polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
دا پنځه يا شپږ شکلونه په حقيقت کې د څلورو بېلابېلو اوازونو ښکارندويي يا استازي کوي چې دوه يې خپلواک غږونه يا واولونه دي او نور يې د ژبپوهنې د يوې دوديزې نومونې يا اصطلاح له مخې غبرگغږونه يا ديفتونگونه دي.
که په پيل کې دپښتو غږونو لپاره دليکنښو يا گرافيمونو د ايښودلو پرمهال دې څلورو بېلابېلو اوازونو ته بېل بېل شکلونه غوره شوي واى نو نن به د پښتو په ليکنۍ او گړنۍ برخه کې هغه ستونزه او ناسم پوهاوى نه رامنځته کېده چې اوس کله کله په دې برخه کې پېښېږي،
خو له دې سره سره پښتو ژبپوهانو او ليکپوهانو هڅه کړې چې د ټکو او ځينو نښو په زياتون سره ددې اوازونو د افادې په بڼه کې اسانتيا راولي او دپښتو ليک لوستنه اسانه کړي.
سربېره پر دې زورکۍ واله يا همزه واله او نرمه يا نرينه هم دپښتو کلمو په جوړونه کې ډېر نقش لري نو دا ټول چې سره يوځاى شي دا د پښتو کلمو يوه ډېره درنه او غوښنه برخه جوړوي.
که چېرې دهغو د ټاکل شويو شکلونو په واسطه دهغو د اوازونو سمه افاده او ليکنۍ بڼه ترسره نه شي او يا يوه د بلې پرځاى وکارول شي نو يقيني خبره ده چې دپښتو متن په افاده او لوستنه کې به ډېرې ستونزې رامنځته شي.
زورکۍ واله د ژبپوهنې دهمغو معمولو تعريفونو له مخې يو غبرگغږ دى يانې له دوو اوازونو څخه رغېدلې ده چې يو زورکى دى او بل دى چې يو يې خپلواک دى او بل يې بېواک.
لنډه يا نرينه وايي او د ژبپوهنې له معمول تعريف سره سم يو غبرگغږ يا ديفتونگ گڼل کېږي چې له يو خپلواک اواز او يو نيمه خپلواک غږ څخه رغېدلى دى.
مومن خان بېلتون چې کله لوگر کې میشت شو نو د لومړي ځل لپاره د ښه غږ لرلو له لامله د نامتو شاعر او صوفي بهايي جان آغا له خوا ونازول شو او اوږده موده د ده په کورنۍ کې وپالل او وروزل شو.
چې له هغې ډلې څخه د کابل پوهنتون د انجینرۍ په پوهنځی کې (چې د موټر د ټیراډ له پاره یې داسې گولۍ جوړه کړه چې د موټر له چپه کېدو څخه مخنیوی کوي او جرمنی انجینرانو هم تصدیق کړې ده.
د اوبو داسې یو چایجوش چې جوړ کړ چې وروسته له ځوښېدو څخه یې برېښنا پخپله قطع کېږي او کله چې اوبه یې سړې شي اتومات بېرته دبریښنا جریان ورته وصل کیږي او داسې نور.
نوموړی خپله ټوله پلارنۍ ځمکه او کور دغه بیوزله هیواد او خلکو ته د خدمت او د خپلو لاسته راوړنو لپاره خرڅ کړي چې اوسمهال په خپل تللي ملکیت هېڅ راز خفگان نه څرگندوي بلکي ویاړ کوي،
نوموړی اوسمهال د کابل ښار د شاه شهید په لومړي سړک کې په یو اطاقه کور کې له خپلو اولادونو څخه جلا د ژوند شپې ورځې په داسې حال کې تېروي چې د خپل ورکشاپ ډېر وسایل او سامانونه یې دخپل ورځني ژوند دتېرولو لپاره خرڅ کړي او د یوې وچې ډوډۍ د اخیستلو له پاره هم اړ دی.
نوموړی تردې مهاله۳۴۵درې سوه او پنځه څلووېښت اختراعاگانې او ابتکارات ترسره کړي دي چې د ۱۳۴۲ کال څخه را پدېخوا دهېواد په بېلابېلو رسنیو کې په دې هکله له نوموړی سره مرکې هم شوې دي او د اختراعاتو په هکله یې ډول ډول مقالې خپرې شوي دي.
ددې خبرې یادونه ضروري ده چې د حکومتي چارواکو له خوا نوموړي ته لازمه پاملرنه نه ده شوې او هر وخت یې له نوموړي سره د نه مرستې دلیل د بودیجې کموالی ښودلی دی.
د ښاغلی مخترع هره اختراع به له ځانگړی تشریح او د امکان په صورت کې دهماغه اختراع له عکس او تصویر سره یو ځای د جغتو د مهالنۍ په راتلونکو گڼو کې تاسو قدرمنو لوستونکو ته وړاندې شي.
همدارنگه لازمه ده چې د ښاغلي غلام صدیق مخترع اختراعاتو ته په عمل کې د پلې کیدو جامه په تن کړو څو زموږ هیواد هم د ودې او تکامل په لورې چټک گامونه اوچت کړي.
