polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ذاکرالله ذاکری دملا تاج محمد ځوی دملا ولی محمد اخندزاده لمسې چه په کال ۱۳۵۶د ننگرهار ولایت روداتو ولسوالۍ دکمره سری قلا په یو علمی او دینداره کورنۍ کښې زیږیدلی دی.
په سويډن کي ورکول کېدونکې نړیواله افتخاري جایزه ده چي په ۱۸۹۵ زېږدیز کال کښي د سويډني کېمیا پوه او اختراع کوونکي الفرېډ نـوبـل په غوښتنه يې بنسټ ایښودل سوئ دئ .
ددې جایزې د اقتصاد دبرخي بنسټ د سويډن د مرکزي بانک لخوا په ۱۹۶۸ میلادي کال کښي ايښودل سوئ دئ او په ۱۹۶۹ ميلادي کال کښي د لمړي ځل لپاره انعام کړل سوه .
جایزه د تل لپاره د سويډن د رایکس نومي بانک لخوا د کیمیاپوه الفرېډ نوبل په یاد د " نوبل جایزه د اقتصاد لپاره " په نامه تر پوهانو پوري د رسمي مراسمو په ترڅ کښي رسيږي .
اصلا نوموړې جایزه د ۱۹۰۱ ميلادي کال راهيسي تر گټونکو پوري رسيږي خو د اقتصاد برخي یې د ۱۹۶۹ میلادي کال راهیسي په کار پېل کړئ دئ .
کېمیا او اقتصاد د نوبل جایزو گټونکي د يوې پنځه کسيزي کمېټې لخوا ټاکل کیږي چي نوموړې کمېټه د سويډن دشاهي کورنۍ د ساینس اکاډمۍ لخوا انتخابه سوې ده.
دادبیاتو دنوبل جایزې گټونکي هم دیوې پنځه کسيزي کمېټې لخوا ټاکل کيږي چي دې کمېټې ته بیا دسويډنۍ اکاډمۍ لخوا صلاحیت ورکول سوئ دئ.
دفيزیولوژي يا طب دنوبل جایزې گټونکي بیا د یوې بلي پنځه کسيزي کمېټې لخوا ټاکل کيږي چي نوموړې کمېټه بیا د نوبل دجرگې لخوا په کار گمارل سوې ده.
د سولي د نوبل جايزې گټونکي دپنځه کسيزي ناروېژي نوبل کمېټې لخوا ټاکل کيږي چي ددې کمېټې غړي بیا د ناروې هيواد دپارلمان لخوا په کار گمارل سوي دي.
که څه هم الفرېډ نوبل په خپل ژوند کښي ډيري هيلي درلودلې او ليکلي يې وې خو وروستی هیله يې د مرگ څخه یو کال مخکي لیکلې وه او نوموړې هیله يې د ۱۸۹۵ ميلادي کال د نومبر دمیاشتي پر ۲۷ نېټه د پاريس ښار په سويډني – ناروېژي کلب کښي پسي لاسلیک کړې وه .
الفرېډ نوبل د خپلي شتمنی څخه ۹۴ فیصده چي ۳۱ ميلوینه سويډني کروڼه کيږي د پنځو نوبل جایزو د بنسټ او چمتو کولو لپاره خراباته کړې وه .
خو هېره دي نه وي چي دده څخه وروسته نورو پر ادب مینو شخصیتونو دا لاره پاللې او له برکته يې په ۲۰۰۸ میلادي کال کښي جایزه پر گټونکي و ۱۸۶ ميلیونه امريکايي ډالرو ته ورسېده.
همداشان د ملگرو ملتونو کډوالي ادارې دوه ځلي د نوبل دسولي جایزې گټلي دي چي لمړۍ یې په ۱۹۴۵ زېږدیز کال او دوهمه یې په ۱۹۸۱ کال کښي ترلاسه کړه.
که څه هم د الفرېډ نوبل دا لوی پلان بشپړ نه وو خو دبېلابېلو ټولیو د برکته د الفرېډ نوبل دهيلي له امله ددې جایزې د بنسټ او د هغه دپلان دبشپړولو کارونه ترسره سوي دي او د نوبل موسيسې د بنسټ ايښودلو څخه دمخه ۵ کاله تېر سول چي په ۱۹۰۱ میلادي کال کښي د ډسمبر دمیاشتي پر لسمه نېټه اوله دنوبل جایزه دنړۍ په سطحه اعلان کړل سوه.
تر ۲۰۰۸ زېږدیز کاله پوري دنړۍ په ۶۵ بېلابېلو هیوادونو کښي د نوبل جایزې پوهانو او ټولنو گټلي دي چي له دې جملې څخه ۲۸ ځلي په سويډن کښي،
دا چي د الفرېډ نوبل د کوچېدو پر وخت د ناروی او سويډن هیوادونو ترمنځ يوه شخصي اتحادیه چي د سويډني – ناروېژي اتحادیې په نامه سره یاديږي موجوده وه نو اوس په دې خاطر سره د سولي د جایزې يوڅه مراسم د سويډن پر ځای د ناروی په هیواد کښي ترسره کيږي او په دې توگه سره دا دوه هيوادونه یو دبله خپل گاونډيتوب پالي.
پیسې د څېړني د لا پرمختگ لپاره دي څو د جایزې گټونکي ته کوم اقتصادي مشکلات رامنځته نه سي او دپیسو گټلو د غمه خلاص سي او د یادولو وړ ده چي تر اوسه پوري ددې جایزې ډيرو گټونکو اخیستي پیسې په خیریه کارونو لگولي دي.
خو هېره دي نه وي چي د ناروې هیواد ولسمشر” اوسکار ټو” په لمړیو وختونو کښي په دې نه وو راضي چي د نوبل سولي جایزه دي په ناروې کښي ترگټونکو پوري ورسيږي خو کله چي نوموړي ته دا معلومه سوه چي دا یوه ډېره مهمه او مشهوره جایزه ده نو یې په ناروې کښي ددې جایزې اعلانول او ترگټوونکو پوري رسول قبول کړل.
په ۱۸۸۸ زېدیز کال کښي په يوه فرانسوي ورځپاڼه کښي سهوا په “د مرگ سوداگر د نړۍ څخه وکوچېد “ عنوان سره یو خبر خپور سو چي پکښي ليکلي وه :
د نوبل دسولي جایزې څخه په استثنا سره د نوبل د اقتصاد جایزه او د نوبل نوري ټولي جایزې همېشه د سويډن په مرکز سټاکهلم کښي د ډسمبر د مياشتي پر لسمه نېټه چي د الفرېډ نوبل په یاد کليزه وي د جایزې د قضاوت په مراسمو کښي و خپل ټاکل سوي شخص ته سپارل کيږي .
د نوبل د سولي جایزه هم هر کال د ډسمبر د میاشتي پر لسمه نېټه د گټونکي ترلاسو پوري رسيږي خو ددې جایزې د قضاوت مراسم بیا د ناروې هیواد په مرکز اوسلو کښي ترسره کيږي چي دمراسمو په ترڅ کښي د جایزې گټونکی خپله وینا هم ويناوالو ته اوروي.
فزیک پوه او کېمیاپوه مېرمن ماري کیوري دوه ځلي د نوبل جایزې گټلي دي چي لمړی یې په ۱۹۰۳ زېږدیز کال کښي د نوبل فزیک جایزه او دوهمه یې په ۱۹۱۱ زېږدیز کال کښي د نوبل کېمیا جایزه وه.
همدارنګه نوموړی هېواد د اروپا د امنیت او همکاریو د سازمان او د تیلو د صادروونکو هېوادونو د سازمان کوربه پاتې شوی دی او د اقتصادي همکاریو او پراختیا سازمان او انټرپول بنسټ ایښودونکی غړی دی.
په ۱۳۱۶ لمریز کال کی دهغه مهال حکومت د کابل د ادبی ټولنی نوم یی په - پښتو ټولنه - باندی بدل او هغه ټولنه یی د افغانستان دعلومو په اکادمی کی شامل کړل.
په ۱۳۲۳ لمریز کال کی چی محمد هاشم په کابینه کی د مطبوعاتو دریاست و صلاح الدین خان سلجوقی ته ورکړل سو ؛ قاسم رښتیا د هغه د کفیل په حیث وټاکل سو او یه هم دغه کال کی محمدظاهرشاه په هیواد کی دمعارفو د دوم درجی نشان یی وهغه ته ورکړل.
رښتیا د خپل ځوانی څخه د لیکوالی سره یی ډیره مینه درلوده او ډول ډول مقالی یی لیکل ؛ د هغه په لس گونو مقالی په مختلفو مجلو او ورځپاڼو ؛ په تیره بیا د انیس په ورځپاڼه او د آریانا په مجله کی خپره سوی دی.
کال کې د ۱۵۰۰ ټوکو په شمېر او ۹۲۸ مخه په آفسېټي بڼه د لوړو او مسلکي زده کړو د وزارت په مطبعه کې له چاپه راوتلی دی چې د په توري پيل او د په توري پای ته رسېږي.
مولوي اعظم گل لکه څنگه چې وویل شول د خپلو زده کړو پر مهال ډيره موده د غزني په نورالمدارس مدرسه کې د جواد کلا د حضرتانو حضرت ابراهیم جان مجددي او حضرت اسمعیل مجددي ترڅنگ تېره کړې وه .
نوموړي به کله د سبق په منځ کې کتاب ټول کړ او زده کوونکو ته به یې وينا پیل کړه چې ٫٫که سبا تاسو ته وویل شي چې دیني عالمانو او ملایانو داسلام او وطن لپاره څه کړي دي؟
له موقع څخه په استفادې د هیواد یوشمېر متدینو او ویښو علماؤ کرامو د ضیاءالمشائخ محمد ابراهیم جان مجددي ترمشرۍ لاندې دخدام الفرقان په نامه تنظیم جوړ کړ،
روحاني او سیاسي نه شلیدونکي تړاو د پاللو سره سره مولوي اعظم گل له فراغت وروسته خپلې سیمې ته راستون شو او دزرمت ولسوالۍ په هستوگن کلي کې یې درسځای جوړ کړ چې گڼ شمېر دینی زده کونکو ورسره زدکړه کوله.
مولوي اعظم گل له هغو کسانو څخه وه چې په سیمه کې یې دخلکو په راویښولو کې فعاله ونډه درلوده او په اولس یې غږ وکړ چې د بي دینه کمونیستانو په مقابل کې وسلوال پاڅون وکړي .
په ۱۹۹۴ زیږدیز کی مولوی اعظم گل دطالبانو له خوځښت څخ ملاتړ اعلان کړ اوپه همدی کال کی یی په کندهار ولایت کی دملایانو په هغه غونډه کی گډون وکړ په کومه کی چی د طالبانو مشر ملا محمد عمر ته دامیر المو مینین لقب ورکړل شو.
چې له دې وروسته په ۱۳۴۲ هجري لمریز کال کې له خپلو نورو یوشمېر ملگرو طالب العلمانو سره دغزني په اندړ ولسوالۍ کې د جواد کلا د حضراتو مدرسې ته ولاړ .
په ۱۳۲۴ هجري لمریز کال کې د پکتيا ولايت دزرمت ولسوالۍ د مموزو د سيمې د ملکانو په کلي کې د سيمې د يوه مخور محمد شریف په کور کې دنيا ته سترگې وغړولې .
نادر په دې خبرې تر پوهېدو وروسته امر وكړ چې ماليات اخيستونكي دې اعدام كړل شي او تر هغه وروسته يـې سيستان ته نوي كاركوونكي ولېږل او هغوى ته يـې لارښوونه وكړه چې يوځل بيا د يو مليونو تومانو په شا و خوا كې له خلكو ماليات راټول كړي.
اوضاع په پيل كې د پاڅون كوونكو له غوښتنو سره سمه مخكې تله او فتح عليخان د نادر يو كاروان چې له هندوستان څخه راته لوټ كړ او تر هغه وروسته يـې پر يو بريمن بريد وكړ او ويې نيوه.
د نادر د دربار پېښليكوال محمدكاظم د پاڅون كوونكو ماتې د فتح عليخان او د پاڅون كوونكو د يو بل ځواكمن او زړور مشر ميرسيف الدين ترمنځ د نظر اختلاف گڼـي،
پر همدې مهال خبر راغى چې نادرشاه د علي قليخان د ورور ابراهيم خان ټول مالونه لېږدولي او امر يـې كړى چې علي قليخان دې د ماتې په بدل كې سل زره تومانه او طهماسب قلي خان جلاير دې هم د شاه خزانې ته پنځوس زره تومانه وركړي.
نو خپل حرمسراى او خزانه يـې كلات ته ولېږله او د قوچان په دوه فرسنگۍ فتح آباد كې يـې پوځ تم كړ او څو ورځې يـې زيــن كــړى اس لـه ځان ســــره وساتــه،
محمدعلي خان د دښمن د شړلو لپاره د خپل پلرني ټاټوبي له جنگياليو قومونو څخه څلوېښت زره تنه برابر كړل او په شېردره نومي ځاى كې د ښكېلو غاړو ترمنځ درې خونړۍ جگړې ونښتې،
ځينې پوځيان هماغه شپه د يوه بل اسير په لارښوونه له غره څخه واوښتل او د غره تر شا يـې پر غرمېشتو يوسفزيو چې پنځه – شپږ زره تنه كېدل يرغل وكړ او له دوى سره يـې هم د مخكېنۍ ورځې چلند وكړ،
ځكه په 1743 – 1155هـ كال د نادر له كينه گرو ځواكونو سره د اذرباييجان د اميراصلان قرخلو هوسا پوځونه هم د اټك د شا و خوا مېشتو قومونو د ځپلو لپاره روان شول،
چيكچكتو او اندخوى له لارې بلخ ته روان شول او د هغه ښار يو فرسخۍ ته ورسېدل او نيازخان قوش بېگي يـې د بلخ د والي په توگه وټاكه او د خان په لقب يـې سرلوړى كړ.
دښمن تر سر پول پورې وڅاره او تر هغه وروسته قبچاقو او د تركمن ايرساري قومونو د دښمن څارنه پر غاړه واخيسته او بهبودخان يـې د درنو تلفاتو په وركولو سره د اندخوى له پولو ها خوا وشاړه.
خزانې د مامورينو له خوا د خلكو سپكاوى او له هغوى سره توند چلند ددې سيمې د بېلابېلو قومونو د پاڅون لامل شو. لومړى شاديخان جمشېدي له خپلو شپږو زرو كسانو سره د بلخ او اندخوى پر واكمن ورودانگل او وروسته په هماغه كال كې 1159هـ دروېش عليخان هزاره د بادغيس، هرات، غور، اندخوى،
په دې توگه به توليدي او كرنيز واحدونه د شاه او سيمه ييزو فيوډالانو د سختو مالياتي فشارونو له كبله ډېر كمزوري كېدل او خلك دېته اړ كېدل چې د مالياتو وركولو لپاره خپل كورونه وپلوري.
نه جلا کېدونکې يوه کيسه دا هم ده چې د دې سيمې نوم نه و – د دې پر ځای دا نوم د دې ناسم تصور له امله استراليا ته ورکول شوی و چې ګوندې په لرې سويل کې هېڅ ډول د پام وړ وچه ځمکه نه شته.
تر څو د « » او « » په نوم د کپتان جيمز کوک بېړۍ د ۱۷۷۳ز کال د جنورۍ په اولسمه د ۱۷۷۳ز په دسمبر کې او بيا د ۱۷۷۴ز کال د جنورۍ په مياشت کې د انترکتيکا له دايرې نه تېرې شوې.
کوک د ۱۷۷۳ز کال د جنورۍ په مياشت کې د ميداني کنګلونو له مقابل نه تر شاتګ مخکې د انترکتيکا په ساحلي سيمو کې نږدې يو سل او شل کيلو متره ولاړ.
نژدې په يو وخت کې د متحده ايالاتو د کشفياتو له خوا چې مشري يې دويم بريدمن چارلس ويلکس کوله او د يوې جلا فرانسوي څېړنې پر مهال چې مشري يې «جول دومون دورويل» کوله.
په پايله کې په ۱۸۹۰ز کلونو کې انټرکټيکا د دې لويې وچې د نوم په توګه غوره شو او په لومړي ځل د دې نوم کارونه يوه سکاټلينډي نقشه کښونکي «جان جورج بارتولوميو» کړې ده.
دځمکې اتوموسفيردغازونودماليکولونوڅخه تشکيل شويدي چې داتوموسفيراودځمکې دجاذبي دقوي ترمنځ تعادل ساتلي دي چې دهواماليکولونه دځمکې سطحې ته نژدي ساتلي وي
اوهمدارنگه داوزون طبقه په اتوموسفيرکې موجوده ده دتروپوفازطبقې څخه پورته واقع ده دارتفاع په لوړيدوسره دحرارت درجه زياتيږي داوزون ن دطبقې غلظت د(١٦--١٨( پورې دي چې (٢٥( داستواپه خط باندې واقع شوي دي .
اوزون بي رنگه اولږخوندلرونکي اوتندبوي لرې چې دتروپوسفيرپه طبقه کې ديوچټلوونکې غازپه صفت اودستراتوسفيرپه طبقه کې دژوندساتونکې په صفت غازدي په همدې اساس اوزون تنها تروپوسفيرکې اونور په ستراتوسفيرکې وجودلري نوپه همدې اساس په هغه ځاي کې په طبعي ډول دماوراي بنفش وړانگو سره دعکسل العمل ښودلوپه اساس داکسيجن سره اوزون جوړوي.
دستراتوسفيرطبقه ډيره مغلقه ده چې کيمياوي موادو څخه ډوله مادې پدي کې وجودلري دتوليد څخه معلوميږي چې داوزون طبقه چې په ستراتوسفيرکې موقعيت لري تراوسه پوري پيژندل شوي نده
اوداوزون طبقه په يوه دوره کې د کالو پوري نوموړي موادداوزون دتخريب سبب کيږي اوپه کال کې ښکاره شوه چې دازوت لرونکو کودونواستعمال په کرهڼه کې دازوت په سيکل باندي اثراچوي اوداوزوت داکسايدودضايع کيدوباعث گرځې چې دځمکې دسطحې څخه اتوموسفيرته داخل شي چې وروسته دزياتوالي دهغي په ستراتوسفير کې کيږي.
داوزون دتخريب کيدوپه صورت کې مونږمجبورکيږوچې دکيمياوي موادو څخه په کمه اندازه استفاده وکړوځکه چې ددوامداره استفادي څخه دپوست سرطان اوهم په کرهڼه باندې تاثيرلري.
هغه پيغامونه چې پتروشيمي صنايع هغي ته اهميت ورکوي داوزون دطبقې دتخريب سبب گرځې دلته اهميت اولاسته راوړنه دتخريبې لاسته راوړونکوموادودمونترال پروتوکول ته ورزياتو داوزون طبقه زياتې وړانگې لکه:
هايدروکاربنونه اوهايدروکلوروکاربن دهغه ترکيبات دي چې د مفيدوموادو په اړه زيات بحثونه نيول کيږي اومهم دليل يي مفيدوالې دکلر نشتوالي دي چې تخريب کوونکې داوزون دطبقې دي ورته اشاره شويده چې زيات عمريې لري اوددغې په نسبت لنډعمرلري اوپه زياتومواريدوکې استعماليږي اودهغه مصرف دمونترال دپروتوکول لخواکنترول کيږي ددي مادي توليدبايدتر کال پوري ودره ول شي چې په اسانۍ سره له نفت اوغازڅخه په لاس راځي.
دسوخت موادچې په آسانۍ سره په مايع بدليږي اوځاي نيوونکې د دي ځکه چې هغوته زياته توجونه ده شوي په همدې اساس په لندن کې يوه دستگاه په يوه ازايش گاه کې چې کم مصرف کوونکې له پروپان څخه ده چې دسړونې لپاره تري کاراخيستل کيږي په همدې ترتيب سره دپروپان قيمت په سل په سلو کې د قيمت ټيټ کړې دي اودوه په سلوکې قيمت يې او ټيټ کړي دي نوپه ايران کې دښواقداماتوپه اساس ښې لاسته راوړنې لاسته راغلې دي لکه :
دبريتانيالويه برخه اودشمالې دريابولويه برخه وپوښله په اخروخت کې چې شمالي قطب دجنوب په سمت زيات والي پيداکړاوشمالې امريکاته پيشرفت وکړاولاندي لويې درياچي ته ورسيد.
که چيري ددوهم ځل سره نوموړي واقعه رامنځته شي دنيويارک بي مثله ښاربه له منځه يوسي يخ وهلي جنوبي قاره چې دي جنوبي اطراف قطب دې دنويو يخبندونوپه دوران کې ديخ ټوټي دقطبي منطقوڅخه شروع کيږي اودهغوشواهدوپه اساس چې مخ ته راغلي دي کولاي شي چې زيات کورونه له منځه يوسي .
پوهان فکرکوي کله چې ديخونو دوره شروع شي دشلوکلونوپه موده کې به هغه ژوي چې سپک نسل منځته راوړي په کلي توگه له منځه يوسي اوله هغه ځايه څخه چې پرمختگ کوي اوسنې ښارونه به وجودونلري په ميليونونوخلک کوشش کوي هغومنطقوته چې داستواکرښي ته نژدي واقع دي کوچ وکړي اودغه مسله دحدڅخه زياته شوي ده داکارممکن دي چې وکولاي شوديخ څخه کورونه جوړکړواوديخ سره توافق وکړو.
ځمکه دايمې دوړوتيږواوغټوستوروله خواتهديدکيږي اومختلفې پروژي شروع شوي دې چې دهغه هدف برسي کړي چې د اآسمانې تيږي کولاي شي په اينده کې ځمکې ته نږدې شي
ترټولووړه سياره په نامه د چې په راتلونکو سلوکلونوکي دځمکې څخه تيره شي البته هغه خطرونه چې دځمکې کره تهديدکوي دهغوموضوعاتوڅخه زيات دي چې مخکې ذکرشوي دي اوامکان لري چې په آينده کې دغه خطرونه په نوروشکلونووليدل شي .
دتکنالوژي څلورم کشف کامپيوټردي چې کيداي شي دانسان ترټولومهمه کاميابي وي ځکه چې په تاريخ کې اولين ځل کامياب شوي دي اوکولاي شي چې بعضې لدې څخه دخپل مغزپه واسطه تکنالوژي ته انکشاف ورکړي .
داوزون طبقه چې ماوراي بنفش وړانگې اودانسانانولپاره زيانمن دي مخنيوي کوي اود وړانگې چې دځمکې په سطحه باندې زياتيږي دژوندپه چاپيريال باندي زيات تاثيراچوي له هغي جملې څخه هم يو دوچي غذايې ځنځيردي چې اقيانوس ته صدمه رسوي اودانسان ژوند تهديدوي چې زيات له ډوله نباتات ټاکل شوي دي اويوله هغې څخه وړانگه ده چې نيمايې له دغي وړانگې څخه تغيرات په نباتاتو کې څرگندشوي دي لکه :
هبوبات) ترخپل تاثيرلاندي راولې اوهمدارنگه اجتماعي ضررونه منځته راوړي اوزيات والي په غذايې توليدکي کتلاي شوپه همدې ډول سره په اجتماعي ژوندکې ددي وړانگې ضررونه خصوصاً په نباتاتوکې په سلوکې پوري يوه نيمگړتياکيداي شي .
په زياتولاس ته راوړلوکې ښودل شويدي چې پورتنې وړانگه نه تنهاپه حيواناتوکې سرطان منځته راوړي بلگې دبدن ټولو سيستمونوته تغيرورکولاي شي ددي وړانگې په نتيجه کې دتومورسرطان ناروغي چې په وجودکې ېو اضافي غړي رامنځته کوي وړانگه کولاي شي دغرونوپه سرونوکې ياپه لوړوغرونوکې دالوتونکودعقيم مرض رامنځنه کوي د وړانگه کولاي شي حيوانات ،
همدارنگه ډيروخت څخه دافکرکيږي چې داوزون دطبقې تخريب په توليددنباتاتواواقيانوس جهان ترخپل تاثير لاندي راولي لدې ځاي څخه چې داوزون طبقه پدي اخروکلونوکې په سلوکې زيات والې پيداکړي دي د زياتوالي داقيانوس په سطحه باندي ليدل کيږي چې فوتوپلانکتونونه (ميکروسکوبي لامبووهونکې نباتات اوغذايې دريايې سيستم نباتاتودي ) چې داوزون طبقې ته ضرررسوي.
دغازونوزياتوالي دځمکې په کره کې اوددغي غازونو پواسطه دځمکې دکري گرميدل عبارت دي له اوکسيدوکاربن غازونوڅخه چې دغه سوځوونگې غازونه نن ورځ په اتومې بټيوکې،
سلاگانوکې تري کاراخيستل کيږي اويوددې څخه چې کولاي شوپه اينده کې تري استفاده واخلوجوش کوونکې اتومي بټې دي دنن ورځي اتومي بټې چې کومي دي دپخوانيوبټيوسره ورته والې لري چې اتومي بمونه پکي جوړيږي راديواکتيوويتي عناصرنشي توليدکولاي اومهم هدف دپوهانودادي چې په راتلونکي قرن کې هسکې جوشې بټې جوړي کړې .
اوبل دحل لاره يې داده چې کاربن داي اکسايد غاز منجمدکړاي شې اودهغي ځاي په ځاي کول په هواکې اوساده ترينه لاره يې داده چې زيات والې په اقيانوس دي په اخره کې ثابته شوه چې داکار سبب دزياتوالې دپلانکتون دي يعني هغه موجودات چې ميکروبي ژوندکوي په اوبوکې زياتيږي اونوموړي پلانکتونونه کولاي شي چې د زياته برخه جذب کړي که چيري دځمکې کره په همدې ډول گرم والي پيداکړي د پيړي تراخره داقيانوس سطحه به متره لوړه شې چې داسبب دشديدوسيلابونو په زياتودولتونوکې کيداي شې ‌‌‌.
بنگلاديش چې دبهر دسطحي څخه ټيټ پروت دي او همدارنگه دځمکې دکري دحرارت لوړوالي د شمالي اوجنوبي يخونودويلې کيدوسبب به وگرځې ډيرزيات شهرونه به ترخپل کنترول لاندې راولي که چيري دځمکې دحرارت درجه زياته شي هغه دريابونه ،
اوهمدارنگه داقيانوس اطلس طوفانونه اوداقيانوس ارام شرقې اوغربې طوفانونه که چيري دځمکې په کره باندي راوڅرخيږي په نتيجه کې به د قطب لپاره مؤثرتمام شي.
که چيري دکاربن داي اکسايد اندازه دځمکې په سطحه باندې زياته شي داوبواندازه به دوه برابره نه تر پوري دسانتي گريد درجه به دوچې ځمکې طوفان نه به په سلوکې زيات والي پيداکړي .
بين المللي هيتاًنو دخپلوځيړنو په نتيجه کې اقليمي تغيرات پيش بيني کړيده چې دجهان اقيانوس سطحه به کال په مابين د سانتي متره پوري د قرن په آخرو کې تر سانتي متره پورې لوړه شي اوهم خبرداري يې ورکړ چې په لاسته راغلو ځيړنو کې ځمکې په کره کې مختلف بخارونه غازونه .
اودکنټ مارکهام دنظرپه اساس ددغونباتاتوپه موجوديت کې اودمثل دتوليددساتلولپاره د کال څخه معلوم کيږي چې داوزون دطبقې نريوالي همدارنگه ځواب ورکوي دغه پوښتنې ته چې اياداوزون دطبقې تخريب کيدل په کالو کې په جنوبي قطبي منطقوکې واقع شويدي
اولا زم اقدامات وکړي چې دغه مضرموادچې تخريب کوونکې عمل رامنځته کوي اوهغه خرڅوونکې مخصوصاًمصرف کوونکې خلک يې چې دبالون سيستم ته کاملا تغيرورکړي اوبهتره ده چې په آينده کې داقتصادله نظره په خپل گټه مثبت قدم پورته کړي ځکه چې دمونترال قانون داوزون دطبقې دساتلوپه خاطردنوروبالونونوتوليدجداًمنع کړيدي.
توليددبالونونوامصرف دبالونونوپه مختلفوځايونوکې په کال کې ودره ول شي دفرانسي ددولت په همکارې اودمونترال دقانون په اساس ترعنوان لاندې دبالونونوايجادکول داطلا عاتو اوفزيکې بانک ترکنترول لاندې استفاده وه شي ټول مصرف کوونکې شرکتونه په داخل ددولت کې وپيژندل شي اوترخدماتولاندي دفزيکې بانک ترڅارنې لاندې قرارولري
کاربن داي اکسايد بالونونه هم يوله دغه موادوڅخه دي هغه بالونونه چې لدي خطرناکوغازونوڅخه ډک شوي دي اوپه اوروژنه کې تري استفاده کيږي داوروژني لپاره ځانگړي شرايط په نظرکې نيول شوي دې اودبين المللي پروتوکول ترکنترول لاندې چې د په نامه ياديږي نوموړي دخپل تخريب له امله بايد په دري ډوله مصرف شي اوداهغه مواددي چې په جهان کې په سلوکې دوه فيصده مصرف کيږي اوداوزون طبقه تخريب کوي اونوموړي غازونه داوزون دطبقې په سلوکې دتخريب سبب گرځې.
دمونترال دپروتوکول په اساس هغه هيوادونه چې په دغه پروتوکول کې شامل دي اودمضرو غازونوداستعمال له امله داوزون طبقه تخريب کيږي په دغه پروتوکول کې دايران اسلامې جمهوريت چې په کال کې چې د ميلادي کال سره سمون خوري ايران هم دمونترال دپروتوکول عضويت ترلاسه کړاوپه دغه برخه کې دايران زيات صنايعومختلف ډولونه .
چې په دغه پروتوکول باندي عمل وکړي څيړنې ښئې چې هغه بالونونه چې داوزون طبقه تخريب کوي اودځمکې کره تهديدوي ددي برنامې پراساس ذيمه واري لري چې دمونترال پروتوکول داوزون دطبقې په خاطر نوي سيستمونه اواتومې بالونونه وه دره ول شوي دي بايددغه قوانين اومقررات چې دچاپيريال ساتنې لپاره شرط دي اونوموړي دولتونه چې دمونترال دپروتوکول عضويت لري ددغې غازونوپه توليدکې دپام وړکمبودراولې اوددغې بالونونومصرف تر کال پوري کولاي شې هغه بالونونه مصرف کړي چې دبين المللي ادمونترال ترقانون لاندي وي مصرف کړي.
څيړني ښودلې ده چې دغه بالونونه داوزون دطبقې په تخريب کې ستراتوسفريک رول لري همدارنگه داوزون دطبقې دتخريب پوتانشيل دي چې تجارتي نوم يې دي پيژندل شوي دي چې اوږدوالې يې اوداتوموسفيرعمريې کاله دي اودپوتنشيل تخريب يې دي چې تجارتي نوم يې دي پيژندل شوي اواوږدوالې يې اتوموسفيرعمريې کاله په پرتله دپورتنيوبالونونو داوزون طبقه په سلوکې تخريب کوي .
پدې ترتيب سره دغه غازونه دکنترول شويوغازونواودمونترال په پروتوکول کې کنترول شوي دي پيژندل کيږي پدي اثردغه بالونونه په پاک چاپيريال باندي زياته اغيزه لرې ددغوبالونونوجوړښت چې کم اومحدود استفاده کيږي خوکولاي شې چې زيات عمرسره دستراتوسفيردتخريب سبب وگرځې چې دانساني ژونداوماوراي بنفش وړانگې سبب کيږي.
دپوستکې سرطان اوپه سترگوکې دگل پيداکيدل اودانسان دنوروسيستمونودخرابوالې سبب کيږي علاوه پرماوراي بنفش وړانگو دنباتاتودودي ددريدواوموجوداتوجنټيکې سيستم دخطرسره مخامخ کوي په همدې دليل سره بين المللي لاس ليک خصوصاًدمونترال لاس ليک په اساس بايدددغوغازونوداستعمال څخه ډډه وشي .
په بعضوبرخوکې دبالون په ترکيب کې ممکن سوزيدل رامنځته شې اودخلکوژوندبه دمشکل سره مخامخ شي د غازترټولوفعال دنوروغازونوڅخه دي اوزيات پرمخ تللي دې اوهمدارنگه سربيره پردغوغازونودکاربن غازددغوغازونوپرځاي استعمال شي اوکارترې واخيستل شي.
اوبل اخره داسې نتيجه لاس ته راوړه چې داوزون ژوره طبقه په کال کې اعلان وه شوچې تايليندي اوکرين ليندته دمارکهام يوه کتنه وه ځمکه په مابين د او دجنوبي قطب طرف ته اندازه کړه نوموړي دغه اندازه گيري يو اندازه پلانو ئيدوبلل اودخپل ځان څخه پدې وخت کې مقايسه دکړه چې پلانوئيدونه هغه ترکيبات دي چې نباتات دلمردوړانگوڅخه محفوظ ساتي .
دارمارکهام دنطريي په اساس يوه زياته اندازه غيرمنطم نوريعني ماوراي بنفش په مابين د کلونوکې پلانوئيدونه ښودلي شي داوزون دطبقې په زيات والي سره په همغه وخت کې ليدل کيداى شي
په همدې ترتيب هغه تيزاوتخريش کوونکې بوي چې د دماشين يادبريښا دقوي فابريکو ترڅنگ حس کيداي شې داوزون څخه عبارت دي چې دبريښنا دجريان په اثر له اکسيجن څخه توليديږي.
چې پدي وخت کې زياته اندازه انرژي هم ازاديږي پداسي حال کې چې داکسيجن يو ماليکول په سختې سره تجزيه کيږي اواوزون دعادي اکسيجن په نسبت داکسيديشن يو ډير قوي عامل دي چې داخاصيت يې ګټه اوضرر دواړه لري.
فريزرکې وجودلري مخه ونيسوکه چيري داوزون شنه طبقه ستاسوخوښيږي خپله کورنې گاونډيان اونورداوزون دطبقې داهميت څخه خبرکړي که چيري بزگرياستي دخاوري دمکروب ضددارو.
يادسري استعمال کوي کوشش وکړې چې نوموړي په محفوظ ځاي کې وساتي اوکه چيري په ښارونوکې ژوندکوي خپل اودگاونډيانوژوندته احترام وساتي اوکوښښ وکړي چې نوموړي معلومات داوزون دطبقې دتخريب په اړه خلکوته ورسواويو پاک چاپيريال ترلاسه کړوکه چيري اولادونه لري دهغه محصولا توڅخه استفاده کوي لکه سپري،
که چيري معلم ياستۍ نوتاسي خپل شاکردان دچاپيريال دپاک ساتني په نسبت خصوصاًداوزون دطبقې اهميت ته متوجې کړي که چيرې کارکوونکې دکوم شرکت ياستي خپلو کارکوونکوته وروپيژنې لکه:
که چيري داوزون طبقه له منځه لاړه شي دځمکې دکري څخه ژوندخپله بستره وتړله داوزون دطبقې دمنځه تللوسره دبشرنسل اودنباتاتو پوشش همدارنگه دژوندپه لنډه موده کې به هرڅه ختم کړي په حاضروخت کې چې دغه طبقه ضررليدونکې ده اودماوراي بنفش وړانگې ځمکې ته رسيږي چې دغه باعث دزياتوالې دپوستکې دسرطان اودانسان دنوروسيستمونودضعيف والي سبب کيږي اودهمدارنگه دسترگودناروغې سبب گرځې سربيره پردي داوزون طبقه ضررټول نظام اويوپاک محيط اواکوسييتم دخطرسره مخامخ کوي.
داوزون دطبقې فايده من عوامل چې ددي طبقې دنازک کيدوسبب گرځې عبارت دي له اتومي بمونوامتحان دځمکې په کره کې اودلمرزري چې په اوسط ډول دغه دوره يولس لکه کاله دلمرسره برابروي اواورغورځونکې اورونه ددي طبقې دنازک کيدو سبب گرځې چې مشهورنوم يي دي مهم غازيي دي چې په يخچالونوکې آرايشي کارونواوهمدارنگه په کيمياوي موادوکې هم استعماليږي چې داوزون دطبقې دتخريب سبب گرځې کله چې داوزون طبقه سوري شي غيرقابل کنترول شوي وړانگې لکه :
ماوراي بنفش اودلمروړانگې چې دځمکې دخرابيدو سبب گرځې اوهمدارنگه دقطبي يخچالونوويلي کيدل په دريابونوکې داوبودزياتوالي له کبله وچه ځمکه به دمنځه ولاړه شي (دپوست سوځيدل،
د لوړو زده کړو وزارت د قانون او ﻻيحى له مخې د ښوونې او روزنې پوهنځي د کيميا او بيولوژى څانګى د څلورم ټولګى محصلين د اتم سمستر په پيل کې يوه موضوع د سمينار په نوم اخلى او د سمستر په وروستى دوه هفتو کې د هغى څخه دفاع کوي.
په دغه اړوند ماتـــــــه هم يوه مـــــــوضوع داوزون طبقې تر سرليک ﻻندى دمربوطه څانګى له خوا د محترم استاد پوهنوال محمدنبي خان تر ﻻرښونې ﻻندې وسپارل شوه.
دموضوع په ليکلو کې مو د نوي او معيارى کتابونو او منابعو څخه استفاده کړيده او د امکان تر حده پورى مى کوښښ کړى دى چه په روانو او ساده جملو کې مطالب وليکل شي هيله ده چى د لوستونکو د ګټى وړ وګرځى له ﻻرښود محترم استاد پوهنوال محمدنبي خان چه د موضوع په ترتيب او تنظيم کې ما سره ډيره علمى مرسته کړى ده اودڅانګى محترمو استادانو راته ﻻزمى مشورې راکړې دي مننه ترې کوم او د الله له دربار څخه ورته اجر عظيم غواړم .
د موادپه يخچالونو اوپه هغه دستگاووکې چې سړه وونکي دي په سپري کې اواوروژنې په دستگاه کې پيداکيږي اوهمدارنگه پلاستيکي اسفنجونه چي دکورپه سامان الا تو کې تري کاراخيستل کيږي امکان لري د څخه جوړشوي وي په جوړونکې کارخانوکې الکترونيکې سامانونوکې اودلوحودپاک کولولپاره اودتلويزونونوپه داخل کې اوپه کمپيوټرونوکې د موادوڅخه استفاده کيږي دغه موادپه تدريجي توکه هواته انتقال کيږي .
چـې يو ماليکول اوزون ددري اتومه اکسيجن څخه جوړشويدي اولرونکي ددوه اتومواکسيجن دي امافرق يې ديو اتوم اکسيجن سره دي پدي معني چې اکسيجن دوه اتومونه لري اواوزون دري اتومونه لري.
داپيښه هغه وخت صورت نيسې چې په فضا کې شديد رعد اوبرق منځته راشي نودهغه څخه وروسته داوزون تنداوتخريش کوونکي بوي حس کيږي داکسيجن تبديليدل په اوزون باندي دلاندي معادلي په اساس صورت نيسې .
دانسانانوفعاليت دځمکې پرمخ داوزون دطبقې په ساتلوکې مهم رول لوبوي دشلمې نيمايې پيړۍ څخه دانسانانو فعاليت دځمکې پرمخ سبب داوزون دضايع کيدووگرځيداوداسي په نظررسيږي چې دځمکې پرسطحه باندې ژونددخطرسره مخامخ کيږي اودانسانانودبې کفايتي سره دکيمياوي موادودصحيح نه استعمال کيدوپه اثرهواککړه کوي اوخپل حفاضتې سپريااوزون دمنځه وړي په کال کې پوهانوداوزون طبقې ته سفروکړاوکيمياوي مواديې داوزون په طبقه باندې وشيندل اووويل چې دود گرد غباراونوروکيمياوي موادچې داوزون دطبقې دتخريب اوضايع کيدوسبب گرځي.
اوهمدارنگه دکلوروفلوروکاربن غازچې په يخونکودستگاؤکې ترې استفاده کيږي داوزون په طبقه باندې هم تاثيرلري اودهغې دتخريب سبب گرځي اودکلورين هرازادشوي اتوم داوزون ماليکولونودتخريب اوضايع کيدوسبب گرځي اوددې غازونوپه استعمال سره په ډيرلږوخت کې به زيات اوزون له منځه تللي وي اودستراتوسفيرپه طبقه کې دنوموړي غازدکميدوسبب شويدي.
کاله کيږي چې پوهان داوزون دطبقې جنوب قطب اندازه کوي هغوي په کال کې متوجي شول چې هرکال دپسرلي په موسم کې داوزون دطبقې جنوب قطب نازک کيږي تقريباًداوزون دطبقې دغه منطقه د موادودخطرسره مخامخ کيږ ي په کال کې داوزون په طبقه کې ژوروالي موجودنه واځکه چې موادډيرکم مصرف کيدل اماپه اوسني دخت کې هرکال دپسرلي په موسم کې داوزون په طبقه کې البته په جنوبي قطب کې ژوروالي پيداکيږي دغه خطربه هغه وخت کم شي چې مونږ موادومصرف ودره وؤ.