polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
1507ع ازبڪستان جي فوجن ھن شھر تي قبضو ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي پر صفوي گھراڻي جي فرمانروا شاھ اسمائيل کين ھن علائقي مان ڀڄائي ڪڍيو. 1510ع شملو قزلباش کي ھرات جو گورنر بنايو ويو. صفوي گھراڻي جي بادشاھت واري دور ھن شھر کي ٻيھر صوبي جي گاديءَ جو ھنڌ بنايو ويو ھن گھراڻي جي ڪيترن ئي شھزادن ھن شھر جي گورنر طور ڪم ڪيو. انھيءَ دور ھرات ايران جي عظيم شھرن ڳڻيو ويندو ھو.
1221ع چنگيز خان منگول حملو ڪري ھن شھر کي کنڊرن بدلائي ڇڏيو. 1244ع منگولن ھتان جي مقامي اڳواڻ شمس الدين ڪرٽ کي ھن خطي جو گورنر مقرر ڪيو. شمس الدين سندس پونئرن جي دور ھن شھر جو اوج ٻيھر موٽي آيو، ھتي ڪيتريون ئي مسجدون ٻيون عمارتون ٺھيون. ھن خاندان جا حڪمران ادب فن جا وڏا قدردان ھئا ھن ئي دور ھرات کي خراسان جو موتي سڏيو ويو.
2021ع واري آدمشماريءَ مطابق ھن شھر 592,902 مانھو رھن ٿا. ھتان جي رھواسين جي اڪثريت فارسي ٻولي ڳالھائي ٿي. پشتو ھتان جي ٻي وڏي ٻولي آھي. ھتي ڪيترين ئي قومن قبيلن جا ماڻھو آباد آھن جن تاجڪ، فارسيوان، پختون، ھزارا، ازبڪ ترڪمين شامل آھن. شھر جا اڪثر ماڻھو سني مسلمان آھن، ٿوري تعداد شيعا مسلمان بہ ھن شھر جو حصو آھن.
ھرات جي آبھوا نيم ريگستاني ٿڌي آھي. مينھن تمام گھٽ وسي ٿو ٿورو گھڻو سياري وسي ٿو. اونھاري جي موسم وچٿري رھي ٿي گھڻي گرمي نٿي پوي. البت سياري جي موسم سيءُ ڪجه سرس رھي ٿو. مئي کان سيپٽمبر تائين اتر اولھ رخ کان تيز ھوائون لڳن ٿيون. سياري برفباري ٿئي ٿي پر برف پوڻ شرط ڳري وڃي ٿي.
ھتي سياسي، سماجي، واپاري فوجي لاڳاپن برقرار رکڻ لاءِ پاڪستان، ھندستان ايران جون ڪائونسليٽ آفيسون قائم آھن . شھر ان جي آسپاس ڪيتريون ئي ڏسڻ جھڙيون جايون موجود آھن جن مان ھيٺيون خاص ڌيان جي لائق آھن:
بـيـمـاريءَ جـون ظـاهـري عـلامـتـون : ڇـاتيءَ جي چـڪاس ڪرڻ وقت ڇاتيءَ جي واڌ کي پنهنجي چئن آڱرين آڱـوٺي جي وچ نـرمـيءَ سـان ائيـن جھـلـڻ گھـرجي، جيئن زمين تان ڪريل بال کي کنيو ويندو آهي، پوءِ پنهنجي هٿ جي آڱرين آڱوٺي جي چوٽين کي اکيون سمجھي واڌ جي چؤ طرف ڦيرائجي اندازو لڳـائـجـي تـه اهـا واڌ ڪيئن مـحسوس ٿئي ٿي، ڇا ان ننڍڙين ڳوڙهين جو ڇڳو آهي؟ سخت ڳوڙهيون آهن يا نرم، جيئن ڳوهيل اٽو هجي، جي سخت ڳوڙهيون آهن ته هڪ هـنـڌ بيـٺـو هـوندو يا آڱرين سان ڦيرڻ تي هيڏي هوڏي ڦري ٿو. نرم ڳوڙهين، نرم گومڙ اٽي جھڙي ڳوهيل واڌ کي هروڀرو ڪينسر نه سمجھجھي.
ٻنڊيون : ڇاتيءَ جي ڪينسر جي مريضه جي بيماريءَ ورتل ڇاتيءَ جي ٻنڊي پوئتي ڇاتيءَ اندر هلي ويندي آهي ايئن محسوس ٿيندو آهي ته ڄڻ مريضه کي ٻنڊي آهي ئي ڪانه. هيءَ علامت ڇاتيءَ جي ڪينسر جي يقيني علامت آهي. انهيءَ هڪ ئي علامت کي ڇاتيءَ جو ڪينسر ڄاڻائي ڪينسر جو علاج ڪرائڻ گھرجي. ٻنڊيءَ مان رت، گند، پونءِ، ڪنو پاڻيءَ ساهه تنگي به تڏهن ٿيندي آهي، جڏهن بيماريءَ هيٺ آيل ڇاتيءَ جو مرض ڪينسر جو اثر وڌي ڦهلاءُ ڪري سيني جي تاڪي يا سيني جي هڏن تائين پهچندو آهي. هن قسم جي واڌ کي ڪينسر چئبو آهي.
سور : شروع ڪيترين مريضائن کي ڇاتيءَ جي ڪينسر هجڻ باوجود ايترو گهڻو سور محسوس نه ٿيندو آهي، پر جيئن جيئن بيماري وڌندي ويندي آهي ته سور به وڌندو آهي، اهو ڏينهون ڏينهن وڌندو ويندو آهي. مريضه کي ڪينسر دوران بيماريءَ ورتل ڇاتيءَ ائين سور ٿيندو آهي، ڄڻ گوشت ڪنهن سئي ٽنبي هجي.
نبض : هر ڪنهن قسم جي ڪينسر جي مريض جي نبض ڪمزور ڌڪ هڻندي آهي، آڱرين کي سنهي محسوس ٿيندي آهي، پر تڪڙو هلندي آهي، جڏهن ته صحتمند ماڻهو جي نبض ڀرپور ڌڪ هڻندي آهي، آڱرين کي مضبوط لڳندي آهي هڪ ڪري سانت هلندي آهي.
ڄڀ : عام طرح سان صحتمند ماڻهوءَ جي زبان جو رنگ گلابي هوندو آهي زبان آلي هوندي آهي، پر ڪينسر جي مريض جي زبان مرض جي پهرئين درجي اڳيان وارو اڌ حصو ڦڪو هوندو آهي پويون اڌ حصو ميرانجھڙو اڇو هوندو آهي. جڏهن مرض اڳتي وڌي ٻئي درجي کي پهچندو آهي ته زبان جو رنگ چهچ ڳاڙهو ٿي ويندو آهي، پر هيءَ بيماري جڏهن گھڻي مهلڪ ٿي آخري درجي پهچندي آهي ته ان وقت زبان جو رنگ ڍڳي جي رنگ جھڙو ڳاڙهو ٿي ويندو آهي.
ائين زبان جو چهچ ڳاڙهو ٿي وڃڻ جو مطلب اهو آهي ته مريض جي رت جو نظام درست ناهي رت آڪسيجن جي آميزش (ملاوٽ، گھٽ ٿي وئي آهي. جڏهن ته زبان جو رنگ ڳائي گوشت جي رنگ جھڙو هجڻ جو مطلب اهو آهي ته ڪينسر جي بيماريءَ سان گڏ مريض جو هاڻي ٻين عضون جو فعل به ناڪاره ٿيندو ٿو وڃي ڪينسر جو مرض ٻين عضون ڏانهن وڌندو پيو وڃي، جيڪا بيماريءَ جي مهلڪ صورت هوندي آهي، ان صورت ڪنهن سُٺي ڊاڪٽر کان تپاس ڪرائي وڃي.
اکيون : عام طرح سان صحتمند ماڻهو جي اکين جي دوڏن جو رنگ اڇو هوندو آهي، پر ڪينسر جي مريض جي اکين جي رنگ جي اڇاڻ جي مٿان سائي ڦڪي رنگ جا دٻڪ هوندا آهن، جنهن جو مطلب اهو آهي ته رت زهريلو مادو البيومين شامل ٿي ويو آهي، تنهنڪري مريض جي جسم جو رت زهريلو ٿي ويو آهي.
ٿڃ نه ڌارائڻ: ڇاتيءَ جي ڪينسر ٿيڻ جو وڏي وڏو بنيادي سبب ماءُ جو ٻار کي ٿڇ نه ڌارائڻ آهي. ٿڃ ڌارائڻ ڪري ماءُ جي لاءِ ڇاتيءَ جي ڪينسر کان بچڻ لاءِ وڏي ڍال آهي. جيڪي مائرون پنهنجي اولاد کي ٿڃ نٿيون ڌارائن، انهن ڪينسر ٿيڻ جو خدشو وڌيڪ هوندو آهي.
دير سان شادي ٿيڻ : اڄڪلهه سماجي مجبورين ڪن سببن جي ڪري ڇوڪرين جي شادي دير سان ٿئي ٿي، جنهنڪري ڪنوارين ڇوڪرين کي پڻ گهڻي ڀاڱي ارهه جو ڪينسر ٿئي ٿو.
ڇوڪرين جي مناسب وقت تي شادي ڪرائڻ سان ارهه جي ڪينسر ٿيڻ جو خطرو بلڪل گھٽ ٿئي ٿو. ان کانسواءِ جلدي شادي ڪرڻ کانپوءِ عورت جو جلدي حاملا ٿيڻ پڻ ارهه جي ڪينسر کان بچاءُ جو وڏو ذريعو آهي.
خـانـدانـي مـنصــوبـابـنـدي : اڪـثـر عـورتون خـانداني منصوبابنديءَ سبب پنهنجو آپريشن ڪرائي، ٻار ڪڍرائي ڇڏينديون آهن، جنهن ڪري عورت جو سڄو جنمي نظام درهم برهم ٿي وڃي ٿو عورت جو وقت کان اڳ سنڍ ٿيڻ ڪيترين جسماني توڙي ذهني بيمارين کي جنم ڏئي ٿو، جن ڇاتيءَ جو ڪينسر، زنانيون بيماريون، ٿولهه ذهني پريشاني وغيره اچي وڃن ٿا.
ڪڏهن ڪڏهن ٻيجڻي ڳڀيرڻ جي گھڻين مهلڪ بيمارين، خاص ڪري ٻيجڻي ڳڀيرڻ جي ڪينسر جي صورت ٻيجڻي ڳڀيرڻ کي آپريشن ڪري ڪڍيو ويندو آهي ته ڪينسر جي صورت آپريشن دوران يا آپريشن کانپوءِ ڪينسر جا جيوڙا رت جي ناڙين وسيلي رت جي وهڪري ذريعي ٻيجڻين يا ڳڀيرڻ کان پکڙجي بيمار عورت جي ڇاتي تائين پهچي کيس ڇاتيءَ جو ڪينسر ڪري وجھندا آهن.
کاڌي پوٽيشم جي گهٽتائي، پوٽيشم عام طؤر ڳڙ گهڻو ٿئي ٿو، جيڪڏهن ذيباطيس نه هجي ته ڪڏهن ڪڏهن ٿوري مقدار ڳڙ جو شربت پيئڻ سان پوٽيشم حاصل ٿئي ٿي. ان کان سواءِ دٻن پيڪ ٿيل کاڌن/ فاسٽ فوڊ وغيره يا سوڊا جهڙا ڪيميڪل گهڻو واپرائڻ به بيماريءَ جو ڪارڻ ٿين ٿا، جڏهن ته فارمي مرغيءَ جي هڏين کي ڪُرٽي کائڻ کان به پرهيز ڪجي، ڇو ته مرغين جي خوراڪ زهريلا ڪيميڪل به استعمال ٿيندا آهن، جڏهن ته گهڻي مقدار ڪافي يا چانهه جو استعمال، گهڻي تماڪ نوشي، سدائين ڳڻتين رهڻ وڏي گوشت جي گهڻي استعمال سان به ڇاتين جي سرطان جو خدشو وڌي سگهي ٿو.
سخت سرطاني واڌ : هن قسم جو سرطاني واڌ، سڀني قسمن جي گومڙن عام ٿئي ٿي. هن قسم جو گومڙ سخت ٿئي ٿو واڌ ويجھه گھڻو وقت وٺندو آهي. ڪن حالتن هن قسم جي گومڙ جي وڌڻ سال به لڳي ويندا آهن. اهو ئي سبب آهي جو هن قسم جو گومڙ وڏي عمر ، خاص ڪري عورت جي حيض جي موقوف )) کان پوءِ ظاهر ٿيندو آهي. هن قسم جي گومڙ سور به ٿيندو آهي، پر اهو هر وقت نه ٿيندو آهي. گومڙ واري کل ڇڪ سور ٿيندو آهي. تنهن کانسواءِ گھڻين مريضائن جا هن قسم جي سرطاني واڌ ڇاتيءَ سان گڏ بغل جا غدود به سڄي پوندا آهن.
ڳوڙهن جھڙي واڌ : هن قسم جي سرطاني واڌ مريضه جي سرطاني ڇاتيءَ هر هنڌ ننڍڙين ننڍڙين سخت ڳوڙهين جا ڇڳا هوندا آهن. اهي سخت ڳوڙهيون رٻڙ جي بال وانگي محسوس ٿينديون آهن، جن ڳوڙهين کي هٿ سان گھمائڻ سان هيڏي هوڏي چوري پري سگھنديون آهن.
گوشت جھڙي واڌ : هن قسم جي سرطاني واڌ تمام گھڻي خطرناڪ هوندي آهي. هن قسم جي واڌ جي پاڙ گھڻو ڪري سرطاني مرض وچڙيل ڇاتيءَ جي هيٺان هڏن تائين هوندي آهي. هن قسم جي سرطان تمام گھڻو تڪڙو واڌ ويجهه ڪندو آهي. سرجريءَ کان پوءِ نئين حملي هي پنهنجي اصلي جاءِ مٽائي ڪنهن ٻئي عضوي يا ٻئي اُرهه ڏي وڌندو يا پکڙبو آهي، پر جيڪڏهن ساڳي هنڌ تي وري ٿي پيو ته به اهو تمام تڪڙو واڌ ويجھه ڪندو آهي. تمام گھڻو مهلڪ خطرناڪ بڻجي ويندو آهي.
آپريشن کان پوءِ جيڪڏهن هن قسم جي سرطان جي واڌ ساڳئي هنڌ ٿي پئي ته ڪن حالتن اها ايتري ته وڏي هوندي آهي، جو اها ٽن ڇاتين جيڏي ٿي پوندي آهي، تنهنڪري ٻيهر بيماري هيٺ آيل ڇاتيءَ وارو حصو وڏو ڏسڻ ايندو آهي ڀوائتو لڳندو آهي.
هـن بيمـاريءَ جـي تـاريـخ تـمـام قـديـم آهـي. 2500 سال اڳ رومـي يوناني حڪيمن ڇاتيءَ جي ڪيترين بيمارين مان ڪينسر ڇاتيءَ طبعي تبديلين بابت ڄاڻ ڏني هئي. دنيا حڪيم بُقراط اهو پهريون يوناني حڪيم هو، جنهن ڇاتيءَ ٿيندڙ مهلڪ طبعي تبديلين غير فطري روڳي واڌ بابت تفصيل سان بيان ڪيو آهي هن ان غير فطري واڌ کي يعني جو نالو ڏنو، جيڪو نالو اڄ تائين ميڊيڪل سائنس قائم آهي.
اٽڪل 500 ق. م ڌاري ڪيترن رومي يوناني حڪيمن، ڇاتيءَ جي هن مهلڪ بيماريءَ تي گھڻن رخن کان وڌيڪ تجربا ڪيا. بيماريءَ کي يوناني حڪيمن سامونڊي کيکڙي جي شڪل سان مشابهت ڏني، جنهنڪري هن بيماريءَ کي سرطان چيو ويندو آهي. هن بيماريءَ جو سبب اهو آهي ته جڏهن ڇاتيءَ جي صحتمند جيوگھرڙن جي فعل گھڻن سببن جي ڪري بگاڙ ٿئي ٿو ته ڇاتيءَ جي اوڄن پڻ نئين غير فطري واڌ ٿئي ٿي، جنهن کي اسين ڇاتيءَ جو ڪينسر چئون ٿا.
بيماريءَ جا قسم : ڇاتيءَ جي هن غير فطري واڌ کي بيماريءَ جي روڳي هجڻ يا نه هجڻ جي خاصيت کي ٻن وڏن قسمن ورهايو ويو آهي، ڇو ته هر هڪ واڌ ڪينسر ناهي هو ندي:
بي ضرر واڌ : بي ضرر واڌ کي گھڻن نالن سان سڏيو وڃي ٿو. جيئن گومڙ رسولي وغيره. هن قسم جي بي ضرر واڌ مقامي هوندي آهي. تنهنڪري ڇاتيءَ جي ٻين حصن ڏي ناهي وڌندي، پر هڪ هنڌ تي بيٺل هوندي آهي واڌ ويجھه به آهستي آهستي ڪندي آهي. پنهنجي خاصيت جي حساب سان اڻ روڳي هوندي آهي، پر علاج ضرور ڪرائڻ گھرجي.
ٻيو قسم بي ضرر واڌ آهي. ان واڌ جا به ڪيترا قسم ٿين ٿا. مثال: جيئن رت جي ڳوڙهي يا شريانين واري رسولي ، تاندورن وارو گومڙ ، چرٻي وارو گومڙ ، لڪل ڌاڳن وارين مشڪن جو گومڙ هڏين جو گومڙ وغيره اچي وڃن ٿا. بي ضرر قسم جا سڀئي گومڙ سدائين ڳنڍيندڙ اوڄن سان ئي اُڀرن ٿا.
مهلڪ سرطاني واڌ : ڇاتيءَ مهلڪ قسم جي غير فطري واڌ جي علامت سان ڇاتيءَ جي سرطان هئڻ جي واضح نشاني ليکبي آهي. اها واڌ ڇاتيءَ جي چرٻيءَ وارن جيو گھرڙن مان اڀرندي آهي. ڇاتيءَ جي هيءَ مهلڪ واڌ جنهن کي نج ڇاتيءَ جو ڪينسر چئبو آهي، عورت جي حياتي لاءِ ڏاڍي مهلڪ آهي.
ڇاتي يا ارهه جو سرطان، عورتن ٿيندڙ هڪ مهلڪ مرض آهي. سڄيءَ دنيا هن بيماريءَ سبب فوت ٿيل عورتن جي شرح ٻين مرضن جي بنسبت وڌيڪ آهي. آڳاٽي زماني هيءَ بيماري اڪثر اهڙين عورتن کي ٿيندي هئي، جيڪي پنهنجي ماهواريءَ بند ٿيڻ واري عمر کي پهچنديون هيون، پر هاڻي هيءَ بيماري ڪيترن سببن ڪري عورت کي عمر جي ڪنهن به حصي ٿي سگھي ٿي. ڪيتريون نوجوان ڇوڪريون جيڪي اڃا بالغ ٿينديون آهن ته اهي به هن موذي مرض وٺجي وينديون آهن.
اڃا تائين هن بيماريءَ جو ڪو خاطر خواهه علاج نه لڌو ويو آهي نه ئي سرجريءَ سان هن مرض کي ختم ڪري سگهجي ٿو، ڇو ته متاثر ارهه جو اهو حصو يا سڄو ارهه ڪٽڻ جا تجربا به ڪيا ويا، پر بيماري ختم ٿيڻ بجاءِ بگڙيل صورت ٻيهر ٿي پوندي آهي. ڪپي ڪڍڻ کان پوءِ وري انهن ڦٽن روڳ وڌي ويندو آهي ڦٽن وِرُ ٿي پوندو آهي. پوءِ ان وِرُ مان پونءِ نڪرندي آهي پوءِ مرض ڇاتيءَ سان لاڳاپيل عضون ڏانهن پکڙجي ٿو، جيڪو ‘’ سڏجي ٿو. ان ٻئي ارهه، ڪَڇُن سيني وارين هڏين متاثر ٿيڻ جو خدشو رهندو آهي.
هن جڏهن ادب جي دنيا پير پاتو ته اهو دؤر سنڌي شعر ادب جي دنيا گل خار، جام ساقي، ناز انداز، حسن عشق، وفا بيوفائيءَ جهڙن موضوعن سان ڀريل هو. هن ان دؤر نواڻ جدت پسنديءَ جي چونڊ ڪئي. سندس شاعريءَ کي ٽن حصن: ڌرتي ڌرتيءَ جي ماڻهن جي شاعري، قومي انقلابي شاعري، اصلاحي طنزيه شاعري ورهائي سگهجي ٿو. هو پنهنجي شاعريءَ سنڌ جي محب وطن، جفاڪش محنتي هارين جي خوب ساراهه ڪري ٿو. هو هڪ مرد مجاهد هو، سنڌ جو سچو عاشق هو. هن جي قومي انقلابي شاعريءَ :
جيئي سنڌ جو نالو جيئي سنڌ قومي تحريڪ تي اصل ڪامريڊ حيدر بخش جتوئي جي جي گيت جيئي سنڌ، جيئي سنڌ جام محبت پيئي سنڌ تان پيو. جيڪو جيجي زرينا بلوچ به گهڻو ڳايو آهي.
مشهور انقلابي شاعر، حيدر بخش ”حيدر“ ولد الهداد خان جتوئي ، هڪ سياسي اڳواڻ زمينداري پيشي سان تعلق رکندو هو. قومي ڪمن، خاص طرح سان هارين جي حقن لاءِ حياتي وقف ڪيائين. انهيءِ سلسلي ڊپٽي ڪليڪٽر جو عهدو به ڇڏي ڏنائين. هارين جي حقن خاطر، انگريزن خلاف خوب جدوجهد ڪيائين. ڪجهه وقت ”هاري“ اخبار به جاري ڪيائين.
ڪامريڊ حيدر، غريبن جو همدرد مددگار هو. وٽس وڏو علمي سرمايو جمع ٿيل هو، جيڪو سندس ڳوٺ ”بکو ديرو“ پيل آهي. هڪ اندازي مطابق ٽن هزارن جي لڳ ڀڳ وٽس انگريزي، سنڌي اردو زبانن ڪتاب، رسالا پمفليٽ موجود هئا.
سنڌ سرڪار، سندس قومي خدمتن کي خيال رکندي، ڳوٺ جي سامهون، ”حيدر هالٽ ريلوي اسٽيشن“ قائم ڪئي آهي. لاڙڪاڻي جي گجن پور محلي سندس گهڻگهرن ”ڪامريڊ حيدر بخش جتوئي لائبرري“ قائم ڪئي آهي، جنهن ست - اَٺ سؤ ڪتاب آهن
حيدر بخش جتوئي ابتدائي تعليم پنهنجي ويجهي ڳوٺ پٺاڻ تعلقي ڏوڪريءَ مان 1911ع ڌاري ورتي. جتان هن سنڌي ست درجا پڙهي فائنل جو امتحان سڄي سنڌ پهرئين نمبر سان 31 آڪٽوبر 1918ع تي پاس ڪيو. لاڙڪاڻي جي مدرسة الاسلام مان مئٽرڪ جو امتحان پاس ڪيائين. 1927ع ڊي. جي سنڌ ڪاليج داخل ٿيو بي. اي جو امتحان سٺن نمبرن پاس ڪيائين. ان کان پوءِ عملي دنيا پير رکيائين.
ڪامريڊ حيدر بخش جتوئي، 7 آڪٽوبر 1901ع تي ڳوٺ ’بکو ديري‘ تعلقي ڏوڪريءَ جنم ورتو. سندس والد جو نالو فقير الهداد جتوئي هو.
هو چوندو هيو ته ”جيڪو شخص مونکي ائين چوي ٿو ته منهنجي عقيدي تي ايمان آڻ نه ته خدا توکي تباهه ڪري ڇڏيندو، اهو دراصل ائين چوي ٿو ته منهنجي عقيدي تي ايمان آڻ نه ته مان توکي تباهه ڪري ڇڏيندس“.
جڏهن ٻئي دفعي گرفتار ڪري ڪجهه وقت کان پوءِ هن کي ان شرط تي ڇڏيو ويو ته فرانس کي ڇڏي ڪنهن ٻئي ملڪ هليو ويندو. هن کي تمام مجبوريءَ جي حالت فرانس ڇڏي برطانيه روانو ٿيڻو پيو.
فرينڪوئي ميري اروٽ پيرس پيدا ٿيو، بعد هِن جو نالو والٽئر رکيو ويو، هي پنهنجي ڏاهپ سبب فرانسيسي روشن خيال ليکڪ، تاريخدان فلسفي طور مشهور ٿيو، هي بهترين تنقيدنگار ٿي گذريو، پاڻ عيسائيت، خاص طور تي ڪيٿولڪ چرچ مٿان تنقيد، دين کان آزاديءَ، اظهار جي آزادي، مذهب سياست کي الڳ لڳ ڪرڻ جو حمايتي هو.
والٽئر هڪ مستحڪم اهميت رکندڙ ليکڪ هيو، هِن تقريبن ادبي روپ سان گڏوگڏ بيت، ناول، مضمون، تاريخي، سائنسي ڪم پڻ ڪيا. هِن 20،000 هزار کان وڌيڪ خط 2000 کان وڌيڪ ڪتاب پمفليٽ لکيا، هِي سماج جي آزادي جو بااختيار وڪيل پڻ هيو، ڳالهيون اهڙيون هونديون هيس جو ماڻهو هِن جي ڳالهين تي چڙندا هُئا پر سچ هجڻ ڪري ان کي نندي به نه سگهندا هيا.
ڊسمبر 1777ع هڪ ڏينهن پئرس جي هڪ محصول چوڪيءَ وٽ هڪ آفيسر ڪنهن گاڏي کي چڪاس لاءِ روڪيو. هن ان گاڏيءَ اهو ڏسڻ جي ڪوشش ڪئي ته ڪا ناجائز شيءِ ته ان موجود نه آهي. گاڏيءَ جي اندران هڪ ڪمزور جهيڻو آواز آيو.”هن گاڏيءَ مون کان سواءِ ڪا به ناجائز شيءِ موجود نه آهي“. چنگيءَ جي آفيسر گاڏيءَ جي دريءَ مان ليئو پائي اندر ويٺل پوڙهي شخص کي نهاريو هن جي ذري گهٽ رڙ نڪري وئي. ”توهان موسيو والٽئر؟“ ان آفيسر چيو، والٽئر جو پوڙهو منهن هاڻي ڪنهن لاءِ به اڻ ڄاتل نه رهيو هيو، لکين ماڻهو ان شڪل کي ڏسي سڃاڻي ويندا هيا ته اهو پوڙهو آزاديءَ جو ڪرڻو والٽئر آهي.
1755ع هن پيرسن فلسفيءَ دنيا جي هڪ آزاد جمهوري ملڪ سئزرلينڊ پناهه ورتي. هن هر ايندڙ ملاقاتيءَ جو فرشتن جهڙي مرڪ سان استقبال ڪيو. ڪافيءَ جا دور هلندا ها والٽئر راتين جو دير تائين انهن محلفن جيڪي يورپ مثالي تصور ڪيون وينديون هيون، ماڻهو ٽي ڏينهن رهڻ لاءِ ايندا هيا ٽي ٽي مهينا ٽڪي پوندا هيا. ”خدا مون کي منهنجي دوستن کان محفوظ رکي“. والٽئر ٿڌو ساهه کڻي چوندو هيو، ”دشمنن سان ته مان پاڻ ئي نبري پوندس“.
والٽئر چاهي ها ته پنهنجي پيريءَ جا ڏينهن ڏاڍي آرام سان گذاري ها، هو دنيا جو امير ترين ماڻهو هيو پر هن جي حق لاءِ وڙهندڙ طبيعت هن کي هڪ دفعو وري سڪون سان ويهڻ نه ڏنو.
ڄم روڪ جي دوائن اوزارن جي عام ٿيڻ اسان جي اخلاق جي جلد بدلجڻ جو وڏو سبب آهي. پراڻي اخلاقي نظام مطابق جنسي تعلقات رڳو شاديءَ سان جائز هئا ڇاڪاڻ جو جنسي تعلقات سان ولديت ڳنڍيل هئي ولديت جي ذميواري رڳو شاديءَ سان ئي عائد ٿي ٿئي. پر هاڻي جنس کان ولديت جي جدا ٿيڻ سان اهڙيون حالتون ٿي ويون آهن جن جو اسان جا وڏا سوچي به نه ٿي سگهيا
اخلاق انساني روين مان ھاڪاري روين مان ھڪ آھي. جنھن ڪنھن جو ٻي سان ڳالھائڻ، ملڻ، ادب ڪرڻ، مھمان نوازي ڪرڻ وغيرہ شامل آھي.
جدا جدا هنڌن انگور جي قسمن جا جدا جدا نالا آهن. ڪشمير ڪشمش، منسک، مسڪا مکيه آهن. اورنگ آباد جي حبشي انگور تمام مشهور آهي، جا ڪاري رنگ جي وڏي قد جي آهي لنڊن جي بازارين تائين وڪامڻ ويندي آهي. يورپ جون خاص ڊاکون به هن ملڪ ٿينديون آهن، جهڙوڪ سونهري ڊاک، مسقطي ڊاک، فرينچ ڊاک وغيره. ڪابل جي انگور به مشهور آهي- وڏي توڙي ننڍي _ بيداڻي ڊاک، جنهن کي ڪشمش چوندا آهن سا ڪابل به پنجاب به ججهي ٿي ٿئي. لاهور ته سورهن قسمن جون ولايتي ڊاکون ٿين ٿيون.
ڊاک جي پوک اهڙي ٿي ٿئي جهڙي شفتالوءَ جي. آڪٽوبر جي پڇاڙيءَ ، مينهن بس ٿيڻ کانپوءِ پاڙن جي مٽي کوٽي، ڪڍي، انهيءَ کي مهينو ٻه کليل ڇڏي ڏجي. ايتري پن به ڇڻي ويندا، پوءِ وڻن جي ڇانگ ڪجي. فيبروريءَ وري جڏهن وڻ پن گونچ ڪڍن، تڏهن پاڙن جي مٿان ڪنهن به قسم جو عمدو ڀاڻ وجهي ڇڏجي. پراڻو ڳائو ڀاڻ شايد تمام چڱو آهي. ڪن
انگور هڪ ٻوٽي انجي ميوي جو نالو آهي. هي ٻوٽو ويڙهي جي صورت وڌندو آهي هن جو ميوو ڇينگن جي صورت هوندو آهي. هڪ ڇينگي 6 کان 300 انگور جا داڻا ٿي سگھن ٿا. انهن کي هن حالت به کائي سگھجي ٿو يا وري هن مان شربت، جيلي، شراب ٻجن مان تيل به ٺاهي سگھجي ٿو. انگور جڏهن سڪي ويندو آهي ته ان مان ڪشمش ٺاهي ويندي آهي. پاڪستان جي صوبي خيبرپختونخواه جي ضلعي چترال جي وادي ڪالاش انگور مان ديسي شراب به ٺاهيو ويندو آهي.
1919ع کان 1920ع تائين هڪ سال لاءِ سنڌ جي جاگيردارن زميندارن پاران اميپريل ڪائونسل دهلي لاءِ نمائندو چونڊيو ويو. سال 1921ع کان 1936ع تائين مسلسل 15 يا 16 سال بمبئي ڪائونسل تي ميمبر چونڊيو ويو، جيڪو ڪنهن سنڌي يا سنڌ جي مسلمان لاءِ وڏو اعزاز آهي. سنه 1925ع سنڌ محمون اسوسيئيشن جو پريزيڊنٽ چونڊيو ان جماعت تي، انهيءَ حيثيت سان، 1933ع بمبئي سرڪار لوڪل سيلف گورنمينٽ جي وزير ٿيڻ تائين رهندو آيو. سنڌ مان بمبئي ڪائونسل جي مسلمان ميمبرن جو، 1925ع کان وٺي هو ليڊر چونڊيو ويو، جنهن عهدي تي هو سنڌ جدا ٿيڻ تائين رهيو.
1924ع هن کي بمبئي سرڪار جو وزير چونڊيو ويو کيس لوڪل سيلف گورنمينٽ جو کاتو ڏنو ويو. انهيءَ عهدي تي هي 1936ع جي مارچ تائين رهيو. ان کانپوءِ هڪ سال لاءِ سنڌ جو گورنر جو صلاحڪار ٿي رهيو.انگريز گورنر سر لئن سيلا گرهام 1937ع کيس سنڌ لاءِ پنهنجو ايگزيڪيوٽو ايڊوائيزر مقرر ڪيو.
هن ٻاويهه سالن جي عمر ملڪي معاملي دلچسپي وٺڻ شروع ڪئي. اهو سنه 1910ع جو زمانو هو. پهرين هو ضلعي لوڪل بورڊ لاڙڪاڻي جو ميمبر ٿي ڪم ڪرڻ لڳو. انهن ڏينهن لوڪل بورڊ جا پريزيڊنٽ ڪليڪٽر هوندا هئا. انهيءَ زماني کان وٺي هن حڪومت جي آفيسرن سان سٺا لاڳاپا رکڻ شروع ڪيا. ان کانسواءِ پنهنجي زمين به سڌاريائين. لاڙڪاڻي بنگلا ڀٽو ڪالونيءَ ٺهرايائين. جن مان ڪيترن بنگلن سرڪاري عملدار مسواڙ تي رهندا هئا.
1934ع ، "سنڌ پيپلس پارٽي" نالي جماعت جو بنياد پيو ان جو ليڊر هن کي چونڊيو ويو هو. سنڌ سياسي جماعتن ٺاهڻ لاءِ اها پهرين ڪوشش هئي. ان کان اڳ سنڌ جي پارليامينٽري سياست لاءِ مسلمانن ڪا جماعت ڪا نه هئي. سنڌ محمدن ايسوسيئيشن گهڻو ڪري گورنرن يا وائسراءِ کي ائڊريس ذريعي شڪايتن پيش ڪرڻ ٺهرائن پاس ڪرڻ جي ايجنسي ٿي ڪتب ايندي هئي. سنڌ آزاد ڪانفرنس جو مقصد سنڌ جي آزادي لاءِ ڪوشش ڪرڻ هو.
هي لاڙڪاڻي طرف پهريون ئي زميندار هو، جنهن جديد طرز تي رهڻي ڪهڻي اختيار ڪئي. عام زميندارن وانگر سارو وقت ڪچهرين يا شڪارن ڪو نه گذاريندو هو. هن جا هر ڳالهه لاءِ وقت مقرر هوندا هئا. ماڻهو وٽس اطلاع سان ايندا هئا. عملدارن سان سٺن تعلقاتن هئڻ ڪري، کيس سنه 1919ع . او. بي. او جو خطاب مليو پوءِ سنه 1921ع "خانبهادر" ٿيو. سنه 1924ع کيس "قيصر هند" جو خطاب عطا ٿيو. سنه 1925ع ، کيس سي. آ”. اي جو لقب مليو. آخر 1 جنوري سنه 1930ع کيس سر" جو خطاب مليو.
سندس والد وڏيرو ميان شاهه محمد خان کهڙو لاڙڪاڻي تعلقي جي عاقل ڳوٺ جو ويٺل هو، جنهن پنهنجي محنت، ڪفايت، شعاريءَ سٺي انتظام ذريعي زمينداري وڌائي سڌاري، چڱو پيسو ورثي ڇڏيو. زميندار طبقي وٽ، باوجود وڏين ملڪيتن گهڻي پيدائش جي به پيسي جي اڪثر بچت ڪانه رهندي آهي. ليڪن ميان شاهه محمد جهڙا ڇٽا زميندار ملن ٿا، جي ملڪيت به وڌائين پوين لاءِ پئسو به ڇڏي وڃن. ميان شاهه محمد 2 شاديون ڪيون هيون جن مان چار فرزند ٿيس: ميان محمد ايوب حاجي محمد مراد خان، محمد نواز خان ميان علي گوهر خان.
ميان شاهه محمد کهڙي کي ٻه زالون هيون، جن مان چار پٽ هيس پهريون پٽ خانبهادر محمد ايوب کهڙو، حاجي محمد مراد، ميان محمد نواز ميان علي گوهر کهڙو شامل آهن
هن کي چار فرزند آهن: شاهه محمد، جيڪو زمينداري ڌنڌي رڌل رھيو. شاهه زمان ايل. ايل. بي پڙهيو. مسعود احمد آمريڪا انجنيئرنگ پڙهيو. خالد محمود، جنهن بي اي آنرس پاس ڪئي.کيس اولاد شاهه محمد پاشا کهڙو، شاهه زمان، مسعود احمد خالد محمود پٽ آهن. سندس نياڻي محترمه رشيده کهڙو قومي اسيمبلي ميمبر رهي.
1977ع لنڊن ڪانفرنس سولومن آئلينڊز کي ايندڙ سال مڪمل خودمختياري ڏيڻ لاء اتفاق ٿيو. سولومن آئلينڊز ايڪٽ 1978 تحت برطانيا ھن ملڪ کي ڊومينين شامل ڪري 7 جولاء 1978ر کيس آزاد ڪري ڇڏيو. ان جو پھريون وزيراعظم سولومن آئلينڊز يونائيٽيڊ پارٽي جو سر پيٽر ڪينيلوريا ٿيو پھريون رياستي سربراھ راڻي ايلزبيٿ ٻين ٿي جنھن جو نمائندو سولومن آئلينڊز جو گورنر جنرل
1840 واري ڏهاڪي آسٽريليا، فجي ساموآ جي ڪالونين لاء مزدورن طور ھتان جي ماڻھن کي ڀرتي ڪيو ويو 1860 واري ڏھاڪي ان عمل تيزي آئي جنھن کي بليڪبرڊنگ جو نالو ڏنو ويو. ان مزدوري جا شرط مڃڻ جي قابل نہ ھيا نتيجي م مقامي ماڻھن يورپين تي شدت سان حملا ڪرڻ شروع ڪيا. فرانس جا تبليغي عيسائي 1840 ھتي اچڻ شروع ٿيا جن سانتا اسابيل جين بپٽست ايپيل جي سربراهي مشن قائم ڪيو پر 1845ع مقامي ماڻھن کيس قتل ڪيو 1850 واري ڏھاڪي اينگليڪن مشينري اچڻ شروع ڪيو جن ذريعي وڏي پيماني تي ماڻهو عيسائي مذھب داخل ٿيندا ويا
اسپيني جھازران الويرو ڊي مينڊانا پھريون يورپي ھيو جيڪو 1568 سولومن ٻيٽن واري جھرمٽ گھميو ان جھرمٽ کي حضرت سليمان جي بائيبل واري سولومن نالي تي ھن سولومن ٻيٽن جو نالو ڏنو اھو بہ چيو ويندو آهي ته انھن ٻيٽن کي اھو نالو ان غلطفھمي ڏنو ويو تہ اتي تمام وڏا امير رھندڙ ھيا ھن جو خيال ھو تہ ٻيٽن وارو شھر بائيبل ڄاڻايل اوڦر شھر آھي ڪالوني واري دور جي وڏي حصي 1975ع تائين ھن ٻيٽن جو نالو "برٽش سولومن آئلينڊز پروٽيڪٽوريٽ" رھيو پوء ان کي تبديل ڪري سولومن آئلينڊز رکيو ويو محاورتن ھن ٻيٽن کي دي سولومنس پڻ سڏيو ويندو آهي.
بوڪا آئلينڊ جي ڪِلُو غار وارن قديم آثارن مان پتو پوي ٿو ته سولومن ٻيٽن تي سڀ کان اول 30،000 ق م کان 28،000 ق م دوران بسمارڪ آئلينڊز نيو گني جا ماڻھو آباد ٿيا ھئا
سپريم ڪورٽ جي چيف جسٽس جي مقرري گورنر جنرل وزيراعظم مخالف ڌر جي اڳواڻ جي صلاح سان ڪندو آھي ٻين ججن جي مقرري جوڊيشل ڪميشن جي صلاح سان ڪندو آهي. سولومن آئلينڊز م ھڪ ھاء ڪورٽ پڻ آهي.
رئيس صاحب 1909ع ڌاري هي ڪانگريس جو ميمبر ٿي چڪو هو. انهيءَ وقت ’منٽو مارلي، رفارمس‘ موجب نيون چونڊون ٿيڻ واريون هيون. سنڌ کي بمبئي ليجسليٽو ڪائونسل لاءِ چئن عيوضين چونڊڻ جو حصو مليو هو، جن جا تڪ هن ريت هئا: 1. سنڌ جي ميونسپالٽين طرفان هڪ عيوضي، 2. سنڌ جي لوڪل بورڊن طرفان هڪ عيوضي، 3. زميندارن جاگيردارن طرفان هڪ عيوضي، 4. ڪراچي چيمبر آف ڪامرس طرفان هڪ عيوضي.اهي چونڊون 1909ع جي آخر ٿي گذريون، جن هيٺيان عيوضي بمبئي ڪائونسل تي چونڊجي ويا:
رئيس غلام محمد خان ڀڳڙيءَ جا وڏا اصل ديري غازي خان طرف جا ويٺل، بلوچ قوم جا هئا ڀرڳڙھ جي طرف کان لڏي، ميرن جي صاحبيءَ اچي سنڌ رهڻ ڪري ”ڀرڳڙي“ سڏجڻ لڳا هئا.سندن وڏو ڏاڏو، رئيس علي خان، ڀرڳڙي ضلعي ديري غازي خان کان ڪلهوڙن جي آخري وقت ڌاري سنڌ آيل هو. ان کان پوءِ هيٺئين احوال موجب انهيءَ قبيلي جا بزرگ ٿي گذريا آهن: رئيس علي خان کي فرنزد ڏاتو خان ٿيو. ان کي فرنزد رئيس حيدر خان ٿيو، جنهن کي چار فرزند ٿيا:
بئريسٽر رئيس غلام محمد ڀرڳڙي ولد محترم رئيس مولوي ولي محمد ڀرڳڙي، سنڌ جي ضلعي ميرپورخاص جي هڪ ڳوٺ ڊينگاڻ ڀرڳڙي 15 جولاءِ 1878ع جنم ورتو.
ابو الجلال ندوي – ماهرِ لسانيات، نقاد، محقق، صحافي (موهن جو دڙو منجهان مِلندڙ آڳاٽِيون مُهِرُن جي تحقيق، تشريح واڌارو تي ڪم ڪيائين
دوهو پنگل هڪ اهڙو ڇند آهي، جنهن جي هر سٽ ننڍين وڏين چوويهن ماترائن تي ٻڌل هوندي آهي. ٿين ٿيون، جنهن جي پڇاڙيءَ تَڪ آڻيندا آهن. دوهي جي هر سٽ کي دَل چوندا آهن هر دَل ٻه چرن هوندا آهن، جيڪي وري تيرهن يارهن ماترائن ورهايل هوندا آهن. ان جي سمجهاڻي هيٺ ڏجي ٿي.
مٿي ڄاڻايو ويو آهي ته دوهي جي هر دَلَ چوويهه ماترائون هونديون آهن. انهن ماترائن حرڪت سڪون جو شمار ٿئي ٿو. عروض هجي يا پنگل يا پراسوڊي ، سڀني جو آڌار حرڪت سڪون جي نظام تي منحصر هوندو آهي.
مٿي ٻڌايو ويو آهي دوهو پنگل جي هڪڙي خاص وزن چيو وڃي ٿو جنهن وزن چيل ٻن مصراعن جي ڇنڊ کي، جنهن جي پڇاڙيءَ تُڪ قافيو) هجي، دوهو نٿا چئي سگهون، جيئن فارسيءَ اردوءَ يا سنڌيءَ رباعي جو وزن مخصوص مقرر ٿيل هوندو آهي ڪنهن ٻئي وزن چيل چئن مصراعن کي رباعي نٿو چيو وڃي.
صورتخطيءَ جو هر اکر بي آواز هوندو آهي. جيستائين ان تي زير زبر پيش جي حرڪت پنهنجو اثر نٿي ڪري. زير زبر پيش جي حرڪت سان جڏهن ڪنهن اکر جو آواز وڌي ٿو وڃي ته زير جو آواز ”ي“ ، زبر جو آواز ”الف“ پيش جو آواز ”وَ“ بدلجي ويندو آهي، انڪري زير، زبر پيش جي آوازن کي ننڍيون ”ي“، ”الف“ ”و“ جي آوازن کي وڏيون ماترائون چئي سگهبو. پنگل جي اصطلاح ننڍي ماترا کي ”لگهو“ وڏي ماترا کي ”گرو“ جو نالو ڏنو ويو آهي. ماترائن کي هيٺين نشانن سان به ظاهر ڪيو ويندو آهي:
1- دوهي جي شروعات ڪو اهڙو لفظ نه اچي جنهن جو وزن هڪ لگهو ، هڪ گرو هڪ لگهو جي برابر هجي، يعني اهڙو لفظ نه اچي، جنهن هڪ زير، زبر يا پيش هڪ الف و يا ي هڪ زير زبر يا پيش هجي. مثلاً هيٺ ڏجن ٿا.
جيڪڏهن ڪنهن دوهي اهي ٻئي يا انهن منجهان ڪو هڪڙو شرط پورو نه ٿيندو ته دوهو ناقص سمجهيو ويندو. اهڙي ناقص دوهي کي ”چنڊالڻي“ دوهي جو نالو ڏنو ويو آهي.
دوهي جو هڪڙو قسم سورٺو آهي، جنهن کي ”ابتو دوهو“ به چوندا آهن. دوهي جي ٻنهي دَلَن جي ٻنهي چرنن کي اُبتو ڪجي، يعني ماترائن جي ترتيب کي اڳيان پٺيان ڪيو وڃي ته ماترائن جي ترتيب، جيڪا تيرهن- يارهن هوندي آهي، بدلجي يارهن-تيرهن ٿي پوندي، انهيءَ عمل سان ”تُڪ“ يعني ، جو چرنن جي پڇاڙيءَ ايندو آهي، ٻنهي چرنن جي وچ اچي ويندو، جيئن ته:
دوهو اولهه هندستان اُسريو ترقيءَ جون منزلون طئي ڪري جٿي ڪٿي پکڙجي ويو، پر سورٺو، جيئن ان جي نالي مان معلوم ٿيندو،سوراشٽر يعني گجرات اول چيو ويو، اوسر ترقيءَ کان پوءِ ٻين هنڌن تي ويو مقبول ٿيو. سوراشٽر دوهي سورٺي جي هيئت هڪڙي تمام سهڻي فني تبديلي آندي وئي. سوراٺ جي شاعرن دوهي- سورٺي سورٺي-دوهي جي ميل سان به نهايت سهڻا ڪارائتا ٻن سٽن جا ڇنڊ ٺاهيا، جن جا نمونا هيٺ ڏنا وڃن ٿا:
انهن دوهن-سورٺن تڪ جي بيهڪ کان سواءِ ڪا ٻي تبديلي نه آندي وئي. سنڌ دوهي سورٺي کان سواءِ مٿي ڏنل پهرين صورت مقبول ٿي، ڇو جو سنڌي بيت جي فن هميشه بيت جي آخري سٽ سورٺي جي نموني ٻنهي چرنن جي وچ تُڪ آڻڻ جي روايت قائم ٿي چڪي هئي، جيئن:
دوھو ھندي لفظ دوھا مان نڪتو اھي، جنھن جي معنيٰ اھي ٻن مصرعن يا سٽن وارو بيت.”ڏوهيڙو“ سنڌي شاعريءَ جو هڪ قديم فن آهي، جنهن سمن سومرن جي دور ترقي ڪرڻ شروع ڪئي. هندي زبان هن فن کي ”دوهرو“ يا ”دوهو“ چوندا آهن. دوھي جي حساب سان شيخ حماد جماليءَ کي سنڌيءَ جو پھريون شاعر چيو ويندو اھي. جي پڇڻا سي نه منجهڻا، جي پڇن سي وير، جو لکڻ منجهه ماڙوئين، سو مکڻ منجهه کير.
گورنمينٽ گرلس ڊگري ڪاليج ، گورنمينٽ ڪاليج آف ايجوڪيشن ايف بي ايريا، عزيز آباد ڪامرس ڪاليج، شھيد ملت گورنمينٽ گرلس ڊگري ڪاليج عزيز آباد، گورنمينٽ دھلي ڪاليج،
جناح گورنمينٽ ڪاليج ، عثمانيه گرلس ڪاليج ، گورنمينٽ ڊگري سائنس ڪاليج قاسم آباد، رياض گورنمينٽ گرلس ڪاليج لياقت آباد، سر سيد گورنمينٽ گرلز ڪاليج ناظم آباد بلاڪ 1، گورنمينٽ ڪاليج فار وومين ناظم آباد بلاڪ 1، مردن جي گورنمينٽ ڪاليج ناظم آباد، عبدالله گرلس ڪاليج پاپوش نگر،
گورنمينٽ ڊگري ڪاليج فار وومين نارٿ ناظم آباد، گورنمينٽ ڊگري سائنس ڪامرس ڪاليج ، گورنمينٽ ڊگري بوائز ڪاليج بفرزون، گورنمينٽ ڊگري ڪاليج انڊا موڙ چوڪ، پبلڪ اسڪول ڪاليج نارٿ ڪراچي، گورنمينٽ ڪاليج فار وومين ايف 11 ، ڪمرشل ڪاليج عزيز آباد،
ھي ضلعو سنڌ اسيمبلي جي 8 صوبائي تڪن م ورھايل آھي. انھن تڪن 2018 جي عام چونڊن اتان چونڊيل صوبائي اسيمبلي جا رڪنن جا نالا ھيٺ ڏجن ٿا: