polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ھن ضلعي جي آبادي جو %98 کان مٿي مسلمان آھي اقليتن م ذڪرين جو ھڪ گروه شامل آھي. ھن ضلعي جا مکيه قبيلا بزنجو، محمد حسني، ساجدي، سياپڙ، ميرواڻي، رکشاني، سليماني قمبراڻي شامل آهن. 1998 جي آدمشماري مطابق ھتان جي %99.72 ماڻھن جي ٻولي بلوچي آھي.
سنڌ بلائون به گهڻن قسمن جون ٿينديون آهن، جن مان ”ارڙ“ کان سواءِ ٻين سڀني زهر هوندو آهي، مثلاً: ”واسينگ“، ”گڊا“، ”کپر“، ”گهوڙيال“، ”لنڊيون“، ”ڪوراڙيون“، ”ڪنڀاريون“، ”لهاريون“، ”ٻه منهنيون“، ”ارڙ“، ”ڪلاڌاري“، ”پيئڻيون“، ”کڻ“، ”سرنگ“، وغيره انهن سڀني بلائن مان تکي ”گهوڙيال“ ٿئي، چون ٿا ته گهوڙي جهڙي تکي ڊوڙي ٿي، ان ڪري ئي سندس نالو ”گهوڙيال“ پيو آهي، اڇل ڏئي ڌڪ هڻڻ ”لنڊي مشهور آهي، ”واسينگ“ نانگ جو وير وٺڻ مشهور آهي، سندس وير وٺڻ جون سنڌ ڪيتريون ئي ڏند ڪٿائون مشهور آهن.
ٺيڙھي پاڪستان کجي جي اُپت لاءِ مشهور مرڪز آهي. کجي جي فصلن جي فصل کڻڻ يا ھارويسٽنگ جي وقت ، مئي آگسٽ جي وچ فصل جي لاباري سھائتا ڪرڻ جي لاءِ هزارين ماڻهو سموري ملڪ مان خاص طور تي ڏکڻ پنجاب بلوچستان کان ٺيڙھي ايندا آھن.
حجاج مھلب جو مشورو نه مڃي بصري کان فرات ثپي ھڪ لک فوج سان وڃي اھواز عراقين جو اڳ جهليو. ويڙھ هلي عراقي اھڙي ته بي جگري سان وڙھيا جو حجاج کي بصري به ترسڻ نه ڏنائون. حجاج جي حياتي ناڪامين جواھو اھڙو دور ھو جو ھڪ مرحلي تي ته خليفي عبدالملڪ به حجاج کي عھدي تان هٽائڻ جو آخري فيصلو ڪري ورتو ھو. حجاج چوندو ھو ته ڪاش مان مھلب جي صلاح قبول ڪيان ھا ته اھي ڏينھن نه ڏسان ھا.
ناليوارو اداڪار اسماعيل چانڊيو، پهرين -جنوري- 1965ع تي تعلقي ميهڙ جي ڳوٺ احمد خان چانڊيي پيدا ٿيو. سندس والد جو نالو غلام علي چانڊيو آهي. شروعاتي -تعليم- ميهڙ مان حاصل ڪيائين، بعد سنڌ يونيورسٽيءَ مان بي. اي ڪيائين. کيس اداڪاري جو شوق ننڍپڻ کان هو. -ان- شوق سبب پي. ٽي. وي ڪراچي سينٽر پهتو. سندس پهريون ڊرامو ”ڀرم“ هو، جنهن جو ڊائريڪٽر هارون رند ليکڪ عبدالقادر جوڻيجو هو.
اردو ڊرامن اسماعيل چانڊيي ”ريت ڪِي ديوار“ اداڪاريءَ سان گڏ ڊائريڪشن به ڏني، اهو ڊرامو -انڊيا- جي اي. ٽي. وي -تان- پڻ نشر ٿيو هو. ’هم ٽي. وي‘ -تان- پيش ٿيل سندس ٽيلي فلم ”ناؤ مين دريا“ کي پوري -پاڪستان- جي ٽيلي فلمن بهترين اداڪاريءَ ڊائريڪشن جو اوارڊ مليو، -ان- اوارڊ سان گڏ -ان- ٽيلي فلم تي 13 لک جو نقد -انعام- پڻ حاصل ڪيائين. -ان- ڊرامي جو ڊائريڪٽر فاروق رند ليکڪ علي بابا هو. -ان- کان علاوه اسماعيل جيو ٽي. وي جي ٽيلي فلم ”شيشه“ هم ٽي. وي جي ”سانس لي زندگي“ پڻ سٺي اداڪاري ڪئي.
سندس -اردو- ڊرامن ”پيراني“، ”امان مين اسڪول نهيِن جاؤن گا“ ”مانگ“ پڻ مشهور ٿيا. انهن ٽنهي ڊرامن جو ڊائريڪٽر فاروق رند هو. -اسماعيل چانڊيو- هر قسم جو ڏکئي ڏکيو ڪردار پڻ ادا ڪرڻ جي صلاحيت رکي ٿو، هُن ماضي پي. ٽي. وي جي سڀني وڏن مشهور اداڪارن سان گڏ ڪم ڪيو آهي. هن وقت هو ڪوٽڙيءَ رهائش پذير آهي.
باغو فقير/ -باگو فقير-:هيءُ ڪلهوڙن جي ڏينهن هڪڙو -امير- هو. سندس پيءُ جو نالو مرزو فقير هو، جيڪو -بهادر- شخص هو سلطانِ -جنگ- جو لقب مليل هيس. ميان صادق علي خان ڪلهوڙو سنڌ جي گاديءَ تي هو. ميان عبدالنبي، حڪومت هٿ ڪرڻ لاءِ قلات جي خان -جوڌپور- جي راجا کان مدد وٺي آيو. تڏهن مرزو فقير سندس پٽ باغو فقير، لشڪر گڏ ڪري راجپوتن سان وڙهيا کين ڀڄائي ڪڍيائون. 1196هه/1781ع هالاڻيءَ جي -جنگ- لڳي ته -باغي- فقير ڏاڍي بهادري ڏيکاري. وري جڏهن ميان عبدالنبي، تيمور شاهه جي لشڪر کي چاڙهي وٺي آيو تڏهن به -باغي- فقير -ان- لشڪر کي شڪست ڏيئي ڀڄائي ڇڏيو.
عبدالرزاق سومري، 1970ع 30 کان وڌيڪ دوستن سان گڏجي مورو شهر جيئي سنڌ اسٽوڊنٽ فيڊريشن جو بنياد رکيو. انهن ڏينهن يعني 70ع واري ڏهاڪي اوڀر توڙي اولهه پاڪستان ٻولي تحريڪ عروج تي هئي. بنگال ٽئگور جا گيت سنڌ اياز نارائڻ شام جا بيت جهونگاريا ويندا هئا تہ:
ٻولي تحريڪ جي زورَ، ڪالونيل مائينڊ سيٽ رکندڙ اسٽيبلشمينٽ کي صفا پريشان ڪري ڇڏيو. ون يونٽ لاڳو ٿيل هو، جنهن جي ڪري سنڌ سنڌي چوڻ لکڻ تي بندش پيل هئي. سنڌ ان ٻولي تحريڪ ساهه وجهڻ ان لاءِ جاکوڙ ڪرڻ واري هر مرحلي عبدالرزاق سومرو سڀني کان اڳڀرو هوندو هو.
هن علمي گهراڻي تي مغلن جي حڪومت کان وٺي وقت جي حاڪمن بادشاهن جي خاص نظر عنايت رهي . اهڙي طرح سيد -احسان علي شاهه- به سنڌ جي آخري تاجدار مير محمد نصير خان -ٽالپر- جو خاص مقرب هو . سيد ” مرتضائي “ ٺٽوي سنه 1890ع پنهنجي -تصنيف- ڪيل منظوم مثنوي ” يوسف زليخا “ سيد -احسان علي شاهه- بابت لکي ٿو ته: ” سيد ثابت علي شاهه جو فرزند سيد -احسان علي شاهه- تمام قابل لائق ، جو سڀ ڪنهن ڳالهه جي مثال تي قرآن شريف جي -آيت- حديث نبوي ، مولانا رومي جي مثنوي جو -بيت- ، پنهنجي پيءُ ثابت علي شاهه ڀٽائي صاحب جو -بيت- چوندو هو . “
بڊو جبل، ريتيلي، پٿر، نباتات سامونڊي حياتيءَ، سميت ٻين معدني عنصرن جي گڏيل جوڙجڪ آهي ان گندرف جا به چڱا خاصا ذخيرا موجود آهن. اهو ئي سبب آهي، جو بڊي جبل گاجي شاهه، ڪائي نئنگ وارا گرم پاڻيءَ جا چشما موجود آهن.
انساني اوسر تي تحقيق ڪندڙ اڪثر ماهر، ان تي متفق نظر اچن ٿا ته منڇر جي اولهه ڏکڻ وارو سنڌ جو هي ٽاڪرو علائقو، جيڪو کيرٿر، بڊي لڪي جبلن تي مشتمل آهي، موهن جي دڙي آمريءَ کان اڳ، انساني تهذيب جو آماجگاهه رهيو آهي.
بڊو جبل، بيهڪ جي لحاظ کان ٺيڪ ان جاءِ تي آهي، جتي تاريخ کان اڳ واري زماني جون ٻه مکيه واٽون گڏجن ٿيون. انهن مان هڪ شاهراهه بڊي لڪي جبل جي وچ مان جهانگارن کان ڏکڻ طرف ڪرچات ٿاڻي بولا خان کان ٿيندي اڳتي ٿي وڃي، ٻي واٽ سيوهڻ جهانگرن وٽان ٿيندي ڪائي نئنگ وٽان لنگهي، لاهوت خضدار وٽان ٿيندي ايران طرف ٿي وڃي.
بڊو جبل، سيوهڻ کان اولهه طرف منڇر جي ڏکڻ ڀت لڪي جابلو سلسلي جي وچ آهي هن جبل جي سڀ کان اوچي چوٽي اٽڪل 3000 فٽ آهي. جبل جو هي سلسلو اتر نئنگ کان شروع ٿي. ڏاڦڙي جبل جي سڌ ختم ٿئي ٿو. ڏاڦڙو جبل رني ڪوٽ کان اولهه ، بڊو، ڏاڦڙي کان به اولهه طرف آهي. جيتوڻيڪ بڊي جي شروعات اتر نئنگ کان ٿئي ٿي، جتي گرم پاڻيءَ جو هڪ چشمو آهي، پر بڊي جون ننڍيون ننڍيون ٽڪريون، گاجي شاهه کان ئي شروع ٿي وڃن ٿيون، جيڪو مقام منڇر ڍنڍ جي اولهه آهي.
بڊو جبل، بنيادي طور تي ڀت جبل وانگر کيرٿر جبل جي هڪ اهم پاسراٽي آهي. هي جبل به ٽريشري دور جو آهي. هتان لڀجندڙ پنڊ پهڻ ظاهر ڪن ٿا ته هتي ڪروڙِن سال اڳ مختلف وقتن تي سمنڊ، گپ خشڪيءَ جو راڄ هو. انهن پنڊ پهڻن سپيون، ڪوڏ، مڇيون، ڪڇون, وڻ، ٻوٽا خشڪيءَ جا ننڍا جانور شامل آهن.
ڇَليرو هڪ گول ٻِر کوٽي ان اندر گهڙي ننڊ ڪندو آهي. ڏينهن جو سمهندو آهي رات جو ماڪوڙا کائيندو آهي. هن جي نظر گهٽ هوندي آهي، پر سنگهڻ جي سٺي صلاحيت سان پنھنجو شڪار ڳولي وٺندو آهي. اڏوهين جا دڙا پنهنجن تيز چنبن سان کوٽي، ٻِرن پنهنجي ڊگهي گول چهٽندڙ زبان وجهي ڇڏيندو آهي. جنهن سان اڏوهيون چُـهٽي پونديون آهن. هن جانور کي ڏند ڪونه ٿين، ان ڪري ماڪوڙيون ڳهي وڃي ٿو. هيءُ بلڪل بي ضرر جانور آهي. کيس هٿ لائڻ سان خوف ڄاهي وانگر ويڙهجي، منهن لڪائي ڇڏيندو آهي. هن جانور جو نسل سڄي دنيا خطري هيٺ آهي. هن جي مادي 120 ڏينهن پيٽ سان هوندي آهي ھڪ يا ٻه ٻچا ڏيندي آهي.
ڇَليرو جنهن کي انگريزيءَ سڏجي ٿو اهو جانور بنيادي طرح آفريڪا سان تعلق رکندڙ آهي، پر سنڌ بلوچستان به ملي ٿو. صحرائي ميدانن، چراگاهن گرم ٻيلن به رهي ٿو.
شاعري : غزل، نظم، وايون، بيت، چئوسٽا، پنج ڪڙا، ترائيل، سانيٽ، دوها، گيت، ڪنٽ، رينگا، ڇتارا، هائيڪا، ڏيڊ سِٽا لِکيا آهن.
رِسالا: پھريون نظم پندرنھن روزا عبرت مئگزين شايع ٿيو. اُن کانپوءِ باقائد سنڌ جي ڪُنڊ ڪڙچ مان نِڪرندڙ سمورن رسالن لکڻ جي ڪوشش ڪيم جن مان، پندرنھن روزا عبرت، ماهوارا سوجھرو، ماهوار صبح ٿيندو، ماهوار ساڃاهه، ماهوار مومل، ماهوار غزل، ماهوار سنڌ اسٽار، ماهوار ينگ جنريشن، ماهوار انٽرنيشنل لائينز، ماهوار نئين زندگي، ماهوار هالار، ماهوار چانڊوڪي، ماهوار ڪاڪ، ماهوار ڪينجھر، ماهوار ادب، ماهوار سڏ، ماهوار رچنا، ماهوار سنڌ رائيٽر، ماهوار نئين سوچ، ماهوار پيغام احمد، سليلوار سماج سُڌار، سلسليوار جاکوڙ، سلسليوار آڪاش، ڪاليج ميگزين لاڙ، سلسليوار ڏياٽي، سلسليوار سنڌ راڻي وغيره.
ايوارڊ: سنڌي ادبي سنگت سنڌ طرفان، ڀٽائي آرٽ ڪائونسل طرفان، رانجھاڻي آرٽ سرڪل طرفان، يعقوب ذرڪريا يادگار ايوارڊ، شهباز دُراني يادگار ايوارڊ.
محمد خان مور ساگر جوڻيجو،1 جنوري 1979ع تي ڳوٺ ميون ملوڪ، تعلقو تلھار، ضلع بدين، سان تعلق رکندڙ محمد رمضان جوڻيجو جي گهر جنم ورتو. جنھن پرائمري تعليم پنھنجي ڳوٺ ميون ملوڪ ورتي جڏهن ته مئٽرڪ هاءِ اسڪول رپ، انٽر اسلاميه ڊگري ڪاليج بدين حاصل ڪئي. بيچلر ماسٽر سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان ڪئي.
دماغي ڪينسر جي لاء سي ٽي اسڪين جي ڀيٽ بھتر چونڊ آھي ڇوتہ اھا وڌيڪ بھتر تصويرون فراهم ڪري ٿي. ان تصويرون ملي سيڪنڊن اندر نڪرن ٿيون جن جي مدد سان محققن کي دماغ جي جسامتي خرابين خلل جي موجودگي ان جي جي ڪم ڪرڻ جي صلاحيت بناوٽ جي اڀياس آساني ٿئي ٿي کين خبر پوي ٿي تہ دماغ مختلف ھيجانن ڪيئن موٽ ڏئي ٿو .
مرض جي سڃاڻپ لاء ايم آر آء اسڪين جو ھاڻي استعمال وڏي پيماني تي ٿئي پيو . ھڪ ڪاٿي مطابق 2014 تائين دنيا ايم آر آء اسڪينرن جو تعداد 25000 ھيو.
شازيه منظور راولپنڊي ، پنجاب ، پاڪستان پيدا ٿي. هن پهريون ڀيرو راولپنڊي ڪاليج جي شو پرفارم ڪرڻ سان ڳائڻ شروع ڪيو. شازيه منظور گوالير ڳڙانا جي استاد فيروز کان موسيقي تربيت ورتي هئي.
هن 2010 جي ٻوڏ متاثرين جي فنڊ گڏ ڪرڻ لاءِ پاڪستان 2010 جي ٻوڏ کانپوءِ ڪجهه خيراتي محفلن پڻ ادا ڪيو آهي.شازيه کي 1992 مشهور مزاح نگار عمير شريف پاران متعارف ڪرايو ويو هو ، جئين ته ظل حما
هوء پاڪستان هندستان هڪ مقبول ڳائڻي آهي. پنجابي . شازيه منظور گهڻو ڪري پنجابي موسيقي ڳائيندي آهي. هن مختلف پنجابي لوڪ گانا پنجابي صوفي شعر ڳايا. هوءَ ڪڏهن ڪڏهن اردو گيت ڳاتا آهن.
عزيز ڀنگوار، جنهن جو ڇٺيءَ جو نالو ”آچر“ هو، سنڌ جي هڪ ڳوٺ ”حاجي صيفل خان“ جي گھر پيدا ٿيو. هاءِ اسڪول تائين تعليم سانگھڙ ضلعي جي ننڍڙي شهر ”کڏڙي“ مان حاصل ڪيائين، اتان مئٽرڪ پاس ڪرڻ کان پوءِ 1968ع ”گورنمينٽ ڪاليج نواب شاھ“ فرسٽ ايئر لاءِ داخلا ورتائين. جتي تعليم حاصل ڪرڻ دوران ئي سياست جيئي سنڌ اسٽوڊينٽ فيڊريشن جي ڪارڪن طور اڀريو، سندس چواڻي تـ” مون کي سياست آڻيندڙ دوست شاھ محمد شاھ آهي“ دوران ڪارڪن هو ڪيترائي ڀيرا گرفتار پڻ ٿيو. 1967ع کان پوءِ هلايل شاگردن جي قومي تحريڪ هڪ ڪارڪن جي حيثيت سان پنهنجي قومپرست سياست جي شروعات ڪئي
12نومبر 1977ع ڌاري کيس برادري جي ڪنهن ذاتي تڪرار جي نتيجي سندس ذات برادريءَ جي مخالفن نوابشاھ ڄام صاحب روڊ تي ڪهاڙين جا ڌڪ هنيا، جنهن جي نتيجي عزيز هيٺئين ڌڙ کان معذور ٿي ويو، جنهن جي لاءِ هُن جو چوڻ آهي ته هُن ڌرتيءَ ماءُ کي رنجايو آهي، جنهن جو هي نتيجو آهي. ان معزوري واري صورت حال پنهنجي ذاتي سياسي زندگيءَ شعوري لاشعوري طور ڪيل ڏوهن جو اعتراف پنهنجي ڪتاب ”مان ڏوهي هان“ لکيو.
سائين جي ايم سيد پنهنجي ڪتاب” ديدار دل داستانِ محبت“ هن جو نالو محب وطن ماڻهن جي لسٽ لکيو آهي. جڏهن تـ عزيز ڀنگوار پنهنجي لکيل ڪتاب ” مان ڏوهي هان“ پاڻ کي هڪ غدار خودپرست شخص چيو آهي. هن جي چوڻ مطابق تـ هن سنڌيت جو ڪوڙو لباس پهري عوام آڏو پنهنجو نالو ڪڍائڻ خاطر اهو سڀ ڪجھ ڪيو.
عزيز ڀنگوار جڏهن قومپرست سياست کان مُنهن مُوڙي ان وقت جي وزيراعليٰ غلام مصطفا جتوئي جي ڪيمپ شامل ٿيو ان کانپوءِ سندس شفقت سان اِي ٽِي اُو مقرر ٿيو.
سنڌ امڙ: جنهن جي پوتر مٽي مان جنم ورتو ان جو پورو قرض چڪائي نہ سگهيس. اڄ جڏهن ماتا ناراض آهي تہ منهنجا قدم بہ ڌرتي ماتا تي وزن ٿيل آهن“
ننڍپڻ کان ئي ذهين هوشيار هو، شروعاتي ديني تعليم پنهنجي والد وٽ پڙهيو. ان کانپوءِ هو مستونگ جي مولانا براهوئيءَ جي مدرسي داخل ٿيو، جتي هن ناظره قرآن مجيد جي تعليم حاصل ڪئي. وڌيڪ تعليم لاءِ همايون شريف مولانا عبدالغفور همايونيءَ وٽ حاضر ٿيو، جنهن جي مدرسي مان پڙهي فارغ التحصيل ٿيو، جنهن بعد مڪتبه السلاميه براهوئيه در خان، لڳ ڍاڍر بلوچستان مولانا عبدالحي براهوئي رئيساڻيءَ وٽ درس شامل ٿيو.
براهوئي، علامه حاجي محمد عمر دين پوري، علامه حاجي محمد عمر ولد عطا محمد عرف عطائي خان پندراڻي بروهي 1882ع ڌاري ڳوٺ وڪري جاگير، ضلعي شڪارپور ڄائو.
هن پرائمري تعليم ڳوٺ جي اسڪول مان پاس ڪئي. مئٽرڪ جو امتحان هاءِ اسڪول وارھ مان انٽر ڪامرس ڊگري ڪاليج لاڙڪاڻي مان پاس ڪيائين. هن ايم اي اڪنامڪس ايل ايل بي جون ڊگريون ڪراچي يونيورسٽي مان حاصل ڪيون.
فقير محمد لاشاري عرف عام ف. م لاشاري 4 سيپٽمبر 1951ع تي محمد حسن لاشاري جي گهر ڳوٺ گاجي کهاوڙ، نصيرآباد تعلقو، ضلعو لاڙڪاڻو هاڻ قمبر شهدادڪوٽ ضلعو جنم ورتو.
سنڌ به سندس مقبوليت حد کان وڌيڪ هئي. سائين جي.ايم.سيد کان وٺي رسول بخش پليجي عبدالواحد آريسر تائين کيس دل سان ٻڌندا هئا. عوام به سندس ساڳي مقبوليت هئي. ڪيئي ڀيرا پرڏيهه به ويو، خاص ڪري فرانس پنهنجي فن جو مظاهرو ڪيائين. سندس ڳايل مشهور ڪافين ”ميڏا عشق وي تون“ کان سواءِ ”ميڏا رانجهڻ هڻ ڪوئي هور، سائين او!
“؛ ”مين وي ڄاڻان جهوڪ رانجهڻ دي، نال ميري ڪوئي چلي“، ”مائي ني مين ڪينون آکان، درد وڇوڙي دا حال“، آ چڻون رل يار، پيلهون پڪيان ني وي!“، ”فريدا!
هن عظيم فنڪار کي ڪيترا اوارڊ مليا، جن صدارتي اوارڊ پرائيڊ آف پرفارمنس به شامل هو. هي هڪ سادو انسان هو، زندگي سادگيءَ غربت گذاريائين، پر کيس پنهنجي سادگي توڙي غربت تي فخر رهيو. هي موسيقيءَ جو ستارو فنڪار آخر تائين خوددار رهيو.
پٺاڻي خان پنجابي ٻولي جو عالمي شهرت رکندڙ فنڪار، 1926ع ڪوٽ اَدُو، ضلعي مظفرڳڙهه ڄائو. پنهنجي سُريلي آواز سبب ملڪ جو نامور فنڪار شمار ڪيو ويو. سندس اصل نالو غلام محمد هئو.
تورو دت ، برطانوي راڄ انگريزي فرانسيسي ٻولي جي هندوستاني شاعرا، ناول نگار مترجم هئي.ھن ھندوستاني ادب کي انگريزي ٻولي سان واقف ڪرائڻ اھم ڪردار ادا ڪيو. سندس تعلق بنگال سان ھو. هن ھندو گھراني پيدا ٿيڻ بعد خاندان سميت عيسائي مذھب قبول ڪيو ھو. فرانس انگلستان ڏانهن سفر ڪيائين. جتي ان تعليم حاصل ڪرڻ سان گڏ پنھنجي رچنائن کي انگريزي ادب تي گهاٽا نقش ڇڏيا. هيءَ ھندستان جي پهرئين ناول نگار آھي. جنھن فرانسيسي ٻولي ناول لکيو آهي.
ڀاشا ديامير ڊيم ، ڪنڪريٽ يا پٿرن سان جڙيل ڪشش ثقل ڊيم آهي، جيڪو هن وقت تعمير جي شروعاتي مرحلن آهي، هي ڊيم سنڌو درياهه مٿان گلگت بلتستان واري علائقي جوڙيو پيو وڃي. هن ڊيم جو افتتاح پاڪستان جي اڳواڻي وزير اعظم يوسف رضا گيلاني 18 آڪٽوبر 2011ع تي ڪئي. تعمير کان پوءِ ديامير ڀاشا ڊيم ڪنڪريٽ سان جوڙيل دنيا جو سڀ کان وڏو ڊيم هوندو. هن ڊيم جو نالو ديامير ضلعي جي ڀاشا علائقي واقع هجڻ ڪري پيو.
مڪمل ٿيڻ کان پوءِ هن ڊيم مان ماحول دوست هائڊرو پاور ذريعي 4500 ميگا واٽ بجلي پيدا ٿيندي؛ 8،500،00 ايڪڙ فوٽ پاڻي محفوظ ٿيندو جيڪو ذرعي آبادي جي لاءِ ڪتب آندو ويندو؛ هن ڊيم جي تعمير کان پوءِ تربيلا ڊيم جي عمر 25 سال وڌيڪ وڌي سگھي ٿي؛ مها ٻوڏ جي دوران هن ڊيم جي مدد سان صورتحال کي قابو ڪري سگھجي ٿو.
ڀاشا ڊيم کي ڪالاباغ ڊيم سان ڀيٽيندي انجنيئر انور خورشيد جو چوڻ آهي ته ”ڀاشا ڊيم ڪالاباغ ڊيم جو متبادل نٿو ٿي سگھي، جيتوڻڪ هي ڊيم وڌيڪ اوچائي تي آهي، پر هن پٿريلي زمين سبب ڀاشا مان ڪو ڪينال ڪڍڻ ممڪن ناهي. سنڌو درياهه جوڙيل ڊيمن مان ڪالاباغ واحد ڊيم آهي جنهن مان ڪينال ڪڍي سگھجن ٿا“.
ڀرائي ستي ١٦ صديءَ جي هڪ ناري گوريلا ڪردار آھي، جيڪا مغلن جي فوج سان جهڙپن قتل ٿي. تمام گهٽ معلومات جي آڌار تي هن جي نالي پٺيان هڪ ڦٽل شهر ڀرائيءَ جو دڙو منسوب ٿيل آھي. جيئن تَ هن دڙي جي اڃا کوٽائي ناهي ٿي تنهنڪري ڀرائي بابت بِ تمام گھٽ ڄاڻ پلئه پوي ٿي. ڪجھ محققن جي اها راءِ آھي تَ اها سهتا ذات جي ڪا ناري هئي جا هڪ مغل جنگي دستي سان پنهنجي ويڙھي جي ماڻھن جو بچاءُ ڪندي ماري وئي.
ننڍپڻ يتيمي عسرت میں گزريس۔ ڏهن سالن جي عمر فوجي اسڪول تربيت پاتائين سخت و ڪرخت زندگيءَ جي انهن ڏهن سالن کي فنڪارانه خوبيءَ سان خودنوشت سوانحي ناول جي ٻن حصن بيان ڪيائين۔ "يونڪر" ناول جيڪو ڪوپرن انقلاب 1917ء جي بعد ترڪ وطن جي زماني لکيائين، پنهنجي حقیقت پسندي نفسياتي ڪيفيتن جي لاهن چاڙهن جي سبب ڪافي مقبول ٿيو۔
اليڪساندر ایوانووچ ڪوپرن اُڻويهين صديءَ جو روسي مصنف، ناول وافسانہ نگار، صحافي، پائليٽ مُهم جو آهي جو پنهنجي مشهورترين ناول "دي ڊوئيل" جي وجهه سان مشُهور و معروف آهي۔
پيچري تي شاگرد شاگردياڻين بابت دنيا جي ڪيترن ئي ملڪن قانون سازي ڪئي آھي. ھي قانون عام پيچري جي گاڏين جي اچ وڃ رفتار سان لاڳاپيل آھن تہ ڪڏھن قانون رياست جي اسڪول بسن سان لاڳاپيل آھن.
ان رساله جو گهڻو حصو نواب صديق حسن خان ڪتاب هدايته السائل نقل ڪيو آهي، نواب صاحب ڪتاب اتحاف النبلاءُ لکيو آھي ته بعض رسائل شيخ محمد حيات فقيرازه و که مکرور آورده لله الحمد، ڪي رساله جناب پير صاحب جهنڊه واري ڪتبخانه به موجود آھن بلڪل ناياب آھن. صفر سنه 1163 ھه مدينه منوره وفات ڪئي جنت البقيع ھميشه لاءِ وڃي آرامي ٿيو، سندس شاگرد سيد غلام علي آزاد بلگرامي سندس تاريخ ”رحله شيخي“ مان ڪڍي آھي.
ٻوليءَ جي مختلف آوازن جي سڃاڻپ ڪري انهن کي الڳ ڪيو ويو. هر آواز لاءِ هڪ حرف مقرر ڪيو ويو. -ان- کي ڪا شڪل يا صورت ڏني وئي. پوءِ -ان- شڪل ڏنل حرف کي ٻوليءَ جي انهيءَ آوازي پد جو نعم البدل سمجهيو ويو. -ان- جو استعمال شروع ڪيو ويو. هي سرشتو اٽڪل 1500 ق. م ڌاري ڪنعاني فنيقين استعمال ڪيو. پوءِ قديم عبراني وارن 1000 ق. م لڳ ڀڳ ساڳيءَ وقت يونانين، قديم عربي ڪتبن به 900 ق. م ڌاري پوءِ ٻين ڪيترن لکتن الف بي وارو نظام قائم ٿي ويو.
ماهرن جو خيال آهي ته ڪافي اڳ جي ابتدا ٿي هئي، جنهن موجب ڪنهن لفظ يا شي لاءِ جيڪا صورت مقرر ڪئي هئي سا انهيءَ لفظ يا شيءِ جي نالي جي پهرين آواز جي مترادف سمجهي ٿي وئي، اها الف بي واري نظام جي -اوسر- لاءِ پهريون ڏَسُ يا اشارو ثابت ٿي.
هڪ خيال آهي ته الف بي واري لکت -اتر- شام جي”يوگارت“ نالي ماڳ جي کوٽائيءَ مان مٽيءَ جي آڱر جيڏي ڳيٽي تي خط ميخي ملي، جنهن جي قدامت 1500 ق. م ڪَٿِي وئي آهي.
ٻين ماهرن جي راءِ آهي ته جيڪو -ڀونوچ سمنڊ- جو پراڻو -بندر- هو، لبنان بيروت جي -اتر- واقع هو، سو -ان- وقت جو وڏو تجارتي مرڪز به هو. انهيءَ لحاظ کان -ان- جو مصر سان وڏو لاڳاپو به هو. اتان لڌل لکت جو نمونو واري لکت کان اڳ جو آهي. موهن جي دڙي جي لکت به ڪو نظام هوندو، جيڪو آڳاٽو آهي پر اهو پڙهجي نه سگهيو آهي. البت مهرن تي لکت موجود آهي، جيڪا -ان- ڳالهه جي ثابتي آهي ته سنڌ پنج هزار سال اڳ به لکيت جو نظام موجود هو.
پاڪ چين اقتصادي راهداري هڪ تمام وڏي واپاري رٿا آهي، جنهن جو مقصد ڏکڻ اولھ پاڪستان کان چين جي اتر اولھ جي خودمختيار علائقي سنڪيانگ تائين گوادر بندرگاھ، ريلوي اور موٽر وي جي ذريعي تيل گيس کي گهٽ کان گهٽ وقت پهچائڻ آهي. اقتصادي راهداري پاڪ چين لاڳاپن مرڪزي اهميت حاصل آهي، گوادر کان ڪاشغر تائين لڳ ڀڳ 3،000 ڪلوميٽر ڊگھي آهي. هيءَ رٿا پوري ٿيڻ ڪيترائي ورهيه لڳندا هن رٿا تي ڪُل 46 بلين ڊالرن جي لاڳت جو ڪاٿو لڳايو ويو آهي. راہداری چین کی 21ویں صدی میں شاہ راہ ریشم میں توسیع ہے۔
چين پاڪستان اقتصادي راهداريءَ گهڻيون ئي صلاحيتون موجود آهن. اڄ جي دور رڳو قدرتي وسيلا نه پر انساني محنت انساني وسيلا پڻ سماجي اقتصادي ترقيءَ جا اهم ذريعا سمجهيا وڃن ٿا. سي پيڪ جا چار اهم جزا يا نقطا آهن.
20 اپريل 2015ع تي پاڪستان چيني صدر جي دوري جي وقت، مختلف کاتن لڳ لاڳاپن يا سرچاءَ جي 51 ياداسٽن تي چين پاڪستان جي وچ رٿائن تي صحيون ٿيون.
ترقي رٿابنديءَ جي وفاقي وزير احسن اقبال ٻڌايو آهي ته بلوچستان فاٽا پاڪ چين اقتصادي راهداري جي رستي تي اڳتي هلي ٽي نيون مادر علميون کوليون وينديون.
ڪمپنيون شروع ڪرڻ وارن جي مدد لاءِ ٽيڪنالاجي پارڪس هجن، جتي ڪارخانيڪاريءَ شعبي سان لاڳاپيل نيون شيون تياري جا مرحلا پار ڪري سگهن.
اهڙيون صنعتون هجن، جيڪي خاص شعبن سٺي ٽيڪنيڪي پيداوار ڏئي ملڪ جي ايڪسپورٽ کي تيزي سان وڌائي ملڪ جي ترقي کي هٿي وٺائي سگهن.
قومي ترانو اهو نظم جنهن ڪنهن ملڪ جي عوام جي قومي اجتماعي امنگن جو اظهار عظمتن جي علامت هجي سرڪاري سطح تي پنهنجي ملڪ جي نمائندگي ڪندڙ هجي ان کي ’قومي ترانو‘ سڏيو ويندو آهي. هر ملڪ کي پنهنجو قومي ترانو هوندو آهي. قومي تراني موسيقي جو به خيال رکي ويندو آهي. قومي ترانو قومي موقعن، اسڪولن، ٻين تعليمي ادارن قومي ادارن ڳايو ويندو آهي. پاڪستان جو قومي ترانو حفيظ جالنڌري لکيو آهي ان جي ڌن احمد علي چاڳلا ٺاهي آهي. هندستان جو قومي ترانو ٽئگور جو لکيل آهي.
اڇو ڄامڙو انھن تارن کي چئجي ٿو جيڪي پنھنجي عمر گذراڻ کانپوءِ بہ فيوزن واري عمل جي قابل ناهين رهندا پنھنجي ڪرندڙ پد ڪارڻ اوچتو تباھ ٿي ڪري سڪڙجي ويندا آهن. هڪ سج جيترو وڏو تارو جڏهن اڇو ڄامڙو ٿيندو آهي تہ انجي جسامت سڪڙجي ڪري زمين جي برابر رهجي ويندي آهي. سائز ننڍي وزن ماس گهٽتائي نہ ٿيڻ جي وجھ سان ان تاري جو مادو گھڻو ڳرو ٿي ويندو آهي. زمين تي سڀ کان ڳري شيءِ آسیمیم آهي جيڪا پاڻي کان 22.6 سيڪڙو وزني هجي ٿي.
جسامت: سج جي ڀيٽ زمين جو قطر 0.009 آهي. ماس جي حساب سان سج زمين کان 3.3 سيڪڙو وڏو آهي. جڏهن تہ قطري سببن جي هڪ سو ڏھ سيڪڙو وڏو آهي. اڇي بوني جو قطر 0.008 کان وٺي 0.02 تائين ڏٺو ويو آهي. يعني جسامت تہ اهو زمين جي ٿورو گهڻو برابر هوندا آهن پر ماس سج جي برابر هوندا آهن. سائرس نالي اڇي ڄامڙي جي جسامت زمين کان گھڻي گهٽ آهي پر ماس ٽي لک سيڪڙو وڌيڪ آهي.
هر تاري جي مرڪز هلڪي ايٽمن جي پاڻ ڳانڍاپي وارو عمل هلندڙ هوندو آهي جنھن کي فيوزن ميلاپ چئبو آهي. فيوزن ڪارڻ تارن جي مرڪز اڻ حد تائين پد پيدا ٿيندي آهي تاري جون گيسون گرم ٿي ڪري ڦھلبيون آهن. جنھن سان تاري جي جسامت واڌارو ٿيندو آهي. تاري جي ڪشش ثقل تاري جي گيسن کي ڦهلجڻ کان روڪڻ رڌل هوندي آهي انھي ٻنھي قوتون جو توازن تاري جي جسامت کي ٽيڪ ڏئي رکندو آهي.
ويلڻ ماني پچائڻ جو ٽپڙ آھي. ڳوھيل اٽي، ميدي، وغيرہ کي گول يا چڪور سائز پکيڙڻ جي لاءِ عام طور تي ڪاٺي جو ھڪ گول ڊگھو ويلڻ شڪل جو ٽپڙ ھوندو آھي جنھن جا ٻئي گول ڇيڙا سنھڙا ھوندا آھن وچ گھڻو ٿلھو ھوندو آھي انکي ويلڻ چيو ويندو آھي.
هن ساٿي اداڪار اشرف خان سان شادي ڪئي هڪ پُٽ کي جنم ڏنو. ان کانپوءِ جي ڏهاڙن سندن طلاق ٿي وئي مھتاب سھراب مودي سان 1946ع ٻئي شادي ڪئي. مودي کيس 1953ع جي فلم جهانسي جي راڻي ڪم ڪرڻ جو موقعو ڏنو پر اها فلم هڪ بُرو خواب ثابت ٿي ڇاڪاڻ تہ ان ڪجھ مسئلا پڻ وڌا ويا هيا فلم کي مزيدار بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي وئي هئي. انکانپوءِ هن فلمن ڪم ڪرڻ ڇڏي ڏنو آخري ڀيرو فلم سمي بڙا بلوان نظر آئي. 10 اپريل 1997ع تي ممبئي سندس وفات ٿي.
مھتاب مذهب جي لحاظ کان مسلمان هئي پر هن هڪ پارسي سھراب مودي سان سادي ڪئي. سندس شادي 28 اپريل 1946ع تي سندس جنم ڏينھن جي موقعي تي ٿي هئي. انکانپوءِ مھتاب ٻُڌايو تہ گهرڀاتين کيس جي شادي کي قبول نہ ڪيو هيو. ان بعد ھن ٻي شادي ڪئي. پھرئين شادي منجهان کيس 8 سال جو هڪ پُٽ هيو، جنهن جو نالو اسماعيل هيو. مودي ان وقت 46 سال جو هيو مھتاب کان 20 سال وڏو هيو. مھتاب مودي جي هڪ ڌيءُ پيدا ٿي جنهن جو نالو ميھيلي رکيو ويو اها مذهب جي لحاظ کان پارسي هئي. مودي جو موت 28 جنوري 1984ع تي ٿيو مھتاب جو موت 10 اپريل 1997ع تي ممبئي ٿيو کيس ميرين لائنز جي وڏي قبرستان دفنايو ويو.
سنڌ عربن جي حڪومت واري دؤر جي عرب سياح سليمان تاجر جي بيان مان ڄاڻ ٿئي ٿي ته سنڌ ڪارو ڪاريءَ کي مارڻ جي رسم قديم زماني کان موجود آهي. هو وھانءَ جي رسمن ڪارو ڪاري جو ذڪر ڪندي لکي ٿو:
"جڏهن شادي يا وهانءُ ڪندا آهن، تڏهن پهريائين سلام دعا شروع ڪندا آهن، پوءِ سوکڙيون پاکڙيون موڪليندا آهن پوءِ طبل جهانجهه وڄائي شاديءَ جو اعلان ڪندا آهن، جيتري قدر به ٿي سگهندو اٿن، مال دولت ڏيندا آهن. جڏهن ڪو ماڻهو ڪنهن عورت کي وٺي اچي بدڪاري ڪري، ته بدڪاري ڪندڙ عورت مرد ٻئي قتل ڪرڻ سڄي ملڪ ضروري سمجهيو ويندا آهي. جيڪڏهن ڪنهن ماڻهوءَ زبردستي عورت سان زنا ڪئي، ته اڪيلو مرد قتل ڪيو ويندو آهي؛ پر جيڪڏهن عورت جي رضامنديءَ سان بدڪاري ڪيائين، ته مرد عورت ٻئي قتل ڪيا ويندا آهن.“
ڪارو ڪاري يا غيرت جي نالي تي قتل ڪرڻ قديم دور جو جاهلاڻي دستور آهي. ڪارو ڪاريءَ جو نالو بدڪاري يا زناڪاريءَ جي الزام هيٺ آيل مرد عورت تي رکيو ويندو آهي. ’ڪارو ڪاري‘ اصطلاح مختلف علائقن خطن مختلف ڪم ايندو آهي. ٻولين مطابق رکيو ويو آهي. مثلاً بلوچستان انهيءَ کي ”سياه ڪاري“ چيو ويندو آهي. سنڌ ”ڪارو ڪاري“، پنجاب ”ڪالا ڪالي“ خيبرپختونخواه ”طور طوره“ مشهور آهي. سنڌي ادب جي سماجي حقيقت نگاريءَ واري لاڙي تحت شاعرن اديبن جو ڪارو ڪاري خاص موضوع رهيو آهي، جنهن کي جديد اديبن ننديو آهي هن لاڙي کي سنڌ کان ٻاهر جي رسم سڏيو آهي.
پيزا ٽاور ڪي کيس پيسا ٽاور به سڏين اهو اٽلي جي رياست تُسڪيني جي صوبي پيزا واقع آهي. هي وچئين دؤر تعمير ٿيل شاهي گهنڊ وارو ٽاور دنيا جي عجوبن مان هڪ آهي، جنهن جي بناوت به حيران ڪندڙ آهي. هي ٽاور هتان جي جڳ مشهور عمارتن ڊُومو بيپٽسٽري جي ڀر واري سبز ميدان تي اڏيل آهي. جنهن سبز ميدان کي ڪيمپوڊي مائريڪولي يعني ڪرشمن وارو ميدان سڏيندا آهن. هن علائقي اڪثر عمارتون پيزا شهر جي عروج واري دؤر تعمير ٿيل آهن. پيزا جي تاريخ موجب اهو دؤر ٻارهين تيرهين عيسويءَ صدين تي مشتمل هو. انهيءَ دؤر پيزا شهر هڪ بندر جي حيثيت رومي سمنڊ جي وڏين طاقتن مان هڪڙو هو.
هن علائقي جي اتر ڪيمپوسانٽو نالي قبرستان جيڪو چرچ سان وابسته آهـي، تـيـرهيـن عيـسـوي صـديءَ جي آخـر تعمير ٿيـو. هن قبرستان اڏيل ڇٽين جي ديوارن تي ٿيل فريسڪو پلاسٽر آرٽ گهڻي ڀاڱي ٻي عالمي لڙائيءَ دوران اتحادي ملڪن طرفان ڪيل بمباريءَ سبب تباهه ٿي ويو پر انهيءَ جا ٻه شاهڪار ٽرمف آف ڊيٿ لاســٽ جـجـمـيـــنـٽ جيڪي چوڏهين صديءَ ٺهيا هئا، قدرتي طور بچي ويا آهن. مذڪوره نقش ڪيپيلا امانيٽي نالي هڪڙي گوشي اُڪريل آهن، جنهن کي خوف هراس وارو هنڌ سڏجي ٿو. هتي نڪولا پسانو جا ڳچ مجسما پٿر تراشيل آهن. جن مان سندس فني ڪمال جو حقيقي تاثر ملي ٿو.
هزارين سال اڳ سنڌو درياهه جي ڪناري تي لکيل مذهبي رچنائن جي چئن مجموعن: ”رگ ويد“، ”سام ويد“، ”يجر ويد“ ”اٿر ويد“ مان پهريون مجموعو آهي. رگ ويد 10000 ڏھ هزار منتر يا مناجاتي گيت آهن. اهو ويد مڪمل نظم جي صورت آهي، جنهن هندن جي خدائن جي تعريف بزرگيءَ متعلق گيت جمع ڪيا ويا آهن ديوتائن کي مخاطب ڪري کانئن دعائون طلب ڪيون ويون آهن. رگ ويد باقي سڀني ويدن سڀ کان پراڻو آهي. هن ويد سنڌو درياهه سنڌ جو ذڪر پڻ ملي ٿو.
رڳ ويد يا رگ ويد سناتن ڌرم يا هندو ڌرم جو حصو آهي. اٿر ويد چئن ويدن مان آخري يعني چوٿون ويد. آڳاٽي آڳاٽو رگ ويد، اُن کان پوءِ يجر ويد سام ويد، اهم ڌرمي گرنٿ آهن. جڏهن ته چوٿون نمبر اٿر ويد پوئين دور جو ويد آهي، جنهن ٽوڻا ڦيڻا منتر شامل آهن.
ڌنپت راءِ سِريواستَو، ، مُنشي پريم چند جي قلمي نالي سان ڄاتو ويندڙ، جديد ادب لکڻ جي حوالي سان مشھور ھندستاني ليکڪ ھو. انڊين ننڍي کنڊ جي سڀني کان وڌيڪ مشھور ليکڪن مان ھڪ ھي بہ آھي ويھين صديءَ جي شروعاتي سڀني کان وڌيڪ ممتاز ليکڪن منجھ کيس ڳڻيو وڃي ٿو. سندس پنجن ڪھاڻين جو پھريون مجموعو "سوزِ وطن" جي نالي سان 1907ع ڇپيو.
ھن "نواب راءِ" جي قلمي نالي سان لکڻ شروع ڪيو پر پوءِ تبديل ڪري "پريم چند" رکيائين. اڳتي ھلي اعزازي طور "مُنشي" جو لقب مليس. ناول لکندڙ، ڪھاڻيڪار ڊراما نگار. ليکڪ کيس "اُپَنياس سَمرت" ترجمو "ناول نگارن جو شھنشاھ" جي نالي سان ياد ڪندا آھن. سندس ڪم درجن کان مٿي ناولن، 300 جي لڳ ڀڳ ڪھاڻين، ڪيترائي مضمون ٻاھرين ادب جي ھنديءَ ڳڻپ جوڳن ترجمن تي مُشتمل آھي.
ڌنپت راءِ 31 جولاءِ 1880ع ورناسي جي ويجھو ڳوٺ لامھي پيدا ٿيو. ھن جا وڏا ڪائيسٿ خاندان سان تعلق رکندڙ ھُيا. سندس ڏاڏو گُرو صاحب راءِ تپيدار ھُيو سندس پيءُ عجائب لعل ٽپال کاتي مُنشي ھُيو. سندس ماءُ آنندي ديوي ڪاراني ڳوٺ جي ھُئي، جيڪا امڪاني طور تي سندس ڪَھاڻي "بڙي گھر ڪي بيٽي" ترجمو "وڏي گھر جي نُنھن" جي لاءِ اُتساھہ جو ڪارڻ ھُئي. عجائب لعل آنندي جي ٻارن مان ھي چوٿين نمبر تي ھُيو، پھريان ٻہ ڇوڪريون کير پياڪي ئي فوت ٿي ويون ھُيون ٽئين نمبر تي سوگي نالي ڇوڪري ھُئي. سندس چاچو مھابير جيڪو ھڪ وڏو جاگيردار ھُيو، تنھن کيس "نواب جو لقب ڏنو. "نواب راءِ"سندس چونڊيل پھريون قلمي نالو ھُيو.
ستن سالن جي عُمر ھن لامھي جي ويجھو موجود لالپور جي مدرسي پڙهائي شروع ڪئي. اردو فارسي مدرسي جي مولوي کان سکيائين. اٺن سالن جي عُمر سندس ماءُ ڊگھو عرصو بيمار رھڻ بعد فوت ٿي وئي. سندس ڏاڏي جنھن ھن جي پرگھور لھڻ جي ذميواري کنئي ھُئي، سا بہ سُتت ئي گُذاري وئي. اُن کانپوءِ ھي بلڪل اڪيلو ٿي ويو، ڇاڪاڻ تہ سندس وڏي ڀيڻ سوگيءَ جي اڳ شادي ٿي وئي ھُئي سندس پيءُ سدائين پنھنجي ڪم لڳو رھندو ھو. سندس والد جي پوءِ گورکپور بدلي ٿي وئي جتي ھُن ٻي شادي ڪري ورتي پر پريمچند کي اُن ويڳي ماءُ جو ڌيان گھٽ حاصل ٿي سگھيو، جنھن جو اثر سندس ڪم بار بار ظاهر ٿيندو رھيو.