polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ගම්ලත් ගෙන් විජේවීර ගැනත් ජවිපෙ ගැනත් ඇසූ විට ඔහු ඉතා දක්ෂ ලෙස ඒ ගැන කිසිවක් නොදත් බව අඟවමින් රඟපෑ නමුත් ජානක පෙරේරාට මේ රෝහණ විජේවීරමයි යන විශ්වාසය ඇති වෙමින් තිබුණි. උණුසුම් තේ කෝප්පයක් රස විඳීමෙන් පසු ගම්ලත්ට ඔහුගේ ආගන්තුක සත්කාරවලට ස්තූති කර ආපසු නික්මීමට අවසර පතා දොරකඩ දක්වා සාමාන්‍ය ගමනින් කර්නල්වරයා ගමන් කළේය.
එහිදී පාලන අධිකාරියේ ලනුව ගිල්ල ෆොන්සේකාද අවසානයේදී එහිම බිල්ලක් විය.බිලී බෑමට යොදා ගන්නා ඇම දඩයම තුළ තමන්ද බිල්ලක් වන බැව් නොදැනීම පුන පුනා සිදුවන විෂම චක්‍රයකි.එය තේරුම් නොගන්නා තාක් කල් එම තුච්ඡ දේශපාලු සෙල්ලම පක්ෂ පාට මාරු කරමින් සැමවිටම සිදුවේ.සරත් ෆොන්සේකා පමණක් නොව ජානක පෙරේරා ද එය තේරුම් ගත්තේ නැත.
සිය වගකීම භාරගත් ජානක පෙරේරා ගම්බිම්වල ආරක්ෂාව සහ තම භට පිරිස් කළමණාකරණය දෙකක් නොව එකක් බව මනාව වටහා ගත්තේය. හමුදා කූඩාරමක දිවි ගෙවමින් ප්‍රදේශය ගැන සොයා බැලූ ජානක වැව් ප්‍රතිසංස්කරණය කරමින්, මංමාවත් පිළිසකර කරමින්, යුද හමුදා ජෙනරේටර් යොදා රෝහලට විදුලිය සපයමින් ප්‍රදේශයේ සාමාන්‍ය ජන ජීවිතය නගා සිටුවීය.
මේ හදීසි හැසිරීමෙන් තිගැස්සුණු රෝහණ විජේවීර ගේ මුහුණේ අංග ලක්ෂණ වලින් ගම්ලත් චරිතය පුස්සක් බවත් ඔහු සැබැවින්ම රෝහණ විජේවීර බවත් ජානක පෙරේරාට වැටහෙන්නට ඇත.මේ අනුව තමා රෝහණ විජේවීර ලෙස පිළිගත් වතු අධිකාරීවරයා කර්නල් ජානක පෙරේරා විසින් අත්අඩංගුවට ගත්තේ තමන් කරන්නේ තම රාජකාරිය බව සිහිපත් කරදෙමිනි.
එයින් පැහැදිලි වන්නේ ජානක පෙරේරාට වැලිඔය බාර දුන්නේ ඔහුව පරාජයකට ලක්කර ඔහු ගේ ප්‍රතිරූපය විනාශ කිරීමට බැව් නොවේද.?
නමුත් එය කණපිට හරවා ගැනීමට ඔහුට එහි සිටි සියළු සෙනීන්ගේ දායකත්වයෙන් හැකිවීම තුළ බලධාරීන්ට කපන්න බැරි අත ඉඹින්නා සේ ජානක පෙරේරාට වගකීම් දීම හැර වෙනත් විකල්පයක් නොමැති විය.
සැ:යු-මෙම සිද්ධි දාමය පිළිබදව විවිධාකාර වූ කතන්දර තිබේ.මෙහි සදහන් කළේ ඉන් එක් කතන්දරයකි කෙසේ නමුත් රෝහණ විජේවීර අත් අඩංගුවට ගැනීමට ගිය හමුදා ක්ෂණික විහිදුම් බලකාය මෙහෙය වූයේ ජානක පෙරේරා බවත් ගාමිණී හෙට්ටිආරච්ච් හා බුද්ධි අංශයේ මුතාලිෆ් වැනි නිලධාරීන්ද එම කණ්ඩායමේ සිටි බවත් සත්තකි).
ලංකා යුද ඉතිහාසයේ සුවිශේෂී ප්‍රහාරයක නියමුවා ලෙස ජානක පෙරේරා ඉතිහාස ගතවේ. එක රැයකින් කොටි ත්‍රස්තවාදීන් 500කට අධික පිරිසක් මරු තුරුලට යැවූ එම සටනින් මළ සිරුරු 503ක් සොයා ගැනුණු අතර එය ලක් යුද ඉතිහාසයේ එක් රැයකදී වැඩිම ත්‍රස්තවාදීන් පිරිසක් විනාශ කර දැමූ සටන ලෙස වාර්තා වී ඇත.
නමුත් අවසානයේදී ජානක පෙරේරා සහ සරත් ෆොන්සේකා දෙදෙනා අතර ඇති වූ මතබේදයක් බල අරගලයක් දක්වා දුරදිග ගිය අතර එය දඩමීමා කරගත් පාලන අධිකාරිය මුලින්ම ජානක පෙරේරත් ඉන් පසුව සරත් ෆොන්සේකාවත් එම තණතුරු වලින් ඉවත් කර දමා වෙනත් නිලධාරීන් පත් කළහ.එම සිදුවීම් මාළාව අවසන් වූයේ එසේය.
ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂයේ උප සභාපතිවරයකු මෙන්ම හිටපු කැබිනට් ඇමැතිවරයකු වන විනයාගමූර්ති මුරලිදරන් හෙවත් කරුණා කොටි ත්‍රස්ත නායකයකු ලෙස සැලසුම් කළ ප්‍රහාර අතුරින් ඔහු අන්තම පරාජයක් ලැබූ අවස්ථාව 1996 වැලිඔය ප්‍රහාරයේදී සනිටුහන් වූයේ මේජර් ජෙනරාල් ජානක පෙරේරා අතිනි.
වලපනේ වත්තට ගිය ජානක පෙරේරා තමන්ව හඳුන්වා දී ගම්ලත් යනුවෙන් පෙනී සිටි රෝහණ විජේවීර සමඟ සතුටු සාමීචියකට පුල්පන්නේය, මේ සතුටු සාමීචය අස්සේ ඉතා සූක්ෂම ලෙස ප්‍රශ්න නගමින් ජානක පෙරේරා සෑහෙන වේලාවක් ගම්ලත් නමින් පෙනී සිටින්නා හා දොඩමළු විය.
හමුදා සෙබලුන් 40,000ක් පමණ ස්ථානගතව සිටි යාපන අර්ධද්වීපය මුළුමනින්ම රජයේ ග්‍රහණයෙන් ගිලිහී යෑමේ දැඩි අවදානමක් හට ගෙන තුබුණි. එම සෙබලුන් 40,000ට ඇති සැපයුම් මාර්ග අහුරා ක්‍රමිකව හමුදාව අසරණ කර යාපන අර්ධද්වීපය දිනීම කොටින්ගේ උපක්‍රමය විය.
ශ්‍රමදාන සංවිධානය කරමින් මේ කටයුතු වලට ප්‍රදේශවසීන්ගේ සහය දිනාගත් තුරුණු ලුතිනන් කර්නල්වරයා සෑම සති අන්තයකම ප්‍රදේශයට කොළඹින් විශේෂඥ වෛද්‍යවරුන්, බේත්හේත් ගෙන්වා වෛද්‍ය සායන සංවිධානය කළේ ප්‍රදේශවසීන්ගේ නිරෝගීකම වැදගත් සාධකයක් බව අවබෝධ කරගනිමිනි.
“යුද්ධයේ සැබෑ පරමාර්ථය වෙන්න ඕනෙ දෙමළ මිනිස්සුන්ව කොටි ග්‍රහණයෙන් ගලවන එක, ඒක එහෙම වෙන්නනම් දෙමළ මිනිස්සුන්වත් මේ හමුදාවේ කොටස්කාරයො කරගන්ට ඕනෙ, උතුර අල්ලගෙන ඒක සිංහල සෙබලුන්ගෙ පාලනය යටතේ තිබ්බොත් ඒ මිනිස්සු අපිව විශ්වාස කරන්නෙ නැහැනෙ.”
යාපනය අර්ධද්වීපය රැක ගැනීම සඳහා දියත් කෙරුණු මෙහෙයුම බොහෝ අගහිඟකම් මැද, අවාසි සහගත තත්ත්වයක,හමුදා සෙබලුන්ගේ චිත්ත ධෛර්යය බිංදුවට බැස තිබූ සහ කොටින්ගේ චිත්ත ධෛර්යය උපරිමයක්ව තුබූ මොහොතක ජයගැනීමට මේජර් ජෙනරාල්වරුන් දෙපල උත්සාහ කළහ.
විජේවීර ජානක පෙරේරාගෙන් තම බිරිඳට සහ දරුවන්ට ආරක්ෂාව දෙන ලෙස ඉල්ලීමක් කළ බව වාර්තා වන අතර එම ඉල්ලීම ඉටු කිරීමට ජානක පෙරේරා ක්‍රියාත්මක විය. රෝහණ විජේවීර කැටුව කොළඹ ආ ජානක පෙරේරා ඔහුව අදාල නිලධාරීන්ට භාර දී තම රාජකාරිය ඉටු කළේය.
ශ්‍රී ලාංකේය හමුදා සමූල ඝාතනය කර වැලිඔය කඳවුර අත්පත් කරගැනීමේ අරමුණෙන් කඳවුරට කඩා වැදුණු කොටින්ගේ විශ්මයට කඳවුර අතැර දමා තිබුණි. සිදුවන්නේ කිමෙක්දැයි අදහා ගැනීමටත් පෙර සිව්දෙස කැලයෙන් කොටින්ට එල්ල වූයේ දැඩි ප්‍රහාරයකි.
නිතර දෙවේලේ ජනතාව අතරට යමින් බිය සැක දුරු කළ ජානක ප්‍රදේශයේ පූජ්‍ය පක්ෂය, ගුරුවරුන්, ඉංජිනේරුවරු, සෞඛ්‍ය සේවකයින්, වැඩිහිටියන් සමඟ තම කූඩාරමේදී ප්‍රගති සමාලෝචන රැස්වීම් පැවැත්වූයේ ප්‍රදේශයේ සංවර්ධනය අරමුණු කරගෙනය.
ජානක පෙරේරා කඳවුරේ සෙබලුන් හා සුපුරුදු පරිදි කල් ගෙවීය. නිවාඩු ඉල්ලා තුබූ සොල්දාදුවන්ට නිවාඩු ලබාදෙමින් තමාට කොටි ප්‍රහාරය ගැන කිසිඳු හෝඩුවාවක් ලැබී නැතැයි හඟවමින් කොටින් ඇන්දවීම ජානක පෙරේරාගේ අරමුණ විය.
අඛණ්ඩව පැවැති කොටි තර්ජන හමුවේ "මායිම් ගම්මාන" සුරකිමින් පමණක් නොව අස්වද්දමින්, දේශපාලනඥයන් යුද බිය නිසා පා නොතබන "මායිම් ගම්මාන"වලට නායකත්වය සපයමින් ඒ ප්‍රදේශවල අසරණ ජනතාවට ඔහු පිළිසරණක් විය.
පසුව රෝහණ විජේවීර කෲර ලෙස ඝාතනය වූ අතර ඊට ජානක පෙරේරා සම්බන්ධ යැයි චෝදනා එල්ල වුවද පසුකාලීනව ජානක පෙරේරා ඊට සම්බන්ධ නැති බවත් ඔහු කළේ ඔහුගේ රාජකාරිය බවත් ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ පිළිගත්තේය.
මීට කෘතගුණ දැක්වීමක් ලෙස ඒ ප්‍රදේශයේ ජනතාව “ජනකපුර” නමින් ගම්මානයක් නම් කර සංවර්ධනය කරනු ලැබූයේ තමන් කොටි ග්‍රහණයෙන් මුදා සෞභාග්‍යයට පාර පෙන්වූ ඔහු කෙරේ ඔවුන් තුල පැවැති භක්තිය නිසාය.
එල්ටීටීඊ ප්‍රහාරය එල්ල වීමට නියමිතව තුබූ දිනයේ රාත්‍රී ජාමය වනවිට ජානක පෙරේරා තම සොල්දාදුවන් හෙමෙන්සීරුවේ වැලිඔය කඳවුරෙන් ඉවත් කර කඳවුර වටා කැලයේ ඉතා සූක්ෂම ලෙස ස්ථානගත කළේය.
මේ මානව හැසිරීම් රටාව අවබෝධ කරගෙන සිටි ජානක පෙරේරා දොරකඩදී එකවරම ආපසු හැරී “ඇත්ත කියනවා… උඹ නේද රෝහණ විජේවීර?” කියා දැඩි විශ්වාසයෙන් ප්‍රශ්නයක් ඉදිරිපත් කළ බව කියැවේ.
ජානක පෙරේරා අනුරාධපුරයේදී මරාගෙන මැරෙන බෝම්බ ප්‍රහාරයකින් ඝාතනයට ලක්වන දිනයේදීම කරුණා අම්මාන් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයකු ලෙස දිවුරුම් දීම කෙතරම් දෛවෝපගත අහම්බයක්ද.?
එවක වැලිඔය ආඥාපතිවරයාව සිටි ජානක පෙරේරාට විශේෂ මූලාශ්‍රයකින් වැලිඔය හමුදා කඳවුරට ප්‍රහාරයක් නොබෝ දිනෙකින් එල්ල කිරීමට කොටි සංවිධානය සූදානම් වන බව තහවුරු වී තිබුණි.
කෙසේ වෙතත් රෝහණ විජේවීර අත්අඩංගුවට ගැනීමේ පිළිවෙතින් ඔප් නැංවෙන්නේ ජානක පෙරේරා තුල මිනිස් හැසිරීම් රටාව කෙරේ තුබූ අවබෝධයත් ඔහුගේ බුද්ධිමත්භාවය සහ සංවේදීභාවයයි".
