polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ايريزونا آمريڪا جي 48هين رياست آهي جنهن کي 14 فيبروري 1912ع تي آمريڪا جي رياست جو درجو ڏنو ويو. جيئن ته 14 فيبروري ”ويلنٽائن ڊي“ آهي انڪري هن رياست کي ”ويلنٽائن رياست“ پڻ ڪوٺيو وڃي ٿو. تاريخي طور تي ايريزونا ميڪسيڪو جي الٽا ڪيليفورنيا جو حصو هئي 1821ع آزاد ميڪسيڪو جو حصو بنجي وئي. 1848ع ميڪسيڪو آمريڪا جنگ کان پوءِ هن رياست جي وڏي حصي تي آمريڪا قبضو ڪري ورتو. 1853ع هن جو ڏاکڻيون حصو آمريڪا ميڪسيڪو کان خريد ڪري ورتو.
ايرزونا آمريڪا جي چوڪنڊين رياستن مان ھڪ رياست آھي. اھا پکيڙ ڇھين وڏي رياست ان درجہ بندي نيو ميڪسيڪو کان پوءِ وڏي نيواڊا کان اڳ وڏي آھي. ان جي پکيڙ جنھن جو 15 سيڪڙو زمين ماڻھن جي ذاتي ملڪيت آھي باقي سرڪاري آھي جنھن ٻيلا، رڻپٽ جبل، نيشنل پارڪ وغيره شامل آهن. ھي رياست جابلو قطارن رڻپٽن جي ڪري سڃاتي وڃي ٿي ان جي ڏکڻ وسيع ميدان آھن جن زيروفائيٽ وڻ ٿوھر جا ٻوٽا ڪثرت سان ملن ٿا.
هن رياست جي لڳڀڳ چوٿين حصي تي آمريڪا جي اصلوڪن رهاڪن جا آستان موجود آهن. خاص طور تي نواجو قبيلي جا اٽڪل ٽي لک ماڻهو هن رياست آباد آهن. هنن اصلوڪن رهواسين کي 1924ع تائين ووٽ ڏيڻ جو حق حاصل نه هو. ڪجھ علائقن ته کين 1948ع تائين ووٽ جو حق حاصل نه هو.
ايرزونا اسپيني ٻوليءَ جي لفظ ايرزونڪ مان نڪتل معلوم ٿئي ٿو جيڪو وري اوضم جي نالي ايلسونڪ مان نڪتل آهي جنھن جي معني آھي پاڻي جو ننڍو چشمو.اھو نالو شروع پلانچاس ڊي پلاٽا، سونورا جي چاندي واري کاڻ جي ويجهي واري علائقي تي پيو
هن کان اڳ به ڪيترا فلسفي ٿي گذريا هئا. ٿيلس هِرئڪلٽيس جهڙا پختا طاقتور، ڪي تيز طبع گهري نظر رکندڙ، جيئن ته پارمينائيڊس زينو ڪي فيثاغورث ايمپيڊ وڪلس جهڙا اهل دل ڊگهي نظر وارا، پر اهي گهڻي قدر طبعياتي فلسفي هئا. اُنهن ٻاهرين شين جي رنگ ڍنگ يا فطرت کي جاچڻ جي ڪوشش ٿي ڪئي جسماني يا طبعياتي دنيا، جيڪا توري ماپي سگهجي ٿي، ان جي قاعدن جزن بابت معلومات حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ٿي ڪئي، سقراط چيو ته اها ڳالهه ته بلڪل ٺيڪ آهي، پر فلسفين جي مطالعي لاءِ پٿرن وڻن تارن کان گهڻو گهڻو مٿي وڌيڪ لائق موضوع ٻيو آهي، اهو آهي انساني نفس يا من. انسان ڇا آهي، هو ڇا بنجي سگھي ٿو؟
سقراط سنگ تراش سوفرونڪس دائيءَ فيتيريتي جو پٽ هو. جنهن اٿينز جي رواج جي ابتڙ پيءُ جي ڌنڌي ڪرڻ کان نابري واري، سچ جو مبلغ ٿيو. هو اڄ کان چويهه سو سال اڳ جي ايٿينز، يونان جو رهواسي هو. کيس مغربي فلسفي جي بانين مان ھڪ سڀ کان پھريون اخلاق جو فلسفي سمجھيو ويندو آھي
نواز ڪنڀر جو پورو نالو نواز علي ڪنڀر آهي. هن سنڌ جي سانگهڙ ضلعو جي ڳوٺ نواب اڪبر بگٽي 12 آگسٽ 1965ع تي محمد موسي ڪنڀر جي گهر جنم ورتو. سندس والد ڳوٺ جي برادري جو پھريون پڙھيو لکيو فرد سرڪاري ملازم ھو. جيڪو ٽيليفون کاتي ٽيليفون آپريٽر ٿيو بعد اُتان استعيفيٰ ڏئي روڊز کاتي ٺيڪيداري شروع ڪئي. سندس ڏاڏو حاجي محمد بچل پاڙي جي مسجد جو پيش امام ھجڻ سان گڏ ٻارن جو قرآن شريف اُستاد به ھو. سندس والد 1975ع ڳوٺان لڏي سانگهڙ شھر آباد ٿيو.
نواز ڪنڀر پرائمري تعليم پنهنجي اصل ڳوٺ ڪوٽ نواب بگٽي حاص ڪئي. ھاءِ اسڪول سانگهڙ منجهان ھن 1980ع مئٽرڪ پاس ڪئي. انٽر ميڊيئيٽ گورنمنٽ ڊگري ڪاليج سانگهڙ ان 1982ع 1984ع بي اي ڪرڻ بعد ايم اي اڪنامڪس سنڌ يونيورسٽي مان پرائيويٽ طور پاس ڪئي. هن علامه اقبال اوپن يونيورسٽي منجهان بي ايڊ ڪئي. هن 1993ع سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان ايم ايس سي رورل ڊولپمينٽ پاس ڪئي.
ڊاڪٽر غلام مصطفيٰ خان پنھنجي محنتن جرئي جن حوالون سان ڄاتا وڃن ٿا انھن معتبر ترين حوالو سندن جي تحقيق آھي. ان حوالي سان پاڻ اھي حيرت انگيز ڪم سرانجام ڏنا آھن جيڪي ھن وقت تائي تشنه تحقيق ھيا. لسانيات کان وٺي ڪري شخصيتن تائين سندن جا تحرير ڪيل مقالن مضمونن اردو ادب جي لاءِ فڪر جا نوان نوان دريچا وا ڪيا آهن. ھڪ ٻي ڳالھ جيڪا ڊاڪٽر صاحب جي تحقيقي نثر کي ٻين سڀني ماڻھن کان منفرد ممتاز ڪري ٿي اھا ان تحرير جي رواني نرم روي آھي. موضوع ڪيترو ئر خشڪ بي روح ڇو نہ ھجي. سندن جي قلم جي زد ايندي ئي پاڻي ٿي ويندو ھو. بحث ھڪ درياھ وانگر روان دوان قاري جي نظر مان ٿيندي ان جي ذهن ھليو ويندو آھي.
پاڻ اردو، عربي، فارسي انگريزي 100 کان وڌيڪ ڪتاب تصنيف تاليف ڪيائون. سندن جي ڪتاب اقبال اور قرآن تي سندن کي اقبال ايوارڊ ڏنو ويو. ان کان علاوه ادبي جائزي، فارسي پر اردو ڪا اثر، علمي نقوش، اردو-سنڌي لغت، سنڌي-اردو لغت، حالي ڪا ذهني ارتقا، تحرير و تقرير، حضرت مجدد الف ثاني، گلشن وحدت، مڪتوبات سيفيه، خزينۃ المعارف، مڪتوبات مظهريه، مڪتوبات معصوميه، اقبال اور قرآن، معارف اقبال، اردو میں قرآن و حديث ڪي محاورات، فڪر و نظر همه قرآن در شان محمدؐ جا نالا سرفهرست آهن.
ڊاڪٽر غلام مصطفيٰ خان ابتدائي تعليم جبل پور، برطانوي هندستان مسن حاصل ڪئي. ان کان بعد وڌيڪ تعليم جي لاءِ پاڻ علي ڳڙھ مسلم يونيورسٽي ويا ايل ايل بي، ايم اي ، ايم اي 1947ع ٻارھين صدي جي مشهور فارسي شاعر سيد حسن غزنوي - حيات و ادبي ڪارنامي جي عنوان سان مقالو لکي ڪري پي ايڇ ڊي جي ڊگري حاصل ڪئي. 1959ع ناگپور يونيورسٽي، هندستان مان پاڻ ڊاڪٽر آف لٽريچر جي ڊگري حاصل ڪئي.
ڊاڪٽرغلام مصطفيٰ خان ، پاڪستان جي ممتاز روحاني شخصيت، محقق، ماهر لسانيات، عالم دين، مترجم، ماهر تعليم سنڌ يونيورسٽي پروفيسر ايمريطس ھيو. ھو ناگپور يونيورسٽي، ڀارت سنڌ يونيورسٽي جي اردو ڪشعبي جي صدر جي عهدي تي فائز رهيا.
ڊاڪٽر غلام مصطفيٰ خان جي ادبي تعليمي خدمتن جي صلي پاڪستان حڪومت صدارتي اعزاز براءِ حسن ڪارڪردگي ستاره امتياز سان نوازيو. ان کان علاوه نقوش ايوارڊ، اقبال ايوارڊ انجمن ترقي اردو جي طرفان نشان سپاس جا اعزازات بہ ڏنا ويا.
تيمور لنگ امير تاراغاميءَ جو پٽ هو. سندس ماءُ جو نالو سڪينه خاتون هو. هن جي خاندان جي دعويٰ هئي ته هو چنگيز خان جي اولاد مان هو. هن خواجه ايلغار نالي هڪ ڳوٺ 8 اپريل 1336ع تي جنم ورتو، جو هاڻي ”مولود خاني“ جي نالي سان مشهور آهي. تيمور کي ”لنگ“ ان ڪري چوندا هئا، جو هو ڄنگهه تي هڪ ڦٽ جي ڪري منڊو ٿي پيو هو.
بنا ڇلي اٽو ۔ ڊبل روٽي ۔ توش ۔ ڪچوري ۔ ھي سمجهڻ کپي باريڪ اٽو قبضي ڪري ٿو ليسدار ھئڻ ڪري معدي آنڊي سان چنبڙي ٿو ۔ غذا ٻاھر ڌڪيلڻ لاء معدي آنڊي کي وڌيڪ زور لڳائڻو پوي ٿو ڇوجو خمير آنڊي معدي ويھي وڃي ٿو. اسان کي نوٽ ڪرڻ کپي تہ ڪڻڪ جي ڇلي فولاد فاسفورس ٿين ٿا جن کي اسان ڇاڻي ڪڍي ڇڏيون ٿا جيڪي قبضي کي ختم ڪندڙ آھن معدي آنڊي کي نرم ڪندڙ آھن.
قبضي جو وڏي وڏو سبب روز گوشت کائڻ بواسير بي پي کي دعوت ڏيڻ آھي۔ گوشت وڏو پروٽين رکي ٿو روز کائڻ رڳن رڪاوٽون پيدا ڪري ٿو نتيجي بي پي وڌي ٿو ۔ موڪا ٿين ٿا ۔ قبضي ٿئي ٿي عورتن اولاد پيدا ٿيڻ جا امڪان ختم ٿي وڃن ٿا. گهڻو گوشت کائڻ رڳن کي ٿلهو ڪري ٿو رت جي وھڪ کي متاثر ڪري ٿو. تريل مساليدار گوشت کائڻ اڃان وڌيڪ قبضي جو سبب بنجي ٿو.
قبضي جو اھم وڏو سبب بواسير آھي. ھن موڪا ٿين ٿا جنھن کي خوني بواسير چئبو آھي پيٽ تي ڀرتي رھي ٿي جنھن کي بادي بواسير چئبو آھي انهن ٻنهي صورتن قبضي رھي ٿي. ڪڏھن ڪڏھن موڪن مان رت وھندو آھي. بواسير جو سبب مرچن ۔ چڻي ۔ بيدي گوشت جو گهڻو استعمال آھي. ھن حالت مريض ويھي نہ سگهندو آھي.
ھي قبض اتفاقي ٿئي ٿي. عارضي قبضي ازخود ختم ٿي ويندي آھي يا معمولي قبض ڪشا دوا سان ختم ٿي ويندي آھي. ھن قبضي تدبير کان ڪم وٺجي قبض ڪشا دوا استعمال نہ ڪجي پر ورش ڪرڻ جي عادت وجهجي ۔ صبح شام چھل پھل ڪجي. نيراني پاڻي پيئڻ قبضي جو علاج آھي پر معدي لاء نقصانڪار آھي.
مسلسل چڻن واريون شيون جيئن سموسا ۔ پڪوڙا مٺايون کائڻ سان بواسير جا سو فيصد امڪان رھن ٿا تنھنڪري بواسير ٿيڻ کان پوء قبضي ٿي وڃي ٿي. ان ڪري جنھن کي قبضي يا بواسير آھي اھو وڏي گوشت ۔ ڇيلي جو گوشت ۔ چڻن ۔ چڻن مان ٺھيل شين ۔ تريل شين کان پرھيز ڪري.
ڪوشش ڪري چرٻيل گھ استعمال نہ ڪجي جيڪو پت وڌائي ٿو بي پي جو سبب بنجي ٿو. چرٻيل گھ ٻوٽن جانورن جي چرٻين مان ٺاھيو وڃي ٿو. بھتر آھي تہ اڻ چڪيل چرٻي گهڻ اڻ چڪيل چرٻي وارا تيل استعمال ڪجن جيئن جيئن سورج مکي سويابين جو تيل جيڪو پت نٿو وڌائي.
مشروب مطلب پيپسي ۔ ڪوڪو ڪولا يا اھڙيون بوتلون معدي کي متاثر ڪري خشڪي پيدا ڪن ٿيون گڏوگڏ معدي جي تيزابيت کي وڌائن ٿيون. معدي آنڊي جو فعل ڪمزور ٿي وڃي ٿو بواسير ۔ وات پچڻ قبضي جھڙا مرض پيدا ٿي وڃن ٿا.
ھي ھميشھ رھي ٿي ھن جو سبب عورتن جي بيماري ليڪوريا بواسير آھن. دائمي قبض جو علاج ڪرڻ کپي ڇوجو ھي قبضي ٻين بيمارين جو سبب بنجي ٿي. ھن قبضي کي ختم ڪرڻ لاء جلاب استعمال نہ ڪرڻ کپن اڃان آنڊو سخت ٿيندو.
جن عورتن کي ليڪوريا ۔ حيض جي گهٽتائي يا حيض جي وڌائي ٿئي ٿي اھي ٿولھ ۔ بواسير قبضي جو شڪار ٿي وڃن ٿيون زندگي بيمارين سان ڀرپور ٿي وڃي ٿي.
يوناني بادشاھ سيليوڪس اول جي 280 ق.م وفات کان پوءِ پرسس جي مقامي ماڻھن آزاديءَ جي جدوجھد شروع ٿي وئي. انھيءَ جدوجھد جو مرڪز اصطخر جو شھر ھو. ڏکئي جابلو علائقي ھجڻ سبب ھي شھر تخت جمشيد کان وڌيڪ محفوظ ھو. ھڪ اھم شاھراھ اصفھان آبادھ کان ٿيندي پاسارگاد تائين آمدورفت جو ذريعو ھئي. ان شاھراھ کي سياري وارو رستو سڏيو ويندو ھو اصطخر انھيءَ شاھراھ سان ڳنڍيل ھو. ھي شھر پولور نديءَ جي اڀرندي ڏاکڻئين ڪناري تي وڌڻ ويجھڻ لڳو 3 صدي قبل مسيح کان 3 صدي عيسويءَ تائين ھتان جي مقامي گورنرن بادشاھن جي گاديءَ جو ھنڌ رھيو.
ساسان اصطخر جو رھواسي ھو ھتان جي زرتشت مندر جو وارڊن ھو. چيو وڃي ٿو تہ ھن جي زال بزرنگي گھراڻي جي ھئي جنھن جي وڏن ٽي صديءَ جي اوائل پارٿيان اميرن طور اصطخر جي حڪمراني ڪئي ھئي. ساسان جي پٽ پاپڪ پارٿيان امير گوزيھر کي شڪست ڏئي حڪومت جون واڳون سنڀاليون. پاپڪ جي پٽن شاپور اردشير پنجين پرسس جي آخري ٻن بادشاھن طور حڪومت ڪئي.
اصطخر شھر جا آثار ايران جي فارس صوبي جي ڏکڻ اولھ موجود آھن. ھي شھر پولور نديءَ جي ماٿريءَ ڪوھ رحمت نقش رستم جي وچواري علائقي آباد ھو. ھن شھر وٽان مرودشت جو ميدان شروع ٿئي ٿو جيڪو تخت جمشيد تائين وڃي ڇيھ ڪري ٿو.
قديم آثارن جي ماھر ارنسٽ امل ھرزفيلڊ سندس ساٿين شڪاگو يونيورسٽيءَ پاران ويھين صديءَ جي شروع اصطخر جي کنڊرن جو دورو ڪيو پر ھن شھر جي کنڊرن تي اڃا گھڻي کوجنا جي ضرورت آھي.
عطا محمد ڀنڀرو جي ترجمو ٿيل راورٽي جي ڪتاب سنڌ جو مهراڻ موجب قديم زماني بکر کان ڪنڌڪوٽ، شهدادڪوٽ اتان حمل ڍنڍ، لاڙڪاڻي جي اولهه کان سنڌ درياھ جي قديم ڇاڙ وهندي دادو ضلعي منڇر سان ملي پئي. منڇر ڍنڍ کان وري اوڀر طرف وهندي سيوھڻ شريف لڳ ڏکڻ ٻيهر سنڌ درياھ سان وڃي ملي پئي. ڪاڇو منڇر ڍنڍ پڻ هن وڏي درياهي ڇاڙ جي نتيجي وجود آيا. ان ڇاڙ جي ڪناري ٿي فريدآباد، ڳوٺ ماڏو ، ڳوٺ قصبو.واهي پانڌي ،علي مراد جو دڙو واري بستي ، ٽنڊو رحيم خان جو قديم ماڳ غازي شاهه جو دڙو اهم پتڻ هوندا هئا.
سمهہ اصل سماع جو بگاڙ آهي. سمهہ وارو لوڪ گيت هڪ قسم جي دعا آهي جيڪي آڳاٽي زماني ڪاڇيلا ڳائنيدا هئا. جڏهن بارشون نه پونديون هيون تڏهن ڪاڇي جا ماڻهو ڌڻيءَ جي بارگاھ مينهن لاءِ ٻاڏائيندي ڳائيندا هئا. ڪنهن پڌر تي گول دائرو جوڙي سَمَهُہ چوندا هئا. هڪ چوندو هو “سَمَهَہ سردار، ڪاڇو ڪوڏ وسائيندو هو هان هو” ٻيا گڏيل آواز وراڻيءَ ورجائيندا هئا “هوهان هو.هوهان هو”. ڪاڇيلن جو عقيدو رهيو تہ هيءَ لوڪ گيت ڳائڻ سان رب راضي ٿيندو مهر جو مينهن وسائيندو تہ ڪاڇو سرسبز ٿي ويندو. هن گيت جو موجوده دؤر رواج نہ رهيو آهي.
آڳاٽي زماني جڏهن ڪاڇي بارشون نه پونديون هيون ڪاڇو ڏڪار جي ورچڙهي ويندو هو ته ڪاڇي جي صحرا جا ماڻهو پنهنجا پڊ ڇڏي بئراج ايريا اچي جهوپڙيون اڏي اُجرت تي لاهيارا بڻجي ڪڻڪن جا لابارا ڪندا هئا جنهن جي نتيجي کين اجرت ان ملندو هو. ان داڻو گڏ ڪري وري واپس پنهنجي پڊن تي ويندا هئا. ڪي ته شهرن مزدوري به وڃي ڪندا هئا. شاه عبداللطيف ڀٽائي انهيءُ زندگيءَ هڪ عورت جي لاهيارا بڻجي ويل مائٽن لاءِ اڪير روڳ کي هڪ بيت هن طرح بيان ڪيو آهي:
کيرٿر جبلن مان ڪاڇي ڏانهن وهي ايندڙ نئيون جيڪي ڪاڇي کي سيراب ڪن ٿيون سي ڪيتريون ئي آهن. انهن اهم مولا نئي، جهل مگسي, سوري نئي،سالاري نئي، گاج يا گاج ندي، سول،تڪي، نلي، ڪڪڙاني، هليلي، کنڌاني، انگئي. نئيگ،مکي نئيدلان نئي،سيتا نئيسائين نئي ٻيون ننڍيون وڏيون نئيون اچي وڃن ٿيون.
ڪاڇي جي صحرا تاريخ کان اڳ جي دور توڙي تاريخي دور جا ڪيترائي قديم ماڳ آهن. دادو کان شهدادڪوٽ تائين ڪاڇو تريخي ماڳن سان ڀريو پيو آهي. ٻڌ ڌرم جا ٺلهه، زرتشت آثار، قديم قبرستان تمام قديم دڙا ڀڙا موجود آهن جيڪي هن صحرا جي قدامت تي روشني وجهن ٿا.
جاگرافي جي حوالي سان هينئر ڪاڇي جو صحرا وڏي پکيڙ تي ڦهليل آهي. ڪاڇي جي اولهه کيرٿر جبلن جي قطار، ڏکڻ منڇر ڍنڍ. اوڀر ٻوڏن کان آيل بچاءُ بند اتر جيڪب آباد ضلعي بلوچستان جي ڪڇيءَ وارا صحرائي علائقا آهن.
ڪاڇو لفظ ڪڇ مان ورتل آهي جنهن جي معنى َبغل يا ڪِنار آهي . کيرٿر جبلن جي قطار جي ڪڇ يا ڪِنار وارو سمورو صحرائي يا ميداني علائقو ڪاڇو سڏجي ٿو. هيءُ صحرا سوين ميلن جي ايراضي پکڙيل آهي.
ڪاڇو انگريزي ٻولي سنڌ پاڪستان جو ٿر کان پوءِ وڏو صحرا آهي جيڪو دادو ضلعي کان ويندي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ کان به اڳتي جيڪب آباد ضلعي تائين ڦهليل آهي.
جنگ جون اهي وحشياڻيون ڪارروايون هيون، جن تي ‘حرب’ جو مفهوم مشتمل هو اهل عرب عملي طور حرب جو اهو ئي نمونو قائم رکيو هو، جيڪو دنيا جي ٻين سڀني قومن بڻايو هو پر اسلام جنگ جي انهن سڀني آثارن نشانن کي ميساري هڪ نئون سماجي نظام قائم ڪيو. ان بنيادي لغت حقيقت جي حيثيت سان اسلامي جهاد تي حرب جو اطلاق نه ٿي سگهندو هو. اهو ئي سبب آهي ته قرآن مجيد جهاد لاءِ ڪٿي به ان لفظ کي استعمال نه ڪيو ويو آهي. البت جهاد جي هڪ خاص صورت کي قتال سان تعبير ڪيو ويو آهي جيڪو بي عقلن لاءِ ظاهري مفهوم جي لحاظ کان نهايت خطرناڪ لفظ آهي، حالانڪه جهاد قتال هڪ طرح جو عام خاص جو فرق آهي:
حرب عربي ٻوليءَ جنگ جي سمورن قسمن لاء هڪ جامع لفظ آهي. دنيا صرف ڦرمار ڪرڻ يا بغض انتقام وٺڻ لاءِ جنگ جي باهه کي ڀڙڪايو ويندو هو. پهرين قسم جي جنگين کي عربن هڪ معمول جي روايت بڻائي ڇڏيو هو، جنهن ڪري انهن ڪا به تاريخي حيثيت حاصل ڪا نه ڪئي پر ٻي قسم جي جنگين جي عبرت انگيز داستانن کي تاريخ محفوظ رکيو، جنهن لاءِ ادب جي اصطلاح ‘ايام الحرب’ جو لفظ جوڙيو ويو آهي.
ڇهين صدي عيسويءَ جي ريگستان رهندڙ عربن جي اخلاق انسان دوستيءَ جو اهو حال هو جنهن جهڙو مثال اڄ بيلجيم جي مهذب ايوانن به نٿو ملي سگهي. اڃا وڌيڪ اهو ته ڦرمار ڪرڻ مال متاع لٽڻ کان مسلمانن کي خاص طور روڪيو ويو:
قرآن جي اصطلاح جھاد لفظ جو اطلاق استعمال صرف جنگ خون ريزيءَ تائين محدود ناهي، بلڪه عام ڪري ان ذريعي ايثار قرباني، نفس تي ضابطي پاڪائي، امن سلامتي اخلاق ڪردار جو اظهار ڪيو ويو آهي.
دشمن کي ٻڌي عضوا ڪپڻ عذاب ڏيئي مارڻ جو رواج اڄڪلهه جي مهذب قومن لاءِ فخر سمجهيو وڃي ٿو پر اڄ کان چوڏهن سؤ سال اڳ حجاز جي ريگستان جو اسلامي تمدن هي هو:
جڏهن حسين شهيد سهروردي 1952 عوامي ليگ جو بنياد وڌو ، مجيب الرحمان ان جي قيام حصو ورتو. 1953 هو عوامي ليگ جو جنرل سيڪريٽري ٿيو مارچ 1954 جي چونڊن هو مشرقي پاڪستان جي صوبائي اسيمبلي جو ميمبر چونڊيو ويو جتوئي فرنٽ جو اميدوار. هن 1956 آئين جي مسوده حصو ورتو ، پر مجيب الرحمان آئين مقرر ڪيل صوبائي خودمختياري جي حدن سان اتفاق نه ڪيو. هن 1952 پينڪنگ عالمي امن ڪانفرنس 1956 اسٽاڪ هوم عالمي امن ڪانفرنس شرڪت ڪئي. انهي سال بعد ، هن پارلياماني وفد جي سربراهي طور دولت مشترڪه چين جو پڻ سفر ڪيو. فيبروري 1966 ، هو لاهور نيشنل ڪانفرنس جي اجلاس پهريون ڀيرو ڇهه نقطا پيش ڪيو.
آمدني ٽيڪس گڏ ڪرڻ جو اختيار وفاقي يونٽن کي اختيار ڪرڻ گهرجي. مرڪز کي اهڙو اختيار نه هئڻ گهرجي ته جيئن وفاق وفاق جي يونٽن جي ٽيڪسن حصيدار ٿي سگهي ته جيئن اها هن جون ضرورتون پوريون ڪري سگهي. اهڙا وفاقي فنڊ س ي ملڪ مان گڏ ڪيل ٽيڪس جي مقرر ڪيل رقم تي مشتمل هوندا.
ساڳئي ملڪ لاءِ س ي ڪرنسي متعارف ڪرائي وڃي پر ان لاءِ اسان کي موثر آئيني شقون ترتيب ڏيڻ گهرجن ته جيئن اوڀر پاڪستان کان مغربي پاڪستان جي پئسن جي منتقلي روڪي سگهجي. اوڀر پاڪستان لاءِ هڪ الڳ بينڪننگ پاليسي قائم ڪئي وڃي هڪ الڳ مالي پاليسي جوڙي وڃي.
لاهور جي قرارداد مطابق ، آئين کي بالغ اڪثريت پارلياماني انداز جي حڪومت جي بنياد تي چونڊيل مقنن جي بالادستي جي بنياد تي هڪ حقيقي وفاق جي ضمانت هئڻ گهرجي.
وفاقي سرڪار صرف ٻن شعبن کي برقرار رکندي ، يعني دفاع پرڏيهي معاملا ، جڏهن ته ٻيا ادارا وفاق ٺاهڻ واري آئيني يونٽ ورهايل هوندا.
آنُ جڏھن به قلم کڻي ڪنهن به قومي شھيد تي لکندو آھيان ته ان شھيد جي سموري جدوجهد اڳيا اچي بيهندي آھي اڄ جڏھن قلم کڻي لکڻ لڳس ته باهمت سرويچ شھيد بشيرخان قريشي جي سنڌ وطن لاء ڪيل سموري جدوجهد سامهون اچي وئي سوچيم ته هن جي وفاداري تي لکان يا نياز نوڙت تي لکان,بهادري تي لکان يا اڻ ٿڪ ڪيل جدوجهد تي لکان , هو ته سدائين ڏاڍ اڳيان سر جهڪائڻ کان سر ڪٽائڻ کي ترجيع ڏيندو هو,بشيرخان گروھ بندي واري سياست تي به يقين نه رکندڙ اڳواڻ ھو, هر اڳواڻ جي جدوجهد جو الڳ طريقيڪار هوندو آھي,هن سنڌ خاطر سر جي قرباني ڏئي پاڻ کي عظيم بڻائي ڇڏيو,
شھيد بشير خان قريشي سنڌي قوم جو شھيد آھي, هو جديد قوم پرستي جي باني رهبر سنڌ سائين جي ايم سيد جي فڪر سان ساھ جي آخري دم تائين سالهاڙيل رهيو, رتوديرو شھر مان اهڙو ستارو ٿي اُڀريو جو سنڌ ڌرتي کي جدوجهد زريعي روشناس ڪري ڇڏيائين, هو رمتو جوڳي بڻجي سنڌ کي غلامي مان نجات ڏيارڻ لاء رات ڏينهن سڄاڳي مهم رُڌل رهيو,
هن جي جدوجهد جا اڻ ڳڻيا مثال آھن,جڏھن سنڌ دشمن ڌرين سنڌ کي قبيلائي جهيڙن جي آڙاھ اُڇليو تڏھن هو وطن جو وارث ڪارڪن سماجي اڳواڻ نياڻيون , قران پاڪ شاھ جو رسالو ساڻ کڻي جهيڙيندڙ ڌرين وٽ ويندو هيو خوني تڪرار ختم ڪرڻ جي اپيل ڪندو هيو,
ڪجھ تضاد ڏيکارن ٿا ته حڪمران ڄام جو لقب استعمال ڪندا ھيا، سام جميشيد جو اولاد آھي، فارس جو عظيم بادشاھ جيڪو پنھنجي شراب جي مڳي ڏسي سگھندو ھيو
لاس بالع جي ڄام جي لاس بالع رياست جي اڳوڻي حڪمران هڪ موجوده ڄام خاندان جي 1330 هه ٺهرايو ڄام جي 1720 ع کان حڪمران شروع ٿي آهي . سندس اولاد جي ارڙهون صدي عيسويء جي وچ قبيلي جي خاندان جي عروج تائين 1955. جيستائين لاس بالع حڪومت جي تاريخ جي اوائلي دور کان وٺي ، صرف چند حقيقتون لاس بالع جي شروعات جي تاريخ جي حوالي سان سڃاتو وڃي ٿو .
سال 1142 هه مراد بلوچ به بلوچ طور سڃاتو سوي جي چارج هڪ ايجنٽ جي طور تي مين نور محمد ڪلهوڙي جي طرفان مقرر ڪيو ويو ، جعفر خان مگسي ، ، علي جي زمين جو مالڪ وانگر محڪومي طاقتور سردارن حاضر مردان ابڙي ابراهيم خان ابڙي ، ڪڇي ، جي سردارن ، ، اوڏو خان جي قبيلي جي ٻين سردارن جي وڏي ملڪ جا مالڪ .
مير عبدالله آخر هڪ ڪڇي ويجهو تي ڪلهوڙن سان جنگ قتل ڪيو ويو . مير عبدالله جي جانشين ، مير خان بلوچ جي راڄوڻي دوران ، نادر شاهه جي طاقت لاء اٿي . سنڌ جي احمد زئي بلوچ حڪمران مير عبدالله خان بلوچ ماڻھن کي جو ساڻس ڇڻي چڪا هئا جو رت لاء معاوضي ڪڇي جي 1740 ع کيس ذريعي حاصل ، .
ڪلهوڙن جي بادشاهن جي حڪمراني دوران ابڙي قبيلي ڪڇي جي قبيلي جو حڪمران ٿي ويو ميان شاهه علي بهتر پيغمبر جي حيثيت سان سڃاتو ويندو حالت ابڙي قبيلي کي اهم نوڪري ڏئي ٿو سندس ٻارن ڀائرن مان ان کي تقسيم ڪيو ، پاڻ جي ڳوٺ سندس رهائش ٿيل .
توسيع جي هڪ دور وري . قلات مير احمد خان بلوچ جي خان سبي جي ميدانن تي لڳولڳ ڪيو . قلات مير خان بلوچ جي خان جي زوب ، ، - کي سندس ڪارروائي وڌايو ، رپين جي سالياني پڄاڻي مڙهي . ڪلهوڙن کان 40.000 .
ميان نور محمد هاڻي مير عبدالله قلات جي خان سان دشمنين ٿي، جيڪو هڪ بلوچ همير هو جي " پهاڙي جي چيل " جي عنوان 1143 . روانو ٿيو . هن چيو ته مبارڪ خان کان روانو ٿي ويو ورتو جو قلعو ،
ڄام معنيٰ سردار، نواب يا بادشاھ. اھو لقب ڄاموٽ قبيلي يا رياست جي اڳواڻي ڪندڙ شاھي خاندان کي ڏنو ويندو آھي. بلوچستان جو وزيراعليٰ ڄام محمد يوسف، قبيلي جو اعليٰ ترين اڳواڻ، نواب آھي.
ڄاموٽ ھڪ سنڌي ڳالھائيندڙ نسلي گروھه آھي جيڪو پاڪستان جي سنڌ بلوچستان صوبن ملي ٿو. انھن کي سماٽ يا آبڙ طور پڻ ڄاتو ويندو آھي.
اهڙي طرح سنڌي ڪتابن انٽروڊڪشن لاءِ ڪوبه هڪ خاص لفظ مقرر نه آهي. تنهن ڪري پڙهندڙن جي نظر مقدمو ، ديباچو، تعارف، ٻه لفظ ٻه اکر وغيره سڀ هڪ ڳالهه ڪري سمجھيا وڃن ٿا؛ انهن جيڪو مواد ڏنو وڃي ٿو انهيءَ به گهڻو ڪري فرق نه هوندو آهي. انگريزي لکيل تحقيقي ڪتابن جي اڳيان پريفيس انٽروڊڪشن ضروري هوندو آهي ٻنهي جو مقصد بلڪل جداگانه انداز بلڪل مختلف هوندو آهي. پر جيڪڏهن غور سان ڏٺو وڃي ته پريفيس لاءِ سنڏي لفظ ”مصنف جي گذارش“يا رڳو لفظ ”گذارش“ هئڻ گهرجي انٽروڊڪشن لاءِ مقدمو يا تعارف هئڻ گھرجي، جيڪي مقصد موضوع جي لحاظ کان ٺهڪي اچن ٿا.
مصنف پنهنجي ڪيل جدوجهد، مشڪلاتن ، ڪتاب جي ضرورت همدردن مددگارن جي مڃتا جو ذڪر ڪري ٿو، تنهن ڪري هر ڪتاب لاءِ ضروري آهي. پر جيڪڏهن مصنف چاهي ته ڪتاب بابت مختصر بيان به ڪري سگھي ٿو. پر مقدمو خاص تحقيقي ڪتابن لاءِ ضروري آهي.
جنهن ڪتاب جي تحقيقي مقصد تجزئي مواد جي مختصر بيان کي جامع انداز پيش ڪيو وڃي ٿو، جيئن پڙهندڙن کي پوري ڪتاب جي اهميت ضرورت جو پتو پوي پڙهندڙن ڪتاب پڙهڻ جي دلچسپي پئدا ڪري.
جيڪڏهن لکيل مقدمن جو غور سان مطالعو ڪيو وڃي ته معلوم ٿيندو ته مقدمي نگاري هڪ مڪمل فن آهي انهيءَ جا ڪي منطقي اصول آهن، جن کي مقدمي لکڻ وقت مصنف کي پنهنجي خيالن ضرور رکڻ گھرجي. اهڙي طرح ڪن ضروري ڳالهين اصولن جي مجموعي امتزاج سان، هن فن جي تشڪيل تعمير ٿي سگھي ٿي مقدمو ادبي دنيا وڌيڪ اهميت حاصل ڪري سگھي ٿو.
مقدمو اعليٰ درجي جو تحقيقي تنقيدي مقالو هئڻ گهرجي جنهن تاريخي، مذهبي، معاشرتي، تهذيبي، لساني، ادبي تنقيدي موضوع تي تمام عالمانه بحث هئڻ گهرجي.
لفظ اسم عربي ٻوليءِ جو لفظ آهي، جنهن جي معني آهي نـالـو. عربي ٻولي جو لفظ جنھن کي انگريزي چيو ويندو آھي۔ يعني ڪنھن شخص، مقام، فرد، شيء، ڪيفيت يا وصف جو نالو۔ . صوفي شاعريءَ ’اسم‘ لفظ ’الله‘ لاءِ به ڪم ايندو آهي.
گرامر جو اصطلاح. ڳالهائڻ جو لفظ. جنهن جي معني آهي نالو. اھو لفظ جو ڪنھن به ماڻھوءَ، ساھواري، شيءِ، جاءِ، ڪم، حالت خاصيت جو نالو ھجي. جيئن ته: غلام محمد، شينهن، ميز، ٿاڻو، غريبي، اميري، وغيره.
مثال طور؛ ايندڙ کي عزت ويندڙ کي مانُ ڏجي. ايندي هر ڪو سلام ڪري پر ويندي ڪو به نه پُڇي. ( ايندڙ، ويندڙ، ايندي، ويندي اسم ٿي ڪم آيل آهن جيڪي اچڻ وڃڻ مان جڙيا آهن.)
اهڙا اسم جيڪي فعل جي بڻ بنيادي صورت مان هجن، جن مان ڪنهن ڪم يا حالت جي معني ظاهر ٿئي سندس پڇاڙيءَ وارو اکر "ڻ" هجي اهڙن لفظن کي اسم مصدر چئبو آهي.
ڳالھائڻ جي لفظن جي درجہ بندي سنسڪرت ٻوليءَ پنجين صدي قبل مسيح ٿي .مشھور گرامردان ياسڪا جي نروڪتا ڏيکاريل چئن درجہ بندين اسم پڻ شامل ھيو.
وصف؛ اهڙا لفظ جيڪي فعل جي بنياد مان جڙيل هجن اسم سان لاڳو هجن يعني ڪو به ماڻهو ڪم ڪندي، ڪنهن ٻئي ڪم کي لڳو. اهڙا لفظ اسم حاليه سڏبا آهن.
نئين ٿيل تحقيق اهو انڪشاف ڪيو ويو آهي تہ دالين موجود فائبر، وٽامن معدنيات دل جي صحت جي لاءِ بھترين آهن. جڏهن تہ دالين موجود فوليٽ وٽامن سي ۔ ڪئلشم ۔ جست ميگنيشيم بہ انساني صحت جي لاءِ تمام گهڻا لاڀائتا آهن. طبي ماهرن جو چوڻ آهي تہ ميگنيشيم جي کوٽ دل جي بيمارين جو ڪارڻ بڻبي آهي، پر هاڻ دالن جي مناسب استعمال سان انهيءَ کوٽ کي پورو ڪري سگهجي ٿو. دالن موجود فائبر، رت ڪوليسٽرول جي مقدار کي گهٽ ڪري ٿو. جڏهن تہ داليون شگر جي مريضن جي لاءِ به تمام گهڻيون ڪارائتيون آهن. طبي ماهرن جو چوڻ آهي تہ داليون انساني صحت لاءِ فائديمند آهن، جنهن جي مناسب استعمال سان صحتمند زندگي گذاري سگهجي ٿي.
داليون اسان جي خوراڪ جو قيمتي جز آھن. جسم خون گوشت زيادھ دالن مان پيدا ٿئي ٿو. اڄڪلھ نون فيشني ماڻھن کي دال کان نفرت ٿئي ٿي انهن سبزين جو چسڪو پيدا ٿي ويو آھي. نوٽ ڪرڻ کپي تہ سبزيون ھاضميدار صحت بخش ضرور آھن پر انهن طاقت وارا جزا گهٽ پاتا وڃن ٿا. ڏينھن ھڪ ڀيرو دال ضرور استعمال ڪرڻ کپي. ماش جي دال ڳوري آھي ان کي ھفتي ھڪ ڀيرو پچائڻ کپي باقي داليون روز ٿوري مقدار پچائجن.
دالين نشاستو حرارا وافر مقدار ٿين ٿا جيڪي جسم کي قوت بخشين ٿا. حرارن جي کوٽ جي صورت انساني جسم ڪم ڪرڻ جي صلاحيت جي کوٽ ٿي وڃي ٿي وزن گهٽ ٿيڻ شروع ٿي وڃي ٿو. جيڪڏھن دالين کي چانورن ڪڻڪ سان گڏ استعمال ڪيو وڃي تہ غذائيت جي حساب سان ھي غذا گوشت جي برابر ٿي وڃي ٿي. دالين کي پڪائڻ بغير ھضم ڪرڻ مشڪل ٿئي ٿو. دال کي زود ھضم ڪرڻ لاء ڏيڍ ڪلاڪ پسائڻ ضروري آھي.
دالين موجد تاندور خون ڪوليسٽرول ليول کي ضابطي رکي ٿي. شڳر جي مريضن کي ڪوليسٽرول کي قابو رکڻ لازمي آھي ڇوجو دالين موجد تاندور خون ڪوليسٽرول ليول کي ضابطي رکي ٿي. خون وڌيڪ شڳر ھجڻ ڪري خون جي نالين جي صحت متاثر ٿئي ٿي ان ڪري ميون سبزين سان گڏ دالن کي خوراڪ جو حصو بنائجي. دالين چڪنائي نہ ھجڻ جي برابر ٿئي ٿي مثال طور 100 گرام دال 230 حرارا ٿين ٿا.
دالين جا گهڻا قسم آهن، جي سڀ ڦرين مان نڪرنديون آهن. اُهي هتي عام آهن ڀاڄيءَ وانگي ڪم اينديون آهن- تنهنڪري نالي جي لاءِ هتي ڏجن ٿيون. مٽرن جو اسان مٿي بيان ڏنو آهي. مڱ، چڻا، مهري يا مسور، ماه، تور يا ٿوهر _ اهي سڀ هتي اَن سان گڏ ٻنين پوکبيون آهن
داليون صحتمند متوازن غذا جو حصو آھن بيمارين جھڙوڪ ڪينسر ۔ شڳر دل جي بيمارين کي روڪڻ انهن جي اھميت ڏيکاري وئي آھي. دالون پروٽين جي گهٽ ذريعي واريون وڏو تاندوري مواد گهٽ گلوڪوسي فھرست رکندڙ آھن.
دالين مئگنيشم فوليٽ موجود ٿئي ٿو جنھن جي ڪري دالين جي استعمال سان دل جي بيمارين جو خطرو دور رھي ٿو. ان ڪري دالين جو استعمال دل جي عارضن کان بچائي ٿو.
داليون فولاد ۔ پوٽيشم ۔ فاسفورس ۔ مئگنيشم جست رکندڙ وٽامنن معدنيات جو تعدادي مواد مھيا ڪن ٿيون. دالون فوليٽ ۔ ٿيامن نياسن رکندڙ بي وٽامنن جي پڻ ججهاڻ رکن ٿيون.
ماهرن جو چوڻ آهي ته پنهنجي کاڌي پٽاٽي چانور جي ڀيٽ دالين جو وڌيڪ استعمال ڪرڻ گهرجي، ڇاڪاڻ تہ ان جي نتيجي جسم نشاستو بھتر ٿي ويندو.
ڪينيڊا جي گليو يونيورسٽي جي انتظام هيٺ ڪيل هڪ تحقيق چيو ويو آهي تہ دالين چانور پٽاٽي جي ڀيٽ رت گلوڪوز جو مقدار 20 سيڪڙو گهٽ آهي.
هاڻي اچو واپس لفظ ونواه تي، جنهن جي معنا مٿي لکي آيو آهيان ته ”وڻڻ واه“ معنا وڻڻ جو طريقو يا رستو. غور ڪريو ته ڇا وڻي؟ ظاهر آهي جنسي طور ئي وڻڻ جي ڳالھ آهي.
ونواھ يا ونهه جي لاءِ زالون وري سامان تيار ڪنديون آهن، جنهن کي پِڙو چوندا آهن پِڙي پنج سير ڪڻڪ جو اٽو پنج پاءَ گيهه، پنج پاءَ مٺو تيل، پنج پاءَ ميندي، پنج پاءَ کارڪون، پنج پاءَ ڏونگهيون، پنج پاءَ مصري، پنج پاءَ حلوو، پنج پاءَ جوَن جو اٽو، ڪيسو ڦل، اٻٽڻ جي لاءِ، وري ڪپڙن ، اکيو، کهنبو، ٻانڌڻون جُتي ڏبي آهي. پِڙو سهاڳيڻيون دهلن ڌمرن، ڳائڻ وڄائڻ سان کڻي ڪنوارتين وٽ وينديون آهن. ان مهل هي ڳيچ ڳائينديون آهن.پوءِ وڃي ڪنوار کي اکيو ٻڌينديون آهن، ان مهل گهڻو ڪري هي ڳيچ ڳائينديون آهن.پوءِ ڪنوار جا مينڍا جيڪي اڳيئي سندس ماءُ ويڙهي ڇڏيا هوندا، سي گهوٽيتيون کولينديون آهن. ان مهل هي ڳيچ چونديون آهن.
هوڏي وري گهوٽ دهلن ڌمرن سان ڪنواريتي اوطاق ويندو آهي. جتي ساهراڻي گهران زالون مکڻ ماکي ڍڪي، ٺاهي، ڳائي-وڄائي کڻي اينديون آهن. ان مان اڌ گهوٽ کي چَٽائينديون آهن، اڌ وري ڳائينديون ڪنوار ڏي کڻي وينديون آهن، کيس وڃي چٽائينديون آهن، گهوٽ هڪ ڏندڻ، سوئي ڪري سو به ماکي مکڻ سان گڏ ڪنوار ڏي موڪليندو آهي. جيسين شاديءَ جا سڀ ساٺ سوڻ پورا نه ٿين، تيسين اهو ڏندڻ ڪنوار جي هٿ رهندو آهي. ونهه ويٺل ڪنوار، گهر کان پير ٻاهر نه ڪڍندي آهي. ونهه کيس زالون اٻٽن هڻنديون آهن ته رنگ کُليس.
تاريخي طور تي شھر جي اڪثر مڪاني اقتدار م رھندڙ جماعت انڊپينڊنس پارٽي آھي. 1929 کان 1978 تائين اھا لاڳيتو اقتدار رھي . 1982ع شھري ڪائونسل ان ٻيھر اڪثريت حاصل ڪئي 1994ع تائين شھري ڪائونسل سنڀاليندي رھي. ان سال ريڪجاويڪرلسٽين نالي سوشلسٽ جماعتن جو اتحاد اڪثريت سان چونڊون کٽي آيو. 2010 سٽي ڪائونسل جي چونڊ چ ھڪ نئين جماعت بيسٽ پارٽي 15 مان 6 سيٽون حاصل ڪري مخلوط حڪومت ذريعي پنھنجو ميئر آندو.
شھر جو انتظام ريڪجاويڪ شھري ڪائونسل جي سنڀال آهي جنھن جا 23 رڪن ھوندا آھن انھن جي چونڊ سڌي سنئين ارڙھن سال ان کان مٿي واري عمر جي ووٽرن ذريعي چئن سالن لاءِ ٿيندي آهي. ڪائونسل جا رڪن مختلف بورڊن جا ميمبر مقرر ڪندا آهن. ھر بورڊ مختلف شعبو سنڀاليندو آهي جيڪي شھري ڪائونسل جي اختياري ڪم ڪندا آهن. سڀ کان اھم سٽي بورڊ ھوندو آھي جيڪو شھر جي ميئر سان گڏ معاملا سنڀاليندو آهي. شھر جو ميئر سينيئر پبلڪ آفيسر ھجڻ سميت شھري نظام جو ڊائريڪٽر ھوندو آھي
ريڪجاويڪ آئس لينڊ جو آبادي سڀ کان وڏو شھر آھي. ريڪجاويڪ ميونسپلٽي جي آبادي پھرين جنوري 2020ع 131,136 آھي جيڪا ملڪي آبادي جو %36 آھي. شھر ڪيپيٽل ريجن واقع آهي جنھن ھن گادي واري شهر کان سواءِ 6 ٻيون ميونسپالٽيون واقع آھن. ڪيپيٽل ريجن جي آبادي 233,034 آھي جيڪا ملڪ جي پوري آبادي جو %64 سيڪڙو آھي شھر اندر رھندڙ پرڏيھي ماڻھن عام پولش، لٿوينيائي ليٽويائي آھن شھر ھزارين سياح پرڏيھي شاگرد عارضي طور تي رھن ٿا
ريڪجاويڪ شھر ملڪ جي ڏکڻ اولھ سمنڊَ ڪناري واقع آهي. ان منجھان ھڪ ننڍڙي ندي گذري ٿي جنھن جو نالو ايتليداور ندي آھي جيڪا پاڻي واري سواري جي قابل ناھي. ان ندي مان سيلمون مڇي ڪثرت سان ملندي آھي. ايسيا جبل ريڪجاويڪ جي علائقي سڀ کان اوچو جبل آھي جنھن جي بلندي سامونڊي سطح کان آهي. شھر گھڻي ڀاڱي سيلٽيارنارنيس اپٻيٽ تي واقع آهي.