polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
දේශගුණික බලපෑම අනිකුත් කෘෂිකාර්මික වගාවන්ට සේම වේ. ශීත සෘතුවේදී ඇති වන අධික ශීතල සහ උණුසුම් හා වියලි අන්ත තත්ත්වයන් නිසා අස්වැන්න කැපීමෙන් පසු වගාවට නැවත ගොඩ නැගිය නොහැකි හානි සිදුවිය හැකියි. බලාපොරොත්තු වන කාලයට කලින් හිම වැටීම ආරම්භ වුව හොත්, අස්වැන්න කපා ගැනීම සහ ඒවා නැව් ගත කිරීම දුෂ්කර වීමට හෝ සම්පූර්ණයෙන්ම නොහැකි වීමට ද ඉඩ ඇත.
මහා බ්‍රිතාන්‍යයේ වඩාත් ජනප්‍රිය විශේෂය නෝර්ඩ්මන් පර් වේ. බ්‍රිතාන්‍යයේ ජනප්‍රිය අනිකුත් විශේෂ වන්නේ නෝර්වේ ස්පෘස් සහ ස්කොට්ස් පයින් ය. එයින් ස්කොට්ස් පයින් තරමක් දුර්ලභ වන අතර පත්‍ර පහසුවෙන් කැපිය නොහැකි තියුණු කූරු සහිත වේ.
තමන් කලින් වෙනත් අයෙකුගේ පරිගණකයකින් මේ ෆයිල් එක ලබා ගත් නිසා තවත් අයෙකුට මේ ෆයිල් එක ලබාගැනීමට ඉඩ දීම යුතුකමකි කියා සිතන්නන් සිටිනතාක් මේ ඩවුන්ලෝඩ් කිරීම පහසුය.එහෙත් ආත්මාර්තකමි අය එසේ නොසිතා තමන් ෆයිල් එක ඩවුන්ලෝඩ් කරගත් සැනින් මුදුකාංගයෙන් ඉවත් වේ.ඒ නරක පුරුද්ද හදුන්වන්නේ කියාය.හරියට ලේ උරා බොන කුඩෙල්ලෙකු සේ තමන් ගැන පමණක් සිතීම යනු ඒ වචනයේ අර්ථයයි.
මේ සම්ප්‍රදායික ක්‍රමයට ෆයිල් එකක් ඩවුන්ලෝඩ් වන විට එහි වේගය අඩු-වැඩි වීමට බලපාන කාරණා කිහිපයකි.ඉන් මුලටම එන්නේ සර්වරයේ කාර්යබහුලබවයි .සර්වරය කාර්යබහුල වන විට ඩවුන්ලෝඩ් වන වේගය අඩුවේ.අනෙක් කාරණය ඩවුන්ලෝඩ් කර දෙන ලෙස ඉල්ලා සිටින ෆයිල් එකෙහි ජනප්‍රිය බවයි.එහි ජනප්‍රිය බව වැඩිවන විට,එය පරිගණක ගණනාවක් ඉල්ලා සිටින විට,ඩවුන්ලෝඩ් වන වේගය අඩුවේ.පියර්-ටු-පියර් කියා හදුන්වන ෆයිල් ඩවුන්ලෝඩ් ක්‍රමය කරලියට ආවේ මේ සම්ප්‍රදායික ඩවුන්ලෝඩ් ක්‍රමයට පිළියම් රැගෙනය.
චිත්‍රපට සම්පුර්ණ මුදුකාංග සහ රුපවාහිනී වැඩසටහන් වැනි ඇති දැවැන්ත ෆයිල් ඉක්මනින් ඩවුන්ලෝඩ් කරන්නට තිබෙන කරන්නට හොදම ක්‍රමය බිට්ටොරන්ට්ය.ඉතා අඩු දාරිතාවයක් ඇති පරිගණකයකින් ඉතා අඩු වේගයක් ඇති ඉන්ටනෙට් සම්බන්දතාවයක් ඔස්සේ වේගයෙන් ඩවුන්ලෝඩ් වන මේ ඩිජිටල් ෆයිල් ෆෝමැට් එක ටොරන්ට්ය. එනම් ඒවා . යන ගොනු එක්ස්ටෙන්ෂන් එක ඇති ඒවාය.
යොදා ගන්නා තරලය රඳවා තබා ගැනීමටත්,එය පාලනය කිරීමටත්,වායු,වාෂ්ප සහ ජල ටර්බයිනවල තල වටා ආවරණයක් යොදා ඇත. බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික ඉංජිනේරුවරයකු වන සර්.චාර්ල්ස් පාසන්ස් හට, නූතන වාෂ්ප ටර්බයිනය සොයා ගැනීමේ ගෞරවය හිමිවේ.
සරලතම ටර්බයිනයක්, එක් චලනය වන කොටසකින් සහ තල සහිත, භ්‍රමණය වන දණ්ඩකින් යුක්තය. ගලා යන තරලය තල මත ඇති කරන බලය නිසා ඒවා භ්‍රමණය වන අතර එමගින් භ්‍රමකයට ශක්තිය සැපයේ. සුළං මෝල, ජල රෝදය වැනි දෑ අතීතයේ යොදාගත් ටර්බයිනවලට උදාහරණ වේ.
යන ලතින් භාෂාවේ වචනය අනුසාරයෙන් යන වචනය හදුන්වා දී ඇත්තේ ක්ලෝඩ් බ'ඩින් විසිනි. ඔහුගේ ශිෂ්‍යයකු වන විසින්, පලමු ප්‍රායෝගික ජල ට'බයිනය නිපදවීය.
ශ්‍රී ලංකාවේ වර්ෂාපතනය 3000 ට වැඩි කදුකර ප්‍රදේශයන්හි ව්‍යාප්තව පවතී. නුවරඑළිය, මහනුවර, මාතලේ ප්‍රදේශයන් වල බහුලවම දක්නට ලැබේ. හොදින් ජලවහනය සිදුවන අතර සියුම් වයණයකින් යුක්ත වේ.එමෙන්ම අම්ල ගතියද අධිකය. බහුලවම තේ වගාව සිදුකරනු ලබන්නේ මෙවැනි පසක් සහිත බිම් වලය. වන වගාව සඳහාද යෝග්‍ය වේ.
1961 දී මුවර්මන් හා පානබොක්කේ ලංකාවේ පාංශු වර්ගීකරණය මුලින්ම ඉදිරිපත් කළ අතර මහා පරමාණ පාංශු ඝණ 14ක් හදුනාගෙන ඇත. මෙරට පාංශු වර්ගීකරණයේදී ප්‍රධානතම සාධකයක් ලෙස දේශගුනය සළකා ඇති අතර පස් වර්ග හඳුනා ගැනීමේදී වියළි කලාපයට ආවේණික පස් සහ තෙත් කලාපයට ආවේණික පස් ලෙස වෙන වෙනම හදුනාගෙන ඇත.
තෙත් කලාපයේ වෙරළ තීරයේ දක්නය ලැබෙන පස් වර්ගයකි. මීටර් 3කට වඩා ගණකමකින් යුක්ත වේ. වැලි කැට වලින් සමන්විත වී ඇත. වර්ණය සුදු පැහැයයි. ජලවහණය අධිකය. පොල් හා කජු වහාවට මෙම පස සුදුසු වේ. (මෙම පස වියළ කලාපයේ මුලතිවු, ත්‍රි'මලය, මඩකලපුව, පොතුවිල්, කල්මුනේ, ප්‍රදේශ වලද දක්නට ලැබේ)
කඳුකර හා රැළිබිම වල බහුල ලෙස ඛාදනයට ලක්වූ බෑවුම් වල මෙම පස දක්නට ලැබේ. දුඹුරු හා කහ වර්ණයෙන් යුක්තය. නොගැඹුරු ජල වහණයකින් යුක්තය. වයණය මධ්‍යස්ථ වේ. අම්ල ගතිය අවමය. බහුල ලෙස මෙම පසින් යුත් බිමි භාවිතා කරනුයේ වන වගාව සඳහාය. වාරි ජල සම්පාදනයෙන් එළවලු වගාවද සිදු කිරීමට හැකිය.
මෙම පස මාතලේ, මහනුවර යන ප්‍රදේශ වල බහුලවම දක්නට ලැබෙන පස් වර්ගයකි. ඊට අමතරව කඳු සහ රැළි භූ දර්ශනයක් සහිත ප්‍රදේශ වල නිම්නයන්හි ද මෙම පස් වර්ගය දැක ගැනීමට හැකිය. මධ්‍යස්ථ ජල වහනයකින් යුක්ත මෙම පස රතු දුඹුරු වර්ණයෙන් යුක්තය. මෙම පසෙහිද වයණය සියුම්ය. විවිධ බෝග වගා කරයි.
ලංකාවේ සෑම ගංඟා නිම්නයකම දියළු පස දක්නට ලැබේ. ජල වහනය වෙනස්වන සුලුය. දුඹුරු අළු, කලු පැහැයෙන් යුක්තය. වයණය වැලි හා මැටි වලින් සමන්විතය. වී වගාව පිණිසත් කර්මාන්ත සඳහා මැටි ලබා ගැනීමටත් යොදා ගනී.
වෙරළබඩ හා කොළඹ, ගම්පහ, කලුතර, යන දිස්ත්‍රික්කයන් හි බහුල ලෙස දක්නට ලැබේ. තද දුඹුරු හා කාල වර්ණයෙන් යුක්තය. ඵෛන්ර්‍ර්‍ද්‍රීය ද්‍රව්‍ය ප්‍රමාණය ඉතා ඉහලය. පහත් බිමි වල බහුල ලෙස ව්‍යාප්ත වී ඇත.
ජපානයේ සහ ලොව අනෙකුත් සංස්කෘතීන්හි මෙන්ම කබුකි නාට්‍ය ද මුළු දවස පුරා රඟ දැක්වේ. නූතන බටහිර නාට්‍යවල ආකාරයට පැය 2ත් 5ත් අතර ප‍්‍රමාණයක් නොව, යමෙකුට සිය මුළු දවසම එදිනෙදා ලෝකයෙන් බැහැරව නාට්‍ය ලෝකය වෙත කැප කළ හැකිය. වසා්සපදබද වැනි සමහර ඓතිහාසික නාට්‍ය හැරුණු විට, බොහෝ නාට්‍ය කොටස් වශයෙන් සකස් කොට, සම්පූර්ණයෙන්ම හෝ කොටස් ලෙස මුළු දවස පුරාම පෙන්වනු ලැබේ. මෙසේ කරනු ලබන්නේ විවිධ රසිකත්වයන්ට ගැලපෙන ලෙස ( ඓතිහාසික හෝ ගෘහස්ත* මුළු දවස පුරාම රස විඳීමට ඉඩ සැලැස්වීමයි.
මෙම රංගන විලාසයන් සකස්ව ඇත්තේ බුන්රකු :ඉමබර්නම* සහ නෝ :බදය* නාට්‍ය අනුගමනය කිරීමෙනි. මේවා කෙරෙහි බලපවත්වන්නේ ජෝ- හ- කු :වද – ය් – නහම* මූලධර්මයයි. එනම්, සියලූ දේ සෙමෙන් පටන් ගෙන, වේගවත් වී, ක්ෂණයකින් අවසන් වන රිද්මයයි. මෙය ප‍්‍රධාන ‘නෝ’ නාට්‍ය රචකයකු වන ‘සෙයමි’ විසින් භාවිත කරන ලදී. එහිදී එකී රිද්මය නළුවන්ගේ රඟපෑම තුළ පමණක් නොව, නාට්‍යයේ ව්‍යුහය හා දර්ශනවල ව්‍යුහය තුළ ද දක්නට ලැබේ.
ඒක පක්ෂ ක්‍රමය දී බලය හැදෑරීමට ‍නෛතිකව අවසර ඇත්තේ එක් පක්ෂයකට පමණි.කුඩා පක්ෂ වලට සමහර අවස්ථාවන්වලදී ඉඩ ලැබුණද නීතියට අනුව ඔවුන් බලවත් පක්ෂයේ නායකත්වය පිළිගත යුතුය.මෙම පක්ෂය සෑමවිටම ආණ්ඩුවට සමාන නොවුණත් සමහර විට ආණ්ඩුවේ තනතුරු වලට වඩා පක්ෂයේ තනතුරු බලවත් විය හැක.චීනය වැනි කොමියුනස්ට් රාඡ්‍යයන් ,ජර්මනිය වැනි ෆැසිස්ට් රාඡ්‍යයන් උදාහරණ ලෙස දැක්විය හැකිය. මේ අනුව ඒක පක්ෂ ක්‍රමය සාමාන්‍යයෙන් ඒකාධිපතිවාදයට සහ ප්‍රජා පීඩනයට සමාන කොට සැලකේ.
ප්‍රබල පක්ෂ දෙකකට අමතරව සාර්ථක තුන්වන පක්ෂයක්ද පවතින රටවල් බහු පක්ෂ ක්‍රමයට ගැනේ. උදාහරණ ලෙස කැනඩාව,අයර්ලංතය සහ එක්සත්‍ රාජධානිය දැක්විය හැක. මෙම තෙවන පක්ෂය මැතිවරණවලදී දෙවන ස්ථානය ලබාගන්නා අතර එය ප්‍රධාන පක්ෂ දෙකට තර්ජනයක් වූවත් තවමත් රජයක් පිහිටුවා ගෙන නැත.මෙවන් පක්ෂයක් විශේෂයෙන් වැදගත් වනුයේ එහි සහයෝගයන් හෝ විරෝධයෙන් සුළුතර රජයක් පවත්වා ගැනීමට හෝ නිමා කිරීමට හැකි බැවිනි.
පක්ෂ තුනක් හෝ වැඩි ගණනක් පවතින විට දී සුලබව සිදුවන්නේ කිසිම පක්ෂයකට බහුතරයක් ලබාගත නොහැකි වීමයි. ඔවුන් එකිනෙකා සමග එක්වී සන්ධාන ගත රජයන් පිහිටු වීමය. අයර්ලන්තයේ සහ ජර්මනියේ මෙය සිදුව ඇත. සන්ධාන ගත රජයක ප්‍රධාන දුර්වලකම වන්නේ එය අස්ථාවර වීම සහ වෙනස්කම් නිසා අනතුරුවලට භාජන වීමට හැකවීමය.
එක්සත් ජනපදය හා ජැමෙයිකාව වැනි පක්ෂ දෙකක් පවත්නා රටවල තුන්වන පක්ෂයක් යටතේ තරඟ කොට මැතිවරණ ජයග‍්‍රහණය කිරීම ඉතා අසීරු කරුණකි. බොහෝ විට මෙහිදී එක් දක්ෂිණාංශික සන්ධානයක් සහ එක් වාමාංශික සන්ධානයක් දක්නට ලැබේ. එහෙත්, මෙබඳු රටවල සියලූ පක්ෂ ඇතුළත්ව සකස් වන පුළුල් සන්ධානයන් ද දක්නට ලැබේ.
කොලොම්බියාව ද්වී පක්ෂ ක්‍රමයක් පැවති රටක් වුව ද 2002 මැතිවරණයෙන් පසු ඇල්වරෝ උරිවේගේ දර්ශනය නිසා එම රජයට පක්ෂ හයකට නායකත්වය දීමට අවස්ථාව හිමිවිය.
බහුවිධි ඡන්ද ක‍්‍රමය සාමාන්‍යයෙන් පක්ෂ දෙකක් සහිත ක‍්‍රමයක් කරා මඟ පාදන අතර, මෙය මවුරිස් ඩුවර්ජර් විසින් ඩුවර්ජර්ගේ නීතිය ලෙස ද හඳුන්වා දී තිබේ.
යෙදවුම් මෘදුකාංග යනු පරිගණක මෘදුකාංගයන් යටතේ එන උපපන්තියකි. ඒවා පාරිභෝගිකයාගේ අවශ්‍යතාවයන් ඉටුකිරීමට පරිගණකය සතු හැකියාවන් සෘජුව හා මනාව යොදා ගැනීමට සමත්ය.පරිගණකයේ විවිධ හැකියාවන් සම්මිශ්‍රණයෙන් හා සංගෘහිත ‍‍ කිරීමෙන් සැදුම් ලත් පද්ධති මෘදුකාංග , යෙදවුම් මෘදුකාංගයන්ගෙන් වෙනස් වන්නේ ‍ඒවා සාමාන්‍යයෙන් භාවිත කරන පුද්ගලයාගේ ප්‍රයෝජනයට කෙලින්ම සහය නොවන නිසාය. මෙහි දී යෙදවුම් යන වචනයෙන් යෙදවුම් මෘදුකාංග හා ඒවායේ ක්‍රියාවට නැංවීම යන දෙකම ආවරණය කරයි.
සමහර ආකාරයන්ගේ සම්බන්ධිත පද්ධතීන්හි යෙදවුම් මෘදුකාංග හා මෙහෙයුම් මෘදුකාංගා ඒව භාවිතා කරන්නන්ට පහසුවෙන් වෙන් කර හඳුනාගැනීමට නොහැකි වේ. උදාහරණ ලෙස වීසීආර්, ඩී වී ඩී ප්ලේයර් හෝ සූක්ෂ්ම තරංග උදුන පාලනය කරන මෘදුකාංග ආදිය ‍ගෙනහැර දැක්විය හැක.
විදුලි බල්බය හා විදුලි බලාගාරය අතර පවතින සම්බන්ධතාවය වැනි සබැඳියාවක් දෘඩාංග ලෝකයේ ද පවතී. විදුලි බලාගාරයක විදුලිය ජනනය කර එ විදුලිය දහනය කර විදුලිය බල්බයකින් ආ‍ලෝකය ලබාදීම සිදු කරන්නාක් මෙන් යෙදවුම් මෘදුකාංගද පාරිභෝගිකයාට සේවාවන් සපයයි.
මෙම දිවුල් සතු ඖෂධීය ගුණය හා පෝෂණ ගුණය පිලිබඳව සලකා බලන විට ඒවා මේ ආකාරයෙන් හඳුනා ගැනීමට හැකියාව ලැබෙනවා. මෙම දිවුල් ආහාරයට ගැනීමෙන් ආහාර ජීරණ පද්ධතිය හා සම්බන්ධ ගැටළු සමනය කිරීමට හැකි වෙනවා. එනම් එහි ඇති සංඝටකයන් මලබද්දය දුරු කිරීමට සමත් වෙනවා මෙන්ම බඩෙහි ඇති වන රිදීම්, අපහසුතාවයන්ද දුරු කරවනවා. එසේම එයට පාචනය, මලබද්ධය ආදී රෝග තත්ත්ව සුව කිරීමේ හැකියාවක්ද පවතිනවා. එය ප්‍රති දිලීරකයක් ලෙස ක්‍රියා කරමින් ආහාර ජීරණ පද්ධතියට ආරක්ෂාවක්ද ලබා දෙනවා.
දිවුල්, විටමින්, කැල්සියම්, පොස්පරස්, තන්තු, ප්‍රෝටීන හා යකඩ වැනි පෝෂ්‍ය පදාර්ථවලින් අනූන ය. දිවුල් ආහාරයට ගැනීමෙන් ආහාර ජීරණ පද්ධතිය හා සම්බන්ධ ගැටලු සමනය වේ. එහි ඇති සංඝටක, මළබද්ධය දුරු කිරීමට සමත් වෙනවා මෙන් ම, බඩෙහි ඇති වන රිදීම්, අපහසුතා දුරු කරයි. එසේ ම එයට පාචනය, මළබද්ධය ආදී රෝග තත්ත්ව සුව කිරීමේ හැකියාව ද ඇත. එය ප්‍රති දිලීරකයක් ලෙස ක්‍රියා කරමින්, ආහාර ජීරණ පද්ධතියට ආරක්ෂාව ලබා දෙයි.
මේ ආකාරයට මෙහි ඖෂධීය ගුණ හඳුනා ගත හැකි වන අතර දිවුල් වැඩි වශයෙන් ආහාරයට ගැනීම සමහර විටෙක අහාර ජීර්ණය සඳහා අහිතකර ලෙස බලපෑ හැකියි. එසේම තයිරොයිඩ් හා ගැටළු ඇති පුද්ගලයන් සදහා දිවුල් ආහාරයට ගැනීම සුදුසු වන්නේ ද නැහැ.
මෙලෙස දිවුල් ශාකය පිලිබඳව හඳුනා ගැනීමට හැකි වන අතර එහි ඇති පෝෂණ ගුණය පිලිබඳව සලකා බලන විට එය විටමින්, කැල්සියම්, පොස්පරස්, තන්තු, ප්‍රෝටීන හා යකඩ වනි පෝෂ්‍ය පදාර්ථවලින් අනූන වෙනවා.
ජාත්‍යන්තර සම්බන්ධතා දේශපාලන විද්‍යා විෂයෙහි එක් අංශයක් වේ. එය රාජ්‍යයන්හි භූමිකාව, ජාත්‍යන්තර සංවිධාන, රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන සහ බහුජාතික සමාගම් ඇතුලූ ජාත්‍යන්තර පද්ධතියෙහි රාජ්‍යයන්ට අදාළ ගෝලීය කරුණු සහ විදේශ සබඳතා පිළිබඳ ව අධ්‍යයනය කරයි. එය අධ්‍යයන මෙන්ම පොදු ප‍්‍රතිපත්ති යන ක්ෂේත‍්‍රවලට අදාළ වන අතර, රාජ්‍යයන්හි විදේශ ප‍්‍රතිපත්ති තීරණය කරන හා විශ්ලේෂණය කරන ක‍්‍රියාකාරී හෝ මූලධාර්මික ආකාරයෙන් පැවතිය හැකිය.
දේශපාලන විද්‍යාව හැරුණු කොට ආර්ථික විද්‍යාව, ඉතිහාසය, නීතිය, දර්ශනය, භූගෝලය, සමාජ විද්‍යාව, මනෝ විද්‍යාව හා සංස්කෘතික අධ්‍යයනයන් ආදිය ද මීට ඇතුළත් වේ. එය ගෝලීයකරණය හා රාජ්‍යයන්ට හා ඒවායේ ස්වාධීපත්‍යයට ඉන් සිදුවන බලපෑමෙහි පටන්, පාරිසරික යහපැවැත්ම, න්‍යෂ්ටික බලාගාර, ජාතිකවාදය, ආර්ථික සංවර්ධනය, ත‍්‍රස්තවාදය, සංවිධානාත්මක අපරාධ, මානව ආරක්ෂාව හා මානව හිමිකම් දක්වා කරුණු සාකච්ඡා කරයි.
බලය අත්පත්කර ගැනිම, බලය රදවා ගැනිම, බලය ව්‍යාප්ත කිරිම යන අරමුණු මුදුන් පමුණුවා ගැනිම උදෙසා රාජ්‍යයන් අතර පවත්නා බල අරගලය අන්තර් ජාතික දේශපාලනය නම් වේ.
රාජ්‍ය විසින් ස්වකීය ජාතික අශාවන් සහ ස්වකීය අරමුණු ඉටුකර ගැනිමට ක්‍රියා කිරිමේදී රාජ්‍යයන් අතර ඇතිවන අන්තර් ක්‍රියාකාරිත්වය අන්තර් ජාතික සම්බන්ධතා ලෙස සැලකීමට පුලුවන. - නොර්මන් පාර්මන් සහ හේවුඩ් පර්කින්ස්-
පිරිහුම් යනු ප්‍රවේණි‍ කේතයේ අතිරික්තතාව යි. ප්‍රවේණි කේතයේ අතිරික්තතාවයක් පැවතුණ ද ව්‍යාකූලත්වයක් නොපවතියි. . නිදසුනක් ලෙස හා යන කෝඩෝන දෙකම ග්ලුටැමික් අම්ලය නිරූපණය කළද ඉන් එකකුදු වෙනත් ඇමයිනෝ අම්ලයක් කේතනය නොකරයි. එක් ඇමයිනෝ අම්ලයක් සංකේතවත් කරන කෝඩෝන වල පිහිටුම් තුනෙන් ඕනෑම එකක් වෙනස් ව පැවතීමේ හැකියාව පවතියි. උදාහරණ ලෙස ග්ලුටැමික් අම්ලය හා කෝඩෝන මගින් ද , ලියුසීන් ඇමයිනෝ අම්ලය , , , , , කෝඩෝන මගින් ද , සෙරීන් ඇමයිනෝ අම්ලය , , , , , මගින් ද විශේෂණය වීම දැක්විය හැකිය.
දාම ආරම්භක කෝඩෝනයකින් පරිවර්තනය ආරම්භ වෙයි. නැවතුම් කෝඩෝන මෙන් නොව මෙම ක්‍රියාවලිය ආරම්භ කිරීමට කෝඩෝන පමණක් තනිව තිබීම ප්‍රමාණවත් නොවෙයි. ආසන්න අනුපිළිවෙල හා ආරම්භක සාධක පැවතීම ද වැදගත් වෙයි. මෙතියොනීන් ලෙස හෝ බැක්ටීරියා වලදී නම් ෆෝමයිල්මෙතියොනීන් ලෙස ව්‍යවහාර කෙරෙන වඩාත් සුලභතම ආරම්භක කෝඩෝනයයි. විකල්ප ආරම්භක කෝඩෝන වන හා පිළිවෙලින් වැලීන් හා ලියුසීන් නිරූපණය කරන නමුත් ඒවා ආරම්භක‍ කෝඩෝන ලෙස ක්‍රියාකරන විට මෙතියොනීන් හෝ ෆෝමයිල්මෙතියොනීන් බවට පරිවර්තනය වෙයි.
සම්මත ප්‍රවේණි කේතය පහත වගුවල නිරූපණය වෙයි. කෝඩෝන 64 මගින් නිරූපණය කෙරෙන ඇම්යිනෝ අම්ලය පළමු වන වගුවෙහි දැක්වේ. දෙවන වගුවෙන් පරිවර්තනයේදී දායක වෙන සම්මත ඇමයිනෝ අම්ල 20 දක්වා තිබේ. මේවා පිළිවෙලින් අනුලෝම හා ප්‍රතිලෝම කෝඩෝන වගු නම් වේ. නිදර්ශනයක් ලෙස කෝඩනයක් නිරුපණය කරන්නේ ඇස්පරජයින් ඇමයිනෝ අම්ලයි. එමෙන්ම සහ සිස්ටීන් නිරුපනය කරයි.
ඩී.එන්.ඒ ප්‍රතිවලිත වීමේ ක්‍රියාවලියේ දෙවන රැහැන බහුඅවයවීකරණය ‍වීමේ දී ඇතැම් දෝෂ ඇති විය හැකිය. මෙ‍ම දෝෂ විකෘති නම් වන අතර මේවා ජානයක ප්‍රෝටීන සංකේතවත් කරන අනුපිළිවෙලෙහි දී සිදු වුවහොත්, ජීවියෙකුගේ රූපානුදර්ශය කෙරෙහි වැඩිපුර බලපෑම් කළ හැක. ඩී.එන්.ඒ පොලිමරේස්හි ඇති නැවත පිරික්සීමේ හැකියාව නිසා දෝෂ සිදුවීමේ ප්‍රවණතාවය භෂ්ම මිලියන 10-100කට එකක් වන තරමේ ඉතා අඩු අගයක් ගනියි.
සම සංවේදී විකෘති හා අසම සංවේදී විකෘති ලක්ෂ්‍ය විකෘති වලට උදාහරණ වන අතර මේවා පිළිවෙලින් දෑකැති සෛල රක්තහීනතාවය හා තැලසීමියා වැනි ප්‍රවේණික රෝග වලට හේතු කාරක වේ. සායනිකව වැදගත් වන සම සංවේදී විකෘති, කේතනය කරන ඇමයිනෝ අම්ලයේ ගුණ වෙනස් කරයි. එහෙත් අසම සංවේදී විකෘති වල ප්‍රතිඵල‍ය වන්නේ නැවතුම් කෝඩෝනයකි.
සංකේතවත් කළ හැකි ඇමයිනෝ අම්ල ගණනට වඩා කෝඩෝන පැවතීම හේතුවෙන් පිරිහුම් ඇතිවෙයි. කෝඩෝනයක‍ට භෂ්ම දෙකක් පමණක් තිබුණෙනම් සංකේත කළ හැක්කේ ඇමයිනෝ අම්ල 16ක් පමණි. ඇමයිනෝ අම්ල 20 හා නැවතුම් කෝඩෝනය සඳහා අවම වශයෙන් කේත 21ක් වත් අවශ්‍ය වන නිසා කෝඩෝනයකට ගත‍ හැකි මීළඟට වැඩිම භෂ්ම සංඛ්‍යාව 3කි. එය කෝඩෝන 64ක් ගෙන දෙන බැවින් අනිවාර්යයෙන්ම පිරිහුම් පැවතිය යුතු ය.
සියළුම ප්‍රවේණික තොරතුරු ගබඩා වන්නේ ප්‍රවේණි කේතය ඇසුරින් නොවේ. සියළුම ජීවීන්ගේ ඩී.එන්.ඒ තුළ යාමක අනුපිළිවෙලවල්, ජාන අතර කොටස්, ක්‍රොමසෝමික ව්‍යුහමය කලාප සහ වෙනත් කේතනය නොකරන ඩී.එන්.ඒ අඩංගු වේ. මෙකී අංග කෙරේ බලපැවැත්වෙන්නේ ප්‍රවේණි කේතය යටතේ ඇති කෝඩෝන-ඇමයිනෝ අම්ල බව‍ට පෙරළීමේ ක්‍රියාවලියෙන් වෙනස් වූ නීති සමුදායකි.
පණිවුඩකාරක හා සම්බන්ධ සංඥා අනුපිළිවෙල මත පදනම්ව සමහර ප්‍රෝටීන වලදී, සම්මත නොවන ඇමයිනෝ අම්ල, සම්මත නැවතුම් කෝඩෝන බවට ආදේශ වීම සිදුවෙයි. උදාහරණ ලෙස, සෙලිනොසිස්ටීන් සඳහා ද, පයිරොලයිසීන් සඳහා ද කේතනය කළ හැකිය. ‍මේවායින් සෙලිනොසිස්ටීන් 21වන ඇමයිනෝ අම්ලය ලෙසත්, පයිරොලයිසීන් 22වන ඇමයිනෝ අම්ලය ලෙසත් වර්තමානයේ නිරූපණ‍ය කෙරෙයි.
වෙනස් කෝඩෝන 6ක් මගින් සංකේතවත් වන ඇමයිනෝ අම්ල 3කි. ඒවානම් සෙරීන්, ලියුසීන් හා ආර්ජිනීන් ය. තනි කෝඩෝනයකින් පමණක් විශේෂණය වන ඇමයිනෝ‍ අම්ල වන්නේ මෙතියොනීන් හා ට්‍රිප්ටොෆෑන් යන අම්ල පමණි. සම ප්‍රතිඵල ගෙන දෙන වෙනස් විකෘති පැවතීමට හේතුව ප්‍රවේණි කේතයේ ඇති පිරිහුම් ය.
හි ප්‍රතිකෝඩෝනයේ පළමු පිහිටුමේ වෙනස් වූ භෂ්ම නිසා ඇමයිනෝ අම්ල සඳහා මෙවැනි විචල්‍ය කේත පැවතීමට අවකාශ ලැබී ඇත. මෙවැනි භෂ්ම යුගල වලට වෙවුලුම් භෂ්ම යුගල යැයි ව්‍යවහාර වෙයි. මෙම වෙනස් වූ භෂ්ම අතර ඉනොසීන් හා වොට්සන්-ක්‍රීක් ආකාරයේ නොවන - භෂ්ම යුගල අන්තර්ගතය.
ජානමය කේත හෙවත් ප්‍රවේණික කේත) යනු ජීවී සෛල මගින් ප්‍රවේණික ද්‍රව්‍යවල අඩංගු ප්‍රවේණික තොරතුරු, ප්‍රෝටීන බවට පත් කිරීමේ නීතී මාලාවකි.
කෝඩෝනය මෙතියොනීන් ඇමයිනෝ අම්ලය සහ ආරම්භක පිහිටීම දැක්වීම යන දෙකටම කේතයක් වේ.: රැහැනක කේතීකරණ පෙදෙසෙහි මුල් කෝඩෝනය ප්‍රෝටීන පරිවර්තනය ආරම්භ කරන පිහිටුමයි.
ඩී.එන්.ඒ කෝඩෝන වගුව ආර්.එන්.ඒ කෝඩෝන වගුවට ඉඳුරාම සර්වසම වන අතර එකම වෙනස වෙනුවට ප්‍රතිස්ථාපනය වී තිබීමයි.
ක‍්‍රමෝපායයන් ශීඝ‍්‍රයෙන් වෙනස් වීමේ ප‍්‍රවනතාවය පිළිබඳව ඇල්වින් ටොෆ්ලර් 1970 දී සිය ෆියුචර් ෂොක් ග‍්‍රන්ථයේ කරුණු ඉදිරිපත් කරන ලදී. සමාජයීය සහ තාක්ෂණික ප‍්‍රතිමානයන්ගේ ආයු කාලය පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට අඩුවන අන්දම පැහැදිලි කරමින් ඒ අනුව ඇතිවන අර්බුද සහ අවුල් සහගත තත්වයට මූණදීමට ඇති හැකියාව පිළිබඳව ප‍්‍රශ්ණ කරයි. අතීතයේදී වෙනස් වීම් සිදුවූයේ ස්ථිර කාල පරාසයකදීය. එබැවින් වෙනස් වීම් ඇතිවීමට පෙර එ සඳහා සූදානම් වීමට එකල සමාජයට හැකි විය.
විශේෂයෙන් 1990 මුල සිට ග‍්‍රන්ථ කතෘවරු සිය ගණනක් ව්‍යාපාරික ක‍්‍රමෝපායයන් කෙරෙහි මෙය බලපාන අයුරු විස්තර කිරීමට උත්සුක වූහ.
1997 දී වොට්ස් වේකර් සහ ජිම් ටේලර් මෙවැනි බලවත් වෙනස් වීම් සෑම ශතවර්ෂ 5 කටම වතාවක් සිදුවෙන බව පෙන්වා දෙන ලදී. දැනට අප තර්කය රජයන කාලයේ සිට අර්බුදකාරී ලාබය රජයන කාලයකට සංක‍්‍රාන්ති වෙමින් පවතින බව ද පවසන ලදී. 2000 වසරේදී ජෙරමි රිෆ්කින් මෙම මතය ප‍්‍රචලිත කරන ලදී.
ටොෆ්ලර් 1980 දී සිය ‘ද තර්ඞ් වේව්‘ ග‍්‍රන්ථයෙන් මේ නිර්දය වෙනස්වීම ශිෂ්ඨාචාරයේ තුන්වන අවධිය ලෙස විදහා පෙන්වයි (පළමු අවධි දෙක වනුයේ කෘෂිකාර්මික හා කාර්මික අවධීන්ය. පළමු අවධි දෙකේ හැදී වැඩුණු අය තුල මේ වෙනස විශාල කුකුසක් ඇතිකරවන බවත් ව්‍යාපාරික ලෝකයේ ගැටුම් මෙන්ම ව්‍යාපාරික අවස්ථා ද රැසක් ඇතිවන බවත් ඔහු පෙන්වා දෙයි.
මෙය කඩොලානාශ්‍රිතව කිරීමට සිදුවන හෙයින් එම පොකුණු සෑදීමට කඩොලාන ඉවත් කිරීමට සිදුවේ. එවිට ඒ ආශ්‍රිත කුඩා මසුන් විනාශ වේ. ඉන් ආහාරදාම කෙරෙහි බලපෑම් ඇති වේ. ජෛව විවිධත්වය අඩු වේ. ශාක භක්‍ෂණ සතුන්ට ද ආහාර නැති වේ. ඉස්සන් කොටුවලින් බැහැර කෙරෙන අපද්‍රව්‍ය අවට ජල ස්කන්‍ධවලට දැමීමෙන් ඒවායේ ගුණාත්මක භාවය පිරිහේ. අපද්‍රව්‍ය ඇහිරීම නිසා ගංවතුර තර්ජන ඇති වේ.
දිනකට පුද්ගල ප්‍රෝටීන අවශ්‍යතාව ග්‍රෑම් 60ක් පමණ වේ. නමුත් මිලියන 20ක් පමණවූ ලාංකික ජනගහනයට මෙය ප්‍රමාණවත් නොවේ. අත්‍යවශ්‍ය ඇමයිනෝ අම්ල පළමුපෙළ ආහාරවල නියමිත අනුපාතයේ ඇත. එම ප්‍රමාණය ලබාගැනීමට මත්ස්‍ය ආහාර අත්‍යාවශ්‍ය වේ. මත්ස්‍ය බරින් 15% - 20% පමණ ප්‍රෝටීන ඇත. වැඩිවන ජනගහනයට සාපේක්‍ෂව මත්ස්‍ය නිපැයුම උපරිම කරලීමට රට අභ්‍යන්තර ජලාශවලට ජලජීවී වගාව හඳුන්වා දී ඇත.
ජලජීවී වගාව යනු, ජලජ ජීවීන්ගේ ලාබාල අවස්ථාව ජලාශවල වර්ධනය වීමට සලස්වා අස්වැන්න ලබාගැනීම යි. මත්ස්‍යයන්ගේ “ඇඟිල්ලන්“ ද ක්‍රෂ්ටේසියාවන්ගේ “පශ්චාත් කීටයන්“ ද මෙම ලාබාල අවස්ථාව සේ සැලැකේ. මත්ස්‍ය බිත්තරවලින් පිටවන ලපටියන් නොහොත් “ගැටිත්තන්“ මුදාහැරිවිට විලෝපිකයන්ට පහසුවෙන් ගොදුරුවිය හැකි හෙයින් ඇඟිල්ලන් දක්වා වර්ධනය වීමට ඉඩ හැරේ.
වෙරළාසන්න මුහුදු, කළපු ආදියේ මත්ස්‍ය භාවිතය අයථාව සිඬවන නිසා උපරිම චිරස්ථායි මට්ටමින් මසුන් ඇල්ලීම නිසා මෙම පරිසරවල තවදුරටත් අල්ලාගතහැකි මත්ස්‍ය ප්‍රමාණයේ විභවතාවයක් නැත.
ධීවර ආම්පන්න මිල අධික වන අතර ගැඹුරු මුහුදේ මසුන් ඇල්ලීමට වැඩි වියදමක් දැරීමට සිඬ වේ. මෙම නිසා පාරිභෝගිකයා දැරිය යුතු මිල ද ඉහළ යයි.
සූක්‍ෂම ක්‍රමයේදී නිශ්පාදන වියදම වැඩි අතර ඉලක්ක අස්වැන්න නොලැබි විට ආර්ථික පාඩු ද සිදු වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ සූක්‍ෂ ක්‍රමයට ඉස්සන් වගා කෙරෙන අතර එය විදේශ විනිමය ලබාදෙන ලාභදායී ක්‍රමයකි.
ඉහත අසීරුතා මඟහැරුමට රට අභ්‍යන්තර ජලාශවල මසුන් ඇතිකෙරේ. ශ්‍රී ලංකාවේ ඍතුමය ජලාශ 12,000ක් පමණ වේ. ඒ සියල්ල ම කෘත්‍රීම වැව් ය. පහතරට තෙත් කලාපයේ ද තවත් ජලාශ 3000කට පමණ අවුරුද්ද පුරා ජලය ලැබේ.
රට අභ්‍යන්තර ජලාශවලින් උපරිම ප්‍රයෝජනය ලැබිය හැක. අඩු වියදමකින් වැඩි ප්‍රතිශතයක් ලැබිය හැක. මහා පරිමාණ ඉස්සන් වගාවෙන් විදේශ විනිමය ලැබිය හැක.
එමෙන්ම විවිධ ආගමික මතවාද හේතුවෙන් මස් ආහාරයට නොගන්නා ජන කොටසක් පව්තී. එම නිසා මස් පිණිස ආදේශකයක් ලෙස භාවිතා කල හැක.
මිනිස් ප්‍රෝටීන අවශ්‍යතාව සපුරාලීමට මෙම අභ්‍යන්තර ජලාශවල ආහාරයට ගන්නා මසුන් වගා කරන ක්‍රම ත්‍රිත්‍වයෙකි.
මාධ්‍ය නිදහස නොමැති වීම, මාධ්‍ය පක්ෂග්‍රාහිත්වය හෝ මාධ්‍ය පරිශීලනය නොකිරීම නිසා ජනතාවට සම්පූර්ණ දැනුමක් නොමැතිවිය හැක.
වර්තමානයේ නියෝජිතයන් තෝරාගැනීම සඳහා මැතිවරණ පැවැත්වුවද ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයේ මුලාකෘතිය වන ඇතැන්ස්හි එවැන්නක් නොතිබිනි. එහි මැතිවරණ රදළ ආධිපත්‍යය ලෙස සලකනු ලැබු අතර නිලයන්ට පුද්ගලයන් පත් කෙරුනේ තේරීමකින් නැත්නම් විභජනයකිනි.
රජයේ වාසියට අයුතු ලෙස නීති පැනවීම, විරුද්ධ අපේක්ෂකයන් බලයටපත් වීමේ හැකියාවට බාධාපැනවීම, මැතිවරණය සාර්ථක කල හැකි දොරටු අයුතුලෙස හැසිරවීම ආදී කරුනු නිසා මැතිවරණ ව්‍යුහය පක්ෂග්‍රාහී විය හැක.
මැතිවරණ ප්‍රතිසංස්කරණය යනු සාධාරණ මැතිවරණ ක්‍රම හඳුන්වාදීම හෝ පවතින ක්‍රමවල සාධාරණත්වය වැඩි කිරීමේ ක්‍රියාවලියයි. ඡන්ද වේදය යනු මැතිවරණ ප්‍රතිඵල හා අනෙක් සංඛ්‍යාන අධ්‍යනයයි.
එම්.කේ. සුසන්ත සේනාධිලංකාරගේ අසම්පූර්ණ සංස්කරණවලින් යටපත්වූ වීදාගම මෛත්‍රිය හිමිගේ ලෝවැඩසඟරාව නමැති ග්‍රන්ථයේ ලෝවැඩසඟරාවේ පද්‍ය 271ක් දක්වා තිබේ. මෙය විශිෂ්ට පර්යේෂණයකි. වීදාගම මෛත්‍රිය හිමි තරුණ හිමිනමකව සිටියදී ලෝවැඩසඟරාව රචනා කළ බවත්, උන්වහන්සේ මහනෙත්පාමුළ අධිපතිවීමෙන් පසුව ඒබව සඳහන් කරමින් ලෝවැඩසඟරාව නැවත සංස්කරණය කරන ලද බව සෙන්ධිලංකාරගේ පර්යේෂණයේ සඳහන්වෙයි.
නිර්වාන සැපත ගෙන දෙන ගුණ සාගරයක්වු, සංසාර දුක නැමැති රෝගය සුව කරන වෛද්‍යවරයකු බඳු වූ තීර්තක නැමැති මිත්‍යාදෘශ්ටි අන්ධකාරය නසන සූර්යයා බඳු වූ බුදුන් වහන්සේ සිත් සතුටින් වදිමි.
ජයවර්දන අධ්‍යාපනය ලැබුවේ ලංකාවේ ජනප්‍රිය බෞද්ධ පාසලක්‌ වන කොලඹ නාලන්ද විද්‍යාලයේය. ඔහු එහිදී ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා කිරීමට ඉගෙනගත්තේය. ඔහු ඔහුගේ දක්ෂතා ටිකෙන් ටිකේ වර්ධනය කරමින් පාසැල් ක්‍රිකට් කණ්ඩායමේ නායකයා බවට පත්විය. 1994 වසරේදී ඔහු දෙවැනි හොඳම පාසැල් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයාට හිමි සම්මානය හිමිකරගන්නා ලදී.
ඔහු සිංහල ක්‍රීඩා සමාජයට 1995 සිට ක්‍රීඩා කරන ලදී. 2008 ඉංග්‍රීසි ක්‍රිකට් වාරයේ අග භාගයේදී ඩර්බිශයර් කණ්ඩායමට විදේශ ක්‍රීඩකයෙක් ලෙසට ගිවිසුම් අත්සන් කලේය. කෙසේ නමුත් ඉන්දියානු ප්‍රිමියර් ලීග් ක්‍රිකට් තර්නගවලියට වැඩි ආසාවක් දක්වූ නිසා ඩර්බිශයර් කණ්ඩායමට ක්‍රීඩා කිරීමෙන් වැලකුනේය.
2006 දී මාවන් අතපත්තුගේ ඉවත් වීමත් සමඟ ජයවර්දන එංගලන්ත තරඟ සංචාරය මෙහෙයවන ලදී. එහිදී ටෙස්ට් තරඟාවලිය ජය පරාජයකින් තොරව අවසන් වූ අතර එක්දින තරඟාවලිය ශ්‍රී ලංකාව 5 - 0 ක්‌ ලෙස ජයගන්නා ලදී.
නව ව්‍යාපාරයන්ගේ පැවැත්ම හේතුවෙන්, පැරණි ව්‍යාපාර කඩා වැටේ. ආයෝජකයෝ හා ව්‍යාපාරිකයෝ එකතුවෙන් ආයතනයේ පැවැත්මට රුකුල් දෙති. ආයතනයක් ලෙස හැඳින්වීමේදී බොහෝ විට ව්‍යාපාරයන් යන අරුත අදහස් වේ. එම වචනය භාවිත වන්නේ ව්‍යාපාරයන් සඳහායි. නමුත් ආයතන යන්නෙන් රජය, පක්ෂ, ආගමික, අසරණ සරණ ක්‍රියාකාරීන්ද අයත් වේ. ආයතනය යන්නේ නියම නිර්වචනය නම් “නෛතික පුද්ගලභාවයක් ඇති, පුද්ගලයින් සමූහයකින් සැදුනු ඒකකයකි. නව ව්‍යාපාර, මෙම සාමූහිකත්වය හේතුවෙන් ගොඩ නැංවීය.
දේශීය අධිකරණ සීමාව යටතේ කොටස් නිකුත් කරන හා නොකරන වශයෙන් ආයතනයන් වර්ග දෙකකි. කොටස් නිකුත් කරන ආයතනයේ කොටස් ජනතාවට විකිණීම සිදු කරයි. මෙම ආයතන බොහෝ විට ලාභ පරමාර්ථ වූ ආයතනවේ. කොටස් නිකුත් නොකරන ආයතනයන්හි කොටස්කරුවෝ නැත. නමුත් එහි අයිතීන් සාමාජිකයන් අතර බෙදී තිබිය හැකිය.
වැනි අධිකරණ වසම් වල ව්‍යාපාර ලාභ පරමාර්ථ කිරීම/ නොකිරීම අනුව කොටස් නිකුත් කිරීම/ නොකිරීම අනුව කොටස්වලට වෙන් කරයි.
නව ආර්ථික පරිසරයේ ව්‍යාපාර මනා පරිපාලන විධි ක්‍රියා කිරීම ව්‍යාපාර වල මෙන්ම ලාභ අරමුණු නොවූ ආයතන අතර ද දැකිය හැකිය. අදාළ නීති ව්‍යාපාර හා ලාභ අරමුණු නොවූ ආයතනයන්ට අදාළ පරිපාලන නීති එකිනෙකට වෙනස් වුවත්, උසාවි පද්ධතියේදී බොහෝ විට ආයතන වර්ග දෙකටම මෙම නීති සමසේ වලංගු ලෙස සලකයි.
හෝ සමාගමස් සාමාන්‍යයෙන් කොටස්කරැවන් හා අධ්‍යක්ෂකවරැන් ජාලයක් සහිත වේ. එක් එක් දේශයේ කාටස්කරැවන් අනු කණ්ඩායම් වශයෙන් සමාගමේ ශාඛා පාලනය කරයි. සමාගම පුළුල් කිරිම එහි වර්ධනය විම ජාතිකයට හිතකර වේ. මෙම වර්ධනය වෙනත් සමාගමක් මිලට ගැනිම හෝ ගිවිසුම් මගින් සිදුකල විට වෙනස් වු සැලැස්මක් සහිත අපහැදිලි පාලනයක් සහිත ආයතන බිහිවිය හැක. මෙස් විවිධ මහ්දිවිප ව්‍යාපාරය පැතිර යන විට ආයතනයේ සංස්කෘතිය, විවිධ සංස්කෘතින් හා දේශපලන් පිළිබද වටහෙන
නීතියට අනුව ආයතනයක් යනු පුද්ගලයෙකි. නීත්‍යානුකූලව සලකනකල ආයතනයන් හා ආයතනයේ සාමාජිකයනුත් වෙන් වෙන් පුද්ගලයන්ලෙස සැලකේ. නීතියට අනුව ආයතනයක අයිතීන් හා වගකීම් වලට පහත දෑ අන්තර්ගත වේ.
ජාතික වශයන් සාර්ථකත්වයට පත්වු සමාගම්, ඒ ඔස්සේ දේශසිමාව පසුකර බහුජාතික සමාගම් බවට පත්ව ඇත. ගෝලියකරණයට ඉතා විශාල තල්ලුවක් මේ ඔස්සේ ලැබේ.
ප්‍රදේශයේ පූර්ව ඓතිහාසික සංස්කෘතියේ ආදිතමයා වනුයේ , දළ වශයෙන් ක්‍රි.පූ: 6000 – 4000 අතර පැවති මධ්‍යම ට්‍රාන්ස්කොකෝසස් පළාතේ ෂුලාවේරි- ෂෝමු සංස්කෘතියට අයත් බව කාබන් කාල නිර්න ක්‍රමයෙන් සොයා ගෙන ඇත.
පළමු වසර දෙක තුලදී, ලෝක ඒඩ්ස් දිනයේ තේමාව විසින් අවධානය යොමු කළේ කුඩා දරුවන් හා යෞවනයන් පිළිබඳවය. සියළු වයස් වල පසුවන්නන් එච්.අයි.වී ආසාදිතව ඒඩ්ස් රෝගයෙන් පෙලෙන බව යන කරුණ නොසැලකූ මෙම තේමාවන් එකල දැඩි ලෙසින් විවේචනයට පාත්‍ර විය. කෙසේවෙතත් මෙම තේමාවන් විසින් එච්.අයි.වී/ඒඩ්ස් වසංගතය කෙරෙහි අවධානය යොමු කරවනු ලැබූ අතර, රෝගය පිළිබඳව පැවැති අපකීර්තිමත් මතිමතාන්තර අඩු කිරීමට උපකාරි වෙමින්, මෙම ගැටළුව පවුල් රෝගයක් ලෙසින් පිළිගැනුමේ අවශ්‍යතාවය හුවාදැක්වීමට උපකාරි විය.
සැම වසරකම දෙසැම්බර් 1 වනදා සැමරෙන ලෝක ඒඩ්ස් දිනය දිනය, එච්.අයි.වී ආසාදනය පැතිරීම නිසා ඇතිවන ඒඩ්ස් වසංගතය පිළිබඳ දැනුවත්කිරීම නැංවීමට කැපකර ඇත. රාජ්‍ය හා සොඛ්‍ය නිලධාරින් විසින් බොහෝවිට ඒඩ්ස් ආශ්‍රිත මාතෘකා හා බැඳුනු කථා හෝ සමුළු හී සහභාගී වෙමින් මෙම දිනය සමරති. 1995 පටන්, එක්සත් ජනපදයේ ජනාධිපතිවරයා විසින් ලෝක ඒඩ්ස් දිනයේදී නිල ප්‍රකාශයක් සිදු කෙරේ. අනෙකුත් ජාතීන්ගේ රජයයන් මෙය අනුගමනය කරමින් මේ හා සමාන ප්‍රකාශ නිකුත් කළහ.
එච්.අයි.වී/ඒඩ්ස් පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ ඒකාබද්ධ වැඩසටහන 1996දී ක්‍රියාත්මක වූ අතර ලෝක ඒඩ්ස් දිනය සැලසුම් කිරීම හා ප්‍රවර්ධනය කිරීම සම්බන්ධ කටයුතු එය විසින් පවරා ගන්නා ලදි. එක් දිනක් තුල අවධානය යොමු කරනවා වෙනුවට, විසින් 1997දී ලෝක ඒඩ්ස් ව්‍යාපාරයක් ක්‍රියාත්මක කළ අතර එය විසින් වසර පුරා පැවැති සන්නිවේදනය, නිවාරණය හා අධ්‍යාපනය ගැන අවධානය ඇති කෙරුණි.
එක් එක් ලෝක ඒඩ්ස් දින වැඩසටහනක්ම විශේෂිත තේමාවක් අරමුණු කර ගෙන සිදුකෙරෙන අතර, , සහ එච්අයිවී/ඒඩ්ස් වැලැක්වීම සහ ප්‍රතිකාර කිරීමට සම්බන්ධ ආමූලිකයන්, ජාතික සහ ජාත්‍යන්තර කාර්යාංශයන් විශාල සංඛ්‍යාවක සමූපදේශනය ඔස්සේ එය තෝරා ගැනෙයි. 2008 වන විට, එක් එක් වසරක ලෝක ඒඩ්ස් දිනයේ තේමාව තොරාගනු ලැබුවේ ලෝක ඒඩ්ස් ව්‍යාපාරයේ ගෝලීය සුසැරවීම් කමිටුව විසිනි.
සැම වසරකදීම, දෙවන ජුවාම් පාවුළු සහ දහසයවන බෙනඩික්ට් යන පාප් වහන්සේලා විසින් ලෝක ඒඩ්ස් දිනයේදී රෝගීන් හා වෛද්‍යවරුන් සඳහා සුපැතුම් පණිවුඩයක් නිකුත් කර තිබේ.
දැනට ස්කැන්ඩියම් ලෝහය බොහෝ තැන්පතු දුලබව පාංශු සහ යුරේනියම් සමග සම්මිශ්‍රණය වී පවතී. නමුත් ලෝපස් වලින් මෙම ලෝහය වෙන්කරගනු ලබන්නේ ලෝකයේ ඉතා සුළු පතල් සංඛ්‍යාවකිනි. මක්නිසාදයත් එය ඉතා දුලබ වීමත් ස්කැන්ඩියම් ලෝහය වෙන්කර ගැනීමට ඉතා දුෂ්කර වීමත් නිසාය. එය මුලින්ම කරනලද්දේ 1937 දී වන අතර ස්කැන්ඩියම් වල භාවිතයන් දියුනු වීමටත් පෙර, 1970 වන තුරුම එය කරන ලදී. ස්කැන්ඩියම් සොයගැනීමේ සුබවාදී ප්‍රතිපලයක් වශයෙන් 1970 දී ඇලුමීනියම් මිශ්‍ර ලෝහය සොයාගන්නා ලදී.
ස්කන්ඩියම්හි වානිජ භාවිතයන් නිසා එහි විශ්වාසවන්ත බව, ආරක්ශාකාරී බව, ස්ථායී බව සහ දිගුකාලීන නිෂ්පාදනය සීමා වී ඇත. පහත් තත්වයේ භාවිතයන් තිබියදීත් ස්කන්ඩියම් හි සැලකියයුතු ප්‍රතිලාභ සැලසේ. විශේෂයෙන්ම අලුමීනියම් මිශ්‍ර ලෝහය තුළ 0.5% තරම් කුඩා ප්‍රමාණයක් ස්කැන්ඩියම් පවතී. ස්කැන්ඩියම්- ස්ථායී සර්කෝනියා ඝන ඔක්සයිඩ ඉන්ධන කෝෂ වල ඉහල කාර්යක්ෂම තාවයකින් යුත් විද්‍යුත් විච්ඡේද්‍යයක් ලෙස භාවිත කරන බැවින් වෙළඳ පළ ඉල්ලුම ඉහළ නැග ඇත.
හේලයිඩ 3 ජලයේ ඉතා ඉක්මනින්ම දියවේ. නමුත් 3 ජලයේ දිය නොවේ. සියලු හේලයිඩ හතරෙහිම ස්කැන්ඩියම් හි සංයුජතාව 6 වේ. මෙහි හේලයිඩ ලුවිස් අම්ල වේ. උදා: 3 වෙඩිපුර ෆ්ලුඔරයිඩ් ඇති ද්‍රාවණයක දිය වී 3- සාදයි. හි නියම සංයුජතාව 6 වේ. සංයුජතා අංකය 8 සහ 9 විශාල ‍3+ සහ 3+ අයණ වලට පොදු වේ ස්කැන්ඩියම් ට්‍රිෆ්ලේට් සමහර අවස්ථා වලදී කාබනික රසායනයේ දී ලුවිස් අම්ල උත්ප්‍රේරක ලෙස භාවිත කෙරේ.
ස්කැන්ඩියම් ලෝහය රිදීපැහැති පෙනුමක් ඇති මෘදු ලෝහයකි. එය වාතය සමග සාදන ඔක්සිඩය තරමක් කහ පැහැති හෝ රතු පැහැති වර්ණයක් ගනී. එය වාතයේ ස්ථායි වන අතර තනුක අම්ල වල යන්තමින් දියවේ. එහි නිර්මාණය වී ඇති විනිවිද නොයන නිෂ්ක්‍රීය පටලය හේතුවෙන් එය නයිට්‍රික් අම්ලය 1:1 මිශ්‍රාණය හයිඩ්‍රොෆ්ලුඔරික් අම්ලය සමග ප්‍රතික්‍රියා නොකරයි.