polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
اسرائيل , سرڪاري طور تي اسرائيل جي رياست بحره روم جي ڏکڻ اوڀر جي ڪناري بحره احمر جي اتر جي ڪناري تي وچ اوڀر جو هڪ ملڪ آهي. اسرائيل جيِ زميني سرحد ترتيبوار اُتر لبنان سان، اُتر اوڀر شام سان، اوڀر اُردن سان، اولهه جي ڪناري فلسطيني علائقن عزه جي پَٽيءَ سان ملي ٿي.
نسبتن ننڍي ايراضي جي باوجود اهو جاگرافيائي طور تي اَنيڪ بناوٽ رکي ٿو. اسرائيل جو مالي ٽيڪنالوجي جو مرڪز تَل اَويوو آهي. توڻي جو ان جو اعلانيل گاديءَ جو هنڌ يوروشيلم آهي، پر ان تي، بين الاقومي طور تي اسرائيلي خودمختاري مڃيل نه آهي.
اٿينس 1834ع کان لاڳيتو يونان جي گاديءَ جو ھنڌ رھندو پيو اچي. اٿينس جي قومي يونيورسٽي اڪيڊمي آف اٿينس جو شمار دنيا جي بھترين تعليمي ادارن ٿئي ٿو. 1829ع قائم ٿيل يونان جي قومي لائبرري يونان جي تاريخ، ثقافت ٻين علمن بابت ڪتابن جو ھڪ اھم خزانو آھي. اٿينس ڪيترائي عجائب گھر بہ موجود آھن جن آثار قديمہ جو قومي عجائب گھر ، ايڪروپولس ميوزيم ، سائيڪليدي آرٽ جو ميوزيم ، بيناڪي ميوزيم بازنطيني عيسائيت جو ميوزيم شامل آھن. جديد دور جون پھريون اولپمڪ رانديون ھن ئي شھر منعقد ٿيون ھيون. 2004ع جي اولمپڪ راندين جي ميزبانيءَ جو اعزاز بہ ھن ئي شھر کي مليو.
اٿينس ، ، پراڻي يوناني: ) يونان جي گاديءَ جو ھنڌ وڏي وڏو شھرآھي. ھي دنيا جي سڀ کان پراڻن شھرن مان ھڪ آھي. تاريخ تي کوجنا ڪندڙن مطابق ھي شھر 11 کان 7 صدي قبل مسيح دوران آباد ٿيو. پراڻو اٿينس فن، فلسفي علمي سرگرمين جو وڏو مرڪز ھو. ھن ئي شھر پليٽو ارسطو جھڙا وڏا مفڪر پنھنجي شاگردن کي منطق فلسفي جي سکيا ڏيندا ھئا. ھتي ئي عظيم رومي تھذيب پروان چڙھي جنھن سڄي دنيا خاص طور تي يورپ کنڊ جي سياست ثقافت تي پنھنجا اڻمٽ نشان ڇڏيا. اھوئي سبب آھي جو ھن شھر کي ” يورپي تھذيب جو ھندورو“ ”جمھوريت جي جنم ڀومي“ سڏيو وڃي ٿو.
اٿينس شھر تي اھو نالو ڪيئن پيو ان بابت پڪ سان ڪجه نٿو چئي سگھجي. مختلف ماھرن جا مختلف رايا آھن ڪنھن بہ راءِ کي حتمي نٿو چئي سگھجي. پراڻي يوناني ٻوليءَ ھن شھر کي ايٿنائي سڏيو ويندو ھو. بعد ھن کي َاَٿين سڏيو ويو. انھيءَ ڳالھ تي بہ ڪافي بحث ٿيو آھي تہ اٿينس تي اھو نالو ايٿينا ديويءَ جي ڪري پيو يا ايٿينا ديويءَ تي اٿينس شھر جي ڪري اھو نالو پيو. ٻوليءَ جي ماھرن جي اڪثريت جو خيال آھي تہ اٿينس شھر جي ڪري اٿينا ديوي تي اھو نالو پيو. اٿينس لفظ جي بڻ بڻياد بابت ھيٺيان نظريا بہ پيش ٿيا پر انھن کي ھاڻي رد ڪيو ويو آھي.
ھي شھر پنھنجي تاريخي يادگارن عمارتن جي ڪري سڄي دنيا مشھور آھي. انھن يادگارن اٿينا ديويءَ جو مندر ھميشہ سياحن جي ڌيان جو مرڪز رھيو آھي. ھي مندر، جنھن کي پارٿينن ڪوٺيو وڃي ٿو، اوائلي يورپي تھذيب جو ھڪ عظيم شاھڪار آھي. ھتي رومي، بازنطيني عثماني دور جا تاريخي يادگار بہ موجود آھن. ھن شھر جي ويجھو موجود ايڪروپولس جي قلعي ڊيفني خانقاھ کي يونيسڪو جي عالمي ثقافتي ماڳن جي فھرست شامل ڪيو ويو آھي.
چوٿين صدي ق.م جي وچ ڌاري ھي شھر اتر يونان جي ميسيڊونيا بادشاھت جي اثر ھيٺ اچڻ شروع ٿيو. 338 ق.م ميسيڊونيا جي بادشاھ فلپ ٻئي ھن شھر تي قبضو ڪيو. اڳتي ھلي رومي سلطنت جو حصو بنجڻ کان پوءِ بہ ھن شھر جي اھميت عروج قائم رھيو. ٻي صدي عيسويءَ شھنشاھ ھيڊريان ھن شھر لائبرري، جمنازيم آبي نالا ٺھرايا. ھن اولمپئن زيوس جو مقبرو پڻ تعمير ڪرايو.
عالمگيريت دنيا جي شھرن جي کوجنا ڪرڻ واري اداري ھن شھر کي بيٽا عالمي شھر قرار ڏنو آھي. ھي شھر ڏکڻ اوڀر يورپ جي وڏن معاشي مرڪزن مان ھڪ آھي. ھن جو پاريئس بندرگاھ يورپ جو وڏي وڏو دنيا جو ٽيون وڏو بندرگاھ آھي.
ھاڻوڪي جديد دور بہ ھن شھر پنھنجي عروج جو تسلسل برقرار رکيو آھي اڄ بہ ھي شھر سياست، ثقافت، معاشيات، صنعت معاشرتي قدرن مٿاھون مرتبو رکي ٿو. 2021ع ھن شھر جي رھواسين جو تعداد 35 لکن کان بہ مٿي ھو. يونان جا لڳڀڳ %35 ماڻھو ھن شھر جا رھواسي آھن.
چارلس جيمس نيپئر انگريز جنرل 10 آگسٽ 1782ع تي فوجي ڪرنل ’جارج‘ جي گھر ، انگلنڊ ڄائو. هيءُ اڃا ٽن سالن جو مس هو ته سندس خاندان لنڊن ڇڏي ڊبلن, آئرلينڊ جي ڀرسان هڪ ڳوٺ وڃي آباد ٿيو. نـنـڍي هـونـدي سـاڻـس هـڪ حـادثـو پيـش آيـو، جنهنڪري هيءُ بيمار رهڻ لڳو بيمار رهڻ ڪري اڪثر جسماني طور ڪمزور طبيعت جذباتي ٿي پيو، پر هُو ننڍي هوندي کان تمام ذهين چالاڪ هو.
خلافت امت مسلم جي مرڪزي حيثيت رکي ٿي . خلافت ئي واحد ادارو آهي ,جيڪو مسلمانن کي متحد رکندو آيو هو , ايتري قدر جو جڏهن اسلامي سلطنت جا صوبا خودمختيار ٿي ويا , ان جي باوجود به انهن رياستن خليفي جو اثر رسوخ جاري رهيو , مسلمان هر خطبي وقت جي خليفي جو نالو کڻندا هئا سندس حفاظت سلامتي جون دعائو گهرندا هئا . امام سنڌ علامه مخدوم محمد هاشم ٺٽوي رحمه الله عليه مطابق خلافت فرضن جي ماء آهي . ٽن ڏينهن کان وڌيڪ عرصو خليفي کان بغير رهڻ حرام آهي , بلڪ حديثن اچي ٿو ته بغير خليفي جي بعيت جي موت اچي وڃي ته اها جاهليت جي موت ٿيندي .
اهو ئي سبب هو جو جڏهن هلاڪو خان بغداد تي حملو ڪري آخري عباسي امير المنتنصر کي شهيد ڪري امارت جو ادارو ختم ڪيو ته ان جي ٽن سالن جي اندر ئي مسلمانن مصر نئين امير جي چونڊ ڪئي .
جڏهن برطانيه سندس ايجنٽ مصطفي ڪمال پاشا ترڪي جي امارت ختم ڪرڻ جون ڪوششون ڪيون هندوستان , افغانستان چين سيت سڄي اسلامي دنيا خلافت جي بچاء لاء زوردار تحريڪون هليون . خلافت راشده جي خاتمي کان بعد به برصغير جي مسلمانن خلافت جي نئين سر قيام لاء گهڻيون ڪوششون ورتيون , مگر عالمي سامراج ايجنٽ مفاد پرست حاڪمن جي ڪري ٻيهر ڪڏهن به خلافت راشده يعني امارات بحال نه ٿي سگهي
اسلامي سلطنت جو انتظام هلائڻ لاء خليفو ان کي صوبن يا رياستن ورهائيندو آهي رياستن مٿان گورنر مقرر ڪندو آهي , جن کي امير چوندا آهن . والين جا ٻه قسم آهن :
امير خاص :- هن طبقي جا امير مڪمل خودمختيار هوندا آهن , جن مٿان خليفي جو اختيار نه هجڻ برابر رهي ٿو , هي امير صرف خليفي جو ڏن ڀرو رهي ٿو . رياست خودمختار سڀ کان پهريان اسپين تڏهن قائم ٿي , جڏهن بنو عباس مملڪت جون واڳون سنڀاليون اموي شهزادن اسپين وڃي اتي پنهنجي خودمختيار حڪومت قائم ڪئي . اهڙي طرح جيڪي به خودمختيار آزاد حاڪم هٿ گذريا آهن سي خاص امير هئا . هندوستان جا دهلي وارا حڪمران مغل امير به خاص اميرن جي فهرست شامل آهن۔
مجلس شوري يا اهل العلم وعمل کي اسان جديد اصطلاح پارليامينٽ به چئي سگهون ٿا .هي خليفي يا امير جي صلاحڪارن جي جماعت هوندي آهي , جنهن امت جا صالح عالم افراد شامل هوندا آهن , جن مٿا مسلمانن جو پورو پورو اعتماد هوندو آهي . هي نه صرف خليفي يا امير کي مختلف معاملن صلاح مشورا ڏيندا آهن , پر هڪ خليفي يا امير جي وفات يا معزولي بعد نئين خليفي يا اميرىجو انتخاب به شوري ڪندي آهي .
امت مسلمه جو خليفو هڪ ئي ٿي سگهي ٿو , هڪ کان وڌيڪ خليفا ڪڏهن به تسليم نه ڪيا ويا آهن . خليفي جي چونڊ جي ذميواري امت جي صالح عالم فردن مٿان آهي , جيڪي پنهنجي تقوي پرهيزگاري سبب عوام مقبول هجن . خليفه المسلمين هيٺيون خوبيون هجڻ لازم آهن .
خلافت هڪ اهم تريم فرض آهي , جنهن جي ادائگي مسلمانن مٿان لازم آهي . قرآن پاڪ بني آدم کي خليفه الله جو لقب مليل آهي .اهڙي طرح بني آدم مان مسلمانن کي دنيا نيڪي کي قائم رکڻ برائي کي ختم ڪرڻ جي ذميواري ڏنل آهي . ان ذميواري جي ادائگي لاء امت کي هڪ جماعت جيان گڏ رهي ڪم ڪرڻو آهي اهو ڪم هڪ امير يا خليفي کانسواء ممڪن نه آهي . انهي ڪري رسول الله صلي الله عليه وسلم جن فرمايو آهي ته
اسلام جي سياسي انتظامي نظام جو نالو خلافت راشده آهي ۔ خلافت جون ذميواريون سنڀاليندڙ کي خليفه المسلمين يا امير المومنين چئجي ٿو۔ رسول الله صلي الله عليه وسلم جن جي وفات کان بعد خلافت راشده ئي مسلمانن کي متحد رکندي آئي هئي قريش خاندان جا صحابئ رسول ئي خليفا بڻيا امت مسلمه جي اڳواڻي ڪري رهيا هئا۔
بني اميه جا اڪثر حاڪم سخت مزاج هئا ۔ پر ساڳئ وقت سندن دؤر سلطنت اوڀر سنڌ باب الاسلام اولهه اسپين تائين پهتي۔ مدرسا، درسگاهون، اسپتالون، پليون سراهيون قائم ٿيون مملڪت امن امان قائم ڪيو ويو ۔ قرآن شريف اعراب لڳايا ويا سڀ کان پهريان حديثن کي ڪتابي صورت جمع ڪيو ويو.
رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم جن جي وفات کان بعد صحابي سڳورن حضرت ابوبڪر صديق رضي الله عنه کي پهريون خليفو مقرر ڪيو۔ سندس وفات کان پوء حضرت عمر فاروق، حضرت عثمان غني , حضرت علي مرتضي حضرت امام حسن رضوان الله عليهم اجمعين کي هڪ ٻئي کان پوء خليفو مقرر ڪيو ويو۔
امير معاويه بن ابي سفيان امام حسن جي وچ صلح جي نتيجي امارات امير معاويه جي هٿ آئي حضرت معاويه کان بعد سندس خاندان جا مختلف افراد خلافت تي قابض ٿيا ۔ امير معاويه جو تعلق بنو اميه قبيلي سان هو۔ ان ڪري سندن خاندان جي دؤر کي امارات امويه يا اموي دؤر سڏجي ٿو۔
جيئن ته سمورا خليفا مسلمانن جي مجلس شورٰي جي ذريعي قريش خاندان مان مقرر ٿيا هئا سندن دؤر مڪمل اسلامي نظام نافذ هو ۔ ان ڪري ان دؤر کي خلافت راشده جي نالي سان ياد ڪيو وڃي ٿو خليفن کي خلفاء الراشدين سڏجي ٿو ۔ خلافت راشده 11 هجري کان 41هجري تائين قائم رهي۔
ابن عباس رضي الله عنه کان روايت آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم جن فرمايو "هڪ انصاف پسند امام جو هڪ ڏينهن ستر سالن جي عبادتن کان ڀلو آهي لاڳو ڪيل هڪڙي حد جو قيام چاليهه سالن جي برساتن جيتري خوشحالي جو سبب آهي .
اُها مسلم اسٽوڊنٽس فيڊريشن جيڪا ڪراچي جي مسئلي تي سنڌ جي شاگردن جي نمائنده تنظيم جي حيثيت سان حڪومت سان ويڙهه کائي رهي هئي، سا اڳتي هلي رجعت پرست حاڪمن جي ايجنٽ جماعت ٿي ويئي. اهو ئي سبب آهي جو سنڌ مسلم اسٽوڊنٽس فيڊريشن جا تڏا ويڙهجي ويا. هونئن ته مسلم اسٽوڊنٽس فيڊريشن مسلم ليگ سدائين سخت گير رهيون، پر ٻاهران آيل ڪوڙن ڪليمنٽس خلاف اُن جي پڪڙ ڏاڍي ڪمزور رهي. اهڙي ريت اربين روپين جون ملڪيتون يعني جايون، زمينون پلاٽ جيڪي هندو سيٺين مقامي ماڻهن کان وياجن قرضن عيوض گروي ورتيون هيون، اصل مالڪن کي ملڻ بدران اوپرن آيل ماڻهن جي حوالي ٿي ويون.
ھن پاليسي جو مقصد بظاھر تہ انتظامي بھتري آڻڻ ھو پر ڪيترن ئي لحاظن کان ھي تمام گھڻو تباھ ڪندڙ قدم ھو۔ اولھ پاڪستان موجود تمام رياستن ھن يقين دھاني تي ھندستان جي ورھاڱي جي وقت پاڪستان شموليت اختيار ڪئي ھئي تہ ھنن جي خود مختياري قائم رکي ويندي پر ون يونٽ ٺاھڻ جي فيصلي سام تمام مقامي رياستن جو خاتمو ٿي ويو۔ ان سلسلي بھاولپور، خيرپور قلات جون رياستون قابل ذڪر آھن۔
ون يونٽ اھو منصوبو ھو جنھن کي پاڪستان جي وفاقي حڪومت اولھ پاڪستان جي تمام صوبن علائقن جي ضم ڪرڻ جي لاءِ شروع ڪيو ھو۔ جنھن جي تحت مملڪت پاڪستان جي اولاھين حصي جي تمام صوبن کي ملائي ڪري ھڪ ايڪائي جي صورت ڏني وئي جڏھن تہ ھن جو ٻيون حصو اوڀارين پاڪستان جي صورت موجود ھو۔ اھڙي طرح پاڪستان صرف ٻن صوبن تي مشتمل ھڪ رياست بڻجي ويو۔
29 جنوري 1948ع تي سنڌ مسلم اسٽوڊنٽس فيڊريشن، وزيراعليٰ، گورنر سنڌ قائداعظم اڳيان احتجاجي مظاهرا ڪيا. جڏهن شاگردن سر غلام حسين هدايت الله گورنر سنڌ سان ملاقات جي گهر ڪئي ته هن ملڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو. قائداعظم شاگردن جي 7 رڪني وفد سان ملاقات ڪئي ڏيڍ ڪلاڪ بحث ڪيو.
معاملا ان وقت وڌيڪ ڳمڀير ٿيا جڏھن 1958ع جي فوجي بغاوت کان بعد وڏي وزير جو عھدو ختم ڪيو ويو صدر اولھ پاڪستان جا اختیار پاڻ وٽ رکي ڇڏيا۔ سياسي ماھرن اھو بہ سمجھن ٿا تہ اولھ پاڪستان جي تمام صوبن ملائڻ جو مقصد اوڀر پاڪستان جي لساني سياسي ايڪائي جو زور ٽورڙڻ ھو۔
20 فيبروري 1948ع تي جمع ڏينهن ڪراچيءَ ”يوم ڪراچي“ وڏي پئماني تي ملهايو ويو، جنهن شاگردن ڪلاسن جو بائيڪاٽ ڪيو، مظاهرا ڪيا ٺهراءَ پاس ڪيا ويا.
ڪشور ڪمار ، ، بالِي ووڊ فِلمُن جو پس پرده گائڪ (هندي، بنگالي، مراٺي، آسامِي، گجراتي، ڪَناڊا، ڀوجپوري، اُڙِيئا) اداڪار هو. هُو اصل هندستانِي بنگالِي هو. هُو پنهنجي وقت جو مقبُول ترين پس پرده گائڪ هو سندس رڪارڊ اڄ به بيسٽ سيلر آهن. جيتوڻيڪ کيس شهرت بنيادي طور هڪ ڪامياب گُلُوڪار هوڻ باعث ملي، پر ڪمار هڪ نامور اداڪار پڻ هو. سندس ڪاميڊي ڪردارن باپ ري باپ ، چلتِي ڪا نام گاڙِي ، هاف ٽِڪِٽ ، پڙوسَن ، هنگاما ، پيار ديوانا بڙهتي ڪا نام داڙهي شامل آهن.
نوڪري، باندي، دور گگن ڪِي ڇائون ، دُور ڪا راهِي جهڙين فلمن هن سنجيده ڪردار پڻ ادا ڪيا. ان کان سواءِ ڪمار بطور ٻولنگار، ڪمپوزر، پروڊيوسر، هدايتڪار، اسڪرين ليکڪ اسڪرپٽ ليکڪ پڻ وڏيون ڪاميابيون ماڻيون.
ڪشور ڪمار، اڀاس ڪمار گنگولي جي نالي سان هڪ بنگالِي گھِراڻي پيدا ٿيو. سندس پيءُ ڪمجالال گنگولي مڌيا پرديش جي کنڊوا نالي هِڪَ ننڍي شهر رهندڙ وچولي طبقي سان واسطو رکندڙ پيشي جو وڪيل هو. جڏهن ته سندس ماءُ گوري ديوي، هڪ امير گھِراڻي سان واسطو رکندي هئي. ڪمار پنهنجي مائٽن جو ننڍي ننڍو اولاد هو. اشوڪ ڪمار وڏي وڏو پُٽُ هو، جنهن کان پوءِ اڪيلي ڌيءَ سَتِي ديوِي، ان کان ننڍو انُوپ ڪمار، جنهن کان پنج سالَ ننڍو هو ڪشور ڪمار.
جڏهن ڪمار اڃا ٻار ئي هو، ته سندس وڏو ڀاءُ اشوڪ ڪمار بالِي ووڊ جو چمڪندڙ ستارو بنجي چڪو هو. ان ڳالهه جو ننڍي ننڍي ڪمار تي تمام وڏو اثر پيو. هُو ڪي ايل سهگل جو تمام وڏو فين بڻجي ويو سندس گائڪيءَ جو نقل ڪندو رهندو هو. اڪثر سندس والدين کيس سندس ڀاءُ اشوڪ تي فلمايل گيت مين بن ڪا پنڇي گنگنائڻ لاءِ منٿَ ڪندا هئا. اشوڪ جي ڪاميابيءَ بعد انوپ پڻ بالِي ووڊ جو رخ ڪيو.
ڪشور ڪمار چار شاديون ڪيون، سندس ونيون رُوما گُوها ٺاڪُرتا ، مَڌُوبالا ، يوگيتا بالي لِينا چنداورڪر هُيُون. ڪشور ڪمار رُوما گھوش سان مَي 1951ع ڌاري بامبي شادي ڪئي سال اندر کين پُٽُ اميت ڪمار ڄائو. 1958ع منجھن طلاق ٿي وئي. رُوما گھوش ٻِي شادي ارُوپ گُوها سان ڪئي، جنهن مان ٻه ٻار ٿيس. هُوءَ پڻ اداڪار گلوڪار آهي فلمي صنعت وڏو نانءُ رکي ٿِي.
ڪشور ڪڏهن به اداڪاري ڪرڻ نه ٿي چاهيو، پر هُو پنهنجي وڏي ڀاءُ اشوڪ ڪمار کان ايترو ته ڊڄندو هو جو کيس ناراض ڪري نه ٿي سگھيو. اشوڪ ڪمار کيس بالِي ووڊ جو مقبول هِيرو ڏسڻ ٿي گھريو. شروعاتِي فلمون ناڪام ٿيڻ بعد، ڪشور ڪمار فصيلو ڪيو ته ايندڙ فِلمُن هُو ايتري ته ڪِنِي اداڪاري ڪندو جو اڳتي ڪو به پروڊيوسر کيس پنهنجي فلمَ ڪم ڪرڻ لاءِ نه چوندو.
انيل ڪپور لاءِ سندس پهرين فلم وه سات دن جا گيت ڪشور ڪمار ڳايا. هن انيل ڪپور جي پهرين سپر هٽ فلم مسٽر انڊيا جا گيت پڻ ڳايا. انهن ٻنهي فلمن جي موسيقي لڪشميڪانت پياري لال ترتيب ڏني. 1987ع هن آر ڊي برمن جي فلم ساگي لاءِ ڪي انتهائي سٺا گيت ڳايا -- ساگر جيسي آنکون والي، ساگر ڪناري دل يه پڪاري، جيڪي جاويد اختر جا لکيل هئا.
1987ع ڪشور ڪمار بالي ووڊ تان رٽائر ڪرڻ کنڊوا نالي ڳوٺ پنهنجا اباڻا کڪ وڃي وسائڻ جو فيصلو ڪيو، هن آڪٽوبر 1987ع دم ڌڻيءَ حوالي ڪيو. سندس مڙهه سندس جنم ڀوميءَ نيو ويو سموريون آخري رمسمون اتي ادا ڪيون ويون اهڙيءَ ريت سندس کنڊوا وڃڻ جي آخري خواهش پوري ڪئي وئي.
