polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
د بيابانونو نباتات اکثره يوکلن وي يعنې خپله دوره په هغه موسم کې چې بارانونه دي تکميلوي په دغوبيابانونو کې د نباتات بايد له وچې هوا سره توافق وکړي د همدې محلوظ په اساس ډير کم ليدل کېږي او د نباتات د صحرا سپنجي ساقې او ريښې د اوبود جذبولو لپاره لري لکه زقوم د او هم کوچنی چرمي شکله پاڼې لري چې د اوبو د ساتنې لپاره د اوړي په موسم کې د نبات څخه رژيږي.
دغه نباتات د داسې جوړښتونو لرونکې دي چې اوبه جذبوي چې په ساقه او پاڼوکې موجود دي او کولاې شي چې په باراني موسم کې اوبه زېرمه کړي او وروسته په تدريج سره له دغو اوبو څخه استفاده وکړي.
د دغه نباتاتو مثال لکه شترخار چې مربوط د د فاميل ده دغه نباتات اصلي لنډې ساقې او ډيرو شاخونو او پنډو پاڼو لرونکې وي چې د اوبو د زيات تبخير مخنيوې کوي او همدارنګه د ګرمۍ په موسم کې يي پاڼي توييږي او د تبخير څخه مخنيوي کوي د ايکالوژي له نظره دوه ډوله بيابانونه تشخيص شوی دي په عمومي صورت سره ټول نباتات په صحرا کې په قسم د پراګنده بوټو په ليري فاصلو کې يو د بل څخه قرار لري .
چې زياتوالي د واټنونو د غذايي موادو رقابت په منځ د نباتاتوکې کموي او که چېرې د نباتاتو تر مينځ د اوبو د جذب رقابت صورت ونيسي نو باعث د مرګ د يو جانب ګرځي.
دغه بيومونه په هغو ځايونو کې پيداکېږي چې د رطوبت اندازه يې نسبت د تايګاه سيمو ته ډيره کمه وي او هم د تودوخي درجه يې په کال کې په هغه اندازه کمه وي چې د د نباتاتو د نمو لپاره هم نا مساعده وي تندرا عبارت له علف زاروسيمو څخه دي چې تقريباً يو په لسمه برخه د وچې ئي شمالي قطب سره اشغال کړي ده حتی ځينې علمي کتابونه او ماًخذونه دغه ساحه د سايبريا له شمالي سيمو ترشمالي قطب پوری ښودلي ده.
د ځمکې د سطحي د ګرميدو او سوړوالي عمل چې د کال په اوږدو کې پرځمکه باندي وارديږي ددې باعث ګرځي چې دنباتاتو ريښی متاثره کړي او يواځې بوټي شکل نبات غوره کوي هغه ژمی چې د رطوبت څخه خالی وی هم د نباتاتو د نمو د اغيزمن کېدو باعث ګرځی .
وخت يا د نباتاتو نمويي دوره د کال په اوږدو کې نظر د نبات نوع ته توپير کوی معمولاً د نمويي دوری پيل د جون په مياشت کې او د نمويي دوری د انکشاف ختم د سپتمبر په مياشت کې صورت نيسی.
د اوړی د موسم لنډوالی د ځينو نباتاتو د نمو اوتکميليدو لپاره کفايت نکوی له همدی کبله ځينی نباتات د واوری لاندی خپل نمو تکميلوی د ګردی خپريدل معمولاً تر څلوراتيا سلنه د باد په وسيله او نوره يې د اوبو په وسيله صورت مومي .
علفی نباتات د دغو سيمو څو کلن يا دي کوچنۍ تخمې اوکوچنۍ ضخيمې ريښی لری او مقاومې ويکولای شی چې اوبه په اسانۍ سره زيرمه کړی با وجود د دې چې تندرا د شنو وښو د چاپيريال په نامه سره ياديږی بيا هم که چېرې ونه په دغه سيمه کې وجود ولري نو نمو به يې ډيره بطی يا ورو وی لکه څنګه چې د علماؤ محاسبی ښودلی چې يوه ونه که څلور سوه کاله عمر ولری نو قطر به يې د شپيتو سانتی مترو په اندازه وي.
د ارزښت څخه ډک اقلمی خصوصيات ددغې اوسيدو ځای دی او يو ډير اوږد وچ اقليم لری چې په دې کې اورښت د تخريب څخه کم دی دا د اوسيدو ځای په مختلفو وچو،
براعظمونو او هيوادونو کې وجود لری چې په مختلفو نومونو سره ياديږی په شمالي امريکا او په اروپا کې لوړ چمنونه شته په جنوبي امريکا او جنوبي افريقا کې دولد په نامه سره ياديږي او ددغې سيمې اصلي پوښښ څوکلن نباتات دي چې د غنمو کورنۍ په پوري اړه لري چې زيات شميرد ستيپا ،
د کال په مساعد وخت کې ډير د نباتاتو نه د يو مشيمي او دوه مشيمي په نباتاتو کې وده کوي د ژوند دوران ددي نباتاتو د وچ فصل سره ضميمدای شي په همدې علت سره د نباتاتو کوښښ په دې فصل کې يوازې ډير بوټي رامنځ ته کېږي.
ددغه حيواناتو ځای اوس محال د اهلي حيواناتو په واسطه نيول شوي دی ډير شمير الوتونکې ددې ځای د ونو د نه موجوديت له امله د خاوري په سر باندي وخت تيروي او دشمير له مخې زيات دي د خزندګانو د جملي څخه سمساره ،
هرڅومره چې د استوا د کرښې څخه جدا کېږو وچ فصل ښکاره کېږي او په تدريج سره اوږديږي د تشکېلاتو په وسيله رامنځته شوي ځنګلونه د ساوانا په نوم ياديږی چې هغې کې علفی نباتات اساسي نقش لوبوي دا علف زارنو په دواړو طرفونو د استوا د کرښې ته يو تل ګرم او په يو اوږد او وچ فصل کې مشخص کېږي.
دا حيوانات د غذا او اوبو لپاره خپل ځايوتو ته تغير ورکوی په غالب ګومان سره دغه دساوانا واښه خوړونکې په لويو برخو ساواناګانو د افريقا او محدود شمير يې د اسيا په سهيل ختيځ ،
شترمرغ او نور مختلف مرغان هم په دی کې پيداکېږی ميږيانو ټولنی يو ځايوالی په ساوانا کې څو مترو ته رسېږی د ملخانو ټولنې هم په ساوان کې د وختې فصلونو مهاجرت ته مجبور کېږي چې کروندو او نورو محصولاتو د نباتاتو ته زيات زيان رسوي .
