polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
مئي جون مهينا ٿر توڻي سنڌ جي بئراجي ايريا موجود ڄارين يا کٻڙن يا کٻڙين پيرون ٿيندا آهن. گهڻا ماڻهو انکي پيلهون بہ چون ٿا. ٿر جتي سندن پيدائش توڻي واهپو گهڻو آهي اتي ڪَچن پيرن کي مَاڇڪ پڪن کي پيرون چوندا آهن. ٿر صبح ٿيڻ سان ئي عورتون ٻار، ٽٻڪ ٽٻڪڙا ، ديڳڙيون ٽڀا کڻي پيرونءَ جي ڄارين تي چڙهي پيرون چونڊين ٿا. پيرون ٿر جا ڄڻ تہ انگور آهن.
ٿري تازا پٽيل پيرون ترت کائن بہ بچيل سڪائين بہ. پيروئن کي ڪپڙو وڇائي ان تي سڪائڻ لاءِاس رکي ڇڏيندا آهن انهن کي وقت به وقت ڪاٺي سان پيا اٿلائيندا آهن پر هٿ ڪو نه لڳائيندا آهن، ڇو جو هٿ لڳائڻ سان پيرون خراب ٿي ويندا آهن. پوري نموني سڪڻ کانپوءِ انهن کي ڪپڙي جي ڳوٿرين يا ڪنهن ٺڪر جي ٿانو رکيو ڇڏين. ڏڪار وقت اهي پيرون بہ سندن خوراڪ جو اهم وسيلو آهن. انهن سڪايل پيروئن کي ڪوڪڙ بہ چوندا آهن.
ڄار کي اسان جي سنڌي شاعرن پڻ پنھنجي شاعري پوئي ان جي اھميت کي اجاڳر ڪيو آھي. اياز ساھڙ ھن نظم ڄار بابت بھترين منظرنگاري پيش ڪئي آھي.
کيس عيسيٰ ڏاهريءَ سان گڏ ميرپورخاص موڪليو ويو، جتي ڪيس هلائي کيس ڦاسيءَ جو حڪم ڏنو. سندس گرفتاريءَ جي هڪ مهيني کان پوءِ کيس سانگهڙ سرِ عام ڦاسي ڏني ويئي. کيس سرِ عام ڦاسي ڏيڻ جو ڪارڻ تاريخدانن اهو ڄاڻايو آهي ته انگريزن چاهيو ٿي ته ٻيا باغي پيش پون سبق سکن. ڦاسيءَ ڏيڻ کان پوءِ سندس لاش اُن هنڌ جي ڀرپاسي دفنايو ويو. سانگهڙ شهر هن وقت هن بهادر سورمي جي نالي سان ’بچو بادشاهه چوڪ‘ پڻ آهي.
بچو، برطانوي راڄ خلاف پنھنجي جنگ جي شروعات، 1896ع ڪئي مکي ڍنڍ کي مرڪز بڻايو. مکي ڍنڍ، سانگھڙ جي ڀر اڌ ڪوھ پنڌ تي آھي. ان جي ويڪر 16 ڪوھ، ڊيگھ 32 ڪوھ ڪل ايراضي 512 چورس ڪوھ آھي. ڍنڍ جي چوڌاري، ڪانھن، ليون، ڪانڊيرا بھڻ ٻارھوئي ٿئي. سانوڻ پاڻيءَ جي گھڻائيءَ ڪري، منجھس پٻڻ، لوڙھ بھ کوڙ ٿين. پاڻي لھڻ کان پوءِ ڪڻڪ، ڄانڀو، چڻا مُڱ ٿين جوئر به پوکجي. مڇي به ھت جام مري. پاڻيءَ جي وچ بي انداز ٻيٽاريون ٻيلاٽيون آھن، جن گھاٽا ٻيلا ھئا، ان ڪري بچي ھت اچي واسو ڪيو. بچي جي ٽولي ھونئن ته گھڻا ئي ھئا پر ٻارنھن ڄڻا مشھور ھئا، جنھن کي عوامي ٻوليءَ ٻارھڻ ٻھروٽيا چئبو ھو.
بچو، جنھن کي بادشاھ سڏيو ويو، پيرو وساڻ، جنھن کي وزير چيو ويو، تڳيو چانگ، گلو موچي، ڀلو ڳاھو، مصري ڳاھو، فتلو قاضي راڻو وساڻ.
بچو، ضلعي سانگھڙ جي ڳوٺ مٺڙائو جو رھندڙ ھو، سندس سڄو نالو الھ بچايو خاصخيلي ھو. سندس پيءُ وريام فقير، پير صاحب پاڳاري جو مريد ھو. بچي پنھنجو ٻالپڻ ان ماحول گذاريو جنھن انگريز حڪومت، پير صاحب مخالفانه پاليسي رکي، حرن کي شڪ جي نگاھ سان ڏسندي رھي پنھنجا ڇاڙتا ڇڏي، انھن کان خبرون وٺي حرن کي ڪچليندي رھي. اھا حالت ڏسندي، بچو جواني کي پھتو. ھو قد جو پورو پنو رنگ جو ڳورو ھو. سندس ڏاڙھي گھاٽي، شھپر وڏا وار ٻٽوان ھئا. ھو بدن جو ٿورو شيشو باشو طاقت ٻين کان گھٽ ھو، پر بندوق ڇوڙڻ جو بلا ھو.
ھنن ٻارھن ڄڻن جي جوڙَ ٻيا به گهڻائي مجاھد ھئا. ھنن آزاديءَ جي تحريڪ جاري رکي برطانوي راڄ ڪنداڙ سرڪار کي پريشان ڪيو.
۱۹۱۷ع فِنلينڊ جي ايجادڪار سائنسدان ايرڪ ٽائجر اسٽيڊٽ "کيسي رکٹ جيتري ويڙھجندڙ ٽيليفون تمام سنھي ڪاربان مائڪروفون سان" جو خاڪو جمع ڪرايو.
حقيقي طور ھڪ جاءِ کان ٻئي جاءِ تائين کٹي سگھٹ جھڙن ٽيليفون پُرزن کي تخليق ڪرٹ جي ڊوڙ ٻي عالمي جنگ کانپوءِ شروع ٿي، ڪيترن ئي مُلڪن ترقياتي ڪمن کي زور وٺرائٹ جي ڪري.
وڌيڪ سُڌارن سان موبائيل ٽيليفون شروعاتي ٻُڙي دور يا زيرو جنريشن سان سلسليوار "جنريشنن" يا دورن مان پار اُڪرٹ لڳو، جيئن تہ بيل نظام جو موبائيل ٽيليفون سروس اِن جو جاءِنشين سُڌارو ٿيل موبائيل ٽيليفون سروس.
لارج اسڪيل انٽيگريشن ٽيڪنالاجي ميٽل آڪسائيڊ سيميڪنڊڪٽر جي ترقيءَ سان ڄاٹ جي نظريي سيليولر نيٽورڪنگ سُھانگن موبائيل ڪمينيڪيشنس سُڌارن جي اڳواٹي ڪئي. پُرزا جھڙوڪ ڪار فون.
اِن سان گڏ جديد موبائيل فون ڪيترن ئي قِسمن جون ٻيون خدمتون پٹ مُھيا ڪندو آھي، جيئن ٽيڪسٽ ميسيج، ايم ايم ايس، اي ميل، انٽرنيٽ تائين پُھچ، ننڍي فاصلي تائين بِنا تار جي رابطو ، ڪاروباري ايپليڪيشن، وڊيو گيم جديد تصويرڪَشي. اھڙيون خدمتون مُھيا ڪندڙ موبائيل فونن کي فيچر فون چئبو آھي.
فرانس جرمنيءَ جي سھڪار تي آڌاريل آر ڊي فني حوالي سان اِن کي عمل جوڳو ثابت ڪيو ۱۹۸۷ع ۱۳ يورپي ملڪن پاٹ مُتفق ٿي ڪري ھڪڙي ياداشت نامي تي صحيح ڪيو تہ ھو ۱۹۹۱ع تائين اِن حوالي سان ڪمرشل خدمتون مُتعارف ڪرائي ڇڏيندا.
۱۹۹۱ع ريڊيولِنجا پاران ٻيو دور يا سيڪنڊ جنريشن جديد سيليولر ٽيڪنالاجي جي ايس ايم معيار تي فِنلينڊ مُتعارف ڪرايو ويو.
پھريون ھٿ کٹٹ جھڙو سيليولر موبائيل فون جان ايف مِچل موٽرولا جي مارٽن ڪُوپر پاران ۱۹۷۳ع ظاھر ڪيو ويو. اُن ھٿ واري اوزار جو وزن ٻہ ڪلو گرام يا پائونڊ ھو.
۲۰۱۸ع آ اِي اِي اِي/ آر ايس اِي ٿامس ھاگ فليپي ڊُپيِس کي پھرين جديد معيار جي موبائيل ٽيليفون حصو وجھٹ تي جيمس ڪلرڪ ميڪسويل تمغو ڏنو.
ريڊيو فريڪوئنسي سگنل موبائيل فون تان ٿيندڙ ڪال کي موبائيل فون آپريٽر سان ڳنڍيندو آھي، جيڪو وري اُن کي پبلڪ سُئچڊ ٽيليفون نيٽورڪ سان جوڙيندو آھي.
ايئن اِن ميدان نون نيٽورڪ آپريٽرن وچ سخت مُقابلو شروع ٿي ويو، جيڪا ڳالھہ پھريان کان موجود نيٽورڪ آپريٽرن لاءِ نھايت ڳٹتي جوڳي آھي.
پاران وڏي پئماني تي ھنج وٺي فعال ڪيو ويو، جيڪي بِنا تار واري رابطيڪاري ڊجيٽل سگنل پروسيسنگ جي تعارف جي اڳواڻي ڪري رھيا ھُئا.
جديد موبائيل ٽيليفون سروس سيليولر نيٽورڪ ڪَتب آٹينديون آھن، تنھنڪري موبائيل ٽيليفون کي اُتر آمريڪا سيليولر ٽيليفون يا سيل فون چئبو آھي.
ھي دور جا پھريان نظام فقط ڪجھہ ھڪ جھڙا ڪال ئي ڪرائي سگھندا ھُئا پر پوءِ بہ سيليولر ٽيڪنالاجي جي مُتبادل طور ڪتب ايندا ھُئا.
اُن جي پيروي ڪندي اِھو ساڳيو نظام "نورڊڪ موبائيل ٽيليفون" ڊينمارڪ، فِنلينڊ، ناروي سُئيڊن ۱۹۸۱ع مُتعارف ڪيو.
ھن جي پُٺيان3 ،3.5 ، يا ٽربو 3 جو واڌارو ڪيو ويو، جيڪو ھاءِ اسپيڊ پاڪيٽ ايڪسيس ڪُٽنب تي ٻَڌل ھُيو.
اسپارٽا حقيقت هٿياربند سفيد پوش شهرين جو راڄ هو، تنهنڪري لائي ڪرگس جي سڀني اقتصادي سماجي سڌارن جو اڪيلو مقصد سٺا سپاهي پيدا ڪرڻ هو. سفيد پوش شهرين سڄي ملڪ کي فوجي ڇانوڻيءَ تبديل ڪري ڇڏيو هو هر شخص جي زندگي رياست جي فوجي ضرورتن جي پابندي ڪندي هئي. غلام غذا جو سامان پيدا ڪندا هئا شهرين جي تعليم تربيت اهڙيءَ طرح ڪئي ويندي هئي جو انهن جا جسم ته سگهارا مضبوط هجن پر انهن جي ذهن ملڪي قانونن جي اطاعت کان سواءِ ٻيو ڪو خيال به نه اچي سگهي.
پلوٽارخ مطابق اسپارٽن قانونساز لائڪرگس کي ھن زبردست فوجي نظام جي قيام جو باني سمجھيو ويندو آھي.اسپارٽا کي سرن بدران ماڻھن جي ديوار سان تشبيهه ڏيندڙ لائيڪرگس سماج کي فوجي معاشرو بڻائڻ لاءِ مردن جي طاقت ، فوج ڀرتي لاء موزونيت رياضت برابري کي اھميت ڏيندي ٻارن جي چونڊ تمام ننڍپڻ ڪرڻ شروع ڪئي وئي. بزرگن جي ڪائونسل گيرئوسيا ٻارن جو معائنو ڪري ڪمزور معذور ٻارن کي ڌار ڪري ٽئيگيٽس جبل تي مرڻ لاءِ ڦٽي ڪرائي ڇڏيندا ھئا اھا روايت ايٿينز بہ ھئي. جيڪي ٻار مضبوط صحتمند ھوندا ھئا انھن کي ستن سالن جي عمر اچڻ وقت سخت فوجي تربيت لاءِ چونڏيو ويندو هو
ول ڊيورنٽ جي راءِ آهي ته اسپارٽا جا قانون دستور ڪنهن هڪ شخص ڪو نه لکيا، پر مختلف وقتن مختلف ماڻهن اهو ڪم پئي ڪيو، سڌارن جي شروعات شايد لائي ڪرگس ڪئي تنهنڪري پوءِ ڪيل سڌارا به سندس نالي منسوب ٿي ويا.
پراڻي زماني بلقان ٻيٽ جو سڀ کان ڏاکڻو علائقو اسپارٽا سڏبو هو. هيءُ نج زرعي علائقو هو. اتي ڊورين قوم جا ماڻهو آباد هئا انهن جو بنيادي ڌنڌو ٻني ٻارو ڪرڻ هو. اسپارٽا جي اتر ايٿنـز جو علائقو هو. اتي آيونين قوم جا ماڻهو آباد هئا. انهيءَ نالي پٺيان اڳتي هلي هن سڄي ملڪ کي يونان اتان جي ماڻهن کي يوناني سڏيو ويو. ايٿنـز جا ماڻهو واپاري هئا سامونڊي واپار انهن جي جتيءَ ڪو پير وجهي نه سگهندو هو. آيونين ڊورين قومون هڪ ٻئي جون حريف قومون هيون. ايٿنـز اسپارٽا، ٻنهي جاين تي شهري رياستون قائم هيون جيڪي مڙئي پيون هڪ ٻئي جي ڪن-مهٽ ڪنديون هيون.
سندس پهرين شادي، رحيما ٻائيءَ سان، سنه 1888ع ٿي. ٻي شادي، 1895ع ، پنهنجن عزيزن مان رابع ٻائيءَ سان ڪيائين.سندس ٽين شادي پيار واري شادي ھيس جيڪا بيگم نصرت سان، 13 ڊسمبر 1913ع تي ٿي.صاحبه پڪي اهل تشعيت جي خاندان مان هئي. حاجي صاحب ڪٽر سني گهر مان هو.ان مان کيس پهرين نياڻي، دولت خانم پيدا ٿي. ٻئي سال، 1916ع ، پهريون فرزند يوسف تولد ٿيو.
1925ع ، خاندان سميت، بغداد، ڪربلا موليٰ، نجف اشرف وغيره جي زيارتن لاءِ ويو، خير سان واپس آيو. 1926ع ، سندس والده وفات ڪئي. 1932ع ، خاندان سميت اٽاوا ڪوٺايل اقتصادي ڪانفرنس ويو يورپ جو سير ڪيائين. 1937ع کيس . جو خطاب مليو، سندس وڏي فرزند يوسف هارون، جي آغا خان جي ڪٽنب مان شادي ٿي. 1939ع ، پوئين شاديءَ مان پهرين نياڻي، نصرت بيبيءَ جي شادي انور حسين هدايت الله، سر غلام حسين جي وڏي فرزند، سان ٿي.
هي 1910ع ڌاري ’سنڌ محمدن ايسوسيئيشن‘ شامل ٿيو، اڳتي هلي ڪراچي ميونسپالٽيءَ جو ميمبر ٿيو 2 سيپٽمبر 1916ع تائين ميمبر رهيو. پوءِ ٻيو ڀيرو پهرين مئي 1921ع تي ميونسپالٽيءَ جو ميمبر ٿيو 21 آگسٽ 1934ع تائين ميمبر رهيو ان عرصي ڪيترائي ڀيرا مئنيجنگ ڪميٽيءَ جو به ميمبر رهي شهر جي ڀلائيءَ لاءِ جاکوڙيندو رهيو. 1913ع ڌاري آنرري مئجسٽريٽ مقرر ٿيو.
عبدالله هارون پورو نالو سر حاجي عبدالله هارون ابوبڪر ميمڻ آزاديءَ جـي تحـريـڪ جـي نـامـور سـيـاسـتـدان، 1872ع ڌاري ’ڪڇ‘ جي علائقي جنم ورتو. سندس وڏا اصل هندن جي لوهاڻا ذات مان هئا بعد مسلمان ٿيا هئا.
18 مهينن بعد جيل مان آزاد ٿيڻ شرط سوڀو صاحب سماجي ڀلائي جا ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. ان وقت ڪسان مزدور پارٽي ڪميونسٽ پارٽيون روشن خيال انقلابين لاءِ واحد سياسي پارٽيون هيون.
پاڪستان ٺهڻ کان پوءِ سوڀو صاحب اپريل 1948ع گرفتار ٿيو. هن موقعي تي تمام گهڻيون گرفتاريون ٿيون سمورا ٽريڊ يونين ليڊر ڪميونسٽ پارٽي ورڪر جيل هليا ويا، سوڀو صاحب وري لڳاتار چئن سالن بعد مارچ 1952ع فيڊرل ڪورٽ جي فيصلي عنوان سوڀو گيانچنداڻي. ڪرائون مطابق آزاد ٿيو، لڳاتار اذيت تڪليفن خراب کاڌو ملڻ سبب سوڀو صاحب بيمار ٿي پيو.
ڪامريڊ سوڀو گيانچنداڻي: سنڌ جو مشھور دانشور ترقي پسند تحريڪ جو ڪميونسٽ اڳواڻ ھڪ مشھور وڪيل ھيو جنھن کي رابندر ناٿ ٽئگور دي مين فرام موهن جو درو سڏيندو ھيو. ھي موهن جي دڙي لڳ ھڪ ڳوٺ پيدا ٿيو لاڙڪاڻي جي جاڙل شاھ محلي رھندو ھو.
جڏھن ان مفاد پرستن شهرت جي بکين. سائين کان سياسي راهون الڳ ڪيون ته سائين اهي لفظ چيا ته جيڪو جيترو هلي سگهيو, هرڪو پنهنجي حصي جو ڪم ڪري,
جيڪو هر سال پنجن شعبن جِهڙَوڪَ ڪيميا لاءِ نوبل انعام، ساهتيا نوبل انعام، امن جو نوبل انعام، طبيعيات لاءِ نوبل انعام جسمانيات يا طب نوبل انعام لاءِ نمايان ڪارنامن تي ڏنو ويندو آهي. هي انعام سوئيڊن جي مشهور سائنسدان نوبل الفرڊ جي نالي سان جاري ڪيا ويندا آهن. ادب جا نوبل انعام اڪثر ناول نگارن کي مليا آهن.
نوبل جي وفات 10 ڊسمبر 1896ع ٿي. هڪ مهيني کانپوءِ 1897ع جڏهن اُن جي وصيت نامي کي کوليو ته سڄي دنيا نوبيل جي اهڙي خواهش کي ٻُڌي ڪري حيران رهجي وئي. ڇاڪاڻ ته نوبيل جي دولت مختلف مُلڪن مختلف ڪاروبارن لڳل هئي، اُن ڪري اُن جي دولت کي اُن جي خواهش مطابق نقد شڪل منتقل ڪرڻ گھڻو وقت لڳو. اُن کانسواءِ نوبيل جا ڪجھ مائٽ به قانوني ڳالھين مصروف رھيا. اُن ڪري اُنھن سان به معاهدو ڪيو ويو ائين نوبل جي وفات کانپوءِ 1901ع تي اُنھن پنجن ئي شعبن انعام ڏيڻ شروع ٿيو.
اُهو هيو نوبيل جي دماغ بين الاقوامي انعام قائم ڪرڻ جو پھريون تصور. تنھنڪري جڏهن هو 27 نومبر 1895ع پنھجي وصيت نامي جي تڪميل لاءِ ويٺو ته ان پنھجي پوري زندگي جي خيالن تمنائن جو اظهار هن نموني سان ڪيو جو هن پنھجي سموري دولت ملڪيت جيڪا اُن وقت 1500000 پائونڊ اڄڪلھ جي 6600000 پائونڊن جي برابر آهي هڪ ”نوبيل فائونڊيشن“ قائم ڪري ڇڏي اُن فائونڊيشن مان حاصل ٿيندڙ رقم مان پنج انعام قائم ڪري ڇڏيا، جيڪي هر سال فزڪس، طب، ڪيميا، امن ادب جي شعبن ڏنا ويندا.
لڳاتار سرحدي چڪرين بعد 1965ع ڀارت -پاڪستان جي وچ ڪشمير جي سرحد رڻ ڪڇ -ٿر- وارن علائقن جنگ لڳي، سوويت يونين -ٽياڪڙي- ڪري 1966ع ٻنهي ملڪن صلح ڪرايو، -ايوب خان- ڀارتي وزيراعظم لال -بهادر- شاستري -تاشقند- ٺاهه تي صحيحون ڪيون. ايوب ڪابينا جي پرڏيهي معاملن واري وزير ذوالفقار علي ڀُٽي -ان- ٺاهه جي مخالفت ڪئي وزارت -تان- استعيفيٰ ڏيئي ڇڏي. ڀارت سان -جنگ- -تاشقند- ٺاهه ايوب حڪومت لاءِ فيصلي ڪن موڙ ثابت ٿيو.
فيبروري 1966ع لاهور مخالف ڌر جي سياسي جماعتن طرفان ڪانفرنس ڪوٺائي ويئي. هن ڪانفرنس -اوڀر- -پاڪستان- حمايت رکندڙ عوامي ليگ ڇهه نڪتا پيش ڪيا. ملڪ جي مختلف شهرن شاگردن مزدورن جون تحريڪون شروع ٿيون. 4 مارچ 1967ع تي سنڌ يونيورسٽيءَ جي شاگردن احتجاج ڪيو جنهن اڳ ئي هلندڙ ون يونٽ ٽوڙ تحريڪ کي وڌيڪ سگهارو ڪري ڇڏيو هو. هن ئي دؤر مارشل لا ايڊمنسٽريٽر جي مداخلت تي علامه آءِ آءِ قاضي سنڌ يونيورسٽيءَ مان استعيفيٰ ڏني. -ٽڪا خان- پنهنجي ڪنهن عزيز جي ناپاس ٿيڻ تي سنڌ يونيورسٽيءَ مان سنڌيءَ جو مضمون ختم ڪرايو، جنهن خلاف وڏو احتجاج ٿيو.
1968ع -ايوب خان- حڪومت جي ڏهن سالن جي ڪارڪردگي جو جشن ملهارايو پر اهو جشن فائدي ڏيڻ بدران سياسي طور نقصانڪار ثابت ٿيو. 1969ع مختلف سياسي جماعتن ڊيموڪريٽڪ ايڪشن ڪميٽي ٺاهي جنهن -جمهوريت- جي بحاليءَ لاءِ تحريڪ هلائڻ جو اعلان ڪيو.
ان- ئي دور ذوالفقار علي -ڀٽي- پيپلزپارٽي ٺاهي -انقلاب- جو نعرو ڏنو. هن ملڪ هڙتال احتجاج جو سڏ ڏنو. ڪراچي، لاهور، -پشاور-، ڍاڪا فوج گهرائي ويئي. فيبروري حڪومت سياسي قيدين کي آزاد ڪرڻ جو اعلان ڪيو مخالف ڌر کي ڳالهين جي ڪوٺ ڏني. -ايوب خان- نئون -آئين- ڏيڻ ايندڙ صدارتي چونڊن اميدوار نه ٿيڻ جو اعلان ڪيو. 25 مارچ 1969ع تي فوج جي سربراهه جنرل -آغا- محمد يحيٰ خان پاڻ کي چيف مارشل لا ايڊمنسٽريٽر مقرر ڪري ملڪ اندر مارشل لا لاڳو ڪري ڇڏيو. 1962ع وارو -آئين- ختم ڪيو ويو. -ايوب خان- استعيفيٰ ڏني يحيٰ خان ملڪ جو صدر ٿي ويو. 20 -اپريل- 1974ع تي دل جي دوري پوڻ سبب وفات ڪري ويو پنهنجي اباڻي ڳوٺ ريحانه مدفون آهي.
تاريخي ماديت مان مراد، مارڪسيت جو اهو پهلو آهي، جيڪو تاريخ جي مادي معاشي تعبير سان تعلق رکي ٿو. مارڪس جي خيال انساني تاريخ هڪ داستان آهي، جنهن مفلس حال طبقو معاشي بهتريءَ لاءِ جدوجهد ڪندو نظر آيو آهي. ان داستان استحصالي طبقو استحصال ٿيندڙ طبقو مسلسل هڪ قسم جي ڪشمڪش رهندو پيو اچي، جنهن کي “طبقاتي ڪشمڪش” چيو ويندو آهي. تاريخي ماديت تاريخي ارتقا کي جانچڻ لاءِ ان تي مارڪسي سائنس جي لاڳو ڪرڻ جو نالو آھي. تاريخي ماديت جو بنيادي مقصد ھڪ جملي ائين بيان ڪري سگھجي ٿو ته :
ناصرالدين جي دؤر علي بن حامد بن ابوبڪر ڪوفي کي، الور بکر جي هڪ ڏتڙيل عرب خاندان جي هڪ بزرگ قاضي اسماعيل بن علي بن محمد طائي وٽان عربي لکيل هڪ تاريخ ”منهاج المسالڪ“ هٿ آئي. قاضي صاحب الور جي قاضي موسيٰ بن يعقوب جو پڙپوٽو هو، جيڪو محمد بن قاسم سان گڏ سنڌ آيو هو محمد بن قاسم کيس الور جو قاضي ڪري رکيو. اها بکر الور جي قضات سندن نسل هلندي پئي آئي.
مرزا قليچ بيگ کي ”چچ نامي“ جي قدامت اهميت جو ڀرپور احساس هو. ان پس منظر پاڻ هن سڄي ڪتاب کي انگريزيءَ ترجمو ڪيائين. هي ترجمو ڪمشنر پريس ڪراچيءَ سال 1900ع ڇپيو، اُن جو انتساب ڪمشنر سنڌ جيمس صاحب کي ڪيو ويو. هن ڪتاب جو سڄو نالوهن ريت آهي:
چچ نامو يا فتح نامو سنڌ يا تاريخ الهند و السند سنڌ جي تاريخ بابت هڪ مشهور ڪتاب آهي، هن ڪتاب چچ گھراڻي جي تاريخ، راء گھراڻي جو خاتمو اروڙ جي چچ جو تخت تي چڙهڻ، عربن جي محمد بن قاسم جي هٿان سنڌ جي 8 صدي فتح جو احوال لکيو ويو آهي.
هن ڪتاب جو اصلي نالو ”فتح نامه سنڌ“ هو. اهو ڪتاب، جيڪو سنڌ جي عرب فاتح محمد بن قاسم جي ساٿين مان هڪ جي پوئين وٽ الور سانڍيل هو، سو نامعلوم سال لکيل هڪ عربي مخطوطي مان علي بن محمد ڪوفيءَ طرفان سنه 613 هه فارسيءَ ڪيل ترجمو هو. تفصيلن لاءِ بهتر آهي ته مرزا جي انگريزي ترجمي کي يو-ايم دائود پوٽي جي فارسيءَ لکيل جديد تنقيدي ڇاپي، مخدوم امير احمد ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ جي سنڌي ترجمي سان جيڪو سنڌي ادبي بورڊ طرفان سنه 1954ع ڇاپيو ويو آهيو
هي ڪتاب محمد علي بن حميد بن ابو بڪر ڪوفي عربي متن تان فارسي ترجمو ڪيو. مائونٽ اسٽوئرٽ جي هن ڪتاب جي تاريخي سچائي جي تحقيق تائين هن ڪتاب کي هڪ وقت تائين رومانوي داستان سمجھيو ويندو هو. اهو مڃيو ويندو آهي ته اصل عربي متن سڪفي خاندان جي ڪنهن مرد لکيو جيڪي محمد بن قاسم جا رشتيدار هيا.
بحثَ جو مرڪزي نڪتو هي هو ته ڏکڻ ايشيائي ”ڄَٽَن، جاهلن اڻ پڙهين“ کي عظيم، ارفع، اعليٰ برتر اولهه جي تهذيبَ سان روشناس ڪرائڻ لاءِ جيڪا ”بيٺڪي تعليم“ ڏيون، سا ڪهڙي ٻوليءَ ڏيون؟ ان سوالَ جو جوابُ ڏيندي انگريز اسڪالر ٻن گروهن ورهائجي ويا؛ هڪڙا جن جو خيال هو ته هندستانين کي تعليمَ مشرقي زبانن جهڙوڪ: عربي، فارسي سنسڪرت ڏيڻ گهرجي. ٻيا ، جن ان خيالَ سان اختلاف رکندي چيو ته انتهائي لطيف شائسته خيالن جو اظهارُ ڪرڻ جي قابليتَ انگريزيءَ کانسواءِ ٻي ڪنهن ٻوليءَ ڪونهي. تنهنڪري هندستانين کي ”بيٺڪي تعليمَ“ انگريزيءَ ڏيڻ گهرجي.
پر ان جاءِ تي هڪ سوالُ اڀري ٿو ته ڇا سنڌ جي تڏهوڪي ڪمشنر جناب سَر بارٽل فريئر صاحب، سنڌي ٻوليءَ لاءِ اهي جيڪي به اُپاءَ ورتا، سي سندس ذاتي دلچسپين ڪاوشن جو نتيجو هئا؟ ڇا فريئر ذاتي حيثيتَ ، رڳو سنڌ سنڌين سنڌي ٻوليءَ جي عشقَ اهڙيون ”خدمتون“ سَرانجام ڏنيون؟ يا فريئر رڳو بيٺڪي يا سامراجي سرڪار جي سنڌ هڪ نمائندي طور ڪم پئي ڪيو؟ اصل اها بيٺڪي پاليسي هئي ته مقامي ٻوليون سکي، انهن تي تحقيقَ ڪري، انهن ٻولين ”بيٺڪي علم“ تيار ڪرائي، عوام ڦهلائي، ان جي مدد سان پنهنجو بيٺڪي راڄُ وڌيڪَ مضبوط مستحڪم ڪجي؟
1843ع ، سنڌ تي انگريزن قبضو ڪيو. 1847ع سنڌ جي صوبائي حيثيتَ ختم ڪري سنڌ کي بمبئي پريزيڊنسي سان ملايو ويو. تڏهن سنڌ جو انتظام سنڀالڻ لاءِ بمبئي جي صوبائي بيٺڪي سرڪار ڪو انگريز عملدار يا ڪامورو موڪليندي هئي. اهڙو ئي هڪ ڪامورو، بارٽل فريئر جي نالي سان، سن 1850ع سنڌ موڪليو ويو. جنهن 1850ع واري ڏهاڪي سنڌ اهم سڌارا آڻي، هڪ پاسي سنڌ بيٺڪي راڄَ کي مستحڪم ڪيو ته ٻئي پاسي انهن پاليسين جي نتيجي سنڌ اندر جدت پڻ آئي.
فرانسيسي محقق جناب مائيڪل بوئوِن، 2020ع ڇپيل ڪتاب " : : 1851-1929 چوي ٿو ته بارٽل فريئرَ جون سنڌ سنڌي ٻوليءَ بابت پاليسيون اصل ڏکڻ ايشيائي انگريز بيٺڪيت جي مقامي ٻولين بابت جوڙيل پاليسين جي تناظرَ ڏسڻ گهرجن. پوءِ هُو انگريز بيٺڪي راڄَ جي ڏکڻ ايشيائي مقامي ٻولين بابت جوڙيل پاليسين جا پيرا کڻي ٿو.
1833ع ، هندستانَ جي گورنر جنرل لارڊ بينٽنڪ صاحبَ چارلس ٽريوليان کي پبلڪ انسٽرڪشنس جي جنرل ڪاميٽيءَ مقرر ڪيو. جناب ٽريوليان صاحب، مشهور هو، جيڪو هندستانين کي بيٺڪي تعليمَ انگريزي ٻوليءَ ڏيڻ جو حامي هو. اهڙي ماڻهوءَ کي اهڙي ڪاميٽيءَ رکڻ مان ظاهر هو ته ان وقت جي هندستاني بيٺڪي انگريز سرڪار جو لاڙو انگريزي ٻوليءَ تعليم ڏيڻ بابت هو.
پر سَتَ سمنڊ پار کان آيل هنن ”ڪافرن“ سنڌي ٻوليءَ جي ترقيءَ لاءِ اهڙا اُپاءَ ورتا. فريئر جي سنڌي ٻوليءَ لاءِ ڪيل اهڙين ”خدمتن“ عيوض، مڃتا طور، قدرشناس سنڌين، ڪراچيءَ جي صدر واري علائقي واقع انگريز دورَ جي هڪ عمارت جناب فريئر سان منسوب ڪئي آهي، جنهن کي اڄ به ”فريئر هال“ چئجي ٿو.
هن ئي 1851ع اهو فرمان جاري ڪيو ته اڄ کانپوءِ فارسيءَ جي جاءِ تي سنڌ سنڌي ٻوليءَ لکپڙهه ڪئي ويندي. هن سنڌ ڪم ڪندڙ يورپي عملي کي پڻ پابند بنايو ته هُو سنڌي ٻولي سکندا ته جيئن ڏيهاڙيءَ وارا ڪم احسن اندازَ پورا ڪن.
سچ پچ ته سنڌي ٻوليءَ جي ترقيءَ لاءِ اهڙا اُپاءَ نه سنڌي مسلمان حاڪمن ورتا نه ئي سنڌ تي راڄ ڪندڙ غيرسنڌي مسلمان حاڪمن .
ڇا سَر بارٽل فريئر بارٽل فريئرَ جو سنڌ، سنڌين سنڌي ٻوليءَ لاءِ هَڏُ ڏُکَندو هو، جو هن اڪيلي سِر سنڌ سنڌي ٻوليءَ کي رائج ڪرايو؟ ان عملَ جو برطانوي بيٺڪي پاليسيءَ سان ڪو به تعلق نه هو؟
1800ع ، انگريزن ڪلڪتي فورٽ وليم ڪاليج قائم ڪيو. جتي پروفيسر گِلڪِرسٽ کي هندستاني ٻولي پڙهائڻ لاءِ استاد مقرر ڪيو ويو گڏوگڏ ڪاليجَ جو پهريون پرنسپال پڻ.
1798ع ، پروفيسر گِلڪِرسٽ هندستاني ٻولي ڳالهه ٻول بابت ڪتابن جو پورو سيٽ لکي ڇپرائي پڌرو ڪيو. جنهن جي ڪري کيس هندستاني ٻولين جو عالم سمجهيو ويو.
1813ع ، برطانوي پاليامينٽ ڪمپنيءَ کي پابند بنايو ته هُوءَ هندستاني ٻولين تي تحقيقَ ڪرائي گڏوگڏ هندستانَ عيسائيت جي تبليغَ جي اجازت ڏئي.
خاص طور تي، بارٽل فريئر پاران سنڌي ٻوليءَ جي ترقي لاءِ ورتل اُپاءَ اسان وٽ تمام گهڻي قدرَ جي نگاههَ سان ڏٺا ويندا آهن. هن:
1770ع کان 1785ع جي وچ ڌاري، ڏکڻ ايشيائي انگريز بيٺڪيت مقامي ٻولين دلچسپي وٺڻ بابت سنجيدگيءَ سان سوچيو. بحث مباحثا ڪيا.
ڪڏھن ڪڏھن ايئي ٿيندو آھي تہ ڪنھن موذي مرض مبتلا شخص سخت تڪليف ھوندو آھي اھو پاڻ يا سندس مٽ مائٽ ڊاڪٽرن کي گذارش ڪندا آھن تہ انھيءَ شخض کي وڌيڪ اذيت کان بچائڻ لاءِ ھٿرادو طريقي سان سندس حياتيءَ جو انت آندو وڃي. اھڙي قسم جي فيصلي لاءِ مختلف ماڻھن رياستن ڪافي اختلاف آھي. ڪن ماڻھن جو ايمان آھي تہ زندگي موت فقط خداتعاليٰ جي ھٿ آھي ان ڪري انسان کي اھو حق نٿو پھچي تہ ھو پنھنجي يا ٻئي ڪنھن جي حياتي ختم ڪري. پر ٻين ماڻھن جي خيال اذيت، تڪليف بيوسيءَ واري زندگي گذارڻ کان موت بھتر آھي. اسلام خودڪشيءَ کي حرام قرار ڏنو ويو آھي.
موت جي سزا ھجڻ گھرجي يا نہ، اھو بہ ھڪ بحث طلب مسئلو آھي. موت جي سزا جي مخالفت ڪرڻ وارا سمجھن ٿا تہ موت جي سزا حياتيءَ جو حق کسڻ جھڙو عمل آھي ھيءَ سزا انسان جي بنيادي حقن جي ھڪ سنگين ڀڃڪڙي آھي. ايمنسٽي انٽرنيشنل ھن سزا جي شديد مخالفت ڪري ٿي. گڏيل قومن جي بين الاقوامي اداري جي جنرل اسيمبليءَ 2007ع، 2008ع، 2010ع، 2012ع، 2014ع 2016ع موت جي سزا ختم ڪرڻ جي حمايت ٺھراءُ منظور ڪيا آھن. موت جي سزا جي حمايت ڪرڻ وارن جي خيال قانون جي حڪمراني معاشري مان براين جي خاتمي لاءِ ھيءَ سزا ضروري آھي.
دنيا جا ڪيترائي ماڻھو حمل ضايع ڪرڻ واري عمل کي قتل سمجھن ٿا. گڏوگڏ دنيا جا لڳڀڳ سمورا مذھب بہ حمل ضايع ڪرڻ واري عمل کان منع ڪن ٿا. حمل ضايع ڪرڻ جي مخالفت وارا چاھين ٿا تہ حڪومت حمل ضايع ڪرڻ کي غيرقانوني قرار ڏئي يا اھڙا قدم کڻي جن سان حمل َضايع ڪرڻ وارن واقعن ڪمي اچي سگھي. سندن چوڻ آھي تہ ھر انسان، ايتري قدر جو پيٽ پلجندڙ ٻار کي بہ خداتعاليٰ طرفان حياتي عطا ڪئي وئي آھي ڪنھن بہ فرد، اداري يا حڪومت کي ڪنھن بہ سبب جي ڪري اھو اختيار حاصل ناھي تہ ھو پيٽ پلجندڙ معصوم ٻار جي حياتيءَ سان ھٿ چراند ڪري.
حمل ضايع ڪرڻ جي عمل جي حمايتين وٽ وري پنھنجا دليل آھن. مثال طور سندن مطابق جيڪڏھن ٻار جي ڄمڻ سان ماءُ جي زندگيءَ کي ڪو خطرو آھي تہ حمل ضايع ڪري ماءُ جي حياتي بچائي سگھجي ٿي. ڪن ماڻھن جي خيال جيڪڏھن ماءُ جي پيٽ پلجندڙ ٻار ڪنھن خطرناڪ بيماريءَ جو شڪار آھي يا اھو ڪنھن ذھني يا جسماني معذوريءَ جو شڪار آھي تہ ان صورت بہ حمل َضايع ڪرائڻ جائز آھي. اھڙا ٻيا بہ ڪيترائي دليل ڏئا وڃن ٿا.
پاربي، پالاري، پاريهڙي، پرهياڙ پخالي، پترا، پُسيا، پنهور، پلاه، پونجاڻي، پليجا، پيڃارا پير، ، ، پيرزادا پنهور، پارهيڙي، پتوجا پاتڻي، پُسيا، پليپوٽا، پير، پرهياڙ، پونجاڻي پيچوھا پارئي پهوڙ
ٻارچ، ٻارڻ، ٻئيتال، ٻاگهل، ٻاٻڙا، ٻانهيپوٽا، ٻوڙاڻا، ، ٻيلائي، ٻاليشاھي، ٻالا، ٻاٻڙا، ٻجوارا، ٻوڙاڻا، ٻوڙا ، ٻڙا ڀان
بينڪاڪ جي معيشت آهستي آهستي بين الاقوامي واپار جي ذريعي پکڙجي وئي، پهريون چين سان، پوءِ مغربي واپارين اوڻوينهين صدي جي شروع جي وچ واپسي ڪئي.راڄڌاني جي حيثيت سان، بينڪاڪ سيام جي جديد ڪاري جو مرڪز هيو، تنهنڪري اڻوينهين صدي جي آخر مغربي طاقتن جي دٻاءُ کي مُنهن ڏسڻو پيو.ڪنگ مونگڪوٽ چولا لونگڪورن جي دور شهر ٻاڦ انجڻ، ڇپائي گهر ، ريل ٽرانسپورٽ عام واهپو واري سهوليتن جو بڻيادي ڍانچو متعارف ڪرايو ويو، انهيءَ ريت باقائدي تعليم صيحت جي سَارَسَنڀال پڻ ٿي. بينڪاڪ فوج سياسي اشرافيا جي وچ راڄُ جي جدوجهد جو مرڪز بڻجي ويو، ڇاڪاڻ تہ ان ملڪ 1932 خودمختيار بادشاهت جو انتُ آڻيو هيو.
بينڪاڪ جي تيزرفتار ترقيءَ سان گڏوگڏ شهري رِٿابندي پڻ گهٽتائي ٿي، جنهن جي نتيجي شهر جو هڪ بي ڊولو اَڏاوتي منظر اَڻَپُورو انفراسٽرڪچر جو نتيجو نڪتو آهي.هڪ ڪشادو ايڪسپريس وي نيٽ ورڪ، نجي ڪار جي گهڻي استعمال سان گڏوگڏ، اَڻَپُوري سڙڪ جي نيٽ ورڪ سبب، ڊگهو جهونو جڏو گھماؤ ڦيراءَ جي سبب ٽريفڪ اچ وڃ ڏکيائي پيش اچي ٿي، جنهنڪري 1990 جي ڏهاڪو هوا جي شديد گدلاڻ ٿي هُئي.ان مسئلي جي حل ڪرڻ جي ڪوشش هِن شهر ٻيهر عوامي ٽريفڪ کي مُنهن ڏنو.قومي حڪومت بينڪاڪ ميٽروپوليٽن انتظاميا جي انتظام هيٺ يا رٿابند وَڌيڪ نظامن سميت هاڻي پنج تيز ٽرانزٽ لائنز ڪم لڳل آهن
بينڪاڪ ٿائي لينڊ جو راڄڌاني سڀ کان وڏي آباديءَ وارو شهر آهي. هي ٿائي ٻولي ڪرونگ ٿيپ مها نکون يا فقط ڪرونگ ٿيپ جي نالي سان سُڃاتو ويندو آهي.مرڪزي ٿائلينڊ چائو فرايا درياء ڊيلٽا شهر جي پکيڙ 1،568.7 چورس ڪلوميٽرَ آهي ان جي آبادي 8 لک کان مٿي يا ڪُلَ مُلڪي آباديءَ منجهان 12.6 سيڪڙو آبادي آهي. 2010 جي مردم شماري مطابق بنڪاڪ ميٽروپوليٽن ريجن چوڏهن ملين کان وَڌيڪ ماڻهو رهن ٿا، جنهن سان بينڪاڪ ملڪ جو سڀ کان وڏو شهر بڻيل آهي، هي شهر ٿائيلينڊ جي ٻين شهري مرڪزن جي ڀيٽ قومي معيشت مقدار ٻنهين جي لحاظ کان نمايان طور اهميت رکي ٿو.
ٻين مهاڀاري جنگ جاپان سان گڏ ناتو ڳنڍيندڙ هئڻ ڪري، ان شهر کي اتحادي فوج بمباري جو نشانو بڻايو ويو هيو، پر آمريڪي مالي سهائتا حڪومت جي بندوبست هيٺ سرمائيڪاري جي نتيجي جنگ کانپوءِ جي دور ان شهر جي ترقي تيزيءَ سان واڌارو ٿيو.بينڪاڪ آمريڪي ملٽري آر اينڊ آر جو ٺڪاڻو هئڻ ڪري هن شهر جي سيرسپاٽي جي صنعت کي اُڀاريو گڏوگڏ انکي جنسي سياحت جي مضبوط ٺڪاڻو طور قائم ڪيو.اڻ برابر شهري ترقي جي ڪري آمدني اڻ برابري ٻهراڙي علائقن کان بنڪاڪ ڏانهن لڏپلاڻ ٿي. ان جي آبادي 1960 جي ڏهاڪو هِڪ ڏهائي اَٺ کان وَڌي ٽي ملين ٿي وئي.
شهر جي انتظاميا کي پهرئين باقاعدي طور ڪنگ چولالونگ ڪورن سال 1906 شروع ڪيو هُيو، ان سميت مونٿان ڪرونگ ٿيپ ڦرا مها نکون کي قومي اندروني ورهاست بڻايو ويو هيو.1915 مونٿان کي ڪيترن ئي صوبن ورهايو ويو، انکانپوءِ ان جون انتظامي حدون اڃا وڌيڪ تبديل ٿي ويون.هِن شهر جي هاڻوڪي شڪل سال 1972 بينڪاڪ ميٽروپوليٽن ايڊمنسٽريشن جي ٺهڻ سان پيدا ٿي هُئي، هي گُذريل سال دوران چائو فرايا دريا ٿونبوري صوبي جي اڀرندي ڪناري تي صوبو فرا نکون جي ميلاپ کانپوءِ ٿيو.
انهن ئي ڏينهن خليفي منصوره جي وقت 144هه تي علوين، اهل بيت جو ڦڏو جيڪو اموي دؤر کان وٺي هلندو پيو اچي، کڙو ڪيو اهو معاملو باهه وانگر ڀڙڪي اٿيو. عبدالله بن حسن جي پٽن مان محمد جيڪو ”نفس زڪيہ“ جي لقب سان مشهور هو ان جو ڀاءُ ابراهيم علوين جي ڀر وٺي، عباسي حڪومت جي خلاف اٿي بيٺا. محمد تمام نيڪ، پرهيزگار نماز روزي جو پابند هو، سندس بزرگيءَ کي مڃيندڙ هزارين مريد حجاز عراق هئا، جيڪي مسعودي مطابق محمد جي چوڻ تي سندس بيعت لاءِ اچي گڏ ٿيا. يافعي مطابق جيڪڏهن منصور حڪمت عملي کان ڪم نه وٺي ها ته ڪوفي ئي هڪ لک تلوارون هن جي خاتمي لاءِ لڪيل موجود هيون.
هيڏانهن خارجين به سنڌ پنهنجي فرقي کي وڌائڻ لاءِ 142هه حسان بن مجاهد همداني کي رقه کان موڪليو جيئن عباسين سان ٽڪرجي سگهي، پر عمر بن حفص انهن کي ڪنڌ کڻڻ نه ڏنو حسان نامراد موٽي ويو.عمر بن حفص بن عثمان جي زماني شيعه خارجي فرقن جا مبلغ سنڌ آيا. 142 هه خارجي فرقي جو مبلغ، حسام بن مجاهد همداني سنڌ داخل ٿيو، پر عمر بن حفص سادات جو طرفدار هو، جنهنڪري خارجين کي سندس حمايت حاصل ٿي نه سگهي، انهيءَ ڪري هي مبلغ واپس موصل هليا ويا.
خليفي منصور، عينيہ کي سيکت ڏيڻ لاءِ عمر عتڪي کي سنڌ جو گورنر ڪري ساڻ عقبہ کي صلاحڪار طور موڪليو. عمر وڏو دلير اڏول انسان هو ان ڪري ماڻهو کيس ”هزار مرد“ جي لقب سان سڏيندا هئا.عمر بن حفص 142 هه کان 151ھ تائين سنڌ رھيو.
پوءِ محمد بن قاسم مهراڻ جي ڪناري تي منزل ڪري، شام جي بزرگن مان هڪ بزرگ مولاي اسلام ديبلي کي، جو محمد بن قاسم جي هٿ تي اسلام جي عزت سان مشرف ٿيو هو، موڪليو ته: جيڪي شامي چوي سو ڏاهر بن چچ کي جيڪوڏاهر جواب ڏئي سو هن کي سمجهائج. پيغام ڏيڻ شروع ڪرين ته اهو درٻار مکيه ماڻهن جي مجلس ادا ڪج صاف لفظن جواب جي طلب ڪج، جيئن حجاج جي فرمان جي منڍ لکيل آهي.
جڏهن شامي قاصد ديبل جو مولاي اسلام ڏاهر وٽ ويا، تڏهن مولاي اسلام ديبليءَ مٿو نوڙائي خدمت بجا نه آندي. ڏاهر کيس سڃاڻندو هو، سو کيس چيائين ته:
مولاي اسلام جواب ڏنو ته: ”جڏهن مان توهان جي طريقي تي هئس، تڏهن بندگيءَ جا شرط بجا آڻڻ مون تي واجب هئا، پر هاڻي جڏهن اسلام جي شرف سان مشرف ٿيو آهيان اسان جو تعلق اسلام جي بادشاهه سان قائم ٿي چڪو آهي، تڏهن ڪافر اڳيان ڪنڌ جهڪائڻ واجب نه آهي.“
مولاي ديبلي فرمايو ته: ”منهنجي قتل ٿيڻ سان مسلمانن کي ڪوبه نقصان نه رسندو. البته منهنجو خون ضايع نه ويندو منهنجي قصاص وٺڻ وارا مسلمان موجود آهن."