polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
بانک هم پدي بهير کي خپله اړتيا او اهميت څرګند کړي دې اودځينو اړتياو پربنسټ چي دسوداګريزو کړنو د ودۍ له امله منځ ته راغلي وي نو اړشو چي د يوداسي موسسي بنسټ کيږدي ترڅو دهغي له لاري وکولاي شي چي دلږښتنو دادايني او په خاصه توګه د لري او نږدي اخيستونکو د ادايني وړ پيسي بي له کومي ويري اوډارڅخه ترلاسه کړي چي دا موسسي اوس د بانک په نامه ياديږي.
ولې څه چې اړين دې هغه دادي چې په دې هيواد کې بانکوالي پــه همغــه زمانه کې دود وه اوپه همدې ترتيب کولاي شــو ووايو چې ختيځ په لومړي ځل د پولي وســايلو په تبادله او د پولي وســايلو په تنظيم کې بانکـوالي دود کړي ده.
کوم خلک چي سود خوري دهغوي حال به دهغه چا غوندي وي چي پيريانو نيولي وي او پردي حال دهغوداخته کيدو دليل دادي چي وايي «سوداګري هو هم لکه سود غوندي شي دي » په داسي حال کي چي الله سوداګري روا او سود ناروا کړي دي.
نو چا ته چي د هغه د رب له لوري دا نصيحت ورسيده او په راتلونکي کي يې د سود له خوړلو څخه ډډه وکړه نو څه چي يي مخکي خوړلي هغه خو يي خوړلي دي دهغه معامله له خداي سره ده او څوک چي له دي حکم څخه وروسته بيا هم همداسي کار کوي هغوي دوږخيان دي تل به پکي اوسيږي.
ايدلوژيکي اومذهبي مما نعت يې نه درلود او برعکس د داســې کار په پياوړيتوب کې يې مرســته کوله اوکــړې يې ده که څه هم د تورات په څــوځايونوکې منع کړاي شوي وه خو د ګټې تحريم يوازې د يهـودو لپاره راغلي وه (( له هغه ورور څخه دې ســود اوګـټـه مه اخلــه اوله خپله خدايه و ويـريـږه ترڅو دا ورور له تاسره ژوند وکـړي)).
همغه وه چي مرکزي بانک اړشو چي دپيسو حجم په خپل کنټرول کي راولي چي يواځيني لاره يي همدا وه چي دپيسو چاپول په خپل لاس کي ونيسي چي اوس په ټوله نړي کي دپيسو دچاپولو او خپرولو دنده مرکزي بانک لري.
په يونان کي دسکو دتبادلي کار صرافانو په مخ وړو نو دوي به خپلي سکي دصرافانو سره په لږ څه ګټه بدلولي په همدي ډول دصرافانو ګټه مخ په ودي وه او لوي لويۍ صرافياني يي جوړي کړي دوي د دي لپاره چي خپلي ګټي ډيري کړي نو خلکو ته يي دسود په بدل کي دپور ورکول پيل کړل چي په همدي ترتيب ديوانان لومړي بانک دصرافانو لخوا جوړ شو.
په ټوليزه توګه ويلي شو بانک داسې اداره ده چې د باوري پيسو کاروبار کوي دخلکو دسپما پيسي دامانت په توګه ځان سره ټولي کوي په توليدي او غير تو ليدي ساحو کې اړمندوخلکو ته دپورپه ډول ورکوي په ډيرکم سود د پور اخستوونکي نه او په ډير سود دپور ورکولو په نتيجه کې ګټــه حاصلوي.
ديونان دولت بيلابيلاي سکي وهلي وي او هرښارځانته خاصه سکه لرله نو کله چي به سوداګر ديوه ښارنه بل ښارته تلل نو اړ وه چي خپلي سکي دهغه ښاردسکو سره چي سوداګريزوکړنو لپاره ورتلل بدلي کړي.
ماهرين په دې نظر دي چې د بانک لفظ د جرمني ژبي څخه اخيستل شوي دي کله چي جرمني د ايټاليا په زياتره برخو قبضه کړي وو نو جرمني د لفظ ته ايټالوي رنګ ورکړو او په بدل شو چي دميز په معني دي او وروسته دا لفظ په انګليسي کي وټاکل شوو.
مرکزي بانک دهيواد ترټولو مهمه اداره بلل کيږي کومه چي دټولوسوداګريزو بانکونو يا څارنه کوي اودهيواد د مالي نظام په ښه والي کي لوي لاس لري دغي اداره ته مرکزي بانک اوپه عربي ژپه کي ورته اوپه انګريزي کي ورته وايۍ .
نن ورځ په ټوله نړي کي مرکزي بانکونه شتون لري ځيني هيوادونه يو مرکزي بانک اوځيني يي څومرکزي بانکونه لري او داسي هيوادونه هم شته چي څو هيواده يو مرکزي بانک لري(لکه نيجريا،
د بانکوالي نني بڼه په ۱۷پيړي کې دود پيدا کړو مګر د بانکي کړنو پيدايښت د ډ يرتيري مودي څخه سرته رسيدي چي مونږ يي په لاندي ډول ځينو کړنو ته چي د ډيرتير مهاله تر سره کيدي يوه لنډه کتنه کوه
نو زمونږ په سپيڅلي دين کي دسود ناوړه اغيزوته په کتو سره دسود په اړه الله تعالي دنورو اسماني کتابونو په پرتله قوانين سخت کړي دي او سود يي په ټوليزه توګه دمسلمانانوترمنځ بند کړي دي
دا هغه څه دي چي قرانکريم او احاديثو کي راغلي دي چي اوس په اسلامي بانکوالي کي تري کټه پورته کيږي او اوس دنړي په بيلابيلو هيوادونو کي اسلامي بانکونه شتون لري.
لومړني پرمختللي اوخصوصي بانک فرانسه کي په ميلادي کال کي ددولتي جوازپه ترلاسه کولو په کار پيل وکړ چي خلکوته يي لانديني برخو کي چوپړتياوي برابري کړي وي.
وروسته له هغې چې د افغان ملت په گوند کې داخلي ستونزې تر حده زياتې شوې او د افغاان ملتيانو خبرو ته د گوند مشرتابه د توت قدرې ارزښت ورنکړ دوي يو په بل پسې د گوند نه استعفا گانې ورکړې.
۱۳۸۲ کال کې هېواد ته د راستنېدو او د گوند د مشر انوارالحق احدي بوختيا او ملتيا په دولتي دندو کې ددې لامل شو چې مختلفې کړۍ ددغه گوند په ورانولو کې لاس په کار شي.
افغان ملت گوند چې د افغان ټولنپال ولسواکیز گوند يا افغان سوسيال ډيموکراټ او افغان ملت ملي مترقي گوند په نومونو هم سره يادشوي د درېؤ افغان روڼ انديو تر منځ په لږه بډوالي څو مختلف گوندونه دي .
د افغان ملت گوند اصل بنسټ ايښودونکی ېې غلام محمد فرهاد دی چې په کابل کې د پاپا تر نوم لاندې مخور کس و او د کابل سیمه د ښاغلي غلام محمد فرهاد په نوم نومول شوې .
د امويانو خلافت پر مهال څو سياسي خوځښتونو د "خدای د کتاب او د هغه د پیغمبر د سنت په نوم خپلې جګړې رهبري کړې چې له دې جملې شيعه او خوارج وو چې د دولت د جوړولو پر وړاندې يې بغاوت وکړ؛ د سنت اصطلاح د دويمې کورنۍ جګړې په ترڅ کې د شیعه عقیدې څخه نیوکه کوونکي مفهومونه ترلاسه کړل.
د ټولنپوهنیز او اصلاح کوونکي حقایق") چې په ۱۹۲۸-۲۹ میلادي کال کې خپره شوه. په عربي خبرو اترو کې کله چې وغواړي د شیعه ګانو سره یې توپیر وشي معمولا د "سنت" اصطلاح د سني مسلمانانو لپاره د نوم په توګه کارول کېږي. "سنت-شيعه" جوړه اي کلیمه هم په لوېديځو څېړنيزو ادبياتو کې کارول کېږي ترڅو د سني- شيعه توپير څرګند کړي.
د سني او شیعه مسلمانانو تر منځ توپیرونه د محمد صلی الله علیه وسلم د ځای ناستي پر سر د اختلاف له امله رامنځ ته شول او وروسته یې پراخ سیاسي اهمیت او همدارنګه دیني او فقهي اړخونه ترلاسه کړل.
ممبۍ په هند کې له ډیلي وروسته دویم ډېر نفوس لرونکی ښار دی او د شاوخوا ۲۰ میلیون نفوس سره د نړۍ اووم ترټولو ډیر نفوس لرونکی ښار پېژندل شوی.
د بمبۍ اوه ټاپوګان د ځایي واکمنانو تر کنټرول لاندې و چې له هغه وروسته د پرتګالي امپراتورۍ ته وسپارل شو او بیا له هغه وروسته په ۱۶۶۱ز کال کې د ختیځ هند شرکت ته د کاترین براګانزا د مهریې په توګه د انګلستان له چارلس سره د واده له لارې ورکړل شو.
د نړۍ سوداګرۍ له لسو غوره مرکزونو څخه هم دی چې د هند د نا خالصه تولیداتو ۶.۱۶ سلنه تولیدوي او د صنعتي تولید بیا ۲۵٪ جوړوي او همدا رنګه د هند سمندري سوداګرۍ ۷۰٪ سلنه یې ځانته ځانګړې کړې ده.
د ممبۍ نوم د ممبا یا مها -امبا څخه اخیستل شوی - د اصلي کولی ټولنې د سرپرست خدای ممبادیوي نوم دی او په مراټي ژبه کې د "مور" معنی لري چې د کولي خلکو مورنۍ ژبه او د مهاراشترا ایالت رسمي ژبه ده.
د طوند په خواريو او بدمرغيو کې لالهانده اولمير په ۱۳۲۹ لمريز کال د تيرا د سيمې له قومي مشرانو سره د افغانستان د خپلواکۍ په جشن کې د گډون لپاره کابل ته راغی .
په ۱۳۳۵ م لمريز کال ېې د ارواښاد استاد نبي گل په مرسته بيا له کابل راډيو سره اړيکې ونيولې او د ژوند تر پايه ېې په دې برخه کې خپلو هنري هلوځلو ته دوام ورکړاو د پېښتو د موسيقي د ودې او پرمختيا په بهير کې ېې ډېره ارزښتمنه ونډه تر سره کړه.
پياوړي او څپانده استعداد له امله ؤ چې په ۱۳۵۰م لمريز کال د اطلاعاتو او کلتور د وزارت د مسلکي غونډې په ترڅ کې دئ د استاد په درانه لقب ونمانځل او ووياړل شو.
لومړنۍ زده کړې ېې تر څلورم ټولگي په خپل کلي کې وکړې او بيا د پېښور صدر په فرنټيئر نومي ښوونځي کې شامل شو او تر لسم ټولگي پورې ېې دغلته زده کړه وکړه.
استاد اولمير چې لا يې د استادۍ لقب نه و تر لاسه کړى خلکو به د استاد په نامه ياداوۀ چې وروسته بيا په ١٣٥٠ کال کې د افغانستان د راډيو تلويزيون او د هيواد د اطلاعاتو او کلتور د وزارت لخوا د موسيقۍ د استاد لقب ورکړل شو.
کله چې کلارا له رحم د باندې امېندواره شوه [د حمل اخیستو یو ډول دی چې له رحم د باندې د رحم په تیوب کې تخمې سره القاح کېږي او له څه مودې وروسته د جنین د سقط سبب کېږي] د بچیانو زیږولو لپاره یې بیا هڅه ونه‌کړه او له دې امله یې،
دا توپير په لومړي سر کې د لویديځو ژبپوهانو په منځ کې هم لېدل کېږي؛ په عموم کې په عربي ژبه خبرې کوونکي د نوې معياري عربي او کلاسيکي عربي تر منخ توپير نه کوي،
کاتالاني او سيسلي ژبو کې – لامل دا و چې عربي شوي اروپايي مسيحي او مسلمان تمدنونه سره نږدې و او هلته مسلمانانو او عربي ژبې د اوږدې مودې لپاره شتون درلود،
انسانانو او حیواناتو کی د بوی حس په کافی اندازی سره انکشاف موندلی او د هغه لاری دوی کولی شی چی د اوبو ډیر ترش والی او یا بوی تشخیص کړی او د هغه د استعمال څخه مخنیوی وکړی.
‌ د ۲۰۱۱ د جولای په ۲۲ په یو راپور کی راغلی وو چی یوه لویه وریځ لیدل شوی چی د اوبو د غازاتو څخه تشکیل شوی وه او ۱۴۰ تریلیونه ډیری اوبه د څمکی دسطحی د اوبو څخه لری.
رامنځته شوې وه چه په دي اثارو کې په خاص ډول د بيلا بيلو اړوندو ناروغيو د تشخيص او تداوي په هکله تفصيلات بيان شوي دي چه د باليني طب د څيړنې د پرمختيا له پاره يي کلک بنسټ کيښودلي ؤ.
د سونک د سلسلې په دوره کې د طبي پوهنې په هکله د سوزني طب په برخه کې لوي اصلاحات رامنځته شول چه په دي بهير کې د اړوندې طبي روزنې په هکله د زده کونکو له پاره د کار ازموينه رامنځته شوې وه.
د نوموړي تيوري سره سم د چين د عنعنوي طب له نظره په طبيعي نړۍ کې ټول موجودات په پنځو ډولونو خاصيت لرونکو موادو پوري اړه لري چه دغه ينځه ډول خاصيت لرونکي مواد يعني لرگې،
د چين دودیز طب د اوږدي مودي د پرمختيا په تاريخ کې د واقعيتونو او تجربو د جمعبندي کولو له لارې په تدريجي توگه رامنځته شوي چه په دي توگه د چيني ملت ځانگړي خصوصيت لرونکي طبي سيستم ايجاد شوي دي.
د چين د ژيړ سيند د دواړو غاړو سيمه د چين د دودیز طب د رامنځته کيدو سرچينه گڼل کيږي او وړاندې له وړاندې نه په دي سيمه کې اړوند طبي علمي سيستم جوړ شوي و.
د چين د مينگ د سلسلې له پيل نه لويديځ طب چين ته داخل شوي او په هغه وخت کې يو شمير طبي کارپوهانو دا نظر درلود چه د چين عنعنوي طب دي له لويديځ طب سره يو ځاي استعمال شي ترڅو دواړه طب يو د بل کمبود ليري کړي او يو له بل څخه گټې واخلي.
یو له هغو عواملو څخه چې تر ډېره د دغو اقتصادي حبابونو (هغه مهال چې د یوې شتمنۍ له واقعي ارزښت څخه د هغو ارزښت لوړېږي) په رامنځته کېدو کې ونډه لري د هغو پېرودونکو شتون دی چې یو شمېر شتمنۍ یوازې په دې تمه پېري چې کولای شي هغه وروسته په لوړه بیه وپلوري؛ نه په راتلونکي د هغو څخه د ترلاسه کېدونکې عاید د محاسبې له مخې.
کامینسکي او همکارانو یې مالي کړکېچ د هغه مهال له مخې تعریف کړی چې د پولي واحد د میاشتني ارزښت د کمېدو اوسط کچه د پولي زیرمو د کچې له اوسط څخه د دریو معیارونو څخه د زیاتو معیارونو د انحراف پر بنسټ زیاته شي.
فرانکل او روز د پولي واحد کړکېچ هغه مهال بولي چې یو پولي واحد خپل اسمي ارزښت لږ تر لږه ۲۵ سلنه له لاسه ورکړي او یا هم د هغو د ارزښت د کموالي په کچه کې حد اقل ۱۰ سلنه زیاتوالی رامنځته شي.
په ټولیزه بڼه د پولي واحد کړکېچ کولای شو د هغه وضعیت په توګه تعریف کړو چې د مبادلې په بازار کې ونډه وال دې ته متوجه شي چې د یو ثابت پولي واحد بیه د لوېدو په حال کې ده او داسې انګېرنې رامنځته کړي چې د هغو ماتېدل چټکوي او د ارزښت کمښت ته یې اړ باسي.
په ۱۹ مه پېړۍ او د ۲۰ مې پېړۍ په لومړیو کې ډېری مالي کړکیچونو له بانکي کړکېچونو سرچینه اخیسته او ډېری اقتصادي بحرانونه هم له دغو بحرانونو سره هم مهاله و.
له دې امله چې بانکونه له خپلو پیرودونکو څخه ترلاسه کړې ډېرۍ شتمنۍ بېرته په پور ورکوي؛ له همدې امله دغه چاره ستونزمنه ده چې یو ځلي دې خپلو پېرودونکو ته د هغوی شتمني بېرته ورکړي،
له همدې امله دغه تېښته/ناتواني بانک له ماتې سره مخ کوي او د دې لامل کېږي چې پېرودونکي یې خپلې شتمنۍ تر هغه بریده چې د بیمې تر پوښښ لاندې نه وي له لاسه ورکوي.
د بانکونو د تېښتې په نمونو کې په ۱۹۳۱ زکال کې د متحده ایالاتو ستر مالي کړکېچ او په ۲۰۰۷ زکال کې د نورترن راک په نامه د بریتانوي مالي او بانکي خدمتونو د شرکت پاشل کېدل شاملېږي.
د اخور دره او د پېښور او د خيبر د غرونو دلړۍ ترمينځ ميدان نه عبارت دي٠اپريدي په يوه غرنۍ سېمه کې ژوند کوي چې په دوو اداري وا حدونو کې تنظيمه شوې ده يعنې د خيبر ايجنسي چې اکثريت يې پښتانه دي اود١٩٦١ميلادي کال د سرشمېرنې له مخې ددوی شمېر تنه ښودل شوی دی٠بله د کو هاټ ضلعه چې هلته ادم خيل اپريدي مېشته دي او ددوی تخميني شمېرد٦٠٠٠٠تنوپه شا او خواکې ښو دل شوی دی٠دادم خيلوپورې بله اړونده څانگه حسن خيل دي چې دوی دپيښور په شا او خوا سېمو کې او سيږي چې د١٩٦١ ميلادي کال دسرشمېرنې له مخې يې شمېرد ٢٤٠٠٠ تنو په شاو خوا کې ښودل شوی دی٠
لرغونې او غښتلې قبېله ده چې د عيسی مسيح عليه السلام تر زېږيدو ٥٠٠ کلونه وړاندې يو نا ني مشهور مؤ رخ هروډوتس چې د پښتنو دڅلوروقبېلو کومه يادونه کړې ده په هغو کې د يوې قبېلې نوم اپي ريتي ياد شوی دی چې توکم پو هان يې همدا اوسني اپريدي بولي چې د ا پي ريتي کلمه د اپريدي سره د فقه اللغت پر بنسټ هم مطا بقت مو ندلی شي٠
دپښتني شجره الا نسابو له مخې اپريدی دبرهان زوی دککي لمسی او دکرلاڼ کړوسی دی٠داسې ويل کيږي چې په پيل کې د ا پريدي نوم عثمان و چې د يوې پيښې او واقعې په سبب په اپرېدي مشهور شو٠
د آسونو سوارۍ په منګولیا کې د مسو او برونزو د دورې افاناسیو کلتور په لړ کې د لرغون پېژندنې شواهدو له خوا مستند شوي؛ دا کلتور په مرکزي مغولستان کې تر خنګای غرونو پورې فعال و.
هندواڼي زيره په د لويو لاسته راوړنوڅخه دي د ارغسان اولسوالۍ دوه ډېر غټ او دوه ميانه رودونه لري چي يو د ارغستان رود دی چي سرچينه يې د زابل ولايت د شملزو اولسوالۍ او ډيورنډ هغه پلو د باديني څخه او بله سرچينه يې د زابل ولايت د اتغر اولسوالۍ څخه سرچينه اخلي.
د اوسني ارغسان اولسوالۍ پراختيا٤٣٠٢ کيلو متره ده او د ابو څخه ١٣٠٠ ميټره لوړوالي لري د کندهار ولايت په جنوب ختيځ کي پرته ده چي د کندهار ښار سره سل کلو مټره واټن لري.
په جنوب کي د پاکستان د منزکي سره په شمال او ختيځ کي د زابل ولايت د شينکۍ اولسوالۍ او د زابل ولايت د سيوري اولسوالۍ سره پوله لري په شمال لويديځ کي د ښار صفا اولسوالۍ سره پوله لري او په جنوب لويديځ کي د بولدک اولسوالۍ او تخته پل اولسوالۍ سره پوله لري او په جنوب ختيځ کي د معروف اولسوالۍ سره پوله لري
وروسته د اډيسکومب پوځي اکاډميۍ څخه د فارغېدو هغه د اودهـ سیمې د ۱۸۵۸ او ۱۸۵۹م زېږدي کلونو د بلواگرو پر وړاندې پوځي دنده ترسره کووله.
د سپټمبر ۱۸۷۸زېږدي کې دی د برتانوي پلان له مخې د افغانستان په ماموريت وگمارل شو چې په دې لړ کې د افغانانو لخوا ېې په خيبر دره باندې د تگ راتگ بډوالی وښودل شو.
د مې مياشت په ۱۸۷۹م زېږدي کې انگرېزي ـ هندي پوځ افغانستان باندې يرغل وکړ او پدې وخت کې د افغانستان پاچا امير شېر علي خان په يوازې حالت کې مړ شوی و او د هغه ځوی امیر محمد يعقوب خان ېې ځای ناستی و .
نو د ټولو وګړو شمېر به یې ۹۰۰ یا ۱۰۰۰ کسانو ته زیات شي او که چېرې د دوعصیر قبیله چې زیاتره غواصان دي او دلته تګ راتګ کوي هغه هم دلته ژوند کوي چې شمېر یې له ۶۰۰ تر ۸۰۰ کسانو پورې رسیږي.
هغوی دا ښار له خاورو سره خاورې کړ او له ۳۰۰ تر ۴۰۰ پورې اصلي اوسېدونکي یې تېښتې ته اړ کړل او د لنډ مهال لپاره د قطر او تروسال ساحلو تر منځ یې پناه واخیسته.
دوحه د قطر هېواد د پلازمینې او په منځني ختیځ کې د یوه نوې رادبره کېدونکې مالي مرکز په توګه د نړیوالتوب او د نړۍ د ښارونو د څېړنیزې شبکې له خوا د بیټا په کچه د یوه نړیوال ښار په توګه په پام کې نیول شوې ده.
لږ ترلږه ۲۵ هغه مشهور اثارچې ده ته یې نسبت کېږي او ګڼ شمېر نا بشپړ اثار لري د لویدیځ هنر لپاره یې تر ټولو اغیزمنې انځورګرۍ کړې دي.
خو له دې سره د هغه یو شمېر کوچني اختراعات لکه د تار تاوولو اتوماتیک ماشین او یا هم د سیم د پیاوړتیا د کچې د معلومولو ماشین د تولید نړۍ ته لار پرانیسته. نوموړي د اناتومي،
د هغه " بې حده فزیکي ښایست" او "له حده زیاته مهرباني" څه ډول چې ایټالوي انځور ګر واساري هغه توصیف کړې او همدارنګه د هغه د ژوند نورو اړخونو د نورو پام ده ته اړولی وو چې یو له دغو له حیواناتو سره د ده مینه وه.
هغه چې د ۱۰۰ کسيزه لښکر مشري يې کوله له خپل کلي «نوده» فراه نه نيمروز ته ولاړ او هماغلته يې زمکې وپېرلې او هماغلته يې د محمد يوسف په نامه کلی ودان کړ او مېشت شو چې د محمد يوسف نه وروسته زوزات يې تر اوسه پورې په همدغه کلي کې چې د هلمند رود تر څنگ د کنک په ولسوالۍ کې اوسېږي.
دوي شاو خوا دوه کاله پکې ايسار وو او بيا د هند لوري ته چې وخوځيدل نو د پوځ يوه وړه ډله د يو کوماندان سره د امو سيند پرېښودل چې د واکمنو په څېر وسيدل.
يوناني واکمنو د يو بل باچاهۍ نسکورولې او د سلو کالو په موده کې د افغانستان شمالي برخې د يوناني نژاد واکمنو په لاس کې وې چې تاريخ پوهانو ” باختر يوناني” په نوم ياد کړل.
د آې خانم په کنډ والو دوه زره کاله خاورې پرتې وې چې د ۱۹۶۴ م نه تر ۷۸ م پورې د پال برنارډ په مشرۍ فرانسوي او روسي لرغون پوهانو رابرسيره کړل.
په ۱۹۷۹ م کې د روسي ځواکونو د راتلو سره د پلټنو کار وځنډيدو او دوه زره کاله پخوا لوټ شوې ښار د افغانستان د بيلا بېلو جنگي ډلو له خوا يو وارې بيا چور شو.
د آی خانم د ښار ودانۍ د يوناني معمارۍ د يو شهکار په توگه بلل شوي او په حقيقت کې يوناني ـــ باختري د ساختماني سبک يوه سمبوليکه مجموعه يا بېلگه ېې ده.
د تاريخي اسنادو له مخې د هغه د ساختماني ځانگړنو په لړ کې د او پر مجسمو برسېره په يوناني ژبه او رسم الخط ډبرليک کې د هغه پنځه تصيحتونه ترسترگو کېږي چې د هغو د دوؤ ډولونو عبارتونو واحد مفهوم داسې دی .
چې تیبل نومېږي او دوه اوښان ېې راکاږي دداسې ډبرو د پاسه ده چې د انسان په څېره د لمر درب النوع په وړاندې ددوعا په بڼه ليدل کېږي او په دې غاب کې ددعا او قربانۍ مراسم معرفي کوي .
په ۸ جولای کی په ۲۰۱۴ کال کی بگرام ته نژدې کله چی چېکي عسکرانو د قومو خلکو سره خبرې کول او پنسلونه ماشومانو ته یی هم ور کول نو په دغو عسکرو فدایی بريد تر سره شو.
د چېک په جمهوريت کی د افغانستان اشغال د خلکو لخوا انتقاد شوي دي د ۲۰۰۷ کال څخه تر ۲۰۱۴ کال پورې په افغانستان کی لس چېکي عسکر وژل شوي وو.
نوموړي عسکران د پوځي الوتکو او پوځي هلیکپترونو سره هم همکاري کوی او د دښمنانو پر اهدافو باندي د ليزرونو او نورو تخهيزاتو په مرسته د الوتکو بمونو او توغنديو لارښووي.
نوې قطبي سيمې ته د «انويټ» وروستيو کوچ دا چاره بشپړه کړه او د همدوی کډوالۍ ته په عمومي توګه په امريکاګانو کې د اصلي خلکو د مېشتېدو په سترګه کتل کېږي.
په ۱۹۰۲ ز کال کې یې په نجد کې خپل اجدادي سلطنت بیا را ژوندی کړ او تر ۱۹۲۶ ز کال پورې یې د حجاز په فتحې سره ټوله سیمه تر خپل واک لاندې راوسته.
خودزړه بڼ بيا تلپاته ښېرازه وي چې نه يې دخزان له سيليو وېره وي اونه يې هم د زمانې له پېښو په هر حالت کې دهغه په تازگۍ او ښېرازۍ کې هېڅ کموالى نه راځي.
دا زړه د مينې له خونده ناآشنا د باور له شتمنۍ بې برخې له شوق او ذوق نه خالي وي اوداسې زړه بس د تيږې يوه ټوټه ده چې نه گل پکې ټوکېداى شي اونه هم د عرفان غمى پکې ځلېداى شي.
څېرې او جسامت له مخې د سمو دمو او ژونديو زړونو په څېر يو زړه وي خود حقيقت له پلوه بيادغه دواړه زړونه يواځې د څېرې او جسامت پرته په بل هېڅ کې گډون نه ورسره لري.
مولانا په يوه داسې چاپېريال کې ژوند کاوه چې هلته خلک له يوه پلوه د مستبدو دکتاتورانو د جبر تر جغ لاندې پراته وو اوله بل پلوه پرله پسې جگړو خلک سخت ځورولي اود ټيټوالي اوکمترۍ احساس سره يې مخامخ کړي وو.
دهغه مهال له ليکنو جوتيږي چې گڼو خلکو به له بشريت اوبشري ښېگڼو نه د تېښتې له امله دې ځاى ته رسېدلي وو چې له خدايه  به يې غوښتل چې کاشکې هغوى څاروي اوياهم کاڼي تېږې واى،
له حواسو وروړاندې مولاناعقل ته هم دنيوکې گوته نيسي اوپه ډاگه کوي چې دغيبي حقايقواودانبياء کرامودعلومواومعارفودکره پېژندنې په لاره کې عقل هم نيمگړى اولنډکى دى.
له عقل سره دقياس هيڅ بنسټ نشته هغه څه چې عقل ليدلاى نه شي دهغوپېژندل هم دعقل لپاره ناشوني دي گواکي دتروو اوبو استوگن دخوږو دا له خونده څه خبردي ؟
فلسفي دسطحې معلوماتواوټيټومعقولاتوله تړاوه پرته مخ په وړاندې نشي تلاى ځکه دهغه عقل داسرارو اومعارفودپوهې په لاره کې له وره دباندې گام نه وي ايـښى .
ويل کېږي چې مولاناته له ملگري پرته ژوندکول گران وو ځکه خوهغه لومړى شمس تبريزي دخپل ياراوملگري په بڼه غوره کړبيايې شيخ صلاح الدين زرکوب اوله هغه وروسته چلپي حسام الدين دمولاناهمراز شو .
دترمذي دمړينې اودشمس دراتگ په منځ کې پنځه کاله مولاناپه همدې حالت تېرکړل گواکي دغه مهال مولانادخپلوپټواوباطني کمالا تودپه ډاگه کولولپاره يوه داسې چاته اړتيالرله چې مولاناوهڅوي ديوان اومثنوي معنوي د مولانا د همدغو هڅونکوملگرود هڅونې ژوندي مثالونه دي .
دملگروپه ټاکنه کې دمولاناپه آند کوم کشف اوياکرامت نه وو بلکې مولاناپه دې لاره کې دمناسبت جنسيت فلسفې ته قايله وو هغه به ويل چې دحقيقي مينې په نسبت سره دمناسبت مينه تل پاتې وي اوهغه پېښماني نه لري ځکه نو په قيامت کې به هغه څوک چې بې مناسبته اوپرغرض ولاړې ميني يې کړې وي هغه به نارې وهي .
څه موده هرڅه سم دم وو خوپه پاى کې يوځل بيا دخپگان لاملونه رامنځته شول اوهغه په دې ډول چې شمس قونيې ته په راتگ سره دلته نکاح وکړه اوله خپلې ماندنيې سره يوځاى يې دمولانادکور په دالان کې واړول .
چې ددغسې خبرواورېدوته تيارناست وو هغوى دغې خبرې ته څونورلستوڼې هم وروگنډل اوپه شمس پسې يې خبرې جوړې کړې چې يوخويى دمولاناپه کورکې په زوره اړولي اوبل داچې دمولانا زوى خپل کورته نه پرېږدي.
ددې څه پايله داشوه چې په اسلامي نړۍ باندې يولفظي اواستدلا لي ذوق وزري خپرې کړې وې چې له امله يې په نړۍ کې دامام ابوالحسن اشعري او امام غزالي په څېر د نوښت گرو شخصيتونو د منځته راتگ لړۍ په ټپه ودرېدله .
دقياس اواستدلا ل له امله که څه هم دمسائلوپه څېړلو کې نوې لاره پرانستل شوه خوحقيقت دادى چې ددې څه له امله دزړونوباورته تاوان رسېدلى وو اود ايمان رڼا ورسره په تياره اوښتې وه .
داسې غوټې چې علم کلام يې هم له پرانستلوعاجزه وو وجدان چې دعلم يقين سرچينه ده د علم کلام د پرله پسې بې غوري له امله همداسې شنډپاتې شوې وو دمتکلمينوپه وړاندې له پنځگونو ښکاره حواسو پرته بل کوم هيڅ باطني حس ته ارزښت نه ورکول کېده له همدې کبله گڼ هغه مسائل چې وجود يې پر باطني حواسوپورې موقوف وو دمتکلمينو په وړاندې دنيوکې وړاوآن دهغو د نفي اوانکاريو ټوليزکږون رامنځته شوى وو.
دامت د عمل قوت اوپه تېره بيادعشق گرمي چې ددغه امت ترټولوستره شتمني اود نبوت فيضان وو په رو رو مخ په سړيداووزړونه له سوزه خالي اوسينې دعشق له لوره تشې شوې وې .
معرفت اونظر هلته نه وو البته يوازې اهل قلوب وو چې په روحاني ټاپوگانو کې دمينې سروراوديقين نورپاتې وو کنه نوره ټوله نړۍ د الفاظو په طلسم کې ښکېله اوپه ظواهرو او محسوساتو پسې روانه وه .
په ٦٤٧هـ کې يې هغه دخپلې گوښې ملگرى کړاودحضرت شمس الدين په ځاى يې هغه خپل سرخيل کړاودفروزانفر په وينا خپلويارانوته يې هم دهغه دپيروي اومتابعت کولو خبره وکړه.
خوپدغه مهال يې يوځال بياپه گوگل کې دمينې لمبې ژبغړانده شوې اودڅونوروملگروپه گډون يې يوځل بياددمشق خواته مخه وکړه څه موده وروسته بېرته قونيې ته راستون شو.
له دغه ځايه مولاناته دعلم کلام اوفلسفې کمزورۍ اودفلاسفه اومتکلمينوداستدلال تشې ورڅرگندې شوې هماغه وو چې مولاناپه خوراځواک سره په عقليت اوعلم کلام نيوکې پيل کړې .
څنگه چې مولاناددې کوڅې زوړ استوگن ووځکه نوهغه څه چې ده ليدلي وو بل چانه وو ليدلې اوپه دې اړه هغه څه چې مولاناويلي هغه يې دځانې کتنې اوتجربې پربنسټ ويلې اودهغه له جديت اوواقعيت نه څوک انکارنه شي کولاى .
دغه ناروغۍ بيا دنورو ټولو نفساني او اخلاقي ناروغيو له پاره دوا او روغتيا ده هغه ناروغي چې له درملنې يې پوه طبيبان لاس په سر شوي وي اود رغېدا هېڅ چاره يې نه وي عشق په يوه نظر کې هغه رغولاى شي د کلونو ناروغ چې کله د مينې او عشق له امله له خپلو زړو روحاني ناروغيو روغ شي نو هغه بيا د سرور او بېخودۍ په حالت کې داسې وايي:
په خپلووعظونوکې به يې ديوناني حکماوو په مذهب سخت ټکونه کول اوويل به يې چې ځينوخلکواسماني ښوونې شاته غورزولې اود فلسفيانو له کاره لوېدلې ويناگانې يې ترلمن رانيولې وې .
له شمس تبرېزسره له ليدنې کتنې وروسته دهغه دفطرت تارونه سره زنگېدل اوپه هغه باندې دظاهري علومواوچاپېرياليزواغېزوپرتې پردې پورته شوې او مولانا سرترپايه په سوز اوساز واوښت .
له شمس تبرېزه وروسته چې ترڅوصلاح الدين زرکوب اوله هغه وروسته له حسام الدين چلپې سره مولاناملگرتياونکړه ترهغه يې ناکراره طبيعت کراره ورځ نه ده لېدلې .
دکوم شي وجوددهغه حقيقت آن ددين کومه عقيده ترهغه پورې چاته دمنلووړنه وه ترڅو چې دهغه دعقلي دلا ئلو دمنطقي ترتيب اودفلسفانه مقدماتوله لارې نه واى ثابته کړاى شوې .
اشاعره متکلمينوکه څه هم په عام ژوندکې معتزله اوفلاسفه له ماتې سره مخامخ کړى وو خوداعتزال روح اوعقليت بياپه خپل ځاى دخپلوفاتحينوپه زړونوکې ځاله جوړه کړې وه .
حلب دسلطان صلاح الدين دزوى الملک الظاهردهڅوپه مټ دديني علومولو مرکزگڼل کېده نوموړي دقاضي ابن شداد په مشوره په ٥٩١ هـ کې په دغه ښارکې خورالويې مدرسې وداني کړې وې چې له امله يې حلب ته هم مدينة العلم ويل کېده .
خودسپه سالارويناده چې علمي تبحر يې دې ځاى ته رسېدلى وو چې هغه پېچلي اوسخت مسايل چې ستروستروعلماوو به يې د حل کولوتوان نه درلودهغه به هم مولاناته رواړل کېدل اومولانابه دخپل بې سارې خداى ورکړي استعدادپه مټ هغه په علمي بڼه حل کول.
په عاشقي کې چې کوم خوند پروت دى هغه په معشوقي کې نشته که د نړۍ معشوقانوته دهغې تلپاتې شتمنۍ ورمعلومه شي نوهغوى به هرومرو د معشوقانو له ليکو رابېل اود عاشقانو په کتار به ننوځي.
هغوى ورته وويل چې موږ دپخوانيوانبياودبعثت حقيقت دمولاناله بيانه زده کړاودخداى ددوستانوچلن مودمولاناپه چلن کې وليدهغوى همداسې له تابوت اوجنازې سره نښتي پاتې شول .
د شمس الدين په بيلتانه کې دمولاناحالت دې ځاى ته راورسېدچې که يوچابه په درواغو ورته وويل چې ماشمس په پلاني ځاى کې وليدنومولانابه له ډيرې خوښۍ هغه ته خپلې جامې وراېستلې اوهغه به يې ورته نذرکړې اوتراوږده مهاله به يې دعاگانې ورته کولې اومننه به يې ترې کوله.
هماغه وو چې يوه ورځ يې مولانايوازې وموند او له هغه نه يې غوښتنه وکړه چې دحديقه سنايي اوياهم منطق الطير په بڼه داسې څه وليکي چې له اسرارواوحقيقت اوهمدارازدمعرفت له حقايقو پرده پکې پورته شوي وي .
يوڅوک وي چې دخپلې مينې په گرمي اودعشق په لمبوسره په دغه يخ وهلې نړۍ کې دژوندنور اوحرارت پيداکړي اودعشق په نگارخانه کې يوداسې صور پوره کړي چې ديونوي علم کلام بنسټ کېږدي .
سلطان العلماء چې به دخپل هجرت لاره کې له کومه ښاره تېريده نودهغه ځاى ستر علماء اوسپين ږيري به يې هرکلي ته راووتل اوپه خورااکرام اواعزاز سره به يې خپل ښارته بوتلل.
کله چې دقونيې کلاچمتوشوه نو پاچاله مولاناوغوښتل چې دکلا سيل وکړي مولاناچې کله دکلاپه سيل بوخت وو نوپاچاته يې مخ ورواړاوه اوويې ويل داکلا دغشواواسانو په لاره کې رښتياهم لوى خنډدى اياد مظلومانو د دعاگانو دغشودراگرځولو لپاره يې هم کومه تابياکړېده ؟
اوترټولو مهمه داچې داسلامي نړۍ علمي کړيو ته يوناني فلسفې لاره پیداکړه چې په ترڅ کې يې علمي کړۍ په ښاخونو سره وويشل شوې چې هرښاخ يې ځانته آندونه لرل او هريويې په خپل آندکې افراطي دريځ غوره کړی وو.
يوځل مولاناله خپلومريدانوسره چېرته روان وو په لاره کې په يوه تنگه کوڅه کې سپى ويده وو مولاناله مريدانوسره هماغلته ودريده له مقابله لوري يوسړى راغى اوسپى يې له هغه ځايه پسې واخيست مولاناسخت خواشينى شو او هغه سړي ته وويل چې سپى دې په ناحقه وځوراوه .
کله ناکله چې به مولانا مراقبه وو اويابه هم د استغراق په حالت کې وو په دغه حال کې به هم چې کومه استفتاء راغله نومولانا به سم له لاسه قلم او دوات راواخيست او د فتوا په ليکلو به بوخت شو.
طالبانواوآن اميرانويوه لويه ډله به له ده سره يوځاى گرځېدله څنگه چې مولاناله شاهي دربارسره هم اړيکې لرلې ځکه يې په ژوند باندې دااغيزې هم تر سترگو کېدلې خو د سلوک او احسان ليکوته له ننوتلووروسته دهغه ژوند يودم بدل شو.
دايماني حکمت انځورونه به ورباندې هومره ښکلي اورساښکاري هغه مهال به له استاداوکتابه پرته په زړه باندې دانبياء عليهم السلام علوم او معارف را اوري اود انسان په مخ به د حکمت د خزانو دروازې پرانستل شي.
حضرت شمس الدين په لومړيوکې فکرکاوه چې دمولانامريدان ښايي دهغه په مينه کې له ده سره حسداوکينه ساتي ځکه يې نودمولانادمريدانوپه گستاخيو باندې ځان نه پوهاوه خوکله چې خبره ترکچې واوښته او شمس د فتنې او فساد په راولاړيدا وبېريده نويوه ورځ په لومړي شوال ٦٤٣هـ د پنجشنبې په ورځ په پټه خوله له قونيې ووت.