polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
මෙමගින් සෘජුව තාප විපර්යාසය මැනීමට නොහැකි ප්‍රතික්‍රියාවල ද එන්තැල්පිය ගණනය කළ හැක. මෙය සිදු කරනුයේ අංක ගණිතය හා රසයානික සමීකරණ භාවිතයෙනි. මෙහිදී සමීකරණය හා අගය යන දෙකම එකම අගයෙන් ගුණ විය යුතුය. මෙම සමීකරණයට අදාල ලකුණ අදාල වේ.
මේ අයුරින්ම සම්මත දහන එන්තැල්පිය දැන ගැනීමෙන් ද එන්තැල්පි විපර්යාසය සෙවිය හැක. එවිට රූප සටහනේ ඊතල පහළ දිශාවට යොමුවන අතර , ඉහත සමීකරණයේ සංකේත වෙනස් වීම හැර වෙනස් කිසිදු බලපෑමක් එන්තැල්පියට සිදු නොවේ. එවිට,
හේස් නියමයට අනුව, ප්‍රතික්‍රියාවක වැදගත් වන්නේ අවසාන හා ආරම්භක පියවර පමණි. එහි අර්ථ දැක්වීමට අනුව , එන්තැල්පිය ශ්‍රිතයක් ආකාර ගන්නා බැවින් අතරමැදි පියවරවලදී සිදුවන එන්තැල්පි විපර්යාස සැලකිල්ලට නොගනී.
“රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවක ආරම්භක හා අවසාන භෞතික තත්ව වෙනස් නොවී ඇති විට එහි මුළු එන්තැල්පි විපර්යාසය පියවර සංඛ්‍යාවෙන් ස්වායත්ත වේ”
හේස්‍ නියමය චාලක රසායනයේ නියමයකි. එය ජර්මේන් හේස් විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද එන්තැල්පි විපර්යාස හා ශක්ති සංස්ථිතිය පිළිබද හේස් චක්‍රය නම් කිරීමට යොදාගන්නා ලදී.
උදාහරණයක් වශයෙන් බෝර්ඩ්වෙල් තාපගතික චක්‍රය ගත හැක. මෙහිදී පහසුවෙන් නිර්ණය කළ හැකි තුලිත සමීකරණ හා රේඩොක්ස් ප්‍රතික්‍රියාවල ගිබ්ස් යෝජ්‍ය ශක්ති අගයන් ගණනය කිරීම සිදු කෙරේ.
එවිට බෝර්ඩ්වෙල් තාප ගතික චක්‍ර මගින් ලැබෙන අගයන් හා හේස් නියමයෙන් ලබාගන්නා අගයන් එක් කිරීමෙන් , සෘජුව මැනිය නොහැකි එන්ට්‍රොපිය අගයන් සෙවීමට හැකියාවක් ලැබේ.
හේස් නියමයට අනුව එන්තැල්පි විපර්යාස වෙනස් විය හැක. එම නිසා යම් ප්‍රතික්‍රියාවක අගය , ප්‍රතික්‍රියක හා ප්‍රතිඵලවල තාප ශක්ති අතර වෙනසින් සෙවිය හැක.
‍හේස් නියමය මගින් නැවත නැවතත් පැහැදිලි කරන කරුණ නම්, ප්‍රතික්‍රියාවේ එන්තැල්පි විපර්යාසය පියවර ගණනින් ස්වායත්ත වන බවයි. එය මෙහිදී ප්‍රයෝජනවත් වේ.
කිසියම් පුද්ගලයෙක් ප්‍රතික්‍රියක ප්‍රතිඵලවල දනී නම් , ප්‍රතික්‍රියාවේ එන්තැල්පි විපර්යාසය එමගින් සෙවිය හැක.
එන්ට්‍රොපියේ හා යෝජ්‍ය ශක්තියේ ඇති වන වෙනස්වීම් අන්තර්ගත කිරීමට හේස් නියමයේ මූලධර්ම තවදුරටත් පුළුල් කළ හැක.
ශ්‍රී ලංකාවේ තෙත් සදාහරිත වනාන්තර වල ශාක විශේෂ 100 සිට 140 දක්වා වූ ප්‍රමාණයක් අන්තර්ගත වේ.මෙම වනාන්තර වල ඇති වෘක‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍්‍ෂයන් හි උස එකිනෙකට වෙනස්ය.එමනිසා ඒවා ස්ථරීය ආකාරයකට දිස්වේ.එනම් යටිරෝපණයක් දක්නට ලැබේ.
වැඩිම උස ශාකය මීටර 45ක් පමණ උසට වැඩෙන අතර එවැනි ශාක වල මුදුන් එක‍ට එක්වී අඛණ්ඩ වියනක් සාදයි.මෙම වියන සාදන වෘක්ෂ වලට කටබොඩ, මලබොඩ, කිරිහැඹිලිය, අරිද්ද වැනි වෘක්ෂ විශේෂ අයත් වේ. උද්භිත ශාක වන හොර, බූ වැනි වෘක්ෂ "ඩිප්ටෙරොකාපස්" කුලයට අයත් වේ.
වියන් ස්ථරයට පහළින් මිටි ගස් වලින් යුක්ත තවත් එක් ස්ථරයක් හෝ ස්ථර 2ක් ද ඊට පහළින් පඳුරු සහිත ස්ථරයක්ද වේ.ඊට යටින් අවසාන වශයෙන් අකාෂ්ඨමය පඳුරු විශේෂ වලින් බිම් වැස්ම ‍හෙවත් වටි වගාව දක්නට ලැබේ.
වෘක්ෂ, ප‍‍‍ඳුරු සහ පැළෑටි වලට අමතරව ඉතා විශාල කාෂ්ටමය ආරෝහක ශාක විශේෂ ගණනාවක් ද මෙම වනාන්තර වල දක්නට ලැබේ. මේවා වියන් ස්ථරය තරමටම වැ‍ඩේ.
ශ්‍රී ලංකාවට විශේෂ වූ ශාක 3100 ටත් වඩා ප්‍රමාණය අතුරින් 28%ක ප්‍රමාණයක් මෙම වනාන්තර තුළ දක්නට ලැබේ. ශාක විශේෂ අනුව වෙනස් වුවද ශ්‍රී ලංකාවේ නිවර්තන වර්ෂා වනාන්තර කොංගෝ, ඇමර්සන් වැනි වනාන්තර වලට ස්වභාවයෙනුත්, පෙනුමෙනුත් සමාන වේ. උඩු වියන හේතුවෙන් වනාන්තරය තුළට ආලෝකය වැටීම සීමා කෙරෙන හෙයින් ඒ තුළ අඳුරු බවක් දක්නට ලැබේ. වියන් ස්ථරයේ ඇති ප්‍රධාන ශාක : දොඹ. කීන, නා, මලබොඩ, වල්දෙල්, ඇටඹ
ශ්‍රී ලංකාවේ පහත රට සහ මැදරට තෙත් කලාපයේ ඇති ස්වභාවික වනාන්තර, නිවර්තන තෙත් සදාහරිත වනාන්තර ලෙස හැදින්වේ. බොහෝ කලකට පෙර පහතරට සහ මැදරට තෙත් කලාපයෙන් වැඩි කොටසක් මෙම වනාන්තර වලින් වැසී තිබේ.
තේ,රබර් වැනි බෝග වගාකිරීම සඳහා ද ජනාවාස ඇතිවීම ද හේතු කොට ගෙන මෙම වනාන්තර ප්‍රදේශ විශාල ලෙස එළි කර තිබේ.අද මෙම දේශගුණික කලාපයේ වනාන්තර ප්‍රදේශ ඇත්තේ 8% ටත් වඩා අඩුවෙනි.දැනට ඉතිරිව ඇති වනාන්තර අතුරින් ප්‍රසිද්ධියක් දරන්නා වූ ප්‍රධාන වනාන්තරයක් නම් ලෝක ප්‍රසිද්ධ සිංහරාජ වනාන්තරයයි.
ශ්‍රී ලංකාවේ නිවර්තන වර්ෂා වනාන්තර, ජගත් බීයෝම යටතේ සලකා බැලූන නිවර්තන වර්ෂා වනාන්තර වලට කදිම නිදසුනකි. ශ්‍රී ලංකාවේ මෙම වනාන්තර උතුරින් දැදුරු ඔයෙනුත්,දකුණින් වලවේ ගඟිනුත්, නැගෙනහිරින් මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර 305 සීමාවෙනුත් වටවී තිබේ. ශ්‍රී ලංකාවේ මුළු නිවර්තන වර්ෂා වනාන්තර ප්‍රමාණය අක්කර ලක්ෂ 4 කි.
සාමාන්‍ය වාර්ෂික වර්ෂාපතනය මිලිමීටර 2500-5000 ට වැඩි මෙම ප්‍රදේශ වලට වැසි ලැබෙන්නේ නිරිතදිග මෝසම් සුළං මගිනි. මෙහි සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය සෙ.අංශක 27 පමණ වන අතර වාතයෙහි ආර්ද්‍රතිවය 70%ක් පමණ වේ. අවුරැද්ද මුළුල්ලේ ඒකාකාරීව පවතින උෂ්ණත්වය, වර්ෂාපතනය සහ සූර්ය තාපය මෙහි ශාක වර්ධනයට ඉතා හිතකර පරිසරයක් ලබා දෙයි.මෙම ප්‍රදේශයේ බොහෝ ගස් වල වරින් වර කොළ හැලෙන නමුත් අවුරුද්ද මුළුල්ලේම රිකිලි ලියලමින් පවතින නිසා නිවර්තන සදාහරිත වනාන්තර යනුවෙන් මෙම වනාන්තර හැදින්වේ.
වර්ෂාව අධික නිසාත්, උෂ්ණත්වය ඉහළ නිසාත්, ආලෝකය හොඳින් ලැබෙන නිසාත් මෙම වර්ෂා වනාන්තර ඝනව වැඩී තිබේ. එබැවින් ඛණිජ වලින් වැඩි ප්‍රමාණයක් ඇත්තේ ශාක වලට උරාගෙනය. එමනිසා මෙම වනාන්තර වල පස ඛණිජ වලින් හීන වේ. එනම් පස එතරම් සරු නොවේ. තවද වර්ෂාව අධික බැවින් පසේ ක්ෂීරණය, එනම් ලවණ පසේ ගැඹුරට සේදීයාම වැඩියෙන් සිදුවේ.
ජගත් උරුමයක් ලෙස සැලකෙන සිංහරාජය සත්ත්ව සහ ශාක විවිධත්වයෙන් යුක්තය.රත්නපුර, ගාල්ල, මාතර දිස්ත්‍රික්ක 3 පුරා පැතිරී ඇත. හෙක්ටයාර් 11.18 පමණ පැතිරී ඇති අතර ලොව පරිසරවේදීන්ගේ අවධානයට යොමුවී ඇත. කඳු පංති 3න් යුත් මෙහි උසම ස්ථානය හිනිපිටිගල බටහිර කන්ද වේ.
නිවර්තන වනාන්තර වල ඇති ප්‍රධාන වියන් ස්ථර වන වියන් ස්ථරය, උප වියන් ස්ථරය, යටි වියන් ස්ථරය සහ බිම් වියන් ස්ථරය මෙහි ද දක්නට ලැබේ.1978 දී සිංහරාජය මිනිසා සහ ජෛවගෝලීය රක්ෂිතයක් ලෙස නම් කෙරුණ අතර 1988 දී ජාතික උරුමයක් ලෙසද 1989 දී ලෝක උරුමයක් ලෙස ‍ද නම් කෙරුණි.
මෙම වනාන්තර ‍ජෛව විවිධත්වයෙන් යුක්තය. කෘමි විශේෂ, ගොළුබෙලි විශේෂ, මත්ස්‍ය, උරග, ඇමීෆීබියා, පක්ෂි විශේෂ සහ ක්ෂීරපායී සත්ත්ව විශේෂ රාශියක් ද මෙහි සිටී.
මෙම නැටුම් ඉන්දියාවේ පංජාබ් නඟරය කේන්ද්‍ර කොට ගෙන බිහිවී ඇත. ආරම්භයේ දී හුදෙක් ගොවිජනයාගේ නැටුමක් ලෙසින් ප්‍රචලිත වී තිබිණි. වසන්ත කාලය එළඹී පළමු අස්වැන්න නෙලීමේ ප්‍රීතිය නිමිති කොටගෙන නව උදාවක් සනිටුහන් කිරීමට මෙම ජන නැටුම් පංජාබ් ගොවීහු උපයෝගී කර ගනිති. වර්තමානය වන විට මෙම බංග්‍රා නැටුම් නොයෙකුත් නැටුම් රටා හා මුසුවීමත් සමඟම ලෝකප්‍රකට වී ඇත. තවද ලොව වේගවත්ම ලෙස ප්‍රචලිත වෙමින් පවතින නැටුම් කලාවක් ලෙස මෙම බංග්‍රා නැටුම් හැඳින්විය හැක.
වර්තමානයේ ලොව පුරා වෙසෙන සියළු ජනයා වයස් භේදයකින් තොරව ගුවන් විදුලියෙන් ද, පොප් සංගීතයෙන් ද, නොයෙකුත් තරඟාවලින්හි දී ද, මෙම බංග්‍රා නැටුම් සංගීතය රස විඳිති. මෙම නැටුම් කලාව ප්‍රචලිත වීමත් සමඟම විද්වතුන් මෙම ශෛලියේ සාම්ප්‍රදායකි ගුණාංග රැක ගැනීමේ ලා මහඟු ප්‍රයත්නයක යෙදෙයි.
පැග් - මෙය පෞඩත්වය සහ අභිමානය සංකේතවත් කරන කලප්පාවකි. විවිධ කුල සහ සම්ප්‍රධායන්ට අනුව මෙය පළඳන ආකාරය වෙනස් වේ.සෑම බංග්‍රා ප්‍රසංගයකදීම ප්‍රථමයෙන් මෙය පැළඳිය යුතු වේ.
කුර්තා - සේද රෙද්දෙන් නිම වූ කමීසයකි.එම්බ්‍රොයිඩර් නිර්මාණයන්ගෙන් විචිත්‍ර වූ බොත්තම් හතරකින් සමන්විත කමීසයකි.
