polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ඒවා ස්පර්ශ කළ විට ද එලෙසම පවතින විටය. මෙහි ස්පර්ශ වීම යන්නෙන් අදහස් කෙරෙන්නේ කාර්යය හෝ අංශු නොව තාපය හුවමාරු වීමේ හැකියාවයි. තවද වඩාත් සාමාන්‍ය ලෙස පද්ධති දෙක තාපජ වශයෙන් සම්බන්ධ විට ඒවායේ ගුණ වෙනස් නොවන බව අයෙකුට ස්ථිර නම් තාපජ ස්පර්ශයෙන් තොරවම පද්ධති දෙක තාපජ සමතුලිතයේ පැවතිය හැක.
එම නිසා තාපජ සමතුලිතතාව තාප ගතික පද්ධති අතර වූ සබඳතාවයකි. ගණිතමය වශයෙන් ශුන්‍යාදී නියමය ප්‍රකාශ කරන්නේ මෙම සබඳතාව තුල්‍යතා සබඳතාවක් බවයි. (තාක්ෂණිකව, අපට පද්ධතිය ඒ සමඟ තාපජ ලෙස සමතුලිත බවට වූ කොන්දේසියක් ද ඇතුළත් කළ යුතු වේ)
සමතුලිතතා විස්තරය සම්පූර්ණ කිරීමට ශුන්‍යාදී නියමය අත්‍යවශ්‍ය මන්දැයි සරල උදාහරණයක් විදහා දක්වයි. පෙර සඳහන් කළ පරිදි පද්ධති යුගලයක් කුඩා නම් සමතුලිතතාවයේ පවතින අතර පද්ධතියේ එන්ට්‍රොපි උච්ඡාවචනය
මෙහි යනු පද්ධති අතරින් වෙන් කොට ගැනිමට තෝරාගත් ඕනෑම පද්ධතියක උෂ්ණත්වය දී අවසාන ලෙස සමතුලිතතාවයට ශක්තියේ මුලු උච්ඡාවචනය අතුරුදහන් වීම අවශ්‍ය වේ. මෙමඟින් අපි,
එනම් එ‍න්ට්‍රොපිය හුවමාරු විය හැක්කේ පද්ධති අතර පමණි. මෙම සීමා කිරීම මුලු ශක්ති උච්ඡාවචනය සඳහා පහත සම්බන්ධතාවය ලබා දීම සඳහා භාවිතා කළ හැක.
මෑතකදී සොයාගත් ද්‍රව හීලියම්, ශීතකාරකයක් ලෙස යොදා ගනිමින් ඉතා පහළ උෂ්ණත්වවලදී ඝණ රසදියවල ප්‍රතිරෝධ පිළිබඳව අධ්‍යයනය කළ හයික් කැමලින්ග් ඔනෙස් විසින් 1911 දී අධිසන්නායකතාවය (සුපිරිසන්නායකතාවය පිළිබඳ සොයා ගන්නා ලදී. 4.2 උෂ්ණත්වයේදී ප්‍රතිරෝධය ක්ෂණිකව අතුරුදහන් වන බව ඔහු සොයා ගන්නා ලදී. ඊට දශක ගණනකට පසුව තවත් ද්‍රව්‍යයන් කිහිපයකින් අධිසන්නායකතාවය සොයාගන්නා ලදී. 1913 දී ඊයම් හා 1941 දී නයෝබියම් නයිට්‍රයිඩ් ද අධි සන්නායක වන බව සොයාගන්නා ලදී.
අවසානයේදී අධි සන්නායකතාව පිළිබඳ පරිපූර්ණ අණ්වීක්ෂීය නියමය 1957 දී බාර්ඩීන් , කූපර් හා ස්ච්‍රිෆර් යෝජනා කරන ලදී. අධිසන්නායකතා සංසිද්ධිය ස්වාධීනව පැහැදිලි කරන ලද්දේ නිකොලෙ බොග්ලියුබොව් විසිනි. මෙම නියමය , අධි සන්නයන ධාරාව , යුගල , පෝනෝන හුවමාරුව තුළින් අන්තර්ව ක්‍රියාකරන ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගලවල අධි ද්‍රවයක් ලෙස පැහැදිලි කළේය. මෙම කාර්ය භාර්ය සඳහා මූලික වූවන්ට 1972 දී නොබෙල් ත්‍යාගය පිරිනමන ලදී.
සුපිරි සන්නායකතාවය වටහා ගැනීම පිළිබඳ ඊළග වැදගත් පියවර 1933 දී එළඹුණි. එනම් මෙයිස්නර් හා ඔච්සෙන්ෆෙල්ඩ් විසින් සුපිරි සන්නායක , විද්‍යුත් ක්ෂේත්‍ර නැති කරන බව සොයාගැනීමයි. මෙම සංසිද්ධිය මෙයිස්නර් ආචරණය ලෙස හඳුන්වයි. මෙයිස්නර් ආචරණය අධි සන්නයන ධාරාව මගින් ගෙන යන විද්‍යුත් චුම්භක මුක්ත ශක්තියේ අඩු‍වීමේ ප්‍රතිඵලයක් බව .ලන්ඩන් හා .ලන්ඩන් විසින් 1935 දී පෙන්වා දෙන ලදී.
නියමයට ස්ථිර පදනමක් වැටුණේ 1958 දීය. ඒ හැමිල්ටෝනියානු ඉලෙක්ට්‍රෝනික විද්‍යාවෙහි යම් සිද්ධාන්තයන් යොදා ගනිමින් විචාල තර්කයකින් නියමාකාරයෙන්ම ව්‍යුත්පන්න කරගත් තරංග ශ්‍රිතය, බොග්ලියුබෝව් විසින් පෙන්වීමත් සමගය. අවධි උෂ්ණත්වය ආසන්නයේදී, නියමය, ගින්ස්බර්ග් ලැන්ඩො නියමයට ළඟාවන බව 1959 දී ලෙව් ගෝකව් විසින් පෙන්වා දෙන ලදී.
එමෙන්ම 1950 දී මැක්ස්වෙල් හා රෙනෝල්ඩ්ස් විසින් අධිසන්නායකයක අවධි උෂ්ණත්වය, ම‍ූලද්‍රව්‍යයේ අඩංගු සමස්ථානික ස්කන්ධය මත රඳා පවතින බව සොයාගත්හ. මෙම වැදගත් සොයා ගැනීම එනම්, ඉලෙක්ට්‍රෝන පෝ‍නෝන අන්තර් ක්‍රියාව, අධිසන්නායකතාවයට හේතු වන අන්වීක්ෂීය යාන්ත්‍රණය වේ.
මිනිසුන් " " ප්‍රතිචාර දැක්වූ ආකාරය ගැන මා පුදුමයට පත් වූ නිසා, මම එම ගීතය කරන විට, මට ගායනා කළේ දෙයක් මට යම් ආකාරයකින් දැනෙන ආකාරය ගැනයි , අළුත් හා නැවුම් සහ සෑම කෙනෙක්ම එය අර්ථකථනය කළේ නැහැ , මට තවදුරටත් කන්‍යාවක් වීමට අවශ්‍ය නැත. මගේ මොළය ඉවතට ගන්න! " මම ගායනා කළේ එය නොවේ. " " සැමවිටම අපැහැදිලි විය.
ඇමරිකානු විප්ලවයෙන් පසුව සිදුකරනු ලැබූ මුල්ම ව්‍යවස්ථා සම්පාදනයන් අතර අලූතින් නිදහස ලැබූ සැම ජනපදයක්ම ඉංගී‍්‍රසි පොදු නීතිය කි‍්‍රයාවේ යෙදවීම සඳහා වූ නීති පම්පාදනය කිරීම දැකගත හැක. සමහර ජනපද මෙහිදී ව්‍යවස්ථාපිත නීති සම්පාදනය මඟින්ද, තවත් සමහර ඒවා සිය ජනපද ආණ්ඩු ක‍්‍රම ව්‍යවස්ථාව මඟින්ද ඉංගී‍්‍රසි පොදු නීතිය පිලිගනු ලැබූහ.
එංගලන්තයේ පොදු නීතිය සහ එංගලන්තයේ සහ මහා බි‍්‍රතාන්‍යයේ ව්‍යවස්ථාපිත නීතිය සහ නිව් යෝර්ක් යටත් විජිතයේ ව්‍යවස්ථාදායකය විසින් සම්මත කරන ලද පනත් එක්ව 1775 අපේ‍්‍රල් 19 වන දින වන විට නිව්යෝර්ක් ජනපදයේ නීතිය සංයුක්ත කරනු ලබන අතර ජනපදයේ ව්‍යවස්ථාදායකය විසින් කලින් කළ සිදුකරනු ලබන සංශෝධනයන් සහ නව නීති හඳුන්වාදීම්වලට යටත්ව තවදුරටත් එය එසේම පැවතිය යුත්තේය.
පොදු නීතිය සම්බන්ධයෙන් නිව් යෝර්ක් ආණ්ඩු ක‍්‍රම ව්‍යවස්ථාව දක්වා ඇති ප‍්‍රවේශය සම්බන්ධයෙන් ඇලෙක්සැන්ඩර් හැමිල්ටන් කියා සිටියේ කලින් කලට සිදුවන සංශෝධනයන් හා නව නීති හඳුන්වාදීම්වලට යටත්ව පොදු නීතිය එසේම පැවතිය යුතු බව දක්වා තිබුණද එය සංශෝධනයට ලක්කිරීමේ බලය ව්‍යවස්ථාදායකයට හිමිවන බවයි.
පොදු නීතිය නිර්මාණය වූයේ 12 සහ 13 වන සියවස් තුල එංගලන්තයේදීය. මෙම සාමූහික නඩු තීරණයන් සම්පර/දායයන්, සිරිත් සහ පූර්වාදර්ශයන් මත පදනම් විය. පූර්වාදර්ශයන් හා සිරිත් නෛතික කිරණයනයාදාමය තුල වැදගත් භූමිකාවක් ඉටුකළ සමාජයන්හි ඵෙතිහාසිකව පැවැති තත්වය හා සමාන තත්වයක් මෙම නෛතික ආයතනයන් හා සංස්කෘතිය තුල දක්නට ලැබින. ජර්මානු නීතිය හා ඉස්ලාමීය නීතිය මෙවැනි නීති පද්ධතීන්ට උදාහරණයන්ය.
පොදු නීතියේදී භාවිතා කළ මෙම තර්කනය ධර්මාධර්ම විචාරය නොඑසේනම් සිද්ධිය මත පදනම්වූ තර්කනය ලෙසින් හැඳින්වේ. තෝරත ලෙස හඳුන්වනු ලැබූ වරදකාරී කිර්ජරයාවන්ට වන්දි ලබාදීම, ගිවිසුම් පිලිගන්නා හා නියාමනය කරන ආකෘතියක් ලෙස නීතිය ගොඩනැංවීම ආදී සිවිල් නඩු කටයුතු සඳහා පොදු නීතිය අදාල කරනු ලැබිණ. පොදු නීති කරය් මයේ අධිකරණයන් තුල අනුගමනය කරනු ලැබූ කාර්ය පටිපාටියවූයේ පොදු නීතිය විසින්ම වර්ධනය කරන ලද කරයේ මයක් වූ චෝදනාත්මක කරයු මයයි.
මෙම ද්විතීයික අර්ථය මගින් පොදු නීතිය සාධාරණත්වයෙන් වෙනස්කොට දක්වයි. 1873 ට පෙර එංගලන්තයේ සමාන්තර අධිකරණ පද්ධතීන් දෙකක් කි‍්‍රයාත්මකව පැවතුනි. එනම් අලාභයන්ට මූල්‍යමය වන්දි පමණක් ලබාදීම සහ දේපළවල නීත්‍යානුකූල හිමිකරු කවුරුන්ද යන්න ප‍්‍රකාශයට පත්කිරීමේ බලය හිමිව තිබූ නීති අධිකරණ සහ නිරෝධාඥාවන් සහ දේපළ භාරයන් පිලිගනු ලබන සාධාරණත්ව අධිකරණයන්ය. මෙම විභේදනය එක්සත් ජනපදය ඇතුළු යටත්විජිතයන් රැසකටද පැතිර යන ලදී. නීතිය හා සාධාරණත්වය අතර වෙනස
1154 දී දෙවන හෙන්රි රජු බලයට පත්වීමෙන් අනතුරුව මුලූ රටටම පොදු වූ නීති පද්ධතියක් ස්ථාපිත කිරීම මඟින් පොදු නීතිය ආයතනගත කරන ලදී. එමඟින් ප්‍රාදේශීය සිරිත් ජාතික තලයට ගෙන එනු ලැබූ අතර යම් යම් අයට විශේෂකොට දැක්වීමේ ප්‍රාදේශීය පාලනයන්, හිතුවක්කාරී තීරණයන් අවසන් කිරීම සහ අපරාධ හා සිවිල් ඉල්ලීම් සම්බනධයෙන් විමර්ෂනය කිරීම සඳහා දිවුරුම් දුන් තැනැත්තන්ගෙන් සමන්විත ජූරි ක්‍රමයක් ස්ථාපිත කිරීම සිදුවිය. ජූරිය සිය තීරණයන්ට එළැඹුනේ සාමාන්‍ය දේශීය දැනුම උපයෝගී කරගනිමිනි.
පෘථිගීසි සිවිල් නීති සංග‍්‍රහය අනුගමනය කරන ගෝවේ හැරුනුවිට ඉන්දියාවේ පොදු නීතිය ඉංගී‍්‍රසි නීතියේ සහ දේශීය හින්දු නීතියේ සංකලනයකි. නිකරගුවාවේ නීති පද්ධතිය 1600 සිට 1905 දක්වා රටේ නැගෙනහිර අර්ධය පාලනය කළ ඉංගී‍්‍රසීන්ගේ බලපෑම නිසාවෙන් ඉංගී‍්‍රසි පොදු නීතියේද, 1909 සිට 1933 දක්වා වන ඇමරිකානු මැදිහත්වීම්ද, සාමෝසා පාලන කාළය තුල වූ ඇමරිකානු මැදිහත්වීම්ද, වර්තමාන ඇමරිකානු සංස්කෘතිය සහ ආයතනයන්හි බලපෑමද හේතුකොටගෙන මේ සියල්ලෙන් ආභාෂය ලබා ඇත .
පොදු නීතිය පිලිබඳ ඵෙතිහාසික අවසානාත්මක ග‍්‍රන්ථයක් වන්නේ ශී‍්‍රමත් විලියම් බ්ලැක්ස්ටෝන් විසින් රචිත 1765- 1769 කාළයේදී පළවන වරට ප‍්‍රකාශයට පත්වූ කමෙන්ටි‍්‍රස් ඔන් ද ලෝ්ස් ඔෆ් ඉන්ග්ලන්ඞ් ය. 1979 වනතුරුම එහි පළවන මුද්‍රණයේ කඩදාසියෙන් බඳින ලද වෙලූම් 4 ක් ඉතිරිව පැවතුනි. වර්තමානයේදී එහි එක්සත් රාජධානියේ ඉංගී‍්‍රසි කොටස පොදු හා ව්‍යවස්ථාපිත ඉංගී‍්‍රසි නීතිය ආවරණය කරන හාල්ස්බරිස් ලෝස් ඔෆ් ඉංග්ලන්ඞ් මඟින් ආවරනය කරනු ලබයි.
එක්සත් ජනපදයේදී හත්වන ආණ්ඩුක‍්‍රම ව්‍යවස්ථා සංශෝධනයෙන් ලබාදුන් ජූරියේ නඩු විභාගයකට ඇති අයිතිය ආදල වන්නේද (පොදු නිති ඉල්ලීම නිරාකරණය කිරීමට කරුණු පිලිබඳව තීරණය කිරීම වඩා වැදගත් වේ නම්) නැතහොත් විනිසුරුවරයකු විසින් නඩු විභාග කළයුත්තේද යන්න තීරණය කිරීමේදී (නීතිය කුමක්ද යන්න පිලිබඳ කාරණාවන් සහ සියලූ කරුණු සාධාරණත්වය හා සම්බන්ධිත වන විට) සහ
එක්සත් ජනපදයේ කැලිෆෝනියා ප‍්‍රාන්තයේ පොදු නීතිය පදනම් වූ නීති ක‍්‍රමයක් පවතී. නමුත් සිවිල් නීති අධිකරණ ක‍්‍රමයේදී මෙන් නීතිය සංගෘහිත කරනු ලැබ ඇත. මෙසේ වීමට හේතුවී ඇතිතේ 19 වන සියවසේදී ඊට පෙර පැවැති ස්පාඥ්ඥ සිවිල් නීතිය පදනම් කරගත් ක‍්‍රමය සංගෘහිත කරනු ලැබිමයි. කැලිෆෝනියාව මෙන්ම එක්සත් ජනපදයේ බටහිරට වන්නට පිහිටි බොහොමයක් ප‍්‍රාන්තයන් සිවිල් නීතියේ අංගයක් වන සමූහ දේපල සංකල්පය ආදේශ කෙටගෙන ඇත.
එක්සත් ජනපද ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයට නම් කරනු ලැබිමට පෙර මැසචුසෙට්ස්හි ඉහල අධිකරණ විනිසුරකු ලෙස කටයුතු කරන අතරේ කණිෂ්ඨ ඔලිවර් වෙන්ඩල් හොල්ම්ස් විසින් ද කොමන් ලෝස් නම් කුඩා කෘතියක් ප‍්‍රකාශයට පත්කරනු ලැබිණ. එය අදද ක්ෂේත‍්‍රය තුල විශිෂ්ඨ කෘතියක් ලෙසින් සැලකෙයි. බ්ලැක්ස්ටෝන් මෙන් නොව හොල්ම්ස්ගේ කෘතිය නීතිය යනු කුමක්ද යන්න සංක්‍ෂිප්තව සාකච්ජා කරමින් පොදු නීති කි‍්‍රයාවලිය විස්තර කරයි.
අධිකරණ මඟින් සාධාරණත්ව ප‍්‍රතිකර්මයන් ලබාදීම සඳහා අදාලවන්නාවූ මූලධර්මයන්හිදී ඉතා වැදගත් වෙයි. බොහෝ අවශ්‍යතාවයන් වෙනුවෙන් එක්සත් ජනපදයද ඇතුලත්ව බොහෝ අධිකරණ බලප‍්‍රදේශයන් තුල අධිකරණ වර්ග දෙකක් බිහිවිය. මීට අමතරව වෙන් වෙන්ව පැවතුනු අධිකරණයන් ඒකාබද්ධ කිරීමට පෙර බොහෝ අධිකරණයන්හි නීතිය මෙන්ම සාධාරණත්වයද කි‍්‍රයාවේ යෙදවීමට අවසරය ලබාදී තිබුණි.
පොදු නීති ක‍්‍රමයට පවත්නා ප‍්‍රධාන විකල්පය වන්නේ සිවිල් නීති ක‍්‍රමයයි. යුරෝපා මහාද්වීපයේ සහ සෙසු ලෝකයේ වැඩි ප‍්‍රමාණයක භාවිතා වන්නේ එයයි. පැරණි සෝවියට් දේශයට අයත්ව තිබූ රටවල් සහ එහි බලපෑමට ලක්වූ රටවල් සමාජවාදී නීති පද්ධතියක් අනුගමනය කරන ලදී (ඒවායින් සමහරක් සිවිල් නීති පද්ධතියක් භාවිතා කරයි උදා. ලිතුවේනියාව).
මේ තත්වය තුල අපරාධ සහ සිවිල් නීතියේ මූලික මූලාශ්‍රය ලෙස පොදු නීතිය වර්ධනය වීම සිදුවිය. පසුකාලීනව පාර්ලිමේන්තුව විසින් ව්‍යවස්ථාදායක බලය අත්පත් කරගන්නා ලද අතර සමහර කරුණු අරබයා ව්‍යවස්ථාපිත නීතිය විසින් පොදු නීතිය සීමා කිරීමට පියවර ගනු දැකගත හැකිවිය. අදද පොදු නීතිය තුල ඉතා වැදගත් ස්ථානයකට හිමිකම් කියයි.
සිවිල් නීතිය සහ පොදු නීතිය අතර විභේදනය බොඳවෙමින් පවතී. සිවිල් නීති රටවල නඩු තීන්දු කෙරෙහි අවධානය වැඩිවීම මෙන්ම පොදු නීති රටවල ව්‍යවස්ථාපිත ප‍්‍රතපාදනයන් වෙත වැඩි අවධානයක් යොමුවීමද මෙයට හේතුව වෙයි. උදාහරණයක් ලෙස එක්සත් ජනපදයේ අපරාධ නීතිය සහ වානිජ නීතිය සංගෘහිත කරනු ලැබ ඇත.
බි‍්‍රතාන්‍යයේ නෛතික උරුමය හා සම්බන්ධකම් ඇති රටවල් බොහොමයක මෙම පොදු නීතිය පැතිර පවතී. එක්සත් රාජධානිය, එක්සත් ජනපදය කැනඩාව ඇතුළු බි‍්‍රතාන්‍ය අධිරාජ්‍යයට යටත්ව තිබූ පූර්ව යටත්විජිතයන් ඒ අතර ප‍්‍රධාන වෙයි.
ස්කොට්ගේ පොදු නීතිය කෘතිය මිනීමැරුම හා සොරකම පිලිබඳ කරුණු ආවරණය කරනු ලබන අතර සිරිත්, නෛතික ලේඛණයන් හා පූර්ව නඩු තීන්දු එහි මූලාශ‍්‍රයන් වෙයි. එහිදී ආධාරක කොටගෙන ඇති නෛතික ලිවීම් ආයතනික පඨිතයන් ලෙස හඳුන්වනු ලබන අතර බොහෝදුරට 17, 18 හා 19 වන සියවස් වලට අයත් ඒවා වෙයි.
1066 දී සිදුවූ නෝමන්වරුන්ගේ ආක්‍රමණයට පෙර දියෝකිසීය බිෂොප්වරයා ෂෙරීෆ්වරයා විසින් මුලසුන දරනු ලැබූ ප්‍රාදේශීය අධිකරණයන් විසින් පැවිදිසි සහ සිවිල් අධිකරණ බලය ක්‍රියාවේ යොදවනු ලැබිණ. ජූරිය විසින් නඩු විභාග කිරීම මෙම අධිකරණයන්හි ආරම්භ විය.
ඇලබාමා, ඩෙලවෙයාර්, මිසිසිපි සහ නිව් ජර්සි යන ප‍්‍රාන්තයන්හි මෙම නීති ක‍්‍රම දෙක සඳහා වෙන වෙනම අධිකරණයන් කි‍්‍රයාත්මක වේ. තවත් සමහර ප‍්‍රාන්තයන්හි එකම අධිකරණයක් තුල නීතිය සහ සාධාරණත්වය සඳහා වෙන වෙනම අංශයන් ස්ථාපිත කොට ඇත.
පොදු නීතිය සහ සිවිල් නීති ක‍්‍රමය මිශ‍්‍ර‍්‍රිත නීති ක‍්‍රමයක් ඊශ‍්‍රායලයේ පවතී. එරට නීතිය සංගෘහිත කිරීමේ කි‍්‍රයාවලිය ඇරඹී ඇති අතර රහි මූලික මූලධර්මයන් ඇමරිකානු හා ඉංගී‍්‍රසි නීතීන්ගේ ආභාෂය ලබා ඇත.
1873 සහ 1875 වසරවලදී අධිකරණ සංවිධාන පනත් මගින් පොදු නීති අධිකරණයන් හා සාධාරණත්ව රීති අධිකරණයන් ඒකාබද්ධ කරනු ලබිණ. මේ දෙක අතර ගැටුමේදී වැඩි ප‍්‍රමුඛතාවය මෙහිදී අත්කරදී තිබුණේ සාධාරණත්වයටය.
පොදු නීතිය යන යෙදුම පිලිබඳ ප‍්‍රධාන වශයෙන් සඳහන් කළයුතු ද්විතීයික අර්ථයන් තුනක් සහ තවත් ඵෙතිහාසික අරුත් කිහිපයක්ම පවතී.
විවිධ ජීවින් පිලිබදව අධ්‍යනය කිරිමේදි එම විෂය ඉතා විශාල පරාසයක් පුරා පවිසිරි ඇති බැවින් කොටස් වලට බෙදා සරළ කොට එම සරළ ඒක කෙන්ද්‍රිය ඒකකයන් පිළිබද අධ්‍යනය කරනු ලබයි. මෙහිදි විවිධ වු රෝගකාරක සහ විවිධ වු සත්ත්ව විශේෂයන් පිළිබද අධ්‍යනය කළ ද එකම ශිල්පිය ක්‍රමයක් භවිතා කරයි. පරපෝෂිත විද්‍යාව පිළිබදව පර්යේෂණ සිදු කිරිමද මේ ආකාරයෙන් අර්ථ දැක්විය හැකිය.
කෘෂි කර්මාන්තයට හා ගොවි සත්වයන්ට රෝග බීජ පතුරැවන පරපෝශිතයන් පිළිබදව පශු වෛද්‍ය ක්ෂේත්‍රයට හා සම්බන්ධ පරපෝශිත විද්‍යාව කුළින් සිදු කරනු ලබයි. තවද ගෘහ ආශ්‍රිත සත්ත්වයන්ට රෝග බීජ පතුරැවන රෝග බිජ පරපෝෂිතයන් පිලිබදව ද මෙහිදී අධ්‍යනකය කරනු ලබයි. උදාහරණයක් වශයෙන් සත්ත්වයන්ගේ හමේ බිත්තර දමන නම් ඉහළ පණුවා පරපෝශිතයෙකි.
වෛද්‍ය ක්ෂේත්‍රය හා සම්බන්ධ පරපෝශිත විද්‍යාවෙහි දී මනුෂ්‍ය රෝග බීජ පතුරැවන පරපෝෂිතයින් පිලිබදව අධ්‍යනය කෙරේ. උදාහරණ වශයෙන් ප්ලාස්මෝඩියම් බහු පරපෝෂිතයා මැලේරියා රෝගය පතුරවන පරපෝෂිතයාය.
අපිත් තිලකසේන යනු ප්‍රමුඛ සිංහල කෙටිකතාකරුවෙකි. කෙටිකතාකරණයට අමතර ව සංයුක්ත කවි පොත් කිහිපයක් ද, තිරනාටකයක් ද නාට්‍ය පිටපත් හා වෙනත් සමාජ දේශපාලන විමර්ශන කෘති කිහිපයක් ද රචනා කර ඇති තිලකසේන සිංහල ලේඛනයේ පරිණාමය හා අනාගත හැඩගැස්ම විෂයයෙහි ඉමහත් උනන්දුවක් ප්‍රකට කළ විද්වතෙක් ද වෙයි.කේ. කේ. සමන් කුමාර අජිත් තිලකසේන, ටෙනිසන් පෙරේරා, සයිමන් නවගත්තේගම සිංහල සාහිත්‍යයේ නූතනවාදී ත්‍රිත්වය ලෙස හදුන්වයි.
තිලකසේනයන්ගේ මෙම අක්ෂර රීතියට අනුකූල ව එෆ්. එම්. තිලක නමින් අකුරු මෝස්තරයක් ද මුද්‍රණාක්ෂරවේදී පුෂ්පානන්ද ඒකනායක විසින් නිපදවනු ලැබ ඇත.
බලපානු ලබයි. සේවාදායකයින් විසින් ඉටු කල යුතු කාර්්‍යයන් සහ වගකීම් පැහැදිලි නොවීම,අවශ්‍යය ප්‍රමාණයට වඩා වැඩියෙන්
ප්‍රතිචාර දැක්වීමට උත්සාහ දැරිය හැකිය. මේ අනුව, සේවකයින් විසින් සිය කාර්්‍යඵලයන් අවම කිරීම, රැකියාවට නොපැමිණීම, රැකියා
ආතතිය යනු "යම්කිසි භාහිර ක්‍රියාවක්, අවස්ථාවක් ‍හෝ සිදුවීමක් යම්කිසි පුද්ගලයකුගේ විශේෂිත භෞතික සහ/හෝ මානසික ඉල්ලීමක්
ඇතිවීමේ ප්‍රතිඵලයකින් සිදු වී, එම පුද්ගලයාගේ හැසිරීම් වල සහ/හෝ මානසික ක්‍රියාවලියේ ඇති වන්නා වු යම් ප්‍රතිචාරයක් වේ."
ඒ අනුව රැකියා ආතතිය යන්න පොදුවේ නිර්වචනය කරන්නේ නම් "කෙනෙකු තුලින් මතුවන ඡීව විද්‍යාත්මක හා කායික අවශ්‍යතාවයන් මෙන්ම
භාහිර වශයෙන් ඇතිවන විවිධ ඉල්ලීම් හා බලපෑම්, අදාල පුද්ගලයා තුල ඒවාට නිසි අයුරින් හැඩගැසීමට ඇති හැකියාවට වඩා වැඩි වන අවස්ථාවන්
ආතතිය ඇතිවීම සදහා පලමුවෙන්ම අප අවට පරිසරයෙන් යම් බලපෑමක් ‍හෙවත් උත්තේඡකයක් ඇතිවිය යුතුය. උදාහරණයක් වශයෙන්,
සංවර්ධනාත්මක මනෝවිද්‍යාව අධ්‍යාපනික මනෝවිද්‍යාව ළමා මනෝ ව්‍යාධිවේදය, අධිකරණ මනෝවිද්‍යාව වැනි විවිධ ප්‍රායෝගික විෂය ක්ෂේත්‍ර හා බැඳී පවතී. එමෙන්ම එය මනෝවිද්‍යාවේ මූලික පර්යේෂණ ක්ෂේත්‍රවන අධ්‍යාපනික මනෝ විද්‍යාව,ළමා මනෝ ව්‍යාධිවේදය, සමාජ මනෝවිද්‍යාව,ඥානාත්මක මනෝවිද්‍යාව, ඥාණ වර්ධනය, පාරිසරික මනෝවිද්‍යාව , තුලනාත්මක මනෝවිද්‍යා වැනි ක්ෂේත්‍රවලට ආධාරකයක් ද වෙයි.
වර්ධනය ඇති වනුයේ ක්‍රම ක්‍රමයෙන් ගොඩනගා ගන්නා දැනුම නිසා ද නැතහොත් එක් සිතීමේ අවස්ථාවක සිට අනෙකකට මාරු වීම නිසා ද යන්න?
සංවර්ධනාත්මක මනෝවිද්‍යාඥයෝ ළමුන් ගුණාත්මක වැඩිහිටියන්ගෙන් වෙනස් වන්නේ ද නැතහොත් වැඩිහිටියන් ලබා ඇති අත්දැකීම් නොමැති වීම ද වැනි මූලික ගැටළු ගවේෂණය කරති. ඔවුන් වඩා කැමැත්තක් දක්වන වර්ධනයේ ස්වභාවය සම්බන්ධ ගැටළු වනුයේ,
1960 දශකයේ දී මූලිකව ඇමරිකානු පුරා විද්‍යාඥයන් කිහිප දෙනෙක් සංස්කෘතිකමය ඉතිහාසයේ නාම මාලාවට එරෙහිව කැරලි ගැසේ. ඔවුන් විසින් නව පුරා විද්‍යාව යෝජනා කළ අතර එය වඩා විද්‍යාත්මක හා මානව විද්‍යාත්මක වන අතරම කල්පිත පරීක්ෂා කිරීම හා විද්‍යාත්මක ක්‍රම සමඟ වඩාත් වැදගත් විය. පසුව එය සැකසුම් පුරා විද්‍යාව ලෙස හැඳින්වේ.
උතුරු ඇමරිකාවේදී පුරාවිද්‍යාව යනු මානව විද්‍යාවේ උපක්ෂේත්‍ර හෝ අංශ ¼ කි. අනෙකුත් අංශ 3 වන්නේ සංස්කෘතිකමය මානව විද්‍යාව, ජීවි සංස්කෘතිහා සමාජ පිළිබද අධ්‍යයනයන්; වාග් විද්‍යාව , භාෂා හා භාෂා කා‍ණ්ඩ වල මූල ඇතුළත්ව භාෂා පිළිබද අධ්‍යයනය; හා භෞතික මානව විද්‍යාව, මනුෂ්‍ය පරිනාමනය හා භෞතික හා ජානමය ගති ලක්ෂණ පිළිබද අධ්‍යයනයන් ඇතුළත් වෙයි.
එක්සත් ජනපදයේ පුරා විද්‍යාත්මක සිද්ධාන්තයේ ඉතිහාසය ප්‍රථම ප්‍රධාන කලාපය 19 වන සියවසේ පසුභාගයේ දී හා 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේ දී දියුණු විය. එය සාමාන්‍යයෙන් හඳුන්වනු ලබන්නේ සංස්කෘතිකමය හෝ සංස්කෘතික ඉතිහාසය ලෙසය. එය එහි ඓතිහාසික සුවිශේෂීතාවය පිළිබඳ වූ මතුකර දැක්වීම සඳහා වඩාත් සුප්‍රසිද්ධ වේ.
මේ සඳහා පුරාවිද්‍යාඥයින් තොරතුරු එක්රැස්කරගන්නා ක්‍රම කීපයකි. පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්, වර්ගීකරණයන්, විශ්ලේෂණය කිරීම් හා සංරක්ෂණය කිරීම් ඒ අතරින් සමහරක් වේ. පොදුවේ මෙම විෂය මානව විද්‍යාව, ඉතිහාසය, භෞතික විද්‍යාව, රසායනික විද්‍යාව වැනි විෂයන් ගණනාවක සංකලනයක් ලෙස ගෙනහැර දැක්විය හැකිය.
පුරා විද්‍යාත්මක සිද්ධාන්ත වර්තමානයේ දී බලපෑම් ගණනාවකින් කරලියට පැමිණේ. එයට නව ඩාවීනියානු පරිණාමනීය සිතුවිල්ල, සංසිද්ධිමය විද්‍යාව, පසු නූතන වාදය, ඒජන්සි සිද්ධාන්තය ඥානාත්මක විද්‍යාව, කාර්යබද්ධ වාදය, ලිංගිකත්වය මත පදනම් වූ හා එබඳු මත දරන පුරා විද්‍යාව හා පද්ධති සිද්ධාන්තය ඇතුළත් වේ.
පුරාවිද්‍යාව යනු මානව සංස්කෘතියන් නොයෙකුත් ශිල්ප ක්‍රමයන් උපයෝගී කරගෙන අධ්‍යයනය කරනු ලබන විෂයකි. මෙම විෂයෙහි අන්තර්ගත අරමුණු විවිධාකාරය. ඒවා අතර මානව වර්ගයාගේ ආරම්භය හා විකාශනය ලේඛනගත කිරීම, විවිධ සංස්කෘතියන් හදුනාගැනීම, පරිණාමනය අධ්‍යයනය කිරීම මුල් තැනක් ගනී.
මෙසේ සොයාගැනීමට භාජනය වන නටඹුන් පිළිබඳව විධිමත් ලෙස අධ්‍යයනය ආරම්භය වූයේ 19 වැනි ශතවර්ෂයෙදි පමණය. රෝමයේ ඉතා ඉපැරණි මෙන්ම විශිෂ්ට වු නිර්මාණයන් පුරාවිද්‍යාව පිළිබඳ ලිපි හුවමාරු ආයතනයේ සහ ඔහුගේ කණ්ඩායම මගින් 1829 දි සොයාගන්න ලදි.
පුරාවිද්‍යා දියුණුව කෙරෙහි නාගරික පුරාවිද්‍යාවේ සහ ගලවාගැනිමේ පුරාවිද්‍යාවේ දියුණුව ඉතා වැදගත් තොරතුරු ප්‍රමාණයක් ලබා දෙයි. ප්‍රාග් තාරක විද්‍යාව යනු පුරාවිද්‍යාව නොවන අතර එය වැඩිදුර අධ්‍යයනයේදී අතීත ගැමි සංස්කෘතියට සම්බන්ධව පවතින බවට සාධක ඇත.
පුරාවිද්‍යාවේ ක්‍රමවේද කලාකාමී සහ වෘත්තිමය යන දෙආකරයෙන්ම දියුණු වෙමින් පවතියි. මෙම ක්‍රියාවලිය වැනි පුද්ගලයන් ඉහළ සංයමයකින් යුතුව කරන ලද විශිෂ්ට ගවේෂන නිසා 20 වැනි ශතවර්ෂයේ සිට නොනවත්වා දියුණු වෙමින් පැවතියේය.
ඉතිහාසය පිළිබඳ ගවේෂණයේ දියුණුව සහ එම තාක්ෂණයේ වලංගුතාවය රඳා පවතින්නේ පරික්ෂා කරන ලද භුමියේ ප්‍රමාණය මතය.ගවේෂණ මගින් සොයාගත් පුරණ ස්මාරකවලට සහ වසර දහස් ගණන් පැරණි වස්තුවල එකතුවට විශාල වටිනාකමක් හෝ ඉහළ කලාත්මක අගයක් හිමියි.
පුරා විද්‍යාවේ එක් තනි සිද්ධාන්තයක් නොමැත. එමෙන්ම අර්ථ දැක්වීම් ද මත භේදයට තුඩු දෙන 20වන සියවසේ මැද භාගය තෙක් පුරා විද්‍යාව ඉතිහාසයට හා මානව විද්‍යාවට සමීපව සම්බන්ධ බවට පොදු සම්මුතියක් පැවතුණි.
‍ඓතිහාසික සැකසුම්වාදය මතු වෙමින් පවතින නාම මාලාවක් වන අතර එමඟින් ක්‍රියාවලි හා පසු සැකසුම් පුරා විද්‍යාවේ පරාවර්තීතාව හා ඉතිහාසය පිළිබඳ මතු කර දැක්වීම පිළිබඳ වැඩි අවධානයක් යොමු කරනු ලැබේ.
යුරෝපයේ හා පැරණි ලෝකයේ කොටස් වලදී මෙම විෂය පථයේ මූල තිබුණේ පුරා වේදයේ හා ලතින් හා පුරාතන ග්‍රීක ඉගැනීම් වලය. එම නිසා එයට ඉතිහාස ක්ෂේත්‍රය සමග ස්වාභාවික සබඳ කමක් තිබුණි.
මෑතක් වන තෙක් අප වැදුම් පිඳුම් පිණිස ආගිය යාපනයේ නාග විහාරය වව්නියාවේ මඩුකන්ද විහාරය සෙම්බුමලේ විහාරය ඇටඹගස්කඩ විහාරය'ත්‍රිකුණාමළයේ විහාරය සේරැවිල මඩකලපුව හා අම්පාරේ පිහිටි බුද්ධංගල දීඝවාපිය මූදුමහා විහාරය - ලාහුගලකුඩුම්බිගල දිඹුලාගල කොට වෙහෙර තන්තිරිමලේ ආදී පුදබිම් රැසක්ද වෙයි පුදබිම් වලට අමකරව ලංකාවේ වඩාත් රමණිය වූ පරිසරයකින් හෙබි
ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්වල බෞද්ධ පුදබිම් ගණනාවක් මේ වන විට අපට විනාශවී ඇත. කාලිංග මාඝ රාජ රාජේන්‍ද්‍ර වැනි සොලී ආක්‍රමණ හේතුවෙන් රජරට හා උතුරු නැගෙනහිර තුබූ සිද්ධස්ථාන බොහොමයක් විනාශව ගොසිණි.තවද වර්තමානයේ දේශපාලනතන්ත්‍ර තුළ අන්තවාදීන්ගේ මැදිහත් වීමෙන් බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන ඩෝසර් කිරීම් ආදිය හා භූමියෙන් අතුරුදන් කිරීම් ආදියෙන් විනාශ වෙමින් පවතී.
කුඩා දාගැබ්වලට හොඳම නිදර්ශනයක් නම් මිහින්තලේ කණ්ඨක චෛත්‍යයයි. එහි කදිම ගල් කැටයම් ප්‍රමාණයක් සහ ටෙරා-කොටා බදාමයෙන් නිමවන ලද රූපද අඹා තිබුණි. අද පවා ඒවා සුරැකිව පවතී. මෙම චෛත්‍යය තවත් වැදගත් අංගයක් නම් එහි ඇති වාහල් කඩයි. එහි සත්ව රූප, පුන් කලස්, මල්කම් ලියකම් ආදිය කැටයම් කර තිබුණි. බොහෝ දාගැබ්වල දක්නට ලැබෙන මෙම වාහල් කඩ පාදමේ සිට ප්‍රධාන සිව් දිශාවට මූහුණ ලා පිහිටුවා තිබුණි.
හතරවැනි සියවසෙන් පසු විශාල ප්‍රමාණයේ දාගැබ් ඉදිකිරීම් අවසාන වූ බව පෙනී ගොස් තිබේ. ඉන් පසු අනුරාධපුරයේ ථූපාරාමය ආදර්ශයට ගෙන කුඩා ප්‍රමාණයේ ස්ථූප ගොඩනංවා තිබේ. මෙම ක්‍රමය 'වටදාගෙය' නමින් ප්‍රසිද්ධියට පත් විය. වෘත්තාකාර ධාතු මන්දිරයකි. අනුරාධපුරයේ ථූපාරාමය, ලංකා‍රාමය හැරුණු විට හොඳම නිදර්ශනය දක්නට ලැබෙන්නේ පොළොන්නරුවෙහිය.
ජේතවන ථූපයේ ප්‍රධාන විශේෂත්වය නම් එහි අඩිතාලමය. එය පිහිටි ගල දක්වා ද අඩි 250 ක් ගැඹුරට දිවයයි. එම ථූපයේ උසට සරිලන තරමටම අඩිතාලම දක්වා විහිදෙන ගැඹුරක් ඇත. අඩි තාලම ඇතුළු මුළු ජේතවනය ථූපයේ ව්‍යුහමය ගත් කළ එය ඊජිප්තුවේ මහා පිරමීඩයට වඩා බරින් ද විශාලත්වයෙන් ද වැඩිය.
යනු ආහාර වලට එක් කරන ද්‍රව්‍ය හඳුනා ගැනීම සඳහා ඇති සංකේත අංක ක්‍රමයකි. යුරෝපියානු සංගමය. . , '' . , "-" , " -" - , ). - . - , -.
 තමා තුළ ඇති රුචි අරුචිකම්, හැකියාවන් අභිප්‍රායයන් තම චරිතයේ ප්‍රබල හා දුබල තැන්, තම අයිතීන් සහ වගකීම් පිළිබදව අවබෝධයක් ඇති විම
ඇගේ පාලන සමයේදී ශ්‍රි ලාංකීය දේශපාලන ඉතිහාසයේ ඉතා තීරාණාත්මක සිදුවීම් රැසක් සිදුවිය. සියළු රාජ්‍ය ආයතනයන්හි ප්‍රධාන භාෂාව ලෙස සිංහල භාෂාව නම් කිරීමත් ඒ සමඟම පැන නැඟුණ දෙමළ සුළු ජන කොටසේ සාමාජීය අර්බුදය ඉන් එකකි. ලංකා සම සමාජ පක්‍ෂයන් සමඟ සන්ධානාගත වීම, චීනය සහ සෝවියටි රුසියාව අතර සම්බන්ධතා තර කිරීමද ඒ අතර ප්‍රධානය.
සොලමන් බණ්ඩාරණයකගේ අභාවයෙන් පසු ශ්‍රි ලංකා නිදහස් පක්‍ෂයේ නායකත්වයට පත් ඇය මරණයට පත්වනතුරුම එහි නායකත්වය හෙඹවුවාය.
ඉන්ද්‍රිය පරෝපරියත්ත ඥානය - විදර්ශනා ඥානය (අනිත්‍ය, දුක්ඛ, අනාත්ම යන ත්‍රිලක්ෂණය අවබෝධ කරගන්නා වූ විදර්ශනා ඥානයන්ගෙන් ද)
බුදුන් වහන්සේ ලෝකයේ වෙනත් කිසිවෙකුට සමාන නොවන අයුරින් දමනය කල යුතු පුද්ගලයින් දමනය කල හෙයින් අනුත්තර පුරිසදම්ම සාරථි නම් වන සේක. උන් වහන්සේ එම දමනය කිරීම් දඩුවමින් හෝ ආයුද වලින් සිදු නොකලහ. එම දමනය කිරීම් සිදු කලේ කරුණාවෙන් හා ප්‍රඥාවෙනි. අංගුලිමාල,ආලවක,සච්චක ආදී දරුණු පිරිස් මෙන්ම නාලාගිරි,නන්දෝපනන්ද,වැනි දරුණු සත්වයන්ද ආලවක,සුචිරෝම,ඛරරෝම ආදී අමනුෂ්‍යයන් ද දමනය කලේ මෙම අසම සම දමනය කිරිමේ හැකියාව තුළිනි.
සම්මා සම්බුදුවරුන්ගේ අනන්ත වූ ගුණ මෙනෙහි කිරීමේ පහසුව සඳහා මුලික වූ ගුණ නවයක් නිතර මෙනෙහි කරමින් බෞද්ධයෝ සිත පහදවා ගනිති. බුදුගුණ පෙළෙහි දක්වා ඇත්තේ
දෙවැන්න සුහද හෙවත් සුගත යන්නයි. ලොවට වැඩ ඇති නිධානයක්‌ බඳු වචනම නිරන්තරයෙන් වදාළ හෙයින්ද, ප්‍රිය මනාප වචන ව්‍යවහාර කළ හෙයින් ද, සත්‍ය එලෙසම මිස වෙනත් අයුරකින් නොවන හෙයින්ද, කිසිවකුටත් දෙසු දහම් වෙනස්‌ කළ නොහැකි හෙයින්ද, වචනයයෙන් පවසන දේම ක්‍රියාවටද නඟන හා ක්‍රියාවට නඟන දේ පමණක්‌ වචනයෙන් පවසන හෙයින් සුගත නම් වේ.
උන්වහන්සේට වඩා ගුණයෙන් උසස් කිසිවෙක් තුන්ලොවෙහිම නැති හෙයින්ද,උන්වහන්සේට සමාන කෙනකුත් තුන්ලොවෙහිම නැති හෙයින්ද, අනුත්තර නම් වන සේක. හික්මවිය යුතු පුද්ගලයන් ධර්මයෙන් හික්මවිය හැකි බැවින්ද ධර්මයෙන් දමනය කළ හැකි බැවින්ද පුරිස දම්ම සාරථි නම් වන සේක.
සත්ථා යනු ශාස්තෘ යන්නයි. දෙවිමිනිසුන් සහිත ලෝකයාට අනුශාසනා කරන්නේ යැයි යන අරුතින් සත්ථා නම් වේ. එලෙස දෙව් මිනිසුනට සසර කතරින් එතෙර වන්නට අර්ථයෙන් ධර්මයෙන් අනුශාසනා කරන බැවින් ද සියලු පූජාවන්ට සුදුසු වන බැවින්ද සත්ථා දේව මනුස්සානං නම් වේ.
දිව්‍ය, බ්‍රහ්ම,මනුෂ්‍ය, නාග සුපර්ණාදී සියල්ලන්ට ම වඩා ශ්‍රේෂ්ඨ ය උතුම්ය. එමෙන්ම ලෝකයේ වැඳුම් පිදුම් ලබන ශ්‍රේෂ්ඨයන් පවා ගරු බුහුමන් ලබන්නා වූ යන අරුත් දේ.
කාමසුඛල්ලිකානුයෝගය සහ අත්තලමතානුයෝගය යන අන්තයන්ට නොවැටී මධ්‍යම ප්‍රතිපදාව නම් වූ මඟහි ගමන් කළ හෙයින් සුගත නම් වේ. පළමු අර්ථ විවරණය අනුව මනා වූ සහ නිවැරැදි වූ ගමන් ඇති හෙයින් සුගත නම් වේ.
බුද්ධ යන වචනයෙන් අවබෝධ කළ යන්න අදහස් වේ. අවබෝධ කරගත් ධර්මය ඒ ආකාරයෙන්ම අන්‍යයන්ට අවබෝධ කරවීමට සමත් වන දේශනා ඥාණය ද ඇති බැවින් බුද්ධො නම් වන සේක.
දුක,දුක හට ගැනීම , දුක නැති කිරීම සහ දුක නැති කරන මාර්ගය යන ආර්ය සත්‍ය හතර තමන් විසින්ම අවබෝධ කරගත් හෙයින් සම්මා සම්බුද්ධ නම් වේ.
බොබිට්ට අනුව විෂය මාලාව යනු සමාජ මෙහෙයවීම් බිමකි. ඔහුගේ සංස්කෘතික උපකල්පනයන් හා සමාජ අර්ථනිරූපනයන්ට අනුව ඔහුගේ විෂය මාලා සූත‍්‍රකරණයේ ප‍්‍රධාන ලක්‍ෂණ දෙකක් පවතී. සමාජයේ වැඩිහිටි සාමාජිකයින් තුල පැවතිය යුතු ගුණාංගයන් යැයි විශේෂඥයින් කල්පනා කරන ගුණාංගයන් මත පදනම්ව විෂය මාලා සැකසීම සඳහා වඩාත් සුදුසු තැනැත්තන් වන්නේ විද්‍යාත්මක විශේෂඥයින්ය කුඩා දරුවකු ඔහු හෝ ඇය වැඩිහිටියකු බවට පත්වීමේදී ලැබිය යුතු අත්දැකීම් ලෙස විෂයමාලාව අර්ථ දක්වනු ලැබිය යුතුය
විධිමත් අධ්‍යාපනයේදී විෂය මාලාව යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ පාසැලක හෝ විශ්ව විද්‍යාලයක ඉගෙනීම සඳහා නිර්දේශිත පාඨමාලාවන් එකතුවක් හා ඒවායේ අන්තර්ගතයයි. අදහසක් ලෙස ගත්කළ විෂය මාලාව යන්න කුඩා දරුවන් වැඩිහිටියන් බවට පත්වීමේදී සිය කි‍්‍රයාවන් හා අත්දැකීම් මඟින් ලබන අධ්‍යාපනය දැක්වීම සඳහා ලතින් භාෂාවේ යෙදෙන යන යෙදුමින් නිරුක්තිය ලබා ඇත.
විවිධ සාම්ප්‍රදායයන් තුළ භාවිතා වන චන්ද්‍ර මාසානූකූල දින දර්ශනයට අනුව නියම වෙසක් දිනය එකිනෙකට වෙනස් වේ. බෞද්ධ දින දර්ශනය අනුගමනය කරන ථෙරවාදි බෞද්ධ රටවල එය නියම වන්නේ පසළොස්වක පොහොය දිනයටයි. චීනයේ එය යෙදෙන්නේ චීන චන්ද්‍ර දින දර්ශනයේ හතර වැනි මාසයේ පළමු පසළොස්වක දිනයටයි. බටහිර ග්‍රෙගරියන් දින දර්ශනයට අනුව එම දිනය වසරින් වසර වෙනස් වන නමුත් සාමාන්‍යයෙන් අප්‍රේල් හෝ මැයි මාසයට යෙදේ.
වෙසක් දිනයෙහි ලෝකය පුරා සිටින විවිධ සම්ප්‍රදායයන්ට අයත් බෞද්ධ ජනතාව, ගෞතම බුදු හිමියන්ගේ උපත, බුදු වීම හා පරිනිර්වානය වැනි වැදගත් සිද්ධින් අනුස්මරණය කරති. බුද්ධාගම ඉන්දියාවෙන් පිටස්තර ලෝකයට ව්‍යප්ත වුවද ඒ ඒ රටවල් වල සංස්කෘතින් සමග බද්ධ විය. මෙහි ප්‍රථිපලයක් ලෙස වෙසක් උත්සවය ලෝකයේ විවිධ රටවල් විවිධාකාරයෙන් සමරනු ලැබේ.
වෙසක් උත්සවය බෞද්ධයන්ගේ ප්‍රධානතම උත්සවයයි. එදින බුදුන් වහන්සේගේ උපත, බුද්ධත්වය, පිරිනිවන් පෑම යන කරුණු ස්මරණය කරනු ලැබේ. වෙසක් මස පසලොස්වක දින බොහෝ බෞද්ධ ජනයා මෙම උත්සවය සමරන ලබයි. වෙසක් දිනය බුදුන් වහන්සේගේ ඉපදීම, බුද්ධත්වයට පත් වීම සහ පිරිනිවන් පෑම යන කාරණා තුනම ආවරණය කරයි.
ඇතැම් බැතිමත්හු බෞද්ධ ඉගැන්වීම් වලට අනුව අටසිල් සමාදන්ව දෛනිකව ඒවා සුරකිමින් ධාර්මිකව කල් ගත කිරීමට කැප වෙති. කෙසේ වෙතත් ඔව්හු පසළොස්වක සහ අමාවක දිනයන් වැනි විශේෂ දිනයන්හි අතිරේක ශික්ෂාවන් සමාදන් වෙමින් නිහතමානි බව, අල්පේච්ඡතාවය, සදාචාරය සුරැකීම සඳහා ශික්ෂණයක් ලබති.
සමහර පන්සල්වල ළදරු බුදුරුවක් පූජාසනය ඉදිරියෙහි තැබු වතුර බේසමක් මත තබා බැතිමතුන්ට එම ප්‍රතිමාව වැසෙන සේ ජලය පිරවීමට ඉඩ දෙනු ලැබේ. මෙය බුදුන්ගේ උපතින් පසු දෙවියන් පැමිණ දිව්‍යයමය පූජෝපහාර පැවැත්වීම සංකේතවත් කරන්නකි.
ආලෝකය වැනි විද්‍යුත් චුම්භක තරංග ඩොප්ලර් ආචරණයට ලක්වීම හේතුවෙන් රක්ත හෝ නීල විස්ථාපනය නම් සංසිද්ධි දෙකෙන් එකක් ඇති වන අතර මෙය තාරකා විද්‍යාවේ දී අතිශය ප්‍රයෝජනවත් වේ. එය තාරකා සහ මන්දාකිනි අප දෙසට හෝ ඉවතට චලිත වන වේගය නිර්ණය, එන්ම අරීය ප්‍රවේගය නිර්ණය සඳහා භාවිතා වේ. තව ද තනි තාරකාවක් සේ දිස්වන ව්‍යුහයක් සත්‍ය වශයෙන්ම එකිනෙකට ඉතා ආසන්නයේ පිහිටන තාරකා යුගලක් වේ ද නොවේ ද යන්න සහ ඇතැම් විට තාරකා සහ මන්දාකිණිවල භ්‍රමණ ප්‍රවේග මැනීමට පවා මෙම ආචරණය භාවිතා කෙරේ.
නිරීක්ෂකයෙකු දෙසට පැමිණ ඔහු පසුකර යන නලා හඬ නිකුත් කරන ආපදා රථයක් සලකන්න. රථය නිරීක්ෂකයා දෙසට පැමිණෙන විට එහි සත්‍ය තාරතාවට වඩා වැඩි තාරතාවකින් නලා හඬ ඇසෙන අතර රථය නිරීක්ෂකයා පසුකර යන තෙක් තාරතාව ක්‍රමයේ අඩුවී රථය නිරීක්ෂකයා පසුකරත්ම සත්‍ය තාරතාවට වඩා අඩු තාරතාවකින් නලා හඬ ශ්‍රවණය වන අතර එය තවදුරටත් ක්‍රමයෙන් අඩු වේ. තාරකා විද්‍යාඥ ජෝන් ඩොබ්සන් මෙම ආචරණය පැහැදිලි කිරීම සඳහා ,
වෙනත් විදියකින් කියතොත් යම් හෙයකින් නලාව සහිත රථය සෘජුව නිරීක්ෂකයා වෙත ළඟා ‍වේ නම් නලා හ‍ඬෙහි තාරතාව නිරීක්ෂණයා රථයේ ගැටෙන තෙක් නියතව පවතිනු ඇති අතර අනතුරුව ක්ෂණිකව නව වඩාත් අඩු සංඛ්‍යාතයකට මාරුවනු ඇත. නමුත් ඉහත උදාහරණයේ දී රථය නිරීක්ෂකයා අසලින් ඔහු පසු කර යන බැවින් අරීය ප්‍රවේග සංරචකය නියත නොවන අතර නලාව රථයේ ප්‍රවේගයේ දිශාව සහ රථය සහ නිරීක්ෂකයා යා කරන රේඛාව අතර කෝණයේ ශ්‍රිතයක් සේ එය විචලනය වේ.