polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
دخاوري پۀ محلول كې دهايدروجن دايونونوفعال تېزابيتاودخاوري كلوئيدونوپوري نښتې هايدروجنونه اودالمونيم ايونونه دذخيروي تېزابيت پۀ نوم يادېږي.
چې د وخت په تير يدو سره د غز ني لو يد يزو او سهيلي بر خو ته را غلل چې په اغلب گو ما ن سره ٩١٠ هجري کال او د با بر د وا کمنۍ لو مړۍ شپې او ور ځې وې٠ ويل کيږي چې په هغه وخت کې ددغې قبيلې خلک پوونده او د څړ او ما لدارۍ په چارو بو خت وو٠ څر نگه چې ورو سته ددغې قبيلې د خلکو په شمير کې ز يا تو الی راغی نو بيا د غز ني نه د کا بل پر لوري را و ليږ ديدل ا و بيا له هغه ځا يه د ننگر هار خواته لاړل٠ کله چې غور يا خيل ننگر هار ته ورسيدل ،
نو څمکنيو د سپين غره په لمنو کې استو گنه غوره کړه٠ تا ريخ حيات افغاني د افضل خان د تا ريخ مر صع په حو ا له د خپلو ورو ڼو نه ددې قبيلې د بيلتون وجه خپگان بولي او ا خو ن در ويزه هم د نورو ورو ڼو نه د څمکني جلا والی مرور تو ب ښودلی دی،
يو شمير څمکني د پيښور په شپږ ميلۍ کې او سيږي چې ددوی کلی د ستر او لوی ستا نه حضرت ميا عمر د مزار په و جه مشهور کلی دی او د څمکنيو په نا مه يا ديږي٠ همد ا راز د څمکنيو ختيز ته په اته کيلو مترۍ کې د ازي خيلو کلی پر وت دی٠ ازي خيل د څمکنيو يو ه پښه ده٠ په پيښور کې د څمکنيو دنورو مشهورو محلو نو مو نه دادي:
د څمکنيو د قبيلې هغه شمير خلک چې په تيراه کې ميشته دي د پړه څمکني په نا مه يې يا دوي چې د تيراه په ښکلو غر و نو کې استو گنه لري چې د سپين غره په سهيلي بر خو کې ژ وند کوي٠ ختيز ته يې اپر يدي او او رکزي،
شمال ته يې سپين غر او د جنوب خو اته د تو ري او او ر کزي قبيلو سره گډه پو له لري٠ پړه څمکني د افغا نستان نه د سپين غره په و ا سطه جلا شوي دي او کله يې چې خلک افغا نستان ته سفر کوي نو د اپرېد يو او کو رمې له لارې تگ او ر ا تگ کوي٠ ددوی سيمه د اداري پلوه د کو رمې په ايجنسۍ پورې ا ړ ه لري او زياتره د کړ مان په دره کې ژ وند کوي٠
شفتالو هم پکې پيدا کيږي٠ دغه خلک په خپلو منځو کې شخړې نه کوي او ډير سو له خو ښو ونکي خلک دي٠ د پړه څمکنيو مشهورې څا نگې او ښا خو نه د ادي:
د پکتيا ولايت څمکني ددغه و لا يت د څمکنيو په او لسو الۍ کې چې د دغې قبيلې په نا مه ور ته د څمکني و لسو الي وا يي٠ څمکني يوه ښکلي دره ده چې د پيواړ د غا ښي جنوب لو يد يز خو اته مو قعيت لري،
اندېښنې او مکنونات انځورولای شوای او د یوه ماهر روانشناس په توگه یې خپلې جوړې کړې څېرې د هغو له ټولو ځانگړنو سره وړاندې کولې او د خپلو انځورونو خوځښتونه یې تصویرول،
په ماشومتوب کې د مور او پلار د مينې بې برخې پاتې شوی او بيا وروسته د ميرک په کاله کې رالوی شوی او د همدغه وروستي نومېدلي افغان نه يې د انځورگرۍ او رسامۍ هنر زده کړی.
اسماعیل علیه السلام د ابراهیم علیه السلام زوی چې د مسلمانانو نامتو رسول گنل کېږي چې د الهي حکم سره سرم د خپل پلار ابراهیم علیه السلام له خوا د قربانۍ ډگر ته بېول شوی و.
وروسته چې کله لږ د خاپوړو شو نو یو ځل بیا د الهي حکم سره سم له خپلې مور سره یو ځای د ابراهیم علیه السلام له خوا مکې معظمی ته د بیت الله الحرام د ساتنې په موخه ولېږدول شول.
د اوبو په لټه کې د صفاء او مروه ترمنځ منډې رامنډې وهلی چې په همدې وخت کې د الهي حکم سره سم د اسماعیل علیه السلام تر پل لاندې چې پښې یې یو په بل وهلی د اوبو یوه نه درېدونکې چینه راوخوټکېده،
دى له ارواښاد سره په ګډه په هرجومات كې دتبليغ له پاره ګرځېده او خلك به يې په هره جنازه اوغونډه كې دكمونيزم د سپېره سيلاب له خطره خبرول اوتر پسرلي پورې يې په ګلدادخيلو كې تدريس وكړ،
دژورنالېزم په ميدان كې چې مولوي صيب كومه زړه تجربه او ژور نظر درلود دهغه ترمخه په پېښور كې د تنظيمونومشرانو له نوموړي څخه دفرهنګي چارو په سرته رسولو كې ښه ګټه پورته كړه،
په ۱۴۰۵ هـ كې كله چې دپېښور په چراټ سيمه كې ددعوت اوجهادپه نامه يوستر پوهنتون د اوو تنظيمونو په ګډه همكاري پرانيستل شو مولوي صيب په نوموړي پوهنتون كې تر پايه پورې دحديثو،
دوى دغه كتابونه په ډېره مينه په ډېره كمه تنخوا اوډېركم امتياز تدريس كړل اودپوهنتون په خواكې دمعهد ابى بكر صديق په نامه ښوونځي كې دفقهې نومي كتاب هم څوكاله تدريس وكړ اوله دې سره يې د دارالافتاء د رياست دمرستيالي دنده هم په غاړه لرله،
پر هيواد چې دامريكا په سروالي كې ګڼو اروپايي هيوادونو يرغل وكړ يو وار بيا په سپينه ږيره د ۱۴۲۱ هـ كال دشوال په مياشت كې پاكستان ته په كډه كولو مجبوره شو،
د ازاد خان افغان اولادونه اوس مهال په پکتیکا کې میشت دي ځینی له دوی د پکتیا په څمکنیو او ځیني نور یې په بهرنیو هیوادړنو کې هم میشت دي مګر زیاتره یې د پکتیکا ولابت په مرکز ښرنه کې اوسیږي
چي نوموړي کلاداسلام دسپيڅلي دين دظهورنه مخکي جوړه شوي ده نوموړي مسوولين وايي تاريخ پوهانو په دي هکله بيلا بيل نظريات لري ځيني وايي چي نوموړي کلااوځاي دانوشيروان دپاچاهي په دوره کي جوړه شوي ده خو ډيرپوهان لاوايي چي نوموړي کلااودبُست نورکلاگاني ۳۰۰۰ کاله مخکي دحضرت عيسي ترزيږيدولو نه مخکي جوړه شوي ده خويوه خبره چي جوته ده داچي نوموړي کلاډيرلرغون تاريخ لري.
کله چي دکلاسرته وغيږو نوهغه وخت به وپوهيږو چي نوموړي کلاپه ډيرمهارت جوړشوي دي چي دهغه وخت دانسانانو دخښتو دجوړولو اودودانيو دجوړولو مسالي په څومره مهارت جوړشوي دي دکلاپلن ديوالونه چي اوس هم ډيراثار ېې له ورایه ليدل کيږي تر۶ مترو هم لا لوړې دي ددي ښکاروندوي دي چي پرنوموړو ديوالونو باندي آسان ،
گاډي اوسرتيري دکلايوکونج نه بل کونج ته تگ اوراتگ کاوه دکلامخ ته دنړي دعجايبو نه يو ډيرغټ ښيښک اويا کمان دي چي دومره غټ ښيښک اوکمان دنړي په هيڅ تاريخي اثارو کي نه دي ليدل شوي اوس هم داښيښک هسي جگ روغ رمټ ولاړدي اوسيلانيانو ته دهغه وخت چي دوي جوړشوي وو خپل قصي اوداستانونه په پټه خوله وايي .
دلرغوني افغانستان دتاريخونو دپاڼو په لوستلو سره داڅرگنديږي چي بست د افغانستان دهغه وخت يوډيرمشهوراوستراتيژيک ځاي وو ديوي خوا بُست د دو سيندونو په مينځ کي موقعيت درلود،
نوموړي سلطان بًست دخپل يو مهم ښارپه ډول خوښه کړه اودبُست په بيارغولو کي ېې ډيرې هلې ځلې وکړې چې ددې سلطان دبيارغولو اودکلاگانو دجوړولو نړيدلي اثاراو کلاگاني تراوسه هم پرځاي پاتې ده .
کله چي هرسيلاني دبُست دکلاگانو اومشهورښيښک ته وگوري نو په واقعيت هم گوته په غاښ پاته کيږي چي په هغه وخت اوزمان کي انسانان څومره مخ ته تللي وه اوڅنگه يي کولاي شول دومره جگ اوپلن ديوالونه جوړکړي؟
داکلادانوشيروان دپاچاهي په وخت کي جوړه شویده اودهغه وزيربستک نوميدي نو بُستک ددي کلاپه جوړولو کي ډيرکوښښونه وکړه اوداکلااوښاردهغي په نامه ياده شوه .
نوموړي زياتوي کله چي افغانستان اوهلمند دنړي دخلکو په ذهنونو کي ياديږي نو هرومروهرچاته اوهرچاچي بُست ليدلي وي او يايي هم اوريدلي وي نو دبُست کلااو دهغه دښيښک عظمت په ياديږي.
په هغه ځای کې چې د افغانستان دوه نامتو هلمند او ارغنداب سيندونه سره يوځای کيږي يوه ډيره لويه کلا چي دهغي له پورتنې برخې څخه ټول لښکرگاه ښارمالوميږي جوړه شوي ده داکلادبُست په نامه ياديږي چي دهلمندولايت دلښکرگا ښارته څيرمه پرته ده چي دافغانستان اوآن دنړي په تاريخ کي ځانگړی اومشهورنوم لري .
د پچ دواړو سرونو ته وکېټس دروي چې د بېټسمن او بالر تر منځ د لوبې پولې ښکاره شي او د ويکټس يا وېکټو ساتنه په بېټسمن پورې اړه لري بیا د وېکټو ويشتل يا راغورځول په بالر باندې اړه لري.
هغه لوبډله چې بېټنگ ولري نو دوه لوبغاړي ېې لوبغالي ته راوځي او يو لوبغاړی د پچ سرخواته چمتو درېږي او دوهم ېې پښو خوا ته د څاروال اړخ ته درېږي.
د ویکټو پر سره د دې لپاره چې کله گېند پرې لږېږي او د وکټې خوځېدل وښيي نو يوه د لرگي څخه جوړه شوې دوه گوټکواله لرگی پرې ږدي کومې ته چې په انگرېزي کې بلز وايي .
يوه لوبډله د ډنډې مسولیت لري او بله د توپ اچولو يا گېند غورځولو چې دې سره د ډنډه وال مسولیت دا وي چې د پچ له سره څخه پښو خواته منډې جوړې کړي چې هره منډه يوه نمره لري.
همدارنگه د ۱۳۰۱زېږيز کال د لیکلل شويو سندونو څخه داسې ښکاري چې د تر نوم لاندې يوه لوبه د برتانيې شهزاده اېډورډ او د هغه د ځوی لخوا په نیونډن سیمې کې کېده ،
څو نورو ټکو ته په اشارې سره وېل شوي چې د کريکټ ويی په ۱۵۹۸ زېږدي کې د د ويی څخه چې د برتانيې سوېل ـ ختيځې انگرېزي ژبې گړدود څخه ېې گړنه يادېږي رامنځته شوی .
سیدشاه اشرف اغا دافغانستان دخپلواکۍ هغه نومیالی دی چې کله غازي امان الله خان دسقاوي اړودوړ په ترڅ کې کندهار ته راغی نودغه نومیالي اوباتدبیره پښتون سید يې ملا وروتړله او دشاه امان الله بیرغ يې پورته کړ او ترغزني پوري د ټولو سیمو په نيولو کې يې دشاه امان الله خان مر سته وکړه.
د کندهار دپنجوائې دسیدمحمد اغا کورنۍ چې په پنجوائې او شاوخوا سیمو کې يوه نو ميالۍ کورنۍ ده اوددغې کورنۍ زياتره غړي اوس هم په کندهار او پنجوايي کې میشته دي ٠
په کندهار کې دیعقوب جان اغا کورنۍ چې دکندهار د سپيڅلې خرقې ته ځیرمه مېشته ده او هغه کوڅه چې د کندهار میوندعمومي واټ او د سپيڅلې خرقې د شمالي دروازه سره نښلوي دیعقوب جان اغا په نامه یادیږي ٠
دکندهار دسیدعظیم اغا کورنۍ چې دښار په څلورمه ناحیه کې يې اوس هم یوه غټه کلاچه شته چې اوس دنیک محمداغا په کلاچې سره يا ديږي٠ ددغه سیدعظیم اغا یو ځوی سید محمد نسیم اغا د دجنوبي زون تنظيمه رئیس و ٠
دکندهار داوسني قومي مخورسپين ږیري سید عبدالظاهراغا کورنۍ چې په ډيرو جرگو کې يې دکند هار دخلکو استازیتوب کړی دی ددې کورنۍ زیات شمیر کسان اوس په جنوبي پښتونخوا کوئيټه کې میشته دي .
دکندهار دارغنداب دحسام الدین جان اغا علمي او سیاسي کورنۍ چې په سیمه کې دپوره شهرت نه برخمنه ده٠ ددغه حسام الدین جان اغا زوم محمد سرورخان دکند هار نا ئب الحکو مه و٠
دکندهار د مشهور روحاني شخصيت سیدعبدالرحمن شاه اغا کورنۍ چې په کندهار کې دخاص درناوي نه برخمنه ده ٠ ویل کیږي چې د سیدعبدالرحمان شا اغا غورنیکه سیدادم اغاد پښین د عمرزي سیدانو نه و چې وروسته دملي قائد اعليحضرت احمدشاه بابا په وخت کي په کندهار کې میشت شوی و او دهغه زوی سیدغلام جان اغا دکندهار یو دلویو قومي مشرانو څخه و او دهغه زوی سیدعبدالروف اغا د کندهار دسیدانو مشر او خان پاتې شوي و .
دحیوانانو یو ژوبڼ ااو په لومړي ځل یو شخصي میوزیم جوړ کړی و٠ ویل کیږي چې نوموړی ډیر سخي سړی و او دقادریه طريقې پیرو هم و٠ دکندهارمشهور روحاني شخصیت پیرمرچ اغا دده د ارادتمندانونه و اواعليحضرت محمدظاهرشاه دهغه ژوبڼ او میلمستون ته دسیل لپاره راته .
دده کوټۍ اوس هم دسید عبدالرحمن شاه اغا په نامه د کندهار په نوي ښار کې موجوده ده او دې ته ورته یوه لویه کوټۍ يې دکندهار په دهیمراسي کې هم شته ٠ددوی اصلي ځای په کندهار کې د بامیزو کوڅه د ه چې دبابیانو دکلاپه استقامت يې یو لوی احمدشاهي سرای اوس هم هلته دده په نامه شته٠
د زلخان د سیدانو کورنۍ چېدروسانو په وړاندې ملي پاڅون کې يې هم دپام وړ وڼده درلوده ددغې کورنۍیو غړۍ سیدفضل الدین اغا دیوې جهادي جبهې مشر پاتې شوی و ٠
سیدحیدراغا دمیوند په غزا کې دغازي ایوب خان ترڅنگ دانگرېز سره په پوره مېړانه وجنگید او په هماغه ورځ په شهادت ورسید٠نوموړی دسیدانو دحیدرزو قبیلې ته منسوب و او دهغه زوی سیدعبدالغفار اغا دتابین د مشرانونه و ٠دسیدعبدالغفار اغازوی ډگروال سیدنجم الدین اغا دسردار داود خان شهيد له نژدې پوځي ملگرونه و او دجمهوري نظام په راو ستلو کې يې دسردار دوادخان سره پوره ملتیا درلوده ٠ نوموړی لومړنی تن و چې په ارغنداب کې يې به خپلو هڅو سره دسيند پرغاړه د شاه اشرف ښونځۍ په عصري ډول جوړ کړ ،
دغه کورنۍ دروسانو په وړاندي په ملي پاڅون کي ډیري قربانۍ ورکړي دي او دسیدسروراغا زوی شهید امین الله اغا مشهور په لالاملنگ دکندهارله مشهورو غازیانو نه وچې په یوازي ډول به يې د روسانو پوره محاصره ماتوله ٠ دکندهارچریکان نومي تاریخي اثر کې ددغه غازي ډیرې زیاتې کارنامې راغلي دي او په١٩٨٢ زېږدېز کال کې دکندهار په میانجوی سیمه کې د روسانو لخوا په مخامخ جگړه کې په شهادت ورسید او دمیانجوی په جومات کې ښخ دی٠ دلالا ملنگ یو ورور سید طیب اغانوميږي٠
چې دکندهار دسیدانو یوه مشهوره کورنۍ ده او دا څلویښت کاله کيږي چې په سعودي عربستان کي میشته ده او په مدینه منوره کې استوگن دي ٠ویل کیږي چې دغه کورنۍ دافغاني حاجیانو سره هرکال معنوي مرستي هم کوي ٠
دکابل ولايت دده سبزولسوالۍ دپايمنار پاچايان چې دپايمنارد پا چا صاحب زيارت هم هلته دی٠ همداراز دکابل په لويدېز کې دکلای قا ضي په سېمه کې دشاه اغا زيارت هم ډېر مشهور دی چې ډېر شمېر خلک يې زيارت ته ورځي
دهيلمند ولايت دگرمسير سيدان چې دخاص روحاني فیض نه برخمن دي او په نو موړې سېمه کې عام پښتانه ورته ډیر دقدر په سترگه گوري٠ ددې ترڅنگ بېا دسیاه بند سیدان چې اکثر خلک يې تور حلقي سیدان هم بولي د ولسي محبوبیت نه برخمن دي اولویه پیرخانه لري ٠
چې په اصل کې دکونړ دپشد نه تللي دي اود دوی نېکه مرواريد اغا هلته ښخ دی او زيارت ته يې ډېر شمېر خلک ورځي٠ ددوی دکورنۍ نه يو مهم تن توراغا نو ميده٠ همداراز دهرات ولايت دکرخ دولسوالۍ سيدان او دهرات ولايت دانجيل ولسوالۍ دنوين دکلي سيدان هم مشهور دي
دتاريخ په اوږدو کې ېې د سيمو زبرځواکونو يرغلونه پې کړي او د ټولنې چوکاټ ېې څو ځایه ادل بدل کړی خو خلکو باندې ېې زور ندی رسېدلی او بيا بېرته پښېمانه په شا تمبول شوي .
د همدې تمبولو په لړ کې ځينو سيمه ييزو سياستوالو د افغانانو د سپېڅلې ارادې راز د هغوی په مذهبي کلکو گروهو کې موندلی چې په لړ کې ېې ورته د هغو گروهو په چوکاټ کې د پیر او حضرت تر نوم لاندې روحاني اشخاص ورلېږلي او هغوی باندې ېې د مذهبي گروهې له خوا منلي او هغو سيمه ييزو هېوادنو خپل استخباراتي سياستونه په افغانستان کې چلولي دي .
دغو اشخاصو د نيکونو د نوم څخه په استفادې د اسلام له دین څخه ناخبرو خلکو باندې د ولامقام کسانو طبقاتي ولکه جوړه کړې چې د خلکو په لوړ کتار کې شمېرل شوي او د ټولنې په هر اړخ کې ېې د وړ او ناوړه مسلکې پوهې په درلودو ېې بيا هم لوړ ځايناستو څخه گټه پورته کړې چې د افغانستان په څو سياسي پيرونو کې په لوړو مقامونو د دوی اغېز روان و .
غازي شاه اشرف اغا چې په دويم ځل يې په کندهار کې دغازي امان الله خان بیرغ پورته کړه او ترغزني پورې يې ټولي سيمې بیرته دغازي امان الله خان تر ولکې لاندې راوستلې ٠
ډگروال سیدنجم الدین اغا چې د سردار داودخان د نږدې ملگرو څخه و او دهغه سره دجمهوري رژيم په رامينځ ته کولو کې يې مهمه ونډه درلوده ٠ نوموړي د جهاد په دوره کې د کندهاردمجاهدینو په پوځي روزنه کې وڼده درلوده.
همدا رازکه څوک ناروغه شي نو ددم دعا او تعو يذونو لپاره سيدانو ته ورځي او هغه پښتانه چې دکوم سيد تر تعويذونولاندې وي نو دکند هار په اصطلاح هغوی ته دروږيان وايي او ددوی نه څا ښتونه او خوردې هم اخلي٠ په پښتني سېمو کې د دغو سيدانو يا پا چايانو سره پښتنو خپلوۍ او خيښۍ کړي دي او دوی دپښتنو سره داسې نږدې ا ړيکي لري او داسې سره اخښل شوي دي چې گواکې هيڅ پښتون هم دوی له ځانه جلا نه گڼي ٠ ددغو سيدانو نه پښتانه تل دخپل منځي شخړو او لا نجو په اوارولو کې مرسته غواړي او هره فيصله چې دوی وکړي نو دواړو غاړو ته دمنلو وړوي٠
کونړ او لغمان کې دپاچايانو او يا پاچا صاحبانو او د سيدانو يا ساداتو په نا مه ياد شوي ٠ په ځينو ځا يو نو کې ورته اغا صاحب او د افغا نستان دخوست په ولايت کې ورته سيدگي وايي ٠ په پښتونخواه کې يې باچايان يا بادشاه صاحب بولي٠
بني ها شمي قر يشو نه دحضرت امام حسن او حضرت امام حسين او لادې ته چې د پيغمبر لمسيان ول سيدان ويل کيږي٠ د افغا نستان هيڅ يو لوی کلی نشته چې يو يادوه کوره سادات دې پکې نه وي٠ په افغانستان کې سيدانو ته د خپل معمول نوم نه پر ته خواجه، سيد، ميا،
مگر په حقيقت کي يې د حقيقي ميني اور په زړه کي لمبې وهلې) ځکه نو يوه ورځ چې مېرمن رابعه دباندي و باغ ته وتلې وه بکتاش وليدله لاس يې ور واچاوه دا په قهر ځني تېره شوه او وې ويل:
خو د طبيعي حقوقو د مکتب پلويان په دې باور دي چې د انسان د طبيعت له مخې د انسان لپاره يو لړ نه منونکي حقوق شته چې پر ټولو واکمنانو واکمن دي او د حاکم اصلي دنده دا ده چې دغه مقررات کشف او پلي کړي.
خو د واک د څښتن دغه چل د خلکو نوی استثمار ګڼل کیږي ځکه چې په ظاهره په دموکراتیکو ټولنو کې اصلي قانون جوړونکي هماغه د واک څښتنان دي چې د خلکو په لارښوونه د خپلو ګټو لپاره قوانین جوړوي او قانون جوړوي.
متني يا موضوعي قوانين د هغه قواعدو ټولګې دي چې د وګړو د کړو وړو له مشروعيت او نه مشروعيت څخه بحث کوي او وګړو ته وجايب حقوق او مکلفيتونه راجع کوي او پر هغوی باندې خاص قانوني اثار مرتبوي.
زمونږ د هېواد تکړه حقوقدان او استاد ښاغلي پوهنوال نصرالله ستانکزي هم په خپل کتاب مبادي حقوقو کې دا نظر په دې الفاظو راخيستی چې د قانون کليمه د يوناني ژبې له څخه اخيستل شوې چې د قاعدې په مانا کارول کيږي،
ښاغلي نصر الله ستانکزي په خپل کتاب حقوق مبادي کې قانون په دې ډول تعريف کړی (( قانون د هغه صريح او الزامي اوامرو ټولګه ده چې د ذيصلاح اورګان له لوري په ليکلي ډول د ټولنيز ژوند د سمون او د ټولنې د لارښوونې لپاره ،
گاگره د فشار پر وړاندې ځواکمن خو د کش کولو پروړاندې کمزوري دي؛ لدې امله په ورځنیو رغنیزو چارو کې د گاگرې په منځ کې د پولادو سیخ چې د کش کولو قوه وزغمي هم کارول کیږي.
چې د سمنگانو په جنوب ختيځ كې واقع شوى او دويم د چونغر په نامه يو غر د كابل په لويديځ كې د قلعه قاضي او چوكۍ ترمېنځ واقع شوى او درېيم د سپين غر مشهور غر دى،
د ځاځيو منځی د علي خېلو کلا او د گردېز څخه کابو ۴۱ ميله واټن لري چې همدغه سيمه د ځاځيو د حکومت منځی دی او د ځاځيو د سيمې منځينۍ برخه کې شتون لري .
له بل سيند سره چې د په نوم يادېږي او د سپین غر له زېړې څنډې او لکړې کنډو څخه راتويېږي يو ځای لوېديځ خواته خوځېږي او د بيانخېلو په ختيځه برخه ‍ې د خرشتل سيند سره چې د خششق کنډو څخه راځي نښلي وروسته بيا د ځاځيو مرکز خواته بهاندی ک‍ېږي .
د شوروي اتحاد پيلوټ – تشياليونى او له افغان تشیالیوني عبدالاحد مومند سره په يوه تشيال الوتنه كې ملگرى ولاديمير افاناسېويچ لياخوف د ۱۹۴۱ ز كال د جولاى پر ۲۰ د پخواني شوروي اتحاد د اوكراين جمهوريت د ) ولايت د ) ښار د يوه كارگر په كورنۍ كې زېږېدلى دى .
اپلاتون چې د مثالي دولت په ترڅ کې لومړی د دولت د پنځوني کومه نظریه وړاندې کړه له هغې نظریې سره سم د یوې ټولنې اړتیاوې بې شمېره او بېلابېلې دي چې د وخت او استعداد د محدودیت له امله په یواځې سر نشي پوره کېدلی نو اړینه ده چې په کډه سره کار وکړي.
نوموړی ددې خبرې د ثبوت لپاره دا منطق او دلیل راوړي چې ترڅو پوري فیلسوف د حکومت پر گدۍ ناست نه وي تر هغه وخته پورې له اتباعو څخه بدۍ نشي لیري کیدی.
لیکلي قوانین د نیمگړې ټولنې لپاره وی او فیلسوف باچا یو نا لیکلی قانون لري مگر اپلاتون فیلسوف حکمران یواځې د ټولنې او دولت د مبادیاتو پابند بللی دی چې یو فیلسوف حکمران یې هم په خپله خوښه نشي بدلولی.
پوتاشيم کلوريت داکسيجن دحاصلولو لپاره په لابراتوار کې يوه مناسبه ماده بلل کيږي ځکه چې په زياته اندازه سره اکسيجن لري چې دوزن له مخي تقريباً فيصده حساب شوي دي.
ددريم شکل سره سم يوه اندازه پوتاشيم کلوريت راخلواود منګانيزداى اکسايدسره يي مخلوطوو په يوه ازمايښتى نل کې يي اچوواوحرارت ورکوونوپه نتيجه کې به دلاندي معادلي سره سم پوتاشيم کلوريت په پوتاشيم کلورايد او اکسيجن تجزيه شي اود تودوخه به موجوده وي.
چې ددي حرارت درجي څخه پورته درجه دحرارت کې اکسيجن په ما يع باندي نشي بدليدلاي چې دپورته ټاکلي فشار کې اکسيجن په گازي حالت ليدل کيږي مگر دهواڅخه لږدرونددي چې په اوبو کې ددي غاز دحليدوقابليت لږدي .
څرنگه چې اکسيجن په اوبوکې زيات حليږي نوپه اوبوکې دحل شوي هواد اکسيجن فيصدي نسبت عادي هوا ته زياته ده نوله همدي کبله بحري حيوانات او کبان دتنفس لپاره دحل شوي اکسيجن څخه کار اخلي .
په لابراتوارو کې داکسيجن دمعلومولو لپاره يوه لرګي ته داور پواسطه چې په روښانه ډول سوځي پورته طريقه استعماليږي اکسيجن په معمولي اوعادي تودوخه کې دفلزاتو اوغير فلزاتوسره په سستي تعامل کوي دمثال په ډول ،
کله چې اوسپنه زنګ ونيسي نومونږته ښايي اوسپنه چې داکسيجن سره په ازاده هوا کې يوځاي شويده اوتعامل يي اجراکړي دي اوسور رنګه پوډر جوړ کړي چې داوسپني دزنګ په نوم ياديږي .
دهوا1/5برخي داکسيجن څخه تشکيل شوي دي نوددي تناسب په اساس په هوا کې داوسپني سطحي 1/5 برخي داکسيجن دماليکولونو په واسطه پوښل شويده او باقي 4/5 برخي دنايتروجن ماليکولونه دي نايتروجن يوغير فعاله غاز دي چې په عادي ډول په تعاملونو کې برخه نه اخلي.
چې بيړني تعاملات يي داکسيجن سره داور دلمبې په وخت کې صورت نيسي اوداکسيديشن څخه يي دنوروعناصرو دمرکباتو څخه اکسايدونه په لاس راځي لکه په لاندي معادله کې .
مثلاً کله چې دډبروسکاره سوځي نو دتعامل په نتيجه کې تودوخه ورڅخه پيداکيږي که تعامل ګړندي وي او که سست وي په حرارت کې يي توپيرنه راځي اويوشان وي مګر په ګړندي تعامل کې دحرارت درجه ډير ژر لوړيږي ددي علت دادي چې تودوخه په کم وخت کې توليديږي .
بغيرداکسيجن څخه سوځول هم شته دمثال په توګه دهايدروجن سوځيدل دکلورين په غاز کې اويا دبرومين بخار کې چې وروسته تر سوځيدوڅخه يي مالګي تيزاب په لاس راځي لکه يا اوداسي نور
نو يوه اندازه تودوخه په کې توليديږي چې ددي عملي په دوام سره تودوخه په کي جمع کيږي ترڅو چې دنوموړي جسم داشتعال يا سوځيدني دنقطي سره برابره شي او نوموړي جسم په خپل سراور واخلي.
لکه ډيرزاړه چينار ونه يادوښو امبارونه په کوټه کې ديو څه موده پاتي کيدو څخه وروسته اور اخلي چې دي ته په خپل سر اور وايي زيات اورلګيدل دبې احتياطي له امله هم منځ ته راځي مثلاً دلږيدلي سګريټ سره ويده کيدل ،
لکه څرنګه چې په پورته ډول ذکر شول هغه واښه ياګياوي چې نيمه وچې اونيمه لمدي وي کوټي يا بوس خاني ته واچوو نودغه نيمه لمدوالي دبطي يا سست اوکسيديشن رامنځ ته کوي چې ددي په نتيجه کې دتودوخي درجه يي په تدريج سره لوړيږي .
ترڅو چې دګياودحرارت ددرجي سره برابر شي نو په دي وخت کې په خپل سر سره واښه اور اخلي چي دزياتيدو په صورت کې بيا زيات په زيان تماميږي يعني کيداى شي چې يوي کورني دسوځيدو سبب هم شي .
داورونو لګيدلو پيښي مثالونه دکيميا په لابراتوارونو کې هم عملي کيداى شي پدي ډول چې يوه يا دوه قاشوقي پوتاشيم پرمنګنيټو باندي چې په پيشقاب کې وي ګلسرين وڅڅول شي لمړي پوتاشيم پرمنګنيټ په ډاى پوتاشيم پرمنګنيټ او تجزيه کيږي .
هغه مرکبات دي چې دنوروعناصروسره داکسيجن دترکيب کيدو په نتيجه کې جوړيږي ددي لپاره چې پوه شو چې اکسيجن دکومو عناصرو سره په کوم ډول اکسايدونه جوړوي نو لازمه ده چې داکسايدونو مختلف ډولونه وپيژنو.
فلزي اکسايدونه معمولاً داوبوسره دتعامل په نتيجه کې القلي جوړوي له همدي کبله فلزي اکسايدونه دالقلي اکسايدونو په نامه يا القلي انهايدرايدو په نوم هم ياديږي .
دداسي فلزونو چارچي ارزښت بايد او وي اوکه چيري چارچي ارزښت ديوه او ترمنځ وي نو په دي وخت کې بيا القلي فلزي اکسايد مرکب جوړوي لکه په پورته معادله کي چې وښودل شو.
هغه اکسايدونه دي چي دغير فلزي عناصرو او اکسيجن دترکيب په نتيجه کي منځ ته راځي مثلاً اکسيجن دسلفر سره تعامل کوي اوسلفرداى اکسايد جوړوي چې دتعامل معادله يي په لاندي ډول ده.
داچې ايا دغه دهايدروکسيل ګروپ دفلز يا غير فلز سره تعامل کوي نو کېداي شي چې القلي يا تيزاب منځ ته راشي اوهمدارنګه ځني فلزي اکسايدونه اوهايدرو اکسايدونه شته چې دتيزابو په مقابل کې القلي خواص اودقوي القلي په مقابل کې تيزابي خواص له ځانه څرګندوي چې داډول اکسايدونه اوهايدرو اکسايدونه د امفوتريک هايدرواکسايدونو په نوم ياديږي لکه په لاندي معادلو کي.
نو که کچيري ديوه فلز مالګه ديوه محلول ته چې په هغه کې القلي وي ورواچول شي نو دلوښي په تل کې مالګه راټوليږي لکه دبيلګي په توګه يي يوه معادله په لاندي ډول راوړو.
په عمومي ډول هايدروکسايدنه ځني رنګه اوځني نوريي بيا بي رنګه وي دځينو هايدروکسايدونو مرکبونه په اوبو کې په سختي سره حليږي لکه سپين هايدروکسايدونه چې مثالونه يي په لاندي ډول دي.
اونور سپين ته 2, 2, 2, 2 ورته روښانه زرغونه هايدرو کسايدونه چې هواکې پاتي شي نورنګ يي بيا نسواري کيږي داځکه چې دهايدروکسيل ګروپ ديوه په اندازه ډيريږي لکه د 2 څخه 3 جوړيږي لکه په زياتورنګوپيداکيږي چې عبارت دي له 2 څخه چې روښانه نسواري څخه بياترسپين پوري رنګ لري اورنګ يې په هواکې تغيرکوي دا ځکه چې دازادي هواسره تعامل کوي او 4تري جوړيږي او 2 دمڼي په شان سوررنګ لري چې رنګ يي صاف دي اوهمدا3 فولادي رنګه زرغون رنګ لري اوپه داسي نورو زياتو رنګونو پيداکيږي .
په هغه وخت کې چې کله هوا تنفس کوو نو اکسيجن تنفس کوو نواکسيجن سږوته ننوځي اوددي څخه وروسته دويني جريان ته لاره پيداکوي کله چې وينې ته داخل شي دوينې دجريان په وسيله دبدن ټولو حجرو ته رسيږي .
اواکسيجن په تجارتي راکړه ورکړه کې فشار لاندي په فلزي بوتلونو کې چې ابې رنګه نښانه ولري پلورل کيږي دداسي بوتلونو ټولي برخي بايد دغوړيو څخه پاکې وي ځکه چې ددي سره تعامل په نتيجه کې چاودنه رامينځ ته کوي .
په روغتونونو کې دسابندي ناروغانو لپاره ډير کارول کيږي ځکه چې ناروغ اکسيجن په عادي حالت کې نشي پوره کولاي همدرانګه اکسيجن په اوبتلونو کې اوپه لوړه ارتفاع کې دژوندي پاتي کيدولپاره يي په مخصوصو دستګاو کې اچوي او له هغي څخه په تنفس کې کار اخلي اوداستعمال څخه يي بغير ژوندي ژوي نشي پاتي کيدلاي او په همدي ډول په فارميسي کې دادوياتو په جوړولوکې اودکانونو په رايستلو کې دلوړي تودوخي دتوليد لپاره داستلين سره يوځاي سوځي اوزياته تودوخه توليدوي.
داکسيجن مهم اومختلفو استعمال دحيواناتو په ناروغۍ کې کې استعماليږي اوپه همدي ډول دبيهوشي په دواګانو کې لکه اوداسي نورو کي استعماليږي اودنباتاتو په ناروغيو کې زيات داستعمال وړدي
همدارنګه هغه نوي اوتخريش کوونکو بوي چې اکسريز دماشين څخه يادبريښنا دنورو قوي سرچينو په خواوشاوکې چې دزمونږ سپږمو ته رارسيږي داوزون څخه عبارت دي .
مګر زيات پايښت نلري يا په بل عبارت اوزون په اساني سره تجزيه کيږئ حال داچې اکسيجن په ډيرو مشکلاتو سره تجزيه کيږي اواوزون دجوړيدو څخه وروسته ترډير وخته پوري په هواکې په ازاد حالت نه پاتي کيږي بلکه دتودوخي په عادي درجو دسانتي ګرادکې تجزيه اوجلاکيږئ اوپه اکسيجن باندي بدليږي اوزون داکسيجن په نسبت داوکسيديشن په عمليه کې داکسايدونو په جوړولو کې ډير قوي عامل دي.
اوزون دربړ په ارتجاعيت باندي تاثيرکوي اوهمدارنګه درنګونو په جوړولو اويا پاکولو کې هم رول لري اودبدبوي ضد خاصيت لري اودغاښونو په پاکولو اووينځلو کې ډير زيات کارول کيږي اوزون سپين زر اوسيماب مکدر کوي اوهمدارنګه دڅښلو اوبه چې په هغه کې ميکروبونه وي لکه دځينو ښارونو دڅښاک اوبه دميکروبونوڅخه پاک کوي يعني داچې په ميکروب وژنه کې مهم رول لوبوي اوهمدارنګه دغټو کيمياوي مؤسساتو اوبه پاکوي .
اوزون داغوستلو جامو اورخت ته ښکلاورکوي يعني دوينځلو شووجامو ته خاص ځلادځانه څخه ښايي اوزون په عمومي ډول ديوي رنګ وړونکې مادي په ډول او دبوي په ليري کولو اوهمدارنګه دپاکولو دمادي په حيث استعماليږي .
اوزون دځمکې دمخ په پاسني برخه کې تقريباً په کيلومتري فاصله کې اتموسفير دپاسه د پوري يوه پنډه طبقه جوړوي چې دلمر دنورڅخه دبنفش ته هغه خوا وړانګه چې دژوند لپاره ډيره مضره ده ځمکې ته نه پريږدي اودغه وړانګي فلترکوي چې ددي وړانګو فلتر کول دځمکې پرمخ دژوند کولو لپاره امکانات برابروي.
داچې اکسيجن دټولو حيواناتو لپاره دژوند ددوام وسيله ګڼل کيږي نو ټولو انسانانو ته پکاردي چې دداسي لوي نعمت څخه چې دوي پري ژوندي پاتې کيداي شي داستعمال څخه يي ناوړه استفاده ونکړي يعني داچي خپل چاپيريال دککړي هوا اوالودګي څخه وساتي زيات اوبې ضرورته مواد هغه چې داکسيجن غاز اواوزون طبقي ته تاوان رسوي استعمال نشي.
يعني داچې اکسيجن هغه لمړني ماده ده چې دهغي څخه پرته په نباتاتو کې غذا نه جوړيږي اوهغه عمليه چې نباتات په کې غذا جوړوي اودتنفس عمليه يي هم ده هغه دفوتوسنتيز دعملي په نوم ياديږي.
دفوتو سنتيز په عمليه کې دغازاتو تبادله رامنځ ته کيږي اودهغه په نتيجه کې دنوموړي نبات لپاره غذا جوړيږئ اونبات خپل ورځني اړتياوي بيا دهمدي غذاڅخه پوره کوي چې ځني يوه برخه دانرژي په ډول په همدي عمليه کې په مصرف رسيږي اويوه برخه ذخيره کيږي .
په دې لويه او پراخه نړۍ کې يوازې عناصردي چې ټول ژوندي موجودات ورته اړتيا لري که چيرې داکسيجن عنصرنه واى نو ژونديو ژويو يعنې ژونديو موجوداتو ژوند نشو کولاى .
که مونږ وګوروپه نړۍ کې څومره طبعي اوعصري شيان دي اوڅومره ژوندي موجودات دي په ټولوکې داکسيجن شتوالى شته اوټول ژوندي موجودات ور څخه تنفس کوي اکسيجن دحيواناتو،
نباتاتو يعنې ټول کثير الحجروي وحيد الحجروي څخه چې جوړ شوي دي اويا هغه ژوندي حيوانات چې په اوبوکې ژوندکوي اوهغه حيوانات چې په وچه کې ژوند کوي ټول اکسيجن ته ضرورت اواړتيا لري.
که چيرې مونږ دانسان بدن ته په غورځيرشو نومونږ دانسان په بدن کې ددې عنصرډيرزيات ضرورت وينواکسيجن دتنفس لپاره پوره ضروري عنصردى دتنفس شوي اکسيجن په وسيله دبدن په مختلفو حجروکې غذايې مواد سوځول کيږي نوپه دې ترتيب دبدن دتودخې درجه ثابته يعنې ساتل کيږي.