polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
"ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਠੀਕ ਠੀਕ ਹੈ ਕੀ ਮੈਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਸੀ", ਉਸ ਨੇ 1917 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀ ਡਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ।
ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਦੇ ਲਈ ਬੜੀ ਅਚੰਭੇ ਭਰੀ ਗੱਲ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਖਦਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਆਖਰੀ ਹੱਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅਕਤੂਬਰ ਇਨਕਲਾਬ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।
1903 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦਮਿਤਰੀ ਮੈਂਡਲੀਵ ਦੀ ਧੀ ਲਿਊਬੋਵ ਦਮਿਤਰੀਏਵਨਾ ਮੈਂਡਲੀਵਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਲਿਊਬਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਪ੍ਰਤੀਕਵਾਦੀ ਆਂਦਰੇਈ ਬੇਲੀ ਨਾਲ ਜਟਿਲ ਪਿਆਰ-ਨਫਰਤ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲਝਾ ਲਿਆ।
ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਗੁਜਰਾਤੀ ਹਿੰਦੂ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੀ ਮੋਧ ਬਾਨੀਆ ਜਾਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ ਅਤੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਸ਼ਹਿਰ ਪੋਰਬੰਦਰ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸੀ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਣਾ, ਮਿਠਾਈਆਂ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਣਾ ਸੀ।
" ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਪਰੰਪਰਾ ਸੀ, ਅੱਲ੍ਹੜ ਉਮਰ ਦੀ ਲਾੜੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਬਿਤਾਉਣੇ ਸਨ।
ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਲਿਖਣਾ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਮੋਹਨਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਵਹੁਟੀ ਲਈ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀਆਂ ਕਾਮਨਾਤਮਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਫ਼ਸੋਸ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, "ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੈਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਪੈਣ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਅਗਲੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਖਿਆਲ ਮੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦਾ ਸੀ।
" ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ, ਗਾਂਧੀ ਵੀ ਕਾਬਜ਼ ਅਤੇ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਉਹ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਪਤਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਉਸਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੇ।
ਉਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜਾਉਂਦਾ ਤਾਂ ਸੀ ਨਹੀਂ, ਵਿਆਹ ਵੀ ਅਲਪ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਇਸ ਲਈ ਕਸਤੂਰਬਾ ਵੀ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਅਨਪੜ੍ਹ ਸੀ ਅਤੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 6 ਸਾਲ ਦੇ ਮੋਹਨਦਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਕੁੜਮਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਅੰਕੁਸ਼ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚਾਹਿਆ ਕਿ ਕਸਤੂਰਬਾ ਬਿਨਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਕਿਤੇ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿਹਨਾਂ ਦਬਾਉਂਦੇ ਓਨਾ ਹੀ ਉਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲੈਂਦੀ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੁੰਦੀ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਬਾਲਗ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਬਚ ਗਏ, ਕਸਤੂਰਬਾ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਏ।
ਜਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਥੀਏਟਰ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਈ।
ਆਪਣੀ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦਿਆਂ, ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸਤਾਦ ਬਡੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਨ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ।
ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪਟਿਆਲੇ ਘਰਾਨਾ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਥੁਮਰੀ, ਧ੍ਰੂਪਦ ਅਤੇ ਖਿਆਲ ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ।
ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਨੂਰਜਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਗੁਲਾਮ ਅਹਿਮਦ ਚਿਸ਼ਤੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ।
ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਕੁਝ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ, ਨੱਤ ਅਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਅਦਾਕਾਰੀ ਜਾਂ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕੀ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਚਾਹਵਾਨ ਸੀ।
ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਸਿਖਲਾਈ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਜਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੇ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਨੇਮਾ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਈਵ ਗਾਣੇ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਪ੍ਰਫਾਰਮੈਂਸਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀ ਰਹੀ।
ਥੀਏਟਰ ਦਾ ਮਾਲਕ ਦੀਵਾਨ ਸਰਦਾਰੀ ਲਾਲ 1930ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਕਲਕੱਤੇ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੱਲ੍ਹਾ ਵਸਾਈ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਈਦੇਨ ਬਾਈ ਅਤੇ ਹੈਦਰ ਬੰਦੀ ਦੇ ਫਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕਲਕੱਤਾ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਮੁਖਤਾਰ ਬੇਗਮ ਨੇ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਮੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਆਸ਼ਾ ਹਸ਼ਰ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਇੱਕ ਮੈਦਾਨ ਥੀਏਟਰ ਸੀ।
ਉਸਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਸੇਠ ਸੁਖ ਕਰਨਨੀ ਦੀ ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਇੰਦਰਾ ਮੂਵੀਓਟੋਨ ਕੋਲ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਮੇਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।
1935 ਵਿੱਚ ਕੇ.ਡੀ. ਮਹਿਰਾ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁਰੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੂਰਜਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ "ਲੰਗ ਆਜਾ ਪਤਨ ਚਾਨਣ ਦਾ ਓ ਯਾਰ" ਦਾ ਗੀਤ ਗਾਇਆ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹਿੱਟ ਬਣ ਗਈ।
ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਉਸੇ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਮਿਸਰ ਕਾ ਸਿਤਾਰਾ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦਮੋਦਰ ਸ਼ਰਮਾ ਲਈ ਗਾਇਆ।
ਉਸ ਦੌਰ ਦਾ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਣਾ "ਸ਼ਾਲਾ ਜਵਾਨੀਅਨ ਮਨੇ" ਦਲਸੁਖ ਪੰਚੋਲੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਗੁਲ ਬਕੌਲੀ ਦਾ ਹੈ।
1939 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ ਨੇ ਜਹਾਂ ਲਈ ਗਾਣਿਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ।
ਬਾਲਗ ਵਜੋਂ ਇਹ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਸੀ।
ਖੰਡਨ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਯਦ ਸ਼ੌਕਤ ਹੁਸੈਨ ਰਿਜ਼ਵੀ ਨਾਲ ਬੰਬੇ ਵਲ ਲੈ ਗਿਆ।
ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਹਾਨ ਨੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਹੁਸਨ ਬਾਨੋ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਦਾਕਾਰਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ।
1965 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ, ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਭਗਤੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਕ਼ਬੂਲ ਹੋਏ:
ਯੇਹ ਹਵਾਓੰ ਕੇ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ, ਯੇਹ ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਕੇ ਰਾਹੀ, ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਬਾਕਫ਼ ਮੁਜਾਹਿਦ, ਮੇਰੇ ਸਫ਼ ਸ਼ਿਕਨ ਸਿਪਾਹੀ
ਨੂਰਜਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕਸੂਰ,ਇੱਕ ਮੁਹੱਲੇ ਵਿੱਚ 21 ਸਤੰਬਰ 1926 ਨੂੰ ਫ਼ਤਿਹ ਬੀਬੀ ਅਤੇ ਮਦਦ ਅਲੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਅੱਲਾ ਵਸਾਈ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਵੇਖ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਉਸਤਾਦ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਕੋਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਿਥੇ ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਿਊਜ਼ਕ, ਠੁਮਰੀ, ਧਰੁਪਦ ਅਤੇ ਖਿਆਲ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
ਉਹ ਗਾਇਕੀ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀ ਸੀ।
ਉਹ ਆਪਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮੰਨੇ ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਸਿਖਰਲੇ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਮਲਿਕਾ-ਏ-ਤਰੰਨਮ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ, ਪੰਜਾਬੀ, ਸਿੰਧੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਜ਼ਬਾਨ ਵਿੱਚ 10 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵਧ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ।
ਉਹ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਅੰਜੁਮ ਸਿੰਘ ਵੀ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ।
ਉਸਦੀ ਕਲਾਤਮਕ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਮੰਜ਼ਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਿਛੋਕੜ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਲਾ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮਾਜ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਜੋ ਦੇਖਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਸੁਹਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਾਇਨਟਿਯੂਰਿਸਟ ਪੇਂਟਿੰਗ ਅਤੇ ਲੋਕ ਕਲਾ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲਗਾਉਣ।
1972 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਰਪਿਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲੰਡਨ ਦੀ ਰਾਇਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ, , ਸੈਂਟਰ ਜਾਰਜਜ਼ ਪੋਂਪਿਡਿਓ, ਪੈਰਿਸ , ਜੀਨੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਅ ਅਤੇ ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ਸਿਡਨੀ ਦੀ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਦਿਖਾਇਆ।
ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਰਪਿਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਵੇਵਰਸ ਸਰਵਿਸ ਸੈਂਟਰ 'ਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਨੇੜਿਓਂ ਤਜਰਬਾ ਕੀਤਾ।
ਇੱਕ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਜਕੁਸ਼ਲਤਾ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਤਲਵਾੜ ਗੈਲਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ 'ਟਾਈਿੰਗ ਡਾਊਨ' ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਕਿ ਅਰਪਿਤਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 2017 ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ।
ਅਰਪਿਤਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵੱਖਰੀ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਰਾਹੀਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ।
ਉਹ 1960ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ ਦੇ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਹੋਰ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ 'ਦ ਅਨਨਾਨ' ਦੀ ਬਾਨੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।
'ਦਿ ਅਨਨਾਨ' ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਮੂਹ ਸ਼ੋਅ 1962 ਵਿੱਚ ਰਾਫੀ ਮਾਰਗ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਆਈਈਐਨਐਸ ਬਿਲਡਿੰਗ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਅਰਪਿਤਾ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ 1946 'ਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਕੋਲਕਾਤਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
1962 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਥੀ ਕਲਾਕਾਰ ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ, ਕਲਾਕਾਰ ਅੰਜੁਮ ਸਿੰਘ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ, ਕਾਟੇਜ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਬਹਾਲੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਾਲ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ।
ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬੁਣਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ।
ਅਰਪਿਤਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਕੂਨਿਕਾ ਕੈਮੋਲਡ ਗੈਲਰੀ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਰੋਸ਼ਨ ਅਲਕਾਜ਼ੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੁਆਰਾ 1972 ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਜਲਗਾਹਾਂ ਹਰੀਕੇ, ਰੋਪੜ ਅਤੇ ਕਾਂਜਲੀ; ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਦੋ ਜਲਗਾਹਾਂ- ਰਣਜੀਤ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਨੰਗਲ ਝੀਲ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਪੱਧਰੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਪੰਜ ਜਲਗਾਹਾਂ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਲੋਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਸੁੰਗੜ ਕੇ ਛੱਪੜ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਹਰੀਕੇ ਜਲਗਾਹ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਦੇ ਸੰਗਮ ਉਪਰ ਉਸਾਰੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕਾਰਨ 1952 ਵਿੱਚ ਹੋਂਦ ’ਚ ਆਈ।
ਹਰੀਕੇ ਜਲਗਾਹ ਵਿੱਚ ਦੁਰਲਭ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੀ ਚਿੜੀ ‘ਜੋਰਤਨ ਬੈਬਲਰ’ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਹਰੀਕੇ ਜਲਗਾਹ ਵਿੱਚ ਡੌਲਫਨ ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁਰਲੱਭ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦਾ ਕੱਛੂਕੁੰਮਾ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ।
ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਦੌਰਾਨ ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਸਫ਼ਰ ਤੈਅ ਕਰ ਕੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸੀ ਪੱਛੀ ਹਰੀਕੇ ਜਲਗਾਹ ’ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਲਗਾਹਾਂ ’ਤੇ ਦੁਰਲੱਭ ਮੱਛੀਆਂ, ਮੁਰਗਾਬੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਲ ਜੰਤੂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਹਰ ਸਾਲ ਲੱਖਾਂ ਸੈਲਾਨੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਲਗਾਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਉਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ।
ਜਲਗਾਹਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਦਾਰਥਾਂ ਰੱਸੇ, ਉਸਾਰੀ, ਬਾਲਣ, ਆਦਿ ਅਤੇ ਕਮਲ, ਸਿੰਗਾੜਾ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਸ੍ਰੋਤ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ 94 ਜਲਗਾਹਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ‘ਚੋਂ ਸਿਰਫ 25 ਜਲਗਾਹਾਂ ਰਾਮਸਰ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਜਲਗਾਹਾਂ ਜ਼ਮੀਨੀ ਅਤੇ ਜਲ-ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਘੱਟ ਡੂੰਘਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਧਰਤੀ ਦੇ ਕੁੱਲ ਜ਼ਮੀਨੀ-ਪੁੰਜ ਦਾ ਲਗਪਗ 6 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਜਲਗਾਹਾਂ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖ਼ੇਤਰ ਦਾ ਸਿਰਫ 0.5 ਫੀਸਦੀ ਜਲਗਾਹਾਂ ਅਧੀਨ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ 1.5 ਫੀਸਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਲਗਾਹਾਂ ਹਨ।
ਜਲਗਾਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਅਤੇ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਝੌਤਾ ਹੈ।
ਸੰਨ 1912 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਪਹੁੰਚਦਿਆਂ ਹੀ ਰਮਤੇ ਸਾਧੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਰਾਤ-ਦਿਨ ਇੱਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਆਪ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ, ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ, ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਫੌਜੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਬਣਾ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਝੰਡਾ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਪਰ ਜਦੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸੂਹ ਲੱਗ ਗਈ ਤਾਂ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ।
ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਮਾਰਚ 1882 ਈ: ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਦਾ ਧੰਦਾ ਕਰਦੇ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕੋਟਲਾ ਨੌਧ ਸਿੰਘ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।
ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪਿੰਡ ਦੀ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਸਕੂਲ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਅਧੀਨ ਜਦੋਂ 5 ਜੁਲਾਈ, 1914 ਈ: ਨੂੰ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬੰਬ ਦੇ ਫਟਣ ਨਾਲ ਖੱਬਾ ਹੱਥ ਉਡ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਂਹ ਗੁੱਟ ਦੇ ਉੱਪਰੋਂ ਕੱਟਣੀ ਪਈ।
ਆਪ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਗੁਲਾਮੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਤੋਂ ਨਿਜਾਤ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਭਰ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਵਰ੍ਹੇ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਲ-ਕੋਠੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਤੀਤ ਕੀਤੇ।
ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ ਸਮੇਸ਼ਵਰ ਚੌਹਾਨ ਚਲੁਕਿਅਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਤੇ ਸੀ।
ਸੋਮਸ਼ਵਰ ਚੌਹਾਨ ਆਪਣੇ ਮਾਮਾ ਚਲੁਕਿਆ ਨਰੇਸ਼ ਕੁਮਰਪਾਲ ਸੋਲੰਕੀ ਨਾਲ ਅਨਿਲਪਾਟਨ ਵਿਖੇ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਅਨੰਗਪਾਲ ਤੋਮਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਧੀ ਰੂਪਸੁੰਦਰੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਨੌਜ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਿਜੈਪਾਲ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਦੇ ਇਕ ਭਰਾ ਦਾ ਨਾਮ ਹਰੀਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ 2 ਸਾਲ ਛੋਟਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਦੀ ਇਕ ਭੈਣ ਪ੍ਰੀਥਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿਤਾ ਸੋਮਸ਼ਵਰ ਸ਼ਾਹੀ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੱਸਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੱਚੇ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਸ਼ਾਹੀ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ "ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ" ਰੱਖਿਆ.ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ "ਰਾਜ" ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਸਾਰਥਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਇਸ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦਾ ਨਾਮ "ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ" ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਤੀਜਾ , ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚੌਹਾਨ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਉੱਤੇ ਬਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।
ਹੇਮੂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠਣ ਵਾਲਾ ਆਖਰੀ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਾ ਸੀ।
ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ 1192 ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਗੌਰੀ ਨੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤੀਆਂ ਤਾਂ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਬੇਦੀ ਬਾਣ ਦਾ ਕਮਾਲ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।
ਮੁਹੰਮਦ ਗੌਰੀ ਨੇ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਬਹਿ ਕੇ ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਤਵੇ ’ਤੇ ਖੜਾਕ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਨੇ ਆਵਾਜ਼ ਪਛਾਣਦਿਆਂ ਸਿੱਧਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਲਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਢੇਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਉਸੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਤੇ ਵਜ਼ੀਰ ਚੰਦਬਰਦਾਈ ਨੂੰ ਗਲਵੱਕੜੀ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਖੰਜਰ ਆਰ-ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਆਤਮ-ਬਲੀਦਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਹੀ ਵਾਪਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੂਰਿਆਵੰਸ਼ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਇਹ ਸ਼ੇਰ ਅਖੰਡ ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਸਮਰਾਟ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰੋਕ ਦੇਵੇਗਾ .
'ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਰਸੋ' ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਨਾਮਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਚੰਦਰਬਾਜ਼ਾਈ ਲਿਖਦੇ ਹਨ-
ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਨਾਮ ਦਾ ਬੱਚਾ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਰੀਆਂ ਖੋਹ ਲਵੇਗਾ।
ਤਖਤ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਵਧਾਏਗਾ, ਯਾਨੀ ਕਲਯੁਗ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਜਿੰਨੀ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋਵੇਗੀ.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਦਾ ਬਚਪਨ ਅਨਹਿਲਪਟਨ ਦੀ ਸਹਿਰਸਾਲਿੰਗ ਝੀਲ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟੀ ਸੋਪਨਕੁਪ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਰਾਜਪ੍ਰਸਾਦਿ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਬਤੀਤ ਹੋਇਆ।
"ਹੀਰਿਆਂ ਦਾ ਹਾਰ" ਮੈਡਮ ਮੇਥਾਈਲਡ ਲੋਇਜਲ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।
ਮੇਥਾਈਲਡ ਬੜੀ ਸੁੰਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗਹਿਣੇ ਪਹਿਨੀਂ ਉੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਉਹ ਦੂਜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਗਹਿਣੇ ਪਹਿਨੇ ਵੇਖਕੇ ਕੁੜਤੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਸਾਧਨਹੀਨਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੁੱਝ ਕਰ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੀ।
ਉਹ ਇਹ ਗੱਲ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਾਰਨ ਪੁੱਛਣ ਉੱਤੇ ਉਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਸੁੰਦਰ ਕੱਪੜੇ ਤਾਂ ਹੈ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਇਹ ਸਧਾਰਨ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਉਦਾਸ ਵੇਖਕੇ ਪਤੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਉਸਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਸਹੇਲੀ ਦੇ ਕੋਲਲੋਂ ਹੀਰਿਆਂ ਦਾ ਹਾਰ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਹੇਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਹਾਰ ਉਸਨੂੰ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ,ਜਿਸਨੂੰ ਪਹਿਨ ਕੇ ਉਹ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਦੀ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਹਾਰ ਲੈਕੇ ਮੋੜਨ ਲਈ ਇੱਕ ਦੁਕਾਨ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੂਬਹੂ ਹਾਰ 36,000 ਫਰੈਂਕ ਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਪੈਸੇ ਉਧਾਰ ਲੈਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਨਵਾਂ ਹਾਰ ਖਰੀਦ ਕੇ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਲੰਬੇ ਮਾਰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਦੋਨੋਂ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਕਰੜੀ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕਰਜ ਉਤਰਦੇ ਹਨ।
ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਅਚਾਨਕ ਮੇਥਾਈਲਡ ਦੀ ਆਪਣੀ ਉਸ ਸਹੇਲੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹ ਹਾਰ ਲਿਆ ਸੀ।
ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਜੋ ਹਾਰ ਉਸਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਤਾਂ ਨਕਲੀ ਸੀ।
ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਮੋਪਾਸਾਂ ਦੀ ਬੇਹੱਦ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਟਵਿਸਟ ਅੰਤ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹੈ।
ਆਇਰਿਸ਼ ਕੰਪੋਜਰ ਕੋਨੋਰ ਮਿਸ਼ਲ ਨੇ ਸੰਗੀਤਕ ਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਫਲ਼ 50-60 ਸੈਂ.ਮੀ. ਲੰਮਾ, ਕਾਲ਼ੇ ਜਾਂ ਚਮਕਦਾਰ ਗੂੜ੍ਹੇ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦਾ ਅਤੇ ਲੰਬਾ ਬੇਲਨ-ਆਕਾਰ ਫ਼ਲੀ ਰੂਪ 'ਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਮਸਤਾਸ ਆਪਣੇ ਖ਼ਾਸ ਰੰਗ ਦੇ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫ਼ਲ ਕਰਕੇ ਰੁੱਖ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਪਹਿਚਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਰੁੱਖ ਦੇ ਪੱਤੇ ਗਰਮੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂੁ ਭਾਵ ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਮਈ ਤੱਕ ਹੀ ਝੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਅਮਲਤਾਸ ਬਾਕੀ ਸਮਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ਼ ਲੱਦਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਹਿੰਦ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਹੈ।
ਇਹਦੀ ਰੇਂਜ ਦੱਖਣੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਮੀਆਂਮਾਰ ਅਤੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਤੱਕ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਤੱਕ ਹੈ।
ਇਹ ਥਾਈਲੈਂਡ ਦਾ 'ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੁੱਖ' ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਫੁੱਲ ਥਾਈਲੈਂਡ ਦਾ 'ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਲ' ਹੈ।
ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਦਾ ਵੀ 'ਰਾਜਕੀ ਫੁੱਲ' ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਮਲਿਆਲੀ ਲੋਕ ਬੇਹੱਦ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 1500 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੱਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਲ੍ਹੇ ਤੇ ਸਦਾ-ਬਹਾਰ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਧੇਰੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਬਾਗ਼ਾਂ ਤੇ ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਉੱਤੇ ਇਹ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੰਗਾ ਮੰਨ ਕੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਮਲਤਾਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਚ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਦਵਾਈ ਵਾਲ਼ਾ ਗੁਣ ਜ਼ਰੂਰ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਫ਼ਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਰੁੱਖ 'ਇੰਡੀਅਨ ਫ਼ਾਰਮੇਸਿਊਟੀਕਲ ਕੋਡੈਕਸ' 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।
ਫ਼ਲ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲ਼ੇ ਗੁੱਦੇ ਨੂੰ "ਕੈਸੀਆ ਪਲਪ" ਕਹਿੌਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਜਾਣਿਆ ਪਛਾਣਿਆ ਕਬਜ਼-ਕੁਸ਼ਾ ਹੈ।
ਇਹ ਗੁੱਦਾ ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਸਰਨੈ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਮਿਲਾ ਕੇ ਵਰਤਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਨਾਂ ਫ਼ਲ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦਾ ਸੂਚਕ ਹੈ, ਕਿਓਂਕਿ ਅਮਲਤਾਸ ਦੇ ਫ਼ਲ 'ਫ਼ਲੀ' ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਤੇ ਲੰਮੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬੰਸਰੀ ਜਿਹੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬੈਸੈਨੀਓ ਅਤੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤ ਐਂਟੋਨੀਓ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਚਲਦੀ ਹੈ ਐਂਟੋਨੀਓ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਈਲਾਕ ਤੋਂ 3000 ਡੁਕੇਟ ਉਧਾਰੀ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਬੈਸੈਨੀਓ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਬੈਸੈਨੀਓ ਇਹ ਪੈਸੇ ਲੈ ਕੇ ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਧਰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪੈਸੇ ਵਾਪਸ ਨਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਸ਼ਾਈਲਾਕ ਉਧਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਐਂਟੋਨੀਓ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਧਨ ਦੇ ਬਦਲੇ ਐਂਟੋਨੀਓ ਦੀ ਛਾਤੀ ਦੇ ਲਹੂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਬੈਸੈਨੀਓ ਵੀ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਐਂਟੋਨੀਓ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਪੋਰਸ਼ੀਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੈਸੈਨੀਓ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਗ ਜਾਂਦਾ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਚੋਰੀ ਛੁਪੇ ਇੱਕ ਬੰਦੇ ਦਾ ਭੇਸ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਨਾਲ ਐਂਟੋਨੀਓ ਨੂੰ ਸਜਾ ਤੋਂ ਬਚਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਲਾਲਚੀ ਸ਼ਾਈਲਾਕ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਵੀ ਜਬਤ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਬੈਸੈਨੀਓ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਨਾਟਕ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਮੂਲ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਬੈਸੈਨੀਓ ਦੇ ਦੋਸਤ ਲੌਰੇੰਜੋ ਅਤੇ ਸ਼ਾਈਲਾਕ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਜੈਸਿਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਵੀ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ
ਲੌਰੇਂਜੋ – ਐਂਟੋਨੀਓ ਅਤੇ ਬੈਸੈਨੀਓ ਦਾ ਮਿੱਤਰ, ਸ਼ਾਈਲਾਕ ਦੀ ਪੁਤਰੀ ਜੈਸਿਕਾ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ
ਵੇਨਿਸ ਦਾ ਸੌਦਾਗਰ ਨਾਟਕ ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 1596 ਅਤੇ 1598 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਇਹ ਨਾਟਕ ਯਹੂਦੀ ਸੂਦਖੋਰ ਸ਼ਾਈਲਾਕ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਕਰਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ ਸੀ
ਉਦਾਰ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਪਲੇ ਸ਼ਮਸੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕਈ ਜਗ੍ਹਾ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ।
ਉਸ ਨੇ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਕਈ ਚਾਂਦ ਔਰ ਥੇ ਸਰੇ ਆਸਮਾਂ, ਗ਼ਾਲਿਬ ਅਫ਼ਸਾਨੇ ਕੇ ਹਿਮਾਇਤ ਮੇਂ, ਉਰਦੂ ਕਾ ਇਬਤਿਦਾਈ ਜ਼ਮਾਨਾ ਆਦਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ਮਸੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਸਰਸਵਤੀ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਇਲਾਵਾ 1986 ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਫ਼ਾਰੂਕੀ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜਮੀਲਾ ਫ਼ਾਰੂਕੀ ਦੀ ਕਬਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੀ ਸੁਪੁਰਦ-ਏ-ਖ਼ਾਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਦਾਸਤਾਨਗੋਈ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਦੀ ਉਰਦੂ ਰਵਾਇਤ ਹੈ।
ਇਸ ਕਲਾ ਰੂਪ ਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜੀਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਇਹ ਕਲਾ ਰੂਪ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਦੀਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ਿਖ਼ਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ 1928 ਵਿੱਚ ਮੀਰ ਬਕਰ ਅਲੀ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਇਸਦੀ ਵੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਸ਼ਮਸੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਫ਼ਾਰੂਕੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਤੀਜੇ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਮਹਿਮੂਦ ਫ਼ਾਰੂਕੀ ਨੇ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਉਰਦੂ ਅਦਬ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਣ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿਧਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹੁੰਚ ਦਖ਼ਲ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਬਣੇ।
ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਪਿਰਤਾਂ ਪਾਉਣ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਉਰਦੂ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਟੀ ਐਸ ਈਲੀਅਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸ਼ਬਦ ਹਨ, ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ, ਚੌਥਾ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦਾ, ਪੰਜਵਾਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ।
ਕਈ ਸਾਲ ਗੁਜ਼ਰ ਚੁੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੁਣ ਅਧਖੜ ਉਮਰ ਦਾ ਅਤੁੱਲ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਉਰਫ ਭੂਤਨਾਥ , ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਸਤੁਕਾਰ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹਵੇਲੀ ਦੇ ਖੰਡਰਾਂ ਨੂੰ ਗਿਰਾਕੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਕਰਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਫ਼ਿਲਮ ਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭੂਤਨਾਥ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਕੋਲਕਾਤਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਬੋਲੇ ਭਣੌਈਆ ਦੇ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਹਵੇਲੀ ਦੇ ਮੁਲਾਜਿਮਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ਗਾਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਹਵੇਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜ਼ਮੀਨਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਚੌਧਰੀ ਖਾਨਦਾਨ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਸਨ - ਵੱਡੇ ਬਾਬੂ, ਮੰਝਲੇ ਬਾਬੂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਬਾਬੂ ।
ਭੂਤਨਾਥ ਨੂੰ ਮੋਹਣੀ ਸੰਧੂਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਮਾਲਿਕ ਸੁਬਿਨਏ ਬਾਬੂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਮੋ ਸਮਾਜੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਹੈ ਜਬਾ ।
ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਭੂਤਨਾਥ ਹਵੇਲੀ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਕਿਰਿਆਕਲਾਪਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਰ ਰਾਤ ਛੋਟੇ ਬਾਬੂ ਬੱਘੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠਕੇ ਤਵਾਇਫ ਦੇ ਕੋਠੇ ਦੇ ਵੱਲ ਨਿਕਲ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
ਉਹ ਛਿਪਕੇ ਹਵੇਲੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਮੰਝਲੇ ਬਾਬੂ ਦੀ ਮਹਿਫਲ ਦਾ ਵੀ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਤਨਾਥ ਕਾਰਖਾਨੇ ਦੇ ਜਲਦੀ ਛਪਣ ਵਾਲੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਸੁਬਿਨਏ ਬਾਬੂ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਜਬਾ ਉੱਥੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਭੂਤਨਾਥ ਨੂੰ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਉਸ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਚਮਤਕਾਰੀ ਗੱਲਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਉਸ ਸੰਧੂਰ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਉਸ ਰਾਤ ਛੋਟੇ ਬਾਬੂ ਦਾ ਨੌਕਰ ਬੰਸੀ ਭੂਤਨਾਥ ਦੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਛੋਟੀ ਬਹੂ ਉਸਨੂੰ ਸੱਦ ਰਹੀ ਹੈ।
ਦੋਨੋਂ ਛਿਪਕਰ ਛੋਟੀ ਬਹੂ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਬਹੂ ਭੂਤਨਾਥ ਨੂੰ ਸੰਧੂਰ ਦੀ ਡੱਬੀ ਥਮਾ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੋਹਣੀ ਸੰਧੂਰ ਭਰ ਲਿਆਏ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੇਵਫ਼ਾ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਸਕੇ।
ਭੂਤਨਾਥ ਛੋਟੀ ਬਹੂ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਅਤੇ ਸੰਤਾਪ ਤੋਂ ਮੰਤਰਮੁਗਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਸਦੇ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਭਾਗੀਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਤਨਾਥ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਮੋਹਣੀ ਸੰਧੂਰ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਸੁਬਿਨਏ ਬਾਬੂ ਤੋਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਸੁਬਿਨਏ ਬਾਬੂ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਟਾਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਛੋਟੀ ਬਹੂ ਦੇ ਸੰਤਾਪ ਤੋਂ ਇੰਨਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਸੰਧੂਰ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਬਹੂ ਦੇ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਭੂਤਨਾਥ ਦਾ ਮੂੰਹ ਬੋਲਿਆ ਭਣੌਈਆ ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪੁਲਿਸ ਉੱਤੇ ਬੰਬ ਦਾ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਚੱਲੀ ਗੋਲੀ ਵਿੱਚ ਭੂਤਨਾਥ ਦੀ ਲੱਤ ਜਖਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਚੋਟ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਭੂਤਨਾਥ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਦਾ ਸਾਥੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨਾ ਹੀ ਜਬਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਛੋਟੀ ਬਹੂ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਤਨਾਥ ਦੁਆਰਾ ਛੋਟੀ ਬਹੂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸੰਧੂਰ ਦਾ ਅਸਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਲਬਤਾ ਛੋਟੇ ਬਾਬੂ ਛੋਟੀ ਬਹੂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਨੱਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਕੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਰੰਗਰਲੀਆਂ ਮਨਾਏ ਤਾਂ ਉਹ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੁਕਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਨ।
ਛੋਟੀ ਬਹੂ ਇਹ ਚੁਣੋਤੀ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣਾ ਅਤੇ ਤਵਾਇਫਾਂ ਵਰਗਾ ਵਰਤਾਓ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਤਰਕੀਬ ਕੁੱਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਤਾਂ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਬਾਬੂ ਛੋਟੀ ਬਹੂ ਦੇ ਹੀ ਨਾਲ ਵਕਤ ਗੁਜ਼ਾਰਨ ਵੀ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਲੇਕਿਨ ਅਯਾਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਛੋਟੇ ਬਾਬੂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਤਵਾਇਫ ਦੇ ਕੋਠੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਪਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਨ ਛੈਣੀ ਦੱਤ ਉਸਦੇ ਰਾਸ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੈ।
ਛੈਣੀ ਦੱਤ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਛੋਟੇ ਬਾਬੂ ਨੂੰ ਲਹੂ-ਲੁਹਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਅਪੰਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ ਭੂਤਨਾਥ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਛੋਟੀ ਬਹੂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਭੈੜੀ ਆਦਤ ਲੱਗ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਬਾਬੂ ਅਪੰਗ ਪਏ ਹਨ।
ਉਹ ਜਦੋਂ ਜਬਾ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣੇ ਹੁਣੇ ਸੁਬਿਨਏ ਬਾਬੂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਬਾ ਮਲੇਛ ਨਹੀਂ ਹੋਕੇ ਇੱਕ ਸੰਭਰਾਂਤ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਕੁੜੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਬਿਨਏ ਬਾਬੂ ਜਬਾ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਚੁਰਾਕੇ ਲਿਆਏ ਸਨ ਲੇਕਿਨ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸਦਾ ਉਸੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਅਤੁੱਲ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦੀ ਉਂਮੀਦ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਬਹੂ ਭੂਤਨਾਥ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਸਿੱਧ ਪੁਰਖ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਵੱਲ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ।
ਮੰਝਲੇ ਬਾਬੂ ਭੂਤਨਾਥ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਬਹੂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਫਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੰਝਲੇ ਬਾਬੂ ਦੇ ਗੁਰਗੇ ਭੂਤਨਾਥ ਨੂੰ ਮਾਰ – ਮਾਰ ਕੇ ਅਧ-ਮਰਿਆ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਬਹੂ ਦਾ ਕਿਤੇ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
ਫ਼ਿਲਮ ਫਿਰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭੂਤਨਾਥ ਦੇ ਮੁਲਾਜਿਮ ਉਸਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਵੇਲੀ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਬਰ ਮਿਲੀ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਭੂਤਨਾਥ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪਿੰਜਰ ਦੇ ਬਾਜੂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਕੜੇ ਤੋਂ ਪਹਿਚਾਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਰਥੀ ਛੋਟੀ ਬਹੂ ਦੀ ਹੀ ਹੈ।
ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਆਖਿਰ ਵਿੱਚ ਭੂਤਨਾਥ ਬੁਝੇ ਮਨ ਨਾਲ ਨਵੀਂ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਫੜੀ ਬੱਘੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਬਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬੈਠੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਚਵਾਨ ਬੱਘੀ ਅੱਗੇ ਹੱਕ ਲੈ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
ਸਾਹਿਬ ਬੀਵੀ ਔਰ ਗੁਲਾਮ ਗੁਰੂ ਦੱਤ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਅਬਰਾਰ ਅਲਵੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ 1962 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ।
ਇਹ ਬਿਮਲ ਮਿਤਰਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਨਾਵਲ, ਸ਼ਾਹੇਬ ਬੀਬੀ ਗੋਲਾਮ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਜਿੰਮੀਦਾਰੀ ਅਤੇ ਸਾਮੰਤਵਾਦ ਦੇ ਦੁਖਦ ਪਤਨ ਦੀ ਝਲਕ ਹੈ।
ਫ਼ਿਲਮ ਇੱਕ ਕੁਲੀਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ, ਇਕੱਲੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਘੱਟ ਕਮਾਈ ਅੰਸ਼ਕਾਲਿਕ ਦਾਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਦੋਸਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰ ਗੁਰੂ ਦੱਤ, ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ, ਰਹਿਮਾਨ, ਵਹੀਦਾ ਰਹਿਮਾਨ ਅਤੇ ਨਜੀਰ ਹੁਸੈਨ ਸਨ।
ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਕੁਲ ਚਾਰ ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਨਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫ਼ਿਲਮ ਵੀ ਸੀ।
ਫ਼ਿਲਮ ਕਾਗਜ਼ ਕੇ ਫੂਲ ਕੇ ਬਾਦ ਗੁਰੁ ਦੱਤ ਨੇ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਕਦੇ ਭੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ ਔਰ ਇਹੀ ਵਜਹ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਦੋਸਤ ਅਬਰਾਰ ਅਲਵੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਗੁਰੁ ਦੱਤ ਨੇ ਪਹਲੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਕੋ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਤਿਅਨ ਬੋਸ ਔਰ ਫਿਰ ਨਿਤਿਨ ਬੋਸ ਨਾਲ ਬਾਤ ਕੀਤੀ।
ਗੁਰੁ ਦੱਤ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਭੂਤਨਾਥ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਨਿਭਾਵੇ ਲੇਕਿਨ ਸਮਾਂ ਨ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਨਾ ਮੰਨੇ ਔਰ ਗੁਰੂਦੱਤ ਨੂੰ ਹੀ ਇਹ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਣਾ ਪਿਆ।
ਵਹੀਦਾ ਰਹਮਾਨ ਛੋਟੀ ਬਹੂ ਦਾ ਰੋਲ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਗੁਰੁ ਦੱਤ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਕਮ ਉਮਰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਮਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਫਿਰ ਵਹੀਦਾ ਨੇ ਅਬਰਾਰ ਅਲਵੀ ਤੋਂ ਕਹਿ ਕੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਰੋਲ ਲਿਖਵਾਇਆ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੀ।
ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੇਮੰਤ ਕੁਮਾਰ ਹਨ ਔਰ ਗੀਤਕਾਰ ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਯੂੰਨੀ।
ਜਮੀਂਦਾਰ, ਸਾਹੂਕਾਰ, ਪੰਚਾਇਤ, ਪੁਜਾਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰੀ ਦੇ ਬਿਰਾਦਰੀ ਵਾਲੇ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਹੋਰੀ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਉਹ ਲਗਾਨ ਭਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਰਸੀਦ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਫਸਲ ਨੂੰ ਨਿਲਾਮ ਕਰ ਕੇ ਜੁਰਮਾਨੇ ਸਹਿਤ ਉਸ ਤੋਂ ਫਿਰ ਤੋਂ ਲਗਾਨ ਵਸੂਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹੋਰੀ ਆਪਣਾ ਖੇਤ ਗਿਰਵੀ ਰੱਖਕੇ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਕੁੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਬੂਢ਼ੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਗੋਬਰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ, ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਦੀ ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਭਾਰੀ ਕਰਜ ਦੇ ਬੋਝ ਹੇਠ ਦਬੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਇਦਾਦ ਅਤੇ ਘਰ ਵੀ ਗਿਰਵੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮੁਨਕਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਮਜਦੂਰੀ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਗੁਜਾਰਾ ਕਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਧੁਪ ਵਿੱਚ ਮਜਦੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੂੰ ਖੂਨ ਦੀ ਉਲਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹੋਸ ਆਉਣ ਤੇ ਉਹ ਧਨੀਆ ਤੋਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਮਰਦੇ ਮਰਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਰੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਾਂ ਪਾਲਣ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਧੂਰੀ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ।
ਗੋਬਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਛੱਡਕੇ ਜਾਣ ਦੇ ਕੁੱਝ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਗੋਬਰ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਝੁਨੀਆ ਗੋਬਰ ਦੇ ਘਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਗੋਬਰ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਦੀ ਉਹ ਗੋਬਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮਾਂ ਬਨਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਧਨੀਆ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਹੋਰੀ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਦੋਨੋਂ ਝੁਨੀਆ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬਹੂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸਤੇ ਝੁਨੀਆ ਦਾ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਪਿੰਡ ਨਰਾਜ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਹੋਰੀ ਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਗਰਭਵਤੀ ਝੁਨੀਆ ਨੂੰ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਬਰਾਦਰੀ ਦਾ ਲਾਇਆ ਜੁਰਮਾਨਾ ਅਦਾ ਕਰੇ।
ਝੁਨੀਆ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੋਰੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਕਰਜ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਬੈਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੁੱਝ ਹੀ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਈਰਖਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਰੀ ਦਾ ਭਰਾ ਉਸ ਦੀ ਗਾਂ ਨੂੰ ਜਹਿਰ ਦੇਕੇ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਹੋਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਗਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜੇ ਵੇਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਨੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਗਾਂ ਨੂੰ ਜਹਿਰ ਦੇਕੇ ਮਾਰਿਆ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਜਦੋਂ ਪੁਲਿਸ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਫੜਨ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੁੰਡੇ ਗੋਬਰ ਦੀ ਝੂਠੀ ਕਸਮ ਖਾਕੇ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਦੇ ਜਰਿਏ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਵਤ ਦੇਕੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਹੋਰੀ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਗੋਬਰ ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਨਰਾਜ ਹੋਕੇ ਘਰ ਛੱਡ ਲਖਨਊ ਜਾ ਕੇ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਗਾਂ ਦੇ ਮਰਨ ਦਾ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੁੰਡੇ ਗੋਬਰ ਦੇ ਘਰ ਛੱਡਕੇ ਜਾਣ ਦਾ ਦੁੱਖ ਹੋਰੀ ਨੂੰ ਬੈਚੈਨ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਫ਼ਿਲਮ “ਗੋਦਾਨ” ਦਾ ਨਾਇਕ ਹੋਰੀ ਬਾਲਬੱਚੇਦਾਰ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਾਂ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸੁਫ਼ਨਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਹੋਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗੋਬਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਹੋਰੀ ਨੇ ਗਾਂ ਉਧਾਰ ਲਈ ਹੋਈ ਹੈ।
ਇਹ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਲਪਕਾਰ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਦੇ ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਵਲ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।
ਸੰਨ 2009 ’ਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਆਮਿਰ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ 58 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ 50 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਲਹਿਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਸੰਨ 2011 ’ਚ ‘ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਧਰਤ ਘੰਟਾ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ ਦੀ ਲਾਈਟ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੂਰੇ ਘੰਟੇ ਲਈ ਬੰਦ ਰੱਖੀ ਗਈ।
ਸਚਿਨ ਤੇਂਦੁਲਕਰ ਨੇ ਧਰਤ ਘੰਟਾ 2012 ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵੱਡੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਿਆਂ 150 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ 10 ਲੱਖ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 30 ਮੁੱਖ ਸਮਾਰਕਾਂ ਤੇ ਮਕਬਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲਾਈਟਾਂ ਘੰਟੇ ਭਰ ਲਈ ਬੰਦ ਰੱਖੀਆਂ।
ਸੰਨ 2013 ’ਚ ਅਜੈ ਦੇਵਗਨ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ।
ਸੰਨ 2014 ਯੁਵਾ ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਰਜਨ ਕਪੂਰ ਨੂੰ ਧਰਤ ਘੰਟਾ ਦਾ ਬਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਰਜਨ ਕਪੂਰ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਰ ਨੌਜੁਆਨ ਦਿਲ ਨੂੰ ਇਸ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾਏਗਾ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਿੰਡ ਜਿੱਥੇ ਅਜੇ ਤਕ ਬਿਜਲੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੀ, ਉੱਥੇ ਸੂਰਜੀ ਲਾਈਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੋਸ਼ਨੀ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਨੇ ਹੀ ਪਹੁੰਚਾਈ ਹੈ।