polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਫਲਸਤੀਨ ਦੁਆਰਾ ਅਪ੍ਰੈਲ 1989 ਵਿੱਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਅਤੇ ਡਬਲਯੂਐਚਓ ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਤੀ ਯੋਗਦਾਨ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ ਜੋ ਫਲਸਤੀਨ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੰਡਿੰਗ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ, ਜੋ ਕਿ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ ਬਜਟ ਦਾ ਲਗਭਗ 22% ਸੀ।
ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਨੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਨੂੰ ਇਜ਼ਰਾਇਲੀ ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਅਤੇ ਫਲਸਤੀਨੀ ਅਥਾਰਟੀ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਕੇ ਫਲਸਤੀਨ ਦੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲੇ' ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫਲਸਤੀਨ ਦਾ ਦਾਖਲਾ "ਸੰਭਾਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਰਤਾ ਲਈ ਹਾਨੀਕਾਰਕ" ਹੋਵੇਗਾ।
ਯੂਨੈਸਕੋ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਕਾਏ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਯੂਐਸ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਯੂਨੇਸਕੋ ਦੇ ਵੋਟ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਜਾਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਗੁਆਏ ਬਿਨਾਂ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ।
2019 ਵਿੱਚ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਨੂੰ 69 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤ ਡੈਨੀ ਡੈਨਨ ਨੇ ਲਿਖਿਆ: "ਯੂਨੈਸਕੋ ਉਹ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਯੇਰੂਸ਼ਲਮ ਨਾਲ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਸਮੇਤ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਲਿਖਦੀ ਹੈ।
ਅਸੀਂ ਅਜਿਹੀ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਨਹੀਂ ਬਣਨ ਜਾ ਰਹੇ ਜੋ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਸਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ।
30 ਅਕਤੂਬਰ 1943 ਨੂੰ, ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਮਾਸਕੋ ਘੋਸ਼ਣਾ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਚੀਨ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਯੂਐਸਐਸਆਰ ਦੁਆਰਾ ਸਹਿਮਤੀ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਗਈ ਸੀ।
ਕੈਮ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ -ਜੂਨ 1945 ਵਿੱਚ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੰਘ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀਆਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਇੱਕ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਕਾਨਫਰੰਸ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ 1-16 ਨਵੰਬਰ 1945 ਨੂੰ ਬੁਲਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 44 ਸਰਕਾਰਾਂ ਸਨ।
ਯੂਨੈਸਕੋ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਰਬ ਬਟਲਰ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਇਸਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ।
ਈਸੀਓ/ਸੀਓਐਨਐਫ ਵਿਖੇ, ਯੂਨੈਸਕੋ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 37 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਤਿਆਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਯੂਨੈਸਕੋ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਇਸਦੇ ਫ਼ਤਵੇ ਨੂੰ 21 ਸਤੰਬਰ 1921 ਨੂੰ ਲੀਗ ਆਫ਼ ਨੇਸ਼ਨਜ਼ ਦੇ ਮਤੇ ਰਾਹੀਂ ਲੱਭਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਨੂੰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਕਮਿਸ਼ਨ ਚੁਣਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਇਹ ਨਵੀਂ ਸੰਸਥਾ, ਬੌਧਿਕ ਸਹਿਯੋਗ ਬਾਰੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਮੇਟੀ 1922 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈਨਰੀ ਬਰਗਸਨ, ਐਲਬਰਟ ਆਇਨਸਟਾਈਨ, ਮੈਰੀ ਕਿਊਰੀ, ਰੌਬਰਟ ਏ ਮਿਲਿਕਨ, ਅਤੇ ਗੋਂਜ਼ੈਗ ਡੀ ਰੇਨੋਲਡ ਵਰਗੇ ਅੰਕੜੇ ਗਿਣੇ ਗਏ ਸਨ (ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਗ ਆਫ਼ ਨੇਸ਼ਨਜ਼ ਦਾ ਛੋਟਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ' ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ)।
ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਇੰਟਲੈਕਚੁਅਲ ਕੋਆਪਰੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਫਿਰ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਸਤੰਬਰ 1924 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਈਸੀਆਈਸੀ ਲਈ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਵਿਘਨ ਪਾਇਆ।
ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਲਈ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬਿਊਰੋ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 1925 ਤੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਦਿਅਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1952 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਕਮਿਸ਼ਨ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2021 ਵਿੱਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ।
ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨੂਬੀਆ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜੋ 1960 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਅਭਿਆਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਅਬੂ ਸਿਮਬੇਲ ਦੇ ਮਹਾਨ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਅਸਵਾਨ ਡੈਮ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਨੀਲ ਦੁਆਰਾ ਦਲਦਲ ਵਿੱਚ ਫਸਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਸੀ।
20 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ, 22 ਸਮਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਕੰਪਲੈਕਸਾਂ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਹ ਮੋਹਨਜੋ-ਦਾਰੋ , ਫੇਸ , ਕਾਠਮੰਡੂ , ਬੋਰੋਬੁਦੁਰ ਅਤੇ ਐਕਰੋਪੋਲਿਸ ਸਮੇਤ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ।
ਵਿਰਾਸਤ 'ਤੇ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ 1972 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੰਬੰਧੀ ਸੰਮੇਲਨ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ।
ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਬਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਕਾਨੂੰਨੀ ਯੰਤਰ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਾਜਾਂ ਦੁਆਰਾ 2003 ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਏ ਗਏ ਹਨ (ਅਮੂਰਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਅਤੇ 2005 (ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵਿਆਂ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨ ਤੇ ਸੰਮੇਲਨ)।
ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ-ਜਨਰਲ ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ, ਮੱਧ ਅਮਰੀਕਾ, ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਪੱਛਮੀ ਅਫਰੀਕਾ, ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਤੋਂ ਆਏ ਹਨ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ 11 ਡਾਇਰੈਕਟਰ-ਜਨਰਲ ਵਿੱਚੋਂ, ਔਰਤਾਂ ਸਿਰਫ ਦੋ ਵਾਰ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਦੇ ਵੀ ਮੱਧ ਪੂਰਬੀ ਜਾਂ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ-ਜਨਰਲ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਹਨ।
ਆਸੀਆਨ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕੀ ਦੇਸ਼ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਦੀ ਸੰਭਾਵਤ ਬੋਲੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਏਸ਼ੀਆਈ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਹੈ।
ਮਿਸਰ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਮੈਡਾਗਾਸਕਰ ਵੀ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਲੜ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਧੇ ਜਾਂ ਅਸਿੱਧੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1945 ਵਿੱਚ ਲੀਗ ਆਫ਼ ਨੇਸ਼ਨਜ਼ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੌਧਿਕ ਸਹਿਯੋਗ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਹੋਈ ਸੀ।
ਇਸਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ, ਸੰਚਾਲਨ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯੂਨੈਸਕੋ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮਿਸ਼ਨ, ਜੋ ਕਿ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ ਹੈ।
ਇਹ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਖੇਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਸਿੱਖਿਆ, ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਸਮਾਜਿਕ/ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ/ਜਾਣਕਾਰੀ।
ਯੂਨੈਸਕੋ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਸਪਾਂਸਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਖਰਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਕਨੀਕੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਸੁਤੰਤਰ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਸੂਚੀ ਚਲੰਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਜਿਵੇਂ ਕਲਾਤਮਕ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਬਾਇਓਫੈਕਟਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰ।
ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਸਤੂਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਜੋਮਨ ਵੀਨਸ, ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਮੋਨਾ ਲੀਸਾ, ਮਿਸਰ ਦੀ ਗੇਬਲ ਅਲ-ਅਰਕ ਚਾਕੂ, ਰੂਸ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਵੇਵ, ਤੁਰਕੀ ਦੀ ਸਤਾਲਾਹਯੁਕ ਦੀ ਬੈਠੀ ,ਰਤ, ਡੇਵਿਡ ਇਟਲੀ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਮਥੁਰਾ ਹਰਕਲੇਸ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਦਾ ਮਨੂੰਗੁਲ ਜਾਰ, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਬੇਕੇਜੇ ਦਾ ਤਾਜ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦਾ ਹੇ ਵੇਨ ਅਤੇ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦਾ ਬੇਨਿਨ ਕਾਂਸੀ।
ਦੂਜੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਸੂਚੀ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਜੀਵਤ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਕੋਮੋਡੋ ਅਜਗਰ, ਚੀਨ ਦਾ ਪਾਂਡਾ, ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਗੰਜਾ ਈਗਲ, ਮੈਡਾਗਾਸਕਰ ਦਾ ਆਇ-ਏ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸ਼ੇਰ, ਨਵਾਂ ਕਾਕਾਪੋ. ਜ਼ੀਲੈਂਡ, ਅਤੇ ਕੋਲੰਬੀਆ, ਇਕੁਆਡੋਰ ਅਤੇ ਪੇਰੂ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਤਪਿਰ।
ਨਵੰਬਰ 1954 ਵਿੱਚ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਦੋਂ ਜਨਰਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਨੇ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਹੋਣਗੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਹ ਨਾਗਰਿਕ ਹਨ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ।
ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਨੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਪੂਰਵਗਾਮੀ, ਆਈਸੀਆਈਸੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਮੈਂਬਰ ਰਾਜ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨਗੇ।
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਂਬਰ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ ਫ਼ਤਵੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਾਰਕਾਂ ਨੇ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ੀਤ ਯੁੱਧ, ਡੀਕਲੋਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਯੂਐਸਐਸਆਰ ਦੇ ਭੰਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਮਾਰਬਿਅਲ ਵੈਲੀ, ਹੈਤੀ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 1947 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਮਿਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, 1949 ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ।
1948 ਵਿੱਚ, ਯੂਨੈਸਕੋ ਨੇ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮੈਂਬਰ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮੁਫਤ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
1990 ਵਿੱਚ, ਵਰਲਡ ਕਾਨਫਰੰਸ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਆਲ, ਜੋਮਟੀਅਨ, ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਬਾਲਗਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਦਸ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਡਕਾਰ, ਸੇਨੇਗਲ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 2000 ਵਰਲਡ ਐਜੂਕੇਸਫੋਰਮ ਨੇ ਮੈਂਬਰ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ 2015 ਤੱਕ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।
ਵਿਸ਼ਵ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਾਈਟਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਡਿਜੀਟਲ ਵੰਡ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਮਿਲਤ ਗਿਆਨ ਸਮਾਜਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯੂਨੈਸਕੋ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਅੰਦੋਲਨਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ, ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਯੂਨੈਸਕੋ ਨੂੰ ਜਨਰਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂਬਰ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਬਜਟ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦੋ -ਸਾਲਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਡਾਇਰੈਕਟਰ-ਜਨਰਲ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯੂਨੈਸਕੋ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਥਾਈ ਵਿਕਾਸ ਸਮੂਹ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀਆਂ ਏਜੰਸੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦਾ ਗਠਜੋੜ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਥਾਈ ਵਿਕਾਸ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਸੰਗਠਨ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਸਦਾ ਨਸਲਵਾਦ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੰਮ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ 1950 ਵਿੱਚ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਦੌੜ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ 1978 ਦੇ ਐਲਾਨਨਾਮੇ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ ਨਸਲ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਪੱਖਪਾਤ 1956 ਵਿੱਚ, ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਗਣਰਾਜ ਨੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਤੋਂ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਹਟ ਗਿਆ ਕਿ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ "ਨਸਲੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ" ਵਿੱਚ "ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ" ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸਨ।
ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ 1994 ਵਿੱਚ ਨੈਲਸਨ ਮੰਡੇਲਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ।
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਦਿਅਕ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਗਠਨ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਏਜੰਸੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਿਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ 193 ਮੈਂਬਰ ਰਾਜ ਅਤੇ 11 ਸਹਿਯੋਗੀ ਮੈਂਬਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ, ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਈਵਾਲ ਹਨ।
ਪੈਰਿਸ, ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਵਰਲਡ ਹੈਰੀਟੇਜ ਸੈਂਟਰ ਵਿਖੇ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ, ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ 53 ਖੇਤਰੀ ਖੇਤਰ ਦਫਤਰ ਹਨ ਅਤੇ 199 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਜੋ ਇਸਦੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਫ਼ਤਵੇ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਗੋਨੇਸਕੋ, ਯੂਨੈਸਕੋ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਦਫਤਰ ਦੁਆਰਾ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਮਨੋਰੰਜਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਹਨ।
ਯੂਨੈਸਕੋ ਪਾਰਦਰਸ਼ਿਤਾ ਪੋਰਟਲ ਨੂੰ ਸੰਗਠਨ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਇਸਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਬਜਟ, ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮੈਟਿਕ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਲਿੰਕਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੱਕ ਜਨਤਕ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਇਹ ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਸਮੂਹ ਆਈਏਟੀਆਈ ਰਜਿਸਟਰੀ ਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਆਈਏਟੀਆਈ ਸਰਗਰਮੀ ਮਿਆਰ ਅਤੇ ਆਈਏਟੀਆਈ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਮਿਆਰ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਯੂਨੈਸਕੋ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ, ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਕੇਂਦਰ, ਪੈਰਿਸ, ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਪਲੇਸ ਡੀ ਫੋਂਟੇਨਯ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਬਾਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜੋ ਜਾਪਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਗਾਰਡਨ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ-ਜਾਪਾਨੀ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਕਲਾਕਾਰ ਇਸਾਮੂ ਨੋਗੁਚੀ ਨੇ 1958 ਵਿੱਚ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਮਾਲੀ ਟੋਮੋਨ ਸਾਨੋ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਕੁਝ ਮੈਂਬਰ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮੈਂਬਰਾਂ ਕੋਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਨਿਰਭਰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀਆਂ ਹਨ।
ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀਆਂ ਰਾਜ ਪਾਰਟੀਆਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਦੱਸ ਰਾਜ ਹਨ , ਨਾਲ ਹੀ ਕੁੱਕ ਟਾਪੂ, ਨੀਯੂ ਅਤੇ ਫਲਸਤੀਨ।
ਯੂਨੈਸਕੋ ਕੋਰੀਅਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ "ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ, ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਹਿਸ ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ" ਦਾ ਆਪਣਾ ਮਿਸ਼ਨ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਲੇਖ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ ਤੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਹਨ।
1968 ਵਿੱਚ, ਯੂਨੈਸਕੋ ਨੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਅੰਤਰ -ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਸਮੱਸਿਆ ਜੋ ਸਥਾਈ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
1968 ਕਾਨਫਰੰਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਨਤੀਜਾ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਜੀਵ -ਖੇਤਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਸੀ।
ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ 322 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਅਧਿਕਾਰਿਤ ਸੰਬੰਧ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਹ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੂਨੈਸਕੋ "ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ" ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕੁਝ ਚੁਣੇ ਹੋਏ "ਰਸਮੀ" ਹਨ ਯੂਨੈਸਕੋ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰੂਪ "ਰਸਮੀ ਸਹਿਯੋਗੀ" ਹੈ, ਅਤੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ ਦਫਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਾਲੀਆਂ 22 ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ:
ਕੀਨੀਆ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵਿਵਹਾਰ ਪਰਿਵਰਤਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਸਿਹਤ ਸਿੱਖਿਆ ਜਿਸਨੂੰ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ 10-19 ਸਾਲ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਜੋ ਕਿਬੇਰਾ, ਨੈਰੋਬੀ ਵਿੱਚ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਯੂਨੈਸਕੋ-ਸੀਈਪੀਈਐਸ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਹਾਇਰ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ: 1972 ਵਿੱਚ ਬੁਖਾਰੇਸਟ, ਰੋਮਾਨੀਆ ਵਿੱਚ, ਯੂਰਪ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕੈਨੇਡਾ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਡੀ-ਸੈਂਟਰਲਾਈਜ਼ਡ ਦਫਤਰ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
1950 ਵਿੱਚ, ਯੂਨੈਸਕੋ ਨੇ ਸਮਾਜ ਉੱਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਾਜ ਉੱਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਤਿਮਾਹੀ ਸਮੀਖਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
ਇੰਟਰਨੈਟ ਯੂਨੀਵਰਸਲਿਟੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕਿ ਇੰਟਰਨੈਟ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ-ਅਧਾਰਤ,
ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਮੱਧ ਪੂਰਬ, ਉੱਤਰੀ ਅਫਰੀਕਾ, ਪੂਰਬੀ ਅਫਰੀਕਾ, ਮੱਧ ਅਫਰੀਕਾ, ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ-ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਯੂਨੇਸਕੋ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ-ਜਨਰਲ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੈ।
ਦਸੰਬਰ 1951 ਵਿੱਚ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ ਇੱਕ ਅੰਤਰ -ਸਰਕਾਰੀ ਮੀਟਿੰਗ ਨੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਪਰਿਸ਼ਦ ਫਾਰ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਰਿਸਰਚ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ 1954 ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਰਿਸਰਚ ਫੌਰ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਰਿਸਰਚ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ।
ਯੂਨੈਸਕੋ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕੌਮੀ ਵਿਦਿਅਕ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਮਿਆਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਹਾਰਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਈਵਾਲੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ ਫੀਲਡ ਦਫਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਕਵਰੇਜ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਦਫਤਰ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ: ਕਲੱਸਟਰ ਦਫਤਰ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਫਤਰ, ਖੇਤਰੀ ਬਿਊਰੋ ਅਤੇ ਸੰਪਰਕ ਦਫਤਰ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਰੁਝਾਨਾਂ, ਇੰਟਰਨੈਟ ਸੁਤੰਤਰਤਾ 'ਤੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ ਲੜੀ, ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਵਿਕਾਸ ਸੰਕੇਤ, ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹੋਰ ਸੰਕੇਤਕ-ਅਧਾਰਤ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਿਆਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ।
ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਜ਼ਾ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣਾ,ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੰਕਟ ਮੁਕਤਤਾ ਦੇ ਮੁੱਦੇ' ਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਕਾਰਜ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਤਾਲਮੇਲ ਰਾਹੀਂ।
ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰੈਸ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ, 3 ਮਈ ਹਰ ਸਾਲ, ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਹਤਮੰਦ, ਜਮਹੂਰੀ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅਹਿਮ ਅੰਗਾਂ ਵਜੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ।
ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ; 2007 ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਜਿਸਨੂੰ ਇਹ ਸਿਰਲੇਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਐਡਿਨਬਰਗ ਸੀ, ਜੋ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਸੀ।
ਗਿਆਨ ਸੋਸਾਇਟੀਜ਼ ਡਿਵੀਜ਼ਨ, ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਲਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਮੇਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਸਰਬਪੱਖੀ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਸਥਾਈ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਖੁੱਲੇ ਸਮਾਧਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ।
ਬੌਟਨੀ 2000, ਵਰਗੀਕਰਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਅਤੇ ਚਿਕਿਤਸਕ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟੀ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਜੈਵਿਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ, ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ।
ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਯਾਨੀਆ ਐਸਪੇਰਾਨੀਆ, ਸਮਾਜਕ ਏਕੀਕਰਨ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜ-ਅਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਰੇਡੇ ਗਲੋਬੋ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਵਿੱਚ।
ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ।
ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਭਾਗ ਹਨ ਜੋ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਫਤਰਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਹਿੰਸਾ ਬਾਰੇ ਸਿਵਿਲ ਸਟੇਟਮੈਂਟ: ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੁਆਰਾ 1989 ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਜੀਵ -ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸੰਗਠਿਤ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ।
ਮੁਫਤ ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀ: 1998 ਤੋਂ ਯੂਨੈਸਕੋ ਅਤੇ ਮੁਫਤ ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਫਾਊਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਮੁਫਤ ਸੌਫਟਵੇਅਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਤੇ ਫੰਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਯੂਨੈਸਕੋ ਆਪਣੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਖੇਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਗੂ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਸਿੱਖਿਆ, ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ।
ਯੂਨੇਸਕੋ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੁੱਕੇ ਜ਼ੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਲਈ ਮਹਾਨ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਰਿਵਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਾਟਰ ਇਨਾਮ
ਵਿਗਿਆਨਕ ਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਯੂਨੈਸਕੋ/ਇੰਸਟੀਚਿਟ ਪਾਸਚਰ ਮੈਡਲ ਜਿਸਦਾ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਲਾਹੇਵੰਦ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ
ਬੌਧਿਕ ਅਪਾਹਜਤਾ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਮਿਆਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯੂਨੇਸਕੋ/ਅਮੀਰ ਜਾਬਰ ਅਲ-ਅਹਿਮਦ ਅਲ-ਜਾਬਰ ਅਲ-ਸਬਾਹ ਪੁਰਸਕਾਰ
ਯੂਨੈਸਕੋ/ਹਮਦਾਨ ਬਿਨ ਰਾਸ਼ਿਦ ਅਲ-ਮਕਤੂਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਲਈ
ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿੱਚ ਮਨਾਏ ਗਏ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਵਸ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ:
ਮਾਈਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਮਿਜ਼ੀਅਮਜ਼ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ: ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਆਬਾਦੀਆਂ ਨਾਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਅਜਾਇਬਘਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ।
ਏਐਸਓਐਮਪੀਐਸ, ਚਿਕਿਤਸਕ ਪੌਦਿਆਂ ਅਤੇ ਮਸਾਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸੰਮੇਲਨ, ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ।
ਵਿਸ਼ਵ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੁਆਰਾ "ਚਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰ ਪ੍ਰਵਾਹ" ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ।
ਯੂਨੈਸਕੋ/ਜੁਆਨ ਬੋਸ਼ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਖੋਜ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ।
ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹਮਦ ਬਿਨ ਈਸਾ ਅਲ-ਖਲੀਫਾ ਪੁਰਸਕਾਰ
ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਮੇਲੀਨਾ ਮਰਕੌਰੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ
ਯੂਨੈਸਕੋ/ਓਬਿਆਂਗ ਨਗੁਏਮਾ ਐਮਬਾਸੋਗੋ ਲਾਈਫ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ
ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਹੱਤਤਾ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਨਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ:
12 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਬਾਲਗ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦਾ ਸੰਗਠਨ।
ਯੂਨੈਸਕੋ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਸਾਲੇ ਜਾਰੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਬਹੁਲਵਾਦ, ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ।
ਯੂਨੈਸਕੋ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਯੂਨੈਸਕੋ-ਇਕੂਟੇਰੀਅਲ ਗਿਨੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੀਵਨ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਲਈ
ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਯੂਨੈਸਕੋ/ਬਿਲਬਾਓ ਪੁਰਸਕਾਰ
ਯੂਨੈਸਕੋ-ਮਦਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ
ਦੂਸਰੀ ਸੰਸਾਰ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਕਤ ਪਰਿਸਤਿਥੀ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਵਾਦ ਯਹੂਦੀ ਸਮੁਦਾਏ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਚੁਕਿਆ ਸੀ।
ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਤਰਫ ਹਗਨਾ, ਇਰਗੁਨ ਅਤੇ ਲੋਹੀ ਨਾਮ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਹਿੰਸਾਤਮਕ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰਯਹੂਦੀ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਇਜਰਾਇਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਮੰਗ ਰਹੇ ਸਨ।
ਉਦੋਂ ਸੰਨ 1947 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਉਪਾਅ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਲੋਂ ਅਰਬ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀ ਦੋਨਾਂ ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ ਦੇ ਲੋਕ ਸਹਿਮਤ ਹੋਣ।
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੰਘ ਦੁਆਰਾ ਫਿਲਿਸਤੀਨ ਦੇ ਵਿਭਾਜਨ ਨੂੰ ਨਵੰਬਰ 29, 1947 ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ ਦਾ ਵਿਭਾਜਨ ਦੋ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ ਸੀ।
ਇੱਕ ਅਰਬ ਅਤੇ ਇੱਕ ਯਹੂਦੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਜੇਰੁਸਲੇਮ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜ ਕਰਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਤੀ ਗਈ ਇਸ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਜੇਰੁਸਲੇਮ ਨੂੰ ਸਰਪਸ ਸਪੇਕਟਰੁਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।
ਇਸ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਤੁਰੰਤ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਵਹੀਂ ਅਰਬ ਸਮੁਦਾਏ ਨੇ 1 ਨਵੰਬਰ 1947 ਤਿੰਨ ਦੇਨਾਂ ਦੇ ਬੰਦ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ।
14 ਮਈ 1948 ਨੂੰ ਯਹੂਦੀ ਸਮੁਦਾਏ ਨੇ ਬ੍ਰਟਿਸ਼ ਵਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇਜਰਾਇਲ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ,ਉਦੋਂ ਸੀਰੀਆ, ਲੀਬਿਆ ਅਤੇ ਇਰਾਕ ਨੇ ਇਜਰਾਇਲ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ 1948 ਦੇ ਅਰਬ- ਇਜਰਾਇਲ ਲੜਾਈ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ।
ਸਾਉਦੀ ਅਰਬ ਨੇ ਵੀ ਤਦ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਭੇਜਕੇ ਅਤੇ ਮਿਸਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵਲੋਂ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਯਮਨ ਵੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਇਆ, ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੜਾਈ ਰੁਕਣ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਹਈ ਅਤੇ ਜੋਰਡਨ ਅਤੇ ਇਸਰਾਇਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੀਮਾ ਰੇਖਾ ਅਵਤਰਿਤ ਹੁਈ ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਿਸਰ ਨੇ ਗਾਜਾ ਪੱਟੀ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਕਰੀਬ 700000 ਫਿਲਿਸਤੀਨ ਇਸ ਲੜਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ।
ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਲੇਬਨਾਨ ਹੈ, ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਆ ਅਤੇ ਜਾਰਡਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਮਿਸਰ ਹੈ।
ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਸੰਸਾਰ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਇਤਹਾਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਇਤਹਾਸ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਈਸਾਈਅਤ, ਇਸਲਾਮ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਂਨੀਵੀ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪੂਰਬਾਰਧ ਵਿੱਚ ਯੂਰੋਪ ਵਿੱਚ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਯੂਰੋਪੀ ਯਹੂਦੀ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਭੱਜ ਕੇ ਯੇਰੂਸ਼ਲਮ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਲੱਗੇ।
ਯੇਰੂਸ਼ਲਮ ਇਸਰਾਇਲ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਪਰ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਅਵੀਵ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇੱਥੇ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਇਬਰਾਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਜੇ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਨੂੰ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸਰਾਇਲੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸਰਾਇਲ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਬਾਈਬਲ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਬ ਦੇ ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਲੜਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜੈਕਬ ਦਾ ਨਾਮ ਇਸਰਾਇਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਉਸੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੀ ਭੂਮੀ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਿਤਾਂ ਦੀ ਫ਼ਰਿਆਦ ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਨਾ ਸੁਣੀ ਗਈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ।
ਉਹ ਇਕ ਮੋਹਤਬਰ ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਭਾਈ ਕਿਰਪਾ ਰਾਮ ਦੱਤ ਨੂੰ ਵੀ ਅਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਸਨ।
ਭਾਈ ਕਿਰਪਾ ਰਾਮ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਸੱਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸਨ।
ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਸ ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜ ਕੇ ਚੱਕ ਨਾਨਕੀ ਆਏ ਅਤੇ ਤਖ਼ਤ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਆ ਫ਼ਰਿਆਦੀ ਹੋਏ।
ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਦਸਿਆ ਕਿ ਅਸੀ ਕੇਦਾਰ ਨਾਥ, ਬਦਰੀ ਨਾਥ, ਪੁਰੀ, ਦੁਆਰਕਾ, ਕਾਂਚੀ, ਮਥਰਾ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਕੇਂਦਰਾਂ ਤੋਂ ਹੋ ਆਏ ਹਾਂ ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਸਾਡੀ ਬਾਂਹ ਨਹੀਂ ਫੜੀ।
ਅਸੀ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਗਵਰਨਰ ਇਫ਼ਤਿਖ਼ਾਰ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ।
ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਨਿੰਮੋਝੂਣਤਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ, ”ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਖ਼ਾਲੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਜਾਉ, ਸੂਬੇਦਾਰ ਨੂੰ ਆਖ ਦਿਉ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣਾ ਲਵੇ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣ ਜਾਣਗੇ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਰਦ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ “ਜੋ ਸਰਣਿ ਆਵੈ ਤਿਸੁ ਕੰਠਿ ਲਾਵੈ” ਮਹਾਂਵਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਿਵਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਦੇ ਦਰ ਤੋਂ ਮਾਯੂਸ ਨਹੀਂ ਪਰਤਣਗੇ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕਿਸੇ ਡੂੰਘੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਫ਼ੁਰਮਾਉਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਅਜੇ ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।
ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਬਾਲ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਇ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਜੀ ਤੋਂ ਇਸ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਅਤਿਆਚਾਰ ਦੇ ਭਾਂਬੜ ਬਹੁਤ ਉੱਚੇ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ।
ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਦੇ ਬਲੀਦਾਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਛਿੱਟੇ ਮਾਰ ਕੇ ਬਲਦੇ ਹੋਏ ਭਾਂਬੜਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਸਕੇ।
ਬਾਲ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਇ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਪ ਜੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਆਪਣੇ ਬਾਲ ਦੇ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਮੂੰਹੋਂ ਏਨੀ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਬਾਲਕ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹਰ ਔਖੀ ਤੋਂ ਔਖੀ ਘੜੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਸਮਰੱਥ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਜਾਓ ਤੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿਓ ਕਿ ਜਾਹ!
ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਆ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗੇ।
ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਕੀਰਤਪੁਰ ਪੁੱਜਾ ਅਤੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਉਤੇ ਅਪਣਾ ਹੱਕ ਜਤਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਨਿਜੀ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇਕ ਵੀ ਸਿੱਖ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਥ ਨਾ ਦਿਤਾ।
ਪਰ, ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਅਪਣੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਏਨਾ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੂੰ ਨਿਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵਾਸਤੇ ਸਮਾਂ ਨਾ ਦੇ ਸਕਿਆ।
ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਕੰਮ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਸੰਮਨ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਵਾਸਤੇ ਰਾਜਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਪਰਸ ਰਾਮ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਲਾਈ।
ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਜੀ, ਪਰਸ ਰਾਮ ਦੇ ਲਿਆਂਦੇ ਰਥ ਉਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਵਲ ਨੂੰ ਚਲ ਪਏ।
ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਦਾਦੀ ਬਸੀ, ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ, ਦੀਵਾਨ ਦਰਗਹ ਮੱਲ, ਭਾਈ ਦਰੀਆ ਪਰਮਾਰ, ਭਾਈ ਮਨੀ ਰਾਮ ਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਵੀ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਚੱਲ ਪਏ।
ਜੈ ਸਿੰਘ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੱਖਣ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਬੰਗਲੇ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਰਾਣੀ ਪੁਸ਼ਪਾਵਤੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਕੰਵਰ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਉਸ ਤੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਮਗਰੋਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਪੂਰਬ ਦੇ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਮੁੜੇ ਸਨ।
ਉਸੇ ਸ਼ਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਦਿੱਲੀ ਆਏ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੇ ਬੰਗਲੇ ਵਿਚ ਠਹਿਰੇ ਹਨ।
ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਕੁ ਦਿਨ ਉਥੇ ਠਹਿਰਨ ਵਾਸਤੇ ਆਖਿਆ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੁਰਨ ਵੇਲੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਮੈਨੂੰ ਇਲਹਾਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਬੁਲਾਵਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਜੇ ਅਜਿਹਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਗੁਰਗੱਦੀ ਤੁਸੀ ਸੰਭਾਲਣੀ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਚੁੱਪ ਰਹੇ ਤੇ ਫਿਰ “ਜੋ ਭਾਵੈ ਕਰਤਾਰ” ਆਖ ਕੇ ਅਲਵਿਦਾ ਬੁਲਾ ਕੇ ਬਕਾਲਾ ਵਲ ਨੂੰ ਚੱਲ ਪਏ।
ਆਪ ਦੁਆਰਾ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਨੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਕਬੂਲ ਨਾ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਚਾਦਨੀ ਚੌਕ ਦੀ ਕੋਤਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਕਸ਼ਟ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਆਪ ਅਡੋਲ ਰਹੇ।
ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਦਿੜਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀਦ ਕੀਤਾ ਭਾਈ ਮਤੀਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਆਰੇ ਨਾਲ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਭਾਈ ਸਤੀਦਾਸ ਨੂੰ ਰੂੰ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟ ਕੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਭਾਈ ਦਿਆਲੇ ਨੂੰ ਉਬਾਲਦੀ ਦੇਗ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਸਹੀਦ ਕੀਤਾ।
ਜਲਾਦ ਨੇ ਆਪ ਦਾ ਸਿਰ ਧੜ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਇਸ ਤਰਾ ਆਪ ਨੇ ਸੀਸੁ ਦੀਆ ਪਰ ਸਿਰਰੁ ਨ ਦੀਆ।
ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸੇਵਕ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਧੜ ਲੈ ਕੇ ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਧੜ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਹੋਇਆ ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਤੋ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸੀਸ ਲੈ ਕੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚਿਆ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਸੀਸ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅੱਜਕਲ ਇਨਾ ਸਥਾਨਾਂ ਉਪਰ ਗੁਰੁਘਰ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ ਜਿਥੇ ਲੱਖਾਂ ਸਰਧਾਲੂ ਧਰਮ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਂਟ ਕਰਨ ਲਈ ਪੁੱਜਦੇ ਹਨ।
ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕੁਰਬਾਨੀ ਤੋ ਬਾਅਦ ਹੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਜ਼ਾਲਮ ਹਕੂਮਤ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਗੁਰਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਕੋਲ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ।
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਵਿੱਚ ਘੁੱਕੇ ਵਾਲੀ ਗਏ ਜਿਥੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਬਹੁਤ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ 'ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ' ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤਰਨਤਾਰਨ, ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ, ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਤੋਂ ਮਾਲਵਾ ਪਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ, ਮੋੜ ਮੰਡੀ, ਮਹਿਸਰਖਾਨਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਗਏ।
ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਭੀਮ ਚੰਦ ਦੀ ਰਾਣੀ ਜਲਾਲ ਦੇਵੀ ਤੋਂ 500 ਰੁ: ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਖਰੀਦ ਕੇ ਚੱਕ ਨਾਨਕੀ ਨਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਾਇਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਮਾਖੋਵਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।
ਵਪਾਰੀ ਲੱਖੀ ਸ਼ਾਹ ਲੁਬਾਣਾ ਦਾ ਜਦੋਂ ਜਹਾਜ਼ ਡੁੱਬਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ 500 ਮੋਹਰਾਂ ਭੇਟ ਕਰੇਗਾ।
ਜਦੋਂ ਲੱਖੀ ਸ਼ਾਹ ਲੁਬਾਣਾ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਵਿਖੇ ਪਹੁੰਚਿਆਂ ਤਾਂ ਉਸਨੇ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਤੇ ਗੁਰੂ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਵੇਖੇ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮੱਖਣ ਸ਼ਾਹ ਲੁਬਾਣਾ ਨੇ ਹਰ ਇੱਕ ਅੱਗੇ 2-2 ਮੋਹਰਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਜਦੋਂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਕੀ ਮੋਹਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।
ਜਿਸ ਤੋਂ ਲੱਖੀ ਸ਼ਾਹ ਲੁਬਾਣਾ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ 'ਗੁਰੂ ਲਾਧੋ ਰੇ ਗੁਰੂ ਲਾਧੋ'ਗੁਰੂ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ।
ਗੁਰਗੱਦੀ ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧੀਰ ਮੱਲ ਅਤੇ ਪਿੑਥੀ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਸਹਿਣਾ ਪਿਆ।
ਅਖੀਰ ਇਕ ਸਾਲ ਪਿੱਛੋਂ ਭਾਈ ਮੱਖਣ ਸ਼ਾਹ ਲੁਬਾਣਾ ਜਿਸ ਦਾ ਜਹਾਜ਼ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਘੁੰਮਣ ਘੇਰੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪਾਰ ਲੰਗਾ ਸੀ ਆਪਣੀ ਸੁੱਖਣਾ ਦੀਆ 500 ਮੋਹਰਾ ਲੈ ਕੇ ਬਾਬੇ ਬਕਾਲੇ ਪੁੱਜਾ ਉਸ ਸਮੇ ਉਥੇ 22ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆ ਮੰਜੀਆ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਕਿਸਨੂੰ 500ਮੋਹਰਾਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ।
ਉਸਨੇ ਸੱਚੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਅੱਗੇ 55 ਮੋਹਰਾਂ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀਆ ਪਰ ਕੋਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ ਕਾਫੀ ਪੁੱਛ ਗਿੱਛ ਤੋ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਭੋਰੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਮੱਖਣ ਸ਼ਾਹ ਲੁਬਾਣਾ ਉਸ ਭੋਰੇ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਅੱਗੇ 5ਮੋਹਰਾ ਭੇਟ ਕੀਤੀਆ ਤੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਤਾ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕੀ ਸੁੱਖਣਾ 500 ਦੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੇਵਲ 5 ਮੋਹਰਾ ਭੇਟ ਕਰ ਰਿਹਾ ਮੱਖਣ ਸ਼ਾਹ ਲੁਬਾਣਾ ਗੱਦ ਗੱਦ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ਰੋਲਾ ਪਾਉਣ ਲੱਗਾ 'ਗੁਰੂ ਲਾਧੋ ਰੇ ਗੁਰੂ ਲਾਧੋ ਰੇ, ਭਾਵ ਸੱਚਾ ਗੁਰੂ ਲੱਭ ਗਿਆ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ।
1665 ਤਕ ਧਮਤਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਵਾਸੀ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ।
ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਉਥੇ ਪੁੱਜੇ ਤਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਸਿੱਖ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਾਸਤੇ ਆਏ।
ਕੁੱਝ ਦਿਨ ਧਮਤਾਨ ਰਹਿਣ ਮਗਰੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੀ।