polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ක්‍රි.ව 10 සියවසින් පසු දමිළ ජනයාගේ ඉතිහාසය පිළිබඳ වූ අනේ ප්‍රකාර පුරාවෘත්ත සමාජයේ පිළිගැනීමට ලක් විය. ඉරෛයානර් අගප්පොරුල් සඳහන් කරන ආකාරයට, සංගම් සාහිත්‍යයේ 10 වෙනි සහ 11 වෙනි සියවසේ විවරණයට අනුව, ඉන්දියානු අර්ධද්වීපය තුල දමිළ ජනපද ඔවුන්ගේ ස්වාභාවික දේශ සීමාවෙන් ඔබ්බට දකුණු ප්‍රදේශයේ කොට්ඨාස 49ක් පුරා ව්‍යාප්ත වන ලදි .
ක්‍රි.පු. 2 වන සියවසේ මුල් කාලීන දමිළ අක්ෂර සහිත වළං කැබලි දිවයිනේ උතුරින් වන පුනරින් ප්‍රදේශයේ කැණීම් කටයුතු වලදී සොයාගෙන ඇති අතර ඒවායේ පුරාණ දමිළ දේශයේ වේලා වංශය පිළිබඳ සටහන් අන්තර්ගත වේ. තවද දමිළ බ්‍රාහ්මීය සටහන් සහිත වළං කැබලි දිවයිනට දකුණින් වූ තිස්සමහාරාමය ආශ්‍රිත කැණීම් වලදී ද සොයාගෙන ඇත.
බොහෝ ඉන්දියානු දෙමළ ජනයා තමිල් නාඩුව තුල ජිවත් වේ. අතීත ප්‍රංශ කොලනියක් වූ පුදුචෙරි හි වාසය කරන වැසියන්ගෙන් බහුතරය දමිළයන් වේ.එමෙන්ම අන්දමන් හා නිකොබාර් දූපත් වාසීන්ගෙන් හයෙන් එකක් පමණ ජනතාව දමිළ සම්භවයක් සහිත වුවන් බවට ගණන් බලා ඇත.
නමුත් ලංකික දෙමළ ජනයාගෙන් 73% කගේ ඩිඒන්ඒ සැකස්ම සිංහල ජනයගේ සමග ඉතාමත් හොදින් ගැලපෙන බව දේශිය සහ විදේශිය ව සිදුකරන ලද කරන ලද පර්යේෂණ තුලින් තහවුරැ කර අැත.
නැනෝ තාක්ෂණය ප්‍ර‍යෝගිකව යොදා ගැනිමෙන් වොට්සන් ක්‍රික්ගේ හොදින් අර්ථ දැක්වු ව්‍යුහය යන අනිකුත් නියුක්ලින් අම්ල ව්‍යුනයක් නිර්මාණාය කිරීම.
සම්භාවය රසායනික සංස්ලේෂණ ‍ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රවේශයෙන් ලබා ගැනිම හොදින් අර්ථ දැක්වුනු හැඩවන් ඇති සැලසුම් කිරිම
වඩාත් සාදාරණ ලෙස අණුක ස්වයං පර්ෂද, අධි අණුක රසායන විද්‍යාව පිළිබද සංකල්ප භාවිතය පිලිබද සොයා බලයි. තවද විශේෂ වශයෙන් අණුක හදුනාගැනිම මගින් තනි - අනුක සංරචක ස්වයං සිද්ධ ලෙස සකස් කිරිමේ වඩා වැදගත් ආකෘතිය සැදීම
අතුරු මුහුණත සහ කලිල විද්‍යාව මගින් නැනෝතාක්ෂණයේදි භාවිතා කල හැකි විවිධ ද්‍රව්‍ය වන කාබන් නැනෝටියුම් සහ ප්ලුරලින් සහ විවිධ නැනෝ අංශු හා නැනෝ දඩු උපචදවනු ලබයි.
පරමාණුක බල අන්වික්ෂයේ කුඩා නැනෝ පරිමාණයක් ලෙස යොදා ගත හැක. මෙහිදි තෝරාගත් මතුපිටක් මත රදායනික ද්‍රව්‍ය තැන්පත් කිරිම සිදුවන අතර එම ක්‍රියාවලිය ඩිප්නේ නැනෝලික්‍රෝපි ලෙස හදුන්වයි. මෙය නැනෝග්‍රැපි හි උ‍ප ක්ෂේත්‍රයන් වේ.
ඝන අවස්ථා ශිල්පිය නැනෝ ඉලෙක්ට්‍රෝ යාන්ත්‍රික පද්ධතිය නැමැති උපාංග සැදීමට යොදා ගත හැක. තවද ඒවා ක්ෂුද්‍ර ඉලේක්ට්‍රෝ ‍යාන්ත්‍රික පද්ධති හෝ ට සම්බන්ධතාවයක් දක්වයි.
එය වැඩි දියුණු කල හැකි හෝ අධ්‍යනය කල හැකි නැනෝ පරිමානයේ මිනුම් ඇති ඒකීය ගතිගුණ වලින් යුත් ද්‍රව්‍ය වලින් යුත් උප කේෂ්ත්‍රයකි.
මෙහිදි සංඝයක සම්බන්ධ කර ඇති ආකාරය සැලකිල්ලට නොගෙන කිසියම් ක්‍රියාවක් කල හැකි සංඝටන වැඩි දියුණු කිරීම සොයා පලනු ලැබේ.
මහනුවර අවසාන රජු වූ ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජු විසින්, අපරාධකරුවන් මර්ධනය කිරීමට භාවිතා කරන ලද හස්තීන් ව බැලීමට යාමක් ගැන 1850 වසරේ ලියමින් සිටි බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික රාජදුතයෙකු වූ සර් හෙන්රි චාල්ස් ශීර් විස්තර කලේය. 1815 දී බ්‍රිතාන්‍යන් මඟින් මහනුවර රාජධානිය පරාජය කිරීමෙන් පසු, ඔවුන් විසින් හස්තීන් මඟින් පෑගීම අවලංගු කලද, රජුගේ හස්ති දණ්ඩනය ඒ වන විටත් ක්‍රියාත්මක වෙමින් තිබූ අතර පෙර වූ රාජකාරීන් ද පැහැදිලිවම වූයේය. ශීර් විස්තර කරයි:
"හස්තියා කිසිම විටෙක තම දළ භාවිතා නොකළ නමුදු, තම පාදය බිම වැටී සිටින වරදකරුවාගේ ශරීරය මත තබා, ඔහුගේ ගාතයන් තම සොඬ වැලේ චලනයන් මඟින් පිලිවෙලින් ගලවා දැමූ බවට, මෙවැනි සිදුවීම් වලට සාක්ෂිකරුවකු වූ මුලාදෑනිවරයකු සහතික කර තිබේ." යැයි 19 වැනි ශතවර්ෂයේ සංචාරකයෙක් වූ ජේම්ස් එමර්සන් ටෙනෙට් විස්තර කරයි. නොක්ස් ගේ ග්‍රන්ථයෙහි මෙම මරණ දඬුවම් ක්‍රමය, ප්‍රසිද්ධ චිත්‍රයක්, "හස්තියෙකු මඟින් මරණ දඬුවමක්" මඟින් විදහා දක්වා ඇත.
අනෙකුත් ඉන්දීය ආණ්ඩුක‍්‍රමද හස්තයන් මඟින් මරණ දඬුවම ක්‍රියාත්මක කළහ.17 වන ශතවර්ෂයේ අග භාගයේ, මරද නිලධාරී අනජි දට්ටෝ ඇතුළුව, මරද චත්‍රපති සම්භාජි ද, කුමන්ත්‍රණකරුවන් සඳහා මේ අකාරයේ මරණ දඬුවම් පැනවූහ. තවත් මරද නායකයෙකු වූ සන්ටාජි සේනාධිපතිවරයා හමුදා විනය උල්ලංගනය කළවුන් සඳහා මෙම දඬුවම පැනවූහ. "සුළු වරදකට වුවද ඔහු මිනිසකුව ඇතෙකුගේ පා යටට දමයි." යයි සමකාලීන ඉතිහාසඥයකු වූ කාෆි ඛාන් වාර්තා කළේය.
හස්තීන් මගින් තෙරපා මරා දැමීම, බටහිර සහ නැගෙනහිර අධිරාජ්‍යයන් විසින් ලෝකයේ බොහෝ ප්‍රදේශ වලදී සිදු කර ඇත. මෙවැනි මරණ දඞුවම් පැමිණවීම් පිළිබඳ මුල්ම වාර්තා හමුවන්නේ සම්භාව්‍ය යුගය තරම් ඈත කාලයේදීය. කෙසේවෙතත්, මෙම ක්‍රියා පිළිවෙත එකල වන විට හොඳින් තහවුරුව තිබූ අතර 19වන සියවස දක්වා අඛණ්ඩව භාවිතා වුනි.
මෙම ක්‍රමය මැද පෙරදිග මුස්ලිම් ප්‍රදේශ වලද යොදා ගත් බව පෙනී යයි. 12 වන ශතවර්ෂයේ සංචාරකයෙකු වූ ගුරු පෙටාචියා, සෙල්ජුක් රජු විසින් පාලනය කරන ලද උතුරු මිසපොතෙමියාව හි නවාතැන් ගත් කාලය තුල මෙවැනි මරණ දඬුවමක් වාර්තා කළේය.
ජාත්‍යන්තර සංවිධාන සහකරුවන් ) ලෙස හඳුන්වනු ලබන ප්‍රධාන ජාත්‍යන්තර සංවිධාන පහක් සමග, රැම්සාර් සම්මුතිය සමීප ලෙස කටයුතු කරයි. ඒවා නම් , පරිසර සංරක්ෂණය සඳහා වූ අන්තර්ජාතික එකමුතුව ), ජාත්‍යන්තර ජල කළමණාකරන ආයතනය ), සහ යන සංවිධාන වෙයි.
1971 පෙබරවාරි 2 වන දින ඉරානයේ රම්සාර් හී, එරට පරිසර දෙපාර්තමේන්තුව විසින් පවත්වනු ලැබූ සමුළුවකට සහභාගී වූ ජාතීන් විසින්, මෙම සම්මුතිය මුල්ම වරට වැඩිදියුණු කොට ක්‍රියාත්මක කල යුතු දෙයක් ලෙස සම්මත කර ගන්නා ලදී. 1975 දෙසැම්බර් 21 වන දින සිට මෙම සම්මත කර ගත් ගිවිසුම, බලාත්මක කිරීම ආරම්භ වුණි.
මේ වන විට අන්තර්ජාතිකව වැදගත් වන ලොව පුරා වූ තෙත් බිම් කලාප 2,168 පමණ ප්‍රමාණයක් , රැම්සාර් තෙත් බිම් ලෙස නම් කොට තිබෙයි.
රැම්සාර් සම්මුතිය සතුව නිත්‍ය කාරක සභාවක්, විද්‍යාත්මක හා තාක්ෂණික සමාලෝචන කමිටුවක් සහ මහලේකම් කාර්යාලයක් පවතියි. මෙහි මූලස්ථානය ස්විට්සර්ලන්තයේ, හී පිහිටුවා තිබෙයි.
ශ්‍රී ලංකාවේ බූන්දල හා මාදු ගඟ අවට තෙත් බිම් ප්‍රදේශය, මෙම ගිවිසුමට යටත් මෙරට පවතින රැම්සාර් තෙත් බිම් කලාප වෙයි.
ඔහුගේ පළමු රංගනය සුපර් සික්ස් චිත්‍රපටය සමග සනිටුහන් විය. ඔහුගේ ඊලග චිත්‍රපටය වූ ප්‍රවේගය හි ඔහුගේ භූමිකාව වෙනුවෙන් හිරු ගෝල්ඩන් ෆිල්ම් සම්මානය 2015 වසරේ ජනප්‍රියම නළුවා, 2015 සරසවිය සම්මාන හි විශේෂ ජූරි සම්මානය, සහ සිව්වන දෙරණ සිනමා සම්මාන උළෙලේදී "2015 වසරේ ජනප්‍රියම නළුවා" සම්මානය දිනා ගත්තේය. හේමාල්
රූපවාහිනී වැඩසටහන් ඉදිරිපත් කරන්නෙකු ලෙස මුලින්ම ඉදිරිපත් කළේ හිරු ටීවී ඔස්සේ විකාශය වූ ‘‘ආයෙමත් ආදරයෙන්’’ රූපවාහිනී වැඩසටහනයි. ඔහු 2014 සිට 2015 දක්වා ස්වාධීන රූපවාහිනි ජාලයේ විකාශය වූ "ඊළඟට මොකද වෙන්නේ" ටෙලි නාට්‍යයේ රඟපෑවේය. 2021 දී ඔහු අසම ලියනගේ විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද කොළඹ ත්‍රාසජනක චිත්‍රපටයේ රඟපෑවේ සොරෙකුගේ ප්‍රධාන චරිතයයි.
රණසිංහ 1984 අගෝස්තු 25 දින මාතලේ හි උපත ලැබීය. ඔහුට වැඩිමහල් සහෝදරයන් දෙදෙනෙකු සහ එක් බාල සහෝදරයෙකු සිටී. ඔහුගේ මව විශාකා චිත්‍රාංගනී මැදිවක මෙන්ම ඔහුගේ පියා, සීයාද ආයුර්වේද විශේෂඥ වෛද්‍යවරුන් වේ. 2010 සැප්තැම්බර් 23 වැනිදා හේමාල් චිත්‍රපටයක රූගත කිරීම් කරමින් සිටියදී ඔහුගේ පියා සේනාරත්න රණසිංහ මිය ගියේය. ඔහු මාතලේ ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලයයෙන් ද්විතීයික අධ්‍යාපනය ලැබීය.
කලාව තමා තෝරාගත් වෘත්තිය කර ගැනීමට ගත් තීරණයට තම මව සහ පියා යන දෙදෙනාම සහයෝගය දැක්වූ බව ඔහු ප්‍රකාශ කර තිබෙනවා. රණසිංහ සටන් කලාව පිළිබඳ ප්‍රවීණයෙකු වන අතර එය ඔහු තම රංගන දිවියේ මේ වන විටත් භාවිතා කරන බව ඔහු පවසයි. පෞද්ගලික ආයතනයක රැකියාවේ නිරතව සිට ඇති අතර ඒ සමඟම නිරූපණ ක්ෂේත්‍රයට පිවිසීනි. පසුව සිය වෘත්තීය ලෙස මෙරට කලා ක්ෂේත්‍රය තෝරා ගන්නා ලදී.
2010 දී රණසිංහ මහතා මිස්ටර් ශ්‍රී ලංකා කිරුළ දිනූ අතර කොරියාවේ පැවති මිස්ටර් වර්ල්ඩ් 2010 හිදී ශ්‍රී ලංකාව නියෝජනය කළේය. මෙරට පැවැත්වෙන කොළඹ විලාසිතා සතිය සහ ශ්‍රී ලංකා මෝස්තර උළෙල සඳහාද ඔහු වාර්ෂිකව සහභාගී වෙයි. 2018 දී, ඔහු ශ්‍රී ලංකාවේ පීපල්ස් ලීසිං සහ ෆිනෑන්ස් සහ හි සන්නාම තානාපති ලෙස පත් කරන ලදී.
2009 දී ඔහු ස්පාඤ්ඤයේ "ද මොඩ්ල් ඔෆ් ද වර්ල්ඩ් " සඳහා සහභාගී වූ අතර, තරඟය අතරතුර 'මේල් මොඩ්ල් ඔෆ් ද වර්ල්ඩ් 2009' යන මාතෘකාව මෙන්ම 'බෙස්ට් ග්ලැමර් ' සහ 'බෙස්ට් කැට්වෝක් ' යන සම්මානයද දිනා ගත්තේය.
2011 දී ඔහු ස්වර්ණවාහිනී ඩාන්ස් ස්ටාර්ස් ඩාන්ස් තරඟයට සහභාගී විය. හේමාල් මාස ගණනක් තරඟ කිරීමෙන් පසු තරඟයේ පළමු අනුශූරතාවය දිනා ගත්තේය. ඔහු "හිරු සුපර් ඩාන්සර්" රියැලිටි තරඟයේ විනිශ්චයකරුවන් තිදෙනාගෙන් කෙනෙකු ලෙසද කටයුතු කරයි.
1978 දී සිසුන් 600 ක පමණ සංඛ්‍යාවකින් ඇරඹි මිශ්‍ර පාසලක්‌ වූ මෙය අද සිසුන් 4000කට ආසන්න සංඛ්‍යාවක්‌ අධ්‍යාපනය ලබන ප්‍රදේශයේ ප්‍රමුඛතම පිරිමි පාසල බවට පත්වී ඇත. එදා ආචාර්ය මණ්‌ඩලය වූයේ 15 දෙනෙකි. අද 140 කට ආසන්න ප්‍රමාණයක්‌ සිටිති. ප්‍රමාණාත්මකව ලැබූ දියුණුව . ගුණාත්මක අංශයෙන් ද විශිෂ්ට දියුණුවක්‌ ලබා ඇති බව විභාග ප්‍රතිඵල හා බාහිර ක්‍රියාකාරකම්වලින් ලබා ඇති ජයග්‍රහණවලින් පෙන්නුම් කරයි
මේ අනුව 1978 ජනවාරි මාසයේ නව පාසල ආරම්භ විය. එය මුලින් හැඳින්වූයේ මහරගම යෝජිත කනිෂ්ඨ විද්‍යාලය නමිනි. මේ වන විට මහරගම විද්‍යාකර විද්‍යාලයට ඇතුළත් කරගෙන සිටි 1 හා 2 ශ්‍රේණිවලට අයත් සිසුන් 600 ක්‌ පමණ හා ආචාර්ය මණ්‌ඩලය 15 ක්‌ පමණ නව පාසලට අනුයුක්‌ත කර අධ්‍යාපන කටයුතු ආරම්භ කරන ලදී. විදුහල්පතිනිය වශයෙන් විද්‍යාකර විද්‍යාලයේ සිට පැමිණි එල්. විඡේරත්න මහත්මිය කටයුතු කළාය.
5 වැනි ශ්‍රේණිය දක්‌වා පමණක්‌ පංති පැවැත්වීමේ අදහසින් මෙම පාසල ආරම්භ කළද පරිපාලනයේ උසස්‌ හැකියාවනුත් දරුවන්ගේ අධ්‍යාපන දක්‍ෂතාත්, දෙමාපියන්ගේ ප්‍රබල ඉල්ලීමත් නිසා මෙම පාසලට උසස්‌ පෙළ දක්‌වා විහිදී යැමට ඉඩ සැලසිණි. මේ අනුව 5 ශ්‍රේණිය ශිෂ්‍යත්ව විභාගය, අ.පො.ස. සා.පෙළ හා උසස්‌ පෙළ විභාගවලින් විශිෂ්ට ප්‍රතිඵල පෙන්වීමට අප සිසු දරු දැරියන් සමත් වූහ.
වසරින් වසර ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාව සීඝ්‍ර ලෙස වර්ධනය වූයෙන් තෙමහල් ගොඩනැඟිලි ඉදිවන්නට විය. එක්‌ තෙමහල් ගොඩනැඟිල්ලක්‌ සම්පූර්ණ වියදම් දරා දෙමාපියන් විසින් ඉදිකරවන ලදී. ආගමික නැඹුරුවක්‌ ලබාදීම සඳහා බුදුමැදුරක්‌ද සිසු කුසලතා ඔප්නැංවීම සඳහා එළිමහන් රංගපීඨයක්‌ ද ඉදිකරන ලදී.
මහරගම ප්‍රදේශයේ ළාබාලම පාසල වුවද, මේ අවට පාසල් 11 කට මූලිකත්වය දෙන පර්ෂද මූලස්‌ථ පාසල බවට මහරගම ජනාධිපති විද්‍යාලය පත්වූයේ එහි පරිපාලනයේ සුවිශේෂී දක්‍ෂතාවන් නිසා බව පැවසිය හැකිය.
මහරගම නගරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශය අධික ජන ප්‍රසාරණයකට ලක්‌වීම නිසා 70 දශකයේ අග භාගය වන විට ප්‍රශ්න රාශියකට මුහුණදීමට සිදුව තිබිණ.
සෛලය තුළ ක්ෂුද්‍ර න්‍යෂ්ටිය හා මහා න්‍යෂ්ටිය ලෙස න්‍යෂ්ටි වර්ග 2කි. මහා න්‍යෂ්ටිය ප්‍රෝටීන සංස්ලේෂණයටත්, පරිවෘත්තීය ක්‍රියා පාලනයටත් වැදගත් වේ. ක්ෂ්ද්‍ර න්‍යෂ්ටිය සංයුග්මනය නම් ලිංගික ප්‍රජනනයට වැදගත් වේ.
1909 වසරේ දී ප්‍රකාශයට පත් වූ කුඩා පොතක් තුලින් නියුබ්‍රොනර් මහතා කැමරා මාදිළි 5ක් ගැන විස්තර කර තිබේ. එහි සඳහන් වන පරිඳි,
ආරක්ෂක බලපත්රයෙහි විස්තර කර තිබූ 'ද්විත්ව කැමරාව' එකිනෙකට ප්‍රතිවිරුද්ධ දිශා දෙකකට යොමුවන කාච දෙකකින් යුක්ත විය. මෙමෙ කාචයක නාභිය දුර මිලිමීටර් 40ක් පමණ වන අතර තනි යතු පියනකින් යුක්ත විය. මෙමෙ කැමරාව භාවිතා කරමින් එකවිට තලීය කැඩපත් ඡායාරූප දෙකක් ගැනීමේ හැකියාව තිබිණි. තවද මෙහි කාල පමාව වායු රෝධක පද්ඩතිය විසින් හසුරුවනු ලැබීය.
මෙහි දැක්වෙන ත්‍රිමානේක්ෂ කැමරාවද ඉහත දැක්වෙන අංග වලින්ම යුක්ත වූ අතර වෙනසකට දැකියහැකි වුයේ එහි කාච දෙකම එක දිශාවකට යොමුවී තිබීමයි.
තවත් එක් මාදිලියක කැමරාව මලු ම්යිනහමකට සවි කරන ලදී. මෙහිදී කතුරු යාන්ත්‍රණයක් භාවිතයෙන් මෛනහම රැඳවූ අතර ඡායාරූපය ගන්නා තුරු ම්යිනහම ප්‍රසාරණය කල අතර ඉන් පසු ක්ෂණිකව එය ඝනීභුත කිරීම සිදුකරන ලදී. මෙය ඡායාරූ පලයෙහි සෙන්ටිමීටර් 6 සෙන්ටිමීටර් 9 ප්‍රමාණයේ විස්තාරණයක් ඇතිකිරිමට සමත්විය. මෙහි කාච නාභිය දුර මිලි මීටර් 85ක් විය.
තවත් එක මාදිලියක් වන පරිදර්ශක කැමරාවෙහි කාචයෙහි තනි යතු පියන අංශක 180ක භ්‍රමනයකින් ප්‍රතිස්ථාපනය කර තිබිණි. මෙමෙ මාදිලිය පසුකාලීනව නියුබ්‍රොනර් මහතා විසින් අලවිකරණය කිරීමට උත්සහ කරනු ලබූ ඩෝපල් ක්‍රීඩා පරිදර්ශක කැමරා වට මූලික අඩිතාලමද විය.මෙය ඡායාරූ පටලය මත සෙන්ටිමීටර් 3 සෙන්ටිමීටර් 8 ප්‍රමාණයේ පරිදර්ශක දර්ශනයක් නිර්මාණය කිරීමට සමත් වුනු නමුත් මෙම කැමරාව ශ්‍රේනික නිෂ්පාදය දක්වා ඉදිරියට යාමක් සිදුනොවිය.
ක්‍රෝන්බර්ග් හි පිහිටි ශ්ලොස් හෝටලයෙහි (පසුව එය එහි අයිති කරු වූ කයිස්රින් ෆ්‍රෙඩ්රිච් මහතා විසින් ශ්ලොස් ෆ්‍රෙඩ්රිචෝෆ් ලෙස නම් කරනු ලැබීය.) ඡායාරූපයක් ප්‍රසිද්ධියට පත්වූයේ ඡායාරූපය ගනු ලැබූ පරවියගේ තටුවෙහි අගිස්සවල් අහම්බෙන් එම ඡායාරූපයෙහි සටහන් වීම නිසාවෙනි. 1929 වසරෙදී මෙමෙ ඡායාරූපය කර්තෘ බලයද උල්ලංගනය කරමින් ජර්මානු සිනමාවේ සතිපතා විකාශය වන නිව්ස්රීල් හි විකාශය වූ බවටද වාර්තා වේ.
වොෂින්ටන් ඩී.සී. හි පිහිටි ජාත්‍යන්තර රහස් පර්යේෂක කෞතුකාගාරයේද මෙමෙ පළමු ලෝක යුද්ධියේදී භාවිතා වූ පණිවිඩ රැගෙන යන පරවියන් වෙනුවෙන් සහ ගුවනේදී ඡායාරූප ගනු ලැබූ පරවියන් වෙනුවෙන් කුඩා කුටියක් වෙන්ව පවතී.
වර්ෂ 1958 පෙබරවාරි මස 04 වන දින රාගම හාලිවින්ග්ස් ක්‍රිඩා සමාජය සමගින් සිය මංගල එල්ලේ තරගය ආරම්භ කල යක්කඩුව වීර ගාමිණි එල්ලේ ක්‍රීඩා සමාජය අඛණ්ඩව මේ දක්වා යක්කඩුව,නිවන්දම යන ප්‍රදේශයන්හි එල්ලේ ක්‍රිඩාවට ලැදි මහජනතාවගේ සහයොගය මත එල්ලේ ක්ෂේතයේ ඒ ශ්‍රේණියේ කණ්ඩායමක් ලෙස දක්ෂතා පෙන්වමින් සිටි.
ශ්‍රි ලංකා එල්ලේ සම්මේලනය මගින් මෙහෙයවන ලද 1973/1974 වර්ෂයන්හි පවත්වන ලද එල්ලේ ක්‍රීඩාවේ රන් කිරැල සේ සලකනු ලබන ජාතික එල්ලේ සූරතාවය එම වර්ෂයන් දෙකෙහිදී ලබා ගැනීමට හැකි විම මෙන්ම එක් පිලකට ඉනිම් දෙකක් හිමි තරගමාලාවන්හි ශුරතාවයන් කිහිපයක් ලබාගැනිමටත්,එම අනු ශූරතාවයන් කිහිපයක්ද ලබාගෙන ඇති අතර සුහද එල්ලේ තරගයන් විශාල සංඛ්‍යාවක් ජයග්‍රහණය කරමින් එල්ලේ ලෝකයේ නම් දරා ඇති ප්‍රභල කණ්ඩායමක් වශයෙන් හදුන්වා දිය හැක.
එමෙන්ම 1988 වර්ෂයේ දිවයිනේ ප්‍රථම වරට ආරාධිත ආධුණීක එල්ලේ තරග මාලාවක් සංවිධානය කිරිමේ ගෘරවය හිමි වන්නේද මෙම ක්‍රීඩා සමාජයටයි.ඩබ්ලිව් තෝබියස් පෙරේරා,ආර් වීරසිරි රණසිංහ,එස් ඒ අබේරත්න,මාර්ෂල් පෙරේරා,නිමල තිස්ස ජයසූරිය,ඉංදික නවරත්න,ගාමිණී නවරත්න,සුනිල් පෙරේරා,සාගර පෙරේරා,රැවන් චන්දන කලින් කලට මෙම කණ්ඩායම මෙහෙයවා ඇති නායකයින්ය.
වසර දහස්ගනනකට පෙර සිටම මිනිසුන් කාලගුණ අනාවැකි කීමට උත්සහ දරා තිබේ. ක්‍රි.පූ.650 කාලයේ විසූ අධිරාජ්‍යවාදියෙකු වූ බෙබෝලොනියස්,වලාකුළු වල ස්භාවය හා ජෝතිෂ්‍ය ඇසුරෙන් අනාවැකි කියූ බව වාර්ථා වේ.තවද ක්‍රි.පූ. 340 දී ඇරිස්ටෝටල් විසින් රචිත නම් ග්‍රන්ථයේ කාලගුණ රටාවන් පිළිබද විස්තර කර ඇත. පසුව විසින් රචිත කාලගුණ අනාවැකි සම්බන්ධ ග්‍රන්ථයක් " " නමින් රචනා කල අතර ක්‍රි.පූ.
300 පමණ වන විට ඉන්දීය තාරකා විද්‍යාඥයකු විසින් කාලගුණ අනාවැකි කීමේ ක්‍රමයක් ගොඩනගන ලදී.ක්‍රි.ව.904 දී ගේ හි වායුගෝලයේ වෙනස්කම් හා ග්‍රහ වස්තු,තාරකා වල වෙනස් වීම් මත පදනම්ව අනාවැකි කීමත් සද ගමන මත පදනම්ව වර්ශාපතනය පිළිබද අනාවැකි කීම සම්භාන්ධවත් සාකච්චා කෙරේ.
මෙම දත්ත භාවිතා කර කාලගුණික ආකෘති සැකසීම ආරම්භ කරනු ලබයි.අවිධිමත් කාලපරාස තුල සිදු කරන්නා වූ දත්ත අවශෝෂණය හා අරමුණු විශ්ලේෂණය තුලින් තත්ව පාලනයකින් යුත් ගණිත ඇලගෝරිදම ලබා ගත හැක.එම දත්ත කාලගුණ ආකෘතියේ ආරම්භක අවස්ථාව ලෙස සලකනු ලබයි.
වායුගෝලීය භෞතික විද්‍යාව හා ගති විද්‍යාවේ ඇති පොදු සමීකරණ ඇසුරෙන් මුලික සමීකරණ නිර්මාණය කර ඇත.දත්ත විශ්ලේෂණය තුලින් මෙම සමීකරණ නිර්මාණය කර ඇත.එක අවස්ථාවක කාලගුණික තත්වය ගෙන එය සමීඅරණය ඇසුරෙන් ආසන්න අනාගතයේ කාලයකදී කාලගුණය පිළිබද අනාවැකි ලබාගත හැක.පසුව එය ඇසුරෙන් නැවත නැවත සමීකරණය භාවිතා කර අපට අවශ්‍ය කාල සීමාව තුල කාලගුණ අනාවැකිය ලබාගත හැක.
1970 සහ 1980 අග භාගයේ ජෝන් කොල්මන් - හි ප්‍රථම කාලගුණ නිවේදකයා වූ අතර ඔහු කාලගුණ චන්ද්‍රිකා හා පරිඝනක ග්‍රැෆික් නිර්මාණ උපයෝගී කරගෙන අනාවැකි ඉදිරිපත් කිරීම සිදු කලේය .
1859 දී " " නැව විනාශයට පත් වීමට හේතු වූ බිහිසුනු කුණාටුව පිලිබඳ අනාවැකි පල කිරීමට ෆිට්ස්රෝයි ට හැකි විය. ඔහු කාලගුණ වාර්ථා සම්ප්‍රේශණය කිරීමට මධ්‍යස්ථාන 15ක් ඉදි කල අතර එමගින දිනපතා කාලගුණ අනතුරු ඇඟවීම් සිදු විය. නැව් සදහා අනතුරු ඇඟවීමේ මධ්‍යස්ථානයක් ප්‍රථම වරට 1861 හි පෙබරවාරි මාසයේ ආරම්භ කල අතර එයට විදුලි පණිවිඩ සන්නිවේදන ක්‍රමය භාවිතා කරන ලදී. එමෙන්ම 1863 දී ෆිට්ස්රෝයි විසින් " " නමින් ග්‍රන්ථයක් රචනා කල අතර එහි මේ පිලිබඳ වැඩි විද්‍යාත්මක කරුණු අන්තර්ගත වේ.
ප්‍රථම දිනපතා කාලගුණ වාර්ථාව 1861 අගෝස්තු මස 1 දින " " පුවත් පතේ පල වූ අතර ප්‍රථම කාලගුණ සිතියම එම වර්ෂයේම අගභාගයේදී නිර්මාණය කෙරුනි.1991 දී මහා බ්‍රිතාන්‍යය කාලගුණ සේවයක් වන " " විසින් ප්‍රථම නාවික කාලගුණ වාර්ථාව රේඩියෝ තරංග ආධාරයෙන් නිකුත් කිරීම ආරම්භ කෙරුනු අතර එමඟින් බ්‍රිතාන්‍යය අවට පවතින සැඩ සුලං හා කුනාටු පිලිබඳ අනතුරු ඇඟවීම සිදු කෙරිනි. ඇමෙරිකා එකසත් ජනපදයේ ප්‍රථම රේඩියෝ කාලගුණ අනාවැකිය 1925 දී එඩ්වඩ් බී රිච්අවුට් විසින් හි දී නිකුත් කෙරිනි. .
බරෝමිටරයෙහි පීඩනය සහ එහි පිඩනයට ඇති නැබුරුව භාවිතා කොට කාලගුණ අනාවැකි කීම 19වැනි සියවසේ සිට කරගෙන එනු ලැබිණි.පීඩනයේ විශාල වෙනසක් සිදු වීම,විශේෂයෙන්ම එහි අගය 3.5 ට වඩා වැඩි වීම මගින් කාලගුණයේ විශාල වෙනසක් අත් දැකිය හැකි විය.පීඩනයේ පහත වැටීම වැඩිනම් අඩු පීඩනයක් ලගවෙනවා යි සලකනු ලැබිණි.තවද වැසි ලැබීමේ වැඩි ඉඩකඩද තිබුණි.පීඩනයේ වැඩිවීම මගින් පැහැදිලි අහසක් බලපොරෝත්තු වුනි.
ප්‍රතිසම කාලගුණ අනාවැකි ප්‍රකාශ කිරීමේ ක්‍රමය තරමක සංකීර්ණ අනාවැකි ඉදිරිපත් කිරීමේ ක්‍රමයක් ලෙස හදුන්වනු ලබයි.එහිදී පසුගිය කාල සීමාව තුල පැවති කාලගුණ තත්වයන් විශ්ලේෂණය තුලින් අනාගත කාලගුණය පිලිබඳ අනාවැකි පල කිරීම සිදී කරනු ලබයි.මෙය සංකීර්ණ ක්‍රමයක් වනුයේ මෙහිදී අනාගත කාලගුණ අනාවැකියට අදාළ පුර්ණ ප්‍රතිසමයක් කලාතුරකින් පවතින බැවිණි.මෙය රටා හඳුනාගෙන සිදු කරන අනාවැකි ප්‍රකාශ කිරීමක් ලෙසද හදුන්වනු ලබයි.
බියුෆොඩ් විසින් සුළන් බල මානය හා කාලගුණ කේත ක්‍රමය නිර්මාණය කල අතර ඔහු එය තම ජීවිතය අනුස්මරනයට පාවිච්චි කලේය. එමෙන්ම ඔහු විසින් නිරවද්‍ය උදම් දර්ශකයක් නිර්මානය කල අතර ඔහුගේ මිතුරෙකු වූ විලියම් වෙවල් එය බ්‍රිතාන්‍ය වෙරළ ආරක්ෂක අංශයට වැඩිඩියුණු කරන ලදී.1854 දී රොබට් ෆිට්ස්රෝයි වෙළඳ මණ්ඩලයේ ප්‍රධානියෙකු ලෙස පත් වූ අතර ඔහු විසින් මුහුදෙහි කාලගුණ දත්ත රැස් කර එමගින් නැවියන්ට සේවයක් සිදු කලේය.
කාලගුණ අනාවැකි ප්‍රයෝජනයට ගන්නා විවිධ පිරිස් කොට්ටාශ සිටී.ඔවුනට තම ජීවිත හා දේපල ආරක්ෂා කරගැනීමට මෙම කාලගුණ ඇඟවීම් මහත් උපකාරී වේ.උෂ්ණත්වය හා වර්ෂාපතනය මත පදනම් වූ කාලගුණ අනාවැකි කෘෂිකර්මාන්තය සඳහා වැදගත් වන අතර එය වෙළඳපොල භාණ්ඩ මිල සඳහාද බලපානු ලබයි.තවද සාමාන්‍ය ජනතාව තම තමන්ගේ එදිනෙදා වැඩ කටයුතුවලදීද එලිමහන් ක්‍රියාකාරකම් කිරීමේදී හා ඒවා සංවිධානය කිරීමේදීද කාලගුණ අනාවැකි උපයෝගී කර ගනී.
1922 පළමු ලෝක යුද්ධයේ ගිලන් රථ රියෙදුරෙකු ලෙස සේවය කල ලෙවිස් ෆ්‍රී රිචඩ්සන් විසින් තම කරුණු හා අත්දකීම් අලලා " " නමින් ග්‍රන්ථයක් පල කළේය.එහිදී ඔහු තරල ගති විද්‍යාවේ එන සමීකරණ වල කුඩා පද වල අගයන් ගණනයේදී නොසලකා හැරිය හැකි බව ප්‍රකාශ කළේය.
වර්ෂ 1853දී විදුලි ලිපි යෙවීමේ ක්‍රමය සොයා ගැනීමෙන් පසුව නවීන කාලගුණ අනාවැකි ප්‍රකාශ කිරීමේ ක්‍රමය ආරම්භ වී ඇත. ඊට පෙර, දිනකට කාලගුණ වාරතාවක් යැවිය හැකි උපරිම දුර වූයේ සැත්පුම් 100ක් පමණය .නමුත් සාමාන්‍ය ඩුර වූයේ සැත්පුම් 40-75 පමණය .වර්ෂ 1840 අග භාගයේදී විදුලි ලිපි සොයා ගැනීමත් සමගම විශාල දුරකට උවද ක්ෂනිකව කාලගුණ වාර්ථා යැවීමට හැකි විය.
නවීන කාලගුණ අනාවැකි නිකුත් කිරීමේ ක්‍රමයේ නිර්මාතෘවරුන් ලෙස සැලකෙන්නේ රාජකීය නාවික හමුදාවේ නිලධාරී ෆ්රැන්සිස් බියුෆොඩ් සහ ඔහුගේ අනුගාමික රොබට් ෆිට්ස්රෝයි ය. මොවුන් දෙදෙනා එවක බ්‍රිතාන්‍යයේ බලවත් චරිත වූ අතර මොවුන් දියුණු කල විද්‍යාත්මක ක්‍රමවේදය බ්‍රිතාන්‍ය රාජකීය නාවික හමුදාව පිලිගත් අතර එය අද පවතින කාලගුණ අනාවැකි නිකුත් කිරීමේ පදනම ලෙස සලකනු ලබයි.
ඉදිරි පැය 6ක කාලය පිළිබද අනාවැකි පල කිරීම කෙටි කාලීන අනාවැකි පල කිරීම ලෙස හඳුන්වනු ලබයි.මෙම කාල සීමාව තුල මද වැසි තත්වයන් අකුණු සහිත කාලගුණික තත්වයන් පිලිබඳ වඩා නිරවද්‍ය අනාවැකි පල කල හැක.රේඩාර් දත්ත,චන්ද්‍රිකා දත්ත ඇසුරෙන් වඩා නිරවද්‍ය හා ඉක්මන් කාලගුණ අනාවැකි පැය කීපයක කාලයක් තුල ප්‍රකාශ කිරීමට මෙම ක්‍රමයෙන් හැකියාව පවතී.
කාලගුණ අනාවැකි ප්‍රකාශ කිරීමේ සරලම ක්‍රමය වනුයේ අද පවතින කාලගුණ තත්වය ඇසුරෙන් පසු දින කාලගුණය පුර්වකථනය කිරීමයි.මෙය වලංගු වන්නේ ස්ථාවර කාලගුණයක් පවතින ප්‍රදේශ වල නිවර්තන ප්‍රදේශ වල ගිම්හාන සමය පමණි.මෙම ක්‍රමය නිශ්චල කාලගුණික රටා මත දැඩි ලෙස රඳා පවතී.මෙම ක්‍රමය කෙටි කාලීන මෙන්ම දිගු කාලීන කාලගුණ අනාවැකි සඳහාද භාවිත කල හැක.
අතීත කාලගුණ අනාවැකි කීම එක් එක් සිදුවීම් නිරීක්ෂණය කිරීම හා කාලගුණික රටාවන් අධ්‍යනය කිරීම තුලින් සිදු විය.උදාහරණයක් ලෙස යම් දිනක හිරු රත් පැහැයෙන් බැස ගියහොත් පසු දින යහපත් කාලගුණයක් පවතින බව නිගමනය කළහ.මේවා කාලගුණය පිළිබද බහුශ්‍රුතයන්ගේ නිගමනයන්ය.නමුත්කාලයත් සමග මේවායේ සත්‍යතාවයක් නොමෙති බව තහවුරු විය.
විසින් ගුවන් පථ වල කාලගුණය සලකා ගුවන් නියමු වාර්ථාද , නැව් මාර්ග සලකා නාවික වාර්ථාද සපයනු ලබයි.පරීක්ෂණ ගුවන් යානා භාවිතා කර සිදු කරන නිරීක්ෂණ ගුවන් ගමන් තුලින් නිවර්තන සුළි කුණාටු සහිත ප්‍රදේශ සහ ශීත කාලයේදී මුහුදු සීමාවේ ගමන් කර පැවතිය හැකි කාලගුණික තත්වයන් පිළිබද දත්ත ලබා දෙයි.
ධරණකය, මැද කණේ පිහිටි කුඩා අස්ථිකා 3න් තුන්වෙනියට පිහීටි අස්ථියයි. එය උඩහලු හැඩැති අස්ථියක් වන අතර කුඩාම අස්ථිය ද වෙයි.
තවද එය අණ්ඩාකාර කවුලුව මතට බර වී පවතින අතර මණ්ඩලාකාර අස්ථිබන්ධනියකින් සම්බන්ධ වී ඇත. අධාරකයක් සහිතවූ, අණ්ඩාකාර කවුලුව මත දරන්නා වූ ධරණකය හිස කොටසින් නිඝාතියට කලම්ප වී ඇත.
මේ කී අස්ථි පූර්ව බාහු හා පසුපස බාහු වලින් සම්බන්ධ වී ඇත. ධරණකය හිස කොටසින් නිඝාතියට කලම්ප වී ඇත්තේ සුවිශේෂී වු සන්ධියකිනි. මිනිස් සිරුරේ ඇති කුඩාම අස්ථිය වන ධරණකය දළ වශයෙන් 3 2.5 මිමි පමණ වන අතර වැඩිම තරමින් හිසකෙස් මුලක විශාලත්වය සහිතයි.
ධරණකය යනු මිනිසාගේ සහ අනෙකුත් ක්ෂීරපායී සත්වයින්ගේ කණේ පිහිටි, ඇතුල් කණට ශබ්දය සන්නයනය කරන්නා වූ අස්ථියයි. උඩහලු හැඩැති මෙම අස්ථිය මැද කණේ පිහිටි කුඩා අස්ථි 3නෙන් 1කි. ධරණකය කම්පන ලබා ගන්නේ ආංශික වශයෙන් සම්බන්ධ වූ නිඝාතියෙනි. පසුව කම්පන අණ්ඩාකාර කවුලුව තෙක් සම්ප්‍රේශනය කරනු ලබයි.
මිනිස් සිරුරේ ඇති කුඩාම සහ සැහැල්ලුම අස්ථිය වනුයේ මැද කණේ ඇති ‘ධරණකය’ අස්ථිය වේ. එය නිඝාතියට සමාන්තර වශයෙන් පිහිටයි.
ධරණකය ක්ෂීරපායී සතුන් සතු කුඩා අස්ථිකා 3නෙන් 1කි. ක්ෂීරපායී වන, සිව්පා සතුන්ගේ ධරණක අස්ථියට සමානව හැසිරෙන අස්ථිය ලෙස කොලුමෙලාව සැලකිය හැකි අතර උරගයන්ගේ ද ධරණක අස්ථිය කොලුමෙලාව වෙයි. මත්සයයන්ගෙ ධරණක අස්ථියට සමානව හැසිරෙන අස්ථිය හොයොමන්ඩිබියුලය කරමල ආරුක්කුවෙන් හෝ හනු වලින් ආධාරක කරගනී. මෙය මත්සය කුලය අනුව වෙනස් වෙයි. ස්වභාවයෙන් ගත් කල මෙම පැහැදිලි කිරීම උභයජීවීන්ටද ගැලපෙයි.
මානව වර්ගයාගේ විකසනයදී එකිනෙකට වෙනස් අවධි වල ධරණකයේ විශාලත්වය සාපේක්ෂව සමාන වේ. පුද්ගලයින් 0.01%-0.02% ප්‍රතිශතයක ධරණීය රක්තවාහිනිය පසු කල කාලය සමග පිරිහී නොයන අතර මධයය ද්‍රය ලෙස පවතියි. මේ හේතුවෙන් වික්‍රුති කණ තුල ස්පන්ද ශබ්ද ඇසීමට හෝ කිසිදු වෙනස්කමක් නොපෙන්වයි. කලාතුරකින් ධරණකය නොපිහිටීම සිදුවිය හැක.
නිඝාතිය හා මැද කණ අතර පිහිටන ධරණකය නිඝාතිය සිට අණ්ඩාකාර කවුලුව තෙක් ධ්වනි කම්පන සම්ප්‍රේශනය කරයි. අනතුරුව තුනි පටලයෙන් වැසුනු ඇතුල් කණ විවර වෙයි. ධරණකය වක්ත්‍රිය ස්නා‍‍යුව මගින් සුසන්නායු වී ඇති ධරණීය පේශීය මගින් ස්ථායිකරණය වී ඇත.
ධරණකයේ විකසනය ඇරඹෙන්නේ කලල අවදියේ සයවන සතිය සිට අටවන සතිය දක්වා වූ කාලයේ 2වන ග්‍රසණිකා වක්‍රයේදීය.කලල අවස්ථාවේ ධරණීය රක්තවාහිනිය හේතුවෙන් ඇතිවන ධරණකයේ මධ්‍යය සිදුර පසු කල කාලය සමග පිරිහී යයි.
කොබෝල්ට් සොයා ගැනීමේ ගෞරවය හිමි වන්නේ ස්වීඩන් ජාතික රසායඥ ජොර්ජ් බ්‍රැන්ඩිට් හටය. ඔහු විසින් මෙය බිස්මත් හා අනෙකුත් සාම්‍ප්‍රදායික ලෝහවලට වෙනස් නව මූලද්‍රව්‍යයක් ලෙස පෙන්වා දුන් අතර එය "අර්ධ ලෝහයක්" ලෙස හැදින්වීය. වීදුරුවල නිල් වර්ණය අැති වුයේ බිස්මත් නිසා නොව කොබෝල්ට් සංයෝගයන් නිසා බව පෙන්වා දීමට ද ඔහු සමත් විය. ප්‍රාග් එ‍ෙතිහාසික යුගයේ සිට සොයා ගත් ප්‍රථම ලෝහය බවට කොබෝල්ට් පත් වේ.යකඩ, රත්‍රන්, තඹ, රිදී, රසදිය, ටින්,ඊයම්, බිස්මත් වනි අනෙකුත් ලෝහ පිලිබද එවන් වාර්තාවක් තවමත් හමු වී නොමත.
1938දී ජෝන් ලිවින්ගුඩ් හා ග්ලේන් ටි.සීබෝග් කොබෝල්ට්-60 සමස්ථානිකය සොයා ගත්හ. විකිරණශීලී බීටා ක්ෂය වීම තුළ සමානතා උල්ලංඝනය සනාථ කිරීම් සදහා කොලොම්බියා ව්ශ්ව විද්‍යාලය විසින් මෙම සමස්ථානිකය ප්‍රකට ව යොදා ගැනිණ.
2වන් ලෝක යුද්ධයෙන් පසු හමුදාමය කටයුතු සදහා අවශ්‍ය කොබෝල්ට් ලෝපස්වල කිසිදු හිගයක් සිදු නොවන බවට සහතික කර ගැනීමට අැමරිකානු රජයට අවශ්‍ය විය .එහෙයින් ඔවුන් අැමරිකානු බල සීමාව තුල කොබෝල්ට් ගවේෂණයක් සිදු කල අතර එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස අයිඩෝහි කදුවැටියක පසෙක ඉතා හොඳ කොබෝල්ට් ආකරයක් සොයා ගත්හ. කලේරා කැණීම් ආයතනයට එහි නිෂ්පාදන කටයුතු භාර විය.
කොබෝල්ට් යනු යන රසායනික සංකේතයෙන් යුත් පරමාණුක ක්‍රමාංකය 27 වන රසායනික මූලද්‍රව්‍යයකි. පෘථිවි පෘෂ්ඨයේ අැති කොබෝල්ට්, රසායනික සංයෝග තත්ත්වයෙන් පමණක් හමු වේ. ඔක්සිහාරක ලෝහ උණු කිරීමෙන් නිපදවන මෙම මූලද්‍රව්‍යය ඝන,ප්‍රභාවත් ,රිදී-අළු පැහැති ලෝහයකි.
කොබැලමින් යන නාමයෙන් හදුන්වන එන්සයිමයන්ගේ ක්‍රියාකාරී කේන්ද්‍රය කොබෝල්ට් වන අතර ඒ සදහා හොදම උදාහරණය ලෙස විටමින් බී12 හැදින්විය හැක.එසේම කොබෝල්ට්හි අනෛන්ද්‍රිය ආකාරය බැක්‍ටීරියා, අැල්ගි හා දිලීර සදහා ක්‍රියාකාරී පෝෂකයක් ද වෙයි.
කොබෝල්ට් නිශ්චිත ගුරුත්වය 8.9ක් හා කියුරි උෂ්ණත්වය 1115 වන යකඩ මෙන් 2/3ක පාරගම්‍යතාවයක් අැති පෙරෝචුම්භකත්ව ලෝහයකි. ලෝහ කොබෝල්ට් සතුව හා යන ස්ඵටික ස්වරූප 2ක් පවතින අතර හා අතර සංක්‍රමණ උෂ්ණත්වය 450 වේ. නමුත් මෙම ස්වරූප 2 අතර ශක්ති වෙනස ඉතා කුඩා බැවින් ස්වරූප 2 අතර අහඹු සංක්‍රමණ සාමාන්‍යයෙන් සිදු වේ.
කොබෝල්ට්හි ඔක්සයිඩ කිහිපයක් අැත. කොළ පැහැති කොබෝල්ට් ඔක්සයිඩ්හි ඝන ස්ඵටික ව්‍යුහයක් අැති අතර ජලය හා ඔක්සිජන් සමග පහසුවෙන් ඔක්සිකරණය කිරීමෙන් දුඔුරු පැහැති කොබෝල්ට් හයිඩ්‍රොක්සයිඩ් 3) සාදයි. , 600–700 උෂ්ණත්වයේදී ඔක්සිකරණය කිරීමෙන් නිල් පැහැ කොබෝල්ට් ඔක්සයිඩ් සාදයි. එමෙන්ම කලු පැහැ කොබෝල්ට් ඔක්සයිඩ් ද කොබෝල්ට් හි තවත් ඔක්සයිඩයක් වේ. කොබෝල්ට් හි ඔක්සයිඩ පහල උෂ්ණත්වයේ දී ප්‍රතිෆෙරෝචුම්භක වෙයි. හා 34 ද මැග්නටයිට් වලට සමානකම් දක්වන +2 හා +3 ඔක්සිකරණ අංක අැති කොබෝල්ට්හි ඔක්සයිඩ වේ.
කොබෝල්ට් හි ප්‍රධාන කැල්කොජනයිඩ වන්නේ කලු පැහැ කොබෝල්ට් සල්ෆයිඩ් ,කොබෝල්ට් සල්ෆයිඩ් හා පෙනට්ලැන්ඩයිට් යි.
කොබෝල්ට් හි ඩයිහේලයිඩ 4ක් අත. ඒවා නම් කොබෝල්ට් ෆ්ලෝරයිඩ් ,කොබෝල්ට් ක්ලෝරයිඩ් ,කොබෝල්ට් බ්‍රෝමයිඩ් , කොබෝල්ට් අයඩයිඩ් වේ.
මෙම හේලයිඩ නිර්ජ්ලීය හා ජලීය තත්ත්වයන්ගෙන් හමු වේ.නිර්ජලීය ඩයික්ලෝරයිඩ නිල් පැහැ වන අතර සජල සයෝගය රතු පැහැ වේ.මෙහි ඔක්සිකරණ ප්‍රතික්‍රියාව,
+ - 2+ හි විභවය +1.92 වන අතර එය ක්ලෝරීන් ක්ලෝරයිඩ් බවට පත් වීමේ ප්‍රතික්‍රියාවේ විභවය වන +1.36ට වඩා වැඩිය.එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස කොබෝල්ට් ක්ලෝරයිඩ් ලෙස සංයෝගයක් නොසෑදේ.නමුත් ෆ්ලෝරීන් ෆ්ලෝරයිඩ් බවට ඔක්සිහරණය වීමේ විභවය +2.87ක් වන වැඩි අගයක් නිසා ඉතා සුලු වශයෙන් අැති කොබෝල්ට් හි සංයෝගයන් අතරට කොබෝල්ට් ෆ්ලෝරයිඩ් එක් වෙයි.
කොබෝල්ට් හි ප්‍රධාන ලෝපස් වන්නේ කොබෝල්ටයිට්, එරිත්‍රයිට්, ග්ලුකොඩොට්, හා ස්කූටරුඩයිට්ය. නමුත් කොබෝල්ට් බොහෝ ප්‍රමාණයක් ලබා ගන්නේ කොබෝල්ට් ලෝපස් කැණීමෙන් නොව නිකල් හා තඹ කැණීමේ අතුරුඵලයක් ලෙස සෑදෙන කොබෝල්ට් සංයෝග ඔක්සිහරණයෙනි.
බ්‍රිතාන්‍යය භූ විද්‍යා සමීක්ෂණයන්ට අනුකූලව 2005 වර්ෂයේ දී ලෝක කොබෝල්ට් නිෂ්පාදනයේ 40%ක ප්‍රමාණයක් කොංගෝ ජනරජයේ කටන්ගා පලාතේ වූ තඹ ආකර හීමි කරගෙන තිබ්ණි. මේ නිසා කොබෝල්ට් මිල ගණන් කෙරෙහි කොංගෝ ජනරජයේ දේශපාලන තත්ත්වයෙන් බලපෑම් එල්ල විය.
මධ්‍යම අප්‍රිකානු කැණීම් හා ගවේෂණ සමාගම කටන්ගා හි ක්‍රියාත්මක කල මුකොන්දෝ කදු ව්‍යාපෘතිය ලෝකයේ විශාලම කොබෝල්ට් සංචිතය වන්නට අැත. 2008 වසරේ ලෝකයේ කොබෝල්ට් නිෂ්පාදනයෙන් 1/3ක් මෙමගින් නිපද වූ බව තක්සේරු කර තිබේ.
විවිධකොබෝල්ට් සංයෝග ඔක්සිකාරක උත්ප්‍රේරක ලෙස රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවලදී යොදා ගනී. සයිලීන් ටෙරිප්තැලින් අම්ලය බවට පත් කිරීමේ දී කොබෝල්ට් අැසිටේට් උත්ප්‍රේරකයක් ලෙස යොදා ගනී. කොබෝල්ට් කාබොක්සිලේට නියමානුකූල උත්ප්‍රේරකයයන්ය. ඒවා තීන්ත, වාර්නිෂ් හා පින්තාරුවලදී ශෝෂණ සාධකයක් ලෙස යොදා ගනී.මෙම කාබොක්සිලේට වානේ බැදි ටයරවල වානේ හා රබර් අතර අැලීම වැඩි කිරීම සදහා ද භාවිතා කරයි.
කාබන් මොනොක්සයිඩ සම්බන්ධ ප්‍රතික්‍රියාවලදී කොබෝල්ට් උත්ප්‍රේරක ඉතා වැදගත්ය. හයිඩ්‍රොකාබන් ඉන්ධන මගින් හයිඩ්‍රජන් නිපදීමේ දී කොබෝල්ට් ඔක්සයිඩ ආශ්‍රිත උත්ප්‍රේරක භාවිතා කරයි.කාබන් මොනොක්සයිඩ ද්‍රව ඉන්ධනවලට හයිඩ්‍රජනීකරණයේදී ද කොබෝල්ට් උත්ප්‍රේරකයක් ලෙස යොදා ගැනේ.
ලිතියම් අයන බැටරි කැතෝඩ සදහා ලිතියම් කොබෝල්ට් ඔක්සයිඩ් බහුලව යොදා ගනී. එය ලිතියම් අන්තර්ස්ථාපනය කර තිබෙන කොබෝල්ට් ඔක්සයිඩ් ස්තර මගින් තනා අැත. බැටරි විසර්ජනයේදී ස්තර අතර ස්ථාපනය කර අැති ලිතියම්,ලිතියම් අයන බවට පත් වී නිදහස් වෙයි. නිකල්-කැඩ්මියම් හා නිකල් මෙටල් හයිඩ්‍රයිඩ් බැටරි තුලද කොබෝල්ට් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් අඩංගුය.