polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
سنڌي ٻوليءَ استعمال ٿيندڙ سڀئي اکر هن وقت يونيڪوڊ شامل ٿي چڪا آهن، جنهنڪري ڪمپيوٽر سنڌيءَ جو استعمال وڌندو وڃي ٿو. تنهن هوندي بہ ڪجھ مسئلا اڃا حل ٿيڻ باقي آهن، جهڙوڪ ”هي“ جو صحيح استعمال.
يونيڪوڊ ذريعي سنڌي ٻولي لکڻ سان سڀ کان وڏو مسئلو هي اکر جو ٿئي ٿو. ان مسئلي ڪجھ ڏوھ يونيڪوڊ جو آهي تہ ڪجھ وري سنڌي فانٽ ٺاهيندڙن جو آهي، جن يونيڪوڊ جو صحيح استعمال نہ ڪيو.
مٿي ڏنل اکرن کان سوا بہ ڪيترا اکر سنڌي لکت استعمال ٿين ٿا، جيڪي يونيڪوڊ شامل آهن. زير زبر جهڙن اکرن کان سوا هيٺيان اکر اضافي آهن.
حافظ کي غزل گوئيءَ حد درجي جو ڪمال حاصل هو. آخري عمر هن پنهنجا غزل ديوان جي صورت مرتب ڪيا، جن ڪجهه قصيدا ننڍا نظم شامل ڪري 1379ع ديوان مڪمل ڪيائين. هرمز جي والي توران شاهه کليءَ دل سان حافظ جي قدرداني ڪئي. مظفري خاندان جي حڪمران محمد شاهه ‘اوَل‘ جي دور حافظ کي بادشاهه پاران بغداد اچڻ جي دعوت ڏني وئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي پنهنجي شهر شيراز رهڻ کي ترجيح ڏنائين، جنهن جي باغن پنهنجي محبوب جي سونهن جي ساراهه هن پنهنجي غزلن خوب ڪئي آهي. حافظ جي شاعري شاهه شجاع جي دؤر پنهنجي عروج تي هئي. شاهه شجاع 1394ع وفات ڪئي. حافظ سندس مدح ڪيترائي قصيدا لکيا.
حافظ شيرازي ايران جي غزل گو شاعرن نهايت اعليٰ مقام رکي ٿو. هو عشق جي واردات محتاط انداز بيان ڪندي عريانيءَ کان پرهيز ڪندو هو. هن جو شمار دنيا جي وڏن صوفي شاعرن ٿئي ٿو. کيس ’لسان الغيب‘ جي لقب سان به ياد ڪيو وڃي ٿو. سندس ڪلام وڏي رواني آهي، اردوءَ جي شاعر فيض احمد فيض جي شاعريءَ تي حافظ جي شاعريءَ جو وڏو اثر رهيو آهي. حافظ شريعت جي سخت گيريءَ جي دؤر لکيو هو:
’ديوان حافظ‘ صدين کان فال نامي طور پڻ استعمال ٿيندو اچي، تيموري بادشاهه پنهنجي سڀني مهمن ديوان حافظ کان رهنمائي وٺندا هئا، همايون، بابر، اڪبر، جهانگير عالمگير اڪثر هي فالنامو استعمال ڪندا هئا.
حافظ شيرازي جي ڪلام اهڙو ته خدائي جذبو موجود آهي، جيڪو ايندڙ حالتن بابت پڻ خبر ڏئي ٿو، حافظ پاڻ هڪ شعر اعتراف ڪيو آهي ته تصوف جو ادراڪ کيس چاليهن سالن جي عمر حاصل ٿيو:
حافظ شيرازيءَ جو اصل نالو شمس الدين محمد هو. فارسيءَ جي هن مشهور غزل گو شاعر، 1320ع تي شيراز جنم ورتو. ننڍپڻ قرآن مجيد حفظ ڪيائين. عربي زبان ادب جو چڱو مطالعو ڪيائين.
پئسفڪ سمنڊ جو اُڀرندو ڪنارو آمريڪا جي ڪارڊيليران جابلو سلسلي سان لاڳاپيل آهي. هي جابلو سلسلو اتر الاسڪا کان ٽيراڊل فيوگو تائين پکڙيل آهي. ان جي سر اتر سر ڏکڻ وارن پهاڙي ڪنارن کي ڇڏي، باقي سمورو ساحل هڪ ساريڪو آهي. انهيءَ جي ابتڙ هن جو الهندو يعني ايشيا وارو ساحل بناوت ساريڪو (( ڪونهي.
پئسفڪ وڏي سمنڊ جي هن الهندي ساحل يعني ايشيا واري ڀاڱي سان هن کنڊ جا ڪيترائي علائقائي سمنڊ ڳانڍاپيل آهن. جهڙوڪ: جاپاني سمنڊ، پيلو سمنڊ، اڀرندو چيني سمنڊ ڏکڻ چيني سمنڊ وغيره. اوڀر ايشيا جي مشهور وڏين ندين مثلاً آمر يا آمون درياهه، پيلو درياهه، يانگزي ندي، سيچيانگ ندي ميڪانگ ندين جو پاڻي مذڪوره لاڳيتي علائقائي سمنڊ معرفت اڻ سڌي طرح پئسفڪ سمنڊ داخل ٿئي ٿو.
نيوزيلينڊ اوڀر آسٽريليا جي وچ ميڪئري رج زير آب پهاڙي سلسلو آهي. هي پاڻيءَ لڪل پهاڙي سلسلو پئسفڪ سمنڊ هندي سمنڊ جي سرحد طور ڳڻيو وڃي ٿو. الهندي پئسفڪ ڀاڱي زير آب پهاڙيءَ سلسلو جهڙوڪر چؤطرف پکڙيل آهي.
پيسفڪ سمنڊ/پئسفڪ، ماٺو سمنڊ انگريزي ڌرتيءَ جي گولي جي اٽڪل ٽئين حصي تي پکڙيل هيءُ سمنڊ پکيڙ جي لحاظ کان دنيا جو سڀ کان وڏو سمنڊ آهي، جيڪو اڪثر ماٺو هوندو آهي، ان ڪري ”پئسفڪ“ سڏجي ٿو. هن جي اتر آرڪٽڪ سمنڊ، ڏکڻ اينٽارڪٽيڪا سمنڊ آهن. هي سمنڊ ايشيا آسٽريليا سان گھيريل آهي اوڀر آمريڪا اٿس.
هن جو پورو نالو ڪيرت چوئٿرام ٻاٻاڻي آهي. هن جي جنم ڀومي ڳوٺ موريو لاکو، تعلقو سڪرنڊ، ضلعو نوابشاھ هاڻ شهيد بينظيرآباد ضلعو آهي، جتي هن 3 جنوري 1922ع تي جنم ورتو. هن اسڪولي تعليم مئٽرڪ تائين ”ولس اسڪول نوابشاهه“ (لوڪل بورڊ هاءِ اسڪول نواب شاهه جي برانچ، هاڻي گورنمينٽ ايڇ. ايم خواجه هاءِ اسڪول جي برانچ) حاصل ڪئي. هن جي تعليم بي. اي ايل. ايل. بي آهي.
ڪيرت ٻاٻاڻي برطانوي هندستان سنڌ جنم وٺندڙ سنڌ هند جي چند غير معمولي اديبن مفڪرن مان هڪ هو، جنهن جون قومي، ادبي سنڌي ٻولي لاءِ ڪيل خدمتون سنڌ سنڌي ٻولي جي تاريخ هميشه ياد رهنديون.سندس ڪتاب پڻ ڇپيل آهن.
فرن جي ذات وانگي آرڪڊ به اصل ٽَڪرن جي سوراخن وِٿين ، توڙي وڏن وڻن جي ٿڙن ٽارين تي ٿيندا آهن. اڪثر جتي ڇانو پوسل هوندي آهي، اتي ٿيندا آهن. ڪي قسم ته اُس چڱا ٿيندا آهن. بيٺل يا سينواريل پاڻيءَ مان سو هنن کي نقصان پهچندو آهي.
آرڪڊ ٻن وڏن قسمن يا ڀاڱن وراهيا اٿن. هڪڙي کي زميني ٻئي کي آسماني چون ٿا. زميني آرڪڊ اهي آهن، جي اڪثر زمين تي ٿين ٿا انهن جون پاڙون ڌرتيءَ گِهڙيل ٿين ٿيون، جتان هنن کي قُوت ٻي پرورش ملي ٿي. آسماني آرڪڊ اهي آهن، جي وڻن جي ٿڙن ٽارين تي ٿا ٿين انهن جون پاڙون هوا نڪري بيهن ٿيون، جتان هن کي قوت ٻي پرورش ملي ٿي. تنهنڪري ضروري آهي ته آرڪڊ جي ذات سڃاڻي پوءِ ان موجب ان جي پرداخت ڪجي. اها سڃاڻپ آسانيءَ سان ڪري سگهجي ٿي. زميني قسم جون پاڙون ٿورو گهڻو تندن تارن واريون ٿيون ٿين آسماني قسم جون پاڙون ڊگهيون، ٿلهيون ڳر يا ماس واريون ڏسڻ اچن ٿيون.
آرڪڊ پوکڻ لاءِ چڱو رستو اهو آهي ته پهريائين هنن جي وطني جاءِ حالت وارو اسباب موجود ڪجي. پوسل، موافق گرمي، ڇانوَ، کليل هوا صفائي- اهي سڀ هنن جي لاءِ ضروري آهن. ڇانوَ اُس گڏيل هئڻ کپي، جيئن وڻ ٿيندو آهي. انهيءَ لاءِ لانڍي يا منهه جيڪو باغن اهڙي ڪم لاءِ ٺاهيندا آهن جنهن جو اسان هن ڪتاب جي شروع ذڪر ڪيو آهي، سو تمام چڱو آهي. زميني آرڪڊ پاٽين، ڪونڊين لڙڪندڙ کوکن يا ٽوڪرين پوکڻ گهرجن.
نومبر کان وٺي فيبروريءَ تائين آرڪڊ وڻ وڌڻ بند ڪن ٿا آرام وٺن ٿا. انهيءَ وچ گهڻو پاڻي نه گهرجين. فيبروريءَ جي آخر ڪونڊيون مٽائڻيون هجن ته مٽائي وٺجن، جو مارچ جي شروع هو گل جهلين ٿا. پوءِ ججهو پاڻي ڏجين؛ پچڪاريءَ سان ذري ذري پسائجين. جي انهيءَ فهمائش موجب ڪم ڪرڻ ايندو، ته مارچ اپريل جي مهينن ، آرڪڊ اهڙا مزي جهڙا ڏيک وارا رنگ ڏيکاريندا، جو انهن جي ڏٺي حيرت اچي ويندي.
آرڪِڊ ، هن انگريزي نالي هيٺ ڪيترائي ٻوٽآ جدا جدا قد، رنگ شڪل جا اچي وڃن ٿا. هنن جو هڪڙو نه ٻيو قسم دنيا جي سڀ ڪنهن ڀاڱي ٿئي ٿو. هي سهڻن خوشبودار گلن هئڻ ڪري پسند ايندا آهن. هنن تي خلاصا ڪتاب لکيل آهن.
آرڪڊ اصل گرم آبهوا ٿيندا آهن. عمدا عمدا قسم نيپال، ڀوٽان، آسام، برما سيلون مان اچن ٿا. گهڻن هنڌن جهنگلي ٿين ٿا. ڏکڻ آمريڪا مان به هن جا چڱا قسم ايندا آهن.
آرڪڊن جي وڌائڻ جو رستو اهو آهي ته سندن پاڙون يا ڳنڍيون ڇني ڌار ڌار ڪري هڻجن. انهيءَ لاءِ چڱو وقت فيبروريءَ آهي، جڏهن هو آرام رهن ٿا. تکي چاڪونءَ سان پاڙن جي ڳنڍ ڳنڍ تندن سميت وڍي، ڪونڊين هڻجي جيسين وڌڻ نه لڳن تيسين پاڻي نه ڏجين. ڪٿي ڪٿي ته آرڪڊن لاءِ جدا جاءِ يا لانڍي ٺاهيندا آهن، جهڙيءَ طرح باغ جي لاءِ منهه جوڙيندا آهن،
شيخ عيسيٰ سنڌي برهانپوري لنگوٽي- هن جو قبو ساموئي جبل جي پاڙ آهي. قلندرن وانگي لانگوٽو ٻڌيو وتندو هو شيخ حماد سان به سندس صحبت هوندي هئي. پڇاڙيءَ جي ڏينهن سيد محمد حسين شيرازي، جنهن کي مير مراد چوندا هئا. تنهن جي ڄمڻ جي اڳواٽ خبر ڏنائين ان جي ڄمڻ جي ڏينهن وڃي سندس زيارت ڪيائين مريد ٿيو ٽئين ڏينهن وفات ڪيائين، جا سنه 831 هه ٿي.
مُلا عبدالرحمان. جنهن کي مُلو لٽر چوندا آهن، اهو اصل عباسي هو وڏو ڪامل اوليآءٌ هو، پر ڏاڍو چرچائي هو. سما ڄام سندس نهايت متعقد هوندا هئا ڏاڍي تعظيم ڏيندا هئس. ساموئي جي ڪناري تي دفن ٿيل آآهي.
شيخ جهنڊو پاتڻي. جنهن جو نالو مٿي آيو، سو سيد ميران محمد جونپوريءَ جو مريد هو. چون ٿا ته جڏهين اهو سيد ٺٽي اچي لٿو ڄام نظام الدين، جو ملڪ جو بادشاهه هو. تنهن ظاهري عالمن جي چوڻ تي هن ڏي گهڻو خيال ڪونه ڏنو هن کي هڪڙي ٻيڙيءَ تي چاڙهي ٻئي پاسي روانو ڪيائين. ٻيڙي هڪڙي هنڌ وڃي گتي، جنهن کي جهنڊي پاتڻيءَ اچي ڪڍيو. سيد هن کي دعا ڪئي هو ڪامل مرد ٿي ويو ستن ستين کي به مدد ڪيائين. جيئن مٿي ذڪر آيو. سندس درگاهه اتي آهي. جيڪي ماڻهو مڪليءَ جي بزرگن جي زيارت تي ايندا آهن، سي پهرين به هن جي زيارت ڪندا آهن پڇاڙيءَ جو به هن جي زيارت ڪندا آهن.
پٽالا سنڌو درياهه جي موج مستي مٽجندڙ وهڪرا ڏسي ڪن ماهرن جو خيال آهي، ته پٽالا وارو ٻه ڇانگو وهڪرو حيدرآباد جي ڀرسان وهندو هو.
ڪتابن جو اڀياس ڪندي پٽالا جو ذڪر سڀ کان پهريائين سڪندر سان گڏ آيل يوناني جاگرافيدانن تاريخدانن جي لکڻين ملي ٿو. جنهن بعد انيڪ مصنفن پنهنجي تصنيفن پٽالا جو ذڪر ڪيو آهي. مشهور ليکڪ ايرئين پنهنجي ڪتاب ’سڪندر جون مهمون‘ لکي ٿو:
ايرئين الڳي چوي ٿو: ” سڪندر جڏهن واپس پٽالا آيو، ته هن اُتي هڪ نئون قلعو ٺهيل ڏٺو، وڃڻ مهل هن پنهنجي سپهه سالار کي چيو هو، ته بندر جي چوڌاري هڪ قلعو ٺاهيو وڃي گودي کي به محفوظ بنايو وڃي، ڇو ته سڪندر کي پٽالا جي ٻنهي شاخن جي ميلاپ واري هنڌ تي ٻيڙين جو آرماڙ رکڻو هو. پٽالا وٽ سنڌو درياهه ٻن شاخن ورهائجي وڃي ٿو. سمنڊ تائين ٻنهي شاخن جو نالو سنڌو درياهه هو.“
اسٽرابو جي چوڻ مظابق: ” پٽالا، لاڙ سنڌ جي دريائي سنگم وٽ هڪ خودمختيار يا نيم خودمختيار ملڪ آهي.“ ڊايوناس پنهنجي هڪ نظم ڳايو آهي: ” پٽالا پٽالپني مقامي نالو آهي درياهه کي ٻه شاخو آهن، جيڪي ٻيٽ کي گهيرو ڪيون بيٺيون آهن. جنهن کي پٽاليني چون ٿا.“ ٽالمي پنهنجي جاگرافي جي ڪتاب احوال ڪري ٿو: ” سارو ملڪ درياهه جي وهڪري سان انڊو- سٿيا جي نالي سان ڪوٺجي ٿو. درياهه جي ٻن حصن ورهائجڻ سان سندس مُنهن وٽ هڪ ٻيٺ پٽاليني ٺهي ٿو.“
ٽي. لئمبرڪ ’سنڌ هڪ عام جائزو‘ چئي ٿو: ” ميگاسٿينز جيڪو سڪندر جي ڪاهه کان رڳو ويهه يا ٽيهه ورهيه پوءِ هندستان آيو هو چندر گپت جي درٻار ڳپل وقت رهي، هتان جي چڱي چوکي معلومات گڏ ڪئي هئائين، سو چٽي طرح ڄاڻائي ٿو، ته ’درياهه هڪ ٻيٽ پراسياني نالي، ٻيو ننڍڙو ٻيٽ پاتل نالي ٺاهي ٿو. پويون ٻيٽ هڪ جيترن پاسن واري ٽڪنڊي جي شڪل جهڙو آهي، جنهن جا ٻه پاسا ٻه ٻه ميل ڊگها آهن.“
اپولينس 50- 42ع ڌاري هندستان آيو هو، تنهن جي زندگي جي ڪٿا لکندڙ فلاسٽريٽس جي لکڻ مطابق: ” پولينس سنڌو جو منهن پٽالا ڏٺو. اهو شهر سنڌو درياهه جي هڪ ٻيٽ تي ٻڌل هو، جتي سڪندر پنهنجا جهاز گڏ ڪيا هئا.“ ان مان معلوم ٿئي ٿو ته پٽالا سڪندر جي فتح کان 375 سال پوءِ به موجود هو. انگريز محقق هيگ به ٻُڌائي ٿو: ”تبت جي روايتن مطابق ڪاسماڊي ڪوراس چوي ٿو: ’پوٽالا يا پوٽالاڪا هڪ پراڻي شهر جو نالو آهي، جيڪو سنڌو درياهه جي مُنهن وٽ آهي.‘ هن جو خيال آهي، ته سڪندر وارو پاٽل عيسوي سن جي پهرين صدي جي وچ ڌاري درياهه جي دڳ مٽ ڪري نابود ٿي ويو.“
چين جي هڪ ٻُڌ ڀڪشو هيانگ چوانگ، ٻُڌ تيرٿن جي ياترا جي خيال کان 641ع هندستان آيو هو. هو ’پي- ٽو- شيهه- لو‘ شهر جو ذڪر ڪندي ٻڌائي ٿو: ”هن شهر جي زمين ڪلراٺي آهي هوا سخت ٿڌي آهي. ڪڻڪ دال اُتي جام پوکي وڃي ٿي، پر ميوا گل جهڙا ٿين تهڙا نه.“
مصر جي سر زمين تي جڏهن ٽالمي خاندان جي بادشاهي شروع ٿي، تڏهن انهن جا ٻيڙا سنڌ جي بندرگاهه وسيلي هندستان سان وڻج واپار ڪندا هئا. ٻيڙا مصر مان ڌاتو، شراب شيشي جو سامان کڻي هتي ايندا هئا موٽ وري گرم مصالحو، سوٽي اوني ڪپڙا کڻي ويندا هئا. تاريخي گرنٿ ان بندرگاهه جي جڳهه حيدرآباد وارو حصو ٻُڌائين ٿا.
لسانيات جي ڄاڻوئن جو خيال آهي، ته پٽالا جو نالو پاتال مان نڪتل آهي، جيڪو هڪ گل جو قسم آهي. انهيءَ وڻندڙ گل جي شڪل توتاري جهڙي آهي، ڇو ته سنڌ ڊيلٽا به ان سهڻي توتاري جيان نظر ايندو آهي. ڪن جو رايو آهي، ته پاٽالا دراوڙي لفظ آهي، جنهن جي معنيٰ پاتال آهي. چون ٿا ته جڏهن اڇي چمڙي وارا آريا خشڪ ٿڌي وچ ايشيا کان سنڌ آيا هتي آبهوا گهم واري گرم ڏٺائون تڏهن هن کي پاتال چوڻ لڳا.
چارلي چپلن برطانيه جو ڄائو هالي ووڊ جو جڳ مشهور مزاحيه اداڪار, 16 اپريل 1889ع تي لنڊن ڄائو. سندس والد چارلس اسپينسر چپلن هڪ ڳائڻو هو، جڏهن ته سندس ماءُ هَنا چپلن اسٽيج اداڪاره ڳائڻي به هئي. هي اصل جپسي هئا. مختلف هنڌن تي وڃي ماڻهن کي موسيقيءَ ٿيٽر ذريعي وندرائڻ جو ڪم ڪندا هئا. ان ڪري چارلي چپلن کي فن ورثي مليو هو. هن گهڻو عرصو پنهنجي ماءُ سان گذاريو. هن ٿوري گهڻي تعليم سينٽرل لنڊن ڊسٽرڪٽ اسڪول مان به ورتي.
سندس آخري فلم هئي، جيڪا 1977ع رليز ٿي. هي مشهور اداڪار، هدايتڪار موسيقار، 25 ڊسمبر 1977ع تي سئيزرلينڊ ڪرسمس جي ڏينهن ننڊ ئي گذاري ويو. سندس قبر سئيزرلينڊ آهي.
چارلي چپلن جو اهو ڪشادو گهر، جتي هن پنهنجي زندگيءَ جا 24 سال گذاريا، هڪ يادگار ميوزيم تبديل ڪيو ويو آهي. ان بنگلي هن پنهنجي زال اونا اٺن ٻارن سان آخري وقت گذاريو هو. سندس ميوزيم کي 2009ع مداحن لاءِ کوليو ويو.
هـن جـي اداڪـاريءَ جـو اثـر سـنـڌ جـي ڪيـترن اداڪـارن تي آهي. جيئن نور محمد چارلي، عبدالمنان عباسي، عبدالله ملاح، نياز ديوانو، اردوءَ رنگيلا وغيره جي اداڪاريءَ تي چارلي چپلن جو نمايان اثر آهي.
حالات نبوي، . -احاديث نبوي-، رسومات تباهي، . -تعليمات اسلام- ، . -اسلام ترقي- ، . اخلاقي گلدستو، . -اسلام- چونڊون، . -اسلام- ڪميونزم، . -اسلام- جو مالي نظام، . -اسلام- ڪميونزم ، . يوسف زليخا ، . علم ديني علم“، . ”سولي سنڌيءَ جي -تاريخ-“، . ”-ائٽلس جاگرافي-“، . ”نئون اروگيه وگيان“ ، . ”اخلاقي مذهبي -تعليم-“، . ”قرآن ڪانسٽيٽيوشن“، . ”-ترقي- سنڌ مسلم“، . ”پيسٽالازي، . ”سنڌي گرامر“
انهن کان سواءِ ابڙي صاحب جا کوڙ سارا مضمون ملا اسڪول مخزن، -توحيد- -الوحيد- اخبارن شايع ٿيا. سندس مضمونن جو هڪ مجموعو ’انساني ڀلاين جو ديني شعور‘ سنڌيڪا اڪيڊميءَ شايع ڪيو آهي. تازو، سندس علمي خدمتن جو تقريباً سڄو رڪارڊ جمع ڪيو ويو آهي، جيڪو ”علي خان ابڙو، علمي خدمتون“ جي ٽائيٽل سان -اشاعت- هيٺ آهي.
سندس والده جو نالو -بصره- خاتون هو. عمر فقير صوفي منش، عقل فهم جو مالڪ هو، پر شريعت روزي نماز کان پاسيرو هو، ’دوزخ کي دڙڪو -بهشت- کي دلاسو‘ سمجهندو هو. هن پنهنجن سڀني پٽن کي پڙهائڻ جو فيصلو ڪيو. -ان- طرح علي خان ابڙو اسڪول وڃڻ لڳو ٻارهن ورهين جي عمر 1901ع سنڌ مدرسي داخل ٿيو.
1930ع مستقل لاڙڪاڻي لڏي آيو شهر جي ڪرمان -باغ- پاڙي رهائش اختيار ڪيائين. -تعليم- کاتي مختلف اسڪولن پرنسپال جي حيثيت سان ملازمت ڪيائين، -جن- مدرسو هاءِ اسڪول ميرپور خاص به شامل هو. 1944ع رٽائر ڪيائين. تعليمي خدمتن جي مڃتا طور -انگريز- سرڪار ابڙي صاحب کي خانبهادر جو لقب ڏيڻ چاهيو، پر هن اهو قبول ڪرڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو. بعد نواب غيبي خان چانڊئي ابڙي صاحب کي پنهنجي پوٽي سلطان احمد خان جو اتاليق مقرر ڪيو، جيڪو پوءِ چانڊين جو نواب ٿيو.
علي خان ابڙو صاحب -تاريخ- 16 -جولاءِ- 1954ع تي لاڙڪاڻي دل جي عارضي سبب انتقال ڪري ويو. سندس آخري آرامگاهه لاڙڪاڻي شهر درگاهه قائم شاهه -بخاري- لڳ قبرستان آهي.
مريخ سيارو جو اڀياس ڪندڙ ناسا جي ارضيات ماهرن هي نتيجو ڪڍيو، تہ آذربائيجان جا گپ وارا ٻرندڙ جبل پنهنجي بناوٽ جي لحاظ کان مريخ سياري جي اوچي علائقن وانگر آهن.
مقامي ميڊيا جي رپورٽ موجب، عثمان بوزدگ ٻيو نمبر وڏو گپ وارو ٻرندڙ جبل آهي. 23 سيپٽمبر 2018 تي، ان جي ڦاٽڻ سان گپ نڪتي، جيڪا 4 ڪلوميٽر ڊگهو هئي ان جي چير 80 ميٽر اونهو هئي.
زمين هيٺ سمنڊ هيٺ گپ وارا ٻرندڙ جبل آذربائيجان مشهور آهن. ڪيسپيئن سمنڊ 140 کان وڌيڪ زمين هيٺيان ٻرندڙ جبل آهن. باڪو ٻيٽن جو ميڙ منجهان اٺ ٻيٽ پيدائش کان گپ وارا ٻرندڙ جبل آهن. گپ وارن ٻرندڙ جبلن جا ٻيا قسم کوهہ آهن. مختلف زمانن جي پٿريلن تهن منجهان انهن جي سرگرمي ڏسي سگهجي ٿي. ڄاڻ موجب، 25 ملين سال اڳ آذربائيجان جي علائقي مٽيءَ وارن ٻرندڙ جبلن پنهنجي سرگرمي شروع ڪئي هئي.
2007 ، صدر جي فرمان وسيلي رياستي قدرتي ذخيرا ٺاهيو ويو. قدرتي رزرو باڪو ابشيرون اُپٻيٽ شامل آهي. اُتڙي غير قانوني ڪرتوت جن اڏاوتي ڪم، پليتائي تباهي شامل آهن، سي منع آهن. جي مطابق مکيا ٻرندڙ جبل ڪئسپين سمنڊ جي سامونڊي ڪنارو ويجهو واقع آهن انهن جي ڊيگهه 1312.3 فٽ تائين آهي. 52 ٻرندڙ جبل رياست جي حفاظت آندا ويا.
هن ٻرندڙ جبل کي آذربائيجان جو سڀ کان وڌيڪ ڦُڙت ٻرندڙ جبلن سمجهي سگهجي ٿو. اهو ٻرندڙ جبل راڄڌاني کان 65 ڪلوميٽر جي پنڌ تي پري آهي. زمين هيٺ ڌڌڪن وڏن شعلن سميت ڪيترائي ڦاٽڻ ٿيندا آهن. ان ٻرندڙ جبل جي اوچائي 190 ميٽر تائين پهچي ٿي. پهريون ڦاٽڻ 1964 کان 1990 تائين جاري رهيو. ٻرندڙ جبل ويجهو، 800ميٽر ڊيگهه جي چير ملي سگهي ٿي. هن ٻرندڙ جبل جي ڳتيل ڇپ 805 هيڪٽر تي پکڙيل آهي.
آذربائيجان گپ ٻرندڙ جبل آذربائيجان ٻين مُلڪن جي ڀيٽ سڀ کان وڌيڪ گپ وارا ٻرندڙ جبل آهن، جيڪي پُوري مُلڪ وڏي پيماني تي پکڙيل آهن. دنيا جي 800 ٻرندڙ جبلن منجهان 350 ٻرندڙ جبل جمهوريا آذربائيجان آهن. مقامي ماڻهو انهن کي "يناردگ" ، "پل پائيلا" ، "گيناچا" "بوزداگ" وارن ٻرندڙ جبلن جي جاگرافيائي نالو سان گڏ سڏين ٿا.
گپ ٻرندڙ جبل 25 ملين سال اڳ هينئر واري آذربائيجان جي علائقو تي اُڀريا هيا. گپ وارن ٻرندڙ جبلن ويجهو، تيل گئس جا ذخيرا ملي سگهن ٿا.گپ وارن ٻرندڙ جبلن ويجهو، تيل گئس جا ذخيرا ملي سگهن ٿا. گپ ٻرندڙ جبل جي جُزن کي ڪيميائي اڏاوتي صنعتن سان گڏوگڏ دواسازيءَ جي لاءِ پڻ ڪچو مال طور ڪم آڻي سگهجي ٿو.
آدم جي پيدائش جو قصو ابراهيمي مذھبن جو ڏنل آھي جنھن جا تفصيل بائيبل قرآن ڏنل آھن . انساني پيدائش جو اھو قصو ابراهيمي مذھبن جو عقيدو آھي جنھن کي انھن مذھبن جا پوئلڳ يقين سان تسليم ڪن ٿا . مولانا مودودي مطابق ان قصي جا تفصيل قرآن ستن ھنڌن تي آھن جن سورة البقرہ جي رڪوع نمبر 11 ، سورة الاعراف جي رڪوع نمبر 2، سورة الحجر جي رڪوع نمبر 3، سورة بني اسرائيل جي رڪوع نمبر7، سورة الکہف جي رڪوع نمبر 7, سورة طه جي رڪوع نمبر 7، سورة ص جي رڪوع نمبر 5.بائيبل ھن قصي جا تفصيل ڪتاب پيدائش، باب پھريون، باب ٻيون، باب ٽيون ڏنل آهي.
عام مذھبي روايتن مطابق، حضرت آدم بيبي حوا کي بھشت مان تـڙائڻ ”نانگ“ جو وڏو ھٿ ھو، جنھن جي ورغلائڻ تي منع ٿيل وڻ جو ميوو کائڻ بعد بھشت مان تـڙجي ويا. سنڌ عام روايت آھي ته حضرت آدم، سنڌ جي ڪڇ واري حصي لٿو، جتي حضرت آدم جي ٻني اڄ تائين مشھور آھي ان جوءِ احترام طور ھر ڏيڻ جي منع آھي. ٻني 40 کن ڳوٺن تي مشتمل علائقو آهي اتي وڏا چراگاهه آهن. هي علائقو هن وقت ڀارت آهي. ڪن جو چوڻ آھي ته سرانديپ آدم جي لھڻ جو مقام ھو.
ڄام نگر جيئن ته سامونڊي ايراضيءَ جو شهر آهي. ان لاءِ سياحن جو چڱو تعداد هتي نظر ايندو آهي. هتان جا قديم آثار به ڏسڻ وٽان آهن. جن سڌناٿ مهاديو جو مندر خاص آهي. ان کان سواءِ به مندرن جو وڏو تعداد هن ضلعي آهي. جيئن: نؤلکي مندر، گمليءَ، بردا ٽڪرين موجود ڪلشوار مندر، پر ڀند ڀنجن مندر سورج مندر اهم آهن. ڄام نگر 40 سيڪڙو مسلمان رهن ٿا، جيڪي ڄام راول سان گڏ آيا هئا، گهڻا مسلمان ڪڇي ٻولي ڳالهائين ٿا. اهي گهڻو ڪري مهاڻا آهن، منجهن تعليمي شرح 2 سيڪڙو مس آهي.
ڄام نگر اڄڪلهه ’تيل جو شهر‘ سڏجي ٿو. ڇاڪاڻ ته اتي دنيا جون وڏي وڏيون تيل ريفائنريون، ريلينس ايسر موجود آهن. ڄام نگر مان تيل جو وڏو ذخيرو مليو آهي. هتان لڳ ڀڳ 1.2 ملين بيرل تيل روزانو نڪري ٿو.
ڄام نگر ٽي دفاعي يونٽ، انڊين ايئرفورس، انڊين آرمي انڊين نيوي ڪم ڪن ٿا. ڄام نگر جيئن ته پاڪستان جي سرحد کي ويجهو آهي، ان لاءِ جنگي حوالي سان به اهميت رکي ٿو. هتي بيري پورٽ نالي سامونڊي بندر کي به اهميت حاصل آهي. ڄام نگر جا ٻانڌڻا مشهور آهن.
ڄام نگر جا گهڻا ماڻهو گجراتي ڳالهائين ٿا، لکپڙهه به گجراتي لپيءَ ڪن ٿا. ڪجهه ماڻهو ڪڇي ٻولي به ڳالهائين، پر لکڻ لاءِ گجراتي لپي ڪم آڻين ٿا. ڪاٺياواڙي، جيڪا گجراتيءَ کان به ڪافي مختلف آهي، سا هتي گهڻي ڳالهائي، لکي پڙهي وڃي ٿي.
پاڪستاني سينيٽ يا پاڪستان جو مٿيون ايوان"' جيڪو پارليامينٽ يا مجلس شوریٰ جي مٿئين ايوان جو نالو آهي. پاڪستان جي پارليامينٽ ٻہ ايواني آھي جنھن جو ٻيو ايوان ھيٺيون آھي جنھن کي قومي اسيمبلي چون ٿا. ھن ايوان جو پھريون اجلاس 1973ع آئين جي آرٽيڪل 59 تحت ٿيو. پاڪستان جي ھر صوبي جي نمائندگي ان جا 14 سينيٽر ڪندا آهن اٺ سينيٽر فاٽا جي علائقن جا آھن انھن سڀني جي رڪنيت جي مدت ڇھ سالن تائين ھوندي آھي. پارليامينٽ جي اوڀر واري ونگ سينيٽ سيڪريٽريٽ واقع آهي نيشنل اسيمبلي اولھ واري ونگ واقع آهي.سينيٽ جي ھر اڌ ايوان جي اليڪشن ھر ٽئين سال ٿيندي آهي.
وڙودرا ھندستان جي گجرات رياست جو ھڪ شھر آھي. ھن شھر کي بڙودا پڻ ڪوٺيو وڃي ٿو. وشوامتري نديءَ جي ڪناري تي آباد ھي شھر احمدآباد سورت کان پوءِ آباديءَ جي لحاظ کان گجرات رياست جو ٽيون وڏو شھر آھي. ھڪ اندازي مطابق، 2022ع ھن شھر جي آبادي 2,277,153 ٿي وئي آھي. ھي گجرات جي انھن شھرن مان آھي جن جي آبادي تيزيءَ سان وڌي رھي آھي. ھي شھر آحمدآباد کان ڏکڻ اوڀر 100 ڪلوميٽرن جي پنڌ تي آباد آھي. مقامي ماڻھو ھن کي سنسڪري ننگري ڪلا ننگري پڻ سڏيندا آھن. ھي شھر روڊ ريل وسيلي ممبئي، دھلي ھندستان جي ٻين شھرن سان ڳنڍيل آھي.
ھي شھر 22.300 اتر ويڪرائي ڦاڪ 73.190 اوڀر ڊگھائي ڦاڪ وٽ قائم ٿيل آھي. آباديءَ جي لحاظ کان ھي ھندستان جو ارڙھون وڏو شھر آھي. ھن شھر جي ڪل پکيڙ 235 چورس ڪلوميٽر سامونڊي مٿاڇري کان اوچائي 39 ميٽر آھي. ھي شھر گجرات رياست جي مرڪز وشوامتري نديءَ جي ڪنارن تي آباد آھي. ھي شھر وڙودڙا ضلعي جي گاديءَ جو ھنڌ پڻ آھي. ھن ضلعي 15 ننڍا شھر ، 12 تعلقا 1650 کان وڌيڪ ڳوٺ آھن. ھن ضلعي ڪڻڪ، جوئر، پيلا مٽر، چانور، تماڪ، بوھي مڱ، ڪمند، تيلي ٻج، وونئڻ, داليون ٽماٽا وغيرھ پوکيا وڃن ٿيا. ان کان علاوہ ھتي انبن چيڪو جا باغ بہ سٺا ٿين ٿا.
1297ع تائين ھي شھر مختلف ھندو راجائن جي ھٿ ھيٺ رھيو. 1297ع کان 1401ع تائين ھي دھليءَ جي سلطنت جو حصو رھيو. 1401ع کان 1573ع تائين گجرات ھڪ آزاد رياست ھئي. انھيءَ دور ھن شھر ڪافي ترقي ڪئي. 1573ع کان 1734ع تائين ھي شھر مغل سلطنت جو حصو رھيو جنھن بعد مرھٺا اقتدار جا ڌڻي بنيا. 1875ع جڏھن مھاراج سياجي رائو جو راڄ شروع ٿيو تہ ھن شھر جي ڄڻ تہ قسمت کلي پئي. انھيءَ دور ھتي ڪيتريون ئي صنعتون قائم ٿيون جنھن سبب معاشي خوشحاليءَ جا در کليا.
بڙودا جي معيشيت زراعت، ٽيڪسٽائل، ڪپڙو، ڪيميائي شيون، مشينري، فرنيچر، ماچيس تيل خاص اھميت رکن ٿا. ھتي ڀارت جي ٽيون نبمر وڏي آئل ريفائنري قائم ٿيل آھي. ٻيا بہ ڪيترائي ڪارخانا قائم ٿيل آھن. ھتي بجلي ان جي ترسيل استعمال ٿيندڙ پرزن ٺاھڻ جا بہ وڏا ڪارخانا قائم آھن. ان کان علاوہ بسن، موٽرڪارن، موٽر سائيڪلن امدرورفت جي ٻين ذريعن استعمال ٿيندڙ ميڪينيڪل پرزا ٺاھڻ جا ڪارخانا پڻ قائم آھن.
ھن شھر سنڌي ڳالھائيندڙ ماڻھو چڱي تعداد آباد آھن. سندن آبادي 135000 جي لڳڀڳ آھي. احمد اباد بڙودا ريڊيو اسٽيشن جي سنڌي سروس جا پروگرام سنڌ وڏي شوق سان ٻڌا ويندا ھئا. ھن شھر ڪيترائي سنڌي اديب شاعر رھن ٿا.
حضرت پنجن سالن جا هئا ته والد مربي وفات ڪري ويا. پنهنجي چاچي مولوي محمد يوسف جي سرپرستيءَ تعليم پرايائون. 1956ع ڌاري هن کيس گهوٽڪيءَ جي مدرسه قاسم العلوم داخل ڪرايو. جتان ابتدائي تعليم وٺي پوءِ مدرسه مدينة العلوم، پني عاقل مولانا عبدالهادي ميمڻ وٽ اچي پڙهيا، جتي کين وقت جي وڏي عالم حماد الله هاليجوي رح سان ملاقات جو موقعو مليو. هن بزرگ جو سندس وڏڙن سان ويجهو تعلق رهيو هو. ان کانپوءِ مدرسه قاسم العلوم مان ’شرح جامي قطبي‘ پڙهيا 1967ع سندس دستاربندي ٿي.
1973ع ڌاري ’شريعت پبليڪيشن‘ جو بنياد وڌائين، جنهن اداري طرفان ماهوار رسالو شريعت ٻيا ديني اصلاحي ڪتاب ڇپائڻ شروع ڪيائين. پهريان ٽي سال رسالو مولانا فضل الله انڍڙ جي ادارت نڪرندو رهيو، ان کان پوءِ ان جو انتظام ادارت مفتي عبدالوهاب چاچڙ حوالي ٿي، جنهن رسالي اهم مذهبي قومي معاملن تي ڪارائتا مضمون ٻيا سلسلا پيش ڪيا. ’شريعت‘ رسالو اڃا تائين جاري آهي. سندن تفسير سڄي سنڌ مقبول آهي. سندن فتويٰ اتر سنڌ حرف آخر آهي. سندن سڃاڻ هڪ سنڌ پرست عالم طور ٿيندي آهي.
مفتي صاحب جون سياسي وابستگيون جميعت علماء اسلام سان رهيون آهن.کين مولانا فضل الرحمان "مولانا شريعت خان " سڏيندا آهن. ھو ايم آر ڊي جو اسير به رھي چڪو آھي. ٻه دفعا جيل ياترا ڪري چڪو پر هو اڄ به ڪارونجهر جيان اڏول آهي. پاڻ ٻه دفعه صوبائي اسيمبلي سنڌ جي اليڪشن هارائي چڪا آهن. مرحوم سردار علي محمد خان مهر کانئن ئي اليڪشن کٽي 2002ع سنڌ جو وڏو وزير ٿيو هو.
مولانا صاحب پارٽي جي چند نظرياتي اڳواڻن مان آهي جنهن هميشه اصولن کي عهدي تي ترجيح ڏني آهي. جڏهن پارٽي جي مرڪزي قيادت جي سنڌ طرف غير منصفانه رويي کان ناراض ٿي مولانا سنڌي جي فڪر جي پوئلڳ عالمن علحدگي اختيار ڪري "جميعت علماء سنڌ" جو بنياد وڌو ته پاڻ اهڙي قدم کي عدم برداشت چئي پارٽي سان ثابت قدم رهيا.
مفتي صاحب رسالن اخبارن ، علامه غلام مصطفيٰ قاسميءَ جي مشوري سان لکڻ شروع ڪيو، جيڪو ان وقت گهوٽڪي مدرسي پڙهائيندو هو. قاسمي صاحب جي مشوري سان ٽه ماهي ’الرحيم‘ ڪيترا مضمون لکيا. ان کانسواءِ ملير ڊائجسٽ، روزاني هلال پاڪستان انقلاب وغيره به لاڳيتو لکندو رهيو.
سنڌ جا مايه ناز اديب، محقق، فتوي جا امام، لاجواب مفسر، مفتي اعظم سنڌ، شيخ الحديث، استاد العلماء علامه عبدالوهاب ولد مولانا عبدالقادر چاچڙ 26 مارچ 1942ع تي ڳوٺ ڪنڊي چاچڙ، تعلقي گهوٽڪيءَ پيدا ٿيا. پاڻ بلند پائي جا فقيه اسلام جا عالم دين آهي.
مولانا عبدالوهاب تعليم مڪمل ڪري قاسم العلوم گهوٽڪيءَ دارالـعـلــوم حـمـاديـه، هـاليـجي شـريـف پـڙهـايـو. 1970ع کان پـوءِ هـن مظهرالعلوم، منزل گاهه سکر به ڪافي سال تدريس ڏني. 1981ع روهڙيءَ اچي مدرسو قائم ڪيائين، جتي اڄ تائين پڙهائيندو رهي ٿو.
عربي تصنيفن : ’تحقيق تحفت المحببين شرح الاربعين النوويه الشيخ محمد حيات‘ آهي.--- ان کان سواءِ ’منار الحسنات في حيات الشيخ محمد حيات‘، -----’انتخاب علمي نڪات تفسير ڪبير‘، --’تحفة الڪرام بذڪر العشر الحرام‘، ---’الباب في ابو اب الحساب‘ ٻيا ڇپائيءَ هيٺ آهن.
2011ع جميعت علماء اسلام جي ق ليگ سان الحاق خلاف زباني فتوي ڏيڻ تان کين ڪجهه عرصو پارٽي کان بيدخل ڪيو ويو. سندن سڃاڻ پارٽي اندر "قومپرست عالم" طور ٿيندي آهي.
اهڙي طرح نارايڻ شيام، تنوير عباسي لکمي کلاڻي کي پسند ڪندو آهي انهن لاءِ هن جي راءِ آهي ته، ”انهن کي ميراڻ گندگي ڪڏهن ڇهي نه سگهي. شيام تنوير نوڙت حليمائي جا مجسما، دل جا حد کان وڌيڪ صاف، ڪڏهن ڪنهن کي نه ڏکوئيندڙ عظيم شاعريءَ جا سرجڻهار، لکمي کلاڻي ٻوليءَ جو اهو محافظ، جنهن کي بنگلا، ڪارون، ڌنڌا ڌاڙيون ٻولي جي بهبودي جي آڏو تچ نظر آيا.“ ”صدف“ لاءِ سڀ کان وڌيڪ زبردست ڪردار نارايڻ شيام جو رهيو آهي.
شريڪانت شروع پنهنجي والد موتي پرڪاش جي شاعريءَ کان متاثر ٿيو، تنهن کانسواءِ برک ليکڪ نقاد اي جي اُتم جي ڄاڻ اڀياس جو سدائين قائل رهيو. جيتوڻيڪ شريڪانت فڪري لحاظ کان سدائين ترقي پسندن جي خلاف رهيو، پر هن پنهنجو پهريون ڪتاب ”نفرت جا گل“ برک ترقي پسند اديب اي جي اُتم جي نالي ارپيو. شريڪانت ”صدف“ 22 سالن جي عمر 1982ع کان غزل لکڻ شروع ڪيا. ”صدف“ جي شاعري جي لهجي تي ’گوپ ڪمل‘ ’واسديو موهي‘ جو چڱو اثر آهي هن ٻنهي ڄڻن مان گهڻو ڪجهه پرايو انهن جي لاءِ چيو اٿس:
ان ڏينهن مون فنڪار پرچارڪ جو تفاوت سمجهڻ لاءِ پاڻ پتوڙيو. ان کان پهرين مون ڪرشن راهي، واسديو نرمل، موتي پرڪاش آنچل کي خوب پڙهيو هو. مون کي لڳو ته هيءَ شاعر جيڪو لکي رهيا هئا، اهو فنڪاراڻو ”غزل“ ڪونه هئو جي ڪٿي هئو ته ”اڄ جو غزل“ ڪونه هو.“
شريڪانت موتي شرما جو والد موتي پرڪاش امڙ ڪلا پرڪاش سنڌي ٻوليءَ جا ناليوارا ليکڪ هئا. شريڪانت شروعاتي تعليم ممبئي ئي حاصل ڪئي. اڳتي هلي سنڌي ادب ايم اي ڪيائين. ڪجهه وقت نوڪري به ڪيائين، جيڪا پوءِ ڇڏي ڏنائين.
پرشن پوئيٽس آف سنڌ----- ھڪ ڪتاب جو نالو آهي. جنھن جو ليکڪ آهي ڊاڪٽر هرومل ايسرداس سدارنگاڻي. ڪتاب جي سائيز ڊيمي صفحا 366 آھن.ناشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو، سال 1987ع.
شروع پورچوگيزن سامونڊي ڪنارو ندي جا پاسا قبضي ھيٺ آندا جتي سورھين صدي عيسويءَ انھن واپاري ڪوٺيون قائم ڪيون. انھن اندروني علائقن کي اوڻويھين صديءَ تائين جاچڻ جي ڪوشش ڪانه ڪئي. مقامي حاڪمن زميني واپار پنھنجي قبضي رکيو غلامن جي ڪاروبار مان خوشحالي ماڻي. انھن يورپين کي اندر اچڻ جي اجازت ڪانه ڏني 1790 واري ڏھاڪي برطانيا گني بسائو جي سامونڊي ڪناري کان ڪجھ فاصلي تي بولما ٻيٽ تي تي پير ڄمائڻ جي ڪوشش ڪئي پر اوڻويھين صديءَ بسائو کي پوري طرح محفوظ ڪري ڀر وارن علائقن تي دعويدار ٿيو. گني بسائو جي جنگ آزادي 1956ع پارٽيڊو آفريڪنو ڊا
انڊپينڊشا ڊا گني اي ڪيپ ورڊي , نالي پارٽي املڪار ڪئبرال جي قيادت شروع ڪئي جنھن آھستي آھستي گني بسائو پنھنجي طاقت اضافو ڪيو ان پارٽيءَ گوريلا جنگ جي بدران پنھنجي فوجي ڪنٽرول اضافو آندو وڏي علائقي تي قبضو ڪيو. ان پارٽي کي ڪيوبا ، سوويت يونين ، چين آفريڪا جي کاٻي ڌر وارن ملڪن کان ھٿيارن جي وڏي پيماني تي رسد ٿي رھي ھئي ڪيوبا آزادي لاء جدوجهد ڪندڙ ان پارٽيءَ کي ماھر توپچي، ڊاڪٽر، ٽيڪنيشن پڻ فراھم ڪيا ھوائي حملن کي روڪڻ لاء جھاز ڪرائيندڙ مھارت پڻ حاصل ڪري چڪي ھئي. 1973ع ڪئبرال جي قتل وقت ان پارٽيءَ جو ملڪ جي ڪيترن ئي حصن تي ڪنٽرول ھيو
24 سيپٽمبر 1973ع تي گني بسائو جي آزاديءَ جو اعلان ڪيو ويو . جنھن ڪري ان ئي تاريخ تي ملڪ جي آزادي جو جشن ڪيو ويندو آهي ملڪ م عام موڪل ڪئي ويندي آهي 25 اپريل 1974ع تي لزبن سوشلزم جي حمايت واري فوجي بغاوت ڪئي وئي جنھن سان ايسٽاڊو نووو جي حڪومت جي تختو اونڌو ڪيو ويو جنھن بعد پورچوگال گني بسائو جي آزاديءَ کي تسليم ڪري ڇڏيو