polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ڏاڙھون چيونڪا جو ميوو آھي. ھي ميوو ڳاڙھي اڇي رنگ پاتو وڃي ٿو. ڏاڙھون جي پوک لاء چيڪي زرخيز مٽي جو ھجڻ ضروري آھي. ھن وڻ جي اوچائي وڌ کان وڌ 20 فٽ ٿئي ٿي. ھن جي گولائي 3 کان 4 فٽ ٿئي ٿي ھن جي کل جو رنگ پيلو گھرو ڀورو ٿئي ٿو. قديم مصر يونان جا ماڻهو ھن وڻ کي نسلي زرخيزي لاثاني زندگي جي علامت سمجهندا ھئا.
ڏاڙھون موجود ھيڊوڪلورڪ تيزاب لوڻ جو تيزاب معدي کي طاقت ڏين ٿا ۔ کاڌي کي ھضم ڪرڻ مدد ڪن ٿا کليل نموني بک لڳائن ٿا. معدي جي ڪمزوري يا سردي جي ڪري چپ سفيد ٿيڻ لڳن علاج جو فڪر ستائي تہ پريشان نہ ٿجي بازار جو رخ ڪجي ڏاڙھون روز وٺي کائجي. فرق خودبخود معلوم ٿيندو.
ڏاڙھون دماغ کي فرحت ڏئي ٿو تازگي بخشي ٿو جو ھن جي استعمال ڪرڻ سان سودا خارج ٿي وڃي ٿي ۔ نفرت جو مادو نڪري وڃي ٿو ۔ حسد کان دل آجي ٿي وڃي ٿي دل باغ بھار رھي ٿي - ڏاڙھون کائڻ سان صفرا خارج ٿي وڃي ٿي جنھن جي ڪري دماغ کي طاقت ملي ٿي ۔ ننڊ ڀلي اچي ٿي سوچن کي تقويت ملي ٿي.
ڏاڙھون سبز چانھن کان وڌيڪ تقسيد روڪ ٿين ٿا جنھن جي ڪري ڇاتي ۔ وڏي آنڊي ۔ مثاني غدودن جي ڪينسر خلاف مدافعت فراھم ڪري ٿو. ھن جي کل اليجڪ ايسڊ موجود ٿئي ٿي جيڪا چمڙي جي ڪينسر کي روڪي ٿي ان ڪري آنڪولوجي يعني رسولين جا ماھر ڏاڙھون جي کل کي کائڻ جو مشورو ڏيندا آھن.
ڏاڙھون جو رس يا شربت ھيپاٽائٽس اي ۔ ھيپاٽائٽس بي ھيپاٽائٽس سي اھم ڪردار ادا ڪري ٿو. ڏاڙھون جي رس يا شربت پيئڻ سان جيري ۔ گردي ۔ منھن پيرن جي سوڄ ختم ٿي وڃي ٿي ان ڪري ڏاڙھون سوڄن جيري جي سوڄ ۔ منھن جي سوڄ ۔ پير جي سوڄ ۔ پيٽ جي سوڄ سائي ختم ڪندڙ آھي.
ھونئن ھرڪو ماڻھو پيٽ ڀري کاڌو کائي ٿو پر اڪثريت ماڻهن جي ان ڳالھ کان اڻ واقف ھوندي آھي تہ اسان جي کاڌي پيتي جون شيون ڪھڙي اھميت ۔ افاديت اثر رکن ٿيون. جيڪي ميوا ڪينسر ۔ شڳر ۔ دل جي دوري رت جي داٻ کان بچائن ٿا انهن کي سپر فوڊ چئي سگهجي ٿو.
آڪسفورڊ يونيورسٽي سان وابستہ ماھرن سپر فوڊ جي حوالي سان طبي تجزين نتيجن تي ھڪ تجزياتي رپورٽ پيش ڪئي آھي جنھن ڀلي ڀت پتو پوي ٿو تہ دل جي سڀني بيمارين کان بچائيندڙ طور ميون جيڪو سپر فوڊ اڀريو آھي اھو آھي ڏاڙھون.
ڏاڙھون تي ٿيل تحقيق مان پتو پوي ٿو تہ ڏاڙھون سڀن ميون جي مقابلي وڌيڪ فائدا آھن. بائيو ميڊيڪل جي سائنسدان سيپي سيھاٽي مطابق اسان دنيا جي سڀن ميون تي جائزي طور نظر وڌي پتو پيو تہ ماھرن جي بنيادي توجھ ڏاڙھون آھي.
هن کي فارسيءَ هندستانيءَ انار چوندا آهن انگريزيءَ پوميگرانيٽ چونس ٿا. هي هندستان جي سڀني ڀاڱن عام آهي، مگر جهڙا ڏاڙهون سال بسال پٺاڻ ڪابل مان آڻيندا آهن، اهڙا هتي ڪڏهن ڪين ٿا ٿين.
ڏاڙھون جي استعمال سان چيلھ جي چرٻي جو خاتمو ٿي وڃي ٿو. ڏاڙھون پنھنجي کٽ جي ڪري رڳن مان چرٻاڻ کي خارج ڪري ٿو ۔ رت جي وھڪ کي اڃان بھتر بنائي ٿو چيلھ جو سور ختم ڪري لچڪ پيدا ڪري ٿو.
پيونڪ ايسڊ جي ڪري ڏاڙھون جو جوس سياري چمڙي کي خشڪي کان بچائي ٿو. ھن جي کائڻ سان وارن جون پاڙون مضبوط ٿين ٿيون جنھن جي ڪري وار ڪرڻ بند ٿي وڃن ٿا ان ڪري ڏاڙھون کي وارن تي استعمال ڪيو وڃي ٿو.
ڏاڙھون موجود نباتي ڪيميائي چرٻاڻ رت جي داٻ کي گهٽ ڪري ٿي شھ رڳ مان چرٻاڻ ھٽائي ٿي جنھن جي ڪري رت جي وھڪ وچٿري رھي ٿي دل جو ڌڙڪو معتدل رھي ٿو.
ڏاڙھون جو شربت ڊينگي بخار لاء مفيد آھي ڇوجو ھي رت جي ڳاڙھن جزن کي وڌائڻ سان گڏ قوت مدافعت کي وڌائي ٿو ڊينگي بخار جي ڪري پيدا ٿيندڙ ڪمزوري کي ختم ڪري ٿو.
ڏاڙھون جو استعمال آنڊن جي سختي ختم ڪري ٿو جنھن سان طبيعت پرسڪون رھي ٿي ۔ آنڊن ڄميل پلاڪ ختم ڪري ٿو ۔ آنڊن کي چرٻي کان پاڪ ڪري رت جي وھڪ کي ٺيڪ ڪري ٿو.
ڏاڙھون جي کل ڪپھ ھموزن کي تئي ساڙجي خاڪ ڪري کرل ڪري رکجي. اتان تولو خاڪ کڻي 5 تولا مکڻ ملائي کرل ڪري رکجي. ويڪري منھن واري شيشي بند ڪري رکجي.
جيڪڏھن دست ۔ پيچش يا ڊائريا ٿئي ان حالت ڏاڙھون جي ڪڻ کائجي ڏاڙھون جي کل پاڻي ڪاڙھي پاڻي ڇاڻي پيئندو رھجي.
1738ع نادرشاھه ھند سنڌ تي حملو ڪيو. نتيجي ٻنھي علائقن جي اقتصاديات کي وڏو نقصان پھتو. ھن سنڌ جي دولت لُٽي ميان نور محمد جي ملڪ کي ٽن ٽڪرن ورھايو. ميان کي ملڪ جو ٽيون حصو مليو. اُن کان علاوه ميان جي بھترين ذاتي ڪتبخاني کي به لُٽيائين، ڪيئي قيمتي نسخا توڙي قرآن مجيد جا مخطوطا پاڻ سان کڻي ويو. ڦرلٽ اتي دنگ نه ڪيو، ميان نور محمد ھڪ ڪروڙ رپيه روڪ ڏنا پڻ سالانه 20 لک خراج ڏيڻ قبول ڪيو. ضمانت طور ميان جا ٻه پٽ مرادياب خان غلام شاھه به پاڻ سان ايران وٺي ويو. اِن ريت ئي ٻئي شھزادا خانداني تعليم تربيت کان محروم رھجي ويا.
ڪلھوڙن جو دور سنڌ جي عسڪري نظام جي لحاظ کان سٺي حيثيت رکي ٿو. جنھن سگھ جي زور تي ڪلھوڙن، سنڌ کي دھلي جي مرڪزي قبضي کان آزاد ڪرائي، نادر شاھه، مدد خان پٺاڻ تيمور شاھه سان، جيئن تيئن ڏي وٺ ڪري، سنڌ کي ھڪ خودمختيار پاڻ ڀرو ملڪ ٺاهڻ اھم ڪردار ادا ڪيو.
ڪلھوڙن جي دور ، سنڌين جي فوجي سگھ ڏاڍي سگھاري ھئي. ڪلھوڙا پاڻ به بھادر با اثر زميندار ھئا جن ٻه سؤ ورهين جي، غير سنڌي حڪومت کان، سنڌ کي پنھنجي سياسي ڏاهپ، بھادري ساڃاھ سان آزاد ڪرايو سنڌ سنڌين جي حڪومت قائم ڪئي. ھنن پنھنجي فوج کي سٺي تربيت ڏني ھئي، ڇو ته ھنن کي پنھنجي صاحبي واري دور ڪيتريون لڙايون وڙهڻيون پيون هيون. ھنن کي دھليءَ جي مغلن کان سنڌ، انھن جي فوجي ڪارنامن جي ڪري ئي ملي ھئي. ”ڪتاب التبصرة الناظرين“ جي بيان مطابق ڪلھوڙن جي فوج پروري حيرت انگيز ھئي.
ھي مکيه موضوع آھي جنھن ڪلھوڙن کي نمايان سوڀ حاصل ٿي. حڪمرانن ڪوشش ڪئي ته انساني رشتن جي تعميرڪجي، خاص ڪري مختلف نسلي مذھبي گروھن جي وچ يڪجھتي پيدا ڪرڻ لاءِ کين خاص ڪامراني مھيا ٿي. ھن ڏس ھندن مسلمانن جي وچ ڀائيچارو پيدا ڪرڻ تي اھم ڌيان ڏنو ويو.
ھندن تي اعتماد ڪندي کين رياست اھم عھدا ڏنا ويا. ڪجھه نالا ھن ريت ملن ٿا: برخوردار مھتو موٽومل، ديوان چيلا رام، ديوان گهنشام داس، لالا امرت راءِ، ديوان تارا چند شيوڪ رام عطارد. اُن پس منظر ڪلھوڙن کي مت ڀيد کان آجو حڪمران سڏي سگهجي ٿو.
ھن دور ميان يار محمد، ميان نور محمد ميان غلام شاھه مشھور سوڀارا ٿي گذريا آھن راڄو ليکي، حبيب الله نائچ، محمد حسن کھاوڙ، الله بخش جھنجھڻ، عزت يار خان، تاجو سامٽيو، تاجو جتوئي، بلاول نائچ، شالمين شيدي، ٻڍو خان، ڌڱاڻو خان جتوئي، بجار جوکيو، محراب خان جتوئي شاهه بهارو مکيه سپھ سالار ٿي گذريا آھن. ڪيترين ئي جنگين پاڻ موکيو. شاھه بھارو جھنجھڻ ھن دور جو، چانڊڪا پرڳڻي جو ڪمانڊر انچيف ھو، جنھن جي ڪمان ڏھه ھزار سپاھه ھوندو ھو. ھن 84 جنگيون ڪيون پر ھر جنگ ڪاميابيءَ سندس وِکون چميون.
سنڌ جي تاريخ ڪلھوڙا دور سياسي، ثقافتي، اقتصادي فوجي لحاظ کان وڏي اھميت وارو آهي، ميان يار محمد، نور محمد ميان غلام شاھه ھن خاندان جا روشن تارا ھئا جن سنڌ کي آجپي واري خودمختيار، سائي ستابي عوام خوشحالي آڻڻ لاءِ پنھنجي محدود وسيلن ڪتب آڻڻ ڪابه گھٽتائي ڪانه ڪئي. ھنن سنڌ جي جاگرافيائي وحدت کي بحال رکڻ لاءِ وڏيون جاکوڙون ڪيون. پرڳڻي ريجاڻي زراعت کي ترقي ڏيارڻ لاءِ ھنن سنڌ واھن جو ڄار وڇايو.
ڪلھوڙن ڪيئي مدرسا جوڙايا، جن سان لاڳو مسجدن جي تعبير به ٿي. ھن ڏس خداآباد واري جامع مسجد جو خاص طرح سان ذڪر ٿيو آھي. ھڪ راءِ آھي ته ڪم جو آغاز ميان يار محمد جي دور ٿيو اُن جي تڪميل ميان نور محمد جي زماني ٿي. اسلامي طور طريقي موجب مسجدن تعليم تربيت ڏني ويندي ھئي، پر خاص ڳالھه ته ھن دور مسجدن ”دفاعي سکيا“ جو بندوبست پڻ ڏسجي ٿو.
ميان غلام شاھه ھي اڏاوتون ڪرايون: مقبرو ميان آدم شاھه سکر، مقبرو ميان شاھل محمد قمبر، مقبرو ميان شاه بھارو لاڙڪاڻو مقبرو حضرت شاھه عبداللطيف ڀٽائي ھالا. ميان يار محمد جي حڪم سان ميان نصير محمد جو قبو اڏايو ويو. ميان نور محمد جي مزار تي مرادياب خان تعميرات ڪرائي.
ڪلھوڙن بھترين آبپاشي نظام جي تشڪيل ڪئي ڪيئي واھه کوٽايا. ليمبرڪ اھڙا تفصيل ڏنا آھن: نارواھه، گهاڙ واھه، بگهاڙ واھه، شاھه جي ڪور، مراد نارواھه، نصرت واھه، سرفراز واھه، باغ واھه بيگاري واھه. اِن طرح تصور ڪجي ته ڪيتري ويران زمين پوکي ھيٺ آئي. زرعي طور تي ملڪ ڪيئن خود ڪفيل ٿيو اُن ريت ھزارين لکين ماڻھن کي ڌنڌا ملازمتن جا موقعا مليا.
خاص ھي ڪوٽ قلعا آھن جي ڪلھوڙا حڪمرانن جي توجھه سان وجود آيا. حيدرآباد جو پڪو قلعو، جو ھاڻي زبون آھي. بدين جو ڪوٽ ختم ٿي ويل آھي. لاڙڪاڻو قلعو جو ھاڻي زبون آھي. بدين جو ڪوٽ ختم ٿي ويل آھي. لاڙڪاڻو قلعو جو ھاڻي بنھه موجود ڪونھي، ڪڇ جي ڀرسان شاھه ڳڙه جو قلعو.
سنڌي بيت جو نالو فارسي بيت تان ورتل آهي. ٻنهي جو مقصد ڪنهن حد تائين ساڳيو آهي، يعني ڪنهن نُڪتي جي سمجهاڻي يا وضاحت، جيئن سعدي جي گلستان جاميءَ جي بهارستان ڏسون ٿا. پر سنڌي بيت ٽي، پنج، ست وڌيڪ تعداد به سٽون ٿي سگهن ٿيون، جيڪا فارسي شاعري جي روايت فن جو دستور ڪونهي.
بابا فريد جو زمانو چوڏهين صديءَ جو آهي، جيڪو دوهي بيت جي اوسر جي دور جي ويجهو آهي. ان ڪري بابا صاحب جي ڪلام ، جو دوهن تي مشتمل آهي، اوائلي دور جو اثر ڏسڻ اچي ٿو. مثال طور اوائلي دور جي ڪن دوهن ، جيڪي گهڻو ڪري گهڻ سٽن دوهن جا وڇڙيل دوها هئا معنيٰ طور مڪمل ٿيڻ سبب ڊگهن دوهن کان جدا ٿي مشهور ٿيا ، پهرين سٽ قافيو نه هوندو هو. بابا فريد جي دوهن اهڙا مثال ملن ٿا، جن جي پهرين سٽ ”تڪ“ ڪونهي:
ظاهر آهي ته نه نال سار قافيا آهن نه ڪنهن ڪم. اها صفت اپڀرنش واري دوهي جي هئي. اپڀرنش وار دوهي جي پهرين سٽ قافيو نه هوندو هو. ان جو فني جواز به هو. رڳو ائين نه هو ته اهڙا دوها گهڻن سٽن وارن دوهن کان جدا ٿي مشهور ٿيا. بابا صاحب جي دوهن ان جو مثال به ملي ٿو.
انهيءَ دوهي کي ڏسي معلوم ٿيندو ته پهرين سٽ ٻنهي چرنن سونن ڪوَن قافيا آندا ويا آهن ٻيءَ سٽ ويل هوندو، جو سورٺي جي انداز قافين جي نموني آندو ويو آهي. ٿي سگهي ٿو ته هيءُدوهو ڦُٽڪر هجي يا ڪنهن مسلسل دوهي يا جوڙي جو وڇڙيل دوهو هجي. اهڙا ڦٽڪر دوها اپڀرنش واري دور ڪافي رائج هئا، بعد دوهي جا قاعدا به زبان جي دستور جي انداز سخت ٿيندا ويا ٻنهين سٽن قافيو ضروري سمجهيو ويو.
چئوسٽا پنج سٽا بيت به سڀ کان اول فريد جي ڪلام ئي ملن ٿا، پر اهڙن بيتن اڳوڻي سلسلي جي پيروي ڪئي ويندي آهي، گجرات سنڌ جي بيتن جو مٿن اثر ڏسڻ نٿو اچي. تُڪ سڀني بيتن دوهي جي انداز پڇاڙي اچي ٿو. آخري سٽ به تڪ وچ نٿو اچي. بابا فريد جي چؤسٽن بيتن جو مثال هيءُ آهي:
بيت نمبر ٻيو جوڙي جو بيت آهي، ان ٻئي دوها جدا جدا تُڪن آهن. هيءُ به تمام جهونو انداز آهي، ورنه عام طور جوڙي جي بيتن قافيو ساڳيو هوندو آهي.
سنڌيءَ ٽي سٽا بيت سڀ کان پهرين قاضي قادن وٽ ملن ٿا سندس زماني جي ويجهڙائيءَ شاهه ڪريم بلڙي واري جي ڪلام به ڪي بيت ٽي سٽا آهن. اهڙا بيت پوءِ خواجه محمد زمان لُواري شريف فقير گرهوڙي جي ڪلام به آهن. چؤسٽا بيت قاضي قادن جي تازو مليل ڪلام موجود آهن. ٽه- سِٽي بيت جا مثال هيٺ نقل ڪجن ٿا:
قاضي قادن جي زماني چؤستن بيتن جو عام رواج نه ٿيو هوندو، پر ڪن شاعرن چوڻ شروع ڪيا هوندا. قاضي قادن شاهه ڪريم جي بيتن آخري سٽن به قافيو سٽ جي آخر اچي ٿو. قاضي قادن جي نئين مليل ڪلام چؤسٽا بيت ڪافي تعداد ملن ٿا، پر قافيو چوٿين سٽ جي آخر آيل آهي.
خواجه محمد زمان لُواري شريف وارا شاهه عنايت رضوي، شاهه جا بزرگ همعصر هئا. انهيءَ دؤر تائين پنجن ڇهن سٽن، بلڪه ان کان به وڌيڪ سٽن وارا بيت عام ٿي ويا هئا، پر جنهن شاعر اهڙن گهڻ سٽن بيتن کي رواج ڏنو، سو به شاهه کان ٿوروئي اڳ ٿي گذريو آهي. شاهه لطف الله قادري پنهنجي زماني جو عالم قادري طريقي جو بزرگ هو. سندس ڪلام پهريون ڀيرو پنجن، ڇهن ستن سٽن جا بيت عام جام ملن ٿا:
ان جو مطلب آهي ته سنڌيءَ ٻوليءَ ان جي شاعريءَ جي روايت ننڍي کنڊ جي ٻين ٻولين جي مقابلي اپڀرنش ٻولين جي تمام ويجهو رهي آهي اپڀرنش دؤر جي دوهي جي شاعريءَ ارتقا جهڙيءَ طرح سنڌي ٻوليءَ شاعريءَ جي روايت ٿي آهي، ان جو مثال ڪنهن ٻوليءَ ورلي ملندو. ڪن لساني خصوصيتن جي ڪري سنڌي ٻولي پراڪرت اپڀرنش واري دؤر جي روايت جي امين آهي ان جي تمام آڳاٽي هجڻ جو هڪڙو پختو ثبوت اهو به آهي. ٻيو ثبوت سنڌي بيت آهي، جو پنهنجي اصل اوسر ارتقا جي ڪري پنهنجي سنڌي ٻوليءَ جي قدامت جو ثبوت فراهم ڪري ٿو.
گهڻن سٽن وارن بيتن جو ارتقا سنڌي ٻوليءَ ٿيو آهي، اُن جو مثال نه هندي ٻولي ان جي ڪنهن لهجي ملي ٿو، نه وري سوراشٽر جي گجراتي يا ڪنهن ٻي ٻوليءَ نظر ٿو اچي. شاهه سندس دؤر جي شاعرن جي ڪلام ڊگهن بيتن جي اوسر جو اهڃاڻ ملي ٿو. شاهه جي ڪلام شايد سڀ کان وڏو بيت يارهن سٽن جو آهي، جيڪو سر سارنگ آهي شاهه جي نهايت مشهور بيتن شمار ٿيندو آهي.
ان جو مطلب هيءُ آهي ته الف اشباع جي ڊگهن بيتن جو اثر سنڌي بيت تي پيو رفته رفته بيتن سٽن جو تعداد وڌندو ويو. انهيءَ سلسلي شهيد گرهوڙي جي بيتن جو به ڪجهه اثر پيو هوندو، ڇو جو ”ابيات گرهوڙي“ جو مقام الف اشباع جي شاعريءَ ساڳيو آهي، جيڪو لاکيڻي لطيف جي بيت واري شاعريءَ آهي. سنڌي سگهڙ به الف اشباع واري شاعريءَ، خاص ڪري سنڌين شهيد گرهوڙي جي شاعريءَ کان متاثر ٿيا انهن ڊگهن بيتن کي پنهنجي شاعريءَ عروج تي رسايو. سگهڙ شاعرن جو سرتاج سانوڻ فقير آهي، جنهن جا ڊگها بيت ٻوليءَ جي سهڻائي زور بيان پنهنجو مٽ پاڻ آهن. سانوڻ جي شاعريءَ ڊگهي ڊگهو بيت ٻاونجاهه سٽن جو آهي.
انهيءَ خصوصيات جي ڪري بيت جي شاعريءَ هڪ جدا رنگ معيار پيدا ٿيو آهي، جنهن کي سنڌي روايت هڪ مڪاني ثقافت جي حيثيت ظاهر ڪري خاص انداز ڏنو آهي، تنهنڪري ان پنهنجي ڪشش پنهنجو دلڪش روپ آهي. اهو روپ سنڌي شاعريءَ کي هندي شاعريءَ کان جدا ڪري ٿو، جنهن سان سنڌي شاعريءَ جي انفراديت نمايان ٿئي ٿي.
معنوي خوبين کان سواءِ بيت جي لفظي خوبين جي صورت به اها انفراديت پنهنجو هڪ جدا انداز رکي ٿي. هاڻي سنڌي بيت جي لفظي خوبين جي انهيءَ خصوصيت جو بيان ڪجي ٿو، جنهن جو سلسلو جيتوڻيڪ اپڀرنش جي شاعريءَ سان ملي ٿو، ان نج سنڌي خصوصيتون به ڏسجن ٿيون. دوهي بيت جي لاءِ لفظن جي هڪ خاص انداز ورتاءُ جي ضرورت ٿئي ٿي، ان جا مثال هيٺ پيش ڪجن ٿا. پهريون مثال ڍولا ماروءَ جا ٻه دوها آهن.
انهن دوهن لفظن جي تڪرار سبب هڪ لفظي صوتي خوبي پيدا ٿي وئي آهي. ٻئي بيت هڪجهڙن لفظن سان شروع ٿين ٿا. ٻيءَ سٽ به ساڳي خوبي آهي. سنڌي بيت اهڙا مثال عام جام وڏي تعداد ملن ٿا. اهڙن لفظن سان شروع ٿيندڙ سنڌي بيتن جو انداز هيءُ آهي:
اهو لفظي جوڙجڪ جو هڪڙو عام سهڻو مثال آهي، ان کان پوءِ جيڪو بيت ڇند طور پيش ڪجي ٿو، ان هڪ ٻي لفظي خوبي آهي جنهن ڇند ڪنهن هڪ لفظ يا ڪن لفظن تي ختم ٿئي ٿو، ان کان پوءِ ايندڙ سلسليوار ڇند ساڳي ئي لفظ يا لفظن سان شروع ٿيندو آهي. اهڙي ڇند کي ”ڪُنڊليا ڇند“ جو نالو ڏنو ويو آهي. پهريون دوهو ”سائين“ لفظ تي ختم ٿئي ٿو:
هاڻي هڪ اهڙو مثال ڏجي ٿو، جنهن ڇند جي آخري سٽ ڪن خاص لفظن تي ختم ٿئي ٿي، ان کان پوءِ ايندڙ بيت ساڳئي لفظ سان شروع ٿيندو آهي:
هندي شاعريءَ جي صنف ”ڪنڊليا“، جا گهڻو ڪري دوهي جي وزن هوندي آهي، ان لفظن جي اهڙي خوبي رکيل آهي. سنڌي بيت جي شاعري خاص طور شاهه جي بيتن ساڳي ٽيڪنيڪ جا بيت جام ملن ٿا. مثال طور:
سنڌي ٻوليءَ جي مخصوص لفظن انهن جي رِدم وزن موسيقيت کي خيال رکي هيٺين بيتن لفظن جي بيهڪ هير ڦير سان پيدا ٿيندڙ موسيقيءَ جو انداز ان سان گڏ معني مفهوم جي سهڻائي اونهائي ڏسڻ محسوس ڪرڻ جهڙي آهي.
سنڌي بيت لفطن جي جوڙجڪ بابت ايترا مثال ڪافي آهن. انهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته انهيءَ ڏس به سنڌي شاعرن پنهنجو جدا سهڻو انداز پيدا ڪيو آهي، جنهن کي نڀائيندا پيا اچن.
سوال جواب جي بيتن واري روايت به سنڌ ڪافي پختي پنهنجي انداز منفرد آهي. سوال جواب جي دوهن خاص دوها اهي سمجهيا ويا آهن، جن ڪي مشهور شخصيتن جو ذڪر آيل آهي يا انهن جي وچ دوهن جي ڏي وٺ ٿي آهي. مثال اهڙي هندي دوها پيش ڪجن ٿا. مشهور درويش شاهه ڀيڪ پنهنجي هڪ درويش دوست فقير بابا شيتل پوري ڏانهن هڪڙو دوهو موڪليو هو ته:
سنڌيءَ اهڙن بيتن جا مثال ڪيترائي آهن، پر سڀ کان مشهور اهي آهن، جن جي ڏي وٺ خواجه محمد زمان لقواري وارن، شاهه عنايت شهيد شاهه لطيف ڀٽائي جي وچ ٿي هئي. شاهه صاحب جڏهن خواجه محمد زماني صاحب جي خدمت حاضر ٿيا ته پاڻ مراقبي هئا. شاهه صاحب وٽن وڃي هيءُ بيت ڏنو:
چون ٿا ته عرفان جي منزلن جڏهن شاهه صاحب قبض سبط جي حالت هو ته شاهه عنايت الله جهوڪ وارن، جيڪي پاڻ به درويش خدا رسيده بزرگ عمر شاهه سائينءَ کان وڏا هئا، تن انهيءَ حالت کي ڏسي هيٺيون بيت پڙهيو:
فني معنوي خيال کان بيت سدائين سنڌي شاعريءَ مانواري صنف رهي آهي. چئي سگهجي ٿو ته بهترين سنڌي شاعري بيتن واري شاعري آهي سنڌي بيت جي روايت ڪنهن صورت به هندي دوهي جي روايت کان گهٽ ناهي. سنڌي لوڪ ادب ڏور بيت جي جيڪا صنف آهي، اهڙي ڪا به صنف هندي دوهي جي شروعات نظر نٿي اچي. فني توڙي شاعرانه خوبين جي اعتبار کان سنڌي بيت هڪ مڪمل، منفرد خوبصورت صنف آهي، جنهن کي ڪنهن به ٻوليءَ جي بهترين شاعري جي مقابلي پيش ڪري سگهجي ٿو.
گول ڪيڙا شڪل شبيهه زمين رهندڙ ساپن جهڙا ٿيندا آهن، هن قسم جا ڪيڙا رنگ جا ڦڪا ٿيندا آهن، جڏهن ته ساپن جو رنگ ناسي يا مٽيءَ جي رنگ جهڙو ٿئي ٿو. هي ڪيڙا به جنسي نسلي خاصيت نر ماد ٿين ٿا، مادي نر کان ڊگهي ٿئي ٿي، نر جي ڊيگهه 15 کان 20 سينٽي ميٽر ٿئي ٿي، جڏهن ته ماديءَ جي ڊيگهه 30 کان 40 سينٽي ميٽرن تائين يا ان کان وڌيڪ ٿئي ٿي، باقي ٿولهه ٻئي جنسون 3 کان 5 سينٽي ميٽرن تائين ٿين، هن قسم جي پيٽ جا ڪيڙا ننڍي آنڊي ٿين ٿا، پر ڪڏهن ڪڏهن هي ڪيڙا مٿي معدي هيٺ ويهڪ جي جاءِ ڏي به هليا ويندا آهن، جيڪي ٻارن جي ڪاڪوس وسيلي نيڪال به ٿيندا آهن.
هن ڪيڙي جون ٻه خاص علامتون آهن، جن جي آڌار تي ليبارٽري ٽيسٽ کانسواءِ اسان کي هن قسم جي ڪيڙي جي خبر پئجي سگهي ٿي ته ٻار کي پيٽ گول قسم جا ڪيڙا آهن، جيڪي ٻئي علامتون ٻارن جا مائٽ خاص ڪري ماءُ، ڊاڪٽر جي پڇڻ تي يا هونئن به ٻڌائيندي، هڪ ته ٻار ننڊ ڏند ڪرٽيندو آهي، ڪي ٻار هڪ ئي وقت ڳيتون به ڏيندا آهن ڏند به ڪرٽيندا آهن.
ڏندن ڪرٽڻ جو سبب اهو هوندو آهي ته هي ڪيڙا جڏهن معدي کان مٿي چڙهي کاڌي جي نليءَ پهچندا آهن ته به اتان وات ڏي ٻاهر نڪرڻ جي ڪوشش ڪندا آهن، انهيءَ ڪوشش دوران هي ڪيڙو پنهنجي جسم مان هڪ خاص قسم جو ڪيميڪل ٻاهر ڪڍندو آهي، جيڪو ذائقي لوڻاٽيل ترش هوندو آهي، جڏهن اهو ڪيميڪل ٻار جي ڏندن کي لڳندو آهي ته ٻار جا ڏند کٽا ٽڙهه ٿي پوندا آهن لوڻاٽجي ويندا آهن. نتيجي طورٻار انهيءَ کٽاڻ لوڻاٺي ذائقي کي لاهڻ لاءِ قدرتي طرح پنهنجا ڏند هڪ ٻئي سان گسائيندو آهي ته ڏندن مان ڪرٽي جو آواز نڪرندو آهي، جنهن کي ”ڏند ڪرٽڻ“ سڏبو آهي.
سنڌي سماج ٻار جي ڏندن ڪرٽڻ جي عمل کي ڏاڏاڻن خاص طور پيءُ لاءِ سٺو سنوڻ سمجهيو ويندو آهي، پر نياڻي ٻار جي ڏندن ڪرٽڻ کي ناناڻن خاص طور ماماڻن لاءِ سٺو سنوڻ نه سمجهيو ويندو آهي، ماءُ ويچاريءَ لاءِ ويل ٿي ويندو آهي، سمجھندي آهي ناناڻن کي نقصان ضرور پهچندو. ان ڪري ماءُ ارهي پريشان هوندي آهي. کوڙ مائرون نياڻين کي ڏند ڪرٽڻ تي دڙڪا دهمان ڏينديون آهن وڏين نياڻين کي مار به ڪڍنديون آهن.
هن قسم جا ڪيڙا ٻارن گدلي پاڻي پيئڻ، ناقص خوراڪ کائڻ، گدلاڻ رهڻ مٽي کائڻ ڪري ٿين ٿا يا يا وري ٿَڃ پياڪ ٻارن کي ٿين ٿا، جن جون مائرون کٽاڻ، آچار ميٽ کائين ٿيون، هن قسم جا ڪيڙا جڏهن به ٻارن کي ٿيندا آهن ته سندن بک ختم ٿي ويندي آهي ڪڏهن ٻارن کي بدهاضمو، ڪڏهن قبضي ڪڏهن دست، ڪڏهن الٽيون ڪڏهن پيٽ سور ٿي پوندو آهي.نتيجي طور ٻار ڪڏهن ملول ته ڪڏهن چيڙاڪ هوندو آهي، ڪيترنٻارن جو پيٽ وڌي دهل وانگي وانگر ٽنگون سنهيون ٿي پونديون آهن. جيڪا ڪنگيءَ جي بيماري سڏبي آهي. ياد رهي ته هي ڪيڙو ننڍي آنڊي مان روزانو ٻار جي پروٽين مان 0.1 گرام کائي وڃي ٿـو.
ٻارن مٺيون شيون چاڪليٽ، ٽافيون، پيسٽري، ڪيڪ، آئس ڪريم، مٺايون مٺيون سوپاريون، ميدي مان ٺهيل اهڙين شين جي کائڻ ڪري پيٽ هن قسم جا ڪيڙا ٺهن ٿا. ان کانسواءِ معصوم ننڍن ٻارن کي پاروٿو، اڻ ڪڙهيل کير پيارڻ، بوتل گهڻيءَ دير تائين پاروٿو ڪري کير پيارڻ، دٻي جو کير پيارڻ ٿڃ پياڪ ٻارن جي مائرن پاران پاروٿي کاڌي کائڻ، فاسٽ فوڊ، تريل شين آچار کائڻ ڪري ٻارن جي پيٽ سيڪيون ٿيڻ جو سبب بنجي ٿو.
سيڪين جي چڪ پائڻ خارش واري جاءِ/ٻار جي ويهڪ جي جاءِ جي چوڌاري اندران توڙي ٻاهران ننڍڙيون ننڍڙيون ڳوڙهيون ٿي پونديون آهن، جنهن ڪري ٻار جي ويهڪ جي جاءِ چوڌاري ڳاڙهي ڏسڻ ايندي آهي، هر وقت ٻار بيقرار بيزار رهڻ ڪري سندس بک ختم ٿي ويندي آهي، سندس دل ڪچي ٿيندي آهي، کيس هر وقت اٻڙڪا، اوڪارا ايندا آهن، ٻار کي دست الٽيون ٿيندا آهن سندس ساهه بدبوءِ ٿي پوندي آهي، گهڻن ٻارن جي ته ننڊ به غائب ٿي ويندي آهي، بدن تيز بخار يا ڪڻس سدائين رهندي آهي. دائمي بيماري سبب تڪليف سبب هيٺيون بيماريون ٿي پونديون آهن.
لُنڊي آنڊي جي سوڄ سور : لُنڊو آنڊو ، وڏي آنڊي جو حصو آهي هن قسم جا ڪيڙا لنڊي آنڊي وڏي آنڊي جي ويجهو هجڻ ڪري هتي پهچي لنڊي آنڊي جي مٿئين تهه کي پٽيندا آهن، جنهن ڪري لنڊي آنڊي سوڄ سور ٿي پوندو آهي. لنڊي آنڊي جي سوڄ سور جو علاج آپريشن کانسواءِ ٻيو ڪو به نه آهي.
شرم گاهه جي سوڄ سور : ننڍين ڇوڪرين جي ويهڪ جي جاءِ سندن شرم گاهه جي ويجهو هئڻ ڪري پيٽ جا هي ڪيڙا عورتاڻي عضوي پهچي سوڄ سور سان گڏ خارش ڪري وجهندا آهن، معصوم نياڻين جي پيٽ جي ڪيڙن سميت پيٽ جي ڪيڙن مان پيدا ٿيندڙ سمورين تڪليفن جو پوري ڌيان سان علاج ڪرائڻ گهرجي.
مثاني جون تڪليفون : هي ڪيڙا جيڪو ٻارن لاءِ جيڪو وڏو مسئلو ڪري وجهندا آهن، اهو هي آهي ته هي ڪيڙا ٻار جي ويهڪ جي جاءِ کان نڪري ٻن طريقن سان ٻار جي مثاني تائين پهچندا آهن، هڪ رت جي ناڙين جي ذريعي ٻيو پيشاب جي ناليءَ ذريعي، جتي هي مثاني پهچي چرپر ڪندا رهندا آهن، اها چرپر ٻارن کي هنڌ پيشاب ڪرڻ جي بيماري جو هڪ اهم ڪارڻ آهي، ڪن حالتن هنن ڪيڙن جي گهڻي چرپر سبب ٻار پنهنجي پيشاب کي روڪي نه سگهندا آهن ڪپڙن ئي کانئن پيشاب وهي ويندو آهي.
جن ٻارن کي مثاني هن قسم جا ڪيڙا هوندا آهن، تن جي پيشاب به هن قسم جا ڪيڙا نڪرندا آهن، پيشاب نڪرندڙ ڪيڙا ٻار جي پيشاب جي ناليءَ جي مٿئين تهه چنبڙي پوندا آهن، جتي ٻار جي پيشاب جي ناليءَ سوڄ سور ڪري وجهندا آهن،
هن قسم جا ڪيڙا اڇي رنگ جا ٿين ٿا، هنن ڪيڙن جي جسامت شڪل شبيهه ڏاڍي ڊيڄاريندڙ ٿيندي آهي، هن ڪيڙي کي مٿو، سنهي ڳچي منهن وٽ چار ڊگهيون ناڙيون ٿين ٿيون، جيڪي ٻار جو رت چوسينديون آهن، ان ڪري هن قسم جي ڪيڙن کي رت چوسيندڙ به چئبو آهي، هي ڪيڙا جنسي نسلي خاصيت جي حساب سان نر ماد ٿين ٿا، ڊيگهه هي 2 کان 8 ملي ميٽرن جا ٿين ٿا. ٻين ڪيڙن جي مادين وانگي هن ڪيڙي جي مادي به نر کان وڏي ٿئي ٿي. هنن ڪيڙن جا لڳ ڀڳ ڇهه ٻيا به قسم ٿين ٿا:
هنن ڪيڙن جي ڪري هاضمي جي خرابي ٿئي ٿي، ڪن ٻارن کي بک نه لڳندي آهي، ته ڪن ٻارن کي وري ڇتي بک لڳندي آهي، اهڙو ٻار هر وقت کائيندو رهندو آهي سندس پيٽ نه ڀربو آهي، گهڻي کائڻ جي باوجود ٻار ساڳائيندو ڪونهي ملول لڳو پيو هوندو آهي، ان کانسواءِ ٻار کي ڪڏهن پيٽ سور ته ڪڏهن دست هوندا آهن، جيڪڏهن هن قسم جو ڪيڙو ٻار جي پيٽ کان نڪري رت جي ناڙين ذريعي دماغ پهچندو آهي ته دماغ ٻن قسمن جو خلل ڪري وجهندو آهي:
هي ڪيڙا جڏهن به ٻار جي ننڍي آنڊي هوندا آهن ته ڪثرت سان رت پيئندا رهندا آهن، جنهنڪري ٻار کي رت جي گهٽتائيءَ جي بيماري ٿي پوندي آهي، جيڪي اڳي ئي رت جي گهٽتائي جي بيماريءَ وڪوڙيل هوندا آهن، سي ويتر ڪمزور ٿي ويندا آهن، سندن منهن ڦڪو/ پيلو، منهن تي آموس پيرن تي ٿوٿر هوندي آهي، جڏهن هي ڪيڙا دل يا ڦڦڙن پنهنجو ديرو ڄمائيندا آهن ته ٻار کي ساهه تنگي، دل جو دهڪو بدن ساڻائي ڪمزوري ڪري وجهندا آهن، دل ڦڦڙن جو رت پيئندا آهن.
هن قسم جي ڪيڙن جي گهڻائي اهڙن ٻارن کي ٿئي ٿي، جيڪي غريب پوئتي پيل علائقن خاص ڪري انهيءَ هنڌ رهن ٿا، جتي ماڻهو ڳتيل آبادين، ڪچين جاين، جهوپڙين، گدلين جاين، وڏن نالن بيٺل پاڻيءَ جي تلائن ويجهو رهن ها، اهڙن علائقن جا ٻار مائٽ پنهنجي ٻارن جي صفائي سٿرائيءَ جو خيال نه ٿا رکن ٻار گهڻو ڪري پير پٺا اگهاڙا ڪري گهمندا رهن ٿا سمهڻ وقت اگهاڙن پيرن کي ڌوئي نه سمهندا آهن.
پيٽ جا ڪيڙا هن وقت تائين جي تحقيق موجب ننڍا وڏا پيٽ جا ڪيڙا ڳاڻاٽي 135 قسمن جا ٿين ٿا، جيڪي پيٽ جا ڪيڙا گهڻي ڀاڱي وڏن ماڻهن جي ڀيٽ ٻارن کي عام ٿين ٿا، پيٽ جا ڪيڙا گهڻي تعداد آنڊن ٿين ٿا اُتي واڌ ويجهه به ڪن ٿا، باقي ٿوري تعداد معدي ويهڪ واري جاءِ به ٿين ٿا، ان کانسواءِ ڪي اهڙا به ڪيڙا آهن، جيڪي ٻار جي جيري، ڦڦڙن، دماغ مختلف قسمن جي اوڄن ٿين ٿا، اهي سمورن قسمن جا ڪيڙا ٻار کي ڪنهن نه ڪنهن قسم جو نقصان پهچائيندا رهن ٿا.
ھي رتوديرو شھر وارو تڪ آھي. ھن تڪ جو پراڻو نالو پي ايس 37 لاڙڪاڻو 3 ھيو. ھن تڪ رتوديرو تعلقو، لاڙڪاڻي تعلقي جي سرڪل عاقل شامل آهن. 2013 جي عام چونڊن ھن تڪ مان پيپلزپارٽي جو محمد علي خان ڀٽو 39,128 ووٽ کڻي کٽي آيو سندس مقابلو ڪندڙ اميدوار پاڪستان مسلم ليگ نواز جي امير بخش ڀٽو 34,919 ووٽ کنيا. 25 جولاء 2018 واري عام چونڊ چونڊن پاڪستان پيپلز پارٽي جي فريال ٽالپر ھن تڪ مان
53,627 ووٽ کڻي چونڊ کٽي آئي جيڪا مير منور ٽالپر جي زال حاڪم علي زرداري جي نياڻي آهي. ھارايل مقابلو ڪندڙ اميدوار تحريڪ انصاف جو امير بخش ڀٽو ھيو جنھن 37,665 ووٽ کنيا.
ھن تڪ جو پراڻو نالو پي ايس 35 لاڙڪاڻو ھيو. ھن تڪ لاڙڪاڻي تعلقي جي ڪنگا سرڪل، ٻيڙو چانڊيو سرڪل، لاڙڪاڻو سرڪل (جنھن لاڙڪاڻو ميونسيپل ڪارپوريشن شامل ناهي پر رڳو چارج 10 11 وارا علائقا شامل) باقراڻي تعلقي جي رڳو آباد سرڪل شامل آھن.
ھي لاڙڪاڻي شھر وارو تڪ آھي. جنھن جو پراڻو نالو پي ايس 36 لاڙڪاڻو 2 ھيو. ھن تڪ لاڙڪاڻي شھر جي ميونسيپل ڪارپوريشن وارو علائقو ( جنھن چارج نمبر 10 چارج نمبر 11 ، لاڙڪاڻي سرڪل تعلقي واري سرڪل شامل ناھي). 2013 جي عام چونڊن ھن تڪ مان پيپلزپارٽي جو نثار احمد کهڙو 21,143 ووٽ کڻي چونڊ کٽي آيو، سندس مقابلو ڪندڙ مسلم ليگ فنڪشنل جي اميدوار نذير احمد شيخ 14،412 ووٽ کنيا.25 جولاء 2018 واري عام چونڊ چونڊن جي ڊي اي جو معظم عباسي ھن تڪ مان 32,178 ووٽ کڻي چونڊ کٽي آيو سندس مقابلو ڪندڙ پيپلزپارٽي جي اميدوار ندا کھڙو 21,811 ووٽ کنيا ندا کھڙو نثار کھڙو جي نياڻي آهي.
ضلعي مان سکر بيراج کان نڪرندڙ رائس ڪئنال وھي ٿو جيڪو ھتان جي زمينن کي چانورن جي پوک لاء پاڻي مھيا ڪري ٿو. اتر، اولھ ڏکڻ طرف شڪارپور، قمبر شھدادڪوٽ دادو واقع آھن. اتر اولھ جي ڪنڊ جيڪب آباد سان پڻ ملي ٿي. ڪلھوڙن جي دؤر کان سکر بئراج ٺھڻ تائين ھتي گھاڙ واھ وھندو ھيو جنھن ٻيڙين ذريعي واپار پڻ ٿيندو ھيو پر پوء سکر بيراج جي آبپاشي واري نظام اچڻ سان رائس ڪئنال پاڻي جو وڏو ذريعو بڻجي ويو.
لاڙڪاڻو ضلعو پاڪستان جي لاڙڪاڻو ڊويزن اتر سنڌ واقع ميداني علائقي آهي. ان جي اوڀر سنڌوندي وھي ٿي جيڪا ان جي اوڀر واري ضلعي حد آھي. ضلعي جي پکيڙ 1906 چورس ڪلوميٽر آهي. ھتان جي موسم سياري خشڪ سرد اونھاري تمام گرم خشڪ رھي ٿي. اونھاري ھتي سانوڻ يا مون سون جون تيز برساتون وسنديون آهن. ھن ضلعي جبل ڪانہ آھن.
ضلعو لاڙڪاڻو پاڪستان جي صوبي سنڌ جو هڪ ضلعو آهي۔ جيڪو اتر اولھ سنڌ واقع آهي. ان جون حدون اتر شڪارپور جيڪب آباد ، اولھ قمبر شھدادڪوٽ، ڏکڻ دادو اوڀر سنڌونديءَ سان جنھن جي پار خيرپور ميرس نوشھروفيروز ضلعا واقع آھن.
لاڙڪاڻي جا امرود ٻير پوري سنڌ مشھور آھن. سنڌوندي جي ساڄي ڪپ تي واقع لاڙڪاڻي جي ھزارين ايڪڙ زمين تي امرود ڪثرت سان ٿئي ٿو.ان علائقن دودائي، ماھوٽا، نئون ديرو، چوھڙپور، ميتلا، آگاڻي، عزت جي وانڍ، ڦلپوٽا وغيره شامل آهن.
ھن ضلعي م نئون ديرو لڳ نئون ديرو شگر مل واقع آهي جيڪو ھڪ سرڪاري پراجيڪٽ ھيو. ان جو افتتاح اڳوڻي وزيراعظم ذوالفقار علي ڀٽو 30 جنوري 1974ع ڪيو. جيڪا بعد نجي شعبي تبديل ڪئي وئي.
اوڏن جو خيال آهي ته جيڪڏهن پترن کي پاڻي نه ڏبو ته گڏهه منڊا ٿيندا تڪليفون درپيش اينديون. ان ڪري پترن کي خوش ڪرڻ لاءِ هر روز پاڻي ڏيڻ ضروري آهي خاص ڪري عيدن خوشيءَ جي ڏڻن تي پترن تي چڙهاوا پڻ ڏنا ويندا آهن اوڏن جو آواگون تي يقين آهي. سنڌ اوڏ قوم پنهنجي مذهب سان گڏ مسلمان اوليائن درويشن جي وڏي عزت ڪن ٿا انهن جي درگاهن روضن تي حاضري ڏين ٿا، خيرخيراتون ڪن ٿا، خاص ڪري پيران پير دستگير کي ڏاڍو مڃيو وڃي ٿو، قرآن پاڪ جي عزت ڪئي وڃي ٿي ان تي رومال پوتيون پارايون وڃن ٿيون.
راما پير اوتار کي به ڏاڍو مڃيو وڃي ٿو. ان جو ميڙو جيڪو 9 ڏينهن جو ٿئي، اهو رکيو ويندو آهي. ان ميڙي ماس مڇي يعني ساهه واري شيءِ نه کاڌي ويندي آهي. اِهو ميڙو آخرين ڏينهن تي ناريل ڪَنڊيءَ جي ٽاريءَ تي ڇوڙيو ويندو آهي.
کاڌ خوراڪ هر اها شيءِ حلال آهي جيڪا هندو ڌرم جائز آهي. اوڏ جيترا محنتي آهن، اوترا کائڻ جا به شوقين آهن. ڇيلا گهٽا شوق سان کائين . ڄنگهن وارين نَرين مان خاص ننڍيون نريون وڍي ٺاهيندا آهن انهن ٺاهيل نَرين کي چون ”گوڙيئين“ يا ”نَگَ“.
سائو گوڙيئو قدر لحاظ کان چئني قسمن کان وڏو ٿيندو آهي، جيڪو مهمان کي ڏنو ويندو آهي، ان کان بعد باقي ٻيا عمر مرتبي آهر ٻين مرد ڀاتين کي ڏنا ويندا آهن. مهمان لاءِ الڳ ڀاڄي تيار ڪئي ويندي آهي، ان ڀاڄيءَ کي چون ”لوڻ ماس“. اها ڀاڄي بغير داڳ جي رڌي ويندي آهي . اوڏ ڇيلي جي آنڊي مان هڪ خاص شيءِ تيار ڪن، جنهن کي چون ”آنتر ٻيڙي“ پوءِ اها ”لوڻ ماس“ سان گڏ رڌي ويندي آهي کائڻ ڏاڍي لذيذ ٿئي.