polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
මෙවැනි ජපාන සාර්ථකත්වයන් නිසා ලංකාවේ ජනයා ජපානයට වඩාත් අනුග්‍රහයක් දැක්විය. බොහෝ ලංකිකයන් සිතුවේ රටට නිදහස ලබා ගැනීමට ජපානය උදවු කරනු ඇති බවය. මේ කාලයේ, තරුණ ජේ.ආර්. ජයවර්ධන , මේ අරමුණෙන් යුතුව ජපානය සමග සාකච්චා කළත්, යටත්විජිත ආණ්ඩුවට පක්ෂපාති වූ ඩී.එස්. සේනානායක ඒවා වලක්වන ලදි.
කොකොස් දිවයින්හි කැරැල්ල යනු 1943 මැයි 8වන දින ලාංකික සෙබලුන් විසින් බ්‍රිතාන්‍ය නිළදාරීන්ට එරෙහිව, දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේ කොකොස් දිවයින් හී ක්‍රියාවට නංවන ලද අසාර්ථක වූ කැරැල්ලකි.
ශරිආට යනු සාම්ප්‍රදායික ඉස්ලාමීය පණ්ඩිත්‍ය විසින් නිපදවනු ලබන ඉස්ලාමීය නීතියකි. ඉස්ලාමීහි, සරියාව යනු දේව කැමැත්ත පිළිබද කියමනක් වන අතර "මුස්ලිම්වරැ වෙන ආගමික විශ්වාසයේ ගුණයක් මගින් යුතුකමක් වශයෙන් ස්ථාපිත කරන ලද ක්‍රමයකි.
සීමා සහිත වගකීම : ( කොටස් කරුවන්ට සීමා තොර වූ සමාගමේ සීමිත වගකීම, සමාගමට එරෙහිව දී ඇති නඩු තීන්දුවලින් පරිවරණය, සමාගමේ අපරාධ ක්‍රියාවලින් කොටස්කරුවන්ගේ පොදු සමාව , සහ සමහර අධිකරණ බලය අනුව සමාගමේ නිලධාරීන්ට හා අධ්‍යක්ෂකවරුන්ට සමාගම ගනු ලබන අපරාධ ක්‍රියාමාර්ග වලින් සීමාසහිත වගකීම )
කැනඩාවේ පැරණිම සංස්ථාව හඩ්සන්ස් බේ ආයතනයයි. එයි ව්‍යාපාරික කටයුතු කැනඩාව පදනම්ව සිදු වූ නමුත් ඒ සඳහා රාජකාරී අධිකාරී පත්‍රය 1670 දී එංගලන්තයේ චාල්ස් රජු විසින් නිකුත් කරන ලදී. 1970 දී එය කැනේඩියානු ප්‍රඥප්තියට පැමිණි අතර සංස්ථාවේ ප්‍රධාන ශාඛාව ලන්ඩන් සිට කැනඩාවට මාරු විය. ඒකාබද්ධව හඳුනාගත් සංස්ථා කැනඩා ව්‍යාපාර සංස්ථා පනත මගින් පාලනය වේ.
ජර්මනිය , ඔස්ටියාව, ස්විට්සර්ලන්තය සහ ලිතුවේනියාව දෙයාකාරයක සංස්ථා හඳුනා ගෙන ඇත. මින් එකක් අකිටීන්ජ්සෙල්ස්චැෆ්ට් වන අතර මෙම ඉංග්‍රීසි භාෂාව කතා කරන රටවල පොදු සංස්ථාවලට සමානය. අනෙක ජෙසෙල්ස්චැෆ්ට් මිට් බෙස්ක්රෑන්ක්ටර් හෆ්ටන්ග් වන අතර එය නූතන සීමාසහිත වගකීමක් සහිත සමහාගමකට සමාන වේ.
වෙළඳ නාමයකින් හඳුන්වා නොමැති නීතිමය නවචනයන් ලෙස සමාගම යන්න අදහස් වන්නේ නෛතික පුද්ගල භාවයක් සහිත ඕනෑම පුද්ගලයින් කණ්ඩායමකි. ඓතිහාසික වශයෙන් නූතන ව්‍යාපාර සමාගම් පැන නැගුනේ සාම්ප්‍රධායික සමාගම් හවුල් ප්‍රාග්ධන සමාගම් සමග එක් වීමෙනි.
කැනඩාවේ ඒකාබද්ධ ආණ්ඩුව හා පළාත්වලට සංස්ථාපිත ව්‍යවස්ථා පවතී. එම නිසා ව්‍යවස්ථාවට පළාත්මය හෝ ඒකාබද්ධ අධිකාරී පත්‍ර / ව්‍යවස්ථා පැවතිය හැකිය. පොදු සංස්ථා නීතිය හඳුන්වාදීමට පෙර කැනඩාවේ පැරණි සංස්ථා පාර්ලිමේන්තු මගින් සම්මත වූ පනත් මගින් පැවතුණි.
බොහෝ දුරට ආයෝජකයින් සහ ව්‍යවසායකයින් ඇතිකළ හවුල් ප්‍රාග්ධන සමාගම් අනතුරුව පහසුවෙන් ව්‍යාපාර කටයුතු හැසිරවීමට ඔවුන් ඒකාබද්ධ වේ. මෙම ව්‍යාපාර ඒකක දැනට පවතින්නා සේම සමාගම යන වචනයෙන් බොහෝ දුරට අදහස් වන්නේ ව්‍යාපාර සමාගම්ය.
නූතන ව්‍යාපාර සමාගම්වල ව්‍යාප්තිය මදක් අවිනිශ්චිතව තිබේ. වසර ගණනාවක් නූතන ව්‍යාපාර සමාගම්වල පැන නැගීමට ප්‍රථම පැවති අනෙකුත් සමාගම් ඒකක උදා -: පල්ලිය , අධ්‍යාපනික හා පුණ්‍යායතන සමාගම් වීම නිසා .
දේශපාලනික, ආගමික හා පුණ්‍යමය අරමුණු සඳහා ආණ්ඩුවේ වැඩ ස‍ටහන් සඳහා මෙවැනි ආකාරයේ සමාගම් ඇති කළ හැකිය.
වර්තමානයේ නූතන ව්‍යාපාර සමාගම බලවත් ආකාරයක සමාගමකි. නෛතික පුද්ගල භාවයට අමතරව නූතන ව්‍යාපාර සමාගමක නීතිමය ලක්ෂණ 3 ක් පවතී.
අනෙකුත් නීතිමය අයිතිවාසිකම් හා වගකීම් සමාගමකට රජය මගින් හෝ අධිකරණය මගින් පැවරේ. මේවා බොහෝ දුරට මත‍‍භේදාත්මක වේ.
වැවිලි කර්මාන්තය නිසා නගරය බිහිවූ බවට පිළිගැනෙන අතර එතැන් සිට වර්තමාන තත්වය දක්වා ක්‍රම ක්‍රමයෙන් වර්ධනය විය. මේ වන විට එය දිස්ත්‍රික්කය තුල විශාලතම නගරයක් වන අතර තව දුරටත් ප්‍රධාන වශයෙන් දක්ෂිණ ලංකා අධිවේගී මාර්ගය නිසාවෙන් සීඝ්‍ර වර්ධනයක් පෙන්නුම් කරයි. ඇල්පිටිය, ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ වැඩිම ජනගහනයක් සිටින ඡන්ද බල කොට්ටාශයක් වන අතර ගාල්ල පොලිස් බල ප්‍රදේශයට අමතරව අලුතින් පොලිස් බල ප්‍රදේශයක් ද පිහිටුවන ලදී.
මෙහිදි බීජ අක‍්‍රියතාවය ඉවත් කිරිම කළ යුතුය. බීජාවරණය ඉවත් කිරිම අඹ,දෙහි,දෙඩමි වැනි බිජ සදහා සිදු කෙරේ. වි,මෑ බෝචි , බිජ සදහා බිජ පෙඟවිම අවශ්‍ය ය. බිජ පලුදු කිරිම තේ ආදි බිජ වලටත්, බිජ, පිලිස්සීම පැපොල් ආදි බිජ සදහාත් බිජ සේදිම පැෂන්, තක්කාලි,ඇන්තුරියම් වැනි බිජ සදහා සිදු කෙරේ. ශිත කිරිම ,උණුසුම් කිරිම, ආලෝකය සැපයිම ආදි ප‍්‍රතිකාර ද සිදු කරයි.
තවානක් දැමිමේදී අවශ්‍ය වන්නේ අඩු බීජ පමාණයකි .වී හා එලවළු වැනි වගාවන් සදහා බිජ වැපිරීම හෝ දැමිම කළහොත් විශාල බිජසංඛ්‍යාවක් වැය වේ. බටු වගාව සදහා බීජ දමන්නේ නමි හෙක්ටයාර් එකකට බිජ 80000 ක් පමණ අවශ්‍ය වේ. නමුත් තවාන් පැළ සිටුවන්නේ නම් පැළ 10000ක් ප‍්‍රමාණවත් වේ.
තවාන් පැළ වලට කෘමින් වල් පැළ හා වෙනත් උපදව වලින් වන හානි ද අඩුවේ. පැළ පේලියට සිට වූ විට වල් පැළ ඉවත් කිරිම පහසුය. සිටුවන පැළ නිරෝගී හා පෘෂ්ටිමත් නිසා රෝග වැළදිමදඅඩුය.කාලගූණ හෝ වෙනත් උපද්‍රව වලට ලක්විමේ අවදානමද අඩු වේ.
තවාන් ලෙස භාවිතා කරන්නේ කුඩා ප‍්‍රදේශයක් නිසා හොඳින් රැකබලා ගැනීමට ද පහසුවෙ.ඵම කුඩා බිමේ කුඩා පැළ අධික වර්ෂාව, අධික උෂ්නත්වය,සුළග කෘමිරෝග ආදියෙන් ආරක්ෂා කරගැනීමට පුළුවනි.ජලහිග අවස්තාවකදී ජලය සැපයීමද කළහැක.ආවරණ මගින් සෙවණ සැපයීමත්,පොහොර හා කෘමීරසායන යෙදීමත් පහසූ ‍වේ.
තවානක් යනු ක්ෂේත‍්‍රයේ යම් ස්ථානයක බීජ හෝ ශාක කොටස් රෝපනය කර වැවීමට සූදුසූ තරම් විශාල වන තෙක් ඒවා ආරක්ෂාකර තබා ගන්නා ස්ථානයකි. කුඩා පැළ වර්ෂාපතනය, උෂ්නත්වය හා ජල හිඟය, වැනි සාධක නිසා විනාශ විය හැකි බැවින් එම අහිතකර තත්වයන්ගෙන් ආරක්ෂා කිරීමට තවත් ඉවහල් වේ.
මේ සදහා බෝගවගා නොකල ස්ථානයකින් පස් ලබා ගැනිමත්,පස් සියුමී දැලකින් හලා ගැනිමත්,ඊට සමාන හොදින් දිරු ගොම හෝකොමිපෝස්ටි ගෙන මිශ‍්‍රකර පාත්තියේ මතු පිට යෙදිය යුතුය.සියුමි පසේ ඡලය හොදින් උරා ගැනිම,මුල් නොකැඩි පැල ගැලවීමද කල හැකිය.
වැඩි අස්වැන්නක් ලැබිම ද තවාන් පැළ සිටුවම නිසා ඇතිවන පතිඵලයකි.වී වගාවේදි පැළ සිට වූ විට පදුරු දැමිම නිසා කරල් පමාණයවැඩිවී අස්වැන්න වැඩි වේ. වල් පැළ වලින් වන හානි අඩු වීම, ශාක නිරෝගිමත් වීම ආදි කරුණු නිසා ද අස්වැන්න වැඩි වේ.
තවානක් සදහා තෝරාගන්නා බිමෙහි බිම සමතලා වීම,පස සරු වීම,ගල් බොරලු නොමැතිවිම,ජලයෙන් යට නොවීම,පාංශු ඛාදනයට ගොදුරු නොවීම,වල් පැලෑටි නොමැතිවිම, හිරු ඵලිය හොදින් ලැබෙන තැනක් විම,ආලෝකය හෝ සෙවන සැපයීමට හැකිවිම,ජල වහනය තිබීම.
තවාන් පැළ වගාබීමේ පැළ කිරීම මගීන් ඒකාකාර වගාවක් ඇතී කරගැනීමට හැකීවෙයි. පැළ කිරීම සදහා තවානෙන් ගලවා ගන්නේවඩා හොදීන් වැඩුනු පැළ පමණකි.ඵබැවින් වගා බිමේ ශාක ඉතා හොදින් හා පෘෂ්ඨිමත්ව වැ‍ඩෙනු ඇත.
දිලීරනාශක ඉසිමෙන් දිනකට හෝ දෙකකටපසුව බීජ සිටුවිය යුතුය. තවාන ධුමකරණය කිරිමෙන් පාත්තිය පොලිතීන් වලින් ආවරණය කර ඊට යටින් මීතයිල් බ්‍රෝමයිඩී යෙදිය හැකිය.එවිට එම රසායන ද‍්‍ර‍්‍රව්‍ය ධුමසාරයක් ලෙස පැතිර ජීවානුහරණය වෙයි.
තවාන පිලිස්සීම සදහා අතුරන ලද පස් මිශ‍්‍රණය ජලයේ තෙමා ඵ්වා මත පිදුරු හා දහයියා තටිටු වශයෙන් අතුරා යටට ඇති පිදුරු තටිටුවට ගිනි තබා සියල්ල පිලිස්සණු පසුව නැවත පෙර පරිදිම පිදුරු හා දහයියා ගිනි තබා අළු ඉවත් කළ යුතුය.
නෝකෝල් ගෝවා ආදී බෝගයක් සදහා සකස් කළ තවාන් බිම එම බෝගය වගා කළ හැකි බිමෙන් 240න් 1කි.එබැවින් එම බෝගයට පොහොර හා කෘෂි රසායන ද්‍රව්‍ය අඩුවෙන් අවශ්‍ය වෙයි.
මිරිස් ,ගෝවා,නෝකෝල්, තක්කාලි, වැනි බිජ විසුරුවා හැරිම මගිනුත් දුමිකොළ වැනි බිජ වැලි හෝ ජලය සමග මිශ‍්‍රකර ඉසිම කළහැකිය. බිජ පේලි වලට සිටු විමෙන් පැල වලට සාත්තු කිරිමට හැකි නිසා බිජ සාර්ථකව වැඩේ.
තවාන් බිම සකස් කිරීමෙි දී වල් පැල ඉවත් කිරීම, පස ‍සෙ.මී25ක් වන ගැඹුරට පෙරලා පසේ බෙරලු හා ශාක කොටස් ඉවත් කිරීම ,පසේ කැට පොඩි කර අවශ්‍ය පරිදි සකස් කිරිම අවශ්‍ය වේ.
මෙය වාසියකි. එමෙන්ම වගා බිම සකස් කර ගන්නා කාලයේදී තවාන් පැල වලට වැඩි සාත්තුවක්ද දීමට හැකිය. ලීක්ස් වැනි බෝග සති 8-10 අතර පමාණයක් තවානේ පවතී.
කෙරේ්්.ශිත කිරිම,උණුසුමි කිරිම ආලෝකය සැපයිම ආදි ප‍්‍රතිකාරද සිදු කෙරේ්්. ජිවානුහරණය සදහා බිජවලට දිලිර නාශක කුඩු මිශ‍්‍ර කිරිම, බිජ දිලිර නාශක දියරයක ගැල්විම කළ යුතුය.
දම් පාට කඩුවක් වූ මෙය පසුව සිදුහත් කුමරුට ශිල්ප දැක්වීමට හා කෙස් වැටිය කැපීමට භාවිතා වූ ලෙස සැලකෙන අතර ඉනික්බිතිව අමිතෝදන කුමාරයා ලංකාවට ‍නැවත මෙම කඩුව ගෙන ආ බව සැලකේ. වන්සත්තප්පකාසනී නම් පුස්කොල කෘතියට අනුව එය අනුරාධපුරයේ තබයා ඇත. එලාර දුටුගැමුණු යුද්ධයේදී දුටුගැමුණු රජු මෙය භාවිතා කොට පසු කලෙක මෙය කිරිවෙහෙරේ තැම්පත් කළ බවට තවත් ජනපුවාදයකි.
සිව් හෙලයේ එදා මෙදා තුර බිහිවූ දක්ෂතම අංගම් සටන් ශිල්පියා වන මෙතුමා අපට හමුවන්නේ මීට වසර 25000 කට පමණ පෙර යුගයෙනි. ඔහු නමින් මහසෙන්ය . කතරගම වෙසෙමින් රාජ්යය පාලනය කල කතරගම මහසෙන් නම් යක්ෂ ගෝත්‍රික රජු තරම් අංගම් සටනේ ශූරයෙක් අද වනතුරු පහල වී නැති බවක් හැඟේ. සුරාසුර යුද්ධයේ සෙන්පතියා වන මෙතුමා සුරාසුර යුද්ධය ජයග්‍රහණයට මුල් විය.
තරු හෙවත් තාරක රජුගේ සෙන්පතියා ලෙස මෙතුමා රුහුණේ බිහිවෙයි. පන්දලම් නම් තැන මහසෙන්ගේ ගෙයයි. මෙය අදටත් ඇති ගෘහ නිර්මාණය සමබන්ධව පැරණිතම සාධකයයි. සෙබර ගඩොලින් නිර්මාණය කර ඇති අතර බෙහෙත් භාවිතා කර නිර්මිත ගඩොලක් ලෙස සෙබර ගඩොල සැලකේ.
සුරාසුර යුද්ධයෙන් පසුව තරු රජු හා මහසෙන් සෙන්පතියා අතර ගැටුමක් ඇතිවන අතර එයින් ද මහසෙන් ජයග්රුහණය කරයි. ඉන්පසුව ඔහු කතරගම මහසෙන් රජු නමින් රජ වෙයි.
ශ්‍රී ලංකාවේ කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයෙහි රජයේ පාසැල් ලැයිස්තුව දැක්වීමේදී එය කුරුණෑගල , කුලියාපිටිය, නිකවැරටිය, මාහෝ, ගිරිඋල්ල හා ඉබ්බාගමුව යන අධ්‍යාපන කලාප වලට අදාල රජයේ පාසැල් ලැයිස්තු වශයෙන් වෙන් වෙන් වශයෙන් දැක්විය හැකිය.
මෙම කලාපය පඞුවස්නුවර, බිංගිරිය, කුලියාපිටිය- බස්නාහිර, උඩුබද්දාව හා දහනෙක්ගෙදර යන අධ්‍යාපන කොට්ඨාශ වලින් සමන්විතවී ඇති අතර සමස්ත පාසැල් සංඛ්‍යාව 168 වෙයි.
පාසැල් 40 කින් සමන්විත වන කුලියාපිටිය- බස්නාහිර අධ්‍යාපන කොට්ඨාශයෙහි සමස්ත රජයේ පාසැල් ලැයිස්තුව සඳහා මෙය බලන්න
මෙම කලාපය වාරියපොල, කොබෙයිගනේ, නිකවැරටිය හා කොටවෙහෙර යන අධ්‍යාපන කොට්ඨාශ වලින් සමන්විතවී ඇති අතර සමස්ත පාසැල් සංඛ්‍යාව 173 වෙයි.
මෙම කලාපය මාහෝ, පොල්පිතිගම, ගල්ගමුව හා ගිරිබාව යන අධ්‍යාපන කොට්ඨාශ වලින් සමන්විතවී ඇති අතර සමස්ත පාසැල් සංඛ්‍යාව 183 වෙයි.
මෙම කලාපය කුරුණෑගල, පොල්ගහවෙල හා මාවතගම යන අධ්‍යාපන කොට්ඨාශ වලින් සමන්විතවී ඇති අතර සමස්ත පාසැල් සංඛ්‍යාව 125 වෙයි.
ශ්‍රී ලංකාවෙි වැඩිම පොල් හා වී වගාබිම් ප්‍රමාණය පිහිටා ඇත්තේ කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේයි.තේ හා රබර් වැනි වාණිජ බෝග සුලු වශයෙන් වගාකරයි.එනිසාම කෘෂිකාර්මික වශයෙන් යහපත් ආර්ථිකයක් සහිතයි.
ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටා තිබු රාජධානි හතරක්ම පැවතියේ කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කය තුලය පඩුවස්නුවර, දඹදෙණිය, යාපහුව, කුරුණෑගල එම රාජධානින්ය.
එය ප්‍රංශය විසින් යටත් විජිතයක් බවට පත් වූ කාලය තුළ එය ප්‍රංශ කොංගෝව හෝ මැද කොංගෝව ලෙස හැඳින්විණි. එය අසල්වැසි ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කොංගෝ ජනරජයෙන් වෙන්කර හඳුනා ගැනීම සඳහා, එය සමහර විට කොංගෝ , කොංගෝ-බ්‍රසාවිල් හෝ පොඩි කොංගෝ ලෙස හැඳින්වේ. බ්‍රසාවිල් ව්‍යුත්පන්න වී ඇත්තේ යටත් විජිතයේ නිර්මාතෘ පියරේ සැවොර්ග්නන් ද බ්‍රාසා, ඉතාලි වංශාධිපතියෙකු වන මොරුසෝ කොමියුනයේ බ්‍රාසාකෝ නගරයට යොමු කරන ලද නමකි, ඔහුගේ නම ලතින් බ්‍රැටියුස් හෝ බ්‍රැකියස් වෙතින් ව්‍යුත්පන්න වී ඇත, එහි තේරුම "හස්තය" යන්නයි.
බන්ටු ව්‍යාප්තිය අතරතුර ගෝත්‍ර ආරම්භ කළ බන්ටු කතා කරන ජනයා බොහෝ දුරට ක්‍රි.පූ. 1500 දී පමණ ප්‍රදේශයේ මුල් වැසියන් වූ පිග්මි ජනයා අවතැන් වී අවශෝෂණය කර ගත්හ. පසුකාලීනව ඇන්ගෝලාව, ගැබොන් සහ කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයේ කොටස් අත්පත් කරගත් බන්ටු ජනවාර්ගික කණ්ඩායමක් වන බකොංගෝ එම රටවල් අතර වාර්ගික සබඳතා සහ එදිරිවාදිකම් සඳහා පදනම විය. කොන්ගෝ, ලෝන්ගෝ සහ ටෙකේ ඇතුළු සමහර බන්ටු රාජධානි කොංගෝ ද්‍රෝණියට පිවිසෙන වෙළඳ සබඳතා ගොඩනඟා ගත්හ.
1908 දී ප්‍රංශය විසින් ප්‍රංශ සමක අප්‍රිකාව සංවිධානය කරන ලදී, එය මධ්‍යම කොංගෝව, ගැබොන්, චැඩ් සහ ඕබන්ගුයි-කැරි . ප්‍රංශ ජාතිකයන් බ්‍රසාවිල් ෆෙඩරල් අගනුවර ලෙස නම් කරන ලදී. කොංගෝවේ යටත් විජිත පාලනයේ පළමු වසර 50 තුළ ආර්ථික සංවර්ධනය ස්වභාවික සම්පත් නිස්සාරණය මත කේන්ද්‍රගත විය. පළමු ලෝක සංග්‍රාමයෙන් පසු කොංගෝ-සාගර දුම්රිය මාර්ගය ඉදිකිරීම අවම වශයෙන් ජීවිත 14,000 ක් අහිමි කර ඇති බවට ගණන් බලා ඇත.
ජනරජයේ රජය යනු අමාත්‍ය මණ්ඩලය හෝ කැබිනට් මණ්ඩලය පත් කරන තේරී පත් වූ ජනාධිපතිවරයෙකු සහිත අර්ධ-ජනාධිපති ක්‍රමයකි. අගමැතිවරයා ඇතුළු සභාව තෝරාගනු ලබන්නේ පාර්ලිමේන්තුවේ තේරී පත්වන නියෝජිතයන්ගෙන්ය. 1990 ගණන්වල සිට රට තුළ බහු-පක්ෂ දේශපාලන ක්‍රමයක් පැවති අතර එය ජනාධිපති ඩෙනිස් සසෝ න්ගුසෝ විසින් ආධිපත්‍යය දරයි. සසෝ න්ගුසෝ හට ඔහුගේම කොංගෝ කම්කරු පක්ෂය මෙන්ම කුඩා පක්ෂ රාශියකින්ද පිටුබලය ලැබේ.
පෘතුගීසි ගවේෂක ඩියෝගෝ කාඕ 1484 දී කොංගෝවට ළඟා විය. රට අභ්‍යන්තරයේ බන්ටු රාජධානි සහ යුරෝපීය වෙළෙන්දන් අතර වෙළඳ සබඳතා වර්ධනය විය, ඔවුන් භාණ්ඩ වෙළඳාම් කරන, භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය කරන, සහ මිනිසුන් අල්ලාගෙන වහල්භාවයට පත් කරන ලදී. ශතවර්ෂ ගණනාවකට පසු අත්ලාන්තික් සාගරයේ වෙළඳාමේ කේන්ද්‍රීය කේන්ද්‍රස්ථානයක් ලෙස, කොංගෝ ගංගා ඩෙල්ටාවේ සෘජු යුරෝපීය ජනපදකරණය 19 වන සියවසේදී ආරම්භ වූ අතර, පසුව කලාපයේ බන්ටු සමාජවල බලය ඛාදනය විය.
ආර්ථිකය යනු ග්‍රාමීය කෘෂිකර්මාන්තයේ සහ හස්ත කර්මාන්තවල මිශ්‍රණයකි, ප්‍රධාන වශයෙන් ඛනිජ තෙල්, ආධාරක සේවා මත පදනම් වූ කාර්මික අංශයක් සහ අයවැය ගැටළු සහ "අධික සේවක සංඛ්‍යාව" මගින් සංලක්ෂිත රජයකි. ඛනිජ තෙල් නිස්සාරණය ආර්ථිකයේ ප්‍රධාන මාර්ගය ලෙස වන වගාව ආදේශ කර ඇත. 2008 දී තෙල් අංශය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 65%, රජයේ ආදායමෙන් 85% සහ අපනයනවලින් 92% සඳහා දායක විය. රටට ප්‍රයෝජනයට නොගත් ඛනිජ සම්පත් ඇත.
කොංගෝ ජනරජය , කොංගෝ-බ්‍රසාවිල්, කොංගෝ ජනරජය හෝ සරලව කොංගෝ ලෙසද හැඳින්වේ, මධ්‍යම අප්‍රිකාවේ කොංගෝ ගඟට බටහිරින් බටහිර වෙරළ තීරයේ පිහිටි රටකි. එය බටහිරින් ගැබොන්, එහි වයඹ දෙසින් කැමරූන් සහ එහි ඊසාන දෙසින් මධ්‍යම අප්‍රිකානු ජනරජය, ගිනිකොන දෙසින් කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය, දකුණින් ඇන්ගෝලියානු කැබින්ඩා සහ නිරිත දෙසින් අත්ලාන්තික් සාගරයෙන් මායිම් වේ.
කොංගෝ ගඟට උතුරින් පිහිටි ප්‍රදේශය 1880 දී ප්‍රංශ ස්වෛරීත්වය යටතට පත් වූයේ පියරේ ද බ්‍රාසා විසින් බටේකේ රජු වන මාකෝකෝ සමඟ ඇති කර ගත් ගිවිසුමේ ප්‍රතිඵලයක් වශයෙනි. මාකෝකෝගේ මරණයෙන් පසු, ඔහුගේ වැන්දඹුව වූ රැජින ගිවිසුමේ නියමයන් තහවුරු කර යටත් විජිතවාදීන්ගේ හිතවතෙක් බවට පත්විය. මෙම කොංගෝ ජනපදය මුලින්ම ප්‍රංශ කොංගෝ ලෙසත් පසුව 1903 දී මැද කොංගෝ ලෙසත් ප්‍රසිද්ධ විය.
සසෝ න්ගුසෝ රට නැගෙනහිර කොටස සමඟ පෙලගැසී සෝවියට් සංගමය සමඟ 20 වසරක මිත්‍රත්ව ගිවිසුමක් අත්සන් කළේය. වසර ගණනාවක් පුරා, සසෝට ඔහුගේ ආඥාදායකත්වය පවත්වා ගැනීම සඳහා දේශපාලන මර්දනය මත වැඩිපුර විශ්වාසය තැබීමට සහ අනුග්‍රහය මත අඩුවෙන් විශ්වාසය තැබීමට සිදු විය. 1991 දී සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පාලන තන්ත්‍රයට මුක්කු ගැසීමට සෝවියට් ආධාර අවසන් වූ අතර එය බලය අත්හැරියේය.
ජාත්‍යන්තර නිරීක්ෂකයින් ජනාධිපතිවරනය සංවිධානය කිරීම සහ ව්‍යවස්ථාපිත ජනමත විචාරණය පිලිබඳව ගැටළුවක් ඇති කර ගත් අතර, ඒ දෙකම කේවල පක්ෂ රාජ්‍යයේ කොංගෝවේ යුගයේ සංවිධානය කිරීමේදී සිහිගන්වයි. ජනාධිපතිවරනයෙන් පසුව, පාස්ටර් න්තුමි විසින් නායකත්වය දුන් රජයේ හමුදා සහ කැරලිකරුවන් අතර සටන් නැවත ආරම්භ විය. ගැටුම අවසන් කිරීම සඳහා සාම ගිවිසුමක් 2003 අප්‍රේල් මාසයේදී අත්සන් කරන ලදී.
සමහර පිග්මිවරුන් උපතේ සිට බන්ටස් දක්වා සම්බන්ධතාවයක සිටින අතර සමහරු වහල්භාවය ලෙස හැඳින්වේ. කොංගෝ මානව හිමිකම් නිරීක්ෂණාගාරය පවසන්නේ පිග්මිවරුන් සුරතල් සතුන් මෙන් දේපළ ලෙස සලකන බවයි. 2010 දෙසැම්බර් 30 දින, කොංගෝ පාර්ලිමේන්තුව ආදිවාසීන්ගේ අයිතිවාසිකම් ප්‍රවර්ධනය කිරීම සහ ආරක්ෂා කිරීම සඳහා නීතියක් සම්මත කළේය. මෙම නීතිය අප්‍රිකාවේ එවැනි "පළමු" නීතියයි.
සසෝ ගේ පාලන තන්ත්‍රය දූෂණ හෙළිදරව් කිරීම් දැක ඇති අතර ඒවා වාරණය කිරීමට උත්සාහ දරයි. එක් ප්‍රංශ පරීක්ෂණයකින් බැංකු ගිණුම් 110කට අධික ප්‍රමාණයක් සහ ප්‍රංශයේ "විශාල දේපල" දුසිම් ගනනක් සොයා ගන්නා ලදී. සසෝ වංචා විමර්ශන "ජාතිවාදී" සහ "යටත්විජිත" ලෙස හෙලා දුටුවේය. පැනමා පත්‍රිකා වල ඩෙනිස් සසෝ න්ගුසෝ ගේ පුත් ඩෙනිස් ක්‍රිස්ටෙල් සසෝ-න්ගුසෝ ගේ නම හෙලිදරව් කර ඇත.
නිරිත දෙසින් වෙරළබඩ තැනිතලාවක් වන අතර එහි මූලික ජලාපවහනය වන්නේ කොයිලූ-නියාරි ගඟයි; රට අභ්‍යන්තරය දකුණට සහ උතුරට ද්‍රෝණි 2ක් අතර මධ්‍යම සානුවකින් සමන්විත වේ. වනාන්තර විනාශ වීමේ වේගය වැඩි වෙමින් පවතී. කොංගෝවට 2018 වනාන්තර භූ දර්ශන අඛණ්ඩතා දර්ශකයේ මධ්‍යන්‍ය ලකුණු 8.89/10ක් තිබූ අතර, එය රටවල් 172ක් අතරින් ගෝලීය වශයෙන් 12 වැනි ස්ථානයට පත්ව ඇත.
කොංගෝව පිහිටා ඇත්තේ උප සහරා අප්‍රිකාවේ මධ්‍යම-බටහිර කොටසේ, සමකය දිගේ, අක්ෂාංශ 4 සහ 5 සහ දේශාංශ 11 සහ 19 අතර පිහිටා ඇත. එහි දකුණින් සහ නැගෙනහිරින් කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයයි. එය බටහිරින් ගැබොන්, උතුරින් කැමරූන් සහ මධ්‍යම අප්‍රිකානු ජනරජය සහ නිරිත දෙසින් කැබින්ඩා මායිම් වේ. එය අත්ලාන්තික් සාගරයේ වෙරළ තීරයක් ඇත.
2008 දී පමණ වනජීවී සංරක්ෂණ සංගමයේ පර්යේෂකයන් සංග කලාපයේ දිස්ත්‍රික්කය කේන්ද්‍ර කර ගනිමින් දැඩි වනාන්තර සහිත ප්‍රදේශවල ගෝරිල්ලන් අධ්‍යයනය කළහ. ඔවුන් බටහිර පහතරට ගෝරිල්ලන් අනුපිළිවෙලින් 125,000 ක ජනගහනයක් යෝජනා කළ අතර, මිනිසුන්ගෙන් හුදකලා වීම බොහෝ දුරට වගුරුබිම් මගින් ආරක්ෂා වී ඇත.
මැතිවරණය පැවැත්වුණේ 1959 අප්‍රේල් මාසයේදීය. 1960 අගෝස්තු මාසයේදී කොංගෝව ස්වාධීන වන විට, යූලූ හි හිටපු විරුද්ධවාදියා වූ ඔපංගල්ට් ඔහු යටතේ සේවය කිරීමට එකඟ විය. දැඩි කොමියුනිස්ට් විරෝධියෙකු වූ යූලූ කොංගෝ ජනරජයේ පළමු ජනාධිපතිවරයා බවට පත් විය. පොයින්ට්-නොයර් හි දේශපාලන ආතතිය ඉතා ඉහළ බැවින්, යූලූ අගනුවර බ්‍රසාවිල් වෙත ගෙන ගියේය.
1960 අගෝස්තු 15 වන දින කොංගෝ ජනරජය ප්‍රංශයෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම ස්වාධීන විය. කම්කරු කොටස් සහ ප්‍රතිවාදී දේශපාලන පක්ෂ විසින් ඔහුව නෙරපා හරින ලද දින 3 ක නැගිටීමක් උසිගන්වන තෙක් යූලූ රටේ පළමු ජනාධිපතිවරයා ලෙස පාලනය කළේය. කොංගෝ හමුදාව රට අත්පත් කරගෙන ඇල්ෆොන්ස් මැසම්බා-ඩෙබට්ගේ නායකත්වයෙන් සිවිල් තාවකාලික ආන්ඩුවක් පිහිටුවන ලදී.
