polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ھي ماڳ ائڪمنيد سلطنت جو پھريون گاديءَ جو ھنڌ ھو. ائڪمينيد سلطنت جو باني سائرس اعظم ھو جنھن جي درٻار ھن شھر قائم ھئي ھن ئي شھر جي کنڊرن سندس آخري آرامگاھ اڄ بہ قائم دائم آھي. ھي شھر سائرس اعظم جي پٽ ڪمبوجيہ ثاني جي دور بہ سلطنت جي گاديءَ جو ھنڌ رھيو. ڪببوجيہ ثاني کان پوءِ سندس ڀاءُ دارا تخت تي ويٺو جنھن گاديءَ جو ھنڌ پرسيپولس شھر کي بنايو جيڪو پاسارگاد کان 42 ڪلوميٽر پري آباد ھو.
پاسارگاد جا کنڊر 1.6 چورس ڪلوميٽر ايراضيءَ پکڙيل آھن جن سائرس اعظم جو مقبرو ڀرواري جبل تي بادشاھ جي درٻار جا کنڊر موجود آھن. ھتان جي کنڊرن ٻہ شاھي محل شاھي باغ شامل آھن. ھتي سائرس اعظم جي پٽ ڪمبوجيہ ثاني جي مزار پڻ موجود آھي.
ان بعد ارغونن مير چاڪر کي به نه بخشيو انهن جي فوجن، مير چاڪر جو پيڇو ڪيو. مير چاڪر ’چاڪر تنڪ‘ نالي دريءَ مورچا سنڀاليا، پر شڪست کاڌائين اچي ملتان آباد ٿيو. ملتان جي لانگاهه حڪمرانن سلطان شاهه محمود بن سلطان فيروز شاهه پاران اچ ملتان جي وچ کيس ڪيتريون جاگيرون مليون. ملتان جي امير ڄام بايزيد، مير چاڪر رندن کي صوبي بلند درجو ڏيارڻ اهم ڪردار ادا ڪيو. 1554ع ڌاري مير چاڪر وڏي لشڪر سان گڏ، دهليءَ پهتو تخت موٽائڻ همايون بادشاهه جي مدد ڪئي. ان فوجي مدد عيوض همايون بادشاهه پاران ضلعي ساهيوال ’ستڳڙهه‘ نالي کيس جاگير عطا ٿي.
چاڪر خان رند بلوچ قوم جو پهريون نامور سردار ٿي گذريو آهي. پندرهين صدي عيسويءَ ڌاري، بلوچستان شهرت رکندڙ، بلوچ قبيلن جي هن مشهور اڳواڻ سپه سالار جو جنم ڪن روايتن موجب 1450ع ڪن مطابق 1470ع ڌاري ٿيو. سندس والد مير شهڪ خان جي وفات کانپوءِ 30 سالن جي عمر سڀني بلوچ سردارن کيس پنهنجو اڳواڻ منتخب ڪيو. شخصيتن جي حوالي سان گهڻي ڀاڱي بلوچستان جي تاريخ جي ابتدا مير چاڪر خان کان ٿئي ٿي.
لاڙڪاڻي ضلعي جي جيد عالمن مولانا عبدالرحمان ولد عنايت الله پنوهر جو نالو نمايان حيثيت رکي ٿو. سندس وڏا ميراڻي صاحبيءَ وڏن عهدن تي فائز هئا. سندس والد چڱو زميندار هو. تاريخ 27 - رجب المرجب تي لاڙڪاڻي تعلقي جي ڳوٺ ”ڌامراهه“ مولانا عبدالرحمان جي ولادت ٿي. ننڍپڻ کيتي ڪيائين. ٻارهن ورهين جي عمر مولانا عبدالله بنگلديرائي وٽ فارسي پڙهڻ ويٺو.آخر مولانا عبدالغفور ”مفتون“ همايوني رح جن وٽان فارغ التحصيل ٿي، دستارِ فضيلت ٻڌائين. پوءِ ڳوٺ درس و تدريس کي پنهنجو مشغلو بنايائين. وٽانئس سوين شاگرد فيضياب ٿيا.
سندس فقهي خدمتن عِوض، بلوچستان جرڳي جي سردارن فتوائن لاءِ آڇ ڏنس. مگر پاڻ پابندي سمجهي، ٺــُـڪرائي ڇڏيائين. پنجويهه ورهيه پير ڳوٺ ديني فيصلن فتوائن جو ڪم ڪيائين. پير پاڳاري، صبغت الله شاهه ثاني، شهادت 1943ع، جو مٿس راز هو. سندس وفات بعد واپس ڳوٺ پهتو مدرسي جي نئين سر تعمير ڪرائي، درس و تدريس قائم ڪيائين. مدرسي سان گڏ هڪ جامع مسجد به تعمير ڪرايائين. اُنهن ڏينهن ڪجهه ڪتاب به لکيائين، جن ”فتويٰ رحماني“ نالي فارسي زبان هڪ ضخيم جــُـلد به تيار ڪيائين، جيڪو هن وقت سندس ڀائٽي، مولانا عنايت الله پنوهر وٽ محفوظ آهي.
پاڻ نقشبندي طريقي مــُـنسلڪ هو. ”موسيقيءَ“ کان سخت نفرت هيس انهيءَ لاءِ چوندوهو، ته ”جنهن قوم جو چاهه سازسرود سان آهي، اُها قوم روحاني طور تباهه ٿي ويندي.“
وٽس هڪ مثالي ڪــُـتبخانو هو، جنهن عربي، فارسي سنڌيءَ چونڊ ڪتاب هئا. خاص ڪري ”فقــہ“ ”منطق“ تي ناياب قلمي نسخا شامل هئا. سال حج بيت الله شريف جي زيارت تان موٽندي، عربي ڪتابن جو اَنبار آندائين. هڪ اَندازي مطابق سندس لائبرريءَ ٽن هزارن کان وڌيڪ ڪتاب موجود هئا. سندس پونيرن جي ڪوتاهيءَ سببان سمورو ڪتبخانو ضايع ٿي ويو. گهڻا ڪتاب سندس شاگردن جي وَرِ چڙهيا .
ٻي مهاڀاري لڙائيءَ دوران، سنڌ اَندر ڪالرا جي بيماري ڦهلجي وئي، جنهن لاڙڪاڻو به لپيٽ آيو. مولانا صاحب به تاريخ 11 صفر المظفر تي انهيءَ بيماريءَ اَجل جو بــَـکُ بڻيو. تربت، سندس جوڙايل جامع مسجد جي ڏاکڻي طرف ميدان تي موجود آهي. پاڻ طبعاً رلڻو ملڻو، بردبار ڌيرج وارو انسان هو. ڪڏهن به ڪاوڙ غصي کي جـِـيءَ جاءِ نه ڏنائين. صوم صلواة سان گڏ تهجد جو به پابند رهيو. سندس گفتگو قرآن حديث کان ٻاهر نه هئي، نه ئي وري ڪڏهن دل آزاريءَ جي تقرير ڪيائين.
ماڻھوءَ کي پنھنجي ماءُ پيءُ سان چڱائي ڪرڻ جو حُڪم ڪيوسون، اوکائيءَ سان سنديس ماءُ کيس کنيو آھي اوکائيءَ سان کيس ڄڻيو آھي، اُنجو کڻڻ اُن جو ڇڏائڻ ٽيھ مھينا آھي، تان جو جڏھن پنھنجيءَ جواني کي پُھتو چاليھن ورھن کي پھتو چوندو آھي ته اي منھنجا پالڻھار مون کي توفيق ڏي ته تنھنجي انھيءَ نعمت جو شڪر ڪريان, جيڪا مون تي منھنجي ماءُ پيءُ تي انعام ڪئي اٿيئي ته چڱا ڪم ڪريان جن کان راضي رھين منھنجي اولاد مون لاءِ سُڌار، بيشڪ آءٌ توڏانھن موٽيس بيشڪ آءٌ مسلمانن منجھان آھيان.
ماءُ پيءُ اهڙيون شخصيتون آهن جن جو احترام هر انسان تي لازم آهي. ساڻن بدسلوڪي خدا سان بدسلوڪيءَ جي برابر آهي. جيڪي پنهنجي والدين کي رنجائين ٿا سي پاڻ به جلد ئي ان جو شڪار ٿيندا. ڪير به ڪاٿو نٿو لڳائي سگهي ته والدين ڪيتري پيار پاٻوهه مان اولاد جي پرورش ڪن ٿا کين گهڻا ڏوجهرا برداشت ڪرڻا پون ٿا. سندن اولاد سان محبتن جو ڪاٿو لڳائي ئي نٿو سگهجي. اهوئي سبب آهي جو والدين جو احترام اسان سڀني تي نه رڳو فرض آهي پر اسان کي ان جو ڦل به ضرور ملڻو آهي.
جنھن پنھنجي ماءُ پيءُ کي چيو ته اوھان کان بيزار آھيان مون کي انجام ڏيو ٿا ڇا ته ڪڍيو ويندس بيشڪ مون کان اڳ ڪيترائي جُڳ گذري ويا آھن، اُھي ٻئي الله کي ٻاڏائيندا آھن پنھنجي ڪم بختي ڇڏي ايمان آڻ، بيشڪ الله جو انجام سچو آھي، پوءِ چوندو آھي ته اِھي رڳو اڳوڻن جو آکاڻيون آھن.
اهي ماڻهو جيڪي والدين خوشنوديءَ کي خدا جي خوشنودي سمجهن ٿا سي دنيا آخرت سوڀارا رهن ٿا. جيڪي والدين جي وجود کي بار سمجهن ٿا سي تحقيق شيطان جا پوئلڳ آهن دنيا آخرت سزا جا حقدار بڻجن ٿا.
عقيل عباس جعفري 10 آگسٽ 1957ع تي ڪراچي، پاڪستان پيدا ٿيا. سندن جي والد جو نالو وزير حسن جعفري آھي جيڪو پاڪستان جي ٺھڻ کان پوءِ بلرام پور، اتر پرديش کان لڏي ڪري ڪراچي، پاڪستان آباد ٿيا. عقيل عباس ابتدائي تعليم گورنمينٽ اسڪول ناظم آباد پوءِ انٽرميڊيئيٽ ڊي جي سائنس ڪاليج مان پاس ڪئي. بيچلر آف آرڪيٽيڪچر جي ڊگري دائود ڪاليج آف انجنيئرنگ ايم اي جي ڊگري ڪراچي يونيورسٽي مان حاصل ڪئي.
عقيل عباس جعفري پاڪستان جو مشھور مصنف، مھندس، صحافي، شاعر، محقق، مورخ، پاڪستان ڪرونيڪل جو ليکڪ آھي. ھو ھن وقت اردو لغت بورڊ مدير اعليٰ پاڪستان ڪوئز سوسائٽي انٽرنيشنل جو صدر آھي.
ڪيلاگهي ريشم جو ڌاڳو سان ٺهيل چار-ڪُنڊُن واري هڪ اوڍڻي آهي، ان کي آذربائيجان جون عورتون سَتُر ، عزت عقيدت جي علامت طور پائينديون آهن.
سنها ريشمي ڌاڳا آڏاڻو تي هڪٻئي سان گڏ اُڻيل هوندا آهن، پوءِ وري اُٻريل چوڪرن سُڪايا ويندا آهن. اهي سائو رنگ سان رڱيا ويندا آهن، ٺپو هڻڻ جا نمونا تيار ڪرڻ لاءِ ڪاريگر ڪاٺ جا بلاڪ تيل استعمال ڪندا آهن
ريشم جا ڪپڙا پهريندڙ کي ريشم اونهاري جي مُند ٿڌو سيارو جي مُند ڪوسو رکي ٿي. ڪيلاگھي ٺاهڻ جي عمل ٻه ڏينهن چار الڳ ڪاريگر: ڪوري ، کهنباٽي ، سانچي وجهندڙ مولڊر ، سوڀيا وارو ماسٽر گهربل هوندا آهن. روايتي طور، ان شامل سمورا ڪاريگر مرد هوندا آهن.
ان جي پائڻ عمر سماجڪ اختلاف ملن ٿا: ڪُراڙيون ٻُڍڙيون عورتون گُهگھ رنگ، اڪثر ڪري ڪارو گهرو نيرو رنگ واري ڪيلاگهئي پائينديون آهن، جڏهن ته نوجوانڙيون مايون تِکو چلڪڻو رنگ، جهڙوڪ اڇو، بيج، تِکو نيرو رنگ وغيره پائينديون آهن. جيڪڏهن ڪا ناري ڪنهن مڙسالو کي ڪيلگهئي ڏئي ٿي، ته اهو اِشارو سمجهيو ويندو ته ان ناريءَ ساڻس شادي جي رِٿ قبول ڪئي. ان کان پوءِ هوءَ ان همراه سان مڱڻي جي مينديءَ تي ڳاڙهي ڪيلگهيئي پائيندي آهي.
ڪيلگهائي،يا ڪيلگهي، ملڪ جي الهندي حصي "چارگٽ" جي نالي سان پڻ مشهور آهي، آذربائيجاني عورتن جي مٿي جو رئو آهي. نومبر 2014 يونيسڪو جي روايتي فن علامت جي 9هين ڪائونسل سيشن تي، ان جي پيداوار پائڻ کي غير محسوس ثقافتي ورثو يونيسڪو جي فهرست شامل ڪيو ويو. اهو هڪ چورس-شڪل جو ريشمي اسڪارف آهي جنهن تي خاص ڇپائي ٿيل آهي، جيڪا آذربائيجان قومي لباس سمجهي ويندي آهي. اهو سج جي تيز گرم اُس سرد واءُ کان بچائيندو آهي.
سائبيريا سڄي دنيا پنهنجي ڊگهي، سخت سياري جي ڪري سڃاتي وڃي ٿي، جنهن جنوري جي ساڌارڻ -25 سردي شامل آهي. اهو جاگرافيائي طور تي ايشيا واقع آهي؛ تنهن هوندي به، ان جي نوآبادياتي روس شامل ٿيڻ جي ڪري، اهو ثقافتي سياسي طور تي يورپ جو حصو آهي. يورپي ثقافتي اثر، خاص طور تي روسي ، سڄي علائقي غالب آهن، ڇاڪاڻ ته ان ڏانهن 16 صدي عيسويء کان يورپ مان روسي هجرت ڪئي هئي سائبرين روسي سب-قومي گروهه ٺاهي هئي. سلاو ٻيا هند-يورپين سائبيريا جي آبادي جي وڏي اڪثريت تي مشتمل آهن، علائقي جي 85 سيڪڙو کان وڌيڪ آبادي يورپي نسل جي آهي .
سائبيريا ) هڪ وسيع جاگرافيائي خطو آهي ، جيڪو سڄي اتر ايشيا ، اولهه يورال جبل کان اوڀر پئسفڪ سمنڊ تائين پکڙيل آهي. اهو 16 صدي جي پوئين اڌ کان وٺي روس جو حصو رهيو آهي ، جڏهن روسين يورال جبل جي اوڀر واري زمين کي فتح ڪيو . سائبيريا وسيع گهٽ آبادي وارو آهي، جيڪو ، پر روس جي آبادي جو فقط پنجون حصو آهي. نووسیبرسڪ اومسڪ علائقي سڀ کان وڏا شهر آهن.
نالي جو اصل نالواڻ ڄاتل آهي. ڪجهه ذريعن جو چوڻ آهي ته "سائبيريا" سائبرين تاتار لفظ مان نڪتل آهي "سمهڻ واري زمين" . هڪ ٻيو اڪائونٽ اهو نالو سِرِتيا )، ھڪڙو پيلواسياٽڪ نسلي گروھ جيڪو نينٽس پاران شامل ڪيو ويو آھي.
حڪيم صاحب جي ولادت 1882ع سنڌ جي مشهور شهر سيوهڻ ٿي. خليفو غلام محي الدين سيوهڻ جي عباسي خاندان جو فرد هو، جو پشتان پشت علم حڪمت ناميارو رهيو آهي. اهل علم هئڻ سبب، اهي قاضي به سڏبا هئا.ميان غلام محي الدين کي ٽي فرزند ٿيا:
مولوي فتح محمد سيوهاڻي، 3 قاضي عبدالقيوم. ميان فتح محمد صاحب دستاربندي ڪري عالم ٿيو، علم طب اڳي ئي تربيت مليل هيس، پوءِ هو مرحوم سيد الهندي شاھ جي ڪاروبار سنڀالڻ سندس ٻارن کي پڙهائڻ لاءِ ڪجهه وقت درٻيلي رهيو، جتان نوڪري ڇڏي اچي ڪراچيءَ شفا خانو کوليائين، جتي سگهو ئي واقفيت، لاڳاپو دسترسي پيدا ڪري ويو. سندس لاڳاپو کڏي واري مدرسي جي مولانا محمد صادق سان هو، تنهن ڪري ديوبندي سلسلي سان واسطو هوس.
جهڙو هو عمدو شاعر، اهڙو ئي عمدو نثر نويس هو. سندس اکر موتين جهڙا هئا، سندس تصنيفون خاص ڪري ”ابوالفضل فيضي“ ، ”ميرن جي صاحبي“ ، ”آفتاب ادب“ ، ”تنوير الايمان“ وغيره هر ڪنهن جي نظر مان گذريون هونديون. هڪ ٻه عربي ڪتاب به لکيا هئائين، پوءِ الائجي ڇپيا يا نه. باوجود شهر رهڻ جي، سندس دستر خوان کليل رهندو هو. ڪم سخن شائسته گفتگو جو مالڪ هو. ماڻهن تي احسان ڪرڻ سندس دل جو مرغوب مشغلو هو. سندس تخلص اول ”ضمير“ هو پوءِ ”حڪيم“ رهيو.
1928ع سن ، محال مانجهند تنظيمي ڪانفرنس ٿي هئي ان سان گڏ باب قليچ جو افتتاح ٿيڻ وارو هو. پهرينءَ جي صدارت ڪيائين، ٻيءَ جو افتتاح. کڏي مدرسي کي زور وٺائڻ، جميعت علماءِ هند ڪم ڪرڻ، ڪانگريس خلافت تحريڪن حصو وٺڻ، سندس خاص ڪارناما آهن.
حڪيم فتح محمد سيوهاڻي انگريزي دَور جو هڪ وڏو عالم، اديب سياستدان ٿي گزريو آهي. هن علمي ادبي دنيا پنهنجو نالو روشن ڪيو سياست جي ميدان عظيم خدمتون سر انجام ڏنيون.
مسلم ليگ جي زور وٺڻ وقت جڏهن ٻيا سڀ وڃي اُن داخل ٿياسون، تڏهن مولوي فتح محمد صاحب مولوي محمد صادق ئي هئا، جن جمعيت العلماءِ قوم پرستيءَ جي اصولن کي نه ڇڏيو.
ظاھري علمن جي تعليم ٺٽي مولانا محمد صادق جھڙي متجر عالم کان حاصل ڪيائون اتفاقاً سندن جي ملاقات ابوالمساڪين محمد ٺٽوي سان ٿي وئي، پاڻ تعليم ترڪ ڪري ھن جي حلقي وڃي شامل ٿيا بيعت کان بعد مجاھدن رياضتن مشغول ٿي ويا، بيعت کان بعد سندن کي شيخ طريقت ابو المساڪين خلافت عطا ڪئي، پنھنجي دستار مبارڪ سندن جي مٿي تي رکي.
حضرت سلطان‌اولياء خواجه محمد زمان 21 رمضان 1125ھ بمطابق 1713ع تي سنڌ جي مشھور شھر لواري شريف پيدا ٿيا، سندن جي ولادت جو سن ‘‘من عبادنا المخلصين’’ مان نڪري ٿو. سندن جي والد جو نالو شيخ حاجي عبداللطيف ھو،جنهن جا وڏا سھروردي طريقي جا ھئا پر پاڻ نقشبندي سلسلي داخل ٿيو سندن جي والده خواجہ عبدالسلام درس جي صاحبزادي ھئي.
سندن جي نسب جو سلسلو امير المومنين ابو بڪر صديق سان وڃي ملي ٿو، خليفي مھدي يا ھارون جي زماني ھي خاندان سنڌ وارد ٿيو، سندن جو والد عالم ھو ورع تقويٰ مشھور، ھو مخدوم آدم جي صاحبزادي خواجہ فيض اللہ جا مريد ھيا، مخدوم ابو القاسم نقشبندي سان گھري عقيدت رکندا ھيا.
1150ھ پاڻ پنھنجي اباڻي وطن لواري اچي ڪري مسند ارشاد تي فائز ٿيا، پراڻي لواري زمين جي بغاڙ جي ڪري جڏھن تباھ ٿي وئي ته پاڻ جديد شھر جو بنياد رکيائون ان جو نالو به لواری رکيو. جيڪو ھاڻي لواري شريف چورائي ٿو.
هڪ روايت موجب ڀارت کان رڻ ڪڇ واري رستي پان جي پنن سوپارين سان ڀريل اٺن جو قافلو ان وقت جي سنڌ جي گاديءَ جي هنڌ ٺٽي ڏانهن وڃي رهيو هو. ان قافلي موجود هڪ درويش صفت شخص جو نالو جهڏو هو، جيڪو بيمار ٿي پيو هن هنڌ سندس انتقال ٿيو. ان ڪري شهر تي نالو جهڏو پيو. هن درويش جي نالي تي ’جهڏو مقام‘ به پراڻ جي ڪنڌيءَ تي موجود آهي.
جھڏو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ميرپورخاص جو ھڪ شھر آھي جيڪو جھڏو تعلقي جو صدر مقام آهي. ھتي شھر لڳ جھڏو ريلوي اسٽيشن پڻ واقع آهي. ھن شھر جا مشھور محلا ماڊل ڪالوني، رياض آرائين ڪالوني، مير محلو شامل آهن. شھر روڊ رستي نئون ڪوٽ، ڊگھڙي، ٽنڊو جان محمد سان ڳنڍيل آهي. ھڪ ڪئنال ميرپورخاص کان جھڏو طرف وھي ٿو جنھن جي ھڪ ڪڙ تي روڊ ٺھيل آھي جنھن ذريعي ميرپورخاص سان ڳنڍيل آهي.
ٻي روايت آهي تہ جهڏي ڀرسان پراڻ ندي وهندي هئي اتي پتڻ تي ٻيڙيون هلنديون هيون. پراڻ ڪلهوڙن جي دؤر سنڌو نديءَ کي گهارن پوڻ سبب ٺهي هئي، جڏهن رڻ ڪڇ ڪاٺياواڙ جا ٺڪر راجا سنڌ جي حڪمران سان ٺهي نه هليا ته ان وقت جي سنڌ جي حڪمران پراڻ کي موجوده جهڏي ويجهو هڪ وڏو بند ٻڌائي ڇڏيو اتي شهر ٻڌجي ويو.
جهڏو سنڌ جي پراڻن شهرن شمار ٿئي ٿو. جهڏي شهر کان اندازاً 15 ميل ڏکڻ اوڀر طرف پراڻ درياهه جي ساڄي ڪپ تي جهڏي جو پراڻو ڦٽل شهر ميل کن ايراضيءَ پکڙيل آهي.
چندن گڍ پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ٿرپارڪر جي ننگرپارڪر واري علائقي واقع ھڪ ڦٽل قلعي جو نالو آهي. ھي قلعو راڻي چندڻ سنگهه پٽ گوبندراءِ جو ٺهرايل هو. جنهن کي چندڻ گڍ چوندا هئا. جڏهن پارڪر جي راڻن بغاوت ڪئي، تڏهن مئي 1859ع انگريزي فوج ڪرنل ايونس جي ڪمان هيٺ ننگر پارڪر تي چڙهي آئي هئي اهو قلعو توپن سان اُڏائي ڇڏيائين.
هن ٽڪريءَ جي چوڌاري وڏا وڏا تلاءُ آهن جن مان ڪن ٻارهن مهينا پاڻي رهندو آهي، ڪن پنج ڇهه مهينا ڪن ٻه ٽي مهينا پاڻي هوندو آهي. جن تلائن پاڻي رهندو آهي، تن مان هڪ لورائيءَ جو تلاءُ ڳوٺ گهر ٽياريءَ جي ويجهو آهي ڀوڏيسر جو تلاءُ ڳوٺ ڀوڏيسر جي ويجهو آهي،جنهن جي سنڌ گزيٽئر موجب ڊيگهه 400 فوٽ ويڪر 200 فوٽ آهي. تنهن کان سواءِ ڀاڻسر، نرياسر راڻاسر وغيره تلاءَ آهن جن چئن مهينن کان اٺن مهينن تائين پاڻي رهي سگهي ٿو. لورائيءَ جو تلاءُ سال 1900ع برسات جي پاڻيءَ سان ڀرجي پيو هو، جو سال 1912ع برسات گهٽ پوڻ سبب سڪي ويو. ٻارهن سال سانده پاڻيءَ سان ڀريل رهيو.
پنهنجي والده جي ٻي دور حڪومت جي دوران بلاول ڪراچي گرامر اسڪول، ڪراچي مان ابتدائي تعليم حاصل ڪئي۔ هن فوربلز انٽرنيشنل اسڪول، اسلام آباد مان به ابتدائي تعليم حاصل ڪئي۔ بعد جبڏهن هو دبئي منتقل ٿيا ته هن پنهنجي تعليم راشد پبلڪ اسڪول، دبئي جاري رکي۔ جتي هو اسٽوڊنٽ ڪائونسل جو نائب چيئرمين هيو۔ راشد پبلڪ اسڪول، دبئي جي شهزادن اميرن جي ليء خاص اسڪول آهي۔ هو تائيڪوانڊو بليڪ بيلٽ به رکي ٿو۔ هاڻي هو ڪرائسٽ چرچ اسڪول، جامعه آڪسفورڊ زير تعليم آهي۔ 2008ء اتي هن جو پهريون تعليمي سال هيو۔ هن جامعه انجي ناني والده به تعليم حاصل ڪئي.
بلاول ڀٽو زرداري پاڪستان پيپلز پارٽي پارليامينٽيرين جو سربراهه آهي۔ هو 21 سيپٽمبر، 1988ع تي پيدا ٿيو. بلاول اڳوڻي وزير اعظم پاڪستان محترمه بينظير ڀٽو موجوده شريڪ چيئرمين پاڪستان پيپلز پارٽي پارلمينٽرين آصف علي زرداري جي اولاد سڀ کان وڏو آهي. اهڙي طرح هو ذوالفقار علي ڀٽو جو ڏوهٽو به آهي.
قاضي منظر پرائيمري تعليم پنهنجي شهر رتوديرو مان حاصل ڪئي. هن 1977ع اليمينٽري ڊرائنگ جو امتحان پوري حيدرآباد ريجن پهرين پوزيشن پاس ڪيو. 1978ع انٽرميڊيٽ ڊرائنگ جو امتحان پڻ نمايان پوزيشن پاس ڪيائين. هن مئٽرڪ 1982ع گورنمينٽ هاءِ اسڪول رتوديرو مان پاس ڪئي. قاضي منظر انٽر ڪرڻ بعد سنڌ ميڊيڪل ڪاليج ڪراچي داخلا ورتي جنهن دوران پرائيويٽ طور شاھ عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور ميرس مان 1989ع ايم اي سنڌي ادب فرسٽ ڪلاس پاس ڪئي. هن ايم بي بي ايس جي ڊگري 1991ع سنڌ ميڊيڪل ڪاليج ڪراچي يونيورسٽي مان حاصل ڪئي.
ڊاڪٽر قاضي منظر حيات سنڌ جي لاڙڪاڻو ضلعو جي شهر رتو ديرو پهرين آڪٽوبر 1967ع تي نامور شاعر عالم قاضي عبدالحئي قائل جي گهر جنم ورتو. سندس گهراڻو علمي ادبي گهراڻو آهي. سندس ڀاءُ قاضي مقصودگل پڻ نامور شاعر هو.
ڊاڪٽر قاضي منظر حيات سنڌ پاڪستان جنم وٺندڙ سنڌي ٻولي جو شاعر ، سنڌيڪار آرٽسٽ آهي. سندس ڪتاب پڻ ڇپيل آهن.
ساوا سڻ وڍي اُن مان نوڙيون وٽين، جي جاين لاءِ ڇاڄي جي مٿان ٻڌڻ جي ڪم اچن. سُڪل سڻ پسائي اُن مان به نوڙيون وٽين. وسڪاري جو يا جڏهين وجهه لڳي، تڏهين نوڙيون وٽي گول ويڙهي سُٿي ٺاهي گڏ ڪندا ويندا آهن. ضرورت وقت پاڻيءَ پسائين ته گهمجيو نرم ٿيو پون، جي پوءِ ڪم آڻين. نوڙين مان ڇِڪا ٺاهي گهرن جي ڇتين ٽنگي ڇڏين، جن کير، مکڻ، اتو، مانيون يا ٻيون شيون رکن ته ماڪوڙين، ٻلين جيتن کانبچيل رهن. نوڙين جا گول سُٿيا ٺاهي رکن، جي مَٽن، دلن ڪُنن جي هيٺ ڪم اچن. انهن تي رکيل ٿانءُ ڦٻي بيهندو هيڏانهن هوڏانهن اُلڙهه ڪندو ڪونه.
جهنگ بيٺل سِڻ نيٺ سُڪي ڪار اٿي ويندا آهن، جي ڍڳيون ڪونه کائينديون آهن، پر ڏڪار وقت گاهه جي نه هئڻ ڪري کائينديون آهن. پوءِ جڏهن برسات پوندي آهي پَلر پاڻي ٿيندو آهي جو ڍڳيون پيئنديون آهن ته بعضي ڪي مريو وڃن، چوندا آهن ته ”هن کي سِڻ لڳا آهن.“
غريب ماڻهو سڪل سِڻ آڻي گهر رکندا آهن. باهه ٻارڻ وقت زالون ٿورو مُچو ڪري تيليءَ سان يا منجهس ٽانڊو وجهي ڦُوڪ ڏيئي باهه ٻارينديون آهن.
بروهي جيئن ته علامه آءِ آءِ قاضي جو شاگرد معتقد هو، تنهنڪري علامه قاضي جي ياد سنڌ يونيورسٽي ڄام شوري ، علامه قاضي جي مقبري جي ڀر ، پنهنجي خرچ سان علامه آءِ آءِ قاضي ڪلچرل سينٽر تعمير ڪرايائين.پاڻ رام ڄيٺملاڻي وڪيل جو شاگرد رھيو
اھڙي ڪورٽ جنھن جي ٻڌڻ جو اختيار گھڻين ڪائونٽين، يا ضلعن، يا رياستن تي ھجي اھا ڪورٽ انھن سمورن علائقن وڃي مجلس ڪري ته ان کي سرڪٽ ڪورٽ سڏبو آهي. انگريزي قانون تحت ھر اھا ڪورٽ جيڪا ننڍن شھرن لڳي جنھن جج وڏي شھر کان اچي ان کي سرڪٽ ڪورٽ چئبو آه
ھن ڪورٽ جو درجو عدالتي ٽريبيونل وارو نہ ھوندو آھي بلڪہ انتظامي ھوندو آھي. ھن ڪورٽ کي ڪائونٽي يا ضلعي جي معاملن ٻڌڻ جو اختيار ھوندو آھي.
اھڙي عدالتي ڪاروائي جيڪا ڪنھن اھڙي ڌر يا گواھ جي بستري جي ڀر ھلائي وڃي جيڪو بيماري يا ڪنھن معذوري جي ڪري ڪورٽ حاضر ٿي نہ سگھي.
سماج، معاشرو يا سوسائٽي آباديءَ جو اهو مجموعو آهي، جيڪو قوم جي جوڙجڪ رياست جو ڍانچو عمل آڻي رياستي اختيارين جي ضابطي هيٺ رهي. ڪي سماج خاص جاگرافيائي حدن جي اندر ڪنهن خاص رياستن جي دائري هوندا آهن، جڏهن ته ڪي انهن ٻنهي حدبندين کان بالاتر رهن ٿا مُختلف علائقن رياستن تائين ڦهليل هُجن ٿا. انساني سماج ماڻهن جي گروهن جي هڪٻئي سان مُختلف شعبن واسطيدار هُجڻ ڪري، اهي هڪٻئي تي دارومدار رکن ٿا.
سنه 1952ع سنڌي ادبي بورڊ ، ايڇ. ٽي. لئمبرڪ کي سنڌ جي تاريخ جا پهريان ٻه جلد لکڻ جو ڪم سونپيو هو. انهيءَ سبب سان، لئمبرڪ جو بورڊ سان پورا پنجويهه ورهيه تعلق رهيو. تن ڏينهن لئمبرڪ انڊين سول سروس مان رٽاير ڪرڻ بعد آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ جي اوريل ڪاليج فيلو مقرر ٿيو هو، جتي هو پنهنجي واندڪائي جو وقت، سنڌ جي تاريخ تي تحقيق تصنيف صرف ڪندو هو. هن بورڊ جي آڇ خوشيءَ سان قبول ڪئي اطلاع ڏنائين ته سنڌ تي سندس اهم ڪتاب ”سر چارلس نيپئر سنڌ“ آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس مان ڇپجي پڌرو ٿيڻ وارو آهي .
برٺاڪر پنهنجو آخري گانو "ليوٽو نجابي بوئي" سال 1969 ڳايو هيو. انکانپوءِ هيءَ هڪ روڳ جنهن جو نالو آهي) شديد بيماري وٺجي وئي، جنهن سندس ڳائڻ رڪاوٽ وِڌي وهيل چيئر استعمال ڪرڻ تي مجبور ڪري ڇڏيس. 1976 هن آسامي جي مشهور ليکڪ بنند چندرا بڙاوا جي پُٽ نيل پون براواہ سان شادي ڪئي، جيڪو آسام سان تعلق رکندڙ ناميارو هندستاني فنڪار چترڪار هُيو. برٺاڪر جي ڊگهي بيماري کانپوءِ گوهاٽي جي نيمڪيئر اسپتال ، 21 ڊسمبر 2018 تي 77 سال جي ڄمار پرلوڪ پَڌاري وئي. کيس آسام جي بُلبُل جي نالو سان سُڃاتو ويندو هيو. آسام حڪومت ديپالي برٺاڪر جي مانَ سرڪاري سطح جي اعزاز جو اعلان ڪيو هيو.
برٺاڪر جلد ئي ڳائڻي طور پنهنجي ڪيريئر جي شروعات ڪئي هئي. 1958 ، جڏهن هيءَ نائين ڪلاس تعليم حاصل ڪري رهي هئي، تڏهن هن آل انڊيا ريڊيو، گوهاٽي "مور بوپائي لاهوري" گانو فلم لچت بورفوڪان جي لاءِ "جووبون اموني ڪوري چنیڌن" گانو ڳايو هيو. محترمہ برٺاڪر پنهنجي پُرجوش گانن سان لکين ماڻهن کي پنهنجو پرستار بڻايو، جڏهن هيءَ هاءِ اسڪول هُئي تہ ان وقت سندس گانن منجهان سڀ کان پهرئين هڪ گانو رڪارڊ ڪيو ويو هيو.
هن پنهنجا گانا بنيادي طور آسامي ٻولي ڳايا هيا، کيس 1998 هندستان جو چوٿون سڀ کان وڏو سويلين ايوارڊ، پدم شري مليو هيو. کيس آسام جي بُلبُل پڻ سَڏيو ويندو.
برونائي برونئي , هن ملڪ جو سرڪاري نالو ’نگارا برونئي دارالسلام آهي، جنهن جو پراڻو نالو پوزنڊي هو. هن جي اتر ڏکڻ چيني سمنڊ باقي ٽن طرفن اوڀر ڏکڻ اولھ کان هن کي ملائيشيا جي اڀرندين رياست سراواڪ گهيري رکيو آهي. برونئي ٻيٽ بورينو جي اتر اولھ ڪناري تي آهي، هن جي اوڀر کان اتر- اولھ طرف ڊيگھ 71 ميل اتر کان ڏکڻ اولھ طرف ويڪر 56 ميل آهي. رياست سراواڪ جي هڪ پٽي وچ مان هن کي ڪٽيندي اهڙيءَ ريت گذري ٿي، جو برونئي ٻن حصن ورهائجي وڃي ٿو. الهنديون حصو ڪجھ وڏو آهي، ملڪ جي 80 سيڪڙو ايراضي ٻيلن سان ڍڪيل آهي. برونئي خط استوا کان صرف 5 ڊگريون اتر آهي.
ھن يونين ڪاؤنسل جون حدون اتر جيڪب آباد ضلعي جي تعلقي ڳڙهي خيرو سان اولھ پاسي کان بلوچستان جي ضلعي جعفرآباد جي تحصيل گنداخاہ سان ملن ٿيون. يونين ڪاؤنسل مان عيدن واھ، سنجر شاخ نورپور شاخ پڻ وھن ٿيون. ھن يو سي مان شھدادڪوٽ ڳڙهي خيرو روڊ کان ڀرڳڙي ريلوي اسٽيشن وٽان ھڪ لنڪ روڊ اتر اولھ طرف بلوچستان جي شھر گنداخاہ وڃي ٿو.
يو سي 1 جمالي سنڌ جي ضلعي قمبر شھدادڪوٽ جي ھڪ يونين ڪائونسل جو نالو آهي جيڪا شھدادڪوٽ تعلقي واقع آهي. ان جي آبادي 6،590 آهي. ھي يونين ڪائونسل امام بخش جمالي ھڪ وڏو ڳوٺ آھي جنھن جي آبادي 1443 آھي. ھي يو سي امام بخش ٿاڻي جي حدن ڳڙهي خيرو شھدادڪوٽ روڊ تي واقع آهي.
ھن يونين ڪائونسل م شامل ڳوٺن ڳوٺ اميد علي جوڻيجو، ڳوٺ غلام حيدر جروار، ڳوٺ غلام نبي ڀرڳڙي، ڳوٺ خدا بخش جمالي ، ڳوٺ شاھو جمالي , سنجر ڀٽي ، ڀنڀو خان چانڊيو جي وانڍ، سڪندر آباد، ڪوٽ جھوڙو، غوثپور، بوندر جي ڳڙھي، چاڪر جي وانڍ، شامل آهن.
ھن يو سي جي حدن م رھندڙ آبادي جمالي ، جروار ، جوڻيجا ، ڀرڳڙي، بروھي مغيري، لھري، ڀٽي، ڀٽا، جتڪ، لغاري، چانڊيا، قطريا، گرگيج، کوکر، ڪوري ، کوسا، جتوئي ٻيا شامل آهن.
ڪافي صديون نئين اشوري شھنشاھيت جي ماتحت رھيا پوء بابل وارن، سمير وارن، سيٿين ٔ چلڊين فارسين سان گڏجي اشوري شھنشاھيت جو خاتمو آندو فارسي اڪئنميڊ شھنشاھيت لاءِ رستو هموار ڪيو.
اٽڪل 550 سائرس ميڊيائين جي خلاف بغاوت ڪري ميڊيا فتح ڪيو اڪئميني شھنشاھيت جو بنياد وڌو.سائرس ٻيون جيڪو سائرس اعظم سڏبو آھي ان بادشاھيءَ کي عروج تي پھچايو.ٽيڪس جي ادائيگي امن جي پاسداري جي شرطن تي سائرس رياست جي سڀني قوميتن وارن سان ھڪجھڙو برابريءَ وارو سلوڪ رکيو جيڪا ان جي ھڪ سياسي ڏاھپ ھئي. ھن ماڻھن جي مذهب، رواجن ماتحت رياستن جي واپار مداخلت کان پاسو ڪيو.ھن جي انھيءَ پاليسي بابل جي ماڻهن کي ھن سان راضي رکيو. وڏي رياست ھجڻ جي ڪري بعد انتظام ضابطي جي فقدان جا مسئلا پيدا ٿيا خاص ڪري دارا جي دؤر رياست جي ٽٽڻ جو عمل شروع ٿي چڪو ھو.
اڪئمنيڊ لفظ جي معني آهي: اڪئمني جي خاندان مان يا اڪئمني جي خاندان جي/جو. اڪئمني نالي سان ستين صدي قبل مسيح ڏکڻ ايران فارس جي ھڪ علائقي انشان جو حاڪم ھيو .انشان ان وقت اشوريہ جي زير اثر ھيو.سائرس اڪئميني جي اولاد مان ھيو. ايراني ھن سلطنت کي اھخامنشي سڏين ٿا. فارسي انسائيڪلوپيڊيا بہ ھن سلطنت کي اڪئمنيڊ جي بجاءِ ھخامنشي لکيو ويو آھي.
ھن جي ايوارڊ ، کيس نومبر "شروماني پنجابي لوڪ گائيڪي ايوارڊ 2010" سان نوازيو ويو ھيو، ھيءَ اھو ايوارڊ ماڻيندڙ ٻارھين اُميدوار ھُئي. ھن کي ٻيا بہ ڪيترائي ايوارڊ مليا آھن جن پروفيسر موھن سنگھ ميلو تي سنگيت سمراٺ ايوارڊ پڻ مليو ھيس.
ھن کي بھترين لوڪ ڳائڻي ناري 2006 اي ٽي سي چينل ونجابي جو ميوزڪ ايوارڊ 2006 "بيسٽ لوڪ اورينٽيڊ ووڪلسٽ " "بيس اورينٽڊ فوڪ البم " جي لاءِ نامزد ڪئي وئي ايوارڊ سان نوازيو ويس۔
براڙ 8 سيپٽمبر 1973 تي ضلعو سريا جي منڊي ڪالانوالي ھڪ پنجابي جٽ خاندان ٻلديو سنگھ نريندر ڪئور جي گھر جنم ورتو ھيو۔ ھن جي شادي 18 فيبروري 2020 تي گورتاج سنگھ اوپل/رنجیت سنگھ سڌو کان ٿي گاني جي باري ٻہ سال جي لاءِ وقفو ورتائين جڏھن کيس جشنپريت ڪئور نالي سان ھڪ ننڍڙي ڪِڪي ڄائي ھئي.
سوڀراج انگريزي، فارسي سنڌيءَ سان گڏوگڏ سنسڪرت، اردو عربيءَ جو به سٺو ڄاڻو هو. هن مختلف مذهبن فلسفن کي پڙهيو هو پنهنجي سڄي حياتي مذهبي رواداري، محبت مروت سان بسر ڪيائين. سوڀراج ڏهن سالن جي ننڍڙي ڄمار کان شاعري ڪرڻ شروع ڪئي. سندس تخلص ”فاني“ هو. سندس شاعريءَ تي فارسي رنگ نمايان هو هو هڪ بهترين غزل گو شاعر هو. شاعريءَ سان گڏ هو هڪ بهترين نثرنويس پڻ هو. هن سنڌ جي 80 شهرن بابت کوجنا ڪئي ڪيترائي مضمون لکيا جن مان اڪثر ”ڊيلي گزيٽ“ ڇپيا. ان کان علاوه سندس شاعري مضمون ٻين به ڪيترن ئي رسالن ڇپيا.
سوڀراج نرملداس پنهنجي دور جو هڪ بهترين شاعر عالم هو. موسيقيءَ سان به خاص لڳاءُ هئس. هو نه فقط سنڌي ٻوليءَ جو پارکو هو پر عربي فارسي ٻولين تي به عبور حاصل هئس. 1940ع ان وقت جي تعليم واري وزير جي ايم سيد جي ڪوششن سان سنڌي ادب جي ترقيءَ ڦهلاءَ لاءِ ”سنڌي ادب لاءِ مرڪزي صلاحڪار بورڊ“ نالي هڪ ادارو ٺاهيو هو. سوڀراج نرملداس 1947ع تائين انهيءَ بورڊ جو ميمبر رهيو. هندستان جي ورهاڱي کان پوءِ اباڻا ڪک ڇڏي هندستان لڏي ويو.
سوڀراج کي علم، ادب تاريخ سان دلچسپي پنهنجي والد کان ڄڻ ته ورثي ملي. هن مئٽرڪ جو امتحان بمبئي يونيورسٽيءَ مان پاس ڪيو جنهن هن پهرين پوزيشن حاصل ڪئي. هو وڌيڪ تعليم حاصل نه ڪري سگهيو سرڪاري نوڪري ڪرڻ لڳو. هن مختيارڪار جي حيثيت سان سنڌ جي مختلف شهرن نوڪري ڪئي 1937ع ڊپٽي ڪليڪٽر جي حيثيت رٽائر ٿيو.
سوڀراج جو جنم 27 فيبروري 1883ع حيدرآباد سنڌ جي هڪ عامل هندو خاندان ٿيو. سندس پيءُ نرملداس فتح چند سنڌي، عربي فارسيءَ جو وڏو عالم هو، جنهن جا تاريخي ناول سنڌي ادب پنهنجي هڪ خاص جڳھ والارين ٿا. مشهور تاريخي ناول ”دلو راءِ جي ننگري“ نرملداس فتح چند جو هڪ مشهور تاريخي ناول آهي.
سوڀراج نرملداس فاني ؛ جنم: 27 فيبروري 1883ع - 15 مارچ 1956ع) سنڌي ٻوليءَ جو ناليوارو اديب، شاعر محقق هو. عربي فارسي ٻوليءَ تي به عبور حاصل هئس. سنڌ جي تاريخ تي لکيل سندس مضمون اڄ به وڏي اهميت رکن ٿا. هو ڪيترن ئي ڪتابن جو ليکڪ پڻ هو.
شاھجھان اجمير خواجه معين الدين چشتي جي مزار تي دعا گھري ھئا کيس پٽ دار شڪوہ پٽ ممتاز محل مان ان بزرگ جي مزار لڳ ڄائو ھو. جڏھن سترھن سالن جو ٿيو تہ فوجي ڪمان سنڀاليائين. پيءُ طرفان ھي تخت جو وارث ھيو. جڏھن 1657 شاھجھان شديد بيمار ٿي پيو تہ سندس پٽن دارا، محمد شجاع، مراد اورنگزيب مور واري تخت لاء زندگي موت واري ڪشمڪش شروع ٿي وئي. اورنگزيب مراد دارا تي ھندو يوگين سنياسين سان صحبت ھجڻ جي ڪري ڪفر جو الزام ھنيو. انھن دارا جنگ لڳي جيڪا دارا ھارائي ويو. ان تي عالمن ذريعي ارتداد جو مقدمو ھلائي 1659 ڦاھي تي چاڙهي ڇڏيو. اورنگزيب تخت تي ويھي پنھنجي ٻين ڀائرن کي بہ مارائي ڇڏيو.
دارا شڪوه: مغل بادشاھ شاھ جھان جو وڏو پٽ هو. سندس لقب پادشاھزادائي بزرگ مرتبه ھيو. ان جي پيءُ ڀيڻ جھان آرا بيگم بادشاھي وارث ٿيڻ جي حمايت ڪئي هئي. 1657 جڏھن شاھ جھان بيمار ٿي پيو تہ بادشاھي جي وارث ٿيڻ لاء جنگ شروع ٿي وئي. دارا کي سندس ننڍي ڀاء شھزادي محي الدين شڪست ڏني جيڪو بعد اورنگزيب جي لقب سان بادشاھ ٿيو. ان جي حڪم تي دارا شڪوه کي 1659 ڦاھي ڏني وئي. دارا لبرل خيال جو مسلمان ھيو اورنگزيب جي مذھبي قدامت پسندي جو مخالف ھو. ھن جا خيال جنگي ھجڻ بجاء صوفياڻه ھيا.
احمد حسن داني نه رڳو سنسڪرت جو پاڪستان وڏو عالم هو، بلڪي پشاور يونيورسٽيءَ آرڪيالاجي شعبي جو چيئرمين، ڏکڻ وچ ايشيا جي ملڪن جي قديم آثارن جو ماھر پڻ هو. پاڻ ٽيڪسلا انسٽيٽيوٽ آف ايشين سولائيزيشن جو ڊائريڪٽر رهيو. قائداعظم يونيورسٽيءَ جو پروفيسر امرٽس به رهيو. داني صاحب ڪيترين پاڪ-ڀارت ٻولين جو ڄاڻو هو.
سائبرنيٽيڪس هڪ ٽرانس ڊسپلنري ”انٽيڊسپلينري“ طريقو آهي، جنهن جو لاڳاپو ضابطو رکندڙ مقصدي نظام ان جي جوڙجڪ، رڪاوٽن امڪانن سان آهي. نظم و ضبط جو بنيادي تصور سرڪلر سبب ڄاڻڻ جي طاقت يا فيڊ بئڪ آهي - يعني، جتي ڪمن جا نتيجا وڌيڪ عمل لاءِ اِن پٽ طور ورتو وڃي ٿو. سائبرنيٽيڪس اهڙن عملن سان لاڳاپو رکي ٿو جڏهن ته اهي مجسم آهن، بشمول ماحولياتي، ٽيڪنالاجي، حياتياتي، سنجيدگي، سماجي نظام، عملي سرگرمين جي حوالي سان جهڙوڪ ڊزائيننگ، سکيا، انتظام، ڳالههٻولهه پاڻ سائبرنيٽيڪس جو اڀياس.