polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
جارج پنجون: يا جارج فريڊرڪ ارنيسٽ البرٽ 3 جون 1865 پيدا ٿيو 20 جنوري 1936 وفات ڪيائين. پاڻ 6 مئي 1910 کان پنھنجي وفات تائين يونائيٽيڊ ڪنگڊم برطانوي ڪنٽرول وارن علائقن جو بادشاھ انڊيا جو شھنشاھ ھيو. پنھنجي ڏاڏي راڻي وڪٽوريا جي دؤر پيدا ٿيو. بادشاھ ٿيڻ کان اڳ بحري فوج ملازم ھيو ڀاء البرٽ وڪٽر جي وفات کان پوءِ بادشاھ بڻيو. روسي بادشاھ نڪولس ٻيون جرمني جو بادشاھ ولھيم ٻيون ھن جا ماسات ھيا.
نومبر 1891 ھن جي وڏي ڀاء الفريڊ وڪٽر پنھنجي ماسات شھزادي وڪٽوريا ميري آف ٽيڪ سان مڱڻي ڪئي جيڪا شھزادي مئي", جي نالي سان مشھور ھئي. پر مڱڻي کان ڏيڍ مھينو گذرڻ بعد الفريڊ وڪٽر نمونيا جي ڪري گذاري ويو. ھڪ سال گذرڻ بعد جارج شھزادي مئي کي شادي جي آڇ ڪئي جيڪا ان قبول ڪئي اھڙي طرح 6 جولاء 1893 م لنڊن جي سينٽ جيمز پئليس سندن شادي ٿي. پوري زندگي انھن ھنن ھڪٻئي کي ارپيندي گذاري.
برطانوي بحريه ھن ڪيترائي سال پنھنجي چاچي پرنس الفريڊ، ڊيوڪ آف ايڊنبرگ جي ڪمان مالٽا ڪم ڪيو. 1892 ھن جي ڀاء الفريڊ وڪٽر جي وفات بعد ھن جو تخت جي وارثي پيءُ بعد ٻيون نمبر ٿي ويو جنھن ڪري ھن نوڪري ڇڏي ڏني. 24 مئي 1892 م راڻي وڪٽوريا کيس ڊيوڪ آف يارڪ، ارل آف انورنيس بئرن آف ڪلارني مقرر ڪيو ھن پوء آئيني تاريخ تي جي آر ٽرنر کان سبق پرايا.
22 جنوري 1901 م راڻي وڪٽوريا وفات ڪري وئي جارج جو پيءُ ايڊورڊ ستون بادشاھ ٿيو. ھن کي ڊيوڪ آف ڪارنوال جو رتبو پڻ مليو ھي پوء ڊيوڪ آف يارڪ ڪارنوال سڏجڻ لڳو. اھي جبرالٽر، پورٽ سعيد، عدن، سيلون، سنگاپور، آسٽريليا، نيوزيلينڊ، ماريشس، ڏکڻ آمريڪا، ڪئناڊا، نيو فائونڊ لينڊ ڪالوني گھميا.
شھزادي مئي مان ھن کي پنج پٽ: ايڊورڊ اٺون، جان، جارج ڇھون، جارج ڊيوڪ آف ڪينٽ ھينري ھڪ نياڻي ميري اولاد ھئي. رڊولف چرچل لکيو آهي تہ ھن جو پنھنجي اولاد تي ڪافي رعوب ھوندو ھو پاڻ وري زال جي رعب ھوندو ھو, . 18.1901 م شھزادو جارج شھزادي مئي برٽش ايمپائر جو دؤرو ڪيو.
ھي 3 جون 1865 لنڊن جي مارلبرا ھائوس پرنس آف ويلز البرٽ ايڊورڊ جي گھر پيدا ٿيو سندس ماءُ پرنسيس آف ويلز ، اليگزينڊرا ھئي جنھن جو ھي ٻيون پٽ ھيو. ھن جو پيءُ راڻي وڪٽوريا جو وڏو پٽ هو ماء ڊينمارڪ جي بادشاھ ڪرسچين نائون جي وڏي نياڻي ھئي.
نوڪري دوران مالٽا چاچي جي ڪمان رھڻ دوران چاچي پرنس الفريڊ جي ڌيميري آف ايڊنبرگ سان پيار ٿي ويس پر ان سان شادي لاء ھن جي ماء ميري آف ايڊنبرگ جي ماء مخالفت ڪئي جنھن بعد ميري آف ايڊنبرگ شادي جي آڇ قبول نہ ڪئي.
انهيءَ وقت ڌاري شهزادي اورنگزيب عالمگير ڪا اهڙي هلت ڪئي، جنهن ڪري بادشاهه مٿس گهڻو ڪاوڙيو، سندس جاگير ضبط ڪري ڇڏيائين، دکن جو صوبو جو سندس حوالي هو، سو ”خان دوران“ جي بلي ڪري ڇڏيائين. هن جي معافيءَ جي لاءِ وڏن اميرن عرض ڪيو، پر بادشاهه قبول نه ڪيو. نيٺ شهزادي جي ماءُ محلات جي ٻين بيگمن، جهان آرا بيگم کي اچي منٿ ڪئي، تنهن وڃي بادشاهه کي سفارش ڪئي. تڏهن مس مس عالمگير کي معافي ملي، پنهنجي جاگير درجو وري مليس. انهيءَ احسان جو هو هميشہ پاڻ تي حق سمجهندو هو شاهجهان جي وفات کان پوءِ به هن جهان آرا بيگم کي ڪڏهن تڪليف ڪانه ڏني، هميشہ هن کي عزت آبرو ڏيندو هو.
انهن مثالن مان معلوم ٿيندو، ته بادشاهه جهان آرا بيگم کي تمام گهڻو پيار ڏيندو هو. سندس حقيقي ڀاءُ دارا شڪوه سان به گهڻي محبت هوندي هيس، جو حقيقت ڪري وڏو پٽ هو ولي عهد هو، مگر اورنگزيب عالمگير جي حرفت ڪري، اهو شڪست کائي قتل ڪيو ويو. پر جهان آرا جيستائين حيات هئي، تيسين اورنگزيب هن سان ڪڏهن به بدسلوڪي ڪانه ڪئي. جيتوڻيڪ ”برنيز“ صاحب لکي ٿو تہ اورنگزيب هُن کي آگري مان ڪڍي دهلي آندو، جتي هوءَ گهڻي مدت تائين قيد رهي، پر اها ڳالهه برابر نٿي ڏسجي.
جهان آرا بيگم سن 1092هه وفات ڪئي، نظام الدين اولياء جي درگاهه سان لڳ هڪڙي مزي جهڙي قبي دفن ڪئي ويئي. هيءَ بيگم چشتي طريقي جي معتقد هئي. هن ٽي ڪروڙ خرچي، اها پنهنجي قبي جي جاءِ خريد ڪئي هئي، مگر عالمگير ٻه ڪروڙ سندس مرڻ کانپوءِ زور سان موٽائي ورتا، جو چيائين ته شرعي قاعدي موجب پيءُ جي ملڪيت مان ڌيءُ کي چوٿين حصي کان زياده نٿو ملي سگهي.
جھان آرا بيگم: مغل شھزادي شھنشاھ شاھجھان ملڪہ ممتاز محل جي وڏي ڌيءَ ھئي. ممتاز بيگم پنھنجي چوڏھين ٻار گوھر بيگم کي 1631 جنم ڏيڻ وقت مري وئي تہ جھان آرا کي مغل ايمپائر جي فرسٽ ليڊي يا پادشاھ بيگم جو درجو مليو باوجود ان جي تہ سندس پيءُ کي ٽي ٻيون زالون موجود ھيون.
جهان آرا بيگم جي شعرن مان هڪڙو قصيدو تمام عمدو آهي، جو هن بادشاهه جي خدمت پيش ڪيو هو، جنهن لاءِ پنج هزار رپيا انعام مليو هوس. انهيءَ جي هڪڙو بيت هي آهي:
ڪﺴﺮﺕ ﺷﺎﻻﺋﻦ ﺟﻮ ﺭﻭﺍﺝ ﭘﺌﺠﻲ ﭼڪﻮ ﻫﻮ. ﻧﻮﺟﻮﺍﻥ ﻫﻨﺪﻭ ﺻﺒﺢ ﻭﻳﻠﻲ ﺍﺕ ﻭﭸﻲ ﺗﻴﻞ ﻣﺎﻟﺶ ڪﺮﺍﺋﻲ ﺑﺪﻥ ﮐﻲ ﭔﻠﻮﺍﻥ ٿيڻ ﺟﻲ ڪﻮﺷﺶ ڪﻨﺪﺍ ﻫﺌﺎ ﻟﭡﻴﻦ، ﮔـٰـُﻬﻮﺷﻦ ﮔﻬﻮﭔﺎٽن ﺍﺳﺘﻌﻤﺎﻝ ڪﺮﮠ ﺟﻲ ﺳﮑﻴﺎ ﺑﻪ ﻭﭠﻨﺪﺍ ﻫﺌﺎ . ڪﻮﭞ ﻭﻳﻦ ﺗﻪ ﻫﻮ ﺟﺎﺗﻲﺀَ ﺧﺎﻃﺮ ﺍﻭﻡ ﻣﻨڊﻟﻲﺀَ ﺗﻲ ﺣﻤﻠﻮ ڪﺮﻱ ﺍﻥ ﭼﻨڊﺍﻝ ﭼﻮڪڙﻱﺀَ ﮐﻲ ﺯﻭﺭ ﺳﺎﻥ ﺑﻨﺪ ڪﺮﺍﺋﻴﻦ.
ﺍﻫﺎ ﺧﺒﺮ ﻣﻨڊﻟﻲﺀَ ﻭﺍﺭﻥ ﺗﺎﺋﻴﻦ ﺑﻪ ﻭﭸﻲ ﭘﻬﺘﻲ ﺗﻪ ﺣﻤﻠﻲ ﺟﻲ ﺗﻴﺎﺭﻱ ﭤﻲ ﺭﻫﻲ ﺁﻫﻲ. ﺍﻧﻬﻦ ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﺩﻓﺎﻋﻲ ﺣڪﻤﺖ ﻋﻤﻠﻲ ﺍﮘﻮﺍٽ ﺳﻮﭼﻲ ﻭﺭﺗﻲ، ﺟﻴڪﺎ ﻫﻦ ﻃﺮﺡ ﻫﺌﻲ: ﺩﺍﺩﺍ ﺻﺎﺣﺐ، ﻓﻮﺟﻲ ﺟﻨﺮﻝ ﻭﺍﻧﮕﺮ، ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ڪﺌﻤﭗ، ﻣﻴﺪﺍﻥ ﺟﻨﮓ ﮐﺎﻥ ﭘﺮﻱ، ڪﻨﻬﻦ ﺑﻨﺪ ڪﻤﺮﻱ ﺭﮐﻲ ﺍﺗﺎﻥ ﻭﻳﻬﻲ ﺭﻫﻨﻤﺎﺋﻲ ڪﻨﺪﻭ. ﻣﻴﺪﺍﻥ ﺟﻨﮓ ﻣﻨڊﻟﻲ ﺭﻫﻨﺪڙ ﻋﻮﺭﺗﻮﻥ پاڻ ﻭﭸﻲ ڪاهه ڪندڙن ﺟﻮ ﻣﻘﺎﺑﻠﻮ ڪﻨﺪﻳﻮﻥ. ﻫﭥﻴﺎﺭ ﻣﻨڊﻟﻲﺀَ ﺍﮖ ﺋﻲ ﻣﻮﺟﻮﺩ ﻫﺌﺎ، ﻳﻌﻨﻲ : ﭔﻮﻫﺎﺭﺍ، ﮔﻨﺪ ﺳﺎﻥ ﭜﺮﻳﻞ ﮀﭳ، ﺑﻮﺗﻠﻦ ﺑﻨﺪ ﺑﺪﺑﻮﺩﺍﺭ ﭘﺎﮢﻲ، ڪﺎﻏﺬﻱ ﭘـُـڙﻥ ﻭﻳڙﻫﻴﻞ ڪﻦ ڪﭽﺮﻭ، ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺭﻧﮕﻦ ﺳﺎﻥ ﭘـُـﺮ ﭘﭽڪﺎﺭﻳﻮﻥ، ﺭﻧﮅﮢﻦ ﺟﺎ ﭼﻤﭽﺎ ﭔﻴﺎ ﭤﺎﻧﻮ، ﭘﺮﺍﮢﻴﻦ ﺟـُـﺘﻴﻦ ﺟﺎ ﭘﺎﺩﺭ، ﻭﻏﻴﺮﻩ ﻭﻏﻴﺮﻩ .
ﺷڪﺮ ﭤﻴﻮ ﺟﻮ ﺍﻧﺴﺎﻥ ﺟﻮ ﺭَﺕُ ﺍﭸﺎ ﻣﻬﺎﻧﮕﻮ ﻫﻮ، ﮀﺮﺍ ﭼﺎﻗﻮ ﻣﻘﺒﻮﻝ ﻋﺎﻡ ڪﻮ ﻧﻪ ﭤﻴﺎ ﻫﺌﺎ. ﻗﺎﻧﻮﻥ جيئرو ﻫﻮ، ڪورٽ سڳورين ﺟﻲ عزت ﻫﺌﻲ. تنهنڪري اهنسا يا ﻋﺪﻡ ﺗﺸﺪﺩ ﺟﻲ ﺍﺻﻮﻝ ﮐﻲ آڏو ﺭﮐﮣﻮ ﭘﺌﻲ ﭘﻴﻮ.
ﺩﺍﺩﺍ ﻟﻴﮑﺮﺍﺝ حيدرآباد ﺟﻮ ﻋﺎﻣﻞ ﻫﻮ. ﻫﻦ ﮐﻲ ڪﻨﻴﺎﺋﻦ ﺟﻲ ﻫﻴﮣﻲ ﺣﺎﻝ ﺗﻲ ڪﻬﻞ ﺁﺋﻲ. اوم ﻣﻨڊﻟﻲﺀَ ﺟﻲ ﻧﺎﻟﻲ ﺳﺎﻥ ﻫڪ ﺍﺩﺍﺭﻭ ﮐﻮﻟﻴﺎﺋﻴﻦ، ﺟﻨﻬﻦ ڏﻳﺘﻲﺀَ ﻟﻴﺘﻲﺀَ ﺟﻲ ﺳﺘﺎﻳﻞ ﺷﺎﺩﻱﺀَ ﮐﺎﻥ ﻧﺎﺍﻣﻴﺪ ﮀﻮڪﺮﻳﻦ ﮐﻲ ﭘﺎﮠ ﻭٽ ﭘﻨﺎﻫﻪ ڏﺋﻲ ﮐﻴﻦ ﺑﺎﻗﻲ ﻋﻤﺮ ﮄﻳﺎﻥ ﮔﻴﺎﻥ ﮔﻬﺮﻳﻠﻮ ﻫﻨﺮﻥ ﻣﺸﻐﻮﻝ ﺭﮐﮡ ﺟﻮ ﺑﻨﺪﻭﺑﺴﺖ ڪﻴﺎﺋﻴﻦ. ﮔﻬٽ ﮔﻬٽ، ﻇﺎﻫﺮﻱ ﻃﺮﺡ ﺗﻪ ﻣﻨڊﻟﻲﺀَ ﺟﺎ ﺍﺻﻮﻝ ﺍﻫﻲ ﺑﻴﺎﻥ ڪﻴﺎ ﭤﻲ ﻭﻳﺎ .
ﻣﻨڊﻟﻲ ﭤﻮﺭﻥ ﺋﻲ ڏﻳﻨﻬﻦ ﺍﻧﺪﺭ ﻋﻮﺭﺗﻦ ڏﺍﮂﻱ مشهور ﭤﻲ ﻭﺋﻲ. ﻭڏﻱ انگَ ﻋﺎﻣﻠﻦ ﺟﻮﻥ اڻپرڻيل ﻋﻮﺭﺗﻮﻥ ﭘﻨﻬﻨﺠﻦ ﮔﻬﺮﻥ ﻣﺎﻥ ﭜﭵﻲ ﻭﭸﻲ ﻣﻨﺠﻬﺲ ﺭﻫﮡ ﻟﮙﻴﻮﻥ ﻋﺎﻣﻠﻦ ﺟﻲ ﻣﻌﺎﺷﺮﻱ ﻭڏﻭ ٽاڪﻮڙﻭ ﭘﺌﺠﻲ ﻭﻳﻮ . ﻭﺍﻳﻮ ﻣﻨڊﻝ ﺍﻫڙﻭ ٿيو ﺟﻮ، ﮔﻬﮣﻮ ڪﺮﻱ، ڪﻨﻬﻦ ﺑﻪ ﮀﻮڪﺮﻱﺀَ ﺗﻲ مائٽن ﺟﻮ ﺍﻋﺘﺒﺎﺭ ڪﻮ ﻧﻪ ﺭﻫﻴﻮ . ﺟﻴڪﻲ ﺍﭸﺎ ﻧﻪ ﭜﭵﻲ ﺳﮕﻬﻴﻮﻥ ﻫﻴﻮﻥ، ﺗﻦ ﻻﺀِ ﺑﻪ ﺍﻫﻮ ﭤﻲ ﺳﻤﺠﻬﻴﻮ ﻭﻳﻮ ﺗﻪ ﻫﻮ ﺍﭲ ﻧﻪ ﺳﭝﺎڻ ﺿﺮﻭﺭ ﺍﻭﻡ ﻣﻨڊﻟﻲﺀَ ﻭﭸﻲ ﭘﻨﺎﻫﻪ ﻭﭠﻨﺪﻳﻮﻥ ﻣﺎﺋٽن ﻻﺀِ ﺑﺪﻧﺎﻣﻲﺀَ ﺟﻮ ڪارڻ ﺑﮣﺒﻴﻮﻥ.
ﭔﺌﻲ ﻧﻤﺒﺮ ﺍﻧﮕﺮﻳﺰ ﺳﺮڪﺎﺭ ﺗﻲ ﺩﭔﺎﺀُ ﻭﺟﻬﮡ ﺟﻲ ڪﻮﺷﺶ ﭤﻲ ﺗﻪ ﻫﻮ ﺍﻥ ﺍﺩﺍﺭﻱ ﮐﻲ ﺧﻼﻑ ﻗﺎﻧﻮﻥ ﭠﻬﺮﺍﺋﻲ ﺑﻨﺪ ڪﺮﻱ. ﭘﺮ ﺍﻥ ڪﺎﻣﻴﺎﺑﻲ ڪﺎ ﻧﻪ ﭤﻲ. ﺍﻧﮕﺮﻳﺰ ﺟﻮ ﭘﻨﻬﻨﺠﻮ ﺍﺻﻮﻝ ﻫﻮﻧﺪﻭ ﻫﻮ . ﭔﮅﻳﻦ ﮘﺎﻟﻬﻴﻦ ﻳﺎ ﺍﺧﺒﺎﺭﻱ ﭘﺮﻭﭘﻴﮕﻨڊﺍ ﺟﻲ ﺁﮄﺍﺭ ﺗﻲ ﻫﻮ ﻫڪ ﺷﻬﺮﻱﺀَ ﺟﻲ ﭼﻮﺩﻳﻮﺍﺭﻱﺀَ ﺟﻲ ﺍﺣﺘﺮﺍﻡ ﮐﻲ ﻣﺠﺮﻭﺡ ڪﺮﮠ ﻻﺀِ ﺗﻴﺎﺭ ڪﻮ ﻧﻪ ﭤﻴﻨﺪﻭ ﻫﻮ . ﺟﻴﺴﺘﺎﺋﻴﻦ ڪﻤﺸﻨﺮﻱ ﺭﺍﭲ ﻫﻮ ﺳﻨﮅ ﺑﻤﺒﺌﻲﺀَ ﮐﺎﻥ ﺟﺪﺍ ڪﺎ ﻧﻪ ﭤﻲ ﻫﺌﻲ، ﺳﺮڪﺎﺭﻱ ﻃﺮﺡ ڪﻮ ﻗﺪﻡ ڪﻮ ﻧﻪ ﮐﭵﻴﻮ . ﻟﻴﮑﺮﺍﺝ ﭰﮡ ڪﮃﻳﻮﻥ ﻭﻳﭡﻮ ﺭﻫﻴﻮ.
نيٺ ﺗﻨﮓ ﭤﻲ ﻋﺎﻣﻠﻦ ” ڊﺋﺮﻳڪٽ ﺍﻳڪﺸﻦ “ ﮐﮣﮡ ﺟﻮ ﻓﻴﺼﻠﻮ ڪﻴﻮ .
ﺩﺳﺘﻮﺭ ﻣﻮﺟﺐ، ﭘﻬﺮﻳﺎﻥ، ﻫﻨﺪﻭ ﺍﺧﺒﺎﺭﻭﻥ، ﺟﻴڪﻲ ﮔﻬﮣﻮ ڪﺮﻱ ﻋﺎﻣﻠﻦ ﺟﻲ هٿ هيٺ ﻫﻮﻧﺪﻳﻮﻥ ﻫﻴﻮﻥ، ﻣﻴﺪﺍﻥ ﺁﻳﻮﻥ. ﻃﺮحين ﻃﺮحين ﺟﺎ ﺍﻟﺰﺍﻡ ﻟﻴﮑﺮﺍﺝ ﺗﻲ هڻڻ ﻟﮙﻴﻮﻥ. ڄئي: ” راجا اِندر ﺑﮣﻴﻮ ﺁﻫﻲ، ﺍﻧﺪﺭﺳﭝﺎ ﻗﺎﺋﻢ ڪﺌﻲ ﺍﭤﺎﺋﻴﻦ، ﻣـُـﺮﻟﻲﺀَ ﺟﻲ ﻣﺪﺩ ﺳﺎﻥ ﮔﻮﭘﻴﻮﻥ ﭘﻴﻮ ﮔڏ ڪﺮﻱ، ﺑﻨﮕﻠﻲ ﺍﻧﺪﺭ ﺗﻼﺀُ ﭠﻬﺮﺍﻳﻮ ﺍﭤﺎﺋﻴﻦ، ﺟﻨﻬﻦ ﮔﻮﭘﻴﻦ ﮐﻲ ﻟﺒﺎﺱ ﺟﻲ ﺑﺎﺭ ﮐﺎﻥ ﺁﺟﻮ ڪﺮﻱ ﭘﺎﮠ ﺳﺎﻥ ﮔڏ ﭘﻴﻮ ﺗـُـڙﮘﺎﺋﻲ، ﺳﻨﻴﺎﺳﻴﻦ وٽان ﻃﺎﻗﺖ ﺟﺎ ڪـُـﺸﺘﺎ ﭘﻴﻮ ﮔڏ ڪﺮﻱ.
