polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
عارف لوهر گذريل 20 سالن دوران دنيا جي آس پاس کان وڌيڪ 50 پرڏيهي سياحت پرفارم ڪيو آهي، برطانيا، آمريڪا کي سياحت سميت . 2004 ، هن ايشين گيمز جي افتتاح جي لاءِ چين پرفارم ڪيو ، جنهن 1 ملين جي ويجهو هو. هن هڪ دفعي اتر ڪوريا امن نيڪ خواهشن جي عالمي وفد جي حصي طور جنرل جنرل ڪوم جونگ ايل جي ڪارڪردگي ڏيکاري. هن پنجابي فلمن ڪيترن ئي مرڪزي ڪردار پڻ ادا ڪيا آهن 2012 سيد نور جي فلم جگني جي ساؤنڈ ٹرڪ لاءِ ٽي گانا پيدا ڪيا آهن.
ان ڀروسي جو الحاق هڪ پروڊڪشن اسٽوڊيو هو جيڪو برطانيہ صحت جي مهم لاءِ ڊزائين ڪرڻ شعور پيدا ڪرڻ لاءِ ٺاهيو ويو ، بشمول اسٽاپ سموڪنگ، نيشنل هيلٿ سروس جي طرفان صحت مند ماءُ صحتمند ٻارڻ جي مهم. انهن مهمن کي خاص طور تي پاڪستاني ڏکڻ ايشيا جي ٻين برادرين کي صحت جا مسئلا درپيش هئا ، عارف ان کي فروغ ڏيڻ لاءِ برطانيا جي ڀرسان محفلون منعقد ڪيون.
عارف لوهار پاڪستان مان هڪ پنجابي لوڪ گلوڪار آهي . هو عام طور تي ڳائي سان مشابهت رکندڙ ڳائڻو موسيقي سان گڏ ڳائيندو آهي . سندس لوڪ موسيقي پنجاب جي روايتي لوڪ ورثي جي نمائندگي ڪندڙ آهي. هو مشهور فوڪ گلوڪار عالم لوهر جو پٽ آهي.
2005 عارف لوهار کي حڪومت پاڪستان طرفان پرائڊ آف پرفارمنس ايوارڊ ڏنو ويو - پاڪستان سڀ کان وڌيڪ سول اوارڊ. هن وقت تائين ، هن وٽ 150 کان وڌيڪ البم آهن سندس ڪريڊٽ آهن 3،000 کان وڌيڪ گيت رڪارڊ ڪيا آهن . اڪثر پنجابي ٻولي .
2006 ، هن پنهنجو البم ”21 صدي صدي جوگني“ جاري ڪري ، پنجابي ميوزڪ دنيا سرخيون ٺاهي ، وولورهمپٽن ، برطانيہ مختيار سهتو پاران پيدا ڪيل ، ترتيب قابليت سان موسيقي حاصل ڪئي هئي ، جيڪو بين الاقوامي انگلش برطانيہ طرفان جاري ٿيو.
سيپٽمبر 2010 ، عارف لوهار 2010 واري پاڪستان جي ٻوڏ جي متاثرين جي مدد لاءِ سرگرم مهم شروع ڪئي. هو قومي بين القوامي فنڊ جمع ڪرڻ مدد لاءِ قومي ٽيليويزن تي ظاهر ٿيو ، پوري پاڪستان خاص ڪنسرٽ پڻ پرفارم ڪيو
عارف لوهار 1966 ، پنجاب ، لالاموسا ، پاڪستان پيدا ٿيو. سندس والد عالم لوهر هو ، جيڪو خاران تحصیل لالاموسا جي آچ جي ڳوٺ سان تعلق رکي ٿو، هڪ نامور لوڪ ڳائيندڙ هو.
1783ع ڪلهوڙن ٽالپرن جي وچ هالاڻي جنگ لڳي، ڪلهوڙن کي شڪست حاصل ٿي حڪمران ٽالپر ٿيا. ٽالپرن پنهنجي وفادار سپهه سالارن کي حڪومت شريڪ ڪيو. جو نواب ولي محمد لغاريءَ کي وزيراعظم مقرر ڪيو. نواب ولي محمد جي وصال کان پوءِ سندس فرزند احمد خان کي وزير مقرر ڪيو کيس لاڙڪاڻي تمام وڏي جاگير ڏني. ٽالپرن اندروني نا اتفاقين انگريزن جي چالبازين جي ڪري مياڻي دٻي جي جنگ لڳي ميرن کي شڪست نصيب ٿي. نواب احمد خان نيٺ چارس نيپئر وٽ پيش پيو، انگريزن کيس لاڙڪاڻي جي جاگير جي عيوض مرزاپور تعلقي قاضي احمد جاگير فقير ولي محمد نالي جاري ڪئي.
هيءُ نواب وڏن ميرن جي ڏينهن سندن وڏو وزير صلاحڪار هو ٽالپرن کان پوءِ ٻئي درجي جي عزت هوندي هيس. هو لغاري بلوچن جو سردار هو وڏيءَ هلنديءَ وارو هو ميرن کي سنڌ وٺڻ گهڻي مدد ڏنائين. انگريزن سان هو ميرن جي دوستي قائم ڪندو آيو. تمام وڏيءَ عمر هن سنه 1832ع وفات ڪئي. هن کان پوءِ مير صاحبن جا صلاحڪار مير اسماعيل شاهه مرزا خسرو بيگ رهيا.
1935ع نواب ولي محمد ريلوي اسٽيشن قائم ڪئي وئي جنهنجي ڪري نواب ولي محمد اسٽيشن جي ڪري مشهور ٿيو. شروع شروع هتي رڳو ننڍڙي هوٽل ڦوٽو ماڇي سومر چاڪي جو دڪان هو. آهستي آهستي هي ڳوٺ آباد ٿيڻ لڳو، جو هاڻي شهر جو ڏيک ڏيڻ لڳو آهي، اٽڪل 5 هزار جي آبادي جي هن شهر رند، ڪلهوڙا، ڀنڊ، عمراڻي ، سومرا، ٻگهيا، خاصخيلي، عالماڻي، چانڊيا سيال، لاکا، ڏيٿا، پنجاپي، ماڇي، موچي، شاهه باگڙي ذاتين جا رهواسي آهن. ٿورو ماضيءَ جهاتي پايون ٿا ته نواب ولي محمد اسٽيشن بس اسٽاپ تي ٺاري چانڊيي نالي شخص هر ايندڙ ويندڙ مسافر کي پاڻي پياريندو هو کوڙ سارا ماڻهو سندس مفت پڪوڙا کائيندا هئا.
هن وقت نواب ولي محمد بهه جي واپار جي حوالي سان ايشيا جي وڏي منڊي ليکي وڃي ٿي. بهه جي واپارين جي هڪ ڊاڪيومينٽري فلم بي بي سي پڻ ڪري چڪي آهي. نواب ولي محمد جي اولهه طرف ڳوٺ تاجر ٻگهيو ڀرسان گذريل 50 سالن کان عورتن جي تفريح جي لاءِ ميان محمد سائين تي هر سال 1 ڏينهن جي لاءِ عورتن جو ميلو لڳايو ويندو آهي، ميلي مٺائين جي دڪانن، کان سواءِ مڙيي وکر عورتون ئي کپائينديون آهن. ان کان ٿورو اڳتي ڍنڍ کٽياڻ تي خوبصورت ٻيڙين جو شهر پڻ موجود هو، جيڪو پاڻي جي کوٽ ڪري ڦٽي ويو.
نواب ولي محمد جي ماضيءَ جي مشهور شخصيتن مشهور صوفي شاعر بهاول فقير نواب بهاول، نواب علي خان، احمد خان ٻگهيو، شيطان فقير، مشهور راڳي عثمان فقير ، شاهنواز لاکو ٿي گذريون آهن.
ڄام شورو، جيڪو دادو ضلعي جي تعلقي ڪوٽڙيءَ هڪ ديهه يونين ڪائونسل جو درجو رکندو هو، ان کي ڊسمبر 2004ع انتظامي طرح ڌار ’ڄـام شـوري ضلـعـي‘ جو درجو ڏنو ويو. هن ضلعي جي اتر دادو ضلعو، اوڀر سنڌو ندي حيدرآباد ضلعي جو ڪجهه حصو، اولهه کيرٿر جبل ڏکڻ حيدرآباد، ٺٽو ڪراچي ضلعا اچي وڃن ٿا. هي ضلعو 7/115 چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي. جنهن چار تعلقا: سيوهڻ، مانجهند، ڪوٽڙي ٿاڻو بولا خان شامل آهن. ڄام شوري جـو صنـعتـي عـلائـقــو ڪوٽڙيءَ کان نوري آباد تـائيـن پکـڙيـل آهــي، جتـي سـائيـٽ ايـريـا 100 کن ننڍا وڏا ڪارخانا قائم آهن.
ڄام شوري ضلعي جي قديم ترين قبرستانن تؤنگ، بونيشن وارو قبرستان ڄام لوهار وارو قبرستان اچي وڃن ٿا. هتي تاريخ کان اڳ واري دؤر جون ڪيتريون قديم روهيون ڪوٽيڙا موجود آهن، جهڙوڪ: حسين شاهه ڪوٽيڙو، سَند ڪوٽيڙو، رجب باريجو، حاجي قاسم باريجو وغيره. زردتشت دؤر جا ڪيترا گبربند جهڙوڪ: دنبار گبربند گز گبربند به هن ضلعي موجود آهن. خود رني ڪوٽ جي دروازي تي زردتشتين جو آتشڪدو ميري ڪوٽ زردتشت دور جا نشان ملن ٿا. ڄام شوري ضلعي جي ڳوٺ انڙپور لڳ دولهه دريا خان جي اوطاق به موجود هئي، جيڪا هن وقت کنڊرن جي صورت موجود آهي.
سنڌو ندي هن ضلعي جي سيوهڻ کان ڄام شوري تائين سڌي سينڌ وانگر وهي ٿي، جنهن جي ڪپ تي لڪي شاهه صدر، آمري، سن، مانجهند، خاڻوٽ، منظور آباد، ٻڍاپور، انڙپور، علي آباد، پيٽاري، ڄام شوري ڪوٽڙيءَ جا شهر واقع آهن. مشهور تفريح گاهه بڊو جبل به هن ئي ضلعي آهي. ڄام شوري ويجهو المنظر جو تفريحي ماڳ سنڌو نديءَ جي ڪناري تي ٺهيل ريسٽورينٽ آهي، جيڪا سنڌو درياهه تي ڄام شوري پل ويجهو، ڊسٽرڪٽ ڪائونسل دادوءَ ٺهرائي هئي. هتان ئي ڦليلي واهه، ڪوٽڙي بئراج جا واهه نڪري لاڙ واري حصي کي آباد ڪن ٿا.
ڄام شوري ضلعي ايشيا جي وڏي وڏي ڍنڍ منڇر به واقع آهي. ڄام شوري کي سنڌو سڀيتا لاءِ مکيه لنگهه به ڪوٺيو وڃي ٿو، هتان ئي سيوهڻ کان پوءِ کيرٿر جو جابلو سلسلو شروع ٿئي ٿو، جنهن جي ڄمار ايم. ايڇ. پنهور 39 کان 47 ملين سال ڄاڻائي آهي. هن ضلعي جي ڪجهه حصي کيرٿر نئشنل پارڪ به اچي وڃي ٿو. ڪوهستاني جابلو پٽي به هن ضلعي آهي. هن ضلعي ڪانڀو، ڪارو سورجاڻي جبل به آهي.
ڄامشورو ضلعو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي حيدرآباد ڊويزن جو هڪ ضلعو آهي.جنھن جو صدرمقام ڪوٽڙي شھر آهي.ھن ضلعي جون حدون ٺٽو ضلعو،حيدرآباد ضلعو، دادو ضلعو، مٽياري ضلعو، شهيد بينظيرآباد ضلعو، نوشھرو فيروز ضلعو بلوچستان صوبي سان ملن ٿيون.
12 هين صدي شهاب الدين غوري غزني، ملتان، سنڌ، لاهور دهلي کي فتح ڪيو 1206ء هن جي شهادت کان بعد هن جو هڪ غلام جرنيل قطب الدين ايبڪ دهلي تخت نشین ٿيو اهڙي طرح دهلي سلطنت خاندان غلامان جي حڪومت جي شروعات ٿي۔ خاندان غلامان جي حڪومت انتهائی تيزی سان پکڙي صدي جي وچ تائين دره خربر کان وٺي بنگال تائين جو علائقو سلطنت شامل ٿي ويو۔
1290ء هن خاندان جي حڪومت جو خاتمو ٿي ويو خلجي خاندان اڀريو جيڪو غوري جي دوران بنگال جو حڪمران هيو۔ خلجي حڪمرانن گجرات مالوه فتح ڪيا نرمدا درياهه جي پار ڏکڻ تامل ناڊو تائين هن جا قدم وڃي پهتا۔ پهرين سلطان دهلي بعد گلبرگه جي بهمني سلطنت 1518ء بهمني سلطنت جي 5 دڪن سلطنتن تقسيم کان بعد به ڏکڻ هند مسلمانن جي پيش قدمي جاري رهي۔ هندو سلطنت وجي نگر ڏکڻ هند کي پنهنجي جھنڊي هيٺ جمع ڪندي دهلي سلطنت جي پيش قدمي کي ڪجھ عرصي جي لاء روڪيو پر 1565ء دڪن سلطنت جي هٿان ختم ٿي وئي۔
دهلي سلطنت واحد سلطنت هئي جنهن جي دوران ڀارت تي هڪ عورت حڪومت ڪئي۔ خاندان غلامان جي حڪومت جي دوران التتمش پنهنجي ڌيء رضيه سلطانه جي حق وصيت ڪري ڇڏي هئي جنهن 1236ء کان 1240ء تائين تخت هندستان سنڀاليو۔ حالانڪه هن جي دور حڪومت انتهائي مختصر هيو پر مورخ هن کي انتهائي قدر جي نگاهه سان ڏسندا آهن۔ التتمش جا ڪيترائي پٽ هيا پر هو چوندو هيو ته "مرد ته صرف رضيه آهي"۔ رضيه کي پنهنجي ئي ڀائرن جي بغاوت کي منهن ڏيڻو پيو بالآخر پنهنجي مڙس سميت انهن جي هٿان ماري وئي۔ هو مسلم تاريخ جي پهرين عورت حڪمران هئي جنهن جي حڪومت اوڀر دهلي کان اولهه پشاور اتر ڪشمير کان ڏکڻ ملتان تائين قائم هئي۔
1206ء کان 1526ء تائين هندستان تي حڪومت ڪرڻ وارن ڪيترين ئي حڪومتن کي گڏيل طور تي دهلی سلطنت چيو ويندو آهي۔ ترڪ پشتون نسل جي انهن حڪومتن خاندان غلامان ، خلجي خاندان ، تغلق خاندان ، سيد خاندان لوڌي خاندان جون حڪومتون شامل آهن۔ 1526ء دهلی جي آخری سلطنت مغليه سلطنت ضم ٿي وئي۔
1398ء تيمور لنگ جي حملي جي ڪري سلطنت دهلي کي زبردست نقصان پهتو اوڌ، بنگال، جونپور، گجرات مالوه جون آزاد حڪومتون قائم ٿي ويون۔ لوڌين جي دور حڪومت دهلي سلطنت ڪافي حد تائين بحال ٿي وئي بالآخر 1526ء ظهير الدين بابر مغليه سلطنت جو بنياد رکيو۔
کيس پيءُ شاهجهان، اورنگزيب جو خطاب ڏنو هو. اورنگزيب 3 نومبر 1618ع تي مالوه جي سرحد پيدا ٿيو. سندس ماءُ جو نالو ارجمند بانو هو. جيڪا ’ممتاز محل‘ جي نالي سان مشهور آهي.
جڏهن اورنگزيب جي ڄمار 2 سال هئي، تڏهن سندس ڏاڏو جهانگير -بادشاهه- هو، جنهن خلاف شاهجهان -بغاوت- ڪئي. هو ٻارن سميت -بنگال- آيو، -جتي- چار سال رهڻ کان پوءِ هن معافي ورتي. پوءِ اورنگزيب جي پرورش نورجهان ڪئي. اورنگزيب جي ھڪ ڀاءُ جو نالو دارا شڪوه هو.
اورنگزيب -ان- وقت جي مشهور عالمن وٽ -تعليم- حاصل ڪئي قرآن شريف به حفظ ڪيائين. ساڳئي وقت فن ادب سان چاهه به هئس. هن فارسيءَ ڪيترائي مضمون لکيا.
جڏهن شاهجهان بيمار ٿي پيو ته داره شڪوهُ حڪومت جو انتظام سنڀاليو، جنهنڪري مختلف هنڌن تي الڳ بادشاهتون قائم ٿيون. پر اورنگزيب به ماٺ ڪري نه ويٺو هن پنهنجي ننڍي -ڀاءُ-، مراد کي ساڻ ڪري حڪومت تي قبضو ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. 1957ع شاهه جهان بيمار ٿيو، ته سن 1658ع اورنگزيب کيس هڪ محل قيد ڪري ڇڏيو پاڻ -تخت- تي ويهي رهيو. 1659ع اجين وٽ اورنگزيب داراشڪوه وچ -جنگ- لڳي، جنهن اورنگزيب کي فتح حاصل ٿي.
شاهه جهان لاهور هجڻ وقت کيس ٺٽي جو صوبيدار ڪيو ملتان بکر جاگير ڏنائينس، پاڻ ٺٽي نه آيو پر پنهنجا نائب موڪليائين، 12 رمضان 1062هه تي کيس دڪن جي صوبيداري مليس.
هن کي ادب سان به لڳاءُ هو. درٻاري مورخن پاران سندس لاءِ عام طرح مشهور آهي ته سرڪاري خزاني مان ذاتي خرچ نه ڪندو هو، پرهيزگار نيڪ هو. سندس خط ”رقعات عالمگير“ جي نالي سان ترتيب ڏنا ويا، جيڪو ڪتاب ڇپجي چڪو آهي. سندس ڪتاب ”فتاويٰ عالمگيري“ به وڏي مشهوري ماڻي.
1665ع ڌاري آسام، چٽانگ -بهار- جا علائقا فتح ڪيائين. -ان- کان سواءِ ڪيتريون بغاتون به ڪچليائين، -تان- جو 1687ع تائين سموري هندستان تي مغل بادشاهت قائم ٿي وئي.
ھن جبل جي مختلف ھنڌن تي ھندن جا مختلف مندر موجود آھن. امبا ماتا جو مندر ھتان جي مکيہ مندرن مان ھڪ آھي. ھن مندر تي اڪثر نئين شادي ڪندڙ جوڙا اچي پنھنجي خوشحال شادي شدھ زندگيءَ لاءِ پوڄا پاٺ ڪندا آھن. جبل جي سڀ کان مٿاھين چوٽيءَ تي دتاترِيہ پدوڪا مندر موجود آھي. ھن قديم مندر تي پھچڻ لاءِ جبل جون 9999 چاڙھيون چڙھيون پون ٿيون. مقامي ماڻھن جو عقيدو آھي تہ گرو دتاتريہ جي پدوڪا ھن جبل جي چوٽيءَ تي آرامي آھي. گرو دتاتريہ ٽن ھندو ديووتائن برھما، وشنو شِوَ جو اوتار آھي. ھن مندر تي ساڌو اگھاڙا ٿي حاضري ڀرڻ ايندا آھن. انھن مان ڪن جو چوڻ آھي تہ ھنن گرو دتاتريہ جو درشن ڪيو آھي.
گرنار جبل جو روپ وي ايشيا جو وڏي وڏو روپ وي آھي. ھي روپ وري 1983ع منظور ڪيو ويو ھو پر ھن تي 2018ع ڪم شروع ٿيو 24 آڪٽوبر 2020ع تي ڀارت جي وزيراعظم نريندر مودي ھن جو افتتاح ڪيو. ھي روپ وي ياترين کي جبل ھيٺان کڻي امبا ماتا جي مندر تائين ڏھن منٽن پھچائي ٿو. ھن روپ وي جي ڊيگھ 2320 ميٽر آھي.
اياز گل 1996ع کان 1998ع تائين سنڌي ادبي سنگت جو مرڪزي سيڪريٽري جنرل چونڊيو ويو. ان کان علاوه کيس مختلف انتظامي اعزازي ذميواريون پڻ مليون آهن، جن :
ميمبر سينيٽ، شاهه عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور 2003ع کان اڄ تائين. ميمبر سينڊيڪيٽ، شاهه عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور ، ميمبر بورڊ آف گورنرس، تعليمي بورڊ، سکر ، ميمبر بورڊ آف گورنرس سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو ، سيڪريٽري ميمبر بورڊ آف اسٽڊيز ، شاهه عبداللطيف، يونيورسٽي ، ميمبر صلاحڪاري بورڊ، شيخ اياز چيئر، شاهه عبداللطيف يونيورسٽي، انچارج ’تنوير عباسي‘ چيئر، شاهه عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور ، ميمبر بيدل يادگار ڪاميٽي، روهڙي / سکر.، جنرل سيڪريٽري سکر هسٽاريڪل، سوسائٽي. سنڌ.
اياز گل ڪجهه عرصو ڊاڪٽر تنوير عباسيءَ سان گڏ سچل چيئر به ڪم ڪيو. سنڌي شعبي، شاهه عبداللطيف يونيورسٽيءَ جي مخزن ”ڀٽائي“ جو ايڊيٽر معاون به رهيو آهي. سنڌي ادبي سنگت جي رسالي ”سنگت“ جو بنياد وڌائين. هُن جا غزل، وايون گيت عابده پروين، صادق فقير، سرمد سنڌيءَ، برڪت ڀٽ، ثمينه ڪنول، شازيه خشڪ رحمت ميرالي سميت سنڌ جي مشهور فنڪارن ڳائي داد ماڻيو. اياز گل پنهنجي شريڪ حيات، ’مستور بخاري‘ پٽ ’پرين ايا‘ سان گڏ سکر رهائش پذير آهي. مستور بخاري، پاڻ ليکڪا آرڪيالاجي شعبي سان لاڳاپيل آهي.
اياز گل سنڌي ٻوليءَ جو ناميارو شاعر آهي جنهن جا ڪيترائي ڪتاب ڇپيل آهن. سندس ڪلام ريڊيو پاڪستان حيدرآباد خيرپور ميرس پاڪستان ٽيليويزن نيٽورڪ ڪراچي تان پڻ نشر ٿئي ٿو.
امرجليل جي تحرير جو اسلوب بيان نهايت دلڪش بي مثال آهي. “ امرجليل پنهنجين تخليقن جي سلسلي ڪيترائي انعام اعزاز حاصل ڪري چڪو آهي. پاڻ گهڻو ڪري سنڌ جي پيرن، زميندارن وڏيرن کي پنهنجي قلم سان نشانو بڻائيندو رهيو آهي. ماضيءَ پنهنجي انقلابي تحريرن سبب اڪثر ڪري حڪومت جي نظر معتوب رهيو آهي. امر جليل جو ريڊيو پاڪستان ڪراچيءَ جي ملازمت ڇڏڻ به ان سلسلي جي ڪڙي آهي، جتي پاڻ ريجنل مئنيجر هو. مشهور ’سهڻي‘ رسالو سندس ڪهاڻي ”سرد لاش جو سفر“ ڇپجڻ سبب، پابنديءَ هيٺ رهيو. سختين هوندي به امر لکڻ نه ڇڏيو. هو اڄ به لکندو رهي ٿو. ٽي ويءَ تان سنڌي اردوءَ ڊراما پڻ چڱي خاصي مقدار پيش ٿي چڪا اٿس.
سنڌي ٻوليءَ جو مشهور ڪهاڻيڪار، نثر نويس، ڪالم نگار ٽي ويءَ جو ڊرامانگار، امر جليل 8 نومبر 1936ع تي سنڌ جي مشهور شهر روهڙيءَ ڄائو. سندس اصل نالو عبدالجليل ولد عبدالغني قاضي آهي. پاڻ ابتدائي تعليم، ڪراچيءَ جي رتن تلاءُ پرائمري اسڪول مان ورتائين. وڌيڪ بي. اي. تائين تعليم نوابشاهه مان ورتائين. پوءِ ٻيهر ڪراچي آيو ڪراچي يونيورسٽيءَ مان اقتصاديات ايم. اي ڪيائين. ان کان سواءِ ايم. اي هسٽري به آهي. ان دوران هن ڪرڪيٽ راند به نالو ڪڍيو. اسڪول، ڪاليج يونيورسٽيءَ ٽيمن جو ڪپتان رهيو. سنڌ جو ناميارو مصور ظفر ڪاظمي امرجليل ڪراچيءَ گڏ ڪرڪيٽ کيڏندا هئا.
وغيره ذڪر لائق آهن. هر مجموعي جا ڪيترائي ڇاپا ڇپجي چڪا اٿس. هن جي ناول ”نيٺ گونگي ڳالهايو“ اشاعت وڪري جا رڪارڊ ٽوڙي ڇڏيا، جنهن جون 10 هزار کان وڌيڪ ڪاپيون وڪرو ٿيون.
خواجه عبدالغفار نقشبندي مجددي فضلي، جنهن کي عام طور پير مٺا سائين جي نالي سان ڄاتو وڃي ٿو، پنجاب مان سنڌ اچي دين جي تبليغ ڪيائون سندن لکين مريد اڄ به سنڌ، پاڪستان ٻاهرين ملڪن موجود آهن. سندن مقبرو لاڙڪاڻي شهر جي رحمتپور شريف پاڙي آهي. سندن وصال 12 ڊسمبر 1964 تي ٿيو.
پاڻ پنهنجي پويان هزارين مريد هڪ سؤ کان وڌيڪ خليفا ڇڏيائون. سندس خليفن جي سوانح حيات تي پير دلبر سائين هڪ ڪتاب نالي تذڪره خلفاء غفاريه لکيو آهي جنهن هڪ سؤ خليفن جا احوال ڄاڻايا ويا آهن. هن وقت سندس ٽي خليفا حيات آهن.
شيخ احمد قريشي جو اولاد وزير آباد ڀرپاسي رندهير، رائي پور، ساهو والا ڄامڪي رهڻ لڳو. هن جي اولاد مان ساهوالا جي حڪيم مولوي غلام حسين علم ڪمال حاصل ڪيو. سندس اوالا رائيَ پور مولوي شاهه سوار جو مرقد رائي پور آهي. حڪيم سلطان احمد قريشي رائيس الطبا شفا الملڪ حڪيم محمد نواز قريشي علم ڪمال حاصل ڪيو. حڪيم اعجاز احمد قريشي، حڪيم عبدالستار قريشي ڪامزار اقدس، گوجرانوالا جي ڳوٺ ڪوٽليءَ مقبرو آهي. هن مزار شيخ عبدالنبي قريشي سندس پُٽ جي تربت آهي. هن مزار جي عمارت مغل دور جي عمارتن مان بهترين يادگار عمارت آهي.
وزير آباد پڻ ھڪ ننڍڙو ڳوٺ آھي جتي غوث بخش خان مهر جي صدارت هيٺ آباد آھي هي ڳوٺ لکي غلام شاهه ضلعو شڪارپور سنڌ پاڪستان جي ڀرسان آھي هن ڳوٺ جي آبادي تقريباَ ڏھ هزار آھي هن ڳوٺ هر سال هڪ رواجي ميلو ٿيندو آھي جنهن وزيرآباد سميت ڀر وارن علائقن ٻين ڪافي شھرن جا ماڻهو شرڪت ڪندا آھن اهو ڳوٺ جيڪب آباد - ڪوئٽه ها اي وي تي واقع آھي
وزير آباد خاص طور تي ڪٽلري سرجيڪل اوزار ٺاهڻ جي لاءِ مشهور آهي. ان کان سواءِ ويجها ڳوٺ، چانور ڪمنڊ جي پيداوار جي حوالي سان پڻ مشهور آهن.
مهدي سرڪار جي مريد ٿيڻ کان پوءِ سندس اندر وڌيڪ اجرو ٿي ويو. صدر ايوب پوءِ وزيراعظم ذوالفقار علي ڀٽي آڏو عوامي شاعري پڙهيائين.
سکر جيل ايوبي مارشل واري دؤر قيد پڻ ڪاٽيائين، جڏهن کيس آزاد ڪيو ويو ته ضد ڪري بيهي رهيو ته مون تي وڏيري حاجي عمر ڦلپوٽي وارن جيڪو ڪيس ڪيو آهي اهو درست آهي مون کي ان جي معافي نه پر سزا کپي. ائين ڏهن مهينن جي جيل دوران پاڻ ڳائيندو وڄائيندو پنهنجو عشق ريجهائيندو رهيو. اتي ئي مهدي سرڪار جي اجازت سان سندس پهريون طالب محمد پناهه ٿهيم ٿيو جيل کان نڪرڻ کانپوءِ سندن مريدي جو اهو سلسلو وڌيڪ پراثر بنجي ويو. پاڻ نفي گذارڻ لڳو. سندس هيٺيون ڪلام مشهور آهي ته:
هاري تحريڪ کان پوءِ سندس ڪلامن زور ورتو. يڪتاري تي ڪلام ڳائيندو هو سنڌ جي ننڍين وڏين درگاهن تي حاضري ڀريندو رهندو هو. کيس عشق حقيقي جي ميخ لڳي، ’الله جو پنڌ ڪاڏي آ‘ جي جستجو نت نوان صوفياڻا ڪلام ڳائيندو، حق سچ جي ڳولا نڪري پيو. الاهي عشق زارو قطار روئندو بزرگن جي حاضري ڀريندو رهيو.
سنڌي هندن پاران هندستان لڏي وڃڻ کان پوءِ اها زمين کيس الاٽ ٿي، پر پاڻ اها ڪو نه کنيائين. هاري تحريڪ ڪامريڊ حيدر بخش جتوئي سان ڀرپور ساٿ ڏيندي انقلابي نظم چيائين:
جانڻ چن اصل نالو صوفي فقير جان محمد، 1313 هجري مطابق 1895ع ڌاري ڳوٺ ’ٿرڙي هاجران‘ جي ديني عالم فقير محمد حسن چن جي گهر جنم ورتو. سندس امڙ جو نالو رحيم خاتون هـو. فقـيـر جـانـڻ چـن کي مـرشـد طـرفـان ’صادق علي‘ جو خطاب ڏنو ويو.
هي ماڳ هر سال هزارين شيعه مسلمان ياترين کي پاڻ ڏانھن موھت ڪري ٿو، جيڪي لعل شهباز قلندر جي درگاهه کان شروع ٿي وادي ڏانهن پندرهن ڏينهن جي ياترا ڪن ٿا، رستي ننڍن مزارن تي ترسي پوندا آهن. تنهن هوندي به، پوڄا جو اصل مقصد شاهه نوراني نه، پر، محمد جو سئوٽ پهريون شيعه امام علي آهي. هڪ پير جو نشان مبينه طور تي عليءَ جو آھي، جڏھن ھو "گوڪل ديو" سان وڙھڻ لاءِ پنھنجي گھوڙي تان ھيٺ لٿو ھو. جڏھن ته ٻئي ھڪ پير جو نشان سندس گهوڙي جي کر سان لاڳاپيل آهي. ان جي اندر هڪ پٿر رکيل آهي، جنهن جي لاءِ اھو دليل ڏنو ويو آھي ته اھو پٿر عليءَ جي اُٺ جي تصوير آهي.
علي شير قانع ٺٽوي جي ڪتاب تحفة الڪرام - بنيادي طور تي سنڌ جي صوفين جو هڪ تواريخ، ڄاڻايو آهي ته پندرهين صدي عيسويءَ ڄام نظام الدين ٻيون جي دور ٺٽي جو هڪ بلاول شاهه نوراني خدائي جنون وٺجي ويو، کيس دير سان شهر ڇڏڻو پيو. ھو ٺٽي کان اولهه طرف روانو ٿيو هڪ گوڪل سيٺ جي باغن تي قبضو ڪري واديءَ داخل ٿيو.
لاهوت لا مڪان انگريزي ٻولي پاڪستان جي صوبي بلوچستان جي خضدار ضلعو جي وڍ تعلقو جي ساروڻو واري علائقي ٽاڪرُو سلسلي واقع آهي، جيڪو قديم زماني کان صوفين، جوڳين، سنياسين عارفن جي چله ڪاٽڻ زيارت گاھ جو مرڪز رهيو آهي.
1- غربت سبب ٿيندڙ جنگيون : غربت جي ڪري بک بدحاليءَ گذاريندڙ قبيلا يا ملڪ، جڏهن دنيا پنهنجي مُفاد بچاءُ خاطر ڪو به معاشي نظام نه ڏسندا، ته نيٺ اهي کاڌ خوراڪ بنيادي انساني ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ جنگ وڙهڻ لاءِ ئي تيار ٿي ويندا. آفريقا ڪيترائي اهڙا قبيلا آهن، جيڪي غربت جي ڪري ماڻهن کي مارڻ، يا غلط ذريعن سان پئسو ڪمائڻ ڪو به ڊپ محسوس نه ڪندا آهن، اهو ورتاءُ اڳتي هلي بين الاقوامي برادريءَ پاڙيسري مُلڪن اتحادين وچ ويڙهه جوسبب بڻجي سگهي ٿو.
ننڍپڻ شيخ اياز جو ڪتاب ’جي ڪاڪ ڪڪوريا ڪاپڙي‘ پڙهي ڪامريڊ سوڀي گيانچنداڻيءَ سان ملڻ لاءِ ويو پوءِ لاڳيتو وٽس ويندو رهندو هو.
هن 1955ع تائين پرائمري تعليم پنهنجي ڳوٺ جي مسلم اسڪول حاجي لعل بخش شيخ ورتائين جيڪو خليفو محمود ھلائيندو ھو، پوءِ اٽڪل 13 ڪلو ميٽر پنڌ يا -سائيڪل- تي وڃي گورنمنٽ هاءِ اسڪول ڏوڪري پڙهندو هو. 1962ع مئٽرڪ پاس ڪيائين. انور 1963ع کان 1968ع تائين، موجوده ڏوڪري تعلقي ، مھين جي دڙي اسڪول، -ٽڳڙ- -باغبان- ، حاجي مشوري اسڪول شيرمحمد جوڻيجي اسڪول پرائمري استاد ٿي رهيو. انور، ٽڳڙ, باغبان نوڪري دوران، ڳوٺ جي وڏيري سيد خادم حسين شاهه جي اوطاق رهندو هو. اُن وڏيرڪي ماحول جي مشاهدي جو اظهار اڳتي هلي هن هفتيوار ’برسات‘ ”وڏيري جي اوطاق مان“ عنوان سان لکيل ڪالمن ڪيو آهي.
انور 1969ع انگريزي ادب ايم. اي ڪئي. ايم اي پاس ڪرڻ کان پوءِ سنڌ يونيورسٽيءَ جي انگلش ڊپارٽمينٽ ليڪچرر مقرر ٿيو. 1970ع پاڪستان ايئرفورس پائلٽ آفيسر جي ٽريننگ لاءِ چونڊيو ويو، ڇهن مهينن جي ٽريننگ ڪري ڊيوٽيءَ تي چڙهڻ وارو هو ته مٿس ”فيلڊ ڪورٽ مارشل“ بغاوت جو ڪيس هلايو ويو کيس ست سال سخت پورهئي سان سزا ڏيئي پشاور سينٽرل جيل موڪليو ويو. انور جو ڏوهه اهو هو ته هن بنگلاديش خلاف آپريشن جي مخالفت ڪئي هئي شيخ مجيب الرحمان کي ”20 صديءَ جو عظيم جنگجو“ قرار ڏنو هو.
سنڌي ادب صحافت جو ناميارو نالو آهي. سندس اصل نالو محمد پريل هو، پر ادبي دنيا ”انور پيرزادي“ جي نالي سان مشهور ٿيو، 25 جنوري 1945ع تي ڳوٺ حاجي لعل بخش شيخ المعروف ٻلھڙيجي، ڳوٺ ٻلهڙيجي، سنڌو درياهه مھين جي دڙي جي ڀرَ آهي تعلقي ڏوڪريءَ جنم ورتائين. سندس والد شفيع محمد ڳوٺ جي ھڪ مسجد جو پيش امام ھيو. انور پنهنجي والد سان گڏ نه رڳو پنج وقت نماز پڙهندو هو، پر مسجد جو ٻانگو به هو.
نئين تنظيم سازيءَ جيئي سنڌ محاذ شاگردن، پورهيتن عورتن جا ذيلي فرنٽ به رکيا، ان سان گڏ اها راءِ به آئي ته اسڪولي سطح کان ٻارن قومي شعور تنظيم بابت ساڃاهه پيدا ڪرڻ لاءِ ٻارن جي ذيلي فرنٽ به ٺاهجي، ان وقت چڻنگ سنگت جي نالي سان ٻارن جي هڪ تنظيم ناز سنائي هلائيندو هئو جنهن جو لاڳاپو به جي ايم سيد جي سوچ سان هئو، محاذ ان تنظيم کي پنهنجو ذيلي فرنٽ بڻائڻ جي رِٿ ڏني پر ناز سنائي ان ڳالهه سان سهمت نه ٿيو.
تنهن کان پوءِ سرور سهتي ، جيئي سنڌ جي اسڪولي ٻارن لاءِ تنظيم، جيئي سنڌ لطيف سنگت قائم ڪئي. جنهن جو جي ايم سيد کيس نگران مقرر ڪيو. توڻي جو ان وقت سرور سهتو، جيئي سنڌ محاذ جو مرڪزي اڳواڻ هئو پر پوءِ به هن پنهنجي هن قومي ذميواري کي ڀرپور نموني سان نڀايو ءِ سڄي سنڌ جي مک هاءِ اسڪولن جيئي سنڌ لطيف سنگ جون شاخون کوليائين.
سندسن نگراني جيئي سنڌ جي ٻارڙن جي هن تنظيم مان جمال ناصر بلو، سوجهرو سنڌي، عرفان مهدي، ليمون مل سنڌي، شهيد منير خان چولياڻي، رياض چانڊيو، سليم حيدري، گل سنڌي، امير حمزو انڙ جهڙا مک قومي ڪارڪن پيدا ٿيا.
جيئي سنڌ جو اڳواڻ جيئي سنڌ تحريڪ جو اڳوڻو چيئرمين سرور سهتو 80ع واري ڏهاڪي مسلم ڪاليج حيدرآباد فزيڪل ٽريننگ جو انچارج هيو. مسلم هاسٽل ٻين ماڙ تي سندس گهر هئو. گهر ڇا هو جو سموري جيئي سنڌ قومي تحريڪ جي حيدرآباد اڻ اعلانيل آفيس هئي.
پروفيسر سرور سهتو تمام پڙهيل ڳڙهيل، پڙهائي لکائي وارو ءِ ٿڌي طبيعت وارو انسان هيو. حيدرآباد شهر آس پاس جي ڳوٺن جيئي سنڌ کي منظم ڪيائين. جيئي سنڌ محاذ جو چيئرمين به رهيو.
مريد جت ، مرزا صالح سان سخت دشمني ويرُ رکڻ شروع ڪيو. ھو کليل نموني پنھنجي قبيلي چوندو وتندو ھو ته ”جيسين تائين آءٌ مرزا صالح کي ڀريل درٻار قتل نه ڪندس، اُن وقت تائين مٿي تي پَٽڪو نه ٻڌندس.“ انھيءَ ڌون ھو شھر جي ھر گھٽيءَ چؤنڪ، ھر محلي بازار چرين وانگر چاقوءَ کي روھيءَ تي تکو ڪري چوندو ھو: ”اي چاقو!
مريد جت سنڌ جو ترخان گھراڻي جي دؤر جو ھڪ واپاري جو نالو آھي جنھن جو خاندان مرزا صالح ترخان جي رياستي ڏاڍ جو شڪار ٿيو جنھن کيس ماري پنھنجو پلاند ورتو پاڻ بہ مارجي ويو.
جي ڪي رولنگ جا ناول هيري پوٽر نالي هڪ نوجوان ڇوڪري جي ڪهاڻي تي مشتمل آهن، جيڪو پنهنجي چاچي ، چاچِي سوٽ ڊيڊلي سان گڏ هڪ عام دنيا وڌي ويجهي ٿو. جڏهن هو يارهن سالن جو ٿئي ٿو ته کيس، هو اهو معلوم ٿئي ٿو ته هو هڪ جادوگر آهي پوءِ هو هڪ جادوگر اڪيڊمي داخل ٿئي ٿو. جنهن جو نالو آهي ، جتي البس ڊمبلڊور هيڊ ماسٽر آهي. هيري ماضي جي هڪ ڪاري جادوگر بابت دريافت ڪري ٿو پنهنجي بهترين دوستن رونالڊ ويزلي هرميوين گرينجر جي مدد سان ، ان وقت جي سڀني کان ڏورانهين جادوگر ، هيڊمور کي تباهه ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو آهي.
رولنگ هيري پوٽر سيريز جي ڪتابن لاءِ ڪيترائي انعام حاصل ڪري چڪو آهي 1 بلين ڊالر کان وڌيڪ ڪمائي چڪي آهي. سيريز جو آخري ڪتاب ، هيري پوٽر دي موتلي هالوز ، 21 جولاءِ 2007 تي ڇاپيو ويو. ڪتابن جي شهرت سبب ، روولنگ تمام گهڻي مالدار ٿي چڪي آهي. ڪتاب 500 لک کان مٿي وڪرو ٿي چڪا آهن. رولنگ ، هيري جي دنيا جادو بابت ڪيترائي ڪتاب لکيا آهن.
جوني روولنگ , ، سنڌ جي قلم جا نالا اڪرم هيٺ لکي جي ڪي رولنگ رابرٽ گلبراٿ جي قلمي نالي سان لکندڙ ، هڪ برطانوي ليکڪه آهي. هن هيري پوٽر سيريز وارا ڪتاب لکيا. هوءَ صرف پنهنجي ڪتابن جي لاءِ جي ڪي رولنگ جو نالو استعمال ڪري ٿي: ”ڪ“ جو مطلب ”ڪٿلين“ آهي ، جيڪوسندس ڏاڏيءَ جو پهريون نالو هو.
سيما ولي دنيا جي ڳوڻن افغان انساني حقن جي وڪيلن مان ھڪ ھئي ، جيڪي پناهگيرن اندروني طور بي گھر ٿيل آباديءَ جي آزاديءَ بااختيارگيءَ لاءِ بين الاقوامي مهم جو ڪم ڪري رھيا ھئا. هوءَ هئي چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر ريفيوجي وومين ان ڊولپمينٽ ، . ، هڪ عالمي غير منافع بخش تنظيم جيڪا پناهگير عورتن ڇوڪرين جي شهري حقن جي تڪرار ڪري رهي هئي تڪرار کان فرار ٿيڻ انهن جي سماج برابريءَ سان ٻيهر شامل ٿيڻ جي. هوءَ نائب صدر به هئي ، دنيا جي پهرين فيمينسٽ سوچ واري ھئي .
ولي چيو ته ان جو ذاتي تجربو سوويت-افغان جنگ جي پناهگير طور هن متاثر ڪيو ته هن ويڙهه ڪئي آبادگارن جي انساني حقن لاءِ. سندس شاهديون پوري ڪيريئر دوران گڏيل قومن ، آمريڪي ڪانگريس يو ايس اسٽيٽ ڊپارٽمينٽ جي اڳواڻيءَ افغان عورتن جي اڳواڻي ڪندڙ اين جي اوز جي مدد لاءِ لکين ڊالرن جي اختصاص افغانستان جي نئين جمهوريت عورتن جي شموليت جو سبب بڻيون.
سيما ولي کي 2002 2003 سمٿ ڪاليج شينڊو يونيورسٽي طرفان اعزازي ڊاڪٽريٽ جي ڊگري ڏني وئي. هن حاصل ڪئي ماسٽر جي ڊگري بين الاقوامي تعلقات آمريڪي يونيورسٽيءَ جي اسڪول آف انٽرنيشنل سروس مان؛ ، هن ڪابل يونيورسٽيءَ مان بزنس ايڊمنسٽريشن بيچلر جي ڊگري حاصل ڪيائين.
2001 ، سيما ولي جرمني گڏيل قومن جي منظم بون معاهدي رڪاوٽن عورتن جي وفدن مان ھڪڙي ھئي ، جنھن طالبان جي زوال کان پوءِ نئين افغان حڪومت آھي. هن بادشاهه محمد ظاهر شاهه جي روم وفد جي نمائندي طور ڪم ڪيو.
هن گڏيل قومن جي 2002 عورتن جي عالمي ڏينهن جي تقريب اهم خطاب ڪيو ، گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل ڪوفي عنان ، پھرين عورت لورا بش اردن جي راڻي نور سان ڳالهائيندي.
هوءَ 1999 2009 فورڊ هال فورم جي اسپيڪر به رهي ، هوءَ ڊراپنگ نالج پروجيڪٽ حصو بہ رهي آهي ، ڪيترن ئي معزز واقعن قابل ذڪر ادارن جي وچ .
ابن سعد فرمائن ٿا ته اسان هڪ ڏينهن حضرت امير المؤمنين رضي الله عنه جي دروازي تي ويٺا هئاسين ته هڪ ڪنيز گزري ۔ ڪجهه چوڻ لڳا ته هر ٻانهي حضرت جي آهي۔ پاڻ فرمايو ته امير المؤمنين کي ڇا حق آهي ته هو خدا جي مال مان ٻانهي رکي۔ منهنجي لاء صرف ٻه جوڙا ڪپڙا هڪ گرمي جو ٻيون جهاڙي جو اوسط درجي جو کاڌو بيت المال مان وٺڻ جائز آهي۔ باقي منهنجي اها ئي حيثيت آهي جيڪا هڪ عام مسلمان جر آهي۔ جڏهن پاڻ ڪنهن بزرگ کي عامل بڻائي موڪليندا هئا ته هي شرطون ٻڌائيندا هئا :
هجرت جي موقعي تي مڪي جي ڪافرن جي شر کان بچڻ جي لاء سڀن خاموشي سان هجرت ڪئي پر پاڻ جن جي غيرت ايمانيءَ لڪي هجرت ڪرڻ گوارو نه ڪيو.پاڻ جن تلوار هٿ ڪئي ڪعبي جو طواف ڪيو ڪافرن جي مجمع کي مخاطب ٿي چيو ته " توهان مان جيڪڏهن ڪوئي شخص هي چاهيندو هجي ته ان جي زال بيوه ٿر وڃي ان جا ٻار يتيم ٿي وڃن ته اهو مڪي کان باهر اچي منهنجو رستو روڪي ڏيکاري" پر ڪنهن ڪافر جي هممت نه ٿي جو پاڻ جن جو رستو روڪي سگهي.
جڏهن حضور اڪرم ماڻهن کي اسلام جي دعوت ڏني ته حضرت عمر رضي الله تعالٰي عنه پاڻ جي سخت مخالفت ڪئي۔ پاڻ جي دعا سان حضرت عمر رضي الله تعالٰي عنه اسلام قبول ڪريو۔ ان لاء پاڻ کي مراد رسول به چيو ويندو آهي.
پاڻ جن جو نالو مبارڪ عمر آهي لقب فاروق، ڪنيت ابو حفص، لقب ڪنيت ٻئي محمد جون عطا ڪيل آهن۔ آپ رضي الله عنه جو نسب نائين پشت رسول اڪرم سان وڃي ملندو آهي۔ پاڻ جي نائين پشت ڪعب جا ٻه پُٽَ آهن مره عدي۔ رسول الله مره جي اولاد مان آهن، جڏهن ته حضرت عمر رضي الله عنه عدي جي اولاد مان آهن۔
حضرت عمر حضرت علي رضي الله تعالٰي عنه کان به ٻين صحابن وانگرمشورو ڪرندا هئا صحيح بخاری جي روايت جي مطابق حضرت عمر رضي الله تعالٰي عنه جي شهادت کان پوء جڏهن حضرت علي رضي الله تعالٰي عنه آيو ته فرمايائون ته ما ان جي اعمال نامي سان گڏ الله سان ملندم۔