polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
فاتحن کان بچڻ ڪارڻ، پنھنجو پاڻ انت آڻڻ واريون ڪاروايون آخرين سھارو ھونديون آھن. قلعو فتح ٿيڻ تي ڏاھر جي واسطيدارن کي ھڪدم گرفتار ڪيو ويو، اھڙي ريت سنڌ جي ھيءَ عورت وڙھندي وڙھندڙن جي قيادت ڪندي برھمڻ آباد جي قلعي قيد ٿي ويئي.
برھمڻ آباد جو قلعو فتح ٿي ويو. راڻي لاڏي نڪري نه سگھي فاتحن جي هٿ اچي ويئي. قلعي فتح ٿيڻ کان پوءِ، جي ماڻھو عربن اڳيان پيش پيا، تن کي محمد بن قاسم پڪي امان ڏيندي چيو: ”ڏاھر جا لاڳاپيدار جتي به ھجن، انھن کي ھٿ ڪندا.“
ايران سوين سالن کان هڪ مستحڪم جاگيرداري نظام قائم هو. شديد مرڪزيت زرتشتي مذهب جو غلبو ان جون ٻه خصوصيتون هيون. زرتشتين جي مذهبي ڪتابن ـــــ اَوَستا يِشنا ــــــ مطابق ته سماج جا پنج طبقا هئا، پر ساسانين جي دؤر ٻن طبقن جو اڃا واڌارو ڪيو ويو ايئن ڪل ست طبقا ٿي پيا:
شاپور کان پوءِ درٻاري اميرن ڪليسا جي ٻاون جو زور گهڻو وڌي ويو. مٿئين درجي جي اميرن ٻاون سان ٻڌي ڪئي بادشاهه جي طاقت لاءِ خطرو بڻجي ويا.
ٻين ملڪن وانگر وچئين دؤر جي ايران طبقاتي فرق جون محڪم حدون مقرر هيون عام خاص جي فرق کي ڪو به مٽائي نه سگهندو هو. عام ماڻهوءَ کي اميرن جي لباس، پوشاڪ، رهڻي ڪهڻيءَ شوقيه مشغلن جي نقل ڪرڻ جي به اجازت نه هئي. ان کان به وڌيڪ سخت قانون اهو هو ته ڪو به ماڻهو پنهنجو اباڻو ڌنڌو ڇڏي نه ٿو سگهي. جيڪڏهن ڪو ماڻهو هاريءَ جي گهر پيدا ٿيو ته اهو سڄي عمر ٻني ٻارو ڪرڻ تي مجبور هو جيڪڏهن ڪو ماڻهو امير گهراڻي پيدا ٿيو ته ڪا به طاقت ان کي ان خانداني نجابت کان محروم ڪري نه ٿي سگهي.
نخبا جي اميرن جي پاڪائيءَ، نسب غير منقوله ملڪيتن جو تحفظ قانون جي ذمي هو. وڏن خاندانن جا نالا سرڪاري رجسٽر درج رهندا هئا عوام کي امير طبقي جي جائداد خريدڻ جي منع هئي. جيڪڏهن ڪو ماڻهو زرتشتي مذهب کان منحرف ٿي ويندو هو، ته ان جي سڄي ملڪيت ضبط ڪري سندس ويجهن مائٽن ورهائي ويندي هئي.
هارين جي حالت عام شهرين کان به وڌيڪ خراب هئي. انهن کان هر طرح جي بيگر ڇيڙ ورتي ويندي هئي، پر زمينن تي انهن جو ڪو حق نه هو. جنگ جي موقعي تي کين زبردستي فوج ڀرتي ڪيو ويندو هو، پر انهن کي پگهار يا اجورو نه ملندو هو. هڪ مَورخ لکي ٿو ته ”انهن ويچارن هارين جا وڏا وڏا ٽولا فوج پٺيان پنڌ هلندا هئا، ڄڻ ته ابدي غلامي انهن جي تقدير لکيل هئي ڪنهن به قسم جي پگهار يا اجوري وسيلي انهن جي همت افزائي نه ڪئي ويندي هئي.“
مرد کي ڪيتريون ئي زالون رکڻ جي موڪل هئي، پر عام طرح زالن جي تعداد جو دارومدار مڙس جي آمدنيءَ تي هوندو هو. مرد پنهنجي سڳيءَ ڀيڻ حرمن سان به شادي ڪري سگهندو هو. زرتشتي عقيدي موجب ان قسم جي شادي ”خويذوگرس“ سڏبي هئي. اها رسم ايران مصر زرتشت کان گهڻو اڳ رائج هئي ان قسم جي شاديءَ کي گهڻو ساراهيو ويندو هو، تنهنڪري زرتشتي ڪتابن ان جا ڏاڍا فضل بيان ڪيل آهن.
هڪ دلچسپ رواج اهو به هو ته مڙس کي حق هو ته پنهنجين زالن مان هڪ، پوءِ اها شادي ٿيل هجيس يا ڪنيز ، ڪنهن به ٻئي ماڻهوءَ کي، جيڪو روزگار کان محروم ٿي ويو هجي، ان غرض لاءِ ڏئي ڇڏيندو هو ته اهو هن جي گذاري لاءِ ڪم مدد وٺي. ان لاءِ عورت جي رضامندي حاصل ڪرڻ لازمي نه هو. ان عارضي ازدواج مان جيڪو اولاد پيدا ٿيندو هو، اهو اڳئين مڙس مان سمجهيو ويندو هو. ”زال غلام جو درجو برابر هو.“
مختصر اهو ته ايراني سماج قانون ان غرض جا ٺاهيا ويا هئا ته خاندان جي پاڪائيءَ جائداد کي محفوظ رکيو وڃي، سماج جي مختلف طبقن جي فرق ڪنهن قسم جي تبديلي نه اچي سگهي ڪو به شخص پنهنجي ڌنڌي يا فرض کان منهن موڙي نه سگهي.
زرتشتي مذھب , اسلام کان اڳ، آڳاٽي فارس جو هڪ خدا کي مڃيندڙ مذهب جيڪو 6هين عيسوي صدي کان اڳ زوروستر قائم ڪيو هيو. ھي دنيا جو ھڪ قديم مذھب آهي جنھن ازلي ثنويت يعني خير ء شر جو ھجڻ، قيامت واري خيال ھڪ خدا جي تصور کي گڏائي پيش ڪيو ويو. ھن مذھب جي ڏنل تصورن مسيحيت جي تصور، قيامت آخرت جي تصور، جنت دوزخ جي تصور، انسان جي ارادي جي اختيار جي تصور بعد پيدا ٿيندڙ مذھبن کي متاثر ڪيو جن يھوديت، عيسائيت اسلام شامل آهن.
ھيءُ مذھبي فرقو آھي. ھن مذھب وارن کي پارسي به سڏيندا آھن، جن جو نبي زردشت ھو. اُھي باھ جي پوڄڻ ڪري آتش پرست به سڏبا آھن پارسيءَ انھيءَ کي گبر چون. سج جي به پوڄا ڪندا آھن سمنڊ جي به. پھرين نوساري سورت جي پاسي ايران مان آيا بمبئي گجرات پکڙي پيا. وڏن وڏن شھرن انھن جا مندر آھن، جتي ھميشه باھ پيئي ٻرندي آھي ان باھ جي ھنڌ کي اگياري چوندا آھن. انھن جي پادرين يا عالمن کي دستور چوندا آھن. ڪراچي حيدرآباد سکر به آھن. اھي تونگر واپاري ماڻھو آھن. انگريزن جي اچڻ وقت انھن سان گڏ سنڌ به آيا.
پوءِ سُڳڻ ڪيا ويندا آهن، جڏهن سڀ سُڳڻ ساٺ پورا ٿيندا آهن، تڏهن سهاڳڻ، گهوٽ- ڪنوار کي کٽ تان اُٿاري، پکي يا کُڏ تي وٺي ويندي آهي. اندر وڃڻ کان اڳ ڪنوار جي ڀيڻ يا سئوٽ، گهوٽ کي جهلي کانئس خرچي گهُرندي آهي. ان کان پوءِ دربند ڪيو ويندو آهي. گهوٽ- ڪنوار واري ڪمري داخل ٿيڻ لاءِ سڀ کان سُٺو وقت اڌ رات کان وٺي پرهه ڦُٽي تائين ليکيو ويندو آهي. ٻنهي گهرن جون زالون سڄي رات ڳائڻ، چرچا گهٻا ڪرڻ کائڻ گذارينديون آهن. سج اُڀريي وقت ڪنوار جي ماءُ اچي سُتلن کي ياد ڏياريندي آهي ته وهنجڻ ڪپڙن بدلائڻ جو وقت ٿي ويو آهي.
ماڻهن رواج آهي ته گهوٽ ساهراڻي گهر ست ڏينهن ست راتيون گذاريندو آهي، اُن کان پوءِ زال مڙس پنهنجي گهر ويندا آهن. ننڍا ٻار پرڻبا آهن ته به انهن کي گڏ سمهاريندا هڪ گهر رهائيندا آهن. پهرين ٻار ڄمڻ تائين ڪنوار کي هفتي هڪ ڀيرو گهڻو ڪري جمع ڏينهن، پيڪي وڃڻ جي موڪل هوندي آهي. پهرين ٻار ڄمڻ کان پوءِ هن کي عيد- براد تي ڇڏيندا آهن. ڪنوار کي اڪثر ڪري اُٿڻ ويهڻ جي آزادي هوندي آهي. زالن جي دل تي اهو اثر ضرور ويهاريو ويندو آهي ته مڙس جي موڪل کان سواءِ ٻاهر نڪرڻ وڏو گناهه جو ڪم آهي گهوٽ ڪنوار کي حُور چوندا آهن. ”شال هميشه نورا پائي“ جو مطلب هو ته بيوهه نه ٿئي. وڌوائن کي زيورن پائڻ جي منع هوندي آهي.
وھانءُ ھڪ گڏجاڻي آھي جنھن ٻہ شخص يا ھڪ جوڙو شاديءَ جي ٻنڌڻ ٻڌبا آھن. وھانءَ جون رسمون مختلف ثقافتن، نسلن، مذھبن، ملڪن، سماجي طبقن تمام گھڻو فرق رکن ٿيون. گھڻ وھانئن جي گڏجاڻين جوڙا ھڪ ٻئي سان وچن ڪن ٿا، ھڪ ٻئي کي تحفا ڏين ٿا ، نشاني رکندڙ شيءِ، گل، پيسا)، شاديءَ جو ڪنھن لاڳاپيل شخصيت پاران اعلان ٿيڻ. شاديءَ جي لاءِ خاص جوڙا بہ پھريا ويندا آھن، تقريب جي اختتام تي ڪاج جو به انتظام ڪيو ويندو آھي. موسيقي، شاعري، دعائون يا مذھبي متن مان پڙھتون يا ٻيو متن وغيره پڻ وھانءَ تي پڙھيا ويندا آھن.
ھن ملڪ جو سڀ کان وڏو قانون ملڪ جو آئين آھي جيڪو 17 آڪٽوبر 1868ع ملڪ نافذ ٿيو شاھي سربراھ کي ملڪ جي مقننه چيمبر آف ڊپٽيز کي ٽوڙڻ جو اختيار ڏنل آهي جنھن جي استعمال سان ملڪ ٽن مھينن اندر چونڊون ڪرائڻ لازمي آهي. 1919ع کان ملڪ جي اقتدار جو سرچشمو قوم کي قرار ڏنو ويو. ملڪ جي مقننه چيمبر آف ڊپٽيز ھڪ ايواني آھي جنھن جا 60 رڪن آھن جن جي چونڊ پنجن سالن لاءِ ٿيندي آهي. ھڪ ٻيو ادارو رياستي ڪائونسل آھي جنھن جا 21 عام شھري رڪن ھوندا آھن جن جي چونڊ گرينڊ ڊيوڪ ڪندو آهي، جيڪي قانون سازي چيمبر آف ڊپٽيز کي مشورا ڏيندا آهن .