කාන්තා වස්ත්‍රාභරණ වනුයේ “සග්‍රා” නම් වූ සාම්ප්‍රධායික පන්ජාබ් ඇඳුමයි. “සග්‍රා” යනු ඉතා දිග කමීසයක් සහ ලිහිල රැළි සහිත සායකින් යුක්ත වූ වර්ණවත් ඇඳුම් කට්ටලයකි. ගෙල පළඳනාවක් ලෙස “දුපට්ටා” නම් වූ වර්ණවත් රෙදි කඩක් භාවිතා කරයි. බොහෝ බංග්‍රා ගීත මෙම “දුපට්ටා” වටා ගෙතුණු ඒවා වේ. තවද, සල්වාර් නම් වූ ලිහිල් කලිසම් හා දිගැති කමීසයකින් යුක්ත වූ වර්ණවත් ඇඳුම් කට්ටලයක් ද කාන්තාවන් සඳහා ඇත.
බංග්‍රා සංගීත වාද්‍ය භාණ්ඩ අතර පෙරමුණ ගන්නා ඩෝලය ප්‍රමාණයෙන් තරමක් විශාල වූත් මන්ද්‍ර ස්වර සහිත බෙරයකි. මෙය වාදනය කිරීම සඳහා යෂ්ටි 2ක් භාවිත වන අතර මන්ද්‍ර ස්වර වැයීමට “ඩග්ගාහ්” නම් වූ යෂ්ටියද තීවූ ස්වරය වැයීමට මිල්ලි නම් වූ යෂ්ටියද භාවිත වේ. මෙම බෙරයේ බෙර සමෙහි පලල අඟල් 15ක් පමණ වන අතර මෙම බෙර වාදකයා ගෙල වටා යවන ලද ලණු පොටකින් මෙම ඩෝලය රඳවාගෙන සිටී.
යුරෝපයේ හා උතුරු ඇමෙරිකවේ වෙසෙන පංජාබ් ජාතීහු බංග්‍රා සංස්කෘතිය එම රටවල් වල ව්‍යාප්ත කිරීමෙහිලා මහඟු ප්‍රයත්නයක් දරති. නමුත් උතුරු ඇමෙරිකාවේ සහ එක්සත් රාජධානියේ මෙම බංග්‍රා ප්‍රචලිත කිරීමේදි මතු වු අවස්ථාව පිළිබදව “ඉන්දියානු සිංහයා” නැමැති අනුවර්ත නාමය උසුලන එක්සත් රාජධානියේ බංග්‍රා ශිල්පියා මෙසේ පවසයි.
තවද , උඩු කය සඳහා කුර්තාවද හිස් පළඳනාව ලෙස “ප්‍රග්සී” නම් කලප්පාවක භාවිතා කරයි. නූතන යුගයේදී පුරුෂ පක්ෂය සඳහා ටියුලා නම් වූ අවානක් බඳු වූ රැළි පටියක් හිස් පළඳනාවට එකතු විය. වර්ණවත් වූ බැනියමක් කුර්තාවට පිටතින් අඳිනු ලබන අතර “ෆුටන්” නම් වූ කුඩා බෝල සවිකළ ලණු පටක් බාහුවල පළඳී.
සාම්ප්‍රදායික බංග්‍රා නැටුම් ඇඳුම් කට්ටලයෙහි පුරුෂයින්ට සහ කාන්තාවන්ට වෙන් වූ සුවිශේෂ රංග වස්ත්‍රාභරණ ඇත. පුරුෂයන් උදෙසා “චාද්‍රා” නම් වූ ඇඳුම් කට්ටලයක් භාවිතාවන අතර මෙම “චාද්‍රා” ඉන වටා එතීමට භාවිතා කරන රෙදි කඩකි.
දුර්ලභ ගණයේ විචිත්‍ර වර්ණයන්ගෙන් යුත් ඇඳුම් වස්ත්‍රාභරණ පංජාබ්හි සංස්කෘතිය මනාව පිළිබිඹු කරයි.බංග්‍රා නැටුමේ වස්ත්‍රාභරණ පිළිබඳව සවිස්තරාත්මක සටහනක් පහතින් දැක්වේ.
සංජය ශර්මා ඇයගේ ලිපියේ පෙන්වා ඇති පරිදි බංග්‍රා නැටුම් ආසියානුවන් නියෝජනය කරන අතර ආසියානු සංගීතය, සම්ප්‍රධාය ලොවට ඉස්මතු කර පෙන්වන කලාවකි.
පුරාවිද්‍යාත්මක ක්ෂේත්‍ර සමීක්ෂණය යනු විශාල ප්‍රදේශයක් (සාමාන්‍යයෙන් හෙක්ටයාරයකට වැඩි හෝ සමහරක් විට වර්ග කිලෝමීටරයකට වඩා වැඩි) පුරාවට වු පසු මිනිස් සංස්කෘති වල පිහිටීම ව්‍යාප්තිය හා සංවිධානය පිළිබද තොරතුරු රැස්කිරීමට පුරාවිද්‍යාඥයින් විසින් යොදා ගන්නා ක්‍රම වේද ක්‍රියාවලියයි. එය :
සමීක්ෂණ කණ්ඩායමේ අවශ්‍යතාවය මත පදනම්ව (හා ආගන්තුක ක්‍රමයද යොදා ගත හොත් පුරා විද්‍යාත්මක සාක්ෂි විනාශවී යාමේ අවධානම මත) ආගන්තුක හෝ අනාගන්තුක හා
ගැටලුවට තුඩුදුන් භූමි ප්‍රදේශයෙන් අසනු ලබන පර්යේෂණ ගැටලු වර්ග මත පදනම්ව පුළුල් හෝ ත්‍රීව්‍ර විය හැකිය. සමීක්ෂණ මගින් යම් ප්‍රාදේශිය සංදර්භයක පසු මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් පිළිබද වැදගත් තොරතුරු නිපදවන නිසා එය කැණීමක් සිදු කිරීම හෝ නොකිරීම තීරණය කිරීමට ප්‍රායෝගික ක්‍රමයක් විය හැකි අතර ඒවායේ අවසාන තීරණය කිරීමටද යොදා ගත හැක.
ක්ෂේත්‍ර සමීක්ෂණයෙන් තවත් විශේෂිත වර්ගයක් වන්නේ මුදාගැනීම් සමීක්ෂණයි. එය ක්‍රියාවට නංවන්නේ යම් ප්‍රරා විද්‍යාත්මක වටිනාකමකින් යුත් ප්‍රදේශයක් තර්ජනයක් යටතේ පවතින විටය. මෙය සාමාන්‍යයෙන් තැනීම් ක්‍රියාකාරකම් වලට සම්බන්ධ අතර යම් වැඩ බිමක් මත වැඩ ඇරඹීමට ප්‍රථම එහි කැණීම් සිදු කළ යුතු ද නැද්ද තීරණය කිරීමට යොදා ගනී.
පුරා විද්‍යාඥයන් විසින් සමීක්ෂණ වලදී , , දුරස්ථ සංවේදනය, භූ ‍භෞතික විද්‍යා සමීක්ෂණය හා ආකාශ ඡායාරූප කරණය වැනි විවිධ මෙවලම් යොදා ගනී.
වැඩි දියුණු කළ බෝග වර්ග, ජානමය වශයෙන් වෙනස් කළ බෝග වර්ග සහ දියුණු වාරිමාර්ග ක්‍රම යනාදිය තිබියදීත් කෘෂිකාර්මික පලදාව, පසේ සාරවත්භාවය යන කරුණු සම්බන්ධයෙන් කාළගුණය තවමත් අතිශය වැදගත් සාධකයක්ව පවතී. ගෝලීය කාළගුණ රටාවන්ට වඩා යම් රටක කෘෂිකර්මාන්තය කෙරෙහි වැඩි බලපෑමක් කරනු ලබන්නේ එම රටේ කාළගුණ තත්ත්වයන්ය. කෘෂි විද්‍යාඥයන්ට අනුව කෘෂිකර්මය සම්බන්ධ තක්සේරු කිරීම් කල යුත්තේ අදාළ ප්‍රදේශයන්හි වෙන වෙනමය.
කෘෂිකර්මාන්තයෙන් දැනට සැලකිය යුතු තරම් ආහාර ප්‍රමාණයක් නිපදවනු ලබයි. ඒවා සමහර රටවල් මහා පරිමාණයෙන් ආනයන කරන අතර තවත් රටවල් ඒවා මහා පරිමාණයෙන් අපනයනය කරනු ලබයි. ආහාර සම්බන්ධ ජාත්‍යන්තර වෙළඳාම හා එහි සුරක්ෂිතභාවය සම්බන්ධයෙන් සලකා බලන කල එයට ගෝලීය උණුසුම බලපාන අයුරුද සලකා බැලීමට සිදු වේ.
සඟරාව මඟින් කරන ලද හෙලිදරව් කිරීමකට අනුව කාළගුණ වෙනස් වීම් නිසා දකුණු අප්‍රිකාවේ ප්‍රධාන බෝගය වන ඉරිඟු වගාවෙන් 30% ක් 2030 දී ඔවුන්ට අහිමි වනු ඇත. දකුණු ආසියාව සම්බන්ධයෙන් ගත් කල වී, මෙනේරි හා ඉරිඟු යන ඒවාහි අහිමි වීම 10 % ක් පමණ වනු ඇත.
චලනය වන එළුවා වස්තුවක පිහිටුම වෙනස් කිරීම පිලිබඳ උදාහරණයක් වේ. ප්‍රමාණය, හැඩය, ආලෝකකරණය සහ වර්ණය ‍වැනි වස්තුවක ගුණාංගයන්ගේ වඩාත් සංකීර්ණ පරිවර්තනයන් සිදු කිරීම සඳහා බොහෝ විට සරලව නැවත ඇඳීම හෝ පිටපත් කිරීම වෙනුවට ගණනය කිරීම් සහ පරිගණක ප්‍රවාචනය භාවිතා කළ යුතු වේ.
ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පීන් පාරිභෝගිකයන් සහ ගොඩනැඟිලි ඉදි කරන්නන් සඳහා ත්‍රිමාණ ආකෘති නිර්මාණය කර ගැනීමට සජීවීකරණ ආයතනවල සේවය ලබා ගනී. මෙය සාම්ප්‍රදායික ඇඳීම් ක්‍රමවේදවලට වඩා නිරවද්‍ය විය හැක. ගෘහ නිර්මාණ සජීවීකරණ තාක්ෂණය පරිසරය සහ අවට ගොඩනැඟිලි සමඟ කිසියම් ගොඩනැඟිල්ලකට තිබිය හැකි සම්බන්ධතාවයන් දැක ගැනීම සඳහා ද භාවිතා කළ හැක.
නිව්සියම් යනු වොෂිංටනයේ පිහිටා ඇති පුවත් හා පත්‍රකලාවේදය පිළිබද අන්තර් ක්‍රියාකාරී කෞතුකාගාරයයි. මෙය ප්‍රථමයෙන් 1997 අප්‍රේල් 18 වර්ජීනියාහි රොස්ලින්හි ඇරඹුණු අතර නැරඹීමට අය කිරීමක් නොකෙරිණි. එහි අරමුණ වන්නේ මහජනයාට සහ පුවත්පත් මාධ්‍යයට එකිනෙකා හඳුනා ගැනීම පහසු කිරීමයි. වසර පහක් තුළ මිලියන 2 - 25 කට වැඩි ප්‍රේක්ෂකයන් ගණනක් මෙයට ආකර්ශණය විය. “ ප්‍රීඩම් ෆෝරම් ” නම් නිදහස් මාධ්‍ය භාෂණය හා හැඟීම සඳහා කැපවුණු අපක්ෂපාතී පදනමක් මේ සඳහා මූල්‍ය දායකත්වය සපයයි.
වොශින්ටන් පෙන්සිල්වේනියා ඇව්නිව්හි මෙය පිහිටා ඇත. මුල් නිව්සියම් නර්මාණය කල රැල්ෆ් ඇලේබෝම් සහ ‘පෘථිවිය සහ අභ්‍යවකාශය සදහා වන රෝස් මධ්‍යස්ථානය නිර්මාණය කල ජේම්ස් ස්ටුවට් පෝල් ශෙක් මෙන්ම නිවියෝක් හි ස්වභාවික ඉතිහාසය සදහා වන කෞතුකාගාරයේ නිර්මාපක ටොඩ් ශ්ලයිමන් යන අය මෙම නිර්මාණය කර ඇත.
ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ මුදුන් මල් කඩක් වශයෙන් ලෝක ජනයාට පහසුවෙන් හදුනා ගත හැකි ගොඩනැගිල්ලක් නිර්මාණය කිරීම.
නිව්සියම්හි භාර කරුවෙක් වන හි ටිම් රසට් පැවසුවේ එය වර්ජීනියාවේහි හොද ප්‍රතිරූපයක් ගොඩනගා ගෙන ඇති බවත් එය නව පිහිටීමේ දී අතිවිශිෂ්ඨ ප්‍රතිරූපයක් ගොඩ නගා ගනු ඇති බවත්ය.
මෙම කෞතුකාගාරයට වෙබ් අඩවියක් ඇති අතර එයට රූප සහ ලොව වටා පුවත්පත්වල මුල් පිටුවල තොරතුරු දිනපතා ඇතුලත් කෙරේ. මුල් කෞතුකාගාරය මෙන් නොව මෙහි ඇතුල් වීමේ ගාස්තුවක් අය කෙරේ.
මෙම ගොඩනැගිල්ලේ අනුරුවක් 2002 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී ප්‍රදර්ශනය කෙරුණි. ඇමෙරිකානු ව්‍යවස්ථාවේ පළමු සංශෝධනයෙන් වචන හතලිස් පහක් අඩංගු ශෛල ලේඛණයක් ද මේ ගොඩනැගල්ලට ඇතුලත්ය.
මහ එළිය හෙවත් හෝර්ටන්තැන්න වනාහී දෙස් විදෙස් කාගේත් නෙත් සිත් ආකර්ශනය කළ ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි අති සුන්දර භූමියකි. ඉමක් දැකිය නොහැකි ගෝලිය වස්තුවක් වූ මෙය ජෛව විවිධත්වයෙන් මෙන්ම පුරා විද්‍යාත්මක වටිනා කම අතින් ද ඉතා විශේෂ අසිරිමත් වූ ජාතික වනෝද්‍යානයකි. ලෝකාන්තය සොයා යන ‍කෙනෙකුට අප රටෙ වෙනත් කිසිම පරිසර පද්ධතියක හමු නොවන අපූර්වතම හුදෙකලාවකින් යුත් සුන්දර තැනි තලාවක් හමු වෙයි. මෙම අති සුන්දර ජෛව විවිධත්වයෙන් යුතු වූ සීතල නුවර එළියේ පිහිටි වනෝද්‍යානය වනාහි හෝටන් තැන්නයි.
1992 දී සිදුකරණ ලද පර්යේෂණවලට අනුව මෙහි ශාක විශේෂ 101 ක් පමණ ඇත. ඉන් 49 ක්ම ශ්‍රී ලංකාවට පමණක් ආවේනික ඒ වාය. බහුතරයක් හෝටන් තැන්නට පමණක් ආවේනික ඒවා වීම විශේෂ වුවකි. ඇතැමුන් මෙහි පොදු ශාකය ලෙස වල් කදුරු හඳුන්වන අතර ඇතැමුන් දඹ යැයි පවසති.
ශ්‍රී ලංකාවේ තෙත් කලාපයේ පිහිටි එකම ජාතික වනෝද්‍යානය වන හෝටන් තැන්න මහ එළිය නමින් මුලින්ම හඳුන්වා ඇති අතර මෙය ලංකාවේ පිහිටි උසම තැනි තලා භුමිය යි. මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 1200-2300 පමණ උසින් මධ්‍යම කදුකරයේ පිහිටා ඇත. එසේම නොයෙක් විද්වතුන් ‍මෙය විවිධාකාරයෙන් අර්ථ දක්වා ඇත. එල්.සී කුක් නිරක්‍ෂිය වනාන්තර හා පහත් තණ බිම් කාණ්ඩයට ද, චැමිපියන් කදුකර වනාන්තර ලෙසට ද, චැප්ටන් නිවර්තන සදා හරිත වනාන්තර ලෙසට ද හදුන්වා ඇත.
හෝටන් තැන්න පිළිබඳ ව කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ දෙස අවධානය යොමු කළහොත් 1992 අරබණ ලද පර්යේෂණවලදී හෝටන් තැන්නේ අතීත පාරිසරික තත්වය ,දේශගුණික තත්වය ,හා පැළෑටි වල ඉතිහාසය කෙරෙහි අවධානය යොමු කර තිබුණි.කැළණිය විශ්ව විද්‍යාලයේ පුරාවිද්‍යා පශ්චාත් උපාධි ආයතනයේ ස්වීඩනයේ ස්ටොන්හොම් විශ්ව විද්‍යාලයේ චතුර්තක භූ ගර්භ විද්‍යා ආයතනය හා උත්සලා විශ්ව විද්‍යාලයේ විද්වතුන් එකතු ව මෙම පර්යේෂණ සිදු කරන ලදි.
එමෙන්ම මීට වසර 9000 කට පමණ පෙර පරිසර උශ්නත්නය ඉහළ යාම නිසා වර්ෂාපතනය අධික වී විවිධ ස්ථානවල ඇති වූ ජලාශ හෝටන් තැන්නේ ද ඇති වූ බව සොයා ගැනුණී.මෙහි මධ්‍ය ශිලා යුගයේ මානවයා වාසය කළ බවත් ඔවුන් කෘෂිකාර්මික යුගයට පරිවර්තනය වූ බවත් මේ ආශ්‍රිතව කෙරුණ පර්යේෂණ වලින් සොයා ගෙන ඇත.එසේ ම හෝටන් තැන්න ‍‍ඓතිහාසික වශයෙන් ද ඉතා වැදගත් වූවකි.
මෙහි වනාන්තරය දෙස අවධානය යොමු කළ හොත් එම වනාන්තර කුරු වනාන්තර වල ස්වභාවය දරයි. එය එසේ වී ඇත්තේ එම ප්‍රදේශයේ ඇති දැඩි සුළඟට ඔරොත්තු දිය හැකි වන පරිදිය.විශේෂයෙන් ජූනී මාසය වන විට පැයට කිලෝ මීටර 31 ක පමණ වේගයෙන් සුළඟ හමන බව පැවසේ.මෙහි ශාක සාමාන්‍යයෙන් මීටර 12-15 ක් පමණ උසට වැඩෙන අතර ගස් මුදුන කුඩයක හැඩයන් ගනු ලබයි.
1920 දශකයේ ඉංග්‍රීසි ජාතික කපිතාන් විළියම් පිෂර් ,කර්නල් ඇල්බට් වොටිසන් යන දෙදෙනා විසින් මුලින්ම හෝටන් තැන්න සොයා ගෙන ඇත. එහෙත් මෙයට හෝර්ටන්තැන්න යන නාමය ලැබී ඇත්තේ ශ්‍රීමත් හෝර්ටන් ආණ්ඩුකාරවරයාගේ සංචාරයෙන් පසුවයි. 1969 දී මෙම වනාන්තරය ස්වභාවික වනාන්තරයක් ලෙස නම් කරන ලදි.
ජ්‍යේෂ්ඨ කථිකාචාර්ය ප්‍රේමතිලක මහතා සඳහන් කරන ආකාරයට මෙහි දී සොයා බලන ලද්දේ ලෝකයේ අවසාන ම අයිස් යුගයේ එනම් ප්ලයිස්ටොසීන යුගයේ ලංකාවේ පැවති පාරිසරික තත්වය පිළිබඳවයි. මෙහිදී අනාවරණය කර ගත් තොරතුරු අතර
හෝර්ටන් තැන්නේ ශාක ප්‍රජාව පිළිබඳ ව අවධානය යොමු කළ හොත් එහි භාර කාර ඒ.එච්. සුමනසේන මහතා මෙහි ශාක ප්‍රජාව ප්‍රධාන පරිසර පද්ධති හතරකට ගොනු කරයි. එනම්
ආදිය පිළිබඳව ලත් තොරතුරු ලක් ඉතිහාසයට වැදගත්ය. මෙහි දක්නට ලැබෙන යෝධ මී වන හා මහ රත් මල ඉතා ඈත අතීතයේ සිටම පැවති ඒ වාය.
පානදුරා වාදය ගැන දැනුවත් වූ ඇමරිකානු ජාතික කර්නල් හෙන්රි ස්ටීල් ඕල්කට් තුමා ලක්දිවට පැමිණ “සත්යරට වඩා උතුම් දහමක් නැත” යන තේමාව යටතේ පරම විඥානාර්ථ බෞද්ධ නායකයින් හා එක්ව දියත් කරන ලදී.
පරම විඥානාර්ථ සමාගම යටතේ රට පුරා ඉංග්‍රීසි බෞද්ධ විද්‍යාල පිහිටුවීම ආරම්භ කරන ලදී.පළමුවෙන්ම කොළඹ ආනන්ද විද්‍යාලය ආරම්භ කළ අතර එයහි ශාඛාවක් ලෙස කෑගලු විද්‍යාලය ආරම්භ කර ඇත.
1937 අගෝස්තු මස 22 දින දැනට පැරණි ශාලාව මධ්යායේ ශ්‍රීමත් ඩී.බී.ජයතිලක,කෑගල්ල දිසාපති සී.ඊ. ආන්ට්,දිස්ත්‍රික් විනිසුරු එච්.ඒ.සිල්වා හා රාජ්‍ය මන්ත්‍රී එච්.එල්.රත්වත්තේ යන මහත්වරුන් විසින් මුල්ගල තබා ඇත.මෙම කටයුත්ත මෙහෙයවීම මුදළිදු ඩී.එම්.සෙනෙවිරත්න, පී.බී.බාලසූරිය යන මහත්වරුන් විසින් සිදු කර ඇත.
මෙහි ඉදිකිරීම් අසාර්ථක වූ පසු කෑගල්ලේ බෞද්ධ මිශ්‍ර පාඨශාලාවේදී 1940 අගෝස්තු 5 දින මහාචාර්ය ගුණපාළ මලලසේකර හා ආනන්ද විද්‍යාලයේ විදුහල්පති පී. ද එස්. කුළරත්න මහතුන්ගේ උනන්දුව මත පී.බී.බාලසූරිය මැතිතුමා ප්‍රධාන පිරිසක් විශේෂ සාකච්ඡාවක් පවත්වා ඇත.
1981 පෙබරවාරි 20 දින “කෑගල්ලේ ඉංග්‍රීසි බෞද්ධ විදුහල“ නමින් පුවත්පතක් පී.බී.බාලසූරිය මැතිතුමාගේ සංස්කරණයෙන් කේ.ඒ.සිරිරත්න මහතා විසින් ප්‍රකාශයට පත්කොට ඇත.මෙම පුවත්පත කෑගලු විද්‍යාලය නැවත ඇරඹීමේ කටයුතු සදහා විශේෂ කාර්යයක් ඉටු කර තිබේ.
1941 මාර්තු 20 දින වෑවල‍දෙනිය විහාරස්ථානයේදී රාජ්‍ය මන්ත්‍රී ඒ.එෆ්.මොලමුරේ මහතා මුලසුන දැරූ අතර උත්සවයේදී විද්‍යාලය ඇරඹීම සදහා 13 දෙනෙකුගෙන් යුක්ත කමිටුවක් පත්කොට ඇත.
මෙම කමිටුවේ මෙහෙයවීමෙන් අසීමිත දුක් ගැහැට මධ්‍යයේ මුදල් සම්මාදම් කරමින් 1941 පෙබරවාරි 7 දින මුල්ගල් තැබූ ගොඩනැගිල්ලේ ඉදිකිරීම් කටයුතු සිදුවිය.සල්පිල්,ආධාර පත්ර , නාට්යෝ ආදී මේ විවිධ ක්රරම මේ සදහා උපයෝගී කරගෙන ඇත.
කෑගලු විද්‍යාලයේ විදුහල්පතිවරයා ඇතුළු ආචාර්ය මණ්ඩලය පත්කිරීම ආදී කාර්යයන් රැසක් ඉටු කර ඇත්තේ ගුණපාල මළලසේකර හා පී. ද එස්.කුලරත්න මැතිතුමන්ලා විසිනි.ඔවුන්ට ගෙවන වැටුප් පවා මළලසේකර මහතාගේ අත් අකුරින් ලියූ ලිපියක සදහන් විය.
විවෘත කිරීමේ උත්සවය සදහා මොලමුරේ කමිටුව විශාල වෙහෙසක් දරා ඇත.පාසලේ ආරම්භක විදුහල්පති වූයේ ලන්ඩන් විශ්වවිද්‍යාලයේ බී.ඒ. ගෞරව උපාධිධාරී කේ.එල්.වී.අලගියවන්න මැතිතුමාය.
1942 පෙබරවාරි 14 දින ප.ව. 3.00 ට කෑගලු විද්‍යාලය විවෘත කිරීම මළලසේකර මැතිතුමාගේ ආරාධනයෙන් ශ්‍රීමත් ඩී.බී.ජයතිලක මැතිතුමා විසින් සිදුකර ඇත.මුලින්ම බෞද්ධ ඉංග්‍රීසි මිශ්‍ර විදුහලක් ලෙස ආරම්භ වී ඇත.මෙම උත්සවයට ආරාධිත කථිකයන් ලෙස පී.ද එස්. කුළරත්න,ඊ.ඩබ්. අධිකාරම්,එච්.ඩබ්.අමරසූරිය යන මැතිතුමන්ලා හා නාරද හිමියන් සහභාගී වී ඇත.
ප්‍රථම වරට කළා අංශයෙන් ඩබ්.ඒ.වනිගරත්න ශිෂ්‍යයා පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයට ඇතුළු විය.විද්‍යා අංශයෙන් ප්‍රථම වරට බන්දුල කත්‍රීආරච්චි ශිෂ්‍යයාද,ප්‍රථම ඉංජිනේරු ශිෂ්‍යයා ලෙස අමර ජයවර්ධන ද,ප්‍රථම වෛද්‍ය ශිෂ්‍යයා ලෙස පී.ඩී.රුද්‍රිගෝ ද සරසවි වරම් ලැබූහ.
කෑගලු විද්‍යාලය යනු ශ්‍රී ලංකාවේ කෑගල්ල පරිපාලන දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රධානතම බාලක බෞද්ධ පාසලයි. වර්ථමානය වන වි‍ට දිස්ත්‍රික්කයේ ඉංජිනේරු, වෛද්‍ය, කෘෂිකර්ම, තාක්ෂණ , වානිජ, කලා, ක්‍රීඩා, සමාජ ක්‍රියාකාරකම් ඇතුලු සියලුම ක්ෂේත්‍ර වල ප්‍රධානතම තැන හිමිකරගෙන ඇත.
හිටපු ආචාර්ය දයානන්ද ගුණවර්ධන මහතා විසින් නිර්මාණය කළ “නරිබෑණා“ වේදිකා නාට්‍ය ප්‍රථම වරට හරිගල පඤ්ඤානන්ද පැරණි ශාලාවේදී රඟ දක්වා ඇත.
විද්‍යාලීය ගීතයේ පද මාලාව බී.ටී.මැන්දිස් හා තනුව වෝල්ටර් හිග්ගොඩ යන ආචාර්යවරුන්ගේ විසින් නිර්මාණය කර ඇත.
"ෆොලිස්" ආකාර දර්ශනයක් - දශකයේ වඩාත්ම ජනප්‍රිය අධ්‍යක්ෂකවරයෙකු වූ ෆ්ලොරෙන්ස් සීග්ෆෙල්ඩ් ගේ "ෆොලිස්" . මේරි ඊටන් සහ ජොනි වෙස්මුලර් පෙනී සිටින මෙම සිනමා නිශ්චල ඡායාරූප 1929 ෆොලිස් පාදක කර ගත් 'ග්ලොරිෆයින්ග් ද ඇමෙරිකන් ගර්ල්' චිත්‍රපටයෙනි.
උතුරු කොරියාව, හෙවත් නිල වශයෙන් හඳුන්වන පරිදී ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කොරියානු මහජන සමූහාණ්ඩුව නැගෙනහිර ආසියාවේ පිහිටි කොරියානු අර්ධද්වීපයේ උතුරු කොටසේ පිහිටි රටකි. මෙය ට උතුරින් චීනයත් රුසියාවත් අම්නොක් ගඟින් හා ටුමෙන් ගඟින් වෙන් වන අතර දකුණින් දකුණු කොරියාව අධි ආරක්‍ෂිත කොරියානු යුධ මුක්ත කලාපයෙන් වෙන් වේ. උතුරු කොරියාව, දකුණු කොරියාව ආකාරයෙන්ම මුළු අර්ධද්වීපයේත් ආසන්න දූපත්වලත් පාලනය හිමි රජය බවට හඳුන්වාගනී. මෙහි අගනුවර හා විශාලතම නගරය වන්නේ පියොංයෑන් නගරය යි.
පළමු චීන ජපන් යුද්ධයට හා රුසියානු ජපන් යද්ධයට පසු ව කොරියාව 1910 සිට 1945 දක්වා ජපානය යටතේ පාලනය විය. එම කාලයේ දී ඩොංනිප්ගුන් නම් වූ කැරලි කණ්ඩායම් චීන කොරියානු දේශසීමාවේ ඇති විය. මොවුන් ජපන් හමුදාවන්ට විරුද්ධව ගරිල්ලා සටන් මෙහෙයවූහ. මොවුන්ගෙන් කොටසක් චීනයේ හා අග්නිදිග ආසියාවේ සටන්වලට ද සහභාගී වූහ. පසුව උතුරු කොරියාවේ නායකයා වූ කිම් ඉල් සුං එවැනි ගරිල්ලා නායකයෙකි.
1948 දී සියලු සෝවියට් හමුදා උතුර හැරගිය අතර 1949 වන විට සියලු ඇමරිකානු හමුදාවක්ම පාහේ හැර ගියහ. නියෝජිත ශ්ටිකොෆ් රී විසින් උතුර ආක්‍රමණය කරනු ඇතැයි සැක කළ අතර මෙය කිම්ගේ කොරියාව සමාජවාදය යටතේ ඒකීයකරණයට බාධාවක් ලෙස දුටුවේය. ඔවුන් දෙදෙනා ජෝශප් ස්ටාලින්ගේ ද සහාය ඇති ව දකුණ හා ඉක්මන් යුද්ධයකට මුලපිරූ අතර එම නිසා කොරියානු යුද්ධය ඇති විය.
2014දී එක්සත් ජාතීන්ගේ උතුරු කොරියාවේ මානව හිමිකම් කඩ කිරීම පිලිබඳ පරීක්ෂණයකට අනුව "මෙම කඩකිරීම්වල බර, පරිමාණය වෙනත් කිසිඳු සමකාලීන රාජ්‍යයකට සමාන නොවූ තත්වයක්" පෙන්වන බව නිගමනය කර ඇති අතර ජාත්‍යන්තර ක්ෂමා සංවිධානය හා මානව හිමිකම් සෝදිසිය මීට සමාන මත දරති. උතුරු කොරියානු රජය මෙම චෝදනා ප්‍රතික්ෂේප කරයි.
ආහාර මගින් වැලඳෙන රෝග යනු ආහාර පරිභෝජනය නිසා හටගන්නා රෝගී තත්ත්වයන්ය. මෙය බහුලවම ආහාර විෂවීම ලෙස හැදින්වුව ද බහුතරයක් හටගනු‍යේ ව්‍යාධිජනක බැක්ටීරියා, වෛරස, රෝග කාරක ප්‍රෝටීන් අංශු හෙවත් සහ පරපෝෂිතයන් විසින් ආහාර ද්‍රව්‍ය අපවිත්‍ර කිරීම තුළින් විනා ස්වාභාවිකව පවතින විෂකාරක ද්‍රව්‍ය හෝ රසායනික ද්‍රව්‍ය මගින් නොවේ.
ලොව පුරා ආහාර මගින් බෝවන රෝග ඇතිවීමේ ප්‍රවනතාව ගණනය කිරීම අපහසු වුව ද වසර 2000 දී මෙමගින් ඇතිවන පාචන රෝගී තත්ත්වයන් නිසා මිලියන 2.1 ක් පමණ වු පිරිසක් මරුමුවට පත්ව තිබේ. මෙයින් බහුතරයක් සිදුවී ඇත්තේ අපවිත්‍ර වූ ආහාර හා පානීය ජලය මගිනි. මීට අමතරව පාචනය යනු ළදරුවන් සහ කුඩා ළමුන්ට මන්ද පෝෂණය ඇති කරවන ප්‍රධාන සාධකයකි.
නිදහස ලැබීමෙන් පසුු යටත් විජිිිත සමයේේදී තමන්්ට අහිමි කරන ලද, පරම අයිතීීීන් හා රටේ අයිිිතිිය ලබා ගැනීමට බහුතර සිිංහල ජනතාව අපේක්ෂාව කලේය. 1956 දීී බණ්ඩාරනායක මහතා අගමැතිි වූූූවායිිින් පසුු අවුරුදු දහස්්ගණනක් දුක්්පීීීඩා විිින්්ද බහුතර සිිංහලයන් තමන්ගේ නැතිවෙච්ච අයිිතිවාසිකම් ලැබේවී යන බලාපොරොත්තුවෙන් සිිිටයහ. 1956 දීී , සිංහල බස රාජ්ය බස කිරීමෙන් පසු එතෙක් ආර්ථික හා දේශපාලන අංශයෙන් දුර්වලව හිටිය සිංහලයන් නගා සිටුවීමට පියවර ගත්තේය.
2002 පෙබරිවාරි මස අත්සන් කළ සටන් විරාම ගිවිසුම 2008 ජනවාරි වන තෙක් පැවතුණි. යුද්ධය නැවත ආරම්භ වන අතර දෙපාර්ශවයම සටන් විරාම ගිවිසුමේ පාර්ශවකරුවන් හැටියට දිගටම සිටියහ. එසේ වවත් 2006 මැදදී ආණ්ඩුවත් එල්ටීටීඊ යත් තරමක මහා පරිමාණ යුද්ධයකට එළඹුනේ සටන් විරාම ගිවිසුමෙන් ඉවත්වන්නේ නැතිවය. මේ නිසා 2006 සහ 2007 වසර වලදී ලංකාවේ යුද්ධය අප‍්‍රකාශිත යුද්ධයක් ලෙස පවතුනි.
1999 දී රජය ‘රණගොස’ මෙහෙයුම ක්‍රියාත්මක කරමින් දකුණු දෙසින් වන්නියට ඇතුලු වීමට උත්සාහ කළේය. හමුදාව ජයග්‍රහන කීපයක් අත්පත් කර ගත්තේය. ඔඩ්ඩුසුඩාන් සහ මඩු යන ස්ථානයන්හි බලය අල්ලා ගත් නමුත් එල්.ටී.ටී.ඊ.ය එම පෙදෙසින් ඉවත් කිරීමට අපොහොසත් විය. 1990 දී ගෝනගලදී එල්.ටී.ටී.ඊ. ය විසින් සිංහල වැසියන් 50ක් ඝාතනය කරන ලදී.
පළමු ඊළාම් යුද්ධය 1983 සිට 1989 දක්වා ක‍්‍රියාත්මක විය. ආරම්භයේ දී මධ්‍යස්ථ දෙමළ දේශපාලඥයින් හා පොලිස් ඔත්තුකරුවන් ඉලක්ක බවට පත්විය. 1984 සිට උතුරු නැගෙනහිර පළාතේ සිංහල ජනපදිකයන් සමූල ඝාතනය කිරීම අරඹන අතර ඊට අමතරව කොළඹ, අනුරාධපුරය ආදී ප‍්‍රදේශ ඉලක්ක කොට ගෙන ත‍්‍රස්තවාදීන් කි‍්‍රයාත්මක විය.
1975 ජූලි 27 වන දින ඇල්ෆ‍්‍රඩ් දොරේ අප්පා ඝාතනය කිරීමත් සමඟ පළමු ඊළාම් යුද්ධය ආරම්භ විය. 1978 එල්ටීටීඊ හා ටෙලෝ කණ්ඩයම් දෙකම යාපනයේ පොලිස් නිලධාරීන් හා ඔත්තුකරුවන් ඝාතනය නොනවත්වාම සිදු කරන ලදී. පළමුවැනි ඊළාම් යුද්ධය මදින් මද වර්ධනය වූ අතර කොළඹ තුළ ත‍්‍රස්තවාදී කි‍්‍රයා ඇතිකරන තත්වයට ලත් විය.
ඉංගිරිසින් ලංකාව පාලනය කල සමයේදී, ඔවුන් දකුණු ඉන්දියාවේන් ලක්ෂ ගණන් මලබාර්වරුන් මෙරටට රැගෙන ආවේය. ඒ මෙරට ආර්ථික හා දේශපාලන කටයුතු කරගෙන යෑමටය. ඔවුන් රටේ බහුතර සිංහලයන් බොහෝ අංශ වලින් දුර්වල කලේය.
1990 ජුනි සිට 1994 අගෝස්තු දක්වා දෙවැනි ඊළාම් යුද්ධය කි‍්‍රයාත්මක විය. මෙය ශී‍්‍ර ලංකා රජයේ හමුදා හා එල්ටීටීඊ සංවිධානය අතර සිදුවිය. ආරම්භයේදී පොලිස් ස්ථාන සහ හමුදා කඳවුරු ඔවුන්ගේ ඉලක්ක විය.
දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි නමැති ත්‍රස්තවාදී සංවිධානය විසින් ආරම්භ කරන ලද ශ්‍රී ලංකාවේ බෙදුම්වාදී ත්‍රස්තවාදය දශක තුනකට ආසන්න කාලයක් පැවති දික්ගැස්සුණු ත්‍රස්තවාදයක් ලෙස සැලකිය හැකිය.
මෙවන් විනය නිත සංග්රහයක් ප්රායෝගිකව ක්රියාත්මක කිරීම අපහසු විය හැකිය. තමන් සාධාරන හා වාස්තවික වන්නේ යැය විශ්වාස කරන ජනමාධ්ය වේදීන් නැබුරුවකින් යුතුව වාර්තා තේරීම හෝ පැහැදිලි කිරීම සිදු කල හැක. එදිනෙදා වාර්තා කරනයේ පවා කරුණු සාරාංශ කරනය,ප්රමාණවත් තරමක් මූලාශ්රතර ඇතුල කර නොගෙනිම ආදිය හරහා නැබුරුවක් ඇති විය හැක.
උදාහරණ- සද්ධියට සෘඡුව සම්බන්ද පුද්ගලයන් සමග සම්මුක සාකච්ඡා, ලේඛණ වල මුල් පිටපත් සහ වෙනත් සෘඡු තොරතුරු.මූලාස්ශ්ර භාවිතා කිරීම සහ එම මූලාස්ශ්ර වාර්තා වල දැක්වීම.
20 වන සියවසේ මුල් භාගයේ වෘත්තියමය පත්රකලාවේදන බිහි වීමත් සමග, පත්රකලාවේදානට දැඩි විනය නිති සංග්රහයකට අනුකූල වීමට සිදුව අැත.මේ හරහා පහත ඔවුන්ගෙන් බලා පොරොත්තු වේ.
20 වන සියවසට පෙරත්වය මෙයට වඩා හාත්පසින්ම වෙනස් විය. එකල මාධ්ය වෙළද ෙපාලේ අාදිපතත්වය දැරූයේ තූලනය වාස්තවිමතවය පිළිබද අවධානය ෙයාමු ෙනකල කුඩා පුවත් පත් ආයතන මගනි.
අධිරාජ්‍යයා සමග ඔහුගේ තිබුණ සම්බන්ධතාවය හේතුවෙන් ක්‍රි.පු. 247 දී මහින්ද මගින් ලංකාවට බුදු දහම හදුන්වාදීම ද සංඝමිත්තා මගින් ශ්‍රී මහා බෝධිය ජම්බු කොළය හරහා ලංකාවට ගෙන ඒමද සිදුවිය. රජතුමාගේ රාජ්‍ය සමය ථෙරවාදී බුදුදහමට ඉතා සමීප විය.
දෙමළ රජකෙනෙක් වූ එළාර අසේල රජු මරා දැමී‍මෙන් පසු මහවැලි ගගට උතුරින් වූ පිහිටි රට පාලනය කළේය. එළාර රජ සමයේදී කැළණිතිස්ස මයා ‍රටේ උප රජක විය. රැහුණේ ප්‍රාදේශිය උප රජු වුයේ කාවන් තිස්සයි. තිස්ස මහා විහාරය, දීඝ වාපී වැව සහ සේරුවිල පිහිටි බොහෝ සිද්ධස්ථානද කරවන ලද්දේ කාවන්තිස්ස විසිනි.
මහා වංශයේ විස්තර අණුව කාවන්තිස්ස රජුගේ වැඩිමහල් පුතා වූ දුටු ගැමුණු අවුරැදු 25 ක තරුණ යෙකි. එළාර හා සටන් කොට ඔහුව පරාජ‍ය කළේය. ලංකාවේ අශෝක ලෙස දුටුගැමුණු රජතුමා වර්ණනා කර ඇත. පීරමීඩ හා සමාන රුවන්වැලි සෑය කරවන ලද්දේ මේ රජතුමාය. එය ඉන්ජිනේරුමය හාස්කමකි. එළාර සමග කළ යුද්ධයේදී සිර භාරයට ගත් දෙමළ ඉන්ජිනේරැවන් හා කම්කරුවන් යොදා එය ගොඩ නංවන ලදී.
දුටු ගැමුණු රාජධානිය නැවත ස්ධාපනය කළේය. මෙකල ථෙරවාදී මහා විහාරය සහ මහායානවාදි අභයගිරිය අතර ආගමික මත වාද ගැටුම් ඇති විය. මාත‍ලේ අළු විහාරයේදී ත්‍රිපිටකය පාලි විසින් ග්‍රන්ථාරූඩ කෙරෙනි.
කුඩා තිස්ස හා චෝර නාගගේ වැන්දඹුව වූ අනුලා ලංකාවේ පළමු රැජිනයි. ඇයට බොහෝ පෙම්වතුන් සිටි අතර ඔවුන්ට වස දෙනු ලැබින. අවසානයේ කුට්ටකන්න තිස්ස අතිත් මරැමුවට පත්වුවාය.