polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਇਸ ਦੇ ਵਜਾਉਣ ਦਾ ਢੰਗ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰਬੇ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਕੁਛੱੜ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਕੇ ਤੰਦ ਸਿੱਧੀ ਕਰ ਲਈ ਜਾਏ ਤੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਉਂਗਲ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਤੰਦ ਤੇ ਚੋਟ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ ਲਕੜੀ ਦੇ ਗੱਟੇ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਖੱਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂ ਢਿੱਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਗਮਕ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਗਮਕ ਢੱਡ ਦੀ ਗਮਕ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੋ।
ਇਹ ਸਾਜ਼ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਜਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰ ਨੂਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਾਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚਮੜੇ ਦੇ ਮੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁਂਦੀ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਸਾਜ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਢੋਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿਤਾਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਸੁਰਬਹਾਰ ਅਤੇ ਵਾਇਲਿਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਬੇਸ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੋਲ ਵੀ ਢੋਲਕੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਅਸੀਂ ਇਹ ਆਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਤੀਵੀਆਂ ਦਾ ਸਾਜ਼ ਢੋਲਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਸਾਜ਼ ਢੋਲ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਮੂੰਹਾਂ ਉੱਤੇ ਬਕਰੇ ਦੀ ਖੱਲ ਦੇ ਪੱਤਰੇ ਮੜ੍ਹੇ ਜਾਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੱਸੀਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰੱਸੀਆ ਵਿੱਚ ਪਿੱਤਲ ਜਾਂ ਚਮੜੇ ਦੇ ਛੱਲੇ ਬਣਾ ਕੇ ਪਿਰੋ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਢੋਲ ਨੂੰ ਖਿੱਚਣ ਵਿੱਚ ਅਸਾਨੀ ਰਹੇ।
ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਅਰਥਾਤ ਧਾਮੇ ਦੀ ਛੜੀ ਲਕੜੀ ਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਹਾਕੀ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਡੱਗਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਚਿਮਟਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਚ ਭੰਗੜੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਮੁਖ ਸਾਜ਼ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਸਾਜ਼ ਭਜਨ,ਕੀਰਤਨ,ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ,ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸ ਕੜੇ ਨੂੰ ਚਿਮਟੇ ਤੇ ਮਾਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਚਿਮਟੇ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਰਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਨੂੰ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਚਿਮਟੇ ਉੱਤੇ ਖੜਤਾਲ ਦੇ ਸਮਾਨ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਪਿਤਲ ਜਾਂ ਲੋਹੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਛੈਣੇ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅੱਜ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੈਣਿਆ ਦਾ ਆਕਾਰ ਅੱਜ ਦੇ ਛੈਣਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਛੈਣੇ ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਚਿਮਟੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਭਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।
ਪ੍ਰੰਤੂ ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਚਿਮਟੇ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਛੈਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਉਹ ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਜਿਹੜੇ ਚਿਮਟੇ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਛੌਣੇ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਚਿਮਟੇ ਦਿਹਾਤੀ ਵਾਜੇ ਵਾਲੇ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਚਿਮਟੇ ਉੱਤੇ ਛੋਟੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਛੈਣੇ ਲਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਭੰਗੜੇ, ਭਜਨਾਂ, ਕੀਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅੱਜ ਵੀ ਜਦੋਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦਾ ਉਤਸਵ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਹਾਤੀ ਵਾਜੇ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਿਮਟੇ ਵਾਲਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਗੀਤ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਤਾਲ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੈਅ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਜਗ੍ਹਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਵਸਤੂ ਲੈਅ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।
ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੱਥ ਨਾਲ ਤਾਲੀ ਵਜਾਈ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਤਾਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਰਿਗਵੇਦ,ਅਥਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਦੁਦੰਭੀ ਆਦੰਬਰ ਅਤੇ ਆਘਾਤੀ ਸਾਜ਼ ਆਦਿ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਤਾਲ ਅਤੇ ਲੈਅ ਦਾ ਮੋਢੀ ਸਮਝ ਲਈਏ ਤਾਂ ਕੋਈ ਸੰਕੇ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਾਲ,ਸ਼ਾਜ ਡਮਰੂ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ।
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਚੌਦਾਂ ਵਾਰ ਡਮਰੂ ਵਜਾਇਆ ਜਿਸ ਤੋਂ ਚੌਦਾਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸੂਤਰਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਹੋਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਡਮਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਕਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਾਲ ਸ਼ਾਜਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਅਸੀਂ ਤਬਲਾ, ਪਖਾਵਜ, ਨਗਾੜਾ, ਢੋਲ, ਤਾਸ਼ਾ, ਨਾਲ ਢੋਲਕ, ਡਫ਼, ਤਬਲ, ਖੰਜਰੀ, ਖੇਲ, ਮਿਰਦੰਗ, ਹੁੜਕ, ਡਮਰੂ, ਡੁਗਡੁਗੀ, ਗੁੜਸ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ।
ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਘੜਾ ਵੀ ਤਾਲ ਸ਼ਾਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲੋਕ ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਗਿੱਧਾ ਭੰਗੜਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਸੱਸੀ ਪੁਨੂੰ,ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ,ਸੋਹਣੀ ਮਾਹੀਵਾਲ,ਦੇ ਕਿੱਸਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਲੀ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਘੇਰੇ ਦੀ ਲੱਕੜੀ ਜਾਂ ਚਾਦਰ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚਾਰ ਉਂਗਲ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਦੀ ਲਕੜੀ ਜਾਂ ਪਿਤਲ ਦੇ ਘੇਰੇ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਜਗ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੱਟ ਕੇ ਥਿੰਨ ਚਾਰ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਛੈਣੇ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜਦ ਖੰਜਰੀ ਦੀ ਖੱਲ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਦੀ ਥਾਪ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਛੈਣੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾ ਕੇ ਬੜੀ ਮਧੁਰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕਈ ਲੋਕ ਖੱਬੇ ਹ4ਥ ਦੀ ਵਿਕਾਰਲੀ ਉਂਗਲ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਖੱਲ ਦੇ ਕਿਨੀਰੇ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ ਗਮਕ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤ ਅਹੋਬਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਾਜ਼ ਗੰਜੀਰਾ ਦੇ ਨਾ ਨਾਲ ਅੱਜ ਵੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਖੰਜਰ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭਜਨਾਂ, ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਛੇ ਤਕ ਛੇਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਫੂਕ ਮੂਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਸਾਜ਼ ਨਾਲ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅੱਜ ਕੱਲ ਨਗੋਜ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਸਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ,ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ, ਗਿੱਧਿਆਂ ਅਤੇ ਭੰਗੜਿਆਂ ਨਾਲ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਜਦੋਂ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਤਾਣਿਆ ਅਤੇ ਢਿੱਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਧੁਨੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਜਿਸ ਨੇ ਅਗੋਂ ਤੰਤ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।
ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਲ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਲੱਕੜੀ ਨੂੰ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਖੋਦਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਖੱਲ ਮੜ੍ਹ ਕੇ ਤਾਰ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਵੀਣਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।
ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਸ਼ਤੰਤਤਰੀ ਵੀਣਾ, ਓਦੰਬਰੀ ਵੀਣਾ, ਕਤਯਾਯਨੀ ਵੀਣਾ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਅਸੀਂ ਮੀਰਾ ਬਾਈ ਅਤੇ ਚੇਤੰਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਾਰਾ ਫਰਿਆ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਭਗਤੀ ਭਾਵ ਦੇ ਗੀਤ ਘਾਉਂਦੇ ਸਨ।
ਅੱਜ ਇਸੀ ਆਧਾਰ ਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਏ ਸਰੋਦ, ਰਬਾਬ, ਸੂਰੰਗੀ, ਸਿਤਾਰ, ਗਿਟਾਰ, ਸੁਰਮੰਡਲ, ਵਾਇਲਨ, ਦਿਲਰੁਬਾ,ਇਸਰਾਜ਼, ਤਾਊਸ ਆਦਿ ਦੇ ਰੂਪ ਦੇਕਦੇ ਹਾਂ।
ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਮਾਨਵ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਰਦੀ ਹੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਸਾਂ ਸਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਧਿਆਨ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਬਾਂਸ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਧੁਨੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸੁਸ਼ਿਰ ਸਾਜ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਾਦਕ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ ਜਿੰਨਾਂ ਦੀ ਬੰਸਰੀ ਦੀ ਮਧੁਰ ਧੁਨੀ ਸੁਣ ਖੋ ਗੋਪੀਆਂ ਆਪਣੀ ਸੁਧ ਬੁਧ ਕੋ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ।
ਆਧੁਨਿਕ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸੁਸ਼ਿਰ ਸਾਜ਼ ਦੇ ਕਈ ਵਿਕਸਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਰੂਪ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬੰਸਰੀ,ਸ਼ਹਿਨਾਈ,ਬੀਨ, ਨਾਗਸਵਰਮ,ਨਗੋਜ਼ੇ,ਅਲਗੋਜ਼ੇ,ਕਲਾਰਨੈਟ,ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ,ਬਿੰਗਲ,ਸੰਖ ਆਦਿ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਕਿਸੇ ਧਾਤੂ ਜਾਂ ਲਕੜੀ ਦੇ ਆਪਸੀ ਟਕਰਾਅ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਚੀਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜਕਦੇ ਹੋਏ ਟੱਲ, ਘੜਿਆਲ, ਘੰਟੀਆਂ, ਘੁੰਗਰੂ ਆਦਿ ਦਾ ਉਲੇਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਇਸ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਮੰਜੀਰਾ,ਖੜਤਾਲ,ਝਾਂਜ, ਜਲਤਰੰਗ,ਕਾਠ ਤਰੰਗ, ਨਲ ਤਰੰਗ,ਕਾਂਚ ਤਰੰਗ, ਚਿਮਟਾ,ਮੋਰਚੰਗ ਆਦਿ ਦਾ ਰੂਪ ਵੇਖਦੇ ਹਾ।
ਅੱਜ ਦਾ ਯੁਗ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਯੁਗ ਹੈ ਫ਼ਿਰ ਵੀ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸਾਜ਼ ਉਨੇ ਵਿਕਸਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਤਨੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸਾਜਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹੈ।
ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਜਿਤਨਾ ਵਾਦਿਆ ਵਾਦਨ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਇਤਨੂ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਨਹੀਂ।
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਸਾਜ਼ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਭੰਗੜਾ, ਗਿੱਧਾ ਆਦਿ ਵਿਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਾਧਨ ਹਨ।
ਇੱਥੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕੁਝ ਜਾਣੇ ਪਛਾਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸਾਜ਼ ਹਨ।
ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਬਾਲਾਜੀ ਸਿੱਖਿਆ ਟਰੱਸਟ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜੋ 1997 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਬਣ ਗਿਆ।
ਗੁਰੂ ਕਾਂਸ਼ੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਯੂਜੀਸੀ ਨਾਲ ਐਫ਼ਿਲੀਏਟਿਡ ਇੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਕਾਸ਼ੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਵਿਦਿਆਲਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੜਕਿਆਂ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਹੋਸਟਲ ਹਨ।
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖਿਆ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ- ਡਾਕਟਰੇਟ, ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ, ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਅਤੇ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਆਦਿ।
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਲੋਗੋ ਨੇ ਯੁਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਸਾਫ, ਹਰਾ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਬਣਾਏ ਰੱਖਣ ਦੇ ਹੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਕਾਦਮਿਕ ਕੌਂਸਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਉੱਚਤਮ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ।
ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਗਵਰਨਰਜ਼ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕੌਂਸਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਨ।
ਕੈਂਬਰਿਜ, ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਮਾਰਗਰੇਟ ਫੁਲਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਟਿਮੋਥੀ ਫੁਲਰ, ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ 1835 ਵਿੱਚ ਹੈਜ਼ੇ ਕਾਰਨ ਮਰ ਗਈ ਸੀ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਰਸਮੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1839 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲਬਾਤ ਲੜੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ: ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਕਲਾਸਾਂ ਦਾ ਮਤਲਬ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਸੀ।
ਉਹ 1840 ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸੈਂਡੈਂਟਲਿਸਟ ਜਰਨਲ ਦ ਡਾਇਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣ ਗਈ ਸੀ, 1844 ਵਿੱਚ ਹੋਰੇਸ ਗ੍ਰੀਲੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਿਊ-ਯਾਰਕ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੇ ਸਟਾਫ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਸ ਸਾਲ ਉਸ ਦਾ ਲਿਖਣ ਦਾ ਕਰੀਅਰ ਸਫਲ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਆਪਣੇ 30 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀ, ਫੁਲਰ ਨੇ ਨਿਊ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ, ਮਰਦ ਜਾਂ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਾਰਵਰਡ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।
ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਲਈ ਇਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਯੂਰਪ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜੂਸੇਪ ਮੈਜ਼ੀਨੀ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਕਰ ​​ਲਿਆ।
ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਤਿੰਨੋਂ ਜੀਅ 1850 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਫਾਇਰ ਆਈਲੈਂਡ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਤੋਂ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਡੁੱਬਣ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।
ਫੁਲਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਵਕੀਲ ਸੀ।
ਫੁਲਰ, ਸੈਮੂਅਲ ਟੇਲਰ ਕੋਲਰਿਜ ਦੇ ਨਾਲ, ਔਰਤ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ "ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਮਾਨਸਿਕ ਗੰਧ" ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹੋਰ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਮਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦ ਲਈ ਕਈ ਹੋਰ ਵਕੀਲ, ਸੂਜ਼ਨ ਬੀ. ਐਂਥਨੀ ਸਮੇਤ, ਫੁਲਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮਕਾਲੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਦੀ ਸਾਬਕਾ ਦੋਸਤ ਹੈਰੀਏਟ ਮਾਰਟਿਨੋ ਸਮੇਤ, ਸਮਰਥਕ ਨਹੀਂ ਸਨ।
ਫੁਲਰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਉਸਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਫਿੱਕੀ ਪੈ ਗਈ; ਸੰਪਾਦਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਪੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੋਵੇਗੀ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸੈਂਸਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜਾਂ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਸਾਰਾ ਮਾਰਗਰੇਟ ਫੂਲਰ ਓਸੋਲੀ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਮਾਰਗਰੇਟ ਫੂਲਰ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਲੜਨ ਵਾਲੀ ਵਕੀਲ ਸੀ ਜੋ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਮਰੀਕੀ "ਟ੍ਰਾਂਸਸਕੇਂਡੇੰਟਾਲਿਜ਼ਮ" ਨਾਮੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸੀ।
ਇਹ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਅਮਰੀਕੀ ਔਰਤ ਸਮੀਖਿਅਕ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਔਰਤਾਂ ਬਾਰ ਕਿਤਾਬ ਲਿੱਖੀ।
ਫੂਲਰ ਦੀ ਲਿਖੀ ਕਿਤਾਬ "19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਔਰਤ" ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗੋਬਰ ਗੈਸ ਪਲਾਂਟ ਇੱਕ ਘਣ ਮੀਟਰ ਤੋਂ 10 ਘਣ ਮੀਟਰ ਦੇ ਆਇਤਨ ਦਾ ਬਾਇਓਗੈਸ ਪਲਾਂਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਗੋਬਰ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਣਾਏ ਗਏ ਟੈਂਕ/ਡੋਮ ਦੀ ਹੇਠਲੀ ਤਹਿ ’ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਉੱਪਰਲੀ ਸਤਹਿ ਉੱਤੇ ਇਕੱਠੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗੋਬਰ ਖਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ’ਚ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੋਬਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵੱਧ ਮਿਕਦਾਰ ਵਿੱਚ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਗੋਬਰ ਗੈਸ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਇਜੈਸਟਰ, ਦੂਜਾ ਗੈਸ ਹੋਲਡਰ, ਤੀਜਾ ਗੋਬਰ ਗੈਸ ਮਿਕਸਿੰਗ ਟੈਂਕ ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਖਾਦ ਦਾ ਆਊਟਲੈਟ ਟੈਂਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਬਾਇਉਗੈਸ ਬਣਨ ਵੇਲੇ ‘ਫਰਮਨਟੇਸ਼ਨ’ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮਿਸ਼ਰਨ ਟਬ 15 ਗੇਲਨ ਘਣਤਾ ਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਪਾਣੀ ਤੇ ਗੋਬਰ ਦਾ ਵਧੀਆ ਘੋਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।
ਗੋਬਰ ਤੇ ਹੋਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਗੈਸ ਉੱਪਰੰਤ ਬਾਕੀ ਬਚਿਆ ਗੋਬਰ ਪਦਾਰਥ ਆਦਿ ਖੇਤਾਂ ਲਈ ਉਤਮ ਖਾਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੋਲਟਰੀ ਫਾਰਮ ਦੇ ਕੁੱਕੜਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿੱਠਾਂ, ਮਨੁੱਖੀ ਮਲ ਵੀ ਜੇਕਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਮਲ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ 3.5 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਨਾਈਟਰੋਜਨ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਦੂਜੀਆਂ ਖਾਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਾਇਓ ਗੈਸ ਪਲਾਂਟ ਦਿਹਾਤੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਾਫ ਸੁਥਰੀ ਅਤੇ ਧੂਏਂ ਰਹਿਤ ਸਥਿਤੀ ਹੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਬਲਕਿ ਫਸਲ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਨਾਈਟਰੋਜ਼ਨ ਵਾਲੀ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਦਿਨ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਵੱਧ ਰਹੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ’ਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬ ਊਰਜਾ ਵਿਕਾਸ ਏਜੰਸੀ ਵੱਲੋਂ 350 ਮੈਗਾਵਾਟ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਰਾਲੀ, ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ ਖੂੰਹਦ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ 29 ਬਾਇਓਮਾਸ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਟੀਚਾ ਮਿਥਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਚਾਲੂ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦੇ 26 ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਅਗਲੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਦਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਲਗਾਏ ਜਾਣਗੇ।
ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਵਾਲੇ ਚਕਰ ਅਧਾਰ ਪਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਜਦੌਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਤਹ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਪਕੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਬੈਂਗਣੀ ਚਕਰ ਉੱਪਰ ਵਾਲੇ ਛਿਕਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਨਾਲ ਲਗ ਕੇ ਢਾਂਚਾ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੌਂ ਇਹ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਤਹਿ ਤੇ ਤਰ ਕੇ ਉੱਪਰ ਉਠਦਾ ਹੈ।
ਟੈਂਕ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਮੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਟਿਊਬਾਂ ਮਿਸ਼ਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਰੱਸੀ ਨੂੰ ਪਕੜਨ ਲਈ ਹਨ।
ਮਧਾਣੀ ਵਾਲੀ ਰੱਸੀ ਨਾਲ 3 ਤੌ 5 ਗੇਲਨ ਵਾਲੇ ਰੇਤ ਦੇ ਅੱੱਧੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਕਨਸਤਰ ਬੰਨੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਜਦੌਂ ਦੋ ਬੰਦੇ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਲਈ ਇਸ ਰਸੇ ਨੂੰ ਅਗੇ ਪਿਛੇ ਫੇਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਅਧਦੁਬੇ ਜੈਰੀਕੈਨ ਸਤਹ ਤੇ ਜੋ ਤਹਿ ਜੰਮ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,ਉਸ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਜੇ ਇਹ ਤਹਿ ਤੋੜੀ ਨਾ ਜਾਏ ਤਾਂ ਟੈਂਕ ਵਿਚਲੇ ਜੀਵਾਣੂ ਦਮ ਘੁਟਣ ਕਾਰਨ ਮਰ ਜਾਣਗੇ।
ਕਾਲਾ ਗੁੰਬਜ਼ ਜੋ ਕਿ ਟੈਂਕ ਦੇ ਉੱਪਰ ਮੰਡਰਾਂਦਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਗੁਬਾਰੇ ਨੂੰ ਪਕੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਦੌਂ ਇਹ ਗੈਸ ਦੇ ਬੁਲਬੁਲਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਉੱਪਰ ਉਠਦੀ ਹੈ।
ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਾਇਓ ਗੈਸ ਨੀਲੀ ਰੇਖਾ ਨਾਲ ਚਿਤਰੀਆਂ ਟਿਊਬਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਆ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਸੋਈ ਘਰ ਤਕ ਬਲਣ ਲਈ ਪਹੁੰਚਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਗੋਬਰ ਗੈਸ ਊਰਜਾ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨੋਖਾ ਸਰੋਤ ਹੈ,ਇਕ ਸਾਫ਼ ਸੁਥਰਾ ਅਤੇ ਉਤਮ ਬਾਲਣ।
ਥਾਈ ਏਅਰਵੇਜ ਇੰਟਰਨੇਸ਼ਨਲ ਪਬਲਿਕ ਕੰਪਨੀ ਲਿਮਟਿਡ, ਥਾਈ ਥਾਈਲੈਡ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਏਅਰਲਾਇਨ ਹੈ।
ਇਹ ਏਅਰ ਲਾਇਨਜ 1988 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਵੈਬਹਵਬਾੜੀ ਰਗਨਸਿਟ ਰੋਡ, ਚਾਕੁਚੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੈਨਕੋਕ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹਨ।
ਥਾਈ ਸਟਾਰ ਅਲਾਇੰਸ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅੰਗ ਹੈ . ਥਾਈ ਏਅਰਲਾਈਨ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਾਲੀ ਚੋਣ ਕੈਰੀਅਰ ਨੋਕ ਏਅਰ ਦੇ ਵਿੱਚ 49 % ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਨਵੇਂ ਏਅਰਬੱਸ 320 ਜਹਾਜ਼ ਨਾਲ 2012 ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਥਾਈ ਸਮਾਇਲ ਹੇਠ ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਹ ਏਅਰਲਾਈਨ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦੋ ਸਭ ਤੋ ਲੰਬੇ ਗੈਰ - ਸਟਾਪ ਰਸਤੇ, ਬੈਨਕੋਕ, ਲਾਸ ਵੇਗਾਸ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਰੇਟਰ ਸੀ, ਪਰ ਉੱਚ ਹਵਾਈ ਬਾਲਣ ਕੀਮਤ, ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਵਾਪਿਸ ਲੈਣ, ਸਾਮਾਨ ਦਾ ਭਾਰ ਸੀਮਾ ਅਤੇ ਵਧ ਹਵਾਈ ਏਅਰਲਾਈਨ ਕਾਰਨ ਅਮਰੀਕਾ ਲਈ ਗੈਰ - ਸਟਾਪ ਉਡਾਨਾ ਦੀਆ ਸਾਰੀਆ ਸੇਵਾ ਨੂੰ 2012 ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ. 2013 ਤੋ, ਬੈਨਕੋਕ ਅਤੇ ਲਾਸ ਵੇਗਾਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੇਵਾ ਸੋਲ ਨੇੜੇ ਇਚੀਉਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈਅਡੇ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹਨ।
ਥਾਈ ਦੇ ਰੂਟ ਨੈੱਟਵਰਕ ਵਿੱਚ, ਯੂਰਪ, ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆ ਉਡਾਨਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਦੱਬਦਬਾ ਹੈ ਅਤੇ ਏਅਰਲਾਈਨ ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸ਼ਹਿਰ ਸੇਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਥਾਈ ਲੰਡਨ ਹਿਥਰੋ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਏਸ਼ੀਆ - ਪੈਸਿਫਿਕ ਏਅਰਲਾਈਨ ਸੀ. ਏਸ਼ੀਆ - ਪੈਸੀਫਿਕ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ, ਥਾਈ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋ ਵੱਡੀ ਯਾਤਰੀ ਉਡਾਨਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ . ਥਾਈ ਇਸ ਵੇਲੇ ਬੈਨਕੋਕ ਸੰਯੁਕਤ, ਰਿਡਿੰਗ ਅਤੇ ਰੈਡ ਬੁਲੱ ਰੇਸਿੰਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਕ ਪ੍ਰਾਯੋਜਕ ਹਨ।
1960 ਵਿੱਚ ਥਾਈ ਏਅਰਵੇਜ ਦਾ ਆਰੰਭ, ਸਕੈਨਦੀਵਿਅਨ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਅਤੇ ਥਾਈਲੈਡ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਕੈਰੀਅਰ, ਥਾਈ ਏਅਰਵੇਜ ਕੰਪਨੀ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਉੱਦਮ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੋਇਆ. ਸੰਯੁਕਤ ਉੱਦਮ ਦੇ ਮਕਸਦ ਘਰੇਲੂ ਕੈਰੀਅਰ ਥਾਈ ਏਅਰਵੇਜ ਕੰਪਨੀ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿੰਗ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸੀ. ਐਸ ਏ ਐਸ ਸੰਭਵਿਤ ਛੋਟੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਸੁਤੰਤਰ ਕੌਮੀ ਏਅਰਲਾਈਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਕੰਮ, ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ, ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਸਿਖਲਾਈ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਮਹਾਰਤ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣੀ ਸੀ. ਥਾਈ ਨਾਗਰਿਕ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ, ਦੁਆਰਾ, ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲਣ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸੰਭਾਲਨ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਸਟਾਫ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਵਿਧੀਵੱਧ ਘੱਟਾ ਕੇ 1987 ਤੱਕ ਥਾਇਲੈਡ ਆਧਾਰਿਤ ਸਟਾਫ ਦੀ ਇੱਕ ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਲੈ ਆਏ.
ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ- :- ਭਾਵੇਂ ਡਾ. ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਸੇਲ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਡਾ. ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਵਲ ਜੰਗ ਮੜੌਲੀ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਰੰਜਨ ਤਸਨੀਮ ਤੇ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਦਾ ਮੋਢੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।
ਸਰਵਪ੍ਰਣਾਵਤ ਮੱਤ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮੋਢੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ ਸੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਮੌਲਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜੋ 1898 ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ।
ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਵਲ ਸੁੰਦਰੀ, ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ ਅਤੇ ਬਿਜੈ ਸਿੰਘ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਹਨ।
ਇਹ ਨਾਵਲ ਬਾਬਾ ਨੌਧ ਸਿੰਘ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪੇਂਡੂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਵੀ ਚਿਤਰਿਆ।
ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ- :- ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾਂ ਅਹਿਮ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਹ ਨਾਵਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਮਕਾਲੀ ਹੈ।
ਮੌਲਿਕ ਤੇ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਨਾਵਲਾਂ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੈ।
ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਘਰਾਣਾ, ਸੁਖਦੇਵ ਕੌਰ, ਸੁਘੜ ਨੂੰਹ ਤੇ ਲੜਾਕੀ ਸੱਸ, ਕਪਟੀ ਮਿੱਤਰ, ਸ਼ੁਸ਼ੀਲ ਵਿਧਵਾ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਕੁਲਾਂ ਦੀ ਚਾਲ, ਦੰਪਤੀ ਪਿਆਰ, ਸੁਭਾਗ ਕੌਰ, ਪਛਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਕੀਲ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਆਦਿ ਨਾਵਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਿਕਤਾ ਦੇ ਚੌਖਟੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ- :- ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸਹੀਦ ਇੱਕ ਹਾਸਰਸ ਕਵੀ, ਸੁਘੜ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਮਸੀਹੀ ਮੁਸਾਫਿਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਜਾੱਨ ਬਨੀਅਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲ “ ” ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ, ਜੋ 1859 ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਹੋਇਆ।
ਇਹ ਨਾਵਲ ਇਸਾਈ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਲਾਹੁੰਦਿਆਂ, ਇਸਲਾਮ ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿੰਦਦਿਆਂ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਰਾਹੀ, ਈਸਾਈਅਤ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਾਈਵਾਲੀ ਦਾ ਆਸ਼ਾ ਰੱਖਦਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਮੌਲਿਕ ਨਾਵਲ ਦੇ ਮੁੱਢ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਸ਼ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
1991 ਦੇ ਕੇਰਲ-ਕੇਡਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਬੈਚ ਦੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪਹਿਲੇ ਰੈਂਕ ਧਾਰਕ, ਨਾਰਾਇਣਸਵਾਮੀ ਨੇ ਕਈ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਉਸ ਦੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ-ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਸਿਆਸੀ ਆਕਾਵਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ 32 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 30 ਤਬਾਦਲੇ ਹੋਏ।
ਨਾਰਾਇਣਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰਕੀਟਫੈੱਡ ਦੇ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਛੁੱਟੀ 'ਤੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਜੂਨੀਅਰ ਅਫਸਰਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕੁਲੈਕਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕਲੇ ਹੱਥੀਂ ਪੰਜ ਸੜਕਾਂ ਨੂੰ ਚੌੜਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਟਲਮ ਰੋਡ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰਿੰਗ ਰੋਡ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਬਦਲਦੀ ਹੈ।
ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਵੀ.ਐਸ. ਅਚੁਤਾਨੰਦਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਐਲਡੀਐਫ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਾਰਾਇਣਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਇਡੁੱਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਲਈ ਕਲੈਕਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵੀ.ਐਸ. ਅਚੁਤਾਨੰਦਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਮੁੰਨਾਰ ਵਿੱਚ ਕਬਜੇ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਭਜਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਨਾਰਾਇਣਸਵਾਮੀ ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਬੰਦਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੀਪੀਐਮ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੋਣ 'ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ, ਅਚੁਤਾਨੰਦਨ ਆਪਣਾ ਪੱਖ ਰੱਖਿਆ।
2007 ਵਿੱਚ, ਨਰਾਇਣਸਵਾਮੀ ਨੇ ਕੇਰਲ ਦੇ ਲੋਕ ਨਿਰਮਾਣ ਮੰਤਰੀ ਟੀ.ਯੂ. ਕੁਰੂਵਿਲਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਧੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਜ਼ਮੀਨ ਸੌਦੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕੀਤੀ; ਕੁਰੂਵਿਲਾ ਨੂੰ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
2012 ਦੀਆਂ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਨਰਾਇਣਸਵਾਮੀ ਕਾਨਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਛੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਰੋਲ ਅਬਜ਼ਰਵਰ ਸਨ।
ਸਿਵਲ ਸਪਲਾਈ ਮੰਤਰੀ ਅਨੂਪ ਜੈਕਬ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਵਿੱਚ ਸਿਵਲ ਸਪਲਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਨਾਰਾਇਣਸਵਾਮੀ ਨੇ 31 ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ-ਵਿਗਿਆਨ ਪੁਸਤਕ ਨੈਨੋ ਮੁਥਲ ਨਕਸ਼ਤਰਮ ਵਾਰੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਉਸ ਨੂੰ 2003 ਦਾ ਕੇਰਲਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਸਾਂਤੀਮੰਤਰਮ ਮੁਝੰਗੁਨਾ ਥਜ਼ਵਾਰਾਇਲ ਲਈ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਲਈ ਮਿਲਿਆ।
ਨਰਾਇਣਸਵਾਮੀ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਲਈ 2018 ਵਿੱਚ ਕਾਨਪੁਰ ਤੋਂ ਸਤੇਂਦਰ ਕੇ. ਦੁਬੇ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 2018 ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਰੀਖਕ ਸੀ।
ਦਸੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਬੌਧਿਕ ਸੰਪੱਤੀ-ਅਧਿਕਾਰ ਦਫਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਰਜ ਮੇਸਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਲਿਓਨਾਰਡੋ ਦਾ ਵਿੰਚੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਅਤੇ ਬਲਾਕਚੇਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਰਾਜੂ ਨਰਾਇਣਸਵਾਮੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਸਲਬਲੋਅਰ ਹੈ।
ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਕੇਰਲ ਦੇ ਪੰਜ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕੁਲੈਕਟਰ, ਨਾਰਾਇਣਸਵਾਮੀ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵੀ.ਐਸ. ਅਚੂਤਾਨੰਦਨ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਕਈ ਆਈਏਐਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।
ਉਸ ਦਾ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਵਾਰ ਤਬਾਦਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਸਾਥੀ ਆਈਏਐਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਸਲਬਲੋਅਰ ਅਸ਼ੋਕ ਖੇਮਕਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਸ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੋਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੱਛਣਾਂ,ਇਸ ਵਿਚ ਵਿਅਕਤ ਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲੋਰੀ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਹਨਾਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਰੀ ਮੌਖਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪਰਚਾਉਣ,ਸੁਆਉਣ ਅਤੇ ਖੇਡ ਲਾਉਣ ਲਈ ਗਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਅਜਿਹਾ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਪਰਿਵਾਰਿਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਲੋਕ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਧਾਰਨਾ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬੱਚੇ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਤੁਕਾਂ ਗੁਣਗੁਣਾਈਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ।
ਮਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ, ਫਿਕਰਾਂ ਅਤੇ ਸੁਪਨਿਆਂ-ਸੰਸਿਆ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਲੋਰੀਆਂ ਹਰ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
"ਲੋਰੀ ਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮੁਖਾਤਿਬ ਸਵੈ ਸੰਬੋਧਨੀ; ਸੁਖਦ ਭਾਵ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਕਾਰਜਗਤ ਗੀਤ ਹੈ ਜੋ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਬਿੰਬਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਛੰਦ ਨਹੀਂ ਪਰ ਲੰਮਾ ਲਾਡ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਲੱਛਣ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਾਂ ਵਾਚਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ, ਅਸੀਸਾਂ,ਚੁੰਮਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਘਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਅਸੀਸਾਂ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਸੰਸਾਤਮਕ ਧੁਨੀ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੋਰੀ ਦੇ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿਚ ਲੋਰੀ ਦੇ ਫੌ਼ਰੀ ਸਰੀਰਕ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਅਤੇ ਗਾਉਣ ਵਿਧੀ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
'ਲੋਰ' ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ'ਲੋਰ' ਦੇ ਅਰਥ ਚੰਚਲ,ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ, ਹਿਲਦਾ ਹੋਇਆ ਹਨ।
ਲੋਰੀਆਂ ਅਕਸਰ ਲਮਕਵੀਂ ਅਤੇ ਧੀਮੀ ਹੇਕ ਵਿੱਚ ਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਕੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਆ ਜਾਵੇ।
ਕਲਬੁਰਗੀ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ 'ਤੇ ਦਬਦਬਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮੂਹ ਲਿੰਗਾਇਤ ਵਿਚਕਾਰ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਆਵਾਜ਼ ਸੀ।
ਕਲਬੁਰਗੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਕਾਰਜ ਲਿੰਗਾਇਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਮਝਦਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਉਭਾਰਨਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਈ ਵਾਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਲਿੰਗਯਾਤ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਵਾਦ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਉਹ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।
ਉਹ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਆਪਣੇ ਲਿੰਗਾਇਤ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਅਲੋਚਨਾ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਉੱਤੇ 12 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਬਸਾਵਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਭੈਣ ਬਾਰੇ ਲੋਕਧਾਰਾ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਕੰਨੜ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਰਚਨਾ ਮਾਰਸਾ 1 ਵਿੱਚ “ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਹਵਾਲੇ” ਦੇਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ।
ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿਦਿਆ ਯਾਰਗਾਲ ਅਤੇ ਸਿੰਦਾਗੀ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬੀਜਾਪੁਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਉਸਨੇ ਬੀਜਾਪੁਰ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ 1962 ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਭਾਸ਼ਾ, ਧਾਰਵਾੜ ਤੋਂ, ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬੋਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਣ ਦੀ ਗਲਤ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਕਲਬਰਗੀ ਖਿਲਾਫ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਕੇਸ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਮਾਲੀਸ਼ਾਪਾ ਮਾਦੀਵਲਾਪਾ ਕਲਬਰਗੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੰਨੜ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਹਾਂਪੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਪੂਰਵ ਕੁਲਪਤੀ ਸੀ।
ਇਸਨੂੰ ਮਾਰਗ4, ਆਪਣੇ ਸ਼ੋਧ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਦੇ ਲਈ 2006 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਕਲਬੁਰਗੀ ਨੂੰ 30 ਅਗਸਤ 2015 ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਧਾਰਵਾੜ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ 'ਤੇ ਦੋ ਅਣਪਛਾਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਮਈ 1704, ਸਰਹਿੰਦ, ਲਾਹੌਰ, ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ, ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਖਾਨ, ਅਤੇ ਦਿਲਵਾਰ ਖਾਨ, ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੁਆਰਾ ਭੇਜੇ ਗਏ, ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਪੁਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।
ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਨੂੰ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਲਈ ਵੀ ਭੇਜਿਆ।
ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਮੁਗਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕੀ ਰੱਖਿਆ ਪਰ ਭਾਰੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਪਨਾਹ ਲਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਘੇਰਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ, ਸਾਰਾ ਰਸਦ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਕੁਰਾਨ 'ਤੇ ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ ਲਿਖਤੀ ਭਰੋਸਾ ਭੇਜਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾਧੀ, ਜੇਕਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਖਾਲੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ, ਭੁੱਖਮਰੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਸਤੇ ਦੇ ਬਦਲੇ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਗਏ, ਪਰ ਮੁਗਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਰੇ ਭਰੋਸੇ ਅਤੇ ਪੱਕੀ ਸਹੁੰਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਰਸਾ ਵਿਖੇ ਸਿੱਖਾਂ 'ਤੇ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਪਹਾੜੀ ਰਾਜੇ ਸਿੱਖ ਲਹਿਰ ਪ੍ਰਤੀ ਨਾਪਸੰਦ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਧਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਤ ਸਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪਹਾੜੀ ਰਾਜੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡਾਂ ਉੱਤੇ ਛਾਪੇਮਾਰੀ ਕਰਕੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਪਲਾਈ, ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਨਕਦੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਧ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਛਾਪੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।
ਅਖ਼ੀਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਟੀਸ਼ਨ ਭੇਜੀ ਅਤੇ 1700 ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਗਲਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਨਾਦਪੁਰ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ ਜੋ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ।
ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਮੁਗਲਾਂ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਂਝੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਜੋ ਸਾਰੇ ਅਸਫਲ ਰਹੇ।
ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੀ ਦੂਜੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੀ।
ਪਹਿਲੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ-ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁਝ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਧਾਲੇ ਵੇਲੇ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਦੂਜੇ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਧੀ, ਭੈਣ ਨੂੰ ਉਧਾਲ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਤਦੋਂ ਦੂਜੇ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਗੱਭਰੂ ਤਾਂ ਵਾਹਰ ਲੈ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਤੀਵੀਆਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈੇਠੀਆਂ ਉਧਾਲਣ ਵਾਲੇ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਵਡਿਆਂ ਨੂੰ ਕੋਸਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਯੋਗ ਬਚਨਾਂ, ਭੰਡੀ ਭਰੇ ਬੋਲਾਂ ਅਤੇ ਠਿੱਠ ਦੀ ਕਾਵਿ ਮਾਧਿਆਮ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਦੂਜੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ-ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰੇਤ ਰੂਹਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਖੰਡਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ।
ਪ੍ਰੇਤ ਰੂਹਾਂ ਦੇ ਕਰੂਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਜੰਵ ਦੇ ਢੁਕਾਅ ਵੇਲੇ ਗਾਲੀ, ਗਲੋਚ, ਅਯੋਗ ਵਚਨ, ਜਾਂ ਭੰਡੀ ਭਰੇ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ ਦਾ ਰਿਵਾਜ਼ ਸੀ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਤਾ ਬੱਚੇ ਦੀ ਅਖੰਡ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਖੰਡਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਕਾਲਾ ਦਾਗ ਲਗਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਗਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਬਨਾਮ ਦੇਣ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ: ਸਿੱਠਣੀ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਅੰਦਰ ਗਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਤਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੀ ਹੈ ਪਰ 'ਦੇਣ' ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,
ਡਾ. ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਠਣੀ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਰੂਪ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਕਰੜੇ ਨੇਮ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਬਾਹਰੀ ਰੂਪ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੀਤ ਦੇ ਟੋਟੇ ਵਰਗੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸਟਾਚਾਰਕ ਮਨੌਤਾਂ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ-ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸਟਾਚਾਰਕ ਮਨੋਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ ਬਿੰਬ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਸਿੱਠਣੀਕਾਰ, ਸੁਭਾਵਕ
ਸਾਸਤ੍ਰਿਤਕ ਵਰਤਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਟ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬਿੰਬ ਨੂੰ ਸਿਰਜਨ ਦੇ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਿੱਠਣੀ ਵਿਚਲੇ ਬਿੰਬ ਨੂੰ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੁਆਲੇ ਬੁਣ ਕੇ ਸਭਿਅਕ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆ ਅਨੈਤਿਕ ਬਣਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਿੱਠਣੀਆਂਸਿੱਠਣੀ, ਵਿਆਹ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਵਿਅੰਗ, ਕਟਾਖਸ਼ ਜਾਂ ਮਖੌਲੀਆ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਤਨਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਸਰੋਤਿਆਂ ਦਾ ਦਿਲ ਪ੍ਰਚਾਉਣਾ ਹੈ।
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਦ ਮਨ ਪ੍ਰਚਾਵੇ ਦੇ ਸਾਧਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਸਨ ਤਾਂ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸ਼ਗਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ।
ਜਦੋਂ ਕਦੇ ਭੰਡਾਂ ਤੇ ਮਰਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਜੋੜ ਕੇ ਅਗਲੇ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਕਰਨ ਤੀਕ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਣੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂ ਜਿਹੋ ਜਿਹੋ ਮੌਕਾ ਹੋਵੇ, ਉਦੋਂ ਹੀ ਜੋੜ ਕੇ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਦੇਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ਼ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੁੜਮ, ਕੁੜਮਣੀ, ਲਾੜਾ, ਲਾੜੇ ਦੀ ਭੈਣ, ਮਾਮੇ ਮਾਮੀਆਂ, ਭੂਆ ਫੁਫੜ ਮਾਸੀ, ਜਨੇਤੀ, ਸਰਬਾਲਾ, ਵਿਚੋਲਾ ਆਦਿ।
ਜਾਂਦੀਆ ਹਨ ਇਹ ਲਹੂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਿਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਨਿੱਠ ਕੇ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਖਿੜੇ ਮੱਥੇ ਆਪਣੀ ਨਿੰਦਾ ਨੂੰ ਸਾਹਿਣ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਇਹੀ
ਡਾ. ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ- "ਸਿੱਠਣੀ ਵਿਆਹ ਵੇਲੇ ਧੀ ਵਾਲੀ ਧਿਰ ਵਲੋਂ ਪੁੱਤ ਵਾਲੀ ਧਿਰ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਸੰਬੋਧਨ ਕਾਟਵੇਂ ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਮਸ਼ਕਰੀ ਭਰਿਆ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਗੀਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸਾਧਾਰਨ ਬਿੰਬ ਸਿਰਜ ਕੇ ਨੈਤਿਕ ਜੀਵਨ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਅਨੈਤਿਕ ਬਣਾ ਕੇ ਪੁੱਤ ਵਾਲੀ ਧਿਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕਰਕੇ ਚੋਟ ਮਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜੀ ਧਿਰ ਨੂੰ ਨੈਤਿਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਠਿੱਠ ਕਰਕੇ ਹੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਡਾ. ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕੀ,"ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਨਿਆ ਪੱਖ ਦੀਆਂ ਤੀਵੀਆਂ ਵਰ ਪੱਖ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਦੀਆਂ, ਵਿਚਕਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਰੁਟੀਆਂ ਦੀ ਭੰਡੀ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਦਾ ਨਿਭਾਉ ਸੰਦਰਭ ਸਿਰਫ ਲੜਕੇ ਦੇ ਘਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਲੜਕੀ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਅੱਲਗ-ਅੱਲਗ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ ਨਾਨਕੇ ਮੇਲ ਦੀ ਆਮਦ ਸਮੇਂ, ਜੰਝ ਦੇ ਆਉਣ ਸਮੇਂ, ਰੋਟੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅਵਸਰਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਾਗੋ
ਕੱਢਣ ਸਮੇ, ਛਟੀਆਂ ਦੀ ਰਸਮ ਸਮੇਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਸਮੇਂ, ਵਰੀ ਵਿਖਾਣ ਸਮੇਂ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਚੇਤ ਜਾਂ ਸੁਚੇਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿਠਣੀਕਾਰਾ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋ ਕੇ ਅਛੋਪਲੇ ਹੀ ਉਸ ਬੁਰਾਈ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰੀਤਕਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਬੋਧਤ ਧਿਰ ਦੀ ਨਿਰੀ ਸਰੋਤਾ ਮੂਲਕ ਹਾਜ਼ਰੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੋੜੀਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸਗੋਂ ਉਸਦਾ ਮੋੜਵਾਂ ਜਵਾਬੀ ਹੁੰਗਾਰਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।