polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
اسلامي تھذيبن بد نظري وارو عقيدو مراڪش کان وٺي، رومي سمنڊ جي اوڀر واري سرزمين عربستان جي اپٻيٽ سميت، انڊيا تائين مسلمان توڻي عيسائي، يھودي ھندن وغيره ھڪ عام عقيدو آهي. اسلامي نظريي بہ بد نظري جو عقيدو موجود آھي جنھن جو بنياد صحيح مسلم جي ڪتاب نمبر 26 جي حديث نمبر 5427 آھي جنھن بد نظري جي اثر کي حقيقت سڏيو ويو آهي. يھودي رھباني ابراھام اسحاق ڪوڪ مطابق اسان جي اردگرد حسد ريس جا احساس رکندڙ ماڻھن جي بري نظر اسان لاء اثر نانگ جي زھر مثل آهي.
سمورين تھذيبن جي ھر ٻولي ان عقيدي کي مختلف نالي سان سڏيو وڃي ٿو. عربي م ان کي العين النظرہ يا العين الحاسد چون ٿا. فارسي ان کي چشم زخم يا چشم شور سڏين ٿا.
هڪ جاگرافيائي خطي جا هڪ ئي ٻولي ڳالهائيندڙ هڪ ئي ثقافت جا مالڪ هڪ ٻئي جي ويجهو اچڻ لڳا، هڪ ٻئي کي سمجهڻ، هڪ ٻئي مان پرائڻ هڪ ٻئي جي سهائتا لاءِ وڌيڪ گهرا گهاٽا ٿيا. هنن جي گڏيل سياسي اقتصادي مفادن منجهن مستحڪم لاڳاپا پيدا ڪيا. سندن قومي ٻڌي اتحاد مضبوط ٿيو.
مٿئين سڄي بحث مان نتيجو هي نڪتو ته قومون سرمائيداري دور جون اڻ ٽر پئداوار آهن انهن جي گهڙت اڏاوت تاريخي عملن تاريخي طاقتن جو دخل هوندو آهي. جيڪي عمل طاقتون الڳ الڳ نسلن قبيلن جي ماڻهن کي گڏي هڪ قوم جي صورت ڏينديون آهن اهي ئي عمل طاقتون سرمائيداراڻي معيشت سرمائيداراڻا معاشي رابطا ئي هوندا آهن، جيڪي جاگيرداراڻي دور جي هڪ علائقي رهندڙن هڪ ئي ٻولي ڳالهائيندڙن جي گروهه کي هڪ قوم جي شڪل ڏيندا آهن.
جڏهن انساني سماج ترقي ڪري جاگيرادريءَ مان سرمائيداري داخل ٿيو صنعت تجارت زور وٺڻ شروع ڪيو ته صنعتڪارن، واپارين مالدار طبقن معيشت تي قبضو ڪري، ان کي جاگيردارن جي چنبن مان ڪڍي سڌو سنئون پنهنجي هٿ هيٺ آندو. جنسن جي پيداوار جاگيردارن جي ننڍين ننڍين مقامي منڊين کي هڪ واحد قومي منڊي متحد ڪرڻ شروع ڪيو. سرمائيدارانه نظام مقامي حدن کي ٽوڙي عام قومي منڊي تشڪيل ڪئي.
سرمائيداري لاڳاپن جي مضبوط ٿيڻ سان، معاشي زندگيءَ جي هڪ جهڙائي وسيع مضبوط ٿيڻ لڳي قومي علائقي جي انفرادي حصن جي وچ رابطو باقاعدي مضبوط ٿيڻ لڳو. اهڙيءَ طرح جاگيرداراڻي قوميت جي علائقائي لساني وحدت معاشي وحدت جو پڻ اضافو ٿيو. ان عمل دوران جاگيرداراڻي قوميت بورجوا قوم تبديل ٿيڻ شروع ٿي.
علائقو گهڻو تڻو تائين اوچائي تي هڪ وسيع ميدان تي مشتمل آهي سمنڊ جي سطح کان مٿي، ڪيترن ئي ھيٺاھين بلندين سان گڏ. اڪثر علائقو ڀٽن تي مشتمل آهي؛ اتر اولھ وڏا علائقا تاڪيرن سان ڍڪيل آھن؛ اتي ڪجھ نخلستان پڻ آهن. دريائن جي ڪنارن نخلستانن زرعي آباديون آهن. اونهاري جي مهينن، وچ مئي کان سيپٽمبر جي وچ تائين، دوران گرمي پد تمام گهڻو مٿي وڃي ٿو. ڪيرڪي، هڪ انتهائي اندريون شهر جيڪو آمو دريا نديءَ جي ڪناري تي واقع آهي، اتي جولاءِ 1983 ، رڪارڊ ڪيو ويو. اهو گھڻو تڻو تي ازبڪستان واقع آهي.
جيرين رزرو بخارا جي ڏکڻ 40 ڪلوميٽرن جي پنڌ تي آھي. هن رزرو جي ڪل ايراضي آهي. هي رزرو ناياب نسلن جهڙوڪ گوئٽرڊ ھرڻي ، پرزيوالسڪي گھوڙي ، ترڪماني ڪولان ميڪ-ڪئينز تلور جي نسل وڌائڻ جو مرڪز آهي. رزرو 1977ع چوبند علائقي تي قائم ڪيو ويو.
قزلقم ريگستان دنيا جو 15 هون وڏو ريگستان آهي. ترڪ ٻولين ان جي نالي جي معنيٰ آهي ڳاڙھي واري . اهو وچ ايشيا واقع آهي، آمو دريا سر دريا جي سنگم جي وچ ، هڪ خطو جيڪو تاريخي طور تي ٽرانسڪسانيا جي نالي سان مشهور آهي. اڄ اهو قزاقستان، ترڪمانستان ازبڪستان جي وچ ورهايل آهي. اهو اٽڪل تي پکڙيل آهي.
ريگستاني جانورن روسي ڪڇون هڪ وڏي ڪرڙي، جنهن کي ٽرانسڪيسپين يا ريگستاني مانيٽر سڏيو ويندو آهي، شامل آھن، جنهن جي ڊيگهہ تائين پهچي سگهي ٿي. سائگا انٽيلوپ پڻ ڪڏهن ڪڏهن ريگستان جي اترئين حصي ڏانھن لڏپلاڻ ڪندو آهي.
بخارا خطي قزلقم نيچر رزروِ 1971ع قائم ڪئي وئي. رزروِ جي ايراضي آهي اهو درگان اتا آبادي جي ويجهو امودريا مان وهندڙ ٻوڏ واري زمين تي واقع آهي.
سپاھيملاڻي 10 فيبروري 1906ع تي حيدرآباد، سنڌ ڄائي. ھن شروعاتي تعليم ڪندن مل گرلز ھاءِ اسڪول حيدرآباد انڊين گرلز اسڪول ڪراچي کان حاصل ڪئي. ھن ديا آشرم پرنسيپال طور خدمتون پڻ سرانجام ڏنيون.هيءَ 10 فيبروري سنه 1906ع تي، حيدرآباد سپاهيملاڻي ديوانن جي فيملي مسٽر تلسيداس جي گهر پيدا ٿي، جو ملٽري سروس پهريون سينئر هيڊ ڪلارڪ هو، جتان پوءِ آرمي ليفٽيننٽ ٿي رٽائر ڪيائين. کيس ٻه ڀائر مسٽر ليکراج، مسٽر اڌارام ٻه ڀيڻيون هيون.
هن پهرين ڪندنمل گرلس هاءِ اسڪول حيدرآباد تعليم ورتي. سنه 1920ع ، هي جڏهن ڪراچي لڏي ويا، ته انڊين هاءِ اسڪول ڪراچيءَ مان مئٽرڪ پاس ڪري، ڊي جي. سنڌ ڪاليج مان. بي. اي. پاس ڪيائين. اسڪول توڙي ڪاليج شاگردن جي جماعتن مکيه پارٽ ورتائين. کاڌي تحريڪ وقت وديشي ڪپڙا ساڙي، کاڌي پائڻ شروع ڪيائين. سائمن ڪميشن اچڻ وقت شاگردن کان ڪارا جهنڊا کڻائي، "سائمن گو بئڪ" جا نعرا هڻايائين
سورھين صديءَ افغانستان جي ھڪ پٺاڻ سردار امير علي ھن شھر تي حملو ڪري ڪافي خونريزي ڪئي پر ھتان جي سورمن کيس قتل ڪري قلعي جي حفاظت ڪئي. 1541ع ھتان جي راجا مغل شھنشاھ ھمايون سان جنگ ڪئي پر اڳتي ھلي ھن شھنشاھ اڪبر کي پنھنجي ڌيءَ جو سڱ ڏنو. مغلن جو ھن قلعي تي 1762ع تائين ڪنٽرول رھيو. 12 ڊسمبر 1818ع تي ھتان جي راجا پنھنجي حڪومت بچائڻ قلعي کي انگريزي فوج جي حملي کان بچائڻ لاءِ ايسٽ انڊيا ڪمپنيءَ سان ھڪ معاھدو ڪيو ايئن جيسلمير انگريزن جي حڪومت جو حصو بنجي ويو پر مھاراول ملراج کي ھن رياست راڄ ڪرڻ جي اجازت ملي وئي. 1820ع ملراج جي وفات کان پوءِ گج سنگھ ھن علائقي جو راجا بنيو.
جيئن جيئن ڏينھن چڙھندو آھي ھن قلعي جي ڀتين جو رنگ شينھن جي کل جھڙو ٿي ويندو آھي پر سانجھيءَ جي وقت اھو رنگ ڦري ماکيءَ جي رنگ جھڙو ٿي ويندو آھي، ان ڪري ھن قلعي کي مقامي ماڻھو سونو قلعو چوندا آھن. ھي قلعو ٿر جي ريگستان تريڪوتا جبل جي چوٽيءَ تي تعمير ٿيل آھي. ھن قلعي جا منارا پري پري تائين ڏسڻ ايندا آھن. 2013ع ھن قلعي کي راجستان جي پنجن ٻين قلعن سميت يونيسڪو جي ثقافتي ورثي وارن ماڳن جي فھرست شامل ڪيو ويو.
ھي قلعو 460 ميٽر ڊگھو 230 ميٽر ويڪرو آھي. ھي قلعو جبل جي چوٽيءَ تي تعمير ٿيل آھي انھيءَ چوٽيءَ جي اوچائي 76 ميٽر آھي. قلعي جي ٻاھرين ڀت جي اوچائي اٽڪل 4.6 ميٽر آھي. انھيءَ ڀت جي اندر قلعي جي بچاءٌ لاءِ ٻي ڀت موجود آھي جنھن تي وڏا منارا ٺھيل آھن. قلعي تي 99 برج ٺھيل آھن جن مان 92 برج سترھين صدي عيسويءَ ٺاھيا ويا. قلعي داخل ٿيڻ لاءَ چار دروازا آھن.
انگريزن جي دور شاھراھ ريشم ذريعي ڪاروبار تمام گھٽجي ويو اھو ڪاروبار ممبئي بندرگاھ طرف منتقل ٿي ويو. انھيءَ زماني ھي علائقو قدرتي طور تي سخت ڏڪار جو شڪار رھيو جنھن سبب ھتان جي ڪاروبار خوشحاليءَ کي ڪاپاري ڌڪ رسيو. 1947ع ھندستان جي ورھاڱي کان پوءِ شاھراھ ريشم ھميشہ لاءِ بند ٿي وئي جنھن ڪري ھن شھر جي اڳوڻي ڪاروباري حيثيت ختم ٿي وئي. ھاڻي ھن شھر جي معيشيت جو گھڻو دارومدار سياحت تي آھي.
ھي راجستان رياست جو ٻيو پراڻي پراڻو قلعو آھي جيڪو 1156ع ھتان جي راجپوت راجا راول جيسل تعمير ڪرايو. پراڻي زماني شاھراھ ريشم ھتان گذرندي ھئي. ھن شاھراھ وسيلي ھندستان جو افغانستان ايران سميت وچ ايشيا تائين ڪاروبار ھلندو ھو اٺن جون ڊگھيون قطارون سامان کڻي وچ ايشيا جي ملڪن ڏانھن روانيون ٿينديون ھيون.
جيسلمير جو قلعو : ھي تاريخي قلعو ھندستان جي شھر جيسلمير تعمير ٿيل آھي. جيسلمير شھر جي اٽڪل چوٿون حصو آباديءَ جا گھر ھن قلعي اندر ٺھيل آھن. سترھين صديءَ کان اڳ سڄو شھر قلعي اندر آباد ھو پر پوءِ آبادي وڌڻ سبب قلعي جي ٻاھران بہ شھر جي وسعت واڌارو آيو.
17 هين صدي اسپين پرتگال جي جهازرانن جي طرفان هن زمين جي ڳولهڻ کان پوء ٻنهي ملڪ هتي قبضو ڪري ڇڏيو هتان جا ملڪ ڊگھي غلامي هليا ويا. اسپين پرتگال هتي پنهنجي ثقافت جو گهرو اثر ڇڏيو جيڪو اڄ به ڏسي سگھجي ٿو. ڏکڻ آمريڪا جي ملڪ برازيل پرتگيزي جڏهن ته تقريبن ٻين ملڪن هسپانوي ٻولي ڳالهائي ويندي آهي. اتر سرينام گيانا جا ننڍا ملڪ نيدرلينڊ برطانيه جي غلامي رهيا آهن. ڊگھي غلامي جي ڪري هتي مختلف نسلن جا ماڻهو ملن ٿا جن يورپي، آبائي آمريڪي آفريڪي نسل شامل آهن. ڪجھ اصل آمريڪي ماڻهو اڄ به آميزون جي گھاٽن جھنگن م رهن ٿا.
دنيا جو سڀ کان وڏو آبشار ”اينجل آبشار“، ايراضي جي حصاب سان سڀ کان وڏو درياهه ”اميزون درياهه“ ، ڊگھو ترين جابلو سلسلو ”انڊيز“، زمين جو خشڪ ترين علائقو ”ايٽاڪاما ريگستان“، سڀ کان وڏو جھنگ ”اميزون جھنگ“، سمنڊ جي سطح کان سڀ کان مٿي گادي جو هنڌ ”لاپاز، بوليويا“، دنيا جي سڀ کان اوچي ڍنڍ ”ٽيٽيڪاڪا ڍنڍ“ ڏکڻ دنيا جو سڀ کان ڏورانهون شهر ”پورٽو ٽورٽو، چلي“ هن ئي کنڊ م آهي.
اميزون پارانا هتي جا وڏا درياهه آهن جيڪي اوقيانوس وڏي سمنڊ ڪرن ٿا. انڊيز جي جابلو سلسلي آتش فشان به آهن جن کنڊ جو سڀ کان وڏو متحرڪ آتش فشان ڪوٽوپاڪسي به شامل آهي جنهن جي بلندي 19347 فٽ آهي. هي آتش فشان اولهه جي ملڪ الڪويڊور آهي.انڊيز جپو جابلو سلسلو اتر ڏکڻ پکڙيل آهي جنهن جي ويڪر 4500 ميل آهي. اهڙي طرح هي دنيا جو ڊگھو ترين جابلو سلسلو آهي.
اوشو جي ننڍپڻ جا ست سال سندس ناني نانيءَ وٽ گذريا، انهيءَ عرصي وچ اوشو ڪڏهن به اسڪول جو در ڪونه ڏٺو. کيس فطري نظارن سان دلي لڳاءُ هو هي دوريش صفت انسان اڪيلائي کي ڏاڍو پسند ڪندو هو.وقت سان گڏ نيٺ سندس عمر اسڪول داخلا وٺڻ جي ٿي سندس مرضي جي خلاف کيس اسڪول داخل ڪيو ويو.اسڪول داخلا ملڻ کان پوءِ به هن پنهنجي فڪر واري واٽ ڪونه ڇڏي فطرت جي نظارن مان سرور حاصل ڪرڻ لاءِ اڪثر ڏورانهن علائقن ڏانهن پنڌ ڪري هليو ويندو هو. سندس لاءِ سندس عزيزن ويجهن پاران اها راءِ به جڙي ته هي ڏاڍو ضدي ٻار آهي. غير معمولي ذهانت سبب کيس يونيورسٽيءَ تائين معمول واري زندگي نصيب نه ٿي.
هن واقعي کان پوءِ اوشو ڀارت کي الوداع چئي 1981 ڌاري آمريڪا وڃڻ جو فيصلو ڪيو. جتي سندس مريدن اوريگان جي هڪ صحرائي علائقي چوهٺ هزار ايڪڙ زمين خريد ڪري رکي هئي. اوشو پنهنجو آشرم اتي قائم ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.اوشو، عورت، جنس، عشق محبت ٻين مڙني موضوعن تي کلي ڪري ڳالهائيندو هو. کيس وٽ ماڻهن جي عقيدت يا مذهب جي خيالن کي پالڻ جي واٽ ڪونه هئي. سندس انهيءَ انداز بيان ڪري اوريگان جا عيسائي مبلغ سندس مٿان سخت ناراض ٿيا انهن اوشو جي خلاف مظاهرا شروع ڪيا آخرڪار اتان جي رياست کيس شرپسندي اخلاقي پستيءَ جا الزام هڻي آمريڪا ڇڏي وڃڻ جو حڪم جاري ڪيو.
اوشو جي شُهرت سندس چاهيندڙ جي تعداد هر روز اضافو ٿيڻ واري ڳالھه سندس مخالفن کان برداشت ڪونه ٿي. جيتوڻيڪ سندس چاهيندڙن جو تعداد هزارن هيو پر اتي ئي سندس مخالفن جو تعداد به انهي انگ کان گهٽ ڪونه هو. سندس مخالف کيس قتل ڪرڻ لاءِ مختلف ترڪيبون آزمائڻ لڳا هڪ ڏينهن خطاب دوران سندس مٿان چاقو سان حملو به ڪيو ويو. جنهن کيس ته ڪو نقصان ڪونه ٿيو بلڪ کيس نقصان پهچائڻ جي ڪوشش ڪندڙ ولاس ٽوپي نالي همراھ گرفتار ٿي پيو. جيڪو هندو بنياد پرست تنظيم جو هڪ رڪن هو. اوشو کيس سزا ڏيڻ جي بجاءِ معاف ڪري ڇڏيو.
رجنيش اوشو جو نالو ڪنهن کان به ڳجهو يا لڪيل ڪونھي. سندس لکيل ڪتابن کي سنڌ، هند توڙي عالمي دنيا جي سُڌريل ملڪن تائين سُٺي پذيرائي ملي آهي. هن صوفي منش انسان جو جنم هندستان جي هڪ ننڍڙي ڳوٺ ڪڇ واڍا 11 ڊسمبر 1931 تي هڪ جيني گهراڻي ٿيو. سندس والد ڪپڙي جو واپاري هو. سندس گهراڻو، گڏيل گهراڻو هو.
پهريون اُن جو دؤر قديم غلامدار، يونان روم جي علم عظمت جو دؤر آهي، جيڪو انساني تاريخ اڄ به بي مثال يگانو ليکجي ٿو. يوناني مدبر پيريڪليس جي حضرت عيسيٰ کان اٽڪل چار سئو سال اڳي کان اٿينس جي شهر ڪيل جمهوريت ڊڪٽيٽرشپ جي ڀيٽ واري تقرير اڄ به پڙهندا ته وات مان “واهه واهه” نڪري ويندي!
پندرهين صديءَ اهو اونداهو دؤر اڃا ختم نه ٿيو هو ته ان دؤر جي پيٽَ مان يورپي علم ادب جو ٽيون دؤر، جيڪو روشن دؤر هو، سو ڄائو سورهين صديءَ اُسري نسري وهيءَ چڙهيو. پندرهين صديءَ واري يورپي جاگيرداري نظام جي ڀيٽ اهي اقتصادي، سياسي ثقافتي قوتون اُسرڻ نِسرڻ شروع ٿي ويون. دنيا جي ادب جي تاريخ جاگيرداري فرعونيت خاص ڪري دِين ڌَرم جي ٺيڪيدارن جي روحاني هڪ هٽي آمريت خلاف هيءُ ڪو پهريون ادبي حملو ڪونه هو. هن کان صديون اڳ عرب، ايران هندستان وغيره تَصَوُف ڀڳتي لهر جي شاعرن انهن خلاف پنهنجا آواز بلند ڪيا هئا، جن جا پڙاڏا اڄ تائين پيا گونجن.
سواءِ هڪ اڌ نيارپ يا اعتراض جي، هنن شاعرن وٽ انهن کان سواءِ ٽيون صحيح جواب نه هو نه وري ان وقت ٿي ئي سگهيو ٿي. اهو صحيح جواب اڃا تاريخ جي ڪُک سرجيو ئي ڪونه هو. ان جا مهانڊا اڃا ايندڙ زمانن جي اونداهن پاڇُولن لِڪل هئا. جاگيرداري نظام جا تاريخي ڏينهن اڃان پورا ڪونه ٿيا هئا. کيس دسي دفن ڪرڻ وارين سماجي قوتون جيڪي، سماجي قانون مطابق، ان وقت، فقط سرمايه داري قوتون ئي ٿي سگهيون ٿي، سي اڃا اُسريون نِسريون ئي ڪونه هيون. ان لاءِ کين صديون گهربل هيون. هزارين سڀ طرفين لڙاين کٽيل سوڀون تجربا گهربل هئا.
يورپ جي ادب جي تاريخ کي ٿلهي ليکي پنجن وڏن دؤرن ورهائي سگهجي ٿو. انهن مان چوٿون پنجون دؤر گڏ هلي رهيا آهن. چوٿون زوال طرف وڃي رهيو آهي پنجون اُسري نسري ڪمال طرف وڌي رهيو آهي.
تنهن کان پوءِ قرون وسطا صدين جون صديون يورپ تي مذهبي جهالت، تنگ نظري تعصب وحشي جبر جي رات ڇانيل رهي. اهو يورپي ادب جو ٻيو اونداهو دؤر هو.
ٿرسو اسڪاٽلينڊ جو هڪ ننڍڙو شهر آهي جيڪو ايڊنبرا کان 295 ڪلوميٽر لنڊن کان 818 ڪلوميٽر پري آباد آهي. هيءُ برطانيا اسڪاٽلينڊ جو سڀ کان اتريون شهر آهي. مقامي ٻوليءَ هن شهر کي ”ٿرسا“ ڪوٺيو وڃي ٿو. هيءُ اسڪاٽلينڊ جي هائيلينڊ ڪائونسل واري علائقي اترئين سامونڊي ڪناري تي آباد آهي. هتي اسڪاٽلينڊ جا ٻه روڊ 9 836 پاڻ اچي ملن ٿا جيڪي هن شهر کي اوله فورس اوڀر ڪيسل ٽائون سان ملائين ٿا. 55 ڪلوميٽر ڊگهي ٿرسو ندي هن شهر جي وچان گذري ٿي. 2018ع جي انگن اکرن موجب، هتان جي آدمشماري 7490 آهي.
سمھڻ کان پھرين گهڻي کائڻ کان پرھيز ڪجي ڇوجو جيڪڏھن معدو کاڌي سان ڏٽيل ھوندو تہ ساھ جي رڌم تي منفي اثر پوندا کونگهرن وڌڻ جو خطرو وڌي ويندو ڇوجو جسم کي گهڻي کاڌي ھضم ڪرڻ لاء وڌيڪ ھوا جي ضرورت پوي ٿي نتيجن کونگهرا شروع ٿي ويندا آھن ان ڪري کونگهرن واري کي رات جو گهٽ کاڌو کائڻ کپي جيئن ساھ جو عمل صحيح رھي.
کونگهرا ھڻڻ اھڙي بيماري آھي جنھن ڏي عام طور تي ڪنھن جو ڌيان نٿو وڃي پر سمهڻ واري سان گڏ ماڻھو وڏي ڪوفت کڻي ٿو. ھي بيماري گهر وارن جي ننڊ کي متاثر ڪري ٿي کونگهرن ھڻڻ واري شخص جي ڀرسان سمھڻ ڏکيو ھوندو آھي. کونگهرا ھڻڻ کي بيماري تسليم ڪيو ويو آھي پر ھن بيماري ڏي ڪڏھن بہ سنجيدگي سان ڌيان نہ ڏنو ويو آھي.
کونگهرا ھڻڻ ھڪ خطرناڪ عادت آھي جنھن سان ساھ خلل پوي ٿو ھن سان دل جي بيمارين جا عارضا وڌن ٿا. کونگهرن جي شدت دماغ تي اثر مرتب ڪري ٿي جنھن سان اڳتي ھلي فالڄ ۔ دل جي دوري ۔ ذھني ڇڪتاڻ ٻين مرضن جا خطرا وڌي سگهن ٿا.
کونگهرن جي ڪري ناسن جي ھوا تي اثر پوي ٿو. وٽامن سي ساھ جي نظام جي لاء بھترين جز آھي. وٽامن سي نڪ کي صاف رکڻ مدد ڪري ٿي. وٽامن سي ليمو ۔ مالٽو ۔ پپيتو ۔ اسٽرابيري ٻيون شيون اچي وڃن ٿيون.
سمهڻ وقت وھاڻو ٿلهو رکجي جيئن سمهڻ وقت مٿو پورو مٿي رھي، ائين ڪرڻ سان زبان ڳلي کي بلاڪ ڪري نہ سگهندي ساھ واري نلي کليل رھندي کوگهرن کي موقعو نہ ملندو.
سمهڻ کان پھرين نڪ کي صاف ڪجي. نڪ جا ڦوڳر ساھ جي گذرگاھ رنڊڪ اچي وڃي ٿي جنھن جي ڪري وات مان ساھ کڻڻو پوي ٿو جيڪو کونگهرن جو سبب بنجي ٿو.
کيس پنجن ٻولين عبور حاصل هو جن اردو، انگريزي، فارسي، عربي ھندي ٻوليون شامل ھيون. 1949ع مولانا وحيدالدين جماعت اسلامي جي مولانا ابوالاعلي مودودي کان متاثر ٿي جماعت اسلامي ھند شامل ٿيو پر ڪجھ سالن ھن کي جماعت جي ديني تصور خاميون نظر آيون جنھن جو اظھار ھن پنھنجي ڪتاب تعبير ڪي غلطي ڪيو آهي. ان ڪتاب ھن جماعت اسلامي ان جي باني جي لاء سخت زبان استعمال ڪئي آهي جنهن جو کيس جماعت اسلامي طرفان پڻ شدت سان جواب مليو. جماعت اسلامي ڇڏڻ بعد ھي کوڙ سال تبليغي جماعت جو حصو رھيو بعد 1975ع ھن انفرادي حيثيت اسلام جي دعوت علمي ڪم شروع ڪيو.
مولانا وحيدالدين خان انڊيا جو ھڪ مسلمان مفڪر امن جو حامي ھيو جيڪو قرآن مجيد جي تفسير لکڻ ڪري مشھور ٿيو جنھن جو ھن انگريزيءَ پڻ ترجمو ڪيو هو ان جو شمار دنيا جي 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمانن ٿيندو ھو. کيس سوويت يونين جي صدر ميخائيل گورباچوف طرفان ڊميئرگس امن وارو بين الاقوامي ايوارڊ ڏنو ويو. جنوري 2000 کيس انڊيا جو سڀ کان وڏو شھري اعزاز پدما ڀوشن پڻ مليو ان کان سواءِ کيس مڌر ٽريسا پاران نيشنل سٽيزن ايوارڊ 2009 کيس راجيو گانڌي نيشنل سدڀون ايوارڊ پڻ مليو جنوري 2021ع کيس ڀارت جو ٻيون وڏو شھري اعزاز پدما وڀوشن ڏنو ويو. سندس موت دھلي 96 سالن جي عمر ڪووڊ 19 جي ڪري ٿيو.
1980ع ضياءَالحق جي مارشل لا واري عرصي ڪميونسٽ پارٽيءَ خلاف ڪارروائيءَ ٿي ته بدر ابڙو پنهنجي دوستن پروفيسر جمال نقوي، ڪامريڊ امر لال، سهيل سانگيءَ، شبير شر ڪمال وارثيءَ سميت گرفتار ڪيو ويو . ڪميونسٽ پارٽيءَ جي دوستن تي خاص فوجي عدالت ڪيس هليو، جيڪو ”ڄام ساقي ڪيس“ جي نالي سان مشهور ٿيو، ان ڪيس ملڪ جا اهم ترين سياستدان محترمه بينظير ڀٽو، خان ولي خان، مير غوث بخش بزنجو، مولانا شاهه محمد امروٽي ٻيا کوڙ صاحب بچاءَ جي شاهدن طور پيش ٿيا. بدر ابڙو چئن سالن تائين جيل رهيو. کيس ايمنسٽي انٽرنيشنل پاران ’ضمير جو قيدي‘ قرار ڏنو ويو.
ادبي گهراڻي سان تعلق سبب 1973ع کان مختصر ڪهاڻيون لکڻ سان آغاز ڪندي، سنڌي ادبي سنگت ڪراچيءَ جي گڏجاڻين دلچسپي سان شريڪ ٿيندو رهيو. ان دور انور پيرزادو، فقير محمد لاشاري، عبدالرحمان نقاش، مشتاق باگاڻي، بيدل مسرور، هدايت بلوچ ٻيا دوست سنگت سرگرم هئا، تاج بلوچ، شمشير الحيدري، بدر قريشي تاجل بيوس سندس سينيئر ساٿي هئا.
شروعاتي تعليم لاڙڪاڻي، خيرپور، ٽنڊي الهيار سجاول مان ورتائين. مئٽرڪ ماڊل اسڪول حيدرآباد مان 1969ع ڪيائين انٽر کان پوءِ ڪراچيءَ مان بي ڪام جي ڊگري حاصل ڪيائين.
برک ڪهاڻيڪار جمال ابڙي جي فرزند علامه علي خان ابڙي جي پوٽي نامياري ليکڪ، صحافي، لغت نويس محقق بدر ابڙو جو جنم 19 ڊسمبر 1953 تي لاڙڪاڻي ٿيو.
برڪينا فاسو , ; اولھ آفريڪا ھڪ خشڪي سان گھيريل ملڪ آھي جنھن جي چوڌاري ڇھ ملڪ واقع آھن.ھن ملڪ جي اتر مالي، اوڀر نائيجر، ڏکڻ اوڀر بينن، ڏکڻ ٽونگو گھانا ڏکڻ اوڀر آئيوري ڪوسٽ واقع آھن. ھي ھڪ فرينڪو فون ملڪ آھي جنھن جي مقامي سرڪاري ٻولي فرينچ آھي . ھن ملڪ جو پراڻو نالو اپر وولٽا آھي جيڪو 1958 کان 1984 تائين رھيو جنھن بعد 4 آگسٽ 1984 ان وقت جي صدر ٿامس سنڪارا ان جو نئون نالو برڪينا فاسو رکيو . ھتان جي ماڻھن کي برڪينيبي چوندا آهن. ھن ملڪ جي گاديءَ جو هنڌ اوگادوگو آھي.
برڪينا فاسو ٻن لفظن جو مرڪب آهي.برڪينا فاسو. لفظ برڪينا موسي ٻوليءَ جو لفظ آهي جنھن جي معنيَ آهي ايماندار يا نيڪ ماڻھو؛ لفظ فاسو ڊيولا ٻوليءَ جو لفظ آهي جنهن جي معني آهي سرزمين. اھڙي طرح برڪينا فاسو جي معنيَ آهي ايماندار يا راستباز ماڻھن جي سرزمين.
يورال اسٽيٽ يونيورسٽي يا يورال اسٽيٽ يونيورسٽي يو ايس يو نالي سڏي ويندي آهي. روسي فيڊريشن جي سوردلووسڪ اوبلاست جي یاڪاترنبرگ شهر واقع آهي. يونيورسٽي جو بنياد 1920ع رکيو ويو، ڪيترين ئي تنظيمن هڪ خاص تعليمي ادارو ٺاهيو هو، جيڪا يونيورسٽين کان آزاد ٿي اسڪول بڻجي وئي.
يورال اسٽيٽ يونيورسٽي تقريبن 14 شعبن ورهايل آهي. اهي آهن حياتيات ، صحافت ، ثقافت آرٽس، تاريخ ، رياضي ميڪنڪس، سياست سماجيات ، نفسيات ، فزڪس ، فلالوجي، فلسفو ، عوامي لاڳاپا، ڪيمسٽري ، پرڏيهي معاملا معاشیات آهن . يونيورسٽي فيڪلٽي مان، روسي اڪيڊمي آف سائنسز مان 18 تعليمي ماهر آهن.
جديد دؤر الجبرا جو علم وڌي يارھن قسمن جو ٿي چڪو آهي جن م ايبسٽريڪٽ الجبرا؛ ماڊيولر ارٿميٽڪ جي صورت متبادل انگي نظام جو مطالعو ان جي گروپ ٿيوري؛ منتقي نتيجن واري بوليئن الجبرا ؛ ميٽرڪ الجبرا؛ ويڪٽر الجبرا شامل آهن.
الجبرا، لفظ جي معني آهي ٽٽل حصن جو ٻيھر جوڙ "" الجبرا علم رياضي جي ھڪ شاخ جو نالو آهي جيڪا انگن جي عام خاصيتن سان تعلق رکي ٿي. انگن جي خاصيتن مان پيدا ٿيندڙ انھن جي عام حيثيت کي الجبرا سڏيو ويندو آهي. الجبرائي حسابن عام انگن کي اڪثر علامتن سان ظاھر ڪيو ويندو آهي تنھن ڪري اھا انگي حسابن کان مختلف ھوندا آھن. مثال طور: ھيٺين مساوات انگي حساب جي عبارت آهي.
پر ھيٺ ڏنل ھڪ ٻي مساوات وري انگن جون ٽي مختلف خاصيتون علامتن ذريعي ظاهر ڪري ٿي تنھنڪري اھا مساوات ھڪ الجبرائي عبارت آهي.
سندس والده جو نالو ”ام الجلاس اسما بنت مخربته“ هو. عرب قريش جو هي قبيلو نهايت ممتاز ليکيو ويندو هو. قصي -بن- ڪلاب کان پهريائين قريش جا اختيار هن قبيلي جي هٿ هيٺ هئا.
ابو جهل 570ع ڌاري ڄائو. سندس ماءُ مسلمان ٿي 14 هه / 635ع کان پوءِ به حيات هئي. هجرت کان ڪجهه عرصو اڳ -ابوجهل-، الوليد -بن- المغيره جي جاءِ تي بنو مخزوم -ان- جي مددگار قبيلي جو سردار هو. الوليد جي مقابلي -ابوجهل-، پاڻ سڳورن حضرت محمد صلي -الله- عليه وسلم -جن- جو وڏو دشمن هو، انهيءَ لحاظ کان -اسلام- جي سخت -ترين- دشمنن مان هو نهايت ئي گمراهيءَ جي راهه تي گامزن هو. اهو ئي سبب هو جو کيس ”-ابوجهل-“ سڏيو ويو، هي پڇاڙيءَ تائين مسلمان نه ٿيو.
هڪ دفعي پاڻ سڳورا صه صفا موجود هئا. -ابوجهل- به اتي اچي پهتو رسول خدا صلي -الله- عليه وسلم کي گهٽ وڌ ڳالهائڻ لڳو. ايتري قدر جو -اسلام- تي وڏي واڪي ٺٺوليون شروع ڪيائين. پاڻ سڳورن کيس جواب هڪ لفظ به نه چيو. عبدالله -بن- جدمان التميميءَ جي آزاد ڪيل ٻانهيءَ، صفا پنهنجي جاءِ ويٺي اهو رنگ ڏٺو. -ابوجهل- ته واپس هليو ويو، -ٿوري- دير بعد پاڻ سڳورن صلي -الله- عليه وسلم -جن- جو چاچو -امير- حمزورضه شڪار -تان- واپس ٿيندي، ڪمان ڪلهي تي رکيو، اتان لانگهائو ٿيو، نهايت دلير، باهمت طاقتور هو. قريش سندس وڏو ڌاڪو هو. جڏهن انهيءَ ٻانهيءَ جي گهر وٽ پهتو ته ٻانهيءَ رڙ ڪري چيس ته ”اي ابو عماره!
امير حمزهرضه اهو -ٻڌي- غصي اچي ويو. پوءِ تڪڙي وک وڌائي، ڪعبة -الله- شريف داخل ٿيو. جيئن ئي سندس نظر -ابوجهل- تي پئي ته سڌو وٽس پهچي، ڪمان سان مٿي تي زوردار ڌڪ هنيائينس. -ابوجهل- رتوڇاڻ ٿي پيو. پوءِ -ابوجهل- جا موجود ساٿي جهيڙي لاءِ اٿي بيٺا، مگر -ابوجهل- پنهنجو ڏوهه باسيو، تنهن بعد ماٺار ٿي.
حضرت بيبي عائشه الصديقه رضه کان روايت آهي ته ”پاڻ سڳورن صلي -الله- عليه وسلم جي ارشاد مطابق مشرڪن جي لاشن کي کوهه ڦٽو ڪيو ويو“. اهڙيءَ طرح ڪافرن جا سرڪرده عتبه -بن- ربيع، شيبه -بن- ربيع، اميه -بن- خلف -ابوجهل- -بن- هشام کوهه اڇلايا ويا.
حضرت انس -بن- مالڪ کان روايت آهي ته: -اصحاب- سڳورن، پاڻ سڳورن صلي -الله- عليه وسلم -جن- کان آڌيءَ رات اهو آواز ٻڌو ”اي کوهه اڇلايل!
ان- تي پاڻ فرمايائون ته ”جيڪو ڪجهه مان چئي رهيو آهيان، اهي توهان کان وڌيڪ چٽو -ٻڌي- رهيا آهن، البته انهن جواب ڏيڻ جي طاقت باقي نه رهي آهي“.
ابوجهل ٻه شاديون ڪيون، ام مجالد مان حضرت عڪرمرضه، پيدا ٿيو اروي مان ٻه ڌيئر بريهرضه حنفارضه ٿيون. اهي ٽئي پوءِ مسلمان ٿيا. ابوجهل/عمرو -بن- هشام علمي حوالي سان وڏو ڄاڻو هو، هن جا عربيءَ قصيدا ملن ٿا، جيڪي گنگارام سمراٽ پنهنجي ڪتاب ڏنا آهن. پر راهه راست تي نه اچڻ سبب سندس نالو ’-ابوجهل-‘ -اسلامي تاريخ- رقم ٿي چڪو آهي.
ابو جهل نسبت پاڻ سڳورن جو چاچو هو. سندس اصل نالو عمرو -بن- هشام -بن- المغيره ڪنيت ”ابوالحڪم“ هئي. قريش قبيلي جي مشهور بنو مخزوم خاندان سان تعلق رکندو هو.
هن ڪتاب جو ليکڪ جيڪو هڪ نامعلوم عرب اسڪالر جاگرافيدان آهي، اهو اسڪالر لکي ٿو ته مون هن سائنس يا دانائي جو بيان جو ، عظيم فلسفيدانن اعليٰ ڄاڻ رکندڙ عالمن، جهڙوڪ جعفر بن محمد البلخي، محمد بن ابرهيم فرازي، خالد بن عبدالمالڪ مرُورُودي، محمد بن موسيٰ الخوارزمي، سند بن علي ، حبش الله بن عبدالله، الحسن بن مصباح، بني نوبخت ٻين جي حڪايتن مطابق ڪيو آهي، مون سندن حڪايتن کي صفائي وضاحت سان پيش ڪيو آهي، شال ڌڻي سڳورو مون کي ڪامياب ڪري دعا آهي ته ڌڻي تعاليٰ مون کي ان سچائي مهارت ڏئي!
هن ,ڪتاب جي خالق جاگرافيدان ڄاڻايو آهي ته ساحل هند تي ديبل ـ سندان, مڪران ـ نيرون آباد هئا,. ان وقت منصوره عربن جو مکيه شهر ٿي ويو هو. کيس اڳ برهمڻ آباد چوندا هئا. هن شهر کي پوء 771ع گاديءَ جي هنڌ جو درجو ڏنو ويو. عرب عباسي بادشاهت جي عرب گورنر عمر بن حفص بن ابي سوفره المُهَلبِي، عباسي خليفي منصور جي نالي جي مناسبت سان، هن شهر جو نالو منصوره رکي ڇڏيو.
وَقت یا سَاعَت ، پیمائشي نظام جو هڪ جزو آهي جنهن سان ٻن واقعن جي وچ وقفو معلوم ڪيو ويندو آهي۔ علم طبیعیات هن جي تعریف زمان مڪان جي لحاظ سان هيئن ڪئي ويندي آهي: ‘‘وقت دراصل غیر فضائي ٻين لفظن زماني واقعن جو هڪ سلسلو آهي جيڪو ناقابلِ واپسي هوندو آهي ماضي کان حال پوء مستقبل جي طرف روان رهندو آهي۔“
ستارن جي علم جي ماهرن مقامي ماهرن مطابق ڏينهن رات اٺ پهر ٿين ٿا. چوويهه ڪلاڪن سٺ گهڙيون ٿين ٿيون. هڪ ڪلاڪ اڍائي گهڙيون، هڪ منٽ اڍائي پل، هڪ سيڪنڊ اڍائي وِپل ٿيندا آهن. انهيءَ حساب سان انسان هڪ پل ڇهه ساهه کڻي ڇڏي ٿو. ان صورت چوويهه ڪلاڪن انسان 21600 دم ته کڻي ٿو. پر ”ڪي دم دا ڀروسا يا دم آوي نه آوي“.
جڏھن وقت جي پيمائش جا اوزار بھتر ٿيڻ شروع ٿيا تہ اسانکي فلڪياتي ردھم جي حد جو پتو پيو هي ڪجھ مٿي هيٺ هوا ڪندو هيو جيڪڏهن اسانکي وقت جي ٺيڪ پيمائش ڪرڻي هئي تہ بنيادي تعاريف مٽائڻي هئي پيرس وقت جي تعارف جي لاءِ نظام شمسي جي سڀ کان وڏي شيء کي سڀ کان ننڍي شي يعني سج کي سيزيم جي ايٽم مان بدليو ويو.
وقت کي دم، پل، وِپل، گهڙي، پهر ڪلاڪ ورهايو وڃي ٿو، جيڪو اڳتي هلي ڏينهن، مهينن صدين تبديل ٿئي ٿو. ان حساب سان وقت جا ماپا هي آهن؛
مٿي سمجهي آيا آهيون ته بين الاقوامي واپار جو بنياد، نسبتي يا تقابلي لاڳتن جي تفاوت ڪري وجود اچي ٿو. ڇاڪاڻ ته جيڪڏهن جدا جدا ملڪن شين جون لاڳتون نسبتي طور تي جدا جدا هونديون ته پوءِ واپار به فائدو ٿيندو، پر اسان ڏٺو ته نسبتي يا تقابلي لاڳتن وارو ڪلاسيڪي نظريو، انهيءَ ڳالهه جي وضاحت ڪرڻ کان قاصر آهي ته آخرڪار انهن لاڳتن فرق ڇو ٿو ٿئي؟ بين الاقوامي خاص مهارت ڇو ٿي وجود اچي؟
انهيءَ ڳالهه کي واضع طور بيان ڪرڻ لاءِ سوئيڊن جي اقتصاديات جي هڪ ماهر، ”برٽل اوهلن“ 1933ع هڪ ڪتاب ”بين الطبقاتي بين الاقوامي واپار“ نالي لکيو، جنهن هن پهريون ڀيرو انهيءَ ڳالهه جي سٽائتي سمجهاڻي ڏني، ان اهو ڄاڻايائين ته جدا جدا ملڪن شين جون قيمتون نستبا جدا جدا ڇو ڇو ٿيون ٿين؟
اوهان جي راءِ پٽاندڙ، پهريائين مختلف ملڪن مختلف شين جي لاڳتن کي خيال رکيو وڃي پوءِ انهيءَ ڳالهه جو جائزو ورتو وڃي ته ڪنهن ملڪ شين جي سستي هجڻ وياج جي گهٽ اگهه، گهٽ مزوريءَ وغيره جو ڪيترو اثر آهي. جڏهن اهو معلوم ٿي وڃي ته پوءِ ڪجهه قدم اڳتي وڌائجي اهو معلوم ڪجي ته قيمتن جي مقرري ڪهڙين ڳالهين تي مدار رکي ٿي انهن جو پيدائش جي جزن مزوري وغيره سان ڪهڙو لاڳاپو ٿي سگهي ٿو؟ ذڪر ڪيل پهرين ڳالهين کي قدرت جي طرفان جزن جي بخشش سڏيو وڃي ٿو. پوين کي جزن جو شين استعمال چئجي ٿو، وضاحت لاءِ اوهلن جو نظريو ڏجي ٿو:
اوهلن نموني طور ٻن مختلف ملڪي ڀاڱن يا حصن کي مثال طور ورتو، هتي اهو ظاهر ڪرڻ لازمي آهي ته هن ڪيتريون ئي ڳالهيون فرض ڪري ورتيون، جن جو اڳتي هلي بيان ڪبو. هن جو چوڻ آهي ته ”هر شيءِ جي ٺاهڻ لاءِ پيدائش جي جزن جي جدا جدا مقدار جي ضرورت آهي هر حصي هنن جزن جو مقدار مختلف ٿئي ٿو. ڪنهن ڪو جزو گهڻو ٿو ٿئي ته ڪنهن اهو ٿورو ٿو ٿئي، ان ڪري هر ڀاڱي اها شيءِ سستن پئسن تيار ٿيندي، جنهن جي ٺهڻ پيدائش جا جزا گهڻي مقدار کپندا، جن جي انهيءَ ڀاڱي قدرتي طور گهڻائي آهي“. انهيءَ ڪري لازمي آهي ته هو اها شيءِ برآمد ڪندو جنهن جي ٺهڻ گهٽ خرچ اچي ٿو.
اڏيري لال جي شخصيت بابت سنڌ ٻه روايتون هلندڙ آهن. هندو کيس ”اڏيري لال“ جي نالي سان جهولي لال جو اوتار سمجهن ٿا. سندن روايت موجب، اڏيرو لال نصرپور جي رتنراءِ لوهاڻي جي گهر ، چيٽي چنڊ، 1007 سنبت ڄائو. ڄمڻ وقت ايستائين ماءُ جو کير نه پيتائين، جيستائين سنڌو درياءُ جو پاڻي سندس منهن نه پيو. ان روايت مطابق کيس ”درياهه شاهه جي اوتار“ جي نالي سان پڻ ڄاتو ويندو آهي.
اڏيري لال جا هزارين مريد اڄ به هندستان سڄي دنيا رهن ٿا، جيڪي هرسال چيٽي چنڊ ملهائيندا آهن. چيٽي چنڊ جي ميلي جي موقعي تي سنڌ به اچي گڏ ٿيندا آهن، اڏيري لال جا ”پنجڙا“ ڳائيندا آهن بهراڻا ڪڍندا آهن. ڀارت اڏيري لال جو ڏِڻ ”سنڌيت“ جو خاص اهڃاڻ آهي. هن بزرگ کي ”جهولي لال“ ”پلي وارو پير“ چوندا آهن.
اڏيري لال جو تصور قديم زماني کان هلندو ٿو اچي، جنهن عام مڃتا موجب ”سڄي جهان جو مدار پاڻي آهي“، واري خيال جو تسلسل سمايل آهي. مسلمانن وري انهيءَ خيال کي خواجه خضر واري روپ محفوظ ڪيو.
سنڌ درياهه جتان جتان لنگهيو، اتي اڏيري لال جا آستان ٺهيا، درياهه شاهه جي پوڄا جو سلسلو هليو جاري رهيو. هن وقت به ساڌٻيلي، روهڙيءَ، نصرپور، سيوهڻ، ٺٽي ٻين گهڻن ئي هنڌن تي اڏيري لال جا آستانا آهن.