polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
د اففانستان حکومت باید توجو د خصوصی سکتورونو په پراخولو او د هفوی د پیاوړی کول د نړی په ستنډرد باتدی او ددی لپاره لاره باید داخلی او خارجی پانګه والو ته مساعد کړی چی هفوی وکولی شی په ارامه او په کم مصرف باندی په مختلفو اُفتصادی ارثو کی پانګه اچونه وکړی چی ددی باعث ګرځیږی چی داففانستان تولیدات به ددنیا په هر ګوت کی ډیر په کمه قیمت سره ځان لپاره مارکیټ پیدا کړی،
خلکو ته د کار زمینه برابریږی خلک خوشحاله ارامه د فقر او بدبختی څخه خلاصون مومی او ددی سره ددولت عاید زیاتیږی چی دولت د عامه خدماتو په ورکولو کی چټک ګیږی.
د افغانستان د حکومت بی توجویی او اقتصادی او سیاسی کمزوری ددی باعث ګرځیدلی چی خارجی او داخلی کوم پانګه وال چی دی دی لپاره زړه نه ښه کوی چی به افغانستان ترسو سرمایه ګذاری وکوی د موجوده حالاتو په کتو سره کوم پانګه وال چی په افغانستان کی پانګه اچونه کړی وه د ۲۰۱۴ کال پررسیدو سره او خارجی قواوو په وتلو سره او د اففانستان د انتخابات دی دلپاره اړ کړل چی خپل سرمایی ټول د اففانستان څخه وویستلی چی نورهم اقتصادی حالات البته کړکیچن شول او دبیروزګاری کچه ۶۰٪ ورسوله چی نسبتاٌ نورو کلونو ته لوړ شول.
په اففانستان هیواد کی د صنعت شاته والی او د قوی تولیداتی سیسټم نه شتون او ډیر په کمه تعداد باندی فامریکو چی البته غیر ستنډرډ او ددی ظرفیت نه لری چی د افغانستان خلکو ته تولیدات وړاندی کړی چی ددی ځای نه جوته کیږی چی خللکو ته په دغو سکتورونو کی کار نشته ځکه چی دلته ظرفیت جلب او جذب شتون نه لری چی ددی باعث ګرځیدلی چی د بهرنیو مملکتونو څخه واردات وکړی او خلک بیکاره او تش لاس ناست وی ترسو ددی توان ونه ولری چی د خپلو ضرورت وړ توکی خریداری کړی.
د بېلګې په توګه یو اتل په کابل کې په یوه شرکت کې دنده لري او د شرکت رییس غواړي نوموړی له کابل څخه کندهار ته تبدیل کړي څو په کندهار کې خپلې دندې ته دوام ورکړي نو کندهار ته د اتل رسیدل او دندې پیل څو ورځې په برکې نیسي چې پدې موده کې اتل وزګار پاتې کېږي چې د وزګاره پاتې کېدلو دا موده د اصطکاکي وزګارتیا څخه عبارت دی.
اففانستان یو د هفه مملکتونو له جملی څخه ده چی د پرمختیایی هیوادونو په ډله کی راځی چی په د ی هیواد کی بیکاری په زیاته انداره سره شتون لری نظر نورو پرمختیایی هیوادونو په پرتله باندی.
د نړیوال بانک د سروی او نظرسنجی پر اساس باندی چی په ۲۰۱۵ کال کی ترسره کړی تقزیبا ۴۰٪ خلک بی روزګاره دی او د افغانستان د اوسنی حالاتو په کتو سره نور هم زیاتیږی چی ۲۰۱۶ کال یی ۴۵٪ ښودلی دی.
خو ځیني اقتصاد پوهان بیا ګټه د تولید پنځم عامل په توګه په ګوته کوي او استدلال کوي چې که چیرې د توکو او خدمتونو د تولید په پایله کې ګټه شتون ونلري نو کېدای شي چې کاروباري سکتور د توکو او خدمتونو له تولید څخه لاس په سر شي او پدې توګه ګټه د تولید پنځم عامل پېژندل کېږي.
نو دا چې په اقتصاد کې کله هم د وزګارتیا څخه خبرې کېږي نو موخه یې معمولاً کارګره قوه وي وزګارتیا او یا هم د کارګرې قوې وزګار پاتې کېدل د اقتصاد پوهانو له نظره خورا مهمه موضوع ګڼل کېږي وزګارتیا په مختلفو وختونو کې د مختلفو اقتصاد پوهانو له انده په مختلفو بڼو تعریف شوېده خو په عمومي ډول سره وزګارتیا په لاندې ډول تعریف شوې ده:
د ټولنی غړو ته د کار د حقوقو تامین کوونکو قوانینو او ادارو نشتوالی او په دولتی او نورو ادارو کی د اداری فساد شتوالی د بیکاری د رامنځته کیدو سیاسی لاملونو څخه شمیرل کیږی.
په اقتصادی کې هغه عمومي حالت چې پکې د تولید هغه عوامل چې د توکو او خدمتونو په تولید کې د برخه اخېستو اراده او وړتیا ولري عملاً د دندې ترلاسه کولو په هڅه کې وي خو په تولیدي کړنو کې برخه ونه لري وزګارتیا بلل کېږي.
د بیکاری یو بل لامل د لګښت محدودوالی دی دا محدودیت که عوایدو د کموالی او یا سپما د کموالی نتیجه اوسی په دواړو حالتونو کی تولیداتو ته تقاضا کمیږی او پانګی اچونی میلان کی هم کموالی راځی دا جریان د نیمګړی استخدام او یا بیکاری لامل ګرځی.
ددې تعریف له مخې یوازې هغه وګړي وزګار ګڼل کېږي چې د کار کولو اراده او وړتیا ولري او عمل د کار د ترلاسه کولو په لټه کې وي خو د کار په ترلاسه کولو نه وي بریالي شوي.
ارګ په لغت کې د یوې لویې کلاپه منځ کې کوچنۍ کلا ته وایي چې د برجونو درلودونکې وي او په اصطلاح کې د فرمان ورکوونکي داوسېدو ځای ته وایي له همدې کبله ارګ هغه ځای ته ویل کېږي چې په هغه کې دښار ،
په افغانستان کې دانګریزانو دپوځ دتیري یوه ناوړه پایله داوه چې دکابل دبالاحصار ودانې یا دافغان پاچاهانو کلکه کلا او دچهلستون لرغونې ماڼۍ دانګریزي واکمن رابرتس په حکم ورانې شوې،
دانګریزانو دپوځ حضور داځل اوږد شو اوکله چې دغو ځواکونو افغانستان پریښود او دچارو واګې یی عبدالرحمن خان ته وسپارلې نو دباچا داوسېدو یا د ارګ په نامه کوم ځای په کابل کې وجود نه درلود،
له دې امله عبدالرحمن خان وروسته له دې چې په کابل کې میشت شو اوخپل ځای یی وټاکه نو کندهاري اوکابلي انجینران او معماران یې راوغوښتل چې دشیرپور ترڅنګ یعنی دهغه وخت دکابل په شمالی اوشما ل ختیزه برخه کې دارګ دجوړولو کار پیل کړي له همدې کبله عبدالرحمن خان په دغه سیمه کې دوه سوه جریبه ځمکه بېله کړه او امریې وکړ چې دبڼ په منځ کې دې دشاهی ارګ ماڼۍ ودانه شي .
دسلام خانې ماڼۍ چې په هغه کې دجشنونو او اخترونو مراسم ترسره کیدل هم دختیزو دروازو په خواکې جوړه شوه اوپه همدې ودانۍ کې دلومړي ځل لپاره دافغانستان د ملی شورا غونډه جوړه شوه .
غه ماڼۍ دارګ په لویدیزه څنډه کې ودانه شوې چې بیا وروسته دبهرنیو چارو وزارت ته و سپارل شوه چې اوس مهال ددغه وزارت یو شمېر څانګې په دغه ماڼۍ کې دفترونه لري .
دکمونست ګوند دمشرانو له نیول کیدو سره سم د ۱۳۵۷ کال دغوایي دمیاشتې په۷ نېټه دارګ دګل خانې په ماڼۍ کې دکابینې بیړنۍ غونډه جوړه شوه :
د یوې ورځې له ځمکنیو او هوایي ګواښونو وروسته دګلخانې ماڼۍ ته دامام الدین سرتیري راننوتل او دداودخان اودهغه دکورنۍ له شهادت وروسته دارګ دورانیدو بهیر هم پیل شو .
دببرک کارمل دواکمنۍ پر مهال دده او دده دکورنۍ داوسیدو لپاره ددوهم نمبر ماڼۍ په نوم یوه ودانۍ جوړه شوه خو داکار بشپړ نشو اودکمونست ګوند بل واکمن نجیب بیا دخپلو ساتونکو داوسېدو لپاره دهغې کار بشپړ کړ .
دطالبانو دواکمنۍ پرمهال دیوې لږې مودې لپاره په ارګ کې دوزیرانو غونډې جوړېدې او په همدې دوره کې طالبانو یو جومات ددلګشا ماڼۍ ته څېرمه ودان کړ .
دغه ماڼۍ د اعلیحضرت محمد ظاهرشاه په وخت کې دشهزاده احمدشاه داوسېدو لپاره جوړه شو ه چې بیا وروسته دمحمد داود خان دولسمشرۍ په وخت کې دسیاسي میلمستون په توګه ترې کار اخیستل کیده
حلقوي سړک اوس هم په هماغه پخوانۍ بڼه شتون لري چې ډېرې برخې يې اوس په اساسي او پاخه ډول جوړې شوې او يو شمېر نورې برخې يې لا هم د کليوالي لارې په توګه پاتې دي او د اساسي اړتياوو او خدماتو د وېش او تګ راتګ لپاره کارول کېږي.
په مروه او ايټاليا کې د ورېښمو د صنعت رواجېدل او پيلېدل د دې لامل شول چې په مرکزي آسيا او اروپا کې د چين د ورېښمو مارکيت کمزوری شو خو د افغانستان له لارې د هنديانو، عربو، چينايانو، ايرانيانو،
هرات او باميان د پېړيو لپاره لوی تجارتي مرکزونه وو چې د ختيځ او لوېديځ تجارتي اموال به پکښې پلورل کېدل او د ورېښمو پر لارو به له چين څخه مرکزي آسيا او وړاندې د هند لويې وچې او له هغه ځايه د مديترانې سمندرګي،
او نورو تاريخي سيمو څخه ښکاري چې د ورېښمو لار د افغانستان او د ورېښمو پر لار پرتو نورو هېوادونو ترمنځ يوازي د تجارتي اموالو د تګ او راتګ لاره نه بلکه د تمدنونو، دينونو، کلتورونو، مهارتونو،
د حضرت عمر^ د خلافت په دوران کې د ده بحریني استازي د خپل ورور”حکم” په مشرۍ د هندوستان سرحدونو ته لښکرې واستولې او ځینې سیمې یې فتحه هم کړې؛ خو حضرت عمر رض نه غوښتل چې مسلمانان نور مخ پر وړاندې لاړ شي او له خپلو سیمو لیرې پاتې شي.
إذا أردت أن تحتفظ بالبلاد فکن رحیما بالناس و لتکن سخیا فی معاملة من أحسنوا إلیک و حاول أن تفهم عدوک و کن شفوقا مع من یعارضک و أفضل ما أوصیک به أن یعرف الناس شجاعتک و أنک لاتخاف الحرب و القتال.
ﺳړﯼ ﭘﻪ ﻫﺮﻩ ﻭړﻩ ﻏټﻪ ﺧﺒﺮﻩ ﮐﯥ ﺩﺭﻭﻍ ﻭﺍﯾﯥ ﺍﻭ ﻫﯿڅ ګﻨﺎﻩ ﻫﻢ
ﻭﺭﺗﻪ ﻧﻪ ښﮑﺎﺭﻩ ﮐﯿږﻱ ﺣﺎﻝ ﺩﺍ ﭼﯥ ﺩﺭﻭﻍ ﻭﯾﻞ ګﻨﺎﻩ ﮐﺒﯿﺮﻩ،
ﮐﻨﺎﻫﻮﻧﻮ ﻣﻮﺭ ﺍﻭ ﭘﻪ ﺑﻌﻀﯽ ﻣﻮﺍﺭﺩﻭ ﮐﯥ ﺩﺭﻭﻍ ﻭﯾﻞ ﺍﻧﺴﺎﻥ ﮐﻔﺮ ﺗﻪ
ﻫﻢ ﺭﺳﻮﯼ ﭼﯥ ﺗﻔﺼﯿﻞ ﺑﻪ ﯾﯥ ﻭﺭﺳﺘﻪ ﺭﺍﺷﯽ ﺍﻭ ﺧﺎﺹ ﮐﺮ ﭘﻪ
ﻣﻌﺎﻣﻼﺗﻮ ﺍﻭ ﺩ ﮊﻭﻧﺪ ﭘﻪ ﻧﻮﺭﻭ ﮐړﻧﻮ ﮐﯥ ﺩﺭﻭﻍ
ﻭﯾﻞ ډﯾﺮ ﺯﯾﺎﺕ ﺩﻭﺩ ﺍﻭ ﻣﺮﻭﺝ ﺷﻮﯾﺪﻱ ﻧﻮ ﻭﻣﻮ ﻏﻮښﺘﻞ ﭼﯥ
ﻟﺮﯼ ﺗﺮ څﻮ ﺩﺭﻭﻍ ﻭﭘﯿﮋﻧﻮ ﺍﻭ ﺍﻟﻠﻪ ‏ ﻣﻮ ﺩﺩﯼ ګﻨﺎﻩ ﻧﻪ
ﻭﮊﻏﻮﺭﯼ ﻭﻟﯽ ﭼﯥ ﺭﯾښﺘﯿﺎﻭﯾﻞ ﺍﻧﺴﺎﻥ ﺧﻼﺻﻪ ﻭﯼ ﺍﻭ ﺩﺭﻭﻍ ﺍﻧﺴﺎﻥ
ﻫﻼﮐﻮﻱ ﺍﻟﻠﻪ ‏ ﭘﻪ ﻗﺮﺍﻧﮑﺮﯾﻢ ﮐﯥ ﭘﻪ ﺩﺭﻭﻏﺠﻦ ﻟﻌﻨﺖ ﻭﯾﻠﯽ ﺩﯼ
ﺍﻭ ﺭﺳﻮﻝ ﺍﻟﻠﻪ ﺻﻠﯽ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻭﺳﻠﻢ ﻭﺍﯾﯥ ﭼﯥ ﺩﺭﻭﻍ ﺩ ګﻨﺎﻫﻮﻧﻮ
ﻓﮑﺮ ﻭﮐړﯼ ﺩﯼ ﺍﻧﺴﺎﻥ ﺩ ﻫﺮ ﻗﺴﻢ ګﻨﺎﻩ ﻧﻪ ځﺎﻧﻪ ﻭﺳﺎﺗﻪ،
ﺍﻧﺴﺎﻥ ﻧﻪ ﯾﻮﻩ ګﻨﺎﻩ ﮐﯿږﻱ ﮐﻪ څﻮﮎ ﺗﺮﯾﻨﻪ ﭘﻮښﺘﻨﻪ ﻭﮐړﯼ ﭼﯿﺮﺗﻪ
ﻭﯼ ﻧﻮ ﮐﻪ ﺩﺭﻭﻍ ﻭ ﻧﻪ ﻭﺍﯾﯥ ﻧﻮ ﺭﯾښﺘﯿﺎ ﻭﯾﻠﯽ ﻧﺸﯽ ﻭﻟﯽ ﭼﯥ
ﺭﺳﻮﺍ ﮐﯿږﻱ ﻧﻮ ﻫﺮﮐﻠﻪ ﭼﯥ ﺍﻧﺴﺎﻥ ﺩﺭﻭﻍ ﻭﯾﻞ ﭘﺮﯾښﻮﺩﻝ ﻓﮑﺮ
ﭘﻪ ﻧﻨﻲ ﻋﺼﺮ ﮐﯥ ﮐﻪ ﺩ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎﻧﻮ ټﻮﻟﻨﻮ ﺗﻪ ﺍﻭ ﻋﺮﺑﯽ ټﻮﻟﻨﻮ ﺗﻪ
ﻭګﻮﺭ ﭘﻪ ﺍﮐﺜﺮﻩ ﻣﻮﺍﺭﺩﻭ ﮐﯥ ﻋﺮﺑﯿﻨﻮ ﺍﺳﻼﻣﯽ ﺍﺧﻼﻕ ﺧﭙﻞ ﮐړﯾﺪﻱ
ﺩﺭﻭﻍ ﻭﯾﻞ ﻭﺭﺗﻪ ډﯾﺮ ﺷﺮﻡ ﺍﻭ ﺭﺳﻮﺍﮐﻮﻧﮑﯥ ښﮑﺎﺭﯼ،
ﻧﻪ ځﺎﻥ ﺳﺎﺗﯽ ﺍﻭ ﭘﻪ ﺧﭙﻞ ﻣﺎﺑﯿﻦ ﮐﯥ ﻣﻌﺎﻣﻼﺕ ﻫﻢ ﭘﻪ ښﻮ ﺍﺧﻼﻗﻮ
ﺳﺮﺗﻪ ﺭﺳﻮﯼ ﻟﮑﻪ ﮐﻠﻪ ﭼﯥ ﺳﯿﺪ ﺟﻤﺎﻝ ﺍﻟﺪﯾﻦ ﺍﻓﻐﺎﻥ ﺍﺭﻭﭘﺎ ﺗﻪ ﻻړ
ﻭﻭﯾﻞ ﭼﯥ ﺩﻟﺘﻪ ﻣﯥ ﺍﺳﻼﻡ ﻭﻟﯿﺪﻩ ﺧﻮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎﻥ ﻣﯥ ﻭﻧﻪ ﻟﯿﺪﻝ
ﺑﺎﻟﻌﮑﺲ ﭘﻪ ﺍﺳﻼﻣﻲ ﻫﯿﻮﺍﺩﻭﻧﻮ ﮐﯥ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎﻥ ﺷﺘﻪ ﺧﻮ ﺍﺳﻼﻣﻲ
ﻣﮑﺎﺭﻡ ﯾﻌﻨﯽ ﺍﺧﻼﻕ ﺧﭙﻞ ﮐړﯼ ﺍﻭ ﺩﺍ ﺯﻣﻮﻧږﻩ ﻭﺟﯿﺒﻪ ﺩﯼ ﺗﺮ څﻮ ﻣﻮ
ټﻮﻟﻨﻪ ﺍﻭ ﯾﺎ ﻫﯿﻮﺍﺩﻭﻧﻪ ﺩﺩﯼ ﻓﺴﺎﺩ ﺍﻭ ﺑﺪ ﺑﺨﺘﯽ ﻧﻪ ﺧﻼﺹ ﺷﯽ .
ﺍﺧﺴﺘﻞ ﺷﻮﯾﺪﯼ ﭼﯥ ﺧﻼﻑ ﺩ ﺭﯾﺸﺘﯿﺎ ‏ ﻣﻌﻨﯽ ﻭﺭﮐﻮﻱ
ﯾﻌﻨﯽ ﻫﺮﻫﻐﻪ ﺷﺊ ﭼﯥ ﺧﻼﻑ ﺩ ﺭﯾﺸﺘﯿﺎﺅ ﻭﻱ ﻫﻢ ﻫﻐﻪ ﺩﺭﻭﻍ ﺑﻠﻞ
ﻣﺎﺗﻮﻧﮑﯽ ﺩ ﺭﯾﺸﺘﯿﺎﺅ ﺩﻱ ﯾﺎ ﺿﺪ ﺩ ﺭﯾﺸﯿﺎﺅ ﺩﻱ
ﮐﻠﻪ ﺩﺭﻭﻍ ‏ ﭘﻪ ﻣﻌﻨﯽ ﺩ ﺧﻄﺎ ﻫﻢ ﺭﺍځﯽ ﻟﮑﻪ ﭘﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺩﻩ
ﻏﺮﻭﺓ ‏ ﭼﻲ ﻭﻭﯾﻞ ﺷﻮ ﺩﯾﺘﻪ ﭼﯥ ﺑﺸﮑﻪ ﺍﺑﻦ ﻋﺒﺎﺱ ‏
ﻭﺍﯾﯥ ﭼﯥ ﺑﺸﮑﻪ ﻧﺒﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺍﻟﺴﻼﻡ څﻪ ﺩ ﭘﺎﺳﻪ ﻟﺲ ﮐﺎﻟﻪ ﭘﻪ ﻣﮑﻪ
ﭘﻪ ﻗﺮﺍﻧﮑﺮﯾﻢ ﺍﻭ ﺍﺣﺎﺩﯾﺜﻮ ﮐﻲ ﺩﺭﻭﻍ ﭘﻪ ﻣﺨﺘﻠﻔﻮ ﻣﻌﻨﻮ ﺭﺍﻏﻠﯽ ﺩﯼ:
ﺩﺭﻭﻍ ﭘﻪ ﻣﻌﻨﯽ ﺩ ﺭﻭﺳﺘﻮﺍﻟﯽ ﻫﻢ ﺭﺍﻏﻠﻲ ﺩﻱ .
ﺩﺭﻭﻍ ﭘﻪ ﻣﻌﻨﯽ ﺩ ﺩﺭﻭﻏﻮ ګﻮﺍﻫﯽ ﻫﻢ ﺭﺍﻏﻠﻲ ﺩﻱ .
ﺩﺭﻭﻍ ﭘﻪ ﻣﻌﻨﯽ ﺩ ﻣﺎﺗﻮﻟﻮ ﺩ ﻭﻋﺪﯼ ﻫﻢ ﺭﺍﻏﻠﻲ ﺩﻱ .
ﺧﺒﺮ ﻭﺭﮐﻮﻝ ﭘﻪ ﺧﻼﻑ ﺩ ﻫﻐﻪ ﮐﺎﺭ ﺑﺮﺍﺑﺮﻩ ﺧﺒﺮﻩ ﺩﻩ ﮐﻪ ﺳﻬﻮﺃﻭﻱ
ﺟﺮﺍﺟﺎﻧﯽ ‏ ﻭﺍﯾﯥ ﺩ ﯾﻮ څﻪ ﺷﻲ ﺧﺒﺮ ﻭﺭﮐﻮﻝ ﭼﯥ ﺩ ﻫﻐﻪ ﺷﻲ
ﺩﺍ ﭼﯥ ﺩﺭﻭﻍ ﭘﻪ ﮊﺑﻪ ﻭﯾﻞ ﮐﯿږﻱ ﻧﻮ ﻓﻌﻠﯽ ﺩﺭﻭﻍ ﻫﻢ ﺷﺘﻪ ﺍﻭ ﺩﺍ
ﻓﻌﻠﯽ ﺩﺭﻭﻍ ﺩ ﻗﻮﻟﯽ ﺩﺭﻭﻏﻮ ﻧﻪ ډﯾﺮ ﻣﻀﺮ ﺍﻭ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﺍﭼﻮﻧﮑﯥ ﺩﻱ
ﻭﻟۍ ﭼﯥ ﺩﺭﻭﻍ ﭘﻪ ﺍﻋﻤﺎﻟﻮ ﺳﺮﻩ ﺳﺮﺗﻪ ﺭﺳﻮﯼ ﺍﻭ ﺩ ﻭﯾﻨﺎ ﺍﻭ ﻗﻮﻝ
ﻧﻪ ﻋﻤﻠﯽ ﺩﺭﻭﻍ ډﯾﺮ ﺯﯾﺎﺕ ﻣﺆﺛﺮﻩ ﺩﻱ ﺍﻭ ﺍﻧﺴﺎﻥ ﭘﺮﯼ ډﯾﺮ ﺯﺭ ﺗﺼﺪﯾﻖ
ﮐﻮﯼ ﺍﻭ ﺩﺗﺎﺛﯿﺮ ﻻﻧﺪﯤ ﺭﺍځﻲ ﻟﮑﻪ ﺩ ﯾﻮﺳﻒ ﻋﻠﯿﻪ ﺍﻟﺴﻼﻡ ﻭﺍﻗﻌﻪ
ﺩﻟﺘﻪ ﺑﮑﺎ ﯾﻌﻨﯽ ﮊړﺍ ﺩﺭﻭﻍ ﺩﻱ ﻭﻟﯥ ﭼﯥ ﺩﻭﻱ ﺩﺍ ﮊړﺍ ﻋﻤﻠﯽ ﭘﻪ
ﺩﺭﻭﻏﻮ ﮐﻮﻟﻪ ﻧﻮ ﺩﺍ ډﯾﺮ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﻟﺮﻭﻧﮑﯥ ﺩﻩ ﺩ ﻭﯾﻨﺎ ﻧﻪ ﻭﻟﯽ ﮐﻪ ﭘﻪ
ﺧﻮﻟﻪ ﯾﻲ ﻭﯾﻠﯽ ﻭﺍﯾﯽ ﻧﻮ ﺷﺎﯾﺪ ډﯾﺮ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﻟﺮﻭﻧﮑﯥ ﺑﻪ ﻧﻪ ﺅ ﺍﻭ
ﺗﺼﺪﯾﻖ ﺑﻪ ﯾﯥ ﻫﻢ ﻧﻮﯼ ﮐړﯼ ﺧﻮ ﭼﯥ ﮐﻠﻪ ﻋﻤﻠﯽ ﺩﺭﻭﻍ ﺷﻮ ﺗﺎﺛﯿﺮ
ﻓﻌﻠﯽ ﺩﺭﻭﻍ ﺩﻭﺍړﻩ ﺟﻤﻊ ﺷﻮ ﭘﻪ ﺧﻮﻟﻪ ﯾﯥ ﻫﻢ ﻭﻭﯾﻠﻪ ﭼﯥ ﺷﺮﻣﺦ
ﻣﻮ ﻭﺭﻭﺭ ﻭﺧﻮړﻩ ﺍﻭ ﻫﻐﻪ ﮐﻤﯿﺲ ﭘﻪ ﻭﯾﻨﻮ ﻟړﺷﻮﯼ ﺅ ﻫﻢ ﯾﯥ ﻭﺭﺗﻪ
ﺍﻣﺎﻡ ﺍﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﺍﻭ ﺫﻫﺒﯽ ‏ ﻭﺍﯾﯥ ﻫﺮ ﻫﻐﻪ ﺩﺭﻭﻍ ﭼﯥ ﻫﻐﻪ
ﮐﯥ ﺭﺧﺼﺖ ﯾﻌﻨﯽ ﺍﺟﺎﺯﺕ ﻧﻮﯼ ﻧﻮ ﻫﻐﻪ ګﻨﺎﻩ ﮐﺒﯿﺮﻩ ﺩﻩ ﺍﻭ ډﯾﺮ
ﺳﺨﺖ ﺍﻭ ﺯﺷﺖ ﺩﺭﻭﻍ ﭘﻪ ﺍﻟﻠﻪ ‏ ﺍﻭ ﺩ ﻫﻐﻪ ﭘﻪ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ‏
ﺍﻭ ﺑﻌﻀﯽ ﻋﻠﻤﺎﺅ ﻭﯾﻠﯽ ﺩﻱ ﭼﯥ ﺩﺍﺧﺎﻟﺺ ﮐﻔﺮ ﺩﯼ
ﭼﯥ څﻮﮎ ﭘﻪ ﺍﻟﻠﻪ ‏ ﺍﻭ ﺩ ﻫﻐﻪ ﭘﻪ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ‏ ﺩﺭﻭﻍ ﻭﻭﺍﻳﻲ،
ﺍﻭ ﺍﻣﺎﻡ ﺍﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻭﺍﯾﯥ ﻫﯿڅ ﺷﮏ ﻧﺸﺘﻪ ﻫﺮ ﻫﻐﻪ څﻮﮎ ﭼﯥ ﺍﻟﻠﻪ
‏ ﺍﻭ ﺩ ﻫﻐﻪ ﭘﻪ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺩﺭﻭﻍ ﻭﺍﯾﻲ ﺣﻼﻝ ﺣﺮﺍﻡ ﻭګﺮځﺊ ﺍﻭ
ﺣﺮﺍﻡ ﺣﻼﻝ ﻭګﺮځﺊ ﻧﻮ ﺩﯼ ﺧﺎﻟﺺ ﮐﻔﺮ ﭘﻪ ﺍﻟﻠﻪ ‏ ﺍﻭ ﺩ ﻫﻐﻪ ﭘﻪ
ﺍﻣﺎﻡ ﺫﻫﺒﯽ ﻭﺍﯾﯥ ﭼﯥ ﭘﺪﻏﻪ ﺩﻭﻩ ﺣﺎﻻﺗﻮﻧﻮ ﮐﯥ
ګﻨﺎﻩ ﮐﺒﯿﺮﻩ ﺩﻩ ﺍﻭ ﭘﻪ ﻧﻮﺭﻭ ﺍﮐﺜﺮﻭ ﺣﺎﻟﺘﻮﻧﻮ ﮐﯥ ﻫﻢ ﺩﺭﻭﻍ ﻭﯾﻞ
ﺍﻣﺎﻡ ﺭﺍﻏﺐ ‏ ﻭﺍﯾﯥ ﺑﺮﺍﺑﺮﻩ ﺧﺒﺮﻩ ﺩﻩ ﭼﯥ ﺩﺭﻭﻍ ﺑﻪ ﺩ ځﺎﻧﻪ
ﺍﻭ ﯾﺎ ﺑﻪ ﭘﻪ ﯾﻮ ﺧﺒﺮﻩ ﺍﻭ ﮐﺎﺭ ﮐﯥ ﺯﯾﺎﺩﺕ ﺷﻮﯼ ﻭﻱ،
ﭘﻪ ﺧﺒﺮﻩ ﺍﻭ ﯾﻮ ﺣﮑﺎﯾﺖ ﮐﯥ ﻧﻘﺺ ﯾﻌﻨﯽ ﮐﻤﺒﻮﺩ ﺷﻮﯼ ﻭﻱ ﺍﻭ ﯾﺎ ﺑﻪ
ﮐﻪ ﭼﯿﺮﺗﻪ ﺩ ځﺎﻧﻪ ﯾﻮ ﺩ ﺩﺭﻭﻏﻮ ﻗﯿﺼﻪ ﺟﻮړﻩ ﺷﻮﯼ ﻭﻱ ﻧﻮ
ﺍﻭ ﮐﻪ ﭼﯿﺮﺗﻪ ﭘﮑﯥ ﺯﯾﺎﺗﻮﺍﻟﯽ ﺍﻭ ﮐﻤﻮﺍﻟﯽ ﺷﻮﯼ ﻭﻱ ﻧﻮ ﺩﯾﺘﻪ
ﮐﻪ ﺗﻐﯿﺮ ﭘﻪ ﺣﮑﺎﯾﺖ ﮐﯥ ﺷﻮﯼ ﻭﻱ ﻧﻮ ﺩﯾﺘﻪ ﺗﺤﺮﯾﻒ ﻭﺍﯾﯥ،
ﺩﺭﻭﻍ ﮐﻪ ﻣﺨﺎﻣﺦ ﺩ ﯾﻮ ﮐﺲ ﻭﻭﯾﻞ ﺷﯽ ﺍﻭ ﻫﻐﻪ ﮐﯥ ﻧﻮﯼ ﻧﻮ
ﺩﯾﺘﻪ ﺑﻮﻫﺘﺎﻥ ﻭﺍﯾﯥ ﺍﻭ ﮐﻪ ﺩ ﯾﻮ ﮐﺲ ﭘﻪ ﻏﯿﺎﺏ ﺍﻭ ﻧﺸﺘﻮﻥ ﮐﯥ ﻭﻭﯾﻞ
ﮐﻪ ﺩ ﯾﻮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻝ ﻗﺘﻠﻮﻝ څﻮﮎ ﻏﻮﺍړﯼ ﺍﻭ ﻫﻐﻪ ﺩ ﻭﮊﻭﻟﻮ ﻧﻪ
ﮊﻏﻮﺭﻟﯽ ﺷﯽ ﻧﻮ ﮐﻪ ﺩﺭﻭﻍ ﻭﻭﯾﻞ ﺷﯽ ﭘﺪﯼ ﺣﺎﻟﺖ ﮐﯥ ﺩﺭﻭﻍ ﻭﯾﻞ
ﻗﺘﻠﻮﻝ ﻏﻮﺍړﯼ ﺍﻭ ﻟﻪ ﺗﺎﻧﻪ ﭘﻮښﺘﻨﻪ ﻭﺷﯽ ﭼﻲ ﺍﺣﻤﺪ ﺩﯼ ﮐﻮﺭ ﮐﯥ
ﺩﯼ ﻭﻟﻮ ﮐﻪ ﺗﺎﺳﻮ ﺗﻪ ﯾﯥ ﻣﻌﻠﻮﻣﺎﺕ ﻫﻢ ﻭﯼ ﺍﻭ ﺩﺭﻭﻍ ﻭﺍﯾﯥ ﭼﯥ
ﺩ ﺟﻨګ ﭘﻪ ﺣﺎﻟﺖ ﮐﯥ ﺩ ﻣﺠﺎﻫﺪﯾﻨﻮ ﺩ ﺗﺴﮑﯿﻦ ﭘﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﮐﻪ
ﺩﺭﻭﻍ ﺩ ﺗﻮﺭﯾﻪ ﭘﻪ ﺷﮑﻞ ﻭﻭﯾﻞ ﺷﻲ ﺟﻮﺍﺯ ﻟﺮﯼ،
ﺩ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎﻧﻮ ﺩ ﺗﺮ ﻣﯿﻨځ ﺩ ﺻﻠﺤﯽ ﭘﻪ ﻭﺧﺖ ﮐﯥ ﮐﻪ ﺩﺭﻭﻍ
ﻭﻭﯾﻞ ﺷﯽ ﺗﺮ څﻮ ﺩ ﺟﺎﻧﺒﺒﻨﻮ ﺗﺮ ﻣﯿﻨځ ﺍﺻﻼﺡ ﺭﺍﺷﯽ ﻫﻢ ﺟﻮﺍﺯ ﻟﺮﯼ .
ﺍﻭ ﮐﻠﻪ ﻫﻢ ﯾﻮ څﻮﮎ ﭼﺎﺗﻪ ﺻﺮﺍﺣﺘﺎ ﺧﭙﻞ ﺍﺣﻮﺍﻝ ﻧﺸﯽ ﻭﺭﮐﻮﻟﯽ
ﻧﻮ ﺗﻮﺭﯾﻪ ﻭﮐړﯼ ﻟﮑﻪ ﭼﯥ ﺩ ﺭﺳﻮﻝ ﺍﻟﻠﻪ ﺻﻠﯽ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻭﺳﻠﻢ ﻧﻪ
ﯾﺎﺳﺖ ﻫﻐﻪ ﻭﺭﺗﻪ ﻭﻭﯾﻠﻪ ‏ ﯾﻌﻨﯽ ﺯﻩ ﺩ ﺍﻭﺑﻮ ﻧﻪ ﯾﻢ،
ﺻﺤﯽ ﻫﻤﺪﻩ ﭼﯥ ټﻮﻝ ﺍﻧﺴﺎﻧﺎﻥ ﺩ ﺍﻭﺑﻮ ﻧﻪ ﭘﯿﺪﺍ ﺩﯼ.
ﭘﻪ ﻗﺮﺍﻧﮑﺮﯾﻢ ﮐﯥ ﺩ ﺩﺭﻭﻏﻮ ﯾﺎﺩﻭﻧﻪ ﭘﻪ ‏ ﺍﯾﺎﺗﻮﻧﻮ ﮐﯥ ﺷﻮﯾﺪﻩ
ﺍﻭ ﭘﻪ ‏ ﺍﺣﺎﺩﯾﺜﻮ ﮐﯥ ﺩﺭﻭﻏﻮ ﺩ ﻗﺒﺎﺣﺖ ﺍﻭ ﺫﻡ ﯾﺎﺩﻭﻧﻪ ﺷﻮﯾﺪﻩ
ﭼﯥ ﺩ ﯾﻮ ﺍﯾﺎﺕ ﮐﺮﯾﻤﻪ ﺍﻭ ﯾﻮ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﻪ ﺩ ﻣﺜﺎﻝ ﭘﻪ ﺗﻮګﻪ ﺫﮐﺮ ﮐړﻭ .
ﻭَﺍﻟَّﺬِﻳﻦَ ﻛَﻔَﺮُﻭﺍ ﻭَﻛَﺬَّﺑُﻮﺍ ﺑِﺂﻳﺎﺗِﻨﺎ ﺃُﻭﻟﺌِﻚَ ﺃَﺻْﺤﺎﺏُ ﺍﻟﻨَّﺎﺭِ ﻫُﻢْ ﻓِﻴﻬﺎ ﺧﺎﻟِﺪُﻭﻥَ
‏ ﺍﻟﺒﻘﺮﺓ ﻫﻐﻪ ﮐﺴﺎﻥ ﭼﯥ ﺍﻧﮑﺎﺭ ﻭﮐړﯼ ﺍﻭ ﺩﻭﺭﻭﻍ ﻭﺍﯾﯥ
ﺯﻣﻮﻧږ ﭘﻪ ﺍﯾﺎﺗﻮﻧﻮ ﻫﻤﺪﺍ ﮐﺴﺎﻥ ﺧﺎﻭﻧﺪﺍﻥ ﺩ ﺍﻭﺭ ﺍﻭ ﻣﺴﺘﺤﻖ ﺩ ﺍﻭﺭ
ﺩﻱ ﺍﻭ ﺩﻭﻱ ﺑﻪ ﻫﻤﯿﺸﻪ ﻭﻱ ﭘﺪﯼ ﺍﻭﺭ ﮐﯥ ﻭﯼ ﭘﺪﯼ ﺍﯾﺎﺕ ﮐﯥ
ﺩﺩﺭﻭﻏﻮ ﻣﻌﻨﯽ ﺍﻧﮑﺎﺭ ﺩﯼ ﭘﻪ ﺍﯾﺎﺗﻮﻧﻮ ﺩ ﺍﻟﻠﻪ
‏( ﻋﻦ ﺃﺑﻲ ﻫﺮﻳﺮﺓ - ﺭﺿﻲ ﺍﻟﻠّﻪ ﻋﻨﻪ- ﻋﻦ ﺍﻟﻨّﺒﻲّ ﺻﻠّﻰ ﺍﻟﻠّﻪ ﻋﻠﻴﻪ
ﻧﺒﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺍﻟﺴﻼﻡ څﺨﻪ ﺭﻭﺍﯾﺖ ﮐﻮﯼ ﺍﻭ ﻭﺍﯾﯽ ﭼﯥ ﻋﻼﻣﻲ ﺍﻭ ﻧښﯽ
ﺩ ﻣﻨﺎﻓﻖ ﺩﺭﻱ ﺩﻱ ﭼﯥ ﺧﺒﺮﯼ ﮐﻮﻱ ﺩﺭﻭﻍ ﻭﺍﯾﯥ ﭼﯥ ﻭﻋﺪﻩ ﻭﮐړﯼ
ﻧﻮ ﻭﻋﺪﻩ ﺧﻼﻓﻲ ﮐﻮﻱ ﺍﻭ ﭼﯥ ﮐﻠﻪ ﻭﺭﺳﺮﻩ ﺍﻣﺎﻧﺖ ﮐﯿښﻮﺩﻝ ﺷﯽ
ﺍﻣﺎﻡ ﺑﺨﺎﺭﯼ ﺍﻭ ﺍﻣﺎﻡ ﻣﺴﻠﻢ ﺭﻭﺍﯾﺖ ﮐړﯾﺪﯼ ﯾﻌﻨﯽ
ﺩﻟﺘﻪ ﻟﮑﻪ ﭼﯥ ﻣﺨﮑﻲ ﻣﻮ ﺫﮐﺮ ﮐړﻩ ﺩﻟﺘﻪ ﺩ ﺩﺭﻭﻏﻮ ﻧﻪ ﻣﺮﺍﺩ ﻧﻔﺎﻕ
ﺩﺩﺭﻭﻏﻮ ﺩ ﻗﺒﺎﺣﺖ ﭘﻪ ﮐﻠﻪ ﺩ ﻓﻘﻬﺎﺅ ﺍﻗﻮﺍﻝ ﺍﻭ ﺍﺛﺎﺭ :
ﺩ ﻋﻠﻤﺎﺅ ﺍﻭ ﻓﻘﻬﺎﺅ ﺍﻗﻮﺍﻝ ﭘﻪ ﻗﺒﺎﺣﺖ ﺩ ﺩﺭﻭﻏﻮ ﮐﯥ ډﯾﺮ ﺯﯾﺎﺕ ﺩﻱ
ﺧﻮ ﺩ ﻣﺜﺎﻝ ﭘﻪ ﺗﻮګﻪ ﺑﻪ ﺗﺮﯾﻨﻪ ﺩ ﺍﻣﺎﻡ ﺍﺑﻦ ﻗﯿﻢ ﺭﺣﻤﻪ ﺍﻟﻠﻪ ﯾﻮ څﻮ
ﺩ ﺩﺭﻭﻏﻮ ﻧﻪ ځﺎﻥ ﻭﺳﺎﺗﻲ ﻭﻟﯽ ﭼﯥ ﻓﺎﺳﺪﻩ ﻭﯼ ﺩﺭﺑﺎﻧﺪﯼ ﻣﻌﻠﻮﻣﺎﺕ
ﻫﻐﻪ ﭼﯥ ﺩﺭﺳﺮﻩ ﺩﻱ ﺍﻭ ﻓﺎﺳﺪﻩ ﻭﻱ ﺩﺭﺑﺎﻧﺪﯼ ﺩ ﻫﻐﯽ ښﻮﺩﻧﻪ ﺍﻭ
ﺍﻭ ﺑﯿﺎ ﻭﺍﯾﯥ ﯾﻘﻨﺎ ﺩﺭﻭﻏﺠﻦ ﻏﯿﺮ ﻣﻮﺟﻮﺩﺷﯽ ﺩﺭﺗﻪ
ﺷﺘﻪ ﮐﻮﯼ ﺍﻭ ﻣﻮﺟﻮﺩ ﺷﯽ ﺩﺭﺗﻪ ﻏﯿﺮ ﻣﻮﺟﻮﺩ ﮐﻮﯼ،
ﺳﺮﺍﯾﺖ ﮐﻮﯼ ﺩ ﻧﻔﺲ ﻧﻪ ﮊﺑﯽ ﺗﻪ ﭼﯥ ﮊﺑﻪ ﻓﺎﺳﺪﻩ ﺷﯽ ﺍﻭ ﺩ ﮊﺑﯽ
ﻧﻪ ﺍﻧﺪﺍﻣﻮﻧﻮ ﺗﻪ ﭼﯥ ﺍﻋﻤﺎﻝ ﺩ ﺍﻧﺴﺎﻥ ﻓﺎﺳﺪ ﺷﯽ ﺑﯿﺎ ﺩﺍ ﺩﺭﻭﻍ
ﺩﺍ ﻓﺴﺎﺩ ﺑﯿﺎ ﺩﻋﻮﻣﺮﻩ ﻣﺤﮑﻢ ﺍﻭ ﻣﻀﺒﻮﻁ ﺷﯽ ﭼﯥ ﺍﻧﺴﺎﻥ ﻫﻼﮐﺖ
ﺩﺭﻭﻍ ﭘﺸﺎﻥ ﺩ ﺷګﻮګﻞ ﺩﯼ ﻟﺮﯼ ﻧﯿﺰﺩﯼ ﮐﻮﻱ ﺍﻭ ﻧﯿﺰﺩﯼ
ﭘړﻗﯿږﯼ ﺍﻧﺴﺎﻥ ﻓﮑﺮ ﮐﻮﯼ ﭼﯥ ﺍﻭﺑﻪ ﺩﻱ ﭼﯥ ﻧﯿﺰﺩﯼ ﻭﺭﺷﯽ ﻫﻐﻪ
ﺩﺭﻭﻍ ﭘﺸﺎﻥ ﺩ ﻏﻠﻪ ﺩﻱ ﻋﻘﻞ ﭘټﻮﯼ ﻟﮑﻪ ﻏﻞ ﭼﯥ ﺭﻭﭘﯽ
ﺩﺭﻭﻍ ﭘﻪ ﻣﯿﺮﺍﺙ ﮐﯥ ﻓﺎﺳﺪﻭﻝ ﺩ ﺩﻭﻧﯿﺎ ﺍﻭ ﺍﺧﺮﺕ ﭘﺮﯾږﺩﻱ.
ﺩﺭﻭﻍ ﺩ ﻧﻔﺲ ﭘﻪ ﺣﺴﯿﺲ ﺗﻮﺏ ﺍﻭ ﺫﻟﺖ ﺑﺎﻧﺪﯼ ﺩﻟﯿﻞ ﺩﯼ .
ﺩﺭﻭﻍ ﺍﻧﺴﺎﻥ ﺩ ﺧﻠﮑﻮ ﻧﻪ ﻟﺮﯼ ﮐﻮﯼ ﺍﻭ ﺫﻟﯿﻞ ﯾﯥ ﻭﺭﺗﻪ ښﮑﺎﺭﻩ
ﺩﺭﻭﻍ ﺍﻧﺴﺎﻥ ﺩ ﺧﭙﻞ ﻧﻔﺲ ﻧﻪ ﻣﺘﻨﻔﯿﺮﻩ ﮐﻮﯼ ﺍﻭ ځﺎﻥ ﻭﺭﺗﻪ
ښځه پر يوه او زوى پر بله خوا ولاړه ؛ خو ددې دردوونکي منظر له ليدلو سره سره ابو سَلَمَه رضي الله تعالى عنه پر خپل زړه د صبر غټه تيږه کېښودله او يواځي د مدينې پر لور روان شو.
هغوى اُم سَلَمَه رضي الله تعالى عنها له اوښ څخه کښته کړه او له ځان سره يې بوتله او د ابو سَلَمَه رضي الله تعالى عنه د قبيلې خلک راغلل سَلَمَه يې له خپلي مور څخه جلا کړ او هغو ته يې وويل،
چي د حق د پلويانو د صبر او استقامت په ليدلو يې د توحيد د انقلاب وېره او خطر په زړه کي ورځ په ورځ زياتېده پر مسلمانانو يې د خپلو ظلمونو لړۍ لا زياته کړه،
چي د مهاجرينو په دې قافله کي هم حضرت ابو سَلَمَه رضي الله تعالى عنه او د هغه مېرمن اُم سلمه رضي الله تعالى عنها شامل وه او د بعثت تر دولسم کاله پوري په حبشه کي پاته شول.
د هغه مور بره بنت عبدالمطلب د سرور کاينات صلى الله عليه وسلم ترور وه او د بخاري او مسلم د وينا له مخي حضرت ابو سَلَمَه د رسول الله صلى الله عليه وسلم رضاعي ورور هم وو،
چي مشرکانو ايمان راوړى دى يا دا چي له رسول الله صلى الله عليه وسلم سره يې سوله کړې ده او مؤمنان نه ځوروي؛ نو ددې خبر په اورېدلو مکې ته راستانه شول؛ خو کله يې ،
چي يو خو تا له پخواڅخه خپل وراره محمد صلى الله عليه وسلم په خوا پوري نيولى دى او ملاتړ يې کوې او بل دي اوس زموږ د قبيلې سړي ابو سَلَمَه ته پخپل کور کي پناه ورکړه،
کله چي پنځه کاله پرله پسې د حق د شمعي پتنگان د نور او رڼا د دښمنانو د لاسه د ظلم په ژرنده وڅرخېدل او سړه ځمکه ورباندې هر وخت سره وه نو سرور کاينات صلى الله عليه وسلم اجازه وکړه،
"له بده مرغه په دې ورستیو کلونو کې د اروايي ناروغانو شمېر ډېر شوی دی. هره ورځ له دیرشو تر پنځوسو پورې کسان اروايي څانګې ته راځي. ویلی شم چې دهرې کورنۍ یو کس په اروايي مرض اخته دی. د وروستیو شمېرو پر بنسټ په افغانستان کې ۶۷ سلنه وګړي اروايي ناروغان دي چې ډېره برخه ېې ښځې او ښاري خلک دي. په ښځو کې لاملونه بېلا بېل دي،
دغلته هم دا نه ده روښانه چې څومره ښځې او نجونې په اروايي ناروغیو اخته دي خو د ښځو د ملاتړ یوه نا دولتي ټولنه وايي چې له ۲ زرو ډېرې ښځې او نجونې ېې به اروايي ډول درمللي.
ډاکټر ظاهر وايي چې دغه ډول ناروغان له ۴ تر ۲۸ ورځو په روحي ډول درملل کېږي او ټولنیز رواني مشاورین له بېلا بېلو لارو هڅه کوي ناروغان روحآ ډاډه کړي.
اورنګزیب په ۱۶۶۹ زیږدیز کا ل کې مهابت خان ته امر وکړ چې دروه یا پښتونخوا سیمې ته دې لاړشي او دیو سفزیو دبریدونو په وړاندې دې یوه پوځي مستحکمه او پیاوړي جنګی کلا جوړه کړي .
خوشال خان مهابت خان ته په ډاګه کړه چې یو سفزي یوه غښتلې او پیاوړې قبیله ده او ددوی سیمه هم لویه سیمه ده او دوی تر خپلې ولکې لاندې راوستل یو ګران او ناشونی کار دی او زه دلنګرکوټ دکلا دجوړولو سره مخالف یمه .
کچېرې یو ماشوم چې له اره پښتون وي یانې د مور او پلار ژبه یې پښتو وي په داسې یوه چاپېریال کې را لوی شي چې له پښتو سره اړخ و نه لګوي او ویاړ او ګړار یې پښتو نه وي له نوم او ستاینوم ور هاخوا ټولې زده کړې ناپښتو تر سره کړي دا ماشوم به د خپلې مور ژبه زده کړي،
هېڅکله نه ځکه چې نوموړی په یوه ناپښتني چاپېریال کې را لوی شوی او ارزښت پایښت یې له همدې چاپېریاله سرچینه اخیستې نو ناشونې ده چې د مورنۍ ژبې ګړار دې و کړي،
بلکې د چاپېریال زده کړې او روزنې ژبه به پالي او پر هغې به خبرې کوي د پورتنۍ بېلګې په سمون جوته شوه چې ژبه پنځیزه نه ده بلکې یوه ورهڼیزه ښکارنده بلل کېږي او په زباد رسېدلې.
د شملو او جرګو دې ټاټوبي کې ځپل شوي پښتانه بیا هم ملامت دی ځکه له خپله لاسه مړه او پړه دي لامل یې د ټبریزې سیالۍ غوره توب پر توکمیزې سیالۍ دی او هرې کمزورې چالاکې ډلې پر هر ډګر را څملولي او ښایي دا رښتیا د زړورو پر زړونو ښه و نه لګي خو رښتیا رښتیا وي او بدلون یې ناشونی دی کومه رښتیا چې له پېړیو وروسته بیا هم د پښتنې ستې د ژغورنې پار ته وایو داسې چې د کلي،
جرګې او غیرت ناسمو پېژندل شويو پېژندونو پښتون د ټوټه کېدو او د غیرت د ستې یوه برخه د نااټکل شوې بې غیرتۍ ښکار کړه او پر هغو پېژندل شویو پلیو پېژندونو یې هم باور و نه کړ پښتون یې و پلوره ژبه یې د غرو او رمو کړه او مېرمنې یې د تناره او لوګیو بلهارې خو د پوهې لومې سنګسارې و ګڼلې او نېغه شمله،
لوڼو او مېرمنو سلا ته پکې ارزښت ور کولی شو او له کړکېښ داسې څه اورو او لولو چې پښتنې مېرمنې له پښتنو نرینه وو سره اوږه په اوږه مزل کوي او د بریا خول پر سر کوي ملالې،
زرغونې دا ټولې د پښتانه اره هڅوب بېلګې دي او مونږ ترې سترګې نه شو پټولی چې نرینه وو سره یې د هېواد سمبالونې او پالنې پر هر ډګر مرسته کړې او هغوی ته یې ښې لارښوونې کړي دي.
بايد وويل شي چې نو موړي هندي لر غون پيژندونکی راکهلداس په مو هن جودارو کې ديوې بو دايې ستوپې په لټه کې وو چې دا ښار يې کشف کړ٠ بيا تر هغه وروسته ځينو نورو لر غو نپو هانو لکه سرجان هيوبرت مارشل،
اير نيسټ مککای او نورو په دې لر غونې ښار کې کيندنې وکړې ٠ په ١٩٤٥ زيږدېز کال کې داحمد حسن دني او مارټيمر ويلر له خوا هم دکيندنو چارو پر مختګ وکړ٠ تر هغه وروسته بيا په مو هنجو دارو کې دکيندنو چارې د١٩٦٤ او ١٩٦٥ کلو نو تر مينځ تر سره شوې چې ددغو کيند نو چارې جيورج٠ ايف ډيلس ته ور په غاړه وې٠ همداراز په ١٩٨٠يمو کلونوکې د جر مني او ايټا ليې هيوادونو لر غون پي پېژندونکو هر يو ډاکټر مايکل جانسن او ډاکټر مور يزيو توسي تر مشرۍ لاندې کيندنې تر سره شوې٠ په ١٩٨٠ کال کې مو هنجو دارو ديو نسکو له خوا په نړيوال کلتوري ميراث کې وشميرل شو٠
لو ښي او نور شيان مو ندل شوي٠ په دغو موندل شويو څيزونو کې يو هم دنڅاګرې نجلۍ مجسمه ده چې په ١٩٢٦ زيږديز کال کې موندلې شوې ده او ١٠ اعشاريه ٨ سانتي متره اوږدوالی لري او دبرونزو نه جوړه شوی ده٠ لر غون پو هان په دې اند دي چې ښايي دغه مجسمه به له نن نه ٤٥٠٠ کلونه وړاندې جوړه شوي وي٠ بله مجسمه دروحاني واکمن مجسمه ده چې ١٧ اعشاريه ٥ سانتي متره ده او په ١٩٢٧ کال کې دکيند نو په ترڅ کې مو ندلې شوې ده او ويل کيږي چې نو موړی روحاني به د مو هن جودارو دښار واکمن و٠
د لر غون پيژندونکو په اند مو هن جودارو هم دهراپه په څېر يو ښارو چې دپلان له مخې جوړ شوی و چې دودانيو په جوړولو کې دپخو خښتو نه پکې ګټه اخيستل شوې وه٠ دغه ښار منظم واټونه،
څاه ګانې او يو پوړېزه او دوه پوړېزه کورونه او ودانۍ درلودل ٠ د موهن جودارو ښار په دوو بر خو ويشل شوی وو چې يوې خواته يې کلا او بله برخه يې ښاردی٠ دښار په مر کزي برخه کې مارکيټ و ٠ همداراز دمو هن جودارو په ښار کې يو داسې دلمبلو يو لوی ډنډ هم شته چې اوږدوالی يې ١٢ متره،
د مو هن جودارو ښار د شلمې پېړۍ په دريمې لسېزې يعنې په ١٩٢٢ زيږديز کال کې دهندوستان دلرغون پيژندنې ادارې ديوه تن غړي راکهلداس بانديوپادهيای زيږديز چې په ار٠ کي ٠بنر جي سره يې هم شهرت درلود او په اصل کې دهندوستان دبينګال اوسيدونکی و او په لرغون پيژندنې او دلر غوني هندوستان په تاريخ او کلچر کې ماهر او پوه و،
له خوا کشف شو٠ بايدو وايو چې نو موړي دکلکتې او بنارس په پو هنتو نو کې دلر غون پيژندنې استاد هم و اودده کتاب نو مېد چې په ١٩٣٤ کال کې په هندو ستان کې چاپ شوی دی٠
دموهن جودارو مانا دمړو غو نډۍ ده او د هراپه يا هړپه نه چې دمخه مو ترې يادونه کړې ده ٤٠٠ ميله واټن لري٠ مو هن جودارو د لر غون پو هانو داټکلو نو له مخې د عيسی مسيح عليه السلام تر زيږېدو ٢٦٠٠ کلونه وړاندې جوړ شوی و چې دغه ښار د عيسی مسيح تر زېږېدو ١٨٠٠ کاله دمخه وران شو چې لر غون پو هان يې دورانېدو عوامل طبيعي پېښې لکه زلزلې،
موهن جودارود لر غوني هند يو مشهور او پخوانی ښاردی چې دسند دوادۍ د تمدن يوه بر خه ګڼله کيږي ٠ مو هن جودارو داوسني پا کستان دسند په ايالت کې پروت دی چې دلاړ کانه نه شل کيلو متره او دسکر نه جنوب لويدېز ته په٨٠ کيلو مترۍ کې مو قعيت لري٠
د حيات افغاني ليکوال ډپټي حيات خان د بارکزيو په اړوند داسي کښلي ديبارکزي د شمير له مخي تر پوپلزيو ډير دي او دوی د کندهار جنوب ته په ارغستان او د هلمند دسيندونو پر غاړو پر وچ ميدان ميشته دي٠ د بارکزيو هغه برخه چې کندهار ته نږدې د ارغستان او هلمند دسيندونو پر غاړو ميشته دي د ښو ځمکو د درلودلو په وجه په کرنې بوخت دي،
خو ځيني نور يې د وچ بيابان په مينځ کې په ډيرې سختۍ او زحمت سره دکر کيلې په چارو بو خت دي٠د غه خلک ډير زړور او جنگيا لي دي٠.د وزير فتح خان بارکزی له وخته دغه خلک ډير مشهور شول،
امير دوست محمد خان په ١٨٣٧ زيږديز کال کې په افغانستان کې دبارکزيو د واکمنۍ بنسټ کيښود چې تر هغه وروسته دبارکزيو قبيلې نه لانديني واکمنان په قدرت کې پاتي شوي دي:
ستراتیژی په اوږده مهال کی د یوه سازمان لیدلوری او وسعت دی کوم چی په یوه کړکیچن چاپیریال کی د سازمان د منابعو د پیژندنی په واسطه د سازمان لپاره ګټه تر لاسه کوي،
دا یوه مهمه سطحه ده او دا د سازمان یا کاروبار د پانګه اچوونکو په واسطه تر اغیزی لاندی راځي او د سازمان یا کاروبار خاوندان د ټول سازمان یا کاروبار د ستراتیژیکی پریکړی نیونی په اړوند عمل تر سره کوي.
تر څو د هیواد په پرمختګ او بیا رغاونه کی فعاله ونډه واخستلی شي او په پوره ډول د دی توانایی ولري چی د سیمی او نړی ټولی اکادمیکی او علمی اړتیاوي پوره کړی شي.
ستراتیژیک پلان جوړونه د دولتي او نادولتي دواړو سازمانونو لپاره اړین دی او څوک چی په دی سازمانونو کی دنده تر سره کوي باید پری وپوهیږي او د خپلو ادارو لپاره ستراتیژی جوړه کړي او په عمل کی یی راولي.
حضرت “عبدالله بن مسعود” د حضرت “ابوذر” د جنازې لمونځ وكړ او خاورو ته يې وسپاره د “ابوذر” له ښخولو چې وزګارشول؛ نو حضرت “مالك اشتر” د حضرت “ابوذر” د قبر تر څنګه ودرېد،
چې د “ثموديانو” سيمې ته ورسېدل؛نو پېغمبر اکرم د ګرمو او سوځنده بادونو له امله مخ په ټوکر پټ كړ او د كورونو له څنګه په بيړه تېر شو او يارانو ته يې وويل:
چې د كاروان تر رارسېدو پورې حضرت “ابوذر” ژوندى و او له كاروانيانو سره يې خبرې هم وكړې؛خو ځينې وايي د كاروان د رارسېدو پر مهال يې ساه وتلې وه او ځينې دا هم وايي،
د توحيد لښكر د نهم هجري كال د “شعبان” د مياشتې په سر كې د تبوك سيمې ته ورسېد؛لکه چې د روم مشران د اسلام د لښكر د شمېر له زياتوالي او سرښندنې خبر شوي وو،
پېغمبر اکرم له غيبو خبرېږي؛خو د پېغمبر اکرم د علم حدود محدود دي او الهي ښوونو ته اړتيا لري؛ځكه كېداى شي له وړې موضوع خبر نه وي؛خو كله له تر ټولو كړكېچنو مسئلو خبر وي،
د اسلام لښكر له مدينې تر “تبوك” ډېرې سختې وګاللې؛نو ځكه پردې لښكر يې د “جيش الصره” نوم اېښى؛خو ايمان او مينې دا ستونزې هوارې كړې او په پرانستې غېږ يې د ستونزې کومي ته ودانګل.
په مدينه كې د حضرت “علي” پاتې کېدو د منافقانو نقشې خاورې ايرې كړې؛ځكه پوهېدل كه حضرت “علي” وي؛نو ورانى نشي کړاى؛نو ځكه د حضرت “علي” د وتو لپاره يې داسې اوازې خپرې كړې:
په جنتیکي لحاظ ته تل هڅه کوې چې دغه اړتیاوې په منظمه توګه پوره کړې او یا ېې تر لاسه کړې او هر چلند چې ته غوره کوې د دې د لاسته راوړنې ښودنه کوي.
احمد ولي کرزی حاجي سيد جان خاکرېزوال (د سياسيونو لخوا د احمد ولي کرزي پر ځای وټاکل سو. د دندې مهال ١٢ جولای ٢٠١١- تر شاوخوا ٢٩ جولای،
د افغانستان تر ټولو اوږد مهاله ولسمشر حامد کرزی د افغانستان اوسنی لومړی وﺯير ملا محمد حسن اخوند او د طالبانو اوسنی اميرالمؤمنين يې يو څو ښه مثالونه دي.
د ګرمو سيموباراني ځنګلونه چې عموماً د استواکرښې په دواړو خواو کې ليدل کېږی معمولاً د بحرد سطحي څخه متره پوري پورته وجودلري د باران اندازه په طول د کال کې له انچ ته رسيږی چې د رطوبت اندازه يي د کال په اوږدو کې په باراني ځنګلونو کې زيات اهميت لري که چېري د باران اندازه د کال په وچوو مياشتو کې د دوه انچوڅخه په هره مياشت کې کمه شي او دغه حالت دوام وکړي نودغه بارانی ځنګلونه به په پاڼريژ ونکې ځنګلونو باندی بدل شي نو پس دی پاېلی ته رسيږو چې په بارانی ځنګلونو کې بايد اورښت په مياشت کې د انچو څخه کمه نه وي .
استوايي بارانی ځنګلونه عبارت دهغي باثباته او غني نقاطو څخه دي چې په بيلابيلو انواعو او اقسامو د نړۍ زياتو سيمو کې ليدل کېږي په نوموړي بيومونو کې کافي رطوبت موجود وي اودتودوخې ددرجې تغيرات دومره د پام وړ نه وي.
هغه نباتات دي چې په نورو نباتاتو باندې تکېه کوي خو اوبه او د ضرورت وړ منرالونه راساً د مرطوبې فضا څخه اخلي علاوه ددې څخه اسفنجي ريښې او پياله شکله پاڼې باعث د جذب د رطوبت او عضوی تجزيه شوی موادو ګرځي له همدې امله هغه اپيفايتس چې د ځمګې سره وصل نه دي خپله غذا له هغو ذخيره شويو موادوڅخه چې په چتر شکله سيمو کې موجود دي ،
د بارانی ځنګلونو زياتوالي دځنګل د فضا د تاريکې باعث ګرځي او د همدغه امله په فوتوګرافي کې ديوه ځای او يا د لرې ځاي ليدنه دومره دامکان وړنه وي ځګه په اکثرو برخو ددغو سيمو کې د لمر نور يو پر سلمه برخه د هغه معمولي نورده چې د ځمکې پر مخ لګيږي.
په نوموړو سيمو کې بايد کافی رطوبت د نباتاتو د نمو او ساتنې لپاره موجود وی چې په عمومی توګه دوده ئيز فصل اوږدوالې پايد د مياشتې وي او د ژمی موسم بايد له څخه تجاوز ونکړی د پاڼه ريژو نباتاتو زياته سطحه د ځمکې احتوا کړی وه چې د نفوس زياتوالی له امله يې ځينی برخی له منځه تللی دي .
او فاميلونه هم مهم انواع دی له مورفولوژيکې لحاظه په عمومي توګه په پاڼريژو نباتاتو کې په حدود د څلورو قسمونه نباتات په بيلا بيلو سيمو کې ليدل کېږي چې عبارت دي له :
لوړقامت او هم ونييز نباتات دی چې لوړوالی په منځ ۸-۴۰ مترو ته رسيږي د دغو ونو پاڼی په مساعدو ورځو د کال کې چترۍ په څير د ځنګل فضا پټوی او په هغو وختونو کې چې پاڼې يې ورژيږي نو د لمر نور هغو کوچنيو نباتاتو ته چې په منځ د ځنګل کې موجود وي رسيږي او د هغو د نمو سبب ګرځي.
د ځنګل په سطحه کې زيات شمير بسيط او لومړني نباتات وجود لري چې د جامدو اجسامو په مخ قرار لري د پاڼی رژيدونکو ځايونو ځمکه حا صلخيزه او غني وي چې پورتنۍ سطحه يې تور رنګه وي او د عضوي موادو لرونکې وي سربيره له عضوي موادو څخه نور ژوندی موجودات پروتوزوا ،
دغه تندرا په ارتفاع ددوه يادري زرو مترو کې وجودلري چې د په نامه سره ياديږي په دغه نوع توندرا کې بيلابيل شمير نباتات چې نوع يې د ارتفاع سره سم توپير کوي شنه کېږي زمونږ په افغانستان کې توندرا په جګو ارتفاعاتو لکه د هندوکش،
دښته يا هم صحرا هغو سيمو ته ويل کېږي چې په هغه کې د باران اندازه د لس انچو څخه کمه وي او يواځې د سپرلي په موسم کې باران پکې موجود وي په اوړي کې ګرم او وچ وی او په ژمې کې په ډيره کمه اندازه واوره په کې وريږي.