polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
انقلابي حڪومت زرعي سڌارا آڻي ھارين پنھنجي مقبوليت کي مستحڪم ڪيو. ان دوران ڏھ کان ويھ لک زميندارن کي ماريو ويو چين ھڪ الڳ صنعتي نظام جوڙيو پنھنجا ايٽمي ھٿيار ٺاھڻ شروع ڪيا 1950 چين جي آبادي 55 ڪروڙ ھئي جيڪا 1974 وڌي 90 ڪروڙ ٿي وئي 1966ع مائوزي تنگ ان جي حامين ثقافتي انقلاب شروع ڪيو جيڪو مائوزي تنگ جي 1976ع وفات تائين جاري رهيو. 1971 عوامي جمهوريه چين گڏيل قومن تائيوان واري جمھوريه چين جي جاء ورتي سيڪيورٽي ڪائونسل جو دائمي رڪنيت پڻ حاصل ڪئي. 1978 عوامي جمهوريه چين سوشلسٽ نظام گڏيل معيشت جو آغاز شروع ڪيو
4 ڊسمبر 1982 تي چين موجوده آئين نافذ ٿيو. 1989ع تيان مين اسڪوائر تي احتجاج ڪندڙ شاگردن جي قتل عام جو واقعو پيش آيو. 2081ع ھن ملڪ ورلڊ ٽريڊ آرگنائيزيشن شموليت اختيار ڪئي. 2012 کان وٺي ھن ملڪ تي چين جي ڪميونسٽ پارٽي جو جنرل سيڪريٽري شي جنپنگ اقتدار آھي. ان ھڪ ٻار واري پاليسي تبديلي آندي، جيلن کي سڌاريو ڪرپشن جي خلاف عملي قدم کنيا. 2019 ھن ملڪ ڪووڊ 19 وائرس واري وبا شروع ٿي.
1949ع چين جو لڳ ڀڳ سمورو علائقو ڪميونسٽ پارٽي جي اختيار اچي چڪو هو. ڪومنتانگ شڪست کائيندي تائيوان ٻين ٻيٽن تائين محدود ٿي وئي. 21 سيپٽمبر 1949ع تي چيئرمين مائوزي تنگ عوامي جمهوريه چين جي قيام جو اعلان ڪري ڇڏيو تيان مين اسڪوائر تي ان جو جشن ملهايو ويو 1950ع پيپلز لبريشن آرمي ھائنان ٻيٽ تائيوان واري جمھوريه چين جي حڪومت کان کسي ورتو تبت کي عوامي جمھوريه چين ضم ڪري ڇڏيو اولھ چين ڪومنتانگ جي مسلمانن طرفان بغاوت 1950 کان 1958ع تائين جاري رهندي آئي
چين ھڪ جماعتي نظام واري رياست آھي جنھن تي ملڪ جي ڪميونسٽ پارٽي حڪمران آهي. 2018 نيشنل پيپلز ڪانگريس آئين تبديلي ڪري صدر لاء ٻن مدن واري حد جو شرط ختم ڪري ڇڏيو جنھن ڪري زي جنپنگ ٽيون ڀيرو ملڪ جو صدر چونڊيو ويو صدر رياستي سربراھ ھوندو آھي جنھن کي نيشنل پيپلز ڪانگريس چونڊيندي آھي. حڪومت جو سربراھ پريميئر سڏبو آهي جيڪو رياستي ڪائونسل جي صدرات ڪندو آهي جنھن جا رڪن چار وائيس پريميئر، وزارتن جا سربراھ ڪميشنن جا سربراھ ھوندا آھن
منگ گھراڻي جي شروعاتي دؤر ايمپائر جي گادي جو هنڌ نانچنگ شھر کان بيجنگ منتقل ڪيو ويو 1644ع لي زيچانگ جي اڳواڻي م ھارين جي باغي ويڙھاڪن بيجنگ تي قبضو ڪيو. شڪست وقت شھنشاھ چاگجين خودڪشي ڪري ڇڏي. لي زيچانگ جي شن گھراڻي جو جلد ئي چنگ گھراڻي جي مانچو منگ گھراڻي جي جنرل وو سانگوئي جي مدد سان خاتمو آندو بيجنگ جو ڪنٽرول سنڀاليو. اھڙي طرح بيجنگ چنگ گھراڻي جي راڄ جي شروعات ٿي.
عوامي جمھوريه چين جي قيام واري ڏينهن کان ھي ملڪ تائيوان ڀرواري ٻيٽن جو دعويدار آھي. ھي ملڪ تائيوان کي پنھنجو صوبو قرار ڏئي ٿو ڪنمين ماتسيو کي چين پنھنجي صوبي فوجيئن جو حصو قرار ڏئي ٿو. پر اھي ٻيٽ ڏکڻ چيني سمنڊ تائيوان وارو جمھوريه چين پنھجن صوبن ھائنان گوئينگڊانگ جو حصو قرار ڏئي ٿو
موجوده آئين مطابق عوامي جمهوريه چين ھڪ سوشلسٽ رياست آھي جنھن جي حڪومت عوامي جمھوري آمريت تحت ڪم ڪندي جنھن جي اڳواڻي مزدور ھاري اتحاد ذريعي ڪئي ويندي رياستي ادارا جمھوري مرڪزيت جي اصول تحت ڪم ڪندا
اهڙي طرح هن گهمندي هن جي نوريءَ نالي عورت تي نظر پئجي ويئي_ هوءَ هٿين پيرين آرکيڻن هئي هن جي من “ گيرب گاءِ نه هو_ تنهن جي نيڻن راءِ کي ريجهائي ڇڏيو_ نيٺ سمي سڃاڻي ٻيڙو ٻانهن ٻڌي کڻي راڻين شامل ڪيس پوءِ ته ڄام مهاڻن تي مڙئي محصول معاف ڪري ڇڏيا اڪثر ڪينجهر جي ڪناري مجلسون محفلون ٿينديون رهنديون هيون. اٽي ماڙي ٺهرايائين سندن قبرون مڪلي ٽڪريءَ تي شيخ حماد جماليءَ جي مقبري هيٺان.
ان کان پوءِ انهيءَ گهراڻي جو ٻيو مشهور حاڪم ڄام نظام الدين عرف ڄام نندو ڄام ڀنڀه ٿيو. هي 866هه مطابق 1462ع تي تخت تي ويٺو . سندس ڏينهن حڪومت اتر طرف وڌي بهاولپور تائين وڌي پکڙي الهندي طرف سبي تائين ته ساري موجوده سنڌ سنسدس قبضي هئي. هي پاڻ وڏو عالم هو، عالمن درويشن جي صحبت کي پسند ڪندو هو. نهايت اعلى منتظم، منصف مزاج سخي هو. هن جي حڪومت 48 سال هلي. ان وچ نهايت امن امان قائم ٿيڻ ڪري ملڪ ترقي ڪئي. هن اڳيون ساموئي يا سمانگر ڇڏي ان جي ٽن ميلن جي مفاصلي موجوده ٺٽي جو شهر نئين سر ٻڌايو. جنهن ٿوري وقت اندر مدرسن، واپار، ڪارخانن، عالمن وغيره ڪري نهايت زور ورتو. اهو سمن جي اوج جو دور هو.
اهو دور به سنڌ لاءِ امن امان، ترقي تمدن جو باعث رهيو آهي_ انهن جي دور حڪومت ڪيئي وڏا ڳوٺ ٻڏا، علم پکڙيو، هنر زور ورتو، قومي روايتون دستور به قائم رهيا. سنڌ جي غيرت، روايات،حب الوطني آزاديءَ هي حفاظت لاءِ سومرن پاڻ ملهايو ته سمن وري تهذيب تمدن کي زور وٺائڻ لاءِ ڪوشش ڪئي.
هن قبيلي ڪيترائي نامور حاڪم پيدا ٿيا جن مان ڄام تماچيءَ جو خاص مشهور آهي. جنهن جي ڪينجهر جي مهاڻيءَ، نوريءَ سان رومانس جي قصي کي شاهه عبدالطيف نهايت عمده پيرايه بيان ڪري انهيءَ دور جي عمده تصوير ڪڍي آهي.
چوڻ اچي ٿو ته انهن ڏينهن سنڌ امن امان، آبادي هنر جي زور وٺڻ ڪري آسودگي اچي ويئي هئي. مدرسه کليل هئا. هي حاڪم عالمن، شاعرن راڳ جي مجلسون ٿينديون هيون. عمديون ٻيڙيون، ان جا رنگا رنگي سڙهه ساز و سامان مجلس جي رونق کي وڌائيندڙ هئا. ڪينجهر جو نظارو نهايت عمدو هو. شاهه صاحب ان لاءِ فرمائي ٿو ته:
دولھ دريا خان سنڌ سمن جو راڄ دوران جو محب وطن جرنيل، ڄام نظام الدين سمي جي حڪمراني جو وڏو وزير وزيراعظم سنڌ سنڌي سينا جو سيناپتي هيو. پهرين سندس نالو قبولو هو ڄام نظام الدين جي ديوان لکدير يا لکبير جو غلام هو. ڪن جو چوڻ آهي ته اصل هو سيد زادو هو، جو قيد ٿي پيو هن کي غلام ڪري آڻي وڪيائون لکدير انهي کي خريد ڪيو.
ان کان پوءِ مسلسل تحقيقون ٿيڻ لڳيون دنيا جي ڊاڪٽرن طبيبن جا پاڻ بحث مباحثا ٿيا. هر طرف کان اهي تحقيقون سامهون اچڻ لڳيون ته سگريٽ صحت جو ويري آهي. اڃا تائين ڪنهن به طبيب ڊاڪٽر اهو ثابت ڪونه ڪيو آهي ته ڪو سگريٽ بي ضرر شيءِ آهي.
سگريٽ ساڙڻ : آمريڪي سروي مطابق سنه 1980 ع 650 ملين سگريٽ رڳو آمريڪا سڙيا. ان سال دنيا 100 ملين آمريڪي ڊالرن جا سگريٽ دنيا وارن ساڙيا هئا.
تماڪ ڪيميائي جزا: تماڪ جي پنن ڪيميائي جزا لڌا ويا آهن. جيڪي نيش پيش زهر آهن. طبيبن جي تحقيق مطابق تماڪ جا پن سڙن ٿا ته ان مان ڇهه هزار ڪيميائي مرڪب پيدا ٿين ٿا. انهن مان مشهور مرڪب هي آهن:
نيڪوٽين : يورپ جي هڪ سائنسدان ”جان نيڪوٽ“ سڀ کان اول تحقيق ڪري ٻڌايو ته تماڪ هي زهريلو مرڪب ٿئي ٿو. انڪري هن جو نالو ئي نيڪوٽين رکيائون. گھڻن سگريٽن پيئڻ واري کي ڏندن جي مٿان جيڪا ڦڪاڻ ظاهر ٿيندي آهي يا ان جي آڱرين جي ننهن جو رنگ ڦڪو ڏسڻ ايندو آهي،
اهو نيڪيوٽين جي سبب آهي. ان جي سبب دل دماغ جي شريانين ”کِـــرُ“ جمع ٿيندي آهي، جيڪا اڳتي هلي گھڻين مُهلڪ بيمارين جو سبب بڻبي آهي.
اهو هاضمي جي نظام کي بگاڙي ٿو. ڦڦڙن پهچي ٿو ته کنگهه پيدا ڪري ٿو. تماڪ جي سائي ٻوٽي % 2 کان % 10 سيڪڙو تائين نيڪوٽين هوندي آهي. جڏهن سُڪي ٿو ته اها % 0.5 کان % 5 تائين هوندي آهي. ان کي سَٽي ڪُٽي سگريٽ وڌو وڃي ٿو ته ان نيڪوٽين %1 کان %3 تائين هوندي آهي.
ان جا اثرات جسم يڪدم نظر نه ايندا آهن. بلڪه آهسته آهسته اهي جسم کي ڳاريندا رهندا آهن. انڪري ڪي ماڻهو دوکي رهندا آهن. چوندا آهن اسان ته سالن کان سگريٽ پي رهيا آهيون، اسان کي ته ڪجهه ڪونه ٿيو آهي. حقيقت اها اندر جو اندر سُري وانگر کائيندي رهندي آهي.
