polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
එය කේප් වර්ඩ් සහ පෘතුගීසි ගිනියාවේ ආර්ථික, සමාජීය සහ දේශපාලනික තත්ත්වයන් වැඩිදියුණු කිරීම ඉල්ලා සිටි අතර ජාතීන් දෙකේ නිදහස් ව්‍යාපාරයේ පදනම විය. 1960 දී එහි මූලස්ථානය ගිනියාවේ කොනක්‍රි වෙත ගෙන යමින්, 1961 දී පෘතුගාලයට එරෙහිව සන්නද්ධ කැරැල්ලක් දියත් කළේය. කඩාකප්පල්කාරී ක්‍රියාවන් අවසානයේ පෘතුගීසි ගිනියාවේ යුද්ධයක් දක්වා වර්ධනය වූ අතර එය පෘතුගීසි සහ අප්‍රිකානු භටයින් 35,000කට එරෙහිව සෝවියට් කඳවුරේ සහය ලබන සොල්දාදුවන් 10,000ක් ප්‍රහාර එල්ල කළේය.
වසර ගණනාවක් පුරා, කේප් වර්ඩ් එහි සාපේක්ෂ ඉහළ ඒක පුද්ගල ආදායම, දේශපාලන සහ සමාජ ස්ථාවරත්වය සහ සිවිල් නිදහස හේතුවෙන් සංක්‍රමණිකයන්ගේ ශුද්ධ ලබන්නෙකු බවට පත් වී ඇත. ආසන්න බටහිර අප්‍රිකානු රටවල් බොහෝ සංක්‍රමණ සඳහා දායක වේ. 21 වන ශතවර්ෂයේදී යුරෝපීයයන් සහ ලතින් ඇමරිකානුවන් දහස් ගණනක් රට තුළ පදිංචි වී ඇත, බොහෝ දුරට වෘත්තිකයන්, ව්‍යවසායකයින් සහ විශ්‍රාමිකයන්. රටවල් 90කට අධික සංඛ්‍යාවකින් පැමිණි විදේශිකයන් 22,000කට අධික ප්‍රමාණයක් ස්වභාවිකකරණය වී ඇත.
දූපත් තුළ භාෂාවේ ස්වරූප අතර ඇති වෙනස්කම් භාෂාවේ ප්‍රමිතිකරණයට විශාල බාධාවක් වී ඇත. සමහර අය ප්‍රමිතීන් දෙකක් සංවර්ධනය කිරීම වෙනුවෙන් පෙනී සිටිති: උතුරු ප්‍රමිතියක්, සාඕ විසෙන්ටේ ක්‍රියෝල් කේන්ද්‍ර කර ගත් අතර, දකුණු ප්‍රමිතිය, සන්තියාගෝ ක්‍රියෝල් කේන්ද්‍ර කර ගෙන ඇත. මැනුවෙල් වේගා, . ., භාෂා විද්‍යාඥයෙක් සහ කේප් වර්ඩ් හි සංස්කෘතික අමාත්‍යවරයා, ක්‍රියෝලු හි නිලකරණය සහ ප්‍රමිතිකරණයේ ප්‍රමුඛ යෝජකයා වේ.
කලාපයේ විශාලතම ක්‍රියාකාරී ගිනි කන්ද වන පිකෝ ඩෝ ෆෝගෝ 2014 දී පුපුරා ගියේය. එහි කිලෝමීටර අටක විෂ්කම්භයක කැල්ඩෙරා ඇත, එහි දාරය මීටර 1,600 ක උන්නතාංශයක සහ අභ්‍යන්තර කේතුවක් ඇත. එය මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර 2,829 දක්වා ඉහළ යයි. මැග්මා කුටිය තුළ සිට සිලින්ඩරාකාර තීරුවක් දිගේ කිලෝ මීටර 8 ක ගැඹුරකින් මැග්මා කුටියේ අර්ධ වශයෙන් ඉවත් කිරීම හේතුවෙන් කැල්ඩෙරා ගිලාබැසීමේ ප්‍රතිඵලයක් විය.
ප්‍රධාන වරායන් වන්නේ මින්ඩෙලෝ සහ ප්‍රියා වේ, නමුත් අනෙකුත් සියලුම දූපත් වල කුඩා වරාය පහසුකම් ඇත. සල් හි ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළට අමතරව, ජනාවාස වූ සියලුම දූපත් වල ගුවන් තොටුපළ ඉදිකර ඇත. බ්‍රාවා සහ සැන්ටෝ ඇන්ටෝ හි ගුවන් තොටුපළ හැර අනෙකුත් සියලුම ගුවන් තොටුපල නියමිත ගුවන් සේවා භුක්ති විඳිති. මෙම දූපත් සමූහයට කිලෝමීටර් 3,050 මාර්ග ඇති අතර, එයින් කිලෝමීටර් 1,010 ප්‍රමාණයක් ගල් කැට භාවිත කර ඇත.
1972 වන විට, පෘතුගීසි භටයන් සිටියද පෘතුගීසි ගිනියාවේ බොහෝ ප්‍රදේශ පාලනය කළ නමුත් සංවිධානය කේප් වර්ඩ් හි පෘතුගීසි පාලනය කඩාකප්පල් කිරීමට උත්සාහ කළේ නැත. පෘතුගීසි ගිනියාව 1973 දී නිදහස ප්‍රකාශ කළ අතර 1974 දී ජූර් නිදහස ලබා දෙන ලදී. 1973 දී ඝාතනය කරන ලද අමිල්කාර් කබ්රාල් විසින් මුලින් මෙහෙයවන ලද අංකුර නිදහස් ව්‍යාපාරයක් - ඔහුගේ අර්ධ සොහොයුරා වන ලුයිස් කබ්රාල් වෙත ගොස් 1975 දී දූපත් සමූහය සඳහා නිදහස ලබා ගත්තේය.
බහුත්වවාදී ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සඳහා වැඩෙන පීඩනයට ප්‍රතිචාර දක්වමින්, විසින් 1990 පෙබරවාරි මාසයේදී හදිසි සම්මේලනයක් කැඳවා ඒක-පක්ෂ පාලනයක් අවසන් කිරීම සඳහා යෝජිත ව්‍යවස්ථාමය වෙනස්කම් සාකච්ඡා කළේය. 1990 අප්‍රේල් මාසයේදී ප්‍රායා හි ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සඳහා වූ ව්‍යාපාරය පිහිටුවීමට විරුද්ධ කණ්ඩායම් එකතු විය. ඔවුන් එක්ව 1990 දෙසැම්බර් මාසයේ පැවැත්වීමට නියමිත ජනාධිපතිවරණයට තරග කිරීමේ අයිතිය වෙනුවෙන් උද්ඝෝෂණ කළහ.
ඒක-පක්ෂ රාජ්‍යය 1990 සැප්තැම්බර් 28 දින අහෝසි කරන ලද අතර පළමු බහු-පක්ෂ මැතිවරණය 1991 ජනවාරි මාසයේදී පැවැත්විණි. එම්පීඩී ජාතික සභාවේ බහුතර ආසන සංඛ්‍යාවක් දිනා ගත් අතර එම්පීඩී ජනාධිපති අපේක්ෂක ඇන්ටෝනියෝ මැස්කරන්හාස් මොන්ටේරෝ අපේක්ෂකයා පරාජය කළේය. ඡන්දවලින් 73.5% කි. 1995 දෙසැම්බරයේ පැවති ව්‍යවස්ථාදායක මැතිවරන ජාතික සභාවේ එම්පීඩී බහුතරය වැඩි කළේය. ජාතික සභාවේ ආසන 72 න් 50 ක් පක්ෂය දිනා ගත්තේය.
කේප් වර්ඩින් ක්‍රියෝල් කේප් වර්ඩේ පුරා වාචිකව භාවිතා වන අතර එය ප්‍රායෝගිකව සියලුම කේප් වර්ඩියන්වරුන්ගේ මව් භාෂාව වේ. ජාතික ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව එය පෘතුගීසි භාෂාවට සමාන කිරීමට පියවර ගන්නා ලෙස ඉල්ලා සිටී. ක්‍රියෝල්හි, විශේෂයෙන්ම සන්තියාගෝ ක්‍රියෝල් සහ සාඕ විසෙන්ටේ ක්‍රියෝල්හි සැලකිය යුතු සාහිත්‍ය ප්‍රමාණයක් ඇත. ක්‍රියෝලු ජාතිය පෘතුගාලයෙන් නිදහස ලැබූ දා සිට කීර්තියක් අත්කර ගනිමින් සිටී.
1980 නොවැම්බරයේ ගිනියා-බිසාවු හි කුමන්ත්‍රණයෙන් පසුව, කේප් වර්ඩ් සහ ගිනියා-බිසාවු අතර සබඳතා පළුදු විය. කේප් වර්ඩේ ගිනියා-බිසාවු සමඟ එකමුතුකම සඳහා වූ බලාපොරොත්තුව අතහැර දමා කේප් වර්ඩ්හි ස්වාධීනත්වය සඳහා අප්‍රිකානු පක්ෂය පිහිටුවීය. එතැන් සිට ගැටළු නිරාකරණය වී ඇති අතර රටවල් අතර සබඳතා යහපත් ය. සහ එහි පූර්වගාමියා ඒක-පක්ෂ පද්ධතියක් ස්ථාපිත කර 1990 දක්වා නිදහසේ සිට කේප් වර්ඩ් පාලනය කළේය.
කේප් වර්ඩියන් වැසියන් රට තුළම ජීවත් වන ප්‍රමාණයට වඩා දෙගුණයක් පමණ විදේශයන්හි ජීවත් වෙති. දූපත් වලට සංක්‍රමණයේ දිගු ඉතිහාසයක් ඇති අතර කේප් වර්ඩියන්වරු මැකාවු සිට හයිටි දක්වා සහ ආර්ජන්ටිනාවේ සිට ස්වීඩනය දක්වා ලොව පුරා බෙහෙවින් විසිරී සිටිති. ඩයස්පෝරාව නිල සංඛ්‍යාලේඛනවලට වඩා විශාල විය හැකිය, මන්ද 1975 නිදහස ලබන තෙක් කේප් වර්ඩින් සංක්‍රමණිකයන්ට පෘතුගීසි විදේශ ගමන් බලපත්‍ර තිබුණි.
16 වන සියවසේදී, මෙම දූපත් සමූහය අත්ලාන්තික් සාගරයේ වහල් වෙළඳාමෙන් සමෘද්ධිමත් විය. මුහුදු කොල්ලකරුවන් විටින් විට පෘතුගීසි ජනාවාසවලට පහර දුන්හ. ඉංග්‍රීසි ජාතිකයෙකු වූ ෆ්‍රැන්සිස් ඩ්‍රේක් 1585 දී රිබෙයිරා ග්‍රෑන්ඩ් අගනුවර අයිබීරියානු සංගමයේ කොටසක් වූ විට එය දෙවරක් නෙරපා හරින ලදී. 1712 දී ප්‍රංශ ප්‍රහාරයකින් පසු, 1770 දී අගනුවර බවට පත් වූ ප්‍රායා අසල නගරයට සාපේක්ෂව නගරය වැදගත්කම අඩු විය.
භූ විද්‍යාත්මකව, වර්ග කිලෝමීටර් 4,033 ට වඩා තරමක් වැඩි ඒකාබද්ධ ප්‍රදේශයක් ආවරණය වන දූපත්, ප්‍රධාන වශයෙන් ගිනිකඳු ව්‍යුහයන් සහ පයිරොක්ලැස්ටික් සුන්බුන් සහිත ගිනිකඳු පාෂාණවලින් සමන්විත වේ. ගිනිකඳු සහ ප්ලූටෝනික් පාෂාණ පැහැදිලිවම මූලික වේ; මෙම දූපත් සමූහය සෝඩා-ක්ෂාරීය පෙට්‍රොග්‍රැෆික් පළාතක් වන අතර අනෙකුත් මැකරෝනියානු දූපත් වල දක්නට ලැබෙන ඛනිජමය අනුප්‍රාප්තියට සමාන වේ.
ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සඳහා වූ ව්‍යාපාරය 2016 පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙන් වසර 15කට පසු ප්‍රථම වරට කේප් වර්ඩ්හි ස්වාධීනත්වය සඳහා වූ පාලක අප්‍රිකානු පක්ෂය නෙරපා හරින ලද අතර එම අවස්ථාවේදී එහි නායක උලිසස් කොරියා ඊ සිල්වා අගමැති විය. ජෝර්ජ් කාලෝස් අල්මේදා ෆොන්සේකා 2011 අගෝස්තු මාසයේදී ජනාධිපති ලෙස තේරී පත් වූ අතර 2016 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී නැවත තේරී පත් විය. ඔහුට හි ද සහාය ලැබේ.
අග්‍රාමාත්‍යවරයා රජයේ ප්‍රධානියා වන අතර අනෙකුත් අමාත්‍යවරුන් සහ රාජ්‍ය ලේකම්වරුන් යෝජනා කරයි. අගමැති ජාතික සභාව විසින් නම් කරනු ලබන අතර ජනාධිපතිවරයා විසින් පත් කරනු ලැබේ. ජාතික සභාවේ සාමාජිකයින් වසර පහක ධුර කාලයක් සඳහා මහජන ඡන්දයෙන් තේරී පත් වේ. 2016 දී, පක්ෂ තුනක් ජාතික සභාව තුළ ආසන හිමිකර ගත්තේය – , , සහ කේප් වර්ඩින් ස්වාධීන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සංගමය .
ස්වභාවික සම්පත් ස්වල්පයක් සහ පෘතුගීසීන්ගෙන් ප්‍රමාණවත් තිරසාර ආයෝජනයක් නොතිබීමත් සමඟ, පළාත් පාලන ආයතනවලට වැඩි ස්වයං පාලනයක් ලබා දීම ප්‍රතික්ෂේප කළ යටත් විජිත ස්වාමිවරුන් කෙරෙහි පුරවැසියන් වඩ වඩාත් අතෘප්තිමත් විය. 1951 දී පෘතුගාලය, වර්ධනය වන ජාතිකවාදය මොට කිරීමේ උත්සාහයක් ලෙස කේප් වර්ඩ් හි තත්ත්වය යටත් විජිතයක සිට එතෙර පළාතක් දක්වා වෙනස් කළේය.
කේප් වර්ඩියන්වරුන්ගෙන් බහුතරයක් ජීවත් වන්නේ එක්සත් ජනපදයේ සහ බටහිර යුරෝපයේ වන අතර, හිටපු අය විශාලතම විදේශීය ජනගහනය 500,000 ට සත්කාරකත්වය දරයි. එක්සත් ජනපදයේ බොහෝ කේප් වර්ඩියන් නව එංගලන්තයේ, විශේෂයෙන් ප්‍රොවිඩන්ස්, නිව් බෙඩ්ෆෝර්ඩ් සහ බොස්ටන් නගරවල සංකේන්ද්‍රණය වී ඇත; බ්‍රොක්ටන්, ඕනෑම ඇමරිකානු නගරයක විශාලතම ප්‍රජාව ඇත.
1462 දී පෘතුගීසි පදිංචිකරුවන් සන්තියාගෝ වෙත පැමිණ රිබෙයිරා ග්‍රෑන්ඩ් නමින් ජනාවාසයක් ආරම්භ කළහ. අද එය ලෙස හැඳින්වේ, එය වෙනත් කේප් වර්ඩින් දූපතක එකම නමකින් යුත් නගරයකින් වෙන්කර හඳුනා ගනී. මුල් රිබෙයිරා ග්‍රෑන්ඩ් නිවර්තන කලාපයේ පළමු ස්ථිර යුරෝපීය ජනාවාස විය.
කේප් වර්ඩ් හි සැලකිය යුතු ආර්ථික වර්ධනයක් සහ ස්වභාවික සම්පත් හිඟයක් තිබියදීත් ජීවන තත්වයන් වැඩිදියුණු කිරීම ජාත්‍යන්තර පිළිගැනීමට ලක්ව ඇති අතර අනෙකුත් රටවල් සහ ජාත්‍යන්තර සංවිධාන බොහෝ විට සංවර්ධන ආධාර සපයයි. 2007 සිට, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය එය අඩු සංවර්ධිත රටක් ලෙස නොව සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටක් ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇත.
ස්වභාවික සම්පත් නොමැතිකම තිබියදීත් එහි ස්ථාවරත්වය සහ සංවර්ධන වර්ධනය සඳහා කේප් වර්ඩ් බොහෝ විට අප්‍රිකානු ජාතීන් අතර ආදර්ශයක් ලෙස පැසසුමට ලක් වේ. 2013 දී එවකට එක්සත් ජනපද ජනාධිපති බරක් ඔබාමා පැවසුවේ කේප් වර්ඩ් යනු "සැබෑ සාර්ථක කතාවක්" බවයි. අනෙකුත් ලගා කර ගැනීම් පහත පරිදි හඳුනාගෙන ඇත:
කේප් වර්ඩ් දූපත් සමූහය පිහිටා ඇත්තේ අත්ලාන්තික් සාගරයේ, අප්‍රිකානු මහාද්වීපයේ බටහිර වෙරළට ඔබ්බෙන්, සෙනගල්, ගැම්බියාව සහ මොරිටේනියාව අසල මෙන්ම මැකරෝනීසියා පරිසර කලාපයේ කොටසකට ආසන්නව කිලෝ මීටර 570 පමණ දුරින් ය. එය පිහිටා ඇත්තේ අක්ෂාංශ 14 සහ 18 අතර දේශාංශ 22 සහ 26 අතර ය.
සල්, බෝවා විස්ටා සහ මායෝ සමතලා භූ දර්ශනයක් සහ ශුෂ්ක දේශගුණයක් ඇති අතර අනෙකුත් දූපත් සාමාන්‍යයෙන් පාෂාණ සහිත වන අතර වැඩි වෘක්ෂලතාදියකින් යුක්ත වේ. කඳුකර නොවන තැන්වල වර්ෂාපතනය කලාතුරකින් ඇති වන නිසා, භූ දර්ශනය කෙතරම් ශුෂ්ක වී ඇත්ද යත්, එයින් සියයට දෙකකටත් වඩා අඩු ප්‍රමාණයක් වගා කළ හැකිය.
කේප් වර්ඩ් හි ජනගහනය අප්‍රිකාවේ සෞඛ්‍ය සම්පන්නම ජනතාව අතර වේ. නිදහසේ සිට එය එහි සෞඛ්‍ය දර්ශක විශාල ලෙස වැඩිදියුණු කර ඇත. 2007 දී "මධ්‍යම සංවර්ධන" රටවල් සමූහයට උසස් වීය , 2020 වන විට එය මානව වර්ගීකරණයේ අප්‍රිකාවේ 11 වැනි හොඳම ශ්‍රේණිගත රට විය.
රට නම් කර ඇත්තේ සෙනගාලියානු වෙරළ තීරයේ ඇති කැප්-වර්ට් අර්ධද්වීපය අනුව ය. කැප්-වර්ට් යන නම පැමිණෙන්නේ පෘතුගීසි භාෂාව වන වෙතින් වන අතර, එම නම පෘතුගීසි ගවේෂකයන් 1444 දී දූපත් හරහා පැමිණීමට වසර කිහිපයකට පෙර කේප් හට ලබා දුන්නේය.
2021 සංගණනයට අනුව වඩාත්ම ජනාකීර්ණ දූපත් වූයේ ප්‍රියා අගනුවර පිහිටා ඇති සන්තියාගෝ , සාඕ විසෙන්ටේ , සැන්ටෝ ඇන්ටෝ , ෆෝගෝ සහ සල් ය. විශාලතම නගර වන්නේ ප්‍රියා , මින්ඩෙලෝ , එස්පාර්ගෝස් සහ අසෝමදා .
අධිකරණ පද්ධතිය සමන්විත වන්නේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය - එහි සාමාජිකයන් පත් කරනු ලබන්නේ ජනාධිපතිවරයා, ජාතික සභාව සහ අධිකරණ මණ්ඩලය - සහ ප්‍රාදේශීය අධිකරණ විසිනි. වෙනම උසාවි සිවිල්, ව්‍යවස්ථාපිත සහ අපරාධ නඩු විභාග කරයි. අභියාචනා ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයට.
මෙම දූපත් පිහිටා ඇත්තේ කේප් වර්ඩ් රයිස් ලෙස හැඳින්වෙන නානමිතික දිය පහරක් මත ය. වර්ග කිලෝමීටර් 1200 ක අර්ධ වෘත්තාකාර කලාපයක 2.2 ඉහළ යන ලෝක සාගරවල ඇති විශාලතම ප්‍රරෝහණයන්ගෙන් එකකි, භූගෝලයේ නැගීම හා සම්බන්ධ වේ.
කේප් වර්ඩ් යනු ස්ථාවර අර්ධ-ජනාධිපති නියෝජිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයකි. 2020 දී එය අප්‍රිකාවේ වඩාත්ම ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජාතිය වූ අතර, - ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී දර්ශකවල මැතිවරණ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ලකුණු අනුව, 2023 ලෝකයේ 45 වැනි ස්ථානයට පත් විය.
කේප් වර්ඩ් යනු පෘතුගීසි භාෂා රටවල ප්‍රජාවේ ආරම්භක සාමාජික රාජ්‍යයකි, එය ලුසොෆෝන් පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලය ලෙසද හැඳින්වේ, එය පෘතුගීසි නිල භාෂාවක් වන මහාද්වීප හතරක් පුරා ලුසොෆෝන් ජාතීන්ගේ ජාත්‍යන්තර සංවිධානයක් සහ දේශපාලන සංගමයකි.
සන්තියාගෝ වැනි සමහර දූපත් වල, අභ්‍යන්තරයේ සහ නැගෙනහිර වෙරළේ තෙත් දේශගුණය දකුණු/නිරිතදිග වෙරළ තීරයේ වියළි කාලගුණයට වඩා වෙනස් වේ. ගිනිකොනදිග වෙරළ තීරයේ පිහිටි ප්‍රියා දිවයිනේ විශාලතම නගරය වන අතර රටේ විශාලතම නගරය සහ අගනුවර වේ.
සල් සහ මායෝහි පුළුල් ලුණු තට්ටු දක්නට ලැබේ. සන්තියාගෝ, සැන්ටෝ ඇන්ටෝ සහ සාඕ නිකොලෝ හි ශුෂ්ක බෑවුම් උක් වගාවන් හෝ උස් කඳු පාමුල පැතිරී ඇති කෙසෙල් වගාවන් ඇත. විනාශකාරී සුන්බුන් නාය යෑම් හේතුවෙන් සාගර ගල්පර නිර්මාණය වී ඇත.
2021 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී, විපක්ෂ අපේක්ෂක සහ හිටපු අගමැති, හි ජෝස් මරියා නෙවෙස්, කේප් වර්ඩ් හි ජනාධිපතිවරනය ජයග්‍රහණය කළේය. 2021 නොවැම්බර් 9 වන දින කේප් වර්ඩ් හි නව ජනාධිපති ලෙස ජෝස් මරියා නෙවෙස් දිවුරුම් දෙන ලදී.
කේප් වර්ඩ්ගේ නිල භාෂාව පෘතුගීසි වේ. එය ඉගැන්වීමේ සහ රජයේ භාෂාවයි. එය පුවත්පත්, රූපවාහිනිය සහ ගුවන් විදුලියේ ද භාවිතා වේ. පිළිගත් ජාතික භාෂාව වන්නේ ජනගහනයෙන් අතිමහත් බහුතරයක් කතා කරන කේප් වර්ඩින් ක්‍රියෝල් ය.
ආධාර ප්‍රවාහයන් පවත්වා ගැනීම, සංචාරක ව්‍යාපාරය දිරිගැන්වීම, ප්‍රේෂණ, අසල්වැසි අප්‍රිකානු රටවලට ශ්‍රම බාහිරින් ලබා දීම සහ රජයේ සංවර්ධන වැඩසටහනේ ප්‍රවේගය මත රටේ අනාගත ආර්ථික අපේක්ෂාවන් දැඩි ලෙස රඳා පවතී.
1956 දී අමිල්කාර් කබ්රාල් සහ සෙසු කේප් වර්ඩියන් සහ ගිනියානුවන් පිරිසක් ගිනියාවේ සහ කේප් වර්ඩ් නිදහස සඳහා වූ රහසිගත අප්‍රිකානු පක්ෂය සංවිධානය කළහ.
රට වර්ග කිලෝ මීටර 4033 ක භූමි ප්‍රමාණයකින් සමන්විත වන දූපත් දහයකින් සහ දූපත් අටකින් සමන්විත අශ්වාරෝහක හැඩැති පොකුරකි.
කේප් වර්ඩ්හි හමුදාව ජාතික ආරක්ෂක බළකාය සහ වෙරළාරක්ෂක බලකායෙන් සමන්විත වේ; 2005 දී රටේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 0.7%ක් හමුදාව වෙනුවෙන් වියදම් කර ඇත.
ප්‍රමාණයෙන් සහ ජනගහනයෙන් විශාලතම දූපත වන්නේ, දූපත් සමූහයේ ප්‍රධාන නාගරික එකතුව වන ජාතියේ අගනුවර වන ප්‍රියා හි සත්කාරකත්වය දරන සන්තියාගෝ ය.
කේප් වර්ඩින් ඩයස්පෝරා අත්දැකීම බොහෝ කලාත්මක හා සංස්කෘතික ප්‍රකාශනවලින් පිළිබිඹු වේ, වඩාත් ප්‍රසිද්ධ වන්නේ සිසේරියා එවෝරාගේ සොඩේඩ් ගීතයයි.
කේප් වර්ඩ් දූපත් තුනක්, සල්, බෝවා විස්ටා සහ මායෝ තරමක් පැතලි, වැලි සහ වියළි ය; අනෙක් ඒවා සාමාන්‍යයෙන් වැඩි වෘක්ෂලතා සහිත පාෂාණ වේ.
කේප් වර්ඩ්ගේ නිල භාෂාව පෘතුගීසි වේ. එය ඉගැන්වීමේ සහ රජයේ භාෂාවයි. එය පුවත්පත්, රූපවාහිනිය සහ ගුවන් විදුලියේ ද භාවිතා වේ.
බාර්ලවෙන්ටෝ දූපත් : සැන්ටෝ ඇන්ටෝ, සාඕ විසෙන්ටේ, සැන්ටා ලුසියා, සාඕ නිකොලෝ, සල්, බෝවා විස්ටා; සහ
කෝශු පාලන කාලයේදී බෙයියු පන්සල හන්ග් පර්වතයට පුදපූජා පැවැත්වීමට බාවිතකරන ප්‍රදාන ස්ථානය විය, ටාඕවාදයට අනුව හන්ග් පර්වතය චීනයේ පුජනිය පර්වත අතරින් එකක්වෙ.මෙම කාලයේදී හන්ග් පර්වතය ලිඕ රාජවංශයෙ පාලනයට යටත්විය . දේශපාලන ස්ථාවර බාවය පවත්වාගෙනයාමට සහ ටාඕවාදීන්ගේ සහයෝගය ලබාගැනීමට ශෝන්ග් රජවරුන් බෙයියු පන්සල අනුග්‍රහය දක්වා ඇත.ශෝන්ග්වරුන් පර්වතය පාලනය නොකලද ඔවුන්ගේ පුජාවන් සතුරු බලප්‍රදේශ හරහා පර්වතයට ලගාවනබව අදහනලදී .
බෙයියු පන්සල පළමුව ගොඩනගනලදේ උතුරු වෙයි හෝ ටැංග් රාජවංශයෙදීය නමුත් මෙහි අරඹය හං රාජවංශයෙදී එනම් ක්‍රිස්තුපුර්ව 2 සියවසේ පමණ සිදුවූ බවට සාදක පවතී . මෙම පන්සල දෙවරක් ගොඩනගා තිබේ එනම් 991දී හා 1270 .
ශියෑන්ග් පළාතේ 1672 ලිඛිත ඉතිහාසයෙ අඩංගු චිත්‍ර සමග සැසදීමේදී පන්සල වර්තමාන ස්වරුපය 15 වන සියවස වන විට වර්තමාන ස්වරුපය ගෙන තිබුන බව තහවුරු විය.
බෙයියු පන්සලේ ගොඩනැගිලි 6 උතුරු-දකුණු අක්ෂය හරහා විහිදීයයි. උතුරේ සිට දකුණට ඇති ගොඩනැගිලි වන්නේ දොරටුව, අෂ්ටාස්‍ර චින්යෙඉ මණ්ඩපය මින් රාජවංශය, තවත් දොරටු යුගලයක්, දානශාලාව . දානශාලාව ඉදිරිපසින් ඇති වේදිකාවෙ ශෛලමය මූර්ති ශේෂ දැකිය හැක නමුත් මෙය අතීතයේ පැවති තවත් ශාලාවක භූමියවෙ. පන්සල් භූමිය පිරික්සා බැලීමේදී පෙනීයන්නේ බොහාමයක් ගොඩනැගිලි 20 ශතවර්ෂයේ නැවත ගොඩනගා ඇති බවකි.
බෙයියු පන්සල චීනයේ බෙයියු පළාතේ ශියෑන්ග්හි පිහිටා ඇති ටාඕ සිද්ධස්ථානයකි. මෙම පන්සල ලිඕ රාජවංශයෙ කෝශු අදිරාජ්‍යයින් හන්ග් පර්වතයට පුදපූජා පැවැත්වීමට බාවිතාකරන ලදී.යුආන් පාලන කාලයේදී නිර්මාණයකල විශාලතම,පැරණිතම සහ වඩාත් වැදගත්ම දැව ගොඩනැගිල්ල වන්නේ මෙහි දානශාලාවවේ. මෙම පන්සල ගේට්ටු තුනකි සමන්විතය තවද අෂ්ටාස්‍ර මණ්ඩපයක්ද බෝහෝ සෙල් පුවරුද මෙහි දැකියහැක.
පන්සල වටා ඇති ප්‍රාකාරය අතීතයේදී ශියෑන්ග් නගර ප්‍රාකාරයේ කොටසක් විය. පන්සල් භූමියතට ඇතුළුවීමට ඇති දකුණු දොරටුව අතීතයේ නගරයේ ප්‍රදාන දොරටුවලින් එකකි.මෙම කොටස් වලට අමතරව නගර ප්‍රාකාරයේ වෙනත් කොටස් එතිරිව නැත.මෙහිදී උතුරු වෙඊ රජසමයට අයත් 137 අදික සෙල් පුවරු දැකගතහැකිය.
ඇමරිකාවේ නිවර්තන ප‍්‍රදේශයන් නිජබිම කොටගෙන වැඩුණු පැපොල් “කැරිකේසේ” කුලයට අයත් වේ. රසය, ගුණය මෙන්ම පෝෂණයද අධික පලතුරක් ලෙස හැඳින්වෙන මෙහි උද්භිද විද්‍යා නාමය” ” නම් වේ. පෝෂණ ගුණයෙන් පමණක් නොව ඖෂධීය ගුණයෙන්ද සපිරි මෙම ගස්ලබු විවිධ උෂ්ණත්වයන් යටතේ වගාකළ හැකි අතර ඕනෑම ප‍්‍රදේශයක ද පහසුවෙන් වගා කළ හැකිය. එපමණක් නොව පොල් අන්නාසි වැනි භෝගයක් සමඟ අතුරු භෝගයක් ලෙසින්ද වැවිය හැකි ඵලදායි ආර්ථික භෝගයක් ලෙසින්ද හැඳින්වේ.
ගස්ලබු කුසගිනි වඩවන පලතුරක් ලෙසින්ද හඳුන්වයි. ආහාර ජීර්ණ පද්ධතියේ රෝගාබාධ සඳහා ගස්ලබු ඖෂධයක් ලෙසින් භාවිතා කරන අතර මළ බද්ධයට ඉක්මන් සහනයක් ලබාදේ. එපමණක් නොව ගස්ලබු ගසෙහි මුල් සර්ප දෂ්ඨනයේදී ඖෂධ ලෙසින්ද භාවිතා කරන අතර කොළ, මුල්, ගෙඩි, කිරි ආදි සියල්ලම ඖෂධ ලෙසින් පාවිච්චියට ගැනේ.
විටමින් සී බහුල පලතුරක් වූ පැපොල් වල සුක්රෝස්, ඩෙක්රෝස්, මැලික් අම්ලය, සිට්රේට්, පෙක්ටින් ආදියද අන්තර්ගතය. ඊට අමතරව විටමින් ඒ, බී, බී 2 සහ යකඩ, කැල්සියම් වැනි පෝෂ්‍ය පදාර්ථ වලින් ද පොහොසත්ය.
පැපොල් ප‍්‍රභේද වර්ග කිහිපයකි. රත් රෙඩ්, ලෙඩ්, සෝලෝ හවායි, රත්න පැපොල් ආදී වර්ග කිහිපයක් ඒ අතර වේ.
රසදිය නිසා ප්‍රධාන වශයෙන් ප්‍රශ්න ඇති වන්නේ ස්‌නායු පද්ධතියට ය. මොළයේ චාලක කටයුතු පාලනය කරන ප්‍රදේශයට සහ මතකයට අදාළ කොටසට රසදිය නිසා ඉහළ බලපෑමක්‌ ඇති කරන බව මේ වන විට සනාථ වී ඇත. කලල අවධියේ සහ ළදරු අවධියේ මේ අවදානම ඉහළ ම බව සොයාගෙන ඇත. රසදිය අඩංගු ආහාර ගන්නා මවක ගෙන් මවුකිරි හරහා මේ බැර ලෝහය කුඩා දරුවන් ගේ සිරුරට ඇතුළු වන බවත් ඒ නිසා පූර්ව ළමා ස්‌නායු විකසනය දුර්වල වන බවත් පර්යේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.
මිනමාටා සිද්ධියත් සමග රසදියවල ඇති සෞඛ්‍ය අවදානම පිළිබඳව වැඩි වශයෙන් අවධානය යොමු විය. එහි ප්‍රතිඵලයක්‌ ලෙස පසුගිය වසර 20ක පමණ කාලය තුළ ඉතා කුඩා රසදිය ප්‍රමාණයක්‌ ශරීරගත වීමෙන් ඇති වන ලෙඩ රෝග ගණනාවක්‌ පිළිබඳව හෙළිදරව් විය.
හරිතලවයේ තයිලකොයිඩ පටල මත සිදුවේ. කාබන්ඩයොක්සයිඩ් හා ජලය උපයෝගී කරගනිමින් ශක්ති පෝටෝන ඇතිවිට ග්ලූකෝස් නිපදවයි. ඔක්සිජන් අතුරුඵලයක් ලෙස පිටවන අතර ඒ, ප්‍රභාජලවිච්ඡේදනය නිසාවෙනි.
ප්‍රභාපද්ධති හා ප්‍රභාපද්ධති නම්වූ ක්‍රියා ඒකක වර්ග දෙකක් තයිලකොයිඩ පටල මත දක්නට ලැබේ. මින් හිරුඑළිය හමුවේ පළමු ක්‍රියාකාරිත්‍වය ලබන්නේ ප්‍රභාපද්ධති ලෙස නම්කළ ව්‍යුහය යි. එය පසුව සොයාගත්තක් නිසා එසේ නම් කර ඇත.
ප්‍රභාපද්ධති ට පෝටෝන පතිත වී එහි ඇති ඉලෙක්ට්‍රෝන උත්තේජිත අවස්ථාවට පත් වේ. ඒවා ප්‍රාථමික ඉලෙක්ට්‍රෝන ප්‍රතිග්‍රාහක ශ්‍රේණියක් හරහා ප්‍රභාපද්ධති වෙත යොමු කෙරේ. මේ අතරතුර ප්‍රභාපද්ධති හි ඇතිවූ ඉලෙක්ට්‍රෝන ඌණතාව වළකාලීමට ප්‍රභාවිච්ඡේදනය නොහොත් ජල අණුවක් ඔක්සිජන් හා + දෙකකට බිඳලයි.
හරිතලවයේ පංජරයේ සිදු වේ. මෙය ආලෝකය ඇතිවිටත්, නොමැති විටත් එක සේ සිදුවේ. මෙහි ක්‍රියාවලීන් “කැල්වින් චක්‍රය“ නමින් මෙල්වින් හා කැල්වින් විද්‍යාඥයන් විසින් පැහැදිලි කර ඇත.
එම වසරේම නිකිණි මාසයේදී මෙම ගොඩනැගිල්ලේ වැඩකටයුතු නිමකර රදගුරු හිමිපාණන්වහන්සේගේ සුරතින් ආසිරි ගන්වා ආරම්භ කරන ලදී.
ප්‍රථම ගුරුමඩුල්ල ලෙස මාරිස් නිකායික සහෝදරවරුන් වන ගරු.ලුවිස් සහෝදරතුමන් ගරු ඔන්රියස් සහෝදරතුමන් සහ ෆීලික්ස් සහෝදරතුමන් ඇතුළු පිරිස අයත් විය.
1935 නවම් මාසයේදී මෙම පාසල රජයේ ලියාපදිංචි කරන ලදී.එලෙසින්ම රාජ්‍ය ප්‍රතිපාදන ලැබීමට සුදුසු අධ්‍යාපන ආයතනයක් ලෙස මෙය ලේඛන ගතවිය.ඇසල මාසයේදී ගරු කෙනී සහෝදරතුමන් මෙම පාසල් සමාජය සමඟ එක් විය.
1936 වසරේදී මෙහි අතිරේක පන්තිකාමර ත්‍රිත්වයක් තාවකාලිකව පිහිටුවන ලදී.මක්නිසාදයත් එම කාලය වන විට මෙහි 132 කට අධික පිරිමි සිසුන් සංඛ්‍යාවක් සිප්සතර හැදෑරීය.එම ප්‍රමාණය 1939 වන විට 175 ඉක්මවා යාමට සමත් විය.සිසුන් සංඛ්‍යාව ඉහළයත්ම මෙහි ලන්ඩන් සරසවි ප්‍රවේශ විභාගයට සහ ජෙය්ෂ්ඨ පාසල් සහතිකපත්‍ර විභාගයට සිසුන් සුදානම් කරන ලදී.
1941 වසරේ ලන්ඩන් සරසවි ප්‍රවේශ විභාගයට සිසුන් 8 දෙනෙකු ප්‍රථම වතාවට මුහුණදුනි.එහිදී සිසුන් දෙදෙනෙකු සරසවි ප්‍රවේශ වරම් හිමිකරගත්තේය.එලෙසින්ම එම වසරේදීම ජෙය්ෂ්ඨ පාසල් සහතිකපත්‍ර විභාගයට පෙනී සිටි සිසුන් 6දෙනෙකුගෙන් 4දෙනෙකු විශිෂ්ඨ ප්‍රථිපල අත්කරගත්තේය.
1941 වසරේ සිට හලාවත දියෝකිසය කේන්ද්‍ර කරගනිමින් ප්‍රාථමික දෙව්සත්හල් පුහුණු පන්ති පවත්මීට කටයුතු යෙදිනි. මෙය ජෝශප් වාස් විදුහල තුලද ආරම්භ විය.එම වසරේදීම ගරු කොන්රන් සහෝදරතුමා විද්‍යාලීය අධ්‍යක්ෂක තනතුරට පත්විය.මෙකල වන විට පාසල් සමාජයේ අචාර්ය මණ්ඩලය ගරු.කොන්රන් සහෝදරතුමන්,ගරු.බර්නාර්ඩ් සහෝදරතුමන් සහ ගරු.එතල්බර්ඩ් සහෝදරතුමන් ඇතුළු පිරිසෙන් සංයුක්ත විය.
1945 වසරේදී ජෝශප් වාස් විදුහල නිදහස් අධ්‍යාපනයේ කොටස්කරුවෙකු වන්නට සමත් වෙන අතර මෙම වසර මෙම විදුහල තුල සිදුකල ප්‍රථම ත්‍යාග ප්‍රදාන උත්සවය පැවැත්වූ වසර ලෙසද ඉතිහාසය තුල සනිටුහන් වී ඇත.මෙය පැවැත්වීම සඳහා මූලිකත්වය ගෙන කටයුතු කර ඇත්තේ හලාවත පදවියේ එඬේරානන් වන අති උතුම් එඩ්මන්ඩ් පීරිස් රදගුරුතුමන්වහන්සේය.
1947 වසරේදී සහෝදරතුමන්ලා ලැගුම්ගෙන සිටි ලගුම්නිවසට නව අංගනයක් එක් කිරීමද සිදුවිය.මෙම අංගනය භෝජන ශාලාවක්,මුළුතැන්ගෙයක්,සේවක නවාතැන් අංගනයක් සහ ගුරු මණ්ඩල කුටියකින් සමන්විත විය.
1950 වසරේ වප් මස 13 වන දින මුල් ගොඩනැගිල්ල නවීකරණය කිරීමට මුල් ගල තැබීම ඩබ්ලිව්.කේ.චාර්ල්ස් මහතාගේ දෑතින් සිදුවිය. සමස්ත ගොඩනැගිල්ල සදා නිම කිරීමට වැය වූ රුපියල් 50,000ක මුදල සහෝදරතුමන්ලා විසින් පරිත්‍යාගශීලින් වෙතින් සහ හිතවත් පිරිසෙන් රැස් කරගත්තේය.මෙම නවීකරණය කරන ලද මුල් ගොඩනැගිල්ල 1951 වසරේ වප් මස 13 වන දින අතිගරු මයිකල් පෙරේරා පියනමගේ සුරතින් ආසිරි ගැන්විය,
1951 වසරේදී ක්‍රීඩාපිටිය තවත් පුළුල් කරන්නේ තවත් ඉඩ ප්‍රස්ථාව සහිත බිම් කොටසක් ජෝශප් වාස් විද්‍යාලට නතු වෙමින්.මෙම නවමු ඉඩම යන්තම් අක්කර 1 1/2 ක බිම් ප්‍රදේශයක් ආවරණය කල එකකි.එය එකල මුදලින් රුපියල් 16.000ක් පමණ විය.මෙයටද පරිත්‍යාගශීලින්ගේ දායකත්වය ලැබිණ.
1953 වසරේදී තවත් අක්කර 1/4 ක පමණ ප්‍රමාණයක් විදුහලට නතු විය.තවත් නව ගොඩනැගිල්ලක ඉදිකිරීම් ආරම්භ වුයේ පන්ති කාමර 6 ක් භෞතික විද්‍යා පර්යේෂණාගාරයක්,පුස්තකාලයක්,ආචාර්ය මණ්ඩලය වෙනුවෙන් කාමරයක් සහ ගබඩා කාමරයක්ද ජෝශප් වාස් විදුහල් මාතාවට ලබා දෙමිනි.මුල් ගල තැබීම ගරු ෆිලීෂියන් ප්‍රනාන්දු පියනම සුරතින් සිදුවිය-විදුහලෙන් බිහිවූ ප්‍රථම පැවිදි පියනම ලෙසද ඔහු ඉතිහාසයට එක්විය.
1955 වසරේදී ගරු ෆීලික්ස් සහෝදරතුමන්ව ක්‍රයිස්ට් කින්ග් විද්‍යාලය,තුඩැල්ල වෙත යොමුකරන ලදී.එතුමන්ගේ පුරප්පාඩුව පියවීම සඳහා ගරු බර්ච්මන්ස් සහෝදරතුමන්ව විදුහලේ අධ්‍යක්ෂක ධුරය වෙත එවන ලදී.
1956 වසරේදී අභිනවයෙන් ඉදිකර වැඩ අවසන් කරනලද ශ්‍රීලංකාවේ අප ස්වාමි දුව වූ ෆාතිමා දෙව්මව්න්ගේ දේවස්ථානය ආසිරි ගැන්වූයේ එවකට හලාවත පදවියේ එඬේරානන් වන අති උතුම් එඩ්මන්ඩ් පීරිස් රදගුරුතුමන්ගේ සුරතිනි.
1959 වසරේදී ජෝශප් වාස් විදු පියසේ 25 වන සංවත්සරය සැමරූ අතර එහිදී විශිෂ්ට ගණයේ සුවිසල් ක්‍රීඩා උත්සවයක් පවත්වන ලදී.මෙම වසරේදීම පාසලේ බාලදක්ෂ කණ්ඩායමක් ස්ථාපිත කළේය.එම වසරේ බිනර මස ගරු.පීටර් සහෝදර තුමන්ව මාරිස් ස්ටෙලා විදුහලට යොමුකළ අතර පුරප්පාඩුවූ තනතුර හෙබවීම සඳහා ගරු.ස්ටැනිස් ලාව්ස් සහෝදරතුමන්ව මෙම පාසල වෙත එවන ලදී.
1960 වසරේ උදුවප් මාසයේදී මෙම පාසල සම්පුර්ණයෙන්ම රජය වෙත පවරා ගන්නා ලදී.ජෝශප් වාස් විද්‍යාලය ගාස්තු අයකිරීමකින් තොරව පවත්වන පෞද්ගලික පාසලක් ලෙස නම් විය.මෙහිදී පාසලේ සුභසාධක සංගමය මගින් පාසලේ ඉදිරි දියුණුව වෙනුවෙන් මුල්‍යමය ප්‍රතිපාදන සැපයීමට ඉදිරිපත් විය.
1962 බිනර මස 01 වනදා මෙම පාසල අධ්‍යාපන අමාත්‍යංශය යටතේ පාලනයට ගත් අතර පාසල් සමාජයේ අධ්‍යක්ෂක කේන්ද්‍ර කොටගත් පාලන තන්ත්‍රයක් අති කළේය.
ජෝශප් වාස් විද්‍යාලය ශ්‍රී ලංකාවේ වෙන්නප්පුව නගරයේ පිහිටා ඇති පාසලකි. ක්‍රි.ව. 1935 ජනවාරි මස ආරම්භ කරන ලද මෙම පාසල වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකාවේ වයඹ පළාත තුල ඇති ප්‍රධාන පාසලකි. ශ්‍රී ලංකා රජයේ අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තුව විසින් පාලනය කරන අතර ප්‍රාථමික සහ ද්විතීක අධ්‍යාපනය සපයයි. මෙහි වර්තමාන ශිෂ්‍යයන් සංඛ්‍යාව 4000 ඉක්මවා ඇති අතර ගුරුවරු 143 කින් සැදුම් ලත් කාර්ය මණ්ඩලයකි.
ජෝශප් වාස් විදුහලෙන් උගත් සිසුන් ‍‍විශාල පිරිසක් පසුව උපාධි ලබාගෙන ඇත. විශිෂ්ටතා පලකල බොහෝ වියතුන් මෙයින් සිප් සතර හදාරා ඇත. සමාජයේ නිලතල හොබවන බොහෝ ආදී සිසුන් ජෝශප් වාස් විදුහල සතුය.
2009 වසරේ ඔක්තෝබර් මස 13 වන දින විදුහලේ දියමන්ති ජුබිලිය නොහොත් 75 වන සංවත්සරය උත්සවාකාර සැමරීය. දින 4ක් මුළුල්ලේ අධ්‍යාපනික,විද්‍යා සහ තාක්ෂණික ප්‍රදර්ශනයකුත්, එයට සමගාමීව සැණකෙලියකුත් පැවැතිවිනි. එය වයඹ පළාත තුල විදුහලක් සිදුකල දැවැන්තම ප්‍රදර්ශනය සහ සැණකෙලියයි. මෙයට ශ්‍රීලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ ජනපති මහින්ද රාජපක්ෂද සහභාගි විය. එය පුත්තලම් දිස්ත්‍රික්කය තුල ශ්‍රී ලාංකීය රාජ්‍ය නායකයාණන් පාසකලට සම්ප්‍රාප්ත වූ ප්‍රථම අවස්ථාව වේ.
1933 වර්ෂයේ අග භාගය වන විට එවකට කොළඹ පදවියේ අගරදගුරු අති උතුම් පීටර් මාර්ක් හිමිපාණන් විසින් මාරිස් නිකායික සහෝදරතුමන්ලා වෙත වෙන්නප්පුව ප්‍රදේශයේ පාසලක් ආරම්භ කිරීම සඳහා අදහසක් ඉදිරිපත් කරන ලදී. මෙහිදී මෙම අදහස අධ්‍යක්ෂකවරුන් සම්මත කල අතර මෙයට සරිලන ඉඩමක් මිලදී ගෙන පාසැල පැවැත්වීමට අවශ්‍ය ගොඩනැගිල්ලක් ඉදිකරවීමට අවශ්‍ය විය. මෙයට අවශ්‍ය වූ ප්‍රතිපාදන, ප්‍රංශයේ මාරිස් නිකායික සහෝදරතුමන්ලාගේ ආශ්‍රමය වෙතින් ප්‍රදානය කරන ලදී.
මෙම උත්සවයට එවකට ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ අධ්‍යාපන අමාත්‍ය සුසිල් ප්‍රේම්ජයන්ත් සහ එවකට වරාය,ගුවන් සේවා නියෝජ්‍ය අමාත්‍ය දයාශ්‍රිත තිසේරා, කැබිනෙට් අමාත්‍ය මිල්රෝයි ප්‍රනාන්දු ,නියෝමාල් පෙරේරා ,ප්‍රියංකර ජයරත්න සහ වයඹ පළාත් ප්‍රධාන අමාත්‍ය අතුල විජේසිංහද එක් විය.
එලෙසින්ම හලාවත පදවියේ එඬේරානන් වන වැලන්ස් මෙන්ඩිස් රදගුරු හිමිපාණන් ඇතුළු පූජක වරු රැසක්ද මහා සංඝරත්නයද මෙම උත්සවයට සහභාගී වුහ.
කෙසේ හෝ එවකට වෙන්නප්පුව මීසම භාර පූජකතුමන් වූ ගරු ජේ මෙහීසර් පූජාප්‍රසාදීන්වහන්සේගේ සහ නිර්ලෝභී වංශාධිපතියන් වූ ජෝන් ප්‍රනාන්දු මහතාණන් සහ එම මහත්මිය, ඩබ්ලිව්. කේ. මයිකල් ප්‍රනාන්දු, ඩබ්ලිව්. කේ. චාල්ස් ප්‍රනාන්දු, හා ඩබ්ලිව්. කේ. පීටර් ප්‍රනාන්දු යන දානපතීන්ගේද සහාය ඇතිව අක්කර 4 ක භුමියක් මිලදී ගෙන මෙම පාසලට පළමු ගොඩනැගිල්ල තැනීමට අඩිතාලම 1934 වසරේ පෙබරවාරි මාසයේදී දමන ලදී.
ක්‍රි.පූ 3 වෙනි ශතවර්ෂය වන විට ඉන්දියාවේ, කේරල සහ මලබාර් හි පිහිටි වරායන්, ජාත්‍යන්තර නාවික වෙළඳ තොටුපොළවල්ය. මෙම තොටුපොළ දෙක හරහා අරාබි-චීන නැව් මාර්ග හැසිරවීම, අරාබිය හා සමීප සම්බන්ධතා ඇති පව්ල් කීපයකට භාර වී තිබුණි. එවකට දකුණු ඉන්දියාවේ, චේර, චෝල සහ පාන්ඩ්‍ය ජාතිකයන් අතර ගැටම් නිසා පීඩා වූ අරාබි-චීන නැව් මාර්ග හැසිරවීමට විකල්පයක් ලෙස වත්මන් කොළඔ වරාය සහ ගාලු වරාය තෝරාගත් මෙම පව්ල්, කොළඔ, ගාල්ල සහ කෝට්ටේ අවට ප්‍රදේශයෙහි ජනපද පිහිටුවන ලදී.
ක්‍රි.ව. 8 වෙනි සියවස වන විට අරාබි දේශයේ ඉස්ලාම් ධර්මය ව්‍යාප්ත වීමත් සමග අරාබි-චීන නැව් මාර්ග වෙත අවදානම වැඩිවිය. මෙම කාළය තුල කේරල වරාය පසු කොට සෘජුව කොළඔ සහ ගාලු වරායන් භාවිතා කල නැව් සංඛ්‍යාවද ඉහල ගොස් තිබුණි. වරාය සේවා වර්ධනය සඳහා අරාබි දේශයෙන් කාරමිකයන් පැමිණ, කොළඔ, බේරැවල, ගාල්ල, සහ මඩකලපුව ආශ්‍රිත ජනපද තුල පදිංචි වූහ. ඇතැම් අරාබි වෙළඳ පව්ල්, ලංකාව තම ව්‍යාපාරික මූලස්ථානය කොට බේරැවල සහ පුත්තලම් ප්‍රදේශයේ පදිංචි වූහ.
ශ්‍රී ලංකාවට මුලින්ම කෝපි වගාව හදුන්වාදුන්නේ යෝනකවරැන්ය. ක්‍රි.ව 15 සිවසෙහි ආරාබිවරැන් කෝපි පැන සොයාගත් අතර එම කාළය තුල, ලංකාවෙන් කෝපි සහ පුවක් අපනයනය වූ බවට සාධක ඇත. පෘතුගීසින් ලංකාවට පැමිණීමනේ පසු, මරක්කලම් නැව් වලින් කෝපි, කරාබුනැටි, සහ කරැඳු පොතු කොල්ලකෑ බවට සදහන් වී ඇත.
ශ්‍රී ලාංකා යෝනක, යනු ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික ජනවර්‍රගයකි. ශ්‍රී ලංකා මුස්ලිම් ජාතිකයන් අතර බහුතර ජනවර්‍රගයා, යෝනකවරැන් ය. සමස්ථ ශ්‍රී ලංකා ජනගහනයෙන් 8% පමණ වන ඔවුන්, බහුතරත්වයෙන් 3 වෙනි ස්ථානය හිමි වේ. ඔවුන් ඉස්ලාම් ආගමේ බැතිමතුන්ය. ඔවුන්ට ආවේණික භාෂාව අර්වි භාෂාව ලෙස හැදින්වේ.
අත්දිග කමිසයක් සහ කබායක් සමඟ සරමක් ඇඳීම පුරෂයන්ගේ සාම්ප්‍රදායික ඇදුමයි. මුල් අවදියේ පුරැෂයන් සූරත් තොප්පිය නැමති හිස් වැස්මක් පැළඳූහ. පසුව සූරත් තොප්පිය වෙනුවට තුර්කීය ෆෙස් තොප්පිය පැළදීම ජනප්‍රිය විය.
යෝනක සංස්කුෘතිය, ඉස්ලාම් ධර්මයෙන් සහ වෙරළබඩ අරාබි සංස්කුෘතියෙන් පෝෂණය වී ඇත. ලංකාවේ අනෙකුත් සමාජයන් සේ කුල ක්‍රමයක් නොතිබීම විශේෂිත කරැණකි. වාසගමක් වෙනුවට පියාගේ නම භාවතා කිරීමද ඔවුන්ගෙ සංස්කුෘතියේ ලක්ෂණකි.
එවකට ලංකාවේ පැවති සිංහල රාජධානින්ද, උතුරැ ප්‍රදේශයේ පැවති දමිළ රාජධානියද, ස්වාදීණව අරාබි දේශය සමඟ සම්බන්ධ තීබූ අතර, රාජ අනුග්‍රහයෙන් ඒ ඒ රාජධානීන් තුළ පදිංචි වූ අරාබි පව්ල්ද සිටියහ.
දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේදී යූඑස්ඒඑෆ් විසින් විදේශීය තාක්‍ෂණය පරීක්ෂා කිරීම ආරම්භ කළ බැවින් මෙය නව මෙහෙවරක් නොවීය. යුද්ධයෙන් පසු, අත්පත් කරගත් විදේශීය තාක්‍ෂණය පරීක්ෂා කිරීම ගුවන් කාර්මික පාලන දෙපාර්තමේන්තුවේ සෘජු අණ යටතේ ගුවන් තාක්ෂණික බුද්ධි මධ්‍යස්ථානය විසින් සිදු කරන ලදී. 1961 දී විදේශ තාක්‍ෂණ අංශය බවට පත් වූ අතර එය නැවත ගුවන් හමුදා පද්ධති අණදෙන නිලධාරියා ලෙස පත් කරන ලදී. විදේශීය ගුවන් යානා සොයා ගත හැකි ඕනෑම තැනකට පිරිස් යවන ලදි.