polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
په همدې ډول هر هېواد هم د نورو جایزو په څېر په ادبي برخو کې ځانگړې جایزې لري چې هر کال یو شمېر هغو آثارو او لیکوالو ته چې په دې برخه کې د ستاینې وړ کار وکړي ورکول کېږي.
هغه داقرآن ؤ چي ده ساعت په ساعت ورته ځيني آياتونه په خپل درانه او زړور ږغ سره تلاوت کول؛ نو په هغه سره به یې ډير زړونه نرمول او دباران په څير اوښکي به یې تویولې،
ډير هوښیار او تر ټولو کمال داره اُسیدبن حضير دی که ده چیرته اسلام قبول کړ د ده داسلام راوړلو به ډیر وگړي تابع شي د ده په اړه له خدای ﷻ څخه مرسته وغواړه او ډیره په زړه پوري بلنه ورکړه.
د ده اسلام دسعدبن معاذ رضی الله عنه داسلام سبب هم شو او د دوی دواړو اسلام بیاد دې لامل جوړ شو چي د أوس ډيري ډلي په ايمان مشرفي شوې او له دې وروسته مدینه درسول الله صلی الله علیه وسلم لپاره د لاهجرت او پناه ځای وگرځيد چي بالاخره دیوستر اسلامي دولت لپاره بنیادشو.
أسیدرضی الله عنه له هغې ورځي چي قرآن یې له مصعب څخه واوریده دومره ورباندي مين شو لکه مینتوب دعاشق پر معشوق او داسي به یې ورته تلوسه وه لکه په گرمه ورځ کي تلوسه د تږي و گودر ته چي یو کار ایسار کړی وي.
وَالَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ وَبِالْآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ
کال څخه تر ۱۳۶۵ ل کاله يې د پوهنې ریاست له لوري د تجربوي ښوونځي د امر دنده پر غاړه لرله او د دې تر څنگ یې د عالي دارلمعملین په سرویس کې د ټولنيزو پوهنو درس هم ورکاوه.
عبدالله گل ریان په کال ۱۳۴۰ کی خپلی لمړني زده کړي دخپلي سیمي د سلطان ابراهیم په لمړني ښوونځی کی پیل کړی او په کال۱۳۴۵ کال کی یی په لرغونی غزني کي د سلطان محمود غزنوي لیسی ته لار پیداکړه په کال ۱۳۵۱کی د لوړو نمبرو په گټلو سره له همدی لیسه فارغ او د کانکور په ازموینه کی یی گډون وکړ چی دلوړو نمبرو په تر لاسه کولوسره د کابل پوهنتون د انجنیری پوهنځی ته شامل شو ښاغلی ریان د انجنیری زده کړو ترڅنگ دینی زده کړی هم پیل کړی اوپه ۱۳۶۹ لمریز کال کی یی دژورنالیزم د زده کړی په موخه د یوی میاشتی لباره دمجاهدینو د جلا وطنه حکومت په وخت کي دامریکا متحده ایالاتو ته سفر وکړ.
ښاغلی ریان په ۱۳۵۷ لمریزکال دچنگاښ دمیاشتی له ۹ نیټی د همدی کال د لړم دمیاشتی تر ۲۰ نټی اود ۱۳۵۸ کال دغبرگلي له ۴ نیټي دمرغومي تر۲نیټی پوری دسیاسی فعالیتونو په تور بندی شو .
په کال ۱۳۷۴ کال کی په کابل کی د جنگسالارانو د خپل منځی جگړو له کبله یی رسمی دنده پریښوده او دغزني ولایت په نورالمدارس الفاروقی کی دښوونکی په توگه دنده پیل کړه .
انگریزی او اردو ژبو ژباړلی ډیری څیړنیز مقالی او سیاسی شننی یی دهیواد په گڼ شمیر چاپی رسنیو کی چاپ شوی ښاغلی ریان په پښتو او دری ژبو روانه لیکنه کوی او له عربی،
تر ټولو لرغونې پېژندل شوې نقاشۍ نږدې ۴۰ زره کاله مخینه لري چې د لویدیځې اروپا په کانتابراین سیمه او د اندونیزیا د سولاسي ټاپو د ماروس سیمې په غار کې موندل شوې.
لرغون پېژندنکو په تیږه کې د نقاشۍ یوه ټوټه موندلې چې د استرالیا په شمال لویدیځ کې د کمیبرلي سیمې د چونې ډبرو په یوه پناه ګاه کې ساتل کېده او له ۴۰۰۰۰ کلونو ډېره مخینه لري.
مېرمن رخشانه پر ۱۳۴۰ او ۱۳۵۰ لمريزو کلونو د افغانستان یوه ډېره منلې او مشهوره سندرغاړې وه او د افغانستان راډیو کې یې نږدې شپږ سوه پښتو او دري سندرې ثبت کړې چې د راډيو افغانستان په ارشیف کې خوندی دی.
ویل کیږي چې یو ځل د مصر د هېواد نه یو کلتوري پلاوی افغانستان ته راغلی وو او کله چې میرمن رخشانې خپل کنسرت ورکړ نو د هغو دومره خوښ شو چې دې ته یې د مصر د نامتو سندرغاړې ام کلثوم لقب ورکړ.
مگر د وخت په تېرېدو سره د عثمان رضي الله عنه له شهادت څخه وروسته د علي كرم الله وجهه او معاويه ترمنځ د ترينگلتيا په وخت كې دا لفظ د سياسي موخو لپاره وكارول شو.
هغوی په دې باور ده چې د اسلام پیغمبر محمد صلی الله علیه وسلم خپل ځای ناستی حضرت علی ابن ابی طالب او وروسته هغه د امام په ځانګړې توګه د غدیر خم په پېښه کې وټاکه،
خو په سقیفه کې د محمد صلی الله علیه وسلم د یو شمېر نورو اصحابو له لوري د ټاکنې له امله یې د مسلمانانو د مشر په توګه د محمد صلی الله علیه وسلم د ځای ناستي کېدو مخه ونیول شوه.
په اصل کې دا نظر د سني ډلې سره په تضاد کې دی چې لارویان یې په دې باور دي چې محمد صلی الله علیه وسلم د خپلې مريڼې څخه مخکې خپل ځای ناستی نه و ټاکلی او ابوبکر چې په سقیفه کې د مسلمانانو د یوې لوړپوړې ډلې له لوري خليفه وټاکل شو ترڅو د محمد صلی الله علیه وسلم وروسته لومړی په حقه خليفه وي.
که څه هم د طالبانو له راتگ سره په افغانستان کې نسبي امنیت ټینگ شو؛ خو نړیوالو د طالبانو حکومت په رسمیت نه پېژاند او په ملگرو ملتونو کې د مجاهدینو حکومت د افغانستان استازیتوب کاوه.
له همدې کبله حکومت ونشو کړای چې د نړيوالې سوداگرۍ په سازمان کې غړیتوب وغواړي؛ خو کله چې په افغانستان کې د حامد کرزي تر مشرۍ لاندې نوی نظام رامنځته شو،
په پای کې د نړیوالې سوداگرۍ سازمان کاري ډلې خپل بشپړ راپور د ۲۰۱۵ کال د نوامبر په ۱۳مه دغه سازمان ته وړاندې کړ او بالاخره افغانستان د ۲۰۱۵ کال د ډېسمبر په ۱۷مه د کینیا د نایروبي په غونډه کې،
د ۲۰۱۱ کال د جنورۍ په ۳۱مه د افغانستان په اړه د نړیوالې سوداگرۍ سازمان د کاري ټیم له‌خوا لومړنۍ ناسته وشوه او د افغانستان د غړیتوب ترلاسه کولو پورې يې په بېلابېلو وختونو کې پنځه ناستې وکړې (چې دویمه ناسته یې د ۲۰۱۲ کال د جون په ۱۸مه؛ درېیمه ناسته یې د ۲۰۱۲ کال د ډېسمبر په ۷مه؛ څلورمه ناسته یې د ۲۰۱۳ کال د جولای په ۲۵مه او وروستۍ ناسته یې د ۲۰۱۵ کال د نوامبر په ۱۱مه نېټه وکړه).
د نړیوالې سوداگرۍ سازمان د رامنځته کېدو ستره موخه د تجارت لپاره د پولو خلاصول او د تعرفې ټيټول دي او افغانستان هم له همدې کبله پر ټولو تجارتي محصولاتو ۱۳.۵ سلنه اوسطه تعرفه،
اقتصاد او پانگونې په برخو کې یو شمېر اصلاحات رامنځته کړل او تراوسه یې د توکو د تجارت په اړه ۹ دوهاړخیزې توافقنامې او د خدماتو په اړه ۷ دوه‌اړخیزې توافقنامې لاسلیک کړې دي.
او بل ځل پیغمبر- صلی الله علیه وسلم - داصحابو- رضوان الله علیهم - سره چې ټول په ښه جامه کې وو او دپیغمبر- صلی الله علیه وسلم - له مخ څخه د نور پلوشی هری خواته خپریدل نو بشار صاحب پیغمبر- صلی الله علیه وسلم - همدا ویل:
نو نوموړی د دغه هیأت سره تماس په نیولو دهیأت په موافقی دنبوی منبر له پاسه یوه ورځ په پښتو اوبله ورځ په فارسی ژبی د مسلمانانو د ورورولۍ په باب وینا وکړی.
نوموړی پر ۱۳۳۰ ل ل کال د مصر په الازهر پوهنتون کې د اصول الدین په پوهنځي کې شامل شو او پر ۱۳۳۴ ل ل کال يې نوموړی پوهنتون په بري سره پای ته ورساوه.
د ښاغلي قرضاوي له فتواؤ او مواقفو څخه يو هم د قطر پر حکومت د يلاندز بوستن اخبار چې د حضرت محمد صلي الله عليه وسلم کاريکاتورونه يې وستي و د هغوي ژورناليست ته د ژورناليزم د آزادي په ورځ قطر ته د ننوتلو د اجازې نیوکه وه چې د قطر حکومت ورکړې وه.
يوسف قرضاوي ډير بوډا دي خو لکه څرنگه چې په ځوانۍ کې د اسلام دخدمت لپاره راوتي اوس هم ندي مايوس شوي او د ډير ضعف سره سره د اسلام خدمت ته يې نه نده ويلي او لانديني وظيفي يې سرته رسولي:
په کال ١٩٧٧ز کې د قطر په پوهنتون کې د اسلامي شريعت پوهنځى تاسيس کړ او د دې پوهنځي د رئيس په توگه وټاکل شو چې تر ١٩٩٠ز پورې يې د نوموړې پوهنڅۍ رئيس پاتې شوى.
او په کال ١٩٧٣ز کې يې له نوموړېي پوهنځۍ څخه خپله دکتورا ترلاسه کړه او خپله رساله يې د زکات په اړه ليکلې چې نوم يې "الزكاة وأثرها في حل المشاكل الاجتماعية" دي.
ښاغلى قرضاوي له ځوانۍ څخه نيولې تر اوسه د اسلام په لاره کې مبارزې کړي او همدا و چې قرضاوي په ځوانۍ کې له اخوان المسلمين ډلې سره اړيکې ونيولې .
او دا په داسی حال کښی وو چی نوموړی دخپل دولت په خارجی چارو کی استقلالیت نه درلود خودخپل داخلی مخالفینودآرامولو اودهغوی د سرکشی اوبغاوت دمخنیوی لپاره یی دخپلی اردو چارو ته ډیر اهمیت ورکاوه هغه دپوځ دقیادت لپاره د ډآد وړ سپاه سالاران لکه سپاه سالار غلام حیدر خان چرخی ُ سپاه سالار فرامرز خان او نور وگمارل اود چارو دلا سمون دپاره یی دجاسوسی قوی استخباراتی اداره جوړه کړه.
امیر دپوځ دلا سمبالتیا لپاره دکارتوسو ُ ټوپکو او توپ جوړولو کارخانی جوړی او دپوځ داړوندانو لپاره یی دبوټونو ُ کمبلو او دریشی دجوړولو صنعت ته وده ورکړه دهمدی امیر په زمانه کښی دیوه فرانسوی مستخدم په مرسته په افغانستان کښی دبخار په مټ چلیدونکی کارخانه چه دماشین خانی په نامه یادیده به عالم گنج نومی مشهور ځای کښی په کار واچوله ،
ارواښاد میر غلام محمد غبار دامیر عبدالرحمن دزمانی دپوځی ُ ښوونی اوروزنی په هکله لیکی چه د امیر عبدالرحمن خان اداره چه په پوځی بنیاد ولاړه وه خپل ټول پام یی دپوخ او یو منظم لشکر یووالی ته ور اړولی وو ده دخانانو او سیمه ایزو فیوډالانو دزامنو څځه یو ټولگی جوړ کړی وو چه د په نامه یادیده او په منظمه توگه دښوونی اوروزنی لاندی وو دپوځ سرتیروته به عسکری ملا امامانو د له رسالی څځه چه دسرتیرو دنظامی اومذهبی جهادد اخلاقو دودی دپاره لیکل شوی وه خبری کولی او ددوی نظامی اخلاقو ته به یی وده ورکوله .
چه دواړه به یی دصلی په ورځی غږولی نو سهل بن حمدان عارض به کښیناست اود درهمو ډالی به یی مخی ته کښیښودی شاگرد به یی دپوځ له دفتر څځه نوم اخیست عارض به ټول جنگی توکی او آس معاینه کاوه او بیابه یی درهم شمیرل او سرتیری ته به یی به ورکول لمړی نوم دیعقوب لیث وو هغه به خپله میاشتنی تنخوا اخیسته په موزه کښی به یی ایښوده او پر لوړځای به کښیناسته او مراسم به یی تر پایه لیدل تر څو هر سرتیری ته خپل حق پوره ورسی .
که په همدی توگه دغزنویانو ُ غوریانو اونورو افغانی امپراتوریو حیرانونکی پوځی بریاوی په غور تر څیړنی لاندی ونیول شی دابه جوته شی چه دهمدغو ستر و امپراتوریو جوړول اودهغو پایښت بی له نظامی قوت او دهغوی دپوځی پوهی او وړتیا پرته امکان نلری خو یو څه چه جوت دی هغه دادی چه افغانانو دخپل تاریخ دپیل نه رانیولی بیا د میروس نیکه تر قیام پوری په ملی او ولسیزو لښکرو ډیره تکیه کړی او له دغی لیاری یی خپل ملی رسالت سرته رسولی دی.
تر کومه ځایه چه تاریخ راپه یاده وی په اتلسمه پیړی کښی زمونږ دهیواد په تاریخ کښی دیوه منظم او منسجم پوځ درامنځ ته کیدو څرگ لگیدلی چه دغه پوځ لمړی دمیرویس نیکه تر مشری لاندی دصفوی اشغالگرو په وړاندی قیام وکړه او دیوه ملی سیمه ایز حکومت بنیاد یی کښیښود اوبیایی دمحمود هوتکی تر قوماندانی لاندی دختیځ ایران ډیری سیمی تر ولکی لاندی راو ستی .
لکه څنگه چه پوهیږو اریاییان چه د کډوالی او مالداری ژوند یی درلوده او دغه ژوند دوی تل دیوی سیمی بلی سیمی ته په کډه کولو مجبورول نو ضرور به څه دنوی ماحول دلاس ته راوړلو او یا دهغی دساتلو لپاره او په ډیرو وختونو کښی دځایی خلکو او یا په خپل منځی شخړوکښی لاس په گریوان وو.
کر کیلی ته وده ورکړل شی او اساسی پاملرنه دجنگی پهلوانانو روغتیایی او جگړه ایزی ودی ته واړول شی او دهمدی ټکو په پام کښی نیولو سره دوی په دی بریالی شوی وو چه دتورانیانو،
داحمدشاه بابا تر قوماندانی لاندی د ملی پوځ تر څنگ دیوه منظم او دایمی دولتی پوځ موجودیت چه دهغه په ټولو جگړه ایزو سفرونو کښی په پوره ویاړ او میړانی جنگیدلی دا مطلب په ډاگه کوی چه دا پوځ به هم تربیه شوی او لږ تر لږه دمروجو وسلو داستعمال په برخه کښی به یی ښونه اوروږنه لیدلی وه ،
مکتب يا موسسه وه او که نه بشپړ تاریخی اسناد په لاس کښی نه لروخو په دقیقه توگه ویلی شو چه دامیر دوست محمد خان دلومړی پلا امارت څځه دافغانستان داردو دسرتیرو علمی اوعملی ښوونه او روزنه پیل شوی ده ،
که دپوځی ښونی اوروزنی وضعه دامانی دوری په وخت کښی تر څیړنی لاندی ونیسو دابه جوته شی چه غازی امان الله خان دخپل دولت دبنست دلا ټینگولو دپاره په خپلو ریفورمونو کښی دپوځ لا انکشاف ته ډیر اهمیت ورکړی وو دده په زمانه کښی د څځه جوړه هوایی قوه منځ ته راغله ،
ددی قوی دلا سمبالتیا دپاره یی دهوایی زده کړواو پیلوټی په برخه کښی ۶۵ تنه شاگردان دروسی او فرانسی هیوادونو ته واستول همداراز یی ډیر شمیر نور زده کونکی دپوځی زده کړو دپاره شوروی او دترکی جمهوریت ته ولیږل او دهیواد په دننه کښی یی هم د مختلفو مسلکی زدکړو شونځی جوړ کړه ،
غازی امان الله خان دپوځ دلا روزنی دپاره یو بل قدم هم وړاندی واخیست او داردو دسرتیرو دپاره یی دسواد زدکړی کورسونه پرانستل حربی فابریکه یی پیاوړی او جنگی مهمات یی له المان ،
په همدی ډول دامیر حبیب الله خان دواکمنی په زمانه کښی دپوځی کادرونو دروزلو لپاره دسرکاری مدرسی پر ځای په ۱۹۰۹ زیږدیز کال دحربی فنونومدرسه دحربی مدرسی په نامه چه دری اعدادی او دری حربی ټولگی یی درلوده جوړه شوه چه د پلی ،
تدریسی هیت یی بر افغانی استادانو لکه عبدالطیف خان کمیدان ُ محمد گل خان کمیدان ُمحمود طرزی سر بیره ترکی استادان ُ علی افندی ُ عزت افندی ُ نظیف افندی او خیر الدین پاشاه وو.
ددی مدرسی دشاگردانو شمیره په لومړی سر کښی د۱۵۰ نه تر ۴۰۰تنو او په پای کښی ۹۰۰ تنو ته ورسیده چه فارغینو ته به یی په پوځ کښی دټولی مشر نه تر کنډ ک مشره پوری رتبی ور کول کیدی.
دا پوځونه که کله دملی لښکرو په بڼه دپردیو دیرغل اوتیری په مقابل کښی پرته دکومی ښوونی او روزنی په میړانه جنگیدلی نو ډیر ځله بیا دبیلابیلو واکدارانو لخوا په خپل منځی شخړو او نښتو کښی هم راښکیل شوی دی .
دپام وړ ټکی دادی کله چه زمونږ د گران ټاټوبی میړنی بچي دبهرنی یرغل اوگواښ سره مخامخ شوی بیایی خپلی پوځی او عسکری ښوونی او روزنی ته ندی کتلی اودخپل مټ او دهیواد سره دمینی دجذبی په زور دهغوی مقابلی ته ښه په تینگ هوډ دریدلی او غاښ ماتونکی ځواب یی ورکړی دی.
دتاریخی اسنادو له مخی دافغانستان دوسله والو پوځونو دروزنی لپاره لومړنی تعلیمی اداره دامیر شیرعلی خان دپادشاهی په دوهمه دوره کښی دسرکاری مدرسی په نامه په کال ۱۲۴۸ ه ش به شهرارا کښی جوړه شوه او بیا وروسته په بالا حصار کښی دزمردو غونډی ته ولیږ دول شوه ُ ددغه شوونځی په مرسته امیر یومنظم لښکر چه په عصری تجهیزاتو او تشکیلاتو سمبال وو منځ ته راوړ ،
دارواشاد غبار په وینا دغه پوځ دهیواد په اته وو پوځی اډو لکه کابل ُ جلال اباد ُ شیر اباد ُ قندهار ُ کورم ُ هرات ُ میمنه ُاو بلخ کی ځای په ځای وو او له دری برخو څځّه چه په هاتیانو آسونواو غوایانو به لیږدول کیده جوړ شوی وه .
که دتاریخ پاڼی لږ په بیړه واړوو او اسلامی دوری ته راورسوو نو ددی خاوری دزامنو د دوه سوه پنځوس کاله مقاومت نه چه دعربو د فاتح لښکرو په مقابل کښی یی کړی ،
خودافغانستان داسلامی دور د خپلواکو حکومتونودپوځی تاریخ یوه ځلانده څیره چه په خپل دور کښی یی عسکری ښوونی اوروزنی ته ځانگړی پاملرنه کړی یعقوب لیث صفار وو چه دخپل حکومت په دوره کښی یی نه یوازی دپوځی قوت په زور دخراسان ځمکنی بشپړتیا خوندی کړه بلکه شپه اوورځ یی دخپلو لښکرو دښوونی روزنی تر څنگ دهغوی غمخوری ته هم پوره پام اړولی دی .
په ډیرو زړو او پخوانیولیکنو کښی چه اصلی اخځلیکونه یی اویستا او ویدا ته رسی په دی خبره ټینگار شوی دی چه د پیشدادیانو دکورنی لومړنی پادشاه یما چه داریایانو ستر ټولواک هم بلل شوی لمړنی مدنی پادشاه وو چه کرنه ،
دعلی احمد جلالی په اند چه په ډیروتاریخی اثارو یی تکیه کړی لومړنیو شاهانو سره لدی چه دهغوی زمانه دامن او سولی زمانه وه خو هغوی دکرنی مالداری اوکسب دزدکړی تر څنگ دوسلو په جوړولو اودهغوی دزدکړی او استعمال په برخه کښی ډیر تاکید کاوو چه دغه وصیت تر اسلامی پیر پوری لا داعتبار وړ .
د امیر امان الله ترواکمنی وروسته دکورنیو اغتشاشونو پر مهال دحربی مدرسی اصلی ودانی داور په لمبو وسوزیده خوپه ۱۳۰۹ ه ش کال دنادرخان دپادشاهی په دوره کښی بیرته ورغول شوه اود ترکی او افغانی استادانو لخوا پکښی زده کړی پیل شوی سره له دی چه دنادرخان په دوره کښی دښونی او روزنی په برخه لږی هلی ځلی وشوی خو نوموړی پادشاه دیوی قوی او سمبالی اردو په منځ ته راوړلو کښی خورا زیار ویوست اودجورج ارنی په وینا ددی سمبال پوځ شمیره ۴۰۰۰۰ تنو ته رسیده .
نوموړی مدرسی دمدرسی څځه دباندی دری وړی برخی نوری هم د نوی جوړ شوی مدرسی اود حضور داردلیانو مدرسی )) په نامه هم در لودی چه دټولو شمیره یی در سوه تنو ته رسیده او په هرو څلرو کالو کښی به دبلوک مشری په رتبی فارغیدل ددی ټولو ښونځیو مصارف ددولت په غاړه وو.
دمحمد ظاهرشاه دسلطنت دوره چه دامنیت په لحاظ یوه ارامه او سوکاله دوره وه دپوځ دروزنی لپار یو لړ اقدامات تر لاس لاندی ونیول شو په دی دوره کښی سره لدی چه پوځی ښْوونه او روژنه دهر عسکری جزوتام د ورځنی بلان یوه برخه وگرځیده اودهری قطعی په تعلیمی ډگرونو کښی پر مخ وړل کیده
چې د نڅا او ډرامې یو ډول و چې د کورس یا همخوانانو یوه ډله یې ګمارلې وه او پارچې یې لوستلې ( چې ورسره غږول کېده – یو انسټرومنټ یا یوازې موسیقي ده چې له معاصر کلرینټ سره یې غږ ورته والی لري)،
چې د نوبل د جایزې ګټونکي داریو فو او د اف رایټ سیټیزن بریګاډ ډلې د فی البدیهه تیاترونو له امله چې ګڼ شمېر فلسفې او جریانونه یې له ځان سره لرل مشهور شو.
د شکسپیر له خوا لیکل شوې لومړنۍ مډرن تراژیدي هملېټ او د اودیپوس ریېکس په نوم پخواني یونان ته اړونده تراژیدي چې سوفوکل لیکلې د ډرامې د هنر له شاهکارونو دي.
پدې معنا ډرامه هغو نندارو ته اشاره کوي چې نه کومیډي دي او نه هم تراژیدي – د بېلګې په توګه د فرانسوي ناول لیکونکي زولا ناول او د چخسوف روسي لیکوال ایوانوف ډرامه .
دغه فرمان د پنځلسو کلونو لپاره دغې نوې جوړې شوې کمپنۍ ته د له ټولو ختیځو هېوادونو او د ماژلان تنګي له لویدیځو هېوادونو سره د سوداګرۍ انحصاري واک ورکړ.
هر هغه سوداګر به چې د فرمان پر خلاف د دغې کمپنۍ له اجازې پرته په سوداګریزو چارو لاس پورې کړ؛ بېړۍ او بارونه یې مصادره کېدل او همدارنګه به د «سلطنتي ارامښت» په موخه بندي کېده.
وروسته له هغه چې په مالاکا تنګي کې یې ۱۲۰۰ ټني پرتګالي بېړۍ ونیوله؛ له دغې بېړۍ څخه په ترلاسه شوو غنایمو دغو سفرکوونکو دوه کارخونې – یوه د جاوا په بنټام بندر کې او بله له بېرته راګرځېدو وړاندې په مالوکو کې – جوړې کړې.
دغې ډلې د سپټمبر په ۲۲ مه ناست وکړه او ختیځ هند ته یې د خپل له ستونزو ډک سفر او د خپلو لګښتونو د کچې اعلان وکړ چې لګښت یې ۳۰۱۳۳ پونډه کېده.
په اغېزمن ډول په هند کې د دغې کمپنۍ واکمني په ۱۷۵۷ زکال کې د پلاسي جګړې له جګړې وروسته پیل شوه او تر ۱۸۵۸ زکال یې دوام وموند؛ هغه مهال چې په ۱۸۵۷ زکال کې د هندي پاڅون وروسته د هند د دولت د ۱۸۵۸ زکال قانون له مخې د بریتانیا ولیعهد د نوي بریتانوي راج په توګه د هند مستقیم کنټرول پر غاړه واخیست.
د دود له مخې د دوی کار وړاندې له دې چې په لیدنحال واټ کې د هند کور په نامه دفتر کې پیل شي د بایشاپ ګېت سیمې سنټ بوتولوف کلیسا ته مخامخ په ناګاس هداینن کې پیل کېده.
دغه شرکت چې په اصل کې ختیځ هند ته د سوداګرۍ په برخه کې د لندن د سوداګریزو شرکتونو د مشر په توګه په په رسمیت وپیژندل شو د ۱۷۰۰مې لسیزې څخه یې د ۱۸۰۰مې لسیزې تر لومړیو پورې د پنبې، وریښمو،
سوچه طبيعي يورانيم دسپينو زرو په شان يوسپين رنګه ځليدونکی راديو اکتيف عنصر دی چې دالفا وړانګې ورڅخه چاپيريال ته خپريږي او دډيرو درندوفلزاتو په ډله کې شميرل کيږي.
طبيعي يورانيم راديواکتيف خاصيت لري اوپه خپل سر له باندنۍ کيمياوي او فزيکي اغيزې څخه پرته تجزيه كيږي او د راديواکتيف تجزيې په ترځ کې په نوروعناصرو لکه توريم 234 پروتکتينم 234 او د يورانيم 234 په ايزوتوپونوباندې اوړي .
لكه څنګه چې يادونه وشوه د يورانيم 238 هسته د چاودېدونکي يورانيم پرخلاف په ترمل نيوترونونو سره له بمباردڅخه وروسته چوي او له همدې کبله د هستوي بټۍ لپاره د سون توكو په بڼه كارول كيږي.
خو دهغه ګړنديو نيوترونونو په بمبارد سره چې انرژي يې د يو میګا الکترون ولټ څخه پورته وي ددې امکان شته دی چې نوموړي نيوترونونه د يورانيم 238 هستې ته ورننوځي او دنوموړې هستې په واسطه جذب شي.
پلوتونيم د يورانيم دوه سوه پنځه ديرش په څيردترمل نيوترونونو په جذبولو سره سمدلاسه چوي له همدې امله په هستوي بټيو کې دسون توكو په برابرولو اوپه تېره بيا دهستوي وسلو په جوړولو کې خورا ارزښتناكه دي .
اوس كه چيري وغواړو چې د طبيعي يورانيمو په يوه ثابته اندازه كې د 235 سليزه يا فيصدي زياته كړو نو بايدپه دغه معينه اندازه كې د 238 كچه يافيصدي لږه كړوچې دغي انډوليزي عمليې ته ديورانيمو بډاينه
ديادوني وړده هغه دوسوه اته ديرش يورانيم چې د بډايني له پروسې څخه وروسته لاس ته راځي ځبيښل شويويا يورانيمو په نامه ياديږي او اكتيفيتي ئې د طبيعي يورانيمو په پرتله لږه ښوول شوي ده.
ريدکشن کيمياوي پروسي لاندي نېول کيږي تر څو چي يو نصوارې رنګه يورانيم ډاي اکسايد ورڅخه جوړشي بيا په خپل وار سره د هايدروفلوريک اسيد او د فلورين په اکسايديشن سره ،
لومړى يورانيم تيترافلورايد او ورپسي يورانيم هيګسافلورايد لاس ته راځى د يورانيم هيګسافلورايد سوچه غاز مرکب چى صفر اعشاريه اووه په سلو کي د يورانيم دوه سوه پينځه ديرش او پاتي برخه يي يورانيم دوه سوه اته ديرش جوړوي بيا په خپل وار سره ديوي ځانګړي ټکنالوژي مرسته سره،
د يورانيمو دغه ډول کوچنۍ ذرې يا پوډر دقلوي اويا تیزابي مرکباتو په مرسته د اوکسيديشن کونکو مرکباتو لکه سوديم پركلوريت په كاروني سره د نورو توكو څخه بېلــــــــيږي.
دغه پوډر ډوله يورانيم ژيړ رنگ لري او د يوه كيک په بڼه جوړيږي چې كيـــــــــــمياوي فارمول ئې38 يورانيم اوكســـــــايد ده اود ژيړ كيك په نامه ياديږي.
نوموړی ژيړکيک ته په ډيرو غټو بخاريو کې دسانتي گرېدترشپږ پنځوس درجو ۵۶ پورې تودوخه ورکول کيږي اوديو لړ کيمياوي کړنلارو په پايله كې د نيتريک اسيد،
ديورانیمو دغه ژيړرنگه مرکب چې په اوبو کې ئې د حل کیدلووړتيا دڅلورقيمته يورانيمو په پر تله ډيرپياوړی دی د يورانيم هېکسا فلوريد په نامه سره ياديږي او ډير زهرجن خاصيت لري وروسته له دغي مرحلې څخه دبډايني لړۍ پيل كيږي.
چي کثافت يي لږڅه پينځه ګرامه په يوه سانتي متر مکعب دي د تودوخي په څه نا څه شپږپينځوس درجه د سانتي ګراد کي د جامد حالت څخه په سم سيخ په غاز شکله حالت باندي اوړي،
پوره کوي د امريکا د بجلي د روس د هغه پخواني اتومي بمونو د حاصل شوي يورانيم څخه لاسته راځي کوم چي د يو تړون له مخي بي کاره کړلي شوي وه چي په هر اټومي بم کي پينځلس کيلو ګرامه يورانيم چي غني کړلي شوي وه
دځمکي د سطحي په مخ او په بحرونو کښي طبعي يورانيم دومره موجود دي چي په پيړيو پيړيو ددنيا د بجلي ضرورت پوره کولي شي د ټولي دنيا د زروې بريښنا کوټونو نه چي څومره فضله مواد پيداکيږي پداسي يودوه منزله تعمير کي ځاي پر ځاي کيدلي شي چي مساحت يي د يو باسکټبال د ميدان په شان وي په زروي بريښنا کوټ کښې د يورانيم د يوي ټوټې څخه تقريباً مياشتو پوري برق پيداکولي شي پدې دوران کښې د يورانيم يو څه برخه په پلوتونيم بدليږي چي پلوتونيم په ايټم بم کي استعماليږي.
يورانيم ډير سخت دروند او د سپينو زرو په شان فلز دي اتومي نمبر يي او اتومي وزن دي د کتلي شميره يي 238 او سمبول يي دي په کال کي يو جرمني کيمياپوه مارټين کلاپروت کشف کړ.
مارټن لمړني سړي وه چي يورانيم يي د پيچ بلند نه جلاکړه دغه پيچ بلند د يو لړفزيکي او کيمياوي کړنلارو په مرسته سره د نورو ډبرو څخه بيلږي د چک جمهوريت د جواچمسال د سپينو زرو د کانونو څخه لاس ته راغلي نوموړي کيميا دان دغه لوي دريافت شوي فلز په هغه وخت کښي د نوي کشف شوي سياري يورانوس په نوم يوران کيښود چي دغه سياره صرف اته کاله مخکي کشف شوي وه
د يورانيوم زيرمي او کانونه په طبيعي ډول د ځمکي کوري په ډيرو برخو او په غير متجانس ډول سره پيداکيږي طبيعي يورانيم په سوچه توګه په طبيعت کي نه پيدا کيږي،
تنګستن او موبليدينيم که د يورانيم قيمت لکه څه زيات شي نو د سمندر د اوبو نه به يي فايده مند وي د کثافت له پلوه د سرو زرو سره مساوي کثافت لري ي١٩/ګرام دي او په همدي ډول د سرپو څخه (١،
٦ بيلونه ) کاله پخوا په سوپرنوا کښې مينځ ته راغي سوپرنوا په کايناتو کي په ډيره لوړه کچه يوه ځليدونکي او د رڼا څخه ډکه چاودنه ده چي هر پنځوس کاله وروسته يوځل مينځ ته راځي د سوپرنوا ماده د ايونايز شوو اتومونو څخه جوړه ده او د پلازما په نامه سره ياديږي د نوموړي هستوي پيښي عمر لنډ دي او څه ناڅه يوه مياشت پايښت لري بيايي رڼا ورو ورو کميږي او خړپړ رنګ ځان ته غوره کوي په نوموړي وخت کي سوپرنوا دومره انرژي د رڼا په بڼه خپروي لکه چي لمر يي د لسو بيلونو په موده کي خپروي.
صرف يو ټن طبعي يورانيم څخه څلور کروړه کيلو واټه برق په يو ساعت کښي پيداکولي شي او د همدومره برق د توليد لپاره شپاړلس زره ټنه د ډبرو سکاره او يا اتيا زره بيرله تيل د سوځولو لپاره په کار دي تر اوسه پوري په دنيا کښي څلورسودوڅلويښت زروي بريښنا کوټونه په نهه پينځوس مختلفو ملکونو کښې فعاليت کوي
د يورانيم اکسايد معدني ډبري د يوي ژرندي په مرسته سره دومره کوچني او ميده کيږي تر څو لکه د اوړو په شان پوډرو باندي واوړي د يورانيم دغه ډول کوچنۍ ذرې چي د پوډر بڼه لري،
د قلوي او يا تيزابې مرکباتو په مرسته سره د اوکسيديشن کوونکو مرکباتو لکه په ګډون سره د نورو موادو څخه بيليږي د کيمياوي کړنلارو لکه سلفوريک اسيد په مرسته کولاي شو چي يورانيم د نورو منرالو،
د ځمکي په سطحي طبعي موادو کښي يورانيم په طبعي عناصرو کښي په اته څلويښتم نمبر دي دا دومره کم هم نه دي لکه څومره چي فکر کيږي د ډيروالي په اعتبار سره د سرو زرو په مقابل کښي پينځه سوه واري زيات دي د سپينو زرو په مقابل کي څلويښت واري او د سيمابو په مقابل کښي پينځه ويشت واري او د قلعي په مقابل کي دوه چنده وجود لري.
د ذروي هستي د ماتيدني دتسلسل يوه خاکه په يورانيم په يوه مرکزي اتوم باندي يو سست رفتاره نيوترون د وارديدو په صورت کي په دوه مرکزي کوچنيو اتومونو ويشل کيږي چي د انرژي د امواج سره سره نور نوي نيوترونونه هم اخراجوي چي د هغه نور رڼا د يورانيم د تجزيي سبب ګرځي او دا يو ځنځيري سلسه ده چي جريان لري.
دغه ډول نوي بډايه شوي يورانيم د درندو اوبو په ځينو ريكتورونو كې ) لكه ريكتور چې دسون توكي ئې طبيعي يورانيم دي( دطبيعي يورانيموپر ځاى دسون توكو په بڼه كارول كيږي.
چې دغه ډول يورانيم معمولاً د سپكواوبو د ريكتورونو لپاره چې په دوديز ډول بازار كې په تجارتي ډول شته او له 3% څخه تر 5% پوري بډايه شوي 235 يورانيم په كې كارول كيږي.
چي دغه ډول اوړه شوې يورانيم ته د زيړ کيک نوم ورکړ شوي دي د يادولو وړده چي دطبيعي يورانيوم نوموړي زيړ کيک لاتر اوسه هم ددي وړتيا نلري چي په هستوي بټۍ کي ورڅخه ګټه پورته شي بلکي د مخه تردې ضرور ده چي په يورانيم هيګسافلورايد واړول شي.
کله چې د کافر لعين ترکي او امين له خوا په افغانستان کې د کمونيستي نظام دور راغى نو په هيواد کې د مسلمانانو ژوند او خصوصا د ديني علماؤ ژوند خورا تريخ شو ځکه چې ترکي او امين د مسلمانانو د علماؤ په وژلو لاس پورې کړ او د افغانستان ډير لوى لوى عالمان او فاضلان يې شهيدان کړل.
نو ټولو مسلمانانو ته جوته شوه چې اوس په افغانستان کې ژوند کول د روسانو د اسارت لاندې خورا مشکل دي ځکه چې روسان د اسلام د محوه کولو لپاره راغلى دى او همدارنگه يې په افغانستان کې د بمونو او هوايې بمباريو په ذريعه قتل عام شروع کړ نو په همدې ملحوظ د افغانستان مسلمانانو ځيني هيوادنو ته هجرت غوره کړ خصوصا پاکستان ته چې گاونډي اسلامي مملکت دي د افغانستان زياته برخه هيوادوال مهاجر شول په همدې ډله کې قاضي صاحب هم په ١٣٥٨ لمريز کال کې هجرت وکړ.
قاضي صاحب د جهاد تر څنگ د دعوت سنگر هم گرم ساتلى وو او د يو نيورسټي ټاون پشاور د گول جامع مسجد يې کوم کې چې ده تقريبا ٢٥ کاله خطابت وکړ خپل د دعوت مرکز گرځولې وو.
تل به يې په خپلو موعظو او خوږه مؤثره ژبه خلکو ته نصيحتونه کول او سمى لارى ته به يې رابلل او بي لارى کسان به يې د شريعت له حکم سره سم تنبيه کول او همدارنگه به چې کله جهاد ته لاړ نو مجاهدينو او قومندانانو ته به يې هم نصيحتونه کول او سوچه سپيڅلى جهاد طرف ته به يې خلک دعوت کول او د بدو او مفاسدو په مخنيوي کې د هيچا د ملامتيا څخه نه ډاريده.
محترم قاضي صاحب د خپلې ايماني وجيبي په اساس د اتحاد علماي افغانستان د ريس مولوي عبد الله ذاکري په مشرۍ د سولي وفد کې گډون وکړ او څو ځلې يې د جهادي مشرانو ترمينځ د جوړ جاړي کوشش وکړ او څو ځلې يې د کابل سفرونه وکړل.
څرنگه چې د قاضي صاحب والدين په داسي وخت کې وفات شو چې دې د درى يا څلورو کالو په عمر کې وو نو د ده مشر ورور ملا مغفور شاه او قاضي سيف الرحمن يوسفزى چه د ده اوښى او استاذ هم وو د ده په روزلو کې ډيرى هلې ځلې کړي دي.
بيا د قاضي په حيث د کندوز په ولايت کې د امام صاحب په ولسوالۍ کې او د هرات په ولایت کی او د وردگو په ولايت د چک په ولسوالۍ کې او د مزار شريف د شولگرې په ولسوالې کې او د لغمان د ولايت په مرکز کې د قضاء دنده پر مخ بيولې ده.
هغه شمير تاريخي ودانۍ دي په گوته شي چي دنړيدو او ورانيدو ويره يې شته ؛ د دا ډول ودانيو د بيا جوړولولپاره دې د بيا جوړولو او پايښت ورکولو بيړنۍ پروژې د سيمه ايزو ادارو او د هيواد د کلتوري چارو داړوندو ادارو په ملتيا بيړنې گامونه واخستل شي؛