polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
බැබිලෝනියානු ඉදිකිරීම් වල ප්‍රධාන වශයෙන් මැටි භාවිතා කර ඇති අතර පාෂාණ භාවිතා කිරීමක් එකල දක්නට නොලැබේ. මැටි පාලම්, ආරුක්කු හා කාණු පද්ධති මේ සදහා නිදර්ශන ලෙස ගෙනහැර දැක්විය හැක.
පෘථිවියේ සිට බලන විට පෘථිවියෙහි සෙවනැල්ල ඒක කේන්ද්‍රික වෘත දෙකක් ලෙස උපකල්පනය කළ හැක. රූප සටහන පෙන්වා දෙන පරිදි චන්ද්‍රග්‍රහණයේ වර්ගය අර්ථ දැක්වෙනුයේ එය පෘථිවියේ සෙවනැල්ල හරහා යාමේ යෙදෙන පථය අනුවය. සඳ අර්ධ ඡායාව හරහා යන නමුත් අභ්‍යන්තර වෘතයට ලඟා නොවේ නම් එය උප චන්ද්‍රගහණයකි . සඳ අභ්‍යන්තර වෘතයේ කොටසක් හරහා ගමන්ගනී නම් එය අර්ධ චන්ද්‍රග්‍රහණයකි . තවද මුළු චන්ද්‍රයාම අභ්‍යන්තර වෘත්තය හරහා ගමන් ගනී නම් එය පුර්ණ චන්ද්‍රග්‍රහණයකි .
අප දන්නා පරිදි චන්ද්‍රයා, චන්ද්‍ර මාසයකට දෙවරක් පෘථිවිය සූර්යයා වටා ගමන් කරණ කක්ෂය ඡේදනය කරමින් ගමන් කරයි. එමඟින් චන්ද්‍රයා වරක් සූර්යයා හා පෘථිවිය හා සූර්යයා අතරටද තවත් වරක් සූර්යයාට හා පෘථිවියට පිටුපසින්ද පිහිටයි. එම අවස්ථා නිෂ්පන්ද ලෙස හඳුන්වනු ලැබෙයි. කලින් කී පරිදි මෙම අවස්ථාවලදී
පිළිවෙලින් සූර්ය ග්‍රහණයක් හා චන්ද්‍ර ග්‍රහණයක් සිද්‍රවිය යුතුය. නමුත් සැමවිටම එය එසේ සිදු නොවේ. මන්ද යත් චන්ද්‍රයා පෘථිවිය ව‍ටා ගමන් කරන කක්ෂය පෘථිවිය සූර්යයා වටා ගමන්කරන කක්ෂයට 5 8' ක ආනතියක් පිහිටීම නිසා ය.
චන්‍ද්‍රයා පෘථිවිය වටා ගමන් කරන ඉලිප්සාකාර මාර්ගයේ සමීපකය යනු පෘථිවියට ආසන්නම ලක්‍ෂ්‍ය වන අතර දූරකය පෘථිවියට දුරස්ථම ලක්‍ෂ්‍ය වේ. සමීපකයේදී හෝ එයට ආසන්න දිනයකදී චන්ද්‍රග්‍රහණය සිදුවන්නේ නම් චන්ද්‍රයා පෘථිවියේ කේතුක ඡායාව හරහා ගමන් කරන කාලය වැඩිවේ. එමෙන්ම දූරකයේ ඇති විට ඡායාව හරහා ගමන් කරන කාල අඩුවේ. චන්ද්‍ර ග්‍රහණයේ ග්‍රහණ කාලසීමාව තීරණය කරන ප්‍රධාන සාධකය මෙයයි.
චන්ද්‍රයා හා සූර්යයා අතරට පෘථිවිය පැමිණ ඒක රේඛීය වීමෙන් පෘථිවියේ සෙවනැල්ල චන්ද්‍රයා මතට වැටීමෙන් ඇතිවන සංසිද්ධිය චන්ද්‍ර ග්‍රහණයක් ලෙස හැඳින්වේ. චන්ද්‍ර ග්‍රහණයක් සිදු වන්නේ පුර පසළොස්වක දිනයකදී වන අතර සූර්ය ග්‍රහණයක් අමාවක දිනකදී සිදුවේ. සූර්ය ග්‍රහණයක් මෙන් නොව චන්ද්‍ර ග්‍රහණයක් එදින රාත්‍රිය පවතින සියළු ස්ථාන වලට දර්ශනය වේ.
තවද චන්ද්‍ර ග්‍රහණයකදී පූර්ණ චන්ද්‍ර ග්‍රහණය සිදු වන කාල සීමාව හා එහි අඳුරු භාවය කෙරෙහි කරුණු දෙකක් බලපායි.
එමෙන්ම අඳුරු භාවය ගැනද මෙමඟින් අදහසක් ලබා ගත හැකිය. එනම් සමීපකයේ ඇති විට ඉතා අඳුරු ග්‍රහණයකුත් දූරකයේ ඇති විට එතරම් අඳුරු වීමක් නොවීමටත් ඉඩ ඇත.
සමහර විට ඔහු කරැණු දෙවරක් පරික්ෂා කිරිමට, ප්‍රධාන මාතෘකා හා පිටපතක් වල ශුද්ධ පත්‍රය කියවීමට හෝ ඡයරෑප තොරතරැ ලිවීම යනාදි කරැණු සඳහා වාර්තාකරැවන් හමුවේ. මෙම සියලු කරැණු සම්පුර්ණ වු විට අවයන් ශුද්ධය මුද්‍රණය කර නිකුත් කිරිමට සුදානම් වේ. මෙම පිටු පසේ තහඩුව සමහන් කර තැපැල හෝ මගින් මුද්‍රණාලයකට යැවනු ලැබේ මෙය පුවත්පතේ කාර්යාලයේ හෝ ඔප් සේට් ප්‍රකාශය එකකය විය හැක.
කොපිය සහ වෙළඳ දැන්වීම් පිටුව මත හැඩ ගැස්වීමෙන් පසු සංස්කාරකවරයා සෝදු පතක් මුද්‍රණය කර අවශ්‍ය නම් එහි වෙනස්කම් සිදු කරයි. සමහර අවස්ථාවල දී වාර්තාකරුවන් සමග කතාබහ කොට නැවත පරීක්ෂා කිරීම,සිරස්තල පරීක්ෂාව හෝ ඡායාරූප සඳහා මාතෘකා පැනවීම සිදුකළ හැකිය. මේ සියල්ලෙන් පසුව අවසාන සෝදුපත නිර්මාණය හෝ ප්‍රකාශනය සඳහා සුදුසු ය. මේවා ඩමී පිටපත් වශයෙන්, සීඩී තැටි හෝ විද්‍යුත් තැපෑල අඩවියක් හරහා මුද්‍රණාලයට යැවේ.
සාමාන්‍යයෙන් සතිපතා පුවත්පත්වල ප්‍රදේශ පාසල්වල හෝ ප්‍රජාවන්ගේ ක්‍රීඩා කණ්ඩායම් හෝ වෘත්තීය ක්‍රීඩා කණ්ඩායම් පිළිබඳ තොරතුරු ඇතුළත්ය. බොහෝ විට ක්‍රීඩා වාර්තාකරුවෙකු එක් ක්‍රීඩා කණ්ඩායමක් පිළිබඳ වගකීම භාරගන්නා අතර එම කණ්ඩායම පිළිබඳ විශේෂ ලිපි වාර්තා කරයි. තරගවල ඡායාරූප ද වාර්තාවට ඇතුලු කළ හැක. සමහර විට ක්‍රීඩාවට පෙර පවා උනන්දුව ඇති කරවීමේ ලිපි පලකළ හැක.
විශාල පුවතපත් වමන්ම, බොහෝ සති අන්ත පුවත්පත් මෙම දිනවල පිටු අංක කිරිමේ අබෝවේ ජේර් මේකර් – යන පිගණක මෘදුකංග බවිතයෙන් කෙරෙනු ලබේ. පසුතලය මගින් පිටුවේ පෙනුව ලබාදෙන අතර එහි ඡයාරෑප පිටපන
සතිපතා පුවත්පත් ද දිනපතා පුවත්පත්වලට සමාන ආකෘතියක් අනුගමනය කරයි. උදා .එහෙත් මේවායේ ප්‍රධානම අවධානය යොමු වන්නේ අදාල භූමි ප්‍රදේශය තුළ ප්‍රවෘත්ති වෙතය. සතිපතා පුවත්පත්වල ප්‍රකාශන දිනය එකිනෙකට වෙනස් වූවත් සාමාන්‍යයෙන් සතියේ බදාදා, බ්‍රහස්පතින්දා දිනවල ද පළවේ.
බොහෝ සතිපතා පුවත්පත් විශේෂ වාර්තාකරුවන් යොදාගන්නා අතර ඔවුන්ට ගෙවීම් කරන්නේ වාර්තා කරන සිදුවීම් ගණන අනුවය. සාමාන්‍යයෙන් සිය පුවත්පතේ ආවරණ ප්‍රදේශය තුළ පොදු සිදුවීම් වාර්තා කිරීමට ඔවුන් පත් කෙරේ. අතීතයේ මෙම වාර්තාකරුවන් ප්‍රදේශවල පවුල් පිළිබඳ තොරතුරු පවා වාර්තා කළද දැන් එසේ නොවේ.
මාරක රිය අනතුරක් හෝ ගිනිගත් නිවසක් පිළිබඳ සිදුවීම් පවා වර්ණවත් ලෙස ඉදිරිපත් කළ හැකිය. උ.දා. පර්යේෂකයන් සහ අදාල පුද්ගලයන්ගෙන් සම්මුඛ සාකච්ඡා ලබා ගැනීම, ප්‍රාදේශීය සභාව හෝ පාසල් මණ්ඩපයක තොරතුරු වැඩිපුර වාර්තාවකට ඇතුලු කරන්නේ එය පාඨකයාට අවශ්‍ය වන්නේ යැයි හැඟුනොත් පමණි.
සාමාන්‍ය සතිපතා පුවත්පතක වැඩියෙන්ම කියවනු ලබන්නේ මෙම තොරතුරු ය. උපත්, විවාහ ගිවිසගැනිම්, විවාහ උත්සව , විශේෂ උපන්දින සහ සංවත්සර ආදිය මෙයට ඇතුලු වේ. බොහෝ විට ඡායාරූප ද පළ කෙරේ. මරණ දැන්වීම් විශාල වශයෙන් පාඨකයන් විසින් කියවනු ලැබේ.
පුවත්පතේ ප්‍රමාණය හා සංස්කරණය මත කාර්ය මණ්ඩලයේ ගණන වෙනස් වේ. සමහර පුවත්පත්වල එක් එක් ක්ෂේත්‍ර සඳහා වෙන වෙන ම වාර්තාකරුවෝ සිටිති. බොහෝ කුඩා පුවත්පත්වල සමහරවිට පුවත්පතෙහි මුළු අන්තර්ගතය එක් වාර්තාකරුවෙකුගේ වගකීම විය හැකිය.
පිටු සැකැස්මේ දී කොපිය ලෙස හැදින්වෙන්නේ ප්‍රධාන කතාවයි. එය යතුරු ලියනය කොට වර්ඩ්පර්පෙත්ට් වැනි මෘදුකාංගයෙන් සංස්කරණය කෙරේ. මෙය සංස්කරණය කළ පසු පිටුවල මුද්‍රණය කෙරේ. සුදු හිස්තැන් යනු සැකැස්මේ විවිධ කොටස් අතර ඇති හිඩසයි.
බොහෝ පුවත්පත්වල ඡායාරූප සඳහා ඩිජිටල් කැමරාවක් භාවිත කෙරේ. මි.මි. 35 කැමරා භාවිත කරන පුවත්පත්වල දළ සේයා පරිලෝකන මගින් ඡායාරූපයේ සියුම් විස්තර කොටු කර ගැනේ. ඇඩෝබි ෆොටෝෂොප් වැනි මෘදුකාංගයන් හරහා ඡායාරූප සංස්කරණය කෙරේ.
ප්‍රධාන පුවත්පත් මෙන් ම සතිපතා පුවත්පත් ද ඇඩෝබ් පේජ් මේකර්, ඇඩෝබි ඉන්ඩිසයින් හෝ අකවෝක් එක්ස්පර් වැනි පරිගණක මෘදුකාංග ඇසුරෙන් පිටු සකස් කරයි. ඡායාරූප සහ පිටුවේ අකුරු, සිරස්තල හා සුදු හිස්තැන් ද පිටු සැකසුමට අයත් ය.
මේවා බෙදාහැරීම දිනපතා පුවත්පත්වලට වඩා කුඩා පරාසයක සිදුවන අතර ජනගහනය අඩු ප්‍රදේශ මත පදනම් වේ. කුඩා නගර එකක් හෝ කිහිපයක හෝ ප්‍රාන්තයක් වැනි කුඩා භූමියක සාමාන්‍යයෙන් බෙදා හැරේ. මේවා බහුලව ප්‍රජා පත්‍රකලාවේදයේ යෙදේ.
සාමාන්‍යයෙන් සතිපතා පුවත්පතක කාර්යමණ්ඩලය කුඩා වන අතර එක් පුද්ගලයෙකුට වගකීම් පැවරේ. උදාහරණයක් ලෙස පුවත්පත් කතෘවරයාට වෙළඳ දැන්වීම් සම්බන්ධයෙන් ද වගකීම් දැරිය හැකිය. පත්‍රකලාවේදියෙකුට ඡායාරූපකරණයේ ද නියලිය හැකිය.
බොහෝ පුවත්පත්වලට පවුල් තොරතුරු සහ මරණ දැන්වීම් යතුරු ලියනය සදහා එක් ලිපිකරුවෙකු හෝ සිටී. සංස්කරණ කළමණාකරුවෙකු පාඨකයන් සම්බන්ධයෙන් හා ලුහුඩු දැන්වීම් සම්බන්ධයෙන් වගකීම දරයි.
බොහෝ සති අන්ත පුවත්පත්වල පසුතලය සකස් කිරිමට ප්‍රකාශති දිනට දිනථකත් හෝ වැඩි දිනකදි කලින් සිදුවේ. සමහර අවස්ථාවලදී පිටවුල පසුතලය බහුපිය කාල සිමව සඳහා අවුල්කර තිබේ.
සතිපතා පුවත්පත් වාර්තාකරුවන්ගේ අත්දැකිම් එකිනෙකට වෙනස් වේ. සමහරුන්ට වසර ගණනාවක අත්දැකිම් තිබිය හැකිය. තවත් සමහරු පාසලෙන් ඉවත් වූ තරුණයන් විය හැක.
යන සාදක කෙරෙහි අවධානය යොමු කර ඇත.නමුදු ග්‍රාමීය ප්‍රදේශයකින් නාගරික ප්‍රදේශයක් හදුනා ගැනීම සඳහා 1971 එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය මගින් නිර්නායක 05 ඉදිරිපත් කරන ලදී.
යන සාදක ඔස්සේ යම් ප්‍රදේශයක් නාගරික ප්‍රදේශයක් ද එසේත් නැත්නම් ග්‍රාමීය ප්‍රදේශයක් ද යන්න නිර්නය කල යුතු බව පෙන්වා දී ඇත.නූතනය වන විට සෑම රටක් වාගේම මෙම නිර්නායක භාවිතා කිරීමට කටයුතු කර බවක් පෙනෙන්නට ඇත.ඒ අනුව වත්මන් ලොකයේ නාගරීක ප්‍රදේශ ලෙස හදුන්වන නගර මෙම නිර්නායක එකක් හෝ කීපයක් භාවිතා කරම්න් සකස් කරන ලද එවා ෙවි.
ආර්ථීකයක වශයෙන් බලන කල මෙරට තුල ප්‍රධාන අපනයන බෝගය වන්නේ කෘෂිකර්මාන්තයයි තවද සාම්ප්‍රධායික වශයෙන් කරනු ලබන හණ උක් ගස් තේ වැනි බෝග වගාවන්ද දක්නට ඇත ශ්‍රම්කයනි ගත් විට 2/3ක් ශ්‍රම දායකත්වය සපයන්නේ කෘෂිර්මාන්තය සඳහාය මෙය සමස්ථ දේශිය නිෂ්පාදනයෙන් 1/2 ෙවි මෙලෙස තත්වක් තුල මෙරට තුල ඒක පුද්ගල ආදායම ඇමරීකානු ඩොලර් 360 වැනි තත්වයක පවතී මෙම ඒක පුද්ගල ආදායම වසරක් පාසා 4% බැගින් වර්ධනය ෙවි.
1971 බංගලිදේශය ලබා ගන්නා ලද නිදහසත් සමග ජනග්‍රහන වර්ධන ෙවීගය හා උපත් වර්ධන අනුපාතය ඉතා ෙවීගයෙන් පහල බසින ලදී .මෙය ළදරු මරණ හා ළමා මරණ අනුපාත පහල හෙලීමට උපකාරී විය මෙයට ප්‍රධාන හේතුව උපත් පාලනය විමයි මෙකල හදුන්වා දෙන ලද උපත් පාලන ක්‍රම ඉතා සීග්‍ර ලෙස ව්‍යාප්ත විය 1975 දී මෙය 8% ප්‍රමානයක තිබූ උපත් පාලන ව්‍යප්තිය 2001 වන විට 50% දක්වා වර්ධනය විය.
සෑම රටකම නාගරීකරනය හදුන්වා දීම සඳහා තමනට ආෙවිනික අර්ථකථන දක්නට ඇත බංගලදේශයේ වුවද මෙම තත්වය එසේම දක්නට ඇත නමුදු මෙම නිර්වචන සියලූ රටවලට ගැලපෙනනේ නැති බව කිව යුතුමය
නගර සීමා ක්‍රමය සිවිල් ප්‍රදේශ හමුදා නිවාස පද්ධති හා මිනිසුන් 5000 කට වඩා අඩු නෙවන ප්‍රමානයක් ජීවත් වන නොනවතින නිවාස පද්ධතියක් ඇති ප්‍රදේශ නාගරීකරණ ප්‍රදෙශ බවයි.
නාගරීකම බහුතරය කෘෂිකාර්මික ජීවන උපාය මාර්ගය නොවනල පරරිපලනමය ප්‍රදේශ උසස් අධ්‍යාපන සාක්ෂරතාවයකින් යුක්ත මහචන උපයෝගීතාව මහජනතාවම විසින්ම පාලනය කරනු ලබන මංමාවත ජල සැපයුම විදුලි ලාමිබු යනාදී පහසුකමි වලින් සමිපුර්න වු නගර ර්‍ණ නාගරීක ප්‍රදේශ”ලෙස හදුන්වනු ලබයි.
බංගලදේශයේ 1981පවත්වන ලද සංගණනයත් සමග මෙතෙක් තිබු නි්ර්වචන වෙනස් වන්නට පටන් ගැණුනිගමෙහිදී සිදු වූ වැදගත් දෙයනමි මෙතෙක් පැවති උප ශාලා හෙවත් උප දිස්ත්‍රික්ක තුල මුලස්ථාන ජනග්‍රහන ප්‍රමානයෙන් තොරව මං මාවත්ල විදුලියලප්‍රඡා මධ්‍යස්ථාන ජල සැපයුම සනීපාරක්ෂාව යනාදි කරුනූ සැලකිල්ලට ගෙන එම ප්‍රදේශ ද නාගරීක ප්‍රදේශ ලෙස හදුන්වා දෙන ලදී.
1991 බංගලදේශයේ පවත්වන ලද සංගණනය තුලින් නාගරිික ප්‍රදේශ තවත් කොටස් 04 ඛෙදන ලදී.මෙයට පාදක වූ කොන්දේශිය වන්නේ ජනග්‍රහනය හා පරිමානයයි.
රටක ජන සංඛ්‍යාව සම්බන්ධයෙන් සඵලතාව මර්ත්‍යාව හා සංක්‍රමණය යන සංරචක ඉතා වැදගත් වෙන අතර එය රටක් නාගරීකරනය වීම සඳහා බලපාන ප්‍රධාන සාදකයක් ෙවි එසේම එය රටක ජන ව්‍යාප්තිය තීරනය කරන්නාවූ ප්‍රධාන සාදකයක් ෙවි මෙම නාගරීකරනය ලෝකය පුරා ව්‍යාප්ත වූයේ කාර්ම්ක විප්ලවයෙන් පසුවය මෙයට තවත් හේතුවක් වුයේ ලොව පුරා සංක්‍රමණ ව්‍යාප්තිය සීග්‍රලෙස වර්ධනය වූ නිසාය
නාගරීකරණය පිළිබඳ ව සමාඡ විද්‍යාත්මක දෘෂ්ටිය මේ නිර්වචනය තුලින් ඉදිරිපත් ෙවි.ම්නිසුන්ගේ බ හැසිරීම් රටාවෙහි ග්‍රාමීය ව හා නාගරික ව සිදුවන වෙනස මෙමගින් විවරනය කරයි.නාගරික ජනයාගේ චරියා රටාව විවිධ අංශ යටතේ හදුනාගත හැක.විශේෂයෙන් ඔවුන්ගේ අහාර ගන්නා රටාව මෙය පෙන්නුම් කරන එක් අංශයක් ෙවි. බොහෝමයක් නාගරික වැසියා තම කාර්ය බහුලත්වය නිසා භාහිරින් ආහාර ගැනීමට පුරුදු වී සිටිති.චීන ආහාර වෙළෙඳසල් නාගරීක ම්නිසාගේ ආහාර රටාවෙහි වෙනස පෙන්නන්නාවූ සාදයකි.
කිසියම් ප්‍රදේශයක වන ආර්ථීක ව්‍යුයේ සිදුවන වෙනස් වීම් ආශ්‍රයෙන් නාගරීකරණය විවරණය කිරීමට මේ යටතේ උත්සාහ ගන්නා ලදී.ඕනෑම අර්ථීකවන ප්‍රාථම්ක ද්විතික හා තෘතීයික අංශවල දායකත්වය අවධාරනය කොට නාගරීකරණය විමසුමට ලක් කරයි.කිසියම් රටක ප්‍රාථම්ක අංශයේ දායකත්වයට වඩා අනෙක් අංශබ දෙකෙහි දායත්වය ඉහල නම් එම රට නාගරීක වූ රටක් ලෙස හදුන්වයි.
මිනිසුන්ට යහපත් ජීවිතක් කර ගෙන යාමට අවශ්‍ය වන්නාවූ බහුතර පහසුකමි ඒකරාශී්‍ර වූ ස්ථාන මූලික ලෙසම නාගරික ප්‍රදේශ ලෙස හදුන්වනු ලබයිග මෙම නාගරික ප්‍රදේශ ප්‍රධාන ලෙසම අගනගරය මුල් කර ගෙන ව්‍යාප්ත වනු දැකිව හැකියග නිදසුනක් ලෙස ශ්‍රී ලංකාවේ කොළඹ නගරය හා ඉන්දියාෙවී දිල්ලි නගරය මීට හොඳම කාරණාව වේ ග මෙසේ ඇති වූ නාගරික ප්‍රදේශ ක්‍රමයෙන් ව්‍යාප්ත වීමත් සමග ග්‍රාමීය ප්‍රදේශ ද නාගරික ප්‍රදේශ බවට පත් වියග
බංගලිදේශය ගත් විට තුන් වන ලෝකයේ රටකිග තුන් වන ලෝකයේ රටක් වන මෙම රට ක්‍රමයෙන් නාගරිකරණය පටන් ගනු ලබන්නේ 1947-1951 කාලය තුලය. මෙයට මූලික හේතුව ලෙස ඉන්දියාව නිදහස ලැබීමත් එකල පැවැත් වූ නිදහස් සටන් ව්‍යාපාර ද මෙයට ප්‍රධාන හේතු විය. තවද ඉන්දියාව හා පකිස්ථානය අතර සංක්‍රමණ ඇති වීමත් මෙයට මූලික විය.
මෙම ප්‍රදේශ වලට තිබු අර්ථකථන පුඵල් වීම නිසා නාගරික ප්‍රදේශ වලට ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල සිට පැමිනි සංක්‍රමියන් නිසා 1951-2001 දක්වා කාලය තුල බංගලදේශයේ නාගරික ජනග්‍රහනය වර්ධනයට බලපාන ලදී.ත‍මම වර්ධනයේන් 50% පමණ බලපාන ලද්දේ සංක්‍රමණයිග නාගරික ප්‍රදේශ ප්‍රදේශ වල විවෘත භාවය හා එම ප්‍රදේශ වලට ඇද ගැනීෙමී හේතු මෙම සංක්‍රමණ වලට හේතු විය. එසේම
19 සිය තුල කොලනි ලෙස හදුන්වනු ලැබු රටවල් නූතනයේ තුන්වන ලෝකයේ රටවල් ලෙස හදුන්වනු ලබයි.1930 පසුව ඇති වූ ආර්ථීක අවපාතය නිසා මෙම රටවල් ආර්ථීකමය ලෙස පසුබෑමකට ලක් විය.එසේම දෙවන ලෝක යුද්ද කාලයේදී කිසිම කදවුරකට නොබැදි සිටි නිසා නොබැදි රජ්‍ය ලෙසද හදුන්වනු ලබයි.
කෙසේ වුවද යැපීම් මටිටමට වඩා අඩු ආදායම් සහිත,කාර්ම්ක අංශය නොදිනුණු,කාර්ම්ක වෙළඳ බෝග ඔකක් හෝ දෙකක් මත යැපෙන විශාල ජනග්‍රහනයකින් යුක්ත රටවල් මෙලෙස හදුන්වනු ලබයි.
සංඛ්‍යාාමය නාගරීක ප්‍රදේශ-: ඩකා නගරය ඇරෙන්නට මෙවැනි නගර බංගලදේශයේ තවත් නගර 03 ඇත.එනමි චිටංගොං තුල්හා සහ රාඡ්සාහි වේ
නාගරීකරන ක්‍රියාවලිය ප්‍රධාන විෂය ධාරා තුනකින් අවධානයට ලක් වී ඇති බව පෙනේ.ඒ විෂය ධාරා තුන~ඔවුන්ගේ විෂය පථයට අනුකූලව නාගරීකරණය නිර්වචනය කිරීමට උත්සාහ කර ඇත.එ අනුව නාගරීකරණය විවරණය වන ප්‍රධාන ප්‍රෙවිශ තුන වන්නේ
ප්‍රජා විද්‍යාෙවි මූලික සංරචක අතුරින් සපලතාව හා සංක්‍රමණ ඍඡුවම නාගරීකරණය සඳහා බලපානු ලබයි. ප්‍රජා විද්‍යාත්මක ප්‍රෙවිශය නාගරීකරණ ප්‍රධාන සංරචක හතරක අවසාන ප්‍රතිථීලය ලෙස අර්ථ දක්වයි.
සියලුම රටවල නාගරීක ප්‍රදේශ හා ග්‍රාමීය නගර අතර වෙනස් කමි දක්නට ලැෙබීගමෙම වෙනස්කමි විවිධ මානයන් භාවිතා කර හදුනා ගැනීමට පුලූවන. ඒවා අතර වයස විවාහකත්වයල සාක්ෂරතාවය රැකියා නියුක්තිය ආදී වූ සාදක ඔස්සේ මෙම වෙනස හදුනා ගත හැක.
ඕනෑම රටක අනාගත ජනග්‍රහණ වාර්ථා සකස් කරනු ලබන්නේ ඒ තුලින් යමි යම් නිගමන වලට එලබිය හැකි නිසාවෙනි.2001 ජන සංගණනය අනුව 2015 වර්ෂය සඳහා බංගලිදේශය තුල ප්‍රක්ෂේප්ණ
වර්ණ කේතීකරණය ආකෘතිය සමග භාවිතා වන අතර එය 25.57% පමණ අකුරු ලියු වීඩියෝ රාමු තප්පරයට සීඝ්‍රතාවයකින් යුක්ත වේ. හැම රාමුවක්ම 525 ක ප්‍රස්තාර තීරු සහිත වන අතර ඉන් 486 ක් දෘෂ්ටි කලාපය නිරූපණය කරයි. ඉතිරි කොටස සමමුහුර්තකරණයට හා සිරස්ව නැවත ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීමට භාවිතා වන අතර එයට වැහුණු ශීර්ෂ දත්ත හා සිරස් ප්‍රාන්තර කාල දත්ත අඩංගු වේ. පද්ධති 625 තීරු හා අධි සිරස් විභේදන හා වලට වඩා අඩු කාල විභේදන භාවිතා කරයි.
උතුරු ඇමරිකාවේ භාවිතා වන පද්ධතිය වේ. බටහිර යුරෝපය ඔස්ට්‍රේලියාව යන නැගෙනහිර දකුණු ඇමරිකාවේ පද්ධතියට ප්‍රංශට දැනටත් භාවිතා කරයි. සමාන්‍යයෙන් උපාගංයක් හගලින් කියවීමට පමණක් හැකි හෝ සම්මානයට කේතාංකනය කරන ලදි විඩියෝ ප්‍රදර්ශනය කරනු ලැබේ. උපාංග ආධාර කිරිමට සැලසුම් කීමට හෝ ඇත්නම් එය පරිවර්තනය වේ. (උදාහරණයක් ලෙස යුරෝපිය වැඩ සටහන් උතුරු ඇමරිකාවේ ප්‍රචාරණය කරනු ලබන අතර ප්‍රතිලෝමයද සත්‍ය වේ. )
525 තීරු පද්ධති යොදාගන්නා ලද්දේ එවකට රික්තක නල පදනම් වූ තාක්ෂණයේ තිබු අඩුපාඩුකම් නිසාය. එකල පැවති රූපවාහිනී පද්ධතිවල ප්‍රධාන වොල්ටීය පාලක දෝලකය තිරස් තීරු සංඛ්‍යාතය මෙන් දෙගුණයක අගයක මෙහෙයවන ලදී. මෙම සංඛ්‍යාතය තීරු ගණනෙන් බෙදන ලදී. එම සංඛ්‍යාතය ඉන් අනතුරුව 60 හර්ට්ස් ප්‍රබල-තීරු සංඛ්‍යාතය හා සැසදු අතර විෂමතාවයන් පසුව සංඛ්‍යාතය ප්‍රධාන දෝලකය හා සැසදීමෙන් සංශෝධනය කරන ලදී.
ක්ෂේත්‍ර නැවුම්කරණ සංඛ්‍යාතය පළමුව කලු සුදු පද්ධති සදහා 60 හර්ට්ස් විය. මෙයට හේතුවුයේ එය ඇමරිකාවේ භාවිතා කල 60 හර්ට්ස් ප්‍රත්‍යාවර්ත විදුලියට සැසදීමයි. මෙම සැසදීම මගින් තරංග බාධා අවම වූ අතර රූපවාහිනී තිරයේ රැලි ගැසීම් අවම විය.
එම කාලයේ පැවති ප්‍රායෝගික සංඛ්‍යාත බෙදන ක්‍රමය වූයේ බහුකම්පක භාවිතා කිරීමයි. අකුරු සුපිරීක්ෂණය සඳහා තීරු ඔස්සේ රාමු ගණනක් අවශ්‍ය විය.
බ්‍රසීලය, ක්‍රොඒෂියාව, ඉන්දියාව, එක්සත් රාජ්‍යය, ඔස්ට්‍රේලියාව, කැනඩාව සහ නවසීලන්තය ඇතුළු බොහෝ රටවල බාලවයස්කරුවෙක් යනු වයස අවුරුදු 18 ට අඩු පුද්ගලයන් ලෙස අර්ථ දක්වා ඇත. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ පූර්ණ වයස ජනපදයන් විසින් තීරණය කරනු ලබන අතර බොහෝ විට අවුරුදු 18 ට අඩු පුද්ගලයන් බාලවයස්කරුවන් ලෙස හඳුන්වන අතරම සමහර ප්‍රදේශයන හි අවුරුදු 21 ට අඩු පුද්ගලයින් බාලවයස්කරුවන් ලෙස හඳුන්වා ඇත.
ළදරුවා, දරුවා, ගැටවර, නව යෞවන, යෞවන සහ තරුණයා යන යෙදුම් භාවිත කළත් සමහර අධිකරණයන් විසින් මෙම යෙදුම් නීතිමය වශයෙන් වෙනස් ලෙස සලකනු ලබයි. වැඩිහිටියන් සඳහා අදාළ නොවන විශේෂ සීමාවන්, දඬුවම් සහ රැකවරණයන් බාලවයස්කරුවන් සඳහා වලංගු වේ. එක්සත් ජනපදය සහ සෝමාලියාව හැරෙන්නට එක්සත් ජාතීන්ගේ සියලුම සාමාජික රටවල් එක්සත් ජාතීන්ගේ ළමා අයිතිවාසිකම් ප්‍රඥප්තිය ස්ථීර කොට ඇත.
නීත්‍යානුකූල අන්දමට වැඩිහිටියෙක් ලෙස පිළිගැනීමත් සමාජයේ වැඩිහිටියෙක් සතු අයිතිවාසිකම් ප්‍රදානය කිරීමේ වයස් මට්ටමට වඩා පහළ පුද්ගලයන් හැඳින්වීමට භාවිතා කරනු ලබන යෙදුම බාලවයස්කරුවන් යන්නයි. මෙම වයස් සීමාව විවිධ අධිකරණ ප්‍රදේශයන් සහ භාවිතයන් මත වෙනස් වන මුත් බොහෝ විට 18 හෝ 21 යන දෙකෙන් එකක් වේ. බාලවයස්කරුවන්ගේ තත්ත්වය පූර්ණ වයස පණතෙහි අර්ථ දක්වා ඇත.
අපරාධ යුක්ති ක්‍රියාපිළිවෙලේ සමහර අවස්ථාවල දී බාලවයස්කරුවන් යන යෙදුම අපරාධයක් සම්බන්ධ විභාගයක දී බාලවයස්කරුවෙකු හැටියටත් සහ යෞවනයකු හෝ වැඩිහිටියෙකු ලෙස සලකනු ලබන නිසා ඉහතින් දැක්වු ආකාරය සමඟ පූර්ණ වශයෙන් සමාන නොවේ .
ක්‍රි.පූ. 1වන සියවසේදී විසින් ජලවර්තන චක්‍රය පිළිබද දාර්ශනික න්‍යායන් විස්තර කරමින් කියා සිටියේ කඳුවලට පතනය වන වර්ෂාව පොළව මතු පිටට උරාගෙන පහත් බිම්වල උල්පත් වලට හා ගංගා වලට එකතුවන බවයි. වඩාත් විද්‍යාත්මක ප්‍රවේශයක් යොදා ගනිමින් ලියනාඩෝ ඩාවින් සහ බර්නාඩ් පැලිසි ස්වාධීන ජල වර්ධන චක්‍රය පිළිබදව නිරවද්‍ය ඉදිරිපත් කිරීමකට එලඹෙන ලදී. ජල විද්‍යාත්මක විචල්‍යයන් ප්‍රමාණගත කිරීම ආරම්භ කල 17 වන සියවස තෙක් එය නොතිබිණි.
ජල විද්‍යාව පිළිබද නවීන විද්‍යාවේ ප්‍රමුඛයන් අතරට පියරේ පෙරෝල්ට් , , එඩ්මන් හැලී ඇතුලත් වේ. වර්ෂාපතනය, අතිරික්තය ජල ප්‍රවාහන ක්ෂේත්‍රයේ මිනුම්කරමින් සේන් නදියේ ජලප්‍රවාහයට වර්ෂාපතනය ප්‍රමාණවත් බව පෙරොල්ට් විසින් පෙන්වා දෙන ලදි. විසින් ප්‍රවේශය සහ නදියේ හරස්කඩ පිළිබද මිනුම් සංයෝග කරමින් සේන් නදිය සම්බන්ධයෙන් තීරණයකට එළඹීමට උත්සාහ කරන ලදී.
ජල විද්‍යාව යනු, පෘථිවිය පුරාම ජලයේ සංචලනය, ව්‍යාප්තිය හා ගුණත්වය අධ්‍යයනය කිරීමයි. එනම්, එමගින් ජල චක්‍රය හෙවත් ජලාවර්තන චක්‍රය හා ජල සම්පත් යන දෙකම සැලකිල්ලට ගනී. ජල විද්‍යාව හදාරන්නා ජල විද්‍යාඥයා හෙවත් ලෙස හඳුන්වන අතර ඔහු භූමිය, පාරිසරික විද්‍යාව, භෞතික භූගෝලීය විද්‍යාව හෝ සිවිල් සහ පාරිසරික ඉංජිනේරුකරණය යන ක්ෂේත්‍රයන් වල වැඩකරනු ලබයි.
ජල විද්‍යාවේ විෂය පථයට ජලය ඉතා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටුකරනු ලබන ජලවායු ගුණ විද්‍යාව, පෘෂ්ඨීය ජල විද්‍යාව, ජල ප්‍රවාහන කළමණාකරණය සහ ජල ගුණාත්වය යනාදිය අන්තර්ගත වේ. සාගර විද්‍යාව හා කාලගුණ විද්‍යාව ඇතුළත් නොවේ. මන්දයත්, එම ක්ෂේත්‍රයන් වල ජලය යනු ඉතා වැදගත් අංශ වලින් එකක් පමණි.
ජල විද්‍යාත්මක පර්යේෂණයන් අපට වැදගත් වේ. මන්දයත්, එමඟින් අප ජීවත් වන ලෝකය මැනවින් අවබෝධ කර ගැනීමට අපට හැකියාව ලබාදේ. එසේම පාරිසරික ඉංජිනේරුකරණය, ප්‍රතිපත්ති හා සැළසුම්කරණය පිළිබද දැනුමක් ලබාදේ.
අනතුරුව පසුගාමී සංවර්ධනය සහ සංවර්ධන ප්‍රතිථල අසමාන ලෙස බෙදීයාම සිදුවන්නේ මධ්‍යගත පාලන සංවර්ධන තුළින් හා මෙම මධ්‍යගත ආර්ථික සැලසුම්කරණය හා රාජ්‍ය මැදිහත් වීම ජාතික සංවර්ධන දෘෂ්ටියකින් සිදුවන අතර එය ක්‍රියාත්මක වීමේදී නාගරිකත්වයට පක්ෂපාතිබවක් දක්වන බව පැහැදිලිවු බැවින් ග්‍රාමීය මට්ටමේ සහභාගිත්වය ලබා ගැනීමේ හා සාර්ව ආර්ථික අසමතුලිතතාවයන් නැති කිරීම සඳහා
යම් සේවාවක් තමන් කැමති ආකාරයට ප්‍රවර්ධනය කිරිමට අවශ්‍ය සාමාන්‍ය බලතල ප්‍රාදේශිය සභා සතු නොවේ. ප්‍රාදේශිය සභාවට හිමිව තිබෙන්නේ නියමිත වුත් සිමිත වුත් ව්‍යවස්ථාපිත බලතල පමණි. තවද ඒවා මධ්‍යම හෝ දෙවැනි පෙළ ආණ්ඬු විසින් පාලනය කරනු ලැබේ. එසේ වුවත් රැකියා ප්‍රවර්ධන,ආදායම් ඉපැයිම හා ප්‍රාග්ධන ආයෝජනය යන කරැණු සලකා බලන විට ප්‍රාදේශිය සභාවලට වැඩි බලතල
ප්‍රාදේශිය සභා වෙත පැවරි ඇති සියලු කාර්යයන් හා වගකිම් හා බලතල අයත් වන්නේ සංවර්ධනවිෂය ක්ෂේත්‍රයටය. මෙම සංවර්ධන කාර්යය ප්‍රාදේශිය මට්ටමෙන් පොදු පරිපාලන, මහජන උපයෝගිතා සේවා,මහජන සෞඛ්‍ය සේවා භෞතික සැලසුම් , මංමාවත්, ඉඩම් හා ගොඩනැගිලි, ජල සේවා, සුභ සාධක සේවා පහසුකම් යන ක්ෂේත්‍ර ගණනාවකට විහිදි ඇත.
මෙම පරිපාලන සහ සංවර්ධන කටයුතු සිදු කිරිම මධ්‍යම රජයේ ප්‍රතිපාදන, පළාත් සභා අරමුදල්, වරිපනම්, බඳු මුදල් හා දේශිය ණය සංවර්ධන අරමුදලින් ණය හා මීට අමතරව රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන වලින්
මෙහිදි ඒ ඒ ප්‍රාදේශිය සභා විසින් යෝග්‍ය වන්නේ යැයි අදහස් කරනු ලබන පරිදි තම බලතල විෂය ක්ෂේත්‍රය තුළ ක්‍රියාත්මක කිරිමට හැකියාව තිබේ. එසේ වුවත් මෙම ප්‍රාදේශිය සභා ස්වාභිමානය දෙයාකාරයකින් සීමා වි තිබේ.
1955 දී, සෝවියට් අධ්‍යක්‍ෂක ඇලෙක්සැන්ඩර් ෆැජ්න්ට්ස්සිමර් විසින් ග්‍රන්ථය යන එම නමම දැරූ චිත්‍රපටයකට අනුවර්තනය කරන ලදි. රචක ඩිමිට්‍රි ෂොස්ටාකොවිච් විසින් සංගීත විහ්නය රචනය කරන ලදි . මෙම සංගීත විහ්නයෙහි රොමෑන්ස් කොටස ඉමහත් ජනාදරයට පාත්‍ර විය. අසූ ගණන් වලදී, රියෙලි, ඒස් ඔෆ් ස්පයිස් බී.බී.සී. රූපවාහිණී කතා මාලාවෙහිද ෂොස්ටාකොවිච් ගේ ගැඩ්ෆ්ලයි තේමා සංගීතය භාවිතා වුනි.
ඉතාලියේ, විශේෂයෙන්ම ඇල්ප්ස්හි භූ දර්ශනය, පොත පුරාවටම පැතිර ඇති ප්‍රධාන මාතෘකාවක් වන අතර, ඒ පිළිබඳ අලංකාර විස්තරය, පාත්‍ර වර්ගයාගේ අදහස් හා මනෝභාවයන් මොනවට විදහා දක්වයි.
ගලවා ගැනීමේ පුරා විද්‍යාව යන වදන මෙන්ම එම ක්‍රියාවලිය උතුරු ඇමරිකාවට, දකුණු ඇමරිකාවට, බටහිර යුරෝපයට හා නැ‍ඟෙනහිර ආසියාවට සීමා වී තිබේ. ජර්මනිය වැනි බොහෝමයක් යුරෝපීය රටවල් ගලවා ගැනීමේ කැනීම් සිදු කරනු නොලබයි. මැද පෙරදිග වූ බොහොමයක් ගලවා ගැනීමේ පුරා විද්‍යා ව්‍යාපෘති සාමාන්‍යයෙන් හඳුන්වනු ලබන්නේ ගොඩගැනීමේ පුරා විද්‍යාව ලෙසය.
ගලවා ගැනීමේ පුරා විද්‍යාව (සමහරක් විට වැලැක්වීමේ හෝ ගොඩගැනීමේ පුරා විද්‍යාව‍ හෝ සංස්කෘතික ප්‍රබව කළමණාකරණය ලෙස හඳුන්වන) යනු අවධානයට බඳුන් වී ඇති ප්‍රදේශයක් ජලයෙන් යට කිරීම සඳහා වේල්ලක් තැනීම වැනි තැනීමක් හෝ අනෙකුත් දියුණු කිරීමක් මඟින් තර්ජනයට ලක් වී ඇති හෝ අනාවරණය වූ ප්‍රදේශවල සිදු කරන පුරා විද්‍යාත්මක සමීක්ෂණයක් හෝ කැනීමකි. සාම්ප්‍රදායික සමීක්ෂණ හා කැනීම් මෙන් නොව ගලවා ගැනීමේ පුරා විද්‍යාව යම් වේගයකින් සිදු කළ යුතු වේ.
ගලවා ගැනීමේ පුරා විද්‍යාවට උදාහරණ ලෙස, ඕනෑම සොයා ගැනීමක් ස්වාස්ථික සංරක්ෂණය හෝ ‍‍ෙගාඩනැඟිල්ලක් යට පිහිටි කැනීම් නොකරන ලද ප්‍රදේශයක් සංරක්ෂණ සඳහා පියවර ගැනීම ඇතුළත් විය හැකිය. වසර ගණනක් පුරාවට ජීවත් වීම නිසා අතිශයින් වැළලී ගිය ප්‍රදේශවලින් නාගරික ප්‍රදේශ සාමාන්‍යයෙන් ගලවා ගැනීමේ පුරා විද්‍යාව සඳහා වස්තු බවට පත් වේ.
වසර ගණනක් පුරාවට මිනිසුන්ගේ අවධානය තිබුණේ භූමිය තුළ වූ පුරා විද්‍යාත්මක සාක්ෂි කෙරෙහිය. කෙසේ නමුත් කර්මාන්තමය පුරා විද්‍යාවේ ක්‍රමයෙන් වැඩි වන ජනප්‍රියත්වයත් සමඟ ගොඩනැඟිලිවල වර්තමාන අවශේෂ වාර්තා කිරීම තුළින් ගලවා ගැනීමේ පුරා විද්‍යාව සිදු කළ යුතු වේ.
‍‍‍‍තාපගති විද්‍යාව පිළිබද ශුන්‍ය නියමය මගින් තාපගනිත සමතුලිතතාව සමතුලය සම්බන්ධතාවයක් ලෙස ප්‍රකාශ කරයි. තාපගතික සමතුලිත පද්ධති දෙකක් වෙන් වෙන්ව තුන්වන පද්ධති නයාමය සමතුලිතය ඇත්නම් ඒවා එකිනෙකට තාමය සමතුලිතාවයේ පවතී
ශක්ති සංස්ථිතිය පිළිබද තාපගති විද්‍යාවේ පළමුවන නියමය - සංවෘත තාපගතික පද්ධතියක අභ්යතන්තර ශක්තියේ වෙනස්විම් පද්ධතියට සැපයු තාප ශක්ති ප්‍රමානයේ එකතුව පද්ධතිය මත කරන ලද කාර්යයේ එකතුවට සමාන වේ.
එන්ට්‍රොපිය පිළිබද තාපගති විද්‍යාවේ දෙවන නියමය - ඕනෑම ඒකලිත තාපගනිත පද්ධතියක මුලු ඒන්ට්රෝවපිය කාලයක් සමග වැඩිවන අතර එය උපරිම අගයට එළඹේ.
නිර්පේක්ෂ ශුන්යි උෂ්ණත්වය පිලිබද තාපගති විද්‍යාවේ තුන්වන නියමය - පද්ධතියක් සියලුම කාර්යයන් අනුක්ර්මික ලෙස අඩු වී පද්ධති ස්පර්ශෝක්ති මුඛ ලෙස උෂ්ණත්වය නිරපේක්ෂ ශුන්යනඵලයටයන පද්ධතියේ එන්ට්රොපපිය සපර්ශේන්මුඛ ලෙස අවම අගයකට ලගා වේ. එය මෙසේද සදහන් කල හැක "නිරපේක්ෂ ශුන්යකයේදි සියලු පද්ධිති වල එන්රෝ ලග පිය සහ පද්ධතියේ සියලුම අවස්ථාවන් ශුන්යක වේ" හෝ සමතුලිත ලෙස ඕනෑම නිශ්චිත සංඛ්යාල ක්‍රියාවලියකින් උෂ්ණත්වය නිරපේක්ෂ ශුන්යා දක්වා ලංවිම කල නොහැක.
සමහර අංශුවලදී තාපගති විද්‍යාවේ හතරවැනි නියමය ලෙස හැදිනවේ. තාපගති පද්ධතිය සමතුලිතව හැරුණු විට ගැලිම් සහ බලයන් වල එක්තරා සම්බන්ධතා වල තුලනතාව ප්‍රකාශ කිරිම නමුත් ප්‍රාදේශිය සමතුලිතාව පවතින බව සංකෝතවත් කිරීම තවත් බලන්න බෝස් - අධින්ෂ්ටයින් සානද්ර කිරීම හා ඝණ උෂ්ණත්ව
ඒකලිත පද්ධතියක මුලු නියුට්‍රොපිය වැඩි වනනේ නම් පමණක් ක්‍රියාවලිය සිදුවනු ලැබේ. තවද පද්ධතියක් ඒ ආකාරයෙන්ම පවති නම් හෝ සමහර භෞතික ක්‍රියාවලින් සිදුවේ නම් එන්ට්‍රොපිය වැඩිවේ පුතිවර්ත හෝ ක්‍රියාවලිය සදහා වලංගු නොවේ මුළු එන්ට්‍රොපිය අඩු කරගන්න ක්‍රියාවලින් ඒකලිත පද්ධතිය සිදු නොවේ. යම් පද්ධතියක් සමතුලිතතාවයේ ඇති නම් අර්ථ දැක්විම අනුව කිසිදු ස්වයං සිද්ධි ක්‍රියාවලියක් සිදු නොවේ. එමනිසා පද්ධතියම උපරිම එන්ට්‍රොපියාක් ඇත.
තාපගති විද්‍යාවේ නියමය තාපගති විද්‍යාවේ ඉතා ‍පොදු වලංගුතාව‍නේ යුත් නියමයන් හතරක් ඇති අතර ඒවා සම්බන්ධතා ‍‍තොරතුරු ‍හෝ අධ්‍යනය කල පද්ධති මත රදා නොපවතී. එනිසා ඒවා ශක්ති සමතුලිතාව සහ පදාර්ථය හුවමාරුව යන කරුණු හැරුනු කොටවු අනිත් පද්ධති සදහා භාවිතා කල හැකි මෙයට උදාහරණ වශයෙන් 20 වන සියවසේ අග භාගය වන විට ස්වයංසිද්ධ විමෝචනය පිළිබද අයන්ස්යින්ගේ අනුමැතිය සහ කළු කුහරය පිළිබද තාපගතික නුතන පර්යේෂණ ඉදිරිපත් කල හැක.
මෙම උපකරණ සමග තාපගති විද්‍යාව එමගින් අනුව පද්ධතියේ සිදුවන වෙනස් කම් පිළිබද විස්තර කරනු ලබයි. මෙම විද්‍යාව යන ඉන්ජිනේරැ විද්‍යා විවිධ මතෘකා සදහා යොදා ගත හැක. ඒවා නම් එන්ජිම, කලාජ වෙනස්විම, රසයනික ප්‍රතික්‍රියා ගමනාගමනය සංසිද්ධි වේ. තාපගති විද්‍යාවේ ප්‍රතිඵල භෞතික විද්‍යාව, රසායනික විද්‍යාව රසායන විද්‍යාව යන්ත්‍රික ඉන්ජිනේරැ විද්‍යාව සෛල ජීව විද්‍යාවථ ජීවවෛද්‍ය ඉංන්ජිනේරැ විද්‍යාව සහ ද්‍රව්‍ය විද්‍යාවත් වලදි අනවශ්‍ය වේ.
තාපගති විද්‍යාව ලෙස,තාපය හා බලය අතර විද්‍යාත්මක සම්බන්ධතාවය සඳහා සමක් යෝජනා කරන ලද්දේ 1958, ජේම්ස් ජූල් විසිනි. 1849 දී, කාර්නොට්ගේ, “තාපයේ ගාමක බලයේ සිද්ධාන්තයීය ඇගයීමක්” වන ලිපියක් විලියම් තොම්සන් “තාපගති විද්‍යාව” කෘත්‍යාත්මක නියමයක් සේ භාවිතා කළේය. ග්ලැස්ගෝ විද්‍යාලයේ සිවිල් හා යාන්ත්‍රික ඉං‍ජිනේරු මහාචාර්යවරයකු සහ භෞතිකඥයකු සේ පළමුව පුහුණුව ලැබූ විලියම් රැන්කින්, 1859 දී ප්‍රථම තාපගති විද්‍යා ග්‍රන්ථය ලියන ලදී.
තාපගති විද්‍යාවේ දෙවන නියමය ප්‍රකාශ කරන විවිධ ආකාරය ඇති නමුත් අර්ථයෙන් සමාන වේ. දෙවැනි නියමය එක් ආකාරය තර්කානුකුලව අනිත් ආකාර වලින් ගම්‍ය වේ. තවද තාපලි විද්‍යාවේ න්‍යයාන් දෙවැනි සහ තෙවන නියමයෙන් භාවිතයෙන් ඔප්පු කල හැක. එක්ට්‍රොපිය සම්බන්ධ වු දෙවන නියමය සැකසිම් රැබ්ලොප් සෙලිස්යස් විසින් සිදුකරන ලදී.
බොහෝ විට තාපගති ක්‍රියාවලියක් විශ්ලේෂණයේදි අතරහැදි අවස්ථාවේ ක්‍රියාවලියක්ද සමතුලිතතාවයේ ඇති බව උපකල්පනය කරනු ලැබේ මෙමගින් තත්ත්වය සැලකිය යුතු ලෙස සරලව බව පැහැදිලි වේ. තාපගති ක්‍රියාවලිය ඉතා සෙමින් වර්ධනය වෙමින් එක් එක් අන්තර් මධ්‍ය පියවර සමතුලිගත අවස්ථාවලට එළඹිමට ඉඩ දෙනු ලබන අතර ඒවා ප්‍රතිවර්තන ක්‍රියාවන් ලෙස හදුවනු ලැබේ.
මේවා යොදාගෙන පද්ධති හා ඒවා අවට සිදුවීම්වලට තාපගතික විද්‍යාවෙන් කෙසේ ප්‍රතිචාර දක්වන්නේ දැයි විස්තර කරයි. මෙය විද්‍යාව හා තාක්ෂණයේ විවිධාකාර මාතෘකා රැසකට යොදා ගත හැකිය. එනම් එන්ජින් මාරුවීම් වලට, රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවලට, ප්‍රවාහනය සහ කළු කුහර සඳහා පවා යොදාගත හැක.
තාප ගතික විද්‍යාවේ ප්‍රතිඵල භෞතික විද්‍යාවේ අනෙක් ක්ෂේත්‍රවලට මෙන්ම රසායනික විද්‍යාව, රසායනික ඉංජිනේරු විද්‍යාව, සෛල විද්‍යාව, ජෛව වෛද්‍ය ඉංජිනේරු විද්‍යාව සහ ද්‍රව්‍ය විද්‍යාව වැනි කේෂේත්‍ර වලටද වැදගත් වේ.
ඒකලිත පද්ධති වල කාලය ගතවිමන් සමග පද්ධියේ වෙනස්විම මගින් පීඩනය හා උෂ්ණත්වය සමාන විමට උත්සහ දරන අතර ඝනත්වය වෙනස් වේ. පද්ධතිය සියලු සමාන සමතුලිත අවස්ථාවක් යැයි කියනු ලැබේ.
තාපගතික සමතුලිත අවස්ථාවකදි අර්ථ දැක්විම අනුව පද්ධති වල ගතිගුණ කාලයත් සමග වෙනස් නොවි පවති. සමතුලිත පද්ධති සමතුපිත නොවන පද්ධති වලට වඩ සරල වන අතර හොදින් අවබෝධ කර ගත හැක.
වැඩිහිටි නීතිය යනු වැඩිවන වැඩිහිටි ජනගහනය සම්බන්ධයෙන් බලපාන ඒ පිළිබඳ අවධානයක් යොමු කරන නීතියේ ක්ෂේත්‍රය යි.
කෙසේ වෙතත් එල් මනාටි ප්‍රදේශයෙන් උපන්, නූපන් බිළිඳු ඇට සැකිලි, පුරුක් රහිත හිස් කබල් සහ ඌර්වස්ථි සොයා ගෙන ඇති අතර මෙයින් ළදරු බිලි පූජා ගැන අදහසක් අනුමාන කෙරේ. බිළිඳුන් මරා දමන ලද්දේ කෙසේ දැයි තවම නොදනී. සමහර ලේඛකයන් ඔල්මෙක් චාරිත්‍ර කලාව පෙන්වන “ වර් - ජගුවර” බිළිඳුන් හෝ ලාස් ලිමාස් රූපය සමග මෙහි සම්බන්ධයක් ඇති බව කියා සිටිති. තවත් සොයා ගැනීම් අපේක්ෂා කිරීමට නම් විස්තරාත්මක පිළිතුරු අවශ්‍යය.