دا ځنګلونه د سرطان او جدي کرښو ته نژدې قرار لري د لمر کلنۍ وړانګې دي منطقو ته کمی رسيږی همدارنګه د اتوموسفير د کموالی له امله کلنی اورښت په کې ډير زيات دی ددی ځنګلونو مهم مشخصات په لاندی ډول دي.
په دی ځنګلونو کې هغه واښه ډوله نباتات اوسيږي چې ډير لوړ تلونکي او پيچلي دي د ونو څخه د تکيې په ډول استفاده کوي او د لمر د وړانکو د اخستلو په خاطر خپل ځان د ځنګل د تاج برخې ته رسوي.
ددې ځنګل ونو ته نژدې دخاورې په کلک پوښ د وانيلا (استوايي سيموته نږدې يوبوټې دی چې دلوبياپشان پلي لري اوپه مسالجاتوکې ترې استفاده کيږي) ډيرې نوعې شنې کېږي چې غيري طفيلي وده کوي د هغې ګلان او پاڼی دی ځنګلونو ته ښکلی منظره ورکوی.
علفی وده په دې ځنګلونو کې ډيره کمه ده او ددې ځنګلونو ډيره برخه د علفي ودې څخه محرومه ده په دې وجه چې هلته روښنايي کمه ده تنها هغه علوفه جات چې سيوری خوښونکي دي په دې ځنګلونو کې وده کوي.
ستن پاڼی دځمکې دکری زياته برخه تشکېلوي ددې بيومونواصلي مشخصه يوځاې اوسيدل دي دجنسونوتعداد او قسمونه يې ډيرکم دی اودډيرو ونو په يوه لويه برخه کې په يولوي جنس پورې اړه لري .
ددی سيمو د اب و هوا حالات مرطوب اويخ دي د تايګاد اقليم سره تفاوت لري پدې ځنګلونو کې د کلني اورښت اندازه د ۳۰۰ څخه تر ۱۰۰۰ مترو پورې ده مهمترين خصوصيات يې دا دي چې د کال ډيری ورځې يې د باران پواسطه پوښل شوي دي مهمترين اقليمی خاصيت ددې منطقی دادی چې هوا يی په زياترو ورځود کال کې دوپ او لرونکې وی يا وي کله چې اقيانوس کبيرمرطوبه هواد سيندغاړو ته رسيږي نو يو شديد دوپ توليدوی ددې منطقې ځنګلونه کولاې شي چې علاوه د باران د مستقيم راپريوتوڅخه يوڅه زيات مقدار اوبه د شاخونو او پاڼو سره د دوپ سره د برخورد په مقابل کې ونی اًخذ کوی.
باوجود ددې تفاوتونو دا ونې په غالب ډول ستن پاڼې دي چې ددې بيومونوځنګلونه د مرطوب يا ستن پاڼو ځنګلونو په نامه ياديږي زياتره عالمان ستن پاڼي ځنګلونه دتايګا د فرعي برخې يا د هغې د مجموعې لاندې طبقه بندي کوي .
بعضې عالمان دا ايکوسيستمونه په مستقل ډول حسابوي دتايګا او مرطوب ستن پاڼو ځنګلونو ترمنځ فرق د هغې ونو د طبقو علفی او د سطحې پوښونې له امله دی تايګاپدې لحاظ د مرطوبو ستن پاڼو ځنګلونو په نسبت ډيرغريبه ده ددې څخه علاوه په مرطوبوستن پاڼوځنګلونو کې د ونو تنې د خيمې او خزي پواسطه پوښل شوي وي او ظاهري شکل يې يو له بل سره فرق لري نوموړي ځنګلونه د ځمکې د کرې د زياتې ارتفاع د ځنګلونو څخه دي د ستن پاڼومرطوبو ځنګلی ونو ارتفاع ۱۰۰ متره ته رسيږې او۶متره قطرلري.
د ژمی د موسم څخه پرته دغه ځنګلونه په نورو وختونو د کال کې د بيلا بيلو اوازونو لرونکې وي خصوصاًد شپې له مخې او د ژمي د موسم په رارسيدو په دې ځنګلونو کې سخته ارامتيا رامنځته کېږی ځکه زياتره حيوانات د ژمی په موسم کې ځانونه په ځمکه کې پټوی او الوتونکې مهاجرت کوي.
لکه څنګه چې وويل شو په عمومی صورت سره پاڼرژي ځنګلونه د فاميل اړوند دي ولی په هغه ځايونو کې چې لنډ او يخ اوړی ولري په دغه سيمو کې د ذکرشويو نباتاتو پر ځای منځ ته راځی د نباتات د خپلی نمو لپاره هم وخت ته اړتيالري د يخنۍ او وچې هوا په مقابل کې مقاوم دي د بيلګی په توګه پاڼرژي نباتات حد اقل ۱۲۰ ورځی لس درجی د تودوخی ته اړتيا لری تر څو نمو وکړی په داسی حال کې چې ديرش ورځی ګرمی ته اړتيا لری.
پاڼی رژيدونکې نباتات د نباتاتو سره دمقايسی وړ نه دي ولې نظر په دې چې دا نباتات په تمدن د سپين پوستو انسانانو کې د تمدن ارزښت درلود نو ځکه د ډير ارزښت وړ دی او ډير وختونه انسانان په تغير د شکل د دغو بيومونوکې عمده سهم لری او له خاورو څخه يې د کرهڼی او مالداری لپاره کاروی .
معتدل تل شنه ځنګلونه په مختلفو اقليمونو کې واقع دي لکه کلفورنيا مديترانې او په جنوبی استراليا کې د يادونی وړ دی چې په جنوبی استراليا کې دغه ځنګلونه د ونو په واسطه مغلوب شوی دي د تل شنو پلن پاڼو په واسطه او په ډيره کمه اندازه د وړو پانو په واسطه د کلفورنيا په شمال کې او د متحده ايالاتو په غربی ساحه کې.
غوزه لرونکې د غالب چتر والا په شمول , په نيوزيلينډ کې هم پيداکېږی همدارنګه مختلفی ونی لکه په کې پيداکېږی د نيوزيلينډ په ځنګلونو کې دير الوتونکې موجود دی چې ددی د جملی څخه ځينی يې د الوتنې توان لری او ځينی الوتنی توان نه لری چې د نه الوتونکو د جملی څخه يې دي .
ډيره کمه توانايی لری چې الوتنه وکړی او همدارنګه د دوی د سترګو د ليدلو او شامعی حس ډير قوی دی او دوی د دواړو حسونو څخه د ښکار لپاره استفاده کولای شي او همدارنګه په نيوزلينډ کې يوه نوع د طوطی موجوده ده چې د په نامه سره ياديږي چې دا الوتونکې ډير نه پيداکېدونکې دی او دوی کولای شي چې والوځی خپل غذايې توکې دپاڼوڅخه لاس ته راوړي او يوبل ډول الوتونکې چې په نيوزليند کې موجود دي د په نامه سره ياديږی چې دغه الوتنکې د شنو توکو او سبزيجاتو نه استفاده کوله چې وروسته په غوښه خوړنکو باندی تبديل شول اوس د نړی غوښه خوړونکو الوتنکې شميرل کېږی .
د افغانستان پاڼی رژيدونکې ځنګلونه چې له ۲۰۰۰ مترو ارتفاعو څخه ښکته نمو کوی عبارت له طبيعی پاڼې رژيدونکو ځنګلونو څخه دي دغه ځنګلونه د چاپيريال شرايطو له نظره په بيلا بيلو سيمو ويشل شوي دي.
هغه ځنګلونه چې په ۲۰۰۰ متره ارتفاع کې د کونړ او پکتيا ولايتونو کې موجود دي عبارت د څيړيوله ځنګلونوڅخه دي چې په زياته پيمانه وجود لري ټول پاڼې رژيدونکې او مهم ځنګلونه چې د افغانستان په اقتصاد کې زيات اهميت لري عبارت د چهارمغزو غرنی بادامو څخه دي چې د هزاره جاتو په سيمو کې زيات دي د مقاومت له لحاظه نباتات د چاپيريال نامساعدو شرايطو په وړاندی په دوه دستو ويشل کېدای شي .
ځينې ونې لکه چې مخصوصې پاڼی لري چې کولای شي د وچکالۍ په موسم کې د خپل ځان څخه زيات مقاومت وښايي د دغو ونو د پاڼو جوړښت داسې دی چې خارجي مستحکم قشر لري چې دغه نوع نباتات د نامه سره هم يادوی.
دوهمه ډله هغه نباتات دي چې پاڼې يې لنډ عمر لري چې د د کال په نامساعده ورځو کې پاڼې تويوي چې دغه پاڼې تويوونکې نباتات د بيولوژی د علم له لحاظه په نامه سره يادوي .
د رطوبت دا کموالی ددې باعث شوی چې هغه ژوندي موجودات چې په دې بيومونوکې اوسيږي پوست يې وچوالي ته مايل دي او نشی کولای ددی ژونديو موجوداتو بدن استوار وساتي.
دځمکې په سر او لاندې د اوسيدو ځای لرې چې دځمکې لاندي هستوګنځايونه ته زيرزمينی ويل کېږي زيرزمينی هغه دي چې حيوانات پکې داوسيدو لپاره په ځمکه کې لاندې سوری کوي زيرزمينی د لمر د وړانګو څخه محرومي دي ولې داوبو څخه غني دي.
تايګاه يوه روسی کليمه ده او هغو سيمو ته اطلاق کېږی چې د تودوخې منځنۍ درجه په کال کې له يوې څخه تر دری مياشتو پوری لس درجی وي د د غوبيومونو نباتات ستن ډوله او پنډې پاڼې لري او تل شنې وي .
دتايګاه نباتات تل شنه وي او زيات سيوري په ځمکه توليدوي چې لدې امله د ځمکې دمخ علفي نباتات نشي کولاي وده وکړي د تايګاه په بيوم کې رطوبت معمولاً په اوړي کې زيات وي خو د‌ ‌‌ژمي په موسم کې د رطوبت له مقداره څخه خالي وي له همدي کبله د اوبو تبخير هم کم وي .
او جنوبي افريقا کې موقيعت لري واښه يا په دسته يې شکل په دغه بيومونو کې ليدل کېږي چې معمولاً په کې رشقه شفتله او نور تر سترګو کېږي دغه علف زارونه دبيلابيلو حيواناتو لکه زرافه،
سربيره له پورتنيو حيواناتو څخه انسانان نورو اهلي حيواناتو ته په دغو ځايونو کې روزنه ورکوي چې په زياتره حالاتو کې دزياتو مالونو دڅرولو له اغيزي څخه نور وحشي حيوانات له منځه ځي او ديوي پراخه صحرا شکل غوره کوي .
دغه ساحه په کال ۱۹۷۵ميلادی کې طبقه بندی کړی او کله چې اقليم وچ شي نو د غالبو ونو په څير ښکاره کېږی او په دغو ساحو کې دخلاص چتر واله ونی موجودی دي او ددې ښه مثال يا ګيتار دی چې د امريکې په متحده ايالاتو کې موجود دي البته دغه غوزه لرونکې دی دغه خلاصه ساحه د او په واسطه غالب شوی ده او همدارنګه او واښه په کې موجود دي
تر ټولو پراخه ايکالوژيکې ساحه چې د مشخصو نباتاتو او حيواناتو له مخې توپير وړ وي او پکې څو ايکوسيستمونه شامل وي يا په بل عبارت هغه پراخه جغرافيايې ساحه چې سره ورته اقليم او ايکوسيستمونه ولري بيوم بلل کېږی.
دشمالی امريکا شرقي سيمې د اسيا ځينې برخې او غربي اروپا او دمديترانې سيمې عمده مرکزونه د پاڼی ريژي ځنګلونو مرکزونه دي چې هره ونه يې د ځانګړو خصوصياتو درلودونکې وي.
مارکوپولو او دوریښموسوداګریزه لاره مارکوپولوددیارلسمې عیسوي پیړۍ په دویمه نیمايي ۱۲۵۴ زیږدیز/میلادي کال کې دايټالیې دوینس په ښار کې زیږیدلی و.
دي په اصل کې یو مشهور ګرځندوی اوسیلا نی و چې دخپل پلار او تره سره یوځای چین ته تللي و او دکوبلي خان په دربارکې یې چې دچنګیزخان لمسی وله هغه سره له نږدې کتلي و .
په هغه وخت کې یې داوسني چین پلازميينې بیجنګ ته وایه اوده په خان بالیغ کې اوولس کلونه دکوبلي خان په دربار کې دهغه سره تیر کړي وواوله هغه سره یې نږدې اړیکي درلودل.
کله یې چې پلار او تره دچین له سفره راستانه شول نو ده ته یې هم دچین دعجایباتو کیسې وکړې او داځل ده هم ژمنه وکړه چې دخپل پلار او تره په ملګرتیا به چین ته سفرکوي او دغه هیواد به له نږدې ګوري .
پلار او تره یې هم داځل اوولس کلن مارکوپولو په خپل سفر کې له ځانه سره ملګری کړاو کله چې ددوی سفرپه کا ل کې پیل شو نو لو مړی فلسطین او دشام سیمې ته لاړل له هغه ځایه دهرمزد تنګي له لارې ایران ته لاړل او دایران داصفهانه یې لیدنه وکړه ،
دوریښمولاره یا هغه تاریخي لاره وه چې ۸۰۰۰ کیلومټره او ږده وه اوپردې لارې به دچین دهیواد وریښم دمصر داسکندریې ښارته لیږدول کېدل او له هغه ځایه به بیا سوداګرو اروپا ته وړل.
دمارکوپولو نه دده یون یا دسفرپه اړه یوکتاب پاتې دی چې دخپل سفر ټول حوادث اوپیښې یې پکې لیکلي دي چې په نامه یادیږي او په ډیرو آسیایی او اروپایی ژبو ژباړل شوی دی.
مشر وټاکل سو او د يادو مبارزو لپاره يې د ځوان کهول په نوم يوه ټولنه رامنځته کړه چي په ډېره چټکتيا سره يې فعاليتونه د هيواد په ډېرو ولايتونو کي روان دي.
لومړنۍ زده کړي يې د لښکرګاه هلکانو منځنۍ ښوونځي کي وکړې وروسته بيا په ۱۳۹۰ لمريز کال کي کندهار ته کډه سول او د ځينو ستونزو لو کبله يې زده کړي څو کاله وځنډېدې.
پلار يې شهيد حاجي عبدالقدوس خان او بل ورور يې شهيد محمد اسرايل ارماني په ۱۳۸۹لمريز کال کي د وطن د روانو ناخوالو له کبله دواړه په يوه ورځ په شهادت رسېدلي دي.
تر ځمکه لاندي اوبه کال پر کال کښته کېږي او د هر سړي پر خپله ځمکه باندي د ماشين یا سولر لپاره کنونکي څاهان به حالت نور هم ډارونکی کړي او څه وخت وروسته به د دې څاهانو هم لویه برخه وچې شي.
پوهان وايي چي د هوا د ګرمېدو له امله به د قطبينو کنګل اوبه راويلي شي او هم به په فضا کي د وریځو په بڼه ګرزيدونکې اوبه ځمکې ته راتوی شي چی سمندرونو ته نژدې يو شمېر هیوادونه له سخت ګواښ سره مخ کوي.
د هغه په وینا چي د انګورو وښکي پختیا ته نژدې يو ډول توروالی پيدا کړي چي په لیږ وخت کي ټول وښکی ور سره تور شي او دا مرض د سيمې په نورو باغونو کي هم ډېر دی.
له دې چې له روسیې پرته نور ټول استعماري ځواکونه په لوېدیځ کې دي نو ځکه د لوېدیځ ډېری اکادمیک بنسټونه یو مخ داسې ادعا لري چې ښکېلاک ګر ځواکونه د خپلو علمي ،
دا ولسوالی چې د اووه نیمو قریو څخ تشکیل شوی ده مساحت يې کیلو متره مربع دی او د سمندر له سطحی څخه متره لوړوالی لري چې د شمالی عرض البلد ونو درجو او دولس دقیقو او د ختیځ طول البلدونو درجو او دقیقو تر منځ موقیعت لري چې میلادي کال د احصايي د اټکل له مخي د نفوسو شمیر تنه ښودل شوی دی.
دا ولسوالی د ځمکني جوړښت له مخي زیاته برخه غرونو او غونډیو نیولی سپین غر په جنوب او تور غر يې په شمال برخه کې قرار لري یو شمیر سیمي په ټیټو برخو کې او ځینی سیمي یې په لوړو برخو کې پرتي دی دير مشهور غر ېې د سپینو غرو د غره لړۍ د چې د پيښور شل کیلو متره لویدیځ خوا څخه پیل شوې او لویديځ پلو د لوګر ولایت اړونده د خروار تر شمال لویدیځ برخی پورې چې لوړه څوکه يې هم دلت پرته ده سیکارام نومیږي او د سمندر له سطحی څخ کابو متره لوړوالی لری د دي غره لوړوالی د سیکارام څخه په تیریدو سره په تدریجی ډول کمیږي تر څو د خروار تر شمال ختیځي څنډي پورې ورسیږي
دا چې یاده ولسوالي په اوس وخت کې یو څه نا امنه هم ده خو د دي سره سره د خلکو د تعلیم سره بي کچي میني په اساس تعلیمي اداري سل په سلو کې فعالي دی چې له جملی څخه يې بابه لیسې متوسطی او بابه ابتدایه بابه دینی مدرسی او یو باب دارالحفاظ او کلیوال ښوونځي شتون لري چې پکي تر یوویشت زره زده کوونکي د ښوونکو لخوا په زده کړو بوخت دی او د دی تر څنګ اوس د الکوزی د طبی علومو انستیتوت هم په کار پیل کړی چې ګڼو محصلینو پکی داخله کړی ده.
دا چې د شیرزادو ولسوالی د ننګرهار ولایت جنوب لویدیځ لورته لري پرته سرحدی ولسوالی ده او د ځمکو اندازه يې جریبه ښودل شوی د ځمکي زیاته برخه يې غرونو او غونډیو نیولی ده او د نفوسو په مقایسه یې د کرنیزو ځمکو اندازه ډیره کمه ده او نوی فیصده خلک یې په کرنیزو او مالدارۍ چارو بوخت دی چې د ښه اقلیمي شرایطو له کبله هر ډول نباتات منی چې مهم یې غنم،
په اقتصادی لحاظ د دي ولسوالي خلک په اوسط ډول ښه دی ځکه چې یو خو یې ځمکي ښه حاصل ورکوي او بل پکي د شوکاڼی او مرمرو ډیر زیات کانونه موجود دی چې په زرګونه خلک پکي په کار مصروف دی او همدارنګه ډیر خلک یې په خارجی هیوادونو کې په تجارت او مزدوری بوخت دی.
سیاسي او جنایي یرغلونه ؛ د ځپلو په موخه جګړیز عملیات ؛ په زندانونو او د جبري کار په پنډغالو کې بندیتوب ؛ د اوږدو اداري او قضایي پروسو په بهیر کې ؛ د سیاسي او مذهبي ډلو په لیکو کې د سلطه غوښتونکو اړیکو برلاسي ؛ ځینې قبیلوي او سیمه ییز دودونه ،
له بده مرغه د وروستیو څلورو لسیزو پرلپسې اشغالونو او د بهرنیو جاسوسي شبکو د لاسوهنو په پایله کې زمونږ په ټولنه کې هم یو شمېر کسان په همدغې رواني ناروغۍ اخته دي .
د پاکستان له جوړېدو نه دوه کاله وروسته په نهم د سنبلې ۱۳۲۸ لمریز کال کې د کابل په پغمان کې د ازادۍ څلي تر څنګ یوه لویه ولسي جرګه کښيناسته چې پکې پښتنو،
زه دلته دومره ډير د پښتنو او بلوڅو پسمنظر ته نه ځم خو دومره وایم چې کله هند او پاکستان سره جدا کیدل باید د افغانستان د هغه وخت حکومت په بلوچستان او پښتونخوا کې پراخه مداخله کړي وای،
تر څو په راتلوونکي کې یې د افغانستان او ټولې اسلامي نړي پر وړاندې استعمال کړي لکه نن سبا چې موږ ګورو پاکستان اسلامي نړۍ او افغانستان ته څومره مضر تمام شوی دى.
دلته یې په خپله خوښه داسې حکومت رامنځ ته کړ چې تل به له دې ملک نه خواوشا ملکونه ځوریږي لکه څنګه چې په منځني ختیځ کې د اسرییلو نه مسلمانان تر پوزې راغلي دي،
انګریز داسې مکروب دلته موږ او هندوستان ته پريښود چې په پیړیو پیړیو مو وځوروي لکه څنګه چې ځوروي مو هم؛ انګریز استمعار د هند ټوتې کولو نه یو لوى هدف دا و چې د پاکستان یوې سمیې نه زبر جوړ کړي،
اوس ځينې افغانان فکر کوي که د پاکستان نه بلوچستان ازاد شو زموږ به پکې ګټه وي او پاکستان به ضعیف شي؛ خو زه وایم زموږ چې څومره تاوان د پاکستان په موجودیت کې و،
بلوڅستان د لوی افغانستان یوه برخه ده لکه څنګه چې پښتونخوا ده موږ او بلوڅ د تاریخ په اوږدو کې تل ورورڼه پاتې شوي یو لکه څنګه مو چې وړاندې ولوستل.
دولت که رښتیا غواړي چې په کوزو پښتنو او بلوڅوکې پراخ نفوذ ولري او ګوادر بندر ته لاره پیدا کړي؛ باید بلوڅو او کوزو پښتنو ته په ولسي جرګه او مشرانو جرګه کې تشې چوکۍ جوړې کړي تر څو بلوڅ او کوز پښتانه دواړه زموږ په پارلمان او مشرانو جرګه کې فعال رول ولري.
او بلوڅ رښتیا د زړه له تله خپل افغاني وروڼه وګڼي لرې نه ده چې د بلوڅستان خاوره به همدا بلوڅ د افغانستان په زخم زخم وجود پسې وګنډي او افغانستان به د تل لپاره سمندر ته لاره پیدا کړي.
همدا رنګه د خان کلات سره زمونږ اړیکې او بیا د مختلفو جګړو او ګډو ګټو د حاصلولو لپاره یوځای مبارزې هغه څه دي چې دا ورورولي لا ټینګه ساتلی شي او ساتلي یې ده،
تر ټولو سیمو د ډبریزو سمندر غاړو سره پرېمانه پیدا کیږي (په یو متر مربع ځای کې ۱۰۰۰۰ چنګاښ یا په یو فټ مربع کې ۱۰۰۰ چنګاښه شته وي).
لکه چې دمخه وویل شول بازبهادردمالوې دسیمې واکمن و چې د۱۵۵۵ زیږدیز کال نه تر ۱۵۶۱‍ زیږدیز کلونو پورې دمالوې دسیمې پښتون واکمن و.
کله چې بازبهادر دخپل پلار تر مړینې وروسته دمالوې سلطان شو نویوه ورځ دښکار لپاره ځنګله ته لاړ او هلته یې ولیدل چې یوه ښایسته اوښکلې شپونکۍ دخپلو نورو همزولوسره سندرې وایې او ډیر ښکلی غږلري .
بازبهادر دهغې ډیر خیال ساته او ورته ډیره ګرانه وه او دژمنې سره سم یې په ماندو کې ورته یوه ښکلې ماڼۍ جوړه کړه چې دراني روپ متي دمانۍ په نامه سره شهرت لري او او س هم شته .
تر دې وروسته مالوه تر ډیر و وختونو پورې دګوجرات دواکمن محمد شاه ترولکې لاندې وه چې بیا قادرشاه دغلجیانو دکورنۍ یو ستر افسر تر یوې مودې پورې پرمالوې حکومت کاوه .
کله چې سوري شیرشاه دهند واکمن شو نو هغه په ۱۵۴۲ زیږدیز کال کې قادرشاه ته ماتې ورکړه او شجاع خان یې دهغه ځای دګورنر په توګه وټاکه او تر هغه وروسته په ۱۵۵۵ زیږدیز کال کې بازبهادر خپل ځان دمالوې دخود مختاره ګورنر په توګه اعلان کړ .
په ۱۵۶۱ زیږدیز کال کې دهندوستان مغولي واکمن جلا ل الدین محمد اکبر دمالوې دسیمې دنیولو لپاره خپل دوه تنه تکړه جنرالان ادهم خان اوپیر محمد خان ولیږل او دواړو دسارنګ پور په جګړه کې چې دبازبهادر او داکبر دجنرالانو تر مینځ وشوه د ۱۵۶۱ زیږدیزکال دمارچ دمیاشتې په ۲۹ نیټه دمالوې دسیمې وروستي پښتني سلطان باز بهادرماتې وخوړه اوورسته بیا دغه سیمه دمغولو لاسته ولویده او داکبر باچا له خوا عبدالله خان اوزبک ددغې سیمې ګورنر وټاکل شو.
کله چې په ۱۹۶۱ کال کې دهند مغولي واکمن جلا ل الدین محمد اکبر خپل دوه نامتو جنرالان ادهم خان اوپیر محمد خان دمالوې دسیمې دنیولو لپاره ولیږل نو په هغه جګړه کې چې دسارنګپور په سیمه کې وشوه باز بها در ماتې وخوړه او مالوه دمغولو لاس ته ورغله .
راني روپ متي خپل خاوند بازبهادر ته دومره وفاداره وه چې کله یې د مغولو له لاسه دخپل خاوند دماتې خبر واورید نو ددې لپاره چې دمغولو لښکرو لاس ته ور ونه لویږي نو زهر یې وخوړل او ځان یې وواژه او په دې توګه یې داثابته کړه چې څومرهع خپل خاوند ته وفاداره وه .
تردې وروسته دمالوې دسلطنت چارې دپښتنو غلجیانو دکورنۍ لومړنی سلطان محمدشاه لاس ته ورغلې چې دغلجیانو کورنۍ په مالوې باندې د ۱۴۳۶ زیږدیز کال نه تر ۱۵۳۱ زیږدیز کاله پورې حکومت وکړ.
ددغې کورنۍ وروستني واکمن دویم محمدشاه ځان دګوجرات سلطان محمدشاه ته هغه وخت ورحواله کړ کله چې بازبهادر د ۱۵۳۱ زیږدیز کال دمی دمیاشتې په ۲۵ نیټه دمالوې کلا ونیوله .
پښتون واکمن سلطان دلاورخان په هندوستان کې دډهلي سلطنت په وخت کې يعنې په ۱۴۰۱ زیږدیز کال کې ځان دمالوې د لومړنی سلطان په توګه اعلان کړ او دمالوې دسلطنت بنسټ یې کیښوداو په خپل نوم یې خطبه جاري کړه اوماندویې دخپل سلطنت پلازمیینه وټاکه چې تر هغه وروسته یې زوی الپ خان ځانته دهوشنګ شاه نوم غوره کړ او په کال کې د ماندو واکمن شو او دده په وخت کې ماندو او په عمومي ډول مالوې ډیر پر مختګ وکړ.
دتاریخ مرصع لیکوال افضل خان خټک هم په خپل کتاب کې ددې کیسې یادونه کړې ده اولیکلي یې دی چې دمالوې پښتون سلطان بازبهادر تل دخپلې ملکې په عشق کې ډوب و او دسلطنت چاروته یې پاملرنه نه کوله .
امام ابو داود د خپل کتاب په اړه داسی وایی ( ما په دی کتاب کی یوازی صحیح احادیث یا هغه چی صحیحو احادیثو ته ورته والی لری ذکر کړي دي. که چیری په کوم ځای کی کومه کمزوری لیدل کیږی هغه می په ګوته کړی ده.د کومو احاديثو په باره کی که که چوپ پاتی شوی یم هغه هم د عمل وړ دی.)
د ژوولو او د نشايستې له هضم نه وروسته غذا د کوچنيو سريښناکه ټوټو په شکل لمړى مرۍ ته ځي او بيا د مرۍ د دوراني حرکاتو په واسطه معدې ته ښکته کېږي.
دهند انګریزي ګور نر جنرال په هغه وخت کې دهند دپنجاب د لو دهیانې په ښار کې دافغانستان دامیر عبدالرحمن خان په ویاړ یوه لویه غونډه جوړه کړې وه چې په دغې غونډې کې دهندوستان دبیلابیلو ریاستونودوالیانو نه سربیره ډیرو معززو امیرانو هم پکې ګډون کړي وو.
خو انګریزي ګورنر جنرال دوی ته وویل چې منشي نو لکشور دعلم او پوهې په پر مختګ کې ارزښتناکه خدمتونه کړي دي اوانګریزي سرکار ځکه دا اعزاز ده ته ورکړی دی.
امیر عبدالرحمان خان منشي نو لکشور ته وویل چې تاسو علم ته ډیر خدمت کړی دی او ډیر اسلامي کتابونه ستاسو په مطبعو کې چاپ شوي دی نو ځکه زه ستاسو درناوی کومه.
ناظم یې ملا نعمت الله دی او دپیښور دکتابونو دتاجر محمد اکرم له خوا په ۱۳۲۶ لیږدیز- سپوږمیز کال جې له ۱۹۰۸ زیږدیز کال سره سمون خوري دنولکشور په مطبعه کې په ۱۳۶ مخونو کې چاپ شوی دی.
منشي نولکشور په ۱۸۳۶ زیږدیز کال کې دهند داتهر پردیش دایالت د علیګړ دضلعې په بستوني نومې ځای کې په یوې معززې کورنۍ کې دې نړۍ ته ستر ګې غړولي دي .
دمنشي نولکشور هم مهاله شاعر نیسان لکنهوی په اردو ژبه دامیر عبدالرحمن خان ددغه سفر او دمنشي نو لکشور سره دهغه دلیدنې کتنې په اړوند یو اوږد شعر لري چې دلته یې دلیکلو ګنجایش نشته .
امیر عبدالرحمن خان په ۱۸۹۵ زیږدیز کال هند ته سفر وکړ او غو ښتل یې چې دانګریزانو سره سلا او مشورې وکړي څودکابل او کندهار خواته دروسانو دوړاندې تګ مخه ونیسي .
ﺍﻟﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻫﻐﻮ ﮐﺴﺎﻧﻮ ﺗﻪ ﻇﺎﻟﻤﺎﻥ ﯾﺎ ﺳﺘﻤﮑﺎﺭﺍﻥ ﻭﺍﯾﯽ ﭼﯽ
ﮐﺎﺭ ﭼﯽ ﺩ ځﺎﻥ ﺍﻭ ﻧﻮﺭﻭ ﺣﻖ ﺗﻠﻒ ﮐړﯼ ﯾﺎ ﺗﯿﺮﯼ ﭘﺮ ﻭﺳﯽ ،
ﺑﻠﻞ ﮐﯿږﯼ ﺍﻭ ﺩ ﻫﻤﺪﯤ ﻣﻌﻨﯽ ﺍﻭ ﻣﻔﻬﻮﻡ ﻟﻪ ﻣﺨﯽ ﺍﻟﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ
ﺷﺮﺍﯾﻊ ﻧﺎﺯﻝ ﮐړﻱ ﺩﻱ ﭼﯽ ﺩ ﻫﻐﻮ څﺨﻪ ﻫﺪﻑ ﺩ ﺍﻧﺴﺎﻧﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻣﻨځ
ﺩﻏﻮ ﺷﺮﺍﯾﻌﻮ ﺳﺘﺮګﯽ ﭘټﻮﻝ ﺍﻭ ﭘﻪ ﺧﻼﻑ ﯾﯥ ﻋﻤﻞ ﮐﻮﻝ ﻇﻠﻢ
ﺍﻟﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺍﻧﺴﺎﻧﺎﻥ ﺩ ﻇﻠﻢ ﺍﻭ ﺳﺘﻢ څﺨﻪ ﻣﻨﻊ ﮐړﻱ ﺩﻱ ﺍﻭ ﺩﺍﺳﯽ
‏« ﻧﻮ ﺩ ﻇﺎﻟﻤﺎﻧﻮ ﭘﺮ ﺣﺎﻝ ﺩ ﻋﺬﺍﺏ ﺩ ﻭﺭځﯽ ﻟﻪ ﺍﻣﻠﻪ
ﻫﺎﯼ ﭼﯽ ﭘﺮ ﻇﺎﻟﻤﺎﻧﻮ ﺩ ﺧﺪﺍﯼ ﻟﻌﻨﺖ ﺩﯼ ‏» ‏( ﻫﻮﺩ :
ﺷﯿﻄﺎﻥ ﺳﺮﻩ ﯾﻮ ﺑﺮﺍﺑﺮ ﮐړ ﺍﻭ ﺧﭙﻞ ﻟﻌﻨﺖ ﯾﯥ ﭘﺮ ﻭﻭﺍﯾﻪ .
ﺭﺳﻮﻝ ﺍﻟﻠﻪ ﺻﻠﯽ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻭﺳﻠﻢ ﻫﻢ ﻣﻮږ ﺩ ﻇﻠﻢ ﺍﻭ ﺳﺘﻢ څﺨﻪ
ﻫﻐﻪ ﺩﯼ ﭼﯽ ﺍﻧﺴﺎﻥ ﭘﺮ ﺧﭙﻞ ﺧﺎﻟﻖ ﺑﺎﻧﺪﯼ ﺑﺎﻭﺭ ﻭﻧﻠﺮﯼ ﺍﻭ ﭘﺮ ﺍﻟﻠﻪ
ﻭړﺍﻧﺪﯼ ﺷﺮﯾﮏ ﻧﯿﻮﻝ ﺗﺮ ټﻮﻟﻮ ﺳﺘﺮ ﻇﻠﻢ ﺑﻮﻟﯽ ﺍﻭ ﻓﺮﻣﺎﯾﯽ ﭼﯽ :
‏« … ﺩ ﺍﻟﻠﻪ ﺳﺮﻩ ﺷﺮﯾﮏ ﻣﻪ ﻧﯿﺴﺊ ﭼﯽ ﭘﻪ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﮐﯽ ﺷِﺮﮎ
ﺩﻭﻫﻢ ـ ﺩ ﺍﻧﺴﺎﻥ ﻇﻠﻢ ﭘﺮ ﺧﭙﻠﻮ ﻫﻤﻨﻮﻋﺎﻧﻮ ﺑﺎﻧﺪﯼ :
ﺍﺧﯿﺴﺘﻞ ﺍﻭ ﭘﺮ ﺣﻖ ﺍﻭ ﺣﻘﻮﻗﻮ ﯾﯥ ﺗﯿﺮﯼ ﻇﻠﻢ ﺩﯼ ﭼﯽ ﺩ ﺩﻏﺴﯽ
ﻭﺳﻠﻢ ﭘﻪ ﯾﻮ ﻗﺪﺳﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﮐﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾﯽ ﭼﯽ ﺍﻟﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾﻠﯽ
ﺩ ګﻨﺎﻫﻮﻧﻮ ﺍﺭﺗﮑﺎﺏ ﺍﻭ ﺩ ﻧﺎﺭﻭﺍ ﮐﺎﺭﻭﻧﻮ ﮐﻮﻝ ،
ﺍﻭ ﺩ ﺷﯿﻄﺎﻥ ﭘﯿﺮﻭﻱ ﮐﻮﻝ ټﻮﻝ ﭘﺮ ﺧﭙﻞ ځﺎﻥ ﻇﻠﻢ
ﺭﺳﻮﻝ ﺍﻟﻠﻪ ﺻﻠﯽ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻭﺳﻠﻢ ﺩ ﺍﻓﺮﺍﺩﻭ ﺩ ﺣﻖ ﺍﻭ
ﻟﺨﻮﺍ ﺩ ﻫﻐﻮﯼ ﺳﺮﻩ ﺩ ﺣﺴﺎﺏ ﮐﺘﺎﺏ ﻭﺭځ ﺭﺍﻭﺭﺳﯿږﯼ ،
ﻗﯿﺎﻣﺖ ﭘﻪ ﻭﺭځ ﺑﻪ ﺩ ﺍﺻﻠﯽ څښﺘﻨﺎﻧﻮ ﺣﻘﻮﻕ ﺑﯿﺮﺗﻪ ﺍﻋﺎﺩﻩ ﮐﻮﺉ ﺍﻭ
ﺣﺘﯽ ﺩ ﺑﯥ ښﮑﺮﻩ ﭘﺴﻪ ﻗﺼﺎﺹ ﺑﻪ ﺩ ښﮑﺮﻭﺭ ﭘﺴﻪ څﺨﻪ
ﻧﻮ ځﮑﻪ ﻫﺮ ﭼﺎ ﭼﯽ ﻇﻠﻢ ﮐړﯼ ﻭﯼ ﯾﺎ ﻫﻐﻪ څﻪ ﯾﯥ ﻏﺼﺐ ﮐړﯼ
ﺷﯽ ﺩ ﻏﺎړﯼ ﻃﻮﻕ ﻭﯼ ﺍﻭ ﺧﺪﺍﯼ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﻪ ﺩ ﻫﻐﻪ ﻇﻠﻢ ﭘﻪ ﺳﺒﺐ
ﭼﯽ ﭘﻪ ﺩﯤ ﺩﻧﯿﺎ ﮐﯽ ﺑﻪ ﯾﯥ ﮐړﯼ ﻭﯼ ﻋﺬﺍﺏ ﻭﺭﮐﻮﯼ .
ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻﻠﯽ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻭﺳﻠﻢ ﺩﺍﺳﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾﯽ :
ﻇﺎﻟﻢ ﺗﻪ ﻣﻬﻠﺖ ﻭﺭﮐﻮﯼ ﺍﻭ ﮐﻠﻪ ﭼﯽ ﯾﯥ ﻭﻧﯿﺴﯽ ﺍﻭ ﻣﺆﺍﺧﺬﻩ ﯾﯥ
ﭘﻪ ټﻮﻟﻨﻪ ﮐﯽ ﺩ ﻇﻠﻢ ﺩ ﭘﺮﺍﺧﺘﯿﺎ ﺍﻭ ﺩ ﻓﺴﺎﺩ ﺩ ﺭﻭﺍﺟﻮﻟﻮ ﺍﻭ ﺩ ﻫﻐﻮ
ﺩ ﺧﻄﺮﻧﺎﮐﻮ ﭘﺎﯾﻠﻮ ﭘﻪ ﺍﺭﺗﺒﺎﻁ ﺩ ﺭﺳﻮﻝ ﺍﻟﻠﻪ ﺻﻠﯽ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻭﺳﻠﻢ
ﻭﺭﺗﻪ ﻭﻭﯾﻞ ﺳﻮﻩ ﭼﯽ ﺯﻣﻮږ ﭘﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻔﻠﺲ ﻫﻐﻪ څﻮﮎ ﺩﯼ
ﺭﺳﻮﻝ ﺍﻟﻠﻪ ﺻﻠﯽ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻭﺳﻠﻢ ﻭﺭﺗﻪ ﻭﻓﺮﻣﺎﯾﻞ ﭼﯽ ﺯﻣﺎ
ﺍﻣﺖ ﻣﻔﻠﺲ ﻫﻐﻪ څﻮﮎ ﺩﯼ ﭼﯽ ﺩ ﻗﯿﺎﻣﺖ ﭘﻪ ﻭﺭځ ﺑﻪ ﺩ ﻟﻤﻮﻧځﻮﻧﻮ
ﻣﺨﮑﯽ ﭼﯽ ﺩ ﺩﻩ ﻧﯿﮑۍ ﭘﺎﯼ ﺗﻪ ﻭﺭﺳﯿږﯼ ﻧﻮ ﺩ ﻫﻐﻮﯼ ګﻨﺎﻫﻮﻧﻪ
ﺑﻪ ﺩ ﺩﻩ ﭘﻪ ﻏﺎړﻩ ﮐﯽ ﻟﻮﯾږﯼ څﻮ ﭼﯽ ﺩ ﺩﻭږﺥ ﮐﻨﺪﯼ ﺗﻪ ﺑﻪ
ﮐﻠﻪ ﭼﯽ ﺭﺳﻮﻝ ﺍﻟﻠﻪ ﺻﻠﯽ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻭﺳﻠﻢ ﻣﻌﺎﺫ ﺭﺿﻲ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻨﻪ
ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺗﺮ ﻣﻨځ ﺩ ﻫﻐﻪ ﺩ ﺍﺟﺎﺑﺖ ﻫﯿڅ ﮐﻮﻡ ﺧﻨډ ﻧﺴﺘﻪ .
ﺩ ﺭﺳﻮﻝ ﺍﻟﻠﻪ ﺻﻠﯽ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻭﺳﻠﻢ څﺨﻪ ﺭﻭﺍﯾﺖ
۱۵۳ ‏) ؛ ﻭﺭﻭﺳﺘﻪ ﺩﯾﻦ ﺗﻪ ﭘﻪ ﮐﺎﻣﻞ ډﻭﻝ ﻧﻨﻮﺗﻞ ﺍﻭ ﺩ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ
ﺻﻠﯽ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻭﺳﻠﻢ څﺨﻪ ﺑﺸﭙړ ﻣﺘﺎﺑﻌﺖ ﺩﯼ ‏( ﺍﻟﺒﻘﺮﻩ :
دځمکې پيژندنې په اړه څيړونو اومشاهدو دځمکې فزيکې ځانگړنې مشخصوي اودځمکې لاندې وضعيت دمعلومولو لپاره يوه ښه شاحص دې دځمکې فزيکي ځانگړنې اود ځمکې پيژندنې نمونو دهغه څه چې انتظار يي کيده دځمکې لاندې شتون لري بايد وښودل شي په ځانگړې توگه دځمکې مناسبې اوبه لرونکې برخې چې اوبه توليدولاي شي په هغه صورت کي چې دا اوبه دځمکو دخړوبولو لپاره راويستل کيږي ددې د سختو برخو ،
دنفوذ يا رسوب وړ اوبو لرونکو برخو په اړه معلومات راجمع کول اړين دي هوايي نقشې دطبيعي ځانگړتياوو په ټاکلو کي ډيري گټورې دي کله چې هوايي نقشې د استرايوسکوپ پوسيله ترغورلاندې ونيسي دځمکې دسطحې قوت په روښانه توگه مشاهده کولاې شو اودځمکې طبعي ځانگړتياوي په بشپړه توگه روښانه کيږي
هغه معلومات چې دڅاه دکندنې له امله راخکاره کيږي هم بايد د پامه ونه غورځول شي دڅاه دکندنو قرارياديان دکار په مهال دبا ارزښته معلوماتو يوه ټولگه ترلاسه کوي په معموله توگه دفشاردسطحې تعينول ،