ජානක පෙරේරා නියෝජ්‍ය මාණ්ඩලික ප්‍රධානියා ලෙස කටයුතු කරන සමයේ දෙමළ තරුණයින් හමුදාවට බඳවා ගත යුතු බව දැඩි ලෙස ප්‍රකාශ කර සිටියේය. ඔහු ඒ ගැන පවසා ඇත්තේ මෙපරිද්දෙනි
කළ නොහැකියැයි හැඟෙන මෙහෙයුම් සඳහා යොදා ගැනුණු රට වෙනුවෙන් විශිෂ්ට ජයග්‍රහණ අත්පත් කරගත්තද පොදුජන එක්සත් පෙරමුණු රජයෙන් ජානක පෙරේරාට ලැබුණේ කුඩම්මාගේ සැලකිලිය.
හමුදා සෙබලුන් 1000කට අධික ප්‍රමාණයකට මරු කැඳවද්දී කොටි ත්‍රස්තයින් 35ක් පමණක් මරු වැළැඳගත් අලිමංකඩ ප්‍රහාරය යුද හමුදා ඉතිහාසයේ විශාලතම පරාජය ලෙස ඉතිහාසගතව ඇත.
එහිදී සිදු වූයේ පාලන අධිකාරිය විසින් ජානක පෙරේරාට එරෙහිව සරත් ෆොන්සේකාව යොදා ගැනීමයි.පෙරේරාට එරෙහි ෆොන්සේකා සටනේ අවසන් ප්‍රතිපලය වූයේ දෙදෙනාම දං ගෙඩියට යාමයි.
තමන්ට ලැබෙන හෝඩුවාවන් ඔස්සේ රෝහණ විජේවීර වලපනේ බංගලාවක ගම්ලත් නම් වූ වතු අධිකාරීවරයකු ලෙස වෙස් වලාගෙන සිටින බවට කර්නල් ජානක පෙරේරාට ඒත්තු ගියේය.
ජානක පෙරේරා නිතරම මායිම් ගම්මානවල ජනතාවට “මගේ මිනිස්සු” කියා අමන්ත්‍රණය කිරීමෙන් ඔහු තුල ජනතාව කෙරේ තුබූ භක්ත්‍යාදරය මනාව පිළිඹිබු වේ.
මෙම සටනේදී කර්නල්-වජිර විජේගුණවර්ධන ඇතුළු අනෙකුත් නිලයන් හා සෙසු නිලයන් ඒකාබද්ධව දැක්වූ දායකත්වයද කිසිසේත්ම අමතක නොකළ යුතුය.
කෝට්ටේ රාජධානි සමයේ 6 වන පැරකුම්බා රජ දවස ඔහුගේ ප්‍රියතම බිසවක් වූ මධුරා හෙවත් මිහිරි දේවියට ශ්‍රී වර්ධන නම් පුත් කුමරෙක් විය.රජු වර්ධන කුමරා ප්‍රතිරාජ පදවිය දුන් අතර පස්දුන් රට පාලනය පිණිස මේ ප්‍රදේශයට එවීය.රජවාසල කුමන්ත්‍රණයක් නිසා කුමරා තම මව වන මධුරා දේවිය තම ප්‍රදේශයට ගෙන්වා මවට මැදුරක් කරවා එහි වාසයට කටයුතු යෙදීය.මව වාසය කල ප්‍රදේශය මාතෘ ගාම නම් විය.පසුව එය මාතු ගාම වී කල් යත්ම මතුගම නම් විය.
තවද ප්‍රදේශය පුරා ම පහත්බිම් දෙනි ගොඩැලි වගුරු බිම් හා ගම් බිම් වේ.ඒ සියල්ල ට වඩා උස්වූ බිමෙහි මත්තෙහි පිහිටි ගම මතුගම නම් වූ බවද කියවේ.
ඉහත කතා වලට අමතරව දැක්වෙන ජනවහරක කියවෙන්නේ එක් රජෙකු සේනා සමග අතරමංව ගමන් ගන්නා අතරතුර එක්වරම උස්බිමක පිහිටි ගමක් මතුවූ බවත් එනිසා එම ගම මතුගම නම් වූ බවත් ය.
ග්‍රාම නාමය පටබැඳීමට පාදක වූ ඓතිහාසික වශයෙන් ඉහත සිදුවීම් ද,තවත් ඓතිහාසික සිදුවීම් රාශියකට පස්දුන් කෝරළය සබැඳී පවතී.
පලමු වරට පස්දුන් රට ගැන සදහන් වන්නේ පොළොන්නරු අවධියේදී ය.පොළොන්නරුවේ මහා පැරකුම්බා රජදවස එතුමාගේ පුත් මානාභරණ කුමරු පස්දුන් රටට පැමිණ සේනා සංවිධානය කරමින් ප්‍රදේශය අස්වද්දා සංවර්ධනය කල බව ඉතිහාසගතය.
තවද මහා විජයබාහු රජු ද්‍රවිඩ ආක්‍රමණයෙන් පොළොන්නරුව බේරා ගැනීමට රුහුණේ සිට සේනා සංවිධානය කර ගමන් කල මාර්ග තුනෙන් එක් මාර්ගය ක්ද පස්දුන් කෝරළය හරහා වැටී තිබේ.
කෝට්ටේ යුගයේ රණශූරයෙක් වූ වීදිය බණ්ඩාර හෙවත් වේධය කුමරු සිරගෙයින් පලාවිත් පස්දුන් කෝරළයේ මතුගමට නුදුරු පැලැන්ද ප්‍රදේශය ආශ්‍රිතව බලකොටුවක් තනා එහි සිට සේනා සංවිධානය කල අතර වර්තමාන එම ප්‍රදේශය පාලින්ද නුවර නොහොත් බදුරලිය නම් වේ.
දඹදෙණි හා පොළොන්නරු යුගවල රජකල දෙවන පරාක්‍රමබාහු රජුගේ අමාත්‍යවරයකු වූ දේවපතිරාජ ඇමති පස්දුන් කෝරළයේ කැකුලන්දල සිටි අතර අගලවත්ත කැකුලන්දල පතිරාජ පිරිවෙන් පුරාණ ටැම්පිට විහාරය ඔහු කරවූවකි.
පස්දුන් රට ජනාවාස වීම ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය දක්වා දිවෙන්නකි. ඊට මනා සාක්ෂි සපයන ස්ථානයකි පස්දුන් කෝරළයේ බුලත්සිංහල පාහියන්ගල.වසර 38000 කට වඩා පැරැණි මානව පොසිල ඉන් හමුවී ඇත.
මතුගම ප්‍රදේශය ජනාවාස වීම ගැන තොරතුරක් ද වේ.එනම් සීතාවක රාජසිංහ රජුගේ උදහසට ලක්වූ ප්‍රභූ පවුලක සොහොයුරන් දෙදෙනෙකු රහසිගතව වනාන්තර ගිරිදූර්ග ගහන නිරතුරුව වැසි
කළු ගඟ හා බෙන්තර ගඟ ප්‍රධාන ගංගා වන අතර අතුරු ගංගා ලෙස මඟුරු ගඟ,කුකුලේ ගඟ ආදිය වේ. කුකුලේ ගඟ ඇසුරු කර ජල විදුලි බලාගාරයක් පවතින අතර කුකුලේ ගඟ නිවාඩු නිකේතනය
මෙන්ම හමුදා කඳවුරක් ද වේ. ඊට අමතරව මතුගම ආසන්නව කෙටි කලකින් ලඟාවිය හැකි දියඇලි රාශියක් වේ. ඒ අතර ප්‍රචලිත තුඩුගල ඇල්ල,මාකෙලි ඇල්ල මෙන්ම කපුරු කන්ද ඇල්ල , රජාමැරුණු ඇල්ල,පොල්ගම්පළ ඇල්ල , ගිනිගෙදර ඇල්ල
අතර තවත් අප්‍රකට කුඩා දියඇලි රාශියක් වේ.මේ හැර බුලත්සිංහල පාහියන්ගල,මතුගම ආසන්න යක්ගිරිලෙන ආදි ප්‍රාග් ඓතිහාසික ස්ථාන ද කලුගල ආරණ්‍යය, පහුරුකන්ද ආරණ්‍යය,
මණ්ඩාගල ආරණ්‍යය , ස්වර්ණලෙන ආරණ්‍යය , වරකාගොඩ ලෙන් රජමහා විහාරය ,කැකුලන්දල ටැම්පිට රජමහා විහාරය , පැලැන්ද බලකොටුව නටඹුන් ,
පැලැන්ද රජමහා විහාරය ඓතිහාසික වේ.සුප්‍රකට චිත්‍ර ශිල්පී එම්.සාර්ලිස් ගේ සිතුවම් ඇති පාන්තිය මංගලාරාම පුරාණ විහාරය ද නගරාසන්නව ඇත.
මෙන්ම සිංහරාජ රක්ෂිතයේ කොටසක් ද එහි මායිම් වනාන්තර ද පස්දුන් කෝරළයට අයත් වේ. මතුගම නගරයේම පසෙක ඇති මතුගම්කන්දේ පිහිටි කොඩිගල ද හාත්පස පෙනෙනා බැලුම්ගලකි. එසේම මෑතකදී නගරාසන්න බටමුල්ලකන්ද රක්ෂිත කඳු ශිඛරය මත ඉදිවුණු දකුණු ආසියාවේ මෙන්ම ලංකාවේ උසම හිටි බුද්ධ ප්‍රතිමා වහන්සේ ප්‍රදේශයට ආශිර්වාදයකි .
රත්නපුරයට 75 වන අතර ගාල්ලටද 75 පමණ වේ.දක්ෂිණ අධිවේගී මග ඔස්සේ කොළඹට විනාඩි 40 කින් කඩවතට විනාඩි 45 කින් හා ගාල්ලට පැයකින් පමණ ගමන් කල හැකිය.දක්ෂිණ අධිවේගී මාර්ගයේ ප්‍රධානතම පිවිසුම් 2ක් වන දොඩන්ගොඩ හා වැලිපැන්න පිහිටා ඇත්තේ මතුගම ආසනය තුළ වීම විශේෂිත වේ.එසේම අධිවේගී මගේ සේවා කලාපය
මතුගම වැලිපැන්නෙ පිහිටා ඇත.ශ්‍රී ලංකා ගමනාගමන මණ්ඩලයේ බස් ඩිපෝවක්ද මතුගම සතු වන අතර ප්‍රදේශයේ ප්‍රවාහන කෂේත්‍රයේ අවාසනාවට මෙන් 2001 වසරේ මතුගම ඉදිකිරීමට යෝජිතව තිබූ ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ ද, ඒ සමගම ඉදිකිරීමට තිබූ දුම්රිය මාර්ගයද මහජන සහයක් නොලැබීම හා දේශපාලන ප්‍රතිපත්ති, තීරණ මත මතුගමට
තවද මතුගම හරහා කොළඹ දක්වා මොරවක, ඕපාත,තවලම , නෙළුව යන ගාලු දිස්ත්‍රික් ගම් වල සිට ද, රත්නපුර දිස්ත්‍රික්කයේ කලවාන සිටද, බදුරලිය , අගලවත්ත , වලල්ලාවිට,පැලවත්ත ආදී ආසන්න ප්‍රදේශ වල සිට ද බස් සේවා ක්‍රියාත්මක වේ.
කලුතර දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටා තිබෙන මතුගම නගරය පැරණිදේශ සීමා බෙදීම් අනුව පස්යොදුන් කෝරළයට අයත් වෙයි.කෝට්ටේ සයවන පරාක්‍රම බාහු රාජ්‍ය කාලයේ දී ඔහුගේ අප්‍රකට අග බිසව වූ මධුරා නොහොත් මිහිරි දේවියට
අමතරව කුඩා තේ වතු වැවිල්ලෙන් සිය ආදායම සරි කර ගන්නා ජනතාවකට මතුගම වාස භූමි වෙයි. පාරම්පරික ජීවන වෘත්තිය වී ගොවිතැන නමුත් වර්තමානයේ දී මෙහි ආර්ථිකය විවිධාංගීකරණය වී ඇත.
සුලු නගර සභා ලැබිණ. දයා.ටී පස්කුවල් මහතාගේ ඉල්ලීම මත මතුගමට ද සුලු නගර සභාවක් හිමිවිය.1949 දී හිමිවූ මේ සුළු නගර සභාවේ 1956 සිට පස්කුවල් මහතා නගරාධිපති ධූරය දැරීය.
වත්මන් දේශපාලුවන් මෙන් නොව එතුමා වචනයේ පරිසමාප්ත අර්ථයෙන් ම හොඳ දේශපාලකයකු විය. ඒබ්‍රහම් විජෙගුනවර්ඩන මහතට ායත් අක්කර දෙකක ඉඩම රජයට පවරාගෙන මතුගම මහජන ක්‍රීඩාංගනය තතීමට යොදාග්තෙය. මතුගමට ලංගම ඩිපෝවක් ,ලංගම හා පෞද්ගලික බස් නැවතුම්පොළ
2ක්, සිනමාහල් 2ක්, විදුලි උපපොලක්,විදුලි බල මණ්ඩලයේ ශාඛාවක්,රාජ්‍ය දැව සංස්ථාවේ ශාඛාවක් , පොලිස් මූලස්ථානය හා පොලිස් අධිකාරි කාර්යාලයක්, දිසා හාමහේස්ත්‍රාත් අධිකරණ සංකීර්ණයක් , රාජ්‍ය
එයින් නොනැවතුණ එතුමා මතු පරපුරේ අභිවෘද්ධිය උදෙසා මතුගම ආනන්ද ශාස්ත්‍රාලය බිහිකිරීමට මුල් විය.1942 ඇරඹි එය අද සියලු පහසුකම් සපිරි කලුතර දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රධාන ජාතික පාසලකි.
පාලින්ද නුවර හා අලුත්ගම වේ. මතුගම නගරය ප්‍රධාන පරිපාලන මූල්‍ය හා වෙළඳ නගරය වන අතර අගලවත්ත හා දොඩන්ගොඩ ප්‍රධාන උපනගර ද්විත්වය වේ.
ඩී . ඩී ඇතුලත්මුදලි මහතා, සී.ඩබ්ලිව් . ඩබ්ලිව් කන්නන්ගර මහතා ,අනිල් මුණසිංහ මහතා ,දයා . ටී පස්කුවල් මහතා ,නැසීගිය ගායක නාරද දිසාසේකර ,
ගායිකා නන්දා මාලිනී මහත්මිය,ක්‍රීඩක ඩන්කන් වයිට් ,නැසීගිය ප්‍රවීන මාධ්‍යවේදී හේම නලින් කරුණාරත්න ,ලේඛක මතුගම මහින්ද විජේතිලක, ලේඛක පූජ්‍ය බටුවන්ගල රාහුල හිමි, සුප්‍රකට ගෘහ නිර්මාන ශිල්පී කුමුදු එස් මුනසිංහ,
රටාවකට යොමුව ඇත.ඇඟළුම්,තේ,රබර්,ප්ලාස්ටික් නිෂ්පාදන,කුළුබඩු,රසකැවිලි,හඳුන්කූරු,ජෑම්,පොහොර ආදී කර්මාන්තශාලා හා ගෘහස්ථ වශයෙන්ද කර්මාන්ත පවතී.
වාර්ෂික වර්ෂාපතනය ද ඉතා ඉහල මට්ටමින් පවතින අතර ප්‍රදේශයේ ජලයද ගුණාත්මක බවින් ඉහළය. නිරිතදිග මෝසම් වර්ෂාවෙන් ප්‍රධාන ව වැසි ලැබේ.
සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 28 ක් 32 ත් අතර මට්ටමේ පවතී.නමුත් වර්ෂයේ දෙසැම්බර් අගෝස්තු හා ජනවාරි කාලයේ උෂ්ණත්වය පහල බැසීම සමග සීතල කාලගුණයක් පවතී. උදෑසන පවතින මීදුම් තත්ත්වයද දුලබ නොවේ. මතුගම ප්‍රදේශය මුහුදු මට්ටමේ සිට සාමාන්‍ය උස මීටර් 16.7 ක් වේ.
මතුගම් කන්ද , බටමුල්ල කන්ද, පෙත්ත කන්ද , සාම කන්ද , රන්වලාගල කන්ද , දේවාල කන්ද , උගුල්වැටි කන්ද , බෝපිටිය කන්ද ඒ අතරවේ.
ඕනෑම භෞතික පද්ධතියක උෂ්ණත්වය එය තැනී ඇති පරමාණු හා අණුවල චලිතයේ ප්‍රතිඵලයකි. සංඛ්‍යානමය යාන්ත්‍ර විද්‍යාවේ දී උෂ්ණත්වය යනු අංශුවක අඩංගු මධ්‍යයන චාලක ශක්තිය පිළිබඳ මිනුමකි. මෙම ශක්ති ගබඩාවක ආකාරය අංශු වල ස්වතන්ත්‍රතා ප්‍රමාණය මගින් කියැවේ අංශුවලට විවිධ ප්‍රවේග පවතින අතර එක් අංශුවක ප්‍රවේගය අනෙකුත් අංශු සමග ගැටුම් නිසා නිතර වෙනස් වේ. වේග පරාසය සාමාන්‍යයෙන් මැක්ස්වෙල් - බෝල්ට්ස්මාන් ව්‍යාප්තිය මගින් පැහැදිලි කෙරේ.
පරිපූර්ණ වායු යනු තාත්වික වායු තව දුරටත් උපකල්පන යොදා සුළු කිරීමකි. එනම් සම්පීඩ්‍ය සාධකය මෙහිදී 1 වශයෙන් යොදා ගනී. එම නිසා විචල්‍ය තත්ත්ව යටතේ කල්පිත වායු නියමය පිළිපදී. ඉහත ආසන්න කිරීම් ඉංජිනේරු ශිල්පයේදී සුදුසුය. ආසන්න කිරීම් නිසා සත්‍ය සංයෝග අතර වෙනස යම් සැලකිය යුතු පරාසයක පවතියි. උදාහරණයක් ලෙස, පරිපූර්ණ වායුවේදී යොදා ගන්නා උපකල්පන මගින් මෙම විශ්මිත දහන කුටීරය තුළ සිදුවන දහනය පැහැදිලිව ඉදිරිපත් කිරීමට හා ගණනය සිදුකළ හැකිය.
වායුවක් විස්තර අනාවරණය කිරීමට ගණිතමය ආකෘතියක් යටතේ නිර්මාණය කරන ලද සමීකරණයකි. අද වන විට එකදු තනි සමීකරණයකින් සියලු තත්ත්ව යටතේ වායූන්ගේ ගති ලක්ෂණ නිවැරදිව දක්වා නොමැත. නමුත් යම් යම් තත්ත්ව හා උපකල්පන යටතේ එකඟවන සමීකරණ කිහිපයක් ඇත. වායු ආකෘති ‘තාත්වික වායු’ ‘කල්පිත’ හා ‘පරිපූර්ණ’ වශයෙන් පුළුල්ව සාකච්ඡාවට ලක් කෙරේ. ඉහත එක් එක් ආකෘතිවලට අදාළ උපකල්පනද අන්තර්ගත වේ. එය තාප ගතික පද්ධතියක අධ්‍යයනය පහසු කරයි.
තාපගතික විශ්ලේෂණයක් සිදුකිරීමේ දී ඝටන විත්ති ගුණ පිළිබඳ කතා කිරීම අත්‍යවශ්‍යය. වායු ප්‍රමාණය මත රඳා පවතින ගුණ විත්ති ගුණ ලෙසද වායු ප්‍රමාණය මත රඳා නොපවතින ගුණ ඝටන ගුණ ලෙස හැඳින්වේ. විශිෂ්ට පරිමාව ඝටනා ගුණයකට උදාහරණයක් වේ. මන්ද යත් විශිෂ්ට පරිමාව යනු පදාර්ථ ඒකක ස්කන්ධයක් මගින් අයත් කරගන්නා පරිමාව වන හෙයිනි. පරිම‍ාව හා විශිෂ්ට පරිමාව අතර වෙනස වන්නේ විශිෂ්ට පරිමාව ස්කන්ධයෙන් ස්වායත්ත වීමයි.
අඩංගු භාජනයේ බිත්තිමත අඩංගු වායුව මගින් ඇති කරන පීඩනය සරළ චාලක සිද්ධාන්ත මගින් පැහැදිලි කළ හැක. වායු අංශු ඒ මේ අත අහඹු චලිතයේ යෙදෙන අතර ඒවා භාජනයේ බිත්ති සමග මෙන්ම එකිනෙක සමග ද ගැටේ. මෙම අංශු සියල්ල ස්කන්ධය, ගම්‍යතාව හා ශක්තිය යන සංස්ථිතික විය යුතු භෞතික ලකෂණ පෙන්නුම් කරයි. (ආදී යන්ත්‍ර විද්‍යාවට අනුව ගම්‍යතාව යනු ස්කන්ධ හෝ අර්ධ ප්‍රවේගයේ වර්ගයේත් ගුණිතයෙන් ලැබෙන අගයයි).
චාලක වාදය වායුවල අණුක සංයුතිය හා චලිතය සලකමින් පීඩනය , උෂ්ණත්වය හෝ පරිමාව වැනි මහේක්ෂීය ගුණ විස්තර කිරීමට යත්න දරයි. මෙම වාදය කියා සිටින්නේ පීඩනය ඇති වන්නේ සර් අයිසැක් නිව්ටන් අනුමාන කළ පරිදි අණු අතර ස්ථිතික විකර්ෂණයෙන් නොව විවිධ ප්‍රවේගවලින් චලනය වන අණු එකිනෙක ගැටීම නිසා කියාය. මෙය අණුක චාලනවාදය ලෙස ද ගැටුම් පිළිබදවාදය ලෙස ද හදුන්වයි.
අංශු භාජනයේ බිත්තිවල ගැටීම නිසා ඇතිවන සියළු බලවල සියළු සංරචකවල එකතුව භාජන බිත්තියේ වර්ගඵලයෙන් බෙදූ විට පීඩනය ලැබේ. එමනිසා පීඩනය චලනයවන අංශුවල රේඛීය ගම්‍යතාවල සාමාන්‍ය ලෙස ද පැවසිය හැක. පොදු දුර්මනයක් වන්නේ වායු පීඩනය විස්තර කිරීමට අණු එකිනෙක හා ගැටීම අත්‍යවශ්‍ය වන බවයි. නමුත් මේ සඳහා ඒවායේ අහඹු ප්‍රවේගය ප්‍රමාණවත්ය.
උෂ්ණත්වය හා පීඩනය හමුවේදී ඉතා විශාල ලෙස ප්‍රසාරණයට හා සංකෝචනයට භාජනය වෙයි. එම නිසා වායු සම්පීඩය යයි හඳුන්වයි.
බොහෝ යෙදීම් සදහා ඉහත කරුණු පිළිබඳ වැඩි දුර අධ්‍යයනයක් අවශ්‍යවේ. උදාහරණයක් ලෙස තාත්වික වායු ක්‍රියාකාරිත්වය වැදගත්වන අංශයක් වන අභ්‍යවකාශ පටලයක් නැවත පෘථිවි ගත වීමේදී ඇතිවන අධික පීඩනය හා තාපය ගැන අධ්‍යයනය කිරීම අද දින වන විට සිදුවේ.
වායු යනු පදාර්ථයේ සම්භාව්‍ය අවස්ථා තුනෙන් එකකි. උච්ච උෂ්ණත්වයකදී වායුවක් අධික ලෙස අයනීකෘතවී ප්ලාස්මා අවස්ථාවට පත්විය හැකි අතර එය පදාර්ථයෙහි සම්භාව්‍ය අවස්ථාවක් සැටියට නොගැනෙයි.
අන්වීක්ෂීය පරිමාණයකදි මනිනු ලබන්නේ අණුක මට්ටමේ රාශීන්ය. අණුක හෝ අංශුමය චලිතය විස්තර කිරීම සදහා විවිධ සිද්ධාන්ත හා ගණිතමය ආදර්ශන බිහිවී ඇත. වායුන්ට අදාල ආදර්ශන කිහිපයක් පහත පෙළ ගස්වා ඇත.
පරිපූර්ණ වායුවේ අර්ථ දැක්වීම තව දුරටත් දෙආකාරයකට සරල කළ හැකි අතර සමහරක් ග්‍රන්ථ මෙය අතහැර හෝ සංයුක්ත කොට සරල කිරීම් ඉදිරිපත් කොට ඇත. පැහැදිලිව අවබෝධ කිරීමට මෙම සරල කිරීම් වෙන වෙනම ඉදිරිපත් කොට ඇත.
අර්ථ දැක්වීම අනුව අන්තර් අණුක ආකර්ෂණ බල නොසලකා හැර ඇත. කල්පිත වායූන් හිදී කරන ලද උපකල්පන සියල්ල ද මෙහිදී උපකල්පනය කරනු ඇත. ඊට අමතරව පහත උපකල්පනද අන්තර්ගත කර ඇත.
වායුව තාප ගතික සමතුලිතතාවේ සිටී · රසායනිකව ප්‍රතික්‍රියා නොකරයි. · අභ්‍යන්තර ශක්තිය, එන්තැල්පිය සහ විශිෂ්ට තාපය උෂ්ණත්වයේ පමණක් ශ්‍රිත වේ.
අන්තර් අණුක ආකර්ශන බල නොසලකා හැරීම නිසා පරිපූර්ණ වායුවක් පවතින අවස්ථාව චාලක වාදය හෝ ස්ථිත යාන්ත්‍රික විද්‍යාව මගින් පහසුවෙන් පැහැදිලි කළ හැකිය.
බ්‍රව්නීය චලිතය යනු තරලයක් තුළ ඇති අංශුවක අහඹු චලිතය විස්තර කිරීමට යොදා ගන්නා ගණිතමය අකෘතියකි. අංශු පිළිබදවාදය ලෙසද මෙය හදුන්වයි.
පසුව විද්‍යාලය වර්ෂ 1996 ජූලි 26 වැනිදා ජාතික පාසලක් ලෙස නම් කරනු ලැබීය. එදා සිට මේ දක්වා විද්‍යාලීය අභිමානවත් ගමන්මගෙහි කීර්තිමත් විද්වතුන් , කලාකරුවන් , ලේඛකයින් , වෛද්‍යවරුන්, විධායක නිළධාරීන් , ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයින් , දේශපාලඥයන් වැනි විශිෂ්ට පුද්ගලයන් රැසක් ගුරුකුල මෑණියන් තුලින් බිහි විය.
මුලින්ම ඉංග්‍රීසි පාසලක් ලෙස ගුරුකුලය ආරම්භ වූවත් පසුව ජාතික සංස්කෘතිය අනුව හා සිංහල භාෂාව පෝෂණය කිරීමයි විදුහලේ ඉලක්කය වූයේ. එදා මෙදා තුළ ගුරුකුලයෙන් ශිල්ප ලබා ජාතික හා ජාත්‍යන්තර තලයට නැගී බුද්ධිමතුන්, උගතුන් ,දේශපාලනඥයන්, කලාකරුවන් සිටින බව ආඩම්බරයෙන් පැවසිය හැක.
ගුරුකුලය වර්ෂ 1961 දී රජයේ පාසලක් බවට පත් වූ අතර 1954 අගෝස්තු 27 වන දින විද්‍යාලංකාර සභාවේ කළමණාකාරීත්වයෙන් පාසල නිදහස් කර රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ඇතිව ජේෂ්ඨ දිවීතීයික පාසලක් ලෙස ස්ථාපිත කරන ලදී.
ගුරුකුල විද්‍යාලය වර්ෂය 1948 දී පෑලියගොඩ විද්‍යාලංකාර පිරිවෙනෙන් ආරම්භ විය. ඒ ගිහි පැවිදි ශිෂ්‍ය ශිෂ්‍යාවන් දහතර දෙනෙකුගෙන් ආරම්භ කළ සුප්‍රකට අධ්‍යාපන පීඨයක් වශයෙනි.
විද්‍යාලය පිහිටුවීමේ ප්‍රධාන අරමුණ වූයේ " අධිරාජ්‍යවාදී ආකල්පවලට වහල් නොවී බෞද්ධ සාරධර්ම හා ආචාර ධර්ම ප්‍රවර්ධනය කරන විද්වත් පරපුරක් බිහි කිරීමයි "
පෑලියගොඩ විද්‍යාලංකාර පිරිවෙනින් වර්ෂ 1948 ගුරුකුල විද්‍යාලය ආරම්භ විය ඒ මහාචාර්ය යක්කඩුවේ ශ්‍රී පඤ්ඤාරාම හිමියන් ඊට පුරෝගාමි විය.
නිවාසාන්තර මලල ක්‍රීඩා උත්සවය සදහා සිසුන් මෙම නිවාස නියෝජන කරමින් ක්‍රීඩා සදහා ඉදිරිපත් වේ, සෑම වසරකම මුල් වාරයේදි පැවැත්වේ.
ඉංග්‍රීසී පාසලක් ලෙස ආරම්භ වූ ගුරුකුලය මූල අවධියේ සිටම දේශීය සංස්කෘතියට හා සිංහල සාහිත්‍යයට මූලිකත්වය ගෙන කරයුතු කලේය.
ඔහු වර්ජිනියා යූනියන් විශ්ව විද්‍යාලයට ඇතුළත්වී 1922 දී විද්‍යාවේදී උපාධියක් ලබා ගත්තේය. 1924 දී ආර්ථික විද්‍යාව පිළිබඳ ආචාර්ය උපාධියක් ලබා ගැනීම සඳහා පිට්ස්බර්ෆ් විශ්ව විද්‍යාලයට ඇතුළත් විය. "පිට්ස්බර්ෆ්හි නීග්‍රෝ කම්කරුවා" ඔහුගේ උපාධි නිබන්ධනය වූ අතර එය ජීවිත කාලය පුරාවටම ඔහුගේ විමර්ශනයට බදුන් වූ අප්‍රිකා-ඇමරිකානු කම්කරු බලකායේ ආරම්භය විය.
පුජාවන් ප්‍රමාණය අනුව වෙනස්වේ. පුජාවේ ප්‍රමාණය එය සඳහා ගතවන කාලය, පුජා ලබන දෙවියන් ගණන, එය සිදුකරන්නේ පෞද්ගලික හෝ පොදු කරුණක් හේතුවෙන්ද යන ලක්ෂණ මත රඳාපවතී. හින්දුන් දිනකට වරක් හෝ දෙවරක් පුජා පවත්වති. පුජාවන් පැවැත්විය යුත්තේ ස්නානයෙන් අනතුරුව වන අතර, යහපත් හැසිරිම් හා පුර්ණ අවධානය සඳහා ආහාර ගැනීමේදී සැලකිලිමත් විය යුතුය. දෛනික චාරිත්‍රයකට අමතරව විශේෂ අවස්ථාවලදී ද පුජා පවත්වති. මේ අතරට දුර්ගා පූජා, පොන්ගල් හා ලක්ෂ්මි පූජා ඇතුලත්ය.
පූජාවක් ආරම්භ වීමට පෙර සංකල්ප හෙවත් පොරොන්දුවක් වීමේ චාරිත්‍රයක් ඉටුකළ යුතුය. මෙම චාරිත්‍රයේදී බැතිමතා පුජාව සිදුවන වේලාව, ස්ථානය, අවස්ථාව, දෙවියන්ගේ නම, බැතිමතාගේ නම හා පුජාව සිදු කිරීමේ අරමුණ පවසනු ලැබේ. අවශ්‍ය අවසරය පුජකතුමාගෙන් ලැබුණු පසු පුජාව සිදුකළ හැක. පුජාව යනු දෛනික වතාවන් කිරීමක්ද විය හැක. ‍ගෘහමුලිකයා විසින් තෝරාගන්නා ලද දෙවියෙකුට හෝ දෙවඟනකට දිව්‍ය ලෝකයෙන් පැමිණ තමන් හා එක්වන ලෙස ආරාධනා කරයි.
දෛනිකව දේවාලයක හෝ නිවසක පවත්වන පුජා හා විශේෂ පුජා වෙනස්වේ. එය සඳහා විශාල සම්පත් ප්‍රමාණයක් හා මිනිසුන් විශාල ප්‍රමාණයක් අවශ්‍ය වේ. මේ සඳහා ප්‍රමාණය කෙසේ වුවද සියළුම පුජා එකම මුලධර්මයක් අනුගමනය කරයි. එනම් දෙවියන් ගෞරවනීය අමුත්තෙක් ලෙස සැලකීමය.
1734 දී, ඇෆාර් නායක කෙඩාෆු, ඉතියෝපියාවේ මුඩයිටෝ රාජවංශය පිහිටුවන ලද අතර, පසුව එය එරිත්‍රියාවේ දකුණු ඩෙන්කල් පහත්බිම් ද ඇතුළත් කිරීමට පැමිණියේය, එමඟින් දකුණු ඩෙන්කල් පහත් බිම් අවුස්සා සුල්තාන් රාජ්‍යයට ඇතුළත් කළේය. දහසයවන සියවස රතු මුහුදේ ප්‍රදේශයට ඇතුළු වීමට පටන් ගත් ඔටෝමන්වරුන්ගේ පැමිණීම ද සනිටුහන් කළේය., : - , 1769–1855. : . . 23–26.
සෙම්බල් හි කැණීම් මගින් විශාල අස්මාරා හි පුරාණ පූර්ව-අක්සුමයිට් ශිෂ්ටාචාරයක් පිළිබඳ සාක්ෂි සොයා ගන්නා ලදී. මෙම ඔනා නාගරික සංස්කෘතිය නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ පැරණිතම එඬේර හා කෘෂිකාර්මික ප්‍රජාවන් අතර වූ බව විශ්වාස කෙරේ. ක්‍රිපූ පළමු සහස්‍රයේ මැද භාගයේදී එරිත්‍රියානු සහ ඉතියෝපියානු කඳුකර ප්‍රදේශවල අනෙකුත් පූර්ව-ඇක්සුමයිට් ජනාවාසවලට සමකාලීනව, ක්‍රි.පූ. 800 සිට ක්‍රි.පූ. 400 දක්වා කාලය තුළ මෙම ස්ථානයේ ඇති කෞතුක වස්තු කාල නිර්ණය කර ඇත.
එරිත්‍රියාව , නිල වශයෙන් එරිත්‍රියා ජනපදය, නැගෙනහිර අප්‍රිකානු කලාපයේ පිහිටි රටකි, එහි අගනුවර සහ විශාලතම නගරය අස්මාරා වේ. එය දකුණින් ඉතියෝපියාව, බටහිරින් සුඩානය සහ ගිනිකොන දෙසින් ජිබුටි මායිම් වේ. එරිත්‍රියාවේ ඊසානදිග සහ නැගෙනහිර ප්‍රදේශ රතු මුහුද දිගේ පුළුල් වෙරළ තීරයක් ඇත. ජාතියේ මුළු භූමි ප්‍රමාණය දළ වශයෙන් 117,600 2 වන අතර, ඩහ්ලක් දූපත් සමූහය සහ හනිෂ් දූපත් කිහිපයක් ඇතුළත් වේ.
