polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
مسلمانان دا هم وايي چې د انجيل او تورات هغه اسماني کتابونه دي چې د بېلابېلو مذهبي فرقو له لورې پکې لاسوهنې شوي په بل ډول سره ليکل شوي او په ناسمه توگه تعبير شوي او د دغو اسماني کتابونو اصلي بڼې اوس نه شته او د وخت په تېرېدو سره خلکو هماغه لومړني لارښوونې چې په اصلي اسماني کتابونو کې وه هېر کړي،
نو ددغه ليد پر بنسټ الله انسانانو ته د لارښوونې لپاره قرآن راولېږه چې په دې کې هماغه د اصلي انجيل او تورات لارښوونو سره سره د هغو وختونو د خلکو چې پېغمبران به يې ځورول او وژل به يې او د الله له احکامو د سرغړونې سره سره يې د خپل زاتي گټو لپاره د الله په کلام کې چې بدعتونه راوستلي دا ټول تاريخ ثبت دی.
د اسلام بنسټيزه عقيده شهادت دی چې د گواهۍ مانا لري شهادت "نشته بل کوم څښټتن يا معبود پرته د الله نه او محمد د الله پيغمبر دی." د دې لپاره چې څوک مسلمان شي،
او که چېرته يو څوک غواړي چې اسلام ته راشي نو هغه يا هغې ته پکار ده چې بايد د زړه له صدق نه وغواړي او بيا د دې نه مخکې چې شهادت ووايي نو پکار ده چې د شهادت په اصلي مانا او مفهوم پوه وي.
د مسلمان لپاره د شهادت نه وروسته د اسلامي حکمونو پلي کول فرض دي او همدا رنگه يو مسلمان بايد د اسلامي اخلاقو خاوند هم وي ترڅو هغه په يوه اسلامي ټولنه کې د منلو وړ وگرځي.
خو همدا وروستی پيغمبر د اسلام د دين د گروهې آرنۍ لمانځونکی او پرځای کوونکی دی چې پر زمکه يې بنسټ آدم ايښی چې بيا تر هغه وروسته حضرت ابراهيم او د هغه نه پخوانيو او وروستنيو،
مسلمانان په دې باور دي چې له کومې ورځ نه الله تعالی قرآن شريف پر محمد صلی الله عليه وسلم نازل کړی له هماغې ورځې نه تر ننه پورې قرآن شريف په خپلې آرنۍ بڼې پاتې دی چې بيا د حضرت محمد صلی الله عليه وسلم نه وروسته د هغه لارويانو چې قرآن شريف يې حفظ کړی وه وليکه او په همدې توگه يې قرآن شريف په ليکنې بڼه خوندي کړ.
او وروسته له دې چې قرآن شريف ليکلې بڼه وموندله نو بيا د هماغه خليفه د واکمنۍ پر مهال د قرآن شريف لمېسې جوړې شوې او د اسلامي خلافت بېلابېلو ولايتونو ته يې لمېسې ولېږل شوې.
ما ستاسو دين ستاسو لپاره مکمل کړ؛ ما ستاسو لپاره خپل د برکتونو اچول مکمل کړل؛ ما ستاسو لپار د اسلام دين غوره کړ." ډېر نور خلک بيا اسلام داسې تعريفوي چې دا هغه دين دی چې انسان د همدې دين په مرسته بېرته الله تعالی ته ورستنېږي نسبت و دې ته چې د ايمان د اعمالو د تصديق په توگه وگڼلای شي.
تورات او انجيل سپېڅلي کتابونه د تاريخ په بېلابېلو پړاؤونو کې د ترجمې او متن په برخه کې تحريف شوي او اوس همدا سپېڅلي کتابونه پخپلو آرنيو بڼو هېڅ نه شته.
اسلامي کتابونه او ليکنې د يهوديت او عيسويت د هغو اصلي لارښوونو نه راوتلي چې د ابراهيم په وختونو کې يې ښوونې شوي نو د همدغه پخاطر دا درېواړه مذهبونه يعنی يهوديت،
لکه د نورو دينونو په شان په اسلام کې هم يو شمېر مذهبي فرقې شته چې د دوی ټولو گروهه يا عقيده يوه ده خو په شرعي او قانوني توگه په دغو فرقو کې اهم توپيرونه ليدل کېږي.
شهادت, شهادت د اسلام له بنسټیزو عقیدو یا اصولو څخه دي او باید د زړه له تله په لاندې ډول وویل شي أشهد أن لا إله إلاَّ الله و أشهد أن محمد رسول الله,یا" زه شهادت ورکوم چې دلته پرته له الله څخه بل هیڅوک د عبادت وړ ندي او زه شهادت ورکوم چې محمد د خدای رسول دي."
خو ټول مسلمانان بيا په همدې پينځه بنسټيزو فرايضو او گروهو سره پوهاوی او سره يوه خوله دي چې سني مسلمانان يې د اسلام د پينځه ستنو په نوم پېژني او شيعه مسلمانان يې د دين د څانگو او ريښو اهم عناصر بولي.
"زه په الله ايمان راوړم؛ او د هغه په ملايکو؛ او د هغه په کتابونو؛ او د هغه په پيغمبرانو؛ او د محشر په ورځ؛ او په تقدير؛ او ټول شيان د الله له خوا نه دي،
که څه هم چې داسې مسلمانان هم شته چې نه د تشيع او نه هم د سني په ډلو کې ځانونه شمېري او دا هغه مسلمانان دي چې د قرآني دلايلو له مخې په اسلام کې د فرقې او د ډلې جوړول حرام گڼي،
د غازي شېرمحمدخان سرپرستي او پالنه دده پياوړي نيکه په ښه توگه سرته رسولې چې په نتيجه کې يې دځان په وړ يو باغيرته او دوطن په آزادۍ مين شخصيت خپلې ټولنې ته وړاندې کړ.
انگريزان هم دده له دښمنۍ څخه په ويره کې وو کله چې انگريزانو د دوی داوسيدو دځای پته ځان ته ولگوله ډير ژر يې محاصره کړوتر څو ورځو جنگ او محاصرې وروسته جنگي تاکتيک څخه په استفادې سره يې له انگريزانو سره موقتي اوربند وکړ.
د انگريزانو د دوهم تيري په مقابل کې د نامتو مجاهدينو لکه غازي محمد جان خان وردك او ملامشک عالم تر څنگ د دين او وطن ددښمنانو پر ضديې د جهاد ډيوې بلې وساتلې.
دوی خپل درېځ د افلاطون د فایدون پر بنسټ رامنځ ته کړ چې په هغه کې سقراط په دې اړه بحث وکړ چې پوه څنګه د فناه نه کېدونکي روح لپاره د لاس رسي وړ نده.
د ايران د يو انقلابى شاعر لاهوتي انقلابى نظمونه يې هم پښتو ته راواړول او د عالمي شهرت حامل مصري اديب ډاکټر طه حسين او شاه ولي الله د کتابونو د ژباړو نه علاوه يې د مشهور صحابى ابو ذر غفارى رض د ژوند حالات هم وليکل.
کاکاجى په پښتونخوا کې د ترقۍ پسند ادبى تحريک په بانيانو کې وو او د انجمن ترقي پسند مصنفينو په جوړولو کې يې برخه واخسته او په ١٩٥٤ کې د انجمن د صدر په حيثيت گرفتار کړی شو،
کاکاجي د عدم تشدد سياست د وخت او حالاتو مطابق نه گڼلو او هم د خپلې انتها پسندۍ په وجه له «نوجوان بهارت سبها» او له «انجمن نوجوانان سرحد» سره ملگری شو.
کاکاجي صنوبر حسين مومند دا لوی ملي مبارز له زندان څخه تر خوشي کېدو لږه موده وروسته د ۱۹۶۳ ز کال د جنوري پر ۳ په خپل کلي کږه واله کې وفات او هماغلته خاورو ته وسپارل شو.
خو عياش زوى امير حبيب الله خان په پاچا كيدلو سره د هېواد روښاندو د نسبي سياسي تنفس زمينه ومونده او د رسنيو او سياسي مبارزې له لارې له كورني استبداد او بهرني ښكيېاکه د خلاصون لپاره راولاړ شول.
له دې سره جوخت پر ۱۹۱۰ ز كال ارواښاد راحت زاخيلي هم په پېښور كې د افغان جريدې په خپرولو سره د هغه ځاى د شاعرانو د استعمار ضد او آزادي غوښتونكو شعرونو په خپرولو لاس پورې كړ.
نو په برتانوي هند كې د سراج الاخبار د اپرېل د ۱۶ گڼې د خپريدو مخه ونيسئ!» ورپسې يې د انگليس د ) يانې څارگرۍ سروال ته راپور وركړ او بيا نو د هند مرستيال واکمن د افغانستان امير ته يو له سرټكونې ډك ليك وليكه،
تر لاس لاندې امير ځواب وركوي چې د سراج الاخبار مدير ته ويل شوي چې پاروونكي مطالب نشر نه كړي او همدا وو چې په سراج الاخبار كې د پښتو نشراتو لومړۍ څپه غلې شوه.
هغه وو چې انگريزانو خپل لاسپوڅي واكمن امير حبيب الله خان ته له برتانوي هنده رسمي ليكونه راولېږل چې د پښتو شعرونو خپرول دې په سراج الاخبار افغانيه كې بند شي.
خو طرزي به څه وخت د پښتو شعرونو خپرول وځنډول او تر دمې وروسته به يې يو ځل بيا يو پښتو شعر چاپ كړ او يو ځل بيا به له برتانوي هند نه د انگريزي ښكېلاك د احتجاج غږ راپورته شو.
په ۱۹ زېږدي پېړۍ كې انگريزانو دوه ځلي پر افغانستان تېرى وكړ او د دواړو تېريو په پايله كې يې غاښ ماتوونكې ماته وخوړه او دغې سکالو په پښتو شعر كې ژور غبرگون وموند.
انگريزانو د افغانستان د خوړلو لپاره د ۱۹ پېړۍ په پاى كې د افغانستان په زړه كې د ډېورنډ د ناولې كرښې په تېرولو سره موجوده افغانستان د خپل لاسپوڅي پاچا امير عبدالرحمن خان په لاس كې وركړ او د تحت الحمايه حكومت له لارې يې اداره كاوه.
ترجيح بندونو پخواني بنديزونه يې پكې مات كړل او نوښتونه يې پكې راوستل او بيا يې د ۱۳۱۱ ل ل ز کال د غبرگولي پر ۱۸ نيټه ) تر سرليك لاندې يو داسې شعر خپور كړ چې پخواني ټول معمول كالبونه يې له بېخه پكې وران كړي ول:
پر ۱۹۲۶ ز كال د ) مياشتنۍ مجله په دې خدمت كې ورسره مله شوه او پر ۱۹۲۸ ز كال د ) مجلې په تاسيس سره نوى ادب او شعر د نوې ټاكلې موخې لپاره په نه ستړي كيدونكي خدمت بوخت شو.
د پښتو د ننني شعر په فكري بدلون كې لومړى په لره او بره پښتونخوا كې د انگريزي ښكېلاك پر وړاندې ټوليز خوځښت د افغانستان خپلواكۍ بهير او په لره پښتونخوا كې د انجمن اصلاح الافاغنه ټولنيز تحريك او بيا د خدايي خدمتگار سياسي گوند،
په افغانستان كې د ويښ زلميانو سياسي خوځښت او دې ته ورته فكري او سياسي تحريكونو لويه ونډه درلوده او د نويو شعري كالبونو او شكلونو لپاره يې وخت پر وخت نوې فكري او موضوعي غذا رسوله.
زموږ په اوسني ادب كې مضمون ته پاملرنه او اساسي غوښتنه وه او زموږ نوي ادب داسې وخت سترگې وغړولې چې زموږ ملي غوښتنې د ملت د سياسي او بشپړې خپلواكۍ په پوله ولاړې وې.
پر ۱۹۱۹ ز كال د افغانستان د بشپړې خپلواكۍ په ترلاسه كيدو سره د شعر له لاس او پښو څخه هم پخواني زنځيرونه مات شول او نوې لارې او لوري يې ځان ته وټاكل.
هلته په لره پښتونخوا كې هم د شلمې پېړۍ له پيل سره د پښتو ننني ادب غزونې وكړې او هلته هم تر كالب ماتيدنې وړاندې شاعرانو د شعر په زړو كالبونو كې نوې سا پو کړه او د دې ډلې سرلاري راحت زاخيلي وويل:
دغو شاعرانو د موضوع د اهميت له مخې لومړى د شعر د مضمون نويتابه ته لاس اوږد كړ او د خپلې دغې موخې لپاره يې هماغه زاړه شعري كالبونه استخدام او خپل نوي فكرونه يې پكې ځاى كړل.
په لره پښتونخوا كې هم همدا وخت د پښتو شعر نوي نوي كالبونه جوړ شول او د دوى په اصطلاح شاعرانو ) رامنځته كړل چې بېلابېل جوړښتونه او د مسريو او بيتونو او ډونونه لري.
دا هم د يادولو ده چې د نويو كالبونو په څنگ كې زړو كالبونو هم وده وكړه او نوې سا پكې ښه او ښه وچليده. شعر د بيان ډگر هم پراخ او د الوت وزرونه يې وغوړېدل.
د دي ډولونود موجوديت د ثبوت د پاره به دا کافي وي چي وويل شي کله چي سلطان محمود غزنوي د لومړي ځل لپاره د اسلامي فتوحاتو په لړ کي د کونړ د دې درې په خوله کي د کابل له سيند څخه راپورې ووت دنور او قيرات په درويي حملي کولي نو يي د خپل لښکر سره دنجارانو، آهنگرانو،
کله چه د کونړ د ناوي د ښکتنيو او هوارو برخو پخواني کورونه وکتل شي دهغوۍ دکوټو په چتونو کي د ډاگو د پاسه د دړو پرځاي د ښونانو او غوړاڅکو لښتي اچول شوي دي چي پورتني دواړه تاريخي او عيني شواهد په دي دلالت کوي چي په رښتيا سره په پخوانيو زمانوکې د کونړ دره په تيره بيا د کونړ د سيند د شمال شاوخوا په ځنگلونو پټه او زياتره وني يي همدغه ښونان او غوړاڅکي وو،
نو چي داسي ده دکونړ يعني د اوبو او رود دره او که تاريخي اسنادو ته مراجعه وشي په عمومي صورت سره کونړدومره شهرت نه لري لکه چي په لرغونو اثارو کي دکونړ سيند (راسا ( يي لري.
دا چي ولي داسي ليکل کيږي زما په نظرڅه رنگه چي په کونړکې په رسمي دفترونو کې ټول مراسلات او مکتوبونو په دري ؤ يعني په خپله د کونړ دفتري ژبه دري وه نو دا ده چي د کنړ د کلمي پرځاي د سهولت له مخي يي په کنر انتقال کړي بيا دغه کنر کنرها شوي او وروسته تري د جمعي حالت په پښتو کنړونه جوړ شوي دي.
دا چي په مخکنۍ برخه کې وليکل شو چي کنړ ته کنر هم وايي د کونړ د نوم دا شکل هم د يوي خواته د حدودالعالم د اشاري له مخي چي کنر يي ورته ويلي دي او د بلي خوانه دخاص کونړ ختيزي خواته يوکلي د تنر په نوم شته دي که دهغه کلي د نوم سره د مقايسي له مخي وويل شي نو ممکن هغه وي او که درون ته.
د شیگل شینواري تقریباٌ ۳۰۰ کاله دمخه د ځینو عواملو له کبله د سره کمر له خوا نه تللي دي او د شیگل ځمکه یې له نو رو قومونو څخه چې په هغه وخت کې کافران وو نیولې وه،
د زیاتره تاریخي اسنادو له مخې د ساپي قوم چې په کونړ کې مېشت دي یو لوۍ قوم شمېرل کیږي چې په لومړۍ سر کې د غوړې مرِۍ څخه سره کمر ته رالېږدېدلي دي او بیا له دې ځایه د شونکړۍ له غاښې کونړ ته اوښتلي لومړۍ یې بهر آباد او بیایې له مجبوریته د کونړ سین ښکته او پورته برخوته د هغو ځایونو دقومي قدرت په وجه نفوذ نه دی کړی له سین څخه دېوگل ته راغلي او هلته استوگن شو او په دې پلار دره کې یې لوۍ مرکزیت پیدا کړ او بیا د مزار درې،
معمولاً وړین کالي چې په غرنیو سیمو کې زیات رواج لري جوړېږي د دې خبرې علت دا دی چې په دغو سیمو کې ساړه زیات او له بلې خوا نه د هغو داوسیدونکو تگ راتگ تل په ځنگلونو کې وي او وړین کالي د ونو او بو ټو د څانگو سره د نښتلو په وخت کې زیات مقاومت لري په دې سیمو کې د پسه وړۍ دلاسو نو په واسطه ریشي چې د ریشولو په کار کې ښځې زیاته برخه اخلي او خاص مهارت لري کله چې وړۍ ورېشل شي نو بیا په خپل لاس جوړو شوو ساده دستگاه گانوکې ترې تکه جوړوي او د استحصال شوي ټوټې څخه د هغو د تارونو د نري توب او پنډوالي په اعتبار مخصوص کالي لکه کورتۍ،
خو پخوا چې دمحلي صنعت له مخې د خلکو جامې عموماً له خامتا څخه وې نو دا وه چې پنبه زیاته کرل کېدله د ژمي په موسم کې چې له یوې خوا د مني د حاصلاتو له جملې څخه پنبه هم وه او له بلې خوانه شپې به اوږدې وې،
دهېوادونو په تاریخ کې هغه سیمې د ولسونو او ځواکونو د پوره پاملرنې وړ گرځېدلې دي چې د نورو سیمو په پرتله د هغوۍ جغرافیوي او سوق الجیشي موقعیت د یو شمېر مشخصاتو له پلوه دوتلي فوقاالعاده اهمیت درلودونکي وي.
علمي او کلتوري مرکزونه یې رامنځ ته کړي او مدنیتونه یې ایجاد کړي دي او د تاریخي دورو په اوږدو کې په تېره بیا د مسیحي دورې د لسیزې پېړۍ په شاو خوا کې چې تقریبا داسلامي دورې سره سمون لري له خوږو، ترخو، تودو، سړو، ژورو،
خو په خاص ډول په تېرو درې لسیزو کې چې کومې ناخوالې زمونږ په گران هېواد او په اسلام او هېواد پاله خلکو راغلي او روانې دي نو کونړ هم د دغو ناخوالو او بر بادیو څخه په امن کې نه وو او نه دی.
دهغو د ودانولو په چارو کې تر ممکنه حده پورې د ساختماني موادو اکمال ډېرې ستونزې ونه لري که دکونړدپخوانیوکلاگانو جوړخت ته ړکتل شي تر ډېره حده پورې دجغرافیایي موقعیت په اعتبار پکې پورتني بېلگې په نظر کې نیول شوي دي.
د چغان غونډۍ دلاندې چې یو وخت دنیسا ښار موقعیت درلود او یا ننگرښار هم دلته پروت ۇ دلا وضاحت لپاره دغه غونډۍ ددمکلي مخامخ دکرهالې شمال شرق خواته دغره دلمنې په یوه جگه غونډۍ جوړه شوې ده.
ش په لسيزه کې بېرته هېواد ته ستون شو څه وخت يې ديني طالبانو ته تدريس وکړ او بيا د عدليې د وزارت لخوا کابل کې د "دارالقضاة" په مدرسه کې د استاد په توگه وگومارل شو،
څه موده وروسته بيا د مطبوعاتو په رياست کې د " تربيۀ افکار" په عمومي مديريت کې يې د مامور په حيث او بيا وروسته تر څو کلونو پورې د مجلې د مسئول مدير په توگه کار وکړ چې په همدې مهال څو کاله د راديو کابل سهارنى پروگرام د همده لخوا د قرآنکريم په تلاوت او تفسير سره پيل کېدلو.
مولوي محمد يونس "خالص" په همدغه لسيزه کې په خوست کې د ورځپاڼې د مسئٍول مدير په توگه هم دنده ترسره کړې ده او همدلته د پښتورگو په تکليف اخته او د تقاعد غوښتنه يې وکړه .
د 1340 هـ ش لسيزې په پېل کې يې د کابل په عربي دارالعلوم کې د استاد په توگه تدريس پيل کړ او څه موده وروسته د ننگرهار د په متوسطه کې د استاد په توگه توظيف شو چې لدې څخه وروسته په حصارک غلجائي او بيا د خوگياڼيو ولسوالۍ مربوط د هاشم خيلو په ابتدائيه ښوونځي کې د ښوونکي په توگه مقرر شو.
مولوي "خالص" د 1350 هـ ش لسيزې د لومړنيو کلونو په پېل کې په کابل کې د بيهقي نشراتي اداره کې دنده په غاړه واخيستله چې څه موده وروسته يې کار پرېښود او پخپلوکورنيو چارو بوخت شو.
مولوي "خالص" په 1354 هـ ش کال کې لدې امله چې مشهور کمونستان د سردار محمد داؤد په اداره کې په لوړو چوکيو بوخت او نفوذ يې ورځ په ورځ زياتېدلو سرحدي سيمو ته په هجرت کولو اړ شو.
هغه چې د پخواني بادشاه محمدظاهر شاه له وخته د بې دينۍ پرضد مبارزه پېل کړې وه د هجرت څخه وروسته يې په کال کـې د کـمونستانو د منځته راتگ څخه سمدستي وروسته د افغانستان د اسلامي حزب په نوم گوند اعلان کړ او د چنگاښ په مياشت کې د عملي جهاد د پيل لپاره ننگرهار ته لاړ .
د مولوي محمد يونس "خالص" پلار ملا عبدالاکبر د انگريزانو پر ضد جهاد کې برخه اخيستې وه او مولوي "خالص" د کال د سرطان له مياشتې څخه د نجيب الله د رژيم ترسقوط پورې پخپله جهاد کې برخه اخيستله .
ښاغلی خالص خپلې لومړنۍ زده کړې له خپل ماما عبدالرازق او نورو علماؤ څخه وکړې او بيا د نورو ديني کتابونو د لوستلو لپاره چې د ده مور او پلار يې ډير هيله مند و سرحدي سيمو ته ولېږو.
د ځينو علماؤ څخه يې يو شمېر کتابونه ولوستل او بيا له هغه ځايه د خپل مشر ورور مرحوم مولوي محمد يوسف سره د درس لپاره د "ديوبند" مشهورې مدرسې ته لاړ خو هلته په رسېدو ورته معلومه شوه چې د همدې مدرسې څخه يو نوي فارغ شوي مشهور ديني عالم مولوي عبدالحق د سرحد په اکوړه خټک کې مدرسه جوړه کړې نو دوى بېرته راستانه او د اکوړه خټک په "حقانيه" مدرسه کې يې په درس پېل وکړ.
په ١٣٥٢ لمريز کال د تيرينکوټ د سيدالخان ليسې څخه فارغ او د ١٣٥٤لمريز کال د کانکور ازمويني وروسته د کابل پوهنتون د ادبياتو او بشري علومو پوهنځی د تاريخ څانگي ته شامل شو ،
د همدې کال د کب په مياشت کي يې د کابل پوهنتون د علمي کادر لپاره په ازموينه کي برخه واخستل خو لا نتيجه څرگنده نه وه چي په ١٣٥٩ لمريز کال د غوايي په مياشت کي د مکلفيت چوپړ شپږ مياشتنۍ دورې ته وليږل شو ،
د ښاغلي باوري په وينا د چوپړ دا دوره هر شپږ مياشتي وروسته جبراْ شپږ مياشتي نوره اوږدېدله او د اتلسو مياشتو وروسته په ١٣٦٠ لمريز کال د ليندۍ په مياشت کي يې د مکلفيت د چوپړ څخه د فراغت پاڼه تر لاسه کړه.
ښاغلي باوري د خپلي دندي تر څنگ د ١٣٦٥ څخه تر١٣٦٧ لمريز کال د ماسټرۍ پروگرام بشپړ کړ او د کابل پوهنتون څخه يې د ماسټرۍ يا .
ښاغلي رسول باوري د ١٣٦٠ لمريز کاله څخه تر ١٣٧٧ لمريز کاله پوري يې بېله ځنډه د کابل پوهنتون اجتماعي علومو پوهنځی د لرغونپوهني په ډيپارټمنت کي د استاد په توگه دنده تر سره کړېده .
د بارتولوميو سړيو هغه سوداګريز سامان غلا کړ چې دوی غوښت او د اسپانوي او مايا تر منځ د لومړي ثبت شوي مخامخ کېدو پر مهال د يو ژباړن په توګه د خدماتو وړاندې کولو لپاره يې د بېړۍ عمر خوړلی ماڼو وتښتاوه.
د هرې ډلې د هندوراس په داخل کې يوه بنسټيزه سيمه وه (د ميسوامريکا لپاره د سولا دره او د استو کولمبيا سيمې لپاره لاموسکوټيا) او د دوی په منځ کې سيمه په تدريجي ډول د لېږد سيمه وه.
چا چې په ۱۸۵۷ز کال کې د شمالي امريکا د ماجراجو «وليام واکر» د بريد پر ضد هونډور د وسله وال پوځ مشري کړې وه. عرفي نوم يې د ستاينې پر بنسټ دی،
سويل ته له ارام سمندر کې د فونسيکا خليج او شمال ته د هندوراس له خليج سره ګډه پوله لري چې د کرابيين سمندر يوه ستره داخلي لاره ده. پلازمېنه او ستر ښار يې ټيګوسيګالپا دی.
شونې ده چې په دې نوم سره د ټرجيلو خليج لنګرځای ته اشاره کېږي د اسپانوي په لیوني لهجه کې «فنډورا» يا د کولمبس اقتباس ته اشاره کېږي چې ويلي يې دي « » .
نوموړی ماشين د نړۍ په گڼ شمېر ژبو باندې خدمات وړاندې کوي او داسې چټک او دقيق لټون کوي چې د انټرنټ نور ډېر غښتلي ماشينونه ورته گوته پر غاښ پاتې دي.
گوگل په ټوله نړۍ کې کارول کېږي او تر نيمي ثانيي هم په لنډ وخت کې په ميليارډونو انټرنټ پاڼې چاڼ کوي او خپلو کاروونکو ته په پرتله ييزه توگه دقيق معلومات راباسي.
د يوې پوښتنې له اخيستلو څخه راواخله معلوماتو تر لټولو او بيا د دقيقوالي له مخې په يوه ځانگړي طرز بېرته کاروونکي يا پوښتونكي تر ښوولو پورې ټولې چارې د درېيو پروگرامونه په لاس کې دي،
نو ده په ۱۹۲۸ز کال د اسماعیلیه په ښار کې (چېرې چې دې له زده کړې وروسته د ښوونکي په توگه دنده ترسره کوله) د اخوان المسلمون په نامه د یوه گوند بنسټ کېښود.
ددې ورځپاڼو او نورو وړو کتابگوټو په وسیله اخوان المسلمون خپلې موخې او غوښتنې مسلمان ولس ته ورسولې او دا یې په زبات ورسوله چې اسلام څرنگه د ژوند په مختلفو څانگو کې د نړۍ لارښوونه کولای شي.
په ۱۸۹۶ کال کې د داخلي خودیتوب په وخت کې (لکه څنګه چې حاکم د ۱۸۸۴ – ۱۸۸۵ ز کلونو د برلین د کنفرانس له پایلو وروسته په هېواد کې د لا زیاتو واکمنیو رامنځ ته کېدو ته اړتیا درلوده).
سیرالیون د ۱۹۶۱ ز کال د اپریل په ۲۷ له انګلستان څخه خپلواکي ترلاسه کړه او په همدې ورځ د مشترک المنافع هېودونو غړی شو او د هېواد نوم د سیرالیون په واکمنۍ بدل شو.
په كال ۱۳۶۹هجري لمريز د صديق اكبر له لېسې څخه فارغ او په ۱۳۷۱هجري لمريز د دعوت او جهاد پوهنتون د ادبياتو پوهنځي له انگلېسي څانگې ته بريالې او تر درېيم ټولگي پورې يې په نوموړي پوهنتون كې لوړې زده كړې ترسره كړې.
ن څکه خو یې د لوړو زده کړو پر مهال څو ځلې عملي جهاد ته ملا تړېلې او څو ځلې د روداتو د سنگر تودو سنگرونو ته راغلې او مخامخ یې د روس گوډاگي رېژیم سره په سپېڅلې جگړه کې خپله ونډه اخیستې.
د لرغونپوهانو له خوا د دي مجسمي کشف او د دي تر څنگ د نورو اثارو د تر لاسه کيدو ورسته په ډاگه کړل چي د خير خانې کوتل د لمر نمانځونکو يو لرغونۍ معبد دۍ چي تاريخي قدامت يې لږ تر لږه يو زراو اوسه کاله پخوا زمانو ته رسيږي .
د پشتونستان نظريې پراختيا لپاره حاجي صاحب پهٔ ګروېک د پښتو ژبې کې بېنرې او د پښتو رسالو او اخبارونو بهير پيل کړ چې يو پکې مشهوره د "غاﺯي" پهٔ نوم وه
افغانستان او د نړۍ ګوټ ګوټ پښتنو ته دغه بيان جاري کړ " ﺯمونو د تيراه څانګې د قامي اسمبلۍ د پشتونستان يو خپلواک او مسلمان دموکراتيک حکومت جوړکړ چې د اللّٰه تعالى پهٔ نصرت او قبائلى اولس پهٔ ملاتړ به دغه نوې ونه برياوې لاسته راوړي
پهٔ ۱۹۵۲-۵۳ کې په کابل کې مېشتو د پشتونستان مشرانو او د افغان حکومت بې بارۍ رامنځته کېدو لهٔ کبله پشتونستان ته د دولت/پيسو راتللو بهير ورو پهٔ ورو پهٔ کمېدو شو،
پهٔ نومبر ۱۹۵۴ کې د هغه نيژدې مرستيال لېفټننټ مهردل خټک د پاکستان پوځ او حکومت ته لهٔ خپلو اووو ۷ ملګرو سره سرنډر/ تسليم شو
د ۱۹۵۵ د مارچ پهٔ ۲۷ مه د پاکستان حکومت د پاکستان پهٔ مغرب يعنى د پشتونستان برخو کې د "ون يونټ وېسټ پاکستان" ارډينېنس جارى کړ.
همداراﺯ پاکستان پهٔ پېښور کې د افغانستان قونسلېټ وتاړهٔ.چې د شخړه د پاکستان ولسمشر سکندر مرﺯا او د افغانستان حکومت د ظاهر شاه تر ولسمشرۍ دوامداره وه
د لوی افغانستان ملی اتل ستر مجاهد مسلح ريښتونې پښتون او د پښتونستان بنسټګر حاجي ميرﺯا علي خان يعني "اېپي فقير" پهٔ ۱۸۹۷ ﺯېږېديز کال کې د شمالي وﺯيرستان د اېپي پهٔ کلي کې ﺯېږېدلې دې
کله چې پهٔ شلمې پېړۍ پهٔ دېرشمو کلونو کې وﺯيرستان او شاوخوا قبائلي سيمو کې قبائلي پښتانهٔ د لويې برطانيه ښکېلاک ښکار شول دهٔ قبائلى پښتانهٔ پهٔ خپلې مشرۍ کې د برطانيې ښکېلاک پرضد وسلوالې مبارﺯې يعنى جهاد ته راوبلل او لويې برياوې يې پهٔ برخه شوې
د دهٔ مشرۍ کې قبائلي پښتنو د اللّٰه تعالى پهٔ نصرت سره داسې تکتيکي بريدونه ترسره کړل چې انګریزان يې تر دوه پوﺯو راوستل او حېران ول چې ورسره وکړي
پهٔ اګست ۱۹۵۱ کې د قبائلو ځينو ملکانو مشرانو د دهٔ پېغام د افغانستان ولسمشر ظاهر شاه او مرحوم داود خان چې هغه وخت اېران او هند لپاره د افغانستان سفير وو،
چې د پاکستان هوائي ځواکونو بريد ښکار شو او پښتنو مشرانو ته يې د ۱۸ کسانو پورې د مرګ ﺯيان واړوهٔ او همداراﺯ د جرګې مشر ملک ولى خان کوکى خېل د پاکستان هوايى پوځ ور ونړاوهٔ
ايپي د يو کلي نامه ده چې د ميرعلي ښارگوټي سره نژدې په شمالي وزيرستان کې د بنو او رزمک په واټ باندې پروت دی او دغه د ميرزالي خان د اوسيدنې ځای وو- بعد کې ميرزالي خان گوروېک ته ولاړو چېرې يې چې د پښتونستان تحريک بنسټ کښېښدو.
ډيرۍ پوهنه د شميرپوهنې سټه جوړوي او د شميرپوهنې ټولې څانگې په ډيرۍ پوهنه ودانې دي۰ نن شميرپوهنه بې له ډيرۍ پوهنې داسې وده نه شي کولى او سټۀ يې وزي۰
په ١٣٢٧ کال کې د ننگرهار د قبايلو مدير شو او په ١٣٢٨ کال کې د جلال اباد د خلکو له خوا د ملي شورا په ٧ دوره کې په وکالت وټاکل شو چې بيا په ملي شورا کې دويم مرستيال هم شو.
نوموړی د ننګرهار ولایت مرکز جلال اباد ښار خلکو له خوا او د لغمان ولایت قرغیو ولسوالۍ خلکو له خوا په ترتیب سره په ۱۹۴۹ او ۱۹۵۲ ز کال کې په ولسي جرګه کې د استازي په توګه غوره شو.
استاد گل پاچا الفت د مير سيد پاچا زوی د سيد فقير پاچا لمسی په خټه سيد پښتون چې په ١٢٨۸ ل ل کال کې د لغمان ولايت په عزيز خان کڅ کې زيږيدلی دی.
نن ورځ د دې غسل نسبت عیسویت ته کیږي ځکه په دې دین دا غسل له گناهونو څخه د پاکوالي موجب گرځي او د نوموړي معتقد کس پیوند د مړینې پر وخت له عیسی علیه السلام سره کیږي.
او هغه ته يې د محبت خان او مانو خان سازش برملا کړ او ورته يې وويل چې نور محمد خان عليزی او ميان داد خان ساکزی او عبدالرحمن خان بارکزی توپچي باشي د کندهار په ښار کې دی هم د محبت خان او مانو خان سره په سلا کې شريک دی هغه و چې احمد شاه بابا نور محمد خان او عبدالرحمن خان او ميان داد خان ور وغوښتل او پوښتنه يې ځنې وکړه،
هغوی ناگاره او منکر شول خو نواب خان الکوزی او د هغه نورو ملگرو شاهدي پر ادا کړه نو احمد شاه بابا امر وکړ چې د دوی لاسونه او پښې دې وتړل شي او د پيلانو تر پښو لاندې دې واچول شي چې د پيلانو تر پښو لاندې مړه شي.
د نور محمد خان او ميان داد خان د وژلو خبر چې محبت خان او مانوخان ته ورسېد هغو د کسات او انتقام اخيستلو په غرض خپلې لښکرې د کندهار خوا ته راوبهولې او د کندهار د ښار په څلور فرسخی کې د زنه خان په کلي کې چې اوس يې زلخان بولي کښته شول.
د احمد شاه بابا له خوا عبدالحميد خان درانی د نومياليو مبارزانو سره مقابلې ته ورووتل په لومړۍ جگړه کې عبدالحميد خان ماته وکړه او د مخالفينو د لښکرد ډېرښت او د شاهي لښکر د لږوالي خبر يې احمد شاه بابا ته يووړ.
او احمد شاه بابا پر هغو د بند حکم وکړ او نور نو معلومه نه شو چې په محبس کې د دوی کار کم ځای ته ورسېده. د دې ناوړې پېښې د پېښېدو سره سره بيا هم احمد شاه بابا د ولس مشران پر ځان راټولول او په مهمو ولسي چارو کې يې ورسره مشوره کوله،
بلکه د ولس د مشرانو يوه دايمي جرگه يې هم په مرکز کې جوړه کړې وه چې د هغې په واسطه يې د بېلابېلو افغاني قبيلو نظريې يې ځانته مالومولې او د هغو نظريو سره سم يې خپله مترقي تگلاره ټاکله.
ده پخپل دربار کې د مرييتوب زاړه خويونه لکه پاچا ته د تعظيم لپاره سر ټيټول او په رکوع کېدل او يا زمکه مچول او نور منع کړل او د احترام لپاره يې يوازې پر تندي لاس ايښودل کافي وبلل او همدا راز يې په اداري چارو کې سمون راوست.
س کال له پېښو څخه څرگند ېږي چې احمدشاه بابا د خپل مشر ورور ذولفقار خان سره په هرات کې اوسېده. او دا هغه کال و چې ذولفقار خان د نادرشاه سره روغه ونه منله او بيا ېې له فراه څخه پر هرات يرغل وکړو د هرات خلکو د نادرشاه په غياب کې د حکومت د مشر په حيث ومانه ،
کله چې د خپل قوم بې اتفاقي ولیدله نو ددې لپاره چې د ده مشرتوب لانور هم د نفاق اور تازه نه کړي او د بې اتفاقي له شامته د اوداليانو دولت گډوډ نه شي له مشر توبه ېې استعفا وکړه و د خپل ورور احمد خان او خپلې کورنۍ سره له هراته د فراه خوا ته ولاړ او په هرات کې الله يار خان د قوم مشروټاکل شوو خو د ذولفقار خان په فراه کې هم آرام کښې نه ناسته او له هغه ځايه ېې د نادر د لښکر په مقابل کې پښتنو مدافعيونو ته ملاتړ رساوه.
څو چې له هراته ېې د الله يارخان د ماتې او د نادر د بري خبر واورېدو او په ۱۱۴۴ هـ س کال د خپل ورور احمدخان سره له فراه څخه کندهار ته راغی و دا وخت په کندهار کې د ميرويس نيکه زوی شاه حسين هوتک پاچا و،
ذولفقار خان او احمد خان يې د نورو بنديانو په ډله کې خلاص کړه او څنگه چې نادر افشار پر هندوستان د يرغل په نيت راوتلی و او له بلې خوا د پښتنو زړورتوب او مړانه ورڅرگند شوي وه نو ددې لپاره چې د هندوستان په يرغل کې د پښتنو له ملاتړ څخه کار واخلي د پښتنو سره يې نرمه رويه راواخيستله عبدالغني خان الکوزي ته يې چې په هرات کې يې د ابداليو پښتنو مشر ټاکلی و،
و ايل جليل مزبور نيز بمقتضای صاف دلي و صدق نيت خود در جميع معارک ممالک روم و هندوستان و ترکستان چنانچه در تاريخ نادري مذکور است کوشش های مردانه و سعی های دلېرانه کرده و ممالک بسيار را مفتوح ساخته و قشون های بيشمار را به عنايت آلهي منهزم و ملک جمعيت آنها را از هم انداخته مصدر آبروی اردوی اومی بودند."
ځينې مورخان ددې باور سبب دا گڼي چې نادرشاه په اصل کې د خراسان و او د سيستاني افغان ملک محمود خان سره لوی شوی او په مذهب داسې ټينگ سُني و چې د پارس سلطنت يې په دې شرط ومانه چې د تشيع پر ځای به حنفي مذهب منل کېږي.
په لويو لويو معاملو کې لکه د نورو قومونو سره جنگ يا صلح يا په ټول ملک کې د يو خاص نظام حکومت يا د ايين جاري کول يا دملک په خلکو باندې ټيکسونه لگول په همدې ټولو معاملو کې به هغه د قبایلو د مشرانو نه سلا اخيسته .
په هر کار کې به هغه پښتنو ته د پښتو جذباتو پيل کولو او په دې سبب هغه داسې يوې معاملې ته هم لاس نه اچولو چې د ټولو پښتنو مشترکه گټه ېې په نظر کې نه وي ساتلې.
خو سره له دې هم دده د پاچهي په لومړيو ورځو کې ځينو مشرانو په پټه د احمد شاه بابا د پاچهي د ماڼۍ د نړولو د پاره نغمونه کينل چې د يوې ناوړې او ناکامې پيښې سبب شول.
«ذوالفقار خان فرزند اکبر آنحضرت که برادر بزرگتر اين پادشاه مُهر افسر بوده باشد مدت چندين سال در کمال عظمت و استقلال رايات سلطنت و کامراني در هرات و فراه افراخته و بارها چپاول بر سر مشهد و سبزوار و نشاپور انداخته چنانچه در تاريخ نادرې مذکور است،