polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
پاکستان او په جگړه کي د بوختو خواؤ تر منځ يوه سوليزه لار ولټوي چه پدي لړ کي د هغه مذاکراتو په نتيجه کي چه د مربوطو خواؤ سره يي درلودل نوموړي په ١٣٧٦) کال کي د طالبانو د بند څخه د ١٠) ايراني بنديانو په خلاصولو بريالي شو.
همدارنگه يي په ١٣٧٧) کال کي دنوموړي دهغه مذاکراتو او منځگړ توب له لاري چه د شمالي اتحاد او د طالبانو تر منخ د يوه مياشتي اور بند سبب وگرځيد ١٢٠٠) بنديان د شمال اتحاد او طالبانو تر منځ په ازادانه توگه تبادله شول.
محترم سيد جلال نابعه د خلکود ذهنونو د روښانه کولو د خبر رسولو د امورو او دموکراسي د تامين لپاره هم ښه فرهنگي خدمتونه تر سره کړي چه د هغي مشخصه او ښه نمونه د يوي باارزښته راديوي شبکي تاسيس او پکار اچول دي .
نوموړي د ملي ازادۍ دفکر او ملي عالي احساساتو په درلودلو سره د يو وتلي واقعي ملي شخصيت په حيث په داخل د هيواد کي د ټولو افغانانو او همدارنگه په بهر د هيواد کي د نړيوالو د اعتماد او اخترام وړوگرځيد .
د نوموړي هغه زيار او تلاش چه په هيواد کي يي رسولي اوثبات راوستلو په لور کي تر سره کړي وه پدي وتوانيد ترڅو د نړي د اکثرو هيوادو په شمول د پاکستان، ايران، هندوستان،
سيدجلال پدي نظر دي چه هغه مشکلات چه افغانستان د هغه سره لاس او گريوان دي د تروريزم په شمول چه يونړيوال مشکل دي افغانان په يوازيتوب سره نشي کولاي د هغو په حل کولو بريالي شي
يوازي هغه وخت چه د افغانستان د گاونډيانو تر منځ دوه طرفه او پوره همکاري د متقابل احترام په اساس چه د يو بل د سياسي ازادۍ او ځمکنۍ بشپړتيا په پيژندلو ولاړ وي کولاي شي ديو بل مشکلات او مسلي يو په بل پسي حل شي .
سيدجلال نابغه په کال د کلنۍ په عمر د کابل پوهنتون دانجنري په پوهنځي کي شامل شو او وروسته امريکا ته ولاړ او د کولمبيا په پوهنتون کي چه د نيويارک په ښار کي واقع دي شامل شو نوموړي د کولمبيا په پوهنتون کي د شموليت څخه وروسته د افغانستان د هغه وخت د دولت په امر د امريکا څخه کابل ته راوستل شو.
سيدجلال په ١٣٥٩) کال کي د خپلى کورنۍ د ليدلو لپاره کابل ته راستون شو او د خلکو او د چاپيريال د خرابي او ناارامي وضعي د ليدلو څخه يو څه موده وروسته د زرگونو هيوادوالو سره لومړي د پاکستان په لور وخوځيد او وروسته د مياشتو تيرولو نوموړي د خپلي کورنۍ سره يو ځاي د سعودي عربستان په لور وخوځيد.
چه نوموړي هلته د انجنري فعاليتو نو او همدارنگه د فزيک او عربي ژبي زده کړه وکړه چه وروسته ددري کالو څخه د کمي مودي د تيرولو نوموړي نابغه کلن افغان په اقتصادي فعاليتونو بوخت شو.
بدر له ۱۳۸۱ نه تر اوسه پورې په كليد گروپ كې په ژورناليستكي هڅو بوخت دى او د ۱۳۸۴ لمريز كال له نيمايي تر دې دمه پورې د كليد اوونيزې مسوول مدير دى .
لومړنۍ زده كړې يې تر درېيم ټولگي پورې پخپل كلي كې او پاتې نورې لومړنۍ او منځنۍ زده كړې يې تر لسم ټولگي پورې د كابل د سيد جمال الدين په لومړني ښوونځي ،
چې دده او يو شمير نوروافغانانو له خوا دازاد افغانستان دليکوالو ټولنه جوړه شوه دی يې د ريس په توگه وټاکل شو وروسته دغه ټولنه دافغانستان دمطالعاتو په مرکز بدله شوه چې بيا هم پروفيسر امين يې مشري کوله.
مصر او نورو هيوادونو ته سفرونه وکړل کله چې په روم کې دافغانانو له خوا دافغانستان دمسئلې دحل په اړه افغانان سره راټول شول رسول امين يې دمخکښانو دډلې څخه و او بيا وروسته کله چې دبون دتاريخي پريکړې وروسته په افغانستان کې لنډ مهاله اداره رامينځ ته شوه دپوهنې دوزير په توگه وټاکل شو.
پروفیسر عبدالرسول امين افغانستان ته په بيرته ستنيدو دپښتو ټولنې غړيتوب ترلاسه کړ او بيا دکابل پوهنتون دادبياتو او بشري علمو په پوهنځي کې داجتماعي علومو داستاد په توگه وټاکل شو.
د مل لاسي صنعتونو او اسکليټي مادې د لرغون پېژندنې د نېټې ټاکنې له مخې د کيوشيټيک ژبې ويونکي له ميلاد څخه مخکې د ۳۲۰۰ او ۱۳۰۰ کالونو تر منځ په لومړي ځل د کينيا په ټيټو سيمو کې استوګن شول،
اروپايي اړيکه له ميلاد څخه ۱۵۰۰ کالونه مخکې په پرتګالي سترواکۍ سره پيل شوه او د کينيا اغېزناک استعمار په ۱۹ پېړۍ کې د اروپا د کورنۍ سپړنې پر مهال پيل شو.
معاصره کينيا په ۱۸۹۵ کې د بریتانوي سترواکۍ له لورې له رامنځته شوي قيموميت او په ۱۹۲۰ ز کال کې د پيل شوې وروستۍ کينيايي مستعمرې څخه راپورته شوه.
په ۲۰۱۸ کال د “” په کينيا سيمه کې د اوږد واټن سوداګريزو شبکو (چې ځيني توکي لکه د اور غورځوونکو غرونو له موادو څخه په طبيعي ډول جوړېدونکې ښيښه يې رانغاړله) د رنګونو د کارونې او د ويشتونکو ټکو د شونې جوړونې په ګډون د معاصرو کړو وړو د لرغونې راڅرګندېدنې ثبوت وموندل شو،
د ټاپو حکومت نږدې د لويديځ دود له مخې پارلماني نظام پر بنسټ موډل شوی دی او موريس د بشپړې ديموکراسۍ په درلودلو سره د يوازېني افريقايي هېواد اوسېدلو تر څنګ د اقتصادي او سياسي خپلواکۍ له امله لوړ ځای لري.
په ۱۸۱۰ کې انګليستان ټاپو ونيو او څلور کالونه وروسته په ۱۸۱۴ کال پاريس تړون کې فرانسې د موريس ټاپو هېواد او اړوند سيمې انګليستان ته پرېښودې.
د هېواد له خپلواکۍ اخيستلو څخه درې کالونه مخکې په ۱۹۶۵ کال انګليستان د موريس له سيمې څخه د “ ” سيمه او همدرانګه يې د برتانيا د هند سمندر سيمې ) د جوړولو په موخه له “” ټاپو څخه د الدبرا “”،
په ۱۵۹۸ کې يو هالنډي لښکر د سمندري ځواکونو د قوماندان “ ” تر مشرۍ لاندې په ستر بندر کې ښکته شو او ياد ټاپو يې د هالنډ جمهوريت د شهزاده “ ” په وياړ،
۵۴۵هجري سپوږميز چې له ۱۱۵۰زېږيز كال سره سمون خوري د غور يو واكمن چې علاؤ الدين غوري نومېده ولكه ټينگه كړه او غزني يې د ۷ شپو او ۷ ورځو لپاره وسوزاوه.
لوی ابدالي احمدشاه بابا چې د پو پلزيو دسدوزو په څانگې پورې يې اړه در لوده د١٧٤٧ ميلادي نه تر ١٧٧٣ ميلادي پورې يې يوه لويه امپراتوري جوړه کړه چې به تا ريخ کې ددرانيانو دامپراتورۍ او يا د په نامه سره شهرت لري.
دابداليانو کو رنۍ د ١٧٤٧ميلادي نه تر ١٨١٨ ميلادي پورې پر افغانستان واکمني کړې چې بيا حکومت بارکزيو او دهغو يوې څا نگې محمد زيو په لاس کې وه.
هغه ابدالينورزی پښتانه چې د کند هار له شا او خوا نه يې مها جر تو نه کړي او په ملتان کې مېشته شوي دي په او سني وخت کې د ملتاني پټانانو يا افغانانو په نا مه يا ديږي.
داسي روايت هم په لاس کې لرو چې په ملتان کې د ابداليانونورزی د ورتلو نه دمخه د ځمندد قبيلي خلک چې هغوی هم سړبني پښتانه دي ميشته وو او کله چې دغه پښتانه ابداليان ملتان ته وکو چيدل نو هلته په رنگپور گهريان واله کې مېشته شول چې ډير شميرو يې دسو داگرۍ له لارې خپله گوزاره تر سره کوله او دابداليانو هر ښاخ چې په ملتان کې مېشته وو هر يوه يې ځان ته بيل بيل مشران در لودل.
کله چې د ابداليانو شمېر په ملتان کې زيات شو نو ددوی او ځمند پښتنو تر مينځ د کر نيزو مسالو په سر شخړې رامينځ ته شوې او په پای کې ددوی تر مينځ خو نړۍ جگړې وشوې چې په نتيجه کې دځمند پر قبيلې بريالي او هغوی يې له هغې سيمې وشړل.
روايتونه وايي چې د اسلامي دورې په تا ريخ کې لو مړنی سړی چې د په نامه ياد شوی دی دپښتني قبيلو مشهور نيکه دی چې د خپل نا متو کهو ل سره د سليمان په غره کې او سيده.
دی دترين زوی دشر خبون لمسی او دسړبن کړوسی دی او دده نو م په پښتو ادبياتو او پخوانيو او زړو نسخو کې او د جمع منسوب په بڼه ضبط دی چې د ٤٤٠ هجري يا ١٠٤٨ ميلادي کلو نو په شا او خوا کې يې پښتانه قبايل پر ځان راټول کړي وو او دده له تو کمه ملک سليمان د عيسی زوی چې په زيرک سره مشهور و پښتني قبيلي د سليمان له غره نه کندهار ته بوتلې او هلته يې مېشته کړې او د خپل ژ وند په پای کې يې خپل زوی ملک بارک پر مشرۍ و ټاکه او تر بارک وروسته د زيرک بل زوی ملک پوپل د خپل نفوذ ساحه د اوسني بلو چستان تر شال او ژوبه وغزوله او د٦٥ کالو تر مشر تو ب وروسته د ٨٩ کلو نو په عمر ومړ.
خو کله چې د خواجه احمد ابدال چشتي حضور ته چې د خپل وخت مشهور پير او ستانه و ورغی او دهغه خد مت ته يې ملا وتړله هغه ورته دابدال نوم او لقب ور کړ چې له هغې راهيسې په دغه نوم مشهور او اولاده يې د ابداليانو په نامه يا ديږي او پښتا نه په خپلې ورځنۍ محاوره کې ابدال د اودل په نا مه هم يادوي خو دا روايت ا فسانوي ار زښت لري.
نو دربار له دغو بند يا نو نه غو ښتنه وکړه چې که چيرې ددې قبيلې خلک ددوی سره د مر هټه وو او نورو با غيانو پر خلاف ورسره مر سته وکړينو دوی به دغه مشران له بنده خو شې کړي.
دملتان په ابدالي وا کمنانو کې نواب مظفر خان ډير مشهور سړی تير شوی دی چې نو موړی درنجيت سنگه له خوا چې د لا هور سکه واکمن و په ١٨٧٥ بکر ما جيتي کا ل *کې ووژل شو.
سکهانو په ملتان کې ډېر پښتانه له تېغه تېر کړل او هغه پښتانه چې د سکهانو د قتل عام نه خو ندي پاتې شوي وو نو دوی له ملتان نه وليږديدل او دنواب محمد خان بهادر خيل سدوزي سېمو يعني منکيرا او بکهر ته لاړل او کله چې منکيرا هم د رنجيت سنگه د پو ځو نو لاس ته ور غله نو هغوی په دېره جاتو په تېره بيا په دېره اسما عيل خان کې مېشته شول.
ددرانيو دهرې قبيلې په سرکې يومشر موجوددی چې کله کله ددغې مشرۍ مو قف په يوې کو رنۍ کې موروثي پاتي کيږي خوکله کله په دغه بر خه کې تغير هم را تلای شي.
چې په درانيانو سره هم شهرت لري د افغانستان په تا ريخ کې يو نا متو ټبر دی چې دنامه رېښه يې د ٤٠٠ ميلادي شا او خوا کې سپين پوستي اريايې قبيلې ته چې اپتل يا هپتالي نو ميږي رسيږي چې دغې قبيلې په با ختر او تخارستان کې يو غښتلی دولت جوړ کړ او د برتانوي دايرتالمعارف په استنادمور خانو يې نوم ابدلوي هم راوړی دی.
وروسته د ډېلي جامعه مليه مدرسې ته ولاړ او دا هغه وخت وو چې په افغانستان كې د سقاؤ زوى باغي شو او باچا خان د خپل ورور ډاكټر خان په مشرۍ يو طبي پلاوى افغانستان ته ولېږه.
د پښتو ادب کې د هغه د شعري ژبې ځانگړتيا د فلسفې په ريالیزم اړخ باندې ولاړه ده او په شعرونو کې ېې د خپلې خاورې او خپل كلتور انځورونه يې منعکس کړي دي چې پښتو کلتور او ادب کې ځانته خپل ځای لري.
د دې گوند لومړنۍ موسسه کنگره په همدغه کال د کابل د میوند واټ په دوهمه برخه کی د خادم صاحب په کور کی دایره شوه او د ۴۲ نورو ملي شخصیتونو په شمول د ګوند نوم،
کال کې يو ځل بيا قيام الدين خادم ته په رسنيو کې دنده ورکړل شوه او دا ځل يې د کندهار د طلوع افغان د مدير په توگه خپلې چارې پرمخ بېولې او يو کال تر يوه کاله پورې همالته په کندهار کې وه بيا په ۱۳۳۰ ل.
کال کې قيام الدين خادم د اصلاح ورځپاڼې د مسؤل مدير په توگه بيا رسنيز کار ته مخه کړه او د مدريت د دندې وروسته هغه څو کاله د پښتو ژبې د کورسونو مدير او په عين وخت کې د زيري ورځپاڼې د چلوونکي دنده هم پر غاړه درلوده.
تر دې وروسته یوه ورځ د کابل په ده بوري کې د فرهاد صاحب په کور کې د مرکزي کمیټې مجلس دایر شو او په دې مجلس کی سید مهدي اغا له فرهاد څخه وغوښتل چې د گوند د ریاست د مقام څخه استعفا وکړي.
استاد خادم د سیاست په ډگر کې یو ممتاز مبتکر شخصیت و او د یوه ملي سیاست درلودونکی شخص وو چې په وطن کې یې سياست او دیموکراسي د افغانانو د گټو لپاره غوښته او فرد گټې یې د اکثریت په گټو کې لیدلې.
د محمد موسی شفیق د صدارت په دوره کې د افغانستان د اساسي قانون د تعدیلاتو د کمیسیون غړی و او په څلویښتمه لسیزه کې د علامه اقبال په نړيوال سمینار کې ورته د سیمینار د ټولو نړيوالو گډون کوونکو له خوا د علامه لقب ورکړ شو چې اوس یې ډېر مینه وال په همدغه لقب يادوي.
کال د زمري په ۲۵مه نېټه د هغه مهال د دولتي چارواکو په امر د پښتو ادبي انجمن له کندهار څخه کابل ته ولېږدېده نو قيام الدين خادم هم د همدغې ټولنې سره کابل ته وکوچېده.
په ۱۹۵۱ ز کال کې په دغه جوړښت کې د اروپایي قدرتونو د ائتلاف د عالي مرکزي ادارې جوړېدل شامل وو چې په ۱۹۵۱ زکال کې د ستانګس او دوه اړخیزه سوفاس په ګډون د لویدیځې ټولنې پوځي جوړښتونه او پلانونه په‌کې ومنل شول.
په دغه کال کې د لومړي ځل لپاره د مېنبرېس تمرینات (د ناټو لومړني ستر سمندري تمرینات و او د نوي رامنځته شوي اتلانتیک د متفیقینو د قوماندې په واسطه د شمالي اتلانتیک تړون په دوو اصلي پوځي قومندانیو کې تر سره شول،
د ۱۹۴۷ ز کال د مارچ میاشتې په ۴ مه د ډنکیرک تړون د متقابل ائتلاف او همکاریو د تړون په توګه د فرانسې او انګلستان له خوا د دویمې نړیوالې جګړې وروسته د جرمني او شوروي اتحاد د احتمالي برید د پېښېدو له امله لاسلیک شو.
د نوي پوځي ائتلاف لپاره خبرې چې د شمالي امریکا د ګډون موضوع وه د ۱۹۴۹ ز کال د اپریل په ۴ مه د لویدیځې ټولنې د غړيو هېوادونو ، کاناډا،
د لېبراليزم په څلورمه مرحله كې د توماس هېل گرين په ژوندون لېبراليزم تجزيه كړاى شو دا ځكه چې په دويمه مرحله كې د لېبراليزم مخكښ د ستر كمونست فلسفي جان اسټوراټ مل په لاس كې وه.
او د خپل پنځوس كلن قيادت په موده كې يې د هېگل د فلسفې په پلي كولو او تبليغ سره په گوند كې موجود ؤ په زرگونو وگړي سوسياليزم ته معتقد كړل او د هغه د تصنيف كړي مشهور كتاب په وزله چې په ۱۸۵۹ز ليكل او خپور شوې لېبرالي په دوه ټكړو وېشلې دى چې:
له همدې كبله د محافظه كارۍ په مانا دى او د ټولنپوهانو په اصطلاح كې دا مانا چې ټولنه يا حكومت پر كوم سېسټم له پخوا څخه له رهۍ وي د هغه درناوې كول ا د هغه د پاېښت تكل كول دي،
د لېبراليزم دغه ډله په دې نظر وه چې د انگلستان لپاره مشروطه شاهي سياسي نظام اوږده سابقه لري بايد په خپل حال پاتې شي او بدلون ونه خوري او دولت د لزوم په صورت كې په فردي اقتصادي چارو،
او دا د فرانسوي كلېمې چې د ټولنيز په مانا ددى او اصطلاح كې سوسياليزم له هغې تيورۍ او سياست څخه عبارت د چې د هغه له نظره د گردو توليدي وساېلو او د دولت توزيغ او صنعتي وساېل د ټولنې په ولكه او نظارت كې وي.
دغه تيوري د تاريخ پوهانو له نظره له كارل ماركس څخه دوه زده څلور سوه كلونه دمخه د يونان په سپار ټاكي چې په ۵۸۰مخزېږيز كال كې نظامي قوماندان لايي كرگس د لومړي ځل لپاره منځته راوړې وه.
دومره خبره ده چې جديد سوسياليزم ته كارل ماركس د مزدك د نظرياتو په متابعت هماغه انقلابي بڼه وركړه چې لومړۍ بنسټ يې لاس كرگس يوناني كېښودلې ؤ او هغه زمكې،
دا هغه ښځې وى چې د لېبراليزم د مفكورې او مكتب غيتوب يې لاره اوپه عملي توگه يې لېبراليزم او فدي خپلواكي پر خپلو ځآنونو تطبيق كړه او په خپل لاريون سره يې نه يوازې د فرانسوي ملت د ښځو له ځانونو سره د ملتيا هاند وكړ،
د پارلمان زياتره غړو د وزير د وينا ملاتړ وكړ چې په تنيجه كې يې د ۱۴پر ۶۹۰ په مقابل كې د رايو په اكثريت د لاسو پړكا په بدرگه دا قانون منظور او تصويپ كړاى شو.
لكه چي په ۱۹۴۵ز كال د امريكا د سترې محكمې قاضي دوه لكه بربنډ انځورونه وليدل نو په خواشينۍ سره يې وويل له نيويارك څخه سدوم او عموريا جوړېدونكې دى.
د جرمني د پارلمان او حكومت له دغې قانوني اجازه ليك وركولو څڅه وروسته د المان وتلي اديب ډاكټر برشفېلډ په پرله پسې توگه شپږ كلونه د لواطت د ترويج لپاره او همجنسي ازدواج لپاره تبليغات وكړل ځكه چې نومړي د المان د لېبرالېزم د څانگې مسؤل ؤ.
يو شمير لرغونپوهان په دي باور دي چي د منډيگک اوسيدونکو د يوه پراخ يرغل په نتيجه کي د خپلې سيمي دفاع ونه شوه کړاې چي پايله يې د منډيگک ښار تخليه کيدل وه او نوو ير غل کونکو د منډيگک د اوسيدونکو ټاټوبي وسوځول او په پاي کي يوه پريښودل شوې سيمه وگرځيدل .
دا ډله لرغونپوهان د دې وينا د ثبوت او ثقم لپاره د منځنۍ اسيا هغو ټوليزو او جگړه ايزو خوځښتونو ته پام اړوي چي د 3000 کاله پخوا څخه تر 2500 کاله پخوا تر ميلاد په سيمه کي جاري وه .
لويس دوپرې * امريکايې څيړونکې د غزنی په ناور دښت کي څيړني او سپړني تر سره کړې چي په نتيجه کي يي داسي ډبريني وسلي او الات تر لاسه کړل چي د انساني ټولنو له خوا کارول شوې وه ،
قره کمر او يو شمير نورو لرغونو سيمو کي داسې نښانې او اثار تر لاسه شوې چي لر غونتوب يې د څلويښت زره کاله څخه بيا تر پنځه ويشت زره کاله پوري پخوانيو زمانو ته رسيږي ،
په بدخشان کي امريکايې لرغونپوه کارلتون س کاون * تر مشرۍ لاندي د کور درې په نوم يوه لرغونې مغاره وسپړل شوه چی د لرغونو انسانانو د فوسيلونو تر څنگ داسې وسايل او الات هم په لاس راغلل چي دټولنيز ژوندانه تر څنک يې د هغه ټولنو معتقيدات او دينې کړه وړه هم برملا کړل .
د دي لرغوني غونډۍ په لويديځه برخه کي يوه داسي ودانۍ د لرغونپوهاتو له خوا را څرگنده شول چي د ودانۍ په وړاندنې ځاې کي د لويو ستونونو څخه جوړ شوې لوې حال يې درلود چي د دي ودانۍ د برم او جلال ښکارندويي کوي .
د ودانۍ په دننه کي داسي ننوتی او راوتی برخې څرگندي شوې چي د ودانيزو چارو د انجنرانو په عقيده نوموړې ځايونه د ودانۍ د ښکلا او ښايست په نيت جوړشوې دي .
د دې تر څنگ د منډيگک د ودانيو پر شا او خوا د يوه داسي لوړ ديوال يا حصار نښانې هم څرگندي شوې چي د ښار څخه د دفاع په وخت کي به ورڅخه کار اخستل شوې وې .
د کند هار ښار شمال لويديځ لورې ته پرته يوه لر غونې غونډۍ ده چي د منډيگک په نوم ياديږي د ا لرغونې غونډۍ د فرانسوي لر غونپوهانو له خوا چي مشري يې د مسيو کزل * په غاړه وه د 1951 ميلاديکال څخه بيا تر 1957 ميلادي کال پوري وسپړل شوه .
د مسي او برونجي وسا يلو څخه کار اخستنه او د لومړنيو مدنيتونو داسي نوري نښانې تر لاسه شوې چي چي لر غونتوب يې د دري زره پنځه سوه 3500 څخه بيا تر دري زره 3000 کاله پخوا تر ميلاد کالونه ټاکل شويدي .
د فرانسوي لرغونپوهانو هيئت * چي مشري يې کزل کوله د منډيگک د لاندنۍ کلتوري طبقې څخه د نوي ډبري دوري يا نيولتيک* او د ميسوډبري دوري يا اينيو ليتيک* پوري اړوند وسايل او اثار تر لاسه کړل .
د «غږیزو چلونو» له تقلید څخه چې بطني خبرو [دا یو ډول هنر دی چې یو کس په بندو شونډو خبرې وکړای شي او اورېدونکی داسې فکر وکړي چې غږ یې له بل ځایه راوځي] ته ورته وې خوند اخیست او تل به یې د هغو کورنیو مېلمنو ښه راغلاست کاوه چې کله کله به د دوی لیدو ته راتلل.
همدارنګه پر بېل د خپلې مور تدریجي کوڼ‌والي ډېر ژور اغېز وکړ او د لارښوونې لپاره یې د لاس د ګوتې ژبه زده‌کړه تر څو د مور تر څنګ کېناستی شي او په هغه سکوت کې یې د مور لپاره وکاروي چې د کور د ناستي په خونه کې خبرې روانې وي.
بېل په دوولس کلنۍ کې یوه کورنۍ دستګا جوړه کړه چې تاوېدونکي پاروګان یې د نوکانو د بورسونو له یوې بنچې سره یو ځای کول او یوه ساده پوست‌کوونکې دستګا ترې جوړېده چې په ژرنده کې ترې ګټه اخیستل کېده او په دوامدار ډول یې څو کلونه وکاروله.
د اورېدو او خبرو په اړه څېړنو تر ډېره نوموړی د اورېدو د دستګاوو د ازمویلو خوا ته یو وړ چې بالاخره د امریکا متحده ایالاتو د ۱۸۷۶ ز کال د مارچ په اوومه د ټېلیفون لپاره د اختراع لومړی حق‌الثبت ده ته ورکړ.
په بدن كې د ويټامينونو د كموالي د وقايې او درملنې لپاره كار اخيستل كيږي ؛ همدا راز د غاښو د ناروغۍ اسقربوط " څينگه " مخنيوى كوي او د بدن دفاعي سيستم "ايمونيتېت" پياوړى كوي.
دا کړنه په ووب او د وينې په پلازما کې د پروټين د غلاظت توپير ته لاره هواروي او په نتيجه کې د پلازما د پروټينو لوړ اونکوټيک فشار د دې سبب گرځي چې اوبه له ووب نه د وينې د رگونو لور ته راوکاږي.
د دوه قوؤ ترمېنځ د توپير او د اوبو په وړاندې د رگونو د دېوال شفافيت په توگه څرگندېدلای شي کوم چې د يوې قوې د تول د نابرابرۍ په توگه د مايعاتو د بهېدنې کچه جوتوي.
نو کله چې په بين البيني فضاگانو کې د حد نه ډېر د مايعاتو ترشح وشي او يا هم د مايعاتو د باندې وېستلو په کړنه کې کوم خنډ پيدا شي بيا نو همدا د بوغمې سبب گرځي.
فتح خان چې په تاریخ کې تری د یوه ځیرکه حوثلمند او ځواک مند جنګی جوی په توګه ترې یادونه کیږي د کامران علیزایی لخوا لومړی د شمشیر په واسطه سترګې ویستل شوی وروسته د شاه محمود هوتک په امر د لاسو او پښو ګوتې ترې پرې شوی چې لاهم ژوندی وو،
په ۱۹۷۰ کال کې د زده کړو لپاره روسيې ته ولاړ او هلته يې د مسکو په دولتي پوهنتون کې د پښتو او روسي ژبې او ادبياتو په برخه کې لومړی ماسټري او بيا يې خپله دوکتورا ترلاسه کړې.
د گوتو په شمار نوميالیو پخوانیو افغان غزلبولانو څخه دی او لومړنی هنرمند او غږپوهاند دی چې لوړې زده کړې يې په پښتو ادبياتو کې د دوکتورا تر کچې بشپړې کړي .
اکيډمي به د پښتو د زړو او نوو کتابونو د راغونډولو له پاره هڅه کوي او کتابتونونه به جوړوي او چې کوم کتابونه ورک يا کمياب وي او يا لا چاپ شوی نه وي د هغو د تصحيح کولو او چاپ کولو کار ته به هم لاس اچوي.
د کتابتون سره به اکېډمي يوه دارالمطالعه هم جوړوي چې د پښتو ژبې او پښتون تمدن او تاريخ د محققينو او شايقينو د پاره پکې د مستندو کتابو کافي ذخيره موجوده وي چې د دنيا د هرې برخې نه علاقمندان ورته راځي.
اکېډمي به د پښتو ليکوالانو او د هغوی د کار تر خپله وسه قدرداني کوي او د دوی د آثارو او مقالو د معيار او چاپ په هره برخه کې چې څه کېدای شي هغه مرسته به ورسره کوي.
د پښتو ژبې تاريخ يا پښتون کلچر په اړه که په نورو ژبو کې د څه محققانه کتاب يا مقالو ليکلو ضرورت پيښ شي نو اکېډمي به ددغې کار د سر ته رسولو فرض پوره کوي.
ددې اکيډمۍ د جوړېدلو خيال لومړی ځل د ارواښاد مولانا عبدالقادر لخوا په هغه غونډه کې څرگند شو چې په ۱۹۴۸ ز کال کې د پاچا گل صيب د ارواښاد فضل په مشرۍ د پيښور د اسلاميه کالج په لوی سالون کې جوړه شوې وه خو د نامساعدو حالاتو له مخې دا غوښتنه هغه وخت وا نه ورېدله شوه،
دې اکېډمۍ له لومړي سره يو لوی اوه ويشت فقره ايز پروگرام درلود چې د يوې کوچنۍ رسالې په توگه يې خپور کړی او هم د پښتو اکيډمۍ په پښتو مجله راغلی چې لنډيز يې داسې دی:
د پښتنو د اسلام نه دمخه دودونه ډېر لرغوني دودونه گڼل کېږي چې آن د يوناني پاچا سکندر اعظم تر وختونو پورې او په ۳۳۰ مخ زېږيز پېر کې د هغه د امپراطوريو تر وختونو پورې چې د ملي نڅا په توگه ژوندي پاتې دي،
خو د ادبياتو او موسيقۍ بڼه يې په لويه کچه د پارسي دود نه اغېزمنه شوې او هغه سيمه ايز موسيقي الات چې پښتنو خپل کړي او يا يې هم په بله بڼه ژباړلي د سيمې له مېشتو هڅوبونو نه اغېزه اخيستې.
تفسير نقيبي او نور التفاسير تر سر ليکونو لاندي په لسګونو ټوکونو کي د قرآن کريم تفسيرونه هم ليکلي دي؛ همدا راز ډاکټر محمد مُحسن خان چې قرآن شريف يې انگريزي ته ژباړلی دی په همدې توگه صحيح البخاري او ډېری نور ديني کتابونه هم انگريزي ته ژباړل شوي.
په پاکستان کې پښتانه دویمه لویه توکمیزه ډله ده چې د هېواد د ټول نفوس له ۱۵٪ نه تر ۱۸٪ پورې برخه جوړوي او د نوموړي ولس له پنځو لویو توکمیزو ډلو نه ګڼل کېږي.
هندي او پاکستاني پښتنو د دې هېوادونو د بریتانیې له مشترک المنافع اړیکو نه ګټه اخیستې ده او د ۱۹۶۰ ز لسیزې په اوږدو کې یې عصري ټولنې په عمده توګه په انګلستان، کاناډا، استرالیا،
پښتو ژبه د هندواروپايي ژبو د کورنۍ څخه يوه ژبه ده او په هندواروپايي کورنۍ کې د هندواريايي ژبو د ډلې څخه بیا په ختیځو اریاني ژبو کښي شامله ده .
پښتو ژبه د افغانستان د دوو رسمي ژبو څخه یوه رسمي ژبه ده او په پوهه او دفتري چارو کي استعماليږي خو له بده مرغه که څه هم پښتانه په پاکستان کي دوهم لوي توکم دي خو دد غه هیواد پښتانه په خپله مورني ژبه د زدکړو محرومه دي .
ددې كلا دروازې د دومره مودې په تېرېدو سره له ماتېدو او يو څه خراپېدو سره بيا هم تردې دمه خپل شتون ساتلې او د سلگونو سېلانيانو نومونه يې په خپل ځان رېكارډ كړې دي.
اذربايجان په نړۍ کې د اوسط نه په ټيټو هېوادونو کې شمېرل کېږي او په همدې توگه د دغه هېواد د اوبو زېرمې نژدې 100,000 ³/اوبه په يوه کال کې په هر ² کې رسېږي.
په همدغه کال کې دهوايي زده کړو پوهنځي ته د استاد په توگه واستول شو او تر څنگ يې د پوهنځي د مرستيال چارې هم تر سره کولې او ۱۹۵۱ ز پورې يې همدغه دنده درلوده.
د المغرب او الجزایر تر منځ د جگړې پر مهال يې الوتکه د تخنیکي ستونزې له کبله په المغرب کې د کيناستو ته اړ شوه او نوموړي له خپلو ملگرو سره د المغرب له چارواکو لخوا بندي شو.
د ۱۹۶۷ ز د جون پر ۲۵ مه نېټه حسني مبارک د بني سویف هوايي ډگر قومندان شو او دهمدې کال د نومبر په مياشت کې دهوايي زده کړو د پوهنځي رئيس شو.
حسني مبارک له نورو يولسو تنو سره غوښتنلیک ورکړ او له ازموينې وروسته يې په دغه پوهنځي کې زده کړې پيل کړې او د ۱۹۵۰ ز دمارچ پر ۱۲ ترې فارغ شو.
د نورو زده کړو لپاره په ۱۹۶۴ ز د پخواني شوروي اتحاد د فرونز حربي پوهنتون ته ولاړ او هورې يې لوړې زده کړې ترسره کړې او بېرته مصر ته راوگرځيد.
کله چې انور السادات پریکړه وکړه چې د مصر پر ځای د حکومت لپاره ملي ډيموکراټ گوند جوړ کړي نو حسني مبارک يې هم د ځان لپاره د گوند دمرستيال په توگه غوره کړ.
په دغه پړاو کې حسني مبارک په عربي او نړيواله کچه ډېر سفرونه او کارونه تر سره کړل او دنړۍ زيات شمېر هېوادونه يې وليدل او له مصر سره يې د دغو هېوادونو د اړیکو په لا پياوړې کولو کې د پام وړ مرسته وکړه.
حسني مبارک په شبين الکوم کې منځنۍ زده کړې تر سره کړې او ورپسې حربي پوهنتون ته ولاړ او په ۱۹۴۹ ز کې يې په عسکري علومو کې ليسانس تر لاسه کړ او د ډگرمن له رتبې سره ترې فارغ شو.
جلال اباد او کوېټه کې ډېر و نو ېې د ځينو مخبره کړېو په لاس د کابل قرارگاه ته د انگرېز يو جنرال ته چې نوم ېې جنرال ستورات و تلگراف ولېږه چې جگړه د لوی کندهار د ميوند په سيمه کې سخته ده او انگرېزي لښکر ټول تباه شوی نو جنرال هک پک او غوسه ورغله نو ېې د يو بل جنرال ته چې نوم ېې رابرټس و امر وکړ چې په چټکۍ سره دې مرسته کندهار ته ورسوي څو نور افغانان وځپي .
انگرېز په افغانانو بيا يرغل وکړ او خپلو پاتې شوو ځينو پوستو ته ېې مرستې ورسولې يوه خواته دميوند پر دښته پراته دپرنكي پوځونه په هرډول وسلو او وسايلو سمبال شول له بله خوا افغانان په ډېرو لږو وسلو خو دايمان او عقيدي په وسله سمبال و د هغوى مقابلې ته راوتلي و او په دې نيت او تكل و چي دغه كفري لښكرې له خپلې خاروې څخه وباسي .
هلته د غازيانو د جگړې د پای شپو ورځو څخه يوه ورځ دمخه ۱۸۸۰ م ز کې د جولای مياشت په ۲۶مه امير عبدالرحمان خان د کابل په پلاز کېناست او دېخوا د هيواد د ازادي غوښتونکو پاڅون څه نا څه ټکنی و .
امير عبدالرحمان خان دا مهال يانې د ۱۸۸۰ زېږيز کال په مارچ کې د انگرېزانو له منگولو څخه د هېواد د ژغورنې په تکل د هېواد په شمالي سيمو کې د پاڅون خبرتياوې ځړولې او په دې نوم ېې پر ځان خلک راټولول چې له ده سره د انگرېزانو پر ضد پاڅون او جهاد کې ملگري شي تر څو له دوو خواوو څخه پر دوښمن مرگوني گوزارونه وکړي.
سردار ايوب خان د هرات د حکومت چارې د امير محمد يعقوب خان زوی او وليعهد موسی جان او لوی نايب خوشدل خان ته وسپارلې او په خپله ېې د چمتو کړي لښکر سره چې شمېره ېې په ځينو تاريخونو کې دولس زره ۱۲۰۰۰ ،
خو د جگړه ييز تاکتيک په کارولو سره يې شاتگ وکړ او داهوډ يې وکړ چې دا ځل خپل لښکر لا پياوړی او سمبال کړي او له انگرېزنو سره د جگړې ډگر ته ورووځي،
ونيول شو او بيا څو مياشتې وروسته انگرېزانو هغه د واک له گدۍ څخه گوښه او په ۱۸۷۹ ز کال د ډسمبر په لومړۍ نېټه ېې د يوه پوځي ټولگي په ملتيا برتانوي هند ته جلاوطن کړ.
ميندو مرستوله کبله هم د انگرېز د ډېرو تمو سره چې کندهار ته به د پوځ مرستې بشپړ پړاؤ پر مخ بيايی او يا به هغوی له افغان جنگياليو څخه خلاسوي بېرته به کوټې ته مخه کوي يو ارمان پاتې شوی و خو بيا د ځينو کورنيو جاسوسانو له خوا گټلې جگړه د انگرېزانو په دسايسو ټکنۍ شوه او د غازي ايوب خان سره ېې د هغه تره امير عبدالرحمان خان په جگړه ښکېل کړ.
هلته د ميوند فاتح غازي ايوب خان لس ورځې د شهيدانو د تدفين او د انگرېزي يرغلگر پوځونو د زرگونو مړو د ښخولو او د لښکر د تنظيم په چارو کې بوخت پاتې شو.
امير شېر علي خان د ۱۲۵۸ لمريز کال چې د ۱۸۷۹ زېږيز سره سمون خوري د هماغه کال د کب مياشت په ۳ مه په مزار شريف کې ومړ او افغانستان يو ځل بيا د انگرېزي ښکېلاک تر بريد لاندې راغی.
د کابل پوهنتون د ژبو او ادبیاتو پوهنځي تحصیلي دوره ترې د وخت د ستونزمنو شرايطو له امله نیمگړې پاتې شوه او یو کال يې په کابل کې د ژورنالیزم مسلکي زده کړه وکړه.
وروسته له هغې چې د افغان ملت په گوند کې داخلي ستونزې تر حده زیاتې شوې او د افغاان ملتیانو خبرو ته د گوند مشرتابه د توت قدرې ارزښت ورنکړ دوي یو په بل پسې د گوند نه استعفا گانې ورکړې.
۱۳۸۲ کال کې هېواد ته د راستنېدو او د گوند د مشر انوارالحق احدي بوختیا او ملتیا په دولتي دندو کې ددې لامل شو چې مختلفې کړۍ ددغه گوند په ورانولو کې لاس په کار شي.
افغان ملتیانو گمان کاوه چې د لویې غونډې په دایرېدو سره به دا ستونزي ډډې ته شي خو ویل کېږي د ښاغلیو احدي او پوپل تر منځ د پټې معاملې په اساس په ۱۳۸۶ کال کې یوه نمایشي،
ویل کېږي چې یو ډله ناراضیان د ښاغلي واکمن په مشرۍ هڅه کوي چې ددې گوند د نجات یوه طرحه وړاندې کړي خو د بې باورۍ فضا دومره ترینگلې شوې چې دا پیوند نور ناشونی ښکاري.
وروسته له هغه چې په کال ۱۹۹۲ ز کې کورني جگړې پيل شوې د پير سيد احمد گيلاني ډلې ځان گوښه کړ او ډېری غړي ېې د پخواني افغان ملت گوند په چوکاټ کې سره يوځای شول ،
دغه تگلاره د غلام محمد فرهاد لخوا هم پلي شوې وه خو رسمي چارې پښتنو ترسره کولې ځکه چې د سرشمېرنې له پلوه پښتانه د گوند تر ۸۰ سلنه ډېره برخه جوړوله .
شعيه او سُني وگړو غړیتوب درلود چې تر نن پورې يې لري او احدي او واکمن څخه يې د ملي ارزښتونو پر سر د بې انصافه مصلحتونو او د ولس پر سر د سوداگر سياست له کبله ډهډه کړې.