polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਖ਼ੁਦਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪੈਗ਼ਾਮ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਅਭਾਰਤੀ ਸਰੋਤ ਨੂੰ ਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਸਲਾਮ- ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ, ਕੁਰਾਨ ਮਜੀਦ, ਅੱਲਾਹ, ਪੰਜ ਰੁਕਨ, ਖ਼ਿਲਾਫ਼ਤ ਦਾ ਵਿਕਾਸ, ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ, ਸੂਫ਼ੀਮਤ- ਸੂਫ਼ੀਮਤ ਦਾ ਵਿਕਾਸ, ਮੁੱਖ ਸਿਧਾਂਤ, ਚਤੁਰਾਂਗ ਮਾਰਗ, ਸੱਤ ਮੁਕਾਮ, ਸੂਫ਼ੀ ਸਿਲਸਿਲੇ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ- “ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਹੈ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਾਰੇ”ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਉਹ ਸੱਚੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਧਾਰਨਾ ਬਣ ਗਈ ਸੀ ਉਹ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸਾਧਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਵੀਰ ਸਾਧਕ ਅਤੇ ਸਾਖਿਆਤ ਸਿੱਧ ਪੁਰਸ਼ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਅਧਰਮ ਅਥਵਾ ਅਨਾਚਾਰ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਬਤੀਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਵਿਚਲਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਸੰਬੰਧੀ ਮਿਲਦੇ ਅਨੇਕ ਪੁਰਾਣੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤਿਤ੍ਵ ਦਾ ਕੁਝ ਆਭਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਚਿੱਤਰ ਜਨਮ-ਸਾਖੀਆਂ, ਧਰਮ-ਧਾਮਾ, ਸਰਾਂਵਾਂ,ਰਾਜ ਮਹੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਬਣੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ 39 ਵਾਰਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਰ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕੁਲ 40 ਵਾਰਾਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਜਨਮ-ਸਾਖੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸੰਪਾਦਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਮ-ਸਾਖੀ ਜਾਂ ਗੋਸ਼ਟਿ ਦੀ ਸਹੀ ਮਰਯਾਦਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਂ “ਗਿਆਨ ਰਤਨਾਵਲੀ” ਵੀ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਸੀ।
ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਵੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਵਾਂਗ ਨਿਰਗੁਣ ਭਗਤੀ ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ ਰਚਦੇ ਹਨ:-
1500 ਈ. ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤਿਤਵ ਦੇ ਪੑਭਾਵ ਨੇ ਯੁੱਗ ਬੋਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਸ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਂ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ,ਧਾਰਮਿਕ,ਸਮਾਜਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜੋਤ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਉਦਾੱਤ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪੑਵਾਹ ਚੱਲ ਪਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਰਚੈਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਸਭ ਥਾਂ ਸੁੰਤਲਨ ਰੱਖਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ।
ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਜੋ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਹੈ ਆਪ ਨੇ ਉਹ ਬਾਣੀ ਕਿਵੇਂ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲੀ?
ਖੇਦ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਸ੍ਵੈ-ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪੁਰਾਤਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਕੱਚੀ ਬਾਣੀ ਤੋਂ ਭਾਵ ਉਹ ਭਗਤੀ ਕਾਵਿ ਜੋ ਗਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਵੇਲੇ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ ਤੇ ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਵਰਤ ਕੇ ਸਧਾਰਨ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਘਟੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਬਾਣੀ ਰਚਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਸੋਢੀ ਮਿਹਰਬਾਨ ਤੇ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਰਿਜੀ 'ਬਸੰਤ ਕੀ ਵਾਰ' ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਦੀ ਥਾਂ 15 ਪੌੜੀਆਂ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਨਾਨਕ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਲਾ ਪਾਉਣ ਲਈ ਨਾਨਕਦਾਸ,ਦਾਸਨਾਨਕ,ਜਨ-ਨਾਨਕ,ਨਾਨਕਜਨ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਇਸ ਲਈ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ ਸੀ,
ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਅਧੀਕਾਂਸ ਮੁੱਢਲੇ ਸੋਮੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਕੋਈ ਟਿਕਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਸਤ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ।
ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤੀ ਸਮਗਰੀ ‘ਮਫਲੂਜ਼ਾਤ ਸਾਹਿਤ’ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।
ਮਫਲੂਜ਼ਾਤ ਤੋ ਭਾਵ ਹੈ ਉਹ ਪ੍ਰਵਚਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕੁ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਆਈਆਂ ਅਥਵਾ ਜਗਿਆਸੂਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕੀਤੇ ਭਾਸ਼ਣ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ ਨੇ ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਮੁੱਢਲੇ ਸੋਮੇ, ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਰਚਨਾ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੀ ਬਾਣੀ, ਅਧਿਆਤਮਕ ਚਿੰਤਨ, ਕਾਵਿ ਗੁਣ, ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸਰੂਪ।
ਭੂਮਿਕਾ:- ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸਰੋਤ ਦੇ ਸਰੋਤ ਮੂਲਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਇਹ ਦੂਜੀ ਸੈਂਚੀ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਵਿਕਸਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉਚਿਤ ਵਸੀਲਾ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਪਰ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਸਰੋਤ ਆਧਾਰਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਘਾਟ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਲੋਂ ਦਸ ਸੈਂਚੀਆ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਵਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ।
ਇਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੈਂਚੀ ਛਪ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਦੂਜੀ ਸੈਂਚੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਨਿਰਗੁਣ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਪੈਂਦਾ ਹੋਈ।
ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜਗੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੈਸ਼ਣਵ ਭਗਤੀ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਾਰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੱਤਾਂ ਦੀ ਨਿਰਗੁਣ ਭਗਤੀ ਦਾ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ।
ਇਹ ਭਗਤੀ ਵੈਸ਼ਣਵ ਭਗਤੀ ਦੀਆਂ ਸੰਕੀਤਣਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਵਿਧਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰੇਮ ਆਧਾਰਿਤ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਉਹ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਆਧਾਰਿਤ ਨੂੰ ਸੰਤ ਕਬੀਰ ਆਦਿ ਨਾਲ਼।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ, ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ, ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ, ਸੁਆਮੀ ਰਾਮਾਨੰਦ, ਭਗਤ ਪੀਪਾ, ਭਗਤ ਸੈਣ, ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ, ਭਗਤ ਸਧਨਾ, ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ, ਸੰਤ ਕਬੀਰ
ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੁਢਲੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ 9 ਵਾਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਗਾਉਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਡਾ. ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕਾਂਗ ਨੇ ਦੁਖਾਂਤ, ਮਿਥਿਹਾਸਕਤਾ, ਪਰਾਸਰੀਰਕਤਾ ਅਤੇ ਨਾਟਕੀਅਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿੱਸਾ ਰੂੜੀਆ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਬਾਰੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ ਹੈ।
ਜਿਹੜਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹਰ ਕਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ ਉਹ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਸੁਤੰਤਰ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਦੀ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਉਹ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਉਸਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਪਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਵੇਖਦਾ ਅਤੇ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।
ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਦੀਆਂ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਰੂੜੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਵੇਖਣ ਦੀ ਪਹਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸਗੁਣਵਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਤੱਤਵ:-ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ-ਗੁਰੂਆਂ,ਭਗਤਾਂ,ਭੱਟਾਂ ਤੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀਆਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸੰਕਲਿਤ ਹੈ।
ਸਗੁਣਵਾਦੀ ਤੱਤਵ ਦਾ ਮੂਲ ਸਰੋਤ ਅਵਤਾਰਵਾਦ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ ਪੋਰਾਣਿਕਤਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਾਮ-ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਗਤੀ ਦਾ ਉਦਭਵ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਹਿੰਦੀ ਜਗਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਾਫੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ,ਜਿਸ ਦੇ ਦੇਵ-ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਸੰਬੰਧੀ ਕੁਝ ਵੀ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਡਾ. ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ ਨੇ ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਬਾਣੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਅਧੀਨ ਰੱਖ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਉਚਿੱਤ ਹੋਵੇਗਾ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਬਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਣ ਸੰਗਲੀ, ਖਾਰੀ ਬੀੜ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਵਾਧੂ ਬਾਣੀ, ਨਾਮਾ ਸਾਹਿੱਤ ਬਾਰੇ ਹੀ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।
ਕੁਲ 63 ਸ਼ਲੋਕ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਨਾਂ ਅਧੀਨ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ 9 ਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਉਪਰੋਕਤ 63 ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ “ਮਾਝ ਰਾਗ ਦੀ ਵਾਰ” ਦੀ 23ਵੀਂ ਪਉੜੀ ਨਾਲ ਲਗਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਅਤੇ ”ਆਸਾ ਰਾਗ ਦੀ ਵਾਰ’ ਦੀ 12ਵੀਂ ਪਉੜੀ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਦੋ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ।
ਉਪਰੋਕਤ ਤੱਥਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਅਸੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਡਾ. ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿੱਤ ਦਾ ਸਰੋਤ ਮੂਲਕ ਇਤਿਹਾਸ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਰਹੀ ਹੈ।
ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿੱਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਲਾਭ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਵਿ ਦੇ ਜੋ ਤੱਥ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਢੁਕਵੇਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਡਾ. ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇ ਤਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਿੱਸਾਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਸਮਾਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਵੰਡ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੀਤੀ ਹੈ:-
ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾਂ ਪੀਲੂ, ਹਾਫਜ਼ ਬਰਖੁਰਦਾਰ, ਕਾਦਰਯਾਰ, ਅਹਿਮਦਯਾਰ, ਅਮਾਮ ਬਖਸ਼, ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ, ਫਜ਼ਲ ਸ਼ਾਹ, ਮੁਹੰਮਦ ਬਖਸ਼ ਮਕਬੂਲ ਕਿੱਸਾਕਾਰ ਹਨ।
ਉਪਰੋਕਤ 14 ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਡਾ. ਪੇ੍ਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਣ ਕੇਵਲ 13 ਪੁਸਤਕਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਸਕੀਆਂ ਹਨ।
ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਵਿਊਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਲਾਭ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਥੇ ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਜਿਲਦਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹਨ ਉਥੇ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਦਾ ਜੇਕਰ ਉਹ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁਣ ਤਾਂ ਉਸੇ ਵਿਧਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੁੱਠੀ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣ ਵਾਕ ਨਾ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਮੱਤ- ਚਾਰਵਾਕ ਦਰਸ਼ਨ, ਜੈਨ ਮੱਤ, ਬੁੱਧ ਧਰਮ।
ਰਮਾਇਣ, ਮਹਾਂਭਾਰਤ, ਗੀਤਾ, ਪੌਰਾਣਿਕ ਸਾਹਿਤ, ਵੈਸ਼ਣਵ ਧਰਮ, ਸਮਾਰਤ ਧਰਮ, ਅਵਤਾਰਵਾਦ, ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਦੈਂਤ, ਸ਼ੈਵ ਮੱਤ, ਸ਼ਕਤ ਮੱਤ।
ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਬਾਣੀ ਦਾ ਸੰਖਿਪਤ ਪਰਿਚਯ ਇੱਥੇ ਦੇ ਦੇਣਾ ਆਵੱਸ਼ਕ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਅਜੇ ਕੋਈ ਵਿਵਸਥਿਤ ਯਤਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
ਅਜਿਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਅਭਾਵ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਭਾਂਤ੍ਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਕਾਵਿ ਸਾਧਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਸਰਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਲਈ ਸਾਰੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਚਾਰ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:
ਉਦਾਸੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ-ਸੰਤ ਰੇਵ-ਰਚਨਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਵਿਜੈ - ਸਿਰਜਨ - ਮਨੋਰਥ - ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ-ਵਸਤੂ ਵਿਧਾ-ਸਾਹਿਤਤਿਕਤਾ;
ਸੇਵਾਪੰਥੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ-ਸੰਤ ਬਾਣੀ- ਭਾਈ ਅੱਡਣ ਸ਼ਾਹ-ਭਗਤ ਦਰਸ਼ਨ-ਭਾਈ ਦੁਖ ਭੰਜਨ-ਭਾਈ ਸਹਿਜ ਰਾਮ- ਸੇਵਾ ਪੰਥ ਦਾ ਛੰਦ -ਬੱਧ ਇਤਿਹਾਸ ; ਗੁਲਾਬਦਾਸੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ; ਧਰਮ-ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਲਹਿਰਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ-ਈਸਾਈ ਮਤ ਦੀ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਲਹਿਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ-ਉਧਾਰ ਸੰਬੰਧੀ ਲਹਿਰਾਂ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਗੈਰ ਸਿੱਖ ਲਹਿਰਾਂ।
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਆਏ 31 ਰਾਗਾਂ ਵਿਚੋਂ 30 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ 20 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ 18 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ ਰਚੀ ਸੀ।
ਇਸ ਤਰਾ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਤਨੇ ਅਧਿਕ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਣਾ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਅਦੁੱਤੀ ਵਿਅਕਤਿਤ੍ਵ ਦਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਾ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨੇ ਜੋ ਅਧਿਆਤਮਕ ਵਿਚਾਰ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਆਧਾਰ ਗੁਰੂ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਜੀਵਨ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ।
ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰਹੱਸ ਅਨੁਭੂਤੀ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਵਿਕ ਮੌਲਿਕਤਾ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੋਈ ਹੈ, ਨਿਰਗੁਣ ਅਤੇ ਸਰਗੁਣ।
ਸੋਰਠ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੇ 12 ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ 4 ਦੁਪਦੇ ਹਨ ਤੇ 8 ਤ੍ਰਿਪਦੇ ਹਨ।
ਟੋਡੀ ਰਾਗ ਵਿਚਲੇ ਇੱਕ ਦੁਪਦੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਵਿਛੁੰਨੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਅਧਮ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਚਿੱਤਰ ਖਿੱਚਿਆ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗ ਦੇ ਤਿੰਨ ਤ੍ਰਿਪਦਿਆ ਵਿੱਚ ਉਸ ਜੁਗਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਿਰਗੁਣ ਭਗਤੀ ਕਾਵਿ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬਾਬਾ ਸ਼੍ਰੀਚੰਦ:-1494 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮੇ ਬਾਬਾ ਸ਼੍ਰੀਚੰਦ ਜੀ ਨੇ ਵੈਰਾਗੀ ਅਥਵਾ ਉਦਾਸੀ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ।
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਕੱਚੀ ਬਾਣੀ,ਨਿਰਗੁਣ ਭਗਤੀ ਕਾਵਿ ਪ੍ਰੰਪਰਾ,ਨਿਰਗੁਣ-ਸਗੁਣ ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਭਗਤੀ ਪਰੰਪਰਾ, ਸਗੁਣਵਾਦੀ ਭਗਤੀ ਕਾਵਿ ਪਰੰਪਰਾ,ਅਵਤਾਰ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਾਵਿ ਪਰੰਪਰਾ,ਸੂਫੀ ਕਾਵਿ ਪਰੰਪਰਾ,ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਅਤੇ ਵੀਰ ਕਾਵਿ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ।
ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੱਚਾ ਮਿੱਤਰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ:-
ਆਦਿ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਵੰਨਗੀਆਂ ਰਚੇ ਜਾਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮੱਧ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰੌੜ੍ਹ ਸਾਹਿਤ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਪਿਛੋਕੜ ਜ਼ਰੂਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਡਾ. ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜਗੀ ਨੇ ਫੁਟਕਲ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅੱਦਹਮਾਣ, ਰਾਉਲਵੇਲ, ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ, ਵਾਰ ਕਾਵਿ, ਵਾਰਤਕ ਆਦਿ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬੀ ਉੱਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਆਪਣਾ ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ।
ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਾਹਿਤ ਦੀ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਤਕ ਸਪਸ਼ਟ ਪਛਾਣੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚਲੇ ਚੌਬੀਸਾਵਤਾਰ,ਉਪ-ਅਵਤਾਰ,ਸਰਬ-ਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ,ਨਿਹਕਲੰਕੀ ਅਵਤਾਰ,ਸਰਭ-ਲੋਹ ਅਤੇ ਉਪ-ਅਵਤਾਰ ਦਾ ਇਸ ਅਧੀਨ ਵਰਣਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਚੌਬੀਸਾਵਤਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ,ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਬਾਬਾ ਹੰਦਾਲ:-ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਜਨੀ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੇ ਸੰਚਾਲਕ ਬਾਬਾ ਹੰਦਾਲ ਦਾ ਜਨਮ 1573 ਵਿੱਚ ਜੰਡਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਗੁਣ ਜਾਂ ਸਰਗੁਣਵਾਦੀ ਭਗਤੀ ਦੀ ਉਹ ਧਾਰਾ ਚੱਲ ਨਾ ਸਕੀ ਜੋ ਹਿੰਦੀ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਵਾਹਿ ਬਣ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਸੀ।
17ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਸਗੁਣਵਾਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕੇਵਲ ਕੁਝ ਕੁ ਕਥਾ ਅੰਸ਼,ਸੰਕੇਤਾਂ,ਅਧਿਆਨਾਂ-ਅਵਤਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਆਦਿ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਹੋਇਆ।
ਡਾ. ਕੁਲਬੀਰ ਸਿਘ ਕਾਂਗ ਆਪਣੀ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਖੋਜ ਪੁਸਤਿਕਾ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ: ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਮਾਤਰ ਹੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਸਗੋਂ ਇਸ ਦੇ ਮੁਕੰਮਲ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਲੋੜ ਦੱਸੀ ਹੈ।
ਹਿਰਦੇ ਰਾਮ ਭੱਲਾ ਕ੍ਰਿਤ ਹਨੂੰਮਾਨ ਨਾਟਕ:-ਜਹਾਂਗੀਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੋਏ ਹਿਰਦੇ ਰਾਮ ਭੱਲਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਗ 'ਤੇ 1623 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦੀ ਬ੍ਰਜ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।
ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਕੁਝ ਹੱਥ ਲਿਖਤਾਂ ਅਤੇ ਛਪੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪੋਥੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ 'ਸਹੰਸ੍ਰਨਾਮਾ ਚੂੰਕਿ ਦਸਮਗੁਰੂ' ਰਚਿਤ ਜਾਪੂ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ।
ਇਸ ਕਾਵਿ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਆਰੰਭ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਆਦਿ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਇਹ ਮਤਿ ਵੀ ਲਿਆਏ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁਹਰਵਰਤੀ ਸ਼ਾਖਾ ਅਤੇ ਚਿਸ਼ਤੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਗੱਦੀ ਕਾਇਮ ਹੈ।
ਬੁਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ- ਰਚਨਾ ਕਾਫ਼ੀਆ- ਸੀਹਰਫ਼ੀਆਂ-ਗੰਢਾਂ-ਦੋਹੜੇ ਬਾਰਾਮਾਹ ਅਠਵਾਰਾ ਕਲਾਤਮਕਤਾ;
ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਚੇਤਨਾ ਦੋ ਨੁਕਤਿਆਂ ਉੱਪਰ ਟਿਕੀ – ਮਾੜੇ ਕੰਮਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਅਰੁੱਚੀ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਖਿੱਚ।
ਮਨਮਤ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਨਾਲ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਕਟ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਇਸ ਅਧੀਨ ਮੁਕਤਕ ਰੂਪ 'ਚ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੈਲੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਧੀਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ,ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਧਰਮ-ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਸੀ।
ਬਾਬਾ ਹਰੀਆ:-ਆਪ ਚੰਗੇ ਬਾਣੀਕਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਵਾਨਾ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੇ ਮੋਢੀ ਸਨ।
ਬਾਬਾ ਜੀ ਬਾਲੇ ਜੱਟ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਸਨ ਜਿਸ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਸਾਧਨਾ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਫਿਰ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕਿੱਸਾਕਾਰਾਂ ਕਾਲੀਦਾਸ ਗੁਜਰਾਵਾਲੀਆਂ, ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ, ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ,
ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਭਗਤ ਛੱਜੂ, ਭਗਤ ਪੀਲੂ, ਭਗਤ ਕਾਨ੍ਹਾ, ਜੱਲ੍ਹਣ ਜੱਟ ਅਤੇ ਨਨੂਆ ਭਗਤ ਦੇ ਨਾਂ ਨਿਰਗੁਣ ਕਾਵਿ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾਂ ਕੁਝ ਅਲਪ ਕਿੱਸਾਕਾਰਾਂ ਅਹਿਮਦ, ਮੁਕਬਲ, ਮੀਆਂ ਚਿਰਾਗ ਅਵਾਣ, ਸਦੀਕ ਲਾਲੀ ਆਦਿ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਸ ਭਗਤੀ ਕਾਵਿ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਸਾਧੂਜਨ, ਬਾਬਾ ਹਰੀਆ, ਬਾਬਾ ਸਾਈਂਦਾਸ ਦੇ ਨਾਂ ਉਲੇਖ-ਯੋਗ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਭਗਤ ਗੁਆਲਦਾਸ,ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਲਾਲ ਆਦਿ ਭਗਤ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਿਸ੍ਰਾਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ।
ਕੰਗਾਰੂ: ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਨਰ 2 ਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 90 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਭਾਰ ਭਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ "ਵਾਲਾਰੂ" ਅਤੇ "ਵਾਲਬੈ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, "ਕਾਂਗੜੂ" ਸਪੀਸੀਜ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਪੋਲੀਫਾਇਟਿਕ ਗਰੁੱਪਿੰਗ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਇੱਕੋ ਟੈਕਸੋਨੋਮਿਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਮੈਕਰੋਪੋਡੀਡੇਅ, ਅਤੇ ਅਕਾਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਵੱਖਰੇ ਹਨ।
ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਜੀਵੀਆਂ ਨੂੰ "ਕੰਗਾਰੂ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਡਾਲੀਬੀਆਂ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੈਕ੍ਰੋਪੌਡ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜੀਵ ਦਰਖਤ-ਕੰਗਾਰੂ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨਿਊ ਗੁਇਨੀਆ ਦੇ ਖੰਡੀ ਟਾਪੂ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਦੂਰ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਕੁਈਨਜ਼ਲੈਂਡ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕੁਝ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ।
ਇਹਨਾਂ ਗ਼ੈਰ-ਰਸਮੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਆਮ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ:
ਹੈੱਡ-ਲਾਈਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚਮਕੀਲੇ ਕੰਗਾਰੂ ਜਾਂ ਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਤੇ ਅਕਸਰ ਇੰਜਣ ਦਾ ਰੌਲਾ ਸੁਣ ਕੇ ਘਬਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਦਰਮਿਆਨਾ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਾਓ ਲਗਭਗ 50 ਕਿਲੋਮੀਟਰ / ਘੰਟਾ ਦੀ ਸਪੀਡ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਭਾਰੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਛੋਟੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਵੱਡੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੰਜਣ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਵਾਹਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦਾ ਖਤਰਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਵਿੰਡਸਕ੍ਰੀਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਬਿੰਦੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ "ਕੰਗਾਰੂ ਕਰਾਸਿੰਗ" ਸੰਕੇਤ ਆਮ ਹਨ।
ਆਮ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਿਨਸੀ ਮੈਕਰੋਪਸ ਦੇ: ਲਾਲ ਕੰਗਾਰੂ, ਐਨਟੀਲੀਪੀਨ ਕੰਗਾਰੂ, ਪੂਰਵੀ ਸਲੇਟੀ ਕੰਗਾਰੂ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਗ੍ਰੇ ਕੰਗਾਰੂ।
ਕੰਗਾਰੂ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਕੋਟ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮੁਦਰਾ ਉੱਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹਨ ਜੋ ਰਾਇਲ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਸਣੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਕਈ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕੰਗਾਰੂ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਹਨ।
ਵੱਡੇ ਕੰਗਾਰੂਆਂ ਨੇ ਪੇਸਟੋਰਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਲਈ ਬਦਲਾਵ ਲਈ ਕਲੀਅਰਿੰਗ ਦੇਣ ਲਈ ਛੋਟੇ ਮਕੋਰੋਪੌਡਜ਼ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਢਾਲਿਆ ਹੈ।
ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਅਤੇ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਿਸਮਾਂ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕੰਗਾਰੂਆਂ ਕੋਲ ਵੱਡੇ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੈਰ, ਲੀਪਿੰਗ ਲਈ ਮਗਰਲੀਆ ਵੱਡੀਆਂ ਲੱਤਾਂ, ਸੰਤੁਲਨ ਲਈ ਲੰਬੀ ਮਾਸ-ਪੇਸ਼ੀ ਪੂਛ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਸਿਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਰਸਪੀਅਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਮਾਦਾ ਕੰਗਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਊਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ ਮਾਰਸਫੀਅਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੌਏ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜੰਗਲੀ ਕੰਗਾਰੂਆਂ ਨੂੰ ਮਾਸ, ਚਮੜੇ ਦੀ ਛੁਪਾਈ ਲਈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ, ਕੰਗਾਰੂ ਮੀਟ ਉੱਪਰ ਚਰਬੀ ਦੇ ਘੱਟ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰਵਾਇਤੀ ਮੀਟ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮਨੁੱਖੀ ਖਪਤ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ਲਈ ਲਾਭ ਮੰਨਿਆ ਹੈ।
ਇੱਕ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਐਕਟੀਵਿਸਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸੋਮਬਾਰਟ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ - ਬ੍ਰੇਨ ਚੈਂਬਰ ਆਫ ਕਾਮਰਸ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਕੀਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੁਝ ਅਮਲੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ - ਇੱਕ ਹਟਵੀਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬ੍ਰੇਸਲਾਊ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਜੂਨੀਅਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਸ਼ਿਪ ਮਿਲ ਸਕੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੈਡਲਬਰਗ ਅਤੇ ਫ੍ਰੀਬਰਗ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਕਲਟੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀਆਂ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਸੰਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਨੂੰ ਵੀਟੋ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੋਮਬਾਰਟ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਦੀ ਇਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਫਰੀਡਰਿਸ਼ ਏਂਗਲਜ਼ ਨੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਇਕੋ ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਸੀ ਜੋ ਦਾਸ ਕੈਪੀਟਲ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ।
ਸੋਮਬਾਰਟ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ "ਪੱਕਾ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ" ਕਿਹਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ "ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੰਨ ਲੈਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ ਕਿ ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਕਈ ਬਿੰਦੂਆਂ ਤੇ ਗਲਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਸੀ।
ਸਮਕਾਲੀ ਸਮਾਜਿਕ ਨੀਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਅਕਾਦਮਿਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, 1888 ਦੇ ਆਸਪਾਸ, ਸੋਮਬਾਰਟ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਮੈਕਸ ਵੇਬਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ।
ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਕੂਲ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਜਰਮਨ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਲੱਭਣ ਲਈ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਰਥਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਅੰਕੜਾ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਵਰਨਰ ਸੋਮਬਾਰਟ ਦਾ ਜਨਮ ਏਰਮਸਲੇਬੇਨ, ਹਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਮਾਲਕ, ਐਂਟਰ ਲੂਡਵਿਗ ਸੋਮਬਰਟ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਪੀਸਾ, ਬਰਲਿਨ, ਅਤੇ ਰੋਮ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।
1888 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਬਰਲਿਨ ਤੋਂ ਉਦੋਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਰਮਨ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਗੁਸਟਾਵ ਵਾਨ ਸਕਮੋਲਰ ਅਤੇ ਐਡੋਲਫ ਵੈਗਨਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ।
ਵਰਨਰ ਸੋਮਬਾਰਟ ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੀ।
ਉਹ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਿਮਾਹੀ ਦੌਰਾਨ "ਯੰਗੈਸਟ ਹਿਸਟੋਰੀਕਲ ਸਕੂਲ" ਦਾ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੌਂਟੀਨੈਂਟਲ ਯੂਰਪੀਨ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ।
ਗੋਲ ਪੈਰਾਸ਼ੂਟ ਬਿਲਕੁਲ ਇੱਕ ਡਰੈਗ ਡਿਵਾਈਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਫੌਜੀ, ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਅਤੇ ਕਾਰਗੋ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੁੰਬਦ-ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਛੱਤਰੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿਕੋਣੀ ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਇਕੋ ਪਰਤ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕੁਝ ਸਕਾਈਪਾਵਰਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਜੈਲੀਫਿਸ਼ 'ਸ਼ੂਟਸ 'ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ-ਜੁਲਦੀ ਹੈ।
ਏਪੀਐਕਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੋਰੀ ਨੇ ਕੁਝ ਹਵਾ ਖਿੱਚਣ ਅਤੇ ਆਕਸੀਕਰਨ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।
ਕਈ ਫੌਜੀ ਅਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ੰਕੂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਨ-ਆਕਾਰਡ, ਜਾਂ ਪੋਰੋਬੋਲਿਕ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਆਰਮੀ ਟੀ -110 ਸਟੈਟਿਕ-ਲਾਈਨ ਪੈਰਾਸ਼ੂਟ।
ਇੱਕ ਗੇੜ ਪੈਰਾਸ਼ੂਟ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਘੇਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਗੜਬੜ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਗੈਰ ਮਾਨਵ ਪਾਈਲੋਡ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਸਟੀਅਰਿੰਗ ਪਿੱਠ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਟਾਈ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਪਿੱਛੇ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਛੱਤਰੀ ਆਕਾਰ ਨੂੰ ਸੋਧਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕਈ ਵਾਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਸੋਧ ਕਈ ਸਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕਟੌਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਕਰਟ ਝੁਕਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਮੋੜਨਾ ਸੋਧਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬਣਾ ਕੇ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸੋਧ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਪੈਰਾਸ਼ੌਟ ਵੱਧ ਗਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਜੰਪਰਰਾਂ ਨੂੰ ਪੈਰਾਸ਼ੂਟ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਤੇ ਹਰੀਜੱਟਲ ਸਪੀਡ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇੱਕ ਪੈਰਾਸ਼ੂਟ ਇੱਕ ਉਪਕਰਣ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਡ੍ਰੈਗ ਬਣਾ ਕੇ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਆਬਜੈਕਟ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਉਪਕਰਣ ਹੈ।
ਪੈਰਾਸ਼ੂਟ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੌਲੇ, ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਫੈਬਰਿਕ, ਮੂਲ ਰੇਸ਼ਮ, ਜੋ ਹੁਣ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਾਈਲੋਨ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁੰਬਦ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਇਤਕਾਰ, ਉਲਟ ਗੁੰਬਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਰ ਪੈਰਾਸ਼ੂਟ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ, ਭੋਜਨ, ਉਪਕਰਣ, ਸਪੇਸ ਕੈਪਸੂਲ ਅਤੇ ਬੰਬ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪਾਇਰੇ-ਮਾਰਸੇਲ ਲੇਮੋਇਗਨ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਦੁਆਰਾ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਇਸ ਨੂੰ ਟਾਈਪ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਾਡਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾ-ਕਮਾਂਡਰ ਗੱਡੀਆਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਰਾਊਾਡ ਪੈਰਾਸ਼ੂਟ ਹੈ, ਪਰ ਕੈਨੋਪੀ ਸੁਪਚੇ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਲੋਡ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨੂੰ ਲੋਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ, ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਨੂੰ ਕੁਝ ਫਲੈਟਾਂ ਜਾਂ ਲੈਂਟੀਕਿਉਲਰ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਵਿਗਾੜਦਾ ਹੈ।
ਅੱਜ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪੈਰਾਸ਼ੂਟ ਨੂੰ ਦੋ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ - ਚੜ੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਵਾਲੀਆ ਛਤਰੀਆਂ।
ਸਾਰੀਆਂ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਛਤਰੀਆਂ, ਪੈਰਾਗਲਾਈਡਰਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਹੋ ਸਕੇ ਉੱਥੋਂ ਰਹਿਣ ਲਈ।
ਰੈਮ-ਹਵਾ ਗੈਰ-ਅੰਡਾਕਾਰ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪੈਰਾਸ਼ੂਟ, ਨੂੰ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੁਆਰਾ ਉਤਰਦੀਆਂ ਛੱਤਰੀਆਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੰਡੇ ਗਏ ਹਨ।
ਇੱਕ ਡਰੌਂਗ ਸ਼ੂਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਾਹਨ ਦੀ ਹੌਰੀਜ਼ਟਲ ਡੈਸੀਲਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫਿਕਸਡ ਵਿੰਗ ਐਕਵਾਇਰ ਅਤੇ ਡਰੈਗ ਰੇਸਰ); ਸਥਿਰਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੋ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁਝ ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਲਕੇ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੰਕਟ ਵਿਚ, ਫ੍ਰੀ-ਗਿਡ ਟੈਂਡਮ; ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਾਇਲਟ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੈਨਾਤੀ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪੈਰਾਸ਼ੂਟ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ।
ਕੁਝ ਆਧੁਨਿਕ ਪੈਰਾਸ਼ੂਟਾਂ ਨੂੰ ਸੈਮੀ-ਕਠੋਰ ਖੰਭਾਂ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਣ ਹਨ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਢਾਹੁਣ ਲਈ ਇੱਕ ਨਿਯੰਤਕ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਟ੍ਰੇਵਿਨੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਦੋਂ ਗੌਲਫ ਖੇਡਣ ਲੱਗਿਆ ਜਦ ਉਸ ਦੇ ਚਾਚੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਗੋਲਫ ਗੇਂਦਾਂ ਅਤੇ ਇਕ ਪੁਰਾਣਾ ਗੋਲਫ ਕਲੱਬ ਲੈ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਡੱਲਾਸ ਐਥਲੈਟਿਕ ਕਲੱਬ ਵਿਚ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ।
ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ $ 30 ਇੱਕ ਕੈਡੀ ਅਤੇ ਜੁੱਤੀ ਸ਼ਾਈਨਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਮਾਏ।
ਉਹ ਗੋਲਫ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਸੀ ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੈਡੀਅਨਾਂ ਪਿੱਛੇ ਤਿੰਨ ਛੋਟੇ ਛੇਕ ਸਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਭਿਆਸ ਸ਼ਾਟਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਘਾਹ ਨਾਲ ਬੇਅਰ ਮੈਦਾਨ ਤੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਟ੍ਰੇਵਿਨੋ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਲੱਖਣ ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ ਸਵਿੰਗ ਵਿਧੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਲੲੀ ਉਸਨੇ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਿਯੰਤਰਿਤ 'ਫੇਡ' ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਖਾਸ ਸ਼ਾਟ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸ਼ਾਟ-ਟੂਕਾਂ ਵੀ ਬਣਾਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਗੋਲਕਾਂ ਦੇ ਰੂਪ' ਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਟ੍ਰੇਵਿਨੋ ਦਾ ਜਨਮ ਮੈਕਸੀਕਨ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਡੱਲਾਸ, ਟੈਕਸਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਜੁਆਨੀਟਾ ਟ੍ਰੇਵਿਨੋ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ, ਜੋ ਟ੍ਰੇਵਿਨੋ,ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਾਲਿਆ।
ਟਰੀਵਿੰਨੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਜੋਸਫ ਟ੍ਰੇਵਿਨੋ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਜੋ ਉਸਦੇ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਗਿਅਾ ਸੀ।
ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਟਰੀਵਿੰਨੋ ਕਦੇ ਸਕੂਲੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਪੈਸੇ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।
5 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਕਪਾਹ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਲੀ ਬੱਕ ਟਰੀਵਿਨੋ ਇੱਕ ਰਿਟਾਇਰ ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਗੋਲਫਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਗੋਲਫ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਟ੍ਰੇਵਿਨੋ ਨੇ ਛੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ 29 ਪੀ.ਜੀ.ਏ.ਟੂਰ ਈਵੈਂਟਸ ਜਿੱਤੀਆਂ।
ਉਹ ਯੂਐਸ ਓਪਨ, ਦ ਓਪਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਪੀ.ਜੀ.ਏ. ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਸਿਰਫ ਚਾਰ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਉਸਨੂੰ "ਗੋਲਫ ਮੇਕਸ" ਅਤੇ "ਸੁਪਰਮੇਕਸ" ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਨਾਈਡਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਆਸਾਰ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਸਪਸ਼ਟ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਟੀਚਿਆਂ ਵੱਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਾਰਗਰ ਢੰਗਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ।
ਸਨਾਈਡਰ ਨੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਮਾਹਿਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮੀਦ ਅਤੇ ਮੁਆਫ਼ੀ ਸਿਹਤ, ਕੰਮ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਅਰਥ ਵਰਗੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕਈ ਪੱਖਾਂ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ ਹਨ ਜੋ ਉਮੀਦ ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ:
ਆਸ ਜਾਂ ਉਮੀਦ ਮਨ ਦੀ ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਜਾਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਆਸ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।
ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: "ਆਤਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਆਸ" ਅਤੇ "ਆਸ ਨਾਲ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣਾ"।
ਏਜੰਸੀ - ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਬਦਲਾਅ ਭੜਕਾ ਸਕਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ, ਆਸ /ਉਮੀਦ ਨੂੰ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਨੀਏ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।
ਫਿਰੂਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਬਦੁਲ ਗ਼ਫਰ ਫਿਰੂਜ਼ ਤੋਂ ਰੈਪ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮੰਗੀ।
ਉਹ ਅਫਗਾਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਫ਼ਰੀਦ ਰਸਤਾਗਰ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਈ, ਜਿਸਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਅਤੇ ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸਿੰਗਲ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।
ਇਹ ਰਸਤਾਗਰ ਦੁਆਰਾ ਕੰਪੋਜ਼ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੁਹਰਬ ਸੀਰਤ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਸ ਦਾ ਗਾਣਾ, "ਨਕੀਸੁਲ ਅਕਾਲ" ਦਾ ਮਤਲਬ "ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ" ਹੈ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਬਦ ਹੈ।
ਦੱਖਣੀ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੌਤ ਦੀ ਧਮਕੀ ਮਿਲੀ।
ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਬਿਜਲੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਅੰਗ ਰੱਖਿਅਕ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੇ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਤੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਗਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਚਾਚੇ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ।
ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫਿਰੋਜ਼ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ।
ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ 2011 ਵਿੱਚ ਕਾਬੁਲ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਬਣ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਸਥਾਨਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੂਪ ਓਪੇਰਾ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲੈ ਰਹੀ ਸੀ।
ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਿਆ ਅਤੇ 1990 ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਸੱਤ ਸਾਲ ਇਰਾਨੀ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ।
ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇਰਾਨੀਆ ਦੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਉਲਝਣਾਂ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਿਯਮਿਤਤਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸਕੂਲ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ।
ਉਹ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਫਗਾਨ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਮਸ਼ੀਰੀ ਏਟ ਆਲ. ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਧਰ ਤੇ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਬਗ਼ੀਚੇ ਤੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਸੰਪੰਨਤਾ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ, ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖਾਣੇ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਾਂ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਅੰਦਰ ਜੋ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ।
ਕਿਉਂਕਿ ਯੂਏ ਜਿਆਦਾਤਰ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਖੜ੍ਹਵੀਂ ਖੇਤੀ , ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਜ਼ੈਡ-ਫਾਰਮਿੰਗ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ, ਐਕੁਆਕਚਰ, ਐਗਰੋਫੋਰਸਟਰੀ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਮੱਖੀ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਬਾਗਬਾਨੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਪੇਰੀ-ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੇਰੀ-ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤੀ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਲੱਛਣ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤੀ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਗਲੋਬਲ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅਕਸਰ ਸਥਾਈ ਕਮਿਊਨਿਟੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜੈਵਿਕ ਉਤਪਾਦਕ, 'ਭੋਜਨ', 'ਅਤੇ 'ਲੋਕਾਵੋਰਸ' ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹੋਲਿਜ਼ਮ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰਡ ਲੋਕਾਚਾਰ ਤੇ ਸਥਾਪਤ ਸੋਸ਼ਲ ਨੈਟਵਰਕ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸਥਾਈ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਕਾਸ ਲਈ 'ਟਰਾਂਸਿਸਸ਼ਨ ਟਾਊਨ' ਅੰਦੋਲਨ ਵਜੋਂ ਸਥਾਨਿਕ ਟਾਊਨ ਪਲੈਨਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇਕਸਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹਨਾਂ ਨੈਟਵਰਕ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਵਿਕਸਤ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ, ਭੋਜਨ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਆਮਦਨੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਲਈ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ ਹਨ।
ਦੋਹਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਰਾਹੀਂ ਤਾਜ਼ਾ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਫਲ ਅਤੇ ਮਾਸ ਉਤਪਾਦਾਂ ਤੱਕ ਸਿੱਧੇ ਪਹੁੰਚ ਨਾਲ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਓਜ਼ੋਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਓਜ਼ੋਨ ਗੈਸਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦਰ ਘਟ ਜਾਏਗੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕੇਗਾ।
ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਦੇਣ ਲਈ, "ਗ੍ਰੀਨ ਛੱਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਘੱਟਣ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ" ਲੇਖਕ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ 2000 ਮੀਟਰ ਚੌੜਾਈ ਘਾਹ ਵਾਲਾ ਛੱਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 4000 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਕਣਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।
ਲੇਖ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਕਾਰ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਕਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਵਰਗ ਮੀਟਰ ਦਾ ਹਰਾ ਛੱਤ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤੀ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ , ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਕਸਬੇ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਫ਼ਸਲ ਉਗਾਉਣ, ਭੋਜਨ ਬਣਾਉਣ, ਉਸਦੀ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਅਤੇ ਵੰਡਣ ਦਾ ਅਮਲ ਹੈ।
ਯੂਏ ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਅਤੇ ਸਬੰਧਿਤ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ 8 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ-ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ।
21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਤੋਂ ਹੀ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗ਼ਿਲਮੈਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿਖਲਾਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਹੇਰਾਰਕੀਆਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ।
870 ਨੂੰ ਬਗ਼ਦਾਦ ਵਿੱਚ ਖ਼ਲੀਫ਼ਾ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਪਿੱਛੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਮਲੂਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਟਰੀ ਅਤੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਕੁਸ਼ਲਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਨੌਕਰਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।