polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ග්‍රහයන් අතුරින් පෘථිවියට පසු වැඩිම යානා ගණනක් කක්ෂ ගත වී ඇත්තේ අඟහරු වටාය. තවද ස්පිරිට් සහ ඕපර්ච්නිටි නමැති අඟහරු ගවේෂණ ‍යානා දෙකක් ද එහි පෘෂ්ඨය මත තිබේ. මේවායින් ලබා ගන්නා භූගෝලීය සාක්ෂි වලින් යෝජනා වන්නේ අඟහරු ග්‍රහයා මින් පෙර විශාල ලෙස ජලයෙන් වැසී තිබෙන්නට ඇති බවත් මෑත කාලයේ දී කුඩා ජල දහරා ඒ මත ඇති වී තිබෙන බවත් ය. ආයතනයේ අඟහරු විශ්ව ගවේෂණය මඟින් පෙනීගොස් ඇත්තේ දකුණු ධ්‍රැවයේ කොටසක ඇති ‍අයිස් තට්ටු අඩු වෙමින් පවතින බවය.
කක්ෂීය නිරීක්ෂණ හා අඟහරු උල්කාෂ්ම පරීක්ෂණ ප්‍රතිඵල අනුව, අඟහරුගේ පෘෂ්ඨයේ මූලික සංයුතිය වී ඇත්තේ බැසෝල්ට්වලින් බව පැහැදිලිය. අඟහරු පෘෂ්ඨයේ කොටසක් සාමාන්‍ය බැසෝල්ට්වලට වඩා සිලිකාවලින් පොහොසත් බව සමහර සාක්ෂිවලින් ඉඟි කෙරෙන අතර පෘථිවියේ ඇන්ඩසයිට් පාෂාණවලට සමාන වීමට ඉඩ ඇත. කෙසේ වුව ද මෙම නිරීක්ෂණ සිලිකා වීදුරු මඟින් ද පැහැදිලි කළ හැක. පෘෂ්ඨයෙන් විශාල කොටසක් ටැල්කම් කුඩු ගහන අයන් ඔක්සයිඩ්වලින් ආවරණය වී ඇත.
අඟහරුගේ පහත් වායුගෝලීය පීඩනය නිසා එහි පෘෂ්ඨය මත ද්‍රව ජලය තිබිය නොහැක. නමුත් එහි ධ්‍රැව ප්‍රධාන වශයෙන් සෑදී ඇත්තේ අයිස් තොප්පි වලින් බැවින් ඝන තත්වයේ ඇති ජලයෙන් නම් කිසිම හිඟයක් නැත. අඟහරුගේ දක්ෂිණ ධ්‍රැවයේ ඇති අයිස් තොප්පිය දියවී ගියහොත් එහි මුළු ග්‍රහ පෘෂ්ඨයම මීටර 11 ක් ගැඹුරට ජලයෙන් යට වී යනු ඇති බව 2007 මාර්තු මාසයේ දී නාසා ආයතනය විසින් නිවේදනය කරන ලදි.
ග්‍රහලොවකට යානකයක් ගොඩබැස්සවීමේදී යොදාගත හැකි පහසුම ක්‍රමයක් වන්නෙ පැරෂුට යොදා ගැනීමයි. නමුත් පෘතුවියේ වායුගෝලයෙන් 1% වන තරම් අති දුර්වල වායුගෝලයක් සහිත අඟහරුගේ වායුගෝලයේදී පැරෂුට වැනි දෙයක් මගින් ස්කන්ධය අදික යානාවකට අවශ්‍ය තරම් තෙරපුමක් ලබාගත නොහැක. එසේනම් අඟහරු වෙත ගොඩ බැසීමේදී අවශ්‍ය තරම් තෙරපුමක් ලබාගැනීමට වෙනත් උපක්‍රම භාවිත කිරීමට සිදුවේ.
අඟහරු ග්‍රහයා සතුව ෆෝබොස් සහ ඩෙයිමෝස් නමින් චන්ද්‍රයන් දෙදෙනෙක් සිටී. මේවා අඟහරු වෙත හසුවුනු ග්‍රහකයන් විය හැකිය. පෘථිවියේ සිට පියවි ඇසින් අඟහරු ග්‍රහයා දැකගත හැකි අතර එහි විශාලත්වය 2.9 ක් වේ. එහි දීප්තිමත් බව දෙවැනි වන්නේ සිකුරු ග්‍රහයාට, චන්ද්‍රයාට සහ සූර්යයාට පමණි. කෙසේ නමුත් බොහෝ අවස්ථාවල දී බ්‍රහස්පති ග්‍රහයා අඟහරුට වඩා දීප්තිමත්ව දිස්වේ.
මෑතක දී අඟහරු විශ්ව ගවේෂක යානාව මඟින් ගනු ලැබූ ඡායාරූප වලින් අඟහරු පෘෂ්ඨය මත ද්‍රව ජලයේ ඉතිහාසය පිළිබඳ විස්තර වඩා හොඳින් ඉදිරිපත් කරයි. විශාල ගංගා මාර්ග සහ ඒවා ආශ්‍රිත අතු බෙදුනු ශාඛා ජල මාර්ග තිබුණු බවට සාක්ෂි හමුවුවත් ඒවායේ ආරම්භය සනිටුහන් කරන කුඩා ජල මාර්ග පිළිබඳ සාක්ෂි තවමත් හමු වී නැත.
අඟහරු ග්‍රහලොව , සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ඇති ග්‍රහයන්ගෙන් සූර්යයාගේ සිට හතරවැන්නා වේ. එයට රතු ග්‍රහයා යන නම භාවිතා වන්නේ පෘථිවියේ සිට බලන කල එය රතු පැහැයෙන් දිස්වන බැවිනි. මාස් යන ‍ඉංග්‍රීසි නාමය එයට ලැබී ඇත්තේ යුද්ධයට අධිපති රෝම දෙවිවරයා සිහිපත් කරමිනි.
ආහාර :- අඟහරු මත නිපදවීමේදී වඩාත්ම ලාභදායී ක්‍රමය වන්නේ අඟහරු මත හරිතාගාර සාදා ඒවා තුල ශාක වගා කිරීමයි. මෙහිදී ඇතිවන ගැටළු හා ඒවාට විසදුම් ගැන වෙනත් ලිපියකින් ගෙන ඒමට බලාපොරුත්තු වෙමි. එසේ නොමතිනම් අහාරද පැකට් වශයෙන් හෝ තොග ලෙස පෘතුවියෙන් ආනයනය කිරීමට සිදු වමු ඇත.
දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ පැවති කාළගුණික විපර්යාස හේතුවෙන් පැරණි ගංගා නිම්නවල ලක්ෂණ යටපත් වී ගොස් ඇති බවට යෝජනා ඉදිරිපත් වී ඇත. අඟහරු විශ්ව ගවේෂකයා වැනි අභ්‍යාවකාශ යානා මඟින් කරන ලද අධි විභේදන නිරීක්ෂණවලින් ආවාට හා ආගාධ බිත්තිවල ඇති ලක්ෂණ සිය ගණනක් සනාථ කොට තිබේ.
මෙය තීරණය කිරීමටනම් අප මුලින්ම කල යුත්තේ මෙහිදී ඇතිවන ගැටළු සොයා බලා ඒවාට විසදුම් සෙවීමයි. පෘතුවියෙන් පිටත වෙනත් ග්‍රහලොවක් ජනාවාස ගත කිරීමේදී ප්‍රධාන ගැටළු කිහිපයක් පැනනගී.
අඟහරුගේ ඝනකම් සයිටොස්පියරයට යටින් ජලය විශාල ප්‍රමාණයක් සිර වී ඇති බව විශ්වාස කෙරේ. ගිනි කඳු පිපිරිමක් වැනි යමකින් එම ද්‍රව ජලය නිදහස් වීමට ඉඩ ඇත. අඟහරුගේ ඉතිහාසයේ දී මෙලෙස ද්‍රව ජලය නිදහස් වන්නට ඇති බවට මතයක් පල වී තිබේ.
පෘතුවියෙන් ඔක්සිජන් ආනයනය කිරීම :- මෙය අධික පිරිවැයක් දැරීමට සිදුවන ක්‍රියාවලියකි. මෙහිදී යොදාගත හැකි සාපේක්ශව පහසුම ක්‍රමය වන්නේ පෘතුවියෙන් ද්‍රව ඔක්සිජන් අපනයනය කොට ඒවා අඟහරු මතදී වායු ලෙසට පරිවර්තනය කිරීමයි.
ග්‍රහලොවක් මතට ගොඩ බැසීම සදහා නාසා වැනි ආයතන වලින් වෙනත් උපක්‍රම බොහොමයක් ක්‍රියාවට නංවා ඇත. එනම්, තෙරපුම් කාරක, වායු මලු, කුඩා රොකට්ටු ආදියයි. අඟහරු මතට ගොඩබැසීමේදී භාවිතා කිරීමට යෝජනා වී ඇත්තේ තෙරපුම් කාරක 8කි.
අඟහරු පෘෂ්ඨය මත කලක් ද්‍රව ජලය පැවති බවට තවත් සාක්ෂියක් වන්නේ හෙමටයිට් හා ගොයිතයිට් නමැති විශේෂිත ඛනිජ ලවණ දෙක එහි පෘෂ්ඨයෙන් සොයා ගැනීමය. මේවා ජලය ඇති ඇතැම් අවස්ථාවලදී සෑදෙන ඛනිජ ලවණ දෙකකි.
අඟහරු ග්‍රහයා වටා මේවන විට ක්‍රියාකාරී අභ්‍යාවකාශ යානා තුනක් කක්ෂ ගත කොට ඇත. මාර්ස් ඔඩිසි, මාර්ස් එක්ස්ප්‍රස් සහ මාර්ස් රෙකොනයිසන්ස් ඕබිටර් ‍එම යානා තුනයි.
අඟහරු මතක ගොඩ බැසීම මතුපිටින් පෙනෙන තරම් පහසු කාර්යයක් නොවන්නේය. මෙතෙක් ගොඩබා ඇති යානාවලින් භාගයක්ම මෙම ශාපලත් රතු ග්‍රහයා විසින් ගිලගෙන ඇත.
මෙහිදීද අපට පෙර සේම ආහාර හා ජලය සපයා ගැනීම කොටස් දෙකකට බෙදා දැක්විය හැකිය. එනම්, පෘතුවියෙන් ආනයනය කිරීම හා එම ස්ථානයේදීම ඔක්ස්ජන් නිපදවීමයි.
ජලය :- ජලය අගහරු මතදී නිශ්පාදනයට අවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය ලබා ගැනීම තරමක් අසීරුය, එනම් ජලයේ සංඝටක වන ඔක්සිජන් සහ හයිඩ්‍රජන් අඟහරු මතදී ලබා ගැන
ඔක්සිජන් යනු ජීවයට අත්‍යවශ්‍යම දෙයකි. මිනිසුන්ට පෘතුවියෙන් පිට ස්ථානයකදී ඔක්සිජන් ලබාගැනීමට ප්‍රධාන ක්‍රම දෙකක් පවතී.
ලෙවිස් රනිස් ෆෙයි අතිරික්ත ශ්‍රම ආකෘතිය ආර්ථීක සංවර්ධන ආකෘතියක් මිස ආර්ථික වර්ධන ආකෘතියක් නොවේ. මහා තල්ලුව හා අසමබර වර්ධනය, වැනි ආර්ථික විද්‍යා ආකෘති, යම් විශේෂ ගැටලු පිළිබඳව අධ්‍යාපනය ලබාදෙන ආර්ථික වර්ධනයේ ආංශික න්‍යායන්වේ. මගින්, සංවර්ධනය වන රටවල විශේෂ ආර්ථීක තත්ත්වයන් සලකනු ලබයි: සම්පත් වල සේවා වියුක්තිය හා ඌන සේවා නියුක්තිය සහ ද්විත්ව ආර්ථික ව්‍යුහය . මෙම ආකෘතිය යැපුම් වැටුප පිළිබඳ සම්භාව්‍ය උපකල්පනය භාවිතා කරන නිසා, එය සම්භාව්‍ය ආකෘතියක් වේ.
නව සම්භාව්‍ය ආර්ථික විද්‍යාව එහි විවේචකයන් විසින් නිරතුරුවම ඔතඩොක්ස් ආර්ථික විද්‍යාව ලෙස සලකනු ලබයි. නූතන ප්‍රධාන ගුරුකුලයේ ආර්ථික විද්‍යාව; ආර්ථික මිතිය, ක්‍රීඩා න්‍යාය, වෙළෙඳපල අසමත්වීම් විශ්ලේෂණය, අසම්පූර්ණ තරඟකාරීත්වය සහ ජාතික ආදායමට බලපාන දිගුකාලීන විචල්‍ය විශ්ලේෂණ සඳහා නව සම්භව ආර්ථික වර්ධන ආකෘතිය වැනි, පැරණි විශ්ලේෂණයන්ට ඌණ පුරණයන් ලබාදෙන හෝ එය පොදු බවට හරවනු ලබන බොහෝ සංශෝධනයන් සහිතව, නව සම්භාව්‍ය ආර්ථික විද්‍යාව මත ගොඩනැගී ඇත.
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය තුළ ඉතා උසස් විශේෂඥ නීති උපාධි වැඩසටහන් ගණනාවක් ම දක්නට ලැබේ. මේවායි න් බොහෝමයක දී ම දේශතය සහ ජාත්‍යන්තර බදු අයකිරීම් පිළිබඳ වැඩි අවධානයක් යොමු කිරීමට අවස්ථාව සැලසේ. උපාධි අපේක්ෂකයින් හට මෙම විශේෂඥ නීති උපාධි හැදෑරීම සඳහා ඇමරිකානු නීතිඥ සංගමයේ අනුමැතිය ලත් නීති විද්‍යාලයකින් තම නීති උපාධිය හදාරා තිබිය යුතුය.
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ බදු අයකිරීමේ දී මූලික වශයෙන් බදු අය කරන්නේ ආදායම, ලැබූ ප්‍රාග්ධනය, විශ්‍රාමික ගිණුම්, ඉඩකඩම්, තෑගි, සංස්ථා සහ හවුල් ව්‍යාපාර හෝ විශේෂිත ආයෝජන නිෂ්පාදන හෝ මාදීලි සලකා බලාය.
වාර්තාවලට අනුව මෙම කාලය වනතුරුම කුර් - ආනයේ ලේඛනගත කළ පිටපත් පැවතියේ එකකි. ඉස්ලාමීය වාර්තා වලට අනුව මෙම ලේඛනය ප්‍රකෘත අනුවාදයට ලැදි එකකි. මුස්ලිම් නොවන විද්වතුන් විශ්වාස කරන අන්දමට එය එසේ සිදුවිය හැකි වුවත්, නොයෙක් සුළු වැරදි නිසා එම ලේඛනය මුල් ලේඛනයට වඩා මද වශයෙන් වෙනස්වීමට ඉඩ කඩ තිබේ.
මෙම කරුණු හේතුවෙන් උස්මාන් කලීෆාවරයා සම්පාදනය කළ කුර් - ආනය අල් - මුෂාෆ් අල් - උස්මානි හෙවත් ‘උස්මානීය අත් පිටපත' ලෙස හැඳිේවීය.
සුන්නි සහ ෂියා මුලාශ්‍ර වල‍ට අනුව අලි විසින් කුර්-ආනයේ සම්පූර්ණ අනුවාදයක් හෙවත් මුස්හාෆයක්, මුහම්මද් නබිතුමාගේ වියෝවෙන් මාස හයකට පසු සම්පාදනය කර ඇත. මෙම ග්‍රන්ථය සම්පූර්ණ කළ පසු එය මදීනාවේ දී නිරීක්ෂණය සඳහා තබා ඇත. අලි තුමාගේ ග්‍රන්ථයේ පරිච්ඡේදවල පිළිවෙල සමහරු විසින් ප්‍රතික්ෂේප කර ඇති අතර, පසු කළෙක දී අලි තුමා සම්මත අනුවාදය බොහෝ් දෙනාගේ පිළිගැනීමට ලක්විය.
දේව වාක්‍යයන් පහළ වීම ආරම්භ වුයේ ක්‍රි.ව. 610 දීය. ඒ රාමසාන් මාසයේ දිනක රාත්‍රියේදී, මුහම්මද් නබි තුමා එම වාක්‍යයන් ගායනා කිරීමට පටන්ගත් පසුවය. මුහම්මද් නබි තුමා විශ්වාස කළ ආකාරයට දෙවියන් වහනසේ එම දේව වාක්‍ය පහළ කිරීමට හේතුව වන්නේ ඔහු බවය.එමෙන්ම ඔහුට එම දේව වාක්‍යය ගායනා කර ඇත්තේ ජිබ්රීල් නම් දේව දුතයා විසින් බවත්ය.
සම්ප්‍රදායවාදී නොවන මතවාදයට මුලිකවම දායක වී ඇත්තේ බටහිර විද්වතුන් වන අතර, ඔවුන් උස්මාන් කලීෆාවරයා සැකසූ ලේඛනයන් හා එක්ව තිබුණු අනෙකුත් අනුවාද වලට වඩා ඉහළ අධිකාරියක් තිබිම ගැන විවාද කරති. මෙම විද්වතුන් ගෙනෙන තවත් තර්කයක් නම්, ඉස්ලාමීය ඉතිහාසය සම්බන්ධයෙන් මුස්ලිම් ඉතිහාසඥයන්ගේ වාර්තා පමණක්ම සත්‍ය ලෙස භාර ගත හැකි ද යන්නයි.
මොන්ට්ගෝමරි වොට් (එඩ්න්බර්ග් සරසවියේ අරාබි සහ ඉස්ලාමිය අධ්‍යයනයන් පිළිබඳ මහාචාර්යවරයා ක්‍රි.ව.1964 -75), ක්‍රිස්ටොෆ් ලක්සෙන්බර්ග් සහ ජොන් මන්ස්බ්‍රෝහ් (ලන්ඩන් විශ්වවිද්‍යාලයේ පෙරදිග සහ අප්‍රිකානු අධ්‍යයන කේන්ද්‍රිය) යනු ඉතා වැදගත් කොට සැලකෙන ඉතිහාස‍ ප්‍රතිශෝධනවාදීන් වේ.
යම් යම් පුද්ගලයන්ගේ විශ්වාසය අනුව, එකල මුහම්මද් නබි තුමා ලිවීමට හෝ කියවීමට නොදත්තේය. එහෙයින්, එතුමා එම දේව වාක්‍ය අසා සිට කටපාඩමින් මතකයේ තබාගෙන ඇත. පසුව එතුමාගේ අනුගාමිකයන් හට එම දේව වාක්‍ය ගායනා කිරීමෙන් පසු අනුගාමිකයෝද දේව වාක්‍ය කටපාඩමින් මතකයේ රඳවාගෙන ඇත.
ක්‍රි.ව.650 - 656 කාලය අතරතුර සම්පාදනය අවසන් කිරීමෙන් පසු උස්මාන් කලීෆාවරයා විසින් කුර්-ආනයේ පිටපත් ඉස්ලාමීය අධිරාජ්‍යයේ කේන්ද්‍රස්ථාන වෙත යවනු ලැබීය. එතැන් සිට මුස්ලිම් ලේඛකයන් දහස් ගණනින් කුර් -ආනයේ පිටපත් බිහි කිරීමට පටන් ගත්හ.
“දෙවියනි, ඔහු මා හට කන්දක් සෙලවීමට අණ කලද එයද කුර් -ආනය එකතු කීරීමට අණ කීරීමට වඩා පහසු කටයුක්තක් වේ. මා හම්පත්, උරපතු ගෙවීයන තෙක් වෙහෙස වී රටඉඳි පත්‍ර පුරා මිනිසුන්ගේ මතකයන්ගෙන් කුර්-ආනය එකතු කිරීමට පටන් ගත්තෙමි.”
කුර්-ආනීය ලියකියවිලි එකතු කිරීම භාරවුයේ මුහම්මද් නබි තුමාගේ ප්‍රධාන ලේකම් වරයෙකු වු සයිද් ඉබ්නු තාබින් තුමාටයි. ඔහුගේ ප්‍රතිචාරය මෙසේ ය.
තමන්ගේ පිටපත, උස්මානීය අත් පිටපතෙහි එන පිළිවෙලට වඩා වෙනස් වුවද, අලි තුමා විසින් එය සම්මත අනුවාදයක් හැටියට පිළිගත්තේය.
