polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ඩිජිටල් පසුපස ඒකකයන් සහිත කැමරාවන් හඳුන්වාදුන් කාළයේ සිටම ඡායාරූප ගැනීමේ ප‍්‍රධාන විධික‍්‍රමයන් කිහිපයක්ම විය. ඒ සෑම එකක්ම පදනම්වූයේ සංවේදකය සහ/හෝ වර්ණ පෙරණයන්හි දෘඩකාංග ගුණාංගයන් මතය.
ඩිජිටල් කැමරාවක් යනු, ඩිජිටල් ආකාරයට ආලෝකයට සංවේදී උපාංගයක් ආධාරයෙන් වීඩියෝ හෝ නිශ්චල ඡායාරූප ලබා ගන්නා කැමරාවකි.
සුසෑන් සොන්ටැග් නම් නවකතාකාරියට අනුව අනිකුත් මාරාන්තික රෝගයන්ට වඩා කොලරා රෝගය දරුණු වන්නේ එමගින් අදාල රෝගියා අමානුෂිකත්වයට පත් කරන බැවිනි. පාචනය හා විජලන කෙතරම් දරුණුද යත් ඇය විසින් විග්‍රහ කරන අන්දමට රෝගියකු‍ෙග් මරණයට පෙර ඔහු හෝ ඇය වියලී ගිය විකට රූපයක් බවට පත්වෙයි. අනෙකුත් රෝග ලක්ෂණ වන්නේ සීඝ්‍ර ‍විජලනය , හෘද ස්පන්දන වේගය ඉහල යාම , සම වියලීම , තෙහෙට්ටු ගතිය , බඩ කොරවීම ඔක්කාරය සහ වමනයයි.
විජලනය සහ සිරුරේ ඇති ලවණ ද්‍රව්‍ය සීඝ්‍රලෙස ඉවත්ව යාම ‍කොලරා රෝගයේදී සිදුවන බැවින් ඒවා නැවත යථා තත්වයට පත් කිරීම ප්‍රතිකාර ක්‍රම වලදී සිදුවෙයි. විජලනය වලක්වා ගැනීමේ පානිය ද්‍රව්‍යයන් භාවිතය වඩා ලාභදයී කාර්යක්ෂම ආරක්ෂාකාරී සහ අතුරු ප්‍රතිඵල වලින් තොර ප්‍රතිකාර ක්‍රමයකි.
කොලරාව නිසා ඇතිවන පාචනය ක්ෂණිකව ඇතිවන්නක් වන අතර එය කෙතරම් දරුණුදයත් නිසි කලට නිසි ප්‍රතිකාර ක්‍රම ලබා නොදුනහොත් දරුණු විජලන තත්වයක් හෝ මරණය ඇති වෙයි.
ශ්‍රි ලංකාවේ දිගම ගඟයි. මධ්‍යම කදුකරයේ මහඑළිතැන්නෙන් ආරම්භ වී ත්‍රිකුණාමලයේ කොඩ්ඩියාර් බොක්කෙන් මුහුද ට එක්වන මහවැලි ගඟ කිලෝමීටර 335 ක දිගින් යුක්තයි.වාර්ෂිකව මහවැලි ගගෙන් මුහුදට ඇදී යන ජලස්කන්ධය අක්කර අඩි 640000ක් පමණ වෙතැයි මතයක් පවතී.මහවැලි ගඟ ගිරිතලේ පරාක්‍රම, සමුද්ර ය හා සොරබොර හා කන්තලේ අග්බෝ වැව ආදි පැරණි වැව් කිහිපයක් පෝෂණය කරනු ලබයි.පැරණි පොත්වල මහවැලි ගඟ හදුන්වන ලද්දේ මහා වාලුකා නදිය සහ මහා ගංඟා යන නමිනි.
ශ්‍රි ලංකාවේ පුජනීයත්වයක් ආරෝපණය වි ඇති ප්‍රධාන ගංගාවකි.සමනෙළ කදුවැටියෙන් ආරම්භ වී කොළඹ නගරයට උතුරින් පිහිටි කාක දිවයින අසලින් මුහුදට වැටෙයි.එහි ජල වහන ප්‍රාදේශය වර්ග කිලෝමීටර් 2690ක් වේ.වාර්ෂික ගඟට ලැබෙන ජලස්කන්ධය අක්කර අඩි 70190000ක් පමණ වන අතර එයින් මුහුදට යන්නේ 64% පමණි. මෙරට ජල විදුලිය නිපදවීම සදහා කළක සිටම බෙහෙවින් දායක වී ඇති ගංඟාව මෙයයි.නිතර නිතර ජල ගැලීම් වල‍ට ප්‍රසිද්ධ ගංඟාවකි.
සමඒහ්නෙජ්ළෙජ් ෙජ්අෙේජ්ඩවියෙන් ආරම්භ වී ගලා විත් අම්බලන්තොටින් මුහුදට වැටෙයි.වලවේ ගඟ හරහා උඩවලව ජලාශය ඉදිකර ඇත.
අසරණවූ ධීවරයින් බේරාගන්නා ඩොල්ෆින් අද ධීවරයින් නිසාම ඉතා අසරණ තත්වයට පත්ව සිටී. ඒ. ශ්‍රී ලංකාවේ ධීවරයින් වසරකට ඩොල්ෆින් මසුන් 662,000 පමණ මරති. ජපානය, මෙක්සිකෝව, තායිවානය, පේරු හා ශ්‍රී ලංකාව එම සතුන් මැරීමේ යෙදෙන ප්‍රධාන රටවල් වේ. රැකගතයුතු සාගර ජීවී සම්පතක් ලෙස ඩොල්ෆින් සාගර නීති වලට අඩංගු වී තිබුනද මින්සුන් මේ නීතිරීති වලික් මිදී ඩොල්ෆින් දඩයම දිගටම කරගෙන යති.
සාගර වලට මුදාහරින බැර ලෝහ, ප්ලාස්ටික් සහ අනෙකුත් කාර්මික හා කෘෂිකාර්මික අපදුව්‍ය නිසාද ඩොල්ෆින්ට වන හානිය සුළු පටු නොවේ.
ජපානයේ ටයිජි නගරය හැඳින්වෙන්නේ ඩොල්ෆින් රස මසවුළු වලින් සපිරි ගෙයක් ‍ලෙසටය. එහි ඩොල්ෆින් මසුන්ගෙන් නිර්මාණය කර ගන්නා සුකියාකි නම් ආහාරය දිව පිනවන ආහාරයක් ලෙස ප්‍රකටය. ටයිජි නගරයේ මෙම ව්‍යසනයට එරෙහිව පරිසරවේදීන් දැනටමත් පියවර ගෙන ඇත.
බොහෝ ඩොල්ෆින් වර්ගයන්ට ජලය තුලදි මෙන්ම ජලයෙන් පිටතදීත් ඉතා ඉහළ මට්ටමේ දෘෂ්ටි හැකියාවක් ඇත.
ඔවුන්ගේ දත් සකස් වී ඇති ආකාරය අනුව ඒවා ඇන්ටනාවක් ලෙස ක්‍රියා කරමින් ජගය තුලින් එන සංවේදන ලබා ගෙන යම් වස්තුවක් නියත වශයෙන්ම පිහිටා ඇති ස්ථානය නිර්ණය කිරීමට උපකාර වේ.
එසේම ඔවුන්ගේ සමෙහි ඇති ස්පර්ශ ප්‍රතිග්‍රාහක ප්‍රමාණයද ඉතා ඉහළ බැවින් සමද ඉතාමත් සුදුසු සංවේදන ඉන්ද්‍රියයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි.
ඩොල්පින් ඉතා ඉක්මනින් මිනිසා සමග මිත්‍ර වේ. පුහුණුකරු වැලඳ ගෙන ආදරය දැක්වීමටද මොවුන් ඉතා කැමතිය. මිනිස් ඇසුර ප්‍රිය කරන ඩොල්පින් මිනිස් කටහඬට ලොකු ඇල්මක්ද දක්වති. ඩොල්පින් සතෙකු සුරතල් කිරීමට කැමති අයට ඔවුන් අතපත ගා සුරතල් කිරීමටත් උන්ට කෑම බීම දීමටත් හැකි ස්ථානයක් බටහිර ඔස්ට්‍රේලියාවේ මන්කිමියා වෙරළේ පිහිටා ඇත. මෙම ස්ථානය අද ඔස්ට්‍රේලියානුවනුගේ මෙන්ම විදේශීය සංචාරකයන්ගේද සිත් ඇදගන්නා ස්ථානයක් බවට පත්වී ඇත.
ගොඩබිම වාසය කරන සතුන් මෙන්ම මිනිසාට වඩාත්ම සමීප සතුන් ම‍හ මුහුදේද වාසය කරති. ඒ අතරින් ඉතා කෙටි කාලයකදී මිනිසාට වඩාත් සමීපව මිනිසා අනුකරණය කළ පුදුමාකර සත්වයෙක් සි‍ටී. ඒ ‍ඩොල්ෆින් මත්ස්‍යයාය. ශ්‍රී ලංකාවට අයත් මුහුදේද ඩොල්ෆින් බහුලව දක්නට ලැබේ. මොවුන් බුද්ධියෙන් ඉහල සත්ත්‍ව කොට්ඨාශය ලෙස සැළකෙයි . මුහුදු ක්ෂීරපායියෙකු වන ඩොල්ෆින් විද්‍යාත්මක වර්ගීකරණය කිරීමේදී සිටේසියානු ගෝත්‍රයට අයත්වේ.
මිනිසාගේ කතාබමට සවන්දී එය අනුකරණය කිරීමට ඩොල්ෆින් මාළුවා ජග‍තෙකි. මේ අපූරු සත්ත්ව විශේෂය ගැන විමසිලිමත් වූ විද්‍යාඥයින් විශාල ජලාශ ඉදිකර ඩොල්ෆිනයන් ඇතිකලහ. ඔවුන්ගේ ගතිපැවතුම්, සිරිත් විරිත් හා අදහස් හුවමාරුව ගැන විමසිලිමත් වූහ. උදාවන මතු දිනයක නියත වශයෙන්ම ඩොල්ෆින් මාළුවන් සමඟ හරි හරියට කතා කල හැකි බවට සත්ත්ව විද්‍යාඥයෝ අනාවැකි පල කරති.
එසේම 1943දී දිනක් ප්ලොරීඩාවේ පාළු වෙරළක පිහිනීමට ගිය කාන්තා‍වක් වෙරළින් ඈතට පිහිනා ‍යන විට සිහිසුන් වූවාය. මුහුදේ ගිලෙන්නට වූ ඇයට කවුරුන් හෝ තමා දියයටින් වෙරළට තල්ලු කළ බව යන්තම් මතකය. විශාල ඩොල්ෆින් මාළු වෙකු ඇයව වෙරළට තල්ලු කරගෙන ආ බවත් ඔවුන් වටා ඔවුන්ගේ ආරක්ෂාවට තවත් ඩොල්ෆින් මාළු රැසක් පැමිණි බවත් එය දුටු පුද්ගලයෙකු පවසා ඇත.
අසාමාන්‍ය හැඟීම් පිළිබඳව සත්ත්වයන් අතරෙන් ඉහළටම එන මේ ඩොල්ෆින් මාළුවා මිනිසුන්ගේ ජීවිත බේරාගත් අවස්ථා කිහිපයක් ඉතිහාසයට පවා එක්වී ඇත. ඒ ‍අතරින් දෙවන ලෝක යුද්ධයේදී මුහුදු බත්වූ නාවිකයින් පිරිසක් බේරා ගනිමින් පාරුව වෙරළ තෙක් තල්ලුකර දැමීමේ සිද්ධිය ප්‍රසිද්ධය.
ක්ෂීරපායි ගණයට අයත් වන ඩොල්ෆින් දත් සහිත තල්මසුන් ගණයට අයත් කුඩා තල්මසෙකු ලෙස වර්ග කෙරේ. උපතේදී ඩොල්ෆින්ට දත් නැත. එහෙත් සති කීපයකින් දෙඇන්දේම දත් හතලිස් හතර බැගින් එන්නට පටන් ගනී. මාස 18ක් පමණ වනතුරු සිය මව‍ගේ කිරි බීමටද ඩොල්ෆින් මත්ස්‍යයා හුරුවී සිටී.
මිනිසෙකුගේ ගතිගුණ ප්‍රියකරනු ලැබූවද ඩොල්ෆින් නිදාගැනීමට ගත කරන්නේ තත්පර තිහකටත් වඩා අඩු කාලයකි. ගොඩබිම වසන අනෙක් ක්ෂීරපායීන් මෙන් නොව ඩොල්ෆින්ට හුස්ම ගැනීමට ජලය මතුපිටට ඒමට සිදුවීම එයට හේතුවයි. මිනිත්තු පහක නින්ද ඩොල්ෆින්ට ඉතා දිගු නින්දකි.
ඩොල්ෆින් යන නම පුරාණ ග්‍රීක “ඩෙල්ෆිස්” යන වචනයෙන් සම්භවය වී ඇත. ග්‍රීක භාෂාවෙන් “ඩෙල්ෆිස්” යන්නෙහි තේරුම වනුයේ ගර්භාෂය යන්නයි. එමනිසා මෙම මත්ස්‍යයාගේ නමෙහි අර්ථය ලෙස ‘ගර්භාෂයක් සහිත මත්ස්‍යයා’ යන්න දැක්විය හැකිය.
සමූහ වශයෙන් ජීවත්වීම ප්‍රීතියක් සේ සලකන මොවුන් එක රංචුවක් වුවහොත් අඩු තරමින් එතැන දහසක් පමණ සිටිතැයි කිවහැක. නිතරම මුහුදු ගමන් වල යෙදෙන මගීන් හට මුහුදේ පිහිනමින් ක්‍රීඩා කරමින් සිටින ඩොල්ෆින් මත්ස්‍යයන් සුලබ ලෙස දක්නට ලැබේ.
නින්දේ ප්‍රථම අදියරේදී ඩොල්ෆින් නිදා ගනුයේ මොළයේ එක් අර්ධයකිනි. එනම් එක් ඇසක් පමණක් වසා ගෙනය. අනෙක් අර්ධය සහ ඇස පරිසරයේ සිදුවන වෙනස්කම් සහ සතුරන් පිලිබඳව විමසිල්ලෙන් පසුවේ. නින්දේ දෙවන අදියරේදී සුපුරුදු පරිදි ඇස් දෙකම වසා ගෙන නින්දට යති.
වැඩුනු ඩොල්ෆින් මත්ස්‍යයෙකු දිගින් අඩි 8 සිට 12 දක්වාද බරින් රාත්තල් 300-400 අතර ප්‍රමාණයක්ද‍ වෙයි. එසේම ඩොල්ෆින්ගේ කිරි එළකිරි වලට වඩා හය ගුණයකින් පමණ ශක්තිය වඩවන අතර මේද වැඩි ප්‍රමාණයක්ද සහිත වේ.
මාංශ භක්ෂක මත්ස්‍යයෙකි. ඩොල්ෆින් ආහාර වශයෙන් ගන්නේ බෙල්ලන් හා කුඩා මාළුවන්ය. නමුත් උගේ ප්‍රියජනකම ආහාරය වන්නේ පියාමැස්සන්ය.
ඉන්ද්‍රිය පරිබාහිර සංජානනය හෙවත් ඊඑස්පී යනු හඳුනාගත් භෞතික සංවේදන මගින් ලබා නොගන්නා, එ නමුත් මනසින් සංවේදන වන තොරතුරු ග්‍රහණය වීම කි. ඩ්‍යුක් විශ්ව විද්‍යාලයේ පර්යේෂකයන් වන ජේ. ආර්. රයින් විසින් පහත සඳහන් හැකියාවන් සඳහා මෙම අර්ථ දැක්වීම යොදා ගන්නා ලදී.
ටෙලිපති පූර්වඥානය හා අනාගත සංජානනය(පසිදුරන්ගේ සහය නොමැතිව පුද්ගලයින්ට විවිධ අවස්ථාවන් වස්තූන් , අනාගත සිදුවීම් පිළිබඳ අවබෝධය ලබා ගැන්මට ඇති හැකියාව)
ඇතැම් පුද්ගලයන් පිළිබඳව විශ්වාස කිරීමට සතුටු වන අතර ඇතැමුන් එය පිළිගැනීම දැඩි ලෙස ප්‍රතික්ෂේප කරති. පාර-මනෝවිද්‍යාඥයින් මෙම විෂයය පිළිබඳව විද්‍යාත්මකව අධ්‍යනය කරමින් මෙයට එකතරා සංකීර්ණත්වයක් ලබා දී ඇත. ඔවුන් හි එකිනෙකට වෙනස් ආකාර 4ක් හඳුනාගෙන ඇත. ඒවා නම්,
සබරගමුව පළාත විවිධ භූ විෂමතා ලක්ෂණ සහ විවිධ ගස් කොළන් බහුල පුදේශයකි. වනාන්තර කඳු නිම්න තැනිතලා ආදියට අමතරව මෙහි තේ, රබර්, වැනි විවධ වැවිලි කටයුතු සිදු කෙරෙන අති විශාල භූමි ප්‍රමාණයක් ඇත. මෙම වගා භූමියක සංචාරයේ යෙදීම විශ්මය ජනක අත්දැකීමක් වනු නොඅනුමාන අතරම, එහිදීම ඔබට රසවත් මෙන්ම නැවුම් තේ කොළ සහ කුළු බඩු වර්ග මිළට ගැනීමේ හැකියාව ලැබේ. මෙම වැවිලි කර්මාන්තයන් ශ්‍රර්‍ ලංකාවට විදේශ විනිමය උපයා දෙන ප්‍රධානතම ආදායම් මාර්ගයන්ගෙන් එකකි.
ශ්‍රී පාද කන්ද මුදුනේදී ඔබට ආශ්චර්යවත් දර්ශන නැරඹීමට හැකිය. තවද මෙම කන්ද මුදුනේ මෙම කන්ද ආරක්ෂා කරන සුමන සමන් දෙවියන් උදෙසා තනන ලද කුඩා විහාරයක්ද දැක ගත හැකි ‍ෙව්. ශ්‍රී පාද වන්දනාවේ ය‍ෙදන සමයේදී දහස් ගණනක් සමනල්ලු සිරිපා කරැණා කරන අසිරිමත් දර්ශනය දැක ගත හැකි නිසා ශ්‍රර්‍ ලාංකික ජනතාව මෙම කන්ද සමනළ කන්ද ලෙසද හඳුන්වයි. සමනල්ලු සිරිපා කරැණා කරන සමයේදී මුළු සමනල කන්දම ලේස් වැනි වූ සුදු පැහැයකින් වැසී යයි.
ශ්‍රී පාද වන්දනාවේ ය‍ෙදන කාල වලදී විවිධ ආගම් වලට අයත් බොහෝ ජනී ජනයා මහත් භක්තියෙන් ශ්‍රී පාද වන්දනාවේ යෙදෙති. උදෑසනම සිය ගමන අරඹන පුද්ගලයෝ සවස් වන විට සිරිපා කරැණා කිරීමට සමත් වන අතර ඔවුන් නැවත ආපසු ගමන් අරඹන්නේ පසුදා උදෑසන කන්ද මුදුනේ සිට ඉර සේවය ද බැලීමෙන් පසුය. මෙම ගමනේ ඇති මනස්කාන්ත බව නිසාම බොහෝ බැතිමත්තු වසරක් පාසාම සිරිපා කරැණා කිරීම පුරැද්දක්ලෙස කරති.
මීට අමතරව තවත් විශ්මය ජනක ස්ථාන සබරගමුව පළා‍ෙත් බහුලව ඇත. නරඹන්නන්ගේ උනන්දුව වඩවන, කුතුහලය අවුස්සන ගල් ගුහා සහ විවිධ ලෙන් මෙහි බොහෝය. මෙවැනි ස්ථාන නැරඹීමට උනන්දුවක් දක්වන්නෙක් මග නොහැරියම යුතු ස්ථානයකි වවුල්පනේ. බොහෝ දුරට ලංකාවටම පමණක් ආවේනික වූ ලක්ෂණ වලින් යුතු වූ මෙම වවුල්පනේ පිහිටි ගල් ගුහා ප්‍රාග් කේම්බ්‍රීය යුගයේදී තැනී ඇතැයි සැලකේ.
මෙම ගල් ගුහා අතරින් හල්වින්න දොළ පහරද ගලා යන්නේ, ස්ටැලක්ටයිට් සහ ස්ටැලග්මයිට් වලින් සෑදුණු ගුහා වල දර්ශනයේ අලංකාරය දෙගුණ කරවමිනි. තවද මෙම ගල් ගුහා දහස් ගණන් වවුලන්ට නිවහන් වී ඇති නිසාම මෙම ස්ථානයට ‘වවුල්පනේ’ යන නම ලැබී ඇත.
මෙහිදී ප්‍රථමයෙන්ම සිරීපාදය පිළිබඳව වැඩිදුර විස්තර දැක්වීම යෝග්‍ය වනු ඇත. සිරීපාදය මුහුදුමට්ටමේ සිට අඩි 7,360ක් පමණ ඉහළින් පිහිටා ඇත.
කාලයාගේ ඇවෑමෙන් මෙම පුදබිම ඉතා වේගයෙන් දියුණු වූ අතර ලක් වැසියන්ගේ හා ලෝ වැසියන්ගේ නෙත් සිත් ඇද බැඳ ගන්නා ස්ථානයක් බවට පත් විය. මෙම සිද්ධස්ථානය ඉදිවීමේ මූලික අරමුණ වූයේ දඹදිව පුදබිම වන්දනා කරගැනීමට ඇති අපහසුව මතය. මේ අඩුපාඩුව දුරලීම සඳහා පුංචි දඹදිව විහාරස්ථානයේ වැඩ කටයුතු කෙරුණු අතර මේ වනවිටත් එහි ඉදිරි ගොඩනැඟීම් කටයුතු සිදුවෙමින් පවතී. මේ සියලු නිර්මාණයන් අවසන් වූ පසු දඹදිව යාමට නොහැකි අයටද "පුංචි දඹදිව" පුදබිමට පැමිණ සතර සිද්ධස්ථාන වැඳ පුදා ගැනීමට හැකිවනු ඇත.
තම ගුරු දේවයන් වහන්සේට උපහාරයක් වශයෙන් කුඩාවේ ශ්‍රී අභිනවාරාමාධිපති අතිපූජ්‍ය කුඩාවේ විනයනංශ නායක ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේ නමින් නම් කරන ලද අතර "ශ්‍රී විනයවංශ ධර්මශාලා මන්දිරය" නමින් මෙයට නම් තබන ලදී.
රත්නපුර සිට සිරිපාගම පාරේ මල්වලට පැමිණ දකුණට හැරී වේවැල්වත්ත පාරේ ගලබඩ හන්දිය දක්වා ගමන් කොට වමට ඇති පාරේ කි.මී.8ක් ගිය විට "පුංචි දඔදිව විහාරය" හමුවේ.
ශ්‍රී රාහුල හිමියන්ගේ ජීවිතය පිළිබඳ තොරතුරු සොයාගත හැක්කේ එහිමියන් ලියූ පතපොත ද ජනප්‍රවාද ද යන දෙඅංශයෙනි. තමන් දෙමටාන නම් ග්‍රාමයෙහි කඳවුරු කුලයට අගමිණි බවත් සවැනි පැරකුම්බා රජු විසින් පුතකු ලෙසින් හදාවඩාගන්නා ලද බවත් සියලු ශාස්ත්‍රයන්හි කෙළ පැමිණි බවත්, පිරිසිදු ශීලයෙන් යුක්ත බවත්, සියල් ලොව වියතුන්ට සිළුමිණි බවත්, තොටගමුව විජයබා පිරුවන්පති බවත් උන්වහන්සේ ම විවිධ කෘතිවල සඳහන් කොට තිබේ. එසේ ම තමන් උතුරුමුළ රාහුල මහ තෙරුන්වහන්සේගේ මුනුබුරු බව ද උන්වහන්සේ ම හෙළි කරති.
සංස්කෘත, ප්‍රාකෘත, මාගධී, අපභ්‍රංශ, පෛශාචි, ශෞරසේනී යන භාෂා හයෙහි පරතෙරට පත් වූ හෙයින් ෂඩ්භාෂා පරමේශ්වර යන අන්වර්ථ නාමයෙන් ද හඳුන්වනු ලැබූහ. තව ද මාහිමි නමැති සංඝරාජ පදවිය ද තොටගමුව විජයබා පිරුවනෙහි අධිපතීත්වය ද ඉසිළූ රාහුල හිමියෝ දේශීය මෙන් ම විදේශීය සිසුනට ද අධ්‍යාපනය ලබා දෙමින් සවැනි පැරකුම්බා රජුන්ගේ රාජ කාලය පුරා ම ප්‍රමුඛ කාර්යභාරයක් ඉටු කළහ. රාහුල හිමියන්ගේ බොහෝ කෘති ලියැවුනු වර්ෂ සඳහන් ව ඇත්තේ ද පැරකුම්බා රජුගේ රාජප්‍රාප්තියේ පටන් ගණන් බලමිනි.
රාහුල හිමියන්ට එවක ලබාගත හැකි ඉහළ ම මට්ටමේ අධ්‍යාපනයක් ලබා දීමට පැරකුම්බා රජු උත්සුක වූ බව පෙනේ. එහිමියන්ගේ ගුරුවරයා ගැන පැහැදිලි සඳහනක් හමු නොවෙතත් ඒ වීදාගම මහාස්ථවිර නමින් ප්‍රකට වූ හිමිනමක් බව අනුමාන කෙරේ. මේ වීදාගම හිමියන් බුදුගුණ අලංකාරය ලියූ වීදාගම හිමියන් නො වේ.
සූර්ය වංශය නමැති පියුම් පොකුණ පුබුදුවන රජවරුන්ගේ කිරුළුමිණි රැසින් හෙබවූ අණසක ඇති පිය තනතුරට පැමිණි ඒ ලංකේශ්වරයා විසින් ප්‍රත්‍ර ප්‍රේමයෙන් මම ඇති දැඩි කර ගනු ලැබීමි)
යසසින් හා බොහෝ පින් තෙදින් හෙබි පරාක්‍රමබාහු නම් වූ යම් සිංහල රජ කෙනෙක් වී ද යහ ගුණයෙන් හෙබී ඒ රජතුමා පුත්‍ර ප්‍රේමයෙන් යුක්තව කුඩා කල සිටම මා හදා වඩා ගත්තේ ය)
ජනප්‍රවාදයෙහි කියැවෙන පරිදි රාහුල හිමි ගම්පොල විසූ වික්‍රමබාහු නම් කුමරකුගේ පුතෙකි. එහෙත් ළදරු වියෙහි දී ම පියාගේ අභාවය නිසා අනාථ භාවයට පත් රාහුල කුමරු සවැනි පැරකුම්බා රජු විසින් ඇතිදැඩි කරගන්නා ලදැයි ද කියැවේ.
ආදී වශයෙන් රාහුල හිමියෝ ම මේ පුවත සිය පඤ්චිකා ප්‍රදීපය නමැති කෘතියෙහි හකුළුවා දක්වති. තතු එසේ නම් රාහුල කුමරු හැදී වැඩෙන්නට ඇත්තේ පැරකුම්බා රජුගේ දියණියන් වූ චන්ද්‍රවතී හා ලෝකනාථා යන දරු දෙදෙනා සමග එකට ය.
ළමා පද්‍ය සාහිත්‍යය පිළිබඳ අවධානය යොමු කිරීමේදී ළමයින් සඳහා පද්‍ය රචනයට පිවිසුනු මූලිකයා වශයෙන් කුමාරතුංග මුනිදාස සූරීන් අවිවාදයෙන් සඳහන් කළ හැකිය. කුමර ගී, කියවන නුවණ, හා ශික්‍ෂා මාර්ග පොත් පෙළ ඔහු විසින් රචනා කරන ලද ළමා පද්‍ය ග්‍රන්ථ අතර ප්‍රමුඛ වෙයි. එපමණක්‌ නොව කුමාරතුංගයන් අතින් ලියෑවුණු ළමා ගද්‍ය සාහිත්‍ය කෘතිද බෙහෙවින් ජනාදරයට පාත්‍ර විය. හීන් සැරය, මඟුල් කෑම, හත් පණ යන ළමා, ගද්‍ය සාහිත්‍ය කෘති ත්‍රිත්වය ළමයින් තුළ පමණක්‌ නොව වැඩිහිටියන් තුළ පවා ජනාදරයට පාත්‍ර විය.
ළමයින්ගේ රුචි අරුචිකම් පිළිබඳ මනා අවබෝධයකින් යුක්‌ත ව කාව්‍ය රචනයෙහි නියෑලුණු කුමාරතුංගයන් විවිධ වයස්‌ මට්‌ටම්වල දරුවන්ට උචිත ආකාරයෙන් සිය රචනා ඉදිරිපත් කළේය. ඔහු අතින් ලියෑවුණු විශිෂ්ට ගණයේ ළමා පද්‍ය කාව්‍යයක්‌ සේ "කුමර ගී" කාව්‍යය හැඳින්විය හැකිය. එහි සඳහන් "වෙරි වූ මීයා", "රෝස ගස", "අකුරු සතර උගත යුතු", "හාවාගේ වග", "ලේනා", "දරු සුරතල්", "උදය" ආදී පද්‍ය පන්තීන් වත්මනේ පවා කුඩා ළමුන් අතර සිත්ගත් ළමා පද්‍ය පන්ති වශයෙන් හැඳින්විය හැකිය.
කුමාරතුංග මුනිදාස ශ්‍රී ලංකාවේ විසූ ප්‍රකට වාග් විශේෂඥෙ⁣⁣යෙක්, අර්ථ කතාකරැ⁣වෙක්, කවියෙක් සහ පත්‍ර කලා⁣වේදි⁣යෙක් විය. ඔහු විසින් හෙළ හවුල නම් සංවිධානය පිහිටුවා, සිංහල භාෂාව තුළ අරක් ගෙන තිබූ සංස්කෘත බලපෑම් ඉවත් කිරීමට ඉමහත් පරිශ්‍රමයක් දරනු ලැබී ය.
ආනන්ද රාජකරුණා, එස්.මහින්ද හිමියන්, මුනිදාස කුමාරතුංග වැනි නිර්මාණශීලී නිර්මාණ කරුවන්ගේ ළමා නිර්මාණ ඉහළ මට්ටමක පැවැතුණා. ඒ අය ළමා මනසට උචිත ගීත සාහිත්‍යයක් ගොඩනැගුවා. අදත් අප ඒ ආස්වාදනීය ගීත රස විදිනවා. ‘සිරිමත් මගෙ සකි යහපත් ළමයෙකි’ එවැනි අරුත්බර ගීත සංකල්පනා අද ළමා නිර්මාණ තුළ සරවිඳින්නට ලැබෙන්නේ නැහැ. වර්තමානයේ වැඩිහිටි ගීතය මෙන්ම ළමා ගීතයද පරිහානිය කරා ගමන් කරන ලක්ෂණ දක්නට ලැබෙනවා.
මෙතුමන් ශ්‍රී ලංකාවේ ජීවත් වූ ශ්‍රේෂ්ඨ පඬිවරයකු ලෙස සලකනු ලබයි. ඔහු අන්‍ය සාහිත්‍යකරුවන් අතරින් විශේෂ වූයේ ඔහු තුළ පැවති අසාමාන්‍ය භාෂා ඥානයත්, නිර්මාණශීලී චින්තනය සඳහා සිංහල භාෂාව පැහැදිලිව
හැසිරවීමත් නිසාය. සිංහල, පාලි, සංස්කෘත භාෂා හැසිරවීමේ හසල දැනුමත් සහිත වූ මෙතුමා දමිළ, මලයාලම්, ඉංග්‍රීසි, ලතින් සහ ග්‍රීක් භාෂා හැසිරවීමේ දක්ෂෙයක් ද වුයේය.
සිංහල ලේඛන කලාවේ ප්‍රමුඛයකු වශයෙන් පිදුම් ලද කුමාරතුංග මුනිදාස මහතා 1887 ජූලි මස 25 වැනි දින රුහුණේ දික්‌වැල්ලේ දී උපත ලැබීය. කුඩා කල පටන් සාහිත්‍ය ක්‌ෂේත්‍රයට දැඩි ඇල්මක්‌ දැක්‌වූ කුමාරතුංගයන් වෘත්තියෙන් ගුරුවරයෙකි. නිර්මාණශීලි ලේඛකයෙකු හා විශිෂ්ට ගණයේ අධ්‍යාපනඥයෙකු වශයෙන් එතුමාගෙන් සිංහල භාෂාවටත්, ජාතියටත් සිදුවූ සේවය අනභිභවනීයය.
සෞන්දර්යාත්මක හැඟීම් ළමා මනස තුළ ඇති කිරීමට සොබා දහමේ නොයෙක්‌ වස්‌තූන් හා ක්‍රියාකාරකම් තම නිර්මාණවලට වැඩි වශයෙන් උපයෝගී කර ගැනීමට කුමාරතුංගයන් උත්සාහ දරා ඇත. ළමා මනසට සමීප ඔවුන් වඩාත් ප්‍රිය කරන ස්‌වභාව ධර්මයේ ජීවි, අජීවි වස්‌තු අවස්‌ථාවෝචිතව යොදා ගැනීමෙන් රසභාව පූර්ණ හැඟීම් ළමා මනසෙහි ජනිත කරවීමට ඔහු එමගින් සමත් විය.
කුමාරතුංගයන්ගේ තවත් අතිශය සාර්ථකත්වයට පත්වූ ළමා පද්‍ය නිර්මාණයක්‌ වශයෙන් "හාවාගේ වග" නම් පැදි පෙළ හැඳින්විය හැකිය. බාල මහලු වැඩිහිටි කා අතරත් ජනාදරයට පාත්‍ර වූ මේ පැදි පෙළට ඔහු විසින් වස්‌තු විෂය වශයෙන් තෝරා ගන්නා ලද්දේ සත්ත්ව ලෝකයේ අහිංසක සතෙකු ලෙස නම් දරා සිටින හාවාය.
"ලේනා" නමැති ළමා පද්‍ය රචනාව මගින් කතුවරයා කුඩා ළමුන් ප්‍රිය කරන සත්ත්වයෙකු වූ ලේනා කවි පන්තිය සඳහා විෂය කර ගනියි. රස පලතුරු බුදිමින් නිදහසේ හැසිරෙන ලේනාගේ ක්‍රියාකාරකම්, කුඩා දරුවන් තුළ ලේනාට දක්‌වන කැමැත්ත මෙමගින් ධ්වනිත කිරීමට ඔහු උත්සාහ දරා ඇත.
හාවා වේගයෙන් දුවවිත් ආහාරගත් ආකාරය ළමා මනසේ වාග් චිත්‍ර මැවෙන ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කොට ඇත. ඒ සඳහා ඔහු යොදාගත් සරල සුගම, සුලලිත බස්‌ වහරක්‌ වහ වහා බිඳී යන විරිතක්‌ ඊටම උචිත වූවකි. හාවාගේ ජංගමශීලි ස්‌වභාවය මේ තුළින් මනාව පෙන්නුම් කෙරේ.
යටත් විජිත සමයේ දී බ්‍රිතාන්‍ය බලපෑම් හේතුකොට ගෙන 19 වන ශතවර්ෂයේ මුල් භාගයේ සිටම සිංහල සාහිත්‍යයේ පිරිහීමක් දක්නට ලැබිණ. කුමාරතුංග මුනිදාස, මහගමසේකර, මඩවල එස් රත්නායක, ආදීන් සිංහල සංස්කෘතිය රැක ගැනීමට මහඟු පරිශ්‍රමයක් දැරීය.
කුමාරතුංගයෝ ජනකවි බසට තරමක්‌ සමීප භාෂාවක්‌ බොහෝ අවස්‌ථාවල තම ළමා පද්‍ය සඳහා යොදා ගත්හ. ව්‍යවහාරෝචිත භාෂාවෙන් ගත් වදන් සමූහයකින් රචිත මේ පැදි පෙළට ද ඔහු විසින් ජන කවි බසේ ආභාසය ලබා ගෙන ඇති බව සඳහන් කළ හැකිය.
සිංහල භාෂාව සහ සාහිත්‍ය ‍ක්ෂේත්‍රයේ එතුමා පතාක යෝධයකු බව කුමාරතුංග මුනිදාසයන්ගේ කෘති පරිශීලනයෙන් පෙනී යන්නේය. ආසාමාන්‍ය ආකෘතිමය ස්වරූපයකින් යුතු කාව්‍ය නිර්මාණ ඔහුගේ සාහිත්‍ය දිවියේ කැපී ‍පෙනෙන අංග වේ.
වර්තමානයේදී ද ළමුන් අතර වඩාත් ජනප්‍රිය කෘතීන් වන ශික්ෂා මාර්ගය, මඟුල් කෑම, හීන්සැරය, ප්‍රබන්ධ සංග්‍රහය, පහන් කටුවෙකි, කවි ශික්ෂාව යනාදිය කුමාරතුංග මුනිදාසයන් විසින් රචිත කෘතීන් වේ.
දරුවන්ට නිරායාසයෙන් අවබෝධ කරගත හැකි සරල නොගැඹුරු නිර්මාණ ළමයින්ගේ ඥනයට සරිලන අයුරින් රසාස්‌වාදය කළ හැකි වැඩිහිටියන්ටද සතුට දනවන කවි කතා රචනා විය යුතුය යන්න කුමාරතුංගයන්ගේ අදහස විය.
වතුසුදු ගස පොහොය දිනට පමණක්‌ නොව සැමදා සිල් ගත් විලාසයක්‌ මවා පායි. සුදු පැහැති මල්වලින් ගැවසුණු වතුසුදු ගස පිළිබඳ සරල පද මාලාවකින් මවන කවි සංකල්පනාව අපූර්වත්වයෙන් යුක්‌තය.
ලේනාගේ හැසිරීමේ ස්‌වභාවය ළමා මනස තුළ සංකල්පරූප මැවීමට සමත් වන අතර මෙම පැදි පෙළ මගින් ලේනාගේ ස්‌වරූපය හැරුණු විට නිදහස පිළිබඳ තරමක්‌ ගැඹුරු අදහසක්‌ ද ධ්වනිත වේ.
කහ පැහැයෙන් බබළන දාස්‌ මල් ගස මහණ වූ ආකාරයත් පෙන්නුම් කරයි. ඖචිත්‍ය නව්‍යත්වයෙන් යුක්‌ත වූ සරල උපමා යොදා ගනිමින් ඒ අවස්‌ථාව කුඩා දරුවාගේ මනස තුළ විත්‍රණය කරයි.
කුමාරතුංග මුනිදාසයන් තම ජීවිත කාලයේ විවිධ කාල වලදී සාහිත්‍යකරුවකු, ගුරුවරයකු, ගුරුවරු පුහුණු කරන්නකු, පාසල් පරීක්ෂකයෙකු කටයුතු කළේය.
පරිසරයේ ඇති විවිධ මල් වර්ග දෙස නෙත යොමන කුඩා දරුවාගේ මනස තුළ ඇති වන හැඟුම් සමුදායක්‌ "මල් බස්‌" නමැති පැදි පෙළ මගින් ඉදිරිපත් කොට ඇත.
කුමාරතුංග සාහිත්‍යවේදියෙකු මෙන්ම පර්යේෂකයකු ලෙස ශ්‍රී ලංකාවටම ආවේණික වූ සංගීත ශෛලියක් තැනීම සඳහා පර්යේෂණයන් රැසක් දියත් කළේය.
ළමයින්ට උචිත වූ වස්‌තු විෂයන් ඔස්‌සේ කාව්‍යයන් ඉදිරිපත් කරන කුමාරතුංග මහතා ළමා සාහිත්‍යයේ ස්‌වරූපය දක්‌වා සිටියේ මෙලෙසිනි.
ප්‍රිස්ට්ලි සිය වඩාත් වැදගත්ම දාර්ශනික ප්‍රකාශනයක් ලියන ලද්දේ ඔහු ෂෙල්බර්න් සාමිවරයා යටතේ සිටි කාලයේ දීය. 1774 සිට 1780 දක්වා ඔහු පල කළ අධ්‍යාත්ම විද්‍යාත්මක ග්‍රන්ථ මාලාවක් මගින් ප්‍රිස්ට්ලි, නියතිවාදය, භෞතිකවාදය හේතුවාදය හා අවශ්‍යතාවාදය යන සංකල්ප හතර ඇතුළත් දර්ශනයක අවශ්‍යතාව පෙන්වා දුන්නේය. මේ සඳහා ඔහු පහත ග්‍රන්ථ යොදාගන්නා ලදී. . ' , ' , , , ඔහුගේ අදහස වූයේ ස්වාභාවික ලෝකය අධ්‍යයනය තුළින් මිනිසුන් වඩාත් කරුණාවන්ත ප්‍රීතිමත් හා දියුණු පිරිසක් බවට පත් කළ හැකි බවයි.
ජෝසප් ප්‍රිස්ට්ලි 18 වැනි සියවසේ විසූ බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික දේව ධර්ම ආචාර්‍යවරයයෙකු සම්ප්‍රදායෙක් බැහැර වූ පූජකයෙකු ස්වභාවධර්මය පිළබඳ දර්ශනවාදියෙකු අධ්‍යාපනඥයෙකු හා දේශපාලන චින්තකයෙකු විය. හෙතෙම පොත්පත් 150කට වැඩි ප්‍රමාණයක් පලකර ඇත. ඔක්සිජන් වායුවෙන් පිරිසිදු සාම්පලයක් ලබා ගැනීම හේතුවෙන් මොහුට ඔක්සිජන් වායුවේ සොයා ගැනීම පිළිබඳ ගෞරවය හිමිවන බව සාමාන්‍ය මතයයි. එහෙත් කාල් විල්හෙල්ම් ස්කීලි හා ඇන්ටොයින් ලැවෝෂියර් යන දෙදෙනා ඔක්සිජන් සොයා ගැනීම කෙරෙහි හිමිකම් ප්‍රකාශ කරති.
‘විවාහය ඉතා ප්‍රීතිමත් බැදීමක් වූ අතර මාගේ බිරිඳ පොත්පත් පරිශීලනයෙන් ලබාගත් දැඩි අවබෝධ ශක්තියකින් හෙබි ධෛර්ය සම්පන්න දැඩි මානසික ශක්තියකින් යුත් කාන්තාවක් විය. ඇය ආදරණීය මෙන්ම ත්‍යාගශීලී වූ අතර තමාට වඩා අනුන්ගේ සැප පහසුව ගැන නිතර සොයා බැලීමට යොමුව සිටියාය. කෙසේ වුවද ඇය ඉතා ඉක්මනින් මෙන්ම තදින් කේන්ති ගන්නා තැනැත්තියක් ද විය. ඇය ගෘහාශ්‍රිත කටයුතුවල දී ඉතාම කඩිසර වූ අතර මාගේ තනතුර නිසා පැවරුණු කටයුතු හා රාජකාරි ද මාගේ ‍ඉගෙනුම් කටයුතුවලදී ද මෙය මහත් පිටිවහලක් විය’
මෙකල සමුප්‍රදායෙන් බැහැර ආගමික නිකායට අයත් වූවන්ට දේශපානයේදී හමුදාවට බැදීමේ හෝ ඔක්ස්ෆර්ඩ් හෝ කෙම්බ්‍රිජ් සරසවියන්ට ඇතුළත් වීමේ වරම් නොතිබුණි. ඒ සඳහා ඔවුන්ට එංගලන්ත සභාව මගින් පිළිගත් මතවාදයට එකග විය යුතුව තිබුණි. මේ හේතුවෙන් සාම්ප්‍රදායික නොවන ආගමික නිකායන්ට අයත් වූ පිරිස් දෙවැනි පන්තියේ ලා සැලකුණු පිරිසක් වූහ. ප්‍රිස්ට්ලිගේ දේශපාලන ප්‍රකාශන බොහෝමයක් තුළින්ම ඔහු මෙම නීතීන්ට විරුද්ධ ව පාර්ලිමේන්තුව වෙත පෙත්සමක් පවා ඉදිරිපත් කෙරුණි.
ප්‍රිස්ට්ලිගේ ආර්ථික තත්වය යහපත් කරලීමට ඔහුගේ මිතුරන් උත්සාහ කළ අතර එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස බෙන්ජමින් ෆ්රෑන්ක්ලින් හා රිචඩ් ප්‍රයිස්ගේඉල්ලීම්වලට අනුව ෂෙල්බර්න් සාමිවරයා සිය දරුවන්ගේ අධ්‍යාපන කටයුතු මෙහෙයවීමටත් සිය සහයකයා ලෙස කටයුතු කිරීමටත් ප්‍රිස්ට්ලිට 1772 හි දී ආරාධනා කරන ලදී. අකමැත්තෙන් වුව ද සිය නව තනතුරෙහි වැඩ භාරගැනීම සඳහා දේවස්ථානයෙන් 1772 දෙසැම්බර් 20 වැනි දින ඉවත් වූ ප්‍රිස්ට්ලිගේ අවසාන දේශනය 1773 මැයි 19 දින පවත්වන ලදී.
වැරින්ග්ටන්හි ජීවත් වූ කාලය පුරාවට ප්‍රිස්ට්ලි පල කළ සියළු ග්‍රන්ථවලින් හේ ඉතිහාසය අධ්‍යයනයේ වැදගත්කම අවධාරණය කළේය. එහු විශ්වාස කළ පරිදි එය ලෞකික මෙන්ම අධ්‍යාත්මික දියුණුව සදහාද අත්‍යාවශ්‍ය විය. හෙතෙ‍ම කාලයත් සමග විද්‍යාවේ සිදුවූ දියුණුව හා කිතු ධර්මය කාලයත් සමග වෙනස් වූ අයුරු අලලා වෙන වෙනම ග්‍රන්ථ ප්‍රකාශයට පත්කළ අතර ඔහුගේ අරමුණ වූයේ මානව වර්ගයාගේ භෞතික දියුණුව සමග පිරිසිදු වූත් මුලික වූත් කිතු දහමේ පිරිහීම නිරූපණය කිරීමයි.
ලිස්බන්හි ව්‍යාපාර පවත්වාගෙන ගිය සිය නෑදෑයෙකු සමග ව්‍යාපාර කටයුතුවලට සම්බන්ධ වීමට ඉටාගත් ප්‍රිස්ට්ලි ඒ සඳහා පෙර සූදානමක් ලෙස ප්‍රංශ, ඉතාලි හා ජර්මන් භාෂාත් චාල්ඩීන් , සිරියන් හා අරාබියානු භාෂා ද උගත්තේය. මෙකල ඔහුගේ ගුරුවරයා වූ පූජ්‍ය හැගස්ටන් , මුල් වරට ඔහුට උසස් ගණිතය , ස්වභාවධර්මය පිළිබඳ දර්ශනවාදය , තර්ක ශාස්ත්‍රය සහ අධ්‍යාත්ම විද්‍යාව යන විෂය ක්ෂේත්‍ර හඳුන්වා
අධික ලෙස රෝගාතුරු වීම නිසා සුවවීමෙන් පසුව ප්‍රිස්ට්ලි සදාකාලිකව කථන ආබාධයක් ඇති තත්වයට පත්විය. එබැවින් ඔහු දේවගැතිවරයෙකු වීමේ අදහස අත්හැරදැමීය. මේ අතර ආගමික මතවාදවල සිදුවූ වෙනස කියා ප්‍රිස්ට්ලිගේ පවුල අයත් වූ පල්ලිය විසින් ඔහුට සම්පූර්ණ සාමාජිකත්වය පිරිනැමීම ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී.
අධ්‍යාපනික හා ආගමික කරුණු පුද්ගල බද්ධවූත් රජයේ පාලනයට යට‍ත් නොවිය යුතු බව ඔහු අවධාරණය කළේය. පසු කාලීනව දේශපාලනික වෙනස්වීම් සදහා ඔහු සහයෝගය දැක්වීමට එක් හේතුවක් වූයේ ආගමික හා අධ්‍යාපනික කරුණු පාලනය කිරීමට රජය ගන්නා උත්සාහය පෞද්ගලිකත්වය ආක්‍රමණය ලෙස ප්‍රිස්ට්ලි විශ්වාස කිරීමයි.
ප්‍රිස්ට්ලිගේ මුල්ම අලේඛ්‍ය චිත්‍රය “ලිබ්සහි ආලේඛ්‍ය චිත්‍රය” මේ වේ. මෙය 1763 වර්ෂයේ නිර්මිතයි. ලීඩ්ස්හි පුස්තකාල සංගමයේ සාමාජිකත්වය දැරීම හැරුණු විට ප්‍රිස්ට්ලි ලීඩ්ස්හි සමාජ ජීවිතයට ක්‍රියාකාරීව සම්බන්ධ වූ අවස්ථා විරලය.
බයිබලය පාගාගෙන ඉංග්‍රීසි නිදහස නිරූපිත ලේඛන පුළුස්සන ආකාරයට ප්‍රිස්ට්ලි මෙම ප්‍රිස්ට්ලි විරෝධී කාටූනයේ දැක්වේ. ඔහුගේ සාක්කුවල " " ", "", සහ " " යන ග්‍රන්ථ අඩංගු වේ.
1782 වන විට ප්‍රිස්ට්ලිගේ නම් ප්‍රකාශනයට එරෙහිව ප්‍රකාශන දුසිමකට වඩා පල කෙරුණු අතර ප්‍රිස්ට්ලි අද්වෛතවාදියෙකු ලෙස හංවඩු ගසන ලදී.
ඩැවෙන්ට්‍රි විද්‍යාපීඨයේ උගත් කාලයේ සිටම ප්‍රිස්ට්ලි ස්වභාවයට බර වූ විවෘත ආගමික මතවාද නම් ග්‍රන්ථයක් පලකිරීමට මූලික කරුණු සකස්කරමින් සිටියේය.
1768 පල වූ “රාජ්‍ය පාලනය පිළිබඳ මුලද්‍රව්‍ය” පසු කාලීන දේශපාලනික දාර්ශනිකයෙකු වූ ජෙරමි බෙත්තැම් වැන්නන් හට මූලික මගපෙන්වීමක් විය.
1763 අප්‍රේල් 17 වැනි දින ප්‍රිස්ට්ලිගේ දියණිය වූ සාරා උපත ලැබීය. ඇයට නම් තබන ලද්දේ ප්‍රිස්ට්ලිගේ නැන්දණිය සිහිවන අයුරිනි.
පහත කොටස ජැකීස් - ලුයිස් ඩේවිඩ් විසින් රචිත ඇන්ටොයින් ලැවෝෂියර් හා ඔහුගේ බිරිඳ පිළිබඳ ග්‍රන්ථයේ තොරතුරු මත පදනම් වේ.
"" යන නාමය 16 සහ 17 වැනි ශතවර්ෂවල දී හිස යන්නට සමාන වූවක් ලෙස නැව්කරුවනගෙන් බිඳී පැමිණියකි.1521 දී පෘතුගීසි සහ ස්පාඤ්ඤ ජාතික දේශ ගවේෂකයන් පැසිෆික් දූපත් වාසීන් මුණ ගැසුණ අවස්ථාවේ පොල් ලෙල්ල දුටු ඔවුන් හට පෘතුගීසි ජන කතාවල "" යන නමින් හැඳින්වූ භූතාත්ම හෝ මායාකාර‍යෙක් සිහි ගැන් වූ අතර සහ යන්න ඉන් පැමිණෙන්නට ඇති බව පෙනී යන්නකි. යන ගණ නාමය ලතින් බසින් " ඵල දරා සිටින" යන අර්ථය හඟවයි.
පුෂ්පයසාමාන්‍යයෙන් වසර 4-6 අතර කාලයේ වසන්ත සමය වන විට පොල් ශාකයේ කහ පැහැති සුගන්ධවත් මල් හට ගැනීම ආරම්භ වේ. පොකුරු ‍ලෙස හට ගන්නා මල් යන්තමින් අතු බෙදුණු නටුවකට සම්බන්ධ වී පවතියි.පිරිමි සහ ගැහැණු මල් පුෂ්ප මංජරියක් ලෙස වර්ධනය වේ.ගැහැණු මල් හැලී යාමට පළමුව ප්‍රපුංපරිණතිය සිදු වී පරාග නිදහස් වේ.පසුව පුෂ්ප පොල් ගෙඩි බවට පත් වේ.
පොල් ගසේ ස්වභාවික ජන්ම භූමිය රතු රේඛාවෙන් නිරූපනය වේ. ගේ තොරතුරු මත පදනම් ව නික්ලස් ජොන්සන් විසින් සුළු වශයෙන් වෙනස් කරන ලද )
මුල් කාලීන අද්‍යතන පර්යේෂකයෙක් සහ ඇමරිකානු ජාතික උද්භිත විද්‍යාඥයෙක් වන . පොල් ශාකයේ ලොව පුරා වර්තමාන පැතිරීම පදනම් කර ගනිමින් පොල් ශාකයේ සම්භවය පිළිබඳව 1091 දී උපකල්පනයක් ඉදිරිපත් කළේය.
බොහෝ තාරකා විද්‍යාඥයින් 20 වන සියවස ආරම්භයේ සිටම නෙප්චූන් ග්‍රහලොවට එපිටින් තවත් ග්‍රහලෝකයක් පැවතීම පිළිබඳව අනුමාන කළහ. නෙප්චූන් ග්‍රහලොව ගණිතඥයින් වන ජෝන් කව්ච් ඇඩම් සහ අර්බේන් ලෙවෙරියර් විසින් ගණිතමය ගණනය කිරීම් මගින් සොයාගත් අතර ඒ සඳහා යුරේනස් , සෙනසුරු සහ බ්‍රහස්පතිගේ ගණිතමය පෙරයීම් සහ සැබෑ නිරීක්ෂණ අතර පැවති විෂමතා හේතු පාදක විය.
‘’ යනුවෙන් අදහස් කරනුයේ රෝම ඉලක්කම්වලින් “10” යන සංඛ්‍යාව නොව “නොදත්” යන අදහසය. මෙම සංකල්පය ගොඩනගන ලද අවධියේ අප දැන සිටියේ ග්‍රහලෝක 8ක් ගැන පමණක් බැවින් එම කාලයේ දී මෙය “නවවන ග්‍රහලොව” නමින් ද හැඳින්වූ අවස්ථාවන් එමටය. එසේම 1930 න් පසු 1990 දී මෙම සංකල්පය ඉවත් වීමට පටන් ගන්නා තෙක්ම “දසවන ග්‍රහලොව” නමින් ද හැඳින්විය. කෙසේ වුවද , අදවන විට ‘ ’ යනුවෙන් තාරකා විද්‍යා අයවළුන් සලකනුයේ කල්පිත වස්තුවකි.
තාරකා විද්‍යාවෙහිදී ‘ ’ හෙවත් නොදත් ග්‍රහලොව නමින් සලකනුයේ නෙප්චූන් ග්‍රහලොවට ඔබ්බෙන් වූ න්‍යායාත්මක ග්‍රහ වස්තුවකි. මෙම සංකල්පය ගොඩ නගනු ලැබුයේ වායු යෝධයන්ගේ විසංගත හැසිරීම් තර්කානුකූලව පහදාදීම සඳහා විය. ප්‍රධානවම මෙම සංකල්පය මගින් විමර්ශනයට ලක් කෙරුණු ග්‍රහලෝක වූයේ යුරේනස් හා නෙප්චූන්ය. මෙම ග්‍රහලෝකවල කක්ෂවල වූ අපගමනයන් පිළිබඳව නිරාකරණය කරගනු ලැබුයේ 1980 දශකයේ දීය.
‘ ’ සෙවීමේ ගැඹුරු නිරීක්ෂණවල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ප්ලූටෝ සොයාගැනුණද එය ‘ ’ ලෙස නොසලකයි. ජාත්‍යන්තර තාරකා විද්‍යා සංගමයේ වාර්ෂික සැසියේදී “එරිස්” ග්‍රහකය ග්‍රහලොවක් ද නැත් ද යන්න පිළිබඳව සලකා තිබුණි. කෙසේ වුවද ජනප්‍රිය සංස්කෘතිය අනුව ‘ ’ සලන්නේ සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ සොයා නොගත් ග්‍රහලෝකයක් ලෙසිනි.