2006-07 දී, වනජීවී සංරක්ෂණ සංගමයේ පර්යේෂකයන් සංඝ කලාපයේ දිස්ත්‍රික්කය කේන්ද්‍ර කරගත් "අධික වනාන්තර" ප්‍රදේශවල ගෝරිල්ලන් අධ්‍යයනය කළහ. ඔවුන් කියා සිටින්නේ බටහිර පහතරට ගෝරිල්ලන් 125,000 ක ප්‍රමාණයක් මිනිසුන්ගෙන් හුදකලා වී ඇති "මිනිස් වාසයට නුසුදුසු" වගුරු බිම් මගින් බොහෝ දුරට සංරක්ෂණය කර ඇති බවයි.
කොංගෝ ජනරජයේ වන ජීවීන් යනු විවිධ වර්ගයේ ජීවීන්ගේ විශේෂවල මිශ්‍රණයකි. රට තුළ ක්ෂීරපායී විශේෂ 400 ක්, පක්ෂි විශේෂ 1,000 ක් සහ ශාක විශේෂ 10,000 ක් ඇත. රටේ බොහෝ ප්‍රදේශ නිවර්තන වැසි වනාන්තරවලින් වැසී ඇත, නමුත් සමහර දකුණු ප්‍රදේශ දැව කැපීමෙන් ඉවත් කර ඇත.
කොංගෝ ජනරජය නිවර්තන ශාක විශේෂ 10,000 කට ආසන්න ප්‍රමාණයක නිවහන වේ. එයින් සියයට තිහක් කොංගෝවට විශේෂිත වේ. කොංගෝ ශාකවලට වඩාත් විවිධ වූ සහ පොහොසත් පරිසරයන් සහ විශාලතම වනාන්තර ප්‍රදේශ ඇතුළත් වන අතර, වඩාත් විවිධාකාර වන්නේ කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය පමණි. රට තුළ ශාක විශේෂ 6,000 ක් පමණ ඇත.
එය නම් කර ඇත්තේ 1483 හෝ 1484 දී පෘතුගීසීන් ප්‍රථම වරට පැමිණි කාලය වන විට එහි බලය අල්ලාගෙන සිටි බන්ටු රාජධානියක් වන කොන්ගෝ වෙතින් එහි නම ව්‍යුත්පන්න වූ කොංගෝ ගඟ අනුව ය. රාජධානියේ නම ව්‍යුත්පන්න වී ඇත්තේ එහි ජනතාව වන බකොන්ගෝ, "දඩයම්කරුවන්" යන අරුත දෙන අන්තර නාමයකිනි.
ස්වාභාවික භූ දර්ශන උතුරු නියාරි ගංවතුර වනාන්තරවල සැවානා තැනිතලාවේ සිට, කොංගෝ ගඟ දක්වා, රළු කඳු සහ මයෝම්බේ වනාන්තර දක්වා සහ අත්ලාන්තික් වෙරළ තීරය දිගේ කිලෝමීටර් 170 ක වෙරළ තීරයන් විහිදේ.
කොරියාව කොරියානු බසින් ‘තේහන්මින්ගුක්’ යනුවෙන් හදුන්වන අතර රටේ නම කෙටිකර ‘හන්ගුක්’ යනුවෙන් ද හදුන්වනු ලැබේ. කොරියාවේ භාවිතා කරන භාෂාව ‘කොරියානු භාෂාව’ යන අර්ථය ඇති ‘හන්ගුක්ඕ’ ‘හන්ගුක්මල්’යනුවෙන් හදුන්වනු ලැබේ. ඕ - මල් යනු පද ‘භාෂාව’ යන අර්ථය ගෙන දෙයි. කොරියානු භාෂාවේ අක්ෂර මාලාව ‘හන්ගල්’ අක්ෂර මාලාවයි. මෙහි අක්ෂර 40 ක් ඇත.
ශ්‍රී ලංකාවේ රජයේ පාසැල් ලැයිස්තුව දැක්වීමේදී එය බස්නාහිර, දකුණු, නැගෙනහිර, උතුරු, උතුරු මැද, මධ්‍යම, වයඹ, සබරගමුව හා ඌව යන පළාත් වලට අදාල රජයේ පාසැල් ලැයිස්තු වශයෙන් වෙන් වෙන් වශයෙන් දැක්විය හැකිය.
මෙම පළාත මන්නාරම, වවුනියා, මුලෙයිතිවු, කිලිනොච්චි හා යාපනය යන දිස්ත්‍රික්ක වලින් සමන්විතවී ඇති අතර සමස්ත පාසැල් සංඛ්‍යාව 984 වෙයි.
මෙම පළාත මඩකලපුව, ත්‍රිකුණාමලය හා අම්පාර යන දිස්ත්‍රික්ක වලින් සමන්විතවී ඇති අතර සමස්ත පාසැල් සංඛ්‍යාව 986 වෙයි.
ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයේ පටන් පැවති හෙළබස ඈත අතීතයේ ඉන්දියානු භාෂා හා යටත් විජිත සමයේ බටහිර භාෂා සමග සම්මිශ්‍රණයෙන් වත්මන් සිංහල භාෂාව බිහිවී ඇත. සිංහල භාෂාවේ ස්වර 18 කි. ඉන්‍දියානු භාෂා සමග සසඳන විට සිංහල අක්‍ෂර වින්‍යාසයේ විශේෂ ලක්‍ෂණ කිහිපයක් දැකිය හැක. ඒවා නම් 'ඇ', 'ඈ' ස්වර යෙදීම, ශුද්ධ සිංහල භාෂාව සඳහා මහාප්‍රාණ අකුරු අවශ්‍ය නොවීම ආදී ලෙස දැකිය හැක. දකුණු ඉන්දියානු භාෂා වල මෙන් න, ණ, ල, ළ යන අක්‍ෂර භාවිතය සිංහල බසෙහිද ඇත. මෙම අක්‍ෂර භාවිතය නිසා සමහර වචන වල අරුත වෙනස් විය හැක.
මුර්ධජ "ළ" කාරය බොහෝවිට පදයක ආරම්භයේදී යොදා ගනියි. බොහෝ විට නො මේරූ යන අරුත දීම සඳහාත්, හදවත සම්බන්‍ධයෙන් කියැවෙන පදවලදීත් මේ තත්ත්‍වය බහුල ව දැකිය හැකි ය.
ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන ජාතිය වන සිංහල ජනයාගේ මව් බස සිංහල වෙයි. අද වන විට ණඞ 20 කට අධික සිංහල සහ මිලියනඤ 3කට අධික සිංහල නොවන ජනගහනයක් සිංහල භාෂාව භාවිත කරති. සිංහල‍ ඉන්දු-යුරෝපීය භාෂාවල උප ගණයක් වන ඉන්දු-ආර්ය භාෂා ගණයට අයිති වන අතර මාල දිවයින භාවිත කරන දිවෙහි භාෂාව සිංහල බසේ ළඟම සහෝදරිය වෙයි. ශ්‍රී ලංකාවේ නිල භාෂාවයි .
තනිව ශබ්ද කළ හැකි අක්‍ෂර ස්වර නම් වන අතර එම අකුරු හල් කළ නොහැකිය. මෙම අකුරු ලේඛනයේදී පණකුරු හෙවත් ප්‍රනාක්‍ෂර ලෙස හැඳින්වෙයි. සාමාන්‍යයෙන් ප්‍රනාක්‍ෂරයක් ප්‍රකෘති රුපයෙන් පදයක ආරම්භයේදී පමණක් භාවිතා කරයි. පදයක මැදින් එන ප්‍රාණාක්‍ෂරයක් ඇත්නම් එය මුලින් ඇති ගාත්‍රාක්‍ෂරය හා සංයුක්ත කිරීමෙන් සිංහල ලේඛනයේදී භාවිත කරයි.
තනිව උච්චාරණය කළ නොහැකි අක්‍ෂර ව්‍යංජනාක්‍ෂර නම් වේ. එම අක්‍ෂර උච්චාරණයේදී ස්වර අක්‍ෂරවල උපකාරය අවශ්‍ය වේ. ලිවීමේදී සාමාන්‍යයෙන් ව්‍යන්ජනාක්‍ෂරයක් හල් අකුරක් ලෙස පිහිටයි.
වර්තමානයේදී "ර" කාරයට පසුව "ණ" කාරය යෙදෙන්නේ නාම පදවල සහ විශේෂණ පද වල පමණි. ක්‍රියාපද වලදී, "ර" කාරයට පසුව දන්තජ "න' යොදා ගනියි. අතීතකාල ක්‍රියා පදවල "ණ"ම යෙදෙයි.
පෘථිවි වායු ගෝලයෙන් බහුතරය සමන්විත වන්නේ ඔක්සිජන් , නයිට්‍රජන් , ආගන් වලිනි. මෙම වායුන් අධෝරක්ත විකිරණයට සැලකිය යුතු දායකත්වයක් නොදක්වයි. මෙම අණුවල පවතින සමමිතික ස්වභාවය නිසා අණුක කම්පන වලදී ධ්‍රැවියව ආරෝපණය වීමක් සිදුනොවේ. මේ නිසා මෙම වායුන්ට අධොර්ක්ත කිරණ විමෝචනය කිරීම හෝ අවශෝෂණය කිරීම සිදුකල නොහැකිය. නමුත් ජලවාෂ්ප, කාබන්ඩයොක්සයිඩ්, ඕසෝන් යන වායුන් ධ්‍රැවිය ආරෝපණ වලට ලක්වන බැවින් අධෝරක්ත කිරණ අවශෝෂණය හා විමෝචනයට සහභාගි වේ.
සංවහනය හා ජලවාෂ්ප වල වාෂ්පීභවනය හා සංඝනීභවනය නොසලකා හැර විකිරණයෙන් පමණක් හරිතාගාර ආචරණය වන්නේ යැයි සලකා පැහැදිලි කිරීම පහසුය. අධෝරක්ත කිරණ විමෝචනය උඩුකුරුව මෙන්ම යටිකුරුවද සිදුවේ. උඩුකුරුව විමෝචනය වන අධෝරක්ත කිරණ මගින් යටිකුරුව විමෝචනය වන අධෝරක්ත කිරණ කදම්භය මෙන්ම අවශෝෂණය කරගත් සූර්ය ශක්ති කදම්භයද සමතුලිත කල යුතුවේ. මේ නිසා මෙයට අනුරූප වන අයුරින් උඩුකුරු අධෝරක්ත කිරණ කදම්භයක් නිපදවා ගැනීමට හැකිවන තුරු පෘථිවි පෘෂ්ඨය රත්වීම සිදුවේ.
හරිතාගාර ආවරණය නොවන්නට පෘථිවිය මත සාමාන්‍ය උෂ්නත්වය - 18 පවා වන්නට ඉඩ තිබුණි. නමුත් පෘථිවියේ පහල වායුගෝලයේ සිදුවන අසාමාන්‍ය උෂ්නත්ව වෙනස් වීම් වලට හේතුව වන්නේ මූලික වශයෙන්ම මිනිස් ක්‍රියාකාරකම්ය. වායුගෝලයට හරිතාගාර වායුන් මුදා හැරීම , භුමිය යොදාගන්න‍ා පිළිවෙලිහි පවතින අක්‍රමිකතා වැනි ක්‍රියාවන් නිසා සිදුවන මෙය , මානව ක්‍රියාකාරකම් නිසා සිදු වන හරිතාගාර ආචරණය, ලෙස හැඳින්වෙයි.
කාබන් ඩයොක්සයිඩ් යනු රේඛීය අණුවකි. නමුක් කම්පනය නිසා සහ අණු අතර ගැටුම් නිසා මෙහි ධ්‍රැවිය ආරෝපණයක් ප්‍රේරණය වේ. මේ නිසා කාබන් ඩයොක්සයිඩ් අණු වලට අධෝරක්ත කිරණ විමෝචනය හා අවශෝෂණය කිරීමේ හැකියාව ලැබී ඇත. අණු සංඝට්ඨනය වීමේදි අවශෝෂණය කරගත් මෙම ශක්තිය තාපය ලෙස අවට වායුන්ට පිට කරයි. තවද මෙම අණුක ගැටුම් මගින් කාබන් ඩයොක්සයිඩ් උත්තේජිත අවස්ථාවට පත්වේ. කාමර උෂ්ණත්වයේදි පවා කාබන් ඩයොක්සයිඩ් වලින් 5% ක් පවතින්නේ උත්තේජිත අවස්ථාවේය.
හරිතාගාර ආචරණය යනු යම් ග්‍රහලොවක හෝ උපග්‍රහලොවක වායුගෝලයේ අධෝරක්ත කිරණ රඳවා තබා ගැනීම නිසා සිදුවන තාප සමතුලිතතාවයේ වෙනස් වීමයි. පෘථිවි පෘෂ්ඨයෙන් හා වායුගෝලයෙන් විමෝචනය වන අධෝරක්ත විකිරණ උරාගන්නා හරිතාගාර වායුන් වායුගෝලය උණුසුම් කිරීම සිදු කරයි. වායු ගෝලය රත් වීමේ ප්‍රථිඵලයක් ලෙස පෘථිවිය මතු පිටට ඇතුළු සෑම දිශාවකටම අධෝරක්ත කිරණ විහිදුවයි. මෙමගින් නිපදවන තාපය පරිවර්තිගෝලයේ පවතින හරිතාගාර වායුන් විසින් රඳවා ගැනෙයි.
“ක්ලැත් රේට් ගන් “ සංකල්පයට අනුව පරිසරයේ අස්ථාවර ජලජ කාබනික අංශු පවතී නම් ඒවායෙන් මුදා හැරෙන මීතේන් වායුව නිසා හරිතිගාර ආචරණය සිදුවිය හැකිය. වසර මිලියන 251.7 කට පමණ පෙර සත්වයන් මහාපරිමාණයෙන් වදවීමට හේතුව මෙවැනි විනාශක ඵලයක් යැයි අනුමාන කෙරේ. සයිබීරියානු මුඩුබිම් වලින් මහා පරිමාණයෙන් මීතේන් වායුව මුදාහැරීම නිසා මෙය සිදුවන්නට ඇතැයි සැලකේ. ‍ මීතේන් වායුව කාබන්ඩයොක්සයිඩ් වායුව මෙන් 21 ගුණයක ප්‍රබල හරිතාගාර වායුවකි.
පෘථිව් උෂ්ණත්වයේ අසාමාන්‍ය උච්චාවචනයක් ඇති නොවන පරිදි ස්ථායි අගයක් පවත්වා ගැනීම සදහා සූර්ය විකිරණයෙන් උරාගන්නා ශක්තිය මනා සමතුලිතතාවයකින් යුතුව අධෝරක්ත තරංග පරාසයෙන් වායුගෝලයට මුදාහැරීම සිදුකෙරෙයි. උෂ්ණත්වය වැඩිවීමත් සමගම නිකුත්වන අධෝරක්ත කිරණවල තීව්‍රතාවද වැඩිවන හෙයින් අවශෝෂණය කරගත් සුර්ය ශක්තිය සමතුලිත කිරීමට, පිටවු අධෝරක්ත කිරණ ප්‍රමාණය මගින් උෂ්ණත්වය තීරණය වන බව සිතිය හැකිය.
වායුගෝලයේද ඇතැම් විට ගිම්හලක් පරිදි ක්‍රියාත්මක වෙයි. සුර්ය විකිරණය වායුගෝලය මතට වැටී එය පෘථිවි තලය දක්වා පැමිණ එයින් කොටසක් අවශෝෂණය කරන අතර කොටසක් පරාවර්තනය කරයි. නමුත් වායුගෝලයේ ඉහළ වළා වැස්මක් නිර්මාණය වුවහොත් පෘථිවි තලයට අවශෝෂණය වු කෙටි තරංග පරිදි පිටකිරිමට එමඟින් බාධා ඇතිවේ. පිටතට විකිරණය වී නොයන තාප ශක්තිය වායුගෝලය තුළම පවතින බැවින් එය "ගිම්හලක්" පරිදි ක්‍රියාත්මක වෙයි.
ශක්ති මට්ටම් පළල , විකිරණ අවශෝෂණය සැලකීමේදි වැදගත් සාධකයක් වේ. පෘථිවියේ ශක්ති මට්ටම් පළල තීරණය කිරීමට වායුගෝලීය පීඩන විහිදුම සෘජුවම බලපායි. අණු දෙකක් එකි‍ෙනක ගැටීමේදි අධෝරක්ත කිරණ අවශෝෂණය වීම සිදුවේ. නමුත් හුදකලා අණුවක් හා ගැටීමෙන් ශක්තිය අවශෝෂණය කිරීමේ අවස්ථා විරළය. විකිරණ හා සම්බන්ධ මිණුම් ලබා ගැනීමට සෛද්ධාන්තික ගණනය කිරීම් වලට වඩා සූක්ෂම වර්ණාවලීක්ෂ මිනුම් භාවිතා කරයි.
ගෝලීය උණුසුම වැඩි වීමෙන් කඩා වැටීමේ ලක්ෂණය යනු මිනිසාගේ ක්‍රියාකාරකම් හේතුවෙන් පරිසරයේ සිදුවන්න‍ා වු විපර්යාසයන් නැවත යථාතත්වයකට පත්කල නොහැකි අවස්ථාවකට පත්වීමයි.සමහර දේශගුණ විද්‍යාඥයන් මෙම අවස්ථාව 2007දී පමන උදාවන බවට ඉගි පලකල අතර නාසා ආයතනයේ ප්‍රධාන දේශගුණ විද්‍යාඥයන් වන ජේම්ස් හැන්සන් වැන්නවුන් එම අවස්ථාවම දැනටමත් ලෝකය පත්ව ඇති බව විශ්වාස කරයි.
අණු හා විකිරණය අතර පවතින සම්බන්ධතානවය ක්වොන්ටම් යාන්ත්‍ර විද්‍යාව මගින් පහදා දෙයි. අණුක කම්පන වලදී ඒවායෙන් විමෝචනය වන ශක්තීන්ට අනුරෑප සංඛ්‍යාත වලින් යුත් විකිරණ විමෝචනය සිදුවේ. (ඉලෙක්ට්‍රෝන උත්තේජිත අවස්ථාවට පත්වී නැවත භෞමික අවස්ථාවට පත්වීමට අනුරූපව අධෝරක්ත කිරණ මුක්තවීමක් සිදු නොවේ. ඒ මන්ද යත් එයට අවශ්‍ය ශක්ති ප්‍රමාණය එහිදි නිපද නොවෙන බැවිනි. )
දෘශ්‍ය ආලෝකය මගින් පෘථීවි පෘෂ්ඨය උණුසුම් කරන අතරම වායුගෝලය උණුසුම් කිරීම සදහා එයින් සපයන සෘජු දායකත්වය අඩුය. වායු ගෝලය උණූසුම් කිරීමට වැඩි දායකත්වයක් දරන්නේ ඉහල වායු ගෝලයෙන් විමෝචනය වන අධෝරක්ත විකිරණයි. පෘථිවි පෘෂ්ඨයෙන් විමෝචනය වන අධෝරක්ත ‍ෙෆාටෝන හරිතාගාර වායුන් හා වළාකුළු මගින් උරාගැනීම සිදුකරයි.
පෘථිවියට ශක්තිය ලැබෙනුයේ සුර්ය විකිරණය මගිනි. මින් බොහො‍්මයක් ලැබෙනුයේ දෘශ්‍ය ආලෝකය ලෙස හෝ අධෝරක්තකලාපය‍ට ආසන්නව පිහිටි කිරණ මගින්වේ. සුර්යාගේ සිට ලැබෙන මුළු ශක්ති ප්‍රමානයෙන් 30% පමණ පරාවර්ථනය වන අතර අවශෝෂණය කරගන්නා 70% ක පමණ ප්‍රමාණය භූමිය , වායු ගෝලය හා සාගර උණුසුම් කිරීම පිණිස යෙදවේ.
ඉහත වගුවට අනුව හරිතාගාර ආචරණය සදහා ජලවාෂ්ප මගින් 36% ක දායකත්වයක්ද කාබන් ඩයොක්සයිඩ් මගින් 9% ක දායකත්වයක්ද දක්වන බව පෙනී යයි. නමුත් මෙම සංඝටක දෙකම ඉවත් කර ගන්න‍ා ප්‍රතිඵලය 45% නොව ඊට වැඩි අගයකි. තවද මෙම ගණනය කිරීම් වලදී වායු ඝණත්වය සහ අනෙකුත් සාධක නියතව පවතින බවට උපකල්පනය කරන ලදී.
මෙම වැඩි වන ජල වාෂ්ප හරිතාගාර වායුවක් වන අතර එය ගෝලීය උෂ්ණත්වය තවත් වැඩි කරයි. මෙය ධන ධන ප්‍රතික්‍රියකයකි. මෙය විනාශක ඵලයක් ඇති කරන්නේ නම් එය බොහෝ කලකට පෙර සිදුවිය යුතුය. ධන ප්‍රතික්‍රියක ඵල සාමාන්‍ය සිදු වන සිදුවීම් වන අතර විනාශක ඵල අහඹු සිදුවීම් වේ.