polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
1950 වර්ශයේ අගබාගයේදී මානව අධ්‍යයනය පිළිබද සිද්ධාන්ත අවබෝධ කරගනීම සඳහා අර්ථවිචාර්ය ජාලයන් වඩිදියුණූ කර අති ආතර 1960 වර්ශ්යේ මුල් බාගයේදී ඇලන්. එම්. කොලින්ස් සහ එම්. රෝස් ක්වීලියන් විසින් වැඩිදුර වර්ධනය කර ඇත.
චිත්ත සිතියම් මගින් කේන්ද්‍රගමී, ග්‍රාපිකාකාර, අරේඛීය ආකාරයකින් අදහස් ඉදිරිපත් කිරීම නිසා කටයුතු සංවිධානය කිරීම සහ සැලසුම් කිරීම සදහා සාමූහික ගැටලු
විසදීමේ පිවිසුම සදහා එමගින් අනුබල දෙනු ලබයි. ශඛා අනුපිලිවෙලින් පවතින ශාඛීය ව්‍යුහයක් නියොජනය කරනු ලබුවද එහි කෙන්ද්‍රගාමී සැකසුම විසින්
අනුපිලිවෙලින් පවතින දෘශ්ටි ඉගියන් හා සබැඳි සංකල්පයන් ප්‍රමුඛථා පිලිවෙලින් සැකසීම කරනු ලබයි. සාමූහිකව ගටලු විසදීමේ පෙලගස්ම වීසින් චිත්ත සිතියම
"සිතුවිලි රූසටහන හෙවත් චිත්ත සිතියම" යනුවෙන් හදුන්වන්නේ කේන්දීය වූත් ප්‍රමුඛ වූත් අදහසක් වටා පෙලගස්වන ලද වචන, අදහස්, ක්‍රියාධමයන් හෝ අයිතමයන් ඉදිරිපත් කිරීම සදහා භාවිතා කරනු ලබන රූප සටහනකි. චිත්ත සිතියම් යොදගනු ලබන්නේ අදහස් ජනනය කිරීම, සිතෙහි මවා ගනීම, සංවිධානය කිරිම සහ වර්ගකිරීම මෙන්ම තොරතුරු අධ්‍යයනය කිරීම, සංවිධානය, ගැටළු නිරාකරණය, නිර්මාණය සහ ලේඛනය සඳහා වූ අත්වැලක් ලෙසය.
මෙම සෘජු ප්‍රයෝජන්න වලට අමතරව විශේෂඥ්ඥ සෙවුම් පද්දති, සෙවුම් යන්ත්‍ර සහ විමසුම් සහ ප්‍රශ්න සෙවීම සහ ලේබල කිරීම වනි යෙදුම් සඳහා චිත්ත සිතියම් මඟින් නිවැරදි කරගන්නා දත්ත යොදාගත හැක. එසේ කිරීමට නම් චිත්ත සිතියම තුළ එකිනෙකට සම්බන්ධ කරන ලද්දාවූ කතෲ හෝ ලේඛන වර්ග කිරීමට යොදාගන්නා සමුද්ධරණීය වර්ග කිරීමේ ක්‍රම වලින් චිත්ත සීතියම් විග්‍රහ කිරීමට හැකි විය යුතුය.
දෙනලද චිත්ත සිතියමක මූලිකාංග පෙලගැසී පවතින්නේ සංකල්පයේ පවතින වැදගත්කම මත සහ අර්ථවිචාරය ඉදිරිපත් කරන්නාවූ පරමාර්තය සමග කැටිවූ
වර්ගීකරනයන්, ශාඛාවන් හෝ ප්‍රමාණයන් මත හෝ වර්ගී කරනයට ලක්වූ තොරතුරු අතර පවතින අනෙකුත් සම්බන්ධතවයන් මතය. ඊට අමතරව ජීවමනව පවතින
චිත්ත සිතියම් දේශනයක් හෝ හමුවක් අතරතුර උදාහරනායක් ලෙස අඳින දළ සටහනක් ලෙස මෙන්ම විච්හක්ෂණශීලී තත්ත්වයෙන් වඩා පොහොසත් ලෙස නිර්මාණය කළ හැක. දළ සටහනක් ලෙස අඳින ලද චිත්ත සිතියමක් මෙහි නිරූපණය කොට ඇත. තවද චිත්ත සිතියම් උත්පාදනය සදහා භාවිතා කරගනු ලබන පරිගණක මෘදුකාංගද බොහෝ සංඛ්‍යවක් පවතී.
චිත්ත සිතියම් සංකල්ප අනුරූපණයන් හා සමාන අදහසක් සමඟ සංසන්දනය කළ හැක. චිත්ත සිතියම් පදනම් වී ඇත්තේ ශඛාමය ව්‍යුහයක් හා කේන්ද්‍රීයව පලනය
ඉගෙනුම් ක්‍රියවලි , සංවිධානය සහ ග්‍රාපික නිර්මාණ ශිල්පය ඇතුලුව චිත්ත සිතියම් විවිධ හැඩ සහ විවිධ යෙදීම් ලෙස නොනවත්වා පවත්වාගෙන යයි.
චිත්ත සිතියම් පිලිබඳ ලියන ලද මෙම පොතෙහි චිත්ත සිතියම් සැකසීම සම්බඳව පහත සදහන් මාර්ගසූචක ටෝනි බුසෑන් විසින් යොජනා කොට ඇත.
2007 නොවැම්බර් මාසයේදී ඩිල්ෂාන් කෝල්ට්ස් ක්‍රිකට් සමාජයට එරෙහිව බ්ලූම්ෆීල්ඩ් ක්‍රිකට් සහ මලල ක්‍රීඩා සමාජය වෙනුවෙන් ඕවර 50 තරගයකදී ලකුණු 188ක් රැස් කළේය. ඉනිම ඕනෑම "ලැයිස්තු ඒ" ක්‍රිකට් තරගයක ඒකාබද්ධ 14 වැනි ඉහළම ලකුණු සංඛ්‍යාව වන අතර එය පන්දු 135 කින්, 139.25 ප්‍රහාරක අනුපාතයකින් ලබාගත්හ. ඔහු හතරේ පහර 14ක් සහ හයේ පහර 12ක් සමඟින් සිටියදී ශ්‍රී ලංකා ක්‍රීඩක නුවන් කුලසේකරගේ පන්දුවකට දැවී ගියේය. එම තරගයේ ලකුණු පුවරුව මෙතැනින් සොයාගත හැකිය
මැලේ ජාතික පියෙකුගේ සහ බෞද්ධ මවකගේ පවුලක උපන් ඩිල්ෂාන් වයස අවුරුදු 16 දී ඉස්ලාම් ආගම හැර බුද්ධාගමට හැරුණි. ඩිල්ෂාන් අධ්‍යාපනය ලැබුවේ කළුතර, කළුතර විද්‍යාලයෙන්. ඔහු දැන් විවාහ වී සිටින්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ ටෙලිනාට්‍ය නිළි මංජුලා තිළිණි සමඟයි. හින්දු චාරිත්‍රානුකූලව 2008 තරඟාවලියේදී විවාහය ඉන්දියාවේ දී සමරනු ලැබීය. ඩිල්ෂාන්ගේ දෙවන විවාහයෙන් දියණියක් සහ පළමු විවාහයෙන් පුතෙක් සිටී. ඩිල්ෂාන්ගේ සහෝදරයා වන තිලකරත්න සම්පත් ශ්‍රී ලංකාවේ පළමු පෙළ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයෙකි.
