polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ڪشش واري کي بہ ان طرح پري واري اجزاءَ کي ڏسڻ جي لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي يعني ڪهڪشان جي ڪلسٽرز جي ڪشش ثقل جي وجہ سان انجي پويان اربن نوري سال پري ڪهڪشائن جي روشني بہ جھڪ کائي ويندي آهي اسان تائين پھچڻ لڳندي آهي
خانبهادر غلام محمد خان اسراڻ ولد عبدالله خان اسراڻ 1880ع پيدا ٿيو. ابتدائي -تعليم- عربي فارسيءَ حاصل ڪيائين. ڪجهه درجا سنڌي پڻ پڙهيو. پاڻ عربي فارسي ٻوليءَ جو وڏو ڄاڻو هو. سندس سنڌي خط و ڪتابت پڻ فارسي انداز هوندي هئي.
سنڌ جي هن اهم مدبر سياستدان نيڪ مرد، 5 مئي 1952ع تي اٽڪل 72 سالن جي ڄمار وفات ڪئي. سندس اولاد ٻه پٽ غلام مصطفيٰ خان روشن علي خان اسراڻ مختلف وقتن تي ضلعي لوڪل ڪائونسل مختلف عهدن تي منتخب ٿيندا رهيا. سندس پوٽو غلام مجتبيٰ خان 1979ع ڊسٽرڪٽ ڪائونسل جو چيئرمين 1988-1993- 1997ع پيپلز پارٽيءَ جي -ٽڪيٽ- تي قمبر مان سنڌ اسيمبليءَ جو ميمبر منتخب ٿيو.
سندس پوٽو ضياءُ الدين خان 1978ع سنڌ نيشنل فرنٽ جي پليٽ فارم -تان- ضلعي ڪائونسل جو وائيس چيئرمين چونڊيو ويو. ٽيون پوٽو سرفراز الدين سال 1990ع ضلعي ڪائونسل لاڙڪاڻي جو وائيس چيئرمين چونڊيو ويو. چوٿون پوٽو غلام مجدد اسراڻ سيڪريٽري ٽو سنڌ گورنمينٽ، چيئرمين اينٽي ڪرپشن اسٽيبلشمينٽ وفاقي گورنمينٽ جي اهم عهدن تي فائز رهيو. غلام مجدد اسراڻ هن وقت ٻيو ڀيرو سنڌ اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو ويو آهي.
ھرنيڪاشيپو پرلاد کي زھر ڏئي چڏيندو آھي، ان کي طاقتور ھاٿين جي پيرن ھيٺ چيڀاٽڻ جي ڪوشش ڪندو آھي ان کي نانگن سان گڏ قيد رکندو آھي۔ تنھن حوندي به پرھلاد بچي ويندو آھي۔ وري ھو انکي ھوليڪا جي جھول خوفناڪ باھ جي وچ زبردستي ويھاريندو آھي۔ ھوليڪا ھرنيڪاشيپو جي ڀيڻ ھئي۔ ان وٽ ھڪ جادوئي شال ھئي جيڪا ان کي باھ سڙڻ کان بچائيندي ھئي۔ ھن پيش ڪش ڪئي تہ ھوءَ پرھلاد کي پنھنجي جھول وٺي ڪري باھ داخل ٿيندي۔ اھڙي طرح ھي سوچ ھئي تہ پرھلاد سڙي ويندو جڏھن ته ھولیڪا پنھنجي شال جي سھاري بچي ۔
پنجاب جي خطي ھولي جي شروعات ملتان شھر کان ٻڌائي وڃي ٿي۔ روايت آھي تہ ھي پرھلادپوري ھولي مندر کان شروع ٿي آھي۔ پرھلادپوري جي اصل مندر جي باري سمجھيو وڃي ٿو تہ ان جي پرھلاد اڏاوت ڪئي ھئي جيڪو ھرنيڪاشيپو جو پٽ ھو جيڪو ملتان جو راجا ھو۔ ھي نرسمھا جي اعزاز ٺاھيو ويو آھي جيڪو ھندو عقيدن جي حساب سان ڀگوان وشنو جو اوتار ھو جيڪو ھڪ ٺل مان نمودار ٿي ڪري پرھلاد جي/جو حفاظت ڪئي ھئي/ڪيل ھو۔ ھولي بھار موسم جي اچڻ جي به خوشخبري آھ۔
ھولاش کان ھوليڪا دھن جي ڏينھن تائين ھر ڏينھن ننڍيون ڪاٺيون يا ڪاٺي جا پرزا ڳنڍيا ويندا آھن۔ اھڙي طرح سان ھوليڪا دھن تائين ھي مجموعو ڪاٺين جي انبار تبديل ٿيندو آھي جنھن کي ان ڏينھن ساڙيو ويندو آھي۔ ھولي جي رنگ جي ھڪ ننڍي مقدار وکري ويندي آھي۔ سڄو ھفتو ھولي تقريبون مھاراجہ رنجيت سنگھ جي طرفان ملھايون ويون ھون ھي لاھور ھولي ملھائڻ جي تھذيب جو حصو ۔
لفظ "ھولي" 'ھولا' مان نڪتل آھي، جنهن جي معنا خدا جي عبادت سٺي فصل جو شڪرانو آھي ھولي جي باري ھڪ تصور ھي به آھي تہ ھي سنسڪرت ٻولي جي لفظ 'ھولڪا' من اخذ ٿيل آھي جنھن جو مطلب اڌ پڪل سنگ آھي۔ خطي پنجاب گيھون جي پوکائي ويیساک ڪئي ويندي آھي جيڪو ھولي جي ٻن مھينن بعد ايندو آھي۔ ان ڪري ھولي مستقبل جي فصل جي لاءِ شڪر جو پھلو رکي ۔
پنجاب ھولي ھولاشٽڪ جي طور تي نون ڏينھن تائين ملھائي ويندي آھي۔ ھولاشٽڪ ھولا اشٽڪ مان ٺھندو آھي، جنھن مان مراد ھولي کان اڳ اٺ ڏينھن آھن، انئي مان ھي لفظ ٺھي ٿو۔ ھي ڏڻ ھولي جي ڏينھن رنگن گُلال سان اختتام پذير ٿيندو آھي۔ انئي ڏينھن ھوليڪا دھن جي تياري شروع ٿيندي آھي، انئي مان ھولي جون جملي تقريبون مڪمل ٿينديون ۔
چيو ويندو اھي تہ جڏھن باھ ھوليڪا تي حاوي ٿي چڪي ھئي، وشنو نرسمھا جي شڪل میں ظاھر ٿيو ھرنيڪاشيپو کي جھپڙي ورتو ان جا ٽڪرا ٽڪرا ڪري ڇڏيا۔ ھولي جو ھي ڏڻ ان واقعي جو جشن ملھائيندو آھي، ملتان جو سوريہ مندر ھن جي يادگار عبادت گاھ آھي ڇو تہ ھي مندر واقعي واري جڳھ تي تعمير ڪيو ويو آھي۔
ھولا پوجن جي لاءِ، ھوليڪا دھن کان اٺ ڏينھن پھريان، ھن علائقي کي مقدس پاڻي سان صاف ڪيو ويندو آھي۔ ھن جڳھ تي ٻہ ڪاٺيون رکيون وينديون آھن، ھڪ پرھلاد جي لاءِ ھڪ ھوليڪا جي لاءِ۔ سڪل ڇيڻي جا ٽڪرا، سڪل ڪاٺيون گاھ تي ھي ھي ٻہ ڪاٺيون رکيون وينديون آھن۔
ھي داستان زبان زد عام آھي تہ جڏھن باھ داخل ٿي ھڪ زوردار ھوا گھلڻ لڳي اھا حفاظتي شال ھولي پرھلاد ويڙھجي وئي۔ پنجاب میں ھولي ھوليڪا جي علامتي مجسمن کي نذر آتش ڪرڻ سان شروع ٿيندي آھي۔ ان ڪري ھولي کان پھريان جي رات کي ھوليڪا دھن چيو ويندو آھي۔
ھولي جون تقريبون ٻن ڏينھن ڪيون وينديون آھن۔ ھولي جو ڏينھن ڦڳڻ پورنيما يا پورن ماسي ، ھولي خود چيٽ جي پھرين ڏينھن منائی ملھائي ويندي آھي پنجابي تقويم جي حساب س۔
قديم اردوءَ باقاعدي شاعريءَ جو آغاز قطب شاهي درٻار ٿيو. قلي قطب شاهه پهريون شاعر هو، جنهن جو ڪلام مختلف صنفن دکني اردوءَ اسان تائين پهتو آهي. مرزا غالب اردو ٻوليءَ جو تمام وڏو شاعر ٿي گذريو آهي، ان کانسواءِ ٻين اهم شاعرن مير تقي مير، مير درد، داغ سودا شامل آهن. نثر نگارن منشي پريم چند، ڪرشن چندر، عصمت چغتائي قرة العين حيدر وغيره نمايان آهن. پاڪستان جي موجوده سرحدن اندر ان جا وڏا شاعر اديب علامه محمد اقبال، فيض احمد فيض، جميل الدين عالي، احمد فراز پروين شاڪر چئي سگهجن ٿا. نثر نگارن احمد نديم قاسمي، سعادت حسين منٽو، جميل جالبي، فرمان فتح پوري وغيره شامل آهن.
اردو پاڪستان جي اٺ سيڪڙو ماڻهن جي مادري ٻولي آهي سڄي ملڪ جي قومي ٻولي آهي. پاڪستان اها پرائمريءَ کان سواءِ مٿين سطح تائين لازمي مضمون طور پڙهائي وڃي ٿي. مختلف يونيورسٽيون اردو ٻوليءَ ادب ماسٽرس پي ايڇ ڊيءَ جون ڊگريون پڻ ڏين ٿيون. آمريڪا، يورپ جي ملڪن، چين جاپان جي يونيورسٽين پڻ هن ٻوليءَ جي تعليم ڏني وڃي ٿي. هندستان پاڪستان هن جي هنديءَ يا هندستانيءَ سان هڪجهڙائي ڪري سمجهيو وڃي ٿو ته دنيا ڇهن ڪروڙن جي لڳ ڀڳ ماڻهو هيءَ ٻولي ڳالهائين ٿا. سنڌ جي ناليواري محقق تاريخدان پير سيد حسام الدين راشديءَ پنهنجي تحقيقي مقالي اردو ٻوليءَ جو مولد سنڌ کي ڄاڻايو آهي.
قديم دور اسان کي سنڌ هڪ مقبول عام اردو شاعر جو پتو ملي ٿو. انهيءَ شاعر جو نالو مير محمد فاضل بکري هو، جيڪو ”تاريخ مِعصومي“ جي مصنف مير معصوم بکريءَ جو ننڍو ڀاءُ هو هنديءَ فصيح بليغ شعر چوندو هو، جيڪو گهڻي قدر مقبول عام هو، پر افسوس جو سندس ڪلام ڪٿي به ڪو نه مليو. تاريخ ِ ”ذخيره الخوانين“ لکيل آهي ته، ”هن اردو ٻوليءَ ڪمال درجي جي فصاحت جا شعر چيا، جيڪي تمام گهڻا مقبول هئا“.
اردو يا اڙدو يا لشڪري ٻولي دنيا جي وڏين ٻولين مان هڪ آهي، جيڪا پاڪستان ڀارت ڳالھائي وڃي ٿي. ٻين به ڪيترن ئي ملڪن اردو ڳالهائڻ سمجهڻ وارا رهن ٿا.
ڄام فيروز الدين انڙ جي وفات بعد سندس پٽ صدر الدين ڄام بابينو سنڌ جو بادشاه بنيو. سندس چاچو ڄام جوڻو پڻ ساڻس اقتدار اعلى ڀاڱي ڀائيوار بنيو. سندس زماني ننگر ٺٽو وري تختگاهه مقرر ٿيو.جنت السنڌ مطابق:ڄام تماچيءَ کان پوءِ سمن ڄام بابينه ابن اُنڙ، ڄام تماچي جي ڀاءُ کي گاديءَ تي ويهاريو، جنهن 15 ورهيه حڪومت ڪئي. تحفته الڪرام مطابق سما قوم ٿرڙيءَ گذارڻ لڳي ڄام ٻانڀڻي بن ڄام انڙ پندرنهن سال مٿن سرداري ڪئي.
2- گهڻن واپارين کان ڌار ڌار مال گهرائڻ ڪري رستي گهڻو خرچ اچي پئي ويو. ان ڪري سندن دلال گهربل مال جاچي جوچي ڪفايت سان خريد ڪري موڪليندا هئا.
مانجهندا جا سنڌ ورڪي پنهنجي ڪارخاني جو سڄو حساب ڪتاب خداآبادي واڻڪن اکرن ڪندا هئا. انهي آئيوٽيا م سراسري چاليهه اکر هوندا هئا. جن مان ڏهه حرف علت ٽيهه حرف صحيح جا هوندا هئا. واپارين يا سيٺين جي مقرر ٿيل مشين عاملن جو انهن لکڻين سان ڪو به واسطو ڪو نه هوندو هو. سيٺين کي جدا خدا آبادي اکرن پنهنجي ليکي چوکي رکڻ جي ڪهڙي ضرورت هئي؟ اسان جي نظر ان جا هي سبب ٿي سگهن ٿا.
1- سيٺ پنهنجن روزنا مچن پنهنجو حساب ڪتاب خاص آئيوٽيا لکي عام ماڻهو، پنهنجن ڀلاوڻن، منشين ڀائيوارن کان واپار ٿيل نفعي نقصان کي راز رکڻ جي ڪوشش ڪندا هئا.
2- کين اهڙي لپي استعمال ڪرڻ سان ڦيري وارن کان وٺي ڀائيوارن تائين حساب ڪتاب دوکي ڏيڻ، وياج، مسافري جو خرچ، اوڌر وغيره جي نالي استحصال يا ڦرلٽ ڪرڻ سولائي ٿيندي هئي. هندو عاملن کي به جعلسازي ڪري ڏيڻ سولائي ٿيندي هئي.
وقت جي تبدلي ڪري ڪيترائي سيٺ انهن جو اولاد انگريزي تعليم حاصل ڪري ٻاهرين ملڪن رهائش اختيار ڪئي. اتي پنهنجي ڪارخاني جون آفيسون کولي ڪاروبار کي تمام گھڻو وڌايو. مانجهندن جون ڪيتريون ئي مشهور سنڌ ورڪي شخصيتون هيون جن جي محنت سان ٻاهرين مڪلن جو ڪمايل ناڻو سنڌ جي خوشحاليءَ جو سبب بنيو. هتان جي سماجي زندگيءَ تي خوشگوار اثر پيا. حيدرآباد، ڪراچي مانجهند شڪارپور لاڙڪاڻو سکر فلڪ بوس عاليشان محل عمارتون باغ باغيچا تفريح گاهون قائم ٿيون.جڏهن ڄامشورو کي ضلع بڻايو ويو ته ماجهند کي تعلقي طور شامل ڪيو ويو.
ماجهند شهر توڙي تعلقي کوڙ قديم آثار موجود آهن. 32 ڪلوميٽر ايراضيءَ تي ڦهليل رني ڪوٽ قلعو به ماجهند تعلقي آهي جيڪو ديوار سنڌ جي نالي سان به مشهور آهي موجوده دور سير تفريح سياحت جو اهم مرڪز بڻيل آهي.
مانجهند شهر جي اولهه 4 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي شاھ اويس قرني جی درگاھ آهي جنهن لاءِ مقامي ماڻهن جي روايت آهي ته شاھ اويس قرني هت آيو هو. مانجهند
مانجھند پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ڄامشوري ضلعي جو شهر مانجھند تعلقي جو صدرمقام آهي. سنڌو درياھ جي ساڄي ڪناري آباد هيءُ شهر صدين کان صفحه هستيءَ تي موجود آهي.
هاڻوڪن پراڻن هالن جي ڀرسان هڪ تلاءُ هوندو هو، جنهن جي ڀرسان هالا قوم پنهنجي رهڻ لاءِ ڳوٺ ٻڌايو، جنهن صورت ڪنڊ جي معنى آهي تلاءُ، انهيءَ ڪري ڳوٺ تي نالو پيو ”هالا ڪنڊي“ ان ڳوٺ جي بلڪل لڳ ”ٽوڙيء“ نالي ڳوٺ هو، جتي مخدوم نوح جا وڏا اچي آباد ٿيا هئا. مخدوم نوح به ان ڳوٺ ئي تولد ٿيو. هالا نوان مخدوم نوح جي اولاد مان مخدوم مير محمد 1140هه ٻڌايو، ڇاڪاڻ جو پراڻن هالن کي ٻوڏ جو خـطرو هو. نئين شهر تي ”مرتضى آباد“ نالو رکيو ويو، پر جيئن ته هي شهر ”هالا“ جو بدل هو، تنهنڪري هن تي عام نالو ” هالا نوان“ پراڻي شهر تي ” پراڻا هالا“ مشهور ٿي ويو.
ڀونءِ نگاريءَ پٽاندر هالن جي بيهڪ اتر ويڪرائي ڦاڪ "25 '9 27 اوڀر ڊگھائي ڦاڪ "5 '19 68 آهي. حيدرآباد کان 45 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي اتر هالا هن وقت ضلعي مٽياريءَ جو هڪ تعلقو آهي. هالا نوان قومي شاهراه سان لڳو لڳ آهن جڏهن ته هالا پراڻا هالا نوان کان اٽڪل 3 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي آباد آهن. قومي شاهراه سان لڳو لڳ هالا داخل ٿيڻ لاءِ چار دروازا آهن، جن کي باب نوح، باب طالب الموليٰ، باب غلام حيدر، باب جي نالي سان سڃاتو ويندو آهي.
ڪپڙي جو هيءُ قسم سالن کان جڳ مشهور آهي. اڳي کاڌي اڻڻ جي تمام پراڻي مشين تي ٺاهي ويندي ھئي، جنهن کي آڏاڻو سڏبو آهي. هن وقت آڏاڻن ڪجھه جدت آئي آهي تورو گھڻو ڪم بجليءَ تي هلندڙ مشين کان ورتو وڃي ٿو. تنهن هوندي به کاڌي اڻڻ جو ڪم اڃا تائين محنت طلب آهي کاڌي اڄ به ايئن ئي مقبول آهي جيئن اڳي هئي.
هالا سنڌ جي مٽياري ضلعي جو مشهور سنڌ جي پراڻن شهرن مان هڪ آهي. هالا جي ئي ويجھو ڀٽ شاهه لڳ هالا حويليءَ سنڌ جي قومي شاعر شاهہ عبداللطيف ڀٽائيءَ جو جنم ٿيو. هالا هٿ جي هنرن جي مرڪز طور پڻ مقبول آهي.شھر کي 1848 تعلقي جو درجو ڏنو ويو.
ڪاشيءَ مان اڪثر شو پيس جوڙيا ويندا آهن. پر ڪاشي اصل ڪم ڪاشيءَ جِي سِرُن ٿيندو آهي. هالا جي مشهور نيري ڪاشيءَ جي سِرَ سڄي دنيا مشهور آهي. هالا مخدوم نوح جي مزار ڄامشوري واقع سنڌالاجيءَ اندر ٿيل ڪم هالا جي ڪاشيءَ جو اعلا مثال آهن.
هالن کي رسڻ لاءِ حيدرآباد نواب شاه وچم هلندڙ ڪوچ يا عام بسن تي سوار ٿي سگھجي ٿو. ان کان سواءِ ٻيو ڪو به ذريعو جهڙوڪ ريل رستو نه آهي. هالن اڃا تائين ٽانگا هلندڙ آهن. ڪجھه عرصي کان چنگچي پڻ هالن جي رستن تي هلي رهي آهي.
ھالا پراڻا، اوليائن بزرگن جو گهر، مولد مدفن رھيو آھي. جنھن سبب، ھر ڪو دعا جا داڻا چونڊڻ لاءِ، اوڏانھن پنڌ پوي ٿو. هالا پراڻا جي حوالي سان سنڌي ٻوليءَ هي چوڻي پڻ مشهور آهي، دعا جا داڻا؛ هالا پراڻا.
پاڪستان جي حڪومتي سرپرستي واري تاريخ جيڪڏهن سيد احمد شھيد جي 1831 واري جھادي تحريڪ کي جيڪڏهن ڏسبو ته مورخ تحريڪ جي ناڪامي لاءِپٺاڻ قبيلن ان جي
سندس فن جي مڃتا طور کيس ڪيترن ئي انعامن اعزازن سان نوازيو ويو آھي جن ٻہ قومي فلمي ايوارڊ، چار بنگالي صحافتي تنظيم جا ايوارڊ، 18 مھاراشٽر فلم ايوارڊ، 9 فلم فيئر ايوارڊ ست بھترين پس پردہ ڳائڻيءَ جا فلم فيئر ايوارڊ شامل آھن. 2000ع کيس ھندستاني سئنيما جي وڏي وڏي دادا صاحب ڦلڪي ايوارڊ حاصل ڪرڻ جو اعزاز مليو. 2008ع ڀارت سرڪار پاران کيس پدما وڀوشن ايوارڊ ڏنو ويو. ھي ڀارت جو ٻيو وڏو شھري اعزاز آھي. دنيا سڀ کان وڌيڪ فلمي گيت ڳائيندڙ گلوڪارہ طور سندس نالو گنيز بڪ آف ورلڊ رڪارڊ شامل آھي.
آشا ڀوسلي ) ھندستان جي مشھور گلوڪارہ آھي جنھن ھندستان جي فلمن لاءِ پس پردہ سنگيتڪار طور ھزارين گانا ڳايا آھن. آشا جو شمار ننڍي کنڊ جي انتھائي ڪامياب مقبول ترين ڳائڻين ٿئي ٿو. ھن جي سنگيت جو سفر اٺن ڏھاڪن تي مشتمل آھي جنھن ھن ھنديءَ سميت ھندستان جي مختلف ٻولين پنھنجي آواز جو جادو جاڳايو آھي. آواز جي ميٺاڄ، موسيقيءَ جي ڄاڻ پنھنجي فن سان محبت سبب سندس گيت نہ فقط ھندستان پر دنيا جي ڪنڊڪڙڇ عوامي پذيرائي حاصل ڪري چڪا آھن.
1995ع ھن رنگيلا فلم جا مشھور گانا ”تنھا تنھا“ ”رنگيلا ري“ رڪارڊ ڪرايا. 2000ع واري ڏھاڪي فلم لگان جو سندس ڳايل گانو ”راڌا ڪيسي نہ جلي“، فلم پيار توني ڪيا ڪيا جو گانو ”ڪمبخت عشق“، فلم في الحال جو گانو ”يہ لمحا“ فلم لڪي جو گانو ”لڪي لپس“ ڪافي مشھور ٿيا. 2003ع سندس ڳايل ھندي گانن جو پھريون البم رليز ٿيو. 2010ع کان وٺي ھن ٽيليويزن جي ڪيترن ئي پروگرامن جج جا فرض انجام ڏنا آھن.
آشا ڀوسلي ننڍي کنڊ جي مشھور گلوڪارہ لتا منگيشڪر جي ڀيڻ آھي. ھن نہ فقط فلمي گيت ڳايا آھن پر ڪيترائي غزل، ڀڄن، قواليون، لوڪ گيت رابندر ٽئگور جا بنگالي گيت پڻ ڳايا آھن. کيس ھندستان جي ڪلاسيڪي موسيقيءَ تي بہ چڱو ملڪو حاصل آھي. 2013ع ھن ھڪ اداڪارہ طور فلم مائي ڪم ڪيو جنھن کي ڪافي ساراھيو ويو.
2013ع ، جڏھن ھن جي عمر 79 سال ھئي، ھن فلم مائي ھڪ پوڙھي ماءُ جو ڪردار ادا ڪيو جنھن کي بيماريءَ سبب سندس اولاد ڇڏي ٿو ڏئي. 2020ع ھن پنھنجو يو ٽيوب چينل ”آشا ڀوسلي آفيشل“ شروع ڪيو.
1981ع جي شروعات پاڪستان جمهوريت جي بحاليءَ لاءِ 11 سياسي پارٽين گڏجي تحريڪ هلائي، جيڪا ايم. آر. ڊي جي نالي سان مشهور ٿي، جمهوريت جي بحاليءَ جي تحريڪ هئي. پاڪستان پيپلز پارٽيءَ سنڌ جي تڏهوڪي صدر مرحوم غلام مصطفيٰ خان جتوئيءَ جي اڳواڻيءَ عوام روڊن تي نڪري پيو، مظاهرا هڙتالون ٿيون. گرفتاريون به عمل آيون، پر جنرل ضياءُ الحق مطالبا نه مڃيندي غير جانبدار چونڊون نه ڪرايون. 1986ع ٻيهر ايم. آر. ڊي تحريڪ زور ورتو، جمهوريت لاءِ سنڌ جدوجهد ڪندڙ ڪيترائي سنڌي نوجوان به فوجي حڪومت هٿان شهيد ڪيا ويا.
آگسٽ 1988ع جڏهن جنرل ضياءُ الحق هڪ جهاز حادثي اجل جو شڪار ٿيو، ته سياسي ميدان تي جمهوريت جا ڪرڻا ٻيهر ظاهر ٿيا. ان کان اڳ 1986ع ڌاري جڏهن محترمه بينظير ڀٽو تعليم مڪمل ڪري ڏيهه موٽي ته لکين ماڻهن جي هجوم سندس شاندار استقبال ڪيو هو. 1988ع وارين چونڊن محترمه بينظير ڀٽو ڪاميابيءَ بعد، اسلامي دنيا جي پهرين خاتون وزيراعظم بڻجي آئي جمهوريت واري راهه تي پنهنجي والد جي نقش قدم تي هلندي ڪيترائي عوامي ڀلائي جا ڪم ڪيا. پر 1990ع تڏهوڪي صدر پاڪستان غلام اسحاق خان، ان حڪومت کي ڪجهه بدعنوانين جي مبينا الزامن هيٺ برطرف ڪري ڇڏيو.
پاڪستان هڪ جمهوري عمل ذريعي وجود آيو هن وقت به چونڊيل جمهوري حڪومت آهي، پر هتي جمهوريت کي پير پختا ڪرڻ لاءِ وڏو عرصو لڳو آهي. ڇاڪاڻ ته ملڪي تاريخ چونڊيل حڪومتن کي پنهنجو مدو پورو ڪرڻ نه ڏنو ويو فوجي سربراهن جي سياست مداخلت اقتدار تي قبضي سبب ملڪ سياسي توڙي سماجي سطح تي مونجهارا رڪاوٽون پيش آيون.
1997ع ٻيهر نواز ليگ کي حڪومت ڪرڻ جو موقعو مليو، پر ان دور آرمي چيف جنرل پرويز مشرف جا حڪومت سان ڪارگل جنگ تي اندروني اختلاف پيدا ٿيا نواز شريف پاران آرمي چيف تبديل ڪرڻ جي کڙڪ پوڻ تي جنرل پرويز مشرف 12 آڪٽوبر 1999ع تي اقتدار تي قابض ٿي، نوازشريف کي ’جهاز سازش ڪيس‘ گرفتار ڪري، پوءِ ملڪ بدر ڪيو.
پائي وائي پائي وزو مرزا قليچ بيگ جو ڏندڪٿائي ڪھاڻين تي لکيل ھڪ ڪتاب آھي.ڊاءٽر تھمينہ مفتي ھن ڪتاب جي اڀياس تي ھڪ مضمون لکي ٿي تہ:
هن ننڍڙي ڪتاب ڇهه آکاڻيون ڏنل آهن، جن مان ٽن جو تعلق يوناني ڏندڪٿا سان آهي ٻن جو تعلق انگريزي ادب سان آهي. پهرئين ڪهاڻي ”پائي وائي پائي وزو“ جو واسطو ننڍي کنڊ جي ڏند ڪٿا سان آهي.
هي هڪ دلچسپ وڻندڙ قصو آهي. هن عشقيه پهلو نمايان طرح سان ناهي. ’پائي وائي‘ هڪ ننڍڙو نفيس سُڀاءُ وارو نينگر ’پائي وزو‘ نالي هڪ پکي جو ڪردار آهي، جو ’پائي وائي‘ لاءِ وڏي حادثي جو ڪارڻ ٿئي ٿو. هنن ٻنهي جو پاڻ ڏاڍو پيار آهي، پر موسمن جي مٽجڻ سان پکي جي اڏار ڪيفيتن کي ننڍو پائي وائي سمجهي نٿو سگهي. پنهنجي روزانه معمول موجب هو ٻيلي پائي وزو سان راند ڪندو اڳيان اُڏار ڪندڙ پکي سان هلندو رهي ٿو. جڏهن پائي وزو کي پنهنجن ساٿي پکيئڙين جو ولر ملي ٿو، ته هو پنهنجي دوست پائي وائي کي اڪيلو گهاٽي ٻيلي ڇڏي وڃي ٿو. ننڍڙو پائي وئي رستو ڀُلجي وڃي ٿو باندرن جي ٽولي کي هٿ اچي ٿو. باندر کيس پالي وڏو ڪن ٿا.
آکاڻي، داستان، قصي، ناول، ڊراما ڪهاڻي مٿين عنصرن جو هجڻ لازم آهي، نه ته تخليقي عمل ٻُسو بي جان ٿي پوندو. ”گهر کان وٺي ندي تائين گاهه جي ساوڪ لڳي پيئي هوندي هئي. اُن جي وچ ڌاري تمام جهونن انبن جي وڻن جو جهرمٽ بيٺل هو، جنهن جي هيٺان آرڙهه جي ڏينهن مزي جهڙي ٿڌي ڇانور رهندي هئي.“
هن قصي گنگا ندي، گهاٽن ٻيلن، سهڻن پکين، مشهور شهرن، بنگال ڪلڪتي جو ذڪر ملي ٿو. اصلوڪي سنڌي ٻوليءَ جو هڳاءُ بيان جو انداز مرزا صاحب جي تخليقي حسن ادبي دسترس کي ظاهر ڪري ٿو. ’سوني سامونڊي پري‘، ’جنڙن جي ٽوپي‘ تصوراتي آهن. جادوءَ جا ڪرشما، جن، سونو گهوڙو، حيرت انگيز واقعن، جيئن بگهڙ مان انساني روپ وٺڻ وري مختلف روپ ڌاريندي ٻيڙي ٿي پوڻ وغيره قصي نهايت دلچسپي پيدا ڪن ٿا.
”ماڻهو حيرت پئجي ويا. ڏاڍي فڪر انتظار بيهي نهارڻ لڳا. ويهه ڀيرا شينهن پائي وائي هڪ ٻئي تي سانباها وار ڪيا، پر اڃا تائين ڪنهن به هڪڙي ٻئي کي نه ضربيو. نيٺ پائي وزو کي چڱو وجهه مليو. اوچتو ٽپ ڏيئي شينهن تي چڙهي ويٺو. کٻي هٿ سان ڪنڌ جي وارن مان کڻي ورتائينس سڄي هٿ سان خنجر ڪڍي هن جي ڪلهن جي وچان ڳن تائين لنگهائي ڏنائين. شينهن ڪاوڙ سور کان قهر جون گوڙيون ڪرڻ لڳو. ڏاڍي ڇوهه مان دشمن کي پٺن تي کڻي، ميدان تي ٽپي، نيٺ ڦڙهه تي ڪري پيو مري ويو.“
”گنگا ندي، جنهن کي ڏسي هن جي دل ٽپا ڏيڻ لڳي، اُتي هن کي پنهنجا ننڍي هوندي جا وٿاڻ، اُهي ساڳيون گاهن جون وِيون انبن جا گهاٽا وڻ گهاٽ ڏسڻ آيا. ڀانيائين ته خواب ٿو لهان. هلندو هلندو هڪي ڀنگيءَ وٽ آيو، جنهن جي اڳيان هڪڙو باغيچو هو. اڃا انهيءَ ڀنگيءَ جي در وٽ آيو ته اُتي اکين مان ڳوڙها ڪِري پيس.“
دنيا جي ادب ’ڏند ڪٿا‘ جي اهميت ان ڪري آهي، جو اُن انساني جذبن امنگن، اُڌمن آسن انيڪ نفسياتي نڪتن جي اپٽار ملي ٿي. هن ڪٿا پنڊورا اُها عجيب پيتي کولي ٿي دنيا مصيبت ڏک پيدا ٿئي ٿو. هن ڪردارن جا نالا ماحول اُهوئي يعني اصلوڪو آهي.
زحل جا گھڻو ڪري چنڊ تمام ننڍا بيحد ٿڌا آھن. ماھرين جو مڃڻ آھي ته انھن برفيلي چنڊن جي اونھائيء وڏي مقدار پاڻي جا سمنڊ ٿي سگھن ٿا. به انھن برفيلي چنڊن مان ھڪ آھي. ريا جي کوج سن 1672ء ڪئي. ريا جو نالو يوناني فلسفي طور رکيو ويو. ھن کي جي نالي سان به سڃاتو وڃي ٿو. ڇو ته ھي زحل کان پنجون نمبر چنڊ آھي. زحل کان لڳ ڀڳ پنج لک ستاويھ ھزار ڪلو ميٽر پري کان چڪر ھڻندڙ ھي چنڊ زحل سان مڪمل طور ڳنڍيل آھي. ھن جو ھڪ حصو ھميشه زحل ڏانھن ھوندو آھي. جڏھن ته ھي زحل جو ھڪ چڪر ھڻڻ ساڍا چار ڏينھن لڳائيندو آھي.
زحل اسان جي نظام شمسي جو من موهيندڙ گيس پربت گرھ پنھنجي لڳ ڀڳ 150 سؤ چنڊن ڪري ڄاتو وڃي ٿو. ھي گرھ اھڙن انيڪ عجيب چنڊن سان گهيريل آھي جيڪي ماھرين جو ڌيان پاڻ ڏانھن ڇڪائڻ قائم رھندا آھن. زحل جي 62 چنڊن جي مدار تحقيق ٿيل آھن رڳو 53 چنڊن جا نالا رکيا ويا آھن اڃان 9 چنڊ نالن جي انتظار آھن. انھن ڏندن آنڱريون ڏيندڙ چنڊن ھڪ اھڙو به آھي جتان جو وايو منڊل اسان کي زمين وانگي آڪسيجن جا ثبوت مليا آھن. اھو آھي ريا .
ريا جو 25 سيڪڙو حصو سليڪيٽ پٿر جڏھن ته 75 سيڪڙو حصو پاڻي جي برف سان ٺھيل آھي. تمام پري ھجن ڪارڻ سج جي سڌي ڪرڻن پوڻ باوجود ھن جي گرمي پڌ ڪاٽو 174 رھندي آھي. ٻئي پاسي گرمي پڌ 200 سيلسيئس تائين ھليو ويندو آھي. ريا تي کوڙ چمڪندڙ علائقا آھن مڃيو وڃي ٿو ته ماضي ھن چنڊ تي برفي جوالا مکي رھيا ھوندا. ان دوران ھن جي اندرئين حصي پاڻي پاڻياٺ جي روپ موجود رھيو ھوندو. انھيء جوالا مکيءَ جي وھڻ ڪارڻ ھن جا چمڪيلا حصا ٺھيا ھوندا.
ريا جو ايوريج ڊائيا ميٽر 1528 ڪلو ميٽر آھي. جيڪو زحل جي سڀني کان وڏي چنڊ ٽائيٽن کان گھڻوئي ننڍو آھي. جيتوڻيڪ ريا زحل جو ٻئي نمبر تي وڏو چنڊ نائين نمبر تي اسان جي نظام شمسي جو وڏو چنڊ آھي. ھي زحل جي چوٿين نمبر چنڊ سان گھڻو ڀانڱي ملندڙ جلندڙ آھي. ھنن جو ڪمپوزيشن اتھاس لڳ ڀڳ ھڪ جھڙو آھي.
“ هو، جو ”پرٿي“ به سڏبو هو. اهو پرٿو رشي ”وئنيه“ يعني وين رشيءَ جو اولاد به سڏيو ويو آهي، . هر جي چونيءَ کي ”ڦال“ چوندا هئا. ، اڄ به اهو ئي ويدڪ لفظ ڪم پيا آڻيون؛ پر عام طرح چئون ”ڦار“ يعني ”ل“ کي مٽي ”ر“ ڪيو اٿئون اها اسان سنڌي ماڻهن جي اصل عادت آهي .
