polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
තඹ, යකඩ, මැංගනීස්, රන්, කැසිටරයිට් සහ පොස්පේට් කැණීම් සිදු වේ. මෙම මෙහෙයුම් රැකියා සපයන අතර ජාත්‍යන්තර ආධාර උත්පාදනය කරයි. දකුණු අප්‍රිකාව, මාලි සහ ඝානාවට පසුව, බර්කිනා ෆාසෝ අප්‍රිකාවේ සිව්වන විශාලතම රන් නිෂ්පාදකයා බවට පත් කරමින්, රන් ආකර ස්ථාන හයකින් 2011 දී රන් නිෂ්පාදනය 32% කින් වැඩි විය.
ඉහළ වෝල්ටා ජනරජය ප්‍රංශ ප්‍රජාව තුළ ස්වයං පාලන යටත් විජිතයක් ලෙස 1958 දෙසැම්බර් 11 දින පිහිටුවන ලදී. ඉහළ වෝල්ටා යන නම වෝල්ටා ගඟේ ඉහළ ප්‍රදේශය දිගේ ජාතියේ පිහිටීම හා සම්බන්ධ වේ. ගඟේ අතු ගංගා තුන කළු, සුදු සහ රතු වෝල්ටා ලෙස හැඳින්වේ. මේවා කලින් ජාතික කොඩියේ වර්ණ තුනෙන් ප්‍රකාශ විය.
දෙවන ලෝක සංග්‍රාමයේ අවසානයෙන් පසුව ඇති වූ දැඩි යටත් විජිත විරෝධී උද්ඝෝෂණ සමයේදී ප්‍රංශය මෙම වෙනස ආපසු හැරවිය. 1947 සැප්තැම්බර් 4 වන දින, එය ප්‍රංශ සංගමයේ කොටසක් ලෙස එහි පෙර මායිම් සමඟ ඉහළ වෝල්ටා ජනපදය නැවත පණ ගැන්වීය. ප්‍රංශ ජාතිකයන් සිය ජනපද යුරෝපීය මහාද්වීපයේ ප්‍රංශයේ අගනගරයේ දෙපාර්තමේන්තු ලෙස නම් කරන ලදී.
ප්‍රංශ රජය අවසානයේ ව්‍යාපාරය මර්දනය කළ නමුත් පරාජයන් විඳීමෙන් පසුවය. කැරැල්ල මැඩපැවැත්වීම සඳහා රට තුළට යැවීම සඳහා එහි යටත් විජිත ඉතිහාසයේ විශාලතම ගවේෂණ බලකාය සංවිධානය කිරීමට ද එයට සිදු විය. ඩෝරි කලාපයේ ටුවාරෙග් සහ මිත්‍ර කණ්ඩායම් ආන්ඩුව සමඟ සටන් විරාමය අවසන් කළ විට සන්නද්ධ විපක්ෂය සහේලියන් උතුර විනාශ කළේය.
හි දකුණු සහ වම් කන්ඩායම් අතර ගැටුම් වර්ධනය විය. වාමාංශික නායක කපිතාන් තෝමස් සංකාරා 1983 ජනවාරි මාසයේදී අගමැති ලෙස පත් කරන ලද නමුත් පසුව අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී. කපිතාන් බ්ලේස් කොම්පෝරේ විසින් මෙහෙයවන ලද ඔහුව නිදහස් කර ගැනීමට දරන උත්සාහය 1983 අගෝස්තු 4 වන දින හමුදා කුමන්ත්‍රණයක් ඇති කළේය.
කොම්පෝරේ පරිපාලනය එහි බලතල සමහරක් කලාප සහ නාගරික අධිකාරීන් වෙත බෙදා හැරීමෙන් බලය විමධ්‍යගත කිරීමට කටයුතු කර ඇත. එහෙත් දේශපාලඥයින් කෙරෙහි පුලුල්ව පැතිරුනු අවිශ්වාසය සහ බොහෝ නිවැසියන්ගේ දේශපාලන මැදිහත් වීමක් නොමැතිකම මෙම ක්‍රියාවලිය සංකීර්ණ කළේය. මෙය දෙමුහුන් විමධ්‍යගත කිරීමක් ලෙස විචාරකයෝ විස්තර කළහ.
පළමු ලෝක සංග්‍රාමයේ යුරෝපීය පෙරමුණු සඳහා සෙනගාලියානු රයිෆල් බලඇණිවල භූමියේ කෙටුම්පත්කරුවන් සහභාගී විය. 1915 සහ 1916 අතර, වර්තමාන බුර්කිනා ෆාසෝ හි බටහිර කොටසේ දිස්ත්‍රික්ක සහ මාලි මාලියේ නැගෙනහිර මායිම යටත් විජිත ආන්ඩුවට වඩාත්ම වැදගත් සන්නද්ධ විරුද්ධත්වයේ වේදිකාව බවට පත්විය: වෝල්ටා-බානි යුද්ධය.
2014 ජූනි වන විට ප්‍රධාන ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ වන ඔවාගඩෝගු ගුවන් තොටුපළ බටහිර අප්‍රිකාවේ මෙන්ම පැරිස්, බ්‍රසල්ස් සහ ඉස්තාන්බුල් හි බොහෝ ගමනාන්ත වෙත නිතිපතා ගුවන් ගමන් සැලසුම් කර ඇත. අනෙක් ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ වන බොබෝ ඩියුලස්සෝ ගුවන්තොටුපළට ඔවාගඩෝගුසහ අබිඩ්ජන් වෙත ගුවන් ගමන් ඇත.
ඉහළ වෝල්ටා යන පැරණි නාමය රට හරස් කරන ගංගා තුනකට ණයගැතියි: කළු වෝල්ටා , සුදු වෝල්ටා සහ රතු වෝල්ටා . කළු වෝල්ටා යනු වසර පුරා ගලා යන රටේ එකම ගංගා දෙකෙන් එකක් වන අතර අනෙක නිරිත දෙසින් ගලා යන කොමෝයි. නයිජර් ගංගා ද්‍රෝණිය ද රටේ මතුපිටින් 27%ක් ජලය බැස යයි.
මධ්‍යතන යුගයේදී, මොසී විසින් ටෙන්කොඩෝගෝ, යාටෙන්ගා, සැන්ඩෝමා සහ ඔවාගඩෝගු ඇතුළු වෙනම රාජධානි කිහිපයක් ස්ථාපිත කරන ලදී. 1328 සහ 1338 අතර කාලය තුළ මොස්සි රණශූරයන් ටිම්බක්ටු වෙත කඩා වැදුණු නමුත් 1483 දී මාලි හි කෝබි සටනේදී සොන්හායි හි සෝනි අලි විසින් මෝසි පරාජය කරන ලදී.
ප්‍රබල පාලක සමෝරි ටූරේගේ හමුදාවන්ට එරෙහිව ගැටුමක් ඇති වූ නැගෙනහිර සහ බටහිර ප්‍රදේශ 1897 දී ප්‍රංශ ආක්‍රමණයට යටත් විය. 1898 වන විට බුර්කිනා ෆාසෝට අනුරූප වූ භූමි ප්‍රදේශයෙන් බහුතරය නාමිකව යටත් කර ගන්නා ලදී. කෙසේ වෙතත්, බොහෝ කොටස්වල ප්‍රංශ පාලනය අවිනිශ්චිතව පැවතුනි.
ප්‍රංශ ඉහළ වෝල්ටා 1919 මාර්තු 1 දින පිහිටුවන ලදී. ප්‍රංශ සන්නද්ධ නැගිටීමක් නැවත ඇති වේ යැයි බිය වූ අතර ඊට අදාළ ආර්ථික සලකා බැලීම් ද විය. එහි පරිපාලනය ශක්තිමත් කිරීම සඳහා, යටත් විජිත ආන්ඩුව ඉහළ සෙනගල් සහ නයිජර් වලින් වත්මන් බුර්කිනා ෆාසෝ ප්‍රදේශය වෙන් කළේය.
2011 බුර්කිනාබේ විරෝධතා යනු කොම්පෝරේ ඉල්ලා අස්වීම, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ප්‍රතිසංස්කරණ, හමුදා සහ රාජ්‍ය සේවකයින් සඳහා ඉහළ වැටුප් සහ ආර්ථික නිදහස ඉල්ලා සිටි ජනප්‍රිය විරෝධතා මාලාවකි. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ආණ්ඩුකාරවරුන් වෙනුවට රාජ්‍ය සේවකයන්ගේ වැටුප් වැඩි කරන ලදී.
කුමන්ත්‍රණය සංකාරා බලයට ගෙන ආ අතර ඔහුගේ රජය විශාල එන්නත්, යටිතල පහසුකම් වැඩිදියුණු කිරීම්, කාන්තා අයිතීන් පුළුල් කිරීම, ගෘහස්ථ කෘෂිකාර්මික පරිභෝජනය දිරිගැන්වීම සහ කාන්තාරකරණ විරෝධී ව්‍යාපෘති ඇතුළත් විප්ලවීය වැඩසටහන් මාලාවක් ක්‍රියාත්මක කිරීමට පටන් ගත්තේය.
ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල සෞඛ්‍ය සේවා සඳහා ප්‍රවේශය බෙහෙවින් සීමිත වන අතර දරුවන්ගේ පෝෂණ අවශ්‍යතා පිළිබඳ දැනුවත්භාවය සහ අධ්‍යාපනය අඩු බැවින්, මෙම ඉහළ ආහාර අනාරක්ෂිත භාවය සහ ඒ ආශ්‍රිත බලපෑම් නාගරික ජනතාව හා සසඳන විට ග්‍රාමීය ජනතාව තුළ ඊටත් වඩා බහුලව දක්නට ලැබේ.
ආදිවාසී ජනගහනය බෙහෙවින් වෙනස් කොට සැලකීමට ලක් විය. නිදසුනක් වශයෙන්, අප්‍රිකානු ළමයින්ට බයිසිකල් පැදීමට හෝ ගස් වලින් පලතුරු නෙලීමට ඉඩ නොදී, යටත් විජිතවාදීන්ගේ දරුවන් සඳහා වෙන් කර ඇති "වරප්‍රසාද". මෙම රෙගුලාසි උල්ලංඝනය කිරීම දෙමාපියන් සිරගත කළ හැකිය.
සංකාරාගේ රජය විප්ලවය සඳහා වූ ජාතික කවුන්සිලයෙන් සමන්විත වූ අතර, එහි සභාපති ලෙස සංකාරා, සහ විප්ලවයේ ආරක්ෂාව සඳහා ජනප්‍රිය කමිටු පිහිටුවන ලදී. විප්ලවයේ පුරෝගාමීන් තරුණ වැඩසටහන ද පිහිටුවන ලදී.
බුර්කිනා ෆාසෝ හි දේශපාලන නිදහස දැඩි ලෙස සීමා කර ඇත. මාධ්‍යවේදීන්ට සහ සමාජයේ අනෙකුත් දේශපාලනිකව ක්‍රියාකාරී සාමාජිකයින්ට එරෙහිව රාජ්‍ය අනුග්‍රහය දක්වන ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියා රාශියක් සම්බන්ධයෙන් මානව හිමිකම් සංවිධාන කොම්පෝරේ පරිපාලනය විවේචනය කර තිබුණි.
සංශෝධිත වචනවල ඇතැම් අයිතිවාසිකම් ද අන්තර්ගත කර ඇත: පානීය ජලය සඳහා ප්‍රවේශය, යහපත් නිවාස සඳහා ප්‍රවේශය සහ සිවිල් අකීකරුකම සඳහා ඇති අයිතිය පිළිගැනීම. යෝජිත පාඨය අනුමත කිරීම පාර්ලිමේන්තුවේ විරුද්ධ පක්ෂ ප්‍රතික්ෂේප කළ නිසා ජනමත විචාරණය අවශ්‍ය විය.
16 වැනි සියවසේ මුල් භාගයේදී සොන්හායි අද බුර්කිනා ෆාසෝ ප්‍රදේශයට වහල් වැටලීම් රාශියක් සිදු කළේය. 18 වන ශතවර්ෂයේදී ග්විරිකෝ අධිරාජ්‍යය බොබෝ ඩියුලස්සෝ හි ස්ථාපිත කරන ලද අතර ඩියන්, ලෝබි සහ බිරිෆෝර් වැනි ජනවර්ග කළු වෝල්ටාව ඔස්සේ පදිංචි විය.
බුර්කිනා ෆාසෝ හි දුම්රිය ප්‍රවාහනය කායා සිට අයිවරි කෝස්ට් හි අබිඩ්ජාන් දක්වා ඔවාගඩෝගු, කූඩෝගු, බොබෝ ඩියුලස්සෝ සහ බැන්ෆෝරා හරහා දිවෙන තනි මාර්ගයකින් සමන්විත වේ. සිතාරයිල් මාර්ගය ඔස්සේ සතියකට තුන් වතාවක් මගී දුම්රියක් ධාවනය කරයි.
අගමැතිවරයා රජයේ ප්‍රධානියා වන අතර ජාතික සභාවේ අනුමැතිය ඇතිව ජනාධිපතිවරයා විසින් පත් කරනු ලැබේ. ජනාධිපතිවරයා විසින් පත් කිරීම සඳහා කැබිනට් මණ්ඩලයක් නිර්දේශ කිරීමේ වගකීම ඔහු සතුය. පෝල් කබා තිබා 2016 මුලදී අගමැති ලෙස පත් කරන ලදී.
මෝසි රාජධානිවල අශ්වාරෝහක බලගතු මාලි අධිරාජ්‍යයට එරෙහිව පවා සතුරු ප්‍රදේශයට ගැඹුරින් වැටලීමේ ප්‍රවීණයන් විය. 1892 අප්‍රේල් මාසයේදී ප්‍රංශ ගවේෂක ලුවී-ගුස්ටාව් බිංගර් සියාට ඇතුළු වීම සන්නද්ධ මිනිසුන් වළක්වයි.
සියලුම විදේශිකයන් සහ පුරවැසියන් ඡායාරූප හැඳුනුම්පත්, හෝ වෙනත් ආකාරයේ හඳුනාගැනීම් හෝ දඩයකට මුහුණ දීමට අවශ්‍ය වන අතර, ඔටෝ, බුෂ්-ටැක්සි හෝ බස්රථවල ගමන් කරන පුද්ගලයන් සඳහා පොලිස් ස්ථාන හඳුනාගැනීමේ පරීක්‍ෂණ සාමාන්‍ය දෙයක් වේ.
2020 ජුලි 8 වෙනිදා, හියුමන් රයිට්ස් වොච් වාර්තාවකින් අවම වශයෙන් සිරුරු 180ක් සහිත සමූහ මිනීවළවල් හෙළිදරව් වීමෙන් පසුව, උතුරු බුර්කිනා ෆාසෝහි සොල්දාදුවන් ජිහාඩ්වාදීන්ට එරෙහිව සටන් කරමින් සිටියදී සොයා ගන්නා ලදී.
බුර්කිනා ෆාසෝ 5 සහෙල්, සහෙල්-සහරාන් ජනපද ප්‍රජාව, ලා ෆ්‍රැන්කොෆෝනි, ඉස්ලාමීය සහයෝගිතා සංවිධානය සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජිකයෙකි. එය දැනට සහ අප්‍රිකානු සංගමයෙන් අත්හිටුවා ඇත.
බුර්කිනා ෆාසෝ යනු අප්‍රිකාවේ ව්‍යාපාර නීතිය සමගි කිරීම සඳහා වූ සංවිධානයේ සාමාජිකයෙකි. රට එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, ජාත්‍යන්තර මුල්‍ය අරමුදල, ලෝක බැංකුව සහ ලෝක වෙළඳ සංවිධානයට ද අයත් වේ.
ඔවාගඩෝගු අසල සග්ටූලි හි මෙගාවොට් 33ක සූර්ය බලාගාරයක් 2017 නොවැම්බර් මස අගදී අන්තර්ජාලයට පැමිණියේය. එය ඉදිකරන විට එය බටහිර අප්‍රිකාවේ විශාලතම සූර්ය බලශක්ති පහසුකම විය.
ප්‍රංශ සහාය ඇතිව, බ්ලේස් කොම්පෝරේ 1987 දී කුමන්ත්‍රණයකින් බලය අල්ලා ගත්තේය. ඔහු කුමන්ත්‍රණයෙන් මිය ගිය ඔහුගේ දිගුකාලීන මිතුරා සහ සගයා වූ තෝමස් සංකාරා බලයෙන් පහ කළේය.
බුර්කිනා ෆාසෝ හි වර්ධන වේගය ඉහළ මට්ටමක පවතින නමුත් එය දූෂණය සහ මාලි සහ නයිජර් වෙතින් ත්‍රස්තවාදී කණ්ඩායම්වල ආක්‍රමණ වලින් දිගින් දිගටම පීඩා විඳිති.
රට පරිපාලන කලාප 13 කට බෙදා ඇත. මෙම කලාප පළාත් 45 ක් සහ දෙපාර්තමේන්තු 301 කින් සමන්විත වේ. සෑම කලාපයක්ම ආණ්ඩුකාරවරයෙකු විසින් පාලනය කරනු ලැබේ.
2010 ජනාධිපතිවරණයේ දී ජනාධිපති කොම්පෝරේ නැවත තේරී පත් විය. 10 ගුණයක විශාලත්වයකින් යුත් මුළු ජනගහනයෙන් බුර්කිනාබේ ඡන්දය ප්‍රකාශ කළේ මිලියන 1.6 ක් පමණි.
2011 අප්‍රේල් මාසයේදී හමුදා කැරැල්ලක් ඇති විය. ජනාධිපතිවරයා විසින් නව කාර්ය මණ්ඩල ප්‍රධානීන් නම් කරන ලද අතර, ඔවාගඩෝගු හි ඇඳිරි නීතිය පනවන ලදී.
2011 පෙබරවාරි සහ අප්‍රේල් අතර කාලයේ පාසල් සිසුවෙකුගේ මරණය හමුදා කැරැල්ලක් හා මහේස්ත්‍රාත් වැඩ වර්ජනයක් සමඟින් රට පුරා විරෝධතා ඇවිලවිය.
ශ්‍රී ලංකාවේ මාතලේ දිස්ත්‍රික්කයෙහි රජයේ පාසැල් ලැයිස්තුව දැක්වීමේදී එය මාතලේ, ගලේවල, නාඋල හා විල්ගමුව යන අධ්‍යාපන කලාප වලට අදාල රජයේ පාසැල් ලැයිස්තු වශයෙන් වෙන් වෙන් වශයෙන් දැක්විය හැකිය.
මෙම කලාපය මාතලේ, රත්තොට, යටවත්ත හා උකුවෙල යන අධ්‍යාපන කොට්ඨාශ වලින් සමන්විතවී ඇති අතර සමස්ත පාසැල් සංඛ්‍යාව 122 වෙයි.
මෙම කලාපය ගලේවල, දඹුල්ල හා පල්ලෙපොල යන අධ්‍යාපන කොට්ඨාශ වලින් සමන්විතවී ඇති අතර සමස්ත පාසැල් සංඛ්‍යාව 101 වෙයි.
අගතා ක්‍රිස්ටි එංගලන්ත ජාතික ගත් කතුවරියකි. ඇය වඩාත් ප්‍රකට වූයේ අපරාධ පරීක්‍ෂණ නවකතා රචිකාවියක වශයෙනි. නවකතා සැට හයකට අධික සංඛ්‍යාවක් ඇය විසින් රචනා කරන ලදි. ඇය මේරි වෙස්ට්මාකොට් යන ආරූඪ නාමය භාවිතා කරමින් ආදර කතා මාලාවක් ද රචනා කළා ය​. ඇගේ ඇතැම් නිර්මාණ සිනමාවට ද නැඟුණි. ද ඔරියෙන්ට් එක්ස්ප්‍රෙස් ඒ අතරින් වඩාත් කැපී පෙනෙන සිනමා කෘතියෙකි. ඇයගේ නිර්මාණ භාෂා හාරසියයකට අධික සංඛ්‍යාවකට පරිවර්තනය වී ඇත​. ඉංගිරිසි අපරාධ කතා කලාවේ රැජිණ යන විරුදයෙන් ඇයව හඳුන්වනු ලැබේ.
ඇගේ මව ක්ලැරිස්සා මාග්‍රට් වූවා ය​. ඇයට වයස අවුරුදු දහයේ දී, ඇගේ පියා ෆ්‍රෙඩෙරික් අල්වා මිලර් අභාවප්‍රාප්ත විය​. ඇයට මාග්‍රට් මැඩ්ජ් නම් සහෝදරයෙක් ද​, ලුවී මොන්ටි මොන්ටැට් නම් සහෝදරියක් ද වූහ​. අගතා කුඩා අවධියේ දී තම හැඟීම් ප්‍රමාණවත්ලෙස ප්‍රකාශ කර ගැනීමට අපොහොසත් වූ ලජ්ජාශීලී දැරියක වූ අතර ඇය මවට දැඩි සේ සමීප වූවා ය​. ඇය පාසල් නොගිය අතර ඇයට පෞද්ගලික ගුරුවරියන් මාර්ගයෙන් අධ්‍යාපනය දෙනු ලැබී ය​.
ඇගේ සැමියා පළමු ලෝක යුද්ධයට සහභාගී වන අතර ඇය හෙදියක් වශයෙන් කටයුතු කළා ය​. එහි දී ලද විවේක කාලය තුළ දී ඇය රහස් පරීක්‍ෂක නවකතාවක් රචනා කළා ය​.(එය ඇගේ ප්‍රථම නවකතාව වූ අතර එය "ද මිස්ටීරුයස් ඇෆ්ෆෙයාර් ඇට් ස්ටයිල්ස්" නම් විය​.) නමුත් එම කෘතිය ප්‍රකාශයට පත් වූයේ, එය රචනා කොට වසර පහක් ඇවෑමෙන්, එනම් 1920 දී ය​.
1914 දී ඇය රාජකීය ගුවන් හමුදාවේ, ප්‍රහාරක යානා ගුවන් නියමුවෙකු වූ ආර්චි ක්‍රිස්ටි හා විවා පත් වූවා ය​. එම විවාහයෙන් ඇය රොසාලින්ඩ් හික්ස් නම් දුවක ලැබුවා ය​.
ක්‍රි.ව. 1861 මැයි මස 7 වැනිදා ඉන්දියාවේ කල්කටා නගරයේ පොරසාන්ක්‌වේ ප්‍රදේශයේ දී රබීන්ද්‍රනාත් තාගෝර් උපත ලැබීය.පවුලේ දහහතර වැනියා ලෙස උපත ලැබූ "තාගොර්" බාලම දරුවා විය. මේ සමයේ භාරත දේශයේ පැවති කුල භේදය තාගෝර් ජීවිතයටද තදින්ම බල පෑ බව‌ කිව හැකිය.
තාගෝර් කුඩා කාලයේදීම පෙම්බර මෑණියන් අභාවප්‍රාප්ත වීම ඔහුට බලවත් පහරක්‌ විය.ඔහුගේ පියා වූයේ දේවේද්‍රනාත් තාගෝර් ය.තවද ඔහුගේ මුත්තණුවන් වූයේ ද්වාර්කනාත් තාගෝර්ය. ඔහුට මදකට හෝ සැනසීම ළඟා කර දුන් තම නෑනන්ඩියද 1884 දී පරලෝ සැපත් වූවාය.
තාගෝර් භාෂාවන් කිහිපයකින්ම කවි ලීවේය. නොබෙල් ත්‍යාගය දිනා ගැනීමත් සමගම 1913 දීම සාහිත්‍යාචාර්යවරයෙකු ලෙස කල්කටා විශ්වවිද්‍යාලයේ ගෞරවයට පත් වුණු එතුමා සිරිමත් රබීන්ද්‍රනාත් තාගෝර් යන නමින් 1915 දී නයිට්‌ පදවියකින් පුද ලැබුවේය.
1918 දී විශ්ව භාරතී නම් විශ්වවිද්‍යාලය ශාන්ති නිකේතනය තුළම ආරම්භ කරනු ලැබිණි. මෙම විශ්වවිද්‍යාලය දුප්පත්ම දරුවන්ගේ හැකියාවන් මතම බොහෝ විට ගොඩ නැගී තිබිණි.
අණුක ජෛව භෞතික විද්‍යාව යටතේ ප්‍රධාන වශයෙන් ජීව ‍රසායන විද්‍යාවේ හා අණුක ජීව විද්‍යාවේ ගැටළු වලට සමාන ගැටළු අධ්‍යයනය කෙරේ. නමුත් ගැටළු සඳහා ප්‍රවේශය ප්‍රමාණවත් ‍ වේ. මෙම ක්ෂේත්‍රයේ විද්‍යාඥයින් , සහ , ප්‍රෝටීනවල ජෛව සංස්ලේශනය අතර සම්බන්ධය වැනි විවිධ මට්ටම් අතර අන්තර් ක්‍රියා සිදුවන ආකාරය ගැන නියාමනය වන ආකාර අධ්‍යයනය කරති. නියම පරිදි සිදුවන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබද පරීක්ෂණ කරයි. මෙම ගැටළු වලට විසදුම් සෙවීම සඳහා විශාල තාක්ෂණික ක්‍රමවේද ප්‍රමාණයක් භාවිතා වේ.
ජෛව භෞතික විද්‍යාව යනු ජීව විද්‍යා පද්ධති අන්වේෂණය සඳහා භෞතික විද්‍යාත්මක සිද්ධාන්ත හා ක්‍රමවේද වැඩි දියුණු කරන අන්තර් ක්ෂේත්‍ර විද්‍යාවකි. ජෛව භෞතික විද්‍යාව යටතේ අණුක පරිමාණයේ සිට සම්පූර්ණ ජීවීන් සහ පරිසර පද්ධති දක්වා සෑම මට්ටමකම වූ ජීව විද්‍යා අධ්‍යයනය කෙරේ. ජෛව භෞතික විද්‍යා ගවේෂනය ජීව රසායන විද්‍යාව , නැනෝ තාක්ෂණය , ජෛව ඉංජිනේරු විද්‍යාව හා පද්ධති ජෛවවිද්‍යාව සමඟ සැලකිය යුතු මට්ටමකට අතිච්ඡාදනය වේ.
ශුද්ධ වූ අල්කුරානයේ සම්පූර්ණයෙන්ම අඩංගු වන්නේ සර්ව බලධාරී අල්ලාහ් හා අල්ලාහ්ගේ ශුද්ධ වූ වචනය. මෙය අරාබි භාෂාවෙන් පහළ කරන ලද දේව ග්‍රන්ථයයි. ලොව පුරා පැතිර පවතින ශුද්ධ වු අල්කුරානයේ පැහැදිලි අර්ථකථනය විග්‍රහ කිරීම “හෆ්සීර්” යනුවෙන් හැදින්වේ. මෙම පැහැදිලි අර්ථකථනය ඉදිරිපත් කිරීමේ ප්‍රධාන අරමුණ වන්නේ ශුද්ධ වූ දේව වාක්‍යවල අදහස පැහැදිලි කිරීමත් , එහි වැදගත්කම පුළුල්ව අවබෝධ කර ගැනීමත් එහි තේරුම වටහා ගෙන සර්ව සම්පූර්ණ වූ ජීවන සැලැස්ම පිළිපැදීමත් වේ.
මුල් කාලයේ දී ඉස්ලාමයට පිවිසුණු මුස්ලිම්වරුන්ගේ ජීවන පිළිවෙත ශුද්ධ වු අල් කුරානයට අනුව හැඩ ගැසී තිබුණි. මුහම්මද් නබි තුමා ශුද්ධ වූ අල් කුරානය මිනිසුන්ට දේශනා කර පැහැදිලි කර දී තමා ද ඒ අනුව ආදර්ශමත් ජීවිතයක් ගත කළහ. මුල් කාලයේ එය අනුගමනය කර කටයුතු කළ සුළු පිරිස අතර අලි ඉබ්නු අබීතාලිබ්, අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්නු අබ්බාස් , අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්නු ඌර් , සහ උබෙයි ඉබ්නු කාබ් යන අය ද වූහ.
මුල් කාලයේ දී ශුද්ධ වූ අල් කුරාන් පාඨවලට අර්ථ විවරණය සැපයූ අය එහි භාෂා ශෛලිය, එය පහළ වූ අවස්ථාව, පහළ වූ පසුබිම , භාෂාව නැවත නැවත උපයෝගී කර ගැනීම සම්බන්ධ සියලු තොරතුරු පිළිබදව නිවැරදිතාවය තහවුරු කිරීමට මුහම්මද් නබි තුමාගේ රුවන් වැකි උපයෝගී කර ගන්නා ලදී.
තවද අල්ලාහ් විසින් තෝරා ගන්නා ලද සමහර උසස් පුද්ගලයන්ට යම් තරමකට එහි විස්තර විග්‍රහය ඉදිරිපත් කළ හැකිය. ඉතාමත් පැරණි අල් කුර් ආන් විග්‍රහයක ෂියා ඉස්ලාම්වරුන්ගේ අදහස් ගැබ්වී ඇති අතර එය ආත්මීය හා අධ්‍යාත්මීය තොරතුරුවල එකතුවක් සුෆිවරු සමඟ එකඟතාවයකට පැමිණ ඉදිරිපත් කර ඇත. ඉමාම් අලි සහ ජඃෆර් අල් සාදික් ෂියාවරුන්ගේ සහ සුන්නිවරුන්ගේ ග්‍රන්ථ වශයෙන් එළි දක්වා ඇත. කෝබින්ගේ ප්‍රබන්ධයට අනුව ෂියාවරුන්ගේ මත ගැන අලි තුමා තම අදහස් මෙසේ සඳහන් කරයි.
මුස්ලිම්වරුන්ගේ විශ්වාසය අනුව කුර්-ආනය යනු මානව වර්ගයා සඳහා දිව්‍යමය මඟ පෙන්වීම සහ උපදේශනය ලබා දෙන පුස්තකයකි. පුරා අවුරුදු විසිතුනක කාලයක් තුළ ජිබ්රීල් දේව දූතයා විසින් මුහම්මද් නබි තුමාට හෙළිදරව් කරනලද ‍දේව වාක්‍යයන් හැටියට මුස්ලිම්වරු සලකන්නේ කුර්-ආනයේ ප්‍රකෘති අරාබි පදගතාර්ථයයි. ඔවුන්ගේ අදහස අනුව කුර්-ආනය යනු මනුෂ්‍ය ප්‍රජාව සඳහා දෙවියන් වහන්සේ විසින් සිදුකළ අවසාන හෙළිදරව් කිරීමයි.
13 වැනි සියවසට අදාළ කුරාන් ග්‍රන්ථයක සුරා 33.73 පිටුවෙන් උපුටා ගන්නා ලදී. කුරානය පරායනය කරන පාසල් හෙවත් මද්‍රසාවන් බොහෝමයක අනුගමනය කරන්නේ උස්මාන් තුමාගේ අනුකරණයන්ය. එයින් 7ක් සුදුසුය. 3 ක් අනුමැතිය සහිත වන අතර අඩු තරමින් 4 ක් ගැටලු සහගතය. 8ක් උප පරම්පරාවෙන් පැවති අතර මෙය වෙනස් ආකාර 80 කින් පාරායනය කළ හැකිය. තවද එහි ගැටලු සහගත ස්වරූපයෙන් පාරායනා කිරීමේ දී සෑහීමකට පත්විය හැකි අවස්ථා 3ක් ඇත.
සම්ප්‍රදායවාදී මතවාදයට අනුව , ශුද්ධ වූ අල් කුර් - ආනයේ ආරම්භය සිදුවූයේ ක්‍රි.ව. 610 දී, මුහම්මද් නබ් තුමාගේ ප්‍රකාශයත් සමඟ ය.
දිව්‍යමය හෙලිදරව් කිරීම පිළිබඳ එතුමාගේ ජිවිත කාලය තුළදී අල් කුර් - ආනයේ වැකි ලේඛනගත කිරීමෙන් සහ මතකයේ තබා ගැනීමෙන් පැවතී ඇත. මුහම්මද් නබි තුමාගේ වියෝවෙන් සහ ක්‍රි.ව. 632 දී දෙසැම්බර් මාසයේ දී පැවති කෘර වූ යමාමා යුද්ධයෙන් පසුව, අල් කුර් - ආනයේ ලේඛනගත කළ වැකි සමූහයන් වශයෙන් පළකර ඇත. උස්මාන් කලීෆාවරයා
ක්‍රි.ව. 653/654 කාලය තුළ අල් කුර් - ආනයේ සුවිශේෂ ලේඛනයන් ප්‍රමිතිකරණයට ලක් කරන ලදි. පසුව හත්වෙනි සහ අටවෙනි සියවස් වලදීද අල් කුර් - ආනයට ස්වර ලක්ෂ්‍යයන් සහ විරාම ලකුණු යෙදීම සිදු කර ඇත.
එහි කුඩා කොටසක් කොටස් තිහකින් සමන්විතය එය අහසාබ් නම් ප්‍රධාන කොටස් 2 කින් ද වශයෙන් ජුස්උ කාල හෙවත් රුබ්බුල් අහ්සාබ් යන තවත් කොටස් 4 කින් ද මන්සීල් හෙවත් විශාල කොටස් 7 කින් ද සමන්විතය.
ශුද්ධ වූ අල් කුරාන් වාක්‍ය ආරම්භයක්, ගර්භයක් අවසානයක් හෝ නොමැති අතර එය එකක් අනිකට සම්බන්ධව ජාලයකට හෝ දැලකට සමාන වේ.
නොයෙකුත් මතධාරීන් මෙහි සැකැස්ම සම්බන්ධව විවේචන ඉදිරිපත් කර ඇත. එනම් එහි නැවතීමක් පහළ වූ අනුපිළිවෙලින් ගායනය කරන පිළිවෙලක් හෝ නැවත නැවත සඳහන් කිරීමක් හෝ දක්නට නොමැති බවයි.
කුර් - ආනයට තවත් නම් බොහෝමයක් ඇත. ඒවා අතර අල් - ෆුර්තාන් , උම් අර් - කිතාබ් , අල් - හුදා , දික්රල්ලාහ් , අල්හික්මා සහ කලාමල්ලාහ් යන වචන අල් කුර් -ආනයේම දැකගත හැක. අල් කිතාබ් යන වචනය කුර් - ආනය මෙන්ම වෙනත් ධර්ම ග්‍රන්ථ හැඳින්විමේදී ද භාවිතා වේ. මුස්’හාෆ් යන්න බොහෝ විට කුර් - ආනීය අත්පිටපත් හැඳින්වීමට භාවිතා කරන අතර කලින් හෙළිදරව් කළ ග්‍රන්ථ හැඳින්වීමටද යොදා ගනී.
සුෆිවරුන්ගේ ඉතිහාසයේ මෙම අර්ථකථනය තුළද සමහර අවස්ථාවල දී ආගමට පටහැනි තොරතුරු ගැබ් වී ඇති බව සුෆිවරු අද විශ්වාස කරති. එසේම ෂියාවරු අතර ද තඃවීල් හෙවත් විස්තර විග්‍රහය පිළිබඳව විරුද්ධ මත පවතී. උදාහරණයක් ලෙස ඉස්ලාමීය විප්ලවීය නායක අයතුල්ලා රූහුල්ලා කුමේනි 1979 දෙසැම්බර් හා 1980 ජනවාරි මාසවල සුරතුල් ෆතිහාව ගැන දේශන ඉදිරිපත් කළ අවස්ථාවේ පළමු වාක්‍ය දෙක ඉදිරිපත් කිරීමට පෙර සමහරු එය තරයේ ප්‍රතික්ෂේප කර තහනම් කර ඇත.
"කුර් - ආන්" යන්නෙන් "ගායනය කිරීම / පාරායනය කිරීම" යන මුලික අර්ථය ගෙනදේ. කුර් - ආනයේ දැක්වෙන බොහෝ ප්රකරණ වල , එම වචනය විවිධ අවස්ථාවන් වලදී සිදු වු හෙලිදරව් කිරීම ගැන පවසයි. කුර් - ආනයේ බොහෝ පරිච්ඡේදයන් වල "කුර් - ආන්" වචනය දේව මෙහෙයක් හා සම්බන්ධ කර ඇත. බොහෝ විට "අල්" නැමැති ඛණ්ඩය එහි පෙරට සම්බන්ධ කර භාවිතා වේ. ටොරාව සහ ක්‍රිස්තියානි ග්රන්ට් සමඟ යෙදෙන විට එය සංගෘහිත ලේඛනයක ආරම්භය ගනී.
අල් - කුර්ආනය එහි බාහිර පෙනුමෙන් මෙන්ම එහි අන්තර්ගතයෙහි ගැඹුරු අර්ථය එයටම ආවේණික වූවකි. එය කියවා අවබෝධ කරගැනීමට හැකියාව ඇත්තේ අරාබි භාෂාව ගැන මනා අවබෝධයක් හා නිපුණත්වයක් ඇති සුළු පිරිසකට පමණි. මෙහි භාෂා ශෛලිය හා සැගවුණු අර්ථය ගැඹුරෙන් ගැඹුරට අධ්‍යයනය කරන විට තවදුරටත් උසස් අදහස් රාශියක් සමග සංකලනය වී ඇති බව පෙනේ. මෙහි සැගවුණු අර්ථය හා සැබෑ අර්ථය බාහිර පැතිකඩ හතකින් විග්‍රහ කළ හැකිය.
කුර්-ආනය සර්වකාලීන ද, එසේත් නැතිනම් එය නිර්මාණය කරන ලද්දක් ද යන මතභේදය ආදිකාලීන මුස්ලිම් දේවධර්මයන්ට තීරණාත්මක එකක් විය. මුතාසිලිවරු විශ්වාස කරන ආකාරයට කුර්-ආනය නිර්මිත වස්තුවක් වන අතර, වෙනත් බොහෝ මුස්ලිම් දේවධර්මධරයන්ගේ විශ්වාසය අනුව කුර්-ආනය නිර්මාණය නොවූ සර්වකාලීන වස්තුවකි. සුෆි දර්ශනවාදීන් මෙම මතභේදය දකින්නේ කෘතිමව මවා ගත් දෙයක් හැටියටය.
යමාමා යුද්ධය නිසා අල්-කුරානය කටපාඩමින් දැන සිටි අය හැත්තෑවක් පමණ මියගිය පසු, අබු බකර් කාලිෆ් වරයා අල්-කුරානයේ විවිධ පද්‍යයන් හා පරිච්ඡේද එක් රැස් කර එක් ග්‍රන්ථයක් නිර්මාණය කිරීමට තීරණය කළේය. එම නිසා සයීද් ඉබ්නු තාබිත් සහ තවත් අල්-කුරානය කට පාඩමින් දැන සිටි පිරිසක් විසින් පද්‍යයන් හා පරිච්ඡේද එකතු කර අතින් ලියන ලද පිටපත් කිහිපයක් සකසන ලදි.
මෙම අදහස් මුල් කරගෙන හෙන්රි කෝබින් යන විද්වතා පවසන්නේ ශුද්ධ වූ අල් - කුර්ආනය ඉස්ලාමයේ නීති රීති හා ප්‍රතිපත්තීන් ප්‍රායෝගිකව පෙන්වා දී ඇති බවයි. එයට හේතුව නබිතුමාගේ ජීව පිළිවෙත පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට කිසිම වෙනසකින් තොරව ලබා දී ඇති බවය. කෙසේ නමුත් ශුද්ධ වූ අල් - කුර්ආනයේ අපූර්වත්වය හා සම්භවය විශ්වාස නොකරන ජනතාවට එය අභියෝගයක්ව පවතියි.
කුර් - ආනය සඳහන් කරන අන්දමට මුහම්මද් තුමා "උම්මි" හෙවත් "සාක්ෂර නොවු" පුද්ගලයෙකි. එහෙත් වේල්ච් පෙන්වා දෙන අන්දමට "උම්මි" යන වචනය “ධර්ම ග්‍රන්ථ කියවා නැති” යන අර්ථය ගෙන දෙන්නකි. මුහම්මද් නබිතුමාට ඔහුගේ වෙළෙඳාම් කටයුතු කරගෙන යාම සඳහා යම් තරමකින් හෝ ලීවීමේ හා කියවීමේ හැකියාවක් තිබෙන්නට ඇති බව ඔහුගේ තර්කයයි.
මෙම වචනයට සමානාර්ථ ඇති විවිධ වචන කුර් - ආනය පුරාවටම භාවිතා වේ. මේ සෑම වචනයකටම සුවිශේෂි අර්ථ තිබුණද, යම් ප්‍රකරණයන් තුළ ඒවායේ භාවිතය කුර්-ආනයේ අර්ථයත් සමඟ සමපාත වේ. එවැනි වචන කිහිපයක් නම් කිතාබ්, ආයාහ්, සුරාහ්ත්ය.ඊට අමතරව දිකීර් හෙවත් "මතක් කිරීම" හා හික්මා හෙවත් "ඥානය"යන වචනද මේ යටතට ගැනේ.
ෂියා සහ සුන්ති විද්වතුන්ට අනුව මුහම්මද් නබි තුමගේ වියෝවෙන් කෙටි කලකට පසු අලි විසින් කුරාන් මුස්හාෆ් අනුවාදයක් සම්පුර්ණයෙන් ම සම්පාදනය කර ඇත. මෙම මුස්හාෆ් හි අනුපිළිවෙල, උස්මාන් අවධියේ සම්පාදනය කළ අල්-කුරානයට වඩා වෙනස් විය. එසේ වුවද අලි විසින් ප්‍රමිතිකරණයට ලක් කරන ලද අල්-කුරානය පිළිගන්නා ලදි.
වර්තමාන අල්-කුරානය, බොහෝ ශාස්ත්‍රඥ විද්වතුන් විසින් මුහම්මද් නබි තුමාගේ කියමන් වල වාර්තාවක් ලෙස සලකයි. මෙයට හේතුවක් වන්නේ මීට පෙර අල්-කුරානයේ අඩංගු කරුණු තුල විවාද කළ හැකි ආකාරයේ කරුණු කිසිවක් සොයාගෙන නොමැති වීමයි. මෙයින් උස්මාන් කලිෆා වරයාගේ වාරණයේ ප්‍රබලත්වද හැඟවේ යැයි පිළිගත හැකිය.
මේ අනුව බලන කළ අපට පැහැදිලිවන සත්‍යය වන්නේ එය පාරායනය කිරීමේ දී අපට බාහිරව දැනෙන අවබෝධයට වඩා සැඟවුණු සත්‍යයන් රාශියක් මෙහි අන්තර්ගත වී ඇති බවද , ඒවා ඉතාමත් ගැඹුරු අර්ථවලින් පෝෂිත බව ද වේ. එය කෙසේද යත් ශරීරයට ජීවය ලබා දෙන ආත්මය වැනිය.
හදීසයන්ට අනුව කුර්-ආනයේ පැදි පහළට එවා ඇත්තේ සුවිශේෂ තත්ත්වයන් ඇති අවස්ථාවලදීය. මෙවැනි තත්ත්වයන් අබාබ් අල් - නුසල් ලෙස හඳුන්වයි. කෙසේ වෙතත් මෙම දැක්ම තුළින් පිළිබිඹු වන්නේ දෙවියන් වහන්සේ, උන්වහන්සේ විසින්ම දේව වාක්‍ය නොගෙනෙන බවයි.
ශුද්ධ වූ අල් කුර් - ආනයේ මුලාරම්භය සහ විකාශය ගැන කෙරෙන අධ්‍යයනයන්, ප්‍රධාන මතවාද දෙකක් ලෙස සැලකිය හැකිය. එකක් නම් සම්ප්‍රදානුකූල මුස්ලිම් මතවාදයක් වන අතර අනෙක සම්ප්‍රදානුකූල නොවන මතවාදයකි.
ශුද්ධ වූ අල් - කුර්ආනය පහළවීමේ පරමාර්ථය ගැන ෂියා මුස්ලිම්වරු මෙන්ම යුෆි මුස්ලිම්වරු විවිධ අදහස් පළ කර ඇත. එය පහළවීම සම්බන්ධ මුහම්මද් නබිතුමාගේ රුවන් වැකියක් පහත දැක්වේ.
1777 නොවැම්බර් 15 වැනිදා දෙවැනි මහාද්වීප කොංග්‍රසය විසින් "ප්‍රාන්ත ඒකාබද්ධ ගිවිසුම" අපත්‍යීකෘත කරගත්හ. එහි "මේ රාජ්‍යසන්ධානයේ හිදිවර වනුයේ ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයයි" යනුවෙන් සඳහන් ය. 1778 දී අත්සන් තැබි ප්‍රංශ-ඇමෙරිකානු ගිවිසුම් ද "උතුරු ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපද" යැයි භාවිතා විය. එහෙත් 1788 ජූලි 11 දා සිට "ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය" යන්න රටේ මුදල් නෝට්ටු ගණුදෙනු වල දී පටන් ගැනිණ. එතැන් පටන් එය රටේ නිල නාමය වශයෙන් භාවිතා වෙයි.
"එක්සත් ජනපදය" යන කෙටි නාමය ද සාමාන්‍යයෙන් භාවිතා වෙන්නකි. අනිකුත් සාමාන්‍ය භාවිතයට "යූ. එස්.", "යූඑස්ඒ", සහ "ඇමෙරිකාව" යනාදිය ඇතුලත් ය. කථා ව්‍යවහාරයේ දී "යූ.එස්. ඔෆ් ඒ." කියා ද, ජාත්‍යන්තර වශයෙන් "ස්ටේට්ස්" කියා ද භාවිතා වෙති. "කොලොම්බිය" යන නාමය 1700 ගණන් වල දී ගද්‍ය හා සිංදු වල ජනප්‍රිය වූවකි, එය පැවත එන්නේ ක්‍රිස්ටෝෆර් කොලොම්බස් නිසා ය. එය "කොලොම්බියා දිස්ත්‍රික්කය" හි දැක්වෙන්නකි.
එක්සත් ජනපදයේ පුරවැසියක් හඳුන්වන සාමාන්‍ය භාවිතය නම් "ඇමෙරිකන්" යැයි කීමය. "එක්සත් ජනපදය" යන්න නිල වශයෙන් ඒකාන්ව පදවරහක් වුව ද, "ඇමෙරිකන්" සහ "යූ.එස්." යනාදිය රට ගැන කියන නාමවිශේෂණ භාවිතයේ දී වෙයි. උදාහරණ හැටියට "ඇමෙරිකන් අගැයුම්" සහ "ඇමෙරිකන් හමුදාවන්" දැක්විය හැකියි. එක්සත් ජනපදය හා සබැඳි නොවන විෂයයන්ට "ඇමෙරිකන්" යන්න යෙදීම ඉංග්‍රීසි භාෂාවේ විරලය.
"එක්සත් ජනපදය" යන වගන්තිය මුල් භාවිතයේ දී බහුවචනයක් ලෙසින් සැලකිණ. ඊට උදාහරණයක් 1865 දී අපරානුමත කරන ලද එක්සත් ජනපද ව්‍යවස්ථාවේ දහතුන් වැනි සංශෝධනයේ දැක්වෙයි. සිවිල් යුද්ධය අවසානයෙන් පසු එය ඒකවචනයක් ලෙසින් භාවිතය සාමාන්‍යයක් ලෙසින් සිදුවිය. ඒකවචනයක් ලෙසින් භාවිතය අද සම්මතයයි. බහුවචනයක් ලෙසින් යෙදීම සිද්ධ වන්නේ "මේ එක්සත් ජනපද" කියා කියන රූඪියේ දී ය.
1507 දී, ජර්මන් සිතියම්කරුවෙක් වූ මාටින් වල්ඩ්සෙමුලර් ලෝක සිතියමක් ඉදිරිපත් කළේය. එහි අපරාර්ධ ගෝලයේ භූමින් ඔහු "ඇමෙරිකා" යැයි නම් කළේ ඉතාලි ජාතික දේශ ගවේෂකයෙකු හා සිතියම්කරුවෙකු වූ ඇමෙරිගෝ වෙස්පූසි සිහි කරමිනි.
ධර්මාශෝක විද්‍යාලය ඉතා කීර්තිමත් ක්‍රීඩා කෞශල්‍යයෙන් පිරි ක්‍රීඩකයන් රැසක් බිහිකළ පාසලකි. අධ්‍යයන කටයුතුවලට මෙන්ම ක්‍රීඩා සඳහාද ධර්මාශෝක විදුහල චිරප්‍රසිද්ධ වන අතර ජාතික හා ජාත්‍යන්තර මට්ටමේ ක්‍රීඩාවේ නියලෙන ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන් රැසක් බිහිකර ඇත. මීට අමතරව පාසල් ශිෂ්‍ය භට කණ්ඩායම සමස්ත ලංකා තරඟ වලදී විශිෂ්ඨ දස්කම් පෙන්වා ඇත. වර්තමානය වන විට පාසලේ ක්‍රියාත්මක වන ක්‍රීඩා පහත පරිදි වේ.
විදුහලේ ආරම්භක අවස්ථාවේ දී සිසුන් 15 ක් පමණ අධ්‍යාපනය ලැබූ බව සැලකේ. 1914 දී බුඩිස්ට් ඉංග්ලිෂ් ස්කූල් හා ඒකාබද්ධ කිරීමෙන් ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාව වැඩි වන්නට ඇත. වර්තමානය වන විට සිසු සිසුවියෝ 6000කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් අධ්‍යාපනය ලබති. ආරම්භක ගුරු මණ්ඩලය ගුරුවරු දෙතුන් දෙනෙකුගෙන් සමන්විත වන්නට ඇතැයි සැලකේ. අද වන විට 200කට ආසන්න අධ්‍යයන කාර්ය මණ්ඩලයක් ධර්මාශෝක විද්‍යාලයීය දුවාදරුවන්ගේ නැණස පෑදීමට දායක වෙයි.
1913 වර්ෂයේ දී අම්බලන්ගොඩ දුම්රියපල අසල නිවසක සිසුන් 15 දෙනෙකුගෙන් නව ඉංග්‍රීසි පාසලක් ඇරඹීමට තෝමස් ද සිල්වා මහතා කටයුතු කළේ ය. සසුන්ගත ව සිටි එතුමාගේ සොහොයුරෙකු වූ විලේගොඩ ධීරක්ඛන්ධ හිමියන් විසින් එම පාසල ධර්මාශෝක විද්‍යාලය නමින් නම් කරන ලද බව සඳහන් වේ. ප්‍රදේශයේ ධනවතකු මෙන් ම ජනප්‍රිය ප්‍රභූවරයකු ද වූ නිසා ‍තෝමස් ද සිල්වා මහතාගේ පාසල ශීඝ්‍රයෙන් වර්ධනය වී ඇත.
මීට අමතර ව විද්‍යාලය අනධ්‍යයන කාර්ය මණ්ඩලයක සේවය ද ලබයි. එය පාසලේ ආරම්භ කාලයේ සිට ම පැවතෙන්නට ඇතැයි සිතිය හැක. මේ වන විට පුස්තකාලයාධිපතිවරු, ලිපිකරුවන්, යතුරුලියන්නන්, විද්‍යාගාර සේවකයන්, කම්කරුවන් ආදීන්ගෙන් අනධ්‍යයන කාර්ය මණ්ඩලය සමන්විත වේ. 1996 දක්වා පාසල මුර කිරීම සඳහා මුරකරුවන් දෙදෙනෙකු යොදවා තිබූ අතර වර්තමානය වන විට එම කාර්යය ආරක්ෂක සේවාවකට භාර දී ඇත.
සියවෙනි වසර පිළිගැනීම වෙනුවෙන් ධර්මශෝක පාසැල් ප්‍රජාව අම්බලන්ගොඩ නගරය හරහා ගමන් කළ දම්සෝ පා ගමන සියවස් සැමරුමේ විශේෂිත අංගයක් විය. එය 2012 වසරේ සැප්තැම්බර් මස 8වෙනි දින පැවැත්විණි. ඒ සඳහා දම්සෝ සිසු සිසුවියෝ, අධ්‍යයන හා අනධ්‍යයන කාර්ය මණ්ඩලය, ආදි සිසු සිසුවියෝ, ආදි විදුහල්පතිවරු සහ ගුරුවරු ඇතුළු බොහෝ පිරිසක් එක් වි සිටිහය.
මුල් කාලයේ දී ගුරු දෙගුරු සමිතිය වශයෙන් හැඳින්වූ දෙමාපිය සංවිධානය වර්තමානයේ ක්‍රියාත්මක වන්නේ පාසල් සංවර්ධන සමිතිය ලෙස ය. එය අමාත්‍යාංශ වක්‍රලේඛයක් යටතේ පාලනය වන අතර, පාසලට අවශ්‍ය විදුලිය, දුරකතන, තැපැල් සේවාව වැනි සේවාවන් සඳහා මූල්‍ය අනුග්‍රහය ලබා දීම සහ පාසලේ අභිවෘද්ධිය සඳහා අවශ්‍ය අවස්ථාවල දී මූල්‍යමය දායකත්වයන් දැක්වීම එමගින් සිදු කෙරේ.
මීට අමතර ව එක් විදුහල්පතිවරයකු ඉවත් වී ගොස් නැවත විදුහල්පතිවරයකු පාසලට පත් වී එන අතර කාලය තුළ පාසල පාලනය කළ වැඩ බලන විදුහල්පතිවරු කිහිපදෙනෙකුද ධර්මාශෝක ඉතිහාසයේ හමුවේ.
නවීන උපකරණවලින් සමන්විත පරිගණක ඒකකයක්, පුස්තකාල පහසුකම්, විද්‍යාගාර පහසුකම් මෙන් ම සෞන්දර්ය කටයුතු, ක්‍රීඩා සහ තූර්ය වාදන කණ්ඩායම්වලට අවශ්‍ය සියලු උපකරණ සහ පහසුකම් විද්‍යාලය සතු වේ. එමෙන් ම 2009 වසරේ දී ධර්මා‍ශෝක විද්‍යාලයේ අවශ්‍යතා සඳහා පරිහරණය කිරීමට බස් රථයක් ලබා ගන්නා ලදී.
2013 මාර්තු 23 සිට 30 දක්වා පැවැත්වුණු අධ්‍යාපනික ප්‍රදර්ශනය සහ සැණකෙළිය දම්සෝ සියවස සැමරුමේ ප්‍රධානතම අංගය විය. මෙම ප්‍රදර්ශනයට පෙර අවසන් වරට පාසලේ ප්‍රජාව එක්වී ප්‍රදර්ශනයක් සංවිධානය කරනු ලැබුවේ දම්සෝ 90 සංවත්සරය වෙනුවෙනි.
තෝමස් ද සිල්වා මහතාගේ අභාවයෙන් පසු ව පාසලේ අයිතිය අම්බලන්ගොඩ සුගත ශාසනෝදය සමිතිය යටතට පත් වූ අතර පාසලේ පරිපාලනය කළමණාකරුවකු යටතේ සිදු විය. 1961 දී ධර්මාශෝක විද්‍යාලය සිය කැමැත්තෙන් ම රජයට පවරා දෙන තෙක් කළමනාකරුවන් 6 දෙනෙකු විසින් පාසල පාලනය කරනු ලැබ ඇත.
2013 පෙබරවාරි 09 සිට 24 දින දක්වා ක්‍රීඩා සැණකෙළිය පැවැත්විණ. එය මේස පන්දු, කි‍්‍රකට්, දැල් පන්දු, මුහුදු පිහිනුම්, මලල කී‍්‍රඩා, පැසිපන්දු, පාපන්දු, චෙස්, බැඞ්මින්ටන් සහ ශිෂ්‍ය භට තූර්යවාදක කණ්ඩායම් තරගාවලින් සමන්විත විය.