polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
مطلب ته بني اسرائيل جو هي قافلو من صلوا سان پيٽ ڀريندو چاليهن منزلن تي ترسندو، نيٺ اچي اردن نديءَ جي ڪناري تي پهتو جنهن موآب جي ميدانن تنبو کوڙيا. ڪنعان جي دعوى ڪيل زمين اردن جي هُن پار هئي.
” خداوند موسى کي چيو ته بني اسرائيلن کي چئه ته جڏهن توهان اردن پار ڪري ڪنعان ملڪ داخل ٿيو ته ان ملڪ تي قبضو ڪري ان رهجو، ڇو ته مون اهو ملڪ توهان کي ڏنو آهي، ته جيئن توهان ان جا مالڪ ٿيو توهان ڪڻا وجهي ان ملڪ کي پنهنجن گهراڻن ميراث طور ورهائجو. جنهن خاندان وڌيڪ ماڻهو هجن، ان خاندان کي وڌيڪ جنهن ٿورا هجن ان کي ٿوري ميراث ڏجو جنهن ماڻهوءَ جو ڪُڻو جنهن جڳهه لاءِ نڪري، اهو حصو ان کي ملي. توهان پنهنجن اباڻن قبيلن مطابق پنهنجي ميراث وٺجو.“
ڪتابِ پيدائش لکيل آهي ته جڏهن فلسطين ڏڪر پيو ماڻهو بک مرڻ لڳا، تڏهن حضرت يعقوب پنهنجن يارهن پٽن انهن جي اولاد کي ساڻ وٺي مصر هليو ويو. اتي سندس ننڍو پُٽ يوسف فرعون جو وزير هو. يوسف پنهنجن گهر ڀاتين جي ڏاڍي آجيان ڪئي. اهي ڪل 66 هئا. فرعون جي موڪل وٺي انهن کي جشن جي علائقي آباد ڪيو رعمسين جو علائقو، جيڪو سڀ کان وڌيڪ زرخيز علائقو هو، کين جاگير ڪري ڏنو، جڏهن ته يعقوب جي اولاد جو اباڻو ڌنڌو جانور پالڻ هو. هوري هوري انهن جو نسل وڌڻ لڳو هو ٻارهنِ قبيلن ورهائجي ويا. هي قبيلا حضرت يعقوبؑ جي ٻارهنِ پٽن جو اولاد هئا.
هن واقعي جو ڌيان طلب پاسو قبائلي برابريءَ جو اهو اصول آهي، جنهن مطابق موسى خداوندي نعمت کي ورهايو. هي رزق بني اسرائيل جي محنت جو ثمر نه هو، پر انهن کي مفت مليو هو، پوءِ به ماڻهن کي اها موڪل نه ڏني وئي ته جيترو وڻين اوترو کڻن. هو رڳو پنهنجي ديري وارن لاءِ گڏ ڪري پئي سگهيا اهو به هڪ ماڻهوءَ تي هڪ مقرر مقدار ، جنهن لالچ اچي پنهنجي روزاني ضرورت کان وڌيڪ کنيو ان جي ذخيري ڪينئان پئجي ويا.
شاليمار ڪيمپس هڪ شاخ آهي جيڪا 32 انڊسٽريل ايريا، گرومنگت روڊ، گلبرگ تي واقع آهي. اهو ڪلاس 1 کان او ليول ميٽرڪ تائين تعليم پيش ڪري ٿو.
پيراگون ڪيمپس هڪ گڏيل تعليمي شاخ آهي جيڪو پلاٽ نمبر 33، پيراگون سٽي، برڪي روڊ، لاهور تي واقع آهي. اهو پلے گروپ کان او ليول تائين تعليم پيش ڪري ٿو
اقبال ٽائون ڪيمپس هڪ تعليمي شاخ آهي جيڪا 143 رچنا بلاڪ، علامه اقبال ٽائون واقع آهي. اهو کان ڪلاس 2 تائين تعليم پيش ڪري ٿو.
ماڊل ٽائون ڪيمپس هڪ تعليمي شاخ آهي جيڪا 202 بلاڪ ايم، ماڊل ٽائون واقع آهي. اهو کان ڪلاس 11 تائين تعليم پيش ڪري ٿو، بشمول ليولز.
مسلم ٽائون ڪيمپس شاخن ورهايل آهي، 100- جيڪا تعليم فراهم ڪري ٿي پلي گروپ کان ڪلاس 5 ، 105- ڇوڪرن جي برانچ آهي جيڪا ڪلاس 6 کان ليول ڪلاس 11 110 تائين تعليم فراهم ڪري ٿي. ڇوڪرين جي شاخ آهي جيڪا ڪلاس 3 کان ليول ڪلاس 11 تائين تعليم فراهم ڪري ٿي.
ماڊل ٽائون لنڪ روڊ ڪيمپس هڪ تعليمي شاخ آهي جيڪو پيڪو روڊ، ٽائون شپ لاهور واقع آهي. اهو پلے گروپ کان او ليول ميٽرڪ تائين تعليم پيش ڪري ٿو.
گلشن ڪيمپس بوائز ڪيمپس آهي جيڪو 4، بلاڪ 10- گلشن اقبال، ڪراچي واقع آهي. اهو گريڊ 7 کان 11 9 گريڊ ميٽرڪ تائين تعليم پيش ڪري ٿو.
گلشن ڪيمپس 4، 10- گلشن اقبال، ڪراچي واقع آهي. اهو هڪ گڏيل تعليمي ڪيمپس آهي پلي گروپ کان گريڊ 8 تائين تعليم پيش ڪري ٿو.
گلشن جونيئر ڪيمپس اي-61، 62، بلاڪ 7 گلشن اقبال، ڪراچي واقع آهي. اهو هڪ گڏيل تعليمي ڪيمپس آهي گريڊ 3 کان 5 تائين تعليم پيش ڪري ٿو، دي سٽي اسڪول جون افواهون پکڙجي ويون آهن ته ان کي ڇوڪرن لاءِ صرف ڪيمپس تبديل ڪيو ويو آهي جيڪو گريڊ 6 کان شروع ٿي اڻڄاتل گريڊ تي ختم ٿي ويو آهي.
گلشن ڪيمپس سي -4، بلاڪ 7، گلشن اقبال، ڪراچي واقع آهي. اها صرف ڇوڪرين جي شاخ آهي. اهو گريڊ 6 کان 11 تائين تعليم پيش ڪري ٿو.
سٽي اسڪول 1978 قائم ڪيل تنظيم ڪمپني آهي، جيڪا پاڪستان جي 49 شهرن 160 کان وڌيڪ اسڪولن سان گڏ انگريزي ميڊيم پرائمري سيڪنڊري هلائي رهي آهي، گڏيل منصوبن سان گڏ متحده عرب امارات ، سعودي عرب ، فلپائن ملائيشيا گڏيل منصوبن سان گڏ. اها پاڪستان جي سڀ کان وڏي پرائيويٽ تعليمي تنظيم آهي، جنهن 2018 تائين ڪل 150,000 شاگرد داخل ٿيا آهن. 2018 ، سٽي اسڪول پاڪستان جي تعليمي صنعت 40 سالن جي خدمت جو جشن ملهايو هو.
ٻين شاخن نارٿ ناظم آباد سٽي نرسري ، نارٿ ناظم آباد سٽي نرسري ، نارٿ ناظم آباد جونيئر اي، نارٿ ناظم آباد جونيئر بي، نارٿ ناظم آباد جونيئر سي شامل آهن.
ان جو پرائمري اسڪول برطانيه جي قومي نصاب مان نڪتل نصاب تي مبني آهي، جڏهن ته ان جي ثانوي اسڪول جي تعليم مقامي پاڪستاني نصاب ڪيمبرج ريگيولڊ انٽرنيشنل پروگرامن جي وچ ورهايل آهي. 1978ع ڪراچيءَ قائم ٿي، اسڪول جي هيڊ آفيس ڪراچيءَ آهي، جنهن جون علائقائي آفيسون ڪراچي لاهور آهن.
11 ڪيمپس پلي گروپ کان اي ليول تائين تعليم فراهم ڪري رهيو آهي. ڪلاس 8 کان پوءِ، شاگردن کي اختيار آهي ته ميٽرڪ جي سي اي او ليول جي وچ .
رمضان جي عيد هئي، قاضي ابراهيم شاهه حيدرآباد جي ڪليڪٽر گبسن کي اڳواٽ آگاهه ڪيو ته ”هن عيد تي انگريزن جي خلاف ريزوليشن پاس ڪيا ويندا“. گبسن يڪدم آرڊر ڪڍيو ته ”جيئن ته عيدگاهه ڪنٽومينٽ ايريا آهي، انهيءَ ڪري انگريزن جي خلاف ڪنهن جي به زبان مان هڪ لفظ نڪتو ته کيس هڪدم گرفتار ڪيو ويندو!
“ خلافتين مجبور ٿي شاهه محمد مڪيءَ واري ميدان تي نماز پڙهڻ جو فيصلو ڪيو؛ پر اتي وري ابراهيم شاهه جي ڀاءُ محمود شاهه اعتراض اٿاريو ته آءٌ نماز پڙهائيندو آهيان. نيٺ، شاهه جي قدمن وٽ نماز پڙهڻ جو فيصلو ٿيو. عيد واري ڏينهن گرمي به ڏاڍي هئي. شاهه جي قدمن وارو ميدان گند ڪچري سان ڀريل هو. نماز پڙهڻ لاءِ نه ڇانو هئي، نه وري ڪي تڏا توريون هئا؛ مگر مومنن جي دلين ذرا به جنبش نه آئي، صفون ٻڌي بيهي رهيا. امامت جا فرائض علامه اسداللہ شاهه ادا ڪيا. انهيءَ ڏينهن مسلمانن قاضي ابراهيم شاهه سان بائيڪاٽ ڪيو، انهيءَ ڏينهن اسداللہ شاهه کي شهر جو قاضي مقرر ڪيو ويو.
سندس تقرير نهايت اثر واري آواز رعبدار هو. پير غلام مجدد ڳالهه ڪندو آهي ته جيڏيءَ مهل انگريزن جي ظلم وتشدد جو ذڪر ڪندو هو ته سندس منهن غصي کان لال ٿي ويندو هو، اهڙي ته پر جوش تقرير ڪندو هو، جو ٻڌندڙن جون دليون جوش سان ڀرجي وينديون هيون.
انهن ڏينهن ٻئي هڪ مولوي فيض الڪريم، تحريڪ خلافت خلاف هڪ رسالو ”تحقيق الخلافة“ لکيو، جو حيدرآباد جي ڪليڪٽر گبسن پنهنجن هٿن سان ورهايو. شاهه صاحب، مولوي صاحب جي رد رسالو ”اثبات الخلافة للدولت العثمانيه“ لکيو، کيس اهي ته دندان شڪن جواب ڏنائين جو وري اُسري نه سگهيو.
هي اهو زمانو هو، جڏهين هند هر هندو مسلمان، انگريزن مان بيزار ٿي، پنهنجي گردن مان غلاميءَ جي طوق لاهڻ لاءِ جدوجهد آزادي اڳ ئي شروع ڪري ڏني هئي، ته وري انگريزن جي اسلامي ملڪن تي جارحانه حملن، هندستاني مسلمانن کي هيڪاري مشتعل ڪري وڌو، خلافتِ عثمانيه جي تائيد هندستان تحريڪ خلافت عمل آئي. خلافتين ڪانگريسين گڏجي هڪڙي پليٽفارم تي ڪم ڪيو؛ اُهي جوش خروش ڏيکاريا، جو هندستان جي وائسراءِ لارڊ ريڊنگ حڪومت کي لکيو ته جيڪڏهن ترڪن سان صلح نه ڪندا ته هندستان بلوو ٿي پوندو. انهيءَ کان پوءِ ئي انگريزن ترڪن سان ”لوڪارنو“ وارو عهدنامو ڪيو.
اٺن مهينن گذرڻ کان پوءِ، شاهه صاحب خود پنهنجي خيريت جو خط لکيو. مائٽن اڃا کيس ڳوٺ آڻڻ جو خيال پئي ڪيو، تنهن کان اڳ سيد ميران محمد شاهه اول، جو سرهند شريف ويل هو، ڳوٺ وٺي آيس. طب سندس استاد ميران محمد شاهه اول هو. سندس هڪ عاليشان ڪتبخانو هو، جنهن پنج ڇهه هزار ڪتاب هئا. جي سندس اولاد جي ڪم توجهيءَ ڪري اڏوهيءَ جي نذر ٿي ويا.
عملي طور تي، آزاد خيالي يا فري ٿڪنگنگ، سيڪيولرازم، لامذهبيت ، انڪاريت يعني خدا جي وجود شڪ وارو نظريو، مُلائيت مخالف مذهبي تنقید سان گهڻو ويجهو ڳنڍيل آهي. آڪسفورڊ انگلش ڊڪشنري آزاد خيالي کي هن ريت بيان ڪري ٿي "مذهبي عقيدي جي معاملن دليل جي کُليل مشق، اختياري جي لحاظ ڏانهن بيزاري آزاد-خيال اصولن کي اپنائڻ." آزاد خيال رکندڙن جو خيال آهي ته ڄاڻ سائنسي پڇا ڳاڇا منطق جي مطابق حقيقت ڄاڻايل هئڻ گُهرجي. تصديق جو تعصب، ادراڪي تعصب، روايتي ڏاھپ، مقبول ثقافت، تعصب ، يا فرقہ پرستي جي محدود اثرن کان سائنس جو ناستڪ استعمال شعوري حد تائين آزاد آهي.
تنقيدي سوچ يا تنقيدي ويچار هيلنسٽڪ ميڊيٽيرئين ، آئرلينڊ ايراني سڀيتائن جي وِديا ڏاهپ جي ذخيرن نِسريو آهي. هن جي آزاد خيال صوفي روبايئت نظمن)، ٻين تهذيبُن جهڙوڪ چيني (مثال طور، 420-479 جي ڏاکڻي سانگ شاهي گهراڻو جي سامونڊي بحالي علمي سجاڳيءَ جي تحريڪ) ڳجهو ڪيميا ڳجھو، اندروني، باطني، خاص سلسلي شامل ماڻهن جو، صرف خاص ماڻهن لاءِ سمجھ جوڳو) يا علم نجوم تي بي دين علمي مُڪرِن جي ذريعي، علمي سجاڳيءَ جي تحريڪ پروسٽسٽنٽ پسند سڌارو تائين.
دل آرام گل آزاد خيالي جي ڊگهي وقت کان-قائم ٿيل پُختگي نشاني طور ڪم اچي ٿو. 1800 واري ڏهاڪي جي آخر آمريڪي سيڪيولر يونين جي ادب ان گُل جي استعمال جي مهورت ڪئي. دل آرام گل پويان آزاد خيالي جي علامت جو سبب گُل جو نالو اُن جي ظاهري شڪل سموهيل آهي. پينسي جو نالو فرانسيسي لفظ پنسيس مان ورتل آهي، جنهن جو مطلب آهي "سوچ، ويچار". ان کي اهو نالو انڪري مليو ڇاڪاڻ تہ اهو سمجه ويو تہ هي گُل ڪنهن ريت انساني مُنهنَ سان هڪجهڙائي رکي ٿو، اونهاري جي وچ-کان-آخر تائين اهو اڳتي وڌندي مَٿو جُهولائيندو آهي ڄڻڪي ته گنڀير سوچ ٻُڏل آهي.
هي اصطلاح پهريون ڀيرو 17 هين صديءَ انهن ماڻهن جي سُڃاڻپ ڪرڻ لاءِ استعمال آندو ويو جيڪي روايتي مذهبي عقيدن جي بنياد تي کوجنا لاءِ پڇا ڳاڇا ڪندا هيا.آزاد فڪر ماڻهو هر شيءِ بابت پنهنجي تدبير- ترڪيب کي فوقيت ڏيندو آهي خاص طور تي مذهب سياست جي معاملي ماڻهن جي چيل ڳالهين اچڻ بدران ان ڳالهه يا خيال جو تجزئي منطق تي ڀيٽ ڪري سوچ جوڙي ٿو. آزاد خيال ماڻهو ان معاملي سائنس منطق جو سهارو وٺندا آهن ائين هي ماڻهو انڪري ڪندا آهن ڇوتہ سائنس انهن کي مذهبي تعصب، لساني، ثقافتي فرق کان هٽي ڪري ڪم ڪرڻ جي سکيا ڏيندي آهي.
ناستڪ ليکڪ ايڊم لي آزاد سوچ کي اهڙي سوچ طور بيان ڪيو آهي جيڪا وحي، روايت، قائم ٿيل عقيدي اختيار کان آزاد آهي، اها لامذهبيت جي ڀيٽ "هڪ ڪشادي ڇٽي" طور آهي جيڪا اَڻ تقليد پسندي ، مذهبي اختلاف راءِ، شڪ گُمان غير روايتي سوچ جي انڊلٺ کي قبولي ٿي."
سال 1600 کي جديد آزاد فڪري سوچ جي دور هڪ اهم مقام سمجهيو وڃي ٿو. اهو اڳوڻي ڊومينڪن سنياسي، جيوارڊانو برونو، جنهن کي سوال اُٿارڻ سبب اٽلي ڦاسي جو سال هو.
هن جي شادي 1842 جهانسي جي راجا گنگاڌر رائو نوالڪر سان ٿي. ان مهل راڻيءَ جي عمر سڦا گهٽ 13 سال هئي. جيستائين هن کي منيڪنيڪا منو سڏيو ويندو هيو پر ونهانءَ ٿيڻ کانپوءِ لڪشمي ٻائي جي نالي سان سڏيو ويو. هن جو هڪ پُٽ دامودر کيس ڄميو پر انگريزن جي چال سان انکي نانگ ڏنگي ورتو اهو ننڍڙو شهزادو مري ويو، تنهنکانپوءِ هن پنهنجي ڀاڻيجو انند رائو کي پٽ طور پاليو سندس ڀيڻ انند کي پنهنجي موت کان اڳ راڻي لڪشمي کي سونپيو. انکانپوءِ راڻي جيئن تہ هر وقت پُٽ جي ياد هوندي هئي انڪري آنند جو نالو دامودار رکي ڇڏيائين ان کي پنهنجو سَڳو پُٽ طور اعلان ڪيائين.
آزادي جي تحريڪ مئي جولاءِ 1857 ميرٺ کان شروع ٿي. اصل ان تحريڪ کي ان مهل طاقت ملي جڏهن انگريزن جي فوج گهڻائي هندستاني ماڻهو موجود هيا انهن ڳئون سُوئر جي چرٻي وارو ڪاتوس استعمال ڪرڻ کان انڪار ڪيو. جن ان وقت انگريزن جي فوج جيئن تہ هندستاني هندو مسلمان شامل هيا تنهنڪري مسلمان انڪري انڪار ڪيو تہ اُهي سوئر کي ملعون سمجهندا آهن هندن انڪري انڪار ڪيو تہ ڳئونءَ کي ڀاڳڀري سمجهندا آهن، تنهنڪري ٻنهين جي لاءِ جائز نہ هيو تہ هو ڪارتوس استعمال ڪن.
جهانسي جي راڻي يا ، راڻي لڪشمي ٻائي، جنهن جو نالو لڪشمي ٻائي هيو. سا اُتر انڊيا، پرنسلي رياست جهانسي رياست، هاڻي جهانسي ضلعو، اتر پرديش ) جي راڻي هئي. راڻي لڪشمي ٻائي 19 نومبر 1828ع تي پيدا ٿي هئي 18 جون 1858ع تي وفات ڪري وئي. هن جنگ آزادي هند 1857 ڀرپور ڪردار نڀائيندڙ اڳواڻن منجهان هِڪَ هئي، جنهن هندستان کي انگريزن کان آزاد ڪرائڻ زبردست ڪردار نڀايو.
جيئن تہ آزادي جي جنگ ڪيترن ئي رياستن حصو ورتو هيو، جن هڪ مغل سلطنت طرفان بهادر شاهہ ظفر ٻئي طرف جهانسي جي راڻي لڪشمي ٻائي. جهانسي جي راڻي شروعاتي کان ئي هڪ همٿ واري ناري هئي انگريزن سامهون کين مُنجهائي ويندي هئي. ڪنهن هندستاني تي انياءُ نہ سهي سگهندي هئي جيڪڏهن انگريز هندستاني تي ظلم ڪندو هيو تہ انکي مُنهن ٽوڙ جواب ڏيندي هئي.
جهانسي جي راڻي لڪشمي ٻائي اَٽڪل 19 نومبر 1828 تي وارانسي هڪ هندو براهمڻ جي گهر ڄائي هئي. سندس پيءُ جو نالو موروپنت ماءُ جو نالو ڀاگيرتي هيو. سندس پيءُ شروع بٺور رياست جي راجا لاءِ ڪم ڪندو هيو، پر بٺور جي راجا پنهنجي سڳي ڌيءُ کان بہ وڌيڪ لڪشمي ٻائيءَ جي پالنا ڪئي.
مهاراج گنگا کي پنهنجي پائٽيئي علي بهادر قتل ڪيو، جيڪو جهانسي جي تخت تي ويهڻ چاهي پيو .پر ان کان پوءِ راڻي تخت تي اهڙو زبردست قبضو ڪيو، نہ ئي علي بهادر نڪي ٻين دعويدارن کي تخت ڏنو نہ ئي انگريزن جي ايسٽ انڊيا ڪمپني کي ڏنو، پر پاڻ راڻي بڻجي تخت تي ويهي راڄ هلائڻ لڳي.
انکانپوءِ ڪجھ ڏينهن راڻي انگريزن تي هڪ زبردست حملو ڪيو جهانسي واپس ڇني ورتائين. پوءِ راڻي وستي واهڻ وڃي ماڻهن انگريزن خلاف تاءُ پکيڙيندي رهي اهڙي ريت نيٺ جنگ آزاد هند 1857 شروع ٿي. جنهن راڻي سندس فوج ڪيترن ئي ٻين رياستن پڻ حصو ورتو.
روايت موجب جڏهن راڻي قلعي کان پنهنجي گهوڙي بادل تي چڙهي ٽپو ڏنو ته راڻي جي پُٺيءَ تي ننڍڙو دامودر رائو هيو. اهي ٻئي بچي ويا پر سندن گهوڙو مري ويو. رات جي مهل راڻي پنهنجي پُٽ سميت مُحافظن جي چئوگرد حفاظتي گهيري کسڪي وئي هئي.
چيو وڃي ٿو ته پاڪستان مان ڪيترائي ماڻهو مختلف ڳجهن ادارن گرفتار ڪري گم ڪري ڇڏيا هئا، کين ڪنهن عدالت به پيش نه پئي ڪيو ويو. 254 گم ٿيل ماڻهن جي وارثن طرفان هڪ درخواست سپريم ڪورٽ داخل ڪئي ويئي، جنهن جي پيروي امينه مسعود جنجوعه ڪئي. سپريم ڪورٽ وزارت داخلا ڳجهن ادارن جي نمائندن کي عدالت گهرايو، نتيجي 107 ماڻهن کي آزاد ڪيو ويو. ان وقت اهڙي قسم جا فيصلا جنرل مشرف جي حڪومت جي خلاف پئي ويا. ان ڪري هو جنرل مشرف جي عتاب هيٺ آيو.
12 مئي 2007ع تي معطل ٿيل چيف جسٽس افتخار محمد چوڌري سپريم ڪورٽ جي پنجاهين سالگره جي موقعي تي ٿيندڙ هڪ تقريب خاص مهمان طور ڪراچي بار ايسوسيئيشن جي پروگرام شرڪت لاءِ ڪراچيءَ پهتو ته ڪراچي شهر جا رستا بلاڪ ڪيا ويا. سندس استقبال لاءِ سنڌ جي ڪنڊ ڪڙڇ مان آيل ماڻهن تي فائر نگ ڪئي ويئي. جنهن 42 ماڻهو مارجي ويا 140 ڄڻا زخمي ٿي پيا. چيف جسٽس کي ڪيترا ڪلاڪ ڪراچيءَ جي هوائي اڏي تي قابو رهڻ بعد اتان ئي واپس وڃڻو پيو.
جڏهن سرحد اسيمبلي حصبه بل پاس ڪيو، جنهن پوليس کي اهي اختيار ڏنا ويا هئا ته اها اسلامي ارڪان تي عمل ڪرائي، ڪن ٻين اهڙن عملن کي روڪرائي، جن معاملن کي غير اسلامي سمجهيو ٿي ويو. صدر جنرل پرويز مشرف اهو معاملو عدالتي راءِ وٺڻ لاءِ سپريم ڪورٽ ڏانهن موڪليو، چيف جسٽس چوڌري جيڪو بئنچ جي اڳواڻي ڪري رهيو هو، تنهن پنهنجي فيصلي گورنر سرحد کي ان بل تي صحيح ڪرڻ کان روڪي ڇڏيو.
سنڌ سان واسطو رکندڙ سپريم ڪورٽ جي سينيئر جج جسٽس راڻا ڀڳوانداس کي قائم مقام چيف جسٽس مقرر ڪيو ويو. 5 مئي 2007ع تي جسٽس چوڌري پنهنجي وڪيل اعتزاز احسن سان گڏ اسلام آباد کان لاهور تائين جو سفر ڪيو. رستي سندس آجيان ڪندڙن جي هجوم سبب 5-4 ڪلاڪن وارو اهو سفر 25 ڪلاڪن طئي ٿي سگهيو.
2007ع جسٽس چوڌريءَ پاڪستان اسٽيل مل کي خانگي اداري کي وڪرو ڪرڻ واري حڪومتي فيصلي جي مخالفت ڪئي پنهنجي عدالتي فيصلي چيو ته پاڪستان اسٽيل مل هڪ گروپ کي وڪرو ڪرڻ، جنهن هڪ ڄڻو عارف حبيب وزير اعظم شوڪت عزيز جو دوست به آهي، هڪ تڪڙ ڪيل فيصلو آهي.
9 مارچ 2007ع تي صدر جنرل پرويز مشرف چيف جسٽس افتخار چوڌريءَ کي معطل ڪري سندس خلاف جو ريفرنس داخل ڪيو. سپريم ڪورٽ جي چيف جسٽس کي هٽائڻ، پاڪستان جي 60 سالن جي تاريخ پهريون واقعو هو.
اُٺ گهڻن نالن سان مشهور آهي، جيئن ته جمل، شتر، بوتو، ليڙو، لاڏو، بوتو، توڏو، گونرو، ڏاگهو، چانگو، مَيو، مهري ڪرهو وغيره. ڪرهو راورٽيءَ جي ڪتاب ”سنڌ جو مهراڻ“ موجب منصوره ملتان جي وچ تي نڌاڻ واري علائقي ٿيندو آهي. ڀٽائي صاحب به ڪرهي جو ذڪر ڪيو آهي:
قدبت جي حساب سان ننڍو پڇ، ننڍا ڪن، ڊگهي ڳچي، ڊگهيون ٽنگون، تراکڙا گول چيريل پير اٿس، جن سان واريءَ سولو هلي ٿو. اٺ بار برداري، سواري زمين کيڙڻ نار وغيره هلائڻ لاءِ ڪم ايندو آهي. حلال جانور آهي، ماڻهو ان جو گوشت کير واپرائيندا آهن. ڄَٽ مان کٿا ٺاهيندا آهن.
ڍاٽِي: اٺ جو هيءُ نسل ’ڍٽِ‘ پاسي ٿيندو آهي. قدآوار بارگير ٿيندو آهي. مَهري اٺ به ڍاٽي ڀلا ٿيندا آهن. پنڌ هيءُ اُٺ تکو آهي. هڪ روايت مطابق راڻو رات وچ 100 ميل ڪري مومل وٽ ايندو هو، جو سندس اٺ به ڍاٽي هو.
لاڙي اٺ: شاهبندر ساڪري جام آهن. سامونڊي ڪنارن تي مڪران تائين لاڙي اٺ ملن ٿا. هي اُٺ اڪثر ڳاڙهي رنگ جا ٿيندا آهن بارگير آهن.
ٻسَرو: هيءُ به ڍاٽي اٺ جو قسم آهي، جيڪو بار کڻڻ گاڏن ڇڪڻ سٺو ثابت ٿيندو آهي. ٻسري مهريءَ کي ڪوبه ڪونه وٺندو.
وينجھرو پاڪستان جي صوبي سنڌ جو ھڪ قديم ڦٽل شھر جو نالو آهي.”وينجهرو“ جو شهر به ڪهن زماني سنڌ جو هڪ مکيه اهم شهر هو. وينجهرو جو دڙو سنڌ صوبي جي نوابشاهه ضلعي سڪرنڊ تعلقي موجوده سڪرنڊ شهر کان قاضي احمد ويندڙ قومي شاهراھ 5 جي ڏکڻ مشائخ شاخ جي وٽ سان اڀرندي طرف واقعي آهي. قديم دور هيءُ شهر هڪ وڏو پر رونق وسندڙ شهر هو . هن وقت ھڪ کنڊر آھي.
نالو. تاريخ مظهر شاهجهاني جي احوال مان هن شهر جي قدامت اهميت جي باري معلوم ٿئي ٿو ته هي شهر سنڌ جي هڪ قديم ذات ”وينجهر“ جي ماڻهن جو آباد ڪيل هو . موجوده دور به وينجهر ذات جا ڪيترائي ماڻهو موري شهر ٻين ڪيترن آسپاس جي ڳوٺن رهن ٿا. انهيءَ قوم جي پوئتان هن شهر جو نالو ”وينجهرو“ پئجي ويو.
گوتم ٻڌ پنھنجي پنٿ چار سچ بيان ڪيا زندگي ڏک ئي ڏک آھي ڏک جو سبب نفساني خواھشون آھن نفساني خواھشن جي خاتمي سان ڏک پاڻمرادو نشٽ ٿي وڃي ٿو نفساني خواھشن جي ناش لاءِ ”نرواڻ“ حاصل ڪيو وڃي. ٻيءَ معنيٰ ٻڌ ڌرم سڄو زور ”نرواڻ“ حاصل ڪرڻ تي ڏنل ھو، مھاتما گوتم ٻڌ ”نرواڻ“ جي حاصلات لاءِ ھيٺيان ٨ اصول بيان ڪيا:
صحيح، مثبت حقيقت پسنداڻي سوچ، جنھن غلط ناپائيدار شين کي حاصل ڪرڻ جو خيال به نه اچي. نفساني خواھشون ترڪ ڪرڻ اھنسا واري واٽ وٺڻ
ٻڌ ڌرم وارا روح جي ھستيءَ کي نٿا مڃين. گوتم ٻڌ کان پوءِ ٻڌ ڌرم ڪئين پنٿ تحريڪون پيدا ٿيون، ھڪ پنٿ اھو ھو جيڪو پالي ٻولي گوتم ٻڌ جي نصيحتن اصولن کي علم جو ذريعو تسليم ڪندو ھو، ٻيو پنٿ انھن ماڻھن جو ھو جن گوتم ٻڌ کان پوءِ ڌرم نون خيالن جو اضافو ڪيو. پھرئين پنٿ کي ”ھنايان“ ٻئي کي ”مھايان“ چيو وڃي ٿو. ”ھنايان“ لنڪا برما ، ”مھايان“ جپان زور ورتو. ھنن ٻنھي فرقن اھو به فرق ھو ته ”ھنايان“ وارا فقط پنھنجي نرواڻ لاءِ ڪوشش ڪندا ھئا، جڏھن ته ”مھايان“ وارا خود نرواڻ حاصل ڪري ٻين کي به نرواڻ جو تجربو ڪرائڻ پنھنجو فرض سمجھندا ھئا.
ھندستان ٻڌ مذھب نالي ماتر وڃي رھيو آھي ان جو اصل روح ختم ٿي چڪو آھي. ھندو ڌرم وارن مھاتما گوتم ٻڌ کي وشنو جو اوتار سمجھي ان جي ضروري تعليم کي ھندو ڌرم شامل ڪري ڇڏيو آھي ان کي پنھنجي ئي ڌرم جي شاخ سمجھڻ لڳا آھن، جنھنڪري ٻڌ مت جي جدا حيثيت وٽن ڄڻ ته ختم ٿي چڪي آھي. ٻڌ ڌرم جي پوڄارين کي ”ٻوڌي“ مذھبي تبليغ ڪندڙن کي ”ڀڪشو“ چيو وڃي ٿو. چين ٻڌ ڌرم پهرين صدي عيسويءَ پهتو بعد ڪوريا جي رستي جاپان پهتو. هتي ان ”مهايان“ مت جي صورت اختيار ڪري ورتي. تبت ٻڌ ڌرم، لاما ڌرم ٿي ويو، هن ڌرم گهڻا فرقا پيدا ٿيا، جن مان ”زين“ به هڪ آهي.
ٻڌمت يا ٻڌ ڌرم دنيا جي وڏن ڌرمن مان ھڪ ڌرم آھي، جيڪو مھاتما گوتم ٻڌ جو وضع ڪيل اخلاقي فلسفي نظام يا زندگيءَ جو دستور يا آئين آھي. مھاتما گوتم ٻڌ ھيءُ پنٿ، 563 ق.م جاري ڪيو ھو، جنھن ھن ننڍ وڏائيءَ ظلم خلاف مھاڏو اٽڪائڻ ان سان نفرت جو گس ڏسيو، جيئن ته ان دور عوام جي برھمڻن جي سخت نظام کان بيزاري انتها تي پھچي چڪي ھئي، تنھنڪري ٻڌمت ماڻھن جي دلين جاءِ ڪندو ويو.
ھن وقت ٻڌمت چار خاص پنٿ آھن ظاھر باطن ھر شيءِ جي وجود کي تسليم ڪندڙ فقط ظاھري شين جي وجود انھن مان علم حاصل ڪرڻ واري فلسفي کي مڃيندڙ ظاھري شين جي وجود کان انڪار ڪندڙ، جيڪي ظاھر کي خواب يا عقلي پيدائش تسليم ڪن ٿا ظاھر باطن ڪنھن وجود کي تسليم نه ڪندڙ، جن جي عقيدي موجب ڪنھن به قسم جي تخليق نه ٿي آھي نه ٿيندي.
ٻُڌن جي خانقاهه کي ’وِهار‘ چئبو آهي عبادت جو مکيه مرڪز اسٽوپا ٿئي ٿو. ڪن اسٽوپائن جي وچ مهاتما گوتم ٻڌ جون هاٺيون به دٻليءَ بند ڪري پوريون ويون هيون. سنڌ به وِهار هاٺيون پوريل اسٽوپا مليا آهن.
پوپٽيءَ پڙهڻ جي عادت ننڍي هوندي کان ئي هئي. ”پڙهڻ جي عادت هن ، پروفيسر ڪي اين واسواڻي وڌي، لکڻ جي شري هاسي مل ماکيجاڻي. جڏهن پهريون ڀيرو ميران ڪاليج کليو، تڏهن واسواڻي مون کي انگريزي پاڙهيندو هو هاسو مل ايڪانامڪس. واسواڻي مون کي انگريزي ناول پڙهڻ جو شوق ڏياريو هاسي مل لکڻ لاءِ راضي ڪندي چيو، ”خيال جو وستار ڪرڻ وستار واري ڳالهه کي ننڍو ڪري لکڻ جو ڏانءُ تو آهي. تون ليکڪا بڻجي سگهين ٿي“ هاسو مل ماکيجاڻي، جڏهن حيدرآباد ڇڏي ڪراچي ويو هو، تڏهن اتان مون کي آکاڻي لکي موڪلڻ لاءِ لکيو هئائين. اها آکاڻي سچي پريم ڪهاڻي هئي. پوءِ مون ليک موڪليومانس، جنهن جو سرو هو- ”اُتم ڪير؟ استري يا پرش.“
پوپٽيءَ پهرين آکاڻي، چونڊيندي ٻير وڃي پيو ککڙين هڪ طنزيا مذاح واري آکاڻي هئي، جا ”هندستان“ اخبار ڇپي، پوءِ انهيءَ اخبار جي هفتيوار ”هند واسي“ هر هفتي پوپٽي جا ليک، ناٽڪ ڪهاڻيون ڇپجڻ لڳيون. سندس اهي لکڻيون 1949ع کان وٺي 1965ع تائين ڇپجنديون رهيون. پوءِ لپيءَ جي سوال تي هن ”هند واسي“ لکڻ بند ڪري ڇڏيو.
لکڻ کان سواءِ پوپٽي جون ٻيون به ڪافي دلچسپيون رهيون، جن جو ذڪر ڪندي هڪ انٽرويو چيائين: ”ننڍي هوندي کان ئي شوق هئم، باغن، ڊانس ڪرڻ شاعرا ٿيڻ. پويان ٻئي پورا ٿي نه سگهيا. ان ڪري منهنجو لاڙو ڳائڻ ڏانهن وريو. باجو بئنجو دلربا وڄائڻ سکيس، پر پوءِ پڙهڻ پاڙهڻ جو ڪم ڪندي، ان شوق پالڻ لاءِ گهربل سهولت نه ملي. غزل، دادر ٺمري لکندي آهيان. جيتوڻيڪ سبڻ ڀرت جا امتحان پاس ڪيل اٿم، پر سبڻ سان ايتري دل نه اٿم، جيتري رڌڻ سان، باقي گهمڻ لکڻ منهنجي شوقن ضرور شمار ٿيندا.“
پوپٽي رامچند هيراننداڻي 17 سيپٽمبر 1924ع تي حيدرآباد, سنڌ ڄائي. هن جا وڏا ميرن جي درٻار وزير هوندا هئا. سندس پيءُ فاريسٽ ڊپارٽمينٽ وڏو آفيسر هو. پوپٽي اسڪولي تعليم ڪندن مل گرلس هائي اسڪول، حيدرآباد، سنڌ مان ماڻي. هن 1939ع ميٽرڪ پاس ڪئي. انٽر جو امتحان ساڌو واسواڻي جي کوليل ميران ڪاليج مان بي اي جو امتحان بنارس هندو يونيورسٽيءَ مان 1943ع پاس ڪيو. ورهاڱي کانپوءِ گهر وارن سان ڀارت لڏي ويئي. اتي ايم اي جي ڊگري حاصل ڪيائين.
پوپٽي، عربي فارسي ٻاونجهائي اَکري سنڌي لپيءَ جي بچاءُ لاءِ، ديونا گري لپي جي حمايتين جي خلاف وڙهندي رهي آهي. هن سنڌي ٻولي، ادب ثقافت جي حفاظت لاءِ هڪ بهادر سپاهي جيان جنگ وڙهي سنڌين سجاڳي آڻڻ لاءِ سڄي هندستان جو دورو ڪيو. هندستان سنڌي ٻوليءَ کي قومي ٻولي جي حيثيت مڃائڻ توڙي سنڌي ادب ثقافت تهذيب کي جيئرو رکڻ جي لاءِ جيڪا هلچل هلي، ان پوپٽيءَ جو وڏو ڪردار آهي هوءَ انهيءَ جي مهڙ واري دستي جي اڳواڻ رهي.
پوپٽي سڀ کان پهرين آکاڻيون لکيون. سندس ڪهاڻيون گهڻي ڀاڱي زال جي زندگي اُن جي چوگرد ڦرن ٿيون. ماءُ پيءُ وڙهن ته ڌيءَ ڪيئن ٿي محسوس ڪري، پيار ڪندڙ ڇوڪرو ڇڏي وڃي ته محبوبا جي من جو حال ڪهڙو ٿو ٿئي. هڪ زال جڏهن محبت جو تيز ڌڪ ٿي کائي ته پوءِ ڪن حالتن ڪيئن ٿي هيٺ ڪري، هڪ زال ٻي سان ڪيئن ٿي حسد ڪري. پرڻيل زال کي ٻيو ڪو مرد وڻي وڃي ته سندس دل جي ڪيفيت ڪهڙي ٿي ٿئي. اهي انهيءَ سان ملندڙ موضوع ئي پوپٽي جي آکاڻين جا هئا.
ميٽرڪ کانپوءِ ”ڪندن مل گرلس هاءِ اسڪول“ ”پگٽ گرلس اسڪول“ ماسترياڻي ٿي رهي .هو ميوزڪ ٽيچر پڻ رهي آهي. ڀارت پهرين 1960ع نيشنل ڪاليج پارٽ ٽائيم ڪم ڪندي هئي پوءِ ڪي سي ڪاليج پروفيسر ٿي.پاڻ يونيورسٽيءَ ايم اي پي ايڇ ڊي جي شاگردن جي گائيڊ پڻ رهي. سندس ڇپيل ڪتاب ممبئي، پونا گجرات جي يونيورسٽين بي اي ايم اي جي ڪورسن لاءِ مڃيل آهن. کيس هندي، سنسڪرت، فلاسافي ويدن وغيره سان به گهڻي دلچسپي رهي.
پوپٽي هيراننداڻي جا ڪيترائي ڪتاب ڇپيل آهن، جن جو تعداد 35 کان به وڌيڪ آهي. اهي ڪتاب جداجدا صنفن تي شايع ٿيل اٿس. هن ٻن سون کان به وڌيڪ ڪهاڻيون لکيون آهن. سندس ڪتابن جو وچور هن ريت آهي.
خود سنڌ جي تعليم بابت انگريزي زبان هڪ ڪتاب جو لکجڻ ڇپجڻ هڪ اهم پيش رفت تصور ڪئي ويندي. هن ڪتاب کي وڌيڪ جاذب دلڪش بنائڻ لاءِ، لائق محقق، جابجا فارسي سنڌي بيت، مناسبت سان درجا ڪيا آهن.
جتي هن ڪتاب ڪيئي خوبيون آهن، اتي هن ڪجھ ڪميون به نظر اچن ٿيون. مثال طور سنڌ جي مقامي حڪمران خاندان پاران تعليم تدريس ورتل دلچسپي خود انهن زمانن ٿيل تعليمي ترقيءَ بابت نهايت اختصار کان ڪم ورتو ويو آهي. سومرن سمن توڙي ڪلهوڙن ٽالپرن جي سياسي زوال آغاز بابت ڪجھ تفصيل سان لکڻ جي ضرورت هئي. ان کان علاوه ڪتاب جي رٿابنديءَ پڻ اڃا اصلاح جي گنجائش باقي هئي.هڪ طرف سنڌ جي هزارن سالن جي تعليمي تاريخ کي صرف ڏيڍ سئو صفحن تي پابند ڪيو ويو آهي، ڇاڪاڻ ته ٻئي طرف جديد دور جي ڏيڍ سئو سالن کي پنج سئو صفحن تي آندو ويو آهي. اميد آهي ته فاضل مصنف طرفان ورندڙ ڇاپي مناسب اصلاح لاءِ توجھ ڏنو ويندو.
سنڌ جي تعليمي تدريسي تاريخ بابت هن کان اڳ متعدد عالمن قلم کنيو آهي، جن ڊاڪٽر محمد جمن ٽالپر سيد مصطفيٰ علي بريلوي قابل ذڪر آهن، تاهم اسان جي تاريخ جي هن اهم باب کي محترم حبيب الله صديقي صاحب وڏي جاکوڙ تحقيقي ڪشالي کان پوءِ هڪ خاص نوع مڪمل ڪيو آهي. اهڙن خشڪ وساريل عنوانن تي ڪم ڪرڻ بلاشبه هڪ ڪٺن ڪم هو، ان کي توڙ تي پڄائڻ لاءِ ڪيئي جتن ڪرڻا پيا هوندا، ليڪن اسان جو ”پهرئين جامع ڪتاب“ کي هر طرح معياري بنائڻ جي ڪوشش ڪئي آهي.
جان مڪين 29 آگسٽ 1936 پاناما پاناما ڪئنال واري زون واقع آمريڪا جي نيول ايئر بيس ڪوڪو سولو پيدا ٿيو. ان وقت پاناما آمريڪا جي ڪنٽرول ھو.ھن جي پيء جو نالو جان ايس مڪين جونيئر ماء جو نالو رابرٽا رائيٽ ھيو.ھن جي ننڍي ڀاءُ جو نالو جو مڪين ھيو سندس وڏي ڀيڻ جو نالو سئنڊي ھيو. ھن جا وڏا اسڪاٽ آئرش انگريزي نسل جا هئا.ھي زندگيءَ 20 اسڪولن پڙھيو ھو. 1951 ھن جي خاندان اتر ورجينيا رھائش اختيار ڪئي، جتي مڪين اليگزنڊريہ جي ايپيسڪوپل ھاء اسڪول داخل ٿيو خانگي بورڊنگ هائوس رھيو ھن پيءُ ڏاڏي وانگر ميري لينڊ،
اپريل 1979 ھن ملاقات سنڊي ھينسلي سان ٿي جيڪا ٽيچر ايروزينا جي شھر فونيڪس ھئي ان جي پيء جم ھينسلي کي بيئر جي ڊسٽربيوشن ڪمپني ھئي مڪين سنڊي پاڻ محبت جون ملاقاتون ڪرڻ شروع ڪيون جنھن بعد مڪين پنھنجي زال ڪيرول کي طلاق لاء زور ڀريو آخرڪار ڪيرول کيس فبروري 1980 طلاق ڏئي ڇڏي .طلاق جي عيوض ڪيرول ھن کان ڀہ گھر مالي مدد ورتي. طلاق بعد ڻہ سندن تعلق خوشگوار رھيو. جنھن بعد 17 مئي 1980 مڪين ھينسلي سان شادي ڪئي جنھن سينيٽر وليم ڪوھين سينيٽر گيري ھاٽ پڻ شرڪت ڪئي. ھن جي ٻارن شادي شرڪت نہ ڪئي پر بعد اھي ساڻس پرچي ويا.شادي کان پوءِ ھن نيوي کان رٽائرمينٽ ورتي
جان سڊني مڪين : ھڪ آمريڪي سياستدان آمريڪي بحريہ جو آفيسر ھيو. آمريڪا جي رياست ايرزونا مان 1987 کان پنھنجي وفات تائين تائين آمريڪي سينيٽر رھيو. ان کان اڳ ٻہ دفعا آمريڪي ھائوس آف ريپريزنٽيٽوز جو ميمبر پڻ رهيو. 2008 جي صدارتي اليڪشن آمريڪا جي ريپبلڪن پارٽي جو صدارتي اميدوار پڻ ھيو پر براڪ اوباما کان اليڪشن ھارائي ويو.
1974ع ظفر حسن پنهنجي ادارت هيٺ ماهوار ”ڌرتي“ ڪتابي سلسلو شروع ڪيو، جنهن جو پهريون پرچو مارچ 1974ع نڪتو. اهو نج ادبي پرچو هو. جنهن ڪهاڻيون، شعر، مضمون ٻيو مواد شامل هو.
ظفر حسن جو سائو ستابو ذهن سدائين سنڌي ادب جي واڌاري لاءِ نت نيون رٿائون پيو گهڙيندو هو. عالمي ادب به انهيءَ سلسلي جي هڪ ڪڙي آهي، جيڪو ’وليرام ولڀ‘ سان گڏجي جلد وار ڪڍڻ جو پروگرام رٿيائين. انهيءَ سيهوڳي عالمي ادب مان چونڊ لکڻين کي ترجمو ڪري شامل ڪرڻ جو ارادو هئس. انهي جو پهريون پرچو ڊيمي سائيز جنوري 1978ع شايع ٿيو. جيتوڻيڪ انهيءَ جو اهو رڳو هڪئي جلد ڇپجي سگهيو، پر اهو هر لحاظ کان چونڊ معياري عالمي لکڻين جو مجموعو هو. پرچي جي واقفيت ڏيندي مرتب لکن ٿا:
ظفر حسن پرائمري تعليم پنهنجي ڳوٺ ”واڻڪي وسي“، پوءِ پرئڪٽسنگ اسڪول، ٽريننگ ڪاليج فارمين حيدرآباد جي تعليمي ادارن نور محمد هاءِ اسڪول مان، ميٽرڪ 1954ع، انٽر آرٽس 1957ع ايم اي 1961ع سنڌ يونيورسٽي مان ڪيائين. هو 1961ع سنڌ يونيورسٽيءَ جاگرافي شعبي استاد مقرر ٿيو. اڳتي هلي ايسوسيئيٽ پروفيسر، پوءِ پروفيسر نيٺ جا گرافي ڊپارٽمينٽ جو چيئرمين مقرر ٿيو. جتان 1997ع رٽائرڊ ڪيائين. وچ 1977ع کان 1979ع تائين سنڌي ادبي بورڊ جي سيڪريٽري بہ ٿي رهيو.
ظفر حسن جي سڃاڻپ نه رڳو هڪ ڪهاڻيڪار واري رهي، پر هو هڪ سٺو ايڊيٽر پبلشر پڻ رهيو. پاڻ 1970ع ڌاري حيدرآباد ’پرفيڪٽ پرنٽرس‘ قائم ڪيائين ڪيترائي ڪتاب ڪتابي سلسلا انڊلٺ، ڌرتي، آرسي، سهڻي، عالمي ادب، عام جائزو وغيره ڪڍيائين. ان ئي پريس ٻيو ڪيترو ئي سنڌي انقلابي ساهت پڻ ڇپجندو هو، طارق عالم جو ناول ”رهجي ويل منظر“ به پهريون ڀيرو ظفر حسن ئي ”حسينا سيد پبلشرز“ پاران ڇپائي، طارق عالم کي سنڌي ادب صحيح معنا تعارف ڪرايو.