polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Cheu ha il pop da tschels onns schau siglir la chicra, ei ius giuadora e sill'alp Pazzola, nua ch'el ha svidau gl'entir tschaler purment: magnuccas, panazuns e tschagruns e purtau quei tut alla mumma, schend: "Cheu has in entir tschaler d'alp per quei tec paun e tschagrun!"
Ils giavels, frabiziechels dils da Cuera, che vevan aunc semnau dapertutanavon sillas costas sidengiu las nodas brinblauas da tschella ga e che savevan cun tgei patagner els vessen da far, han immediat pagau il tscheins sin crizzer e cutrin, ed ein stai cuntents ch'ei vegnien libers da quei schani dalla braunca gronda.
Essend quei di igl onn dalla pladida ual entuorn, ha il mat digl uors da Val Gierm e herox dalla Surselva ferma, dau ina tala frida al maluardau signur da Cuera, ch'el ei sgulaus sc'in paliet entochen sil cumà dil Calanda, nua ch'el ei splatergnaus petta-plat enamiez la pli aulta preit-crap.
Cheu ha in dils pasters detg: “Quei ei buca enzatgei recli, nus vein neginas stiarlas cotschnas cun fiug sils corns e silla cua. Nus mein en tegia e schein far peiver il striegn. Quel vul menar nus sutsura, perquei che nus vein vilentau strias e striegn.”
“Ad el è ius ain capluta da Sontgaclau par angraziè, tg'era betga vegniu giu la lavina, tg'el tumeeva, tg'el eera aun adina co, ad o fatg oraziun tier Sontgaclau. Ain quai mumen sai vegniu tut stgir ain capluta. El so tut tge quai munta. El so: ussa sè la lavina vegnida! Ad uscheia sel staus liberaus d'l prighel. Scha'l mava betga ain capluta, sch'er'el morts ain la lavina.”
Suenter ch'il paster ei staus o las pégnas da Calmut, eis ei vegniu ina brentina ord la Val Vaglieuna; en cuort eis ei stau freid e mitgiert e prest ha ei entschiet a plover, dar garniala e never da tala maniera, ch'ei han bunamein stuiu schar ira las vaccas a frusta ed aunc quella sera stuiu ira cun las caschadas giu ella val.
Già a fin november 2004 preschantet DJ BoBo sias nouvas chanzuns e sieu nouv palc ad Engelberg; siand cha'l tema da la turnea eira ils pirats, eira il palc simila ad üna barcha da pirats cun quatter scenarias pussiblas: que eira lung 32 meters e larg 10 e giaiva immez il public.
Marido cun üna güdeva ed imnatscho viepü i'l temp dal naziunelsocialissem tres excess antisemitics e da la pussibilted reela per sia duonna Johanna Klepper naschida Stein da gnir bod depurteda in champs da concentraziun, ho Klepper fat finelmaing suicidi insembel cun sieu muglier ed üna figliastra.
Gaius Plinius Secundus Maior, er Plinius il Vegl (* 23 u 24 s. C. a Novum Comum, oz Como; † 25 d’avust 79 a Stabiae al Golf da Napoli), è stà in scienzià, uffizier e funcziunari roman ch’è surtut vegnì enconuschent tras sia ‹Naturalis historia›, in’ovra enciclopedica davart las scienzas natiralas.
Cur ch’il Congress da Vienna ha renconuschì l’onn 1815 la neutralitad armada da la Svizra, è l’anteriur prinzi-uvestgieu vegnì dividì tranter Berna e Basilea: Il Giura ed il Laufental èn vegnids attribuids a Berna, entant che las anteriuras landfoctias episcopalas Birseck e Pfeffingen han tutgà da qua davent tar Basilea.
Grazia a sia posiziun en la Val dal Rain e l’aria mediterrana ch’entra nà da la Porta Burgognaisa enconuscha la citad in clima ordvart miaivel e sulegliv ed ha l’atun, grazia al jet da Möhlin, cumpareglià cun l’ulteriura Svizra Bassa relativamain pauca tschajera.
Malgrà quai datti sin il territori dal chantun vaira grondas differenzas d’autezza: il punct il pli bass è situà al port dal Rain a Kleinhüningen cun 245 m, il pli aut punct sa chatta survart Bettingen sper St. Chrischona cun 522 m – là sa chatta er la tur da televisiun da medem num che furma il pli aut edifizi liber da la Svizra.
L’onn 1939 ha il Museum d’art da Basilea cumprà e spendrà nà da la Germania 21 picturas d’uschenumnà «art degenerà», numnadamain ovras da Paula Modersohn-Becker, André Derain, Marc Chagall, Franz Marc, Oskar Kokoschka, Emil Nolde, Paul Klee, Otto Dix, Max Beckmann, Lovis Corinth, Oskar Schlemmer, Georg Schrimpf ed Ernst Barlach.
Nil , Ebro , Rodan , Cheliff , Po , Nahr al-Asi/Orontes/Asi Nehri , Seyhan , Büyük Menderes , Moulouya , Mariza/Meriç/Evros , Júcar , Medjerda , Adisch , Struma/Strymonas , Tevere , Gediz , Vardar/Axios , Segura , Acheloos , Aliakmonas , Drin , Turia , Vjosa , Ceyhan , Göksu , Nestos/Mesta , Arno , Neretva , Aude , Piave , Pinios , Reno , Ter e Küçük Menderes .
En il patg federal ch’è vegnì renovà il medem onn a Brunnen eran uss cuntegnidas passaschas che sa drizzavan cleramain cunter ils Habsburgais; ed ils success dals Confederads, ma er lur basegn da sa giustifitgar vers anora, han er promovì la furmaziun da legendas: ni Guglielm Tell ni il chastellan habsburgais Gessler èn documentads en las funtaunas istoricas.
Entant ch’ils Ghibellins sa basavan per ordinari pli ferm sin l’aristocrazia, eran ils Guelfs segnads d’ina tscherta vischinanza tar il ‹republicanissem› e vegnivan sustegnids da la baselgia, da la Frantscha e dals Anjou en lur cumbat cunter l’egemonia dals retgs tudestg-romans.
Denter las ghitaras electricas differenziesch'ins era aunc denter ghitaras normalas e ghitaras miez resunontas, las qualas ein era electricas, han denton era in spazi vit en lur corp. Tier las acusticas differenziesch'ins denter ghitaras classicas e ghitaras da western , las qualas vegnan denton era avon cun recepturs da tun.
Tranter sias ovras figureschan Olga , Melancholia , Walja , Marburg , Suenter il bogn , Petrowitsch , Gosch e Jerofejitsch , Tanja , Magiel d'aua , Natascha , En il samowar , Purtret da familia , Primavaira , Saschenka , La tschernida , Il marquis è da return , Atun da la vita , Atmosfera da stad , Maletg d'ina dunna , Il concert è finì , Siemis da stad ed auters.
Ord vista da la baselgia romana eran talas ponderaziuns però spinusas: per l’ina na vuleva ella betg laschar valair ch’i saja pussaivel da surpassar la ductrina cristiana dal temp da l’evangeli e dals babs da la baselgia; per l’autra na vuleva ella betg laschar giuditgar ils svilups ils pli novs sut l’aspect da la decadenza.
Quest ultim eveniment vegniva considerà sco stausch inizial per surmuntar l’epoca precedenta, damai che scienziads bizantins avevan manà cun sai sin lur fugia en il vest manuscrits grecs ch’eran restads nunenconuschents al temp medieval latin u ch’eran be vegnids enconuschents indirectamain sur translaziuns arabas.
Igl ha dà geniturs ch’han empruvà da tegnair davent lur uffants da la Giuventetgna da Hitler, schuldads ch’han refusà da sa participar a crims da guerra, burgais ch’han zuppà Gidieus u ch’han provedì lavurers sfurzads cun victualias, funcziunaris da praschun ch’han ‹laschà ir a perder› actas per preservar praschuniers da la deportaziun.
Ad in’acziun da resistenza cumplessiva cun caracter da putsch ch’avess midà il stadi d’in mument a l’auter è pir stada abla l’organisaziun ch’ha preparà l’Attentat dals 20 da fanadur 1944; quella è sa recrutada per gronda part d’elitas da funcziunaris dal Reich tudestg.
Tar la Battaglia da Creta il matg 1941 han schuldads tudestgs mazzà ils 23 da matg 1941 en il pitschen vitg muntagnard Floria tut ils abitants ch’els han pudì tschiffar; quai per vendetga cunter la resistenza dals Grecs, en rom da la quala 14 schuldads tudestgs eran vegnids per la vita.
En pli ha la resistenza ollandaisa transmess als Alliads en la Gronda Britannia infurmaziuns davart il dumber e la posiziun da las truppas tudestgas, surtut en connex cun l’invasiun da la Gronda Britannia ch’era en planisaziun, ed han fatg attentats sin posts da servetsch e transports militars tudestgs.
Sco ulteriuras gruppaziuns d’orientaziun communistica èn da numnar: Rote Hilfe Deutschlands, Vereinigte Kletterabteilung , Transportkolonne Otto (che repartiva en la Germania dal Sid fegls sgulants che vegnivan producids en Svizra) e l’Europäische Union enturn Robert Havemann e Georg Groscurth.
Gruppas da resistenza da differenta orientaziun politica (Front de l’Indépendance/Onafhankelijkheidsfront, Mouvement National Royaliste/Nationale Koninklijke Beweging, Groupe G, Witte Brigade ed Armée secrète) han procurà communablamain che las truppas tudestgas n’han betg pudì destruir il port d’Antwerpen avant lur retirada il 1944.
Il term talian ‹Resistenza› designescha la totalitad da las partidas e dals moviments politics ch’han fatg opposiziun cunter il faschissem talian e cunter las forzas naziunalsocialisticas en l’Italia; questas ultimas han occupà parts da l’Italia suenter l’armistizi tranter l’Italia ed ils Alliads dals 8 da settember 1943.
Quai è sa mussà d’ina vart l’onn 1923 cura che Hans von Seeckt ha decretà in scumond da la NSDAP; da l’autra vart l’entschatta 1938, en rom da la Crisa da Blomberg-Fritsch, cura che la direcziun da la Wehrmacht è vegnida privada da la pussanza; fin qua aveva quella agì a moda relativamain autonoma e suandà ina lingia sceptica envers ils plans da guerra da Hitler.
Quellas èn vegnidas purtadas da gruppas clandestinas sco Lëtzeburger Patriote Liga, Lëtzeburger Freihétsbewegong, Lëtzeburger Freihétskämpfer, Lëtzeburger Volleks Legio’n, Lëtzeburger Ro’de Lé’w, Patriotes Indépendants, Lëtzeburger Freihétsbond, Alweraje; quellas èn s’unidas en D’Unio’n, la reuniun da las organisaziuns da resistenza dal Luxemburg.
La resistenza da vart da l’ala catolic-conservativa e burgaisa è surtut s’organisada en furma da las suandantas instituziuns: Antifaschistische Freiheitsbewegung Österreichs, la gruppa Maier-Messner-Caldonazzi, Tiroler Widerstandsbewegung, las duas grondas gruppas enturn Roman Scholz e Karl Lederer , sco er la gruppa enturn Jacob Kastelic .
En pli gruppas trotzkisticas e gruppas communisticas independentas sco Kampfbund zur Befreiung der Arbeiterklasse, Organisation gegen den Strom, Mischlingsliga Wien (en la quala èn s’unidas persunas ‹da provegnientscha maschadada› tenor las Leschas da Nürnberg), Anti-Hitler-Bewegung Österreichs e Revolutionäre Kommunisten Österreichs.
Igl existan qua las pli differentas direcziuns sco per exempel quella da la New Left britannica ch’è sa furmada sco ina da las emprimas suenter la revolta en l’Ungaria, quella dal communissem da refurma e da l’eurocommunissem da partidas communisticas dal vest, l’operaissem talian u la Scola da Francfurt.
La prova da vardad areguard supposiziuns u teorias è alura puspè la pratica, en la quala la teoria sa mussa sco correcta u faussa: «La dumonda schebain i pervegnia al pensar uman ina vardad materiala n’è betg ina dumonda da la teoria, mabain ina dumonda da la pratica. En la pratica sto l’uman cumprovar la vardad da ses pensar.»
I para però, cha quist nu d'eira il cas pel God Tamangur: id es fich probabel cha la laina dal God Tamangur nu gniva exploitada, ne pellas minieras a S-charl, ne pellas salinas a Hall aint il Tirol, mo la laina gniva explotada fin sü Plan d'Immez directamaing suot il cunfin odiern dal reservat palüdaint.
Quist territori da 86 ha fa part da la zona palüdainta registrada da la Confederaziun e cuntegna il God Tamangur cun sia lunghezza da ca. 1,5 km dal fuond da la val fin a ca. 2300 m.s.m. Il reservat gnit fundà l'on 2007 e sta suot protecziun almain fin il 2057.
Mainas palüds as rechattan fingià aint illa part la plü ota da la val pro'l Pass da Costainas, ma las palüds bassas plü bellas cun üna lunghezza da ca. 2,5 km sun situadas tanter l'Alp Astras ed il God Praditschöl a 2100 m.s.m. Aint illa part la plü bassa dal territori as rechattan palüds da spuonda cha's indaintan cul god da dschember vaschin.
L’IICI dueva pia agir a moda cumplementara a la Societad da las naziuns; entant che quest’ultima era engaschada en il mantegniment da la pasch tras mesiras politicas sco il discharmament e la pacificaziun, dueva l’IICI rinforzar la prontadad dals pievels per la pasch tras mesiras d’educaziun e da cultura.
A l’entschatta da la Revoluziun da mars, la quala è vegnida resentida en tut l’Europa sco ‹primavaira dals pievels›, predominava tranter ils revoluziunars ina tenuta positiva envers il naziunalissem polac; en quest senn è er la sullevaziun a Posen vegnida beneventada a l’entschatta.
Gia avant l’assagl sin la chasa dals stans aveva il manader dals naziunalists ungarais Lajos Kossuth exprimì en in pled scrit ils 3 da mars sia malaveglia cun il sistem politic e formulà la pretensiun dals revoluziunars da transfurmar la monarchia a moda parlamentara e da relaschar constituziuns per ils singuls pajais austriacs.
Enconuschents exempels èn Heinrich Heine, Georg Herwegh, Georg Büchner (ch’ha derasà cun ses fegl sgulant ‹Der Hessische Landbote› la parola che derivava dal temp da la Revoluziun franzosa «Pasch a las chamonas, guerra als palazs!») u Heinrich Hoffmann von Fallersleben .
Gia il prim da fanadur 1849 è Mieroslawski però sa retratg sco cumandant da las truppas revoluziunaras a Baden; el è stà trumpà da la tenuta targlinanta da la regenza da Brentano, il qual preferiva da negoziar ed ha uschia retardà l’armaziun generala sco ch’ella vegniva pretendida dals radicals.
Tar in’emprima pli gronda demonstraziun eri gia vegnì l’october 1817 a chaschun dal quart anniversari da la Battaglia da Lipsia e dal 300avel anniversari da la refurmaziun luterana; en rom da quest’uschenumnada Festa da Wartburg avevan ils students clamà decididamain suenter l’unificaziun tudestga.
Las revoluziuns dal 1848/49 han influenzà a lunga vista ed a moda profunda la cultura politica e la chapientscha da la democrazia pluralistica da la gronda part dals stadis da l’Europa Centrala: en la Republica Federala Tudestga – la constituziun vertenta sa basa sin il sboz elavurà a ses temp en la baselgia da s.
En il decurs da la Revoluziun è quel però sa dividì pli e pli en diversas direcziuns che tschentavan differentas prioritads tar temas centrals e che s’opponivan per part ina a l’auter (t.a. areguard la posiziun da la naziun, en la dumonda sociala, en il svilup economic, ils dretgs umans, ma er en lur relaziun envers la Revoluziun sco tala).
Tranter auter cuntegnan quests ‹Dudesch puncts› in ministeri independent da Vienna ed in parlament ungarais autonom, la retratga da las truppas austriacas da l’Ungaria e l’installaziun d’ina atgna armada naziunala ungaraisa sco er la creaziun d’ina banca naziunala; il Reginavel ungarais daventa uschia facticamain in stadi independent.
En l’Ungaria ha gì lieu dapi ils 12 da settember 1848 ina sullevaziun sut il commando da Lajos Kossuth ch’è ida a finir en cumbats guerrils cunter las truppas imperialas; ultra da quai è il minister da guerra austriac, Theodor graf Baillet de Latour, vegnì assassinà ils 6 d’october.
27 da favrer 1848: Inspirà da la Revoluziun da favrer en Frantscha formulescha l’assamblea populara da Mannheim ina petiziun a la regenza a Karlsruhe cun uschenumnadas pretensiun da mars; quellas daventan il fanal da la Revoluziun da mars en ils stadis da la Confederaziun tudestga.
En il decurs dal temp medieval tardiv è sa sviluppà en l’Europa in commerzi a lunga distanza che cumpigliava citads sco Antwerpen, Augsburg, Francfurt, Nürnberg, Lipsia, las citads da la Hansa sco Hamburg, Bremen u Lübeck, l’Urden tudestg, Londra, Marseille, Nowgorod e la Republica da Vaniescha.
E sco terz argument fa l’affischa valair: «Tras mia posta po blera glieud scriver a persunas, da las qualas els na vulan per motivs da creanza betg pretender ch’ellas pajan il porto. Ed ultra da quai pon els trametter a lur advocats u plenipotenziaris u furniturs novitads senza als chaschunar custs.»
Concret han ins empruvà da megliurar las flaivlezzas tar la consegna da las brevs, da reducir l’auta quota da perdita da las spediziuns, d’augmentar la segirezza per las brevs ed ils bains che vegnivan affidads a la posta e d’engaschar mess fidads che duevan retschaiver ina paja suffizienta.
ha scrit Diodorus Siculus: «Cun l’alva dal di, uschespert era levà, aveva el l’emprim da prender en consegna persunalmain las brevs ch’arrivavan da tuttas varts. Suenter esser vegnì a savair dal tuttafatg tge ch’era currì e passà en il reginavel pudeva el numnadamain endrizzar e tractar tut bundant pli sabiamain.»
Ensemen cun il Suttapitaka – ils pleds da Buda – ed il Vinayapitaka – ina collecziun da reglas monasticas – furma el l’uschenumnà Tipitaka (u sanscrit: Tripitaka, per rumantsch: ‹trais chanasters›, er numnà Canon pali) ch’è vegnì scrit en pali e che furma la pli veglia collecziun cumplessiva da texts budistics.
La finamira da la meditaziun è da rimnar e quietar il spiert , d’exercitar ina percepziun clera e sapientiva, da ‹vesair profund› , da cultivar simpatia envers tut las creatiras, da scolar l’attenziun (vul dir dad esser dal tuttafatg en il preschent e da percepir tut a moda clera e senza giuditgar) e da schliar pass per pass tutta fixaziun a sasez.
Cur ch’igl è però vegnì sunà l’emprima giada sin in antecessur da la ghitarra per propi è grev da dir. Illustraziuns da la Mesopotamia e da l’Egipta mussan instruments a cordas cun in culiez ed in corp da resonanza, uschia ch’ins po supponer che quai saja stà il cas dal temp da las emprimas culturas autas.
Er pli tard hai adina puspè dà novaziuns en la construcziun da ghitarras electricas: ghitarras ch’emprovan da sa posiziunar tranter Les Paul e Stratocaster, la ghitarra electrica a dus culiez, la ghitarra cun set cordas realisada il 1987 dad Ibanez e Steve Vai u, pli da nov, il svilup vers la tecnologia digitala.
Bain colonisescha ella tals bancs, ma confurm a ses spazi da viver d’origin – regiuns da steppa autsituadas – cumpara ella bundant pli savens sin pastgets alpins; quai surtut dapi che la schientscha per la protecziun da la natira è creschida e las flurs na vegnan betg pli clegidas en tut ils lieus bain accessibels.
Cun ses exempel d’ina lirica bain furmada ha el gì la speranza d’animar er auters en l’entir territori rumantsch, «pertge che mintga dialect ha sias proprietads appreziablas e gnanc in, enconuschì e cultivà duaivlamain, n’è inferiur a quel da l’Engiadin’Ota», sco ch’el ha constatà en si’emprima ediziun.
En l’ediziun dal 1866 deditgescha el in grond dumber da sonets a persunalitads da l’istorgia e cultura grischuna ladina, sco per exempel a Gian Fadri Caderas, Simon Caratsch, Conradin de Flugi, Philipp Gallicius, Gian Travers, Durich Chiampell e.a. Ulteriurs temas da la poesia da Pallioppi èn la natira, las stagiuns, flurs e festas, stailas e firmament.
Pervi dal clima continental è l’amplituda da la temperatura – tipicamain – fitg gronda; en il nord dal Canada cuntanscha ella fin a 45 K. A la costa dal Pacific impedescha l’influenza maritima differenzas talmain extremas e l’amplituda annuala sa sbassa sin valurs relativamain pitschnas che tanschan da 14,2 K a Vancouver fin a 7,6 K a San Francisco.
Sco descrit è la structuraziun topografica segnada d’ina vart dals Rocky Mountains a la costa dal vest e las Appalachas a la costa da l’ost che cunfineschan il continent vers sid en furma d’in dratguir; da l’autra vart èn da numnar l’Ocean Pacific en il vest, l’Ocean Atlantic en l’ost e la Mar Caribica resp.
L’economia da l’America dal Nord cumpiglia bundant ina mesa milliarda umans en 23 stadis ed è segnada dal ferm cuntrast tranter ils pajais ritgs Canada ed USA, che tutgan tar il pajais ils pli bainstants dal mund, ed ils pajais povers da l’America Centrala e da la Caribica; il Mexico, las Bahamas e Costa Rica èn situads tranteren.
Per motivs da sistematica e per evitar scumbigls è il num ‹flur-portg› reservà en rumantsch grischun per il gener Taraxacum (quai che correspunda a la derivanza dal term ‹Saublume›, cf. sutvart), entant ch’il num dent-liun vegn duvrà – confurm a la muntada dal num latin – per designar il gener Leontodon.
Enstagl sa tracti da furmas ch’han mantegnì il modus da sa multiplitgar e la moda da vier dals emprims vertebrats che vivan sin terra ed han perquai sumeglientschas cun quels, ma ch’èn sa sviluppads – surtut en furma da las raunas e cecilias – a represchentants che sa differenzieschan en blers aspects dals vertebrats che vivan sin terra oriunds.
Entaifer ils vertebrats che vivan sin terra valan ils amfibis sco la gruppa la pli originara , tranter auter perquai ch’els èn dependents tar la multiplicaziun dad auas, perquai ch’intginas parts da lur skelet na vegnan betg dad oss e pervi da la prestaziun relativamain bassa da lur loms e da lur sistem cardiovascular.
Malgrà che Napoleun aveva purtà l'idea da stadi naziunal ord la Frantscha en auters pajais vischinants ha l'interpretaziun diversa da quest'idea, influenzada dad in spiert conservativ, engrevgià il mantegniment da l'urden napoleonic en ils pajais pertutgads, uschia en Spagna, ils pajais germans ed il davos era en Russia.
Nepoleun Bonaparte, sco imperatur enconuschent sco Napoleun I (frz. Napoléon Bonaparte resp. Napoléon Ier, * 15 d'avust 1769 ad Ajaccio en Corsica sco Napoleone Buonaparte; † 5 da matg 1821 a Longwood House sin l'insla St. Helena en l'Atlantic dal sid), è stà in general, um dal stadi ed imperatur franzos.
La riva tranter Genevra e Nyon sa numna Le Genevois, tranter Nyon e Lausanne La Côte, tranter Lausanne e Vevey Lavaux, tranter Vevey e Villeneuve Riviera e tranter Villeneuve e Saint-Gingolph Chablais (tranter Villeneuve e Noville Chablais vaudois e tranter Port-Valais e Saint-Gingolph Chablais vallesan).
En cumbinaziun cun il dretg da nominaziun tenor art. 53 e cun il dretg da dissolver il parlament tenor art. 25 èsi stà pussaivel d’installar in cabinet presidial, vul dir ina regenza minoritara che sa basava sulettamain sin la confidenza dal president e sin las cumpetenzas da dretg d’urgenza da quel.
Il chancelier da l’imperi Brüning aveva ultra da quai pers ses credit tar il president da l’Imperi, damai ch’el aveva laschà scumandar la SA ed aveva relaschà in’ordinaziun areguard l’agid en l’ost che vegniva crititgada fermamain dals possessurs da terren en la Prussia da l’Ost, als quals appartegneva er Hindenburg.
Ils contacts tranter la NSDAP e l’industria duevan vegnir promovids tras dus stabs da cussegliaders rivalisants, l’uschenumnà Post da lavur Dr. Schacht sut l’egida da l’anteriur president da la banca da l’imperi Hjalmar Schacht ed il Comité industrial per dumondas economicas sut l’interprendider da chemia Wilhelm Keppler.
Sco pretext per quest «culp cunter la Prussia» che vegn savens resguardà sco culp da stadi, ha el allegà la disditga presumtiva da la polizia prussiana a chaschun da la «Dumengia da sang d’Altona» (cumbats sin via violents tranter ils communists e la SA ch’era puspè vegnida lubida da von Papen).
Las furmaziuns da defensiun da las partidas – la SA da la NSDAP, il Stahlhelm che sustegneva la DNVP, il Rotfrontkämpferbund che steva en stretga relaziun cun la KPD ed il Reichsbanner Schwarz-Rot-Gold che vegniva dominà da forzas socialdemocraticas – èn fruntadas ina sin l’autra en conflicts militants tant en las salas da reuniun sco er sin via.
Schleicher na pudeva betg savair che el, il maister da las intrigas, era uss sez daventà l’unfrenda d’ina intriga: gia ils 4 da schaner 1933 era ses anteriur protegì Franz von Papen sa scuntrà cun Hitler en la chasa privata dal banchier da Cologna Kurt von Schröder per far negoziaziuns secretas.
Ins è sa cunvegnì sin ina regenza da coaliziun tranter la DNVP e la NSDAP; a quella duevan appartegnair sper Hitler be dus ulteriurs naziunalsocialists, numnadamain Wilhelm Frick sco minister da l’exteriur e Hermann Göring sco minister senza portafegl e – sco cumissari guvernativ – minister da l’intern prussian.
Suenter la «victoria finala» vuleva il «filosof da la partida» Alfred Rosenberg divider la baselgia catolica ed evangelica cun agid da «cuntrapapas» en gruppaziuns che sa cumbattevan; el ha empruvà da far reviver la religiun germana veglia, persiana ed indica per «tschentar al lieu da la tradiziun biblica che stat per svanir ina anc pli veglia e meglra».
La giustia da Weimar n’è er betg intervegnida areguard la manzegna davart la culpa da guerra, las inculpaziuns cunter ils «malfatschents dal november» u la legenda da la stilettada, la quala na vegniva betg be purtada da l’extrema dretga, mabain er da conservativs da dretga e schizunt da partidas e medias liberalas.
Sin cussegl da Himmler, Goebbels e Göring ha Hitler laschà assassinar tranter ils 30 da zercladur ed il prim da fanadur 1934 en l’entir pajais radund 200 adversaris e concurrents pussaivels entaifer la NSDAP sut il pretexts che quels sajan stads cumpigliads en in putsch che Röhm haja – apparentamain – planisà.