polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
انھن کي آذربائيجان مان ٻاھر ڪڍيو. باڪو ان جي پسگردائيءَ تي روس 1722 1723 واري فارس جي صفوي ايمپائر سان جنگين جي نتيجي مختصر مدي تائين قبضو ڪيو.
12 نومبر 1995ع ملڪ نئون آئين نافذ ڪيو ويو جنھن ملڪ جو سياسي نظام صدارتي ريپبلڪ جي جوڙجڪ ڏنل آهن. رياست جا ٽي شعبا آهن: عملداري ڪندڙ شعبو، قانونساز شعبو عدالتي شعبو. قانونسازي جو ادارو ملڪ جي ھڪ ايواني نيشنل اسيمبلي جنھن کي آذربائيجاني ٻولي ملي مجلس سڏيندا آهن. جڏھن ته نخجوان خودمختيار ريپبلڪ جي قانونسازي جو ادارو سپريم نيشنل اسيمبلي آهي. ملي مجلس جا 125 رڪن آھن جن کي ڊٽيز سڏين ٿا جيڪي اڪثريت واري ووٽ جي بنياد تي پنجن سالن جي مدي لاء چونڊجندا آھن
مارچ 1920ع سوويت روس جو باڪو تي حملو اڳواٽ ئي متوقع ھيو ڇوته ولاديمير لينن چئي چڪو ھو ته سوويت روس باڪو جي تيل کانسواءِ قائم رھي نه ٿو سگھيآذربائيجان جي آزادي کان 23 مھينا بعد بالشيوڪ 11ھين سوويت سرخ فوج آذربائيجان تي حملو ڪري گھري آئي اھڙي طرح
موجوده دؤر جي اشتقاقي علم مطابق لفظ آذربائيجان آتروپات جي بادشاهي واري سرزمين مان نڪتل آهي جنھن کي يونانين آتروپاتين جو نالو ڏنو ھو. ھڪ خيال مطابق اھو نالو فارسي جي ٻن لفظن آذر جنھن جي معنيَ باھ آھي پائيگان جنھن جي معنيَ محافظ آھي. اھڙي طرح آذربائيجان جي معنيَ آھي باھ جو محافظ
ميخائيل گورباچوف جي گلاسنوسٽ واري سياست جي نتيجي سوويت يونين جي کوڙ ھنڌن تي احتجاجي مظاھرن نسلي ٽڪرائن جو آغاز ٿيو جن نگورنو ڪاراباخ پڻ شامل ھيو جيڪا آذربائيجان سويت سوشلسٽ ريپبلڪ جو ھڪ خودمختيار علائقو ھيو. ماسڪو جي نگورنو ڪاراباخ جي مسئلي تي نظراندازي ان تڪرار ويتر اضافو ڪري ڇڏيو جنهن ڪري آزادي جا مطالبا شروع ويا جنھن جو نتيجو بليڪ جنوري واري واقعي جي صورت ٿيو جنھن واقعي 93 آذربائيجاني 29 سوويت فوجي مارجي ويا ان واقعي بعد آذربائيجان ايس ايس آر جي سپريم ڪائونسل
سوويت سوشلسٽ جو لفظ نالي مان خارج ڪري آذربائيجان ريپبلڪ جي خودمختياري جو اعلان ڪري ڇڏيو آذربائيجان ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ جو جھنڊو اختيار ڪري ڇڏيو 1991 جي آگسٽ ماسڪو سوويت فوجي بغاوت جي ڪوشش ناڪام ٿيڻ کان پوءِ 18 آڪٽوبر 1991ع تي آذربائيجان جي سپريم ڪائونسل سوويت يونين کان آزادي جو اعلان ڪيو جنھن جي توثيق ڊسمبر 1991ع آذربائيجاني قوم ريفرينڊم جي ذريعي ڪئي. جڏھن تہ سوويت يونين پڻ سرڪاري طور تي 26 ڊسمبر 1991ع تي ختم ٿي ويو. ملڪ ھن وقت يوم آزادي 18 آڪٽوبر تي ملھائيندو آھي.
آذربائيجان جي ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ توڻي ٿورو عرصو قائم رھي پر ان ڇھن ملڪن سان سفارتي تعلقات قائم ڪيا جن جرمني فنلئنڊ پڻ شامل ھيا بعد سوويت سوشلسٽ ريپبلڪ جي حيثيت آذربائيجان سوويت يونين رھيو 1990 سوويت يونين جي زوال بعد ھڪ سال ئي دنيا جي ملڪن جي وڏي اڪثريت آذربائيجان جي آزادي کي تسليم ڪري چڪي ھئي. سڀ کان دير سان تسليم ڪندڙن بحرين شامل آھي جنھن کيس 6 نومبر 1996ع تسليم ڪيوآذربائيجان جا باقائده ٻہ طرفا سفارتي لاڳاپا سڀ کان اول ترڪي، پاڪستان، يونائيٽيڊ اسٽيٽس، اسرائيل ايران سان قائم ٿيا
سڀ کان خاص ناتن لاء آذربائيجان جو لاڙو ترڪي طرف وڌيڪ رھيو آھي ھن ملڪ جا 158 ملڪن سان سفارتي لاڳاپا قائم آهن 38 بين الاقوامي تنظيمن جو رڪن آهي
آذربائيجان جي سڀ کان وڏي چوٽي مائونٽ بازاردوز آھي جيڪا بلند آھي. سڀ کان اونھو مقام ڪيسپين سمنڊ واقع آهي جيڪو اونھو آهي. ڌرتي جا لڳ ڀڳ اڌ گل فشان آذربائيجان واقع آھن ھن ملڪ 8,350 نديون نالا واقع آھن جن مان رڳو 24 نديون 100 ڪلوميٽرن کان وڌيڪ ڊگھيون آھن سڀئي ملڪ جي اوڀر ڪيسپين سمنڊ ڇوڙ ڪن ٿيون ملڪ جي سڀ کان وڏي ڍنڍ جو نالو ساريسو ڍنڍ آھي. سڀ کان ڊگھي ندي ڪور ندي آهي جنھن جي ڊيگھ آهي جيڪا آرمينيا مان آذربائيجان داخل ٿي ڪيسپين سمنڊ ڇوڙ ڪري ٿي. آذربائيجان جا چار وڏا ٻيٽ ڪيسپئن سمنڊ واقع آھن جن سڀني جي گڏيل ايراضي 30 چورس ڪلوميٽر آھي.
ھن ملڪ واري علائقي سڀ کان قديم ترين آبادي جا آثار پٿر جي دؤر تائين پراڻا آھن. اھي آثار آزوخ غار گروچي ثقافت سان تعلق رکندڙ آھن ان کان سواءِ قديم آبادين نائين صدي قبل مسيح واري سيٿيائي تھذيب شامل ھئي جنھن بعد ھن خطي تي ايران کان ايندڙ ميديائي ماڻھن جو غلبو ٿيو جن جو تھذيبي مرڪز اراس ندي جو ڏاکڻو پاسو ھيو. ميديائي 900 ق م کان 700 ق م تائين ايمپائر قائم ڪري ڇڏي جنھن کي 550 ق م اشميني ايمپائر فتح ڪري پنھنجو حصو بڻائي ڇڏيو اشميني ايمپائر ھتي زرتشتي مذھب ڦھلجي ويو
آذربائيجان جنھن جو سرڪاري نالو ريپبلڪ آف آذربائيجان آھي جيڪو يوريشيا جي ڪوھ قاف جبلن جي علائقي وارو ھڪ خودمختيار ملڪ آھي جيڪو اوڀر يورپ اولھ ايشيا جي سنگم تي واقع آهي ھڪ وحداني نيم صدارتي ريپبلڪ آهي. ان جي اوڀر ڪيسپئن سمنڊ، اتر داغستان جي روسي ريپلڪ، اتر اولھ جارجيا، اولھ آرمينيا ترڪي ڏکڻ ايران واقع آھن.
ٻولي علم ادب جي واڌاري علمي ، ادبي ثقافتي جماعتن اهم ڪردار پئي ادا ڪيو آهي. اهي جماعتون هم خيال فردن کي گڏيل پليٽ فارم مهيا ڪنديون رهيون آهن ، جنهن جي نتيجي عالمن ، اديبن ، شاعرن ٻين قلم ڌڻين پنهنجي صلاحيتن لياقتن کي گڏيل قوت جي روپ ٻولي علم ادب جي مفاد خاطر پئي ڪم آندو آهي . سنڌ ادبي سوسائٽين جو قيام آل انڊيا ڪانگريس ڪاميٽي جي ٺهڻ يا ائين کڻي چئجي ته سنڌ مدرستہ الاسلام قائم ٿيڻ کان به اڳي ٿيو . هڪ صديءَ جي ان عرصي سنڌ هزار کان مٿي علمي ، ادبي ثقافتي جماعتون قائم ٿيون. هن وقت به ڪيتريون ادبي علمي جماعتون آهن. سنڌي ادبي سنگت سنڌي وڏي وڏي ادبي جماعت آهي
‘ادب برائي ادب’ جي نظريي وارن جي نظر “هر ادبي تخليق شروع کان پڇاڙيءَ تائين هڪ شهپاري جي حيثيت رکندڙ هجي. ان جي حسنواري خوبي ئي سڀڪجهه آهي ان جو ڪارائتو هئڻ يا نه هئڻ يا ان سان ڪنهن مقصد جو حاصل ڪرڻ معنيٰ ڪو نه ٿو رکي.قدامت پسند لڏي سان تعلق رکندڙ”ادب براءِ ادب“ وارن جو خيال ھو ته ادب، آرٽ جو ھڪ اھڙو نمونو آھي، جنهن حسن، محبت گل و بلبل يا جمالياتي حِس کي ڇھندڙ ٻين اھڙين شين کي موضوع بڻائي شاعري نثر آڻجي جيڪو خالص ادب ھجي. انقلابي مزاحمتي ادب کي اهي ادب نه پر پروپيگنڊا سمجهندا آهن.
هڪ ليکڪ زندگيءَ جي مختلف رخن مان پنهنجي لکڻين جا موضوع کڻي ٿو، ان سماجي مسئلا، معاشي مسئلا، تاريخي تهذيبي مسئلا، مذهبي معاملا، غم، خوشيون، ريتون رسمون وغيره شامل آهن. ليکڪ جو جيڪو نظريو هوندو آهي، ان موجب هو پنهجي خيالن جو اظهارڪندو آهي، ان ڪري سندس لکڻيءَ مان سندس زندگيءَ جي جهلڪ به نظر ايندي آهي. جيتري ليکڪ جي شخصيت مهان هوندي، سندس لکت گهرائي به اوتري گهڻي هوندي. مثال طور شاهه لطيف جي شاعريءَ تي نظر وجهجي ٿي ته ان جي سٽ سٽ سندس شخصيت جي جهلڪ ڏسڻ اچي ٿي.
اعترافي ادب نه ته ڪا ادب جي صنف آهي نه وري ادبي لاڙو آهي. اعترافي ادب دراصل هڪ موضوع آهي، جيڪو ڪنهن ناول، ڪهاڻي، شاعري يا آتم ڪهاڻي به ٿي سگهي ٿو، جنهن ڪو اديب پنهنجي حياتي بابت، پنهنجي زندگيءَ جي ڪنهن خاص واقعي جي باري اعتراف ڪري، جان جئڪس روسو پنهنجو ’اعتراف‘ لکيو، يورپي ادب اهڙا سوين مثال وٺي سگهجن ٿا. سنڌي اديبن به آتم ڪٿائن پنهنجي زندگي پنهنجن دوستن احبابن جي باري اعتراف ڪيا آهن.
نثري ادب هڪڙيون صنفون افسانوي آهن ته ٻيون غير افسانوي. هن قسم جي نثري ادب انگن اکرن جي بنياد تي حقيقتن فتوائن کي پيش ڪيو ويندو آهي. اهو ٺوس حقيقتن جي آڌار تي هوندوآهي، جيڪا ان جي بنيادي تقاضا ليکي ويندي آهي. ان خيال جي اڏام جي گنجائش نه هوندي آهي. غير افسانوي ادب آتم ڪهاڻي، جيون ڪهاڻي، مضمون نگاري، تاريخ، سفرنامو وغيره اچي وڃن ٿا. اڄڪلهه آتم ڪٿا به تخليقي عنصر شامل ٿي ويو آهي.
الھامي ادب اهڙو ادب، جنهن درويشن، سنتن جي شعرن، گفتن يا لکتن فتح انسان ذات ڪائنات لاءِ ڪي ڪشفي يا اڳ ڪٿيءَ واريون ڳالهيون ٿيل هجن. قديم ڪلاسيڪي سنڌي ادب الهامي اشارا ملن ٿا. ماموئي فقيرن جي بيتن مان ايندڙ وقت پيش ايندڙ واقعن جي باري ڄاڻ ملي ٿي. ان کان پوءِ شاهه، سچل، شاهه ڪريم جي ڪلام به ڪيترا تاريخي اهڃاڻ ملن ٿا. عبدالرحيم گروهڙي جي ڪلام به اهڙا بيت موجود آهن.
ساهت، ادب کي هنديءَ سنڌيءَ ساهت چيو ويندو آهي. ”ساهتيه“ سنسڪرت جو لفظ آهي. ’ساهتيه‘ لفظ جي اکري معنيٰ موجب ساهتيه لفظ معنيٰ جو پاڻ گهاٽو ميلاپ آهي. ان حساب سان انسان ٻوليءَ جي وسيلي پنهنجي امنگن ويچارن جو اظهار ڪري ٿو، جيڪي لکت اچي وڌيڪ دائمي ٿين ٿا. انهيءَ اکري معنيٰ موجب سمورا ادبي ڪتاب ساهتيه شمار ڪري سگهجن ٿا.
افسانوي ادب جي معنيٰ اھي خيالي يا تصوراتي ادب. مختصر ڪھاڻي ، ناٽڪ ناول افسانوي ادب جون اھم شاخون آھن. افسانوي ادب جا سرجيندڙ، ڪهاڻيڪار، ناٽڪ ڪار ناول نگار سڏبا وڃن ٿا. اڄڪلهه سائنس فڪشن جو دؤر آهي، جنهن فلم به اچي وڃي ٿي. انهيءَ صنف ذريعي تخيل جي مدد سان اديب ڪن سائنسي تصورن کي پيش ڪندا آهن.
جديد ادب‘ مان مراد اھو ادب اھي، جيڪو پنهنجي دور جي جديد لاڙن سان ھم اھنگ ھجي پراڻي ادب جي بنسبت ان نواڻ هجي. پر ان ھوندي بہ ساڳئي دور ڪن ادبي فن پارن جدت انفراديت اھي، تہ ڪن وري قدري شعري روايتن جي پابندي ڪئي وڃي ٿي، يعني ھر دور قديم ادب جا رجحان بہ قائم رھن ٿا جديد لاڙا بہ ملن ٿا.
اهو ادب، جيڪو عارضي يا هنگامي طرح لکيو ويو هجي ان کي عارضي يا هنگامي ادب چئبو آهي. عارضي ادب مان مراد آهي ته اهو ادب جيڪو ڪنهن عارضي مسئلي جي رد تخليق ڪيو ويو هجي مسئلي يا واقعي جي اهميت به ختم ٿي چڪي هجي. ان گهڻو ڪري حالات حاضره بابت اخباري ادب اچي ٿو.
ادبي سرگرمين مان مراد اهي مشغلا آهن، جيڪي خانگي ادبي جماعتون سرڪاري ادبي ادارا ڪندا آهن. ڪتابن جي رونمائي، ڪنهن اديب يا عالم سان رهاڻ، مشاعرو، ادبي اڀياسي ويهڪ، مرحوم اديب، عالم شاعرن جي ورسي، ڪنهن ادبي موضوع تي سيمنار، ڪانفرنس وغيره ادبي سرگرمين اچي وڃن ٿا.
ادب برائي تعمير زندگي جو مقصد اهو آهي ته ادب اهو تخليق ڪيو وڃي، جيڪو زندگيءَ جي تعمير لاءِ اتساهي يا ڪم اچي زندگيءَ جي تخريبي رُخن کي نه ڇيڙي.
جو نالو جرمنن ابادي جي اڪثريت وارن علائقن جي لاء غيرسرڪاري طور تي استعمال ڪيو ويندو هو. انچلوس جو مطالبو آسٽريا جرمني جو ھڪ ھردلعزيز مطالبو ھيو سينٽ جرمين معاھدي ورسيليز واري معاهدي جرمني آسٽريا جي الحاق جي لاءِ منع ڪئي وئي ھئي انھن معاھدن جرمن آسٽريا تي زور رکيو ته ان جي نالو تبديل ڪري ريپپلڪ آف آسٽريا رکي جنھن تحت پھرين آسٽريائي ريپبلڪ قائم ڪئي وئي آسٽريائي ريپبلڪ کان ٻاھر رھندڙ 30 لک آسٽريائي جرمن نئين رياستن چيڪوسلاواڪيا، يوگوسلاويا، ھنگري اٽلي اقليتي آبادي بڻجي ويا
پھرين جنگ عظيم جي خاتمي بعد آسٽريائي ڪرنسي ڪرون پنھنجو قدر وڃائي چڪي ھئي معيشت افراط زر جو شڪار ٿي چڪي ھئي. معاشي بھتري آڻڻ لاءِ ليگ آف نيشنز جي نگراني آسٽريا جي بين الاقوامي قرض ڏنا ويا
تہ جيئن رياست کي ڏيوالي نڪرڻ کان بچائي ان جي ڪرنسي کي مستحڪم ڪري سگھجي. 1925ع ڪرون کي ختم ڪري آسٽريائي شلنگ نالي ڪرنسي متعارف ڪرائي وئي جنھن جي ھڪ شلنگ کي ڏھ ھزار ڪرون جي برابر ڪيو ويو اھڙي طرح چ1929ع تائين معيشيت ڪجھ بھتري آندي وئي. پھرين آسٽريائي ريپبلڪ 1933ع تائين قائم رھي سگھي ڇوتہ ان سال ريپپلڪ بجي چانسلر اينجلبرٽ ڊولفس پارليامينٽ ذريعي ملڪ
اٽلي جي فاشسٽ طرز تي ھڪ آمراڻو نظام قائم ڪري چڏيو ملڪ گھرو ويڙھ شروع ٿي وئي سوشل ڊيموڪريٽڪ پارٽي تي بندش وڌي وئي ان جي ڪارڪنن کي جيل موڪليو ويو يا کين ملڪ ڇڏڻ لاء مجبور ڪيو ويو پھرين مئي 1934
10 اپريل 1938 تي ان گڏيل رياست جون پارلياماني چونڊون ڪرايون جيڪي نازي دور جون جرمن رائخٽيگ جون آخرين چونڊون ھيون جيڪي درحقيقت ھڪ سوال تي ريفرنڊم وانگر ھيون جنھن عوام کان پڇيو ويو ته ڇا ووٽرن کي اڪيلي نازي پارٽيءَ سان تعلق رکندڙ 813 رائخٽيگ جي ميمبرن جي فھرست قبول آھي. يھودين خانابدوشن کي ووٽ جي اجازت نہ ڏني وئي موجوده جرمني واري حصي چونڊن عوامي شرڪت %99.5 ھئي جنھن مان %98.9 سيڪڙو جو جواب ھا ھيو. آسٽريا ايڊولف ھٽلر جو اباڻو وطن ھيو جتي %99.71 سيڪڙو ووٽرن يعني 4,484,475 ڄڻن ووٽ ڏنو جن مان %99.73 سيڪڙو ھا جواب ڏنو
جي شھر ويانا شاھي پارليامينٽ رائخسريٽ جرمن ميمبر گڏ ٿيا جتي انھن جرمن آسٽريا صوبي جي قومي اسيمبلي جو اجلاس منعقد ڪيو. 30 آڪٽوبر تي ان اسيمبليءَ سٽاٽسرٽ نالي سان جرمن آسٽريا جي ريپبلڪ جو اعلان ڪيو. شھنشاھ کين اٽلي سان جنگبندي حصي وٺڻ جي دعوت ڏني. شھنشاھ 11 نومبر تي نئين پراڻي حڪومتن جي صلاح سان اعلان ڪيو تي ھو ڪنھن بہ رياستي معاملي حصو نہ وٺندو. 12 نومبر تي جرمن آسٽريا قانوني طور تي پاڻ کي ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ ھجڻ جو اعلان ڪيو اھڙي طرح بادشاهت جو خاتمو آندو
ان باوجود آسٽريا جرمني جي ايمپائر 1848 جي حق پنھجي جرمن ٻولي ڳالھائيندڙ علائقن تان دستبردار نه ٿيو. نئين قائم ٿيل جرمن ايمپائر جو تخت پروشيائي بادشاھ فيڊرڪ ولھيم چوٿين جي حوالي ڪيو ويو. 1864ع آسٽريا پروشيا ٻئي گڏجي ڊينمارڪ سان وڙھيا ڊينمارڪ کان شليسوگ ھولسٽائين واريون ڊچيون آزاد ڪرايون. ان جي انتظام تي نااتفاقي ڪري 1866ع پاڻ وڙھي پيا ان سال سندن وچ آسٽرو پروشين جنگ شروع ٿي ڪونجگريٽز واري لڙائي آسٽريا کي شڪست آئي آسٽريا جرمن ڪنفيڊريشن مان نڪري ويو اڳتي جرمن سياست کان پڻ پاسو ڪري ويو.
آسٽريا بعد انقلابي فرانس سان جنگ جوٽجي ويو شروع نيپولين جي ھٿان ان کي لاڳيتيون شڪستون مليون جن سان پراڻي مقدس رومن ايمپائر جو 1806ع خاتمو ٿي ويو. ان کان ٻہ سال اڳ آسٽريا جي ايمپائر قائم ٿي. 1814ع آسٽريا پنھجي اتحادين جيئ فوجين سان گڏجي فرانس داخل ٿي نيپولين وارين جنگين جو خاتمو آندو. 1815ع ويانا جي ڪانگريس مان آسٽريا پاڻ کي يورپ جي اندر چئن وڏين طاقتن مان ھڪ مڃائي چڪو ھو. ساڳي سال آسٽريا جي صدارت جرمن ڪنفيڊريشن جو قيام عمل آيو
آسٽريا جو وڏو حصو ٿڌ يا ٽيمپريٽ موسم واري زون واقع آهي جتي اولھ جون گھم واريون ھوائون زور سان گھلن ٿيون. ملڪ جو ٽن جو چوٿون حصو الپس جبلن تي مشتمل آهي جنھن ڪري اتي الپائين موسم غالب آھي. سياري ھن ملڪ تمام گهڻي ٿڌ ٿئي ٿي اونھاري نسبتن اوچو پد رھندو آھي ملڪ سڀ کان وڌيڪَ گرمي پد 40.5 گريڊ آگسٽ 2013 رڪارڊ ڪيو ويو ھو. باقي سراسري گرمي پد 20 جي وچ تائين رھندو آھي
ٻين ريپپلڪ جو سياسي نظام 1929ع جي آئين مطابق آھي. ڪرٽ وئلڌيم 1986 کان 1992ع تائين آسٽريا جو صدر رھيو جيڪو ٻين جنگ عظيم نازي فوج آفيسر ھيو مٿس جنگي ڏوھن جا پڻ الزام ھيا 1994ع يورپين يونين شامل ٿيڻ لاء عوامي ريفرينڊم ڪرايو ويو جنھن ٻہ ڀاڱي ٽي جي اڪثريت سان ماڻھن يورپي يونين شامل ٿيڻ لاء ووٽ ڏنو. اھڙي طرح پھرين جنوري 1995ع تي آسٽريا يورپي يونين جو حصو ٿي ويو
1908ع آسٽرو ھنگري ايمپائر بوسنيا ھرزگوينيه کي پنھنجي حدن شامل ڪري ڇڏيو 1914ع سرجيوو ھڪ بوسنيائي سرب گويرلو پرنسپ آرچڊيوڪ فرانز فرڊيننڊ کي قتل ڪيو
جنھن واقعي کي بنياد بڻائي سياستدانن جنرلن شھنشاھ کي سربيا خلاف جنگ شروع ڪرڻ لاء قائل ڪيو جنھن سان عالمي جنگ ڇڙي پئي نتيجتن اسٽرو ھنگري ايمپائر ٽٽي وئي. ڏھ لک کان وڌيڪ آسٽروھنگري فوجي مارجي ويا. 21
1867ع آسٽريا جي ايمپائر ھنگري جي ايمپائر ملي ھڪ ٿي آسٽرو ھنگري ايمپائر ٺاھي جنھن جو سربراھ فرانز جوزف ٿيو. ان سلاوڪ گروہ جھڙوڪ: ڪروٽ، چيڪ، پول، روسين، سرب ، سلوواڪ، سلوويني يوڪريني، اطالوي روماني ابادين وارا ماڻھو پڻ شامل ھيا.
ڪوپن واري موسمي درجابندي مطابق آسٽريا جون موسمون مختلف قسمن جون آھن جن سامونڊي موسم، گھميل براعظمي موسم، سب آرڪٽڪ موسم، ٽونڊرا موسم آئس ڪيپ موسم شامل آهن
چانڊيا برادري سان قبائلي تڪرار سبب اتان سال 1986ع دوران لڏپلاڻ ڪري موهن جو دڙو ڀرسان سنڌ جي مشھور ڏاهي ڪامريڊ سوڀوگيانچنداڻي جي جنم ڀومي ڳوٺ ٻنڊيءَ رهائش اختيار ڪئي.
هن ڳوٺ اچڻ جو سبب ڳوٺ جي بريراڻي پاڙي سان سُڃاپجندڙ ساريا قبيلي جون مانائتيون محبتون ڪارائتا قرب هيا، خاص ڪري اسانجن وڏڙن مان منهنجو جو ڏاڏو جلال خان ، حاجي ميرمحمد ،چاچو محمد عرس ، ڪمال خان باباسائين فقيرشاهنواز سان بريراڻين جا وڏڙا محمدايوب ساريو،الاهي بخش ساريو،محمدموسيٰ ساريو، عبدالحليم ، عبدالله ،محمدملوڪ ساريو، محمود ساريو سان دل گُهري دوستي هُئي رت جي رشتن جيان سنڌي سماج جي قرابتداري سبب هڪ ٻئي جي ٻچڙن خانداني اچ وڃ سبب ايترو فرق به ڪيرمحسوس نه ڪندو هو ته ساريوڪير؟ لاشاري ڪير آ ؟
ياد رهي ته ان ڳوٺ وقتي طور ڪي اُڻايون پيش اينديون هُيون ته مرحُوم غوث بخش ساريو ھر ڏُک سُک جو ساٿي هوندو هئو ان جي گذاري وڃڻ کان پوء بريراڻين جو هڪ ٻيو نيڪ مرد مرحوم وڏيرو محمد ڇُٽل ساريو تمام گهڻو ساٿ ڏيندو هو وري سندس وڏو پُٽ حاجي خدابخش به اها ئي اهميت ڏيندو هو پر هاڻي اهي اوطاقون ويران اڱڻ اوٻاسيون ڏئي رهيا آھن . سندن پونيرن مان ايندڙ نسل ڪو خيرخواه من پيدا ٿي پوي ته الله پاڪ جي اڳيان ڪا دير ڪانهي .
شاديء جي موقعي تي سگهڙن جي ڪچهري ٿي هئي جنهن استاد محمد ملوڪ عباسي جو پڳدار پُٽ سُگهڙ ممتاز علي عباسي، موري جو مشھور سگهڙ مرحُوم رحمت الله عباسي مرحوم حاجي اقبال احمد جوڻيجو لوڪ ادب جون لاتيون پيش ڪيون هيون .
هن وقت ٻن نياڻين هڪ فرزند محمد حَسَّان جو اولاد آهي. (ان کان اڳ هڪ معصوم فرزند حيدرآباد سول اسپتال فوت ٿيل ڄائو جڏھن ته محمد صبغت الله نالي ٻيو فرزند دل سوراخ واري تڪليف سبب 6 مهينن جي عمر وفات ڪري ويو هو.)
اهو ئي جواني وارو جوش عشقِ مجاز جو دور هو جنهن جُنوني شاعر بڻايو ھڪ هزار کان وڌيڪ مجاز جي موضوع تي شعر توڙي ڪلام لکيا ، گرمين جي موڪلن دوران ڪڏھن دادو شهر برف گلاب ڳنڍو کپائڻ دوران ” عاشق اتحاد “ نالي تنظيم جي ڀِتين تي چاڪنگ ڪئي ته ڪڏھن لاڙڪاڻي شھر ماساتن سان گڏ ويگن تي ڪلينري پڻ ڪئي.
ان عرصي دوران طبعيت تمام گهڻو بگڙي وئي غلط صُحبت جي ور چڙھڻ لڳس، پر وري به امڙ جي دعائن سنئين دڳ لايو سندس بيحد اسرار تي سال 1995/96 ع دوران درگاھ الله آباد شريف ڪنڊيارو ضلعي نوشھرو فيروز مرشدن ڪريمن حضرت قبلا محبوب سڄڻ سائين مدظله العالي جن جي صحبت روحاني فيض ضروري ديني تعليم لاء پهتس جتي ڪجھ سال رهي ڪري ڪيترن ئي نامور عالمن حافظن جي نگرانيءَ ھيٺ ديني روحاني علم جو فيض پرايم .
دربار الله آباد شريف جي روحاني فيض سان ديني رنگ چڙھيو جنهن بعد ليبرڪالوني ڪوٽڙي پنهجي مامي مولوي سراج الدين لاشاري جي تربيت هيٺ رهي مدينه مسجد نيو ليبر ڪالوني خطابت امامت جو تجربو ڪيم، ان ديني سِکيا دوران محنت مزدوري سانگي ڪپڙي،ڪپھ ، اٽي، چيف بورڊ ، آنن جي ڪارٽونن ، پلاسٽڪ جي واڻ ٺاهڻ سميت ڪيترن ئي ڪارخانن مزدوري پڻ ڪيم .
اسڪول جي شاگرد دوستن سان گهمڻ بهاني هڪ ڏھاڙي ڀر واري ڳوٺ برادي ساريه وڃڻ ٿيو ڳوٺ جي ڪجھ شاگردن سان اتي موجود مدرسه مُحمّدي نورالهديٰ ڪجھ ڪلاڪن جي ڪچهري منهنجي دل پاڻ مُرادو شوق پيدا ڪيو آخر امان ابي کان زوريءَ موڪلائي حِفظ جي ارادي سان داخلا ورتي پر ڪجھ اڻ ٽر سببن جي ڪري رڳو قرات تجويد وارو علم ڪلام پاڪ جو ڪجھ حصو ياد ڪرڻ جي سعادت حاصل ڪيم.
هي مدرسو بدامني جي خوف سبب مٿي ذڪر ڪيل نيڪ مرد مرحوم غوث بخش سارئي جي ڀاءُ غلام صديق سارئي جي ڪوششن سان ان ڳوٺ مان بڙدي محلي باڊھ شهر منتقل ڪيو ويو جتي اڄ به حِفظ جو شعبو هلندڙ آھي منهنجو اتي به ڪجھ سال تعليمي حاصلات لاء رهڻ ٿيو علم جي حاصلات لاء مٿي تي ٿالھ کڻي مختلف درن تان فَڪر جي ماني پڻ وٺڻ جي سعادت حاصل ٿيندي رهندي هئي .
ان مدرسي جو استاد سائين حافظ محمد بخشل چنو آھي جيڪو هزارين حافظن جو استاد مخلص توڙي ولي صفت انسان آھي جنهن کي ڪلام پاڪ جي حِفظ بابت قائدن قانونن جي ڄاڻ توڙي سندس صدري علم وارو انسان مون پنهنجي هن مختصر زندگيءَ ڪاٿي به ناهي ڏٺو سندس فرزند پڻ اعلي پائي جا حافظ عالم آھن جيڪي ان تدريسي عمل کي جاري رکيون پيا اچن. الله پاڪ کين علمي ميدان دنيا آخرت جون سڀئي ڪاميابيون عطا فرمائي.
1997ع دوران مدينه مسجد نيو ليبر ڪالوني ڪوٽڙي نائب امام کان پوءِ 19 جولاءِ 1998ع ڳوٺ ڪرن خان شورو قاسم آباد حيدرآباد فرض نڀايا. ان دوران مسجد شريف جي نئين تعميراتي ڪم سبب جنوري 2002ع کان نوراني مسجد ايم سي پي واپڊا ڪالوني ڄامشورو خطابت امامت جا فرض نڀايا مسجد جي بلڊنگ/عمارت تيار ٿيڻ کان پوء وري 23 آگسٽ 2008ع کان هن وقت تائين ڳوٺ ڪرن خان شورو امامت خطابت سان گڏ ديني درس و تدريس جو في سبيل الله ڪم جاري آھي .
سنڌ جي برک ڪردار فتح خان يعني سيد صالح محمد شاھ سان گڏ پي ٽي وي تي پهريون ڪچهري پروگرام 15 جنوري 2004ع، ان کان پوء سنڌ نامون، لوڪ ادبي محفل ، جون 2004ع. جا شروعاتي پروگرام هئا جڏھن ته بعد 26 نومبر 2016ع تي پي ٽي وي تي ڪچهري پروگرام جي ميزباني طور به نڀايو.
مٿي ذڪر ٿي چڪو آھي ته سال 1997ع ڳوٺ جي شاعر دوست قومپرست ڪارڪن ڪامريڊ قلندر بخش ساريو سان گڏجي سدا حيات سگهڙ استاد فقير محمد ملوڪ عباسي رحه سان ملڻ کان پوءِ لوڪ ادب جون لاتيون سکڻ لکڻ جو موقعو مليو ، سگهڙائپ ايندي ئي ڪجھ استاد محمد ملوڪ عباسي جي ويجهن شاگردن ادبي لحاظ کان راھ رُڪاوٽ بڻجڻ جي ڪوشش ڪئي پر ذاتي ذوق استاد محمد ملوڪ عباسي جي شفقت لوڪ ادب واري جذبي کي روڪي نه سگهيا.جنهن شوق ذوق سبب استاد محمد ملوڪ عباسي جي خواهش سان حضرت قلندر لعل شهباز جي ميلي 1997 ع دوران سنڌ سگهڙ ڪانفرنس پهريون ڀيرو سگهڙائپ جو فن پيش ڪيو .
ريڊيو اسٽيشن حيدرآباد تي سيد صالح محمد شاه/فتح خان سان گڏ پهريون پروگرام 3 نومبر 2004ع. تي رڪارڊ ڪيو جنهن سائين سيد صالح محمد شاھ لوڪ ادب جي پهرئين ڪتاب ”رمزون رحمت الله جون“ جو تعارف به ڪرايو هو . جڏھن ته ريڊيو ڪراچي اسٽيشن تي 17 آڪٽوبر 2016ع تي ان وقت اسٽيشن ڊائريڪٽر ڪوثر ٻُرڙي جي حُڪم خواهش تي هڪ خاص پروگرام لوڪ ادب ڪچهري نشر ڪيو جنهن مون عاجز رحمت الله ميزباني جا فرض نڀايا .
درگاھ فقيرپورشريف لڳ راڌڻ اسٽيشن ضلعو دادو ڪن پهرين آذان وقت جي ڪامل ولي حضرت خواجه الله بخش المعروف سُهڻا سائين رحمة الله عليه جن ڏني نالو ” رحمت الله “ پڻ انهن رکيو، جڏھن ته مائٽن عزيزن پيار مان ” مِير “ به سڏيو شاعريء تخلص ”عاجز“ پاڻ پسند ڪيم صحافت دوران ڪالمن/مضمونن ڪٿي ڪٿي ڪجھ اخبارن شروعات واري دور ”آڪاش“ به استعمال ٿيل آھي .
ڳوٺ حاجي مير محمد لاشاري پوسٽ فريد آباد تعلقو ميهڙ ضلعو دادو (هن وقت اتي زرعي زمينون آھن پراڻي مسجد شريف کان سواء ڳوٺ جو ڪوبه آثار موجود ناهي جڏھن ته روينيو رڪارڊ اهو ڳوٺ اڃاتائين لکيل آھي)
طالب علمي جي زماني کان مامي نثار احمد جي صحبت سنه 1990ع کان مولودشريف لکڻ سان ٿي پر موئن جي دڙي تي انگريزي تعليم پڙھڻ دوران مجازي موضوع تي سوين ڪلام شعر لکيا جنهن جُنون جي حد تائين شاعر بڻايو ان بابت اڳ به ذڪر ٿي چڪو آھي.
اپريل 1987ع گورنمينٽ پرائمري اسڪول ڳوٺ ٻِنڊي، تعلقو ڏوڪري، ضلعو لاڙڪاڻو (اسڪول مرحوم غلام قادر ساريو کان الف اک واري پٽي لکرائي ھُئي بعد ڪجھ ڪلاسن سائين محمد امين منگي ڪامريڊ زبير احمد جکرو پڻ منهنجا استاد رهيا) .
اسڪول پڙھڻ دوران لطيف سائين جي پيغام بابت ٿيل تقريري مقابلي پوزيشن کڻڻ تي سندس مرشد حضرت محبوب سڄڻ سائين مدظله العالي، جن هٿان زندگي جو پهريون انعام ايوارڊ ”اللہ کے شیر“ 21 مارچ 1996ع مليو.
”رمزون رحمت الله جون“ ڪتاب جو مڃتا ايوارڊ، ان وقت وزير ثقافت شبير احمد قائمي جي هٿان 13 آڪٽوبر 2003ع تي ڊاڪٽر بلوچ هال لئنگئيج اٿارٽي حيدرآباد مليو.
”سهڻي حبيب جي نماز“، فيبروري 2017ع. مولوي رفيق احمد بروهي جي سنڌي ٻوليءَ ترتيب ڏنل فرضي نفلي نمازن بابت ڪتاب جي سنوار سُڌار.
سج اول آبادي جو ستارو آھيھي ڪائناتي ارتقا کان گهڻو پوء جي مرحلي پيدا ٿيو ھو ان جي بيھڪ ٻي آبادي جي ستارن جي نسبت ڀاري عنصرن جي مقدار وڌيڪ آھي. انهن ڀاري عنصرن کي فلڪياتي زبان ڌاتون چون ٿا پر علم ڪيميا ڌاتن جي وصف ان کان مختلف آھي ھيڊوجن ھيليم کان ڀاري عنصر قديم ڦاٽڻ وارن ستارن جي مرڪز بنيا ھئا. ان لاء ڪائنات انهن عنصرن جي موجودگي جي لاء ستارن جي پھرين نسل جو مرڻ ضروري ھو. قديم ترين ستارن ڌات جي تمام گهٽ مقدار پاتي وڃي ٿي. فلڪياتي ماھرن جي خيال سج جي اوچي ڌاتيت ان جي چوڌاري گرھن جي جوڙ لاء انتھائي اھم ھئي. ڇوجو گرھ ڌاتن جي ارتڪام مان بنيا ھئا.
اسان جو نظام شمسي خلا حرڪت سفر ڪندو رھي ٿو. نظام شمسي جي اندر انفرادي ستارا سج جي چوڌاري ڦرندا رھن ٿا سيارا مختلف رفتار سان سفر ڪندا رھن ٿا. ان کان سوا گرھ پنھنجي محور گردش ڪندا رھن ٿا. سج جي ڪشش ثقل ان پوري نظام کي يڪسو مدار رکي ٿي. جيڪو گرھ سج جي ويجهو ھوندو ان تي سج جي قوت وڌيڪ ھوندي جيڪو سيارو سج کان پري ھوندو ان تي سج جي قوت گهٽ ٿيندي سج گهمندڙ گئس جو گولو آھي. سج جي مرڪز واقع ٿيندڙ ايٽمي ردعمل فوٽان جي صورت خارج ڪندا رھن ٿا. سج جي مرڪز ھيڊوجن جي ھيليم تبديل ٿيندڙ شرح 60 ڪروڙ ٽن في سيڪنڊ آھي. ان جي نتيجي جيڪا توانائي پيدا ٿئي ٿي اھا خلا سفر ڪري ٿي
سج هڪ تارو آهي، جنهن جي چوڌاري زمين ٻيا 8 گرھ گردش ڪري رهيا آهن. هن پوري نظام کي سج منڊل چيو ٿو. سج نظام شمسي يا سج منڊل جي مرڪز تي آهي. هي زمين تي زندگيءَ لاءِ توانائيءَ جو سڀ کان وڏو ذريعو آهي. هي پنهنجي بناوت پلازما ائٽمن، اليڪٽران،پروٽان آئنس جي گيس) جو هڪ گول بال آهي. سج جو قطر زمين کان 109 دفعا وڏو آهي، جڏهن ته مادي جي مقدار جي حوالي سان سج زمين کان 330,000 ڀيرا وڏو آهي. سج جي ڪل مادي جو 75 سيڪڙو هائيڊروجن آهي باقي لڳ ڀڳ 25 سيڪڙو هيليم اٿس. ٿورڙي مقدار ٻيا عنصر جهڙوڪ آڪسيجن، ڪاربان لوھ وغيره به موجود اٿس. سج تقريبن 5 ارب سال اڳ ٺهيو.
سج جي روشني اسان جي حيات جو سرچشمو آھي جنھن کي اسان وٽ پھچڻ لک سال لڳا. سج اسان جي کيرائين واٽ جي عام ڪنڊ واقع آھي. ھن سج جي گولي جي ڪري اسان کي گرمي ۔ توانائي روشني ملي ٿي. سج ھڪ وقت جوھري ميل جاري رھي ٿو جنھن جي ذريعي روشني لڳ ڀڳ ھڪ لک ڇھاسي ھزار ڪلوميٽر في سيڪنڊ جي رفتار سان اسان جي ڌرتي تي پھچي ٿي. اسان جي ڌرتي کان سج نو ڪروڙ ٽيھ لک ڪلوميٽر جي فاصلي تي آھي. ھي روشني اٺ يا سوا اٺ منٽ جي مختصر مدت سان زمين کي ڇھي ٿي. اسان کي ياد رکڻ کپي تہ روشني کي سج مان نڪرڻ لاء ھڪ لک سال جو عرصو لڳو اسان جي زمين کي بنفشي شعاعن سان روشن ڪيو.
گرھن جي مدار ھڪ ٻئي کان تمام گهڻي فاصلي تي ٿئي ٿي ٻن مدارن جي وچين فاصلي تغير بہ تمام وڌيڪ پاتو وڃي ٿو. ھي فاصلا نقشن ڏيکارڻ تمام ڏکيا آھن ان لاء عام طور تي شمسي نظام جي نقشن سياري کي ھڪ ٻئي کان يڪسان فاصلي تي ڏيکاريو وڃي ٿو پر حقيقت ڪجھ مثالن کان سوا ڪوبہ گرھ سج کان جيترو دور آھي اوترو ان جي مدار جو فاصلو پنھنجي کان اڳين سيارن جي مدار کان فاصلو ايترو ئي وڌيڪ آھي مثال طور زھرا جو مدار عطارد جي مدار کان 0.33 فلڪي اڪاين جي فاصلي تي آھي جڏھن تہ زحل مشتري کان 4.3 فلڪي اڪاين جي فاصلي تي آھي نيپچون يورينس کان 10.5 فلڪي اڪاين جي فاصلي تي آھي.
سج نظام شمسي جي مرڪز واقع آھي. زمين ۔ گرھ ۔ اپگرھ ٻيا جسم سج جي چوڦير گردش ڪن ٿا. سج جو مقدار نظام شمسي جي ڪل مقدار 99 سيڪڙو جيترو آھي. سج زمين کان تقريبن 14,95,98,000 ڪلوميٽر پري آھي. ھن جي روشني زمين تائين پھچڻ 8 منٽ 19 سيڪنڊ وٺي ٿي. ھي فاصلو سال ڀر يڪسان نٿو رھي. 3 جنوري تي ھي فاصلو سڀ کان گهٽ 14,71,00,000 4 جولاء تي سڀ کان وڌيڪ 15,21,00,000 ٿئي ٿو. سج مان اچڻ واري روشني زمين تي تمام حيات کي کاڌ خوراڪ فراھم ڪري ٿي زمين تي موسمن جي تشڪيل جو سبب بنجي ٿي.
سج کي ستارو مڃيو وڃي ٿو. ستارن جي درجابندي ھرٽز پرنگ-رسل نقشي - مطابق ڪئي وڃي ٿي. ھن گراف ستارن جي چمڪ کي ان جي سطحي گرمي پد جي مقابلي درج ڪيو وڃي ٿو. عام طور تي وڌيڪ گرم ستارا وڌيڪ چمڪدار ٿين ٿا ان عمومي خاصيت وارن ستارن کي سڏيو وڃي ٿو سج بہ انهي زمري اچن ٿا پر سج کان وڌيڪ چمڪدار وڌيڪ گرم ستارا تمام گهٽ آھن جڏھن سج کان مدھم ٿڌا ستارا عام آھن.
ھڪ ارب سال جي دوران سج جي گرمي پد تقريبن 10 سيڪڙو اضافو ٿئي ٿو جنھن جو اثر نظام شمسي جي گرھن تي پوي ٿو. سج گرمي پد جي تبديلين جي ڪري لڳ ڀڳ ھڪ ارب سال پھرين اسان جي زمين جو ماحول زندگي جي ھم آھنگ ٿيو لڳ ڀڳ چار کان پنج ارب سال تائين سج قائم رھي سگهي ٿو جنھن کان پوء اسان جي ڪائنات جو پاڻي گئسن تبديل ٿي خلا تحليل ٿي ويندو ھڪ بنجر غير آباد ستارو ٿي ويندو.
سج کيرائين ڪھڪشان جي مرڪز جي چوڦير 24 يا 26 نوري سال جي اصلي تي گردش ڪري ٿو 25.0 - 22.5 ڪروڙ سالن ھڪ چڪر پورو ڪري ٿو. ھن چڪر کي ڪھڪشائون سال چئبو آھي. ھن جي مداري رفتار لڳ ڀڳ 251 ڪلوميٽر في سيڪنڊ آھي. اھڙي طرح سج تقريبن ھر 1190 سالن ھڪ نوري سال يا ھر 7 ڏينھن ھڪ فلڪياتي اڪائي جو فاصلو طئي ڪري ٿو.
سج نظام شمسي جو مرڪزي ستارو سڀ کان اھم حصو آھي. ھي مقدار زمين کان 332,946 ڀيرا وڏو آھي. ھن جي ڀاري مقدار ھن کي اندروني گهاٽائي فراھم ڪري ٿي جنھن سان ھن جي مرڪز جوھري رچاء رھي ٿو. جوھري رچاء جي ڪري تمام وڏي مقدار توانائي پيدا ٿئي ٿي جنھن جو وڌيڪ حصو برقناطيسي لھرن تابڪارن جي شڪل خلا وکري ٿو.
سج تي طوفانن جو جنم وٺڻ ھڪ معمول آھي. سج جو ھڪ طوفاني چڪر 11 سالن تي ٻڌل ٿئي ٿو 11 سالن کان پوء سج جي سطح تي وڏا طوفان جنم وٺن ٿا جن کي زمين مان موجود تجربيگاھن مان سج جي سطح کان اٿندڙ شعلن جي شڪل ڏسي سگهجي ٿو. شمسي طوفان سج جي چوٿين حصي تي اڀرن ٿا ڪجھ عرصي کان پوء ھي سلسلو جاري رھڻ بعد سج جي اٿندڙ باھ معمول تي اچي وڃي ٿي.
سج جي سطح بنيادي طور تي ھيڊوجن ھيليم جي ٺھيل آھي. ھن ھيڊروجن جو تناسب تقريبن 74 سيڪڙو مايو يا 92 سيڪڙو مقدار آھي ھيليم جو تناسب تقريبن 24 سيڪڙو مايو 7 سيڪڙو مقدار آھي. ان کان سوا ٻيا عنصر لوھ ۔ نڪل ۔ آڪسيجن ۔ سلفر ۔ ميگنيشم ۔ ڪاربان ۔ نيون ۔ ڪيلشم ڪروميم محدود مقدار موجود آھن.