සත්‍ය වශයෙන්ම යුද්ධයකදි මල්ලව පොර යොදා ගැනීම සම්බන්ධව වඩාත්ම සවිස්තරාත්මක විස්තරය ක්‍රි.ව 6 වන සියවසේ සිදුවු රෝමානු පර්සියානු යුද්ධය සම්බන්ධව ලේකන ගත කල ‘ප්‍රොකෝපියස්’ මගින් හමුවේ. පහත දැක්වෙන්නේ රෝමානු මල්ලව පොර ගුරැවරයෙකු හා වෘත්තිය ‍පර්සියානු සොල්දාදුවන් දෙදෙනකු අතර ඇති වු ද්වන්ධ සටහන් දෙකක් ගැන වු සුවිශේෂි වු විස්තරයකි
කැමරූන් දශකයක් ශක්තිමත් ආර්ථික කාර්ය සාධනයක් ඇති අතර, දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය වසරකට සාමාන්‍යයෙන් 4%ක වර්ධනය වේ. 2004-2008 කාලපරිච්ඡේදය තුළ රාජ්‍ය ණය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 60% සිට 10% දක්වා අඩු කරන ලද අතර නිල සංචිත ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 3කට වඩා හතර ගුණයකින් වැඩි විය. කැමරූන් යනු මධ්‍යම අප්‍රිකානු රාජ්‍ය බැංකුවේ හවුල්කරුවකි , මධ්‍යම අප්‍රිකාවේ රේගු සහ ආර්ථික සංගමය සහ අප්‍රිකාවේ ව්‍යාපාර නීතිය සමගි කිරීම සඳහා වූ සංවිධානය . එහි මුදල් වර්ගය ෆ්‍රෑන්ක්වේ.
බහු පෞද්ගලික සමාගම් විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන නගරාන්තර බස් සේවා සියලුම ප්‍රධාන නගර සම්බන්ධ කරයි. ඒවා වඩාත් ජනප්‍රිය ප්‍රවාහන මාධ්‍යයන් වන අතර පසුව දුම්රිය සේවාව කැම්රේල් වේ. දුම්රිය සේවාව බටහිරින් කුම්බා සිට නැඟෙනහිරෙන් බෙලාබෝ දක්වා සහ උතුරින් න්ගවුන්ඩේරේ දක්වා දිව යයි. ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ ඩුවාලා සහ යවුන්ඩේ හි පිහිටා ඇති අතර, තුන්වැන්න මරුවා හි ඉදිවෙමින් පවතී. ඩුවාලා යනු රටේ ප්‍රධාන වරායයි. උතුරේ, බෙනෝ ගඟ ගරුවා සිට නයිජීරියාව දක්වා සෘතුමය වශයෙන් යාත්‍රා කළ හැකිය.
ජර්මනිය 1868 දී හැම්බර්ග්හි වෝර්මන් සමාගම ගබඩාවක් ගොඩනඟන විට කැමරූන් හි මුල් පිහිටුවීමට පටන් ගත්තේය. ජර්මානු අධිරාජ්‍යය 1884 දී කැමරුන් යටත් විජිතයක් ලෙස භූමියට හිමිකම් කියමින් රට තුළට ස්ථාවර තල්ලුවක් ආරම්භ කළේය. ස්වදේශිකයන් විරුද්ධ විය. ජර්මනියේ වාණිජ සමාගම්, රබර්, ෆාම් ඔයිල් සහ කොකෝවා වතු යටිතල පහසුකම් ව්‍යාපෘති පවා බලහත්කාර ශ්‍රම ක්‍රමය මත රඳා පැවතුනි. මෙම ආර්ථික ප්‍රතිපත්තිය අනෙකුත් යටත් විජිත බලවතුන්ගේ දැඩි විවේචනයට ලක් විය.
බ්‍රිතාන්‍යයන් අසල්වැසි නයිජීරියාවේ සිට ඔවුන්ගේ භූමි ප්‍රදේශය පරිපාලනය කළහ. මෙය ඔවුන්ව නොසලකා හරින ලද "විජිතයක ජනපදයක්" බවට පත් කළ බවට ස්වදේශිකයන් පැමිණිලි කළහ. නයිජීරියානු සංක්‍රමණික කම්කරුවන් දකුණු කැමරූන් වෙත එක් රොක් වූ අතර බලහත්කාර ශ්‍රමය මුළුමනින්ම අවසන් කළ නමුත් දේශීය ස්වදේශිකයන් කෝපයට පත් විය. ජාතීන්ගේ ලීගය 1946 දී එක්සත් ජාතීන්ගේ භාරකාරත්වය බවට පරිවර්තනය කරන ලද අතර, ප්‍රංශ කැමරූන්හි නිදහස පිළිබඳ ප්‍රශ්නය දැඩි ප්‍රශ්නයක් බවට පත් විය.
කැමරූන් ජනාධිපතිවරයා තේරී පත්වී ප්‍රතිපත්ති නිර්මාණය කරයි, රාජ්‍ය ආයතන පරිපාලනය කරයි, සන්නද්ධ හමුදාවන්ට අණදෙයි, සාකච්ඡා සහ ගිවිසුම් අනුමත කරයි, සහ හදිසි තත්වයක් ප්‍රකාශ කරයි. ජනාධිපතිවරයා විසින් අගමැතිගේ සිට රජයේ නිල ප්‍රධානියා, පළාත් ආණ්ඩුකාරවරුන්ට සහ ප්‍රාදේශීය නිලධාරීන් ඇතුළු සියලුම මට්ටම්වලට රාජ්‍ය නිලධාරීන් පත් කරයි. ජනාධිපතිවරයා තෝරාගනු ලබන්නේ වසර හතකට වරක් මහජන ඡන්දයෙන්ය. කැමරූන් නිදහස ලැබීමෙන් පසු ජනාධිපතිවරු 2 දෙනෙක් සිටිති.
ඉංග්‍රීසි සහ ප්‍රංශ යන දෙකම නිල භාෂා වේ, නමුත් ප්‍රංශ භාෂාව බොහෝ දුරට තේරුම් ගත හැකි භාෂාව වේ. . මුල් ජනපදිකයන්ගේ භාෂාව වූ ජර්මානු භාෂාව බොහෝ කලකට පෙර ප්‍රංශ සහ ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් විස්ථාපනය වී ඇත. කැමරූනියානු පිඩ්ජින් ඉංග්‍රීසි යනු කලින් බ්‍රිතාන්‍ය-පරිපාලනය කරන ලද ප්‍රදේශ වල භාෂා භාෂාවයි. කැම්ෆ්රැන්ග්ලයිස් නම් ඉංග්‍රීසි, ප්‍රංශ සහ පිජින් මිශ්‍රණයක් 1970 ගණන්වල මැද භාගයේ සිට නාගරික මධ්‍යස්ථානවල ජනප්‍රිය වෙමින් පවතී.
2014 මැයි මාසයේදී, චිබොක් පාසල් සිසුවියන් පැහැරගැනීමෙන් පසුව, කැමරූන්හි පෝල් බියා සහ චැඩ්හි අයිඩ්රිස් ඩෙබි යන ජනාධිපතිවරු බොකෝ හරාම් ට එරෙහිව යුද්ධ කරන බව නිවේදනය කළ අතර, නයිජීරියානු දේශසීමා වෙත හමුදා යෙදවූහ. 2014 දෙසැම්බර් වැටලීමකදී සිවිල් වැසියන් 84 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම සිදු කල නමුත් 2015 ජනවාරි මාසයේ වැටලීමකින් දරුණු පරාජයක් අත්විඳීය. කැමරූන් 2018 සැප්තැම්බර් මාසයේදී කැමරූනියානු භූමියේ බොකෝ හරාම්ට එරෙහිව ජයග්‍රහණය ප්‍රකාශ කළේය.
කැමරූන් ප්‍රධාන භූගෝලීය කලාප පහකට බෙදී ඇති අතර ප්‍රමුඛ භෞතික, දේශගුණික සහ ශාකමය ලක්ෂණ වලින් වෙන්කර හඳුනාගත හැකිය. වෙරළබඩ තැනිතලාව ගිනියා බොක්කෙන් රට අභ්‍යන්තරයට කිලෝමීටර් 15 සිට 150 දක්වා විහිදෙන අතර සාමාන්‍ය උස මීටර් 90 වේ. කෙටි වියළි සමයක් සමඟ අධික උණුසුම් හා තෙතමනය සහිත මෙම තීරය ඝන වනාන්තරයක් වන අතර පෘථිවියේ ඇති තෙත්ම ස්ථාන කිහිපයක්, හරස්-සනාගා-බියෝකෝ වෙරළබඩ වනාන්තරවල කොටසක් ඇතුළත් වේ.
දකුණු වැසි වනාන්තරය කැමරූන් හි මුළු භූමි ප්‍රමාණයෙන් 37%ක් ආවරණය වන පරිදි විශාල දැව සංචිත ඇත. කෙසේ වෙතත්, වනාන්තරයේ විශාල ප්‍රදේශ කරා ළඟා වීමට අපහසුය. දැව කැපීම, විශාල වශයෙන් හසුරුවන්නේ විදේශීය සමාගම් විසින්, රජයට වසරකට ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 60ක් බදු වශයෙන් සපයන අතර, දැව ආරක්ෂිත සහ තිරසාර ලෙස සූරාකෑම නීති මගින් නියම කරයි. කෙසේ වෙතත්, ප්‍රායෝගිකව, කර්මාන්තය කැමරූන් හි අවම වශයෙන් නියාමනය කරන ලද එකකි.
2017 දී ෆ්‍රැන්කෝෆෝන් කථිකයන්ගේ පීඩනයට එරෙහිව ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් විරෝධතා ඇති විය. විරෝධතාකරුවන්ට එරෙහිව හමුදාව යොදවන ලද අතර මිනිසුන් මිය ගිය අතර, සිය ගණනක් සිරගත කරන ලද අතර දහස් ගණනක් රට හැර ගියහ. මෙය ඇම්බසෝනියා ස්වාධීන ජනරජයක් ප්‍රකාශයට පත්කිරීමෙන් අවසන් විය, එය ඇන්ග්ලෝෆෝන් අර්බුදය දක්වා වර්ධනය විය. මෙම අර්බුදයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 2020 ජුනි මාසය වන විට පුද්ගලයින් 740,000ක් අභ්‍යන්තරව අවතැන් වී ඇති බවට ගණන් බලා ඇත.
විරැකියාව 2019 දී 3.38% ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇත, සහ ජනගහනයෙන් 23.8% ක් 2014 දී දිනකට ඇමරිකානු ඩොලර් 1.90 ක ජාත්‍යන්තර දරිද්‍රතා සීමාවට වඩා පහළින් ජීවත් වෙති. 1980 ගණන්වල අග භාගයේ සිට, කැමරූන් දරිද්‍රතාවය අවම කිරීම, කර්මාන්ත පුද්ගලීකරණය කිරීම සහ ආර්ථික වර්ධනය ඉහළ නැංවීම සඳහා ලෝක බැංකුව සහ ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල විසින් යෝජනා කරන ලද වැඩසටහන් අනුගමනය කරයි. රට තුළ සංචාරක ව්‍යාපාරය දිරිගැන්වීමට රජය පියවර ගෙන ඇත.
ජාතික සභාව විසින් නීති සම්පාදනය කරයි, වසර පහක ධුර කාලයක් සඳහා තේරී පත් වන සාමාජිකයින් 180 දෙනෙකුගෙන් සමන්විත වන අතර වසරකට තුන් වතාවක් රැස්වේ. බහුතර ඡන්දයෙන් නීති සම්මත වේ. 1996 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව දෙවන පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී මණ්ඩලයක් ස්ථාපිත කරයි. එවැනි තීන්දු ජාතික නීතියට පටහැනි නොවන තාක් දුරට ප්‍රාදේශීය මට්ටමින් පාලනය කිරීමට සහ ආරවුල් විසඳීමට සම්ප්‍රදායික ප්‍රධානීන්, හිතවතුන් සහ ලැමිබේ බලය රජය පිළිගනී.
අහිඩ්ජෝ 1982 නොවැම්බර් 4 වන දින ඉල්ලා අස්වී ඔහුගේ ව්‍යවස්ථාපිත අනුප්‍රාප්තිකයා වූ පෝල් බියා වෙත බලය පැවරීය. කෙසේ වෙතත්, අහිඩ්ජෝ හි පාලනයේ රැඳී සිටි අතර, පෝල් බියා සහ ඔහුගේ සහචරයින් ඔහුට ඉල්ලා අස්වන ලෙසට බලපෑම් කරන තෙක් තිරය පිටුපස සිට රට පාලනය කිරීමට උත්සාහ කළේය. වඩාත් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රජයක් කරා, නමුත් අසාර්ථක වූ කුමන්ත්‍රණයක් ඔහුව ඔහුගේ පූර්වගාමියාගේ නායකත්ව විලාසය දෙසට තල්ලු කළේය.
කැමරූන් හි ගමනාගමනය බොහෝ විට දුෂ්කර ය. තාර දමා ඇත්තේ මාර්ගවලින් 6.6%ක් පමණි. මාර්ග බාධක බොහෝ විට පොලිසියට සහ ලිංගභේදයට සංචාරකයින්ගෙන් අල්ලස් ලබා ගැනීමට ඉඩ දීම හැර වෙනත් සුළු අරමුණු සඳහා සේවය කරයි. මාර්ග මංකොල්ලකෑම නැගෙනහිර සහ බටහිර දේශසීමා ඔස්සේ ගමනාගමනයට දිගු කලක් බාධා කර ඇති අතර, 2005 සිට, මධ්‍යම අප්‍රිකානු ජනරජය තවදුරටත් අස්ථාවර වී ඇති හෙයින්, මෙම ගැටලුව නැඟෙනහිර ප්‍රදේශයේ උග්‍ර විය.
කැමරූන්හි නිල භාෂා වන්නේ ප්‍රංශ සහ ඉංග්‍රීසි, හිටපු ප්‍රංශ කැමරූන් සහ බ්‍රිතාන්‍ය කැමරූන් වල නිල භාෂා වේ.එහි ආගමික ජනගහනය ප්‍රධාන වශයෙන් ක්‍රිස්තියානි වන අතර සැලකිය යුතු සුළුතරයක් ඉස්ලාම් ආගම අදහන අතර අනෙක් අය සාම්ප්‍රදායික ඇදහිලි අනුගමනය කරන දේශපාලකයින් සිටින ප්‍රදේශ. වැඩි විමධ්‍යගත කිරීම සහ සම්පූර්ණ වෙන්වීම හෝ ස්වාධීනත්වය වෙනුවෙන් පෙනී සිටියේය.
උතුරු දිග ප්‍රදේශ තුන වන්නේ ඈත උතුර , උතුරු සහ ආඩමාව ය. ඒවාට සෘජුවම දකුණින් මධ්‍යම සහ නැගෙනහිර වේ. දකුණු පළාත ගිනියා බොක්කෙහි සහ දකුණු මායිමේ පිහිටා ඇත. කැමරූන් හි බටහිර කලාපය කුඩා කලාප හතරකට බෙදී ඇත: ලිටෝරල් සහ නිරිතදිග කලාප වෙරළ තීරයේ වන අතර වයඹ සහ බටහිර කලාප බටහිරින් තණ බිම් පිහිටා ඇත.
වර්තමාන කැමරූන් ප්‍රථම වරට නවශිලා යුගයේ ජනාවාස වී ඇත.දිගම අඛණ්ඩ වැසියන් වන්නේ බකා වැනි කණ්ඩායම් ය. එතැනින් නැගෙනහිර, දකුණු සහ මධ්‍යම අප්‍රිකාවට බන්ටු සංක්‍රමණයන් වසර 2000 කට පමණ පෙර සිදු වූ බව විශ්වාස කෙරේ. ක්‍රි.ව. 500 පමණ චැඩ් විල අවට, කැනෙම් සහ එහි අනුප්‍රාප්තික රාජ්‍ය වූ බෝර්නු අධිරාජ්‍යයට මග පෑදුණි.බටහිර ප්‍රදේශයේ රාජධානිය සහ ප්‍රධාන රාජ්‍යයන් ඇති විය.
ප්‍රංශය විසින් 1955 ජුලි 13 දින කැමරූන්හි මහජනතාවගේ සංගමය නම් ස්වාධීන-ගැති දේශපාලන පක්ෂය නීති විරෝධී කරන ලදී. රූබන් උම් නියෝබේ, ෆීලික්ස්-රෝලන්ඩ් මවුමි සහ අර්නස්ට් ඔවාන්ඩි ඇතුළු පක්ෂයේ නායකයින් බ්‍රිතාන්‍ය කැමරූන් වලදී ප්‍රශ්නය වූයේ ප්‍රංශ කැමරූන් සමඟ යලි එක්වීම හෝ නයිජීරියාවට එක්වීමයි, බ්‍රිතාන්‍යයන් නිදහසේ විකල්පය බැහැර කළේය.
ජනාකීර්ණ බටහිර කඳුකරයේ සහ ඌන සංවර්ධිත උතුරේ ජනතාව රැකියා සඳහා වෙරළබඩ වතුකර කලාපයට සහ නාගරික මධ්‍යස්ථාන වෙත සංක්‍රමණය වෙමින් සිටිති. කම්කරුවන් දකුණු හා නැගෙනහිර ලී මෝල් සහ වතුවල රැකියා සොයා කුඩා චලනයන් සිදුවෙමින් පවතී. ජාතික ස්ත්‍රී පුරුෂ අනුපාතය සාපේක්ෂ වශයෙන් සමාන වුවත්, මෙම සංක්‍රමණිකයන් ප්‍රධාන වශයෙන් පිරිමින් වන අතර, එය සමහර කලාපවල අසමතුලිත අනුපාතවලට තුඩු දෙයි.
පළමුවන ලෝක සංග්‍රාමයේදී ජර්මනිය පරාජය වීමත් සමඟ, කැමරුන් ජාතීන්ගේ ලීගයක් බවට පත් වූ අතර 1919 දී ප්‍රංශ කැමරූන් සහ බ්‍රිතාන්‍ය කැමරූන් ලෙස බෙදී ගියේය. ප්‍රංශය කැමරූන් ආර්ථිකය ප්‍රංශය සමඟ ඒකාබද්ධ කර වැඩිදියුණු කළේය. බලහත්කාර ශ්‍රමයේ යටත් විජිත ක්‍රමය වෙනස් කරමින් ප්‍රාග්ධන ආයෝජන සහ පුහුණු ශ්‍රමිකයන් සහිත යටිතල පහසුකම් වැඩි දියුනු කලේය.
කලාප 58 කට බෙදා ඇත. මේවායේ ප්‍රධානියා වන්නේ ජනාධිපති විසින් පත් කරන ලද ප්‍රාදේශීය නිලධාරීන් විසිනි. සහකාර ප්‍රාදේශීය නිලධාරීන් විසින් ප්‍රධානත්වය දරන කොට්ඨාශ තවදුරටත් උප කොට්ඨාශවලට බෙදා ඇත. දිස්ත්‍රික් ප්‍රධානීන් විසින් පරිපාලනය කරනු ලබන දිස්ත්‍රික්ක කුඩාම පරිපාලන ඒකක වේ.
වර්ග කිලෝමීටර් 475,442 , කැමරූන් යනු ලොව 53 වැනි විශාලතම රට වේ. රට පිහිටා ඇත්තේ මධ්‍යම සහ බටහිර අප්‍රිකාවේ, අප්‍රිකාවේ සංධිස්ථානය ලෙසින්, ගිනියා බොක්කෙහි සහ අත්ලාන්තික් සාගරයේ කොටසක් වන බයිට් ඔෆ් බොනී මත ය. කැමරූන් පිහිටා ඇත්තේ 1 සහ 13 අක්ෂාංශ අතර සහ දේශාංශ 8 සහ 17 අතර ය. කැමරූන් අත්ලාන්තික් සාගරයේ නාවික සැතපුම් 12 ක් පාලනය කරයි.
ඒකාකාරී සහ බහු විවාහ යන දෙකම සිදු කරනු ලබන අතර සාමාන්‍ය කැමරූනියානු පවුල විශාල සහ ව්‍යාප්ත වේ. උතුරේ, කාන්තාවන් ගෙදරට නැඹුරු වන අතර පිරිමින් ගව පට්ටි හෝ ගොවීන් ලෙස වැඩ කරති. දකුණේ කාන්තාවන් පවුලේ ආහාර වගා කරන අතර පිරිමින් මස් සපයා මුදල් බෝග වගා කරයි. කැමරූනියානු සමාජය පුරුෂ ආධිපත්‍යයක් වන අතර කාන්තාවන්ට එරෙහි ප්‍රචණ්ඩත්වය සහ වෙනස්කම් කිරීම සාමාන්‍ය දෙයකි.
කැමරූන් ජලාපවහන රටා හතරක් ඇත. දකුණේ ප්‍රධාන ගංගා වන්නේ එන්ටෙම්, නියොන්ග්, සනගා සහ වූරි ය. මේවා නිරිත දෙසට හෝ බටහිර දෙසට සෘජුවම ගිනියා බොක්ක වෙත ගලා යයි. ඩීජා සහ කඩයි ගිනිකොන දෙසින් කොංගෝ ගඟට ගලා යයි. උතුරු කැමරූන් හි, බෙනූස් ගඟ උතුරින් සහ බටහිරින් ගලා ගොස් නයිජර් වෙත ගලා යයි. කැමරූන් අසල්වැසි රටවල් තුනක් සමඟ බෙදා ගන්නා චැඩ් විල වෙත ලොගෝන් උතුරට ගලා යයි.
සංචාරක සාහිත්‍යය කැමරූන් විස්තර කරන්නේ "කුඩා අප්‍රිකාව" ලෙස එය මහාද්වීපයේ සියලුම ප්‍රධාන දේශගුණයන් සහ වෘක්ෂලතා ප්‍රදර්ශනය කරන බැවිනි: වෙරළ, කාන්තාරය, කඳු, වැසි වනාන්තර සහ සැවානා. රටේ අසල්වැසියන් වන්නේ නයිජීරියාව සහ බටහිරින් අත්ලාන්තික් සාගරය; ඊසාන දෙසින් චැඩ්; නැගෙනහිරින් මධ්‍යම අප්‍රිකානු ජනරජය; සහ දකුණු දෙසින් සමක ගිනියාව, ගැබොන් සහ කොංගෝ ජනරජය.
කැමරූන් නීති පද්ධතිය සිවිල් නීතිය, සාමාන්‍ය නීතිය සහ චාරිත්‍රානුකූල නීතිය මිශ්‍ර වූවකි. නාමික වශයෙන් ස්වාධීන වුවද, අධිකරණය විධායකයේ අධිකරණ අමාත්‍යාංශයේ අධිකාරිය යටතට වැටේ. ජනාධිපතිවරයා සෑම තරාතිරමකම විනිසුරුවන් පත් කරයි. අධිකරණය නිල වශයෙන් විනිශ්චය මණ්ඩල, අභියාචනාධිකරණය සහ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය ලෙස බෙදී ඇත.එසේ නැතිනම් ජාතික ආරක්ෂාවට හානි කරයි.
පෘතුගීසි නැවියන් 1472 දී වෙරළට පැමිණියහ. ඔවුන් වූරි ගඟේ ලෙපිඩොෆ්තාල්මස් ටර්නෙරනස් යන අවතාර ඉස්සන් බහුල බව දැක එය ඉංග්‍රීසියෙන් කැමරූන් බවට පත් වූ රියෝ ඩොස් කැමරේස් ලෙස නම් කළහ. ඊළඟ සියවස් කිහිපය තුළ යුරෝපීය අවශ්‍යතා ඔවුන් සමඟ වෙළඳාම විධිමත් කළේය. වෙරළබඩ ජනයා සහ ක්‍රිස්තියානි මිෂනාරිවරුන් රට අභ්‍යන්තරයට තල්ලු කළහ.
රට පුරා පශු සම්පත් ඇති කරයි. මසුන් ඇල්ලීම පුද්ගලයින් 5,000 ක් සේවය කරන අතර සෑම වසරකම මුහුදු ආහාර ටොන් 100,000 කට වඩා සපයයි. ග්‍රාමීය කැමරූන් වැසියන්ගේ දිගුකාලීන ප්‍රධාන ආහාරයක් වන බුෂ්මීට් අද රටේ නාගරික මධ්‍යස්ථානවල ප්‍රණීත ආහාරයකි. වාණිජ බුෂ්මීට් වෙළඳාම දැන් කැමරූන් හි වන සතුන්ට ඇති ප්‍රධාන තර්ජනය ලෙස වන විනාශය ඉක්මවා ඇත.
ජනාධිපති බීයාගේ කැමරූන් මහජන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ව්‍යාපාරය 1990 දෙසැම්බර් වන තෙක් එකම නීත්‍යානුකූල දේශපාලන පක්ෂය විය. එතැන් සිට ප්‍රාදේශීය දේශපාලන කණ්ඩායම් ගණනාවක් පිහිටුවා ඇත. මූලික විපක්ෂය වන්නේ බොහෝ දුරට රටේ ඇන්ග්ලෝෆෝන් කලාපය පදනම් කරගත් ජෝන් ෆ්රූ එන්ඩි විසින් පිහිටුවූ සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පෙරමුණ ය.
කැමරූන් හි ජනගහනය නාගරික සහ ග්‍රාමීය වැසියන් අතර සමානව බෙදී ඇත. විශාල නාගරික මධ්‍යස්ථානවල, බටහිර කඳුකරයේ සහ ඊසානදිග තැනිතලාවේ ජන ඝනත්වය ඉහළම අගයක් ගනී. ඩුවාලා, යාවුන්ඩේ සහ ගරුවා විශාලතම නගර වේ. ඊට ප්‍රතිවිරුද්ධව, ආඩමාව සානුව, ගිනිකොන දිග බෙනෝ අවපාතය සහ දකුණු කැමරූන් සානුව බොහෝමයක් ජනාකීර්ණ වන්නේ විරල ලෙසය.
දකුණු කැමරූන් සානුව වෙරළබඩ තැනිතලාවේ සිට සාමාන්‍ය උස මීටර් 650 දක්වා ඉහළ යයි. සමක වැසි වනාන්තරය මෙම කලාපයේ ආධිපත්‍යය දරයි, නමුත් තෙත් සහ වියලි කාල අතර ප්‍රත්‍යාවර්තනය වෙරළට වඩා අඩු ආර්ද්‍රතාවයක් ඇති කරයි. මෙම ප්‍රදේශය අත්ලාන්තික් සමක වෙරළබඩ වනාන්තර පරිසර කලාපයේ කොටසකි.
වයස අවුරුදු 18 සිට අවුරුදු 23 දක්වා සහ උසස් පාසලෙන් උපාධිය ලබා ඇති පිරිමි සහ ගැහැණු හමුදා සේවය සඳහා සුදුසුකම් ලබයි. සම්බන්ධ වන අය වසර 4 ක සේවා කාලයක් සම්පූර්ණ කිරීමට බැඳී සිටී. කැමරූන් හි බලහත්කාරයෙන් බඳවා ගැනීමක් නොමැත, නමුත් රජය ස්වේච්ඡා සේවකයන් සඳහා වරින් වර ඇමතුම් ලබා දෙයි.
මුලදී, කැමරූන් යනු පෘතුගීසීන් විසින් වූරි ගඟට ලබා දුන් අනාගමික නාමයයි, ඔවුන් එය හැඳින්වූයේ "ඉස්සන්ගේ ගංගාව" හෝ "ඉස්සන්ගේ ගංගාව" යන අර්ථය ඇති රියෝ ඩොස් කැමරෝස් ලෙසිනි, එවකට බහුලව පැවති කැමරූන් අවතාර ඉස්සන් ගැන සඳහන් කරයි. අද පෘතුගීසි භාෂාවෙන් රටේ නම කැමරේස් ලෙස පවතී.
එහි විදේශ ප්‍රතිපත්තිය එහි ප්‍රධාන මිත්‍ර රාජ්‍යයක් වන ප්‍රංශය සමීපව අනුගමනය කරයි. කැමරූන් එහි ආරක්ෂාව සඳහා ප්‍රංශය මත දැඩි ලෙස රඳා පවතී, රජය හි අනෙකුත් අංශ හා සසඳන විට මිලිටරි වියදම් ඉහළ මට්ටමක පවතී.
කැමරූන් හි ඒක පුද්ගල 2017 දී ඇ.ඩො. 3,700 ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇත. ප්‍රධාන අපනයන වෙලඳපොලවල් නෙදර්ලන්තය, ප්‍රංශය, චීනය, බෙල්ජියම, ඉතාලිය, ඇල්ජීරියාව සහ මැලේසියාව ඇතුළත් වේ.
2020 දෙසැම්බරයේ සිට, හියුමන් රයිට්ස් වොච් ප්‍රකාශ කළේ ඉස්ලාමීය සන්නද්ධ කණ්ඩායමක් වන බොකෝ හරාම් ප්‍රහාර වේගවත් කර ඇති අතර කැමරූන්හි ඈත උතුරු ප්‍රදේශයේ නගරවල සහ ගම්වල අවම වශයෙන් සිවිල් වැසියන් 80 දෙනෙකු ඝාතනය කර ඇති බවයි.
ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙන් කැමරූන් අර්ධ ස්වයං පාලන කලාප 10 කට බෙදා ඇත, ඒ සෑම එකක්ම තේරී පත් වූ ප්‍රාදේශීය සභාවක පරිපාලනය යටතේ ය. සෑම කලාපයකම ප්‍රධානත්වය දරනු ලබන්නේ ජනාධිපතිවරයා විසින් පත් කරන ලද ආණ්ඩුකාරවරයෙකු විසිනි.
2021 දෙසැම්බරයේ දී මස්ගම් ධීවරයන් සහ වාර්ගික අරාබි චෝවා එඬේරුන් අතර ජලය සඳහා ප්‍රවේශ වීම සම්බන්ධයෙන් ඇති වූ වාර්ගික ගැටුම්වලින් පසු උතුරු කැමරූන් හි 30,000 කට වැඩි පිරිසක් චැඩ් වෙත පලා ගියහ.
යටත් විජිත භාෂාවලට අමතරව, කැමරූනියානුවන් මිලියන 20කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් කතා කරන තවත් භාෂා 250ක් පමණ ඇත. කැමරූන් ලෝකයේ භාෂාමය වශයෙන් විවිධත්වයෙන් යුත් රටවල් අතරින් එකක් ලෙස සැලකෙන්නේ මේ නිසා ය.
කැමරූන් සන්නද්ධ හමුදා, රටේ හමුදාව , රටේ නාවික හමුදාව , නාවික පාබල හමුදාව ඇතුළත්), කැමරූනියානු ගුවන් හමුදාව සමන්විත වේ.
2008 පෙබරවාරියේදී, කැමරූන් වසර 15කට පසු එහි දරුණුතම ප්‍රචණ්ඩත්වය අත්විඳින ලද්දේ ඩවුලාහි ප්‍රවාහන වෘත්තීය සමිති වර්ජනයක් නාගරික ප්‍රදේශ 31ක ප්‍රචණ්ඩ විරෝධතා දක්වා වර්ධනය වූ විටය.
1896 දී සුල්තාන් ඊබ්‍රාහිම් න්ජෝයා විසින් බමුම් භාෂාව සඳහා බමුම් අක්ෂර හෝ ෂූ මාම් නිර්මාණය කරන ලදී. එය බැමුම් අක්ෂර සහ ලේඛනාගාර ව්‍යාපෘතිය මගින් අද කැමරූන්හි උගන්වනු ලැබේ.
2019 ජූලි මාසයේදී, කැමරූන් ඇතුළු රටවල් 37 ක එක්සත් ජාතීන්ගේ තානාපතිවරු, ෂින්ජියැන්ග් කලාපයේ උයිගුර්වරුන්ට චීනය සැලකීම ආරක්ෂා කරමින් වෙත ඒකාබද්ධ ලිපියක් අත්සන් කළහ.
ෆ්‍රීඩම් හවුස් දේශපාලන අයිතිවාසිකම් සහ සිවිල් නිදහස සම්බන්ධයෙන් කැමරූන් "නිදහස් නොවේ" ලෙස ශ්‍රේණිගත කරයි. අවසන් පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය 2020 පෙබරවාරි 9 දින පැවැත්විණි.
ජාතික ධජය 1975 මැයි 20 දින වෙනස් කරන ලදී. තරු දෙකක් ඉවත් කර, ඒ වෙනුවට විශාල මධ්‍යම තරුවක් ජාතික සමගිය සංකේතවත් කරන ලදී.
සමලිංගික ලිංගික ක්‍රියා දණ්ඩ නීති සංග්‍රහයේ 347-1 වගන්තිය මගින් තහනම් කර ඇති අතර මාස 6 සිට වසර 5 දක්වා සිරදඬුවමක් ඇත.
2014 මුල් මාසවලදී, මධ්‍යම අප්‍රිකානු ජනරජයේ ප්‍රචණ්ඩත්වයෙන් පලා යන සරණාගතයින් දහස් ගණනක් කැමරූන් වෙත පැමිණියහ.
කෙසේ වෙතත් එල් මනාටි ප්රිදේශයෙන් උපන්, නූපන් බිළිඳු ඇට සැකිලි, පුරුක් රහිත හිස් කබල් සහ ඌර්වස්ථි සොයා ගෙන ඇති අතර මෙයින් ළදරු බිලි පූජා ගැන අදහසක් අනුමාන කෙරේ. බිළිඳුන් මරා දමන ලද්දේ කෙසේ දැයි තවම නොදනී. සමහර ලේඛකයන් ඔල්මෙක් චාරිත්ර කලාව පෙන්වන “ වර් - ජගුවර” බිළිඳුන් හෝ ලාස් ලිමාස් රූපය සමග මෙහි සම්බන්ධයක් ඇති බව කියා සිටිති. තවත් සොයා ගැනීම් අපේක්ෂා කිරීමට නම් විස්තරාත්මක පිළිතුරු අවශ්ය ය.
ඔල්මෙක්වරු බිලි පූජා සිදු කිරීම කළායැයි කියන මතය ඇත්තෙන්ම විවාදාත්මකය. ඔල්මෙක් හෝ ඔල්මෙක් බලපෑම් ඇති වූ කිසිම බිලි පූජා සම්බන්ධ මානව කෘති තවම සොයා‍ ගෙන නැති අතර ඊට සම්බන්ධ පැහැදිලි දර්ශන වත් තවම සොයා ගෙන නැත. . බිලි පූජා සම්බන්ධ දර්ශනද ‍සොයා ගෙන නැත. .
2006 දී සැන් ලොරෙන්සෝ අසළින් සොයාගත් කස්කජල් තහඩුව , නුමුණු තහඩුවක කැටයම් කරන ලද සලකුණු 62 ක් සහිත නිර්මාණයකි. බොහෝ ප්රලවීන පුරාවිද්යා ඥයන් මෙම සොයා ගැනීම “ ප්රසථම ප්රාසග් - කොලොම්බියානු ලේඛනය” ලෙස නම් කොට ඇත. එහි වෙනත් කිසිම මධ්ය“ම ඇමෙරිකානු ලේඛන ශෛලියක් සමග සමානකමක් දක්නට නැත.