polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
حقاني صاحب په کراچۍ کې له څه مهال درس ویلو وروسته د بلوچستان کویټې ښار ته لاړ اود شالدرې په مشهوره مدرسه مظهرالعلوم کې یي داخله واخیسته په دې مدرسه کې له دوه کاله تعلم وروسته یي د کویټې په یوه بله مشهوره مدرسه الجامعة الاسلامیة الاشرفیة کې زده کړې پیل کړې چې د فراغت تر مهاله یي ۷ کاله پرلپسې په دې مدرسه کې زده کړو ته دوام ورکړ.
د نوموړي نږدې قریبان او د طالبۍ ملګري هم همدا خبره کوي چې نوموړی د تعلم په مهال یو جدي او خواریکښ طالب و چې حتی د مازدیګر او ماښام تر منځ یي هم ډیر ځله مطالعه کوله.
د ۱۴۳۷ هجري قمري کال د دریمې میاشتې په ۲۲ نیټه چې د ۲۰۱۶ میلادي کال د جنورۍ له دوهمې سره برابره وه د اسلامي امارت یو وتلی او منلی شخص مولوي سید محمد حقاني د اجل داعي ته لبیک ووایه،
مولوي سید محمد حقاني د حاجي ملا لعل محمد اخند زوی په قوم پښتون /اڅکزی په ۱۹۷۲ میلادي کال د کندهار ولایت د ډنډ ولسوالۍ مربوط ښار ته نږدې سیمه محله جات کې د اڅکزو په کلاچه کې په یوه متدین او علمي خاندان کې دنیا ته سترګې وغړولې.
مولوي سید محمد حقانی صاحب د احادیثو اجازت نامه له وتلي او مشر عالم شیخ ابوعبدالله نورحبیب سواتي صاحب څخه ترلاسه کړه او د لوی عالم شیخ الحدیث عبدالبصیر صاحب په ګډون مشهورو علماء کرامو یي په سر د فضیلت پګړۍ وتړله.
دلمانځه دپاره دى غسل وكړى ځان دى خوشبويه كړى ښى جامى دى واغوندى كه ئې دفطرصدقه وركړى نه وى هغه دى هم له ځان سره واخلى اودعيدګاه په لوردى روان شى،
داختردلمانځه نه مخكى دى نفل نه كوى كله چه په راختلودلمرپه قدر د دوو نيزودلمانځه وخت رواشو اودلمانځه دوخت ترختميدوترمخه چه دلمرزوال دى امام دى دوه ركعته واجب په جماعت دخلګواداكړى،
دكمكى اختردلمانځه نيت داسى دى (نيت مى دى دزړه داخلاصه لمونځ كوم دوه ركعته واجب دكمكى اخترسره دشپږتكبيروپه دغه حاضروخت دڅاښت اقتدامى ده پدغه امام پسى مخ مى دى پرلورى دكعبى شريفى) دلوى اختردلمانځه په نيت كښى دكمكى اخترپه عوض كښى اخترويل كيږى نورنيت ئې فرق نلرى،
لومړى ركعت دى په تكبيرتحريمه سره شروع كړى سبحانك اللهم دى ووايى بيادى لاسونه ترغوږو پورى لوړكړى بل تكبيردى ووايى او لاسونه دى ځوړند ونيسى بيادى دوهم تكبيرووايى لاسونه دى ترغوږو پورى لوړكړى لاسونه دى ځوړندونيسى بيادى دريم تكبير ووايى لاسونه دى ترغوږوپورى لوړكړى اوترنامه لاندى دى ونيسى سورت فاتحه اويوبل سورت دى په لوړآوازووايى دنورولمونځوپشان دى ركوع او سجده وكړى،
كله چه دوهم ركعت ته راجګ شى اول به سورت فاتحه اويوبل سورت په لوړآوازووايى بيابه داول ركعت پشان درى تكبيرونه ووايى لاسونه به ځوړند ونيسى په څلورم تكبيرسره به دنورولمونځوپشان ركوع،
كه داختر مياشت نه معلوميده په اوريځ كښى پټه وه وروسته له زوال نه دووكسانودقاضى ياحاكم په حضور كښى دمياشتى دليدلوشاهدى وركړه نوپه سباورځ دى د اخترلمونځ اداكړل شى،
مستحب دى چه دلوى اختردلمانځه دپاره غسل وكړى خوشبويى ولګوى اودلمانځه ترفراغت پورى خورك وځنډوى وعيدګاه ته دى روان شى پرلارى دى تكبيرونه په لوړآوازوايى په عيدګاه كښى دى امام دوه ركعته واجب لمونځ دكمكى اخترپشان په جماعت دخلګواداكړى،
دامام حنيفه په مذهب دتشريق تكبيرونه دعرفات د ورځى دسهاردلمانځه وروسته شروع اوداختردلومړۍ ورځى دمازديګروروسته ختميږى چه ټوله اته لمونځونه كيږى ،
تقريباپه ۱۹۶۵ کي ېې دوره حديث شروع کړه او د شيخ العرب والعجم مولانا حسين احمد مدني د شاګرد رشيد شيخ الحديث مولانا عبد الحق حقاني څخه يې د حديثو کتا بونه ولوستل.
ورسته چار سدې ته ولاړی اوهغه کتابونه چي پاته سوي وه هغه يې د شهيد شيخ حسن جان مدني د ارواښاد پلارمولانا محمد اکبر جان ؒدهغه د ورور مولا نا رحمان الدينؒ او د شهيد شيخ حسن جان مدنيؒ څخه ولوستل.
هند د بایوګاز تکنالوژۍڅخه د استفادی په برخه د ګټي اخیستني په لورعملی ګامونه پورته کړی چی د چین په هیواد کی نږدی پنځه میلونه کوچنۍ د بایو ګاز فابریکی چی د کورنی ضرورت په اندازه ګاز تولیدوی فعالیت کوی او24000 لویی دستګاوی چی خام مواد یی انسانی فضولات دی او بایوګاز تهیه کوی هند هیواد کابو 3میلونه د بایوګاز د تولید فابریکی لری چی اکثریت یی په کلیو کی قرار لری له نیکه مرغه د ایریا موسسی د1996م کال څخه را په د یخوا زمونږ د هیواد په ځینو ولایتونه کی لکه په بامیان، ننګرهار،
خو په عمل کی انسانی او حیوانی فضوله مواد یی تر ټولو ښه منبع یا سرچینه بلل کیږی عضوی مواد د بیولوژيکی عملیی لاندی تومنه کیږی اوپه نتیجه کی ګاز لاس ته راځی بایوګاز یوبیلیدونکی او دهوا څخه سپک او په اوبو کی په کمه اندازه منحل هایدروکاربنی مرکب دی چی د عضوی موادو د تومنه کیدو لپاره یی دسانتی ګراد درجی تودوخی ته ضرورت دی د تودوخی په دی درجه کی دمایکروارګانیزمونو فعالیت چټکتیا مومی چی د عضوی موادو څخه د بایوګاز جوړیدنه او تولید دحیاتی کیمیایوه پیچلی پروسه ده په دی عملیه کی بکتریا لومړی کیمیاوی مواد په هغه عضوی موادو څڅوی چی په شاو خوا کی یی موجود دی.
که چیرې هاضم ټانک له ۴۰ څخه تر ۶۰ درجو پورې تود وساتل شي له ۲۰ څخه تر ۶۰ ورځو په جریان کې بایوګاز تولیدولای شي ځکه خو دا مهمه ده چې هاضم ټانک د لمر مخامخ وړانګو په مقابل کې باید جوړ شي نه پر سرپټ چاپیریال کې.
امونیا د مخلوط ګازڅخه عبارت دی چی د بیولو ژیکی عملیی په وسیله په ټاکلی تودوخی کی د ازاد اکسیجن په نشتوالی کی د عضوی موادو څخه منځ ته راځی جوړ شوی بایو ګاز د محلی موادولکه د حیوانی سری ،
1ډیزلو سره معادل انرژی لری دیوی نارملی کورنۍ چی شمیر یی څلور کسان وی د پخلی او روښنایی لپاره په ورځ کی بایوګاز ته اړتیا لری چی د بایو ګاز نوموړی مقدار د کورنی د غایطه موادو او دریو غواګانو د فاضله موادو څخه په اسانی سره تولیدیږی.
ددی تخمین شوی چی د غواګانو د فاضله موادو مستقیم سوزولو موثریت 11% دی او د بایوګازدجوړولو په صورت یی موثریت 60% ته لوړیږی چي د انرژی تولید لپاره د بایوګازو سوزول پنځه ځلی دعین مقدار فاضله موادو د مسقیم سوځولو په نسبت زیات دی نوځکه د بایو ګاز سوځول مفید تمامیږی اوهمدارنګه د بایوګاز سیستم نصبول اقتصادی ثابت شوی دی اوعلاوه پردی د کور میرمنی به دهغه لوګی څخه چی د لرګیو،
د وښو میده ګی او نوروفوسيلي د سوځیدلو څخه تولیدیږی د تکلیف او حساسیت څخه به يي محفوظ پاتی شی او بل طرف ته چي کومي سري دغیر هوازي هضم په نتيجه کی لاس ته راځي د کرنيزو ځمکو لپاره ډيري موثري تمامیدلاي شی ځکه دغه سري داسي تیاري شوي وي چي په خپل ترکيب کي په زیاته اندازه ضروري عناصر لکه نايتروجن،
په دي حالت کې د ميتان جوړونکي بکترياوي په ډيره ښه توګه د هغه موادو سره تماس پيداکوي چې په کنده کې اچول کيږي هر څومره چې په ټاکلي وخت کې تخمر مواد وشاربل شي په همغه اندازه ګاز په توليد کې چټکتيا رامنځته کيږي .
لومړی باید په ځمکه کې یوه څاه وکیندل شي تر څو په هغه کې د اړتیا وړ عضوي مواد او اوبه سره په مساوي نسبت ګډ کړی شي له دغې څاه څخه باید هاضم یا ډایجیسټر ټانک ته دا لړلي عضوي مواد د یوه پیپ په واسطه انتقال شي،
د هاضم ټانک بل اړخ باید له یوې داسې زیرمې سره وصل شي چې پروسس شوي مواد په کې خوندي او له هغه ځایه د کرنې یا نورو موخو لپاره له نوموړي زیرمتون څخه انتقال شي.
هایډروجن سلفایډ او ځيني نور درانده فلزات کولای شي په بټۍ کې د بایوګاز د تولید کچه را ټيټه او یا یې هم په ټپه ودروي نو باید هڅه وشي چې لومړنۍ څاه ته د یادو موادو له اچولو څخه ډډه وشي.
په دي دستګاه کی دګاز ګرځنده زیرمه دګودال دپاسه موقعیت لری چي په مستقیمه توګه داوبلنو موادوپه منځ کی لامبو وهي د ګودال دواړو خواووته یوه دوتلو او یوه د ننوتلو لاروي .
که په زیاته اندازه فضا ته ازاد شي د هوا د ازاد اکسیجن سره تعامل کوي او انفلاق کوي د انفلاق ټيټه کچه يې ۵٪میتان او لوړه کچه يې ۱۵ ٪ میتان دی .
ددغه سيستم دنصبولولپاره پکار ده چي مناسبه ساحه انتخاب شي نو ممکن داسي ساحه ورته مناسبه وي چی کرنيزه ځمکه وي ضرور به ورته ساحه پريښودل کيږي چی په په یاده ساحه کي دکرکيلي مخه نيول کيږي .
دغير هوازي هضم په نتيجه کي چي کومي سري لاسته راځي که په تازه بڼه استعمال شي ښه تماميږی خو دکمپوست جوړولو لپاره چي دغه سره د ځينو مرحلو په واسطه وچيږي د عدم اختياط په موجوديت کي تري ذرات اوبدیوي دچاپیریال دککړتيا سبب ګرځي .
او دغیر قابل تجدید طبیعی منابعو دساتلو لپاره هم ښه بدیل کیدای شي خصوصا پرمختللي هیوادونه چی اوس مهال په مختلفو برخو کي تولیدات کوي د نوموړي سیستم څخه په استفادي سره کولی شي چی خپلو منابعو او محیط ساتنه وکړي په پرمختيايي هیوادونو کی هم د دغه تکنالوژۍ پلي کول په ځینو اړخونو کی د پام وړ تسهیلات میسروي چې د هر هیواد د سيمه اییز او ملي اقتصاد د پیاوړتیا او د محیط زیستي رفاه په راوستلو کي اړین ګام بلل کیږي با لاخره پکار ده چی د بایوګازتولید سيستم ته وده ورکړو چی اوس مهال په چین،
او اروپایی هیوادونو کی د دغه تکنالوژۍ پرمختګ ته ځانګړی توجه شوي ده خو په افغانستان کي بد بختانه نظر په حالاتو باندي د دغه تکنالوژۍ پرمختګ د ستونزو سره مخ دی
ځکه چې د نوموړی ګاز و سرچینه یامنبع اکثره عضوی مواد په تیره بیا انسانی او حیوانی فضوله مواد دی چی دغه ذکر شوی مواد په دوامداره توګه د چاپیریال څخه ترلاسه کیږی.
کله چي بایوګاز د هاضم ټانک څخه خارجیږي نو په زیاته اندازه د اوبو بخارات او همدارنګه مختلف ګازونه لکه 4, 2,2 اونور پکي شتون لري چی هایدروجن سلفاید زهري ،
او دخوسا هګۍ غوندي بد بوی لري داوبو د بخاراتو سره یو ځاي کیږی24 جوړوي د ګاز وړونکو پايپونو اوهمدارنګه هغه ماشینونه چی بایوګاز استعمالوي د تخریب سبب يي کیږي نو باید شي د لپاره بیولوژیکي او کیمیاوي پروسو ته ضرورت لیدل کیږي په بیولوژیکي تصفيي کي په ډیره کمه انداه زه اکسیجن د ) (2%—8%په غلظت د بایوګاز سره یو ځای کیږي او 2اکسیدایز کیږي او سلفر جلا پاتي کيږي.
څرنګه چی فوسیلی منابع نه نوی کیدونکی او دنړی په محدود جغرافیوی موقعیتونو کی قرار لری د نړی صنعتی هیوادونه یی د فوسیلی منابعوته د ضرورت په اساس دغنی ممالکو څخه واردوی چی د یو هیواد څخه یی بل هیواد ته واردول ستونزمن کار دی چی خو ددی خلاف د بایوګاز تولیداوسوزول چی د فوسیلی موادو دسون یو ښه بدیل دی منابع یی هم نوی کیدونکی او محلی یا سیمه اییزعضوی پاتی شونی انسانی او حیوانی فضولات کیدای شی دی همدارنګه د بل هیواد یاساحی څخه واردول هم نه غواړی .
بله لاره د کیمیاوي تصفییه ده چي خامو موادو سره ګډوونکي کي په مناسبه اندازه کیمیاوي مواد وراچول کیږي چی اکثره وخت دغه کیمیاوي مواد وي په لنډ ډول ویلی شو چی باید په بایوګاز کي د 2مقدار دڅخه زیات نه وي ځکه په اندازي سره د بایوګاز استعمالوونکي انجنونه او پايپونه له تخریب سره مخ کوي .
او همدارنګه بله لاره د بایوګاز دتصفيي دبرق او یا هم نورو طریقو سره د بایوګاز وچول دی دا په هغه پایپونو کي صورت نيسي چي دهاضم ټانک څخه تر مصروفوونکو پوري غزیدلي وی .
د عملی په ترڅ کی چی بایوګاز پکی تولید یږی کار اوقوی ته اړتیا ده د لپاره د خاموموادو راټولولو جمع کولو لپاره تخنیکی وسایلو همدارنګه د بایوګازدستګاه جوړولو لپاره هم کار ته ړتیا ده چی د همدی امله په مختلفو برخو کی بشری قوی ته اړتیا لیدل کیږی دا په دی معنی چی د بایوګاز ټکنالوژی د ملی اقتصاد برخی ته د پراختیا ورکولو په برخه کی یو نوی اقدام دی او هم دمحلی او کلیوالی عاید ترلاسه کولواو استخدام کیدلو په لپاره یوه ښه سرچینه ده.
کله چی فوسیلی محروقات سوځوو نو په زیاته اندازه ګازونه ورڅخه هوا ته ازاد یږی چی له امله یی دځمکی کری ګرمیدنه رامنځ ته کیږی خو برعکس د بایوګاز داستعمال سره ذکر شوی ستونزو ته د پای ټکی ایښودل کیږی البته چی د بایو ګاز څخه هم ګازونه هوا ته ازادیږی خواندازه یی دفوسیلی موادو دسون څخه څو چنده کمه ده.
عضوی صنعتی چارواوکرنیو فضولاتو د زیاتوالی له امله د ناورین سره مخ دی نو ددی ناورین د له منځه وړلو لپاره د بایوګاز توليد ټکنالوژی یوه موثره لاره ده چی ذکر شوی ضایعات د همدی لاری مدغم کیږی ګاز توليديږي چی ورڅخه سری هم لاس ته راخی .
چی په افغانستان کی د ایریا موسسی د څیړنو له مخي اول ډول د سیمه اییزوشرایطواو موادو له مخی ښه نتیجه ورکړی ده ځکه که نوموړی دستګاه په مناسب ځاي کي تاسيس شي نو د ګازو تولید او دعضوی سرو دلاسته راوړلولپاره بیا ضروري نه ده چي کوم برقي سیستم اویا دګرمولو کوم سیستم ته دی اړتیا ولري
دغه ګاز دمختلفو غوښتنو لپاره استعمالیږی خو یوه مهمه غوښتنه یی دپخلی او رڼا په توګه تری استفاده ده په اوسنی وخت کی د حرارت او برق تولید تولید په منظور تری کار اخیستل کیږی چی د طبیعی ګاز ځای یی نیولی دی او بي کاره مواد په ډیري ښي لاري سره ګټور حالت ته بدلوی چي ورسره موثریت او پاک والی ترسترګو کیږی .
د بایوګاز دعملی په ترڅ کی یو ښه کاربنی غذایی ځنځیر تیاریږی دا په دی معنی کله چی د میتان ګاز دانرژي دتولید لپاره په کار وړل کیږی نو ور څخه کاربن ډای اکساید هوا ته ازادیږی او نباتات یی د فوتوسنتیزعملیی له لاری په مصرف رسوی او د همدغه نباتی پاتي شونو څخه د بایوګاز په تکنالوژی کی کار اخيستل کيږي بلاخره انسانانو ته پاکه هوا تهیه کیږی چی د صحت او سلامتیا لپاره یو غوره فکتور شمیرل کیږی.
او نور.)په مختلفو تخنیکونو سره تری بایوګاز په لاس جوړیږی چی دغه ګاز بیرته دمحیط په مختلفو برخو کی د یوبل سره داړیکو له مخی په منظم ډول په کار وړل کیږی او په پای کی د ټولنی په پرمختګ او انسانی ژوند کی مثبت تغیرات راوړي.
او نورو عضوی زاید موادو ذخیره او مناسب استعمال په چاپیریال کی د بد بوی ختمولو او او دکوچنیو دراتو دخپریدو مخنیوی کوی چی مناسبه لاره یی د بایوګاز ټکنالوژی استعمال دی چی ورسره د محیط 80%بدبوی له منځه ځی اکثره وخت د بایوګاز څخه حاصل شوی زیاته بدبوی نه کوی او دامونیا بدبوی هم دسری شیندلو څخه وروسته ډیر ژر له منځه ځی .
بایوګاز نه یوازی چی د انرژی دتولید منبع ده بلکه دغه منحل شوي سبستریټ چی ‍‍ نومیږي یو ارزښتناکه د خاوری عضوی سره ده چی د . مایکرونیوټرینټ څخه غنی ده چی دا د مایع سری ورکوونکی او یا نورو لارو سره نباتاتو ته تطبیقیږی.
د بایوګاز ټکنالوژی او د بایوګاز جوړول د بزګرانو لپاره د اضافی عاید د ترلاسه کولو او دهغوی د اقتصاد د ښه کولو یوه غوره لاره بلل شوی ده ځکه هغوی د داسی موادوڅخه چی په نورو مواردو کی د استفادی وړ نه وی ګټه اخلي او همدارنګه د محیط څخه عضوی فضولاتو په ختمولو کی هم ستر رول لری .
دا دستګاه دکڅوړی په څیر پلاستیکي یا ربړی ګودال یا زیرمتون لری چی پاسنۍ برخه کی یی ګاز زیرمه کیږی د ننوتلو او اوتلو لاره یی مستقیما په پورتنۍ برخي پوری تړلی وي او کله چی د ګازو زیرمه ډکه شي نوږدغه بالون ګنبذی شکل غوره کوي.
دريم ګروپ انتخاب د بايوګاز د سيمه ايزو دستګاو لپاره په ډيره بيه تماميږي ځکه چې له يو خوا د هغي جوړه ونه زيات لګښت غواړي اود بلي خوا د سرته رسولو کاريې دسيمي د اوسيدونکو د پوهي د سطحې څخه لوړ دي.
د بایوګازپه جوړولو کی د حیوانی مایعو او وچیو سرواستعمال کولی شی چی د رنګارنګ امراضو د خپریدو مخنیوی وکړی او هم حیواناتواستوګنځایونه پاک ساتل کیږی چی دغه امراض نه یوازی چی د حيواناتو ته ضرر رسونکی دی بلکه چاپیریال ته د انتشار په صورت کی انسانانو ته ضرر ورسوی
دهغه معلوماتو له مخي چي مونږ د بایوګاز ټکنالوژۍ د څیړني په برخه کي کړی دهیواد په مشرقي ولایتونو کی دغه سیستمي دستګاوي اوس مهال اکثره له کاره لویدلي دي او ځیني یی تخريب او یا له منځه تللی دي چي د پوښتنو په جریان کي يي لاملونه په لاندي ډول یاد شوي.
د بایوګاز دلاسته راوړلو لپاره يي اکتفا یوازي په حیواني فضوله موادو وي نو په هیواد کي د اکثره کورنيو دغړو تعداد زیات او حیوانات يي کم وي چي دغه ګاز يي د استعمال لپاره بسنه نه کوي.
د کلي مشران یا نور بانفوذه اشخاص يي ځانته جوړوي مګر تر یو وخت وروسته یی دخښتو اونورو سامان الاتو څخه يي په نورو مواردو کي استفاده کوي ځکه په دغه تاسیس يي تاوان نه وي کړي.
د دستګاه د جوړښت د خرابوالي له کبله ممکن پایپونه سوري شوي وي یا د سرو د پټولو دښه سیستم د نه لرلوله امله بد بوي دیته خلک مجبوروي چی د دغه سیستم څخه استفاده بس کړی.
پداسې حال چې ځينې اغېزې سيميزه بڼه لري چې په سيمه کې اندېښني منځ ته راوړي تر ټولو مهمه اغېزه چې انسان دنړۍ د ژوند تنوع د تخريب لامل ګرځي د سونګ موادو سوځول،
د نړۍ ډېر هېوادونه خپل لمړنۍ غذايي توکې په بشپړ ډول سمندري سرچينو پورې تړي که څه هم د سمندر اکثر منابع يوازې يو څو صنعتي هېوادونو انحصار کړي دي.
حقيقت دادې چې مونږ بايد خپل تنوع حيات ته څه وکړو ترڅو د موټرو څخه او همدارنګه د لويو صنعتي فابريکو څخه د سلفر ډاى اکسايد رامنځته کېدل کم کړو ځکه چې همدا هوا او اوبو سره د يو ځاى والي په نتيجه کې تيزابي باران رامنځته کوي چې دغه تيزابي باران حيوانات،
ککړونکي د هغه موادو څخه عبارت دي چې په محيط کې د انسانانو پرصحت او ژوند باندې بد اغېزښندي ناپاکه هوا نن سبا د انسانانو د صحت لپاره يوه لويه روغتيايي ستونزه ده.
تنبيحه د اوبو دسطحې لوړتيا دځمکې څخه د مايکرو اورګانيزمونه دخاورې د عضوي موادو په تجزيه کې رول لري چې دا په مجموعه کې د ايکالوژيکي ارزښت بلل کېږي.
دسپيشزونو ترمنځ تغير يا تر مطالعې لاندې نيسي د مثال په ډول لکه په يو ګل کې مختلف ډولونه يا ديوې نوعې ترمنځ يا ديوې نوعې ترمنځ جنتيکي خصوصيات مطالعه کوي.
د خاورې او ځمکې ککړتيا د طبعي نشونما او توازن څخه په ځمکو کې مخنيوى کوي او کېداى شي چې د کرلو اوسيدلو او يا د حيواناتو او نباتاتو د خوندي کولو لپاره استعمال شي.
د خا ورې چټلي په کراره ودې د فصلونو دحاصلاتو کموالى د حيواناتو او نباتاتو ژوند له منځه وړلو اوبو ککړتيا د خاورې باديدلو او دخلکو ژوند له منځه تګ ته لاره هواروي.
دنه خوښوونکې غلمغال دکچې څخه عبارت ده چې دخلکو فعاليت د دې باعث ګرځي او د ژوند کچې په نظر وړ سيمه کې له منځه وړي شور ما شور کېداى شي د شيان را پيدا کړي.
کنسرتونو او د ورانولو او تخريبولو په سبب ځينې يې له دې ککړتيا څخه لنډ مهاله دي خو ځينې يې دايمي منابع لري د غالمغال په سبب کېداى شي د اوريدلو حس له لاسه ورکړو طبعي نا ارامي او په مجموع کې د ژوند په ډول بده اغېزه لري.
د ځمکې ککړتيا د ګنده موادو نتيجه ده او مرضونه منځته راوړي په ځمکه او هوا کې ککړتيا رامنځ ته کوي دا ککړتيا دځينو عناصرو پواسطه لکه اوبه ضايع کېدل د کېشتيو او تيلو خيري او او ځينو نورو عواملو پواسطه لکه تيزابي بارانونه د ذخايرو راويستل دکمپنيو ضايعات پواسطه هم رامنځته کېږي د ځمکې تحليل د ځينو دفترونو لکه دچاپېريال ساتنې د دفتر سره کار کوي د ککړتيا د کنټرول په خاطر د انسان پواسطه د بيکاره موادو د ضايع په ضد د تجارتي او زراعتي کمپنيو پواسطه د بيکاره موادو په ضد کار کوي.
پارک ملوث کېږي او دغه ککړتيا تر سلو کلو پورې زياته کېږي او کله چې يوتعمير په يو شګلن ځاى کې جوړېږي کېداى شي چې د انسان لپاره مضر تمام شي دځمکې تحقيقاتي دفترويرو څرګنده کړې چې که دا هر څه همداسې پاتې شي نو دکېنسر او دماشوم ضايع کېدو خطره رامنځته کوي.
د حرارتي ککړتيا د زياتې تودوخې په سبب د اوږدې مودې لپاره ناوړه اغېزې رامنځته کوي ځکه د تودوخې طبعي سايکل لري د حرارتي ککړتيا ډېر ډولونه منابعو ته نژدې سيمو او ساحو پورې محدود پاتې کېږي.
نژدې د نړۍ نيمه برخه خلک په ښارونو کې ژوند کوي چې اکثره يې د ناروغيو د مخنيوي پروګرامونو څخه پاتې او د ايپډيميک ناروغيو لکه شرى او زکام سره مخ دي.
د اتموسفير هغه ککړتيا چې د هوا طبعي ترکيب او کېمياوي جوړښت خرابوي د هوا د ککړتيا څخه عبارت دى د هوا ککړتيا کېداى شي چې په يوه ځانګړې بڼۀ وي لکه دوړې ،
د هوا ملوث کېدل د ملوث کوونکو موادو په غلظت پورې تړاو لري بعضې اثرات چې د پام وړ کېداى شي لکه دلوګي زياتوالى د باران تيزابيت داکسيجن کموالى د فصلونو کموالى او دسابندۍ داندازې زياتوالى ځينې ساينس پوهان پدې باور دي چې دهوا ککړتيا دځمکې په ګرميدو پورې اړه لري.
ايکوسيستم ته هم مستقل کېږي مګر د ايکوسيستم غيري ژوندې برخه په برک نه نيسي ځکه د دواړو اجزاوې يو شا ن دي بيدون د غيرې ژوندي برخې څخه د تنوع حيات ساتنه ډېره ضروري ده ځکه چې دحيواناتو،
د اعلاناتو هغه بوردونه چې د سرک په غاړه نصبيږي د پامه غورځول شيان او سيمې لکه چټل ځايونه او خالي ودانۍ کله نا کله د ديد ککړتيا ځينې چټکې روغتيايي اغېزې او مضره اثرات لري.
ککړتيا ګڼ شمېر ډولونه لري چې د بېلابېلو منابعو څخه منځته را ځي او نتيجې يې هم سره توپير کوي د ککړتيا په اساساتو پوهيدنه د چاپېريال د هغه باخبره وګړو سره چې غواړي دا خطرونه راکم کړي ډېره مرسته کوي په ټوليزه توګه په اوسنۍ نړۍ کې د ککړتيا نهه ډوله سرچينې کشف شوي دي د يادونې وړ ده چې د هوا ککړتيا نه يواځې د طبعي نړۍ ناوړه او منفي اغېزه لري بلکه دژونديو انسانانو په روغتيا د پام وړ تاثير کوي.
په نړۍ کې د يو مليارد څخه زيات خلک د څښاک صحي اوبو ته لاس رسى نه لري همدارنګه په نړۍ کې مليارده خلک د روغتيا ساتنې مناسبو اسانتياوو ته لاس رسى نلري.
دا ککړتيا ډېره کمه خو ډېره زياته مضره ده او حتې د مرګ سبب ګرځي کله چې منځته راشي وجه يې ددې شدت او منعکس شوي خسارت دي ا و حکومت بايد د شديدو قوانينو په واسطه ددې کنترول او مخنيوي وکړي.
د تانزانیا د متحده جمهوریت په شمال لویدیځه برخه کې د لیوني سپي د ناروغۍ پیښې د غټانو په نسبت د ۱۵ کالو څخه کم عمر کوچنیانو کې ۵ چنده لوړه ده.
په صنعتي هیوادونو او د لاتینې امریکې په ډیرو ښاري سیمو کې د انساناتو د لیوني سپي ناروغي نږدې په ختمیدلو ده چې لامل یې د کورنیو سپو واکسین او نورو وقایوي تدابیري پروګرامونو تطبیق دی.
په اسیایي هیوادونو لکه تایلینډ کې د سپیو کتلوي معافیت او د معروض کیدو څخه وروسته د انساناتو معافیت د لیوني سپي د ناروغۍ له امله د مړینو شمیر د کتنې وړ اندازه باندې راکم کړی دی،
د واکسین جوړونکو د مارکيټ د داخلي ارقامو له مخې داسې څرګندیږي چې په نړیواله کچه هر کال ۱۵ میلونه یا له هغې څخه زیات خلک د لیوني سپي ضد واکسین د وقایې په توګه اخلي چې له دې ډلې یې ډیر هغه خلک دي چې په چین او هندوستان کې اوسیږي.
د لیوني سپي ضد واکسین د تطبیق کوونکو مطابق چې د کورنۍ او ښاري سیمو د حفظ الصحې د څانګې اړوند دي هر کال د لیوني سپي ضد واکسینو لږ ترلږه ۵۰۰۰۰ وایلونو ته په ملي سطحه اړتیا موجوده ده.
لا هم داسې پایښت لرونکي لارې چارې چې د لیوني سپي ناروغۍ د امحا لورې ته یوسي او په بشپړ ډول یې کنترول کړي نشته دا ځکه چې د لیوني سپي د ناروغۍ او کوڅه ډبو سپو د کنترول لپاره وړ ستراتیژي نشته.
دهغې د اوږدې غیرموجودګۍ په موده کې که هر څو فني اؤ نشریاتي ادارو دهغې دژوند اؤ فن په هکله دپروګرامونو جوړولو هڅه کړې ده خو بریالي شوي ځکه نه دي چې یو خو شکیله ناز دمیډیا مخې ته د راتلو نه ډډه کړې ده اؤ بل هغې پخپل ټول فني ژوند کې یوازې دوه مرکې کړي دي چې دهغې ریکارډ هم اوس نشته ،
هغې ته دسندرو دغه پروګرام دهاغه وخت د پي ټي وي پروډیو سر ښاعلي فرمان الله جان ورکړی ؤ اؤ فرمان الله جان وایي‌ “شکیله ناز په لمړي ځل پلار سره ټي وي ته راغلې وه ،
کله چې دشکیله ناز دفن دعروج دور ؤ نو په دغه مهال دهغې کشره خور ثمینه ناز هم په ریډیو پاکستان اؤ پي ټي وي راڅرګنده شوه اؤ په لږه موده کې یې ډیر زیات شهرت وموندلو خو د واده کیدو له امله هغه هم ډیره زر د سندرو د نړۍ نه په کور کښیناسته.
فرمان الله جان وایي شکیله ناز له یوازې الله دغاړې خواږه نه وؤ ورکړي بلکې دهغې ښائیست اؤ ځواني هم داسې وه چې د ټي وي په سکرین به راښکاره شوه نو په هرچا به یې خامخا اثر کولو .
چې په ریډیو به یې غږ راپورته شو نو په ماحول به داسې خاموشي خوره شوه لکه چې ټول کائنات دهغې دځنګیدلي اؤ خمار غږ په نشه کې ډوب نشه پروت وي اؤ دخبرو چل ترې هیر شوی وي.
دکره اؤ باوري معلوماتو له مخې شکیله ناز چې کله واده شوه نو په کال ۱۹۹۱ کې یې دسندرو نړۍ ته په مخه ښه وویل اؤ‌ په کور یې لکه دیوې عادي پښتنې میرمنې ژوند شروع کړو.
دهغې کورنۍ یوه فني کورنۍ وه اؤ دشکیله ناز نه وړاندې دهغې په ټبر کې چشتي چمن جان اؤ مهرالنساء د سندرو د فن سره تړلې نامتو هنرمندانې تیرې شوې وې.
چينچيانواوحشراتو) دشتون له امله فعاله او ژوندي برخه دي کچيري نوموړي برخه دتخريب د لاملونو په وسيله تخريب کيږي او باران يي د هغه پيروي داوبو په وسيله شاربي يا باد د هغه قيمتي زري د سترګو پناه کوي نو بيا خاوره په کافي اندازه غذايي عناصر نباتاتو ته نشي برابرولي .
په نورمال ډول د خاوري د تخريب پروسه دومره د انديښني وړ نه ده خو کله چي انساني کړنو له امله خاوره تخريب کيږي نو بيا په نړي کي يوډول ناانډولي مينځ ته راوړي او په مخنيوي کي يي بايد ارومرو لازم اقدامات ترسره شي.
بادي تخريب په هوا کي ګرد او غبار توليدوي انساني روغتيا ته ضرر رسوي په وچو سيمو کي خصوصا په هغه ځايونو کي چي خاوري د نباتي پوښ په وسيله باندي پوښل شوي نه وي د رطوبت کموالي ترڅنګ تيز موسمي بادونه هم ولري نو دخاوري لمړني تخريبونکي باد ګڼل کيږي چي دخاوري تخريب مينځ ته راوړي.
دګرديز او خوست په لويه لاره کي د ځدرانو ځنګلونو ته بي حده زيات زيان رسيدلي دي چي په ليدو يي انسان د خواشيني سره مخامخ کيږي دنوموړي سيمي په ډيرو برخو کي دخاوري هوريزونونه له ورايه ښکاري چي دخاوري ,او هوريزونونه دباد اوباران له امله له مينځه تللي دي او يوازي تيږي او کمرونه په ميراث راپاتي شوي دي.
کچيري خاوري جوړوني ته نظر وکړو نو د يو سانتي متر سريني خاوري د جوړوني لپاره کلونه کلونه وخت نيسي مګر په يو عادي باد او په معمولي سيلاب سره ډير ژر د تخريب وړ ګرځي هرڅومره چي خپلي خاوري د تخريب څخه خوندي وساتو په هماغه اندازه به اسوده او ارام ژوند ولرو او د ډيرو بدمرغيو څخه به په امن کي شو.
رومي عالمانوهريوورجل او پلني دخاوري ساتني په باره کي دکر او کښت څخه يادونه کړي ده چي د کرلو طريقه او نباتات دخاوري ساتلو کي مهم رول لوبوي نباتات خاوره د دباد او باران د تخريبي اغيزو څخه ساتي.
انسانان دځنګلونو دلمينځه تګ او د ځمکي د لوڅوني مهم عاملين ګڼل کيږي په لومړيو وختونو کي انسانانو په ځنګل کي ژوند کاوه او ځنګل يي د ځان لپاره پناه ګاه ګرځولي وه او د ځنګل ځني به يي تغذيه هم کوله خو کله چي انسانانو په طبيعت کي ساکن ژوند غوره کړ د نفوسو د زيادښت او کرنيزو ځمکو ته د خلکو د ضرورت پر بينا دځنګلونو قطعه په پراخه پيماني سره ترسره شوه.
چي په شمالي او مرکزي اروپاکي د مځنيو پيړيو پوري کورنه له لرګيو څخه جوړيدل دمنځني پيړي تر وروستيو پوري دوره په اروپا کي د لرګيو د پيړي په نوم ياديږي چي په همدي وخت کي يواځي په اروپا کي ميلونه هکتاره ځنګل لمينځه تللي وه ددي تر څنګ په ايران کي د پيړي په وروستيو کي او د پيړي په اوايلو کي ميلونه هکتاره ځنګل قطعه شوي وه چي دغه قطعه د ايران په شمال کي صورت نيولي وه او لرګي يي روسي هيواد ته صادريدل.
همدارنګه څرګنده ده چي زموږ د هيواد طبيعي ځنګلونه ډير محدود دي د ثور د کودتا څخه مخکي د افغانستان د ځنګلونو ټول مساحت ميلونه هکتاره ته رسيده چي د ټول هيواد سلنه ساحه يي پوښلي وه.
خود جګړو په ترڅ کي دهيواد ډيري ځنګلي ساحي لمينځه ولاړي د يو شمير وروستيو ارقامو له مخي د افغانستان د ځنګلونو اوسني مساحت دټول هيواد يو سلنه او ياتر دي هم کمه برخه جوړوي .
کله چي د باران څاڅکي په لوڅو او غيري محفوظو خاوروباندي ولګيږي نو دخاوري ذرات ماتوي او په کوچينيو برخو باندي ويشل کيږي او په اوبو کي د ځوړند شکل غوره کوي.
کله چي د خاوري ځوړند ذرات دخاوري په سوريو کي ځاي ونيسي نو په نفوذ تيريدنه يا باندي اثر کوي کچيري نوموړي عمل دوام پيداکړي نو دخاوري سوري د کوچينيو جامدو ذراتو څخه ډکيږي او په ځمکه کي د اوبودننوتلو چانس کميږي په پاي کي زياتي اوبه د بهيدني په شکل جريان پيداکوي د اوبو په واسطه
بيدن له شکه چي سيلاب يو طبيعي بلا ده ولي په عمل کي هم دځاني او مالي زيانونو له نظره سيلاب مهمترينه طبعي بلا په نړي کي پيژندل شوي له ۱۹۸۸تر ۱۹۹۷ ميلادي کال پوري ۳۹۰۰۰۰ نفره دطبعي پيښو په نتيجه کي له مينځه تللي دي چي ۵۸٪ دسيلاب مربوط ۲۶٪ دزلزلي ۱۶دطوفان او نورو طبعي بلاوو له کبله مړه شوي.
ټول زيانونه په دغه لسو کلونو کي ۷۰۰ ميليارده ډالره ښودل شوي دي چي په ترتيب سره ۲۹.۳۳ يا ۲۸٪ دسيلاب طوفان او زلزلي مربوط دي په دي ترتيب د تشويش وړخبره د سيلاب د تلفاتو او فزيکي زيانونو کچه په نړي کي په دي وروستيو اخيرو لسيزو کي وه .
سيل سيلاب او تيزي اوبه دري واړه مشابه کلمي دي چي په مختلفو مواردو کي پکار وړل کيږي په داسي حال کي چي په دي رابطه کي يو جامع او کامل تعريف تر اوسه ندي شوي.
سيل غالباً عبارت دي له هغه اوبو څخه چي له لوړي ارتفاع څخه مخ په ښکته حرکت کوي اود زيان او تلفاتو لامل ګرځي چي په دي کي د اوبو شديد جريان زيات حجم زيات وخت په پام کي نيول کيږي .
دنباتاتو شتون د سيلابونو په راوتلو باندي معکوسه رابطه لري يعني په هره اندازه چي د ځمکي پر مخ نباتات زيات کرل شوي وي په هماغه اندازي سره دسيلابونو دراوتلو مخنيوي کوي.
هر ډول نباتي پوښښ په ابتداکي باران پخپل ځان کي جذبوي چي دي حالت ته يو اندازه اوبوراتاويدل تبخير مومي او باقي نور يی په ځمکه کې جذبيږی چی داعمليه په نباتي پوښ پوري اړه لري.