polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
خو د هندو ستان په مختلفو ځا يو نو کې دوی خلک د لودي افغا نا نو يا پټا نا نو په نا مه پيژ ني٠ د هند و ستان د پنجاب ايا لت په رو پړ او لو د هيا نې کې هم ددغې قبيلې خلک ميشته دي٠ همدا راز د هندو ستان په د کهن کې هم يو شمير پړ انگيان استو گنه لري٠
نو خپلې مير منې ته يې و ويل چې بسم ا لله کړه اوپه پخو اني نغري ډو ډۍ پخه کړه او ما ته يې راوړه چې زه هغه ډو ډۍ پخپله وويشم او راته څر گنده شي چې ز ما په لمسيا نو کې کو م يو ډير بختور دی ٠ کله يې چې مير منې ډوډۍ پخه کړه نو د بي بي متو کو چني زوی ابر ا هيم منډه کړه او هغه پخه شوې ډوډۍ يې خپل نيکه شيخ بيټني ته راوړه،
بيټ نيکه ډير خو شا له شو او ويې ويل چې ابرا هيم لوی دی چې له هما غې ورځې ابر ا هيم د لودي په نا مه شهرت ومو ند چې دده او لا ده د لودي او يا لو د يا نو په نا مه يا ديږي٠"
پړ انگيان د پښتنو يوه قبيله ده چې په لوديا نو ور گډ يږي٠ ددغې قبيلې لوی نيکه ابر اهيم نو ميد چې په لودي مشهور و ٠ د تا ر يخي رو ايتو نو پر بنسټ بيټ نيکه چې د سړ بڼ او غر غښت ورور و خپله لور بي بي متو يې شا ه حسين غوري ته ور کړه چې له هغې نه دوه زا من پيدا شول چې يو يې غلجی او د بل نو م ابر ا هيم و چې بيا ورو سته ابر ا هيم په لو دي سره مشهور شو ٠
سلطان سکندر لودي او سلطان ابر ا هيم لودي نو مو نه يا دو لای شو٠ دوی ډير علم پا لو نکوي وا کمنا ن و و او د هندو ستان په ود انو لو کې يې پيا وړې ونډه اخيستې ده٠
اپلاتون په خپل کتاب کې د اتن د کلاسيکو سياسي ګوندونو يادونه کړې او ارستو په خپل کتاب سياست کې د ګوندونو د رامنځ ته کولو لپاره د حکومت د بېلا بيلو ډولونو د ميلان په اړه بحث کړی دی.
ځينې پوهان په دې باور دي چې لومړي سياسي ګوندونه د اوسنۍ بریتانیې په لومړيو کې په اتلسمه پېړۍ کې د محروميت له بحران او پرتمين اوښتون نه وروسته جوړ شول.
په داسې حال کې چې محافظه کار ټوري ګوند (په اصل کې د انګليسي کورنۍ جګړې د سلطنتي يا سپرو ځواکونو څانګه) له پياوړي سلطنت نه ملاتړ وکړ او دې دواړو ډلو د اتلسمې پېړۍ په اوږدو کې د انګلستان په سياست کې لانجې رامنځ ته کړې.
هولي په هندي ژبه کې سوځولو ته وايي او په اصل کې هولي پر بدو د ښو د بریا مانا ورکوي او په دوه ورځو کې د هولي او دولتي په نوم یانې وړه هولي او غټې هولي په نوم جوړیږي،
د هولي له سهار څخه خلک په گډا او سندرو ویلو بوخت وي او څومره چې د ورځې وروستۍ برخې ته رسیږي خلک سیندونو او اوبو لرونکو سیمو ته سره را ټولیږي او د دې ورځې په مازدیگر ځانگړي پاخه شوي خواړه خوري او څومره چې شپه را نیژدې کیږي سکوت سیمه نیسي،
خو ابوالفتوح سلطان داود لودي د سلطان لښکرې پرې نه ښودلې چې د ده له خاورې څخه غزني ته تېرې شي ځکه نو سلطان محمود د ملتان د لوديانو د پاچاهۍ ړنگولو ته ملا وتړله او د ۳۶۹ هـ.
سلطان محمود توره وښکله او هومره خلک يې د قرمطيانو په نامه ووژل چې د ملتان د ښار تر لاهوري دراوزې وينې راوبهېدلې او د سلطان لاس د تورې په موټې پورې له ډېرو وينو څخه داسې نښتی و،
او پخپله سلطان داود لودي يې بندي غزني ته راووست او د غورک په کلا کې يې چې د کندهار شمال غربي لور ته پينځه پنځوس ميله ليري پرته وه تر مرگه بندي کی او په دې توگه د لوديانو پښتنو پاچاهي په ملتان کې پای ته ورسېدله.
نوموړي په ۱۸۱۸ ز کال کې د ساکس-کوبرګ-سالفیلډ له شهزادګۍ وېکتوریا سره واده وکړ چې یو جرمنۍ کونډه شهزادګۍ وه چې د لینینګین د دویم شهزاده ایمیچ کارل سره یې د لوموړي واده نه د کارل او فیودورا په نومونو دوه ماشومان درلودل.
د وېکتوریا د کانټربېري د روحاني چارلس مینرز-سټون له خوا په شخصي توګه د ۱۸۱۹ ز کال د جون په ۲۴ مه په کینسنګټان ماڼۍ کې د کپولا په خونه کې د تعمید غسل ترلاسه کړ.
نكته ای كه از مشاجرات قلمی افلاطون با سوفسطائیان به دست می آید این است كه نباید فكر را فدای عمل كرد بلكه باید این دو را با هم سازش داد و در كارها جانب فكر و عمل را رها نباید نمود .
پر پخوانۍ شرقي اصطلاح چې اوس هم په شرق كښي تقريباً تعقيبېږي ادب هغه پوهنه ده چې منثور يا منظوم كلام په پېژندل كېږي يعني دكلام ښه والى، بدوالى، ټيټوالى، لوړوالى،
دا عالم او اديب يې هم دا فرق ټاكلى دى چې اديب له هر څه څخه هغه ښكلې برخه انتخابوي او عالم يوازي يو مقصد تعقيبوي او مهارت پكښي مومي بل بيا وايي د ادب علمونه ديارلس دي چې ددې ديارلسو څخه اته اصول او پنځه فروع ګڼي.
ځكه چې كه په اصل تركيبيه هئيات او د اصلي معناو په اداء كولو كي بحث وي "د نحو علم" دى او كه د معنا دافادې دكيفيت په شاوخوا كښي وي چې كمه معنا ترهغې معنا واضحه او كمه تر هغي بلي معنا پټه ده،
"قرض الشعر" دى او كه يوازي په نثر پوري اختصاص ولري " د انشاء علم" باله كېږي او كه په يوه پوري اختصاص ونه لري "علم محاضرات" دى چې "تاريخ" او "انساب" هم په دې برخه كي شامل دي.
د سيد شريف وېش اكثرو پوهانو منلۍ او هم دا علوم يې ادبى فنون بللي دي ځكه نو موږ ځان مجبور ګڼو چې ددې علومو لنډ _ لنډ تعريف راوړو او هم دا تعريفونه به په راتلونكو بحثونو كي څه نه څه مرسته راسره وكړي :
بلكى په طبعي ډول كه كمه ژبه خوږه او كلام يې خوږ وي ددې فنونو اغېزه پكښي ځلېږي نو له دې څخه څرګندېږي چې دا فنون عموماً د پخوانيو له پخو ويناو او خوږو اشعارو څخه رائيستل شويدي.
ځكه چې ټولي هغه معناوي چې زړه وړونكي او معقولي دي د الفاضو په ذريعه فهمول كېږي او د الفاظو د سمولو او پېژندلو او دهغو د تركيب دپاره څو فنه ټاكلي شويدي،
ددې علم په مرسته سړى كولاى شي چې يو مطلب په پټه او ښكاره په څو مختلفو لارو اداء كړي چې دا علم زما په عقيده تر بديع يعني د الفاظو تر ښكليتوب ډېر اهميت لري او ضرورى دى.
چې په 2010 کې وموندل شوه د شهزاده سدھارتا د انځور په توګه پیژندل شوې وه مخکې له دې چې هغه د بودیزم بنسټ ایښودلی وي او د دې نظر مالتړ لپاره اخیستل شوی و چې د سدھارتا د روښانتیا څخه مخکې ژوند ته وقف یو لرغونی خانقاه و.
د وخت په چارواکو تورونه دوام لري چې د کانونو پخواني وزیر د قرارداد په پروسه کې خنډ جوړ کړی او په داوطلبۍ کې د شاملو نورو شرکتونو د له منځه وړلو لپاره یې لوی رشوت اخیستی دی.
افریکانس چې له هالنډي ژبې څخه رامنځ ته شوې او د زیاتره رنګ لرونکو او سپین پوستو سوېلي افریقایانو لومړۍ ژبې ده او انګلیسي چې د بریتانوي استعمار میراث څرګندوي او معمولاً په عامه او سوداګریز ژوند کې کارول کېږي.
استاد یکن چې د کورنۍ ریښې یې د ترکیی هیواد یو معتبری کورنی ته رسی د ۱۹۳۳ م د می د میاشتی په ۹مه نیټه د لبنان هیواد د طرابلس ښار د الرفاعیه نومی سیمی د محمد عنایه په کور کې سترگې پرانیستې.
مرحوم استاذ فتحی یکن په خپلو یادښتونوکې لیکی چې ما د خپل کوچنیتوب لومړنی کلونه د خپلی پلرنی نیا په پالنه او څارنه کې تیر کړم د هغې مشفقی غییږی ماته د ژوندون لومړنی وږمی راو ړاندی کړی او د هغې پر لاس د اودس، لمونځ،
سره له دې چې زما د تربیی او روزنی لومړی پاړکی زما مرحومی نیا ایښی خو زما پلار محمد عنایت ماته د ژوندون تیرولو نظام او دسپلین راښودلی چې د ‎ژوندون په وروستیو کی هم د هغې څرک زما په ژوندون کی بریښی.
استاذ یکن د خپل ژوندون په لسم کال کې د النجاح االوطنی او بیا د النموذج ښوونځیوڅخه خپلی زده کړی پیل کړی او په ۱۹۴۶ کی یی پلار په یوه امریکایی ښوونځی کې شامل کړ چې په ۱۹۵۳ کی تری په بریالیتوب سره ووت،
استاذ یکن په خپلو خاطرو کې د هغه وخت یو مشهوره غمیزه په زړه کوی او وایی چې زما هغه ورځ له یاده نه وځی چې دلبنان ولس سره می په یوه لاریون کې برخه واخیسته چې د فرانسوی ښکیلاک په وړاندې مو ترتیب کړی و او بالمقابل هغوی د زده کوونکو پر تش لاسو لاریون د گولیو باران جوړ کړ او بیا له پاسه پر دوی د ټانکونو یو کتار تیر کړ.
هغه به هره هفته په هغه غونډه کې برخه اخیسته کومه چې به د نوموړی پلار د اونۍ په یوه شپه دسیمی د مشهورو علماوو لکه شیخ نصوح بارودی او د شیخ انور مولوی اونورو لپاره د خپل کور په انگړ کې د قرآنی او ا سلامی ښوونې د زده کړو لپاره ترتیبوله.
داستاد یکن په ژوند کې د خوځښت ټکی له هغه وخت را پیل شو چې کله په ۱۹۵۳ کی د اخوان المسلمین د نړیوال اسلامی تحریک مرکزی نشراتی ارگان یعنی د الاعوه مجلی ځینی هغه گڼې په لاس ورغلی چې مرحوم استاذ صالح عسماوی په زیار له مصره خپریدی،
او همدا لامل شو چې په ۱۹۵۳ کې د طرابلس ښار د الرفاعیه سیمی داسلامی اخلاقو له ټولنې سره یې یو ځای کړم کومه چې د ازهر د نړیوال اسلامی پوهنتون د بعثی د مشر شیخ صلاح الدین ابوعلی لخوا جوړه شوی وه.
په ۱۹۵۴ کې جمعیة مکارم الاخلاق الاسلامیه ټولنه د جماعة عبادالرحمن له ډلی سره یوځای شوه کومه چې استاد محمد عمر داعوق د ۱۹۴۸ کال د عربو او اسراییلو له جگړی وروسته د اسلام تر بیرغ لاندې عنوان په نامه جوړه کړې وه،
استاد فتحی یکن په همدی کلونو کې په دې وتوانید چې د بیروت ښار د انجنیری پوهنځی د برق دیپارټمنټ د ملکی مخابراتو له څانگې نه د لیسانس دیپلوم ترلاسه کړی.
هغه په ۱۹۵۸ کې د لبنان د وخت اولسمشر کمیل شمعون د هغه تړون پرخلاف له هغه ستر لاریون سره یو ځای شو کوم چې د امریکا اولسمشر ایزنهاور له پروسی او بغداد له تړون سره یې خپل هیواد یو ځای کاوه.
دغه مقاومت خپلو موخو ته د رسیدو لپاره د په نامه یو رادیویی چینل هم پرانیست او لبنانی اولس یې خپلې دفاع او میړانی ته را بلل چې د استاد یکن رول پکی له ټولو روښانه و.
دوی په ۱۹۵۸ کې د خپل لږ قوت سره په دی وتوانیدل چې د امریکا د شپږمی فرقی هغه بحری ځواک چلینج کړی کومو چې د لبنان مسلمان او قومی ځواک ته یې د یرغل گواښ کاوه.
دغه مقاومت او غورځنگ د حکومت او سوریې توکمو ملیشو سره هم څووار په اخ و ډب لاس پوری کړ او همدا خبره ددې لامل شوه چې عبادالرحمن ډله خپلو کی سره وویشل شی او بالاخره د طرابلس څانگه ترې جلا شوه.
په ۱۹۵۴ کې د اخوان المسلمین د نړیوال اسلامی تحریک دوهم لارښود استاد حسن هضیبی د لبنان داسلامی تحریک د څیړلو په موخه لبنان ته سفر وکړ چې په ترڅ کې یې د ځوانانو د ویښولو په لړکې ډیر درسونه او ویناوی تر سره کړی،
هغه د سیاست په میدان کې تل دا هڅه کړی چې د نا امنیو او گډوډیو مخه ونیسی اود لبنان د ښکیلو گروپونو تر منځ د یو مصلح او منځگړی رول تر سره کړی چې غوره بیلگه یې د ۲۰۰۶ کال ددسمبر په میاشت کې د لبنان د پخوانی صدر اعظم فواد سنیوره او د هغه د ایتلافی ملگرو او ددوی د اپوزیسیون حزب الله او میشل عون او نبیه بری هغه ناندری وی چې نژدې ویې لبنان یوځل بیا د کورنۍ جگړې سره مخ کړی،
د هغه نفسی او روحی غوښتنو ته د هغه بدنی او مادی اړتیاوو سره گوری او بیا یې دې ته یو داسې منهج او لار جوړه کړی چې د هرې ټولنی او زمانی لپاره جوگه او سمه وی.
استاد یکن یعنی څه کم د یوې پیړۍ د دعوت او مبارزی هغه باب و چې بالاخره د ۲۰۰۹ د جون میاشتی په ۱۳مه نیټه د شنبی په ورځ یې له دې فانی نړۍ سره په مخه ښه وکړه.
په دې وروستيو کالونو کې د افغانستان د ولسواليو شمېر هم زياتې شوي او نوې ولسوالۍ له پخوانيو ولسواليو رابېلې شوي او يا هم د پخوانيو ولسواليو برخې گرځېدلي.
پاکستان چې د یوې استعماري توطیې له مخې د انگریزانو په لاس جوړ شو د خپل موجودیت سره سم یې د افغانستان سره تاریخي ترينگلتيا پاللې او له پيل څخه په داسې اعمالو لاس پورې کړی چې د افغانستان داخلي ثبات،
نصیرالله بابر چې د همدې تخریبي کړۍ یو مهم عنصر گڼل کیږي د افغانستان په خاوره کې یې د لومړي ځل لپاره په ۱۳۵۴ کې د خوځښت جوړولو هڅه وکړه چې په لغمان، کنړ،
پنجشیر او ځینو نورو ځایونو کې یې د خپلو لاسپوڅو په وسیله د ناکامه حملو یوه سلسله په لاره واچوله چې د وخت د جمهوري حکومت له خوا دغه توطییه په بریالیتوب سره شنډه شوه.
گلبدین حکمتیار او برهان الدین رباني او نورو په گډون ځینې څیرې د مجاهد تر نامه لاندې د افغانستان د کمونسټ حکومت تر پلمې لاندې د نوموړي هېواد د گټو په خلاف و کاروي،
کمونیستي او غیر اسلامي رژیم په مقابل کې د افغانستان مومنو وگړو خپل حساسیت څرگند کړ نو پاکستان او د دې هیواد پوځ او جاسوسې شبکې ته د افغانستان په چارو کې د مداخلې طلایي چانس په لاس ورغی او په دومره آزاده او زیاته پیمانه یې مداخلې وکړې چې د هیواد گوټ گوټ ته یې تخریبي اعمال و رسیدل،
په راولپینډۍ کې د افغانستان لپاره حکومت جوړ شو او داسې اټکل کیده چې د کمونیستي رژیم د ماتې څخه به وروسته سیالې وسله والې ډلې په خپلو منځونو کې هرو مرو جگړې کوي او د دې هیواد مادي او معنوي زیربناوې چې د کمونیستي تاړاک څخه په نیم او نیمگور شکل پاتې وې له منځه وړي چې له بده مرغه همداسې و شول او د کورنیو جگړو سلسله تر نن پورې هم د آی ایس آی د پاکستاني صادر شوي جگړه مارو او د ايران پلويانو شعيه کړيو تر نامه روانه ده.
په ۱۳۷۴ کې هغه مهال بیا نصیرالله بابر ته د افغانستان د ورانولو او زموږ د هیواد په کورنیو چارو کې د لاسوهنې یو بل فرصت په لاس ورغی چې د پاکستاني جاسوسانو ډلې یې په سپین بولدک کې د سپین پگړیو طالبانو په جامه کې په دې هیواد را ماتې او نصیرالله بابر تر کندهار،
په کابل کې د افغانستان پخوانی سفیر او د افغان کمشنرۍ پخوانی مشر ښاغلي رستم شاه مومند چې دی پخپله هم د پاکستان د جاسوسي شبکې او د دې هیواد د گټو د تامین یو لوی سلاکار گڼل کیږي د نصیرالله بابر په هکله وایي:
همدا رنگه په ۸۰ مو کلونو کې ېې دده سره يو ځای د افغانستان په باب ډېرې خپل سري مشورې درلودې چې آن د بن تر تړونه د نصير الله بابر په مشورې د جنگي ډلو استازيتوب تر ډېره د رباني د دوهمې ډلې شورای نظار تر غاړې وې او د پاکستان د گټې خوندې کولو خبرې ېې په پام کې نيولې وې .
نصيرالله بابر له ۱۹۷۵ څخه تر ۱۹۷۷ پورې د پاکستان يو توکم پنجابيانو ته د صادقانه خدمت په بدل کې د خيبر پښتونخوا د والي په توگه دنده اجرا کړې او د پاکستان د وژل شوې پخوانۍ صدراعظمې بنظير بوټو په دويم ځل حکومت کې د کورنيو چارو وزير وو.
هيونتسنگ په باميانو کي وړي او لويي مجسمي ليدلي خو يوه داسي مجسمه يې هم ليدلې چي د هر سهار د لمر په وړانگو به هغې مجسمې طلايې رنگ اخستۍ اوداسي بريښيدل لکه دا ټوله مجسمه چي د طلا څخه جوړه سوي وي .
برنس په 1819 ميلادي کال باميانو ته ورسيدۍ او د بودا يې مجسمو او په باميانو کي د نورو نقاشيو په اړه زيات مطالب وليکل او بيايې په بيلا بيلو خپرونو کي نشر ته وسپارل .
چارلس مسون په 1835 ميلادي کال د بودا ستري مجسمي وليدلې او د دي مجسمو په دننه کي يې د يوي لاري د شتون خبره سپينه کړل چي په پخوانيو وختونو کي به زيارت کونکو د ستري مجسمي و لوړي برخو ته رسيدل .
کپتان متلاند په 1922 _ 1924 ميلادي کال باميانو ته سفر وکړ او د سترو مجسمو د جوړښت او د هغو جدارونو په اړه يې څيړنی او پلټني تر سره کړي چي د خپريدو وروسته د زياتو لرغونپوهانو د پاملرني وړ وگرځيدل .
د کنشکا د واکمنۍ پر مهال د افغاني هنر مندانو او ماهرينو په وسيله د ا سونزي ليري سوې او د يوناني هنر او هندي روحانيت تر منځ د يوالي او تلفيق زمينه منځ ته راغله چي په پايله کي يې د يوه ستر تاريخي تمدن د منځته راتلو زمينه برابره او د نوي مدنيت جوړښت او خوځښت پيل سو .
زايرين او سيلانيان په افغانستان کي د ودان شوو بو دايې زيارتونو او عبادت ځايونو په ځانگړي ډول د باميان لرغوني او د بو دايې پير متبرک ځای ته د ليدو کتو په نيت سفرونه کول .
دی مدنيت چي له يوي خوا يې د لرغوني يونان هنري ښکلا له ځان سره درلودل او له بله پلوه يې بودايې روحانيت په ځان کي ونغښت او تر ټولو ارزښتمن داچي د افغاني چاپيريال په لمن وزيږيدۍ ،
د هغه کورنۍ د پخوا نه د موسيقي په چاپېريال کې تر يوې کچې پورې ښکېل وه او همدا سبب وه چې د ځوان نصرت هنري وړتيا وده وکړه او له ده نه يې يو بريالی سندرغاړی جوړ کړ.
نوموړې د خلق پرچم مرکزي شورا انقلابي غړې مسولیت ترڅنگ د مير اکبر خيبر په څېر د وخت د سردار داود خان د حکومت پر خلاف د مارکسيستي اندونو بلواگرو څخه شمېرل کېږي.
په رسنۍ باندې د بنديز وجه ېې دا وه چې نوموړي د افغانستان پخواني پاچا محمد نادر شاه ته په خپلې رسنۍ کې د سپکو سپورو ويناو او هغه ېې د ٫٫ انگرېز شغال٬٬ په نوم نومولی و.
په ۱۹۵۰م زېږدي کې امريکا ته د لوړو زده کړو لپاره ولېږل شوه او هلته ېې د شيکاگو نرسنگ سکول څخه د نرسنگ په لړ کې خپلې لوړې زده کړې ترسره کړې .
تر څه موده کار وروسته بيا بېرته د لوړو زده کړو په تکل د کابل پوهنتون د طب څانگې ته ورغله او له هغه ځايه ېې د ډاکټرۍ سند په کال ۱۹۶۳م زېږدي کې ترلاسه کړ .
اناهيتا په خپل شخصي ژوند کې سياست ته ډېر لومړی توب ورکړ ځکه ېې د خپل خاوند سره هم د شخصي ملگري ببرک کارمل پر سر تاوتريخوالی رامنځته شو چې وروسته بيا د اناهيتا راتبزاد خاوند ورته طلاق ورکړ .
خو د ډاکتر نجیب الله په حکومت او وطن گوند کې یو شمېر جگپوړي اشخاص د ملگرو ملتو سازمان د سولې د پروگرام پرضد راپورته شول او د شته رژیم پر ضد يې پر کودتا لاس پورې کړ .
دوی د ۱۳۷۱ کال د وري په میاشت کې د ډاکتر نجیب د حکومت پرضد کودتاه ترسره کړه او په دې ډول يې د ملگرو ملتو د سولې پروگرام له ناکامۍ سره مخ کړ ،
چې د ځینو سرچینو له مخې يې د ۱۹۹۲ ز کال له اپرېل نه د ۱۹۹۶ ز کال د طالبانو تر راتگه یوازې په کابل ښار کې له اویا زره ډېر کسان له منځه یوړول او په سلگونه زره افغانان يې د غم په تناره کېنول .
د سویدن هیواد او په سویدن کې د میشتو افغانانو د فرهنګي ټولنو له خوا د مورنۍ ژبې سیمینارونو ته بلل شوی او د یو لکچرر په صفت یې کارنده او فعاله برخه په کې اخیستې،
مقالې یې ورته لیکلي دي او له سکندنویایي هیوادونو څخه د مورنۍ ژبې له راغلو ښوونکو سره یې د مورنۍ ژبې پر ستونزو او په پردي چاپیریال کې د مورنۍ ژبې د زده کړې او ساتلو پر ستونزو او د حل پر لارو چارو غږیدلی،
د ۱۳۵۵ کال د حمل په میاشت کې یې د د کابل پوهنتون د ژبو او ادبیاتو په پوهنځي کې لوړې زده کړې پیل کړې او په ۱۳۵۸ کال یې د لیسانس سند تر لاسه کړ.
سویس د نړۍ په سطحه یو بی طرفه هیواد شمیرل کیږې چې له ۱۸۱۵م کال را پدیخوا په هیڅ جګړه کې نه دی ښکیل شوی ددی ترڅنګ په یاد هیواد کې د نړۍ زیات شمیر سازمانونه هم شتون لرې لکه سره میاشت،
ده په يونان كې د حقوق پوهانو په نړيوال كنفرانس او په لاهور كې د مستشرقينو په كنفرانس كې په برخه اخستو په نړيوال غورځنگ كې د خپل هېواد استازيتوب وكړه او د ذروى وسلې نه لرونكو هېوادنو كنفرانس مشرتابه پر وخت يې په علمى ډگر كې د خپل هېواد شمله لوړه كړه.
هغه په جارجتون كې د ناپېليو هېوادنو د بهرنيو چارو وزيرانو په كنفرانس كې د افغان پلاوي د مشر په توگه پخپله وېنا كې د ناپېلتوب غورځنگ د استقامت په جوتولو د ټولو پام راوگرځاوه او جده كې ئې د بهرنيو چارو وزيرانو په غونډه كې خپله وېنا واوروله.
څه موده وروسته د پوهنې وزارت له خوا د لوړو زدكړو د تحصيل لپاره مصر ته ولېږدول شو او هلته ئې په حقوقو كې ماستري تر لاسه كړه چې بيا د امريكى په لورې ولاړ او هلته ئې د بين الدول حقوقو په څانگه كې د نيويارك د كولمبيا پوهنتون څخه ماسترى او نړېوالو مسايلو كې د هاردوارد پوهنتون څخه د برى سند تر لاسه كړه.
د ده بهرنيو چارو وزارت مشاور او وروسته د وزير په توگه هم په پوهنتون د تدريس لړۍ وغزوله دلته ئې د بېن الدول خصوصي حقوق سر ليك لاندې كتاب په ۱۳۴۴ كال كې وليكه ښاغلې شفيق په عدليه وزارت كې د قوانينو عمومي مدير په توگه ماموريت پېل او همداسى يې دا لړلې وغزوله ترڅو چې د تقنين د رئيس په توگه ئې دغه بهير د وخت او عصر د نويو غوښتنو سره برابر كړه.
په ۱۸۶۵ ز کې د تودوخي قوې د برخې مخکښ بنسټګر جرمني فزيکپوه ياده اصطلاح سملاسي تودوخه درجې ته د تودوخې د يوې خورا کوچنۍ اندازې وېش برخې په توګه راوپېژنده.
نوموړي ياده اصطلاح په جرمني ژبه کې وبلله او ذکر شوې اصطلاح يې د بدلېدونکې محتوا او اندازې په توګه په بنسټيز ډول تشرېح کړه او وروسته يې د بڼې بدلولو لپاره له يو يوناني ویی نه د انټروپي اصطلاح اختراع کړه.
نوموړي په دې ډول د تودوخي قوې يوې نوې څانګه او برخه کې د احصائيوي ميخانيک په نامه د احصائيوي ګډوډۍ او شونتيا وېش مفهوم راوپېژانده او د مايکروسکوپيک غبرګونونو تر منځ يې اړيکه وموندله ،
چې د يو منځني ترتيب او حالت په اړه په يو ورته ثابت يا کنسټانټ سره د يو ساده لوګاريتمي قانون په بڼه کې په مايکروسکوپيک ډول د پام کې نيولو وړ چلند ته بدلون کوي،
په ۱۹۴۸ز کې د لابراتوارونو پوه د مايکروسکوپيک نامعلومتيا او د لرې واټن اړيکو په اشارو کې د معلوماتو د ناڅاپي له لاسه ورکولو ستونزې د ډېروالي اندازه کولو يو ورته احصائيوي مفهوم ته وده ورکړه.
د په غوښتنه دې هستۍ ته احصائيوي ميخانيک کې د انټروپي په توګه په ورته چلند کې د دې کارونې ته د له لاسه وتليو معلوماتو نوم ورکړ او د معلوماتو نظريه يې وزېږوله.
الحاج شېخ القرآن قاري برکت الله سليم شینواری د افغانستان نوميالی قاري د قرآن دی چې په ټولې اسلامي نړۍ کې د لوی څښتن د کلام په غږيزه سياليو کې دوه ځلې په لومړۍ درجې مقام گټلی .
عضوي مواددژونديوموجوداتودهغوپاتي شونوڅخه عبارت دي چي دتجزيي پۀ مختلفومرحلوكي قرار لري اودخاوري يوه فعاله برخه جوړوي چي ژوندي فعال موادپۀ بركي نيسي ياپۀ بل عبارت دخاوري عضوي مواد دنباتي اوحيواني موادولۀ پاتي شونوڅخه عبارت دي چي پۀ خاوروكي دتجزيي پۀ مختلفومرحلوكي قرارلري اودخاوري ډېره مهمه اوفعاله برخه جوړوي.
عضوي مواد دخاوري دستركچرداصلاح كولودخاوري د دزياتولواوپۀ خاوره كي داوبواوهواداړيكوپۀ اصلاح كولوكي خاص ارزښت لري دخاوري دعضوي موادوپۀ واسطه دخاوري دجوړښت باثباته دانې منځ ته راځي عضوي مواد پۀ خاوره كي دښۀ ستركچردتشكيل لۀ لاري پۀ خاوره كي داوبواوهواحركت اسانه كوي عضوي موادپۀ خاوره كي لۀ يوې خوادژونديومايكرواورګانيزمونولپاره انرژي اوغذايي مواد برابروي اولۀ بلي خوادنباتاتولپاره دضروري عناصرونسبتاًمكمله منبع بلل كېږي.
اوهمدارنګه دخاوري عضوي مواددخاوري ددانوپۀ تشكيل كي عمده رول لري ځكه چي نوموړي موادسريښونكى خاصيت لري اودخاوري دكوچنيوذراتودسريښولووظيفه سرته رسوي چي پۀ نتېجه كي دخاوري دوهمي ذرات منځته راځي اوخاوري ته يومناسب فزيكي جوړښت وركوي.
عضوي موادپۀ زياته اندازه سره انرژي لري چي ددې انرژي څخه يوه اندازه دخاوري دميكروبوپۀ واسطه پۀ مصرف رسېږي اويوه اندازه چي پۀ احتمالي توګه دتودوخي پۀ شكل سره ازادېږي.
پۀ هغه خاوروكي چي عضوي موادپكي استعمال شوي نۀ وي پۀ كلني حساب سره يوميليون كالوري تودوخه ضايع كوي پۀ داسي حال كي چي دغه ضايعات پۀ هغه كي چي حيواني سره اوياعضوي مواد پكي استعمال شوي وي 15 مليونه كالوري ته رسېږي.
دافغانستان په ډيروخاوروکي دعضوي موادومنځنۍاندازه په سلوکي تريوه پوري رسيږي٠ دنباتاتوارږشت دخاوري دعضوي موادوپه جوړيدوکي دحيواناتوپه پرتله زيات دى ځکه دنباتاتويوه برخه په خاوروکي پاتي کيږي حال داچي حيوانات ياځيني موادترشح کوي اويادهغو‌ۍبدن له مړيني وروسته دخاوري دعضوي موادوپه جوړيدوکي برخه اخلي عضوي مواددخاوري يوډيرمهم جزدي چي دخاوري په کيمياوي اوفزيکي خواصوباندي اغيزه کوي٠
پۀ عمومي صورت سره ويلاي شوچي دعضوي موادوزياته اندازه يابرخه 98% دنباتاتولۀ لاري اويوه كمه برخه 2% دحيواني بقاياؤپۀ واسطه منځته راځي دعضوي موادوعمده منابع عبارت دي لۀ:
كمزوري اوكمي حاصل خېزي خاوري دكموخلكواړتياوي هم نۀ شي پوره كولاي دانسان ژوندترزياتي اندازې پۀ خاوره پوري تړلى دى اودخاوري ګټورتوب تردومره زياتي اندازې پۀ دې پوري اړه لري چي انسان څۀ ډول دهغې څخه گټه واخلي.
نوماهم خپل دسيمينارموضوع دخاوري اوعضوي موادوپۀ برابرولوكي اخيستې ځكه ښې حاصل خېزي خاوري چي پۀ زيات مقدارمنرالي اوعضوي موادولري اودمناسب درلودونكې وي دنباتاتودښې ودې باعث كېږي .
نوماسره هم ددې سيمينار پۀ ترتيبولوكي محترم استادپوهنمل محمدعمر هراړخيزه پوره علمي همكاري كړېده زۀ ددې همكاري څخه دزړۀ لۀ كومي مننه كوم اودخداي لۀ دربارڅخه ورته اجرعظيم غواړم.
مګنېزيم اوپوتاشيم دخاوري دپاسنۍ برخي څخه مينځل كېږي پۀ هغه اندازه سره يي كمېږي پۀ هره اندازه چي دخاوري څخه مثبت تعويضي ايونونه ليري كېږي ځاي يې هايدروجن اوالمونيم نيسي .
كلسيم كاربونيت پۀ خاوره كي دتېزاب پۀ تعامل كي دبفركاركوي يعني نه پرېږدي چي خاوري يي تېزابي شي لۀ همدې كبله دافغانستان داهكي خاورو د8,2 پۀ شاوخواكي دى اودكتنې وړتغيرنه كوي .
پۀ خاوروكي برسېره پۀ اصلي نباتاتوګڼ شمېرهرزه ګياوي ځيني دنباتي افتونوعوامل اوداسي نورژوندي موجودات شته هغه ژوندي موجودات چي پۀ خاوره كي اوسېږي اودنايتروجن دنصب عمليه پۀ مخ وړي دتېزابي محيط پۀ وسيله زياتره متاثره كېږي اوزيات القلي محيط هم دهغوي پۀ ژوندباندي ناوړه اغېزه لري مناسب محيط دمايكرواورګانيزمونولپاره خنثى محيط ټاكل شوى دى چي يې اووۀ دى.
شوتله اونورليګيومي نباتات چې نسبتاًزيات كلسيم اومګنيزيم ته اړتيالري دنوموړوعناصروپۀ قلت باندي اخته كېږي اوپۀ ښۀ ډول وده نشي كولاي ځكه چي شوتله ،
اونورليګيومي نباتات دخپلې ښې ودي لپاره قلوي خاوروته اړتيالري پۀ تېزابي كي زياتره نباتات دفاسفورس پۀ قلت باندي هم اخته كېږي ځكه چي پۀ تېزابي خاوروكي پۀ زياتره اندازه منحله اوسپنه اوالمونيم موجودوي دفاسفورس سره دتعامل پۀ نتېجه كې داوسپني فاسفيت اودالمونيم فاسفيت منځ ته راځي چي دنباتاتولپاره دفاسفورس دغه شكلونه داستفادې وړنۀ دي ځكه چي نباتات دضرورت وړفاسفورس دمونوفاسفيت اوډاي فاسفيت پۀ شكلونوجذبوي .
پۀ قلوي خاوروكي پۀ زياته اندازه دقلوي كيتونونومالګي موجودي وي چي پۀ زياته اندازه دخاوري لوړوي پۀ کله ه كي دسوديم كاربونيت مالګه زياته وي دخاوري د8,5 څخه هم لوړوي اودبلې خواپۀ دې ډول خاوره كې دتعويضي سوديم اندازه زياته وي چي دفزيكي جوړښت دلۀ منځه تللوسبب ګرځي هغه قلوي خاوري چي پۀ زياته اندازه چونه لري پۀ دې خاوروكې نباتات دفاسفورس لۀ قلت سره مخامخ كېږي ځكه چي فاسفورس لۀ كلسيم سره تعامل كوي پۀ نتېجه كي تراي كلسيم فاسفيت لاسته راځي دفاسفورس نوموړى شكل هم دنباتاتولپاره داستفادې وړنه ده.
دخاوري پوهانو له نظره خاوره هغه طبيعي جسم دي چې اوږدوالي او ژوروالي او سورلري او د تجزيه شوو ډبرو او منرالونو او ورستو عضوي موادو له مخلوط څخه د پروفايل په شکل جوړه شوي وي او دځمکي پر مخ يو نوي قشر جوړوي چې دنباتاتو لپاره اوبه ،
دخاوري جامده برخه د عضوي اوغير عضوي موادو څخه عبارت ده چي عضوي مواد يي دخاوري په سلو کې د پنځوبرخو په شاوخوا کې او منرالي مواد يي په سلو کې د پنځه څلويښتو برخو په شاوخوا کې تشکيلوي .
همدارنګه دخاوري د اوبو او هوا تر منځ بايد يو مناسب انډول وساتل شي ځکه چې ډيري زياتي يا ډيري کمي اوبه د نباتاتو پر ودي باندي منفي اغيزي کوي او دهواد نشتوالي په صورت کې نباتات خپلي عادي ودي ته دوام نشي ورکولاي .
د خاوري محلول د خاوري په حاصل خيزي او نورو خواصو کې ډير ارزښت لري ځکه نباتات خپل د اړتيا وړ ضروري عناصرو يوه زياته برخه د خاوري د محلول څڅه اخلي همدارنګه دخاوري تر زياتي اندازي د خاوري د محلول په منحلو موادو پوري اړه لري
دخاورې دخاورې دډېرومهموكېمياوې خواصولۀ جملې څخه شمېرل كېږي نه يوازي دنباتاتووده اوحاصلات دخاورې دمايكرواورګانيزمونوفعاليت متاثره كوي بلكه پۀ خاوره كې دعناصرودمحلول اودنباتاتودضروري عناصروگټورتوب
هم تراغېزې لاندي راولې دخاورې دنبات پۀ وده كي زيات تاثير لري داځكه چي دنبات دغذايي موادوپۀ حلولوكې اغېزه لري دخاوري دخاوري ژوندي موجودات چي پۀ غير مستقيم ډول دنبات لۀ ودې سره اړيكي لري ترخپلې اغېزې لاندي راولې.
هغه خاوري چي يې لۀ اووڅخه ښكته وي دتېزابي خاوروپۀ نوم يادېږي ذكرشوې خاوري زياتره پۀ هغوسيموكې وې چي كلنى اورښت يې زيات وې زيات اورښت ددې سبب كېږي چي دخاوري ځيني قلوي عناصر لكه كلسيم،
بايدوويل شي چي دافغانستان پۀ اكثره خاوروكي دتېزابيت شكل نه ليدل كيږي ځكه چي دافغانستان زياتره خاوري دوچ اونيم وچ اقليم لاندي واقع دي اوزياتره يي قلوي خواص اويوه اندازه چونه لري.
او موجودوي اودخاوري دتعويضي كيتونونوزياتره برخه ددې عناصروپۀ واسطه نيول شوې وي دغه عناصرپۀ خاوروكي دمختلفومالګودمنځته راتلوسبب كېږي لكه كلسيم كاربونيت مګنېزيم كاربونيت اوسوديم كاربونيت په خاوره كي دنوموړومالګوشته والى باالخصوص سوديم كاربونيت دخاوري ډېرلوړوي كله چي پورتنۍ مالګي دخاوري پۀ محلول كي حل شي دهايروليزكېدوڅخه وروسته قوي القلي اوكمزوري تېزاب لاسته راځي.
اوهمدارنګه لوړ دنباتاتودغذايي موادوګټورتوب باندي اغېزه لري كله چي لۀ 9څخه لوړياد9 په شاوخواكي وي فاسفورس دسوديم فاسفيت پۀ ډول ګرځي اوحلېدل يې زياتېږي مګر لۀ بلي خوادنباتاتولپاره دفاسفورس جذب پۀ سوديمي حالاتوكي دخنثى اويالږڅۀ تېزابي حالت پۀ پرتله لږدى .
پۀ القلي خاوروكي دنايتروجن جوړېدنه لږصورت نيسي كله چي دخاري تعويضي سوديم اندازه پۀ سلوكي لۀ 12 څخه لوړه شي دخاوري ستركچريعني جوړښت خرابېږي اوپۀ نتېجه كي يي په خاوره كي داوبواوهواحركت كمېږي اوهمدارنګه زيات تعويضي سوديم نباتات دكلسيم اوځيني نوروعناصروجذب كموي.
تجربوښودلې ده چي يولېتر خالصي اوبه موله دهايدروجن او موله دهايروكسيل ايون لري كه چېرته يومحلول هايدروجن دهايدروكسيل پۀ پرتله زيات اېښودل شوې وې نوموړى محلول تېزابي اوكه هايدروكسيل يې دهايدروجن پۀ پرتله زيات وښودل شي نوموړې قلوي محلول بلل كېږي.
څرنګه چي ثابت عدددى يعني دي نوكه چېرته دهايدروجن غلظت زيات شي نوپۀ مقابل كي د غلظت كمېږي كه چېرته يوايونايزېشن يوثابت عددوي اوهمدارنګه سره وي نوداسي ليكو: