polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ڪنهن به شيءِ جي نفعي نقصان کي خير جي مقصدن لاءِ صدقو ڪرڻ، اهڙيءَ ريت جو ملڪيت، وقف ڪندڙ وٽ ئي رهي پر ان جا فائدا نفعا شرطن مطابق استعمال ٿين.
ملڪيت وقف ڪندڙ کي ”واقف“ ڪوٺيو ويندو آهي واقف کي اهو اختيار به هوندو آهي ته هو پنهنجي وقف ڪيل ملڪيت واپس وٺي يا ان کي وڪڻي ڇڏي.
بشرطيڪ واقف، پنهنجي ملڪيت دائمي طور وقف ڪري ڪنهن ”وليءَ“ جي حوالي نه ڪئي هجي. يا وري ڪنهن عدالت اهو فيصلو نه ڏنو هجي ته واقف جو ملڪيت سان ڪو تعلق ڪونهي يا وري اهو واقف گذاري وڃي.
جڏهن ڪنهن هڪ به ماڻهوءَ انهيءَ مقصد لاءِ نماز ادا ڪئي ته اهو عمل نفاذ لاءِ سمجهبو. وقف جي وصف جي حوالي سان ڪيترن عالمن اختلاف موجود آهي. امام ابو حنيفهرح جي راءِ آهي ته وقف، واقف جي ملڪيت رهندو. رڳو فائدو نفعو انسان ذات جي ڀلائيءَ لاءِ استعمال ٿيندو.
وقف زباني يا تحريري ٻنهي صورتن ڪري سگهجي ٿو. وقف جي اعلان کان پوءِ جيڪڏهن ملڪيت ڦرندڙ صورت آهي ته اها متوليءَ حوالي ڪرڻ ئي ڪافي آهي. پر جي ملڪيت اڻ ڦرندڙ صورت آهي ان جي قيمت هڪ سو يا هڪ سو کان وڌ آهي ته ان کي پاڪستان جي رجسٽري ايڪٽ 1908ع تحت رجسٽر ڪرائبو، پر جي واقف پنهنجي وقف ڪيل ملڪيت جو پاڻ واحد متولي بڻجي ٿو ته ان صورت وقف جو اعلان ئي ڪافي رهندو. جيئن ته واقف متولي هڪڙو ئي شخص آهي ته ان صورت حقيقي قبضي جي منتقليءَ جي صورت پيش نه ايندي، پر ٻي صورت وقف ان وقت تائين ڪامل نه ٿو ٿئي جيستائين واقف وقف جي اعلان کان پوءِ، جائداد جو حقيقي قبضو متولي حوالي نه ڪري.
ڪنهن ٻئي متوليءَ کي جائداد ڏئي پوءِ وري واپس وٺڻ متوليءَ کي برطرف ڪرڻ جو اختيار، واقف کي ناهي. البت جيڪڏهن وقف نامي جي شرطن اهو اختيار، واقف پاڻ لاءِ رکيو آهي ته پوءِ هو اهو عمل ڪري سگهي ٿو.
وقف هميشه لاءِ عمل ايندو، انڪري ڪنهن خاص معياد يا وقت لاءِ وقف نه ٿيندو. وقف جا مقصد به دائمي رهندا. جيڪڏهن ڪو شخص پنهنجي سموري ملڪيت وقف ڪرڻ چاهي ته پنهنجي حياتيءَ دوران اهو عمل ڪري سگهي ٿو، پر مرڻ کان پوءِ سندس ملڪيت جو فقط ٽيون حصو وقف ڪري سگهبو، جيڪو وصيت ذريعي ٿيندو.
اسلامي شريعت پٽاندر وقف جا مقصد، مذهبي خيراتي ڀلائيءَ وارا ٿي سگهن ٿا. ڪو شخص پنهنجي ڪٽنب اولاد جي حق به وقف ڪري سگهي ٿو. عام طرح وقف لاءِ هيٺيان مقصد ٿي سگهن ٿا:
جيڪڏهن ڪا جائداد يا ملڪيت قرض خواهن کي قرض جي ادائگيءَ کان محروم رکڻ لاءِ وقف ڪئي وئي آهي ته قرض خواهه ڪورٽ ذريعي ان کي وقف کان منسوخ ڪرائي سگهن ٿا.
وقف جو اواف آھي. ھن مان مراد خيراتي ڪمن جي جائداد وغيره، خيراتي جايون وغيره جيڪي خير جي ڪمن يا مذهبي ڪمن لاءِ وقف هجن -تن- جي سنڀال ڪندڙ کاتو. -اوقاف- عربي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جيڪو انهيءَ قسم جي جائداد بابت استعمال ٿيندو آهي، جيڪي هميشه لاءِ خيراتي ڪمن لاءِ وقف ڪيل هجن. هن وقت سنڌ جون اڪثر وڏيون درگاهون -اوقاف- کاتي جي حوالي آهن.
هن ابتدائي تعليم پنهنجي والد مولانا سيد عبدالقادر وٽان حاصل ڪئي. عربي تعليم مولانا عبدالقادر پنهواريءَ کان ورتائين. جوانيءَ حافظ محمد صديق جي خدمت ڀرچونڊي شريف پهتو کانئس بيعت ورتائين. سندس ئي هدايت تي اباڻي ڳوٺ ”ديوانيءَ“ کي ڇڏي، ڳڙهي ياسين جي ڳوٺ ”امروٽ“ سڪونت اختيار ڪيائين. هن بزرگ امروٽ اچي اتي موجود بدعتون ختم ڪرايون. مولانا امروٽي، وڏو متوڪل فنا في الله بزرگ هو. ڪڏهن ڪڏهن ٻه ٻه وقت فاقا به ڪڍندو هو. سندس خانقاهه، ”صفه“ جو نمونو روحاني فيض جي ڳولائن لاءِ تمام اهم دارالعلوم هئي.
مولانا تاج محمود جي شادي سندس چاچي سيد مهر علي شاهه جي نياڻيءَ سان ٿي، کيس ”حسن شاهه“ نالي پٽ به ڄائو، جيڪو ٻارهن ورهين جي ڄمار وفات ڪري ويو. ٻه شاديون ٻيون به ڪيائين، پر انهن مان به کيس اولاد نه ٿيو. مولانا صاحب کي پنهنجي پٽ ”حسن شاهه“ سان پيار هو، جنهن سبب پنهنجو تخلص ”حسن“ اختيار ڪيائين.
سنڌي ٻوليءَ قرآن مجيد جو ترجمو تفسير سندس اهم يادگار تصنيف آهي. سنڌيءَ سندس منظوم رسالو ”پريت ناما“ سورة ياسين جو منظوم ترجمو پڻ گهڻا مقبول آهن.
نظام ڪاليج ئي سندس تعلق پنهنجي ماسات ذريعي ڪميونسٽ نظرين جي حامي نوجوانن سان ٿيو ڪميونزم جو ڀرپور مطالعو ڪيائين. حسن ناصر مٿئين طبقي مان هوندي به ڏاڍو حساس طبع انسان هو، جنهنڪري ڪميونسٽ نظريي مٿس شديد اثر ڪيو هن مارڪسي فلسفي جي پوئلڳي اختيار ڪندي پڙهائي گهر ڇڏي مزدورن پيڙيل طبقي جي ماڻهن جي خدمت لاءِ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو ڪميونسٽ پارٽيءَ جو باقاعدي ميمبر بڻيو. جڏهن حڪومتي ايوانن اها چؤپچو ٿي ته حسن ناصر انڊرگرائونڊ ٿي ويو. ڪجهه عرصو حيدرآباد رهڻ کان پوءِ بمبئيءَ هليو ويو اتي سرمائيداري نظام خلاف ڪم کي لڳي ويو.
هن مارڪسي نظريي کي پکيڙڻ لاءِ سر ڌڙ جي بازي لڳائي ڇڏي. حڪومت پاڪستان کيس گرفتار ڪرڻ جون گهڻيون ڪوششون ڪيون، پر هو ويس مٽائي شهر شهر ڏتڙيل طبقن جو مضبوط آواز ٿي گونجندو رهيو. هو پاڪستان هڪ مقصد سان آيو هو، هن هتي انقلابي ڪميونسٽ پارٽيءَ جون پاڙون پختيون ڪرڻ پئي چاهيون. حسن ناصر ڪراچيءَ ڪميونسٽ پارٽيءَ جو مرڪزي سيڪريٽري هو. نيٺ کيس گرفتار ڪري چار سال قيد جي سزا ڏئي، لاهور جي قلعي رکيو ويو. 1955ع کيس آزاد ڪري ٻن سالن لاءِ ملڪ بدر ڪيو ويو.
حسن ناصر ابتدائي تعليم گرامر اسڪول مان ورتي. سينيئر ڪيمبرج جو امتحان اعليٰ امتيازي حيـثيـت پـاس ڪيـائيـن. هـي بهترين مقرر هو. کيس انگريزي زبان تي عبور حاصل هو. ان لاءِ هن چاهيو پئي ته هو آڪسفرڊ يونيورسٽي، لنڊن تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ وڃي، پر ننڍيءَ عمر هئڻ سبب سندس والد کيس ٻاهر وڃڻ نه ڏنو. ان تي هي ڏاڍو مايوس ٿيو عليڳڙهه ڪاليج انٽرميڊئيٽ لاءِ داخلا ورتائين. اتان انٽر پاس ڪرڻ کان پوءِ نظام ڪاليج مان بي. اي ڪيائين.
حسن ناصر شهيد، مشهور ڪميونسٽ اڳواڻ، 1928ع ڌاري سيد علمبردار جي گهر، حيدرآباد دکن ڄائو. سندس والد مهاراجا سر ڪشن پرشاد بهادر جو پرائيويٽ سيڪريٽري هو. سندس ماءُ جو نالو زهره بيگم هو. هن جو سمورو خاندان اعليٰ تعليم يافته هو.
صنم ماروي جي ننڍپڻ کان پريشاني غربت جو پورو هو.ماروي 7 جي عمر موسيقي جي تربيت حاصل ڪرڻ شروع ڪيو. هوء هڪ سنڌي خاندان مان آهي. هن جو پيء، فقير خان محمد .هو هڪ سنڌي لوڪل موسيقار / اوزونيميم پليئر پڻ هو.هن پنهنجي ابتدائي ڪلاساتي ميوزڪ جي تربيت ڏني، 2 سالن تائين، بعد هوء گاليلي جيهري روايت استاد فتح علي خان ڪمن کان ڪميونيڪي ڳائڻ ڏاڳ سکيا.هوء چوي ٿي ته هوء هن لوڪل ڳائڪه عابده پروين مان تمام گهڻو سکيو آهي. هوء 2004 2005 رفيع پير صاحب ٿيٽر پيش ڪيو
ماروي سڄي دنيا صوفي ڪانگريس انجام ڏيندو آهي. هوء صوفي، غازي لوڪل جينز جي بهترين پرفارمنس مان 3 مان سمجهي رهيا آهن.ٻئي 2 عابده پروين تينا سني رهيو. 2010 هن جي جيهان-خسرورو انڊوني سرزمين تي سولو ڪارڪردگي ان جي شروعات ڪئي، .صوفي ميوزڪ ميلو، مشهور فلم جي پروڊيوسر مظفر علي 1981 جي فلم امرا جو جا نام پاران ترتيب ڏنو. فيبروري 2011 هوء هندستاني پلے بیک ڳائڻي راڌ ڀروارج سان ٽائم آف هندستان جي امان ڪي آسا سان گڏ، حيدرآباد هائوس چاهاهلا محل، سان گڏ ڪيو.
سنام ماروي کي 2009 ع ، ويرسا ورثي ، پاڪستان ٽيليزن ڪاليج ڪارپوريشن تي هڪ ميوزڪ پروگرام يوسف صلاح الدين پاران ميزبان.هوء تنهنجو کيس "بابا وانگر" سڏيندو آهي هن کي پاڪستاني تفريحي صنعت وڏو ڌڪ ڏئي رهيو آهي.بعد هوء هڪ پاڪستاني ٽيليويزن سيريز پاڪستان جي ڪاک اسٽوٽيو، پرفارم ميوزڪ پرفارمنس جي خاصيت ڪئي هئي
سانم ماروي شادي علي علي خان سان شادي ڪئي آهي. انهن کي ٽي ٻار آهن. ان جي پهرين زال آفتاب احمد فريرو، آفتاب احمد ڪلهوڙي جي نالي سان پڻ مشهور آهي2009 میں کراچی میں قتل کیا گیا تھا. انهن 2006 شادي ڪئي هئي پر هن جي موت کان ٻه سال اڳ ڄاڻايل هئي. ماروي آفتاب جي ٻيء زال هئي.
ماروي هاديقا ڪياني علي ظفر جي گڏ گيت سان گڏ لنڊن، پيرس، نيو يارڪ منعقد ڪيل سنگتين سان گڏ 2012 سندس رهائش پذير ڳائڻ جي شروعات ڪئي.
صوفي آسو رام ’ديوان آسو‘ 1897ع لکيو هو، جيڪو سندس حياتيءَ ئي ڇپيو، جنهن کي ويڙهي مل کٽڻ مل، پبلشر، بُڪ سيلر لاڙڪاڻي واري ڇاپي پڌرو ڪيو. صوفي آسو رام جا هٿ اکرين لکيل ٻه ڪتاب سندس وارثن وٽ موجود رهيا.
آسو رام کي سنڌي، فارسي ٻين ٻولين جي سٺي ڄاڻ هئي. هن حق جي تلاش ويهن ورهين جي عمر اندر قرآن مجيد انجيل جو مطالعو ڪيو، انهيءَ دوران هو پرائمري ماستر مقرر ٿيو. نارمل اسڪول حيدرآباد مان تربيت حاصل ڪري، نصرپور ماستر مقرر ٿيو، جتي هن کي مصري شاهه جهڙي عظيم هستيءَ جي صحبت نصيب ٿي، جنهن هن تصوف جو وڌيڪ چاهه پيدا ڪيو هن کي شاعريءَ جو شوق ڏياريائين. جلد آسورام اتان وري جهوڪ هليو ويو، جتي هن جي من جي مراد پوري ٿي.
صوفي آسورام ’آسو‘ گهڻو ڪلام چيو. محمد صديق ميمڻ ’تاريخ سنڌي ادب‘ لکي ٿو ته: ”سنڌ جي شاعرن ٻئي ڪنهن به شاعر جو ايترو ڪلام ڪتابي صورت موجود نه آهي، جيترو صوفي آسورام جو لکيل آهي“. سندس تصنيفن :
راهي گبول پهرين ڊسمبر 1952ع تي بستي گبول، موضع شبير آباد ڀونگ شريف، تعلقي صادق آباد حاجي ساون خان گبول جي گهر جنم ورتو. هن ابتدائي تعليم ڀونگ شريف مان حاصل ڪئي. مئٽرڪ صادق آباد هاءِ اسڪول مان 1968ع ، 1971ع ايف. اي 1974ع گورنمينٽ خواجه فريد ڪاليج رحيم يار خان مان بيچلر آف آرٽس جي ڊگري حاصل ڪئي. هن کي شاگردي واري دور کان ئي اردو شاعريءَ سان دلچسپي رهي آهي. ان بعد هن سرائڪي نثر، افسانه نگاري ناول نگاريءَ به پنهنجو نالو پيدا ڪيو.
هن سرائيڪي ادب جي مختلف صنفن خاص ڪري نثر، افسانه، ناول، طنز و مزاح، خاڪا، لسانيات ٻارن جي ادب لاءِ اوهان بي مثال خدمتون سرانجام ڏنيون آهن. ان سلسلي افسانن تي مشتمل ڪتاب.
هن ابتدائي تعليم لاڙڪاڻي مان حاصل ڪئي، مئٽرڪ کانپوءِ 1971ع انٽر ڊگري ڪاليج لاڙڪاڻي، بي. اي پنجاب يونيورسٽي لاهور ، ايم. اي ڪراچي يونيورسٽي ، ايم. فل ڪراچي يونيورسٽي 2000ع ڪيائين. هن 2002ع ڌاري جرمنيءَ مان ’اسلامي دور جي قديم عمارتسازي‘ جي عنوان تي پي. ايڇ. ڊي ڪئي 2006ع آمريڪا جي وسڪونسن يونيورسٽي فيلو شپ حاصل ڪئي.
ڊاڪٽر لاشاري جڏهن ڊپٽي ڪمشنر سکر هو ته هن سکر تي يارنهن ڪتاب شايع ڪرايا هڪ شاندار سيمينار ترتيب ڏنو جيڪو پوءِ سندس بدلي ٿي وڃڻ کانپوءِ ٿيو. ڪليم الله لاشاري تاريخي ماڳن تي تحقيق جي حوالي کان اهم تحقيقون ڪيون آهن. هن علم، ادب توڙي نوادرات تاريخي ماڳن تي تحقيق ڪري هيٺيان ڪتاب لکيا آهن، جيڪي ڇپيل آهن:
ڊاڪٽر ڪليم الله لاشاري، قديم آثارن نوادرات جي ماهر، ليکڪ تاريخدان ڊاڪٽر ڪليم الله لاشاري ولد محمد علي جوهر 3 جون 1953ع ڌاري لاڙڪاڻي جنم ورتو. سندس والد پڻ اعليٰ پايي جو شاعر اديب هو. تازو کيس پاڪستان جو سول ايوارڊ ستاره امتياز سان نوازيو ويو آھي.
واحد ليپ ٽاپ في ٻار منصوبو بي سندس بنهي مِشن تي تنقيد حاصل ڪئي آهي اهڙي تنقيد جيڪا اهڙي نظام لاءِ مخصوص آهي جهڙوڪ سهارو، استعمال-جي-آساني، تحفظ ، مواد-فلٽرنگ اند راضداري جي مسئلن لاءِ مخصوص آهي.
ٽئين-دنيا جي ترتيبن ماڻهن جي ٻين بنيادي ضرورتن جي مقابلي بعض ملڪن حڪام جو چوڻ آهي ته قيمت، ثقافتي زور ترجيح جي لحاظ کان انجي مناسبت هئڻ لاءِ اِن منصوبي تي تنقيد ڪئي آهي.
اُن جو بنيادي مقصد جي پيداوار ورهائڻ هيو،جيڪو هڪ گهٽ-قيمت گهٽ-پاور ليپ ٽاپ ڪمپيوٽر آهي. اصل اهو منصوبو رُڪن تنظيمن جهڙوڪ اي ايم ڊي، چي ميئي، ايبي، گوگل، مارول ٽيڪنالاجي گروپ، نيوز ڪارپوريشن، نورٽيل، ريڊ هاٽ، قوانٽا پاران سرمايو ڏنو ويو هيو.
واحد ليپ ٽاپ في ٻار ولفٻ ، هڪ غير-منافعو پَهل آهي جيڪا ترقي پذير دنيا تعليمي ڊوائيسز جي تياري ورهائڻ جي مقصد تحت وجود آندي وئي هئي.
حفيظ 1978ع جيئي سنڌ محاذ شامل ٿيو جنرل ضياء الحق خلاف پمفليٽ ’اسان توهان‘ ورهائڻ جي ڏوهه هڪ سمري ملٽري ڪورٽ نمبر 18 جي ميجر صوفي غلام محمد کيس 15 آڪٽوبر 1981ع تي هڪ سال سخت پورهئي ڏهن ڪوڙن جي سزا ٻڌائي، جڏهن ته 7 جنوري 1982ع تي سينٽرل جيل حيدرآباد نيشنل عوامي پارٽيءَ لاءِ ٺهيل جيل جي ڪورٽ جي چوديواريءَ ڪوڙا لڳايا ويا. 88-1990ع کيس بينظير ڀٽو شهيد ڪوڙن جي سزا جي اعزاز طور نوڪري جي آڇ ڪئي جيڪا هن رد ڪئي. اڳتي هلي هن هڪ سماجي تنظيم سنڌي قومي ساٿ جي هلچل پنهنجي ڀيڻ فهميده قريشيءَ سان گڏجي ڀرپور نموني بهرو ورتو. سنڌ باندي کيت مزدورن جي آجپي واري تحريڪ کي هَٿِي ڏني.
حفيظ قريشي، پهريون درجو ڪراچيءَ سر عبدالله هارون جي مدرسي مان پاس ڪرڻ کانپوءِ باقي تعليم حيدرآباد سنڌ يونيورسٽيءَ ڄام شوري مان حاصل ڪئي. هـن 1982ع آرڪـيـٽيـڪـچــر ڊپـلــومـا، 1987ع ائسـوسيـئيـٽ انجنيئرنگ چئن سالن جو ڊپلومه سنڌ بورڊ آف ٽيڪنيڪل ايجوڪيشن ڪـراچــيءَ مــان، بـعـد 1983ع پوليٽيڪل سائنس، ماس ڪميونيڪيشن ، سنڌي ادب ماسٽرس کان علاوه 2003ع قانون جي ڊگري پڻ حاصل ڪئي. هن جي ابتدائي علمي ادبي تربيت والده زبيده کان ٿي سياسي تربيت جا سبق سائين جي. ايم. سيد پروفيسر سيد ظفر حسن کان حاصل ڪيائين.
حفيظ قريشي آرٽسٽ هئڻ جي حيثيت مشاهير سنڌ تي به ڪم ڪيو آهي. هن 2003ع علامه آءِ. آءِ. قاضيءَ ايلسا قاضيءَ جي 18 پورٽريٽن 2004ع سن سائين جي. ايم. سيد جي 18 پورٽريٽن جو نماءُ ڪيو. جڏهن ته مختلف وقتن تي هن سنڌ جي ٻين مشاهرين، جنرل هوش محمد شيدي، حر تحريڪ جي ڪردارن، محمد صديق مسافر، مولوي احمد ملاح، ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ، مخدوم شفيق الزمان، ملڪ آگاڻي سميت شيخ مجيب الرحمان، خان غفار خان، بينظير ڀٽو ٻين جا پورٽريٽ ٺاهيا.
سنڌ سندن وڏو حاجي متين الدين دهليءَ کان اچي هبارين جي دور آباد ٿيو، سندس ڏاڏو حافظ عبدالحق نياآباد، ڪراچيءَ جي لياري واري علائقي جي خيراڻي مسجد درس ڏيندو هو 1914ع کان 1920ع تائين شهر جو قاضي رهيو. جتي سنڌ سيڪريٽريٽ سندس والد قاضي عبدالرحمان برٽش آرمي ڇڏڻ کانپوءِ سيڪشن آفيسر بجيٽ آفيسر ٿي رهيو. ون يونٽ ٺهڻ کانپوءِ سندس والد پهرين لاهور، پوءِ حيدرآباد، پراڻي وحدت ڪالونيءَ اچي رهيو.
حفيظ قريشي هالا پراڻا جي مشهور علمي ادبي خاندان آخوند ساوڻيءَ سان تعلق رکندڙ جو جنم، 8 جولاءِ 1959ع تي ڪراچيءَ ٿيو. هي عقيلي قريشي خاندان سان تعلق رکي ٿو.
اکر ڪنھن بہ الف بي واري لکت جو ننڍي ننڍو يونٽ ھوندو آھي جنھن کي علم لسانيات گرافيم چوندا آهن. اھو ڪنھن بہ ڳالھايل آواز جي سڀ کان ننڍي يونٽ جو ظاھري يا ڏسڻ ايندڙ عيوض ھوندو آھي. اھو اچار جو سڀ کان ننڍو ايڪو آھي. لکت جا نشان وري سليبوگرام سڏبا آهن جيڪي سليبل لوگوگرام ڏيکاريندا آھن جن جو اظھار بہ لفظن فقرن جي اندر ٿيندو آهي.
عبدالرزاق، جسٽس :گهڻ رخي شخصيت جي مالڪ جسٽس عبدالرزاق ٿهيم، 8 آڪٽوبر 1927ع تي جيڪب آباد ضلعي جي ڳوٺ شيرانپور جنم ورتو. هن ڪراچي يونيورسٽيءَ مان ئي 1967ع ڌاري ايم. اي پهرين پوزيشن سان پاس ڪئي. هو سنڌ بلوچستان بار ڪائونسل جو وائيس چيئرمئن رهيو، جولاءِ 1983ع هو سنڌ هاءِ ڪورٽ جو جج مقرر ٿيو، سيپٽمبر 2004ع کان مارچ 2007ع تائين بلديات ڳوٺاڻي ترقياتي کاتي جو وفاقي وزير مقرر ٿيو. جسٽس عبدالرزاق ٿهيم پيشوراڻا صلاحيتن سبب بلديات جو وزير پڻ رهيو، جسٽس عبدالرزاق ٿهيم علم، ادب تحقيق سان به دلچسپي رکندو هو. جسٽس عبدالرزاق ٿهيم 2010 وفات ڪَئي.
ڪراچي يونيورسٽيءَ مان 1955ع بي. اي ڪيائين اتان ئي هن ايل. ايل. بي جي ڊگري حاصل ڪري سنڌ هاءِ ڪورٽ وڪالت شروع ڪئي. 1961ع کان 1970ع تائين هو يونين ڪائونسل محمدپور جو چيئرمئن ڊسٽرڪٽ ڪائونسل جيڪب آباد جو ميمبر رهيو. هن ڪراچي يونيورسٽيءَ مان ئي 1967ع ڌاري ايم. اي پهرين پوزيشن سان پاس ڪئي.
جسٽس ٿهيم کي ڪيترائي ايوارڊ اعزاز به مليا، جن صدر پاڪستان طرفان ’علامه اقبال سينچري گولڊ ميڊل‘، خدمتن جي اعتراف طور ’گورنرس ڪلاس ، سَنَد‘، رياست قطر جي امير طرفان ’ميڊل‘ سنڌ مدرسي طرفان ’سينچري گولڊ ميڊل‘ قابل ذڪر آهن. هو ’سنڌ مدرسه بورڊ‘ جو تاحيات ميمبر به رهيو.
1960 ع جي ڏهاڪي جي شروعات ، ائريني پنهنجي هڪ فلم ڪمپني، فريدا ائريني فلم ڪارپوريشن قائم ڪئي. انڊونيشيا فلمي ڪيٽالاگ جي بي ڪرستانتو هن ڪمپني کي اڪيلي فلم ٺاهيندڙ ڪمپني طور ڄاڻايو، ڪاري بنگين هاري اسڪوڪ تيار ڪئي، هيءَ انڊونيشيا جي پهرئين فلم هئي جيڪا سينيمااسڪوپ سان ڀري ٺاهي وئي هئي. تنهن هوندي به، انسائيڪلوپيڊيا آف فگرز، مسباچ يوسف برن لکيو آهي ته ان ڪمپنيءَ ٻه فلمون مڪمل ڪيون، روڊ ٽو بالي ، فلم جيڪا جاپان سان گڏ هڪ گڏيل منصوبي طور ٺاهي وئي هئي.
1960 ع جي وچ ڌاري ائريني فلمي اداڪاري کان غير فعال هئي. هوءَ 1969 ع واپس فلمن موٽي آئي، انهي سال هن، ساجمندججا جي اپاجانگ ڪاؤتجاري، پالئپي جي هڪ ڳائڻي طور؟ وائم امبوه جي لڪي-لڪي تاک برناما ٻه ڪردار ادا ڪيا. ايندڙ اٺن سالن دوران هن ڪيترن ئي فلمن بشمول ليوات تينگاه مالم ، سالاهاسوهانگ ، مننتي ڪيلهيرن معاون ڪردار ادا ڪيا.
آرياني سياحت جي واڌاري لاءِ سرگرم هئي. هوءَ هڪ اهڙِي تنظيم سان پڻ لاڳاپيل هئي، جيڪا پراڻن اداڪارن جي حمايت ڪندي هئي. 1975 ع هن کي انڊونيشيائي فلم اداڪار يونين جي لاءِ ٻئي خزانچي جي طور مقرر ڪيو ويو. سندس ان عهدي تي رهڻ جو عرصو 1978 ع ختم ٿي چڪو هجي ها، پر آرئائني 15 آڪٽوبر 1977 ع تي جڪارتا وفات ڪري وئي.
ممتاز جي معني وڏي مرتبي واري محل جي معني محلات يعني شھنشاھ جي محل وڏي مرتبي واري عورتسندس نالو ارجمند بانو ھيو 1593 ڄائي 1631 فوت ٿي وئي. تاريخ 19 جنوري 1628 کان 17 جون 1631 تائين شھنشاھ شاھجھان جي ملڪہ جي رتبي تي رھي. تاج محل سندس مقبرو آهي جيڪو يونيسڪو پاران ورلڊ ھيريٽيج سائيٽ يا عالمي ورثي جي جاء طور چونڊيل آھي دنيا جي ست عجوبن مان ھڪ آھي.
لفظ ”تاج محل“ به ”ممتاز محل“ مان نڪتل ٿو ڏسجي. انهيءَ تي پنجاهه لک رپيا خرچ ٿيا، ٻارهن ورهيه انهيءَ تي ڪم هليو. انهيءَ سان لاڳو دڪان ٻيون جايون به جوڙايون ويون، جن مان ٻه لک رپيا پيدائش ٿيندي هئي.
هڪ شاعراڻو پُراسرار روحاني ماحول طاري ڪري ٿي. ٽولين جي صورت يا اڪيلو نظر ايندو. جيتوڻيڪ نَر مادي هڪجھڙا ٿين ٿا پر نابالغ ڳيري کي ڳانو ڪونه ٿئي. چُهنب ڪاري پير ڳاڙها ٿيندا اَٿس.
هن ڳيري جو رَنگ ناسي سُرمائي ڀُورو ٿئي ٿو. پَرن جو پويون حصو ڪي قدر ڪارڙو، ڪنڌ تي ڪاري رنگ جو اڌ ڳانو اٿس. کُليل وڻڪار جي ميدانن کيتن ڏِسجي ٿو. جھنگلي ٻِج، اَن، ٻير چوپائي مال جو کاڌو کائي ٿو. جنهن مهل اُڏامندو آهي تہ پَرن پُڇ هيٺان اڇا ڪارا کَنڀ ظاهر ٿيندا اَٿس. ڪاٺڙين جو آکيرو ٺاهي ٿو.
ڳيرو بُنيادي طرح هڪ سست عاشق مزاج پکي آهي. برسات جو صفا ڀاڙيو آهي. مِينهن وَسڻ کانپوءِ کيس ڊوڙائي ڊوڙائي بہ پڪڙي وٺبو آهي. پُسيل حالت ڪنهن کي ڏِسي چئبو آهي؛ “اَڙي صفا ڳيرو لڳو پيو آهين.”
ڳيرو هڪ خوبصورت پکي آهي، جيڪو ڪبوتر جي خاندان سان تعلق رکي ٿو. ڳيري جي ڊيگهہ 28 کان 32 سینٽي ميٽر ٿيندي آهي.سندس جسم هلڪي ڀُوري رنگ جو هوندو آهي. ھن پکي کي امن جو نشان سمجھيو ويندو آھي.
جامع سنڌي لُغت مطابق ڳيري جو جمع ڳيرا مادي ڳيري اُن جو جمع ڳيريون اَٿس. فارسي اِن کي فاخته چون ٿا. پکيءَ جو هڪ قسم آھي. وڏو اڇو اهو ڳيرو ڪڙڪٽ ننڍي ڳيري، ٻاٻيهو ننڍو ڳاڙهو ڳيرو.
دنيا جي پوئتي پيل مظلوم قومن جي ماڻهن کي ذهني طور مفلوج ڪري، هنن کي ذهني غلامن ٺاهڻ لاءِ ڪيترائي نظريا گهڙيا ويا آهن. هنن کان قوم جو صحيح سچو تصور ماڻهن کان لڪائي، پنهنجي طبقاتي مفادن خاطر انهن کي مذهبي بنيادن تي هڪ قوم جو تصور ڏنو آهي. جڏهن ته مذهبي هڪ جهڙائي جو ماڻهن جي قومي گروهن سان ڪوبه لاڳاپو نه هوندو آهي. سنڌ جو ماڻهو هندو مذهب جو هوندي به سنڌي قوم جو فرد هوندو آهي وري اهو مذهب ڇڏي مسلمان ٿيڻ کان پوءِ به سنڌي هوندو آهي. هو هندو مان مسلمان مسلمان مان عيسائي ته ٿي سگهي ٿو، پر سنڌي مان ڪجهه ٻيو ٿي نه ٿو سگهي. اها هن جي فطري پيدائشي سڃاڻپ شناخت آهي.
دنيا نظرياتي بنيادن تي قومن جي ٺاهڻ جو طريقو مڪمل طور تي ناڪام ٿي چڪو آهي. قوم جي ان غلط تصور 20 صديءَ ٽين دنيا جي ملڪن زور پڪڙيو. مسلم قوم جي بنياد تي پئن اسلامزم جو نعرو هڻي، مختلف قوتن سماجي تضادن جي وجود کان منهن موڙي، ننڍين ڪمزور قومن جي عوام جو اصلي مسئلن تان ڌيان هٽائي، منجهن مذهبي تعصب، ڪٽرپڻي نفرت کي اڀاريو. ان ئي بنياد تي پٺتي پيل قومن جي استحصال ڦرلٽ لاءِ ميدان هموار ڪيو ويو. قوم جي ان مذهبي تصور کي پاڪستان، ڀارت، اسرائيل انڊونيشيا گهڻو استعمال ڪيو ويو آهي.
ان ڪري مختلف انساني گروهن کي مذهب جي هڪ جهڙائي جي بنياد تي هڪ قوم تصور ڪري نه ٿو سگهجي. ڇو جو قومون ڌرمي هڪجهڙائي جي بنيادن بدران لساني وطني بنيادن تي ٺهنديون آهن. مختلف ٻوليون ڳالهائيندڙ فرد رڳو هڪ مذهب جي ڪري هڪ قوم ٿي نه سگهندا آهن. ڪوبه ماڻهو هڪ مذهب کي ڇڏي ڪو ٻيو مذهب اختيار ڪرڻ سان رات وچ جدا قوم جو فرد ٿي نه ٿو سگهي. هڪ گڏيل مذهب رکندڙ ماڻهن کي هڪ قوم جا فرد نه پر هڪ ملت جا فرد ڪوٺبو آهي. ان ڪري ملت قوم فرق ڪرڻ کپي.
مسلم قوم جي بنيادن تي هندستان جي مڙني مسلمانن کي هڪ هنڌ گڏ ڪرڻو هو اهڙيءَ طرح برصغير جي مڙني قومن کي مذهبي بنيادن تي ورهائي ٻڌن، ڪرستانن، هندن، سکن مسلمانن کي جدا جدا وطن حاصل ڪري ڏيڻا هئا. جنهن ڪري هي خطو چون چون جو مربو بنجي پوي ها.
ان نظرئي تحت پاڪستان رهندڙ هندن، ٻڌن، مسيحين ٻين مذهبن جي ماڻهن کي الڳ قوم مڃڻو پوي ٿو، جمهوريت جي تقاضا اها هئي ته هنن کي به قوم هجڻ جي بنياد تي الڳ حڪومتي نظام ٺاهڻ الڳ رياست ٺاهڻ جو حق ڏنو وڃي.
مسلمان مذهب جي بنياد تي نه ڪڏهن متحد نه هڪ قوم رهيا آهن. تاريخ جي ڪنهن به دور مسلم قوم جي نالي سان ڪابه حڪومت ڪانه ٺهي آهي. ان ڪري اهو تصور تاريخ جي بنيادن تي غلط هو.
ان تصور تحت ٻين ملڪن جي مسلمانن کي پاڪستان اندر رهائش اختيار ڪرڻ، ڌنڌو ڪرڻ، فيڪٽريون لڳائڻ زمين خريد ڪرڻ جو حق حاصل ٿئي ها.
ھي شھر 1778ع قائم ڪيو ويو ھن جو نالو پيولووسڪ رکيو ويو. 1779ع روس جي وليعھد پال جي ٻي گھر وري ماريا فيدروونا جي اعزاز شھر جو نالو ماريوپول رکيو ويو. 1780ع ڪرائيميا جي اپٻيٽ تان ڪيترائي يوناني ھن شھر لڏي اچي ويٺا انڪري شھر جي آباديءَ خاطرخواھ واڌارو آيو. 1882ع ھن شھر کي ريل وسيلي يوڪرين جي ٻين علائقن سان ملايو ويو. انھن ئي ڏينھن ھي شھر ملڪ جي ھڪ اھم بندرگاھ طور دنيا جي سامھون آيو. 1948ع روس جي ڪميونسٽ اڳواڻ آندريي اشدانوف جي ياد شھر جو نالو اشدانوف رکيو ويو پر 1989ع شھر جو پراڻو نالو ”ماريوپل“ بحال ڪيو ويو.
2014ع روس ڪرائيميا واري علائقي تي قبضو ڪري ان کي روس سان ڳنڍي ڇڏيو. ساڳئي وقت يوڪرين جي ڊونيسٽڪ صوبي يوڪرين کان علحدگيءَ جي تحريڪ زور ورتو. چيو وڃي ٿو تہ انھيءَ علحدگيءَ جي تحريڪ کي روس جي پشت پناھي حاصل ھئي. انھن علحدگي پسندن 2014ع ماريوپول تي ڪيترائي حملا ڪيا پر يوڪريني فوجين انھن حملن کي ناڪام بنايو. 2020ع روس يوڪرين تي چڙھائي ڪئي ھن وقت ميريوپول تي روسي فوجن جو قبضو آھي. روسي فوج جي لڳاتار حملن سبب ھن شھر تمام گھڻو مالي جاني نقصان ٿيو آھي. روسي حملن کان بچڻ لاءِ شھر جا اڪثر ماڻھو ھتان لڏي ويا آھن.
ھي شھر گھميل براعظمي آبھوا واري علائقي واقع آھي جنھن ڪري ھتي اونھاري گرمي سياري ٿڏ پوي ٿي. ھتي سال سراسري طور 511 ملي ميٽر مينھن وسي ٿو. شھر جي آسپاس جون زمينون انتھائي زرخيز زراعت لاءِ موزون آھن. انھن زمينن سورج مکي، گدرا، انگور ٻين اھڙن فصلن جي پيداوار سٺي ٿئي ٿي. ھن علائقي زمينن جي پيچ شھري آباديءَ لاءَ پيئڻ جي پاڻيءَ جي ڪجه کوٽ آھي. انھيءَ کوٽ کي پورو ڪرڻ لاءِ ڪيترائي حوض اھڙا ٻيا پاڻيءَ جا ذخيرا ٺاھيا ويا آھن. سياري جي ٿڌين ھوائن جو رخ اوڀر پاسي اونھاري ھوائن جو رخ اتر پاسي ھوندو آھي.
ماريوپول ) يا مريوپل ڏکڻ اوڀر يوڪرين جو ھڪ شھر جيڪو ازوف سمنڊ جي اترئين ساحل تي واقع آھي. ھن شھر جي آبادي 431,859 آھي. ھي شھر يوڪرين جو ڏھون وڏو شھر ڊونيسٽڪ اوبلاسٽ جو ٻيو نمبر وڏو شھر آھي.ھن شھر جو بنياد 1778ع پيو. اناج، ڌاتو، اسٽيل لوھ وغيرہ ھتان جون مکيہ صنعتون آھن.ھتي اعليٰ تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ ڪيترائي تعليمي ادارا موجود آھن.
ماريوپل شھر ازوف سمنڊ جي ڪناري تي يوڪرين جي دونيسٽڪ صوبي جي ڏکڻ آباد آھي. ھن شھر جي ڪل پکيڙ 166 چورس ڪلوميٽر آھي جڏھن تہ ماريوپول سٽي ڪائونسل جي ڪل پکيڙ 244 چورس ڪلوميٽر آھي. سٽي ڪائونسل ماريوپل شھر ان جي آسپاس وارا علائقا شامل آھن. سٽي ڪائونسل جي 80.6 چورس ڪلوميٽر ايراضيءَ پارڪ باغ پوکيل آھن.
11 اپريل 2022ع تي وڪرين جي صدر ولاديمر زيلينسڪي ٻڌايو تہ ھي شھر روسي فوج جي لڳاتار حملن تباھيءَ جي ڪناري تي پھچي ويو آھي. 21 اپريل 2022ع تي روسي صدر ولاديمير پُتين دعويٰ ڪئي تہ ماريوپول شھر روس جي قبضي اچي ويو آھي.
اسحاق موسا ان ڳالهه کي رد ٿو ڪري ته هاڻي ڪراچي ، سنڌ ڪي يهودي نٿا رهن. هن جو چوڻ آهي ته آئون پاڻ يهودي آهيان هن وقت به ڪراچي اٽڪل 10 يهودي خاندان گذريل ٻن صدين کان هتي رهن پيا. اسحاق موسا ٻڌايو ته ڪجهه سببن جي ڪري ڪراچي رهندڙ سنڌي يهودي پنهنجي سڃاڻپ ڳجهي رکن ٿا. اسحاق موسا موجب، هتي اسان جي پنهنجي هڪڙي ننڍڙي دنيا آهي. هنن ڏهن ئي خاندانن لاءِ منهنجو گهر گڏيل ڌرمي عبادت جو هنڌ آهي.
هتان وڏي انگ يهودين ايران رستي هندوستان، اسرائيل برطانيا هجرت ڪئي. سندن پويان رهجي ويل ڪراچي جو آخري ميگن شيلوم سنيگاگُ 80ع جي ڏهاڪي ڊاهي ان جي جاءِ تي شاپنگ سينٽر قائم ڪيو ويو. اها عبادت گاهه رنڇوڙ لائين هئي، جيڪو ڪڏهن پارسي يهودي ڪميونٽي جو ڳڙهه هوندو هئو. ان جي ڊهڻ کان پوءِ ڪراچي کان رملا هجرت ڪري ويل يهودين اتي هڪ سنيگاگ ٺاهيو، جنهن جو نالو ڊاٺل عبادتگاهه جي ياد ميگن شيلوم سنيگاگ رکيو ويو.
ضلعو ھنزه نگر جيڪو ماضي ڪڏھن ھڪ خود مختيار رياست ھئي پاڪستان جي صوبي گلگت بلتستان جو ھڪ ضلعو آھي۔ ھتان جي رھاڪن کي بروشو انھن ٻولي کي بروشسڪي چيو ويندو آھي۔ بروشو ماڻھن کي اتر جا قديم ترين رھاڪو اولين آبادڪار ھجڻ جو شرف حاصل آھي۔ ھتان جي ماڻھن جي ٻولي بروشسڪي آھِ۔ ھتي شيعہ مسلمان آباد آھن ضلعي نگر جي ڪل ايراضي 5000 چورس ڪلو ميٽر آھي۔ اڄ ڪالھ نگر 3 سب ڊويزنن تي مشتمل آھي ھي ضلعي گلگت واقع آھي۔ ھن جي ڪل آبادي تقريباً 85000 ھزار ماڻھن تي مشتمل آھي۔
نگر جي تاريخ تما پراڻي آھي. ھي پھريان بروشال جي نالي سان مشھور ھو جنھن جي گاديء جو ھڌ ڪيپل ڊونگس ھو۔ جتان جو بادشاھ ٿم چورائيندو ھو۔ ھي اڄ جي نگر ھنزه تي مشتمل ھو۔ جيئن ته ڪيپل ڊونگس جي چئني طرف برفاني گليشر ھيا جن جي وڌڻ سان اتان جو آبپاشي جو نظام سخت متاثر ٿيو۔ اتان کان اچي ڪري ماڻھو ھوپر آباد ٿيا۔ ان کان بعد راجا ميور خان جي پٽن (مغلوٽ گرڪس بروشال کي نگر ھنزه تقسيم ڪيو۔
نگر جا ماڻھو تمام گھڻو مھمان نواز آھن۔ ھتان جا ماڻھو پرسکون آھن پنھنجي مھمانن يعني سیاحن جو خيال رکندا آھن. ھتان جا ماڻھو بروشسڪي شينا ڳالھائيندا آھن۔ ان کان علاوه اردو تقريباً سڀ ڳالھائيندا آھن۔ جڏھن ته انگريزي ھر پڙھيو لکيو شخص ڳالھائي سگھي ٿو۔
نگر جي آبھوا سياري شديد ٿڌي ا گرمين موسم خوشگوار ھوندي آھي۔ سياري ٿڌ -10 تائين ھوندي آھي جڏھن ته گرمين 15 سينٽي گريڊ تائين گرمي پد آھي۔
انھن جي برادري يارھين صدي عيسويءَ جي پوئين حصي گجرات قائم ٿي ھئي.ان وقت فاطمي خلافت طرفان ھڪ وفد تبليغ لاء اولھ انڊيا موڪليو ويو هو. يارھين عيسوي صديءَ ھڪڙو اسماعيلي عالم واعظ کنڀات آيو اتي گجرات کنڀات جي برھمڻن ٻين ھندن کي مسلمان ڪري پنھنجي مذھب تي آندائين. سنه 1588ع ڌاري جڏھين مصر جا فاطمي خليفا نڪري ويا، جن سان ھنن جو واسطو ھو، تڏھين گجرات جي بوھرن عرب جي اسماعيلين سان واسطو ڇني ھتي پنھنجو بزرگ يا مُلا داؤد نالي مقرر ڪيو، جنھن جي نالي جي پٺيان سڏبا اچن.
اھي المستعلي اسماعيلي برادري سان تعلق رکندڙ آھن. انھن جو ھڪ سني گروھ پڻ آھي جيڪي سني بوھرا سڏبا آهن. المستعلي اسماعيلي بوھرن جا ھيٺيان گروھ آھن:
ڪِلمارنوڪ اسڪاٽلينڊ جي اوڀر آيرشائر واري علائقي ھڪ ننڍو شھر آھي. ھن جي آبادي 45350 ماڻھن تي مشتمل آھي. آباديءَ جي لحاظ کان ھي اسڪاٽلينڊ جو 15ھون وڏو شھر آيرشائر واري علائقي جو ٻيو نمبر وڏو شھر آھي.
8 جون 2014ع تي ڪراچي، پاڪستان جي جناح انٽرنيشنل تي 10 دھشت گردن حملو ڪيو۔ ڪل 31 افراد بشمول 10 دھشت گرد ماريا ويا۔ تحريڪ طالبان پاڪستان حملي جي ذميداري قبول ڪئي انکي پنھنجي اڳوڻي سربراھ حڪيم الله محسود جي قتل جو بدلو قرار ڏنو جيڪو ھڪ ڊرون حملي نومبر 2013ع اتر وزيرستان ماريو ويو ھو۔ تحريڪ طالبان جي طرفان وڌيڪ حملن جي ڌمڪي بہ ڏني وئي۔ تحريڪ طالبان پاڪستان جي ترجمان شاھد الله شاھد جي مطابق ھوائي اڏي تي حملي جي وجھہ اھا ھئي تہ ھتي گھٽ شھري وڌيڪ سرڪاري فرد ھوندا آھن۔ ان کان علاوه تحريڪ طالبان پاڪستان 10 جون کان پوري پيماني تي پاڪستاني رياست جي خلاف حملن جي ڌمڪي ڏني۔
ايندڙ ڪيترن ئي مھينن تائين ڳالھيون ٿينديون رھيون۔ ڪميٽيون ٺھيون، ڪميٽين تي سوال اٿيا، خفيہ ماڳن تي ڪميٽيون ھيليڪاپٽرن جي مدد سان ملڻ ويون۔ ايتري تائين جو پاڪستان تحريڪ انصاف جي سربراھ عمران خان تہ طالبان جو دفتر کولڻ تائين جي تجويز پيش ڪري ڇڏي۔ آمريڪا بہ ڊرون حملا روڪڻ جي حامي ڀري ورتي۔ پر طالبان قيادت ڪنھن فيصلي تي پنھنجي گروھن کي متفق نہ ڪري سگھي۔ آخرڪار ڳالھيون ناڪام ٿي ويون۔ جنھن کان بعد 2014ع جو پھريون ڊرون حملو ٿيو طالبانن جي طرفان بہ ڪراچي ھوائي اڏي تي حملو ڪيو ويو۔
پاڪستاني رياست ڪيترائي ڀيرا دھشت گردن جي ننڍن ننڍن گروھن سان محدود علائقن جي لاءِ امن معاھدا ڪندي رھي، پر پھريون ڀيرو وفاقي حڪومت سڌوسنئون تحريڪ طالبان پاڪستان سان ڳالھين جي پاليسي اپنائي۔ ان حوالي سان ڪيتريون ئي ڪُل جماعتي ڪانفرنسون بہ منعقد ٿيون جن آخري نو سيپٽمبر 2013ع تي ٿي۔ انھن ڪانفرنسن سياسي جماعتن جي طرفان حڪومت کي ھي اختيار ڏنو ويو تہ ھو ملڪ امن جي قيام جي لاءِ شدت پسند تنظيمن سان ڳالھيون ڪري.