polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 12 ਸਤੰਬਰ 2007 ਨੂੰ ਏਅਰਬੱਸ ਦੇ ਨਾਲ ਫਰਮ ਕੰਟਰੈਕਟ ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕਰਕੇ ਇਸ ਆਦੇਸ਼ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਏਅਰਲਾਈਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਭੈਣ ਦੀ ਏਅਰਲਾਈਨ ਹੋਂਗ ਕਾਂਗ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਨੈਟਵਰਕ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ 2017 ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਕੋਸਟ, ਔਕਲੈਂਡ, ਬੀਜਿੰਗ, ਸ਼ੰਘਾਈ, ਬੈਂਕਾਕ, ਬਾਲੀ, ਤਾਈਪੇਈ, ਸਿਓਲ, ਟੋਕੀਓ, ਸਾਓਪੋਰੋ ਅਤੇ ਓਕੀਨਾਵਾ ਸਮੇਤ ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਨਵੇਂ ਵੈਨਕੂਵਰ ਅਤੇ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਰੂਟਸ ਸਮੇਤ 30 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰੀ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੈਟ ਅਤੇ ਵਿਟਨੀ 4000 ਇੰਜਣ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਰੂਪੋ ਮੰਗੰਸਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ।
ਦਸੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ, ਸੀਈਓ ਯਾਂਗ ਜਿਆਨਹੋਂਗ ਨੇ ਬਲੂਮਬਰਗ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ "ਅਸੀਂ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਢੋਣ ਵਾਲੇ ਰੂਟਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਨਹੀਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਾਂਗੇ।
ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਏਅਰ ਲਾਈਨਜ਼ ਲਿਮਿਟੇਡ , ਆਈਏਟੀਏ: ਐਚਐਕਸ, ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਏਅਰਲਾਈਨ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਟੁੰਗ ਚੰਗ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਅਤੇ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਏਅਰਪੋਰਟ ਤੇ ਮੁੱਖ ਹਬ ਹੈ।
ਜਨਵਰੀ 2012 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਦੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੇਨੀਥ ਥੋਂਗ ਨੇ ਇੱਕ ਟੀ ਵੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਆਦੇਸ਼ ਅੱਗੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਦੀਆਂ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰਦੇ ਹਨ:
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਏਰਿਕ ਐਕਸਲ ਏਰਿਕਸਨ ਸੀ, ਸ਼ਾਇਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਨਵਾਂ ਨਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲੋਂ ਦੂਰੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਪਰਾਧਕ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਏ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਬਦਨਾਮੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਉਸ ਦੇ ਮਾਪੇ ਏਰਿਕ ਜੈਨਸਨ ਅਤੇ ਅੰਨਾ ਸਟੀਨਾ ਜਨਸਡੋਟਰ ਸਨ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਪੁਰਾਣੇ ਖੁਦਾਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਸਨ।
ਕਾਰਲਫੈਲਡਟ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਅਤੇ ਵੈਸਟਰਸ ਵਿਖੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 1885 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਪਸਾਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1898 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸਟਾਕਹੋਮ ਵਿੱਚ ਸਵੀਡਨ ਦੀ ਰਾਇਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ, ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਏਰਿਕ ਐਕਸਲ ਕਾਰਲਫੈਲਡਟ ਇੱਕ ਸਵੀਡਨੀ ਕਵੀ ਸੀ ਜਿਸ ਖੇਤਰਵਾਦ ਦੇ ਵੇਸ ਵਿੱਚ ਅਤਿਅੰਤ ਪ੍ਰਤੀਕਵਾਦੀ ਕਵਿਤਾ ਬਹੁਤ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ 1931 ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਨਾਥਨ ਸਦਰਬਲੌਮ ਦੁਆਰਾ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਹ ਅਫਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ 1919 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿਤਾ ਸੀ।
ਕਾਰਲਫੈਲਡਟ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਗੂੜ੍ਹੇ ਸਥਾਨਕ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗਹਿਰੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਪ੍ਰਗੀਤਕ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਝਲਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨੀ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਾਡੀ ਸਰਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਲਈ ਉਸਦਾ ਹੇਰਵਾ ਸਾਫ਼ ਝਲਕਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਹੇਰਵਾ ਸਵੀਡਨ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਦੀਆਂ ਬੇਰੋਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਇਆ ਸੀ।
ਕਾਰਲਫੈਲਡਟ ਦੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਛਪਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, - 1895 ਦੀ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫ੍ਰਿਡੋਲਿਨਜ਼ ਵਿਸੋਰ , ਫ੍ਰ੍ਰਿਡੀਲੀਨਜ਼ ਲਸਟ ਗਾਰਡ , ਫਲੋਰਾ ਓਚ ਪੋਮੋਨਾ ], ਫਲੋਰਾ ਓਚ ਬੇਲੋਨਾ , ਅਤੇ ਹੋਸਟਹੋਰਨ ਛਪੇ।
ਚਾਰਲਸ ਵਹਾਰਟਨ ਸਟਾਰਕ ਨੇ ਐਰਕੇਡਿਆ ਬੋਰੇਲੀਆਸ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਅਧੀਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਉਸਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, 1938 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਸੀ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲ ਗਈ, ਅਤੇ 1904 ਵਿੱਚ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।
1912 ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਪੱਕਾ ਸਕੱਤਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ।
ਕਾਰਲਫੈਲਡਟ ਨੇ ਸਵੀਡੀ ਕਵੀ ਲੁਸੀਡੋਰ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀਨਾਮਾ ਲਿਖ਼ਿਆ।
ਕਾਰਲਫੈਲਡਟ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਲਈ 1917 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਅਲਮਾ ਮਾਤਰ, ਉਪਸਾਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।
ਯੂਵੀਏ 1904 ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਨ ਦੱਖਣ ਵਿਚਲੇ ਖੋਜ-ਅਧਾਰਿਤ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਅਮਰੀਕਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਜ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਮੈਂਬਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਰਜੀਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇਕੋ-ਇਕ ਏ.ਏ.ਯੂ. ਮੈਂਬਰ ਹੈ।
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਕਾਰਨੇਗੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਬਹੁਤ ਉੱਚ ਖੋਜ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਰਿਸਰਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਬੋਰਡ ਇਸ ਨੂੰ ਵਰਜੀਨੀਆ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਤਾਜ਼ਾ ਖੋਜ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੀਡੀਆ ਵਲੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਜਰਨਲ ਸਾਇੰਸ ਨੇ ਯੂਵੀਏ ਦੀ ਫੈਕਲਟੀ ਨੂੰ 2015 ਲਈ ਦਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਫਲਤਾਵਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਯੂਵੀਏ ਫੈਕਲਟੀ ਅਤੇ ਅਲੂਮਨੀ ਨੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੈੱਡਿਟ, ਜੋ $ 1.6 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਲਾਨਾ ਆਮਦਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ 10 ਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।
ਯੂਵੀਏ ਦੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਤਾਕਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਅੰਡਰਗਰੈਜੂਏਟ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ 121 ਮੁੱਖ ਕੋਰਸ ਹਨ।
ਇਤਿਹਾਸਕ 1,682 ਏਕੜ ਕੈਂਪਸ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੌਰ ਤੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਾਲਜੀਏਟ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਵਰਜੀਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵਾਈਜ਼ ਵਿਖੇ ਕਾਲਜ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ 1972 ਤਕ ਉੱਤਰੀ ਵਰਜੀਨੀਆ ਵਿੱਚ ਜਾਰਜ ਮੇਸਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਮੈਰੀ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਰਹੀ।
ਯੂਨੈਸਕੋ ਨੇ 1987 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਾਲਜੀਏਟ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ ਵਜੋਂ ਯੂਵੀਏ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਜੈਫਰਸਨ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਮਕਾਨ, ਮੋਂਟੀਸੇਲੋ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਹੈ।
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਮੂਲ ਗਵਰਨਿੰਗ ਬੋਰਡ ਆਫ ਵਿਜ਼ਟਰਸ ਵਿੱਚ ਜੈਫਰਸਨ, ਜੇਮਜ਼ ਮੈਡੀਸਨ, ਅਤੇ ਜੇਮਜ਼ ਮੁਨਰੋ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
ਮੁਨਰੋ ਇਸਦੇ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਜੈਫਰਸਨ ਅਤੇ ਮੈਡੀਸਨ ਯੂਵੀਏ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਰੈਕਟਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਜੈਫਰਸਨ ਨੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਮੂਲ ਕੋਰਸ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ।
ਵਰਜੀਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ , ਅਕਸਰ ਵਰਜੀਨੀਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਖੋਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਜੀਨੀਆ ਦੇ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਛਾਣ ਹੈ।
ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੇ ਲੇਖਕ ਥਾਮਸ ਜੈਫਰਸਨ ਨੇ 1819 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਯੂਵੀਏ ਆਪਣੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬੁਨਿਆਦਾਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਆਨਰ ਕੋਡ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਹੱਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਨਵੀ ਅਧਿਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ, "ਬੁਨਿਆਦੀ" ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਅਦਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਇਹਨਾਂ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਜਿਹੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਅਦਾਲਤਾਂ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਹਨ।
ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਰਾਜ ਹੋਰ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਤੇ ਗਰੰਟੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਰਥਾਤ, ਰਾਜ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਵਿਧਾਨਿਕ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੂਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਜਾਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਜੇ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਵੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੋਵੇ, ਜੇਕਰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ "ਸਖਤ ਪੜਤਾਲ" ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਹੱਕ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਜਾਂ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਜਾਣ ਦਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਸੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਜਾਂ ਵਸਣ ਦੇ ਹੱਕ ਦਾ।
ਅਮਰੀਕੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਭਾਰਤੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਹੱਕਾਂ, ਜੋ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਬਿੱਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਅੱਜ ਵੀ ਕਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਹਨ।
ਇਸ ਲਈ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਅਮਰੀਕੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ, ਨਿਆਂਇਕ ਸਮੀਿਖਆ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, ਇਹਨਾਂ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕੁੱਝ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਧਿਕਾਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਪੱਤਰ, ਯੂ.ਐੱਨ. ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਨੇਮ ਤੇ ਸਿਵਲ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ, ਜਾਂ ਯੂ ਐੱਨ. ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਨੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਸਿਧਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ (ਇਹ ਯੂਰੋਪੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਆਂਇਕ ਸਮੀਖਿਆ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੋਕੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਈਯੂ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਸਾਧਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ: ਕੋਪਨਹੈਗਨ ਮਾਪਦੰਡ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਹਰ ਮੈਂਬਰ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਲਈ ਮਾਨਵੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਅਦਾਲਤ ਕੋਲ ਆਖਰੀ ਅਪੀਲੀ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਰਾਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ, ਪ੍ਰੈਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਮੀਡੀਆ ਸਮੇਤ
ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ, ਚਾਰਟਰ ਆਫ ਰਾਈਟਸ ਐਂਡ ਫ੍ਰੀਡਮਜ਼ ਚਾਰ ਫੌਡਮਲ ਫ੍ਰੀਡਮਜ਼ ਦੀ ਰੂਪਰੇਖਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਹਾਪਕਿੰਸ ਨੂੰ "ਸਾਈਲੈੰਸ ਆਫ਼ ਲੈਮ੍ਬ੍ਸ" ਲਈ ਹੈਨਬਾਲ ਲੈਟਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਐਕਟਰ ਲਈ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ, ਉਸਦੀ ਸੀਕੁਅਲ ਹੈਨਿਬਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਕਵਲ ਰੇਡ ਡਰੈਗਨ ਜਿੱਤਿਆ।
ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਮੋਰਕ ਆਫ਼ ਜ਼ੋਰਰੋ, ਦ ਬਾਉਂਟੀ, ਮੀਟ ਜੋ ਜੋ ਬਲੈਕ, ਦ ਹਾਲੀਫ਼ੈਂਟ ਮੈਨ, ਮੈਜਿਕ, 84 ਚੇਵਰਿੰਗ ਕ੍ਰਾਸ ਰੋਡ, ਬ੍ਰਾਮ ਸਟੋਕਰਜ਼ ਡ੍ਰੈਕੁਲਾ, ਲਿਫਟਸ ਆਫ਼ ਦ ਫਾਲ, ਥੋਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸੇਕਵਲਜ਼, ਦ ਰਿਮੈਨਸ ਆਫ ਦਿ ਡੇ, ਅਮਿਸਟੈਡ, ਨਿਕਸਨ, ਦ ਵਰਲਡਜ਼ ਫਾਸਸਟੇਸ ਇੰਡੀਅਨ, ਇੰਸਿਸਟਿੰਕ ਐਂਡ ਫਰੈਕਟਚਰ।
ਸਰ ਫਿਲਿਪ ਐਂਥਨੀ ਹੌਪਕਿੰਸ ਸੀ.ਬੀ.ਈ. ਇੱਕ ਵੇਲਸ਼ ਫ਼ਿਲਮ, ਸਟੇਜ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵੀਯਨ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹੈ।
ਸਾਲ 1957 ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਵੈੱਲ ਕਾਲਜ ਆਫ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਐਂਡ ਡਰਾਮਾ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਡਰਾਮੇਟਿਕ ਆਰਟ ਦੀ ਰੋਇਲ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਲੌਰੈਂਸ ਓਲੀਵਾਈਅਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਇਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ।
1968 ਵਿਚ, ਰਿਚਰਡ ਦੀ ਲਿਓਨਹਰੇਟ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੋਅ 'ਦ ਲਾਇਨ ਇਨ ਵਿੰਟਰ' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬ੍ਰੇਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
1970 ਵਿਆਂ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿਚ, ਰਿਚਰਡ ਐਟਨਬਰੋ, ਜੋ ਪੰਜ ਹੌਪਕਿੰਸ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕਰਨਗੇ, ਨੂੰ "ਉਸ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਭਿਨੇਤਾ" ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਆਪਣੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ, ਉਹ 12 ਅਪ੍ਰੈਲ 2000 ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣ ਗਏ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੌਪਕਿੰਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਦੋਹਰੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਹੱਵਾਹ 2012 ਤੇ, ਉਸਨੇ ਵੇਲਜ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਡੇਵਿਡਸ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ, ਪੈਰਾਮਬੋਸ਼ਾਇਰ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਆਪਣੀ 10 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮਨਾਈ।
ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਹੈ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਅਬੀਗੈਲ ਹੌਪਕਿੰਸ ।
ਆਪਣੇ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਦੇ ਨਾਲ, ਹੌਪਕਿੰਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਦੋ ਐਮੀਜ਼ ਅਤੇ ਸੇਸੀਲ ਬੀ ਡੈਮਿਲ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।
1993 ਵਿੱਚ, ਕਲਾ ਦੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਮਹਾਰਾਣੀ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਦੂਸਰੀ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਈਟਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਹੌਪਕਿਨ ਨੂੰ 2003 ਵਿੱਚ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਵਾਕ ਆਫ ਫੇਮ ਤੇ ਇੱਕ ਸਟਾਰ ਮਿਲਿਆ, ਅਤੇ 2008 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਫਿਲਮ ਐਂਡ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਆਰਟਸ ਤੋਂ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਲਈ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਮਾਸਕੋ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਰਾਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਰੂਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਲਟੀ-ਫੈਕਲਟੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ।
ਪੀਟਰ ਮਹਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਫਰਮਾਨ ਦੁਆਰਾ 1724 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਰਿਸਰਚ ਤੇ ਮੁੱਖ ਫੋਕਸ ਰੱਖਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੇ ਸਫਲਤਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਲੈਸ ਕੀਤਾ।
ਇਹ 24 ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫੈਕਲਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਜਿਮਨੇਜ਼ੀਅਮ, ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, ਕਾਲਜ ਆਫ ਫਿਜ਼ੀਕਲ ਕਲਚਰ ਐਂਡ ਸਪੋਰਟਸ, ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਅਤੇ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਕੈਂਪਸ ਹਨ: ਇੱਕ ਵਸੀਲੀਏਵਸਕੀ ਟਾਪੂ ਤੇ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਪੀਟਰਹੋਫ਼ ਵਿੱਚ।
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਰੂਸ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਦੇ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਸੱਜਣਾਂ ਦੇ ਇਥੋਂ ਪੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੂਤਿਨ ਅਤੇ ਦਿਮਿਤਰੀ ਮੇਦਵੇਦੇਵ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।
ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਫੈਡਰਲ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਇਹ ਰੂਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ।
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਰੂਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ, ਜੋ 1724 ਵਿੱਚ ਪੀਟਰ ਮਹਾਨ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ 1755 ਵਿੱਚ ਮਾਸਕੋ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਇਸਨੂੰ ਲੈਨਿਨਗ੍ਰਾਡ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਜੋਸਫ ਪੁਲਿਤਜ਼ਰ ਸੇਂਟ ਲੁਈਸ ਪੋਸਟ ਡਿਸਪੈਚ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਰਲਡ ਦਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ, ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਅਤੇ ਵਕੀਲ ਸੀ।
ਪੁਲਿਤਜ਼ਰ ਨੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਨੂੰ 1880 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ ਪੀਲੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ (ਇਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਬਣਦੀ ਚੰਗੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਖ਼ਬਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ) ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਸੀ।
ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਸਤੀ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਤੋਂ ਉਹ ਕਾਂਗਰਸਮੈਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।
ਉਸਨੇ ਵੱਡੇ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸਟੈਚੂ ਆਫ਼ ਲਿਬਰਟੀ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।
ਉਹ ਹੰਗਰੀ ਵਿੱਚ ਬੁਢਾਪੈਸਟ ਤੋਂ 200 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਮਾਕੋ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਪੁਲਿਤਜ਼ਰ ਜੋਜ਼ੇਫ਼ ਸੀ।
ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਕਈ ਯਹੂਦੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਤਜ਼ਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਵਪਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ।
ਜੋਜ਼ੇਫ਼ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਸਨਮਾਨਤ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸੀ, ਉਹ ਮਕੋ ਦੇ "ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਪਾਰੀਆਂ" ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸੀ।
18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਮੋਰਾਵੀਆ ਤੋਂ ਹੰਗਰੀ ਤੱਕ ਆਏ ਸਨ।
ਅੱਜ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪੁਲਿਤਜ਼ਰ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 1917 ਵਿੱਚ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।
ਅਵਾਰਡ ਹਰ ਸਾਲ ਅਮਰੀਕੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ, ਸਾਹਿਤ, ਇਤਿਹਾਸ, ਕਵਿਤਾ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਇਨਾਮ ਦੇਣ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
1890 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਵਰਲਡ ਅਤੇ ਵਿਲੀਅਮ ਰੈਡੋਲਫ ਹੈਰਸਟਸ ਦੇ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਜਰਨਲ ਵਿਚਾਲੇ ਭਾਰੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਵਿਆਪਕ ਅਪੀਲ ਲਈ ਪੀਲੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨ ਵੱਲ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਇਸ ਨੇ ਜਨਤਕ ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਖੋਲ੍ਹੇ ਜੋ ਵਿਗਿਆਪਨ ਦੀ ਆਮਦਨ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਖਬਰਾਂ, ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਪਨ ਦੇ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਲਾਇਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸ਼ਹਿਰ ਲਾਇਡਨ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ, ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ।
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1575 ਵਿਚ ਵਿਲੀਅਮ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਫ ਔਰੇਂਜ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਅੱਸੀ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਡਚ ਵਿਦਰੋਹ ਦਾ ਨੇਤਾ ਸੀ।
ਡਚ ਰਾਇਲ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਲਾਇਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਜੇ ਵੀ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ; ਕੁਈਨਜ਼ ਜੂਲੀਆਨਾ ਅਤੇ ਬੀਟ੍ਰਿਕਸ ਅਤੇ ਕਿੰਗ ਵਿਲੀਅਮ-ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਨ।
ਡਚ ਗੋਲਡਨ ਏਜ ਦੌਰਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਆਈ ਜਦੋਂ ਯੂਰਪ ਭਰ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਬੌਧਿਕ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਲੀਡੇਨ ਦੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਡਚ ਗਣਰਾਜ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋਏ।
ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਲਾਇਡਨ ਰੇਨੇ ਡੇਕਾਰਤ, ਰੈਮਬਰਾਂ, ਕ੍ਰਿਸਟੀਆਨ ਹਿਊਜੈਨਸ, ਹਿਊਗੋ ਗਰੋਸ਼ੀਅਸ, ਬਾਰੂਚ ਸਪਿਨੋਜ਼ਾ ਅਤੇ ਬੈਰੋਨ ਡੀ'ਹੋਲਬੈਕ ਵਰਗੀਆਂ ਹਸਤੀਆਂ ਦਾ ਘਰ ਸੀ।
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 10 ਨੇਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਾਰਕ ਰੱਟ ਸਮੇਤ ਨੌਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਆਗੂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜੌਹਨ ਕੁਵਿੰਸੀ ਐਡਮਜ਼, ਨਾਟੋ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ, ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕੋਰਟ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜਸਟਿਸ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ 16 ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਵੀ ਹਨ।
ਲਾਇਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਫੈਕਲਟੀਆਂ ਅਤੇ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਭਾਗ ਹਨ।
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੋਇਮਬਰਾ ਗਰੁੱਪ, ਯੂਰੋਪੀਅਮ ਐਂਡ ਲੀਗ ਆਫ ਯੂਰਪੀਅਨ ਰਿਸਰਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਜ਼ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।
ਲਾਇਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ।
ਉਦਾਹਰਣ-ਹੋਰ ਇਸ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਭੜਕਾਵਾਂਗਾ ਮੈਂਜੁਗ ਪਲਟ ਕੇ ਫ਼ਿਰ ਕਦੀ ਆਵਾਂਗਾਂ।
ਇਥੇ ਦੂਜੀ ਸਤਰ ਵਿੱਚ ‘ਆਂਵਾਗਾ’ ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਆਇਆ ਹੈ ਪਰ ਪਹਿਲੇ ਸਤਰ ਦੇ ਆਖਰੀ ਵਰਣ ਨਾਲ ਮੇਲ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਥੇ ਹਤਵ੍ਰਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਹੈ।
6 ਨਿਊਨਪਦ ਦੋਸ਼- ਜਦੋਂ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਇੱਛਿਤ ਅਰਥ ਦੇ ਵਾਚਕ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਊਨਪਦ ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਭਾਵ ਕਵੀ ਜੋ ਗੱਲ ਕਹਿਣੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਬਦ ਨਾ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਊਨਪਦ ਦੋਸ਼ ਹੈ।
ਵਾਕ ਦੋਸ਼ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ- ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁੱਝ ਤਾਂ ਉਹ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸ਼ਬਦ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹੈ, ਪਰ ਕੁੱਝ ਉਹ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਬਦ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੋਲਾਂ ਦੋਸ਼ਾ ਵਿੱਚੋ ਚਿਉਤਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ, ਅਸਮਰਥ, ਨਿਰਰਥਕ ਤਿੰਨ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ ਵਾਕ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਮੰਮਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਨੇ ਦੂਜੇ ਇੱਕੀ ਦੋਸ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ, ਵਾਕ-ਅਰਥ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋਸ਼ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਦੋਸ਼ ਹੈ।
ਜਿਥੇ ਦੋਸ਼ ਸ਼ਬਦ ਉੱਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੋਵੇ ਭਾਵ ਕਿ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਸਮਾਨਾਰਥਕ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਉਥੇ ਸ਼ਬਦ ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਪਦ-ਦੋਸ਼, ਪਦਾਂਸ਼ ਦੋਸ਼, ਵਾਕ ਦੋਸ਼ ਕਹਿ ਕੇ ਤਿੰਨ ਭੇਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
4 ਵਿਸੰਧੀ ਦੋਸ਼- ਸੰਧੀ ਦੇ ਭੱਦੇਪਣ ਨੂੰ ਵਿਸੰਧੀ ਦੋਸ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਭਾਵ ਕਿ ਜਿਥੇ ਸੰਧੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਉੱਥੇ ਸੰਧੀ ਦਾ ਨਾ ਹੋਣਾ ਵਿਸੰਧੀ ਦੋਸ਼ ਹੈ।
5 ਹਤਵ੍ਰਿੱਤ ਦੋਸ਼- ਜਦੋਂ ਛੰਦ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਹਤਵ੍ਰਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਿਅਕਤਪੁਨਹ੍ - ਸਵੀਕ੍ਰਿਤ :- ਜਿੱਥੇ ਵਾਕ ਦੇ ਨਿਰ - ਅਕਾਂਕ੍ਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਣ 'ਤੇ ਵੀ ਉਸੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ 'ਤਿਅਕਤਪੁਨਹ੍ - ਸਵੀਕ੍ਰਿਤ' ਅਰਥਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਉੱਥੇ' ਸਮਾਪਤ - ਪੁਨਰਾੱਤ', ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਹੋਰ ਹੀ ਵਾਕ ਦਾ ਅਰਥ ਫਿਰ ਤੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਉੱਥੇ' ਤਿਅਕਤਪੁਨਹ੍ - ਸਵੀਕ੍ਰਿਤ' ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
15 ਅਵਿਸ੍ਰਿਸ਼ਟਵਿਧੇਯ ਅੰਸ਼ ਦੋਸ਼- ਹਰ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ- ਇੱਕ ਉਦੇਸ਼ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਵਿਧੇਯ।
ਵਾਕ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਧੇਯ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਬਣੀ ਰਹੇ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਧਿਆਨ ਨਾ ਰੱਖ ਕੇ ਅਜਿਹੇ ਵਾਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਜਿਥੇ ਵਿਧੇਯ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਥੇ ਅਵਿਸ੍ਰਿਸ਼ਟਵਿਧੇਯ ਅੰਸ਼ ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਵਿ-ਦੋਸ਼ਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵਰਗ ਬਣਾਏ ਹਨ- ਸ਼ਬਦ ਦੋਸ਼, ਅਰਥ ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਰਸ ਦੋਸ਼।
ਮੰਮਟ ਨੇ ਇਹ ਵਿਵੇਚਨ ਇਤਨੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬਾਅਦ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਲਗਭਗ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ।
ਉਦਾਹਰਣ-ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਭੇਤ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਬੁਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੀ ਕਦੇ ਵੀ ਸੰਗਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਮੈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਭੇਦ ਦੀ ਗੱਲ ਦਸਦਾ ਹਾਂ’ ਪਹਿਲਾ ਵਾਕ ਹੈ, ‘ਦੂਜਿਆ ਦਾ ਬੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ’ ਅਤੇ ‘ਸੰਗਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ’ ਤੀਜਾ ਵਾਕ ਹੈ।
ਇਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਪੂਰਵਕ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੀਜਾ ਵਾਕ ਦੂਜੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਥੇ ਗਰਭਿਤ ਦੋਸ਼ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਧਾਰਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਹ੍ਰਿਦਯਾਂ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ‘ਕਾਵਿ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਰਹਿਤ’ ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਕਾਵਿ-ਗੁਣਾ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਤਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਚੱਲ ਪੈਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ।
ਕਾਵਿ ਦੋਸ਼ ਉਹ ਘਾਤਕ ਤੱਤ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਦਾ ਸੁਆਦ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਉਦਾਹਰਣ-ਜਿਵੇਂ ਝਾਂਜਰ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਲਈ ‘ਛਣਕਣਾ’ ਸ਼ਬਦ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਲਈ ਚੂੰ-ਚੂੰ ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਲਈ ਗੱਜਣਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਲੇਖਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤ ਲਵੇ ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀਹਤ ਦੋਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
19 ਭਗ੍ਰਨਕ੍ਰਮ ਦੋਸ਼- ਜਿੱਥੇ ਜਿਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਅੰਤ ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਨਾ ਰਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਭਗ੍ਰਨਕ੍ਰਮ ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਨੇ ਮੰਮਟ ਦੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀਕਟੁ, ਨਿਹਿਤਾਰਥ, ਨਿਰਰਥਕ, ਅਵਾਚਕ, ਅਸ਼ਲੀਲ, ਸੰਦਿਗਧ, ਨੇਯਾਰਥ- ਸੱਤ ਪਦਾਂਸ਼ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋ ਨਿਰਰਥਕ, ਸੰਦਿਗਧ ਦੋ ਪਦਾਂਸ਼ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਪੰਜ ‘ਪਦਾਂਸ਼ ਦੋਸ਼’ ਮੰਨੇ ਹਨ।
12 ਨੇਯਾਰਥ ਦੋਸ਼- ਰੁੜ੍ਹੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਨਾਲ ਹੀ ਲਕਸ਼ਣਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਮੁੱਖ ਅਰਥ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਤਾਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਥੇ ਕੋਈ ਰੂੜ੍ਹੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅਜਿਹੇ ਲਾਕਸ਼ਣਿਕ ਸ਼ਬਦ ਮਨਾਹੀ ਯੋਗ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਉਦਾਹਰਣਚਾਹੁਣ ਜਿਵੇਂ ਮੁਸਕਰਾਵਣ ਕਲੀਆਂ,ਚਾਹੁਣ ਜਿਥੇ ਮੁੜ ਜਾਵਣ ਨਦੀਆਂ,ਚਾਹੁਣ ਜਿਥੇ ਉਗ ਆਵਣ ਚੀਲਾਂ,ਚਾਹੁਣ ਜਿੱਧਰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਵਣ ਵੇਲਾਂ,ਇਸ ਆਜ਼ਾਦ ਫਿਜ਼ਾ ਦੇ ਅੰਦਰ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਵਾਕ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ‘ਚਾਹੁਣ ਜਿਵੇਂ’, ‘ਚਾਹੁਣ ਜਿੱਥੇ’, ‘ਚਾਹੁਣ ਜਿੱਧਰ’ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਨਾਵਸ਼ਕ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਥੇ ਕਥਿਤ ਦੋਸ਼ ਹੈ।
ਅਪੁਸ਼ਟ ਦੋਸ਼,ਕਸ਼ਟ ਦੋਸ਼,ਵਿਆਹਤ ਦੋਸ਼,ਪੁਨਰੁਕਤ,ਦੁਸ਼ਕ੍ਰਮ,ਗ੍ਰਾਮਯ,ਸੰਦਿੱਗਧ,ਨਿਰਹੇਤੂ,ਪ੍ਰਸਿੱਧੀਵਿਰੁੱਧ,ਵਿਦੑਯਾ ਵਿਰੁੱਧ,ਅਨਵੀਕ੍ਰਿਤ,ਮਨਿਯਪਰਿਵੑਿਤ,ਅਨਿਯਮਪਰਿਵੑਿਤ,ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਪਰਿਵੑਿਤ,ਅਵਿਸ਼ੇਸ਼ਪਿਵੑਿਤ,ਸਾਕਾਂਕ੍ਰਸ਼,ਅਪਦਯੁਕਤ,ਸਹਚਰ ਚਿੰਨ੍ਹ,ਪ੍ਰਕਾਮਿਤਵਿਰੁੱਧ,ਵਿਧੀ ਅਯੁਕਤ,ਤਿਅਕਤਪੁਲਹ,ਅਨੁਵਾਦ,ਅਸ਼ਲੀਲ ਦੋਸ਼।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਉਹਨਾਂ ਦੇ’ ਪਦ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਛੰਦ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਹਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚੱ ਵੀ ਅਰਥ ਦੀ ਸਹੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਥੇ ਨਿਰਰਥਕ ਦੋਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਕੂਲ ਵਰਣਤਾ ਦੋਸ਼,ਉਪਹਤ ਵਿਸਰਗ ਦੋਸ਼,ਲੁਪਤਵਿਸਰਗ ਦੋਸ਼,ਵਿਸੰਧੀ ਦੋਸ਼ , ਹਤਵਿਤ੍ਰ,ਨਿਊਨਪਦ,ਅਧਿਕਪਦ,ਕਥਿਤ,ਪਤਤਪ੍ਰਕਰਸ਼,ਸਮਾਪਤਪੁਨਗਤ,ਅਰਥਾਤ ਰੈਕਵਾਚਕ,ਅਭਨਵਮਤਯੋਗ,ਅਨਭਿਹਿਤਵਾਚਯ,ਅਪਦਸਥਪਦ,ਸੰਕੀਰਣ,ਗਰਭਿਤ,ਪ੍ਰਸਿੱਧੀਹਤ,ਭਗਨਕ੍ਰਮ,ਅਕ੍ਰਮ,ਅਮਤਪਰਾਰਥ ਦੋਸ਼।
ਵਿਅਭਿਚਾਰਿ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਸਵੈਸ਼ਥਦਵਾਚਯਤਾ,ਰਸਾਂ ਦੀ ਸਵੈਸ਼ਬਦ ਵਾਚਯਤਾ,ਸਥਾਈ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਸਵੈਸ਼ਬਦਵਾਚਯਤਾ,ਅਨੁਭਾਵਾਂ ਦੀ ਕਸ਼ਟਕਲਪਨਾ,ਵਿਭਾਵਾਂ ਦੀ ਕਸ਼ਟਕਲਪਨਾ,ਪ੍ਰਤਿਕੂਲ ਵਿਭਾਵ ਦਾ ਗ੍ਰਹਿਣ,ਪੁਨਹ ਪੁਨਹ ਦੀਪਤੀ ਦੋਸ਼,ਅਕਾਂਡੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ,ਅਕਾਂਡੇ ਛੇਦ,ਅੰਗ ਦੀ ਅਤਿਵਿਸਤ੍ਰਿਤੀ,ਅੰਗੀ ਦਾ ਅਨਨੁਸੰਧਾਨ।
ਸ਼੍ਰੁਤੀਕੁਟ ਦੋਸ਼,ਚਿਉਤਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੋਸ਼,ਅਪ੍ਰਯੁਕਤ ਦੋਸ਼,ਅਸਮਰੱਥ ਦੋਸ਼,ਨਿਹਿਤਾਰਥ ਦੋਸ਼,ਅਨੁਚਿਤ ਅਰਥ ਦੋਸ਼,ਨਿਅਰਥਕ ਦੋਸ਼,ਅਵਾਚਕ ਦੋਸ਼,ਅਸ਼ਲੀਲ ਦੋਸ਼,ਸੰਦਿੱਗਧ ਦੋਸ਼,ਅਪ੍ਰਤੀਤੀ ਦੋਸ਼,ਗ੍ਰਾਸਯ ਦੋਸ਼,ਨੇਯਾਰਥ ਦੋਸ਼,ਕਲਿਸ਼ਟ ਦੋਸ਼,ਅਵਿਮ੍ਰਿਸ਼ਟਵਿਧੇਯਾਂਸ਼ ਦੋਸ਼, ਵਿਰੁੱਧਮਤੀਕ੍ਰਿਤ ਦੋਸ਼।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਵਿਰੁੱਧ :- ਜਿਥੇ ਕਵੀ ਦੁਆਰਾ ਚਾਹੇ ਗਏ ਅਰਥ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਹੋਵੇ ਉੱਥੇ 'ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਵਿਰੁੱਧ' ਅਰਥਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
'ਸਹਚਰਭਿੰਨ' ਅਰਥਦੋਸ਼ 'ਚ ਪਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੀ ਵੱਖਰੇ ਅਰਥ ਦਾ ਬੋਧਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਵਾਕ ਦਾ ਅਰਥ ਵਿਰੁੱਧ ਅਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਗੁਣਾਂ ਵਾਂਗ ਕਾਵਿ-ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਈ ਭੇਦ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੇਦਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਦਵਾਨ ਇੱਕ ਮਤ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਾਵਿ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਸ ਮੰਨੀ ਹੈ- ਗੂੜ ਅਰਥ, ਅਰਥ ਅੰਤਰ, ਅਰਥ-ਹੀਨ, ਭਿੰਨ-ਅਰਥ, ਇੱਕ–ਅਰਥ, ਅਭਿਲੁਪਤ-ਅਰਥ, ਨਯਾਯਾਦਯੇਤ, ਵਿਸ਼ਮ, ਵਿਸੰਧਿ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਹੀਨ।
ਉਦਾਹਰਣ-ਨੀ ਅੱਜ ਕੋਈ ਆਇਆ ਸਾਡੇ ਵੇਹੜੇ,ਤਕਣ ਚੰਨ ਸੂਰਜ ਢੁਕ ਢੁਕ ਨੇੜੇ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ,ਪਰ ਦੂਜੀ ਸਤਰ ਵਿੱਚ ‘ਢ’ ਵਰਣ ਜੋ ਕਿ ਆਮ ਕਰਕੇ ਵੀਰ ਰਸ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਵਰਣ ਹੈ ਦੀ ਵਰਤੋ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਥੇ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲਵਰਣਤਾ ਦੋਸ਼ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਣ-ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਦਰਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਾ ਨਾਂ,ਜੇ ਰੱਬ, ਚਲਦੀ ਨਾ ਫਿਰ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੀ ਗੱਲ।
12 ਅਭਵਨਮਤਯੋਗ ਦੋਸ਼- ਜਦੋਂ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਪਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਛਿੱਤ ਸੰਬੰਧ ਮੌਜੂਦ ਨਾ ਹੋਵੇ ਭਾਵ ਵਾਕ ਦੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਪਦਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਚਾਹਿਆ ਗਿਆ ਸੰਬੰਧ ਸਪਸ਼ਟ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਥੇ ਅਭਵਨਮਤਯੋਗ ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਓਪਰੋਕਤ ਵਿਵੇਚਨ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਬਦ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਰਸ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ-ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭੇਦ ਕਾਵਿ ਸੰਬੰਧੀ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਵਿਚਲੇ ਅੰਤਰ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ-
ਸਹਚਰਭਿੰਨ :- ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਉਲਟ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ, ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਅਥਵਾ ਨਿਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ 'ਸਹਚਰਭਿੰਨ' ਅਰਥਦੋਸ਼ ਕਹਾਉਦਾ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਣ-ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਇੱਕ ਜੋਤਸ਼ੀ ਕਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ,ਇਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਹੈ ‘ਮਹਾਂਰਾਣੀ’ ਦੀ ਮੌਤ।
ਇਥੇ ਕਵੀ ਨੇ ਸਿਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਾਰਕਸ ਦਾ ਨਾਮ ਨਾ ਲੈ ਕੇ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਪੂੰਜੀਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਅਰਥ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਔਖਿਆਈ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਰਥ ਦੋਸ਼ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਰਥਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦੋਸ਼ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਣ-ਇਕ ਬੂਟਾ ਅੰਬਾ ਦਾਘਰ ਸਾਡੇ ਲਗਾ ਨੀਜਿਸ ਥਲੇ ਬਹਿਣਾ ਨੀਸੁਰਗਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਨੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਨੀ’ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਭਾਵੇਂ ਵਾਕ ਨੂੰ ਨਾਂਹ ਵਾਚਕ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਹਾਂ-ਵਾਚਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਥੇ ਵਿਰੁੱਧੀਮਤੀਕ੍ਰਿਤ ਦੋਸ਼ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਣ-ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯੋਧੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਾਂਗ ਵੱਢੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀਰਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਹੀ ਹੈ।
ਇਥੇ ਕਵੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੀਰਾਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ‘ਜਾਨਵਰ’ ਸ਼ਬਦ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਾਇਰਤਾ, ਦੀਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਥੇ ਅਨੁਚਿਤ ਅਰਥ ਦੋਸ਼ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ ਦੋ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਲਈ ਚੰਡੀ ਦੀ ਵਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਥੇ ਅਰਥ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਕਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਥੇ ਕਲਿਸ਼ਟ ਦੋਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
4 ਅਸਮਰਥ ਦੋਸ਼- ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਬਦ ਜਿਸ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਪਰ ਉਸ ਅਰਥ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਭਾਵ ਕਿ ਕਿਸੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਜਿਸ ਸ਼ਬਦ/ਪਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਇੱਛਿਤ ਅਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਉਹ ਅਸਮਰਥ ਦੋਸ਼ ਹੈ।
ਇਸ ਸ਼ਿਅਰ ਵਿੱਚ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦੀਆਂ ਜੁਲਫ਼ਾਂ, ਜੋ ਕਿ ਉਸਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ‘ਤੇ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਨੂੰ ਮੌਰਾਂ ‘ਤੇ ਲਟਕਾਂ ਕੇ ਗਾਲਿਬ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰ ਵਿਚੱਲੇ ਅਰਥ ਦੇ ਭਾਵ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਅਸਮਰਥ ਦੋਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਿਧੀ - ਅਯੁਕਤ :- ਵਿਧੇਯ ਅਰਥ ਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਨਾ ਕਰਨਾ ਅਥਵਾ ਅਵਿਧੇਯ ਅਰਥ ਨੂੰ ਵਿਧੇਯ ਰੂਪ ਨਾਲ ਕਹਿਣਾ 'ਵਿਧੀ - ਅਯੁਕਤ' ਅਰਥਦੋਸ਼ 'ਚ ਅਯੁਕਤ ਦੀ ਹੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
2 ਉਪਹਤਵਿਸਰਗ ਦੋਸ਼- ਜਿਸ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਵਿਸਰਗ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਮਾਤ੍ਰ ਹੋਵੇ ਉਥੇ ਉਪਹਤਵਿਸਰਗ ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵਾਕ ਹੋਵੇ ਜਿਥੇ ਵਿਸਰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਸ਼ਿਅਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਿਸ਼ਰੇ ਵਿੱਚ ‘ਆਵੇ’ ਅਤੇ ‘ਕਰੇ’ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਨਾਇਕਾ ਲਈ ਇੱਕ-ਵਚਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਦੂਜੇ ਮਿਸ਼ਰੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਸ਼ਬਦ ‘ਉਨ੍ਹਾਂ’ ਤੋਂ ਬਹੁ-ਵਚਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਣ-ਇੱਕ ਪਊਆ ਸਦੀ ਅਸਾਂ ਬੜੀ ਜ਼ਹਿਰ ਪੀਤੀ,ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੀ ਹੋ ਜੋ ਅਸਾਂ ਨਾਲ ਬੀਤੀ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਪਊਆ’ ਸ਼ਬਦ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ‘ਪੱਚੀ ਸਾਲਾਂ’ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਗੰਵਾਰੂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਥੇ ਗ੍ਰਾਮਯ ਦੋਸ਼ ਹੈ।
ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਦੁਆਰਾ ਕਾਵਿ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ “ਤਿੰਨ” ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੱਲ੍ਹ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 70 ਬਣਦੀ ਹੈ।
16 ਵਿਰੁੱਧਮਤੀਕ੍ਰਿਤ ਦੋਸ਼- ਜਦੋਂ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਅਰਥ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਵਰਣਿਤ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਵੇ ਭਾਵ ਇਹ ਕਿ ਜਿਸ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਕਹੇ ਹੋਏ ਅਰਥ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਅਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਉਹ ਵਿਰੁੱਧਮਤੀਕ੍ਰਿਤ ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਆਚਾਰੀਆ ਵਾਮਨ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਚਾਰ ਭੇਦ ਕੀਤੇ ਹਨ- ਪਦ-ਦੋਸ਼, ਪਦਾਰਥ ਦੋਸ਼, ਵਾਚਯ ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਵਾਚਯ-ਅਰਥ ਦੋਸ਼।
ਓਪਰੋਕਤ ਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਪੰਜਾਬੀ’ ਸ਼ਬਦ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ?
ਉਦਾਹਰਣ-ਆਖਰ ਤੀਕਰ ਪਿਆਰ ਨਿਭਾ ਕੇ ਦਸਿਆ,ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਇੱਕ ਹਿਲਦਾ, ਦੁਖਦਾ ਦੰਦ ਸੀ।
ਇਥੇ ‘ਹਿਲਦਾ, ਦੁਖਦਾ, ਦੰਦ’ ਸ਼ਬਦਾ ਰਾਹੀਂ ਲਕਸ਼ਣਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਅਸਫ਼ਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨੇਯਾਰਥ ਦੋਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਓਪਰੋਕਤ ਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਰਦ ਦੇ ਧਰਮ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਸਮਝ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਘਣ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਥੇ ਅਸ਼ਲੀਲ ਦੋਸ਼ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਣ-ਅੱਥਰੂ ਟੈਸਟ ਟਿਊਬ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਵੇਖਾਂਗੇ,ਰਾਤੀਂ ਤੂੰ ਕਿਸ ਮਹਿਬੂਬ ਨੂੰ ਰੋਇਆ ਸੀ।
‘ਟੈਸਟ ਟਿਊਬ’ ਸ਼ਬਦ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਪਰ ਇਥੇ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਪ੍ਰਤੀਤੀ ਦੋਸ਼ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਅਲੰਕਾਰਵਾਦੀ ਅਚਾਰੀਆ ਜਯਦੇਵ ਨੇ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਵਿਗਤ ਦੋਸ਼ ਅਜਿਹਾ ਤੱਤ ਹੈ ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਕਾਵਿ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰੇ।
2 ਚਿਉਤਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੋਸ਼- ਜਦੋਂ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਪਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿਆਕਰਨ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਚਿਉਤਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
8 ਕਥਿਤ ਦੋਸ਼- ਜਦੋਂ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਮੰਤਵ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੇ ਹੋਏ ਪਦ ਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਇੱਕ ਹੀ ਅਰਥ ਲਈ ਅਨੇਕ ਬੇਲੋੜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਕਥਿਤ ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਘਾਲਾਂ’ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਬਤੀਤ ਕਰਨਾ’ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਅਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਰਥ ਹੈ ਜਦਕਿ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਰਥ ਘਾਲਣਾ ਕਰਨਾ ਅਰਥਾਤ ਸ਼ੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਆਚਾਰੀਆ ਭਾਮਹ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਦੱਸੇ ਹਨ- ਸਾਧਾਰਨ ਦੋਸ਼, ਬਾਣੀ ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੋਸ਼।
ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਨੇ ਕਾਵਿਗਤ ਦੋਸ਼ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁੱਖ ਅਰਥ ਦਾ ਅਪਕਰਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੱਤ ‘ਦੋਸ਼’ ਹੈ।
ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ-ਅਰਥ ਰਸ ਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਰਸ ਦਾ ਅਪਕਰਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੱਤ ਦੋਸ਼ ਹੈ।
ਆਚਾਰੀਆ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਅਨੁਸਾਰ ਰਸ ਦੀ ਹੀਣਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਦੋਸ਼ ਅਖਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਰਸ ਦੀ ਹੀਣਤਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕਾਰਨ ਹਨ– ਰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਵਿੱਚ ਰੋਕ, ਰਸ ਦੀ ਦੇਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਅਤੇ ਰਸ-ਬੋਧ ਵਿੱਚ ਚਮਤਕਾਰ ਦੀ ਘਾਟ।
ਵਿਦਿਆਵਿਰੁੱਧ :- ਸ਼ਾਸਤ੍ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਰਥ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ 'ਚ 'ਵਿਦਿਆਵਿਰੁੱਧ' ਅਰਥਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਗੱਲ ਕਹੀ ਜਾਵੇ, ਉਥੇ ਇਹੋ ਅਰਥਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਨਿਯਮਪਰਿਵਿੱਰਤ :- ਜਿੱਥੇ ਨਿਯਮਨਪੂਰਵਕ ਕਹਿਣਾ ਜਰੂਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਉਸ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਨਪੂਰਵਕ ਅਥਵਾ ਨਿਯਮ ਦੀ ਸੀਮਾ 'ਚ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ 'ਸਨਿਯਮਪਰਿਵਿੱਰਤ ' ਅਰਥਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
6 ਅਨੁਚਿਤ ਅਰਥ ਦੋਸ਼- ਜਦੋਂ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਇੱਛਿਤ ਅਰਥ ਦਾ ਤ੍ਰਿਸਕਾਰ ਹੋਵੇ ਭਾਵ ਕਿ ਕਵੀ ਜੋ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਉਹ ਅਰਥ ਨਿਕਲੇ ਤਾ ਅਨੁਚਿਤ ਅਰਥ ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਪਰਿਵਿੱਰਤ :- ਵਸਤੂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਵਾਚਕ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੇ ਆਵਸ਼ਕ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸਾਧਾਰਣਵਾਚਕ ਪਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰ ਦੇਣ 'ਤੇ 'ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਪਰਿਵਿੱਰਤ ' ਅਰਥਦੋਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
10 ਸਮਾਪਤਪੁਨਰਾੱਤ ਦੋਸ਼- ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵਾਕ ਦੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਵਾਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਮਾਪਤਪੁਨਰਾੱਤ ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਨਿਯਮਪਰਿਵਿੱਰਤ :- ਜਿੱਥੇ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਨਪੂਰਵਕ ਕਹਿਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੋਵੇ ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਨਿਯਮ ਦੀ ਸੀਮਾ 'ਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਬਿਨਾਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ 'ਅਨਿਯਮਪਰਿਵਿੱਰਤ' ਅਰਥਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
3 ਅਪ੍ਰਯੁਕਤ ਦੋਸ਼- ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਬਦ ਵਿਆਕਰਨ ਜਾਂ ਕੋਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਣਿਤ ਹੋਵੇ ਪਰ ਕਵੀ ਦੁਆਰਾ ਨਾ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪਦ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਅਪ੍ਰਯੁਕਤ ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
10 ਸੰਦਿੱਗਧ ਦੋਸ਼- ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸ਼ਬਦ ਦੋ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਉਥੇ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਵਿਥੇ ਇਸਦਾ ਕਿਹੜਾ ਅਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਥੇ ਸੰਦਿਗਧ ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਰ ਜੇ ਯਮਕ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।