ڪاربان مونو آڪسائيڊ: هيءَ شديد قسم جي زهريلي گئس آهي جيڪا تماڪ جي دونهين مان نڪرندي آهي. ان جو نه رنگ هوندو آهي نه بوءِ نه ذائقو. هڪ گاڏي جي دونهين اها گئس 5 کان 7.3 % تائين هوندي آهي. پر سگريٽ جي دونهين اها 1 کان 14 % تائين هوندي آهي. اها گئس رت جي هيموگلوبين آڪسيجن جي بجاءِ گڏجي ويندي آهي. ان جي سبب سگريٽ پيئڻ وارن کي ساهه کڻڻ تڪليف محسوس ٿيندي آهي.
تماڪ جي استعمال جون صورتون: تماڪ جو ڪوڙو ٻوٽو جنهن پوٽاش نوشادر جا جزا هوندا آهن. ان کان سواءِ ان نيڪوٽين جهڙا ڪيئي مُهلڪ مادا هوندا آهن. اهو اسان وٽ بيشمار صورتن استعمال ٿي رهيو آهي. اهو ڪهڙي به صورت استعمال ڪيو وڃي. نقصانن کان خالي ناهي. دونهين جي صورت واپرايو وڃي، يا وات وجهڻ جي صورت يا سنگهڻ جي صورت واپرايو وڃي. ان جي هيين هير پوي ته سولي جان نه ٿي ڇٽي. ان هزارن کي هلاڪ ڪيو آهي. ان کان بچڻ ضروري آهي. ٻيڙي تماڪ پوي، سگريٽ تماڪ پوي، پان تماڪ پوي، ناس تماڪ مان ٺهي، نسوار تماڪ مان ٺهي، سگار تماڪ پوي.
دونهين جو استعمال: تماڪ جا پن ساڙي اهو گرم دونهون ساهه جي ذريعي اندر پهچائڻ ان زهريلي دونهين کي پنهنجو جيءُ جلائڻ بعد ٻاهر ڦوڪي ڇڏڻ. ان جون به ڪيئي صورتون آهن.
ماڻهو ان دونهين کي پنهنجي حال حيثيت مطابق استعمال ڪن ٿا. غريب غربا ٻيڙي ذريعي، ڪي سگريٽ ذريعي، ڪي حقي چلم، ڪي سلفي يا ڀُنگري ذريعي تماڪ جي دونهين کي واپرائن ٿا. اهو گرم زهريلو دونهون وات، ناسن، ساهه جي نالين، ڦڦڙن، دل، دماغ، سڀني عضون تي اثرانداز ٿئي ٿو. جنهن مان بيشمار مُهلڪ مرض جنم وٺن ٿا.
ان جي استعمال سان ديني، دنياوي، جاني، مالي، انفرادي، اجتماعي، گهريلو، اخلاقي روحاني نقصان ظاهر ٿين ٿا. جڏهن ڪو ماڻهو ان جي عادت مبتلا ٿي وڃي ته اهو پاڻ کي هڪ قسم جي زنجيرن ڳٽن قيد ڄاڻي ٿو. ڇڏڻ چاهي ته ڇڏي نه ٿو سگهي ماڻهو پاڻ کي مجبور سمجهي ٿو. حقيقت اهو به ابليس جو ڌوڪو آهي. اگر ڇڏڻ چاهي ته بلڪل ڇڏي سگهي ٿو.
ناس: تماڪ جي پنن کي سڪائي سَٽي ڪُٽي ان مزيد مهلڪ مادا ملائي، هڪ خاڪو تيار ڪيو ويندو آهي. جنهن کي ”ناس“ سڏيندا آهن. اها آڱوٺو اشهد آڱر ملائي هڪ چپٽي ڀري نڪ جي سوراخ تي رکي زور سان وڏو ساهه کڻي، اندر اماڻي ويندي آهي. ان جا مضر زهريلا اثرات آهن. جيڪي آهسته آهسته مرضن جي صورت ظاهر ٿيندا آهن.
نسوار: تماڪ جي پن کي ڪٽي پيهي ان ٻيا مرڪب ملائي هڪ چورو تيار ڪيو ويندو آهي. ان کي ”نسوار“ سڏيندا آهن. اها وات ڏندن جي مهارن چپ واري کل جي وچين وٿي وڌي ويندي آهي. اهو تماڪ جي استعمال جو قبيح طريقو آهي سخت نقصانن جو ڪارڻ آهي. ان جا اثرات معدي آنڊن تائين پهچن ٿا. جنهن سان اعصاب مرضن مبتلا ٿي وڃن ٿا.
پان : تماڪ جا ڪيئي قسم پان جي پن ويڙهي، سوپارين سميت وات وجهي چٻاڙي ان جي رس چوسڻ کي پان سڏن ٿا. جيڪو پڻ صحت لاءِ نقصانڪار ثابت ٿيو آهي. ان مان وات جي ڪينسر جا ڪيئي مريض موت جو ڪوڙو پيالو پي چڪا آهن هزارين پان جي استعمال سبب اسپتالن بيمارين جون ڪلفتون ڪاٽي رهيا آهن.
اي تماڪ واپرائڻ وارا توکي ڪنهن اهڙي جرئت ڏياري آهي؟ توکي ڪنهن تماڪ واپرائڻ جي فتويٰ ڏني آهي. تون سمجهين ٿو ته ان جو پيئڻ مزيدار آهي؟ يا تون سمجهين ٿو ته ان تنهنجي ڪا غذا آهي؟ اي نوجوان !
ان ڇا ڪو تنهنجو ظاهري نفعو آهي؟ هرگز نه. تنهنجي نقصان کان سواءِ ان ٻيو ڪجهه به نه آهي. مال جو اهڙو نقصان آهي جنهن جي موٽ ڪو نفعو ئي نظر نه ٿو اچي. سواءِ ان دونهين جي جيڪو ڦوڪن ڪڍين ٿو.
تماڪ جي استعمال جو آغاز: تماڪ جو پيئڻ سلف صالحين جي عهد ڪو نه هيو. عرصهءِ دراز بعد دونهين پيئڻ جي بيماري پيدا ٿي. دنيا جي مختلف ملڪن ان جا انداز مختلف رهيا آهن. سنڌي اردو وارا تماڪ جي دونهين کي پيئڻ يا ڇڪڻ جي معنيٰ وٺندا آهن. چوندا آهن، سگريٽ پيئڻ، حقو ڇڪڻ. عرب ان کي دونهون دکائڻ ”التدخين“ يا دونهون ڇنڊڻ ”الاستنشاق“ جي معنيٰ وٺندا آهن. بعض محققن جي بقول عالمِ عرب توڙي عالمِ اسلامي 1012هــ کان اڳ ان جو نام نشان نه ٿو ملي.
سڀ کان اول وچ آمريڪا ڏکڻ آمريڪا جي ماڻهن، يورپين جي اتي اچڻ کان اڳ تماڪ جي استعمال جي شروعات ڪئي. انهن جي چَواڻِي تماڪ سيني مٿي جي بيمارين جو علاج آهي. پوءِ آهسته آهسته ان جو استعمال وڌڻ لڳو. جڏهن اتي يورپي آفريڪي ماڻهو داخل ٿيا ته انهن به بطور دوا جي ان جو استعمال شروع ڪيو. پوءِ اسپين وارن بيمارين جي علاج طور ان جو استعمال شروع ڪيو. اسپين کان ٻاهر ان جو سڀ کان پهريون استعمال فرانس جي ملڪه ”مديجي“ ڪيو.
يارهين صدي هجري جي اوائل تماڪ جو استعمال عالمِ عرب متعارف ٿيو. پوءِ مغرب وارن کان متاثر ٿيندي عرب جي ڪن طبيبن اهو سمجهيو ته ان جي استعمال سان بدن مان بيماريون نڪري وڃن ٿيون. پوءِ انهن ان جي ساراهه لکيو ته اهو بيماريون وڃائي ٿو قوت وڌائي ٿو. حالانڪه حقيقت ان جي ابتڙ هئي. ان جي استعمال سان ته بيماريون بدن داخل ٿين ٿيون. جن سان انسان جلدي ڪراڙو ڪمزور ٿي وڃي ٿو.
تماڪ جي پوک جو آغاز: آمريڪين جڏهن ان کي باقائده مختلف صورتن استعمال ڪرڻ شروع ڪيو. ته ان جي گھرج وڌي وئي. دنيا جو مشهور سياح ڪولمبس سفر دوران جڏهن 1492ع آمريڪا پهتو هيو ته ان اتي انهن جي عجيب طرح سان تماڪ استعمال ڪرڻ جو ذڪر لکيو آهي.
انهن جو گمان هيو ته تماڪ جي دونهين جي پيئڻ سان ٿَڪ لهن ٿا. بدن کي فرحت ملي ٿي. ان جي پيئڻ وارن، نه پيئڻ وارن ماڻهن کي اهڙيون ڳالهيون ٻڌائي تماڪ پيئڻ جو عادي بنايو. تانجو جڏهن اهي عادي ٿي ويا ته انهن تماڪ جي پوک ڪرڻ شروع ڪئي. پوءِ تماڪ پوکجڻ لڳو ان جو وڪرو تجارت جي صورت اختيار ڪري ويو.
هن وقت تماڪ آمريڪا، ڪيوبا، ميڪسيڪو، برازيل، بلغاريا، يونان، فرانس، اٽلي، يوگوسلاويا، آسٽريليا، هنگري، سوريا، لبنان، عراق، الجزائر، تيونس، مغرب افغانستان پاڪستان ٿئي ٿو. مسلم ملڪن سوريا عراق ان جي پوکي پهرئين نمبر تي آهن.
اتي ان کي سڪائڻ، سٽڻ، ڪٽڻ، چُورو ٺاهڻ، ان مسالا ملائڻ جو ڪم ٿئي ٿو. تماڪ جي پنن کي سڪائڻ ان ڪيميڪل ملائي تيار ڪرڻ هڪ جدا فن آهي.
دورِ قديم عربن وٽ تماڪ جي ٻوٽي کي ”طباق“ جي نالي سان سڏيندا هئا. اهي تماڪ جي پنن کي سڪائي ڪٽي رکندا هئا، نانگ يا وڇون جي ڏنگيل کي ڏنگ واري جاءِ تي تماڪ جو پائوڊر رکندا هئا. يا نانگ جي ڏنگيل کي قيءَ ڪرائڻ لاءِ ماکي ملائي پياريندا هئا. اهي تماڪ جي پيئڻ يا دکائڻ کان بلڪل ناواقف هئا. تانجو ڏهين صدي هجري جي آخر يارهين جي اوائل فارس هنڌ تماڪ جي دونهين پيئڻ جي رِيت وارد ٿي. اتان عرب پهتي.
قديم دور تماڪ جي استعمال جو طريقو: ابتدا دور تماڪ ڪيئين استعمال ڪيو ويندو هيو؟ ان جي باري برٽش ميوزم لنڊن تصويرون موجود آهن. انهن کي ڏسي اندازو ٿئي ٿو ته اهي گول دائري ويهندا هيا وچ تماڪ جا پن ساڙيندا هئا ڊگهين ڊگهين نلڪين جي ذريعي ان مان دونهون ڇڪيندا هئا. اهڙيون شاهديون به موجود آهن جو ڊگهي نلڪي جي آخري ڇيڙي تي تماڪ جا پن وجهي انهن کي جلائيندا هئا. نلڪي جو ٻيو ڇيڙو نڪ تي رکي ڊگها ڊگها ساهه اندر ڇڪيندا هئا. ڪي وري تماڪ کي ساڙي ان جي دونهين جو واس وٺندا هئا.
ننڍي کنڊ تماڪ جي آمد: بر صغير تماڪ جي آمد ڪڏهن ٿي اها ڳالهه چٽي نه آهي. ڪن تاريخ نويسن چيو ته اڪبر بادشاهه جي زماني تائين جي زماني تماڪ برصغير متعارف ٿي چڪو هيو غالب گمان هي آهي ته تماڪ کي برصغير آڻڻ وارا پرتگالي واپاري هئا. جن جي اڳواڻ واسڪوڊيگاما 1498ع ملٻار جي ساحل تي قدم رکيو هو.
شاهه جهانگير تزڪ جهانگيري لکيو آهي ته تماڪ کي فرنگي آمريڪا کان کڻي آيا شهزادي دارا شڪوه به ان جي تصديق ڪئي آهي. ان لکيو آهي ته تماڪ اڪبر بادشاهه جي عهد جي آخر فرنگين کان هتي آيو.
سنڌ سڳوري جا ماڻهو تماڪ واپرائڻ کان واقف ئي نه هئا. انگريزن جڏهن تماڪ برصغير آندو ته اهو هندستان جي رياستن مان سنڌ پهتو. موجودهه پان جو رواج هتي مهاجرن جي ذريعي پکڙيو.
ڇا سگريٽ جي ذريعي تون منهنجي عزت افزائي ٿو ڪرين؟ ان جي پيئڻ ته منهنجي لاءِ خواريءَ کان سواءِ ڪي به ڪينهي. ڇا ڪو سياڻو گھڙي گھڙي باهه ٻاري ان پنهنجي جان جلائيندو؟
شوق دا ڪوئي ملهه نهين : پر پوءِ به ڪنهن کي ڪهڙو شوق ڪنهن کي ڪهڙو؟ ڪنهن کي ٻين کي ساڙڻ جو شوق ڪنهن کي پنهنجي جان جلائڻ جو ذوق ، پنهنجي سيني ساڙڻ جو شوق. ڪنهن چيو ته:
سگريٽي همراهه به صبح سويل اٿندا ته نه خدا ياد نه رسول اول دونهين جي دٻ. دونهون به اهڙو جو منهن ڍڪجي وڃي. پوءِ چوندا ته اسانجو منهن دونهين مان ائين پيو چمڪي جيئن ڪڪرن مان چنڊ. هڪ جاءِ تي سگريٽن جي شوقينن جي مجلس جاري هئي، همراهه بنهه دونهين جا دلداده هئا. سڀني وٺي جو ڪَشَ هنيا ته ساري مجلس دونهون ئي دونهون ٿي وئي. انهن مان هڪڙو شاعر هيو ان فرمايو :
فارسي ”تنباڪ“، فرانسيسي ”تابا“ يا ”تاباڪ“ انگريزي ٽوبيڪو ، پشتو ”تمباڪو“، ترڪيءَ ”توتون“. اسپاني ”تابوڪو“، يوناني ”توباڪس“ .
ان جا پن بيضوي طرح ٿين ٿا ان جا گل ڳاڙها سهڻا ٿين ٿا. تماڪ جي ٻوٽي جا ڪيئي قسم آهن. زراعت جي ماهرن ان جا چاليهه قسم ڳڻايا آهن. انهن مان ڪي سٺا ڪي ردي قسم جا ٿين ٿا. انهن مان اعتيادي ، قروي ، عطري مشهور آهن.
تماڪ جو واپار: بعض علماءَ حرام چيو آهي. اها ڪمائي به حرام سڏي آهي. ان مان خيرات ڪرڻ، حج ادا ڪرڻ، ٺيڪ نه آهي ڇو ته: ان الله طيب ولا يقبل الا طيبا
سگريٽ نوشي جگر سوزي: سگريٽ صحت جو دشمن پيسي جو ويري آهي. اولهه جي شاهوڪار ملڪن جا ماڻهو ان کي بدترين نشو سڏي ان کان بيزار ٿي ان جي روڪٿام لاءِ باقائده منظم طرح ڪوششون ڪري رهيا آهن. پر پاڪستان جهڙي ترقي پذير ملڪ ان جو استعمال ڏينهون ڏينهن وڌي رهيو آهي. ان جي روڪٿام جي ڪا به منظم مربوط ڪوشش ڪونه پئي ڪئي وڃي. جنهن جي نتيجي نئون نسل تباه ٿي رهيو آهي. اتان جو عوام هن زهريلي ٻوٽي جي اُگرن نتيجن کان آگاه ٿيڻ بعد ان جي استعمال گھٽتائي ڪري رهيو آهي. پر اسان جو عوام روزبروز ان پاسي وک وڌائي رهيو آهي.
سگريٽ ڇڏڻ جو عالمي ڏينهن: دنيا جون حڪومتون 31 مئي جو ڏينهن سگريٽ نوشي ڇڏڻ جي عزم جو ڏينهن ڪري ملهائن ٿيون. اسان وٽ سگريٽن جي تشهير تي ڪروڙين رپيا خرچ ڪري ماڻهن کي ان لاءِ اڀاريو وڃي ٿو.
سگريٽ پيئڻ جي عمل کي سگريٽ نوشي چئبو آهي. ھي عمل صحت لاءِ نقصانڪار آهي.ھن مان ڪينسر جھڙو مرض ٿيڻ جا گھڻا امڪان آهن.
اسان جيڪڏهن هٿيارن اوزارن جي ڪهاڻيءَ گهرائيءَ سان وينداسين ته ڳالهه وڃي زمين جي ٽريشري دؤر جي پڄاڻيءَ تائين يعني 40 لک سالن تائين پهچندي، جڏهن آسٽرالوپٿيڪس ڌرتيءَ تي پکڙيل هئا ان ئي وقت پٿر جا قديم ترين اوزار به ٺهيا. اهو پٿر جو پرڀاتي دؤر يعني هڪ لحاظ کان جو دؤر آهي. ان کان پوءِ پٿر جو هيٺيون يعني اوائلي پيليوليٿڪ اوزارن جو دؤر سامهون اچي ٿو جو هيٺيون ڪواٽرني پراڻن گليشل دؤرن جو زمانو آهي. اهو 20 لک سال اڳ جو زمانو آهي، جڏهن هومو هيبلس ڌرتيءَ تي گهمي رهيو هو.
ڏيڍ ملين يعني 15 لک سال اڳ جڏهن ”اڀو انسان“ ظاهر ٿيو تڏهن به اوزارن جي صورتحال ساڳي هئي. ٻنهي مخلوقن جي وچ واري توڻي گڏيل دؤر رهائشي آباديون، هٿ ڪهاڙيون باهه جو استعمال نظر اچي ٿو. اهڙا اهم ماڳ , آهن. بعد ترتيب وار اولدوواءِ ، شانداليا ، چلهاڪ، گاديب، سولهياڪ، والونيٽ ٻيا ماڳ آهن.
ان کان پوءِ زمين جو ڪوارٽرنري دؤر ڀرپور نموني طاري ٿئي ٿو. جيڪو انٽر گليشل دؤر کان شروع ٿي، برفاني زمانو گذاري آخر هڪ انٽر گليشل دؤر تائين پکڙيل آهي. اهو لڳ ڀڳ 7 لک سالن کان 4 لک سال اڳ جو دؤر آهي جڏهن اوائلي پيليوليٿڪ دؤر هليو ائبي ويلين کان اشيولين اوزار سامهون آيا وڏن جانورن جو شڪار شروع ٿيو. هي اڀن انسانن جو ئي دؤر هو.
انساني نسل جو بڻ بڻياد ان جو اصل وطن ڳولڻ لاءِ پاڻ کي 40 ملين سال اڳ کان سفر شروع ڪرڻو پوندو. ڇاڪاڻ ته اهو ئي اهو دؤر آهي، جنهن بابت ڊارون جو خيال آهي ته ان وقت اها مخلوق پيدا ٿي. جيڪا لڳ ڀڳ 38 ملين سالن جا ارتقائي ڏاڪا طئي ڪرڻ کان پوءِ اوزار ٺاهڻ لڳي جنهن کي هاڻي اسان اوائلي ماڻهو چئون ٿا.
ان نسل جي اولاد مان هڪ گروهه ٻيلن رهيو انهن مان بن مانس، ڀولڙا اڄوڪا چئمپنزي پيدا ٿيا. پر ٻيو گروهه لڳ ڀڳ 20 ملين سال اڳ وڻن تان ان مهل لهي آيو. جڏهن شايد ٻيلا گهٽجڻ لڳا هجن کليل ميداني علائقن خوراڪ گهڻي ملندي هجي اُتي روزاني ڪار ڪرت بهتر هجي. ڪيئي ملين سالن جي وقفي کان پوءِ هٿن پيرن جي مدد سان هلندڙ هن مخلوق ٻن پيرن تي اُڀو هلڻ سکي ورتو، ان جا پويان چنبا پير بڻجي پيا. جڏهن ته اڳيان چنبا آزاد هئڻ ڪري وڌيڪ حساس ٿيا انهن ڇُهڻ محسوس ڪرڻ جي سگهه وڌي وئي. آزاد چنبا، جيڪي هاڻي هٿ بڻجي ويا هئا، ڪاٺيون پٿر اٿلائڻ پُٿلائڻ، کڻي هلڻ استعمال ڪرڻ لڳا.
1,700,000 سال اڳ هيٺيون پلائسٽوسين دؤر، اوائلي انسان نما مخلوق، شڪاري خوراڪ ميڙيندڙ آسٽرالوپٿيڪس، پيليوليٿڪ جو پهريون درجو يا پٿر جو پراڻو دؤر.
جڏهن وچون پيليوليٿڪ دؤر آيو، تڏهن باشعور انسان موجود هو. هي چار لک سال اڳ آخري انٽر گليشل دؤر جو وقت هو. هن دؤر اشيولين اوزار نظر اچن ٿا، ان دوران زمين ڪوارٽرنري کان اينٿرو پوزوئڪ دؤر لڳ ڀڳ ساڍا ٽي لک سال اڳ داخل ٿي ان وقت ڪجهه اهڙيون گهڙاوتون به سامهون آيون، جن کي بت تراشي چئي سگهجي!
لڳ ڀڳ ٽي لک سال اڳ کان وٺي چاليهه هزار سال اڳ جي دنيا پٿر جي اوائلي وچين دؤر تي مشتمل آهي ان عرصي باشعور انسانن جي هڪ نسل نيندرٿال جون سرگرميون ڏسڻ اچن ٿيون. انسان ذات ان زماني هڪ برفاڻو آخري انٽر گليشئل زمانو ڏٺو.
چاليهارو کن هزار سال اڳ هڪ ٻيو آخري برفاني دؤر اڀريو. تڏهن نيندرٿال گم ٿي ويو ڪروميگنان نظر آيو. هي اوائلي پٿر جو پڇاڙڪو يعني مٿيون پيليوليٿڪ دؤر آهي. ڪن حالتن هي ميسوليٿڪ يا پٿر جو وچون دؤر به آهي. هن دؤر مڙدن جي تدفين، ڪپڙا سبي پائڻ، تير ڪمان، موسيقي، پالش ٿيل پٿري اوزار چترڪاري به ڏسجي ٿي. هي ماڻهو ميموٿ سانڀر جا شڪاري هئا.
انسان جيڪي ڪجهه ڪيو، ان جو لکت رڪارڊ وڌ وڌ پنج هزار سال اڳ کان شروع ٿئي ٿو. ان ئي رڪارڊ مان اسان کي خبر پوي ٿي ته اوائلي تهذيبن وارا انسان ڪيئن سوچيندا هئا انهن جا باهمي رشتا ڪيئن هئا؟ ان کان سواءِ انسان ڪيئن ڪٿي رهيو؟ ان جو جواب ڳولڻ لاءِ قديم آثارن جي ماهرن هن مهل تائين وڏي ڇنڊڇاڻ ڪئي آهي ڪافي ثبوت هٿ ڪيا آهن، پر تڏهن به اڃا گهڻو ڪجهه ڪوهيڙي لڪل آهي گهڻو ڪجهه وقت سان ضايع ٿي چڪو آهي.
انهن ثبوتن اسان کي پنڊ پهڻ ٿيل هڏيون، پٿرن مان گهڙيل اوزار، ڀڳل ٺڪراٺو، غارن جبلن تي چٽساليون اُڪرون ملن ٿيون. جيتوڻيڪ هٿ آيل اهي آثار ڪي گهڻا نه آهن، تڏهن به قديم آثارن جي ماهرن انهن ئي آثارن جي مدد سان انسان جي جسماني، ذهني ثقافتي اؤسر جا اندازا به لڳايا آهن.
جنهن مخلوق کي انسان يا ماڻهو چئي سگهجي ٿو، اها ڌرتيءَ تي لڳ ڀڳ 2 ملين سالن کان رهندي پئي اچي. ڌرتيءَ جي عمر جي ڀيٽ 2 ملين سال اک ڇنڀ جي برابر آهن. زمين جي مجموعي عمر لڳ ڀڳ 4700 ملين سال آهي. جيڪڏهن فرض ڪجي ته ڌرتيءَ جي عمر فقط 24 ڪلاڪ آهي ته پوءِ ايئن چئبو ته ماڻهوءَ کي جنم ورتي اڃا هڪ منٽ به ڪونه ٿيو آهي. پر ان هڪ منٽ انسان ڪيڏا ڪم ڪيا آهن، ان جو ته ڪاٿو ئي ڪونهي. ان هڪ منٽ اندر هن دنيا جي عظيم ترين تهذيبن ثقافتن کي جنم ڏئي ڌرتيءَ کي عجيب رنگ بخشي ڇڏيو آهي.
هن مهل تائين ماڻهوءَ جهڙي لڌل سڀ کان اوائلي مخلوق راماپٿيڪس آهي. گهڻن محققن جي راءِ آهي ته اها مخلوق انساني ارتقا واري سلسلي سڌي طرح ڳنڍجي ٿي. هن مخلوق کي ”آدم نما“ رتبو ڪجهه ڏندن، ڄاڙيءَ جي ڪجهه ٽڪرن تارونءَ جي بيهڪ جي بنيادن تي مليو، جيڪي بنا ڪنهن غلطيءَ جي انساني شڪل جا آهن. هن مخلوق جو قد ساڍا پنج فٽ هو. هن مخلوق جا پنڊ پاهڻ اتر هندستان، پاڪستان آفريڪا مان لڌا ويا آهن. پوٺوار ان جا پنڊ پاهڻ 8 ملين سال پراڻا آهن. جنهن کي ”راماپٿيڪس انڊيڪس“ نالو ڏنو ويو آهي.
جيتوڻيڪ هن نسل جا تمام ٿورڙا اڻپورا پنڊ پاهڻ مليا آهن، تنهن هوندي به ڊرايوپٿيڪس جي ڄاڙي ڏند سندس خاصيتن کي چڱيءَ طرح بيان ڪن ٿا. قد جي لحاظ کان ٽن فٽن جيترو هيءُ اوائلي بن مانس يورپ، چين اتر هندستان رهندو هو. بيهڪ جي لحاظ کان جسم اڳتي جهڪيل. ڊگهيون ٻانهون جسم تي گهاٽا وار هئس. ٻن پيرن تي هٿن جي هلڪي ٽيڪ سان ائين هلندو هو جيئن اڄڪلهه جا بن مانس هلندا آهن.
جيتوڻيڪ هيءُ نسل اڀو بيهندڙ آهي انساني خدوخال هئس. ان هوندي به پران ٿروپس انساني ابن ڏاڏن ارتقائي ڇيڙي جي نمائندگي ڪري ٿو. هو پنهنجي وڏي ڄاڙي ڏاٺن مان گاهه خور ڏسجي ٿو ان ريت هن سڌريل آسٽرالوپٿيڪس سان برابري ٿي ڪئي، جيڪو نسل پوءِ شايد جلد ئي فنا ٿي ويو.
سائنسدانن انساني نسل سان هڪجهڙائي رکندڙ مخلوقن جي پنڊ پاهڻن جو ڏاڍو تفصيلي جائزو وٺي ڪي مضبوط دليل پيش ڪيا آهن. ان ڊگهي تحقيق کان پوءِ واضح ٿيو آهي ته انساني ارتقا جي ڪهاڻي گهٽ گهٽ 25 ملين سالن جي عرصي تي پکڙيل آهي. جديد تحقيق اڃا به پوئتي تائين جا ڏس ڏئي ٿي. ان ريت انسان نما مخلوقن جو چارٽ هن ريت آهي.
سڀ کان اوائلي پروٽو ايپس مان هڪ نسل جيڪو ڏسڻ هاڻوڪي لنڊي لنگور جهڙو هو. ان جون ٻانهون قد جي ڀيٽ هروڀرو ڊگهيون ڪو نه هيون. وڻن تي لڏڻ مهارت هئس. قد جي لحاظ کان تمام ننڍڙي نسل کي ڏندن کوپڙيءَ جي بنياد تي لُنڊي لنگور واري سلسلي جو ابو ڏاڏو سمجهيو وڃي ٿو.
انسان جي پنهنجي نسلي سلسلي جو پهريون ماڻهو، هوموايرڪٽس هڏ ڪاٺ جو جديد پر هٿن دماغ جي لحاظ کان گهڻو پوئتي هو. ان جي کوپڙي فقط هيٺئين درجي تائين وڌيڪ هئي. هن اوائلي ماڻهوءَ بابت چيو وڃي ٿو ته هو برادريءَ طرف وڌيو هو باهه جي استعمال کان واقف ٿي چڪو هو.
ان کان پوءِ اڀو انسان آهي، جنهن جو مغز هاڻوڪي انسان کان ٻه ڀاڱي ٽي حصا ننڍو هو، نه کاڏِي هئس نه وري پيشاني. اها 15 لک سال اڳ جي ڳالهه آهي نيٺ آخري منزل باشعور انسان جي آهي، جنهن جي ڪهاڻي به اڍائي لک سالن کان جاري آهي.
هن مخلوق جي ڍانچي جون ٽڪرن ٽڪرن بيشمار هڏيون مليون آهن. ان جو شمار تمام اوائلي بن مانسن ٿئي ٿو. جيڪو چمپانزي نسل شايد گوريلا جو ابو آهي. اهو نسل پلايوپٿيڪس جو همعصر آهي، ان جون گڏيون گهڻو ڪري اتان ئي ملن ٿيون، جتان پلايوپيٿڪس جا پنڊ پهڻ ملن ٿا.
ماڻهوءَ جهڙي نسل اوريوپٿيڪس بابت راءِ آهي ته اهو ٻن پيرن تي هلندو هو، چار فٽ قد وزن 80 پائونڊ هئس. سندس ڏند ڍاڪ جي هڏين سائنسدانن کي سوچڻ تي مجبور ڪيو ته ڇا اهو انسان جو ابو آهي، پر هاڻي اهو بهتر طور نتيجو ڪڍيو ويو آهي ته اهو هڪ انوکو بن مانس هو.
ان کان پوءِ يعني لڳ ڀڳ 13000 سال اڳ کان 4000 سال اڳ تائين ميسوليٿڪ دؤر شمار ڪيو وڃي ٿو، پر اهو اڄ تائين هڪ نسبتي سوال آهي. اهي سال شايد پاڪستان جي حوالي سان استعمال ڪري نه سگهجن. هتي اهي سال نيوليٿڪ چالڪوليٿڪ دؤرن جا به آهن.
جاوا هوموسيپائينز جو هڪ ختم ٿيل نسل ”مڪمل ماڻهو“ لڌو ويو آهي. ان جون فقط ٻه ٽڻيون کوپڙيءَ جا ڪجهه ٽڪرا مليا آهن. انهن مان خبر پوي ٿي ته سندس هڏ ڪاٺ ڏسڻ جديد هو. سندس مٿو وڏو ٿلهو هو. ان جا ڀرون ڳرا پيشانيءَ کي لاهِي هئي.
اڳئين آسٽرالوپٿيڪس کان مختلف وڏي کوپڙي وارو سڌريل آسٽرالوپٿيڪس پران ٿروپس جو همعصر هو. ٻنهي وٽ ابتدائي اوزار هئا، پر ٻئي يا ٻنهي مان ڪو هڪ اهي اوزار ٺاهيندو هو؟ اهو اڃا طئه نه ٿيو آهي. قد بت اهي ٻئي نسل پنجن پنجن فٽن جا هئا.
يورپ جا ٽي پنڊ پهڻ ماڻهو , ماڻهوءَ جي جديد نسل جا شايد سڀ کان اوائلي مثال هجن. سندن ڏندن جي بيهڪ ابتدائي آهي، پر کوپڙيءَ جو پويون حصو چهرو وڌيڪ جديد آهي. دماغ جي گنجائش به جديد
راما پٿيڪس آسٽرالوپٿيڪس اڻپورن ماڻهن جي وچ 9 ملين سالن جو وقفو آهي. ان عرصي دوران اڻپورن ماڻهن وڏي ترقي ڪئي. اهي اڀا بيهي پنڌ ڪرڻ لڳا. زمين تي رهندا هئا ممڪن آهي ته پنهنجي بچاءَ پٿر استعمال ڪندا هئا.
وقتي- عام زڪام زائنو وائرس جڏهن ساھ جي سرشتي پھچندو آهي تہ پھريائين نڪ خارش سُرڪو ٿيندو آهي ان سان گڏ نڇون شروع ٿي وينديون آهن، نڙي خشڪ ٿي ويندي آهي، آهستي آهستي مرض وڌڻ ساڻ نڙيءَ سور، سُرڪو تپش ٿيندي آهي، مٿي ٻُٽَ بارُ ٿيندو آهي. انهيءَ وچ اکيون ڳاڙهيون ٿي وينديون آهن انهن سرڪو خارش ٿي پوندي آهي. انهن سڀني علامتن جي ظاهر ٿيڻ کانپوءِ نڪ مان پاڻي وهڻ شروع ٿي ويندو آهي. جيڪڏهن وائرس جو حملو ڀرپور هوندو تہ اکين مان بہ ڪورائيندڙ يا سادو پاڻي وهڻ شروع ٿي ويندو آهي نڙيءَ سور ٿيندو آهي ڪن مريضن کي پگهر ايندا آهن، پوءِ
زڪام جيترو بہ عرصو مريض هوندو آهي، اهو سڄو عرصو مريض کي جسم سور، بيقراري، جسم نِستو، ڪاهلي، جسم ڳورو، وات جو ذائقو مري ويندو آهي. اُن ساڻ گڏ بُک بہ مري ويندي آهي جسم جي هڏن سخت پيڙا وارو سور هوندو آهي، جنھن واڌارو رات جو خاص ڪري ٿڌ ٿيندو آهي. عام جسماني تڪليفن جو سبب پاڻيٺ وارن پردن مان گهڻي ڀاڱي پاڻي خشڪ ٿي جي ڪري هوندو آهي. انڪري زڪام جي مريض کي وڌ وڌ پاڻيپيئڻ آرام ڪرڻ گهرجي. ظاهر تہ زڪام ننڍي بيماري ڏسڻ ايندي آهي پر هيءَ مرض جيترو بہ عرصو جسم موجود هوندو آهي اوترو عرصو بدن گهاڻي واري پيڙا هوندي آهي.
زڪام دوران نڇن جو اچڻ هڪ عام ڳالھ آهي، پر ڪڏهن ڪڏهن هي ايتريون تہ گهڻيون اينديون آهن جو مريض کي بي حال ڪري ڇڏينديون آهن. جيتوڻيڪ نڇون اچڻ مريض لاءِ فائديمند پڻ آهي ڇو تہ جيڪي زڪام جا وائرس نڪ ساھ جي سرشتي گڏ ٿي ويندا آهن، اهي نڇون ڏيڻ سان نڪ ساھ جي سرشتي مان ٻاهر نڪرندا آهن. اهڙي طرح نڪ ساھ جو سرشتو زڪام جي وائرس کان آجا ٿي ويندا آهن. اهو ڏٺو ويو آهي تہ جيتري گهڻي مقدار زائنو وائرس نڪ ساھ جي سرشتي گڏ ٿيل هوندا آهن اوترو گهڻي مقدار مريض کي نڇون اينديون آهن جيتريون گهڻيون نڇون اينديون آهن اوترو جلدي نڪ ساھ جي رستي مان رائنو وائرس نڪري ويندو آهي.
مريض جون ناسون زڪام جي ڪري بند ٿي وينديون آهن. تنهن ڪري زڪام جو ڳاڙو نڙيءَ رستي ڦڦڙن تي ڪرندو آهي. زڪام جي جنهن ڪيفيت کي چئبو آهي. جنھن جي ڪري مريض کي نڙيءَ سُرڪو ٿيندو آهي. جيڪڏهن زڪام جوپاڻي تيزابي هجي تہ مريض جي نڙي ڪنڊا ڪنڊا لڳندي آهي نڙيءَ سور سوزش ٿي پوندي آهي. نڙيءَ سُرڪي جي ڪري مريض کي کنگھ ٿي پوندي آهي. جيڪڏهن زڪام جي تڪليف ڪن حالتن اڃان بہ وڌي وڃي نڙيءَ وارو ڳاڙو گهاٽو ٿي وڃي ڦڦڙن، ساھ وارين نلين ٿيلهين ڄمي پوي تہ مريض کي کنگھ سان گڏ سيني سور دم بہ ٿي پوندو آهي.