polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
8 – د ځوانو ونو د لوړوالي د مخنوي لپاره د نايتروجن استعمال په دفيق ډول تنظيم کړي ځکه چي د ډير نايتروجن استعمال د وني وده زياتوي او د زياتي شاخه بري کولو لامل گرځي
ده په سايوز – ټي اېم – ۶ تشيال بېړۍ كې د روسيې د لومړني تشياليوني – څېړونكي په توگه له ولادیمیر افاناسېویچ لياخوف اوافغان تشیالیوني عبدالاحد مومند سره يو ځاى تشيال ته الوتنه وكړه .
په دې شمېر كې پولياكوف د تشياليونۍ په تاريخ كې له سيرگى كريكاليوف نه چې په تشيال كې يې ۸۰۴ ورځې او سيرگى اودېيف چې ۷۴۷ ورځې يې په تشيال كې تېرې كړې ،
ده د شوروي اتحاد اتلولۍ د سرو زرو ستوري مډال او افغانستان جمهوريت پر اتلولۍ د خپلواكۍ لمر نښان پر گټلو سربېره ځينې نورې ډالۍ هم گټلې دي .
دا هېواد د هسپانوي سترواکۍ له خوا په رسمي ډول د «ويسیرویالټی ريو دی لا پلاتا " "» په نوم یادیده چې له خپلواکۍ وروسته بیا د ريو دی لا پلاتا متحده ایالتونه " " په نوم ونومول شو.
په ۱۸۶۰ ز کال کې د جمهوري ریاست د يو فرمان له مخې د هېواد نوم د «ارجنټین جمهوریت» په نوم وټاکل شو او د هغه کال د اساسي قانون تعديل له ۱۸۱۰ ز کال راهيسې ټول نومونه په قانونې توګه د اعتبار وړ وبلل.
له 2010 کال راهیسې د امریکا د واشنګټن ډي سي د جان هاپکنز په پوهنتون کې د پاول نیتز د نړیوالو اړیکو په پوهنځي کې مقیم دیپلومات دی او له هغې وړاندې د ماساچوسیتس ایالت د هاروارد پوهنتون د جان اف کینیډي په پوهنځي کې د تاوتریخوالي د له منځه وړلو څېړونکی او استاد و.
هغه د امریکا د ګانګرس او د نړیوالو رسنیو له غړو سره نېږدې اړیکي لري او په 2005 کال کې د ولسمشر بوش او ولسمشر کرزي ترمنځ د «ډيويډ کمپ» د تاریخي مذاکراتو د تدوین مسوول هم و.
ليکنو او شننو تر څنگ په تاند کې بله ځانگړنه دا ده چې لوستونکي خپلې روغتيايي پوښتنې له پرلیکه ډاکټر سره شريکوي او پر لیکه ډاکټر په تفصيل سره ځواب ورته ليکي.
ماريس له ميلاد څخه مخکې د ۱۰۵ او ۸۶ کالونو تر منځ او سولا له ميلاد څخه مخکې د ۸۲ او ۷۸ کالونو تر منځ په نوبت جمهوريت کې واکمني وکړه؛ دواړو د خپلو سيالانو د له منځه وړلو په موخه له ځانګړو پياوړتياوو څخه ګټه واخېسته.
پيونيک جنرال هانيبل “” له الپ غرونو څخه په تېرېدنې سره په څرګند ډول ايټاليا باندې بريد وکړ او په تراسيمين جهيل او کانای سيمو کې يې د دوه ويجاړونکو ماتو په ورکولو سره روم باندې جګړه وکړه،
له ميلاد څخه مخکې ۳۱ کال کې د اکتيوم جګړه ‘ ’ کې د خپلې ملګرې او معشوقې کليوپاترا تر څنګ د مارک انتونۍ وروستۍ ماتې او د سنا له لورې له ميلاد څخه مخکې ۲۷ کال کې د اګسټس په توګه اوکتاوين ته د ځانګړو واکونو ورکولو په دې ډول جمهوريت پای ته ورساوه.
د روم اداره يا کنترول چې د رومي پاچاهۍ يا سلطنت په ړنګېدلو سره پيل او له ميلاد څخه مخکې ۲۷ کې د رومي سترواکۍ په رامنځته کېدنې سره پای ته ورسېد،
توکسين يا زهرو د توليد په وجه په شعريه عر و قو کې ترومبوز منځ ته را ځي ا و پلا زما د شعريه عروقو دزيا نمني شو ي اندو تيليوم څخه بهر ته جريا ن پيدا کوي او سبب دلويد لو د ويني د فشا ر گرځي چي مرگ د انوکسي شوک او دپښتورگو دعدمي کفا يي په وجه منځ ته را ځي چي وروسته له مرگ څخه په وينه کې ميکروب کم وي په پلا زما کې دتوکسين مقدا ر زيا ت وي
د فارملين په 10 فيصده محلول کې تر 40 تودوخه لاندي د انترکس باکټريا سپور 15 دقيقو کې له منځه ځي خو په کمه تودوخه کې ډېر وخت ته اړتيا لري اکسايد کونکي مواد د ټولو ضد عفوني موادو په پرتله د انترکس سپور باندې زياته اغېزه لري چې په 3 فيصده هايدروجن پر اکسايد 22 په ظرف د يو ساعت کې 4 فيصده محلول پو تاشيم پرمنگنات په ظرف د 15 دقيقو کې له منځه ځي خو هغه ژوي چې د دغې ناروغۍ له امله مړه شوي دي رشتوي شکل يې ظرف د 72 سا عتو کې او سپور داره شکل يې په ظرف د نهو مياشتو کې لږ تر لږه له منځه ځي.
استنشا ق دلا ري د وړيو او د ويښتو پواسطه چي سپور کې وجود لري منځ ته را ځي چيچو نکي ما شي او دټو لو حشرا تو پو سيله ممکن ميخا نکي ډول ميکرو ب نا روغ ژوی څخه روغ حيوا ن ته انتقا ليږي دچيچني په سا حه کې يو طريقه دموضو عي التها ب ده په الو ده سا حه کې په او ړي مو سم کې دما شو دډ ير وا لي له امله زيا ت صورت نيسي نو ويلاي شو چي په عمو مي ډول انتقا ل دنو مو ړي نا رو غي په دري طريقو صورت نيسي هضمي سيستم ،
هوسي او غواگانې د انترکس سره حساس او سبب يي دوامداره غفونت گرځي خو په ککړ و ساحوکې غوښه خوړونکي ژوي د انترکس په مقابل کې حساسيت لري او دا ژوي په استثنايي ډول پدې ناروغي اخته کېږي ولي اکثره الوتونکي دنوموړې ناروغۍ په مقابل کې مقاوم دي انسانان ددي ناروغۍ په مقابل کې حساس دي غالباً دا ناروغۍ په انسانان کې موضعي جلدزخمونوله لارې منځته راځي
ولې وژونکي او شکلونه يي په انسانانو کې ليدل کېږي د ژويو نژادونه هم تاثير کوي لدې ناروغۍ سره افريقايي غواگانو نسبت نورټولو نژادونو ته مقاومت لري همدارنگه ځوان ژوي نسبت زوړ ژوی داکتسابي معافيت دلرلو په اساس زيات معافيت او مقاومت لري مساعد کونکي عوامل يي تنده ،
سينې او اوږو په برخه کې سور رنگه کاربونکل ليدل کېږي دا کاربونکل په لمړي سرکې سخت گرم او تماس په وخت کې حساسيت دځان څخه ښکاره کسوي که دناروغۍ په وخت کې ژوی وليدل شي نو مهمې کلينکي نښې يي د تنفس زياتواي ،
دډېرې حاد په شکل چون وخت ډېرکم دي نوتداوي ته يي چندان ضرورت نه ليدل کېږي چې په غواگانو کې د تورټپ ناروغۍ او په شکل سير کوي پدې ناروغي اخته ژوی دتودخي درجه لوړه وي او ځاي پرځاي دډېر وخت لپاره پړسيږي په هغه ژويو کې چې واقايه شوې نوې لکه پسونه او وزې هميشه ناروغۍ په شکل ظاهريږي چې غټ علا يم يي نا څاپي مړينه او همدارنگه طبعي سوريو څخه وينه بهيدنه او دپوستکي لاندې وينه بهيدنه ده په نورو واښه خوړونکي حيواناتوکې تبه ،
نو له همدې امله هغه ډله خلک چې په مسلخ کې کار کوي يا دپوستکو له خرڅلاوسره سروکارلري او يا هم په ککړو او الوده محيط کې ژوند کوي نو بايد د انترکس مکروب سره په پوره معنا بلد تيا ولري او ځان ترې وساتي ځکه د اناروغۍ په انسانانو کې هم دغواگانو په شان يوه خطرناک وژونکى او اقتصادي زيان رامنځ ته کونکې ناروغۍ ده چې تر ټولو زيات د دې ناروغۍ سره وترنران ،
همدارنگه سير لوژيکي تشخيص پواسطه هم د انترکس دتشخيص په موخه د مريض غواگانې دوينې سيروم درنځ د انتي سيروم سره يوځاى تعامل ورکول کېږي کچيرته تعامل په نتجه کې انتي سيروم او انتي جن سپينه حلقه منځ ته راوړي نو د انترکس په موجوديت دلالت کوي او هم دارنگه نو موړې ناروغۍ دځينو نورو ناروغيو سره ورته والي لري لکه :
مليگ نانټ او ډيما او تو بر کو لو زيسس سره ځکه چې دغه ټول رنځونه په همدې ډول ناڅاپي مړينه منځ ته راځي او پرته لدې چې ناروغ کلينکي نښې وښي مړ کېږي چې دغه رنځونه دلابراتواري معايناتو پواسطه يودبل څخه تفريق کيږي.
دليپتوسپيروزس حاد شکلونه معمولاً په انفرادي ډول منځ ته راځي او دهيموگلوبين يوريا په وسيله مشخص کېږي با سيلي هيمو گلوبين يوريا دځيگر دانفر اکتوز درلودونکي وي دوينې کلچر د ناروغۍ لپاره ډېر موثر دي سربو حاد تسمم او دمگنيشسيم دکمبود په وجه معمولاً دواضحو عصبي نښو او جسد خلاصو لو په ذريعه تشخيص کيداي شي دمار چيچينيې په واقعاتو کې موضعي پړسوب دغاښ وهنې په شا وخواکې ليدل کېږي نو پدي حا لاتو کې بايد د انترکس مو جوديت دنظره ونه غورځول شي چې په شکمنو حالاتو بايد دلابراتواري معانياتو پواسطه تشخيص صورت نسي .
دا ناروغۍ د شخوندورو ژويو په تيره بيا دغواگانو يو حا ده او تبه لرونکې ناروغۍ ده چې په ناڅاپي ډول مړينه مينځ ته راوړي کله چې ژوی په دې رنځ با ندې اخته شې نو طبعي سوريو څخه يي سور رنگه افرازات خارجيږي چه زيا تره په هغه سيمو کې چې توده هوا او لوړ روطو بت ولري د اوړي په فصل کې زيات ليدل کېږي دا يوه بکتريايي وژونکې خطرنا که نا روغي ده چې زموږ دهيواد اکثره خلک د دې نا روغي دنوم سره اشنا دي .
انترا کس يو ډيره تيزه سيرکونکي نا روغي ده چه په شکل د سيرکوي او نا څا پي مړينه په کورني او وحشي وا ښه خوړونکوکي منځ ته را ځي انسا ن په غيري مستقيم ډول ا و ند رتاً په اتفا قي ډول دنا روغ ژوی سره په تماس په وسيله يادرنځور څا روي اضا في شيا نو يا ککړپوستکي ويښتو او وړيو په وسيله اخته کېږي چر گا ن په استثنا د فيل مرغانو مقا وم دي په څا روي کې غوا گا ني په تجربو څا رويوکي هندي خوگ چه د حسا س ترينو حيوا نا تو دډلي څخه دي.
او کيدايشي دمړينې سبب شي له همدې امله بايد پدي ناروغۍ د اخته ژوی غوښه ونه خوړل شي او ډډه تري وشي دا ناروغې په انسانانو کې ټپونه په تيره بيادپوستکي ،
پښو او سر په برخه کې منځ ته راځي چې انسانانو ته دگردوغبار او استنشاق پوسيله کارگرانو ته دوړيو او ويښتو پوسيله چې دمکروب سپور لرونکي شکل لري انتقاليږي ولي په منځ د دې کسانو کې دپو ستکي انترکس خپريدنه زياته ده .
ددې ناروغۍ تشخيص د اپيديمولوژي او لابراتواري معايناتو په ذريعه اجراکيږي دباکتريالوژيکي معايناتو لپاره نظر دناروغۍ په شکل سره نمونه اخستل کېږي لکه :
محتوياتو کرنکل غوږ څخه وينه استفرق او مواد غايطه او همدا رنگه لکۍ څخه نمونه اخستل کېږي او لابراتوار ته ليږدول کېږي او همدارنگه دناروغ ژوی دځيگر او توري څخه سيمپل اخستل کېږي او درنگ څخه وروسته تشخيص کېږي چې ناروغۍ د انترکس مثبت دى که منفي
وينه او د بدن په ټولو ترشحاتو کې شته او کورنۍ يې باسيلاسې او جنس يې په نوعي پورې اړه لري چې اوږدواله يې 10- 3 مايکرون او د ځينو نورو اوږدواله بيا 8 - 4 مايکرون دی او سور يې له 1-1.5 مايکرون پورې دی چې پلنواله يې 4-3 مايکرون پورې رسېږي پدي کورنۍ کې دوه ډوله باکټېرياگانې دي:
پړسوب او دشخوالي نشتوالي له امله د طبعي حالاتو څخه څو ځلي توري لويوالي د وينې نه پړن کيدل دوينې تور والي چې د 2 په کموالي او د2 په ډيروالي پوري اړه لري چې داټولې دناروغۍ نښې گنل کېږي .
پټه دوره په غواگانو او آسونوکې درې ورځو او په پسونو کې له يوې نه تر دوه ورځواو په خوگانو کې تريوې اونۍ پوري ده د دې ناروغۍ تظاهرات دميکروب د دخول په لارې پوري اړه لري او هغه مواردوکې چې انفکشن دداخلي اندامونو دلاري منځ ته راشي نو رنځ په ناڅاپي ډول او په سرعت سره دحيوان دمړينې باعث گرځي .
همدارنگه دچيچونکو ماشو او حشرو په وسيله ممکن ده چې انترکس مکروب دککړيدو وروسته ناروغۍ انتقاليږي چې په انسانانو کې ريوې او هضمې انترکس منځ ته داځي چې انسانانو ته عموماً په لاندې طريقو انتقاليږي
په داسې حال کې چې پر افغان چارواکو د کابل بانک د درغلیو د نه تصفیې له کبله چې په یو شمیرسیاستوالو پورې تړي کسان یې له شریکباڼو او پوروړو څه دي انتقادونه روان دي ،
کله چې په هیواد کې د خلق او پرچم د ډلو له خوا د سوسیالیزم له پاره تبلیغات پیل شول نو ښاغلي مولوي گلر حمن د نورو دیني علماؤ په پرتله د اسلام له آنده د سوسیالیزم او کمونیز م په هکله دپوره معلوماتو په درلودلو او داسلام پر خلاف د هغوې د منفی تبلیغاتو د مخنیوی په جرم د وخت دکمونستې رژیم له اړخه بندی او تري تم شو.
خو د ددووکالو نه پس په داسې حال کې ددننگرهار د یولسمې فرقي د پلیگون څخه را خوشي کړل شو چې کالي یې په تن کې رژیدلې او د ډیرې کمزورتیا له لاسه یې د تگ وړتیا یې له لاسه ورکړې وه .
مولوي گلرحمن دیوبندي د دیوبند نه د فراغت وروسته په خپلې ولسوالۍ کې د یو ښه مدرس په څیر دیني زده کونکو طالبانو ته د درس او تدریس لړۍ پیل کړه خو د وخت د غوښتنو او اقتصادي ستونزو د حل په خاطر یې د روداتو د ولسوالۍ په بازار کې یو کتاب پلورنځی پرانست او تر څنگ یې د یوناني طب دنده هم پیل کړه.
خپلې لوړې زده کړې یې د هند په مشهورې مدرسې دیوبند کې سر ته رسولي او بیا ېې خپله پیژندنه د همدې مدرسې پورې اړونده کړې او د مولوي گل رحمن دیوبندي په نامه شهرت و موند.
په ۱۹۷۸ زیږیز کال کې یې د کمونستي رژیم د بربریت نه د خلاصون په خاطر پاکستان ته لیږد وکړ او دلته یې د مجاهدینو په صفوفو کې هم د جنوب شرق د حوزي د مجاهد په څیر او هم یې د حزب اسلامي افغانستان د علماؤ په منځ کې د مفتي په حیث کار وکړ.
مولوي گل رحمن دیوبندي هلته په د یوبند کې د خپلو دیني زده کړو تر څنگ په یوناني طب کې هم تخصص پیدا کړ او ورسره یې د فلسفې او سیاست پوهه هم تر لاسه کړه او بیرته د پیښور له لارې خپل ټاټوبي ته را ستون شو
له سيندونو او ويالو څخه ورته په زياته پيمانه د تازه اوبو د ورګډېدلو او د شا او خوا لوړ مالګينتوب لرونکو سمندرونو سره د ټاکلې اړيکې او بانديني بهير له امله تر ټولو ټيټ دی.
د شمالي قطب سمندر د کنګل پوښښ د ورځني ثبت چمتو کولو او يوې منځنۍ دورې او تېرو معلومو کلونو سره په پرتلنې د وېلې کېدو اندازې معلومولو په موخه کې د سپوږمکۍ معلوماتو څخه ګټه اخلي،
د شمالي سمندر يونلور يا د شمال ختيځ لارې لپاره د اروپايي سوداګرو توده هيله د اوبو اسانه بريالي کېدلو سبب شول او په ۱۷۲۳ ز کې ځينو نقشه جوړوونکو،
د هوانوردۍ نقشو جوړونکو چې د ځينو خورا خيالي نقشه کښونکو په پرتله يو څه محافظه کار وو؛ په کې د نقشه شوې معلومه ساحلي ليکې په يوازې ماټو شويو ټوټو سره،
ان د يادې پېړۍ په بېخي وروستيو کې لوړپوړي چارواکي د «سمندر فزيکي جغرافيه» په سرليک ۱۸۸۳ ز کې خپل درسي کتاب کې د خلاص قطبي سمندر په اړه يوه تشرېح راونغاړله.
د شمالي قطب لومړنی سمندري لېږد په ۱۹۵۸ ز کې د تحت البحري له لوري او لومړنی سطحي سمندري لېږد په ۱۹۷۷ ز کې د کنګل ماتونکي له لوري پېښ شو.
هغه له ماشومتوب نه يې کانگفو سره مينه وه او په 12 کلنۍ کې يې د خپل مشر ورور او د کانگفو ورزش د لوی استاد وحيد الله شفيق نه روزنه ترلاسه کړې وه. 18 کاله يې د کانگفو ورزش په بېلابېلو څانگو کې سخت ورزش وکړ او پخپله لوی استاد شو.
ملا بورجان دخپلو منځنیو زده کړو په مرحله کي وو چی په هیواد کې کمونستان دیوې پوځي کودتا له لارې دقدرت واگي ترلاسه کړې ملابورجان هم هغه وخت له درس اومدرسې سره خدای پامانی وکړه او دنورو افغانانو په څیر دجهاد گرمو سنگرونوته یی مخه کړه اوپه ۲۵ کلنۍ کي د کندهارولایت په پنجوایي ولسوالۍ کي دجنوب لویدیځي حوزې دمشهور جهادي قومندان ملا حاجی محمد اخندله جبهې سره یو ځاي شو.
ملا بورجان چی د مولوی محمد يونس خالص د اسلامی حزب اړوند یو بیاوړی او مشهور قوماندان وو له ۱۹۸۰ تر ۱۹۸۹ زیږدیزکال پوری یی دهیواد جنوب لویدیځی حوزی په تیره دکندهار ولایت مرکز دکمونستی حکومت په خلاف یی خونړي عملیات رهبری کول چي هر ورځ به یی دروسی پوځیانو په خلاف خونړی جگړې کولی او هغوی ته به یی درانده تلفات اړه ول .
د روسي يرغل په مهال یوه شپه مجاهدینو وپتیله چی د کندهار په ښارکې دننه دروسانوپه یوه مهم پوځي مرکز عملیات ترسره کړي ؛ ددغوعملیاتوقومانده د ملابورجان په غاړه وه .
هماغه پوځي مرکزته له رسیدوسره یې نورمجاهدین دمرکزپه شاوخواکي ځاي پرځای اودی خپله دروسانو مرکزته څیرمه دیوې ودانۍ بام ته وخوت هلته یې ولیدل چې گڼ شمیر روسان اوساتونکي خلقیان یې دمرکز په دننه کي دپرو په لوبو بوخت دي .
سمدستي یې له خپلو ملگرومجاهدینوڅخه هغه توغندۍ چي مخکي یې لا دتوغولو لپاره چمتوکړي و دبام سرته ورپورته او له هغه څخه یې په غافل گیره توگه دروسانو په هماغه بنډاري مجلس باندي ورشارټ کړ چي له امله یې په یادمرکزکي ډیر روسانواوداخلی پوځیانو ته واوښت .
ملا بورجان په کی دکندهار ولایت دارغنداب ولسوالۍ کی دروسانو دهغه ۱۲۰۰۰۰کسیزپوځ جی مشر یی دجنرال بوریس گروموف په غاړه وه هم جنگیدلي .
روسانوځکه ارغنداب ته په دومره لوی شمیرقوه ولیږله چي دغي ولسوالۍ دخپل ستراتيژيک موقعيت له کبله دکندهارولایت د مرکز په ساتلو اوبایللو کي ډير مهم رول در لود.
په دغه جگړه کي روسي ځواکونو په جنوب غربي حوزه کي یوبل مشهورجهادي قومندان او دارغنداب دمجاهدینو عمومي مشر ملانقیب الله دهغه له ټولو مجاهدینوسره ۳۳ ورځي محاصره کړی ؤ.
ملابورجان چي دامهال دپاشمول اومحله جات په سیمه کي دروسي ځواکونوله خوا د ور ته محاصرې ترتهدید هم لاندې ؤ دایې و نشوای زغملای چي په ارغنداب کي دي دده نور مجاهدین وروڼه دروسانو تروژونکو بمباریو لاندې محاصره پاتي شي هماغه ؤ چي له خپلو گڼ شمیرتکړه مجاهدينو سره سیمي ته ورغی د روسي ځواکونو په حلقه وي کرښویې دشاله لوري ناڅاپه تکتیکي حملې وکړې چي په پایله کي یې دښمن تیت وپرک کړاومجاهدین یې دهغوی دمحاصرې څخه راخلاص کړل چی دملابورجان دغي تاریخي کارنامې دنوموړی شهرت اومحبوبیت نورهم زیات کړ.
چي ملابورجان ددښمن داهدافو دله منځه وړلو اودهغوی داستهداف ډیر دقیق اوتکتیکي پروگرامونه طرحه کوي له همدې ویري به هغوی هیڅ یوه هم له خپل مرکز اوځای څخه دبهر راوتلو هڅه نشوای کولای .
دطالبانو داسلامی غورځنگ په دور کي هم په کوم استقامت کي چي به ملا بورجان شتون درلود هلته به دطالبانو پوځي پرمختگ ډیر گړندی ؤاو دطالبانو جنگیالی به له جنگي تلفاتوڅخه ترډیره ځایه خوندي پاتي کیدل.
ریښتیا هم کله چي دده دمشورې له مخي دکابل دنیولو لپاره له ختیځ لوري عملیات پیل شول هماغه ؤ چي څومره وخت نوموړي تعين كړی ؤ په هغومره وخت کي کابل ښارپه مکمله توگه طالبانو ترخپل کنترول لاندي رواست .
ملا امین الله مشهور په ملا بورجان د پخواني شوروی اتحاد دیرغل په وړاندي دمحمد يونس خالص داسلامی گوند له جهادي قوماندانانو څخه وو چي د طالبانو اسلامي غورځنگ په جوړه ولو کې یې هم ونډه در لوده
ملا امین الله د حاجي ملامحمد صادق زوي اودملا موسی جان لمسی په ۱۳۷۹ هق ۱۹۵۸م کي دکندهار ولایت د پنجوايي ولسوالۍ دتلکان کلي په یوه دین پاله کورنۍ کي زیږیدلي دی.
او ياد کړه زموږ بنده ايوب چې هغه ياد کړ خپل رب او ويې وييل چې شيطان ما ته زحمت او درد پېښ کړی دی او په ځمکه يې خپله پښه ولگوله له هغه ځايه چينه راووته،
او ورته ومو وييل چې دا چينه د لمبلو او څښلو لپاره يخې اوبه لري او د رحمت له مخې مو هغه او د هغه کورنۍ ته وروبښل له پاره د دې چې د پوهې خاوندانو لره عبرت وگرځي.
كه پاسنى اخري پندك يوه اندازه ښكته خواته كوږ شي او يا له پندك څخه ټيټ انتقالي نسجونه پرې شي د آكسين حركت ښكته خواته له منځه ځي او د اړخونو د خاښونو د پندكود دوې سبب كيږي.
د بوټو هورمونونه له هغه مركباتو څخه عبارت دي چې د نبات په يوه برخه كې جوړيږي او په بله برخه كې دنده تر سره كوي او د نباتاتو د ودې برابرونكو په نامه سره هم ياديږي.
‫(‬لالا غلام قادر اكبر پوري ‬په طورو کې پر ۱۸۹۱ ز کال‬ د محمد اسرائیل خان شاگرد ‫‫او تر ۱۹۱۱ ز کاله پورې يانې شل کاله له ده سره همرکابه وو).
ددغو زده کړو تر بشړولو وروسته محمد امين خان په ژمي کې بیا اكبر پوري ته ولاړ او هلته يې د لالا غلام قادر د مشر ورور حكيم غلام حسين اكبر پوري سره د طب او ریاضي په څانگو کې زده کړې وكړې.
ا و د هغي نه ورو سته ئی د خپلو اقاربو د ليدو لپاره طورو ته لاړو او هلته ئي د خپل پلار په هدايت د خپلو ترونو علامه عبدالجميل او علامه محمداسمعيل طوروي سره د فقه او منطق عالي تعليما ت وكړل او په همدي دوران كي ئي تحفته المتين كتاب د خپل تره مولوي عبدالجميل په هدایت په دری ژبه تر جمه كړلو او د هغي په تصحيح كي مولوي عبدالجميل يوازي دوي كلمې غلطي ونيولې.
د حبیبیې ښوونځی په افغانستان کې لومړنی مدني ښوونځی گڼل کېږي چې د امير حبيب الله خان د واکمنۍ پر مهال جوړ شوی او پر ۱۹۰۴ ز کال د هندي مهاجرو په مرسته پرانيستل شوی وو.
محمد امین خوگیاڼی د خپل پلار علامه محمداسرائیل د شهادت نه وروسته خپل قلمی او تبلیغي جهاد ته د خپل پلار په ډول د افغانستان نه د انگریزانو د ایستلو لپاره په مشرقي کې دوام ورکړو.
محمد امین خوگیاڼی د اعليحضرت امان الله خان له زده کړيزو او فرهنگي پروگرامونو سره هم مفکوره وو او هماغه وو چې د اماني دولت له خوا د ۱۲۹۹ ل ل کال کې د لمړني مدني ښوونځي د پرانستلو لپاره په مشرقي کی موظف شو او دا مدني ښوونځي يې په بري سره پرانيست.
‬ پر --‬ ۱۹ ز کال ښاغلي خوگیاڼي ته د کابل د قضاتو د مکتب له خوا د مولوی عبدالواسع خان د اماني دورې قاضي القضات او د قضاتو د مکتب سردبیر له خوا د قضايي او اسلامي علومو د پوهې افتخاري شهادتنامه ورکړل شوه.
دغې جریدې د اعليحضرت امان الله خان د واکمنۍ د لومړي کال له لمانځلو سره سره سم د اتحاد مشرقي د جرگې نه وروسته د ۱۲۹۸ ل ل کال د کب په لسمه د جمعې په ورځ په خپرونو پيل وکړ او لومړۍ گڼه يې د شاهرخ خان کلشی په مدیریت چاپ شوه.
د محمد امین خوگیاڼي ښه کار او خدمت اماني حکومت او اړوندو چارواکيو ته مالوم ول او هغوی غوښتل چې د ده له کاري وړتيا څخه د افغانستان په نورو سيمو کې هم کار واخلي.
محمد امین خوگیاڼی د سقاوي دورې پر مهال پر ۱۳۰۸/۱۰/۱۸ نېټه «د اصلاح ورځپاڼې» د پازوال چلوونکي يا مدير په توگه وگومارل شو او تر ۱۳۱۰ ل ل کاله پورې يې دا دنده درلوده.
د اصلاح ورځپاڼې خپراوی لومړی ځل په سقاوي پړاو کې د سردار نادر شاه په هدایت په جنوبي کې په خپراوي پيل وکړ او لومړی سرمحرر يې محمد حسن سلیمي وو.
محمد امین خوگیاڼی په ۱۳۱۰/۱۲/۱۲ نېټه د انیس مهالنۍ د مدیر په توگه وگومارل شو او تر ۱۳۱۹/۱۰/۱ نېټې پورې يې دا دندده پر غاړه وه؛ ویلای شو چې دی ددې ورځپاڼې تر نورو مديرانو اوږده موده دا دنده پر غاړه دلوده.
پر همدغه يانې ۱۲۹۹ ل ل کال کی د ښاغلي خوگیاڼي د زيار او زحمت له برکت شپږ مدني او په ۱۳۰۰ ل ل کال کې څوارلس نور مدني ښونځي پرانيستل شول.
کله چې محي الدین انیس بندي شو نو ښاغلی سرور جویا ددې اخبار سرمحرري د یوې لڼدې دورې لپاره په غاړه لرله او بیا د دې دوهم سرمحرر محمد هاشم میوندوال او دریم مدیر يې محمد امین خوگیاڼی وو.
خوگیاڼی صاجب د ۱۳۰۴ ل ل کال د تلې مياشتې پر ۱۵ د ننگرهار ولايت د مطبوعاتو د مرستيال په توگه وگومارل شو او د ۱۳۰۵ ل ل کال د غبرگولي تر ۱۸ نېټې يې دا دنده درلوده.
د ۱۳۰۵ ل ل کال د غبرگولي پر ۱۸ يې د ننگرهار ولايت د مطبوعاتو د مديريت او هممهال يې د «اتحاد مشرقي» مهالنۍ د پازوال چلوونکي دنده تر لاسه کړه او د ۱۳۰۸ ل ل کال تر مرغومي میاشتې پورې پر دغو دندو بوخت وو.
هغه وو چې محمد امین خوگیاڼي ددې ضرورت د رفع کولو لپاره په دغه ښوونځي کې د ښوونکيو د روزنې لپاره یو لڼد کورس پيل کړ او په ډېرې چټکۍ سره یې همدغه فارغان د مشرقي نورو ښوونځيو ته د ښوونکیو په توگه لېږل.
محمد امین خوگیاڼی د اعليحضرت امان الله خان په سپارښتنه په ۱۳۰۷/۸/۱۲ نېټه د شينوارو د ناارامۍ جرگه کې گډون وکړ او له هغې څخه په بري سره راستون شو.
د مثال په ډول د غنمو خاصی ورایتۍ ښه وده کوی او په ۱۱۰ ورځو کی رسیږی حال دا چی نوری وراتیی په معمول ډول سره په ۱۵۵ ورځو کی خپله وده تکمیلوی.
د بوټيو احصایه په دقیقه توگه سره ستونزمنه ده مگر په ۲۰۱۲ کی داسی ویل کیده چی د بوټي سپشزونه ۳۰۰ څخه تر ۳۱۵ زرو پوری رسیږی چی پدی ډله کی تر ټولو ډیره برخه یی تخم لرړنکو بوټیو نیولی ده.
دسلطان سلیمان په زمانه کي دشمالي افریقا مسلمان هیوادونو تر مراکش پوري دعثماني خلافت لاسته ورغله اوددې لپاره چي دغه هیوادونو ترلاس لاندي اوپه مدیترانه سمندرکي دمسلمانانو واک هم ټینګ سي سلطان سلیمان یوځواکمن سمندري لښکر جوړ اوپه مدیترانه کي دعملیاتولپاره چمتو کړ .
دغه لښکرچي مشرتوب یې خیرالدین پاشا کاوه دسلطان سلیمان په وخت کي خپل لوی عظمت ته ورسېدی اوپه ۱۵۳۸ز کال کي یې داسپانیا لوی سمندري ځواک ته سخته او شرموونکې ماته ورکړه .
ددې ماتي په پایله کي دختیځي مدیترانې واک تر۳۳ کلونوپوري په مطلق ډول دعثماني خلافت لاسونوته ولوېدی اومسلمانان ددغه سیمي یوازینئ ځواک وګرځېدل .
داسپانیا عیسايي واکمن چي دعثمانيانو بریا ولیدل سمدستي یې په جګړه لاس پوري کړ اوپه ۱۵۴۱ز کال کي یې دویمي نښتي ته لاس واچاوه خودې کاریې هم ګټه ونکړه اوترمخکي یې سخته ماته وخوړه .
سلطان سلیمان چي په سمندرکي یې دعثمانیانو دځواک لپاره پرلپسې هڅه کول دهغه وخت له فرانسوي دولت سره یې لاس یو کړ اود اسپانیا ترڅنګ یې پرتګالي او نورعیسايي ځواکونوهم تر بریدونولاندي کړه .
یاده نښته دمالټا دجزیرې پرسر رامنځ ته سول اوپه ۱۵۶۵ز کال کي اسپانیا اوملګرویې په ګده عثماني ځواکونه له سختي ماتي سره کړه البته ماته په هغه اندازه نه وه چي دعثماني سلطنت ځواک له سمندره ټول کړي اومسلمانان بیاهم دیوسترځواک په توګه پاته سول .
دسلطان سلیمان په زمانه کي دعثماني خلافت دځواک ترټولو ستره دوره بلل کیږي دغه واکمني دقانون له پلوه هم ډېره پرمختللې وه اوعثماني خلافت په اقتصادي اوټولنیزه برخه کي دومره جوړ ووچي تردې مخکي یې چاتصور نسوای کولای .
سلطان سلیمان دشتمني واکمني سربېره داسي پرپښو ولاړسلطنت پرېښودچي اروپایانو به ترخپل هیواد له مسلمانانو په ځانګړي ډول ترکانو سره راشه درشه او راکړه ورکړه ډېره خوښول .
ښوونځۍ اودفوځي زدکړو مرکزونه هغه څه بلل کېده چي سلطان سلیمان یې جوړښت ته ډېره پاملرنه کول اودخپل سلطنت پلازمینه یې داسي ښکلۍ جوړ کړی ووچي دهغه زمانې ترټولو ښایسته اومتمدنه ښار بلل کېدی .
سلطان سلیمان په عثماني ښارونو کي دکتابتونو ترڅنګ دغریبانولپاره د ډوډۍ خوړلو اودنارغانولپاره روغتونه هم جوړه کړي وه اوهرښاریې داسي پرترتیب اوقانون برابر کړی ووچي خلک یې ډېر زیات هوسا اودهغه زمانې له هري اسانۍ څخه برخمن وو .
سلطان سلیمان دښه شاعري سره دمیني ترڅنګ ټول هغه کسان ځان ته نژدې کړي وه چي هنرونو او رسامي کي یې ځانګړی نوم درلود اوله همدغه کبله هغوی له سلطان څخه پرېمانه پیسې هم ترلاسه کوې .
دتخت ناستي سره سم یې په ۱۵۲۱ز کال کي دشام دمشق ښار تر یرغل لاندي کړ اوهغه باغیان یې ټول چي دعثماني خلافت څخه یې بغاوت کړی وو لمنځه یووړل .
د دمشق ترجګړې وروسته سلطان سلیمان دخپلو نیکه ګانو په څېرځان د اروپا فتوحاتوته برابر کړ اوپه ۱۵۲۱ز کال کي یې دیوې ستري جګړې په پایله کي دبلګراد مشهوره ښار له هنګري حکومت څخه ونیوی .
ورپسې دویم یرغل دروډس پرجزیره ترسره سو کوم چي مخکني عثماني واکمنان یې په نیولو بیخي نه وه توانېدلي خوسلطان سلیمان هغه ځای هم فتحه کړ اودعیسایانو واک یې هلته دتل لپاره پوپنا کړ .
ابراهیم هم فوځ له ځان سره واخیست اوپرصوفي سلطنت یې بریدونه پیل کړه چي په پایله کي داناطولي ختیځ لوري ته یوشمېر سیمي سقوط اودعثمانيانو لاسونو ته ولوېدی .
دغه جګړې اونښتي له صفوي سلطنت سره تر۱۵۵۵ز کال پوري رواني وې اوپه پایله کي یې عثماني سلطنت وتوانېدی چي دعراق سربېره اذربایجان اویوشمېر نورځایونه له صفوي سلطنت څخه ونیسي .
په یادو جګړو کي صفوي واکمن شاه طهماسب ترپایه مخامخ اوستره نښته ونکړه بلکي همېشه به یې له موقع څخه ګټه اخیستل اوچي څنګه به عثمانیانو دیوکار لپاره مخ اناطولي ته واړاوه دطهماسب کسان به بیا پراذربایجان اوختیځه اناطولي باندي ورغلل څوچي اخرپه ۱۵۵۵ز کال کي دایران دشیعه صفوي سلطنت اوعثمانیانو ترمنخ روغه وسوه اوطهماسب ټولي هغه سیمي عثمانیانوته پرېښودلې چي هغوی نیولي وې .
دروډس اوبلګراد فتحه داسي پیښي وې چي دسلیمان واک یې په ټوله اروپا کي ترخپل سیالانومخکي کړ اوعیسايي نړۍ دومره لوی ګوزار وخوړی چي تردغه وخته یې نه وو لیدلی .
سلطان سلیمان تردې پیښي وروسته په ۱۵۲۶ز کال کي دختیځي اروپا په موهاکس میدان کي له هنګريې هیوادسره چي دعثمانیانو ترټولو ستر رقیب بلل کېدی ډېره خونړي نښته وکړه اوپه پایله کي یې هغوی مات اومشریې چي دریم لایوش نومېدی ورته وواژه .
په یاده جګړه کي دختيخي اروپاڅخه دهنګریې لاسونه په عمومي توګه غوڅ سول اوعثماني خلافت داروپا ترڅنګ په ټوله نړۍ کي دیوازیني قدرت په توګه راڅرګندسو .
دویانا محاصرې پرلویدیځي اروپا باندي ډېربداغیز واچاوه ځکه تردې وروسته دهغوی نوبت وو اوعثماني لښکرپرلویدیځو هیوادونو باندي خپل عملیات پيلول خوڅرنګه چي سلطان سلیمان په دویم ځل محاصره کي بیاهم دویانا په نیولو سره ونه توانېدی له همدې کبله اروپا ددوی په اصطلاح له ګواښ څخه وژغورل سوه البته عثماني سلطنت دومره خامخا ځواکمن سوی وو چي په ختیخي اروپاکي یې خپل واک په مکمله توګه ټینګ کړي اوداسپانیا واکمن یې جزیې ورکولو ته اړ ایستی .
همدغه دعثماني سلطنت لپاره دسلطان سلیمان په زمانه کی ډېرلوی بریالیتوب وبلل سو اوپه اروپاکي دومره څوک پاته نسول چي دترکانو اومسلمانانوپه وړاندی دځواک په توګه راڅرګندسي .
دموهاکس ترخونړي جګړې وروسته داسپانیا مشر ډېر ژرپرعثماني سلطنت له لویدیځ څخه یرغل وکړ اودهنګریې پلازمینه یې له عثمانیانوڅخه ونیول خودې پیښي نه داچي عثماني سلطنت ناتوانه نکړ بلکي سلطان سلیمان په ۱۵۲۹ز کال کي دویم ځل یرغل ته لاس واچاوه اودیوې بلي درنې نښتي په پایله کي يې دهنګریې پلازمینه راوپرځاوه .
ددې ځای تر پرځولو وروسته سلطان سلیمان له خپل سترعثماني لښکرسره داتریش هیواد ته داخل اود ویانا مشهوره ښاریې ترمحاصرې لاندي ونیوی خودې محاصرې کومه ګټه ونکړه اوعثماني لښکربېله کومي بریا بیرته راستون سو .
سلطان سلیمان په اووه کلنۍ کي دلمړنیو اوفوځي زدکړو لپاره استانبول ته ولاړی اوهلته یې دخپل نیکه دویم بایزید په واکمني کي بېلابيل علوم لاسته راوړل .
دسلطان بایزید ترمرګ وروسته کله چي دسلیمان پلار سلطان سلیم یاوز واک ته ورسېدی دچالدران دمشهوري جګړې پروخت سلیمان دعثماني پلازمیني استانبول چاري په لاس کي واخیستې اوپه دې سره ډېر بریالئ ثابت سو .
عثماني خلافت دشپاړسمي زیږدیزي پېړۍ په لمړیوکي دعربو سمندر ترخپل واک لاندی راوست اودسلطان سلیمان په وختونوکي یې دیمن ترفتحي وروسته ځان دهند سمندرته هم ورساوه .