polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
په ۲۰۱۱ زکال کې یې د کابینې په تغیر سره د لومړي ځل لپاره په بهرنیو چارو وزارت کې دولتي دنده ترلاسه کړه او د کډوالو د ټولنیز ادغام مسئولیت ور تر غاړې شو.
د ۲۰۱۳ زکال له پارلماني ټاکنو وروسته کورتس د هېواد د بهرنیو چارو وزیر شو او تر ۲۰۱۷ زکال پورې د دغه هېواد د تر ټولو لوړ پوړي دیپلمات په توګه پاتې شو.
نوموړي د ۲۰۱۴ زکال په فبروري میاشت کې بلګراد ته د سفر پر مهال تر یوه بریده د ملي اقتصادي او سیاسي ګټو په موخه له اروپايي اتحادیې سره د صربستان له یوځای کېدو څخه د اطریش ملاتړ تائید کړ.
د ګيډې درد او نس ناستى ډير شديدي وي او د ٢٤ ساعتو په موده کې ښه کيږي بيا ناروغ ١-٢ ورځې روغ پاتې کيږي مخکې تردې چې وينې او پښتورګو په عدم کفايه اضافه شي د مړيني اندازه 20-50% پورې راپور ورکړل شويدى
شرقي او کارابين کې د کال ٥٠٠٠٠ پيښې ليدل کيږي چې 0,1% يي مړه کيږي او د هاضمې جهاز تکاليف ژر اصلاح کيږي خو نيوروپاتيک څرګند تياوي يې کيداى شي مياشتې دوام وکړي .
يو ډول بکتريا چې د انسان په داخل کې ژوند کوي او پرازيټي ژوند لري کولمې ميکروبي کوي او د کولمو د پړسوب سبب ګرځي چې د اوبو او معدني موادو په جذبيدو کې مشکل پيداکوي او د اسهال سبب ګرځي .
د ستړيا د رفع کولو او د بدن تياريدل د کار لپاره خوړو ته ضرورت لري تر څو چې نوموړى نقصان تلافي کړي او زمونږ جسم بيا انرژي واخلي او د کار او حياتي فعاليتونو لپاره بيا اماده شي .
ټول ثناء او صفت هغه ذات لره دي چې انسان ئې پيداکړى او هغوئ ته يې د ژوند ټول اسباب برابر کړي دي درود اوسلام دي وي په رحمةاللعلمين دهغه په کورنۍ او د هغه په يارانو او پر هغه چا باندې چې پر ده ايمان لري .
څرنګه چې دانسان ژوند پرته له خوړو امکان نلري نو انسانان هميشه کوشش کوي چې په يو نه يو ډول خپل خواړه لاسته راوړي او دتل لپاره کوشش کوى چې د هغو خوړو څخه استفاده وکړي چې پاک وي او د دوۍ صحت روغ او د کار جوګه وګرځۍ .
نو په په همدې اساس ما دخوراکي توکو زهري کيدل تر سليک لاندې موضوع د محترم استاد عتيق الله تر لارښوونې لاندې ترتيب او تنظيم کړې ده او کوشش مې کړى چې هغه مواد او معلومات پکې راجمع کړم چې نن سبا ورسره زمونږ ټولنه لاس او ګريوان ده لکه د خوړو د زهري کيدو ميخانيکيت دهغې څخه پيداکيدونکې ناروغۍ ،
په اخره کې دچپرهار حمايوي دارالمعليمن د کيميا او بيولوژي د څانګې د ټولو استادانو څخه اوپه ځانګړي ډول د خپل لارښود استاد عتيق الله لودين څخه ډيره مننه کوم ماسره يې د سيمينار په ترتيب او تنظيم کې ډيره مرسته کړې ده .
پروتين هغه نايتروجن لرونکي عضوي مرکبونه دي چې په سلو کې ١٦ برخې نايتروجن لري همدا علت دى چې د غذا د پروتينو د پيمانې دسنجولو په وخت کې د نايتروجن اندازه په ٦،
لقد نصركم الله في مواطن كثيرة ويوم حنين إذ أعجبتكم كثرتكم فلم تغن عنكم شيئا وضاقت عليكم الأرض بما رحبت ثم وليتم مدبرين ثم أنزل الله سكينته على رسوله وعلى المؤمنين وأنزل جنودا لم تروها وعذب الذين كفروا وذلك جزاء الكافرين ثم يتوب الله من بعد ذلك على من يشاء والله غفور رحيم .
پېغمبر صلی الله عليه و سلم د پاتې کسانو سره په ميدان کې پاتې شو او مسلمانانو ته يې د خپل تير وخت ځينې شاهکارۍ او کارنامې ور په يادې کړې او بيرته يې د مسلمانانو په زړونو کې د جهاد ولولې را تازه کړې او اسلامي پوځ يې يو ځل بيا متحد او پر ځان را ټول کړو چې په نتيجه کې الله تعالی بری ور په برخه کړو.
خو پېغمبر صلی الله عليه و سلم ورپسې خپل صحابه ولېږل چې د شر لمن په پوره معنی ورټوله شي او داسې و نشي چې په خپلو کې سره بيا راټول شي او د اسلام او مسلمانانو پر ضد بيا را ولاړ شي،
ډېر کله داسې کېږي چې د يو قوي او زړور قائد تر قومندې لاندې د ډېرو کمو امکاناتو سره ډېر کم تعداد په ډېره ميړانه جنګېدلي دي او فتح او بريا الله ور په نصيب کړې ده،
د حنين په غزا کې هم پېغمبر صلی الله عليه و سلم له جګړې وروسته د تښتيدلي قهريدلي دښمن پسې صحابه ولېږل چې بايد د اينده لپاره د بيا جګړې ته د تابيا نيولو امکان هم ختم شي او اسلامي امت له هر شر او فساد څخه پاک شي.
کله چې په وینه کې د او مقدار کم شي نو د مثبت فیډبک میکانیزم په واسطه هایپوتلاموس تنبه او د افراز زیاتیږي چې بیا دا په خپل وار سره ژونکې؛ کومې چې د نخامیه غدې په قدامې فص کې موقعیت لري؛ تنبه او د او تولید ددې حجراتو په واسطه زیاتیږي،
برعکس که چیرته په وینه کې د او مقدار لوړ شي نو د منفي فیډبک میکانیزم په واسطه هایپوتلاموس نهې او د تولید کمیږي چې دا په خپل وار د او د افراز د کمیدو لامل ګرځي.
په دې حالت کې د پروجسترون او استروجن سویه د وینې په دوران کې لوړیږي او د منفي فیډبک میکانیزم په واسطه د افراز نهې کوي چې په پایله کې تخمه له فولیکولونو څخه نه آزادیږي او له بارداري څخه مخنیوی کوي.
په دې معنی چې د - په واسطه هره ورځ په ادرار کې د موجودیت ارزیابي کوو هر وخت چې په ادرار کې د موجودیت تثبیت شو نو په ۲۴- ۴۸ راتلونکو ساعتونو کې تخمه آزادیږي او ښځې ته ددې زیری ورکوي چې له خپل خاوند سره نږدي او یا د اولاد د نه غوښتلو په صورت کې؛ له نږدې کیدو څخه ځان وساتي.
یو ګلایکو پروتیني هورمون دی چې د نخامیه غدې د قدامي فص د ژونکو او پلاسنتا په واسطه افراز او بیا وروسته په ښځو کې د تخمې آزادیدل او د پروجسترن تولید او په نارینه وو کې د اندروجن تولید تنبه کوي.
د - په څير او هورمونونه هم له دوو الفا او بیتا برخو څخه جوړ شوي دي؛ داسې چې الفا برخه یې په درې واړو هورمونونو کې سره ورته او بیتا برخه یې سره توپیر لري او په خپلو مخصوصو رسپتورونو پورې د نښلیدو تمایل لري.
د دې وخت موندل شوي پلرونه یې له تکامل څخه مخکې په اوبو کې اوسېدل چې له تکامل وروسته یې شکل بدل شو او دا وړتیا یې پیدا کړه چې په وچه کې هم ژوند وکړای شي.
بوګوتا د ۱۵۳۸ ز کال د اګسټ پر ۶ نېټه د هسپانوي فاتح ګونزالو جيمينيز ډي کيوساډا “ ” له لورې د “” د بومي اوسېدونکو د “” سيمې د نيولو په موخه انديس “” ته له يو سخت جنګي ماموريت څخه وروسته د ګرانادا د نوې پاچاهۍ “ ” د پلازمېنې په توګه رامنځته شو.
بوګوتا د خپلې اقتصادي پياوړتيا او تر څنګ يې مالي پوخوالي له امله خپل راښکون يا په زړه پورې والی د نړيوالو شرکتونو او انساني پانګې د غوره والي پر وړاندې ثابت ساتي.
دا ښار په کولمبيا او انډين “” طبيعي سيمه کې د اصلي مالي بازار کوربه توب کوي او لاتيني امريکا او کولمبيا ته د راتلونکونکې نوې باندنۍ سيده يا مستقيمې پانګونې پروژو مخکښ منزل دی.
مولوی صاحب عبدالمجید کدخیلی د مولوی صاحب میرزا عبدالحمید زوی په ۱۳۳۶ هـ ق کال د محرم الحرام د میاشتی په لومړۍ نیټه د جمعي په مبارکه شپه د ننګرهار ولایت د شیرزادو ولسوالی کدخیلو په سیمه کې زیږیدلی دی.
محترم مولوی صاحب چې کله د بلوغ دوري ته ورسید د عبدالحمید په نوم د یو کس لور سره چې د خوړیاڼو ولسوالۍ په کږی بازار کې اوسیده نکاح وتړله نوموړی د دوو میرمنو خاوند وو او د نوموړی میرمنو څخه لس اولادونه دی چې نارینه او تنه ئې ښځینه وو.
محترم مولوی صاحب تر شل کلنۍ پوري د خپلو کورنیو کارونو په اجرا کې مصروف وو کله چې نوموړی د کالو شو د هغه فطري ذوق او علمي شوق پر اساس چې ئې درلود د دیني او عربي علومو تحصیل ته ئې ملا وتړله او د قران کریم پر لوستلو ئې پیل وکړ د قران کریم تر بشپړیدو وروسته د جناب ملا زمین ګل څخه چې یو دینی عالم وو د صرف علم یاد کړ او د صرف میر نور کتابونه ئې په سره رود ولسوالی کې د مولوی ګل محمد څخه چې په د برزګ مشهور وو زده کړل په همدي ډول ېي د فقهو نور مشهور کتابونه په مختلفو ځایونو کې د مختلفو علماء کرامو څخه ولوستل.
ورپسی ئې د احادیثو دور د حسامی او سراجی په شمول د دهلی په کشمیر ګیټ کې د عبدالرب په مدرسه کې وکړه بیا د دوو کالو لپاره د دیوبند مدرسی ته ولاړ او هلته ئې په اول کال کې د تفسیر ، بخاری،
په دوهم کال کې ئې د احادیثو په دوره پیل وکړ چې د ترمذی شریف او له برخه او ټول نجاري شریف يې د مولانا حسن احمد مدینی څخه صحیح مسلم او طعاوی یې د مولانه محمد ابراهیم صاحب څخه او نسائی يې د فخر الحسین مولوی څخه ولوستل
په ۱۳۶۶ هـ کال کې ټول دیني او عربی تحصیلات بشپړ کړل چې د محترم مولوی صاحب ټوله دینی علومو دوره یولسوو کالو ته رسیږي د دوری تر بشپړیدو وروسته خپل کلی کدخیلو ته راستون او په خپل کې کې یې بیا تدریس ته دوام ورکړ او نومړی کتابونه یې دوباره تدریس کړل.
عربی متحده ایالات او ورستی سفر يې د ایران هیواد ته وکړ د سفرونو په لړ کې د هماغه هیواد له مشرانو سره لیدنه کتنه کوله او د خپل هیواد له حال او احوال څخه به یې خبرول او د هغو هیوادونو مشرانو به ورته د مالی او ځاني ژمنو وعده ورکوله.
دا ممکنه ده چې شفافې اوبه په بشپړ ډول سره د ماورای بنفش وړانګو سره غیر منتنې شي مګر د ماورای بنفش وړانګو په واسطه د له منځه وړلو اغیزې لږترلږه ۳ ساعتونه د شنه اسمان لاندې او په وریځ کې څو نورو ساعتونو ته اړتیا لري.
دا چې په طب كې هم دناروغۍ له درملنې څخه د ناروغۍ مخنيوى غوره او ارزان دى نو اړينه ده چې په لومړي قدم کې د خوګ غوښې له خوراک څخه ډډه وشي او په دويم قدم کې د ناروغۍ له خپرونکيو وسايلو څخه ځان وساتل شي ،
جوار شايد په پاڼو کې کومې نښې ونلري مګر د ګردى تيوب خپله وظيفه صحيح نشي اجرا کولاى دا ددې سبب ګرځي چې ګرده افشاني نشي او په نتيجه کې داسې وږي لاس ته راځي چې تشې دانې ولري.
قاضی وګیرا) چی مجوعا 677 ملیونه ټنه د70% بورون دجهان تولیدوی اوپه ټوله نړی کی دبورون یولوی څادرونکی هیواد پیژندل شوی دی اوپه امریکاکی دتولیدځای کلفورنیا ده چی دکرامر په منطقه کی 100000 ټنه تخمین شویده چی له دی وجهی امریکا دتورکی څخه وروسته دوهم څادرونکی هیواد پیژندل شویده.
داعنصرپه طبیعت کی په خپل اصلی شکل نه پیداکیږی بلکی دمرکب په شکل په بوراکس بوریک اسید اکاربونیت کی وجودلری اوځینی وقت بوریک اسید داتشفشانی چینوپه اوبوکی موندل کیږی.
له اقتصادی اړخه دهغه مهمی ذخیری دراسویت اوره معدنی ډبره اوتینکال دي چی دادواړه قسمه دموهاوی په دښته کی په کلفورنیا کی موجوددی چی پدی ځای کی دباروکس مهمه منبع ده خالص بورون په اسانی لاسته نه راځی اولین طریقه دهغه دلاسته راوړلودپاره دهغه داکسیاد کموالی دځینوفلزاتوپه وسیله لکه مګنیزیم یاالمونیموو.
د بوراکس ښيښه يي پوخ 300م کال کې په چين کې استعماليده او په پخواني روم کې د بوراکس مرکبات د ښيښې په جوړولو کې استعماليده مګر دا عنصر د نورو مرکباتوڅخه په م کال کې جدا شو.
اوبواودمصرفی محصولاتوله لاری لاسته راځی دماهی دغوښی خوډل په بدن کی دبوردغلظت دزیاتیدوعوامل ګرځی ځکه چی بوراکثرادژوندیوموجوداتوکی زخیره کیږی.
اودهغه دتولیداندامونه لکه دمذکرجنس ترتاثیرلاندی راځی اوکله چی مونث جنس دخپل حامله ګی په دوران کی زیات مقداربورجزب کړی دنوی زیږیدل شوی موجودزیږدل مشکل سره مخامخ کیږی اوامکان لری چی دخپل وخت نه واوړی اویاهم بیخی ناقص موجودوزیږوی .
اوکله چی سړی داسی یوخواړه وخوریو چی زیات مقداربورون ولری دبورغلظت دهغه په بدن کی دیرزیاتیږی اوډیرمشکلات رامنځته کوی لکه دمعدی عفونیت دځیګرعفونیت دکولمواودمغزوعفونیت سبب ګرځی.
دکیمیاوی سری نه استفاده کول بوردژوندچاپریال ته ننوځی اودهغه بورمقدارچی دانسانی فعالیتونوپه واسطه دژوند په چاپریال کی پیداکیږی کمه ده واښه دبورکیمیاوی عنصردځمکی څخه لاسته راوړی اودانسان یاحیوان داستفاده کولودهغوواښوڅخه دبورون مقدارپه غذایی ځنځیرکی اندازه تیتیږی.
ويلي شوي سوديم هايدرواکسايد امورف بورون حلوي او هايدروجن ازادوي مګر کرستلي بورون په يو څه تغير سره يعني تقريبآ په ٥٠٠درجي د سانتي ګراد کې دغه تعامل سرته رسيږي
که فشار ښکته کړو دغه مخلوط کولاي شو د تقطير په واسطه جلا کړو د بلي خوا د بورانونو خروج د دي تعامل په واسطه لږ دى او د دوي جلا کول ډير مشکل دي له دې امله د بورانونو سنتيز لپاره معمولآ نور تعاملات استعمالوي چې په غيري عادي محيطونو او غازي فاز کې جريان لري
جوړوي دوه مرکزه رابطه جوړه کړي د اخيرنۍ رابطي په جوړيدو سره ممکنه ده چې د بورون د دوه اتومونو د 3هايبريد اربيتالونه د هايدروجن د اربيتال وپوښي دد غه لاندې رسم مطابق
بوريکس د حرارت ورکولو په واسطه خپلي کرستلي اوبه له لاسه ورکوي او ويلي کيږي د ويلي کيدو په حالت کې د مختلفو فلزاتو اکسايدونه حلوي او ميتا بوريک اسيد دوه ګوني مالګي جوړوي چې د هغوي اکثريت رنګه وي يا په بل عبارت د رنګه ښيښي څخه عبارت دى .
د حرارت په لوړه درجه کې د بورون د ناتروجن اويا امونيا 203 تعامل کوي او بورناترايد تشکيلوي د بورون نايترايد2 چې د پوليمير په شکل وي يو بي رنګه ماده ده او حرارت په مقابل کې مقاومه ،
غيري فعاله او بريښنا هادي نه ده ذکر شوي ماده د ګرافيت په قسم هګزاګونال جوړښت لري چې په لوړ فشار او درجه د حرارت کې د الماس په څير مکعبي جوړښت خپل ځان ته غوره کوي چې په دي صورت د شکل نيولو اتومونه تترايدريک ينعي 3 شکل نسي نوموړي ماده د بورازون په نوم يادوي چې تر 20000 ثابت وي او د تيزابونو ،
او نورو مرکباتو په مقابل کې مقاوم وي يو د جالبو مرکباتو څخه چې - رابطه په هغه کې موجوده ده د بورازول336 مرکب دي چې د غيري عضوي بينزين په نوم هم ياديږي دا ماده د مايع حالت بوي او د انحلاليت د قابلت په اساس د بينزين سره مشابه دى توپير د هغه د بينزين سره په قطبي والي او کيمياوي فعالوالي کې دى چې په هوا کې اکسيدي کيږي او د اوبو سره په سستۍ تعامل کوي
ډاي بوران د بورلرونکو عضوي مرکبونو د سنتيز لپار د يو نيور سل د مادي په ډول په زياته اندازه استعماليږي زياتره بورانونه ډير زهري مواد دې څرنګه چې بورانونه او ده هغې مرکبونه د هايدروکاربونو سره نژديوالي لري يو له دي امله دغه مرکبونه په زياته اندازه د راکټ د محروق په ډول کارول کيږي د ډاي بوران د احتراق تودوخه 18کالوري في ګرام د ه (۳م م ـ۷۴، ۸۲،
۲۲٪ دوهمی ځانته ځانکړی کړی دی کرستلی بلورمانند په لوړه فیصدی تتراکلورایداوتترابروماید ترکیب څخه دحرارت په واسطه تولیدیږی بی شکله اوناخالص بورمونه قهوه یی مایل توررنګ لری اودپوډرپه شکل وجودلری .
ولی دهغه څخه وروسته دامریکا معدنونه دهغه ځای ونیول چی کیمیاوی مرکبات یی د1800 م کال ترآخرپوری ډیرکم یافته ووتردی چی وکولای شوچی په لیږمصرف زیات بورون لاسته راوړی.
ترهغه وخته بورون دیوعنصر په توګه نه پیژندل کیده تردی چه دهامفری دیوی ژوزوف لیویی ګیلوساګ اولویی ژګ تنارد په 1808 کال کی دا عنصر50% خالص لاسته راوړهغولاسته راغلی ماده دیوعنصرونه پیژندل تردی چی په 1824 م کال کی بورون ویوعنصرپه حیث وپیژند .
د بورون مرکبونه د ټولو هلوجنونو سره چې د فورمول لرونکې او مثلثي شکل لري چې د بورون اتوم يې په مرکز کې واقع دي په دي حالت کې د بورن اتوم د2هايبريديزيشن لرونکې دى بورون د هلآيدونو فزيکي حالت د غاز څخه تر جامد پوري د مايع حالت له لاري تغير کوي د دوي ثبات د فلورين څخه تر ايوډين پوري تغير کوې د بورون ټول هلايدونه د لويس د تيزابو څخه عبارت دي دوي د لويس د زياتو قلوياتو سره په اسانۍ تعامل کوي لکه اوبه ،
بورون دځمکی په کره کی 1.10-3% یا 0,001% موجود دی بورون په ازادحالت په طبیعت کی نه پیداکیږی اودمالګی په ډول دمګنیزیم عنصراوکلسیم په تیزا بوکی اوپولی بوریک اسید اوپه هلایدونوکی پیداکیږی دځمکی پرمخ دبورون عنصرنسبت کم پیداکیږی دبورون تجارتی زخیره تقریبالس میلیونه ټنه ده اوترکیه امریکادبورون لوی تولید کونکی هیوادونه په جهان کی دی یواځی ترکیه دنړی ۷۲ فیصد زیرمی لری
دغه تعامل اګزوترميک دى ددي تعامل په نتيجه امورف بورون لاسته راځي مګنيزيم اکسايد د مالګو تيزابو د انحلال په اثر جلا کوي او د تعامل محصولات د سوديم هايدرواکسايد اوو روسته يې هايدروجن فلورايد په واسطه مينځي خالص کرستلي بورون د هايدروجن په واسطه د هلايدونو د احيا څخه لاسته راوړي
د دغي طريقي په واسطه خالص بورون لاسته راځي نا خالص بورون د پوتاشيم فلوروبوريت د حرارت ورکولو څخه د سوديم يا پو تاشيم سره يو ځاي کولاي شو چې لاسته راوړو .
بورون د هغه عناصرو د ډلي څخه دى چې په طبيعت کې زيات پيداکيږي د هغې د اندازه د ځمکي په تر کيب کې تقريبآ 6.10-6 ده بورون په 1808م کال کې د دوو مشهورو فرانسوي محقيقينو ګليوساک او لوي تينار له خوا کشف شو د برون تيزابو څخه اوبه خارج کړي او لاس ته راغلي اکسايد يې د فلزي پوتاشيم سره يو ځاي کړ چې د غه لاس ته راغلي ماده چې د لومړنيو موادو سره يې ورته والي نه درلوده علماءو د نوي عنصر د کشف اعلان وکړ يو څه وخت روسته بورون هم 23دمذابي د الکتروليت څخه لاس ته راوړه بورون کولاي شي چې نيوترون جذب کړي .
په همدي سبب بورون لرونکي مواد په هستوي صنعت کې د هستوي عمليو د بطي کولو لپاره د بيولوژيکي دفاع په حيث استعماليږي او د بورون دغه مرکبات په طبيعت کې پيداکيږي بوريک اسيد 33او د هغې مالګې د توليت منرال 5 سوديم تترا بوريت 247.10
بورون ارجاع کونکي او هم اکسدايز کونکي خواص لري بورون په هوا کې د اکسيجن سره نه يو ځاي کيږي تر 700درجي سانتي ګراد پوري ګرم شي په هوا کې سوزي او اکسايد جوړوي
د بوريک اسيد د محلول د سړولو په واسطه د دوهم ځل لپاره کرستل کيږي ځکه چې نومړي مرکب په يخو اوبو کې کم حل کيږي بوريک اسيد د ډيرو ضعيفو تيزابو له جملي څخه دى آن دا چې د کاربونيک اسيد او هايدروجن سلفايد څخه هم ضعيف دي بوريک اسيد د تودوخي ورکولو په واسطه اوبه د لاسه ورکوي چې لومړي په ميتا بوريک اسيد او روسته په بورانهايدرايد )23) بدليـږي .
څرنګه چه د پل لرونکو رآبطو --------- د غازي حالت له مخي هغه کله کله د کيلي ډوله رابطي په نوم ياديږي په هغي کي دوه الکترونونه چه دري مرکزه په همدى ډول په کيله ډوله رابطه کي د الکترونونو کمبود ليدل کيږي.
خو بل ځاى بيا وائې چې د پښتو د لاس ته راغليو لومړيو منظومو بشپړو او اختطاطي داستانو په جمله کې تر ټولو د مخه د ليلى او مجنون کيسه ده چې سکندر خټک په کال کې نظمول پاى ته رسيدلي .
نوې او تازه ده خو په اصطلاح کې بياناول هغه کيسه ده چې موصوع يې انساني ژوند وي يا په بل عبارت ناول په ادبي اصطلاح کې هغه نثري کېسې يا داستان ته وائې چې لنډې کېسې څخه لوى او له رومان څخه لنډ وي .
ناول ليکونکى د ژوند د بېلا بيلو بشپړه او ژورو ليدنونه وروسته په يوه خاصه سليقه او تر تيب سره خپلې تجربې او ليدنې د يوې کيسې په شکل سره وړاندې کوي په ناول کې حقيقت او رښتيا ليکنه بنيادي شى دى د خيالي او فرضي خبرو اترو نه پکې پوره ډ ډه کيږي .
دغه راز لومړنى پښتو ژباړلى ناول د وېکتور هوګر ) دى چې ارواښاد علامه عبدالحى حبيبي ئې ژباړه کړې او د بېوزلان په نوم ئې نومولى د کندهار په طلوع افغان کې د هـ وروسته خپور شويدى .
د جاسوسي ناول بنياد او بنسټ په تجسس او اضطراب باندې ولاړ وي په دې ډول ناول کې خيرانوونکې خبرې وړاندې کيږي کله کله په جاسوسي ناول باندې د داستان ګو مان هم کيږي
اصلاحي ناول د ټولنې د اصلاح او سمون لپاره ليکل کيږي او اصلاحي ناول او نظرياتي ناول سره دومره توپير نلري اما په نني عصر کې اصلاحي ناول ليکوالان ډېر او اصلاحي ناول ليکل يواځي او يواځي فني ليکوالان کولاى شي .
د کيسې په منطقي ترتيب او د هغې په تدريجي رنګ کې د ناول غوره شکل پټ دى او هم کيسه د ناول لپاره د ملا حيثېت لري د هر ناول لپاره يوه زړه راښکونکې کيسه وي چې پيل ،
پلاټ د انګليسي ژبې کلمه ده د پلاټ څخه مطلب هغه ذهني خاکه ده چې ناول ليکونکى په هغه کې د کيسې پيل د مختلفو پيښو ترتيب او همدارنګه د کيسې تکميل او پاى داخلوي د ناول غوره او اصلي تومنه تر زياته حده پورې په همدې پلاټ پورې تړلې ده .
د کيسې د پېښو د لړيو د مخکې بيولو او د فطري او طبعي ښودنې لپاره په ناول کې ځاى پر ځاى د کردارونو مکالمو او د پېښې د چاپير يال ښودنې ته لږه ډېره اړتيا پېښيږي .
کړه وړه او د اعمالو شته والى حتمى او ضروري دى دغو پيښو او کړووړو څخه ناول جوړيږي منظر کشي هم د کيسې په وړاندې بيولو کې بنسټيز حيثيت لري کردارونو ته ښلا وربخښي او د پېښو طبعي والى ښائې .
هره ليکنه د يو مقصد لپاره کيږي همدا شان په هر ناول کې هم يو اصلي پيغام او عرض نغښتى وي يو ليکوال دا پيغام او مقصد د احساس او جذبې په بڼه د پند يا کرکې په هيله لوستونکي يا اوريدونکي ته وړاندې کول غواړي او دا د ليکوال د برياليتوب لپاره تر ټولو مهمه ځانګړنه ده .
په هر ناول کې د ليکوال طرز تفکر ډېر زيات ارزښت لري د ليکوال د ذهني ميلان څخه د ناول سمت په ښه توګه سره ټاکل کيداى شي هيڅ ناول د کوم هدف او غرض څخه پرته نشي ليکل کيداى .
د ناول د جوړښت لپاره د ناول ليکونکي ژبه د ليکلو طرز او اسلوب ډېر غوره او په زړه پورې عناصر دي ناول ليکونکى بايد د قهرمان د خيثيت سره سمه ژبه وکاروي ځينې وختونه ناول ليکونکى د مختلفو قهرمانانو کړه وړه ،
چې د انسان د پيدايښت نه نيولې تر ننه پورې د ټولو انسانانو د ژوند د مثبتو او منفي خواو کيسې له يوه نسل نه بل نسل ته سېنه په سېنه او په راوروسته کې د قلم په سپيڅلي څوکه د کاغذ پر مخ را نقل کړي او تر موږه يې رارسولي .
انسان چې د لومړي ځل لپاره د کېسو په راټولولو او ليکلو لاس پورې کړ فولکلوري کېسې وي دغه فولکلوري کيسې د بشر ډېرې زړې او لومړنۍ کيسې وې او ننۍ لنډې کيسې هم د پخوانيو فولکلوري کيسو زېږنده ده .
او همدغه لويديځ کې ئې ادبي او هنري شکل او ځانګړې فني بڼه غوره کړه دغه راز د اروپائې يا لويديځې ټولنې څخه وروسته په پښتو کې هم د لسمې پيړۍ نه را پديخوا پع ليکنۍ بڼه نثري کېسې ليدل شوي چې له نن څخه تقريباً درې نيم ،
څلور سوه کاله پخوا ليکل شوي د زړو کيسو يا لرغونو کيسو ښه بېلګه کيسه ده چې د پښتو ژبې د لرغونو کيسو د نشتوالي پخلى کولاى شي د لومړي ځل لپاره په ع کال کې ددې لپاره ځېنې کره کتنيز او اصلي اصول وليکل چې تر دې اصولو وروسته د لنډو او اوږدو کېسو تر منځ توپير خلکو وپيژاند.
تر ده وروسته لومړنى ليکوال ؤ چې په م کال کې په انګليسي ژبه اصطلاح د لنډې کېسې لپاره وړانديز کړه او لنډه کيسه يې له هغې کيسې څخه چې اوږده وي جلا کړه .
لنډې کيسې کې لومړنى ضرورت دادى چې کيسه بايد د يوې داسې اغيزې يا فکر نه سرچينه واخلي چې په کافي اندازه اغيزناک واوسي چې ليکوال ليکلو ته اړ کړي ))
د لنډې کيسې لپاره لنډوالى يوازينى شرط ندى بلکې د دې تر څنګ ځينې نورې ځانګړتياوې هم لري او هغه دا چې د کيسې موضوع د خپلو حدودو په چوکاټ کې رانغښتل کيداى شي ،
ادبي ټوټه معمولاً حکايوي بڼه لري چې مونږ ته د يو حقيقت او واقعيت په هکله په زړه پورې تشريح او تو ضيح کوي خو دا توضيح پداسې رنګنيو الفاظو کې نغښتې وي چې په بشري احساس او عواطفو ژوره اغيزه کوي .
ادبي ټوټه د شلمې پيوۍ په لومړيو کو پښتو ژبې ته راغلې چې په ډېر کم وخت کې يعنى د همدې پېړۍ په نيمايې کې ډېره زياته وده وکړه او يو دم د ځوانۍ مرحلې ته ورسيده چې دا دليکوالو او ادب مينه والو په زيار او زخمت سره د نړۍ له نورو ادبي ټوټو سره سياله کړه .
ادبي ټوټه د لومړي ځل لپاره په پښتنو کې ارواښاد سيد راحت الله راحت زاخيلي صېب ليکلې او بيا روسته په افغانستان کې علامه پوهاند عبدالحى حبيبي وليکله له ده وروسته نور ليکوالان هم ورسره اشنا شول او په ډېر کم وخت کې اوج ته ورسوله چې ښه بېلګه د ليکوالانو دا ده :
ادبي ټوټه يا هنري نثر دلنډې کېسې يا نورو ادبي هنري ليکنو په څېر دومره اوږده نه وي ليکوال ډېر کو ښښ کوي چې دانساني ژوند هر ډول پېښې او موضوع ګانې پکې راوړنغاړي .
په ادبي ټوتو کې دنورو ټولو هنري فورمونو څخه زياتې تشبې ګانې او استعارې راځي چې دهمدې ځانګړنو په وسېله ليکنې ته يو ځانګړى خونداو رنګ ورکوي ځکه پوهان يې منثور شعر بولي .
طنزي او فلسفي مطالب داسې خوندوراوپه زړه پورې ليکل کيږي چې ډېر ژر دلوستونکي په ذهن کې ځاى نيسي او په ډېر خوند اومېنې سره يې لولي ښه بيلګه يې دالفت صاحب نثرونه دي .
راپورتاژ دفرانسوي ژبې کلمه ده په انګريزي کې ورته وايي داچې زمونږ موضوع ادبي راپورتاژ ده نو ادبي راپورتاژ له سفرنامې سره څه ناڅه نږدېوالى لري خو دوواړه يوشى نه دي ځکه چې په سفرنامه کې دسفر ټول حالات ليکل کيږي او په ادبي راپورتاژ کې بيا دسفر له ليدنو کتنو څخه مرتب شوى احساس او برداشت ليکل کيږي .
دراپور تاژ ياادبي راپورتاژ سرچينه هم دنوروادبي اوهنري ليکنو په څېر ديونان نه ده اما په پښتو ادب کې دادبي راپورتاژ ليکنه دروانې عيسوي پېړۍ له درېمې لسيزې څخه پيل کيږي او دادبي راپورتاژ ونو څو بېلګې دمرحوم عبدالهادي په اثر ) کې خوندي دي .
اوپه راوروسته کلو نو کې ادبي راپورتاژ ليکنه عامه شوې او ډېرادبي راپورتاژونه دکتاب په بڼه چاپ شويدي چې دبېلګې په تو ګه دنوازطاير ) دهميش خليل ) اوداسې نور. .
دځينو څرګندونو څخه معلوميږي چې دميلاد څخه سوونه سوونه کاله دمخه داتڼ په ښار کې ډرامه وه چې ديوه پرمختللې ډرامې او تياتر شته والى ښايي اما دمصر داثارو نه ثابته ده چې په هغه ملک کې تقريباً دووه زره يا کيداى شي درې زره کاله قبل مسيح موجود ؤ .
ځينې پوهان او لرغوني پيژندونکي له دې نه هم وړاندې ګورې او په دې نظر دي چې ښايي دډرامې تاريخ اونيټه له دې نه هم وړاندې وي اودومره وړاندې چې کله انسان اجتماعي او ټولنيز ژوند پېل کړ په هغه وخت کې دوۍ خپلمنځي لوبې او مستي کولې چې دغه لوبو کله کله ډراما تيکه بڼه غوره کوله .
دزياتو څر ګندونوسره ډرامه يونان کې په اوومه قبلالملاد پيړۍ کې منځته راغله او باالاخره په پينځمه قبلالملاد پيړۍ کې اوج ته ورسېده له دې وروسته ډرامه له يونان څخه نورې نړۍ ته لار پيداکوي او جهاني شهرت ،
يوه ډله پوهان بيا په دې ټينګار کوي چې پينځه سوه پينځه ديرش قبلا لملاد کې )په نوم يو تن فنکار په يونان کې يوه ډرامه اجراکړه چې دغه تن دجهان اونړۍ لومړنى اکټور ګڼل کيږي .
دواجد شاه په وېنا امانت لکهنوي په کال کې ليکلي دکله نه چې پښتو ډرامه ليکنه شروع شوه نو دلومړي ځل لپاره عبدا لاکبر خان اکبر ) په نامه ډرامه وليکله چې داتمانزو په ښونځي کې زده کوونکو ته وښودل شوه .
د ښاعلي حبيب الله رفيع په وينا ) وړومبنۍ يا لومړۍ ډرامګۍ ده چې په ١٩٢١ ع کال کې د کا بل حبيبي ليسې شاګردانو دهم هغه ليسې په سټيج لوبولې او د وخت پاچا امان الله خان هم ورته ناست ؤ .
رومان يوه فرانسو ي کلمه ده اوپه ادبي اصطلاح کې هغه کيسې ته ويل کيږي چې له ناول څخه اوږده وي دژوندډېرې اوبېلابېلې خواوې پکې منعکس شوي اودپېښوديوې سترې لړۍ تصويرپه ادبي چوکاټ کې ځايوي .
په لرغونو پيړېوکې به رومان هغه اوږدوکيسوته ويل کيده چې معمولاًبه دزلمي اوپيغلې دمينې کيسې وې داسې چې دمينې په لاره کې زياتې ستونزې موجودې وې دزياتو کړاونووروسته به دوواړه بريالي،
رومان چې دادبي ژانريوډول دى او هم دحماسي ژانرونوپه لړ کې رومان خاص ځاى لري چې په نولسمه پيړۍ کې لوړې پوړۍ ته ورسيده دابايدهم ووايم چې البته رياليستيک رومان .
رومان يوه فرانسوي کلمه ده اودبديعي ادب هغه حماسي نوعې ته ويل کيږي دکوم په چوکاټ کې چې دژوندمختلفې خواوې منعکس اودپيښود يوې لويې لړۍ تصويرپه ادبي قالب کې ځاى کوي .
د رومان معنا په ځينو فرهنګونو کې خيالي داستانونه او کيسې ښودل شويدي اروپايانو هغه منثورې کيسې ته رومان ويلو چې په دولسمه اوديارلسمه پيړۍ کې په روماني ژبه(فرانسوي، ايټالوي،
کيسه پر مخ وړي او ښکلي کوي ئې چې ډېر ځله د څېرو او اتلانو سره سرو کار لري ددې تر څنګ ټولې هغه پوښتنې چې په کيسه کې راځي په طبعي بڼه ئې څرګنده وي .
همدارنګه دپلاټ څخه پرته د کومې ډرامې تصورهم نشي کيداى ښه ډرامه ليکونکى تل زيارباسي چې دعامې مننې په خاطردليدونکو اوننداره کوونکو مينه په نظرکې ونيسي.
تراژيدي له دوو کلمو څخه جوړه ده چې تراژ يديا ) اواز يا سندره نو ويلاى شو چې تراژيدي ) يا هغه سندرې چې په هغو کې به يونانيانو د انګورو د ربالنوع کړاونه ،
ادبي ليکونه هغه ليکونه دي چې د ليکوال لخوا يو چاته يا بل ليکوال ته په داسې الفاظو سره ليکل کيږي چې ډېر خواږه او په زړه پورې وي او د ليکوالۍ پوره مراعت پکې شوى وي .
دنثر په اړه مختلف نظرونه دي او هم دپيد ايښت په اړه څوک وايي نظم مخکې له نثر نه منځ ته راغلى او څوک وايي چې نثر مخکې له نظم نه راغلى خو زما په نظر نثر دنظم نه مخکې او قديم دى ځکه چې انسان لومړى په نثر شويدى هغه څه چې په نظم ليکل کيږي هغه په ټولنه کې مروج وي او عام وګړي يې سره وايي ) .
کوميډي هم له دوو کلمو څخه جوړه ده چې کوم ) يدي ) سندره يا اواز پس ويلا ى شو چې ) يا هغه سندره چې په هغو کې د ديونيس بيا ژوندي کيدل په مرګ غلبه په کړاوونو او تکليفونو برى پکې ستايل کيده .
نو داسې هم ويلاى شو چې د کوميډي ډرامې پاى خوشخاله او خندوره وي د اوريدونکو او ليدونکو اخساسات را ولاړوي نو مطب مو دا نه دى چې اوريدونکي يا ليدونکي دې تراژيدۍ ته وژاړې او کوميډۍ ته دې وخاندې او هره ډرامه خپل مفهوم لري .
١_هغه ليکونه دي چې دفر ضي مخاطب په نوم ليکل کيږي په پښتو کې ددې ډول ليکونو غوره بېلګې دعبدالروف بېنواد ) دروغ ليوني ) اوداجمل خټک په ) نومې اثر کې خوندي دي .
شاغرانو او ليکوالانو تر منځ تبادله کيږي په پښتو کې يې ډېرې ښې بېلګې دامير حمزه شينواري او جغفر اڅکزي تر منځ تبادله شوي ليکونه دي چې د )) اودمولانه عبدالقادر خطونه چې په کتا بي بڼو خپاره شويدي .
ماشوم عابد د خپلې کورنۍ سره ننگرهار کې د کوټ ولسوالۍ کې ماماگانو کره لاړو او بیا د هغې ځای نه د یو ماشوم مهاجر په شان د ماماگانو په اوږو پیښور ته ورسید.