polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
1947 දී චියැං කායි-ෂෙක් යටතේ කේඑම්ටී ආණ්ඩුව තායිපේ අනුභූති සිදුවීම් ආරම්භ වීමත් සමග චියැං පක්ෂපාත හමුදා විසින් දේශීය ජනගහනය දිවයින පුරා මර්ධනය කිරීමට තුඩුදුන් පෙබරවාරි 28 සිද්ධියට අදාල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස තායිවාන දිවයින පුරා යුධ නීතිය ප්‍රකාශ කෙරුනි. වසර දෙකකට පසු, 1949 දෙසැම්බර් 7 දින, චීනය විසින් චියැං සහ කුවෝමිංටාන්ග් හට චීන සිවිල් යුද්ධය පැවති කොමියුනිස්ට්වාදී අර්ධද්වීපයෙන් පලා යාමට බල කරන ලදි.
ජපානය පළමු චීන-ජපන් යුද්ධයෙන් පසු ශිමොනොසේකි ගිවිසුම යටතේ 1895 දී තායිවානය අත්පත් කර ගත්තේය. පසුව තායිවානය ඉම්පීරියල් ජපානයේ යටත් විජිතයක් බවට පත්විය, එහි අගනුවර වූයේ තායිපේ නගරයයි. එහිදී තායිපේ නගරය තයිහොකූ ප්‍රාන්තය යටතේ පාලනය කරන ලදී. දියුණු මට්ටමේ දුම්රිය මාර්ග නිර්මාණය කිරීම සදහා තායිවානයේ ජපන් පාලකයන් උසස් නගර සැලසුම්කරණ වැඩ පිළිවෙලක් ආරම්භ කලේ ය. තායිපේ වැදගත් ස්ථාන හා සංස්කෘතික ආයතන ගණනාවක් මෙම කාලය සිට දිව එයි.
හන් චීන ජාතිකයන් සැලකිය යුතු ලෙස ආගමනය වීමට පෙර, තායිපේ ද්‍රෝණි ප්‍රදේශය ප්‍රධාන වශයෙන් කේටගලන් මුල් ආදිවාසීහු විසින් ජනාවාස වී පැවතුනි. හැන් සංක්‍රමණිකයන් සංඛ්‍යාව ක්‍රමයෙන් 18 වන සියවසෙහි මුල් බාගයේදී ඉහළ යන ලදී. මෙය සිදුවූයේ ක්විං රාජවංශ පාලනය යටතේ ප්‍රදේශයේ සංවර්ධනය කටයුතු කිරීම සඳහා රජය අවසර ලබා දීමෙන් පසුවයි. 1875 දී, දිවයිනේ උතුරු කොටස නව තායිපේ ප්‍රාන්තයට ඇතුළත් කරන ලදී.
පළමු චීන-ජපන් යුද්ධය පරාජය වීම නිසා චීනය ශිමොනොසේකි ගිවිසුමේ කොටසක් ලෙස 1895 දී ජපාන අධිරාජ්‍යා තායිවානයේ බලය අත්පත් කරගන්නා ලදී. එයට පසුව තායිපේ නගරය තයිහෝකු යන ජපන් නාමයෙන් හදුන්වන ලදී. පසුව එය අගනුවර ලෙස රඳවා ගනු ලැබූ අතර ජපාන යටත් විජිත රජයේ දේශපාලන මධ්‍යස්ථානය ලෙස ඉස්මතු විය. මෙම කාලය තුල ජපානය විසින් හදුන්වා දෙන ලද නීති පද්ධතියක් ක්‍රියාත්මක විය.
1990 තායිපේ දිස්ත්‍රික්ක 16 වත්මන් දිස්ත්රික්ක 12 බවට පත්කර තහවුරු කරන ලදී. ලී ටෙන්ග්-හුයිගේ ජනාධිපතිත්වය තුළ, නීති සම්පාදකයන් විසින් නියමිත මැතිවරණයක් හරහා ජනාධිපතිවරුන් තෝරාගැනීමට නීති සැකසීමත් සමග නූතන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ආරම්භ විය.
තායිපේ ද්‍රෝණි ප්‍රදේශය ලෙස හඳුන්වන ප්‍රදේශයේ දහඅටවන ශතවර්ෂයට පෙර කේටගලන් මුල් ආදිවාසීහු ජීවත් වුනි. 1709 දී ෆුජියාන් පළාතේ ක්විං රාජවංශය විසින් හන් චීන ජාතිකයන් ප්‍රධාන වශයෙන් තායිපේ ද්‍රෝණි ප්‍රදේශයේ පදිංචි කරන ලදී.
1886 දී චීන ක්විං රාජවංශය විසින්, තායිවානය ෆුජියාන් පළාතෙන් වෙන් වූ විට තායිපේ නගරය තායිවාන් පළාතේ තාවකාලික අගනුවර බවට පත් කරන ලදී. 1894 දී තායිපේ නිල වශයෙන් පළාත් අගනගරය බවට පත් කරන ලද කරන ලදී.
තායිපේ, නිල වශයෙන් තායිපේ නගරය ලෙස හඳුන්වනු ලබන අතර , තායිවානයේ අගනුවර හා විශේෂ මහ නගර සභාවක් වේ. තායිවානයේ උතුරු කෙළවරෙහි පිහිටා ඇත.
මෙම දෙපළට එක් පුතෙකු විය.එක් දිනක් මෙම කුඩා දරැවා ගැඹුරැ ළිදකට වැටි ඇති අතර මෙම යුවල විසින් දෙවියන්ට කන්නලව් කිරිම නිසා එම ළිදේ ජල මට්ටම ලිදේ කට මට්ටමට පැමිණ ඇති අතර දරැවා බේරා ගැණීමට හැකි වි ඇතත් තරැණ වියේදි මෙම එකම දරැවා මිය යන ලදී. ඉන් අනතුරැව දේව සෙුවය සදහා වැඩි වශයෙන් කැප කිරිම් කරන ලද බවද සදහන් වේ
1070 වර්ෂයේ ස්පාඤ්ඤයේ මැඩ්රිඩ් අගනුවර ඉතා දිළිඳු දෙමවිපියන්ට දාව ඉපදුනු මෙතුමා දුප්පත් ගොවියෙකු විය. ධනපති පන්තියට අයත් කුඔුරුයායක් අස්වැද්දීම සඳහා දිනපතා දෙවියන්වහන්සේ වෙත කාරැණිකව සේවය කරමින් තම වැඩකටයුතු වල යෙදී ඇත. ඉතාමත් සරල දිවි පෙවතක් ගෙන යමින් දෙවියන්වහන්සේගේ වචනය අනුව යමින් කටයුතු කර ඇත.
1995 වසරේදී ද හින්දු පුවත්පත, අන්තර්ජාල පුවත් කලාපයක් ඉදිරිපත් කරනු ලැබූ ප්‍රථම ඉන්දියානු පුවත්පත බවටද පත්විය. 2014 ඔක්තෝම්බරය වන විට, පුවත්පත ප්‍රාන්ත අටක, ස්ථාන 18 කදී මුද්‍රණය කෙරිණ. ඊට අමතරව ද හින්දු පුවත්පත වර්ථමානයේ ඉස්ලාමාබාද්, කොළඹ, ඩකා, කත්මණ්ඩු, බෙයිජිං, මොස්කව්, පැරිස්, ඩුබායි, වොෂින්ටන්, ඩී.සී., ලන්ඩන් හා අඩිස්අබාබා යන විදේශීය නගරයන්හී සිය ප්‍රාදේශීය කාර්යාල පිහිටුවා තිබේ.
ද හින්දු පුවත්පත 1878 සැප්තැම්බර් 20වන දින මැඩ්‍රාස්හීදී, සතිපතා පුවත්පතක් ලෙස ආරම්භ කෙරුණි. පුවත්පතේ ප්‍රථම කලාපය පිටපත් 80 ක පමණ ප්‍රමාණයකින් සමන්විත සමන්විත වූ අතර, සුබ්‍රමනියා අයියාර් එහි පළමු සංස්කාරකවරයා විය. 1883 වර්ෂයේදී පුවත්පත සතියකට තෙවතාවක් ලෙසත් 1889 දී දිනපතා සවස් පුවත්පතක් ලෙසත් මුද්‍රණය කෙරිණි. එක් පත්‍රයක මිල ඇනා 4ක් විය.
පරාග ධානියෙන් පරාග නිකුත් කරන විට, කීලය දික් වී කලංකය මතට වැටීමට සලස්වයි. එම පරාග කීලය තුලට ඇතුල් වේ. ඩිම්භකෝෂය හැකිළුණු, ප්‍රත්‍යාන්ඩාකාර වියළි ඵලයක් වන අතර, එය 3 - 4 පමණ දිගින් යුක්තය. තවද එය පරිණත වන තුරු විවෘත නොවේ. ඵලයේ සෑම දිශාවකම දාර ඇත. එහි කෙළවර කුඩා, සුදු කෙඳි පේළි දෙකකට පිහිටා තිබේ. සැම ඵලයකම ඉහළ කෙළවරෙහි ඇති බුමණිය විසිරුණු ව්‍යුහයක් දරයි. සෑම ඵලයකටම එක් බීජයක් ඇත. ඒවා සලාද ප්‍රභේදය අනුව, සුදු, කහ, අළු හෝ දුඹුරු වර්ණයක් ගනී.
වල් පැලෑටි කෘමින්ට සහ පලිබෝධයන්ට ධාරක විය හැකි අතර අස්වනු නෙළීමද දුර්වල වේ. වාණිජ නිශ්පාදන වලදී වල් නාශක භාවිත කරයි. කෙසේ වෙතත් වල් නාශක නිසා වල් නාශක ප්‍රතිරෝධී වල් පැලෑටි බිහි වන අතර පරිසරය සහ සෞඛ්‍ය තත්වය කෙරෙහි බලපායි.
සලාද වල විවිධ මාදිලි ඇත. නමුත් ඉන් මාදිලි තුනක් බොහෝ විට දක්නට ලැබේ. සලාද ශාකයේ මුලික උප විශේෂ කාණ්ඩ හතක් දක්නට ලැබේ. ඒවායේ විවිධ ප්‍රභේද ඇත:
සහ නොහොත් ලෙස හැඳින්වේ. මෙම මාදිලියේ නිදහස් ලෙස / ලිහිල්ව මිටි බඳින ලද පලා බොහෝ විට දක්නට ලැබේ. මෙම මාදිලිය ඉතා පුළුල් ලෙස වගා කරන ආකාරයි. ප්‍රධාන වශයෙන් සලාද සැදීම සඳහා යොදා ගනී.
මෙය "" සලාද ලෙස හැඳින්වේ. මෙම මාදිලිය ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ජාතිකයන් අතර වඩාත් ජනප්‍රිය ආකාරයයි. මෙය තාපයට සංවේදී අතර සාමාන්‍යයෙන් එක්සත් ජනපදයේ උතුරු ප්‍රදේශයේ වගා කෙරේ. මෙය හොඳින් ප්‍රවාහනය කල හැකිය. නමුත් මෙහි රසය සහ පෝෂණ ගුණය අඩුය. අනෙක් සලාද මාදිලි වලට වඩා මෙහි අඩංගු ජාල ප්‍රතිශතය වැඩිය.
මෙය හෝ සලාද ලෙස හැඳින්වේ. මෙම මාදිලිය ආකාරයකි. මෙහි පත්‍ර වල සැකැස්ම ලිහිල්ය, රසවත්ය සහ මොලොක් වයනයක් ඇත.
සලාද වාර්ෂික පැලෑටියකි. මෙය ඇස්ටර් ගණයට අයත් වන ශාකයක් නොහොත් සුරියකාන්ත කුලය වන ඇස්ටරෙසියේ කුලයට අයත් වන ශාකයකි. මෙය බොහෝ විට වගා කරනු
මෙය හෝ ලෙස හැඳින්වේ. මෙය සහ මාදිලි වලට අතර මදි මාදිලියකි. මෙම වර්ගය විශාලය, ගිලීමට අපහසු වන අතර හොඳ සුවඳකින් යුක්තය.
මෙම මාදිලිය පත්‍ර ලබා ගැනීමට වඩා ලබා ගනිම සඳහා වගා කෙරේ. මෙය ආසියානු ජාතිකයන් ආහාර පිසිම සඳහා යොදා ගනී, එහිදී තැම්බූ සලාද ලෙසද තැටි වල ආලේපනයක් ලෙසාද යොදා ගනී.
මෙය වගා කෙරෙනුයේ බීජ ලබා ගැනීමටය. එම බීජ මිරිකා තෙල් ලබා ගැනීම සිදු කරයි. මේවා ප්‍රධාන වශයෙන් ආහාර පිසීම සඳහා යොදා ගනී. මෙහි අඩු පත්‍ර ප්‍රමාණයක් ඇත. ආහාර ගිලීමට පහසු වන අතර අනෙක් මාදිලි වලට වඩා මේවයේ බීජ 50% කට ආසන්නව වැඩියෙන් සෑදේ.
සහ සලාද මාදිලි ගෝවා සලාද ලෙසද හඳුන්වයි. එයට හේතුව නම් ඒවායේ හිස කොටස කොටය, පැතලිය. මේවා සලාද වලට වඩා ගෝවා වල හැඩයට සමානය.
සලාද ශාකයේ උරුම පරාසය මාධ්‍යදරණී රටවල සිට සයිබිරියාව දක්වා පැතිරී තිබිණ. කෙසේ වෙතත් එය මුළු ලෝකය පුරාමද පැතිරී ගියේය. මෙම ශාකය සාමාන්‍යයෙන් උස අඟල් 6-12 ක් පමණ වේ . පත්‍ර වර්ණවත්ය, ප්‍රධාන වශයෙන් කොළ සහ රතු වර්ණ වන අතර සමහර විශේෂ විචිත්‍ර ප්‍රභේද වේ. ප්‍රභේද කිහිපයක් කහ පාට, රන්වන් පාට, නිල් පාට පත්‍ර වලින් යුක්තය. සලාද ශාකය පැතිරුනු හැඩයකින් සහ වයනයන් ගෙන් යුක්තය. මාදිලියේ ගණ ආරම්භක ස්ථානයක් ඇත. පත්‍ර ප්‍රභේද වල, කට්ට කපන ලද, බික්කු, රැලි සහිත හෝ පත්‍ර ඇත.
සලාද ශාකයට මුදුන් මුලක් සහ කුඩා ද්විතික මුල් ඇත. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සහ බටහිර යුරෝපයේ ඇති සමහර ප්‍රභේද වල පටු මුදුන් මුලක් සහ ද්විතික මුල් මණ්ඩලයක් ඇත. ආසියාවේ ඇති ප්‍රභේද වල දිගු මුදුන් මුලක් සහ විශාල ද්විතික මුල් දක්නට ලැබේ.
එක්සත් ජාතීන්ගේ ආහාර හා කෘෂිකර්ම සංවිධානය වාර්තා කල ආකාරයට 2010 දී, ලෝක ආහාර නිෂ්පාදනයෙන් සලාද සහ චිකොරි නිශ්පාදනය මෙට්‍රික් ටොන් 23622366 ක් විය. මෙම නිශ්පාදන ප්‍රධාන වශයෙන් චීන , ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඉන්දියාව යන රටවල් වලින් ලද ඒවාය.
ලෝක සලාද නිෂ්පාදනයේ ඉහලින්ම චීනය පැවතුනද, බහුතරය මෙම සලාද අස්වැන්න ගෘහස්තව පරිභෝජනය කරයි. ලෝකයේ සලාද ශාකය සඳහා වන නිර්යාතකරුවන්/අපනයන කරුවන් අතරින්, ස්පාඤ්ඤය පළමු ස්ථානයේ සිටින අතර ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය දෙවන ස්ථානයේ සිටී.
21 වන සියවසේ මුල් වර්ෂ කිහිපයේදී, මළු වල බහාලන ලද සලාද නිෂ්පාදන, සලාද වෙළඳපොලේ වැඩි කොටසක් අයත් කර ගනිමින් සිටී. විනාශ වූ සලාද නැවුම් වෙළඳ පොල සඳහා පිලි නොගනී. අස්වැන්න නෙලීමෙන් පසු මේවා සම්මත ක්‍රමයට වඩා, ඇසුරුම් කරන ලද්දේ නම් වැඩි කාලයක් තබා ගත හැකිය.
2007 දී, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ, සලාද නිෂ්පාදනයෙන් 70 ක ප්‍රතිශතයක්ම ලද්දේ කැලිෆෝනියා වෙන්ය.; එම රටේ සලාද ශාකය නිෂ්පාදන පරිභෝජනයේ තෙවන ස්ථානයේ පැවති අතර පළමු සහ දෙවන ස්ථාන පිළිවලින් තක්කාලි සහ දොඩම් ය.
20 වන සියවස අතරතුරදී, සලාද ශාකය නිෂ්පාදන ආකාර බොහෝ විශාල විය. බොහෝ කෘශිකර්ම නිෂ්පාදන සකස් කරනුයේ රසායන ද්‍රවය විශාල ප්‍රමාණයක් එකතු කිරීම මගිනි. එනම් පොහොර සහ පළිබෝධ නාශක යි. නමුත් වෙළඳපොළේ කාබනික නිෂ්පාදන ප්‍රතිශතය වැඩි විය.– කුඩා ප්‍රමාණ වගා කරන්නන් ආරම්භ කල අතර, පසුව එය වාණිජ මට්ටම දක්වා පැතිරිණ. සහ මාදිලිද වර්ධනය විය.
දර්ශනයේ ඉතිහාසය තුළින් එය විමසීමේදී මූලික දාර්ශනික ගැටලුව වන පැවැත්ම හෙවත් මිනිසා සහ ලෝකය පිළිබඳ යථාර්ථය ප්‍රමුඛ වේ.එය සත්වයා සහ විශ්වය ලෙස පළල්වද, මනස හා ද්‍රව්‍ය ලෙස සියුම්වද සලකා බැලේ. ඉහත ගැටලුවට පිවිසීම් කීපයකි.
මෙය ද්‍රව්‍යවාදය යනුවෙන්ද හැඳින්වේ. මින් කියැවෙන්නේ ලෝකය පදාර්ථයෙන් නිර්මිත බවයි. තවද මනසද එයින්ම නිර්මාණයවන බවයි. බලන්න බුද්ධිවාදීන්
විඤ්ඤාණවාදී' පිවිසීම:මෙයින් ලෝකය මනසේ නිර්මාණයක් බව කියැවේ. ලෝකය මායාවක් බව හෝ සත්‍යමයවූ පැවැත්මක් නැති බවයි. බලන්න අනුභූතිවාදීන්
වෙනත් පිවිසීම්: ඊශ්වර නිර්මාණ වාදය. - සියල්ල සර්වබලධාරී දෙවියන් ගේ කැමැත්තට අනුව සිදුවන මැවීමක් බව. නියතිවාදය.
මෙහිදී මූල හේතුවක් ඇතැයිද, ආරම්භයක් ඇතැයිද පිළිගනී. බොහෝ ආගම් දෙවියන් ලෙස එය හදුන්වයි. එවිට දෙවියන් යනු කුමක්ද?
ස්වභාව වාදය - සියල්ල ඉබේම සිදුවේ. ප්‍රපංච වාදය. අනියතවාදය.මෙහිදී ආරම්හයක් හෝ අවසානයක් ගැන හෝ පැවැත්මක් හෝ නොපැවත්මක් ගැන නොව, හටගනිමින් හා විනාශවෙමින් හෙවත් වෙනස් වෙමින් සිදුවන්නාවූ ක්‍රියාවලියක් අදහස් කෙරේ. මෙම චින්තන ආකාරය චක්‍රීය චින්තනය ලෙසද හැදින්වේ. ස්ථාවර තත්ව වාද‍යේ පදනම මෙයයි.
සත්‍ය අවිශ්වාස කිරීම හෝ ප්‍රශ්න කිරීම දඩුවම්ට ලක්වීමකි. ආදී ලෙස අධානග්‍රාහී ආගමික දර්ශනයක් බව පෙනේ.
ඉන්දියානු සාහිත්‍ය තුළ ඒකදේවවාදය, බහුදේවවාදය, සර්වේශ්වරවාදය, ඒකත්වවාදය සහ අදේවවාදය වැනි සංකල්ප හදුනාගත හැක.
එක් දාර්ශනිකයෙකු ඉදිරිපත්කල කිසියම් දාර්ශනික පද්ධතියක් හෝ අදහස් සමුදායක් තවත් දාර්ශනිකයෙකු එසේම පිළිගන්නා බවක් දක්නට නැත. බුද්ධිවදීන් හා අනුභූතිවාදීන් වශයෙන් බෙදීමක් දැකිය හැක. වැඩිදුර තොරතුරු සදහා 17 වැනි සියවසේ දර්ශනය බලන්න.
ඩෙස්කා‍ටෙස් පැවසූ දේ ස්පිනෝසා එලෙසම පිළිනොගනී. ස්පිනෝසා ගේ සර්වේශ්වරවාදය ලයිබිනීස් පිළිනොගනී. ජෝන්ලොක් ඉහත එකක්වත් පිළිනොගත්තේය. ඩේවිඩ් හ්‍යුම් නවතම අනුභූතිවාදයක් ගොඩනැගුවේය. එය කාන්ට් නොපිළිගත් අතර පිච්චේ එය සංශයට ලක්කරයි. හේගල් එය නොපිළිගත්තා සේම සමකාලීන බොහෝ දාර්ශනිකයන් වන හෙන්රි බර්ගසන් , ජොන් ඩීවී , බ්‍රර්ට්‍රන් රසල් , ලුඩ්විග් විට්ගන්ස්ටයින් , ඇල්ප්‍රඩ් ජේ ඒයර්, බ්‍රොඩ්, එවිං, මුඅර්, රයිල්, ඇල්බට් කැමූ, ජීන් පොල් සාත්‍රේ, හෛඩෙගර්, ප්‍රෑරෑක් කෆ්කා යනාදීහු හේගල් ගේ පරම විඤ්ඤාණ මත පිළිනොගනී.
ආත්මය, බ්‍රහ්මන්, ආචාර ධර්ම, යුතුකම්, සංසාරය , කර්මය , මෝක්ෂය, නිවන සහ යෝග දර්ශනය ආදී සංකල්ප දැකිය හැක.
"පැරණි ග්‍රීක සමයේදී මිථ්‍යා විශ්වාසයන් ක්‍රමයෙන් ඈත්වී ගොස්, මිනිස් නිදහස් චින්තනය සහ බුද්ධිය ප්‍රධාන ස්ථානය උසුලන්නට පටන් ගත් බව, ග්‍රීක දර්ශනය වෙත ආපසු හැරී බැලීමෙන් පෙනේ." ග්‍රීසිය පූර්ව ක්‍රිස්තු යුගයේදී සේද මාර්ගය හරහා බෞද්ධ බලපෑමට ලක්විය. එහි විසූ සොක්‍රටීස්,ප්ලේටෝ,ඇරිස්ටෝටල් ආදීන් ප්‍රකට දාර්ශනිකයෝ ය.
දාර්ශනිකයා ගේ පරීක්ෂණ විද්‍යාඥයා ගේ පරීක්ෂණ ක්‍රමවලට වඩා බෙහෙවින් ම වෙනස් වේ. විද්‍යාඥයා පරීක්ෂණ පවත්වන්නේ විද්‍යාගාරයන් තුළ විවිධ උපකරණ වල ආධාරයෙනි. ඔහු අලුත් නිගමනවලට එළඹීමේදී එයට සාධක වශයෙන් හැකි තරම් අලුතින් කරුණු සොයා ගැනීමට උත්සාහ දරයි. එහෙත් දාර්ශනික ප්‍රශ්න විසදීම මීට වඩා වෙනස් ස්වරූපයක් උසුලයි. උදාහරණයක් වශයෙන්, මේ ප්‍රශ්නය ගනිමු. යමෙකු මේසයක් දෙසට අත දිගු කොට මෙතැන මේසයක් තිබේද?
යනුවෙන් ප්‍රශ්න කරයි. විද්‍යාඥයා නම් මේසය විද්‍යාත්මක උපකරණවලින් මැන බලා එ තැන මේසයක් තිබෙන බව ස්ථීර ව පවසනු ඇත. එහෙත් දාර්ශනිකයා මෙ තැන ඇත්ත වශයෙන්ම මේසයක් තිබේ ද නො එසේ නම්, අපට පෙනෙන්නේ මායාවක් ද කියා ඇසීමට පෙළඹිය හැකිය.
අධ්‍යාත්ම විද්‍යාව - භාවනා හා යෝගී අභ්‍යාස මගින් පුද්ගල ආත්මය උසස් තත්වයනට පත්කරගැනීම. චිත්ත ශක්තිය දියුනුකිරීම.
මනෝ විද්‍යාව - සිතුවිලි හා හැගීම් -චිත්ත හා චෛතසික ක්‍රියාකාරිත්වය, ඉගෙනීම, ආකල්ප හා හුරු පුරුදු හා පීඩන ඇතිවන අන්දම හැදෑරීම හා මනෝවිශ්ලේෂණය
අතීතයේ සිට මේ දක්වා දාර්ශනිකයින් නඟා ඇති ප්‍රශ්නත් ඒවාට ලැබී ඇති ප්‍රතිචාරත් ඉතා පුළුල් වපසරියක පැතිරේ. ඒ ඒ යුගයන් හි ජීවත්වූ දාර්ශනිකයන් එම යුගයට අදාළ පරිද්දෙන් පිළිතුරු සපයා ඇති බැවින්, එකම ප්‍රශ්නය සඳහා විවිධ පිළිතුරු දර්ශන ඉතිහාසයේ දැකිය හැකිය. තවද පිළිතුර එකම වුවත් ඉදිරිපත්වන සන්දර්භය අනුව අදහස් වෙනස් විය හැක. එබැවින් ඒ ඒ දාර්ශනිකයාට අනුව ගැටලුව හා පිළිතුර අවබෝධකරගත යුතුවේ.
නිවැරදි චින්තනයක් අරබයා ක්‍රමවත් සිතුවිලි පද්ධතියක අවශ්‍යතාව මෙයින් අවධාරණය කෙරේ. දාර්ශණික චින්තනයේ පදනම මෙයයි. සෑම දර්ශන පද්ධතියකම ඊට පදනම්වූ තර්ක විධි හඳුනාගත හැක. පෙරදිග ප්‍රචලිත තර්‍ක පද්ධති අතර න්‍යාය, සංඛ්‍ය, වෛශික, මිමංසා, උත්තර මිමංසා ආදියද, අපරදිග ඇරිස්ටෝටලීය තර්ක ශාස්ත්‍රයද උදාහරන වෙත්.වදනක අර්ථය, තාර්කික විභජ්ජවාදය , කිඹුල් උභතෝකෝටිකය ආදි ගැටලු විමසුමට ලක් කෙරේ.
මිනිසා සහ සමාජයත්, ලෝකය හා විශ්වයත් පිළිබඳ සිතිවිලි ගොනුකිරී‍මෙන් දර්ශනවිෂය ගොඩනැගී ඇත. මුලදී දාර්ශනික ගැටලුවක් ලෙස සැලකූ අදහසක්, ක්‍රමයෙන් ඒ පිළිබද අවබෝධය දියුණු වත්ම ස්වාධීන විෂයයක් ලෙස හදාරනු ලැබේ. එබැවින් විද්‍යාත්මක හා ආගමික කරුණුද, කලින් කල දර්ශන විෂය යටතේ හදාරා ඇත. තවද කිසියම් එක් විෂය ක්ෂේත්‍රයකට පැහැදිලිව වර්‍ග කළ නොහැකි හා ක්ෂේත්‍ර රාශියකට සබැදි ගැටලුද දර්ශනය මගින් විමසීමට ලක් කෙරේ.
මිනිස් සමාජයේ හැසිරීම මිලෙච්ඡ ස්වරූපයේ සිට උතුම් අතර තත්වයක වෙනස් විය හැකිය. මිනිස් සතාගේ මනුස්ස හැසිරීමට පාදකවන චින්තනයේ පදනම වනුයේ දර්ශනයයි. සමාජයේ බලපවත්වන නිදහස, ජීවනක්‍රමය, කලාව, සෞන්දර්‍ය්‍ය රසාස්වාදය,ගෘහ නිර්මාණය ආදි සියලුම ක්ෂේත්‍රයන්ගේ දියුණුව මෙන්ම පිරිහීමද, බලපවත්වනු ලබන දර්ශනයේ පරිමාණය අනුව තීරණය වන බව දර්ශන ඉතිහාසය හැදෑරීම තුළින් මැනවින් තහවුරු වේ.
දාර්ශනික සංකල්පයෝ වියුක්ත සංකල්පයෝ වෙත්. එනම් පංචේන්ද්‍රියන්ට සෘජුවම ගෝචර නොවන බවයි. එබැවින්ම එම ගැටලු සදහා ඇති විසදුම්ද එකගතාවකින් තොරවූද, එකිනෙකට පරස්පරවූද ස්වහාවයක් ගනී. එසේ වූ පමණින් ඒවා සැබෑ ලෝකයට අදාළ නොවන්නේද නොවේ. උදාහරණ වශයෙන් "යුතුකම් හා සදාචාරය" ආදියද "අධිභෞතික විද්‍යාව" වැන්නක්ද සලකා බලන්න. කෙසේ වෙතත් "අද හවසට වසීද?" වැනි ප්‍රශ්න දාර්ශනික ගැටළු යටතේ නොසැලකේ.
මිරිඟුව දකින විට අපට එතැන වතුර තිබෙන්නාක් මෙන් පෙනේ. එහෙත් එතැන ඇත්ත වශයෙන් ම වතුර නැත. මේ මේසයද මිරිගුවක් මෙන් විය නොහැකිද?
දාර්ශනිකයා විසින් මෙවැනි විවිධ ප්‍රශ්න අසනු ඇත. එම නිසා, විද්‍යාඥයාට මෙන් පරීක්ෂණ පවත්වා අමුතුවෙන් සොයා ගතයුතු දෙයක් මෙ තැන නැත. අපට කළ හැක්කේ මෙ තැන මේසයක් තිබෙන බව හෝ නැති බව හෝ මේ ප්‍රශ්නය හුදු විකාරයක් බව හෝ ඔප්පු කිරීමය. මේ තුන් ආකාරයෙන් ම දාර්ශනිකයන් පිළිතුරු දී ඇත.
ඒ ඒ සංස්කෘතියේ අදහස්, ආකල්ප, භාෂාව ආදියේ ඇති වෙනස්කම් නිසා, දාර්ශනික ගැටලුවේ අර්ථයද ඒ අනුව වෙනස්වී තිබිය හැක. මෙසේ ක්‍රමයෙන් විවිධවූ දාර්ශනික චින්තන ධාරාවන් වර්‍ධනය වී ඇත.
වඳුරෙකුගේ ගමන් විලාසය, උසුළු විසුළු ආදිය ප්‍රකාශිතය. කරුණා හා හාස්‍ය රසය මවයි. විශේෂයෙන්ම රාම-රාවණ යුද්ධයේදී සීතා බේරාගැනීම සඳහා ඔත්තු බැලීමට ලංකාපුරයට වෙත පැමිණි හනුමා නම් වානරයාගේ හැසිරීම් මෙම වන්නම් ගායනාවන්ගෙන් සහ නර්තනයන්ගෙන් ප්‍රකාශ වේ. අවිනිශ්චිත වටපිටාවක ගිරෙන් ගිරට පනිමින් දුෂ්කර සහ සැකමුසු වීර වික්‍රමාන්විත ගමනක යෙදෙන හනුමා සම්බන්ධ සිදුවීම මෙම වන්නමෙන් විස්තර කෙරේ.
වර්ථමානයේ භාවිතා වන වන්නම් මීට වර්ෂ 300 කට පමණ පෙර, මහනුවර ශ්‍රී වීර පරාක්‍රම නරේන්ද්‍රසිංහ රජ සමයේ, මල්වතු විහාර වාසී භික්ෂූන්වහන්සේ නමකගේ සහයද ඇතිව, ඉන්දීය අභාෂයක් හිමි ගණිතාලංකාර බමුණෙකු විසින් නිබන්දනය කෙරූ බව විශ්වාස කෙරේ.
මෙරට වෙනම ආකාරයක දෙමළ වන්නම් 20 ක්ද, අනුරාධපුර පරම්පරාවට අයත් වන්නම් 21 ක්ද, පහතරට සින්දු වන්නම් 32 ක්ද ඇත. වන්නම් භාවිතය පැමිණීමට පෙර සන්දේශ,ප්‍රශස්ති ආදිය භාවිතා විය.
වන්නම් යනු එක් එක් අප්‍රාණික හා සප්‍රාණික වස්තූන් පිළිබඳ වර්ණනා අන්තර්ගතවන මාතෘකාවට අදාල තාලයකිව් ගායනා කරන ගායනා විශේෂයකි. පසු කලෙක මේවාට අදාල නැටුම්ද නිර්මාණය වී ඇත
සිදුහත් කුමරු ගිහිගෙයින් නික්ම කන්ථක අසුපිට නැගී ගමන් ගත් ආකාරය වර්ණනා කෙරේ. වීර රසය මවයි.මෙහි තාලය අශ්වයාගේ ගමන් කරන ආකාරය ඉස්මතු කරයි.
ඉන්දියාව තුල ඔවුන්ගේ දේශපාලන සෞභාග්‍යයෙහි කෙළවර දුටු ලිච්චවීවරුන්, නේපාලයට පැමිණ, එහි අවසන් කිරාට් රජු වූ ගස්ති වෙත පහරදී ඔහු පැරදවූ බව විශ්වාස කෙරෙයි. බෞද්ධ පාලි ත්‍රිපිටකයෙහි, දේශනාවන් කිහිපයකදී ලිච්චවීවරුන් පිළිබඳ සඳහන් වන අතර, එයින් වඩාත් ප්‍රධාන වන්නේ ලිච්චවී සූත්‍රය, ප්‍රසිද්ධ රතන සූත්‍රය සහ පේතවත්තුහී සතරවන පරිච්ඡේදය වෙයි. මහායාන විමලකීර්ති සූත්‍රය විසින්ද වෛශාලී නගරය පිළිබඳ සඳහන් කරන අතර, එහි විමලකීර්ති නම් ගිහි ලිච්චවී බෝධිසත්ත්වයන්වහන්සේ වැඩ වැස ඇත.
ආර්ථිකය කෘෂිකාර්මික වූ අතර, ප්‍රධාන වැවිලි ලෙස සහල් සහ අනෙකුත් ධාන්‍ය පැවතිණි. පරිපාලනය උදෙසා, ද්‍රංග ලෙසින්, ගම් සමූහනය කෙරිණි. ඉඩකඩම් සතුව තිබුණේ රාජකීය පවුල, වංශාධිපතියන්, සිද්ධස්ථාන හෝ බ්‍රාහ්මණයන් සමූහ වෙතය. වෙළෙඳාමද ඉතා වැදගත්වූ අතර, වෙළෙඳ මාර්ග අබියස බොහෝ ජනාවාස පැවැතිණි. ටිබෙටය සහ ඉන්දියාව යන දෙරටම වෙළෙඳ හවුල්කරුවෝ වූහ.
රාජධානිය පිළිබඳ දැනට දන්නා පැරණිතම වාර්තාව වන්නේ, 464 වසරට කාලානුරූප කෙරෙන පළමුවන මානදේවගේ ශිලාලේඛනයකි. පූර්වගාමී පාලකයන් තිදෙනෙක් පිළිබඳව එහි සඳහන් වන අතර, එයින් ඉඟි කෙරෙනුයේ ලිච්චවී රාජවංශය, 4වන සියවසෙහි අග භාගයෙහිදී ඇරඹුනු බවයි.
රජය පවත්වා ගෙන යෑම සඳහා, ජනගහණය වෙතින් ඉඩම් බදු සහ බලහත්කාර ශ්‍රමය ලබා ගන්නා ලදි. ප්‍රාදේශීය පාලනයන් බොහෝමයක් පවත්වා ගෙන ගියේ ගම් නායකයන් හෝ ප්‍රධාන පවුල් විසිනි.
ලිච්චවීවරුන් පාලනය කරනු ලැබුයේ මහාරාජා කෙනෙකු විසින් වන අතර, හමුදාව භාරව සිටි අග්‍රාමාත්‍යවරයෙක් සහ අනෙකුත් ඇමතිවරු ඔහුට සහාය වූහ.
සාමන්ත ලෙසින් හැඳින්වුනු වංශාධිපතියෝ, ඔවුන් සතුව පැවති ඉඩකඩම් සහ අතුරු හමුදා පරිපාලනය කරන අතරතුරදීම රාජසභාවෙහි බලපෑම්ද ඇති කලහ.
සතී ශිව දෙවියන් සමඟ විවාහ වූයේ ඔහුගේ පියා වන දක්‍ෂගේ අකමැත්තෙනි. දක්ෂ මහා යාගයක් සංවිධානය කළේය, කෙසේ වෙතත් සති සහ ශිව හට ආරාධනා කළේ නැත. ශිවගේ අකමැත්තෙන් වුවද, සති අනාරාධිතව දක්ෂගේ යාගයට ගියේය. දක්ෂ ශිව දෙවියන්ට අපහාස කළ අතර නින්දා අපහාස දරාගත නොහැකි වූ සති අග්නි හෝමයෙන් සිය දිවි නසා ගත්තාය. ශිව කෝපයට පත් වූ අතර, යාගය පැවති ස්ථානයේ විනාශයක් සිදු කළ දරුණු ස්වරූපයන් දෙකක් වන විරභද්‍ර සහ භද්‍රකාලි නිර්මාණය කළේය.
නෛනතිව් නාගපූෂණී අම්මාන් කෝවිල (දෙමළ: ிாீு ாூி ்் ோி், තේරුම: නෛනවතිව් - නාගදීපය; නාගපූෂණී - නාගයන් ආභරණ ලෙස පැළඳ සිටින දේවිය) යනු ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාතේ නාගදීප දිවයිනෙහි පිහිටි හින්දු සිද්ධස්ථානයක් වේ. කෙසේ නමුදු වර්ථමානයේ කෝවිලෙහි දැකගත හැකි ඉදිකිරීම්, මෑත කාලීනව සිදුකල ඒවා වේ.
මේ හේතුවෙන් ප්‍රධාන වශයෙන්ම කරණවෑමියන් පිරිමින්ගේ හිසකේ කැපීම සම්බන්ධව විශේෂණය වූ වෘත්තිකයන් වේ. මෙය ඇමරිකානු සහ පොදු රාජ්‍යය මණ්ඩලීය රටවල සංස්කෘතීන්ගේ ප්‍රධාන වෙනස්කමක් වේ. මේ හැරුණු විට කරණවෑමියන් අදටද අවශ්‍යතාවය පරිදි රැවුල සම්බන්ධ කටයුතුද සිදු කිරීමේ හැකියාවෙන් යුක්ත වේ. කෙසේ නමුත් කරණවෑමියන් කැපී පෙනෙන කොණ්ඩා මෝස්තර සහ විශේෂ ආකාරයට ‍හිසකේ කැපීම සම්බන්ධයෙන් හිසකේ විලාසිතාගාර තුළ ක්‍රියාකරන කොණ්ඩා මෝස්තර ශිල්පීන් තරම් දක්ෂතාවයක් නොදක්වති.
කරණවෑමියෙකු යනු (මේ සඳහා ඉංග්‍රීසි නාමය වන අතර මෙම පදය රැවුල හැඳින්වීම සඳහා භාවිතා වන ලතින් වචනය වන යන්නෙන් නිර්මාණය වී යැයි සැලකිය හැක.) ඕනෑම වර්ගයක හිසකෙස් කැපීම , රැවුල කැපීම හෝ කොට කිරීම තම වෘත්තිය කරගත් පුද්ගලයෙකි. අතීතයේදී මොවුන් ශෛල්‍ය කර්ම සහ දත් ආශ්‍රීත කටයුතුද සිදු කිරීමට පුරුදුව සිටියහ. කෙසේ නමුත් නූතන කාලයේදී ආරක්ෂිත රේසර් නිපදවීමත් රැවුල් වැවීම අඩු වීමත් හේතුවෙන් කරණවෑමියන් ප්‍රධාන වශයෙන්ම හිසකේ කැපීම සිදු කරති.
කරණවෑමියෙකුගේ වෘත්තිය ඓතිහාසික එකකි. ඊජිප්තුවේ ලෝකඩ අවධියේ ධාතු අතර තිබී රේසර හමුවී ඇති අතර එසේකෙයිල් මගින් බයිබලයෙහි කොන්ඩා‍කැපීම පහත පරිදි දක්වා ඇත. “, , ’ ”
ගම්වැසියන්ගේ සම්භන්ධයෙන් යුක්තිය විසදීමට පමණක් නොව ගමේ ආරක්ෂාව පිළිබද කටයුතු ගම්සභාවට පවරා තිබුනි. අල්ලාගැනීමට අපහසු පැනගිය වැරදි කරුවන් දින ගණනක් තුල අල්ලාදීමේ වගකීමද ගම්සභාවෙත පැවරී තිබුණි. එසේ එම වගකීම ඉටු කිරීමට අපොහොසත් වුවහොත් ගම්සභාව ඒ වෙනුවෙන් රජයට දඩමුදල් ගෙවිය යුතු විය. මෙමගින් ගම්වැසියන් වෙත වගකීමක් මෙන්ම යම් බලතල ප්‍රමාණයක්ද පවරා තිබුණි.
ගම්සභාවේ සාමාජිකයින් ගමේ සිදුවන අපරාධ සහ වැරදි පිළිබදව නඩු විසදු අන්දම අටදා සන්නය යේ සදහන්වී ඇත.රජුගේ උසාවි වල නඩු විසදු අකාරයටම ගම්සභාවලද දෙපක්ෂයේ ශාක්ෂි වලට ඇහුම් කන්දී 'චාරිත්‍ර ධර්ම' සහ 'පුරවාදර්ශ'සලකා බලා තීන්දු දී ඇත.
දේශීය ජනතාවට හුරුපුරුදු සිරිත් විරිත් සම්ප්‍රදායන්ට අනුව ගම්වල පාලන කටයුතු කරගැනීමට ඉඩ ලැබීමෙන් ඔවුන් සතුටට පත්වීමෙන් ඉංග්‍රීසි ආණ්ඩුවට ජනතාවගේ පක්ෂපාතිත්වය ලැබීම.
ගම්සභා ක්‍රියාත්මක කිරීමෙන් සුළු නඩු විසදීම පමණක් නොව පොලිස් සේවයද ගැබුරු නීති රීති නොපනවා ඉතා සරල රෙගුලාසි කීපයක් මගින් ග්‍රාම පාලනයද කරවා ගත හැකි බවත්.
මේ අන්දමට කෝල්බෲක් විසි ගම්සභා ක්‍රමය කොතරම් අගය කර ප්‍රතිස්තාපනයට නිර්දේශ ඉදිරිපත් කලත් 1833 දී යටත්විජිත කාර්යාලය මගින් ක්‍රියාත්මක කරන ලද ප්‍රතිසංස්කරණ යටතේ ගම්සභාව ප්‍රතිස්ථාපනය වුයේ නැත.
1859 දී කිරියාට එරෙහි පූලා නඩුවේදී අස්ගිරි විහාරවාසී නායක ස්වාමින් වහන්සේ කෙනෙකු ගම්සහාවේ සංයුතිය ගැන අධිකරණයට ඉදිරියේ මෙසේ කරුණු දක්වා ඇත කෙසේ වෙතත් ගම්සභාවේ කටයුතු පිළිබද ලිඛිත විස්තර තබාගැනීම පැරණි පුරුද්දක් නොවන බවට මෙම භික්ෂුන් වහන්සේ කර ඇති ප්‍රකාශය එතරම නිවැරදි නොවේ.අනුරාධපුර යුගයේදී එකල රජුගේ උසාවියට සාක්ෂි වශයෙන් ඉදිරිපත්කල ගම්සභාවල ලිඛිත වාර්තා තිබී ඇත.
ඩොයිල්ගේ උඩරට ආණ්ඩු ක්‍රමය පිළිබධ කෘතියේ ගම්සභාව නමැති උසාවිය ගමේ ජ්‍යෙෂ්ඨ මෙන්ම අත්දැකීම් බහුල තැනැත්තන්ගෙන් සමන්විත වු බවත් ඉඩම් ආරවුල්, ණය සොරකම් සුළු රන්ඩු, සිවිල් අපරාධ නඩු පැනනැගී අවස්තාවක අම්බලමක හෝ සෙවනැති ගසක්යට රැස්වී හැකිතරම් දුරට ප්‍රශ්නය සාමකාමීව විසදීමට ප්‍රයන්තය දැරූ බවත් දඩුවම් පැමිණවීම වෙනුවට හුදෙක්ම සමගි කරවීම මගින් ප්‍රශ්න නිරාකරණය කර ඇත.
බුලත් හපයා නැතහොත් හෙවත් යනු ශ්‍රී ලංකාවටආවේණික නිවර්තන මත්ස්‍ය විශේෂයකි. ශ්‍රී ලංකාවේ වනාන්තර ආශ්‍රිත ගංගා ද්‍රෝණි වන, කැලණි ද්‍රෝණියෙහි සහ නිල්වලා ද්‍රෝණියෙහි හමුවේ. ඒවා උන්නතාංශය අඩි 1000 ක් පමණ වන කඳුකරයේ ඇළ දොළ වල දක්නට ලැබේ. ශ්‍රී ලංකාවේ ගිනිගත්හේන ප්‍රදේශයේදී මහවැලි වෙත හඳුන්වා දුන් දීප්තිමත් වර්ණ සහිත ගහනය ජලජීවී අපනයන වෙළඳාම හේතුවෙන් සංඛ්‍යාව අඩු වී ඇති බව කියනු ලැබේ.
තරුණ මාළුවාට කළු සිරස් ඉරි සහිත කහ පැහැති අළු සිරුරක් ඇත. මේරූ පිරිමි මසුන්‌ගේ රිදී ශරීරය තද පැහැති රතු පැහැයක් ගනී. ගැහැනු සතාගේ සියලු සිරස් වරල්වල පාදස්ථ කොටස කළු ය. පිරිමියාගේ මුළු උදරීය වරලම ගැඹුරු කළු පැහැයක් ගනී, ගුද වරල් කළු පැහැයට හුරු රතු පැහැතියි, ශ්‍රෝණි වරල් රතු පැහැයට හුරුය. මාළු උපරිම දිග අඟල් 2 – 3 දක්වා වර්ධනය වන අතර ගැහැණු පිරිමි සතාට වඩා තරමක් දිගු වේ.
මෙම මත්ස්‍යයා සඳහා විශාල ඉඩ ප්‍රමාණයක් ලබා දිය යුතු අතර, ඕනෑ තරම් ආලෝකය සහ සහිත පාවෙන පැලෑටි වලින්යුුත් නොගැඹුරු ආවරණයක් සහ ප්‍රමාණවත් වෘක්ෂලතාදිය ආවරණය කළ යුතුය. හියුමස් තට්ටුවක් පතුලේ තැබිය යුතුය. මෙම විශේෂය වෙනත් පෙතියන් සහ ඒ හා සමාන මාළු සමඟ තබා ගැනීමට උචිත වේ. වහල්භාවයේ දී මාළු නිරෝගී ආහාර රුචියකින් යුක්ත වේ.
බුලත් හපයන් ස්වදේශිකව ජීවත් වන්නේ බොරළු හෝ වැලි උපස්ථර සහිත සිසිල්, සෙවන සහිත, නිහඩව ගලා යන වනාන්තරීීය ඇළදොළවල වන අතර නිවර්තන දේශගුණයක ය . ඔවුන්ගේ ආහාර වේලෙහි ප්‍රධාන වශයෙන් සූත්‍රිකාමය ඇල්ගී සහ ඩිට්‍රිටස් අඩංගු වේ. ඔවුන් කැමති වන්නේ 6.0 – 6.5 අගයක්, 5 – 12 ජල දෘඪතාවයක් සහ 72 – 79 උෂ්ණත්ව පරාසයක් සහිත ජලයටය.
මත්ස්‍යයින්ට මසුන් ඇතිකිරීමේ විනෝදාංශයේ වාණිජමය වැදගත්කමක් ඇති අතර ඔවුන් සාර්ථකව ජලාල වල බෝ කරනු ලැබේ. මින්මැදුර වෙළඳාම සඳහා " " හි දෙමුහුන් ආකෘති නිර්මාණය කිරීමට ද ඔවුන් භාවිතා වේ.
බිත්තර විසුරුවා හරින මාළු ශාක අතර නොගැඹුරු ජලයේ බිත්තර 100 කට වඩා දමති . දින 1 සිට 2 දක්වා කාලයකදී බිත්තර වලින් පැටවුන් බිහි වන අතර පසුව පැය 24 කට පසු නිදහසේ පිහිනනු ඇත.
කිසියම් බල ප්‍රදේශයක් හැඳින්වීමට, පෙරදී "ඩොමීනියන් රාජ්‍යය" යන පදය භාවිතය, 16වන සියවස තරම් ඈත අතීතයට විහිදෙන අතර, 1535 සිට 1800 පමණ දක්වා, වේල්සය විස්තර කිරීමට සමහරවිට භාවිතා කෙරිණි.
උප විෂේශය බලංගොඩ, පේරාදෙනිය, මතුගම, මහනුවර, රත්නපුර ආදී ප්‍රදේශ වලින් වාර්තා වී ඇති අතර උප විෂේශය වාර්ථා වී ඇත්තේ කදුකර ප්‍රදේශ වලින් පමණි.
උප විශේෂයේ මුදු හැඩති සලකුණු වඩාත් පැහැදිලිව දැකිය හැකිය. හිසේ සුදු පැහැති කොටස හිසෙන් අඩකට වඩා ඉදිරියට ව්‍යාප්තව ඇති අතර වයසත් සමග මුළු හිසම කළු හෝ තද අළු පැහැති වේ. උදරය, පැටවුන්ගේ තනි සුදු පැහැති වන අතර වැඩුනු සතුන්ගේ එහි කළු පැහැති හරස් පටි ඇත
උප විශේෂයේ බොහෝවිට මෙම මුදු ශරීරයේ පහළ කොටසේදී දෙකට බෙදී තිබිය හැකිය. වයසත් සමග මෙම මුදු හදුනාගත නොහැකි තරමට මැකී යයි. හිස පිටුපස සහ උගුර ප්‍රදේශ සුදු පැහැතිය. ඉදිරිපස පෘෂ්ඨීය ප්‍රදේශය හා හොම්බ කළු පැහැතිය.
මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ සිලින්ඩරාකාර ශරීරයක් ඇත. දිලිසෙන සුලුය. වටකුරු කෙටි හොම්බක් සහිත හිසකි.ගෙල පැහැදිලිව ශරිරයෙන් වෙන් වී නොමැති අතර ක්‍රමයෙන් උල් වන කෙටි වල්ගයක් හා කුඩා ඇස් ඇත.
දීප්තිමත් කළු පැහැති ශරීරයේ හිසේ සිට වලිගය තෙක් විහිදුන සුදු පැහැති මුදු හැඩති සලකුනු දක්නට ඇත. මෙම සුදු පැහැති මුදුවක පළල එම මුදු දෙකක් අතර පරතරයට වඩා අඩුවේ.
මුදු කරවලා, හක් කරවලා, පොළොන් කරවලා ආදී නම් වලින් හදුන්වනු ලබන ඉලැපිඩේ කුලයට අයත් මාරාන්තික විශ සහිත ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික සර්ප විශේෂයකි.
සිංහලයේදී සියළු කාරක වාක්‍යයන්, සත්යාර්ථයේ හෝ අසත්යාර්ථයේ වේවා, අතීත අනතීත කාල දෙකට යටත් වෙනමුත්, වැදිබසෙහි සත්‍යාර්ථහි කාල 3ක් දැක්වේ. සිංහල ආදේශක සංඛ්යා වෙනසක් ඇති නමුත් වැද්දන්ට අංක වෙන්කිරීමක් නැත. වැද්දන්ගේ වාචික සහ නාමික විචලනය සිංහලයන්ට සමාන ලෙස පෙනුනත් නමුත් එක ලෙස සමාන නොවේ. වැදිබසෙහි ප්‍රාණවාචී මෙන්ම අප්‍රාණවාචී පදවලට ද ලිංග භේදය යෙදේ.
දෙමළ එය දඩයම්කරු හැදින්වීමට යොදා ගැනේ.මෙම වචනයෙහි විවිධ ප්‍රභේද දකුණු ඉන්දියාව පුර දඩයම්කරුවන් හැඳින්වීමට යොදා ගැනේ.ශ්‍රී ලංකාව තුල මීට අමතරව රොඩිය හා කින්නරය යන දඩයමින් හා එකතු කිරීමෙන් ජිවත් වූ කොට්ඨාස සිට ඇත.
වැදි බස යනු, ශ්‍රී ලාංකාවේ ගෝත්‍රික ජාතියක් වන වැදි ජනයාගේ භාෂාව වෙයි. එනමුදු, වැදි ජනයා ලෙසින් විධිමත් ලෙසින් හඳුන්වනු නොලබන, වෙරළබඩ වැදි ජනයා සහ අනුරාධපුර වැදි ජනයා වැනි ප්‍රජාවන් විසින් පව‍ා, සන්නිවේදනය සඳහා වැදි භාෂාව භාවිතා කරනුයේ, දඩයම් සහ/හෝ ආගමික සජ්ජායනා තුලදීය.
සර්වනාම වලට උදාහරණ මෙයැත්තෝ , තොපන් , එයිබ , කොයිබ . සිංහල භාෂාව හා සසදන විට මිනිසුන් ඇමතීමට සිංහල භාෂාවේ ආකාර 5ක් භාවිතා කරන අතර වැදි භාෂාවේ ඒ සදහා තොපන් යන්න භාවිතා කරනු ලබයි. මෙහිදී ඒක-බහු භේදය හෝ තරාතිරම් සළකා නොගනී.
ආරම්භයේදී භාෂා වේදීන් සහ භාෂා සමීක්ෂකයන් සලකනු ලැබුයේද මෙය සිංහල භාෂාවේ උප භාෂාවක් නොව වෙනම ම භාෂාවක් ලෙසටය. උපබස් සිද්ධාන්තය ඉදිරිපත් කිරීමට මූලික වූ විල්හෙල්ම් ගයිග'ද තමාගේම එම මතය අහෝසි කරමින් වැදිබස ප්‍රතිස්ථාපිත ආදිවාසී බසක් බව ප්‍රකාශ කර ඇත.
මෙයැත්තන්නේ කිරිමිලැත්තෝ කැලෑපොජ්ජෙන් මංගච්චනකොට එයැත්තන්නේ බඩපොජ්ජේ කැකුලෙක් රඳාලා ඉන්ඩතිබිලා තිබෙනවා.
මෙම පරිණාමය මලනේසියන් පිජින් ඉංග්‍රීසි සහ ජැමෙයිකන් ඉංග්‍රීසි මිශ්‍ර භාෂාව යන මිශ්‍ර භාෂා පරිණාමය වූ ආකාරයට සමාන ආකාරයක් ගනී. තාලුජාක්ෂර අධිකත්වයෙන් පැහැදිලි වන්නේ ප්‍රකෘති වැදි භාෂාව උස් ශබ්දමූල සහිත භාෂාවක් වූ බවයි.
වැදි භාෂාවේ එන අප්‍රාණවචී නාමපද සදා ඇත්තේ සිංහල භාෂාවෙ නාමවිශේෂණ හා උපසර්ග එකතු කිරීමෙනි.සිංහල භාෂාවේ කවි, කවිය නමැති වචනයේ නාමවිශේෂණයකි නමුත් වැදි භාෂාවේ නාමපදය කවි-තාන වේ "තාන" උපසර්ගයයි.
වැදි බසෙහි ශබ්දමාලාව හෙළයට බොහොවඑ සේ සමානකම් දැක්වුවද, භාෂාකර්ම අතින් එබස හෙළයෙන් බොහෝ දුරස් වේ. "ච" වර්ගයේ තාලුජ ගතකුරු වැදි බසෙහි සියලුතන්හි දක්නට ලැබේ. සැසැඳුම් ලෙස: