polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ريا ٽلي اسٽوڊنٽ جي اڪائونٽ موجب عبدالڪريم 18 فيبروري تي افغان ايجنٽ پاران بار بار قتل ٿيڻ جو خدشو ظاهر ڪندي خودڪشي ڪئي. پنهنجي الوداعي خطن مان هڪ ، عبدالڪريم چيو ته مسيحي طور دفن ڪيو وڃي، جيتوڻيڪ هو پنهنجي بپتسما کان اڳ مري ويو. بجاءِ جڏهن سندس وفات جي خبر دهليءَ ڪريم جي ڀائٽين تائين پهتي ته کيس فاتحه خواني سان ماتم ڪيو ويو. جن ماڻهن عبدالڪريم جي جنازي نماز شرڪت ڪئي، تن مان ڪي سندس بغاوت جا ويڙهاڪ هئا.
عبدالڪريم 1897. پيدا ٿيو هو محمد يعقوب خان جو ننڍو پٽ هو، افغانستان جو اڳوڻو بادشاهه هو، جنهن کي 1879ع برطانوي راڄ ، هڪ هراتي زال، سندس غلام هئي. پيء. سندس پاڻ زال، سلطانہ، شادي 1922 ع هن کي هڪ ٻار حنج تي ھو. 4 مارچ 1917ع تي هو دهرا دون مان ڀڄي قبائلي علائقي آيو، پر ٿوري دير بعد انگريزن هن تي قبضو ڪيو.
عبدالڪريم برٽش برما جي شهر رنگون سال 1927ع وفات ڪئي لوئس دوپري جي مطابق، هن کي قتل ڪيو ويو، ممڪن طور تي هڪ افغان ايجنٽ طرفان، جڏهن ته لودوگ ڊبليو. ايڊميڪ مطابق، هن جو قاتل هڪ افغان قومپرست هو.
جنوري 1925ع بغاوت جي شڪست کان پوءِ هن گرفتاري کان گھڻو پاسو ڪيو، واپس برطانوي هندستان ڀڄي ويو، جتي هن کي لاهور بنارس نظربند ڪيو ويو.
ضراب حيدر جون فرسٽ يئر انٽر دوران ڪيتريون ئي ڪهاڻيون هلال پاڪستان عبرت ڇپيون. جيڪي يونيورسٽي واري زماني تائين ڇپيون. عبرت مئگزين، ڪينجهر، سوجهرو، ادب، همرچو ، پرک، سُڳنڌ، سيڄ ٻين رسالن به ڪهاڻيون مضمون ڇپيا. ڪيترين اخبارن ڪالم ڪالم ڪهاڻيون لکيائين. اُن کانسواءِ سنڌي ٽي وي چينلن لاءِ ڪيئي ڊراما ڊراما سيريلز پڻ لکيائين. سندس هيستائين ڇپيل ڪهاڻين جي مجموعن جو انگ 3 آهي. جيڪي هيٺ ڏجن ٿا.
سندس بادشاهت جا رهاڪو ايسٽ انڊيا ڪمپني پاران قتل عام ڪري ماريا وڃن ٿا انهن جي ڌرتيءَ کي ايسٽ انڊيا ڪمپنيءَ سان الحاق ڪيو وڃي ٿو. ان سڄِي قتل عام سڪندر مرزا بيگ جي ڌيءُ ذفيرا بيگ سندس جنرل خدابخش بچي وڃن ٿا. خدابخش دشمن فوج جي سپاهين کي شڪست ڏئي پوئتي هٽڻ تي مجبور ڪري ٿو ذفيرا کي پالي تاتي ٿو کيس جنگجو هنر جي تربيت پڻ ڏئي ٿو.
ٺگز آف هندوستان هڪ ڀارتي بالي وڊ جي فلم آهي جيڪا 300 ڪروڙ ڀارتي رپيئن ٺهندڙ هڪ مهانگي ڀارتي فلم آهي، هيءَ فلم نومبر 2018ع ڏياري جي موقعي تي جاري ٿئي هئي۔
26 فيبروري 2020 تي ڪورونا وائرس کان متاثر ٿيل پهريون ماڻهوءَ جي تصديق پاڪستان تحريڪ انصاف جي وزير صحت ظفر مرزا طرفان سماجي رابطن جي سروس ٽويٽر تي هنن لفظن ڪئي ته "آئون پاڪستان ڪرونا وائرس کان متاثر ٿيل ٻن ماڻهن جي تصديق ڪريان ٿو. ٻنهين ماڻهن کي ڀرپور طبي امداد ڏني وڃي پئي. انهن جي حالت اطمينان جوڳي آهي."
27 فيبروري تي وفاقي حڪومت عوام جي هيلپ لائن جي شروعات ڪئي جنهن جو نمبر 1166 رکيو ويو. وفاقي وزير صحت ڊاڪٽر ظفر مرزا اعلان ڪيو تہ جيئن تہ چين، ايران کان رَوان ڏينهن سفر ڪري ايندڙ ماڻهن بخار، کنگھ يا ساهہ جي تڪليف هجي تہ تُرت هيلپ لائن تي رابطو ڪريو.
28 فيبروري تي وفاقي وزير صحت ڊاڪٽر ظفر مرزا نيشنل انفارميشن ٽيڪنالوجي بورڊ جي سهڪار سان آنلائن پليٽ فارم جي شروعات ڪئي جتي ڪورونا وائرس بابت سوالن جا جوابَ ڏنا ويا. پليٽ فارم جي ويب سائٽ جو نالو انکي دوستن، مائٽن ڄآڻ سُڃاڻ وارن دوستن ساٿين تائين پکيڙڻ جي گذارش ڪئي وئي.
جڏهن ته لفظ انڊين انڊيا لاطيني هندستان ذريعي، يوناني ٻولي مان نڪتل آهي. ڪوئين يوناني انڊيا انڊس نديءَ کان اڳتي واري علائقي کي ظاهر ڪري ٿو، ڇاڪاڻ ته هيروڊوٽس " , ; "انڊين زمين"، ، انڊوس، "هڪ هندستاني"، پراڻي فارسي هندو وچين دور جي اصطلاح هندستاني مان. هي نالو آخرڪار سنڌو مان نڪتل آهي، جيڪو سنڌو نديءَ جو سنسڪرت نالو آهي، پر ان جي معنيٰ ”درياهه“ به آهي.
ڪئناڊا، ڪيريبين آمريڪا ، اصطلاح ايشيائي انڊين ايسٽ انڊين جي اصطلاح ڪينيڊا فرسٽ نيشنز، انڊيجينس آف ڪيريبين آمريڪا اصلي آمريڪن سان مونجهاري کان بچڻ لاءِ ڪڏهن ڪڏهن استعمال ڪيا ويندا آهن ، جن کي عام طور تي پڻ سڏيو ويندو آهي. "هندستاني".
شروعاتي ويدڪ گرنٿ ، آرياورت لفظ ڀرت کان اڳ مشهور هو. منوسمرتي " اوڀر کان وٺي اولهندي سمنڊ تائين هماليا ونڌيا سلسن جي وچ واري علائقي کي" آرياورتا جو نالو ڏئي ٿو.
نوشھرو فيروز پاڪستان جي صوبي سنڌ جي شھيد بينظير آباد ڊويزن جي ضلعي نوشهروفيروز جو ھڪ شھر آھي جيڪو ضلعي، سب ڊويزنل نوشهروفيروز تعلقي جو صدر مقام آهي.
پوليدور رڪارڊز 2019 جيبي سان رابطو ڪيو پڇيو ته ڇا هوءَ بيلي ايلش جي البم، جڏهن اسان سڀ سمهي پئون ٿا، ته ڪٿي وڃون ٿا؟ جو اي ايس ايم آر ريڊ-ٿرو ڪندي. جيبي پروجيڪٽ کي مفت رڪارڊ ڪيو؛ ان جي اپ لوڊ ٿيڻ کان وٺي ان کي 3 ملين کان وڌيڪ ريويوز مليا آهن. ان اونهاري ، جيبي کي ريز دي مووي: ريز جي باري هڪ فلم، ريز پينٽ بٽر ڪپس بابت هڪ اوفيشل فيچر-لينٿ اي ايس ايم آر پروجيڪٽ اداڪاري ڪرڻ لاءِ رکيو ويو.
گبي يوٽيوب جي بهترين اي ايس ايم آر ٺاهيندڙن مان هڪ سمجهي ويندي آهي. هن جي وڊيوز کي ليکڪن جهڙوڪ باسل، ڊين آف گيڪ ، هيوي.ڪوم، انسائيڊر جي طرفان سفارش ڪئي وئي آهي. دي نيو يارڪ ٽائمز ميگزين لاءِ لکندي ، جيمي لارين ڪيلس جيبي کي ”دي ليبرون جيمس آف ٽچنگ اسٽف“ سڏيو آهي هن جي حقيقي آن لائن شخصيت سان جوڙائتو لکيو آهي.
سندس ايڊيٽر جي تجويز تي، جيبي 2017 پنهنجو ٽويچ چينل ٺاهيو، جنهن تي هوءَ اي ايس ايم آر کي هلائي ٿي وڊيو گيمز کيڏي ٿي. سال 2019 ، هن رووستر ٽيٿ پاران انڪائونٽر ڪلچر نالي هڪ ويب مني سيريز جي ميزباني ڪئي.
جيبي جو پس منظر ٿيٽر فلم آهي، هن نارٿ ويسٽرن يونيورسٽي جي اسڪول آف ڪميونيڪيشن مان 2017 بيچلر آف سائنس فلم گريجوئيشن ڪئي آهي.
جيبي اي ايس ايم آر / / ˈːː / ؛ جنم ڊسمبر 19، 1994) هڪ آمريڪي اي ايس ايم آر اداڪار، يوٽيوب جي شخصيت ، ٽويچ اسٽريمر، ڪاسپلير آهي.
استاد -بسم الله- خان جڏهن اڪيلي سر شرناءِ وڄائيندو هو ته به واه واه هوندي هئي، پر جڏهن ڪنهن ٻئي ساز جي جگل بنديءَ شرناءِ وڄائيندو هو ته پوءِ سبحان -الله- هوندي هئي. ولايت خان سان ستار، امجد علي خان سان سرود . سان وائلن جي جگل بنديءَ وڄايل سندس شرناءِ يادگار جي حيثيت رکي ٿي.
استاد جي شرناءِ مان نڪتل سر هر ڪنهن کي روئاري ڇڏيندا هئا، پر جڏه هي فقير فنڪار محرم مهيني جي اٺين -تاريخ-، ماتامن جي جلوس گذرڻ وقت، ڪارو ڪڙتو -پائي-، مٿي اگهاڙو، پيرين اگهاڙو رستي جي ڪنڊ اڀ پيرو بيهي شرناءِ وڄائيندو هو. ماتامي ياحسين هائي حسين جي وائي ڪندا هئا، -استاد- جي شرناءِ -اوسر- وارا آلاپ ڪري روئندي هئي. -استاد- جي اکين مان ڳوڙها -ٽم ٽم- ڪري نڪرندا هئا. نه -استاد- رهيو نه -استاد- جي شرناءِ رهي، رهي نانءُ ڌڻيءَ جو. -استاد- هن دنيا آيو به 21 -تاريخ- ويو به 21 -تاريخ-، اهو عجيب اتفاق آهي.
روبي هڪ ٽيليفون آپريٽر جي ڪم سان پنهنجي ڪيريئر جي شروعات ڪئي. سندس خوبصورتي کان مُتاثر ٿي ڪوهہ نور فلم ڪمپني جي مالڪ موهن ڀائوناني هن سان رابطو ڪيو فلم ڪم ڪرڻ جي آڇ ڪئي، پر روبي ان آڇَ کي جوابَ ڏئي ڇڏيو، ڇوتہ ان وقت فلمن عورتن جو ڪم ڪرڻ ڏاڍو خراب سمجهيو ويندو هيو، پر هدايتڪار موهن پاران کيس هر ڀيري زور ڀرڻ تي هيءَ فلم ڪم ڪرڻ جي لاءِ ها ڪري ويٺِي تڏهن سندس فلمي نالو سلوچنا رکيو ويو هيو. روبي ٽيهہ جي ڏهاڪو خاموش فلمن جي وڏي اداڪارا مڃي ويندي هئي. فلم ويربالا جي ڪاميابي کيس رات وچ اسٽار بڻائي ڇڏيو، تنهنکانپوءِ هن پوئتي مُري ڪينَ ڏٺو.
روبي ميئر يهودي نسل جي ڀارتي فلمي اداڪارِ هُئي. هيءَ هڪ بغدادي يهودي خاندان سان تعلق رکندي هئي. هن 1907ع پوني، بمبئي پريزيڊنسي جنم ورتو هيو.
اسحاق سميجو سنڌي ٻوليءَ جو ناليوارو نوجوان شاعر، ڪالم نگار، نقاد ، ليکڪ سنڌ يونيورسٽي سنڌي ٻوليءَ جو ايسوسيئيٽ پروفيسر سنڌي ٻوليءَ جي با اختيار اداري جو چيئرمئن آھي. سندس ڪيترائي ڪتاب شايع ٿيل آهن، ھُو سنڌ يونيورسٽيءَ قائم شمس العلماءَ مرزا قليچ بيگ چيئر جوانچارج ڊئريڪٽر، ڊئريڪٽر انسٽيٽيوٽ آف سنڌولاجي پڻ رهيو
اسحاق سميجو- 18 مارچ 1975ع تي ضلعي دادوءَ جي ڳوٺ فضل پور جاڙو خان جي گهر ڄائو. ابتدائي -تعليم- پنهنجي ڳوٺ مان حاصل ڪيائين، جڏهن ته مئٽرڪ طالب الموليٰهاءِ اسڪول دادوءَ مان پاس ڪيائين. انٽر سائنس جو امتحان ڊگري ڪاليج جوهيءَ مان پاس ڪيائين. ايم. اي، سنڌي ادب ، سنڌ يونيورسٽيءَ مان پاس ڪيائين.
”دهليل جو قلعو“ يعني ”دليل ڪوٽ“ قديم زماني سنڌو درياهه مان نڪرندڙ شاخ ”هاڪڙي درياهه“ جي ڪپ تي ڏکڻ اوڀر تعمير ڪيل هو اڄ تائين اهو قلعو قائم آهي. ”دهليل جو قلعو“ يعني ”دليل ڪوٽ“ جو اهو قديم قلعو موجوده دور نوابشاهه شهر کان سڪرنڊ ڏانهن ويندڙ رستي جي ساڄي هٿ تي اتر اولهه جي ڪنڊ تي واقع آهي. اهو قلعو نوابشاهه کان يارنهن ميل پري سڪرنڊ شهر کان ٽن ميلن جي فاصلي تي آهي. انهيءَ قلعي جي سامهون ”سکپور“ جي ڀرسان سنڌ جي قديم تاريخي شهر ”چنهو جي دڙي“ جا قديم آثار آهن. خود ان قديم شهر جي باري ماهرن جو رايو آهي ته چنهو جي دڙي وارو شهر ”هاڪڙي درياهه“ جي ڪناري تي آباد هو اهو هاڪڙي جي تهذيب تمدن جو نشان آهي
هي ڪوٽ يا قلعو سوا نو ايڪڙن جي گول دائري جيان اڏيل چيڪي مٽي وري کٻڙ جو ڪاٺ استعمال ٿيل آهي. ڪوٽ جي ديوار هيٺان کان 20 فوٽ، مٿي گھٽجي 14 فوٽ آهي. ان جي مٿان چئن فوٽن ويڪري اوٽ ڏنل آهي . جيڪا 6 فوٽ مٿي آهي. ڪنگريون ٺاهيون ويون آهن. ڀِت جي هن حصي تير بازي بندوق بازيءَ لاءِ ڳڙکيون ٺهيل آهن. ڪل ڊيگھ 28 فوٽ آهي. ڪوٽ کي ٻارنهن برج ٻه دروازا آهن. مکيه دروازو اوڀر ننڍڙي دري ڏکڻ طرف آهي اتر اولهه طرف کان ڳجھا در موجود هئا، جيڪي هاڻي بند ڪيا ويا آهن.
جاگرافيائي لحاظ کان هي ڪوٽ حڪمرانن جي حفاظت جو ضامن هوندو هو. سنڌ جي تاريخ سڪرنڊ کان نوابشاھ جي اترئين پاسي کي ساهتي پرڳڻو سڏيندا هئا. لوهاڻو صوبو هوندو، هو جنهن لاکاٽ لوهاڻو به ساهتي پرڳڻو هوندو هو. راءِ گھراڻي جي دور ان جو حاڪم اگھم هوندو هو. هڪ قديم شاهراھ گذرندي هئي، جيڪا ساهتي پرڳڻي ٿي دليل ڪوٽ وٽان گذرندو هئي، جنهن کي اروڙ وارو رستو اگھم وارو رستو ڪري سڏيندا هئا. انگريزن جي دور شاهراھ تار واري رستي سان مشهور هئي.
سن 1972ع سنڌ يونيورسٽي انجنيئرڱ ڪاليج جي نالي سان هڪ ڪاليج قائم ڪيو ويو، جنهن کي اڳتي هلي يونيورسٽيءَ جو درجو ڏنو ويو مهراڻ يونيورسٽي پاڪستان جي وڏين يونيورسٽين شمار ٿي ٿِي. هائير ايجوڪيشن ڪميشن طرفان جاري ڪيل رينڪڱ سن 2005 مهراڻ يونيورسٽي پوري پاڪستان ٽيون نمبر حاصل ڪيو. 2016 تي ان جو شمار انجنيئرنگ جي ادارن ڇھين نمبر تي ھيو ھائر ايجوڪيشن وارن ادارن پنجين نمبر تي ھيو. هن وقت مهراڻ يونيورسٽيءَ ڪل 16 شعبا آهن. جن هينئر تقريباً ست هزار کان وڌيڪ شاگرد تعليم پرائي رهيا آهن. هن وقت ڊاڪٽر محمد اسلم عقيلي جامعہ مهراڻ جي نائب چانسلر طور اداري جو سربراهہ آهي.
مهراڻ يونيورسٽي آف انجنيئرنگ اينڊ ٽيڪنالاجي ، ڄامشورو، جنھن کي مقامي طور تي مھراڻ يونيورسٽي ڄامشورو سڏيو ويندو آهي، ڄامشورو يونين ڪائونسل ، ڪوٽڙي تعلقي، ڄامشوري ضلعي، سنڌ واقع آھي.ھي يونيورسٽي انجنيئرنگ ٽيڪنالاجي جو اعليٰ تعليمي ادارو آهي، جتي بيچلرس، ماسٽرس پي ايڇ ڊي جون سندون آڇيون وينديون آهن.ھن يونيورسٽي انجنيئرنگ، ٽيڪنالاجي سائنس جي تحقيق پڻ ٿيندي آهي.
مهراڻ يونيورسٽي جو شمار پاڪستانن جي بهترين ادارن ٿئي ٿو. هي ادارو آئي ايس او 9000 سرٽيفائيڊ آهي. يونيورسٽي انڊرگريجوئيٽ، پوسٽ گريجوئيٽ، ڊاڪٽورل تعليم سميت ٻيا پروگرام پڻ ڪرايا وڃن ٿا.
امداد شاهه سياست جي شروعات عوامي ليگ کان ڪئي. بنگلاديش ٺهڻ بعد امداد شاهه ڪنهن ٻي پارٽيءَ شامل نه ٿيو. ۱۹۷۹ع ڊسٽرڪٽ ڪائونسل نوابشاهه آزاد اميدوار طور بيٺو ڪامياب ٿيو، ان بعد ۱۹۸۵ع ۱۹۸۸ع سنڌ اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊجي آيو مخالف ڌر جو اڳواڻ بڻيو، امداد شاهه بي باڪ بي پرواهه ٿي ڳالهائيندو هو، کيس نوابشاهه ضلعي جي سيدن جي سياست جو ماسٽر مائينڊ سڏيو ويندو هو. امداد شاهه ثقافتي ميدان پڻ پاڻ ملهايو، حمل فقير جو ميلو شروع ڪرائڻ جو بنياد امداد شاهه ئي وڌو. جي ايم سيد کان پوءِ امداد شاهه به قومپرست ڪارڪنن جي ٽيڪ ڏڍ هو
سيد امداد شاهه پنهنجي پرائمري تعليم سن پوءِ سيڪنڊري تعليم ڪراچي جي سينٽ پيٽرڪ مشنري اسڪول ورتي، انٽر ميڊيئٽ سائنس گريجويشن پڻ ڪراچيءَ جي مشهور ڊي جي ڪاليج مان ڪرڻ بعد اسلاميه ڪاليج مان قانون جي ڊگري حاصل ڪئي.
8 آگسٽ 1879ع ميڪسيڪو جي موريلوس رياست جي ھڪ ڳوٺ پيدا ٿيندڙ ھي اڳواڻ جڏھن سترھن سالن جو ٿيو ته سندس پيءُ وفات ڪري ويو جنھن ڪري خاندان جي ذميداري جو بار ھن تي پيو. ميڪسيڪو جي انقلاب جو ھڪ ڪردار ھيو موريلوس رياست جي زاپاٽاسمو ھاري تحريڪ جو سرواڻ ھيو. ھنن جون زمينون کسجڻ بعد ھن پاڙي جي ھارين کي گڏ ڪري احتجاج ڪيو پوء طاقت جي استعمال سان ھنن پنھنجون زمينون واپس ورتيون. شروعاتي سياست م ھن ڊياز خلاف سياسي تحريڪ بھرو ورتو ھو. ھن پورفريو ڊياز جي خلاف فرانسسڪو جي ھڪ ھڪ ننڍي فوج تيار ڪئي. 1910 واري انقلاب م ھي موريلوس رياست مرڪزي انقلابي ڪردار ھيو.
پروفيسر بنيادي تعليم ڳوٺ ستاڻي چانڊيو جي پرائمري اسڪول حاصل ڪئي. هن مئٽرڪ گورنمينٽ هاءِ اسڪول گوزو انٽرميڊيئيٽ مسلم ڪاليج حيدرآباد منجهان پاس ڪيايائين. هن سنڌ يونيورسٽي جي شعبي بين الاقوامي تعلقات بي اَي آنرز ٻين پوزيشن ايم اَي پهرين پوزيشن پاس ڪئي.هن اعلي تعليم روس برطانيا مان حاصل ڪئي
ڊاڪٽر عبدالمجيد چانڊيو جو جنم 5 ڊسمبر 1956ع دادو ضلعو جي خيرپور ناٿن شاه تعلقو جي ڳوٺ ستاڻي چانڊيو ناليواري حڪيم محقق خليفي حڪيم عبدالحميد چانڊيو جي گھر ٿيو.
اَللّٰہُ لَاۤ اِلٰہَ اِلَّا ہُوَۚ اَلۡحَیُّ الۡقَیُّوۡمُ ۬ۚ لَا تَاۡخُذُہٗ سِنَۃٌ وَّ لَا نَوۡمٌ ؕ لَہٗ مَا فِی السَّمٰوٰتِ وَ مَا فِی الۡاَرۡضِ ؕمَنۡ ذَا الَّذِیۡ یَشۡفَعُ عِنۡدَہٗۤ اِلَّا بِاِذۡنِہٖ ؕ یَعۡلَمُ مَا بَیۡنَ اَیۡدِیۡہِمۡ وَ مَا خَلۡفَہُمۡ ۚ وَ لَا یُحِیۡطُوۡنَ بِشَیۡءٍ مِّنۡ عِلۡمِہٖۤ اِلَّا بِمَا شَآءَ ۚ وَسِعَ کُرۡسِیُّہُ السَّمٰوٰتِ
”الله اهو معبود برحق آهي جنهن کان سواءِ ٻيو ڪوبه عبادت جي لائق نه آهي. هو جيئرو آهي هميشه رهڻ وارو آهي. ان کي نه ننڊ اچي ٿي نه پنڪي، جو ڪجهه زمين آهي جو ڪجهه آسمانن آهي سڀ ان جو آهي، ڪير آهي جو سندس موڪل کان سواءِ وٽس ڪنهن جي سفارش ڪري سگهي. جو ڪجهه انهن جي سامهون ٿي رهيو آهي جو ڪجهه پرپٺ ٿي رهيو آهي، ان کي چڱيءَ پرڄاڻي ٿو هو سندس معلومات مان ڪنهن حد تائين ڪا پهچ نٿا حاصل ڪري سگهن، البت جيتري حد تائين پاڻ چاهي. ان جي بادشاهي علم زمين آسمان سڀ کي گهيرو ڪيل آهي اهو الله وڏي شان بلند درجي وارو آهي.“
قرآن جي مطابق شرڪ جو عقيدو. سڀني انساني برائين جي پاڙ آهي. ان جي ڀيٽ توحيد جو عقيدو سڀني انساني خوبين جو سرچشمو آهي. قرآن شريف واضح لفظن اهو اعلان ڪيو ويو آهي ته:
اِنَّ اللّٰہَ لَا یَغۡفِرُ اَنۡ یُّشۡرَکَ بِہٖ وَ یَغۡفِرُ مَا دُوۡنَ ذٰلِکَ لِمَنۡ یَّشَآءُ ۚ
”بيشڪ الله نه بخشيندو جو ان سان شرڪ ڪيو وڃي ان کان سواءِ جنهن لاءِ چاهيندو معاف ڪندو جنهن شرڪ ڪيو، بيشڪ ان وڌيڪ گناهه جو بهتان ٺاهيو.“
توحيد جو مطلب آهي هڪ خدا کي مڃڻ مڪمل طرح پنهنجي دل دماغ سان ان سان ڳنڍجي وڃڻ. اها ئي خدا انسانيت جي منزل آهي. هن دنيا اهوئي انسان ڪامياب آهي، جيڪو هڪ خدا کي ئي پنهنجو سڀ ڪجهه بڻائي ڇڏي. هر ڪو انسان هڪ اڻپورو وجود آهي. خدا سان پاڻ کي ڳنڍي، هو پنهنجو پاڻ کي مڪمل ڪندو آهي.
حاتم علويءَ ڪراچي جي سنڌ مدرسي تعليم ورتي، جيڪو خانبهادر حسن علي آفنديءَ سيپٽمبر 1885ع قائم ڪيو هو ان جي پهرئين بورڊ حاتم جو والد سيٺ علي ڀائي ميمبر هو. مئٽرڪ پاس ڪرڻ کان اڳ هن انگريز حڪومت خلاف هڪ مضمون لکيو، جنهن سبب کيس سنڌ مدرسي مان نيڪالي ڏني وئي، اڪثر وقت مطالعي مذهبي مشغولين گذاريائين. ننڍي هوندي کان پيءُ ماءُ جي صحبت مٿس گهرو مذهبي اثر وڌو ٿياسافيڪل سوسائٽيءَ جو ميمبر بڻيو.
حاتم علويءَ، 5 جمادي الثاني 1311هه/ 20 آڪٽوبر 1898ع پالڻپور، گجرات جنم ورتو. سندس والد سيٺ علي ڀائي ڪراچي ميونسپالٽيءَ جي وجود اچڻ کانپوءِ سرڪار طرفان ان جو ميمبر نامزد ٿيو. بعد پاڪستان قائم ٿيڻ تائين ميونسپالٽيءَ تي سندس خاندان مان ميمبر چونڊجندا آيا، حاتم علويءَ جو والد 1901ع وفات ڪري ويو.
جڏهن خلافت تحريڪ دوران هندو مسلم اتحاد پيدا ٿيو ته حاتم علوي ڪانگريس تحريڪ داخل ٿيو. ليڪن جڏهن آل انڊيا آئيني سوالن تان مسلم ليگ ڪانگريس وچ اختلاف پيدا ٿيا ته هن مسلم ليگ شموليت اختيار ڪئي، هن نوجوانن جو هڪ گروهه به ٺاهيو ’آگي قدم‘ رسالي مضمون لکي نون خيالن جي پرچار ڪرڻ لڳو.
حاتم علوي پورو نالو حاتم علي علوي سياسي، سماجي شخصيت بينڪار، ڪراچيءَ جي دائودي بوهرا قبيلي جي سيٺ ڪريمجي مانڊوي واري جو پوٽو هو. سندس والد سيٺ علي ڀائي 1866ع واپار سانگي اچي ڪراچيءَ مقيم ٿيو، جتي محنت، ڪفايت شعاريءَ قابليت سان ترت ئي واپار ذريعي چڱو پئسو گڏ ڪري ويو ڪافي جائداد ڪٺي ڪيائين.
انڊونيشيا هن ملڪ جو سرڪاري نالو جمهوريه -انڊونيشيا- آهي، جنهن جو پراڻو نالو نوسانتارا هو. انڊين اوشين جي نسبت سان کيس -انڊونيشيا- چيو ويو.
فتح الله گولن، ڪيتري ئي وقت کان آمريڪا رهندڙ آهي تصوف بابت لکندو رهيو آهي، سندس تصوف بابت ڪيترائي ڪتاب لکيل آهن جن کي ڪيترين ئي ٻولين ترجمو ڪيو ويو آهي، تازي سندس سڃاڻپ اها آهي ته ترڪيءَ تازي آيل ناڪام بڻيل فوجي انقلاب پٺيان سندس سوچ ڪم ڪري رهي آهي. جيتوڻيڪ هو ترڪيءَ سياسي طور نهايت سرگرم رهيو آهي ته ڪيترن ئي اهم عهدن تي به رهيو آهي. ٻئي طرف هن جي علمي ادبي مذهبي عالم واري سڃاڻپ ڪيترين ئي ٻولين ترجمو ٿيل ڪتاب آهن، جن سنڌي ٻولي به شامل آهي. سنڌي ٻوليءَ سندس ٽي ڪتاب ترجمو ٿيل آهن، جيڪي هن طرح آهن.
فتح الله گولن ترڪي جي شهر ڪرڪوڪ 27 اپريل 1941ع ڄائو. هاڻي آمريڪا جي رياست پينسلوانيا رهي ٿو. پاڻ دنيا جي وڏي عالم هئڻ سان گڏوگڏ هڪ وڏي سياسي شخصيت پڻ آهي. پاڻ دنيا جي انهن عالمن مان هڪ آهي جن مذهب جي خاص طور اسلام جي اهڙي تشريح سامهون آندي آهي، جيڪا روشن خيالي واري ته آهي ئي پر اها سائنس جي پڻ ويجهو آهي، هيءُ ترڪيءَ ڄائو عالم انهن عالمن مان هڪ آهي، جنهن انساني شعور کي پڻ گهڻي اهميت ڏني آهي، جنهن ڪري اڄ جي انسان ذات گهڻن وهمن وسوسن کان آجپيءَ ڏانهن وڃي رهيو آهي.
فتح الله گولن کي پڙهڻ، شايد گهڻن مسئلن سمجهڻ مدد ڪري، ڇاڪاڻ ته هن جي لکڻ جو ڏانءُ، بهرحال بيحد سنهجو روشني ڏيندڙ، جديد علمن سان ملندڙ آهي. جيتوڻيڪ هن جا موضوع ڀلي گهڻو سنجيده آهن. پر هيءَ اهڙو عالم آهي، جنهن کي پڙهڻ سان محسوس ٿئي ٿو ته مذهبي قديم علمن اڄ جي جديد علمن ڪابه وڇوٽي نه آهي.
ھن شھر جو مرڪزي حصو يونيسڪو جي عالمي ورثي وارن ماڳن جي فھرست شامل آھي. ھن شھر جي قومي عجائب گھر وچئين دور جي فن نادر مذھبي نسخن جو مڪمل مجموعو سانڍيل آھي. ھن شھر ڪيتريون ئي مذھبي تاريخي عمارتون موجود آھن. مارچ 2022ع کان ھي شھر روسي فوجن جي حملن جو شڪار آھي.
ھي شھر بالٽڪ سمنڊ اسود سمنڊ جي تاريخي واپاري رستي تي وسيل آھي. پولينڊ کان يوڪرين جي شھر ڪيف ڏانھن ويندڙ رستو بہ ھن شھر مان گذري ٿو، انڪري ھي شھر واپاري، ثفافتي سياسي سرگرمين جو محور رھيو آھي.
ھاڻوڪو لويف شھر يوڪرين جو ھڪ وڏو صنعتي مرڪز آھي. ھتي بسن ٺاھڻ، زرعي مشينري، سائيڪلن، ٽيليويزن سيٽ ٺاھڻ کاڌن کي دٻن بند ڪرڻ سميت ٻيا بہ ڪيترائي ڪارخانا موجود آھن.
ڪوٽڙي بئراج ٺھڻ کان پوءِ ڪلري بگھاڙ واھ وھي اچي ڪينجھر ڍنڍ پوندو آھي جنھن ڪري اھا ڍنڍ وڌي وئي ڪينجھر سونھري ڍنڍون پاڻ ملي ھڪ ٿي ويون، جنھن ڪري سونھري جو ڪو نالو نه رھيو آھي صرف ڪينجھر جو نالو آھي. ڪينجھر ڍنڍ نه رڳو تاريخي ھنڌ طور ھڪ يادگار آھي پر سنڌ جي معاشي، سماجي ثقافتي سطح تي به ان جي ھڪ خاص اھميت آھي. معاشي لحاظ کان ڪينجھر، مھاڻن لاءِ روزگار جو ھڪ مکيه وسيلو آھي. ساڳي وقت ڪينجھر ڪيترن ڏيھي پرڏيھي سياحن کي پاڻ ڏانھن ڇڪيندي آھي. نه رڳو نوري ڄام تماچي جي داستان جي حوالي سان، پر ڪينجھر پنھنجي سونھن خوبصورتي جي ڪري به ڪلاسيڪل توڙي جديد ساھت جو موضوع رھي آھي.
ڪينجھر ھڪ بھترين تفريح گاھ آھي. تفريح خاطر ايندڙن لاءِ ٻيڙين لانچن جو بندوبست ڪيل آھي. سياحن جي رھائش لاءِ پڪا گھر به ٺھرايا ويا آھن، جيڪي مناسب مسواڙ تي ڏنا ويندا آھن. ترڻ، ٻيڙين جي سير ڪرڻ، مڇين جي شڪار جي وندر ھت گھڻي آھي. ڪينجھر ڍنڍ مان ساليانو لکين رپين جي مڇي ڦاسائي وڃي ٿي، ان کان سواءِ ھتي ٻوراڻي، بھ، پٻڻ، ڪُم لوڙھ وغيره به جام ٿين ٿا. ان کان سواءِ ھي ڍنڍ سياري جي مند وڏي تعداد پرڏيھي خاص طور سائبيريائي خوبصورت پکين جي مھماني ڪندي آھي.
روزانو سون جي تعداد ماڻھو پنھنجي ٻارن ٻچن سميت ڪراچي، حيدرآباد سنڌ جي ٻين علائقن کان ھتي گھمڻ ايندا ھن. ڪينجھر جي ويجھو جھمپير امير پير جون درگاھون آھن. نوري جي مرشد ھوندڙي شاھ جي قبر ڪينجھر ڍنڍ جي وچ ھڪ ٽڪري تي آھي، ھن بزرگ جي پيراندي سنڌ جي راڻيءَ نوريءَ جي قبر آھي. ڪينجھر ڍنڍ تي گھمڻ لاءِ ايندڙ ماڻھو ھوندڙي شاھ نوريءَ جي قبر تي حاضري ضرور ڀريندا آھن.
ڪينجھر جي چوڌاري اڳي وڏيون وسنديون ڳوٺ آباد ھئا، جن مان ڍنڍ وڌڻ جي ڪري ڪيترائي پاڻي ھيٺ اچي ويا. ھن وقت جھمپير، ھيلايا، چليا، اونگر ٻيون وڏيون وسنديون موجود آھن.
سنڌ جي مشهور ڪلاسيڪل گويي استاد منظور علي خان جو اصل نالو محمد خان هو. سندس تعلق گواليار جي ڪلاسيڪي موسيقيءَ جي نامور خاندان سان آهي. مهاراجا رنجيت سنگهه جي دؤر هيءُ گهراڻو پنجاب اچي آباد ٿيو، جتان بعد خيرپور جي والي مير مراد علي خان جي خواهش تي، استاد منظور علي خان جو پڙڏاڏو استاد شادي خان سنڌ جي شهر شڪارپور اچي آباد ٿيو، اتي ئي 1926ع استاد منظور علي خان جنم ورتو.
’جمالو خان‘ به سڏبو هو. سندس ڏاڏو ڪريم بخش خان به نالي وارو گويو ٿي گذريو هو. جنهن 1911ع ”جارج پنجين“ جي جشن تاج پوشيءَ جي موقعي تي سنڌ جي موسيقارن جي نمائندگي ڪئي هئي، کيس حسن ڪارڪردگيءَ جو اعزاز مليو هو.
استاد منظور علي خان جي گائڪيءَ جو هڪ مخصوص انوکو انداز هو، جيڪو سندس شاگردن به نمايان رهيو. هن وقت سنڌ جيڪي به سُٺا ڳائڻا آهن، انهن اڌ کان وڌيڪ استاد منظور علي خان جا شاگرد يا سندس شاگردن جا به شاگرد آهن. استاد جي ڪجهه مکيه شاگرد ڳائڻن محمد يوسف، وحيد علي، استاد وزير علي خان، استاد گلزار علي خان دايو، عابده پروين انور حسين وسطڙو، ذوالفقار علي، مظهر حسين ميان نذر حسين وغيره قابل ذڪر آهن.
ماڻڪ سنڌ جو يگانو ليکڪ آهي جنهن کي شايد نام نهاد باشعور پڻ گاريون ڏيندا آهن.هن پنهنجي لکڻين ڪڏهن به ڳالهه رومال ويڙهي ڪرڻ جي ڪوشش نه ڪئي کيس جيڪو ڪجهه چوڻو هوندو هئس بنا ڪنهن ڦيرڦار جي لکي ڇڏيندو هو. اهو ئي ڪارڻ هو جو کيس لويو ويندو هو. عبدالقادر جوڻيجو لکي ٿو، ”گاريون ڏيڻ وارن کي ڌيان رکڻ گهرجي متان جوشيليون گاريون ڏيڻ سان سندن گڦ ته ڪانه ٿي وهي.“ موهن ڪلپنا، ماڻڪ جي ناول ”ساهه مٺ “ تي تبصرو ڪندي لکيو، ”هي ناول هڪ بارود آهي، جنهن جي سنڌ کي ضرورت آهي.“ ماڻڪ پاڪستان جي ٺهڻ سنڌ کي ائين ظاهر ڪيو آهي ته ”ڌاڙيلن جا جوکي وجهي لٽ جو مال هٿ ڪيو آهي.“
ماڻڪ، اصل سنڌي ادب جو ماڻڪ به هو. سندس اصل نالو منير احمد آهي. 5 مارچ 1943ع نوشهري فيروز سندس جنم ٿيو. ماڻڪ جي تعليم ايم اي، ايم ايڊ ايل ايل بي هئي. منير احمد ماڻڪ سو کان مٿي ڪهاڻيون، ڪجهه ناول ناوليٽ لکيا. سندس ڇپيل ڪتابن ”حويليءَ جا راز“، ”لڙهندڙ نسل“، ”رڃ پڙاڏا“، ”پاتال بغاوت“، ”ڇهه انام ڪهاڻيون“ شامل آهن. پيٽ گذر لاءِ شروع ماستري، پوءِ ڪلارڪي، صحافت آخر وڪالت پڻ ڪيائين.
26 جنوري 1982ع سنڌ جي هي بيباڪ ليکڪ اسان سڀني کان وڇڙي ويو. ماڻڪ جي بيباڪي بي خوفي ڄڻ اڄ به سنڌ جي ضرورت هجي. سنڌ جو ماڻڪ سنڌ کان جسماني طور جدا ته ٿي ويو پر سندس ڪهاڻيون ناول اڄ به نوجوانن پسند ڪيا وڃن ٿا، دور بدلجي چڪو آهي گاريون گهٽ ٿي چڪيون آهن وقت سنڌين کي گهڻو ڪجهه سمجهائي ڇڏيو آهي. ماڻڪ پنهنجن لکڻين سنڌ کي ڪڏهن به نه وساريو ته پوءِ سنڌ ماڻڪ کي ڪيئن ٿي وساري سگهي.
ماڻڪ جو ناول ”ساهه مٺ “ شروع هتي نه ڇپجي سگهيو، ڪير ڇپائڻ لاءِ تيار ئي نه هو! اهو ڪتاب وڃي هندستان مان ڇپيو. ان واقعي تي موهن ڪلپنا لکيو، ”پاڪستان هڪ طاقتور ملڪ آهي. پر ان ملڪ کي ايڏي طاقت ڪونهي جو هن ڪتاب جي ڌماڪي جو زور سهي سگهي. ان ڪري هيءُ ڪتاب پاڪستان ڇپجي نٿو سگهي هاڻ هندستان ڇپيو آهي.“
سنڌي وڏيرن اهو اصول مڃي ڇڏيو آهي. ذوالفقار ڀٽو به، پر پس پيش جو سنڌي آهي ڦاسي کائي ٿو. هڪ رٿائتي ڪوشش ته سنڌين کي غير سنڌي بڻايو وڃي.
چرٻي هڪ نرم مادوآهي، جيڪو پاڻي صاف ڪرڻ طور ڪم ڪندو آهي مشڪن جي وچ ڄرٻيءَ جي گهرڙن جي موجودگي ان کي نرم ٿلهو بڻائي ٿي اسان ان تي آرام سان ويهي سگهون ٿا، پيرن جي ترين ان جي موجودگيءَ جي ڪري اسان جو اڀو بيهڻ، هلڻ گهمڻ آسان ٿي پوي ٿو. هٿن جي ترين اها هٿن کي نرم رکي ٿي، چرٻيءَ جا گهرڙا گول مٽول چرٻيءَ سان ڀريل ڦوڪڻن وانگر هوندا آهن، جن کي دٻائي نٿو سگهجي، جسم چرٻيءَ جي موجودگي جسم کي نرمائي سڻڀائي ڏئي ٿي.
چرٻيءَ جو ٽيون ڪم جسم جي گرميءَ جي درجي کي برابر رکڻ آهي. هي هڪ روڪيندڙ يا وچ ايندڙ مادو آهي، جنهن جي ڪري اسان جي جسم گرميءَ جو درجو برقرار رهي ٿو.
عام مرداڻي جسم تقريباََ 10 سيڪڙو عام عورتن جي جسم تقريبن 23 في سيڪرو چرٻي هوندي آهي، جسم جي ڪجهه حصن چرٻي گڏ ٿيڻ جو عمل وڌيڪ هوندو آهي، ڪن جاين تي گهٽ گڏ ٿيندي آهي، مثال طور: ڪن، نڪ، مٿي سَنڌَن تي چرٻيءَ جا گهرڙا ناهن هوندا يا وري تمام گهٽ ٿيندا آهن.
جسم چرٻيءَ جي گهڻائي صحت لاءِ نقصانڪار آهي گهڻين ئي بيمارين جو ڪارڻ بڻجي ٿي، جهڙوڪ : ٿلهن ماڻهن مٺن پيشابن، دل جون بيماريون بلڊ پريشر پيدا ڪندي آهي.
مننا 1980 کان آرٽ جي مشق ڪري رهيو آهي. 2006 ، هو لي ڪوربسيئر جي فنِ معماري جي فوٽوگراف لاءِ ثقافتي مٽاسٽا پروگرام تحت، فرانس جي سينٽ-ايٽين، فرميني آرٽسٽ اِن ريزيڊنس هيو.
17 جون 2008 تي، کيس چندي ڳڙھ للت ڪالا اڪيڊمي جو چيئرمين بڻايو ويو 31 جولاءِ 2015 تائين اُن عهدي تي رهيو. هن 2014-15 کان لليت ڪالا اڪيڊمي هندوستان جي نيشنل اڪيڊمي آف آرٽس، وزارت ثقافت، حڪومت انڊيا جي انتظام هيٺ ٽرينيل انڊيا جي ڊائريڪٽر جي حيثيت سان خدمتون انجام ڏنيون. 2016 کان وٺي، هو پنجاب لاليت ڪالا اڪيڊمي جو صدر آهي.
هن چنديڳڙه للت ڪالا اڪيڊمي، اسٽيٽ اڪيڊمي آف آرٽ، ثقافت کاتي، چنديڳڙھ انتظاميا جي چيئرمين جي حيثيت خدمتون ڏنيون. هن وقت، هو پنجاب لليت ڪالا اڪيڊمي، اسٽيٽ اڪيڊمي آف آرٽ، وزارت ثقافت، پنجاب حڪومت، ڀارت جي صدر جي حيثيت سان خدمتون ڏئي رهيو آهي. هن کي لليت ڪالا اڪيڊمي، نئين دهلي طرفان نيشنل اڪيڊمي ايوارڊ مليو آهي.
هن جي ڪُجھ هُنري ڪم ايلينيشن ، وائلنس يا تشدد ، ويڪنگ دَ ڊيڊ ، شورز آف دَ اَنِنونِ ، آفٽر دَ ٽرموئل ماسٽر آف لائيٽ، لي ڪاربيوزيئر شامل آهن.
مننا 1958 ، ڀارت، باٿينڊا ضلعو پنجاب جي هڪ ڳوٺ باريٽا، ڄائو هيو. هن 1975 گورنمينٽ هاءِ اسڪول، بريٽا مان ميٽرڪ جي تعليم پوري ڪئي. پنهنجي اوائلي سالن ، هن افسانو نگاري شاعري جو اڀياس ڪيو، راندين سرگرم رهيو، ٿيٽر مقامي رام ليلا اداڪار طور مرڪزي ڪردار نڀايو، جيڪو هندستان ٿيٽريڪل لوڪ شڪل مشهور هيو.
ديوان منا هڪ هندستاني تصوراتي نقاش فوٽوڪڍندڙ آهي. هن گرافڪ آرٽ پرنٽ ميڪنگ پنهنجو اڀياس گورنمينٽ ڪاليج آف آرٽ، چندي ڳڙھ کان 1982 پُورو ڪيو. هن هندستان، برطانيا، جرمني، فرانس، پولينڊ اٽلي تصويرن جي نمائش ڪئي. 2014-15 کان هن ٽرينينل انڊيا، جي ڊائريڪٽر جي حيثيت ڪم ڪيو، جيڪو هندوستان جي ثقافت کاتي جي نيشنل اڪيڊمي آرٽ، للت ڪالا اڪادمي طرفان منظم ڪيو ويو.
هن لليت ڪالا اڪيڊمي طرفان قومي اڪيڊمي ايوارڊ ماڻيو آهي. هن پهريون ڀيرو 1995 1996 ٻيو ڀيرو آل انڊيا فائن آرٽس ڪرافٽس سوسائٽي جو انعام حاصل ڪيو.
آمري جا قديم آثار ڄامشورو ضلعو سنڌ پاڪستان جي آمري شهر جي لڳ اُتر موجود آهن. قديم آثارن جي ماهر اين جي مجمدار 1927ع کان 1931ع تائين باقياتي کوجنائون ڪري، ٻين قديم سنڌو سڀيتا جي ماڳن سان گڏ آمري جا قديم آثار به ڳولهي لڌا.
اين جي مجمدار، هن قديم ماڳ جي مڪمل کوٽائي ڪرائي نه سگهيو. جنهن ڪري 1959ع فرانسيسي ماهر مونس جين ميري ڪاسل جي نگراني هيٺ پاڪستان جي آرڪيالاجي واري کاتي طرفان هت کوٽائي ڪرائي وئي، جيڪا 1962ع تائين هلي. کوٽائي ڪندڙ فرانسيسي ماهرن جو چوڻ آهي ته ان تهه مان تعميراتي آثار ڪو نه مليا آهن. صرف مٽيءَ جون ڪنيون، دکيون ٻيا هٿ جا ٺهيل ٿانون وڏي تعداد مليا آهن. هتان پٿر جا چهنبدار ڪات، پٿر جا گولا، پڪل مٽيءَ جا داڻا، سپن جون ٺهيل چوڙيون پڻ مليون آهن. جيڪي وچين پٿر دور جون شيون آهن.
اخبار ’فار ايسٽرن اڪانامڪ روِيو‘ رسالي ’عربيه‘ جي خاص نمائندي جي حيثيت سان 1980ع کان 1984ع تائين هانگ ڪانگ خدمتون سرانجام ڏنيون، ڪجهه عرصي بعد ڪراچيءَ اچي ساڳي حيثيت ڪم ڪيائين. سياسي ميدان حسين حقانيءَ جو نالو 1988ع نواز شريف جي قيادت ٺهندڙ ’اسلامي جمهوري اتحاد‘ جي چونڊ مهم جي ڪردار طور سامهون آيو هو.
کيس اسڪول واري زماني کان ئي سياست سان دلچسپي هئي. 1972ع جڏهن هو گورنمينٽ نئشنل ڪاليج ڪراچيءَ تعليم هيٺ هو ته هن اسلامي جمعيت طلباء جي چونڊن حصو ورتو جمعيت جو صدر بڻجي ويو. 1977ع هن ڪراچي يونيورسٽيءَ مان بي. اي بين الاقوامي تعلقات ايم. اي ڪيائين. ڪراچي يونيورسٽيءَ شاگرد يونين جو صدر به رهيو.
حسين حقاني، نامور صحافي اڳوڻو سفير پهرين آڪٽوبر 1956ع تي ڪراچيءَ جي ملير واري علائقي ڄائو. هن تعليم به ڪراچيءَ مان ئي حاصل ڪئي.