ඩිල්ෂාන් 1999 දී සිම්බාබ්වේට එරෙහිව සිය මංගල ටෙස්ට් තරගයට පිවිසියේය. ඔහු සිය මංගල ටෙස්ට් ශතකය රැස් කළේ ලකුණු 163ක් සමඟිනි. ඩිල්ෂාන් ඉන් මාස 15 කට පසු සිම්බාබ්වේට එරෙහිව සිය පළමු එක්දින ජාත්‍යන්තර තරගය ද කළේය. ඔහු ක්‍රීඩා කරන විට, ඔහු නිරන්තරයෙන් තම ස්ථානය නිතර ඉහළට සහ පහළට යාම නිසා ඔහු කිසි විටෙකත් ඔහුගේ ස්ථානය දැන සිටියේ නැත.
ඔහුගේ ස්කූප් පහර, කඩුලු රකින්නාගේ හිසට උඩින් කෙළින් ක්‍රීඩා කරන ලදී, මෙම තරඟාවලියේදී ප්‍රථම වරට ප්‍රදර්ශනය වූ අතර ඔහුට ගෞරවයක් ලෙස ඩිල්ස්කූප් ලෙස හැඳින්වේ.
2005-06 තරගාවලියෙ හි පළමු අවසන් මහා තරගයේදී, ඩිල්ෂාන් ගේ පන්දු රැකීම ප්‍රධාන සිරස්තල බවට පත් වූයේ ඔහු දුවද්දී දවාගැනීම් 4කට දායකත්වය ලබා දීම නිසාය.
චාරිකාව යනු, භූගෝලීය ලෙසින් සාපේක්ෂ වශයෙන් දුරස්තර ලෙසින් වන පිහිටුම් අතර ජනයා ගමනය වීම වන අතර, දෙපය, පාපැදිය, මෝටර් රථය, දුම්රිය, බෝට්ටුව, ගුවන් යානය හෝ, වෙනත් ක්‍රම භාවිතයෙන් හෝ ගමනෙහි යෙදීම විය හැකි අතර, මාර්ගෝපකරණ සහිතව හෝ නොමැතිව හෝ මෙන්ම, එක් පසකට ගමනක් හෝ වට ගමනක් හෝ විය හැකිය. අනුයාත ගමන්කිරීම් අතර කෙටි රැඳී සිටීම්ද චාරිකාවකට අයත් විය හැකිය.
බලධාරින් තරයේ කියා සිටින්නේ චාරිකා සුරක්ෂිත භාවය සහතික කිරීම සඳහා පූර්වෝපායය ගැනීමෙහි වැදගත් කමයි. පිටරට චාරිකාවෙහි යෙදෙන විට, සුරක්ෂිත සහ අමිහිරි-සිදුවීම්-රහිත ගමනක් අත්විඳීමට බොහෝවිට වාසනාව සැලසෙන මුත්, අපහසුතාවයන්ට, අපරාධයන්ට සහ ප්‍රචණ්ඩතාවයට චාරිකාවේ යෙදෙනවුන් ගොදුරු විය හැකිය.
මෙය නිරික්ෂණ පොලවල් ලෙස සකස් කෙරැණු ‍ෙකාන්ක්‍රිට් නිවාස හා ප්‍රබල නිවාස වලින් සමන්විත වු අතර ඒවා බොහෝ විට ප්‍රමාණාත්මක නොවන සාමාන්‍ය නිවාස ලෙස ආවරණය කර තිබු අතර මායිමේ සිට මිටර කිපයක් ඇතුලත පිහිටා තිබිණ. තවද අනපේක්ෂිත ප්‍රහාරයකදි වහා දැනුම් දිමට හා සුදානම් කරගත් පුපුරණ ද්‍රව්‍ය මගින් සතුරැ යුධ ටැංකි පමා කිරිමට මෙම නිවාස ල සෙබළුන් ‍රදවා තැබින.
ප්‍රධාන තිරැව මෙම තිරැව මායිමට කි.මි 10 ක් පිටුපසින් ආරම්භ විය. මිටර් 2 ක් පමණ පොලව තුලට කාවැද්දු 0.7-1.4ත දක්වා උස වෙනස්වන ලෙස පේලි 6 කට සිටවු ලෝහ කරනු මෙම තිරැවට ප්‍රථම තිබු ඇතර එ්වා පුති යුද්ධ ටැංකි සාධක ලෙස කටයුතු කරන ලදි. මෙම ප්‍රති යුධ ටැංකි සාධක ප්‍රධාන සංකිරණ වල ඉදිරියෙන් කිලෝමිටර සිය ගණනක් හරහා පැතිරණ අතර ඒවා නොතිබුණ ඉතා ඝන කැලැ ගංගා හා වෙනත් පසු කිරිමට නොහැකි භුමි වල පමණි.
මුරපොල හා සහාය මුරපොල තිරැව මායිම 2 ණප පසුපසින් පිහිටි ප්‍රති යුධ ටැංකි කොන්ක්‍රිට් නිවාස මගින් සන්නාහ සන්නද්ද ප්‍රහාරයන්ට ප්‍රතිරෝධය දක්වා සැලකිය යුතු ලෙස පමා කිරිම මගින් සවුරේජ වල භටයින්ට තම ප්‍රහාර ස්ථාන වල සුදානමින් සිටිමට අවශ්‍ය කාලය ලබා දිම අපේක්ෂා කරන ලදි. මෙම මුරපොලවල් ප්‍රධාන තිරැව තුල ඇති වැදගත් මාර්ග ආරකෂා කරන ලදි.
දුරකථන ජාලය ගිමන්හල්, නිරික්ෂණ මධ්‍යස්ථාන, කාලතුවක්කු හා පාබල සේනාංක බලකොටු ඇතුළු මැගිනොව තිරැවේ වු සියළු බලකොට මෙම පද්ධතිය මගින් සම්බන්ධ කෙරිනි. බලකොටු පෙලට සමාන්තර දුරකථන රැහැන් 2 ක් තිබු අතර එමගින් එක් රැහැනක් කැපි ගියහොත් අවශ්‍ය කාර්යය දිගටම කර ගෙන යාමේ පහසුව සැලසිනි. අවතැන් වු සොල්දාදුවන්ට ජාලයට සම්බන්ධ විමට ස්ථාන මෙම රැහැන් වල තිබින.
කුඩා බවුරේජයන් මෙම කුඩා බලකොටයු පාබල හමුදා බංකර පෙල ශක්තිමක් කලේය. සැපයුම් මධ්‍යස්ථාන, ගිලන් හල්, කැම හාලා, විදු්‍යුත් උත්පාදක යන්ත්‍ර, බැරැක්ක වැනි යටිබිම් ගත පහසුකම් මධ්‍යස්ථාන සම්බන්ධ වු භුගත ලිං සංකිර්නයකින් සම්බන්ධ වු පාබල හමුදා බංකර කිහිපයකින් මෙම කුඩා ඔවුරේජ සමන්විත විය. මේවායේ කාර්යමණ්ඩලය මිනිසුන් 100-200 කින් සමන්විත විය.
මෙම ප්‍රති යුධ ටැංකි සාධක සංකිර්ණයට පසු ඒ සමගම පුධාන වශයෙන් ඉතා ඝන කටු කම්බි වලින් සමන්විත 'ප්‍රති පුද්ගල සාදක්‍' ක්‍රමවේදයක් විය. 'ප්‍රති යුධටැංකි මාර්ග සාධක' මගින් අවශ්‍ය විට දි යුධ ටැංකි සාධක හරහා වු මාර්ග අවහිර කල හැකි විය.
සාකච්ඡා කිරීමේදී සහභාගීවන්නන් සහභාගී වන්නේ ස්වේච්ඡාවෙනි. ගැටලූව විසඳීම සඳහා වන විසඳුමක් යෝජනා කරන හෝ ඒ සඳහා පහසුකම් සලසන තුන්වන පාර්ශ්වයක් මෙයට සහභාගී නොවේ.
සමථකරණයේදී සමථකරු තුන්වන පාර්ශ්වයක් ලෙස සහභාගී වන අතර ඔහු විසඳුමකට එළැඹීම සඳහා පහසුකම් සලසයි . නමුත් කිසිදු විසඳුමක් සඳහා පාර්ශ්වයන් වෙත බලපෑම් ඇති නොකරයි. සමහර රටවල වෙනත් රටවල් විකල්ප ආරවුල් විසඳිම ලෙස හඳුන්වන ක‍්‍රමවේදයන් සමථකරණය සමඟ සමපාත වෙයි.
සහයෝගිතා නීතියේදී විශේෂිතව එකගවූ කොන්දේසි යටතේ විසඳුමකට එළැඹීම සඳහා පහසුකම් සලසන නීතිවඥවරුන් එක් එක් පාර්ශ්වය වෙනුවෙන් සහභාගී වෙති. පාර්ශ්වයන් නීතීඥවරුන්ගේ සහායද ඇතිව සම්මුතියකට එළැඹෙති. කිසියම් විසඳුමකට එළැඹීම සඳහා මෙහිදීද කිසිවකු පාර්ශ්වයන් වෙත බලපෑමක් සිදු නොකරනු ලැබේ.
විකල්ප ආරවුල් විසඳිම ආකාර හතරකට බෙදා දක්වනු ලැබේ. සාකච්ඡාව, සමථකරණය, සහයෝගිතා නීතිය සහ බේරුම්කරණය මේ හතර වේ (සමඟි කිරීමද සමහරවිට පස්වන විකල්ප අරවුල් විසඳිමේ ආකාරය ලෙස ඉදිරිපත් වුවද මේවන විට එය සමථකරණයේම අංගයක් ලෙස සැලකේ). මේ එක් එක් ක‍්‍රමවේදයේ ප‍්‍රධාන ලක්‍ෂණ පහත පරිදි වේ.
විකල්ප’ ආරවුල් විසඳීම නඩුකීමට විකල්ප ක‍්‍රමවේදයක් ලෙස සැලකෙයි. එය ආරවුලක් ප‍්‍රචණ්ඩ ස්වරූපයක් ගැනීම වැලැක්වීම සඳහා යොදාගත හැකි ක‍්‍රමවේදයකි.
යනාදිය ව්‍යවස්ථාපිතව ස්ථාපිත විය. ඊට අමතරව සේවකයා පිළිබඳ වූ අධිකරණ දැක්ම වඩාත් සානුකම්පිත විය. සාමූහික කේවල් කිරීමේ අයිතිය තහවුරු වීම හා වෘත්තීය සමිති පිහිටුවීමේ අයිතිය ගොඩනැගීම මගින් සේවක අයිතීන් වඩ වඩාත් තහවුරු විය. කාර්මික ආරවුල් විසඳීමේ වඩා යුහුසුළු මාර්ගයක් ලෙස විශේෂ විනිශ්චය සභාවන් වන කම්කරු විනිශ්චය සභා ක්‍රමයක් අතිවිය. මෙය බොහෝ දුරට සාධාරණත්වය මත පදනම් වූ ද, සාම්ප්‍රදායික අධිකරණ ක්‍රියාවලියෙන් බැහැරව ද සැකසූවකි.
කාර්මික ආරවුල් විසඳීම සඳහා වූ පනතක් ප්‍රථම වරට 1931දී කාර්මික ආරවුල් ආඥා පනත ලෙස පනවනු ලැබීය. මෙය ආකාර දෙකකින් සිදු වී ඇත.
වැඩ කරන පැය ගණන, නිවාඩු, කම්කරුවන්ගේ ආරක්ෂාව පිළිබඳ විධිවිධාන, වැටුප්,විශ්‍රාම, පාරිතෝෂික, සෞඛ්‍යය ආදී නොයෙකුත්සේවා කොන්දේසි පිළිබඳ අවම ප්‍රමිතීන් ඇතිකිරීම.
1841 අංක 5 දරණ කුලී හා සේවා ගිවිසුම් ආඥා පනත ශ්‍රී ලංකාව තුල වූ කම්කරුවන් සඳහා ක්‍රියාත්මක වූ ප්‍රථම ව්‍යවස්ථාපිථ විධිවිධාන අතුලත් පනතයි.
1923 දී ඉන්දියානු සංක්‍රමණික ආඥා පනත මගින් කම්කරුවන් කෙරේ යම් පාලනයක් ඇතිකරන ලදි. මෙමගින් තුණඩු ක්‍රමය අවලංගු කරන ලදි.
ශ්‍රී ලංකාවේ මඩකලපුව දිස්ත්‍රික්කයෙහි රජයේ පාසැල් ලැයිස්තුව දැක්වීමේදී එය මඩකලපුව, කල්කුඩා හා පදිරුප්පු යන අධ්‍යාපන කලාප වලට අදාල රජයේ පාසැල් ලැයිස්තු වශයෙන් වෙන් වෙන් වශයෙන් දැක්විය හැකිය.
මෙම කලාපය මන්මුනායි-උතුර, එරාවූර්පත්තු-1, එරාවූර් නගරය, මන්මුනායිපත්තු, මන්මුනායි-බස්නාහිර හා කාත්තන්කුඩි යන අධ්‍යාපන කොට්ඨාශ වලින් සමන්විතවී ඇති අතර සමස්ත පාසැල් සංඛ්‍යාව 148 වෙයි.
මෙම කලාපය කෝරළෙයිපත්තු-උතුර , කෝරළෙයිපත්තු , කෝරළෙයිපත්තු-බස්නාහිර හා එරාවූර්පත්තු-2 යන අධ්‍යාපන කොට්ඨාශ වලින් සමන්විතවී ඇති අතර සමස්ත පාසැල් සංඛ්‍යාව 98 වෙයි.
පාසැල් 17 කින් සමන්විත වන කෝරළෙයිපත්තු-උතුර අධ්‍යාපන කොට්ඨාශයෙහි සමස්ත රජයේ පාසැල් ලැයිස්තුව සඳහා මෙය බලන්න
පාසැල් 28 කින් සමන්විත වන මන්මුනායි-බස්නාහිර අධ්‍යාපන කොට්ඨාශයෙහි සමස්ත රජයේ පාසැල් ලැයිස්තුව සඳහා මෙය බලන්න
සොයා ගැනීමේ අවසාන අදියර වන්නේ පරිගණකය ආශ්‍රයෙන් සොයා ගත් වස්තුව කලින් සොයා ගත් වස්තූන් සමඟ තනි කක්ෂයක ගමන් පවතින බව දැන ගැනීමට ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහ මධ්‍යස්ථානය වෙත පිහිටීම සහ නිරීක්ෂණ වේලාවන් යවනු ලැබේ. එසේ වූ විට වස්තුව සඳහා ඛාණ්ඩ අංකයක් ලබා දී පළමුව නිරීක්ෂණය කරන ලද පුද්ගලයා එය සොයා ගත් පුද්ගලයා ලෙස සලකනු ලබන අතර ජාත්‍යන්තර තාරකා විද්‍යාඥ සංගමයේ අනුමැතිය ට යටත්ව එම වස්තුව නම් කරන ලද පුද්ගලයා ලෙස ගෞරවය පුද කරනු ලබයි.
කෙසේ වෙතත් කාල ලුඩ්වික් හෙන්ක් 1830 දී ග්‍රහකයන් සෙවීමේ අධිෂ්ඨානයෙන් නිරීක්ෂණ කටයුතු වල නිරත විය. අවුරුදු 15 කට පසුව එනම් අවුරුදු 38 කට පසුව සොයා ගත් නව ග්‍රහකය ඇස්ට්‍රියා 5 ඔහු විසින් සොය ගන්න ලදී. තවත් වර්ෂ දෙකක් ගතවීමට ප්‍රථමයෙන් හේබ් 6 තවත් ග්‍රහකයක් සොයා ගන්නා ලදී. ඉන්පසුව වෙනත් තාරකා විද්‍යාඥයන් මෙම ගවේෂණ කටයුතු වලට එක්වී අවුරුද්දක් පාසාම නව ග්‍රහකයක් සොයා ගන්නා ලදී.
තවත් ග්‍රහකයන් තුනක් ඊළඟ අවුරුදු කිහිපය තුළ දී සොයා ගන්නා ලදී. තවත් වර්ෂ කිහිපයකට පසුව තාරකා විද්‍යාඥයින් තවත් මෙවැනි ග්‍රහකයන් ඇත්දයි සොයා බැලීමට කරන ලද නිරීක්ෂණයන් ඵලදායි නෙවූයෙන් තවත් ග්‍රහකයන් නැතැයි යන උපකල්පනය මත තව දුරටත් නිරීක්ෂණය කිරතම අත් හැර දමන ලදී.
රාජ්‍ය හා න්සන්ධීය වශයෙන් අතීතයට බලපාන අයුරින් අපරාධ නීති සම්පාදනය ඇමරිකානු ව්‍යවස්ථාව යටතේ තහනම් වන අතර නව නීතිය පද්ධතිය යටතේ ඇමරිකාව තුල පොදු නීති අපරාධ පවතී ද නැද්ද යන්න පිළිබදව ප්‍රශ්නයක් පැන නැඟුනි. ඊට නිශ්චිත පිළිතුරක් & නඩුවේදී ලැබුනි. එහි දී තීන්දුව වුයේ සන්ධිය රාජන්‍ේ මට්ටමින් පොදු නීති අපරාධ තහනම් වන අතර එම නීති ව්‍යවස්ථාවල එම අපරාධයේ අර්ථදැක්වීම හා ඒ සදහා වන දඩුවම් ද අනිවාර්යෙන් පැහැදිගිව දැක්විය යුතු‍වේ.
විප්ලවවාදීන් බ්‍රිතාන්‍ය ප්‍රදේශවල සිට බුරුම දේශසීමාව දක්වාත්, බුරුම ජාතිකයන් බ්‍රිතාන්‍ය ඉන්දු දේශ සීමාව වෙතත් ගමන් කිරීම නිසා පළමු ඉංග්‍රීසි - බුරුම යුද්ධය ආරම්භ විය.
බාමර් සම්ප්‍රදාය, ආරම්භයේ දී එහි යු,කෙට් හා කාන්සන් යන‍ග්‍රෝත්‍ර තුනක් පැවතුණි. සැබැවින්ම යු භාෂාවක් ලෙසත්, ගෝත්‍රයක් ලෙසත් හුදෙක් වියැකී යමින් පැවතුණකි.මොන් සහ මියන්මාර් යනු ක්‍රි.ව. 1113 කාලයට පසු අවධියට අයත් සමකාලීන සෙල්ලිපි දෙකකි වන.මේ සෙල්ලිපි වල සඳහන් 'මිරන්මා' යන වචනයට උරුමකම් කියන්නේ පසුකාලීනව පැමිණි සමජාතීන් රැල්ල‍ට එක්වී, නව අනන්‍යතාවක් කෙරෙහි මුළුමනින්ම ගැලුණු සහ පෙර කාලීනව දකුණු ටි‍බෙට්-බුරුම පෙරටු බල ඇණියක් වූ, යු නමැති සංක්‍රමණිකයින් ය.
වර්තමාන මියන්මාරය ලෙස හැදින්වෙන ප්‍රදේශයේ වසර 11000 ක් තරම් අතීතයේ පවා මිනිසුන් වාසය කල බවට සාධක ඇත. කෙසේ නමුත් පළමු වරට සංස්කෘතියක් පිළිබද හදුනාගත හැකි වන්නේ පියු සංස්කෘතිය සම්බන්ධයෙන් වෙයි. එහෙත් බුරුම සහ මොන් යන සංස්කෘතීන් දෙවර්ගයටම අයත් ජනතාවගේ විශ්වාසය වන්නේ පැරණි පාලි සහ සංස්කෘත ග්‍රන්ථයන්හි සදහන් වන ස්වර්ණ භූමි නම් දේශය වර්ථමාන මොන් රාජ්‍යයේ තැටන් ආශ්‍රිතව පිහිටා තිබු මොන් රාජධානියක් බවයි.
මයින්ගු රාජධානියේ අලුතින් පාලකයා බවට පත් වූ ටැබින්ෂ්වෙට්ටි රජු 1539 වර්ෂයේ දී බොහෝ බලවත්ව පැවති පෙගු රාජධානියත් 1546 දී අරකන් හා 1548 දී සියම් යන රාජධානිත් සිය පාලනය යටතට ගැනීමට උත්සාහ කළද එය අසාර්ථක විය. යුරෝපීය වෙළෙඳුන්ගේ පැමිණිමත් සමග බුරුමය නැවතත් ඉතා වැදගත් වෙළෙඳ මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්විය. මැබින්ෂ්වෙට්ටි විසින් ඔහුගේ අගනගරය ආර්ථිකමය වශයෙන් ඉහළ වටිනාකමක් ඇති පෙගු වෙතට ගෙන යන ලදි.
බුරුමය හෙවත් මියන්මාරයේ ඉතිහාසය ඉතා දීර්ඝ සහ එමෙන්ම සංකිර්ණ එකක් වෙයි. මෙම ප්‍රදේශය ආශ්‍රිතව ජනවර්ග කිහිපයක්ම වාසය කර ඇති අතර ඒ අතරින් වඩාත් පැරණිම ජනවර්ග දෙක ලෙස මොන් සහ පියු ජනවර්ග හැදින්විය හැක. 9 වැනි ශත වර්ෂයේදි වර්ථමාන ටිබෙට් - චීන දේශසීමා ප්‍රදේශයේ සිට බමාර් ජනතාව අයෙයර්වඩි නිම්නය වෙත සංක්‍රමණය වූහ. වර්තමානය වන විට මොහු බුරුම ජාතිකයින්ගෙන් බහුතරය නියෝජනය කරති.
15 වැනි ශතවර්ෂයේ අගභාගයේ දී නිතරම ෂාන් ගේ බලවත් ක්ෂණික පහරදීම්වලට අවා රාජධානිය පත්ව තිබිණි. එහි ටයුන් ගු සහ ප්‍රෝම් යන ප්‍රදේශ 16 වැනි ශතවර්ෂයේ මුල් භාගයේ දී බිදී ගියේය. වර්ෂ 1527 දී මොන්හයින් ෂාන් විසින් අවා හි රාජ්‍ය බලය තමා නතු කර ගත්තේය. පසුව බොහෝ බුරුම ජාතිකයින්ගේ ලේ හැලීමෙන් පසු නිරිත දිග රජු වූයේ මින්ගින්යෝගේය. ඔහු මයුන්ගු නගරය බුරුම පාලනයේ කේන්ද්‍රස්ථානය බවට පත් විය.
ඥාවුගන් ප්‍රදේශයේ සිදු කරන ලද කැණීම් වලින් හමුවු මානවකෘතීන් ඇසුරෙන් ලෝකඩ යුගයේ බුරුම ජනජීවිතය පිළිබද අදහසක් ලබාගත හැකි වේ. වඩාත් නූතනව මැන්ඩලයේ වලට දකුණින් පිහිටා ඇති සාමෝන් මිටියාවතෙන් හමුවු පුරා විද්‍යාත්මක සාධක වලට අනුව ක්‍රි.පු. 500 සහ ක්‍රි.ව. 200 අතර වී වගා කරමින් ජීවත් වු සහ චීනයේ ක්වින් සහ හැන් රාජ වංශයන් සමග ගනුදෙනු කළ ජනතාවක් වාසය කල බවට කරුණු හෙලිව ඇත.
බාමර් නමැති තවත් මිනිසුන් කොටසක් බුරුමයේ උතුරු ප්‍රදේශයට වන්නට ස්ථාපිත වීම ආරම්භ කළහ. ක්‍රි.ව. 849 දී ඔවුන් විසින් බලවත් රාජධානියක් පාගන් නගර මධ්‍යයේ පිහිටුවා ගනු ලැබීය.
මෙම ප්‍රදේශයේ ඉතිහාසය අභ්‍යන්තරික මෙන්ම යාබද බාහිර රාජ්‍යයන් සමගද සංකිර්ණ සබදතා පෙන්වයි. එවැනි රටවල් ලෙස චීනය, ඉන්දියාව, බංගලාදේශය, වියට්නාමය, ලාඕසය සහ තායිලන්තය හදුන්වාදිය හැක.
විශේෂයෙන් ප්‍රාථමික අධ්‍යාපන අවස්ථාව ආරම්භ කිරීම පන්සලෙන් සිදු විය. ධර්ම විනය හා පාලී භාෂාව ඉගැන්විම පන්සල ආශ්‍රිත පිරිවෙණ් වලදී සිදු විය. මෙම විෂයමාලාව ක්‍රියාත්මක කරන්නේ මූලික අධ්‍යාපනය ගුරුගෙදරින් ලබා පැමිණෙන බැවිනි. මෙහිදී ගිහි පැවිදි දෙපිරිසටම අධ්‍යාපනය ලබා දිමට කටයුතු සලස්වන ලදි. සිංහල හා පාලී වශයෙන් විෂය මාලාව දෙ‍කොටසකට වෙන් කරන ලද අතර පාලි විෂයමාලාව
විෂය මාලාව තුල කාන්තා නියෝජනය පිළිබද මහින්දාගමනයට පෙර වැඩි අවධානයකින් යුතුව සිදු වූ බවට ප්‍රබල සාක්ෂි නොමැත. එහෙත් මහින්දාගමනයෙන් ටික කලකට පසු සඟමිත් තෙරණිය ලංකාවට වැඩම කිරීමත් සමඟම කාන්තාවට ද මෙම අවස්ථාව උදාකර ගැනීමට හැකිවිය. තත්ත්වය එසේ නමුදු මෙහිදී මෙහෙණි සසුනට ඇතළු වන කාන්තාවන්ට පමණක් අධ්‍යාපන අවස්ථාව හිමි වු අතර ගිහි කාන්තාවන් සඳහා අවස්ථාව විරල විය. විෂය මාලාවේ සාරාංශය මෙසේ විග්‍රහ කිරීමට හැකිවේ.
 විධිමත් අධ්‍යාපනය සම්පූර්ණයෙන්ම බෞද්ධාගමික පදනමකින් යුතුවිය. මෙය බොදු සමාජයක් බිහිකිරීමේ අවශ්‍ය තාවය මත ගොඩ නැගුනි.
 අකුරු ලිවිමේ කියවීමේ හැකියාව ඇති කිරීමේ පදනම විය. මෙහිදී මුලික අවශ්‍යතා ලෙස බෙහෙත්වට්ටෝරුවක් කියවීම, තල්පතක පණිවිඩයක් යැවීම දැක්වීමට හැකිය.
 පිරිවෙන් අධ්‍යාපනය තුලින් භික්ෂූන් වහන්සේගේ ධර්ම විනය ප්‍රගුණ කිරීම බෞද්ධ අවශ්‍යතා ඉටු කිරීමට අවශ්‍ය බණ කීම පුණ්‍යානුමෝදනා කිරීම, සෙත් පිරිත් කීම වැනි අවශ්‍යතා සපිරීම ද අවශ්‍යතාවයක් විය.
 එවක සමාජයේ පැවති අවශ්‍යතා අතර වූ ජොතිශ ශාස්ත්‍රය, වෛද්‍යවිද්‍යාව ආදී ක්ෂේත්‍ර වල කටයුතු ද වැඩවසම් ක්‍රමය තුළ වු වෘත්තීය පුහුණු අවශ්‍යතාවයන් ද ඉටු කිරීම සිදු විය.
මෙහිදි විශේෂයෙන් සඳහන් කල යුත්තේ පැරණි ප්‍රශස්ත ස්වදේශිය අධ්‍යාපන ක්‍රමයත් විෂයමාලාව ලෙස සලකනු නොලැබුවත් වෘත්තීය විෂයයන් ලෙස වැඩ වසම් කුල ක්‍රමය යටතේ පියාගෙන් පුතුට උරුම වූ විශේෂ වෘත්තීය කුසලතා රැසක් පැවති බවයි. පිළිම නෙලීම, වාරිකර්මාන්ත ඇත් දත් මුතු මැණික් කර්මාන්තය, රන් රිදී ආභරණ නිෂ්පාදනය ආදි කර්මාන්ත ඉතාමත් ඉහල තාක්ෂණික කුසලතාවයෙන් යුතුව ක්‍රියාත්මක වුවත් මේවා විෂයමාලාව තුල විධිමත්ව ඇතුලත් වූ බවක් නොපෙනේ.
ගුරුගෙදර ගුරුවරයා වුයේ එහි ගෙහිමියා වේ. ඔ‍හුගේ දැනුම අත්දැකීම් පදනම් කරගෙන ඉගගෙනුම් ඉගැන්වීම් ක්‍රමය සංවිධානය කරන ලදි. මීට අමතරව පන්සලේ ගුරුවරයා වුයේ භික්ෂුන් වහන්සේය. පැවිදි වීමෙන් අනතුරුව ධර්මය ඉගෙනීමෙන් පසු ලද වියත් බවෙන් ලද පන්න‍රයෙන් ගුරුවර චරිතයට පණ පොවයි. මෙය පිරිවෙන් මහ පිරිවෙන් බවට පත් කිරීමට තරම් සුදුසු කමකි. මෙසේ මහ පිරිවෙන් වල වාසය කළ නායක ස්වාමීන් වහනසේලා ගේ දක්ෂතාවය මත එම ආයතන මහත් කිර්තියක් උසුලන්නට විය.
මීට අමතරව සාමනේර භික්ෂූන්ගේ ශික්ෂණයට අදාළ වූ සාමනේර ශික්ෂා නම් ග්‍රන්ථයද එහි සිංහල අනුවාදනය ද යොදා ගෙන ඇත. පොත පතින් බැහැර වූ විෂය බාහිර ක්‍රියා කාරකම් සඳහා පොහෝ දින බණ ඇසීම, බණ කීම, එදිනෙදා වත්පිළිවෙත් කිරිම දක්නට ලැබුනි. තවද මහ‍පිරිවෙන් වල ව්‍යාවකරණ, සාහිත්‍යය අංක ගණිතය, ජන්ද ශාස්ත්‍රිමය, නාට්‍ය කලාව, වෛද්‍යවිද්‍යාව වැනි විෂයන් භාවිතා කර ඇති බව සිතිය හැකිය. ගිහි පැවදි ශිෂ්‍යයන් ට අමතරව ‍විදේශිකයන් ද මෙම විෂයමාලාව හදාරා ඇත.
පිරිවෙන් හා මහාපිරිවෙන් වලද ඉගෙනුම් ඉගැන්වීමේ ක්‍රමවේදයන් ද මීට බොහෝ සෙයින් සමාන විය. ත්‍රිපිටකය ග්‍රන්ථාරූඩ කිරීමෙන් පසුව වුවද වනපොත් කිරීම දක්නට ලැබුනි. ධර්මය පමණක් නොව ඡන්දස්, අලංකාර, ව්‍යාකරණ, ආදිය ‍ඉගෙනුම් ඉගැන්විම් ක්‍රියාවලිය වුයේ කටපාඩම් කිරීමයි.
මහින්දාගමනයේ සිට ක්‍රි.ව. 1505 දක්වා කාලය පොදුවේ සලකන කල ශාස්ත්‍රිය අධ්‍යාපනයට නැඹුරු වු විධිමත් අධ්‍යාපන රටාවක් ද. ස්වයංපෝෂිත ආර්ථිකයක්ද සහ සාමකාමි සමාජ පරිසරයක් ගොඩනැඟීමට අවිධිමත් අධ්‍යාපන රටාවක් ද ලංකාවේ පැවතිණි.
අන්තරීක්ෂ කිරණ සැහීම ( මේවායින් සමහරක් මහා පිපිරුමෙහිදී තැනුනේ යැයි සැලකුනද, ලිතියම්, බෙරිලියම් සහ බෝරෝන් අරභයා මෙය වැදගත් වෙයි), සහ
බෝරෝන් ට වඩා බරැති සියලු මූලද්‍රව්‍යයන් නිපදවන තාරීය න්‍යෂ්ටිකසංස්ලේෂණය . අතිශයින් බරැති මූලද්‍රව්‍යයන් කෙටි අර්ධ ආයු කාලයන් සහිතව ක්ෂය වන බැවින් පෘථිවිය මත ස්වභාවික වශයෙන් නිරීක්ෂණය කෙරුමට අවකාශ නොසලසයි.
රසායන විද්‍යාව විද්‍යාවක් බවට පත්වීමට ප්‍රථමයෙන්, රස විද්‍යාඥයින් ලෝහ හා බහුල වශයෙන් යොදා ගැනෙන සංයෝග යන දෙවර්ගය සඳහාම ගුප්ත සංකේත සැලසුම් කරනු ලැබූහ. කෙසේ වෙතත් මේවා ක්‍රියාවලින් හෝ රූප සටහන්වල කෙටි යෙදුම් ලෙස භාවිතා කර ඇත. එහිදී අණු සෑදීම සඳහා පරමාණු සම්බන්ධවීම පිළිබඳ සංකල්පයක් නොවීය. ජෝන් ඩෝල්ටන් පදාර්ථයේ පරමාණුක වාදයෙන් ඉදිරියට යාමත් සමග අණු දැක්වීමට යොදා ගත හැකි වෘත්ත මත පදනම් වූ ඔහුගේම සරල සංකේත පිළිබඳ උපක්‍රමයක් යොදා ගෙන ඇත.
සැහැල්ලුතම මූල ද්‍රව්‍යයන් වනුයේ හයිඩ්‍රජන් හා හීලියම්ය. මේවා විශ්වයේ මහා පිපුරුමේ තුලදී විශ්වයෙහි ආයු කාලයෙන් මුල් විනාඩි 20 තුලදී නිපදවූනු අතර ඒවායේ ස්කන්ධ අතර අනුපාතය 3 : 1 වේ. හයිඩ්‍රජන් හා හීලියම් ඇතිවුණු පසු අනෙක් මූල ද්‍රව්‍යයන් ස්වාභාවික සහ කෘත්‍රීමව කරන ලද න්‍යෂ්ටික සංස්ලේෂණ ක්‍රම, හා න්‍යෂ්ටික විඛණ්ඩනය වැනි ක්‍රම මගින් ඇති විණි.
රසායනික මූලද්‍රව්‍යයක් යනු, එහි පරමාණුක ක්‍රමාංකය හෙවත් එහි න්‍යෂ්ඨියෙහි අඩංගු ප්‍රෝටෝන සංඛ්‍යාව වෙතින් ප්‍රභේදනය වන්නාවූ, එකම වර්ගයේ පරමාණු වලින් සමන්විත සංශුද්ධ රසායනික ද්‍රව්‍යයකි. සමස්ත රසායනික පදාර්ථය සමන්විත වන්නේ මෙම මූලද්‍රව්‍ය වලිනි. මූලද්‍රව්‍ය සඳහා පොදු නිදසුන් වන්නේ යකඩ, තඹ, රිදී, රන්, හයිඩ්‍රජන්, කාබන්, නයිට්‍රජන් සහ ඔක්සිජන් වෙති.
හයිඩ්‍රජන් මූලද්‍රව්‍යයේ ප්‍රධාන සමස්ථානික තුන ප්‍රොටොනියම් සඳහා ද, ඩියුටීරියම් සඳහා ද , ට්‍රිටියම් සඳහා ද ලෙස බොහෝ විට ලියනු ලැබේ. එක් එක් පරමාණුවේ ස්කන්ධ අංකය ලියා තැබීම වෙනුවට , රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවලදී ඒවා යොදා ගැනීම වඩා පහසු වේ.
මූල ද්‍රව්‍ය ලැයිතුවක්, නමෙන් , ලකුණෙන් , පරමාණුක ක්‍රමාංකයෙන් , ද්‍රවාංකයෙන්, තාපාංකයෙන් සහ පරමාණුවල අයනීකරණ ශක්තිය ලබා ගත හැක. හොඳම මූලද්‍රව්‍යවල වර්ගීකරණ ආවර්ථිතා වගුවේ වන අතර සමාන ගුණැති මුලද්‍රව්‍ය එකට ගෙන එහි දක්වා ඇත.
මහා පිපිරුමෙහිදී ජනිත වූයේ යැයි විශ්වාස කෙරෙන, විශ්වයෙහි ඇති හයිඩ්‍රජන් සහ හීලියම් හැරුණු විට, ඉතිරි බොහෝ රසායනික මූලද්‍රව්‍යයන් පසුකාලීන ක්‍රියාවලියන් තුලින් ජනිත වූයේ යැයි සැලකෙයි.
වනාන්තර ව්‍යාප්තිය ද සංකීර්ණය. එහි මධ්‍ය නිරිත හා බටහිර ප්‍රදේශ කඳුකර තෙත් කලාපීය වනාන්තර ද, නකල්ස් හි නැ‍ඟෙනහිර ප්‍රදේශ කඳුකර වියළි කලාපීය වනාන්තර ද, උතුරු හා ලග්ගල, විල්ගමු ප්‍රදේශ පහතරට වියළි කලාපීය වනාන්තර වලින් ද සමන්විත වේ.
ප්‍රදේශයේ ඛනිජ සම්පත් සැලකීමේදී ලග්ගල, කළුගඟ හා හත්තොට අමුණ මැණික් ද, වාරියපොල හා කයිකාවල මයිකා නිධි ද, තලාගොඩ හා ඕවල පිඟන් නිෂ්පාදනයට භාවිතා කරන පෙල්ස්පාර් ඛනිජ නිධි ද වැදගත් වේ.
මාතලේ පරිපාලන දිස්ත්‍රික්කය ශ්‍රී ලංකාවේ පරිපාලන දිස්ත්‍රික්කයකි. ලංකා දිවයිනේ මධ්‍ය ලක්‍ෂය මාතලේ පරිපාලන දිස්ත්‍රික්කය තුල ඇතැයි සැලකේ. මෙහි විශාලත්වයෙන් ව.කි.මී. 1993.9 කින් සමන්විත වේ. මධ්‍යම පලාතේ උතුරු කොටස නියෝජනය කෙරෙන මාතලේ දිස්ත්‍රික්කය
උතුරින් අනුරාධපුරය ද නැ‍ගෙනහිරින් පොලොන්නරුව, බදුල්ල හා අම්පාර ද දකුණින් මහනුවර ද බටහිරින් කුරුණෑගල ද යන දිස්ත්‍රික්ක වලින් මායිම් වන මාතලේ, දිවයිනේ ස්වාභාවික සම්පත් වලින් අනූන ප්‍රදේශ වලින් එකකි.
මාතලේ ප්‍රදේශය ද්‍රෝණියක් ලෙස භූ විද්‍යාත්මකව පෙන්වා දිය හැක. එයට ප්‍රධාන හේතුව කඳු වලල්ලකින් මාතලේ නඟරය වටවී තිබීමයි.
නකල්ස්, ගුරුළුහෙල පන්සලතැන්න, ඕවිල්කන්ද හා හුන්නස්ගිරි කඳුවැටියෙන් වටවී ඇති මාතලේ නඟරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ මෙසේ ද්‍රෝණියක පිහිටයි. මෙම ප්‍රදේශයේ භූ ලක්‍ෂණ සංකීර්ණ කරවමින් ගලා බසින ගංගාව සුදු ගඟ වේ.
රත්තොට හරහා නැ‍ගෙනහිර දෙසට යනවිට රළු භූ විෂමතාවයක් දක්වන නකල්ස් කඳු වැටිය හමුවේ. මුදුන් පහකින් සමන්විත මෙම වැටියේ සාමාන්‍ය උන්නතාංශය අඩි 4000 ක් පමණ වේ.
නකල්ස් කඳු වැටියේ නැ‍ඟෙනහිර බෑවුමේ පිහිටි කැපී පෙනෙන ලක්‍ෂණයකි, ලග්ගල සමාන්තර හෙල්වැටි කලාපය. නකල්ස් වැටියේ සිට ලග්ගල ප්‍රදේශයට සමාන්තරව උතුරු දෙසට විහිදෙන හෙල්වැටි තුනකින් මෙම කලාපය සමන්විත වේ.
මින් එක් වැටියක් නකල්ස් හි තෙළඹුගල සිට වස්ගමුව දක්වා ද, දෙවැනි වැටිය නකල්ස් හි වමාරපුගල සිට රණමුරේ හරහා අඹන්ගඟ දක්වා ද විහිදෙන අතර තෙවැනි වැටිය රඹුක්ඔළුව ප්‍රදේශයේ සිට ලග්ගල උඩසිය පත්තුව දෙසට විහිදෙයි.
අළුවිහාර රජමහා විහාරය - ක්‍රි:පූ 1 වෙනි සියවසෙහි වළගම්බා රාජ්‍ය සමයේ ත්‍රිපිටක බුද්ධ ධර්මය මුල්වරට තල්පත්වල ග්‍රන්ථාරූඩ කිරීම.
උතුරු දිග තැන්නට සාමාන්‍යයෙන් දඹුල්ල, ගලේවෙල, පල්ලේපොල ප්‍රාදේශිය ලේකම් කොට්ඨාශ අයත් වේ. තැන් තැන් වල උස් කඳු හා ශේෂ කඳු වලින් පිරුණු මෙම ප්‍රදේශය සාමාන්‍යයෙන් තැනිතලාවක් හා රළු බිමක ලක්‍ෂණ පෙන්වයි.
මෙම ප්‍රදේශයේ පිහිටි ශේෂ කඳු අතර සීගිරිය, දඹුල්ල, බේලියකන්ද පුරාණයේ සිට ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. මෙම තැනිතලාව සාමාන්‍යයෙන් අඩි 500 - 1000 ත් අතර උන්නතාංශයක් පෙන්වයි.
මෙම මූලික පාෂාණ වර්ගය කාලයක් ගතවීමේදි පෘථිවි අභ්‍යන්තරයේ ඇතිවන නොයෙක් බලපෑම් මත උඩු නැමි, විභේද හා යටි නැමි වලින් සංකීර්ණ ව්‍යුහ සාදයි.
ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම පලාතේ උතුරු අර්ධය නිරූපනය කරන මාතලේ දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටීම හා භූගෝලීය කරුණු මිණුම් දෙපාර්තමේන්තුවේ මැනුම් සිතියමේ දඹුල්ල, නාලන්ද, කුරුණෑගල, පොලොන්නරුව, ඇළහැර හා රංගල යන අඟලේ සිතියම් වලින් නිරූපනය කෙරේ.
මාතලේ දිස්ත්‍රික්කයේ නැ‍ඟෙනහිර සීමාවේ පිහිටි මහවැලි නිම්නය අසල ප්‍රදේශය භූ වර්ගීකරණයට අනූව විජයන් ශ්‍රේණියට අයත් වේ.
ලිඛිත ඉතිහාසයක් අති ලංකාවේ එකම දිස්ත්‍රික්කය මාතලේ දිස්ත්‍රික්කය වේ. "ඓතිහාසික මාතලේ "සිගිරිය නිර්මාණය කලෙ කාශ්‍යප රජතුමා විසිනි
පාලකයා කවර කරුණකදී වුව අන්තගාමී වනුයේනම් එවැනි රටක/රාජ්‍යයක සාධාරණය, යුක්තිය ඉෂ්ට නොවේ. අනිසා ජනතා සුබ සිද්ධිය උදෙසා පාලකයා සතර අගතියෙන් වැළැකිය යුතු බව බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් දේශනා කලසේක.
පාඨමාලා රැසක් ලුතිනන් ජෙනරාල් සරත් ෆොන්සේකා හදාරනු ලැබ ඇත. බලවේගය, ති‍්‍රවිධ බලය, රිවිරැස, යාල්දේවී, ජයසිකුරු, ජයශක්ති, වඩමාරච්චි, යාපනය කොටුව නිදහස් කර ගැනීමේ අණදෙන නිලධාරියා ලෙස ද කටයුතු කළේය. එපමණක් නොව දශක තිහකට ආසන්න කාලයක් උතුරු නැගෙනහිර සිදු වූ මෙහෙයුම් විශාල ප‍්‍රමාණයක් කැපී පෙනෙන රණවිරුවකු වූ සරත් ෆොන්සේකා මහතා යුද්ධයේ දී දැක් වූ දක්ෂතා වෙනුවෙන් රණවික‍්‍රම, රණශූර, විශිෂ්ට සේවා විභූෂණ, උත්තම සේවා ඇතුළු පදක්කම් ගණනාවකින් පිදුම් ලබා ඇත.
කුඩා කළ පාසල් යන කාලයේ පටන් නිශ්ශබ්ද එහෙත් දැඩි චරිතයක් ලෙස දක්නට ලැබුණ සරත් ෆොන්සේකා මැතිතුමා කිසිකලෙක අයුක්තිය අසාධාරණය, වංචාව, බොරුව ඉවසුවේ නැත. පාසල් යන කාලයේ පටන් එවැනි දේවල්වලට විරුද්ධව කටයුතු කළ නිසා පාසලින් මවුපියන් වෙත පැමිණිලි ඉදිරිපත් වූ අවස්ථා ද විය. අසාධාරණයට බොරුවට එරෙහි ව කටයුතු කළ නිසා ඇතැම් හිතවත් පාසල් සිසුන් සරත් ෆොන්සේකාගෙන් ගුටි කෑ අවස්ථා බොහෝ ය. මවුපියන්ට පාසලින් මේ සිසුවා පිළිබඳ ලැබුණේ එවැනි පැමිණිලි ය.
මැතිවරණ පරාජයෙන් පසු හමුදා සේවයේ සිටියදී කරන ලද මිලදී ගැනීම් හා හමුදා හැර ගිය සෙබළුන් ආරක්ෂා කිරීමේ චෝදනා මත 2010 පෙබරවාරි මස 8 වන දින ඔහු හමුදා අත්අඩංගුවට ගන්න ලදී. හමුදා භාරයේ සිටියදීම ඔහු පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයට ඉදිරිපත් වූ අතර එම මැතිවරණයේදී මනාප 98000 ක් ලබා ගනිමින් කොළඹ දිස්ත්‍රික් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයකු ලෙස තේරී පත්විය. සරත් ෆොන්සේකා ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී එක්සත් සන්ධානයේ නායකයා වශයෙන් මැතිවරණයට ඉදිරිපත් විය.
හතළිස් වසරකට ආසන්න කාලයක් යුද හමුදාවේ සේවය කළ එතුමා උසස් තනතුරු රැසක් ඉසිලී ය. දශක තුනක පමණ වූ ඊලාම් යුද්ධයේ දී කනිෂ්ඨ නිලධාරියකු ව සිටි අවධියේ සටන් බිමේ පෙරමුණට ම ගොස් සටන් මෙහෙයවා ජයග‍්‍රහණ රැසක් ලබාදුන් දක්ෂ පාබල සටන් අණ දෙන්නකු වශයෙන් ප‍්‍රකට අභීත හමුදා නිලධාරියෙකි. සටන් බිමේ පෙරමුණට ම ගොස් සතුරා සමඟ නිර්භයව මුහුණට මුහුණලා කළ සටන්වල දී එතුමාට කීප අවස්ථාවකම තුවාල ද සිදුවී තිබුණා.
ත‍්‍රස්තවාදීන්ට මෙම සෙන්පතියා හිසරදයක් බවට පත්වූයේ එතුමා යාපනය ආඥාපතිවරයා වශයෙන් පත්වීමටත් පෙර සිට ය. එකම බිම් අඟලක් හෝ ත‍්‍රස්තවාදීන්ට අත්පත් කර ගැනීමට ඉඩ නොදෙන්නේ ය යන ස්ථිර අධිෂ්ඨානය කිසිදු බලවේගයකට වෙනස් කළ නොහැකි වන පරිදි සිත තුළ දරාගෙන කි‍්‍රයා කළ සෙන්පති සරත් ෆොන්සේකා අවස්ථාවක් ලැබුණොත් ත‍්‍රස්තවාදය සම්පූර්ණයෙන් ම විනාශ කර දමන්නේ ය යන අදහස සිත තුළ දරාගෙන කටයුතු කළේය.
තරුණ වියට එළැඹ තම මිතුරකුගේ සොයුරියක වූ අනෝමා ෆොන්සේකා මහත්මිය සමඟ විවාහ වූ පසු බිහි වූ දියණියන් දෙදෙනා වූ අප්සරා ෆොන්සේකා සහ අපර්ණා ෆොන්සේකාට සරත් ෆොන්සේකා මහතා දැක්වූයේ අපිරිමිත සෙනෙහසකි. කුඩා කාලයේ පටන් කිසිම අවස්ථාවක කිසිම දෙයක් වෙනුවෙන් කඳුලක් නොහෙලූ මේ අභීත සෙන්පතියාගේ දෑසින් කඳුලක් පිට වූයේ තම වැඩිමහල් දියණිය විවාහ වී පිය උණුසුමෙන් පිටව ගිය දිනයේදීයි.