polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
هن مسجد جي اندرين اڏاوت عام طرح جيئن مسجدن محراب ٿيندو آهي. اهڙي نموني سان هڪ شاندار ڪمان تي محراب آهن جنهن جو رخ ڪعبة الله شريف ڏي آهي محراب جي سڄي هٿ تي هڪ عاليشان منبر آهي، جنهن تي خطيب بيهي خطبو ڏيندو آهي. مسجد طولون جي اندرئين ٻاهرين ڀتين، ٿنڀن، ڪمانن جارن تي قرآن پاڪ جون آيتون نهايت خوش خطي سان ڪاٺ جي تختن تي اڪريل آهن، جنهن مان وقت جي ڪاريگرن جي عظيم عظمت ظاهر ٿئي ٿي ڏسندڙ داد ڏيڻ کان سواءِ رهي نه ٿو سگهي.
مسجد جي وسيع اڱڻ هڪ وڏو پاڻيءَ جو حوض آهي، جنهن جي وچ هڪ ڦوهارو آهي، جنهن مان حوض کي پاڻي ملي ٿو. ان جي چوڌاري وضو ڪرڻ جون سندليون آهن، جي پڻ پختي گچ سان خوبصورت ٺهيل آهن. ڦوهاري واري عمارت جي دروازي تي وڏيون دريون آهن، جن جي مٿان ڪمان عيوض ٽڪنڊيون محرابيون ٺاهيون ويون آهن. سڄي عمارت جو فرش ٽائلس وانگر ڪاشيءَ جي رنگين سرن سان فرشبندي ڪيل آهي. مطلب وچين دور جي مسلمانن دين جي سربلنديءَ سان گڏ دنيا جي علمن هنرن به زبردست ترقي ڪئي ايندڙ دنيا جا معلم بنيا.
هي ڪراچيءَ جي پارسي خاندان جي خانبهادر نسروانجي مهتا جو فرزند هو، . سندس والد کي ڪراچيءَ جي ايلفنسٽن اسٽريٽ ولائتي شراب جو وڏو دڪان ايجنسي هئي. ماريپور طرف لوڻ جو ڪارخانو، برف سوڍا واٽر جو ڪارخانو، ٽائيلس ڪاٺين چيرڻ جا ڪارخانا، اٽي پيهڻ جي مِل، ٻين ڪيترين شين جون ايجنسيون هونديون هيون. مڇي مياڻي روڊ تي انهيءَ ڪاروبار لاءِ هڪ وڏي آفيس برنس روڊ تي سندس عاليشان بنگلو هو.
پرائمري تعليم ڳوٺ مان؛ سيڪنڊري تعليم سينٽ جوزف ڪنوينٽ اسڪول ڪراچيءَ مان انٽرميڊئيٽ سينٽ جوزف ڪاليج ڪراچيءَ مان ڪيائين. هن ڪراچي يونيورسٽيءَ مان گريجوئيشن ڪرڻ بعد ڪئمبرج يونيورسٽي انگلنڊ مان 1961ع ڌاري تاريخ جي مضمون گرئجوئيشن ڪئي. هن آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ مان ايم. اي به ڪئي، ان بعد هن اسڪول آف اورينٽئل اينڊ آفريڪن اسٽڊيز، لنڊن يونيورسٽيءَ مان پي. ايڇ. ڊي جي ڊگري حاصل ڪئي. هيءَ پهرين مسلم خاتون هئي، جنهن اتان ڊاڪٽريٽ ڪئي.
1999ع جڏهن جنرل پرويز مشرف اقتدار تي قبضو ڪيو ته سياسي پارٽين، خاص ڪري مسلم ليگ گروپ انتشار پيو، ڪيئي سال ان جي قيادت ملڪ بدر رهي، پارٽين مان ڪيترائي ميمبر ٽوڙيا ويا. 2002ع وارين چونڊن ڊاڪٽر حميده کهڙو ’ق‘ ليگ جي ٽڪيٽ تي عورتن واري مخصوص سيٽ تي فارم ڀريو سنڌ اسيمبليءَ جي ميمبر منتخب ٿي، ق ليگ جي حڪومت 2004ع ڌاري کيس سنڌ جي تعليم کاتي جو وزير بڻايو ويو. اهو قلمدان وٽس ٽي سال رهيو.
ڏيهه موٽڻ بعد ڪراچي يونيورسٽيءَ 1965ع کان 1969ع تائين پڙهايائين، جتان ڪجهه سياسي سببن جي ڪري کيس برطرف ڪيو ويو. ان بعد هن سنڌ يونيورسٽيءَ ملازمت اختيار ڪئي، جتي ذاتي ڪوششون وٺندي پاڪستان اسٽڊي سينٽر قائم ڪرايائين. 1983ع يونيورسٽي گرانٽس ڪميشن جي ميمبر به ٿي، پر ٻن مهينن بعد استيعفا ڏيئي سياست حصو وٺڻ جو فيصلو ڪيائين.
حميده کهڙو ڊاڪٽر سنڌ جي مشهور سياستدان اڳوڻي وزير اعليٰ خانبهادر محمد ايوب کهڙي جي نياڻي، 13 آگسٽ 1936ع تي ڳوٺ عاقل، ضلعي لاڙڪاڻي جنم ورتو.
1986ع سنڌ يونيورسٽيءَ مان فارسيءَ پي ايڇ. ڊي جي ڊگري حاصل ڪيائين. ڊاڪٽريٽ جي مقالي شاهه عنايت شهيد جي فڪري پوئلڳ روهڙيءَ جي سادات خاندان مير جان -الله- شاهه رضويءَ جي فارسي ڪلام ”ديوان مير“ جي مهتممي ڪري، -ان- تي انگريزيءَ مقالو لکيائين. سندس پي ايڇ. ڊي جو مقالو ”ديوانِ مير“ سکر هسٽاريڪل سوسائٽيءَ پاران 2003ع شايع ٿي چڪو آهي.
ڊاڪٽر ابڙي سال 1957ع ميونسپل هاءِ اسڪول ٽنڊي محمد خان مان مخزن -جاري- ڪيو -ان- مخزن جي -انگريزي- ڀاڱي جو -ايڊيٽر- ٿي رهيو. ساڳئي ڪاليج مان ٻه ڀيرا ”الڪريم“ جي نالي سان مخزن ڪڍيائين -ان- جو چيف -ايڊيٽر- ٿي رهيو. ڊاڪٽر صاحب، -آگسٽ- 1988ع ڊائريڪٽوريٽ آف ڪاليج ايڊيوڪيشن حيدرآباد ريجن جي ڊپٽي ڊائريڪٽر ايڊمنسٽريشن هئڻ وقت، ڊائريڪٽوريٽ طرفان سيرت پاڪ تي ڇپايل رسالي ”مشعلِ راهه“ جي -انگريزي- ڀاڱي جو -ايڊيٽر- رهيو. سال 1990ع جڏهن ڊاڪٽر ابڙو -پاڪستان- ڪاليج مسقط جو پرنسپال هو ته هن ”اقرا“ جي نالي سان مخزن ڪڍي، جنهن جو پاڻ چيف -ايڊيٽر- ٿي رهيو.
ڊاڪٽر ابڙي، وزارت -تعليم-، حڪومت -پاڪستان- طرفان ڏنل موضوع ”مواصلات جا وسيلا“ تي هڪ ڪتابڙو 1984ع لکيو. 1985ع مرڪزي وزارت -تعليم- طرفان جوڙايل سائنسي هنري لفظن جي لغت جي سنڌي ترجمي لاءِ علامه غلام مصطفيٰ قاسميءَ جي چيئرمئن شپ
ٽه رڪني پئنل جو ميمبر رهيو. سال 1984ع وزارت -تعليم-، حڪومت -پاڪستان- طرفان، سنڌي ادبي بورڊ ذريعي جيڪي بنيادي ڪتابڙا سنڌيءَ تيار ڪرايا ويا، انهن جي نظرثاني تصحيح لاءِ مقرر ڪيل ڪاميٽيءَ جو ميمبر رهيو. سال 1990ع ڊاڪٽر ابڙي انگريزيءَ هڪ ڪتاب “ ” لکيو، جيڪو -اردو- اڪيڊمي، ڪراچيءَ طرفان سال 1995ع شايع ڪيو ويو.
رٽائرمينٽ کان ٻه سال پوءِ سنڌ حڪومت سال 1997ع ڊاڪٽر ابڙي کي -پبلڪ اسڪول حيدرآباد- جو پرنسپال مقرر ڪيو. ابڙي صاحب 31 -آگسٽ- 1998ع تي گرلس پبلڪ اسڪول جو بنياد رکيو -پبلڪ اسڪول حيدرآباد- مان مخزن ”اقرا“ ٻيهر -جاري- ڪرايائين. هو تي وفات ڪري ويو.
جلال چانڊيو رنگين طبعيت جي مالڪ هجڻ سان گڏ انتهائي طور نماز جو پڻ پابند هوندو هو انسانيت جي خدمت سان سرشار جذبو رکندڙ شخصيت هو. پنهنجي علائقي جي غريبن جي نياڻين جي ڏاج ڏيڻ کان وٺي غريبن جي مدد اڳيان اڳيان هوندو هو. سنڌ اندر ڪو اهڙو شهر يا ڳوٺ نه هوندو جتي جلال چانڊيو پنهنجي فن جو مظاهرو نه ڪيو هجي.
فني دنيا انتهائي اوج واري زندگي جڏهن ته جلال چانڊيو جنهن محفل ڳائڻ ويندو هو، اتي اوڙي پاڙي جون سوين عورتون پنهنجي گهرن جي ڪوٺن تي ويهي جلال چانڊيو جو راڳ لازمي ٻڌنديون هنيون. جلال چانڊيو پنهنجي شروعاتي دور کان حياتي جي آخري لمحن تائين انتهائي مقبول فنڪار رهيو.
جلال ته اڳ ئي حسن پرست سونهن جو پوڄاري هو، جنهن سبب جتي به جنهن به شي سونهن ڏسندو هو ته دل ڏئي ويهي رهندو هو. جانورن سان تمام گهڻو پيار ڪندو هو، ميهون گهوڙا پالڻ جو شوق تمام گهڻو هئيس.
2,150 چورس ڪلوميٽر پاڻي آهي. پکيڙ جي لحاظ کان دنيا جي ملڪن 147 نمبر تي آهي. ھن ملڪ جي خشڪي واري سرحد 1,140 ڪلوميٽر آهي جيڪا ٽن ملڪن سان ملي ٿي جن مان ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ آف ڪانگو سان 236 ڪ م روانڊا سان 315 ڪ م تنزانيا سان 589 ڪ م آھي. بحري سرحد ڪانہ اٿس جو زمين سان گھيريل ملڪ آھي. ملڪ جا جابلو ٽاڪرو علائقا اوڀر واري پليٽ ڏي لھندڙ آھن باقي ميداني علائقا آهن.
ھي ملڪ سمنڊ جي سطح کان 722 ميٽرن کان 2670 ميٽرن تائين بلند آھي ان جي سراسري بلندي 1504 ميٽرن تائين آهي ان بلندي جي ڪري ان جو ساليانو گرمي پد 17 کان 23 سينٽي گريڊ تائين رھندو آھي عام طور تي سراسري بلندي وارين جاين تي وچٿرو رھندو آھي. ھن ملڪ برسات پوڻ جي سراسري شدت 150 سينٽي ميٽر آھي سال ٻہ برساتي موسمون آهن: پھرين موسم فبروري کان مئي تائين ٻين برساتي موسم سيپٽمبر کان نومبر تائين آھي.ساڳئي طرح سال جا باقي ٻہ حصا خشڪ موسم وارا ھوندا آھن.
ھي ملڪ 1962 بيلجيئم کان آزاد ٿيو. ھن ملڪ جي تاريخ جو وڏو حصو سياسي تشدد غيرجمهوري اقتدار جي منتقلي تي مشتمل آهي. ھن ملڪ جو پھريون جمھوري طريقي سان چونڊيل صدر ھوتو آڪٽوبر 1993 رڳو 100 ڏينھن جي حڪومت ڪرڻ بعد قتل ڪيو ويو. برونڊي ٻيون چونڊون 2005 ٿيون جن پيري نڪورونزيزا صدر چونڊجي آيو جيڪو ٻيون دفعو 2010 ٽيون دفعو 2015 وري صدر چونڊجي آيو.
