polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਹਰਵਿੰਦਰ ਭੰਭਾਲ ਨੇ ਕਾਮੁਕਤਾ ਅਤੇਦੇਹ ਦੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਸਮਕਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਸੁਰ ਨਾ ਮੰਨਦਿਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਨਵ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਾਮੁਕ ਦਮਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਕਿਰਿਆ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਨਰਾਇਣ ਨੇ ਕੇਂਦਰ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟਾਫ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਹਨ।
1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਖੋਜਕਰਤਾ ਅਤੇ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ।
ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਦੀਆਂ ਰੁਚੀਆਂ ਵਿਆਪਕ ਹਨ - ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਵੱਲ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਜੰਗਲ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਰੋਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੋਵਾਂ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਨਰਾਇਣ ਨਾਗਰਿਕ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕੌਮੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਭਾਗੀਦਾਰ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਇੰਚਾਰਜ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਨਰਾਇਣ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਦਿਆਂ 1982 'ਚ, ਬਾਨੀ ਅਨਿਲ ਅਗਰਵਾਲ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ, ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਇਨਵਾਰਨਮੈਂਟ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।
1985 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸਟੇਟ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਸਹਿ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਜੰਗਲਾਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।
1989 ਵਿੱਚ, ਨਰਾਇਣ ਅਤੇ ਅਨਿਲ ਅਗਰਵਾਲ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਤੰਤਰ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ 'ਟੂਵਰਡਜ਼ ਗ੍ਰੀਨ ਵਿਲੇਜਜ਼' ਕੀਤਾ ਲਿਖੀ।
ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਬਾਰੇ ਲੋਕ ਚੇਤਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਕੁਮਾਰੀ ਸੁਨੀਤਾ ਨਾਰਾਇਣ ਸੰਨ 1982 ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਸਥਿਤ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਕੇਂਦਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਉਹ ਡਾਉਨ ਟੂ ਅਰਥ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਫਤਾਵਰ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਵਾਤਾਵਰਣ-ਕੇਂਦਰਤ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਹੈ।
20 ਅਕਤੂਬਰ 2013, ਐਤਵਾਰ ਸਵੇਰੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸ ਨੇੜੇ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਸੜਕ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਉਸ ਦੀ ਸਾਈਕਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਕਾਰ ਨੇ ਟੱਕਰ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਗ੍ਰੀਨ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੋਂ ਲੋਧੀ ਗਾਰਡਨ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ।
ਕਾਰ ਚਾਲਕ ਨਹੀਂ ਰੁਕਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਹਗੀਰ ਦੁਆਰਾ ਏਮਸ ਹਸਪਤਾਲ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ।
ਨਾਰਾਇਣ ਲਿਓਨਾਰਡੋ ਡੀਕੈਪ੍ਰੀਓ ਦੇ ਨਾਲ "ਬਿਫੋਰ ਦ ਫਲੱਡ" ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਂਨਸੂਨ ਉੱਤੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀਆਂ।
ਉਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।
ਉਹ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਬੋਰਡਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀਆਂ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਅੜੋਣੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1883 ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਗਣਿਤਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸ੍ਰੀ ਐਡੋਯਾਰਡ ਲੁਸਿਸ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਛਪਾਇਆ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਾਂਸੀ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਸਤੰਬਾਂ ਵਿੱਚ 64 ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਡਿਸਕਾ ਪਾਈਆ ਹੋਈਆ ਹਨ।
ਪਾਦਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਮੁਤਾਬਕ ਹਰ ਵਾਰੀ ਇਹਨਾਂ ਡਿਸਕਾਂ ਇੱਕ ਸਤੰਬ ਤੋਂ ਦੁਜੇ ਸਤੰਬ ਵਿੱਚ ਪਾਉਦਾ ਹੈ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਸ ਅੜੋਣੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸਤੰਬ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਅਖੀਰ ਦੀ ਡਿਸਕ ਸਹੀ ਥਾਂ ਤੇ ਚਲੀ ਜਾਏਗੀ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਹੈਨੋਈ ਜੋ ਕਿ ਵੀਤਨਾਮ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਵਿੱਚ ਸਤੰਬ ਦਾ ਮਤਲਵ ਹੈ ਕਿ ਪੁਜਾਰੀ ਜੋ ਕਿ ਹਰ ਵਾਰੀ ਇੱਕ ਡਿਸਕ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਜੋ ਕਿ ਸਤੰਬ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸ਼ੁ੍ਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ
ਸਤੰਬ ਵਿੱਚ ਤਿਨ ਪਹੀਏ ਹਨ ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨ ਡਿਸਕਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਚੱਕ ਕੇ ਤੀਜੇ ਸਟੰਬ ੲ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣਾ ਹੈ ਕਿ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਵਾਰੀ ਵਿਚ।
ਹਰੇਕ ਸਤੰਬ ਵਿਚੋਂ ਉਪਰ ਵਾਲੀ ਡਿਸਕ ਨੂੰ ਹੀ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਜੀ ਸਤੰਬ ਦੇ ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਪਈਆ ਡਿਸਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਰ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਅੜੋਣੀ ਦਾ ਹੈ ਜੇ ਡਿਸਕ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਹੈਨੋਈ ਦੇ ਸਤੰਬ ਦਾ ਹੱਲ 2 1 ਵਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ #ਜੇ ਕਰ ਡਿਸਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਟਾਂਕ ਜਿਵੇਂ 3, 5, 7, . ਆਦਿ ਹੈ ਤਾਂ ਪਹਿਲੀ ਡਿਸਕ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਸਤੰਬ ਤੋਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਅੰਤਿਮ ਸਤੰਬ ਵਿੱਚ ਪਾਉ ਅਤੇ ਦੁਜੀ ਡਿਸਕ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਸਤੰਬ 'ਚ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਤੇ ਰੱਖੋ।
ਜੇ ਕਰ ਡਿਸਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਿਸਤ ਹੋਵੇ ਜਿਵੇਂ 4, 6, 8, ਆਦਿ ਤਾਂ ਪਹਿਲੇ ਸਤੰਬ ਦੀ ਡਿਸਕ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਸਤੰਬ ਤੇ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਦੁਜੀ ਡਿਸਕ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤੀਜੇ ਸਤੰਬ ਤੇ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਖੇਡ ਖੇਡੋ।
ਇਸ ਗਣਿਤ ਦੀ ਅੜੋਣੀ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰ ਦੇ ਤਲ ਤੇ ਤਿਨ ਸਤੰਬ ਜਾਂ ਰੋਡ ਲੰਬ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਅਕਾਰ ਦੇ ਡਿਸਕ ਜਾਂ ਪਹੀਏ ਪਾਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਅਕਾਰ ਹੇਠੋ ਉਪਰ ਵੱਲ ਘੱਟਦਾ ਹੈ।
ਹੈਨੋਈ ਦਾ ਸਤੰਬ ਜਾਂ ਟਾਵਰ ਜਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸਤੰਬ ਜਾਂ ਲੁਕਸ ਦਾ ਟਾਵਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਹੋਰ ਨਿੱਜੀ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਸਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜੁਲਾਈ 1977 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਮੋਰਾਰਜੀ ਦੇਸਾਈ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੌਥੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ, "ਨਿਕੰਮੇ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀਗਤ" ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 25 ਜਨਵਰੀ 1980 ਨੂੰ ਇਹ ਮੁਅੱਤਲੀ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
1992 ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੁਬਾਰਾ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਚ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜਨ-ਹਿੱਤ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦਾਇਰ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਇੱਕ 13 ਫਰਵਰੀ 1992 ਨੂੰ ਕੇਰਲਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਬਾਲਾਜੀ ਰਾਘਵਨ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ 24 ਅਗਸਤ 1992 ਨੂੰ ਸੱਤਿਆ ਪਾਲ ਅਨੰਦ ਦੁਆਰਾ. ਦੋਵਾਂ ਪਟੀਸ਼ਨਰਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਆਰਟੀਕਲ 18 ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ "ਸਿਰਲੇਖ" ਹੋਣ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ।
ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਬੈਂਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਜੱਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ: ਏ ਐਮ ਅਹਿਮਦੀ ਸੀ ਜੇ, ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਬੀ ਪੀ ਜੀਵਨ ਰੈਡੀ, ਐਨ ਪੀ ਸਿੰਘ, ਅਤੇ ਐਸ ਸਗੀਰ ਅਹਿਮ।
15 ਦਸੰਬਰ 1995 ਨੂੰ, ਸਪੈਸ਼ਲ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਬੈਂਚ ਨੇ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਕਿ "ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਅਤੇ ਪਦਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਆਰਟੀਕਲ 18 ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਰਲੇਖ ਨਹੀਂ ਹਨ"।
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸਨਮਾਨ 1954 ਵਿੱਚ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਤਿੰਦਰ ਨਾਥ ਬੋਸ, ਨੰਦਲਾਲ ਬੋਸ, ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ, ਬਾਲਾਸਾਹਿਬ ਗੰਗਾਧਰ ਖੇਰ, ਜਿਗਮੇ ਡੋਰਜੀ ਵੰਗਚੁਕ ਅਤੇ ਵੀ. ਕੇ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੈਨਨ ਸਨ।
ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਇਨਾਮ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਅਤੇ ਮਿਲਿਆ ਹੋੋੋਇਆ ਇਨਾਮ ਵਾਪਸ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਪੀ ਐਨ ਹਕਸਰ, ਵਿਲਾਇਤ ਖਾਨ, ਈਐਮਐਸ ਨੰਬਰਦੂਰੀਪੈਡ, ਸਵਾਮੀ ਰੰਗਾਨਾਥਨੰਦ, ਅਤੇ ਮਣੀਕੌਂਦਾ ਚਲਾਪਤੀ ਰਾਓ ਨੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਚੰਦ ਜੈਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਦ ਅਨੰਤਰਾਓ ਜੋਸ਼ੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਇਨਾਮ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਆਮਟੇ ਨੇ ਆਪਣਾ 1986 ਦਾ ਇਨਾਮ 1991 ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ 25 ਜਨਵਰੀ 2019 ਨੂੰ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਚਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ, ਤੇਜਨ ਬਾਈ, ਇਸਮੈਲ ਉਮਰ ਗੁਲੇਹ, ਅਨਿਲ ਮਨੀਭਾਈ ਨਾਈਕ, ਅਤੇ ਬਲਵੰਤ ਮਰੇਸ਼ਵਰ ਪੁਰਨਦਰੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਰਤਮਾਨ ਸਜਾਵਟ ਇੱਕ ਗੋਲਾਕਾਰ-ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ ਕਾਂਸੀ ਟੋਨਡ ਮੈਡਲਿਅਨ 1+34 ਇੰਚ ਵਿਆਸ ਅਤੇ 18 ਇੰਚ ਮੋਟੀ ਹੈ. 1+3-16 ਇੰਚ ਵਾਲੇ ਵਰਗ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਕੇਂਦਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਗਏ ਪੈਟਰਨ ਨੂੰ ਪੈਟਰਨ ਦੇ ਹਰੇਕ ਬਾਹਰੀ ਕੋਣ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਨੋਕ ਨਾਲ ਉੱਕਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਕਮਲ ਦਾ ਫੁੱਲ ਮੈਡਲ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਉਭਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ "ਪਦਮ" ਪਾਠ ਉੱਪਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਹੇਠਾਂ "ਵਿਭੂਸ਼ਣ" ਪਾਠ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਦਰਸ਼ "ਸਤਿਯਮੇਵ ਜਯਤੇ" ਦੇ ਨਾਲ ਉਲਟ ਪਾਸੇ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ, ਹੇਠਲੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਉੱਕਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਕਿਨਾਰਾ, ਕਿਨਾਰੇ. ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਚਿੱਟੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਗਿਲਟ ਦੇ "ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ" ਪਾਠ ਹਨ. ਮੈਡਲ ਨੂੰ ਗੁਲਾਬੀ ਰਿਬੈਂਡ 1+14 ਇੰਚ ਚੌੜਾਈ ਨਾਲ ਮੁਅੱਤਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜਾ ਵੱਡਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਦਕ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਪੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਸਨਮਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਰੈਂਕ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
2 ਜਨਵਰੀ 1954 ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪੁਰਸਕਾਰ "ਬੇਮਿਸਾਲ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਸੇਵਾ" ਲਈ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਜਾਤ, ਕਿੱਤੇ, ਸਥਿਤੀ ਜਾਂ ਲਿੰਗ ਦੇ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਸਮੇਤ "ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਸੇਵਾ ਸਮੇਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਵਾਂ" ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਪਰ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।
ਇੱਕ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਨੂੰ ਮੈਡਲ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪਾਸੇ ਉਭਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ "ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ" ਮੈਡਲ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਕਮਲ ਦੇ ਉੱਪਰ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਹੇਠਲੇ ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਫੁੱਲਦਾਰ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਉੱਪਰਲੇ ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਖਰ ਤੇ ਇੱਕ ਕਮਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਪਾਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਹੇਠਲੇ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ "ਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ" ਪਾਠ ਦੇ ਨਾਲ ਉਲਟ ਪਾਸੇ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਮੈਡਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੁਲਾਬੀ ਰਿਬੈਂਡ 1+14 ਇੰਚ ਚੌੜਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਿੱਟੀ ਲੰਬਕਾਰੀ ਰੇਖਾ ਦੁਆਰਾ ਦੋ ਬਰਾਬਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਰ ਸਾਲ 1 ਮਈ ਅਤੇ 15 ਸਤੰਬਰ ਦੌਰਾਨ, ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਗਠਿਤ ਪਦਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲਿਆਂ, ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਉੱਤਮ ਸੰਸਥਾਨਾਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ, ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸੰਸਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕਮੇਟੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਿਫਾਰਸਾਂ ਸੌਂਪਦੀ ਹੈ।
ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਹਰ ਸਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿ ਗਜ਼ਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰਡ ਹੁੰਦੀ ਹੈ - ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਵਿਭਾਗ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਰਕਾਰੀ ਨੋਟਿਸਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।
ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਰੱਦ ਜਾਂ ਬਹਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰਡ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਮਗੇ ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਰਜਿਸਟਰ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਸਲ, ਕਿੱਤੇ, ਅਹੁਦੇ ਜਾਂ ਲਿੰਗ ਦੇ ਭੇਦ ਤੋਂ ਬਗੈਰ, "ਬੇਮਿਸਾਲ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਸੇਵਾ" ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ "ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੇਵਾ ਸਮੇਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ", ਪਰੰਤੂ ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉੱਦਮਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਆਦਿਤਿਆ ਨਾਥ ਝਾ, ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਸਦੀਕ ਅਤੇ ਵਿਕਰਮ ਸਾਰਾਭਾਈ 1972 ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਬਣ ਗਏ।
ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲਿਆਂ, ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾਵਾਂ, ਉੱਤਮ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ, ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ, ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਅਤੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਤੋਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ. ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸੰਸਦ ਦੇ. ਹਰ ਸਾਲ 1 ਮਈ ਅਤੇ 15 ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਬੁਲਾਈ ਗਈ ਪਦਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਵਾਰਡ ਕਮੇਟੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪਦੀ ਹੈ।
2 ਜਨਵਰੀ 1954 ਨੂੰ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਦਫਤਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਰਿਲੀਜ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ-ਭਾਰਤ ਰਤਨ, ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ-ਪੱਧਰੀ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ, "ਪਹਿਲਾ ਵਰਗ" ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।
" ," ਦੂਸਰਾ ਵਰਗ " , ਅਤੇ" ਤੀਸਰਾ ਵਰਗ " , ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਦਰਜੇ ਦੇ ਹਨ।
15 ਜਨਵਰੀ 1955 ਨੂੰ, ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵੱਖ -ਵੱਖ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ: ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ, ਤਿੰਨ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਹੈ।
ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ ਪਹਿਲਾ ਵਰਗ ਜੋ ਇਸ ਸਨਮਾਨ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਪਰ 1955 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿਤਾ ਗਿਆ।
1955 ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨ ਨੂੰ 1-3/16 ਇੰਚ ਵਿਆਸ ਦੇ ਕਾਂਸੀ ਨਾਲ ਗੋਲਾਕਾਰ ਚਿਤਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਕੰਵਲ ਦਾ ਫੁਲ ਸਨਿਹਰੀ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆ ਨਾਲ ਉਕਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ ਨੂੰ ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਉਕਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਚੱਕਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਜਿਸ ਦਾ 1-3/8 ਇੰਚ ਵਿਆਸ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਕੰਵਲ ਦਾ ਫੁੱਲ ਉਕਰਿਆ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
1938 ਤੋਂ, ਜ਼ੁਲਫੀਆ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ।
1944 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਾਦਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਹਾਮਿਦ ਓਲੀਮਜੋਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਕਾਰਜ ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ।
1953 ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਸੌਦਾਤ ਰਸਾਲੇ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਬਣ ਗਈ।
1956 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੋਨਤਵੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵਫ਼ਦ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਨਸਟੈਂਟਿਨ ਸਾਈਮਨੋਵ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਉਹਦੇ ਨਾਂ 'ਜੁਲਫ਼ੀਆ' ਦਾ ਸਰੋਤ ਗ੍ਰੀਕ ਨਾਂ 'ਸੋਫੀਆ' ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ 'ਸਿਆਣਪ' ਹੈ।
ਅਗਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪ੍ਰਚਾਰ, ਸ਼ਾਂਤਵਾਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਔਰਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਲਿਖਿਆ।
ਜ਼ੁਲਫੀਆ ਦਾ ਜਨਮ ਤਾਸ਼ਕਾਂਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਹੱਲਾ ਡਰਗੇਜ ਵਿੱਚ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਜ਼ੁਲਫੀਆ ਦਾ ਵਿਆਹ ਉਜ਼ਬੇਕ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ ਹਾਮਿਦ ਓਲੀਮਜੋਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਜ਼ੁਲਫ਼ੀਆ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਬਦ "ਜ਼ੁਲਫ" ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ "ਇੱਕ ਘੁੰਗਰਾਲੀ ਲੱਟ" ਹੈ ਅਤੇ “ ਬ੍ਰਹਮ ਰਹੱਸ ਭਗਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਲੈਨਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਲਿਵਰਪੂਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਤਕਰੀਬਨ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦ ਕੁਏਰੀਮੈਨ ਨਾਂ ਦੇ ਬੈਂਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1960 ਵਿੱਚ ਦ ਬੀਟਲਜ਼ ਬਣ ਗਿਆ।
1970 ਵਿੱਚ ਸਮੂਹ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਉੱਪਰੰਤ ਲੈਨਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੋਲੋ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਗੀਤ ਗਿਵ ਪੀਸ ਅ ਚਾਂਸ ਅਤੇ ਇਮੈਜਿਨ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਲਾਘੇ ਗਏ।
1969 ਵਿੱਚ ਯੋਕੋ ਓਨੋ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੈਨਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਜਾਨ ਓਨੋ ਲੈਨਨ ਰੱਖ ਲਿਆ।
1975 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੌਨ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸਣ ਕਰਨ ਲਈ ਲੈਨਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਤੋੜ ਲਿਆ ਪਰ 1980 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਓਨੋ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਡਬਲ ਫੈਂਟਸੀ ਨਾਂ ਦੀ ਐਲਬਮ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ।
ਐਲਬਮ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਹਫਤੇ ਬਾਅਦ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਇਹ ਦ ਬੀਟਲਜ਼ ਬੈਂਡ, ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਕਾਮਯਾਬ ਬੈਂਡ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਦੇ ਬਾਨੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।
ਮਾਰਚ 2004 ਵਿੱਚ, ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਮਈ 2004 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਲੜਨਗੇ, ਜੋ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਮੇਠੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਲਈ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ।
ਰਾਏਬਰੇਲੀ ਦੀ ਨੇੜਲੀ ਸੀਟ 'ਤੇ ਤਬਦੀਲ ਹੋਣ ਤੱਕ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਸੀਟ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਸੀ।
ਕਾਂਗਰਸ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਾੜੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 80 ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ 10 ਸੀਟਾਂ ਸਨ।
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਇਸ ਕਦਮ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈਰਾਨੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਈ ਅਤੇ ਸਫਲ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਸਮਝਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਨੇ ਇਹ ਕਿਆਸ ਲਗਾਏ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਮੈਂਬਰ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰੇਗੀ।
ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੀਡੀਆ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਇੰਟਰਵਿਉੁ ਵਿੱਚ, ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਏਕਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ " ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਵਾਲੀ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਇਹ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਕਿ ਉਹ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇਗੀ।
ਉਹ 2007 ਦੀਆਂ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤੀ ਸੀ।
ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਲਈ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਦਿੱਗਜ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸੱਦੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ 2013 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਅ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।
ਪਾਰਟੀ ਨੇ 52 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ, ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ 10% ਸੀਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ।
ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨੇਤਾ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਉਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲਈ।
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਚਪਨ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿਚਕਾਰ ਬਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੇ।
ਉਸਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿੱਚ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਮਸਕੂਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਉਸਨੇ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਮਰਹੂਮ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖਤਰਿਆਂ ਕਾਰਨ ਫਲੋਰੀਡਾ ਦੇ ਰੋਲਿਨਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਸਨੇ 1994 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।
ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਐਮ.ਫਿਲ. ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਤੋਂ. ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ, ਉਸਨੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸਲਾਹਕਾਰ ਫਰਮ, ਮਾਨੀਟਰ ਗਰੁੱਪ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਭਾਰਤ ਪਰਤਿਆ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਸਥਿਤ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਆਊਟਸੋਰਸਿੰਗ ਫਰਮ, ਬੈਕੌਪਸ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਅਮੇਠੀ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਾਇਨਾਡ, ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਹਲਕਿਆਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।
ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਯੂਥ ਕਾਂਗਰਸ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਅਤੇ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਟਰੱਸਟ ਦਾ ਟਰੱਸਟੀ ਹੈ।
23 ਮਾਰਚ 2023 ਨੂੰ, ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਏ ਗਏ 2019 ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ 'ਮੋਦੀ' ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਬਿਆਨਾਂ ਲਈ ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਇੱਕ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ।
ਦੋਸ਼, ਜੇਕਰ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਲੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਲੜਨ ਤੋਂ ਵੀ ਅਯੋਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅੰਡਰ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ 1989 ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨਜ਼ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਪਰ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚਲੇ ਗਏ।
1991 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਚੋਣ ਰੈਲੀ ਦੌਰਾਨ ਤਾਮਿਲ ਟਾਈਗਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਫਲੋਰੀਡਾ ਦੇ ਰੋਲਿਨਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਫਟ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬੀ.ਏ. ਰੋਲਿਨਸ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਰਾਉਲ ਵਿੰਚੀ ਦਾ ਉਪਨਾਮ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਛਾਣ ਸਿਰਫ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪਤਾ ਸੀ. ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਐਮ.ਫਿਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਕਾਲਜ, ਕੈਂਬਰਿਜ ਤੋਂ 1995 ਵਿੱਚ।
ਸਤੰਬਰ 2007 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਯੂਥ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਯੁਵਾ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ।
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਨਵੰਬਰ 2008 ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 40 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਲਈ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ 12 ਤੁਗਲਕ ਲੇਨ ਸਥਿਤ ਰਿਹਾਇਸ਼ 'ਤੇ ਇੰਟਰਵਿਉਆਂ ਲਈਆਂ, ਜੋ ਇੰਡੀਅਨ ਯੂਥ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਥਿੰਕ-ਟੈਂਕ, ਇੱਕ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣਗੇ।
ਸਤੰਬਰ 2007 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਉਹ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਨ।
ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਜੂਨ 1970 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ,ਅਤੇ ਇਟਾਲੀਅਨ ਜੰਮਪਲ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ , ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਪੋਤੇ ਵਜੋਂ।
ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਪੜਪੋਤੇ ਵੀ ਹਨ।
ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਵਾਡਰਾ ਉਸਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਬਰਟ ਵਾਡਰਾ ਉਸਦੀ ਭਰਜਾਈ ਹੈ।
ਗਾਂਧੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕੈਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਅਡੋਲ ਸੀ।
ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ, ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਕੰਸਲਟਿੰਗ ਫਰਮ, ਮਾਨੀਟਰ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
2002 ਵਿੱਚ, ਗਾਂਧੀ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਏ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਟੈਕਨਾਲੌਜੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ।
ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਬੈਕੌਪਸ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਫਰਮ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।
ਗਾਂਧੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਪੈਮਾਨੇ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਮਰਥਕ ਰਹੇ ਹਨ।
ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ 24 ਸਤੰਬਰ 2007 ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਸਕੱਤਰੇਤ ਦੇ ਫੇਰਬਦਲ ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਸੇ ਬਦਲਾਅ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਯੂਥ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਕਾਰਜਭਾਰ ਵੀ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
2008 ਵਿੱਚ, ਸੀਨੀਅਰ ਕਾਂਗਰਸੀ ਨੇਤਾ ਵੀਰੱਪਾ ਮੋਇਲੀ ਨੇ "ਰਾਹੁਲ-ਏ-ਪੀਐਮ" ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਅਜੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਨ।
ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, "ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਫੇਰਬਦਲ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਯੂਥ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕੀ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈਣ ਦੇ ਨਾਲ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ 31 ਅਕਤੂਬਰ 1984 ਨੂੰ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ ਸਨ।
ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ, ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖਤਰੇ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਗਿਆ।
1951 ‘ਚ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ‘ਚ ਇਹ ਜਾਣਨ ਦੀ ਜਗਿਆਸਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ‘ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਉੱਡਣ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?
ਇਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋ ਦਰਜਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਫਰੋਲਣੀਆਂ ਪਈਆਂ ਅਤੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਿਆ।
ਸਰ ਡਿਊ ਬੀਪਰ ਦੇ ਇਸ ਖਿਆਲ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਜਾਮਾ ਪਹਿਨਾਉਣ ਦਾ ਬੀੜਾ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤ ਨੋਰਸ ਅਤੇ ਭਰਾ ਰਾਕ ਮੈਕ ਵਿਸਟਰ ਨੇ ਚੁੱਕਿਆ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ 1955 ‘ਚ ਗਿੰਨੀਜ਼ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਛਪ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ।
ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ, ਜਾਣਕਾਰਾਂ, ਪ੍ਰੋਰਫੈਸ਼ਨਲ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਸਨ ਪਰ ਹੁਣ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੋਨੇ-ਕੋਨੇ ਤੋਂ ਅਨੋਖੀਆਂ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਖ਼ੁਦ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ‘ਚ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਅਜੀਬੋ-ਗਰੀਬ ਹਰਕਤਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਉਂਜ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਦੀ ਆਪਣੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਿਤੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ‘ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਿੱਥੋਂ ਤਕ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ‘ਚ ਦਰਜ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਕਤਾ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ, ਇਹ ਯਕੀਨਨ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੂਚਨਾਵਾਂ, ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਕਤਾ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਜਾਂਚਣ-ਪਰਖਣ ਲਈ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵਿਆਪਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਹੈ।
ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼, ਜੋ 2001 ਤੱਕ ਗਿਨੀਜ਼ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਇੱਕ ਹਵਾਲਾ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਜੋ ਸਾਲ-ਦਰ-ਸਾਲ ਛਪਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਬਹੁਲਤਾਵਾਂ , ਵੱਖਰਤਾਵਾਂ ਜਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਲੱਖਣਤਾਵਾਂ ਨੂੰਨਾ ਕੇਵਲ ਇਕ ਹਾਂ - ਪੱਖੀ ਵਰਤਾਰੇ ਵਜੋਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ , ਅਲਬੱਤਾ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਵੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ।
ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜ ਜਾਂ ਵਸਤੂ - ਵਰਤਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਤਾਵਾਂ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਵਕ ਅਤੇ ਅੰਤਰਨਿਹਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ।
ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜ ਜਾਂ ਸੱਤਾ ਦੇ ਦਾਬੇ ਅਧੀਨ ਆਰਥਿਕ ਨਾਬਰਾਬਰੀਆਂ ਜਾਂ ਜਮਾਤੀ ਵੰਡੀਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ , ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਲੱਖਣਤਾਵਾਂ , ਮਾਨਵੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਮੂਲਭੂਤ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਘਾਣ ਕਰਨ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਵਾਜਿਬ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ।
ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਸੁਹਾਗੇ ਨਾਲ ਪੱਧਰ , ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਂਗ , ਸਭਨਾਂ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਫ਼ੈਸਲਾ ਜਾਂ ਭਾਰੂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਥੋਪ ਕੇ , ਵੰਡੀਆਂ , ਵਿਲੱਖਣਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁਲਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣਾ , ਅਣਉਚਿਤ , ਸਿਰਜਣਾਤਮਕਤਾ ਨੂੰ ਨਕਾਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਗੈਰ - ਮਨੁੱਖੀ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ ।
ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮੂਲ ਮਨੁੱਖੀ ਹਸਤੀ , ਜੀਵਨ - ਹੋਂਦ , ਉਸਦੀ ਸਵੈ - ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਅਤੇ ਜੀਉਣ ਦੇ ਢੰਗ ਨੂੰ ਬਣਦੀ ਥਾਂ , ਇਜ਼ਤ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ , ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਇਆ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਸਮਾਜ ਸਿਰਜਣ ਪੱਖੋਂ , ਉਪਰੋਕਤ ਭਾਂਤ ਦੇ ਆਰੋਪਿਤ ਵਰਤਾਰੇ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਹਾਂਦਰੂ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ।
ਇਹੀ ਕਾਰਣ ਹੈ ਕਿ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਅੰਦਰ ਮਾਰਕਸ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਸਿਰਜਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਰੋਲਤਾਰੀ ਵਰਗ ਦੇ ਰਾਜ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ , ਮਾਰਕਸ ਦੀ ਇਸ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਕਿ ਮੂਲ ਮਨੁੱਖੀ ਹੋਂਦ ਹੀ ਮੂਲ ਮਨੁੱਖੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕਰੇਗੀ ਨੂੰ ਤਿਲਾਂਜਲੀ ਦੇ ਕੇ , ਮਨੁੱਖੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਅਤੇ ਵਿਗਾਸਮਈ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ , ਆਪਣੇ ਰਾਜਸੀ ਸਵਾਰਥਾਂ , ਵਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ , ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੂਰਵ - ਨਿਯੋਜਿਤ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸੰਕੀਰਣ ਅਤੇ ਮਕਾਨਕੀ ਸਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ।
ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਸਹੀ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਮਨੁੱਖੀ ਹੋਂਦ , ਚੇਤਨਾ , ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਨਿਆਂਸ਼ੀਲ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ , ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਕਾਈ ਦੇ ਸਭਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੇਦ - ਭਾਵ ਅਤੇ ਵਿਤਕਰੇ ਤੋਂ ਮੂਲਭੂਤ ਮਾਨਵੀ ਹੱਕ , ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਰੋਤ , ਮੂਲ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਰਜਣਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਲਾ - ਰੂਪ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ।
ਇਵੇਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਚੇਤਨਾ / ਸਮਝ ਵਿਕਾਸ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਵੇਗੀ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਕਸ ਦੀ ਸੰਕਲਪਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਹੀ ਮਾਅਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਨਤ , ਵਿਕਾਸਮੁੱਖੀ ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।
ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਅਥਾਹ ਇੱਛਾ ਭਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।
ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਅਤੇ ਅਮੋੜ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਮੰਡੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੰਗ - ਬਰੰਗੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਅਤੇ ਖਪਤਵਾਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਵਧਾਵਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੱਚੇ ਵਿਆਕਰਣ ਅਤੇ ਵੇਗਮਈ ਕੁਚੱਕਰ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਦਸਾ , ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਦਾ ਨਿਕਟ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਰੇਮੰਡ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਇਹ ਸੂਤਰਿਕ ਖ਼ੁਲਾਸਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ 1850 ਈਸਵੀ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਮੰਨ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ , ਗਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਸਰਮਾਏਦਾਰ ਤਾਕਤਾਂ , ਵਿਗਿਆਪਨ ਜਾਂ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਜੁਗਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ , ਕੇਵਲ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਕਿਸੇ ਸੂਚਨਾ ਜਾਂ ਲੋੜ ਨੂੰ , ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਫਾਈਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਣ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੇ ਮਕਸਦ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਹੀ ਕਰਿਆ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ ।
ਪਰ ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਦੇ ਖ਼ਾਤਮੇ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਦੇ ਉਤਰ - ਆਧੁਨਿਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਮਗਰਮੱਛ ਵਾਂਗ ਵਿਕਰਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸੰਸਾਰ ਪੱਧਰੀ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨੇ ਜਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ' ਵਿਗਿਆਪਨ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਾ ਉੱਪਰ ਨਿੱਠ ਕੇ ਦਿਮਾਗ ਖਪਾਉਂਦਿਆਂ , ਇਸਦੀ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲੈਣ ਪਿਛੋਂ , ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਲਾਤਮਕ ' ਅਤੇ ' ਵਿਗਿਆਨਕ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਉਸਾਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਉਤਾਰਦਿਆਂ , ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤਿਆਰ ਮਾਲ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ , ਤੇਜ਼ - ਤਰਾਰ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਪ੍ਰਾਪੋਗੰਡੇ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਹੌਲੀ - ਹੌਲੀ ਆਪਣੇ ਹਿਤਾਂ ਦਾ ਅਨੁਸਾਰੀ ਰੁਝਾਨ , ਮਾਹੌਲ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਸਿਰਜਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਤਰਜੀਹਾਂ , ਰੁੱਚੀਆਂ , ਕਦਰਾਂ - ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ , ਸਿਖਾਉਣ ਅਤੇ ਜਚਾਉਣ ਵਿਆਪਕ , ਜਟਿਲ ਅਤੇ ਨਾਂਹ - ਪੱਖੀ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦ : ਚੋਣਵੇਂ ਲੇਖਾ , ਆਸ ਦੇ ਸਮੇ : ਸਭਿਆਚਾਰ , ਲੋਕਤੰਤਰ , ਸਮਾਜਵਾਦ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਵੱਖ - ਵੱਖ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ , ' 1945 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਬਾਰੇ ਖੁਲਾਸਾ , ਤੁਸੀਂ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਹੈ , ਕਿ ਨਹੀਂ ਹੋ ? ' , ਸਮਾਜਵਾਦ ਅੱਗੇ ਅੜਿੱਕੇ , ਝਿਜਕਾਂ ਅਤੇ ਦੁਬਿਧਾਵਾਂ ਆਦਿ ਉੱਪਰ ਉਡਦੀ - ਉਡਦੀ ਪੰਛੀ ਝਾਤ ਮਾਰਦਿਆਂ ਹੀ , ਇਸ ਠੋਸ ਤੱਥ ਦਾ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਾਰਕਸ , ਏਂਜਲਸ ਅਤੇ ਲੈਨਿਨ ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ' ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਤਾਂ ਸੀ ਪਰ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਅਧੀਨ ਮੰਡੀ ਤਾਕਤਾਂ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲਦੇ , ਮੂੰਹਜ਼ੋਰ , ਅਮੋੜ ਅਤੇ ਜਟਿਲ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨੀਝ ਨਾਲ ਵਾਚਦਿਆਂ , ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਕਲਪਾਂ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਜਿਉਂ ਦਾ ਤਿਉਂ ਆਰੋਪਿਤ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਸੀਮਤ ਕਰ ਕੇ ਵੇਖਣ ਅਤੇ ਵਰਤਣ ਦੀ ਥਾਂ , ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਰਾਂ , ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਾਪੇਖਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰਥਕਤਾ ਨੂੰ ਸਮੇਂ - ਸਮੇਂ ਪਰਖ ਕੇ , ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸੁਧਾਰਾਂ , ਵਾਧਿਆਂ , ਜੋੜਾਂ - ਤੋੜਾਂ ਅਤੇ ਵਿਗਾਸਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ ।
ਰੇਮੰਡ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਦਾ ਇਹ ਨੁਕਤਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਜਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸਿਰਜਣ ਅਤੇ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ , ਅਕਸਰ ਹੋਰ ਜਮਾਤਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਜਮਾਤ ਦਾ ਰੋਲਬਾਕੀ ਜਮਾਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੀ ਹੈ ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਕਲਪਨਾ ਜਾਂ ਵਿਭਾਜਨਕਾਰੀ ਸੋਚ ਦਾ ਨਾਂਹਪੱਖੀ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਵਰਗ ਦੀ ਉੱਚਤਾ ਜਾਂ ਦਬਦਬੇ ਵਾਲੀ ਸਕਰਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਸੁਤੇਸਿੱਧ ਹੀ ਉਜਾਗਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਉੱਥੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਸ ਵਰਗ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਉਮੀਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਇਸ ਭੁਲੇਖੇ ਅਤੇ ਤੌਖ਼ਲੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੂਜੀ ( ਪਰੋਲਤਾਰੀ।
ਮਜਦੂਰ ) ਜਮਾਤ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਸਰਅੰਦਾਜ਼ ਹੋ ਜਾਣ ਨਾਲ , ਜਿੱਥੇ ਸਾਡੇ ਭਾਰੂ ਜਮਾਤੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਜਾਂ ਘਾਣ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਉੱਥੇ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਇਦ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਪੂਰੇ ਦੇ ਪੂਰੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ।
ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਿਤਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹਿਤ , ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਨਾ ਚਾਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ , ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਜਿਉਂ ਦਾ ਤਿਉਂ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ , ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਜਿਬ ਠਹਿਰਾਉਣ ਦਾ ਪੈਂਤੜਾ ਮੱਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ।
ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਰੋਮੰਡ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਇਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸੂਤਰਿਕ ਨੁਕਤਾ ਜਾਂ ਸਿਧਾਂਤ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਸਮਾਜ ਜਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ।