polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ڄڀ وات جي تري ڏندن جي اندران تارونءَ جي هيٺان ٿي، جڏهن ته زبان جي پاڙ ڪنڌ جي هڏي جي هيٺان نڙيءَ جي مٿان زبان جي پاڙ جي هڏي وٽان شروع ٿئي ٿي. جي شڪل جھڙي ٿئي ٿي. زبان، لعابي پردن ، جن کي فرنيولم چئبو آهي، جي ڪري وات جي تري سان ڳنڍيل آهي. زبــان نــرم هـئـڻ جـي باوجود، زبان جو مٿاڇرو گھـڻن کـهـرن اسـتـرن سان ڍڪيل آهي. جنهن تي هيٺيان مٿان ٽن قسمن جون اڀار نما نــنـڍڙيون ڳـوڙهـيــون ٿين ٿيون، جـن ذائـقــي جـــي پـرکـڻ واريــن ڳــوڙهـيـن جو مرڪز ٿئي ٿو. زبان گھڻن قسمن جون مشڪون تمام وڏو اهم تنتي سرشتو رت جون ناڙيون ٿين ٿيون. جيڪي هيٺينءَ ريت آهن:
هن قسم جون ڳوڙهيون تعداد لڳ ڀڳ اٺن کان ٻارهن ٿين ٿيون، جيڪي زبان جي هيٺان ٿين ٿيون. هر هڪ ڳوڙهي انگريزيءَ جي اکر ’ر‘ جي شڪل جي ٿئي ٿي هر هڪ ڳوڙهيءَ جي پاڙ چگهه جهڙي کڏ هوندي آهي. هي ڳوڙهيون ايتريون ته وڏيون هونديون آهن، جو آسانيءَ سان زبان جي هيٺان ڏسي سگھبيون آهن.
هن قسم جون ڳوڙهيون تمام گھڻيون ننڍڙيون سنهي ٻوار وانگي ٿين ٿيون، جيڪي زبان جي چوٽيءَ تي پاسن کان ٿين ٿيون. هي ڳوڙهيون کنڀيءَ جي شڪل وانگي ٿين ٿيون ڳاڻاٽي مٿين ڳوڙهين کان گھڻو وڌيڪ ٿين ٿيون.
هن قسم جون ڳوڙهيون ڳاڻاٽي سڀني قسم جي ڳوڙهين کان وڌيڪ ٿين ٿيون، ڄڀ جي مٿاڇري تي اڳئين اڌ حصي ٿين ٿيون. هنن ڳوڙهين جو واسطو ڇهڻ جي حس سان آهي.
زبان جي پنهنجي وجود هن قسم جون اندريون مشڪون ڪم ڪندڙ آهن، جنهن جي ڪري زبان هلڪو ڦلڪو چري پري سگھندي آهي. هن قسم جي مشڪن جي ڪري زبان رڳو کاڌي يا پاڻي وغيره کي ڳيت ڏيڻ جي سگھه رکندي آهي.
هن قسم جون مشڪون زبان جون گھڻيون طاقتور مشڪون آهن، جن مشڪن جي ڪري زبان کي چرپر ڪرڻ جي ڀرپور سگهه هوندي آهي. هنن مشڪن جي مدد سان زبان وات کان ٻاهر نڪري سگھندي آهي، کاڌي کي تارون ڏندن جي وچ زور ڏيئي اٿلائي پٿلائي سگھندي آهي، کاڌي کي چٻاڙي سنهو ڪرڻ مدد ڪندي آهي. کاڌي يا پاڻيٺ وارين شين کي ڳيت ڏيئي نڙيءَ کان هيٺ معدي ڏي لاهي ڇڏيندي آهي.
ڄڀ بنيادي طرح ڄڀ ماڻهو جو اهڙو عضوو آهي، جنهن سان ماڻهوءَ کي هر ڪنهن قسم جي ذائقي پرکڻ جي خبر پئي ٿي، تنهن کان سواءِ ڄڀ جا مختلف رنگ گھڻين بيمارين جي نشاندهي ڪن ٿا. هر صحتمند ماڻهو جي زبان آلي هوندي آهي ان جو رنگ گلابي هوندو آهي.
ذائقي پرکڻ واريون ڳوڙهيون پهرين مٿين ٻن اُڀار نما ڳوڙهين سان سلهاڙيل ٿين ٿيون. ذائقي پرکڻ واريون ڳوڙهيون ڳاڻاٽي تمام گھڻيون ٿين ٿيون. هنن ڳوڙهين جي ڪري مٺي، ڪوڙي، کٽي چهري ذائقي جي خبر پوندي آهي.
چابھار اصل بلوچي لفظ ”چھار بھار“ مان ورتل آھي جنھن جي معنيٰ آھي ”چار بھارون“. يعني ھي اھو علائقو آھي جتي سال جون چارئي موسمون بھار جي موسم وانگر آھن،. ھن شھر کي پراڻي زماني ”بھشتي بندر“ پڻ ڪوٺيو ويندو ھو.
ٽيهه سيپٽمبر پهرين آڪٽوبر وارن ٿيل انهن ڏکوئيندڙ واقعن تي سنڌي، اردو انگريزيءَ جي مشهور صحافي شاعر حسن مجتبا پنهنجي شاعري ذريعي پنهنجو ڏک هن ريت ونڊيو هو.
جديد روسي شاعرا هئي. هوءَ خاموش مزاج عورت هئي، سندس آتم ڪهاڻيءَ جو ٿورو احوال سندس شاعريءَ مان ظاهر آهي. اخمتووا ڪاري سمنڊ جي ڀرسان هڪ ڳوٺ اوڊيسا پيدا ٿي هئي، جيتوڻيڪ هن جي زندگي شاعري پيٽرسبرگ سان وابسته آهي. هن زارسڪوف سيلو پنهنجي زندگيءَ جا 16 سال گذاريا. اهو ڳوٺ پيٽرسبرگ جي ويجھو آهي. 1944ع جڏهن جنگ کان پوءِ هوءَ لينن گراڊ موٽي وئي، ته پنهنجي آتم ڪهاڻيءَ هن لکيو ته 1890ع جڏهن هوءَ ٻار هئي ته اتان جا ساوا گھِميل خوبصورت باغيچا واڙا، جتي هوءَ پنهنجي ٻڪريءَ کي گھلي ويندي هئي پراڻي ريلوي اسٽيشن اهي سڀ کيس ياد ايندا هئا.
سڪندر اعظم کان گهڻو اڳ دارائي پهرئين 521 ق.م يوناني سياح اسڪائي ليڪس کي هندستان جي حالتن جي جاچ لاءِ موڪليو هو. هن سنڌ کي هند قرار ڏنو هو. هن هڪ مضبوط ٻيڙيءَ وسيلي اٽڪ کان سنڌو درياهه جو سفر ڪيو. اهو سفر ڪراچيءَ تائين هو. ڪنهن زماني سنڌو جي پراڻي شاخ ابراهيم حيدري لڳ ڇوڙ ڪندي هئي. ابراهيم حيدريءَ جو پراڻو ڳوٺ انهيءَ شاخ تي آباد هو. رتو ڪوٽ جيڪو ريڙهي مياڻ لڳ آهي ديبل بندر گسري بندر به سنڌو جي انهيءَ شاخ تي آباد هئا.
ڪراچي بابت ذڪر تاريخ جي ڪتابن حضرت عيسيٰ جي ڄمڻ کان 325 سال اڳ پڻ ملي ٿو. ڪراچي جو ذڪر سڀ کان پهرئين يوناني مورخ ايرين جي لکڻين ملي ٿو. هو لکي ٿو ته، ”نيئرڪس جهازن جو لنگر ڪروڪولا جي ويجهو بندرگاهه کڻي کاٻي پاسي هڪ پهاڙ طرف هليو جنهن کي مقامي ماڻهو ايراس لي نالي سان سڏين ٿا. ان پهاڙ وٽ ڪپتان جهاز کي محفوظ جاءِ تي لنگر انداز ڪيو. جنهن کي سڪندر اعظم جي پناهه گاهه چيو ويندو آهي“.
ڪراچيءَ کان وٺي هيٺ ڏکڻ اوڀر طرف ميرپور ساڪري لڳ بگهياڙ ڦاٽ جي پراڻي پيٽ تائين نيون يا پراڻيون وسنديون/ڳوٺ بندر يا مڇي مياڻ جي حيثيت رکنديون هيون، سي آهن. ڪراچي، ڪلفٽن ، گسري، واڳوڏر، ابراهيم حيدري، ريڙهي مياڻ، رتو ڪوٽ، کاري ڊهي واري مياڻ وٽيجي ماڙي مورڙو، ڀنڀور، ٿنڀن واري مسجد، جاکي بندر، ڌارجا راڻي ارجن جو ڪوٽ.
ميگس پلائي، ننڍي کنڊ بابت گهڻو ڪجهه لکيو آهي. هو لکن ٿا ته، ”موهن جي دڙي“ جا ماڻهو ٻيڙين تي پنهنجو واپاري سامان بندرگاهن تائين پهچائيندا هئا اتان اهو سامان عراق مصر لاءِ روانو ڪيو ويندو هو.“ قديم بندرن جنهن مورنٽو بارا به هڪ آهي. مورنٽو بارا هاڻوڪي ڪراچي جي ساحل جي بندرن مان ڪنهن هڪ بندر جو نالو هو.
ابراهيم حيدري ، واڳو ڏر ريڙهي مياڻ تائين ڦٽل وسندين جا نشان موجود آهن. ڪجهه محققن جو خيال آهي ته واڳو ڏر، ڀنڀور ماڙي مورڙو مان ڪنهن به هڪ کي ديبل قرار ڏيئي سگهجي ٿو. ماڙي مورڙو جا آثار ميرپور ساڪري تعلقي جي ديهه کيراڻي سمنڊ ڪناري آهن. انهن سڀني جڳهن تي قديم آثارن واري کاتي پاران کوٽائي جي ضرورت آهي.
سڪندر ان دور سنڌ کي جهازن جي اچ وڃ وسيلي ميسو پوٽيما مصر سان ملائڻ پئي چاهيو. جنهن جو مقصد هو ته هندستان سان واپار کانسواءِ پنهنجي فتح ڪيل علائقن اوڀر ڀونچ سمنڊ کان وٺي، هندوڪش تائين نظرداري ڪنٽرول رکي سگهي، جنهن لاءِ هن پٽالا بندر تي گوديون ٺهرايون هيون.
مشهور مورخ جيمز رينيل هيگ مطابق سڪندر اعظم جي فوجن جو ڪراچي جي پسگردائي مان گذرڻ ڪراچي جي بندر تي رهڻ اهم تاريخي واقعو آهي. سڪندر اتر اولهه هندستان تي ڪاميابي حاصل ڪرڻ کان پوءِ سنڌو درياهه رستي سنڌ داخل ٿيو ان وقت پنجن رياستن ورهايل هو.
انهن رياستن جي پنجن راجائن مان فقط ٻن سڪندر جو مقابلو ڪيو. باقي ٽن راجائن بنا ڪنهن ويڙهاند جي سڪندر جي اطاعت قبول ڪئي. ان کان پوءِ سڪندر سنڌ تي قبضو ڪيو. سڪندر سنڌ پنهنجو گورنر مقرر ڪري خشڪي رستي ايران ڏانهن روانو ٿيو.
بڪائن جھڙو وڻ۔ بڪائن وانگر گھاٽي ڇانو رکي ٿو. ھي وڻ بڪائڻ وانگر صرف ڇانو جي خاطر ھر دلعزيز نہ آھي بلڪہ ھن فائدا ٻيا بہ آھن۔ نم جو ميوو بہ بڪائن وانگر ھوندو آھي۔ ان کي نموري چون ٿا۔ جڏھن ھي پچڻ تي ايندو آھي تہ ھن مٺاڻ اچي ويندي آھي۔ ان ڪري ھن تي پکي مڙي پوندا آھن۔ ھي وڻ، بڙ وانگر چئني طرفن پکڙبو آھي۔ ھن جو ٿڙ بہ ٿلھو ھوندو آھي۔ جڏھن ھي وڻ پراڻو ٿي ويندو آھي تہ ان مان ھڪ قسم جي رس خارج ٿيڻ شروع ٿي ويندي آھي۔ جيڪا نھايت مٺي ھوندي آھي۔ ماڻھو ان کي جمع ڪري بطور خوراک استعمال ڪندا آھن۔ ھن جا پن بہ طبي خاصيتون رکن ٿيون۔ ھن جي جوشاندي وھنجڻ سان خارس ختم ٿي ويندي آھي۔
زخمن تي بہ ٻڌا ويندا آھن۔ ھي بھترين جراثيم ڪش وڻ آھي۔ جراثيم مارڻ استعمال ٿيندو آھي۔ جوشاندو معدي کي بہ درست ڪندو آھي۔ رت کي صاف ڪندو آھي۔ پر ڪوڙو ضرور ھوندو آھي ھن جي ڪاٺي بڪائن کان مضبوط ٿيندي آھي. جيڪڏھن تختن مان صندق ٺاھي ڪري ڪپڙا رکيا وڃن تہ ان کي جيت نٿو لڳي۔ ھن جي ٽام مان ڏندڻ بہ ٺاھيا وڃن ٿا جيڪي پڻ ڏندن کي جيت لڳڻ کان بچائن ٿا.
هن جو شمار انهن وڻن ٿئي ٿو، جيڪي آڪسيجن وڌيڪ خارج ڪن ٿا، ان ڪري هن کي ماحول دوست وڻ به قرار ڏنو ويو آهي. نم هڪ پن ڇاڻيندڙ وڻ آهي. هن کي انساني آبادين تمام گهڻي چاهه سان پوکيو وڃي ٿو، ٿر جي اسلام ڪوٽ، مٺي، ننگر پارڪر ٻين ڪجهه شهرن هٿرادو طور پوکيو ويو آهي. هن وڻ جا به دنيا جي مختلف علائقن جي موسم، آبهوا ، زميني حساب سان مختلف قسم موجود آهن.
نم گهاٽي ڇانوَ ڏيندڙ وڻ آهي. هن کي هندي نيم چون ٿا. هن کي بنگالي ٻولي پڻ سنڌي ٻوليءَ وانگر نم ئي چيو وڃي ٿو. هن کي ملئي ٻولي ممبو سومالي ٻوليءَ سڏيو وڃي ٿو. هن جو ناباتاتي نالو ازيدراکتا انڊڪا آهي.
پاڪستاني سائنسدان ڊاڪٽر سليم الزمان صديقي اھو پھريون سائنسدان آھي، جيڪل نم جي وڻ مان جيت مار، ڦپوندي جش، بيڪٽيريا مارڻ وارا جزا ٺاھڻ ڪامياب ٿيو۔ 1942ع ھن نم جي تيل مان ٽي مرڪب نمب-ين، نمب-نين نمب-دين تيار ڪيا۔ ھي مرڪب نم تمام گھڻي مقدار ملن ٿا۔
ھن وڻ جا پن بڪائن وانگر ڌاري دار ھوندا آھن پر ھڪ رخ کان ٿورو ڦاٽل ھوندا آھن بڪائن جي پتوں جي خلاف گوشن نڪري ايندا آھن۔ جنھن سان ھي وڻ پري کان سڃاڻي سگھجي ٿو۔ ھي وڻ طبي خاصيتن جي لحاظ کان ڏاڍو فائديمند آھي پاڪستان ھندستان بخوبي پوکيو وڃي ٿو۔
گرمين سياري جي ڪپڙن کي جيتن کان بچائڻ جي لاءِ نم جي پنن کي ڪپڙي رکيو ويندو آھي۔ خشڪ سالي جي سبب جن علائقن چارو پيدا نہ ٿيدو آھي اتي جانور نم جا پن کائيندا آھن نموري مان عمده قدرتي ڀاڻ ٺاھيو ويندو آھي۔
روايتي طور تي نم جو استعمال مختلف بيمارين کان بچڻ انھن جي علاج جي لاءِ بہ ڪيو وڃي ٿو۔ ٻارن بخار يا چيچڪ جھڙي بيماري جي صورت نم جا پن انھن جي بستري تي وڇايا ويندا آھن.
جديد سائنٽفڪ دريافت جي مطابق نم جي کل مان نڪرندڙ تيل تمام اھم ھوندو آھي ان موجود ڪجھ زھريلن مادن جو استعمال فنگس جي لاءِ ڏاڍو فائديمند ھوندو آھي۔
نڪوٽين ڪيميائي مادو آھي جيڪو نائٽروجن تي مشتمل آھي جيڪو ڪيترن قسمن جي ٻوٽن مان ٺھيل آھي جنھن تماڪ بہ اچي وڃي ٿو. اھو ترڪيبي عمل ذريعي ٺاھيو وڃي ٿو. نڪوٽين قدرتي طور هڪ بي رنگ پاڻياٺ ٿئي ٿي، جيڪا ٻرڻ سان ناسي هوا وائکي ٿيڻ سان تماڪ جي بوءِ پيدا ڪري ٿي. نڪوٽينيا تماڪ نڪوٽين جو قسم جيڪو تماڪ جي ٻوٽن پاتو وڃي ٿو اھو نائيٽ شيڊ خاندان مان اچي ٿو. ڳاڙھا مرچ ۔ واڱڻ ۔ ٽماٽا پٽاٽا نائيٽ شيڊ خاندان جا مثال آھن. ان کان سوا نڪوٽين چانھن ۔ چاڪليٽ ۔ گوبي ۔ ساون مرچن ڪوڪا پلانٽ پاتي وڃي ٿي.
نڪوٽين مسڪن متحرڪ آھي. جڏھن جسم نڪوٽين اچي ٿي تہ ھڪ جهٽڪو لڳي ٿو. اھو اڏور غدود جي ڪري ٿئي ٿو جنھن جو نتيجو اڏورڻي جي نيڪال سان نڪري ٿو. اڏورڻي جي واڌ سان جسم تحريڪ اچي ٿي جلدي گلوڪاڻ
چانھن جو جيتري قدر تعلق آھي ان تمام گهٽ نڪوٽين ٿئي ٿي جيڪا جسم تي نہ جھڙوڪر اثرانداز ٿئي ٿي 3 ڪلو چانھن 1 مائڪروگرام نڪوٽين ٿئي ٿي جيڪا گهٽ کان تمام گهٽ آھي پر چانھن کي گهڻي دير ڪاڙهڻ سان ان نڪوٽين جو ڪجھ مقدار وڌي ويندو آهي ان ڪري چانھن کي گهٽ ڪاڙھڻ کپي ڪڙڪ ڪري پيئڻ نہ کپي.
تماڪ کي ڇڏي ڪري ٻين شين نڪوٽين جي موجودگي قدرتي طور تي بھتر اثر مرتب ڪري ٿي جيڪڏھن انهن قدرتي شين کي محدود بنياد تي کاڌو وڃي. ھي رت کي عضون ڏانهن وڌائي ٿي. قدرتي شين ھن جي محدود مقدار واپرائڻ سان رت جي گردش بھتر رھي ٿي دل فعاليت رھي ٿي.
کي ڪڍي ٿي ساھ ۔ بي پي دل جي ڌڙڪي کي وڌائي ٿي. نڪوٽين لبلبي جي ٻاھرين انسولين کي دٻائي ٿي تماڪ نوشين ڪجھ ڪثير شڪري پيدا ڪري ٿي.
ڪافي بابت خيال ڪيو ويندو آھي تہ ان نڪوٽين موجود آھي پر ھن مھل تائين سائنسي تحقيقن مان ثابت ٿيو آھي تہ ڪافي نڪوٽين جي موجودگي ناھي.
محزون صاحب کي پنهنجي والد پاران فوجي اسپرٽ والده پاران ادبي روح ورثي مليو، محزون صاحب جي والده سنڌ جي مشهور عالم، سياستدان، شاعر شمس الدين ”بلبل “ جي پٽ، وقت جي مشهور شاعر عبدالفتاح ”بلبل “ جي نياڻي آهي ، محزون صاحب جي شادي 1964ع سعودي عرب مقيم سندس والد جي ماروٽ جي ڌيَءُ سان ٿي، کيس چار پٽ ٽي نياڻيون‌آهن.
کيس سنڌ، سنڌي ٻولي، سنڌ جي ثقافت، سنڌي ماڻهن سنڌ جي مٽيءَ سان عشق هو، سنڌ جي مسئلي تي هن ڪڏهن به ڪمپرومائيز نه ئي، پاڻ سڄي عمر ادب جي آڙ ڪنهن به فائدي وٺڻ جي ڪوشش نه ڪيائين.محزون صاحب هڪ سٺو ڪهاڻيڪار به هو، سندس 60 کان مٿي ڪهاڻيون ڇپيل آهن، سندس ڪهاڻين جي هڪ وڏي خوبي دلڪش ٻولي آهي، انهن ڪهاڻين هن جا ڪردار نه فقط پنهنجي جذبن حالتن پٽاندڙ ڳالهائين ٿا، پر سندس بياني انداز به خوبصورت آهي، سندس ڪهاڻين جا موضوع ڪردار ٻولي سنڌي آهي، پنهنجين ڪهاڻين معاشري کي نوان رخ ڏيڻ اصلاح ڪرڻ جو سبق به ڏيندي نظر اچي ٿو.
هڪ مترجم جي حيثيت محزون صاحب سنڌ پهريون شخص هو، جنهن خليل جبران کي سنڌي متعارف ڪرايو، هن ڏيهي پرڏيهي ادب اديبن جا مختلف موضوعن تي ڪتاب، ناول، ڪهاڻيون ، مضمون ترجمو ڪري سنڌي ادب واڌارو ڪيو، سندس ترجمو ڪيل تحريرفن جو اهووڏو ڪمال آهي، جو پڙهڻ وقت محسوس ٿيندو ته پڙهندڙ ليکڪ جي اصل تحرير پڙهي رهيو آهي.
مصور هئڻ جي ناتي سندس مشاهدو عام ماڻهوءَ کان وڌيڪ وسيع وڌيڪ گهرو هو، 1965ع جڏهن آمريڪن سينٽر لئبرري حيدرآباد پينٽنگس جي جيڪا نمائش ٿي هئي تنهن سائين ظفر ڪاظميءَ، محزون صاحب کي حصي وٺڻ لاءِ زور ڀريو، سندس ٽي تصويرون نمائش رکيون ويون، سندس ٺاهيل تصويرن کي تمام گهڻو ساراهيو ويو، اهڙي ريت مختلف رسالن، رهبر ڊائجسٽ، ملير ڊائجسٽ مختلف اديبن جي ڪتابن جا ٺاهيل ٽائيٽل سندس بهترين مصور هئڻ جا شاهد آهن.
محزون صاحب جا ڪيترائي ڪتاب ڇپيل آهن جن 1.ڪنوار جي سيج ڀڳل نڀڙاٽيون مجنون پيغامبر پيغامبر جو باغ مرشد جو نينهن نياپو انسان شيطان لڙڪ مرڪ خالد بن وليد سلطان صلاح الدين ايوبي درس محبت هڪ دور جو ماتم پرنس بائيبل قرآن سائنس سائين جو سوڳنڌ، ساجن سڀنئا سهڻو هڪ مجرم جو اعتراف ٻيا شامل آهن.
جڏهن ته سندس اڻڇپيل ڪتابن خليل جبران جا ترجمو ڪيل ڪتاب سمنڊ جهڳ، محبوبا ڏانهن خط، ديوتا خدا ناخدا آسماني آواز عصمت چغتائي جا ڪتاب امرتا پريتمجا ڪتاب هڪ هئي سارا رسيدي ٽڪيٽ سيرت النبي سيرت سيد المرسلين ص، الله الله جي رسول فرمايو سيرت النبي صه دهشتگرد ڏوهيءَ قبوليو ڏوهه ماءُ جو انتقام چي گويرا جي بولوين ڊائري سنڌ جي تاريخ مٽيءَ جا خواب ٻيا شامل آهن، جڏهن ته سندس ڪيترائي ڪتاب مختلف پبلشرن کي ڏنل هئا، ان کانسواءِ سندس ڪيترائي اصولوڪا توڙي ترجمو ڪيل مضمون، ڪهاڻيون ٻيون لکڻيون ڇپيل اڻ ڇپيل صورت موجود آهن.
پاڻ سنڌي چار درجا ميهڙ جي پرائمري اسڪول پڙهيو پوءِ چوٿين اسٽينڊرڊ تائين ميهڙ جي هاءِ اسڪول پڙهيو، پاڪستان ٺهڻ کان اڳ سنڌ مدرسي ڪراچي پڙهڻ ويو بي اي سنڌ مسلم ڪاليج ڪراچي مان پاس ڪيائين، ايم اي بي ٽي ايل ايل بي سنڌ يونيورسٽي مان پاس ڪيائين، بعد هوميوپيٿڪ آڪسفورڊ ميڊيڪل ڪاليج لاهور ما پاس ڪيائين.
’وڪي ليڪس‘ تي پاڪستان جي اڳوڻي صدر، وزيراعظم، آرمي چيف توڙي پارلياماني ميمبرن مخالف ڌر جي رهنمائن بابت به ڪيتريون ڳالهيون پڌريون ڪيون ويون. ان سان گڏ سعودي بادشاهه ايران جي صدر جا به ڪي تڪراري تبصرا ميڊيا تي آندا ويا آهن. عام ماڻهن سرڪاري حلقن ان کي مسلم ملڪن جي وچ اختلاف پيدا ڪرڻ جي سازش قرار ڏنو.
1940ع ڪامريڊ رائي پنهنجي ساٿين، ليگ آف ريڊيڪل ڪانگريس مين، جي هڪ سئو اهم ڪارڪنن کي دهرادون ٻن هفتن جي تعليمي ڪئمپ گڏ ڪيو، اُتي سڀني گڏجي تاريخ زندگيءَ، آزاديءَ انقلاب، جي هر مسئلي تي ڳالھ ٻولھ ڪئي. ان تعليمي ڪئمپ ڪامريڊ رائي جيڪي مضمون پڙهيا ليڪچر ڏنا، سي هيٺين عنوان سان پوءِ 1942ع پهريون ڀيرو سائنسي سياسيات جي نالي سان ڪتابي صورت شايع ٿيا.
منابندرا ناٿ رائي، ايم اين رائي يا ايم اين راءِ ، آمريڪا جي اسٽئنفورڊ يونيورسٽيءَ جي ڪئمپس تي روپوشيءَ رهندي، جون 1916ع پاڻ تي هي نالو رکيو هئو، جيڪو ئي پوءِ آخر تائين هن جو نالو رهيو. هندستان جو دنيا جو، هي بي مثل مفڪر انقلابي اڳواڻ 21 مارچ 1887ع بنگال پيدا ٿيو. سندس پيءُ ڪلڪتي جي ويجهو هڪ اسڪول سنسڪرت جو استاد هو، جنهن کان هن سنسڪرت جا سبق ورتا عام اسڪولي تعليم پوري ڪرڻ کان پوءِ وڌيڪ تعليم لاءِ نيشنل ڪاليج ڪلڪتي داخل ٿيو. هن جي تعليم ان مرحلي کان اڳتي ڪا نہ وڌي سگهي.
پنجن مهينن کان پوءِ 4 اپريل 1937ع تي، ڪامريڊ راءِ پنهنجي هفتيوار انگريزي اخبار " " جي نالي سان شروع ڪئي. ان لاءِ ڪامريڊ راءِ ڏانهن پنڊت جواهر لعل نهروءَ، سباش چندر بوس ٻين پنهنجا پيغام پنهنجون نيڪ تمنائون موڪليون. مهاتما گانڌيءَ ان لاءِ ڏانهس پوسٽ ڪارڊ تي پنهنجو پيغام لکي موڪليو، جنهن کيس ”خاموش خدمت“ جي صلاح ڏنائون. ڪامريڊ راءِ اخبار جي پهرينءَ اشاعت جي ادارتي نوٽ لکيو:”سياسي خودمختياري مقصد نه پر مقصد جو ذريعو آهي.
ايم اين رائي ڇاهٺ ورهيہ حياتيءَ جا ماڻيا، جن مان 16 ورهيه يعني آگسٽ 1915ع کان وٺي هو وطن کان ٻاهر رهيو. ڪل وقتي طور عالمي انقلابي تحريڪن سان ڳنڍيل، پر هڪ ئي مقصد لاءِ ته هندستان آزاد ٿئي اُن جي صدين جي جمود هلچل انقلاب اچي، اُن جا ماڻهو پنهنجي وطن اُٿي بيهي، سڌا ٿين، ڪنڌ اوچا ڪري هلن پنهنجي حال جا پنهنجي مستقبل جا مالڪ بڻجن.
کانئس عمر ڪجھ وڏي، سندس انهن ڏينهن جي هڪ انقلابي ساٿي، اي ڪي هنديءَ پنهنجي ڪتاب هڪ شخص- جنهن اڳتي ڏٺو ٿي هن جي ننڍيءَ عمر جي قومي جذبي جو ذڪر ڪيو آهي.
سنڌ جي ماٿيلي واري ڀاڱي تي، گجر ذات جو راجا نند حڪومت ڪندو ھو. کيس دولت ڪٺي ڪرڻ شڪار ڪرڻ جو ڏاڍو شوق ھوندو ھو. ھڪ ڀيرو ڪنھن جانور جو شڪار ڪري، آن جوڏند ھٿ ڪيائين، ان جي مدد سان پنھنجو سمورو خزانو درياء جي پيٽ م لڪائي ڇڏيائين.
جيسلمير جي راجا نند کي نو نياڻيون ھيون. منجھائن وڏي سومل سڀني کان ڏاهي ھئي ننڍي مومل سڀني کان وڌيڪ سھڻي سياڻي ھئي. راجا بہ کيس ڏاڍو ڀائيندو ھو. انڪري اھو جادوئي ڏند کيس سنڀالي رکڻ لاء ڏنائين، پر ڏند جي اصلي راز جو نہ ٻڌايائين.
ھڪڙي جادوگر کي ڪنھن طرح راجا جي لڪايل خزاني جي پروڙ پئجي ويئي، سو ھڪ ڏينھن جڏھن راجا شڪار تي ويل ھو تہ ھو مومل ساڻ ٺڳي ڪري اھو ڏند وٺي، ڌرياء مان سمورو خزانو ڪڍي غائب ٿي ويو. راجا جڏھن شڪار تان موٽيو تہ کيس ڏند وڃائڻ جي خبر پئي. ھو مومل تي ڏاڍو ناراض ٿيو، پر سندس وڏي ڌيءُ سومل آٿت ڏنس تہ" ايترو خزانو آئون اوھان کي گڏ ڪري ڏيندس.
سومل پيءُ کان موڪل وٺي، ڪاڪ ڪنڌ تي ھڪڙي ماڙي اڏائي پنھنجي ڀينر نوڪرياڻين کي ساڻ وٺي اتي رھڻ لڳي، ھن پنھنجي چالاڪيءَ سان ماڙي جي چوڌاري جادوءَ جو باغ تيار ڪرايو ان تي رھڻ لڳي ان جي وچان لنگھندڙ سوڙھي رستي تي خوفناڪ جادوئي جانور بيھاري ڇڏيا. جن جي ڊيڃاريندڙ رڙين تي وڏا وڏا بھادر بہ ڏڪي ويندا ھئا. ان کان سواءِ ڪيترائي گمراھ ڪندڙ موتمار جادوئي کيل پڻ تيار ڪرائي رکيائين.
جڏھن ڪاڪ محل جي ڪناري تي اھو جادوئي محل تيار ٿي ويو تہ سومل پڙهو گھمرايو تہ جيڪو شھزادو باغ مان لنگھي مومل وٽ سلامتيءَ سان پھچندو، اھو ساڻس شادي ڪندو. ٻي حالت کيس پنھنجي مال سامان تان ھٿ کڻڻو پوندو.
مومل جي سونھن جي ھاڪ ٻڌي ڪيترائي شھزادا آيا، پر پنھنجو ڌن دولت ڦرائي ويا. ان وقت عمرڪوٽ جو بادشاھ ھمير سومرو ھو. ھڪڙي ڏينھن ھو پنھنجي ٽن وزيرن سان گڏجي شڪار تي نڪتو. راڻو مينڌرو سوڌو انھن سڀني بھادر عقلمند هو ھمير سومرو جو سالو بہ ھو. رستي تي ھڪ فقير مليو، مومل ان جي ڪاڪ محل بابت پنھنجي روئيداد ٻڌائي. انھيءَ ڳالھ چئني يارن جي دل مومل حاصل ڪرڻ جو شوق پيدا ڪري ڇڏيو. پوءِ تہ چارئي ڄڻا پنھنجو ڀاڳ آزمائڻ لاءِ ڪاڪ محل ڏانھن روانا ٿيا. اتي پھچي ماڙيءَ جي ٻاھر رکيل ڀير تي ڏونڪو ھنيائون تہ سيکاريل نوڪرياڻي ناتر ٻاھر آئي سندن اچڻ جو اطلاع وڃين اندر ڪيائين.
راڻو پھرين تہ مُنجھي پيو، پر پوءِ ھڪڙي عورت جي وارن جي مٿان ڀوئنر ڀرندي ڏٺائين. راڻو سمجھي ويو تہ خوشبودار وارن واري ئي مومل ٿي سگھي ٿي. ھن اڳتي وڌي وڃي کيس ھٿ کان ورتو تہ مومل پڻ گُلن جو ھار سندس ڳچيءَ وجھي ڇڏيو. پوءِ تہ خوشيون ٿي ويون ٻنھي جي شادي ٿي وئي.
راڻي جا ٽئي دوست ڪاوڙجي، پنھنجي علائقي ڏانھن روانا ٿي ويا. ٿورن ڏينھن کان پوءِ ھمير سومرو ڪنھن بھاني سان راڻي کي پاڻ وٽ گھرائي ورتو تہ جيئن ھو مومل سان ملي نہ سگھي. پر راڻي کان رھيو نہ ٿيو، ھو روز جو ڦڙتيلي اُٺ تي چڙھي ڪاڪ محل ھليو ويندو ھو مومل سان ملي تُرت ئي واپس ايندو ھو.
ھڪ ڀيري راڻي مومل سان ملڻ گھڻا ڏينھن ٿي ويا تہ سندس جدائيءَ مومل اداس رھڻ لڳي پنھنجي پنھنجي وڏي ڀيڻ سومل کي مرداڻو لباس پھرائي، پاڻ سان گڏ سمھاري ڇڏيندي ھئي. ھڪ رات راڻو جيئن ماڙي تي پھتو تہ اونداھ سومل کي مرد سمجھي، ڪاوڙ ڀرجي ويو پنھنجو لڪُڻ نشاني طور مومل جي ڀرسان رکي واپس امرڪوٽ ھليو ويو.
صبح جو جڏھن مومل ننڊ مان اٿي تہ سمجھي وئي تہ راڻو ڪاوڙجي واپس ھليو ويو آھي. پوءِ تہ کيس اچڻ لاءِ ڪيترائي نياپا موڪليائين، ھو نہ آيو. مومل راڻي جي ھلت مان ڏاڍي نراس ٿي بيزار ٿي وئي. تنھنڪري باھ جو ھڪ مچ تيار ڪرائي پاڻ کي ان اڇليائين. راڻي کي جڏھن اھا خبر پئي تہ ھو بہ ڊوڙندو اتي پھتو. پر تڏھن گھڻي دير ٿي وئي ھئي، انڪري پاڻ به ان مچ ٽپي پيو مومل سان ملي مٽي ٿي ويو.
مومل جي ماڙي اھڪ افسانوي محل، جنھن جو صرف کنڊر باقي آھن۔ مومل جي ماڙي جا قديم کنڊر، گهوٽڪي کان 11 ڪلوميٽر اوڀر طرف ماٿيلو آهي. هي ماڙي 15 ايڪڙن جي ايراضيءَ تي پکڙيل آهي هڪ ٽڪريءَ تي واقع آهي. مومل جي ماڙي کي سنڌ جي درسي ڪتاب، سنڌ ٽيڪسٽ بڪ بورڊ، ڄام شورو ڇاپيو آهي ھي سنڌ جي اسڪولن مضمون طور پڙھايو وڃين ٿو. مومل جي ماڙي کي قديم آثار، گھوٽڪي جي 11ڪلومیٽر اوڀر جي طرف ماٿیلو روڊ تي واقع آھي۔ ھي ماڙي 15 ايڪڙ پکيڙ تي پکڙيل آھي. پھاڙي توڏن تي واقع آھي۔ ان توڏن کي 12 ايڪڙ ايراضي تي ڪچي پڪي سِرُن تي گهرَ جھگیون تي مشتمل جهوپڙيون آھن. جڏھن تہ ڏکڻ اولهه طرف باقي 3 ايڪڙ ايراضي غیر آباد آھي۔
"مومل ماڙي"جو عجائب گھر بہ تعمير ڪيو ويو آھي. ان ملڻ واري شين کي سانڍيو وڃي ٿو. اھو شيون سياحتي ماڻھن کي ڏيکاريون وڃن ٿيون.
آھوجا اصل اروڙونسي آهن، عربن جي ڪاهه وقت سنڌ ڀاڄڙ پيئي ته ڪيترا آهوجا پنجاب لڏي ويا. جتان ڪي جدا جدا وقتن تي، جدا جا سببن ڪري موٽي سنڌ آيا، جنهن ڪري هن وقت هڪڙا پنجابي آهوجا ٻيا سنڌي آهوجا آهن. منجهائن ٿورا آريا سماجي آهن پر ٻيا گهڻو ڪري سڀ گروءَ جا سک آهن. فاضلڪا ضلعي فيروز پور ان جي پسگردائيءَ وارن آهوجن مان ڪي زمينداري ته ڪي ڌنڌو ڌاڙي ڪندا آهن. منجهائن ڪي لکاپتي آهن. ملتان ٻين هنڌن ڪي وڏن عهدن تي آهن.
شڪارپور لکي در اندر، ”بن جي حويلي“ آهي، جا سيٺ بنمل آهوجا جي نالي پٺيان سڏجي ٿي. سندس نسل مان سيٺ شولداس ليکراج ولد سيٺ چمن داس ولد سيٺ بچو مل بنمل آهي.
سامونڊي اسڪائوٽن خدمت جو انگ ايترو ته ڦوڪيائين جو ڪيترن ئي ڄڻن کي سمنڊ ٻڏي وڃڻ کان بچايو هيائون. هيءُ هڪ وڏو نيڪيءَ جو ڪم هو، جو سڀاويڪ طرح عام خلق کي گهڻو پسند پيو سرڪار به ڪيتريون سهوليتون ڪري ڏنيون موٽربوٽ به مليل هئن ٻين کي به سامونڊي اسڪائوٽنگ سيکاريندو رهيو. ائين پنهنجو تن، من ڌن انهيءَ ڀلي ڪم بلي ڏيئي بيٺو. ”ڪراچي هاربر موٽر بوٽ پئٽرول“، جو ڪراچي بندر جي بچاءَ لاءِ هو، تنهن پهريائين پاڻ داخل ٿيو 1 سيپٽيمبر 1941ع کان وٺي ”رايل انڊين نيول والنٽيئر رزرو“ جو آنرري ليفٽيننٽ ٿيو. سندس قدر سڃاڻي جنوري 1946ع سرڪار ”راءِ صاحب“ جو لقب ڏنس.
سيٺ شولداس جو ٻيو نمبر فرزند سيٺ دولترام هو. شڪارپور پڻس ”هوزري“ جو ڪارخانو کوليو، ته هيءُ ننڍڙي هوندي ئي، کيس انهيءَ ڪم مدد ڪرڻ لڳو. اُڻڻ جو سمورو ڪم سندس نظر هيٺ ٿيندو هو. ائين چاهه وڌيس ته پنجاب جي سرڪاري ”هوزيئري انسٽيٽيوٽ“ مان سکيا وٺي، ڪوٽن، جرسين، گنجي، فراڪن وغيره جا اهڙا نوان نوان نمونا ڪڍيائين جو ڏيهي توڙي يوروپي لوڪ اهي پسند ڪرڻ لڳا. سکر جي اڳوڻي ڪليڪٽر مسٽر ايڇ. ٽي. سورلي آءِ. سي. ايس جي ڌرمپتنيءَ لکيو آهي ته، ”منهنجو اوني ڪوٽ گهگهرو شڪارپور جي انهيءَ ڪارخاني جا ٺهيل، منهنجي مڙس مون کي ناتال جي سوکڙي ڪري موڪليا هئا. اسڪاٽ لينڊ اهي جن به ڏٺا تن واهه واهه ڪئي!
“ سنڌ جي جڙيل شيءِ جي ساراهه يورپ وارا ڪن، سا سنڌ لاءِ فخر جي ڳالهه آهي. شڪارپور وارو اهو ڪارخانو بند ڪري ان جي بدران، سيٺ دولترام، ڪراچيءَ جي جيل طرف، هڪ چڱي پيماني تي، ”سٽئنڊرڊ نٽنگ“ نالي ڪارخانو کوليو.سيٺ دولترام ديس شيوا جو انگ هو، پڪو اسڪائوٽ هو، 1939ع جي سکر شڪارپور وارن فسادن مهل هن نوجوان، شڪارپور جي امن امان لاءِ پنهنجي اسڪائوٽ ٽروپ سميت، رات ڏينهن پهرو پئي ڏنو. سرڪار به سندس قدر سڃاڻي، کيس آفرين نامو روالور بندوق رکڻ جو پروانو ڏنو.
سندس پٽ راجا ڏاهر ڳوٺ زمين سنڀاليندو ھيو 4 جون جي رات تي قانون لاڳو ڪندڙ ادارن سندن ڳوٺ بچل ڀنڀرو کي گهيرو ڪيو ھن جي پٽ کي راجا ڏاهر کي اکين تي پٽيون ٻَڌي حراست وٺي ويا. عطا محمد ڀنڀرو دعويٰ ڪئي ته هن جو پٽ ڪڏهن به ڏوھاري سرگرمين ملوث نه رهيو هو، پر هو هڪ سنجيده قومپرست سياسي ڪارڪن هو هن جي خلاف ڪو ڪيس بہ داخل نه ٿيل ھيو. هن کي ڊپ هو ته سندس نوجوان پٽ کي جعلي مقابلي ماريو ويندو يا هن جي چٿرون ٿيل لاش تي تشدد ڪرڻ بعد هن کي اڇلايو ويندو، جيئن هن کان اڳ قوم پرست ڪارڪنن سان ڪيو ويو هو. نيٺ، 26 جولاءِ 2015 تي سندس پٽ کي قتل ڪيو ويو.
عطا محمد ڀنڀرو ھڪ صحافي حيدر ملاح کي انٽرويو ڏيندي الزام لڳايو تہ سندس پُٽ راجا ڏاھر جي قتل سموري جسمم جي قيادت ملوث ھُئي، جسمم جي جنرل سيڪريٽري سجاد شر حيدر لاشاري 4 ڪروڙ وٺي سندس پٽ ٻين جسمم ڪارڪنن کي ايجنسين ھٿان مارايو. انکان پوءِ جسمم جي چيئرمن شفيع برفت ان الزامن کي رد ڪندي وڊيو پيغام چيو ته عطا محمد ڀنڀري کي مير سليم سنائي حسين بخش ٿيٻو طرفان ورغلايو ويو. 2022ع مير سليم سنائي سوشل ميڊيا سميت هڪ خط وسيلي ان ڳالهين سميت سڀني الزام جي معافي ورتي هئي شفيع برفت سميت سجاد شر سان جرمني آخري ملاقات ڪئي هئي.
عطا محمد ڀنڀرو پنھنجي آخري وصيت چيو تہ "کيس وفات کانپوءِ جنازي نماز نه پڙهي وڃي ڇو جو مان اسلام کي حقيقي دين نه ٿو سمجهان جڏھن قبر لاٿو وڃي تہ منھنجو مُنھن وارو حصو کُليو رکيو وڃِي پوءِ مُنھن ڀَر سُمھاريو وڃِي تُہ جيئن آئون پنھنجي ڌرتيءَ ماتا کي مٺِي ٿيڻ تائين چُمندو رھان قبر کي چوڌاري زنجيرون ٻڌي تالا هڻي اهو ڪتبو لڳايو وڃي ته هتي سنڌ جو هڪ غلام آرامي آهي، پر جڏهن سنڌ آجپو ماڻي ته پوءِ اهي تالا کولي زنجيرون هٽايون وڃن."
عطامحمد ڀنڀرو سنڌ جو ھڪ محقق، اتھاسڪار ، سنڌيڪار قلمڪار، ھُيو. سندس ڪيترائي ڪتاب ڇپيل آهن. حڪومت پاڪستان کيس حسن ڪارڪردگي اعزاز ڏيڻ لاءِ پڻ چونڊيو، پر هن اھو اعزاز وٺڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو هو.
عطا محمد ڀنڀرو 87 سالن جي ڄمار 3 جون 2020ع تي ڳوٺ بچل ڀنڀرو لاڏاڻو ڪري ويو. سندس آخري رسمون ھنڱورجا لڳ ڳوٺ بچل ڀنڀرو ادا ڪيون ويون.
اوپيرا آرٽ نہ رڳو آذربائيجان، پر سموري اوڀر مسلم دنيا پڻ حسيبايوف جي سنگيت ناٽڪ "ليلي ماجنون" جي وسيلي قائم ڪيو ويو ھيو، جنھن جو پريميئر حاجي زينالعابدين تگيئيف جي ٿيٽر 12 جنوري، 1908 تي ٿيو. حاجيبايوف ان اوپيرا جو لِبريٽو کي انھيءَ نالي سان فضيولي پاران لکيل نظم جي بنياد تي لکيو ھيو.
"مُڙس زال" جي اوپيرا کانپوءِ، هن انجو ٻيو اوپيريٽا لکڻ شروع ڪيو. ان جي پهرين پريميئر 1911 ع باڪو ميلوز ڀائرن جي ٿيٽر تي ٿيو. ان اوپيرا "مي نا قودر قوسا اولسم دا" گيت "اوزنديري" قومي لوڪ ميوزڪ ان اوپيرا آواز ٻُڌي سگهجي ٿو، جنهن پوءِ ڪجهه تبديليون ڪيون ويون.
حاجيبايوف جو پهريون موسيقي مزاحيا "مُڙس زال" آهي، جيڪو ٽن منظرن تي مشتمل آهي. اهو آذربائيجاني ميوزيڪل ڪاميڊي جو پهريون مثال آهي. ان جو پهريون پريمئر 1910ع ٿيو هو. ايڇ. سارابسڪي اي. اگدامسڪي ان ناٽڪ مارجن مننات جي ڪردارن پنهنجي فن جو نماءُ ڪيو. حاجيبايوف پاڻ مزاحيا خاڪو لکيو.
عزير حاجيبايوف روسي سلطنت جي شوشا گورنریٽ شوشا پيدا ٿيو، جيڪو هاڻي آذربائيجان جو حصو آهي. سندس پيءُ، عبدال حسين حاجيبيوف، ڪيترن ئي سالن تائين خورشيدبانو نتاوان جو سيڪريٽري ٿي رهيو هن جي ماءُ، شيرين، نتاوان جي گهر پَلجي وڏي ٿي هئي. وڏو ٿيڻ تي، حاجيبايوف نتاوان جي ڪم کان ڏاڍو متاثر ٿيو.
آذربائيجان 1900 کان 1940 دوران رونما ٿيندڙ وڳوڙن دوران، ھڪ خاصيت لاڳاتار اوزير حاجيبايوف جي ڪردارن جي عڪاسي ڪري ٿي. ھن سدائين اتيت جي ڪنھن بہ صورت کي رد ڪرڻ بدران ان کي حال ڳنڍڻ جي ڳولھا جا رستا ڪڍيا آھن.
"ڪوريوگلو اوپيرا" جو پهريون ڀيرو پريميئر اپريل 30، 1937ع تي آذربايجان اوپيرا باليٽ ٿيٽر تي ٿيو. اهو پهريون ڪلاسيڪل اوپيرا آهي، جيڪو آذربائيجان بھادر مھاڪھاڻي جي مقصد تي ٻڌل آهي.
سال 1919 کان 1920 ع تائين حاجيبايوف ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ آذربائيجان جي مکيا سرڪاري ميڊيا اداري، آذربائيجان اخبار جو ايڊيٽر-اِن-چيف عھدي تي ڪم ڪيو.
9 ڊسمبر 1901 کيس پرنس آف ويلز ارل آف چيسٽر جو رتبو مليو. راڻي وڪٽوريا پنھنجي پٽ ايڊورڊ ستون کي سرڪاري معاملن کان پري رکيو ھو ان جي ابتڙ ھن ايڊورڊ ھن کي سرڪاري معاملن شامل ڪري مستقبل جي ذميواري لاء تيار ڪيو کيس ھر سرڪاري رڪارڊ ڏسڻ جي اجازت ڏني . نومبر 1905 کان مارچ 1906 تائين شھزادي جارج شھزادي مئي
برٽش انڊيا جو دؤرو ڪيو جتي ماڻھن انگريزن جي نسلي برتري مقامي ماڻھن جي حڪومت شراڪت جي تحريڪ جي ڪري ساڻس نفرت جو اظھار ڪيو. انڊيا کان واپسي م اسپين آيا جتي جارج پنھنجي ماسات وڪٽوريا ايوجيني آف بيٽنبرگ جي اسپين جي بادشاهه الفونسو تيرھون سان شادي م شرڪت ڪئي. شادي دؤران شاھي بگي تي ماتو مورال نالي ھڪ انارڪسٽ بم اڇلايو جنھن بگي جو ڊرائيور ڪجھ روڊ تي بيٺل ماڻھو مارجي ويا پر گھوٽ ڪنوار بچي ويا.برطانيا واپسي کان ھڪ ھفتو پوء ناروي جي بادشاھ ھاڪون ستون جي تاجپوشي م شرڪت لاءِ اوڏانهن ويا.
تخت جي وارثي م پنھنجي ڏاڏي وڪٽوريا کان پوء ھي ٽئين نمبر تي ھيو تنھن ڪري ھن جي بادشاھ ٿيڻ جي اميد ڪانہ ھئي. پھرين نمبر تي سندس پيءُ ٻئين نمبر تي سندس وڏو ڀاء تخت جو وارث ھيو. ٻنھي ڀائرن جي تعليم تربيت گڏ ٿي ھئي. ٻئي ڀائر برطانيا جي رائل نيوي شامل ٿيا 1879 ٽي سال ڪيريبئن، ورجينيا، ڏکڻ آمريڪا، آسٽريليا، مصر اوڀر ايشيا جو سفر ڪيو 1881 جارج جپان پڻ ويو جتي شھنشاھ ميجي راڻي ھاروڪو سان ملاقات ڪيائين.