polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
نيم پسرائيندڙ ڪمپنيون عام طور نيم پسرائيندڙ صنعت جنڪشن ٽرانزسٽرن تي ڪم ڪنديون هيون. جيتوڻيڪ جنڪشن ٽرانزسٽر هڪ ڏکيو گڏيل مواصلاتي طور ٺاهڻ بِ ڏکيو آلو هو. ڪيترن ئي ايپليڪيشنن ھن جو گهٽ استعمال يقيني هو. برقي وهڪري طور فيلڊ افيڪٽ ٽرانزسٽر جنڪشن ٽرانزسٽرن جا متبادل هئا. پر ريسرچرن فيلڊ افيڪٽ ٽرانزسٽرن جو لاڀ مڪمل نموني نه پئي ورتو. ڇاڪاڻ ت کين مٿاڇري جي حالت جي بيريئر منجهايو ٿي جنهن ٻاهرين برقي ميدان کان ڀاڄ ٿي کاڌي مٽيريئل جي گسجڻ سبب.
اسانجو گهر شهر آهي، جتي وڏڙن جون قبرون آهن هو اُتي به هڪ جُڙي مدفون اهن. نيوسعيدآباد اُهو شهر آهي، جنهنجو پهريون بُنياد وڌو هو انهن ٻنهين ماءُ ٻولي ڳالهائيندڙ الحاج الحاج هي ٻئي گهراڻا مُتحده هندستان جي شهر مان لڏي پهرين اچي وسيا هُئا پوءِ مذهبي فڪر سوچ رکندي، وقت جي کي اپنائي، راشدي خاندان يعني (علامه مُحب الله شاه راشدي علامه ابو مُحمد بديعُ الدين شاه راشديءَ ) جي وڏڙن ڪري شهر آباد ڪيائون. ته اهي هُئا هُئا ٻن جا ٻه سربراهه مشهور ٿيا ميمڻ. هتي لڏي آيا مين روڊ ، پيو هو.
جُبيري ميمڻ به جڏنهن هندستان جو شهر ڇڏي سنڌ جي وڏي شهر ڪراچيءَ آيو ته پنهنجي لباس ڪري جُبري ميمڻ سڏيو هو. هي خاندان صديون سنڌ هندستان گُذارڻ کان پوءِ به عربي لباس پائيندو هو، سواءِ ان جي ته مٿي تي جيڪا اچي گري ڪلر هوندي هُئي جنهن کي پوءِ به سڏيو ويو اها ٽوپي گهڻو ڪري جا ماڻهون ئي پائيندا هُئا. اهو ته اسان ٻُڌائي چُڪا آهيون ته کي جڏنهن هو سنڌ لُٽجي آيا ته مومن ڇو سڏيو ويندو هو اڄ به سند زبان سنڌي زبان سان مشابح آهي يعني هو ڳالهائين ته سنڌي ئي ٿا پر واول ڪڍي شارٽ تڪري سنڌي ڇو جو هندستان وڃڻ ڪري سندن سنڌيءَ تبديلي اچي وئي هُنن جو ڪرڻ بدلجي ويو پرلکت لاءِ سنڌي ٻولي بدران الفا بيٽس ٿي ويو.
جڏنهن ته ٻيون پوءِ يعني جي پنهنجي وطن کان پوءِ پوئتي سنڌ ايل مذهبي حالتن جو مُقابلو ڪري نه سگهيون هٿيار ڦٽا ڪري هندستان هلي ويون هُيون پوءِ مُڪمل مزار پرستي، مُقبرا خانگاهون پرستي قبرپرستيءَ جڪڙجي ويون جو سنڌ جي عجمي مذهبن جو شڪار بڻجي ويون هُيون انهيءَ ڪري هڪ تسلسل سان ٻين جهڙين شين جو حصو بڻجي ويون هُيون. حالانڪه مٿان به اهي اڳيون مصيبتون آيون هُيون پر هن قوم به سنڌ ڇڏي پوءِ هندستان جو شهر وڃي وسايو هو پر همٿ ڪانه هاري واري تي قائم رهي. سنڌ تي ڪاهون ڪندڙ پوءِ سنڌ تيي قبضو ڪري ورتو اهي عجمي آيا هُئا .
ته اهي ٻئي مُسلمان واپاري، پير جهندِ جي مشهور و معروف مدرسي جا شاگرد به هُئا جتي به اچي پڙهيو هو. ته هي ٻه ڪراچي شهر جا مشهور واپاري باشندا، هتي جهنڊي وارن پيرن جي ڪراچي شهر ڇڏي ، نيشنل هاءِ وي تي هڪ نئين شهر جو قيام عمل آڻي ترسيا هُئا، جنهنکي اڄ جي نالي سان ئي نيوسعيدآباد سڏيو وڃي ٿو. پوءِ ڪراچيءَ مان هجرت ڪري ايندڙ انهن واپارين، پنهنجا گهر روڊ تي ئي شهر جي وچ جوڙي ويٺا. سڏجندڙن جي قبرستان ڀرسان ٺهيل کان پوءِ هنن ٻن ٻين جي تعمير ڪيائون، جيڪي ڪُجه فاصلي تي روڊن جي ٻنهين پاسي آهن. .
ان کان اڳ جو توهان پاڻ سان هن پليٽ فارم تي ڪچهريون ڪريو پنهنجي مٽي مائٽيءَ جا رستا ڳوليو، اچو ته آئون توهانکي پنهنجي گهراڻي جي بُڻ بُڻياد کان متعارف ڪريان جيئن توهان کي ايندڙ اسانجي نسل کي به آگاهي هُئڻ گهُرجي ته اسان ڪير آهيون، ڪهڙي مٽيءَ ماءُ سان جوڙيل آهيون. اهو ان ڪري به لازمي آهي جو اسان پنهنجا ڇڏي دُنيا جي ڪنڊ ڪڙڇ رچي بسي ويا آهيون. ته عزيزئو هي تواريخ حساب هڪ ليکڪ هوندي جمع ڪيو هو پنهنجن ڏاڏن کي زور ڏيندي حاصل ڪيو هو توهان سان به شيئر ڪريان ٿو. خاص طور جيڪي پنهنجي اباڻي ڪکن قبرن) کان ناواقف آهن.
ته يمن مان هجرت ڪري جڏنهن هي ڪله جو اڄ جا سڏجندڙ جڏنهن سنڌ آيا ته هنن سنڌ اچي هنن جي عبادت ، سخاوت کي ڏسي پوءِ مُسلمان ٿيڻ لڳا هُئا هنن يمني خانا بدوشن کي چوڻ لڳا هُئا. جيڪي پوءِ بل اخر عجمي حاڪن جا ظلم زيادتيون سهي سنڌ ڇڏي هندستان وڃي سيٽل ٿي ويون هُيون. پويان پوءِ سنڌ تي ڪندڙن پوءِ بڻائي سچي اصلي سنڌ اسلام جي تواريخ تبديل ڪرائي اُنهن ئي کان پنهنجي ئي خاندان جي اوج جون تواريخ لکرائڻ شروع ڪري ڏني مڪي مديني مان نڪري سنڌ پُهچندڙ کي نقصان رسايو.
ٻين صرف جو نمايان فرق آهي، ڇو جو ئي اها بچي آهي جيڪا اڄ به صرف صرف مڪي مديني جي مرڪزن مان پرڇار ٿيندڙ جي پرچار ڪري ٿي انُ مُحمد عربي ، خُلفاءِ راشدين، تابعين، تبع تابعين جي سيکاريل کي کڻي اڳتي هلي پئي صرف جي روشنيءَ نبي صلعم جي کائي قائم ڪندي اچي. اهو دين جيڪو نڪتو هو 711ع سنڌ آيو جنهن سنڌ کي بڻائي ڇڏيو.
پوءِ جڏنهن هندستان مان وري لڏ پلاڻ ڪري اهي ڇاپ سان سڏجندڙ عرب قومون سنڌ واپس آيون ته جنهن هندستان جي علائقي، مان وريون يا جنهن ڪاروبار، يا لباسي شخصيت سان سنڌ آيون ته ڇڏي کين پوءِ سنڌ جي ماڻهن متعارف ڪرڻ شروع ڪيو يعني جيڪو مان وريو ٿيو، جيڪو هندستان جي شهر مان وريو ته جيڪو مان آيو بڻيو هلندو بترتيب هالاري ميمڻ ، ونٿلي ميمڻ وغيره سڏجندو رهيو.
پوءِ اهي ڪيئن سڏيا ويا. درحقيقت جڏنهن ڪاروباري رُجهان رکندڙ جيڪا برطانوي راڄ هُئي هندستان واپار سانگي آئي ته اُنهن جو اُن وقت جي لڏي ويندڙ سنڌ جي مومن واپارين سڏجندڙن سان ڪاروباري له وچڙ ٿيندي هُئي ٻوليءَ ڪري هُنن جي وتان مومن لفظ غلط اُچارجي اُچارجي ويو هو، اهو لفظ اُن جي معنيءِ حوالي جي تصديق لاءِ توهان آڪسفورڊ جي ڊڪشنريءَ ڳولي پڙهي سگهو ٿا.
ته تواريخي اعتبار کان به اُنهن ئي مان ئي هڪ خاندان آهي جيڪو 711ع واپار سانگي برصغير ويو پئي ته ته ديبل بندر ويجهو هن کي سمندري قزاڪن لُٽيو ڦُريو پوءِ انهن 72 يمني خانا بدوشن خاندان کي چچ گهراڻي جي حاڪم وٽ وڪيو هو، جيڪو کين قيد ڪري سنڌ تڏنهن کان رائج رسم يعني وٺندو هو گڏو ظلم ڪندو هو.
هيءَ قوم جيڪا هن وقت سنڌ جي مرڪزي ڪاروباري شهر جيڪو اڳ جي اڄ جي جو هن وقت بڻيل تعلقو آهي جيڪو کان 13 ڪلوميٽرن جي فاصلي کان 16 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي اُتر طرف ويندي آهي. جتي اهو قبيلو پنهنجي ابن ڏاڏن جي قبرن سان رهي ٿي. جن ئي اهو نئون شهر آهي جيڪو ماضيءِ هن قوم جي بُزرگن ئي اچي آباد ڪيو هو.
سندن ماءُ ٻولي جيڪا درحقيقت عربي هُئي جيڪا پوءِ سنڌي بڻجي وئي بل آخر هجرتون ڪندي ڪندي بڻجي وئي جيڪا به درحقيقت سنڌي ئي آهي يعني ڪُرو حال آهي ، ڪڏانه وڃو ٿا ، ڪِن چُيو نه ڙي با آئون ڪين ڪريان وغيره. اهريءَ طرح انگريزي اسپيلنگ به شارٽ ٿي بڻجي ويو.
جُبيري ميمڻ ، به جي هڪ آهي ، جيڪا 711ع کان عرب مان هجرت ڪري سنڌ آباد ٿي. جيئن ته دُنيا اڪثر سب ڪاسٽ سان ئي سُڃاتيون وڃن ٿيو، توهانجي مشاهدي به آيو هوندو جيئن وغيره.
بنگال جي اڪثريت واري پوزيشن اولهه پاڪستان جي صوبن جي حيثيت ختم ٿيڻ تي ملڪ جي ٻنهي حصن احتجاج سياسي ڀڃ ڊاهه شروع ٿي، چوڌري محمد عليءَ کانپوءِ حسين شهيد سهروردي وزيراعظم ٿيو، پر سندس حڪومت ڪل 13 مهينا هلي. اسماعيل ابراهيم چندريگر 1957ء گڏيل حڪومت ٺاهي، جيڪا رڳو 54 ڏينهن هئي. گورنر جنرل غلام محمد جي بيماري جو فائدو وٺندي اسڪندر مرزا صدارت تي قبضو ڪيو.
آئين سازي آگسٽ 1947ع کان 1948ع تائين ڪا پيش رفت نه ٿي سگهي. مارچ 1949ع وزيراعظم لياقت علي خان ملڪ جي پهرين آئين ساز اسيمبلي مان قررداد مقاصد منظور ڪرائي ورتي، هن ٺهراءُ جو تت هن ريت هو.
سموري ڪائنات جي حڪومت الله کي حاصل آهي ان جي طرفان پاڪستاني عوام کي جيڪي اختيار سپرد ڪيا ويا آهن، سي ان وٽ مقدس امانت آهن، جن کي الله تعاليٰ پاران مقرر حدن رهندي استعمال ڪيو ويندو.
پاڪستان جي آزادي سلامتيءَ جو تحفظ ڪيو ويندو.هن ٺهراءُ کي آئين دين جي طور شامل ڪرڻ منظور ڪيو ويو. هن ٺهراءُ بعد اها ڳالهه سامهون آئي ته ايندڙ آئين اسلامي نوعيت جو هوندو.
پاڪستان ٺهڻ کان پوءِ پاڪستان آزاديءَ هند 1947ع جي حڪمنامي تحت گورنمينٽ آف انڊيا جي 1935ع واري ايڪٽ ڪجهه ترميمون ڪري ان کي عبوري آئين طور لاڳو ڪيو. ان کي ملڪ جي پهرين عبوري آئين جو نالو ڏنو ويو.پاڪستان جي ٺهڻ کان ٽي ڏينهن اڳ 11 آگسٽ 1947ع تي اجلاس ڪراچي ٿيو، جنهن جي صدارت عبوري حڪومت جي قانون واري وزير جوگنيدر ناٿ مندل ڪئي. سندس تعلق بنگال سان هو هو هندو شيڊيولڊ ڪاسٽ جو هو. هن اجلاس قائداعظم محمد علي جناح کي ان جو صدر چونڊيو ويو. 11 سيپٽمبر 1948ع تي قائداعظم جي وفات بعد مولوي تميزالدين کي قومي اسيمبلي جو صدر چونڊيو ويو.
پاڪستان جو آئين ورهاڱي کان پوءِ پاڪستان ٽي آئين لاڳو ٿي چڪا آهن: پهريون آئين 1956ع؛ ٻيو آئين 1962ع ٽيون آئين 1973ع لاڳو ٿيو، جيڪو سڀني جي اتفاق سان ذوالفقار علي ڀُٽي تيار ڪرايو. 1973ع وارو آئين هن وقت به لاڳو آهي، جنهن تازو ارڙهين ترميم ذريعي اپريل 2010ع اهم تبديليون ڪيون ويون. موجوده رائج آئين فوجي آمريتن جي مداخلت سبب اڪثر رڪاوٽون به پيش آيون آئين معطل ٿيندو رهيو. آئين موجب رياست جو سربراهه صدر هوندو آهي، جڏهن ته انتظامي اختيار وزيراعظم وٽ هوندا آهن.
قاضي صاحب 1935ع بمبئي يونيورسٽي مان بي ايس سي جي ڊگري حاصل ڪئي. پاڻ بي. ايس. سي ڪرڻ بعد مختلف نوڪرين ڪرڻ لڳي ويا، 1933ع کان 1940ع تائين تعليم کاتي ملازم رهيا. ان بعد 1940ع بمبئي يونيورسٽي منجهان ايل ايل بي جي ڊگري ورتن 1941ع کان باقاعدي وڪالت شروع ڪيائون. اهڙي طرح قاضي صاحب سنڌ هاءِ ڪورٽ جا مرڻ گهڙي تائين سينئر وڪيل رهيا.
قاضي فيض محمد گهڻي رخي شخصيت آهي هڪ طرف هو سياستدان آهي ته ٻئي طرف هڪ ليکڪ آهي، اهڙي طرح هو هڪ فنڪار به آهي. سندس اباڻو شهر نوابشاهه آهي جتي سندس زندگيءَ جا لاها چاڙها گذريا. چيو وڃي ٿو ته قاضي صاحب جي زندگي ان وقت ڦيرو کاڌو جڏهن وٽس ڏوڪڙ اچڻ شروع ٿيا، ان وقت پاڻ وڪالت شروع ڪئي هئائين نوابشاهه جا سمورا هندو وڪيل هجرت ڪري انڊيا وڃي چڪا هئا.
ان ڪو شڪ ناهي ته قاضي صاحب سنڌ جو ڀلو چاهيندڙ هو، ان لاءِ عملي طور پڻ زندگي ارپي ڇڏيائين. سندس ئي چوڻ آهي ته اسان کي بزرگن جو احترام ڪرڻ گهرجي پر انهن جون چيل ڳالهيون ”الهام“ نه آهن
10 سالن جا مس ٿيا ته 1918ع ڌاري پهرين عالمي جنگ ڇڙي وئي 1919ع ڌاري برصغير خلافت ڪانگريس هلچل پڻ زور ورتو. ان وقت قاضي ٻين هندو شاگردن ڪانگريسي ڪارڪنن جي صحبت اچي قومي اسڪول داخلا ورتي اهڙي طرح پاڻ 11 سالن جي ننڍڙي عمر ئي قومي ڪمن بهرو وٺڻ شروع ڪيائون. جڏهن پاڻ ٽيون درجو پڙهندا هئا ته پاڻ کاڌي پائڻ، چرخو ڪتڻ، اَسر وقت ڦيريون ڪڍڻ قومي ترانا ڳائڻ شروع ڪين
1922ع خيرپور هاءِ اسڪول پڙهڻ ويٺا. ان بعد وري پاڻ نوشهري فيروز جي مدرسي داخل ٿيا. جتان ئي سندن سياسي زندگيءَ جو صحيح معنيٰ آغاز ٿيو پاڻ 1927 کان عملي سياست جي ميدان داخل ٿيا. پاڻ ”ڪئٽ انڊيا“ واري تحريڪ جي وچ وارن مرحلن ”سائمن گوبيڪ“ تحريڪ حصو ورتن.
1933ع جڏهن ڪراچي ڪاليج پڙهندو هو، تن ڏينهن هيءُ، عبدالرحيم ميمڻ هالاڻيءَ واري، الهداد شجراهه شڪارپور واري سان گڏ خاڪسار تحريڪ شامل ٿيو.سال 36-1935ع ڌاري ”خالق ڏني هال“ شهيد الهه بخش جي حمايت هڪ جلسو ٿيو. جنهن علامه آءِ آءِ قاضي پڻ شريڪ ٿيو. قاضي فيض محمد محترم جي ايم سيد ان جلسي وڏي شد مد سان بهرو وٺڻ لڳا. جلسي هلندي حڪومت جي ڪارندن مسلم ليگين جلسي مداخلت ڪري، ان کي درهم برهم ڪيو ماڻهن کي مارڪٽ ڪرڻ لڳا. قاضي فيض محمد علامہ آء آء قاضي جي حفاظت ڪندي کي غنڊن مارڪٽ ڪري ڌڪي، جلسي گاهه کان ٻاهر ڦٽو ڪيو شديد زخمي ٿي پيو.
سندس پڙڏاڏو قاضي محمد صادق ان جا وڏا ميرن جي ڏينهن هالاڻي شهر جا قاضي هئا. هن جي ڏاڏي جو نالو ميان فيض محمد هو، جو ميان فتح عليءَ جو ننڍو ڀاءُ هو. انهيءَ زماني جي حاڪمن جون سندون به وٽن موجود آهن. ان وقت قاضي عالم ڇوڪرن کي ديني دنيوي تعليم ڏيندا هئا سندن گهرن ڇوڪرين کي تعليم ڏني ويندي هئي. هنن کي هالاڻيءَ جي ڳوٺ اڃا تائين استاد گهر ڪري شمار ڪيو ويندو آهي قاضي فتح علي حافظ قرآن به هو. انگريزن جي حڪومت کيس سروير ڪري رکيو ويو هو. سندن ٻيا عزيز به سرڪاري نوڪرين هئا. کين پنهنجي زرعي زمين به هوندي هئي، جنهن قاضي ميان نبي بخش محنت ڪري باغ رکيو هو.
قاضي فيض محمد صديقي 23 نومبر 1908ع تي هالاڻيءَ جي ڳوٺ قاضي ميان نبي بخش جي گھر ڄائو هو. ابتدائي تعليم هالاڻيءَ ورتائين. هن ثانوي تعليم هالاڻي، خيرپور ميرس، نوشهري فيروز جي هاءِ اسڪولن ورتي سنه 1929ع مئٽرڪ پاس ڪئي. 1935ع هن بي. ايس. سي. پاس ڪئي. سنه 1940ع هن ايل. ايل. بي پاس ڪري، نوابشاهه وڪالت ڪرڻ شروع ڪئي.
هن ماستر فيض محمد مرحوم ولد مولوي عبدالله هالاڻيءَ واري جي نياڻيءَ سان شادي ڪئي آهي. ان مان کيس پنج پٽ ٻه نياڻيون ٿيون آهن: سندس پٽن جا نالا هي آهن: غلام مرتضيٰ، غلام مجتبيٰ، غلام مصطفيٰ، غلام رضا، جاويد. سندس وڏي نياڻيءَ بي. ايس. سي جو امتحان پاس ڪيو آهي.
بچپن ئي سندس ماءُ فوت ٿي وئي پيء وري اڪثر ڊگھا سفر ڪندو ھو گھر کان ٻاھر ھوندو ھو جنھنڪري ٽيگور جي پرورش نوڪرن جي سنڀال ٿي. ھن جو خاندان بينگال جي جاڳرتا ھر اول صف ھو. ٽيگور جي والد پنھنجن ٻارن کي ھندي ڪلاسيڪل موسيقي سيکارڻ لاءِ پيشاور ڌروپد موسيقار گھرائي گھر رھائيندو ھو. ٽيگور جو وڏو ڀاءُ دويجيندر ناٿ ھڪ فلاسفر شاعر هو، ٻيو ڀاءُ ستيندرناٿ پھريون ھندوستاني ھو جيڪو انڊين سول سروس آفيسر ٿيو. ھڪ ٻيو ڀاءُ جيوتيرندرناٿ موسيقار، ڪمپوزر ناٽڪ نويس ھيو. ھن جي ڀيڻ سوارنا ڪماري ناول نويس ھئي
پڻ ڪيو اٿائين. ھن ڏک ازم تي 6 نظم لکيا بينگالي ٻارن جي رسالي کوڙ مقالا سک ازم تي لکيا ڪلڪتي واپس موٽي 1877 ھي ڪافي لکي چڪو ھو جن مائٿيلي ٻوليءَ ودياپتي نظم پن شامل ھو.
نومبر 1913 ٽيگور کي خبر پئي تہ کيس سوڊيش اڪيڊمي ادب جو نوبل انعام ڏنو آهي جيڪو کيس سندس ڪتاب گيتا انجليءَ تي مليو جنھن جو 1912 انگريزي ترجمو ٿيو ھو. 1915 ڪنگ جارج پنجين جي جنم ڏينھن تي کيس سر جو خطاب مليو جيڪو ھن 1919 جليانوالا باغ واري قتل عام تي واپس ڪري ڇڏيو.کيس 1913ع سندس شاعري جي ڪتاب ”گيتانجلي“ جي انگريزي ترجمي تي نوبل انعام ڏنو ويو هو. هن ڪتاب جو انگريزي ترجمو پاڻ ڪيو هئائين.1915ع ئي جليانوالا قتل عام تي احتجاج طور انگريزن کي موٽائي ڏنو.
ٽيگور پنھنجي والدين جي تيرھين ٻارن سڀ کان ننڍو ھو. گھر کيس پيار رابي سڏيندا هئا. ھن جو جنم ڪلڪتي جي موجودہ چيت پور روڊ جي دوارڪاناٿ ٽيگور ڳلي نمبر 6 واقع جوراسنڪو ٺاڪر حويلي ٿيو. جوراسنڪو ٽيگور يا ٺاڪرن جو ھڪ قبيلائي شاخ جو نالو آهي جنھن نالي سان ھنن جي وڏي حويلي جي سڃاڻپ ھئي دوارڪا ناٿ ٽيگور جي ڏاڏي جو نالو ھو جيڪو ان گھٽي يا ڳلي تي پئجي ويو.ھن جي پيء جو نالو دابندرناٿ ماء ساردا ديوي ھئي
1901 ٽيگور شانتي نڪيتن رھائش اختيار ڪئي اتي ھڪ آشرم جو بنياد وڌو جنھن سنگمرمر جي فرش وارو عبادت لاءِ وڏو ھال، ھڪ تجرباتي اسڪول، وڻن جون گھاٽيون، باغ ھڪ لائبريري ٺھرائي. ھن جي زال ٻہ ٻار بہ اتي گذاري ويا.19 جنوري 1905 ھن جو پيءُ بہ وفات ڪري ويو. وراثت ماھوار ادائگيون مھاراجہ ] کان ھن جي خانداني زيورن سمنڊ ڪناري پوري واري بنگلي جي وڪري جو حصو مليو
مئي 1932 ٽئگور عراقي رڻ پٽ بدو قبيلن جي ڪئمپ جو دورو ڪيو جتي ھڪ بدو سردار کيس حديث ٻڌائي تہ سچو مسلمان اھو آھي جنھن جي زبان ھٿ کان ڪنھن ٻئي مسلمان کي ڪو نقصان نہ ٿئي. ٽئگور انھن لفظن تي پنھنجي ڊائري لکيو آهي تہ: "انھن لفظن مون کي حقيقي انسانيت جو خيال ذھن آيو "
رابندرناٿ ٽئگور: بنگالي زبان جي عظيم شاعر، فلسفي تعليمدان رابندرناٿ ٽئگور 7 مئي 1861ع تي ڪلڪتي هڪ بنگالي ڪٽنب جنم ورتو. سندس پيءُ ديوندر ناٿ ٽئگور، برهمو سماج جي ٻن ڌڙن مان هڪ ڌڙي جو رهنما هو. لفظ ’ٽئگور‘، ٺاڪر جي بگڙيل صورت آهي.
علي حيدر شاھ جو تعلق قمبر ڀرسان واقع گهاڙ واھ لڳ ڳوٺ سيد بالڻ شاھ سان هو، سندس والد بالڻ شاھ پرائمري استاد هو ، علي حيدر شاه جيئي سنڌ اسٽوڊنٽس فيڊريشن جي باني اڳواڻن مان هو، ذوالفقار علي ڀٽو دور صوبائي وزير بديع الحسن زيدي جي اغوا واري ڪيس نالو اچڻ پوءِ گھڻو ڪري روپوش يا جيلن رهيو.
قادر بخش جتوئي لاڙڪاڻي جي ڏوڪري تعلقي جي هڪ ڳوٺ جو ويٺل هو، 1976ع جساف جو مرڪزي پريس سيڪريٽري سنڌ يونيورسٽي جو شاگرد هو.
راڻي دهشلا ڪورؤ حڪمران راجا دريوڌن جي ڀيڻ، ڌريتراشٽر جي ڌيءُ سنڌ جي راجا جئڌرٿ جي راڻي هئي. هن کي هڪ پٽ سورٺ نالي هڪ پٽ ھو.
آئنسٽائين تہ اهو ثابت ڪري ڇڏيو تہ اسپيس ٽائيم زمان مڪان مطلق خودمختيار نہ آهن پر هاڻي انھن جي سامھون هڪ ٻيو سوال هيو تہ نيوٽن موجب ٻن مساواتن جي وچ جو ڪشش ثقل ساڪن هوندي آهي هي زمين سج تہ بہ مڙيل آهي جيڪڏهن اهيو تصور ڪيو وڃي تہ سج هڪ دم فنا ٿي وڃي تہ زمين انهي محل پنھنجي مداري کي ڇڏي ڪري خلا گم ٿي ويندي ڇوجو سج سان گڏ انجي ڪشش ثقل ختم ٿيڻ جو اثر زمين تي يڪدم ٿيندو پر زمين تہ ان ڳالھ جو پتو اٺن منٽن کانپوءِ پوندو ڇوجو سج جي روشني کي زمين تائين اچڻ پڻ اٺ منٽ لڳندا آهن.
سوالن جا جواب جوابن کي نيا سوال ڏيندي فزڪس هڪ انقلاب آيو دنيا حرڪت جي قانونن کي هڪ نئي نالي سان ڄاڻن لڳي اهوئي هيا سر آئزڪ نيوٽن نيوٽن پنھنجي ڪتاب جي ذريعي ٻڌايو تہ ڪوبہ آبجيڪٽ حرڪت ساڪن حالت تڏھن رهي سگھجي ٿو جڏهن انتي ٻاهر جي قوت نہ لڳائي وڃي ٻاهر جي قوت ان آبجيڪٽ جي رفتار کي وڌائي بہ سگھي ٿي گھٽائي بہ سگھي ٿي.
آئنسٽائين جو سنٻنڌي انومان يونيورس جنھن جي شروعات تقريبن 13 ارب سال پھريان يعني بگ بينگ سان ٿئي جتي اڄ يونيورس اربين گيلڪسيز آهن انھن ئي گيلڪسيز اسانجي گيلڪسي يعني ملڪي وي آهن جيڪا تقريبن ٻہ سئو کان چار ملين ستارن انٽر اسٽيلز ميڊيم تي ڀري پئي آهي.
ملڪي وي ڪهڪشان اسانجي ستارن يعني سج بہ گهمي رهيو آهي جنھن جي ويجھي اٺ سيارا گردش ڪري رهيا آهن ان منجھان هڪ سيارو اسانجي زمين بہ آهي جتي زندگي هر جڳھ موجود آهي سمنڊ خشڪي فضا هر جڳھ زندگي جي انس موجود آهي جتي زندگي جو سفر هلندڙ آهي.
مثال جي طور تي ٻہ ريلون هڪ ئي سمعت سئو ڪلو ميٽر في ڪلاڪ جي رفتار سان وڃي رهيو هجن تہ انھن ريلن ويٺل ماڻھن کي ٻئي ريل بيٺل نظر ايندي.
ھيريوٽ واٽ يونيورسٽي ايڊنبرا جي اولاھين حصي قائم ڪئي وئي آھي. تاريخي طور تي 1821ع ھتي ھڪ ٽيڪنيڪل ڪاليج ٺاھيو ويو جنھن کي 1966ع يونيورسٽيءَ جو درجو ڏنو ويو. ھن يونيورسٽيءَ تي اھو نالو اسڪاٽلينڊ جي مشھور سائنسدان جيمس واٽ مشھور سماجي اڳواڻ جارج ھيريوٽ جي ياد رکيو ويو. ھن يونيورسٽيءَ جا ڪئمپس اورڪني ٻيٽ، گڏيل عرب امارات پتراجايا ملائيشيا قائم ڪيا ويا آھن. برطانيا اسڪاٽلينڊ اندر ھيءَ يونيورسٽي بہ ساک وارين يونيورسٽين شمار ٿئي ٿي.
ايڊنبرا نيپئر يونيورسٽي ھتان جي ٽئين يونيورسٽي آھي. 1986ع نيپئر ڪاليج کوليو ويو ھو جنھن کي 1992ع يونيورسٽيءَ جو درجو ڏئي ”ايڊنبرا نيپئر يونيورسٽي“ نالو ڏنو ويو.
ايڊنبرا ) اسڪاٽلينڊ جي گاديءَ جو ھنڌ آھي ھيءُ اسڪاٽلينڊ جي 32 ڪائونسل ايراضين مان ھڪ آھي. تاريخي طور ھي مڊلوٿيان ڪائونٽي جو حصو ھو. ھيءُ شھر لوٿيان واري علائقي فرٿ آف فورٿ جي ڏاکڻين ڪنڌيءَ تي آباد آھي.
ھن شھر کي 15ھين صدي عيسويءَ اسڪاٽلينڊ جي گاديءَ جو ھنڌ مقرر ڪيو ويو. اسڪاٽش حڪومت، اسڪاٽلينڊ جي پارليامينٽ سپريم ڪورٽ ھن شھر قائم آھن. ھوليروڊھائوس محل برطانيا جي راڻيءَ جي سرڪاري رھائشگاھ آھي. ھيءُ شھر تعليم جو وڏو مرڪز رھيو آھي ھتي ميڊيڪل، سائنس، انجنيئرنگ، قانون فلاسافيءَ جي تعليم کوجنا جون سھولتون موجود آھن. ھتي جي شاندار تاريخي ثقافتي ورثي کي ڏسڻ لاءِ دنيا جي ڪنڊ ڪڙڇ مان لکين ماڻھو ھي شھر گھمڻ اچن ٿا. 2016ع جي انگن اکرن موجب اٽڪل 1750000 سياح ھر سال ھتي اچن ٿا.
ايڊنبرا جو بين الاقوامي ميلو بہ فلمي ميلي وانگيان 1947ع شروع ٿيو. ھي بنيادي طور موسيقيءَ جو ميلو آھي جنھن دنيا جي ڪنڊ ڪڙڇ مان آيل نالي وارا راڳيندڙ پنھنجي پنھنجي فن جو اظھار ڪن ٿا. ھن ميلي اوپيرا، ٿيٽر، ڊانس، ڪلاسيڪي موسيقي ٻيا ثقافتي رنگ شامل ھوندا آھن. ھيءُ ميلو يورپ ٻي دنيا تمام گھڻو مقبول آھي ميلي دوران شھر ماڻھن جا انبوھہ گڏ ٿي ويندا آھن. ميلي وارن ڏينهن دوران هوٽلن جي مسواڙ وڌي ويندي آهي.
ٻارھين صديءَ جي شروع ايڊنبرا کي رائل برگھ جو درجو ڏنو ويو. اسڪاٽلينڊ رائل برگھ ھڪ اھڙي ننڍي شھر کي چيو وڃي ٿو جنھن جي چوڌاري ھڪ ڪوٽ ڏنل ھجي جنھن جي انتظام ھلائڻ لاِءِ حڪومتي سرپرستيءَ باقائدہ قاعدا قانون ٺھيل ھجن. چوڏھين صدي عيسويءَ جي وچ ڌاري يا پندرھين صديءَ جي شروع ھيءُ شھر اسڪاٽلينڊ جي گاديءَ جو ھنڌ بنجي ويو. 1544ع انگريزن ھن شھر کي تباھ ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي پر ٿوري ئي عرصي ھن شھر ھڪ ڀيرو ٻيھر اسڪاٽلينڊ اھميت اختيار ڪري ورتي.
1706ع 1707ع ھڪ معاھدي تحت اسڪاٽلينڊ انگلينڊ کي ملائي عظيم برطانيا جي بادشاھت قائم ڪئي وئي. ھيءَ نئين بادشاھت 1 مئي 1707ع قائم ٿي. اسڪاٽلينڊ جي پارليمينٽ کي انگلينڊ جي پارليامينٽ ضم ڪري عظيم برطانيا جي پارليامينٽ جو بنياد رکيو ويو ان جون آفيسون ويسٽمنسٽر لنڊن قائم ڪيون ويون. اسڪاٽلينڊ جا عام ماڻھو ھن ميلاپ مان خوش نہ ھئا ايڊنبرگ سميت اسڪاٽلينڊ جي ٻين شھرن وڳوڙ ٿيا.
ھيءُ فلمي دنيا جو سڀ کان پراڻو ميلو آھي جيڪو 1947ع کان وٺي اڄ تائين ھر سال ايڊنبرا منعقد ٿيندو آھي. ھن ميلي برطانيا باقي دنيا جا وڏا وڏا اداڪار، فلمساز، پروڊيوسر ٻيا لاڳاپيل ماڻھو شريڪ ٿيندا آھن. ھن ميلي چونڊ فلمون ڊاڪيومينٽريون بہ ڏيکاريون وينديون آھن. فلمن ڪم ڪرڻ جي خواھشمند نوجوانن لاءِ تربيتي سيمينار منعقد ڪرايا وڃن ٿا. چونڊ فلمن کي ايوارڊ بہ ڏنا وڃن ٿا.
اسڪاٽلينڊ سائنسي کوجنائن، ايجادن اعليٰ سائنسي سکيا جي حوالي سان دنيا چڱي موچاري ساک رکي ٿو. ايڊنبرا پھريون عالمي سائنسي ميلو 1989ع لڳو جنھن جو افتتاح خلا سفر ڪندڙ پھرين خاتون ويلينتينا تيريشڪووا ڪيو. ھي ميلو ھر سال اپريل جي مھيني منعقد ٿئي ٿو. ھن ميلي برک سائنسدان، تعليمي ادارا، سائنسي تنظيمون، کوجنا جا ادارا اسڪولن جا ٻار شريڪ ٿين ٿا.
ھن شھر علم جي اڃ اجھائڻ لاءِ ڪيترائي ڪاليج پڻ قائم ڪيا ويا آھن. انھن ”ايڊنبرا ڪاليج“، ”رائل ڪاليج آف سرجنس آف ايڊنبرگ“ ، ”رائل ڪاليج آف فزيشينس وف ايڊنبرگ“ ”ايڊنبرا ڪاليج آف آرٽس“ خاص اھميت رکن ٿا. ان کانسواءِ ٻيا بہ ڪيترائي سرڪاري خانگي ڪاليج آھن.
شھر جا انتظامي معاملا ھتان جي مقامي ڪائونسل جي سپرد آھن. ايڊنبرگ جو ڪاروھنوار 58 چونڊيل نمائندا ھلائين ٿا. مقامي ڪائونسل جي سرواڻي لارڊ پرو ووسٽ ڪري ٿو. اسڪاٽلينڊ جي پارليامينٽ ايڊنبرا شھر جون ڇھ سيٽون آھن. ان سان گڏوگڏ ٽي وڌيڪ سيٽون شھر جي آسپاس وارن علائقن جي نمائندگيءَ لاءِ آھن. برطانيا جي گڏيل پارليامينٽ ايڊنبرا جون پنج سيٽون آھن.
ٻين ميلن وانگيان ايڊنبرا فن جو ھي ميلو بہ ھر سال ڌام ڌوم سان ملھايو وڃي ٿو جنھن مصوري، خطاطي، چترڪاري، پينٽنگ ٻين فن سان واسطو رکندڙ نمائشن تقريبن جو اھتمام ڪيو وڃي ٿو. ھن ميلي نوجوانن جي خاص ھمت افزائي ڪئي وڃي ٿي تہ ھو پنھنجو ٽيلينٽ دنيا جي آڏو ظاھر ڪن پنھنجن فن پارن جي نمائش ڪن.
1603ع اسڪاٽلينڊ جي بادشاھ جيمس ڇھين اسڪاٽلينڊ انگلينڊ کي ملائي ھڪ گڏيل حڪومت قائم ڪرڻ جو اعلان ڪيو پر اسڪاٽلينڊ ھر لحاظ کان خودمختيار ئي رھيو. اسڪاٽلينڊ جا ماڻھو ھن گڏيل حڪومت مان گھڻو خوش نہ ھئا، ان ڪري ملڪ گهڻِي بييچينيءَ بي يقينيءَ جو شڪار رھيو. آخرڪار 1650ع ھتي انگريزي فوجن قبضو ڪري ورتو.
اسڪاٽلينڊ برطانيا جي ٻين شھرن جي ڀيٽ ھتي صنعتي ترقي گھٽ ٿي آھي. ھتي شراب ٺاھڻ، رٻڙ انجيئرنگ جي سامان جا ڪارخانا آھن پر گلاسگو وڌيڪ صنعتون قائم ٿيڻ سبب 1821ع کان وٺي گلاسگو جي آبادي ايڊنبرگ کان وڌيڪ آھي. ھن وقت گلاسگو آباديءَ جي لحاظ کان اسڪاٽلينڊ جو پھريون نمبر ايڊنبرا ٻيو نمبر وڏو شھر آھي.
1998ع اسڪاٽلينڊ جي پارليامينٽ ٻيھر بحال ٿي ان جون آفيسون ايڊنبرا قائم ڪيون ويون آھن. 2007ع کان اسڪاٽلينڊ جي پارليامينٽ کي اسڪاٽلينڊ جي حڪومت ڪوٺيو وڃي ٿو . بچاءُ، پرڏيھي معاملن ٽيڪسيشن کي ڇڏي اسۡڪاٽلينڊ جي باقي سمورن انتظامي معاملن جو سمورو اختيار ھن حڪومت کي حاصل آھي.
ھي ميلو 1990ع شروع ٿيو ھر سال گرمين جي موڪلن منعقد ٿئي ٿو. ھن ميلي اٽڪل 10000 مائٽ، ٻار، اسڪول ننڍڙا فنڪار شريڪ ٿين ٿا. ميلي ڳائڻ نچڻ جامقابلا، پتلين جا تماشا، ٻارن جا ٿيٽر ٻيون ٻارن جي دلچسپيءَ جون تقريبون شامل ھونديون آھن. ھي ميلو نو ڏينھن ھلي ٿو.
ايڊنبرا يونيورسٽي 1583ع قائم ٿي ھيءَ اسڪاٽلينڊ جي پراڻين يونيورسٽين مان ھڪ آھي. اسڪاٽلينڊ سينٽ اينڊريوز، گلاسگو ايبرڊين يونيورسٽيءَ کان پوءِ ھيءَ چوٿون نمبر پراڻي يونيورسٽي آھي. ھن يونيورسٽيءَ جو شمار دنيا جي 20 ساک وارين يونيورسٽين ٿئي ٿو.
ھن وقت شھر 18 نرسري، 94 پرائمري 23 سيڪنڊري اسڪول ڪم ڪري رھيا آھن. ھتي جو ”رائل ھاءِاسڪول“ نه رُڳو اسڪاٽلينڊ پر دنيا جي سڀ کان پراڻن اسڪولن مان ھڪ آھي. آگسٽ 2013ع ھتي گئلڪ ٻولي ڳالھائيندڙ ٻارن لاءِ پھريون اسڪول کوليو ويو آھي.
يورپين جي ھتي آمد کان پھريان موجوده آئيوري ڪوسٽ پنج بادشاھتن ورھايل ھو. ان جي وچولي اترئين حصي مسلمانن جي جولا نسل جي ماڻھن جي ڪانگ ايمپائر ارڙهين صدي عيسويءَ جي شروعات قائم ٿي. ڪانگ ايمپائر خوشحال زراعت جو مرڪز ھئي. 1895ع واسوئلو ايمپائر جي ساموري توري
1637ع فرينچ عيسائي تبليغي مرڪز گولڊ ڪوسٽ تي قائم ڪيو ويو جيڪو ھن وقت موجوده گھانا جو علائقو آهي. فرانس ھن سرزمين تي ارڙھين صدي جي وچ کان اڳ باقائده قابض نہ ٿي سگھيو ھو پر 44-1843ع فرانس جي ايڊمرل لوئيس ايڊورڊ بوئٽ وليمز گرينڊ باسم جي بادشاھن سان عھدناما ڪيا جن تحت انھن جون بادشاھتون فرانس جون تابعدار بڻجي ويون. سامونڊي ڪناري جي معاشي مشغولين يورپين جي
ملڪ جي آبادي گھرو ويڙھ بي حد متاثر ٿي پھرين گھرو ويڙھ 2004ع جي پڇاڙيءَ ختم ٿيڻ بعد ملڪ ٻن حصن ورھايل رھيو. اتريون حصو باغين واري نئين فورس وٽ رھيو باقي حصو پراڻي گيبگبو واري فوج وٽ رھيو. 2010 جي چونڊ گيبگبو اتر واري اميدوار الاسن وتاھا کان ھارائي ويو.
2 ڊسمبر 2010 تي ملڪ جي اليڪشن ڪميشن جي پڌرائي مطابق الاسن وتاھا %54 سيڪڙو ووٽ کنيا جڏھن تہ مقابلي ھارائندڙ گيبگبو %46 ووٽ حاصل ڪيا. گيبگبو جي حامي آئيني ڪائونسل ان اعلان کي مسترد ڪري ڇڏيو ملڪ جون زميني فضائي سرحدون ھر قسم جي چرپر کان بند ڪري ڇڏيون.
گڏيل قومن فرانس جي فوجين گيبگبو جي خلاف فوجي ڪاروائي شروع ڪئي. گيبگبو 11اپريل 2011 تي پنھنجي رھائش گاھ تان گرفتار ڪيو ويو.ملڪ ان ٻين گھرو ويڙھ م شديد تباھي جو شڪار ٿي چڪو ھو جنھن بعد الاسن اوتاھا ملڪ کي متحد ڪرڻ معيشت جي بحالي لاء بھتر ڪردار ادا ڪيو.
پندرهين سورھين صدي عيسويءَ پورچوگيزي فرانسيسي واپارين آفريڪا جي اولھندي سامونڊي ڪناري کي واپار جي جنسن جي مطابق چئن حصن م ورھائي چار واپاري جنسن جا نالا ڏنا جن ھڪ عاج سان منصوب ڪيو ويو جيڪو اپر گني لوئر گني وچ واقع ھيو. موجوده آئيوري ڪوسٽ جو نالو ان ڪناري جي نالي تان پئجي ويو ھڪ ڪناري جو نالو پيپر ڪوسٽ جنھن کي گرين ڪوسٽ پڻ سڏيندا ھئا جيڪو ھن وقت لائبيريا وارو ڪنارو آھي. ٽيون ڪنارو گولڊ ڪوسٽ جيڪو ھن وقت گھانا وارو ڪنارو آھي چوٿون سليو ڪوسٽ ھيو جيڪو ھن وقت ٽوگو، بينن نائيجيريا وارو ڪنارو آھي
1999ع جي آخر بيدي فوج مان پنھنجن مخالفن کي نيڪالي ڏني. ساڳي سال فوج جي ھڪ ناراض گروھ ان خلاف بغاوت ڪري فوجي انقلاب برپا ڪيو. بيدي ملڪ ڇڏي فرانس ڀڄي جلاوطن ٿي ويو. جنرل رابرٽ گيئي اقتدار آيو. نئين قيادت بدعنواني سوين لاٿ آندي سادگي جي پاليسي اختيار ڪئي. جولاء 2000 ملڪ نئين آئين جو نفاذ ٿيو جنھن م صدر جي اميدوار لاء آئوري قوميت لازمي ھجڻ جو شرط شامل ڪيو ويو. آڪٽوبر 2000 صدارتي چونڊ ٿي. لران گيبگبو چونڊ کٽي ملڪ جو صدر ٿيو. الاسن وتاھا کي آئيوري ڪوسٽ جي سپريم ڪورٽ سندس بورڪينا فاسو جي قوميت ھجڻ ڪري نااھل قرار ڏنو. ملڪ فساد وڌي ويا.
ملڪ فرينچ آبادي جي اضافي جي ڪجھ ھنڌن تي مقامي ماڻھن طرفان مزاحمت پڻ ٿي جنھن ڪري فوجي نفرين اضافو ڪري اندروني علائقن نيون چوڪيون قائم ڪيون ويون. مزاحمت سڀ کان وڏو نالو ساموري توري جو ھيو جنھن 1880 1890 واري ڏھاڪن ڀر وارن علائقن کي فتح ڪري، غلامي کي بحال ڪري، واسوئلو ايمپائر جو بنياد وڌو جيڪا اڄوڪي دؤر جي مالي، گني، بورڪينا فاسو، آئيوري ڪوسٽ تائين ڦھلجي چڪي ھئي. فرانس نيٺ کيس شڪست ڏئي 18998ع گرفتار ڪري ان جي ايمپائر جو خاتمو آندو. 1904ع کان 1958ع تائين آئيوري ڪوسٽ فرينچ ويسٽ آفريڪا جي وفاق جو حصو رھيو.
1880 جي ڏھاڪي جي پڇاڙيءَ فرانس آئيوري ڪوسٽ جي ساحلي علائقن تي مڪمل قبضو ڄمائي چڪو ھو 1889ع برطانيا ان جي آئيوري ڪوسٽ جي ان علائقن تي حاڪميت کي تسليم ڪري ڇڏيو. 1893ع آئيوري ڪوسٽ فرانس جي ڪالوني بڻجي ويو ڪيپٽن بنگر ان جو گورنر مقرر ٿيو. فرانس ڪافي، ڪوڪا، ڪيلي ناريل جي تيل وارن فصلن کي فروغ ڏنو. ملڪ بيوروڪريسي رڳو فرانسيسي شامل ھيا. انھن فصلن جو ٽيون حصو مالڪي فرانس جا شھري پڻ شامل ھيا . پوکي لاء جبري پورهئي وارو نظام رکيو ويو.
صدارتي چونڊون جيڪي 2005 ڻٿيڻ کپنديون ھيون آھي ملتوي ٿي 2010 وڃي ٿيون جن الاسن وتاھا صدر چونڊجي آيو ساڳي سال ڊينيئل ڪابلان ڊنڪن وزيراعظم چونڊجي آيو چونڊ نتيجا تڪراري ٿي ويا گيبگبو جي حامين ان جي چونڊ کٽڻ جي دعوا ڪئي باغين واري علائقي ڌانڌلي جا الزام لڳايا پر اقوام متحده جي مبصرن انھن الزامن جي تصديق نہ ڪئي. ھڪ دفعو ٻيھر گھرو ويڙھ جو انديشو وڌي ويو. گڏيل قومن جي سڪيورٽي ڪائونسل ھڪ قرارداد ذريعي الاسن وتاھا جي حق چونڊ کي تسليم ڪيو.
19 سيپٽمبر 2002 تي صدر لران گيبگبو اٽلي ويل ھيو تہ پوئتي ھٿياربند ويڙھ شروع ٿي وئي. جنگبندي بعد فرانس ڌرين جي جنگبندي وارين حدن کي برقرار رکڻ لاءِ پنھنجي فوج موڪلي
جنوري 2003 گيبگبو باغي اڳواڻن وچ ٺاھ ٿيا انھن قومي اتحاد واري حڪومت قائم ڪئي پر اھا ڪمزور حڪومت رھي ڌرين ٻيھر ويڙھ شروع ٿي وئي.