ﭔﻴﻮ ﭜﻴﺮﻭ ﻫﻦ ڪﺮﻱ ” ﺳﮅﻭ ﻗﺪﻡ “ ﮐﭵﻲ ﻧﻪ ﺳﮕﻬﻴﻮ، ﺟﻮ ﻫﻲءَ ﺍﻓﻮﺍﻫﻪ پکڙجي وئي ﺗﻪ ﭔﺌﻲ ﺣﻤﻠﻲ ﮐﻲ موٽائڻ ﻻﺀِ ﻣﻨڊﻟﻲﺀَ ﺟﻲ ﻋﻮﺭﺗﻦ ﺍﮖ ﮐﺎﻥ ﺑﻪ ﻭﮄﻳڪ انتظام ڪﺮﻱ ﺭﮐﻴﺎ ﺁﻫﻦ . مثال طور : ڪﭙڙﻱ ﺟﻲ ﻧﻨﮃڙﻳﻦ ﮘﻨﮃڙﻳﻦ ڪڪڙﺍ ڪﭙﺎﻫﻪ ﻭﺟﻬﻲ ﺭﮐﻴﺎ ﺍﭤﻦ، ﺟﻴڪﻲ ﻣﻘﺎﺑﻠﻲ ﻭﻗﺖ ﮔﺎﺳﻠﻴٽ ﭔﻮڙﻱ، ﺗﻴﻠﻲ ڏﻳﺌﻲ، ﺣﻤﻠﻲ ﺁﻭﺭﻥ ﺗﻲ ﺍﮀﻼﺋﻴﻨﺪﻳﻮﻥ، ﺟﻨﻬﻦ ﺑﻪ والنٽيئر ﺗﻲ ﺍﻫﺎ ﭔﺮﻧﺪڙ ﮘﻨﮃڙﻱ ڪﺮﻧﺪﻱ ﺗﻨﻬﻦ ﮐﻲ ﺑﺎﻫﻪ ﻭﭠﻲ ﻭﻳﻨﺪﻱ. ﻭڏﻱ ﺟﻮﮐﻢ ﺟﻮ ڪﻢ ﭤﻲ ﭘﻴﻮ.
ﺣﻴﺪﺭﺁﺑﺎﺩ ﺟﺎ ﻋﺎﻣﻞ ﻭڏﻱ ﺷﻲﺀِ ﻫﻮﻧﺪﺍ ﻫﺌﺎ . ﻋﻠﻢ ﺟﻲ ﻟﺤﺎﻅ ﺳﺎﻥ، ﺍﻗﺒﺎﻝ ﺟﻲ ﻟﺤﺎﻅ ﺳﺎﻥ، ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺍﺛﺮ ﺟﺎﮘﺮﺗﺎ ﺟﻲ ﻟﺤﺎﻅ ﺳﺎﻥ، ﺗﻦ ﺍﻥ ﺧﺠﺎﻟﺖ ﮐﺎﻥ بچڻ ﺧﺎﻃﺮ ﻟﻴﮑﺮﺍﺝ ﺳﻨﺪﺱ ﻣﻨڊﻟﻲ ﺧﻼﻑ ﻭڏﻭ ﻃﻮﻓﺎﻥ اٿاري ڇڏيو.
هندو روايت ، سرسوتي ويدڪ دور کان وٺي اڄ تائين هڪ ديوي جي حيثيت سان پنهنجي اهميت قائم رکي آهي. هندو اتهاس جو جنگ نامو مهاڀارت جي شانتي پاروا ، سرسوتي کي ويدن جي ماءُ سڏيو ويو آهي، پوءِ هوءَ آسماني رچنا ميلاپ جي طور تڏهن ظاهر ٿي جڏهن برهما پاران سرشٽي جي رچنا ڪئي. تئتريا برهامانا جي ڪتاب 2 ، سرسوتي کي “وَڻندڙ تقرير سُريلي راڳ جي ماتا” سَڏِيو ويو آهي. سرسوتي برهما جي ڦُڙت توانائي سگهہ آهي. ان جو ذڪر ڪيترن ئي ننڍڙن سنسڪرت ڇاپن پڻ ٿيل آهي، جهڙوڪ اَٺين صدي عيسوي جي سرادا تلڪا هيٺئين ريت ڪيل آهي.
سَرِسِوَتي جو ديوي جي حيثيت مُنڍاتو ذڪر رگويد ڪيل آهي. هوءَ هندو روايتن جي ويدڪ دور کان وٺي جديد دور هڪ ديوي جي حيثيت نمايان اهميت رکي ٿي. ڪجھ هندو سندس مان ڀيٽا ڏيڻ لاءِ وسنت پنچامي (جيڪو بهار جي پنجون ڏينهن، هندستان جي ڪيترين ئي حصن سرسوتي پوڄا سرسوتي جينتي جي نالي سان پڻ مشهور آهي) جو ميلو ملهائيندا آهن انهيءَ ڏهاڙي تي ننڍڙن ٻارڙن کي الف بي جي اکرن جو خط لکڻ جي سکيا ڏيندا آهن. ديوي کي اولهندي مرڪزي هندستان جين ڌرم جي مڃيندڙن سان گڏوگڏ ٻُڌمت جا پنٿ پڻ تعظيم ڏيندا آهن.
سرسوتي، سارس جو هڪ سنسڪرت فيوزن لفظ آهي معنيٰ "تلاءُ وارو پاڻي"، پر ڪنهن مهل "تقرير " طور پڻ ترجمو ڪيو ويو آهي؛ وتي معنيٰ "هوءَ جنهن وٽ آهي".اصل درياهه يا نديءَ سان لاڳاپيل آهي، جيڪو سرسوتي جي نالو سان سڏيو ويندو آهي، تنهنڪري ان ميلاپ جو مطلب آهي ته "اها جنهن وٽ تلاءُ، ڍنڍون تلاءُ وارو پاڻي" هوندو آهي يا ڪڏهن ڪڏهن "جيڪا ڳالهائيندي آهي". اهو سنسڪرت ٻول سورسا-وتي جو گڏيل ٻول پڻ آهي جنهن جي معنيٰ " اهو جنهن وٽ پاڻيءَ جي جهجهائي يا گهڻائي" آهي.
سرسوتي، وِديا ، راڳ، هُنر ، ڏاهپ سکيا جي هندو ديوي آھي. هيءَ سرسوتي، لڪشمي پارواتي جي تر مورتي جو هڪ حصو آهي. اهي سڀئي ٽنهي شڪلين برهما، وشنو شيوا جي تر مورتي کي سرشتي جي رچنا کي ترتيب ڏيڻ، برقرار رکڻ ٻيهر بحال ڪرڻ سهائتا ڪنديون آهن.
مُنڍاتي لکتن ديوي سرسوتي کي درياءُ جي ديوي ديوتا مڃيو ويو آهي. سرسوتي درياهه پويترتا جي نشاني آهي. ديوي سرسوتي جي هڪ درياءُ بڻجي وڃڻ جي ڪهاڻي هيٺيئين ريت بيان ڪيل آهي:
قاضي احمد قومي شاهراهه جي وچ تي اڏيل شهر اڳ ڪنهن ٻئي نالي سان سڏبو هو ڪلھوڙن جي يا ميرن جي دور ھن شھر جو بزرگ درويش حضرت قاضي احمد قريشي ھتي قاضي جي منصب تي مقرر ٿيو، جنھن کان پوءِ اھو شھر سندس نالي تي قاضي احمد نالي سان مشهور ٿيو. پھرين اھو شھر دولتپور تعلقي جو حصو ھيو بعد پيپلزپارٽي جي حڪومت قاضي احمد کي تعلقي جو درجو ڏنو ويو.
صنعتي حوالي سان النور شگر مل شاهپور جهانيان، قاضي احمد ،دولت پور ويجهو، فٽين ٽاڻڻ جا ڪارخانا، نواب ولي محمد ايشيا جي وڏي وڏي بهه جي منڊي موجود آهي، زرعي جنسن جي واپار کانسواءِ قاضي احمد مال جي تمام وڏي پڙي هر خميس تي لڳندي آهي. قاضي احمد جي ملاحن جون رليون، لونگ سومرو جو ڀرت ، ڪيترن ئي ڳوٺن عورتون پيش جو واڻ پڻ وٽين ٿيون.
آثار قديمه مقبرو ميان نور محمد ڪلهوڙو، ٺل مير رڪن، جتوئي جو مقبرو، قاضي احمد قريشي، دمائي ناز باغ موجود آهن. تعلقي اندر مشهور درگاهن جمن شاھ جهانيان، درگاھ پير شھمير، درگاھ فيض هاشمي، درگاھ حق مدينه، درگاھ پير نالي وڏو، درگاھ پير صادق، درگاھ صالح فقير لڳ کڙ، نانگوشاه موجود آهن
تعلقي قاضي احمد جي اولهه طرف ڪيٽي جمن شاھ، ثن جاڳر، ثن ريتي، سک پور تمام وڏا ٻيلا موجود هئا، جتي شڪار، سير تفريح ٿيندي هئي، پر بد قسمتي سان انهن ٻيلن کي ڪٽي جهنگلي جيوت ، قدرتي سونهن کي ختم ڪيو ويو آهي، هاڻي انهن ٻيلن واري زمين تي قبضا ڪري زمينون آباد ڪيون ويون آهن.
تعليم جي لحاظ کان قاضي احمد دولت پور ٻه ڊگري ڪاليج ڪيترائي هاءِ ، مڊل بوئز گرلس اسڪول، پرائمري بوائز گرلس اسڪول ڪيترائي پرائيويٽ اسڪول تعليم ڏئي رهيا آهن.
تعلقي اندر هڪ اسپتال، 2 آر-ايڇ-سي، 10 بنيادي مرڪز، لاتعداد گورنمينٽ ڊسپينسريون، ايم-سي-ايڇ سينٽر صحت جون سهولتون مهيا ڪري رهيا آهن. قاضي احمد دولت پور ٽاما سينٽر، زير تعمير آهي. ان کانسواءِ ڪيتريون ئي ڊسپينسريون زيرِ تعمير آهن.
قاضي احمد تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي شھيد بينظيرآباد ڊويزن جي ضلعي شهيد بينظيرآباد جو هڪ تعلقو آهي جنھن جو صدر مقام قاضي احمد شھر آھي.
آمرڪي آخبار يو ايس اي ٽو ڊيَ پٽاندڙ آمريڪا نئين چونڊيل صدر ٽرمپ گذريل 30 سالن دوران لڳ ڀڳ 4000 ڪيسن پارٽي رهيو آهي, جن مان هن وقت 75 ڪيسَ هلي رهيا آهن.
هاڻي نئون چونڊيل صدر مسٽر ٽرمپ وائيٽ هائوس وڃڻ وارو آهي پر تمام گهڻا نجي ڪيسَ اڃان به ان تي آهن. سوال اهو آهي ته اهي ڪهڙي قسم جا ڪيسَ آهن اڳتي هلي آمريڪي صدر تي ڪئين اَثرَ وجهندا.
آمريڪا جو صدر ڊونلڊ ٽرمپ 20 جنوريءَ تي آمريڪا جي 45هين صدر جي حيثيت پنهنجي عهدي جي سُنهُن يا ساک يا قسم کڻندو. ان کان هڪ ڏينهن پوءِ آمريڪا جي تاريخ عورتن جي حقن جي لاءِ سڀني کان وڏو مظاهرو ڪيو ويندو. جنهن ٻن سئو کان وڌيڪ تنظيمون حصو وٺنديون.
ڊونلڊ ٽرمپ آمريڪا جي واپاري شخصيت، جيڪو 2016ع جي آمريڪي صدارتي چونڊن جي نتيجي گڏيل آمريڪي رياستن جو پنجيتاليهون صدر چونڊجي چڪو آهي.
سي آءِ ايَ جي سرواڻ جان برنن صدر ڊونلڊ ٽرمپ کي صلاح ڏني آهي ته صدر ٿيڻ کانپوءِ کيس ڳالهائڻ وقت ضابطو رکڻو پوندو.
باغ اھڙي جڳھ کي چيو ويندو آهي جتي باقائدا منصوبابندي سان تفريح لاء گل، ٻوٽا وڻ پوکيا ويندا آهن. اهو زمين جو ٽڪرُ، جنھن تي ڪنھن ماڻھوءَ پنھنجي جمالياتي ذوق مطابق وڻ، ٻوٽا ساوڪ پوکي سينگاريو هجي. ننڍي باغ کي ”باغيچو“ چوندا آهن. اها زمين، جنھن ميون وارا گهڻا وڻ گل ٻوٽا پوکيل هجن، اُن کي گلزار چمن جي نالن سان بہ سڏيندا آهن.
ھن جو فلسطيني خاندان جي رھائش قاھرہ ھئي ان ڪري ھن جي پيدائش جو هنڌ قاھرہ سمجھيو ويندو آهي پر ھن پاڻ پنھنجي جاء پيدائش يروشلم ٻڌائي. ھن جو ننڍپڻ قاھرہ م گذريو. چئن سالن جو تہ 1933 سندس ماءُ گذاري وئي جنھن کانپوءِ کيس يروشلم مامي جي گھر موڪليو ويو جتي چار سال رھڻ بعد پيءُ جي گھر قاھرہ موٽي آيو. ھن جي پيءُ سان ويجهڙائپ تمام گھٽ ھئي. 1952 م جڏهن سندس پيءُ گذاري ويو تہ ھن سندس جنازي شرڪت نہ ڪئي ھئي . ھي سني اسلام سان لاڳاپيل ھيو شراب سوئر جي گوشت کان ھميشه پرھيز ڪئي دينوي زندگي گذاري.
1949ع ھن انجنيئرنگ جي تعليم لاء فواد يونيورسٽي، جيڪا پوء قاھرہ يونيورسٽي سڏجڻ لڳي، تعليم شروع ڪئي. ھن سول انجنيئرنگ جي تعليم حاصل ڪئي. ھن جولاءِ 1956 قاھرہ يونيورسٽي مان انجنيئرنگ جي ڊگري حاصل ڪئي مصري فوج ڪميشن پاس ڪري ملازمت ورتي آڪٽوبر 1956 سوئيز نھر واري تنازعي ڊيوٽي پڻ ادا ڪئي. پوء ھي ڪويت ھليو آيو جتي ھن پنھنجو انجنيئرنگ جو فرم شروع ڪيو.
ياسر عرفات فلسطين جو ھڪ عرب اڳواڻ جنھن پوري زندگي فلسطين جي آزادي جي جدوجھد ڪندي گذاري. سندس پورو نالو محمد عبد الرؤوف القدوة الحسيني ھيو ان جي ڪنيت أبو عمّار ھئي. 24 آگسٽ 1929 پيدا ٿيو. فلسطيني کيس پنھنجو پھريون اڳواڻ سڏيندا ھيا. پاڻ فلسطين لبريشن آرگنائيزيشن جو 1969 کان 2004 پنھنجي وفات تائين چيئرمين رهيو. 1993 فلسطين نيشنل اٿارٽي جو صدر ٿيو.
والدين طرفان ھن جو نالو محمد عبدالرحمان عبدالرؤف القدوہ الحسيني ھيو پر ھن اسلام جي پھرين شھيد ياسر، جيڪو مشھور صحابي عمار جو پيء ھيو، کان متاثر ٿي پنھنجو نالو ياسر رکيو ڪنيت بہ ابو عمار رکي.
چاند خاتون يا چاند بيبي، حسين نظام شاهه بحريءَ جي ڌيءُ هئي، جو دکن هندستان جي نظام شاهي خاندان مان هو. هن قريب سوا سئو ورهيه دکن حڪومت ڪئي، سندس تخت _ شهر احمد ننگر هو. هوءَ علي عادل شاهه جي بيبي هئي، جو عادل شاهي خاندان مان هو، جنهن جو تختگاهه بيجارپور هو. علي عادل شاهه جي مرڻ تي، هوءَ بيجا پور مان احمد ننگر اچي رهڻ لڳي.
بيجاپور احمد نگر جي سلطنت جي حاڪم سورمي ھئي. ھيء 1595 اڪبر جي مغل ايمپائر جي فوج جي احمد نگر تي حملي دوران ان خلاف دفاعي جنگ وڙھڻ جي ڪري مشھور ٿي ويئي
مصنف راء چند هريجن لکي ٿو ته ” ڪي يورپي اتهاس ليکڪ لکن ٿا ته پرمار، پڙھيار سولنڪي چوهاڻ راجپوت جتن يا گجرن جي ذاتين منجهان آھن جي آرين وانگر وچ ايشيا مان لڏي ڇهين صديء جي اوائل ڌاري اتر هندستان آيا هئا.
اگني ڪل راجپوتن جي پيدائش بابت هڪ ڏند ڪٿا آھي. تاريخ جو حصو آ هندو ان کي مڃن ٿا. ان کان سواء ھندو مسلم راجپوت اگني ڪل راجپوتن کي راجپوت مڃن ٿا.
هن جون ڪيتريون ئي لکڻيون مختلف زبانن جهڙوڪ: فنش ، سوئيڊي ، آڳاٽي سنڌي لپي سنڌو ماٿري -تهذيب- جي مليل آثارن نوادرات تي ٻين ماهرن محققن جي سهڪار سان لکيل سندس ڪتابن رپورٽس جي فهرست هن ريت آهي:
پارڪ سير جي شروعات مين اسٽريٽ يو ايس اي نالي مکيه دروازي وٽان ٿئي ٿي. گهڙيال جي ڦيري موجب سمورن ڀاڱن مان ٿيندي آخري ڀاڱي ٽومارو لينڊ دنگ ڪري ٿي. سمورن ڀاڱن ڪيترائي موسيقار بازيگر ماڻهن کي اضافي طور وندرائڻ لاءِ موجود آهن.
والٽ ڊزني هڪ ڀيرو چيو هو ته ”مون کي اميد آهي ته اسين هڪڙي نهايت عجيب شيءِ کي ڏسڻ ڪو نه وسارينداسين اها شيءِ آهي ”مڪي مائوس“ يعني اهو ڪُئو جنهن جي نمائش هتي سڀني اسمن کان پهرين اڳي ڪئي وئي هئي.“
پارڪ جي لڳ ڀڳ سمورن ڀاڱن ڪيترائي هٿرادو ساهوارا نمائش لاءِ رکيل آهن. انهن انسان، حيوان پکي پڻ شامل آهن. انهن کي اينيميٽرانڪس سڏجي ٿو. اهي ساهوارا اهڙي ته ڪاريگريءَ سان ٺاهيل آهن جو اهي ڪنهن به طرح هٿرادو نٿا لڳن. سندن چرپر آواز حقيقي ساهوارن سان مڪمل طور ملندڙ آهي، جنهن سبب ماڻهو کي هن طلسم تي يقين نٿو اچي. هتي ڪيترن ئي قسمن جا هٿرادو گل وڻندڙ ٻوٽا پڻ نمائش لاءِ رکيل آهن.
پارڪ جي پهرئين ڀاڱي کي ايڊوينچر لينڊ سڏيندا آهن. هن ڀاڱي پاڻيءَ جا ڪيترائي واهڙ تلاءُ آهن جن تراکڙين ٻيڙين هٿرادو نموني ايشيا، آفريڪا ڏکڻ آمريڪا جي مختلف تفريح گاهن جا نظارا ٻيڙين سير وسيلي ڏيکاريا ويندا آهن. جٿي ڪٿي پاڻيءَ پاڻي وارا وڏا وڏا مختلف قسمن جا مڇ ڏسڻ ايندا آهن. جيڪي پنهنجي پنهنجي مزاج مطابق ڪرتب ڏيکاريندا رهندا آهن.
پارڪ جي ٻئي ڀاڱي کي ڪريٽر ڪنٽري سڏيندا آهن. هن ڀاڱي اتر اولهه آمريڪا جي جهنگلن جي طرز تي گهاٽا جهنگل ڏسڻ اچن ٿا. انهن جي وچ ننڍا واهڙ به موجود آهن. هتي جهنگلن رڇ کي ڪرتب ڪندي ڏيکاريو وڃي ٿو. هن جهنگل وهندڙ واهڙن وڻن جي ٿڙن مان ٺهيل ننڍيون ٻيڙيون ترنديون آهن، انهن تي چڙهي به ماڻهو هن ڀاڱي جو سير ڪري سگهي ٿو.
پارڪ جي ٽئين ڀاڱي کي فينٽاسي لينڊ سڏيندا آهن. هن ڀاڱي ، ڊزني اسٽوڊيو ٺهيل فلمون ڏيکاريون وڃن ٿيون. انهن اوڻيهين صديءَ دوران انگلينڊ جي سماجي صورتحال هڪ خاص انداز پيش ڪيل آهي. جهڙوڪ ميڊ هيٽر واري چانهه پارٽي، مسٽر ٽوڊ جي جهنگلي سواري، سليپنگ بيوٽيءَ وارو ڪيسل وغيره، تنهن کانسواءِ وائيٽ نِڪل ٽرپ مزيدار راند آهي. جنهن هڪ ننڍڙيءَ گاڏيءَ ماڻهو سوار آهن، اهي اوچتو هڪ مٿانهين هنڌ تان هيٺ گوڏن ڀر اچي ڪرن ٿا. هتي هڪڙي ٽرين هڪڙو سرڪس گهمايو وڃي ٿو جنهن ٽن ننڍڙن سوئرن جا ڪرتب ڏيکاريندا آهن ٻيون به ڪيتريون ئي مزيدار شيون ڏيکارين ٿا.
ڊزني لينڊ پارڪ جي چوٿين ڀاڱي کي فرنٽيئر لينڊ سڏين ٿا. هن ڀاڱي پراڻي اولهه جي دنيا کي خاص انداز پيش ڪيو ويو آهي. هتي آمريڪي ندي مسيسيسپي جو نقل ٺاهي منجهس مارڪ ٽوئن ڪولمبيا نالي جهازن جو سفر ڏيکارين ٿا. ماڻهو انهن جهازن تي چڙهي گهمي سگهن ٿا. تنهن کانسواءِ هتي هڪڙي ريل گاڏي هڪڙي غار يا کاڻ مان لنگهندي ڏيکارين ٿا. جتي پٿرن جا ٽڪر ڪرندا چمڙا وغيره اڏامندا نظر اچن ٿا.
مين اسٽريٽ يو ايس اي نالي واري ڀاڱي اوڻيهئين صديءَ واري آمريڪي صورتحال ڏيکاري وئي آهي. هتي رڳو ٽانگا بگيون هلايون وڃن ٿيون. هتي سينيما اوپيرا هائوس ٻارن جي رانديڪن کائڻ پيئڻ جي شين جا دڪان به آهن. اوپيرا هائوس هڪ شو ڏيکارين ٿا انهيءَ جو نالو آهي مسٽر لنڪن سان گڏ گذاريل عظيم لمحا انهيءَ آمريڪي صدر ابراهام لنڪن آمريڪي تاريخ تي هڪڙو ليڪچر ڏيندو آهي.
نيو اورلينس اسڪوائر نالي ڀاڱي مارڊي گراس پريڊس ڊڪسيلينڊ جاز نالي موسيقي ناچ حقيقي فنڪارن طرفان پيش ڪيو وڃي ٿو. تنهن کانسواءِ قديم ڏکڻ آمريڪي تهذيب جي جهلڪ پڻ ڏيکاري وڃي ٿي. جهڙوڪ ڪيريبئين ٻيٽ جيڪو درياهي چورن جو ڳڙهه آهي. اوڏانهن هڪ ٻيڙيءَ جو سفر ڏيکاريو وڃي ٿو هڪڙي جنن ڀوتن واري آستان جو سير پڻ ڪرايو وڃي ٿو.
ڊزني لينڊ پارڪ جي ستين ڀاڱي جو نالو آهي ٽومارو لينڊ . هن ڀاڱي سائنسي ڪرتب ڪرشما ڏيکاريا وڃن ٿا. هتي خلائي سفر، سيارن جو سير سمنڊ اندر آبدوزن وسيلي سفر جون فلمون جهلڪيون ڏيکارين ٿا.
مٿي ڄاڻايل سمورن ڀاڱن پيش ٿيندڙ عجيب غريب سير سفر کانسواءِ هن پارڪ راڪ، فاڪ، پاپ بگيئينڊ موسيقي قديم توڙي جديد ناچن جو پڻ جوڳو بندوبست ٿيل آهي جتي هر ماڻهو پنهنجي پسند موجب موسيقي ناچ مان لطف اندوز ٿي سگهي ٿو.
ڊزني لينڊ جو آخري سرڪس يا لاسٽ پريڊ به هڪ روح پَروڙ منظر کان گهٽ نه آهي. جنهن کي سڄي دنيا جا ماڻهو وڏي چاهه سان هر روز ڏسن ٿا. اسان به رنگينين جي هن ماڳ هي منظر ڏسي رهيا آهيون. جنهن کي ڏسڻ وارا لکن جي انگَ ته حصو وٺڻ وارا به هزارن جي انگَ هي من موهيندڙ پروگرام ڏاڍي سهڻي نموني پيش ڪري رهيا آهن. پرين وانگر سينگاريل اپسرائون هن جلوس سڀني ماڻهن کي هٿ ٻڌي سلام پيش ڪنديون آهن.
ڊزني لينڊ جو هي موهيندڙ وندر جو هنڌ والٽ ڊزني نالي هڪ شخص اڏيو سن 1955ع جولاءِ مهيني جي سترهين تاريخ تي سير وندر لاءِ کوليو ويو. ان کان پوءِ هن قسم جون تفريح گاهون فلوريڊا رياست، جپان يورپ ايشيا پڻ ٺاهيون ويون پر هن پارڪ جي حيثيت اهميت برقرار آهي. انهيءَ جو مکيه سبب هي آهي ته ٿوري ٿوري وقت کان پوءِ هتي نت نيون شيون آنديون ڏيکاريون وڃن ٿيون. هتي جي انتظاميا ماڻهن جي سهولت، اطمينان وندر لاءِڪوششون اپاءُ وٺندي رهي ٿي. جنهن سبب قطارن بيهندڙ ماڻهن کي انهيءَ انتظار دوران به ڪا تڪليف محسوس ڪا نه ٿيندي آهي. اهو ئي سبب آهي جو هتي هر سال سراسري طور ملين کان وڌيڪ ماڻهو گهمڻ اچن ٿا.
ڊزني لينڊ گهمڻ لاءِ گهربل ٽڪيٽ کي پاسپورٽ سڏيندا آهن. ٻن ٽن ڏينهن لاءِ گهربل پاسپورٽ سٺ سالن کان وڏي عمر وارن ماڻهن لاءِ اگهن ڪجهه ڇوٽ ڏنل آهي. هن پارڪ کي هڪ ڏينهن مڪمل طور ته نٿو ڏسي سگهجي، ڇو ته عجائبن جو انگ تمام گهڻو آهي. هي پارڪ ستن مکيه ڀاڱن ورهايل آهي. ڊزني لينڊ ريلوي پنهنجي ڏيڍ ميل واري چڪر سمورن ڀاڱن جو هڪڙو دلفريب نظارو ڏيکاري ٿي.
سومرو سومرن جو ھڪ امير يا سردار جنھن ڏکڻ سنڌ جي علائقي تي سومرا گھراڻي جي حڪومت جو باني پھريون سومرو بادشاھ ٿيو. رحيمداد خان مولائي شيدائي لکي ٿو تہ جيئن
سومرن جي بيان نالن مؤرخن جو اختلاف آهي، تيئن سندن تختگاهَن متعلق به مؤرخن اختلاف آهي. ڪي ديرگ پرڳڻي کي سري ، ڪي لاڙ ڪي وري ٿر ڏيکارين ٿا. ان ڪري سومرن جي اوائلي تختگاه محمد تور جي جاءِ وقوع متعلق چئي نه ٿو سگهجي ته سري هو يا ٿر هو.ديرگ پرڳڻي کي الور جي ڀر بيان ڪرڻ کان پوءِ ايليٽ وري لکي ٿو ته، ”ديرگ پرڳڻو جت سومرن جو تختگاه محمد تور واقع هو، سو هاڻوڪي ڇاڇري بدين تعلقن جي هنڌ تي هو!
يعني پارڪر ونگا بزار جي وچ ٿر جي وارياسي ميدان هو. اهو ديرگ پرڳڻو ٿر جي وارياسي ميدان کان وٺي، هاڻُڪي ٺٽي شهر تائين ليکجڻ ايندو هو. محمد تور جي جاءِ تي پوءِ ٿري شهر قائم ٿيو، جو بدين جي ويجهو هو.“
”جڏهن سلطان عبدالرشيد بن محمود جي سنڌ تي حڪومت هئي، تڏهن سنڌين سندس ڪمزوريءَ مان فائدو وٺي، سنه 445هه سومرن جي قبيلي ٿريءَ گڏ ٿي، سومره نالي هڪڙي بادشاهه کي اڳواڻ مقرر ڪيو، جنهن کي هڪڙو پٽ ڀونگر نالي سعد زميندار جي ڌيءَ جي بطن مان ڄائو. ڀونگر پنج ورهيه حڪومت ڪئي سنه 461هه وفات ڪئي.“جي- ايبٽ پنهنجي تحقيقات موجب سومرن کي راجپوت لکي ٿو، سندس بيان موجب سنڌ کان سواءِ ڪڇ، گجرات سورت تائين سندن حڪومتون هيون.
”ملتان هندستان جي موحدن جي نالي عموما شيخ ابن سومره راجا بل جي نالي خصوصا – اي معزز راجا بل، پنهنجي خاندان کي اٿار، موحدن ننڍي دائود کي سچي دين آڻ، ڇاڪاڻ ته مسعود ان کي تازو غلاميءَ کان آزاد ڪيو آهي. تون پنهنجي فرض کي پورو ڪر دائود جي ڀاڻيجي عبدالله ملتان جي باشندن لاءِ توکي مقرر ڪيو ويو آهي، تان ته تقديس توحيد جي مڃڻ وارا جهالت، ضد، سرڪشي بغاوت ڪرڻ واريءَ جماعت کان ممتاز ٿي وڃن .“
1- سومرا سندن باني، جيڪي سنڌ جا اصلي باشندا هئا، جن پوءِ سنڌ جي حڪومت هٿ ڪئي هئي، سي اسلام اختيار ڪرڻ وقت اسماعيلي فرقي داخل ٿيا هئا.
3- سومر غالبا سنڌ جي اسماعيلين جو شيخ امام هو، ڇاڪان ته ’شيخ‘ لقب اسماعيلي پنهنجي مذهبي سردار لاءِ استعمال ڪندا هئا. جيئن شيخ الجپال حسن بن صباح.
4- ايئن معلوم ٿو ٿئي ته دائود ننڍو، ابو الفتح دائود جو پٽ هو، جنهن کي سلطان مسعود بن محمود غزنويءَ اسماعيلي مذهب کان توبهه ڪرڻ جي شرط تي آزاد ڪيو هو عبدالله ابوالفتح جو ڏوهٽو دائود اصغر جو ڀاڻيجو هو.
5- مٿئين خط مان اهو به معلوم ٿي سگهي ٿو ته دروزين ابن سومره راجا بل کي سلطان مسعود، عبدالله اهل ملتان وارن جي خلاف جنگ ڪرڻ لاءِ ڀڙڪايو هو ته قرامطي اسماعيلين جي سنڌ جيڪا قوت ضايع ٿي ويئي هئي، تنهن کي ٻيهر بحال ڪري سگهجي. ايئن معلوم ٿو ٿئي ته ملتان قرامطين اهڙي بار بار ڪوشش ڪئي هئي، پر ڪامياب ٿي ڪونه سگهيا هئا.
6- پوئين اهم ڳالهه، جا خط مان معلوم ٿئي ٿي، سا سومره جي شخصيت متعلق آهي ته هو ڪو سنڌ جو طاقتور زميندار هو، جنهن صورت سومره جو پٽ سلطان مسعود جو معاصر هو، ته پوءِ چئي سگهبو ته سومرو پاڻ سلطان محمود جو معاصرو هوندو.
انهن ٻنهي ڀيڻن جي وچ هميشہ اڻبڻت رهندي هئي. جيسين شاهجهان جو بخت زور ستارو غالب هو، تيسين جهان آرا جو اقبال روز بروز وڌندڙ هو، روشن آرا جو حسد به زياده ٿيندو ويو.
ڀائن جي توڙي پيءُ پٽن جي وچ جيڪا خانه جنگي هلي، تنهن جو آخر نتيجو اهو ٿيو ، جو اورنگزيب عالمگير پنهنجي چالاڪيءَ سان قلعو پنهنجي قبضي آندو، پاڻ بادشاهه ٿيو. هن جي تخت تي ويهندي ئي، روشن آرا جو ستارو چمڪيو. شاهي خاندان هاڻي انهيءَ جي عزت سڀ کان زياده ٿيڻ لڳي. ملڪي ڪمن بادشاهه هن جي صلاح مشورت تي هلڻ لڳو. جهڙيءَ طرح اڳي شاهجهان، جهان آرا جي مشورت تي هلندو هو. هن جي جاگير وڌائي ويئي، سڀ امير اُمراء هن وٽ نذر پيش ڪندا هئا، هوءَ انهن کي خلعتون عطا ڪندي هئي.
پير الاهي بخش سنڌ يونائيٽيڊ فرنٽ ٺاهيو، جنهن جو مقصد -بمبئي- کان سنڌ جي عليحدگي هو. 1937ع سنڌ ليجسليٽو اسيمبلي جون پهريون چونڊون ٿيون ته هي دادو - جوهي تڪ مان خان بهادر يار محمد خان جوڻيجي، پاٽ جي ويٺل، مکيه وڪيل بااثر ماڻهو جي مقابلي اسيمبلي جي ميمبري تي چونڊجي آيو. هو سنڌ اتحاد پارٽي جو ميمبر هو. 1938 الهه بخش سومرو جي ڪابينہ روينيو کاتي جو وزير ٿيو.
پير الاهي بخش سنڌي ادبي بورڊ -ايس ايم ڪاليج- ڪراچيءَ جي بانيڪارن مان آهي. هو سنڌ مدرسته -الاسلام- بورڊ جو صدر پڻ رهيو. پاڪستان- ٺهڻ کانپوءِ ڀارت مان لڏي آيلن جي -آبادڪاري- لاءِ هن 1948ع جي آخر ڌاري ڪراچيءَ پير الاهي بخش ڪالوني جوڙي.سنڌ سندس ايام وزارت جا مکيه يادگار هيٺيان آهن: سنڌ مسلم ڪاليج برپا ڪرڻ، سنڌ يونيورسٽي قائم ڪرڻ، سنڌ زوري مفت تعليم بالغن جي تعليم کي رائج ڪرڻ، موجوده اين. جي وي هاءِ اسڪول تڏهوڪي سنڌ ايس ٽي ڪاليج لاءِ بلڊنگ ٺهرائڻ، ڪراچي، ٻن پير الاهي بخش ڪالونين ٺهرائڻ مدد ڏيڻ، ان کان سواءِ ڪيترن ڪاليجن تعليمي ادارن جي برپا ٿيڻ پڻ پير صاحب جو هٿ هو.
پير الاهي بخش 9 جولاء 18890 ڀان سيدآباد جي لڳ پير جي ڳوٺ پيدا ٿيو، اڃان 9 سالن جو ھيو تہ سندس والد پير نواز علي وفات ڪري ويو پوءِ کيس مامي پاليو. ھي مخدوم محمد نوح جي پنجين پٽ مخدوم محمد موسي جي اولاد مان ھو
قدم گاھ مبارڪ متبرڪ جاءِ آهي جتي حضرت علي ڪرم الله وجه جا قدم مبار جا نشان رکيل آهن. قدم گاھ به مزار نما جوڙيل آهي جيڪا نهايت سينگاريل آهي. روايت آهي ته گوڪل ديو ڪنهن ڇوڪري ڪي کڻي پاڻ وٽ قيد ڪيو. ان ڳالهه جو علم حضرت علي عليه السلام کي پيو جنهن اچي انهيءَ قدم گاھ واري جاءِ تي بيهي گوڪل ديو تي تير وسائي کيس زخمي ڪيو ڇوڪري کي ڇڏايو اتي سندس قدم مبارڪن جا نشان ٺهي ويا.
محبت فقير جي درگاھ مٿانهين ٽڪري تي آهي جنهن ڀرسان اولهه پاسي قديم مسجد پڻ آهي. روايت آهي ته شاھ نوراني جي زيارت کان اڳ محبت فقير جي حاضري لازمي هوندي آهي. محبت فقير جي زيارت کان سواءِ نوراني بابا جي به ڄڻ زيارت قبول نه ٿي پوي. محبت فقير سيد بلاول شاھ نوراني جي قريبي خدمت گذارن منجهان هو. پنهنجي عمر شاھ نوراني جي خدمت گذاريائين.
سيد بلاول شاھ نوراني سيد گهراڻي جو چشم چراغ هئا. سنڌ جي نئيگ شريف جو جيلاني خاندان پنهنجي حسب نسب سيد بلاول شاھ نوراني جو به ذڪر ڪري ٿو.
1949ع ممبئيءَ سنڌي ساهت منڊل قائم ٿي ته ان جي هفتيوار ڪلاسن شرڪت ڪيائين. هن ٻاهرئين ادب مان ڪيتريون ڪهاڻيون ترجمو ڪيون طبعزاد ڪهاڻيون به لکڻ شروع ڪيائين. اُتم جي رسالي ”نئين دنيا“ کان سواءِ هندو واسي، مارئي، سنگيتا، هلچل، الڪا ٻين رسالن سندس لکڻيون ڪهاڻيون ڇپيون آهستي آهستي مقبوليت حاصل ڪيائين. ڪاليداس، ٽئگور، شرت چندر، پريمچند، يشپال، شيڪسپيئر، هيوگو، مئڪسم گورڪي، ٽالسٽاءِ، ٿامس هار ڊي اوهينري ٻين ليکڪن جو مٿس گهرو اثر پيو.
سندس ڪهاڻيون، ناول، مضمون، ناٽڪ، جيوڻي، سفرنامي جي صنفن لکڻ سان گڏ شاعري ڪئي، سندس ڪهاڻين جا هيٺيان مجموعا ڇپيل آهن.