polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
د غزني تاريخي موزيم د پياوړتيا او ودي لپاره دي د سيمه ايزو ادارو او د اطلا عاتو او کلتور وزارت اړوندو ادارو او نړيوالو کلتوري موسيسو پر له پسې مرستي وغوښتل شي ؛
داسې وړاندوېینه کېږي چې تر ۲۰۵۰ ز کال پورې به د مخ پر ودې هېوادونو شاوخوا ۶۴ سلنه خلک او د پرمختللو هېوادونو شاوخوا ۸۶ سلنه خلک ښارمېشتي شي.
د یادونې وړ ده چې ملګرو ملتونو په دې وروستیو کې وړاندوېینه کړې چې د نړۍ د نږدې ټول نفوس وده به له ۲۰۱۷ ز نه تر ۲۰۳۰ ز کال پورې په راتلونکو لسو کلونو کې د ښارونو پر بنسټ نږدې ۱.۱ میلیارده نوي ښارمېشتي وي.
د چاپېریالي شرایطو د بدلون او ښاري سیمو د مخ پر ودې نفوس ترکیب به د حفظ الصحې او روغتیايي پالنو سیستمونه تر فشار لاندې راولي او په بالقوه ډول به د انساني او چاپېریالي ناورین لامل شي.
د اتلسمې پېړۍ په وروستیو کې په بریتانیا کې د کرنیز او صنعتي انقلاب په پیل سره په ښارونو او کلیو کې د نفوس اړیکه پرې شوه او د نولسمې پېړۍ په اوږدو کې ښاري نفوس بې‌سارې وده وکړه،
دير او با جوړ کې مېشته شوې٠ تر کلا ڼي هم څه موده وروسته ميرزا الغ بيگ ته دلغمان دخلکو دشکايت په وجه له هغه ځا يه وليږ ديدل او با جوړ ته لا ړل چې تر او سه پورې هما غلته مېشته دي.
دبېلگې په ډول ابوالمحمود مولوي هدايت الله سودروي وزير ابادي په خپل کتاب هدايت افغانيکې او خان روشن خان په تذکره خان روشن خان کې دکاکازيو او په مجموع کې دترکلا ڼيو دقبيلې يادونه کړې ده او ويلي يې دي چې دوی دلغمان په سره کلا او سه صده کې او سيدل چې دسه صده په نا مه کلی تر او سه هم دلغمان په ولا يت کې شته ٠
لکه چې دمخه مو وويل کاکازيو ته لوی ماموند هم وايي٠ لوی ماموند دماموندو دسيمې په جنوب ختيز او جنوب لويديز کې مېشته دي٠ په ختيز کې دلو يو ماموندو او سالارزيو تر مينځ برېد د ملا سيد غر دی او دلو يو او وړو ماموندو تر مينځ بريد لوی خوړ دی
چې لوی ماموند يې هم بولي له اره ترکلاڼي يا ترکاڼي پښتانه دي اودماموندو دقبيلې يو ښاخ گڼل کيږي او ترکاڼي په اصل کې ښاخي خيل پښتانه دي چې دپښتنودسړبن په ټو لنيز گروپ پورې اړه لري.
د ځينو مراجعو له مخى د روسانو او كمونستي رژيم په وخت كى تركال 1990ميلادي پورى د افغانستان د اقتصادي مواردو اساسي سرچينو ته د تاوان اندازه په لاندى شكل سره ښودل شوى:
د جرمنیانو د رواج له مخې یې په ۱۸۸۹ زکال کې د جرمني له یو ګوټ څخه بل ګوټ ته سفر پیل کړ څو ټول هېواد وګوري او همدارنګه د خپل نوي کسب یا سوداګرۍ اړوند تازه معلومات ترلاسه کړي.
وروسته له هغه نوموړی د یوې میخانې څښتن شو چې له هغې به یې د سوسیالیستي او اتحادیې د فعالیتونو لپاره کار اخیسته او همدارنګه په برمن کې د سوسیال دیموکرات ګوند منتخب مسئول وټاکل شو.
ایبرت په ۱۹۰۰ زکال کې د کارګري اتحادیې د منشي په توګه وټاکل شو او په سوسیال دیموکرات ګوند کې یې د وګړو د کمیټې یو منتخب غړی د ځان استازی وټاکه.
دغو موخو ته د رسېدو له امله نوموړي له محافظه کاره او ملت پاله سیاسي ځواکونو په ځانګړې توګه د جنرال ویلهلم ګرونر تر مشرۍ لاندې پوځ او فرای کورپس کمونیزم ضد ملیشه ډلې سره لاس یو کړ.
د دوی په مرسته د ایبرت حکومت وکولای شول یو شمېر سوسیالیستي او کمونیستي بغاوتونه وځپي او همدارنګه یې د ښي اړخو یو شمېر پلانونه لکه کاپ کودتاه شنډه کړه،
فریدریش ایبرت د جرمني د سوسیال دیموکراتیک ګوند جرمنی سیاستوال او له ۱۹۱۹ زکال څخه تر ۱۹۲۵ زکال پورې په خپل دفتر کې د مړینې تر مهاله د جرمني لومړنی ولسمشر و.
په لرغوني یونان کې یوازې د کورنۍ دنظم ورکولو بحثونه و د ارسطو په اثاروکې د کلمه دهغې پانګې او شتمنۍ په مفهوم کارول شوې ده چې له سودا ګریزو هڅو څخه به لاسته راوړل کیدې اقتصادي مسالې د ارسطو په نظریاتو کې د دولت او ټولنې په هکله دهغه د عمومي فلسفې سره ګډې اویوځای دي اقتصاد ټولنیزه پوهه ده چې د نورو تولنیزو علومو یا پوهنو له څانګو لکه تاریخ ،
پولیسو او د پاکستان پوځ د خدایي خدمتگارو په لاریونوالو ډزې پیل کړی او په نتیجه کې یې د شپږ سوو نه زیات خداي خدمتگار نر او ښځې په شهادت رسیدلی ول او په زرگونو ټپیان شوی ول.
قیوم کشمیري په سازشونو لاس پورې کړه او جناح ته یې باور ورکړه چې باچاخان ستا د وژلو پلان لري او داسې د سازش دلارې د جناح سردریاب ته راتگ پاتې کړې شو دا دوره ونشوه او وروستو د خداي خدمتگارو نیول او جیلونه ته اچول کیدل پیل شول.
خو د پښتنو وسایل د خپلې ژبې په ضد په کاریدل او د دوزخ ژبه جوړه کړای شوې وه ځکه اوس اکثر پښتانه اردو ژبه قامي ژبه گيڼي او خپلې پښتو ته سپک گوري.
د پښتونخوا د قومي مشر ملک دورانگیر کاکا خبره چې کله لا چا د پاکستان خوب هم نه وو لیدلې نو دا کشمیرې خان قیوم کانگریس کې و او یو کتاب "گولډ اینډ گن آن د افغان بارډر" یې لیکلې و چې په کوم کې یې د ډاکټر خان صیب او باچا خان ډیر صفتونه لیکلی و.
خو چې کله د هند ویش او پاکستان جوړیدو ته قابو شو نو دا کشمیرې مسلم لیگ ته واوختو او بیا جناح صیب ته دومره نزدې شو چې جناح پونجا سرحد کې د ډاکټر خان صیب حکومت مات کړو او قیوم خان یې وزیر اعلی کړو.
د بابړې د تاریخي پيښې دپس منظر دبیانولو په ترڅ کې دپښتو ژبې نومیالي لیکوال اؤ دانشور ښاغلي سلیم راز وائس اف امریکه ډیوه راډیو ویب پاڼې ته وئیلي"په ۱۲م اگست ۱۹۴۸ خدایي خدمتگارو د خپلو مشرانو باچا خان ،
کله چې دغه په زرگونو خدایي خدمتگار د بابړې میدان ته ورسیدل نو هلته پرې ملیشه اؤ پولیس ځواکونو نیغ په نیغه ډزې وکړې اؤ په سلگونو پښتانه یې وژل "
اسفندیار ولي خان وایي "دا یوازې دغه شمیره هم نه وه چې خلکو نوټ کړې وه بلکې د سوؤنو پښتنو مړي خو یې په سیند لاهو کړي وؤ اؤ دتاریخ د ټولو نه لویه المیه یا حیرانونکې خبره دا وه چې په بابړه کې کوم ژوبل شوي کوم کسان وروستو د علاج دپاره هسپتالونو ته یوړی شول نو د قیوم خان د حکومت په وینا د هغوئ نه دعلاج تر څنگ د هاغو کارتوسو پیسې هم واخستل شوې په کومو چې ویشتل شوي وؤ"
چې په یوه ورځ په ۱۲ اگست ۱۹۴۸ د شپږ سوه نه زیات پر امنه پښتانه خداۍ خدمتگار په بابړه اشنغر کې په شهادت رسولې او په زرگونو یې ټپیان کړی ول.
اسفندیار ولي خان زیاته کړه دا نن چې د پاکستان په ائین کې د اتلسم ترمیم په اساس پښتنو د خپلې خاورې نوم گټلی یا یې دصوبایې خودمختارۍ په لړ کې ځینې نور بریالیتوبونه گټلي دي دا هم د بابړې د قربانیانو د وینو په برکت دي.
دعوامي نیشنل پارټۍ مرکزي مشر اسفندیار ولي خان ډیوه ویب پاڼې سره خبرو کې وویل دا د پښتنو د تاریخ یوه داسې پيښه ده چې کله یې هم څوک نه شي هیرولی
مولوي جلال الدین حقاني مولوي احسان الله احسان ملا محمد مولوي احمد ضيا و بر بعد اطلاعیه از شو در دست نیس مگن خو ايشو ور بعدش که برفتن د کلتها غزنین ازاونجو ور خواستن برف د زابل
مانډېلا د سویلي افریقا د اتحادیې په مېوزو کلي کې د تېمبو قوم په سلطنتي کورنې کې وزېږېد او وړاندې تر دې چې جوهانزبرګ کې د وکیل په توګه دنده ترسره کړي په فورت هېر او وېټواټرسرند پوهنتونونو( ،
نوموړی هلته د استعمار ضد او افریقايي ملت پاله سیاستونو سره بوخت شو او په ۱۹۴۳ کال کې له سره یوځای شو چې ورپسې یې په ۱۹۴۴ کال کې د ځوانانو ډله جوړه کړه.
خو په ۱۹۹۰ کال کې د داخلي او نړیوالو فشارونو سربېره د نژادي جګړې د رامنځته کېدو د ګواښ له امله ولسمشر فریدریک ویلیام دیکلېرک نوموړی خوشی کړ.
د یوې سپکې ګړنې په توګه د ۱۸۳۰ ز لسیزې په وروستیو کې وکارول شوه؛ که څه هم څرګنده نه‌ده چې د سېنت-سیمون‌پالنې له‌لارې دغې ګړنې ته رسېدلي وو او که په خپله یې رامنځ‌ته کړې وه.
خو په پای کې یې د شتمنیو ډله‌ییزه مفکوره رد کړه او په ځانګړواله کې یې داسې یوه «نړۍشموله عام‌پالنه» ومونده چې د «اصلي نبوغ» د پرمختیا لپاره یې زمینه برابروله.
ژان ژاک روسو ادعا کوي چې په «ټولنیز تړون» کتاب کې عمومي هوډ د یوه وګړي د غوښتنو او ارادو ساده ټولګه نه‌ده او د وګړي لېوالتیاوې پر مخ وړي (کېدای شي د قانون محدودیت په‌خپله،
په دغه نوې کړنلاره کې دوی داسې ښیښه جوړه کړه چې په نورو سیستمونو کې جوړې شوې ښیښو څخه یې څرنگوالى او کیفیت ډېرځلیزه ښه او په لږ کار لاس ته راتله.
په ۱۹۷۴ز کال کې «د يو جوړښت استبدادي نظام» تر سرليک لاندې د اليزابيت ای ار براون “ . . ” او په ۱۹۹۴ زکال کې د «اجورې او رعيت» تر سرليک لاندې د سوسن ريمولدس د کتاب له خپرېدو راهيسې د منځنيو پېړيو د تاريخپوهانو په منځ کې په دې اړه پرله پسې بې پايلې بحث شته،
د فيوډالېزم مفهوم له خپل اروپايي شاليد څخه د باندې زياتره وخت د ورته والي يا قياس له مخې ډېری وختونه د فيوډالي جاپان بحثونو کې او ځيني وختونو د منځنيو پېړيو په ايتوپيا کې د زاګوي کورنۍ په بحثونو کې کارول کېږی،
ځينو نور د فيوډالېزم قياس له يو څه لرې وخت څخه اخېستی دی او فيوډالېزم او د هغې نښې له ميلاد څخه مخکې د ۷۷۱ – ۴۷۶ز کالونو د پسرلي او مني دورې پر مهال د چين،
بروکراسي کلمه له دوه برخو جوړه شوې برو چې د کارکونکو د دفتر یا هم د دولتي ادارو او ځینې وخت د تحریر پر میز هم اطلاقیږي او کراسي بیا یوناني کلمه ده چې معنا یې حکومت او اداره کول دي.
د بروکراسۍ له کلمې څخه درې ډوله اخیستون شته دی لومړی یې په سیاسي علومو کې دی چې د اداري وگړو په وسیله د حکومت معنی ورکوي او دوهمه معنی یې د ماکس ویر له تعریف څخه اخیستل شوې چې په هغې کې د ټولیز فعالیت د عقلايي کیدو په معنی راغلې او دریم یې عامیانه برداشت دی چې خلک یې وچ قوانین بولي او فکر کوي چې دا سیستم هسې زیاتي تشریفات او کاغذ بازي ده.
وبر په شلمه پیړۍ کې سیاسي او اقتصادي شرایطو او اداري بې نظمیو او دغه راز لومړۍ نړیوالې جگړې ته په پام سره په اروپا کې دولتي ادارې مطالعه کړې او د سازمانونو د سمې ادارې او اغیزمنتیا لارې چارې یې وجاجولې او د داسې ادارو په جوړولو یې فکر وکړ چې د ټاکل شوو ځانگړنو له مخې په ټولنو کې مثبت او رغند رول ولري.
بروکراسي د مدیریت د اکاډمیکو محافلو جنجالي او ننگونکی مفهوم دی او که څه هم له اصطلاحي نظره د دفترونو او قوانینو له لارې ادارې کولو ته وايي خو په عمومي افکارو کې یې منفي مفهوم درلودی او د کاغذبازۍ،
ماکس وبر د ټولنیزو علومو مشهور پوه د شلمې پیړۍ په لومړیو کې هڅه کوله چې وپوهیږي چې د ادارو کاروکونکي ولې د مافوق پیروي وکړي او خپلې نتیجه گیرۍ یې د لومړي ځل لپاره په ۱۹۴۷ کې له جرمني ژبې وژباړل شوې او خپرې شوې چې پدې لیکنو کې چې د ټولنیز او اقتصادي سازمان تیوري په نامه وې بروکراسي کلمه پکې د یو ډول سازمان د دودولو لپاره کارول شوې وه.
لومړی خو دا چې واگې او واک توپیر لري ځکه چې په واک کې موضوع یو طرفه ده یعنې د واک لرونکی د زور یا پاداش له لارې بل څوک هڅوي چې د هغه له غوښتنو سره سم عمل وکړي خو واگې تر حاکمیت لاندې وگړو ته د منلو موضوع هم په ځان کې نغاړي چې وبر هم د همدغه ډول لپاره درې ډولونه وړاندې کوي.
ثابت اصول او قانوني محدوده چې نظام یې پر بنسټ په اداري مقرراتو او قوانینو کې رامنځته کیږي چې په دریو برخو کې د مطالعې وړ دي؛ لومړی هغه مشخص کارونه چې د یوې ادارې د موخو د تحقق لپاره کیږي او د اداري دندو په توگه کسانو تر منځ ویشل کیږي،
دوهم دا چې قدرت هم د هغو سلسله مراتبو او قوانینو تابع دی چې د مسولو کسانو لخوا اجرا کیږي او دریم یې هم له لازمو لارو چارو څخه استفاده ده چې د تل لپاره د چارو د پر مخ بیولو لپاره د صلاحیت لرونکو کسانو په وسیله وکارول شي.
د قدرت د اعمال او د اداري سلسله مراتبو اصول دي چې د قوماندې د یوه منسجم سیستم په مفهوم دي چې پکې د یوې ادارې ټیټې برخې د لوړو برخو لخوا هدایت او رهبري کیږي.
هغه کسان چې بروکراسي یې د ټولن پيژندنې له مخې څیړلې د اداري جوړښت له مختلفو ډولونو یو ډول یې بللی او باوري دي چې هر ډول چې ټولنیز او سیاسي اهمیت لري خو ماکس وبر بروکراسي یواځې یوه اداري دستگاه نه بولي بلکه هغه د اداري جوړښت تر ټولو منطقي فورم گڼي.
د ایکانومیسټ د ذکاوت واحد دا ښار د نړۍ په کچه د ژوند کولو لپاره تر ټولو غورو ښارونو په لومړي کتار کې راوست (چې په دویم او درېیم کتار کې وانکوور او سان فرانسیسکو ښارونه و).
د مونوکل د «ژوند د کیفیت څېړنې» په ۲۰۱۵ ز کال کې ویانا د نړۍ د غوره ۲۵ ښارونو په منځ کې د «کور جوړولو او ژوند کولو» له اړخه په څلورم کتار کې راوست (چې د ۲۰۱۱ کال په پرتله شپږ درجې را پورته شو او د ۲۰۱۰ کال په پرتله بیا اته درجې را پورته شو).
چې له کولم «قمري مرغه» نه اخیستل شوی دی) په میلک ابي کې خښ شوی دی او سنټ فیرجیل بیا په سلزبورګ کې د څلویښتو کلونو لپاره د بایشاپ په توګه خدمت کړی دی.
رومیانو دغه سرحدي ښار چې دوی ورته ویل هغه مهال له جنګي اړخه ښه مستحکم کړ تر څو وکولای شي خپله سترواکي په شمال کې د جرمني قبیلو له بریدونو خوندي وساتي.
دگوندونو د جوړېدو رېښې په تاریخ کې ډېرې لرغونې دي او له لرغوني یونان نه سرچینه اخلي؛ خو مشخص سیاسي گوندونه په تېرو دوو پېړیو کې د نړۍ په گوټ ــ گوټ کې جوړشول،
ده هم د پردي استعمار د مزدورو حکومتونو د رانسکورولو او هم د ښکېلاک د لاس لنډولو لپاره خلک تنویرول او پاڅون ته یې هڅول او هم یې له داسې حکومتونو سره مفاهمې له لارې د اصلاحاتو او ریفورمونو راوستل غوښتل.
په دې وروستيو كي يو ملي تجار چي دافغان يونايټيډ بانك مشري هم پر غاړه لري د ۱۱۰۰۰۰ زره امريكايي ډالرو په لگښت د هوايي ډگر عمومي پارك بيا ورغوى او د هوايي ميدان سره يې د فرنيچر مرسته وكړه.
د مؤقت حكومت له دورې څخه بيا تر۱۳۸۴ كال پوري د موسسې لخوا د هوايي ډگر د بيا رغوني كار جريان درلودى او د ۱۳۸۴ كال د مېزان په مياشت كي د هوايي ميدان ترمينل او د هغه مربوط شعبات په فرنېچر او موبل تجهيز او د لومړنيو الوتنو وسايط هم د نوموړي مؤسسې په مرسته برابر سوه،
د ډلو ځانته دود وي چې له مخې یې د برم ساتنې دود ورته وايي او دغه دود ته په اټاليا کې اومرته وايي چې په ظاهري توگه د قانون له منگولو څخه د ستنې لپاره افعال کارېږي .
د اټاليا څخه له اغېزې مافيا په دوهمه پرمختللې توگه د روسيې په هېواد کې دود شوه او همدارنگه په جاپان کې په درېيم پړاؤ لویه شوه او همداسې یې نورو هېوادونو کې هم ريښې وکړې لکه د البانيا مافيا ،
د زلمي خلیلزاد سره يوځای د پاول ولفوېچ چې د امنیت ادارې مشر و دلیلونه پدې روان و چې په تنزانيا او نورو افریقايي او آسيايي سیمو کې د امریکا په سفارتخانو بریدونه وشول د طالبانو د ملاتړي اسامه بن لادن لخوا تنظيم شوي ول.
وروسته چې کله د جورج بوش اداره واک ته ورسېده نو ښاغلي بېمن او خلیلزاد د پاول ولفويچ او زبېگنیو برېژنسکي سره يوځای همدې ادارې ته ورننوتل او خپل د تېرو نیوکو لپاره يې ښه فرصت د ۲۰۰۱م زېږدي کال د ۱۱ م سپتمبر بریدونو کې ولید .
په همدې مهال برهاند الدین رباني هم د خلیلزاد لپاره ځینې سپارښتنې درلودلي چې وروسته یې د امنیت ادارې د يو کارکوونکي ډینيل بېمن سره يوځای منځيني ختیځ ته صدام او ټولې نړۍ ته يې اسامه بن لادن خطرونه بلل .
په همدې لیکنه کې يې په خانگړي توگه افغانستان ته د اووه ترحو په وړاندې کولو د بوش په ادارې ټينگار کړی و چې وخت رارسېدلی چې افغانستان د تره گرۍ ځالې څخه وژغوري .
دېته په کتلو دواړو خلیلزاد او بېمن داسې لیکلي و چې د متحدې امریکې د وگړو لپاره هر ځای په بهر کې او دننه امریکا لپاره هم ډېر لوی گواښ په مخکې شته چې په تېروخت کې بل کلنټن ورته پام نه ؤ کړی خو اوس د بوش اداره باید دېته پام وکړي او پرته له پوځي برید څخه ناشونې ده چې په منځني اسيا کې د ترهگرو ځالې ته د پای ټکی کېښودل شي .
خليلزاد او بېمن دواړواستدلال کاوه چې دوی طالبان بې واکه کولی شي او دا کار د شمالي ټلوالې په ملاتړ شونې ده او بيا بېرته د حاکمو قبائيلي پښتنوځينې غړي په مقابل د طالبانوکې درول پکار دي .
خليلزاد او بېمن سلا ورکوي چې د امريکا غږ راډيو خپرونه دې افغانستان لپاره وغځوي او لدې لارې اسلامي ماډرېټان او نور د طالبانو مخالفين دې د طالبانو په مقابل چمتو او راوچت کړي.
د ليکوالانو د ليکلو څخه چې يې وېلې ؛ پاکستان خپل د دې ناوړي عمل مسئوليت په غاړه لري او کولی شي چې د طالبانو د حکومت په نسکوريدو کې يو ځانگړی رول ولوبوي .
روان غفلت يا د بې پروايۍ يواځينی لامل د گډوډۍ او د تشدد مانا ورکوي او دغه روانه بې پروايي چې د امريکې د گټو لپاره به گواښ اود ناراحتۍ سبب حتمي وگرځي.
نو ځکه بايد په بېړه خپل اقدامات وکړي او د امریکايي دخل د ملاتړ لپاره په وټه ييزو مرستو د سیمې ولږي خلک دېته چمتو کوي چې د هېواد اهميت ورته په امریکايي ملاتړ کې څرگند شي.
د خليلزاد په دغه نرمې مقالې کې چې سپارښتنې شوې وې د تورکيې د بهرنيو چارو د وزارت يوې انگرېزي مجلې کې خپرې شوې وې چې نه يوازې د سپارښتنې لخوا پزړه پورې او د يادونې وړ خبرې وې ،
ـ د خلیلزاد دغو څرگندونو ته په نغوته يوې مشهورې خبريالې کيرا کوشيلاینک دا گڼي چې د زلمي خلیلزاد دغه څرگندونې يوازې دا په ډاگه کوي چې ښاغلی خلیلزاد پرمختگ د پیسو او دوی ته د سهولتونو د ورکړې ته وايي او د ځمکني حقایقو څخه سترگې پټوي چې له ۲۰۰۱م زېږدي څخه تر ۲۰۰۳م زېږدي پورې يې ډېر بشري تېروتنې ترسره شوې چې د خلکو مرگ ژوبلې باندې وواؤښتلې .
چې د اپرېل لومړۍ ۲۰۰۴م زېږدي کې په برلین کانفرانس کې د ۸.۲ بیليونه ژمنه وشوه چې لومړیو کالونو کې به ۴.۵ بيليونه به سمدستي په افغانستان کې لگول کېږي ،
خو له هماغه راهیسې وینو چې تر اوسه د افغانستان لپاره دغسې ژمنو والا پيسې د امریکا په پوځ لگول شوي چې د اسامه بن لادن په درک پسې گرځېدل خو د افغانستان په وگړو يوه ايکۍ هم نده لگول شوې او ډېری وگړي اوزگاره دي کارونه ورته نشته ټولنه ویجاړه پرته د څو گوتو په شمار ودانیو او يو څو سرتړلیو موټرونو نور هېڅ کوم پرمختگ ندی شوی او خلکو کې خوارځواکي رامنځته شوې نو پرمختگ د چا لپاره؟
امریک چې په افغانستان کې ۷م د اکتوبر ۲۰۰۱م زېږدي جگړه پیل کړې يقينآ چې پایته نده رسېدلې او پر ځای يې نورې بدمرغۍ هم له ځان سره راوړي لکه د اتمي بمونو کارول ،
په لومړیو دؤو کالونو کې د لومړنیو مرستو څرک هم نه لگېږي چې لمخې یې خلکو ته نه ښوونځي ودان شوي نه يې خلکو ته کورونه ورجوړ کړي او پخپله افغان حکومت ددې توان نلري چې ښه څانگواله کدرونه ولري چې لمخې یې بدمرغي له نېکمرغي لا ډېره شوې .
اروپايي ټولنو او ناټو هېوادونو همدارنگه د پرمختگ ويناوې او خبرونه يوازې پدې موخه خپرېږي چې د نړۍ خلک په دغې جگړې ډاډمن کړي او د خلکو سترگو کې خاورې وشيندي .
خلیلزاد له ۱۹۷۹م زېږدي څخه تر ۱۹۸۹م زېږدي پورې د کولمبيا پوهنتون په نړېوال ښوونځي کې د عامه اړیکو زده کړو څانگې کې مرستيال پروفیسر و .
په ۱۹۸۴م زېږدي کې خلیلزاد د يو کال قونسلي مشاور دنده د بهرنيو اړیکو څانگې کې ومنله او د امریکې سټېټ ډيپارټمنټ سره د منځیني ختيځ او سوېلي اسيا په هکله د مشاور په توگه دنده د ريچارډ مرفي تر مشرۍ لاندې درلوده .
له ۱۹۸۵م زېږدي تر ۱۹۸۹م زېږدي پورې خلیلزاد د رونالډ رېگن په اداره کې د سټېټ ډيپارټمنټ لخوا د متحدې روسيې په مقابل جگپوړي مشاور او لارښود دنده درلوده همدارنگه يې د ايران او عراق جگړو پر مهال هم مشاور و .
په همدې مهال دی د سټېټ ډيپارټمنټ لخوا افغانستان لپاره د پالیسي او پلان جوړوونې ادارې ځانگړی استازی او د همدې ادارې د پازوال مايکل ـ اېچ ـ آرمکوسټ مرستيال سکرتر و .
له ۱۹۹۰م زېږدي ـ ۱۹۹۲م زېږدي پورې خلیلزاد د جورج ـ اېچ ـ ډبليو ـ بوش په ادارې د دفاع په وزارت کې د تگلارې د پلان مرستيال سکرتر مقرر شو .
سټېټ ډيپارټمېنټ او پېنټاگون کې د امريکا د تگلارې جوړولو د ډلې غړی هم پاتې شوی او د امريکا د پخواني ولسمشر جورج ډبليو بوش د حکومتولۍ په وخت کې د امريکا د متحده ايالاتو په مسلمانانو کې تر ټولو لوړپوړی مسلمان چارواکی پاتې شوی چې تر ټولو لوړې دندې يې د افغانستان او عراق لپاره د امريکا د متحده ايالتونو د سفير او په ملگرو ملتونو کې د امريکا د سفير په توگه دندې د يادولو وړ دي.
د پلار لخوا د لغمان ښودل شوی او په لغمان کې پښتون بلل شوی خو د دې خبرې اصلیت لا پورې ندی څرگند ځکه چې امریکا خپل د گټو ساتلو لپاره د انسانانو اکر هم بدلوي رابدلوي .
خلیلزاد يوې اوتريشۍ سیاستوالې او لیکوالې سره په کال ۱۹۷۲م زېږدي کې واده وکړ د خلیلزاد د ماندینې نوم شېرل بنارډ ده او دواړو په يوه پوهنتون کې زده کړې پر مخ وړي .
له دې روایت څخه معلومیږي چې الله جل جلاله خپل رسول حضرت محمد مصطفی صلی الله علیه وسلم ته امر کړی چې په دغه ځای کې د مسلمانانو لپاره یوه هدیره جوړه کړي او دا د دې ځای فضیلت دی.
فيچر د خبرونو سره له دې لامله څنگ لگوي چې د خبر په څېر په فيچر كې هم حقيقتونه وړاندې كېږي؛ خو په دې توپير سره چې په فيچر كې حقيقتونه په ډراماټيك انداز وړاندې كېږي.
په موجوده وخت كې د ورځپاڼو او مجلو د زياتوالي له لامله د فيچر اهميت ځكه زيات شوى دى چې خبرونه خو ټولې ورځپاڼې ليكي او عام ولس له خبرونو يو څه اندازه ستومانه شوي؛ نو د دې لپاره چې ورځپاڼه زيات نه زيات لوستونكي راجلب كړي،
فيچر د ورځپاڼو د ليكوالو له خوا په دې موخه جوړ شوى دى چې كم ارزښته معلومات زيات په زړه پورې كړي.)) د انځوريز ژورنالېزم د منځته راتلو نه وروسته اوس د فيچر سره يو شمېر عكسونه هم كارول كېږي چې موضوع سمه روښانه او لوستونكي راجلب شي.
محمد ابراهيم عطايي د ملا عطا محمد اخوند زوی وو چي پر ۱۳۱۰ لمريز کال د کندهار ښار په لومړۍ ناحيه کې خرقې شريفي ته نزدې په خپله پلرنۍ مېنه کي زېږېدلی وو.
ورور يې ډاکټر عبدالقادر سلېمان د مصر په الازهر پوهنتون کې الهيات لوستي او کشر ورور يې الحاج عبدالهادي عطايي د کابل پوهنتون د ادبياتو له پوهنځي څخه فارغ او د پښتو ژبي په معاصرو شاعرانو کې يو ښه نازکخيال شاعر دی،
پر ۱۳۵۹ ل کال د ټولنيزو پوهنو د منځۍ په وړانديز او د افغانستان د پوهنو اکاډمۍ په منظورۍ ورته د څېړنوال پوهنيزه رتبه ورکړ شوه او وروسته يې تر کانديد اکاډميسينه پوري پوهنيزه رتبه لوړه شوه.
منگل او تو تا خيل او ختيز ته يې د ډيورنډ کر ښه خوا ته پرته ده چې د کو رمې ايجنسۍ سره پوله لري اود پيواړ مشهورا و تا ريخي کو تل ددغې قبيلې په سيمه کې مو قعيت لري٠
پل محمود خان او ده خدايداد په سيمو کې هم استو گنه لري٠ د کندز او بغلان په و لايتو نو کې هم يو شمير ځاځي ميشته دي٠ د پښتو نخوا د کورمې او اورکزيو په ايجنسيو او په تيره بيا په پاړه چنار،
خو يو شمير يې په سو داگر ېزو کارونو او په تيره بيا دتر انسپورتي کارونو په سبب خپله گو زاره کوي٠ د منډ هير مشهور ځنگل هم ددوی په سيمه کې مو قعيت لري٠ ځا ځي ميلمه پال،
هيواد پا لو نکي او په علم او پو هې با ندې مين خلک دي٠ د انگر يزي ښکيلا کگرو پر خلاف يې ډيرې تورې وهلي دي او هر ځلې يې د خپلو نورو هيواد پا لو نکو په څير خپله ميړ انه او زړر تيا ثا بته کړې ده٠ دروسي بلو سگرو او تيري کوونکو ځو اکو نو په وړاندې يې هم خپله ملي او اسلامي دنده په ښه تو گه تر سره کړې ده او دوی ته يې خو لهما توونکي گو زارونه ور کړي دي٠
که چيرې د ځا ځيو پښتنو د نسب شجره په غور سره وڅيړو نو معلومه‌ به شي چې دوی د پښتنو د کر لا ڼي پښتنو په ډله کې راځي٠ دپښتنو ستر اتل او دتورې او قلم خاوند ستر خوشال خان خټک په خپل بياض کې د توري او ځاځي ښاخو نه د کر لاڼ له نسله گڼلي دي٠
خو هوډ لرم چې په نژدې وخت وکولای سم د خپلو انځورونو نندارتون جوړ کړم تر څو زما د انځورگرۍ مینه وال وکولای سي هغه د نژدې نه وگوري او خپل نظر راسره شېریک کړي.
بیا د لوړو زده کړو لپاره د پخواني شوروي اتحاد د وزبکستان سوسیالیستي جمهوریت تاشکند ښار ته ولاړ او پر ۱۹۸۹ ز کال یې د تاشکند د البیروني په نوم د پوليتخنیک د انستیتوت نه د مهندسي په څانگه کې د ماسترۍ دیپلوم تر لاسه کړ.
فكر وكړي د كارغه په ژوند باندې ځكه دا نه كرل كوي او نه ريبل او نه ورسره د ساتني او حفاظت كوم ځای شته خو ددي سره سره یې هم الله ساتي او تاسي د مرغانو څخه څومره غوره یې.
تر دي چې د مال جمعه كول او زياتوالي ددوي اخرني مقصد دي او د كليسا مشران خو د مال په جمعه كولو او په شهواتو او هر قسم خواهشاتو كې داسې ډوب شول چې خپل هرڅه یې خراب او دهلاكت كندي ته وغورځول ځكه ديني تعليمات یې يو څه وه او ددوي كار بل ډول وو،
داځكه چې حاكم به پادريانو اديرو او داسې نورو به دكليسا د مشرانو سره په دي كار كې مرستي كولي او هم به یې په مختلفو لقبونو لكه دوق كونت او نور د ځمكو څښتنان په نومونو نومول،
او دغه مادي او فيوډالي نظام یې ددي سبب شولو چې صحيح مسيحي به د عار او شرم په سترگو ورته كتل د بهرنيو د لاسه او همدغه د ځمكو او مادياتو لانجه ددي سبب شول چې د ملكانو او پاپانوترمينځ یې كشمكشونه پيل كړل.
اوقاف د وقف جمع ده څخه ده يعنې بعضي ځمكې اوځایونه د كليسا لپاره وقف شوي وه او عام خلك یې له گټي اخيستني څخه منعه وه يواځي به د كليسا په كارونواو دهغوی په امرونو كې مصرفيدله،
كليسا زياتي زراعتي ځمكې لرلي په دي نوم چې دا دكليسا لپاره وقف شوي ځمكې دي او ددي ټوله گټه به كليسا ته راتلله په دي دعوي سره چې دغه پيسي او ددي ځمكو عايدات او لاس ته راغلي مالونه د اديرو په څښتنانو د كليسا په جوړوني او همدارنگه د صليبي جگړو په تياري مصرف كېږي،
خو د كليسا مشرانو د زيات اسراف څخه كار واخستلو تر دي چې دغه داوقافو ملكېت او ځمكې په بعضي هيوادونو كې داسې اندازي ته ورسيدلي چې سړى یې تصديق كولي نه شي ،
كليسا او ددوي ديني مشرانو په پورتنيو ماليو او شتمنيو بسيا ونه كړله او نه يې په هغو زرگونه جريبه ځمكو او زرهاو غلامانو بسنه وكړه ددي سره سره یې دا هم وكړل چې خپل پيروان یې په دي اړ كول ترڅو د دوي په ځمكو او نورو لاس ته راوړنو لارو كې وړيا كارونه وكړي ،
دپورتني انحرافات ديني او اجتماعي فساد او سركشي په سبب د كليسا اتباع او پيروان داسې اندازي ته رسيدلي وه چې نور نو د انسان د وس او طاقت نه وتلي وه چې ددوي ددغه محرف او غلطو اوامرو مننه وكړي مگراروپايي خلك دداسې دروغجنو او بيكاره ديني مشرانو په لاس دوكه كېدل اوهغه هم ددين په نوم ،
تردي چې نور یې خلكو طاقت نه لرلوچې دوام وركړي هماغه ووچې مجبوراَ ئې داسې يوي مفكوري ته مخه كړه ترڅو وكولائې شې ددغه درانده او ظالمانه نظام څخه خلاص شي،
ددي ټولو سره سره د كليسا خپله برخه په تحفو او منښتو كې هم وه كومه چې به د شتمنو او د ځمكو خاوندانو له خوا ورته وركول كېدله د چاپلوسي او رياكاري په خاطر او ځني نورو به د خيرات او صدقي په خاطر وركولي،
ددي په څنگ كې كليسا ته په مختلفو وختونو او مناسباتو كې وركړه هم د ياده نه شي ايستل كېدلي كومه به چې دوي په يو نوم او بل نوم د خپلو پلويانو او پيروانو څخه راټولولي د بيلگې په توگه په كال ۱۳۰۰ م كې لپاره يوه غونډه په روما كې راغوښتل شوي وه او يو زيات شمېر حاجيان او نور پيروانو یې راغونډ شوي وه د غونډي په اخر كې دومره مال دوي د بطرس قبر خوا كې واچولو چې دوه كسانو راغوڼدولي نه شولو.
د اوقافو او لسمه برخه په غونډولو سره د كليسا مړښت رانغللو بلكي ددي سربيره یې په خپلو پيروانو باندې نوري مالي او ټكسونه ولگول په ځانگړي ډول په غير عادي حالاتو كې لكه د صليبي جگړو په وخت ،
تر دي چې دويشتم پاپ حنا راغللو نو له ځان سره یې يو نوي بدعت هم راوړلو په نامه د لومړي كال ماليه او هغه به د ټول لومړي كال د وظيفي كه هغه ديني وي او كه د ځمكې د لاس ته راوړني به وه په اجباري شكل به یې كليسا ته وركوله نو په دي سره كليسا د ځان لپاره د پيسو يوه بله نوي لاره هم پيدا كړله چې په هغي سره د خپلو پيروانو څخه پيسي او ټكسونه واخلي.
كليسا په خپلو پيروانو د خپلي ځمكې لسمه برخه فرض كړه چې د خپلو حاصلاتو لسمه به كليسا ته وركوي همدارنگه یې په هغو كسانو هم دهغوی په مالونو كې لسمه برخه د كليسا لپاره وگرځوله چې نور كسبونه او كارونه به یې كول د ځمكې د كر څخه پرته ئې د هغوی د عايداتو او لاس ته راړنو څخه هم لسمه برخه د كليسا په نوم ټوله وله ،
او په هيچا كې به دا توان او طاقت نه وو چې د كليسا ددي امر مخالفت وكړي او خپله لسمه برخه عايدات دي كليسا ته ورنه كړي بلكې هرچا به ددوي خبره منله ځكه پيروان یې د كليسا منونكې وه او د هغي د حكمونو څخه به نه شو وتلي او كه وتلي به وونو په مختلفو نومونو به تورن كېدل .
كليسا په انگليستان كې ډېري زياتي ځمكې د وقف په نوم لري خو ددي سره سره يې د نورو څخه بيا هم ماليه اخيستله او ده د اوقافو د لغوه كېدلو فرمان او حكم صادر كړلو خو ديني كسانو او مشرانو د ا په دي تورن كړلو چې دا د قياصرو پيروان دي نه د الله .
سره ددي نه چې اوسني انجيلونه ټول سره محرف دي او په خپل حال نه دي پاتي خو بيا هم په دي كې د مال او مال ساتني څخه سخته منعه راغلي ده كومه چې د بل هېڅ شي څخه په دومره سخته اندازه كې منعه نه ده راغلي د مثال په ډول به د انجيلونو څخه هغه عبارت رانقل كړو كوم چې په هغي كې د مال ساتني په باره كې منعه راغلي ده :
کله چي گران هيواد افغانستان د روسانو د يرغل څخه ازاد شو نو ښاغلی داکتر عبدالستار بيرته خپل هيواد ته د خپلې کورنۍ سره راستون شو او په ۸ /۱۰/ ۱۳۷۶هجري لمريز کال د ننگرهار د طب پوهنځي د اطفالو په څانگه کې د کدر د ازموينې څخه وروسته د استاذ په توگه مقرر شو.
چې په همدې دوره کې يې درې دورې ډاکترانو او نرسانوته په خپل ابتکار سره د شپږ شپږ مياشتو لپاره د خيبر ټيچينک هسپتال د نيونتولوژي په څانگه کې د ترېننگ زمينه برابره کړه.