د دې خبرې یادونه ضروري ده چې په نړۍ کې نوي نوي اختراعات په لومړی سرکې په همدې اوسنۍ بڼه رامینځ ته شوی نه وو بلکي د ډیرو پوهانو د کار او د کلونو په تیریدو سره بشپړ شوي دي.
نوموړی په ۱۹۵۳ ز کال د کابل پوهنتون د ادبیاتو په پوهنځي کې شامل او په ۱۹۵۷ ز کال کې له همدغه پوهنځي څخه د تېر په څېر یو ځل بیا لومړی درجه فارغ شو.
استاد په سر کې د کابل پوهنتون لیسانس د لندن پوهنتون د لسان معادل کړ او بیا یې د امیر عبدالرحمن خان پېر د لومړنیو ارشفي پاڼو له مخې په ځانگړي ډول وڅېړه چې د همدغې څېړنې پر بنسټ یې د . یا د فلسفې ماستري په نوم بریلیک تر لاسه کړ.
تر دې وروسته په ۱۹۷۲ ز کال کې د نورو ځانگړو څېړنو لپاره د امریکا پوهنتون ته ولاړ او هلته یې د امیر عبدالرحمن په مهال د افغانستان د حکومت او ټولنې په اړه څېړنه پیل کړه،
کله چې شوروي اتحاد په افغانستان تېری وکړ نو د پوهنتون د استادانو او محصلانو د عمومي اتحادې غړی شوم او له نورو سره یو ځای مو په پټه د شوروي او پرچمي رجیم پر ضد فعالیت پیل کړ.
هغه وخت چې مې د شوروي پوځ تیری او د هغوی ټانکونه ولیدل خپل یوولس کلن زوی کاوون ته مې وښودل او ورته په ټینگه مې وویل چې افغانان هرو مرو شورویان له خپل هېواده شړي.
ما په پوهنتون کې استادان او شاگردان د شوروي ښکېلاک پر وړاندې ولمسول نو ځکه په پایله کې د همدې هاند و هڅو له بابته وو چې په ۱۹۸۲ ز کال کې ونیول شوم او پنځه کاله مې په زندان کې تېر کړل.
په دغه لړ کې يې یو شمېر لویدیزو هېوادونو ته هم سفرونه وکړل او په ځينو سمینارونو او کنفرانسونو کې يې برخه واخسته چې له بابته یې د افغانستان د سیاسي کړکېچ او کشالې په اړه برخه والو ته گټور معلومات وړاندې کړل.
په لنډه توگه ویلی شو چې ښاغلی پوهاند ډاکتر محمد حسن کاکړ د خپل عمر ډېره برخه خپل هېواد ته د خدمت په لاره کې تېره کړې ده؛ ډېر ځوانان یې روزلي او پاللي دي،
نو روښانه ده چې د ژبې له نعمت نه يې هم برخمن کړل دوى دخپلو غوښتنو د انتقال لپاره غږونه ايستل د نسل په زياتيدو او پر ځمکه د دوى په خپريدو بيا دا ستوزه هم پيداشوه،
د دې اړتيا د پوره کولولپاره يې يو شمير نښې په قرار دادي بڼه ومنلې د بيلگې په توگه له دغې نښې څخه به يې مراد لمر و اويا له دغې نښې څخه په غر مراديده. همدا چې ولسونه منځ ته راغلل،
هر اواز ته يې يو شکل مانه او په دې ترتيب د وخت په تيريدو دغه اوسني توري د خاصو اوازونو لپاره ومنل شول او بيا يې ترې ليک ليکل پيل کړل په دې تر تيب د ليک د پيدايښت سلسله له همدې ځايه پيليږي.
د ليک لومړنې مخترعين فنيقان بلل شوي چې له هغو نه پخوانيو يو نانيانو يا لاتينيانو او بيا د ارپايانو اقتباس وکړ او له دعو اثوري حروفو څخه بيا د ختيځو هيوادونو ليک دود رامنځته شو.
کله چې خپلې ليکنې ته مو سريزه ورکړه او بيا مو په اصل مطلب هم پيل وکړ او هغه مو هم وليکه نو ايا داسې په وکولاى شي چې په يو وار موضوع خوشي کړئ او ترې په شاشئ او ختمه يې کړئ؟
ښه ليکوال دښه موټر چلونکي حيثيت لري چې کله غواړي موټر ودروي او يقيني وي چې منزل ته رسيدلي نو ورو ورو د موټر سرعت کموي او بيا نو په ارامى بريک نيسي او موټر دريږي ليکوال هم بايد په يو وار ليکنه ونه دروي بلکه په ډېره اوښيارۍ خپله ليکنه په داسې کلمو او عباراتو راغونډه کړي چې لوستونکى د خپلي ليکنې پاي يا نتيجې ته ورسوي او لوستونکې د گمان ونکړي چې ليکنه نور چزيات هم لري او يا نا تمامه ده.
محمد صديق روهى په خپل اثر څېړنې لارښود کې ليکي ( په دې برخه کې خېړونکى د خپلې څېړنې او ليکنې و ارزښت بحث کوي نيمگړتياوې يې هم را بر سېره کوي ا ځنې ضروري ټگې چې له ده نه پاتې شوې وي او څېړنه يې ضروري بريښي لوستونکو ته څرگندوي که نتيجه کوم عملي مفاد لري د هغې تطبيقي اړخ هم شرح کيږي).
د ښې انشاء يو مهم صفت و ضاحد دي په ليک او وينا کښې بايد هيڅ قسم ابهام التباس او خفا نه وي موجوده او دا کار هله کېږي چه د کلماتو د لالت پخپله معنى باندى واضح او روښانه وى.
د قلم د عفت ساتل په دې مانا چې ليکوال بايد د رکيکو او ادب له چو کاټه نه بهر الفاظ په ليکنه کې ونه کاروي دا ځکه چې د اکار ليکوال او ليکنه دواړه د خلکو له سترگو غورځوي.
اديب او شاعر خپل مضمون يا ليکنه داسي ترتيب کړي چې د هغه مضمون او ليکنه په ويلو او يا لوستلو او يا اوريدل باني د هغه او يا هغو په ذهنونو او فکرونو کې داسې يو احساس او درک را پيداکړي کوم چې پخپله د ليکونکې په ذهن کې راپيدا شوي او ده په خپل ذهن او فکر کې انځور کړي دى لکه ځنې اشعار او يا داستانونه.
مگر په ادبي اصتلاح هغه ليک او بيان دي چې له خپله فکره وليکل شي يا به بل عبارت هغه علم دي چې هر ليکونکى د هغه په مرسته کولاى شي چې خپل افکار په ښه صورت د الفاظو په واسطه ښکاره کړي او له انشاء څخه اساسي غرض د نوي مضمون پيداکول او په ښو الفاظو کې مجسم کول دي.
ليکوال دې ټکي ته په پام کې نيولو سره بايد داسې ليکنه و کړي چې هره برخه يې له بلې سره د اندازې او موضوع په اساس منطقي نظم ولري داسې نه چې سريزه له اصلې موضوع څخه اوږده او يا اصل موضوع بيځايه ډېره و غزول شي.
استدلالي انشاء هغه ليکوالي ته وايي چې يوه موضوع او يا يوخبره ديوه فکر او ذهن څخه وبل فکر او ذهن ته تحليل او استلال په واسطه د نثر او نظم په ډول عمدتا داسي راوړل شي چې اوريدونکى د هغه تحليل او استدلال ته وهڅوي لکه دا بيت:
له ضط څخه مقصد دادي چه په کلام کښې زياتې او بې ضرورته برخى نه وى د قصر او حصر مراعات په ښه شان شوي وي تقديم او تاخير د دقت له مخې وي او د حذف واضمار په واسطه د کلام تمکين او متانت په شه شان ساتل شوي وي.
بریتانیا د عمان جغرافیايي اهمیت د سوداګریز مرکز په توګه چې په فارس خلیج او هند سمندر کې یې د هغو سوداګریزې کرښې تضمین کولې او د هند په نیمه لویه وچه کې یې له خپل نفوذ نه ساتنه کوله،
سلطان قابوس بن سعید له ۱۹۷۰ ز کال راهیسې د ۲۰۲۰ ز کال د جنوري تر ۱۰ مې نېټې پورې د هغه تر مړینې پورې د دغه هېواد مشري وکړه چې دولتي بڼه یې مطلقه شاهي وه.
د سټاکهالم د نړیوالې سولې څېړنیز انستیتیوت د عمان نظامي او امنیتي لګښت په ۲۰۲۰ ز کال کې د هغه هېواد د داخلي ناخالصو تولیداتو ۱۱٪ ښودلی،
په افغانستان کې د کار او زيار په نتيجه کې را ښکاره شوه چې دا هيواد يو ډير لرغونی هيواد دی او له زرگونو کالو راهيسي په لومړنيو انسانانو اباد او په خپله منطقه کې د يو شمير زړو تمدنونو ،
د ټولنيز ژوندانه دوهم پړاو ته يې د پلار واکۍ نوم ورکړی ؛ دريم اوښتون يې د ریېس لرونکې ټولني په نوم ياد کړیدی او څلورم پړاو هم د پاچاهيو دوران په نوم يادوي ؛ نامتو ټولنپوهانو کارل مارکس او فريدريک انگلس د ټولنيزي ودي پر له پسې يون په پنځو پړاونو کې د پوهيدو وړ گڼلي دی چې لومړي پړاو ته يې د لومړي کمون دوهم پړاو يې د مریيتوب ،
همدا ډول نامتو لرغونپوه کرستين تامسن د انساني ژوند پر له پسې بهير په دريو دورو وېشلی دی چې لومړی د ډبري دوره ؛ دوهمه د برونزو يا مفرغ او دريمه يې د اوسپني دورې په نوم ياده کړېده .
د لرغونو زمانو په تړاو بوختو څېړونکو دا جوته کړې چې انساني کولتور او کولتوري دوري يوازي د هغو لاسوندونو په مټ پيژندلای شو چې د سپړنو او څيړنو په ترځ کې د لرغونپوهانو له لوري تر لاسه شويدي .
او له همدې وخت نه را په ديخوا يو زيات شمير لرغونپوهان افغانستان ته په رسمي او نارسمي توگه راغلي دي او دغه هيواد يې د خپلو څيړنو او کېندونو لپاره يو جنت گڼلی دی او دومره اثار يې د ډيرو لږو سيمو نه را برسيره کړي او لاس ته راوړي چې د شرق او غرب موزيمونه پري ډک شويدي .
دې علم د ځمکې پر مخ د انسان د منځ ته راتلو او خوريدو په متعلق پخواني ذهنيتونه او تصورات سم کړل او هم يې د بشر عمر مليونونو کالو پخوانيو زمانو ته په ثبوت ورساوه .
او جهان ته وښايې چې افغانان که نن په گيډه ماړه او په تن پټ نه دي خو د فرهنگ او کولتور له پلوه دومره شتمن او ماړه دي چې د ليري او نږدي هيوادونو سره يې بي دريغه او سخاوتمندانه مرستي کړي او د هغوي خصوصي او ملي موزيمونه يې ډک او ماړه کړيدي .
د ياد شويو څانگو ټول پوهان پر دې ټکي يوه خوله دي چې د انسان د بيليز او ټولنيز ژوند تر ټولو زيات زماني واټن هغه مهال تېر شوی چې پر مختللي کولتور او تمدن ته لا انسان مخامخ شوی نه و .
د بریتانویانو په خبرو کې تل دا یادېدله چې گڼ شمیر هندي توکمونه د سرتیرۍ لپاره مناسب دي او همدغه توکمونه ول چې په یوه وخت کې یې هندوستان د بریتانیا لپاره وژغوره.
هغو هندي لېواگانو چې په ۱۸۷۸ کال کې پرافغانستان یرغل وکړ که څه هم گڼ شمیر یې د بنگال له لښکرڅخه ول په ټولیز ډول د همدغې سکالې "ستروتوکمونو" له تل څخه گومارل اوغوره شوي ول:
د جیکبز د توپخانې توپچیانو او او توپک لرونکو هڅه وکړه چې د افغان د ځواکونو ددغه پرمختگ مخه ونیسي او ټولوپه یوه وار پرافغانانو ډزې پیل کړې خو د بریتانویانو اور اغیزه نه درلودله ،
له درې څخه په تېرېدلو د خیگ کلي ته واوښتل او ټول ټال سلو تنو پاتې شویو بولندیو افسرانو د خيگ دکلي په یوې څنډې کې په یو بڼ کې خپل وروستنی تم ځای ونیو او جگړې ته ودرېدل.
دغه تگلاره په نړۍ کې د بریتانیا د نورو پوځیانو لپاره نه وه پلي شوې نو په افغانستان کې د لېواگانو دپوځیانو د چوپړ موده لنډ مهالې وه حال دا چې په نورو سیمو کې د اوږد مهاله چوپړ امر لا په خپل ځای ولاړ ؤ.
که دغې تگلارې ته په نړۍ واله کچه وگورو د لنډ مهالې دورې سرتیري هم د جگړه یزې پیاوړتیا له اړخه او هم له ناورغیو سره د مقاومت له اړخه د اوږد مهاله سرتیرو په پرتله خوارځواکي او ضعیف ول.
له پوځي پاڅون څخه مخکې د سترو څارگرو لښکرونو غنډونه د هندوستان له مرکزي او لویدیځو ولایتونو څخه د برهمني هندوانو او د مسلمانانو د لوړو کښو یا طبقاتو له ټولنو څخه غوره کېدل ،
په ۱۸۵۷ کال کې د بنگال د لښکر له ۹۰ پلیو لېواگانو څخه ۶۰ یې پوځي پاڅون وکړ او نور گڼ شمیریې د ۱۸۵۷ کال له پوځي پاڅون څخه مخکې د ژوندي پاتې کېدلو لپاره خواره واره شول او لښکر یې پریښود.
هغه په ډیرو ستونزو یوازې یو سلو پنځوس تنه سپاره راټول کړای شول او په نېمه او مړژواندي زړه هغو افغان ځواکونو ته ورنیږدي شول چې تر بمب غورځوونکې لېوا راټول شوي او هغوی یې کلابند کړي ول او کله چې هغوی ته نږدې شول بیرته په تیښته راغلل.
بریتانوي او هندي سرتیري او د پوځي پنډغالي چوپړ مارسرتیري د افغان د سپرو ځواکونو له لاسه په تیښته ول او د کندهار پر لور پرسړک باندې د تیښتې په حال کې په ځغاسته شول.
ووژل شول او یا ټپیان ول خو بیا هم د افغان د پرمختلونکي سپاره ځواک مخه د سندهه د سپارو سرتیرو یوه ډلگي او د آر ایچ اې بطریې او د لوژیستکي او ساتونکي گارډ سرتیرو تر یوخ وخت پورې ونېوله .
د ۱۸۸۰ کال د جولای په ۲۶ نیټه باروز ته د څارکښو له خوا خبر راورسید چې د ایوب خان ځواکونه د مالموند له غاښي څخه د تېرېدلو په حال کې دي او بله ورځ به د مېوند کلي ته راورسیږي چې له هغه وروسته به د غزني پر لور ودرومي.
شپږشپیتمه پلې لېوا د دوه هندي لېواگانو د ملا د تیر له ماتیدلو وروسته دړې وړې شوه او په څو ډلو وویشل شوه او د په شا تگ په حال کې په جگړه کولو شا ته کېدله.
د شپږشپیتمې پلې لېوا سرتیري په مېوند کې ایوب خان خپل دوه توپونه د څنگیزې درې غاښي ته راوړل او له لنډ واټن څخه یې ښایې له درې سوه متریز واټن څخه پر لومړۍ بمب غورځوونکې لېوا د اور بولنده ورکړه .
کله چې د ۱۸۷۹ کال د مارچ په مېاشت کې ډگر جنرال سر دونالد ستیوارت له خپلې فرقې سره چې له بنگالي او بریتانوي لېواگانوڅخه جوړه وه شمال ته د کابل په لور وخوځېد ،
د جگړې په وخت کې افغانانو دغه دره وکاروله چې د بریتانوي/ هندي پوځونو تشې ښۍ خواته ور ننوځي ترڅو د شپږشپیتم ځواک د سرتیرو مخه ځان ته ورواوړي،
هغوی په سترگو لېدل چې د جیکبز د توپخانې د ځواک پاتې شوې توپونه د شپږ شپیتم پلي ځواک په کیڼ اړخ کې ویلي شوي ول او دکرښې ښۍ خوا یې په توره تیاره کې پرې ایښې وه.
د کندهار والي پربریتانوي پوځیانو ټینگار وکړ چې د هلمند د سیند په غاړه کې دې د گرشک په سیمې کې د ایوب خان مخه ونیسي که نه نو د هغه په دغه پوځي خوځښت به په ټول هیواد کې پاڅون رامنځ ته شي.
اوس نو د باروز ځواک په کلکه د را غونډو شویو آسونو د لېکو په شان په یوه ټکي کې راټول شوي او پلي ځواکونه د بې یبرې یا بې ثمره پرمختگ په لومو کې راښکیل شول ،
دا دپوځي قطعاتو لپاره د افسرانو یوه نامناسبه شمیره وه چې په دغې شمیرې کې ټولې تخنیکي پریکړې د بریتانوي افسرانو له خوا نېول کېدلې او دغه شمیره په ځانگړي ډول د هغو قطعاتو لپاره نامناسبه وه چې د لږې تجربې لرونکي قطعات ول.
دغې ویرې باروز اړ کړ چې د جیکبز د توپک لرونکي ځواک دوه کمپنۍ تشې خوا ته ور ولیږي او له کینې خوا څخه د بارتړلو د گارد/لوژیستیک د توپک لرونکو په منځ کې د دوه سپکو توپونو په مرستې یې ملا ور وتړي.
د جنرال باروز پوځونه د والي له پوځونو سره یوازې له دغه امله یوځای شول چې د والي د پوځونو په منځ کې پاڅون را پورته شوی ؤ او گڼ شمیر یې د ایوب خان پوځونو ته ور اووښتي ول،
د پوځي افسرانو لپاره پوځي عملیاتي روزنه نه وه. د جگړې درامنځ ته کېدلو په وخت کې د فرقو او غنډونو پوځیان راجلبیدل او د تجربې له مخې یې باید کار کړای وای.
د هندي لېواگانو سرتیروسنایدر توپک درلول همدارنگه هغوی یو ډزي توپک خو زاړه ډوله ټوپک درلودل او پلیو منظمو قطعاتو له زړو وسلو څخه په نوي ډول جوړ شوي ډک خولي توپک هم درلودل.
بریتانوي بولندوی باروز د خیگ له لارې د وتلو لاره وموندله خپل د سپرلۍ آس یې یو بل ټپي افسر ته ورکړچې د سیندهه د اس سپرود یوه بریدمن افسر «وارنت» په لاس ژغورل کیږي ،
د افغان دپوځ د پرمختگ مخه د بمب غورځوونکې لېوا د ژونديو پاتې شویو ډلگیو له پلوه ونیول شوه او تر هغه دمه وجنگېدل چې مردکي یې خلاص شول او بیا افغان پوځونو ته سلامي شول.
بریتانوي توپخانې له یوه مورچله د پليو ځواکونو تر څنگ پورې د توپخانې اور کاوه او دلته وه چې د لویې درې له څنگه پلي ځواکونه تېر شول او د نورو یرغلونو لپاره یې په څو څو ځله بیرته ودانگل.
د غنډ پاتې ژوندي سرتیري تر کندهاره په خاپوړو په تیښته کې ول او مخې ته یې ناببره د افغان سپارو د ژغورنې یو کوشنۍ ډله ورغله او ژوندي کسان یې را وایستل.
د ۲۰۲۱ ز کال په اپرېل کې د یاغیانو له خوا د ولسمشر دبي تر وژل کېدو وروسته د هغه د زوی مهامت دبي په مشرۍ انتقالي پوځي شورا واک ترلاسه کړ او اسامبله یې منحل کړه.
سایو د کانم د امپراتورۍ لاس ته ورغی چې له میلاد څخه مخکې په لومړۍ زریزه کې د چاد په ساحلي حوزه کې تر ټولو لومړۍ او اوږدمهاله امپراتوري وه چې د نورو امپراتوریو تر منځ یې په یاده سیمه کې پراختیا ومونده.
فرانسویانو مستعمره په لومړیو کې د بې ارزښته او داسې کاري ځواک سرچينه ګڼله چې د خامې پنبې د تولید په برخه کې یې هېڅ پوهه نه لرله؛ فرانسې په ۱۹۲۹ کال کې په لویه کچه د پنبې تولید معرفي کړ.
هندوستان او ختيځ د انگيسانو له ښكېلاك څخه خلاص شوى وو او شاه زمان پرته له بهرنۍ مرستې نه دا توان درلود چې په يوازې ځان د انگرېزانو بېخ او بنياد وباسي .
په كال ۱۷۹۶ ز كې د ډيلي سفير سيد محمود د شاه زمان حضور ته راغى او شاه زمان د ډيلي د پادشاه يو لړ اجراات وكتل او په دې ترڅ كې يې د هند د وليعهد تصديق هم وكړ .
اعليحضرت شاه زمان د هندوستان د ميليونونو خلكو هيلې هم ( يو شمېر بې خبرو او له ملي شعوره بې برخو افغانانو د غلطو اقداماتو په اثر ) تر پښو لاندې كړې او بېرته د كابل او كندهار په لور راخوځيږي ،
عضلاتو او شهمي ژونکې د دې جوگه کوي چې له وينې نه گلوکوز واخلي او په ځيگر او عضلاتو کې يې د گلايکوجېن په توگه زېرمه کړي او همداشان شهميات د انرژي د سرچينې په توگه و نه کاروي.
له دغو څخه ۸۸ یې د ټولو وګړو له خوا د تناسبي استازولۍ په سیسټم ټاکل کېږي او پاتې دوه نور بیا د هنګري او ایټالوي لږه کیو د ثبت شوو غړو له خوا ټاکل کېږي.
له ۱۹۹۲ ز کال څخه تر ۲۰۰۴ ز کال پورې د لیبرال دیموکراسۍ تر ولکې لاندې دوره په تدریجي ډول له تئتویستي اقتصاد څخه کپیټلیسټي اقتصاد ته د دغه هېواد د اقتصاد د بدلون مسئولیت پر غاړه لري.
سلووانیا یاهم په سلوانیایي ژبه ) چې رسمي نوم یې د سلوانیا ولسمشریزه ده د مرکزي اروپا په سویل کې پروت یو هیواد دی چې پلازمېنه او لوی ښار یې د لیوبلیانا ده.
چا د قلم په مټ خپله ملي هاند و هڅه د ځمکواکو مغولو پر ضد پر مخ بیوله او د ښکېلاک له جغ نه د ازادولو پر لور هڅې روانې وې چې د هغوی په رڼا کې سړی کولای شي د هغه د ټولنيز او سیاسي ژوند اړخونو باندې و غږیږي.
«عبدالقادر د تورې هم دومره مېړنی وو لکه د قلم او شاعرۍ چې وو. دا هغه شاعر دی چې د پېښور ضلعي د مغولي ښار څخه د نوښار گیلا د درژ میلتو څخه وروسته ونیول او ۳۰۰۰ مغول یې مات کړل. همدارنگه عبدالقادر له خپل پلار سره د کال ۱۰۸۵ د گنبت په جگړه کې د حکومت پر ضد له شیر محمد بنگښ سره جنگیدلی دی. په دې جگړه کې عبدالقادر خان ټپي شو او ډیر خلکو ته زیان ورواوښت. دغه پېښې ته خوشال خان داسې نغوته کړی ده»:
خوشال بیگ خټک تر مرگ وروسته عبدالقادر په ۱۱۱۳ هـ س کابل ته د خټکو د قوم لخوا تللی او د کاروانونو د تېرېدلو خبرې د بنگښو پر خوا کړې دي. عبدالقادر غښتلی او گړندی ځوان وو،
«عبدالقادر د خپل دور د شاعرانو په لومړي سبک کې د داسې یو مقام څښتن دی چې نن یې موږ په ډیر فخر او ویاړ سره یادولی شو او د هغه شاعري یو منل شوی حقیقت دی،
د اوسپنې په دورې کې د توتسویموګالا غونډۍ د مېشته کېدو په اړه د راډیو کاربن نيټي له اوومې څخه د ۱۹مې زیږېدیزې پیړۍ تر پایه پورې د مېشته کېدو ښودنه کوي چې د زرو کلونو څخه پکې د انسانانو زیات مېشتوالی په ګوته کوي.
نوموړي پاتې شوني هغه تیوري ځواکمنوي چې دا سیمې د څارویو چاپېریالنه دي او دا چې د توتسویموګالا غونډۍ په دې توګه په سیمه کې د څارویو د پالنې لوی مرکز ؤ.
له دې منځه د پام وړ د ډبرو له دیوالونو سره ډومبوشابا کنډوالې دي چې چې په اوسط ډول ۱.۸ متره لوړوالی لري او په بوتسوانا کې کلتوري او میراثي ځایونه بلل کېږي چې په اصل کې د لوی زیمبابوې دورې په پای کې اشغال شوي وو.
دا ځای د سیمې د اوسیدونکو لپاره د درناوي ځای دی او داسې انګيرل کېږي چې سردار یا مشر د غونډۍ په سر کې د خپلو مرستندویانو او معاونینو سره یوځای ژوند کاوه.
د بوتسوانا توکمیزه ډله په عمده توګه د بنتو ژبو ویونکو قومونو څخه وه چې د ۶۰۰ زیږېدیز کال په شاوخوا کې د افریقا سویل ته اوسنۍ بوتسوانا ته کډه شوې وه،
د سړي پر سر ناخالص ملي عاید یې په نسبي ډول لوړ دی (د ځینو اټکلونو له مخې په افریقا کې څلورم لوی ملی ناخالص عاید درلودونکی هېواد دی) چې نوموړي هېواد ته په پرتلیز ډول د ژوند کولو لوړ معیار او د تورې افریقا یا د صحراء د جنوبې افریقا د بشري پراختیا لوړ شاخص وربخښي.
پخوا د نړۍ یو له بې وزلو هېوادونو څخه ؤ چې د ۱۹۶۰مې لسیزې په وروستیو کې د سړي پر سر ناخالص تولید شاوخوا ۷۰ امریکایي ډالره ؤ - وروسته له هغه یې ځان د لوړ- منځني ​​​​عاید لرونکي هېواد په توګه بدل کړ چې د نړۍ یو ترټولو ګړندیو مخ پر ودې اقتصاد لرونکو هېوادونو له جملې څخه شمېرل کېږي.
کاپیسا ولایت د تاریخ په اوږدو کې د ګڼ شمیر حکمتونو او دینونو کوربه وو چې اوس مهال په یاد ولایت کې ترډیره مسلمان سني او کم شمیر شیعه هم ژوند کوي.
د شمالي کوریا نظامي لګښتونه د ۲۰۰۴ ز کال څخه تر ۲۰۱۴ ز کال پورې خپل ناخالص کورني محصول ۲۳٪ په اوسط ډول مصرف کړی دی چې په نړۍ کې ترټولو لوړه کچه ده.
د‌ يوه فعال ماموريت اردو په لرلو سره چی ۵٪ نفوس جوړوي د کوريا د خلکو پوځ له چين هند او متحده ايالاتو وروسته په نړۍ کې څلورم لوی فعال پوځي ځواک دی.
د شمالي کوريا په ساحلونو باندې برېښنا لرونکی اغزن سیم راګرځول شوی دی چې پر امنيت سربېره یې وګړي د لامبو وهلو جرائت ونه کړي او تاسې د داسې ځايونو څخه د عکس اخيستلو اجازه هم نه لرئ.
په ۱۹۲۰ ز کال کې دغه هېواد د شوروي د سویلي قفقاز له سوسیالیست فدراتیف جمهوریت سره یوځای شو او په ۱۹۲۲ ز کال کې د شوروي اتحاد یو له بنسټ اېښودونکو هېوادونو څخه شو.
په ۱۹۳۶ ز کال کې د سویلي قفقاز جمهوریت له منځه لاړ او د ارمنستان د سوسالیست شوروي جمهوریت په ګډون یې غړي هېوادونه د اتحادیې په غړو جمهوریتونو واوښتل.
ارمنستان د ۱۹۹۲ ز کال د مارچ په ۲ مه نېټه د ملګرو ملتونو سازمان غړیتوب ترلاسه کړ چې د هغو د ګڼ شمېر بنسټونو غړیتوب لري او ګڼ شمېر نړیوالې هوکړې یې لاسلیک کړې.
لومړنی ارمني ښار اوراتو له میلاد څخه ۸۶۰ کاله وړاندې تاسیس شو چې له میلاد څخه په وړاندنۍ ۶ مه پېړۍ کې یې ځای ستراپي ارمنیا ونیو.
له میلاد څخه وړاندې لومړنۍ پېړۍ کې ارمنستان د لوی تیګران د واکمنۍ پر مهال خپل اوج ته ورسېد او لومړنی هېواد و چې په ۳۰۱ ز کال کې یې عیسویت د خپل رسمي دین په توګه ومانه.
له ختیځ لوري څخه له لاچین لارې چې د روسیې د سوله ساتو ځواکونو تر کنټرول لاندې ده او له اذربایجان سره او له سویل لوري څخه د اذربایجان له بهرني قلمرو نخجوان سره ګاونډی دی.
د ارمنستان ډیره یې وګړي ارمنیان دي چې ددی هیواد ۹'۹۷% سلنه جوړوي همدارنګه ۳'۱% ایزیدیان ۵'۰% روسان او پاتی ۳'۰ نور قومونه جوړوي.
نه د تاوتريخوالي له لارې»؛ خو برنارډ کريک په دې باور دی چې «سياست هغه لاره ده چې خپلواکې ټولنې په کې اداره کېږي. سياست سياست دی او د واکمنۍ نورې بڼې يو بل څه دي».
تر څو د ډېرو مسائلو په اړه يو شان درېځ ونيسي او موافقه کوي چې په قانون کې د هماغو ټاکلو بدلونونو ملاتړ وکړي او له هماغو ټاکلو مشرانو سره موافقه کوي.
په پخوانيو تاريخي او جغرافيايې اثارو کي د غور او غوريانو په اړه زيات داسې زرين سرليکونه او وياړني کښل شوي او ثبت دي چي نه يوازې د افغانستان د لرغوني او پخواني تاريخ ارزښتمن سرليکونه دي ،
چي لرغونتيا يې لږ تر لږه د څلورو زرو کالو څخه تر دريو زرو کالو پخوانيو زمانو ته رسيږي ؛ د باميانو لرغوني سيمه چي د بودايې پير زښت زيات لرغوني اثارلري ،
موگا لومړنۍ واکمن وو چي د ساکانو واکمني يې په ٧٢ تر ميلاد وړاندي کال کي پيل کړه او تر هغه وروسته ازيس په ٥٨ تر ميلاد وړاندي کال او ورپسې ازيليس په ٤٠ _ ٤٥ تر ميلاد وړاندي پر ټوله اندو سايتيا واکمن پاته شويدۍ ( پښتو او پښتانه :
د پيتروشفسکي او زيات شمير نورو مورخينو په باور د ساسانيانو واکمني په ٦٥١ ميلادي کال د اعرابو په وسيله پای ته ورسيده خو د ساساني امپراتورۍ ختيځ لور ته يو شمير خپلواکو سيمو د اعرابو په وړاندي پاڅونونه کول چي د هغو څخه کابل ،
علي ابن محمد وايې چي اسد د غور غزا ته ولاړۍ خو د هغه سيمو اوسيدونکو خپل هر څه پټ کړي او يایي لوړو ځايونو ته وړي وه چي هلته رسيدل د چا په توان کي نه وه .
١٢٧_ ١٣٢ پاڼه ) په زيات شمير تاريخي متونو کي د سوري کورنۍ نامتو کسان لکه ماهوی سوري شنسب ابن خرنک امير پولاد امير کروړ امير ناصر ابن امير کروړ امير منجی بن نهاران امير سوری او د اسي نور ياد شويدي .
د غوري پاچاهانو په دې لړۍ کي تر ټولو زيات نامتو پاچاهان لکه قطب الدين محمد غر شاه بهاالدين سام سلطان غياث الدين غوري سلطان بهاوالدين غوري سلطان علاوالدين غوري او نور يادولای شو .
اخلاقي او دسپليني ښېگڼو سره سره په وحشيانه توگه مجازات شو او د وهلو ټکولو او تحقير نه ور پورته د څو نورو زده کوونکو سره يوځای له مدرسې اخراج او د کابل له ښاره په شړنه محکوم شو.
له بده مرغه ده د حبيبيې لېسه د کورنيو ستونځو له کبله په پينځم ټولگي کې پرېښوده او دوه کاله وروسته يې د لمړنۍ دورې د دوو قضاکړيو ټولگيو آزموينه تېره کړه او به ۱۳۲۶ کې د پغمان د شرعيه علومو په مدرسه کې شامل شو.
ښاغلي لايق د سياسي کارونو سره سره د پښتو او دري ژبو په ادبياتو کې هم لاس وهلی نو په دې توگه دی نه يواځې د افغانستان په سياسي چارو کې ښکلېل ؤ بلکې د افغانستان په ادب کې ېې هم ځان آزمويلی او د ښه محافظه کارۍ شعرونه ېې ويلي.
د الحاد لپاره دلایل له فلسفي کړنو او پرمختګونو نیولي بیا تر ټولنیز او تاریخي لرلید پورې متغییر دي او پر خدایانو باندې د باور د نه کولو عمده دلیل د شواهدو کمښت دی.
په اروپایي اتحادیه کې په ۲۰۱۰ کال کې د «یورو بارومتر» تر نامه لاندې د یوې نظر پوښتنې د راپور په اساس د اروپایي ټولنې د وګړو ۲۰ سلنه خلک ادعا لري،
دۀ په ميدان - وردگو كې د ځينو ملحوظاتو پر اساس ويندوي پرېښوده او يو ځل بېرته ښاروالۍ ته راغى او په ښاروالۍ كې د ښاري خدمتونو د معين سكرټر شو خو هغه دنده يې هم له دې امله چې خپل فرهنگي كارونو ته نه وزگارېده،
ځينې لومړي پېژندل شوي ديپوماتيک سندونه د «امارنا» ليکونه دي چې د مصر د فرعونانو د اتم واکمن نسل او کنعان د چارو د واکمنو تر منځ له ميلاد مخکې په څوارلسمه پېړۍ کې ليکل شوي دي.
او په بوټو کې هم د انتاني ناروغيو ورته پروسې شته په همدې توگه بوټې د خوراکي کمښت په سبب هم او يا د ړنگېدونکي ميوټېشن په سبب هم په بوټو کې ناروغي پېښېږي.
يو بل سړی به ځان روغ گڼي خو او په دې باور به وي چې په هغه کې هېڅ کومه ناروغي نشته خو په اصل کې به په هغه کې يوه ډېره وېرېدونکې ناروغي لکه د وينې خج ناروغي به وي کوم چې يوه مرگونې ناروغي ده چې د زړه درېدلو او يا هم د ماغزو شوک رامېنځ ته کولای شي.
د بدن په ژونپوهنيز حالت کې خنډ او د ناسم کار لامل او سبب گرځي خو ددې تر څنگ ناروغ او د هغه اړونده چاپېريال کې خلکو ته د ناخوښۍ او ځورېدنې او د ناروغۍ د لېږدېدنې سبب هم کېدای شي.
دا ډول ناروغۍ د بدن د منتن کېدلو په سبب نه پېښېږي خو هېره دې نه وي چې ځينې مايکرو-اورگانيزمونه يا کک-غړي د داسې ناروغيو د خطر عاملين اوسېدلی شي.
په ژونپوهنه کې د ناروغ يا ناروغي وييکه هر هغه غېر نورمال حالت ته وييل کېږي چې د يوه اورگانيزم د نورماله کړنو خنډ گرځي او يا هم په اورگانيزم کې د بيالوژيکي دندو همغږی له کاره غورځوي.