polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਆਵੇਗਾ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਮਝਣਗੇ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਸ ਅਤੇ ਲਹੂ ਹੋਵੇ।
ਕਵੀ ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਵਿਚ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਭਰ ਦੇਵੇਗਾ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਖੋਜ ਜੋ ਕਿ ਹਰੇਕ ਘਰ ਵਿਚ ਪਸੰਦ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕਰੇਗਾ।
ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਜੋ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਸੰਕਲਪ ਮੈਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਦਾ ਪੱਖ ਧਰ ਹੋਵੇਗਾ ਉਹ ਸੱਚ ਵਿਚ ਦਿਖਾਵਟੀਪਣ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ੇਬਾਜ਼ੀ ਰਾਹੀਂ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।
ਉਪਰੋਕਤ ਜੋ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਆਮ ਤੌਰ ' ਤੇ ਕਵਿਤਾ ' ਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਕਵੀ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਕਵਿਤਾ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਭਾਸ਼ਾ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਉਸ ਵਿਚ ਨੁਕਸ ਆ ਜਾਣਗੇ।
ਇਹ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਜਾਂ ਦੂਸਰੇ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖਾਸ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਲਿਖੇਗਾ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਖਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿਚ ਕਵੀ ਦੂਸਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸਗੋਂ ਅੰਸ਼ਿਕ ਫਰਕ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਉਪਰੋਕਤ ਕਥਨ ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦੂਜੇ ਆਦਮੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ, ਆਪਣੀ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੀ ਕਾਰਕ ਤੋਂ ਸੋਚਣ ਅਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਦੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਵੀ ਕੋਲ ਉਸ ਅੰਦਰ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੋਚ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਜਾਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਰ ਇਹ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਬੇਸ਼ੱਕ ਸਾਡੀਆਂ ਨੈਤਿਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਸੂ ਬਿਰਤੀ ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਦਿੱਖ, ਤੂਫਾਨ ਅਤੇ ਧੁੱਪ ਸਮੇਂ, ਬਦਲਦੇ ਮੌਸਮਾਂ ਸਮੇਂ, ਠੰਡ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਸਮੇਂ, ਦੋਸਤ ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਵਿਛੜਣ ਸਮੇਂ, ਜਖ਼ਮ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧ ਸਮੇਂ, ਅਹਿਸਾਨਮੰਦ ਜਾਂ ਉਮੀਦ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਸ਼ਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਸਮੇਂ, ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕਵੀ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤੱਤ ਦੂਸਰੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੂਜੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੋਚਦੇ ਹਨ।
ਪਰ ਮੰਨ ਲਵੇ ਕਿ ਹਾਲਾਤ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ, ਕਵੀ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ।
ਸਾਡੇ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਸਾਨੂੰ ਹਾਸਿਲ ਹੋਏ ਉਸ ਆਨੰਦ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਨੰਦ ਸਾਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਕਵੀ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ' ਤੇ ਆਪਣੇ ਉੱਚ - ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਆਉਣਾ ਪਵੇਗਾ ਅਤੇ ਤਰਕ ਸੰਗਤ ਹਮਦਰਦੀ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖਣਾ ਪਵੇਗਾ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਜੇ ਲੋਕ ਬਲਦੇ ਹਨ।
ਮੈਂ ਕਹਿ ਚੁੱਕਿਆ ਹਾਂ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਤੀਬਰ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਹੱਦਾਂ ਬੰਨਿਆਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਵਗ ਤੁਰਨਾ ਹੈ।
ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਇਕੱਲੇਪਣ ਵਿਚ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੇ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਭੰਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹੌਲੀ - ਹੌਲੀ ਚਿੰਤਨਵਿਚ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਭਾਵਨਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੋਵੇ, ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਡੀਬਰ ਹੋ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਵੱਖੋ - ਵੱਖਰੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਦਿਲ - ਦਿਮਾਗ ਆਨੰਦ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਆਨੰਦ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਚੇਤੰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅੰਗ - ਸੰਗ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਵੀ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਫਾਇਦਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਚੇਤੰਨ ਅਤੇ ਸੂਝਵਾਨ ਪਾਠਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਕਵੀ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਵੇ।
ਮਿੱਠੀ ਸੁਰ ਅਤੇ ਛੰਦਬੰਦੀ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁਰਤਾਲ ਵਾਲੀ ਸਿਰਜਣਾ ਰਾਹੀਂ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਭਾਸ਼ਾ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ' ਚੋਂ ਲਈ ਗਈ ਹੋਵੇ।
ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਛੰਦ - ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਕੇ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲੋਂ ਦੂਰ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਅਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਆਨੰਦ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੀੜਾਮਈ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਸਮੇਂ ਆਨੰਦਮਈ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਇਕਮਿਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰੁਣਾਮਈ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ੀਲੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਲਕੀ - ਫੁਲਕੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਕਵੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋਵੇਗਾ ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਾਰਤਕ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਤੀਬਰ ਮਨੋਵੇਗ ਖ਼ਾਸ ਢੰਗ ਜਾਂ ਪਾਤਰ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਤੇ ਦੂਸਰਾ ਵਾਰਤਕ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਯੋਗਦਾਨ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇਹ ਦਿਖਾਉਣਾ ਕਿ ਇਹ ਆਨੰਦ ਕਿਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੈਂ ਇਹ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਜਿਸ ਤੁਕਬੰਦੀ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਸ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ? ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਲਾ ਦੀ ਸੀਮਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਨਵੇਂ ਦੋਸਤ ਮਿਲਣ ' ਤੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਪਵੇ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਵੀ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਆਨੰਦ ਤੋਂ ਚੇਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਆਨੰਦ ਉਸਨੂੰ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ' ਚੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜੋ ਚੀਜ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਸੀਂ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਖ਼ਾਸ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਆਦੀ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।
ਮੇਰੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।
ਪਰ ਮੈਂ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਲਈ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਹਾਮੀ ਹਾਂ, ਇਹ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਕਿ ਸਧਾਰਨ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਪਵੇਗਾ।
ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਦੀ ਸੀਮਾ ਇਹ ਦੱਸਣ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋਈ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਆਨੰਦ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਔਕੜਾਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ।
ਪਾਠਕ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਸਮਝ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਆਨੰਦ ਖ਼ਾਲਸ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਤੇ ਨਵੀਸ ਹੋਵੇਗਾ।
ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਮੇਰਾ ਇਹ ਉਦੇਸ਼ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਮੇਰੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵੱਖਰੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਘੱਟ ਯੋਗ ਕਵਿਤਾ ਜੋ ਤਰਕ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ, ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸੀ।
ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਕਸਦ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਅਸਲ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹੋਵੇਗੀ ਜੋ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ' ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ - ਕੀਮਤਾਂ ਭਰਪੂਰ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ।
ਮੈਂ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਠਕ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ' ਤੇ ਸਮਝ ਸਕੇਗਾ ਜੋ ਮੈਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਉਹ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰੇਗਾ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਸਵਾਲ ਹੈ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਬਾਰੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲਈ ਛੱਡਦਾ ਹਾਂ।
ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਇਹਨਾਂ ਸੰਕਲਪਾਂ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
‘ ਗੀਤਮਈ ਕਾਵਿ ਦਾ ਮੁੱਖਬੰਦ ' ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ' ਤੇ ਦੋ ਕਾਰਨ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਪਹਿਲਾ, ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਸਪਸ਼ਟ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਗੀਤਮਈ ਕਾਵਿ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਿਖ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਪਰ ਉਸਦੀ ਇਹ ਕੋਈ ਮਨਸ਼ਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਾਵਿਕ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਪੱਖ ਪੂਰ ਕੇ ਪੈਰਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਮੁੱਖਬੰਦ ਤਾਂ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਰੂਪ ਪੱਖੋਂ ਨਵੀਂ ਨਕੋਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਦੂਜਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਸਿਧਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦੀ ਮੁਹਾਂਦਰੇ ਨੂੰ ਸਿਧਾਂਤਬੱਧ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ।
ਇਸ ਮੁੱਖਬੰਦ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ- ‘ ਕਾਵਿਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ? ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ' ਤੇ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਭਾਰੀ ਭਰਕਮ, ਅਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾ ਰਹਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਜੋ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਵਖਰਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਦੀ ਸਨਾਤਨਵਾਦੀ ਮਾਨਤਾ ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਜਤਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਰੱਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਧਾਰਨ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਆਮ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵੀ ਆ ਸਕਣ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਸਗੋਂ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਹੱਦਬੰਦੀ ਨੂੰ ਤੋੜਦਾ ਹੈ।
ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਉਦੇਸ਼, ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਨੰਦ ਤੋਂ ਭਾਵ ਸਿਰਫ਼ ਮੰਨੋਰੰਜਨ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉੱਦਾਤ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਰੂਹਾਨੀ ਸੱਚ ਤੋਂ ਹੈ।
ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ, ਕਵੀ ਦੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀ ਤੇਜਵਾਨ, ਗੰਭੀਰ, ਵਿਵੇਕਵਾਨ, ਕਲਪਨਾਸ਼ੀਲ, ਅਝੱਕ, ਚਿੰਤਕ, ਭਾਵੁਕ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾਵਾਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਹੋਵੇ।
ਉਹ ਕਾਵਿ ਸਿਰਜਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਅਮਲ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ,ਕਵਿਤਾ ਪਰ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ- ਖਨਿਆਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਵਗ ਤੁਰਨਾ ਹੈ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਨਿਆਦ ਸ਼ਾਂਡੀ ਵਿਚ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨੇਜਮਾਂ ਚੋਂ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥਾਂ ਤੇ ਸੀਮਿਤ ਨਾ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਸਮੁੱਚ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਵਿ ਸਿਰਜਣਾ ਭੀਬਰ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿੱਦਤ ਭਰਪੂਰ ਦਿਮਾਗੀ ਸਰਗਰਮੀ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਟੀ . ਐੱਸ ਈਲੀਅਟ ਇਸਦਾ ਵਿਰੋਧ ' ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ , 1919 ) ਹੋਇਆ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਨਾ ਤਾਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾਂ - ਬੰਨਿਆਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਵਗ ਤੁਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਏਕਾਂਤ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਰਤਕ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਤੇ ਫ਼ਰਕ ਹੈ ਅਚੇ ਨਾ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਾਰਤਕ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦੋਨਾਂ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਇੱਕ ਹੈ- ਸ਼ਬਦ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਨੁਕਤਾ ਮੰਚ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਕੋਲਰਿਜ ਉਸਦੇ ਇਹਨਾਂ ਤਰਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਜਰੀਆ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਤਰਜ਼ਮਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਕਵਿਤਾ ਮਨੋਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਗ ਤੁਰਨਾ ਹੈ, ਇਹ ਦੋਨੇ ਹੀ ਵਿਚਾਰ ਅੰਤਰ - ਵਿਧੀ ਜਾਪਦੇ ਹਨ।
ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀ ਜਾਂ ਤਾਂ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਇੱਕ ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਉਲਟ ਹਨ।
ਕੁਝ ਆਲੋਚਕ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਿਊਰਜ਼ ਵੈਲੇ, ਮੁੱਖਬੰਦ ਨੂੰ ਅੱਧਾ - ਅਧੂਰਾ, ਖੰਡ ਵਿਖੰਡ, ਰਹੱਸਮਈ ਅਤੇ ਤਰਕ - ਵਿਹੁਣਾ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਨੂੰ ਨੀਵੇਂ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਜਾਂ ਪੂਅਰ ਥਿਉਰਿਸਟ ’ ਦਾ ਫਤਵਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਧਾਰਨੀਕਰਨ ਨੂੰ ਛੂਹੜ ਗਰਦਾਨਦੇ ਹਨ।
ਉਹਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਇੱਕ ‘ ਕਵੀਆਲੋਚਕ ਹੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਨਿਆਂ - ਸੰਗਤ ਸਿੰਧ ਕਰਨਾ ਸੀ।
ਪਰ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਮੁੱਖਬੰਦ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮੱਸਿਆਕਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਪਾਸਾਰੇ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
ਅੰਤ ਵਿਚ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ' ਗੀਤਮਈ ਕਾਵਿ ਦਾ ਮੁੱਖਬੰਦ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦੀ ਕਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਹੈ।
ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਦਾ ਮੁੱਖਬੰਦ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਆਲੋਚਨਾ ਜਿਵੇਂ ਕਲਰਿੱਜ ਦਾ 'ਬਾਇਉਗਰਾਫੀਆ ਲਿਟਰੇਰੀਆ ' ਅਤੇ ਪੀ . ਬੀ . ਸ਼ੈਲੇ ਦੀ ‘ ਡਿਫੈਂਸ ਆਫ ਪੋਇਟਰੀ ਨਾਲੋਂ ਕਲਪਨਾ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵੇਗ, ਕਵੀ ਦੀ ਖ਼ਾਸੀਅਤ, ਰੁਤਬਾਅਤੇ ਭੂਮਿਕਾ, ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸਿਰਜਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਵਰਗੇ ਨੁਕਤਿਆਂ ਤੇ ਵੱਖਰਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਅਤੇ ਤਰਕ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਗਰੀਬ, ਹਾਸ਼ੀਆਗਤ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਪੇਂਡੂ ਲੋਕ ਹਨ।
ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਤੰਗੀਆਂ - ਤੁਰਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਬਣੀ ਯਥਾਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਤੋੜਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸੁਹਜ ਨੂੰ ਢਹਿ ਢੇਰੀ ਕਰਕੇ ਪਾਠਕਾਂ ਵਿਚ ਨਵੇਂ ਸੁਹਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨਥੇਨੀਅਲ ਟਿਕ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ, ਇੱਕ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ-ਸਿਧਾਂਤ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਸੁਹਜ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਵਿਚ ਸਰਗਰਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਵਿਲੀਅਮ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦ ਯੁੱਗ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਵਾਦੀ ਕਵੀ ਸੀ।
ਰੂਸੋ ਦੇ ‘ ਡਿਸਕੋਰਸ ' ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਏਂਗਲਜ ਦੇ ' ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਤੱਕ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦ ਯੂਰਪੀਅਨ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਛਾਇਆ ਰਿਹਾ।
ਰੋਮਾਂਸਵਾਦ ਕੁਲੀਨ ਜਮਾਤ ਦੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਰੁਝਾਨਾਂ, ਨਿਯਮਾਂ, ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ, ਨੌਕਰਸ਼ਾਹ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਬਗਾਵਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹਰ ਮਸਲਾ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਮੈਥਿਊ ਆਰਨੋਲਡ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ, ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਅਤੇ ਮਿਲਟਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੀਜਾ ਮਹਾਨ ਗੁਣਵਾਨ ਕਵੀ ਸੀ।
ਮੁੱਖ ਤੌਰ ' ਤੇ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਕਵੀ ਸੀ ਪਰ ‘ ਗੀਤਮਈ ਕਾਵਿ ਦਾ ਮੁੱਖਬੰਦ ਰਾਹੀਂ ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਨਵੇਂ ਦਿਸਹੱਦੇ ਛੋਹੇ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਲਿਖਣ, ਪੜ੍ਹਣ, ਮਾਣਨ ਅਤੇ ਸਮਝਣ ਦਾ ਨਵਾਂ ਨਜ਼ਰੀਆ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਵਿਚ ਉਸਨੇ 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਫੂਹੜ, ਦਿਖਾਵਟੀ ਅਤੇ ਸਾਰਹੀਣ ਕਾਵਿਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸਗੋਂ ਐੱਫ . ਡਬਲਿਉ ਬੇਟਸਨ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਕਾਵਿਕ ਸਿਧਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਨਵ ਕਲਾਸਕੀਵਾਦ ਦਾ ਭਰਵਾਂ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਪਰ ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਅੱਜ ਵੀ ਬਹਿਸ ਅਤੇ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ।
ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਅਤੇ ਦੋਸਤ ਐੱਸ . ਟੀ . ਕਾਲਰਿਜ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹਨਾਂ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਘੜਨ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਪੁਸਤਕ “ ਬਾਇਓਗ੍ਰਾਫੀਆ ਲਿਟਰੇਰੀਆ ' ਵਿਚ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਦੇ ਆਲੋਚਨਾ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਇਤਰਾਜ ਜਤਾਇਆ ਸੀ।
ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ :-
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਕਸ਼ੇਡ ਦੇ ਵਿਆਕਰਣ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸੇਂਟ ਜਾਨ ਨਾਮਕ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।
ਉੱਥੋਂ ਬੀਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਕੁੱਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਲੰਦਨ ਚਲੇ ਗਏ।
ਜਦੋਂ ਉਹ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ ਉਦੋਂ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਫਿਰ 1791 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਅਤੇ ਸਵਿਟਜਰਲੈਂਡ ਦੀ ਪਦਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਆਰਲਿਅੰਸ ਅਤੇ ਬਲਾਵ ਨਾਮਕ ਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹਫ਼ਤੇ ਤੱਕ ਰਹੇ।
ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਹੋਇਆ ਜਿਸਦਾ ਫਲ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਹ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਉਤਸਾਹਪੂਰਵਕ ਸਮਰਥਕ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਸਬੰਧੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਪਰਤਣ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਨਾ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੀ ਉਹੀ ਦੁਰਗਤੀ ਹੁੰਦੀ ਜੋ ਹੋਰ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਹੋਈ।
ਵਰਡਸਵਰਥ ਨੂੰ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਆਸ਼ਾਵਾਂ ਸਨ ਪਰ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਦਹਿਸ਼ਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਜੋ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਸਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਕਨਾਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਵਿਲੀਅਮ ਗਾਡਵਿਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਤਾਬ ਪੋਲੀਟੀਕਲ ਜਸਟਿਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਸਨ; ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਾਡਵਿਨ ਦਾ ਚੇਲਾ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ ਸਨ।
ਦੂਜਾ ਪੜਾਅ ਉਹ ਸੀ ਜਦੋਂ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਧਰਦਿਆਂ ਹੀ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਨੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮੀ ਵਾਂਗ ਘੁੱਟ ਭਰੇ।
ਇਸ ਸਮੇਂ ਵੀ ਕਵੀ ਦਾ ਕੁਦਰਤ ਵੱਲ ਝੁਕਾਉ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਡੂੰਘੇ ਬੋਧਿਕ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲਾਂ ਸੀ।
ਕੁੱਝ ਸਮੇਂ ਉਪਰੰਤ ਤੀਜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਦਰਦ ਅਤੇ ਤਕਲੀਫਾਂ ਨੇ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਉਤੇ ੲੇਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ ਕਿ ਚਕਾਚੌਂਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਟੀਮਾਂ ਭਰਿਆ ਉਨਮਾਦ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਰੰਗ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਠਰੰਮੇ ਭਰੇ ਹੋ ਗੲੇ।
ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤ, ਉਦਾਸ ਸੰਗੀਤ ਦੇਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਪਿਆਰ ਮਾਨਵਤਾ ਜਾਤੀ ਲਈ ਪਿਆਰ ਬਣ ਗਿਆ।
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾਧਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸੱਚੇ-ਸੁੱਚੇ ਸੁਭਾਅ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆਂ ਹੈ।
ਚੌਥੀ ਅਤੇ ਅਖੀਰਲੀ ਅਵਸਥਾ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਦੇ ਕੁਦਰਤ ਲਈ ਆਤਮਿਕ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।
ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਲਗਾਉ ਚਿੰਤਨਮਈ, ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਹੋ ਗਿਆ।
ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਰੱਬੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹੀ ਆਤਮਾ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਚਰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਸੀ ਕਿ ਕੁਦਰਤ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਰੱਬ ਨਾਲ ਮੇਲ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਲਿਖੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਕਲਾ ਦਾ ਸਿਖਰ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਨੇ ਕਾਵਿ-ਵਿਧਾ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰ ਕੇਨੇ’ਖੇ।
ਉਸ ਨੇ " ਲਿਰਿਕ" , 'ਸੋਨਿਟ , 'ੳਡ , 'ਬੈਲੇਡ ਆਦਿ ਸ਼ੈੈਲੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਖੁੱਲੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕ ਵੀ ਲਿਖਿਆ।
ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕੁਦਰਤ ਵੱਲ ਪਰਤਣ ਦੀ ਸੇਧ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਅਤੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਅਪਣਾਇਆ।
ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਦਗੀ ਅਤੇ ਦੁੱਖ-ਦਰਦ ਜਿਹੇ ਵਿਸ਼ੇ -ਵਸਤੂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਕਵੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਦਿ ਨੇ ਵੀ ਅਪਣਾਇਆ।
ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨਾ ਕੇਵਲ ਅਨੰਦਮਈ ਹਨ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਵੀ ਹਨ।
ਇੱਕ ਸੀ ਕੁਦਰਤ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਪਿਆਰ,ਦੂਜਾ ਉਸ ਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਡੌਰਥੀ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਦਾ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਡੌਰਥੀ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਦਰਦ ਵੱਲ ਮੋੜੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਐਸ. ਟੀ. ਕੋਲਰਿਜ ਨਾਮ ਦੇ ਕਵੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਦੋਸਤੀ।
ਕੋਲਰਿਜ ਨੇ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਨੂੰ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਨਾਟਕੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਣ ਲਈ ਪੇ੍ਰਿਆ।
ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਭਾਵ ਅਧੀਨ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਫੁੱਲਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ, ਬਰਫ਼, ਨਾਲ ਢਕੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਨਜ਼ਾਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਹਨ।
ਕੁੱਝ ਡੌਰਥੀ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਭੋਲੇ-ਭਾਲੇ, ਸਾਧਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ।
ਇਹਨਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਮੰਤਵ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸੁਭਾਅ ਦੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਦੀਆ ਸਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣਾ ਸੀ।
ਵਰਡਸਵਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣਾ ਅਰੰਭ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
1793 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਰਚਨਾਵਾਂ ਈਵਨਿੰਗ ਵਾਕ ਅਤੇ ਡਿਸਕਰਿਪਟਿਵ ਸਕੈਚੇਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਪੋਪ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟ ਛਾਪ ਹੈ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਲਕ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਸੰਨ 1798 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਚਨਾ ਲਿਰੀਕਲ ਬੈਲੇਡਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਜੋ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਘੋਸ਼ਣਾ ਹੈ।
ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਹ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਕੋਲਰਿਜ ਦੇ ਨਾਲ ਜਰਮਨੀ ਗਏ ਅਤੇ ਪਰਤ ਕੇ ਗਰੇਸਮੀਅਰ ਨਾਮਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ ਜੋ ਸੰਨ 1817 ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸਸਥਾਨ ਰਿਹਾ।
ਇਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਪਿ੍ਲਿਊਡ ਅਤੇ ਟਿਨਟਰਨ ਐਬੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਨੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਜਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਣਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਪ੍ਭਾਵ ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪਾਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਉਲੇਖ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਪਿ੍ਲਿਊਡ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕੁਦਰਤ ਲਈ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਦਾ ਲਗਾਉ ਬਾਲਪਨ ਦੀ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਭਰਿਆਂ ਸੀ।
ਉਹ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨੱਸਦਾ-ਭੱਜਦਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਲਕਾਰੀਆਂ ਭਰਦੇ ਹਿਰਨ ਵਾਂਗੂ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਸੀ।
1813 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੇਸਟਮੋਰਲੈਂਡ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਨਖਾਹ ਤਾਂ ਮਿਲਦੀ ਸੀ ਪਰ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ।
1842 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਮਿੱਲਤ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੇਮਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਨੌਕਰੀ ਅਤੇ ਪੈਨਸ਼ਨ ਮਿਲਣ ਲੱਗੀ।
ਇਸਨੇ ਸੈਮੁਅਲ ਟੇਲਰ ਕਾਲਰਿਜ ਦੇ ਨਾਲ ਰਲਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਡਸਵਰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦ ਪ੍ਰੀਲਿਊਡ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਰਚਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਅਰਧ-ਜੀਵਨੀਪਰਕ ਕਵਿਤਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਮੁੜ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਵਾਧੇ ਕੀਤੇ।
ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਇਨਕਲਾਬ ਜਿਸਨੇ ਲੋਕਾਈ ਸਾਹਮਣੇ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਬਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਰੱਖਿਆ।
ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਜਿਸਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਦਿਖਾਇਆ।
ਲੈਲਾ ਵਿਲਿਅਮਸਨ ਤੇ ਜੋਜ਼ਫ ਬਰਡਸੈੱਲ ਨੇ ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵੱਢੇ ਹੋਏ ਸਿਰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਔਸਤ ਲੰਬਾਈ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਦੱਸੀ ਹੈ।
ਖੋਜਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ ਤੱਥਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਪਥੱਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਜਦ ਤੱਕ ਆਦਮ ਜ਼ਾਤ ਨੂੰ ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਇਆ ਭੁੱਖਮਰੀ ਸਮੇਂ ਘਰ ਵਿਚਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਵੱਢ ਕੇ ਖਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਪੰਜਾਹ ਫ਼ੀਸਦੀ ਨਵਜੰਮੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਪੇ ਹੀ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦਾ ਘਾਟਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।
ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੀ ਨਰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਟੱਬਰ ਦਾ ਢਿੱਡ ਭਰਨ ਲਈ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਜਿਹੜੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ ਬੱਚੀਆਂ ਦੇ ਪਥੱਰਾਂ ਉੱਤੇ ਛਾਪੇ ਮਿਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਨਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਅੱਧ ਤੋਂ ਵੀ ਛੋਟੀਆਂ ਸਨ।
ਕੁਦਰਤੀ ਮੌਤ ਮਰਨ ਲਈ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਅਗਾਂਹ ਤੁਰ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ‘ਭਾਰ’ ਆਪੇ ਹੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਹੱਥੋਂ ਜਾਂ ਮੀਂਹ ਹਨ੍ਹੇਰੀ ਵਿੱਚ ਤਬਾਹ ਹੋ ਜਾਏਗਾ।
ਸੋਕੇ ਆਦਿ ਵਰਗੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿੱਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਹੀ ਬਲੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਗੀਜ਼ਰ ਵਿਚਲੀ ਖੁਦਾਈ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਬੇਬੀਲੋਨੀਅਨ ਰੱਬੀ ਅਵਤਾਰ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿੱਕੇ ਬੱਚੇ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵੱਢੇ ਗਏ ਸਨ।
ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਨਿੱਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਢੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਨ।
ਕਾਰਥਾਜੀਨੀਅਨ, ਫੋਨੀਸ਼ੀਅਨ, ਕਾਨਾਈਟਸ, ਮੋਬਾਈਟਸ ਵੀ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਨਵਜੰਮੇਂ ਬੱਚੇ ਵੱਢਦੇ ਟੁਕਦੇ ਰਹੇ ਸਨ।
ਈਸਾ ਮਸੀਹ ਤੋਂ 950 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਨਿੱਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਢਣ ਟੁੱਕਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸਿਖ਼ਰ ਉੱਤੇ ਸੀ।
ਪੁਰਾਤਨ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੂੜੇ ਦੇ ਢੇਰ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟੇ ਨਵਜੰਮੇਂ ਬੱਚੇ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ,ਬਚਾ ਕੇ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ‘ਕੌਰਪੋ ’ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗੇ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੂੜੇ ਦੇ ਢੇਰ ਉੱਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪੁਰਾਤਨ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭੁੱਖਮਰੀ ਸਮੇਂ ਕੁਝ ਨਵਜੰਮੀਆਂ ਬੱਚੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਢ ਕੇ ਖਾਣ ਦੇ ਸਬੂਤ ਮਿਲੇ ਹਨ।
ਕਾਰਥਾਜੀਨੀਅਨ ਰੱਬ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਦੀ ਮੂਰਤੀ ਅੱਗੇ ਆਪਣੇ ਨਿੱਕੇ ਬੱਚੇ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਭੱਠੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤਾਤ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।
ਸ਼ੈਲਬੇ ਬਰਾਊਨ ਨੇ ਖੁਦਾਈ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ 20,000 ਭੱਠੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੜੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਢੇਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।
ਡਿਓਡੋਰਸ ਸਿਕੁਲਸ ਮੁਤਾਰਕ ‘ਬਾਲ ਹੈਮਨ ਦੇਵਤੇ’ ਸਾਹਮਣੇ ਬਾਲੇ ਅਗਨ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਵਾਪਰਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਨਵਜੰਮੀਂ ਬੱਚੀ ਪਿਓ ਦੇ ਰਹਿਮੋ ਕਰਮ ਉੱਤੇ ਹੋਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ।
ਉਸੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਨਵਜੰਮੀ ਬੱਚੀ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਕੁਦਰਤੀ ਮੌਤ ਮਰਨ ਲਈ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਸਪਾਰਟਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਘਰ ਵਿਚਲੇ ਵੱਡੇ ਵਡੇਰੇ ਮਰਦਾਂ ਉੱਤੇ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਉਸ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਉੱਤੇ ਛੱਡਣਾ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਰੱਬ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਬਚਾ ਲਵੇਗਾ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਰੱਬ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਵਜੰਮਿਆ ਬੱਚਾ ਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਿਓ ਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਪਿਓ ਨੂੰ ਸ਼ਕਲ ਪਸੰਦ ਆਉਂਦੀ ਤਾਂ ਬੱਚਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਮਨ ਉੱਤੇ ਬੋਝ ਪਾਏ ਬਗ਼ੈਰ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਸੀ।
ਰੋਮ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਪੁਰਾਤਨ ਚਿੱਠੀਆਂ ਸਾਂਭੀਆਂ ਪਈਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਈਸਾ ਮਸੀਹ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਰ੍ਹਾ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਭੇਜੀ ਕਿ ਉਹ ਹਾਲੇ ਅਲੈਗਜ਼ਾਂਡਰੀਆ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਜੇ ਮੁੰਡਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਣਗੇ ਪਰ ਕੁੜੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟ ਆਵੇ।
ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਫਿਲੋ ਹੀ ਪਹਿਲਾ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਰੋਮ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਕਤਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਬੋਲਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਕੀਤੀ।
ਸੰਨ 374 ਵਿੱਚ ਰੋਮ ਵਿੱਚ ਨਵਜੰਮੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਪਰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਕੇਸ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਜਿੱਥੇ ਅਜਿਹਾ ਕਾਰਾ ਕਰਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲੀ ਹੋਵੇ।
ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਿੱਬਰ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਨਵਜੰਮੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁੱਟਣ ਦਾ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿਬਰਿਊ ਵੀ ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚੇ ਰੱਬ ਅੱਗੇ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਢ ਟੁੱਕ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
ਟੈਕੀਟਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਜਰਮੇਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਵਜੰਮੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪ੍ਰਥਾ ਉੱਥੇ ਵੀ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਸੀ।
ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਜਨਸੰਖਿਆ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਲੱਭਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਨਵਜੰਮੀਆਂ ਬੱਚੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੁੱਖਾਂ ਆਪੇ ਹੀ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ ਤੇ ਭੁੱਖੇ ਮਰਨ ਦੀ ਨੌਬਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਏਗੀ।
ਮੁੱਢਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਰਬ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵਜੰਮੀ ਬੱਚੀ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਦੱਬ ਕੇ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਲੋਕ ਆਪ ਹੀ ਪਗਾਨ ਦੇਵਤੇ ਅੱਗੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
ਉਸ ਸਮੇਂ ਗਿਰਜਾਘਰ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਹ ਹੁਕਮ ਨਾ ਮੰਨਿਆ।
ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਤਕ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਕਈ ਕਿੱਸੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਨਵਜੰਮੀ ਬੱਚੀ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਗਿੱਲੇ ਕਾਗਜ਼ ਫਸਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਖੋਜੀ ਫਿਰਿਸ਼ਤਾ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਰਕਾਂ ਹੱਥੋਂ ਮਰਨ ਲਈ ਨਵਜੰਮੀਆਂ ਬੱਚੀਆਂ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।
ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਨਵਜੰਮੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਬਲੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
‘ ਹੈਂਡਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਨਾਰਥ ਅਮੈਰੀਕਨ ਇੰਡੀਅਨ ’ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਲਾਸਕਾ ਵਿੱਚ ਨਵਜੰਮੀ ਬੱਚੀ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਘਾਹ ਫਸਾ ਕੇ ਮਰਨ ਲਈ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਬਰਨਲ ਡਾਇਆਜ਼ ਨੇ ਮੈਕਸੀਕੋ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲੇ ਜੰਮੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਕੂ ਨਾਲ ਦਿਲ ਕੱਢ ਕੇ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਅੱਗੇ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲਹੂ ਨਾਲ ਨੁਹਾ ਕੇ ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਪੀਰੂ,ਪੈਰਾਗੁਏ,ਬੋਲੀਵੀਆ,ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਵਜੰਮੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਤੱਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਬੱਚੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਹੇਠਾਂ ਦੱਬ ਕੇ ਮਾਰਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
‘ਮੇਡੀਆ ਸਿੰਡਰੋਮ’ ਇਬਾਰਤ ਮੁਤਾਬਕ ਰੋਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਮੇਡੀਆ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਦੂਜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਬਦਲੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤਹਿਤ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦਾ ਅੱਗੋਂ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾ ਰਹੇ।
ਈਸਾ ਮਸੀਹ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਖਾਈ ਲੱਭੀ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਿੱਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਮਿਲੇ।
ਸੰਨ 1843 ਤਕ ਲੋਕ ਪਹਿਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੰਧ ਵਿੱਚ ਚਿਣ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਨੀਂਹ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਪੁਰਤਾਨ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਜਨਸੰਖਿਆ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦਾ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਾ ਨਵਜੰਮੀਆਂ ਬੱਚੀਆਂ ਨੂੰ ਜੰਮਦੇ ਸਾਰ ਮਾਰ ਦੇਣਾ ਗਿਣਦੇ ਸਨ।
ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਅੱਜ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ।
ਮੰਗਲਵਾਰ ਤੇ ਸ਼ਨਿੱਚਰਵਾਰ ਨੂੰ ਜੰਮੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਅਸ਼ੁੱਭ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
ਨਿਕੋਲਸ ਨੇ 1991 ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਨਵਜੰਮੀਆਂ ਬੱਚੀਆਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਨੇ ਅਤਿ ਚੁੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਰੈਡਿੰਗ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁੜੀਆਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਰੱਬ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ!
ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਔਰਤ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਮਾਣ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਮਾਹੌਲ ਸਿਰਜਣਾ, ਜਿੱਥੇ ਔਰਤ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਉੱਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਵੇ!
ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਔਰਤ ਜ਼ਾਤ ਨੂੰ ਇਨਸਾਨੀ ਜੂਨ ਦੀ ਰਚਣਹਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਭੇਜਿਆ ਪਰ ਜ਼ੁਲਮ ਦੀ ਹੱਦ ਵੇਖੋ ਕਿ ਮਰਦ ਵੱਲੋਂ ਉਸੇ ਔਰਤ ਜ਼ਾਤ ਦਾ ਘਾਣ ਕਰਦਿਆਂ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਬੀਤਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਵਰਗੀ ਗੱਲ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਈ।
ਅੱਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਅਸਲ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਜਾਣੇ ਬਗ਼ੈਰ ਜੇ ਕੋਈ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ੇਂਦਿਤ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ, ਹਰਿਆਣਵੀ, ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਮਾਨ, ਸਿੱਖ, ਈਸਾਈ ਵਿੱਚੋਂ ਕੌਣ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਮਾਰ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਇਕੱਲੇ ਅੰਕੜੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਕੇ ਵਧੀਆ ਸੁਰਖ਼ੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਤਾਂ ਅਫ਼ਸੋਸ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਗੋਗਲੂਆਂ ਉੱਤੋਂ ਮਿੱਟੀ ਹੀ ਝਾੜ ਰਹੇ ਹੋਣਗੇ!
ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਜਨਮ ਦਰ ਰਤਾ ਕੁ ਵਧਣ ਜਾਂ ਘਟਣ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਪਧੱਰ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਫ਼ਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਲੱਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਰਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੋਕਥਾਮ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ ਹੈ!
ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਡਰ ਸਤਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਦੱਬੀ ਕੁਚਲੀ ਔਰਤ ਜੇ ਬਗ਼ਾਵਤ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰ ਆਈ ਤਾਂ ਪੈਪੂਆ ਤੇ ਨਿਊ ਗਿਨੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਾਂਗ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਨਵਜੰਮੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀਆਂ ਵਧੀਕੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਾ ਬਣਾ ਦੇਵੇ!
ਸ਼ੁਕਰ ਹੈ ਰੱਬ ਦਾ ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਔਰਤ ਜ਼ਾਤ ਦਾ ਏਨਾ ਘਾਣ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸਦਾ ਵਜੂਦ ਹਾਲੇ ਵੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਾਇਮ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਮੈਂ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਡਟੇ ਰਹੋ।
ਧੀਆਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹਰ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੀ *ਸੁਹਿਰਦ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਸਦਕਾ ਧੀਆਂ ਜੰਮਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਜੋਜ਼ਫ ਫਾਰਾ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਨੂੰ ਇਨਸਾਨੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ ਕਰਾਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਰੋਕਣ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਠੱਲ ਪਈ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਅੰਦਰਖਾਤੇ ਸਭ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਚੱਲਦਾ ਸੀ ਤੇ ਹੁਣ ਵੀ ਚਾਲੂ ਹੈ।
ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਮਾਦਾ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਨੂੰ ਉਕਸਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਤਕ ਔਰਤ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ, ਆਪਸੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ, ਜਿਸਮਾਨੀ ਵਧੀਕੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਰਹੇਗੀ, ਉਦੋਂ ਤਕ ਉਸਨੂੰ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਮਜ਼ਾਕ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਜੰਮਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਯੂਨੀਸੈਫ਼ ਮੁਤਾਬਕ ਹੁਣ ਤੱਕ 50 ਮਿਲੀਅਨ ਭਾਰਤੀ ਕੁੜੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ ਜਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।
ਗੁਜਰਾਤ, ਜੈਪੁਰ, ਮੁੰਬਈ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਹਰਿਆਣਾ, ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਧੱਰ ਉੱਤੇ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉੱਥੇ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਜੇ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੁਣ ਤਕ ਹੋਏ ਕਤਲਾਂ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ।
ਜਿਹੜੀਆਂ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਰਜਿਸਟਰ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਯੂਨੀਸੈਫ਼ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ 15 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਸੱਠ ਲੱਖ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁੰਡੇ ਕੁਆਰੇ ਰਹਿਣਗੇ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਔਰਤ ਜ਼ਾਤ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਅਵਾਜ਼ ਚੁੱਕਣ ਤੋਂ ਹੀ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤ ਜ਼ਾਤ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਨੀਵਾਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਰਹਿਤਨਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਮਿਲਣਾ ਕਿ ਕੁੜੀਮਾਰਾਂ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣਾ, ਵੀ ਸਾਬਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਜੰਮਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਰਨ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਇੰਨੇ ਵੱਡੇ ਪਧੱਰ ਉੱਤੇ ਜਾਰੀ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਅਵਾਜ਼ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਲੋੜ ਪਈ।
ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਜਾਂ ਗਰਭ ਹੱਤਿਆ ਗ਼ੈਰ-ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਰੂਣ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਦੇਸ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਨੂੰ 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 1500 ਚ ਇਥੇ ਇੱਕ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਖੋਜੀ ਪੈਡਰੋ ਅਲਵਾਰਸ ਕਬਰਾਲ ਨੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਸਲਤਨਤ ਲਈ ਹਥਿਆਇਆ।
ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਦਾ ਇਥੇ ਪੱਥਰ ਜੁੱਗ ਦੇ ਲੌਕਾਂ ਨਾਲ਼ ਪਿਆ ਜਿਹੜੇ ਤੁਪੀ–ਗੁੱਰਾਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਦੇ ਸਨ ਤੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਲੜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਪੁਰਤਗਾਲ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਕੁੱਲ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਪੰਦਰਾਂ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਅਤੇ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਕਪਤਾਨੀ ਕਲੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ।
ਪਰ ਇਹ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕਰਨ ਸਮਸਿਆ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1549 ਨੂੰ ਪੁਰਤਗਾਲ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮੁੜ ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਇਥੇ ਇੱਕ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਲਾ ਦਿੱਤਾ।
ਕੁਝ ਨੂੰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਬਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਯੂਰਪੀ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ ਤੇ ਮਰ ਖੱਪ ਗਏ।
16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤਕ ਸ਼ੱਕਰ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੀ ਵੱਡੀ ਬਰਾਮਦ ਬਣ ਗਈ ਤੇ ਇਹਦੀ ਵਧੇਰੇ ਪੈਦਾਵਾਰ ਲਈ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਤੋਂ ਗ਼ੁਲਾਮ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ।
ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਨੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ, ਡਚ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਲੋਨੀਆਂ ਤੇ ਮੱਲ ਮਾਰ ਲਈ।
ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦਾ ਨਾਂ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਇਥੋਂ ਦੇ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲਵੁੱਡ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਇਹਦੇ ਤੱਟੀ ਖੇਤਰਾਂ ਤੇ ਬੇਹੱਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਪੁਰਤਗੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਏ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਅੰਗਾਰ ਵਰਗਾ ਰੱਤਾ।