බොහෝ පදිංචිකරුවන් ඉතියෝපියානු සෙමිටික් භාෂාවෙන් හෝ කුෂිටික් ශාඛාවලින් එක්කෝ ඇෆ්‍රොඒසියාටික් පවුලෙන් භාෂා කතා කරයි. මෙම ප්‍රජාවන් අතර, ටිග්‍රිනියාස් ජනගහනයෙන් 55% ක් පමණ වන අතර, ටිග්‍රේ ජනතාව ජනගහනයෙන් 30% ක් පමණ වේ. මීට අමතරව, නිලෝ-සහරන් භාෂාව කතා කරන නිලෝටික් ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් කිහිපයක් ඇත. රටේ බොහෝ මිනිසුන් ක්‍රිස්තියානි හෝ ඉස්ලාම් ආගමට අනුගත වන අතර කුඩා සුළුතරයක් සාම්ප්‍රදායික ඇදහිලිවලට අනුගත වෙති.
1517 වන විට ඔටෝමන්වරු මෙඩ්රි බහ්රි යටත් කර ගැනීමට සමත් වූහ. ඔවුන් මීළඟ දශක දෙක තුළ ඊසානදිග වර්තමාන එරිත්‍රියාව මුළුමනින් අල්ලා ගත් අතර, එය මැසාවා සිට සුඩානයේ ස්වකින් දක්වා විහිදේ. මෙම ප්‍රදේශය ඔටෝමාන් ආණ්ඩුකාර ප්‍රදේශයක් බවට පත් වූ අතර එය හබේෂ් අයිලට් ලෙස හැඳින්වේ. මසාවා නව පළාතේ පළමු අගනුවර ලෙස සේවය කළේය. නගරය ද්විතීයික ආර්ථික වැදගත්කමක් ඇති වූ විට, පරිපාලන අගනුවර රතු මුහුද හරහා ජෙඩා වෙත ගෙන යන ලදී.
එරිත්‍රියාව යන නම සෑදී ඇත්තේ රතු මුහුද සඳහා වූ පුරාණ ග්‍රීක නාමයෙනි . ඉතාලි එරිත්‍රියාව පිහිටුවීමත් සමඟ එය ප්‍රථම වරට විධිමත් ලෙස 1890 දී සම්මත කරන ලදී. මෙම නම පසුව බ්‍රිතාන්‍ය සහ ඉතියෝපියානු ආක්‍රමණය අතරතුර පැවති අතර, 1993 නිදහස් ජනමත විචාරණය සහ 1997 ව්‍යවස්ථාව මගින් නැවත තහවුරු කරන ලදී.
ඩී'ම්ට් යනු වර්තමාන එරිත්‍රියාව සහ උතුරු ඉතියෝපියාවේ ක්‍රිස්තු පූර්ව දහවන සිට පස්වන සියවස දක්වා පැවති රාජධානියකි. යේහා හි දැවැන්ත විහාර සංකීර්ණයක් තිබීම නිසා, මෙම ප්‍රදේශය බොහෝ විට රාජධානියේ අගනුවර විය. කොහායිටෝ, බොහෝ විට එරිත්‍රියානු මුහුදේ පෙරිප්ලස් හි කොලෝ නගරය ලෙස හඳුනාගෙන ඇත, මෙන්ම මාතර ද දකුණු එරිත්‍රියාවේ වැදගත් පුරාණ ඩිම්ට් රාජධානියේ නගර විය.
එරිත්‍රියාවේ සමකාලීන වෙරළ තීරය පෘතුගීසීන්ට කුඩා යටත් විජිතයක් තිබූ ටයිග්‍රේ ප්‍රදේශයට සම්බන්ධය සහතික කළ අතර එම නිසා පෘතුගීසීන්ගේ මිත්‍ර රටවල් වන ඉතියෝපියානු අභ්‍යන්තරයට සම්බන්ධ විය. 1543 දී වේනා දාගා හි අවසන් සටනේදී ආඩාල් සුල්තාන් පරාජය කරන ලද හමුදා මෙහෙයුමේදී ක්‍රිස්ටෝවෝ ද ගාමා විසින් 1541 භට පිරිස් ගොඩබෑමේ වේදිකාවද මස්සාවා විය.
ක්‍රිස්තු වර්ෂ හත්වන සියවසේදී, මක්කාවේ මුල් මුස්ලිම්වරු, අවම වශයෙන් ඉස්ලාමීය අනාගතවක්තෘ මුහම්මද් තුමාගේ සහචරයින්, රාජ්‍යයට ගමන් කිරීම මගින් කුරේෂි හිංසාවෙන් රැකවරණය පැතූ අතර, එය ඉස්ලාමීය ඉතිහාසයේ පළමු හිජ්රා ලෙස හැඳින්වෙන ගමනකි. ඔවුන් ප්‍රථම අප්‍රිකානු මුස්ලිම් පල්ලිය, එනම් මස්සාවාහි සහචරයන්ගේ පල්ලිය ඉදිකළ බව වාර්තා වේ.
වර්තමාන එරිත්‍රියා ජාතික රාජ්‍යයේ මායිම් අප්‍රිකාව සඳහා වූ පොරබැදීමේදී පිහිටුවන ලදී. 1869 හෝ 1870 දී, පාලක ප්‍රාදේශීය ප්‍රධානියා අසාබ් බොක්ක අවට ඉඩම් රුබටිනෝ නැව් සමාගමට විකුණා ඇත. මෙම ප්‍රදේශය මෑතකදී නිම කරන ලද සූවස් ඇළ මගින් හඳුන්වා දුන් නැව් මාර්ග ඔස්සේ ගල් අඟුරු මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස සේවය කළේය.
රාජ්‍යය වාරිමාර්ග යෝජනා ක්‍රම දියුණු කළේය, නගුල් භාවිතා කළේය, මෙනේරි වගා කළේය, යකඩ ආයුධ සහ ආයුධ සාදන ලදී. ක්‍රි.පූ. පස්වන සියවසේ ඩී'ම්ට් වැටීමෙන් පසු, සානුව කුඩා අනුප්‍රාප්තික රාජධානි විසින් ආධිපත්‍යයට පත් විය. මෙය පළමු ශතවර්ෂයේදී මෙම ප්‍රදේශය නැවත එක් කිරීමට සමත් වූ අක්සුම් රාජධානියේ නැගී එන තෙක් පැවතුනි.
මධ්‍යකාලීන ලිබර් ඇක්සුමේ අනුව, අක්සුම්ගේ පළමු අගනුවර වන මැසබර්, කුෂ්ගේ පුත් ඉටියෝපිස් විසින් ගොඩනඟන ලදී. අගනුවර පසුව උතුරු ඉතියෝපියාවේ ඇක්සම් වෙත ගෙන යන ලදී. රාජධානිය "ඉතියෝපියාව" යන නම හතරවන සියවසේ මුල් කාලයේ භාවිතා කර ඇත., . : , .
ඇක්සුමිට්වරු ප්‍රාග් ක්‍රිස්තියානි යුගයේ ආගමික අරමුණක් ඉටු කළ විශාල ශිලා ස්තම්භ ගණනාවක් ඉදි කළහ. මෙම කළුගල් කුළුණු වලින් එකක් වන අක්සුම් හි ඔබලිස්ක් යනු ලෝකයේ විශාලතම එවැනි ව්‍යුහය වන අතර එය අඩි 90 වේ. යටතේ , අක්සුම් පසුව ක්‍රිස්තියානි ධර්මය පිළිගත්තේය.