polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
نينگرين جو ڏھاڙو نہ رڳو مسئلا جيڪي ڇوڪرين کي منھن ڏيڻا پون، پر انھن مسئلن جي حل ڪرڻ کانپوءِ امڪان طور ڇا ٿيندو بابت سجاڳي پيدا ڪري ٿو. مثال طور، ڇوڪرين کي تعليم ڏيڻ سان ٻالڪپڻ وارو پرڻو يا ننڍي عمر شادي، بيماري جي شرح گھٽائڻ مدد ملندي، ڇوڪرين کي وڏي پگھار وارين نوڪرين ڏانھن رسائي ڏيڻ سھڪار ڪرڻ سان معيشيت کي سگھارو ڪرڻ مدد ملندي.
سوشل ميڊيا تي ان جي شروعات، ھيش ٽيگ #ڇوڪرين_جو_ڏھاڙو، #نينگرين_جو_ڏھاڙو، #ڇوڪرين_جو_عالمي_ڏينھن، # استعمال ڪري ڏھاڙي جي تقريب سماچارن کي ٽريڪ ڪري ٿي.
193,563 ھئي. دلي ضلعو ھڪ شھري علائقو آھي جنھن جي ڪل آبادي 234,331 ھئي جنھن م اتائرو شھر ميٽينارو شھر جي آبادي پڻ شامل آهن. دلي شھر ايسٽ تيمور جي ھر نسل جا ماڻھو رھن ٿا. گھڻي ڀاڱي ملڪ جي مختلف حصن جي نوجوان ڇوڪرن جي رھائش جي اضافي ڪري عورتن جي آبادي جي ڀيٽ مردن جي آبادي وڏي واڌ ٿي آهي. 2001 کان 2004 تائين دلي جي آبادي %12.58 واڌ آئي. شھر جي آبادي جا رڳو 54 سيڪڙو اھڙا ماڻھو آھن جيڪي دلي شهر جا ڄاول آھن. آبادي جو 7 ماڻهو بائوڪائو شھر جا، 5 سيڪڙو وقيق بوبونارو 4 سيڪڙو اررميرا باقي سمنڊ پار علائقن جا ڄاول آھن.
دلي تيمور جي اترئين ساحلي ڪناري تي ليسر سونڊا ٻيٽن جي آخري اوڀر واقع آهي. دلي ميونسپالٽي جو دلي ضلعي جو پڻ صدر مقام آهي. ان جي ضلعي انتظام اندر اتائرو شھر ٻيا ويجھا شھر واقع آهن. دلي جي ميونسپالٽي جي ھڪ چونڊيل ڪائونسل ھڪ چونڊيل ميئر آھي
دلي جيڪو امن جو شھر طور مشھور آھي. اوڀر تيمور ملڪ جي گادي جو هنڌ ملڪ جو سڀ کان وڏو شھر، واپاري مرڪز آھي. ملڪ جي سڀ کان وڏي بندرگاھ پڻ ھن شھر واقع آهي. ھي شھر فري ٽريڊ زون سميت تيمور ليسٽي-انڊونيشيا-آسٽريليا گروٿ ٽرائينگل جو حصو آهي.
ھي ھڪ قسم جو وکر آھي، جيڪو اصل ٻوٽي جي پاڙ آهي. هيءَ هيڊ جي ڳڙين وانگر ڳنڍين واري ٿئي ٿي. سُڪل ادرڪ کي ”سُنڍ“ چئبو آهي. اُن جي کل ميراڻ تي مائل، خاڪي رنگ جي ٿئي ٿي. ان جو ذائقو تيز ٿيندو آهي. طعام رڌڻ مصالحي طور ڪم اچي ٿي.
ادرڪ نه رڳو سانڌاڻي ٻوڙ جي ذائقي لاءِ استعمال ڪبي آهي، پر هيءَ تمام گهڻن مرضن جي نجات لاءِ وڏي فائدي واري آهي. حڪيمن مطابق ادرڪ فالج، لقوه، بلغم، کنگهه، دم، نزلي زڪام لاءِ ته هڪ ٽِڪ آهي. باديءَ وارين ڀاڄين ادرڪ ملائڻ مفيد آهي. ادرڪ بک وڌائي ٿي رت کي صاف ڪري ٿي. هن جي تمام گهڻي استعمال سان هاضمي جي خرابي ٿيندي، سيني ساڙو ٿيندو، تيزابيت وڌندي، پيشاب ڳاڙهي رنگ جو ساڙو ڪندڙ ايندو، تنهن ڪري هن جو استعمال متوازن ڪرڻ گهرجي. فارسي عربيءَ ٻولين هن ٻوٽي کي ”زنجبيل“ يا .زنگبيل“ چون ٿا.
عام طور ادرڪ گرم خشڪ آهي، جنهن کي سياري جي موسم گهڻو استعمال ڪيو ويندو آهي. هن کي گهريلو ٽوٽڪن گهڻو استعمال ڪيو ويندو آهي. معدي جي ڪمزوري, نڙِي سور بلغم جي گهڻائيءَ هيءَ تمام گهڻي فائديمند آهي. بادي بلغم لاءِ ته هن کي ٻهراڙيءَ جا ماڻهو به گهڻي مقدار واپرائيندا آهن. سياري ڪي ماڻهو هن جي چٽڻي ٺاهيندا آهن، ڪي سانڌاڻو ٺاهيندا آهن ته ڪي وري هن کي تري کاڌي طور استعمال ڪندا آهن.
جوش ڏني کانپوءِ پت لاهي ٺارجي. پوءِ اها کڻي سنڍ جي مٿان وجهجي، جيئن منجهس ٻڏي وڃي. ٻن ٽن ڏينهن کان پوءِ، وري اها پت ڪڍي نئين سر ڪاڙ هجي صاف ڪجي. جڏهن ٺري تڏهن وري انهيءَ سنڍ جي مٿان وجهجي ٽي چار ڏينهن رهڻ ڏجي. وري ٽيون ڀيرو مٿئين نموني وانگي ڪجي. وري چوٿون ڀيرو، جيسين ڪ پڪ ٿئي ته سنڍ جي هڏ پت گهڙي ويئي آهي. گرم پت وجهڻ سان سنڍ ڪومائجي خراب ٿي پوندي.
شمس عباسي جنوري 1924 -16 مارچ 2011)، مشهور طور تي معلوم ٿيو ته شمس عباسي، هڪ پاڪستاني تعليمي ماهر، علمي اڳواڻ، عالم اديب هئي.هوء سنڌي سنڌي 22 ڪتابن جا مصنف هئا هن جي ذميواري غريب خاندانن جي ڇوڪرين کي تعليم ڏيڻ جي عزم جاري رهيو. هوء تعليم کاتي جي ڊائريڪٽر بيورو آف نصابڪوٽ جي ڊائريڪٽر طور ڪم ڪيو. هوء سڀ پاڪستان عورتن جي ايسوسيئيشن جي سنڌ سنڌ جو صدر سنڌي ادبي تنزيم جي صدر جي صدر هئي. هوء هڪ ادبي، تعليمي سماجي معاشري تنظيم سان لاڳاپيل هئي.
جڏهن ته عباسي تعليم ڊائريڪٽر طور ڀرتي ڪري رهي هئي، هوء سنڌ ريموڙن ڳوٺن ڏانهن سفر ڪيو والدين کي قائل ڪيو استادن کي نوجوان ڇوڪرين کي تعليم فراهم ڪرڻ جي هدايت ڪئي. هوء پهرين اول هئي .ھن ھڪڙي چئلينج جي ڪري ھڪڙي چئلينج جي ڪري ھن ايمان سان ورتو ھو ته ھي سامي نظام جي بنياد تي ھڪڙي سماج تبديلي آڻڻ جو واحد رستو ھو. عباسي پنهنجي ماء پاران حوصلا بلند ٿي چڪي هئي، جڏهن ته مخالف ڌر پنهنجي خاندان ڪميونٽي جي باوجود هن جي ڌيئرن کي تعليم فراهم ڪيو.
هوء مدرسات الاتات اسڪول حيدرآباد هڪ ثانوي اسڪول جي استاد طور پنهنجو ڪيريئر شروع ڪيو. هوء 1948 ميرين هاء اسڪول جي سر مالري زبداه ڪاليج هائڊابابد جو پهريون پرنسپل شامل ٿي .هوء 1971 ع ڊپٽي ڊائريڪٽر ڪاليج ڊائريڪٽر آف بيوروڪومم جي ڊائريڪٽر ڊائريڪٽر طور 1974 ع مقرر ڪيو ويو. هن جي خدمت کان رٽائرڊ 1984 هن جي نوڪري انتظامي ذميواريون باوجود هوء پي اي ڊي کي حڪيم فتح محمد سيواني جي ادبي سياسي سهولتن تي ڪيو، جيڪو هن جو چاچو پيء هو.
هن جي تعليمي مدد سان گڏ، هوء سماجي سرگرمين سرگرم حصو ورتو.هوء سنڌ باب پيف آف آل پاڪستان وائيس ايسوسيئيشن، پروفيسر بزنس آف صدر جي صدر هو، سنڌ جي فوتوسوزيائي سوسائٽي آف سنڌ جي صدر، .وائيس سٽيزن ڪلب جو نائب صدر، سنڌ وائيس ايسوسيئيشن جي صدر محسن يادگار تعليمي سوسائٽي جي چيئرمين. هوء بينڪ، ملائيشيا، سنگاپور، انگلينڊ، فلپائن، ايران، ترڪي، هندستان، چين، بيلجئم، جرمني، امريڪا، جاپان اٽلي سميت ڪيترن ئي ملڪن جو دورو ڪيو.
شمس عباسي 10 جنوري 1924 ع تي حيدرآباد، سنڌ، پاڪستان ڄائي. هن جو پيء قاضي عبدالقيوم پنهنجي وقت جو مشهور نامياري صحافتي سماجي اڳواڻ هو.جڏهن هوء پيء کي صرف پنج سال هئي. هوء ترتيب ڏيڻ جي شروعات ڪئي انٽرنيشنل امتحانن جون 1939 ع 1941 پاس ڪيائين بي اي. درجا 1943 ع .
هن جي وفات کان پوء، حيدرآباد هاء اسڪول قائم ڪيو صرف هڪ ئي موت کانپوء کيس نامزد ڪيو ويو.اپا شمس عباسي لائبريري هڪ وسيع ڳائيڍيم اسڪول جا ٻه دلچسپ آهن. هتي استادن جي اڪثريت عورت آهي.
وَحِيۡلَ بَيۡنَهُمۡ وَبَيۡنَ مَا يَشۡتَهُوۡنَ ڪَمَافُعِلَ بِاَشۡيَاعِهِمۡ مِّنۡ قَبۡلُ. اِنَّهُمۡ ڪَانُوۡ فِيۡ شَّکٍ مُّرِيۡبٍ
حضرت ابراهيم کي حضرت نوح جو پيروڪار انڪري چيو ويو آهي ڇو ته حضرت ابراهيم جو دين حضرت نوح جي دين سان متفق هيو يعني ٻنهي جو دين توحيدي دين هيو. جڏهن تہ حضرت ابراهيم پاڻ صاحب شريعت رسول هيو سندس شريعت حضرت نوح جي شريعت فرق هيو.
جيئن ته ٻين مذهبن وانگر شيعہ مذهب پڻ ڪيترا ئي فرقا ٿيا آهن، جن مان اڪثر وقت گذرڻ سان خود بخود ختم ٿي ويا البت هن وقت اماميہ اثنا عشريہ کانسواءِ ٻيا بہ شيعہ فرقا موجود آهن، جھڙوڪ زيدياسماعيلي.
اهلسنت والجماعت جي تقريبن 34 ڪتابن اهو رقم ٿيل آهي ته حضرت محمد صه جن فرمايو ته اي علي تو تنهجا شيعا ڪامياب ٿيندا.جنهن تفسيرالدر المنثورصوائق المحرقه،المستدرڪ علي الصحين وغيره. میں
ڪلمي جي پهرين حصي توحيد جو اقرار آهي ٻئين جز رسالت جو ٽين جز حضرت علي جي خلافت، وراثت الله جو دوست هجڻ جو اقرار آهي بس جيڪو بہ اهو عقيدو رکي ٿو ان کي شيعو چئبو آهي.
2006 ٻين وڪيمينيا ڪانفرنس 6 کان9 آگسٽ 2006 تي آمريڪا جي رياست مئسچوسٽس جي شھر ڪيمبرج جي ھارورڊ لا اسڪول جي برڪمن سينٽر منعقد ٿي–500ان جي شرڪت جمي ويلز، لارنس ليسگ، بريوسٽر ڪاھلي، يوچئي بنڪلر، مچ ڪپور، وارڊ ڪننگھم، ڊيوڊ وينبرگر، ڊئن گلمور شامل ھئا
ھن ڪانفرنس ڪليدي خطاب ايمنسٽي انٽرنيشنل جي جنرل سيڪريٽري سليل شيتي جو ھيو۔ ان سان گڏ ھي پھريون موقعو ھو جڏھن وڪي مينيا ڪانفرنس کي وڪيميڊيا فائونڊيشن جي نئين ايگزيڪيوٽو ڊائريڪٽر ليلا تري تڪوف خطاب ڪيو۔
وڪي مينيا وڪيميڊيا فائونڊيشن جي تحت منصوبن جي صارفن جو سالانو اجلاس آھي، جنھن وڪيميڊيا منصوبن، ٻين وڪين، آزاد مصدر سافٽويئرز سان لاڳاپيل امور زير بحث آندا ويندا آھن۔
عبدالغفار ”تبسم“ 1964ع ڌاري شاعري شروع ڪئي. پاڻ پهريون شعر 1966ع اورينٽل ڪاليج حيدرآباد مخدوم طالب المولى جي صدارت هيٺ ٿيندڙ مشاعري پڙهيائين. انهي کان اڳ پاڻ هڪ ناول لکڻ شروع ڪيو. انهي جو ذڪر ڪندي هو چوي ٿو: ”منهنجي پهرين پين جو نب ناول تي هليو آهي. جنهن جون قسطون اڃان تائين مون وٽ آهن. منهنجي هڪ آس اها به آهي ته مان هڪڙو ناول لکان ڀرپور لکان ان ئي پنهنجي شاعراڻي تاس جي پورائي ڪري سگهان اها منهنجي زندگي جي اهم لکڻي هجي.“
عبدالغفار ”تبسم“ جو پهريون شعري مجموعو ”گلشن جهڙا گل“ 1966ع ڇپيو. عبدالغفار ”تبسم“ ڪيترائي سال روزاني عوامي آواز لاءِ شعري ٽڪرو لکندو رهيو. سندس شاعري ڪيترن ئي فنڪارن ڳائي آهي. سندس ڪيتريون ئي ڪيسٽون رليز ٿيون آهن.
”ڪڇ جي رڻ وارو ڪنارو گهڻو ڪري برباد ٿيل شهرن سان ڀريل آهي. انهن مان گهڻا شهر سنڌ جي حاڪم ميان غلام شاهه ڪلهوڙي ڪڇ جي راجا جي وچ ٿيل جنگين تباهه ٿيا. باقي بچيل 1819ع واري زلزلي پٽ پئجي ويا، رحمڪي بازار به انهن ڦٽل شهرن مان هڪ آهي. هن شهر اڃا تائين ڦٽل قبا، مزارون مسجدون دڙن جي صورت يادگار نظر اچن ٿا.“
رهمڪي بازار کي محض هڪ دريائي بندر جي حيثيت حاصل نه هئي، پر هڪ وڏي تجارتي مرڪز يا مارڪيٽ جي ڪري مشهور هو. سڻائي بندر هئن ڪري مِٺي توڙي کاري جا ٻيڙا هتي آسانيءَ سان لنگر انداز ٿيندا هئا سنڌ ڪڇ جو ڳانڍاپو به هن ئي بندرگاهه وسيلي قائم ٿي رهيو. هتان ئي ٻيڙن ذريعي وڏي سمنڊ داخل ٿي پنهنجي منزل ڏانهن وڃي سگهبو هو. اڪثر انگريز سياحن سنڌ داخل ٿيڻ لاءِ هن ئي بندرگاهه تان سفر ڪيو. اڄ به سنڌ ڪڇ جي درميان خشڪي وارو سفر رهمڪي بازار وٽان آساني سان ڪري سگهجي ٿو.ڏيپلي تعلقي رڻ جي ڪنڌيءَ تي جهونو ڳوٺ آهي. اڳي مشهور بندر هو، مگر هاڻي اها رونق ڪانه رهي
دنيا جو کوڙ ملڪ آرڪيپيلاگو آھن انھن جپان، فلپائين، نيوزيلينڊ، انڊونيشيا، برطانيه شامل آهن. آرڪيپيلاگو وڏن سمنڊن ، ننڍن سمنڊن، ندين ڍنڍن واقع ھوندا آھن.
ان جا مختلف قسم ٿيندا آھن جن جاگرافيائي ٻيٽن جا ميڙ، وڏن سمنڊن واري ٻيٽن جا ميڙ، کنڊن واري ٻيٽن جا ميڙ شامل آهن. کنڊن وارا ٻيٽن جا ميڙ زميني پليٽن جي حرڪت سبب کنڊن جا ٽڪرا انھن کان ڇڏي ٻيٽ بڻجي ويا ان کان سواءِ برفاني گليشيئرن جي رکڻ ڪري کنڊن جي ساحلن تي سامونڊي سطح وڌي جنھن سان ساحلي ڪنارن تي واقع جبل يا ٽڪريون ٻيٽن جي صورت اختيار ڪري ويا. وڏن سمنڊن واقع ٻيٽن جا ميڙ ٻرندڙ جبل آھن جيڪي سمنڊ جي تري مان ڦاٽي ٻاھر نڪري ٻيٽن جي صورت اختيار ڪري ويا. ھوائي وارا ٻيٽ انھن جو ھڪ مثال آھن. جاگرافيائي ٻيٽن جا ميڙ سمنڊ جي سطح م تبديلي ٻين جاگرافيائي سببن جي ڪري وجود آيا.
انگريزي لفظ آرڪيپيلاگو قديم يوناني لفظن: - مان نڪتل آهي. يوناني آرکي پيلاگوس ايجيئن سمنڊ کي سڏيندا ھيا جيڪو بعد م ان سمنڊ ٻيٽن جي ميڙ لاء استعمال ٿيڻ لڳو اھڙي طرح ٻيٽن جي ميڙ لاء آرڪيپيلاگو لفظ استعمال اچي ويو.
اروشي بٽاليا ڀارتي ناري واد قلمڪار پبلشر آهي. ۔ڀارت نسواني تحريڪ پنهنجي ڪارڪردگي جي سبب کان اروشي سُڃاتي ويندي آهي. هن خاموشي جا پيا پاسا: هندستان جو ورهاڱو جا آوازَ امن جي ڳالهه: ڪشمير کان نارين جو آواز جهڙا ڪتاب لکيا آهن. ريتو مينن سان گڏجي بٽاليا سال1984 ڪالي فار ويمن جي نالو سان هڪ ڇپائي گهر قائم ڪيو. هن 2003 زبان بڪس نالو سان ڪالي فار وويمن جي ڇپائي قائم ڪئي. مينن بثاليا کي هڪٻئي سان گڏجي 2011 حڪومت هندستان پاران تعليمي ادبي خدمتن جي عيوض پدم شري ايوارڊ ڏنو ويو۔
بٽاليا آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس، نئي دهلي کان پنهنجي ڪيريئر جي شروعات ڪئي. هن آڪسفورڊ هيڊڪوارٽرز اَٽڪل هڪ سال تائين ڪم ڪيو. پوءِ زيڊ بڪس , لنڊن کان 1982 ايڊيٽر جي حيثيت سان ڪم ڪرڻ لڳي. بٽاليا پوءِ ڀارت واپس آئي ريتو مينن سان گڏجي 1982 ڪالي فار وومين نالي فيمينسٽ چپائي گهر جو بنياد وڌو.
بٽاليا آڪسفيم ، ڀارت مشورو ڏيندڙ دهلي يونيورسٽي جي ووڪيشنل اڀياس ڪاليج ريڊر جي عهدي تي ڪم ڪندي رهي. بٽاليا 2004 زبان بڪس جي بياد وڌي. ڪنن پوشپورا سانحو بابت ڪتاب ڪيا آپ ڪو ڪنن پوشپورہ ياد هي ڇپايو هيو۔
اروشي بٽاليا جو جنم 1952 انبالا، هرياڻا جي هڪ امير، لاادري، پنجابي گهراڻو ٿيو. بٽاليا جي ميرانڊہ هائوس، دهلي يونيورسٽي کان انگريزي ادب 1971 بي-اي 1973 ايم-اي ڪئي. هن 1977 لنڊن يونيورسٽي کان ڏکڻ ايشيا اڀياس ايم-اي ڪئي.
تيمور جي حياتيءَ ، خليل سلطان تيمور جو خاص احسان حاصل ڪيو. هن هندستان مهم دوران پاڻ کي ممتاز ڪيو 1402 فرغانه وادي جي حڪمراني ڏني وئي. 1405ع تيمور جي وفات تي خليل پاڻ کي سندس جانشين سمجھيو. تيمور جي مقرر ڪيل جانشين پير محمد کي جلدي هٽايو ويو، خليل سمرقند تي قبضو ڪيو. خليل تيمور جي خزاني کي حاصل ڪيو چغتائي خان جو ڪٺ پتلي لقب عطا ڪيو جيڪو اڳي هميشه تيمور طرفان چنگيز خان جي اولاد کي ڏنو ويو هو ته جيئن هن جي حڪمراني کي جائز بڻائي سگهجي تيمور جي هڪ شهزادي کي. خليل پڻ هڪ اتحادي، سلطان حسين طيچيود حاصل ڪيو ، جيڪو اڳ تيمور جي پوٽي جي طور تي تخت تي دعوي ڪري چڪو هو.
سمرقند خليل جي حڪومت جو خاتمو تڏهن ٿيو جڏهن شاهه رخ مرزا 13 مئي 1409ع تي بنا مقابلي شهر داخل ٿيو. ان کان پوءِ ٽرانسڪسيانا شاهه رخ مرزا جي پٽ الغ بيگ کي ڏني وئي. خليل شاهه رخ مرزا آڏو هٿيار ڦٽا ڪرڻ جو فيصلو ڪيو، جنهن شاد الملڪ کي پڪڙيو هو. هن کي پنهنجي زال واپس ملي، ري جو گورنر مقرر ڪيو ويو. اتي ئي 1411ع وفات ڪيائين. سندس مرڻ کان پوءِ سندس زال خودڪشي ڪري ڇڏي.
افسانوي ادب ڏينهو ڏينهن نوان روپ اختيار ڪندو رهي ٿو. هينئر مختصر افساني ٻين ڪن صنفن جي ادبي دنيا گهڻي شهرت آهي. ناول جي اهميت جيتري اڳ هئي، هن دؤر ان کان به وڌيڪ آهي. مغربي دنيا بدستور ناول جي فن ٽيڪنڪ نيون نيون تبديليون واڌارا ٿيندا رهيا آهن. ان مان نه رڳو اهو ظاهر ٿئي ٿو ته هيءَ صنف ترقيءَ جون منزلون طي ڪري رهي آهي. روزآني جي مشاهدي مان ان ڳالهه جي ڄاڻ پئجي رهي آهي ته ناول جي ضرورت وڌندي پئي وڃي. يورپ ته فلمون به ناولن تان ٺاهيون وينديون آهن.
افسانوي يا افسانويت مان مراد اھڙو ڪوئي ڪم آھي جيڪو، جزوي يا مجموعي طور تي، مصنف جي ايجاد ڪيل غير حقيقي ھٿ ٺوڪي معلومات يا واقعن تي مشتمل ھجي۔ جيتوڻيڪ افسانويت جو اصطلاح خصوصاً ناولن ا افسانن جي لاءِ استعمال ٿئي ٿو، تنھن ھوندي به ھن جو اطلاق جلوه گاھ ، فلمن، ٽيليويزن ڊرامن، نظمن گيتن تي به ٿئي ٿو۔ افسانوي جو ضد غير افسانوي آھي جيڪو قطعي طور تي حقيقي واقعن، تفصيلن مشاھدن، وغيره جو بيان ھوندو آھي.
ناول جي فن سنڌي زبان ڪا خاص ترقي ڪانه ڪئي آهي. ورهاڱي کان اڳ جيتوڻيڪ ناول گهڻي تعداد ڇپيا، پر رڳو ٿورا اهڙا اصلوڪا ناول آهن، جيڪي صحيح معنيٰ ناول چئي سگهجن ٿا، ڪي ترجما ٿيل ناول چڱي انگ اسان جي ادبي خزاني شامل آهن. ورهاڱي کان پوءِ ناولَ لکڻ گهٽجي ويا آهن. هن صنف لکندڙن کي همٿائڻ جي ضرورت آهي.
ڊاڪٽر منظور احمد عرساڻيءَ به هن صنف پاڻ کي چڱو موکيو آهي. سندس هڪ ناول ”ڪلب گهر“ ٻيو ”مجاهد“ جو نسيم حجازيءَ جي اردو ناول تان ترجمو ٿيل آهي، ڇپجي چڪا آهن.
حاجي احمد ملاح ولد نانگو ملاح پھرين فيبروري 1877ع تي ڳوٺ ڪنڊي ديهہ لوهڻ بدين پيدا ٿيو. پاڻ ممتاز عالم دين قادرالڪلام شاعر معروف اديب ٿي گذريو آهي. مولوي صاحب ڪيترائي ڪتاب لکيا پر سندن وڏو ڪارنامو اهو آهي تہ هن سڄو قرآن شريف سنڌي بيتن نورالقرآن جي عنوان سان پيش ڪيو. سندس ڪلام منفرد حيثيت رکي ٿو. جيڪو سنڌ عام جام ڳايو ويندو آهي.
مولانا صاحب هڪ انقلابي شخصيت هو، جنهن خلافت تحريڪ ڀرپور حصو ورتو. 1922ع گرفتار ٿيو 4 مهينا جيل ڪاٽيائين. ”جميعت علماءِ سنڌ“ پڻ سرگرم رهيو.
ڊاڪٽر جي ايم مهڪري انگريزي اخبار ڊان ان جي مشهور مئگزين ’سنڌ ڪوارٽرلي‘ جو مستقل ڪالم نويس هو. هن جي تمام گهڻي مشهوري ماڻيندڙ ڪتاب جو نالو آهي. جنهن هن سنڌ جي دردن سورن جي باري لکيو آهي انهن جو تجزيو ڪيو آهي. هن ريپبليڪن پارٽيءَ جي نالي سان هڪ پارٽي به ٺاهي هئي. پر جيئن ته جي ايم مهڪري ڪو سياستدان نه هو نه ئي کيس سياستدانن وارا
جي ايم مهڪريءَ جي سوشيالاجي سائيڪالاجي ڄاڻ علم جي حوالي سان سنڌ جون ڪيتريون ئي علمي ادبي شخصيتون هن جي علمي حيثيت لياقت جون قدردان هيون، جن ابراهيم جويو، شيخ اياز، غلام رباني آگرو، ، مظهر يوسف، خيرالنساءِ جعفري، مولانا غلام مصطفيٰ قاسمي وغيره جھڙيون علمي و ادبي شخصيتون به شامل آهن.
منظور ڪوهيار پنهنجي ڪتاب ”ڪي ڪي ماڻهو وديا ساگر“ لکي ٿو ته؛ منير چانڊيو مان ابراهيم جويي سان 24 آگسٽ 2010ع تي ملڻ وياسين ته اتي ڪچهري ڪندي، جي ايم مهڪري جو ذڪر نڪتو، ته ابراهيم جويئي مهڪريءَ جي شخصيت جي باري رائيَ ڏيندي چيو ته: ”جي ايم مهڪري سنڌ سنڌي قوم جو عاشق هيو، هن کي مهاجر لفظ کان چڙ هئي، هو چوندو هو ،”آئون سنڌي آهيان، ان ڪري جو آئون سنڌ پنهنجي مرضي سان آيو هئس، نڪي مجبوريءَ مان.“
منظور ڪوهيار پنهنجي ڪتاب مهڪري صاحب جي باري لکي ٿو ته؛ يونيورسٽي ، گهڻو ڪري استاد، شاگردن جون تارون رک سان کڻائي ڇڏيندا ها الٽين جهڙا نوٽس پيا لکرائيندا ها. انهن جي ڀيٽ مهڪري وري علم جو اَمرت پيو اوتيندو هو. ڳالهائيندو هو ته ڄڻ ساڃاهه جو ساگر پيو ڇلڪندو هو. سندس ليڪچر جي دؤران ڪا جهل پل نه هوندي هئي، ڪير ڪهڙي به ڊپارٽمينٽ جو هجي، ڪهڙي به مڪتبِ فڪر جو هجي. ڪڏهن ته ڪي علم جي واڌاري جي لاءِ به اچي سندس ليڪچر ٻُڌاندا هئا.
1977ع جي ايم مهڪريءَ کي سندس هڪ ليڪچر ”مذهب هڪ سماجي ادارو“ جي موضوع تي ڳالهائڻ سبب ڪٽر مذهبين جي تنقيد کي به منهن ڏيڻو پيو هو.
ڊاڪٽر مهڪري جي شخصيت جي باري منظور ڪوهيار لکي ٿو ته ڪن شخصيتن جي باري تاثر کي بيان ڪرڻ ڏاڍو ڏکيو هوندو آهي. منظور ڪوهيار موجب ڊاڪٽر مهڪري پنهنجي فڪر سيڪيولر، انسان دوست علمي لحاظ کان بحر بيڪران هيو. منظور ڪوهيار، سنڌ جي هن دمقراط سقراط جھڙي قدآور شخص جي انگريزي اخبارن لکيل مضمونن کان متاثر ٿي، انهن جو ترجمو ڪري ، ’مهڪري جا مضمون‘ جي عنوان سان هڪ ڪتاب پڻ ڇپرايو آهي.
دهلي بمبئي يونيورسٽيءَ مان سوشيالاجي سائڪالاجي پي ايڇ ڊي ڪيائين. سنڌ يونيورسٽيءَ ڊاڪٽر جي ايم مهڪري،1977ع، 1978ع، 1979ع ، وزيٽنگ پروفيسر جي حيثيت سان ليڪچر ڏيندو هو. هفتي ڇنڇر ڏهاڙي سوشيالاجي سومر ڏيهاڙي سائيڪالاجي ڊپارٽمينٽ جي شاگردن کي پڙهائيندو هو.
جي ايم مهڪري اوڻيھ، آڪٽوبر 1908ع تي هندوستان جي شهر بئنگلور پيدا ٿيو. هن جو پورو نالو سيد غلام محي الدين ولد مينم علي مهڪري هيو. ورهاڱي کان اڳ، هندوستان مان لڏي اچي ڪراچي، سنڌ آباد ٿيو هو.
ناصر الملڪ خيبر پختونخواه جي علائقي سوات 17 آگسٽ 1950ع پيدا ٿيو. هن جو تعلق هڪ سياسي گھراڻي سان هو، هن جو والد ڪامران خان پڻ سياستدان هو، جيڪو 1973ع کان 1977 تائين پاڪستان جي ايوان بالا جو رڪن رهيو. هن جو ننڍو ڀاءُ سراج الملڪ پڻ 2003ع کان 2009ع تائين ايوان بالا جو رڪن رهيو. هن جو چاچو، چاچا ڪريم بخش هڪ مشهور سماجي ڪارڪن هو. هن جو هڪ رشتيدار رفيع الملڪ سوات جو ميئر پڻ رهيو.
ناصر الملڪ پاڪستاني قانوندان آهي، جيڪو هن وقت پاڪستان جو نگران وزيراعظم پڻ آهي. هن پاڪستان جي سپريم ڪورٽ جي 22 هين چيف جسٽس طور خدمتون پڻ سرانجام ڏنيون. هن کي 6 جولاءِ 2014ع تي اڳوڻي وزير اعظم نواز شريف چيف جسٽس مقرر ڪيو هو صدر پاڪستان ممنون حسين تائيد ڪئي. 2013ع کان 2014ع تائين هي اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان جو چيئرمن پڻ رهيو.
پاڪستان واپس اچڻ بعد، پشاور هاءِ ڪورٽ هن قانون جي مشق شروع ڪئي. هن پشاور يونيورسٽي قانون جي پروفيسر طور پڻ خدمتون سرانجام ڏنيون. هي پاڪستان انتظامي عملي ڪاليج پڻ ليڪچر ڏيندو رهيو. هي پشاور يونيورسٽي قانون جي پروفيسر طور نالي واري شخصيت هو.
هي 17 سالن تائين پشاور هاءِ ڪورٽ قانوندان طور خدمتون سرانجام ڏيندو رهيو. 1981ع هي پشاور هاءِ ڪورٽ بار جو جنرل سيڪريٽري چونديو ويو. 1990 93ع هي ٻه دفعا پشاور هاءِ ڪورٽ بار جو صدر پڻ چونڊيو ويو. 1993 کان 1994ع تائين هيخيبرپختون خواهه جي حڪومت جوايڊووڪيٽ جنرل پڻ مقرر ڪيو ويو.
هن ڏهين ڪلاس جو امتحان هاءِ اسڪول سوات مان پاس ڪيو بي اي جي سند فنون لطيفا جهانزيب ڪاليج مان 1970ع حاصل ڪيائين. هن ساڳي سال پشاور يونيورسٽي قانون جي تعليم لاءِ داخلا ورتي. ان دور يونيورسٽي جي استادن هن کي ”محنت ڪندڙ هوشيار نوجوان“ ڪوٺيو.
1972ع هن قانون ايل ايل بي جي سند پشاور يونيورسٽي مان حاصل ڪئي. وڌيڪ تعليم لاءِ هيانگلينڊ جي انر ٽيمپل ويو جتيايل ايل ايم جو امتحان 1976ع پاس ڪيو.
ناصر الملڪ 2004ع بلوچستان هاءِ ڪورٽ جو چيف جسٽس پڻ مقرر ٿيو. سپريم ڪورٽ داخل ٿيڻ کان پوءِ ناصر الملڪ جو ڌيان انساني حقن واري ڪيسن ڏانهن وڌيڪ هو.
جرمن ايرو اسپيس سينيٽ ڪاميٽيء جو ميمبر چيئرمين. مقرري ڪاميٽي ڪاميٽي آف ٿري آف ڊي ايل آر. ڊي ايل آر جي گهڻ علاقائي پروگرام ڪاميٽي جو ميمبر. هاءِ الٽيٽيوڊ آبزرويٽري بولڊر/ جو سائنسي صلاحڪار. سويزرلئنڊ جي شمشي کوجنڪ بورڊ جو سائنسي صلاحڪار. هيٺين منصوبن پڻ ڀاڱيواري ڪري چڪو آھي.
آھي. 2011 جي آدمشماري مطابق ھن رياست جي آبادي 49,386,799 ھئي. ھن رياست جو سڀ کان وڏو شھر وساکاپٽنم. ھن رياست جي سرڪاري ٻولي تيلگو آھي. ھن رياست جو اتر اولھ وارو حصو ڌار ڪري 2 جون 2014 تي قائم ٿيل نئين رياست تلنگانا جو حصو بڻايو ويو. حيدرآباد ڊگھي وقت تائين آنڌرا پرديش جو گاديءَ جو هنڌ رھيو ھو ء اھو بہ تلنگانا شامل ڪيو ويو پر ساڳي وقت حيدرآباد آنڌرا پرديش تلنگانا ٻنھي جو گادي جو هنڌ بڻيو. آنڌرا پرديش ري آرگنائيزيشن ايڪٽ، 2014 تحت حيدرآباد جي ڏھن سالن تائين آنڌرا پرديش جي قائم مقام گادي جي ھنڌ طور حيثيت برقرار رکي وئي.
نئون ڊي فيڪٽو گاديءَ جو هنڌ امراوتي آنڌرا پرديش واقع آهي آنڌرا پرديش ڪيپيٽل ريجن ڊولپمينٽ اٿارٽي جي اختيار ھيٺ آھي .
ترومالا وارو تروپٽي لڳ وينتڪيسوارا مندر دنيا جو ٻيون نمبر پئسي وارو مندر آھي جنھن جي زيارت لاء ھر سال لکن ماڻھو ايندا آهن. ھتي ڪرشنا ندي واري وادي ٻڌ ازم ڦھليو تقريبن ھڪ ھزار سال سن جو ھتي زور ھليو. ھن خطي ڦھلجندڙ ٻڌ ڌرم جو نالو مھايانا ٻڌازم ھيو.
ھن رياست جون حدون اتر اولھ تلنگانا، اتر اوڀر ڇتيس ڳڙھ اوڙيسيا، اولھ ڪرناٽڪا، ڏکڻ تامل ناڊو اوڀر بنگالي سمنڊ سان ملن ٿيون.
”اوهان ٺيڪ ٿا چئو“ انهن مان سڀ کان صاف ذهن رکڻ واري شوپنهار چيو: ”جنهن حقيقت کي اسين پوريءَ طرح سمجهي سگهون ٿا اها اسان جو پاڻ آهي، اها کِل جهڙي ڳالهه آهي ته اسان پنهنجي ان ”پاڻ“ کي اهڙي مادي بدلائي ڇڏيون جنهن کي اسان خيال جي صورت پنهنجن اڻ پورن حواسن سان حاصل ٿيل شاهدين سان سڃاڻون ٿا. جيڪڏهن اسان مادي کي اندران ٻاهران اهڙيءَ طرح ڄاڻي سگهون ها جهڙيءَ طرح اسان پنهنجي پاڻ کي ٿا ڄاڻيون ته اسان مادي جي اصليت ارادي جي اها قوت ڏسون ها جيڪا اسان جي جسمن کان وڌيڪ اسان جي ذهنن جي ويجهو آهي. اهڙين حالتن منطق جي نقطئه نگاهه کان ماديت لاءِ جاءِ ڪانهي، بخرموشوف مائرباغ ساده فلاسافر آهن:
ايس ايم قريشي پاڪستان جو مشھور تعليمي ماھر، اعليٰ انتظامي سربراھ انجينيئرنگ جو پارکو ھو. کيس مھراڻ يونيورسٽي آف انجينئرنگ اينڊ ٽيڪنالاجي ڄامشورو جو پھريون وائيس چانسلر ھئڻ جو اعزاز حاصل آھي. ھن سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي، تعليم، زڪوات عشر ٻين شعبن جي وفاقي سيڪريٽري طور پنھنجون خدمتون سرانجام ڏنيون عمر جي آخري حصي تائين تعليم تعليمي ادارن جي ڀلائيءَ لاءِ پاڻ پتوڙيندو رھيو.
ڊاڪٽر ايس ايم قريشيءَ جو پورو نالو شمس الدين قريشي ھو. سندس والد جو نالو محمد بخش قريشي ھو پاڻ بوبڪ، تعلقي سيوھڻ 3 مئي 1936ع تي ھن دنيا اکيون کوليون. ھن 1959ع اين اي ڊي يونيورسٽي ڪراچيءَ مان سول انجنيئرنگ جي سند حاصل ڪئي. ان بعد 1965ع ٿائيلينڊ مان اسٽرڪچرل انجيئرنگ ماسٽر 1971ع برطانيا جي شيفيلڊ يونيورسٽيءَ مان سول اسٽرڪچرل انجينيئرنگ پي ايڇ ڊي جي سند حاصل ڪئي.
بعد ، هوء هن جي مڙسن کي 13 سالن لاء بنواس ڏنو ويو، آخري سال گمنام سان رهڻ لاءِ چيو ويو. ان دوران جئدرٿ سميت ڪيترن ئي مردن کيس تنگ ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. پوشيدگيءَ لاءِ، دروپدي پاڻ کي داسيءَ جي روپ لڪايو متسيا جي راڻي سوديشنا جي سيوا ڪئي. ڪيچڪا، بادشاهي جو جنرل، جيڪو پڻ سوديشنا جو ڀاء هو، هن جي لڄ لُٽڻ جي ڪوشش ڪئي، پر ڀيم ڀين انکي قتل ڪيو ويو. ڪرڪشيترا جنگ کان پوءِ، هن جي اپمان جو بدلو ورتو ويو، پر هن پنهنجي پيءُ، ڀائرن پنجن ٻارن کي ان جنگ وڃائي ڇڏيو. لڙائيءَ جي پڄاڻيءَ تي، پانڊوَ دروپدي هماليه ڏانهن هليا ويا سرڳ ڏانهن هليا ويا. ارجن ڏانهن سندس طرفداري جي ڪري، دروپدي پهرين هئي جيڪا رستي تي ڪري ٿي.
دروپدي يا پنچالي ، جنهن کي ڪرشنا، پنچالي يجناسيني به چيو وڃي ٿو، هندو مهاڪٿا مهاڀارت جي هيروئن آهي. هوءَ پانچال ديش جي راجا دروپد جي ڌيءُ پنجن پانڊو ڀائرن - يوڌيشٽر، ڀيم، ارجن، نڪل سهديو جي گڏيل زال هئي. مهاڀارت جي 9 سهڻي نارين مان هڪ هئي. دروپدي مهاڀارت جي ٻئي اڌ ھڪڙو غير معمولي ڪردار ادا ڪيو.
ارجن دروپدي کي ’سويمبر‘ کٽيو آخرڪار هوءَ پنجن پانڊون جي گڏيل زال بڻجي وئي. جڏهن هن کي ڪاراواس جي گڏجاڻي هن جا لَٽا پئي لاٿا ويا، تڏهن هن شري ڪرشنا جي پوڄا ڪئي هن کي ساراهيو، جنهن هن کي ذلت کان بچايو. هن کي پنهنجي وقت جي سڀ کان سُندر ناري بيان ڪيو ويو آهي ڪيترن ئي ويڙهاڪن جي ناش جي لاء ان جي باري ڀوشواڻي ڪئي وئي هئي.
ھڪ عرب ملڪ جو نالو جيڪو عربستان جي اپٻيٽ جي ڏکڻ-اوڀر واري سامونڊي ڪناري تي اولھ ايشيا واقع آهي. ان جي اتر-اولھ متحده عرب امارات، اولھ سعودي عرب، ڏکڻ-اولھ يمن آھي ان جون سامونڊي حدون ايران پاڪستان سان لڳن ٿيون. عما مطلق عنان بادشاھت آھي.جتي جو حاڪم 1970 کان وٺي سلطان قابوس بن سعيد السعيد آھي ھن ملڪ جي گاديءَ جو هنڌ مسقط آهي.
ھير رانجھي جر ڪھاڻي تي ٺھيل ڀارت پاڪستان ڪيترائي ڀيرا “ھير رانجھا“ نالي جون فلمون ٺھي چڪيون آھن۔ پنجاب ٽن صدين تائين ان کي شادي وھانءَ، ميلن، ٻين موقعن تي ڳايو ٻڌو ويندو آھي۔ ھن کي پاڪستان ھنفستان جي متعدد گلوڪاررن ڳايو آھي۔ اڄ به پنجاب جي ٻھراڙين بزرگ شخصيتون ھن مان لطف اندوز ٿينديون آھن۔
ھير رانجھو ھڪ مشھور پنجابي لوڪ ڪھاڻي آھي۔ ڪيترن ئي مصنفن شاعرن ھي ڪھاڻي لکي آھي, پر انھن مان سڀ کان مشھور وارث شاھ جي لکيل ھير وارث شاھ آھي۔ جيڪا 1776ع پنجاب لکي وئي۔ اھڙي طرح جون وڌيڪ ڪھاڻين سسئي پنھون، سھڻي ميھار وغيره شامل آھن۔
ڪي اهڙا اسم هوندا آهن جن جي پڇاڙيءَ واري اکر ”و“ يا ”ي“ تي ”زير“ هوندي آهي. اهي مذڪر به هوندا آهن ته مؤنث به. انهن جو جمع ٺاهڻ لاءِ ساڳي صورت اچاريو ويندو آهي.
جن اسمن جي آخري اکر تي ”زبر“ هجي جنس مؤنث هجي، اهڙن اسمن کي جمع ٺاهڻ لاءِ وچولي لاڙ جي علائقي ”ون“ ملائبو آهي اتر سنڌ ”ان“ ملائبو آهي.
ڪن اسمن جي پڇاڙي واري اکر تي ”پيش“ هوندي آهي، اهڙا اسم ڪثر ڪري مذڪر هوندا آهن. انهن کي جمع ٺاهڻ لاءِ ”پيس“ هٽائي ”زبر“ لڳائبي آهي.
جڏهن صدر غلام اسحاق خان، محترمه بينظير ڀٽو جي حڪومت ختم ڪئي ته ڄام صادق کي سنڌ جو نگران وڏو وزير مقرر ڪيو ويو. 1990ع واريون چونڊون به کٽيون نوازشريف جي دؤر کيس سنڌ جو وزيراعليٰ مقرر ڪيو ويو. هن جا وڏ وزارت دوران پاڪستان پيپلز پارٽيءَ سان سخت سياسي اختلاف رهيا. سندس دؤر الذوالفقار جي الزام هيٺ ڪيترا ڪارڪن گرفتار ٿيا. ڄام صادق علي کري ڳالهه ڪرڻ مشهور هو جيڪو به فيصلو ڪرڻو هوندو هوس، سو ڪري ڏيکاريندو هو. پوءِ ان جا ڀلي ڪهڙا به مثبت يا منفي نتيجا نڪرن. ڄام صادق علي 1991ع وڏي وزير هئڻ واري دؤر سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ جو سنڌ اسيمبليءَ مان بِل پاس ڪرائي، اُن جو قيام عمل آندو.
ڄام صادق علي جي اولاد مان ڄام معشوق علي پڻ مختلف وزارتن تي رهي چڪو آهي. ان کان سواءِ سندس ڀائٽيو ڄام مدد علي ڪجهه عرصو سنڌ اسيمبليءَ مخالف ڌر جو اڳواڻ رهيو، جڏهن فنڪشنل ليگ ڇڏي پيپلزپارٽي شامل ٿيو تہ سنڌ اسيمبلي جي تڪ پي ايس جي سيٽ ڇڏڻي پيس ٻيهر اليڪشن م فنڪشنل ليگ اميدوار ڄام نفيس جي سامھون 20 اپريل 2017 تي حڪومت جي زور تي اليڪشن کٽي ٻيهر ايم پي اي ٿيو.
ڄام صادق علي، نـاليــوارو سـيـاسـتدان ســنـڌ جـو اڳـوڻو وزيـراعليٰ، 1935ع ڌاري موجوده تعلقي ڄام نواز علي، ضلعي سانگهڙ پيدا ٿيو. سندس والد ڄام ڪانڀو خان بهادري، سخاوت سماجي خدمت جي حوالي سان سڄيءَ سنڌ مشهور هو. ان ڪري اڄ به سنڌ چوڻي موجود آهي ته”تون ڪهڙو ڪانڀو خان آهين؟“ ڄام ڪانڀو خان سندس خاندان جو پنهنجي علائقي اڄ به وڏو اثر آهي.
سنڌ جي تعليمي ماهر سيد غلام مصطفيٰ شاهه، ڄام صادق عليءَ جي زندگي سياست تي انگريزيءَ هڪ ڪتاب 1993ع لکيو هو. جنهن ڄام جي شخصيت، سوانح سياست جي ڄاڻ ملي ٿي.
عام طور تي ڀيلن جي شڪاري قبيلي وارن کي دراوڙ سمجهيو وڃي ٿو. گونڊ نالي هڪ ٻئي قبيلي سان هڪجهڙائي رکن ٿا. هن قبيلي جي دراوڙ هئڻ جي حوالي سان مختلف رايا آهن. ڇو ڀيلن دراوڙن رهڻ سهڻ رسم رواج گهڻو فرق آهي. پر هنن جي اصليت، ثقافتي خاصيتون عادتون دراوڙن جي پاڙيسري قبيلي گونڊ سان تمام گهڻيون ملن ٿيون. هڪ ٻئي خيال موجب ڀيل حقيقت منڊا قبيلي جي شاخ آهن. منڊا قبيلي مان سنٿال ڪول به آهن، جيڪي بنگال، بِهار آسام رهن ٿا. توڙي جو منڊا ڀيل قبيلي جي لهجي ڪنهن به قسم جو لاڳاپو هڪجهڙائي نظر نٿي اچي.
انسائيڪلو پيڊيا آف آندين ٽرائبز اينڊ ڪاسٽس لکيل آهي ته ڀيل هڪ غير آريائي قبيلو آهي، جيڪو اتر اوڀر ٽاڪرو علائقي جي اورنگ آباد سباح رهن ٿا، جن جي اوڀر گونڊ انڊ قبيلا، جڏهن ته اولهه ڏکڻ ڪولهي بجارا قبيلا رهن ٿا. ونجاپور، ڪنڙ، ڀوڪر دان، اورنگ آباد گنگاپور تعلقن اهي وڏي انگ آباد آهن. هڪ اندازي موجب کين راجپوتن پاڻ وٽان بيدخل ڪري ڇڏيو هو.