لڪسمبرگ جي تاريخ جي شروعات 963ع کان سمجھي وڃي ٿي جڏھن ڪائونٽ سگفريڊ ٽرائر لڳ سينٽ ميڪسيمن جي خانقاہ لڳ رومن دؤر جي ھڪ قلعي سميت ٻہ قلعبنديون انھن جون پسگردائيون ھڪ مٿاھون پٿريلو علائقو حاصل ڪيا. سگفريڊ جي پوئيرن ان علائقي جو شادي، جنگ تعلقاتن ذريعي اضافو ڪيو. تيرھين صديءَ جي خاتمي وقت لڪسمبرگ جي ڪائونٽ جي حڪومت ھڪ وڏي علائقي تائين ڦھلجي چڪي هئي. 1308ع ھتان جو ڪائونٽ ھينري ستون جرمن ماڻھن جو بعد پاڪ رومي ايمپائر جو بادشاھ ٿيو. لڪسمبرگ جي شاھي گھراڻي وچولي دؤر جي عروج واري زماني چار شھنشاھ پيدا ڪيا.
لڪسمبرگ جنھن جو روايتي نالو گرينڊ ڊچي آف لڪسمبرگ آھي. ان جو گاديءَ جو هنڌ لڪسمبرگ سٽي آهي جيڪو يورپي يونين جي چئن سرڪاري گاديءَ جي ھنڌن مان ھڪ آھي، جڏھن ته يقرپي يونين جا ٻيا ٽي گاديءَ وارا شھر برسلز، فرينڪفرٽ اسٽراس برگ آھن. يورپي يونين جي ڪورٽ آف جسٽس لڪسمبرگ سٽي واقع آهي جيڪا يونين جي سڀ کان وڏي عدالت آھي. ملڪ جي قومي ٻولي لڪسمبرگش آھي سرڪاري ٻولين جرمن فرينچ پڻ شامل آهن.
ھتان جي ماڻھن کي لڪسمبرگر سڏيندا آهن. ھتي پرڏيھي نسلن جي ماڻھن جو تيزي سان اضافو ٿي رھيو آھي جن م پورچوگيزي نسل فرينچ نسل جا ماڻھو نمايان آھن جيڪي شھريت ملڻ بعد لڪسمبرگر سڏبا آهن. 2013 جي آدمشماري مطابق ڪل آبادي 537,039 ھئي جنھن جو % 44.5 ٻاھران آيل نوان شھري ھي جن اڪثريت پورچوگيزي نسل وارن جي ھئي
ھن ملڪ جي ثقافت جرمن فرينچ ماڻھن جي ثقافت جو مرڪب آهي. 2019 ملڪ جي آبادي 626,108 آھي, يورپ جي تمام گھٽ آبادي وارن ملڪن شامل ھوندي بہ ھي ملڪ يورپ جي سڀ کان تيزي سان وڌندڙ آباديءَ وارن ملڪن شامل آهي ان جو سبب ٻاھرين ملڪن جي ماڻھن جي آمد آھي
ھن ملڪ جو نظام آئين شاھي سربراھ رکندڙ نمائندگي واري جمھوريت جي پارلياماني جمھوريت وارو آھي جنھن سربراھ گرينڊ ڊيوڪ ھينري ھوندو آھي جيڪو اتان جو بادشاھ يا شاھي سربراھ ھوندو آھي. ھي ملڪ دنيا جي واحد بچيل خودمختيار گرينڊ ڊچي آھي .
جرمني لڪسمبرگ جي وچ ٽي نديون سرحد جي نشاندهي ڪندڙ آھن جن م موسيل ندي، سائر ندي اور ندي شامل آهن. ملڪ جي ٻين ندين جا نالا الزيت ندي، اترت ندي، ڪليرو ندي، ولتز ندي آهن.
سفرِ عشق:سائين جن کي تڏهن پيسي جي تمام گهڻي تنگي هئي پر حصرت عشق آرام ڪرڻ نه ڏنو نيٺ پنهجن ٻچن کي پنهنجي سوٽ ميان حليم شاهه وٽ ڇڏڻ جو مڪمل فيصلو ڪيو. پنهنجيا ٻچا پنهنجي سوٽ وٽ امانت ڪري ڇڏيا پاڻ سفر تي راهي ٿيا. جڏهن وڃي رهيا هئا بيبي سائڻ کان موڪلائي رهايا هئا ته ان وقت بيبي کي ڪجهه ماني پچائڻ لاءِ چيو بيبي اهي لفظ ٻڌندي ئي اکين لڙڪ لڙي آيا عرض ڪيو فتح پور کان وٺي ستن جي داڻن کان سواءِ ڪجه ڪونهي ٻارن کي سڄي واٽ انهن ستن جي داڻن جي سهاري وٺي آئي آهيان اهو ٻڌي سائين جن غم جي درياءُ ٻڏي ويا سفر تي نڪري پيا.
تلقين جي مڪان لاءِ واضع حڪم:ميان عبد النبي سائين رکيل شاهه مان تمام گهڻو متاثر ٿيا سائين رکيل شاهه کي فرمايائون اسان کي تلقين ڪرڻ جو حڪم ڪونهي پنهنجي امانت حاصل ڪرڻ لاءِ شاه عنايت شهيد جي جهوڪ ڏي وڃ پنهنجي امانت حاصل ڪر جيڪو تنهنجي زندگي جو مقصود آهي اهي لفظ چئي پنهنجو فرض پورو ڪري پاڻ هن دنيا مان برقعو مٽائي ويا. سائين جن کي تمام گهڻو صدمو رسيو ٽن ڏيهن جي رسم پوري ڪري ڀاءُ جي مليل حڪم موجب سفر جي تياري ڪرڻ لڳا.
بعيتسائين جن هڪ کٻڙ جي هيٺيان ويٺا هئا هڪ پير مرده سائين جن کان حال احوال ورتو سائين نوراني کي سائين جن جي ذات مقصد کان آگاهه ڪيو پوءِ سائين جن جي ڪچهري ايندا رهيا پر سائين جن ٻن ڏيهن تائين ڪو توجه ڪونه ڏنو آخر ٽئين ڏيهن سائين جن کي سڏائي پاڻ اٿي بيٺا ڀاڪر پائي مليا محفل ٻڌائڻ لڳا ته اسان سوا ڪسيري وارا بزرگ سوا ڪسيرو ورهائيندا آهيو هي ان جو اولاد آهي پوءِ سڄي رات ڪچهري ڪئي.
وطن واپسي:سائين عبدالستار رکيل شاهه کي 12 دفعه سورة مزمل هڪ ممبر تي ويهي پڙهڻ لاءِ چيو چند ڏينهن کان پوءِ سائين جن کي اجازت ڏني ته هاڻي توهان وطن واپس وڃي سگهو ٿا سائين جن پنهنجي وطن پنهنجي ڀاءَ وٽ نوشهرو پهتا پٽ جي شادي لاءِ تيار ٿيا پر پٽ اچانڪ بيمار ٿي پيو مهندي لڳل ئي ته هن فاني دنيا مان برقعو مٽائي ويا سائين جن ان کي سوا ڪسيري وارن بزرگن جي ڀر جاءِ ڏني
مرشد جي اڪير جهوڪ جو سانباهو:سائين رکيل ساهه پنهنجي فرزند جي وفات کان پوءِ چار پنج مهينا فتح پور رهيا مرشد جي اڪير کان مجبور ٿي واپس جهو شريف موٽي آيا سندن مرشد واپس فتح پور وڃي سلسله رشد و هدايت جاري رکڻ جو ڪم ڏنو سائين جن ٻه ٽي ڏينهن جهوڪ رهي واپس موٽي آيا پاڻ دنيا سان لاڳاپا ترڪ ڪري مجذوبي جي حالت ڏيهن گهارڻ لڳا.
عشق الاهي جو رنگ:جڏهن رکيل شاهه پنهنجي ڀاءُ کان اهڙا درد انگيز نصيحت آموز قول ٻڌا ته سندن دل خوف الاهي ويهجي ويو سڄي جسم گويا بجلي جي رو گهمي وئي ان ڏيهن کان دنيا جي ڌنڌن کي ڇڏي حق جي تلاش نڪتا . پنهنجي ڀاءُ جي خدمت لڳي ويا اچتو سندن ڀاءُ بيمار ٿي پيو سائين رکيل شاهه پنهنجي ڀاءُ عبد النبي جي تمام گهڻي خدمت ڪئي.
ميان عبد النبي وٽ حاضري:سائين جن جي شڪار جي خبر سندن ڀاءُ ميان عبد النبي وٽ پهتي معمول مطابق جيئن سائين جن ڪچهري حاضر ٿيا ته سندن ڀاءُ فرمايو ته ان بهگڙ ڪهڙو ڏوهه ڪيو هئو اوهانجو جو ان کي لتاڙي ماري آيا آهيو .پهرين پنهنجي اندر واري فاسق بهگڙ کي ته ماريو هن جانور ڪهڙو ڏوهه ڪيو اوهانجو.
عرب خلافت جي دور کان پوءِ جيڪي حالتون پيدا ٿيون انهيءَ جي نتيجي عرب ڪافي سيد قبيلا مختلف طرفن ڏانهن نڪري ويا .انهن سادات قبيلن مان مڪران جي رستي برصغير جي مختلف علائقن اچي آباد ٿيا سيد رکيل شاهه جا بزرگ به انهيءَ نقل مڪاني واري دور مڪي شريف مان اچي بلوچستان اچي آباد ٿيا.
تعليم:سائين جن جيئن ئي اٺن سالن جا ٿيا والد صاهب کيس ڳوٺ جي مولوي وٽ قرآن پاڪ پڙهڻ لاءِ موڪليو سائين جن نور قرآني سان روشن ٿي باقي تعليمات کي خير باد چيو، ڇو ته عشقِ الاهي جو ثمر سامان اڳيئي سليل هئو دينوي علم جي کين ڪا ضرورت ڪان هئي.
شوق شڪار:هڪ دفعي سائين جن شهر کان اچي رهيا هئا ته اوچتو سندن نظر بهگڙ ناهر تي پئجي وئي سائين جن وٽ هٿيار موجوده هئا پر ذوق اهو ٿين ته هن کي ڊوڙائي مارجي گهوڙي ان جي پيان ڊوِڙايائون نيٺ ان کي ٿڪائي ماريائون شوق پورو ڪيائون.
دنيوي ڪاروبار لنو لپاٽ:جڏهن پاڻ 14 سالن جا ٿيا ته دنيا جي ڪاروبار مصروف ٿي ويا کين جرڳي جي رڪنت به ملي ان ڪري امير امرا سان نشست و برخواست به رهي سائين جن وٽ هڪ ڀلي گهوڙي هوندي هئي اها گهوڙي کين سواري ڪم ايندي هئي.
جنم:سائين جن جي ولادت 17ربيع الاول 1262 سن هه سيد نور محمد شاه جي گهر ظهور فرمايائون پاڻ ڄمندي ئي ڄام هئا انهيءَ حقيقت جا آثار فتح پور جي شهرن ڏٺا.
رمي ڪرڻ مٿي جا وار ڪترائڻ يا ڪوڙائڻ ترتيب جو لحاظ رکڻ يعني اول رمي ڪرڻ پوءِ قرباني ڪرڻ، ان کان پوءِ مٿو ڪوڙائڻ
حج، اسلام جي پنجن بنيادي رُڪنن منجهان آخري رُڪن آهي. قرآن شريف الله تعاليٰ جو ارشاد آهي: ”ماڻهن تي الله تعاليٰ جو هي حق آهي ته جيڪو اُن جي گهر تائين پهچڻ جي قوت رکندو هجي ته ان جو حج ڪري. الله تعاليٰ، ڪعبة الله شريف کي حج لاءِ گڏ ٿيڻ جو مرڪز قرار ڏنو. هي خدا تعاليٰ جو پهريون گهر آهي، جيڪو انسانن لاءِ قبلو مقرر ڪيو ويو. قرآن جي حوالي سان اُن جي جاءِ مڪو شريف آهي. الله تعاليٰ جو فرمان آهي: ”ياد ڪريو اهو وقت !
جڏهن اسان ابراهيم لاءِ گهر جي جاءِ تجويز ڪئي. ماڻهن کي حج جي لاءِ عام اجازت ڏيئي ڇڏيو جو اهي اوهان هر پري کان پري هنڌان پيادا اُٺن تي سوار ٿي اچن.
اٺين ذوالحج تي صبح جو پاڪ صاف ٿي احرام پائي مٿو اگهاڙو ڪري حج جي نيت ڪرڻ کان پوءِ بلند آواز سان تلبيه: لَبَّيْكَ ااَللّٰهُمَّ لَبَّيْكَ، لَبَّيْكَ لَا شَرِيْكَ لَكَ لَبَّيْكَ، اِنَّ الْحَمْدَ وَالنَّعْمَةَ، لَكَ وَالْمُلْك لَا شَرِيْڪَ لَكَ . پڙهڻ شروع ڪجي بهتر آهي ته ڪوشش ڪري حرم شريف پهچي طواف ڪري ٻه رڪعتون نفل نماز ادا ڪري حج جي نيت حرم شريف ئي ڪري منيٰ ڏانهن روانو ٿجي واٽ تي تلبيه، ذڪر درود شريف پڙهندو وڃجي. منيٰ پهچي اهو ڏينهن رات اتي گذارجي اتي جا احڪام بجا آڻجن.
نائين ذوالحج تي فجر جي نماز منيٰ ادا ڪري سج جي روشني ٿيڻ کان پوءِ ميدان عرفات ڏانهن روانو ٿجي، رستي تلبيه، ذڪر اذڪار استغفار درود شريف دعائون پڙهجن. ميدان عرفات پهچڻ وقت الله تعاليٰ جي حمد بجا آڻجي وقوف عرفه جا احڪام بجا آڻجن اتي ظهر عصر جون نمازون ملائي عصر جي نماز وقت امام جي پٺيان پڙهجن. جيڪي زوال کان پوءِ مسجد نمره امام صاحب خطبي ڏيڻ کان پوءِ پڙهائيندو آهي. جيڪڏهن ڪو مسجد پهچي نه سگهي ته اهو پنهنجي خيمي به پڙهي سگهي ٿو.
حج تمتع: حج جي ڏينهن حج عمرو ٻئي ادا ڪرڻ. اول عمري جي نيت ڪري احرام ٻڌڻ، عمرو ادا ڪري احرام لاهڻ پوءِ اٺين تاريخ حج جي نيت ڪري ٻيهر احرام پائڻ. پاڻ ڪريمصه جن امت لاءِ حج تمتع کي ئي پسند فرمايو. پاڪستان هندوستان جا حاجي گهڻو ڪري تمتع حج ئي ادا ڪندا آهن.
سج لهڻ سان ميدان عرفات مان مزدلف ڏانهن روانو ٿجي. مزدلفه پهچڻ کان پوءِ مغرب عشاءَ جون ٻئي نمازون هڪ آذان هڪ تڪبير سان عشاء جي وقت ادا ڪجن سڄي رات عبادت استغفار گذارجي. صبح جي نماز اول وقت ادا ڪري ڪجهہ دير ترسي سج اڀرڻ کان ٿورو اڳ منيٰ ڏانهن روانو ٿجي. مزدلفه کان روانو ٿيڻ کان اڳ شيطان کي هڻڻ لاءِ ست ننڍيون پٿريون اتان ئي کڻجن.
حج جي لغوي معنيٰ ارادو ڪرڻ آهي، يعني ارادو ڪري ڪنهن هنڌ وڃڻ. شرعي اصطلاح مڪي شريف وڃي ڪعبة الله شريف. مِني , عرفات، مزدلفه جمرات وغيره جو ارادو ڪري طواف ٻيا حج جا مناسڪ ادا ڪرڻ مقرر اعمال آداب بجا آڻڻ کي حج چئجي ٿو.
ملڪ 965 ھڪ متحد رياست بڻيو ھيرالڊ گورمسن جي سربراهي عيسائيت داخل ٿيو 5 جنوري 1849 پارلياماني آئيني بادشاهت بڻيو. 5 جون 1849 ملڪ جو آئين ٺھيو. ملڪ جو جھنڊو دنيا جو قديم ترين جھنڊو آھي
ملڪ ڄمڻ جي بنياد تي شھريت نہ ملندي آهي والدين مان ڪو ھڪ ھتان جو شھري ھجڻ لازم آھي. شھرين کي ووٽ ڏيڻ جو حق 18 سالن جي عمر کان ملندو آھي. ملڪ جي رياست جي سربراھ ھن وقت راڻي مارگريٿ جنھن جي تاجپوشي 14 جنوري 1972 ٿي ان جو ولي عھد سندس وڏو پٽ شھزادو فريڊرڪ آهي جيڪو 26 مئي 1968 پيدا ٿيو. ملڪ جي حڪومت جو سربراھ وزيراعظم آھي 28 جنوري 2015 کان ان عھدي تي لارس لوڪي راسموسن فائز آھي.
اھي ٻيٽ ھموار زمين، پوکي لائق زمين وارياسي سامونڊي ڪنارن وارا آھن. سمنڊ کان گھٽ بلندي وارا آھن جن جي موسم ٽيمپريٽ آھي.ملڪ جي پکيڙ 42394 چورس ڪلوميٽر آهي. گرين لينڊ فوري ٻيٽن سميت ملڪ جي ايراضي 2210579 چورس ڪلوميٽر آهي.ملڪ جي آبادي 5.8 ملين آھي.
ھي ملڪ نيٽو، نارڊڪ ڪائونسل، او.اي.سي.ڊي.، او.ايس.سي.اي. اقوام متحدہجو باني رڪن آهي. ملڪ شينجين واري خطي جو پڻ حصو آهي. ملڪ جو شمار دنيا اندر معاشرتي معاشي طور تي سڀ کان وڌيڪ ترقي يافتہ ملڪن ٿئي ٿو ھتان جي ماڻھن جي زندگيءَ جو معيار ھر شعبي بلند ترين آھي ھن ملڪ رشوت خوري سڄي دنيا سڀ کان ھيٺين سطح تي آهي.
ملڪ جي پارليامينٽ ھڪ ايواني آھي جنھن کي پيپلز اسيمبلي چوندا آهن ڊينش ٻولي فوڪيٽنگ چئبو آهي جنھن جون 179 سيٽون آھن جن 2 گرين لينڊ 2 فوري ٻيٽن جون سيٽون پڻ شامل آهن ميمبرن جي چونڊ چئن سالن لاءِ ٿيندي آهي. ملڪ جي سڀ کان وڏي ڪورٽ سپريم ڪورٽ آھي جنھن ڪورٽ جي پريزيڊنٽ سميت 19 جج آھن. انھن جي مقرري ججن وڪيلن جي 6 رڪني خودمختيار ڪائونسل جي صلاح تي وزير انصاف پاران سفارش ڪرڻ تي شاھي سربراھ ڪندو آھي جيڪي ستر سالن تائين ان عھدي تي رھي سگھندا آهن. ملڪ 2 ھاء ڪورٽون ماتحت عدالتون پڻ آھن جن مختلف خاص عدالتون پڻ شامل آهن.
ملڪ پھرين 271 ميونسپالٽيون ھيون جن کي پھرين جنوري 2007 گھٽائي 98 ڪيو ويو. پھرين ملڪ 13 ڪائونٽين ورھايل ھيو جيڪي ختم ڪري ملڪ جي انتظامي تقسيم پنجن خطن ڪئي وئي جن کي ريجن چيو ويندو آهي:
ڊينمارڪ جي متحد رياست ڏھين صدي عيسويءَ اڀري. ڊينش جھازراني مھارت رکندڙ قوم بڻجي بالٽڪ سمنڊ پنھنجو ڌاڪو ڄمايو. 1397 ڊينمارڪ، سويڊن، ناروي گڏجي ھڪ رياست واري ڪلمار يونين قائم ڪئي جيڪا 1523 سويڊن جي علحدگي جي ڪري ٽٽي وئي پر ناروي ڊينمارڪ وارو علائقو 1814 تائين ساڳي بادشاھت ھيٺ متحد رھيو جيڪو ڊينو- نارويئن يا ڊينمارڪ-ناروي خطو سڏبو هو.
ھن ملڪ جو نالو ڪنگڊم آف ڊينمارڪ آھي پر مختصرن ڊينمارڪ سڏبو آهي. مقامي ٻوليء کيس ڪانگريس ڊينمارڪ سڏيندا اٿس. لفظ ڊينمارڪ ٻن لفظن ڊين مارڪ جو سنگم آھي ڊين ھتان جي ماڻھن جو نالو آهي مارڪ لفظ مارچ جي بگڙيل صورت آهي جنھن جي معني آھي سرحد واري زمين يا ٻيلو. اھڙي طرح ڊينمارڪ جي معني آهي ڊين ماڻھن جو سرحدي يا ٻيلي وارو ملڪ .
اسڪينڊينيويا جو ڏکڻ طرف نارڊڪ ملڪ آھي. ھي ھڪ خودمختيار رياست آھي جيڪا سويڊن جي ڏکڻ اولھ ناروي جي ڏکڻ واقع آھي. ھن ملڪ جي زميني سرحد ڏکڻ جرمني سان ملي ٿي. ھن ملڪ م گرين لينڊ فوري ٻيٽ پڻ شامل آهن جيڪي اتر ائٽلانٽڪ سمنڊ واقع آھن.
ھي ملڪ دراصل ھڪ اپٻيٽ آھي جنھن جا 443 ٻيٽ پڻ آهي جن وڏا ٻيٽ زيلينڊ، فونين . بارن ھوم اتر جوٽلينڊڪ ٻيٽ وڏي سائيز جا آھن.
جي ايم سيد لکي ٿو تہ:1925ع ڌاري هن ڪراچيءَ اچي پورٽ ٽرسٽ نوڪري ڪئي. پوءِ ڪراچيءَ جي شهر پورٽ ٽرسٽ ليبر ورڪرس يونين ڪم ڪرڻ لڳو.عبدالستار ڀٽي مطابق :هن سال 1925ع ڪراچي پورٽ ٽرسٽ ٽيلي ڪلارڪ جي ملازمت حاصل ڪئي، جتي هن ڏوڪڙ ڪمائڻ بدران مزدورن سان پاڻ ارپيندي تڏهوڪي پورٽ ٽرسٽ ليبر يونين ساڻ لاڳاپو جوڙيو ٿورڙي عرصي پاڻ ملهائيندي مرڪزي اڳواڻن شامل ٿيڻ لڳو.
سائين جي ايم سيد مطابق هو وڏيءَ توڪل جو صاحب هو. باوجود مستقل ذريعي معاش نه هئڻ، روزگار جي تنگيءَ جي، هن زندگيءَ ڪڏهن لرزش نه کاڌي. هو معتدل مزاج، دور انديش مخلص قومي ڪارڪن هو. هن ڪجهه وقت لاءِ نيشنل عوامي پارٽيءَ جو مکيه ڪارڪن ٿي ڪم ڪيو. سنڌ جي هاري ڪارڪنن هي صاحب ئي هو، جنهن جوش کان هوش کي وڌيڪ ترجيح ڏني زبان کي هميشه پنهنجي وس رکندي، دشمن جي به ڪڏهن دل آزاري نه ڪيائين. سنڌ جي ڪانفرنسن هن شرڪت ڪئي. وفات وقت سنڌ هيءُ سڀ کان جهونو هاري ڪارڪن شمار ٿيندو هو.
عبدالقادر کوکر قديم سنڌ جي ٻين ڳوٺن وانگر اسڪولن جي اڻاٺ سبب ڪڏهن اسڪول ويندو هيو ته وري شام جو پيءُ ماءُ سان ٻنيءَ تي هٿ ونڊائيندو رهيو، جڏهن پنج درجا پاس ڪيائين تڏهن والدين غربت مفلسي سبب سندس تعليم بند ڪئي ڇاڪاڻ ته وڌيڪ تعليم لاءِ سنڌ مدرسو لاڙڪاڻو سنڌ مدرسو ڪراچي وڃڻو هيو. پر هن ذهين ٻار جي ذهانت، علم سان عشق ڏسندي ڌامراهن شهر جي مهذب سلجهيل وڏيري سامراج دشمن خلافت تحريڪ جي قائد بئريسٽر جان محمد جوڻيجي پنهنجي خرچ تي عبدالقادر کوکر کي سنڌ مدرسة الاسلام ڪراچي داخلا ڏياري، جتي هن مئٽرڪ تائين تعليم حاصل ڪئي.
ڪامريڊ عبدالقادر کوکر لاڙڪاڻي ضلعي جي ڳوٺ ڌامراه هڪ غريب آبادگار ميوا خان جي گهر 1907. ڄائو.ڪامريڊ عبدالقادر کوکر جي سڃاڻپ سنهڙو ڊگهو ننڍڙي ڏاڙهي هر وقت هٿ ڏنڊو، مٿي تي ٽوپي، کاڌيءَ جي سلوار قميص، گيڙو رنگ جي سدري سندس سدري جي کيسن هارين مٿان جاگيردارن جي ڏاڍ خلاف درخواستون يا وري هارين جي پاران سندن مظلوميت جون اخبارن شايع ٿيل اپيلون ڀريل هونديون هيون، هو ڪراچي جي مڙني دفترن سرڪار کان داد رسيءَ لاءِ چڪر ڪاٽيندو نظر ايندو هيو.،
هن ٻه شاديون ڪيون. هڪ ڳوٺ جي مائٽن مان، جنهن مان کيس هڪ فرزند هڪ نياڻي آهي، ٻي ڪراچيءَ جي شهر مان، جنهن مان کيس هڪ نياڻي آهي.پهرين زال مان هڪ پٽ منظور علي کوکر آهي جيڪو هاڻي وڪالت ڪندو آهي.
يونان هن نظام تحت عام ماڻهو، حڪومت جي قاعدن قانونن ٺاهڻ توڙي ڪم ڪار هلائڻ لاءِ سڌيءَ طرح پاڻ حصو وٺندا هئا. ان کان اڳ اُتي هڪ مخصوص ٽولو يا ڪو هڪڙو ’ڏاڍو مڙس‘ راڄ ڀاڳ تي حڪمراني ڪندو هو. انهيءَ طرح جتي نيارپ يا استثنيٰ کان سواءِ رڳو ڏاڍ جو راڄ هلندو هو، اتي يوناني جمهوريت واري نظام بهترين تبديلي آندي. جمهوريت هڪ اهڙي سياسي نظام کي چئبو آهي، جنهن ڪنهن ملڪ جا ماڻهو پنهنجي مرضيءَ سان چونڊيل حڪومت کي اقتدار جو موقعو ڏين.
جمهوريت جي معنيٰ آهي عوام جي حڪمراني يا جمهور جو راڄ. ھِن نظريي جا حامي قديم زماني کان ھلندا پئي آيا آھن. ليڪن چون ٿا ته اُن جي پوري تشريح عملي طرح وجود اچڻ يونانين جي دورِ حڪومت ٿيو. مغربي ملڪن اُن جي پوئلڳيءَ پنھنجي ملڪن اندر اُنھيءَ دستور کي حتي الامڪان رائج ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي.
جديد جمهوريت عوامي ووٽ سان ئي چونڊيل نمائندا ڪي اختيار حاصل ڪندا آهن. اهي عوامي نمائندا عام چونڊن، ريفرينڊم يا راءِ شماريءَ ذريعي به چونڊجي سگهن ٿا.
هن سياسي نظام جو آغاز يونان کان ٿيو. لفظ ’ڊيموڪريسي‘ ٻن يوناني لفظن جو مرڪب آهي: ڊيموس معنيٰ عام ماڻهو ڪريٽوس جو مطلب آهي راڄ، سرڪار يا حڪومت.
چار مهينا متحده پاران سنڌ جي ورهاڱي تي ڪجهه به نه ڳالهايو ويو پر 15 سيپٽمبر تي الطاف حسين بيان جاري ڪيو ته ملڪ 20 صوبا ٺاهيا وڃن. آبادي جي لحاظ سان وڌيڪ صوبا ٺاهڻ ضروري ٿي پيا آهن. الطاف جي بيان کان فوري پوءِ سڄي سنڌ مان رد عمل اچڻ شروع ٿي ويو. ايس يو پي سربراهه جلال محمود شاهه چيو ته متحده آمراڻي سوچ جي ڪري اردو ڳالهائيندڙن کي اڪيلو ڪري ڇڏيو آهي. سنڌ ترقي پسند پارٽي پاران سڄي سنڌ ڪارڪن رستن تي نڪري آيا، الطاف خلاف نعرا لڳڻ شروع ٿي ويا. متحده کي ٻنجون ڏيڻ لاءِ اڳواڻن پاران حڪومت کان گهر ٿي وئي.
9 فيبروري تي سنڌ ترقي پسند پارٽي پاران گلشن حديد کان وٺي تبت سينٽر تائين احتجاجي ريلي ڪڍي وئي جنهن هزارين ڪارڪنن سنڌ ٽوڙڻ خلاف بينر پمفليٽ کڻي سڄي ڪراچي شهر سنڌ جي حق نعرا هڻندا رهيا. ريلي کي خطاب ڪندي قادر مڱسي چيو ته سنڌ جو ورهاڱو ڪنهن به قيمت تي قبول ناهي. متحده نسل پرستي کان پسو ڪري ته بهتر رهندو. اسان جي ريلي امن لاءِ آهي اردو ڳالهائيندڙن کي گهرجي ته اهڙين سازشن کان خبردار رهن. آڌر همارا، آڌا تمهارا” وارا نعرا نفرتن کي جنم ڏيندا آهن.
23 مارچ تي جسقم پاران ڪراچي آزادي مارچ ڌرڻو لڳايو ويو. هن ڌرتي کان ٻه ڏينهن اڳ بشير قريشي جي ڀاءُ مقصود قريشي سلمان وڌو کي شهيد ڪيو ويو پر پوءِ به پروگرام ملتوي ڪو نه ڪيو ويو. ريلي کي خطاب ڪندي صنعان قريشي چيو ته سنڌ سڄي دنيا کي ٻڌائي ڇڏيو آهي ته؛ برداشت، رواداري برابري سان جيئو جيئڻ ڏيو واري پاليسي اختيار ڪرڻ سان انسان ذات لاءِ امن اتحاد آهي. سنڌ کي ورهائڻ جي سوچ به نه رکڻ گهرجي. اسان انچ انچ جي حفاظت ڪنداسين.
17 سيپٽمبر جي ڏينهن قادر مڱسي بيان ڏنو ته پاڪستان جي سلامتي سنڌ سان مشروط آهي، اسان 30 ورهيه اڳي چيو هو ته ايم ڪيو ايم ٺهي سنڌ جي ورهاڱي لاءِ آهي. قومي عوامي تحريڪ جي سربراهه رسول بخش پليجو چيو ته برطانيه الطاف جي بيان جي خطابن تي پابندي وجهي، جنهن کي سنڌ جو نقشو پسند ناهي اهو هتان هليو وڃي.
25 اپريل تي سن سائين جي ايم سيد جي 19هين ورسي جي موقعي تي ايس يو پي، جسقم، جيئي سنڌ متحدا محاذ، جسم قومپرست اڳواڻن ميڙاڪا ڪيا، جنهن سنڌ ورهائڻ واري سازش کي ننديو ويو جلال محمود شاهه چيو ته حڪومت اسيمبلين کي ڪردار نڀائڻ گهرجي.
19 سيپٽمبر تي اسلام آباد قومي اسيمبلي ايم ڪيو ايم جي پارلياماني ليڊر فاروق ستار چيو ته سنڌ انتظامي يونٽن کي ٺاهڻ گهرجي. سنڌ سرڪار انتطامي يونٽ نٿي ٺاهي جنهن تي آئون واڪ آئوٽ ٿو ڪريان.
انهي تاريخ تي سنڌ جي ٻن ورحاني پيشوار ئن مخدوم امين فهيم پير پاڳاري جي ملاقات ٿي جن گڏيل طور تي ميڊيا آڏو اچي چيو ته “اسان سنڌ جي ورهاڱي خلاف آهيون. ايڪي ٻڌي کي فروغ ڏيڻ واري ماحول تي يقين رکون ٿا.“
25 جنوري تي جيئي سنڌ متحدا محاذ پاران سنڌ هڙتال ڪئي وئي الطاف کي پنهنجو بيان واپس وٺڻ جو مطالبو ڪيو ويو.هڙتال دوران سڄي سنڌ 48 ڪريڪرن جا ڌماڪا ٿيا جسمم جا ڪيترائي ڪارڪنن گرفتار ڪيا ويا.
الطاف حسين جي خطاب کانپوءِ سماجي رابطن واري ويب سائيٽ تي پيپلزپارٽي جي چيئرمين بلاول ڀٽو زرداري پاران “مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون ‎” جو نعرو لڳايو ويو.
21 سيپٽمبر تي الطاف حسين پنهنجي نئين بيان نئون مشورو ڏنو. هن چيو ته سنڌ کي چئن حصن ورهايو وڃي اتر، ڏکڻ، اوڀبر اولهه سنڌ ڪري چار صوبا ٺاهيا وڃن.
16 سيپٽمبر تي الطاف بيان ڏنو ته فوج نوان صوبا ٺاهڻ مدد ڪري، صوبن واري بيان تي قومپرستن کي جواب ڪو نه ڏيندس. وڙهڻ وڙهائڻ جي ڳالهه ٺيڪ ناهي.
ڪي ماڻهو ته ٻار ڄمڻ سان ناڙي موڙڻ مهل ئي طُهر ڪرائي ڇڏيندا آهن، ڪي وري ڇٺيءَ تي طهر ڪرائيندا، پر زالون انهي ماٺ ميٺ جي طهر ڏاڍيون ناراض هونديون آهن. چونديون آهن ته ”امان صدقي، ڪو اڌڙيل جو پٽ ته ڪونهي جو گنگ ٻوڙ طهرائي ڇڏجي.“
مير عبدالحسين جي پيدائش شهر ڪلڪتي 1851ع ڌاري ٿي. 1857ع پيءُ جي وفات کان پوءِ هو پنهنجي چاچي مير حسن علي خان سان گڏ سنڌ آيو. هن کي ننڍپڻ کان ئي شاعري جو شوق هو. شاعري هن "سانگي" لفظ کي تخلص طور ڪم آندو آهي. سانگيءَ جي وفات 12 جون 1924ع ٿي. سانگي جي ڪتابن ديوان سانگي، لطائف لطيفي ڪليات سانگي مشهور سمجهيا وڃن ٿا. مير عبدالحسين خان ’سانگي شهداداڻي خاندان جو آخري فرمان روا، شاعر، نثر نويس افسانه نگار، مير عبدالحسين خان سانگي، مير عباس علي خان -ٽالپر- جو فرزند هو. سندس سنڌي شاعريءَ تخلص ”سانگي“ -اردو- فارسيءَ ”عبدالحسين“ هو.
مير عباس علي خان ڪلڪتي نظربنديءَ واري دور هڪ -انگريز- خاتون سان شادي ڪئي هئي. جنهن مان 1851ع عبدالحسين خان سانگي پيدا ٿيو. ٻي شادي پهرين زال جي مرڻ کان پوءِ ڪيائين، جنهن مان کيس مير احمد حسين ڄائو، جنهن ڏهن سالن جي عمر وفات ڪئي، جڏهن مير عبدالحسين ڇهن ورهين جو هو ته سندس والد جو ڪلڪتي انتقال ٿيو پاڻ پنهنجي چاچي مير حسن علي خان سان گڏ رهڻ لڳو. 1863ع مير حسن علي خان جڏهن سنڌ واپس آيو ته مير عبدالحسين خان به -ان- سان گڏ سنڌ آيو. ڪجهه وقت سانگي پنهنجي چاچي مير حسن علي سان رهيو، پر پوءِ مير صاحب، مير محمد خان مير يار محمد خان سان گڏ رهيو. جتي سندس والده به رهندي هئي.
مير سانگيءَ کي ڪلڪتي فارسي -تعليم-، سيد ميرزا حسن علي عرف مرزا بزرگ ”وفا“ کان ملي. سنڌ اچڻ بعد سندس سنڌيءَ جو -استاد- -آخوند- احمد ولد -آخوند- عبدالعليم هالائي مقرر ٿيو. فارسي -اردو- شعر مولانا ابوالحسن لکنويءَ سنڌي شاعريءَ سيد غلام محمد شاهه ”گدا“ سندس -استاد- هئا. مير عبدالحسين جڏهن اوڻيهن سالن جو ٿيو ته کيس ”هزهائينس“ جو خطاب مليو.
سانگيءَ جي عمر جا پهريان ويهه سال پنهنجي وڏن جي سايي آرام آسودگيءَ گذريا، پر 1871ع مهراڻ جي ڪيٽيءَ ، جتي پاڻ شڪار ڪرڻ ويندو هو، اتي هڪ ڀيري شڪار ڪندي اوچتو سندس نظر هڪ مهاڻي ذات جي عورت تي پئي، جنهن جي هڪ ئي نظر سندس هوش وڃائي ڇڏيا. سانگي آيو ته شڪار ڪرڻ لاءِ هو پر هاڻي پاڻ شڪار ٿي ويو بيساخته چئي ڏنائين: