polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
شنڪر جانورن جي حقن جي وڪيل آهي۔ هيءَ هن جو پيءُ، پپپلز فرام ايٿليٽڪ ٽريٽمينٽ آف اينيملز جي لاءِ جانورن جي تڪليفن جي خلاف ٽيهه سيڪنڊ عوامي خدمت جي اعلان حاضرٿيا ۔ انوشڪا ڀارت گڏيل قومن جي ورلڊ فوڊ پروگرام جي ترجمان به ٿي
ننڍي عمر ، هيءَ ڪيليفورنيا جي شهر اینسیٽاس رهي آهي سان ڊياگو ڪائونٽي هاءِ اسڪول اڪیڊمي پڙهي آهي. انوشڪا 1999 گريجويشن ڪئي. پوءِ ڪاليج نه وئي موسيقي جي دنيا قدم رکڻ جو فيصلو ڪيائين۔
دادو لفظ سنڌي توڙي هندي ڀاءُ جي معنى پڻ ڪم اچي ٿو. ڪن مؤرخن قاضي قاضن جي ويجهي ويجهي صحبتي، گورگ نات پنٿ جي پوئلڳ صوفي شاعر دادو ديال کي مڃيندڙ دادو ونسي سنت ڏييو رام سنت ڀڳت رام جو ذڪر ڪيو آهي جيڪي سامتاڻي کان لڏي اچي دادو ويٺا مندر جوڙيائون جنهن اوتار جڳتناٿ جي پوڄا ٿيندي هئي. دادو ديال جي هت اچڻ جي به روايت ملي ٿي. هند سنڌ مان پوڄاري به ايندا هئا. انومان آهي ته انهن دادو ونسي سنتن سندن مندر سبب يا دادو ديال جي اچڻ سبب دادو ونسي مندر وارو شهر سڏيو ويو هجي پوءِ ڦري دادو ئي سڏجڻ آيو هجي.
دادو بھتر تعليم لاءِ آرمي پبلڪ اسڪول، ٽي گورنمينٽ بوائز ھاء اسڪول، گورنمينٽ ڊگري ڪاليج، گورنمينٽ گرلس اسڪول ، گورنمينٽ گرلس ڪاليج، سنڌ يونيورسٽي جو ڪيمپس لا ڪاليج مصروف عمل آھن.
دادو حيدرآباد ڊويزن جو شهر ضلعو آهي. دادو تعلقو پڻ آهي. دادو شهر سنڌو درياھ جي ساڄي پاسي انڊس ھاء وي تي اسلام آباد شھر کان 900 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آهي.
داردڪ ٻولين جو بنياد پئشاچ لوڪن وڌو، جن ڪشمير، پنجاب سنڌ اچي بيٺڪون وڌيون. پراڪرت گرامر جوڙيندڙ مارڪڻڊيا، جنهن ڄاڻايو آهي ته سنڌ ’وراچڊ اپڀرنش‘ چالو هئي ، تنهن هيئن به لکيو آهي، ته سنڌ ٻي ٻولي ’وراچڊ پئشاچي‘ به چالو هئي گهڻو زور هن حقيقت تي ڏنو اٿس، ته وراچڊ پئشاچي جو مکيه نمونو ’ڪيڪيا پئشاچي‘ هو. هيمچندر آچاريا پنهنجي ٺاهيل ’هيم وياڪرڻ ‘ ’چوُلڪا پئشاچي‘ جو به ذڪر ڪيو آهي. انهيءَ ريت ڄاڻ ملي ٿي، ته پئشاچي جا جملي ٽي نمونا هئا. اهي ٽيئي ڦري هاڻوڪيون ’داردڪ ٻوليون‘ ٿيون آهن.
پئشاچ لوڪن مان جن سنڌ بيٺڪون وڌيون، تن جي پراڪرت ٻولي وڌيڪ بگڙيل هئي، تنهنڪري اها ’وراچڊ پئشاچي‘ پراڪرت سڏجڻ آئي، جا ڦِري هاڻوڪي سرائڪي‘ ٻولي ٿي آهي. هن مان ڏسڻ ايندو ته سنڌي سرائڪي ٻيئي اسان جي سنڌ پرڳڻي سن 1100ع ڌاري گڏ ڄايون هيون، جنهنڪري چئبو ته هڪ سَرتيون آهن. اڄ به ٻنهي ٻولين جي وچ ڪو گهڻو تفاوت ڪونهي. انهن جو وڌيڪ ذڪر اڳتي هلي ڪبو.
سر گريئرسن جي چوڻ موجب اها ٻولي ڪشمير ان جي الهندي طرف چالو هئي، جنهن مان ڪافرستان، چترال، ڪشمير داردستان جون ٻوليون پيدا ٿيون، جن سڀني کي گڏي ’داردڪ ٻوليون‘ سڏيو اٿس.
بوٽسوانا جنھن جو سرڪاري نالو ريپبلڪ آف بوٽسوانا آھي ڏکڻ آفريڪا جو خشڪي سان گھيريل ملڪ جو نالو آهي. ھي ملڪ برطانوي بيٺڪ ھيو جنھن جو نالو بيچوئانا لينڊ ھيو 30 سيپٽمبر 1966 ٻين ملڪن سميت قومن جي دولت مشترڪه مان آزاد ٿيو تڏھن کان ھي ملڪ تسلسل سان روايتي جمھوري رستي تي گامزن آهي. 1998 ھي ملڪ دنيا جي ڪرپٽ ترين ملڪن شامل ھو. ھن ملڪ جو 70 سيڪڙو ڪالاھاري بيابان تي مشتمل آهي. ھن جي ڏکڻ ڏکڻ اوڀر ڏکڻ آفريڪا، اولھ اتر ناميبيا اتر اوڀر زمبابوي اتر زيمبيا واقع آهي.
ھي ملڪ دنيا جي سڀ کان وڌيڪَ ڇڊي آبادي وارن ملڪن شامل آهي. ھن ملڪ جي آبادي جو ڏھ سيڪڙو گاديءَ واري شهر گئبورون رھندڙ آھي. دنيا جي غريب ترين ملڪن م شامل ھي ملڪ ھن وقت معاشي طور تي تيزي سان اڀرندڙ ملڪن شامل آھي
ڏيپو ميگھواڙ جنهن جي نالي ٿر جو علم ادب جو شاھڪار شھر ڏيپلو مشهور آهي اھو ڏيپي ميگھواڙ ارڙھين صديء جي شروعات ڌاري آباد ڪيو٠
ڏيپو ميگھواڙن جي 'واڻيا' نک جي ميگھواڙن مان ھو; جنهن جي نسل جا پوين جا وڏا ڳوٺ تعلقي جا ڳوٺ ڏيڙو;ڏاڀڙي; لسيو;اونھريو واڇرا ٻيا ننڍا وڏا ڳوٺ آهن٠
ڏيپي ميگھواڙ جو گھر ھاڻوڪي شھر جي وچ مرحوم حاجي رمضان ميمڻ جي ڪوٺي جي ڀرپاسي ھو جو أتي پيرپٿوري جو ٿان اڄ به موجود آهي;جو ميگھواڙ ڄاتي جو پير اعتقاد جي نشاني آهي٠ياد رهي ميگھواڙ جاتي شروع کان وٺي مورتي مندر جي پوڄا نه ڪندي ھئي صرف پير پٿوري جي بغير ديوار جي ڍنگھرن جي واڙ جو ٿان ٺاهي پوڄا ڪندا ھئا٠
ڏيپي ميگھواڙ جون ڇھ ست ٻنيون ھونديون ھيون جن کنڀو جيڪو ھينئر مال جو وٿاڻ آهي ھاڻوڪي سول اسپتال جا 1971ع تائين واڙي مرحوم الڏنو بجير پوکيندو ھو; ونگڙيو بني ھاڻوڪي رينجرس چوڪي کان سواء ٻيون ڀر پاسي واريون ٻنيون ڏيپي ميگھواڙ جون ھيون جيڪي اولڊ روينيو رڪارڊ مان معلوم ٿي سگهن ٿيون٠
ڏيپو ٻني ٻاري سان گڏ کلون، چمڙو،ھڏا، کونئر،گوگر،ڏاس، أن نج گيھ سوديندو ھو أھي گيھ جا تاڪيا ٻيو سامان أٺن جي قطار جي صورت ڪڇ ڪاٺياواڙ موڪليندو ھو جتان جا واپاري بمبئي بندرگاھ رستي ڏيساور موڪليندا ھئا٠
پوء جڏهن ڏيپي ميگھواڙ جي واپاريڪوٺي مشھور ٿي اھي ميمڻ لوھاڻآ آھستي آھستي واپار سانگي ڏيپلو وسايائون ڏيپي جو پويون خانـدان به آھستي ڏيپلو شھر ڇڏي ٻين ڳوٺن آباد ٿيندو ويو٠
جينئن ته ڏيپلو ھاڻوڪو شھر ڏيپي جي زمين پڊ تي آباد ٿيو ته پويان کيس مسواڙ جي صورت پائي پوء ٽڪو آخر ڏيڙي ڳوٺ جو ھڪ حقو پينئندڙ موالي ھر دڪان کان مٔٺ تماڪ ڳڙ ٻيو ٿورا گهڻو وکر واڻو ھر مھيني وٺندو ھو جو انھيء پوڙھي مرڻ کان پوء بند ٿي ويئي٠
مذهب جي آزادي: هر فرد کي پنهنجي مذهب موجب زندگي گذارڻ جي ”مذهبي آزادي“ آهي. لفظ ”آزادي جو عام طور تعلق سياست سان ٿئي ٿو، تاهم ان جو دائرو وسيع آهي، جنهن تاريخ، مذهب، تعليم اقتصاديات به اچي وڃي ٿي. سياسي اصطلاح موجب آزاديءَ جو مطلب اهڙي ”آزادي“ آهي، جيڪا معاشرو ڪنهن فرد مٿان استعمال ڪرڻ حق بجانب هجي. يعني ”شهري، ”سماجي آزادي“، آزادي، غلاميءَ جو ضد آهي. هربرٽ اسپينسر لکيو آهي ته ”هر انسان پنهنجي مرضيءَ عمل آزاد آهي. بشرطيڪ اهو ٻين انسانن جي آزاديءَ دست اندازي نه ڪري جيڪا کين حاصل آهي.“
14 آگسٽ 1947ع تي قائداعظم، پاڪستان جي قانون ساز اسيمبليءَ پنهنجي پهرئين خطاب چيو هو ته ”پاڪستان اقليتن کي مڪمل آزادي هوندي. اهي پنهنجي عبادت گهرن وڃڻ عبادت ڪرڻ آزاد هوندا. ڪير ڪهڙي به فرقي سان واسطو رکي، ملڪي مسئلن جو ان سان تعلق نه آهي. اسين سڀ هڪ ملڪ جا شهري آهيون ان برابر جا شريڪ آهيون.“
پاڪستان جي آئين پڻ مذهبي آزاديءَ بابت هڪ مستقل شِق موجود آهي، جنهن تحت ڪنهن به ماڻهوءَ کي تعليمي ادارن اهڙي مذهب جي تعليم يا عبادت لاءِ مجبور نٿو ڪري سگهجي، جيڪو هن جو پنهنجو نه آهي. مذهبي اختلاف يا مذهب جي نالي تي شهرين تي ڪابه پابندي نه لڳائي ويندي. مذهبي ٽئڪس نه ورتو ويندو. هر مذهبي فرقي کي پنهنجا عبادتگاهه ٺاهڻ، انهن جي حفاظت ڪرڻ انهن عبادت ڪرڻ جو پورو حق حاصل هوندو. قانون، امن اخلاق جي حدن اندر رهندي، هر ماڻهو پنهنجو مذهبي پرچار ڪري سگهي ٿو.
تقرير تحرير جي آزادي: شهرين کي پنهنجي خيالن جي اظهار جو حق حاصل آهي، انهيءَ شرط سان ته اهي خيال قانون ٽوڙڻ لاءِ نه هوندا. تاريخ مسلسل ٻڌائي ٿي ته عوام گهڻو ڪري تحرير تقرير جي آزاديءَ جي حق کان محرم رهيا آهن. جنگ جي زماني ته انهيءَ حق تي جمهوري ملڪ به پابنديون لڳائي ڇڏيندا آهن. آزادي انسان جو فطري حق آهي، ان حق لاءِ دنيا جي ڪيترين غلام قومن، سامراجي قومن سان ٽڪر کائي، تاريخ جي هر دؤر آزادي حاصل ڪئي آهي.
شريميتي گيتا کانواڻي هندستان جي شهر اجمير جنم ورتو. هينئر هيءَ عمان رهندڙ هندستاني سنڌي ڳائڻي، گيت لکندڙ سماجي ڪارڪن آهي. هن پنهنجي راڳ جي ڪيريئر جي شروعات اسڪول، ڪاليج ريڊيو تان 6 سال ڄمار ئي ڪئي هئي. ريڊيو تي راڳ ڳائڻ شروع ڪيائين موسيقي جي مختلف پروگرامن پرفارم ڪيائين.
گيتا کانواڻي گهڻي ريت سنڌي سڀيتا جي واڌاري لاءِ پنهنجي گيتن کي وقف ڪيو آهي، سنڌي لوڪ گانن جهڙوڪ لاڏا (لاڏو هڪ سنڌي لوڪ ثقافتي گيت آهي، جيڪو ونهانوءَ شادي جي موقعي تي سنڌي مايون ڳائينديون آهن). گيتا کانواڻي سنڌي ميوزڪ گانن وسيلي سنڌي ثقافت کي پروموٽ ڪيو آهي، جيڪي جديد فورڪي 4 ٽيڪنالاجي سان تيار ڪيا ويندا آهن اهي سمورا گيت سندس يوٽيوب چينل تي پهچ لائق آهن.
گيتا کانواڻي مائونٽ ايبي وٽ ايشوريا ويشو ودياتا آشرم پنهنجو پهريون آڊيو سي ڊي البم "بابا سي دل لگايا" لانچ ڪيو، جتي هن 30،000 ٻُڌندڙن سامهون سڌوسنئون راڳ ڳايو هيو. هن کي برهما ڪمارس ايشوريا وشو ودياتا آشرم باليووڊ راڳين سميت ڀڳتي گانا ڳائڻ لاءِ سنيهو موڪليو هيو.
گيتا کانواڻيءَ پنهنجي ميوزڪ ڪيريئر جي شروعات ننڍڻ کان ئي ڪئي هئي اسڪول، ڪاليج ميوزڪ چٽاڀيٽين پرفارم ڪندي هئي، جنهن کيس ڪيترائي انعام مليا جن لتا منگيشڪر ايوارڊ پڻ ماڻيائين. راڳ جي سکيا گروجي شري ڍولڻ راهي کان سکيائين، جيڪو اسڪول سندس ميوزڪ ٽيچر پڻ هيو. اوم شانتي برهما ڪماريس آشرم 10 هندي گانن تي ٻڌل پهريون ڀڄن البم "بابا سي دل لگايا" آندائين ، ڪرڻ سان پنهنجي راڳ جي ڪُرت جي شروعات ڪئي. سندس ٻيو البم "بابا تيرا اپڪار" هندي ٻولي جا 10 گانا پڻ شامل هيا.
گيتا ريڊيو گلوڪار جي حيثيت سان ريڊيو تي ميوزڪ ڪيريئر ڏانهن پنهنجو اڳيون پيرُ رکيائين پنهنجي رهنما گرو جي شري ڍولڻ راهي سان گڏجي پرفارم ڪيائين. هن ذڪر لائق سنڌي مشڪري اداڪار پرمانند پياسي، ميوزڪ ڪمپوزر جگديش لالواڻي، رميش نانڪاڻي سُڀاڳو چندناڻي سان پڻ گڏجي ڪم ڪيو آهي. سندس پهريون ميوزڪ گانن جو البم بابا سي ڊيز پاران سموري دنيا جاري ڪيو ويو هيو.
گيتا 5 اپريل 1969 تي هندستان جي شهر اجمير جنم ورتو. سندس پيءُ شري ڌنومل ماءُ لڪشمي ديوي شيوڪاڻي جا 7 ٻچا آهن گيتا پنهنجي ڀائرن ڀينرُن ستين نمبر تي آهي. گيتا 1987 هڪ سنڌي واپاري همراهه کيمچند کانواڻيءَ سان پرڻو رچايو شادي کانپوءِ اومان رهائش اختيار ڪيائين، کين هڪ پياري ڌيءُ ريشما کانواڻي آهي.
گيتا ٽري سنڌي ميوزڪ البم لانچ ڪيا جن ٽيٽيهه سنڌي گيت شامل هيا. سندس يوٽيوب چينل آف گيتا کانواڻي تي 35 کان وَڌيڪ وڊيو گانا رکيل آهن.
سبڪتگين: الپتگين جو غلام ھو جنھن جي بعد شادي پنھنجي مالڪ جي نياڻي سان ٿي.367هه الپتگين گذاري ويو غزني جي گادي تي سندس پٽ اسحاق ويٺو پر نااهل ثابت ٿيو فوجي سردارن کيس لاهي ڪري ان جي جاءِ تي سبڪتگين جيڪو الپتگين جو ڄاٽو سپهه سالار هو، کي غزني جو امير بڻايو.
شھزادي معزالدين کي جڏھن ڪلھوڙن جي لشڪر جي ھن ڪاروائيءَ جي خبر پئي ته ھُو سخت ڪاوڙ واپس آيو. شاھي فوجن سيوھڻ ترسي، ميان دين محمد جي علائقن لُٽ مار شروع ڪري ڏني. مغل فوج ڇھ مھينا سيوھڻ رھي. نيٺ ميان دين محمد صلح جي لاءِ درخواست ڏني پاڻ شھزادي وٽ ھلي آيو. شھزادو معزالدين، ميان دين محمد کي پاڻ سان گڏ وٺي ويو، باقي ميان صاحب جي رھيل ماڻھن جي نگرانيءَ لاءِ ھڪ فوج ڇڏي ويو ته اھا باقي ماڻھن کي گرفتار ڪري وٺي اچي.
حسن درس پنهنجن نظمن سنڌ جي تاريخ جاگرافيءَ کي انتهائي وڻندڙ خوبصورت انداز پيش ڪيو آهي. سندس نظم ’ساري سنڌ پرينءَ جو پاڇو‘ ان جو عمدو مثال آهي. سندس شاعري سندس همعصرن خاص ڪري نوجوانن کي تمام گهڻي ياد آهي. حسن جي مختصر ڄمار ڪيل شاعري جيتري مقبول آهي، اوتري نئين ٽهيءَ جي ٻئي ڪنهن شاعر جي مشڪل هوندي. هن 1983ع ايشيا جي ماڊل ڊڪٽيٽر ضياء الحق خلاف هڪ شاهڪار نظم لکيو. پهريون ڀيرو هن شيخ اياز آڏو 1987ع ، پريس ڪلب حيدرآباد پنهنجو نظم ’ننگي سرمد جي حضور ‘ پيش ڪري کيس متاثر ڪيو هو.
حسن درس 4 فبروري 1993ع تي نامور ڪهاڻيڪار ماهتاب محبوب جي نياڻيءَ، ارم محبوب سان شادي ڪئي، جنهن مان کيس ٻه پٽ روحل چيزل هڪ نياڻي ردم آهي. حسن درس 1988ع کان 2008ع تائين مختلف اخبارن، رسالن ٽي. وي چئنلن سان لاڳاپيل رهيو. 2009ع حسن درس جي سمال گرانٽ پروگرام جي مالي سهڪار سان سنڌي لکي گهوڙن جي نسل بچائڻ انهن جي واڌ ويجهه لاءِ هڪ پراجيڪٽ شروع ڪيو هو. هن پراجيڪٽ جي نيٽ ورڪ ذريعي پوريءَ سنڌ پاڪستان اثرائتو ڪردار ادا ڪيائين.
حسن درس جا وڏا اصل لاکا ذات جا آهن، پر سندن ڏاڏي مشائخ هوٿي لاکي کي سهرورديه سلسلي جي ملتاني بزرگ هٿان خلافت ’درس‘ جي خطاب ملڻ کان پوءِ ’درس‘ سڏجڻ لڳا. حسن درس جي والد غلام رسول درس کي ٻن شادين مان چار ڌيئرون ٻه پُٽ اڳ ئي هئا حسن درس سندس آخري اولاد هو. مٿس نالو به سندس ڏاڏي محمد حسن درس جو رکيو ويو، ان ڪري ڏاڏي جي نسبت سان کيس گهر ڪوڏ مان ’ڏاڏو‘ سڏيندا هئا.
حسن درس ابتدائي تعليم ڳوٺ مان ورتي اٺين ڪلاس تائين مڊل اسڪول مشائخ مان تعليم حاصل ڪيائين، جنهن کان پوءِ هن مئٽرڪ مسلم هاءِ اسڪول ٽنڊي الهيار مان ڪئي. اڳتي هلي ايم. اي سنڌ يونيورسٽي، ڄام شوري مان ڪيائين.
حسن درس , نئين ٽهيءَ جديد سنڌي شاعريءَ جي نمائنده شاعر جو جنم، 5 سيپٽمبر 1966ع تي ڳوٺ مشائخ هوٿي، تعلقي ضلعي ٽنڊي الهيار ، حاجي غلام رسول درس جي گهر ٿيو.
گوري لنڪيش ڪنڙ لنگايت گهراڻو 29 جنوري 1962 تي جنم ورتو هيو.سندس ابو پي۔لنڪيش شاعر صحافي هيو، جننهن هفتيوار لنڪيش پترڪ اخبار جو بنياد وڌو هيو. فلم۔ٺاهيندڙ اندراجيت لنڪيش سندس ڀاءٌ فلم ٺاهيندڙ ڪويتا لنڪيش سندس ڀيڻ آهي.
گوري پنهنجي صحافت واري زندگي جي شروعات دي ٽائمز آف انڊيا کان بينگلور ڪم ڪيو. جنهن کانپوءِ هيءَ پنهنجي مُڙسالو چدانند راجگهٽا سان گڏجي دهلي ڏانهن لڏي اچي رهڻ لڳي. جلد ئي هيءَ بنگلور واپس اچي وئي اتي سنڊي جي نمائندو تي مجلي سان گڏ 9 سال تائين واڳيل رهي. سال 2000 پنهنجي پيءُ جي وفات مهل گوري ايناڊو جي تيليگو ٽيلي ويزن چينل سان واڳيل هئي.ان مهل تائين گوري صحافت 16 سال گزاري ڇڏيا هيا.
5 سيپٽمبر 2017 تي رات 8 وڳي جي لڳ ڀڳ راجاراجيشوري نگر، بنگلور ٽي نامعلوم ماڻهن گوري کي سندس گهر گوليو هڻي ماري قتل ڪري ڇڏيو.قاتلن گوريءَ تي اَٽڪل 7 گوليون وسايون جڏهن هوءَ آفيس کان گهر واپس موٽڻ کانپوءِ پنهنجي گهر جو مُکيا دروازو کولي رهي هُئي. پهرئيون پيشيور قاتل، جيڪو گوري جي گهر ويجهو، گوري جو وجهہ وٺِي ويٺيو هيو، گوريءَ تي ڪيتريون ئي گوليون هلايون ٻہ ٻيا قاتل ماڻهو ان کانپوءِ گوري تي گوليون هلايون. ٽي قاتل هيلميٽ پهريل هيا 2 ڦيٿن واري هونڊا ڊيو موٽرسائيڪل تي قتل ڪرڻ کانپوءِ ڀڄي ويا. ٽن گولن سان گوري جو مٿو، ڪنڌ ڇاتي پروڻ ڪري ويون، جنهنڪري ٿڏي تي ئي هوءَ مري وئي.
گوري لنڪيش جنم ڪرناٽڪ جي شهر بينگلور سان تعلق رکندڙ صحافي هئي. هن هفتيوار لنڪيش پترڪ جي مُدير جي حيثيت سان ڪم ڪيو. لنڪيش پترڪ هفت روز ڪنڙ ٻولي گوري جو پيءُ پي۔ لنڪيش شروع ڪيو هيو، گوريءَ گوري لنڪيش پترڪ پڻ ڇپايو. پنهنجي وفات جي مهل گوري کي ساڄي ڌُر هندوتوا انتها پسندي جي ڀرپور ناقد جي حيثيت سان ياد ڪيو ويو. ساڄِي ڌُر هندوتوا انتها پسندي جي خلاف ڳالهائيڻ تي، نارين جي حقن تي آواز اُٿارڻ جي ڪارڻ کان ذات پات جي متڀيد بابت آواز اُٿارڻ جي سبب گوري کي انا پولتڪووسڪايا ايوارڊ سان نوازيو ويو هيو.
آبرن يونيورسٽي مان 1982ع تي بي ايس جي سند حاصل ڪرڻ کان پوءِ ھن 12 سال آئي بي ايم جي ذاتي ڪمپيوٽر جي واپار واري شعبي گذاريا، جنھن کان پوءِ ھن کي اتر آمريڪا جو ڊائريڪٽر مقرر ڪيو ويو. ھي اھو وقت ھو جڏھن ٽم ڊيوڪ يونيورسٽي مان ايم بي اي جي سند حاصل ڪئي. ان کا پوءِ ھي انٽيلجنس اليڪٽرانڪس نالي اداري جي ڪمپيوٽر ريسيلر ڊويز جو چيف آپريٽنگ آفيسر طور خدمتون سرانجام ڏنيون، ھين1997ع تي ڪامپيڪ نوڪري اختيار ڪئي جتي ھن ڇھن مھينن لاءِنائب صدر طور خدمتون سرانجام ڏنيون.
ٽم آمريڪي شھر موبائيل الاباما 1 نومبر 1960ع تي پيدا ٿيو. ٽم جو والد ڊونلڊ ھڪ شپ يارڊ ڪم ڪندو ھو. ھن امڙ جيلڊن فارميسي ڪم ڪندي ھئي. ھن شروعاتي تعليم رابرٽسڊل ھاءِ اسڪول مان حاصل ڪئي. ھن بي ايس صنعتي انجنئرنگ جي سند آبرن يونيورسٽي مان 1982ع تي حاصل ڪئي. ھن ايم بي اي جي ڊگري ڊيوڪ يونيورسٽي جي فوڪوا اسڪول آف بزنسز مان 1988ع تي حاصل ڪئي.
ٽم ڪُڪ 1998ع تي اپيل عالمي آپريشنز جي سينئر نائب صدر طور داخل ٿيو، ھن کي بعد ترقي ڏئي عالمي واپار آپريشنز جو نائب صدر مقرر ڪيو ويو. ھن کي 24 آگسٽ 2011ع تي اسٽوو جابز جي وفات کاناڳ اپيل جو چيف آيگزيڪيوٽو آفيسر مقرر ڪيو ويو. ھن ان عھدي سنڀالڻ کان پوءِ سياسي اصلاحات، سائبرسڪيورٽي ٻين بنيادي انساني مسئلن بابت وڪالت شروع ڪئي.
2014ع تي ٽم ڪُڪ فارچيون 500 ڪمپينن مان پھريون چيف آيگزيڪيوٽو آفيسر ھو جنھن پڌرو ڪيو تہ ھو ھم جنس پرست آھي. ڪُڪ نائيڪي انڪارپورشن جي بورد آف ڊائرڪٽر جو ميمبر پڻ آھي. مارچ 2015ع تي ھن سندس سموري آمدني خيراتي ادارن کي ڏيڻ جو اعلان ڪيو.
ٽموٿي ڊونلڊ ڪُڪ آمريڪي واپاري صنعتي انجنيئر آھي. ڪُڪ ايپل انڪارپوريشن جو چيف آيگزيڪيوٽو آفيسر آھي، ان کان اڳ ھي اسٽيوو جابز جي ذيلي عھدي چيف آپريٽنگ آفيسر طور ايپل پنھنجيون خدمتون سرانجام ڏيئي چڪو آھي.
اسٽيوو جابز 1998ع ٽم کي ايپل اچڻ جي دعوت ڏني. ٽم آبرن يونيورسٽي خطاب دوران چيو تہ ھن اسٽوو جابز سان ملڻ کان پوءِ فيصلو ڪيو تہ ھو اپيل جو حصو ٿيندو:
ھن شھر اعليٰ تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ ڪيترائي تعليمي ادارا موجود آھن جن ايريزونا اسٽيٽ يونيورسٽيءَ جو پوليٽيڪنڪ ڪئمپس، اي ٽي اسٽل يونيورسٽي ، اپر آئوٽا يونيورسٽي ، ميسا ڪميونٽي ڪاليج، چينڊلر گلبرٽ ڪميونٽي ڪاليج، ايريزونا ڪاليج، ڪيرنگٽن ڪاليج، ڊيوري يونيورسٽي ، پيما ميڊيڪل انسٽيٽيوٽ ٻيا ادارا شامل آھن. انھن ادارن چاليھن ھزارن کان مٿي شاگرد علم جي اڃ اجھائن ٿا. شھر جي ڏکڻ اوڀر واري علائقي فينڪس ميسا گيٽوي ھوائي اڏو موجود آھي. ان کان علاوھ ھتي ھڪ رليف ھوائي اڏو پڻ موجود آھي.
ميسا جي تاريخ گھٽ گھٽ 2000 سال پراڻي آھي. ھن علائقي ھوھوڪام نالي اصلوڪن آمريڪين جو ھڪ قبيلو آباد ھو. انھيءَ قبيلي جي ماڻھن واھ کوٽي ھن علائقي جي زمينن کي زرخيز بنائي پوکيءَ جي لائق بنايو. سندن کوٽيل واھ ان زماني آمريڪا جا ڊگھي ڊگھا واھ ھئا. انھن مان ڪجه واھن جا منڍ 27 ميٽر ويڪرا 3 ميٽر اونھا ھئا. ڪجھ واھن جي ڊيگھ 26 ڪلوميٽرھئي. 1100ع انھن واھن وسيلي ھتان جي 110،000 ايڪڙ ريگستاني زمين کي پوکيءَ جي لائق بنايو ويو. 1450ع ڌاري ھوھوڪام قبيلي وارن اھڙا سوين واھ کوٽي ورتا ھئا جن مان ڪجه اڄ تائين موجود آھن.
ميسا آمريڪا جي رياست ايريزونا جو ھڪ شھر آھي. ميريڪوپا ڪائونٽي آباد ھي شھر فينڪس ميٽروپوليٽن ايريا جي اوڀر پاسي واري ماٿريءَ جو آباديءَ جي لحاظ کان وڏي وڏو شھر آھي. ھن جي اولھ ٽيمپي، اتر اصلوڪن آمريڪين جو سالٽ ندي پيما ميريڪوپا وارو علائقو، ڏکڻ چينڊلر گلبرٽ اوڀر ڪوئين ڪريڪ اپاچي جنڪشن آباد آھن.
ھي فينڪس توسان کان پوءِ آباديءَ جي لحاظ کان ايريزونا رياست جو ٽيون وڏو شھر آمريڪا جي گڏيل رياستن جو 37ھون وڏو شھر آھي. ھي آمريڪا جي گڏيل رياستن جو اھو واحد شھر آھي جيڪو ڪنھن ڪائونٽي جي گاديءَ جو ھنڌ ناھي. 2020ع جي انگن اکرن مطابق ھن شھر جي آبادي 504,258 آھي.
ٿائلينڊ ملئي نسل جي رهاڪن کان علاوه چيني، ڪمپوڊين، برمي، ويٽنامي، لائونسي ڪجهه انڊين به آهن، جتي لائوس، برما ٿائلنڊ ملي ٿو، هڪ جابلو علائقو آهي، جيڪو چن ڏوڏيءَ جي پوک واپار کان دنيا بدنام آهي، ٿائلينڊ جو سرڪاري مذهب ٻڌ آهي، سڪو ڀات آهي.ڏور اوڀر ڏکڻ ايشيا جي ڪيترن ئي ملڪن، هانگ ڪانگ، برما کان ٿائلينڊ، ملائيشيا، انڊونيشيا، سريلنڪا ڪيترائي پاڪستاني پنجابي پٺاڻ رهن ٿا، جيڪي هينئر کان نه ورهاڱي کان به گهڻو اڳ انگريز فوج سان آيا، پهرين ٻي وڏي لڙائي بعد هت ئي ترسي پيا.
اي جرني ٽوٿائلينڊ سفرنامي ”اي جرني ٽوٿائلينڊ “ الطاف شيخ جو سٺو سفرنامو آهي، هن 255 صفحا آهن، سفرنامي جو پيش لفظ لکندي ارشاد عباسي چوي ٿو: ”الطاف شيخ جا سڀئي سفرناما ان ڪسوٽي تي پرکي سگهجن ٿا، سندس رجحان هميشه داخلي رهيو آهي، هن هر ان ڳالهه تي لکڻ جي ڪوشش ڪئي آهي، جنهن جدت هجي، ڪاٿي ڪاٿي انهن سماجي ثقافتي اثرن جو به ذڪر ڪيو اٿس، جيڪي سنڌ جي ثقافت سان ڀيٽي سگهجن ٿا.“
الطاف شيخ ٿائلينڊ جي باري ڄاڻ ڏيندي لکي ٿو ته ” ٿائلينڊ جو ملڪ ڪجهه ڪجهه هاٿي جي منهن جهڙو آهي، جنهن جي سونڍ هيٺ ڏکڻ ڏي هلي وڃي ٿي، جتان پوءِ ملائيشيا شروع ٿئي ٿو، ٿائلينڊ ڪڏهن به برطانيا يا ڪنهن ٻئي يورپي ملڪ جي ڪالوني ٿي نه رهيو.
ھڪ دفعي جي ڳالھ آھي ته ڇتي جي استاد گامڻ ڪوريءَ پنھنجو پَٽڪو لاھي، آڏاڻي جي ڀرسان رکيو پاسو ڏيئي، آڏاڻي تي ويھي ڪپڙو به اُڻڻ لڳو جھٽ جھٽ حُقي مان به ڦوڪ ڀرڻ لڳو. ڇتي ويٺي، پوڻيون پِسايون. نه ڄاڻ ڪا چڻنگ حُقي مان اُڏي، استاد جي پٽڪي وڃي پيئي. استاد ته پنھنجي ڪِرت رڌل حُقي مگن. پٽڪي تي ته سندس نظر به ڪانه ھئي. بس سائين!
پٽڪو سڙڻ لڳو. ڇتي ڏٺو ته، استاد جو پٽڪو ٿو سڙي، سو پنھنجي مخصوص انداز موجب، چوڻ لڳو ته “ قبلا استاد سائين! جيئين سدائين، خوب کائين پيئين- شل جڳ تنھنجو محتاج ھجي. اوھان جي پياري حقي شريف مان، چڻنگ اٿي، اوھان صاحبن جي پڳ مبارڪ تي پيئي آھي. ظاھر آھي ته، ڇتو جيستائين پڳ جي لفظ تي پھچي استاد ڳالھ سمجھي تيستائين “ڪپڙا بوءِ” به تيز ٿي ويئي گامڻ اٿي، پڳ جو کڻي ڏسي ته، اھا اڌ چٽ ٿي چڪي ھئي. بھرحال، ڇتي اجائي ڊيگھ ڪري، استاد جي پڳ جو کنڌو کڻائي ڇڏيو. جيڪڏھن ھو، ھن موقعي تي، مختصر ڳالهه کان ڪم وٺي ھا ته، جيڪر پٽڪو سڙڻ کان بچي پوي ھا.
ان هودي به، جيڪي سندس طبيعت، شرافت، سادگي ايمانداريءَ کان واقف ھئا، سي کانئس پھرئين جوڙي وٺي ڇڏيندا ھئا، ھو اھڙي طرح، پيٽ گذران ڪندو رھندو ھو.
چون ٿا ته، ڇَتو ننڍپڻ کان ئي، ڳالھين جو ڳھير ڳالھائو ھوندو ھو، ايتريقدر جو منٽ جي ڳالھ کي وڌائي ڪلاڪن پورو ڪندو ھو، ان ڪري مڪتب ھو پڙھي نه سگھيو استادن هڪ جيڏن ، ھو پوري حيثيت حاصل ڪري نه سگھيو. اھا حالت ڏسي، سندس والد، پڙھائي ڇڏرائي، کيس گامڻ ڪوري جي آڏاڻي تي ويھاريو، جتي ھو اباڻي هنر ڪپڙي اُڻڻ جو ڪم سکڻ لڳو. ھت به ھو پنھنجي فطرت مطابق، ڳالھيون ڪرڻ لڳو پنھنجي سادگيءَ سبب، استاد کي به تنگ ڪندو ھو، پر ھو ھڪ، مھربان شفيق استاد وانگر، کيس ڪم جا گُر سيکارڻ لڳو.
ڇتو ڪوري، جيتوڻيڪ گھڻ ڳالھائو ڳالھين جو ڳھير ھو، پر ھو شرارت پرائي شيءِ کان پري، پنھنجي ڌنڌي ايماندار فن سان سچو ھو. سندس ڪپڙو به، ھر ملاوت مصنوعي بناوت کان پاڪ ھو. ڊاڪٽر عبدالڪريم سنديلو لکي ٿو ته “ھو چوندو ھو ته “ھي جوڙي مضبوط آھي، سندس ٺڪري پڪي آھي، ڌاڳو به پڪو اٿس. گھاٽي اُڻيل آھي. تمام گھڻو چوڙ ڏ يندي، ڏاڍي سَستي آھي، بر به وڏو اٿس کار سَڳو نه ڳرندس.” سندس اھي لفظ حقيقت تي ٻَڌل ھئا سندس ديانتداريءَ جي شاهدي ڏيندا ھئا.
سندس اباڻو ڌنڌو، ڪپڙو اُڻڻ ھو، جيڪا سنڌ جي قديم پراڻو هنر ڌنڌو هئو. ھن فن جو ثبوت “موھن جي دڙي” مان به ملي ٿو. ڪوري سنڌ جي اھا ذات آھي، جنھن انسان ذات تي، اھو احسان ڪيو، جو ان جي اوگھڙ ڍڪي.
هيءُ قديم قبرون واهي پانڌي کان اٽڪل 2 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي اولهه طرف نئي نلي جي ساڄي کاٻي ڪناري سان مٿاهين ٽڪرين تي هڪٻئي جي اتر ڏکڻ آهن جيڪي زرتشتين جي ٽاور آف سالينس جي نموني جو ڏيک ڏين ٿيون.
جڏهن ته سندس 400 کان وڌيڪ ادبي، فڪري سياسي مضمون، ڪالم ٻيون ادبي تخليقي لکڻيون مختلف اخبارن رسالن ڇپجي چڪيون آهن. فلسفو، ادب سياست سندس پسنديده موضوع آهن. تازو کيس هڪ عالمي ٿنڪ ٽينڪ طرفان ريسرچ اسڪالر طور واشنگٽن، آمريڪا فيلوشپ ڏني وئي، جنهن دوران هن ’پاڪستان وفاقيت جي بحران قومي خودمختياريءَ‘ جي موضوع تي انگريزيءَ هڪ تحقيقي ڪتاب لکيو.
جامي چانڊيي کي اي. پي. اين. ايس طرفان ٻه ڀيرا سنڌي ٻوليءَ جي بهترين ڪالم نگار مضمون نگار طور اوارڊ ملي چڪا آهن. 2004ع کان پاڪستان جي چئني صوبن مختلف سياسي پارٽين جي ڪيترن مرڪزي، صوبائي مقامي اڳواڻن کي سياسي تربيت ڏئي چڪو آهي، جنهن صوبن جا ايم. پي. اي ايم. اين. اي شامل هئا. سياست سياسي مئنيجمينٽ جي هڪ ماهر طور سنڌ توڙي پاڪستان سندس مڃتا آهي. جامي چانڊيو، سول سوسائٽيءَ جي ملڪي سطح جي ڪيترن ادارن جي بورڊ آف ڊائريڪٽرس جو ميمبر ڪجهه عالمي ڏکڻ ايشيائي ٿنڪ ٽينڪس جو سرگرم ميمبر مهمان اسڪالر به رهيو آهي.
1995ع عبرت گروپ آف پبليڪيشن جي ادبي رسالي ماهوار بختاور جو ايڊيٽر رهيو. 1997ع سنڌي ادبي بورڊ ايڊيٽنگ ٽرانسليشن بيورو جو انچارج ڊائريڪٽر مقرر ٿيو، پر سـُـتت ئي استعيفا ڏنائين. 1998ع کان 2002ع تائين روزاني عبرت حيدرآباد جو انچارج ايڊيٽر رهيو. روزاني ڪاوش، ڪي ٽي اين سنڌ ٽي ويءَ سان هڪ ڪالم نگار ميزبان طور وابسته رهيو. مختلف ملڪي بين الاقوامي ادارن يونيورسٽين مهمان استاد تربيتڪار طور ليڪچر ڏيڻ سان گڏوگڏ ايشيا، آمريڪا يورپ جي پندرهن کان وڌيڪ ملڪن جا تعليمي، مطالعاتي سياسي دورا ڪري چڪو آهي.
پـرائمـري تعـليـم گـورنـميـنـٽ پـرائـمـري اسڪول علي خان، قمبر مان حاصل ڪرڻ کانپوءِ ڇهون ستون درجو قمبر هاءِ اسـڪـول پـڙهيـو. وڌيـڪ تعليـم لاءِ 1981ع ڪيـڊٽ ڪاليـج پيـٽاري داخل ٿيو. 1986ع ڪيڊٽ ڪاليج پيٽاري مان انٽرميڊيٽ ڪيائين. 1993ع سنڌ يونيورسٽيءَ مان ايم. ايس. سي ڪيائين. سنڌي شاگرد تحريڪ جي اڳواڻ جي حيثيت شاگرد سياست سنڌ، ملڪي ايشيائي سطح تي سرگرم رهيو. 1989ع ٿائيلينڊ 1990ع ڀارت ايشيائي شاگردن جي عالمي ڪانفرنسن شريڪ ٿيو.
هي هن وقت هڪ تحقيقي، علمي تربيتي اداري ’سي پي سي ايس‘ جو ايگزيڪيوٽو ڊائريڪٽر آهي ان اداري طرفان انگريزي سنڌيءَ شايع ٿيندڙ تحقيقي فڪري جرنل ٽه ماهي ’فريڊم‘ جو ايڊيٽر آهي.
جامي چانڊيو نوجوان دانشور، ڪالم نگار، نقاد, 11 مارچ 1969ع تي ڳوٺ ٺوڙهي بجار، تعلقي قمبر، ضلعي قمبر شهدادڪوٽ نامور تعليمدان فارسيءَ جي صاحب ڪتاب شـاعـر، پـروفيـسـر عبـدالـحـئي چانڊيي جي علمي گهراڻي پيدا ٿيو.
ورهاڱي کان پوءِ 1947 کان 1955 تائين حيدرآباد کي سنڌ جِي گاديءَ جو هنڌ مقرر ڪيو ويو يونيورسٽي کي پڻ 1951 ڪراچي کان حيدرآباد منتقل ڪيو ويو، جتي هِن تعليمي اداري کي فعال بڻايو ويو.
يونيورسٽيءَ پهريون شعبو ”ڊپارٽمينٽ آف ايجوڪيشن“ قائم ڪيو ويو جنهنکي پوءِ ”فيڪلٽي آف ايجوڪيشن“ جو نالو ڏنو ويو. تنهن کان پوءِ يونيورسٽيءَ ٻيا به شعبا شامل ڪيا ويا ته يونيورسٽيءَ تعليمي ماحول سرگرم ٿي ويو، جنهن کان پوءِ هڪ ٻيو ڪيمپس کولڻ جِي ضرورت محسوس ٿِي، جيڪو حيدرآباد شهر کان 15 ڪلوميٽر اولهه_اُتر طرف ڄامشورو ”علامه امداد علي امام علي قاضي“ جي نالي سان ٺهيو.
پاڪستان جي ٺهڻ وقت پاڪستان صرف هڪ يونيورسٽي ”يونيورسٽي آف پنجاب“ فعال هُئي، جيڪا صرف پنجاب صوبي تعليم جي حوالي سان اهم ڪردار ادا ڪري رهي هُئي. سنڌ صوبي صِرف هڪ يونيورسٽي ”يونيورسٽي آف ممبئي“ هُئي جيڪا آزاديءَ کان پهرين ئي بمبئي کان الڳ ٿيڻ ڪري بمبئي جي حصي آئي، جيڪا هاڻ ڀارت آهي.
سنڌ يونيورسٽي جو انتظام ڄامشورو ڪيمپس ايڊمنسٽريشن ڊپارٽمينٽ وٽ آهي، هِن اداري جي انتظام هيٺ 4 ”لاء ڪاليج“ 74 ”ڊگري پوسٽ گريجوئيٽ“ ڪاليج پڻ آهن. تعليم جِي پکيڙ جي حوالي سان سنڌيونيورسٽي جا 9 ٻيا به ڪيمپس سنڌ جي مختلف شهرن آهن.
ورهاڱي کان پوءِ سنڌ صوبي تعليم جي بهتريءَ لاءِ هڪ اداري جي ضرورت پئي قانوني شق نمبر تحت ”يونيورسٽي آف سنڌ“ جي نالي سان هڪ بِل قانونساز اسيمبليءَ پاس ٿيو جيڪو سنڌ کي پڻ هڪ نئين يونيورسٽي قائم ڪرڻ بابت هو.
حميد سنڌي، سنڌ يونيورسٽيءَ جي سينيٽ، مالياتي ڪميٽي ڀٽ شاهه ثقافتي مرڪز جو ميمبر به رهيو. تعليمي بورڊ سکر؛ حيدرآباد؛ سنڌي ادبي بورڊ، ڄام شوري؛ پبلڪ اسڪول سکر؛ فيڊرل سوشل ايڪشن پروگرام اسلام آباد؛ سنڌ ڪائونسل آف اسڪائوٽس وغيره جي انتظامي بورڊن جو ميمبر سچل اڪيڊمي خيرپور جو چيئرمئن به رهيو آهي. هو ’روح رهاڻ‘ مخزن جاري ڪرڻ کانسواءِ ’بزم روح رهاڻ‘ جون محفلون منعقد ڪندو رهي ٿو. هيءُ هن وقت قاسم آباد، حيدرآباد رهائش پذير آهي.
حميد سنڌيءَ کي علمي ادبي خدمتن عيوض ڪيترا اوارڊ/ اعزاز به مليا جن : ڪهاڻين جي مجموعي ’ويرون‘ تي پاڪستان اڪيڊمي آف ليٽرس، پاڪستان رائيٽرس گلڊ سنڌالاجي ڄامشوري طرفان اوارڊ ، ڀٽ شاهه ثقافتي مرڪز پاران ’شاهه عبداللطيف اوارڊ‘؛ نئشنل بوڪ فائونڊيشن طرفان ڪتاب ’راڻا جي رجپوت‘ تي اوارڊ ، پاڪستان سرڪار طرفان 23 مارچ 1990ع تي ’تمغه امتياز‘ اوارڊ، 28 آگسٽ 1993ع تي صدارتي ’اعزاز فضيلت‘ شامل آهن.
ملازمت دوران علمي ادبي ڪم به جاري رکندو آيو ڪهاڻين لکڻ سان گڏ پنهنجي قائم ڪيل ’بزم روح رهاڻ‘ جي پليٽ فارم تان ادبي گڏجاڻيون، مشاعرا وغيره منعقد ڪندو رهيو. ادبي مخزن ’روح رهاڻ‘ جاري ڪيائين، ان سان گڏ ’مارئي‘ ’لطيف ڊائجسٽ‘ جو ايڊيٽر ’نئين زندگي‘ مخزن جو صلاحڪار به رهيو آهي.
عبدالحميد ميمڻ عرف حميد سنڌيسنڌي ٻوليءَ جي نامياري اديب، ڪهاڻيڪار حميد سنڌيءَ جو پورو نالو عبدالحميد ولد محمد اسماعيل ميمڻ آهي. هن 12 آڪٽوبر 1939ع تي نوشهري فيروز جنم ورتو.
پرائمري توڙي سيڪنڊري تعليم نوشهري فيروز مان حاصل ڪيائين. گريجوئيشن ڪرڻ بعد هن ’زرعي اقتصاديات‘ جي مضمون ايم. اي ايل. ايل. بي ڪئي.
جولاءِ 2017 ھن ملڪ جي آبادي 6,943,739 ھئي دنيا ھن جو نمبر 104 ھيو.ماڻھن 95 سيڪڙو ماڻهو ميسٽيزو آھن جيڪي اسپيني آمريڪي انڊين ماڻھن جو گاڏڙ آھن. باقي نسلن جا ماڻهو رڳو 5 سيڪڙو آھن. ملڪ جون سرڪاري ٻوليون اسپيني ٻولي گوئراني ٻولي آھن. ماڻھن جو 89.6 سيڪڙو رومن ڪيٿولڪ مذھب سان تعلق رکندڙ آھن. 6.2 سيڪڙو ماڻهو پروٽيسٽنٽ مذھب سان تعلق رکندڙ آھي،
1932 کان 1935 تائين بوليويا سان چاڪو واري جنگ جي نتيجي چاڪو واري ھيٺاھين پٽن واري زمين جو وڏو حصو ھن ملڪ جي قبضي آيو. 1950واري ڏھاڪي دوران ھن ملڪ فوجي ڊڪٽيٽر الفريڊو اسٽروئيسنر اقتدار تي قبضو ڪيو 35 سالن بعد 1989 سندس اقتدار جو خاتمو ٿيو جنھن بعد ھن ملڪ صدارتي اليڪشن سان جمھوريت جو آغاز ٿيو.
پيراگوئي 1811 اسپين کان آزادي حاصل ڪئي. ھن ملڪ 1865 کان 1870 تائين ارجنٽينا، برازيل يوراگوئي جي اتحاد سان جنگ دوران مردن جو 66 سيڪڙو جاني نقصان وڃايو ان سان گڏوگڏ ھن ملڪ کان ڪافي حصا بہ کسجي ويا. ان جنگ بعد اڌ صديءَ تائين ھن ملڪ جي معيشت تباھ حالي جو شڪار رھي.
پيراگوئي سرڪاري نالو ريپبلڪ آف پيراگوئي اٿس. ڏکڻ آمريڪا واقع ھي خشڪي سان گھيريل ملڪ آھي. ان جي ڏکڻ ڏکڻ اولھ ارجنٽائينا، آوڀر اتر اوڀر برازيل، اتر اولھ بوليويا. ھن جي وچ مان درياء پيراگوئي وھي ٿو.