polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਇਸ ਦੀ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਸਮੂਹ ਹਨ-ਉੱਤਰੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਵੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ।
ਉਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਰੂਪਰਚਨਾ ਅਤੇ ਵਾਕਿਅਵਿੰਨਿਆਸ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੈ।
ਸਰਾਭਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਸੁੱਟਣ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਵਸੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕਜੁਟ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਝੋਲੀਚੁੱਕ, ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਭੇਜਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
19 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਏ।
ਪਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਸੁਰਸਿੰਘ ਦਾ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਟੁੰਡੀਲਾਟ ਬਚ ਕੇ ਕਾਬੁਲ ਵੱਲ ਨਿਕਲ ਗਏ ਸਨ।
ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਕਤ ਤਿੰਨੋਂ ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਪਰਤ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਪੁਲਿਸ ਨੇ 2 ਮਾਰਚ 1915 ਨੂੰ ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਲਸਨਪੁਰ ਵਿਖੇ 22ਵੀਂ ਘੋੜ-ਸਵਾਰ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਰਗਲਾਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਆਇਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਅਧੀਨ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ’ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਤਮਾਮ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਉੱਪਰ ਲੈ ਲਈ ਸੀ ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ ਜੱਜ ਹੱਕਾ-ਬੱਕਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਉੱਨੀ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦਾ ਮੁੱਛ ਫੁੱਟ ਗਭਰੂ ਇੰਨੀ ਨਿਡਰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਿੱਕੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਜੱਜ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਨਤੀਜਾ ਇਸਦੇ ਵਿਪਰੀਤ ਹੋਇਆ।
ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਹੋਰ ਵੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਸੀ।
ਕੋਰਟ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਿਖਾਵਾ ਮਾਤਰ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਇਸੇ ਗੱਲ ਤੋਂ ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਵੀ ਗ਼ਦਰੀ ਅੱਗੇ ਅਪੀਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਕੇਸ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕਰ ਰਹੇ ਵਕੀਲ ਰਘੂਵਰ ਸਹਾਇ ਨੇ 24 ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਵਾਇਸਰਾਇ ਕੌਂਸਲ ਕੋਲ ਉਠਾਇਆ ਤੇ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਰ ਅਲੀ ਇਮਾਮ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੈਂਤਰਿਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰਸਾਨੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 24 ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ 17 ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਤੋੜ ਕੇ ਸਜ਼ਾ-ਏ-ਕਾਲੇਪਾਣੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਸਰ ਅਲੀ ਇਮਾਮ ਨੇ ਸਰਾਭੇ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਵੀ ਉਮਰ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ੱਦੋਜਹਿਦ ਕੀਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਾਭੇ ਦੀ ਉਮਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸੀ।
ਕੋਰਟ ਦੇ ਜੱਜਾਂ ਵਲੋਂ ਸਰਾਭੇ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੱਤ ਪੰਨਿਆਂ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ‘ਖ਼ਤਰਨਾਕ’ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਫ਼ੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਗੱਲ ਇਹ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਗ਼ਦਰ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਵੀ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਾਭਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਅਤੇ 16 ਨਵੰਬਰ 1915 ਨੂੰ ਸਾਢੇ ਉੱਨੀ ਸਾਲ ਦੇ ਜਵਾਨ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਛੇ ਹੋਰ ਸਾਥੀਆਂ - ਬਖਸ਼ੀਸ਼ ਸਿੰਘ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ; ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਆਲਕੋਟ; ਜਗਤ ਸਿੰਘ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲਾਹੌਰ; ਸੁਰੈਣ ਸਿੰਘ -1 ਅਤੇ ਸੁਰੈਣ -2 ਦੋਨੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਗਣੇਸ਼ ਪਿੰਗਲੇ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੂਨਾ - ਦੇ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਸੈਂਟਰਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਂਸੀ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀਆਂ ਨੇ 1913 ਈ. ਵਿੱਚ ਗ਼ਦਰ ਨਾਂਅ ਦੀ ਇੱਕ ਪਾਰਟੀ ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ ਅਤੇ ਸਕੱਤਰ ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ ਸਨ।
ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਤੇ ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਤਨਦੇਹੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਤੇ ਇਸ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਹਿੱਤ ਗ਼ਦਰ ਨਾਂਅ ਹੇਠ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਕੱਢਿਆ।
ਇਹ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਭਾਵੇਂ ਸਹਿਵਨ ਹੀ ਵਾਪਰਿਆ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਸੂਹੀਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।
ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖੁਫੀਆ ਮਹਿਕਮੇ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨੇ ‘ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਰਾਜਸੀ ਹਾਲਤ’ ਬਾਰੇ 14 ਮਈ 1914 ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲ ਭੇਜੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ, ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਰਘੁਬਰ ਦਿਆਲ ਗੁਪਤਾ ਸਨ।
ਸਰਾਭਾ ਦੀਆਂ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀਆਂ ਉਚੇਰੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਿਆ।
ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਮਈ 1896 ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸਰਾਭਾ ਵਿਖੇ ਸਰਦਾਰ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ।
ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾਦਾ ਸਰਦਾਰ ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ 'ਤੇ ਆ ਗਈ।
ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਚਾਚਾ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜੋ ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕਟਕ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਦੀ ਰੇਵਨਸ਼ਾਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।
ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਚੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।
ਇਸ ਲਈ ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਨੇ ਉਚੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ, ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੀ ਵਿੱਚ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਇਸ ਸਮੇਂ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਚੋਖੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।
ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਵਿਤਕਰੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਰੂਹ ਕੁਰਲਾ ਉੱਠੀ ਤੇ ਉਹ ਦਿਨ ਰਾਤ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਲੈਣ ਲੱਗਾ।
ਇਸ ਵਿੱਚ 200 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ, ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਬਲ ਮਿਲਿਆ।
ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਆਪਣੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦਲੇਰਾਨਾ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰਿਆ।
ਕਿਹਾ ਇਹ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭੇ ਦੀ ਫੋਟੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਰਖਦਾ ਸੀ।
ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਲਣ, ਲੱਕੜੀ, ਚਾਰਕੋਲ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਟਾਹਲੀ ਦਾ ਤੇਲ ਚਮੜੀ ਰੋਗ, ਪੱਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਮਾਸਿਕ ਧਰਮ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਟਾਹਲੀ ਹਵਾ ਵਿਚੋਂ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਨੂੰ ਵਰਤ ਲੈਂਦੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਉਪਜਾਊ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਛਾਂ ਦਾਰ ਰੁੱਖ ਵਜੋਂ ਆਮ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਵਗਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਟਾਹਲੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਟਾਹਲੀ ਦੇ ਪੌਦੇ ਬੀਜ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਫੁੱਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕਰੂੰਬਲਾਂ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬਲੈਕਵੁੱਡ, ਸ਼ੀਸ਼ਮ, ਰੋਜ਼ਵੁੱਡ ਅਤੇ ਡਾਲੀ ਆਦਿ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਟਾਹਲੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਂ ਹੈ।
ਸ਼ੀਸ਼ਮ,ਸਿਸੂ ਡੈਲਬਰਜੀਆ ਨਾਂ 18ਵੀਂ-19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਵੀਡਨੀ ਬਨਸਪਤ-ਵਿਗਆਨੀ ਐਨ. ਡੈਲਬਰਜ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
ਨਵੰਬਰ–ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਪੱਤੇ ਝੜ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ–ਫ਼ਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹਲਕੇ-ਹਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੂੜ੍ਹੇ-ਹਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ’ਤੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਸਫ਼ੈਦ-ਕਰੀਮ ਰੰਗ ਦੇ ਅਤੇ ਹਲਕੀ ਮਹਿਕ ਵਾਲ਼ੇ ਫੁੱਲ ਲਗਦੇ ਹਨ।
ਚਾਬੀਆਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਇਹ ਫਲ਼ੀਆਂ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਟਾਹਲੀ ’ਤੇ ਲਮਕਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹਿਮਾਲਿਆ ਪਰਬਤ ਦੀਆਂ ਹੇਠਲੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਾਬ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸੂਬਿਆਂ ਕੇਰਲ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਅਤੇਹਰਿਆਣਾ ਤੱਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਟਾਹਲੀ ਦੀ ਲੱਕੜੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਾਏਦਾਰ ਅਤੇ ਲਚਕਦਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਫ਼ਰਨੀਚਰ, ਇਮਾਰਤੀ ਸਾਮਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਦੂਜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕੌਮੀ ਗੀਤ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇੱਕ ਦੇਸ਼-ਭਗਤੀ ਭਰਪੂਰ ਸੰਗੀਤਕ ਰਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਮੁਲਕ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਰਸਮਾਂ-ਰਿਵਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਅਤੇ ਤਰੀਫ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਲਕ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਕੌਮ ਦੇ ਗੀਤ ਵਜੋਂ ਮੰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮੁਲਕ ਦੀ ਆਮ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਦਾ ਹੋਰ ਬੋਲੀ ਵਿਚਲਾ ਤਰਜਮਾ ਵੀ ਆਮ ਅਪਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਂ ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ ਸੀ ਪਰ ਔਖਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਤੋਂ ਲਾਹੌਰ ਆ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਇਹਨਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਪਿੰਡੀ ਚਲੇ ਗਏ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਇਹਨਾਂ ਮੇਰਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ, ਮੇਰਾ ਰੂਸੀ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ੍ਵੈ-ਜੀਵਨੀ, "ਮੇਰੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਆਤਮਕਥਾ" ਲਿਖੀ।
ਇੰਡੀਅਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਥੀਏਟਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ "ਧਰਤੀ ਕੇ ਲਾਲ" ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਹਦਾਇਤਕਾਰ ਕੇ ਏ ਅੱਬਾਸ ਸਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਨਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਦੂਰ ਚਲੇਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ 1953 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ "ਦੋ ਬੀਘਾ ਜ਼ਮੀਨ" ਨਾਲ ਬਣੀ।
1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਾਹਨੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਆ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
1938 ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਇੰਗਲੈਂਡ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਬੀ ਬੀ ਸੀ ਲੰਡਨ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ ਅਨਾਊਂਸਰ ਰਹੇ ਅਤੇ 1943 ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਭਾਰਤ ਆ ਗਏ।
ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਦੋ ਉੱਘੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, "ਨਾਨਕ ਦੁਖੀਆ ਸਭ ਸੰਸਾਰ" ਅਤੇ "ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਕੰਢੇ" ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
1947 ਵਿੱਚ ਦਮਿਅੰਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹਨਾਂ ਸੰਤੋਸ਼ ਚੰਧੋਕ ਨਾਲ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ।
ਇਸ ਤਰਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਮਾਨ ਕਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਐਸਾ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਖਬਾਰੀ ਕਾਤਰਾਂ,ਰੀਬਨ,ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਜਾਂ ਹੱਥੀਂ ਬਣਾਏ ਟੁਕੜੇ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਕਾਗਜ਼ ਤੇ ਜਾਂ ਕੈਨਵਸ ਤੇ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜੋੜਨਾ ਕੋਲਾਜ਼ ਮੇਕਿੰਗ ਕਹਾਉਦਾ ਹੈ।
ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਅਸੈਂਬੇਲੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਤਿੰਨ ਵਿਮਾਵਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ ਬਣਾਉਣੀ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਕਲਾ ਦੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਪਿਕਾਸੋ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਵਰਗ-ਵੰਡ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ ਹੈ:
ਇਸ ਕਾਲ਼ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਚਿੱਤਰ ਹਨ , ਦਾ ਬਲਾਈਂਡਮੈਨ’ਜ਼ ਮੀਲ, ’ , ਇੱਕ ਪੋਰਟਰੇਟ ਕੈਲੇਸਟੀਨਾ ।
ਇਸ ਕਾਲ਼ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਕ੍ਰਿਤਾਂ ਗਾਰਸਨ ਏ ਲਾ ਪਾਈਪ, ਲਾ ਫੈਮਿਏ ਅਤੇ ਦਾ ਐਕਟਰ ਹਨ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕ੍ਰਿਤ ਲੈਸ ਡੀਮੌਂਸਿਲਿਸ ਡੀ ਐਵਿਗਨਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਪਿਕਾਸੋ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਲਾਗਾ, ਸਪੇਨ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਜੋਸ ਰੂਈਜ਼ ਵਾਈ ਪਿਕਾਸੋ ਦੇ ਘਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।
ਇਹ ਸ਼ੌਕ ਉਸ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਹੀ ਮਿਲਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਮਾਲਗਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਰਟ-ਟੀਚਰ ਸਨ।
ਸਿਰਫ਼ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਨਿਖ਼ਾਰ ਆ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈਰਾਨ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ ਵੀ ਸੀ।
ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਟਰੇਨਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿਕਾਸੋ ਨੂੰ ਦਾਖਲਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦਿਵਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਇਲ ਅਕੈਡਮੀ ਐਟ ਸੈਨ ਫਰਨੈਂਡੋ ਵਿੱਚ ਆਰਟ ਦੀ ਬਾਕਾਇਦਾ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਹਲਕੀ ਚਰਚਾ ਕਰਾਂਗੇ ਜਿਨਾਂ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਅਤੇ ਚ ਪੇਂਟਿੰਗ ਜਾਂ ਚਿੱਤਰਕਲਾ –ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੀ ਹਾਂ,ਦੋ-ਵਿਮਾਵਾਂ ਵਾਲ਼ੀ ਹੱਥੀਂ ਬਣਾਈ ਤਸਵੀਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਿ਼ਗਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਕਾਗ਼ਜ਼, ਚਾਰਟ ਪੇਪਰ, ਆਰਟ ਪੇਪਰ, ਕੈਨਵਸ ਆਦਿ ਕਿਸੇ ਤੇ ਵੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸਕਲਪਚਰ ਜਾਂ ਬੁੱਤ-ਤਰਾਸ਼ੀ ਤਿੰਨ ਵਿਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਠੋਸ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਬਣੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ।
ਠੋਸ ਪਦਾਰਥ, ਪੱਥਰ, ਸੰਗਮਰਮਰ, ਧਾਤ, ਕੱਚ, ਲੱਕੜੀ,ਕਲੇਅ,ਪੌਲੀਮਰ ਜਾਂ ਪਲਾਸਟਿਕ ਆਦਿ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪਰਿੰਟ-ਮੇਕਿੰਗ ਸਧਾਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਸਲ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਹੂ-ਬ-ਹੂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਪਰਿੰਟ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸੇ ਚਿੱਤਰ ਦੀਆਂ ਸੈਂਕੜੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਾਪੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਣ।
ਸੀਰੈਮਿਕਸ ਅਤੇ ਸੀਰੈਮਿਕਸ ਆਰਟ ਕਲੇਅ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਟਾਈਲਾਂ ਆਦਿ ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਪੌਟਰੀ ਵਿੱਚ।
ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਸੁੰਦਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਆਰਕੀੳਪੋਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਆਰਟੀਫੈਟਸ ਵਿੱਚ।
ਪਾਬਲੋ ਪਿਕਾਸੋ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਮੂਰਤੀਕਾਰ, ਪ੍ਰਿੰਟ-ਮੇਕਰ, ਸੀਰੈਮਿਕ ਡੀਜ਼ਾਈਨਰ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਡੀਜ਼ਾਈਨਰ ਵੀਂਹਵੀ ਸਦੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਾਂ ਹੈ।
ਅਸੀਂ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪਿਕਾਸੋ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਆਧੁਨਿਕ ਆਰਟ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਸਪੇਨ ਦੇ ਨਾਮਕਰਣ ਰਿਵਾਜ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਆਪ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਰੂਈਜ਼ ਨਾਮ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਅਤੇ ਪਿਕਾਸੋ ਮਾਤਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਹੈ।
ਸਵਾਦਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਜੁੜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ ਇਸ ਤਰਾਂ ਹੈ:-“ ” ਇਸ ਵੱਡੇ ਨਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਬਲੋ ਪਿਕਾਸੋ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਾਰਜ਼ ਬਰੈਕਊ ਨਾਲ਼ ਮਿਲ ਕੇ ਪਿਕਾਸੋ ਨੇ ਆਰਟ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਵਿਧਾ ਕਿਊਬਇਜ਼ਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਦ ਪੁਨਰ-ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹੁਣ ਕਲਾਕਾਰ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕੋ ਨੁਕਤੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੇ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਜਿਆਦਾ ਕੋਣਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।
ਕਿਊਬਇਜ਼ਮ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਲ ਪਹਿਲਾਂ ਅਨਿਸਿ਼ਚਿਤ ਕੋਣਾਂ ਤੇ ਕੱਟਦੇ ਹਨ ਡੂੰਘਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜਾਂ ਅਹਿਸਾਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਅਤੇ ਵਸਤੂ-ਤਲ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰਾਂ ਡੂੰਘੈ ਧਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਖਾਲੀ ਜਾਂ ਖੋਖਲਾ ਥਾਂ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕੇ।
ਪਿਕਾਸੋ, ਹੈਨਰੀ ਮਾਤੀਸ ਅਤੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਡੂਸ਼ਾਂਪ ਤਿੰਨ ਕਲਾਕਾਰ ਹਨ ਜੋ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਲਾਸਟਿਕ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ, ਬੁੱਤਤਰਾਸੀ, ਪ੍ਰਿੰਟ-ਮੇਕਿੰਗ ਅਤੇ ਸੀਰੈਮਿਕ ਡੀਜ਼ਾਈਨਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਪੱਖ ਤੋਂ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇ ਆਪਣੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟੇ ਸਨ।
ਕਾਰਡੋਜੋ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮਨਸਨ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਨਾ ਦਵਾਖਾਨਾ ਅਤੇ ਲਿਆ ਸੇਂਟਾ ਮਿਜਰੀਕੋਰਡੀਆ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲੀਕ ਚੈਪਲ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੇਲ੍ਹ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਾਰਡੋਜੋ ਪ੍ਰੌਟਿਸਟੈਂਟ ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ ਦਾ ਸਾਥੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਇਸਲਈ ਉਸਨੂੰ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰੂਪ ਤੋਂ ਜਮੀਨ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਬਰੀਟੇਨ ਦੀ ਨੌਸੇਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿਪਹਸਾਲਾਰ ਹੋਰੇਸ਼ਿਓ ਨੇਲਸਨ ਦਾ ਘਨਿਸ਼ਠ ਮਿੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਬੇੜਾ ਫੌਜ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋ ਕਰਣ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਕਰਾਇਆ ਸੀ ਇਸਲਈ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਰਕਾਰ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਅਲਾਮੀਡਾ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸ਼ਰਤ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਨਵਾਂ ਘਰ ਪੂਰੇ ਚੌਕ 'ਤੇ ਇੱਕ ਗਹਿਣਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਾਲ 1834 ਵਿੱਚ ਕਾਰਡੋਜੋ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਦ ਇਹ ਭਵਨ ਜਾਨ ਏੰਸਾਲਡੋ ਨੂੰ ਹੋਟਲ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਕਮਰਕੱਸੇ 'ਤੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਸਾਲ 1922 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਬੇਟੇ ਪਾਬਲੋ ਲਰਿਓ, ਮਾਰਕਵਿਸ ਆਫ ਮਾਰਜੇਲਸ , ਨੇ ਇਹ ਭਵਨ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਔਪਨਿਵੇਸ਼ਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਡਾਕ ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੇਚ ਦਿੱਤੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਓੜਕ ਨਵ ਨਿਰਮਿਤ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਸਿਟੀ ਕਾਉਂਸਿਲ ਦੀ ਗੱਦੀ ਬੰਨ ਗਿਆ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਭਵਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਊਪਰੀ ਮੰਜਿਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ: ਸੰਚਾਲਿਤ ਗਿਰਵੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਵੀ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਸਦੇ ਬਾਦ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮੰਜਿਲ ਜੋੜੀ ਗਈ ਅਤੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ਾਖਾ ਜੋੜੀ ਗਈ।
ਨਿਵਰਤਮਾਨ ਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੇ ਨਗਰਪਤੀ ਦਾ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਹੈ।
ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਸਿਟੀ ਹਾਲ , ਜਾਂ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਨਗਰ ਗ੍ਰਹਿ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਰਵਾਸੀ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦਾ ਪੁਰਾਨਾ ਨਗਰ ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।
ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਿਟੀ ਹਾਲ ਜਾਨ ਮੈਕਿੰਟੌਸ਼ ਸਕਵਇਰ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਹੈ।
ਇਸਦਾ ਉਸਾਰੀ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਯਹੂਦੀ ਮੂਲ ਦੇ ਬਖਤਾਵਰ ਵਪਾਰੀ ਏਰਨ ਕਾਰਡੋਜੋ ਨੇ ਸਾਲ 1819 ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਬਸ ਗਿਆ ਸੀ।
1874 ਇੱਕ ਸਪੇਨੀ ਮੂਲ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਬੈਂਕੇ ਪਾਬਲੋ ਐਂਟੋਨਿਓ ਲਰਿਓਸ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਬਨਣ ਦੇ ਬਾਦ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਫੇਰ ਬਹਾਲੀ ਹੋਈ ਅਤੇ 1922 ਵਿੱਚ ਲਰਿਓਸ ਦੇ ਪੁੱਤ ਨੇ ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਔਪਨਿਵੇਸ਼ਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਡਾਕ ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੇਚ ਦਿੱਤੀ।
ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦਾ ਸਵਾਮਿਤਵ ਐਰਨ ਕਾਰਡੋਜੋ ਦੇ ਕੋਲ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਯਹੂਦੀ ਮੂਲ ਦਾ ਬਖਤਾਵਰ ਵਪਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਬਸ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਹ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾ ਜਾਂ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਿਜੀ ਮਨਸਨ ਸੀ।
ਇਹ ਤਿੰਨ ਮਾਲੇ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਜਾਨ ਮੈਕਿੰਟੌਸ਼ ਸਕਵਇਰ ਦੀ ਸਾਰੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੀ।
ਸਤੰਭਨ ਤੋਂ ਭਾਵ ਸ਼ਿਸ਼ਨ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵਧਣ ਅਤੇ ਕਰੜਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਹੈ, ਜੋ ਯੌਨ ਇੱਛਾ ਕਾਰਣ ਸ਼ਿਸ਼ਨ ਦੇ ਉਤੇਜਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਗੈਰ ਯੋਨ ਹਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮੁਢੱਲੀ ਸਰੀਰਕ ਤੰਤਰ ਜਿਸਦੇ ਚਲਦੇ ਸਤੰਭਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਸ਼ਨ ਦੀ ਧਮਨੀਆਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਨ ਜਿਆਦਾ ਰਕਤ ਸ਼ਿਸ਼ਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਪੰਜੀ ਊਤਕ ਨਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਲੰਮਾਈ ਅਤੇ ਕਠੋਰਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਰਕਤ ਨਾਲ ਭਰੇ ਊਤਕ ਰਕਤ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਿਰਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁੰਘਾੜਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਨ ਜਿਆਦਾ ਰਕਤ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਘੱਟ ਰਕਤ ਵਾਪਸ ਪਰਤਦਾ ਹੈ।
ਥੋੜੀ ਚਿਰ ਮਗਰੋਂ ਇੱਕ ਸਾਮਿਆਵਸਥਾ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈਆਂ ਧਮਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁੰਘੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸ਼ਿਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਕਤ ਦੀ ਬਰਾਬਰ ਮਾਤਰਾ ਰੁੜ੍ਹਨ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸਾਮਿਆਵਸਥਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸ਼ਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਤੰਭਨ ਸਰੂਪ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਤੰਭਨ ਸੰਭੋਗ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਪਰ ਹੋਰ ਯੋਨ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਸ਼ਿਸ਼ਨਮੁੰਡ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਮੂਤਰਮਾਰਗ ਦਾ ਅੰਤਮ ਹਿੱਸਾ ਜਿਨੂੰ ਕੁਹਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਥਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਮੂਤਰ ਤਿਆਗ ਅਤੇ ਵੀਰਜ ਖਾਰਿਜ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕਮਾਤਰ ਰਸਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਦੋਵੇਂ ਵ੍ਰਸ਼ਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਧਿਵ੍ਰਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕਠੇ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵੀਰਜ ਨਿਕੱਲਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਦੋ ਨਲਿਕਾਵਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਕਰਵਾਹਕ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਪਿਸ਼ਾਬਦਾਨੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਸਥਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ,ਦੇ ਵਿੱਚੋ ਹੋਕੇ ਗੁਜਰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ੁਕਰਦਾਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰਵਾਹਕ ਦੁਆਰਾ ਸਰਾਵਿਤ ਤਰਲ ਸ਼ੁਕਰਾਣੁਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਲਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸਭ ਪਦਾਰਥ ਸਖਲਨ ਨਲਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਗਦੂਦ ਗਰੰਥੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੂਤਰਮਾਰਗ ਨਾਲ ਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰੋਸਟੇਟ ਅਤੇ ਬਲਬੋਊਰੇਥਰਲ ਗਰੰਥੀਆਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਸਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੀਰਜ ਅਖੀਰ 'ਚ ਸ਼ਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਈ ਸਥਿਰ ਸ਼ਿਸ਼ਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਉੱਤਾਂਹ ਵੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ਿਸ਼ਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇਸਦੇ ਸਸਪੇਂਸਰੀ ਲਿਗਾਮੇਂਟ ਜੋ ਸ਼ਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਦੇ ਤਨਾਅ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿਖਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ ਖੜੇ ਪੁਰਖ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਸਤੰਭਨ ਕੋਣ ਬਿਲਕੁੱਲ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ।
ਇਸ ਤਾਲਿਕਾ ਵਿੱਚ, ਸਿਫ਼ਰ ਡਿਗਰੀ ਤੋਂ ਸਿੱਧੇ ਉੱਤੇ ਦੇ ਵੱਲ ਹੈ ਢਿੱਡ ਦੇ ਠੀਕ ਸਾਹਮਣੇ, 90 ਡਿਗਰੀ ਖਿਤਿਜੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਅੱਗੇ ਦੇ ਵੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ 180 ਡਿਗਰੀ ਵਲੋਂ ਸਿੱਧੇ ਹੇਠਾਂ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਮਨਸ਼ਾ ਸ਼ਿਸ਼ਨ ਵਲੋਂ ਵੀਰਜ ਦੇ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਮਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸੰਭੋਗ ਸੁਖ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ।
ਪੇਸ਼ੀ ਸੰਕੋਚ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦੇ ਦੁਆਰੇ, ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਜਾਂ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ, ਨੂੰ ਸ਼ਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵਲੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਆਮਤੌਰ ਉੱਤੇ ਯੋਨ ਉਤੇਜਨਾ, ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰੋਸਟੇਟ ਦੇ ਉਤੇਜਿਤ ਹੋਣ ਵਲੋਂ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਵੀਰਜ ਦਾ ਨਿਕੱਲਨਣਾ ਨੀਂਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਨੂੰ ਸੁਪਨਦੋਸ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਉਤਲੇ ਪੱਖ ਉੱਤੇ ਦੋ ਕੋਰਪਸ ਕੈਵਰਨੋਸਾ ਇੱਕ ਦੂੱਜੇ ਦੇ ਨਾਲ - ਨਾਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੋਰਪਸ ਸਪੋਂਜਿਓਸਮ ਹੇਠਲੇ ਪੱਖ ਉੱਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕੋਰਪਸ ਸਪੋਂਜਿਓਸਮ ਦਾ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਗੋਲਾਕਾਰ ਸਿਰਾ ਸ਼ਿਸ਼ਨਮੁੰਡ ਵਿੱਚ ਬਨਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਗਰਤਵਚਾ ਭਾਵ ਅਗਲੀ ਚਮੜੀ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਗਰਤਵਚਾ ਇੱਕ ਢੀਲੀ ਤਵਚਾ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਜੇਕਰ ਪਿੱਛੇ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸ਼ਿਸ਼ਨਮੁੰਡ ਵਿਖਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿਸ਼ਨ ਦੇ ਹੇਠਲੀ ਵੱਲ ਦਾ ਉਹ ਖੇਤਰ ਜਿੱਥੋਂ ਅਗਰਤਵਚਾ ਜੁੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਗਰਤਵਚਾ ਦਾ ਬੰਨ ਕਹਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿੱਚ ਪੀਨਸ ,ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਸ਼ ,ਅਰਬੀ ਜਬਾਨ ਵਿੱਚ ਕਜੀਬ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਕੇਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਈ ਅਸ਼ਲੀਲ ਸਮਝੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਨਾਂਅ ਜਿਵੇਂ ਲੰਨ,ਲੋਹੜਾ ਆਦਿ ਵੀ ਸ਼ਿਸ਼ਨ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ,ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਲਿਗ ਚੁਟਕਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮਜਾਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਲੜਾਈ ਝਗੜੇ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਸ਼ਨ ਹੋਰ ਥਣਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਭਿੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੈਕੁਲਮ ਜਾਂ ਸਤੰਭਾਸਥੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਤੰਭਨ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਰਫ ਰਕਤ ਦੇ ਭਰਨ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸਨੂੰ ਊਸੰਧਿ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਸੁੰਘਾੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਰ - ਭਾਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਇਹ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਲੋਂ ਔਸਤ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਤੇ, ਅੰਡਕੋਸ਼ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯੌਨਾਂਗ ਵੱਡੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਪਰਿਕ੍ਰੀਆ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਸ਼ਿਸ਼ਨ ਦੇ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਪਿਉਬਿਕ ਵਾਲ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਰੈਫ ਅਰਥਾਤ ਇੱਕ ਵੱਟ ਵਾਂਗਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸ਼ਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਅਰਧ ਹਿੱਸੇ ਜੁੜਦੇ ਹਨ ਉੱਥੇ ਸਥਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਕੁਹਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਕੇ ਵ੍ਰਸ਼ਣਕੋਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਪੇਰਿਨਿਅਮ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਿਰਸੁਟੀਜ ਪੈਪੀਲੈਰਿਸ ਜੇਨਿਟੇਲਿਸ ਜਾਂ ਮੋਤੀ ਯੋਗ ਫੁੰਸੀਆਂ ਜੋ ਹਲਕੇ ਪਿੱਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਨਮੁੰਡ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਕ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਘਟਨਾ ਹੈ .
ਸ਼ਿਸ਼ਨ ਰੀੜ੍ਹਧਾਰੀ ਅਤੇ ਰੀੜ੍ਹਹੀਣੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਦੋਵਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁੱਝ ਨਰ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬਾਹਰਲਾ ਯੋਨ ਅੰਗ ਹੈ।
ਇਹ ਪ੍ਰਜਨਨ ਲਈ ਵੀਰਜ ਖਾਰਿਜ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮੂਤਰ ਨਿਸ਼ਕਾਸਨ ਹੇਤੁ ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਅੰਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹੇਠਾਂ ਕੁੱਝ ਫਰਕ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਗ਼ੈਰ-ਮਾਮੂਲੀ ਜਾਂ ਵਿਕਾਰ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।
ਫੋਰਡਾਇਸ ਦੇ ਧੱਬੇ : ਪਿੱਲੇ ਸਫੇਦ ਰੰਗ ਦੇ 1 - 2 ਮਿਮੀ ਵਿਆਸ ਦੇ ਉਭਰੇ ਹੋਏ ਛੋਟੇ ਧੱਬੇ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ਿਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਵਿਖਾਈ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਦੇ ਦਾ ਵਾਯੂ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।
ਇਸ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਲੋਹਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਜੰਗ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਰੰਗ ਲਾਲ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ।
ਇਸਨੂੰ ਰੱਤਾ ਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਰੰਗ ਹਲਕਾ ਖੂਨ ਵਰਗਾ ਲਾਲ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਚ ਲੋਹੇ ਦੇ ਆਕਸਾਇਡ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਿਕਦਾਰ ਹੈ।
ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਚੰਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਗਲ ਦੇ ਅਤੇ ਟੁੱਟਦੇ ਤਾਰੇ ਡਿੱਗਣ ਦੇ ਟੋਏ ਨੇਂ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੰਗਲ ਦੇ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਆਰ ਆਤਿਸ਼ ਫ਼ਸ਼ਾਂ, ਵਾਦੀਆਂ, ਸਹੁਰਾ ਤੇ ਪੋਲਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਬਰਫ਼ ਦੀਆਂ ਟੋਪੀਆਂ ਨੇਂ।
ਮੰਗਲ ਦੇ ਕਮਨ ਦਾ ਵੇਲ਼ਾ ਦਾ ਮੌਸਮਾਂ ਦੇ ਬਦਲਣ ਦਾ ਵੇਲ਼ਾ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ਼ ਕਾਫ਼ੀ ਰਲਦਾ ਏ।
ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਮੰਗਲ ਇਕ ਔਰ ਸ਼ੈ ਚ ਰਲਦੇ ਨੇਂ: ਦੋਨੋਂ ਸੀਆਰੇ ਜ਼ਰਾ ਜੇ ਟੀੜੇ ਨੇਂ ਜਿਸਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਮੌਸਮ ਆਂਦੇ ਨੇਂ।
ਮੰਗਲ ਦੇ ਅਤੇ ਹਮਵਾਰ ਬੋਰਾ ਲੁਸ ਬਿਸਨ ਏ ਜੀਅੜਾ ਏਦੇ ਉਤਲੇ ਪਾਸੇ ਏ ਮੰਗਲ ਦੀ ਖੱਲ ਦਾ 40/ ਬਣਾਂਦਾ ਏ।
ਇਸ ਖ਼ਿਆਲ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਮੰਗਲ ਦੇ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਧੱਬੇ ਸਨ, ਜਿਹੜੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੱਸਦੇ ਸਨ।
ਮੰਗਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਬੁੱਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੌੜੀ ਦਾਤੀ ਕੌਰ ਏ, ਜੀਦੇ ਗਰਦ ਕੱਟ ਗੂੜੇ ਮੀਟੀਰੀਲ ਨੇਂ।
ਆਇਰਨ ਸਲਫ਼ਾਇਡ ਦੀ ਕੌਰ ਦੇ ਵਿਚ ਹਲਕੇ ਅਨਸਰ ਵੀ ਕਿੱਲੇ ਹਵੇ-ਏ-ਨੀਂ ਜੀੜੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਕੌਰ ਚ ਨਈਂ ਹੁੰਦੇ।
ਮਰੀਖ਼ ਦੀ ਖੱਲ ਵਿਚ ਸਲੈਕਉਣ ਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਤੋਂ ਬਾਦ ਏ ਅਨਸਰ ਸਭ ਤੋਂ ਬੋਤੇ ਪਏ-ਏ-ਜਾਂਦੇ ਨੇਂ: ਲਵਿਆ, ਮੀਗਨੀਸ਼ੀਮ, ਅਲੋਮੀਨੀਮ, ਕੀਲਸ਼ੀਮ ਤੇ ਪੋਟਾ ਸ਼ੇਮ।
ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਖੱਲ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਏ ਤੇ ਮਰੀਖ਼ ਦੀ ਖੱਲ ਤੋਂ 3 ਗੁਣਾ ਨਿੱਕੀ ਏ।
ਏ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾ ਕੱਟ ਗੂੜਾ ਏ ਤੇ ਈਦਾ ਵਜ਼ਨ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਵਜ਼ਨ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ 11/ ਏ।
ਮਰੀਖ਼ ਅਤਾਰਦ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵੱਡਾ ਮਗਰ ਅਤਾਰਦ ਦੇ ਗੂੜੇ ਪੁੰਨ ਬੁੱਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਏ ਜੀਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਇੰਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਪਾਂਧਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੱਛਾਂ ਵਿਚ 1/ ਤੋਂ ਵੀ ਕੱਟ ਫ਼ਰਕ ਏ,ਮੰਗਲ ਦੀ ਕੁਛ ਜ਼ਰਾ ਬੋਤੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਏ।
ਮੰਗਲ ਦਾ ਰਤਾ ਰੰਗ ਏਦੀ ਖਲ ਚ ਜ਼ੰਗ ਆਲੇ ਲਵੇ-ਏ-ਦੀ ਵੱਜੀ ਤੋਂ ਏ ਜੀਨੂੰ ਹੇਮਾ ਟਾਇਟ ਕਿੰਦੇ ਨੇਂ।
ਏਦੀ ਖੁੱਲ ਦੇ ਵਿਚ ਮਦਨੀਆਤਾਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਕਈ ਹੋਰ ਰੰਗ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਨੇਂ, ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਸੂਰਜੀ, ਭੋਰਾ ਯਾ ਹਰਾ।
ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ ਉਸਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੇ ਉੱਤਰ ਕੇ ਤਹਿਕੀਕ ਕਰਨ ਆਲੇ ਖ਼ਲਾਈ ਜ਼ਹਾਜ਼ ਉਸ ਤੇ ਫੇਜ ਰਹੇ ਨੇਂ ।
ਆਲੋਕ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ, ਕਥਾਲੇਖਕ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਸੰਪਾਦਕ ਹਨ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਦੋ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਨ।
30 ਦਸੰਬਰ 1971 ਨੂੰ ਮੱਧਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਜਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਆਲੋਕ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਨਗਰ ਵਿਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਐਮ ਏ ਕੀਤੀ।
ਸਾਲ 2007 ਵਿੱਚ ‘ਰਾਜਕਮਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਆਲੋਕ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਆਮੀਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ।
ਮ0ਪ੍ਰ0 ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਕੁਮਾਰ ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਸਨਮਾਨ ਅਨੇਕ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਮਾਨਵੀ-ਮੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨੀ-ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਮਰਮ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਆਮੀਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਹੀ ਆਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ‘ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਕਵੀ ਕਹੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ. ਸਾਡੇ ਸਮਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਮਾਨ ਡਾ. ਨਾਮਵਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ‘ਦੁਸ਼ਪਾਰ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਆਲੋਕ’ ਕਿਹਾ ਹੈ।
ਕਥਾਕਾਰ ਕਮਲੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ‘‘ਆਲੋਕ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਕੁੱਝ ਲਿਖਤੀ ਸ਼ਬਦ ਖੁਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਆਮਫਹਮ ਬਣ ਗਏ ਹੋ।
’’ ਆਲੋਕ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ ਗੁਲਜਾਰ ਜੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ-ਆਲੋਕ ਨੇ ਕਈ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈਰਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਮੈਨੂੰ. ਉਸਦੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ-ਸਾਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਕੇ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਠਹਰੀ ਹੋਈ ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਇੰਨੀ ਡੂੰਘਾ ਹਲਚਲ ਹੈ।
" ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸ਼ੇਰਜੰਗ ਗਰਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ-"ਆਮੀਨ ਤੋਂ ਗੁਜਰਦੇ ਹੋਏ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਲੋਕ ਦੀ ਰਚਨਾਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਕਵਿਤਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੂੰ ਆਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪਰਵਾਰਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਮਿਠਾਸ, ਆਤਮੀਅਤਾ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਇਹ ਗਜਲਾਂ ਡੂੰਘੇ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਛੱਡਦੀਆਂ ਹਨ।
" ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਕਨਹੀਆਲਾਲ ਨੰਦਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ-ਇੱਕ ਗੱਲ ਦੀ ਅਨਜਾਨ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਲਈ ਆਲੋਕ ਨੂੰ ਸਾਧੁਵਾਦ ਦੇਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਖੜੀ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਦੀਵਾਰ ਨੂੰ ਜਮੀਂਦੋਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਚਮਕ ਭਰਕੇ ਆਮਫਹਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜੋ ਜਾਣ ਪਹਿਚਾਣੇ ਸਨ ਮਗਰ ਖੋ ਗਏ ਸਨ।
" ਜੈਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਚੌਕਸੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ - ਪਲਾਇਨ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਮਹਾਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਸਬੇ ਪਨਪੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਯਾਦ ਨੇ ਆਲੋਕ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
" ਜਾਨਕੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ - "ਅੱਜ ਤਥਾਕਥਿਤ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ 'ਤੇ ਕੁੱਝ ਬਿਹਤਰ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਆਲੋਕ ਸਮਕਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਪਰਿਦ੍ਰਸ਼ਿਅ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਕੇ ਕਵਿਤਾ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੇ।
" ਓਮ ਬੇਹਰਕਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ- "ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੇਕਿਨ ਚੁਨਿੰਦਾ ਲਿਖਣ ਦੇ ਹਾਮੀ ਆਲੋਕ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਗੱਲ ਵਲੋਂ ਹੈਰਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਭਲੇ ਹੀ ਸਮਕਾਲੀ ਸ਼ਾਇਰਾਂ-ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਸੁਹਬਤ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਨ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋ, ਲੇਕਿਨ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਲਹਿਜਾ ਵੱਖ ਹੈ।
ਉਹ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਤੁਕਬੰਦੀਆਂ ਭਿੜਾਉਂਦੇ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਵਲੋਂ ਵੱਖ ਇੱਕ ਕੱਦਾਵਰ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ।
" ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਵਗੀਤਕਾਰ ਜਸ ਮਾਲਵੀਅ ਲਿਖਦੇ ਹਨ- "ਹਿੰਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਕਰਣਾ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਕਰਣ ਵਰਗਾ ਹੈ।
ਇਹ ਗੁੱਥੀ ਆਲੋਕ ਵਰਗੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਕੇ ਅਤੇ ਉਲਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀ ਉਸ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਰੱਖਾਂਗੇ ਜੋ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦੀ-ਬਤੀਯਾਤੀ ਹੈ।
ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਜਿਸ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ-ਉਰਦੂ ਦੇ ਕਈ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰ ਸ਼ਾਇਰ ਸੰਭਾਲ ਰਹੇ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਆਮੀਨ ਦੇ ਆਲੋਕ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੰਗਤ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਰੇ ਵਿੱਚ ਸੁਜਾਖੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
" ਸਾਹਿਤਿਅਕਾਰ ਲੀਲਾਧਰ ਮੰਡਲੋਈ ਨੇ ਆਲੋਕ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਉਜਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ-ਆਲੋਕ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਸ ਕਿੱਸਮ ਦਾ ਸੂਫਿਆਨਾ ਰੰਗ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਲੋਕ ਨਵੇਂ ਕਵੀ ਹਨ ਇਸਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਵੱਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੁਤਆਸਿਰ ਹੋਇਆ।
ਸਾਹਿਤਿਅਕਾਰ ਹੀਰਾਲਾਲ ਨਾਗਰ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ- "ਆਲੋਕ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਘਰ, ਪਰਵਾਰ, ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਅੰਤਰੰਗ ਰਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਦੁਨੀਆ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਪਿਆਰ, ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਵੀ ਕਰਾਂਦੀ ਹੈ।
" ਆਲੋਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਤੁਲ, ਇੰਡਿਆ ਨਿਊਜ਼ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ- "ਆਲੋਕ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਜਿਸ ਘਰਾਣੇ ਵਲੋਂ ਆਏ ਹਨ ਉਸਨੂੰ ਸਾਧੁਵਾਦ ਕਿਉਂਕਿ ਆਮੀਨ ਤੋਂ ਗੁਜਰਨਾ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਲਬਰੇਜ ਇੱਕ ਕਵੀ ਵਲੋਂ ਮੁਖ਼ਾਤਬ ਹੋਣ ਵਰਗਾ ਹੈ।
ਆਲੋਕ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਹੁਣ ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਚੇਕ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਬੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਉਰਦੂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਦਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਆਲੋਕ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਮਾਸਿਕ-ਪਤ੍ਰਿਕਾ ‘ਅੱਖਰ ਪਰਵ’ ਦੀ ਸਾਹਿਤਿਅਕ- ਵਾਰਸ਼ਿਕੀ ਸਾਲ 2000 ਅਤੇ 2002 ਦੇ ਮਹਿਮਾਨ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਰਹੇ।
ਇੰਡਿਆ ਟੁਡੇ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਆਉਟਲੁਕ ਲਈ ਲੰਬੇ ਸਮਾਂ ਤੱਕ ਆਜਾਦ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਫੀਚਰ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਕਰਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਬਤੋਰ ਸੀਨੀਅਰ ਸਭ ਏਡਿਟਰ ਦੈਨਿਕ ਭਾਸਕਰ ਦੇ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ ‘ਰਸਰੰਗ’ ਅਤੇ ‘ਮਧੁਰਿਮਾ’ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਰਹੇ।
ਆਲੋਕ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਨੇ ਟੀਵੀ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2005 ਵਿੱਚ ਇੰਡਿਆ ਟੀਵੀ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਗਭਗ 2 ਸਾਲ ਤੱਕ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਦੇ ਪਦ 'ਤੇ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ।
ਆਲੋਕ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਅਮਰੀਕਾ, ਇੰਗਲੈਡ, ਰੂਸ, ਯੂ॰ਐ॰ਈ ਅਤੇ ਕੁਵੈਤ ਸਹਿਤ ਅਨੇਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਇੱਜ਼ਤ ਵਾਲਾ ਮੰਚਾਂ 'ਤੇ ਕਵਿਤਾ-ਪਾਠ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਟੀਵੀ ਧਾਰਾਵਾਹਿਕੋਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਅਤੇ ਕਥਾਲੇਖਨ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਆਲੋਕ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਦੇ ਗੀਤਾਂ, ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਨਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਉਸਤਾਦ ਅਹਮਦ ਹੁਸੈਨ - ਮੇਰਾ॰ ਹੁਸੈਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕਾ ਸ਼ੁਭਾ ਮੁਦਗਲ ਸਹਿਤ ਪਾਰਸ਼ਵ ਗਾਇਕ ਸੁਰੇਸ਼ ਵਾਡਕਰ, ਕਵਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਮੂਰਤੀ, ਅਲਕਾ ਯਾਗਨਿਕ, ਉਦਿਤ ਨਰਾਇਣ, ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨ ਜਿਹੇ ਅਨੇਕ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਸਿਤਾਰ ਵਾਦਕ ਪੰਡਿਤ ਰਵਿਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਧੀ ਅਨੁਸ਼ਕਾ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਏਲਬਮ ਟਰੈਵਲਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਲੋਕ ਦੇ ਗੀਤ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਪੇਸ਼ੇ ਵਲੋਂ ਟੀਵੀ ਸੰਪਾਦਕ ਆਲੋਕ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਇਸ ਦਿਨਾਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ ਚੈਨਲ ਆਜਤਕ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਮਸਾਮਾਇਿਕ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ 'ਤੇ ਪਬਲਿਕ ਓਪਿਨਿਅਨ ਬੇਸਡ ਮਲਟੀਕੈਮ ਸ਼ੋਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ 'ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬਹਸਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਪਰੋਗਰਾਮ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੈ।
16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਤਿੱਬਤੀ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਨੇ ਮੰਗੋਲੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਪਸਾਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦਿਆਂ ਮਾਂਛੂਆਂ ਨੇ ਕਿੰਗ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਤੱਕ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਕੀਤਾ।
19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੱਕ ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ-ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸਾ ਬੋਧੀ ਭਿਕਸ਼ੂ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।
ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਕਾਬੂ ਹੇਠ ਆ ਗਿਆ ਜਿਸਨੇ ਕਿ ਇਸਦੀ ਚੀਨ ਕੋਲੋਂ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਗੋਲੀਆ ਵਿੱਚ ਬਹੁ-ਪਾਰਟੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ, 1992 ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਰਥਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ।
ਮੰਗੋਲੀਆ ਨੂੰ ਨੀਲੇ ਆਸਮਾਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਦੇ 250 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿਨ ਆਸਮਾਨ ਸਾਫ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਗੋਬੀ ਮਾਰੂਥਲ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਠੰਡੇ ਤੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਹਨ।
ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੇ ਧਰਾਤਲ ਵਿੱਚ ਮਾਰੂਥਲ ਅਤੇ ਅਰਧ-ਮਾਰੂਥਲ ਵੀ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਉੱਚਾ ਭਾਗ ਖੁਆਈਤਨ ਚੋਟੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਉੱਚਾਈ 4,374 ਮੀਟਰ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਤਾਵਨ ਬੋਗਡ ਪਰਬਤ-ਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਹੈ।
ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਹ ਨੂਰ ਝੀਲ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਲ਼ ਤੋਂ 540 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉੱਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿੱਤ ਹੈ।
ਉਵਸ ਝੀਲ ਘਾਟੀ,ਤੂਵਾ ਗਣਰਾਜ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ, ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਸ਼ਵੀ ਸੈਰਗਾਹ ਸਥਾਨ ਹੈ।
ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਜ਼ਾਖ਼, ਤੁਵਾਨ ਤੇ ਹੋਰ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਲੋਕ ਵੀ ਇੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮੰਗੋਲੀਆ 1997 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਸੰਸਥਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਆਰਥਿਕ ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਵਧਾਉਣ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਉਹ ਖੇਤਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਜ ਮੰਗੋਲੀਆ ਦਾ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਣਜਾਰੇ ਸਾਮਰਾਜਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਓਂਗਨੂ, ਸ਼ਿਆਨਬੇਈ, ਰੋਰਨ, ਤੁਰਕੀ ਖਾਗਾਨੇਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਾਕੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
1206 ਵਿੱਚ ਚੰਗੇਜ਼ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਮੰਗੋਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਜੇ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਾਮਰਾਜ ਹੋਇਆ।