polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਜਬੂਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਵਾਬੀ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਵਿਦਰੋਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮਾਂਡ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਲੜਨ ਤੋਂ ਅਮਰੱਥ ਸਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਾਗੀਆਂ ਨੇ ਬਖਤ ਖਾਨ ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਤਾਕਤਵਰ ਨੇਤਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਗਲ ਦੇ ਬੇਅਸਰ ਸਾਬਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਮਾਂਡਰ-ਇਨ-ਚੀਫ਼ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਉਹ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਸਨ।
ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰਿਜ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਟਿਕਾਣਾ ਬਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਹ ਅਕਸਰ ਜਾਪਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਸਨ ਨਾ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਜੋ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਅਧੀਨ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਗੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ।
ਕਈ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ, ਇਹ ਸੰਭਾਵਨਾ ਜਾਪਦੀ ਸੀ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬਿਮਾਰੀ, ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਹਮਲੇ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰਨਗੇ, ਪਰ ਜੌਹਨ ਨਿਕੋਲਸਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਜਾਰੀ ਰਹੀ।
30 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
1857 ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਰੋਹ, ਜਿਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਜੰਗ, ਸਿਪਾਹੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਗਦਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਬਰਤਾਂਵੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸ਼ਸਤਰਬੰਦ ਵਿਦਰੋਹ ਸੀ।
ਇਹ ਬਗ਼ਾਵਤ ਛਾਉਣੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਝੜਪਾਂ ਅਤੇ ਆਗਜਨੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ ਪਰ ਜਨਵਰੀ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਇਸਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਸੀ।
ਵਿਦਰੋਹ ਦਾ ਅੰਤ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅੰਤ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਤਾਜ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਹੋ ਗਈ ਜੋ ਅਗਲੇ 90 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਰਹੀ।
ਦੂਸਰਾ ਸਮੂਹ, ਤਾਲੁਕਦਾਰ, ਅਵਧ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਏ ਭੂਮੀ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕਿਸਾਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅੱਧੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਜਾਇਦਾਦ ਗੁਆ ਬੈਠਾ ਸੀ।
ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ-ਮਾਲੀਆ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਗੁਆ ਬੈਠੇ ਜਾਂ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਕਰਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਬਗਾਵਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।
ਨਾਗਰਿਕ ਵਿਦਰੋਹ ਆਪਣੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਅਸਮਾਨ ਸੀ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉੱਤਰ-ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸਨ।
ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਮੁਜ਼ੱਫਰਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਕੰਪਨੀ ਸਿੰਚਾਈ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਲਾਭਪਾਤਰੀ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਸ਼ਾਂਤ ਰਿਹਾ।
ਅਸਲ ਬਗਾਵਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਵਧਦੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵੀ ਵਾਪਰੀਆਂ।
26 ਫਰਵਰੀ 1857 ਨੂੰ 19ਵੀਂ ਬੰਗਾਲ ਨੇਟਿਵ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਵੇਂ ਕਾਰਤੂਸ ਗਾਂ ਅਤੇ ਸੂਰ ਦੀ ਚਰਬੀ ਨਾਲ ਗਰੀਸ ਕੀਤੇ ਕਾਗਜ਼ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਪਿਆ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਨਲ ਨੇ ਪਰੇਡ ਮੈਦਾਨ 'ਤੇ ਤੋਪਖਾਨੇ ਅਤੇ ਘੋੜਸਵਾਰ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਕੁਝ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੋਪਖਾਨੇ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਦੀ ਪਰੇਡ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਮੇਰਠ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਆਮ ਗੁੱਜਰ ਵਿਦਰੋਹ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।
ਮੇਰਠ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ, ਗੁੱਜਰਾਂ ਨੇ ਚੌਧਰੀ ਕਦਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਗੂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ।
ਬੁਲੰਦਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਬਿਜਨੌਰ ਵੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਲੀਦਾਦ ਖਾਨ ਅਤੇ ਮਹੋ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਧੀਨ ਗੁੱਜਰਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆ ਗਏ।
ਸਮਕਾਲੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰਠ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਗੁੱਜਰ ਪਿੰਡਾਂ ਨੇ ਵਿਦਰੋਹ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਸਥਾਨਕ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਉਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਤੇ ਮੁੜ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਏ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਐਨਫੀਲਡ ਪੈਟਰਨ 1853 ਰਾਈਫਲ ਮਸਕੇਟ ਲਈ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਦਾ ਬਾਰੂਦ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਇਹ ਰਾਈਫਲਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸਖ਼ਤ ਫਿੱਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਤੂਸ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਗਰੀਸ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।
ਰਾਈਫਲ ਨੂੰ ਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ, ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਰਤੂਸ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਕੱਟਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ।
ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਤੂਸਾਂ 'ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਗਰੀਸ ਵਿੱਚ ਗਾਂ ਅਤੇ ਸੂਰ ਦੀ ਚਰਬੀ ਮਿਲਾਈ ਗਈ ਸੀ।
ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਵਾਨ ਮੁਫਤੀ ਨਿਜ਼ਾਮੂਦੀਨ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਫਤਵਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਓ ਤੁਲਾ ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ।
16 ਨਵੰਬਰ 1857 ਨੂੰ ਰਾਓ ਤੁਲਾ ਰਾਮ ਦੀ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁਫਤੀ ਨਿਜ਼ਾਮੂਦੀਨ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਮੁਫਤੀ ਯਾਕੀਨੂਦੀਨ ਅਤੇ ਜੀਜਾ ਅਬਦੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਤਿਜਾਰਾ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ।
ਪਾਂਡੇ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਬਾਰੇ ਸਾਰਜੈਂਟ-ਮੇਜਰ ਜੇਮਸ ਹਿਊਸਨ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਹੀ ਪਾਂਡੇ ਨੇ ਉਸ 'ਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਈ।
ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਹੈਨਰੀ ਬਾਘ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਹਰ ਆਇਆ, ਪਾਂਡੇ ਨੇ ਉਸ ਤੇ ਵੀ ਗੋਲੀ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀ।
ਜਨਰਲ ਜੌਹਨ ਹਰਸੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰੇਡ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੰਗਲ ਪਾਂਡੇ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੇ "ਧਾਰਮਿਕ ਜਨੂੰਨ" ਵਿੱਚ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਕੁਆਰਟਰ ਗਾਰਡ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਮਾਂਡਰ ਜਮਾਂਦਾਰ ਈਸ਼ਵਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੂੰ ਮੰਗਲ ਪਾਂਡੇ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਜਮਾਂਦਾਰ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਮੰਗਲ ਪਾਂਡੇ ਨੂੰ 6 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਕੋਰਟ ਮਾਰਸ਼ਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਜੂਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਬੀਬੀਘਰ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਤੋਂ ਦੋ ਹਫਤੇ ਪਹਿਲਾਂ, ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਜੇਮਸ ਜਾਰਜ ਸਮਿਥ ਨੀਲ ਦੁਆਰਾ ਕਰੂਰ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਉਪਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।
ਫਤਹਿਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਜਿਸਦੇ ਜਵਾਬ ਵਜੋਂ ਨੀਲ ਨੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਟਰੰਕ ਰੋਡ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।
ਜਮਾਂਦਾਰ ਈਸ਼ਵਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 21 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਆਪਣੇ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾੜੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੇਖ ਪਲਟੂ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਆਰਮੀ ਵਿੱਚ ਹੌਲਦਾਰ ਦੇ ਰੈਂਕ ਲਈ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ 34ਵੀਂ ਬੀਐਨਆਈ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਸੈਨਾ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਟੁਕੜੀ ਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 7 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ, ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਵਾਲੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਨੇ ਕੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਭੰਨ ਤੋੜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਗੀਆਂ ਦੇ ਤੋਪਖਾਨੇ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਨੀਲ 26 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਲਖਨਊ ਵਿਖੇ ਸੈਨਿਕ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸਦੇ ਦੰਡਕਾਰੀ ਉਪਾਵਾਂ ਲਈ ਜਵਾਬਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਠਹਿਰਾਇਆ ।
ਕਾਨ੍ਹਪੁਰ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਕਬਜੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੰਧਕ ਬਣਾਏ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਕੰਧਾਂ ਅਤੇ ਫਰਸ਼ ਤੋਂ ਖੂਨ ਦੇ ਧੱਬੇ ਚੱਟਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਅੰਬਾਲਾ ਵਿਖੇ ਕੋਈ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਬਗਾਵਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਰ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅੱਗ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ।
ਬੈਰਕ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ (ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਐਨਫੀਲਡ ਕਾਰਤੂਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ) ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਫਸਰਾਂ ਦੇ ਬੰਗਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਟਾਲੀਅਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਫਸਰਾਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਨੇ ਤਰੱਕੀ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਅਫਸਰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਉੱਚੇ ਰੈਂਕ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ।
ਰਸਮੀ ਭੰਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।
ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਸਾਬਕਾ ਸਿਪਾਹੀ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅਵਧ ਘਰ ਪਰਤ ਆਏ।
ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ 1857 ਦੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਰੋਹ ਦੌਰਾਨ, ਗੁੱਜਰ ਅਤੇ ਰੰਘੜ ਨੇ ਬੁਲੰਦਸ਼ਹਿਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ "ਸਭ ਤੋਂ ਅਟੁੱਟ ਦੁਸ਼ਮਣ" ਸਨ।
ਪਰੰਤੂ ਆਪਣੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੌਰਾਨ, ਤਾਤਿਆ ਟੋਪੇ ਨੇ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਘਟਨਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਘਟਨਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ:
ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਕੈਲਾਸ਼ ਕੌਰ ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਮੋਢਿਆਂ ਉਤੇ ਨਾਟ-ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਥੈਲੇ ਚੁੱਕੀ ਭਾਅ ਜੀ ਪਿੰਡ-ਪਿੰਡ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਦੇ, ਸਮਾਜਿਕ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੇ, ਨਾਟਕ ਖੇਡਦੇ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਸਾਹਿਤ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ, ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਟਿਕਟ ਲਾਇਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਨਾਟਕ ਖੇਡਦੇ, ਕਿਸਾਨਾਂ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ 'ਚ ਰੁੱਖੀ-ਮਿੱਸੀ ਦਾਲ ਰੋਟੀ ਛੱਕ ਕੇ ਠੰਡਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਫੇਰ ਅਗਲੇ ਪਿੰਡ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨ ਵਾਲਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਮਸੀਹਾ, ਲੱਖਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਦਾ।
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਦੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰਾਹ ਕਹਿੰਦੇ।
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਾਟ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ, ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਭੁੱਲ ਕੇ ਪਾਤਰ ਦਾ ਸਾਕਾਰ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ੈਲੀ, ਜਜ਼ਬੇ ਗੁੱਧੀ, ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਕਰਾਮਾਤੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ ਤੋਰ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ੈਲੀ, ਥੜਾ ਰੰਗਮੰਚ ਸ਼ੈਲੀ, ਨੁੱਕੜ ਨਾਟਕ ਸ਼ੈਲੀ, ਪੇਂਡੂ ਰੰਗਮੰਚ ਸ਼ੈਲੀ।
ਉਮਰ ਦੇ ਅੱਠ ਦਹਾਕੇ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਵੀ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਹੋਕੇ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਗਲੇ ਦਿਨ 8-12 ਵਾਲੀ ਸ਼ਿਫਟ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕੰਮ ਚਲਾਏ ਜਾਣ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਛੁੱਟੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਪਰ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਨਾ ਮੰਨੀ।
ਡੈਮ ’ਤੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾ ਨੂੰ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਪੂਰਾ ਮੁੱਲ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੱਕੀ ਮੰਗਾਂ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕਾਰਨ ਮਿਹਨਤੀ ਕਾਮਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਇਸੇ ਹੜਤਾਲ ’ਚ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਲਿਖ ਕੇ ਖੇਡਿਆ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ‘ਹੜਤਾਲ’ ਸੀ।
ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਵਿਦਰੋਹੀ ਸੁਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਰੋਹ ਲਈ ਉਕਸਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ।
ਇੰਡੀਅਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇਨ ਨਾਰਥ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨਾਟਕ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ ਨਾਲ ਸੰਨ 1983 ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਆਏ।
ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕੈਨੇਡਾ ਭਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਏ ਗਏ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਪਾਨਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਨਾਟਕਾਂ 'ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਮੁੱਲ' ਅਤੇ 'ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਂਕ ਤੋਂ ਸਰਹਿੰਦ ਤੱਕ' ਦੀ ਵੀਡੀਓ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ 'ਛੱਟਾ ਚਾਨਣਾ ਦਾ' ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਵਾਇਆ।
ਸੰਨ 1985 ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੂਸਰੀ ਵਾਰ ਇਕੱਲੇ ਕੈਨੇਡਾ ਆਏ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ।
ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਫੇਰੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਰੰਗਮੰਚ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਜਾਂ ਕਰਨ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੰਗਮੰਚ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਕੂਲ ਆਫ ਡਰਾਮਾ ਰਾਹੀਂ ਨਵੇਂ ਮੁੰਡੇ-ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਟਕ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ।
ਡਾ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਧਾਲੀਵਾਲ ਵਰਗੇ ਨਾਮਵਰ ਕਲਾਕਾਰ ਹੁਣ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਹਰ ਆਦਮੀ ਤਕ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਹਨ।
1964 ਵਿੱਚ ਭਾਅ ਜੀ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨਾਟਕ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ।
ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸੀ ਕਿ ਚੰਗੇ, ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਜੋ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਭਰਵੀਂ ਮੋਰਚੇਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।
1951 ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਭਾਖੜਾ ਨੰਗਲ ਵਿਖੇ ਸੀਮਿੰਟ ਦੀ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ।
ਉਥੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਇਪਟਾ ਦੇ ਨਾਮੀ ਰੰਗਕਰਮੀ ਜੋਗਿੰਦਰ ਬਾਹਰਲਾ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਤੋਂ ਏਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹ ਖੁਦ ਰੰਗਮੰਚ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦ ਪਏ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲੋਕ ਪੱਖੀ ਨਾਟ-ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਨੌਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਕਾਰਡ ਹੋਲਡਰ ਬਣ ਗਏ।
ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਾਟਕ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ।
'ਸਮਤਾ' ਵਿੱਚ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਸਾਹਿਤ ਛਾਪਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਸਥਿਤੀਆਂ 'ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਮੁੱਲਵਾਨ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਸ ਨਾਇਕ ਨੇ ਨਿਕੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਤੋਂ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਨਬਜ਼ ਪਛਾਣ ਲਈ ਤੇ ਲੋਕਾਈ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ।
ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਉਰਦੂ ਜ਼ੁਬਾਨਾਂ ਸਿੱਖੀਆਂ।
ਬਹੁਤੀ ਵਿੱਦਿਆ ਖਾਲਸਾ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਰੰਗਕਰਮੀ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਭਾਅ ਜੀ ਜਿਸ ਮੁਕਾਮ ’ਤੇ ਸਨ ਸ਼ਾਇਦ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਦੌਰਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ।
ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਕੋਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਟਕ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ/ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਭਾਅ ਜੀ ਦੀ ਨਾਟਕ ਸ਼ੈਲੀ ਤੇ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਹੋਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਾਟਕ ਵਰਗੀ ਕਲਾ ਦੀ ਨਬਜ਼ ਪਛਾਣ ਲਈ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਜਾਦੂ ਵਰਗਾ ਅਸਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਸਟੇਜ ਰਿਹਰਸਲ, ਲਾਈਟਾਂ ਅਤੇ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਦੇ ਨੁੱਕੜ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ।
ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਲੋਕ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਢਾਲ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।
ਨਾਟਕ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਆਦਿ ਕਾਲੀ ਸਾਹਿਤਕ ਕਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਚਿਰ ਸਥਾਈ ਅਤੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਬੜੇ ਉਤੇਜਕ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਭਾਅ ਜੀ ਜਾਂ ਭਾਈ ਮੰਨਾ ਸਿੰਘ ਜੋ ਉੱਘੇ ਰੰਗਕਰਮੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੋਢੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਰੰਗਮੰਚ ਅਤੇ ਨੁੱਕੜ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ, ਇੱਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਲੇਖਕ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਅਦਾਕਾਰ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਗੂ, ਸੰਪਾਦਕ, ਕੁਸ਼ਲ ਪ੍ਰਬੰਧਕ, ਵਕਤਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉਪਰ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਇਨਸਾਨ ਸਨ।
ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਸਸਤੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਉਹ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਆਪਣੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਲੋਂ ਛਾਪੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਸਤੇ ਮੁੱਲ 'ਤੇ ਵੇਚਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਲੜੀਵਾਰ ਸੀਰੀਅਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ‘ਭਾਈ ਮੰਨਾ ਸਿੰਘ’ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਚਰਚਿਤ ਹੋਏ।
ਦੇਸ਼ਾਂ, ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਸਕਾਂ ਅਤੇ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਭਾਅ ਜੀ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ।
ਨੀਲ 1750 ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰ, ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਗਾਇਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।
ਨਕਦੀ ਫਸਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਥਾਨਕ ਕਿਸਾਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲੋੜ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਦਾਲਾਂ ਨੂੰ ਉਗਾਉਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨੀਲ ਉਗਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਰਾਜਿਆਂ, ਨਵਾਬਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲੀਭੁਗਤ ਕਰਕੇ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ।
ਇਹ ਵਪਾਰ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਵਪਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਜ ਕੇ ਕਮਾਈਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।
ਜਦੋਂ 1900 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਾਲ਼ੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਨੀਲ ਦਾ ਵਪਾਰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1910 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇਸ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਨੀਲ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕਿਸਾਨਾਂ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਬਣਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁਜਾਰਿਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਮਕਾਨ ਮਾਲਕ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਲੀਆ ਵਸੂਲਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਵਸੂਲੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਹੱਥਕੰਡੇ ਵਰਤਦੇ ਸਨ।
ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਕੀਲਾਂ/ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਨੇ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਾਂਚ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਗਣੇਸ਼ ਸ਼ੰਕਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਪੀਰ ਮੁਨੀਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਪਾਰਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਚਲੀ ਗਈ।
ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਉੱਦੇਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਿਹ ਦੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਾਣਾ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦ੍ਰਿੜਾਇਆ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਰਤ ਹੈ - ਡਰ ਤੋਂ ਆਜਾਦ ਹੋਣਾ।
ਜਦੋਂ ਗਾਂਧੀ-ਜੀ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਉਮਡ ਪਈ।
ਹਾਲਾਤ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਮਜਿਸਟਰੇਟ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਜ਼ਮਾਨਤ ਦੇ ਗਾਂਧੀ-ਜੀ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।
ਇੱਕ ਨੀਲ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨ, ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ੁਕਲਾ ਨੇ ਚੰਪਾਰਨ ਜਾਣ ਲਈ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਧੀ ਨੂੰ ਮਨਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਚੰਪਾਰਨ ਸਤਿਅਗ੍ਰਹਿ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਿਜਕਿਸ਼ੋਰ ਪ੍ਰਸਾਦ, ਰਾਜਿੰਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ, ਅਨੁਗੜ੍ਹ ਨਰਾਇਣ ਸਿਨਹਾ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਅਚਾਰੀਆ ਕ੍ਰਿਪਲਾਨੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਪਹਿਲੇ ਸਤਿਅਗ੍ਰਹਿ ਇਨਕਲਾਬ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਚੰਪਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਖੇੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 1916 ਅਤੇ 1918 ਨੂੰ ਵਾਪਰੇ ਸਨ।
ਚੰਪਾਰਨ ਸਤਿਅਗ੍ਰਹਿ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਸੀ, ਪਰ 'ਸ਼ਬਦ ਸਤਿਅਗ੍ਰਹਿ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਰੋਲਟ-ਵਿਰੋਧੀ ਅੰਦੋਲਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਐੱਮ. ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਦੇਸ਼ਕ ਸਮਾਚਾਰ ਦੀ ਨਿੳੂਜ਼-ਰੀਡਰ ਟ੍ਰਾਂਸਲੇਟਰ ਵੱਜੋਂ ਲਗਭਗ 5 ਸਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
1978 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਹਿਟੀ ਤੋਂ ਕ੍ਰਿਏਟਿਵ ਰਾਈਟਿੰਗ ਵਿਚ ਐੱਮ. ਐੱਫ. ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਫਰੀਲਾਂਸ ਲੇਖਕ/ਟਰਾਂਸਲੇਟਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਥੋਂ ਹੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਦੀ ਐੱਮ. ਐੱਡ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਪਰ ਲਿਖਣ ਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦਾ ਕਾਰਜ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰਖਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਕੋਰਟ ਇੰਟਰਪਰੈਟਿੰਗ ਦੀ ਕਰੈਡੀਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੋਸਾਇਟੀ ਔਫ ਟ੍ਰਾਂਸਲੇਟਰਜ਼ ਐਂਡ ਇੰਟਰਪ੍ਰੈਟਰਜ਼ ਵਲੋਂ ਟ੍ਰਾਂਸਲੇਟਰ ਦੀ ਸਰਟੀਫੀਕੀਸ਼ਨ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
ਹੁਣ ਐਬਟਸਫੋਰਡ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਨਾਲ ਫੈਮਲੀ ਥੈਰਿਪਸਟ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਅਧੀਨ ਇੰਡੋ-ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਥੈਰਪੀ, ਤਸ਼ਦੱਦ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਔਰਤਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸੁਰਜੀਤ ਕਲਸੀ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਸ਼ਨ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਸਕੂਲ ਮੋਗਾ ਵਿਚ ਜੇ.ਬੀ.ਟੀ. ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪਹਿਲਾ ਵਾਲ-ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਇਹ 1960-63 ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸਥਾਨਕ ਪੇਪਰਾਂ ਵਿਚ ਛਪਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
1974 ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਆਉਂਣ ਉਪਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਉਦੋਂ ਬੀ.ਸੀ. ਭਰ ਵਿਚ ਹੱਥਿਲਖਤ ਰਾਹੀ ਛਪਦੇ ਇਕੋ ਇਕ ਮੈਗ਼ਜ਼ੀਨ "ਵਤਨੋ ਦੂਰ" ਵਿਚ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਛਪਣ ਵਾਸਤੇ ਭੇਜਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।
"ਵਤਨੋ ਦੂਰ" ਦੇ ਸਰਪਰਸਤ ਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸ. ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਪਰਚਾ ਕੱਢਿਆ।
ਸੁਰਜੀਤ ਕਲਸੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਪੌਣਾਂ ਨਾਲ ਗੁਫਤਗੂ 1979 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ।
ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ।
ਸੰਨ 1983 ਵਿੱਚ ਉਹ ਟਰਾਂਟੋ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਰਿਵੀਊ ਵਲੋਂ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਟਰੇਚਰ ਬਾਰੇ ਕੱਢੇ ਸਪੈਸ਼ਲ ਅੰਕ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ।
ਇਸੇ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਨ 1977 ਦੀ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਕੰਟੈਪਰੇਰੀ ਲਿਟਰੇਚਰ ਇਨ ਟਰਾਂਸਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਵਲੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਕੱਢੇ ਸਪੈਸ਼ਲ ਅੰਕ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ।
ਇਸ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਕਈ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਕੇ ਛਪਵਾਇਆ ਸੀ।
"ਗਾਰਗੀ ਅਵਾਰਡ-2017" ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵੁਮੈਨਜ਼ ਕਾਨਫਰੰਸ ਚੰਡੀਗ੍ੜ੍ਹ ਵਲੋਂ ਸੁਰਜੀਤ ਕਲਸੀ ਵਲੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਨਾਟਕ ਅਧੀਨ ਵੁਮੈਨਜ਼ ਥੀਇਟੇਰ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਵਾਸਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
1 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਪੁਆਧੀ ਸੱਥ ਮੋਹਾਲੀ ਵਲੋਂ ਸੁਰਜੀਤ ਕਲਸੀ ਦੀ ਨਵੀਂ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ "ਰੰਗ-ਮੰਡਲ" ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਮਈ 2014 ਵਿਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਔਫ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਹਰਜੀਤ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸੁਰਜੀਤ ਕਲਸੀ ਦੇ ਸਮੁਚੇ ਸਾਹਿਤਕ ਯੋਗਦਾਨ ਵਾਸਤੇ ਸਨਮਾਿਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਮਾਰਚ 2013 ਵਿਚ ਸੁਰਜੀਤ ਕਲਸੀ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾਜ਼ ਬੈਸਟ ਰਾਈਟਰਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
2004 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਾਰਚ 2004 ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਅਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੇ ਸੁਰਜੀਤ ਕਲਸੀ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।
ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਕੁੰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਲਸੀ ਜੀ ਨੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਖਿਲਾਫ ਹੋ ਰਹੀ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕਾਫੀ ਜਾਗਰੁਕਤਾ ਫੈਲਾਈ ਹੈ।
ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਨਾਟਕ ਮਹਿਲੀ ਵਸਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਖਿਲਾਫ ਹੋ ਰਹੀ ਹਿੰਸਾ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਪਹਿਲਾ ਨਾਟਕ ਸੀ ਜੋ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਮੰਚ ਉੱਪਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਅਦਾਕਾਰੀ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ, ਸੰਗੀਤ, ਲੇਖਨ ਆਦਿ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ।
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਤਨੋਂ ਦੂਰ ਆਰਟ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ, ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਟਰੇਰੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਮਾਨਤਾ, ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਨਾਟਕਾਂ - ਲੋਹਾ ਕੁੱਟ, ਦੂਜਾ ਪਾਸਾ, ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ, ਮਹਿਲੀਂ ਵਸਦੀਆਂ ਧੀਆਂ, ਇਕ ਕੁੜੀ ਇਕ ਸੁਪਨਾ, ਚੇਤਨਾ, ਤੀਸਰੀ ਅੱਖ ਵਿਚ ਅਧਾਕਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਆਪਣਾ ਸੁਨੇਹਾ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਕਲਸੀ ਜੀ ਨੇ ਵੀਡੀਓ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਲੋ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਇਕ ਵੀਡੀਓ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਹੱਕ: ਇੰਡੋਕਨੇਡੀਅਨ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਲਈ ਟੀ.ਵੀ. ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਦੀ ਇਕ ਲੜੀ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਔਰਤਾਂ ਉਤੇ ਹੁੰਦੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਵਾਸਤੇ ਚੇਤਨਤਾ ਲਿਆਉਣ ਤੇ ਇਸ ਕੁਰੀਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਲਿਆਉਣ ਵਾਸਤੇ "ਸਮਾਨਤਾ" ਅਤੇ "ਸਹਾਰਾ" ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਮੁੱਢਲੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਖੇਡੇ ਡਰਾਮੇ, ਪਬਿਲਕ ਫੋਰਮ ਤੇ ਸਿਖਿਆ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਤੇ ਵੱਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਭਾਗ ਲਿਆ ।
ਸੁਰਜੀਤ ਕਲਸੀ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਕਵੀ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਹਨ ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖਾਸ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ।
ਉਹ ਔਰਤ ਦੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕਾ ਹੈ।
ਸੁਰਜੀਤ ਕਲਸੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਪੌਣਾਂ ਨਾਲ ਗੁਫ਼ਤਗੂ ਪਿਛਲੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੁੱਟ ਪ੍ਰਿੰਟਸ ਆਫ਼ ਸਾਈਲੈਂਸ ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਯੋਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਟਰਾਂਟੋ ਦੇ ਕੰਪੈਰੇਟਿਵ ਲਿਟਰੇਚਰ ਦੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਸੁਰਜੀਤ ਕਲਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਮੰਚ ਦੇ 1974 ਤੋਂ ਮੈਂਬਰ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਕੋ-ਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
1947 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਫੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਸਰ ਕਲੌਡ ਔਚਿਨਲੇਕ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ 1946 ਦੀ ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਸਟਾਫ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸਾਂਝੀ ਸੇਵਾ ਸਿਖਲਾਈ ਅਕੈਡਮੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਕਾਰਜ ਯੋਜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।
ਅੰਤਰਿਮ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿੱਚ ਜੁਆਇੰਟ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।
ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਆਰਮਡ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1 ਜਨਵਰੀ 1949 ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਜੁਆਇੰਟ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਵਿੰਗ ਚਾਲੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਫੌਜੀ ਵਿੰਗ ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਦੇ ਅਫਸਰਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਜਾਰੀ ਰਹੀ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਣਤੰਤਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, 1 ਜਨਵਰੀ 1950 ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਫੈਂਸ ਅਕੈਡਮੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਦਸੰਬਰ 1954 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਪੁਣੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੜਕਵਾਸਲਾ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਜੁਆਇੰਟ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਟਰੇਨਿੰਗ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਜੁਆਇੰਟ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਵਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜਕਵਾਸਲਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿੱਚ ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਫਿਰ ਸੈਨਿਕ ਕਾਲਜ ਵਜੋਂ ਨਾਮਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਐਮ.ਐਮ. ਖੰਨਾ, 1956 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਾ ਕਮਾਂਡੈਂਟ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਹਿਲਾ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ।
ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਸੰਪੰਨ ਭਾਰਤ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਲ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਫੌਜੀ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ।
ਫੌਜ ਦੇ ਅਫਸਰ ਕਾਡਰ ਦਾ ਭਾਰਤੀਕਰਨ 1901 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਸਿਰਫ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਲਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਭਾਰਤੀ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇਣ ਜਾਂ ਸਥਾਨਕ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਤੋਂ ਝਿਜਕਦਾ ਸੀ।
1905 ਵਿੱਚ, ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਰੈਂਕ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਕਮਿਸ਼ਨਡ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਸਨ।
ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੱਕ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਰੈਂਕ ਜਿਸ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਜੱਦੀ ਸਿਪਾਹੀ ਚੜ੍ਹ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਸੂਬੇਦਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਬਬਾਲਟਰਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਅਫਸਰ ਰੈਂਕ ਤੋਂ ਇੱਕ ਰੈਂਕ ਸੀ।
ਪਰ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਮੋਂਟੈਗੂ-ਚੇਮਸਫੋਰਡ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੇ ਰਾਇਲ ਸੈਨਿਕ ਕਾਲਜ, ਸੈਂਡਹਰਸਟ ਵਿੱਚ 10 ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਸ਼ਨਡ ਅਫਸਰਾਂ ਦੀ ਅਫਸਰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੱਤੀ।
1922 ਵਿੱਚ, ਸੈਂਡਹਰਸਟ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲੇ ਲਈ ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਫ਼ ਵੇਲਜ਼ ਰਾਇਲ ਇੰਡੀਅਨ ਸੈਨਿਕ ਕਾਲਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਫੌਜ ਦਾ ਭਾਰਤੀਕਰਨ 31 ਭਾਰਤੀ ਅਫਸਰਾਂ ਦੇ ਕਮਿਸ਼ਨਿੰਗ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਪਹਿਲੇ ਬੈਚ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸੈਮ ਹਾਰਮੁਸਜੀ ਫਰਾਮਜੀ ਜਮਸ਼ੇਦਜੀ ਮਾਨੇਕਸ਼ਾ ਸਨ, ਜੋ 1969 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਆਰਮੀ ਸਟਾਫ਼ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਫੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਬਣੇ।
ਇੰਡੀਅਨ ਸੈਨਿਕ ਅਕੈਡਮੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸੈਨਿਕ ਅਕੈਡਮੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਲਈ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਦੇਹਰਾਦੂਨ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1932 ਵਿੱਚ ਜਨਰਲ ਸਰ ਫਿਲਿਪ ਚੇਟਵੋਡ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਦਾਖਲੇ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕੈਡਿਟਾਂ ਨੂੰ 3 ਤੋਂ 16 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਖਲਾਈ ਕੋਰਸ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿੱਚ ਕੋਰਸ ਪੂਰਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਕੈਡਿਟਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਵਜੋਂ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਕੈਡਮੀ, 1,400 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਚੇਤਵੋਡ ਹਾਲ, ਖੇਤਰਪਾਲ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ, ਸੋਮਨਾਥ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਸਲਾਰੀਆ ਐਕਵਾਟਿਕ ਸੈਂਟਰ, ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਸਿੰਘ ਜਿਮਨੇਜ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ ਹਨ ਜੋ ਕੈਡਿਟਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਆਈਐਮਏ ਵਿੱਚ ਕੈਡਿਟਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਬਟਾਲੀਅਨ ਹਨ।
ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ, ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਫੌਜੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਲਈ, ਸਨਮਾਨ ਕੋਡ, ਯੋਧਾ ਕੋਡ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਚਰਿੱਤਰ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੱਥ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਕੈਡਿਟ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ, ਸਾਹਸੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ, ਸਰੀਰਕ ਸਿਖਲਾਈ, ਅਭਿਆਸ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਵਿਕਾਸ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
1976 ਵਿੱਚ, ਅਕੈਡਮੀ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਬਟਾਲੀਅਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਫੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਕੋਡਾਂਡੇਰਾ ਮਡੱਪਾ ਕਰਿਅੱਪਾ, ਜਨਰਲ ਕੋਡਾਂਡੇਰਾ ਸੁਬੈਯਾ ਥਿਮਈਆ, ਫੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਸੈਮ ਮਾਨੇਕਸ਼ਾ ਅਤੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਪ੍ਰੇਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭਗਤ, ਦੋ-ਦੋ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਆਰਮੀ ਕੈਡੇਟ ਕਾਲਜ ਨੂੰ ਪੂਨੇ ਤੋਂ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਆਈਐਮਏ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿੰਗ ਬਣ ਗਿਆ।
ਅਗਸਤ 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜੋ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੇਨਰ ਸਨ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕੈਡਿਟ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ।
ਕੁੱਲ 110 ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕੈਡਿਟਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸੈਨਿਕ ਅਕੈਡਮੀ, ਕਾਕੁਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿਖਲਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ।
ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਠਾਕੁਰ ਮਹਾਦੇਓ ਸਿੰਘ, ਡੀਐਸਓ, ਨੂੰ ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਕਮਾਂਡੈਂਟ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਰਮੀ ਸਟਾਫ਼, ਓਲੰਪੀਅਨ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਅਤੇ ਵਾਈਸ-ਚੀਫ਼ ਬਣ ਗਏ ਹਨ।
ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਫੌਜੀਆਂ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀਆਂ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਬਣਨ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤੀ ਅਫਸਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਅਫਸਰ ਕਾਡਰ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ।
ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਫਸਰ ਸਿਖਲਾਈ ਕਾਲਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁਝ ਰਿਆਇਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।
1931 ਵਿੱਚ ਜਨਰਲ ਸਰ ਫਿਲਿਪ ਚੇਟਵੋਡ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਬਣਾਈ ਗਈ ਇੰਡੀਅਨ ਸੈਨਿਕ ਕਾਲਜ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਢਾਈ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਚਾਲੀ ਕਮਿਸ਼ਨਡ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੰਡੀਅਨ ਸੈਨਿਕ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਫੌਜੀ ਸਨਮਾਨ, ਪਰਮਵੀਰ ਚੱਕਰ ਦੇ ਛੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
2017 ਵਿੱਚ, ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਉਮਰ ਫਯਾਜ਼ ਪੈਰੇ ਆਈਐਮਏ ਵਾਰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਉੱਤੇ ਉੱਕਰੀ ਜਾਣ ਵਾਲਾ 847ਵਾਂ ਨਾਮ ਸੀ, ਜੋ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਡਿੱਗ ਗਏ ਹਨ।
1971 ਵਿੱਚ, ਰਾਖੀ ਨੇ 'ਸ਼ਰਮੀਲੀ' ਵਿੱਚ ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਅਤੇ 'ਲਾਲ ਪੱਥਰ' ਅਤੇ 'ਪਾਰਸ' ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ; ਤਿੰਨੇ ਫਿਲਮਾਂ ਹਿੱਟ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।
'ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ' ਸੁਪਰਸਟਾਰ ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ 'ਆਂਖੋਂ ਆਂਖੋਂ ਮੇਂ' ਨਵੇਂ ਆਏ ਰਾਕੇਸ਼ ਰੋਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਹਾਸਰਸ ਕਾਬਲੀਅਤ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟੀਜਨਕ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਲਾਲ ਪੱਥਰ, ਹੀਰਾ ਪੰਨਾ ਅਤੇ ਦਾਗ: ਏ ਪੋਇਮ ਆਫ਼ ਲਵ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਛੋਟੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੇ ਦਮਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਪੱਖੀਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।
ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਇੱਕ ਹੀਰੋਇਨ-ਦਬਦਬਾ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਅਸਾਧਾਰਣ ਸਫਲਤਾ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਪਰੀਕਸ਼ਤ ਸਾਹਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਭੈਣ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ ਨਾਮ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਰਾਖੀ ਬਲੈਕਮੇਲ , ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਆਂਚਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਦੀ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਦੇਵ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਹੀਰਾ ਪੰਨਾ, ਬਨਾਰਸੀ ਬਾਬੂ , ਜੋਸ਼ੀਲਾ ਅਤੇ ਲੁੱਟਮਾਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਰਾਖੀ ਨੇ 10 ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਰਮੀਲੀ, ਜਾਨਵਰ ਔਰ ਇੰਸਾਨ , ਕਦੇ ਕਭੀ , ਦੂਸਰਾ ਆਦਮੀ , ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ , ਬਸੇਰਾ , ਬੰਧਨ ਕੁਛ ਕਾ , ਜ਼ਮੀਨ ਅਸਮਾਨ , ਅਤੇ ਪਿਘਲਤਾ ਅਸਮਾਨ ਅਤੇ ਅਣਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਏਕ ਦੋ ਤੀਨ ਚਾਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਮਿਸਾਲੀ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਅੱਠ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਭੀ ਕਭੀ , ਮੁਕੱਦਰ ਕਾ ਸਿਕੰਦਰ , ਕਸਮੇ ਵਾਦੇ , ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ , ਕਾਲਾ ਪੱਥਰ , ਜੁਰਮਾਨਾ , ਬਰਸਾਤ ਕੀ।
ਉਸ ਨੇ ਹਮਾਰੇ ਤੁਮਹਾਰੇ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨਾਲ ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੋੜੀ ਵੀ ਬਣਾਈ।
1981 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ 23 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਨਿਲ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਔਰਤ ਮੁਖੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ।
ਫਿਲਮ ਰਾਖੀ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਹੀਰੋਇਨ-ਦਬਦਬਾ ਵਾਲੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ।
ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੀਰੋਇਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਆਂਚਲ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ, ਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਅਮਿਤਾਭ, ਧੂਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਥੁਨ ਚੱਕਰਵਰਤੀ, ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ ਦੀ ਭਾਬੀ ਵਜੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਚਰਿੱਤਰ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸਭ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਅਮਿਤਾਭ ਅਤੇ ਯੇ ਵਦਾ ਰਹਾ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।