سندس پُٽُ اَمِيت ڪُمار پڻ ان ئي سطح جو گائڪ بڻيو، البت پنهنجي پيءَ جيتري ڪاميابي نه ماڻيائين. ڪشور جو ٻيو پُٽُ سُمِيت ڪُمار پڻ ڳائيندو رهيو آهي.
ٿي. اهڙين مظلوم قومن جي هزارين گمنام شهيدن جي ڳالهه به ڪٿي نه ٿي ملي. رست ماڻهن جي انهيءَ بهادراڻي ويڙهه گهائجي پوندڙ سپرپاور جو هيڊ آف اسٽيٽ باقي جيڪو وقت جيئرو رهيو اهو زخم سيني تي کنيو وتندو هو. تاريخدان لکن ٿا ته حقيقت ملتان هن جيڪو تير جي ڪري زخم کاڌو، سو ڪڏهن به نه ڀرجي سگهيو اڳتي هلي اهو ناسور بنجي ويو. فارس کي فتح ڪرڻ وارو سڪندر جو خواب پورو ضرور ٿيو پر چيو وڃي ٿو ته سڪندر جي موت جو ڪارڻ ملتان واري تير جو گهاءُ هيو، جيڪو سرطان تبديل ٿي ويو هو.
ٿي. اهڙين مظلوم قومن جي هزارين گمنام شهيدن جي ڳالهه به ڪٿي نه ٿي ملي. پر ٻئي طرف پنهنجي راجا موکي راج کي بزدلن وانگر هڪ ڌارئي بادشاهه اڳيان ڪنڌ جهڪائيندي ڏسي سنڌ جي عوام هڪ تمام وڏو جوش پيدا ٿيو جيڪو هڪ بغاوت جي صورت وٺي ويو. برهمڻن پنهنجي گهرن مان نڪري شهر شهر ڳوٺ ڳوٺ وڃي پنهنجي بادشاهه جي بزدليءَ خلاف تحريڪ هلائي. اها تحريڪ ان حد تائين زور وٺي وئي جو الور جي مهاراجا کي ان تي مجبور ٿيڻو پيو ته هو پرڏيهي حملو ڪندڙ اڳيان ڪنڌ جهڪائڻ بدران پنهنجي وطن جي حفاظت لاءِ مقابلو ڪري.
ٿي. اهڙين مظلوم قومن جي هزارين گمنام شهيدن جي ڳالهه به ڪٿي نه ٿي ملي. تان کان پوءِ سڪندر هاڻوڪي سنڌ جي الور تي حملو ڪيو. الور جي راجا موکي راج ڪا ٻي راهه نه ڏٺي سوکڙيون پاکڙيون ڏئي بنا ويڙهه جي سڪندر سامهون هٿيار ڦٽا ڪيائين. جنهن جي بدلي سڪندر الور جي مها راجا کي سنڌ جو چڪر ورتي راجا قبول ڪيو.
مظلوم قومن طبقن جي تاريخ به مظلوم ٿيندي آهي. انهن سان منسوب تاريخ لکيل وڏن وڏن ڪارنامن جي به ڪا وقعت اهميت ناهي نه ئي پنهنجي وطن ماڻهن جي حفاظت لاءِ سندن بهادري جوانمردي جي ڪارنامن کي تاريخ ڪا جڳهه ڏني وڃي ٿي. اهڙين مظلوم قومن جي هزارين گمنام شهيدن جي ڳالهه به ڪٿي نه ٿي ملي.
اچ، ملتان سنڌ، جنهن جي گاديءَ جو هنڌ ملتان هو، سو ناصر الدين قباچه جي گورنريءَ ڏنائين، جيڪو التمش جو سنڍو قطب الدين جو ٻيو نمبر ناٺي هو آرام شاهه جي وقت اتي جو گورنر مقرر ٿيل هو.
ناصر الدين قباچه هڪڙو بي پرواهه بهادر شخص هو. هو التمش جي ايتري پرواهه نه ڪندو هو، جيتري ٻيا گورنر ڪندا هئا. هن بکر بکر کان گهڻو هيٺ سنڌ ملڪ پنهنجيءَ نظر مان ڪڍيو پنهنجي تابع ڪيو هو.
سلطان قطب الدين ايبڪ جي مرڻ کان پوءِ اميرن وزيرن سندس پٽ آرام شاهه کي دهلي جي تخت تي ويهاريو پر ان کي حڪومت هلائڻ جو ڍنگ نه هو. انهيءَ زماني ناصر الدين قباچي سنڌ ملتان جي بچيل علائقي تي به قبضو ڪري پنهنجي آزادي جو اعلان ڪري پاڻ کي سلطان سڏرائڻ لڳو سنڌ ملتان پنهنجو سڪو خطبو جاري ڪرايائين.
طبقات ناصري آهي ته سلطان قطب الدين جي وفات کان پوءِ 11 ــ 1210ع ناصر الدين اچ ملتان تي چڙهائي ڪئي. ملتان کان پوءِ هندستان ديبل سنڌ جي شهرن، ڳوٺن قلعن تي قبضو ڪري پنهنجو خطبو پڙهايو تاج الدين يلدوز جي غزني فوجن کي ڪيترائي عالم فاضل ڏاها ناصر الدين جي درٻار سان واڳيل رهيا انعام اڪرام جا حقدار بڻجندا رهيا.
1229ع سلطان التمش، ناصر الدين قباچي کي ڪچلڻ لاءِ سنڌ ملتان تي فوج چاڙهي آيو، ناصر الدين کي جڏهن خبر پئي ته بکر ڀڄي ويو پنهنجي وزير عين الملڪ حسين اشعري کي حڪم ڏنائين ته قلعي اچ جو سمورو خزانو بکر پهچائي.
سلطانالتمش پهريان لشڪر سان گڏ ٻن سردارن ملڪ عزالدين محمد ڪزلخان کي اچ موڪليو پوءِ پاڻ اچي هڪ مهيني تائين اچ جو گهيرو ڪريون ويٺو رهيو. اتان پنهنجي وزير نظام الملڪ محمد بن اسعد کي ناصر الدين جي پويان موڪليو. نظام الملڪ بکر جو گهيرو ڪري اچ موٽي آيو التمش کيس اچ جي زمينداري سونپي دهلي هليو آيو. نظام الملڪ ٻن مهينن جي لاڳيتي گهيري کان پوءِ 27 جمادي الثاني 625 هه تي اچ جو قلعو فتح ڪري ورتو.
چنگيز خان جو پٽ چغتائي خان مغلن جو هڪ ڪٽڪ وٺي ملتان کي اچي گهيرو ڪيائين، ملتان جي حاڪم مقابلي ڪرڻ بدران عافيت ان سمجهي ته قلعي جا دروازا مضبوطيءَ سان بند ڪري ويهي رهجي. مغل چاليهن ڏينهن تائين ملتان مٿان ويٺا رهيا پر ناصر الدين سياڻپ اها ڪئي جو شهر جي ماڻهن تي خوب خرچ ڪيو انهن ڏينهن کين عيش آرام پهچايو. مغل آخر طويل گهيري کان تنگ ٿي ڪيچ مڪران هليا ويا.
تاريخ فرشتي جي ٻي جلد آهي ته ناصر الدين قباچو سلطان شهاب الدين غوري جو تمام بهادر ذهين غلام هو، سلطان شهاب الدين جي خدمت رهي ڪري هن بادشاهي جا اصول آداب سکيا. جڏهن اچ جو امير گذاري ويو ته سلطان شهاب الدين اچ جي حڪومت ناصر الدين قباچي جي حوالي ڪئي کيس قطب الدين ايبڪ جي فرمان جو پابند بڻايو. قطب الدين، ناصر الدين کي پنهنجون ٻه ڌيئرون هڪٻئي مٿان نڪاح ڏنيون.
27 ــ 1226ع ملڪ خان خلجي منصوره جي علائقي سيوستان جي شهرن تي قبضو ڪيو ته ناصر الدين قباچو سندس مقابلي لاءِ پهتو، ٻنهي فوجن جون تلوارون پاڻ ٽڪرايون ملڪ خان خلجي انهن تلوارن جو کاڄ بڻجي ويو. ناصر الدين فتح جا جهنڊا لهرائيندو ملتان اچ موٽي آيو.
بلگرامي جي تحرير مان ظاھر نہ ٿو ٿئي تہ ھن سنڌ جي محدث سنڌي ٻوليءَ تعليم حاصل ڪئي ھئي يا نہ. اھڙي تصديق لاء ٻہ سندون ملن ٿيون. هڪ ته محمد حيات سنڌيءَ جا اهي بعض رسالا، جيڪي مخدوم محمد معين جي رد لکيا اٿس، جن هو مخدوم محمد معين ٺٽويءَ جي بيحد عزت احترام ڪري ٿو کيس پنهنجو استاد شيخ سڏي ٿو، ليڪن ڪن علمي مسئلن ان سان اختلاف رکندي ان جي بعض تاليفات تي رد به لکي ٿو . ٻي ثابتي آهي ٻارهينءَ صديءَ جي عالمن جو تذڪرو، جنهن علامہ مرادي سلڪ الدرر جي نالي سان چئن جلدن ڪتاب تيار ڪيو، جيڪو ايترو ته مستند مقبول ليکيو وڃي ٿو جو پوين تذڪره نگارن لاءِ سند جو درجو رکي ٿو. علامہ مرادي هن طرح رقمطراز آهي:
شيخ محمد حيات جي استاد ابوالحسن ڪبير سنڌيءَ بابت ته سڀني عالمن جي اها متفقہ راءِ آهي ته جيئن هو لاجواب استاد مدرس هو، جنهن مان ھزارين فيضياب ٿيا.، اهڙيءَ طرح هو تصنيف، تاليف به بي نظير هو، ان لاءِ سندس ڪتاب شهادت لاءِ ڪافي آهي. الله پاڪ طرفان هن جي تحرير اهو ته زور قوت سمايل آهي، جو مختصر عبارت به باريڪ نڪتا بيان ڪندو آهي، جي اسان کي ٻين ڪتابن نٿا ملن. اها هڪ ڏات آهي جا سڀ ڪنهن کي حاصل نه آهي. محمد حيات سنڌي به پنهنجي پويان تصنيفي سرمايو يادگار ڇڏي ويو. درس و تدريس جي بيحد مشغولي هوندي به ڪي ڪتاب لکي ويو آهي. تذڪرن، فهارس معاجم هيٺين ڪتابن جا نالا سندس تاليف اچن ٿا:
هي جو ڪتاب سلڪ الدرر جي صاحب علامہ مرادي، محمد حيات سنڌيءَ کي ابراهيم سنڌيءَ جو پٽ لکيو آهي ان جي ٻين پوين عالمن جهڙوڪ فهرس الفهارس جي صاحب ڪتاني فاسي مغربي ٻين پوئلڳي ڪئي آهي، سا ائين پئي معلوم ٿئي ته اهو نالو پوءِ جو رکيل آهي، ٿي سگهي ٿو ته ”ڦليارو“ يعني گلن ڦلن وارو جي تعريب ابراهيم سان ڪئي وئي هجي، ڇوته ابراهيم عليہ السلام تي باه به باغ ٿي پئي هئي، تڏهن عَلم ابراهيم گل و گلزار پاڻ لازم و ملزوم چئبا.
هن عبارت مان اسان کي محمد حيات سنڌيءَ جي سنڌ تعليم پرائڻ بابت ٻه ڳالهيون معلوم ٿيون: 1- پنهنجي ڳوٺ ابتدائي ڪتاب پڙهائين. باقي ڪنهن وٽ پڙهيو ان وقت عادلپور گهوٽڪيءَ ڪهڙو مدرسو هو، جتي هن محدث ابتدائي تعليم پرائي، سا ڳالهه اڃا تحقيق طلب آهي. 2- ٻي ڳالهه واضح طور معلوم ٿي ته ٺٽي پنهنجي وقت جي وڏي محقق، متڪلم، فلسفي، اديب صوفي مخدوم محمد معين وٽ محمد حيات سنڌي پنهنجي علمي عمارت جي پيڙهه پڪي ڪئي.
ڪجھ دانشورن جو خيال آهي ته ڪوته جي تشريح سيد غلام علي کان غلطي ٿي آهي ته ڪوته گوڻهه هندي برابر هڪ جهڙا لفظ آهن. اتان شايد بلگرامي صاحب ڪوته کي گوڻهه ڄاڻي قريه معنا ڪئي آهي ته اصل اهو لفظ گوٽه يعني گهوٽن جو ڳوٺ آهي، جو اڳتي هلي گهوٽڪي جي نالي سان مشهور ٿيو، جتي سيد موسيٰ قادري رح جي قبر پڻ آهي ان جو خاندان اڃان تائين گهوٽڪيءَ هليو اچي.
بلگرامي پنهنجي استاد جي اها عبارت لکي اڳتي انهن لفظن جي تشريح هن طرح ڪري رهيو آهي ته فلاريہ ”في“ جي زير سان سنڌي نالو آهي چاچڙ سنڌ جي هڪ قوم آهي عادلپور بکر پرڳڻي جو هڪ ننڍو شهر آهي لکي ٿو ته مان جڏهن 1147هه سنڌ آيو هوس ته عادلپور به آيو هوس. سيد موسيٰ قادري بکر پرڳڻي جو هڪ بزرگ آهي ”گهوٽه“ ڳوٺ يا قريہ جي معنا لاءِ اچي ٿو.
ٻارهين صديءَ جو هي سنڌي محدث، جنهن جي علمي فيض کان نه رڳو سنڌ هند پنهنجي اُڃ لاٿي، پر حجاز، نجد، يمن، مصر،شام، الجزائر اولهه اقصيٰ جا عالم پڻ مستفيد ٿيا
1-شرح علي الترغيب والترهيب للمنذري 2 جلد 2- شرح علي الاربعين النودية 3- مختصر الزواجر 4- شرح الاربعين حديثا من جميع الملا علي القاري 5- الايقاف علي سبب الاختلاف 6- تحفة الانام في العمل بحديث النبي عليہ الصلواة والسلام 7- ارشاد النقاد اليٰ تيسير الاجتهاد 8- شرح الحڪم العطائية 9- شرح حڪم الهدادية
سيد غلام علي اڳتي هلي لکي ٿو ته سندس مامو سيد محمد انهن ڏينهن سنڌ اندر شاهي خدمت نوڪري ڪري رهيو هو، کيس استاد حڪم فرمايو ته پنهنجي مامي کي لکي ته هو استاد جي پيءُ جي خبر چار لهي مامي کي سيد موسا جو به پتو ڏيان ته جيئن مامو ان کان شيخ جي والد جو گهر معلوم ڪري.
علامہ مرادي، سنڌ جي هن محدث جو ڪريڪٽر هن طرح بيان ڪري رهيو آهي: ”هو هڪ پرهيزگار انسان هو. درس، تدريس کان سواءِ ٻين وقتن ماڻهن کان الڳ رهندو هو، سندس اهو دستور هوندو هو جو مسجد نبويءَ جماعت سان پهرئين صف نماز ادا ڪرڻ پاڻ تي لازم ڪري ڇڏيو هئائين.“
علامہ عبدالحي ڪتاني فاسي به محمد حيات کي محدث الحجاز، شيخ، حافظ جهڙن لقبن سان ياد ڪري ٿو. ڪتاني جي ڪلام مان اهو به معلوم ٿئي ٿو ته علامه ابوالحسن سنڌي جي وفات کان پوءِ، ان جي مسند تي محمد حيات سنڌي برابر 24 سال درس ڏيندو رهيو.
جڏهن ته سيد غلام علي آزاد بلگرامي، محمد حيات سنڌي محدث جو شاگرد آهي، تڏهن سندس تحرير سند جو درجو رکي ٿي. بلگرامي پنهنجي شاگرديءَ جو اعتراف ڪندي لکي ٿو:
بي دخل ڪيل فوجي پيادا جڏھن ويھ سالن جون فوجي خدمتون سر انجام ڏئي ڪري واپس ايندا ھئا ته پنھنجي زمينن کي ڊڀن جھاڙين سان اجڙيل ڏسندا ھا. ھاڻي نه چاھيندي به انھن خانه خرابن کي شھرن جو رخ ڪري بي اجرت خانه بدوش جھڙي پرولتاريه جي شڪل گڏ ٿيڻو پوندو ھو. پر جئين ته اوڻويھين صديءَ جو سرمائيدار مخالف نقاد سيسمودي چوي ٿو ته ”جديد سماج پرولتاريه جي دم تي پلندو آھي، جڏھن ته رومن پرولتاريه سماج جي مصارف تي پلندا ھئا“. روم پلي بيئنز کي آزادي ڏيارڻ جي تڪليفن ڀري جدوجھد جي آخري قيادت گريڪس برادرز ڪئي. ٻنھي کي پيٽريشينز جي زرخريدن جي بلوي ذريعي ڪٽيو ويو.
آھستي آھستي سڀئي شھري بڻجي ويا مراعتون بي معني ٿي ويون. سڀ جا سڀرومي سلطنت جي معمولي رعايا ھئا. فرانس جي شھنشاھ نپولين بوناپارٽ جي پاليسين کي ان تي تنقيد ڪرڻ وارا ائين ئي ”سيزرازم“ نه چوندا ھئا. گروھن طبقن جي وچ ھڪجھڙو ھڪ ئي طرح جو توازن ٻنھن جي ذاتي طاقت جي حصي جي خاصيت ھئي.
جڏھن شھنشاھ سيپٽي مَس سيويرَس انتقال ڪيو ته اُن پنھنجي سياسي بصيرت جو جوھر ڪڍي ڪري ان وصيت پٽن جي حوالي ڪيو ”بس فوجين کي نوازيندا رھو باقي سڀ خير آھي“. روم جي سلطنت ھيءَ ڪائي راز جي ڳالھ نه ھئي ته رياست پنھنجي جوھر ”ھٿيار بند ماڻھو“ ئي ھوندا ھئا.
وقت سان گڏوگڏ ھي ھاري پنھنجي فطرتي ميراڻ سبب قرضن جي بار ھيٺ دٻجندا ويا جيڪو خراب فصل ھئڻ جو ھڪ عام نتيجو ھوندو ھو. ھي ماڻھوزمين گڏ ئي ھڪ غلام جھڙي ئي حيثيت ٻڌجي ڪري رھجي ويا ھئا. ان کي ”ڪولونيٽ پيريڊ“ چيو ويندو آھي. آخرڪار مغربي سلطنت پٽي اڇلائي وئي. اھڙو بربرن جي جارحاڻن حملن جي ڌمڪين وغيره سبب نه پر سلطنت جي اندروني طور سڙي ڳري وڃڻ سبب ٿيو. اسان ڏٺو آھي ته پيداواري قوتون پھريون ئي زوال پذير ھيون زوال جو اھو رجحان ”ڪولونيٽ“ يعني پٽي تي ڪم ڪرڻ وارن ھارين به ھو، جيڪو جاگيرداريءَ ظاھر ٿيڻو ھو جيڪا ھاڻي پنھنجي ظھور جي مرحلن ھئي
تنهنڪري هو انهن کي مدد مانُ ڏيڻ لڳو. جڏهن اُهو سوداگر دهلي آيو، تڏهن انهن کي اڪبر بادشاهه وٽ نيائين، جتي پيءُ پٽ کي ڪا گهٽ عهدي جي نوڪري ملي، جنهن مان هو پنهنجي لياقت هوشياري ڏيکاري، مٿي چڙهڻ لڳا. انهيءَ وچ نورجهان وڌندي وڏي ٿيندي ويئي، جنهن ٿي ڏٺس سو سندس حُسن تي حيران ٿي ٿيو.
آسٽرالس مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب آهي ”ڏاکڻي زمين“. ھن ملڪ جو سرڪاري نالو آسٽريليا جي دولت مشترڪه يا 'ڪامن ويلٿ آف آسٽريليا آهي
اونھو مقام اير ڍنڍ آهي جيڪا سمنڊ جي سطح کان 15 ميٽر ھيٺ'آھي. سڀ کان اوچو مقام ڪاسڪيئوسڪو جبل ) ( جي چوٽي آھي جيڪا سمنڊ جي سطح کان 2,228 بلند آهي. ھن ملڪ جا قدرتي وسيلا باڪسائيٽ، ڪوئلو، ڪچو لوھ، ٽامو،ٽين ، سون ، چاندي، يورينيم، نڪل ، ٽنگسٽين، شيھو، زنڪ، ھيرا، قدرتي گيس، پيٽرول وغير آھن. آسٽريليا دنيا ڪوئلي جو سڀ کان وڏو ايڪسپوررٽر آهي پوري دنيا جي ڪوئلي جي برآمد جو 29 سيڪڙو ھن ملڪ جو آهي. ھن جي 57.4 سيڪڙو زمين زراعت سان لاڳاپيل آهي جنھن جو 47.1 سيڪڙو چراگاھون 19.3 سيڪڙو ٻيلا آهن.6.2 سيڪڙو وري آبپاشي تي آباد ٿئي ٿي جنھن جي ايراضي 25000 چورس ڪلوميٽر آهي.
يورپي ھن سرزمين تي سترھين صدي عيسويءَ داخل ٿيا.1770 يورپين مان سڀ کان پھريون ڪيپٽن جيمز ڪڪ اوڀر واري ساحل تي ڪجھ زميني حصي تي قبضو ڪري اولھ آسٽريليا جي نالي سان ھڪ برطانوي ڪالوني جو بنياد وڌو جنھن کان پوء اوڻويھين صدي تائين ڇھ ٻيون ڪالونيون قائم ٿيون جنھن کان پوءِ اڳتي ھلي سموري آسٽريليا تي برطانيا جو قبضو ٿي ويو، 1901 ڪامن ويلٿ آف آسٽريليا تبديل ٿي ويو. ھي نئون ملڪ پنھنجي قدرتي وسيلن جي ڪري جلدي ترقي ورتي.
آسٽريليا هڪ فيڊريشن آهي، جتي آئيني بادشاهت برطانوي طرز جي پارلياماني جمهوريت آهي. راڻي ايلزبيٿ- رياست جي سربراھ هٿياربند فوجن جي سپريم ڪمانڊر آهي.
آسٽريليا زمين جي ڏکڻ پاسي واري اڌ ڀاڱي تي هڪ ڌار وڏو کنڊ هڪ وڏو ٻيٽ آهي. هي ايراضيءَ جي لحاظ کان دنيا جو ڇهون وڏو ملڪ آهي، جنهن جي ڪل پکيڙ 7692300 چورس ڪلوميٽر آبادي ٻن ڪروڙن کان مٿي آهي. گاديءَ جو هنڌ ڪينبرا سڀ کان مٿانهون هنڌ مائونٽ ڪاسڪيوسڪو آهي.
آسٽريليا جي سرڪاري ٻولي انگريزي آهي، جڏهن ته هتي اٽالين يوناني پڻ ڳالهائجن ٿيون، موسم گرم خشڪ هوندي آهي. اندرين علائقن مينهن گهٽ پوندو آهي.
هي ملڪ ڏکڻ اولهه پيسفڪ سمنڊ آهي، هن جي اتر تيمور آرا فورا سمنڊ، اوڀر ڪورل سمنڊ تسمان سمنڊ اولهه هندي سمنڊ آهي.
راجا سهارس جي ملڪ جون حدون تمام وسيع هيون، اوڀر ڪشمير، اولهه مڪران، ڏکڻ محيط درياءَ کان ويندي سمنڊ تائين اتر ڪردان جبل ڪيڪا نان تائين ڦهليل هيون.
ملتان: ملتان جي ماتحت سڪا، برهمپور، ڪرور، اشهار تاڪيا کان وٺي ڪشمير جي حد تائين جا علائقا هئا. صوبي جي سرحد ڪشمير سان وڃي ملندي هئي.
اڄ ڪالھہ يورپ آمريڪا ويلنٽائن ڊي ڪيئن.ملهايو ويندو آهي، ان جي تفصيلن کي ڄاڻڻ جي لاءِ محترم صديقي جو پيش ڪيل هيٺ ڏنل واقعو پڙهو فرمايو: