polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
سلطان محمد مرزا 1440ع جي ڏهاڪي هڪ تيموري شهزادو هو وچ ايشيا جي فاتح تيمور جو پوٽو سندس ٽيون پٽ ميران شاهه هو . سندس زندگيءَ جي باري تمام گهٽ ڄاڻ آهي، جيتوڻيڪ سندس پٽ سلطان ابو سعيد مرزا جي ذريعي ، هو بابر جو ڏاڏو هو، جيڪو هندستان جي مغل سلطنت جو باني هو.
محمد مرزا ڪنهن زماني سمرقند جو گورنر مقرر ٿيو سهراب کرد جي ڌيءَ شاهه اسلام سان شادي ڪيائين. هوء جي هڪ مائٽ هو عزالدين-الدين شير ، جي ڪردش جي حڪمران حاڪري جي هڪ اڳوڻي جھيڙاڪ تيمور . هن شاديءَ مان کيس ٻه پٽ ٿيا: منوچهر مرزا ابو سعيد مرزا .
محمد مرزا پنهنجي موتمار بيماريءَ دوران سندس سئوٽ الغ بيگ وٽ پهتو ، جنهن سان سندس گهرا لاڳاپا هئا. مرندڙ شهزادي الغ بيگ کي پنهنجي پٽ ابو سعيد مرزا جي سرپرستي سونپي، جيڪو پوءِ سندس سنڀال هيٺ پرورش ٿيو.
هن شريعت جي تشريح ڪندي، منگول حڪمرانن خلاف فتوا ڏني انهن خلاف جهاد جو اعلان ڪيو. هن جو ان حوالي سان، اڄوڪي وهابي ازم، سلفي ازم جهاد ڪرڻ جي حامين تي وڏو اَثر آهي.
هن اهڙي دور جنم ورتو، جڏهن اسلام ڪيترائي فرقا ظاهر ٿي چڪا هئا بدعتواني عام هئي. مسلمان اسلام جي صحيح تعليم کان ڪٽجي ويا هئا، تاتارين جي حملن سبب علم تهذيب جا مرڪز تباهه ٿي چڪا هئا. ان ڪري تاتارين ڪن ٻين بدعنوان گروهن جي خلاف زبان قلم ذريعي جهاد سرگرميءَ سان حصو ورتائون. مخالفن جي غلط الزامن جي ڪري مصر دمشق ڪيترائي ڀيرا قيد ٿيو. زندگيءَ جا پويان ٻه سال پڻ قيد گذاريائين، مٿس ڪفر جون فتوائون به لڳيون. ساڻس گڏ سندس ٻه سڳا ڀائر سندس شاگردن مان حافظ ابن قيم شامل هئا. سندس ننڍي ڀاءُ قيد ئي وفات ڪئي، جنهن جي جنازي نماز شريڪ ٿيڻ لاءِ به کيس کي اجازت نه ملي.
يونين ڪاؤنسل جو عملدار يو سي سيڪريٽري آھي جيڪو آفيس جو سمورو رڪارڊ رکندو آهي دفتري پيش رفت ڪندو آهي. ھن ڪائونسل جا چار جنرل ڪائونسلر آھن جن جي سڌي چونڊ ٿيندي آهي. ڪائونسل شادي يا نڪاح جي رجسٽريشن ، ڄمڻ مرڻ جي رجسٽريشن جو رڪارڊ رکندي آھي. 2015 جي بلدياتي اليڪشن م ھن يو سي مان چيئرمين اسدالله پيرزادو وائيس چيئرمين علي حسن مشوري چونڊجي آيا جن جو تعلق پاڪستان پيپلزپارٽي سان ھيو.ڪائونسل جي ڊسٽرڪٽ ڪائونسل نمائندگي لاء ڊسٽرڪٽ ڪائونسل جو ھڪ علحده ميمبر سڌي ريت چونڊيو ويندو آهي. ھن ڪائونسل مان 2015 جي بلدياتي اليڪشن
ھن ڪائونسل جي ڳوٺن پرائمري, مڊل، سيڪنڊري ھائر سيڪنڊري تعليم جي سھولت ميسر آهي. ھائر سيڪنڊري ايجوڪيشن لاء ڪوبه تعليمي ادارو ڪانہ آھي. موئن جي دڙي جي پسگردائيءَ گورنمينٽ ھاء اسڪول موئن جو دڙو، ملاح ڳوٺ ڀٽائي ايليمينٽري اسڪول، ڳوٺ حاجي لال بخش شيخ ھڪ سرڪاري مڊل اسڪول واقع آھن. ھن يو سي ڪيڊٽ ڪاليج لاڙڪاڻو پن واقع آهي جتي اٺين ڪلاس کان ٻارھين ڪلاس تائين تعليم ڏني وڃي ٿي ان ڪاليج بورڊنگ لازمي آهي. صحت جي سھولتن لاء ھن يو سي ھڪ بنيادي صحت مرڪز موئن جي دڙي ھڪ سرڪاري ويم گھر ٻلھڙيجي ڳوٺ واقع آهي.
يو سي 46 موئن جو دڙو سنڌ جي ضلعي لاڙڪاڻي جي ھڪ يونين ڪائونسل جو نالو آهي جيڪا ڏوڪري تعلقي واقع آهي. ان کي تعلقي ڏوڪري جي يو سي پڻ چوندا آهن. ان جي ڪل آبادي 17,552 آهي. ھن يونين ڪاؤنسل ھڪ وڏو ڳوٺ آهي ان يو سي جو صدر مقام آھي. ھن يو سي جي حدن م رھندڙ آبادي مشوري، ساريا، ملاح، پيرزاده، شيخ، ٻيا شامل آھن. ھن يو سي جي علائقن ڳوٺ حاجي مشوري، ڳوٺ ليماڻي سرھو ساريو، ڳوٺ امام بخش ملاح، ڳوٺ حاجي لال بخش شيخ، ڳوٺ چنا ماڇي، ڳوٺ ٻلهڙيجي، ڳوٺ بگي بنڊي،. ديھ بگي ٻيا شامل آهن.
نه رڳو واسينگ پر لُنڊي يا ٻئي سَپ جا کاڌل جيڪي بچي پوندا آهن سي پوءِ به بُت خوش ڪونه گذاريندا آهن. نانگ بلا کاڌي کڻي پنج – ست سال ٿي وڃن پر جنهن ڏينهن ٿوري گهُٽ ٿيندي تنهن ڏينهن انهيءَ ماڻهو کي مٿي سخت سور پوندو جنهنڪري سر چڪر ڀَماٽِ پيئي ايندس مٿو پيو ڦرندس، دل ڪچي پئي ٿيندس، اندر اوهمو ٿيندس. جڏهن هوا ڇوت لڳندي يا وڃڻو هڻبس تڏهن وڃي مس سوهمو ٿيندس.
مور پکي نانگ جو دشمن اهي. مور نانگ کي پڇ کان جهلي مٿي اُڏامي ڳڍ اُتاهينءَ تان هيٺ ڦٽو ڪندو آهي. ائين ٻه چار ڀيرا هيٺ سَٽڻ سان مريو وڃي، پوءِ کائي ڇڏيندو آٿس. زهر مٿس ڪوبه اثر ڪونه ڪري. پر ڪي نانگ اهڙا زهريلا خطرناڪ آهن، جن کي مور پکي به ويجهو ڪونه وڃي.
نانگ جو ٻيو وڏو دشمن ڄاهو آهي. اُن جي بُٽ تي ڪنڊا ٿيندا آهن، هو نانگ جي پڇ چڪ پائي مُنهن اندر ڪري ڇڏيندو آهي. نانگ ڪاوڙ مان مٿس ڦڻ هڻندو آهي ته ڪنڊن سان زخمي ٿي پوندو آهي. اهڙيءَ طرح ڦڻ هڻي هڻي نيٺ اَرڇَٽ ٿي مري ويندو آهي.
واسينگ نانگ: ڪارو واسينگ نانگ سڀني کان وڌيڪ زهري آهي. هي ست – اٺ فوٽ، بلڪ وڌيڪ به ڊگهو ٿيندو آهي. شاھ لطيف چيو آهي ته "نانگ جو ماڳ يا وطن اَريج يعني ٿر آهي. اهي اهرآ زهري آهن جو انهن جو زهر جي رنگ ٻين علائقن جي نانگن جي زهر کان اصل نرالو آهي. ٿري نانگ اهڙا ته زهريلا آهن جو مري وڃڻ بعد جو سندن هڏن جو ڇڄرو بچندو آهي، ان مان ڪنهن ڪنڊي تي جي پير اچي ويو ته اهو ڪنڊو به وڄائي ڇڏيندو." اُن کي وِس ڪنڊ چوندا آهن. اصل ڄڻ نانگ ڏنگيو هجي. اهڙا اتفاق ٿيا آهن جو پڃري جي ڪنڊي لڳڻ جي ڪري ماڻهوءَ تي زهر چڙهي ويندو آهي بعضي ماڻهو مريو به وڃن.
قرون وسطيٰ گهڻا عيسائي ملڪ سال جي آغاز کي ڪنهن نه ڪنهن مذهبي ڏڻ سان ملهائيندا هيا هي ڪيٿولڪ چرچ جي اثر ورسوخ جي وجھ سان هيو جيئن 25 ڊسمبر ، يا ايسٽر جي طور تي۔ يا يورپ جا اوڀاريان علائقا هن طريقي کان عليحده رهيا ڇو ته اهي آرٿوڊوڪس چرچ سان لاڳاپيل هئا۔
هن شخص جي خوراڪ عام طور ٻاجھر جي ماني لسيءَ جو گلاس هو. ڀاڄين جو شوقين هو. چانهه سڄي زندگي نه چکيائين جڏهن ته مڇي شوق سان کائيندو هو، يوناني حڪيمن جي دوائن تي ويساهه رکندڙ هن شخص کي ڪابه وڏي بيماري نه ٿي.
سيد پنهنجي ابتدائي تعليم عيسى مريم جي ڪنوينشن تان حاصل ڪئي جتي هن پنهنجي سينيئر ڪيمبرج جا امتحان پاس ڪيا . هوء لاهور ڪاليج مان فارغ ڪيو، وري پنجاب يونيورسٽي قانون جو اڀياس ڪيو. ايل ايل بي جي حاصلات حاصل ڪرڻ کان پوء، هن انگريزيء ماسٽرس پروگرام ون لاء ڪنيئرڊ ڪاليج داخل ٿيو.
سيد صاحب 12 سالن جي ڄمار ، پنهنجي ماء جي مهرباني ڪرڻ شروع ڪيو. اختر حسين پاران سخت 2 سالن کان سخت طبقي موسيقي جي تربيت واري پروگرام بعد، سيد پنهنجي ماء پاران جيوت غازي هدايت ڪئي هئي.نذر حسين پنهنجي فائنل استاد، پنهنجي آواز جي ماڊل ريگگي سيکاريو .
طاهرہ نقوي هڪ مشهور پاڪستاني اداڪارہ ھئي .جن کي دير سان 70 سالن پنهنجي پوئتي اچڻ لڳو 25 سالن جي ڄمار سندس مرڻ تائين ڪم ڪيو.هوء ڪيترن ئي ٽيليويزن سيريز ٻه فلمن پنهنجي هن جي کير ظاهر ٿيڻ کان چند سالن تائين مشهور ٿي ويا
ھي سمنڊ جا ليٽيٽيوڊ اتر لاڳيتو30 46 لانگيٽيوڊ اولھ لاڳيتو 6 36 آھن. ھن سمنڊ جي اولھ کان اوڀر جي ڊيگھ جبرالٽر واري سامونڊي لنگھ کان ترڪي جي ڏکڻ اوڀر واري اسڪندرون واري نار جي سامونڊي ڪناري تائين آھي. ھي سمنڊ اھم واپاري رستو رھيو آھي جتان قديم زماني جا مسافر واپاري واپار ڪندا ھئا جنھن ذريعي تھذيبن ثقافتن جي ڦھلاء پڻ ٿيندو ھو.
رومي ايمپائر جي دور ھن سمنڊ تي رومين جو غلبو رھڻ ڪري عربن ان کي بحريه روم سڏڻ شروع ڪيو. ھن سمنڊ جو ميڊيٽرينئن نالو گھڻو بعد ٽين صدي عيسويءَ پيو.ان کان اڳ يوناني ان کي صرف سمنڊ سڏيندا ھيا. رومي ان کي وڏو سمنڊ يا پنھنجو سمنڊ سڏيندا هئا. ميڊيٽرينئن لفظ لاطيني ٻولي جي لفظ ميڊيٽرنيم مان نڪتل آهي جنھن بجي معني آھي وچ واري زمين ڇو ته هن سمنڊ جي چوڌاري زمين پکڙيل آهي. تنهنڪري ان کي ڀون + وچ سمنڊ سڏيو وڃي ٿو.
دين محمد وفائي 4 اپريل، 1894ع تي سنڌ سکر ضلعي تعلقي ڳڙھي ياسين جي ڳوٺ نبي آباد، ھاڻوڪي پاڪستان پيدا ٿيا. سندن جي والد جو نالو خليفو گل محمد ڀٽي ھو. فارسي عربي جي تعليم حاصل ڪرڻ کان بعد سنڌ مدرسة الاسلام ڪراچي بطور معلم لاڳاپجي ويا.
ڪراچي مستقل رھائش اختيار ڪرڻ کان بعد پاڻ صحافت جي طرف ڀرپور توجھ ڏنائون الوحيد الحزب سان لاڳاپيل رهيا. 1936ع سنڌ جي بمبئي کان عليحدگي جي وقت پاڻ الوحيد جو سنڌ آزاد نمبر شايع ڪيائون جيڪو سنڌ صوبي جي تاريخ ثقافت تي ھڪ دستاويز جي حيثيت رکي ٿو.پاڻ الوحيد اخبار جو ايڊيٽر توحيد جو مدير پڻ رھيو. مھراڻ رسالي جو معاون رھيو. پاڻ 1919 کان 1946 تائين الوحيد جي معرفت قوم وطن جي خدمت ڪندو رهيو
مولانا دين محمد وفائي سنڌ سان تعلق رکندڙ پاڪستان جا ممتاز سياستدان، عالم دين، سوانح نگار، صحافي، تذڪره نويس، اديب خلافت تحريڪ جا سرگرم ڪارڪن ھيا. پاڻ صحافت جي ذريعي انگريز سامراج کان آزادي جي لاءِ ھندستان جي مسلمانن جي ذهن سازي جو ڪردار ادا ڪيائون مسلمان تشخص کي برقرار رکڻ تي زور ڏنائون.
دين محمد وفائي خلافت تحريڪ سان واڳيل رهيا. ھو سنڌ جي بمبئي کان عليحدگي جي تحريڪ تحريڪ پاڪستان جا بہ سرگرم ڪارڪن ھيا.پاڻ مولانا عبيدالله سنڌي جو فڪري ترجمان رھيو شاھ ولي الله جي فلسفي جي مطالعي م وقت گذاريائين
دين محمد وفائي 22 ڪتاب تحرير ڪيا جن ٽن جلدوں شايع ٿيندڙ تذڪره مشاهير سنڌ" وڏي علمي شان رکي ٿو. ان کان علاوه سندن جون ٻيون تصنيفون ھي آھن:
977ع م ھنزہ گلگت کان الڳ رياست جي صورت اختيار ڪئي پر اھا باقاعده حيثيت انجمن کي 15 صدي عيسويءَ ملي. ساڳي طريقي سان نگر واري الڳ رياست پڻ قائم ٿي جنھن بعد ٻنھي رياستن وچ جنگيون لڳنديون رھيون. مرزا حيدر دغلت پاران ڪشمير تي حملي ڪرڻ بعد ھنزہ جي مير ڪشغاريا جي يارڪنڊ خانيٽ سان سفارتي لاڳاپا قائم ڪيا. جڏهن ڪشغاريا چيني تسلط ھيٺ آيو تہ ھنزہ جي مير يارڪنڊ م چيني حڪومت کي ناليماتر خراج ڏيڻ جاري رکيو بدلي ھنزہ يارڪنڊ ندي واري علائقي تي پنھنجي حقن کي برقرار رکيو موجوده سنڪيانگ جي تغدومباش پامير واري وادي مال چارڻ واري حق کي پڻ برقرار رکيو.
1846 ڪشمير جڏهن برٽش انڊيا جي بالادستي ھيٺ آيو تہ برٽش انڊيا ھنزہ کي مھاراجا ڪشمير جي ماتحت ڪيو. اھڙي طرح ھنزہ ٻن طاقتن چيني ايمپائر برٽش انڊيا ٻنھي جي تعبيداري ڪئي. چين کي نالي خراج ڏيڻ جي روايت 1930ع تائين جاري رکي وئي. 1947 ننڍي کنڊ جي ورھاڱي بعد ڪشمير جي مھاراجا انڊيا شامل ٿيڻ جو اعلان ڪيو تہ گلگت جي قبيلائي ماڻھن. مھاراجا جي اختيار خلاف بغاوت ڪئي ھنزہ جي مير بعد پاڪستان شموليت جو اعلان ڪيو. انڊيا ان شموليت کي تسليم ڪرڻ کان انڪار ڪيو.
ھنزہ ضلعي جي اتر اوڀر چين جي سنڪيانگ خودمختيار ريجن جي ڪاشغر پريفيڪچر ، ڏکڻ نگر ضلعو شگر ضلعو، اولھ غيزر ضلعو، اتر اولھ م افغانستان جي بدخشان صوبي جو واخان ضلعو واقع آهن. ھنزہ جو شمار ھندي ننڍي کنڊ جي آخري اتر واري علائقي طور ٿئي ٿو. ان قراقرم جبلن مان گذرندڙ تاريخي جابلو لنگھ واقع آهن جن مان صدين تائين تجارت مذھب وچ ايشيا، چين انڊيا منتقل ٿيا. ھن وقت شاھراھ قراقرم ھن ضلعي مان خنجراب جابلو لنگھ مان گذري چين جي سنڪيانگ خودمختيار ريجن داخل ٿئي ٿي.
ھنزہ ضلعو پاڪستان جي انتظامي يونٽ گلگت بلتستان جي گلگت ڊويزن جو ھڪ ضلعو جنھن جو صدر مقام ڪريم آباد شھر آھي. ھي ضلعو ھنزہ نگر ضلعي جو حصو ھيو جنھن کي 2015 ٽوڙي ٻن حصن ھنزہ ضلعو نگر ضلعو ورھايو ويو
پئي ٻيلو سڪرنڊ شهر کان ڏکڻ اولهه پنجن ڪلوميٽرن تي سڪرنڊ باءِ پاس سان لڳو لڳ آهي. ٻيلي جي اولهه سنڌو درياهه آهي، بند جي هن پار سَن شهر آهي. پئي ٻيلي ڏانهن ٻيو رستو مجيد ڪيرئي ڳوٺ کان به وڃي ٿو. پئي ٻيلي جي اولهه پاسي ديهه ماروي، ڏکڻ طرف ديهه تلي موريو لاکو، اتر اوڀر ديهه سڪرنڊ آهن. هينئر ٻيلي جو اڳوڻو اوج نه رهيو آهي. پاڻيءَ جي کوٽ غير قانوني وڻن جي واڍيءَ هن سهڻي شڪارگاهه جو حُسن برباد ڪري ڇڏيو آهي.
ايراضي آبادي: پئي ٻيلو 1883ع کان باقاعدي لک هيٺ آهي، ان وقت هن جي ايراضي 5901 ايڪڙ هئي. ايوب خان جي دور 1015 ايڪڙ زمين زرعي کاتي کي ڏني وئي. 1995ع ان مان 140 ايڪڙ فوج کي ڇانوڻي ٺاهڻ لاءِ ڏني وئي، هن وقت اها زمين آباد آهي مقاطعي تي ڏنل آهي. هينئر ٻيلي کاتي وٽ باقي 4646 ايڪڙ زمين باقي آهي. اهڙيءَ ريت هتي نباتات ٻٻر، بيد مشڪ، ٻير، ديوي، کٻڙ، ڪنڊي، لئي، ڪرڙ ٽالهيءَ جا وڻ آهن. پئي ٻيلي سراسري طور 338 ايڪڙ ٻٻر، 107 ايڪڙ بيد مشڪ، 1045 ايڪڙ ڪنڊي 12 ايڪڙن تي شيشم جا وڻ آهن. ٻين به ڪيترن قسمن جا وڻ ٻوٽا گاهه موجود آهن.
لفظ ”پئي“ معنيٰ اهڙي زمين، جنهن کي ٻن پاسن کان پاڻي لڳي يا ٻن ڪڙين جي وچ واري زمين. ان پئي لفظ مان ظاهر آهي ته ڪنهن وقت درياهه جي ٻن ڍورن جي وچ ٻيٽ هو، جنهن تي قدرتي درياهي ٻيلو نروار ٿيو. انگريزن جي دور سنڌو درياهه تي 35-1931ع دوران جديد آبپاشي نظام رائج ٿيو ته سنڌو درياهه کي بچاءَ بندن قيد ڪيو ويو. ان ڪري ماحولياتي تبديليون اڻٽر ٿيون. ان دوران ”پئي ٻيلي“ کي درياهي ڪچي مان ٻاهر ڪڍيو ويو آبپاشي نظام ذريعي آباد رکڻ جي ڪوشش ڪئي وئي. هن ٻيلي لاءِ روهڙي ڪئنال جي راهب شاهه شاخ ذريعي پاڻي منظور ڪيو ويو، پاڻيءَ جو ٻيو سبب ڪيترائي ٽيوب ويل آهن، جيڪي ٻيلي کي پاڻي پهچائين ٿا.
پئي ٻيلو : هونئن ته سنڌو درياهه جي ٻنهي پاسي ڪيترائي ٻيلا آهن، پر سڪرنڊ جو ”پئي ٻيلو“ پنهنجي الڳ سڃاڻپ رکي ٿو. روايت آهي ته پئي ٻيلو ٽالپرن جي زماني شڪارگاهه طور رک بنايو ويو هو. هتي وڻن جي واڍي عام شڪار جي بندش هئي، اها به روايت آهي ته هي ٻيلو ميرن کان اڳ ڪلهوڙن جي دؤر به موجود هو.
جيئن ته پئي ٻيلو شڪار گاهه آهي. هتي ايوب خان جو بنگلو ٺهرايل به آهي. هتي موجود شڪار گاهه هرڻ ڦاڙها آهن. جڏهن ته هتي ٻين جهنگلي جانورن سوئر، گدڙ، نور، سيڙهه، جهنگلي ٻلا وغيره پکين ڪارو تتر، اڇو تتر، ڳيرو، طوطو، هيڙهو، باز، بلبل، چڪور، ڪانءُ، ڪٻرون ٻيا موجود آهن.
مُلا لٽر جون ڪيتريون ئي چرچائي ڳالھيون مشھور آھن، پر انھن وڌاءَ کان ڪم ورتو ويو آھي. ڊاڪٽر عبدالغفور سنڌي لکي ٿو ته: ھن چرچائي جا ڪيترا ئي نصيحت ڀريا نڪتا مشھور آھن. حاضر جوابيءَ ساڻس ڇڊو ڪو لڳندو. ڪنھن به ساڻس ڳالھايو ئي مس ته ٺھ پھ جواب وٺي ويندو ھو. چڱي نيت واري کي چڱا ٻول ٻڌڻ آيا، پر جيڪڏھن ڪنھن مذاق طور کيس ڪجھ چيو ته ھڪ ئي لفظ ٻڌڻ سان ڪَن ٻوساٽيندو رمندو رھيو. سندس ترت مزاج جو اڻ ٿيڻي طور، ھڪ مثال ھيٺ ڏجي ٿو.
ملان لٽر جو اصل نالو عبدالرحمان ولد عبدالغفور عباسي ھو. مير قانع لکي ٿو ته: ملا، وڏي وڏو مشائخ ولي اڪمل ھو. جيئن ته خوش طبع ھوندو ھو پنھنجي حالت کي لڪائڻ لاءِ مزي جهڙين ڳالھين سان، محفلون رنگين بڻائيندو ھو، تنھن ڪري، ھن نالي سان مشھور ٿي ويو.
تحفة الطاھرين لکيل آهي ته: “بزرگ، پنھنجي حقيقي روحاني مرتبي کي لڪائڻ لاءِ، کِل چرچي جھڙين ڳالھين کي ڍَڪ بڻائيندو ھو، ان ڪري ئي کيس لُٽر سڏيندا ھئا.” لفظ لُٽر، اصل رنگ ھوندو ھوس.ڳالهه ٻولهه دوران سدائين علم عقل جي بنياد تي بيان جاري رکندو ھو.
ٻڌ مذهب جي پوئلڳ چچ جي وڏي ڀاءُ چندر پڳ سنڀاليندي ئي زوريءَ ماڻهن کي ٻڌ مذهب اختيار ڪرڻ تي مجبور ڪيو پر پوءِ به عوام کانئس خوش هو.
نيو ييئر بيبي ھڪ دستاويزي فلم جو نالو آهي جيڪا 2006 ٺاھي وئي. ان ھڪ خاندان جي ڪھاڻي ٻڌائي وئي آهي جيڪو ڪولمبيائي نسل ڪشي دوران بچي نڪتو آمريڪا نئين زندگي شروع ڪئي. ھن فلم 2007 انٽرنيشنل ڊاڪيومينٽري فلم فيسٽيول ايمسٽرڊيم جو موويز دئٽ ميٽرس ايوارڊ کٽيو اٺ ٻيا بين الاقوامي اوارڊ کٽيا. اھا فلم نيشنل پي بي ايس تي 2008 نشر ٿي.
صدر ٽائون ڪراچي شھر جو وڏو ڪاروباري مرڪز آھي. ايمپريس مارڪيٽ وارو علائقو بس جي اڏن جو مرڪز آھي جتان سموري ڪراچي شھر طرف بسن جو اچڻ وڃڻ ٿئي ٿو. ھي ٽائون شھري ريلوي نظام جو پڻ مرڪز آھي ان جي لڳ ڪراچي پورٽ پڻ واقع آهي. ڪراچي جي موبائل فونن جو وڏي وڏو مارڪيٽ پڻ ھتي آھي. ھن ٽائون جي مشھور گھٽي زيب النساء اسٽريٽ جنھن جو نالو ھڪ صحافي عورت زيب النساء حميد الله جي نالي سان منصوب ٿيل آهي. صدر ٽائون جي مکيہ علائقن شامل آهن: باٿ آئلينڊ، ڪراچي، سٽي ريلوي ڪالوني، سول لائينز، گارڊن، گزدرآباد، اسلام پورا، ڪلاڪوٽ، ڪھڪشان، کارادر، گانچي پاڙا،
صدر ٽائون پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ڪراچي ڏکڻ جو هڪ تعلقو آهي. ھن ٽائون جون 11 يونين ڪاؤنسلون آهن جن سٽي ريلوي ڪالوني، سول لائينز، ڪلفٽن، گارڊن،
گزدر آباد، اسلام پورا يا ملت نگر، کارادر، ڪھڪشان، نانڪ واڙا، اولڊ حاجي ڪيمپ ڪينٽ شامل آهن. ھن ٽائون جي عمارتن ھڪ وڏو تعداد برٽش انڊيا واري دؤر جو آھي. لفظ صدر جو مطلب آبادي جو مرڪزي ھنڌ آھي. صدر جي معني وڏو پڻ آهي. ھن ٽائون جي اوڀر م جمشيد ٽائون ڪلفٽن ڪنٽومينٽ، ڏکڻ پاسي ڪياماڙي ٽائون عربي سمنڊ آھي. ان جي اولھ م لياري ٽائون واقع آهي.
زيمسٽوو جمع: زيمسٽوا يا زيمستووز روسي ٻولي جي لفظ زيمليا مان نڪتل آھن جنھن جي معني آهي زمين، ملڪ يا رياست . اھا روسي ايمپائر جي ٻھراڙيءَ جي علائقي جي ھڪ چونڊيل اسيمبلي ھئي. سورھين صدي روس محصولن جي اڳاڙي جو زيمسٽوو نالي ھڪ ادارو پڻ ھيو.
ريڊيو پاڪستان حيدرآباد 1955ع اُن وقت جي وفاقي وزيراطلاعت نشريات پير علي محمد شاهه راشديءَ ذاتي توجهه تحريڪ سان وجود آيو. ريڊيو حيدرآباد هڪ ڪلوواٽ جي ٽرانسميٽر سان، هومسٽيڊهال جهڙي عام ننڍري عمارت قائم ٿيو.مختصر عمارت، مختصر سامان. مختصر ماڻهو!
هيءُ ترڪي نسل جو هو ترڪستان پيدا ٿيو هو، ننڍپڻ هن کي ڪنهن اغوا ڪري نيشاپور جي قاضيءَ وٺ وڃي وڪيو، جنهن هن کي پنهنجي ٻارن کان گڏ مذهبي جنگي سکيا ڏني، قاضي صاحب جي وفات کانپوءِ سندن پٽن هن کي هڪ واپاري کي وڪيو جنهن هن کي وڃي محمد غوري وٽ مهانگي اگهه وڪيو.
جيتوڻيڪ هن خوبصورت نه هو، پر پنهنجي بهادري جفاڪشي سخاوت جي ڪري پنهنجي مالڪ کي ڏاڍو وڻيو، مالڪ سان وفاداري ڪري هو فوج جو سپهه سالار بڻيو، ننڍي کنڊ جي جنگين هن محمد غوريءَ کي هن ايترو ته متاثر ڪيو، جو هن ترائن جي جنگ کانپوءِ کيس سمورن علائقن جو حاڪم مقرر ڪيو.
محمد غوريءَ جي شهادت کان پوءِ ان جو ڀائيٽو غياث الدين محمد غور جو حڪمران ٿيو هن قطب الدين کي سلطان جو لقب ڏنو غلاميءَ کان آزادي حڪومت جي اخيار جو پروانو ڏنو محمد غوريءَ جي مرضي جي مطابق، هو ننڍي کنڊ جي اسلامي حڪومت جو بادشاهه بڻيو هن جي تاجپوشي جي رسم 24 جون 1206 تي لاهور ٿي مسجد جي ممبر تي هن جي نالي جو خطبو پڙهيو ويو، سندس نالي جو سڪو جاري ڪيو ويوسلطنت جن پاڻ کي حصيدار ٿي سمجهيو، هن تن سان مائٽي قائم ڪري انهن سان خوشگوار ناتا قائم ڪيا.
1192ع هن اجمير ميرٺ جي بغاوت کي دٻائي ڇڏيو، 1194ع پنهنجي مالڪ سان گڏجي هن قنوج جي حاڪم جئي چند تي حملو ڪري، هن کي شڪست ڏئي 1197ع گجرات انهلواڙا جي راجا ڀيم ديو سولنڪيء کي شڪست ڏني، 1199ع هن مالوه فتح ڪيو، 1202ع بنديل کنڊ ڪالنجر جي قلعي کي گهراءُ ڪيو قلعو فتع ڪري ڪافي دولت هٿ ڪئي.
سج لهي وڃڻ کان پوءِ ٽمڪندڙ تارا، ڪي ننڍا ڪي وڏا، ڪي هڪ ٻي جي ويجهو، ته ڪي هڪ ٻي کان پري، سياري هڪ نموني جا، ته اونهاري ٻي نموني جا، مقرر وقت موجب پنهنجون جايون بدلائيندڙ تارا اُڀ يا آسمان جي ويڪري سيني تي پکڙيل نظر ايندا آهن ڏينهن ٿيندي گم پئي ٿيا. اُڀ تارا رڳو رات جو ئي هوندا آهن ڏينهن جو نه هوندا آهن؟ اها خبر اڳوڻي اڻڄاڻ انسان کي ڪا نه هئي. توڻي جو اڀ تارا ڏينهن جو به هوندا آهن، پر سج جي تيز روشنيءَ سبب اهي نظر نه ايندا آهن.
آڳاڻي انسان وٽ جيڪڏهن اڄ جهڙا جديد سائنسي وسيلا هجن ها ته اهي سولائيءَ سان ڄاڻي وٺن ها ته اهي روشن ٽمڪندڙ تارا، هڪ ٻي کان ڪروڙين، اربين، کربين، پدمين ميلن جي فاصلي تي، ڪي هيٺ ، ڪي مٿي ، اڻکٽ ڳڻپ پکڙيل آهن. ڪيترائي وڏا تارا پري هجڻ سبب ننڍا ڪيترا ئي انهن جي ڀيٽ ننڍا تارا ويجهو هئڻ سبب وڏا نظر اچن ٿا پدمن جي ڳڻپ اهڙا به آهن، جيڪي کين عام ديد سان نظر نه پئي آيا، تڏهن شايد اهي حقيقت تائين پهچي وڃن ها.
آڳاڻي انسان ڏٺو پئي ته تارا سنوت سان اُڀ موجود آهن، تنهنڪري انهن اهو ئي سمجهيو ته اهي اُڀ کتل آهن. جيڪڏهن کُتل آهن ته پوءِ اهي هڪ خاص واٽ تي هلندا ڇو ٿا رهن، اها ڳالهه کين سمجهه نه پئي آهي، تنهنڪري تارن بابت ٻٽو تصور ٺهيو ته اهي اڀ کتل به آهن هلندا به رهن ٿا.
سجاد ظهير سولنگي سنڌي ٻوليءَ جو هڪ نوجوان مارڪسي ليکڪ سوشلسٽ سياسي ڪارڪن آهي. سندس جنم 18 آگسٽ 1983ع ڌاري ضلعي نوشهري فيروز جي شهر موري اديب ترقي پسند دانشور ڊاڪٽر سليمان سولنگي جي گھر ٿيو. سجاد ظهير پنهنجي شروعاتي تعليم موري شهر جي مشهور گورنمينٽ مين پرائمري اسڪول حاصل ڪئي. ان کان پوءِ مئٽرڪ گورنمينٽ بوائز ڊي سي هاءِ اسڪول موري مان ڪيائين. انٽرميڊئٽ گورنميٽ مهراڻ ڊگري ڪاليج موري مان ڪيائين. ان کان پوءِ گريجوئيشن شاھ عبداللطيف ڀٽائي يونيورسٽي خيرپور مان ڪيائين.
سجاد ظهير سياست جي شروعات ننڍپڻ ساٿي ٻارڙا سنگت موري مان ڪئي. جتي پرائمري توڙي هاءِ اسڪول جي تعليم دوران هن تنظيم جي پليٽ فارم ٻارڙن سياسي، سماجي، علمي، ادبي ثقافتي شعور اجاگر ڪرڻ لاءِ عملي توڙي علمي جدوجهد ڪندو رهيو.
سجاد ظهير پاڪستان 1996ع جدوجهد انقلابي تحريڪ جوائن ڪئي. هي تنظيم پاڪستان جي مختلف کاٻي ڌر جي ڪارڪنن جوڙي هئي، جنهن جو مرڪز لاهور هو. اڳتي هلي هي تنظيم ليبر پارٽي پاڪستان ضم ٿي وئي.
2001ع سجاد ظهير تعليم سان گهرو لڳاؤ هجڻ ڪري وڌيڪ تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ ڪراچي جو رخ ڪيو. جتي ڪراچي يونيورسٽي جي پاڪستان اسٽڊي سينٽر مان ايم اي جي ڊگري حاصل ڪيائن. يونيورسٽي تعليم دؤران هن مختلف سياسي سماجي علمي ادبي سرگرمين حصو ورتو. ڪراچي رهڻ دؤران هن عالمي سطح جي علمي، ادبي، سائنسي، سماجي سياسي ميڙاڪن توڙي ڪانفرنسن حصو ورتو. ڪراچي توڙي پاڪستان جي ترقي پسند حلقي ليکڪ طور سڃاڻپ پيدا ڪيائين.
اڄ ڪلهه ڪراچي رهائش پذير آهي. ترقي پسند فڪر سان گڏ ڪراچي رهندڙ مختلف کاٻي ڌر توڙي قومپرست نوجوان توڙي شاگردن جي علمي ادبي سياسي تربيت ڪرڻ مشغول آهي. اُن سان مارڪسي فلسفي تي مختلف رسالن اخبارن لکي رهيو آهي.
سنسڪرت لفظ ”پتر“ جو اچار سنڌيءَ ڦري ٿيو آهي ”پرت“. هندستان گهڻا، ڀوڄ پترن يعني ڀوڄ وڻ جي پنن تي لکندا هئا، اهي پن هڪٻئي جي پٺيان رکندا ويندا هئا؛ پر متان ڪنهن وقت سڄو ٿهو ڪِري پوي پن پن کان ڌار ٿي وڃي، تنهنڪري ڀوڄ وڻن جا ڇوڏا انهن پنن جي مٿان پٺو يا جلد ڪري ڪم آڻيندا هئا. انهن ڇوڏن توڙي پنن جي آر پار ٽنگ ڪري انهيءَ ٽنگ مان ڌاڳو لنگهائي، ڳنڍ ٻڌي ڇڏيندا هئا، ته سنئون سولو ڪتاب ٿي پوندو هو. ان کي سڏيندا هئا ”گرنٿ“، جنهن جي سنسڪرت هڪڙي معنا آهي ”ڳنڍ“ ٻي معنيٰ ”ڪتاب“ . سنڌيءَ ”گرنٿ“ جو اچار بگڙجي ”گرٿ“ ٿيو آهي.
آڳاٽن آرين کي ويدن جا منتر ٻي پاڻي ڪنٺ هوندي هئي، ان جي پکيڙ پيڙهيءَ به پيڙهيءَ حافظي جي وسيلي ڪندا هئا. شروع عرب به ائين ڪندا هئا، لکڻ جو هنر به هون. سنڌي لفظ ”لکڻ“ انگريزي لفظ ’‘ جي اصل معنا هئي.”کرڙڻ يا اُڪرڻ“- اڳي پٿر، ٽامي وغيره تي اکر اُڪريندا هئا؛ اهو دستور گهڻو هوندو هو. اڳي هيئن به ڪندا هئا جو کجيءَ جا ويڪرا پن، جن مان وڃڻيون ٺهن ٿيون، تن تي لکندا هئا: جنهنڪري سنسڪرت لفظ ”پتَر“ انگريزي لفظ جي هڪڙي معنيٰ آهي وڻ جو پن ٻي معنا آهي پرت يا ”ورق“ ؛ ”وراق“ لفظ جون به اهي ٻه معنائون آهن.
”انسائڪلوپيڊيا برٽنيڪا“ مان ڄاڻ پئي ٿي ته ڪاغذن يا پنن ٺاهڻ جو رواج، چين ولايت ، عيسوي سن شروع ٿيڻ کان اڳي هو. سن 751ع عربن سمرقند تي ڪاهيو، ته چين جو لشڪر سامهون ٿين. عربن ڪي چينائي قيد ڪيا، جن پنن ٺاهڻ جو هنر کين سيکاريو. عربن پوءِ اهو هنر هندستان يورپ کي سيکاريو. هندستان جي ماڻهن اهو ٿورو لاهي ڇڏيو، جو حسابي علم ٻيا ڪي علم عربن کي سيکاريائون. عربيءَ حسابي علم کي چون ئي ”علم هندسه“ چون، جيڪو انهن هندستان مان پرايو هئائون.
گلشن اقبال سب ڊويزن: پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ڪراچي ڊويزن جي ضلعي ڪراچي اوڀر جي ھڪ سب ڊويزن يا تعلقو آهي. گلشن اقبال جي معني آهي اقبال جو باغ. اھو نالو مشھور شاعر علامہ اقبال سان منصوب ٿيل آھي.
ماڪوڙي کي ڪيئلي يا ڪِوِلي به سڏين ٿا. ماڪوڙيءَ جو جمع ماڪوڙيون، ڪيئليون، يا ڪوِليون آهي. ماڪوڙي اِيو سوشل جيت آهي، جيڪو ماکيءَ جي مکين ڏنيڀن واري سلسلي سان لاڳاپيل آهي.
هونءَ ته ڪٽاھ – مڪي- – زري ڏورن جو عام رواج آهي پر پور تي سنڌي زالون اهڙو ڀري وينديون،جو عقل چرخ ٿيو وڃي. ان کان سواءِ موتين ٽِڪن، ڪچ ڪوڏين جو به اهڙو ڪم رکي وينديون جو ڏٺي پئي دل خوش ٿيندي. ٻين ملڪن به پؤرن جي ڇر گهڻي ٿيندي آهي، پر پؤرن تي ڀرت ڪنهن به ملڪ ڪونه ٿئي، سواءِ سنڌ جي.
سنڌ ڇر جي پؤرن جا گهڻا قسم ٿيندا آهن، جن تي ڀرت ٿيندو آهي. انهيءَ پؤرن واري ڀرت کي زالون ” هرمچ“ جو ڀرت چونديون آهن. ”هر مچ“ جي ڀرت گهڻو ڪري هي پور مشهور آهن. جيئن ته: ”ڪانءَ پير“ ”مشڪرو“ ”ٻٽو ڪوٽ“، ”منو ڪوٽ“، ” ٽه مکو گل“، ”چئومکو گل“، ”جنجيرو“، ”پتاشو“، ”پوپٽ“، ”نانگيل“، ”ڪُنگري“، ”سرندڙو“ وغيره. انهن ڀرت جي نالن کي سنڌ جي مشهور سگهڙ ”سانوڻ“ چڱو ڳايو آهي، سندس هڪڙو بيت انهن نالن سان آهي:
مري امان هڪ تمل لوڪ ديوي آهي جنهن اٽڪل ما قبل ويد جي دور هُئي. هيءَ تمل ديوي آهي تمل ناڊو گهڻي مقبول آهي. ما بعد ويد دور انکي پاروتي، ڪالي درگا جي نالو سان سڏيو ويو آهي. جڏهن تہ اُتر هندستان انکي شيتلا جي نالو سان سُڃاتو ويندو آهي اَوڀَر هندستان مناسا جي نالو سان سُڃاتي ويندي آهي.
مريئمان جي پوڄا غير ويدي طريقي تي ڪئي ويندي آهي، جنهن انيڪ طرح جا ناچ پڻ شامل اهن. ميلن جي ڏهاڙن مٽي جي ٿانون ڪُجھ کاڌا پڻ چاڙهيا ويندا آهن، جنهنکي پونگل ڪوز وغيرہ سڏيو ويندو آهي. انهيءَ موقعي تي ماڻهو باهه تي هلندا آهن نڪ يا منهن چير يا جهير پڻ ڪندا آهن.
آزادي 1947 کان اڳ، هن ڪيترن ئي ڀارتي اخبارن لاء لکيو، هڪ انڊوني اخبار ڪالمن کي لکڻو پهرين مسلمان عورت هئي. آزادي کان پوء، ڊان اخبار سندس ڪالمن کيس پاڪستان پهرين خاتون سياسي ناظير بڻايو. هوء ڊان کان پوء، هوء آئيني جي باني ايڊيشنل پبلشر، پاڪستان پهريون سماجي چمڪندڙ رسالو بڻجي. ان جي حيثيت پاڪستان جي پهرين خاتون ايڊيٽورڪ جي حيثيت هوء اها پهرين عورت بڻجي وئي جيڪا ٻين ملڪن ڏانهن موڪليو ويندو. ان نمائندن مان هڪ 1955 ع ، هوء مصر قاهره جي قديم الازهر يونيورسٽي ڳالهائڻ لاء پهرين عورت بڻجي وئي.
زيب النساء حميد اللّه 25 ڊسمبر 1918 - 10 سيپٽمبر 2000) هڪ پاڪستاني اديب صحافي هئي. هوءَ انگريزي ادب جي هڪ اعلي علمي صحافت هئي. پاڪستان فيمليزم جو هڪ اعلي علمي پڻ آهي. هوء پاڪستان جي پهرين خاتون جي ڪالمنسٽ ، ايڊيٽورڪ، پبلشر سياسي مبصر هئي. ڪراچيء زبوننسا .اسٽيٽ هن جي نالي پٺيان رکيو ويو.
1940 ع ، خليفي محمد حميدالله سان شادي ڪئي. ان وقت جي نڪاح جي ابتڙ، ان جي شادي نه ڪئي وئي هئي.هوءَ ان سان گڏ سندس شادي بعد پنجاب ڏانهن ويو. هن اتي باٽا شوز ڪمپني لاء ايگزيڪيوٽو طور ڪم ڪيو . 1947 ع آزاديء دوران، هوءَ هن جي زال پناهگير کي هندستان کان سرحد پار اچڻ جي مدد ڪئي.
هندوستان ”ڪو خدا ناهي“ جو تصور ايترو ته پراڻو آهي جو سنسڪرت ٻولي ان لاءِ هڪ الڳ سان ”نرسوارا وادا جھڙو ٻول يا لفظ پڻ موجود آهي. جنهن جو مطلب آهي ”ڪو خدا ڪونهي . عام هندي ٻوليءَ ان کي ناستڪ چون ٿا. آستڪ عقيدي نيڪ هئڻ کي چون ٿا. ان حوالي سان ٽي سوچ ويچار ڌارائون يا اسڪول آف ٿاٽ آهن جن کي ناستڪ ويڇار سمجھيو وڃي ٿو. جين ازم ، ٻڌ ازم چارواڪا ، جن آڳاڻي هندو ڌرم جي ويدانت کي رد ڪيو.
هندو ڌرم جيتوڻيڪ هڪ ڌرم کان وڌيڪ ميٿاڊالاجي آهي، پر ان سان گڏوگڏ اها هڪ فلاسافي پڻ آهي. هندومت جون ٽي شاخون سمکيا، يوگا ميميسا) اهڙيون آهن، جيڪي شخصي خدا، خالق خدا يا اهڙو خدا جنهن سان نالن واريون ايٽريبوٽس يا خاصيتون سلهاڙيل هجن کي خدا کي رد ڪن ٿيون. سمکيا يوگا ابدي خالق يا ابدي خدا کي نٿيون مڃن ميمسيا وارن جو چوڻ آهي ته ته ويد ڪنهن خدا، ڀڳوان يا ايشور نه لکيا آهن.
اهي هندو جيڪي ملحد آهن سي هندو مت کي مذهب جي بدران ان کي ”ويَ آف لائيف“ چون ٿا. سوامي وويڪندا جي سمجھاڻي جي مطابق، ڪجھ ڌرم يا مذهب چون ٿا ته جيڪو انسان، شخصي خدا کي نٿو مڃي، اهو ملحد آهي. پر ويدانت چون ٿا ته جيڪو پاڻ کي خدا نٿو مڃي اهو ملحد آهي.
ڏيکُ 1ڇوڪرا ڇوڪريون اسڪول کان ٻاهر نڪري وڃن ٿا. سُندر ليلي جيز هڪ ٻئي سان پيار ڪرڻ لڳندا آهن، هو ٻين بابت وساري پاڻ شوق سان ڳالهيون ڪندا آهن. پر دوست ليلي جي رويي کي ڏاڍو غير اخلاقي سمجهندا آهن تَڪڙ هن کي پري وٺي ويندا آهن. ليلي کان سواءِ هو نٿو رهي سگهي، تنهنڪري گيز ليلي سان پرڻجڻ لاءِ پهنجي پيءُ کي ايلاز ڪري ٿو.
ليلي جا ماءُ پيءُ گيز جو ليلي سان پيار ليلي جي ساڻس گڏيل محبت جي باري ٻُڌي وٺندا آهي. ڇوڪريءَ جي ماءُ ڪاوڙ سان مهڻو ڏئي کيس ڌمڪائي ٿي ليلي سندس ڳالهه کي ڏک ٻڌندي آهي.هوءَ ان ڳالهه کان انڪار نٿي ڪري ته سندس ڌيءُ گيز کي دنيا جي ڪنهن به شيءِ کان وڌيڪ پسند ڪري ٿي.
عزير حاجيبايوف سندس ڀاءُ جيهون حاجيبايوف آذربائيجاني شاعر محمد فيضولي جي نظم ليلا مجنون تي ٻڌل سنگيت ناٽڪ لاءِ لبرٽو لکيو هيو، نظم جي گهڻائي ڀاڱن ڪابہ تبديلي نہ رهي.
اهو 1907 لکيو ويو هيو پهريون ڀيرو 12 جنوري 1908 ع تي باڪو تاگهئيف ٿيٽر تي پيش ڪيو ويو هيو. اهو سنگيت ناٽڪ جهان اسلام جو پهريون سنگيت ناٽڪ سمجھيو ويندو آھي.
هن آمريڪا، ڪئناڊا، آسٽريليا، جاپان، دبئي، قطر،سنگاپور، هالينڊ، مالديپ، ٿائلينڊ، سريلنڪا، ڀارت سميت ڪيترن ئي ملڪن پنهنجي فن جو مظاهرو ڪري پاڻ مڃرايو آهي.
شازيه خشڪ جي والد جو نالو فاروق احمد مرزا آهي. هن 16 سيپٽمبر 1970ع تي ڄامشورو جنم ورتو، 1990ع ڌاري سنڌ يونيورسٽي مان تعليم حاصل ڪئي.
پاسارگاد ايران جي فارس صوبي جو ھڪ پراڻو ماڳ آھي جيڪو شيراز شھر کان اٽڪل 90 ڪلوميٽر اتراوڀر کنڊرن جي صورت موجود آھي. ھي ايران جو ھڪ مشھور قديم آثارن وارو ماڳ يونيسڪو جو ايران عالمي ثقافتي ورثي وارو ماڳ آھي. ائڪمنيڊ سلطنت جي باني سائرس اعظم ھن کي پنھنجي سلطنت جي گاديءَ جو ھنڌ بنايو ھو. سائرس اعظم جو مقبرو بہ ھتي تعمير ٿيل آھي. ھن ھنڌ کي 2004ع يونيسڪو جي عالمي ورثي وارن ماڳن شامل ڪيو ويو.