polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
මේ සියල්ල අතරතුරදී ඉන්දීය රජය මගින් ඉන්දු ශ්‍රී ලංකා ගිවිසුමට පිඹුරුපත් සකස් කරගෙන යන ලදී. මේ සඳහා ඉන්දීය අගමැති රජීව් ගාන්ධි විසින් ජනාධිපති ජේ. ආර්. ජයවර්ධන සහ ප්‍රභාකරන් සමඟ නිරන්තර සාකච්ඡා පවත්වන ලදී. ශ්‍රී ලංකාවේ ඉන්දීය මහකොමසාරිස් ජෝතීන්ද්‍රනාත් ඩික්සිත් සහ අමාත්‍ය ගාමිණී දිසානායක එහි ප්‍රධාන භූමිකාව සිදු කළේය. කපුකම කළේ හින්දු පුවත්පතේ සම කර්තෘ එන්. රාම්ය.
අප්‍රේල් කැරැල්ලේ 16 වැනි සමරුව නිමිත්තෙන් වසර 1987 අප්‍රේල් 5 රෝහණ විජේවීරගේ හඬ පටයක් නිකුත් විය. එහි සඳහන් වූයේ ලෝකයේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රැල්ලක් ඇතිවී ඇති බවත් ඊළඟ අරගලය ඇතිවෙන්නේ ශ්‍රී ලංකාවෙන් බවය. ශ්‍රී ලංකාව දැන් විප්ලවයෙන් ගැබ්බරව සිටින බව එමගින් කියා සිටි විජේවීර වැඩිදුරටත් අවධාරණය කළේ දැන් අප එළඹ සිටින්නේ අරගලයේ එකළොස්වන පැයට බවය.
වඳ වී යාමේ උග්‍ර තර්ජනයට ලක් වූ ජීවී විශේෂ මෙමෙ වර්ගීකරණයට එතුලත් කෙරේ. වර්තමානයේ සත්ව විශේෂ 2139ක් හා ශාක විශේෂ 1831ක් මෙයට එතුලත් කර ඇත. ඒ සඳහා ඒ සිට ඊ දක්වා නිර්ණායක ඉදිරිපත් කොට ඇති අතර ඉන් කවර හූ කොටසකට අයත් වන ශාක සත්ව විශේෂ මෙයට එක කෙරේ.
පරිසරය පිළිබඳ සුවිශේෂී අවධානයෙන් යුක්තව ලෝක මට්ටමෙන් බිහි වූ ප්‍රථම සංවිධානය වන්නේ පාරිසරික සංරක්ෂණය පිලිබඳ ජාත්‍යන්තර සංගමයි.ස්වාධින ජාත්‍යන්තර ආයතනයක් වන මෙම සංගමය 1948 දී පැරීසියේ හොන්ටන් බ්ලු නගරය මුලස්ථානය කරගෙන බිහි විය. 1956 දී ස්වාභාවික ධර්මතා හා ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිලිබඳ ජාත්‍යන්තර සංගමය ලෙස යලි නම් කරන ලද අතර එහි වත්මන් මුලස්ථානය ස්විට්සර්ලන්තයේ ග්ලෑන්ඩ් නගරයේ පිහිටා තිබේ.
මෙම වර්ගීකරණයට ගැනෙන ප්‍රදානතම උදාහරණය ඩයිනෝසිරස්ය.ඔවුන් මිහිමතින් සම්පුර්ණයෙන් වඳවී ගොස් තිබේ. ඊට අමතරව දඩයම් කිරීම හේතුවෙන් පැසෙන්ජර් පිගන් පක්ෂියා ,
හෝ වර්ගීකරණයට අයත් නොවන නමුත් නුදුරු අනාගතයේ දීම වඳ වී යාමේ අනතුරට ලක් විය හැකි සත්ව ඛණ්ඩ මෙයට ඇතුලත් කෙරේ. ඒ සඳහා පහත නිර්ණායක අදාළ වේ .
හදුනාගන්නලද , ගණනය කරණ ලද හෝ අනුමාන කරණ ලද අඩු වීමක් වසර 10ක් හෝ පරම්පරා 3ක් තුල අවම වශයෙන් 20%ක් ලෙස දක්නට ලැබෙන
පෙර වාර්තා වූ පරම්පරා ගත ගහනයන් හා සංසන්දනය කරන විට අතිශය පසුබැස්මක් වාර්තාවන විශේෂ මීට අයත් වේ. මෙවෙනි විශේෂ වල වාර්තා වීමක් දක්නට ලැබෙන්නේ ඉතාමත් කලාතුරකින් වන අතර එයද පැවති වාර්තාගත වීම් වලට සාපේක්ෂව අවම අගයක් ගනී. ඇතැම් විට එය එක් ජීවියෙක් පමණක් වීමට ඉඩ ඇත. වර්ගීකරණයට ඇතුලත් කිරීමේදී අදාළ විශේෂයේ චර්යා රටා ඇතුලත් කාල රාමුවක් තුල නිරීක්ෂණයන් කිරීම කල යුතුය.
ගලපගොස් දුපතේදී හඳුනා ගන්නා ලද අවසාන සත්ත්වයා 2012 දී මිය ගිය අතර යනුවෙන් හැදින්විය. එම සත්වයා ලොව පුරා මහත් ජනප්‍රියත්වයට පත් වූ සත්වයෙක් ලෙස හදුන්වා දිය හැකිය.
වඳ වී යාමේ තර්ජනයට ලක් වී ඇති ස්වාභාවය සැලකිල්ලට ගෙන මගින් විවිධ නිර්ණායක ගොඩ නගා තිබේ.කාලීන විවිධ වෙනස්කම් සමගින් රතු දත්ත වර්ගීකරණයකොටස් 09 ට වෙන් කොට තිබේ.
වඳ වී යාමේ තර්ජනයට ලක්වූ ශාක හා සත්ත්ව කොටස් ලැයිස්තු ගත කිරීම සඳහා රතු දත්ත පොත බිහි වී ඇත. ලෝකයේ විවිධ පාරිසරික හා මානව ක්‍රියාකාරකම් හේතු කොටගෙන වඳ වී යන සත්ත්ව ශාක ප්‍රජාව සංගණනයකට ලක් කොට ඒ කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීම හා අදාළ සත්ත්ව වර්ග රැකගෙනීම මෙහි මූලික පරමාර්ථය විය. ලැබෙන දත්ත විධිමත් ක්‍රමවේදයකට අනුව සලකා බලා සත්ත්ව හා ශාක කොටස් පිලිබඳ තොරතුරු මෙහි ඇතුලත් කෙරේ. මෙහි වගකීම දරනු ලබන්නේ ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිලිබඳ ජාත්‍යන්තර සංගමය විසිනි.
ගහනයේ ප්‍රමාණය 2500 කට අඩු පරිනත සත්වයන් ගෙන් සමන්විත හෝ පරිනත සත්ව ගහනයේ 20%ක අඩුවක් වසර 5ක හෝ පරම්පරා දෙකක් අතර දී දක්වන
යන කාණ්ඩ වලට අයත් නොවන නමුත් නුදුරු අනාගතයේදී එම කාණ්ඩ වලට ඇතුලත් වීමේ අවධානමක් ඇති ජීව විශේෂ මෙම කාණ්ඩයට අයත් වේ.
පන්සල නැවත වරක් ජරාවාස විය. මෙහි එක් ශාලාවක් ඔටුවන් ගාල්කිරීමට යොදාගැනීම හේතුවෙන් එහි බිත්ති කඩාවැටීමට විය. දෙවන ලෝක යුද සමයේ පුසිඅන් මණ්ඩපය විනාශවූ අතර, 1953දී නැවත සාදන ලදී.
වර්තමානයේ ෂැංහුආ පන්සල උතුරු සහ දකුණු දෙසින් තනන ලද ශාලා තුනකින් සහ සංශෙඟ් ශාලාවට නැගෙනහිරෙන් සහ බටහිරෙන් තනන ලද මණ්ඩප දෙකකින් සමන්විත වේ. දෂිඔඞ්බො ශාලාවට දෙපසින් තවත් කුඩා ශාලා දෙකක් ද පිහිටා තිබේ.ප්‍රධාන ශාලා සියල්ල ලියෝ පාලන , සමයේ ඉදිකරන ලද නමුත් ලිඔ ගොඩනැගිල්ලක් ලෙස වර්තමානයේ සලකනු ලබන්නේ මහාවීර ශාලාව පමණි. ජින් පාලන සමයේදී ප්‍රධාන ද්වාරය සහ සංශෙඟ් ශාලාව පුළුල් ලෙස ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලද අතර, විද්වතුන් විසින් එම ගොඩනැගිලි, ජින් ගොඩනැගිලි ලෙස වර්ගකරන ලදි.
යුද සමයේදී විනාශවී තිබු ගොඩනැගිල්ල 1953 වසරේදී නැවත සාදන ලදී. මණ්ඩපය සමචතුරශ්‍ර හැඩයකින් යුක්ත වේ. ගොඩනැගිල්ල ඉදිකර ඇත්තේ යුඑටෛ නම් වන කුඩා ගල් වේදිකාවක් මත වන අතර එයට ඇතුල්වීමට කුඩා පියගැට පෙළ කිහිපයක් යොදා තිබේ. පිටතින් බැලූ විට මණ්ඩපය මහල් දෙකකින් සමන්විත ලෙස දිස්වුවද, එය මහල් තුනකින් සමන්විත වේ. දෙවන මහල පිටතට නොපෙනෙන ලෙස තනා තිබේ. පිටතට පෙනෙන මහල් සියල්ලේම වට ප්‍රමාණය ආවරණය වන ආකාරයට කුළුණු ඉදිකර ඇත.
ජින් පාලන සමයේ ඉදිකර ඇති සංශෙඟ් ශාලාව , මධ්‍යම ශාලාව වේ. මෙම ශාලාව මහායාන මුණිවරයන් තුන්නමගේ ප්‍රතිමා වල පිළිමගෙය වේ. ප්‍රධාන ප්‍රතිමාව වෛරෝකන ප්‍රතිමාව වන අතර මන්ජුසිරි සහ සමන්තභද්‍ර අනෙක් ප්‍රතිමාවන් වේ. ශාලාවට ආධාරක ලෙස ඇත්තේ ප්‍රධාන කුළුණු ඉතා සීමිත ප්‍රමාණයකි. ඊට හේතුව වන්නේ හයවන මහලේ පරාල වල හා වියන් වල ස්වභාවයයි.
පුසිඅන් මණ්ඩපය ඉදිකර ඇත්තේ ලිඔ පාලන සමයේ වන අතර එය සොයාගනු ලැබුවේ ලිඅනග් සිචේන්ග් විසින් 1930 වසරේදීය. දැඩි ලෙස හානි සිදුවී තිබු ගොඩනැගිල්ල සහ තවත් තොරතුරු කිහිපයක් ඔහු විසින් ඉදිරිපත් කළේය. එනම් නටබුන් බවට පත්ව ඇති ගොඩනැගිල්ල හා එම ස්ථානයේ ඡායාරූප කිහිපයකි. සමන්තභද්‍ර බෝධිසත්වයන්ගේ ප්‍රතිමාව වටිනාම සොයාගැනීම වේ.
බුද්ධ ශ්‍රාවකයන්ගේ සහ අගසව් දෙනමගේ විශාල ප්‍රතිමාද මෙහි ඉදිකර තිබේ. තවද දේව ප්‍රතිමා විසිහතරක් නැගෙනහිර හා බටහිර බිත්ති සමීපයේ දක්නට ලැබේ. ශාලාව තුල වර්ග මීටර් 190ක පරාසයේ බිතුසිතුවම් නිර්මාණය කර තිබේ. ඒවා නිර්මාණය කර ඇත්තේ 1708 සිට 1706 කාලයේ තුල යයි සැලකේන අතර කාලයත් සමග බිතුසිතුවම් වලට හානි සිදුවී ඇත.
17 වන සියවස වන විට යුරෝපීය වෙළෙන්දන් විසින් ඉන්දීය අර්ධද්වීපයේ මුර පොලවල් පිහිටුවා ගෙන තිබුණි. නැගෙනහිර බ්‍රිතාන්‍ය වෙළඳ සමාගම විසින් සිය ප්‍රබල යුධ බලය යොදාගනිමින් 18 වන සියවස වන විට එවකට පැවති ඉන්දීය රාජ‍ය්‍යන් මැඩ පවත්වා සිය අණසක පතුවරන ලදී.
ඉන්පසුව 1857 වර්ෂයේ දී ඇතිවූ කැරැල්ල නිසා, ඉන්දීය රාජය්‍ය පනත නම් වු බ්‍රිතාන්‍යය පාර්ලිමේන්තු පනත යොදා ගනිමින් බ්‍රිතාන්‍යය අධිරාජ්‍ය, ඉන්දීය පාලනය සියතට ගන්නා ලදී.
ඉන්පසු ගෙවී ගිය දශක කිහිපය ඇතුළත ඉන්දියාව තුළ ප්‍රජා සමාජය ක්‍රමක්‍රමයෙන් ගොඩනැගෙන්නට විය. මින් වඩාත්ම කැපී පෙනුනේ ඉන්දීය ජාතික කොන්ග්‍රසය 1885 වර්ෂයේ දී පිහිටු වීමයි.
1 වන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු කාලය තුළ සිදු වු වැදගත්ම සිදුවීම වුයේ මොන්ටාගූ කෙම්ස්ෆෝර්ඩ් නම් බ්‍රිතාන්‍ය ප්‍රතිසංස්කරණ ස්ථාපිත වීමයි.
මෙයට අමතරව මෙම සමය තුළ රොව්ලට් පනත පිහිටු වීම සහ ඉන්දියානු වන් ස්වයං පාලනයක් ඉල්ලා කළ බලපෑම් ද වැදගත් තැනක් ගනී.මෙම කාල සීමාව තුල ජනතාව තුළ පැවති අතෘප්තිය විදහා දක්වමින් ඉන්දියාව පුරාම අවිහිංසාවාදී සහයෝගීතා වර්ජන සහ මහජනයා අයබදු ගෙවීමෙන් ද වැළකී සිටියහ.
1929 වර්ෂයේ ලාහෝරයේ පැවති ඉන්දීය ජාතික කොන්ග්‍රස් සැසියේදී ඉන්දියාව පූර්ණ ස්වාධීන රාජ්‍යයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් වූ අතර ජනවාරි 26 වන දින නිදහස් දිනය ලෙස නම් කරන ලදී.
මෙහිදී කොන්ග්‍රසය විසින් ජනතාවගෙන් අයබදු නොගෙවීමටත් තම සංවිධානය විසින් වරින් වර නිකුත් කරන උපදෙස් පිළිපැදීමටත් ප්‍රතිඥා ගත්හ.1930 ත් 1947 ත් අතර කාල පරාසය තුලදී මෙලෙස කොන්ග්‍රසය විසින් ජනවාරි මස 26 වන දින නිදහස සමරන ලද අතර මෙම සැමරුම් වල කැපී පෙනෙන අංගයක් වූයේ සහභාගී වූවන් විසින් ලබා දුන් නිදහස පිළිබඳ ප්‍රතිඥාවන්ය.
ඉන්දීය කොන්ග්‍රසය සහ මුස්ලිම් සංවිධානය අතර ඇති වූ ගැටුම් හේතුවෙන් මධ්‍යම රජය බිඳවැටේ යැයි විශ්වාස කළ නව ප්‍රතිරාජයා වූ ලුවිස් මවුන්ට්බැට්න්ට බලය පැවරීමේ දිනය තව දුරටත් ඉදිරියට ගෙන ඒමට කටයුතු කළේය. ඔහු විසින්, ජපානය 2වන ලෝක යුද්ධයෙන් සිය යටත් වීම ප්‍රකාශ කොට දෙවසරක් ගතවීමේ සංවත්සරය, එනම් අගොස්තු 15 මෙම බලය පැවරීම සඳහා තෝරා ගන්නා ලදී.
1946 වර්ෂය වන විට මෑතකදී නිමාවූ 2වන ලෝක යුද්ධය නිසා සිය භාණ්ඩාගාරය හිස් ව ඇති බව එවකට පාලනයේ සිටි බ්‍රිතාන්‍ය කම්කරු පක්ෂයට වැටහිණි.
ඉන්දියාවේ දිගින් දිගටම වර්ධනය වෙමින් පැවති කලහකාරී තත්වය තවදුරටත් මර්දනය කිරීමට අවශ්‍ය සිය ඡන්ද දායකයන්ගේ කැමැත්තවත්, ජාත්‍යන්තර සහයෝගයවත්, බ්‍රිතාන්‍යය-ඉන්දීය හමුදාවේ විශ්වසනීයත්වය වත් නොමැති බව තවදුරටත් ඔවුන් තේරුම් ගත්හ. එබැවින් 1947 පෙබරවාරි මාසයේදී එවකට බ්‍රිතාන්‍යය අග්‍රාමාත්‍යව සිටි ක්ලිමෙන්ට් ඇට්ලී විසින් 1948 ජූනි 28 වන විට බ්‍රිතාන්‍යය-ඉන්දියාවට සම්පූර්ණ ස්වයං පාලනයක් ලබා දෙන බවට ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.
1947 අගෝස්තු 15 වන දින බ්‍රිතාන්‍යය පාලනයෙන් ජාතික නිදහස දිනා ගැනීම අනුස්මරණය කිරීම පිණිස සමරන, නිදහස් දිනය ඉන්දියාවේ ජාතික නිවාඩු දිනයකි. ඉන්දීය ජාතික කොන්ග්‍රසය මගින් ගෙන ගිය අවිහිංසාවාදී විරෝධතා සහ මහජන කෝලහාල ඉන්දියාව නිදහස දිනා ගැනීමට ප්‍රධාන වශයෙන් මූලික විය.නිදහසට සමගාමීව බ්‍රිතාන්‍යය - ඉන්දීය අධිරාජ්‍ය ආගමික විශමතා හේතුකොට ගෙන ඉන්දියාව සහ පාකිස්තානය වශයෙන් බෙදීමකට ලක්විය. මෙහිදී අති වු උග්‍ර කලකෝලහල හේතුකොට ගෙන විශාල පිරිසක් විපතට පත්විය.
නව දිල්ලි නුවර උත්සව පැවත්වෙද්දී ඉන්දියාව ස්වාධීන රාජ්‍යයක් බවට පත් විය. ජවහර්ලාල් නේරු හට නිදහස් ඉන්දියවේ ප්‍රථම අග්‍රාමාත්‍ය ධූරය හිමි වෙද්දී මවුන්ට්බැට්න් සාමිවරයා අග්‍රාණ්ඩුකාරවරයා ලෙස පත්විණි. නිදහස සමරන ජනතාව මහත්මා ගාන්ධි ගේ නම සිහිපත් කළ නමුත් මහත්මා ගාන්ධි මෙම උත්සව සැමරුම් වලට සහභාගී නොවීය. එවෙනුවට ඔහු කළේ පැය 24 ක උපවාසයක් රැකීම සහ ඒ අතරතුර කල්කටා නගරයේ ජනතාව අමතා හින්දූන් සහ මුස්ලිම්වරුන් අතර සාමය සුරැකීමට ඔවුන්ව දිරිගැන්වීමයි.
රට පුරා රාජ්‍ය සහ රාජ්‍ය නොවන ආයතන සහ පාසල්වල ජාතික ධජය එසවීමේ උත්සව සහ විවිධ සංස්කෘතික අංග නිරීක්ෂණය කළ හැක. ප්‍රධාන රාජ්‍ය ආයතන බොහොමයක් විදුලි බුබුළු වල අලෝකයෙන් හැඩගනී. දිල්ලි සහ තවත් නගර කිහිපයක පමණක් දැකිය හැකි සරුංගල් යැවීම මෙම උත්සවය තවත් හැඩ ගන්වයි. ඉන්දීය වැසියන් සිය ජාතික ධජයේ ප්‍රාධාන වර්ණ 3 නිරූපණය වන අයුරින් සිය නිවෙස්, වාහන සහ ඇඳුම් පැළඳුම් වර්ණවත් කරනු දැකිය හැක.
ඉන්පසු දශකය 2වන ලෝක යුද්ධයට ඉන්දියාවේ සහභාගීත්වය, ඉන්දීය කොන්ග්‍රසයේ ස්වයංපාලනය ඉල්ලා කල අවසන් ප්‍රයත්නයන් සහ මුස්ලිම් ජනතාවගේ නැගීසිටීම යනාදී දේශපාලනික ආරවුල් වලින් පීඩිත එකක් විය.මෙසේ වර්ධනය වෙමින් ආ දේශපාලනික පීඩනය යටපත් වුයේ 1947 දී ඉන්දියාවට නිදහස ලැබීමත් සමඟ ය. නිදහස ලැබීමෙන් පසු උග්‍ර ගැටුම් හා කලකෝලහල මැද අර්ධද්වීපය ඉන්දියාව සහ පාකිස්ථානය වශයෙන් බෙදන ලදී.
ඉන්දීය ඩයස්පෝරාව, ඉන්දීය ජාතිකයන් වැඩි වශයෙන් වෙසෙන පෙදෙස් වල විවිධ සංදර්ශන සහ පෙළපාළි මගින් තම නිදහස් දිනය සමරනු ලෝකයේ නොයෙක් තැන්වල දැකගත හැක. නිව්යෝර්ක් නුවර සහ ඇමෙරිකාවේ අනෙකුත් සමහරක් නගරවල අගෝස්තු 15 "ඉන්දීය දිනය" වශයෙන් ඩයස්පෝරාව සහ එරට දේශිකයින් අතර ප්‍රසිද්ධියට පත්ව ඇත.
ශ්‍රී ලංකා රාජ්‍යය සහ ශ්‍රී ලංකා රජය විසින් රටේ පරිපාලනය සහ රජය සම්බන්ධව භාවිතා කරයි. වත්මන් ලාංඡනය 1972 සිට භාවිතයේ පවතින අතර නිශ්ශංක විජයරත්න ගේ අදහස් හා මගපෙන්වීම යටතේ නිර්මාණය කර ඇත. එවකට ඔහු සංස්කෘතික කටයුතු අමාත්‍යාංශයේ ස්ථිර ලේකම් සහ ශ්‍රී ලංකා රාජ්‍ය ලාංඡනය හා ජාතික ධජය නිර්මාණ කමිටුවේ සභාපතිවරයා විය. ලාංඡනයේ නිර්මාණකරු පූජ්‍ය මාපලගම විපුලසාර මහා නාහිමි, වන අතර වර්ණ යෙදීම එස්. එම්. සෙනෙවිරත්න විසිනි.
රටෙහි ජාතික පුෂ්පය වන නිල් නෙළුම් වල රන් පෙති වලින් වට වූ මෙරූන් පසුබිමක මධ්‍යයේ දකුණු ඉදිරි පාදයේ කඩුවක් අල්ලාගෙන සිටින රන් සිංහයෙකු මෙම ලාංඡනය දක්වයි. මෙය සෞභාග්‍යය පිළිබිඹු කරමින් මායිම වටා කැරකෙන සහල් ඇට කැබලි දළුලන සම්ප්‍රදායික ධාන්‍ය බඳුනක් මත තබා ඇත.
ලාංඡනය උඩම ධර්මචක්‍රය වන අතර එය බුදුදහමට සහ සාධාරණ පාලනයට රටේ ප්‍රමුඛස්ථානය සංකේතවත් කරයි. සූර්යයා සහ චන්ද්‍රයා සඳහා සම්ප්‍රදායික සිංහල සංකේතාත්මක වස්තුවක් මෙන්ම ධර්මචක්‍රය බුද්ධාගම නිරූපනය කරන අතර ඉර හඳ සහ සිංහයාට ලබා දී ඇත්තේ අඩු ප්‍රමුඛස්ථානයකි.
නිදහසට පෙර, ලංකාව අධිරාජ්‍ය ලාංඡනය සහ යටත් විජිතය සඳහා අද්විතීය පලිහක් ලෙස එක්සත් රාජධානියේ ලාංඡනය භාවිතා කළේය. මෙහි ශ්‍රී ලංකා අලි සහ පොල් ගස් ද පසුව ස්තූපයක් ද අඩංගු විය.
1505-1658 දී පමණ පෘතුගීසීන්ට ශ්‍රී ලංකාව තුළ ඔවුන්ගේ අත්පත් කරගත් භූමිය සඳහා ආයුධ ලාංඡනයක් තිබුණි. එහි ඉදිරිපස අලියෙකු සිටින අතර එය වටා තල් ගස් සහ පසුබිමේ උස් කඳු ඇත.
සාහිත්‍යකාමියෙකු ද වන වෛද්‍ය රුවන් එම් ජයතුංග විසින් ලියා පළ කළ පොත් පත් කිහිපයක් පහත දැක්වේ. මේ ලේඛනයේ සඳහන් නොවූ පොත් ද තවමත් මුද්‍රණයේ පවතින පොත් ද වේ.
65% ක් ස්ථාවර දහන තුලින් වන අතර, මෙහි වැඩිම සමුච්චයකට වග කියන්නේ ගල් අඟුරු බලාගාර වෙති . රසදිය ඉවත් නොකල පෙට්‍රෝලියම් දහනය වෙතින් බලගැන්වෙන බලාගාරද මෙයට අඩංගුය. ගල් අඟුරු දහනය නිසා සිදුවන විමෝචනයන්, තෙල් දහනය නිසා වන විමෝචනයන්ට වඩා ගණිතමය අනුක්‍රමයන් එකක් හෝ දෙකක් හෝ වැඩිවන අතර, මෙම විචලනය රට මත යැපෙයි.
11% ක් රත්රන් නිෂ්පාදනයෙන්. රසදිය විමෝචනය සඳහා එ.ජ. හී ප්‍රධානතම ලක්ෂ්‍යාකාර ප්‍රභව වන්නේ විශාලතම රත්රන් ආකර තුන වෙයි. නැගෙනහිර කැනඩාවේ වායුගෝලීය රසදිය විමෝචනයෙන් සැලකිය යුතු ප්‍රභවයක් වන්නේ රන්-ආකර බොර තුලින් ජලභූරසායනික රසදිය නිකුතුවයි.
0% ක් අපද්‍රව්‍ය අපහරණයෙන්, නගර සහ ආපදාකූල අපද්‍රව්‍ය, ආදාහනාගාර, සහ මල බොර හස්මීකරණයද මෙයට අඩංගු වෙයි.
යමහල් වැනි ස්වභාවික ප්‍රභව, වායුගෝලීය රසදිය විමෝචනයෙන් අඩකට පමණ හේතු වෙයි. . මිනිසුන්-විසින්-ජනිත ඉතිරි අඩ, පහත ඇස්තමේන්තුගත ප්‍රතිශත වලට බෙදා වෙන් කෙරෙයි:
කළු කුහර ද්‍රාවණවල ඇති අමුතු ලක්‍ෂණ පනවා ඇති සමමිතික තත්ත්‍වයෙන් ව්‍යාධිජනක කෞතුක ද්‍රව්‍ය බවටත්, සාමාන්‍ය අවස්ථාවන්හිදී ඒකවචනයන් නොපෙන්වන බවටත් දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ සැක පහළ විය. මෙම මතය විශේෂයෙන්ම බෙලින්ස්කි, ඛලට්නිකොව් සහ ලිෆ්ෂිට්ස් විසින් පැවැත්විණි, ඔවුන් සාමාන්‍ය විසඳුම්වල ඒකීය බවක් නොපෙන්වන බව ඔප්පු කිරීමට උත්සාහ කළහ. කෙසේ වෙතත්, හැටේ දශකයේ අගභාගයේදී රොජර් පෙන්රෝස් සහ ස්ටීවන් හෝකින් විසින් ඒකීයත්වය සාමාන්‍ය බව ඔප්පු කිරීමට ගෝලීය ශිල්පීය ක්‍රම භාවිතා කළහ.
ගුරුත්වාකර්ෂණ කාචයක් නිරීක්ෂකයෙකු වෙත ගමන් කරන විට ආලෝකයේ ආලෝකය විහිදුවන හැකියාවෙන් දුරස්ථ ආලෝක ප්‍රභවයක් සහ නිරීක්ෂකයකු අතර යම් ද්රව්යයක් බෙදා හැරීම බෙදා හැරීමකි. මෙම බලපෑම ගුරුත්වාකර්ෂණ ආතතිය ලෙස හැඳින්වේ. ඇල්බට් අයින්ස්ටයින්ගේ සාපේක්ෂතාවාදය පිළිබඳ සාමාන්‍ය න්‍යායේ පුරෝකථනයන්ගෙන් එකක් වන්නේ නැමීමේ ප්‍රමාණයයි.(සම්භාව්ය භෞතික විද්යාව ආලෝකයේ නැඹුරුවක් ද අනාවැකි පල කරයි, නමුත් සාමාන්ය සාපේක්ෂතාවාදයෙන් පුරෝකථනය කරන ලද භාගය පමණයි.
"කළු කුහරය" යන යෙදුම ප්‍රථම වරට ප්‍රසිද්ධියේ භාවිතා කරන ලද්දේ 1967 දී දේශනයකදී ජෝන් වීලර් විසිනි. සාමාන්‍යයෙන් මෙම වාක්‍ය ඛණ්ඩය නිර්මාණය කිරීමේ ගෞරවය ඔහුට හිමි වුවද, එය ඔහුට වෙනත් අයෙකු විසින් යෝජනා කළ බව ඔහු නිතරම අවධාරනය කළේය. මෙම යෙදුමේ පළමු වාර්තාගත භාවිතය 1964 දී ඈන් එවින්ග් විසින් විද්‍යාවේ දියුණුව සඳහා වූ ඇමරිකානු සංගමයට ලියූ ලිපියකි. වීලර් විසින් මෙම පදය භාවිතා කිරීමෙන් පසුව, එය ඉක්මනින් සාමාන්‍ය භාවිතයේ දී සම්මත විය.
ගුරුත්වාකර්ෂණ හැකිලීම සිදුවන්නේ යම් වස්තුවක අංශු අතර ඇතිවන ගුරුත්වාකර්ණයට ඔරොත්තු දීමට තරම් එහි අභ්‍යන්තර පීඩනය ‍ප්‍රමාණවත් නොවීමය. තාරකාවකට මෙය සිදුවන්නේ න්‍යෂ්ටික-විලයනය මගින් එහි උෂ්ණත්වය පවත්වා ගැනීමට තරම් එහි ඉන්ධන ප්‍රමාණවත් ‍නොවීම හෝ පිටතින් අමතර පදාර්ථයක් එක්වී එහි ස්කන්ධය වැඩි වීම නිසාය. මෙවන් අවස්ථාවකදී තාරකාවේ ගුරුත්වය මගින් තමාවම හකුලවාගැනීම වැලැක්වීමට එහි උෂ්ණත්වය අසමත් වෙයි.
1958 දී , ඩේවිඩ් ෆින්ස්කෙලේෂ්ටින් අවබෝද කරගන්නා ලද මෙය ඔපන්හයිමර්ගේ ප්‍රතිඵලවලට තදින්ම පටහැනි නොවූ නමුත්, නිරීක්‍ෂකයන්ගේ බලපෑමට ලක්වීමේ දෘෂ්ටිකෝණය ඇතුළත් කිරීමට ඒවා දීර්ඝ කළේය.ෆින්ස්කෙලේෂ්ටින් ගේ විසඳුම කළු කුහරයට වැටෙන නිරීක්ෂකයින්ගේ අනාගතය සඳහා විසඳුම දිගු කළේය. සම්පූර්ණ දිගුවක් දැනටමත් මාටින් කෘස්කාල් විසින් සොයාගෙන ඇති අතර, එය ප්‍රකාශයට පත් කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය.
චක්‍රාවාට කේන්ද්‍රය එනම් චක්‍රාවාටය මැද බොහෝ විට කළු කුහරයක් පවතී. ක්ෂීරපථ මන්දාකිණිය වන අපගේ මන්දාකිණිය මධ්‍යයේ අති විශාල කළු කුහරයක් පවතී. එහි පවත්නා අධික ගුරුත්වාකර්ෂණ බලය නිසා චක්‍රාවාට සම්පූර්ණ ස්කන්ධයන් ඒ වෙත ආකර්ෂණය වී ඇත. කෙටියෙන් කිවහොත් සූර්යයා ඇතුළු අපගේ සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය ද ක්ෂීරපථ මන්දාකිණියේ වූ දහස් ගණනක් තාරකා ද එම කළු කුහරය වෙත ආකර්ෂණය වී පවතී.
කළු කුහරයක් ඇතිවීමෙන් පසු එය පිටතින් පදාරථ උරා ගනිමින් වර්ධනය වීමට පටන් ගනී. ඕනෑම කළු කුහරයක් දිගින් දිගටම අවට ඇති වාතය සහ අභ්‍යවකාශ දූවිලි මෙන්ම සර්වව්‍යාප්ත විශ්ව පසුබිම් විකිරණයද උරා ගනී. අධි-ස්කන්ධ කළු කුහර වරධනය වීමට ප්‍රාථමික දායක්ත්වය ලැබී ඇත්තේ මෙම කියාවලිය මගිනි. ගෝලාකාර තරු පොකුරු වල මධ‍්‍යම ප්‍රමාණයේ කළු කුහර සෑදී ඇත්තේද මෙමගින් බවට යෝජනා වී ඇත.
1796දී ගණිතඤ පියර්-සයිමන් ලා‍ප්ලේස්, එම අදහසම, ඔහුගේ ග්‍රන්ථයේ පළමුවන සහ දෙවන සංස්කරණ වලින් ඉදිරිපත් කර තිබුනි . එවන් අඳුරු තාරකා පිළිබඳ අදහස 19 ශතකයේ විශාල වශයෙන් ප්‍රතික්ෂේප විණි. එම කාලයේ ගුරුත්වාකර්ශෂණය මගින් ආලෝකයට බලපෑම් කල නොහැකි බවට විශ්වාස කෙරිණි.
නියුට්‍රෝන තරු දෙකක් එකිනෙක ඝට්ටනය වීමේදී පිටවන අධිශක්ති විකිරණ ගැමා කිරණ පිපිරුමක් ලෙස හැඳින්විය හැකිය බොහෝ විට නියුට්‍රෝන තරු දෙකක් එකිනෙක හා වේගයෙන් ගැටීමේදී දෙපසට විහිදී යන අති විශාල ශක්ති ප්‍රමාණයකි එහි අඩංගු අධික ගැමා කිරණ ප්‍රමාණ නිසා එය ගැමා කිරලා පිපුරුමක් ලෙස හඳුන්වයි
කළු කුහරයකට තාරකාවක් මෙන්ම තවත් කළු කුහරයක් සමග බද්ධ විමේ හැකියාවක් ඇත. කුඩා වස්තු කීපයක එකතුවකින් සෑදී ඇති අධි-ස්කන්ධ කළු කුහරවල ප්‍රථම අවදියේදී ඒවා වර්ධනය වීමට මෙවැනි දෑ වැගදත් වී ඇති බවට විශ්වාස ‍කෙරෙයි. සමහරක් මධ‍්‍යම ප්‍රමාණයේ කළු කුහර ආරම්භය වීම සඳහා දායක වූ බවටද මෙම ක්‍රියාවලිය යෝජනා වී ඇත.
මෙම කාල පරිච්චේදය තුළ වඩාත් පොදු කළු කුහර විසඳුම් සොයා ගන්නා ලදී. 1963 දී විසින් භ්‍රමණය වන කළු කුහරයක් සඳහා නිවැරදි විසඳුම සොයා ගන්නා ලදී. වසර දෙකකට පසුව . විසින් භ්‍රමණය වන සහ විද්‍යුත් ආරෝපණය වන කළු කුහරයක් සඳහා අක්ෂ සමමිතික විසඳුම සොයා ගන්නා ලදී,
ඉතාමත් ඝන වස්තු මගින් ආලෝකයට පවා පිටවීමට නොහැකි අදහස මුලින්ම ඉදිරිපත් වූවේ භු විද්‍යාඥ ජෝන් මිසෂල් විසින් හෙන්රි කැවෙන්ඩිශ් හට 1783දී ලියූ ලිපියකිනි:
කොළඹ - පුත්තලම් ප්‍රධාන මාර්ගයේ මාදම්පේ නගර සීමාව ආරම්භ වනවාත් සමඟ ම ඇති කඩුපිටි ඔයත්, තිලිපිටි වැවත් අසල මාර්ගය අද්දර ඉඳිකර ඇති විශාල අශ්ව රුව හේතුවෙන් තනිවැල්ල දේවාලය හඳුනා ගැනීම පහසුය. තනිවැල්ල දේවාලයට අයත් කුඩා දේවාල කුඩාවැව, මහවැව , පූකුලම , මැල්ලවගාර, ගල්අමුණ, ගල්මුරුව හා ජයරත්නාගාර යන ගම්මාන වල දැක ගත හැක. කඩුපිටි ඔය මැඳ කුඩා දූපතක් ලෙස තනිවැල්ල දෙවිඳුන්ගේ සංහිද පිහිටා ඇත.
හලාවත ප්‍රදේශයේ ඉංග්‍රිසි සහකාර ඒජන්ත වශයෙන් සිටි ඊ.ටී.නොයෙස් ප්‍රදේශයේ පැවැති ජනප්‍රවාදයක් අනුව සටහන් කරන්නේ තනියවල්ලභ යුද්ධයට ගිය අවස්ථාවේ පෘතුගීසින් විසින් තම බිසව අල්ලාගෙන යෑම නිසා ශෝකයෙන් රජු මියගිය බවය. ඒ වර්ෂ 1551 ට පෙර බව විශ්වාසය යි. රජුගේ මාළිගය පිහිටි ප්‍රදේශය අද ද මාලිගාවත්ත නමින් හඳුන්වයි.
සුවිශේෂ සේවාවක් කළ යුග පුරුෂයන් දේවත්වයෙන් ඇදහීම ලාංකීය සාංස්කෘතියේ ලක්ෂණයකි. හලාවත මාදම්පේ තනිවැල්ල දේවාලය ද එසේ ඉඳි වූවක් ය. රාජාවලියේ මාදම්පේ නගරය හඳුන්වා ඇත්තේ කටුපිටි මාදම්පේ යන නමින් වේ.
ශ්‍රී ලංකාවේ ඇති ආරක්‍ෂිත පුරාවිද්‍යා ස්මාරක ස්ථාන ලෙස ගැසට් කර ඇති සිංහල දේවාගමට අදාල දේවාල ලැයිස්තුව.
නකල්ස් කඳුවැටිය ඊසාන දිග හා නිරිතදිග මෝසම් සුළං හමන දිශාවට ලම්බකව පිහිටා ඇති බැවින් මෝසම් දෙකෙන්ම වර්ෂාව ලැබේ.ප්‍රධාන නකල්ස් ප්‍රදේශයට මිලිමීටර් 5080ක පමණ වාර්ෂික වර්ෂාපතනයක් ලැබෙන අතර එහි නැගෙනහිර පහල බෑවුම්වලට මිලිමීටර් 2540-3810ක පමණ වාර්ෂික වර්ශාපතනයක් ලැබේ.මධ්‍යන්‍ වාර්ෂික උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 18.5-26 පමණ වේ.මෙම වර්ෂාපතන විචල්‍යතාව නිසා ම විවිධ වනාන්තර වර්ග ගණනාවක් නකල්ස් වනාන්තරය තුල දක්නට ලබේ.
නකල්ස් කඳුවැටිය ශ්‍රී ලංකාවේ, මධ්‍යම පලාතේ, මාතලේ සහ මහනුවර දිස්ත්‍රික්කවල පිහිටා ඇත. මෙම පරාසයට එහි නම ලැබී ඇත්තේ මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ ඇතැම් ස්ථානවල සිට බලන විට මෙය මිටිමොලවන ලද අතක 'නකල්' ලෙස පිහිටා ඇති කඳු මුදුන් කිහිපයක් නිසාය. මුල් බ්‍රිතාන්‍ය මිනින්දෝරුවන් විසින් මෙම නම පවරන ලද අතර, සිංහල වැසියන් සම්ප්‍රදායිකව මෙම ප්‍රදේශය හඳුන්වනු ලබන්නේ මීදුමෙන් පිරුණු කඳුවැටිය යන අර්ථය ඇති දුම්බර කඳුවැටිය යනුවෙනි.
මීට අමතරව වර්ණවත් තුරුලතා, ගිරි ශිඛර, ප්‍රපාත, පතන් බිම් ආදී විවිධ භූ ලක්ෂණ මෙන්ම දිවයිනේ වෙනත් කිසිදු තැනක දක්නට නොලැබෙන රමණීය භූ දර්ශන ද මෙම වනාන්තරය තුල දක්නට ලැබේ.එමෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික දුර්ලභ ශාක හා සත්ත්ව විශේෂ ගණනාවක් මෙම වනාන්තරය තුල දක්නට ලැබෙන අතර එයිනුත් ඇතැම් විශේෂ දක්නට ලැබෙන්නේ මෙම වනාන්තරය තුල පමණි.එබැවින් මෙහි සංචාරක මෙන්ම ජෛව විද්‍යාත්මක අගය ද ඉතා ඉහල ය.
උස් කඳුමුදුන් නිරන්තරයෙන් ම පාහේ මීදුමෙන් වැසී පවතින බැවින් දුම්බර කඳුවැටිය ලෙසද, මෙහි බටහිර බෑවුම බටලීයෙන් වැසී ඇති නිසා බටදඬු කන්ද ලෙසින් ද හැඳින්වේ.
නකල්ස් වනාන්තරය ජෛව විවිධත්වයෙන් අනූන ප්‍රදේශයකි.මෙහි ජීවී විශේෂ විශාල ප්‍රමාණයක් දක්නට ලැබෙන අතර ඒ අතරින් සමහර විශේෂ ලංකාවට ආවේණික විශේෂ වේ.
ෆුල්හාදූ සහ ෆෙහෙන්දූ සමගින් වන වෙනමම කුඩා අතොළුවක ගොයිදූ දූපත පිහිටා ඇත. ගොයිදූ අතොළුව , නාවුක සිතියම්හී දැක්වෙන්නේ හෝර්ස්බර්ග් අතොළුව ලෙසිනි, දකුණු මාල්හොස්මදුලු වෙතින් වෙන්වී ඇත්තේ සැතපුම් 6 පළල ඕඩයකිනි. මෙම අතොළුව ඕවලාකාර හැඩයක් ගන්නා කුඩා එකක් වන අතර, එහි වැඩිම දිග සැතපුම් 10 කි. ඇතුළු කලපුව බඹ 17 සිට 20 දක්වා පමණ ගැඹුරුය; එහි පතුල වැලි සහිත වන අතර මඩ හා මැටි මිශ්‍රිත වෙයි. මාලදිවයිනේ කුඩා අතොළු බොහෝමයක කලපු මෙන් නොව මෙම කලපුවේ මධ්‍යය කොරල් පරයන් විරහිත වෙයි.
19වන සියවසෙහිදී, රජු විසින් ඔහුගේ හජ්ජි වන්දනාවෙහිදී මිලදී ගන්නා ලද ගැහැණු අප්‍රිකානු වහලියක වහල් බවින් විධිමත්ව මුදවනු ලැබ ගොයිදූ දූපතෙහි පදිංචි කරවනු ලැබුවාය. ඇය වෙනුවෙන් ගෙයක් හා ලිඳක් තනවනු ලැබීය. මෙම අප්‍රිකානු කාන්තාව හැඳින්වුනේ සලාමා ලෙසිනි. සිය මරණින් පසු ජීවිතයේදී කුසල් උපයා ගැනීමේ අදිටනින් අසනීපයෙන් සිටි රජු විසින් නිදහස් කෙරුමට පෙර ඇය වසර ගණනාවක් මාලේ හී මාලිගාවෙහි සේවය කලාය.
අයිතිකරු මිය යෑමට පෙර වහලුන් නිදහස් කිරීම මාලදිවයිනෙහි උසස් කුල වංශිකයන් අතර පොදු වශයෙන් පැවති සාම්ප්‍රදායික චාරිත්‍රයකි.
මෙම අප්‍රිකානු මුතුන්මිත්තණිය වෙත ඔවුන්ගේ පරම්පරාව අනුරේඛනය කිරීමට හැකි සමහර පවුල් වර්තමානයේ ගොයිදූ හි වෙසෙති.
1505 දී පෘතුගීසි වළෙන්දන් ශ්‍රී ලංකා දීපයට සම්ප්‍රාප්ත විය. ඔවුන්ගේ පළමු ආක්‍රමණය නිරිත දිග වෙරළ ආශ්‍රිතව පිහිටි කෝට්ටේ රාජධානියට එරෙහිව සිදුවිය.මූල්‍යමය වාසි ඇති කුළුබඩු වෙළදාමේ ඒකාධිකාරය කෝට්ටේ රාජධානියට හිමිවීම පෘතුගීසීන්ගේ අවධානයට ඔවුන් ලක්වීමට හේතුවිය.බෝහෝ හේතු මත යාපනය රාජධානිය කොළඹ සිටි පෘතුගීසි පාලකයන්ගේ අවධානයට ලක්විය.
ඒවා නම් ඔවුන්ගෙන් රෝමාණු කතෝලික ධර්මදූත ක්‍රියාකාරකම් වලට ඇතිවූ බාධා , මූල්‍යමය වාසි සහිත වෙළද පොළ සහ යාපනයේ වාර්ගික නායකයන්ගේ උපායශීලී ප්‍රතිලාභ ,එමෙන්ම සීතාවක සිටි වාර්ගික නායකයන් මෙන් කොට්ටේ රාජධානියේ පෘතුගීසි විරෝධී පිරිසට ඔවුන්ගේ ඇති සහයෝගය.16 වන සියවසේ අවසාන භාගයේ සිටි නුවර සහ කොට්ටේ රාජධානිවල පෘතුගීසින්ගේ බලපෑම් ශක්තිමත් විය.එසේම ඔවුන් යාපනයේ ඇතැම් වාර්ගික නායකයින්ද මැඩ පවත්වා ගනු ලබුවෝය.
1591 දී යාපනයේ සිටි එතිරිමාන්න චින්කම් රජු පෘතුගීසින් විසින් පදවි ප්‍රාප්ත කරන ලදී. ඔහු නාමමාත්‍ර වශයෙන් සිටි අනුගාමිකයෙකු වුවත් ඔහු ධර්මදූත කටයුතු සදහා බාධා ඇතිකල අතර ඒ සමගම රට අභ්‍යන්තරයේ පිහිටි උඩරට රාජධානියට දකුණු ඉන්දියාවෙන් යුධමය ආධාර ලබාගැනීමට සහය දැක්වූවේය.අවසානයේදී ,2 වන සන්කිලි නම් ආක්‍රමණිකයා පෘතුගීසි අධිරාජ්‍යයන්ට බලපෑම් කරනු ලැබූ අතර 1619 දී පිලිප් ද ඔලිවිරා විසින් ඔහුව බලයෙන් පහකර එල්ලා මරනු ලැබුවේය.
පෘතුගීසි පාලනයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ජනයා රෝමාණු කතෝලික බවට හැරුණු අතර අධික බදු අය කිරීම නිසා ජනතාව පෙර පැවති රාජධානියේ මධ්‍ය පෙදෙස් වලට පලා යාම හේතුවෙන් ජනගහනය අඩුවීමක් සිදුවිය.
17 වන සියවසේ දී ශ්‍රී ලංකාවේ සංචාරය කල ලංදේසි පූජක පිලිප්ස් බලදේව්ස් ගේ සිංහලදීපයේ සදහන් ලෙස යාපනය අර්ධද්වීපයක්, යාපනයට දුරින් පිහිටි දූපත් වලින් සහ මන්නාරම් දූවෙන් යාපාපටුන සමන්විත විය.නමුත් රාජධානියේ අඩුපාඩු සලකා බලන විට පෘතුගීසි මූලාරම්භයේ ඉතිහාසඥයෙකු වූ ක්විරස් කියා සිටියේ,
පෘතුගීසි වෙළෙන්දන් 1505 දී නූතන ශ්‍රී ලංකාවේ නිරිත දිග ප්‍රදේශයේ පිහිටා තිබෙන කෝට්ටේ රාජධානියට පැමිණීමෙන් පසුව යාපනය රාජධානිය යටත් කර ගනීම සිදුවිය. මුල් අවදියේදී යාපනයේ විසූ බොහෝ රජවරු දේශය රෝමානු කතෝලික බවට හැරවීමට පෘතුගීසි දැරූ උත්සහයට අභියෝග කල අතර අවසානයේදී ඔවුන් සමග සමාදාන විය.
එහි අන්තර්ගත වු ලෙස ඔවුන්ට නූතන ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පලාතේ සහ නැගෙනහිර පලාතේ උතුරු අර්ධයේ අධිකරණ බලය හිමිව තිබුනද ඔවුන් කොන්දේසි රහිතව පෘතුගීසීන්ට යටත් වීමට ඉක්මන් වී ඇත. පෘතුගීසින් කියා සිටි ලෙස මෙය සිදුවූයේ ඔවුන්ගේ ප්‍රතිවිපාක මතය.
රා කළයක්ම බීපිය - බීමෙන්, කළයක් හිස් වෙයි. රා යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ රාගයයි. මෙහි අදහස වන්නේ කළයක් හිස් කරන ලෙසින් රාගය හිස් කරන ලෙසයි
මෙතුන කරා මාව කාපිය - ඉහත ක්‍රියවන් තුන සිදු කල පසු මමය මාගේය යන හැඟීම ශුන්‍ය වේ. "මාව කාපිය" යන්නෙන් අදහස් කලේ මෙයයි.
දහම් ගැට පද හෙවත් ධර්මය ව්‍යංගයෙන් ඉදිරිපත් කිරීම සඳහා දහංගැට හෙවත් දහම් ගැට පද නිර්මාණය වී ඇත. මේවා කවුරුන් විසින් කුමන අවස්ථාවක නිර්මාණය කලේ දැයි නොදන්නා නමුත් හෙල බොදු සංස්කෘතියේ සහ සාහිත්‍යයේ දියුණුව මෙන්ම දහම් දැනුම ගැන ද මොනවට අවබෝධ කල හැකි නිර්මාණ විශේෂයකි.
සම්බුද්ධ දේශණාවන් ගැමියාට වඩාත් සිත්ගන්නා සුළු සහ විනෝදාත්මක ආකාරයෙන් මනසට ඇතුළු කිරීම මෙවැනි දහංගැට හෙවත් දහම් ගැට පද තැනීමේ අරමුණ වෙනැයි සිතිය හැක.
කොප්ටික කතෝලිකයන් වෙනුවෙන් කතෝලික පූජකපිතෘවරයෙක් ඔටෝමාන් ප්‍රතිරාජයාහට අවශ්‍ය වෙතැයි යන උපකල්පනය මත 1824දී පාප්වහන්සේ විසින් ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාවේ පූජකපිතෘ තනතුර සිරියාවේ, ඊජිප්තුවේ, අරාබියාවේ සහ සයිප්‍රසයේ අපෝස්තලික විකාර් තනතුර වෙතින් ඇති කළත් එය මූලික වශයෙන් නාමමාත්‍ර විය. කොප්ටික කතෝලිකයන්ට තමන්ගේ දේවස්ථාන ගොඩනැගීමට 1829දී ඔටෝමාන්වරු ඉඩ දුන්හ.
1741දී, ජෙරුසලෙමෙහි කොප්ටික රදගුරු ඇන්බා අතනාසියස්, කතෝලිකයෙක් විය. 1781දී, දසසතරවන බෙනඩික්ට් පාප්වහන්සේ විසින් 2,000 කට අඩු ප්‍රමාණයක්වූ ඊජිප්තියානු කොප්ටික කතෝලිකයන්ගේ විකාර් අපෝස්තලික ලෙසින් ඔහුව පත් කරන ලදි. අත්‍යන්තයෙහිදී, අතනාසියස් යළිත් කොප්ටික ඕර්තඩොක්ස් සභාව වෙත ගිය අතර වෙනත් කිහිපදෙනෙක් කතෝලික විකාර් අපෝස්තලික ලෙසින් ක්‍රියා කළහ.
කොප්ටික කතෝලික සභාව යනු, රෝමානු කතෝලික සභාව හා සමගින් සම්පූර්ණ ආගමික සම්බන්ධයෙහි පවතින ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියානු පිළිවෙතෙහි සුවිශේෂී සභාවකි. ඓතිහාසික වශයෙන්, එය නිරූපණය කරන්නේ, එහි භක්තිකයන් ඕර්තඩොක්ස් සභාවෙන් වෙන්වී රෝමය හා සමග සම්පූර්ණ ආගමික සම්බන්ධයකට එක් වීම නිසා, ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාවේ කොප්ටික ඕර්තඩොක්ස් සභාව වෙතින්, බිඳී යාමක් වෙයි.
වත්මන් ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාවේ කොප්ටික කතෝලික පූජකපිතෘ වන්නේ ඉබ්‍රහිම් අයිසෙක් සිඩ්රැක් වන අතර, 2013 දී ඇන්ටෝනියෝස් නගීබ් වෙනුවට පත් විය. පූජකපීතෘ කාර්යාල පිහිටා ඇත්තේ කයිරෝවෙහිය. පූජකපීතෘමය ආසන දෙව්මැදුර පිහිටා ඇත්තේ, කයිරෝවෙහි නගරෝපාන්තයක් වන නස්ර් නගරයෙහිය.
2001මැද භාගය වන විට 11වන පාර්ලිමේන්තුව දේශපාලන අර්බුදයකට මැදිවූයේ බොහෝ පොපෙ මන්ත්‍රීවරුන් විපක්ෂයට පැති මාරු කිරීම නිසාය . විශ්වාසභංග යෝජනා ඡන්දයක් පැරදීමේ අවදානම අභිමුඛයේ ජනාධිපති කුමාරතුංග විසින් 2001 ඔක්තොම්බර් 10 දිනදී පාර්ලිමේන්තුව විසුරුවා හැරියාය.
තමන්ගේම පක්ෂ සංකේතය යටතේ තරග වැදුනු ජාසසං මන්ත්‍රීවරුන් සතරදෙනාගේ (ජාසසං දිස්ත්‍රික්ක දෙකකදී පොපෙ හා සමගින්ද අනෙකුත් සියළු දිස්ත්‍රික්ක වලදී ඔවුන්ගේ නම යටතේද තරග වැදුනහ) සහ ඊජප්‍රප මන්ත්‍රීවරුන් සතරදෙනාගේද සහය ඇතිව රජයක් පිහිටුවීමට පොපෙ සමත්විය.
නව පාර්ලිමේන්තුව දිවුරුම් දුන්නේ 2000 ඔක්තොම්බර් 18 දිනදීය. විපක්ෂ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී අනුර බණ්ඩාරනායක කථානායක බවට නිතරගයෙන් තේරී පත් විය. සරත් මුණසිංහ නියෝජ්‍ය කථානායක වශයෙන්ද ලලිත් දිසානායක නියෝජ්‍ය කාරක සභා සභාපති ලෙසින්ද තේරී පත් වූහ.
2001 ජූනි 20: ඔවුන්ගේ නායකයා රවුෆ් හකීම් රජයෙන් නෙරපා හැරීමෙන් අනතුරුව ශ්‍රී ලංකා මුස්ලිම් කොංග්‍රසය/ජාතික සමගි සන්ධානය පොපෙ වෙතින් ඉවත් වෙති. මෙය නිසා පොපෙ රජයට පාර්ලිමේන්තුවේ බහුතරය අහිමි වෙයි.