رعيتي راڄ هي ڪتاب اصل يونان جي وڏي ڏاهي شخص- افلاطون - لکيو هو. ايڏو ته اهم مکيه ڪتاب آهي، جو دنيا جي سڀني سڌريل ٻولين ترجمو ٿي چڪو آهي. ان جي انگريزي ترجمي ”“ تان سنڌي ٻوليءَ ترجمو ڪري، ان جو رعيتي ”راڄ“ نالو رکيو ويو آهي. اهو ترجمو پروفيسر ڊاڪٽر محمد اسحاق ابڙي ڪيو آهي، جيڪو نهايت سليس، روان فصيح ٻوليءَ آهي، تنهنڪري هر ڪا ڳالهه پڙهڻ سان چٽيءَ ريت سمجهڻ اچي ٿي.
هن ڪتاب افسانن، ڪهاڻين شاعري، قانون، عدل انصاف، بزرگن، برهمڻن فيلسوفن: ٻارن، زالن مردن جي تعليم ترتيب روح، ٻئي جهان ڌڻي تعاليٰ اجائي نقالي، بيجا اعتماد مختلف جذبن- ڪوڙ، رشوت سورهيائي وغيره بابت بحث مباحثا ڪري ڪن نتيجن تي پهتو ويو آهي.
حڪومت ڪير ٿو ڪري، تنهن بابت چيو اٿس ته ”هر رياست سگهاري ڌر حڪومت ڪندي آهي هر طاقتور شخص اهڙا قاعدا جوڙيندو آهي، جيڪي سندس مطلب پورا ڪري سگهن پوءِ ظاهر ڪيو ويندو آهي ته اهي قانون رعيت جي ڀلائيءَ لاءِ جوڙيا ويا آهن انهيءَ ڪري سمورين رياستن عدل جو هڪڙو متو آهي، يعني حڪومت جي مقصد جي پٺ ڀرائي ڪرڻ.“
عام ماڻهن جي ذهنيت کي هن ريت نروار ڪيو ويو آهي، ”ڏٺو ويو آهي ته ماڻهو گهڻو ڪري بدڪار ظالم کي ڀاڳوند سڏين ٿا نجي گڏ جاڻيءَ توڙي ماڻهن جي سامهون انهن جي عزت ڪندي لڄي نٿا ٿين؛ پر انهيءَ لاءِ شرط آهي ان ظالم بدڪار وٽ دولت هجي طاقت جا سمورا وسيلا کيس حاصل هجن.“
ڪوڙ بابت چيو ويو آهي، جيڪڏهن ڪنهن کي ڪوڙ ڳالهائڻ جي اجازت ملي سگهي ٿي ته اها رڳو تخت- ڌڻيءَ کي ملي سگهي ٿي، جيڪو دشمن سان منهن ڏيڻ وقت يا رعيت سان سندن ڀلائي خير خواهيءَ خاطر ڪوڙ ڳالهائي سگهي، پر ٻئي ڪنهن کي ائين ڪرڻ نه جڳائي.“ هي ساڳيو دروغ مصلحت آميز وارو مثال آهي.
هن اها به ڳالهه ڪئي آهي ته فوجين کي عام ماڻهن کا الڳ ٿلڳ رکجي منجهن اهو ويساهه ويهارجي ته هو نج سون آهن، تنهن ڪري پاڻ کي هر قسم جي کوٽ کان پاڪ رکن، ورنه هو جي دنياداريءَ پيا ته پوءِ حڪومت صحيح طور تي هلي نه سگهندي، بلڪ مصلحتن جو شڪار ٿيندي رهندي.
حقيقت هي آهي ته ته ڪيترن ڏينهن کان پوءِ، سنڌي ادبي بورڊ، مان هڪ اهڙو ڪتاب ڇپجي آيو آهي، جيڪو نه رڳو سوچ سمجهه پيدا ڪري ٿو پر اهو به سيکاري ٿو ته هڪ ٻئي کي سانت صبر سان ٻڌجي، ان مان جيڪا به ڳالهه چڱي مدلل هجي سان قبول ڪجي ان تي عمل ڪري عوام کي مائدو پهچائجي.
هن کان اڳ ته هن ڪتاب مان رڳو حوالن طورپيش ڪيل ٽڪرا اسان جي سامهون ايندا هئا پر هاڻ اصل شيءِ سامهون اچي وئي آهي. تنهن ڪري رڳو حوالن وارا ٽڪرا پڙهي جيئن وارن لاءِ هڪ سٺو وجهه پيدا ٿي پيو آهي. هي ڪتاب سنڌ جي عام توڙي خاص کي پڙهڻ گهرجي ان جي روشنيءَ سنڌ جي موجوده حالتن کي پرکڻ گهرجي. ادبي بورڊ کي ههڙي وقتائتي شيءِ پيش ڪرڻ تي آفرين چوڻ کان سواءِ رهي نٿو سگهجي. هي ڪتاب ڊيمي سائيز جي 543 صفحن تي پکڙيل آهي قيمت اٿس ستر روپيه
ٽرمينل 1 30 شنڊلر اسڪيليٽرز 21 لفون نصب ٿيل آهن. ٽرمينل 1 بلڊنگ مينجمنٽ سسٽم جي بنياد تي تيار ڪيل آهي جيڪو طريقيڪار قانوني ڪارروائين کي پاڻمُرادو طريقي سان تيار ڪرڻ جي لاءِ ڊزائن ڪيو ويو آهي جيڪو جديد عمارتن نافذ آهي نام-نهاد ذهين عمارتن جي ٽيڪنيڪل بنياد آهي، اهڙي ريت، ٽرمينل 1 وسيلن جي مدد جي الڳ نظام، جهڙوڪ بجلي، لائٽنگ، وينٽيليشن، هيٽنگ، ايئر ڪنڊيشنگ، پاڻيءَ جي فراهمي نيڪاسي سميت موجود آهي.
داخلي کي، ترڪي جي ڪمپني آٽوبان پاران ڊيزائن ڪيو ويو هو، ان شاهہ بلوط ڌات جي هڪ سيريز "ڪوڪون" شامل آهي. ٽرمينل 1 وانڊرلينڊ بيگز- هينڊلنگ سسٽم سان گڏوگڏ سامان جي اندروني ڍانچي جي هڪ تهه واري تصوير حاصل ڪرڻ جي لاءِ ڊزائن ڪيل مڪمل سامان جو معائنو اسڪينرز جي لاءِ -3 اوزار آهي. ٽرمينل 1 ساڳئي وقت 12 جهازن کي ڀليڪار ڪرڻ جي قابل جيٽ پُل هلائي ٿو. جيٽ جون ٻہ پُليون دنيا جي سڀ کان وڏي مسافر هوائي جهاز ايئربس 380 کي ايڊجسٹ ڪرڻ جي لاءِ بڻائي وئي آهي.
آرڪيٽيڪٽ ڊينيسوف وڪٽر واسيليويچ ٽرمينل 2 جي ان منصوبي جو سرجڻهار آهي، جيڪو ان وقت گهريلو اُڏامن گهٽ لاڳت واري ايئرلائنز جي بين الاقوامي اُڏامن جو ڪم ڏيندو هو. ان پروجيڪٽ کي مقابلي پهريون انعام 1981 ڏنو ويو هو. ان رِٿا کي 1989 لاڳو ڪيو ويو هيو.
حيدار عليئيف بين الاقوامي هوائي اڏو تي ٻہ مسافر ٽرمينلز ٻہ ڪارگو ٽرمينلز ڪم ڪن ٿا. سوويت زماني بڻايل پُراڻو ٽرمينل پُوريءَ ريت ڊنهي ويو آهي ان جي جڳهہ نئون ٽرمينل 1 لڳايو ويو هيو. چار-سطحي انجينئرنگ جو تصور اروپ ڪمپني طرفان 2010 تيار ڪيو ويو هيو، جنهن ٽي شاخ ٽوپي شڪل نيم-شفاف ڇِت هئي.
مئي 2018 ، ٽرمينل 1 کي برطانيا ايئرلائن- هوائي اڏن جي درجا بندي ڪندڙ ڪمپني اسڪائٽراڪس پاران "5 اسٽار" جو درجو ڏنو ويو هو.
تلور جا 22 قسم آهن، -جن کي وري 47 ننڍن ڀاڱن ورهايو ويو آهي. اهو فرق، سائيز جاگرافيائي حالتن جي ڪري وجود آيو آهي. تلور جي عام قسمن هوبرا تلور، وڏو انڊين تلور، ڪوري تلور، ڊلهم تلور، بنگالي، تلور آسٽريلين تلور وغيره شمار ڪيا وڃن ٿا.
تلور: هي ڪڪڙ جيڏو پکي آهي. واهوندا ورن ته اچي پيدا ٿيندو آهي سياري جو وري هليو ويندو آهي. ڏهرن جي سنئين زمين تي ڏسڻ ايندو آهي. ماڻهو بندوق سان شڪار ڪندا آهن. کائڻ ڏاڍو لذيذ آهي.
ﻫﻦ ﻭﻗﺖ ﺗﺎﺋﻴﻦ ﺍﻧﺴﺎئيڪﻠﻮ پيڊﻳﺎ سنڌﻳﺎﻧﺎ ﺟﺎ ٽي ﺟﻠﺪ ” ﺍﻟﻒ ﮐﺎﻥ ﺥ “ ﺍﮐﺮ ﺗﺎﺋﻴﻦ پڌﺭﺍ ٿر چڪﺎ ﺁﻫﻦ ﺍﻥ ﮐﻲ پڙﻫﻨﺪڙﻥ ﺳﺎڃهه ﻭﻧﺪ ﻃﺒﻘﻲ ﺟﻲ ﺷﺎﻧﺪﺍﺭ ﻣﻮٽ ﻣﻠﻲ ﺁﻫﻲ . ﺍﺧﺒﺎﺭﻥ، ﺭﺳﺎﻟﻦ ﺗﻌﺮﻳﻔﻲ، ﺗﻨﻘﻴﺪﻱ ﺗﺠﺮﺑﺎﺗﻲ ﻣﻀﻤﻮﻥ ﺧﻂ پڻ ڇپيا . ﻫﻴﻞ ﺗﺎﺋﻴﻦ ﺟﻴڪڏﻫﻦ ﭼﺌﻨﻲ ﺟﻠﺪﻥ ﺟﻮ ﻭﭼﻮﺭ ڏﺳﺠﻲ ﺗﻪ ﺍﻧﺴﺎئيڪﻠﻮ ﭘﻴڊﻳﺎ سنڌﻳﺎﻧﺎ ﺟﺎ 2684 ﺻﻔﺤﺎ ﺍﻧﻬﻦ 10848 ﺩﺍﺧﻼﺋﻮﻥ ﭘﻴﺶ ڪﻴﻮﻥ ﻭﻳﻮﻥ ﺍﻫﻦ . ﺳﻤﻮﺭﻱ ڇپاﺋﻲ ﺁﺭٽ ﭘﻴﭙﺮ ﺗﻲ ﺭﻧﮕﻴﻦ ﺗﺼﻮﻳﺮﻥ ﺳﺎﻥ ٿيل ﺁهي.
ﺟﻠﺪ ﭘﻬﺮﻳﻮﻥ: ﺍﻟﻒ ﺏ ٻ ﺍﮐﺮﻥ ﺗﻲ ﻋﻨﻮﺍﻧﻦ ﺗﻲ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﻫﻦ ﭘﻬﺮﺋﻴﻦ ﺟﻠﺪ 648 ﺭﻧﮕﻴﻦ ﺑﺎﺗﺼﻮﻳﺮ ﺻﻔﺤﺎ ﺁﻫﻦ. ﭘﻬﺮﺋﻴﻦ ﺟﻠﺪ ڪﻞ 3712 ﺩﺍﺧﻼﺋﻮﻥ ﺷﺎﻣﻞ ﺁﻫﻦ . ﻫﻦ ﺟﻠﺪ ﺟﻮ ڇاﭘﻮ ﺁگسٽ 2009ء ﺟﻮ ﺁﻫﻲ .
ﺟﻠﺪ ٻيون: ﺍﻧﺴﺎئيڪﻠﻮ پيڊڊﻳﺎ سنڌﻳﺎﻧﺎ ﺟﻮ ٻيون ﺟﻠﺪ ﺍﮐﺮﻥ ﺟﻲ ﺩﺍﺧﻼﺋﻦ ﺗﻲ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺁﻫﻲ، جيڪﻮ پڻ ﺭﻧﮕﻴﻦ ﺁﺭٽ ﭘﻴﭙﺮ ﺗﻲ ڇپيل ﺁﻫﻲ، ٻئي ﺟﻠﺪ ﺟﻲ ﺩﺍﺧﻼﺋﻦ ﺟﻮ ﺗﻌﺪﺍﺩ 2570 ﺁﻫﻲ . 728 ﺻﻔﺤﻦ ﻭﺍﺭﻱ ﻫﻦ ﺟﻠﺪ ﺟﻲ ﺁﺧﺮ ﺭﻫﺠﻲ ﻭﻳﻞ ﻋﻨﻮﺍﻧﻦ ﺟﻮ ﺿﻤﻴﻤﻮ پڻ ﺷﺎﻣﻞ ڪﻴﻮ ﻭﻳﻮ ﺁﻫﻲ . ٻئي ﺟﻠﺪ ﺟﻮ ڇاﭘﻮ ﻣﺌﻲ 2010ء ﺟﻮ ﺁﻫﻲ .
ﺟﻠﺪ ٽيوﻥ: ﺍﻧﺴﺎئيڪﻠﻮ پيڊﻳﺎ سنڌﻳﺎﻧﺎ ﺟﻮ ٽيون ﺟﻠﺪ ﺍﮐﺮﻥ ﺟﻲ ﺩﺍﺧﻼﺋﻦ ﺗﻲ ﺗﻲ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺁﻫﻲ . 700 ﺻﻔﺤﻦ ﺗﻲ ڇپيل ﻫﻦ ﺟﻠﺪ 2533 ﺩﺍﺧﻼﺋﻮﻥ ﺷﺎﻣﻞ ﺁﻫﻦ . ﺟﻠﺪ ٽيوﻥ ﻣﺎﺭﭺ 2011 ﻉ ڇپيو .
ﺟﻠﺪ ﭼﻮٿوﻥ: ﻫﻲ ﺟﻠﺪ ﺍﭘﺮﻳﻞ 2012ء ﺟﻲ ﭘﻬﺮﺋﻴﻦ ﻫﻔﺘﻲ پڌﺭﻭ ڪﻴﻮ ﻭيو . ﻫﻦ ﺟﻠﺪ ﺟﻲ اکرﻥ ﺗﻲ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺩﺍﺧﻼﺋﻮﻥ ﺷﺎﻣﻞ ﺁﻫﻦ . ﺟﻠﺪ ﭼﻮٿوﻥ 608 ﺻﻔﺤﻦ 2033 ﺩﺍﺧﻼﺋﻦ ﺗﻲ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺁﻫﻲ. سنڌﻳﺎﻧﺎ ﺟﻲ ﺍﻳﻨﺪڙ ﺟﻠﺪﻥ ﺟﻲ ﻣﺘﻔﺮﻕ ﺩﺍﺧﻼﺋﻦ ﺟﻮ ڪﻢ پڻ ﺗﻴﺰﻱﺀَ ﺳﺎﻥ ﺟﺎﺭﻱ ﺁﻫﻲ ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻮﻥ 2012ء پڌرو ڪيو ويو.
ﺍﻧﺴﺎئيڪﻠﻮپيڊﻳﺎ سنڌﻳﺎﻧﺎ ﺟﻲ ﻧﮕﺮﺍﻥ ﭼﻴﻒ ﺍيڊيٽر ڊﺍڪٽر ﻓﻬﻤﻴﺪﻩ ﺣﺴﻴﻦ، ﺟڏﻫﻦ ﺗﻪ ﺍيڊيٽر ﺗﺎﺝ ﺟﻮﻳﻮ ﺁﻫﻲ . ﺭٿا ﺟﻲ ڊﺍﺋﺮيڪٽر ﻃﻮﺭ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺜﻤﺎﻥ ميمڻ ﺧﺪﻣﺘﻮﻥ ﺳﺮﺍﻧﺠﺎﻡ ڏﻳﺌﻲ ﺭﻫﻴﻮ ﺁﻫﻲ . ﻣﻮﺟﻮﺩﻩ ﺍيڊيٽوﺭﻳﻞ ﺑﻮﺭڊ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻋﺎﻟﻤﻦ ﻣﺎﻫﺮﻥ ﮐﺎﻥ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎﺗﻲ ﻟﺤﺎﻅ ﮐﺎﻥ ﻣﻮﺍﺩ ﺟﻲ ﻧﻈﺮﺛﺎﻧﻲ پڻ ڪﺮﺍﺋﻲ ﻭﻳﻨﺪﻱ ﺁﻫﻲ، ﺍيڊيٽوﺭﻳﻞ ﺑﻮﺭڊ : ڊﺍڪٽر ﻏﻼﻡ ﻋﻠﻲ ﺍﻻﻧﺎ، ڊﺍڪٽر ﺣﺒﻴﺐ ﺍﻟﻠﻪ ﺻﺪﻳﻘﻲ، ﺳﻴﺪ ﻗﻠﻨﺪﺭ ﺷﺎﻫﻪ لڪﻴﺎﺭﻱ، ﺳﻴﺪ ﺣﺎڪﻢ ﻋﻠﻲ ﺷﺎﻫﻪ ﺑﺨﺎﺭﻱ، ﻭﻟﻲ ﺭﺍﻡ ﻭلڀ، ڊﺍڪٽر ﻏﻼﻡ ﻣﺤﻤﺪ ﻻﮐﻮ ڊﺍڪٽر ﺷﻤﺲ ﺍﻟﺪﻳﻦ ﺗﻨﻴﻮ ﺷﺎﻣﻞ ﺁﻫﻦ .
ﺍﺩﺍﺭﻱ ﻗﺎﺋﻢ ﺍﻧﺴﺎئيڪﻠﻮپيڊﻳﺎ ﺳﻴﻞ هيٺ ڄاڻاﻳﻞ ﻧﻮﺟﻮﺍﻥ ﺗﺤﻘﻴﻘﻲ ڪﻢ ﻣﺼﺮﻭﻑ ﺁﻫﻦ : ﺷﻮڪﺖ ﭼﺎچڙ ، ﺻﻔﺪﺭ ﺣﺴﻴﻦ ﻣﻴﺮﺯﺍ ، ﻭﺍﺣﺪ ﭘﺎﺭﺱ ﻫﻴﺴﺒﺎڻي ، ﻫﻴﻤﻮﻥ ڪﺎﻻڻي ، ﻋﺎﻣﺮ ﺳﻴﺎﻝ ؛ ﺟڏﻫﻦ ﺗﻪ ﺭﻳﺴﺮﭼﺮ ﻃﻮﺭ ﺿﺮﺍﺏ ﺣﻴﺪﺭ، ﺷﻔﻴﻊ ﻣﺤﻤﺪ ﺷﺎﻫﻪ ، ﺳﺎﺟﺪ ﭼﺎنڊﻳﻮ، ﻏﻼﻡ ﺭﺳﻮﻝ مڱرﻳﻮ، ﺳﺮﺩﺍﺭ ﻋﻠﻲ ﺷﺎﻫﻪ، ﻧﺎﺻﺮ ﻗﺎﺿﻲ، ﻋﻠﻲ ﻧﻮﺍﺯ ﺁﺭﻳﺴﺮ، ﻋﻨﺒﺮﻳﻦ ﺧﺎﺻﺨﻴﻠﻲ، ﺯﻳﻨﺖ ﭼﺎﻧڊﻳﻮ، ﺭﺍﺳﻴﻪ ﺑﺸﺎﺭﺕ، ﺍﻣﺮ ﺧﻮﺭﺷﻴﺪ ﺻﺎﺋﻤﻪ ﻳﻮﺳﻒ ٽيم ﺷﺎﻣﻞ ﺁﻫﻦ .
ٽيڪنيڪﻲ ﻋﻤﻠﻲ ڪﻤﭙﻮﺯﺭ / ﮔﺮﺍﻓڪﺲ ڊﺯﺍﺋﻨﺮ ﻃﻮﺭ، ﺗﻮﻻ ﺭﺍﻡ ﺳﻮٽهڙ، ﭘﺎﺭﺳﻪ ﺭﺿﻮﻱ، ﻧﻈﻴﺮ ﭼﺎنڊﻳﻮ، ﻋﺮﻓﺎﻥ ميمڻ ﺭﺣﻴﻢ ﭘﺎﺷﺎ ﺷﺎﻣﻞ ﺁﻫﻦ . ﺟڏﻫﻦ ﺗﻪ ﺍﻧﺴﺎئيڪﻠﻮپيڊﻳﺎ سنڌﻳﺎﻧﺎ - ﮐﻲ ﻭﻳﺐ ﺳﺎئيٽ ﺗﻲ ﺁﻥ ﻻﺋﻴﻦ ڪﺮڻ ﻭﺍﺭﻱ ڪﻮﺷﺸﻦ ﻓﻬﺪ ميمڻ ﻣﺼﺮﻭﻑ ﻋﻤﻞ ﺁﻫﻲ، ﺳﺎڻس گڏ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺨﺶ ڀنگر، ﺍﺣﺴﺎﻥ ﻟﻐﺎﺭﻱ ﭘﺮﻭﻳﺰ ﻧﻴﺎﺯ ﻫﻤﺎﻳﻮﻧﻲ ٻانهن ٻيلي ﺁﻫﻦ .