جنھن جو سرڪاري نالو آھي جمهوريه برونڊي (,اھو اوڀر آفريڪا جو خشڪي سان گھيريل ملڪ آھي جنھن جون سرحدون اتر روانڊا، اوڀر ڏکڻ تنزانيا، اولھ ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ آف ڪانگو سان ملن ٿيون. ھن جو شمار وچ آفريڪا جي ملڪن پڻ ٿيندو آهي. ملڪ جو گاديءَ جو هنڌ بوجمبورا آهي. ھن ملڪ جي ڏکڻ اولھ واري سرحد ٽانگانيڪا ڍنڍ سان پڻ ملي ٿي.
ھتي جي معدنيات قدرتي وسيلن نڪل، يورينيم، اڻ لڀ زميني آڪسائيڊ، ڪوئلو، ڪوبالٽ، ٽامو، پلاٽينيم ، ونيڊيئم، پوکي لائق زمين، ھائڊرو پاور، نيئوبيم، ٽينٽلم، سون، ٽين، ٽنگسٽن، ڪيئولين لائم اسٽون آھن
ايريزونا رياست جو ھڪ شھر جيڪو فينڪس شھر کان اٽڪل 210 ڪلوميٽر اتراوڀر پاسي آباد آھي. ھي شھر ڪوڪونينو ڪائونٽي جي گاديءَ جو ھنڌ آھي 2020ع جي انگن اکرن مطابق ھن شھر جي آبادي 76,131 آھي. فليگ اسٽاف ميٽروپوليٽن واري علائقي جي ڪل آبادي 139،097 آھي. آمريڪا جو وڏي وڏو ديال جي وڻن جو ٻيلو ھن شھر جي ڏکڻ 18 لک ايڪڙن پکڙيل آھي. سامونڊي مٿاڇري کان اٽڪل 2100 ميٽر مٿي آباد ھي شھر ايلڊن جبل جي دامن وسيل آھي.
فليگ اسٽاف شھر ان جي آسپاس خلائي تحقيق لاءِ رصدگاھون قائم ٿيل آھن. 1930ع ھن شھر جي رصدگاھ لڳل خلائي دوربين وسيلي پلوٽو گرھ دريافت ٿيو ھو. ياد رھي تہ جديد تحقيق مطابق پلوٽو ھڪ مڪمل گرھ ناھي بلڪ ھڪ ڄامڙو گرھ آھي.
اينٿوون صاحب هيئن به لکيو آهي ته ’ڀُڄ جاڙيجو راءُ کنگهار 1548ع تائين حاڪم هو. هن ٺٽي جي ميمڻ کي دعوت ڏيئي ڀُڄ گهرايو، جتي هو پنهنجو پاڙو ٻڌي وڃي رهيا. اتان پوءِ ڪنهن وقت ڪڇي ميمڻ ڪاٺياواڙ گجرات ڏي ويا. سورت جو شهر 1580ع کان وٺي 1680ع تائين وڻج واپار ڪري برک هو، هيءُ ميمڻ اهو وقت اتي رهي ساڄا ٿي پيا هئا. سورت جي واپار جو پوءِ چلتو گهٽيو، ته ڪيترا ميمڻ بمبئيءَ ڏي ويا‘- مطلب ته ڪڇ بمبئيءَ وارا ميمڻ به سنڌ جي لهاڻن مان آهن.
ميمڻ ھڪ خاص طرز ثقافت جا ماڻھو آھن، انھن مان گهڻن جو لاڳاپو ڏکڻ ايشيا جي اترين علائقن سان آھي۔ميمڻ ڪيترن ئي گروھن ورهايل آھن۔ ڪاٺي وار گروھ پنھنجو پاڻ کي رڳو ميمڻ جي سڃاڻپ سان متعارف ڪرندا آھن۔ سنڌي ميمڻ اھي آھن جيڪي سنڌ جا رھائشي ھجن۔ ڪڇي ميمڻ جو تعلق ”ڪڇ“ سان آھي ”ڪڇي“ ٻولي ڳالھائيندا آھن۔اوکائي ميمڻ جو تعلق اوکا پورٽ سان آھي اھي ميمڻي ٻولي ڳالھائيندا آھن۔
هيءُ به اصل هندو لوهاڻا هئا، جي پوءِ مسلمان ٿيا. پندرهين عيسوي صديءَ سيد يوسف الدين قادري بغداد مان ٺٽي آيو انهيءَ جا هُو مريد ٿيا پوءَ ڪڇ ڀُڄ بمبئيءِ جي پاسي ڏي ويا. ڪڇي ميمڻ وڏا واپاري آهن. اُهي سُني ديندار آهن. گھڻن جي راءِ آهي ته ميمڻ اڪثر پاڻ کي قاضي آخوند سڏئيندا آهن، جو اڪثر ٻارن کي پڙهائيندا آهن مسجدن مُلا ٿي رهندا آهن واپار به ڪندا آهن.
ننڍي کنڊ يا برصغير پڻ موت جي سزا جي دل ڏاريندڙ روايت رهي آهي. سن 1206ع کان 1857ع تائين برصغير مسلمانن جي حڪمرانيءَ واري دور موت جي سزا جا مختلف طريقا رهيا. جن سرعام ڦاهي ڏيڻ، منڍي لاهڻ، جيئرو دفن ڪرڻ، قلعي جي ڀت تان ڪيرائي مارڻ، هاٿيءَ جي پيرن هيٺان چيڀاٽڻ، گهاڻي پيڙائڻ، کل لهرائڻ، گڏهن جي پيٽ وجهرائڻ، جيئرو ڀت اوساري ڪرائي ڇڏڻ وغيره. ان کان پوءِ وري لاش عبرت خاطر ٽنگرائي ڇڏيا ويندا هئا. ته جيئن ڳجهون ڪانوَ پٽن ماڻهو ڏسي عبرت حاصل ڪن بادشاهه سلامت جو ڌاڪو رعيت مٿان ڄمي وڃي.
انگريزن وري 1857ع واري جنگ آزادي دوران اهو طريقو اختيار ڪيو ته پڪڙيل باغين کي توبن جي منهن ڏيڻ شروع ڪيو گوليون هڻڻ جو سلسلو به شروع ڪيو.
هونئن به ڪنهن خاص ڏوهه جي ڪندڙ هر ماڻهوءَ کي مارڻ جو فيصلو به انصاف جون بنيادي گهرجون پوريون نٿو ڪري خاص طور تي انهن ملڪن جتان جو عدالتي نظام سزا نرميءَ جي ضرورتن کي بلڪل نظرانداز ڪري ٿو. جيڪڏهن سچ پڇ موت جي سزا کي سڀني لاءِ لازمي قرار ڏنو وڃي ته اهو فيصلو ڪرڻ ڪيئن ممڪن ٿيندو ته ڪنهن کي زنده رهڻ ڏنو وڃي ڪنهن کي موت جي سزا ڏني وڃي. مثال طور سنگاپور 15 گرام کان وڌيڪ هيروئن رکڻ تي لازمي موت جي سزا آهي. يعني هڪ گرام هيروئن جو فرق به زندگي موت جو فرق ٿي سگهي ٿو.
قيدين کي موت جي سزا ڏيڻ ان تي عمل ڪرڻ جي باري ڪاب ه حڪومت، رياست يا ادارو ڪهڙو به سبب بيان ڪري پر ڪنهن به سزا کي بنيادي انساني حقن کان جدا نٿو ڪري سگهجي. گڏيل قومن جي عالمي منشور هر ماڻهوءَ جي جيئري رهڻ کي پهرئين بنيادي حق طور تسليم ڪيو ويو آهي صاف واضح، چٽي پڌري نموني اعلان ڪيو ويو آهي ته ڪنهن به ماڻهوءَ کي مارڪٽ، خراب سلوڪ يا سزا جو نشانو نه بنايو ويندو. ايمنسٽي انٽرنيشنل جي نقطه نظرکان پڻ موت جي سزا بنيادي انساني حقن جي سڌي سنئين ڀڃڪڙي آهي.
اصل موت جي سزا، حڪومت رياست جي طرف کان ڪنهن ماڻهوءَ جو ڄاڻي واڻي قتل آهي. حڪومت يا رياست ڪنهن ڄڻي يعني مرد يا عورت تي پنهنجي اختيارن جو ان کان وڌيڪ استعمال نٿي ڪري سگهجي ته کيس سندس زندگيءَ کان ئي محروم ڪري ڇڏي. موت جي سزا جي مخالفت جو به اهو ئي دليل آهي ته ڇا ڪنهن حڪومت يا رياست کي ڪنهن به بنياد تي ڪنهن کان جيئرو رهڻ جي حق کسڻ جو اختيار آهي؟
مشهور آمريڪي ماهر جرميات سماجيات ”ٽارسٽن سيلن“ موت جي سزا قتل جي ڏوهه جي ٻين سزائن جو جائزو وٺندي چئي ٿو ته ”بدلي يا قصاص جو فيصلو تعصب ٻين اهڙين ڳالهين سان ڀريل هوندو آهي جيڪي عدالت جي اختيارن کان ٻاهر هونديون آهن. جيئن ڪنهن ملزم جي غريبي، جا کيس ڪنهن به ماهر وڪيل جون خدمتون حاصل ڪرڻ کان روڪيندي آهي هو پنهنجي جان بچائڻ کان محروم رهندو آهي.“
موت جي سزا جي خاتمي جي تحريڪ 1764ع اٽليءَ جي هڪ شخص ”سيزر بڪارياز“ جي ڪتاب”ڏوهه سزا“ کان شروع ٿي ان ڪتاب موت جي سزا جو پهريون دفعو مدلل تجزيو ڪيو ويو. دنيا جي پهرين رياست ”مشي گن“ آهي، جتي 1846ع قتل جي ڏوهه موت جي سزا رد ڪئي ويئي. ”وينز ويلا“ دنيا جو پهريون ملڪ آهي جتي 1863ع سمورن ڏوهن لاءِ موت جي سزا ختم ڪئي ويئي آهي.
موت جي سزا ڏيڻ قانون، عدالتون، سماج رياست اڙيل آهي اڻ سڌي ريت ان سماج جو هر فرد ملوث آهي جتي موت جي سزا رائج آهي ان ڪري هر فرد کي ڄاڻ هجڻ گهرجي ته موت جي سزا ڇا آهي. ان کي ڪهڙي ريت استعمال ڪيو وڃي ٿو. ان جو اثر سندن زندگيءَ تي ڪهڙو پوي ٿو ان سزا سان بنيادي انساني حقن جي خلاف ورزي ڪيئن ٿئي ٿي.
ڪجهه ماڻهو، ادارا يا حڪومتون اڄ به اهو يقين رکن ٿا ته چند ماڻهن يا ڪجهه سو قيدين کي موت جي سزا ڏيئي ڏوهن کي روڪي سگهجي ٿو يا سماجي سياسي مسئلا حل ڪري سگهجن ٿا پر اهي سڀئي ان ڳالهه کان بي خبر آهن ته موت جي سزا معاشري يا سماج کي تحفظ فراهم ڪرڻ بجاءِ وڌيڪ بي رحم سنگدل بنائيندي آهي.
هنن شين لاءِ هڪ اختلاف راءِ موجود آهي. چيو وڃي ٿو، ته انهن ثقافتي شين جو سنڌو تهذيب سان واسطو ڪونه آهي. پر ٻاهران جون آهن سنڌو تهذيب جي شين کان مختلف آهن.
جھڪر جو دڙو وڏي پکيڙ تي مشتمل آهي. جھڪر اول هڪ دڙو هو پر هاڻ ٻن حصن ورڇجي ويو آهي. قرين قياس آهي ته دڙو ميوڳي سبب ٻن حصن ورهائجي ويو آهي. ننڍو 17 فوٽ وڏو دڙو 63 فوٽ اوچو آهي. ٻنهي دڙن جي وچ مان هڪ گذرگاهه جُڙي وئي آهي.
هن خاندان سر زمين سنڌ برصغير توحيد رسالت جي تعليم کي عام ڪرڻ سان گڏ حب الوطنيءَ جي تاريخ به وڏو ڪردار ادا ڪيو. انگريزن کان آزاديءَ جي تحريڪ جاني مالي قرباني ڏيڻ هن خاندان جو وڏو مقام آهي. هن خاندان جا مريد پوئلڳ جيسلمير، راجسٿان سنڌ لکن جي تعداد موجود آهن. هن خاندان جي خليفن جو تعداد هر دور 12 هوندو آهي، جن جي مٿان هڪ وڏو خليفو مقرر هوندو آهي. خليفن وٽ ٻارهن ئي مهينا هڪ هڪ مهيني جي حساب سان پوري جماعت درگاهه جو انتظام ورهايل هوندو آهي. جماعت جي فيصلن لاءِ هڪ چيف جسٽس به مقرر هوندو آهي:
امداد حسيني جو پورو نالو سيد امداد علي شاه ولد سيد فضل محمد شاھ آهي. هيءُ 10 مارچ 1940ع تي شهر ٽکڙ ، حيدرآباد ڄائو. سندس ادبي نالو امداد حسيني يا سانول اٿس. پاڻ موجودو دؤر جو سرموڙ سنڌي شاعر آهي. ابتدائي تعليم ڳوٺ مان باقي سنڌ يونيورسٽي مان. امداد مسلسل لکندو پيو اچي هن سڀني جديد صنفن تي طبع آزمائي ڪئي آهي. سندس نظم جديد انداز آهي. سندس ڪلام ڪيترن ئي سٺن فنڪارن ڳايو آهي.
امداد حسيني شروعاتي تعليم پنهنجي ڳوٺ جي کُٿاب ورتي. مئٽرڪ نورمحمد هاءِ اسڪول حيدرآباد انٽرميڊيئيٽ سچل سرمست ڪاليج حيدرآباد مان ڪري، بي. اي ايم. اي ، سنڌ يونيورسٽيءَ مان ڪيائين.
عجائب گهر تحقيق عوامي خدمت جو ڪم ڪندو آهي. هر سال، ميوزيم وسيلي رياستي بين الاقوامي نمائشون منظم ڪيون وينديون آهن عجائب گھر طرفان قالين تي ڪيٽالاگ ڇاپيا ويندا آهن. ميوزيم فرانس، جرمني، انگلستان، جاپان، هالينڊ، سميت 30 کان وڌيڪ ملڪن پردشن منعقد ڪيون آهن. 1998 ، ميوزيم پيرس يونيسڪو جي اهتمام هيٺ منعقد ٿيل نمائش حصو ورتو، جيڪا فزیولي 1999 ڪتاب ڊيڊ ڪورڪوت جي 1300 هين ورسي جي نالي سان وقف ٿيل هئي، ان موقعي تي شين جو ڏيکاءٌ ڪيو ويو، جن گلم ، لوڪ لاڳاپيل آرٽ آئٽمز، ٽامو جا جڳ، لوٽا ، بالٽي پاکڙو-ٿيلها شامل هيا.
آذربائيجان نيشنل ڪارپيٽ ميوزيم 13 مارچ، 1967 ع آذربائيجان ايس ايس آر وزيرن جي ڪائونسل جو فرمان نمبر 130 جي مطابق قائم ڪيو ويو. 1967 کان 1993 تائين، هن ميوزيم کي آذربائيجان اسٽيٽ ميوزيم آف ڪارپيٽ فوڪ ايپلائيڊ آرٽس، نالي سان سڏيو ويندو هيو، 1993 کان 2014 تائين اسٽيٽ ميوزيم آف ڪارپيٽ ايپلائيڊ آرٽس، کي لطيف ڪريموف جي نالي پٺيان منسوب ڪيو ويو، 2014 کان 2019 تائين آذربائيجان ڪارپيٽ ميوزيم 2019 کان موجوده وقت تائين - آذربائيجان نيشنل ڪارپيٽ ميوزيم نالي سان سڏجي ٿو.
ان مجموعو کي هڪ نئين مقصد سان اڏيل جڳھ ڏانھن منتقل ڪرڻ واري منصوبو 2010 کان شروع ٿيو، جڏهن يونيسڪو وسيلي آذربائيجان جي غاليچن کي "ناقابل يقين ورثو جو هڪ شاهڪار" قرار ڏنو ويو هيو. اها نئين عمارت 2012 جي آخر کُلڻي هئي سيپٽمبر 2013 صدر الهام عليوف ان جو دورو ڪيو هيو. عجائب گھر 26 آگسٽ 2014 تي کوليو ويو. اپريل 2014 ان ميوزيم جو نالو مٽائي آذربائيجان قالين ميوزيم نالو رکيو ويو، جيڪو گهڻو عرصو سرڪاري رسمي عنوان ڇڏيو هو.
هي ميوزيم 1967 قائم ڪيو ويو هيو شروعاتي طور جمعو مسجد اڇيري شيهر واقع هيو.15هين صدي عيسوي ان مسجد جي اڏاوت ڪئي وئي 19هين صدي عيسوي ان سڌارو آڻيو ويو. ان جي پهرئين نمائش 1972 ڪئي وئي. 1992 ، يو ايس ايس آر جي انت کانپوءِ، ميوزيم کي ٻئي منزل تي منتقل ڪيو ويو هو جيڪو هاڻي باڪو ميوزيم سينٽر آهي، اها هڪ اهڙي عمارت آهي جيڪا اصل لينن ميوزيم هئي. ان مجموعو جو نالو قالين جي ڊزائنر لطيف ڪيموف جي مانَ رکيو ويو.
آذربائيجان قومي قالين ميوزيم ) آذربائيجان جي گلم اُڻڻ ڪاريگري جي مختلف کَٿو شين مختلف زمانن کان سامان جي شين جو ڏيکاءُ ڏئي ٿو. اهو دنيا آذربائيجان جي قالينن جو سڀ کان وڏو ذخيرو آهي.
عمارت جي جوڙجڪ جو مقصد ويڙهيل گلم وانگر ڏيک اچي ٿو.آسٽريا جي آرڪٽيڪٽ فرانز جنز طرفان ٺاهيل ان عمارت جي اڏاوت ڇھ سال لڳا. اڳوڻي گهڙت، جيڪا تاريخي اهميت واري هڪ عمارت آهي، تنهن کي نئين عمارت ٺاهڻ جي لاءِ ڊانهيو ويو.
قبرص، ڪپرس يا سائپرس : جنھنکي ريپبلڪ آف سائپرس بہ چوندا آهن ھڪ ملڪ جو نالو آهي جيڪو پکيڙ آبادي ميڊيٽرينين سمنڊ جي ٽئين نمبر وڏي ٻيٽ تي مشتمل آهي. ھي ملڪ ترڪي جي ڏکڻ ، شام لبنان جي اولھ ، اسرائيل فلسطين جي اتر اولھ مصر جي اتر واقع آهي. قبرص ميڊيٽرينين سمنڊ ھڪ وڏو سياحتي مقام آھي اھو ترقي يافتہ ملڪن شمار ٿيندڙ آھي. جنھن جي آمدني تمام وڏي آھي انساني ترقي جو اشاريو بہ تمام مٿي اٿس ھي ملڪ 1961 کان قومن جي ڪامن ويلٿ جو رڪن آهي غير جانبدار تحريڪ جو باني ملڪ ھيو پھرين مئي 2004 ھي ملڪ يورپي يونين شامل ٿي ويو. پھرين جنوري 2008 ھي ملڪ يورو زون شامل ٿيو.
اسان گهڻون پوئتي نٿا وڃون پر ويجهڙائي واري تاريخ مان خبر پئي ٿي ته سومرن جي آخري دؤر پارسيءَ کي سنڌ جي حڪومت درٻاري زبان جو درجو ملي چڪو هو. ان کان پوءِ سمن، ارغونن، ترخانن، ڪلهوڙن، ميرن انگريزن جي شروعاتي دؤر تائين پارسي نه صرف سنڌ جي مڪتبن، مدرسن جي زبان رهي، پر ان کي درٻاري زبان جو درجو حاصل رهيو. انهن دورن نه صرف سنڌ جي عالمن، اديبن شاعرن ان جو اڀياس ڪيو، پر ان سخن سنجي ڪئي. انهيءَ زماني پارسيءَ جي اهميت جو اندازو هنن ٻن چوڻين مان، جي ان وقت مشهور هيون، لڳائي سگهجي ٿو.
اسان سنڌي زبان ڪيتريون پارسيءَ جون اڳياڙيون پارسي اڳياڙين وارا لفظ استعمال ڪندا آهيون، جن مان ڪي آهن: هر، در، بر، با، بد، بي، با. اسان سنڌيءَ چئون ’بي ڍنگو‘. هاڻي ان جي اڳياڙي ’بي‘ جنهن جي معنيٰ آهي کان سواءِ، سنڌي لفظ ’ڍنگو‘ سان استعمال ڪيل آهي لفظ جي معنيٰ ٿي بي ترتيب. ساڳيءَ طرح چئون بي لڄو، بي پتو، بي ڌڙڪ.
ڪي پارسي لفظ پنهنجي اصلي شڪل ئي سنڌيءَ اهڙيءَ طرح رائج ٿي ويا آهن، جو اهي پنهنجا لڳن ٿا نه صرف هرڪو ماڻهو انهن کي سمجهي سگهي ٿو، بلڪ انهن کي پنهنجي روزمره گفتگوءَ رواني سان پنهنجن سنڌي لفظن وانگر استعمال ڪري ٿو. ڪي لفظ هي آهن:
پارسي زبان سان ايتري پراڻي ويجهي ناتي سببان پارسي زبان جو سنڌي زبان تي وڌ وڌ اثر ٿيو آهي. ايتريقدر جو اَڻ ڳڻ لفظ، اصطلاح، پهاڪا چوڻيون سنڌي ٻوليءَ پنهنجي مستقل جاءِ والاري ان اهڙو رلي ملي ويا آهن جو اهي سنڌي ٿا لڳن.
ڪن پارسي لفظن وري پنهنجي ٿوري گهڻي صورت بدلائي ڇڏي آهي. جهڙوڪ پارسيءَ جي پيرهن لفظ کي اسين پهراڻ چئون، لته کي لٽو، مزدور کي مزور مزدوريءَ کي مزوري، پالان کي پالاڻ، ڪنج کي ڪنڊ، ڪرته کي ڪڙتو، مرهم کي ملم چئون.
پهريون اثر جو سنڌي ٻوليءَ پارسي زبان کان قبوليو آهي، سو آهي، سنڌي آئيويٽا يعني الف بي اضافو. پ- چ- گ پارسيءَ جا حرف آهن، جي سنڌي الف بي اهڙا شامل ٿي ويا آهن، جو اهو پتو ئي نٿو پوي ته اهي ڪي ڌاريا آهن.
سنڌي زبان ڪيترا فعل پارسي زبان وارا مروج ٿي ويا آهن انهن کي اسان پنهنجو بنائي ڇڏيو آهي. مثلاً: آزمودن مان آزمائڻ، خريدن مان خريدڻ، بخشيدن مان بخشڻ، فرمودن مان فرمائڻ.
سنڌ فارس جا اوائلي ناتا رهيا آهن. ڪجھ عرصو سنڌ ، فارس شهنشاهت جو حصو به رھي آهي تنهنڪري ٻنهي ٻولين جو هڪ ٻئي تي اثرانداز ٿيڻ هڪ فطري عمل آھي.
جهڙيءَ طرح پارسي اڳياڙيون سنڌيءَ استعمال ٿين ٿيون. اهڙيءَ طرح ڪيتريون پڇاڙيون پڻ استعمال ٿين ٿيون، جهڙوڪ ري، باز.
عارف يونس پنهنجي مستقبل زال بڻجندڙ ليئلا يونس سان مليو. عارف يونس آخرڪار 1986 ڊاڪٽريٽ جي ڊگري حاصل ڪئي. 1992 ، آذربائيجان جي صدارتي دفتر جي لاءِ ڪم، هو معلومات تجزياتي محڪمي جو سربراهه بڻجي ويو هڪ سال جي لاءِ انهيءَ پوزيشن سربراهيءَ واري حيثيت سان اتي خدمتون سرانجام ڏنائين. هو آذري آزاد معلومات تجزياتي مرڪز جو ايگزيڪٽو ڊائريڪٽر بڻجي ويو.سيپٽمبر 1994 تائين آذري ان حيثيت سان خدمت ڪرڻ کانپوءِ،
يونس آخرڪار امن جمهوريت جي اداري (ڊپارٽمينٽ آف ڪانفلڪٽالاجي اينڊ مائگريشن اسٽڊيز آف انسٽيٽيوٽ آف پيس اينڊ ڊيموڪريسي) محڪمي جو سربراهه بڻيو. آءِ پي ڊي ٻنهي ملڪن آرمينيا آذربائيجان جي وچ دانشورن جو پاڻ مڪالمي کي فروغ ڏيئي ٿي.
عارف ليئلا يونس جي گرفتاري، اهڙيءَ ريت جافاروو جي نظربندي، آذربائيجان سول سوسائٽيءَ تي رياست جي طرفان ڪريڪ ڊاؤن تحت هڪ ٻيو وڌيڪ قدم قرار ڏنو ويو آهي. اختيارين جي اقدامات کي ڪيترين ئي ممتاز بين الاقوامي انساني حقن جي تنظيمن جي پاران سخت مذمت ڪئي وئي آهي.
انهن ايمنسٽي انٽرنيشنل (جنهن پاران يونس کي "ضمير جو قيدي" سڏيو آهي فوري طور تي ان جي رہائيءَ جي لاءِ حڪام تي زور ڏنو ويو آهي)، ، ، انساني حقن جي دفاع جي محافظ لاءِ نگراني ، ، ، هيومن رائيٽس واچ ٻيون شامل آهن.
13 آگسٽ 2015 تي عارف يونس کي جيل 7 سال جي سزا ٻڌائي وئي، سندس زال، ليئلا، کي ڌوڪيبازي ٽيڪس چوري شامل الزامن تي جيل 8.5 سال جي سزا ٻڌائي وئي آهي. جوڙي کي غداريءَ جي الزامن پڻ هڪ الڳ ڪيس کي منهن ڏيڻو پئجي رهيو آهي.
سندن پراسيڪِيوشن تي تشِويش جو اظهار ڪيو آهي. هيومن رائٽس واچ سندن ڪيس کي شو ٽرائل (پبلڪ کي متاثر ڪرڻ يا تنبيهه ڪرڻ لاءِ حڪومت جي طرف کان منعقد ڪيو ويندڙ مقدمو) سڏيو ويو آهي ان مقدمي جي ملامت پڻ ڪئي وئي آهي، ايمنسٽي انٽرنيشنل چئي ٿي ته جوڙو ضمير جو قيدي آهي.
هي ڊپاٽمينٽ آف ڪنفلڪٽ اينڊ مائگريشن آف دي پيس اينڊ ڊيموڪريسي جو سربراهه آهي. گرفتار ٿيڻ بعد، عارف يونس کي جيل ست سال جي سزا ڏني وئي؛ سندس زال، ليئلا يونس، کي ڌوڪيبازي، فراڊ ٽيڪس چوري شامل الزامن تي جيل ساڍا اٺ 8.5 سال جي سزا ٻڌائي وئي.
عارف يونس پنهنجي زال ليئلا سميت آرمينيا آذربائيجان جي درميان نگورنو ڪاراباخ تنازعي جو پرامن حل جو حامي آهي. هن اهڙي طرح جي تنازعي جي هڪ حل لاءِ مختلف ڪانفرنسن سيمينارن شرڪت ڪئي آهي.
عارف يونس ٻيهر گرفتار ڪيو ويو 5 آگسٽ 2014 تي نظربند رکيو ويو. هي تڏهن کان زيرِحراست آهي. هن وقت، مختلف مقدمن جي ٻڌڻيءَ دوران، عارف يونس نازڪ صيحت جي سبب پنهنجو شعور حواس وڃائي ويٺو آهي. 6
28 اپريل 2014 تي، عارف يونس سندس زال ليئلا کي دوحا قطر ڏانهن سندن سفر دوران آرمينيا جي لاءِ جاسوسي ڪرڻ جي الزام هيٺ حيدر علييف انٽرنيشنل ايئرپورٽ تي گرفتار ڪيو ويو.
عارف يونس انهن جي لاءِ دفاع ڪري ٿو جيڪي سياسي سببن جي ڪري تشدد ڀوڳين ٿا هي ماڻهن کي سياسي سببن جي ڪري قيد ڪرڻ جي پڻ مذمت ڪري ٿو.
سيسيءُ کي هاڻي محل رهڻ ڏکيو لڳڻ لڳو. ڇو جو راڻي لاءِ اهو لازمي هو ته تخت لاءِ وارث پيدا ڪري. هنگري ڏانهن هڪ سفر دوران سندس ٻنهي ڌيئن کي ڊائيريا ٿي پئي. جنهن سندس هڪ ڌيءَ ته بچي وئي پر ٻي ڌي گذاري وئي. نتيجي سيسي کي ڊپريشن ٿي پئي. هاڻي کيس بچي ويل ڌيءَ به دلچسپي نه رهي. سيسيءَ کي پنهنجي والدين خاص طور تي پنهنجي ماءُ سان ڏاڍو پيار هو. کيس پنهنجي سڃاڻپ به سمجهه نه پئي آئي ته اها هڪ بادشاهه جي راڻي آهي يا ٻارن جي ماءُ. سڃاڻپ جي ان بحران وِساموري يا ڳڻتي يا هنياءُ لٿ يا ڊپريشن پُورَ يا سوادءُ يا آبسيشن سبب کيس اهو ئي لڳندو هو ته اها پنهنجي ظاهري جسماني خوبصورتيءَ کي وڌ کان وڌ اهميت ڏيئي.
تنهنڪري اها پنهنجي شڪل صورت جي ظاهري سُونهنَ پنهنجي عزت نفس محسوس ڪرڻ لڳي. ٽي ڀيرا روزآنو اسٽيم باٿ وٺندي هئي ڏينهن ڪيئن ڀيرا پنهنجو وزن ڪندي هئي. ڪيترا ئي ڪلاڪ اها پاڻ کي سنوارڻ لڳائيندي هئي. سندس هيئر ڊريسر کي سندس وارَ سنوارڻ ٻه ڪلاڪ لڳندا هئا. بادشاهه فرانس جوزف کي ساڻس محبت هئي، پر سيسيءَ ان حوالي سان مساوات وارو ردعمل نه ڏيکاريو. پُٽ جي موت کان پوءِ بادشاهه جي خواهش هئي ته هڪ ٻيو پُٽ ڄمي ته جيئن تخت جي وارث جي پڪ ٿي وڃي. پر سيسي لاڳيتو جنسي لاڳاپو قائم ڪرڻ کان اهو چئي انڪار ڪري ڇڏيندي هئي ته سندس طبعيت ٺيڪ ناهي.
پنهنجي پهرئين ٻار جي موت تي سيسيءَ ڪيترن ئي ڏينهن تائين ڳُنڍڻ پاڻي ڪرڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو هو. ان کان پوءِ به گهڻن ڏينهن تائين، جلديءَ اڻپوري ماني کائي اُٿي هلي ويندي هئي. تمام ٿورو کاڌو کائڻ جي ڪري اها ڏاڍي سنهڙي ٿي وئي هئي. مڙس سان جنسي لاڳاپي قائم ڪرڻ ڪا به دلچسپي نه ڏيکارڻ لڳي. سيسيءَ جي ننڍ گهٽجي وئي. اها پنهنجو گهڻو تڻو وقت ڪتاب پڙهڻ گذارڻ لڳي. سندس تاريخ، فلاسافي لٽريچر دلچسپي وڌڻ لڳي. پوءِ رومانوي نظمَ لکڻ لڳي. سيسي جذباتي طور تي منجهيل شخصيت جي مالڪ هئي.
ناٽڪ نئون زمانو (هن ناٽڪ نئين زماني جي حالتن سان ٺهڪندڙ پيڙهي وڇوٽيءَ جو اظهار آهي. هي اصلوڪو ناول ڪيترائي ڀيرا اسٽيج ٿي چڪو آهي، طنزيه ناٽڪ ”سماج سيوَڪ“ هي هڪ فصلو ناٽڪ به ڪيترا ڀيرا اسٽيج ٿيو، شاهه جي ستن سورمين تي آڌارڪ 7 ناٽڪ، جيڪي نه رڳو اسٽيج ٿيا، پر سنڌيت شاهه سان محبت کي عام ڪرڻ مددگار ثابت ٿيا.
ناول قيـدي ، شرميـلا ، لطيـفـا ، اسـان جـو گهـر ، چانديءَ جو چمڪو ، زنـدگـي يا مـوت ، آهي نـه آهي ، شل ڌيئر نه ڄمن . ڪهاڻيون: انوکا آزمودا، وچتر واقعا، تنهنجا منهنجا تجربا .
پروفيسر رام پنجواڻي برطانوي هندستان سنڌ جنم وٺندڙ سنڌي ٻولي جو ناميارو اديب، شاعر، راڳي، ڪهاڻيڪار، ناول نگار ناٽڪ نويس، پروفيسر هو. سندس ڪيترائي ڪتاب شايع ٿيل آهن.
رام پنجواڻي اسڪولي تعليم لاڙڪاڻي ورتي ڪاليجي تعليم لاءِ ڊي جي سنڌ گورنمينٽ سائنس ڪاليج ڪراچيءَ داخل ٿيو جتي هن ڪاليج مان گريجوئيشن ڪئي.
ڀٽي کي ميمبر چونڊي وئي ته جيئن پنجاب جي قومي ڪميشن ٻارن جي حقن ڪم ڪري ، هڪ قانوني ادارو جيڪو اپريل 2020 قائم ڪيو ويو حڪومت پاڪستان پاران اين سي آر سي ايڪٽ ، 2017 تحت ان کي جانچڻ جائزو و ڻ جو پابند آهي موجوده تجويز ڪيل قانون ، پاليسيون ، عمل تجويزون ارن جي بھترين مفاد ، ٻارن جي حقن جي بنڃڪڙيءَ جي ڪيسن انڪوائري ڪرڻ. جي ميمبر جي حيثيت ، ھوءَ پاليسي ڊائيلاگ مشغول آھي صورتحال جي نگراني ڪرڻ ٻارن جي حقن جي حفاظت مؤثر طريقي سان لاڳو ڪرڻ قومي بين الاقوامي اوزارن جي مطابق جيڪي ٻارن جي حقن جي واڌاري تحفظ سان لااپيل آھن.
روبينا ڀٽي ، چئن ٻارن مان ھڪ آھي ، ڄائي پرورش ڪئي سرگودھا ، جتي ھن مئٽرڪ انٽر پاس ڪئي. هن 1990 ع پنجاب يونيورسٽيءَ مان سائنس جي ڊگري حاصل ڪئي 1993 ع بهاءُ الدين ذڪريا يونيورسٽي مان ڪيمسٽري ماسٽر جي ڊگري حاصل بعد ، هن 2008 مينوٿ يونيورسٽي ، آئرلينڊ ڊولپمينٽ اسٽڊيز ماسٽرس ڪئي ، جتي هن کي سال جي بهترين شاگرد ايوارڊ سان نوازيو ويو. آخرڪار ، هن 2015 سين ڊيگو يونيورسٽي ، ڪيليفورنيا ، آمريڪا ليڊرشپ اسٽڊيز پي ايڇ ڊي ڪيائين.
ڀٽي 2011 ايسٽرن مينونائيٽ يونيورسٽي وزيٽنگ اسڪالر طور ڪم ڪيو آھي ، پروجيڪٽ ليڊ طور ، سان ڊياگو يونيورسٽي تبديلي لاءِ عورتن جي اڳواڻن جو ڊائيلاگ ، 2013-2014. ھن ڳالھايا آھن ليڪچر قومي بين الاقوامي فورمز تي عورتن کي بااختيار بڻائڻ ، عورتن تي تشدد ، عورتن کي امن جي اڏاوت ، عورتن کي قيادت ، انساني حقن بابت . هوء اقليتي معاملن جي صلاحڪار ڪائونسل جي ميمبر طور ڪم ڪيو 2015 2018 دوران پنجاب جي وڏي وزير لاءِ.
روبينا فيروز ڀٽي هڪ پاڪستاني انساني حقن جي ڪارڪن ، امن پسند قيادت جي صلاحڪار آهي. هوءَ هن وقت ملڪ جي ٻارن جي حقن بابت قومي ڪميشن جي ميمبر آهي جتي هوءَ پنجاب صوبي جي نمائندگي ڪري ٿي.
اھڙي طرح بيربل ڪيترن ئي مسڪينن کي بادشاھ سلامت کان سوکڙيون وٺي ڏنيون. عوام ھن جا لطيفا ڳجهارتون به مشھور آھن. ھڪ پرولي ھنديءَ ، بيربل ڏانھن ھن نموني سان سلهاڙيل آھي: