polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਰੂਸ, ਇੰਗਲੈਂਡ, ਅਮਰੀਕਾ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ, ਥਾਈਲੈਂਡ, ਪੋਲੈਂਡ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੋਟਰ ਕਲਪੁਰਜ਼ੇ, ਕਪਾਹ ਦੇ ਬੀਜ, ਤੇਲ ਦੇ ਬੀਜ, ਮੇਵੇ ਆਦਿ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਬਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਕਮਾਈ ਹੈ।
ਇਥੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਨਾਜ ਮੰਡੀ ਹੈ ਜਿਥੇ ਕਣਕ, ਚੌਲ, ਦਾਲਾਂ, ਤੇਲ ਦੇ ਬੀਜ, ਕਪਾਹ ਆਦਿ ਦੇ ਵਾਧੂ ਭੰਡਾਰ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਲਿਆਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਿਹਤ ਪੱਖੋਂ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਇਕ ਹਸਪਤਾਲ, ਪਰਿਵਾਰ ਨਿਯੋਜਨ ਕੇਂਦਰ, ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਅਤੇ ਐਲੋਪੈਥਿਕ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ, ਮਿਡਲ, ਸੈਕੰਡਰੀ, ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਇੰਸ, ਆਰਟਸ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਕਾਲਜ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
353 – 'ਪੌਪ ਜੂਲੀਅਸ' ਨੇ 'ਈਸਾ ਮਸੀਹ' ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਦਿਨ ਤਹਿ ਕੀਤਾ।
ਭਾਵੇਂ ਮਸੀਹ ਯਿਸੂ ਦੀ ਜਨਮ-ਮਿਤੀ ਦੇ ਪੁਖ਼ਤਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ ਪਰ 4 ਈ.ਪੂ. ਤੋਂ 2 ਈ.ਪੂ. ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਨਮ ਹੋਣ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਹਿਮਤੀ ਹੈ।
800 – 'ਚਾਰਲੀਮੇਅਨ' ਦੀ ਪਹਿਲੇ 'ਪਵਿੱਤਰ ਰੋਮਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹ' ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਹੋਈ।
1772 – ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਮੁਲਤਾਨ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਕੇ ਤੈਮੂਰ ਦੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਜਰਨੈਲਾਂ 'ਸ਼ੁਜਾਹ ਖ਼ਾਨ' ਅਤੇ 'ਦੌਪਤਰਾ' ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ।
1989 – ਰੋਮਾਨੀਆ ਦੇ ਗੱਦੀਓਂ ਲਾਹੇ ਗਏ ਹਾਕਮ 'ਚਚੈਸਕੂ' ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮਿਲਟਰੀ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਸਜ਼ਾ-ਏ-ਮੌਤ ਦੇ ਕੇ ਗੋਲ਼ੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ।
1991 – ਮਿਖਾਇਲ ਗੋਰਬਾਚੇਵ ਨੇ ਟੀ.ਵੀ. ਤੋਂ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ 'ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ' ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਬਾਲ ਦਿਵਸ - ਕੈਮਰੂਨ, ਮੱਧ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਗਣਰਾਜ, ਚਾਡ, ਇਕੂਟੇਰੀਅਲ, ਗਿਨੀ, ਕਾਂਗੋ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ, ਗੈਬੋਨ ਅਤੇ ਕਾਂਗੋ ਗਣਰਾਜ ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ ਹੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਲਖ ਤਿਓਹਾਰ - ਚੇਚਨਿਆ ਅਤੇ ਇੰਗੁਸ਼ਤੀਆ ਦੇ ਨਾਖ ਲੋਕ ਦੁਆਰਾ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅੱਜ 'ਮੰਗਲਵਾਰ' ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਅੱਜ '10 ਪੋਹ' ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਖੇਤਰ ’ਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।
ਉਸ ਦੇ ਸੱਦੇ ’ਤੇ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਵਸਦੇ ਅਨੇਕ ਸਿੱਖ ਉਸ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣ ਲਈ ਮੁਸਤਫਾਬਾਦ, ਸਢੌਰਾ, ਛਛਰੋਲੀ ਅਤੇ ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਆਦਿ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁਗਲਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਇਲਾਕੇ ਸਰ ਕਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ’ਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਸਿੱਖ ਇੱਥੇ ਹੀ ਵਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਸੰਨ 1857 ਦੇ ਗਦਰ ਦੀ ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਉਜੜ ਕੇ ਆਏ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਅੰਬਾਲਾ, ਕਰਨਾਲ, ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ, ਕੈਥਲ, ਹਿਸਾਰ,ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ’ਚ ਆਬਾਦ ਹੋ ਗਏ।
ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਪੰਜਾਬ, ਹਿਮਾਚਲ, ਦਿੱਲੀ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ।
ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਬਿਲਕੁੱਲ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਕਈ ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਵਿਕਾਸ ਅਧੀਨ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਗੁਲਾਬੀ ਨਗਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੈਪੁਰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।
ਜੈਪੁਰ ਇਸਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਿਲੋਂ, ਮਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਝੀਲਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਭਰ ਵਲੋਂ ਪਰਿਆਟਕੋਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸਿਟੀ ਪੈਲੇਸ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜੈਸਿੰਹ ਦੁਆਰਾ ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਰਾਜਗੀਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਯੋਜਨ ਹੈ।
ਮਹਾਰਾਜ ਸਵਾਈ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹਵਾਮਹਿਲ 1799 ਈਸਾ ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਇਆ ਅਤੇ ਵਾਸਤੁਕਾਰ ਲਾਲ ਕੁਝ ਉਸਦਾ ਸਨ।
ਆਮੇਰ ਦੁਰਗ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਂ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਕਸ਼ੋਂ, ਸਤੰਭਦਾਰ ਦਰਸ਼ਕ-ਦੀਰਘਾਵਾਂ, ਬਗੀਚੋਂ ਅਤੇ ਮੰਦਿਰਾਂ ਸਹਿਤ ਕਈ ਭਵਨ- ਸਮੂਹ ਹਨ।
ਗਵਰਨਮੇਂਟ ਸੇਂਟਰਲ ਮਿਊਜਿਅਮ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ-ਦੰਦ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ, ਵਸਤਰਾਂ, ਗਹਿਣੇ, ਨੱਕਾਸ਼ੀਦਾਰ ਲੱਕੜ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ, ਸੂਖਮ ਚਿਤਰਾਂ ਸੰਗਮਰਮਰਪ੍ਰਤੀਮਾਵਾਂ, ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਔ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਬਖ਼ਤਾਵਰ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਹੈ।
ਸਵਾਈ ਜੈਸਿੰਹ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿਸੋਦਿਆ ਰਾਣੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਲਈ ਸਿਸੋਦਿਆ ਰਾਣੀ ਦਾ ਬਾਗ ਬਣਵਾਇਆ।
ਜਲਮਹਲ, ਸ਼ਾਹੀ ਬੱਤਖ ਸ਼ਿਕਾਰ- ਗੋਸ਼ਠੀਆਂ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਝੀਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਮਹਲ ਹੈ।
ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਜੀਵੰਤ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁਕਾਨੇ ਰੰਗ ਬਿਰੰਗੇ ਸਾਮਾਨੋਂ ਵਲੋਂ ਭਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੱਡੀ ਉਤਪਾਦ, ਵਡਮੁੱਲਾ ਪੱਥਰ, ਬਸਤਰ, ਮੀਨਾਕਾਰੀ ਸਾਮਾਨ, ਗਹਿਣਾ, ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਚਿੱਤਰ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਜੈਪੁਰ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀਆਂਪ੍ਰਤੀਮਾਵਾਂ, ਬਲੂ ਪਾਟਰੀ ਔ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਜੂਤੀਯੋਂ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਜਿੱਥੋਂ ਤੁਸੀ ਕੁੱਝ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸਾਮਾਨ ਖਰੀਦ ਸੱਕਦੇ ਹਨ, ਜੌਹਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਨੇਹਰੂ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਚੌਡ਼ਾ ਰਸਤਾ, ਤਰਿਪੋਲਿਆ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਏਮ . ਆਈ . ਰੋੜ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹੋ।
ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਨਿਗਮ ਦੀ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸੁਖ ਗੰਤਵਯੋਂ ਲਈ ਬਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਹਨ।
ਸੱਪ ਮੰਦਿਰ : ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਵਿਰਾਟ ਨਗਰ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਹੈ . ਇਹ ਉਹੀ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਗੁਪਤਵਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ . ਇੱਥੇ ਪਞਚਖੰਡ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭਤੋਂ ਅਨੋਖਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕਮਾਤਰ ਹਨੁਮਾਨ ਮੰਦਿਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਹੈੁਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਬਿਨਾਂ ਬੰਦਰ ਦੀ ਮੁਖਾਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਪੂੰਛ ਵਾਲੀ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਤ ਹੈ . ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਸੱਪ ਮੰਦਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਮਰ ਅਜਾਦੀ ਸੈਨਾਪਤੀ, ਯਸ਼ਸ਼ਵੀ ਲੇਖਕ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਮਚੰਦਰ ਵੀਰ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ .
ਪੂਰਵੀ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਦਵਾਰ’ ਭਰਤਪੁਰ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੈਰ ਨਕਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਨਕਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਰਯਟਨ ਗੰਤਵਿਅ, ਭਰਤਪੁਰ ਪੰਜਵੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਲੋਂ ਕਈ ਦਸ਼ਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਗੁਜਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।
18 ਵੀਆਂ ਸਦੀ ਦਾ ਭਰਤਪੁਰ ਪੰਛੀ ਅਭਿਆਰੰਣਿਏ, ਜੋ ਕੇਵਲਾਦੇਵ ਸੰਘਣਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁਲਵਾੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
18 ਵੀਆਂ ਸਦੀ ਦਾ ਭਰਤਪੁਰ ਪੰਛੀ ਅਭਯਾਰੰਣਿਏ, ਜੋ ਕੇਵਲਾਦੇਵ ਸੰਘਣਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁਲਵਾੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭਤੋਂ ਮਹਤਪੂਰਣ ਪੰਛੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਨਿਵਾਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਲੋਹਾਗੜ ਆਇਰਨ ਫੋਰਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੋਹਾਗੜ ਭਰਤਪੁਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਆਕਰਸ਼ਣੋਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਭਰਤਪੁਰ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਬੀਤਿਆ ਹੋਇਆ ਸ਼ਾਹੀ ਦੌਲਤ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੌਰਿਆਪੂਰਣ ਅਤੀਤ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਹੈ।
ਨੇਹਰੂ ਪਾਰਕ- ਰੰਗ ਬਿਰੰਗੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਹਰੀ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਲੋਂ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਉੱਤਮ ਸੁੰਦਰਤਾ ਪਰਿਆਟਕੋਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਡੀਗ ਪੈਲੇਸ ਇੱਕ ਮਜਬੂਤ ਔ ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਰਾਜ ਮਹਿਲ ਹੈ, ਜੋ ਭਰਤਪੁਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਲਈ ਗਰੀਸ਼ਮਕਾਲੀਨ ਘਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਸੀ ।
ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਜੋਧਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਰਾਜ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨੀਕ ਮਹਿਲਾਂ, ਦੁਰਗੋਂ ਔ ਮੰਦਿਰਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਪਰਯਟਨ ਗੰਤਵਿਅ ਹੈ।
ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਭਾਗ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਜੋਧਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਰਾਜ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨੀਕ ਮਹਿਲਾਂ, ਦੁਰਗੋਂ ਔ ਮੰਦਿਰਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਪਰਯਟਨ ਗੰਤਵਿਅ ਹੈ।
ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਅਰਥਵਿਅਸਥਾ ਖੱਡੀ, ਵਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਧਾਤੁ ਆਧਾਰਿਤ ਉਦਯੋਗੋਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਈ ਉਦਯੋਗੋਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਅਨੰਤ ਤਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰਤਨ ਹੈ।
ਰਾਠੌਂੜੋਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇੱਕ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਰਾਵ ਜੋਧਾ ਨੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੀ ਭੂਮੀ ਕਹਲਾਏ ਗਏ, ਜੋਧਪੁਰ ਦੀ 1459 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
ਮੇਹਰਾਨਗੜ ਦੁਰਗ, 125 ਮੀਟਰ ਦੀ ਪਹਾੜ ਸਿੱਖਰ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਔ 5 ਕਿਮੀ ਦੇ ਖੇਤਰਫਲ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭਤੋਂ ਵੱਡੇ ਦੁਰਗੋਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਮੇਹਰਾਨਗੜ ਦੁਰਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਈ ਸੁਸੱਜਿਤ ਮਹਲ ਜਿਵੇਂ ਮੋਤੀ ਮਹਲ, ਫੁਲ ਮਹਲ, ਸਿਰ ਮਹਲ ਸਥਿਤ ਹਨ।
ਮੇਹਰਾਨਗੜ ਦੁਰਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੂਖਮ ਚਿਤਰਾਂ, ਸੰਗੀਤ ਵਾਜਾ ਯੰਤਰਾਂ, ਪੁਸ਼ਾਕਾਂ, ਸ਼ਸਤਰਾਗਾਰ ਆਦਿ ਦਾ ਇੱਕ ਬਖ਼ਤਾਵਰ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਹੈ।
ਮੇਹਰਾਨਗੜ ਦੁਰਗ ਦੇ ਸੱਤ ਦਰਵਾਜੇ ਹਨ ਔ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਅਨੌਖਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਜਸਵੰਤ ਠਾੜਾ ਇੱਕ ਸਫੇਦ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦਾ ਸਮਾਰਕ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ 1899 ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ।
ਜੋਧਪੁਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਕੁੱਝ ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਜਸਵੰਤ ਠਾੜਾ ਉੱਤੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੋਇਆ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਗਵਰਨਮੇਂਟ ਮਿਊਜਿਅਮ ਉਂਮੇਦ ਬਾਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ, ਵਸਤਰਾਂ, ਚਿਤਰਾਂ, ਪਾਂਡੁਲਿਪੀਆਂ, ਤਸਵੀਰਾਂ, ਮਕਾਮੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪੋਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬਖ਼ਤਾਵਰ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਬਾਲਸਮੰਦ ਝੀਲ ਅਤੇ ਮਹਲ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਤਰਿਮ ਝੀਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਿਹਾਰ ਥਾਂ ਹੈ ਅਤੇ 1159 ਈਸਵੀਂ ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਮਾਰਵਾੜ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਤਸਵ ਹੈ, ਜੋ ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੋਧਪੁਰ ਇਸਦੇ ਕਾਸ਼ਟ ਅਤੇ ਅਲੌਹ ਫਰਨੀਚਰ, ਪਾਰੰਪਰਕ ਜੋਧਪੁਰੀ ਹਸਤਕਲਾ, ਰੰਗਾਈ ਵਸਤਰਾਂ, ਚਮੜੇ ਦੇ ਜੁੱਤੀਆਂ, ਪੁਰਾਤਨਵਸਤੁਵਾਂ, ਕਸੀਦਾ ਕੀਤੇ ਪਾਏਦਾਨਾਂ, ਬੰਧਾਈ ਅਤੇ ਰੰਗਾਈ ਦੀਆਂ ਸਾਡ਼ੀਆਂ, ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਗਹਿਣੇ, ਮਕਾਮੀਹਸਤਕਲਾਵਾਂਅਤੇ ਵਸਤਰਾਂ, ਲੱਖ ਕਾਰਜ ਔ ਚੂੜੀਆਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁੱਝ ਸਾਮਾਨ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀ ਜੋਧਪੁਰ ਵਲੋਂ ਖਰੀਦ ਸੱਕਦੇ ਹੋ।
ਸੇਂਟਰਲ ਮਾਰਕੇਟ, ਸੋਜਤੀ ਗੇਟ, ਸਟੇਸ਼ਨ ਰੋੜ, ਸਰਦਾਰ ਮਾਰਕੇਟ, ਤਰਿਪੋਲਿਆ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਮੋਚੀ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਲਖੇਰਾ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਜੋਧਪੁਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਸਭਤੋਂ ਚੰਗੇ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਅਕਤੂਬਰ ਵਲੋਂ ਮਾਰਚ ਜੋਧਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਭ੍ਰਮਣੋ ਦਾ ਸਰਵੋੱਤਮ ਸਮਾਂ ਹੈ।
ਬਿਨਾਂ ਮੀਟਰ ਦੀ ਟੈਕਸੀ, ਆਟੋ ਰਿਕਸ਼ਾ, ਟੇੰਪੋ ਅਤੇ ਸਾਈਕਿਲ ਰਿਕਸ਼ਾ ਜੋਧਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਹੈ।
ਜੋਧਪੁਰ ਦਾ ਇਸਦਾ ਆਪਣਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆ ਹੈ ਜੋ ਜੈਪੁਰ, ਦਿੱਲੀ, ਉਦਇਪੁਰ, ਮੁੰਬਈ, ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਲੋਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਜੋਧਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਬਰੋਡ ਗੇਜ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨਾਂ ਵਲੋਂ ਸਿੱਧੇ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਜੋੜਤਾ ਹੈ।
ਜੈਸਲਮੇਰ ਗਰਮ ਅਤੇ ਝੁਲਸਾਨੇ ਵਾਲੀ ਗਰੀਸ਼ਮ ਵੱਲ ਠੰੜੀ ਅਤੇ ਜਮਾਣ ਵਾਲੀ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੇਗਿਸਤਾਨੀ ਵਰਗ ਦੀ ਜਲਵਾਯੂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਕਤੂਬਰ ਵਲੋਂ ਫਰਵਰੀ ਜੈਸਲਮੇਰ ਭ੍ਰਮਣੋ ਦਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਸਮਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੈਸਲਮੇਰ ਵਲੋਂ 16 ਕਿਮੀ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ, ਲੋਦੁਰਵਾ ਜੈਸਲਮੇਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ।
ਜੈਸਲਮੇਰ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਸੈਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਲੋਦੁਰਵਾ ਲੋਕਪ੍ਰਿਅ ਜੈਨ ਮੰਦਿਰ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਲ ਭਰਤੀਰਥਯਾਤਰਾਵਾਂਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜੈਨ ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਆਰਸ਼ਸ਼ਣ ‘ਕਲਪ ਰੁੱਖ’ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਦੈਵੀਏ ਰੁੱਖ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਨੱਕਾਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁੰਬਦ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਇਲਾਵਾ ਖਿੱਚ ਨੂੰ ਜੋਡ਼ਦੇ ਹੈ।
ਵੁੜ ਫਾਸਿਲ ਪਾਰਕ ਜੈਸਲਮੇਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਵਿੱਚ ਉਪਲੱਬਧ ਉੱਤਮ ਸੈਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਲੱਖਾਂ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਜੀਵਾਸ਼ਮੋਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਵੁੜ ਫਾਸਿਲ ਪਾਰਕ ਜੈਸਲਮੇਰ ਵਿੱਚ ਥਾਰ ਡੇਜਰਟ ਦਾ ਇੱਕ ਭੂਵੈਗਿਆਨਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ।
ਥਾਰ ਡੇਜਰਟ ਦਾ ਸੌਂਦਰਿਆ, ਜੈਸਲਮੇਰ ਵਲੋਂ 42 ਕਿਮੀ ਦੂਰ ਸਥਿਤ, ਬਰਾਬਰ ਰੇਤੀਲੇ ਟੀਲੋਂ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸੈਂਕੜੀਆਂ ਅਤੇ ਹਜਾਰਾਂ ਪਰਯਟਨ ਸਾਮ ਰੇਤੀਲੇ ਟੀਲੋਂ ਵਲੋਂ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਅਨੌਖਾ ਕਲਾਤਮਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਰਾਜਸਥਾਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸਥਾਨ ਊਠ ਅਭਿਆਨ ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜੈਸਲਮੇਰ ਦੇ ਰੇਤੀਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਲੋਂ 45 ਕਿਮੀ ਦੂਰ, ਡੇਜਰਟ ਨੇਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਰੇਤੀਲੇ ਟੀਲੋਂ ਅਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਵਲੋਂ ਢਕੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੈਰ ਦੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਜਗ੍ਹਾ, ਡੇਜਰਟ ਨੇਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਕਾਲੇ ਹਿਰਣ, ਚਿੰਕਾਰਾ, ਰੇਗਿਸਤਾਨੀ ਲੇਮੜੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਭਾਰਤੀ ਬਸਟਰਡ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਜੈਸਲਮੇਰ ਦੀ ਸੱਬਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਵੇਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਅਮਰ ਸਾਗਰ ਨੱਕਾਸ਼ੀਦਾਰ ਸਤੰਭਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਗਲਿਆਰੋਂ ਅਤੇ ਕਮਰਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਖੰੜੋਂ ਦੇ ਨਮੂਨੀਆਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਮਿਤ, ਅਮਰ ਸਾਗਰ ਹਵੇਲੀ ਇੱਕ ਪੰਜ ਮੰਜਿਲ ਉੱਚੀ, ਸੁੰਦਰ ਭਿੱਤੀ ਚਿਤਰੋਂਸੇ ਸੁਸੱਜਿਤ ਹਵੇਲੀ ਹੈ।
ਉਦੈਪੁਰ ਮੇਵਾੜ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਜ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਔ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਦੈਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਮੁੱਖਆਲਾ ਹੈ।
ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਮਹਿਲੋਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਉਦੈਪੁਰ ਹਰੀ ਭਰੀ ਅਰਾਵਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅਤੇ ਬਲੌਰ ਸਵੱਛ ਪਾਣੀ ਦੀ ਝੀਲ ਦੁਆਰਾ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਰੁਮਾਂਚ ਔ ਸੌਂਦਰਿਆ ਦਾ ਉੱਤਮ ਸੰਯੋਜਨ, ਉਦਇਪੁਰ, ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ, ਕਵੀਆਂ, ਔ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਉਦੈਪੁਰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਦੱਖਣ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਅਰਾਵਲੀ ਸ਼ਰੇਣੀਆਂ ਵਲੋਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਉਦੈਪੁਰ ਇਸਦੀ ਸੁੰਦਰ ਝੀਲਾਂ, ਸੁਨਿਰਮਿਤ ਮਹਿਲਾਂ, ਹਰੇ ਭਰੇ ਬਗੀਚੋਂ ਅਤੇ ਮੰਦਿਰਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖਿੱਚ ਲੇਕ ਪੈਲੇਸ ਅਤੇ ਸਿਟੀ ਪੈਲੇਸ ਹਨ।
ਸਿਟੀ ਪੈਲੇਸ ਪਿਛੋਲਾ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਡੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਇਹ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਅਤੇ ਕੱਚ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਲੋਂ ਨਿਰਮਿਤ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਈ ਗੜ ਹੈ।
ਕਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਕਲਪਨਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਸੰਯੋਜਨ, ਸਿਟੀ ਪੈਲੇਸ ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਰਾਜਗੀਰੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਉੱਨਤੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਿਟੀ ਪੈਲੇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਗ ਹੁਣ ਇੱਕ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਲਾ ਔ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕੁੱਝ ਉੱਤਮ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਉਦੈਪੁਰ ਕਈ ਸੰਯੁਕਤ ਆਰਕਸ਼ਣੋਂ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੌਂਦਰਿਆ ਵਲੋਂ ਧੰਨ ਹੈ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਹਿਰ ਇਸਦੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਿਅ ਰਾਜਗੀਰੀ ਅਤੇ ਹਸਤਸ਼ਿਲਪ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਗ ਮੰਦਿਰ , ਫਤੇਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੈਲੇਸ, ਕਰੀਸਟਲ ਗੈਲਰੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਗਰਾਮ ਉਦੈਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਕੁੱਝ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਸਮਾਰਕ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਹਨ।
ਜਗ ਮੰਦਿਰ ਪਿਛੋਲਾ ਲੇਕ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਟਾਪੂ ਮਹਲ ਹੈ ਜੋ ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਖੁੱਰਮ ਦੇ ਸ਼ਰਨ ਥਾਂ ਲਈ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ।
ਜਗ ਮੰਦਿਰ ਇਸਦੇ ਸੁੰਦਰ ਬਗੀਚੋਂ, ਪ੍ਰਾਂਗਣ ਅਤੇ ਸਲੇਟੀ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਰਤ ਨੱਕਾਸ਼ੀਦਾਰ “ਛਤਰੀ” ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਫਤੇਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੈਲੇਸ ਵਿਲਾਸਿਤਾ ਅਤੇ ਸੌਰਦਰਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ ਜੋ ਉਦੈਪੁਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਾਹੁਣਚਾਰੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿਲਪਗਰਾਮ ਆਧੁਨਿਕ ਅਵਧਾਰਣਾ ਨੂੰ ਘੱਟ ਪ੍ਰਮੁਖਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਪਿੰਡ ਦੀ ਅਵਧਾਰਣਾ ਉੱਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕਲਾਵਾਂ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪ ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਮਿਸ਼ਰਣ ਸ਼ਿਲਪਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਹੋਇਆ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖਤ: ਡੂੰਘਾ ਭੂਰੀ ਅਤੇ ਡੂੰਘਾ ਲਾਲ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੇਵਾੜ ਉਤਸਵ ਉਦੈਪੁਰ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਉਤਸਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਵਰਸ਼ ਅਪ੍ਰੈਲ ਮਹੀਨਾ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਦੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਸੁਖਦਾਇਕ ਅਨੁਭਵ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮਕਾਮੀ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਿਤ ਉੱਤਮ ਹਸਤਸ਼ਿਲਪ ਅਤੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਵਿਖਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਦੈਪੁਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਬਾਜ਼ਾਰ ਪੈਲੇਸ ਰੋੜ, ਹਾਥੀ ਪੋਲ, ਬਹੁਤ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਚੇਤਕ ਸਰਕਿਲ ਹਨ।
ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਇਹ ਰੇਗਿਸਤਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਇਸਦੇ ਆਕਰਸ਼ਣੋਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੁਰਗ, ਮੰਦਿਰ , ਅਤੇ ਕੈਮਲ ਫੇਸਟਿਵਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਊਂਟੋਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਬੀਕਾਨੇਰ ਨਾਂ ਉਦਯੋਗਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਛਾਪ ਬਣਾਈ ਹੈ।
ਇਸਦੀ ਬੀਕਾਨੇਰੀ ਮਠਿਆਈਆਂ ਔ ਨਾਸ਼ਤੇ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਬੀਕਾਨੇਰ ਦਾ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸੈਰ ਉਦਯੋਗ ਵੀ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਰੋਮਾਂਚਕ ਊਠ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਦੀ ਆਸ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਪਰਿਆਟਕੋਂ ਲਈ ਬੀਕਾਨੇਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਉੱਤਮ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਅੰਤਦ੍ਰਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜੂਨਾਗੜ ਦੁਰਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਡਮੁੱਲਾ ਪੁਰਾਤਨ ਵਸਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਹੈ।
ਲਾਲਗੜ ਪੈਲੇਸ ਮਹਾਰਾਜਾ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬੀਕਾਨੇਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਲੋਂ 3 ਕਿਮੀ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਦਿ ਰਾਜਸਥਾਨ ਟੂਰਿਜਮ ਡਵਲਪਮੇਂਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਨੇ ਲਾਲਗੜ ਪੈਲੇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਗ ਇੱਕ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਲਾਲਗੜ ਪੈਲੇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਂਡੁਲਿਪੀਆਂ ਹਨ।
ਗਜਨੇਰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਅਭਯਾਰੰਣਿਏ ਬੀਕਾਨੇਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਲੋਂ 32 ਕਿਮੀ ਦੂਰ ਹੈ ਔ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਕਈ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ।
ਭਾਂਡੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਸਾਂਡੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਿਰ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਵਾਏ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਜੈਨ ਤੀਰਥੰਕਰ, ਪਾਰਸ਼ਵਨਾਥ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਹਨ।
ਕੱਚ ਦਾ ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਸੋਣ ਦੇ ਵਰਕ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਭਾਂਡੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਸਾਂਡੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਿਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖਿੱਚ ਹਨ।
ਦਿ ਗੰਗਾ ਗੋਲਡਨ ਜੁਬਲੀ ਮਿਊਜਿਅਮ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਡੀਆਂ, ਚਿਤਰਾਂ, ਕਾਲੀਨਾਂ, ਸਿੱਕਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤਰਾਗਾਰੋਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਹੈ।
ਕੇਮਲ ਫੇਸਟੀਵਲ ਪ੍ਰਤੀਵਰਸ਼ ਜਨਵਰੀ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਡਿਪਾਰਟਮੇਂਟ ਆਫ ਟੂਰਿਜਮ, ਆਰਟ ਏੰਡ ਕਲਚਰ ਦੁਆਰਾ ਆਜੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੀਕਾਨੇਰੀ ਭੁਜਿਆ ਅਤੇ ਮਿਠਾਈਆਂ ਬੀਕਾਨੇਰ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਦੇ ਕੁੱਝ ਸਭਤੋਂ ਚੰਗੇ ਸਾਮਾਨ ਹਨ।
ਭ੍ਰਮਣੋ ਕਰਣ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਮਹੀਨੇ ਅਕਤੂਬਰ ਵਲੋਂ ਮਾਰਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਭ੍ਰਮਣੋ ਦਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਸਮਾਂ ਹੈ।
ਮਾਉਂਟ ਆਬੂ, ਅਰਾਵਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕਮਾਤਰ ਪਹਾੜ ਸਬੰਧੀ ਥਾਂ ਹੈ।
ਬਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮਾਉਂਟ ਆਬੂ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਗਰੀਸ਼ਮਕਾਲੀਨ ਗੰਤਵਿਅ ਬੰਨ ਗਿਆ ।
ਗੌਮੁਖ ਮੰਦਿਰ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਹੈ, ਇਹ ਛੋਟਾ ਮੰਦਿਰ ਮਾਉਂਟ ਆਬੂ ਦੇ 4 ਕਿਮੀ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦਾ ਗਾਂ ਦੇ ਮੁੰਹ ਵਲੋਂ ਵਗਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਝਰਨੇ ਵਲੋਂ ਲਿਆ ਹੈ।
ਸਿਰੋਹੀ ਨੱਕੀ ਝੀਲ, ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਤਰਿਮ ਝੀਲ ਕਸਬੇ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਦ੍ਰਸ਼ਿਅ ਪਹਾੜੀਆਂ, ਸੁੰਦਰ ਬਗੀਚੋਂ ਵਲੋਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰ ਦਰਸ਼ਨੀਕ ਸਥਾਨ ਹੈ।
ਸੀਕਰ ਵਿਖੇ ਹਰਸ਼ਨਾਥ ਮੰਦਿਰ, ਜੀਣ ਮਾਤਾ ਮੰਦਿਰ, ਲੋਹਾਰਗਲ, ਸਾਂਈ ਮੰਦਿਰ, ਖਾਟੂਸ਼ਿਆਮਜੀ।
ਇਸਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮੱਧਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ, ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਮੱਧਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਹਨ।
ਸਿਰੋਹੀ ਵਲੋਂ ਅਲਵਰ ਦੇ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੋਈ ੪੮੦ ਕਿ. ਮੀ. ਲੰਬੀ ਅਰਾਵਲੀ ਪਹਾੜ-ਲੜੀ ਕੁਦਰਤੀ ਨਜ਼ਰ ਵਲੋਂ ਰਾਜ ਨੂੰ ਦੋ ਭੱਜਿਆ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀ ਹੈ।
ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਚੰਬਲ ਅਤੇ ਮਾਹੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਬੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਬਿਜਲਈ ਘਰ ਬਣੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਰਾਜਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਉਪਲੱਬਧ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਹੋਰ ਨਦੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਮੱਧ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹ ਬਣੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੈਕਟੇਅਰ ਸਿੰਚਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਤਾਂਬਾ, ਜਿਸਤ[, ਅਬਰਕ, ਪੰਨਾ, ਘੀਆ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਣਿਜ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭੰਡਾਰ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਰਾਜ ਦਾ ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਭਾਗ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਥਾਰ ਜਾਂ ਥਾਰਪਾਕਰ ਦਾ ਭਾਗ ਹੈ।
ਇਸ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਲੂਨੀ, ਬਾਂੜੀ ਆਦਿ ਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਵਰਖਾ ਦੇ ਕੁੱਝ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਆਮਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁੱਕੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੀਕਾਨੇਰ ਰਾਜ ਗੰਗਾਨਗਰ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਰਾਜਸਥਾਨ ਇੰਡਸ ਬੇਸਿਨ ਵੱਲੋਂ ਰਾਵੀ ਅਤੇ ਬਿਆਸ ਨਦੀਆਂ ਤੋਂ ੫੨.੬ ਫ਼ੀਸਦੀ ਪਾਣੀ ਦਾ ਭਾਗੀਦਾਰ ਬਣ ਗਿਆ।
ਉਕਤ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਸੰਨ ੧੯੫੮ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਨਹਿਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਰਿਯੋਜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਜੋਧਪੁਰ, ਬੀਕਾਨੇਰ, ਚੁਰੁ ਅਤੇ ਬਾਡ਼ਮੇਰ ਜਿਲੀਆਂ ਦੇ ਨਗਰ ਅਤੇ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਨਹਿਰ ਵਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਲਿਫਟਪਰਯੋਜਨਾਵਾਂਵਲੋਂ ਪਹੁੰਚਾਏ ਗਏ ਪੀਣ ਦਾ ਪਾਣੀ ਉਪਲੱਬਧ ਹੋਵੇਗਾ।
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਭਾਗ ਅੰਤਤ: ਸ਼ਸਿਅ ਸ਼ਿਆਮਲਾ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਵੇਗਾ।
ਗੰਗਾ ਬੇਸਿਨ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਉੱਤੇ ਬਣਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪਾਣੀ-ਬਿਜਲਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵੀ ਭਾਗੀਦਾਰ ਹੈ।
ਇਸਨੂੰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਭਾਖਰਾ-ਨਾਂਗਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਰਾਜਸਥਾਨ ਨਹਿਰ ਪਰਯੋਜਨਾ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਜਵਾਈ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਮਿਤ ਇੱਕ ਬੰਨ੍ਹ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕੇਵਲ ਫੈਲਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਿੰਚਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਜੋਧਪੁਰ ਨਗਰ ਨੂੰ ਪੇਇਜਲ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਉੱਤੇ ਉਂਮੀਦ ਹੈ, ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜੋ- ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਵੱਧਦੀ ਜਾਓਗੇ ਉਦਯੋਗਕ ਵਿਕਾਸ ਵੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਫੜ ਲਵੇਗਾ।
ਇਸ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਲਿਗਨਾਇਟ, ਫੁਲਰਸਅਰਥ, ਟੰਗਸਟਨ, ਬੈਂਟੋਨਾਇਟ, ਜਿਪਸਮ, ਸੰਗਮਰਮਰ ਆਦਿ ਖਣਿਜ ਪ੍ਰਚੁਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹਾਲ ਹੀ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਵਲੋਂ ਪਤਾ ਚਲਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਕਿੱਸਮ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਵੀ ਪ੍ਰਚੁਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਉਪਲੱਬਧ ਹੈ।
ਹੁਣ ਉਹ ਦਿਨ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਇਹ ਭਾਗ ਵੀ ਸਮ੍ਰੱਧਿਸ਼ਾਲੀ ਬੰਨ ਜਾਵੇਗਾ।
ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਕਾਲਬੇਲੀਆ ਡਾਂਸਰ ਗੁਲਾਬੋ ਸਪੇਰਾ ਕੋਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਲੋਕ ਵੀ ਉਸ ਕੋਲ ਕਾਲਬੇਲੀਆ ਸਿੱਖਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਅਰਜੁਨ ਐਵਾਰਡ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਪੂਨੀਆ, ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਸਪੀਕਰ ਸੁਮਿਤਰਾ ਸਿੰਘ, ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ‘ਚ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਬਣੀ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਸ਼ੇਖਾਵਤ, ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਸੁੰਧਰਾ ਰਾਜੇ ਸਿੰਧੀਆ, ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਐਵਾਰਡ ਵਿਜੇਤਾ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰੀ ਕੁਮਾਰੀ ਵਰਗੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਖੂਬ ਨਾਮ ਕਮਾਇਆ।
ਚਿਤੌੜ ਦੀ ਰਾਣੀ ਪਦਮਨੀ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਲਾਊਦੀਨ ਖਿਲਜੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਉਦੈਪੁਰ ਦੀ ਨਵ-ਵਿਆਹੀ ਰਾਣੀ ਹਾੜੀ ਨੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਜਾਂਦੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਕੇ ਭੇਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਕਿੱਧਰੇ ਪਤਨੀ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ ਨੂੰ ਨਾ ਭੁੱਲ ਜਾਵੇ।
ਸਰਪੰਚ ਅਤੇ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਔਰਤਾਂ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ‘ਚ ਘੁੰਢ ਕੱਢ ਕੇ ਜਾਂਦੀਆ ਹਨ।
ਪਿੰਡਾਂ ‘ਚ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਵਰਗੇ ਜਵਾਈ ਤੋਂ ਵੀ ਘੁੰਢ ਕੱਢਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਉਸ ਨਾਲ ਬੋਲਦੀਆਂ ਨਹੀਂ।
ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਅੰਤਿਮ ਰਸਮਾਂ ‘ਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ ਦੀ ਕਮਾਈ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 12 ਦਿਨ ਤਕ ਲਗਾਤਾਰ ਦੇਸੀ ਘਿਓ ਦੀ ਮਠਿਆਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਕ-ਸਬੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਵਰਤਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹੁਣ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਬਨਸਪਤੀ ਤੇਲਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਰਸਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਜਾਇਦਾਦ ਤਕ ਵੇਚ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕਈ ਬਜ਼ੁਰਗ ਤਾਂ ਜਿਉਂਦੇ ਜੀਅ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਬਾਰ੍ਹੇ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਵਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਅਤੇ ਮੇਘਵਾਲ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਮ੍ਰਿਤਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ‘ਚ ਹੀ ਧਰਤੀ ਹੇਠ ਦਫ਼ਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਔਰਤਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਪਰਾਏ ਮਰਦ ਨਾਲ ਬੋਲਦੀਆਂ ਨਹੀਂ।
ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਮਰਦ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ‘ਚ ਪੈਂਟ ਕਮੀਜ਼ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ ਪਰ ਔਰਤਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਰਾਜਸਥਾਨ ‘ਚ ਜਦੋਂ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਪੱਕੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ‘ਚ ਤਲਵਾਰ ਜਾਂ ਕਟਾਰ ਫੜਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਈ ਦਲਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ‘ਚ ਮੁੰਡੇ ਵਾਲੇ ਕੁੜੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਕ ਲੈਣ ਲਈ ਪੈਸੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਜ਼ਾਤ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੂਜੀਆਂ ਜ਼ਾਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿਆਹ ਕੇ ਲਿਆਉਣੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਕਈ ਮੁੰਡੇ ਪੜ੍ਹ-ਲਿਖ ਕੇ ਵੱਡੇ ਅਫ਼ਸਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ‘ਚ ਇੱਕ ਦੋ ਹੋਰ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲੀ ਵਹੁਟੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ‘ਚ ਹੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਰਾਜਪੂਤ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਟੀਕਾ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਮੌਕੇ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਦਾ ਦਾਜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਆਹ ਵਰਗੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ ‘ਚ ਸ਼ਰ੍ਹੇਆਮ ਅਫ਼ੀਮ ਅਤੇ ਡੋਡੇ ਘੋਲ ਕੇ ਪਿਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭਰਤਪੁਰ ਦੇ ਜਾਟ ਸ਼ਾਸਕ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿਤੀ ਸੀ।
ਰਾਜਸਥਾਨ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ: ਰਾਜਾਵਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਗੁੱਜਰ, ਰਾਜਪੂਤ, ਮੌਰਿਆ, ਜਾਟ ਆਦਿ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ-ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਉਪਲੱਬਧੀ ਸੀ।
ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਣ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਸੱਤਾ-ਹਤਾਰੇਖਾ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਉਦੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਜਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਂਤ ਬਨਣਾ ਅਤੇ ਰਾਜਪੂਤਾਨੇ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀਨ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾ ਇੱਕ ਮੁਸ਼ਕਲ ਕਾਰਜ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਾਜਪੂਤਾਨੇ ਦੇ ਦੇਸ਼ੀ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਜਾਦ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸੱਤਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਹੋੜ ਮੱਚ ਗਈ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਰਤਮਾਨ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹਾਲਤ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਵੇਖੋ ਤਾਂ ਰਾਜਪੂਤਾਨੇ ਦੇ ਇਸ ਭੂ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਬਾਈ ਦੇਸੀ ਰਿਆਸਤਾਂ ਸੀ।
ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਆਸਤ ਅਜਮੇਰ-ਮੇਰਵਾਡਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਦੇਸੀ ਰਿਆਸਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦੇਸੀ ਰਾਜੇ-ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਹੀ ਰਾਜ ਸੀ।
ਅਜਮੇਰ-ਮੇਰਵਾੜਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਸੀ; ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਤਾਂ ਸਿੱਧੇ ਹੀ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ, ਮਗਰ ਬਾਕੀ ਇੱਕੀ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦਾ ਵਿਲਾ ਹੋਣਾ ਯਾਨੀ ਏਕੀਕਰਣ ਕਰ ਕੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਾਂਤ ਬਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਸੀ।
ਸੱਤਾ ਦੀ ਹੋੜ ਦੇ ਚਲਦੇ ਇਹ ਬੜਾ ਹੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੇਸੀ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਆਪਣੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਆਜਾਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਅਗੇਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਆਪਣੇ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਚਲਾਉਂਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਦੀਰਘਕਾਲੀਨ ਅਨੁਭਵ ਹੈ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਰਾਜ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀਨ ਦੇਸੀ ਰਿਆਸਤ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਸਰਦਾਰ ਵੱਲਭ ਭਾਈ ਪਟੇਲ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਵੀ. ਪੀ. ਮੈਨਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤਿਅੰਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸੀ।
ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸੂਝ ਕਰਕੇ ਹੀ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸਵਰੂਪ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਹੋ ਸਕੀ।
ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਸਾਰਾ ਭਾਗ ਗੁਰਜਰਤਰਾ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਰਾਜਪੂਤ ਜਾਤੀ ਦੇ ਬਹਾਦਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਰਾਜ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਗਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਕਬਜ਼ਾ ਜਮਾ ਲਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਾਗਾਂ ਦਾ ਨਾਮਕਰਣ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ, ਖੇਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਇਹ ਰਾਜ ਸਨ- ਉਦੈਪੁਰ, ਡੂੰਗਰਪੁਰ,ਬਾਂਸਵਾੜਾ, ਪ੍ਰਤਾਪਗੜ, ਜੋਧਪੁਰ, ਬੀਕਾਨੇਰ, ਕਿਸ਼ਨਗੜ, ਜਾਲੋਰ, ਸਿਰੋਹੀ, ਕੋਟਾ, ਬੂੰਦੀ, ਜੈਪੁਰ, ਅਲਵਰ, ਭਰਤਪੁਰ, ਕਰੌਲੀ, ਝਾਲਾਵਾੜ, ਅਤੇ ਟੋਂਕ. ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜਪੁਤਾਨਾ ਨਾਮ ਵਜੋ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਰਾਜਪੂਤ ਰਾਜਾ ਮਹਾਂਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਆਪਣੀ ਅਸਧਾਰਣ ਰਾਜਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸੂਰਮਗਤੀ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਹਨਾਂ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁੱਝ ਧਰਤੀ-ਭੱਜਿਆ ਨੂੰ ਮਕਾਮੀ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਪਰਿਚਾਯਕ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਉੱਤੋਂ ਸੱਚਾਈ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤਤਕਾਲੀਨ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਥੇ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਮ ਬੋਲੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਰੱਖੇ ਗਏ ਸਨ।
ਮੇਵਾਤੀ ਬੋਲੀ ਵਾਲੇ ਨਿਕਟਵਰਤੀ ਧਰਤੀ-ਭਾਗ ਅਲਵਰ ਨੂੰ ਮੇਵਾਤ, ਉਦੈਪੁਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਬੋਲੀ ਮੇਵਾੜੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਦੈਪੁਰ ਨੂੰ ਮੇਵਾੜ, ਬਰਜ ਭਾਸ਼ਾ-ਬਹੁਲਤਾ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਬ੍ਰਜ, ਮਾਰਵਾੜੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬੀਕਾਨੇਰ-ਜੋਧਪੁਰ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਮਾਰਵਾੜ ਅਤੇ ਵਾਗੜੀ ਬੋਲੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਡੂੰਗਰਪੁਰ-ਬਾਂਸਵਾੜਾ ਅਦਿ ਨੂੰ ਵਾਗੜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਡੂੰਗਰਪੁਰ ਅਤੇ ਉਦੈਪੁਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ੫੬ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਛਪਨ ਨਾਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਮਾਹੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਧਰਤੀ-ਭਾਗ ਨੂੰ ਕੋਇਲ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਦੇ ਕੋਲ ਵਾਲੇ ਕੁੱਝ ਪਠਾਰੀ ਭਾਗ ਨੂੰ ਉਪਰਮਾਲ ਦਾ ਨਾਂਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਾਤਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਪ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਾਦਰਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ੁਰਮਾਨ ਜਾਰੀ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇੱਕ ਜਾਤੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਮਰਦ ਵਿਆਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੱਧ ਪੈਸੇ ਦੇ ਕੇ ਵਟਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡਾਂ ‘ਚ ਅਜੇ ਵੀ ਦਲਿਤ ਲਾੜਿਆਂ ਨੂੰ ਘੋੜੀ ਉਪਰ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ।
ਵਿਆਹ ਮੌਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਵਜਾਉਣ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਕਰਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਦਲਿਤਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਬਣਾਏ ਕਾਨੂੰਨ ਕਾਗ਼ਜ਼ੀ ਕਾਨੂੰਨ ਹੀ ਹਨ।
ਇਸਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਗੁਜਰਾਤ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪੰਜਾਬ, ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹੈ।
ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਅਰਾਵਲੀ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਦਾ ਮਰਕਜ਼ ਹੈ, ਮਾਊਂਟ ਆਬੂ ਅਤੇ ਜੱਗ ਮਸ਼ਹੂਰ ਦਿਲਵਾੜਾ ਮੰਦਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਪੂਰਬੀ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਬਾਘ ਰੱਖਾਂ, ਰਣਥੰਭੋਰ ਅਤੇ ਸਰੀਸਕਾ ਨੇ ਅਤੇ ਭਰਤਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੇਵਲਾਦੇਵ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ ਹੈ, ਜੋ ਦੂਰ ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਤੋ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰਸ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਨਸਲਾਂ ਦੇ ਕਈ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਤ ਘਰ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਰੇਕ ਓਲੰਪਿਕਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਸ਼ਾਨ ਤੇ ਮਸਕਟ ਹੁੰਦੈ ਤੇ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਕਾਇਦਾ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ।
ਓਲੰਪੀਆ ਦੇ ਖੰਡਰਾਂ 'ਚੋਂ ਅਗਨੀ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਮਿਸ਼ਾਲ ਹੱਥੋ-ਹੱਥੀ ਓਲੰਪਿਕ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਜੋਤ ਜਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਖੇਡਾਂ ਦੌਰਾਨ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਜਗਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਮੂਹ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦਾ ਮਾਰਚ ਪਾਸਟ ਹੁੰਦੈ, ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਜਾਂਦੀ, ਝੰਡਾ ਝੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦੈ, ਓਲੰਪਿਕ ਗਾਣਾ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜਾਂ ਰਾਜ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵੱਲੋਂ ਖੇਡਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਡਾਂ 'ਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਲਈ ਸਪੋਰਟਸ ਦੀਆਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨਾਂ ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਮਿਆਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਲਈ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੀਮਤ ਰਹੇ।
ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਸਪੋਰਟ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਉਲੀਕੇ ਸਪੋਰਟਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਚੋਂ ਹਟਾਉਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਆਈ. ਓ. ਸੀ।
ਦੇ ਸੈਸ਼ਨ ਨੂੰ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਸਪੋਰਟ ਦੇ ਡਿਸਿਪਲਿਨ ਜਾਂ ਈਵੈਂਟ ਨੂੰ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਬੋਰਡ ਹੀ ਹਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਵਿੰਟਰ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਲੀਪ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਬਰਫਾਂ ਉੱਤੇ ਕਰਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਖੇਡਾਂ ਤੋਂ 9 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਖੇਡਾਂ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਆਈ. ਓ. ਸੀ. ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਬੋਰਡ ਤੇ ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਮੁੱਢਲੀ ਨਿਰਖ-ਪਰਖ ਵਿੱਚ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਛਾਂਟ ਦਿੰਦੈ।
7 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ 'ਚ ਕਰਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਪੋਰਟਸ ਦੀ ਚੋਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਸਪੋਰਟ ਨੂੰ ਕੁੱਲ ਪਈਆਂ ਵੋਟਾਂ 'ਚੋਂ ਅੱਧੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਨਾ ਮਿਲਣ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹਦੀ ਚੋਣ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।
ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ, ਉਮਰ ਤੇ ਕੌਮੀਅਤ ਬਾਰੇ ਹਦਾਇਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਕਮਿਸ਼ਨ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖਦਿਆਂ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਉਹਨਾਂ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਛਾਪਦਾ ਰਹਿੰਦੈ ਜਿਹੜੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਲਈ ਘਾਤਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਖਿਡਾਰੀ ਉਹਨਾਂ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਡੋਪਿੰਗ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਵਾਡਾ ਜਾਂ ਨਾਡਾ ਦੇ ਡੋਪ ਟੈਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਮੈਡਲ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚੋਂ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂਅ ਮੇਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਖਿਡਾਰੀ ਝੂਠ ਬੋਲੇ ਜਾਂ ਗ਼ਲਤ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗਠਨ ਆਰਗੇਨਾਈਜੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਓਲੰਪਿਕ ਗੇਮਜ਼ ਹੁੰਦੈ।
ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਸਥਾਨ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦੈ, ਵੀਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਅਤੇ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ, ਖੇਡ ਭਵਨ ਤੇ ਸਟੇਡੀਅਮ ਨਵਿਆਏ ਜਾਂ ਨਵੇਂ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਨੇ।
ਓਲੰਪਿਕ ਪਿੰਡ ਉਸਾਰਿਆ ਜਾਂਦੈ, ਜਿਥੇ ਖੇਡਾਂ ਦੌਰਾਨ ਖਿਡਾਰੀ ਤੇ ਖੇਡ ਅਧਿਕਾਰੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਰੱਖਦੇ ਨੇ।
ਅਜੋਕੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਕੱਦ ਅਨੁਸਾਰ ਓਲੰਪਿਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 20 ਕੁ ਹਜ਼ਾਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਠਹਿਰਨਾ ਹੁੰਦੈ।
ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਰਤ ਕਰਨ, ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ, ਟਿਕਟਾਂ, ਖੇਡ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਵਾਂ, ਓਲੰਪਿਕ ਮਿਸ਼ਾਲ ਦਾ ਸਫ਼ਰ, ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਅਦਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਪਾਂਸਰਸ਼ਿਪ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਧਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਮਦਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਲੰਦਨ ਦੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ 'ਤੇ ਨੌਂ ਅਰਬ ਪੌਂਡ ਖਰਚ ਹੋਏ ਪਰ ਖੇਡਾਂ ਫਿਰ ਵੀ ਮੁਨਾਫ਼ੇ 'ਚ ਰਹੀਆਂ।
ਕਿਸੇ ਝਗੜੇ-ਝੇੜੇ, ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦਾ ਰਲ ਕੇ ਖੇਡ ਜਾਣਾ ਜਾਂ ਰੈਫਰੀਆਂ, ਜੱਜਾਂ ਤੇ ਅੰਪਾਇਰਾਂ ਦੇ ਗ਼ਲਤ ਨਿਰਣੇ, ਫੈਡਰੇਸ਼ਨਾਂ ਤੇ ਓਲੰਪਿਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਝਗੜੇ ਤੇ ਬਿਖੇੜੇ ਨਿਬੇੜਨ ਲਈ ਓਲੰਪਿਕ ਦੀ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਆਰਬਿਟਰੇਸ਼ਨ ਹੈ।
ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਓਲੰਪਿਕ ਚਾਰਟਰ ਦਾ ਪੂਰਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੜ੍ਹ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਜਾਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ ਹਿੱਸੇ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੇ 116 ਸਾਲ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਤਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਓਲਪਿੰਕ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ, ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਭਾਰਤੀ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਹੀ ਹੈ.
ਫਿਰ ਵੀ ਅੱਧੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਨਾ ਮਿਲਣ ਤਾਂ ਤੀਜੇ ਗੇੜ ਦੀਆਂ ਵੋਟਾਂ ਪੁਆਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਸਪੋਰਟ ਨੂੰ ਹਾਊਸ ਦੀ ਬਹੁਸਮਤੀ ਹਾਸਲ ਹੈ।
1880 – ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸੂਬੇ ਇੰਡੀਆਨਾ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਬਾਸ਼ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਸਟਰੀਟ ਲਾਈਟ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਿਆ।
1900 – ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਦਿਨ ਵਿੱਚ 11 ਘੰਟੇ ਤੋਂ ਵਧ ਡਿਊਟੀ ਨਹੀਂ ਲਈ ਇੰਡੀਆ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਤਿਬਤੀ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਜਾ ਸਕੇਗੀ।
1921 – ਜਰਮਨ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਾਮਰਾਜ ਨੇ ਅਡੋਲਫ ਹਿਟਲਰ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ।
1921 – ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕੋਲੇ ਦੀਆਂ ਖਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਲੋਂ ਹੜਤਾਲ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲਾਈ ਗਈ।