polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
සම්පත් විදානපතිරණගේ දේශපාලන සබඳතා නිසා ඇඟිලි ගැසීම් චෝදනා මධ්‍යයේ වරදකරුවන් පිළිබඳ නඩු විභාගය වසර දෙකකට වැඩි කාලයක් ප්‍රමාද විය. නමුත් එක්සත් රාජධානියේ රජයේ දැඩි රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික පීඩනය යටතේ සම්පත් විදානපතිරණ අපරාධයෙන් වසර දෙකකට පමණ පසු 2014 ජූලි මාසයේදී තවත් පුද්ගලයන් තිදෙනෙකු සමඟ මිනීමැරුමක් නොවන සාපරාධී මිනීමැරුමක් සම්බන්ධයෙන් බරපතල වැඩ ඇතිව වසර 20කට සිරගත කරන ලදී.
හිටපු සභානායකවරයා සමඟ ෂෙයික් මහතාගේ ඝාතනය සම්බන්ධයෙන් වරදකරුවන් වූ ලහිරු කැළුම්, යූ. සමන් දේශප්‍රිය සහ ප්‍රනීත් චතුරංග යන තිදෙනාද කාන්තාවක් දූෂණය කිරීමේ චෝදනාවට වරදකරුවන් වූහ. තවත් විත්තිකරුවන් දෙදෙනෙකුට එරෙහි චෝදනා සනාත කිරීමට ප්‍රමාණවත් සාක්ෂි නොමැති බැවින් ඔවුන් නිදොස් කොට නිදහස් කිරීමට අධිකරණය නියම කළේය.
තීන්දුව දීමට පෙර විශේෂ ප්‍රකාශයක් කළ විනිසුරු රෝහිනී වල්ගම, තමන් මෙම නඩු විභාගය පමා කරන බවට ඇතැම් මාධ්‍යවලින් එල්ලකළ චෝදනා මෙම තීන්දුවත් සමගම බිඳ වැටෙන බව කියා සිටියාය.
2011 නත්තල් දින ශ්‍රී ලංකාවේ තංගල්ල ප්‍රදේශයේ නිවාඩු නිකේතනයක් තුළ බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික කුරාම් ෂෙයික් සමාන් ඝාතනය කර ඔහුගේ රුසියානු පෙම්වතිය සමූහ දූෂණයට ලක් විය.
එවාරිස්ටෝ කාර්වාලෝ විසින් එවකට ජනාධිපති මැනුවෙල් පින්ටෝ ඩා කොස්තා පරාජය කිරීමෙන් පසු 2016 මැතිවරණයේ සිට සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ හි ජනාධිපතිවරයා විය. ජනාධිපති කාර්වාලෝ ස්වාධීන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ක්‍රියාකාරී පක්ෂයේ උප සභාපති ද වේ. පැට්‍රිස් එමරි ට්‍රොවෝඩා 2014 සිට අගමැති වූ අතර ඔහු ස්වාධීන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ක්‍රියාකාරී පක්ෂයේ නායකයා වේ. 2018 දෙසැම්බරයේදී, සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිප්ගේ විමුක්ති ව්‍යාපාරය - සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පක්ෂය හි නායක ජෝර්ජ් බොම් ජීසස් නව අගමැති ලෙස දිවුරුම් දුන්නේය.
මුහුදු මට්ටමේ දී, දේශගුණය නිවර්තන-උණුසුම් හා තෙතමනය සහිත වන අතර සාමාන්‍ය වාර්ෂික උෂ්ණත්වය 26 සහ කුඩා දෛනික විචලනයකි. උෂ්ණත්වය කලාතුරකින් 32 ඉක්මවා ඉහළ යයි. අභ්‍යන්තරයේ ඉහළ උන්නතාංශවල සාමාන්‍ය වාර්ෂික උෂ්ණත්වය 20 වන අතර රාත්‍රි සාමාන්‍යයෙන් සිසිල් වේ. වාර්ෂික වර්ෂාපතනය උස්බිම් වළාකුළු වනාන්තරවල මිලිමීටර් 7,000 සිට උතුරු පහත් බිම්වල මිලිමීටර් 800 දක්වා වෙනස් වේ. වැසි සමය ඔක්තෝබර් සිට මැයි දක්වා වේ.
පසුගිය වසර කිහිපය තුළ, සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ හි ආර්ථිකය කෘෂිකර්මාන්තය, සංචාරක ව්‍යාපාරය සහ විදේශ ආයෝජන මගින් වර්ධනය වී ඇත, නමුත් ප්‍රධාන වශයෙන් විදේශ ණය මගින් මෙහෙයවනු ලබන රජයේ වියදම් හේතුවෙන් වර්ධනය විය. දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය 2009 සහ 2017 අතර 5.5% ක සාමාන්‍ය අනුපාතයකින් වර්ධනය වූ නමුත් 2014 සිට මන්දගාමී වී ඇත. විදේශ ණය අඩුවීම සහ ආදායම් රාජ්‍ය බදු අඩුවීම හේතුවෙන් රජයේ වියදම් අඩුවීම නිසා ආර්ථික වර්ධනයේ මන්දගාමිත්වය ඇති විය.
1990 දී, සාඕ ටෝමේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ප්‍රතිසංස්කරණවලට භාජනය වූ පළමු අප්‍රිකානු රටවලින් එකක් බවට පත් වූ අතර, ව්‍යවස්ථාවේ වෙනස්කම් - විරුද්ධ දේශපාලන පක්ෂ නීතිගත කිරීම - 1991 හි මැතිවරණ ප්‍රචණ්ඩත්වයෙන් තොර, නිදහස් හා විනිවිද භාවයකින් යුක්ත විය. 1986 සිට පිටුවහල්ව සිටි හිටපු අගමැතිවරයෙකු වූ මිගෙල් ට්‍රොවෝඩා ස්වාධීන අපේක්ෂකයෙකු ලෙස නැවත පැමිණ ජනාධිපති ලෙස තේරී පත් විය. 1996 දී සාඕ ටෝමේ හි දෙවන බහු පක්ෂ ජනාධිපතිවරණයේදී ට්‍රොවෝඩා නැවත තේරී පත් විය.
1515 දී ජලයෙන් ක්‍රියාත්මක වන සීනි කම්හලක් හඳුන්වාදීමත් සමඟ සාඕ ටෝම් ආර්ථික වශයෙන් කැපී පෙනෙන බවට පත් වනු ඇත, එය ඉතා ඉක්මනින් උක් මහා පරිමාණයෙන් වගා කිරීමට හේතු විය. කෙත් පුළුල් වෙමින් පවතින අතර සීනි මෝල් තිබුනේ දෙකක් පමණි. තවත් තුනක් ඉදිවෙමින් පැවතුනි. වහල් ශ්‍රමය සමඟ උක් වගාවන් සංවිධානය කරන ලද අතර, 16 වැනි සියවසේ මැද භාගය වන විට පෘතුගීසි පදිංචිකරුවන් එම දූපත්, අප්‍රිකාවේ ප්‍රමුඛතම සීනි අපනයනකරු බවට පත් කළහ.
සාඕ ටොමියන් රජය සාම්ප්‍රදායිකව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවර්ධන වැඩසටහන, ලෝක බැංකුව, යුරෝපා සංගමය, පෘතුගාලය, තායිවානය සහ අප්‍රිකානු සංවර්ධන බැංකුව ඇතුළු විවිධ ආධාරකරුවන්ගෙන් විදේශ ආධාර ලබාගෙන ඇත. 2000 අප්‍රේල් මාසයේදී, සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ මහ බැංකුව සමඟ එක්ව, 2001 සඳහා උද්ධමනය 3% දක්වා අඩු කිරීම, පරමාදර්ශී වර්ධනය 4% දක්වා ඉහළ නැංවීම සහ මූල්‍ය වර්ෂය අඩු කිරීම ඉලක්ක කරගත් සාඕ ටෝම් සඳහා දරිද්‍රතාවය අඩු කිරීමේ සහ වර්ධන පහසුකම අනුමත කරන ලදී.
යුරෝපීය පැමිණීමේ දිනයන් සමහර විට සාඕ ටෝම් සඳහා 1471 දෙසැම්බර් 21 ලෙස ලබා දී ඇත. 1472 ජනවාරි 17 ප්‍රින්සිපේ සඳහා ලබා දී ඇත. නමුත් වෙනත් මූලාශ්‍ර ඒ කාලයේ විවිධ වසර උපුටා දක්වයි. ප්‍රින්සිපේ මුලින් සැන්ටෝ ඇන්ටෝ ලෙස නම් කරන ලදී, 1502 දී එහි නම ඉල්හා දෝ ප්‍රින්සිපේ ලෙස වෙනස් කරන ලදී, පෘතුගාලයේ කුමාරයාට දිවයිනේ සීනි භෝග සඳහා රාජකාරි ගෙවන ලදී.
ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී අභිසාරී පක්ෂය ජාතික සභාවේ බහුතර ආසන සංඛ්‍යාවක් දිනාගත් අතර, වැදගත් සහ වාචික සුළුතර පක්ෂයක් බවට පත් විය. 1992 අගභාගයේදී මහ නගර සභා මැතිවරණය පැවැත්විණි, එහිදී ප්‍රාදේශීය සභා හතෙන් පහක බහුතර ආසන සංඛ්‍යාවක් දිනා ගත්තේය. 1994 ඔක්තෝම්බර් මාසයේ මුල් ව්‍යවස්ථාදායක මැතිවරනයේදී, සභාව තුල ආසන රාශියක් දිනා ගත්තේය. එය 1998 නොවැම්බර් මැතිවරණයේදී බහුතර ආසන සංඛ්‍යාවක් නැවත ලබා ගත්තේය.
නිදහසින් වසර දෙකකට පසු 1977 දී රට පළාත් දෙකකට සහ දිස්ත්‍රික්ක හයකට බෙදා ඇත. 1990 නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව සම්මත වූ දා සිට, පළාත් අහෝසි කර ඇති අතර, දිස්ත්‍රික්ක යනු එකම පරිපාලන අනුකොටස් වේ. 1995 අප්‍රේල් 29 වන දින සිට, ප්‍රින්සිපේ දූපත, පැගුයි දිස්ත්‍රික්කයට සමගාමීව ස්වයං පාලන කලාපයකි. සාඕ ටෝමේ විශාල දූපත දිස්ත්‍රික්ක හයකට සහ ප්‍රින්සිප් දූපත එකකට බෙදා ඇත.
19 වන සියවසේ සිට, සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ ආර්ථිකය වැවිලි කෘෂිකර්මය මත පදනම් වී ඇත. නිදහස ලබන විට පෘතුගීසීන්, වතු වගා බිම්වලින් 90% ක් අල්ලාගෙන සිටියහ. නිදහසින් පසු මෙම වතු පාලනය රජය සතු විවිධ කෘෂිකාර්මික ව්‍යවසායන් වෙත පැවරිණි. සාඕ ටොමේ හි ප්‍රධාන බෝගය වන්නේ කෘෂිකාර්මික අපනයනවලින් 95% ක් පමණ නියෝජනය කරන කොකෝවා ය. අනෙකුත් අපනයන භෝග අතරට කොප්පරා, තල් ඇට සහ කෝපි ඇතුළත් වේ.
අවසානයේදී, බටහිර අර්ධගෝලයේ සීනි නිපදවන ජනපදවල තරඟකාරිත්වය දූපත් වලට හානි කිරීමට පටන් ගත්තේය. පෘතුගාලයට බොහෝ සම්පත් ආයෝජනය කිරීමට නොහැකි වීමත් සමඟ විශාල වහල් ජනගහනය පාලනය කිරීම දුෂ්කර විය. ඊළඟ වසර 100 තුළ සීනි වගාව පහත වැටුණු අතර, 17 වන සියවසේ මැද භාගය වන විට, සාඕ ටෝම්, මහාද්වීපික අප්‍රිකාව සහ ඇමරිකාව අතර වහල් වෙළඳාමේ යෙදෙන නැව් සඳහා මූලික වශයෙන් සංක්‍රමණ ස්ථානයක් බවට පත් විය.
19 වැනි සියවසේ මුල් භාගයේදී කෝපි සහ කොකෝවා යන නව මුදල් බෝග දෙකක් හඳුන්වා දෙන ලදී. පොහොසත් ගිනිකඳු පස නව භෝග සඳහා හොඳින් ගැලපෙන බව ඔප්පු වූ අතර, ඉක්මනින්ම පෘතුගීසි සමාගම් හෝ නොපැමිණෙන ඉඩම් හිමියන්ට අයත් පුළුල් වතු , හොඳ ගොවිබිම් සියල්ලම පාහේ අත්පත් කර ගන්නා ලදී. 1908 වන විට සාඕ ටෝමේ ලොව විශාලතම කොකෝවා නිෂ්පාදකයා බවට පත් වූ අතර එය රටේ වැදගත්ම බෝගය ලෙස පවතී.
දේශීය ආහාර-බෝග නිෂ්පාදනය දේශීය පරිභෝජනයට සරිලන පරිදි ප්‍රමාණවත් නොවන බැවින් රට සිය ආහාරවලින් වැඩි ප්‍රමාණයක් ආනයනය කරයි. 1997 වන විට, ඇස්තමේන්තුගත පරිදි රටේ ආහාර අවශ්‍යතාවයෙන් 90%ක් ආනයනය මගින් සපුරා ගන්නා ලදී. ආහාර නිෂ්පාදනය ව්‍යාප්ත කිරීම සඳහා රජය විසින් මෑත වසරවලදී උත්සාහයන් ගෙන ඇති අතර, බොහෝ දුරට විදේශීය පරිත්‍යාගශීලීන්ගේ මූල්‍ය ආධාර යටතේ ව්‍යාපෘති කිහිපයක්ම සිදු කර ඇත.
සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ මානව සංවර්ධන දර්ශකයේ උප-සහරා අප්‍රිකානු සාමාන්‍යය ඉක්මවා යන අතර බොහෝ සමාජ දර්ශකවල විශාල ප්‍රගතියක් ලබා ඇත. සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ හි සියලුම දරුවන් අධ්‍යාපන පද්ධතියට ඇතුළත් කර ඇත, ආයු අපේක්ෂාව අවුරුදු 70 දක්වා වැඩි වී ඇත, ළදරු මරණ අනුපාතය නාටකාකාර ලෙස අඩු වී ඇත, ජනගහනයෙන් අතිමහත් බහුතරයකට දැනටමත් නල ජලය සහ විදුලිය සඳහා ප්‍රවේශය ඇත.
ව්‍යාපාර සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ රජය පුද්ගලික ව්‍යාපාර සහ විදේශ ආයෝජන ඇති කිරීමට පහසුකම් සලසන නීති කිහිපයක් සම්මත කර ඇත. 2015 සහ 2019 අතර ව්‍යාපාර සහ කුඩා ව්‍යාපාර සංඛ්‍යාව විශාල ලෙස වැඩි විය. මෙම වැඩිවීම විරැකියාව අඩුවීමට, අපනයන වැඩිවීමට සහ නිෂ්පාදකයින් කිහිප දෙනෙකු බිහිවීමට හේතු විය. ඉදිරි වසරවලදී සැලකිය යුතු ආර්ථික වර්ධනයක් අපේක්ෂා කෙරේ.
කෘෂිකර්මාන්තය හැරුණු විට ප්‍රධාන ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් වන්නේ ධීවර කර්මාන්තය සහ දේශීය කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන සැකසීමේ සහ මූලික පාරිභෝගික භාණ්ඩ කිහිපයක් නිෂ්පාදනය කිරීමේ කුඩා කර්මාන්ත අංශයකි. දර්ශනීය දූපත් සංචාරක ව්‍යාපාරය සඳහා විභවයක් ඇති අතර රජය එහි ප්‍රාථමික සංචාරක කර්මාන්තයේ යටිතල පහසුකම් වැඩිදියුණු කිරීමට උත්සාහ කරයි. රාජ්‍ය අංශය රැකියාවලින් 11%ක් පමණ වේ.
1950 ගණන්වල අග භාගය වන විට, අප්‍රිකානු මහාද්වීපය පුරා නැගී එන අනෙකුත් ජාතීන් ඔවුන්ගේ නිදහස ඉල්ලා සිටි විට, සාඕ ටොමියන් කුඩා කණ්ඩායමක් සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ විමුක්තිය සඳහා වූ ව්‍යාපාරය පිහිටුවා ගත්හ. 1960 ගනන්වල වේගවත් වෙමින්, 1974 අප්‍රේල් මාසයේ දී පෘතුගාලයේ සීටානෝ ආඥාදායකත්වය පෙරලා දැමීමෙන් පසු සිදුවීම් වේගයෙන් ඉදිරියට ගියේය.
නව පෘතුගීසි පාලන තන්ත්‍රය එහි විදේශීය යටත් විජිත විසුරුවා හැරීමට කැපවී සිටියේය. 1974 නොවැම්බරයේදී ඔවුන්ගේ නියෝජිතයින් ඇල්ජියර්ස් හි හමුවී ස්වෛරීභාවය පැවරීම සඳහා ගිවිසුමක් සකස් කළහ. සංක්‍රාන්ති ආන්ඩු කාලයකට පසුව, සාඕ ටෝමේ සහ ප්‍රින්සිපේ 1975 ජූලි 12 දින නිදහස ලබා ගත් අතර, මහලේකම් මැනුවෙල් පින්ටෝ ඩා කොස්ටාගේ පළමු සභාපති ලෙස තෝරා ගන්නා ලදී.
2003 ජූලි මාසයේදී හමුදාව සතියක කාලයක් බලය අල්ලා ගත්තේ දූෂණය ගැන පැමිණිලි කරමින් සහ ඉදිරි තෙල් ආදායම සාධාරණ ලෙස බෙදී නොයන බව පවසමින්ය. ජනාධිපති මෙනේසස් නැවත ධූරයට පත් කරන ලද ගිවිසුමක් යටතේ සාකච්ඡා කරන ලදී. සහජීවන කාලය 2006 මාර්තු මාසයේදී අවසන් වූ අතර, නව රජයක් පිහිටුවීමට ජාතික සභා මැතිවරණයේදී ප්‍රමානවත් ආසන සංඛ්‍යාවක් ජනාධිපති සභාගයක් දිනා ගන්නා ලදී.
කැමරූන් රේඛාව දිගේ ගැඹුරු ජලයේ ගිනිකඳු ක්‍රියාකාරකම් හේතුවෙන් සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ සෑදී ඇති දූපත් දළ වශයෙන් වසර මිලියන 30 කට පමණ පෙර පිහිටුවා ඇත. කාලයාගේ ඇවෑමෙන්, මුහුදු ජලය සමඟ අන්තර්ක්‍රියා සහ පුපුරා යාමේ කාල පරිච්ඡේද හේතුවෙන් ඛනිජ සංකීර්ණ එකලස් කිරීම් සහිත දූපත් මත විවිධ ආග්නේය සහ ගිනිකඳු පාෂාණ රාශියක් ඇති වී තිබේ.
ජනරජයේ ජනාධිපතිවරයා සෘජු සර්වජන ඡන්ද බලය සහ රහස් ඡන්දයකින් වසර පහක ධුර කාලයක් සඳහා තේරී පත් වන අතර, තේරී පත්වීම සඳහා සම්පූර්ණ බහුතරයක් ලබා ගත යුතුය. ජනාධිපතිවරයාට අඛණ්ඩව වාර දෙකක් දක්වා රැඳී සිටිය හැකිය. අග්‍රාමාත්‍යවරයා ජනාධිපතිවරයා විසින් පත් කරනු ලබන අතර, කැබිනට් මණ්ඩලයේ සාමාජිකයින් 14 දෙනා තෝරාගනු ලබන්නේ අග්‍රාමාත්‍යවරයා විසිනි.
වතු කළමණාකරුවන්ට ඉහළ අධිකාරියක් ලබා දුන් රොසාස් ක්‍රමය අප්‍රිකානු ගොවිපල සේවකයන්ට එරෙහි අපචාරවලට තුඩු දුන්නේය. 1876 ​​දී පෘතුගාලය නිල වශයෙන් වහල්භාවය අහෝසි කළද, බලහත්කාරයෙන් වැටුප් ලබන ශ්‍රමය දිගටම පැවතුනි. සගරාව සිය 1897 මාර්තු 13 කලාපයෙහි සාඕ ටෝමේ හි වහලුන් අඛණ්ඩව භාවිතා කිරීම වචනවලින් සහ පින්තූරවලින් ලේඛනගත කළේය.
ජනාධිපතිවරනය 2001 ජූලි මාසයේදී පැවැත්විණි. ස්වාධීන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ක්‍රියාකාරී පක්ෂය වන ෆ්‍රැඩික් ද මෙනේසස් විසින් සහාය දක්වන අපේක්ෂකයා පළමු වටයෙන් තේරී පත් වූ අතර සැප්තැම්බර් 3 දින ආරම්භ කරන ලදී. පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය පැවැත්වුණේ 2002 මාර්තු මාසයේදීය. ඉදිරි වසර හතර සඳහා කෙටිකාලීන විපක්ෂයේ නායකත්වයෙන් යුත් ආණ්ඩු මාලාවක් පිහිටුවන ලදී.
සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ හි ජනතාව ප්‍රධාන වශයෙන් අප්‍රිකානු සහ මෙස්ටිකෝ සම්භවයක් ඇති අය වන අතර බොහෝ දෙනා කතෝලික ආගම වැලද සිටිති. යුරෝපීය සහ අප්‍රිකානු බලපෑම් ඒකාබද්ධ කරන රටේ සංස්කෘතිය, සිරිත් විරිත් සහ සංගීතය ද පෘතුගීසි පාලනයේ උරුමය දෘශ්‍යමාන වේ. සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ යනු පෘතුගීසි භාෂා රටවල ප්‍රජාවේ ආරම්භක සාමාජික රාජ්‍යයකි.
සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ ඉතා ඉහළ කතා කිරීමේ නිදහස, ඉහළ දේශපාලන නිදහස සහ සාමාන්‍ය ආර්ථික නිදහස සහිත නිදහස් රටක් ලෙස සැලකේ. දූෂණය සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ යනු සාමාන්‍ය දූෂණයක් ඇති රටකි, නමුත් මෑත වසරවලදී මෙම මට්ටම අඩු වෙමින් පවතී. සංචාරක ව්‍යාපාරය අනුව, ප්‍රංශයට පැමිණීමේ අවදානමට සමාන අවදානම අඩු මට්ටමක රට පවතී.
1980 ගණන්වල සහ 1990 ගණන්වල සාඕ ටෝමේ ආර්ථිකය විශාල දුෂ්කරතාවලට මුහුණ දුන්නා. ආර්ථික වර්ධනය එකතැන පල් වූ අතර, කොකෝවා අපනයන වටිනාකම සහ පරිමාව යන දෙකෙන්ම පහත වැටී විශාල ගෙවුම් ශේෂ හිඟයක් ඇති කළේය. කොකෝවා නිෂ්පාදනය සම්පූර්ණයෙන් බිඳ වැටීමට හේතු වූ වතු ඉඩම් අල්ලා ගන්නා ලදී. ඒ සමගම ජාත්‍යන්තර කොකෝවා මිල පහත වැටුණි.
1470 දී පමණ පෘතුගීසීන් පැමිණි විට සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ දූපත් ජනාවාස නොවීය. වෙරළට ගොඩ බැස්ස පළමු යුරෝපීයයන් වූයේ ජොආඕ ඩි සැන්ටරෙම් සහ පෙරෝ එස්කොබාර් ය. පෘතුගීසි නාවිකයින් එම දූපත් ගවේෂණය කළ අතර ඒවා ප්‍රධාන භූමිය සමඟ වෙළඳාම් කිරීමට කඳවුරු සඳහා හොඳ ස්ථාන වනු ඇතැයි තීරණය කළහ.
2022 සැප්තැම්බරයේදී, හිටපු අගමැති පැට්‍රිස් ට්‍රොවෝඩාගේ නායකත්වයෙන් යුත් විපක්ෂයේ ස්වාධීන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ක්‍රියාකාරීත්වය , සාඕ ටෝම් විමුක්තිය සඳහා වූ පාලක ව්‍යාපාරය සහ අගමැති ජෝර්ජ් බොම් ජීසස් ගේ ප්‍රින්සිප්/සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පක්ෂය මැතිවරණයෙන් ජයග්‍රහණය කළේය.
ජාතික සභාව, රාජ්‍යයේ උත්තරීතර සහ ඉහළම ව්‍යවස්ථාදායක ආයතනය, සාමාජිකයින් 55 දෙනෙකුගෙන් සමන්විත වන අතර, ඔවුන් සිව් අවුරුදු ධුර කාලයක් සඳහා තේරී පත් වන අතර අර්ධ වාර්ෂිකව රැස්වේ. යුක්තිය පසිඳලීම ඉහළම මට්ටමින් සිදු කරනු ලබන්නේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය මගිනි. පවතින ව්‍යවස්ථාව අනුව අධිකරණය ස්වාධීනයි.
සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ ට ඇන්ගෝලාව, බෙල්ජියම, ගැබොන්, පෘතුගාලය සහ එක්සත් ජනපදය යන රටවල තානාපති කාර්යාල ඇත. එය 2016 දී මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව පිළිගත්තාය. එයට නිව් යෝර්ක් නගරයේ එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට ස්ථිර මෙහෙවරක් සහ ජාත්‍යන්තර රාජ්‍යතාන්ත්‍රික වාර්තාකරු කාර්යාලයක් ද ඇත.
අසල්වැසි ගැබොන්, කැමරූන් සහ කොංගෝ ජනරජය සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ හි වැදගත් හවුල්කරුවන් වේ; මෙම රටවල බොහෝ සමාගම් වලට සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ හි ආයතන සහ ව්‍යාපාර ඇත. මෙම රටවල් ප්‍රංශ භාෂාව කතා කරන නිසා, සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ හි ව්‍යාපාරික අංශයේ භාෂාව වැදගත් වී ඇත.
සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ නමින් හැඳින්වෙන දූපත් දෙක කැමරූන් රේඛාව දිගේ ගැඹුරු ජලයට යටින් ගිනිකඳු ක්‍රියාකාරකම් හේතුවෙන් වසර මිලියන 30 කට පෙර ඔලිගොසීන් යුගයේදී ඇතිවන ලදී. වසර මිලියන 3 ක් පැරණි බාසල්ට් සහ ෆොනොලයිට් වල ගිනිකඳු පස යටත් විජිත යුගයේ සිට වැවිලි භෝග සඳහා භාවිතා කර ඇත.
සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ යනු පෘතුගීසි භාෂා රටවල ප්‍රජාවේ ආරම්භක සාමාජික රාජ්‍යයකි, එය ලුසොෆෝන් පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලය ලෙසද හැඳින්වේ, එය පෘතුගීසි නිල භාෂාවක් වන මහාද්වීප හතරක් පුරා ලුසොෆෝන් ජාතීන්ගේ ජාත්‍යන්තර සංවිධානයක් සහ දේශපාලන සංගමයක් වේ.
නිදහසින් පසු, රටේ බොහෝ නිෂ්පාදන මාධ්‍යයන් රාජ්‍යය සතු සහ පාලනය වන මධ්‍යගතව යොමු කළ ආර්ථිකයක් තිබුණි. මුල් ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙන් මිශ්‍ර ආර්ථිකයක් සහතික කරන ලද අතර, පුද්ගලික සතු සමූපකාර පොදු දේපල හා නිෂ්පාදන මාධ්‍ය සමඟ ඒකාබද්ධ විය.
සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ හි ආර්ථිකයට ඇති විශාලතම අභියෝග වන්නේ සීමිත ශ්‍රම බලකායයි, සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ දූපත් සමූහයක් වීම, කුඩා දේශීය වෙළඳපොලක්, දේශගුණික උච්චාවචනයන්, ගෝලීය උණුසුම, හිඟ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සම්පත් සහ දරිද්‍රතාවය.
2021 සැප්තැම්බරයේදී, මධ්‍ය-දක්ෂිණාංශික විපක්ෂයේ ස්වාධීන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ක්‍රියාකාරී අපේක්ෂක කාලෝස් විලා නෝවා ජනාධිපතිවරනය ජයග්‍රහණය කළේය. දේශපාලන බලය අගමැති සතු බැවින් ජනාධිපතිවරයා බොහෝ දුරට චාරිත්‍රානුකූල චරිතයකි.
සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ හි දේශගුණය අත්‍යවශ්‍යයෙන්ම එහි භූගෝලීය පිහිටීම අනුව සකස් කර ඇති අතර, අඩු සමක පීඩනය, දකුණේ සිට මෝසම් සුළං, උණුසුම් ගිනියා ධාරාව සහ සහන යන සෘතුමය පරිවර්තනයට යටත් වේ.
සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ හි හමුදාව කුඩා වන අතර ශාඛා හතරකින් සමන්විත වේ. එනම් හමුදාව , වෙරළාරක්ෂක බලකාය , ජනාධිපති ආරක්ෂක සහ ජාතික ආරක්ෂක බලකාය.
කේප් වර්ඩ් සිට සංචාරකයින් දහස් ගණනක් සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ වෙත පැමිණ දේශීය ආර්ථිකයට උපකාර කරති. කේප් වර්ඩ් සහ සහ අතර සබඳතා වසර ගණනාවක් පුරා වැඩිදියුණු වී ඇත.
සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ 1990 සිට බහු පක්ෂ පද්ධතියක් යටතේ ක්‍රියා කර ඇත. මානව හිමිකම් සම්බන්ධයෙන්, භාෂණයේ නිදහස සහ විරුද්ධ දේශපාලන පක්ෂ පිහිටුවීමේ නිදහස පිළිබඳ සහතික තිබේ.
පෘතුගාලය සාඕ ටෝමේ හි ප්‍රධාන වෙළඳ හවුල්කරුවෙකු ලෙස පවතී, විශේෂයෙන් ආනයන ප්‍රභවයක් ලෙස. ආහාර, නිෂ්පාදිත භාණ්ඩ, යන්ත්‍රෝපකරණ සහ ප්‍රවාහන උපකරණ මූලික වශයෙන් ආනයනය කරනු ලබන්නේ යුරෝපා සංගමයෙනි.
සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ හි සෞඛ්‍ය හා අධ්‍යාපන පද්ධතිය වැඩිදියුණු කිරීමට බ්‍රසීලය දායක වී ඇත. බ්‍රසීලියානු රූපවාහිනී නාලිකා සහ චිත්‍රපට වැඩිපුරම නරඹනු ලබන්නේ සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිප් හි ය.
දිගුකාලීන ආර්ථික වර්ධනය සඳහා රජය උත්සාහ කරන්නේ ආර්ථිකයේ විවිධ අංශ උත්තේජනය කිරීමට, ආර්ථිකය විවිධාංගීකරණය කිරීමට, රජයේ වියදම් කපා හැරීමට සහ පෞද්ගලික අංශය සහ විදේශ ආයෝජන දිරිගැන්වීමට ය.
2010 දී අප්‍රිකානු පාලනයේ ඊබ්‍රාහිම් දර්ශකය මගින් මනින ලද අප්‍රිකානු රටවල් අතරින් 11 වැනි ස්ථානයට සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ පත්විය. එය අප්‍රිකාවේ පාලන මට්ටම්වල විස්තීර්ණ පිළිබිඹුවකි.
මෑත වසරවලදී, පෝලන්තය සහ ජර්මනිය සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ සමඟ වාණිජ සබඳතා වැඩි කර ගනිමින්, සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ වෙතින් වැඩි වැඩියෙන් කොකෝවා සහ අනෙකුත් නිෂ්පාදන මිලදී ගෙන ඇත.
2022 සැප්තැම්බර් මාසයේදී පෘතුගාලය සහ සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ ආරක්‍ෂාව, පුහුණුව සහ සමුද්‍රීය ආරක්‍ෂාව ශක්තිමත් කිරීම සඳහා නව සහයෝගීතා ගිවිසුමක් අත්සන් කළහ.
සාඕ ටෝමේ, පින්හෙයිරා හි ඇමරිකානු හඬ සඳහා ඇමරිකානු ජාත්‍යන්තර විකාශන කාර්යාංශයේ විකාශන මධ්‍යස්ථානය ද සත්කාරකත්වය දරයි.
කෘෂිකාර්මික අංශයේ වාර්ෂිකව යුරෝ දහස් ගණනක් ආයෝජනය කරන ඉන්දියාව සාඕ ටෝම් සහ ප්‍රින්සිපේ සමඟ ඉතා හොඳ සබඳතා පවත්වයි.
ඊට සමාන්තරව, පුද්ගලික සංචාරක ව්‍යාපාර දිරිගැන්වීම සඳහා යම් යම් උත්සාහයන් ගෙන ඇතත්, ඒවායේ විෂය පථය සීමාසහිතව පවතී.
1515 වන විට, සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ, එල්මිනා කේන්ද්‍ර කර ගනිමින් වෙරළබඩ වහල් වෙළඳාම සඳහා වහල් ගබඩා බවට පත් විය.
2017 දී සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ න්‍යෂ්ටික අවි තහනම් කිරීම පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ ගිවිසුමට අත්සන් කළහ.
1899 - පාසල් ක්‍රීඩකයින් සඳහා පමණක් වූ කිංග්ස්වුඩ් එදිරිව ධර්මරාජ තරගය ජූලි 1 දින පවත්වන ලදී. කිංග්ස්වුඩ් පිලේ නායකයා වූයේ ටීබී මාෂල් ය.
1951 – වමතින් පිත්ත හසුරුවන ෂෙල්ටන් ආර්.එස්. පෙරේරාගේ නායකත්වයෙන් යුත් කිංග්ස්වුඩ් පිල ධර්මරාජයට එරෙහිව විශිෂ්ට ජයග්‍රහණයක් ලබා ගත්තේ පන්දු 6කදී ලකුණු දහයක් සහ පන්දු දෙකකදී එක් ලකුණක් ලබා ගැනීමට තිබියදීය. ජයග්‍රාහී පහර වැදුනේ නායකයා විසින්මය.
1952 - හි පැවති මෙම තරගයේදී ධර්මරාජ වෙනුවෙන් චන්ද්‍රා ද සිල්වා ලකුණු 158ක් ලබා ගත්තේය. කිංග්ස්වුඩ් පිල වෙනුවෙන් අශෝක පෙරේරා ලකුණු 148ක් රැස් කළේය. තරගය ජය පරාජයෙන් තොරව අවසන් විය. ද සිල්වා රැස් කළ ලකුණු 158 තරගාවලියේ වැඩිම පුද්ගලික ලකුණු සංඛ්‍යාව විය.
1960 – තරගය ජය පරාජයෙන් තොරව අවසන් වූ නමුත් කිංග්ස්වුඩ් විදුහලේ විදුහල්පති කේ.එම්. ද ලැනරෝල් විසින් වඩා හොඳ දක්‍ෂතා සඳහා ලකුණු පොත හරහා ගොස් ධර්මරාජට තරගය පිරිනැමීය.
1964 - වර්ෂාව හේතුවෙන් තරගය කල් දැමිණි. නැවත නියමිත තරගයේ කඩුල්ල සම වන විට රාජන්ස් පිල ජයග්‍රහණයට ලකුණු දෙකක් අඩුවෙන් සිටියේය.
1965 - ජයසුන්දර නිවුන් දරුවන් වන ආනන්ද සහ උපනන්ද ධර්මරාජ වෙනුවෙන් ක්‍රීඩා කළහ. මීට පෙර කිංග්ස්වුඩ්ට සිටියේ නිවුන් දරුවන්ය.
1967 - කිංග්ස්වුඩ් නායක තිස්ස ජයතිලක, මොහාන් කොඩිතුවක්කු සමග හොඳින් පිතිකරණයේ යෙදෙමින්, ශතකයකට තවමත් ලකුණු 9ක් අඩුවෙන් ඉනිම ප්‍රකාශයට පත් කළ අතර, එය 1966 තරගයේදී නොදැවී ලකුණු 100ක් ලබාගෙන පිට පිට ශතක රැස් කිරීමේ ගෞරවය හිමිකර ගැනීමට ඔහුට ඉඩ තිබුණි. ධර්මරාජ පළමු ඉනිමේදී ලකුණු 143කට ලකුණු 39කට කඩුලු 8ක් දවාගත් වමත් දඟපන්දු යවන ක්‍රීඩක සේන අබේගුණරත්නගේ පන්දු යැවීම මෙම තරගයේ තවත් විශේෂත්වයක් විය.
1976 සහ 1977 – කිංග්ස්වුඩ් පිලේ පී.බී.වික්‍රමසූරිය සහ ධර්මරාජයේ අජිත් නාරංපනාවේ වසර දෙකේදීම ශතක රැස්කරමින් වාර්තා පොත් අතරට එක්වූයේ පිට පිටම තරගවලදී ශතක රැස්කළ එකම ක්‍රීඩකයන් දෙදෙනා බවට පත්වෙමින්.
1981 - ධර්මරාජ විද්‍යාලයේ ක්‍රිකට් නායක ජානක මෙන්ඩිස් කිංග්ස්වුඩ් විද්‍යාලයට එරෙහිව පූර්ණ ජයග්‍රහණයක් වාර්තා කළේය. එතැන් සිට වසර 30 ක් තිස්සේ කිසිදු තීරණයක් නොතිබුණි.
1983 - ධර්මරාජ වෙනුවෙන් සේනක දිසානායක ද්විත්ව ශතකයක් ලබා ගත් අතර, එය තරඟාවලියේ එකම ද්විත්ව ශතකය වන අතර එය තරඟාවලියේ වැඩිම පුද්ගලික ලකුණු සංඛ්‍යාව ලෙසින් පවතී.
2011 - පල්ලෙකැලේ ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගණයේ පැවැති පළමු තරගය සහ එම ක්‍රීඩාංගණයේ පැවැති පළමු පාසල් ක්‍රිකට් තරගය. හේමාල් මුණවීරගේ නායකත්වයෙන් යුත් ධර්මරාජ විද්‍යාලය කඩුලු 7ක ජයක් අත්කර ගත්තේ වසර 30ක සමබරතාවට තිත තබමිනි.
ධර්මරාජ-කිංස්වුඩ් ක්‍රිකට් හමුව යනු ශ්‍රී ලංකාවේ මහනුවර පිහිටි රජය විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන විශාලතම ජාතික පිරිමි පාසල් දෙකක් අතර වාර්ෂික ක්‍රිකට් තරගයයි: ධර්මරාජ විද්‍යාලය සහ කිංග්ස්වුඩ් විද්‍යාලය . එය වසර ක් තිස්සේ ක්‍රීඩා කර ඇති මධ්‍යම පළාතේ පැරණිතම ක්‍රිකට් තරඟ මාලාව වන අතර ශ්‍රී ලංකාවේ දෙවන පැරණිතම ක්‍රිකට් තරඟාවලිය වේ. එය පාසල් දෙකේ පාසල් වර්ණ ගැන සඳහන් කරමින් මෙරූන් සටන ලෙසද හැඳින්වේ.
පෙර වාරයේ දී තවත් කණ්ඩායම් දෙකක් එකතු කිරීමට යෝජනා වුවද, ඔවුන්ගේ 89 වන වාර්ෂික මහ සභාවේදී නිවේදනය කළේ ලීගය පුළුල් කිරීම 2022 දී පමණ සිදු වන බවයි. 2021 අගෝස්තු මාසයේදී, තහවුරු කළේ 2022 වාරයේ සිට නව කණ්ඩායම් දෙකක් ලීගයට එක්වන බවයි. විසින් ලැයිස්තුගත කර ඇති නගර හයෙන් දෙකකට එම අවස්ථාව හිමි වනු ඇති බව ද නිවේදනය කරන ලදී. ඒ අහමදාබාද්, කටක්, ධර්මශාලා, ගුවහාටි, ඉන්දෝර් සහ ලක්නව්.
දැනට පවතින සෑම කණ්ඩායමකටම උපරිම වශයෙන් ක්‍රීඩකයින් හතර දෙනෙකු රඳවා තබා ගැනීමට අවසර දී ඇති අතර, නව කණ්ඩායම් දෙකට වෙන්දේසියට පෙර උපරිම වශයෙන් ක්‍රීඩකයින් තිදෙනෙකු තෝරා ගැනීමට අවසර ලබා දී ඇත. දැනට පවතින කණ්ඩායම් අටේ රඳවාගත් ක්‍රීඩකයින් 2021 නොවැම්බර් 30 වන දින ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී, සහ නව කණ්ඩායම් දෙක 2022 ජනවාරි 22 දින ඔවුන්ගේ ක්‍රීඩකයින් නම් කරන ලදී.
කෙසේ වෙතත්, දිල්ලි කැපිටල්ස් කඳවුර තුළ කොවිඩ්-19 රෝගීන් හේතුවෙන්, තරඟ දෙකක් පූනේ හි ජාත්‍යන්තර ක්‍රීඩාංගණයෙන් වෙනත් ස්ථානයකට ගෙන යන ලදී. ඒ 2022 අප්‍රේල් 20 වන දින තරඟය බ්‍රබෝර්න් ක්‍රීඩාංගනය වෙත ගෙන යන ලද අතර, තරඟය 2022 අප්‍රේල් 22 දින වන්කඩේ ක්‍රීඩාංගනය වෙත ගෙන යන ලදී.
කණ්ඩායම් දහය, පස් දෙනෙකුගෙන් යුත් කාණ්ඩ දෙකකට බෙදා ඇත. කණ්ඩායම් අදියරේදී, සෑම කණ්ඩායමක්ම තරඟ 14 ක් ක්‍රීඩා කරයි. ඒ ඔවුන්ගේ කාණ්ඩයේ කණ්ඩායම් සමග එක් වතාවක් හා අනෙක් කාණ්ඩයේ කණ්ඩායම් සමග දෙවතාව බැගිනි. තරඟාවලිය සඳහා කණ්ඩායම් 2022 පෙබරවාරි 25 දින ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී
නව කණ්ඩායම් දෙකක් එකතු කිරීමත් සමඟ මෙම තරගවාරයේ ලීග් කොටස දීර්ඝ විය. එබැවින්, 2011 තරඟාවලියෙන් පසු කණ්ඩායම් දහයක් සහභාගී වූ දෙවන වාරය මෙය විය. චෙන්නායි සුපර් කිංග්ස් වත්මන් ශූරයන් වන අතර, පෙර වාරයේදී ඔවුන්ගේ සිව්වන ශූරතාව දිනා ඇත.
නව කණ්ඩායම් හඳුන්වාදීමත් සමඟ කණ්ඩායම් දහයක ආකෘතියක් නිර්මාණය විය. මෙම ආකෘතිය තරඟ 74 කින් සමන්විත වන අතර පෙර පැවති ආකෘතියම රඳවා තබා ගතහොත් තරඟ 94 ක් ඇති වන අතර, එය පෙර වාරයේ තරඟ 60 ට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස විශාල වේ.
භාවිතා කරන ලද ආකෘතිය 2011 දී භාවිතා කරන ලද ආකෘතියට සමාන වේ, එකම වෙනස වන්නේ අහඹු ලෙස ඇඳීම වෙනුවට සීඩින් අනුව කණ්ඩායම් ඇඳීමයි. වරහන් තුළ ඇති සංඛ්‍යාවලින් දැක්වෙන්නේ කණ්ඩායම විසින් දිනාගත් ශූරතා සංඛ්‍යාවයි.
ප්‍රසන්න නාමල් උඩුගම යනු ඉතා ජනප්‍රිය ගායකයෙක්, ගීත රචකයෙක් මෙන්ම සංගීත නිර්මාණ ශිල්පියෙකි. ශ්‍රී ලංකාවේ සංගීත කලාවේ බිහිවු අතිශයින්ම ජනප්‍රිය ශිල්පීන් අතුරින් එක ශිල්පියෙකි මොහු. පසුව රෝගී වීම හේතුවෙන් ටික කාලයක් වෘත්තියෙන් ඈත්ව සිටියේය.
ක්ෂියෙං සාං භික්ෂුව බෞද්ධ ලියවිලි පරිවර්තනය කිරීම සඳහා චං'ආන් නගරයට පැමිණීමට පෙර චීනය සිට ඉන්දියාව දක්වා ගමන් කරන ලදි.
ග්‍රෙගෝරියානු රෙජිස්ටරයේ රෝම සෙනෙට් සභාව පිළිබඳ අවසාන සටහන. ෆොකස් අධිරාජ්‍යයාගේ සහ ලියොන්ෂියා අධිරාජිනියගේ පිළිරූ සෙනට් සභාව බාරයට ගත් බව එහි සඳහන් වේ.
හෙරක්ලියස් අප්‍රිකාවේ සිට කොන්ස්තන්තිනෝපල් වෙත නැවෙන් පැමිණ නැගෙනහිර රෝම අධිරාජ්‍යයා වූ ෆෝකාස් බලයෙන් පහ කර අධිරාජ්‍යයා බවට පත් වේ. ඔහුගේ පළමු ප්‍රධාන ක්‍රියාව වන්නේ නැගෙනහිර රෝම අධිරාජ්‍යයේ නිල භාෂාව ලතින් භාෂාවෙන් ග්‍රීක භාෂාවට වෙනස් කිරීමයි.
දෙවන ෂා කොස්රොව් අධිරාජ්‍යයා යටතේ පැවති සැසේනියනු අධිරාජ්‍යය , සත්‍ය කුරුස ධාතුව රැගෙන ජෙරුසලම උදුරා ගනී.
චීනයේ ගුවන්ෂෝ, ඊජිප්තුව, නැගෙනහිර අප්‍රිකාව, අරාබිය, පර්සියාව, ඉන්දියාව, ශ්‍රී ලංකාව සහ අග්නිදිග ආසියාවේ සිට මුස්ලිම්, යුදෙව්වන්, හින්දු සහ නෙස්ටෝරියානු ක්‍රිස්තියානීන් ඇතුළු මුහුදු සංචාරකයින්ට සත්කාරකත්වය සපයන ප්‍රධාන ජාත්‍යන්තර වරායක් බවට පත් වේ.
ෆ්‍රෑන්ක් ජාතික වෙළෙන්දා සැමෝ, ස්ලාව් ජාතිකයන්ට ඔවුන්ගේ අවාර් පාලකයන්ට එරෙහිව සටන් කිරීමට සහය දක්වමින් මධ්‍යම යුරෝපයේ ප්‍රථම දන්නා ස්ලාව් රාජ්‍යයේ පාලකයා බවට පත්වේ.
අරාබි-බයිසන්ටයින් යුද්ධ්ය ආරම්භ වෙයි. කලිඩ් ඉබ්න් අල්-වලිඩ්ගේ මෙහෙයවීමෙන් මුස්ලිම් අරාබිවරුන් විසින් රෝම අධිරාජ්‍යය යටත් කරන ලදි.
629–630: නැගෙනහිර තුර්කි ජාතිකයින්ට එරෙහිව තාං රාජවංශය විරෝධය දැක්වීය, ලී ජිං සහ ලී ෂිජි අණදෙන නිලධාරීන් යටතේ චීන තාං රාජවංශ හමුදා ගොක්ටර්ක් ඛානේට් විනාශ කරයි.
තායිසොං අධිරාජ්‍යයා ආගම්වලට විශ්වීය ඉවසීමේ ආඥාවක් නිකුත් කරන ලදි; නෙස්ටෝරියානු ක්‍රිස්තියානුවන් චං'ආන්හි පල්ලියක් ඉදි කරන ලදි.
7 වන ශතවර්ෂයේ මැද - දුර්ගා මහීෂාසුර-මර්දිනි , ඉන්දියාවේ තමිල්නාඩු ප්‍රාන්තයේ මාමල්ලපුරම්, පර්වතයෙන් කැපූ සහන සාදා ඇත. පල්ලව යුගය. එය දැන් ඈන් ආර්බර්හි මිචිගන් විශ්ව විද්‍යාලය පිහිටා ඇති ආසියානු කලා ලේඛනාගාරය තබා ඇත.
7 වන ශතවර්ෂයේ මැද - මෙක්සිකෝවේ පැලෙන්ක් හි ශිලාලේඛන විහාරයේ ඔහුගේ සොහොනෙන් පැකල් සාමිවරයාගේ ප්‍රතිමූර්තිය සාදන ලදී. . එය දැන් මෙක්සිකෝ නගරයේ ජාතික මානව විද්‍යා කෞතුකාගාරයේ තබා ඇත.
661 : කලීෆ් අලි ඉබ්න් අබි තලිබ් ඝාතනය කෙරේ. ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයා වූ හසන් ඉබ්න් අලි , උමයියාද් කාලිෆේටයේ ආරම්භය සනිටුහන් කරමින් පළමු මු'ආවියා වෙත කැලිෆේට් රාජ්‍යය අත්හැරියේය.
663 : චීනයේ ටෑං රාජවංශය සහ කොරියානු සිල්ලා රාජධානිය කොරියානු බෙක්ජේ රාජධානියට සහ ඔවුන්ගේ යමටෝ ජපන් සහචරයින්ට එරෙහිව බෙක්ගාං නාවික සටනේදී ජයග්‍රහණය ලබා ගනී .
664 : මධ්‍යම ජාවා හි උතුරු වෙරළ තීරයේ කොතැනක හෝ පිහිටා ඇති හොලිං රාජධානිය ගැන සඳහන් වන අයි-චිං භික්ෂුව විසින් ලියන ලද ටැං රාජවංශ චීන මූලාශ්‍රයක්.
671 : යී-ජින්ග් භික්ෂුව ඉන්දියාවේ නාලන්දාවට යන අතරමගදී මැලේ අර්ධද්වීපයේ සුමාත්‍රා හි ශ්‍රීවිජය සහ මලයාහි කේඩා වෙත ගියේය.
680 : කර්බාලා සටන කුෆා අසල සිදු වූ අතර, එහි ප්‍රතිඵලය වූයේ හුසේන් ඉබ්න් අලිගේ මරණය සහ මුස්ලිම් ප්‍රජාව බෙදීමයි.
686 : ශ්‍රීවිජය ජාවා වෙත නාවික ආක්‍රමණයක් දියත් කළ අතර එය කොටා කපූර් සෙල්ලිපියේ සඳහන් වේ. මෙය තරුමනගර රාජධානියේ අවසානයට දායක වන්නට ඇත.
687 : ඉන්දියාවේ සිට චීනයට ආපසු එන අතරමගදී අයි-සිං ශ්‍රීවිජය වෙත ආපසු ගියේය. ඔහුගේ වාර්තාවේ ඔහු වාර්තා කළේ මලයූ රාජධානිය ශ්‍රීවිජය විසින් අල්ලා ගත් බවයි.
700 : තෙත් බිම් සහල් වගාව, කුඩා නගර සහ රාජධානි සමෘද්ධිමත් වේ. චීනය සහ ඉන්දියාව සමඟ වෙළඳ සබඳතා ස්ථාපිත කර ඇත.
700 : සොජොමර්ටෝ ශිලා ලිපිය, 7 වන සියවසේ අගභාගයේ දී පමණ, මධ්‍යම ජාවා හි බැටැන්ග් හිදී සොයා ගන්නා ලදී. එහි සඳහන් වන්නේ ශෛලේන්ද්‍ර රාජවංශයේ මුතුන්මිත්තෙකු විය හැකි දපුන්ට සෙලේන්ද්‍ර ගැන ය. මෙම සෙල්ලිපිය, පැරණි මැලේ භාෂාවෙන් ලියා ඇති අතර, මෙම පවුලට ශ්‍රීවිජයන්ගේ සම්බන්ධයක් යෝජනා කරයි.
චීනයේ, සුයි රාජවංශය වෙනුවට තාං රාජවංශය බලයට පත් අතර, ඔවුන් කොරියාවේ සිට මධ්‍යම ආසියාව දක්වා සිය හමුදා කඳවුරු පිහිටුවා ගන්නා ලදි. පසුව උමයියාද්වරුන් අසල දක්වා ව්‍යාප්ත විය. චීනය, ඔවුන්ගේ උපරිමයට ළඟා වීමට පටන් ගත්තේය. සිල්ලා රාජධානිය, තාං රාජධානිය සමග මිත්‍ර වී, කොරියානු අර්ධද්වීපය එක් පාලකයෙක් යටතේ එක්සත් කිරීමට, බෙක්ජේ රාජධානිය යටත් කොට, ගොගුර්යෝ පරාජය කළේය.
7 වන සියවස, අයිබීරියානු අර්ධද්වීපයේ සිග්ලෝ ඩි කොන්සිලියෝස් විය. එනම්, ටොලිඩෝහි කවුන්සිලයන් ගැන සඳහන් කරමින්, කවුන්සිලයේ සියවස යන්නයි.
6 වැනි සියවසේ ගුප්ත අධිරාජ්‍යයේ බිඳ වැටීමෙන් පසු කුඩා ජනරජ සහ ප්‍රාන්ත බවට පත් වූ උතුරු ඉන්දියාව හර්ෂ අධිරාජයා විසින් එක්සත් කළේය.
මුස්ලිම් අධිරාජ්‍යයේ ශීඝ්‍ර ව්‍යාප්තිය අතරතුර බයිසැන්තියානු අධිරාජ්‍යය දිගින් දිගටම පසුබෑමකට ලක් විය.