polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਅਲ-ਬਦਾਉਨੀ ਅਬਦ ਅਲ-ਕਾਦਿਰ ਇਬਨ ਮੁਲੁਕ-ਸ਼ਾਹ, ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਝਟਕੇ ਜਾਂ ਮੌਸਮ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਭੱਜਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਣਤਰ ਦੇ ਢਹਿ ਜਾਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ; ਅਲ-ਬਦਾਓਨੀ ਵਿੱਚ ਅਫਵਾਹ ਦਾ ਇੱਕ ਨੋਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਕਿ ਹਾਦਸਾ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਸੀ।
ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਸੰਪੰਨ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਮਹਿਮੂਦ ਇਬਨ ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਦੇ 45 ਸਾਲਾ ਭਤੀਜੇ ਫਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ ਨੇ ਉਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ ਗੱਦੀ ਸੰਭਾਲੀ।
ਉਸਦਾ ਤੁਰਕੀ ਪਿਤਾ ਸਿਪਾਹ ਰਜਬ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨਾਇਲਾ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸੁਲਤਾਨ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਅਤੇ ਸਿਪਾਹ ਰਜਬ ਨੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਟੈਕਸਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਦੀਪਾਲਪੁਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜਾਇਦਾਦ ਜ਼ਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਫੌਜ ਭੇਜੀ।
ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਫਿਰੌਤੀ ਦੀ ਮੰਗ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੇਕਰ ਫੌਜ ਉਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦੇਵੇਗੀ।
ਸਿਪਾਹ ਰਜਬ ਅਤੇ ਨਾਇਲਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।
ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਜ਼ਿਆਉੱਦੀਨ ਬਰਨੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਘਰ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀ ਟਕਸਾਲ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ, ਟੈਕਸ ਅਤੇ ਜਜ਼ੀਆ ਅਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰੋੜਾਂ ਦੇ ਨਕਲੀ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ।
ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਢਹਿ ਗਈ, ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਦਹਾਕਾ ਲੰਬਾ ਅਕਾਲ ਪਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮਾਰੇ।
ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਵਾਲਫੋਰਡ ਨੇ ਬੇਸ ਮੈਟਲ ਸਿੱਕੇ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਕਾਲ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।
ਤੁਗਲਕ ਨੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਪਿੱਤਲ ਅਤੇ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਟੋਕਨ ਸਿੱਕੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿਰਫ ਜਾਅਲਸਾਜ਼ੀ ਦੀ ਅਸਾਨੀ ਅਤੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ।
ਨਾਲੇ, ਲੋਕ ਨਵੇਂ ਪਿੱਤਲ ਅਤੇ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸਨ।
ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, ਸੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਲਾਟ ਵਾਪਸ ਲੈਣਾ ਪਿਆ, "ਅਸਲੀ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਖਰੀਦਣਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਤੁਗਲਕਾਬਾਦ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਇਕੱਠੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।
ਵਿਜੇਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਜਵਾਬ ਵਜੋਂ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।
ਵਿਜੇਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਇਆ।
1336 ਵਿੱਚ ਮੁਸਨੁਰੀ ਨਾਇਕ ਦੇ ਕਪਾਯਾ ਨਾਇਕ ਨੇ ਤੁਗਲਕ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਤੋਂ ਵਾਰੰਗਲ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਿੱਤ ਲਿਆ।
1338 ਵਿੱਚ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਭਤੀਜੇ ਨੇ ਬਗਾਵਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜਿੰਦਾ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
1339 ਤੱਕ, ਸਥਾਨਕ ਮੁਸਲਿਮ ਗਵਰਨਰਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੇ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਕੋਲ ਸੁੰਗੜਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਸਰੋਤ ਜਾਂ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।
1347 ਤੱਕ, ਬਾਹਮਨਿਦ ਸਲਤਨਤ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਡੇਕਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਮੁਸਲਿਮ ਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।
ਰਾਜ ਦੇ ਖਰਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਦਾ ਸੁੰਗੜਦੇ ਸਾਮਰਾਜ 'ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਟੈਕਸ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ।
ਜੰਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪਣੇ ਸਟਾਫ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਇਬਨ ਬਤੂਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ, ਜੱਜਾਂ , ਅਦਾਲਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ, ਵਜ਼ੀਰਾਂ, ਰਾਜਪਾਲਾਂ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਪਿੰਡਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਟੈਕਸ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਅਦਾ ਕੀਤਾ, ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰੋ।
ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਟੈਕਸ ਅਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਦੀ ਮੌਤ ਮਾਰਚ 1351 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸਿੰਧ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਵਿਦਰੋਹ ਅਤੇ ਟੈਕਸ ਅਦਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।
ਉਸਨੇ ਟੈਕਸਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕੋਈ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਉਪਜਾਊ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ ਕੁਝ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਟੈਕਸ ਦੀ ਦਰ ਨੂੰ ਦਸ ਗੁਣਾ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ 20 ਗੁਣਾ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ।
ਜ਼ਮੀਨੀ ਟੈਕਸਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਧੰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਟਾਈ ਹੋਈ ਫ਼ਸਲ ਦਾ ਅੱਧਾ ਜਾਂ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ ਛੱਡ ਕੇ ਫ਼ਸਲੀ ਟੈਕਸ ਅਦਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ।
ਇਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਟੈਕਸ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤੀ ਛੱਡਣ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭੱਜਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਵਧਣ ਜਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਈ ਲੁਟੇਰੇ ਕਬੀਲੇ ਬਣ ਗਏ।
ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀਆਂ, ਤਸ਼ੱਦਦ ਅਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਕੁੜੱਤਣ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਜਿਵੇਂ ਉਹ "ਜੰਗਲੀ ਬੂਟੀ ਕੱਟ ਰਿਹਾ ਸੀ"।
ਦਰਬਾਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਜ਼ਿਆਉਦੀਨ ਬਰਨੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੁਹੰਮਦ ਤੁਗਲਕ ਅਤੇ ਫਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਦੁਆਰਾ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਬਰਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਰਾਜ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਸਭ ਤੋਂ ਨਰਮ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ।
ਮੁਸਲਿਮ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਹਿੰਦੂ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ, ਜਿਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸੀ, ਪਿਛਲੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਲਗਾਤਾਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ।
ਹੋਰ ਅਦਾਲਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਆਫੀਫ' ਨੇ ਫਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ 'ਤੇ ਕਈ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਹੱਤਿਆ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਦੀ ਧੀ ਦੁਆਰਾ।
1316 ਵਿੱਚ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਲਜੀ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਿਲ ਦੀਆਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਖੁਸਰੋ ਖਾਨ ਦੇ ਜੂਨ 1320 ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਲਜੀ ਦੇ ਬੇਟੇ ਮੁਬਾਰਕ ਖਲਜੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਖਲਜੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਮੁਸਲਿਮ ਰਿਆਸਤਾਂ ਅਤੇ ਕੁਲੀਨਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ।
ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕੁਲੀਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਗਾਜ਼ੀ ਮਲਿਕ, ਜੋ ਕਿ ਖ਼ਲਜੀਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਸੀ, ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਖੁਸਰੋ ਖਾਨ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।
1320 ਵਿੱਚ, ਗਾਜ਼ੀ ਮਲਿਕ ਨੇ ਖੋਖਰ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਫੌਜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੱਤਾ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਖੁਸਰੋ ਖਾਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਇੱਕ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਕੁਰਾਨ, ਫਿਕਹ, ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਗਿਆਨ ਸੀ।
ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਜ਼ੀਰਾਂ 'ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਖ਼ਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇ ਫੈਸਲੇ ਲਏ।
ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਇਸਲਾਮੀ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਰਕਾਰੀ ਖਜ਼ਾਨਾ ਕੀਮਤੀ ਧਾਤੂ ਦੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਖਾਲੀ ਸੀ।
ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨਾਲ ਅਧਾਰ ਧਾਤੂਆਂ ਤੋਂ ਸਿੱਕੇ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ - ਇੱਕ ਫੈਸਲਾ ਜੋ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਸ ਮੈਟਲ ਤੋਂ ਨਕਲੀ ਸਿੱਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਸਨ।
1321 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਉਲੁਗ ਖਾਨ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਅਰੰਗਲ ਅਤੇ ਤਿਲਾਂਗ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਲਈ ਦੇਓਗੀਰ ਭੇਜਿਆ।
ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਗਿਆਸੂਦੀਨ ਤੁਗਲਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਵੱਡੀ ਫੌਜੀ ਟੁਕੜੀ ਭੇਜੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅਰੰਗਲ ਅਤੇ ਤਿਲਾਂਗ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਲੁੱਟਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਇਸ ਵਾਰ ਉਲੁਗ ਖਾਨ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਰੰਗਲ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਲੁੱਟੀ ਗਈ ਦੌਲਤ, ਸਰਕਾਰੀ ਖਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਅਲਾਉੱਦੀਨ ਖ਼ਿਲਜੀ ਦੀ 1316 ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਫਿਰ ਖੁਸਰੋ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਅਲਾਉੱਦੀਨ ਖ਼ਿਲਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੁਬਾਰਕ ਖ਼ਿਲਜੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਜੂਨ 1320 ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਈ ਸੀ।
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਖ਼ਿਲਜੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਬਾਕੀ ਸਹਾਇਕਾਂ ਜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਨਜ਼ਰੀਆ ਬਦਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।
ਫਿਰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰਾਜ-ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਗਾਜ਼ੀ ਮਲਿਕ ਨੂੰ, ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਖ਼ਿਲਜੀ ਵੰਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਸੀ, ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਖੁਸਰੋ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਇਸ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰੇ।
ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ, ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਈ, ਭੂਗੋਲਿਕ ਪਹੁੰਚ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਸਿਖਰ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਮਾਲਵਾ, ਗੁਜਰਾਤ, ਮਹਾਰੱਤਾ, ਤਿਲਾਂਗ, ਕੰਪਿਲਾ, ਧੁਰ-ਸਮੁੰਦਰ, ਮੈਬਰ, ਲਖਨੌਤੀ, ਚਟਗਾਉਂ, ਸੁਨਾਰਗਨਵ ਅਤੇ ਤਿਰਹੂਤ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲੁੱਟਿਆ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਸਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਿਮ ਰਾਜਾਂ 'ਤੇ ਹਰ ਛਾਪੇਮਾਰੀ ਅਤੇ ਹਮਲੇ ਨੇ ਫੜੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਨਵੀਂ ਲੁੱਟੀ ਗਈ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਫਿਰੌਤੀ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਕੀਤੀ।
ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਬਗਾਵਤ ਰੁਟੀਨ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।
ਗ਼ਿਆਸੁੱਦੀਨ ਤੁਗਲਕ ਨੇ ਖ਼ਲਜੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਮਲਿਕਾਂ, ਅਮੀਰਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਪੂਰਵਜ ਖੁਸਰੋ ਖਾਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ 'ਤੇ ਟੈਕਸ ਦੀ ਦਰ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ ਜੋ ਕਿ ਖਲਜੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੀ, ਪਰ ਹਿੰਦੂਆਂ 'ਤੇ ਟੈਕਸ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਸਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਜ਼ਿਆਉਦੀਨ ਬਰਾਨੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹੇ ਨਾ ਹੋ ਜਾਣ ਜਾਂ ਬਾਗੀ ਨਾ ਹੋ ਜਾਣ।
ਇਸਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਕ ਖੁਸਰੋ ਖਾਨ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਸੀ।
ਖੁਸਰੋ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਮਲਿਕ ਕਫ਼ੂਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅਲਾਉੱਦੀਨ ਖ਼ਿਲਜੀ ਲੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੈਨਿਕ ਮੁਹਿੰਮਾ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗ਼ੈਰ-ਮੁਸਲਿਮ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।
ਇਸਦਾ ਆਖਰੀ ਸ਼ਾਸਕ, ਖੁਸਰੋ ਖਾਨ, ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਗੁਲਾਮ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਖੁਸਰੋ ਖਾਨ, ਮਲਿਕ ਕਾਫੂਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਲਜੀ ਦੀ ਤਰਫੋਂ, ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਿਮ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਲਈ ਕਈ ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਸੱਤਾ ਸੰਭਾਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗਾਜ਼ੀ ਮਲਿਕ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਗ਼ਿਆਸੁੱਦੀਨ ਤੁਗਲਕ ਰੱਖਿਆ - ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਗਲਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਨਾਮਕਰਨ ਹੋਇਆ।
ਗ਼ਿਆਸੁੱਦੀਨ ਤੁਗਲਕ ਨੂੰ ਵਿਦਵਤਾ ਭਰਪੂਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਗਲਕ ਸ਼ਾਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਮਿਸ਼ਰਤ ਤੁਰਕੋ-ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦਾ ਸੀ; ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਜੱਟ ਕੁਲੀਨ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਤੁਰਕੀ ਗੁਲਾਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ।
ਤੁਗ਼ਲਕ ਵੰਸ਼ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਵੰਸ਼ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿ ਤੁਰਕੋ-ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਰਾਜੇ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ 'ਤੇ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਭਾਰਤ ਸਮੇਂ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 1320 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਗਿਆਸਉੱਦੀਨ ਤੁਗ਼ਲਕ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ ਫ਼ੌਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਝ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੀ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਅਯੋਗ ਅਗਵਾਈ ਕਾਰਨ।
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਬਨ ਬਤੂਤਾ, ਅਲ-ਸਫਾਦੀ, ਇਸਾਮੀ, ਅਤੇ ਵਿਨਸੇਂਟ ਸਮਿਥ, 1325 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਗ਼ਿਆਸੁੱਦੀਨ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉਲੁਗ ਜੂਨਾ ਖਾਨ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਜੂਨਾ ਖਾਨ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਅਤੇ 26 ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।
ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵੰਸ਼ ਸਮੇਂ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਛੇ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਇਆ, ਇੱਕ ਕਿਲਾ ਮੰਗੋਲ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਧੇਰੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਤੁਗਲਕਾਬਾਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਭੂਗੋਲਿਕ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੰਧਿਆ ਰੇਂਜ ਤੱਕ ਸੁੰਗੜ ਗਿਆ ਸੀ।
ਫੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਕਾਮਿਆਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਨਸਲੀ ਵਿਤਕਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਮੇਹਨਤਾਨਾ ਨਾ ਮਿਲਣਾ ਤੇ ਕੰਮ ਤੇ ਵਾਧੂ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਹੀ ਮੇਹਨਤਾਨਾ ਨਾ ਮਿਲਣਾ ਮੁਖ ਸਮਸਿਆ ਸੀ।
ਜਯਾਬੇਨ ਡੇਸਾਈ ਕਾਮਿਆਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਵਿਤਕਰੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਫੈਕਟਰੀ ਪ੍ਰਬਧਕਾ ਖਿਲਾਫ਼ ਅਵਾਜ਼ ਉਠਾਉਂਦੀ ਸੀ ਤੇ ਕਾਮਿਆ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦਿੰਦੀ ਸੀ।
ਗਰਨਵਿਕ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਕੁਝ ਕਾਮੇ ਏਪਏਕਸ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਮੈਬਰ ਬਣ ਗਏ।
ਗਰਨਵਿਕ ਕਪੰਨੀ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਨੇ ਜਯਾਬੇਨ ਡੇਸਾਈ ਸਮੇਤ ਹੜਤਾਲੀ ਕਾਮਿਆ ਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿਤਾ ਤੇ ਯੂਨੀਅਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਨਾਹ ਕਾਰ ਦਿਤੀ।
ਇਸ ਹੜਤਾਲ ਨੂੰ ਨਾਕਾਮਯਾਬ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਗਰਨਵਿਕ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਰੇਕ ਹਥਕੰਡਾ ਅਪਣਾ ਰਹੇ ਸੀ।
ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਹਰੇਕ ਸਵੇਰ ਨੂੰ 5 ਵਜੇ ਤੋਂ 6 ਵਜੇ ਤਕ ਹਜ਼ਾਰਾ ਦੀ ਤਦਾਦ ਵਿੱਚ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਮੇ ਫੇਕਟਰੀ ਦੇ ਗੇਟ ਅਗੇ ਇਕਠੇ ਹੁੰਦੇ ਤੇ ਬਾਹਰੋ ਲਿਆਂਦੇ ਕਾਮਿਆ ਨੂੰ ਕੰਮ ਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੇ ਤੇ ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਹੜਤਾਲ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰੇਰਦੇ।
ਡਾਕ ਕਰਮਚਾਰੀਆ ਦੀ ਯੂਨਿਅਨ ਨੇ ਗਰਨਵਿਕ ਹੜਤਾਲੀ ਕਾਮਿਆ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਗਰਨਵਿਕ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰ ਦਿਤਾ।
ਕਰੁਣਾ ਰਸ ਸਿਧਾਂਤ ਬਾਰੇ ਆਚਾਰੀਆ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਮਨਚਾਹੀ ਵਸਤੂ ਦੀ ਹਾਨੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਵਸਤੂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜੋ ਵਿਆਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾ ਕਰੁਣਾ ਰਸ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮਨਚਾਹੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਜੋ ਸ਼ੋਕ ਜਾ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਕਰੁਣਾ ਰਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰੀਤਮਾਨ ਦਾ ਨਾਸ਼, ਪ੍ਰੀਤਮ ਦਾ ਵਿਯੋਗ, ਧਨ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ, ਹੱਤਿਆ ਆਦਿ ਇਸਦੇ ਆਲੰਬਨ ਵਿਭਾਵ ਹਨ।
ਪ੍ਰਿਯ ਵਸਤੂ ਦੀ ਯਾਦ, ਪ੍ਰੀਤਮਾਨ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ, ਬਸਤਰ, ਗਹਿਣੇ, ਚਿੱਤਰ, ਕਟਾਕਸ਼ ਦੀ ਕਲਪਨਾ, ਦੁੱਖ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਆਦਿ ਇਸਦੇ ਉਦੀਪਨ ਵਿਭਾਵ ਹਨ।
ਹੰਝੂਆਂ ਦਾ ਵਹਾਉਣਾ, ਹਉਕੇ ਭਰਨਾ, ਹਿੱਕ ਪਿਟਣਾ, ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਡਿੱਗਣਾ, ਵਿਰਲਾਪ, ਰੱਬ ਨੂੰ ਕੋਸਣਾ ਆਦਿ ਇਸਦੇ ਅਨੁਭਾਵ ਹਨ।
ਗਲਾਨੀ, ਚਿੰਤਾ, ਉਤਸਕਤਾ, ਆਵੇਗ, ਮੋਹ, ਭੈਅ, ਦੀਨਤਾ, ਕਾਂਬਾ, ਰੋਮਾਂਚ, ਗਲਾ ਭਰਨਾ ਆਦਿ ਕਰੁਣਾ ਰਸ ਦੇ ਸੰਚਾਰੀ ਭਾਵ ਹਨ।
ਇੱਥੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਆਲੰਬਨ ਵਿਭਾਵ ਹਨ, ਦੁੱਧੀਆਂ ਨਾਲ ਪਲਮਣਾ ਉੱਦੀਪਨ ਹੈ, ਹੰਝੂਆਂ ਦਾ ਛਲਕਣਾ ਅਨੁਭਾਵ ਹੈ, ਚਿੰਤਾ, ਆਲਸ, ਸੰਚਾਰੀ ਭਾਵ ਹਨ।
ਸੁਆਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਰੁਣਾਮਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੋਂ ਭਾਵੁਕ ਦਰਸ਼ਕ ਇਤਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਹੰਝੂ ਵਹਿ ਤੁਰਣ।
ਕਿ ਇਹ ਹੰਝੂ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸੂਚਕ ਹਨ ਜਾਂ ਸੁੱਖ ਦੇ ਅਰਥਾਤ ਜਿਸ ਕਰੁਣ ਰਸ ਵਿਚ ਰੁਦਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿਚ ਇੱਕ ਆਨੰਦ, ਇੱਕ ਸੁਆਦ ਕਿਵੇਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਭੱਟਨਾਯਕ ਨੇ ਕਰੁਣ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਹਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਰਣਨ, ਵਿਅਕਤੀ, ਪਾਤ੍ ਸਾਰੇ ਹੀ ਮੇਰ-ਤੇਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਰਬ-ਸਾਂਝੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਰਥਾਤ ਸਧਾਰਣੀਕਰਣ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਚਾਰਕ ਸੰਬੰਧ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਉਦੋਂ ਰਜੋਗੁਣ ਤੇ ਤਮੋਗੁਣ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਤੋਗੁਣ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਤੋਗੁਣ ਦੀ ਬਹੁਲਤਾ ਕਰਕੇ ਕਰੁਣ ਰਸ ਦਾ ਬਾਹਰਲਾ ਦੁੱਖ ਵੀ ਆਨੰਦ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਨਿਬੜਦਾ ਹੈ।
ਦਿਸਦੇ-ਪਿਸਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੰਮ ਦੁਖਦਾਈ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਉਹ ਅਲੌਕਿਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਨੰਦ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
'ਨਾਟਯ-ਦਰਪਣ' ਦੇ ਕਰਤਾ ਰਾਮਚੰਦ੍ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੁਣ ਰਸ ਆਨੰਦ ਸ੍ਵਰੂਪ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਭੋਜਰਾਜ ਨੇ 'ਸ੍ਰਿੰਗਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼' ਵਿੱਚ 'ਰਸਾ ਹਿ ਸੁਖ ਦੁ:ਖ ਰੂਪਾ' ਕਹਿਕੇ ਕਰੁਣਾ ਨੂੰ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੁਖਮਈ ਅਤੇ ਦੁੱਖਮਈ ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ।
ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਰੁਣ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰੁਚੀ ਦਾ ਜੋ ਕਾਰਣ ਹੈ ਉਸਦੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਗੁਣਚੰਦ੍ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਰੁਚੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਟ ਜਾ ਕਵੀ ਦੀ ਚਤੁਰਤਾ ਹੈ।
ਕਵੀ ਅਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਵਿਚ ਚਮਤਕਾਰ ਉਤਪੰਨ ਕਰ ਦੇੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਟ ਆਪਣੇ ਐਕਟਿੰਗ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਵਰਣਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਚਮਤਕਾਰੀ ਬਣਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਨਤਕ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਉਹ " ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਵੀ ਬਾਨੀ ਆਗੂ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 14 ਰਾਜਾਂ – ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਕਰਨਾਟਕ, ਗੁਜਰਾਤ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਬਿਹਾਰ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਉੜੀਸਾ, ਆਂਧਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ, ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ।
ਉਸਨੇ ਬਿਜਲੀ ਟੈਰਿਫ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਘਰੇਲੂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਸਟੇਟ ਡੰਪਿੰਗ ਵਿਰੁੱਧ, ਦਿਹਾਤੀ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਲਈ ਅਤੇ ਪਿਆਜ਼, ਗੰਨਾ, ਤੰਬਾਕੂ, ਦੁੱਧ, ਝੋਨੇ, ਕਪਾਹ ਦੇ ਲਾਹੇਵੰਦ ਭਾਅ ਲਈ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਕਰਨਾਟਕ, ਗੁਜਰਾਤ, ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।
ਉਸਨੇ ਸ਼ੇਤਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ)।
ਸ਼ਰਦ ਅਨੰਤਰਾਓ ਜੋਸ਼ੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਸਵਤੰਤਰ ਭਾਰਤ ਪਕਸ਼ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਸ਼ੇਤਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
9 ਜਨਵਰੀ 2010 ਨੂੰ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਲਈ 33% ਰਿਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਦੇਣ ਦੇ ਬਿੱਲ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਸੰਸਦ ਸੀ।
ਸ਼ਰਦ ਜੋਸ਼ੀ ਮੋਹਰੀ ਗਲੋਬਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਵਿਸ਼ਵ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਫੋਰਮ , ਜੋ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤੇ ਅਸਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗੱਲਬਾਤ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।
ਸ਼ੇਤਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਸਿਆਸੀ ਯੂਨੀਅਨ ਹੈ।
ਸ਼ਰਦ ਜੋਸ਼ੀ ਦਿਹਾਤੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸੰਗਠਨ ਸ਼ੇਤਕਾਰੀ ਮਹਿਲਾ ਅਘਾਦੀ ਦਾ ਵੀ ਬਾਨੀ ਸੀ, ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਹੱਕ ਦੇ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
ਉਹ "ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ", "ਬਿਜ਼ਨਸ ਇੰਡੀਆ", 'ਲੋਕਮੱਤ' ਆਦਿ ਲਈ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਵੀ ਲੇਖਕ ਹੈ।
ਨਕਸਲਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਜਨਮ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ,ਪਰੰਤੂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਹਿਰ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ 1968 ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
ਕਿਸੇ ਵਿਦਵਾਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਈ ਖੜੋਤ,1967ਵਿਚ ਬਣੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂਦੀ ਅਸਫਲਤਾ, ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦਾ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟੀ ਰਾਹ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰਨਾ,ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ,ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਰਹੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਨਾਕਾਫੀ,ਉਹ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ,ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਕਸਲਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਰਾਹ ਮੌਕਾ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਲਹਿਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ,ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ,ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਉੱਪਰ ਪਿਆ।
ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਉਹ ਕਵੀ ਹੈ,ਜੋ ਨਿਸੰਗ ਹੋ ਕੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਠੇਕੇਦਾਰ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜ ਠੀਕ ਤਰਾਂ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਆਸ਼ਾਵਾਂ ਠੀਕ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ।
ਉਹ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੇਵਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਣਨਾ,ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਜਰੂਰੀ ਹੈ:
ਇਕ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ"ਪਾਸ਼ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਪੁਰਾਤਨ ਪਰੰਪਰਾ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਰੁੱਧ ਹੀ ਵਿਦਰੋਹ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਤੇ ਕਾਵਿ ਰੂਪਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਵੀ ਵਿਦਰੋਹ ਸੀ।
ਇਸੇ ਲਈ ਪਾਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਲਈ ਨਵੇਂ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਸ ਲਹਿਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਉਪਰ ਪਿਆ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਵਰਗ-ਆਧਾਰ ਗ਼ਰੀਬ ਕਿਸਾਨੀ ਦਾ ਸੀ ਤੇ ਕਿਸਾਨੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਰਾਜਸੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਰਸੇ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ,ਭਾਵੇਂ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਲੋਕ ਧਰਮੀ ਰੂਪ ਲੋਕ ਰੁਮਾਂਸ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਭੇਦ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜਾ ਸਾਹਿਤ ਨਕਸਲਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ,ਉਹ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜਾਂ ਜੁਝਾਰੂ ਸਾਹਿਤ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਪਾਸ਼ ਨੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਉਪਰ ਸਿੱਧੀ ਚੋਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਮਾਜਿਕ ਕਰਤੱਵ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਨਿਭਾ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਧਰੋਹ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਦਰਸ਼ਨ ਖਟਕੜ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜੁਝਾਰੂ ਕਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਅੰਦਰ ਰਲੀ ਰੋਸ ਦੀ ਸੁਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਭਾਰਿਆ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਦੂਰੀਆਂ ਭੂਤਕਾਲ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਦਸ ਬਿਲੀਅਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਲ ਉੱਤੇ ਨਾਪੀ ਗਈ ਇੱਕ ਗਲੈਕਸੀ ਸਾਨੂੰ ਇੰਝ ਲਗਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਦਸ ਬਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੇ ਦਰਸ਼ਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਸਤੇ ਇੰਨੀ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਸ਼ਾ ਜਿਵੇਂ “ਪਛੱਮ” ਵਿੱਚ ਦਸ ਬਿਲੀਅਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਗਲੈਕਸੀ ਉੱਤੇ ਦੇਖਣਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗਲੈਕਸੀ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਵਾਲੀ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਕੁੱਲ ਦੂਰੀ ਵੀਹ ਬਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲੀ ਗਲੈਕਸੀ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਗਲੈਕਸੀ ਤੱਕ ਅਜੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਵਾਸਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਉਮਰ 13.8 ਬਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਇੰਨੀ ਲੰਬੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਇੱਕ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਸਰਵ ਸਧਾਰਨ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਹਿੱਸੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਦਿਸ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਣ ਹੌਰਿਜ਼ਨ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਦਿਸ ਸਕਦੇ।
ਇਨਫਲੇਸ਼ਨ ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਅਲੋਚਨਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਨਫਲੇਸ਼ਨ ਫੀਲਡ ਕਿਸੇ ਗਿਆਤ ਭੌਤਿਕੀ ਫੀਲਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਪੁਟੈਸ਼ਲ ਊਰਜਾ ਵਕਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਆਂਕੜੇ ਨਾਲ ਸਹਮਿਤ ਹੋਣ ਪ੍ਰਤਿ ਗੈਰ-ਜਰੂਰੀ ਤੌਰ ਤੇ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਇਨਫਲੇਸ਼ਨਰੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੋਜੀ ਪਿਤਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪੌਲ ਸਟੇਨਹਰਡਟ ਤਾਜ਼ਾ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਥਿਊਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਤਿੱਖਾ ਅਲੋਚਕ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨਫਲੇਸ਼ਨ ਹੌਰਿਜ਼ਨ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਲਟੀਵਰਸ ਰਚਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਨੰਤ ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਖੰਡ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਹੋਮੋਜੀਨੀਅਸ ਜਾਂ ਆਇਸੋਟ੍ਰੋਪਿਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਮਲਟੀਵਰਸ ਤਸਵੀਰ ਅੰਦਰ, ਇਹ ਇੱਕ ਅੰਸਭਾਵਿਤ ਇੱਤਫਾਕ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਉੰਨਾ ਹੀ ਇੱਕਸਾਰ ਅਤੇ ਆਇਸੋਟ੍ਰੋਪਿਕ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਇਹ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ।
ਇਸ ਉਮੀਦ ਤੋਂ ਉਲਟ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਆਈਸੋਟ੍ਰੋਪਿਕਤਾ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੁੰਦਾ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਇੱਕਸਾਰਤਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਇੰਨੇ ਘੱਟ ਹਨ ਕਿ ਸਿਰਫ ਤਾਜ਼ਾ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਫਰਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਪਣ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਔਜ਼ਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਿਆ ਹੈ।
ਇਹ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੇਕਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵੱਖਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਹਲਕੇ ਫਰਕ ਵਾਲੇ ਤਾਪਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਸਰਲਤਾ ਨਾਲ ਇਹ ਅਰਥ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੇ ਖੁਦ ਹੀ ਇੱਕਸਾਮ ਹੋ ਜਾਣ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਵਕਤ ਅੰਦਰ ਇਸ ਬਿੰਦੂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਤਾਪਮਾਨ ਹੋ ਸਕੇ।
ਮਿਆਰੀ ਭੌਤਿਕੀ ਥਿਊਰੀਆਂ ਅੰਦਰ, ਕੋਈ ਵੀ ਸੂਚਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਸਫ਼ਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ।
ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ “ਸੂਚਨਾ” ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ “ਭੌਤਿਕੀ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਕਿਸਮ”।
ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਤਾਪ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਗਰਮ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਠੰਢੇ ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਵਟਾਂਦਰੇ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ।
ਉੱਪਰ ਵਾਲੀ ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ ਤੇ ਸਵਾਲ ਵਿਚਲੀਆਂ ਦੋ ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਨੂੰ ਸਾਂਝੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ; ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਾਰਣਾਤਮਿਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।
ਫੇਰ ਇਹ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਭੌਤਿਕੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਸਰਵ ਸਧਾਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਅੰਦਰ ਵੱਖਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਵੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹੋਣਗੀਆਂ।
ਬਿੱਗ ਬੈਂਗ ਮਾਢਲ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਘਣਤਾ ਘਟਦੀ ਗਈ ਤਾਂ ਇਹ ਅੰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਕਣਾਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਫੋਟੌਨ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਦੇਰ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਉਹ ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਤੋਂ ਡੀਕਪਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਵਿਸਫੋਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਏ।
ਓਸ ਵਕਤ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਸੰਭਵ ਸੂਚਨਾ ਵਟਾਂਦਰੇ ਦਾ ਘਣਫਲ਼ 900,000 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਆਰਪਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਸਪੇਸ ਦੇ ਫੈਲਾਓ ਦੀ ਦਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਵਰਤ ਕੇ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸਦੀ ਵਜਾਏ, ਸਾਰੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਅਕਾਸ਼ ਇੱਕੋ ਤਾਪਮਾਨ, ਅਤੇ 1088 ਗੁਣਾ ਜਿਆਦਾ ਘਣਫ਼ਲ਼ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕੌਸਮਿਕ ਇਨਫਲੇਸ਼ਨ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਕਿੰਟ ਵਿੱਚ ਅੱਤ-ਤੇਜ਼ ਦਰ ਵਾਲੇ ਫੈਲਾਓ ਦੇ ਇੱਕ ਸੂਖਮ 1032 ਸਕਿੰਟ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਇਨਫਲੇਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ ਅਕਾਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਵਧ ਗਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਇਨਫਲੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਛੋਟਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਾਰਣਾਤਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਇਸ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਇੱਕਸਾਰ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ।
ਇਨਫਲੇਸ਼ਨ ਨੇ ਫੇਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੂਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕਸਾਰਤਾ ਨੂੰ “ਅੰਦਰ ਜਿੰਦਰਾ ਲਗਾ” ਦਿੱਤਾ।
ਫੇਰ ਵੀ, ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ 1986 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਰੋਜ਼ਰ ਪੈੱਨਰੋਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਨਫਲੇਸ਼ਨ ਆਪਣੀਆਂ ਖੁਦ ਦੀਆਂ ਅੱਤ ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦਾ ਕਾਰਣ ਸਮਝਾਇਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ: ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਇੱਕਸਾਰਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਬਾਬਤ ਕੁੱਝ ਨਾ ਕੁੱਝ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਤੇ ਗਲਤ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਤਾਪ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣਾ , ਜੇਕਰ ਤਾਪ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕੁੱਝ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਐਨਟ੍ਰੋਪੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਵਾਧਾ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਾਪ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਦੇ ਬਾਦ ਨਾਲੋਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਹੌਰਿਜ਼ਨ ਸਮੱਸਿਆ ਬਿੱਗ ਬੈਂਗ ਦੇ ਸਟੈਂਡਰਡ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਮਾਡਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ ਜੋ 1960ਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਮੁਢਲੇ ਤੌਰ ਤੇ ਚਾਰਲਸ ਮਿਸਨਰ ਦੁਆਰਾ ਪਛਾਣੀ ਗਈ ਸੀ।
ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਨਹੀਂ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੂਰੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਉਹ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੌਤਿਕੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਜੇਕਰ ਸੂਚਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਜਿੰਨਾ ਤੇਜ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।
ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਇਨਫਲੇਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ ਬਿੱਗ ਬੈਂਗ ਅੰਦਰਲੀ ਐਨੀਸੋਟ੍ਰੋਪੀਆਂ ਘਟ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ੍ ਕੌਸਮਿਕ ਬੈਕਗਰਾਉਂਡ ਵਿਚਲੇ ਫਰਕਾਂ ਨੂੰ ਕੌਸਮਿਕ ਇਨਫਲੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸੁਚਾਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਇਨਫਲੇਸ਼ਨ ਥਿਊਰੀ ਮਾਈਕ੍ਰੋਵੇਵ ਬੈਕਗਰਾਉਂਡ ਵਿੱਚ ਐਮੀਸੋਟ੍ਰੋਪੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਵਰਣ-ਪਟ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਤੇ ਤੋਂ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਨਾਲ ਜਿਆਦਾਤਰ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਬਦਲਦੀ ਸਪੀਡ ਜਾਂ ਵੇਰਿੰਗ ਸਪੀਡ ਆਫ ਲਾਈਟ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਨਾਲ 1988 ਵਿੱਚ [[ਜੀਨ-ਪੀਇੱਰੇ ਪੇਟਿਟ, 1992 ਵਿੱਚ ਜੌਹਨ ਮੋੱਫਟ, ਅਤੇ 1998 ਵਿੱਚ ਆਂਦ੍ਰੇਸ ਅਲਬ੍ਰੇਸਟ ਅਤੇ ਜੋਆਓ ਮਗਿਉਜੋ ਦੀ ਦੋ ਮੈਂਬਰੀ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਹੌਰਿਜ਼ਨ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।
ਹੌਰਿਜ਼ਨ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ ਦੋ ਥਿਊਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਮ ਕੌਸਮਿਕ ਇਨਫਲੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਬਦਲਣਯੋਗ ਸਪੀਡ ਹੈ।
ਸਲੇਵਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਪਰਾਗ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੇ ਪਰਚੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਫਾ
ਪਰਾਗ ਸਕੂਲ ਜਾਂ ਪਰਾਗ ਭਾਸ਼ਾਈ ਘੇਰਾ ਪਰਾਗ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਲੋਕਾਂ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ, ਫਿਲੋਜਿਸਟਸ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਸੀ।
ਜੈਨ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਤੇ ਇਕੋ ਏਕਾਧਿਕਾਰ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਕੋਸ਼ਿਸਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ
ਦੇ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ "ਅੰਨ੍ਹੇ ਬੰਦੇ ਅਤੇ ਹਾਥੀ" ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜ ਅੰਨ੍ਹੇ ਇੱਕ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਇੱਕ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹਾਥੀ ਦੀ ਪੂੰਛ ਫੜਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰੱਸੀ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਚੀਜ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਜਾ ਅੰਨ੍ਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੁੰਢ ਫੜਦਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਸੱਪ ਹੈ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੀਸਰੇ ਨੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਲੱਤ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਖੰਭੇ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਚੀਜ ਹੈ, ਇੱਕ ਨੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਕੰਨ ਫੜੇ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਸੂਪ ਵਰਗੀ ਚੀਜ ਹੈ, ਸਭ ਦੀ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਵਿਆਖਿਆ।
ਇੱਕ ਹੀ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਅਨੰਤ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਹਰ ਇੰਸਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਕੁੱਝ ਗੁਣ ਗੌਣ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਜੈਨੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿਰਫ -ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਜੀਵ- ਹੀ ਹਰ ਪਹਿਲੂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਵਿੱਚ ਆਬਜੈਕਟ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਸਭ ਸਿਰਫ ਅੰਸ਼ਕ ਗਿਆਨ ਦੇ ਹੀ ਸਮਰੱਥ ਹਨ।
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਕੋਈ ਇਕੱਲਾ ਮਨੁੱਖ ਨਿਰਪੇਖ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਅਨੇਕਾਂਤਵਾਦ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਪੰਜ ਅੰਧਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਲੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਲ ਤਰੀਕੇ ਵਲੋਂ ਸੱਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜ ਅੰਧੇ ਇੱਕ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਛੂੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ - ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਇੱਕ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹਾਥੀ ਦੀ ਪੂੰਛ ਫੜਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰੱਸੀ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਚੀਜ ਹੈ,ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਜਾ ਅੰਨ੍ਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੂੰੜ ਫੜਦਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਸੱਪ ਹੈ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੀਸਰੇ ਨੇ ਹਾਥੀ ਦਾ ਪੈਰ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਖੰਭੇ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਚੀਜ ਹੈ,ਕਿਸੇ ਨੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਕੰਨ ਫੜੇ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਤਰੀ ਵਰਗੀ ਚੀਜ ਹੈ,ਸਭ ਦੀ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ।
ਸਬਨੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਸੀ ਉੱਤੇ ਸਾਰਾ ਸੱਚ ਨੂੰ ਨਹੀਂ,ਇੱਕ ਹੀ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਈ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉੱਤੇ ਹਰ ਇੰਸਾਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦ੍ਰਸ਼ਠਿਕੋਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਵਲੋਂ ਉਸਨੂੰ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਕੁੱਝ ਗੁਣ ਗੌਣ ਤਾਂ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਵਲੋਂ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਨੇਕਾਂਤਵਾਦ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਿੱਧਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਅਨੇਕਾਂਤਵਾਦ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਕੋਣਾਂ ਵਲੋਂ ਦੇਖਣ ਉੱਤੇ ਸੱਚ ਅਤੇ ਅਸਲੀਅਤ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਦੇਖਣ ਉੱਤੇ ਸਾਰਾ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਏਬਾਦੀ ਨੇ ਵੀ ਇਜ਼ਤ ਇਬਰਾਹੀਮ-ਨੇਜਾਦ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਜੁਲਾਈ 1999 ਵਿੱਚ ਈਰਾਨੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 'ਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।
2000 ਵਿੱਚ ਅਬਦਾਲੀ 'ਤੇ ਅੰਸਾਰ-ਏ-ਹਿਜ਼ਬੁੱਲਾਹ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ, ਅਮੀਰ ਫਰਸ਼ਦ ਇਬਰਾਹੀਮੀ ਦੇ ਵੀਡੀਓ ਟੇਪ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਬਰਾਹੀਮੀ ਨੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਤੇ ਸੰਗਠਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦਾ ਇਕਬਾਲ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਤ ਇਬਰਾਹਿਮ-ਨੇਜਾਦ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਖਤਾਮੀ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਮਲੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਏਬਾਦੀ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਅਮੀਰ ਫਰਸ਼ਦ ਇਬਰਾਹੀਮੀ ਦੇ ਇਕਬਾਲੀਆ ਬਿਆਨ ਦੀ ਸਿਰਫ ਵੀਡੀਓ ਟੈਪ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਇਸ ਕੇਸ ਨੂੰ ਕੱਟੜਪੰਥੀਾਂ ਦੁਆਰਾ "ਟੇਪ ਨਿਰਮਾਤਾ" ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਵੀਡੀਓ ਟੇਪ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਨੋਰਥਾਂ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ ਸਨ।
ਏਬਾਦੀ ਅਤੇ ਰੋਹਮੀ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਖਤਾਮੀ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮਿਕ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਦੇ ਮੁੱਖੀ ਨੂੰ ਇਬਰਾਹੀਮੀ ਦੇ ਵੀਡੀਓ ਟੇਪ ਜਮ੍ਹਾ ਭੇਜਣ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਲਾਇਸੈਂਸਾਂ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮਿਕ ਨਿਆਂ ਪਾਲਿਕਾ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਈਬਰਾਹੀਮੀ ਦੇ ਵੀਡੀਓ ਟੇਪ ਕੀਤੇ ਇਕਬਾਲੀਆ ਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ 48 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੀ ਕੈਦ 'ਚ 16 ਮਹੀਨੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
ਇਸ ਕੇਸ ਨੇ ਇਰਾਨ ਉੱਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਏਬਾਦੀ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਬਦਸਲੂਕੀ ਦੇ ਕਈ ਕੇਸਾਂ ਦਾ ਬਚਾਅ ਵੀ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਰੀਅਨ ਗੋਲਸ਼ਾਨੀ, ਜਿਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸਤਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਤਰੇਈ ਪਤਨੀ ਦੁਆਰਾ ਕੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਇਸ ਕੇਸ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ 'ਚ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।