polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ڪيٽين جو ڪوٽ ”ونگي“ جي شهر جي زور ڍري ٿيڻ کان پوءِ، وجود آيو. ”ونگو“ شهر پراڻ کان اُڀرندي طرف آباد هو. ڪيٽين جي ڪوٽ کان اُهو شهر ميل ڏيڍ اوڀر طرف هو. ونگي نهڙيا، ميمڻ، لوهاڻا ٻيون ذاتيون رهنديون هيون.
”ونگو“ شهر پراڻ جي ڪنڌيءَ تي آباد پراڻن شهرن مان هو. انهيءَ شهر جو همعصر ٻيو شهر ”ولاسو“ هو، جو پراڻ جي پوڇڙيءَ واقع هو. اسان کي پراڻن تاريخي ڪتابن دستاويزن ”ونگو ولاسو“ گڏ نالا ملن ٿا، اهي شهر لاڙ جا مشهور شهر هئا هڪٻئي کان گهڻو پري هئا. ونگو شهر پنهنجي طاقت تڏهن بنهه وڃائي ويٺو، جڏهن ڪيٽين کي ماڻڪاڻي ميرن مان مير ٺاري خان تخت گاهه لاءِ چونڊيو.
ھگنس 18 اپريل 1941ع لمرڪ شھر پيدا ٿيو سندس پيءُ کان ھگنس آئرش ريپبلڪن آرمي ليفٽيننٽ ھيو سندس تعلق ڪليئر ڪائونٽي جي وسندي باليڪار سان ھيو. جان پنھنجي ڀائرن پيٽر مائيڪل سان گڏجي آئرلينڊ جي آزاديءَ جي چڻنگ باقائده حصو ورتو جڏھن سندس پيءُ بيمار ٿي پيو تي ھن پنھنجي پنجن سالن جي پٽ ميخائيل ان جي ننڍڙي چئن سالن جي ڀاءُ کي پنھنجي چاچي پڦي جي ڪائونٽي ڪليئر واقع
ھن شاگردي واري زماني فيئانا فئل نالي پارٽي شامل ٿيو ھو 1966ع ان جي ھڪ ونگ جو چيئرمين ٿيو پر جلد پوء پارٽي تبديل ڪري ليبر پارٽي شامل ٿي ويو 1973ر آئرلينڊ جي سينيٽ جو ميمبر چونڊجي ويو. 1981 جي چونڊن ليبر پارٽي جي ٽڪيٽ تي دائل اسيمبلي جو رڪن چونڊجي ويو. وري نومبر 1982ع ٻيھر چونڊجي آيو اٺين آئيني ترميم جي مخالفت ڪرڻ جي ڪري ھن کي اھا سيٽ وڃائڻي پئي
پر ان بعد نيشنل يونيورسٽي، آئرلينڊ واري تڪ مان ملڪ جي سينيٽ جي رڪن طور چونڊجي آيو. ھي ٻه دفعا 1982-198 1991–1992 گيلوي شھر جو ميئر مقرر ٿيو. 1987ع ھي وري اسيمبلي جو ميمبر چونڊجي آيو 2011 تائين ان سيٽ تي برقرار رھيو 1993ع ھي ڪابينه جو رڪن ٿيو کيس ٻارن نوجوانن جي معاملن واري وزارت ملي. ھن پنھنجي وزارت واري دؤر نشريات سنسرشپ جي پاڙ پٽي آئرش فلم بورڊ جي تشڪيل نو ڪئي آئرش ٻولي واري ٽيليويزن اسٽيشن 4 قائم ڪئي
2000 ھي ليبر پارٽي جي فرنٽ بينچ تي مقرر ٿيو.2003 ليبر پارٽي جو صدر ٿي ويو پرڏيھي معاملن لاء پارٽي جي ترجمان واري ذميداري پڻ وٽس رهي.
ھن جي زال سبينا ھگنس اداڪاره ھئي ان جو تعلق گيلوي ڪائونٽي جي شھر ڪِلُونَرَين شھر سان ھيو ھگنس جي ساڻس ملاقات 1967ع ڊبلن صحافڻ ميري ڪيني جي گھر ٿي 1973ع جي ڪرسمس جي ڏينھن ھگنس کيس شادي جي آڇ ڪئي سال بعد انھن شادي ڪئي. کين چار ٻار: ايلس ميري ھگنس، ڊينيئل ٻہ جاڙا جان مائيڪل ھئا. انھن مان ايلس 2016ع آئرلينڊ جي سينيٽ سينڊ ايئرن جي رڪن منتخب ٿي
ميخائيل ڊي ھگنس يا مائيڪل ڊينيئل ھگنس جنم: 18 اپريل 1941ع ، آئرلينڊ جو سياستدان، شاعر، سوشالاجسٽ براڊ ڪاسٽر, آھي جيڪو نومبر 2011 آئرلينڊ جو نائون صدر چونڊجي آيو 2018 تي مدو پورو ڪري ستن سالن لاء ٻيھر صدر چونڊجي آيو.
سومرن جي دور ٽن صدين اندر، جيڪي به قصا ٿي گذريا، جهڙوڪ: سسئي پنهون، عمر مارئي، مومل مينڌرو، ليلا چنيسر، تن سڀني کي فارسي منظوم ڪيو ويو.
شعر و شاعري جي سلسلي هر انجمن هر مجلس شرڪت ڪرڻ سندس مشغلو هو. سندس مخلصانه تعاون سان ’-ادب سنڌ-‘ جو اجراءَ ٿيو. جنهن سنڌي زبان، ادب شاعريءَ جي وڏي خدمت ڪئي. -ان- طرح ’-جمعيت الشعراءِ سنڌ-‘ جي تشڪيل تعمير به ڊاڪٽر صاحب جي ڪوشش سان ٿي، جنهن جو پهريون صدر پاڻ ٿيو پوءِ سالن جا سال صدارت جا فرائض انجام ڏيندو رهيو.
’-جمعيت- الشعراء سنڌ‘ پهريون علمي ادارو آهي، جنهن جي انتظام هيٺ سنڌ جي سڀني وڏن شهرن سال بسال عظيم الشان ادبي ڪانفرنسون ٿي گذريون آهن. انهن ڪانفرنسن جو لٽريچر، مرحوم -امام بخش خادم- لاڙڪاڻوي، ساهه سان سانڍيندو آيو، سندس وفات کان پوءِ اهو سارو دفتر ضايع ٿي ويو. اهڙيءَ طرح سنڌي -ادب - مان هڪ تاريخي باب ختم ٿي چڪو آهي. بزم خليل انجمن -ترقي- -اردو- حيدرآباد، ڊاڪٽر صاحب جي خدمتن جا تاريخي شاهد آهن.
ڊاڪٽر صاحب جامع الفنون رهيو آهي، اديب، نقاد، شاعر، -اهل- قلم، مقرر انشا پرداز، سندس ڪلام، پخته شائسته، عروض جو پابند، عروض جي نازڪ -ترين- اصولن جو پابند، زبان جي لحاظ سان درست فني لحاظ سان پختو زوردار آهي. هر صنف تي لکيو اٿس. غزل، رباعي، قطعو، نظم، مثنوي، گيت، بلڪ ڪافي به سندس ڪلام موجود آهي. سندس فن تي فارسي -اردو- ادب جو وڏو اثر آهي، تاهم انفراديت افاديت قائم آهي.
سندس تاليفات ’عبرت ڪده‘ سندس ’مشاهدن‘ تي مدار رکن ٿا، جڏهن پاڻ گدو -بندر- اسپتال جو سپرنٽينڊنٽ هو. تڏهن هزارين دماغي مريضن جي صحتيابيءَ لاءِ جيڪي نفسياتي طرح ڪوششون ڪيائين، اهي سڀ ’عبرت ڪده‘ افسانوي انداز بيان ڪيل آهن.
اهڙيءَ طرح افسانا، ڊراما ڊائلاگ پڻ ڪافي انداز لکيا اٿس. سنڌي ادب جي سڀني علمي رسالن ، سالن کان، سندس علمي ادبي مقالا شايع ٿيندا رهيا. ڊاڪٽر خليل صاحب 18 نومبر 1982ع تي حيدرآباد وفات ڪئي.
ڊاڪٽر در محمد انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي قائداعظم يونيورسٽي اسلام آباد طرفان ڏهاڪو مضمونن پي. ايڇ. ڊي گائيڊ طور خدمتون سرانجام ڏئي چڪو آهي. 1985ع انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجيءَ هڪ پراجيڪٽ ”پرزرويشن آف هسٽري ڪلچر لٽريچر آف سنڌ“ هـيٺ سندس ڪيل جاکوڙ ٻين خدمتن جي مڃتا طور 1986ع سنڌالاجيءَ ”ڊاڪٽر در محمد پٺاڻ ڪارنر“ قائم ڪئي وئي، جنهن مان ڪيترن شاگردن پـي. ايـڇ. ڊي لاءِ مدد حاصل ڪئي آهي.
سندس خدمتن جو مختصر وچور هن ريت آهي: پاڪستان اسٽڊي سينٽر ڄامشوري جي ترجمي واري شعبي ڇپائيءَ جو اعزازي صلاحڪار ، ميمبر سنڌي ادبي بورڊ ، ميمبر بزم طالب الموليٰ ، بنيادي ميمبر سنڌ هسٽاريڪل سوسائٽي ، باني صدر سنڌ سگهڙ سنگت ، بنيادي ميمبر لاڙڪاڻو هسٽاريڪل سوسائٽي ، باني صدر سنڌي رائيٽرس ڪلب ، چيئرمين شهيد هوش محمد شيدي ويلفيئر آرگنائيزيشن باني گل حيات انسٽيٽيوٽ آگسٽ اڄ تائين.
سندس هن وقت تائين سنڌ بابت تحقيق کان سواءِ اٽڪل 500 کان مٿي ثقافتي، ادبي، تاريخي تحقيقي مضمون ڇپيل آهن. سندس ٽيهارو کن ننڍا وڏا ڪتاب لکيل ترتيب ڏنل آهن، جن :
”لاتيون سهڻي لقمان جون“ ٻيا اچي وڃن ٿا. ڪتاب ”ادب ماحول“ کي سنڌ يونيورسٽيءَ پاران 1988ع ايم. اي سنڌي نصاب شامل ڪيو ويو. سندس ڪتاب ”جو مطالعو ڪيو مون“ 1983ع انڊيا شايع ٿيو.
ڊاڪٽر صاحب کي قلمي ادبي پورهئي تي ڪيترا اوارڊ مليا آهن، جـن ”سـنـڌيءَ تحقيـق کي تـرقي ڏيـارڻ“ تـي ”اديون ايوارڊ“ ، ”سنڌ مدرسي ڪراچيءَ جي تاريخ ترقيءَ بابت تحقيق“ تي چانديءَ جو ميڊل، ”سلور جوبلي آف سنڌالاجي“ ”سنڌ يونيورسٽي وائيس چانسلر ايوارڊ“، ”پاڪستان اسٽڊي شيلڊ“ 1989ع، ”سنڌ لاءِ تحقيق“ سنڌ گريجوئيٽس گولڊ ميڊل ، ”طالب المـوليٰ اوارڊ“ ، ”ڪيڊٽ ڪاليج لاڙڪاڻو اوارڊ“ ، ”شيرل باڊاهـي اوارڊ“ ، ”شهدادپور تعليمي اوارڊ“ ، مهراڻ اڪيڊميءَ پاران ”پاڪستان سلور جوبلي اوارڊ“ ،” سگا ايوارڊ“ شامل آهن.
در محمد پٺاڻ 1973ع تعليم کاتي ليڪچرار 1985ع اسسٽنٽ پروفيسر مقرر ٿيو. ان ئي عرصي ڊپٽي ڊائريڪٽر انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي مقرر ٿيو، جتي ڪجهه عرصو قائم مقام ڊائريڪٽر به رهيو. ڊيپوٽيشن جا پنج سال پورا ڪرڻ بعد 1990ع گورنمينٽ ڪاليج ڏوڪريءَ اسسٽنٽ پروفيسر مقرر ٿيو. 1991ع ايسوسيئيٽ پروفيسر ٿيو 1991ع کان 1995ع تائين اتي ئي پرنسپال ٿيو. جتان رٽائر ٿيڻ کان پوءِ هن وقت زيبسٽ ڪاليج لاڙڪاڻي پرنسپال طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي.
ڊاڪٽر در محمد پٺاڻ پنهنجي اباڻي ڳوٺ خير محمد آريجا پنهنجي امڙ حيات خاتون ابي گل محمد جي نالي سان گل حيات انسٽيٽيوٽ جهڙو علمي ادارو پنهنجي مدد پاڻ جي بنياد تي قائم ڪري مثال پيدا ڪيو آهي. هي سنڌ جو اهڙو غير سرڪاري ادارو آهي. جنهن هزارين ناياب ڪتاب فن، ثقافت، سياست، شخصيات تاريخ بابت اخباري ڪترُن تي مشتمل هزارين فائيلن جو مواد موجود آهي.
پرائمري تعليم پنهنجي ڳوٺ مان حاصل ڪيائين. مئٽرڪ 1963ع گورنمينٽ هاءِ اسڪول لاڙڪاڻي مان ڪيائين. بي. اي پرائيويٽ 1967ع ڪيائين. بي. ايڊ 1971ع اول پوزيشن پاس ڪيائين 1972ع ايم. اي سنڌي ٽئين پوزيشن سان سنڌ يونيورسٽيءَ مان ڪيائين. 1979ع ”ڪراچيءَ جو سنڌي ٻوليءَ علم ادب جي ترقيءَ حصو“ جي موضوع تي تحقيقي مقالو لکي، پي. ايڇ. ڊي ڪيائين.
ڊاڪٽر در محمد پٺاڻ سنڌ جي نالي وارو اديب محقق، سندس پيءُ جو نالو گل محمد پٺاڻ آهي. هو 25 مئي 1945ع تي ڳوٺ خير محمد آريجا تعلقي ڏوڪري، ضلعي لاڙڪاڻي ڄائو.
معراج محمد خان پاڪستان جو سوشلسٽ اڳواڻ هو، جيڪو شاگرد سياست ذريعي سياست اڀري آيو هو. 1959ع سندس سياسي زندگيءَ جي ٽرننگ پوائنٽ هئي، جڏهن شاگرد سياست تي پابندي هنئي وئي معراج محمد خان سميت کاٻي ڌر جي شاگرد تنظيم نيشنل اسٽوڊنٽ فيڊريشن جي ٻين اڳواڻن کي گرفتار ڪيو ويو. هي اُهي ڏينهن هئا، جڏهن آمريڪي صدر جي پاڪستان اچڻ جي موقعي تي کاٻي ڌر جي شاگرد اڳواڻن صحافين خلاف ڪريڪ ڊائون ڪيو ويو. ان دوران ئي لاهور جي شاهي قلعي مشهور ڪميونسٽ اڳواڻ حسن ناصر جي مرتئي جو واقعو ٿيو هو.
قافلو جڏهن حيدرآباد پهتو ته سڄو شهر اٿلي پيو تنهنڪري تڪڙ اتان به کيس ڪڍيو ويو، ايئن هو پنجاب داخل ٿي ويو، جيڏانهن ويو ٿي اتي ڪاليجن موڪلون ٿي وينديون هيون، هڪ جوش جزبو هو، جنهن جي سڀ کان وڏي علامت معراج محمد خان هو. 1965ع جڏهن پاڪ-ڀارت جنگ ٿي، ان وقت معراج محمد خان جيل هو، حڪومت کيس گذارش ڪئي ته ماڻهن کي ريڊيو تي خطاب ڪري قومي يڪجهتيءَ جو مظاهرو ڪري، جيڪو هن ڪيو.
ايوب خان جڏهن جمهوريت بحال ڪئي شاگرد تنظيمن تان پابندي ختم ڪئي ته 1962ع ڪراچيءَ پولو گرائونڊ ايوب خان جي حامي مسلم ليگ ڪنوينشن جي ميڙاڪي شاگرد اڳواڻ داخل ٿي ويا انهن اسٽيج تي قبضو ڪري پنهنجا مطالبا پيش ڪيا، جنهن کانپوءِ معراج محمد خان سميت ٻارنهن شاگرد اڳواڻن کي لاهور بدر ڪيو ويو ته اها هڪ ملڪ گير تحريڪ بڻجي وئي.
ڊاڪٽر جعفر احمد جو چوڻ آهي ته جڏهن پيپلز پارٽي ٺهي ته کاٻي ڌر جا ڪيئي ماڻهو ان شامل ٿي ويا. ڇو جو ڪميونسٽ پارٽيءَ جي ڪجهه ماڻهن جو خيال هو ته کين پيپلز پارٽيءَ کي پنهنجي اڳين مورچي طور استعمال ڪرڻ گهرجي. تنهنڪري خيال اهو ڪيو وڃي ٿو ته معراج محمد خان ڪميونسٽ پارٽي جي اشاري تي پيپلز پارٽيءَ شامل ٿيو.
ايوب خان ذوالفقار علي ڀٽو جي لاڳاپن جڏهن ڇڪتاڻ پيدا ٿي ڀٽو استعيفيٰ ڏئي جڏهن ڪراچيءَ پهتو ته اين ايس ايف سندس مان رات جي مانيءَ جي دعوت ڪئي، جتي ڀُٽي سوشلزم کي وقت جي ضرورت قرار ڏنو، جنهن جي ڪري معراج محمد خان، ڀُٽي جي ويجهو ٿيو پيپلز پارٽيءَ شامل ٿي ويو.
معراج محمد خان اتر پرديش جي ضلعي فرخ آباد پيدا ٿيو. هو 1949ع ان وقت تائين ڀارت رهيو جيستائين سندس گهر کي اويڪيو پراپرٽي قرار نہ ڏنو ويو، جنهن کانپوءِ هو ڪوئيٽا اچي آباد ٿيو. سندس وڏو ڀاءُ منهاج برنا پڻ ناليوارو صحافي مزدور اڳواڻ هو.
پيپلز پارٽيءَ هن شروعات تنظيمي ذميواري سنڀالي، پر پوءِ کيس وفاقي وزير جي عهدي تي مقرر ڪيو ويو. پر هن جلد ئي ان عهدي تان استعيفيٰ ڏئي ڇڏي، سندس اختلافن جو هڪ سبب مولانا ڪوثر نيازي به ٻڌايو وڃي ٿو.
پيپلز پارٽي جي قيام نظريي معراج محمد خان جو اهم ڪردار هو، پيپلز پارٽيءَ جو اٽي، لٽي اجهي وارو جيڪو بنيادي نعرو هو ان کي عام ڪرڻ به هن جو اهم ڪردار هو.
1960ع جڏهن کاٻي ڌر جون پارٽيون ماسڪو نواز چين نواز ڌڙن ورهائجي ويون ته انهن جو اثر شاگرد تنظيمن تي به ٿيو معراج محمد خان چين نواز ڌڙي شامل ٿي ويو.
تجزيا نگار ڊاڪٽر توصيف احمد جو چوڻ آهي ته ڀُٽي کي اين ايس ايف پليٽ فارم ڏئي، ڪراچيءَ جي مزدورن شاگردن تعارف ڪرايو هو.
اسان صفا ائين بہ نٿا چئجي سگھون تہ امبر قيد ٿيل جيتن ڪرڙين مان ڊائنوسارز جو ڊي اين اي حاصل نٿا ڪري سگھون گھڻا سائنسدان ان باري سوچيدا ضرور آهن تہ ڇا سائنس ڊائنوسارز کي ٻيھر تخليق ڪري سگھي ٿي
شيخ صادق علي ميٽرڪ جو امتحان پاس ڪري، سترهين -آڪٽوبر- 1887ع تي ٻاويهن ورهين جي ڄمار شڪارپور جي ڪليڪٽر آفيس ڪلارڪ مقرر ٿيو. هن کي هيٺئين گريڊ جي مختلف نوڪرين تي رهڻ کانپوءِ جيڪب -آباد- ڊپٽي ڪليڪٽر جي عهدي تي مقرر ڪيو ويو. -ان- کان پوءِ ڊپارٽمينٽل امتحان پاس ڪيائين 12 مئي 1888ع تي کيس ڪليڪٽر جو عهدو مليو. -ان- کان پوءِ پنجين گريڊ اپر سنڌ فرنٽيئر جو ڊپٽي ڪليڪٽر مئجسٽريٽ مقرر ڪيو ويو. 3 سيپٽمبر 1895ع تي هو اسسٽنٽ ڪليڪٽر مقرر ڪيو ويو ڊپٽي ڪليڪٽر سکر جي چارج سندس حوالي ڪئي ويئي.
يارهين مئي 1907ع تي خيرپور رياست جو وزير مقر رڪيو ويو. انهيءَ وقت رياست خيرپور مير فيض محمد خان جي حڪمراني هئي. سن 1908ع هندستان جو چيف ڪمانڊر لارڊ ڪچنر خيرپور آيو هو، جنهن جي ملاقات مير فيض محمد سان ٿي ته شيخ صادق علي -ان- وقت رياست خيرپور جي وزير جي حيثيت اتي موجود هو. صادق علي رياست خيرپور جي ترقيءَ لاءِ وڏيون ڪوششون ڪيون. ماڻهن عملي چاهه پيدا ڪرڻ لاءِ هن فيض لئبرري قائم ڪئي -اشاعت- جي سهولت خاطر پر يس پڻ قائم ڪيائين. خيرپور جيمخانو قائم ڪندڙ به اهو ئي شخص هو.
شيخ صادق علي ڪوٽڏجيءَ رياست جي واليءَ جي رهڻ لاءِ خاص محل جوڙايو، -ان- کان سواءِ ڪراچيءَ پلاٽ خريد ڪري رياست لاءِ -بنگلو- اڏايائين. 12-1911ع دهليءَ خاص درٻار منعقد ٿي، جنهن مير -امام- بخش خان سان گڏ شيخ صادق علي به شريڪ ٿيو هو. 1911ع ئي شيخ صادق علي کي -انگريز- سرڪار پاران ”خانبهادر“ جو خطاب مليو.
هن ڪم دوران شيخ صاحب مختلف علائقن جي نامور شخصيتن کان احوال قلمبند ڪيو ڪي قبيلائي خانداني دستاويز تاريخي شهادتون حاصل ڪيون. -ان- کان سواءِ تاريخي ماخذن (-تحفة الڪرام-“، ”فرشته“، ”مختصر -تاريخ- سنڌ“، ”-تاريخ- سلطاني“، ”واقعات دراني“ ”-افغانستان- جي -تاريخ-“ -تان- استفادو حاصل ڪري، پنهنجي ڪم کي تڪميل تي رسايو.
سنڌ جو هي نامور -انسان-، 19 -اپريل- 1912ع مطابق پهرين جمادي الاول 1330 هجريءَ تي رات جي وقت لاهور انتقال ڪري ويو، -جتي- هو بيماريءَ جي علاج لاءِ ويو هو. سندس لاش لاهور کان شڪارپور آڻي علوين جي قبرستان دفنايو ويو. شيخ صادق علي انصاريءَ جا مرزا قليچ بيگ سان نهايت گهرا گهاٽا دوستيءَ جا تعلقات هئا. -جن- جي ڄاڻ قليچ بيگ جي تصنيفن ”خيرپور رياست جي -تاريخ-“ ”سائو پن يا ڪارو پنو“ مان پوي ٿي.
1964ع ڌاري هو واپڊا ڪجھ عرصو ڪلارڪ رهيو، پر سياست سان گهڻي چاهه سبب هن اها نوڪري ڇڏي ڏني. 99-1998ع هيءُ اسٽيٽ لائيف سيلز آفيسر هڪ غير ملڪي ڪيميائي ڪمپنيءَ جو ڊائريڪٽر به رهيو.
ڄام ساقي، ناليوارو سياسي سماجي اڳواڻ جو پورو نالو محمد ڄام ولد محمد سچل جنجهي آهي. هن 31 آڪٽوبر 1944ع تي ڳوٺ جنجهيءَ، تعلقي ڇاڇري، ضلعي ٿرپارڪر جنم ورتو.
ڄام ساقي ننڍپڻ کان ئي ادب سان به وابسته رهيو. سندس پهرين ڪهاڻي ٽنڊي محمد خان مان نڪرندڙ ٻارن جي ڪتابي سلسلي ’گلشن ادب‘ ڇپي.
آيو چنڊ مشتري جي سطح کان ساڍا پنج لک ڪلو ميٽر جي مفاصلي کان گول چڪر ھڻندو آھي پنھنجو ھڪ ڦيرو تقريبا زمين جي ساڍا ٻائيتاليھ ڪلاڪن پورو ڪندو آھي. آيو چنڊ يورپا جي چڪر ھڻڻ جو ريشو 2 ، 1 آھي. يعني جنھن وقت يورپا چنڊ مشتري کي ھڪ چڪر ھڻي ٿو آيو چنڊ انھي دوران ٻه چڪر ھڻي ٿو وڃي. ٺيڪ انھي نموني آيو چنڊ جو گينيميڊ چنڊ سان 4 ، 1 جو ريشو آھي. آيو چنڊ به مشتري جي ٻين چنڊن وانگي ھڪ ھنڌ سڪ آھي. ھن جو ھڪ حصو ھميشه مشتري ڏي رھي ٿو .
آيو چنڊ جي سطح سليڪيٽ پٿر لوھ سان ٺھيل آھي. جيتوڻيڪ ھي ٻين چنڊن کان بلڪل مختلف آھي جيڪي برف سليڪيٽ سان ٺھيل آھن. ھن جو اندروني مرڪز لوھ آئرن سلفائيڊ سان ٺھيل آھي. جيڪو ھن جي جسم جو 20 سيڪڙو آھي . آيو چنڊ جو قطر 1821 ڪلو ميٽر آھي . جيڪو اسان جي زميني چنڊ کان 5 فيصد وڏو آھي.
آيو چنڊ تي سؤ کان ڏيڍ سؤ جبل آھن جيڪي ڇھ سو ڪلو ميٽر ايوريج تائين ڊگھا آھن. ھي اونچائي مائونٽ ايورسٽ کان ڪافي زياده آھي. آيو چنڊ جو وايو منڊل ڪافي سنھو آھي جنھن مک سلفر ڊاء آڪسائيڊ ، سلفر مونوآڪسائيڊ ، سوڊيئم ڪلورائيڊ، ايٽومڪ سلفر آڪسيجن جا نشان مليا آھن .
جديد ٽيڪنالوجي نه ھجڻ ڪارڻ پٺين اڍائي سؤ سالن تائين آيو چنڊ خلائي ماھرن لاء ھڪ عجيب راز بڻيل ھو. اڻويھين صدي جي آخري ڏھاڪن دوربيني واري ٽيڪنالوجي خلائي ٽيڪنالوجي وڏي ترقي ٿي. ان کان پوء انسان آيو چنڊ جي انيڪ رازن تان پردو هٽايو.
ھن جي مٿاڇري تي ريگستان ، ميداني علائقا ، وڏيون وڏيون پھاڙيون ننڍا ننڍا کڏا ٻرندڙ جبل جا لاوا ڏسڻ اچن ٿا. ھن جي سطح تي شھاب نه آھن ان جو ڪارڻ ھي آھي ته آيو ھڪ ٻرندڙ جبلن وارو چنڊ آھي.
آيو ڏسڻ رنگين ٿو اچي ڇاڪاڻ ته ھن تي ٻرندڙ جبلن جا لاوا سليڪيٽ سلفر سلفر ڊاء آڪسائيڊ جھڙا عنصر موجود آھن. جيڪي ھن جي سطح کي رنگين بڻائن ٿا.
1990ع واري ڏهاڪي مهجور جي ٺٽ واري گهر تي ڌاڙو لڳو، جنهن سندس ڳوٺ جو ئي ماڻھو ملوث نڪتو. ڪجھ وقت کان پوءِ قرآن تي مهجور کيس معاف ڪيو پر سندس ضمير کيس اتي رهڻ گوارا نه ڪيو کيس پنهنجو اصل گهر ڇڏڻو پيو هن پنهنجو مسڪن مورو بنايو توڙي جو ان هجرت کيس شخصي معاشي طور ڪمزور ڪيو هو پنهنجي ٻارن کي بنيادي تعليم به نه ڏياري سگهيو جنهنڪري هن جي ڪجھ اولاد کان سواء ٻيا سڀ مزدور آھن.
غلام حيدر مهجور سولنگي هڪ سنڌي اديب، پراڻو رٽائرڊ استاد، اتهاسڪار، مصور، سنگيتڪار، اڳوڻو سياستدان شاعر آھي، جنهن جو جنم اڳوڻي نواب شاھ ضلعي ٿيو. سندس ٽي ڪتاب ڇپجي پڌرا ٿي چڪا آھن.
حڪمرانيءَ جي طور طريقن بابت دنيا جي قديم ڪتابن ”ارٿ شاستر“ به هڪ قديم ڪتاب آهي، جيڪو سنسڪرت ٻوليءَ 400 ق.م کان 150 ق.م جي وچ واري عرصي اچارينا چاڻڪيا ڪوٽليا لکيو. ”ارٿ شاستر“ کي اقتصادي علم جو باضابطا پهريون ڪتاب ڄاتو وڃي ٿو، جنهن جو ڪيترن ئي ٻولين ترجمو ٿي چڪو آهي. ترجمو ڪندڙ هن ڪتاب کي اهڙي دستاويز جي حيثيت ڏٺو آهي، جيڪو حڪمرانن کي معاشي معاملن خلق جي بهتر زندگي اقتدار جا گر سيکاري ٿو، ائين چئي سگهجي ٿو ته هي ڪتاب رياست جي مجموعي نظام هلائڻ جا طور طريقا ڏسي ٿو.
هن ڪتاب زراعت، واپار، صنعت ٻين شعبن جو به پيرائتو ذڪر آهي. هي ڪتاب جيتوڻيڪ ان زماني لکيو ويو هو، جڏهن جبري بادشاهت هئي، پوءِ به چاڻڪيا عوام جي ڀلائي واري پاسي کي نظر انداز نه ڪيو، هي ڪتاب پندرهن بابن ورهايل آهي. هن ڪتاب نظم ضبط، سرڪاري عملدارن جي ذميوارين، بهتر حڪمرانيءَ جي راهه جي رنڊڪ هٽائڻ، درٻارين جي ڪردار عملن، رياستي خودمختياري جي بڻ بڻياد، سماجي براين، هنگامي حالتن، جنگ، دشمن سان بهتر نموني هلڻ، بين الرياستي معاهدن جاسوسيءَ جي ڪردار تي بحث ڪيو ويو آهي.
چندر گپت موريا جي بادشاهي جن شخصيتن جي ڪري قائم هئي، انهن چاڻڪيه جو مرڪزي ڪردار هو. هي ڪتاب چندر گپت موريا جي حڪمراني دوران لکيل آهي، قدرتي مالي وسيلن بنيادي معاشي سرگرمين تي ڪتاب لاڀائتو بحث ٿيل آهي.
هي ڪائونسل 47 ميمبرن تي جُڙيل آهي، جيڪي جنرل اسيمبلي جي وسيلي ٽي سال جي عرصي لاءِ هر سال چُونڊيا ويندا آهن. گڏيل قومن جي علائقائي گروپ بندي جي نظام کي برابري جي حساب سان جاگرافيائي وارو وٽي جي بنياد تي ميمبرن جي چُونڊَ ڪئي ويندي آهي. ميمبرَ هڪ وَاڌارُو عرصو جي لاءِ ٻيهر چُونڊجڻ جي لائق آهن، جنهن کانپوءِ کين پنهنجي ڪُرسي ڇڏي ڏيڻي پوندي.
گڏيل قومن جي انساني حقن جي ڪائونسل , گڏيل قومون انساني حَقَ ڪائونسل ( گڏيل قومن جو هڪ ادارو آهي، جنهن جو مقصد عالمي سطح تي انساني حقن جو تحفظ ان جي پرچار ڪرڻ آهي. ڪائونسل جا 47 رڪن آهن، جيڪي ٽي سال جي لاءِ علائقائي گروپن جي بنياد تي چُونڊيا ويندا آهن. اداري جو صدر دفتر جنيوا، سويٽزرلينڊ آهي.
آڪٽوبر 2016 گڏيل قومون انساني حَقَ ڪائونل جي رڪنيتي چُونڊون جنوري 2017 کان ڊسمبر2019 برطانيا سوڀارو ٿيو. ان لاءِ هِن مُلڪ کي يارنهن مهينا ڊگهي مهم هلائڻي پئي، جنهنڪري هن کي ڪيترن ئي ملڪن پاران تائيد ووٽ حاصل ٿيا.
يو اين ايڇ آر سي ڪنهن به مهل رڪن مُلڪن طرفان درخواست ڪرڻ تي هڪ اڌ اڪثريت سان، انساني حقن جي ڀڃڪڙين هنگامي صورتحال سان مُنهن ڏيڻ لاءِ خصوصي گڏجاڻيون منعقد ڪرڻ جو فيصلو ڪري سگهي ٿي. اَڄ تائين 28 خصوصي سيشن ٿي چُڪا آهن.
سنڌ جي پهرين شهيد هارياڻي ’بختاور‘، ذات جي لاشاري هئي تعلقي عمرڪوٽ جي هڪ ننڍڙي شهر ”ٽالهيءَ“ جي ڀر ’هئدي لاشاريءَ‘ جي ڳوٺ جنم ورتو هئائين. اهو ڳوٺ قاديانين جي اسٽيٽ جو حصو هو، جن کي اڳوڻي ٿرپارڪر ضلعي چاليهه هزار ايڪڙن تي مشتمل جاگير هئي، جيڪا ’احمدي اسٽيٽ‘ جي نالي سان سڏي ويندي آهي. هنن کي اها جاگير، انگريز سرڪار، 1914ع ڪعبي تي گوليون هلائيندڙ انگريزي فوج ڀرتي ٿيل پنجابي فوجين جي اُتي مارجي وڃڻ تي انعام طور عطا ڪئي هئي.
اهڙيءَ طرح سنڌ جي هاري جدوجهد شهيد بختاور سنڌ جي غريب عوام کي سبق ڏنو ته پنهنجي حق لاءِ جان ڏئي سگهجي ٿي، پر پنهنجو حق نه ٿو ڇڏي سگهجي. مائي بختاور شهيد جي ريٽي رت جي قرباني سنڌ جي تاريخ صدين تائين لازوال رهندي.
مائونٽ بيٽن ، گانڌي لاءِ ڪا سٺي راءِ نه رکندو هو. پنهنجي ذاتي رپورٽ //6.123:155-62 هن لنڊن موجود اعلئ اختيارين کي لکيو ته: " مون کيس چئي ڏنو هو ته هو هڪ مدي خارج پوڙهو خطرناڪ ٽراٽسڪائسٽ آهي"
گانڌي مولانا ابوالڪلام آزاد برطانوي راڄ لاءِ ڄڻ ته اک جو ڪنڊو بڻجي چڪا هئا. تنهنڪري انهن ٻنهي مان جند ڇڏائڻ لاءِ هر قسم جا حربا استعمال ڪيا ويا. جن مکيه قومي رهنمائن سان ڌڪار وارو ورتاءُ شامل هو.ايتريقدر جو ٻيو ته ٺهيو پر ونسٽن چرچل جهڙو ماڻهو به انهي مرضي کان نيارو نه هو. چرچل کي ته گانڌي جي لباس تي به اعتراض هو. هڪ ڀيري چئي ڏنائين : " هي وڪيل جيڪو ڪنهن وقت ڪنهن مندر جو ٻائو هو. هاڻي ڦري هڪ فتني باز ساڌو بڻجي ويو آهي. هليو آهي شهنشاهه سلامت جي نمائندي سان برابري جي بنياد تي صلح سانت جون ڳالهيون ڪرڻ.
موهنداس ڪرم چند گانڌي جنھن کي رابندر ناٿ ٽئگور مھاتما گانڌي سڏيو ان نالي سان مشھور ٿيو.1915ع ڌاري ڏکڻ آفريڪا کان موٽڻ بعد گانڌي ڀارت جي سياست شامل ٿيو. ان وقت سڄي هندستان تي انگريزن جي حڪومت هئي. گانڌي هڪ خلوص دل انسان، قابل سياستدان اهنسا جو پرچارڪ هو.
سندس جنم 2 آڪٽوبر 1869ع ٿيو. ڪاٺياواڙي راجڪوٽ رياست جو شهر پوربندر سندس جنم ڀومي آهي. موهن داس يعني غلام ڪرشن جي باري اهو به چيو وڃي ٿو ته سندس وڏا اصل ننگر پارڪر کان 12 ميل پري پاري نگر جا رهواسي هئا. هن انگلينڊ مان 1891ع بيريسٽري پاس ڪئي ڏکڻ آفريڪا وڃي رهائش اختيار ڪئي. هن اُتي مئي 1894ع انڊين نيشنل ڪانگريس جي شاخ قائم ڪئي.
جليانوالا باغ انگريزن طرفان ڪيل خون ريزي کان پوءِ ھن هندن مسلمانن کي گڏجي آزاديءَ جي جنگ حصو وٺڻ لاءِ تيار ڪيو. جڏهن سڀني جماعتن جا اجلاس گڏ ٿيڻ لڳا ته گانڌي جي حيثيت وڌيڪ اضافو ٿي ويو اهڙي طرح هو مسلمانن توڙي هندن جو محبوب رهنما بڻجي اڀريو. 1922ع ڌاري کيس ڇهن سالن لاءِ جيل موڪليو ويو پر سندس طبيعت خراب ٿيڻ ڪري ٻن سالن اندر آزاد ڪيو ويو. 1930ع هن جڳ مشهور لوڻ جي قاعدي ٽوڙڻ جي هلچل هلائي. ان دوران ٻه ڀيرا کيس گرفتار پڻ ڪيو ويو. اهڙي طرح سياست سرگرمي سان بهرو وٺندو رهيو.
سنڌي ٻوليءَ جي ناليواري ليکڪا، شاعره، مترجم رشمي راماڻي، پهرين اپريل 1960ع تي وِدشا جنم ورتو. سندس والد ليلا رام ڀاڳچنداڻي ماتا لاڄونتي سنڌ جا رهاڪو هئا. پر 1947ع جي ورهاڱي پنهنجو ديس ڇڏڻو پيو هو، جنهن ڪري رشمي راماڻيءَ جو جنم هندستان جي سرزمين جي حصي آيو. هوءَ جيئن ته هندستان ڄائي وڏي ٿي، تنهن ڪري هن ايم.اي ڪئي. هوءَ هڪ ئي وقت پنجابي، بينگالي، مراٺي، اُڙيا، ڪنڙ، انگريزي سنڌيءَ ٻولين لکندڙ ليکڪا آهي، هن جون ڪوِتائون سنڌ هند جي مشهور مخزنن ڇپجي مڃتا ماڻي چُڪيون آهن. هوءَ شروع هنديءَ لکندي هئي سندس ٻن ڪتابن ”ساز چپ هين“ ”بيتي هوئي دن“ تمام گهڻي مقبوليت ماڻي هئي،
سو ڪاوڙجي هڪ وڏو لشڪر ماروئڙن تي چاڙهيائين تہ وڃي سڄو ملڪ تاراج ڪري چڏيو. جڏهن اهو لشڪر ملڪ پهتو ته ماروئڙا حيران ٿي ويا پڇيائون تہ هي فوج ڪنهنجي آهي ڇا جي لاءِ آئي آهي؟ عملدار چيو ته، توهان مارئي جي پاڪدامني تي ويساهہ نٿا ڪريو ان جو مڙس مهڻن طعنن سان مارئي کي روز ٿو وڍ وجهي، جنهن کان بادشاھہ توهان جي تباهي جو حڪم ڏنو آهي تہ ان نموني منهنجي بدنامي ٿيندي ٿي رهي، اهي ماڻهو ئي هت نہ هجن.
ڦوڳ نالي هڪڙي شخص، مارئي جو سڱ سندس مائٽن کان گهريو، پر مارئي جي مائٽن اهو سڱ پنهنجي عزيزن مان هڪ کي ڏئي ڇڏيو. پوءِ اهو ڦوڳ فريادي ٿي عمر سومري وٽ دانهن کڻي ويو. جڏهن عمر وٽ پهتو تہ حقيقت بيان ڪرڻ وقت مارئي جي سونهن صفائي جي ساراه ڪرڻ لڳو عمر کي چيائين ته آئون انهي سڱ تان دستبردار آهيان، توهان کيس پنهنجي محل داخل ڪريو. هو اهڙي ته سهڻي آهي جو منجهانئس نگاهہ ڪڍڻ بہ مشڪل آهي. عمر هڪڙي تکي اُٺ تي سوار ٿي، مارن جي ملڪ ڏانهن روانو ٿيو. جڏهن مارئي تي نظر پيس ته اکيون جهڪن نہ پيون. ڪيترا ڏينهن اتي تاڙ ويٺو رهيو. جڏهن وجھہ مليو تڏهن مارئي کي اُٺ تي اُڏائي آڻي عمرڪوٽ مان ڪڍيائين.
عمر مارئي جو داستان وطن جي حب محبت جو داستان آهي. سنڌ جي هڪ ڳوٺاڻي نياڻي جي ست سيل سنڌ جي هڪ عادل بادشاه جي صبر انصاف جو داستان آهي. جهوپڙن رهندڙ مارن جهانگين جي ڏکي پر آجي محبت ڀري رهڻي ڪهڻي جي شهرن ماڙين رهندڙن جي سک عيش واري پر پابند زندگي تي فوقيت جو داستان آهي. هي سنڌ جي غريبن جي اشرافت خود داري جو داستان آهي. بلڪ سنڌ جي اعلى سماجي قدرن جو آئينو آهي، جنهن ڪري صدين کان وٺي سنڌ هنڌين ماڳين مشهور مقبول رهيو آهي.
عمر سومرو همير جو پٽ هو، سومرن جي زوال واري دور عمر سومرن جو پنجويهون حاڪم ٿيو، جنهن سمن حاڪمن جي تحت عمر ڪوٽ ٿر واري علائقي سرداري ڪئي.
گلاسگو اسڪاٽلينڊ جو وڏي وڏو شھر آھي جيڪو ڪلائيڊ نديءَ جي ڪنڌيءَ تي آباد آھي. 2017ع جي آدمشماريءَ موجب ھيءُ اسڪاٽلينڊ جو سڀ کان وڌيڪ آباديءَ وارو شھر آھي جڏھن تہ برطانيہ آباديءَ جي لحاظ کان ھيءُ ملڪ جو ٽيون وڏو شھر آھي. گلاسگو سٽي ڪائونسل اسڪاٽلينڊ جي 32 ڪائونسلن مان ھڪ آھي. تاريخي طور ھيءَ ڪائونسل لنارڪشائر ڪائونٽيءَ جو حصو آھي.
گلاسگو کي گئلڪ ٻوليءَ گلاسچُو سڏيو وڃي ٿو جنھن جي معنيٰ آھي ”سائي وادي“ يا ”سرسبز ماٿري“. ھن شھر جي آسپاس جا علائقا جبل سائي گاھ جي چادر ڍڪيل رھن ٿا. خاص طور تي اونھاري جي موسم رنگبرنگي گل، وڻ ٽڻ ٻوٽا من کي موھي وجھندا آھن. ھتان جي ماحول جي خوبصورتي قدرتي نظارا ڏسڻ لاءِ دنيا جي ڪنڊ ڪڙڇ مان سياحن جا ڪٽڪ ھر سال ھتي گھمڻ ايندا آھن.
ھي شھر خشڪي، ھوائي سامونڊي رستن ذريعي ملڪ جي مختلف حصن ٻاھرين دنيا سان ڳنڍيل آھي. ھتان اسڪاٽلينڊ جي شھرن ايڊنبرا، ڊنڊي، ايبرڊين ٻين شھرن ڏانھن وڃڻ لاءِ رستا ريلوي لائنون موجود آھن. انگلينڊ برطانيہ جي ٻين حصن ڏانھن وڃڻ لاءِ بہ روڊ ريلوي جي سھولت موجود آھي. ھتي ھڪ بين الاقوامي ھوائي اڏو بہ موجود آھي جتان روزانو ڪيترائي ھوائي جھاز ڏيھي پرڏيھي سفر تي روانو ٿين ٿا. ھي شھر ڪلائيڊ نديءَ وسيلي سمنڊ سان پڻ ڳنڍيل آھي.
آئيني طور ملڪ اندر ڇهين آدمشماري 2008ع ٿيڻي هئي، جيڪا حڪمرانن جي نااهلي خاص سوچ طرفان رڪاوٽون وجهڻ سبب نه ٿي. اڄ 2016ع آهي، وفاقي حڪومت طرفان مارچ گهرشماري آدمشماري جو فيصلو ڪيو ويو آهي. معلومات مطابق آدمشماري ڪرائڻ جون گهرجون مڪمل نظر نه اچي رهيون آهن، جنهن جي ڪري آدمشماري ملتوي ڪرڻ جا خدشا موجود آهن.اڄوڪي هي اجلاس گهر ٿو ڪري ته مقرر وقت تي شفاف بنيادن تي آدمشماري ڪرائي وڃي.
سيد جلال محمود شاه تنظيم جا بانيڪار آهن. جن تنظيم جو بنياد سنڌ جا دورا ڪري مختلف مڪتبِ فڪر جي ماڻهن سان صلاح مشورا ڪري وڌو. پاڻ جي ايم سيد جا پوٽا آهن سيد امداد شاه جا فرزند آهن. سيد زين شاه جا وڏا ڀاءُ آهن. سيد جلال محمود شاه سنڌ صوبائي اسيمبلي ڊپٽي اسپيڪر جي عهدي تي رهي چڪا آهن.
سنڌ لکين غير ملڪي رهائش پذير آهن. سنڌ واسين جي مطالبن باوجود انهن کي مهاجر ڪيمپن تائين نه رکيو ويو آهي، جنهن تي اسان کي افسوس آهي خدشو آهي ته انهن کي هن آدمشماري ڳڻيو ويندو. هي اجلاس پرزور گهر ٿو ڪري ته سنڌ موجود غير ملڪين کي جي ڌار لسٽ ڳڻيو وڃي.
بنيادي معلومات - حيدر منزل تي ٿيندڙ هن اجلاس بنيادي طور هييٺ ڏنل مؤقف رکيو ويو؛ حيدر منزل ڪراچي تي سنڌ جي سڀني سياسي، سماجي، علمي، ادبي تنظيمن شخصيتن جو اهم اجلاس ٿيو، جنهن مارچ 2016ع ٿيندڙ آدمشماري تي تفصيلي غور ويچار ڪري گڏيل طور هيٺيون موقف اختيار ڪيو ويو آهي.
اڄوڪي اجلاس فيصلو ڪيو ويو آهي ته 15 فيبروري تاريخ کان آدمشماري بابت سنڌ جي عوام کي آگاهي ڏيڻ لاءِ سنڌ جي عوام سجاڳي پيدا ڪرڻ لاءِ . رابطا مهم هلائڻ جو پڻ فيصلو ڪيو ويو آهي.
اڄوڪو اجلاس هن ڳالهه تي متفق آهي ته ڪنهن به صورت گروٿ ريٽ ڪلڪيوليشن وارو فارمولو قبول نه هوندو. ڇو ته پنجاب، سنڌ، خيبر پختون خواهه بلوچستان پاپوليشن گروٿ واضح وڏو فرق آهي. ان ڪري ملڪ اندر فزيڪل آدمشماري ڪرائڻ ضروري آهي.
سنڌ يونائيٽڊ پارٽي جڏهن کان وجود آئي آهي تڏهن کان مسلسل سرگرم آهي. آدمشماري جي مسئلي تي تنظيم جو گهڻو ڪم ٿيل آهي. هن تنظيم جي جدوجهد جي هڪ ڪامياب نشاني سنڌ آدم شماري مانيٽرنگ ڪاميٽي به آهي.
گهرشماري لاءِ 15 ڏينهن آدمشماري لاءِ 30 ڏينهن جو مدو رکيو وڃي. ڇو ته سنڌ جو عوام وسيع الڳ الڳ علائقن رهائش پذير آهي. ٽن ڏينهن گهرشماري ڪرڻ 15 ڏينهن آدمشماري ڪرائڻ ممڪن نه آهي.
اجلاس هي به فيصلو ڪيو ويو آهي ته سنڌ آدمشماري ڪندڙ عملي سان ڀرپور تعاون ڪيو ويندو. آدمشماري ٿيندڙ ڌانڌلين کي ڪنهن به قيمت تي برداشت نه ڪيو ويندو.
سنڌ يونائيٽڊ پارٽي جو جهنڊو ڳاڙهو سفيد رنگ تي مشتمل آهي. آهي. ان 66 سيڪڙو ڳاڙهو رنگ ڪتب آندل آهي 33 سيڪڙو سفيد رنگ استعمال ڪيو ورو آهي.
وجود - سنڌ آدم شماري مانيٽرنگ ڪاميٽي جو وجود 06 فيبروري 2016 تي حيدر منزل ڪراچي وڌو ويو. ان اجلاس جي ميزباني سنڌ يونائيٽڊ پارٽي ڪري رهي هئي.
ھن ڍنڍ کي لڙڪن جي ڍنڍ بہ چيو وڃي ٿو. ھندو ڌرم وارن جو عقيدو آھي تہ مھا وشنوءَ ھن ڍنڍ ڳوڙھا ڳاڙيا ھئا. رگويد ھن ڍنڍ کي سٿال يعني پوتر ماڳ ڪوٺيو ويو آھي. ھندو ڌرم جي روايتن مطابق ھن ڍنڍ جي ڪناري تي رشي ڪرڌام ڏھ ھزار سالن تائين توبھ ڪندو رھيو ھن ھتي وشنو ڀڳوان جو بہ درشن ڪيو ھو. ھن ڍنڍ تي ھندو پنھنجي ماتا جي چتا جون آخري رسمون ادا ڪرڻ پنھنجي لاءِ وڏو اعزاز سمجھندا آھن.