polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
مون کي اوهان جو پيار نه خيرات جي صورت کپي نه وري مون تي رحم ڪري احسان جي صورت کپي بلڪه جڏهن به اوهان سمجهو ته منهنجو اوهان تي حق آهي ته پوء پيار به ڪندس۔
مطلب هي ته هن وقت اوهان منهنجي حال تي رحم پيا ڪيو ته هن هيڏيون تڪليفون سٺيون آهن ان ڪري ويچاري تي احسان ڪجي سو مون کي اوهان جو احسان نه کپي۔
ان جي لاء اوهان کي مون سان محبت جو اظھار ڪرڻو پوندو جنهن ڏينهن اوهان دل سان مون سان محبت جو اظھار ڪيو ته پاڻمرادو مون کي اوهان سان پيار ڪرڻ جو حق ملي ويندو۔
اهو ان ڪري جو اڃا اوهان مون سان محبت جو اظھار ناهي ڪيو ان صورت اوهان مون کي ڇڏي ٿا وڃو،ڏک ٿا ڏيو يا ملڻ بند ٿا ڪري ڇڏيو ان صورت به اوهان تي ميار نه هوندي پر اگر محبت جو اظھار ڪرڻ کان پوء اوهان ڪنهن ڳالھ کٽي ٿا پؤ يا زماني جي مجبورين جي ڪري نه ٿا ملي سگهو ان صورت اوهان بيوفائيء جھڙي سنگين ڏوھ جا مرتڪب بنجي ويندؤ ان ڪري محبت جو اظهار نه ڪرڻ ئي اوهان جي لاء بهتر آهي جيئن ملاقاتون هلن پيون ايئن هلڻ ڏيو۔
هڪ ڏينهن ڳوٺ واري قبرستان جي وچ هڪ پراڻي کٻڙ جي وڻ تي چڙهي موبائيل ڪال جي ذريعي سياڻيء سان ڳالهائي رهيو هيه ته سياڻي چيو۔
ٺيڪ آهي سائنڻ ،اوهان ڀلي نه ٻڌايو باقي سج لٿي جي آذان تائين اگر ڪم نه ڪري سگهيس ته پڪ سمجهجو مون اوهان سان عشق ڪيو ئي ناهي سمجهجو ته منهنجو عشق سچو ناهي۔(اهي لفظ الائي ڇو بي اختيار منهنجي زبان مان ادا ٿي ويا ڪال ڪٽي ڇڏيم)
وارڊ آيس ته اتي مون کي اهو وارڊ بواء مليو جنهن مون کي سياڻيء جي ڳوٺ بابت ٻڌايو هو ٻڌايو هيائين ته سياڻي هن وقت ڄامشورو رهي پئي حيدرآباد ڊيوٽي اٿس۔
وارڊ بواء کلندي چيو ته يار آصف مون کي ڪنهن غلط ٻڌايو هو ته هوء ڄامشورو ٿي رهي حيدر آباد ڊيوٽي ٿي ڪري پر هن ڀيري پڪي خبر آهي ته شهداد پور مڊ وائيف جو ڪورس پئي ڪري۔
ٻئي ڏينهن استاد غلام نبي لاکو کي حال احوال ڏنم جنهن ٻڌايو ته شهداد پور اسپتال شاعر قاسم انڙ جي ڊيوٽي اٿئي ان سان وڃي ملجان شايد اهو تنهنجي مدد ڪري۔
ٻئي ڏينهن آئون شهداد پور پهتس جتي پوليس ٽريننگ سينٽر هڪ دوست ڊيوٽي ڪندو هو ان کي ساڻ ڪري شهداد پور اسپتال اچي شاعر قاسم انڙ جي پڇا ڪرائي ساڻس مليس کيس پنهنجو تعارف ڪرائي حال احوال ڏنومانس کيس مدد جو چيم۔
هاڻي هر مهيني جون پهريون ٽي تاريخون سياڻيء جي اباڻي ڳوٺ وڃي ڪڏهن فوٽ پاٿ ته ڪڏهن درويش جي مزار وٽ گذاريندو هيس ايندڙ ويندڙن اهو چهرو ڳوليندو هيس جنهن کي ڏسڻ سان منهنجا غم لهن بي چين دل کي چين قرار ملي ها پر هر ڀيري مايوس موٽي ايندو هيس۔
ان حالت گهر وارا تمام گهڻو پريشان هوندا هئا مون کي سمجهائڻ پير کوڙڻ جا جتن ڪندا رهيا پر مون کي سندن ڪا نصيحت ڪا ڳالھ سمجھ نه ايندي هئي۔
انهن ٻنهي دوستن مون کي سنڀالڻ سهاري ڏيڻ جي ڪوشش ڪئي آهستي آهستي ڪرڪيٽ تي وٺي وڃڻ لڳا هاڻي هڪ نئين ٽيم داتا والي ڪرڪيٽ ڪلب جوائن ڪئي هيائون مون کي به اتي کيڏائڻ جي لاء وٺي وڃڻ لڳا جنهن ڪري ڪجھ وقت ماڻھن گذارڻ لڳس پر محبوب سائينء جي ڳولا ختم ڪانه ڪيم۔
23 سيپٽمبر 1997ع تي منهنجو محبوب سائين جي ڳوٺ وڃڻ جو پروگرام ٿيو۔امان کي شڪ پيو ته هي ڪاڏي ٻاهر وڃي ٿو سو مون کي سمجهائيندي چيائين ته پٽ تنهنجي گهر واري فاطمه اميد سان آهي مٿان ڏينهن به ڀرجي آيا اٿس تون ڪاڏي ٻاهر نه وڃجان۔
ڪو واسطي وارو نه هو بس روڊن رستن تي ڀٽڪندو رهيس اوجاڳن روڊن تي سمهڻ جي ڪري مون کي چيلھ شديد سور پوڻ لڳو جيڪو ختم ٿيڻ جو نالو ئي نه پيو وٺي آخر تڪليف وڌي وڃڻ جي ڪري هڪ ڀيرو ٻيهر مقصد ناڪام ٿي ڳوٺ موٽي آيس۔
منهنجو پٽ جنهن جو نالو مون سجاد آصف رکيو بابا سائينء ان تي پنهنجي والد صاحب يعني ڏاڏا سائين جو نالو عبد المومن رکيو هو ڪجهه مهينن جو ٿيو ته بيمار ٿي پيو۔
ننڍڙي جي ٺيڪ ٿيڻ کان پوء مون سياڻيء کي ڳولڻ جي لاء مورو،ڪوٽڙي ،هالا سانگهڙ جا به پنڌ ڪيا ڪيترن ڏينهن تائين کيس ڳوليندو رهيس۔
گهڻي رلڻ ،موسمي اثرن،گهڻي آوارا گرديء اڪثر روڊ يا پٽ تي سمهڻ جي ڪري چيلھ جو سور ڏينهون ڏينهن وڌندو ويو جنهن جو آخر اپريل 1998ع نواب شاھ مان آپريشن ڪرايم پر پندرهن ڏينهن کان پوء هڪ ڀيرو ٻيهر سور شدت اختيار ڪري ويو جنهن جو ڏيڍ سال مختلف ڊاڪٽرن،حڪيمن کان علاج ڪرائيندو رهيس پر ڪوبه افاقو نه ٿيو۔بيمار هجڻ دوران گڏ ڪرڪيٽ کيڏندڙ دوست مرتضي گجر جنهنجو ميڊيڪل اسٽور هيو ان منهنجي تمام گهڻي مدد ڪئي۔
ڳولا دوران منهنجي طبيعت تمام گهڻي خراب ٿي وئي،هيٺيون ڌڙ 80 فيصد ڪم ڪرڻ ڇڏي ويو۔تمام گهڻو ڪمزور ٿي ويس جنهن ڪري جيئن تيئن ڪري ڳوٺ پهتس۔
گردن جي مسئلي جي ڪري ڊاڪٽرن کي داخل ته يورالاجي وارڊ ڪرڻ کپندو هو پر هنن ايئن نه ڪيو سرجيڪل وارڊ 2 رکيائون جتي هنن مون تي هڪ ٽيسٽ ڪئي۔
آپريشن ٿيٽر وٺي وڃي پيشاب جي ناليء وسيلي لوهي ٽيوب داخل ڪري گردي مان ٽيسٽ جي لاء پاڻي ڪڍڻ جي ڪوشش ڪيائون پر نشي واري ڊاڪٽر جي نه هجڻ ڪري اهو سڄو عمل بغير نشي جي ڪرڻ جي ڪوشش ڪرڻ لڳا۔
شروع ته دانهن ڪرڻ کان پاڻ کي روڪيم پر لوهي ٽيوب جڏهن نرن کان اڳتي ڪراس ٿيو ته محسوس ڪيم منهنجون نسون وڍجي رهيون آهن جنهن ڪري مون کان دانهن نڪري وئي۔
هڪ ڊاڪٽر ٻين کي چيو خدا جو خوف ڪيو هي ڪم يورالاجي وارن جو آهي اوهان انسانن تي تجربا ڪري انهن جي زندگين سان کيڏڻ يا کين عيبدار ڪرڻ بند ڪيو۔
ستار مري عبد السلام ميمڻ مون کي اچي سهارو ڏنو وارڊ وٺي آيا جتي بابا سائين مون سان ملڻ جي لاء آيل هو ان جڏهن منهنجي شلوار رت ڳاڙهي ڏٺي فرش تي رت سان پيرن جا نشان ڏٺا ته کيس هارٽ اٽيڪ ٿي ويو جنهن کي منھنجي دوستن وڃي ڊاڪٽرن کي ڏيکاريو بابا سائين کي داخل ڪيو ويو۔
ان ٽيسٽ جي نتيجي ٽي ڏينهن منهنجو پيشاب بند هو۔ٻه ٽي ڏينهن کان پوء ڊاڪٽرن فيصلو ڪري ٻڌايو ته ٻن ڏينهن کان پوء تنهنجو ساڄو گردو آپريشن ڪري ڪڍيو ويندو۔
ٻئي ڏينهن ڪاوش شام اخبار منهنجي بيمار اسپتال داخل ٿيڻ جي خبر ڇپي جنهن کان پوء هڪ ڊاڪٽر مون کي اچي صلاح ڏني ته تون ڪراچي وڃي علاج ڪراء هتي هي ڪاسائي ڊاڪٽر توکي ماري ناڪاره بنائي ڇڏيندا۔
ان مھربان ڊاڪٽر جي مشوري کان پوء مون پنهنجي دوستن سان بعد ماما جي گهر وڃي پنهنجي گهر ڀاتين سان صلاح ڪئي جن سڀني جي اها صلاح بيٺي ته ڪراچي وڃڻ گهرجي۔
زندگيء کوڙ اهڙا ماڻهو هوندا آهن جيڪي ڪجھ وکون گڏ کڻندا آهن پر تڪليف ڪير هڪ وک به گڏ هلندو آهي ته سندس اها وک زندگي ڀر ياد رهندي آهي ڪڏهن به وسرندي ناهي۔
بيماريء جي دوران ٻن دوستن هر حوالي سان خاص ڪري مالي معاملي مون کي ڪڏهن به اڪيلو نه ڇڏيو وڏو سهارو ڏنو اهي ٻه دوست ستار مري مرتضي گجر هئا۔
ستار مريء ٻي قرباني اها ڏني ته گهر جو اڪيلو مرد ٿي ڪري پنهنجي فيمليء کي الله جي آسري تي ڇڏي ڪراچيء ٻه ڀيرا گڏ هليو،هڪ ڀيرو سائين اقبال جوڻو چوڏهن ڏينهن گڏ هو جيڪو به منهنجو دوست آهي۔
آئون ستار مري سول اسپتال ڪراچي پهتاسين جتي جي ايمرجنسي وارڊ داخل ڪيو ويو پهريون سڄو مهينو ٽيسٽن گذريو ان کان پوء منهنجو علاج شروع ٿيو۔
اوچتو لائوڊ اسپيڪر آذان جو تيز آواز گونجيو جنهن مون کي يادن جي دنيا مان واپس اچڻ تي مجبور ڪيو هڪ پل لاء ته سمجھ نه آيو ته آئون ڪٿي آهيان پر جڏهن ياد ڪرڻ جي ڪوشش ڪيم ته ياد اچي ويو ته آئون پنهنجي محبوب سياڻيء جي شهر هڪ درويش جي مزار جي داخلي دروازي جي ڀر سان رستي جي ڪناري تي ستو پيو آهيان۔
مون کي ياد اچي ويو ته جڏهن مون کي خبر پئي هئي ته مون کي جگر جي ڪينسر آهي ته ڪينسر جو علاج اڌ ڇڏي وڇڙي ويل محبوب جي ڳولا لاء هتي آيو هيس اڄ مون کي هتي پنجين رات گذري رهي آهي ننڊ نه اچڻ جي ڪري هڪ رات آئون پنهنجي گذريل ساڍن ٽن سالن جي زندگي کي يادن سنڀاري رهيو هيس پر فجر جي آذان جي آواز مون کي يادن جي دنيا مان واپس اچڻ تي مجبور ڪيو۔
صبح جو آئون ڳوٺ پهتس جتي گهر وارا سخت پريشان هئا،ڇو ته امان جي وارڊ مون سان ڳالهائڻ جي لاء فون ڪئي هئي جتان کيس ٻڌايو ويو ته آصف ڪجھ ڏينهن پهريان اسپتال مان بنان ٻڌائڻ جي علاج اڌ ڇڏي وڃي چڪو آهي اها ڳالھ ٻڌي سڀ پريشان هئا پر کين خبر هئي ته آئون ڪاڏي ويو هوندس۔
ها ايترو ضرور هو جو اسپتالن ڪافي وقت گذارڻ غريب مريضن کي نڌڻڪيء حالت تڙپندي ڏسڻ ، بيماريء دوران پنهنجن جو منهن موڙي وڃڻ حالتن مون کي ڪافي ڪجھ سيکاريو هو جنهن ڪري فيصلو ڪيم ته هاڻي بقايا جيتري به زندگي آهي ان کي هنن ٽن مقصدن جي لاء وقف ڪندس۔
سياڻيء جي ڳولا جي لاء طئه ڪيم ته هر مهيني فقط ٽي ڏينهن ، گرمين جي ٻن مهينن جون سياري جي ڏھ ڏينهن جون موڪلون سندس ڳولا جي لاء وقف هونديون۔ ايئن هر مهيني جي پگهار کڻي ٽي ڏينهن گرمين سردين جي موڪلن به وقت بوقتن سياڻيء جي ڳولا جي لاء 2006ع تائين ويندو رهيس،2007ع سندس ڳولا جو ذڪر ايندڙ قسط ڪندس۔
ان چيلينج کي منهن ڏيڻ جي لاء منهنجي گهر وارن خاص ڪري امان گهر واريء فاطمه منهنجي وڏي خدمت ڪئي سمجهايو انهن کان علاوه ستار مري،پير پرويز هڪ نئين دوست عرفان ڪولاچيء ان جي لاءاهم ڪردار ادا ڪيو مون کي اهي ٽئي دوست وڏو ٽائيم به ڏيندا هئا سپورٽ به ڪندا هئا۔
اسپتال کان موٽڻ کان پوء شايد مهينو کن منهنجي طبيعت خراب رهي پر ان کان پوء معجزاتي طور تيزيء سان منهنجي طبيعت سڌارو اچڻ لڳو توڙي جو ٿوري ڪمزوري رهي پئي پر جسم تان ڇڻي ويل وار ٻيهر موٽي آيا جسم جو هيٺيون ڌڙ ڪم ڪرڻ لڳي ويو۔
عرفان ڪولاچي ڪراچي جو هو ان ڪري ڪڏهن آئون ان وٽ ويندو هيس هو جي ڳوٺ ايندو هو ته ان سان به سڪرنڊ شگر مل تي وقت گذرندو هو جتي سندس مامي جي هوٽل هئي۔
سائين شبير سيال اسان جي يونين ڪاؤنسل مرزا باغ تي اسڪولن جي مٿان سپر وائيزر ٿي آهي هو جنهن سان بعد ويجهڙائي ٿي ويجهڙائي دوستيء بدلجي وئي۔
ڊاڪٽر ذوالفقار سيال جي سيڪريٽري هجڻ دوران سائين شبير سيال جي ئي ڪاوشن ڪوششن سان سنڌي ادبي سنگت جوڻا موري شاخ کي مرڪز پاران ڪچو الحاق مليو هو۔
جوڻا موري شاخ جي ان وقت ميمبر شپ اوڻٽيھ هئي جن اسسٽنٽ اليڪشن ڪمشنر سائين اصغر سيال به ميمبر هو هر پندرهين ڏينهن باضابطا طور تي دستوري گڏجاڻي به ٿيندي هئي۔
پڪي الحاق ملڻ وقت جوڻا موري شاخ کي پڪو الحاق فقط ان ڪارڻ نه ڏنو ويو هو ڇو ته سائين راشد مورائي منهنجو تمام گهرو دوست هو آئون کيس گهڻو ويجهو هيس مرڪز کي اهو خدشو هو ته متان آصف مرڪزي اليڪشن سائين راشد مورائيء جي چوڻ تي سائين تاج جويو پينل کي ووٽ ڏئي نه وٺي،بعد ڪچو الحاق به ختم ڪيو ويو۔
سائين معشوق ڌاريجو منهنجو سٺو دوست هو ڪافي معاملن منهنجي رهنمائي به ڪندو آيو هو پر 2010ع هن مون تي هڪ مضمون لکيو جنهن جو عنوان هو سندس اهو مضمون تڏهن ڪاوش شام اخبارن ڇپيو هو۔مضمون ڇپجڻ جي چوٿين ڏينهن آيو اچي حال احوال ڏنائين ته مون وٽ انٽيليجنٽس جا ٻه ماڻھو آيا هئا ابتا سبتا سوال پئي ڪيائون جنهن جو سبب مون کي توتي لکيل مضمون ٿو لڳي ان ڪري هاڻي پاڻ پري رهنداسين نه ملنداسين۔
2012ع منهنجي شاعريء جو ڪتاب ڇپرائڻ جو ارادو ٿيو۔ڪافي دوستن کي چيم ته ڪتاب جي لاء تاثر لکو پر دوستن خوف کان انڪار ڪري ڇڏيو صرف سائين راشد مورائي جنهن کي تازو فالج جو جهٽڪو لڳو هو هو قلمي پورهئي ڪرڻ کان قاصر هو جنهن ڪري سائين راشد مورائي سائين مير محمد پيرزادو کان مھاڳ لکرائي ڏنو،ٻئي ڪنهن شاعر دوست جي نه لکڻ جي ڪري ڪتاب جي بيڪ بيج تي آخري وصيعت جي عنوان سان پنهنجي ئي نظم جو هڪ ٽڪرو رکڻو پئجي ويو۔
فلاحي ڪم: اسپتال کان واپسيء تي مون ستار مريء پاڻ صلاح ڪري 2001ع راشد مورائي بلڊ ڊونرس ايسوسيئيشن نالي سان فلاحي ڪم جي شروعات ڪئي جنهن مختلف ڳوٺن ڪرڪيٽ ٽيمن سان تعلق رکندڙ دوستن تعاون ڪيو۔ان فلاحي تنظيم 264 ميمبر هئا غريب،بي پھچ مريضن کي مفت رت مهيا ڪري ڏيندا هياسين جيڪو سلسلو منهنجي روپوش رھڻ تائين هلندو رهيو ان کان پوء جي خبر ناهي۔
مذهبي تعليم: 2004ع ڌاري منهنجي اسڪول جي زماني جو هڪ دوست گامون مھر، سندس هڪ مائٽ شريف مهر جيڪو گامون مهر جي معرفت منهنجو دوست ٿيو هو،اسان ٽئي ڪتاب گڏجي پڙهندا هياسين۔
بنيادي طور تي اسان ٽنهي جو تعلق ديو بندي گهراڻن سان هو۔اسان جون پاڻ ڪافي سالن تائين ڪچهريون ٿينديون هيون،بحث مباحثا ٿيندا هيا،پنهنجي سماجي سرگرمين ، ڪردار تي به ڪچهريون ٿينديون هيون تنقيدي جائزو وٺندا هياسين جنهن جو تت يا نتيجو هر ڀيري اهو ڪڍندا هياسين ته اسان جون جيڪي به سماجي سرگرميون آهن اهي پنهنجي جاء تي درست آهن پر شايد اڃان ڪجھ ٻيو فهم آهي جنهن لاء اسان موڪليا ويا آهيون۔
بلڪل اهڙي ڪيفيت هوندي هئي جهڙي ڪيفيت ان هرڻ جي هوندي آهي جنهنکي پنهنجي دن مان مشڪ جي خوشبوء ايندي آهي هو ان مشڪ کي بي چين بيتاب ٿي ڳوليندو رهندو آهي ڳولا ڪندي ڪندي مري ويندو آهي پر هو ته آهي هرڻ جڏهن ته اسان اشرف المخلوق انسان آهيون انسان ڳولي ته هر شيء کي ڳولي لهڻ جي صلاحيت رکي ٿو۔
اسان به مختلف ڪتاب پڙهيا پر اڳتي هلي نالي وارو عالم سائين عزيز الله ٻوهيو صاحب سان ملاقاتون ڪچهريون ٿيون جنهن جي ڪچهرين مان اسان کي هڪ نئون دڳ مليو۔
منهنجي وڏي ڀيڻ ان واقعي کان پوء مون سان ڳالهائڻ ڇڏي چڪي هئي اها هڪ ڏينهن روئندي خوف جي عالم منهنجي ڪمري داخل ٿي اچڻ شرط هڪ ڀونڊو ڏئي ،پنهنجي پوتي لاهي مون کي وڌي خوف مان ڏڪندي چوڻ لڳي ته پنهنجو سامان کڻ ڳوٺ مان نڪري وڃ۔
ڀيڻ: مولوي اچي ٻڌايو آهي ته اڄ مسجد مولوين جي آصف بابت ميٽنگ رکيل هئي جتي فتوي ڏئي فيصلو ڪيو اٿن ته آصف مرتد ٿي ويو آهي هو واجب القتل آهي،اهو به فيصلو ڪيو اٿن ته کيس ٽن ڏينهن قتل ڪندا سو تون هتان هليو وڃ گهٽ گهٽ زنده ته هوندي مئا ماريا اندر ساڙي ڇڏيئي
مون کيس چيو ڀلي مون کي قتل ڪن باقي ڳوٺ مان ڀاڙيو ٿي نه ڀڄندس،ها منهنجي سوالن جا قرآن مان مطمئن ڪندڙ جواب ڏين پوء جيئن چوندا ايئن ڪندس۔
شهيد استاد محمد اشرف جوڻو (جنهن کي اسڪول مان پاڪستان جا خفيه ادارا ڊيوٽيء دوران کڻي ويا ارڙهن مهينا ٽارچر سيل رکڻ کان پوء راؤ انوار هٿان ملير کيس ڪوڙي مقابلي شهيد ڪيو ويو هو) سائين عبدالحليم جوڻو مون کي هڪ ڀيرو سڪرنڊ ديو بند جي مشهور عالم مفتي احمد چانڊيو صاحب وٽ وٺي ويا ته جيئن هو مون کي راھ راست تي آڻي سگهي پر مفتي صاحب منهنجي پهرئين ئي سوال جو جواب غلط ڏنو ،جڏهن مون سندس ڏنل جواب کي قرآن مان غلط ثابت ڪيو ته مون تي طبرا لعن طعن ڪرڻ لڳو۔استاد محمد اشرف مفتي صاحب کي چيو سائين اسان همراھ جي اصلاح لاء آيا آهيون کيس گاريون ڏيارڻ جي لاء نه ايئن چئي اسان اتان هليا آيا سون۔
شريف مهر هڪ روڊ ايڪسيڊنٽ شهيد ٿي چڪو آهي ،گامون ساڳئي نئين عقيدي تي بيٺو آهي جڏهن ته آئون سائين جي ايم سيد جي ڪتاب ٻين صوفين بزرگن کي پڙھڻ کان پوء تصوف جو رستو اخيار ڪيو آهي۔مون کي اهو ٻيو فهم به ملي ويو آهي جيڪو اسان ٽئي دوست ڳوليندا هياسون اهو فهم آهي پنهنجي قوم کي غلاميء جهڙيء ذلت مان ڪڍي کين آزادي ڏيارڻ امن عالم،اتحاد انساني ترقي بني آدم جي لاء پنهنجو ڪردار ادا ڪرڻ۔
دوستن کي چوندو هيس ته منهنجي اکين جو عشق آهي بس هڪ پل جي هڪ جهلڪ منهنجي عمر ڀر جا ٿڪ وڇوڙي جا گهاء ڀريندي سو سندس ڳولا کي ترڪ نه ڪندس۔
ويب صفحو يا ويب پيج ، عالمگير ويب ویب برائوزر لاءِ موزن برقي ڪاغذ آهي. ویب برائوزر، ڪمپيوٽر يا موبائل اهي ويب صفحا ڏيکاريندا آهن. ويب صفحي جي معني آهي، جيڪو نظر ايندڙ هجي، پر ان کي عام طور ڪمپيوٽر جي هڪ فائيل طور ورتو ويندو آهي، جيڪو هائپرٽيڪسٽ يا ٻي ڪنهن مارڪ اپ ٻولي لکيل هجي. عام ويب صفحن هائپرلنڪ ذريعي، هڪ ٻي سان فائيل ڳنڍيل هجن ٿا.
ویب برائوزر يا صرف برائوزر، هڪ سافٽويئر آهي، جنهن جي مدد سان عالمگير ويب مان ڄاڻ يا گھربل مواد کي حاصل ڪيو ويندو آهي. هر ويب صفحو، تصويرون، وڊيو مخلتف يونيفارم ريسورس لوڪيٽرس جي مدد سان ڳنڍيل آهن، جڏهن برائوزر گھربل يو. آر. ايل. لڳائبو ته اها مطلوبه ڄاڻ واپرائيندڙ جي ڪمپيوٽر يا موبائيل تي ڏيکاريندو آهي.
ڪنهن به نيٽورڪ ، ویب برائوزر هائپرٽيڪسٽ ٽرانسفر پروٽوڪول ، ذريعي ڏوراهين ويب سرور مان ويب صفحا ڳولي ڏيکاريندو آهي.
پاڪستان مختلف قدرتي معدني وسيلن سان مالامال آهي، جهڙوڪ: ڪوئلو، سينڌو لوڻ، تيل گئس، ڪرومائيٽ، جپسم، گندرف، لوھ، سنگمرمر، سُرمو جست وغيره.
مغربي پاڪستان گئس جا 7 ذخيرا دريافت ٿيا آهن، جن مان هن وقت تقريباً 82 ارب مڪعب فوٽ گئس سالياني نڪري ٿي. ان جو 47 سيڪڙو ڪيميائي ڀاڻ جي تياريءَ ڪچي مال طور استعمال ٿيندو آهي 48 سيڪڙو گئس گهرو استعمال ايندي آهي. گئس جو وڏو ذخيرو بلوچستان جي ’سُئي‘ واري علائقي آهي، جتان پاڪستان جو اڪثر حصو گئس جي سهولت ماڻي رهيو آهي. سنڌ ڀِت جبل، قادرپور حيدرآباد مان بہ گئس لڌي وئي آهي.
اندازو آهي تہ پاڪستان 40 لک ٽن کان بہ وڌيڪ لوهه جا ذخيرا آهن. لوهه جو گهڻو ذخيرو مڪڙوال ڪالاباغ واري علائقي آهي. ان کان سواءِ هزارا جي علائقي ايبٽ آباد کان 32 ڪلوميٽر ڏکڻ لنگڙيال چترال بہ کاڻيون موجود آهن. بلوچستان خضدار، چل غازي مسلم باغ بہ لوھ مليو آهي. چاغي بہ اعليٰ قسم جو لوهه مليو آهي. معدنيات جي لحاظ کان بلوچستان شاهوڪار خطو آهي.پاڪستان مان ملندڙ لوھ معياري ناھي ان ڪري اھو ملڪ جي صرف 16 في صد ضرورت پوري ڪري ٿو باقي ٻاھران درآمد ڪيو وڃي ٿو.
پاڪستان نهايت ئي اعليٰ قسم جو لوڻ ملي ٿو. سمنڊ جي پاڻيءَ مان بہ لوڻ ٺاهيو وڃي ٿو. پاڪستان جابلو لوڻ جون 6 کاڻيون آهن، جن مان کيوڙا جي سڀ کان وڏي کاڻ مشهور آهي. معدني پيداوار جي انهن کاڻين ذخيرن کان سواءِ ٻيون بہ قيمتي کاڻيون آهن. مثال طور جپسم، ڪرومائيٽ، سنگمرمر، چُن جو پٿر، چيني مٽي شيشي ٺاهڻ لاءِ واري وغيره
اھو ھڪ اڇي رنگ جو ڌاتو آهي جيڪو فولادسازي، رنگسازي، تصويرڪشي يا ڦوٽوگرافي ڪم ايندو آهي. دنيا ڪرومائيٽ جا وڏا ذخيرا پاڪستان آھن. ان جو وڏو حصو برآمد ڪري زر مبادلو ڪ ڪمائي سگهجي ٿو. ان جا وڏا ذخيرا بلوچستان مسلم باغ، چاغي خاران ، خيبرپختونخوا آزاد قبائلي علائقن مان مالاڪنڊ، مھمند ايجنسي اتر وزيرستان ملن ٿا.
ٽامو بجليءَ جي اوزارن ٺاھڻ ڪم ايندو آهي. بجليءَ جي تار بہ ٽامي مان ٺھندي آهي. بلوچستان سينڊڪ وٽ ٽامي جا وڏا ذخيرا آهن
جپسم اڇي رنگ جو چمڪيلو پٿر آهي. اھو سيمنٽ، ڪيميائي ڀاڻ، پلاسٽر آف پيرس جي صنعت استعمال ٿيندو آهي. جپسم پنجاب جي ضلعن جھلم، ميانوالي ڊيرا غازي خان ، خيبرپختونخوا ڪوھاٽ، سنڌ روھڙي، بلوچستان ڪوئٽہ، سبي لورالائي مان ملندو آهي.
چن جو پٿر سيمنٽ سازيءَ استعمال ٿيندو آهي. جڏھن ان کي ساڙيو ويندو آهي تہ چونو حاصل ٿيندو آهي جيڪو گھرن سفيدي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. ان جو استعمال شيشي، صابڻ، ڪاغذ رنگ جي صنعت پڻ ٿيندو آهي. چن جي پٿر جا وڏا ذخيرا ڊنڊوت ، ، زندہ پير ، حيدرآباد لڳ مغل ڪوٽ گنجو ٽڪر، منگھو پير، ڪوٽ ڊيجي راڻي پور آھن
پاڪستان مختلف قسمن جو رنگن جو سنگمر مر چاغي، مردان، سوات،خيبرايجنسي ملندو آھي. اڇو ڪارو سنگمرمر اٽڪ ڪالا چٽا،جي پھاڙن مان ملندو آهي.پاڪستان جي ھيء صنعت ڪافي زرمبادلو ڪمائي ٿي.
اڳتي هلي 1948ع محمد علي جناح، هندو مسلم اتحاد اتفاق لاءِ ’ چوڏهن نقطا‘ پيش ڪيا. جناح جي ان قدم سان مسلمانن جي الڳ حيثيت لاءِ راهه هموار ٿي. 1935 گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ جي تحت صوبائي خودمختياري لاڳو ٿي. جتي مسلمانن جي اڪثريت هئي، اتي کين مڪمل سياسي اقتدار حاصل رهيو، اڳتي هلي ’پاڪستان‘ جي ٺهڻ تائين پهتو.
1 اپريل 1937ع نئون قانون هند لاڳو ٿيو 36- 1937ع چونڊو ڪرايون ويون. انڊين نيشنل ڪانگريس کي ستن صوبن مدراس، يو پي، بمبئي، سي پي، بھار، اوڙيسيا اتر اولھ سرحد صوبو اڪثريت حاصل ٿي؛ آل انڊيا مسلم ليگ کي پنجاب، سنڌ، بنگال آسام ڪاميابي ملي.
جون 1945ع ، فرنٽيئر مسلم اسٽوڊنٽس جي نالي پنهنجي پيغام محمد علي جناح فرمايو: ”پاڪستان مان اسان جو مطلب اهو ناهي تہ اسان غير ملڪي حڪومت کان آزادي ٿا گهرون، پر ان مان اها مراد آهي تہ اسان جو ’اسلامي نطريه حيات‘ هجي، جنهن جي حفاظت ضروري آهي. اسان کي رڳو پنهنجي آزادي حاصل ڪرڻي ناهي، پر قابل بہ ٿيڻو آهي، جيئن اسان ان جي حفاظت بہ ڪري سگهون اسلامي تصورن اصولن تي زندگي بہ گذاري سگهون.“ ان حوالي سان، جواهر لال نهرو اعلان ڪيو تہ: ”هندوستان رڳو ٻه قوتون آهن، هڪ انگريز ٻي ڪانگريس!
ٽين قوت بہ آهي، جيڪا آهي مسلمان!" 1946ع ، برطانيه مان هڪ وزارتي مشن آيو، جنهن هندو مسلم مسئلي کي حل ڪرڻ لاءِ، مختلف سياسي پارٽين اڳواڻن سان ڳالهه ٻولهه ڪئي. پر مسلمانن ان کي رد ڪري ڇڏيو. ان جي رد عمل طور بمبئيءَ مسلم ڪائونسل ’راست اقدام‘ جو اعلان ڪيو. 16 آگسٽ 1946ع تي ڪلڪتي وڏا فساد ٿيا، جنهن شهري ماريا ويا، ڪروڙن جي جائداد ساڙي وئي. محمد علي جناح اعلان ڪيو تہ: ”پاڪستان هاڻي مسلمانن لاءِ زندگيءَ جو هڪ لازمي شرط بنجي چڪو آهي، ان کي دنيا جي ڪا بہ طاقت ٽاري نه ٿي سگهي!
سنڌ طاس معاهدي هيٺ ٻه وڏي وڏا بند تعمير ٿيا: انهن مان جهلم درياهه تي منگلا ڊئم 1968ع تعمير ٿيو. هن ڍنڍ ساڍا 55 لک ايڪڙ فوٽ پاڻي ذخيرو ڪري سگهجي ٿو. هن ڊئم جو ٻيو مقصد بجلي پيدا ڪرڻ آهي. هن وقت منگلا پاور هائوس مان ٻه لک ڪلو واٽ بجلي مهيا ٿئي ٿي. منگلا ڊيم سان گڏ ترمو، سڌنائي، ميلسي، ميلسي ڀلوال بلوڪي- قادرآباد رابطي جون نهرون بہ مڪمل ٿيون
جنرل ضياءَ الحق اسلامي ضابطا متعارف ڪرايا جن زڪوات واري ٽيڪس، شريعت ڪورٽون، اسلامي سزائن جو نفاذ، بينڪن مان وياج جو جزوي خاتمو، تعليمي نصاب کي اسلامي بڻائڻ لاءِ نظرثانيون شامل ھيا. 1980 واري ڏهاڪي م پاڪستان يونائيٽيڊ اسٽيٽس ٻين ملڪن سان سان سھڪار ڪندي افغانستان تي 1978ع کان قابض سوويت فوج جي خلاف افغان مجاهدن جي گوريلا جنگ مدد ڪئي. لکين افغاني پنھنجي سرزمين تي تڪليفن سبب پاڪستان پناهگير ٿي آيا پاڪستان انھن جون پناهگير ڪيمپون ويڙھاڪن جي ڀرتي جي لاء زرخيز زمين بڻجي ويون.
پاڪستاني انٽر سروس انٽيليجنس بنيادپرست اسلامي تنظيم طالبان جي مدد ڪئي جنھن تقريبن سموري افغانستان تي 1996ع کان 2001ع تائين حڪمراني قائم ڪئي. 2001 کان پاڪستاني حڪومت دھشتگردي جي خلاف افغانستان چ طالبان القائده جي خلاف فوجي ڪارروائي يونائيٽيڊ اسٽيٽس جي مدد ڪئي.
پوٽوهار، جهلم درياء جي ڪناري سان، ٻه هزار فوٽ اوچو جابلو لوڻ جو پهاڙي سلسلو الهندي طرف هليو وڃي ٿو، جنهن هر هنڌ لوڻ جون ڇپون ملن ٿيون. اهو سڄو علائقو باراني آهي. ان گاسليٽ، ڪوئلو ٻي معدنيات جا ذخيرا موجود آهن. ڪوهستان لوڻ، جهلم نديءَ جي الهندي ڪناري سان لڳو لڳ ڏکڻ اولهه طرف سنڌو درياء تائين پکڙيل آهي. ان سلسلي جي اوچائي لڳ ڀڳ ست سؤ ميٽر ٿيندي. ڪوهستان لوڻ اتر اولهه وارن جبلن وچ پوٽوهار جو مٿانهون پٽ آهي. ان اٽڪ، راولپنڊي جهلم ضلعو شامل آهن.
سليمان جبل کيرٿر جبل جي الهندي بلوچستان نهايت مٿانهون علائقو آهي، جنهن جي اوچائي 600 کان 900 ميٽر ٿيندي. هتي جي هوا نهايت خشڪ آهي برسات نه پوڻ ڪري سبب صوبي جي گهڻي ايراضي غيرآباد آهي. وچ لوڻ واري پاڻيءَ جي ڍنڍ آهي، اترئين حصي ڪروميم جا ذخيرا ملن ٿا.
ھن ملڪ جي موسم گھڻي ڀاڱي گرم رھندي آھي. ريگستاني علائقن خشڪ، ملڪ جي اتر-اولھ پاسي ٽيمپريٽ، اتر آرڪٽڪ ھوندي آھي.
پاڪستان جو تقريباً اوڀر وارو حصو ميداني آهي. ان کي سنڌو ماٿري چوندا آهن، ڇوتہ سنڌو درياء ان جون ڀرتي ڪندڙ شاخون: ڪابل ندي، جهلم درياء، ستلج درياء، راوي درياء، بياس چناب درياءَ آهن . سنڌو درياهه وارو علائقو وسيع ميدان آهي، جيڪو ڪشمير کان وٺي عربي سمنڊ تائين پکڙيل آهي، اُن جا ٻه حصا آهن:
سنڌوءَ جو مٿيون حصو: هن حصي پنجاب بهاولپور جا علائقا شامل آهن. هتي جي زمين زرخيز آهي، ڇو تہ هتي نهرن جو ڄار وڇايل آهي. بهاولپور واري خطي ، اوڀر طرف جيڪو حصو خشڪ آهي، ان کي ”چولستان“ چوندا آهن.
سنڌوءَ جو هيٺاهون ميدان: هن حصي سنڌو درياهه جو پيٽ وڌيڪ ويڪرو آهي. اُن کان سواءِ برسات جي اڻاٺ سبب ڪجهه زمين ريگستان بنجي وئي، انهيءَ کي آباد ڪرڻ لاءِ گڊو، سکر ڪوٽڙيءَ وٽان بئراج ٺاهي، ڪيتريون ئي شاخون ڪڍيون ويون آهن.
پاڪستان لفظ ٻن لفظن پاڪ ستان مان نڪتل آھي. پاڪستان لفظ جي معني آهي پاڪ جاء. اھو نالو 28 جنوري 1933 برطانيا م ھڪ مسلمان شاگرد چوڌري رحمت علي پاران ھڪ پمفليٽ "ھاڻي يا ڪڏھن بہ نه" ڏنو ھيو.
پاڪستان جو موجوده جھنڊو سيد اميرالدين قدوائي ڊزائين ڪيو. ان جو بنياد مسلم ليگ جي اصل جھنڊي کي بڻايو ويو. آزادي کان ڪجھ ڏينھن اڳ 8 آگسٽ 1947 ع تي پاڪستان جي آئين ساز اسيمبلي ان جي قومي پرچم طور منظوري ڏني. جھنڊي اڇو رنگ غير مسلم اقليت جي تيز سائو رنگ مسلم اڪثريت جي نمائندگي ڪري ٿو. ھلال ترقي جي پنج ڪنڊو تارو روشني علم جي نمائندگي ڪري ٿو.
پاڪستان جا پنهنجي دوست ملڪن سان بهترين لاڳاپا رهيا آهن. چين سان 1963ع باقاعدي تجارتي معاهدو ٿيو. 1965ع چين، پاڪستان کي ڇهن ڪروڙ ڊالرن جي مدد ڏني، جن مان ٽئڪسيلا وڏين هيوي مشينن ٺاهڻ جو هڪ وڏو ڪارخانو قائم ڪيو ويو. مشهور تاريخي ”شاهراهه ريشم“ کي ٻيهر کولڻ جو معاهدو ٿيو. جون 1968ع چين جي تعاون سان هٿيارن ٺاهڻ جو ڪارخانو قائم ڪيو ويو. چين سان دوستيءَ تي پاڪستان کي فخر رهيو آهي اها دوستي شهيد ذوالفقار علي ڀُٽي جي ڪوششن سان قائم ٿي اڄ بہ قائم آهي. چين هن وقت بہ واپاري توڙي دفاعي سامان جي مد پاڪستان جي مدد ڪندو رهي ٿو.
1948ع ٻنهي ملڪن وچ سفارتي تعلقات قائم ٿيا. شروع پاڪستان پوري طرح يورپي بلاڪ شامل هو، تنهنڪري سياسي تعلقات ڪو واڌارو نه آيو. روس ”سينٽو“ ”سيٽو“ پاڪستان جي شموليت تي ناراض هو پاڪستان کي شڪايت هئي تہ روس پختونستان جي مسئلي ڪشمير جي مسئلي اجائي مداخلت پئي ڪئي. بهرحال ٻنهي ملڪن وچ اقتصادي واپاري ناتا قائم رهيا آهن. مارچ 1961ع روس پاڪستان کي تيل جي ڳولا فني امداد کان سواءِ 3 ڪروڙ ڊالر قرض ڏنو. ان کان سواءِ اسٽيل مل لڳائڻ لاءِ پاڪستان کي مالي فني امداد ڏني، هن وقت اها اسٽيل مل ايشيا جي وڏي فولادِي مِل آهي. ان کان سواءِ روس پاڪستان کي ڪيترين ئي رٿائن مالي فني مدد ڏيندو رهيو آهي.
17 آگسٽ 2018ع تي قومي ڪرڪيٽ جو اڳوڻو رانديگر پاڪستان تحريڪ انصاف جو چيئرمين عمران خان ملڪ جو 22ھون وزيراعظم چونڊيو ويو. ھن قومي اسيمبلي چونڊ 176 ووٽ حاصل ڪيا جڏهن تي ان سان مقابلو ڪندڙ پاڪستان مسلم ليگ نون جي اڳواڻ ميان شھباز شريف 96 ووٽ کنيا. پاڪستان تحريڪ انصاف عام چونڊن م قومي اسيمبلي جون 116 جنرل سيٽون کٽيون ھيون.
پاڪستان ھڪ وفاقي ريپبلڪ آھي. ملڪ جي وڏين سياسي جماعتن پاڪستان تحريڪ انصاف کان سواءِ پاڪستان مسلم ليگ نون المعروف نوازليگ پاڪستان پيپلز پارٽي شامل آهن
پاڪستان قسمين قسمين جانور/ جاندار ملن ٿا، جن شينهن، برفاني چيتا ، جهنگراڙ ٻلا ، مُشڪ ٻليون، نوريئڙا، چراخ، ڳورپٽ، بگهڙ، لومڙ، گدڙ، ڪتا، رڇ، ڀولڙا، لڌڙا، گڏھ، ٻڪريون، رڍون، مارخور ، سرھ گڍ ، هرڻ ،روجھ ، ڦاڙها، مشڪ هرڻ، سانڀر، سُوئر، ڍڳيون/ گانيون، مينهون، گهوڙا، اُٺ ٻُلهڻ شامل آهي
2009ع اترين علائقي گلگت کي صوبي جهڙي حيثيت ڏئي، ’گلگت- بلتستان‘ جو نالو ڏئي، قمر الزمان ڪائرا کي اتان جو پهريون گورنر مقرر ڪري اتي چونڊون ڪرايون ويون ، جنهن پاڪستان پيپلزپارٽي وڏي اڪثريت سان کٽي آئي ان پارٽي جي ئي چونڊيل اميدوار سيد مهدي شاهه کي گلگت- بلتستان جو پهريون وزيراعليٰ مقرر ڪيو ويو گـورنـر ڊاڪٽر شمع خالد جي وفات کان پوءِ فيبروري 2011ع پيــر ڪرم علي شاهه کي گلگت- بلتستان جو نئون گورنر بڻايو ويو.
پاڪستان جو عدالتي نظام ڪامن لا سسٽم وارو آھي جيڪو انگريزي قانون جي بنياد تي جڙيل آھي. پاڪستان جي سڀ کان وڏي عدالت سپريم ڪورٽ آھي جنھن جي مکيه سيٽ اسلام آباد م آھي ان جون ٻيون سيٽون لاھور، ڪراچي ، پشاور ڪوئٽه م آھن. اھا آئين تحت قائم ٿيل عدالت اھي جنھن م 17 جج ھوندا آھن جن م سڀ کان سينيئر چيف جسٽس آف پاڪستان ھوندو آھي . ٻيون آئيني عدالتون صوبائي ھونديون آھن جن کي ھاء ڪورٽ چوندا آهن.
پاڪستان 1947ع کان وٺي گڏيل قومن ’ڪامن ويلٿ گيمز فيڊريشن‘ جو ميمبر آهي. ان کان سوآءِ ڏکڻ ايشيائي ملڪن جي سهڪاري تنظيم ’سارڪ‘ جي باني ميمبرن مان هڪ آهي. سارڪ جا اجلاس ڊسمبر 1988ع جنوري 2004ع اسلام آباد ٿيا. پاڪستان طرفان محمد نعيم الحسن، جنوري 1996ع کان ڊسمبر 1998ع تائين، سارڪ جو جنرل سيڪريٽري بہ رهي چڪو آهي.
پاڪستان جا عرب ملڪن سان ڏاڍا پراڻا گھرا تعلق رھيا آھن. پاڪستان نه رڳو اسرائيل جي سخت مخالفت ڪئي، پر اڄ ڏينهن تائين ان کي تسليم بہ نه ڪيو آهي. 2 مئي 1949ع پاڪستان گڏيل قومن م اسرائيل جي رڪنيت جي سختي سان مخالفت ڪئي هئي. هن وقت شام، يمن، اردن، ڪويت، سوڊان، لبيا، تيونس، مراڪش الجزائر سان پاڪستان جا انتهائي خوشگوار لاڳاپا آهن.
ھر صوبي جي حڪومت جو سربراھ وزير اعلي ھوندو آھي ھر صوبي جي الڳ قانونساز اسيمبلي ھوندي آھي. ملڪ ووٽ جو حق 18 سالن جي عمر ملندو آھي. قومي صوبائي اسيمبلين جو مدو پنج سال ھوندو آھي سينٽ جي ھر اڌ سينيٽرن جو مدو ڇھ سال آهي تنھن ڪري سينيٽ جي ھر ٽئين سال چونڊ ٿيندي آهي اھو ايوان ڪڏهن بہ مڪمل خالي ني ٿيندو آهي.
پاڪستان جي سڀ کان وڏي ندي سنڌوندي آھي جنھن کي انگريزي ب انڊس رور سڏين ٿا. عربن ان کي مھران جو نالو ڏنو جيڪو پوء سنڌي مھراڻ ٿي ويو. سنڌوندي پاڪستان کي ھماليه جبلن کان عربي سمنڊ تائين ٻن حصن ورھائي ٿي. پاڪستان جون ٻيون نديون چناب ندي، راوي ندي، جھلم ندي، ستلج ندي، ڪابل ندي شامل آهن.
ھي سرزمين اڻويھين صدي عيسويءَ جي چوٿين ڏھاڪي کان ايسٽ انڊيا ڪمپني جي ڪلڪتي واري سرڪار جي قبضي هيٺ آئي 1857 کان باقائده يونائيٽيڊ ڪنگڊم جي دھلي واري برٽش سرڪار جي سڌي اختيار اچي وئي. 1947 يونائيٽيڊ ڪنگڊم ڏکڻ ايشيائي برٽش انڊيا کي ورھاڱي سان آزاد ڪيو.
ان کان سواءِ ٽيڪسيلا وارو علائقو کوڙ ٻين علائقن دراوڙن جي تھذيبن ، آرين جي تھذيبن ، ھندستاني شاھي گھراڻن جا راڄ ، ٻڌ مذھب جو عروج، يونانين جي آمد حڪمراني، مقامي ننڍيون ننڍيون بادشاھتون قائم ٿيون.
انڊونيشيا جو صدر عبدالرحيم سوئيڪارنو پھريون رياستي سربراھ آھي جيڪو پھريون دفعو 30 جنوري 1950ع تي پاڪستان جي ٻن ڏينھن جي سرڪاري دوري تي آيو.