polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਠੀਕ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਜੰਮਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਨਵੇਂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਹੀ ਕਰੇਗਾ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹਰ ਨਵੇਂ ਪੁਸ਼ਤ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਵੇਂ ਸਿਰ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਿਸਟਮ ਭਾਵ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਭਾਗਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਅੰਤਰ-ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਰਖਦੇ ਹਨ, ਭਾਵ ਇਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਉਤੇ ਅਸਰ ਵੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪਰ ਜਦੋਂ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਭਾਗ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਹੌਂਦ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜੁੱਟ ਸਿਸਟਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ।
ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸਗੋਂ ਕਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੰਭਾਲ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਲਈ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣਦੀ ਹੈ।
1971 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਨੂੰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪੋਲੈਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਮਾਜਿਕ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਤੇ ਕਤਲਾਮ, ਉੱਤਰ-ਆਧੁਨਿਕ ਉਪਭੋਗਵਾਦ ਅਤੇ ਤਰਲ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।
ਅਲਬਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ, ਲੂਈਸ ਡੀ ਬਰੋਗਾਈਲ,ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੋਜੀਆਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਤਾਜਾ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਥਿਉਰੀ ਇਹ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਕਣਾਂ ਦਾ ਤਰੰਗ ਸੁਭਾਅ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਨਾ ਕੇਵਲ ਮੁਢਲੇ ਕਣਾਂ ਲਈ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰਮਾਣੂਆਂ ਅਤੇ ਅਣੂਆਂ ਵਰਗੇ ਸੰਯੁਕਤ ਕਣਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਨਾਲ ਬੇਮੇਲ ਪਰੰਪਰਿਕ ਫਾਰਮੂਲਿਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਮੁਤਾਬਿਕ, ਤਰੰਗ-ਕਣ ਵਾਲਾ ਦੋਗਲਾਪਣ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਥੂਲ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਨਿੱਤ ਦੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਤੇ ਵੀ; ਬੇਸ਼ੱਕ ਸਥੂਲ ਚੀਜਾਂ ਦੀਆਂ ਤਰੰਗੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਤਰੰਗਲੰਬਾਈ ਕਾਰਨ ਪਛਾਣੀਆਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ।
ਕਣਾਂ ਵਿਚਕਾਰਲੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਜਾਂਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਅਸਾਨ ਨਿਯਮ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਟਕਰਾਉਣ ਤੇ ਕਣ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਾਓ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁਢਲੇ ਨਿਯਮ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਗਤੀ ਦੇ ਨਾਪਾਂ ਦਾ ਸਥਾਈਕਰਨ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਮੁੱਲਾਂ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਤੇ ਕਣਾਂ ਦੀ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਲਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕੁਆਰਕਾਂ ਦੀ ਰੇਂਜ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਇਹ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਜਰੂਰੀ ਸ਼ਰਤ ਰੂਪੀ ਨਿਯਮ ਹਨ, ਜੋ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 1687 ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਕੁਦਰਤੀ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੇ ਗਣਿਤਿਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਤੇ ਕਥਨਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਸਬੰਧ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਂਝੇ ਬੰਧਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਮਾਣੂਆਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸਟਲਾਂ ਤੇ ਅਣੂਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੈ।
ਨਿਊਕਲ਼ੀਅਰ ਫਿਜਿਕਸ ਦਾ ਸਬੰਧ ਨਿਊਕਲੀਅਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਟੋਨਾਂ ਅਤੇ ਨਿਊਟ੍ਰੋਨਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਹੈ।
ਉਪ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਕਣਾਂ, ਪ੍ਰਮਾਣੂਆਂ ਤੇ ਅਣੂਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਲਈ ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਕਣਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ‘ਕੁਆਂਟਮ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ’ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਉਪ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਕਣਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਹੀ ਦਰਅਸਲ ਪਾਰਟੀਕਲ ਫਿਜਿਕਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਾਈ-ਅਨਰਜੀ ਫਿਜਿਕਸ ਲੱਗਭੱਗ ਪਾਰਟੀਕਲ ਫਿਜਿਕਸ ਸਮਾਨ ਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕਣਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਉੱਚ-ਊਰਜਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ: ਜੋ ਸਿਰਫ ਕੌਸਮਿਕ ਰੇਅਜ਼ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹੀ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਪਾਰਟੀਕਲ ਐਕਸੀਲੇਟਰਜ਼ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਪਾਰਟੀਕਲ ਫੀਨੋਮੀਨੌਲੌਜੀ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਉੱਪ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਕਣਾਂ ਵਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਪੈਸ਼ਲ ਰੀਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਕਣ ਦੀ ਊਰਜਾ ਉਸਦੇ ਪੁੰਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਗਤੀ ਦੇ ਵਰਗ ਦੇ ਗੁਣਾਂਕ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਯਾਨਿ ਕਿ, ਪੁੰਜ ਨੂੰ ਊਰਜਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਪੁੰਜ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ।
ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਕਣ ਕੋਲ ਇੱਕ ਸਹਾਰੇ ਲਈ ਢਾਂਚਾ ਹੋਵੇ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਟਿਕ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ, ਫੇਰ ਇਹ ਪੌਜੇਟਿਵ ਰੈਸਟ ਪੁੰਜ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਭਾਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬੇਰੌਨਜ਼ ਮੈਸਨਜ਼ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪੁੰਜ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਲੈਪਟੋਨਜ਼ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਭਾਰੀ ਲੈਪਟੌਨ ਬੇਰਿਔਨਜ਼ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹਲਕੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਫੋਟੋਨ ਤੇ ਗਲੂਔਨ ਅਜਿਹੇ ਕਣ ਹਨ, ਬੇਸ਼ਕ ਗਲੂਔਨਜ਼ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਕਾਰਨ ਕਣਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਸੋਚਣ ਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਗਿਆ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਣਾਂ ਦੀ ਨਦੀ ਵਾਂਗ ਵਰਤਾਓ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫੋਟੋਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਰੰਗਾਂ ਵਰਗੇ ਗੁਣ ਵੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਨੇ ਤਰੰਗ-ਕਣ ਦੂਹਰੇਪਣ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕੁਆਂਟਮ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਕਣ ਦੋਹੇ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਵਰਤਾਓ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਕਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੇ ਤਰੰਗਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ।
ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰ, ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਿਤਾ ਸਿਧਾਂਤ ਮੁਤਾਬਕ ਕਣਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਗਤੀ-ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਮਾਪਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਹੋਰ ਅਜੋਕੇ ਵਕਤ ਵਿੱਚ, ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਤਰੰਗ-ਕਣ ਦੇ ਦੋਗਲੇਪਣ ਵਾਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸਿਰਫ ਫੋਟੋਨਾਂ ਤੇ ਹੀ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਵੱਧ ਭਾਰੀ ਕਣਾਂ ਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਦੇ ਪੁੰਜ ਦਾ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ ਪੌਜੇਟਿਵ ਚਾਰਜ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਟੌਨ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਤੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣੂੰ ਨੰਬਰ ਉਸਦੇ ਨਿਊਕਲੀਅਸ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਪ੍ਰਟੋਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਨਿਊਟ੍ਰੌਨ ਬਗੈਰ ਚਾਰਜ ਵਾਲੇ ਕਣ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਪੁੰਜ ਪ੍ਰਟੋਨਾਂ ਤੋਂ ਜਰਾ ਜਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕੋ ਤੱਤ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਆਈਸੋਟੋਪ ਬਰਾਬਰ ਹੀ ਪ੍ਰਟੌਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਪਰ ਨਿਊਟ੍ਰੋਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਆਈਸੋਟੋਪ ਦਾ ਪੁੰਜ ਨੰਬਰ ਉਸਦੇ ਨਿਊਕਲੀਔਨਜ਼ ਦੇ ਕਣਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਲੈਪਟੌਨਾਂ ਦੇ 6 ਪ੍ਰਕਾਰ: ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ, ਮੂਔਨ, ਮੂਔਨ ਨਿਊਟਰੀਨੋ, ਟਾਓ ਅਤੇ ਟਾਓ ਨੀਊਟ੍ਰੀਨੋ
12 ਗੇਜ ਬੋਸੋਨ : ਬਿਜਲੀ-ਚੁੰਬਕਤਾ ਲਈ ਫੋਟੌਨ, ਕਮਜੋਰ ਬਲ ਲਈ 3 ਤਰਾਂ ਦੇ ਅਤੇ ਬੋਸਨ , ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਬਲ ਲਈ 8 ਤਰਾਂ ਦੇ ਗਲੂਔਨ
ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਉੱਪ ਪ੍ਰਮਾਣੂ-ਕਣ ਉਹ ਕਣ ਹਨ ਜੋ ਪ੍ਰਮਾਣੂਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਦੋ ਤਰਾਂ ਦੇ ਉਪ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਕਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਮੁਢਲੇ ਕਣ, ਜੋ ਹੋਰ ਕੋਣਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ;ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਕਣ ਜੋ ਹੋਰ ਕਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪਾਰਟੀਕਲ ਫਿਜਿਕਸ ਤੇ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਫਿਜਿਕਸ ਇਹਨਾਂ ਕਣਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸੰਯੁਕਤ ਉਪ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਕਣ ਦੋ ਜਾਂ ਜਿਆਦਾ ਮੁਢਲੇ ਕਣਾਂ ਦੇ ਜੁੜਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਟੋਨ 2 ਉੱਪਰਲੇ ਕੁਆਰਕਾਂ ਅਤੇ 1 ਥੱਲੇ ਵਾਲੇ ਕੁਆਰਕ ਦੇ ਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੀਲੀਅਮ-4 ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਨਿਊਕਲੀਅਸ 2 ਪ੍ਰਟੋਨਾਂ+2 ਨਿਊਟ੍ਰੌਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਸੰਯੁਕਤ ਕਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਹਾਡਰੌਨਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਰੌਨਜ਼ ਅਤੇ ਮੈਸਨਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਉਪ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਕਣ 1960 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਨਵੇਂ ਨਾਮ ਦੀ ਤਰਾਂ ਹੈ ਜੋ ਕਣਾਂ ਤੋਂ ਬੇਰੋਨਜ਼ ਤੇ ਮੈਸਨਜ਼ ਦੀ ਭਾਰੀ ਸੰਖਿਆ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਹੁਣ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੁਢਲੇ ਕਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੋਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਾਡਰੋਨਜ਼ ਹੀ ਮੁਢਲੇ ਕਣਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਗਿਆਤ ਸੀ।
ਟਿੱਪਣੀਆਂ: ਇਸ ਕਣ ਨੇ ਬੀਟਾ ਡੀਸੇ ਦੇ ਊਰਜਾ ਸਪੈਕਟਰਮ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਇਆ।
ਪਾਰਟੀਕਲ ਫਿਜਿਕਸ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਕਣ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਪੁਰਾਤਨ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਪਰ ਇਹ ਉਸ ਅਜੋਕੀ ਸਮਝ ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਆਂਟਮ ਪੈਮਾਨੇ ਤੇ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਸਾਡੇ ਰੋਜਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰਾ ਵਰਤਾਓ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਟਿੱਪਣੀਆਂ: ਇਹ ਨਿਊਕਲੀਔਨਜ਼ ਦੇ ਵਿੱਚ ਨਿਊਕਿਲੀਅਰ ਬਲ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਟਿੱਪਣੀਆਂ: ਥਰਮੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਵਿੱਚ ਬਲੈਕ ਬਾਡੀ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਕਣ
ਕੁਆਂਟਮ ਖੇਤਰ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਕਣਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸਬੰਧਤ ਮੁਢਲੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ‘ਕੁਆਂਟਾ’ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੇ ਅੰਤ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਟਿੱਪਣੀਆਂ: ਰਦਰਫੋਰਡ ਅਤੇ ਥੌਮਸਨ ਰੋਡਜ਼ ਦੁਆਰਾ 1907 ਵਿੱਚ ਹੀਲੀਅਮ ਨਿਊਕਲੀਆਈ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ।
ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ 3-ਅਯਾਮੀ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਕਣ ਵਾਂਗ, ਕੋਈ ਵੀ ਉਪ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਕਣ, ਜਾਂ ਬੋਸਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫਰਮੀਓਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਟੈਂਡਰਡ ਮਾਡਲ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਇੱਕ ਮੁਢਲੇ ਗਰੈਵੀਟੋਨ ਕਣ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਵੀ ਲਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਮੁਢਲੇ ਕਣਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਵੀ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ।
1840 ਈ. ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਤਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਾਰਾਣੀ ਚੰਦ ਕੌਰ ਨੇ ਤਖਤ ਲਈ ਆਪਣਾ ਦਾਵਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੌਨਿਹਾਲ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਗਰਭਵਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਵੱਲੋਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰੇਗੀ।
ਫ਼ਰਵਰੀ 1812 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਸਾਗ਼ਰ ਸਦੀਕੀ ਦਾ ਅਸਲ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਅੰਬਾਲੇ ਤੋਂ ਸੀ ਅਤੇ 1928 ਨੂੰ ਅੰਬਾਲੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।
ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਹੀ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗਵਾਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸ ਬਾਰੇ ਮਾੜਾ ਮੋਟਾ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਘਰ ਦੇ ﻿ਮਾਹੌਲ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆਕੇ ਉਹ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹਾਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਕੋਲ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਲਈ, ਜੋ ਲੱਕੜੀ ਦੀਆਂ ਕੰਘੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਵੇਚਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਦਿਨ ਭਰ ਕੰਘੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਉਸੇ ਦੁਕਾਨ ਦੀ ਕਿਸੇ ਨੁੱਕਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ।
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਤਖ਼ੱਲਸ ਨਾਸਿਰ ਮਜ਼ਾਜ਼ੀ ਥਾ ਲੇਕਿਨ ਜਿਲਦ ਹੀ ਇਸੇ ਛੋੜ ਕਰ ਸਾਗ਼ਰ ਸਦੀਕੀ ਹੋ ਗਏ।
ਸੁਭਾਵਕ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਮੁਸ਼ਾਇਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੰਗ ਵੱਧ‍ ਗਈ।
ਉਸਨੇ ਕੰਘੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਜ਼ ਵਲੀ ਅਹਬਾਬ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਇਲਮ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਮੁਸ਼ਾਇਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਦੇ ਸਬੱਬ ਇੰਨੀ ਆਮਦਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਢਿੱਡ ਪਾਲਣ ਲਈ ਹੋਰ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਾ ਰਹੀ।
ਘਰ ਵਾਲੇ ਬੇਸ਼ੱਕ ਨਰਾਜ ਸਨ ਕਿ ਮੁੰਡਾ ਅਵਾਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਕਲਾਮ ਬਾਰੇ ਅਗਵਾਈ ਲੈਣ ਲਈ ਲਤੀਫ਼ ਅਨਵਰ ਗੁਰਦਾਸਪੂਰੀ ਨੂੰ ਉਸਤਾਦ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਫ਼ਾਇਦਾ ਉਠਾਇਆ।
ਸਿਨੇਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਫਰਮਾਇਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਹੈਰਤਨਾਕ ਕਾਮਯਾਬੀ ਹੋਈ।
ਉਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਰਪਰਸਤ ਅਨਵਰ ਕਮਾਲ ਪਾਸ਼ਾ ਸਨ, ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼ੀ ਦੀ ਸਨਅਤ ਦੇ ਬਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਹੁਤੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਸਾਗ਼ਰ ਤੋਂ ਲਿਖਵਾਏ ਅਤੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਮਕਬੂਲ ਹੋਏ।
ਇਸ ਸਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੜੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦਾ ਮੁਸ਼ਾਇਰਾ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਲਈ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕੁਝ ਸ਼ਾਇਰ ਵੀ ਸੱਦੇ ਗਏ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਪਰਬੰਧਕਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਇਸੇ ਮੁਸ਼ਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ੇਅਰ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿਵਾ ਦਿੱਤਾ।
ਸਾਗ਼ਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੋਜ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਤਰੰਨਮ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਉਸਦਾ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਆਪਣੇ ਬਰਬਾਦ ਅਤੇ ਬੇਘਰ ਇਕੱਲ ਭਰੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਅਖੀਰ ਦਮ ਤੱਕ ਇੱਕ ਭਿਖਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਿਹਾ।
ਉਹ ਇੱਕ ਸੰਤ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਉਪਰੰਤ ਇੱਕ ਪਾਲਤੂ ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਵੀ ਛੱਡ ਕੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਗਿਆ।
ਉਸ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਵੀ ਉਸੇ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਜਿਥੇ ਸਾਗ਼ਰ ਦੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ ਪਰਚਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ, ਸਗੋਂ ਕਈ ਜਰੀਦੇ ਤਾਂ ਉਸੇ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕੀ ਵਿੱਚ ਛਪਦੇ ਰਹੇ।
ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਜੱਥੇਬੰਦੀ ਅਜਿਹੀ ਜੱਥੇਬੰਦੀ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਨਾ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਵੇ ਉੱਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਰਵਾਇਤੀ ਮੁਨਾਫ਼ਾਖ਼ੋਰ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦਾ।
ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਹੀ ਥਾਪਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਸਰਕਾਰਾਂ, ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਜਾਂ ਨਿੱਜੀ ਲੋਕ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਕੁਝ ਤਾਂ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਇਕੱਠਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁਕੰਮਲ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਵੈ-ਸੇਵਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 20 ਲੱਖ ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਜੱਥੇਬੰਦੀਆਂ ਹਨ ਮਤਲਬ ਹਰੇਕ 600 ਭਾਰਤੀਆਂ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਜੱਥੇਬੰਦੀ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁੱਢਲੇ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹੈ।
ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਮਾਰਸ਼ਲ ਮੈਥਰਜ਼ ਜੂਨੀਅਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਐਮੀਨੈਮ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਐਮੀਨੈਮ ਅਜੇ ਬੱਚਾ ਸੀ।
ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਅਕਸਰ ਮਿਸੋਰੀਅਤੇ ਡੀਟਰੋਇਟ, ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਐਮੀਨਮ ਨੇ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਦੇ ਵਾਰਨ ਵਿੱਚ ਲਿੰਕਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਨੌਂਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਫੇਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਖੀਰ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ਿਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਐਮੀਨੇਮ ਦਾ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਸਬੰਧ ਸੀ, ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਅਤੇ ਕਿਮ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 2006 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਐਮੀਨੈਮ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਦਾਇਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਐਮੀਨੈਮ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਡ੍ਰਾਮਾ ਫਿਲਮ 8 ਮਾਈਲ ਨਾਲ਼ ਪੈਰ ਧਰਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹੀ ਇੱਕ ਮਨਘੜ੍ਹਤਕ ਕਿਰਦਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸ ਦੇ ਗਾਣਾ "ਲੂਜ਼ ਯੁਅਰਸੈਲਫ਼" ਨੇ ਐਕੈਡਮੀ ਐਵੌਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਸਲੀ ਗਾਣੇ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਉਹ ਇਸ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਹਿਪ ਹੌਪ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣਿਆ।
ਐਮੀਨੈਮ ਕਈ ਹੋਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ਼ੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ, ਦ ਵੌਸ਼ , ਫਨੀ ਪੀਪਲ , ਦ ਇੰਟਰਵਿਊ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਡ ਉਹ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਖੇ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂਮ ਐਂਟੋਰਾਜ ਸੀ।
ਐਮੀਨੈਮ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਉੱਦਮ ਕੀਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ, ਸ਼ੇਡੀ ਰੈਕਰਡਜ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਉੱਦਮ ਪੌਲ ਰੋਜ਼ਨਬਰਗ ਨਾਲ਼, ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਕਈ ਨਵੇਂ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਿਵੇਂ ਕਿ, 50 ਸੈਂੱਟ, ਯੇਲਾਵੁਲਫ਼ ਅਤੇ ਓਬੀ ਟ੍ਰਾਇਸ, ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਵੀ।
ਉਸ ਨੇ ਸਿਰਿਅਸ ਐੱਕਸਐੱਮ ਰੇਡੀਓ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਚੈਨਲ ਸ਼ੇਡ 45 ਵੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਆਪਣੇ ਇੱਕਲੇ ਕਰੀਅਰ ਤੋਂ ਅੱਡ, ਐਮੀਨੈਮ ਡੀ12 ਹਿਪ ਹੌਪ ਟੋਲੇ ਦਾ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।
ਉਸ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਡੈਟ੍ਰੌਇਟ ਦੇ ਰੈਪਰ ਰੌਇਸ ਡਾ 5'9" ਦੇ ਨਾਲ਼ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੋਹਾਂ ਇੱਕਠਿਆਂ ਨੂੰ ਬੈਡ ਮੀਟਸ ਈਵਲ ਨਾਂਮ ਨਾਲ਼ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਨਫਾਇਨਾਈਟ ਅਤੇ ਐਕਸਟੈਂਡੇਡ ਪਲੇਅ ਸਲਿੱਮ ਸ਼ੇਡੀ ਈਪੀ ਨਾਲ਼ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਧਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਐਮੀਨੈਮ ਡੌਕਟਰ ਡ੍ਰੇ ਦੇ ਅਫ਼ਟਰਮੈਥ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਨਾਲ਼ ਜੁੜਿਆ ਅਤੇ 1999 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਦ ਸਲਿੱਮ ਸ਼ੇਡੀ ਐੱਲਪੀ ਬਥੇਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਹੋਈ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਗਲੀਆਂ ਦੋ ਐਲਬਮਾਂ ਦ ਮਾਰਸ਼ਲ ਮੈਦਰਜ਼ ਐੱਲਪੀ ਅਤੇ ਦ ਐਮੀਨੈਮ ਸ਼ੋਅ , ਨੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੋਹੀਂ ਐਲਬਮਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰੈਮੀ ਐਵੌਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਐਲਬਮ ਦੇ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ।
ਉਸ ਦੀ ਅਗਲੀ ਐਲਬਮ ਆਨਕੋਰ , ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਐਮੀਨੈਮ 2005 ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਾ 'ਤੇ ਚਲ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਆਦਤ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਐਮੀਨੈਮ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਬਾਅਦ ਰੀਲੈਪਸ ਨਾਲ਼ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਵਰ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਰਿਕਵਰੀ ਐਲਬਮ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ।
ਅਗਲੇ ਕੁੱਝ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਐਮੀਨੈਮ ਨੇ ਦ ਮਾਰਸ਼ਲ ਮੈਦਰਜ਼ ਐੱਲਪੀ 2 , ਰਿਵਾਈਵਲ , ਕਾਮਿਕਾਜ਼ੀ , ਅਤੇ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਟੂ ਬੀ ਮਰਡਰਡ ਬਾਏ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ।
ਮਾਰਸ਼ਲ ਬ੍ਰੂਸ ਮੈਦਰਜ਼ , ਉਰਫ਼ ਐਮੀਨੈਮ, ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਰੈਪਰ, ਗੀਤਕਾਰ, ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।
ਉਸ ਨੂੰ ਮੱਧ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹਿਪ ਹੌਪ ਨੂੰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਰੈਪਰ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਐਮੀਨੈਮ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨੂੰ ਕਈ ਨਸਲੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਭੰਨਣ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਗੋਰੇ ਰੈਪਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲੱਗੇ।
1990 ਅਤੇ 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭੜਕਾਊ ਗੀਤਾਂ ਕਾਰਣ ਬਹੁਤ ਵਿਵਾਦਤ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਅਮਰੀਕੀ ਅੰਡਰਕਲਾਸ ਲਈ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਮੁਤਾਸਿਰ ਕੀਤਾ।
ਫਿਰ ਵੀ, ਇੱਕ ਚਿਰਸਥਾਈ ਕੁਆਂਟਮ ਥਿਊਰੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਸਟਰਿੰਗ ਥਿਊਰੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਪੇਸ ਟਾਈਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਨਾਜ਼ੁਕ ਪਸਾਰ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਠੋਸ, ਦ੍ਰਵ, ਗੈਸ ਤੇ ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਅਵਸਥਾ ਵਾਲਾ ਗੁਣ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਹਿਸਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਜਾਂ ਵਸਤ ਦਾ ਪਸਾਰ, ਗ਼ੈਰ-ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਸ ਅੰਦਰਲੇ ਕਿਸੇ ਬਿੰਦੂ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਦੱਸਣ ਵਾਸਤੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਕਾਂ ਦੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸੋ ਕਿਸੇ ਲਕੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਉਤਲੇ ਕਿਸੇ ਬਿੰਦੂ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਦੱਸਣ ਵਾਸਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਗੁਣਕ ਚਾਹੀਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਲਕੀਰ ਉੱਤੇ ੫ ਦੀ ਸੰਖਿਆ।
ਕਿਸੇ ਪੱਧਰੀ ਸਤ੍ਹਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੇਲਣੇ ਜਾਂ ਗੋਲ਼ੇ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਦੋ ਪਸਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਉਤਲੇ ਕਿਸੇ ਬਿੰਦੂ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਦੱਸਣ ਲਈ ਦੋ ਗੁਣਕ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ, ਕਿਸੇ ਗੋਲ਼ੇ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਉਤਲੇ ਬਿੰਦੂ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਦੱਸਣ ਲਈ ਅਕਸ਼ਾਂਸ ਅਤੇ ਰੇਖਾਂਸ਼ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਘਣਾਕਾਰ, ਵੇਲਣੇ ਜਾਂ ਗੋਲ਼ੇ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਤਿੰਨ-ਪਸਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਥਾਂਵਾਂ ਅੰਦਰਲੀ ਕਿਸੇ ਬਿੰਦੀ ਦੀ ਥਾਂ ਦੱਸਣ ਵਾਸਤੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣਕ ਚਾਹੀਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਹਿੰਦ ਅਧਿਐਨ , ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਗਰੰਥਾਂ, ਇਤਹਾਸ, ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਉਪ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚਲਾ ਵਖਰੇਵਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਪੈਟਰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਪੈਟਰਨ ਸਮਾਜਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਸਮੁੱਚ ਦੀ ਥਾਂ ਇਸਦੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਉਪ-ਅੰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਉਪ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਕਿੱਤੇ, ਰੁਤਬੇ, ਜਮਾਤ, ਜਾਤ, ਧਰਮ, ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਪ੍ਰਯੋਗ ਜਾਂ ਇਲਾਕਾਈ ਬਣਤਰ ਤੋਂ ਪਹਿਰਾਵੇ ਤੱਕ ਦਾ ਆਸ਼ਿਕ ਵਖਰੇਵਾਂ ਵੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਉਪ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅੰਤਰ-ਨਿਖੇੜ ਦਾ ਪਹਿਲੂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਉਪ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਅਰਥਾਤ ਜੀਵਨ-ਢੰਗ ਵੱਖੋਂ-ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਜੇ ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹੋਣ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖੇਤਰ ਅੰਦਰ ਮਿਲਕੇ ਇਕੱਠਿਆ ਰਹਿਣਾ ਪਵੇਂ ਤਾਂ ਦੋਹਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੋਣਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅਤੇ ਸੁਭਾਵਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਸਮੁੱਚੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਉਸ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ ਸਾਂਝਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਪ-ਗਰੁੱਪਾ ਦਾ ਆਪੋ-ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਢੰਗ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਪ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮਾਲਵੇਂ ਦਾ ਲਗਭਗ ਸਾਰਾ ਖੇਤਰ ਮੈਦਾਨੀ ਅਤੇ ਰੇਤਲਾ ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਫਿਰ ਵੀ ਉਪਜਾਊ ਹੈ।
ਰੇਤਲਾ ਇਲਾਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਬਾਜਰੇ ਅਤੇ ਮੱਕੀ ਦੀ ਫਸਲ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਰੋਹੀ ਨਾਲ ਲੱਗਵਾਂ ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਪ੍ਰੋੜਤਾ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ:- ਮੁੰਡਾ ਰੋਹੀ ਦੀ ਕਿੱਕਰ ਤੋਂ ਕਾਲਾ ਵਿਆਹ ਲੈ ਗਿਆ ਤੂਤ ਦੀ ਛਟੀ ।
ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਮੁਖੀਏ ‘ਲਾਣੇਦਾਰ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਾਰਾ ਅਰਥ ਚਾਰਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਦੀ ਅੰਤਰ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਤੇ ਖੁਦਸੁਖਤਾਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰੂੜੀਆਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਲਵਈ ਉਪ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਉਪ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਨਿਖੇੜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਮਲਵਈ ਉਪ-ਭਾਸ਼ਾ।
ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਮਲਵਈ ਉਪ-ਭਾਸ਼ਾ ਮੂਲ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤੀ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਪਰੰਤੂ ਫਿਰ ਵੀ ਮਲਵਈ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਲਹਿਜਾ, ਉਚਾਰਨ ਢੰਗ ਖ਼ਾਸ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਕਾਰਣ ਦੂਜੀਆਂ ਉਪ-ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੋਂਦ ਵਾਲੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ /ਵ/ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮਲਵਈ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਮਲਵਈ ਉਪ-ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਸਵਰ ਨਹੀਂ ਉਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ।
ਮਲਵਈ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਮਲਵਈ ਉਪ-ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਜਿਉ ਦਾ ਤਿਉਂ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਰਾਹੀਂ ਲਿਖਕੇ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਆਂਚਲਿਕਤਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਕਿਸੇ ਜਨ-ਸਮੂਹ ਜਾਂ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਥੇ ਉਪ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਇਸੇ ਜਨ-ਸਮੂਹ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਪੱਧਰ ਵਿਚ ਆਏ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੜਾਵਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਉਪ-ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਉਪ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਨਿਖੇੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਰੱਖਕੇ ਹੀ ਅੰਤਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਉਥੇ ਇਕੋ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚਲੇ ਦੋ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਪ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਾਂਝਾ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਉਪਰੰਤ ਜੋ ਅੰਤਰ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਉਸ ਖਿੱਤੇ ਦਾ ਉਪ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਝੇ ਦੀ ਵਸੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਇਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਵਖਰੇਵੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਰਹੇ ਹਨ।
ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਇਥੇ ਸਿੱਖ ਲਹਿਰ ਦਾ ਮਜਬੂਤ ਗੜ੍ਹ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦਾ ਅਸਰ ਕਿੱਤਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਰੂਰ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਿੱਖ ਲਹਿਰ ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮਾਝੇ ਵਿਚ ਔਰਤ ਅਤੇ ਮਰਦ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਵੀ ਕਾਇਮ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਫਸਲ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਖਾਤਰ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਕਰੜੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਦਾਨ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਪਿੱਛੇ ਵੀ ਲਿਖ ਆਏ ਹਾਂ ਜਿਸਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਪ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਵੰਡ ਵੀ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਵਹਿਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਈ ਹੈ, ‘ਮਾਝਾ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ‘ਮੱਝਲਾਂ' ਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰਲਾ, ਅਣਵੰਡ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਇਹ ਖਿਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਪੈਂਦਾ ਸੀ।
ਮਾਝੇ ਦੇ ਉਪ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਾਕੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਤ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਤੱਥ ਦੀ ਪ੍ਰੋੜ੍ਹਤਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਬੰਗਾਲੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਆਦਿ ਉਪ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਹੈ।
ਉਥੇ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਰਾਜਾ ਅਧੀਨ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਨ-ਸਮੂਹਾਂ ਜਾਂ ਜਾਤੀਆਂ, ਧਰਮਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਉਪ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਖਵਾਉਣਗੇ।
ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਿੱਤੇ ਸਾਂਝਾ, ਮਾਲਵਾਂ, ਪੁਆਧ ਅਤੇ ਦੁਆਬਾ ਆਦਿ ਇਲਾਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਇਲਾਕੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਈਆਂ ਵੱਖਰਤਾਵਾਂ ਕਰਨ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲੋਂ ਅੱਡਰੇ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਮਾਝੀ, ਮਲਵਈ, ਦੁਆਬੀ ਅਤੇ ਪੁਆਧੀ ਉਪ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਕਰਕੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਉਪ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਉਪਰੋਕਤ ਕਥਨਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਅਸੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤਾਂ, ਕਿੱਤਿਆ, ਧਰਮਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵਰਗਾਂ ਦਾ ਆਪਣੇ ਕਿੱਤਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਅਪਣਾਏ ਜੀਵਨ-ਢੰਗ ਦੀ ਉਪ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਖਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਦੋ ਉਪ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ ਕਰਾਂਗੇ ਕੀ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਉਪ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੇ ਮਾਝੇ ਅਤੇ ਮਲਵਈ ਉਪ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀਆਂ ਸਥਾਨਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਕਰਕੇ।
ਜਿਵੇਂ ਨਵੀਂ ਵਿਆਹੀ ਆਈ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ‘ਬਹੂ' ਕਹਿਣਾ ਵਿਆਹ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡਾ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਦਾਰੂ ਪੀਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅਰਮਾਨ ਜਿਵੇਂ, ਮੁੰਡਿਆਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਮਜ਼ਾਕ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਆਦਿ ਪੂਰੇ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫ਼ਰਕ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵੇਲੇ ਕੁੜੀਆਂ ਵਲੋਂ ‘ਜਾਗੋ' ਕੱਢਣਾ ਹੈ।
ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹੱਦ-ਬੰਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿਦਵਾਨ ਗਰੀਅਰਸਨ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਵੇਲੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ, “ਦਰਿਆ ਸਤਲੁਜ਼ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜੱਟ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਵਸਾਇਆ ਖੁਸਕ ਇਲਾਕਾ ਮਾਲਵਾ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿਚ ਸਾਰਾ ਬਰਤਾਨਵੀ ਫਿਰੋਜਪੁਰ ਜ਼ਿਲਾਂ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾਂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਪਟਿਆਲਾ, ਨਾਭਾ ਅਤੇ ਜੀਂਦ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਇਸ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਲਵੇ ਵਿਚ ਜੱਟ ਅਤੇ ਸੀਰੀ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਖ਼ਾਸ ਵਰਨਣਯੋਗ ਹੈ ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਬੱਧੀ ਇੰਜ ਹੀ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨ ਘੱਟ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮਲਵਈ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਸੁਪਨੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ ਬਲਕਿ ਜੋ ਹੈ ਉਸੇ ਵਿਚ ਦਿਨਕਟੀ ਕਰਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
ਜਿੰਦਗੀ ਪ੍ਰਤੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਕੜ ਨਿਰਾਸ਼ਵਾਦੀ ਹੀ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦਹਾਲੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਪੱਧਰ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵਾਂਗ ਮਾਲਵੇ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰਿਕ ਬਣਤਰ ਵੀ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਪੈਟਰਨ ਤੇ ਸਥਾਪਤ ਹੈ।
ਮਾਲਵੇ ਵਿਚ ਪਰਿਵਾਰ ਅਰਥਾਤ ‘ਟੱਬਰ' ਦੇ ਜੀਆਂ ਵਿਚ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਮਾਂ ਪੁੱਤਰ ਧੀ, ਬੱਚੇ ਆਦਿ ਮਿਲਕੇ ਇਕੋਂ ਹੀ ਘਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਜਾਤ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਦਾ ਰਿਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਪਿਆ ਨਿਤਾ ਜਾਂ ਘਰ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਘਰ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਮੁਖੀ ਮੰਨਦੇ ਉਸਦੀ ਹਰ ਮੌਕੇ ਤੇ ਸਲਾਹ ਲਈ ਅਤੇ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਾਝਾ ਖੇਤਰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਾਜਸੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਸਮੁੱਚੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਬੜਾ ਅਹਿਮ ਸਥਾਨ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਅਧਿਆਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ-ਸੌ੍ਰਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵੇਲੇ ਤੱਕ ‘ਮਾਝਾ' ਖੇਤਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਧੁਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ‘ਮਾਝਾ' ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਮਾਲਵੇਂ ਵਿਚ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਪਿੰਡਾ ਵਾਂਗ ਪੁੱਤ ਦੇ ਜੰਮਣ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
‘ਮੜ੍ਹੀ ਦਾ ਦੀਵਾ' ਵਿਚ ਵੀ ਨੰਦੀ ਨੇ ਜਗਸੀਰ ਦੇ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਸੁੱਖਾ ਸੁੱਖ ਕੇ ਚਹੁੰ ਧੀਆਂ ਮਗਰੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤ ਖੱਟਿਆ ਸੀ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀ ਤੰਦ ਜਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀ ਰੇਸ਼ਾ ਜਾਂ ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਪਤਲੇ ਰੇਸ਼ੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਕੋਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਇੱਕ ਬਾਰੀਕ ਰੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਫਿਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦਾ ਕਵਰ ਚੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੈਕਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਇੱਕ ਲਚਕੀਲੀ, ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਤੰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਧੂਹ ਦੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਜਾਂ ਪਲਾਸਟਿਕ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਵਾਲ਼ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਚੌੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਹਨੂੰ ਛੱਲਾਂ ਦੇ ਰਹਿਨੁਮਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀ ਨਲ਼ਕੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੰਦ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਸਿਰਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਘੱਲਣ ਵਾਸਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜਿਲਦਬੰਦੀ ਜਾਂ ਜਿਲਦਸਾਜ਼ੀ ਕਈ ਸਾਰੇ ਤਹਿਦਾਰ ਜਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਪੁਲਿੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਜਾਂ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਅਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਏਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਠੱਪੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਜਿਲਦ ਵੀ ਚਾੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਕੇ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3 ਇਹ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਮਾਜਿਕ, ਜੀਵਨ, ਜਨ ਸਮੂਹ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਹੀ ਉਸ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰ ਰਹੇ ਦਵੰਧ ਨੂੰ ਉਸਾਰ ਦੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਇਹ ਰਿਸ਼ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਉਪਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿਚੋਂ ਇਹਨਾਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਜਾਂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਸਰੂਪ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤ ਜਿਥੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਕਾਰਨਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹਰ ਰਚਨਾ ਦਾ ਜਿਥੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਅਸਤਿੱਤਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਸ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਸਤਿੱਤਵ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਪਰਖਣ ਨਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਨੂੰ ਸਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਦੌਰਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਚੇਤਨਾ ਬਰਾਬਰ ਦੀਆਂ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਬਿੰਬਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਦੀ ਪੁਨਰ ਸਿਰਜਣਾ ਕਹੇ ਜਾਂ ਇਸਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਚੇਤਨਾ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰੇ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਜਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਰਤਾਰੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
5 ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਰ ਵਿਚਕਾਰ ਜਟਿਲ, ਗਹਿਰਾ ਅਤੇ ਦਵੰਦਾਤਮਕ ਸੰਬੰਧ ਹੈ।
ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਿਖਤ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ, ਸਾਹਿਤ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਸਗੋਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਬਨਣ ਲਈ ਸਾਰਥਿਕਤਾ, ਵਿੱਲਖਣਤਾ, ਸੁਹਜਾਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਜਿਹੇ ਗੁਣ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਿਰੰਤਰ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਰੂਪ ਅਤੇ ਵਸਤੂ ਵੀ ਨਿਰੰਤਰ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮੁੱਢਲਾ ਚਿਹਨ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਚਿਹਨ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਉਤੇ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਬਾਰੇ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਗਟਾ ਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅੰਗ ‘ਬੋਧਾਤਮਿਕ ਸਭਿਆਚਾਰ' ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤ ਬੋਧਾਤਮਿਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਜਿਵੇਂ- ਫਲਸਫਾ, ਧਰਮ, ਇਤਿਹਾਸ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
6 ਸਾਹਿਤ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਾਹਿਤ ਉਸ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਦਮਿਤ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਇੱਕ ਪਰਵਾਣਿਤ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤਬਦੀਲੀਆਂ, ਉਥਲਾ ਪੁਥਲਾਂ,ਨਵੀਆਂ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾ ਪਹਿਲਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਲਈਆਂ ਜਾਦੀਆਂ
ਜਿਹੜੀਆਂ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਸਮਾਜ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵਡੇਰੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਪਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ,ਪਰ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਗਤੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ
ਇਸ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਹੈ,ਜਿਹੜੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਪਰ ਉਹ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪਛਾਉਣੀ ਅਤੇ ਚਿਹਨਤ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਜਿੰਨੀ ਥੋੜੀ ਬਹੁਤ ਪਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਥੀਮ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਣੇ ਆਰੰਭ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।
ਸਾਹਿਤ ਕਿਉਂਕਿ ਵਰਤਮਾਨ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਂਕਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਆਦੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੇ ਜਾਂ ਆ ਚੁਕੇ ਨਵੇਂ ਰੁਝਾਨਾ ਦੀ ਪੂਰਵ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਿਸੇ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਇਕੱਲਾ ਮਨੁੱਖ ਨਾਂ ਤਾਂ ਸਿਰਜ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰਹਾਂ ਅਸੀਂ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਖੇੜਾ ਕਰਕੇ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
ਅਰਥ ਵਿਸਤਾਰ ਕਾਰਣ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਦਾ ਦੇ ਸੁਯੋਗ ਸੰਬੰਧ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਭਾਵ ਅਜਿਹੀ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਵਿਚਾਰ ਸੋਹਣੇ ਅਤੇ ਦਿਲ-ਖਿੱਚਵੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹੋਣ।
‘ਅਦਬ' ਤੋਂ ਭਾਵ ਅਜਿਹੀ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਹੈ ਜੋ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਸੋਹਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰੇ ਕਿ ਉਸ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਜੀਵਨ ਜਾਂਚ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਮਿਲਦੀ ਹੋਵੇ।
ਲਿਟਰੇਚਰ ਦੇ ਮੂਲ ਭਾਵ ਹਨ ਕੁਝ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲੈਟਰਜ਼ ਭਾਵ ਅੱਖਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਿਆਨ ਕਰਨਾ।
1 ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਆਇਆ ਤੇ ਅੱਜ ਲਿਟਰੇਚਰ ਤੋਂ ਭਾਵ ਅਜਿਹੀ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜੋ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਵੇ ਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਸੋਹਣੇ ਦੇ ਦਿਲ ਖਿੱਚਵੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਸਾਹਿਤ ਇੱਕ ਸੂਖ਼ਮ ਕਲਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਸੁਹਜ ਸੁਆਦ ਉਪਜਾਣਾ ਤੇ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਚੰਗੇਰੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤੀ ਗੱਲ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਫਰੈਂਕ ਅਨੁਸਾਰ ਬਿੰਬ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸਤਾ ਤਿੰਨ ਪੱਧਰ ਤੇ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਯੁੱਗ ਧਾਰਾ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸ਼ੈਲੀ।
ਮੁਢਲੇ ਫਰਮੀਔਨਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੀੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰੁੱਪ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਹਰੇਕ ਵਿੱਚ ਦੋ ਲੈਪਟੌਨ ਅਤੇ ਦੋ ਕੁਆਰਕ ਹਨ ।
ਪਹਿਲੀ ਪੀੜੀ ਵਿੱਚ ਅੱਪ ਤੇ ਡਾਊਨ ਕੁਆਰਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਦੂਜੀ ਵਿੱਚ ਸਟ੍ਰੇਂਜ ਅਤੇ ਚਾਰਮ ਕੁਆਰਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਵਿੱਚ ਬੌਟਮ ਅਤੇ ਟੌਪ ਕੁਆਰਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ।
ਕੁਆਰਕਾਂ ਦੀ ਚੌਥੀ ਪੀੜੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੁਢਲੇ ਫਰਮੀਔਨਾਂ ਲਈ ਸਾਰੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਅਸਫਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਸਿੱਧਾ ਸਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਤਿੰਨ ਪੀੜੀਆਂ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹੋਰ ਪੀੜੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹਨ ।