polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਦੇਸੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ; ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ; ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ; ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ; ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਉਰਦੂ; ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜੀ
ਛੇਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਨਵੀਨ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਸਬੰਧੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸੱਤਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਕਹਾਣੀ-ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ,ਵਿਨਾਸ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਦਾ ਯਤਨ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਦੇ ਜੀਵਨ,ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੇਰਵੇ ਵਿਚਾਰੇ ਗਏ ਹਨ।
ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪਿਛੋਕੜ; ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ; ਅਰਥ ਬਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਧਾਂਤ; ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਗ; ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ
ਤੀਜੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਜੋਸ਼ੀ-ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਬੁਣਤਰ ਦੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਜਾਨਣ ਦੀ ਚੇਸ਼ਟਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪੰਜਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਜਨ-ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਤੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਚੌਥੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਸਬੰਧੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਾਝੀ,ਦੁਆਬੀ; ਮਲਵਈ,ਪੁਆਧੀ,ਰਾਠੀ ਜਾਂ ਪਚਾਧੀ,ਪੋਠੋਹਾਰੀ,ਮੁਲਤਾਨੀ; ਝਾਂਗੀ,ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਡੋਗਰੀ
ਅੱਠਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਉਸਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਉਸਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫ਼ਿਲਮ “ਬਹਾਰੇ ਫਿਰ ਭੀ ਆਏਂਗੀ” ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸ਼ਹੀਦ ਲਤੀਫ਼ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਤਫਾਕਨ ਇਹ ਗੁਰੂ ਦੱਤ ਟੀਮ ਦੀ ਆਖਰੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਸੀ, ਖ਼ਾਸਕਰ "ਵੋ ਹੰਸਕੇ ਮਿਲੇ ਹਮਸੇ" ਦੇ ਗਾਣੇ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਉਸ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਸਖਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ।
ਤਨੁਜਾ ਦੀ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮ ਜਵੇਹਰ ਥਿਫ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ।
ਉਸ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵੱਡੀ ਫਿਲਮ ਜੀਤੇਂਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ; “ਜੀਨੇ ਕੀ ਰਾਹ” , ਇੱਕ ਤੁਰੰਤ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਹਿੱਟ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ।
ਉਸੇ ਸਾਲ, ਤਨੁਜਾ ਨੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਵਿੱਚ “ਪੈਸਾ ਯਾ ਪਿਆਰ” ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ।
ਹਾਥੀ ਮੇਰੇ ਸਾਥੀ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਡੋਰ ਕਾ ਰਾਹੀ, ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ, ਦੋ ਚੋਰ ਅਤੇ ਏਕ ਬਾਰ ਮਸੂਕਰਾ ਦੋ , ਕਾਮ ਚੋਰ, ਯਾਰਾਨਾ, ਖੁੱਦਾਰ ਅਤੇ ਮਾਸੂਮ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।
ਕੁਝ ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਹ ਪਵਿਤਰ ਪਾਪੀ, ਭੂਤ ਬੰਗਲਾ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਸਨ।
ਤਨੂਜਾ ਦਾ ਜਨਮ ਮਰਾਠੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਕੁਮਰਸਨ ਸਮਰਥ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸ਼ੋਭਨਾ ਸਮਰਥ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਭੈਣਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨੂਤਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਤਨੂਜਾ ਦੇ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਬੜੇ ਅਰਾਮ ਨਾਲ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ ਜਦੋਂ ਤਨੂਜਾ ਬੱਚੀ ਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਸ਼ੋਭਨਾ ਅਭਿਨੇਤਾ ਮੋਤੀਲਾਲ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈ।
ਸ਼ੋਭਨਾ ਨੇ ਤਨੂਜਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਨੂਤਨ ਲਈ ਡੈਬਿਊ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਚ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਹੋਰ ਭੈਣਾਂ ਹਨ; ਚਤੁਰਾ, ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ, ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮਾ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਜੈਦੀਪ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਅਭਿਨੈ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ।
ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਨੂਤਨ ਨਾਲ “ਹਮਾਰੀ ਬੇਟੀ” ਵਿੱਚ ਬੇਬੀ ਤਨੂਜਾ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਇੱਕ ਬਾਲਗ ਹੋਣ ‘ਤੇ, ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ “ਛਬੀਲੀ” ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜੋ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਨੂਤਨ ਸੀ।
ਉਹ ਫਿਲਮ ਜਿਸਨੇ ਬਾਲਗ ਹੀਰੋਇਨ ਵਜੋਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਸਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ, ਉਹ “ਹਮਾਰੀ ਯਾਦ ਆਯੇਗੀ” ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕਿਦਰ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜ ਕਪੂਰ, ਮਧੂਬਾਲਾ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਬਾਲੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਉਹ ਅਭਿਨੇਤਾ ਮੋਹਨੀਸ਼ ਬਹਿਲ, ਰਾਣੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਬਾਨੀ, ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਯਾਨ ਮੁਖਰਜੀ ਦੀ ਮਾਸੀ ਹੈ।
ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਹਾਰੇਂ ਫਿਰ ਆਏਂਗੀ , ਜੈਵਲ ਥੀਫ, ਹਾਥੀ ਮੇਰੇ ਸਾਥੀ ,ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਯਾਦਕਾਰੀ ਰੋਲ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਤੂਤਨਖ਼ਾਮਨ 18ਵੇਂ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮਿਸਰੀ ਫ਼ਿਰਔਨ ਸੀ ਜੀਹਨੇ ਮਿਸਰੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਨਵੀਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।
ਇਹਦੇ ਅਸਲੀ ਨਾਂ, ਤੂਤਨਖ਼ਾਤਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ "ਆਤਨ ਦੀ ਜਿਊਂਦੀ ਤਸਵੀਰ" ਜਦਕਿ ਤੂਤਨਖ਼ਾਮਨ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ "ਆਮੁਨ ਦੀ ਜਿਊਂਦੀ ਤਸਵੀਰ"।
ਧਿਆਨ ਕੀਲ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਗੁਪਤ ਜੰਗ ਦੇ ਪਰਦੇ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ।
ਸਮੁੱਚਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਹ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਬਦੇਸ਼ੀ ਪਾਲਸੀ ਸਿਰਜਣ ਤੇ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਦੋ ਭਰਾ ਜ਼ੁੰਮੇਵਾਰ ਸਨ।
ਡਿਵਾਈਟ ਆਈਜ਼ਆਵਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪਰਧਾਨ ਦੌਰਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਹਿਤ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਤੇ ਫ਼ੈਲਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਬਦੇਸ਼ਾਂ ਅੰਦਰ ਬਗ਼ਾਵਤਾਂ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਬਾਗ਼ੀ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਮਰਵਾ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ।
ਅਕਸਰ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਦੇਸਾਂ ਦੇ ਤਖ਼ਤ ਪਲਟਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਾਲੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੁਆਰਾ ਨਸ਼ਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਆਪਣੇ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਮਾਲੀ ਮਦਦ ਦੇ ਤੱਥ ਹੈਰਾਨਕੁਨ ਹਨ।
ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਅਮਰੀਕਨ ਧੋਖਾ ਸਰਦਾਰੀ ਤੇ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਦੀਆਂ ਖ਼ੂਨੀ ਤੇ ਦਿਲ ਹਿਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਵਿਸੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ 1952 ਵਿੱਚ ਇਰਾਨ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਆਗੂ ਡਾਕਟਰ ਮੁਸੱਦਕ, 1954 ਵਿੱਚ ਗਾਟੀਮਾਲਾ ਦੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰੀਯ ਆਗੂ ਅਤੇ ਕਾਂਗੋ ਦੇ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੇ ਆਗੂ ਪੈਟ੍ਰਿਕ ਲਮੂਬਾ ਦਾ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟਾਉਣ ਦਾ ਘਿਰਣਤ ਧੰਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣੀ ਮਿਥੀ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ।
ਦੀ ਬਰੱਦਰਜ਼ ਸਟੀਵਨ ਕਿਨਜ਼ਰ (ਜਿਹੜਾ ‘ਨਿਊ ਯੌਰਕ ਟਾਈਮਜ਼’ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰਤ ਵਦੇਸ਼ੀ ਪੱਤਰ-ਪ੍ਰੇਰਕ ਤੇ ਹੁਣ ‘ਦੀ ਗਾਰਡੀਅਨ’ ਦਾ ਕਾਲਮ ਨਵੀਸ ਹੈ) ਵੱਲੋਂ 8 ਨਵੰਬਰ 2013 ਨੂੰ 402 ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਪੁਸਤਕ ਹੈ।
ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਜਾਹਨ ਫ਼ਾਸਟਰ ਡੱਲਜ਼, ਸੈਕਰਟਰੀ ਆਫ਼ ਸਟੇਟ ਅਤੇ ਐਲਨ ਡੱਲਜ਼, ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ ਆਈ ਏ , ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਸਾਰ ਅੰਦਰ ਰਾਜ ਪਲਟਿਆਂ ਦੇ ਲੂੰ ਕੰਡੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕਹਿਰ ਦਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਪਰਧਾਨ ਆਈਜ਼ਅਵ੍ਹਰ ਪਿੱਛੋਂ ਜੋਸਫ਼ ਕੈਨੇਡੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਪਰਧਾਨ ਬਣਿਆ ਤਾਂ ਕਿਊਬਾ ‘ਤੇ ‘ਬੇ ਆਫ਼ ਪਿਗਜ਼’ ਨਾਂ ਦੇ ਬਦਨਾਮ ਤੇ ਨਿਸਫ਼ਲ ਹਮਲੇ ਕਾਰਨ ਐਲਨ ਡਲਿਜ਼ ਕੈਨੇਡੀ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਬਆਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹੋਸ਼ ਤੇ ਯਾਦ ਗੁਵਾ ਬੈਠਾ ਤੇ ਅੰਤ ਪਾਗ਼ਲਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ।
ਕੁਬਤੀ ਜਾਂ ਕਿਬਤੀ ਜਾਂ ਕੌਪਟਿਕ ਲੋਕ ਮਿਸਰ ਦੇ ਜੱਦੀ ਇਸਾਈ ਲੋਕ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਇਸਾਈ ਫ਼ਿਰਕਾ ਹਨ।
ਇਤਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਲੋਕ ਕੁਬਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਸਨ ਜੋ ਰੋਮਨ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੀ ਦਿਮੋਤੀ ਮਿਸਰੀ ਦੇ ਬੰਸ 'ਚੋਂ ਹੈ ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਬੋਲੀ ਲੋਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀਂ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਹਿਤ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ।
ਇਹ ਸਿਸਤੇਰੀਅਨ ਮਠ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਬੁਰਗੋਸ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 1.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ "" ਸ਼ਬਦ ਆਧੁਨਿਕ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਮਜਦੂਰ ਹੜਤਾਲ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਨ।
ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਮਠ ਇੰਗਲੈਡ ਦੇ ਐਡਵਰਡ ਪਹਿਲੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਾਸਤੀਲੇ ਦੇ ਰਾਜਾ ਏਲੇਨੋਰ ਦੇ 1254 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਵਿਆਹ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ।
ਈਬੇ ਦਾ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਟਾਵਰ ਵੀ ਕਾਸਤੀਲੇ ਦਾ ਰਾਜਾ ਪੀਟਰ ਪਹਿਲੇ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਹੈ।
ਇਮਾਮ ਗੱਜਾਲੀ ਨੇ ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ ਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਕੁਰਾਨ ਤੇ ਹਦੀਸ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸਨੂੰ ਇਸਲਾਮੀ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਜੁਜ਼ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਦਿਤਾ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋ ਪਹਿਲਾ ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ ਆਪਣੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਸਿਖਰ ਨੂੰ ਛੂਹ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।
ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਕਾਸਿਮ ਦੁਆਰਾ ਸਿੰਧ ਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਜਿੱਤਣ ਉੱਪਰੰਤ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਪਾਸਾਰ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ।
ਡਾ. ਲਾਜਵੰਤੀ ਰਾਮਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਨੁਸਾਰ "ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਕਰਨ ਉੱਪਰੰਤ ਹੀ ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ ਦਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ ਹੈ।
" ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁੱਢਲੇ ਕਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੂਫ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਹਜਰਤ ਮੁਇਨ-ਉਦ-ਦੀਨ ਚਿਸ਼ਤੀ , ਕੁਤਬ-ਉਦ-ਦੀਨ ਬਖ਼ਤਿਆਰ ਕਾਕੀ , ਨਿਜ਼ਾਮ-ਉਦ-ਦੀਨ ਔਲੀਆ , ਫ਼ਰੀਦ-ਉਦ-ਦੀਨ ਮਸਊਦ ਸ਼ਕਰਗੰਜ ,ਅਲਾ-ਉਦ-ਦੀਨ ਅਲੀ ਅਹਿਮਦ ਸਾਬਿਰ , ਸ਼ਰਫ਼-ਉਦ-ਦੀਨ-ਬੂਅਲੀ ਕਲੰਦਰ , ਬਹਾ-ਉਦ-ਦੀਨ ਜ਼ਕਰੀਆ ਆਦਿ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ ਦਾ ਆਗਮਨ ਗਿਆਰਵੀਂ ਸਦੀ ਈ. ਵਿੱਚ ਮਹਿਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਹਮਲਿਆ ਤੋ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ।
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸੂਫ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ੇਖ ਅਲੀ ਹੁਜਵੀਰੀ ,ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ , ਸੱਈਅਦ ਅਹਿਮਦ ਸੁਲਤਾਨ ਸਖ਼ੀ ਸਰਵਰ ਅਤੇ ਬਹਾ ਉਦ-ਦੀਨ ਜ਼ਕਰੀਆ ਆੀਦ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੂਫ਼ੀ ਦਰਵੇਸ਼ ਸ਼ੇਖ਼ ਫਰੀਦ–ਉਦ-ਦੀਨ ਸ਼ਕਰਗੰਜ ਤੋ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ, ਸਾਂਈ ਬੁੱਲੇ ਸ਼ਾਹ, ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ, ਅਲੀ ਹੈਦਰ, ਫਰਦ ਫ਼ਕੀਰ, ਸੱਈਅਦ ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ, ਵਜੀਦ, ਦਾਨਾ, ਖ਼ੁਆਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫਰੀਦ ਆੀਦ ਕਵੀਆ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਕਾਵਿ ਧਾਰਾ ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ।
ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਤੋ ਆਰੰਭ ਹੋਈ ਇਸ ਕਾਵਿ ਧਾਰਾ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਖ਼ੁਆਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ ਸੀ।
ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀਆ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਕਵਿਤਾ ਕਾਫੀ, ਬਾਰਾਂਮਾਹਾ, ਸਤਵਾਰਾ, ਸੀਹਰਫੀ, ਬੈਂਤ, ਦੋਹਾ, ਡਿਉਢ, ਸ਼ਬਦ ਆਦਿ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਹਰ ਕਾਫੀ ਦੇ ਪਿਛੇ ਆਉਂਦੇ ਸ਼ਬਦ "ਕਹੇ ਹੁਸੈਨ ਫ਼ਕੀਰ ਰਬਾਣਾ ਜਾਂ ਨਮਾਣਾ" ਉਸ ਦੀ ਨਿਮਰਤਾ ਤੇ ਸਹਿਰਦਤਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਡਾ. ਲਾਜਵੰਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦਾ ਦਰਜਾ ਜਗਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੂਫ਼ੀ ਸ਼ਮਸ ਤਬਰੇਜ ਅਤੇ ਜਲਾਲ-ਉਦ-ਦੀਨ ਰੂਮੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ।
ਪ੍ਰੋ. ਖਲੀਕ ਅਹਿਮਦ ਨਿਜ਼ਾਮੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪ ਨੇ ਅਰਬੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਤੇ ਕੁਝ ਸਥਾਨਕ ਉਪ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਵਿ ਸਿਰਜਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਫ਼ਰੀਦ ਦੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਵਿਸ਼ੇ ਪੱਖੋਂ ਸਮੂੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮੀ ਸਰੀਅਤ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।
ਬਾਹੂ ਕਾਦਿਰੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਜ਼ਰਤ ਅਬਦੁਲ ਰਹਿਮਾਨ ਕਾਦਿਰੀ ਦੇ ਮੁਰੀਦ ਸਨ।
'ਤਵਾਰੀਖ ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੁ' ਅਨੁਸਾਰ ਆਪ ਦੀਆ ਫ਼ਾਰਸੀ ਤੇ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ 140 ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ।
ਹਰ ਤੁਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਰੋਦੀ ਹੂਕ 'ਹੂ' ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਇਸ ਕਾਵਿ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਹ ਸ਼ਰਫ਼ ਦੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਸ਼ੁਤਰਨਾਮਾ, ਕਾਫੀਆ ਤੇ ਦੋਹੜਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ, 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪੈਰੋਚਿਅਲ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਚੈਰਿਟੀਜ਼ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਸੀਅਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਚਰਚ ਪੈਰਿਸ਼ਾਂ ਜਾਂ ਗਿਲਡਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।
18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ, "ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਧੇ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਧੇਰੇ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਪਰੰਪਰਾ" ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ, ਜਿਸਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਸੋਸਾਇਟੀ ਫਾਰ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨ ਆਫ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਨਾਲੇਜ ਐਂਡ ਸੋਸਾਇਟੀਜ਼ ਫਾਰ ਦ ਰਿਫਾਰਮੇਸ਼ਨ ਆਫ ਮੈਨਰਜ਼ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪਰਉਪਕਾਰ ਭਲਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ "ਜਨਤਕ ਭਲੇ ਲਈ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿੱਜੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ" ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਪਰਉਪਕਾਰ ਵਪਾਰਕ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨਿੱਜੀ ਭਲੇ ਲਈ ਨਿੱਜੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਹਨ, ਭੌਤਿਕ ਲਾਭ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ; ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਕਿ ਜਨਤਕ ਭਲਾਈ ਲਈ ਜਨਤਕ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਹਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।
ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਇੱਕ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਹੈ.
ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੁੱਢ ਵਿੱਚ ਡਾ: ਜਗਤਾਰ ਅਤੇ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਦੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਡੂੰਘੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਵਿ-ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਹੈ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਮਸਲਿਆਂ, ਆਪਣੀ ਕਾਵਿ-ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਬਾਰੇ ਮੁੱਲਵਾਨ ਲੈਕਚਰ ਦਿੱਤੇ।
ਉਸ ਦੇ ਇਹ ਲੈਕਚਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਯੂਟਿਊਬ ਚੈਨਲ ਉੱਤੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਹਨ।
ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਬਿਜਲੀ ਬੋਰਡ ਦਾ ਕਰਮਚਾਰੀ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਨੂੰ 1989-90 ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਐਮ-ਫਿਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਲੈਕਚਰਾਰ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਆਪਣਾ ਲਿਆ।
ਉਹ ਬਹੁਤ ਮੱਧਮ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਗ਼ਜ਼ਲ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਪਾਣੀ ਦਾ ਹਾਸ਼ੀਆ ਛਪੀ ਹੈ।
ਇਹਨੇ ਵਧੇਰੇ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਇਹਨੇ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਪਰ ਆਖਰ 1815 ਵਿੱਚ ਇਹਨੂੰ ਹਾਰ ਝੱਲਣੀ ਪੈ ਗਈ।
ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਕੱਦ ਦੇ ਫ਼ੌਜਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਣ ਕਰ ਕੇ ਇਹਦੇ ਮੋਰਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਇਹ ਯੂਰਪੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਾਮੀਂ ਅਤੇ ਤਕਰਾਰੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਰਹੀ ਹੈ।
ਗ਼ੈਰ-ਫ਼ੌਜੀ ਕਾਰ-ਵਿਹਾਰ ਵਿੱੱਚ ਨਪੋਲੀਅਨ ਨੇ ਯੂਰਪ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਜ਼ਾਦ-ਖ਼ਿਆਲੀ ਸੁਧਾਰ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ, ਕਨੂੰਨੀ ਬਰਾਬਰਤਾ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਕਾਇਮੀ ਅਤੇ ਤਲਾਕ ਦਾ ਕਨੂੰਨੀਕਰਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਇਹਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਕਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਨਪੋਲੀਅਨੀ ਜ਼ਾਬਤੇ, ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਦਰਜੇ ਨਾਲ਼ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪੁਰਾਣੇ ਬਜੁਰਗ ਦਸਦੇ ਨੇ ਕੇ ਪਿਛਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੈਦ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਸੀ ।
ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਕੋਈ ਬਿਮਾਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਓਸ ਵੈਦ ਤੱਕ ਸੁਨੇਹਾਂ ਲਾਉਣ ਦਾ ਇਕ ਤਰੀਕਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਟੂਣਾ।
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਔਰਤ ਮਰੀਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵਾਲੇ ਚੌਰਸਤੇ ਤੇ ਲਾਲ ਚੁੰਨੀ ਓਸ ਦਾ ਹਾਰ ਸਿੰਗਾਰ ਵਗੈਰਾ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸੀ।
ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਬੱਚਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਆਂਡਾ ਵਗੈਰਾ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਜੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਉਮਰ ਸਾਲ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਖਿਡਾਉਣਾ ਤੇ ਓਸ ਦੇ ਕਪੜੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸੀ।
ਬਾਕੀ ਹੋਰ ਕੁੱਝ ਨਹੀ ਜੋ ਅੱਜ ਕੱਲ ਦੇ ਤਾਂਤਰਿਕ ਬਾਬੇ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਨੇ ਇਹ ਸੱਭ ਪਾਖੰਡ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਦਾ ਇਕ ਸਾਧਨ ਹੈ।
ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਅਨੁਸਾਰ "ਜਾਦੂ-ਟੂਣਾ ਪ੍ਰਕਿਰਤਿਕ ਦਿ੍ਸ਼ਟਮਾਨ ਅਤੇ ਪਰਾਣੀ ਜਗਤ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਉੱਤੇ ਰਹਸਮਈ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਵਸੀਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕਲਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਜਾਂ ਪਰਗਟ ਤੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੰਸ਼ਕਿ੍ਰਤੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣਾ ਤਾਂ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ,ਪਰ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਰਹਸਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਸਕਿ੍ਰਤੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਜਾਦੂ ਟੂਣਾ ਹੈ।
ਧਰਤੀ ਸੂਰਜ਼,ਤਾਰੇ,ਦਰਿਆ,ਦਰਖਤ,ਪਸੂ,ਗ੍ਰਹਿਣ ਆਦਿ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਪੂਜੀਆਂ ਜਾਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਪੂਜਣ ਯੋਗ ਵਸਤਾਂ ਮਨੂਖੀ ਮਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਭਾਗ ਬਣਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈਆਂ ਹਨ,ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਰਲ਼ ਗਢ ਕਰ ਕੇ ਇੱਕ ਇਕਹਿਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਸਿਰਜ਼ਣਾ ਦਾ ਅਮਲ ਸੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਠਾਕਾ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਟੂਣਾ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਫ਼ਤ ਟਾਲਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਡੰਗਰਾਂ ਨੂੰ ' ਮੂੰਹ ਖੁਰ 'ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਲੋਕ ਠਾਕਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਇਸਨੂੰ ਟੂਣਾ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਦਿਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਬਾਲ਼ੀ ਜਾਂਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਠਾਕਾ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਰਾਹੀਂ ਲੰਘਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਉੱਥੇ ਪਸ਼ੂ ਉਤੇ ਮੰਤਰੇ ਹੋਏ ਦੁਧੀਆ ਪਾਣੀ ਦਾ ਛਿੱਟਾ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਫਿਰ ਪਸ਼ੂ ਇੱਕ ਤਵੀਜ਼ ਹੇਠਾਂ ਦੀ ਲੰਘਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਧੂਪ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਧੂਪ ਵਾਲੇ ਨੇ ਬੋਲਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੱਟਾ ਸੰਧੂਰ ਨਾਲ ਰੰਗ ਕਿ ਪਿੰਡ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕੱਟੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਜਲਧਾਰਾ ਤੇ ਲਕੀਰ ਖਿੱਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਹ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿੰਡ ਠਾਕਿਆ ਗਿਆ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕੇ ਫਿਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਠਾਕੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਹਨੂੰਮਾਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦਰਵਾਜੇ ਵਿੱਚ ਗੱਡ ਕੇ ਉਪਰ ਤੇਲ ਚੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕੇ ਦਰਵਾਜੇ ਰਾਹੀਂ ਹਨੂੰਮਾਨ ਆਫਤ ਨੂੰ ਦਾਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦੇਵੇਗਾ
ਜਾਦੂ-ਟੂਣਾ ਮੋਟੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜਾਦੂਈ ਮੁਹਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਕਾਬਲੀਅਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖਣ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਜੋ ਕਿ ਇਕੱਲਿਆਂ, ਖ਼ਾਸ ਸਮਾਜੀ ਢਾਣੀਆਂ ਜਾਂ ਗੂੜ੍ਹ ਅਤੇ ਭੇਤ-ਭਰਿਆ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲ਼ੇ ਇਨਸਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜਾਦੂ-ਟੂਣਾ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਰਹਿਤਲ ਜਾਂ ਸਮਾਜ ਮੁਤਾਬਕ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਇਹਦੀ ਕੋਈ ਇੱਕ-ਟੁੱਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੇਣੀ ਔਖੀ ਗੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਇਸਤਲਾਹ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅੱਡੋ-ਅੱਡ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਬਰਦਾਰੀ ਅਤੇ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਜਾਦੂ-ਟੂਣਾ ਕਈ ਵਾਰ ਧਰਮੀ, ਦੈਵੀ ਜਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਸਮਾਜਾਂ ਜਾਂ ਢਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਜਾਦੂਈ ਖ਼ਿਆਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇ।
ਭਾਵੇਂ ਜਾਦੂ-ਟੂਣੇ ਦਾ ਵਾਸਤਾ ਮੰਤਰ, ਜਾਦੂ, ਵਹਿਮ-ਭਰਮ, ਕਾਲ਼ੇ ਇਲਮ, ਪ੍ਰੇਤ ਵਿੱਦਿਆ, ਕੁਦਰਤ-ਪੂਜਾ, ਆਤਮਵਾਦ ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਵਾਰ ਰਲ਼ਦੀਆਂ-ਮਿਲਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬਾਕੀਆਂ ਤੋਂ ਅੱਡਰਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਧੀ ਟੂਣੇ ਦੀ ਵੀ ਅਪਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਸੇ ਟੁੱਟੇ ਠੀਕਰੇ ਵਿੱਚ ਸੁਆਹ ਦੇ ਸੱਤ ਲੱਡੂ ਬਣਾ ਕੇ ਵਿੱਚ ਸੂਲਾਂ ਗੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਉਸੇ ਠੀਕਰੇ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਮਿਰਚਾਂ ਸਤਨਾਜਾ, ਇੱਕ ਲੋਹੇ ਦੀ ਕਿੱਲ, ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕਾਲਾ ਕੱਪੜੇ, ਬਿਮਾਰ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਛੁਆ ਕਿ, ਚੁਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਿਮਾਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਇਸ ਟੂਣੇ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ 5. ਉਤਾਰਾ :- ਉਤਾਰਾ ਚੁਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਹ ਚੋਮੁੱਖਾ ਦੀਵਾ ਬਾਲ ਕਿ ਕਿਸੇ ਟੋਭੇ ਜਾਂ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਥੇ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਕੱਪੜੇ, ਸਤਨਾਜਾ ਆਦਿ ਵੀ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਬਿਮਾਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਵਿਰਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ
ਕੱਤਕ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਕੁਆਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਛੱਪੜ ਵਿੱਚ ਤੁਲਾ ਤਾਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਝਾੜਾ ਭੂਤ ਜਾਂ ਪ੍ਰੇਤ ਦਾ ਛਾਇਆ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੇ ਕੋਈ ਔਰਤ ਜਣੇਪੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਮਰ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਚੁੜੇਲ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਰਦ ਬਿਨਾਂ ਔਲਾਦ ਮਰ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜੇ ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਇੱਛਾ ਲੈ ਕਿ ਮਰੂ ਤਾਂ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਝਾੜਾ ਭੂਤ ਪ੍ਰੇਤ ਦਾ ਛਾਇਆ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਛਾਇਆ ਪ੍ਰੇਤ ਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇੱਕ ਬੋਤਲ ਸ਼ਰਾਬ, ਇੱਕ ਕਾਲਾ ਕੁੱਕੜ, ਸੱਤ ਲੱਡੂ, ਇੱਕ ਆਂਡਾ, ਸਤਨਾਜਾ ਅਤੇ ਬਸਤਰ ਆਦਿ ਚੁਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਨਹਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਉਥੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰੇਤ ਦਾ ਝਾੜਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕੱਪੜੇ ਉਥੇ ਰੱਖ ਦਿਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਲਾ ਉਥੇ ਇੱਕ ਠੀਕਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਲ, ਲੱਡੂ, ਨਵੀਂ ਡੋਰੀ ਕੰਘੀ, ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਸੁਰਮੇਦਾਨ ਆਦਿ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਰਮ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬੇਸ਼ਕ ਜਾਦੂ-ਟੂਣੇ, ਪਖੰਡ, ਵਹਿਮ-ਭਰਮ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਪਰ ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਦੂ ਟੂਣੇ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਜਾਦੂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਿਸੇ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੁਸ਼ਮਨ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਾਦੂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੁਆਉਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਜਾਦੂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਿਯਮ ਬਦਲੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਕੋਈ ਵਸਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਧਾਗੇ ਜਾਂ ਤਵੀਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਵੀਜ ਵਿੱਚ ਜੰਤਰ ਮੜ੍ਹਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਗਿਆਰਾਂ ਸ਼ੁੱਭ ਅੰਕ ਹੈ ਇਹ ਯੰਤਰ ਕਿਸੇ ਡਾਕਣੀ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਕਾਰਨ ਲੱਗੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਯੰਤਰ ਤਵੀਜ ਵਿੱਚ ਮੜ੍ਹਾ ਕੇ ਬਿਮਾਰ ਦੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰ ਦਾ ਰੋਗ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਵੀਜ ਹਨ ਜਿਵੇੰ ਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ, ਇਸਤਰੀ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਤਾਵੀਜ਼ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹਨ ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁੱਭ ਅੰਕ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜਾ ਕਿਸੇ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ੁੱਭ ਅੰਕ 76 ਹੈ ਅਸ਼ੁੱਭ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਅੰਕ 13 ਹੈ
ਜਾਦੂ ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰ ਤਾਵੀਜ਼ ਅਤੇ ਜੰਤਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਬਹੁਤ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਹੈ ਤਵੀਜ਼ ਜਾਂ ਜੰਤਰ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਮੰਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕੇ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਿਰ ਦਰਦ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੱਪ ਦੇ ਕੱਟਣ ਤੱਕ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪਦਾਰਥਕ ਮੰਤਰ ਸਧਾਰਨ ਕਰਮ ਕਾਂਡ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿਵਾਉਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਗਾਇਤਰੀ ਮੰਤਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਮੰਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਨਮ ਮਰਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਰਮ ਅਤੇ ਜਾਦੂ ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ ਕਿ ਸੰਤਾਂ, ਪੀਰਾਂ, ਫਕੀਰਾਂ ਤੇ ਮਹਾਂ ਪੁਰਖਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ ਸ਼ਕਤੀ ਉੱਤੇ ਵਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਹਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਤ, ਭਗਤ, ਪੀਰ, ਫਕੀਰ, ਜੋਗੀ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਕਿੱਸੇ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨਾਂ ਜਿਨਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੁਪਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿੰਦਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੀ ਮਨੂਖ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਖਾਦ ਸਮਗਰੀ ਉਤਪਨ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੀ ਕਈ ਵਾਰ ਉਸਦੀ ਜਾਨ ਦੀ ਦੁਸ਼ਮਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਨ ਲਗਿਆ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜਿਹੜੀ ਵਸਤ ਤੋਂ ਵਧ ਡਰ ਲਗਦਾ ਸੀ।
ਉਹ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਨਇੱਛਤ ਚੀਜ਼ ਜਾਂ ਵਸਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ ਅਜਿਹਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਲਗਿਆ।
ਕਿਸੇ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਆਣਾ ਹਥੌਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਚਿਮਟਾ, ਦਾਤਰ ਜਾਂ ਮੋਰ ਦੇ ਖੰਭ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਛੁਹਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਨਾਲ -ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਹ ਮੰਤਰ ਸਿੱਧ ਕੀਤੇ ਛੋਟੇ ਟੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੰਨਗੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਲਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਫੋੜੇ ਨਿਲਕਦੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਸੁਆਹ ਦੀਆਂ ਚੁਟਕੀਆਂ ਭਰ ਕਿ ਫੋੜੇ ਤੇ ਸੁੱਟੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਇਸ ਨੂੰ ਫੋੜੇ ਝਾੜਨਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ।
ਜਿਸ ਔਰਤ ਨੂੰ ਬੱਚਾ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਿਆਣੇ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਹੇਠਾਂ ਫਲਦਾਰ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਨੁਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਔਰਤ ਘੜੇ ਨਾਲ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਾਸ ਕਰ ਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਇਹ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕੱਪੜੇ ਉਤਾਰ ਕਿ ਦਰੱਖਤ ਹੇਠ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਘਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਔਰਤ ਦੀ ਕੁੱਖ ਹਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
ਧਰਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜਾ ਪੜਾਅ ਜਾਦੂ ਟੂਣੇ ਦਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨੋ -ਇੱਛਤ ਫਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਾ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਾਦੂ - ਟੂਣੇ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਮੰਤਰਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯਮਿਤ ਕੁਦਰਤੀ ਨੇਮ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲ ਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕਰਕੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਨ -ਇੱਛਤ ਰੁਖ ਦੇਣ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਜਾਦੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਪਿੰਡ ਕਿਸੇ ਪੀਰ, ਫਕੀਰ ਨੂੰ ਬੁਲਵਾ ਕੇ ਯੱਗ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਰੀਤ।
ਜਾਦੂ ਟੂਣੇ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਹੋਈ,ਇਹ ਅਨੁਮਾਨਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਸ਼ਕਤੀ ਚਲਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨੁਖ ਨੇ ਜਾਦੂ-ਟੂਣੇ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣਾ ਅਰੰਭ ਕਰ ਦਿਤਾ।
ਇਸ ਤਰਾਂ ਜਾਦੂ-ਟੂਣਾ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਤੋਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਲ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਜਾਦੂ-ਟੂਣੇ, ਪੀੜੀ-ਦਰ-ਪੀੜੀ, ਲੋਕ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਧਾਰਾ ਵਾਂਗ ਸਾਡੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਚਲ ਰਹੇ ਹਨ।
ਮੰਤਰ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਆਧਾਰ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਹਰੇਕ ਵਸਤੂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਧੁਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਵਸਤੂ ਅਤੇ ਧੁਨੀ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਰਹੱਸਾਤਮਕ ਸੰਬੰਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ ਨਾਮ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਵਸਤੂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਉੱਪਰ ਜਾਦੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਗ ਜਿਵੇਂ ਵਾਲ, ਨਹੁੰ ਜਾਂ ਕਪੜੇ ਦੀ ਕੋਈ ਟਾਕੀ ਲੈ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਸਰਾ ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਟੂਣਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਮੰਤਰ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਭੂਤਾਂ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦਾ ਸਾਇਆ ਉਤਾਰਨ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੱਸ਼ ਕਰਨ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪੁਚਾਉਣ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਮੰਤਰ ਦਾ ਇਹ ਰੂਪ ਹੀ ਜਾਦੂ ਟੂਣੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ
ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀ ਹਵਨ ਆਦਿ ਸਮੇਂ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰ ਪਰਮਾਰਥਕ ਮੰਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਵੱਖ ਵੱਖ ਮੱਤਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਆਪਣੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਦੋਂ 'ਸ਼ਬਦ' ਜਾਪ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਪਰਮਾਰਥਕ ਮੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਕਾਲਾ ਜਾਦੂ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਫਾਇਦੇ ਲਈ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਜਾਦੂਈ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਕਰਵਾ ਦੇਵੇ।
ਟੂਣਾ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਆਦਿਮ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਦੁਰਬਲਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਿਕ ਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੀਤ, ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਨਾਲ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੈਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵਸਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਜਾਦੂ ਟੂਣਾ ਹੈ।
ਡਬਲਿਊ.ਆਰ.ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਖੋਜ ਅਨੁਸਾਰ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਰਮਤੇ ਕਬੀਲੇ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਲੋਕ ਅਲਬਰੂਨੀ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਜਾਬ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਹਿਮਾਚਲ,ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਦੇ ਬਾਸ਼ਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਲੋਕ ਗਿਆਰਵੀਂ ਤੋਂ ਤੇਰਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਮਲਾਵਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਹਮਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਦੁਰਾਨ ਦੂਰ ਦੂਰਡੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿਜ਼ਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੋ ਗਏ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਮਦ 1490 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਟੋਲੀ ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ।
16 ਅਗਸਤ 1759 ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਣੀ ਇਲਿਜਾਬੈਥ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੈਂਟ ਪੀਟਰਵਰਗ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਾਖਲੇ ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿਤੀ ਗਈ।
ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ 1766 ਵਿੱਚ ਸੇਨੇਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਦੱਸ ਕੋਪਕ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦਾ ਟੈਕਸ ਲਗਾ ਦਿਤਾ ਗਿਆ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਾਏ ਜ਼ਰਾਇਮ ਪੇਸ਼ਾ ਐਕਟ ਨੂੰ ਏਸੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਉਨੀਂਵੀ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਇਹ ਰਮਤੇ ਕਬੀਲੇ ਉਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ,ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ,ਆਸਟਰੇਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਊਜੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।
ਤੁਰਕੀ ਇਰਾਨ ਤੇ ਇਰਾਕ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਤੇ ਵਸੇ ਕੁਰਦ ਕਬੀਲੇ ਵੀ ਇਸ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਬਾਜੀਗਰ ਕਬੀਲਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਦਾ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਕਬੀਲੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਕਿੱਤੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਸ਼ਨਾਖਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਮੌਖਿਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਕ ਲੰਬੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਲੋਕ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।
ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਵੰਨਗੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਤਰ ਉਹ ਕਥਾਵਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਤਵ ਕਬੀਲਾ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਨਸ਼ੀਨਾਂ ਨੂੰ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਚੇਤ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
ਸਮਾਜ ਸਾਸ਼ਤਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬਾਤਾਂ ਪਿੱਛੇ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸਮਾਜਿਕ ਸੱਚ ਛੁਪਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਇਹ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਭਾਵਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋੜਤਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਥਾਵਾਂ ਪਿੱਛੇ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਲੰਬਾ ਇਤਿਹਾਸ , ਟੋਟਮ ਟੈਬ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ।
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਅੱਖਰ ਗਿਆਨ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਨਾਲ ਆਉਣ ਕਾਰਨ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਕਥਾਵਾਂ ਗੁੰਮ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਵਾਚ ਗਈਆਂ ਹਨ ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮੌਖਿਕ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।
ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਜਾਤੀ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਗਤ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦੀ ਉਸਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਥਾ ਜਾਂ ਲੋਕ - ਵਾਰਤਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀ ਥਾਂ ਲੋਕ - ਕਹਾਣੀ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਥੇ ਉਸ ਦਾ ਭਾਵ ਉਸ ਲੋਕ - ਸਾਹਿਤ ਰੂਪ ਤੋਂ ਹੈ , ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਲੋਕ - ਕਥਾ ਕਿਹਾ ਹੈ ।
ਉਹ ਲੋਕ - ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਿਆਂ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ , ਦਿੱਸਦੇ , ਅਣਦਿੱਸਦੇ , ਮਾਤਲੋਕ , ਅਕਾਸ਼ , ਪਾਤਾਲ , ਨਰਕ , ਸੁਰਗ ਵਿਚ ਆਦਿ ਹਰ ਥਾਂ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ ।
ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਜੀਅਜੀਅ - ਜੰਤੂ , ਪਸ਼ੂ - ਪੰਛੀ , ਅੱਗ , ਪਾਣੀ , ਹਵਾ , ਪਰੀਆਂ , ਭੈਣਾਂ , ਚੁਣੇਲਾਂ , ਭੂਤ , ਦੈਂਤ , ਦੇਵਤੇ , ਪਹਾੜ , ਸਮੁੰਦਰ , ਬ੍ਰਿਛ ਆਦਿ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦੇ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ ।
ਇਸ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਜਿਗਿਆਸਾ ਭਰਭੂਰ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਬੱਚਾ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਗੰਭੀਰਤਾ ਪੂਰਵਕ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਇਕ ਦਮ ਕੁਤਕੁਤਾੜੀਆਂ ਕੱਢਣ ਤੇ ਖਿੜਖਿੜਾ ਕੇ ਹੱਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ।
ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਣ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਇੱਕ ਉਂਗਲ ਫੜਕੇ ਉਸਨੂੰ ਕਾਲਪਨਿਕ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਣ ਵੇਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲੋਰੀ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣਾਉਣ ਦੀ ਰੀਤ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੀ ।
ਇਹ ਕਬੀਲਾ ਲੋਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕਥਾਵਾਂ ਬੱਚੇ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸਹਿਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬਿਖੜੇ ਪੈਂਡਿਆਂ ਨੂੰ ਸਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਬਰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
ਇਹ ਕਥਾਵਾਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਉਸਾਰਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ।
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਕਬੀਲਾ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਿਸਨੂੰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ‘ ਸਾਕੀਆਂ ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ , ਸੁਣਾ ਕੇ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਰਾਹ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
ਕਬੀਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਅਥਾਹ ਕਥਾਵਾਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਕੁ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ :-
ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ - ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਦੀ ਸਾਰਥਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਾਧਿਅਮ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ।
ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ,'ਇਹ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅਮਲੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋਕ ਮਨ ਨੂੰ ਸਾਰਥਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ।
ਲੋਕ - ਕਥਾਵਾਂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਨੈਤਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਲੋਕ - ਵਿਸ਼ਵਾਵਾਂ ਦਾ ਨੈਤਿਕ ਵਹਿਣ ਹਨ ।
ਲੋਕ - ਕਥਾਵਾਂ ਸਮਾਜਕ , ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਦਰਾਂ - ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਸਰਵ - ਸਾਂਝੇ ਅਤੇ ਸਰਵ - ਪ੍ਰਵਾਨੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਪੱਕਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ।
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਗਰਭਵਤੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਗਰਭ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਵਾਲੀ !
ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਪੋਰਟਸ ਕੋਟਾ ਦੇ ਸਿਰ ਦਾਖਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਬਿਹਾਰ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਜਦ ਉਸਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੀ ਵਾਰੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾ ਆਉਣ ਕਰਨ ਉਸਦੀ ਬੜੀ ਬੇਇੱਜਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮਗਰ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਚੰਗੀ ਖੇਡਣ ਕਾਰਨ ਉਸਦਾ ਦਾਖਲਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲੇਕਿਨ ਮਾਧਵ ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਦੋਸਤ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਆਪਣੀ ਗਰਲਫ੍ਰੈਂਡ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਸੀ।
ਮਗਰ ਇੱਕ ਦਿੰਨ ਜਦ ਮਾਧਵ ਉਸਦੇ ਘਰ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਣ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਤਾਂ ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ ਹੀ ਪਿਆ।
ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਦੇਖ ਕੇ ਰਿਯਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸੋਚਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਮਾਧਵ ਦੀ ਹਾਫ਼ ਗਰਲਫ੍ਰੈਂਡ ਬਣ ਜਾਵੇਗੀ।
ਮਾਧਵ ਤੇ ਰਿਯਾ ਜਦ ਮਾਧਵ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਮਾਧਵ ਨੇ ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਚੁੰਮਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਅਪ-ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਵੀ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਰਿਯਾ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਧਵ ਨਾਲ ਕਦੇ ਗੱਲ ਨਾ ਕੀਤੀ।
ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਕੱਲੇ 'ਚ ਲੈ ਗਈ, ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਦੀ ਦਾ ਕਾਰਡ ਫੜਾ ਦਿੱਤਾ।
ਕਾਲਜ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਧਵ ਦੁਖੀ ਹੋਕੇ ਹੀ ਬਿਹਾਰ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚਾਲੇ ਛਡ ਕੇ ਰਿਯਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ, ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਜਦ ਤਕ ਬਾਹਰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਰਿਯਾ ਆਪਣੀ ਗੱਡੀ ਤੇ ਲੰਘ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।
ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਣ ਲਾਈ ਮਾਧਵ ਨੇ ਬਿਲ ਗੇਟਸ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਤੋਂ ਮਦਦ ਲੈਣ ਦਾ ਨਿਸਚੇ ਕਿੱਤਾ।
ਰਿਯਾ ਨੇ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਧਿਅਾ ਸਪੀਚ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਿੱਤੀ।
ਆਖਿਰਕਾਰ ਉਹ ਦਿਨ ਆ ਗਿਆ ਜੱਦ ਬਿਲ ਗੇਟਸ ਨੇ ਮਾਧਵ ਨੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ ਸੀ।
ਮਾਧਵ ਦੀ ਸਪੀਚ ਸੁਣ ਕੇ ਬਿਲ ਗੇਟਸ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਲੋਕ ਬੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਚੰਗੇ ਲਾਈ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਦਾਨ ਕਰਤੇ।
ਲੇਕਿਨ ਪੂਰੇ ਸਮਾਰੋਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਧਵ ਨੇ ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਲਭਣ ਦੀ ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਿੱਤੀ, ਲੇਕਿਨ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ।
ਫਿਰ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਤੋਂ ਪੁਛਣ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕੀ ਰਿਯਾ ਤਾਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣੀ ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।
ਰਿਯਾ ਨੇ ਮਾਧਵ ਲਾਈ ਇੱਕ ਚਿਠੀ ਛਡੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦੁੱਸਿਆ ਸੀ ਕੀ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖਤਰਨਾਕ ਰੋਗ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਤਕ਼ਲੀਫ਼ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਕਾਰਣ ਮਾਧਵ ਉਸਦਾ ਪਿੱਛਾ ਨਾ ਕਰੇ।
ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ 25 ਏਕੜ ਹੈ 2012 'ਚ ਭਾਰਤ' ਚ ਫੇਜ਼ , ਦਿੱਲੀ 'ਚ ਇਸ ਦੇ ਸਥਾਈ ਪਰਿਸਰ ਨੂੰ ਸ਼ਿਫਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਨੂੰ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਖੇਤਰ 30,000 ਮੀਟਰ ਹੈ, ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਅੰਡਰ ਖੋਜ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ-ਅਧਾਰਿਤ ਖੋਜ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਹੈ.
ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਿਸਟਮ, ਸਿਗਨਲ ਨੂੰ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇਲੈਕਟਰਾਨਿਕਸ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਟੈਕ.
ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਡਾਟਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮੋਬਾਈਲ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਹਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਪਿਊਟਰ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ.
ਆਈਆਈਆਈਆਈਟੀ-ਡੀ ਨਵੀਂ-ਦਿੱਲੀ , ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਾਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ।
ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕ ਉਸਤਾਦ ਖਵਾਜਾ ਗੁਲਾਮ ਮੁਸਤਫਾ ਵਾਰਸੀ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਬਕ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ, ਮੁਨੀਬਾ ਹਸਨੈਨ ਅਤੇ ਮਿਨਾਰਾ ਉਮਰ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸਈਅਦ ਮੁਹੰਮਦ ਅਸਦ ਅਲੀ ਹੈ।
2016 ਤੱਕ, ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਗੋ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ 1950 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ; ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ।