polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
දරුවන් හය දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලක බාලයා වු අමරදේව, දොන් ගිනෝරිස් පෙරේරා සහ මැගී වෙස්ලිනා මෙන්ඩිස්ට දාව උපත ලැබුවකු විය. කුඩාකල දී අමරදේව සංගීතමය ආභාෂය ලැබුවේ තම පියාගෙන් වූ අතර ඔහු ලී වලින් සාදා දුන් වයලිනය තුලින් ඔහු විශිෂ්ට වයලින් වාදකයෙක් ද වූහ. එමෙන්ම ඔහුගේ වැඩිමහලූ සහෝදරයෙකු ඉන්දීය ශාස්ත්‍රිය සංගීත ගුරුවරයෙකුද වුයේය.
මෙකලදී "අශෝකමාලා" චිත්‍රපටයේ රූගත කිරීම් ඇරඹෙන අතර, මොරටුවෙහි ජෙරාඩ්.ජේ.පීරිස් නැමැත්තෙකු විසින් අමරදේවයන්ව එම චිත්‍රපටයේ සංගීතය මෙහෙය වූ, මොහොමඩ් ගවුස් මාස්ටර් වෙත හඳුන්වා දෙනු ලබයි. අමරදේවයන්ගේ ශක්‍යතාවන් හඳුනාගන්නා ගවුස් මාස්ටර් විසින් තම වාදක මණ්ඩලයේ ප්‍රමුඛතම වයලීන වාදක ශිල්පියා බවට අමරදේව පත්කරනු ලබයි.
කොරළවැල්ලේ විහාරස්ථානයේ මාලාලංකාර නායක තෙරණුවන් යටතේ ස්වකීය මූලික අධ්‍යාපනය ලබන අමරදේවයන්ගේ සංගීත ප්‍රතිභාවේ අපූර්වත්වය දුටුවන්, විහාරස්ථානයේ කවි හා ගාථා ගායනා කිරීම සඳහා අමරදේවයන් හට ආරාධනා කරයි. අනතුරුව තම ග්‍රාමයේ ගීතිකා කණ්ඩායමේ නායකත්වය දැරීමටද අමරදේවයන්ට හැකියාව ලැබෙයි.
‘අමරදේව’ යන නාමය ඔහු ලැබුවේ මහාචාර්ය එදිරිවීර සරච්චන්ද්‍රයන් අතිනි. ලක්නව් හි පිහිටි බාත්ඛන්ඬේ සංගීත විද්‍යා පීඨයෙන් අධ්‍යාපනය හැදැරූ අමරදේව පසුව ලංකාවට පැමිණ ශ්‍රි ලංකා ගුවන් විදුලි සංස්ථාව හා සම්බන්ධව කටයුතු කළේය.
තම ඉගෙනීමේ කටයුතු අහවර කරන අමරදේව, මොහොමඩ් ගවුස් සමග එක්ව, චිත්‍රපටයක වැඩ සඳහා ඉන්දියාව බලා යයි. "ඇයි යමෙකු කලේ ආලේ" ගීතය සදහා ගායනයෙන්, නර්තනයෙන් හා රංගනයෙන් යන ත්‍රිවිධ අංශයෙන්ම දායක වීමට අමරදේව මෙහිදී සමත් වෙයි.
අමරදේව අධ්‍යාපනය ලැබුවේ ශ්‍රි සද්ධර්මෝදය මිශ්‍ර පාසලෙනි. ඔහු ද්විතියික අධ්‍යාපනය ලැබුවේ පානදුර ශ්‍රී සුමංගල විද්‍යාලයෙනි. ඉන්පසු ඔහු කළුතර විද්‍යාලයටද බලපිටිය සිද්ධාර්ථ විද්‍යාලයටද ඇතුළත් වුයේය.
‘අශෝකමාලා’ චිත්‍රපටය රූපගත කරන අවධියේ එම චිත්‍රපටයේ සංගීත අධ්‍යක්‍ෂවරයාවු මෙහොමඞ් ගවුස් මාස්ටර් තම සංගීත කණ්ඩායමේ ප්‍රධාන වයලීන වාදකයා ලෙස අමරදේව සම්බන්ධ කර ගත්තේය.
7 යනු අතේ රැගෙන යා හැකි, නැවත භාවිත කළ හැකි, නියාමනය නොකරන , උරහිස ආධාරකය ලෙස ගන්නා, යුධ ටැංකි නාශක රොකට් ප්‍රචාලිත ග්‍රෙනේඩ විදිනයකි. මෙයද, මෙහි පෙර සංස්කරණයක් වූ -2 මෙන්ම සෝවියෙට් සමූහයේ නිර්මාණයකි; දැන් එය රුසියානු ආයතනයක් වන විසින් නිෂ්පාදනය කෙරේ.
එක් කණ්ඩායමක් ඔවුනගේ විචාරකයන් විසින් බයිබලික අවමවාදීන් ලෙස හඳුන්වනු ලබයි. අවමවාදීන් පැරණි තෙස්තමේන්තුවේ ඇති ඕනෑම කොටසක් සම්බන්ධයෙන් දකින්නේ ඉතා සුළු ඓතිහාසික වැදගත්කමකි.
ගතානුගතික පැරණි තෙස්තමේන්තු විද්යානර්ථීන් හෙවත් ඔවුනගේ විචාරකයනට අනුව බයිබලික උපරි වාදීන්. මොවුන් සාමාන්යනයෙන් පැරණි තෙස්තමේන්තුවේ බොහෝ ආඛ්යාඳන වල ඓතිහාසිකත්වය පාපොච්ඡුාරණ තත්ව තුල විශ්වාස කරයි. කෙසේ වුවද කෙනත් කිචන් වැනි ඇතැම් ඊජිප්තුවේදියෝ පවසන්නේ එවැනි විශ්වාස ඉන් පරිබාහිර අවකාශය තුල වලංගු නොවන බවයි.
අනෙකුත් විද්යාපර්ථීහු මෙම අන්ත දෙක අතර සිටිති. ඔවුන් ඊශරානොවයලයේ පසුකාලීන ඉතිහාසය හා රාජතන්තරුත්ය පිළිබඳ පැහැදිලි සාක්ෂි දුටුවද නික්මයාම හා විජයගරුන හණය පිළිබඳ සැක පළ කරති.
ඇතැම් සමකාලීන පුරාවිද්යා‍ඥයෝ පැරණි තෙස්තමේන්තුවේ දෙබෙදුම් ඉතිහාසය පිළි නොගනිති. විශේෂයෙන් ම ෆින්කෙල්ස්ටයින් හා නීල් අෂර් සිල්බර්මන් ජනපරිුම්ය බයිබලික පරිා වෘත්ති අදාල පරිහ දේශ වල පුරාවිද්යාමව හා සමපාත නොවන බව සඳහන් ජනපරිනපරය කෘතීන් රචනා කළෝ ය. ඉන් වෙනස්ව 2003 දී කෙනත් ඒ කිචන් ඔන් ද රිලයබිලිටි ඔෆ් ඕල්ඞ් ටෙස්ටමන්ට් නමින් පිටු 662 ක කෘතියක් රචනා කළ අතර එය පුරාම බයිබලයේ විශ්වාසනීයත්වය පිළිබඳව සඳහන් වුණි.
