polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕੁੜਤਾ ਸਿਲਵਾਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 52 ਕਲੀਆਂ ਬਣੀ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ – ਇੱਕ ਕਲੀ ਨੂੰ ਫੜੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ 52 ਰਾਜੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਕੈਦ ਵਿਚੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਗਏ ।
ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਕੈਦ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਾਪਸ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੁੱਜੇ ਤਾਂ ਪੂਰੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਦੀਵੇ ਜਗਾ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ।
ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨਾਏ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ।
ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਇਕੱਲਿਆਂ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚੋਂ ਰਿਹਾਅ ਹੋਣਾ ਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕੀਤਾ।
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਹਿਮਤ ਸਦਕਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ 52 ਰਾਜਪੂਤ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬੰਦੀਖਾਨੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲੀ।
ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ 'ਬੰਦੀ-ਛੋੜ' ਦਾਤਾ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।
ਰਿਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਪੁੱਜੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਿਨ ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਦਿਨ ਸੀ।
ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ ਅੱਸੂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਿੱਖ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ।
ਇਸ ਦਿਨ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਜੁੜਿਆ, ਜਦੋਂ ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਗਵਾਲੀਅਰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਵਿਚੋਂ 52 ਰਾਜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚੇ।
ਇਹ ਕਿਸੇ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਸੀ ਜੋ ਪਿਕਡੋਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਗਲਪ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਲੇਖਕ, ਨਾਇਰ ਦੇ ਨਾਵਲ ਦਿ ਬੈਟਰ ਮੈਨ ਅਤੇ ਲੇਡੀਜ਼ ਕੂਪੇ ਦਾ 21 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਨਾਇਰ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਵਪਾਰਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਹ ਹਿੱਸੇ ਸਨ ਜੋ ਉਸ ਨੇ 1990 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲੌਰ ਮਾਸਿਕ ਰਸਾਲੇ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਕਸਪਲੋਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ 'ਦਿ ਇਕਨਾਮਿਕਲ ਐਪੀਕਿਸਰਿਅਨ' ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਲਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਨਾਇਰ ਦੇ ਨਾਵਲ ਦਿ ਬੈਟਰ ਮੈਨ ਦਾ ਅਨੁਸਰਨ ਕੀਤਾ ਜੋ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।
2001 ਤੋਂ ਅਨੀਤਾ ਨਾਇਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਵਲ ਲੇਡੀਜ਼ ਕੂਪ, ਹੁਣ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ 15 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ: ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਤੋਂ ਤੁਰਕੀ, ਪੋਲੈਂਡ ਤੋਂ ਪੁਰਤਗਾਲ ਤੱਕ ਆਲੋਚਕਾਂ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਸਾਬਤ ਹੋਈ ਹੈ।
ਨਾਇਰ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ, "ਸਟੀਰ ਆਫ਼ ਦ ਸਬਵੇਅ" ਨਾਮਕ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਹਰ-ਆਨੰਦ ਪ੍ਰੈਸ ਨੂੰ ਵੇਚਿਆ।
ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰਜੀਨੀਆ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਦਿ ਕਰੀਏਟਿਵ ਆਰਟਸ ਤੋਂ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ।
ਨਾਇਰ ਨੇ ਕੇਰਲਾ ਪਰਤਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਬੀ.ਏ. ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਸੁਰੇਸ਼ ਪਰਮਬਥ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟੇ ਨਾਲ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਜੰਨਮੀ ਅਨੀਤਾ ਨੇ 1997 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ਤਦ ਲਿਖੀ ਜਦ ਉਹ ਬੰਗਲੌਰ ਦੀ ਇੱਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਏਜੰਸੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ।
ਉਸ ਦੀ ਫ਼ਕੀਰੀ ਦੀ ਵਦਵੀ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਊਹ ਇੱਕ ਦਰਵੇਸ਼ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਮਾਮੁਲੀ ਢੰਗ ਦੀ ਸਾਧਾਰਟ ਸ਼ੇਣੀ ਦਾ।
1 ਪੀਰੀ ਤੇ ਦਰਵੇਸ਼ੀ, ਵੇਸੇ ਤਾਂ ਉਚੀ ਹਸਤੀ ਦੀਆਂ ਸੂਚਕ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਕੋਲ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਆਉਦੇ ਸਨ।
ਇਹ ਸਿਟ ਕ ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਛੋਟੀਆਂ ਜਾਤਾ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿ ਜੁਲਾਹਿਆ ਤੇ ਨਾੲਤੀਆਂ ਤਾ ਪੀਰ ਸੀ।
2 ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਭਾਸਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਸਿਵਾਏ ‘ਕਸਾਬਾਨਾਮਾ ਬਾਫਿੰਦਰਾਾਂ' ਦੇ ਹੋਰ ਕਿਧਰੇ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਤੇਖ ਦਾ ਸੂਫ਼ੀ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਤਾ ਕੋਈ ਤਰਕਦ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਫਰਦ ਆਖਦਾ ਹੈ:-
ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲਾਇਬਰੇਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਕੋਲ ਇਸ ਦੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਨੁਸਖੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਜੁਲਾਹਿਆਂ ਦੀ ਉਸਤਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਜੁਲਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸਾਰੀਆਂ ਛਾਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁਸਲਿਮ ਸਟੀਮ ਪੈ੍ਰਸ ਲਾਹੌਰ ਵਲੋ ‘ਦਰਿਆ-ਇ-ਸਾਰਫ਼ਤ ਨਾਮ ਹੇਠ ਛੱਪੀ ਪੁਤਸਕ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਰਾ ਮਾਹ ਅਤੇ ਸ਼ੀਰਰਫ਼ੀ ਵੀ ਸਾਮਿਲ ਹੈ, ਉਤਮ ਹੈ।
ਸਾਡਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਤਾਂ ਫਰਦ ਫਕੀਰ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੋਣਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਜੇਹਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਸੂਫ਼ੀਆ ਜਾਂ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਜੀਵਨੀ ਅਜਿਹੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫਰਦ ਫ਼ਕੀਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਜਾਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋਵੇ।
ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਜਰਾਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਲੇਕਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇਸ ਫ਼ਕੀਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਰਵਾਇਤ ਪੁਚਤਤ ਹੋਵੇ।
"ਮਾਰਕਸਿਜ਼ਮ ਅਤੇ ਗੀਤਾ" ਨਾਮ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਿਤਾਬਚੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਗੀਤਾ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਤਿੱਖਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਮੁਹੱਈਆ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਗੀਤਾ ਬਾਰੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਉੱਚੇ ਜਾਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਤਿਲਕ, ਗਾਂਧੀ, ਅਰਬਿੰਦੋ, ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਆਦਿ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ।
ਕਬੀਰ, ਨਾਨਕ, ਤੁਕਾਰਾਮ, ਫੂਲੇ ਸਮੇਤ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਹੇਠਲੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੀਤਾ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਗੀਤਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਜਾਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਉਚਿਤਤਾ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੇਠਲੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪੱਖਪਾਤੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਮਿਲਦਾ ਸੀ।
ਸ਼ਰੀਨਿਵਾਸ ਗਣੇਸ਼ ਸਰਦੇਸਾਈ ਆਮ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ ਐੱਸ ਜੀ ਸਰਦੇਸਾਈ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।
ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਰਦੇਸਾਈ ਸੀਪੀਆਈ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਿਕ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਤ੍ਰਿਪੁਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ 1939 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਾਸ਼ਣ ਨਾਲ ਜਨਤਕ ਧਿਆਨ ਖਿਚਿਆ।
ਉਸ ਦਾ "ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਤੀ ਅਤੇ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਜ਼ਮ" ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਮੌਲਿਕ ਕੰਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਕਰਨ ਸਮਾਜਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨਾ ਹੋਣ ਪੱਖ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।
ਇਹ ਸਰਾਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਬੇਗਮ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ 1618 ਵਿੱਚ ਨੂਰ ਮਹਿਲ ਵਿਖੇ ਉਦੋਂ ਦੁਆਬ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖਾਂ ਦੀ ਦੇਖ ਰੇਖ ਹੇਠ ਬਣਵਾਈ ਗਈ ਸੀ।
ਸਰਾਂ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਪਰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਚਾਰ ਬੰਦ ਇਹਦਾ ਸਬੂਤ ਹਨ:
ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੇਗ਼ਮ ਨੂਰਜਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਬੀਤਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਕੋਟ ਕੋਹੇਨੂਰ ਦਾ ਨਾਂਅ ਬਦਲ ਕੇ ਨੂਰਮਹਿਲ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਨੂਰ ਮਹਿਲ ਦੀ ਸਰਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਇੱਕ ਮੁਹਾਵਰਾ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੇ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਹੋਣ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਤੱਥ ਇਸ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਲੱਗੀ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸਿਲ ਉੱਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਉੱਕਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਹ ਸਰਾਂ ਕਸਬਾ ਲੋਹੀਆਂ ਖਾਸ ਨਜ਼ਦੀਕ ਜਲੰਧਰ ਨਕੋਦਰ ਸੜਕ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਕਨਿੰਘਮ ਨੂੰ ਪੁਰਾਤਨ ਖੁਦਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਮਿਲੇ ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਪੁਰਾਤਨ ਰਾਜਾ ਮਹੀਪਾਲ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਨ।
ਨੂਰਮਹਿਲ ਦੀ ਸਰਾਂ ਜਲੰਧਰ ਨੇੜੇ ਨੂਰਮਹਿਲ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਇੱਕ ਇਤਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ।
ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੱਧੂ ਕੈਲਗਰੀ ਰਾਜਿੰਦਰਜੀਤ ਲੰਦਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਾਲ ਜੋਸ਼ੀ ਕੋਟਕਪੂਰਾ
ਅਮੋਲਕ ਸਿੱਧੂ ਝੱਖੜਵਾਲਾ ਬਲਜੀਤ ਮੰਪੀ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਮਹਿੰਦਰਪਾਲ ਕੋਟਕਪੂਰਾ
ਰੁਪਿੰਦਰ ਵਰਮਾ ਬਰਗਾੜੀ ਸੰਦੀਪ ਵਾਟਸ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਲਖਵਿੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ ਬਰਗਾੜੀ
ਪੀਪਲਜ਼ ਫੋਰਮ ਇੱਕ ਸਿਹਤ, ਸਿੱਖਿਆ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਸੰਸਥਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਪੁਸਤਕਾਂ, ਪੋਸਟਰ, ਕੈਲੰਡਰ, ਅਤੇ ਸੀ.ਡੀਜ਼. ਨੌਜਵਾਨ ਵਰਗ ਅੰਦਰ ਚੇਤਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਹਿੱਤ ਹੈ।
ਬੋਰਡ ਆਫ ਡਾਇਰੈਟਰਜ਼ - ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਿਜੇ ਕੁਮਾਰ ਜਸਵਿੰਦਰ ਗਿੱਲ
ਕੈਲਾਸ਼ ਪੁਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਪੋਠੋਹਾਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਕਲਾਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਫਿਰ ਛੇਵੀਂ ਤੱਕ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਉਸ ਮਗਰੋਂ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ।
ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਾਲਜ ਗਰੈਜੂਏਟ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਪਰ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਬਿਮਾਰ ਪੈ ਗਈ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ।
ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਖੁਦ ਉਸਦੇ ਸੁਪਨੇ ਢਹਿਢੇਰੀ ਹੋ ਗਏ ਜਦੋਂ ਜਲਦ ਹੀ ਡਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪੁਰੀ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ।
ਉਹ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਪੀਐਚਡੀ ਸੀ ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਦੇ ਤੁਰਤ ਬਾਅਦ, ਬਾਟਨੀ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਪੀਐਚਡੀ ਕਰਨ ਲਈ 1945 'ਚ ਲੰਡਨ ਜਾਣ ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ।
ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਵਣ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ।
ਫਿਰ ਇਹ ਪੁਣੇ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਕੈਲਾਸ਼ ਪੁਰੀ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਸਰਵੇ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਸਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ।
ਇਸਨੇ ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਲੇਖ ਲਿਖੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੱਤਰ ਪੰਜ ਦਰਿਆ ਨਾਮਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਛਾਪਣ ਲਈ ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਲੰਧਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ।
ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ 'ਨਾਰੀ ਸੰਸਾਰ' ਕਾਲਮ ਵਿੱਚ ਵਰਤਣ ਲਈ ਹੋਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।
ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਬੇਟੇ ਦਾ ਜਨਮ ਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ 1950 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਚਲਾ ਗਿਆ।
1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਭਾਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਭਾਰਤ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ।
ਕੈਲਾਸ਼ ਪੁਰੀ ਇੱਕ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ।
ਜਸਵੰਤ ਭੰਵਰਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਐੱਚ.ਐੱਮ.ਵੀ. ਵਿਚ ਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਮਲਾ ਜਿਹਾ ਰਮਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ’ਚ ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦੇ ਲਿਖੇ ਕੁਝ ਸੋਲੋ ਗੀਤ ‘ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋਇਆ ਬਦਨਾਮ ਗੋਰੀਏ’,‘ਤੂੰ ਆਉਣ ਦਾ ਕਰਾਰ ਭੁੱਲ ਗਈ’, ‘ਜਾ ਕੇ ਪੇਕਿਆਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮੁਟਿਆਰੇ’,‘ਬੱਲੇ ਬੱਲੇ ਸਈਓ ਨੀਂ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਧੜਕੇ’,‘ਤੇਰੀਆਂ ਮੈਂ ਲੱਖ ਮੰਨੀਆਂ ਮੇਰੀ ਇਕ ਜੇ ਮੰਨੇ ਤਾਂ ਜਾਣਾ’ ਗਾਏ।
1966 ਵਿਚ ਕਰਤਾਰ ਰਮਲੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਦੋਗਾਣਾ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕਾ ਰਾਜਿੰਦਰ ਰਾਜਨ ਨਾਲ ਪੱਥਰ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿਚ ਆਈ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਅਸਲ ਪਛਾਣ ਉਦੋਂ ਬਣੀ ਜਦੋਂ ਉਸਦਾ ਸੁਖਵੰਤ ਸੁੱਖੀ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾ ਦੋਗਾਣਾ ‘ਚੱਕ ਲੋ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ.’ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋਇਆ।
ਇਹ ਗੀਤ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚੱਲਿਆ, ਪਰ ਬਹੁਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੋਗਾਣੇ ਨੂੰ ਲੱਚਰ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁੜੀ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਮਲਾ ਤੇ ਸੁੱਖੀ ਦੇ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਦੋਗਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤਾ ਵਰਗ ਨੇ ਰੱਜ ਕੇ ਪਿਆਰ ਦਿੱਤਾ।
ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ 1983 ’ਚ ਸੁਖਵੰਤ ਕੌਰ ਸੁੱਖੀ ਨਾਲ ਸੈੱਟ ਟੁੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਮਲਾ ਨੇ ਹਰਨੀਤ ਨੀਤੂ, ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ, ਊਸ਼ਾ ਕਿਰਨ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਤੇ ਬਾਅਦ ’ਚ ਪੱਕਾ ਸੈੱਟ ਪਰਮਜੀਤ ਸੰਧੂ ਨਾਲ ਬਣਾ ਕੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।
ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਰਮਲੇ ਨੂੰ ਜੋੜੀ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਤੇ 1969 ਵਿਚ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਉਲਝਣਾਂ ਨੇ ਉਸਦਾ ਅੰਤ ਤਕ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ।
ਕਈ ਗਾਇਕਾਵਾਂ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਸਿਰਫ਼ ਰਮਲੇ ਦੇ ਨਾਲ ਗਾਉਣ ਕਰਕੇ ਹੋਈ, ਪਰ ਉਹ ਜੋੜੀ ਟੁੱਟਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਗਾਇਕਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੋਲੋ ਜਾਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ’ਚ ਗਾਉਣ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਹੀ ਦੱਸਦਾ ਸੀ।
ਰਮਲੇ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਪਰਮਜੀਤ ਸੰਧੂ ਨਾਲ ਗਾਇਆ।
ਕਰਤਾਰ ਰਮਲਾ ਦੇ ਗਾਏ ਕੁਝ ਸੋਲੋ ਗੀਤ ਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਦੋਗਾਣਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ : ਏ ਜੋਬਨ ਵੇਖਿਆ ਮੁੱਕਦਾ ਨੀਂ, ਨੀਂ ਗੋਰੇ ਰੰਗ ਨੇ ਰਗੜਤਾ, ਮਾਰਲੀ ਟਾਹਲੀ ਵਿਚ ਗੱਡੀ ਨੀਂ, ਲੰਬੜਾਂ ਦੀ ਬੀਹੀ ਵਾਲਾ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਕੁੰਡਾ, ਮੈਂ ਕਮਲੀ ਹੋ ਗਈ ਵੇ, ਮੋੜੀਂ ਬਾਬਾ ਡਾਂਗ ਵਾਲਿਆ, ਬਾਪੂ ਦਾ ਖੂੰਡਾ, ਕਹਿੰਦੀ ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਦੁਖਦਾ, ਭਾਬੀ ਕਿਹੜੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਕੱਢੀ, ਬੂਥੇ ’ਤੇ ਬੌਕਰ ਮਾਰੀ ਕਿਉਂ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਤੂੰ, ਜੈਤੋ ਵਾਲੇ ਫਾਟਕਾਂ ’ਚ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ।
ਰਮਲੇ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਕਬੂਲ ਦੋਗਾਣੇ ਭਾਵੇਂ ਸੁਖਵੰਤ ਸੁੱਖੀ ਨਾਲ ਹੋਏ, ਪਰ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਨਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਦੋਗਾਣਾ ‘ਸੁਪਨਾ ਹੋ ਗਈ ਪਾਲੀਏ’ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਚੜ੍ਹਾਈ ਹੋਈ।
ਉਸ ’ਤੇ ਕੁਝ ਲੱਚਰ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਲੱਗਾ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਗਾਇਕੀ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਤਰਜ਼ਮਾਨੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗੀਤ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ।
ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ ਨੇ ਜਸਪਿੰਦਰ ਨਰੂਲਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਤਾਰ ਰਮਲੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਕ ਧਾਰਮਿਕ ਗੀਤ ਵਿਚ ਗਵਾਇਆ ਸੀ।
ਰਮਲੇ ਨੇ ਕੁਝ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ’ਚ ਵੀ ਗੀਤ ਗਾਏ, ਅਦਾਕਾਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਪਿੱਛੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੱਜਿਆ।
ਰਮਲੇ ਵਾਂਗ ਗੀਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੇਅਰ ਕਹਿ ਕੇ ਗੀਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਲਾਕਾਰ ਅਜੇ ਤੀਕ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
ਦੋਗਾਣਾ ਗਾਇਕੀ ’ਚ ਕਰਤਾਰ ਰਮਲਾ ਦਾ ਨਾਂ ਪਿਛਲੇ ਸਾਢੇ ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਸਰਗਰਮ ਸੀ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸਰੋਤਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਧੜਕੜ ਇਸ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਵੱਈਏ ਨੂੰ ਸਰੋਤੇ ਬੜੇ ਚਾਅ ਨਾਲ ਅਖਾੜਿਆਂ ’ਚ ਸੁਣਦੇ ਸਨ।
ਕਰਤਾਰ ਰਮਲੇ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੰਡ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਹੁੰਦਾਲ ਵਿਚ ਪਿਤਾ ਗਿਆਨੀ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮਾਤਾ ਕਰਮ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ।
ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਇਸ ਦੁਖਾਂਤ ਵੇਲੇ ਪਹਿਲਾਂ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਸ਼ਰਣਾਰਥੀ ਕੈਂਪ ’ਚ ਰਿਹਾ ਤੇ ਬਾਅਦ ’ਚ ਬਲਬੀਰ ਬਸਤੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ।
ਬਚਪਨ ’ਚ ਸਕੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ’ਚ ਗਾਉਣ ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ’ਚ ਧਾਰਮਿਕ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਝਾਕਾ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਿਆ।
ਇਕ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦਾ ਗਵੱਈਆ ਬਣਨ ਲਈ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਉਸਤਾਦ ਲਾਲ ਚੰਦ ਯਮਲਾ ਜੱਟ ਪਾਸੋਂ ਤੂੰਬੀ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਸਿੱਖ ਕੇ ਰਮਲਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ’ਚ ਮੁਹੰਮਦ ਸਦੀਕ ਤੇ ਰਾਜਿੰਦਰ ਰਾਜਨ ਨਾਲ ਸਟੇਜਾਂ ’ਤੇ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਮਾਂ ਮਿਲਣ ’ਤੇ ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤ ਗਾ ਲੈਂਦਾ ਸੀ।
‘ਇਹ ਜੋਬਨ ਵੇਖਿਆ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦਾ’ ਅਤੇ ‘ਕਿਉਂ ਮੱਖਣੇ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ’ ਉਸਦੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਗੀਤ ਸਨ।
ਕਲੈਰਾ ਜ਼ੇਟਕਿਨ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਓਸੀਪ ਜ਼ੇਟਕਿਨ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ।
ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਅਤੇ ਭਾਗ ਲੈਣ ਦੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਜ਼ੇਟਕਿਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਰਟੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਚਨਬੱਧ ਹੋ ਗਈ, ਉਸ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਮੰਗ ਲਈ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ।
1880 ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਲਗਭਗ, ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮਾਹੌਲ ਕਾਰਨ, ਜ਼ੇਟਕਿਨ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸ 'ਚ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਜਰਮਨੀ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਅਖਬਾਰ ਡੇਅ ਗਲੀਚੇਟ ਦੀ ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪੱਚੀ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ।
ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਕਲਾਰਾ ਜ਼ੇਟਕਿਨ ਦਾ ਜਨਮ ਕਲੈਰਾ ਜੋਸਫਾਈਨ ਈਸਨੇਰ ਵਿਕਸੇਰਾ, ਸਿਕਸੋਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨੀ ਪਿੰਡ 'ਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਮਿਊਂਸਪੈਲਟੀ ਕਨੀਗਸ਼ੈਨ-ਵਿਡੇਰਾਉ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਗੌਟਫ੍ਰਾਈਡ ਈਸਨੇਰ, ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਮਾਸਟਰ, ਚਰਚ ਦੇ ਆਰਗੇਨਾਈਜਿਸਟ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਜੋਸਫਾਈਨ ਵਿਟਾਲੇ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਸਨ, ਲੀਪਜ਼ੀਗ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮੱਧ ਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਆਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ।
1872 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਲੇਪਜ਼ੀਗ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈਪਜ਼ੀਗ ਟੀਚਰਜ਼ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲੀ।
ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਬੱਚੇ ਸੋਜ਼ੀਅਲ ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਸ ਪਰਟੀਈ ਡਿਊਸ਼ਚਲੈਂਡਜ਼ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਲਕਸਮਬਰਗ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਪ੍ਰਤੀ ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜਿਸ ਨੇ ਜ਼ੇਟਕਿਨ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਜਜ਼ਬ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਹ ਐਸ.ਡੀ.ਪੀ. ਦੇ ਬਹੁਤ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਪੱਕੇ ਰਾਜਸੀ ਭਾਈਵਾਲ ਬਣ ਗਏ।
ਲਕਸਮਬਰਗ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਮਹਾਂਕਾਵਿ "ਜਰਮਨ ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦੋ ਆਦਮੀ ਇੱਥੇ ਹੋਣਗੇ।
1917 ਤੱਕ ਉਹ ਸ਼ੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕ੍ਰੈਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹੀ, ਫੇਰ ਉਹ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਟ ਸ਼ੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕ੍ਰੈਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅਤ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਅੰਗ ਸਪਾਰਟਾਕਿਸਟ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਜਰਮਨੀ ਬਣੀ।
ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜ਼ੇਟਕਿਨ ਨੇ 1874 ਤੋਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ।
ਕਲਾਰਾ ਜ਼ੇਤਕੀਨ ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਲੜਦੀ ਸੀ।
1949 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਬੰਬੇ ਉਰਦੂ / ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗੀਤ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲਈ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਨਜ਼ਮਾਂ ਲਿਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਇੱਕ ਵਾਰ ਬੰਬੇ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੁਲਕ ਰਾਜ ਆਨੰਦ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ, ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਅਤੇ ਇਸਮਤ ਚੁਗਤਾਈ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਬੰਬੇ ਦੇ ਸਿਲਵਰ ਫਿਸ਼ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵਿਖੇ ਮਿਲਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 'ਬੰਬੇ ਗਰੁੱਪ ਆਫ਼ ਰਾਈਟਰਜ਼' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਏ।
ਫਿਲਮੀ ਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਫਲਤਾ ਉਸ ਦੇ ਰਾਹ ਬੜੀ ਦੇਰ ਨਾਲ ਆਈ, ਉਦੋਂ ਤਕ ਉਹ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸੀ ਜੋ ਭੋਪਾਲ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦੀ 1953 ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਅਚਨਚੇਤੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਯਾਸਮੀਨ ' ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਸੰਗੀਤ ਸੀ. ਰਾਮਚੰਦਰ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਫਿਲਮੀ ਗਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਿਆ।
ਉਸਦੇ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਗੀਤ ਸਨ, " ਨਯਾ ਅੰਦਾਜ਼ " ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ," ਦੁਆਰਾ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰੋਂ ਮੇਂ ਤੁਮ, "ਗਰੀਬ ਜਾਨ ਕੇ ਹਮ ਕੋ ਨਾ ਤੁਮ ਦਗਾ ਦੇਨਾ" "ਛੂ ਮੰਤਰ" ਵਿੱਚ (ਮੁਹੰਮਦ. ਰਫੀ ਦਾ ਗਾਇਆ, ਹਿੱਟ "ਪੀਆ ਪੀਆ ਪੀਆ ." "ਬਾਪ ਰੇ ਬਾਪ" ਵਿੱਚ ਓ ਪੀ ਨਈਅਰ ਦਾ ਸੰਗੀਤ, “ਆਪ ਯੂੰ ਫ਼ਾਸਲੋਂ ਸੇ” ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਵਲੋਂ “ਸ਼ੰਕਰ ਹੁਸੈਨ” ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਗਿਆ।
ਜਾਂ ਨਿਸਾਰ ਅਖ਼ਤਰ ਨੇ ਮੁੜ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਕਾਲਜ, ਗਵਾਲੀਅਰ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਅਧਿਆਪਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ, 1943 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਸਫੀਆ ਸਿਰਾਜ-ਉਲ ਹੱਕ ਨਾਲ ਵੀ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਏ.ਐੱਮ.ਯੂ. ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਵੀ ਮਜਾਜ਼ ਲਖ਼ਨਵੀ ਦੀ ਭੈਣ ਸੀ।
ਗਵਾਲੀਅਰ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਏ ਦੰਗਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭੋਪਾਲ ਚਲੇ ਜਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਹਮੀਦੀਆ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਫਿਆ ਵੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਗਈ।
ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਲੇਖਕਾਂ ਵਾਂਗ ਉਸ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਗੌਰਵ, ਆਰਥਿਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਝੁਕਾਅ ਦੇ ਹੋਰ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਸੀ।
ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਉਸਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕਤਾ ਜੋ ਉਸਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਮੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੰਦਰਭਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।
ਉਸਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ‘‘ਨਜ਼ਰੇ-ਏ-ਬੁੱਤਾਂ ’’, ‘‘ਸਲਾਸਿਲ’’, ‘‘ ਜਾਵਿਦਾਂ ’’, ’’ ਘਰ ਆਂਗਨ ’’ ਅਤੇ ‘ਖਾਕ-ਏ-ਦਿਲ’ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਹਮੀਦੀਆ ਕਾਲਜ ਭੋਪਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਮੁਕੱਰਰ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਬੰਬਈ ਚਲੇ ਗਏ।
ਜਨਾਬ ਅਖਤਰ ਨੇ ਰਜ਼ੀਂਆ ਸੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਹਕੀਕਤ ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗੀਤ ਲਿਖੇ।
ਉਹ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਅਦੀਬ ਜਾਵੇਦ ਅਖਤਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਨ।
ਜਾਂ ਨਿਸਾਰ ਅਖ਼ਤਰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ , ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਰਦੂ ਕਵੀ, ਪ੍ਰੋਗਰੈਸਿਵ ਲੇਖਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਅਤੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਲਈ ਇੱਕ ਗੀਤਕਾਰ ਆਦਿ ਬਹੁ-ਪੱਖਿ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਸਨ।
ਹਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਕੱਦਾਵਾਰ ਨੇਤਾ ਅਰੁਨ ਜੇਤਲੀ , ਕਪਿਲ ਸਿੱਬਲ, ਸਲਮਾਨ ਖ਼ੁਰਸ਼ੀਦ, ਆਪ ਦੇ ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ, ਜੋਗਿੰਦਰ ਯਾਦਵ, ਮੁਲਾਇਮ ਸਿੰਘ , ਪਰਨੀਤ ਕੌਰ , ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ , ਸੁਨੀਲ ਜਾਖੜ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਲੋਕ ਸਭਾ ਸਪੀਕਰ ਮੀਰਾ ਕੁਮਾਰ , ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਮੰਤਰੀ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ , ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਗੁਲਾਮ ਨਬੀ ਆਜ਼ਾਦ , ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ ਮੰਤਰੀ ਫਾਰੂਕ ਅਬਦੁੱਲਾ , ਸਚਿਨ ਪਾਇਲਟ , ਗਿਰਿਜਾ ਵਿਆਸ , ਸਾਬਕਾ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਮੁਹੰਮਦ ਅਜ਼ਹਰੂਦੀਨ , ਸਾਬਕਾ ਰੇਲ ਮੰਤਰੀ ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ ਬਾਂਸਲ , ਸਾਬਕਾ ਟੈਲੀਕਾਮ ਮੰਤਰੀ ਏ. ਰਾਜਾ, ਬਾਈਚੁੰਗ ਭੂਟੀਆ, ਵੀਰਭੱਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਸਿੰਘ, ਜਨਤਾ ਦਲ ਦੇ ਸ਼ਰਦ ਯਾਦਵ, ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਾਬੜੀ ਦੇਵੀ, ਫਿਲਮਸਾਜ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਝਾਅ ਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਰਾਖੀ ਸਾਵੰਤ ਵੀ ਹਾਰ ਗਏ ਹਨ।
ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 9 ਚਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਹੋਣਗੀਆਂ।
ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਲੰਮੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਜਿਹੀ ਕਰਾਰੀ ਹਾਰ ਹੋਈ ਹੈ।
ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲੜ ਰਹੀ ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਦੀ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਸੀਟਾਂ, ਏਆਈਏ ਡੀਐਮਕੇ ਨੂੰ 37, ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ 34, ਬੀਜੇਡੀ ਨੂੰ 18, ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ ਨੂੰ 18, ਟੀਆਰਐਸ ਨੂੰ 13, ਖੱਬੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ 11, ਵਾਈਐਸਆਰ ਨੂੰ 9, ਐਨਸੀਪੀ ਨੂੰ 6, ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ 5 ਸੀਟਾਂ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ 4, ਆਰਜੇਡੀ 4 ਸੀਟਾਂ, ਇਨੈਲੋ ਤੇ ਜਨਤਾ ਦਲ ਨੂੰ ਦੋ-ਦੋ ਸੀਟਾਂ, ਝਾਰਖੰਡ ਮੁਕਤੀ ਮੋਰਚਾ ਇੱਕ ਸੀਟ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।
ਬਸਪਾ, ਡੀਐਮਕੇ, ਐਮਐਨਐਸ ਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸੀਟ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।
ਜੇਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ, ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ, ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ, ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ , ਦੀਪਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹੁੱਡਾ , ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਕਮਲ ਨਾਥ, ਰੇਲਵੇ ਮੰਤਰੀ ਮਲਿਕਅਰਜੁਨ ਖਾੜਗੇ, ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਮੰਤਰੀ ਐਮ. ਵੀਰੱਪਾ ਮੋਇਲੀ, ਮਾਨਵ ਸਰੋਤ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਸ਼ੀ ਥਰੂਰ, ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਮੁਰਲੀ ਮਨੋਹਰ ਜੋਸ਼ੀ, ਲੋਕ ਜਨਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਰਾਮਵਿਲਾਸ ਪਾਸਵਾਨ, ਹੇਮਾ ਮਾਲਿਨੀ , ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਭਾਜਪਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਕਿਰਨ ਖੇਰ, ਐਕਟਰ-ਕਮੇਡੀਅਨ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ।
ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੱਲੀ ਮੋਦੀ ਲਹਿਰ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਹਿਯੋਗੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੂੰਝਾ ਫੇਰ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਪਰ ਪੰਜਾਬ ‘ਚ ਸਥਿਤੀ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਰਹੀ।
ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਜੈਲਲਿਤਾ ਦੀ ਏਆਈਏ ਡੀਐਮਕੇ 37 ਸੀਟਾਂ ਤੋਂ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਕੇ ਤੀਜੀ ਵੱਡੀ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ 34 ਸੀਟਾਂ ਲੈ ਕੇ ਚੌਥੀ ਵੱਡੀ ਪਾਰਟੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।
ਗੁਜਰਾਤ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਸਾਰੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਤੇ ਜਿਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 70 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀਟਾਂ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸ੍ਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਮੋਦੀ ਲਹਿਰ ‘ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ ਨੇ ਆਪਣਾ ਫ਼ਿਲਮੀ ਜੀਵਨ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਵਲਾਇਤੀ ਬਾਬੂ’, ‘ਦੋ ਮਦਾਰੀ’ ਆਦਿ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸੈਂਕੜੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰ ਵਰਿੰਦਰ, ਅਦਾਕਾਰਾ ਪ੍ਰੀਤੀ ਸਪਰੂ ਅਤੇ ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ ਦੀ ਤਿਕੜੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਿਕੜੀ ਬਣ ਗਈ।
ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ‘ਯਾਰੀ ਜੱਟ ਦੀ’, ‘ਬਟਵਾਰਾ’, ‘ਜੱਟ ਸੂਰਮੇ’, ‘ਨਿੰਮੋ’, ‘ਜੱਟ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ’ ਆਦਿ ਇਸ ਤਿਕੜੀ ਨੇ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਦੋ ਅਰਥੀ ਡਾਇਲਾਗ ਬੋਲਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਦੇ ਆਏ ਹਨ।
ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ‘ਬਾਬੁਲ ਦਾ ਵਿਹੜਾ’ , ‘ਭੁਲੇਖਾ’ , ‘ਪੁੱਤ ਜੱਟਾਂ ਦੇ’ , ਲੌਂਗ ਦਾ ਲਿਸ਼ਕਾਰਾ, ਪੀਂਘਾਂ ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ, ਜੀਜਾ ਸਾਲੀ, ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ, ਮਾਮਲਾ ਗੜਬੜ ਹੈ, ਨਿੰਮੋ, ਰਾਂਝਣ ਮੇਰਾ ਯਾਰ, ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ,ਬਾਬਲ ਦਾ ਵਿਹੜਾ, ਦੋ ਮਦਾਰੀ, ਪਟਵਾਰੀ, ਸਰਪੰਚ, ਉੱਚਾ ਦਰ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਦਾ, ਬਲਬੀਰੋ ਭਾਬੀ, ਪੁੱਤ ਜੱਟਾਂ ਦੇ, ਵਲਾਇਤੀ ਬਾਬੂ, ਚੰਨ ਪਰਦੇਸੀ ਆਦਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਜਗਤ ਲਈ ਯਾਦਗਾਰ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਨੇ ‘ਕੁਰਬਾਨੀ ਜੱਟ ਦੀ’ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਧਰਮਿੰਦਰ ਅਤੇ ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਪ੍ਰੀਤੀ ਸਪਰੂ ਸੀ।
ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ ਨੇ ਦੋ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ‘ਅੰਬੇ ਮਾਂ ਜਗਦੰਬੇ ਮਾਂ’ ਅਤੇ ‘ਵਲਾਇਤੀ ਬਾਬੂ’ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ।
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣਿਆ ਅਤੇ 2-3 ਸਾਲ ਤੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਰਿਹਾ।
ਮਿੱਤਲ ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਵਕੀਲ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਚੰਡੀਗੜ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਸਾਲ ਟੈਕਸ-ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਸ ਅੰਦਰਲੇ ਕਲਾਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਫ਼ਿਲਮੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਾਸਰਸ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ ਦਾ ਵਡਮੁੱਲਾ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਸਮੇਂ ਕਈ ਦਿਨ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਮਾਊਟ ਆਬੂ ਵਿਖੇ ਬ੍ਰਹਮ ਕੁਮਾਰੀ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਜੇਰੇ ਇਲਾਜ ਸਨ।
ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ ਦਾ ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਦੀ 136ਵੀਂ ਜਯੰਤੀ ਮੌਕੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਜਗਤ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 'ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਅਕਾਦਮੀ' ਵੱਲੋ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਸ਼ਰੀਂਹ : ਇਹ ਲੈਗਿਊਮਿਨੋਸੀ ਕੁਲ ਅਤੇ ਮਾਈਮੋਸਾਇਡੀ ਉਪ-ਕੁਲ ਦਾ ਉੱਚਾ ਲੰਮਾ ਅਤੇ ਘਣੀ ਛਾਂ ਵਾਲਾ ਰੁੱਖ ਹੈ।
ਕਾਲੇ ਸ਼ਰੀਂਹ ਦਾ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਂ ਐਲਬੀਜੀਆ ਲੈਬੈਂਕ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਸ਼ਰੀਂਹ ਦਾ ਨਾਂ ਐਲਬੀਜ਼ੀਆ ਪਰੋਸੈਰਾ ਹੈ।
ਇਹ ਰੁੱਖ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਰੂੰਦਾਰ, ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੇ, ਚਿੱਟੀ ਭਾਹ ਮਾਰਦੇ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫੁੱਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪੱਤੇ ਝੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੁੱਖ ਉਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਲੰਮੀਆਂ ਤੇ ਚਪਟੀਆਂ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਫਲੀਆਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫੁੱਲ ਵੀਰਜ ਰਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਰੱਖਣ ਵਿਚ ਬੜੇ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕੋੜ੍ਹ ਵਰਗੀ ਭਿਆਨਕ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਇਸ ਰੁੱਖ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਦੇ ਤੇਲ ਤੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਲਾਭਵੰਦ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਿੱਲ ਨੂੰ ਉਬਾਲ ਕੇ ਫੁੱਲੇ ਹੋਏ ਮਸੂੜਿਆਂ ਲਈ ਗਰਾਰੇ ਅਤੇ ਕੁਰਲੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛਿੱਲ ਨੂੰ ਬਰੀਕ ਪੀਹ ਕੇ ਦੰਦਾਂ ਲਈ ਚੰਗਾਂ, ਲਾਭਵੰਦ ਮੰਜਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੇ ਸੱਪ ਕੱਟ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਥਾਂ ਤੇ ਇਸ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਕਰੂੰਬਲਾਂ, ਪੱਤਿਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ, ਫਲੀਆਂ, ਬੀਜਾਂ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਛਿੱਲ ਦਾ ਦਰੜਾ ਕਰਕੇ ਲੇਪ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਰੀਂਹ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਪਰ ਹਿਮਾਲੀਆ ਪਰਬਤ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ 1500 ਮੀ. ਦੀ ਉਚਾਈ ਤਕ ਦੀ ਸੀਮਤ ਹੈ।
ਸ਼ਰੀਂਹ : ਮਾਈਮੋਸੇਸੀ ਕੁਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਇਸ ਰੁੱਖ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਂ ਅਲਬੀਜ਼ੀਆ ਲੇਬੈੱਕ ਹੈ।
ਇਹ ਵੱਡੇ ਕਦ ਦਾ ਪਤਝੜੀ ਦਰਖ਼ਤ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਗੂੜ੍ਹੇ ਸਲੇਟੀ ਰੰਗ ਦੀ ਛਿੱਲ ਉੱਪਰ ਬੇਤਰਤੀਬ ਤ੍ਰੇੜਾਂ ਪਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸੰਯੁਕਤ ਪੱਤੇ ਵਿਚ ਖੰਭੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਕ ਖੰਭੜੇ ਵਿਚ 3-9 ਜੋੜੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਚਿੱਟੇ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਫੁੱਲ ਗੋਲ, ਡੰਡੀਦਾਰ ਗੁੱਛਿਆਂ ਵਿਚ ਅਪਰੈਲ ਤੋਂ ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਖਿੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਦੀਆਂ 15 ਤੋਂ 30 ਸੈਂ. ਮੀ. ਤੱਕ ਲੰਬੀਆਂ ਚਪਟੇ ਫ਼ੀਤੇ ਵਰਗੀਆਂ ਫਲੀਆਂ ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪੱਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਨਾਲ ਲਟਕਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਦੀ ਲੱਕੜ ਫ਼ਰਨੀਚਰ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਲਕੜੀ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਮਾਰਤੀ ਸਮਾਨ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਸੰਦ, ਕੋਹਲੂ, ਖੂਣ ਦੀ ਮੌਣ ਅਤੇ ਬੁੱਤਸਾਜ਼ੀ ਲਈ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਲੱਕੜ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਸਾਹ ਨਾਲੀ ਦੀ ਸੋਜ਼ਸ, ਕੋਹੜ, ਲਕਵਾ, ਫੁੱਲੇ ਹੋਏ ਮਸੂੜ ਅਤੇ ਆਂਦਰਾਂ ਦੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਰੀਂਹ ਅਲਬੀਜ਼ੀਆ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦਾ, ਹਿੰਦ-ਮਲਾਇਆ, ਨਿਊ ਗਿਨੀਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦਾ ਪੱਤਝੜੀ ਦਰਖਤ ਹੈ।
ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਇਸਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਕੋਮਲਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਰਖਤ ਗੁਲ ਅਬ੍ਰੇਸ਼ਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਦਰਖ਼ਤ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਮ, ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਂਹ ਦਾ ਅਰਬੀ ਨਾਮ, , ਦਾ ਮਿਸ਼੍ਰਣ ਹੈ।
ਇਸ ਦਰੱਖਤ ਨੂੰ "' " ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਬੀਜਾਂ ਆਲੀ ਗੁਠਲੀ ਕਾਫੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਉਸ ਨੂੰ ਇਟਲੀ ਦੇ ਖੋਜੀ ਐਨਰੀਕੋ ਫ਼ੇਅਰਮੀ ਨਾਲ ਖੋਜ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ।
ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ‘ਕਾਸਮਿਕ ਕਿਰਨਾਂ ਦਾ ਸੋਖਣ’ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਾਸਮਿਕ ਕਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੋਖਣ ਵਾਲੇ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰਜਣ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਸੰਨ 1936 ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਕਾਸਮਿਕ ਵਿਕੀਰਨਾਂ ਬਾਹਰੀ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ।
ਧਰਤੀ ਉਪਰਲੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ’ਚ ਆ ਕੇ ਅਵੇਸਤ ਕਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੀਟਲਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅੰਕੜੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਕਣਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ।
ਸਤੰਬਰ 1939 ’ਚ ਆਪ ਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਸਾਇੰਸ, ਬੰਗਲੌਰ ਵਿਖੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਰੀਡਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਡਾ. ਸੀ.ਵੀ. ਰਮਨ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਸਮਿਕ ਵਿਕਿਰਨਾ ਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਪਿਆ ਗਿਆ।
ਬੰਬਈ ਵਿਖੇ ਟਾਟਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਫੰਡਾਮੈਂਟਲ ਰਿਸਰਚ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ 'ਚ ਆਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਦੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵੀ ਊਰਜਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਨਜ਼ਰਸਾਨੀ ਆਪ ਨੇ ਕੀਤੀ।
ਆਪ ਨੇ 1955 ’ਚ ਪਰਮਾਣੂ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਜਨੇਵਾ ਵਿੱਖੇ ਹੋਈ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ 'ਚ ਸਾਮਿਲ ਹੋਏ।
ਗ੍ਰੇਗਰੀ ਡਗਲਸ, ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਜਿਸਨੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸਾਬਕਾ ਸੀਆਈਏ ਆਪਰੇਟਿਵ ਰੌਬਰਟ ਕ੍ਰੋਲੀ ਨਾਲ ਟੈਲੀਫੋਨ 'ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ, ਨੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਡਗਲਸ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਰੋਲੇ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਨਾਕਾਮ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, 13 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਨਾਲ, 1966 ਵਿੱਚ ਹੋਮੀ ਭਾਭਾ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਲਾਲ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਲਈ ਸੀਆਈਏ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ।
ਕਰੌਲੀ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਕਾਰਗੋ ਸੈਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੰਬ ਅੱਧ-ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਫਟ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਐਲਪ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਬੋਇੰਗ 707 ਏਅਰਲਾਈਨਰ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੇਠਾਂ ਲਿਆਇਆ, "ਅਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਵਿਏਨਾ ਵਿੱਚ ਉਡਾ ਸਕਦੇ ਸੀ ਪਰ ਅਸੀਂ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬਿੱਟ ਅਤੇ ਟੁਕੜੇ ਹੇਠਾਂ ਆਉਣ ਲਈ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਸਨ"।
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕੈਥੀਡਰਲ ਅਤੇ ਜਾਨਕਾਨਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਉਚ ਸਿੱਖਿਆ ਐਲਫਿੰਸਟਨ ਕਾਲਜ, ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਰਾਇਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਸਾਇੰਸ, ਕੈਂਬਰਿਜ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਦਿਆਲੇ ਵਿੱਚ ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।
ਸੰਨ 1933 ’ਚ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਦੇ ਖੋਜ ਅਧਿਐਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਵਿਖੇ ‘ਟਾਟਾ ਸਟੀਲਜ਼’ ਵਿੱਚ ਧਾਤ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਪਰਮਾਣੂ ਸ਼ਕਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਹ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਡਾ. ਹੋਮੀ ਜਹਾਂਗੀਰ ਭਾਬਾ 24 ਜਨਵਰੀ 1966 ਦੀ ਰਾਤ ਮਾਊਂਟ ਬਲੈਂਕ ਚੋਟੀ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਹਵਾਈ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਸਾਥੋਂ ਸਦਾ ਲਈ ਵਿਛੜ ਗਿਆ।
ਡਾ. ਹੋਮੀ ਜਹਾਂਗੀਰ ਭਾਬਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਿਊਕਲੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਖੋਜ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਭਾਰਤ ਅੱਜ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।
ਹਵਾਈ ਹਾਦਸੇ ਲਈ ਕਈ ਸੰਭਾਵੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਖੁਫੀਆ ਏਜੰਸੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਅਧਰੰਗ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।
2012 ਵਿੱਚ ਹਾਦਸੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੈਲੰਡਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਪੱਤਰ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਡਿਪਲੋਮੈਟਿਕ ਬੈਗ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਜੇਨੇਵਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਅਤੇ ਪਾਇਲਟ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਹਾੜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਗਲਤਫਹਿਮੀ ਹਾਦਸੇ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਕਾਰਨ ਹੈ।
8 ਮਾਰਚ, 1917 ਨੂੰ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪੈਟਰੋਗ੍ਰਾਡ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਵਰਕਰਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੇ ਪੂਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਲਪੇਟੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ।
ਇਸ ਨੇ ਫਰਵਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ ਇਨਕਲਾਬ ਨੂੰ ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ ਬਣਾਇਆ।
ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਿਨ “ਬ੍ਰੈੱਡ ਐਂਡ ਪੀਸ” ਲਈ ਹੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ, ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਜ਼ਾਰਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਇਨਕਲਾਬੀ ਆਗੂ ਲਿਓਨ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, “23 ਫਰਵਰੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਰਤ ਦਿਵਸ ਸੀ ਅਤੇ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪਰ ਅਸੀਂ ਇਹ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਔਰਤ ਦਿਵਸ ’ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਮਹੂਰਤ ਕਰੇਗਾ।
ਪਰ ਸਵੇਰੇ ਉਲਟ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਕਾਮੇ ਕਈ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਛੱਡ ਗਏ ਅਤੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਹੜਤਾਲ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਮੰਗਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ . ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਆਮ ਹੜਤਾਲ ਹੋਈ . ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਏ।
"ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਜ਼ਾਰ ਨਿਕੋਲਸ ਰਾਜ-ਪਾਟ ਤੋਂ ਅਲਹਿਦਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਦੀ ਆਰਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ 28 ਫਰਵਰੀ, 1909 ਨੂੰ ਨਿਉਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦਿਵਸ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਰਮਨ ਡੈਲੀਗੇਟਾਂ ਕਲੇਰਾ ਜ਼ੇਟਕਿਨ, ਕੌਟ ਡੰਕਰ, ਪੌਲਾ ਥੀਡੀ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ 1910 ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਵੂਮੈਨ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ ਕਿ “ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਔਰਤ ਦਿਵਸ” ਸਾਲਾਨਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
1917 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਰੂਸ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਵੋਟ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 8 ਮਾਰਚ ਉਥੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਛੁੱਟੀ ਬਣ ਗਈ।
ਇਹ ਦਿਨ ਉਦੋਂ ਤਕ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤਕ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ 1967 ਵਿਚ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦੁਆਰਾ ਅਪਣਾਇਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ।
1910 ਵਿੱਚ ਕੋਪਨਹੈਗਨ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਦੂਜੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਕਾਂਗਰਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਅਮਰੀਕਾ ਦਿਆਂ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਡੇਲੀਗੇਟ ਕਲਾਰਾ ਜੋਟਕਿਨ, ਕੇਟ ਡੰਕਰ, ਪਾਉਲਾ ਥੀਡ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਲਾਨਾ 'ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ' ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤਾਰੀਖ ਇਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਥੀ ਗਈ।