polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
پھرين گسائي کان پوءِ فرش جي تھھ مٿان ڪجھھ سوراخ ٿي پون تھ انھن جي خالص سيمينٽ سان مرمت ڪرڻ گھرجي فرش کي سڪڻ نھ ڏجي.
ٻي رڳڙائي وري پنجن ڏينھن کان پوءِ وچولي کھرن ڀترن يعني بٺين سان ڪئي وڃي گشائيءَ دوران جيڪڏھن سوراخ وغيره نظر اچن تھ انھن جي خالص سيمينٽ سان مرمت ڪجي. انھيءَ سموري ڪم دوران فرش کي تر رھڻ ڏنو وڃي
آخر سنھن بٺين رستي رڳڙي تمام گھڻي پاڻي ھارڻ بعد انھيءَ کي بالڪل صاف چِٽو ڪيو وڃي اھڙا فرش جن آخري گسائيءَ کان پوءِ بھ موزائيڪ جو داڻو نظر نھ اچي تھ انھن کي خارج ڪري ٻيھر ٺھرائڻ گھرجي.
آخري گسائيءَ کان پوءِ ھنن فرشن کي ھلڪي صابڻ سان ڌوئي تمام گھڻي پاڻيءَ سان صاف ڪري پوءِ سڪڻ لاءِ ڇڏي ڏنو وڃي جڏھن اھي بالڪل چڱيءَ طرح سان سڪي وڃن تھ انھن مٿان آغزئيلڪ ائسڊ جو پائوڊر ھاري لڪڙن مٿان سڻيءَ جون ٻوريون لپيٽي تمام گھڻي زور سان گٺو وڃي انھن کي سڪڻ لاءِ ڇڏي ڏنو وڃي. سڪڻ کان پوءِ وري ٻيھر پھرئين جي ڀيٽ وڌيڪ پائوڊر ھاري ڪپڙي جي گدين سان انھيءَ کي گسايو وڃي انھيءَ کي سڪائي پوءِ چڱيءَ طرح صاف ڪجي.
انھيءَ بعد فرش کي ڪنھن صاف تيل ڪاٺ جي ٻوري سان ڍڪي ڇڏجي رنگ روغن ٻين جاءِ جي سمورن ڪمن پوري ٿيڻ بعد انھن کي تمام سٺي پالش ڪري، صاف سٽ سان زور سان گسائي چمڪندڙ بنايو وڃي.
رنگين فرشن ٺاھڻ واسطي سڪو ملائڻ وقت سفيد سيمينٽ گھربل رنگ سڪل حالت ملائي، پوءِ مٿي ڄاڻايل ھدايتن مطابق اڳتي وڌجي.
سنگمرمر جون سرون گھربل رنگ، قسم سائيز جون ھئڻ گھرجن. ڪن اٽليءَ جي سفيد آسماني ماربل جھڙين سرن استعمال ڪرڻ جي صورت گھربل انداز جي ڊزائن نھ ھئڻ جي صورت جيڪڏھن پالش ڪرڻ کان پوءِ انھن جو رنگ ساڳيو نھ بيھي تھ انھيءَ فرشبنديءَ کي خارج ڪرڻ گھرجي ڇاڪاڻ تھ ھن قسم جي ماربل جي ٽڪرن جو رنگ پالش ڪرڻ بعد ئي اصلي صورت اختيار ڪندو آھي.
ھي سنگمرمر جا ٽڪرا بالڪل صحيح طرح ڪارائيءَ رستي وڍيل، سڀني پاسن کان بالڪل چؤڪور، ھڪ ئي ٿولھھ ھڪ ئي سنوت ھئڻ گھرجن ڏاڪڻ، دروازن ورانڊن کان ٻاھر نڪتل ڪنارن جي صورت ھنن جا ڪنارا بُل نوز جي صورت ھئڻ گھرجن
جڏھن فرش پوريءَ طرح ڄمي يعني سيٽ ٿي وڃي تھ انھيءَ کي ڪاربورئنڊم پٿر ، يا ڪنھن ٻئي سخت پٿر کھريءَ ريتيءَ ذريعي تمام گھڻو پاڻي جالاري گٺو وڃي انھيءَ لاءِ جيڪڏھن مشين استعمال ڪجي تھ نھايت ئي بھتر آھي. جوڙن جي پالش لاءِ نھايت ئي نرم پٿر استعمال ڪجي. جڏھن کھرائپ ختم ٿي وڃي تھ واري ڌوئي مٿاڇري کي تمام سنھي ڪاربورئنڊم جي پٿر، سر يا ايمري پائوڊر سان گسائي لسو ڪيو وڃي
لسي ڪرڻ کان پوءِ فرش تي پٽي پائوڊر ھاري انھيءَ کي اوني ڪپڙي جي گدين يا ناريل جي ڇلڪن جي کوپن رستي گھي، تمام جھجھي پاڻي سان پالش ڪيو وڃي جاءِ جي ڪم ھلڻ دوران ھن فرش کي داغن ٻئي نقصان کان بچائي رکڻ گھرجي.
ھيءُ فرش ڪلر کان پاڪ تمام سٺي قسم جي مٽيءَ سان ٺاھيا وڃن ٿا. انھن مٽيءَ کي گھربل ليول تائين ڇھن ڇھن انچن جي تھن جي صورت ھر ھڪ تھھ کي چڱيءَ طرح پاڻيءَ جو ٽيھو ڏيئي ڌمڪ يا ٻي ڪنھن اھڙي شيءِ جھڙو وغيره سان دٻائي ڳتي ٺاھيا وڃن ٿا. ھن قسم جي فرشن جي سطح اھڙي ڳتيل ھئڻ گھرجي جو انھيءَ جي مٿان بوٽ جي کڙيءَ ھڻڻ سان صرف ھلڪو نشان ٿئي.
ھن قسم جا فرش گھوڙن جي طنبيلي چوپائي مال جي ڇاپرن استعمال ڪيا ويندا آھن.فرش عمارت جي انھيءَ حصي کي چئجي ٿو جيڪو عمارت کي مختلف طبقن تقسيم ڪري ٿو جھڙوڪ زميني فرش يا گرائونڊ فلور ، فرسٽ فلور، سيڪنڊ فلور وغيره. ھيءُ عمارت جو اھو حصو آھي جنھن جي مٿان انسان سولائيءَ بنا خطري چرپر ڪري سگھي ٿو. عمارت جي معيار جو اندازو انھيءَ لڳايل فرش سان ڪيو وڃي ٿو.
ڪن خاص حالتن سيمينٽ جابلو ريتيءَ جو تمام پٽڙو گارو ھاري سرن جي جوڙن کي صرف مٿان جوڙڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آھي اھو گارو سرن جي جي درزن مٿئين حصي منجھان داخل ٿيندو آھي. ھن قسم جي فرشبندي گودامن، رستن، اڱڻن، رستن چبوترن لاءِ ڪئي ويندي آھي.
اھا ڳالھھ ذھن رکڻ گھرجي تھ فرش جو ڊئڊو ڀتين جي اسڪرٽنگ ڪٽائيءَ کان پوءِ گھٽ گھٽ ٧٠ سيڪڙو داڻا ھڪ ڪرا ڦھليل ظاھر ھئن گھرجن.
فرش عمارت جي انھيءَ حصي کي چئجي ٿو جيڪو عمارت کي مختلف طبقن تقسيم ڪري ٿو جھڙوڪ زميني فرش يا گرائونڊ فلور ، فرسٽ فلور، سيڪنڊ فلور وغيره. ھيءُ عمارت جو اھو حصو آھي جنھن جي مٿان انسان سولائيءَ بنا خطري چرپر ڪري سگھي ٿو. عمارت جي معيار جو اندازو انھيءَ لڳايل فرش سان ڪيو وڃي ٿو.
ھن قسم جي فرشن پڻ سيمينٽ ڪانڪريٽ جي فرشن ڄاڻايل ڳالھين جو خيال ڪيو ويندو آھي. ھنن ڇتين وانگر ڊزائن مطابق لوھ جون سيخون استعمال ڪيو وينديون آھن، انھيءَ ڪري ھي فرش سيمينٽ ڪانڪريٽ جي فرشن جي ڀيٽ وڌيڪ مضبوط ٿيندا آھن. ھنن فرشن سيمينٽ ڪانڪريٽ جو مٿيون تھھ ٦ انچن کان ٨ انچن تائين وڌو ويندو آھي. ھنن فرشن بنيادي تھھ گھڻو ڪري اٽڪل ٤ انچ گھرو وڌو ويندو آھي. مٿئين تھھ جي اڌ عمق تي لوھ جو ڄار اھڙي نموني وڇايو ويندو آھي، جيئن اھو ھيٺئين تھھ کان مٿي اڀريل رھي انھيءَ جي مٿان سيمينٽ ڪانڪريٽ جو گھربل تھھ چڙھي.
ھن قسم جا فرش اھڙن ھنڌن تي ٺاھيا ويندا آھن، جن تي ڳري مشينري، ٽرئفڪ ٻين اھڙين ڳرين شين جي چرپر ٿيڻي ھوندي آھي، جھڙوڪ؛ ڪارخانا، جديد فيڪٽريون، ھيليڪاپٽرن جھازن جا رستا لارين موٽرن بيھارڻ وارا دالان وغيره.
بلوري پٿر جي داڻي سيمينٽ ملائي ڀتين مٿان عمق جي صورت چاڙھي، انھيءَ جي موزائيڪ فلورنگ وانگر گسائي وغيرھ ڪري، داڻي کي ظاھر ڪري، خوبصورت سطح آڻڻ کي ٽيرازو ڊئڊو يا اسڪرٽنگ سڏيو وڃي ٿو.
”واهن جي بُري حالت سبب، سنڌ جي زمينن جو وڏو حصو ويران پيو آهي. جيڪڏهن هنن پاڻي ميسر ٿي سگهي ته هيءُ ڀليون زمينون، ملڪ جي خوشحاليءَ جو باعث بڻجي سگهن ٿيون.“ سنڌ آبپاشي جي نظام جو ذڪر هڪ وڏو تفصيل طلب تاريخ جو ورق آهي. اُڀرندي ناري جو ڪم جڏهن تڪميل تي پهچي ويو، تڏهن ڏهن هزارن انسانن جي موجودگيءَ ، فريئر ان جو افتتاح ڪيو. هن ڪارنامي جو حاضرين تي ڪهڙو اثر پيو هوندو، ان جو هاڻي اسان تصور ئي ڪري نٿا سگهون. فرنگين جي حڪومت جو هي ابتدائي دور، سنڌ وارن جي لاءِ بيحد اطمينان بخش ثابت ٿيو.
”خدا شري بر انگيزد ڪه خيري ما دران باشد“. فريئر جو بيدار دماغ، هر ملڪي تحريڪ وڌ کان وڌ ڪم ڪندو نظر اچي ٿو. انهيءَ ڪو شڪ نه آهي ته فريئر جهڙو ڪمشنر، سنڌ کي وري نصيب نه ٿيو. خلق جي خدمت جو جذبو کيس گويا طبيعت شروع کان ئي وديعت ٿيل هو. سندس اهليه لکي ٿي ت :
اسان انگلينڊ هئاسون، مان ساڻس اسٽيشن تي ملڻ ويس. مون سان هڪ اهڙ ماڻهو گڏ هو جو فريئر کي نه سڃاڻندو هو. مون کيس چيو ته ماڻهن جي هجوم هُو مون کي فريئر جي ڳولڻ مدد ڪري. هن چيو ته هُو فريئر کي سڃاڻندو ئي نه آهي. مون چيومانس، ان جا اهڃاڻ ٻُڌي ڇڏ. هُو هڪ قد آور ماڻهو آهي ضرور ڪنهن جي مدد ڪندو هوندو. هيءُ سندس حليه بس آهي. ٿيو به ائين، ڏٺو ويو ته هوُ گاڏيءَ مان هڪ پوڙهي عورت کي لهڻ مدد ڪري رهيو هو.“
مارٽينيو لکيو آهي ته ”فريئر کي ڪي اُصول هئا، جن جو هو پاڻ مالڪ هو. بلڪل اهڙيءَ ريت جيئن هڪ جهاز جو ڪئپٽن سمنڊ تي پنهنجي مشڪلاتن کي چڱيءَ ريت سمجهندو هجي.“ملڪ جي ان حصي بابت، جنهن تي هو حڪومت ڪري رهيو هو، پنهنجي مشڪلاتن کي پوري ريت ٿي سمجهيو هڪ گهڙي به انهن کان بيپرواهه نه رهيو، جو سندس صحيح ڪاميابيءَ جو راز هو.
”جيڪڏهن اُتر سنڌ هيءُ ميلو ملهايو ويندو ته ان مان قلات، قنڌار، پنجاب، بهاولپور جا واپاري اڪثريت سان راجپوتانا جا ماڻهو اقليت فائدو وٺي سگهندا، مگر ڪراچي بمبئي، ايران افغانستان يڪسان فائدو وٺندو.“
10 آڪٽوبر 1944ع ھن جي شادي ڪيٿرائن آرٿر سان ٿي. ڪيٿرائن بمبئي جي گورنر سر جارج آرٿر جي ڌيءَ هئي 1821ع ھونڊوراس پيدا ٿي ھئي. شاديء کان ٻه سال اڳ ھي پنھنجي سھري يعني بمبئيءَ جي گورنر جو پرائيويٽ سيڪريٽري بڻيو ھو.ھنن کي 1845ع برٽن ، گلاسيسٽ شاير ڌيءَ ميري اليزا اسابيلا فريئر ڄائي. ٻي ڌيءَ ڪيٿرائن فرانسس فريئر 1848ع ايسٽ انڊيز پيدا ٿي جنھن 1909ع ڪتاب دي ڪڪري بڪ آف ليڊي ڪليرڪ آف ٽليپورني لکيو ھو.کين ٽين ڌيءَ جارجينا ھيملٽن چچيسٽر فريئر 1850 ايسٽ انڊيز پيدا ٿي .1855 پيدنگٽن ھڪ پٽ بارٽل ڪيمپٽن آرٿر پيدا ٿيو.سندن چوٿين ڌيءَ اليزا فريڊرڪا جين فريئر 1857 ومبلڊن،لنڊن پيدا ٿي.
فريئر جي تعليم باٿ جي هڪ گرامر اسڪول شروع ٿي، بعد هُو سترهن ورهين جي عمر هئليبري وڌيڪ تعليم حاصل ڪرڻ ويو، جتي هن دوران تعليم ڪيترائي ميڊل انعام حاصل ڪيا. ڊسمبر1833ع هو ڪاليج کان فارغ ٿي نڪتو، کيس ڪاليج لسٽ تي پهريون نمبر رکيو ويو. هئليبري کان فارغ ٿيڻ بعد کيس ايسٽ انڊيا ڪمپنيءَ جي طرفان هندستاني ملازمت جي لاءِ انتخاب ڪيو ويو. نظم نسق جي تربيت لاءِ، هو ٽرنٽي ڪاليج ڪئمبرج داخل ٿيو، جتي کيس يوناني لاطيني زبان جي تعليم ڏني وئي، هنن ٻولين کانسواءِ مشرقي ٻولين جي به کيس واقفيت ڏني ويئي.
فريئر آڪٽوبر 1859ع تائين سنڌ جو ڪمشنر رهيو، جتان هن کي ترقي ڏيئي بمبئيءَ جو گورنر مقرر ڪيو ويو. ڪجهه وقت هيءُ ڏکڻ آفريڪا به رهيو.
پاڪستان جون يوڻين ڪائونسلون پاڪستان انتظامي ورهاست جي لحاظ کان ڇهون ايڪو آهي، يعڻي سڀ کان پهرين وفاق ٻيون صوبو، ٽيون ضلعو، پوءِ تعلقو يا تحصيل پوءِ يوڻين ڪائونسل. جڏهن ته ڊويزن پڻ ايڪو هونديون آهن جيڪي مختلف ضلعن تي ٻڌل هونديون آهن. 2007 کانپوءِ ڊويزن ختم ڪئي وئي، تنهنڪري هاڻي يوڻين ڪائونسل پنجون ايڪو بڻجي ويئي آهي. يوڻين ڪائونسل بلدياتي حڪومت جو سڀ کان اهم حصو هوندي آهي. يوڻين ڪائونسل حڪومت 13 ڪائونسلر هوندا آهن جن جو سرواڻ ناظم نائب ناظم هوندا آهن. پاڪستان هن وقت 6000 کان وڌيڪ يوڻين ڪائونسلرز آهن۔
جيتوڻيڪ ابوذر رضه کي سندس فطري صلاحيت توحيد جو قائل ڪيو هو، پر هن جو روح ڪامل هدايت لاءِ واجهائي رهيو هو. اسلام جي ظهور کان اڳ عرب ملڪ ٻيا به ڪي اهڙا صالح انسان هئا، جيڪي هڪ خدا کي مڃيندا هئا، جهڙوڪ قُس بن ساعده، زيد بن عمرو ورقه بن نوفل پر فاران جي پهاڙين اسلام جي روشني ڦهلجڻ وقت هو وفات ڪري چڪا هئا. ابوذر رضه جي تقدير اها سعادت لکيل هئي جو هو اسلام داخل ٿيو هن جو توحيد سان روشن ٿيل سينو رسالت پناهه جي توجهه صحت الائي تجلين جو مرڪز هدايت جو مينار بنجي ويو.
”خدا جو قسم ته مون ڀوپن جون ڪٿائون ٻڌيون آهن. آءٌ پاڻ شاعر آهيان. مون شعر چيا آهن ٻڌا آهن، پر هن جي ڪلام جو رنگ ئي اور آهي. آءٌ سمهان ٿو ته هو سچو آهي مڪي وارا ڪوڙا آهن.“
انيس جي بيان ٻڌڻ سان ابوذر رضه جي اندر جي لوچ وڌي ويئي. ڀاڻس کي چيائين ته تون مال جي سنڀال ڪجانءِ آءٌ پاڻ مڪي وڃان ٿو.
ابن حجر عسقلاني پڻ انهيءَ جي تصديق ٿو ڪري، ته ابوذر رضه عنه پهريون ماڻهو هو، جنهن ”السلام عليڪ يا رسول الله“ چئي رسالت پناهه تي سلام ڪيو حضور جن سندس جواب ”وعليڪم السلام و رحمة الله“ جا لفظ ارشاد فرمايا. ان کان پوءِ هن پاڻ ڪريمن سان پنهنجي واقفيت ڪرائي. رسول الله ﷺ جن هن کي اسلام قبول ڪرڻ جي دعوت ڏني. جيڪا هن فوراً قبول ڪئي. درحقيقت هو ٻنهي جهانن جي سردار جي نوري نگاهه پوڻ سان ئي مسلمان ٿي چڪو هو. تڏهن ”يا رسول الله“ چئي سلام ڪيائين. هو ”لا اِلــٰہ الاؑ الله“ ته اڳ چوندو هو. هاڻي هن ان ڪلمي سان محمد رسول الله ﷺ جا لفظ ادا ڪيا اسلام داخل ٿي ويو.
ابن الاثير لکي ٿو ته اسلام هن جو چوٿون يا پنجون نمبر هو . علامه بن سعد به هن جو چوٿون يا پنجون نمبر ڄاڻايو آهي. هڪ روايت هن کي ٽيون نمبر مسلمان بيان ڪيو ويو آهي. اسان کي اهڙي ڪابه روايت نٿي ملي، جيڪا هن کي پنجين نمبر کان پوءِ بيان ڪندي هجي. ابن سعد جي نقل ڪيل هڪ روايت مطابق هن ابوبڪر رضه کان ٻه ڏينهن پوءِ اسلام قبول ڪيو . اسان هن جي پنجين نمبر واري روايت کي سڀني کان وڌيڪ معتبر سمجهون ٿا. چار ماڻهو هن کان اڳ اسلام قبول ڪري چڪا هئا اُهي هئا: خديجة الڪبريٰ، ابوبڪر، علي زيد بن حارثه رضي الله عنهم.
مڪي هن جي آمد بابت ٻي به هڪ روايت ملي ٿي، جنهن مطابق هڪ مهيني تائين هو مڪي رهيو. اُن دوران فقط زمزم جي پاڻيءَ تي گذارو ڪيائين. هڪ چانڊوڪي رات ٻن مشرڪ عورتن کي طواف ڪندي ڏٺائين. هو اساف نائله نالي ديوتائن کي پڪاري رهيون هيون. ابوذر رضه کين روڪيو اساف نائله لاءِ گٿا اکر ڳالهايائين . ان تي ٻنهي رنن وٺي هاءِ گهوڙا مچائي. اُن وقت حرم ٻيو ڪوبه ڪونه هو. عين ان وقت رسول الله ﷺ ابوبڪر رضي الله عنه حرم داخل ٿيا. اتان کيس ابوبڪر صديق رضه پنهنجي گهر وٺي ويو، جتي کيس طائف جا انگورکارايائين.
علي حلبي هنن روايتن کي درست ڪوٺيو، انهن هن طرح تطبق پئدا ڪئي اٿس ته پهريائين ابوذر رضه علي ڪرم الله وجهه ذريعي پاڻ ڪريمن وٽ پهتو مسلمان ٿيو، ان کان پوءِ تعليم تربيت لاءِ مڪي رهيل هو. اتي هڪ رات ٻن مشرڪ عورتن سان تڪرار ڪيائين رسول الله ﷺ ابوبڪر رضي الله عنه سان مليو اسلام جي تجديد ڪيائين. ڇو ته اهو ممڪن ئي نه آهي ته حضور جن لاڳيتا ٽيهه ڏينهن حرم نه آيا هجن .
”آءٌ پنهنجي اهل عيال ڏانهن موٽي وڃان ٿو. آءٌ ڏسي رهيو آهيان ته اوهان جي قوم اوهان جي خلاف متحد آهي. مون کي انهي ڏينهن جو انتظار رهندو، جڏهن هنن سان جنگ جو حڪم ملندو. ان وقت آءٌ اوهان سان وري اچي ملندس.“
نبوت جي تيرهين سال رسول ﷺ مديني ڏانهن هجرت فرمائي. پر ابوذر رضه پنهنجين تبليغي تحريڪي سرگرمين مشغول رهيو. ان وچ بدر، اُحد خندق جون لڙايون گذري ويون. هاڻي جهاد جي شوق هن کي پنهنجي بستيءَ رهڻ نه ڏنو اتان هجرت ڪري مديني رسالت پناهه جي حضور وڃي پهتو. ان کان پوءِ هو هر جهاد
ڇهين هجري سال غطفان جي ڌاڙيلن، عيينه بن حصن جي سرڪردگيءَ مديني جي ٻاهران رسول الله ﷺ جن جي چراگاه تي حملو ڪيو. ان وقت ابوذر رضه سندس عيال ان چراگاهه پاڻ ڪريمن جي ڏاچين جي وڳ رهيل هئا. حمله آور ابوذر رضه جي پٽ کي شهيد ڪيو سندس گهر واريءَ کي قيد ڪري کڻي ويا.
”بنو غِفار قبيلو چوري رهزنيءَ شهرت رکندو هو . خود ابوذر بابت راوي خفاف جو بيان آهي: ”هو رهزني ڪندو هو. دلير مڙس هو. يڪي سر قافلا ڦريندو هو. ڀنڀرڪي مهل بستين تي غارتون ڪندو هو وڳن جا وڳ هڻيو ويندو هو. ڪڏهن گهوڙي جي پشت تي سوار ٿي ماڻهن جا مال ڪاهيندو هو ڪڏهن خونخوار جانور وانگر پيدل حملا ڪندو هو. “
مختلف روايتن کي ملائڻ سان اندازو ٿئي ٿو ته اسلام جي ظهور وقت ابوذر جي عمر ٽيهن سالن جي لڳ ڀڳ هئي. انهيءَ ڦوه جوانيءَ واري زماني جڏهن هو دليري غارتگريءَ پنهنجي قبيلي کان ٻاهر مشهور ٿي چڪو هو، تڏهن هن جي زندگيءَ هڪ اهڙو انقلاب آيو جو هو اسلام کان اڳ ئي بت پرستي، رهزني ٻين جاهلي رسمن کي ترڪ ڪري هڪ اڻ ڏٺل خالق مالڪ جو پوڄاري بنجي ويو.
عرب هڪ اُمي بدو قوم هئا. هنن جي معاشري بت پرستي، جنسي آزادي، شراب، قبائلي تعصب، ڦرمار، غارتگري قتل عام هو. اهڙي بگڙيل جاهلي معاشري ابوذر جيڪا تبديلي آئي سا حيرت انگيز هئي. ان جو مکيه ڪارڻ هيءُ هو جو الله تعاليٰ هن جي طبيعت غور فڪر جي عادت پيدا ڪئي هئي. ازانسواءِ حق گوئي بيباڪي جون وصفون به هن جي فطرت داخل هيون.
اُن کان پوءِ هن ڪجهه پٿر منات جي بت ڏانهن اُڇلايا پاڻ پاسا ورائيندي رات ڪاٽيائين. صبح جو قبيلي وارن سان گڏ پنهنجي بستيءَ موٽي آيو. آهستي آهستي هن جي قلب توحيد جو نور چمڪڻ لڳو. هن اعلان ڪيو:
”هن ڪائنات جو خالق مالڪ، هنن جبلن، بيابانن، سج، چنڊ، تارن آسمان کان مٿانهون هوندو. اُهوئي عبادت جي لائق آهي نه ڪه لات منات عزيٰ جا بُت.“
بنو غفار جي ڏاڍي مڙس ابوذر جي دل توحيد جي تجلي ٿي ته هن بتن مندرن ڏانهن وڃڻ پوڄڻ ڇڏي ڏنو. راوي ابومعشر چوي ٿو :
جيئن ئي هن کي خدا جي هستيءَ جو ادراڪ ٿيو، تنهن هن جاهليت جي بُرين رسمن کي تياڳ ڏنو پنهنجي پر هڪ خدا جي بندگي ڪرڻ لڳو.
اسلام قبول ڪرڻ کانپوءِ هو ڪجهه وقت مڪي ٻنهي جهانن جي سردار جي صحبت رهيو. قرآن مجيد جي تعليم ورتائين عبادت جو طريقو سکيو. ان کانپوءِ رسول الله ﷺ جن کيس تلقين ڪئي ته هاڻي تون پنهنجي قبيلي هليو وڃ انهن وڃي اسلام جي تبليغ ڪر.
پاڻ ڪريمن هن کي ٻڌايو ته جلد اهڙو وقت اچڻو آهي، جڏهن اسان مڪو ڇڏي، هڪ تخلستان ڏانهن هجرت ڪنداسون. جڏهن اسان جي جنگين جهادن جي خبر ٻڌين، تڏهن اچي اسان سان شامل ٿج . حضور جن آخر کيس مشورو ڏنو ته مڪي وارن کان پنهنجو اسلام لڪائج. اسان کي انديشو آهي ته هنن کي تنهنجي مسلمانيءَ جي خبر پيئي ته توکي نقصان رسائيندا. ابوذر غِفاري رضه ان آخري هدايت بابت عرض ڪيو ته مون کي اِها اجازت ڏني وڃي ته آءٌ مڪي وارن جي اڳيان برملا اسلام جو اعلان ڪريان، چاهي ان اعلان جي نتيجي مون تان ڪرٽ وهايو وڃي.
مڪي جيڪو جوهري پيدا ٿيو هو، سو پنهنجي اصحابن مان هرهڪ جو جوهر، صلاحيت استعداد مطابق هن کان بيعت وٺندو هو. هن ابوذر عفاريءَ جي طبعي جوهر جو انادزو ڪري ورتو هو. ابن الاثير جو بيان آهي :
”هن نبي ڪريم صلي الله ﷺ جن جي هڪ ڳالهه تي بيعت ڪئي هئي ته هو خدا جي راهه ڪنهن به ملامت ڪندڙ جي ملامت کان نه ڊڄندو هميشه حق چوندو، چاهي اُهو ڪيترو به ڪڙو هجي.“
بنو غِفار جي بيباڪ موحد حق پرست بدوي پنهنجو عهد ڪيئن نڀايو، تنهن جي شروعاتي احوال مٿي اچي چڪو. موت تائين اُن عهد تي هو ڪيئن ڪاربند رهيو، تنهن جو تفصيل هيٺ ايندو.
صاحب وحي ﷺ جن جي حڪم مطابق ابوذر غفاري رضي الله عنه ڪجهه وقت مڪي رهڻ کان پوءِ پنهنجي قبيلي موٽي آيو. اُتي هن سڀني کان پهرين پنهنجي ڀاءُ انيس کي اسلام جي دعوت ڏني. هو اڳ ئي پنهنجي بلند اقبال ڀاءُ کان گهڻو متاثر هو. هاڻي ته هن جي پيشانيءَ اسلام جو نور چمڪي رهيو هو. انيس هڪدم اسلام قبول ڪري ورتو. پوءِ ٻيئي ڀائر گڏجي پنهنجي ماءُ وٽ ويا، جنهن پنهنجن پٽن جي دعوت تي لبيڪ چئي توحيد جو ڪلمو پڙهي مسلمان ٿي ويئي.
ان کان پوءِ ابوذر رضي الله عنه پنهنجي ڀاءُ کي ساڻ وٺي بنو غفار قبيلي جي هر خيمي ويو اسلام جي دعوت ڏنائين. ڪن ٿورن ماڻهن هن جي دعوت قبول ڪئي. ٻين سندس مخالفت شروع ڪئي هن جي خلاف اها پروپئگنڊا شروع ڪيائون، جيڪا هر داعي حق خلاف ڪئي ويندي آهي. چوڻ لڳا: ”لَقُد سَحَرَهُ هذ اِلَّذي يَدّعِي النبُوَةُ ٻِمَڪَته“
پر ابوذر رضه حق جي راهه پوئتي قدم هٽائڻ وارو نه هو. آخرڪار هن جي تبليغ هڻي وڃي هنڌ ڪيو بنو غِفار قبيلي جو سردار خفاف مسلمان ٿيو. هن جي مسلمان ٿيڻ سان سڄي قبيلي ”اسم خفاف ـــ اسلم خفاف“ جي هاهاڪار مچي ويئي آهي. ان کانپوءِ بنو غفار جي اڪثريت اسلام داخل ٿي ويئي. هو جماعت جي نماز پڙهڻ لڳا. ايماء بن رخصه هنن جي امامت ڪندو هو . قبيلي جا باقي رهيل افراد به ابوذر رضه جي تبليغ کان متاثر ٿيا. پر هنن هجرت کانپوءِ مديني پاڻ ڪريمن جي روبرو اسلام قبول ڪيو .
پنهنجي قبيلي کان مطمئن ٿيڻ کانپوءِ ابوذر رضي الله عنه ٻين آسپاس جي بستين ڏانهن متوجهه ٿيو. مڪي قريشن هن سان جيڪا عقوبت ڪئي هئي، تنهن کان ته هو واقف هو. هن رسول ڪريم ﷺ جن کان موڪلائڻ وقت کين چيو هو ته هنن مون سان جيڪا تعدي ڪئي آهي، تنهن جو آءٌ کانئن وير وٺندس . هن کي وقت به وقت اِهي خبرون پڻ ملي رهيون هيون ته قريش رسول سندن اصحابن تي ڪهڙيءَ طرح ظلم ستم ڪري رهيا هئا. ان ڪري هن عسفان اچي ديرا دمايا، جيڪو قريشن جي تجارتي شاهراهه تي واقع هو. اُتي هن اسلام جي تبليغ شروع ڪئي. ازانسواءِ قريشن جي قافلن تي وقت بوقت حملا ڪري کين خوفزده ڪندو رهندو هو. رسول ڪريم ﷺ جن جي هجرت تائين هو اُتي ئي رهيو .
ڪٿي پڙهيو هوم ته هڪڙي حديث پاڪ مومن جي نشانين مان هڪ هي نشاني به آهي ته هو پنهنجي زماني کان باخبر هوندو آهي ، سو پاڳاره بزرگن پنهنجي زندگي حالات جي رخ ڏانهن موڙي پنهنجي خدمات جي سفر کي جاري رکيو.
حضرت پير سائين جن آيا ته حالات ڏاڍا تبديل ٿي چڪا هئا ، سندس دوست صحافي اظهر سهيل مطابق 1953 ع جي چونڊن مير غلام علي ٽالپر کين مشورو ڏيندي چيو هو ته اوهان لاءِ ڀلو اهو آهي ته سياست جي بجاءِ دم ڦيڻن واري جهان سان پنهنجي مريدن جي دلين تي حڪومت ڪريو ، گويا ميرصاحب جي لفظن سياست اوهان ڇا ڪندو.
سياست مان پنهنجو خانداني ورثو سمجهان ٿو، منهنجي والد جيڪي روايتون ڇڏيون هيون مان ان کان ڪيئن ڌار رهي سگهيس ٿي، ان کان سواءِ سياست اچڻ منهنجي مجبوري هئي ، سياست اڄ تائين مونکي ڪجهه ناهي ڏنو، وڃايو ئي آهي ، حاصل ڪجهه ناهي ڪيو، منهجي سياست جي لاءِ مريدن لاءِ اچڻ ضروري هو.
”ڍاڪا مان ايندي شيخ مجيب ڪراچي ايئر پورٽ کان سڌو هتي مون وٽ آيو هو ، مون کي ڪجهه سرڪاري واسطيدارن چيو ته اسان نٿا چاهيون ته ڪو مسلم ليگي اوڀر پاڪستان مان منتخب ٿئي يا عوامي ليگ جو اولهه پاڪستان مان چونڊجي . مان ته سمجهي ويو هوس ته اصل راند ڇاآهي مون انهن کي چيو ته منهنجو عيد کان پوءِ عوامي ليگ ڇڏڻ جو پروگرام آهي تيستائين مان ان آهيان ان کان پوءِ مون عوامي ليگ ڇڏڻ جو اعلان ڪيو پوءِ اهوئي ٿيو.
سياست پاڻ شروع کان ئي هڪ الڳ اسلوب رکيو آهستي آهستي سندن ڪردار وڌندو رهيو، پهرين وزير اعظم لياقت علي کان وٺي سڀ حڪمران ساڻن ملڻ لاءِ ايندا رهيا.
پوءِ جڏهن ڀٽي جي حڪومت آئي ته هن ” انا ولا غيري“ جي خيال تحت سنڌ پير صاحب جي طاقت کي ڏسڻ نٿي چاهيو جنهن جو مظاهروهن سياست توڙي 65 71 جي جنگين ڏٺو ، ان لاءِ ڀٽي پير سائين جن کي فون تي ڌمڪيون ڏيڻ کان سواءِ غداري جو الزام به لڳايو، مسٽر فتح محمد ميمڻ جج جي طرفان اهڙو خط به آيو هو جنهن جو پاڻ جواب ڏيندي آخر لکيو هو ته ” عدالت ملاقات ٿيندي“ .
جڏهن سنڌ ڀٽي کي ڪو جواب ڏيڻ لاءِ تيار نه هو پر پير سائين يوڊي ايف جو بنياد وڌو ، پيپلز پارٽي جي حڪومت هئي مسلم ليگ تمام ڪمزور ٿي چڪي هئي 1973 جي ان ڏکين حالتن پير سائين جن مسلم ليگ جي صدارت سنڀالي کين سهارو ڏنو، 1977 ع پيپلز پارٽي جي حڪومت خلاف جو اتحاد جڙيو، تڏهن پير سائين جي سياست جو دنيا هڪ ٻيو نمونو ڏٺو.
قومي اتحاد جا سمورا اڳواڻ جڏهن گرفتار ٿيا ته پويان اڪيلي پير سائين جن سڄي تحريڪ کي سنڀاليو، نون پارٽين جي ان اتحاد جو نالو ئي نو ستارا ڀيڄ پاڳارا پئجي ويو.
ان بعد جنرل ضياءُ الحق آيو ، جنهن 90 ڏينهن چونڊن جو اعلان ڪيو پر پير سائين جن فرمايو ته ائين هرگز نه ڪندو اهي صرف ڳالهيون آهن . پوءِ ائين ئي ٿيو، پي اين اي جي پليٽ فارم تان پير سائين سردار جي سياست هڪ نئون رنگ اختيار ڪيو، ان دوران سندن اخباري بيانن به هڪ نئون اسلوب اچي ويو، سندن بيانن کي پهرين مزاح سمجهندا رهيا، پوءِ ان مزاح جي پويان لڪيل حقيقتون سامهون اچڻ شروع ٿيون.
ضياءُ الحق جي دور سندن ڪردار وڌيڪ رهيو، پاڻ 1985 سينيٽ جا ميمبر ٿيا، غير جماعتي اليڪشن بعد وزيراعظم جي ڪرسي تي پنهنجي مريد کي ويهاريائون، اتان کان سندن حيثيت بادشاه گر جي بڻي ، سندن دلچسپ بيانن سان گڏ پيشن گوين جو به سلسلو شروع ٿيو، پوءِ دنيا ڏٺو ته پير سائين سردار پنهنجا ڪيترائي مريد وزير، وزير اعلى ، وزيراعظم بنائڻ سان گڏ حرن جي اولاد کي سرڪاري طرح اهم عهدن تائين پهچائي ، چٿيل پيڙهيل حر جماعت کي خو شحالي ترقي جي راه تي آندو.
ڪيترائي سياستدان لڪ چوري جو آشيرواد وٺڻ لاءِ آتا هوندا هئا ، پر اظهار ڪرڻ کان لنوائيندا هيا، پير سائين سردار پوري زندگي ڪڏهن جي حاضري نه ڀرڻ جي باوجود برملا طور پاڻ کي ان جو ساٿي چوندو رهيو ، پر جمهوري حڪومت جا سڀ نمائندا سندن در جي حاضري ڀرڻ پنهنجي سعادت سمجهندا هئا.
جماعت جي مکن غازي فقير منڱريو ، فقير خالقڏنو ڪيريو ، ملوڪ فقير پهوڙ ، ڪمال فقير راڄڙ ، عيدل فقير نهڙي ، الهبچايو فقير وڪيو ، فقير عبدالحميد انڙ ، فقير فتح محمد ڇڇر ، حضوربخش ڳاهو ، فقير ولي محمد گاڏيوان ، فقير مير محمد ڀيو ، احمد فقير لغاري ، سرائي سانوڻ خان نظاماڻي ، ملوڪ فقير مهر خليفو عبداللطيف سلاوٽي بين مان رئيس محمد حيات جوڻيجو ، رئيس علي مراد خان سنجراڻي ، مير راڄ محمد ٽالپر ، علي خان سنجراڻيپنهنجون پڳون پيش ڪيون.
مخدوم الملڪ غلام ميران شاه جي گهران 1953 ع ٿي ، جنهن مان ٽي صاحبزادا پير سيد صبغت الله شاه راشدي ، پير سيد علي گوهر شاه راشدي، پير سيد صدرالدين شاه راشدي ٻه نياڻيون آهن . ٻئي شادي سيد محمود شاه راشدي جي گهران 1996 ع ٿي ، جنهن مان هڪ صاحبزادو پير سيد حزب الله شاه راشدي ٻه نياڻيون آهن .
سن 1968 ع پاڻ جج فرض جي ادائيگي لاءِ ويا، ڀلي پار پهچڻ بعد سندن عبادت اخلاص تقوى جي شاهدي سندن رفيق ڏيندا .1991 پاڻ عمري شريف جي لاءِ ويا.
حسينيت حريت تاريخ جا ٻئي گڏيل ڪردار رهيا آهن ، جتي پاڳارا بزرگن حسينيت وارو ڪردار نڀايو ، اتي سندن جماعت به حريت جو ميدان ملهائي ڏيکاريو.
پير سائين سردار جن پاڻ فرمايو ته پاڪستان اسان جو گهر ان جي حفاظت ڪرڻ اسان جو فرض آهي ، يا وري ته حر هن ملڪ جا محافظ خادم آهن ، اسان پاڪستان جي نظرياتي جغرافيائي سرحدن جا محافظ آهيون.
ان ڪري پاڪستان جي مٿان جڏهن به مشڪل وقت آيو ته سڀ کان اڳ ان جي حفاظت لاءِ پير پاڳارو ئي اٿيو. 1965 ع ڀارت جڏهن پاڪستان تي ڪاه ڪرڻ جو ارادو ڪيو ، ته پير سائين سردار جي خدمت فوج جا سرڪرده آيا ته قبلا !
اڄ اسان کي توهان جي دعائن مدد جي ضرورت آهي. پوءِ پاڻ جماعت ڏانهن حڪم روانو ڪيو ته سڄي جماعت عمر ڪوٽ حاضر ٿئي ، رڳو اشاري جي دير هئي ، عمرڪوٽ جو تاريخي شهر سفيد پڳن وارن جي نعرن سان گونجي اٿيو.
اڄ اسان خوش نصيب آهيون جو الله پاڪ اسان کي جهاد جو موقعو عطافرمايو آهي ، اهڙا موقعا بار بار نه ايندا آهن، اهو ئي ايمان جو نتيجو آهي ، اڄ به ڪفار جي لشڪر گهڻائي جي غرور اچي اوهان تي حملو ڪيو آهي ، ته جيئن اوهان کي اوهان جي وطن کي ختم ڪري ڇڏي. تنهن ڪري وڃو وڃي پنهنجي وطن ، پنهنجي قوم پنهنجي لڄن جي حفاظت ڪريو ڪڏهن پوئتي نه هٽجو، دشمن تي وڄ جيان ڪڙڪي پئو، ايستائين وڙهندا رهو جيستائين فتح حاصل نه ڪريو، پوڙهن ، عورتن ، ٻارن مظلومن تي هٿ نه کڻجو . آءُ اوهان سان گڏ آهيان ، الله اوهان جو نگهبان آهي. آمين
سندن ان خطاب حرمجاهدن جي اندر نئون جذبو ولولو پيدا ڪيو، بدين کان وٺي بهالپور جي بارڊر تائين حر مجاهد پنهنجي خدمت جنبي ويا، چند سال اڳ غازي اربيلو فقيرن ان پوري جنگ جو نقشو بيان ڪيو ته حر مجاهدن ڪيئن نه حيرت انگيز ڪارناما سرانجام ڏئي، دنيا کي ڏندين آڱرون ڏنائون ڀارتي فوج کي ميدان ڇڏڻ تي مجبور ڪيائون.
حرمجاهدن جي ڪوشش سان 1200 مربع ميل علائقو فتح ٿيو ، جنهن گهوٽاڙو، ڪشن ڳڙه ، چوٽڻ ، سوندرو ٻيا قلعا قبضي آندائون.
ان بعد ريڊيو اخبارن پيران پاڳارا حر جماعت جي اسلام پاڪستان سان محبت شاندار قربانين جو وڏي واڪ تذڪرو ساراه ٿيندي رهي ته حر واقعي ” حر “ آهن ، ڀارت کي خبر پئجي وئي ته پاڪستان جيستائين اها جماعت تيستائين اسان ان کي نٿا ختم ڪري سگهون.
مسڪين ماڻهن جي پرگهور ڪيئن لهبي آهي ، ان جو انداز جيڪڏهن ڳولڻو آهي ته راشدي بزرگن کان وڌيڪ ڪو ضرب المثل نٿو ٿي سگهي ،
پوءِ خطري جا گهنڊ لڳڻ جي باوجود مرشد ڪريمن جي انهن تسلي بخشن لفظن جي آڌار تي حر مجاهدن اهو ناممڪن ڪم ، ممڪن ڪري ڏيکاريو.
”ڪراچي مان اسان کي برقعا پارائي علي ڳڙه آندو ويو، اتي پهچڻ کان پوءِ اسان ڪيترن ڏينهن بعد آزاد فضا ساه کنيو، علي ڳڙه ٻي تعليم سان گڏ سندن درخواست تي برطانوي حڪومت پراسيڪيوٽنگ انسپيڪٽر صدرالدين کي قرآن پاڪ پڙهائڻ لاءِ مقرر ڪيو جيڪو ڪڏهن ڪڏهن اچي کين سبق ڏيندو هو، علي ڳڙه ڪو خاص انتظام ڪونه هو، پوءِ 1946 جي جون مهيني سامونڊي جهاز ذريعي کين ليور پول پهچايو ويو، جتي ڪنهن پبلڪ اسڪول داخل ڪرڻ جي بجاءِ هيرو جي ويجو پنر نالي ٻهراڙي جي ڳوٺ هڪ ريٽائرڊ فوجي ميجر سي ڊيوس جي اسڪول داخل ڪيو ويو،اتي سندن ٽيوٽرمسٽر پلفورڊ نگران برطانوي پروفيسر ٽرنر هو.
ان اسڪول جي شاگردن جو تعداد هميشه 10 _ 12 ئي رهيو، اهي سڀ ڪيترن ئي ملڪن جي باغي اڳواڻن جي اولاد يا رشتيدار هئا ، جن ٿائيلينڊ ، روڊيشيا ، آئس لينڊ ،عراق، ايران حبشه جا هئا.
انهن مان حبشه جي بادشاه ” هيل سلاسي “ جو ويجهومائٽ مسٽر ”زوڊي“ اسان جي ويجهو هو ، اسڪول جو ايڏو ته سخت ماحول هو جو ڪنهن کي پنهنجي خاندان متعلق ڳالهائڻ جي اجازت نه هئي ، ان اسڪول مضمونن جي چونڊ به شاگردن جي مرضي وٽان نه هئي ، ايستائين جو امتحانن جي تياري دوران عيسائيت جو مضمون به پڙهايو ويندو هو، پاڪستان جي حڪومت قائم ٿيڻ تائين اهو سلسلو هلندو رهيو، پوءِ مڌيا پرديش جي ڊاڪٽر رحمان جي توجه ڏيارڻ بعد حڪومت پاڪستان نوٽيس ورتو ، ان کان کان پوِءِ اهو ڪورس تبديل ڪيوويو.
انهيءَ سان گڏ کين لاطيني ميان نادرعلي شاه کي فرانسيسي جي تعليم ڏني ويندي هئي ، پاڪستان اچڻ بعد مولانا مفتي تقدس علي خان بريلوي سندن اتاليق بڻيو، جنهن اسلامي تعليم ڏني.
جامعه راشديه جي اجراءُ سان کان پوءِ پاڻ جماعت جي علائقن ٻين مدرسن قائم ڪرڻ جو حڪم فرمايو ، سندن ذاتي شوق جي بنا تي سانگهڙ ، شهدادپور، کپرو ٻين جاين تي مدرسا تعمير ٿيڻ شروع ٿيا ، ڏسندي ڏسندي جماعت جي ڳوٺن شهرن مدرسن جو هڪ سلسلو شروع ٿي ويو، جنهن جامعه راشديه جا فارغ عالم سڳورا مقرر ڪيا ويا ، 1967 تائين جڏهن ڪافي عالم حافط فارغ ٿي ويا ته جامعه جي مهتمم مولانا محمد صالح مهر جي سرپرستي هيٺ سندن عرفي نالي جي نسبت سان سڪندري عالمن جي تنظيم جو بنياد پيو ، ائين اهو سلسلو وڌي ٻن سون کان وڌيڪ مدرسا هزارن جي تعداد عالم سڳورا حافظ فيضياب ٿي نڪتا.
مدرسن جي انهن فارغن جي 27 رجب تي مهمان عالمن جي دستار بندي ڪرائي ، پاڻ پنهنجي هٿن مبارڪن سان سندون جاري ڪندا هئا آخر کين هڪ مربي جي حيثيت سان ناصحانه خطبو ڏيندا هئا .
جماعت جي ديني تعليم جي لاءِ وسائل فراهم ڪرڻ سان گڏ پاڻ پنهنجي هر خطاب تعليم جو حڪم ڏيندا هئا ، اهو ئي سبب هو جو درگاه شريف جي طرفان ان جي لاءِ فياضي سان موقعا ڏنا، جماعت جا ڪيترائي غريب شاگردن لنگر درگاه شريف جي خرچ تي پڙهي تمام وڏن عهدن تي فائز ٿيا، تعليم کان پوءِ انهن جي اهليت مطابق روزگار جي فراهمي لاءِ به ڪنگري هائوس جا دروازا هميشه کليل رهيا.
حضرت پيرسائين جن خاص ڪري نياڻين جي تعليم تي گهڻو زور ڏيندا هئا ته انهن جي سڌرڻ سان پوري خاندان جو سڌارو آهي ، سندن ان حڪم جي برڪت ئي هئي جو اڄ جماعت جي اندر ان حوالي سان ڏاڍو شعور آهي ، جماعت جي سرندي وارا ان کي آسان بنائڻ لاءِ ڪافي موقعا وسائل فراهم ڪندا رهن ٿا.