ඇතැම් පුරාවිද්යාමඥයෝ බයිබලික කාරණා ඒ පිළිබඳ සාක්ෂි නොමැති කම නිසා බැහැර කළයුතු යැයි පැවසුව ද ඔවුනගේ විරුද්ධපාර්ශ්විකයන් පවසන්නේ එය වර්තමාන පුරාවිද්යාතවෙන් ඔප්පු කළ නොහැකි සියල්ල බැහැර කළ යුතුයැයි යන 19 වන සියවසේ න්යාපය කරා නැවත ගමන් කිරීමක් බවය. එම කරේශ ම වේදය තුලින් අසිරියාව වැනි පර්බ ධාන රාජධානිවල පවා පැවැත්ම පරජය ශ්න කෙරුණි.
පැරණි තෙස්තමේන්තුවේ මුල් පොත් පහ රචනා වී ඇත්තේ එම සිදුවීම් වලින් බොහෝ කලකට පසු බැවින් එම කොටස් වල රචනා බොහෝ දුරට පරිව බන්ධ විය හැකියැයි වෙල්හුසෙන් පරහැ කාශ කරයි. නමුත් මීට විරුද්ධ වන්නෝ පරතු කාශ කරන්නේ අද දක්නට ඇති බොහෝ ඓතිහාසික මූලාශරසා එලෙස සිදුවීමෙන් බොහෝ කලකට පසු ලියැවූ ඒවා බවයි. උදාහරණයක් ලෙස සීසර් විසින් රචිත ගෝල් යුද්ධය පිළිබඳ විවරණය හි අද දක්නට ඇති පැරණිතම පිටපත 9 වන සියවසට පමණ අයත් වන අතර එය සීසර් ගේ මුල් කෘතියෙන් වසර දහසක් ආපසු ගමන් කිරීමකි.
වඩා වැදගත් වනුයේ සිදුවීම් සිදුවූ වර්ෂය හා ඒවා මුලින්ම ලේඛණගත වූ වර්ෂය වියහැක. පොත් වල ඇති අභ්යතන්තර සාධක හෙලි කරන්නේ හීබෲ රජුන් විසින් සිදුවීම් සිදුවූ වහාම ලේඛණගත කිරීමට සැලැස්මක් යොදා තිබූ බව සහ රාජාවලියේ කතුවරන්ට එම ලේඛණ පරිශීලනයේ ඍජු අවස්ථාවක් තිබූ බවයි. නමුත් ඊට පෙර සිදුවූ නික්මයාම හා විජයගරසි හනය වැනි ගරකු න්ථ සියවස් ගණනක් වාචිකව පැවත විත් පසුව ලේඛණගත වූ ලෙස සැලකිය හැකි බැවින් සත්ය‍ සිදුවීමෙන් බොහෝ දුරට වෙනස් වන්නට ඇතැයි සිතිය හැක.
මාර්ගය දායක පඬුරු වේ. ඒ හැරුනු කොට දායකයින්ස්වකැමැත්තෙන් කරන පරිත්‍යාග මත මෙම පරිශ්‍රයේ අභිවෘධිය සිදුවේ.
අධිරාජ්‍යවාදී යුගය නිමාකරමින් නිදහසින් පසු ශ්‍රී ලාංකික නිලධාරියෙක්කළුතර පාලනයට පැමිණියේ 1949 දීය.ඒ උප දසාපති . ද සිල්වා මහතායි. බෞද්ධ නිලධාරියෙක් වූ ඔහු ශ්‍රීමත් සිරිල් ද සොයිසා මහතාගේ ගමනට මහත් රුකුලක් විය. ඒ වන විට උත්තර මංඩල සභාවේ උප සභාපති තනතුර දැරූ සිරිල් ද සොයිසා මහතා අගමැති.සේනානායක මහතාට උඩමළුවේ ඓතිහාසික ගංගාතිලක විහාරය පිහිටි භූමි භාගය හා දෙතිස් ඵල බෝධියේ හිමිකම කළුතර බෞද්ධ සංගමයට පවරන ලෙස යෝජනාවක් ඉදිරිපත් කළේය. එහෙත් එම
සංගමය නීත්යාඉනුකූල නොවන බැවින් රජය එය ප්‍රතික්ෂේප කළ පසු නීත්‍යානුකූල ව්‍යවස්ථාපිත සංවිධානයක් බිහිකිරීමට සිරිල් ද සොයිසා මහතා පියවර ගත්තේය.
පහළ මළුවේ චෛත්‍යට දකුණු පසට වන්නටත් ආනන්ද බෝධීන් වහන්සේට උතුරු පසට වන්නටත් මෙම බුදු මැදුර පිහිටා තිබේ.අතීතයේ මේ ගොඩනැගිල්ල නගර සභා කාර්යාල ගොඩනැගිල්ලට අයත්ව පැවතුනු අතර 1960-70 වර්ෂ තුල කච්චේරියට අයත් ගොඩනැගිල්ල බෝධි භාරකාර මණ්ඩළයට පවරා ගැනීම මත මේ ගොඩනැගිල්ලද පවරා ගන්නා ලදී.පසුව ධර්ම ශාලාවකට ඔබින අයුරින් සකසන ලද එහි විශාල හිඳි පිළිමයක් අඹා පුද පූජා හා ධර්ම ශ්‍රවණයට උචිත වන අයුරින් සකසා තිබේ.
වර්තමානයේ අටවිසි බුද්ධ ප්‍රතිමා ස්ථාපිත කර සාදන ලද ප්‍රාකාරයත්, රන් වැටත් බෝධීන් වහන්සේගේ තේජාන්විත භාවය මනාව ඉස්මතු කර පෙන්වයි. මෙයට දකුණු දෙසට වන්නට ඇති ධර්ම ශාලාවට යාබදව බ්‍රිතාන්‍යයින්ට අයත් ඵ්ජන්ත නිල නිවස සේ භාවිත ගොඩනැගිල්ල ඕලන්ද ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයට අනුව ඉදිකරන ලද්දකි. වර්තමානයේ මෙය නව ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇති අතර එහි කොටසක් ගබඩාව ලෙස ද, ප්‍රධාන කොටස තාවකාලික භික්‍ෂු ලැගුම් ගෙය ලෙස ද භාවිතා කරයි.
පහළ මළුවේ බෝධීන් වහන්සේට දකුණු පසට වන්නට පිහිටා ඇති මෙය ප්‍රමාණයෙන් කුඩාය. වර්ෂ 1939 දී පමණ මෙහි ආරම්භය සිදුවූ බව සඳහන් වේ. මෙම චෛත්‍යයත්,ගංගාව අසල බුදු මැදුරත් ඵකම කාලයක ඇරඹුනු බව දැක්වේ. මෙම චෛත්‍යය වන්දනා කිරීමට සතර අතට විහිදුනු කුඩා බුදු කුටි 4ක් හා මල් ආසන 4ක් නිමවා ඇත. ක්‍රි.ව. 1942 වසරේ වැඩ අවසන් වූ පසු ඵම වසරේම මැයි මස වෙසක් පුර පසලොස්වක පොහෝ දින ඊට කොත් පලඳවා ති‍බේ.
ඉංග්‍රිසි යුගයේ ඉදිකල බව සැලකෙන රිමාන්ඩ් බන්ධනාගාරය මෑතක් වනතුරු බෝධීන් වහන්සේට දකුණු පසට වන්නට තිබී ඇති අතර පසුව බෝධි භාරකාර මණ්ඩලයේ ඉල්ලීම මත එම ස්ථානයෙන් බැහැර කර තිබේ. රැඳවියන් භාවිතා කළ නාන ලිඳ අදටත් ඵම භූමියේ දැකගත හැකියි.2007-11-01දින මේ බෝ සමිඳු වැඩ වසන මළුව තෙක් පියගැට පෙල හා එම මග සරසා වියනක් සෑදීම ආරම්භ කර ඇති අතර එය මෙම භූමියේ යෝජිත නවතම ඉදිකිරීම වේ.
දිනපතා හේවිසි ශබ්ද පූජා පවත්වා උදෑසන 6.30ට, පෙ.ව11.30ට, ප.ව 6.00ට බෝධිරාජයාණන් වහන්සේලාට හා චෛත්‍ය, විහාර තුල වැඩ හිඳිනා බුද්ධ ප්‍රතිමා වහන්සේලා හමුවේ බුද්ධ පූජා පවත්වන අතර, සෑම දිනකම ධර්ම දේශනා, සෙනසුරාදා හා ඉරිදා විශේෂ ධර්ම දේශනා,සතර පෝයට සිල් සමාදන් වන බැතිමතුන්ට ධර්ම දේශනා, දිනපතා පැමිණෙන බැතිමතුන්ට සියළු පහසුකම් සැපයීම බෝධි භාරකාර මණ්ඩලයේ නිත්‍ය සේවාවන් වේ.
1960 වසරේ ඉන්දියාවේ මහා බෝධි සමාගමේ සාමාජිකයෙක්ව සිටි ශ්‍රීමත් සිරිල් ද සොයිසා මහතා ජේතවනාරාමයේ සංචාරයක නිරතව සිටියදී එහි වැඩ සිටින ආනන්ද බෝධීන් වහන්සේගේ අංකුරයක් මෙරටට වැඩමවාගෙනවිත් මෙම ස්ථානයේ රෝපණය කර ඇත.පහළ මළුවේ දකුණු පස බෝධි පරිශ්‍ර සීමාවේ අන්තිමට වන්නට මෙය රෝපණය කර ඇත.
පසුකාලීන සංවර්ධන කටයුතු තුළින් බෝධි භාරකාර මණ්ඩළය විසින් 1997-06-20 පොසොන් පොහෝදා ඝණ්ඨාර කුළුණක් සාදා මේ මළුවේ නිරාවරණය කර තිබේ.මෙම මළුවේ අළුතින්ම ඉදිකිරීමට නියමිතව ඇත්තේ බෝධි ඝරයක් හා අලංකාර රන් වැටකි.බාහිර පරිසරයෙන් බෝධීන් වහන්සේට වන උපද්‍රව අවම කිරීම බෝධි ඝරයේ ප්‍රධාන අරමුණයි.
වර්ෂ 1953 දී උඩ හා පහල මළුවේ අධිකාරීත්වය බෝධි භාරකාර මණ්ඩලයට පවරා ගැනීමෙන් පසුව උඩ,කඳුගැටය පිහිටි ප්‍රදේශය සංවර්ධනය කර ඵහිද පූජනීය බිමක් කිරීමට සිරිල් ද සොයිසා මහතා පියවර ගත්තේය. ඵහි ප්‍රතිපලයක් වශයෙන් 1964 දී විශාල වටදාගෙයක් තැනීමට මුල්ගල තබන ලදී.
නැගෙනහිර කුඩා බුදු මැදුරකින්ද, බටහිර දිශාව මල් ආසනයෙන්ද මෙහි මළුව නිර්මාණය වී ඇත.දශක 4ක් ඉක්මවා වැඩ සිටිනා බෝධීන් වහන්සේ සමස්ථයක් ලෙස ඉතාමත් නිරෝගීසුවයෙන් වැඩ සිටි නමුත් වරින් වර රෝගාතුර වූ පසු බටහිර දිශාවට විහිදුනු ශාඛාවන් කපා ඉවත් කර ඇති බව පෙනේ.
අනෙකුත් රැකියා මෙන්ම ගුරු වෘත්තිය සදහාද නිසි අධ්‍යාපනය හා පුහුණුව ලද පුද්ගලයන් තෝරා ගැනීමට රජය මෙන්ම පෞද්ගලික අධ්‍යාපන ආයතන වගබලා ගනී.ඒ සුදුසුකම් අතර උපාධියක් හිමි ගුරුවරුන් සදහා විශේෂ ස්ථානයක් හිමිවේ.උපාධි පිරිනැමීමද සිදුවන්නේ උසස් අධ්‍යාපන ආයතන මගිනි.ශීෂ්‍යයෙකු විදුහලකට ඇතුලත් කර පසු පිළිවෙලින් නියමිත ශේණීන්ටඅදාල විභාග සමත්වීමෙන් පසු ඉහළම අධ්‍යාපන සුදුසුකම් ලැබූ සිසුන් උපාධි සදහා තෝරාගනු ලැබේ.මෙසේ උපාධි පිරිනැමීම අතීතයේ සිට සිදුවිය.
චෙස් ක්‍රීඩාව සිදු කරනු ලබන්නේ පේළි 8කින් හා තීර අටකින් යුත් සමචතුරස්‍රවලින් යුත් පුවරුවක් මතය. සමචතුරස්‍ර 64හි වර්ණ හුවමාරු වන අතර ඒවා අඳුරු කොටු හා ආලෝකමත් කොටු ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. චෙස් පුවරුව තබනු ලබන්නේ ක්‍රීඩා කරන්නාගේ දකුණු පස ආලෝකමත් හතරැස් කොටුවක් පැමිණෙන ලෙස වන අතර ඉත්තන් තැබීම සිදු කරන්නේ රූප සටහනේ දක්වා ඇති පරිදි එක් එක් රැජිණ තමන්ගේම පැහැයේ කොටුවක තිබෙන පරිදිය.
රජවරයෙකු යම් ප්‍රතිවාදී ඉත්තෙකුගේ ප්‍රහාරයක් යටතේ සිටින විට රජු චෙක් අවස්ථාවේ සිටී යයි කියනු ලැබේ. එවිට අනිවාර්යෙන්ම රජු චෙක් අවස්ථාවෙන් ඉවතට ගැනීම සඳහා ඇදීමක් සිදු කළ යුතුය. සෑම ක්‍රීඩකයෙක්ම ඔහුගේ රජු චෙක් අවස්ථාවේ පවතින විට වෙනත් ඉත්තන් ඇදීම සිදු නොකළ යුතුය. ක්‍රී‍ඩ‍ාවෙහි අවසානය ළඟා වන්නේ ප්‍රතිවාදියාගේ රජු චෙක් මේට් කිරීමෙනි. මෙය සිදු වන්නේ ප්‍රතිවාදී රජු චෙක් අවස්ථාවේ සිටිය දී එම රජුට ප්‍රහාරයෙන් ඉවතට යාමට කිසිදු මාර්ගයක් නොමැති විටය.
සංවිධානාත්මක තරඟකාරී චෙස් සම්ප්‍රදාය 16 වන සියවසේ දී ආරම්භ වූ අතර ඉතා පුළුල් ලෙස වර්ධනය විය. වර්තමානයේ දී ජාත්‍යන්තර ඔලිම්පික් කමිටුව විසින් චෙස් ක්‍රීඩාවක් ලෙස පිළිගෙන ඇත. ප්‍රථම වෘත්තීයමය ලෝක චෙස් ශූරයා, විල්හෙල් ස්ටේයිනිට්ස් ඔහුගේ ජයග්‍රහණය 1886 දී තහවුරු කළේය. වර්තමාන ලෝක ශූරයා වන්නේ මැග්නස් කාර්ල්සන්ය. ක්‍රීඩාවේ ආරම්භයේ සිට සෛද්ධාන්තිකයන් විසින් පුළුල්ව ක්‍රමවේද හා ක්‍රියා පිළිවෙත් වර්ධනය කර ඇත. චෙස් නිර්මාණයේ දී කලා සංකල්ප හමු වී ඇත.
ක්‍රීඩාවේ අභිමතාර්ථය වන්නේ , ප්‍රතිවාදී රජු ස්තම්භනය කිරීමයි. එනම් රජු ප්‍රහාරයක් යටතේ ඇති අතර ඊළඟ චලනයේ දී එය ඉවත් කර ගැනීමට ඉඩක් නොමැති වීමයි.
මුල් කාලීන පරිගණක විද්‍යාඥයන්ගේ එක් අරමුණක් වූයේ චෙස් ක්‍රීඩා කරන යන්ත්‍රයක් තැනීමය. වර්මානයේ දී චෙස් ක්‍රමලේඛවල හැකියාව හා අන්තර්ජාලය හරහා ක්‍රීඩා කිරීමට ඇති හැකියාව හරහා අතිශයින් බලපෑමකට ලක්ව ඇත. 1996 දී ලෝක ශූර ගැරී කැස්පරෝ හා පරිගණකය අතර තරඟය යන්ත්‍රවලට ප්‍රබලතම මිනිස් තරඟකරුවන් පවා පැරදවිය හැකි බව ප්‍රථම වරට ඔප්පු කරලීය.
2005දී මෙම භූමිභාගය තුල විනෝද උද්‍යානයක් සඳහාවූ ‍ මතභේදකාරී යෝජනාක්‍රමයක් අත්හැරදැමීමට ඉදිකිරීමෙහි නිරතවූවන් හට සිදුවූයේ ඉදිකිරීම් ක්‍රියාවලියේ මුල් අවදියෙහිදී පුරාවිද්‍යාත්මක මානවකෘති පොළොවෙන් මතු වීම නිසාය. ප්‍රසිද්ධ පකිස්තානු පුරාවිද්‍යාඥ අහමද් හසාන් දානි විසින් සංස්කෘතික අමාත්‍යාංශයෙන් සිදු කල අභියාචනයක් නිසා මෙම වැඩබිම ප්‍රතිසංස්කරණයට ලක් කෙරිනි.
පුරාතන නගරය ක්‍රිපූ 3300දී සිට පමණ සි‍ට ක්‍රිපු 1600 දක්වා පැවැති බවද වැසියන් 40,000 පමණ ගණනක් විසූ බවද —එකල සුවිශාල ලෙස සැලකුණු බවද පෙනේ. හරප්පා සංස්කෘතියේ බලපෑම වර්තමාන පකිස්තානයේ සීමාවලින් ඔබ්බට විහිදුනද, එහි කේන්ද්‍රස්ථාන සින්ද් හා පන්ජාබ් විය.
නූතන නගරය, රාවි නදියේ පැරණි පෙතට කිට්ටුවෙන් හා පුරාතන කොටුබැම්මෙන් සුරැකුණු සහ සුසානභූමි එච් සංස්කෘතිය හා ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ඨාචාරයට අයත් වූ නගරයක නෂ්ඨාවශේෂ අසබඩ පිහිටයි.
මනෝ චිකිත්සකයින් බොහෝ විට විශ්ලේෂණාත්මක මනෝ ව්‍යාධි විද්‍යාව සඳහා උනන්දු වෙයි. එමගින් ඔවුන්ගේ ඉලක්කය වන රෝග ලක්ෂණ හෝ රෝග ලක්ෂණ සමූහයක එකතුව සපුරා ගනී. එමගින් රෝගිය‍ාගේ රෝග නිර්ණය ද රෝග නිර්ණක පද්ධතියක් සකස් කිරීම ද, කිසියම් රෝග නිර්ණයකට අදාල අත්දැකීම් හා හැසිරීම් ගොණු කරන ආකාරය සඳහා ද උදව්වක් ‍ලබාගනී.
මායාවන් හෝ භ්‍රාන්තිය මනෝ ව්‍යාධියාගේ ලකුණක් ලෙස සැලකුව ද වර්ගීකරණයේ එක් රෝගයකට අදාල රෝග නිර්ණායක සියල්ල සපුරන්නේ නැත.
මෙම සංයුත්තනිකාය තුළ කොටස් පහකි. මෙහුදි බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් බ්‍රාහ්මණ , ගෘහපති, දේවතා ආදී පුද්ගලයන්ගෙගප්‍රශ්න විසඳු ආකාරය දැක්වේ. අට්ඨකතාචාර්‍ය බුද්ධදත්ත හිමිට අනුව නම් මෙම සංයුත්තනිකායෙහි සූත්‍ර 7762 කි. නමුත් බුද්ධ ජයන්ති ත්‍රිපිටකයෙ සූත්‍ර පිටකයෙ එන සංයුත්තනිකාය තුළ එතරම් සූත්‍ර අපට හමු නොවේ. මෙහි සූත්‍ර දේශනා ගද්‍ය පද්‍ය ලෙසින් අපට අධ්‍යනයේදි හමු වේ. ධාතු, ඛන්ධ , ධ්‍යාන, මාර්ගඵල, සතිපට්ඨාන, බොජ්ඣංග ලෙස බොහෝ ධර්ම කරුණු ඇතුළත් වේ.
සූත්‍ර පිටකය ත්‍රිපිටකයේ කොටසකි. සූත්‍ර පිටකයේ ප්‍රධාන ඉලක්කය වන්නේ ධර්මය පිළිබඳ ප්‍රතිපාදනයයි. බුදු රජාණන් වහන්සේ නොයෙක් විට කරන ලද දේශණා මෙහි ඇතුළත් වේ. පොදු ජනයාට අවබෝධ වන ලෙස සාමාන්‍ය කතා ව්‍යවහාරයෙන් ඔබ්බට නොගොස් දෙසු අවවාදාන්විත සූත්‍ර, උපමා කතා ගාථා ආදී වූ උපදේශයන් අඩංගු වන්නේද සුත්‍ර පිටකයේය. සාමාන්‍ය කතා ව්‍යවහාරයෙන් පවත්වන ලද හෙයින් මෙයට වෝහාර දේසනා යැයිද කියනු ලැබේ.
මූලික වශයෙන් බුද්ධ භාෂිත අඩංගුවන කොටස් මුල් සූත්‍ර ග්‍රන්ථ නමින් හැඳින්වේ. මෙම කොටස් ප්‍රථම ධර්ම සංගායනාවේදීම සම්පිණ්ඩනය කල බවට සැලකේ.
මෙහි මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ සූත්‍ර 152ක් ඇත. කර්මය, ධ්‍යාන, සමාධි, ආත්මවාදයේ දෝෂ සහ නිර්වාණය ආදිය පිළිබඳ විස්තර මෙම සූත්‍ර වල අඩංගුය.පණ්ණාසක වශයෙන් 3 කි.
කොටස් 3ක් යටතේ මෙහි සූත්‍ර 34ක් වේ. බුදු රජාණන් වහන්සේගේ සමකාලීන දාර්ශනිකයන්ගේ මත පිළිබඳ විස්තර අඩංගු වන්නේ ද ‍ දීඝ නිකායේය.
සාමාන්යයෙන් විද්යුත් චුම්භක විකිරණ ගුවන් විදුලි තරංග, ක්ෂුද්ර තරංග, බවට තරංග ආයාමය විසින් වර්ගීකරණය විකිරණ, අධෝරක්ත, දෘශ්යමාන කලාපයේ ආලෝකය, පාරජම්බුල කිරණ, එක්ස් කිරණ සහ ගැමා කිරණ ලෙස පෙනේ. විද්යුත් චුම්භක විකිරණ හැසිරීම එහි තරංග ආයාමය මත රඳා පවතී. විද්යුත් චුම්භක විකිරණ තනි පරමාණු සහ අණු සමඟ අන්යේන්ය විට, එහි හැසිරීම ද ක්වොන්ටම් අනුව බලශක්ති ප්රමාණය මත රඳා පවතී එය පමණකි.
විද්‍යුත් චුම්භක විකිරණයේ හැසිරීම එහි තරංග ආයාමය මත රඳා පවතී.ඉහළ සංඛ්‍යාත තරංගවල තරංග ආයාමය අඩු අගයක් වන අතර පහළ සංඛ්‍යාතවල තරංග ආයාමය වැඩි අගයක් ගනියි. විද්‍යුත් චුම්භක විකිරණ ඒක පරමාණූ හා අණු සමග ගැටෙන විට එහි හැසිරීම එමගින් ක්වොන්ටමයකට ගෙන යන ශක්තිය මත රඳා පවතී.විද්‍යූත් චුම්භක විකිරණ අශ්ඨකවලට බෙදිය හැක. - එවිට අශ්ඨක අසු එකක් ලැබේ.
විද්යුත් චුම්භක තරංග කාරණය සමග මාධ්යයෙන් පවතී සෑම මොහොතකම, ඔවුන්ගේ තරංග ආයාමය අඩු වේ. මෙම සෑම විටම පැහැදිලි ලෙසම ප්රකාශ නොවේ වුවත් විද්යුත් චුම්භක විකිරණ තරංග ආයාම, උනත් තමන් ගමන් දේ, මධ්යම සාමාන්යයෙන් රික්තයෙන් තරංග ආයාමය අනුව උපුටා ඇත.
සාමාන්‍යයෙන් විද්‍යුත් චුම්භක විකිරණ - විද්‍යුත් ශක්තිය ගුවන් විදුලි ක්ෂුද්‍ර තරංග අධෝරක්ත හා දෘෂ්‍ය පරාසය ලෙස සලකන ආලෝකය පාරජම්බුල, කිරණ , ගැමා කිරණ ආදී ලෙස තරංග ආයාමය අනුව කාණ්ඩ කෙ‍ෙර්.
ප්ලෙකානොව් ලිබරල් බුද්ධිමතුන් ද කම්කරුවන් ද අතර ගොඩ නැඟෙන සන්ධානයකින් විප්ලවය ජය ගත යුතු යැයිපෙන්වා දුන්හ.ශ්‍රම විමුක්ති කණ්ඩායමේ සාමාජිකයෙකු වශයෙන් ව්ලැඩිමියර් ඉඩිඩ් ලෙනින් රුසියාවේ දේශපාලන වේදිකාවට මේ අවධියේ ප්‍රවිශ්ට වෙයි.
සයිබීරීයාවට පිටුවහල් කල ලෙනින් නැවත රුසියාවට පැමිණ "ගිණි පුපුර" නමින් පුවත්පතක් පල කොට රුසියාවේ හා යුරෝපයේ මාක්ස්වාදීන් ප්‍රචාරය කරන ලදි.ලෙනින් විසින් ලියන ලද "කළ යුත්තේ කුමක් ද" කෘතිය මඟින් ප්‍රකාශ කලේ මාක්ස්වාදය රුසියාවට ආවේණික ලෙස රුසියාවේ සුවිශේෂත්වයට අනුව ගලපා ගත යුතු බවයි.
1917 මාර්තු විප්ලවයෙන් පසුව ගොඩ නැඟෙන පාලනයේ ප්‍රධාන ලක්ෂණය වූයේ රටේ පාලනය පිළිබද කේන්ද්‍රීය වගකීම මධ්‍යම පන්තියෙන් පැමිණි සාමාජිකයන් ගෙන් යුක්ත වු තාවකාලික ආණ්ඩුවක් යටතට පත් කිරීමයි.සෝවියට් සභා විශේෂ පාලන ඒකකවලට මේවා පැවරිණි.
මෙම අවධියේදී බොල්ශෙවික්වරු තීරණාත්මකව සංවිධානය වෙමින් ලෙනින් වටා සියළු පිරිස් ඒකරාශි කර ගැනීමට කටයුතු කලහ.මාර්තු විප්ලවය ධනේශ්වර විප්ලවයක් බවත් එතැනින් නොනැවති සමාජවාදි විප්ලවයක් ගොඩ නැඟීම දක්වා විප්ලවය ගෙන යායුතු බව ලෙනින් අවධාරණය කලහ.
මොහු තම අදහස් "අප්‍රේල් න්‍යය"නම් ලියවිල්ලෙන් ඉදිරිපත් කලහ.තාවකාලික ආණ්ඩුව අස්ථාවර වෙමින් පැවති අතර විශාල පිරිසක් බොල්ශෙවික්වරු සමඟ එකතු විය.ලෙනින් හා ට්‍රොට්ස්කි අත්අඩංගුවට ගැනීමට උත්සහා කල අතර ලෙනින් රටින් පලා ගොස් සංවිධානගත කරන ලදි.
මේ අතර වර්ධනය වෙමින් පැවති විප්ලව ප්‍රවාහයට සියළු දෙනාම එකතු වී සිටි අතර සැඟවී සිටි ස්ථානයක සිට ප්‍රකාශයක් කරමින් ලෙනින් කියා සිටියේ "දැන් අප බලය අල්ලා නොගතහොත් ඉතිහාසය අපට අනුකම්පාවක් නොදක්වනු ඇති බවයි"ආපසු රුසියාවට පැමිණ ලෙනින් ඔක්තෝබර් 24,25 විප්ලව දින ලෙස ප්‍රකාශ කොට සාර්වලට පහර දී බලය ලබා ගත්හ.
වානිජ ආර්ථිකයත් සමඟම ජාතික රාජ්‍ය වශයෙන් බලවත්ව නැඟි සිටි එංගලන්තය,ප්‍රංශය ආදි යුරෝපයේ සෙසු රාජ්‍ය හා සම කරන විට රුසියාව දේශපාලන,සමාජ,ආර්ථික වශයෙන් ඉතා දුර්වල තත්වයක පැවති රටකි.මධ්‍යතන යුගයේ සිටම වරින් වර එල්ල වු ලිතුවේනියන්,පෝලිස්,මොන්ගලියන්,ටාටර්, ආදි ආක්‍රමණික බලවේග රුසියාව දුර්වල කිරීමෙහිලා බෙහෙවින් හේතු විය. එහි දේශපාලන,සමාජ,ආර්ථික ක්‍රමය තුල වැඩවසම් ලක්ෂණ මුල් බැස ගෙන පැවතුණි.ව්‍යවස්ථාදායක,විධායක,අධිකරණ,යුද්ධමය ආදි වශයෙන්
රාජ්‍ය අධිකාරිය දුර්වලව පැවති අතර සෙසු ප්‍රදේශ වැඩවසම් රදල ප්‍රධානින්ගේ අණසක යටතේ පැවතුණි.කාර්මික සහ වානිජ අංශවල දියුණුවක් නොවීමත් විද්‍යාත්මක,තාක්ෂණික,සමාජ,සංස්කෘතික වශයෙන් පැවති බරපතල පසුගාමි බවත් මේ අවධියේ කැපී පෙණුන අනෙකුත් ලක්ෂණ විය.
මෙවැනි තත්වයක් රුසියාවේ පැවතිය ද 19 වන සියවසට පා තබන විට පැවති තත්වයෙහි වෙනස්කම් සිදුවනු දක්නට ලැබෙයි.මේ සම්බන්ධයෙන් මුල් පියවර තැබු පාලකයන් අතර 18 වන සියවසේ රුසියාව පාලනය කල මහා පීටර් රජු මහා කැතරින් රැජිණ ද හැඳින්විය හැක. මොවුන්ගේ පාලන කාලවලදි රුසියාවට එල්ල වු සතුරු ආක්‍රමණ මර්දනය කොට රුසියාවේ බලප්‍රදේශ පුළුල් කෙරිණි.රාජ්‍යයේ මධ්‍යගත
සාර්වරු ක්‍රමයෙන් ඒකාධිපතීත්වයට යොමු වෙමින් ස්වාධීනව ක්‍රියා කල වැඩවසම් ප්‍රධානින් තමන්ට නතු කර ගත්හ.රුසියානු ගතානුගතික පල්ලිය රජුට අවනත සංවිධානයක් පමනක් විය.වැඩවසම් ධූරාවලියේම පිළිබිඹුවක් වු නමුදු යුධ හමුදාව මේ වන විට රජුට බෙහෙවින් පක්ෂපාති
කර ගැනිමට සාර් පාලකයෝ සමත් වුහ.නොදියුණු ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල ජීවත් වු රටේ ජන සංඛ්‍යාවෙන් 97% ක් පමණ වු දිළිදු ජනතාව දහසකුත් වධ බන්ධනයන්ට කොටු කර තමන්ට අවනත රදල පන්තියේ සුපරීක්ෂාව යටතට පත් කරන ලදි.
රුසියාවේ පැවති සමාජ දේශපාලන අර්බුද වලක්වා ගැනිමට තිබු එකම ක්‍රමය වුයේ පුලුල් සමාජ ආර්ථික දේශපාලන පරිවර්තනයක් සඳහා අවශ්‍ය ප්‍රතිසංස්කරණ ක්‍රියාත්මක කිරීමයි.මේ සඳහා මහා පීටර් රජුගේ කාලයේ සිටම රුසියානු රාජ්‍යයත් සමාජයත් නවීකරණය කිරීමේ ව්‍යාපාරයක් ආරම්භ කර තිබුණි.මොහු ගෙන් පසුව පලමු වන ඇලෙක්සැන්ඩර් හා දෙවන ඇලෙක්සැන්ඩර් යන සාර්වරුන් මේ වැඩ පිළිවෙල ඉදිරියට ගෙන යන ලදි.
පිරිස්ද ප්‍රවේණිදාස ක්‍රමය වහා අහෝසි කරන ලෙස දිගින් දිගටම සාර් පාලකයන්ට බලකර සිටියහ.මේ අවධියේ රුසියානු සමාජ ක්‍රමය උග්‍ර විවේචනයට හසු කල පුෂ්කින්,ටර්ගිනිව්,ආදි ලේඛකයෝ ද ප්‍රවේණිදාස ක්‍රමයට විරුද්ධව ප්‍රබල හඩක් නැගූහ.රුසියාව මේ වන විට සම්බන්ධව සිටි ක්‍රිමියානු යුද්ධය විසින්ද සැලකිය යුතු බලපෑමක් කරන ලදි.
දෙවන ඇලෙක්සැන්ඩර්ගේ ප්‍රතිසංස්කරණ කෙරෙහි පැවති බලාපොරොත්තු බිඳ වැටී රට පුරා සමාජ අසහනයද ආර්ථික පීඩනයද දැරිය නොහැකි ලෙස වර්ධනය විය.ගොවීන්ගේ තත්වයද ඉතාම කණගාටුදායක විය.
විප්ලව අවස්ථාවේ ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා උද්ඝෝෂණය කල පිරිස් ව්‍යවස්ථානුකූල පාලනයක් පිහිටුවා මහජන අයිතීන් ආරක්ෂා කර දෙන ලෙස ඉල්ලා සිටින ලදි.මෙයට එකඟවූ අධිරජ්‍යයා ප්‍රථම නියෝජිත සභාව පීටර්ස්බර්ග් නගරයේදී කැඳවීය.ප්‍රකාශනයට අනුව පොරොන්දු ඉටු නොවු නිසා මෙය අසාර්ථක වී විසුරුවා හරින ලදි.
රුසියානු විප්ලවය යනු ලොව අසිරිමත්ව සිදුවු විප්ලවයකි. ලෙනින් පැවසු පරිදි දේශපාලනය යනු විය නොහැකි දෙයහි කලාව බව පසක් කරමින් සමාජවාදි විප්ලවයක් මඟින් බලය අල්ලා ගැනීමට ඔහු සමත් විය. ඉතාලි ජාතික දාර්ශනිකයකු වු අන්තෝනියෝ ග්‍රාම්ස්චි පැවසුවේ රුසියානු විප්ලවය යනු කාල් මාක්ස්ගේ ප්‍රාග්ධනය කෘතියට එරෙහිව කල විප්ලවයක් බවයි. සම්භාව්‍ය මාක්ස්වාදයට අනුව රුසියාව යනු විප්ලවයක් සිදු විය හැකි යැයි සිතිය හැකි රටක් නොවීය. කාල් මාක්ස් පවා සිතුවේ ජර්මනිය තුල සමාජවාදි විප්ලවයක් ඇති විය හැකි බවයි.
එසේ වුවද 1917 ලෙනින් රැසියාව තුල සමාජවාදි විප්ලවයක් දියත් කර පාලන බලය අල්ලා ගන්නා ලදි. රුසියාවටම සුවිශේෂි වු කාරණා අනුව රුසියාව තුල විප්ලවයක් දියත් කිරීමට ලෙනින් සමත් විය. වසර ගණනාවක් පුරා සාර් ආණ්ඩුවේ දැඩි පීඩාකාරි බවින් මිදී ජීවත් විමට අවස්ථාවක් රුසියානුවිප්ලවය නිසා හැකි විය.
රුසියානු ගොවි සමාජය,ප්‍රවේණි දාසයන් ලෙස සියලුම මිනිස් අයිතින් ගෙන් තොරව රදලයන්ගේ පෞද්ගලික දේපලක් විය.මොවුන් ගෙන් කැමති අයුරින් වැඩ ගැනිමටද දඩුවම් කිරීමටද මුදලට විකිණීමටද හුවමාරු කර ගැනිමටද අයිතිය රදලයන්ට තිබුණි.රුසියාව මුහුණ දුන් සමාජ අර්බුදය
මැනවින් පිළිබිඹු කල බරපතල ප්‍රශ්නය වුයේ ගොවි සමාජයේ තත්වයයි.ප්‍රවේණි දාසයන්ට නැති යම් යම් අයිතිවාසිකම් රජයට අයත් ගොවීන්ට තිබුණද ඔවුහුද බරපතල ලෙස සමාජ අසාධරණයටද පීඩනයටද ලක්ව සිටි අතර රුසියාව හැරුණු විට සෙසු යුරෝපා රාජ්‍යවල ග්‍රාමීය ගොවීන්ගේ
තත්වය මීට වඩා යහපත් විය. රදලයෝ ද පුජකයෝ ද රටේ සම්පත් වලින් බහුතර ප්‍රමානයක් අයිති කර ගෙන සිටි අතර ප්‍රවේණි දාසයන් ඔවුන්ගේ දේපලක් ලෙස පරිහරණය කරන ලදහ.
එදිනම සෝවියට් ජාතික කොන්ග්‍රසය රැස් වී ලෙනින්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් මහජන කොමසාරිස්වරුන්ගේ සභාවට සෝවියට් දේශයේ බලය පැවරීය. එක් මධ්‍යස්ථානයක සිට මෙහෙයවන කුඩා සන්නද්ධ කල්ලියක් සටනකින් තොරව විප්ලවය සාර්ථක කර ගත්තේය.මෙසේ නව සමාජවාදි රාජ්‍යයක්
සරල බහුතර ක්‍රමය, කේවල වැඩි ඡන්ද නියෝජන ක්‍රමය ලෙසත් හදුන්වනු ලබයි.සාපේක්ෂ වැඩි ඡන්ද නියෝජන ක්‍රමය යනු යම් මැතිවරණ කොට්ඨාසයකට ඉදිරිපත් වී ඇති අපේක්ෂකයන්ට සාපේක්ෂව එක් වැඩි ඡන්දයක් හෝ ලබා ගෙන ඇති අපේක්ෂකයා නියෝජිතයා වශයෙන් තෝරා ගනු ලබන ක්‍රමයයි. මෙම ක්‍රමය 1947 සෝල්බරි ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව යටතේ සහ 1972 ප්‍රථම ජනරජ ව්‍යවස්ථාව යටතේ ලංකාවේ ක්‍රියාත්මක විය.
සෝල්බරි ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව හා 1972 ප්‍රථම ජනරජ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව යටතේ ක්‍රියාත්මක වූ සාපේක්ෂ වැඩි ඡන්ද නියෝජන ක්‍රමය තුල මැතිවරණ කොට්ඨාස සංඛ්‍යාව තීරණය කිරීමේ වගකීම මැතිවරණ කොට්ඨාස සීමා නිර්ණය කොමිෂන් සභාව වෙත පවරා තිබුණි. එහිදී,
දෙන ලද ඡන්ද සංඛ්‍යාවට සමානුපාතික වන ආකාරයට ආසන බෙදා වෙන් කරනු ලබන ක්‍රමය සමානුපතික නියෝජන ක්‍රමය ලෙස හදුන්වනු ලැබේ. මෙම ක්‍රමය 1978 දෙවන ජනරජ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මගින් හදුන්වා දෙනු ලැබූ අතර වර්ථමානයේ ලංකාවේ මෙම ක්‍රමය ක්‍රියාත්මක වේ.
සෑම රටකම ඒ ඒ රටේ ජනතාව පාලනය කිරීම සඳහා නියෝජිතයන් තෝරා පත් කර ගැනීම සිදු කරයි. එම නියෝජිතයන් තෝරා ගැනීමේ කාර්යය සඳහා විවිධ රටවල් විවිධ ක්‍රම උපයෝගී කර ගනී.
ලෝකයේ නියෝජිතයන් තෝරා ගැනීම සඳහා භාවිතා කරන ක්‍රම වලින් දෙකක් ලංකාවේ මෙතෙක් නියෝජිතයන් තෝරා ගැනීම සඳහා විවිධ ක්‍රම භාවිතා කර තිබේ.
පෘථිවි අභ්‍යන්තරයේ ප්‍රාවරණ කලාපයේ සිට පැමිණෙන ලාවා කබොලේ ඇතිපාෂාණ තැටි මායිම්, විභේද ආදි දුර්වල ස්ථාන ඔස්සේ පැමිණ නිර්මාණය වූ කඳුගැට/කේතුරූපාකාර ලක්ෂණය නිශ්ක්‍රාන්ත යමහල් වේ.සාමාන්‍යයෙන් ගිනි කන්දක් මීටර් සිය ගණනක්උසට හා කිලෝමීටර් කිහිපයක විශ්කම්භයකින් යුක්ත වේ.මෙවැනි ගිනිකඳු ක්‍රියාත්මක වීමේදී මුලින්ම දුම් හා අළු ඉහළට විහිදෙයි.ඉන්පසු සුළු පිපිරීම් ඇති වේ. ඉන් පසු විශාල පිපිරීම් ඇති වී ලාවා විධාරණය වීමත් ඝනීභවනය වීමත් සිදු වේ.
ලාවාවලට අමතරව ගිනි කන්දකින් ජලය,කාබන්ඩයෝක්සයිඩ්,හයිට්‍රජන්,නයිට්‍රජන් වැනි වායු වර්ග ද පිට වේ.ඇතැම් යමහල්වල ලාවා විධාරණයේදී සිදුවන ප්‍රබල පිපිරීම් හේතුවෙන් විශාල මෙන්ම විවිධ ප්‍රමාණයේ ලාවා කොටස් ඉහළට විසි වේ.එනම් ලාවා කුට්ටි,රවුම් හැඩයේ ලාවා ‍‍බෝම්බ,ලැපිලි හෙවත් ලාවා පටි,සියුම් ධාන්‍ය වැනි කොටස් ද ඒවා අතර වේ.නිශ්ක්‍රාන්ත යමහල් විවිධාකාර වූ හැඩයන්ගෙන් යුක්ත වේ. .යමහලක හැඩය තීරණය කිරීම ෙකරේ බලපාන ප්‍රධාන සාධක 02 කි.එනම්,
යමහල ප්‍රබල පිපිරීමකට ලක් වීමෙන් යමහල් මුඛයේ කොටස් ලාවා කුට්ටි,ලාවා බෝම්බ වශයෙන් වායුලගෝලයට එක් වේ.මේ හේතුවෙන් පුළුල්ව බේසමක ස්වරූපයෙන් නිර්මාණය වන යමහල් මුඛ කල්දේරා නමින්හැඳින් වේ.ලොව විශාලතම කල්දේරාව ජපානයේ "අසෝ" කල්දේරාව යි. මෙවැනි කල්දේරාවලට ජලය එක් පිරීමෙන් පසු නිර්මාණයවන්නේ මුඛ විල් ය. උදා:ටිටිකාකා විල,ඉන්දුනීසියාවේ ටෝබා ව්ල
ලාවාවල අඩංගු රසායනික ද්‍රව්‍ය පිළිබඳ ගත් විට ඇතැම් යමහල්වලින් පිටවන ලාවාවල සිලිකා ප්‍රමාණය ඉතා ඉහළය.එවැනි ලාවා උකු බවින් වැඩි ය.ඒවා ආම්ලික බවින් වැඩි ලාවා වේ.ඒවායේ තිරස් විහිදීම අඩු අතර සිරස් විහිදීම වැඩි ය.ඇතැම් යමහල්වලින් පිටවන ලාවාවල යකඩ ප්‍රමාණය ඉහළ ය.ඒවා භාෂ්මික ලාවා වන අතර ම ඒවායෙහි තිරස් විහිදීමක් ඇති අතර සිරස් විහිදීම අඩු ය. උදා:මොන ලෝ ආ හා කිලෝ ඉ ආ යමහල්
උදාසින ගිනිකඳු යනු ඉහතින් දැක්වු ආකාරයට වර්තමානයේ සක්‍රීය නොවන මුත් නැවත පිපිරීමකට හෝ නැවත චංචල ස්වභාවයට පත්විය හැකි ඒවාය. මෙහිදී විද්‍යාඥයින් සක්‍රීය ලෙස සලකන ගිනිකඳු බොහොමයක් සාමාන්‍ය ජනයා හෝ මාධ්‍ය මඟින් උදාසීන ලෙස හැඳින්වීම මඟින් යම් ව්‍යාකූල තත්වයක් හටගනී. අක්‍රීය ගිනිකන්දක් යනු ලාවා සැපයුමක් නොමැති නිසා නැවත පිපිරීමට ලක් නොවන ඒවාය.
අම්ල ලාවා ශිඛර උත්තල ස්වභාවයකින් යුක්ත ය.මෙවැනි යමහල් කේතු සුළු පිපිරීම් සහිතව ලාවා විධාරණය වීමෙන් නිර්මාණය වී ඇත.සිලිකා ප්‍රතිශතය ඉහළ බැවින් උකු ස්වභාවයක ලාවා වේ. උදා:ඇමෙරිකාවේ ශාන්ත හෙලේනා හා මවුන්ට් රේන්ජ්, මධ්‍යධරණී මුහුද-ස්ට්‍රොම්බෝලි,ලිපාරි දූපත- වුල් කැනෝ, අප්‍රිකාව- කිලිමන්ජාරෝ
පෘථිවි අභ්‍යන්තරයේ ඇති ලාවා හෙවත් ලෝදිය භූ පැළුම් ඔස්සේ පෘථිවි පෘෂ්ඨය කරා පැමිණ, කන්දක් තුළින් පිටතට නික්මේ නම් එය ගිනි කන්දකි. ගිනි කන්දක් බොහෝ විට නිර්මාණය වන්නේ පෘථිවි භූ තැටි දෙකක් එකිනෙක ගැටී කඳු වැටි නිර්මාණය වී ඇති තැන්හිදීය. එවන් ප්‍රදේශ ආශ්‍රිතව ගිනි කඳු මෙන්ම භූ කම්පන ද නිතර සක්‍රිය වේ.
එමෙන්ම යමහලක් සක්‍රීය වීමේදී ප්‍රබල පිපිරීමක් සිදුවීමෙන් පළල් යමහල් මුඛ නිර්මාණය වේ. උදා:ඉන්දුනීසියාවේ ක්‍රෙකටෝවා යමහල් පිපිරීම-1883 (මෙම පිපිරීමෙන්යමහලෙන් 2/3 ක ප්‍රමාණයක් විනාශ විය.
තුඩක ස්වරූප‍යෙන් නිර්මාණය වී ඇති ගිනි කඳු මීට අයත් වේ.මේවායේ ලාවා වල සිලිකා ප්‍රතිශතය 80% කි. උදා:මාටිනික් දුපත- පෙලී ගිනි කන්ද -බ්‍රිතාන්‍ය,ඇමෙරිතාවල ප්‍රංශයලඅප්‍රිකාව ආදී රටවල පැරණි බලකොටු පිහිටා ඇත්තේ ප්ලගය ආශ්‍රිතවය
සංයුක්ත යමහල යනු,විවර කීපයක් සහිත ගිනි කදු විශේෂය කි.මේවායේ ලාවා ප්‍රමාණය අධික ය.ප්‍රධාන ජීද්‍රයෙන් ලාවා විධාරණය වීමට අමතරව කුඩා කුඩා ජීද්‍රවලින් ද ලාවා ගලා යයි. උදා:සිසිලි දූපත-එට්නා, මෙක්සිකෝව-ජුදයිදෝ ගිනි කඳු
මෙය තිරස් වර්ධනයක් පෙන්නුම් කරයි.විශාල ප්‍රදේශයක පැතිර යයි.යකඩ ප්‍රතිශතය ඉහළ බැවින් ලාවාවල ද්‍රව ස්වභාවයක් ගනී.බහුල වශයෙන් පැසිපික් සාගරය ආශ්‍රිතව දැකිය හැක. උදා:මොන ලෝ ආ,කිලෝ ඉ ආ යන ගිනි කඳු
ගිනිකදුවලින් පිටවන ලාවා පුළුල් විශාල ප්‍රදේශයක ගලාලව දක්නට ලැබේ.එමනිසා බැසෝල්ට් සානු ලෙස හැඳින් වේ. උදා:කොලොම්බියා සානුව,පැරානා සා"නුව, සයිබීරියානු සානුව, ග්‍රීන්ලන්ත සානුව
මෙය සිරස් වර්ධනයක් සහිත ගිනි කන්දකි.ලාවා හා අළු ස්තර කීපයකින් නිර්මාණය වී ඇත.සිලිකා ප්‍රමාණය ඉහළ බැවින් ලාවාවල උකුස්වසදදද
පැරණි යාන්ත්‍රිකයේ දී ආලෝකයේ වේගය නියතයක් නොවන අතර පැරණි යාන්ත්‍ර විද්‍යාවේ දැකිය නොහැකි විශේෂ ස්ථානයක් සාපේක්ෂ යාන්ත්‍ර විද්‍යාවේ දී ආලෝකයේ වේගයට දී තිබේ.