polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
سيدي بوسحاقي جي نظم کي اسلامي دنيا عربي زبان جي مشهور ڪتابن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو، جنهن گرامر جي حوالي سان ابن هشام الانصاري جي لکيل عربي گرامر جي ضابطن جي اظهار جي نثري متن جي وضاحت ڪئي وئي آهي.
ڪيترن ئي لسانيات جي ماهرن سيد بوسحاقي جي شاعريءَ جي وضاحت لاءِ ڪتاب لکيا آهن، جن جي سادگي آسانيءَ سبب ان کي اسڪولن محفوظ ڪيو ويو آهي. انهن روايتن تفسيرن مان، اسان نقل ڪري سگهون ٿا:
پهرئين ڇهن مصرعن مصنف نظم جي مواد جو خلاصو پيش ڪيو آهي، جنهن جو مقصد عربي گرامر اعراب کي رجز جي قسم جي مطابق سيکارڻ آهي، جيڪو عربي ٻوليءَ جي شاگردن لاءِ آسانيءَ سان ياد ڪرڻ وارو اظهار آهي.
ليکڪ باب پنهنجي نظم جي پڄاڻي ڪئي، جتي هن ڇهن آيتن کي ڳايو ته جيئن ان جي مجموعي جو خلاصو، حمد ثنا محمد صلي الله عليه وآله وسلم.
ٽالپورن جي فوج مير فتح علي خان جي اڳواڻيءَ هيٺ لڙائيءَ لاءِ ميدان آئي. مير باگو خان، مير الهيار خان مير ٺارو خان پڻ پنهنجا فوجي دستا وٺي اچي جنگ شامل ٿيا. اهڙيءَ طرح سان ٽالپورن جي فوج ڇهه هزار کن سپاهي هئا. مير سهراب خان، نندو خان ڀرڳڙي ٻيا ٽالپور سردار ٽيهن هزارن جي لڳ ڀڳ سپاهين سان اچي انهي جنگ شريڪ ٿيا.
ھالاڻي واري جنگ سنڌ جي ڪلھوڙن جي آخري حاڪم ميان عبدالنبي ڪلھوڙو جي فوج مير فتح علي جي ٽالپرن واري فوج جي وچ 1782 قديم شھر ھالاڻي لڳ موجوده نيشنل ھاء جي ڀرسان لڳي ھئي جنھن سان سنڌ م ڪلھوڙن جي. حڪمراني جو خاتمو ٿيو ٽالپرن جي حڪمراني جي شروعات ٿي.
سندس چوڻ هو ته گانڌيءَ جي عدم تشدد جي تحريڪ هندن کي ڪمزور ڪري رهي آهي. ان ڪري هندن کي ان تحريڪ کان پري رهڻ گهرجي. مدن موهن مالويا، پنهنجن چيلن کي گڏ ڪري، ”آل انڊيا هندو مهاسڀا“ کي ٻيهر سرگرم ڪيو، جيڪا اڳ ڪمزور ٿي چڪي هئي. هن ’سنگهٽن‘ تحريڪ لاءِ، پوري ملڪ دورا شروع ڪيا. دهلي آگري به اچي، شرڌانند سان گڏجي، ٽيهه هزار ملڪاڻا راجپوت ’شڌ‘ ڪيائين. سندس مدد ’آريا سماج‘ اٿي کڙي ٿي. ان سلسلي ورزش گهر کوليا ويا، جن هٿيارن هلائڻ جي تعليم سان گڏ، ورزش سيکارڻ لڳا. سڀني وڏن شهرن اهڙا ’آکاڙا‘ قائم ڪيا ويا، جن نوجوانن کي، تلوار، چاقو، لٺ، ڇري، تيزاب بوتلن، سرن پٿرن هڻڻ جي مشق ڏني ويئي.
شرڌانند جي شڌي تحريڪ سان گڏ، پنڊت مدن موهن مالويا، ’سنگهٽن‘ تحريڪ شروع ڪئي. مولانا عبدالمجيد ’سالڪ‘ پنهنجي ڪتاب ”اپني سرگذشت“ لکي ٿو: ”ترڪ موالات جي وچ ڌاري، ملبار ڪناري تي موپلن جي انگريز سان ڇڪتاڻ شروع ٿي. ان وچ ملتان ڪوهاٽ هندو مسلم فساد ٿيا. پنڊت مدن موهن مالويا چوڻ هو ته خلافت تحريڪ جي ڪري امڪان آهي ته مسلمان، پوري ملڪ جي سياست تي ڇانئجي وڃن. ڇا لاءِ ته اهي جذبي حوصلي سان ڪم ڪري رهيا آهن.
ان جي رد عمل مسلمان جي تحريڪن جو ذڪر ڪندي، مولانا سالڪ لکي ٿو: ان تي مسلمانن طرفان تبليغي ڪم شروع ڪري، شڌي سنگهٽن تحريڪن کي روڪڻ جي ڪوشش ڪئي وئي. نتيجي ٻنهي ڪميونٽيز فرقيواراڻا جذبا وڌي ويا. .
4 مئي 1927ع جي رات، لاهور جي حويلي ڪابلي مل جي مسجد تي سکن حملو ٿيو. ٻئي ڏينهن، جيئن ئي جنازا کڻي، مسلمان لوهاري گيٽ وٽ آيا، وري فساد ٿيا سڄي شهر خنجر زنيءَ جا واقعا ٿيا ٻن ٽن ڏينهن تائين ڪشت خون جي بازار گرم رهي.
فيبروري 1929ع تي بمبئيءَ افواهه پکڙجي ويا ته پٺاڻ چوڪيدار ٻارن کي کڻي ٿا وڃن. ان تي شهر جي پٺاڻن تي حملا ٿيا. ان تي ڪن هنڌن تي پٺاڻ مقابلي آيا 2 هندو ماريائون.
9 اپريل 1929ع تي، غازي علم الدين نالي هڪ شخص آريا راجپال کي ماريو، ان تي علم الدين کي ڦاسي ڏني ويئي. سندس جنازي لک کان مٿي مسلمان شريڪ ٿيا.
23 مارچ تي، جڏهن ڀڳت سنگ کي ڦاسي ملي، تڏهن هندن جلوس ڪڍيو مسلمانن کي هڙتال ڪرڻ جو مطالبو ڪيو. نتيجو اهو ٿيو جو زبردست فساد ٿيو.
اهي ڪاميابيون ماڻي هشام منصوره واپس آيو ملڪي خوشحالي عوام جي ڀلائيءَ لاءِ جوڳا اُپاءَ ورتائين، جنهن سان سڄو ملڪ سکيو ستابو ٿي ويو. اندروني شورشن کي به ٻنجو ڏنائين ماڻهن مس مس سک جو ساهه کنيو.
ماڻهو هشام کي ڀاڳ ڀريو سمجهندا هئا هر هنڌ هن جي هاڪ هلندي هئي، هشام جي زماني سنڌ مان پهريون ڀيرو هڪ عالمن جو وفد خليفي منصور جي درٻار پهتو. چيو وڃي ٿو ته انهن هڪ سنسڪرت جو وڏو عالم به هو جنهن منصور اڳيان سدهانت پيش ڪيو خليفي جي حڪم تي درٻار موجود رياضيءَ جي ڄاڻو ابراهيم فزاري ان کي عربيءَ ترجمو ڪيو.
تاريخ مان اهو ڏس به ملي ٿو ته عربن 9 تائين حسابي انگ هندن کان سکيا، ان ڪري عرب ان کي حساب هندي يا هنديه ارقام چوندا آهن. ٿي سگهي ٿو ته انهيءَ سنسڪرت عالم جنهن سدهانت خليفي اڳيان پيش ڪيو هو، اهو عربن کي سيکاريو هجي.
خليفي منصور هشام جي ڪارگزارين کان خوش ٿي 156هه سنڌ سان گڏ ڪرمان جي گورنري به ان جي حوالي ڪري ڇڏي هشام تمام سهڻي طريقي سان ٻنهي صوبن جو انتظام هلائيندو رهيو. سنڌ پنج ڇهه سال ترسي هشام 157هه پنهنجي وطن هليو ويو اتي ئي دم ڌڻي حوالي ڪيائين.
خليفي منصور کي عبدالله اشتر جي ٻڙڪ پئجي چُڪي هئي، ان ڪري هشام بن عمرو تغلبي کي سنڌ جو گورنر ڪري اهو حڪم ڏئي موڪليائين ته عبدالله اشتر کي جبل ڀيڙو ڪري، سڌو هٿ نه اچي ته جنهن راجا وٽ رهي ٿو ان تي حملو ڪري ڏي.
ڇو ته ملئي لفظ جي آخر وجهڻ سان معنا ائين ڪريو. پوءِ شايد هڪ ڏينهن پوليس واري چالان ڪيو، تڏنهن خبر پئي ته ڪوسونگ معني خالي پڻ آهي ان هنڌ تي گاڏي نه بيهارڻي آهي.
نگارا- ڪوالالپمور نگارا لفظ به گهڻو ٻُڌڻ ايندو. نگارا معنا قومي. مسجد نگارا معني قومي مسجد، زور نگارا معني قومي جانورن جو باغ، اهڙي طرح بئنڪ نگارا، ميوزم نگارا، وغيره.
1512 يورپي ماڻهن مان پورچوگيزن سڀ کان پھرين ھن علائقي کي دريافت ڪيو. انھن بعد 1516 اسپيني پڻ ھتي پھتا. ان بعد يوراگوئي اسپين جي ايمپائر پورچوگال جي ايمپائر جي وچ تڪرار وارو علائقو رھندو آيو. 1603 اسپين وارن ھتي چوپائي مال جي پالنا متعارف ڪرائي جيڪو ھتان جي ملڪيت جو ھڪ وڏو ذريعو بڻجي ويو. 1640 م ھتي اسپين پنھنجي پھرين مستقل آبادي ريئو نيگرو درياء جي لڳ سوريانو نالي سان قائم ڪئي جيڪو ھاڻي يوراگوئي جو ھڪ شھر آھي.1669 کان 1671 وچ پورچوگيزن ھتي ھڪ قلعو ڪالونيا ڊيل سيڪرامينٽو جوڙايو.
ھن ملڪ جي ايراضي 176214 چورس ڪلوميٽر آهي. ھن ملڪ جو سامونڊي ڪنارو 660 ڪلوميٽر ڊگھو آھي. ھن ملڪ م چار درياء ڇوڙ ڪن ٿا جن م ريئو ڊي لا پلاٽا درياء، يوراگوئي درياء، لاگونا ميرن درياء، ريئو نيگرو درياء شامل آھن. ملڪ جو سڀ کان اوچو مقام سيرو ڪيٽيڊرل جبل جي چوٽي آھي جيڪا سامونڊي سطح کان 514 ميٽر بلند آهي. ھتان جي آبهوا گھم واري آھي اڪثر ڪوھيڙو رھندو آھي. سموري سال ھتي ھڪ ڪري موسم رھندي آھي.
يوراگوئي : جنھن جو سرڪاري نالو اورينٽل ريپبلڪ آف يوراگوئي آهي جيڪو ڏکڻ آمريڪا کنڊ جي ڏکڻ اوڀر پاسي واقع آهي. ان جون سرحدون اولھ م ارجنٽينا سان، اتر اوڀر برازيل سان، ڏکڻ ريئو ڊي لا پلاٽا سان ڏکڻ اوڀر اينٽلانٽڪ سمنڊ سان ملن ٿيون. اھو پکيڙ سورينام کان پوءِ ڏکڻ آمريڪا جو ٻيون نمبر ننڍڙو ملڪ آهي. ھن ملڪ جو نالو يوراگوئي ندي جي نالي تي رکيل آھي.
ھن ايڪٽ جي قلم 6 تحت فورس جي آفيسرن جي اھا بہ ذميداري آهي تہ ھوائي جھازن جي مسافرن جي، انھن جي سامان جي ڪارگو وغيره جي حفاظت ڪري موثر قدم کڻي ھاءجيڪنگ ، سبوتاژ، بم ڌماڪن، خطرناڪ شين ، ھٿيارن بارود کڻڻ کي روڪي ، ڪسٽم ايڪٽ 1969 تحت ماڻھن انھن جي سامان جي تلاشي وٺي منشيات ڳولي . فورس بڻ جي ڪمانڊر کي اختيار آھي تہ ھاءجيڪنگ جھاز جي لھڻ بعد فوج سول ايجنسين کي مدد لاءِ طلب ڪري سگھي ٿو. ھن فورس جي آفيسرن کي پوليس ايڪٽ 1861 ڪرمنل پروسيجر ڪوڊ 1898 تحت ٿاڻي جي انچارج کي مليل سڀ اختيار پڻ حاصل آھن.
ھي قانون ذوالفقار علي ڀٽو جي حڪومت 18 ڊسمبر 1975 اسيمبلي مان منظور ڪرائي ملڪ لاڳو ڪيو . ان کان اڳ ھن قانون کي آرڊيننس ذريعي آندو ويو هو جنھن جو نالو ايئرپورٽس سڪيورٽي فورس آرڊيننس نمبر 12 سال 1975 ھيو جيڪو جن ايڪٽ جي پارليامينٽ مان منظوري سان منسوخ ٿي ويو.ھن ايڪٽ جو مقصد پاڪستان جي اندر ھوائي اڏن، ھوائي جھازن شھري ھوابازي جي تنصيبن جي حفاظت اتي قانون کي قائم رکڻ لاء ايئرپورٽس سيڪيورٽي فورس يا اي.ايس.ايف. جو قيام ھيو. ھن قانون کي پوري ملڪ جي ھوائي اڏن تي لاڳو ڪيو ويو.
ريڊيو پاڪستان تي پروگرامن وڃڻ جي شروعات ممتاز مرزا تڏهن کان ڪئي جڏهن سندس والد صاحب کي ريڊيو جا پروگرام مليا جيڪي ان ايئر هو ڪندو هو. نہ صرف اهو پر احسن ڪربلائي ريڊيو جا اسڪرپٽ بہ تحرير ڪندو هو. پنہنجي والد جو اثر وٺندي متاز مرزا بہ ريڊيو پاڪستان تي وڃڻ شروع ڪيو بعد لکڻ مصروف ٿي ويو. ممتاز مرزا جنھن ٽهي لکڻ شروع ڪيو اهو سنڌي جديد افساني جو ابتدائي زمانو هو. تڏهن ڊرامن جو پڻ رجحان پروان چڙهي ويو هو ريڊيو پاڪستان جا سنڌي ڊراما ماڻهو وڏي چاھ سان ٻڌندا هئا. ممتاز مرزا ريڊيائي ڊرامن لکڻ افسانا تحرير ڪرڻ وارن تخليقڪارن اڳتي وڌڻ لڳو.
ڊاڪٽر نبي بخش بلوچ جي قائم ڪيل ماڊل اسڪول اولڊ ڪئمپس گاڏي کاتي سنڌي ڊڪشنري آفيس هن پنھنجي قريب ترين دوست شيخ محمد اسماعيل سان گڏ سنڌي ادب جو ڊگهو پروجيڪٽ پورو ڪيو جيڪو چاليهن واليمن تي سنڌي ادبي بورڊ پاران شايع ٿيل آهي. هي ڊڪشنري لوڪ ادب جون ڊاڪٽر نبي بخش بلوچ کي مليل اسڪيمون هيون جيڪي شيخ محمد اسماعيل، ممتاز مرزا، محمد يعقوب ميمڻ، محمد حسين ڪاشف جهڙا عالم سرانجام ڏيندا هئا.
حيدرآباد جي ٽنڊي آغا 1938ع جنم وٺندڙ ممتاز مرزا جي پرورش ادبي ماحول ٿي. سندس والد سنڌ جو ناليوارو شاعر اديب مرزا گل حسن احسن ڪربلائي پنھنجي دور سنڌ جي مشهور شخصيتن شمار ٿيندو هو.
اين. جي. مجمدار جو پورو نالو ’نوني گوپال‘ هو. ’نوني‘ بنگالي زبان جو لفظ آهي، جنهن جي معنيٰ آهي ’مکڻ‘ اصطلاحي معنيٰ موجب پيارو. نوني گوپال جي معنيٰ ٿي ”گوپال جو پيارو“. مجمدار اصل موضع دار آهي، جنهن جي معنيٰ آهي ”ڳوٺ، شهر يا وستيءَ جو وڏيرو“. موضع مان بدلجي ”موجع“ ٿيو رفته رفته اهو موجمدار/’مجمدار‘ بڻجي ويو، حالانڪہ هو ڪو وڏيرو ڪونه هو. جيئن ڪن ذاتين جا ماڻهو پنهنجي ڌنڌي يا عهدي سبب ان ذات جا ٿي ويا آهن. جيئن مفتي، قاضي، آخوند، وغيره. توڙي جو مفتي، قاضي آخوند به ڪا ذات نه آهي.
ارڙهن سالن کان پوءِ 1927ع ، فيڊرل ڪائونسل ڪجهه تبديليون آنديون ويون، جن موجب رياستن جي سلطانن کي ڪڍي انهن جي جاءِ تي چار غير سرڪاري ميمبر رکيا ويا. ان کان پوءِ به وقت بوقت ميمبرن جي تعداد نوعيت تبديليون اينديون رهيون. پر ڪائونسل جا ميمبر نامينيشن ذريعي چونڊيا ويندا هئا. اهو سلسلو ٻي وڏي لڙائيءَ جي شروعات تائين رهيو.
ملائيشيا، تيرهن رياستن جي هڪ جهڳٽي يا گلدستي جو نالو آهي, جنهن مان ٻه رياستون: صباح سرواڪ ته بلڪل پري بورنيو ٻيٽ جي اتر آهن جن مان هڪ اوڀر ملائيشيا ٻيو اولهه ملائيشيا جيڪو ٿائلنڊ سان مليل آهي، ان يارهن رياستون آهن: جوهور، پهانگ، ملاڪا، نگري سمبيلان، سلانگر، پيراق، پرلس، پينانگ، ڪيلنتان ٽرنگانو.
انهن رياستن مان ملاڪا پينانگ کي ڇڏي باقي سڀني رياستن جو پنهنجو پنهنجو والي آهي. 1895ع تائين ته هر رياست ڌار ڌار هئي، اها ٻي ڳالهه آهي ته سڌيءَ يا اڻ سڌيءَ طرح سڀني مٿان هلندي انگريز جي هئي جو هندوستان، سلون، برما، هنگ ڪانگ وانگر هي ملايا وارو علائقو، بورنيو ٻيٽ، سنگاپور وغيره جو اصلي حاڪم انگريز ٿي چڪو هو.
1948ع انگريزن جي ائڊوائيزري ڪائونسل بدران فيڊرل ليجسليٽوَ ڪائونسل کي وجود آندي وئي. جنهن مطابق يارهن ئي رياستن مان ميمبر کنيا ويا کين مختلف ڪم سوپيا ويا. هن ڪائونسل ٽن حصن مان ٻه حصا سرڪاري ميمبرن جا رکيا ويا.
مرتضيٰ انجو جي موت بعد 1039هه تي امير خان کي ٺٽي جو گورنر ڪيو ويو. بادشاهه نامي لکيل آهي ته: شاهجهان کي مرتضيٰ انجو جي موت جو اطلاع مليو ته امير خان جيڪو ان وقت ملتان جي حڪومت تي رکيل هو، جي منصب اضافو ڪري کيس ٺٽي جي گورنري ڏني.
تحفة الڪرام مطابق شاهجهان امير خان کي ٺٽي موڪلڻ وقت اها تنبيهه ڪئي ته شريف الملڪ جي دؤر وارن اهلڪارن کي سخت سزائون ڏئي پنهنجن عهدن تان لاٿو وڃي. تنهن ڪري امير خان ٺٽي پهچندي ئي انهن همراهن کي پنهنجين نوڪرين تان هٽائي سزائون ڏنيون ڪڪرالي جي ڄام کي به جنهن شاجهان کي ٺٽي تڪليف پهچائي هئي، قيد ڪيو. ان سان گڏ شاهجهان سان ٺٽي ڀلايون ڪندڙ حمل جت راڻي ڌاريجي کي وڏي عزت سان درٻار موڪليو. امير خان جو ڀاءُ ميرڪ يوسف پنهنجي ڪتاب تاريخ مظهر شاهجهاني لکي ٿو ته:
هن شهر تمام گهڻا عالم، فاضل، شاعر ڪاتب، خدا پرست شريعت جا پابند ماڻهو رهن ٿا. سڀئي ڌنڌي ڌاڙي ڪنهن نه ڪنهن ڪرت سان لاڳاپيل آهن، نڪامره ڪهر قوم کان ڊڄندا آهن، جن جي سردارن کي ترخانن پنهنجي هٿ رکيو آهي. مغلن به قبضي وقت ڄام هالا، راڻو عمر کي عارضي عهدا ڏئي ٺٽي جي صوبيدار جي هٿ رکيو.
امير خان ٺٽي جي ڏنگي قوم ڪهر کي ماري مڃايو سندس سردار ڄام هالا جي سرڪشي کي ختم ڪيو. ٺٽي جي صوبي چاچڪان مندره قوم جي ماڻهن به رڻ ٻاري ڏنو هو. گڏوگڏ پاڻ وڙهندڙ قبيلن سميجا ڪهر، سميجا ساند، سميجا جوڻيجا، سميجا ڪيريا سميجا دل سوڍن جي ڪري ماڻهن جو سڪون آرام ختم ٿي چڪو هو، انهن سڀني کي امير خان سڌو ڪيو علائقي امن امان قائم ڪيو.
ماثر الامراءَ مطابق هو نواب ابوالقاسم نمڪين جو وڏو پٽ هو پنهنجي علم، فهم ڏاهپ ٻين کان نرالو هو، پيءُ جي وفات کانپوءِ ترقي ڪري جهانگير کان ٻه هزاري، پنج سؤ هزاري پنج سؤ سوار منصب يمين الدوله خطاب حاصل ڪري ملتان جي حڪومت تي مقرر ٿيو.
1041هه تي شاهجهان ٺٽي کان بدلي ڪري امير خان کي جونا ڳڙهه رکيو. ماثر الامرا آهي ته 46 ــ 1045هه جڏهن شاهجهان دولت آباد کان گادي واري هنڌ موٽي رهيو هو ته دڪن جي علائقي بيڙ جي حڪومت تي امير خان کي رکيائين.
پليو وچولي ماپ جو هيءُ سهڻو باز 43 کان 51 سينٽي ميٽرن جو ٿيندو آهي. اِن جو مٿو، ڳِچي ڇاتي اڇي رنگ جي ٿئي، باقي جسم چمڪدار اخروٽي ٿئي. هن جي کَنڀڙاٽيءَ جي ٻاهرئين ڪناري جا کَنڀ گهرا ناسي ٿين ٿا. اُڏامڻ مهل هيٺان کان اخروٽي پَرَ، کَنڀڙاٽين جي ڪنـاري وارن ناسـي کَنڀن کان جُدا نظر ايـنـدا آهن. هـن جـي پکڙيل پَرن جون ٻاهريون چوٽيون ڪاريون ٿين ٿيون پُڇ هلڪو اخروٽي گلابي ڏِسبو آهي. هن باز جو ٻچو گهرو ناسي ٿئي ٿو، جنهن جي کَنڀن جا اَڇا حصا ڀورين لِيڪن جهڙا هوندا آهن. پِليي باز جي مُڙيل چُهنبَ، ميرانجهڙي اَڇي ٽنگون پيليون هونديون آهن. اِن جون اکيون هيڊيون اکين جي ماڻڪي ڪاري ٿئي ٿي.
پِليو باز ننڍو شڪار ڪندو آهي، جنهن مڇي، کيکڙو، ڪوئا، ڪرڙانگ جيت شامل آهن. زمين پاڻي ٻنهي تي شڪار ڳوليندو رهندو آهي. عام طور زمين تان 20- 25 ميٽر مٿي پرواز ڪندو آهي. پاڻيءَ ٽُٻي هڻي نہ سگهندو آهي، اُن ڪري مڇي يا ٻيو ڪو بہ آبي شڪار پاڻيءَ جي سطح تان ئي چنبن جهلي کڻي ويندو آهي اُڏامندي ئي شڪار کائي وٺندو آهي تہ مَتان ڪو ٻيو زوراور باز وغيره ڇڏائي نه وڃي. گند جي ڍير تي پيل شيون اُڇلايل مڇي گوشت تي به لهي ٿو، اُن ڪري سامونڊي درياهي مياڻين تي بہ نظر ايندو آهي. هي اڪثر سامونڊي ڪنارن ويجهو تِمر جي علائقي، گَپ وارن ميدانن، مِٺي پاڻيءَ جي ڍنڍن ساريال جي علائقن بہ ڏِسبو آهي.
سيارو هن پکيءَ جي لڳ واري مُند آهي. اِنهن ڏينهن اُڏامڻ دوران ڪرتب بازي ڪندو آهي. پِليو جوڙو پنهنجي آکيري يا آکيري جي ويجهو لَڳ ڪندو آهي. هي جوڙو تِمر يا ڪنهن اُوچي وڻ تي آکيرو جوڙيندو آهي. اُهو وڻ عام طرح سُڪل هوندو آهي. ڌُٻڻ وارن علائقن اهڙو آکيرو خشڪيءَ جي شڪارين کان محفوظ ٿئي ٿو، اُن ڪري اُهو زمين کان پنج ڇھہ ميٽر مٿي هوندو آهي، پر خشڪ زمين واري علائقي اهو اڃا بہ مٿي ٿئي ٿو. پليو پنهنجي وڻ تي ٻئي پکيءَ جو آکيرو برداشت نہ ڪندو آهي. هن جو آکيرو ٽارين ڪاٺڙين سان جُڙيل مضبوط ٿئي ٿو.
غير ملڪي قرض يا فارين لون اھڙو قرض آھي جيڪو غير ملڪي ڪرنسي ، ان ڪرنسي واري ملڪ جي مارڪيٽ جي شرطن ڪوائفن جي آڌار تي ڪنھن بہ بينڪ کان ورتو ويو ھجي چاھي اھا بينڪ ان ڪرنسي واري ملڪ جي ھجي يا نہ ان سان ڪوبه فرق نہ ٿو پئي. اھڙن قرضن جي ادائيگي ان غير ملڪي ڪرنسي ٿيندي آهي جنھن سبب قرضي قرضدار بينڪ کي زر مبادلا جي شرحن تبديلين جي خطرن کي منھن ڏيڻو پوندو آھي انھن کي زر مبادلا جي ڏي وٺ وارن قائدن ضابطن جو پورائو ڪرڻو پوي ٿو.
ملڪي قرض يا ڊوميسٽڪ لون اھڙي قرض کي چون ٿا جيڪو مقامي ڪرنسي انھن شرطن ڪوائفن جي مطابق ڏنو وڃي جيڪي مقامي مارڪيٽ رائج ھجن. ڀلي اھو قرض مقامي بينڪ کان ورتو وڃي يا ڪنھن ٻاھرين ملڪ جي بئنڪ جي شاخ مان ان سان ڪو فرق نہ ٿو پئي يعني ذريعو ان جي خصوصيت کي تبديل نہ ٿو ڪري.
سھولتي قرض ھڪ اھڙو قرض ھوندو آھي جيڪو خيرسگالي طور يا مدد خاطر بغير ڪنھن ظاھري عيوض يا بدل جي مالي مقصدن جي لاءِ سھولت مھيا ڪرڻ خاطر ڏنو ويندو آهي. ان کي سرعي تناسب پڻ سڏيندا آهن.
لاڙڪاڻي نوڪريءَ جي دوران مرزا قليچ بيگ کيرٿر جبل تي، خاص ڪري ”ڪُتي جي قبر“ تي، هڪ تفريح گاهه جي پيڙهه جو پٿر رکيو هو. اِهوئي اُهو پٿر آهي جيڪو مستقبل جو هڪ خواب آهي، ڇو ته اُن پٿر تي سنڌ صوبي جي حد جُڙي ٿي اُن پٿر کان هُن پاسي بلوچستان جي حد شروع ٿئي ٿي. ڏاڙهياري جبل تي سنڌي لکت وارو مرزا صاحب جو لڳايل اُهو پٿر سندس سنڌ سان محبت جو کليل ثبوت آهي.
ڪتي جي قبر جو علائقو کير ٿر جي جابلو سلسلي سنڌ جي شھداد ڪوٽ بلوچستان جي خضدار ضلعي جي وچ آهي، هي علائقو سمنڊ جي سطح کان 7500 فٽ مٿي آهي.
کير ٿر جابلو سلسلو سنڌ جي قمبر علي خان شامل آهي. بلوچي زبان لفظ ”ڪتي جي قبر“ ڪتب نٿو اچي. ”ڪتي جي قبر“ سنڌي ٻوليءَ جو لفظ آهي. چونڊن جي حقلي بندين به اھو علائقو سنڌ آھي.
ھن ابتدائي تعليم پنھنجي اباڻي شهر حاصل ڪئي 1095ع ارڙھن سالن جي عمر ھي حنبلي فقه سکڻ لاء بغداد روانو ٿيو. ننڍڙي عمر بغداد حنبلي فقه دينيات پڙھڻ لاء آيو جتي صوفي استادن جي تعليم کان متاثر ٿيو. بغداد ابو سعيد مبارڪ مخزومي ابن عقيل سندس استاد ھيا. ابو محمد جعفر السراج کيس حديث جو علم سيکاريو. سندس روحاني استاد ابوالخير حماد ابن مسلم الداباس ھيو.
عبدالقادر جيلاني جنهن کي ان جا ساراهيندڙ محي الدين، شيخ عبدالقادر جيلاني جي نالن سان به سڏين ٿا. هڪ سُني حنبلي طريقي لاثري عقيدي جو صوفي شيخ صوفين جي قادري سلسلي جو باني آهي۔
ڪوٽڏجي مان قديم آثارن جي ماهرن کي هڪ اهڙي ثقافت جا اهڃاڻ مليا آهن، جيڪا سنڌو ماٿري جي شهري تمدن کان 7 سو سال آڳاٽي آهي. ان کي ماهرن ”ڪوٽڏجي واري ثقافت“ جو نالو ڏنو آهي. ماڳ جي کوٽائي ڪندڙ ماهر ڊاڪٽر ايف اي خان ڪوٽڏجي بابت ٻڌايو آهي ته ڏکڻ ايشيا اها پهرين زرعي وسندي هئي سنڌو ماٿر جي سڀيتا جو بنيادي پٿر رکڻ وارا اهي ڪوٽڏجي جا ماڻهو هئا. هن وڌيڪ انڪشاف ڪيو آهي ته ڪوٽڏجي جي زرعي وسندي، موهن جي دڙي کان 7 سو سال قديم آهي اها تاريخ ريڊيو ڪاربان وسيلي حاصل ٿي آهي. جنهن ڪري اسين چئي سگهون ٿا ته ننڍو کنڊ ته ڇا پر سڄي ڏکڻ ايشيا هڪ ”زرعي سماج“ جو پايو وجهندڙ سنڌي ماڻهو هئا.
ڪوٽڏجيءَ جي ماڳ جا قديم آثار خيرپور شهر کان 15 ميل ڏکڻ طرف موجوده ڪوٽڏجي واري قلعي جي سامهون نئشنل هاءِ وي جي اولهه طرف آهن. هيءُ ماڳ 600 فوٽ ڊگهو، 400 فوٽ ويڪرو زمين جي سطح کان 40 فوٽ اوچو آهي. هن ماڳ کي 1935ع ڌاري هڪ ماهر ڊاڪٽر گهريا ڳولي لڌو. ان کان پوءِ هن ماڳ جي کوٽائي ڊاڪٽر ايف اي خان 1955ع کان 1975ع تائين ڪرائي.
آنور ابڙو پرائمري تعليم پنهنجي ڳوٺ مان حاصل ڪئي. مئٽرڪ گورنمينٽ هاءِ اسڪول ڏوڪري منجهان پاس ڪيائين 1985ع حيدر بخش جتوئي سائنس ڪاليج ڏوڪري مان انٽرميڊئيٽ ڪيائين، 1991ع مهراڻ يونيورسٽي آف انجنيئرنگ اينڊ ٽيڪنالوجي، بي اِي جي ڊگري ڄامشورو مان حاصل ڪيائين. جڏهن تہ فيڊرل اردو يونيورسٽي آف آرٽس اينڊ سائنس، ڪراچي مان ايم. اي جي ڊگريون حاصل ڪيائين. هن گڏوگڏ آغا خان يونيورسٽيءَ مان ڊپلوما اِن اسڪول مئنيجمينٽ ڪئي.
انور ابڙي جو پورو نالو انور علي ابڙو آهي. هيءُ علي گل ابڙو جي گهر پهرين جنوري 1965ع تي لاڙڪاڻو ضلعو جي تعلقو ڏوڪري جي ڳوٺ لالي جا ڀاڻ پيدا ٿيو.
انور ابڙو سنڌ پاڪستان جنم وٺندڙ سنڌي ٻولي جو ناميارو ناول نگار، ڪهاڻيڪار، ناٽڪ نويس صحافي آهي. سندس ڪيترائي ئي ڪتاب ڇپيل آهن.
جيتوڻيڪ يوسف خان پنهنجي فلمي ڪيريئر جي شروعات 1954ع فلم ”پرواز“ سان ڪئي، پر لاهور ڪراچي پنجن سالن جي مسلسل جدوجهد کان پوءِ کيس شميم آرا جميلا رزاق سان گڏ هڪ فلم ڪم ڪرڻ جو موقعو مليو، جنهن سندس لاءِ مستقبل لاءِ رستو صاف ڪري ڇڏيو. انهن کي. هيءَ 1959ع جي فلم ”فيصلا“ هئي، جنهن مان چائلڊ اسٽار طور اداڪاره ديبا جي فلمي ڪيريئر جي شروعات ٿي. پنجاهه واري ڏهاڪي هن فلمن حسرت، ڀروسو ناگن به ڪم ڪيو.ناگن به اصل ڌيان يوسف خان تي نه پر 16 سالن جي رتن ڪمار تي هو، جيڪو بمبئي لاهور چائلڊ اسٽار جي حيثيت وڏي شهرت حاصل ڪرڻ کانپوءِ پهريون ڀيرو هيرو بڻجي اڀريو.
يوسف خان کي انهن فلمن پنهنجي ثانوي حيثيت جي پوري پوري ڄاڻ هئي پر ساڳئي وقت کيس پڪ هئي ته انهن فلمن مان حاصل ڪيل تجربو بيڪار نه ٿيندو. پوءِ سٺ واري ڏهاڪي هن پنهنجو ڪم پوري لگن سان جاري رکيو پهاڙين، خاموش راهو، دروازا، سسرال، ملنگي، حاتم تائي، چن وير، بدلا، بائو جي، تيري عشق ناچايا مڪرا چن ورگا جهڙن فلمن اداڪاري جا جوهر ڏيکاريا. هاڻي فلم سازن تي واضح ٿي چڪو هو ته هو اردو پنجابي هڪجهڙي مهارت سان ڪم ڪري سگهن ٿا.
پاڪستاني فلمي اداڪارن يوسف خان سلطان راهي تقريبن هڪ ئي وقت اداڪاري شروع ڪئي. سلطان راهي اسٽيج اردو ڊرامن مرڪزي ڪردار ادا ڪندو هو، جڏهن ته يوسف خان کي اردو فلمن سائيڊ هيرو بعد هيرو جو ڪردار ملڻ لڳو. عجيب ڳالهه آهي ته انهن اداڪارن جن اردو ڪم ڪرڻ شروع ڪيو، انهن کي اصل شهرت پنجابي سئنيما ملي.
هين صدي جي انتها تي پهچندڙ يوسف خان کي پاڪستاني اداڪار هجڻ جو منفرد اعزاز حاصل ٿيو جيڪو اڌ صدي کان مسلسل فلمن نظر اچي رهيو آهي. سال 2000 رليز ٿيندڙ سندس فلم بُڌا گجر ثابت ڪيو ته اها 10 ڪروڙ رپيا ڪمائيندي.
جڏھن رومي اسڪاٽلينڊ تي قابض ھئا ان زماني ھڪ رستو مرڪزي اسڪاٽلينڊ کان ڪلائيڊ نديءَ جو کاٻو ڪنارو وٺندي مڌر ويل واري علائقي مان گذرندو ھو. رومين موجودھ مڌرويل شھر ويجھو ھڪ ننڍو ڪوٽ غسل ّخنو ٺھرايو ھو، پر رومي ھن علائقي گھڻو وقت جٽاءُ نہ ڪري سگھيا مڌرويل واري علائقي انگريزن ھڪ ڳوٺ اچي قائم ڪيو. ڳوٺ ليڊي ويل جي نالي سان ھڪ کوھ کوٽايو ويو. اھو کوھ حضرت بيبي مريم رضيہ جي نالي سان منسوب ڪيو ويو. عيسائي بيبي مريم کي عقيدت وچان مڌر ڪوٺيندا آھن، ايئن ھن وسنديءَ تي مڌرويل نالو پيو.لينارڪشائر جي نقشي پھريون ڀيرو مڌرويل جو نالو 1583ع شامل ڪيو ويو.
تاريخي رڪارڊ ٻڌائي ٿو تہ اوڻويھين صديءَ جي شروع ھي ھڪ ڳوٺ ھو جنھن جي آبادي 600 ماڻھن تي مشتمل ھئي. 1841ع ھن ڳوٺ جي آبادي وڌي 1700 ٿي وئي. اوڻويھين صديءَ جي ٻئي اڌ ھن ڳوٺ جي قسمت تڏھن جاڳي پئي جڏھن 1848ع ھتي ريل جي پٽڙي وڇائي وئي. 1881ع ھتي لوھ اسٽيل جا ڪارخانا کليا واٽر سپلاءِ جو نظام قائم ٿيو. ھن ڳوٺ کي ھڪ برگ جو درجو ڏنو ويو ھتان جي آبادي 13800 ٿي وئي. اوڻويھين صديءَ جي آخر ڌاري ھتي مڌرويل ٽائون ھال ڊالزيل ھاءِ اسڪول جون عمارتون جڙي راس ٿيون. ساڳئي ئي زماني مڌرويل فوٽبال ٽيم جو اسٽيڊيم جڙي راس ٿيو جنھن کي فر پارڪ ڪوٺيو وڃي ٿو.
مڌر ويل اسڪاٽلينڊ جو ھڪ وڏو ٽائون آھي جيڪو گلاسگو شھر جي ڏکڻ اوڀر آباد آھي. ھن ننڍڙي شھر جي آبادي 32120 آھي ھي اتر لينارڪشائر ڪائونسل جو ھيڊ ڪوارٽر آھي. اولھ ڪلائيڊ ندي ھن کي ھيملٽن کان جدا ڪري ٿي جڏھن تہ اتر اوڀر سائوٿ ڪيلڊر واٽر ھن کي ڪافين ڳوٺ کان جدا ڪري ٿو. مڌر ويل جي اتر نيو اسٽيوينسن بيلشل واقع آھن. جاگرافيائي طور وشا ٽائون سان ڳنڍيل آھي. وشا مڌرويل جي آدمشماري لڳڀڳ ساڳي آھي. ھي ٻئي ٽائون ملي ھڪ شھر جو روپ ڌارين ٿا.
ويھين صديءَ جي شروع مڌرويل ھڪ وڏي ٽائون جي حيثيت حاصل ڪري ورتي ھن جي آبادي 37000 تائين پھچي وئي. ھتي ٽرام، پلين جا پرزا ٺاھڻ گولا بارود ٺاھڻ جا ڪارخانا شروع ٿي ويا. 1930ع واري ڏھاڪي مڌرويل اسڪاٽلينڊ اسٽيل جي پيداوار جو مرڪز بنجي ويو. 1960ع واري ڏھاڪي ھتي اسٽيل جي سالياني پيداوار ڏھ لک ٽن کان بہ وڏي وئي. جڏھن حڪومت ڪارخانن کي قومي ملڪيت ورتو تہ ھتي آسٽيل جي سالياني پيداوار 30 لک ٽن کان بہ وڌي وئي. 1970ع واري ڏھاڪي مڌرويل جي اسٽيل ني پلانٽن ڪم ڪندڙ ملازمن جو انگ 13000 ٿي ويو.
1980 1990ع وارا ڏھاڪا مڌرويل لاءِ ڪافي ڏکيا ثابت ٿيا. نہ فقظ اسٽيل پر ڪجھ ٻيا وڏا ڪارخانا بہ بند ٿي ويا بيروزگاري چوٽ تي چڙھي وئي. ايڪويھين صديءَ جي شروع کان ھتي ڪجھ بھتري آئي آھي. جيتوڻيڪ ڪي نيون صنعتون قائم نہ ٿيون آھن پر ڪاروبار بھتر ٿيو آھي ماڻھن کي روزگار ملڻ لڳو آھي. وشا مڌرويل پاڻ ملي ھڪ شھر جو روپ ڏاري چڪا آھن. فقط ڪاغذن ھي بئي ٽائون الڳ آھن.
اي جي اتم سنڌي ٻولي ادب جو ناميارو نالو آهي، هي سنڌ جي ترقي پسند اديبن جي پهرين صف شمار ٿئي ٿو. سندس اصل نالو آسن ڄيٺانند اتمچنداڻي هو. هن جو جنم 16 ڊسمبر 1923ع تي حيدرآباد سنڌ ٿيو. هن ايم.اي مان ڪئي. هي هڪ ئي وقت ڪهاڻيڪار، مقالا نگار، مترجم، صحافي، دانشور، نقاد محقق رهيو سنڌي ادب مارڪسي فڪر جو وڏو پرچارڪ نقيب هو.
ڪهاڻيون، ترجما، مضمون نگاري، مقالا نگاري، تنقيد، سفرناما، شخصيتي خاڪا، هن جا پسنديده موضوع رهيا آهن. هن دنيا جا شاهڪار ناول ڪهاڻيون نه رڳو سنڌيءَ ترجمو ڪيون، پر انهن جا ڪتاب به ڇپرايا. اتم جي ادبي پورهيي هيٺيان ڪتاب اچي وڃن ٿا. . سرحد جو گانڌي ، وجي لڪشمي پنڊت . نئون چين، ، . ٽئگور ، . ڀارت روس دوستي ، . ڀارت جو دوست لينن ، . ڪشمڪش . . ساهت ساهتڪار ، . سنڌي ڪهاڻي ، . ساهتڪ پرک ، . هُو جهان، هي مَن ، . شاهه، سچل سامي ، . ليکراج عزيز ، . منگهارام ملڪاڻي ، . ڪلياڻ آڏواڻي ، . انسان جو نصيب ، . پيار واسنا ، . سويت سرڳ ، . سجاڳ سنڌ ، . منهنجا مارو ڪٿي؟ ، جئي سنڌي جئي بنگلا ، . کلڻي ٻيون ڪهاڻيون ، . سنڌي ساهت ، . ڇويهه ماڻهو هڪ ڇوڪري ، . روپ ٻهروپ ، . ڪيدار ناٿ بئلا .
اي. جي. اتم کي اهو اعزاز حاصل آهي ته هن 1973ع روس ”ورلڊ رائيٽرس ڪانفرنس“ شرڪت ڪئي. ”هي ”سنڌي سنسار“، ”سنڌي سماچار“، اخبارن، ”سنڌو آواز“ هفتيوار اخبار ”نئين دنيا“ ادبي ماهوار مئگزين جو ايڊيٽر رهيو. هن سنڌي ادبي سنگت کي ممبئيءَ ”سنڌي ساهت منڊل“ جي نالي سان منظم ڪيو ڪيترن سالن تائين ”اکل ڀارت سنڌي ٻولي ساهت“ جو سيڪريٽري رهيو. هن 3 جنوري 2005ع تي ممبئيءَ لاڏاڻو ڪيو. سندس وفات تي سنڌ هند ڪيترا تعزيتي ميڙ ڪوٺايا ويا.
زندگي جي ٽيھن واري ڏھاڪي م ھي چار سال يورپ گھميو ٽرنيٽي م ھن جي نالي ٿيڻ سان کيس 1724 م ڊين آف ڊيري طور مقرري ٿي. ان عرصي دؤران ھن برموڊا ڪاليج جي قيام لاءِ تياري ورتي.1728 پنھنجي نئين ڪنوار ائن فارسٽر کي ساڻ ڪري آمريڪا جي رياست رھوڊ آئلينڊ جي شھر نيوپورٽ روانو ٿيو جتي ھي نئين منصوبي لاء برٽش پارليامينٽ طرفان فنڊ ملڻ جي اوسيئڙي رھيو پر کيس پيسا نہ مليا 1731 م کيس واپس موٽي اچڻ لاءِ مجبور ڪيو ويو. 1734 ھن جي ڪلوئن بطور بشپ مقرري ٿي اھڙي طرح ھي آئرلينڊ موٽي آيو جتي ھن پنھنجو آخري ڪتاب: لکيو. , . . . . , : . .
آئرلينڊ ڪلڪيني لڳ هڪ ڳوٺ ڄائو.جارج برڪلي ڊيڪارٽ کان پوءِ واري دؤر جو يورپ جي جديد فلسفي جو ھڪ وڏو مفڪر ھيو ريني ڊيڪارٽ جان لاڪ جي فلسفي جو نقاد ھيو. ھن فلسفياڻي عينيت کي فروغ ڏنو ان جو دفاع ڪيو. ھن اھو خيال ڏنو تہ رڳو ذھن خيال حقيقت آھن. ھن جي خيال کان امونيل ڪانٽ ڊيوڊ ھيومز ڪافي متاثر ٿيا.15 سالن جي عمر ، ڪلڪيني ڪاليج مان تعليم حاصل ڪري، ھي ڊبلن جي ٽرنيٽي ڪاليج داخل ٿيو. 1707 ٽرنيٽي ڪاليج جو فيلو ٿيو جلد ئي اينگليڪن چرچ منصب سان نوازيو ويو. ٽرنيٽي ڪاليج ھن جو عينيت وارو فلسفو ظاهر ٿيڻ لڳو جنھن ھن ڊيڪارٽ، جان لاڪ، نڪولس ميلبرانچ، آئزڪ نيوٽن ٿامس ھوبس جي تعليم جو جواب ڏنو.
ڪلوئن جي بشپ ھجڻ ڪري اڪثر بشپ برڪلي جي نالي سان سڃاتو ويندو هو. فلسفي ھيو امٽيريل ازم جو نظريو پيش ڪيو ھئائين جنھن کي بعد داخلي عينيت جو نالو ڏنو ويو
سوشلزم جي وَڌندڙ قدمن سان امريڪي سامراج کي خطرو هُيو. سي آءِ اي جي تاريخ جو سڀ کان مهانگو آپريشن سائيڪلون شروع ڪري دهشت گردن جي تربيت ڪئي وئي. پاڪستان جي جرنيل شاهي آمريڪي ڊالر وَٺي دهشت گردن کي تيار ڪرڻ معاون جو ڪردار ادا ڪندي رهي. جولاءِ آپريشن سائيڪلون جو آغاز ڪيو ويو دهشت گردي جو آغاز ڪيو ويو، جنهن جو جواب ڏيڻ جي لاءِ ڊسمبر افغان حڪومت جي دعوت تي روس کي وچ پوڻو پيو. امريڪي صدر ٽرمپ هڪ تازو بيان جاري ڪيو هيو،جنهن سندس موقف هيو تہ افغانستان روس جي مُداخلت درست هُئي ڇو تہ دهشت گرد يو ايس ايس آر جي سرحدن کي پارِ ڪري رهيا هيا.
دنيا جي ڪيترن ئي مُلڪن سوويت يونين جي افغانستان تي چڙهائيءَ جي مخالفت ڪئي. خاص طور سموري اسلامي ملڪن انهيءَ جي سخت مخالفت ڪئي 34 اسلامي ملڪن باقاعدي قراردادون پاس ڪيون سوويت يونين جي هڪ اسلامي ملڪ تي چڙهائي جي مخالفت ڪئي ان سميت اسلامي ملڪن گُهرَ پڻ ڪئي تہ سوويت يونين جيترو تُرت ٿي سگهي افغانستان کان فوجون واپس ڪڍي انکانسواءِ جيسيتائين سوويت اتحادي جون فوجون افغانستان رهيون انهن جي خلاف وِڙهڻ جي لاءِ ڪيترن ئي اسلامي مُلڪن افغان مجاهدين جي امداد ڪئي.
1885 روسي فوج آمو درياهه جي ڏکڻ تڪراري نخلستان پنج دہ جو قبضو طاقت جي ڏاڍ تي افغان فوج کان حاصل ڪري ورتو هيو. پنج دہ واقعي کانپوءِ 1885-87 انگريزي، روسي افغان نمائندن تي ٻَڌل هڪ گڏيل سرحدي ڪميشن اتفاق راءِ سان افغانستان روس جي وچ سرحد جي حدبندي ڪئي. افغان علائقي روس جو اثر سگهه سوويت دور جاري رهي. 1955 کان 1978 جي دوران سوويت يونين پاران افغانستان کي اربين روپين جي معاشي فوجي سهائتا ڏِني وئي.