polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
برجيٽ آلچن ڏکڻ ايشيا جي قديم آثارن جي نامياري ماهر، علم بشريات جي ڄاڻو قديم آثارن جي مشهور محقق فرينڪ ريمنڊ آلچن جي گھر واري برجيٽ آلچن جو جنم 1927ع ڌاري آڪسفورڊ ٿيو.
آفريڪا ڌرتيءَ جي گولي تي هڪ پوئتي پيل کنڊ آهي. بک، بيماريءَ گهرو ويڙهه جو شڪار آهي. وسيلن سان ته مالا مال آهي، پر پوءِ به غريب مسڪين آهي.
واتاورڻ / ماحول کي صاف سٿري رکڻ، ان کي گدلاڻ کان بچائڻ جي ڏس هن خاتون جيڪي شاندار خدمتون سرانجام ڏنيون، انهن کي آڏو رکندي گذريل سال امن جو نوبل انعام کيس ڏنو ويو آهي، ان مائيءَ جو نالو آهي ونگاري ماٿئي!
وڻڪاريءَ دوران هوءَ عورتن جي نئشنل ڪائونسل جي چيئرمين جي حيثيت سان خدمت سر انجام ڏيندي رهي. ونگاري ماٿئي جي زندگي اعلى مقصد کي حاصل ڪرڻ لاءِ هميشه وقف رهي.
انهيءَ جذبي هيٺ هن ماحوليات ٻين ڪيترن شعبن تمام گهڻيون خدمتون سر انجام ڏنيون. 1998ع پهريون ڀيرو دنيا جي سامهون ڪينيا هڪ پُر آسائش هائوسنگ پراجيڪٽ جي تعمير جي خلاف آواز اٿاريو، پراجيڪٽ جي تعمير جي لاءِ ڪينيا جا سوين ايڪڙ جهنگ کي ڪٽڻو هو. هن بچاءَ واري تحريڪ جي دوران هن تي قاتلاڻو حملو پڻ ٿيو جنهن هوءَ زخمي ٿي پئي. هن احتجاج جي ڪري 1991ع ان وقت جي حڪومت هن کي گرفتار ڪري جيل اماڻيو. جتان هن جي آزادي ايمنسٽي انٽرنئشنل جي ”خط لکو مهم“ جي پاران ممڪن ٿي.
حالات جون سختيون هن جي ارادن کي ذرو به لوڏي نه سگهيون، ماحول جي بچاءُ جي لاءِ ماٿئي پنهنجي دل و جان سان پنهنجي مشن مصروف رهي. 2002ع هن ڪينيا جي پارلياماني چونڊن حصو ورتو 98 سيڪڙو ووٽ کڻي ڪاميابي حاصل ڪئي.
2003ع ماٿئي کي ماحوليات، قدرتي وسيلن جهنگلي جيوت جونائب وزير مقرر ڪيو ويو، 2004ع هن جي بي لوث خدمت جي مڃتا لاءِ کيس امن جو نوبل انعام ڏنو ويو. انعام جي لاءِ چونڊجڻ کان ٻه ڪلاڪ پوءِ هڪ صحافيءَ کي ڏنل انٽرويو ماٿئي چيو!
”نوبل انعام کڻڻ کان پوءِ منهنجون ذميواريون وڌي ويون آهن، مان صرف پنهنجي ملڪ ڪينيا جي لاءِ نه پر سموري آفريڪا کنڊ جي بهتريءَ جي لاءِ ڪم ڪنديس منهنجو مشن جاري رهندو.“ھيء ورلڊ فيوچر ڪائونسل جي اعزازي ڪائونسلر پڻ رھي. 2011
ونگاري مئٿائي: ڪينيا جي اينوائرمينٽلسٽ سياسي ڪارڪن ھئي. ھن آمريڪا جي بينيڊڪٽن ڪاليج يونيورسٽي آف پٽسبرگ ڪينيا جي يونيورسٽي آف نيروبي تعليم حاصل ڪئي.
حياتياتي تقسيم جنھن کي لاطيني ٻوليءَ ريگنم جمع ريگنا دائري کان پوء حياتياتي درجہ بندي جو ٻيون سڀ کان وڏو درجو آھي. حياتياتي تقسيم جا درجا وري ننڍن ننڍن گروپن ورھايل آھن جنکي بڻياد يا فائلم سڏين ٿا.روايتن ڪجھ آمريڪي نصابي ڪتابن حياتياتي تقسيم جا ڇھ قسم ڄاڻايل آھن:
مورثي خاصيتن جي بنياد تي جديد گروھ بندي ڪندڙ ڪجھ تازين درجہ بندين حياتياتي تقسيم يا ڪنگڊم واري ھن درجي کي ختم ڪيو ويو آهي. ان جو سبب اھو آھي تہ حياتياتي تقسيم جا مٿي ڄاڻايل درجن سڀ قطعي طور تي ساڳي بڻ بڻياد وارا جانور ناھن جيڪي ساڳين آب ڏاڏن جي اولاد ھجن.
ھن شھر جو بنياد 762 عيسويءَ عباسي خلافت جي ٻئين نمبر خليفي ابو جعفر المنصور وڌو. لفظ بغداد فارسي ٻوليءَ جي بن لفظن بغ داد مان ورتل آهي جنھن جي معني خدا جو تحفو آهي. خليفي منصور خلافت مان لڳ ڀڳ ھڪ لک مزدور، ڪاريگر عمارتساز گھرائي ان جي تعمير ڪرائي اسلامي عمارتسازي جو شاھڪار قائم ڪيو. اھو نئون شھر گولائيءَ ٺاھيو ويو . ھي شھر چئن سالن 764 کان 768 تائين ٺھي راس ٿيو.
انبواڻي: نک :-انبواڻي- ڪڪڙيجن جي نک آهي ڀڳواناڻي، ڪيسواڻي مولچنداڻي به ساڳيءَ نک جا آهن. اهي سڀ اروڙ ونسي آهن. ڪي ڪيسواڻي چون ٿا ته ڪنهن لڙائيءَ سندن وڏن جو -بارود- کپي ويو، -ان- جي بدران ڪڪڙو ڪم آندائون، تنهنڪري سندن پويان ”ڪڪڙيجا“ يعني ڪڪڙي وارن جو اولاد سڏجڻ آيا. انبواڻين جو وڏو ڏاڏو انبومل راولپنڊيءَ رهندو هو. اتي بدامني ٿي، ته -اول- ملتان پوءِ روهڙيءَ ويو. پوءِ خيرپور مير صاحب واريءَ نوڪري مليس ته اتي گذارڻ لڳو. هالاڻي تعلقي ڪنڊياري مان ٻه گهر پرڻيو هو پوءِ پاڻ به هالاڻي وڃي رهيو، پر سڀ -ٻار- خيرپور ڄاوا هئس.
ديوان انبومل کي هڪ نياڻي -اٺ- پٽ هئا، -جن- مان ٽي پٽ بازاري مل، سيٺو مل ڀارو مل بنا اولاد گذاري ويو. هن وقت هالاڻيءَ باقي سندس پنجن پٽن سانولداس، ڌرمداس، واپاري مل، موريندي مل اٺومل جو اولاد آهي.
ديوان سانولداس جو پٽ ديوان ويڙهومل هو، جنهن جو پٽ ديوان نارومل هو. ديوان نارومل جو پٽ ديوان ڀوڄراج 1880ع ڌاري ڄائو هو. انڪمبرڊ اسٽيٽس هو پنجٽيهن ورهين جي ڦوهه جوانيءَ ، 1915ع گذاري ويو. سندس مربي پٽ مسٽر جھمٽ مل، جيڪو حيدرآباد انسپيڪٽر آف ريجسٽريشن هو. مسٽر جھمٽ مل جو پٽ ڊاڪٽر گوبندرام، جنهن 1945ع ايل. سي. پي اينڊ -ايس- پاس ڪئي پهريون نمبر آيو.
ديوان ڀوڄراج جو ٻيو پٽ مسٽر روپچند ڪراچيءَ ڊائريڪٽر آف سول سپلائيز جي آفيس جو سپرنٽينڊنٽ ساڳيءَ -آڪهه- مان ديوان شوڪتراءِ خوبچند زميندار هو. ديوان موريي مل جو پٽ ديوان روچيرام زميندار به هو، ته ٺيڪا به کڻندو هو. هن -آڪهه- ديوان واسومل ڌرمداس سنت پرش ٿي گذريو آهي.
1782ع ڪلهوڙن ميرن جي وچ لڙائي لڳي، جنهن اصلوڪي هالاڻيءَ جو شهر زبون ٿي ويو. هاڻوڪو هالاڻيءَ جو شهر پوءِ ٻڌو. هاڻوڪي هالاڻيءَ اصلوڪي هالاڻيءَ مان، ڪن جزوي گهرن کانسواءِ ٻيا سڀ ٻين هنڌان لڏي اچي ويٺا آهن.
ان دوران ، 2011 ، ھن مدد ڪئي حمد بن خليفا يونيورسٽي ترجمو ترجمو ڪرڻ وارو انسٽيٽيوٽ ، جنھن جي اڳواڻي ڪئي 2015 تائين ايگزيڪيوٽو ڊائريڪٽر طور. 2013 ڪارنيگي ميلن کي ڇڏڻ کان پوءِ ، 2015 هوءَ حمد بن خليفا يونيورسٽي ڪاليج آف هيومنٽيز اينڊ سوشل سائنسز جي باني ڊين بڻجي وئي. بطور يونيورسٽي ڊين ، ملڪ پهريون قطري هو جنهن کي لقب سان ايجوڪيشن سٽي ادارن . بطور ڊين ، هن ڪم ڪيو يونيورسٽي ڊجيٽل هيومنٽيز ماسٽر پروگرام ڳولڻ لاءِ ، گڏوگڏ قطر صرف عورتن جي پڙهائي جو ماسٽر پروگرام.
آمل محمد - هڪ قطري علمي آهي. 2005 ، هوءَ پنهنجي ملڪ جي ايجوڪيشن سٽي هڪ آمريڪي يونيورسٽيءَ پهرين قطري پروفيسر بڻجي وئي جڏهن هن کي قطر جي ڪارنيگي ميلن يونيورسٽيءَ پڙهائڻ لاءِ رتي ڪيو ويو. هوءَ هاڻي باني آهي ڊين ڪاليج آف هيومنٽيز اينڊ سوشل سائنسز جي حماد بن خليفا يونيورسٽي ، پهرين قطري جنهن کي يونيورسٽي جي ڪيمپس ڊين جو عھدو مليو.
16 سالن جي عمر ، هن قطر يونيورسٽي داخلا ورتي ، جتي هن 1996 بيچلر جي ڊگري حاصل ڪئي. ان کان پوءِ هوءَ برطانيه پڙهائي ، انگريزي عربي لسانيات ماسٽر جي ڊگري حاصل ڪئي 1997 يونيورسٽي آف لنڊن مان ترجمو هڪ سال جي وقفي کانپوءِ ، هن هڪ ڊاڪٽريٽ پروگرام داخلا ورتي ، 2003 کان تقابلي ادب ڊاڪٽريٽ جي ڊگري حاصل ڪئي.
امل المالڪي دوحا ، قطر پيدا ٿي وڏي ٿي گادي واري شهر . هن جو پيءُ قطري هو ، جڏهن ته هن جي ماءُ لبنان کان قطر آئي هئي. هڪ ٻار جي حيثيت ، هوءَ اڪثر پيءُ جي نوڪريءَ سبب سفر ڪندي هئي ، هن جي خاندان لنڊن هڪ گهر رکيو.
عطا محمد حاميءَ جو وڏي وڏو ڪم سچل سرمست جي سوانح، فن فڪر تي جديد نموني جي تحقيق آهي. ان کانسواءِ تعارفي، سوانحي تاريخي موضوعن تي سندس ڪم ٿيل آهي. عطا محمد حامي پختو شاعر هو، جنهن وٽ زبان جي لطافت خيالن جي نزاڪت سان گڏ سماجي شعور مٿاهون هو. سندس شاعريءَ ماحول جي عڪاسي ڀرپور ٿيل آهي. هن غزل جي روايتي رنگ وقت ماحول جي تقاضائن مطابق تبديليون آنديون بهترين غزل گو شاعر ليکيو وڃي ٿو. تنوير عباسيءَ جي راءِ موجب عطا محمد حاميءَ جي شاعري، سنڌي ادب هڪ نرالو مقام رکي ٿي، ان ڪري اها نه صرف سنڌي ادب، پر سنڌي شـاعـريءَ جـي شـاگـردن توڙي تحقيـق ڪـندڙن لاءِ دلچـسـپ اڀيـاس آهي.
ابتدائي تعليم ڳوٺ مان حاصل ڪيائين. مئٽرڪ 1941ع ناز هاءِ اسڪول خيرپور مان ڪيائين. نوڪريءَ جي پوئين حصي عطا محمد حامي پروفيسر ڊاڪٽر غلام علي الانا جي نگرانيءَ سنڌ يونيورسٽيءَ ڄامشوري مان ’خيرپور جي ميرن جو ادب، سياست ثقافت حصو‘ موضوع تي پي. ايڇ. ڊي ڪيائين. سندس تحقيقي مقالو 1994ع انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي، ڄام شوري پاران شايع ٿيو. 2009ع ساڳيو ڪتاب ثقافت سياحت کاتي پڌرو ڪيو.
1953ع ڌاري تعليم کاتي جي ملازمت تان استعيفا ڏئي ڪوٽڏجيءَ مان ميمبر ليجسليٽوِ اسيمبليءَ جي حيثيت سان رياست جي چونڊن حصو وٺي اڪثريت سان ڪامياب ٿيو. 21 آڪٽوبر 1955ع تي ونيونٽ قائم ٿيڻ سان، رياست خيرپور جو وجود ختم ٿيڻ سبب سندس ميمبر جي حيثيت به ختم ٿي وئي.
عطا محمد حامي جو پورو نالو عطا محمد ولد قائم الدين سوهو هو. عطا محمد حامي سموري زندگي علمي ترقيءَ سان گڏ سماجي ڪمن لاءِ جدوجهد ڪندي گذاري.
ملائيشيا سڄو وڻ ٽڻ ساوڪ سان ڀريل آهي، ملائيشيا جا ڪيترائي جهنگل سئو ملين، ڏهه ڪروڙ سالن کان به پراڻا آهن، ٽيمپلر پارڪ پڻ انهن مان هڪ آهي، هي 1954ع عام پبلڪ لاءِ کوليو ويو، ٽيمپلر پارڪ ، ڪوالالمپور کان 20 ميل پري آهي، قدرت جا نظارا ڏسڻ واري لاءِ باتو غارون به اهم شيءَ آهي، گنتنگ هاءِ لئنڊ، فريزر هل ڪئمرون هل ملائيشيا جا مشهور پهاڙي علائقا آهن، ڪوالالمپور جي هوائي اڏي جو نالو سبانگ آهي، ملئي زبان ڪن جي ايرنگ کي سڏجي ٿو.ملئيل زبان سپ کي چوندا آهن.
ڪئالا سلنگور بعد اڳيان تنجنگ ڪرانگ شهر آهي ، جيڪو هن رياست جي چانورن جو وٽو - سڏيو وڃي ٿو ،چوڌاري سارين جو ئي فصل نظر اچي ٿو سڄي رياست کي چانور هتان مهيا ٿين ٿا.
ڪيترائي اهڙا سبب آهن جيڪي ڪنهن ملڪ جي واپار جي نرخن تي اثرانداز ٿين ٿا، يعني کين سڻائو يا اڻائو بنائين ٿا. انهن مان ڪي هي آهن:
واپار جي نرخن جو سڻائو يا اڻائو هجڻ جڪنهن ملڪ جي برآمد لاءِ ٻاهرين ملڪن طلب جي لچڪ درآمد لاءِ سندس ملڪ اندر طلب جي لچڪ تي مدرا رکي ٿو. جيڪڏهن سنڌ مان روانگيءَ مال يا برآمد لاءِ ٻاهرئين ملڪ طلب اڻ لچڪيدار آهي، منجهس ٻاهرين ملڪن جي سامان لاءِ طلب لچڪيدار آهي، تہ پوءِ سندس واپار جا نرخ سڻاوا ٿيندا، ان جي ابتڙ حالت اڻاوا ٿيندا. بشرطيڪ ٻيون حالتون بہ ساڳيون هجن.
رسد جي لچڪ جو پڻ واپار جي نرخن تي اثر ٿئي ٿو. جيڪڏهن ڪنهن ملڪ رسد تمام گهڻي لچڪيدار آهي، تہ پوءِ واپار جا نرخ ان جي فائدي ويندا، پر شرط هي آهي تہ ٻيون حالتون بہ ساڳيون هجن، ڇاڪاڻ تہ هو گهڻي لچڪيدار رسد جي ڪري ڪيڏيءَ مهل بہ ٻاهرين طلب ڦيرڦار اچڻ سان رسد کي گهٽائي يا وڌائي سگهي ٿو.
جيڪڏهن ڪنهن تمام ججهي آدمشماريءَ واري ملڪ طلب تمام گهڻي آهي تہ پوءِ وارپار جا نرخ ان جي فائدي ويندا، ڇاڪاڻ تہ جيڪڏهن طلب گهڻي هوندي تہ پوءِ رسد ڪندڙ ملڪ سان وڏي گراهڪ جي حيثيت ، پنهنجي مفاد خاطر سوديبازي جي ڪرڻ ڪامياب ٿي ويندو. جيڪڏهن مال وڪڻندڙ ملڪ سندس ڀيٽ تمام ننڍو هوندو، تہ سندس سوديبازيءَ جي قوت اڃا بہ وڌي ويندي.
واپار جي نرخن جو دارومدار مٽاسٽا جي اگھ تي بہ ٿي سگهي ٿو. اهو انهيءَ ڪري ٿئي ٿو جو هڪ ملڪ سندس سڪي جي پرڏيهي مُلھُ وڌائڻ سان واپار جا نرخ پنهنجي فائدي ڦيرائي سگهي ٿو.
جيتوڻيڪ واپار جا نرخ ٻين ڳالهين سان گڏ شين جي طلب رسد جي لچڪن هيٺ اثر انداز ٿين ٿا، پر هنن لچڪن تي اثرانداز ٿيندڙ سبب تمام پيچيده هوندا آهن. مطلب تہ واپار جا نرخ ڪيترين ئي ڳالهين تي مدار رکن ٿا. جهڙوڪ: طلب رسد جي لچڪ، درآمد ڪندڙ ملڪ جي روانگيءَ مال جا متبادل، برآمد يا روانگي ڪندڙ ملڪ جي اقتصادي حالت، روانگي ڪندڙ ملڪ جي ڪارخانن پيداوار جي اصولن جو لاڳو هئڻ، مٽاسٽا جو اگھ وغيره.
پهريون واپار جا سڻاوا نرخ ٻيو واپار جي اڻاوا نرخ جيڪڏهن روانگي يا برآمد ٿيندڙ مال جي بدلي اڳ جي مقابلي آمدني يا درآمدي مال وڌيڪ ملي گهي، يا ساڳئي درآمد مال لاءِ گهٽ برآمد ٿيندڙ مال ڏنو وڃي تہ پوءِ چئبو تہ ان حالت واپار جا نرخ سڻاوا آهن.
ٻيءَ صورت ان جي ابتڙ حالت اهي اڻاوا ليکيا ويندا. ڪنهن بہ ملڪ جي واپار جا نرخ هميشہ سڻاوا يا اڻاوا نٿا رهن. بلڪہ اهي وقت بوقت ملڪن جي اقتصادي حالتن ڦيرڦار اچڻ سان گڏ ڦرند اگهرندا رهن ٿا. تنهنڪري اهو ضروي نہ آھي تہ جيڪڏهن هڪ وقت ڪنهن بہ ملڪ جا واپار جا نرخ سڻاوا آهن تہ اهي هميشہ سڻاوا رهندا؛ پر اهي ڪنهن بہ وقت اڻاوا ٿي سگهن ٿا.
واپار جا نرخ، واپار جي اگھن جي تشريح عام طور هيئن ڪري سگهجي ٿي تہ ’بين الاقوامي واپار گهرايل مال رواني ڪيل مال جي قيمتن جي وچ نسبت کي واپار جا نرخ سڏبو آهي‘، ٻين لفظن ايئن چئبو تہ اهو نرخ جنهن تحت درآمد برآمد ڪيل مال هڪ ٻي سان مٽاسٽا ٿين.
ابن سينا جو اصل نالو ابوعلي حسين بن عبدالله ابن سينا هو، کيس بُوعلي سينا به چوندا هئا. تمام وڏو طبيب، فلسفي، سائنسدان رياضيءَ جو ماهر ٿي گذريو آهي. پاڻ وچ ايشيا بخارا جي هڪ ڳوٺ ’افشنه‘ پيدا ٿيو. سندس ڄم جي تاريخ بابت اختلاف آهن. هڪ اندازي موجب آگسٽ يا سيپٽمبر 980ع ڄائو 21 جون 1037ع همدان وفات ڪيائين. هڪ ٻئي اندازي موجب ابن سينا، منصور اول بن نوح اول جي عهد ڄائو. ارڙهن سالن جي عمر تائين قرآن، شاعري، فلسفي، منطق طب جهڙن علمن مهارت حاصل ڪيائين.
فارس جو فلاسافر طبيب ھيون ھن تعليم والد جي گھر مشھور استادن کان حاصل ڪئي 58 سالن جي عمر تائين ھن ھڪ طبيب ء سائنسدان جي حيثيت پنھنجون خدمتون پيش ڪيون. ھن جا ڪتاب ڏاڍا مشھور ٿيا يونيورسٽين 17 صدي عيسويءَ تائين پڙھايا ويا. ھن جو فلسفو ارسطوءَ جي تعليم جي بنياد تي ھيو. ھن کي يوناني ٻولي نہ ايندي هئي ارسطو جي ڪتابن جي انھن جي عربي فارسي جي ترجمن ذريعي ڪيو.ھن جا اھم ڪتاب: طب جا اصول 'ڪتاب شفا جيڪو دراصل ارسطو جي ڪتابن جو ساڳيو متنھيو.
مولانا الحاج ميان گل محمد :، علامه مولانا نُور محمد صاحب شهدادڪوٽيءَ جا وڏا فرزند هئا. 21 رجب 1240 هجريءَ ، شهر ڪنڊو، تحصيل ڀاڳ، رياست قلات تولد ٿيا. علامه ميان گل محمد صاحب ڪجهه تعليم ڪنڊي ، ڪجهه شهدادڪوٽ ضلعي لاڙڪاڻي حاصل ڪئي. سمورو علم پنهنجي والد مولانا نُور محمد صاحب کان حاصل ڪيائون. آخر، تعليم ڏيڻ جي غرض سان، پنهنجي والد بزرگوار سان گڏ، بلوچستان مان هجرت ڪري، شهدادڪوٽ سنڌ اچي رهيا. سندن ڏاڏاڻن مشهور بزرگ علامه عبدالعليم ڪنڊائي عليه الرحمة هو، جنهن جي مزار شريف روهڙي ضلعي سکر جي لڳ ٽڪريءَ تي زيارتگاهه خلائق آهي.
علامه ميان گل محمد صاحب مرحوم ٻاويهن سالن جي عمر فارغ التحصيل ٿيا، سرائي پير بخش صاحب کهاوڙ جي اصرار طلب موجب شهدادڪوٽ ضلعي لاڙڪاڻي اچي رهيا.
مولانا گل محمد صاحب مرحوم کان ڪيترائي شاگرد تعليم حاصل ڪري فارغ التحصيل ٿيا، جن مان سندن ننڍو ڀاءُ مولانا غلام صديق صاحب شهدادڪوٽي، مولانا قاضي داد محمد صاحب ، مولانا عبدالحڪيم صاحب افغان ، مولانا محمد حسين صاحب حيدرآبادي ڪافي مشهور آهن. سندن همعصرن مولانا عبدالغفور صاحب همايوني، مولانا محمد هاشم صاحب ڳڙهي ياسيني، مولانا عبدالرحمان صاحب سکرائيءَ جا نالا قابل ذڪر آهن.
مولانا جي طريقت جو سلسلو قادريه هو. پاڻ عمدة العارفين مولانا ميان غلام حيدر صاحب قادري ڪٽباري واري جا مريد هئا. سندن سلسلو مخدوم محمد صديق مهيسر سان ملحق آهي، جنهن جو سلسلو حضرت سلطان العارفين باهو عليه رحمة سان ملي ٿو. حاجي سائينداد مستوئي بلوچ ابتدا سندن سخت مخالف هو. هو اهل علم کان پري ڀڄندو هو. هڪ دفعي علامه صاحب جي هڪ مريد اچي کين عرض ڪيو ته ”سائينداد خان مستوئي منهنجا سؤ رپيا کائي ويو آهي سي مون کي وٺي ڏيو“. ميان صاحب ٽي دفعا سائينداد کي ماڻهو موڪلي گهرائڻ جي ڪوشش ڪئي، مگر هن ٽيئي دفعا چوائي موڪليو ته ”آءٌ مُلي وٽ هرگز نه ويندس!
اننگس جمع جو مجموعو آهي اننگس ٻئي ٽيمون پنهجي پنهجي واريءِ سان بيٽنگ ء بولنگ ڪنديون آهن.بولرن جو مقصد هوندو آهي ته گهٽ م گهٽ اسڪور ڏيو وڌ کان وڌ وڪيٽون حاصل ڪريون بيٽس مين ڪوشش ڪندا آهن ته گهڻِي کان گهڻو اسڪور اننگس ٺاهيو ته ٽيم کي ڪاميابي نصيب ٿيئي.
ڪرڪيٽ هڪ بيٽ بال جي راندآهي جيڪو ٻن ٽيمن جي وڄ کيڏيو ويندو آهي.هر ٽيم يارنهن رانديگر هوندا آهن.دنياجا 120 ملين انسان مختلف ملڪن ڪرڪيٽ کيڏندا آهن.هڪ ٽيم بيٽ سان رنگس ٺاهيندي آهي ء مخالف ٽيم انهن رنگسن کي ڪڌڻ جي ڪوشش ڪندي آهي.
هڪ ٽيم يارنهن رانديگر هوندا آهن جنهن هڪ ڪيپٽن هڪ نائب ڪيپٽن هوندو آهي جيڪي ٽيم جا سپاه سالار هوندا آهن انهن يارنهن رانديگرن مان هڪ وڪيٽ ڪيپر لازمي هوندو آهي ء ٻين رانديگرن آل رائونڊر،اسپنر،فاسٽ بولر ء بيٽسمين هوندا آهن.
سورهين صديءَ انگلينڊ ڪرڪيٽ کيڏڻ جي شروعات وڌي،18هين صديءِ جي آخر ڪرڪيٽ ملڪي کهيلن جو حصو بنيو.19 صديءَ جي وچ پهريون انٽرنيشنل ڪرڪيٽ ڪڏيو ويو.ڪرڪيٽ آسٽريليا ،ايشياءَ ء آفريڪا جي ملڪن مشهور آهي.
هڪ ميچ ٻه امپائر هوندا آهن هڪ کي اسٽيڊ امپائر جڏهن ته ٻئي کي ليگ امپائر چيو ويندو آهي.امپائر جو ڪم بال صحيح ٿيو آهي يا نه ء اسڪور، آئوٽ وغيرهه جو خيال رکڻ پڻ هن جي ذمي هوندو آهي.
هڪ انٽرنيشنل ڪرڪيٽ ميچ جي پچ ٻاويءَ گزن تي مشتمل هونڊي آهي،ملڪي موسمون پچ تي اثر انداز هونديو آهن ڪجه ملڪن اسپن بولر ڪامياب ڀينڊا آهن ته وري ڪڀهي اسپن بولر ناڪام به رهندآهن.
ٻه بيٽس مين پچ تي رنگسون ٺاهيندا آهن جڏهن ته مخالف ٽيم انهن کي رنگس ٺاهڻ کان روڪڻ جي ڪوشش ڪندي آهي ،اوور يا وڪٽون ختم ڀيڻ سان هڪ ٽيم جي اننگ ختم ڀي وينڊي آهي.
پروفيشنل ڪرڪيٽ ٽي ٽوينٽي ، پنجن ڏينهن جو ٽيسٽ ميچ ء پنجاهه اوورن جو ون ڊي ميڄ هوندا آهن ڪرڪيٽ جا قانون ,آئي سي سي , ميلبرن ڪرڪيٽ ڪلب ٺاهيندي آهي.
ڪرڪيٽ ميچن کي اننگز تقسيم ڪيو ويو آهي.اننگز جي دوران هڪ ٽيم بيٽنگ ڪندي آهي جڏهن ته ٻي ٽيم فيلڊنگ ڪندي آهي.
ٺرِي مِيرواهہ خيرپورضلعي جي ميرواهه تعلقي ميرواھ سب ڊويزن جي گاديءَ جو شهر آهي. ٺري ، خيرپور جي قديم شهرن مان هڪ آهي،پاڪستان جي ٺهڻ کان پهرئين ڪجھ دڪانن سميت هڪ ڪاروباري مرڪز هيو هينئر ٺري اڃا بہ وڌي رهيو آهي هڪ پُرامن شهر آهي. آدمشماري ڏيڍ لک کان وڌيڪ آهي. ٿڌي مُند گرمي جي مُند ٺري جي موسم متناسب سراسري گرمي جو درجو سياري 14 - اونھاري 40 سينٽي گريڊ آهي. موسمي حالت ڪيترائي اناج سبزي جي فصلن کي اڳائڻ مدد ڪري ٿي. جَر جو پيئڻ وارو پاڻي مٺو آھي.
ٺري ميرواهه نالو لفظ ٺري ميرواهه مان ورتل آهي، جيڪا هڪ زائفان دڪاندار جو نالو آهي ميرواهه سکر بئراج جي اڀرندي پاسي هڪ واهه آهي جنهن تان اهو نالو ورتل آهي، جيڪو سکر بئراج وٽ سنڌو درياهه مان نڪرندو آهي اتر کان ڏکڻ طرف وهندو آهي.
ٺري جو شهر جوڳي برادريءَ جوڙايو پنهنجي زمين سرڪار کي دان ڪري ڏني، جنهن تي سرڪاري آفيسون، اسڪول، اسپتالون قائم ڪيون ويون. وڏيرو پيراڻو جوڳي ٺري رورل هيلٿ سينٽر قائم ڪرڻ لاءِ پنهنجي زمين حڪومت کي دان ڏني.
ٺري ميرواھ ضلعي خيرپور هڪ گُھڻ آباديءَ وارو شهر آهي. هتي ڪيتريون ئي برادريون جِن ملاح، جوڳي، ٻانڀڻ،شر،انصاري،ڪُٻر،ويسر،مانڊڻ،راڄپر،ڀٽي،ڏهر،سولنگي،جلباڻي،لغاري،شينا ،دشتي،راجپوت هندو ،راڄڙ،پرهياڙ،گوپانگ ڀنڀرا, ننگريجا وغيرھ رهن ٿيون.
ٺري ميرواهه شهر ميرواهه جي سب ڊويزن جي گاديءَ جو هنڌ آهي، ٺري ميرواهه تعلقي جو نالو مير علي مراد خان ٽالپر جي نالي پٺيان رکيو ويو، جيڪو خيرپور رياست جي ٻئي حاڪم ميرواهه شاخ جي اولاد مان هو.
حضرت خواجه صاحب جي شعر وڏو سوز گداز، تاثير رواني آهي. عشق رسول، حسن عشق، فراق وصال، حسن حقيقي جي تانگهه طلب، محبوب حقيقي سان ملڻ جي آرزو، وحدت الوجود جو فڪر فنا بقاءِ سندس شعر جا مضامين آهن. سندس شعر جي وڏي خوبي اها آهي، جو اُن نبي آخرالزمان ﷺ جن سان عشق محبت جو اظهار نهايت پراثر دلگداز انداز ملي ٿو:
حضرت خواجه صاحب اصل نسل جي لحاظ کان سنڌي هو، انهيءَ ڪري سندس شعر سنڌي زبان شعر جو اثر نمايان نظر اچي ٿو. نه فقط ايترو، پر سندس ڪجهه ”سنڌي ڪافيون“ به ملن ٿيون. هڪ سنڌي ڪافي نموني طور هت پيش ڪجي ٿي:
آثار قديم جي ماھرن پاران استعمال ٿيندڙ تاريخ پيمائي جو ٻيو مطلق طريقو پوٽيشيم آرگان وارو آھي.ھن طريقي سان پٿر جي پنجاھ ھزار سالن کان ٻہ ارب سالن تائين قدامت جو پتو پوندو آھي. پوٽيشيم آرگان جي طريقي ڪار پوٽيشيم-40 جو عمل شامل ھوندو آھي. ان عمل جيئن جيئن پوٽيشيم-40 جي ذرن جو زوال ٿيندو ويندو آھي تيئن تيئن آرگان جو جي واڌ ٿيندي آهي. قديم آثارن جا ماهر ھن طريقي سان آثارن جي قدامت انھن استعمال ٿيندڙ پٿرن جي ھن طريقي سان چڪاس وسيلي معلوم ڪندا آهن.
تاريخ پيمائي وارا مڃيل مطلق طريقا آرڪيالاجي جيالاجي جي علمن ڪنھن بہ شئي جي قدامت يا زماني جي تعين ڪرڻ لاء سڀ کان تازا طريقا ڪراناميٽر وارا آھن.اڃا تائين تارہخ پيمائي جا مطلق طريقا نسبتي طريقن جي ڀيٽ انساني تاريخ کي خاص طور تي وقت سر انساني ارتقا کي سمجھڻ لاءِ خاص اھميت رکندڙ آھن.
16 مارچ 2018ع تي جڏهن سنڌ جي راڄڌاني واري شهر ڪراچي موجود ڊائو ميڊيڪل يونيورسٽي اسپتال جي ڊاڪٽر فهيم عامر پاران ڊاڪٽرياڻي رابعه بيبي کي مريضن سان سنڌي ڳالهائڻ تي شوڪاز نوٽيس ڏئي، يونيورسٽي اسپتال سنڌي ٻولي تي پابندي هئين وئي. سنڌ صوبي جي وزير اعليٰ سيد مراد علي شاهه سميت اعليٰ اختيارن ان واقعي جي سخت لفظن مذمت ڪندي نوٽيس پڻ ورتو، ان ڏينهن ڪراچي سميت سموري سنڌ احتجاج ڪري مذمتي قرارداتون پيش ڪيون ويون.
انهن احتجاجن هڪ عظيم نعري سنڌي ٻولي قومي ٻولي کي جنم ڏنو. چند نوجوانن ان کي هيش ٽيگ "#" جي صورت ڏني جيڪو ڏسندي ڏسندي ٽوئيٽر تي ٽاپ ٽرينڊ بڻجي ويو، 24 ڪلاڪن اندر 6000 کان وڌيڪ ٽوئيٽس جي مدد سان اهو ترينڊ 17 مارچ 2018 کان 18 مارچ 2018 تائين ٽوئيٽر پاڪستان جي ٽاپ ٽين ٽرينڊس جو حصو رهيو، اهو ٽوئيٽر جي تاريخ پهريون سنڌي ٽرينڊ هو.
سنڌي ٻولي قومي ٻولي هڪ تحريڪ جو نالو آهي، جنهن جو مقصد پاڪستان جي آئين رهندي سنڌي ٻولي کي پاڪستان جي سرڪاري ٻولي بڻائڻ آهي. هن تحريڪ کي شروع ڪندڙ سنڌ جو ساڃاهه وندر طبقو آهي، هن هلچل جي شروعات گهڻو اڳ ٿي هُئي، پر ويجهر ڪجهه سالن کان ان هلچل ڪڏهن تيزي سان اُڀار آيو آهي ته ڪڏهن ماٺ رهي آهي.
سنڌ عربن جي ڪاهه کان اڳ سنڌي ٻولي تعليم اڀياس ڏنو ويندو هيو. سنڌ جي حڪمراني ڪندڙ مختلف ڌارين توڙي مقامي حڪمرانن جي دور م سنڌي ٻولي کي ڪڏهن سرڪاري حيثيت ملي ته ڪڏهن انکي نظرانداز ڪيو ويو.
سنڌ جي مختلف شهرن سنڌي ٻولي کي قومي ٻولي جو درجو ڏيارڻ لاءِ احتجاجي مظاهرا ڪيا ويا. مظاهرين مطالبو ڪيو تو سنڌي ٻولي کي قومي ٻولي جو درجو ڏئي، سنڌ جي تعليمي ادارن سنڌي ٻولي کي لازئي قرار ڏنو وڃي.
سنڌ مختلف تنظيمن جنهن سنڌي ادبي سنگت پاران سنڌي ٻولي کي قومي ٻولي بڻائڻ جي لاءِ مختلف وقتن تي جاڳرتا مهم، ريليون، گڏجاڻيون سيمينار ڪيا ويا.
ابتدائي تعليم ڳوٺ جي پرائمري اسڪول مان ورتائين، مئٽرڪ 1962ع مدرسه هاءِ اسڪول نوشهري فيروز مان ڪيائين. بي اي 1972ع ڪيائين ايل. ايل. بي 1974ع ڪيائين. ان کان سواءِ سنڌ طبيه ڪاليج حيدرآباد مان بي. يو. ايم. ايس جو سرٽيفڪيٽ 1969ع ورتائين، جنهن هن اولھ پاڪستان پهرين پوزيشن ماڻي.
مشهور صحافي در محمد ڪمال ولد حاجي محمد عيسيٰ سولنگي، 8جولاءِ 1947ع تي ڳوٺ ڪوڙي جا ڀاڻ، تعلقي نوشهري فيروز جنم ورتو.
صحت: پاڪستان صحت جون سھولتون تمام گھٽ آھن پاڪستان صحت جا مسئلا بہ ٽينءَ دنيا جي ٻين ملڪن جھڙا آھن. سلھ، ڊائريا يا غذا جي کوٽ وچڙندڙ بيمارين جا مسئلا پاڪستان جي لڳ ڀڳ سڀني علائقن آھن. آغا خان فائونڊيشن انھن مسئلن تي ويچاريو انھن جي حل ڳولڻ جي ڪوشش ڪئي، جنھن جي نتيجي ثابت ٿيو تہ انھن بيمارين کي ٿيڻ کان روڪي سگھجي ٿو. اھڙو اظھار 1983ع ورلـڊ بئنڪ پاڪستان جي ھيلٿ سيڪٽر رپورٽ ڪيو ويو آھي.
آغا خان فائونڊيشن سوئٽزرلئنڊ رجسٽرڊ ٿيل آھي ان جي ھيڊ آفيس جينيوا آھي. فائونڊيشن جون شاخون، پاڪستان، ڪينيا، ڀارت بنگلاديش آھن ان جون مددي شاخون برطانيا، ڪئناڊا آمريڪا آھن. فائونڊيشن ھڪ غيرسرڪاري ادارو آھي، پر انھيءَ جا مقصد پاليسيون سڀني لاءِ ساڳيون آھن، اھي پاليسيون فائونڊيشن جي بورڊ جا ڊائريڪٽر جوڙيندا آھن، جن جو چيئرمئن پرنس ڪريم آغا خان پاڻ آھي.
آغا خان فائونڊيشن ھز ھائينيس پرنس ڪريم آغا خان قائم ڪئي. فائونڊيشن جو بنيادي مقصد ايشيا آفريڪا جي ملڪن جي سماجي حالتن کي سڌارڻ آھي خاص طور تي صحت، تعليم ڳوٺاڻي آباديءَ جي ترقيءَ وارن پروگرامن لاءِ امداد ڏئي انهن کي بھتر ڪرڻ آھي.
فائونڊيشن جي ادارن جو سرشتو چئن کنڊن تائين پکڙيل آھي ان سان ويجھي لھ وچڙ جي ڪري ٽينءَ دنيا جي مسئلن جي نشاندھي ٿئي ٿي اھا بہ خبر پوي ٿي ته ڪھڙن ملڪن انھن مسئلن جي حل لاءِ وسيلا موجود آھن.
ايم ايڇ پنهور هن جي حوالي سان لکي ٿو: اسٽرابو پنهنجي دور جي جاگرافي جي ماهرن جي ڪم کي پنهنجي لکڻين ڪتب آڻي، انهن کي تباهه ٿيڻ کان بچايو. ڌرتي کي گولو مڃڻ سان گڏ هن نوان کنڊ ڳولي، انهن کي نالا ڏنا. هن جي تحقيق موجب کنڊن جي چئني پاسي سمنڊ آهي ڌرتي جو سڪل حصو، اتر واري اڌ گول جي چوٿين حصي تي ڇانيل آهي. باقي ايراضيءَ سمنڊ آهي. اسٽرابو جو لکيل جاگرافيءَ جو ترجمو، اَٺن جلدن لولب ڪلاسيڪل لائبرئري طرفان ڇاپيو ويو آهي. جيڪو لنڊن مان 1917ع ڇپيو.
اسٽرابو يوناني فلاسافر هو بنيادي طور تي جاگرافيدان هو. اسٽرابو 63 يا 64 ق.م. پيدا ٿيو. پاڻ مڇي مانيءَ وارو هو. تنهنڪري پنهنجي شوق کي پورو ڪرڻ، علم ڏاهپ حاصل ڪرڻ لاءِ هن تمام گهڻو سفر ڪيو. هن مسهور يوناني عالم ٽائرنين جي صحبت رهي، جاگرافيءَ جي علم وڌيڪ ڄاڻ حاصل ڪئي.
پنهنجي ڪتاب اسٽرابو لکي ٿو: آگسٽس جي قلو پطرا جي فتح جي موقعي تي، مون هڪ سڱو گينڊو ڏٺو، جيڪو ان وقت سنڌو درياءَ عام هو. اهو سڱو گينڊو گهڻو ڪري سنڌ مان مصر موڪليو ويندو هو.
اسٽرابو، سنڌ رهي سنڌ جي واپار تي گهڻو ڪجهه لکيو آهي. ايم ايڇ پنهور موجب، سنڌ جي پراڻي جاگرافي تي لکيل سنڌس ڪتاب وڏي ڪم جو آهي.
پانڊوَ پنجن ڀائر يعني يُڏِشٽَر، ڀيم، ارجن، نڪل سَهديو ڏانهن اشارو ڪري ٿو، جيڪي هستناپور جو راجا پانڊوُ جا پنج مڃيل پٽ آهن مهاڀارت جي مهاڪٿا مرڪزي حيثيت رکن ٿا. پانڊوَ پنهنجي وڌيل ڪُٽنب جي خلاف گهرو ويڙهه وڙهيا، جنهن سندن سئوٽ ڪوروَ شامل هئا، جن جي اڳواڻي دريوڌن سندس ڀائرن سميت سندن پيشوا گرو ڀيشما درون ڪري رهيا هئا. اهو تڪرار ڪروڪشيترا جنگ جي نالي سان ڄاتو ويندو هو. پانڊوَ آخرڪار ڪوروَ جي موت سان جنگ کٽي، جيتوڻيڪ وڏي قيمت تي معاهدي کي ٽوڙڻو پيو.
پانڊو پنجن راجڪمارن تي مشتمل هئا، جن مان ٽي ڪنتي جا حياتياتي پٽ هئا، جڏهن ته ٻيا مادري جا حياتياتي پٽ هئا، پر سندن پيءُ ساڳيو هو، يعني پانڊو.
مغلن جي دؤر ڪڇيءَ ڀنڙ سندن رياست هئي، پوءِ سنڌ شڪارپور کان لاڙڪاڻي تائين جتوئڪو رياست قائم ڪيائون، جا 1857ع تائين قائم رهي. مهدوي فرقي جا پابند هئا.
شاعري، قصيدي يا غزل جي شروعاتي يا پهرئين بند جي ٻن مصرعن کي ”منڍ“ يا ”پهريون بند“ چئجي ٿو. اردو عربيءَ ان کي ”مطلع“ چيو وڃي ٿو. اصل ”مطلع“ عربي لفظ آهي، جنهن جي لفظي معا آهي ،”اُڀرندڙ، ظاهر ٿيندڙ. اصلاحي معنا هن مان مراد اها آهي شعر جون ٻئي مصرعون قافيي واريون هونديون آهن؛ يا وري قافيي سان گڏ رديف به شامل هوندوآهي. خاص ڪري غزل ”پهريون بند“ يا مطلع جو هجڻ تمام ضروري آهي. باقي ٻين شعرن انهيءَ جي ايتري ضرورت نه هوندي آهي.
سنڌي ادب جي شروعات ارتقاء بابت عالمن ڪجهه اختلاف آهن. ڪجهه عالمن جي اها راءِ آهي ته سنڌي شاعريءَ جي شروعات عربن جي دؤر ٿي، پر ڪجهه عالمن جو اهو چوڻ آهي ته سنڌي شاعريءَ جي ابتدا سومرن جي دؤر ٿي.
امام- محمد باقر عه جي ولادت پهرين رجب 57 هه ٿي. سندس نالو محمد، ڪنيت ابو جعفر لقب ’باقر‘ آهي. سندس والد جو نالو علي -بن- الحسين سيد سجاد عه والده جو نالو فاطمه بنت -امام- حسنعه آهي -امام- محمد باقرعه ڏاڏاڻي ناناڻي طرفن کان فاطمي علوي آهي. -امام- باقر، رسول اڪرم صلي -الله- عليه وسلم -جن- سان مشابهت رکندو هو، -ان- ڪري کيس شبيهه مصطفيٰ جو لقب ڏنو ويو.
امام محمد باقر جو والده محترمه حضرت ”ام عبدالله“ امام حسن جي نياڻي هئي. ان ڪحاظ کان امام محمد باقر اڪيلا امام آهن جيڪي ڏاڏاڻ ناناڻ طرفان علوي فاطمي آهن. يعني امام جا والد به امام هئا، امام جا ڏاڏا امام حسين به امام هئا، امام جا نانا امام حسن به امام هئا.
جابر جيڪو رسول اڪرم جو وڏو صحابي اهل بيت سان خاص عقيدت رکندو هو، چوي ٿو: هڪ ڏينهن رسول اڪرم مونکي فرمايو: مونکان بعد منهنجي خاندان جو هڪ فرد ڏسندين جنهن جو نالو منهنجي نالي تي جنهنجي شڪل منهنجي صورت مطابق هوندي، هو علم جي دروازن کي ماڻهن لاء کوليندو.
ان ڳاله کي ڪيترائي سال گذري ويا، چوٿي امام جو زمانو آيو. هڪ ڏينهن جابر مديني جي گهٽين مان گذري رهيو هو جو سندس نظر امام محمد باقر تي پئي. جڏنهن غور ڪيائين ته رسول اڪرم جون ڏسيل نشانيون مڪمل طور تي ان پاتائين، سوال ڪيائين: اوهان جو نالو ڇا آهي.
حضرت امام محمد باقر جي سن 57 هجري مديني ولادت ٿي. سندن والد جو نالو امام زين العابدين جي شهادت وقت، جيڪا سن 94 هجري ٿي، حضرت 39 سالن جا هئا. سندن نالو” محمد“ ڪنيت ”ابو جعفر“ لقب ”باقر العلوم“ هو.
ويساک جو مھينو اَنَ جو اُهڃاڻ ٿيندو آهي. هن مھيني ڌاري ڪڻڪ، مـٽر، چَڻو، جَوَ، مَھُري لھندا آهن ان اڻ مَيُو ٿي پوندو آهي.
کاري ڇاڻ جي طرف مشھور آھي ته ويساک جي مھيني صبح صادق يا پرھ ڦٽيءَ مھل، درياھ مان پاڻي لاٿ ڪري ويندو آھي پيرن پسڻ جيترو مس وڃي بچندو آھي.
وياھ؛ ويساک، ھندي ٻئي مھيني جو نالو. وياڻي؛ ٽاڻي، صبح صادق يا پرھ-ڦٽيءَ جي مھل. پير پاڻي؛ پير پسڻ جيترو پاڻي.
پنهنجي ياداشت ، حبيب اللّٰه ڪالڪاني ، جيڪو بغاوت دوران امان اللّٰه جي سپاهي طور وڙهندو هو، لکي ٿو ته عبدالڪريم باغي لشڪر لاءِ الهام ثابت ٿيڻ ناڪام ٿيو. هو لکي ٿو ته ”هن کي اُميد هئي ته اهو نالو جيڪو هن رکيو آهي هن جي ڏاڏي جي يادگيريءَ سبب ملڪ هن ڏانهن متوجه ٿيندو کيس هڪ اهڙي ماڻهوءَ جي خلاف نجات ڏيندڙ قرار ڏيندو جنهن غير مقبول سڌارا آڻڻ جي ڪوشش ڪئي. عبدالڪريم غلط ٿي ويو. ڪنهن به هن گهڻي دلچسپي ظاهر نه ڪئي. هن جو شاندار استقبال ڪيو ويو. سندس تلوار جي باغي فوجن کي هڪ ملندڙ طور قبول ڪيو ويو، پر هو هڪ فرد جي ڀيٽ وڌيڪ ڪڏهن به نه ٿيو. "