polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
එම යුද්ධයෙන් පසු ස්‌පාර්ටන්වරු තර්මෝපිලේ යුද්ධ භූමියෙහි, "ආගන්තුකය, ලැයිඩේමෝර්නියන්වරුන් ගේ අණට කීකරුව අප මෙහි වැටී සිටින බව ඔවුනට කියව". යන්න පමණක්‌ කොටා සිහිවටනයක්‌ ඉදි කළහ.
ප්ලේටෝ ගේ නිර්වචනය ගැන කරුණු කීපයක්‌ ස'දහන් කළ යුතු බව පවසන බර්ට්‍රන්ඩ් රසල් සාමිවරයා ඒවා පෙළ ගස්‌වනුයේ මෙසේ ය.
සොක්‍රටීස්ගේ දර්ශනය සටහන්ගත වී ඇත්තේ ප්ලේටෝ අතින් නිසා ඒ සොක්‍රටීස්ගේ අදහස් වෙන්කර ගැනීම දුෂ්කර වූ කාර්යයකි.
ප්‍රථම කොට ප්ලේටෝ ගේ මනෝරාජ්‍යය එහි දළ සටහන අනුව දක්‌වා, ඒ අතර පැන නගින කරුණු සැලකිල්ලට භාජනය කිරීම වැදගත්ය.
ගවේෂණය කිරීම සඳහා මුලදී කාලයක් වැය කොට පසුව විවිධ යුරෝපීය රටවල් එනම්, ඕලන්ද, ස්පාඤ්ඤ, ඉංග්‍රිසි, ප්‍රංශ, ස්විඩ්න් සහ පෘතුගිසි ජාතීහු ජනාවාස පිහිටවනු ලැබූහ. 1493 වර්ෂයේ කොළෙම්බස් පුවටොරිකෝ වෙත පැමිනියේය. මතු යම් දිනක අමෙරිකාව බවට පත් වන ඒ භූමියට පළමුවෙන් පය තැබූ තැනැත්තා වශයෙන් සඳහන් වන්නේ ඔහුගේ නමයි. 15 වන ශත වර්ෂයේදි යුරෝපීයන් අශ්වයින්, ගවයින් සහ ඌරන් ඇමෙරිකාවට ගෙන ආ අතර ධාන්‍ය වර්ග, අල, දුම් කොළ, මාෂ බෝග සහ ස්කොෂ් යනාදිය ආපසු යුරෝපයට ගෙන ගියහ.
අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය උතුරු අමෙරිකා මහාද්වීපයේ මධ්‍යයට වන්නට උතුරු දෙසින් කැනඩාවට හා දකුණින් එක්සත් මෙක්සිකානු රාජ්‍යයට ද මායිම්ව පිහිටා ඇත. එය නැගෙනහිරින් අත්ලාන්තික් සාගරයෙන්ද බටහිර දෙසට පැසිපික් නොහොත් ශාන්තිකර සාගරයෙන්ද මායිම් වී ඇත. ඒ හැරුණු විට පැසිෆික් සාගරයේ පිහිටි හවායි ඇතුලු දූපත් රාශියක් ද මහාද්වීපයේ වයඹ දිග පෙදෙස් යුකොන් වලට ඉහලින් ඇලස්කාවද ඇතුලු තවත් බොහෝ ප්‍රදේශ ඊට ඇතුළත් වන්නේය.
අද එක්සත් ජනපදය යයි සැළකෙන ප්‍රදේශයට පැමිණි පළමු යුරෝපීයන් ගෙන් කොටසක් වූයේ ස්පාඤ්ඤ දේශ ගවේෂකයින්ය. මෙය 1493 නොවැම්බර් 19 දින ක්‍රිස්ටොපර් කොළම්බස් පුවර්වොරිකෝ වෙත ළඟා වීමෙන් ආරම්භ විය. මහාද්වීපික එක්සත් ජනපදයට පළමුවෙන් ගොඩබැස්ස තැනැත්තා ලෙසට ස්ථිරව සඳහන් වී තිබෙන්නේ ජුආන් පොන්සේ ඩි ලියෝන් නම් ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයෙකි. ඔහු 1513 දි එහි සරුසාර වෙරළ තීරයකට ගොඩබැස එම පෙදෙස ලා ෆ්ලොරිඩා යනුවෙන් නම් කළේය.
565 දී මහාද්වීපික එක්සත් ජනපදයේ ෆ්ලෝරිඩාවේ සෙනෙට් ඔගස්ටින්හි පළමු ස්ථිර යූරෝපීය ජනාවාසය බිහි කරමින් ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයෝ පදිංචිකරුවන් පිරිසක් යැවූහ. පසුව සන්ටා ෆෙ, සැන් ඇන්ටෝනියෝ, ටක්සන්, සැන් ඩියෙගෝ, ලොස් ඇන්ජලිස් සහ සැන්ෆ්‍රැන්සිස්කෝ වැනි ජනාවාස ද ඊට ඇතුළත් විය. බොහෝ ස්පාඤ්ඤ ජනපද කැලිෆොර්නියා වෙරළ තීරයේ නැතහොත් නව මෙක්සිකෝවේ සන්ටා ෆෙ නදිය අශ්‍රිතව විය.
ප්‍රමාණවත් ජනගහනයක් සිටීමත් අභ්‍යන්තර වශයෙන් ඇති වූ කාර්මික වර්ධනය සහ විදේශයන්හි බොහෝ සංග්‍රාම ක්‍රියාකාරකම් සමග අන්තර්ජාතික බලවතෙකු ලෙස එක්සත් ජනපදයේ නැගී සිටීම ආරම්භ විය. මෙයට ස්පාඤ්ඤ ඇමෙරිකා යුද්ධයද ඇතුළත් විය. ඇමෙරිකානු නැවක් ගිල්වීම පිළිබඳව ප්‍රමාණවත් හේතු නොමැතිව ඇමෙරිකාව ස්පාඤ්ඤයට දොස් පැවරිම එම යුද්ධය ආරම්භ වීමට හේතුවක් විය.
පෙර නොවූ විරු ලෙස සංක්‍රමණිකයන් විශාල සංඛ්‍යාවක් එක්සත් ජනපදයට පැමිණීමෙන් ඇමෙරිකන් කර්මාන්ත වලට ශ්‍රම හමුදාවක් සහ කලින් සංවර්ධනය නොවූ පෙදෙස් වල ප්‍රජා විවිධත්වයන් නිර්මාණය වීම යන කරුණු දෙකම ඉටු විය. එක්සත් ජනපදයේ කම්කරු ව්‍යාපාරයෙහි ප්‍රචණ්ඩකාරි ක්‍රියාවන් ඇති වීමට බොහෝ විට හේතු වූයේ ව්‍යාපාර තුල ඇති වූ දූෂණ හා නොමනා ක්‍රියාවන්ය.
එක්සත් ජනපදය නමින් දැන් ව්‍යවහාර කරන මේ රාජ්‍යයෙහි පළමු පදිංචි කරුවෝ අවුරුදු 15000 කට පෙර සිට අවුරුදු දහස් ගණනක් තිස්සේ බීරිං ගොඩබිම් තීරුව හරහා ඇලස්කාවට පැමිණ ඇත්තාහ. එක්සත් ජනපදයේ මේ වර්ගයේ ජනාවාස ඇතිවීමේ ඉතිහාසය අවුරුදු 14000 කටත් වඩා පැරණි බවට ප්‍රබල සාක්ෂි තිබේ.
මෙම කාලය තුලදි එක්සත් ජනපද ව්‍යවස්ථාවේ දහතුන් වෙනි සංශෝධන මගින් 1865 දී වහල් සේවය අවලංගු කිරීම සහ 1864 සිවිල් අයිතිවාසිකම් පනත් මගින් ප්‍රසිද්ධ ස්ථාන වල වර්ණය අනුව වෙනස් කම් දැක්වීම නතර කිරීම වැනි සමාජ ප්‍රගමන ක්‍රියාකාරිත්වයන් සිදු විය.
එලිස් දිවයින 1902 දී - 19 ශත වර්ෂයේ අවසානයේ සහ 20 වෙනි ශත වර්ෂයේ මුල් භාගයේදී එක්සත් ජනපදයට ඇතුලු වූ සංක්‍රමණිකයන් සඳහා වූ ප්‍රධාන සංක්‍රමණික වරාය
ගෙටිස්බර්ග් සටන - ඇමෙරිකානු සිවිල් යුද්ධයෙහි අති දරුණුම යුද්ධය සහ කඩ ඉම. ප්‍රධාන ලිපිය: එක්සත් ජනපද ඉතිහාසය.
එක්සත් ජනපදයට අයිති පෙදෙස් සහ ස්පාඤ්ඤ අධිරාජ්‍යයට අයත් අනෙකුත් පෙදෙස් පෙන්වන අවුරුදු 400 කට වඩා පැරනි කාලයක සිතියමකි.
ජ්‍යාමිතික ප්‍රකාශ විද්‍යාව හෝ කිරණ ප්‍රකාශ විද්‍යාව , ආලෝකයේ චලිතය විස්තර කරන්නේ සරල රේඛාවල ගමන් කරන "කිරණ" ලෙස වන අතර, ඒවායේ චලිතයන් යාබද පරිසරයන් දෙකක් අතර සංක්‍රාන්ති පෘෂ්ඨයේ වර්තන සහ වර්තන නීති මගින් බලපෑම් ඇති කරයි. මෙම නීති ආනුභවිකව සොයා ගන්නා ලද අතර 984 දක්වා දිවෙන අතර අද දක්වා දෘෂ්‍ය සංරචක සහ උපකරණ නිෂ්පාදනයේදී භාවිතා වේ. ඒවා පහත පරිදි ලැයිස්තුගත කළ හැකිය:
ක්වන්ටම් ප්‍රකාශ විද්‍යාව දියුණුවට පත්වීමට පෙර ප්‍රධාන වශයෙන් ආලෝකය සඳහා පැරණි විද්‍යුත් චුම්භකත්වය හා එහි ඉහළ සංඛ්‍යාත සන්නිකර්ෂණයේ යෙදීම් ප්‍රකාශ විද්‍යාවට අන්තර්ගත විය. පැරණි ප්‍රකාශ විද්‍යාව ප්‍රධාන කොටස් දෙකකට බෙදනු ලබයි. ඒවා ජ්‍යාමිතික ප්‍රකාශ විද්‍යාව හා භෞතික ප්‍රකාශ විද්‍යාවයි.
ප්‍රකාශ විද්‍යාව , පදාර්ථ සමග ආලෝකයේ අන්තර් ක්‍රියා හා ආලෝකයේ ගතිගුණ හා ආලෝකයේ හැසිරීම විස්තර කරන විද්‍යාව යි. ප්‍රකාශ විද්‍යාව ප්‍රකාශ සංසිද්ධි විස්තර කරයි.
" මෙතැන් පටන් කිසිදු සිංහල නැවක් මගේ රටට නොඑවිය යුතුය. මින් පසු එසේ එවා ඔවුන් මරන්නට සිදු වුව‍හොත් දොස් නොපැවරිය යුතු බවත් ලිඛිතව දැන්විය යුතු බවත්ය. එසේ නොකරන්නේ නම් ආපසු මව් රට බලා යාමට අවසර නොලැබේ."
අන්තර්ජාල පත්‍රකලාවේදනයේ තවත් වැදගත් මෙවලම් කහිපයක් වනුයේ අන්තර්ජාල විනිශ්චය ශාලා,සාකච්ඡා මණ්ඩල සහ චැට්ය. ලොව පුරා විශාල වශයෙන් අන්තර්ජාලය භාවිතා කිරීම නිසා බොහෝ ගැටලුවලට දෙපාර්ශවයටම හමුවීමටම අන්තර්ජාලය ඉඩ කඩ සලකයි. උදාහරණ:- ඊශ්‍රායල් පලස්තීන ගැටුම,රුසියානු චෙච්නියානු යුද්ධය මේ හරහා නව විසදුම් සොයාගැනීමට අවස්ථාව ලැබුන ද බොහෝවිට දෙපාර්ශවයම අන්තර්ජාලය තුළ ගැටුම් ද ඇති කර ගනී.
බොහෝ ප්‍රවෘත්ති වෙබ් අඩවි සේවාවන් නොමිලේ සපයයි. එහෙත් වොල් ස්ට්ර් ජර්නල් වෙබ් අඩවි සඳහා දායකත්ව මුදලක් අය කෙරේ. නිව්යෝක් ටයිම්ස් වැනි සමහර වෙබ් අඩවි වර්තමානයේ ප්‍රවෘත්ති නොමිලේ ලබාදෙන නමුත් ආරක්ෂිත ලේඛණ අදහස් තීරු සහ ප්‍රවෘත්ති නොවන වෙනත් අංශ සඳහා කාලානුරූප අය කිරීමක් සිදු කරයි. දායකත්ව මුදල් අය නොකිරීමක් නිසා 'ස්ලේට්' සහ 'සැලෝන්' වැනි වේබ් අඩවි අසාර්ථක විය.
වෙබ් අඩවිවල ලේඛකයන් පත්‍රකලාවේදීන් යැයි සම්ප්‍රදායික පත්‍රකලාවේදනය නොපිලි ගනී. මෙහිදී ගැටලුව වී ඇත්තේ පත්‍රකලාවේදන මාධ්‍ය නොව පිළිගත් සම්මතයන් සහ වෘත්තීමය පිළිවෙත් සම්බන්ධයෙනි. එහෙත් 2005 වන විට වෙබ් අඩවි වැඩි ආකර්ශනයක් දිනා ගත් අතර ප්‍රචාරණ ජන මාධ්‍ය තුළද වෙනස්කම් ඇති කලේය.
අන්තර්ජාල භාවිතය හරහා බොහෝ පුවත්පත් විවිධත්වය සෙවීමට උත්සාහ දරයි. එම වෙබ් අඩවිවල පටිගත කරන ලද දර්ශන, බ්ලොග් ආදිය ඇතුලු විය හැක. ස්ටෝර් වැට් හරහා සංස්කාරකවරයකුගේ අනුමැතියෙන් තොරව ප්‍රවෘත්තියට ප්‍රතිචාර දැක්වීමේ හැකියාව කියවන්නාට ලැබේ.
ප්‍රවෘත්ති නිෂ්පාදනයේදී ඩිජිටල් තාක්ෂණය සහ අන්තර්ජාලයේ විවිධ හැකියාවන් සම්ප්‍රදායික වෘත්තීමය පත්‍රකලාවේදී සංස්කෘතියට තර්ජණයක් වී ඇත. සහභාගීත්ව පත්‍රකලාවේදය නිසා වෘත්තීමය නොවන ආධුනිකයන්ට ද ප්‍රවෘත්ති වාර්තා කිරීමට අවස්ථාව ලැබී ඇත.
බොහෝ විට මෙහිදී සිදුවන්නේ මුද්‍රිත සහ විකාශන මාධ්‍යන්ගෙන් අන්තර්ජාලය තුළ ප්‍රවෘත්ති පොදු නිෂ්පාදනයක් බවට පත් කිරීමයි. ලියන ලද විගසම ප්‍රවෘත්ති ප්‍රකාශනයට පත් කල හැකි බැවින් මාධ්‍යවේදීන් මත වැඩි පීඩනයක් නොයෙදේ.
අන්තර්ජාල පත්‍රකලාවේදනය තාක්ෂණික දියුණුව සමග මතු වූ නව ප්‍රවණතාවයකි. වේගය සහ පහසුව නිසා අන්තර්ජාලය තුළ ප්‍රවෘත්ති විශාල ප්‍රමාණවලින් සහ විවිධත්වයෙන් වාර්තා කෙරේ.
නැබටීයයන්ගේ වෙළෙඳ කටයුතු වල ව්‍යාප්තිය අරාබියේ රතු මුහුදේ වෙළෙඳ කලාපය තරම් ඈත ප්‍රදේශවල පවා අන්තර්-සංස්කෘතික බලපෑම් ඇති කිරීමට හේතු විය.පෙට්‍රා හි දුෂාරා සහ අල්-උස්සා යන දෙවිවරු ඇදහීමද සිදු විය.
මුල්‍යමය වාසි වලින් ඔබ්බට කිය හැකි වාසි පිළිබඳ උපදෙස් ලබා දෙන මුද්‍රිත ලිපි විශාල සංඛ්‍යාවක් තිබුණත් එය සංඛ්‍යාත්මක ලෙස ප්‍රකාශ කිරීම අපහසු කාර්යයකි. , සහ සමාජ වාතාවරණය, ව්‍යාපාරික කටයුතු සිදුකරන ආකාරය සහ මුදල් කටයුතු සිදුකරන ආකාරයන් අතර සම්බන්ධතාවයක් දුටුවහ.
කෙසේ වුවත් යම් ව්‍යාපාරයක් සිය උපාය මාර්ගයන් වැඩි දියුණු කරන අතරදී කෙටිකාලීන මුල්‍ය වාසි ලැබීමට අදහස් නොකරණු ඇත.
විශාල සමාගමක අවදානම් කළමනාකරණය ඉතා වැදගත් උපාය මාර්ගයකි. දශක ගණනාවක් තුළ අත්කරගත් ව්‍යාපාරික කීර්තිය දූෂිත විෂම කටකතාවක් හෝ වාතාවරණික හදිසි සිදුවීමක් නිසා පැය කීපයකින් බිඳ වැටිය හැකිය. මෙවැනි සිදුවීම් නිසා උසාවි, ජනමාධ්‍ය, රාජ්‍ය පාලකයන්, ආයතනයක අඛන්ඩ පවත්වා ගැනීම් අධ්‍යයනය කරන නිලධාරීන් ආදී අංශ වල අනවශ්‍ය අවධානයක් ඇතිවේ. “ සැමවිටම නිවැරදි දේ කිරීමේ ” සංස්කෘතියක් සිය ආයතනය තුළ ඇති කර ගැනීමෙන් අවදානම් පිටු දැකිය හැකිය.
කොටස්කරුවන් තෘප්තිමත් කිරීමට ලාභ ලැබීමට නිෂ්පාදනයක් කිරීම හෝ සේවාවන් සැපයීමට සමාගම්‍මූලිකව වෙන වෙනම බැඳීසිටින්නේද යන්න සමහර වි‍වේචකයින් වාද කරයි. මිල්ටන් ෆ්රයිඩ්‍මන් හා අනෙකුත් අය පවසන්නේ ව්‍යාපාර කාර්යයේ සමාජ වගකීම සඳහා ඉවක් නොමැති බවයි. මෙම වි‍වේචකයින් පෙන්වා දෙන්නේ සමාගම්‍නීතිය අනුව සංස්ථා‍වේ ලාභය අඩුවන ඕනෑම ක්‍රියාකාරකමක් සිදු කිරීමෙන් සංස්ථා‍වේ අධ්‍යක්ෂකවරුන් වැළකී සිටීමයි.
වැඩසටහනක් තරඟකාරී උපාධීධාරී ශිෂ්‍ය වෙළඳපොල අවස්ථාවකට බඳවා ගැනීමේ හා රඳවා ගැනීමේ අධාරකයක් ලෙසද තබාගත හැකිය. හැකියාව ඇති ඉල්ලුම්කරුවන් නිතර ආයතනයේ පිළිවෙත ගැන
විමසන බැවින් අවබෝධකරගත හැකි පිළිවෙතක් තිබීම වාසියක් විය හැකිය. විශේෂයෙන් සේවක මණ්ඩලය ප්‍රජා සේවා කටයුතු, අරමුදල් තර
අනෙකුත් වි‍වේචකයින් වාද කරන්නේ හොඳ ඵලදායී ක්‍රියාමාර්ගවල සමාගම නියැලීමෙන් අනෙක් ඒවා ප්‍රතික්ෂේප කිරීමත් ඒමගින් සමාජීය වශයෙන් හා පාරිසරික වශයෙන් වගකියන සමාගමක් ලෙස තම ප්‍රතිරූපය සකසා ගැනීමත්ය. එය නිදහස් වෙළඳ පොළට බාධාකරන නැතිනම්‍සමාගමක් ස්වාර්ථය ලුහුබැඳ යෑම මගින් වන සමාජ හා පාරිසරික හානිවල බලපෑම පාලකයාට රජයේ කාර්භාරය කල්තියා නැවැත්වීමට මාන බැලීමක් යැයි අනෙකුත් වි‍වේචකයින් තවමත් වාද කරයි.
සංස්ථාමය සමාජ වගකීම බෙහෝ බහුජාතික සංවිධානවල උපක්‍රමශීලී සැලසුම්‍ක්‍රියාවලිය තුළ ඇත. සමාජ වගකීම පසු පස ඒ හරහා පවතින මානව හා පාරිසරික වගකීම සැඟවුණු ‍ෙච්‍තනාවක් මත ක්‍රියාත්මක වන්නක්ද ස්ව ඇල්ම අවබෝධය නැතිනම් ව්‍යාපාරය ඉක්මවා පවතින ඇල්ම යන්න බොහෝ විවාදයට හා වි‍වේචනයට භාජනය වී ඇත.
සමාජීය හා පාරිසරික ඉටුකිරීම පිළිබඳ අර්ථවත් මැනීමක් අපහසු වුවත් සමහර ජාතීන්ට සංස්ථාමය සමාජ වගකීම්‍වාර්තාකරණය අවශ්‍ය කරයි. බෙහෝ ආයතන දැන් අඛණ්ඩව පර හිතකාමී සංවර්ධනය හා සංස්ථාමය සමාජ වගකීම්‍ගැටලු ආවරණය වන පරිදි බාහිරව විගණනය කරන ලද වාර්ෂික වාර්තා පිළියෙළ කරයි.
නමුත් මෙම වාර්තාව සැකැස්මෙන් විධියෙන් හා වගකීම්‍ක්‍රම‍ෙව්‍දයන් පුළුල් ලෙස වෙනස් ‍ වේ. වි‍වේචකයින් මෙම වාර්තා බොරුවට සහාය පෑමක් පමණක් ලෙස ඉවත් කරයි. නිදසුනක් ලෙස ඒන්රන් “වාර්ෂික සංස්ථාමය වගකීම්‍වාර්තාව” හා දුම්කොළ සමාග‍ෙම් සාමාජ වාර්තා දැක්විය හැකිය.
“වර්ධනය වන සන්නි‍ෙව්‍දනය” ආකාරයේ වාර්තාකරණයට ඉදිරිපත් වනු ලැබීය. ගිවිසු‍ෙම්‍විශ්වීය මූලධර්ම සමාගම ඉටුකිරීම / සපුරාලීම පිළිබඳ වාර්තාව විස්තර කරයි.
ආයතනික සමාජ වගකීම (, ආයතනික විඥානය, ආයතනික පුරවැසිබව, ආයතනික කාර්ය ඵලය, හෝ තිරසාර වගකිව යුතු ව්‍යාපාරය ලෙසින්ද හැඳින්වෙයි) යනු ව්‍යාපාර ආකෘතියට සමසම්බන්ධ කොට ඇති හා ආයතනික ස්වරූපයක් ගන්නාවූ ස්ව-යාමනයකි.
සංස්ථාමය සමාජ වගකීම සඳහා යුරෝපීය මහාද්වීපික හා පුරාතන සම්‍භවයක් ඇති අයගේ ප්‍ර‍වේශයක් වෙනසක් සමහර විස්තර විචාරකයින් හඳුනාගෙන ඇත. යුරෝපයේදී සංස්ථාමය සමාජ වගකීම පිළිබඳ සාකච්‍ඡාව ඉතා විෂම ජාතික ‍වේ.
හොඳ ව්‍යාපාර පුරවැසිභාවයක් පෙන්වීමට, ආයතනවලට වාර්තා සංස්ථාමය සමාජ වගකීම්‍වාර්තා කරන නිර්ණායක හා ප්‍රමිතීන් ද අතුළුව සැකසිය හැකිය.
අභ්‍යන්තරයෙහි වූ බලාපොරොත්තු සහගත පුද්ගලයන් ‍යනු විලාසිතා කර්මාන්තයේ හෝ මාධ්‍යයෙහි කටයුතු කරන අතර ඔවුන්ගේ බ්ලොග් විලාසිතා ලිවීම් රැකියා සඳහා දොරක් විවර කර දෙනු ඇතැයි බලාපොරොත්තුවෙන් සිටින පුද්ගලයන්ය. ඔවුන්ගේ බ්ලොග්වල ශක්තිමත්භාවය නිසා විලාසිතා කර්මාන්තය තුළ සේවයෙහි යෙදී සිටින පුද්ගලයන්ගේ නිදසුන් අතරට පහත අය ඇතුළත් වේ.
විලාසිතා බ්ලොග් අභ්‍යන්තරයෙහි වූවන්, බාහිරෙහි වූවන් හෝ අභ්‍යන්තරයෙහි වූ බලාපොරොත්තු සහගත අය විසින් ලියනු ලැබේ.
1950 පසු බාගය වන තෙක් සදෙහි දුර පැත්තෙහි වූ ගති ගුණ ගැන දැන සිටියේ ඉතාමත් අල්ප ප්‍රමාණයකි. සඳ පිලිබදව වු දත්ත එකතු ස‍ඳෙහි දුර පැත්තෙහි චන්ද්‍ර බාහුව අසල වු ලක්ෂණ පිලිබදව සීමා සහිත තොරතුරු ප්‍රමාණයක් දැක්වීය. කෙසේ නමුත් මෙම අංග එතරම් පුළුල් කෝණයකින් නිරීක්ෂණය නොකරන ලද අතර එය වැදගත් නිරීක්ෂණ වලට බාධාවක් විය. ස‍ඳෙහි දුර පැත්තේ ඉතිරි 82% නොදන්නාසේ පැවතුණු අතර එහි ගුණ වඩාත් සාකච්ඡාවට බදුන්විය.
දත්ත එකතුව හරහා දැකිය හැකි සදෙහි දුර පැත්තෙහි වු අංග වලට උදාහරණයක් වන්නේ මාරේ ඔරියන්ටෙල්ය. ගැටුම් බේසමක් වන මෙය කිලෝමීටර් 1000 ක් පමණ විහිදී පවතී. කෙසේ නමුත් මෙය 1906 දී ජුලියස් ෆ්‍රෑන්ක් මගින් නම් කරන තෙක් නම් කරවත් නොතිබිණි. බේසමෙහි සත්‍ය ස්වභාවය සොයා ගනු ලැබුවේ 1960 දී නිවැරදි කරන ලද ඡායාරූප හරහාය. මෙය බොහෝ විස්තර සහිතව 1967 දී ලුනා ඕබිටර් 4 මගින් ඡායාරූප ගත කෙරිණි.
සදෙහි නොපෙනන පැත්තේ වු බොහෝමයක් වැදගත් භූ ලක්ෂණ සෝවියට් අභ්‍යවකාශ ප්‍රෝබ මගින් සොයාගන්නා ලද නිසා සෝවියට් විද්‍යාඥයන් ඒවා සදහා නම් තෝරාගන්නා ලදී. මෙය යම්තරමක සංවාදයකට බදුන් වු අතර අන්තර් ජාතික තාරකා විද්‍යා එකමුතුව එම නම් නොයිදුල්ව පැවතෙන ලෙස එම අර්ධ ගෝලයෙහි වු භූ ලක්ෂණ නම් කිරීමට ක්‍රමයක් හදුන්වා දෙන ලදී.
ලුනා 3 මගින් ගන්නා ලද සඳෙහි ඈත පැත්තේ ප්‍රථම ඡායා රූප වලින් එකක්, දකුණු උඩ කෙලවරේ වන අදුරු පැහැති පැල්ලම් මාරේ මොස්කොවින්ස් වන අතර කේන්ද්රනය‍ට පහළින් හා වමෙන් වු අදුරු පැහැති ප්රලදේශ මාරේ මාගිනස් හා මාරේ සිමිති ලෙස හැදින්වෙයි.
පුද්ගලයා මුහුණදෙන දුක, හා එයට පුද්ගලයාගේ ඇති වගකීමත් , එම දුකෙන් මිදීමට පුද්ගලයාගේ ඇති ශක්‍යතාව හෙවත් නිවන ප්‍රායෝගිකව ලැබියහැකි ප්‍රත්‍යක්ෂයක් බවත්, ඒ සඳහා අනුගමනය කලයුතු ක්‍රියාමාර්ගයත් පෙන්වාදීම බුදුදහමේ පණිවුඩයයි.
ගෞතම බුදුන් වහන්සේගේ දේශනා තුළ කියවෙන්නේ දිගින් දිගටම ඉපදෙමින් මැරෙමින් යන සංසාරය ඉතාම දුක් සහිත බවත් අප්‍රමාදීව මේ පැවැත්ම නවත්වන ප්‍රතිපදාවකට අවතීර්ණ වන ලෙසත්ය. එසේ අනතුරු හැඟවීමෙන් නොනවතින බුදු හිමියන් මේ සසර පැවැත්මට හේතුවත්, එම හේතුව නැති කර දැමීමෙන් භව ගමන නතර කළ හැකි බවත් පෙන්වා දෙයි. එසේ නතර කිරීම පිණිස ඇති වැඩ පිළිවෙලද පරිපූර්ණ ආකාරයට ඉදිරිපත් කරයි.
කුමණ ලෝකයක ඉපදුනත්, ඉපදීම තුළින් බහුල වශයෙන් ලැබෙන්නේ වයසට යාම , කැමති දේ නොලැබීම වැනි දුක් ගොඩක් බව බුදු හිමියන් පෙන්වා දෙයි. මනුෂ්‍ය ලෝකයේ සැප දුක් මිශ්‍ර තත්ත්වයක් මතුවී පෙනුනත්, අප ජීවිත නිරන්තරයෙන්ම වෙනස්වන ස්වභාවයට , ඒ නිසාම දුක් සහිත එලෙසම තමාට අවශ්‍ය ආකාරයට පැවැත්විය නොහැකි ස්වභාවයෙන් යුක්ත බව, යන යතාර්ථය ගැඹුරෙන් සිතන ඕනෑම කෙනෙකුට දැක ගත හැකිය. එම දැක්ම අෂ්ඨලෝක ධර්‍මය හමුවේ නොසැලී සිටීමට අවශ්‍ය ජීවන දර්ශනයයි .
බුදු දහම අඩංගු වන්නේ ත්‍රිපිටකය නම් ග්‍රන්ථ එකතුවෙහි ය. දළ වශයෙන් ගත් කල: සූත්‍ර පිටකය යනු නොයෙකුත් අවස්ථාවල බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් ශ්‍රාවකයන්ගේ අවබෝධය ට ගැලපෙන ලෙස දේශනා කරන්නට යෙදුනු, නිවන් මග හෙළි කරන, නවාංග ශාස්තෘ ශාසනයට අයත් මූලික බුද්ධ දේශනා ආදිය යි; විනය පිටකයෙහි ඇතුළත් වන්නේ විවිධ අවස්ථාවල බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් ශ්‍රාවකයන් නිවන් මඟ තුළ හික්මවීමට දේශනා කරන විනය කරුණු ය; අභිධර්ම පිටකය යනු එම ධර්ම කරුණුවල ම සවිස්තරාත්මකව බෙදා දැක්වීමකි.
වජ්‍රායනය හා එහි තාන්ත්‍රික ප්‍රතිපත්ති හටගත් කාලය පිළිබඳව විවිධ මත තිබේ. ටිබෙට් ජනප්‍රවාදවලට අනුව ශාක්‍යමුනි බුදුරජාණන් වහන්සේ තන්ත්‍ර දේශනා කළද ඒවා රහස්‍ය ඉගැන්වීම් නිසා ඒවා ලියාතැබුවේ උන්වහන්සේගේ අනෙක් දේශනාවලට බොහෝ කලට පසුවයි. නාලන්දා විශ්ව විද්‍යාලය වජ්‍රායන මතවාදයේ කේන්ද්‍රස්ථානය වු අතර 11 වන ශතවර්ෂය තෙක්ම වජ්‍රායන ක්‍රමවේදය පුරෝගාමීත්වය ඉසිලීය. මෙම කරුණු, ධර්ම ග්‍රන්ථ හා මතවාද චීනය, ටිබෙටය, ඉන්දුචීනය හා ගිනිකොණ චීනයට පැතිර ගියේය.
බුදු දහම පිළිබඳව සුවිශේෂී කාරණය වන්නේ භික්‍ෂූන් වහන්සේලා වනපොත් ආකාරයට රැකගත් බුද්ධ දේශනා 18,000ට අධික සංඛ්‍යාවක් අදටත් ත්‍රිපිටකය නමින් සුරක්‍ෂිතව ග්‍රන්ථාරූඪච තිබීමයි. මෙම ග්‍රන්ථ ත්‍රිපිටකය නම් වෙයි. අදටත් එම දේශනා හදාරන්නෙකුට බුදු සමිඳුන්ගේ විස්මිත අවබෝධය දැක ගත හැකිය. එලෙසම උන් වහන්සේ වදාළ මාර්ගය ඔස්සේ සසර දුක නිමා කර ගැනීමටද අදටත් කිසිඳු බාධාවක් නැත.
බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් වර්ග කිරීමේ ප්‍රධාන ක්‍රමය වන්නේ දැනට පවතින ධර්ම ග්‍රන්ථ ලියා ඇති භාෂාවන් අනුව වර්ග කිරීමයි. ඒවා නම් පාලි, සංස්කෘත, ටිබෙට් හා චීන වන අතර සමහරක් කොරියාන් භාෂාවෙන් ද තිබේ. මෙය ප්‍රායෝගිකව ප්‍රයෝජනවත් වර්ගීකරණයක් වුවද භාෂා වෙනස්කම හැරුණු විට සියලු සම්ප්‍රදායන් බැඳී ඇති පොදු කරුණු ද ඇති බැවින් දර්ශනවාදී හා ආගමික මත වර්ගීකරණය සඳහා මෙය සුදුසු නොවේ.
සත් තිස් බෝධි පාර්ශ්වික ධර්ම යනු සූත්‍ර දේශනාවල දක්වා ඇති නිවන ලබාගැනීමට සම්පූර්ණ කලයුතු සතර සතිපට්ඨානය, සතර ඍද්ධිපාද, සතර සම්මප්මදාන වීර්යය, පංච ඉන‍්ද්‍රිය, පංච බල, සප්ත බොජ්ඣංග, ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගය යන ධර්ම කරුණු ය. මෙම දහම ඉලක්ක වී ඇත්තේ නිවන වෙතම ය; එහි ගැබ් වී ඇත්තේ විමුක්ති රසය යි.
යන්න විවිධ වූ අර්ථ විවරණ වලින් දැනගත හැකිය. උන්වහන්සේ උත්තම ස්ථානයකට පත්වූ මනුෂ්‍යයෙක් ද, නොඑසේ නම් මහායාන බෞද්ධයන් විශ්වාස කරන අන්දමට විශ්වයේ පැතිර සිටින උතුම් ජිවියෙක් ද යන මතයන් තහවුරැ කිරීමට අවශ්‍ය සාක්ෂි ඉතිහාසයේ අඩංගු නොවේ. මහායාන බුදුදහමෙ දී මෙම කරැණු එතරම් සැලකිල්ලකට නොගනී.
සංසාරය හෙවත් යමෙක් හෝ යමක් පවතින්නේ වෙනත් දෙයක්, සංකීර්ණව විහිදුණූ අතීත, වර්තමාන හා අනාගතය හා බැදුනු හේතුඵල ජාලයක පැවැත්මෙනි. සියලු දේම අනෝන්‍යව හේතු ඵල අනුව පවත්නා බැවින් . එය අනිත්‍ය වීම හේතුවෙන් තමන් යැයි හදුන්වන විශේෂිත වූ පුද්ගලයෙක් නැත ය. හේතූන්ගෙන් හටගත් සියල්ල ත්‍රිලක්ෂණය ට යටත්ය. - “සබ්බේ සංඛාරා අනිච්ඡා ති“.
බුදුදහම ඉන්දියාවෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම පරිහානියට පත් වු අතර එහි අවට රටවල්වල බුදුදහම පැවතුනද, බුදුදහමේ ව්‍යාප්තියක් සිදු නොවීය. නමුත් වර්තමානයේ එය නැවත ශක්තිමත් වෙමින් පවතී. බුදුදහම අදහන්නන් මිලියන 230 සිට 500 දක්වා ප්‍රමාණයක් ලොව පුරා පැතිර සිටින අතර සමහරක් ඇස්තමේන්තුවලට අනුව එය මිලියන 310 ක් පමණ වේ. නමුත් මෙම ප්‍රමාණය නියත නොවේ. එයට හේතු,
බරණැස් නුවර අසළ පිහිටි මෙකල සාරානාථ නමින් හඳුන්වනු ලබන ඉසිපතනයේදී තථාගතයන් වහන්සේ විසින් පස්වග මහණුන් උදෙසා පවත්වන ලද පළමු වැනි ධර්‍ම දේශනාවටම ඇතුළත් වූ චතුරාර්‍ය්‍ය සත්‍යය බුදු දහමේ හදවතය. එසේ වන්නේ බුදු දහමේ මූලික අරමුණ වන නිර්වාණය අවබෝධ කර ගැනීම යනු, චතුරාර්‍ය්‍ය සත්‍යය අවබෝධ කර ගැනීමම වන බැවිනි.
බුද්ධත්වය ඉහළම මාර්ගඵලයයි. ථේරවාදී බුදුසමයේ දි රහතන්වහන්සේලා ලබාගත් නිර්වාණය ද බුදුන් වහන්සේ කෙනෙක් ලබාගන්නා නිර්වාණය හා සම බව සලකයි. බුදුන් වහන්සේනමක් යනු තනිවම නිවන් මග සොයාගෙන එය අන්‍යයන්ට අවබෝධ කරදෙන තැනැත්තෙකි.
එකී විමර්ශනයකින් හෙළිවුයේ බුදුදහම ලෝකයේ 4 වෙනියට වැඩිම පිරිසක් අදහන ආගම වන අතර ඉදිරියෙන්ම ඇත්තේ ක්‍රිස්තියානි, ඉස්ලාම් හා හින්දු ආගම් යන බවය. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ජීවන කාලයේදී ආරම්භ වු සංඝ ශාසනය ලෝකයේ පැරණිතම සංවිධාන වලින් එකකි.
බුද්ධාගම හෙවත් බුදුසමය යනු බුදුන් වහන්සේ දේශනාකල බුදු දහම පාදකකොට ගොඩනැගී ඇති ආගමයි. බුදු දහම ස්ථිර සහ අකාලික නමුදු බුද්ධාගම ප්‍රදේශයෙන් ප්‍රදේශයට සහ කාලයෙන් කාලයට වෙනස්වේ.
සෑම සම්ප්‍රදායක් ම මධ්‍යම ප්‍රතිපදාව, පටිච්ච පමුප්පාදය, චතුරාර්ය සත්‍යය හා ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගය පිළිගන්නා නමුත් සමහර සම්ප්‍රදායන් වල මේවාට එතරම් ලොකු වැදගත්කමක් නොලැබේ.
විවිධ බුද්ධ සම්ප්‍රදායන් වලට අයත් අය අතර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ඉගැන්වීම් හා භික්ෂු විනය නීති පිළිබදව විවිධ මතභේද පවතී.
වජ්‍රායනයේ මුලිකාංග බොහෝ ප්‍රමාණයක් සංවර්ධනය හා සංයුක්ත කිරීමෙන් සිදුවිනි. මෙයින් බොහෝ කොටස් ශතවර්ෂ ගණනාවක් පැවතුණි.
පොදු මහජනතාව ඔවුන්ගේ අනන්‍ය ග්‍රාමීය භාෂාව අඛණ්ඩව භාවිතා කළේය. උදාහරණ වශයෙන් පැරණි ඉංග්‍රිසි හා‍ මධ්‍යම ජර්මනියේ , මධ්‍යම ග්‍රීකයේ හා පැරණි ප්‍රදේශයේ මෙකල වඩාත් ප්‍රසිද්ධ විය. එසේ නමුත් තනි පුද්ගලයන් විසින් සිදු කළ බවට සැලකෙන මෙම වීර කාව්‍යයන් ඔවුන්ගේ ජනතාවගේ පුරාතන වාචික සම්ප්‍රදායන් මත පදනම් වු බව නිසැකය. සෙල්ටික සම්ප්‍රදායන් , හා වල සුරැකිව පවතියි.
බටහිර හා මධ්‍යම යුරෝපය පාලනය කළ රෝමානු කතෝලික සභාවෙහි භාෂාව ලතින් භාෂාව වු බැවින් හා පල්ලි අධ්‍යාපනයෙන් එකම ප්‍රබවයක් බැවින් මධ්‍යමකාලීන ලේඛකයන් අතර හා කිසිදා රෝමානුකරණය නොවු යුරෝපයේ ප්‍රදේශ වල පවා ලතින් භාෂාව සුලභ විය. කිසේ නමුත් නැගෙනහිර රෝමානු අධිරාජ්‍යයේය හා නැගෙනහිර සාම්ප්‍රදායික පල්ලියේ බලපෑම විසින් ග්‍රීක භාෂාවෙන් පුරාතන සැලුවෝනික පල්ලියේ භාෂාව ප්‍රමුඛ ලිඛිත භාෂාවන් බවට පත්විය.
කැන්ටබරිහි ඇන්සෙල්ට්, තො‍්මස් ඇක්වයිනාස් හා පියරි ඇබලාර්ඩ් වැනි ආගමික විද්වතුන් දේව ධර්මය මෙන්ම දේව දර්ශනය පිළිබඳව ඉතා දිගු නිබන්ධනයන් ග්‍රන්ථාරූඨ කරන ලදී. බොහෝ විට මේවා රචනය කරන ලද්දේ ග්‍රීක හා රෝම මිත්‍යා දෘෂ්ටික කෘතින් සමඟ සැසඳීමටත්, ධාර්මික කිතුනුවන් ධෛර්යමත් කර ඔවුන්ගේ විශ්වාසය යලි අවදි කිරීමටත්ය. නම් සාන්තුවරයන්ගේ ජීවිත නම් කෘතින් මෙලෙස රචනා ගද්‍යයන් සඳහා උදාහරණ වේ.
මධ්‍යකාලින යුගයේ පුස්තකාලයන් තුළ බහුලව දක්නට ලැබුනේ සාහිත්‍යම හා දේව ධර්මය පිළිබඳ වූ ග්‍රන්ථයන්ය. එසේ වීමට හේතුව වූයේ සමාජයේ සාහිත්‍ය පිළිබඳව කේන්ද්‍රස්ථානය කතෝලික පැවිදිවරුන් වූ බැවිනි. මන්ද, ඔවුන් විසින් කරන ලද අතිවිශාල සාහිත්‍යමය කර්තව්‍ය නිසාය.
මධ්‍යකාලින යුගයේදී යුරෝපයේ වෙසෙන යුදෙව් ජනගහණයෙන් ද අග්‍රගන්‍ය කතුවරුන් බිහි විය. ස්පාඤ්ඤයේ කෝඩොබා හි උපත ලද මයිමොනයිඩස් ප්‍රදේශයේ හා ට්‍රෝයිස් හි උපත ලද රා‍ශි යන කතුවරුන් වඩාත් සුප්‍රසිද්ධ හා බලවත්වෙයි.
එදා සිට පැවතෙන්නා වූ ගීතිකා අද වන තුරුම පවතී. දේව මෙහෙයන් කිසිවිටෙක ඒකාකාර නොවීය. විවිධ පුද්ගලයන් විසින් දේව මෙහෙයේ පිලිවෙත් සහ පිළිවෙල පිළිබඳ කරුණු ඉදිරිපත් කරන ලදී.
ස්ථාවර පියාපත් ගුවන් යානය වාතයට වඩා බර යානාවක් වන අතර එහි එසවීම සිදුකෙරෙනුයේ යානාවට සාපේක්ෂව තටු වල චලනය උපයෝගී කරගැනීමෙන් නොව,වාතය තුලින් ඉදිරියට යෑම උපයෝගී කරගැනීමෙනි.මෙම වදන භාවිතා වන්නේ ගුවන් යානාවට සාපේක්ෂව තටු චලනය වීම මගින් එසවීම සිදුකරන්නා වූ - හා වලින් මෙය වෙන්කොට දැක්වීම සඳහා ය.
වක්කාලි නැමැති පසුව අර්හත් භාවයට පැමිණි ශ්‍රාවකයෙකු බුදුන් වහන්සේගේ භෞතික රූපකාය පිළිබඳ කෙ‍තරම් සිත කලබලයට පත් කර ගත්තේ ද යත්, බුදුන් වහන්සේ ඔහුට නවතින්න යැයි පවසා බුදුන් වහන්සේ දෙස භෞතික රූපකාය තුළින් ධර්මය තුළින් බලන ලෙස මතක් කර දීමට සිදු විය.
සෝනාදන්ද නම් බමුණා විසින් ඔහු “කඩවසම්, ආකර්ශනීය, ඇසට ප්‍රිය මනාප, ඉතා අලංකාර පැහැයෙන් යුක්තය. ඔහුට දෙවි කෙනෙකුගේ වැනි වූ රූපයක් සහ මුහුණක් පිහිටා ඇති අතර ඔහු සැබැවින්ම ආකර්ෂණීය වන්නේය” යයි විස්තර කර ඇත.
බුදුන්වහන්සේ මහා පුරුෂ ලක්ෂණ දෙතිසකින් හෙබි යැයි සාම්ප්‍රදායික ලෙසින් සැලකෙයි. චක්‍රවර්තී රජුන් වෙතද මෙම මහා පුරුෂ ලක්ෂණ දෙතිස වෙතැයි සැලකෙයි.
බුදුන්වහන්සේගේ ශරීර ලක්ෂණ යන්නෙන් අදහස් වන්නේ, ගෞතම බුදුරජාණන්වහන්සේගේ භෞතික දේහයෙහි සාමාන්‍ය පෙනුම සහ ලක්ෂණ වෙති.
පූජනීය මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස සහ පරිපාලන මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස නගරයේ ජනප්‍රියතාවය වැඩි විය. නගරයේ ස්ථිර පදිංචිය සඳහා විශාල පිරිසක් ඇදී ආහ. වැඩි වන ජනගහණයට සරිලන පරිද්දෙන් පහසුකම් වැඩි කරන ලදී. වසභ රජතුමා පොකුණු විශාල සංඛ්‍යාවක් තැනෙව්වේය. නගරයට ජලය සැපයීම සඳහා භූගත වාරි ක්‍රම ජාලයකින් මෙම පොකුණුවලට ද ජලය සැපයුණේය. තිස්ස සහ අභයවාපිය ද, නුවර වැවද සාදන ලදී. මල්වතු ඔය හරහා වේල්ලක් බැඳ නාච්චිදූව වැව නිර්මාණය කළේය. එහි විශාලත්වය අක්කර 4408 කි.
කුඹුරුවලට ජලය සැපයීම සඳහා මෙන්ම නගරයට ජලය සැපයීමට ද නගර පාලකයෝ විශාල වැව් තනවන ලදී. නුවර වැව සහ තිසා වැව නගරය තුළ එසේ සාදන ලද ප්‍රසිද්ධ වැව් විය.
ක්‍රි. පූ.2600 දී හරප්පා වැසියන් ඉතා විශාල නාගරික ප්‍රදේශ කරා ඇදුණහ.හරප්පා ,පාකිස්ථානයේ මොහෙන්දජාරෝ සහ ඉන්දියාවේ ලෝතාල් මෙවැනි නාගරික ප්‍රදේශවලට අයත්ය.එකතුවක් ලෙස ගත් විට 1052 කට වැඩි නාගරික ප්‍රදේශ සහ මිනිසුන් සමූහ ජීවත් වූ ප්‍රදේශ ප්‍රධාන වශයෙන් සොයා ගැනුණේ ගැගාර්හි සාමාන්‍ය ප්‍රදේශ වලින් සහ ඉන්දු ගංගා නිම්න සහ ඒවයේ අතු ගංගා ආශ්‍රිතවයි. ක්‍රි. පූ. 2500 දී පමණ වාරිමාර්ග කටයුතුවලින් මෙම ප්‍රදේශය වෙනස් විය.
1980ට පෙර අධ්යන හෙළිකරන්නේ ආහාර නිශ්පාදනය දේශීය ලෙසම ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ඨාචාරය තුල කරගත් බවයි. මෙහර්හාර් වල මිනිසුන් ගෘහාස්රිතව තිරිඟු හා බාර්ලි වගා කල තිබෙනවා. පුරාවිද්යාඥ ජිම් එච් ෂැෆර් කියන ආකාරයට එම ප්රදේශයේ එම ආහාර ගෘහාශ්රිතව එම ආහාර වගා කිරීම දකුණු ආසියානු ආශ්චර්යක්. කොහොම උනත්, වසර 2000ට පෙර මධ්ය ඊසාන තිරිඟු ආසියානු තත්වයන්ට හැඩ ගැසී තිබෙනවා.
හරප්පාවට ආවේණික වු නිපැයුම් අතර මුළු ක්ෂිතිජයම කොටස් වශයෙන් මැනිය හැකි උපකරණ ද, උදම් ඇළ දොර ද විශේෂිත වේ. හරප්පාවරු ලෝහ කර්මයේ දී යොදාගන්නා ක්‍රම වැඩි දියුණු කළ අතර ඒ ආධාරයෙන් තඹ, පිත්තල, ඊයම් හා ටින් ලෝහය නිපදවූහ. උදම් රළ පහර හා දියවැල් අධ්‍යයනයෙන් අනතුරුව වරායන් තැනීමේ සුවිශේෂි හැකියාවක් හරප්පාවරුන්ට තිබිණි.
ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ඨාචාරය ශිෂ්ඨාචාරයක් ජලය මත රඳා පවතිනවාය යන උපකල්පනයට විරුද්ධ බව පෙනී යනවා. මේ උපකල්පනයට අනුව සියළු විශාල ප්රමානයේ ශිෂ්ඨාචාරයන් විශාල වශයෙන් ජලය සැපයිය හැකි වාරිමාර්ග පද්ධතියක් අසල ඇතිවුනා.
එහි 1940 ඇමරිකාවේ ආරම්භයේ සිට රූපවාහිනී වාණිජ දැන්වීම් භාණ්ඩ, විශේෂයෙන්ම පාරිභෝගික භාණ්ඩ, විකිණීමේ වඩා කර්යක්ෂම හා ජනප්‍රිය ක්‍රමයක් බවට පත්ව ඇත. ඇමරිකානු දැන්වීම් ගාස්තු මූලිකවම "නියෙල්සන් ගාස්තු" මඟින් තීරණය කරයි. දවසේ කාලය හා චැනලයේ ජනප්‍රියතාවය රූපවාහිනී දැන්වීමේ ගාස්තු තීරණය කරයි. උදාහරණයක් ලෙස ඉතා ප්‍රසිද්ධ "ඇමරිකානු අයිඩල්" වැඩසටහන තප්පර 30 වාණිජ කාලයක් සඳහා ඩොලර් 750,000 පමණ ද, "ලෝක කුසලාන" හෝ "සුපර් බව්ල්" වැඩසටහන් ඩොලර් මිලියන ගණනක් අයකල හැක.
ඕස්ට්‍රේලියානු ප්‍රචාරක සංස්ථාව වෙළෙඳ දැන්වීම් ප්‍රචාරණය නොකරන අතර එසේ ප්‍රචාරය කිරීම 1983 පනවනු ලැබූ ව්‍යවස්ථාවකට අනුව තහනම් කිරීමට ලක් කර ඇත. සිය මූල්‍ය අවශ්‍යතා ඕස්ට්‍රේලියානු රජය මඟින් සෑම අවුරුදු තුනකට සැරයක් ලබා දීම සිදු කෙරේ. 2006/2007 අයවැයෙන් ආයතනය ඕස්ට්‍රේලියානු ඩොලර් මිලියන 822.67 ලැබූ අතර එය සිය වියදම් හා වගකීම් පියවීමට ප්‍රමාණවත් විය. එසේම සාප්පු සංකීර්ණයන්ගෙන් ද සිය අරමුදල තර කර ගැනීමට අවශ්‍ය තරම් මුදල් උපයා ගනී.
සමහර රටවල රූපවාහිනි සේවයන් පවත්වාගෙන යාමට මූල්‍ය ශක්තිය වන්නේ බලපත්‍ර සඳහා අය කරනු ලබන බදු මුදලයි. ඉන් අදහස් වන්නේ වෙළෙඳ දැන්වීම් මඟින් ලැබෙන ආදායම ඉතා අඩු කාර්යක් කරන බවයි. සමහර විට වෙළෙඳ දැන්වීම් භාවිතය කෙසේවත් නොකරන බව ද පැහැදිලි වේ. සමහර රූපවාහිනී සේවයන් වෙළෙඳ දැන්වීම ප්‍රචාරය කිරීම ඉතා අඩුවෙන්ම හෝ ප්‍රචාරය නොකරන තත්ත්වයේම ඇත. පහතින් දැක්වෙන්නේ ඉන් කිහිපයකි.
සේවය කිසිම වෙළෙඳ දැන්වීමක් ප්‍රචාරය නොකරන අතර එහි මුල්‍යමය අවශ්‍යතා සපුරා ගනුයේ රූපාවාහිනී පාවිච්චි කරන්නන්ගෙනි. අයකර ගන්නා බලපත්‍ර රජය මඟින් නියම කරනු ලැබූ ද ආයතනයේ ඊට ප්‍රතිචාර නොදක්වයි. එපරිදි ආයතනය ස්වාධීන ආයතනයක් ලෙස සිය තීරණ ගනු ලබයි. මෙසෙ අය කරන ගන්නා බදු මුදල් රේඩියෝ සේවයන්, විකාශන මධ්‍යස්ථාන හා වෙබ් අඩවි සඳහා මූල්‍ය ශක්තිය ලබා දේ.
දැන්වීම් ප්‍රචාරණය මිනිසුන්ගේ හැසිරීම හා විශ්වාස වලට බලපෑම් ඇතිකරන නිසා රූපවාහිනිය දැන්වීම් ප්‍රචාරය කිරීමේ බලවත් මාධ්‍යයක් වේ. රූපවාහිනි ස්ථාන ඔවුන්ගේ ගුවන් කාලය ප්‍රචාරණය කරන්නන්ට විකිණීම හරහා තම වැඩසටහන් වලට අරමුදල් සපයා ගැනීම සිදුකරයි.
මෑත අවුරුදු වලදී, ගෙවන ලද වැඩසටහන් හෝ දිගු වාණිජ දැන්වීම් ප්‍රසිද්ධියට පත්වී ඇත. සමහර ‍ෙඖෂධ ආයතන වැඩසටහන් අධ්‍යක්ෂකවරුන්ට මුදල් ගෙවා ප්‍රවෘත්ති අංග ප්‍රචාරණය කරවයි.
බොහෝ විට සති කෘත්‍යය අවධාරණය කර සිටියේ වැන්දඹුව හා ඇයගේ මිය ගිය සැමියා අතර විවාහයයි. උදහරණයක් වශයෙන්, සති සිදුකිරීමට යන තැනැත්තිය, බොහෝවිට, ශෝකය පල කරන වස්ත්‍ර වෙනුවට මංගල්‍ය වස්ත්‍ර හෝ වෙනත් අලංකාර ඇඳුම් පැලඳුම් හැඳ සිටියාය. සති සිරිතට නෑකම් කියන එහෙත් වෙනස් ජවුහාර් කෘත්‍යයෙහි මූලික කාර්යයන්හිදී , සැමියා හා බිරිඳ ඔවුන්ගේ මරණ කරා වෙන් වශයෙන් යෑමට පෙර, ඔවුන්ගේ විවාහ මංගල්‍ය වස්ත්‍රයන්ගෙන් සැරසී ඔවුන්ගේ විවාහ චාරිත්‍ර නැවත සිදු කල බව ප්‍රකාශිතය.
සති (දෙවනගිරි: ी, සත් "සත්‍ය" හි ස්ත්‍රී ලිංගික පදය; සත්ති ලෙසද හැඳින්වේ) යනු සමහරක් හින්දු ප්‍රජාවන් අතර දක්නට ලැබෙන අවමංගල්‍ය චාරිත්‍රයක් වන අතර, එහිදී ස්වකැමැත්තෙන් හෝ බලකිරීම හා බලපෑම්කිරීම මගින් හෝ සිදුවන්නේ, මෑතදී කණවැන්දුම්වූ කාන්තාවක විසින් තම පුරුෂයා‍ගේ අවමංගල්‍ය චිතකයට තමන් බිලිවීමය. මෙම පිළිවෙත වර්තමානයේ විරල වන අතර නවීන ඉන්දියාවෙහි එය තහනම් කර ඇත.