polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਸਫੋਟ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਸਮੁੱਚੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ।
ਇਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਪਨਾਹ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਥੇ ਮੁੱਖ ਮਸਲਾ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਸਮਾਜ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਉਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਜਾਂ ਇੱਕ ਜੋੜ ਕਰਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਕੋਸਾਂ, ਰਾਜ ਇੱਕ ਪੇਚੀਦਾ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਲਚਕ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
ਨਵੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਚਿੰਤਨ, ਇਮੈਜਿਨਰੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ ਜੋ ਵਿਸ਼ਵੀ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਵੀ।
ਰਫ਼ਤਾਰ, ਤਬਦੀਲੀ ਜਾਂ ਨਿਰੰਤਰ ਸੈਨੀਟਰਿਗ ਨਾਲ ਸਥਾਨਕ ਵਿਸ਼ਵੀ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵੀ ਸਥਾਨਕਾਂ ਵਸਤਾਂ, ਸਰਮਾਏ, ਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਬੇਰੋਕ ਵਹਾਅ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਪਛਾਣਯੋਗ ਪਾਸਾਰ ਹਨ।
ਸੂਚਨਾ ਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਸਫੋਟ ਨੇ ਦੂਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਇਸ ਸਮੁੱਚੇ ਮਾਹੌਲ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਦੀ ਪਰਸਪਰ ਨਿਰਭਰਤਾ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੀ ਹੈ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਨਸਲਾਂ, ਵਸੋਂ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਸਰਮਾਏ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਮੀਡੀਏ ਦੇ ਬੇਰੋਕ ਵਹਾਅ ਸਦਕਾ ਇੱਕ ਦੂਸਰੇ ਵਿੱਚ ਰਚਮਚ ਜਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ।
ਬਹੁਪੱਖੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਬਹੁ-ਪਾਸਾਰੀ ਆਦਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਪੱਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸਰੋਕਾਰ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਅਜੋਕੇ ਯੁੱਗ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਚਰਚਿਤ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ।
ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਗਤੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਰੁਖ ਅਤੇ ਰੂਪ ਅਖਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਨਿਕਲ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਹੋਰ ਵੱਧ ਨਿਕਲਣਗੇ।
ਇਹ ਬਹੁਪੱਖੀ ਪਰਿਮਾਣ ਆਪਣੀਆਂ ਬਹੁਪੱਖੀ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਅਣਡਿੱਠੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਡਾ. ਗੁਰਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ 'ਗਲੋਬਲਾਈਜੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਕਲਚਰ' ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਕਰਤਾ ਜੌਹਨ ਟੋਮਿਲਸਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਬਾਰੇ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ:
ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੇ ਹੀ ਪੱਥ ਸਮਾਜਿਕ, ਸਿਆਸੀ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ, ਆਰਥਿਕ ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆ ਗਏ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਨਿਘਾਰ ਆਇਆ; ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਗਠਨ ਹੋਇਆ।
ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਅਸਰ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਦਾ ਘੇਰਾ ਸਿਰਫ ਸਰਮਾਏਦਾਰ ਕਿਸਾਨੀ ਤੇ ਦਰਮਿਆਨੀ ਕਿਸਾਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਵੇ ਜਨ ਧੂਮਾ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਹੈ।
ਸੰਸਾਰੀਕਰਨ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਇੱਕ ਅਮਲ ਹੈ ਜੋ ਦੁਨਿਆਵੀ ਖ਼ਿਆਲਾਂ, ਪੈਦਾਵਾਰਾਂ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦੀ ਅਦਲਾ-ਬਦਲੀ ਸਦਕਾ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।
ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਤਰੱਕੀ,ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਰ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਮਗਰੋਂ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਸਦਕਾ ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਆਈ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਵਿਚਲੇ ਵਟਾਂਦਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਸੰਸਾਰੀਕਰਨ ਦਾ ਸੋਮਾ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕਈ ਹੋਰ ਵਿਦਵਾਨ ਇਹਦੇ ਅਤੀਤ ਨੂੰ ਯੂਰਪ ਦੇ ਕਾਢ ਜੁੱਗ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਵੱਲ ਦੇ ਸਫ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਪਿਛਲੇ 19ਵੇਂ ਸੈਂਕੜੇ ਅਤੇ ਅਗੇਤਰੇ 20ਵੇਂ ਸੈਂਕੜੇ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਅਰਥਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਰਸਿਆਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਵਧੀ
ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਭਾਵ ਸਮੁੱਚੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਤੋਂ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਉਪਰ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ।
‘ਸਭਿਆਚਾਰ ਇੱਕ ਜੁੱਟ ਅਤੇ ਜਟਿਲ ਸਿਸਟਮ ਹੈ; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪੜਾਅ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਪਦਾਰਥਕ ਅਤੇ ਬੋਧਿਕ ਵਰਤਾਰੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਭੂਮੰਡੀਕਰਨ ਆਦਿ ਪਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਸਾਡੇ ਸਮਿਆ ਦਾ ਐਸਾ ਬਹੁਚਰਚਿਤ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਖੇਤੀ, ਉਦਯੋਗ, ਸਿਹਤ ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ, ਰਾਜਨੀਤੀ, ਸਮਾਜ, ਸੂਚਨਾ ਤੇ ਸੰਚਾਰ ਕਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ- ਆਰਥਿਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੰਸਾਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪੂੰਜੀ ਤਕਨੀਕ ਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਰਨਾ ਤੇ ਡੂੰਘਾਈ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਣਾ ਹੈ।
ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਜ਼ ਨੇ ਸੈਲਲੋਨ, ਭਾਰਤ, ਸਪੇਨ, ਇਟਲੀ ਅਤੇ ਮਿਸਰ ਵਿਚ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।
ਮਿਸਰ ਵਿਚ ਲੇਡੀ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਦਾ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ ਵਿਲਫ੍ਰੈਡ ਸਕੈਨ ਬਲੰਟ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਇਕ ਵ੍ਹੱਮਿਨਸ ਸੋਨੈਟਸ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰੀਤ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ.।
ਇਕ ਪੈਂਫਲੈਟ- ਅਸਲ ਵਿਚ ਅਹਿਮਦ ਆਬਿ ਪਾਸ਼ਾ ਦੇ ਟਾਈਮਜ਼-ਇਨ ਸਮਰਥਨ ਲਈ ਇਕ ਪੱਤਰ,ਉਰਬਲੀ ਵਿਦਰੋਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਆਗੂ,ਇੱਕ 1879 ਖੇਡੀਿਵ ਦੇ ਦਮਨਕਾਰੀ ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਮਿਸਰ ਦੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਹਕੂਮਤ ਵਿਰੁੱਧ ਮਿਸਲ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਬਗਾਵਤੀ।
ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੋ ਵੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਰੋਸ਼ਨੀ ਜਾਂ ਊਰਜਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਮਿਸਰੀ ਵਰ੍ਹੇ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਰੁਤਬਾ ਚਲਾ ਲਵੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਹਿਨ ਲਵੇ.।
ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, 1893 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਫੈਂਟਮ ਪਿਲਿਜੀਮੈਜ, ਜਾਂ ਹੋਮ ਰੁਈਨ, ਵਿਲੀਅਮ ਈਵਾਰਟ ਗਲਾਡਸਟੋਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਦੂਜੇ ਗ੍ਰਹਿ ਰਾਜ ਐਕਟ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰ-ਵਿਰੋਧੀ ਕਿਤਾਬ ਛਾਪੀ.।
1883 ਦੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਸੇਲੋਨ ਵਿੱਚ ਸੀ,ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਇਕ ਲੜੀ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ,ਇੱਕ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਦੀ ਨੋਟਬੁੱਕ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਰ ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ 1887 ਵਿਚ 'ਦਿ ਗ੍ਰੇਟ ਦਿ ਰਿਵਰ' ਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਲੜੀ ਭੇਜੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਲੰਡਨ ਦੇ ਸਾਊਥਹਾਰਕ ਵਿਚ ਸੇਂਟ ਸਟੀਫੈਂਸ ਦੇ ਪੈਰੀਸ ਲਈ ਪੈਸੇ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਲੇਡੀ ਗ੍ਰੈਗੋਰੀ ਸੋਗ ਵਿਚ ਗਈ ਅਤੇ ਕੋਓਲ ਪਾਰਕ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਗਈ,ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਆਤਮਕਥਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ 1894 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।
ਗ੍ਰੈਗੋਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਰੋਕਸਬਰਗ, ਕਾਉਂਟੀ ਗਲਵੇ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਐਂਗਲੋ-ਆਇਰਿਸ਼ ਜਾਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਪਰਸੇ ਦੀ ਛੋਟੀ ਧੀ ਸੀ।
ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਫ੍ਰਾਂਸ ਬੈਰੀ, ਵਿਸਕਾਉਂਟ ਗੁਿਲਮੋਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਘਰ, ਰੌਕਸਬੋਰੌ, ਗੋਰਟ ਅਤੇ ਲੋਫ੍ਰੇਆ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ 6000 ਏਕੜ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਕਰੀਅਰ 'ਤੇ ਫੈਮਲੀ ਨਰਸ , ਮੈਰੀ ਸਰੀਡਨ,ਜੋ ਇਕ ਕੈਥੋਲਿਕ ਅਤੇ ਇਕ ਸਥਾਨਕ ਆਇਰਿਸ਼ ਸਪੀਕਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਔਰਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਨੌਜਵਾਨ ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਨੇ ਸਰ ਵਿਲੀਅਮ ਹੈਨਰੀ ਗਰੈਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ, 4 ਮਾਰਚ 1880 ਨੂੰ ਸੈਂਟ ਮਥਿਆਸ ਚਰਚ, ਡਬਲਿਨ ਵਿਚ, ਗੌਰਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੋਲੇ ਪਾਰਕ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਸੀ. ।
ਸੇਰ ਵਿਲੀਅਮ, ਜੋ ਕਿ 35 ਸਾਲ ਦਾ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸੀ, ਨੇ ਹੁਣੇ ਹੀ ਸੀਲੋਨ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਦ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ।
ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਉਂਟੀ ਗਲਵੇ ਲਈ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।
ਉਹ ਬਹੁਤ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਕ ਹਿੱਤ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ ਅਤੇ ਕੋਓਲ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਰੱਖੀ ਸੀ।
ਉਸ ਦਾ ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਇਕ ਮਕਾਨ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਜੋੜੇ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ।
ਜਿਸ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਕ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਸੈਲੂਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ,ਜਿਸ ਵਿਚ ਰਾਬਰਟ ਭੂਰੇਨਿੰਗ, ਲਾਰਡ ਟੈਨਸਨ, ਜੌਨ ਐਵਰਟ ਮੈਲੀਜ ਅਤੇ ਹੈਨਰੀ ਜੇਮਸ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
ਪਾਇਲਟ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਜਿਸ ਨੇ ਡਬਲਯੂ. ਬੀ. ਯੈਟਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ "ਇੱਕ ਆਇਰਿਸ਼ ਏਅਰਮੈਨ ਫਾਰਸੀਜ਼ ਹਿਊਮ ਡੈਥ", "ਮੇਜਰ ਰੌਬਰਟ ਗ੍ਰੇਗਰੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ"ਲਿਖੀਆਂ।
ਇਸਾਬੇਲਾ ਔਗਸਤਾ, ਲੇਡੀ ਗਰੈਗਰੀ , ਜਨਮ ਵਕਤ ਇਸਾਬੇਲਾ ਔਗਸਤਾ ਪੇਰਸੇ, ਇੱਕ ਆਇਰਿਸ਼ ਨਾਟਕਕਾਰ, ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਮੈਨੇਜਰ ਸੀ।
ਵਿਲੀਅਮ ਬਟਲਰ ਯੇਟਸ ਅਤੇ ਐਡਵਰਡ ਮਾਰਟਿਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਇਰਿਸ਼ ਲਿਟਰੇਰੀ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਐਬੇ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੋਨੋਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।
ਲੇਡੀ ਗਰੈਗਰੀ ਨੇ ਆਇਰਿਸ਼ ਮਿਥਿਹਾਸ ਤੋਂ ਲਈਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਪੁਨਰ-ਰਚਨਾ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ।
ਉਸਦੇ ਲੇਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਧ ਹੋਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਵ, ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਈ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੰਕੇਤਿਕ ਸੀ।
ਲੇਡੀ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਇਰਿਸ਼ ਸਾਹਿਤਕ ਰੀਵਾਈਵਲ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਾਉਂਟੀ ਗਲਵੇ ਵਿਚ ਕੋਓਲ ਪਾਰਕ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਘਰ ਰਿਵਾਈਵੈਂਟ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਲਈ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਮੀਟਿੰਗ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਐਬੇ ਦੇ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੰਮ ਉਸ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਨ।
ਲੇਡੀ ਗ੍ਰੈਗੋਰੀ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਅਰਸਤੂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ: "ਇੱਕ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਆਦਮੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਣਾ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਅਕਤ ਕਰਨਾ।
ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਹੈ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੰਵਾਦ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪੁਰਾਤਨ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਾਸਫੀਆਂ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਿਸਟਮ ਉੱਪਰ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬਿਲਕੁਲ ਉਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਪਲੈਟੋ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਸੁਕਰਾਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਉੱਪਰ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇੱਕ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਕਾਮਰੇਡ ਆਨੰਦ ਦੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲੰਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਦਿਆਲੇ ਵਿੱਚ ਪੜਦੇ ਬੋਧੀ ਭਿਖਸ਼ੂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮਿਲਿੰਦ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਬੋਧੀ ਭਿਖਸ਼ੂ ਯਾਤਰੀ ਹੂਆ ਦੀ ਹੈ।
ਕਾਮਰੇਡ ਆਨੰਦ ਮਾਓਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਕੁਲਵਕਤੀ ਕਾਰਕੁੰਨ ਅਤੇ ਮਾਓਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਮਾਹਿਰ ਹੈ।
ਉਸ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਆਗੂ ਕਾਮਰੇਡ ਮਿਸ਼ਰਾ ਅਤੇ ਕਾਮਰੇਡ ਅਖਿਲੇਸ਼ ਯਾਦਵ ਨਾਲ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਾਜਨੀਤਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਮਾਓ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਉੱਪਰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸੰਵਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਉਸਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਬੀਬੀਸੀ ਦੀ ਅਮੈਰਿਕਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸਟੈਫਿਨੀ ਕ੍ਰਿਸ ਨਾਲ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੰਗਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਕਵਰੇਜ ਕੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਹ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਦੰਗਿਆਂ ਬਾਰੇ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਤੱਥਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਨਾਲ ਹੀ ਆਨੰਦ ਪੰਕਜਾ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਪਤੀ ਉਸ ਉੱਪਰ ਬਹੁਤ ਜੁਲਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬ ਕਰਨ ਘਰ ਬਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਿੱਕਲੇ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਨੇਤਾ ਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤ ਕਾਮਰੇਡ ਮਿਸ਼ਰਾ ਤੇ ਅਖਿਲੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਜਮਾਤੀ ਦੁਸ਼ਮਣਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵੋਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦਕਿ ਇਹਨਾਂ ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਬਾਈਕਾਟ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਕਈ ਵਰਕਰਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਧੱਕਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਆਦਰਸ਼ ਇੱਕਦਮ ਝੂਠੇ ਪੈ ਗਏ ਜਾਪਦੇ ਹਨ।
ਪਰ ਉਹ ਸੰਭਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਪੰਕਜਾ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਅਗਿਆਨਤਾ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਮੇਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਖੁਦ ਪੜਦੇ ਵਿਚਾਰਦੇ ਨਹੀਂ ਇਹ ਮਿਸ਼ਰਾ ਤੇ ਅਖਿਲੇਸ਼ ਵਰਗੇ ਅਖੌਤੀ ਲੀਡਰਾਂ ਦੇ ਨਕਲੀ ਸਬਜਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਬਰਬਾਦ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ।
ਸੋ ਉਹ ਤੇ ਪੰਕਜਾ ਪਿੰਡ ਜਾ ਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸੁਚਾਰੂ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਕੂਲ ਖੋਲਦੇ ਹਨ।
ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਚੀਨੀ ਬੋਧੀ ਭਿਖਸ਼ੂ ਬੁੱਧ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਭਾਰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਫਿਰ ਮਿਲਿੰਦ ਤੇ ਹੂਆ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੈਰ ਤੇ ਨਿੱਕਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਉੱਪਰ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧ ਦਰਸ਼ਨ, ਨਯਾਏ, ਵੇਦਾਂਤਾ, ਮੀਮਾਂਸਾ, ਸਾਂਖ, ਯੋਗ, ਸ਼ੈਵ ਆਦਿ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਉੱਪਰ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਭਿਖਸ਼ੂ ਹੂਆ ਨੂੰ ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਦੁੱਖ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੁੱਧ ਦੀ ਹੀ ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਬੁੱਧ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਤਸੱਲੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬੁੱਧ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਏਧਰ ਮਿਲਿੰਦ ਦਾ ਕਮਲਾ ਨਾਮੀ ਵਿਆਹੁਤਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਨਿਰਵਾਣ ਡਾ. ਮਨਮੋਹਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 2013 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ "ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ’ਚ ਜੋ ਜੀਵਿਆ, ਪੜ੍ਹਿਆ ਤੇ ਹੰਢਾਇਆ ਓਹੀ ਯਥਾਰਥ, ਗਲਪੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਰਾਹੀਂ ‘ਨਿਰਵਾਣ’ ਦੇ ਪਾਠ ਰੂਪ ’ਚ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਇਆ ਹੈ।
" ਲੇਖਕ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ, "ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਜਿਗਿਆਸਾ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਜੁਆਬ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਜੋ ਮੈਂ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਰਾਹੀਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਮਿਲਿੰਦ ਨਿਰਵਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਤਪ ਸਾਧਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸਦਾ ਉਸ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਫਿਰ ਜਦ ਅੰਤ ਉਸਨੂੰ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰੇਕ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਲੱਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਵੀ ਹਰੇਕ ਲਈ ਅਲੱਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਿਰਵਾਣ ਕਮਲਾ ਦੇ ਪਿਆਰ ਚੋਂ ਲੱਭਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬੁੱਧ ਦੀ ਅਸਲ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਉਸਨੇ ਉਸ ਦੀ ਚੰਗੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਿਖਿਅਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਨੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਖਮੀਸ਼ਾ ਖਾਨ ਵਾਂਗ, ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਭਟਕਣਾ, ਵਿਚਾਰ ਦੇਣ ਅਤੇ ਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ।
ਉਸਦੇ ਸੁਭਾਵਕ ਸੁਭਾਅ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਸੱਤਵੇਂ ਜਮਾਤ ਜਾਂ ਗ੍ਰੇਡ ਕਲਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਲਾਲਚ ਦਿੱਤਾ।
ਉਸਨੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਮਿਠਾਨਕੋਟ ਦੇ ਸੰਤ ਖਵਾਜਾ ਗੁਲਾਮ ਫਰੀਦ ਦੇ ਕਾਫੀਆਂ ਨੂੰ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਧਿਆਪਕ ਬਾਬਾ ਮੀਰ ਖਾਨ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਿਖਾਇਆ ਜੋ ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਸੀ।
ਇਕੱਲਾ ਗਾਉਣਾ ਉਸ ਨੂੰ ਕਮਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਨੌਜਵਾਨ ਪਠਾਣਾ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਲਈ ਲੱਕੜਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜੋ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰੋਟੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਸੀ।
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਉਸਦਾ ਰੱਬ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਖਵਾਜਾ ਗੁਲਾਮ ਫਰੀਦ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਭਾਰ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਿੱਤੀ।
ਪਠਾਨੇ ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਾਇਕੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਇਆ।
ਉਸ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਗਾ ਸਕਦਾ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਆਪਣੀ ਤੀਜੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਘਰ ਲੈ ਆਏ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।
ਉਹ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕੋਟ ਅੱਡੂ ਗਈ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਲੜਕਾ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਉਸਨੂੰ 'ਸਈਦ' ਦੇ ਘਰ ਲੈ ਗਈ।
ਸਈਦ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਉਸਦੀ ਦੇਖ-ਭਾਲ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਦੇਵੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਸ ਲਈ 'ਅਧਿਆਤਮਕ ਤੌਰ' ਤੇ ਬਹੁਤ ਭਾਰਾ 'ਲੱਗ ​​ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਸਈਦ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਪਠਾਣਾ ਵਰਗਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ‘ਪਠਾਣਾ ਖ਼ਾਨ’ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਾਫ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਗਜ਼ਲਾਂ ਗਾਈਆਂ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਕਬੂਲ ਹੋਈਆਂ।
ਗ਼ੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਦਾ ਜਨਮ 1926 ਵਿੱਚ ਬਸਤੀ ਤੰਬੂ ਵਾਲੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੂਬਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਹਰਾਏ ਚੋਲਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
ਨਾਈਟਲੀ ਨੂੰ "ਪ੍ਰਾਈਡ ਐਂਡ ਪ੍ਰੀਜੁਡੀਸ" ਵਿੱਚ ਅਲੀਜ਼ਾਬੇਥ ਬੇਨੇਟ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।
20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਨਾਈਟਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਕਈ ਹੋਰ ਪੀਰੀਅਡ ਡਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਰਹੀ, ਅਟਾਨਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੇਸੀਲੀਆ ਟਾਲਿਸ, ਦਿ ਡਚੇਸ ਵਿੱਚ ਜਾਰਜੀਆਨਾ ਕੈਵੇਨਡਿਸ਼, ਅਤੇ ਅੰਨਾ ਕੈਰੇਨੀਨਾ ਅਤੇ ਕੋਲੇਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਇਹੀ ਹੈ।
ਉਸ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਫ਼ਿਲਮ ਦਿ ਇਮਿਟੇਸ਼ਨ ਗੇਮ ਵਿੱਚ ਜੋਨ ਕਲਾਰਕ ਦੇ ਚਿੱਤਰਨ ਲਈ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬੇਗਨ ਅਗੇਨ , ਮਸ਼ਹੂਰ ਥ੍ਰਿਲਰ ਐਵਰੈਸਟ ਵਿੱਚ ਹਾਸਰਸ ਅਤੇ ਨਾਟਕੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।
ਕੀਅਰਾ ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਨਾਈਟਲੀ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਮਾਰਚ 1985 ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਦੇ ਟੇਡਿੰਗਟਨ ਉਪਨਗਰ ਵਿੱਚ, ਥੀਏਟਰ ਅਦਾਕਾਰ ਵਿਲ ਨਾਈਟਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮਨ ਮੈਕਡੋਨਲਡ ਕੋਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮੈਕਡੋਨਲਡ ਨੇ ਨਾਮ ਗਲਤ ਲਿਖਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨ ਗਿਆ, "ਆਈ" ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ "ਈ" ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਮੈਕਡੋਨਲਡ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਨਾਟਕਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਬੈਲੇ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ।
ਇਸ ਨਾਲ ਨਾਈਟਲੀ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਧੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਏਜੰਟ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।
ਸਟੇਜ 'ਤੇ, ਨਾਈਟਲੀ ਮਾਰਟਿਨ ਕਰੀਮਪ ਦੀ 2009 ਵੈਸਟ ਐਂਡ ਪ੍ਰੋਡਕਸ ਦਿ ਮਿਸਨਥ੍ਰੋਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਲੇਅ 'ਚ ਇਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਲਾਰੇਂਸ ਓਲੀਵੀਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਉਸ ਨੇ ਥ੍ਰਿਸ ਰਾਕਿਨ ਦੇ 2015 ਬ੍ਰਾਡਵੇਅ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇਪੀਨਾਮੌਸ ਹੀਰੋਇਨ ਵਜੋਂ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਨਾਈਟਲੀ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰੁਖ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਐਮਨੇਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ, ਆਕਸਫੈਮ ਅਤੇ ਕਾਮਿਕ ਰਿਲੀਫ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ 2018 ਬਰਥਡੇ ਆਨਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਓਬੀਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਨਾਈਟਲੀ ਨੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1995 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ, 2002 ਦੀ ਸਪੋਰਟਸ ਫ਼ਿਲਮ 'ਬੇਂਡ ਇਟ ਲਾਈਕ ਬੈਕਹੈਮ' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਲੰਡਨ ਫ਼ਿਲਮ ਆਲੋਚਕ ਦਾ ਸਰਕਲ ਅਵਾਰਡ ਬੈਸਟ ਨਿਊਕਮਰ ਲਈ ਜਿੱਤਿਆ।
2002 ਵਿੱਚ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੈਂਡ ਇੱਟ ਲਾਈਕ ਬੈਕਮ ਵਿਚਲੇ ਰੋਲ ਕਰ ਕੇ ਇਹਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਪਾਇਰਟਸ ਆਫ਼ ਦ ਕਰੀਬੀਅਨ ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈੱਥ ਸਵਾਨ ਦਾ ਰੋਲ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਇਹਨੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਿਆ।
ਕੀਅਰਾ ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਨਾਈਟਲੀ ਜਾਂ ਕੀਰਾ ਨਾਈਟਲੀ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ ਹੈ।
ਇਹਨੇ ਨਿੱਕੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਟੀਵੀ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਅਦਾਕਾਰੀ 1995 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।
ਤੁਸ਼ਾਰ ਗਾਂਧੀ 1998 ਵਿੱਚ ਵਡੋਦਰਾ ਵਿਖੇ, ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1996 ਤੋਂ ਉਹ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਟਰੱਸਟ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਐਨ.ਜੀ.ਓ., ਜੋ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਨੇ 1950 ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਟਾਈਲ-ਮਿੱਲ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੇਂਦਰੀ ਬੰਬੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਸੰਨ 2000 ਵਿੱਚ, ਤੁਸ਼ਾਰ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਕਮਲ ਹਸਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ "ਹੇ ਰਾਮ" ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਪਨਾਤਮਕ ਤਾਮਿਲ - ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਅਤੇ 2009 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਅਰਧ-ਕਾਲਪਨਿਕ ਫ਼ਿਲਮ, “ਰੋਡ ਟੂ ਸੰਗਮ” ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਇੱਕ ਕਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਨਾਨਫਿਕਸ਼ਨ ਕਿਤਾਬ, ਲੈੱਟਸ ਕਿਲ ਗਾਂਧੀ, 2007 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਿਕਰੇਤਾ ਬਣ ਗਈ।
2008 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਇੰਡੀਅਨ ਰੂਰਲ ਡਿਵਲਪਮੈਂਟ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
2018 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਗਊ-ਜਾਗਰੂਕ ਲਿੰਚ ਭੀੜ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪਟੀਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
2019 ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਜਲਗਾਓਂ ਵਿਚ ਗਾਂਧੀ ਰਿਸਰਚ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣੇ।
ਤੁਸ਼ਾਰ ਅਰੁਣ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਜਨਮ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਰੁਣ ਮਨੀਲਾਲ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਨੀਲਾਲ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਪੋਤਰਾ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਪੜਪੋਤਰਾ ਹੈ।
2001 ਵਿੱਚ, ਤੁਸ਼ਾਰ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਫਰਮ ਸੀ.ਐੱਮ.ਜੀ. ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇੱਕ ਕਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਕੰਪਨੀ ਲਈ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ।
ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਕਥਿਤ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਰੌਲਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸਨੇ ਸੌਦਾ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਤੁਸ਼ਾਰ ਦਾ ਜਨਮ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
ਉਸ ਨੇ ਆਦਰਸ਼ ਵਿਨੈ ਮੰਦਰ, ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਗੁਜਰਾਤੀ-ਮਾਧਿਅਮ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।
ਉਸ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।
1998 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ।
ਗਾਂਧੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੋਨਲ ਦੇਸਾਈ ਅਤੇ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ, ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਵਿਵਾਨ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਬੇਟੀ ਕਸਤੂਰੀ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੇ 1991 ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਰ ਫੜਿਆ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਨਰਸਿਮਾ ਰਾਓ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦਹਾਲੀ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ “ਆਦਰਸ਼ਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਲੋਬਕਾਰੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਰਹੇ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰ, ਸਰਮਾਏ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਗਿਆਨ, ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਾਲ ਹੈ।
”1 ਡਾ. ਗੁਰਭਗਤ ਅਨੁਸਾਰ, “ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਬਿਨਾਂ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਖੋਹਣ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਜਾਂ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਪੂੰਜੀ ਆਧਾਰਿਤ ਮਹਾਂ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਯਤਨ ਹੈ।
”2 ਸੋ ਇੱਥੇ ਅਸੀਂ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗੇ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਨੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ:
ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੂਸਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਤੇਜ਼ ਹੋਈ ਹੈ।
ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦਿਆਂ ਡਾ. ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਉਹ ਦੌਰ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਕੇਵਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਗਰ ਜਾਂ ਮਹਾਂਨਗਰ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਾਂਨਗਰਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲਾਅ, ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਕੋਨਿਆਂ ਤੱਕ ਜਾਂ ਪਹੁੰਚਣਾ ਅਜਿਹਾ ਯਥਾਰਥ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਸ ਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪਹਿਚਾਣ ਤੇ ਪਿਆ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾ ਦੀ ਦੂਸਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਵੱਧਦੀ ਹੈ।
ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਦੂਸਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਬੂਲਦੇ ਹਨ।
ਡਾ. ਸੁੱਚਾ ਸਿਘ ਗਿੱਲ ਅਨੁਸਾਰ, “ਇਸ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ, ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਨੇੜਤਾ ਆਈ ਹੈ।
ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਦੂਰ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਮੇਲ ਜੋਲ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਵਧਾਇਆ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਪਸਾਰ ਨਾਲ ਤਕਨਾਲਜੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਸਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਮੇਲ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਪਿਆ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਅਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚੋਂ 1991 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰਿਆ ਦੀ ਥਾਂ ਨਿੱਜੀ ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰਿਆਂ ਦਾ ਪਸਾਰਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮਹਿੰਗੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਵਪਾਰੀਕਰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸੈਨਤ ਭਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਇਸ਼ਾਰਾ ਭਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਸਾਈਨ ਭਾਸ਼ਾ ਹੱਥ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਵਰਤ ਕੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।
ਸੈਨਤ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲ਼ੇ ਅਤੇ ਗੂੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਤਰੀਕਾ ਹਨ।
ਬੋਲ-ਚਾਲ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਕੰਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਸੈਨਤ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ਼ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗੂੰਗੇ ਅਤੇ ਬੋਲ਼ੇ ਸੈਨਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵਧੇਰੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਦੇ ਹਨ।
ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਬੋਲ਼ੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਸੈਨਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕਈ ਵਾਰੀ ਬੋਲ਼ੇ ਲੋਕ, ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਸੁਣਨ ਦੇ ਕਾਬਲ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ਼ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵੇਲ਼ੇ, ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਸੁਣਨ ਦੇ ਕਾਬਲ ਲੋਕ ਬੋਲ਼ੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ਼ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਵਕਤ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਬਜਾਇ, ਬੋਲਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਸੈਨਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸੁਣਨ ਦੇ ਕਾਬਲ ਲੋਕ ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੈਨਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪਰ ਬੋਲ਼ੇ ਲੋਕ ਸੈਨਤ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤਣ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਦੇ ਕਾਬਲ ਲੋਕ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤਣ ਲਈ।
ਬੋਲ਼ੇ ਲੋਕ ਕਈ ਵਾਰ ਸੈਨਤ ਭਾਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਦੇ ​​ਹਨ, ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਜੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਪੇ ਬੋਲ਼ੇ ਹਨ।
ਪਰ ਆਮ ਕਰ ਕੇ ਬੋਲ਼ੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਪੇ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਦੇ ਕਾਬਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਓਹ ਸੈਨਤ ਭਾਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਜਾਂ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਦੇ ਹੋਰ ਬੋਲ਼ੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ।
ਸੁਣਨ ਦੇ ਕਾਬਿਲ ਲੋਕ ਸੈਨਤ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲ਼ੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਸੈਨਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਕਿਤਾਬਾਂ, ਡੀ.ਵੀ.ਡੀ. ਆਦਿ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਕੁਝ ਬੋਲ਼ੇ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਬੁਲਾਰੇ ਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬੋਲੇ ​​ਗਏ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਸਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਥੋੜਾ ਔਖਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਹੀ ਇਸਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਕਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸੈਨਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁ ਸਾਂਝੀਆਂ ਗੱਲਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੈਨਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੁਦਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਬੂਤ, ਪੱਛਮੀ ਗਰੀਨਲੈਂਡ ਦੇ 3.7 ਅਰਬ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਗਾਦ-ਭਰੇ ਪੱਥਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਜੀਵ-ਉਪਜਾਊ ਸਿੱਕਾ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ 3.48 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਰੇਤ-ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਜੀਵਾਣੂਆਂ ਦੇ ਪਥਰਾਟ ਹਨ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੰਸਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਲਗਭਗ 2 ਅਰਬ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਂਦ ਵੋੱਚ ਆਏ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਹਵਾ-ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਆਕਸੀਜਨ ਨਾਲ਼ ਲੈਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
58 ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਜੰਤੂ ਬਹੁਤਾ ਕਰ ਕੇ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਅਤੇ ਸੂਖ਼ਮ ਸਨ ਜਿਸ ਮਗਰੋਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬਹੁ-ਕੋਸ਼ੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਉਪਜ ਹੋਈ।
ਕੈਂਬਰੀਆਈ ਕਾਲ ਵੇਲੇ ਇਸ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਜੋਕੀਆਂ ਮੁੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੀਕਰਨ ਹੋਇਆ।
ਧਰਤੀ ਸੂਰਜੀ ਧੁੰਦ ਦੇ ਵਾਧੇ ਸਦਕਾ ਤਕਰੀਬਨ 4.54 ਬਿਲੀਅਨ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ।
ਜਵਾਲਾਮੁਖੀਆਂ 'ਚੋਂ ਨਿੱਕਲਦੀਆਂ ਗੈਸਾਂ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ਾਇਦ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹਵਾ-ਮੰਡਲ ਬਣ ਗਿਆ ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਆਕਸੀਜਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤੇ ਅਜੋਕੇ ਜੀਵਨ ਵਾਸਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਹੁੰਦਾ।
ਅਨੇਕਾਂ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀਆਂ ਫਟਣ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲ਼ ਹੁੰਦੀਆਂ ਟੱਕਰਾਂ ਕਰ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਡਾਢਾ ਹਿੱਸਾ ਪਿਘਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਟੱਕਰ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਧਰਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਕੋਣ ਉੱਤੇ ਟੇਢਾ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਚੰਨ ਦੀ ਉਪਜ ਹੋਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮਾਂ ਪੈਣ ਉੱਤੇ ਧਰਤੀ ਠੰਢੀ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਠੋਸ ਪੇਪੜੀ ਬਣ ਗਈ ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਤਰਲ ਪਾਣੀ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣਿਆ।
ਇਸ ਗ੍ਰਹਿ ਉੱਤੇ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਹੀ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਜਾਤੀਆਂ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ 'ਚ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਇਸ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਸਦਕਾ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਲੇਟ ਨਿਰਮਾਣਕੀ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਉਤਲੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਘੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਜੀਵ-ਮੰਡਲ ਦਾ ਹਵਾ-ਮੰਡਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਜੀਵੀ ਹਾਲਤਾਂ ਉੱਤੇ ਡਾਢਾ ਅਸਰ ਪਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਜ਼ੋਨ ਪਰਤ, ਆਕਸੀਜਨ ਦਾ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ।
ਧਰਤੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਵਾਸਤਾ ਧਰਤੀ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਉਪਜ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਹੋਏ ਉਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ਼ ਹੈ।
ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅਤੀਤ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਯੋਦਗਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ।
ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਬੇਹੱਦ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵਾਪਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।
ਧਰਤੀ ਦੇ ਅਤੀਤ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇੱਕ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਦਤੀ ਪੈਮਾਨਾ ਨਾਮਕ ਸਾਰਨੀ ਵਿੱਚ ਤਰਤੀਬਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਰਤਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਘੋਖ ਮਗਰੋਂ ਕਈ ਮਿਆਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਲਾੜਾ ਹੁਣ ਘੋੜੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਲਾੜੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹੁਣ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਸਜੀ ਸਜਾਈ ਵੱਡੀ ਕਾਰ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਲਾੜੇ ਦੀ ਘੋੜੀ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਰਸਮ ਹੁਣ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਹਾਂ, ਅਜੇ ਵੀ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰ ਜੰਨ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ, ਲਾੜੇ ਨੂੰ ਕਾਰ ਵਿਚੋਂ ਲਾਹ ਕੇ, ਘੋੜੀ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਜੰਨ ਘਰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਆਹ ਵੇਲੇ ਵਰ ਨੂੰ ਘੋੜੀ ਤੇ ਚੜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਈ ਸ਼ਗਨ ਤੇ ਰੀਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੋੜੀ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਲਾੜਾ ਘੋੜੀ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਭਰਜਾਈਆਂ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਗਨ ਵਜੋਂ ਕੁਝ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਪਿੱਛੋ ਵੱਡੀ ਭਰਜਾਈ ਲਾੜ੍ਹੇ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸਾਣ ਚਾੜ੍ਹਨ ਲਈ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਲਾਈ ਨਾਲ ਸੁਰਮਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਰ ਭਰਜਾਈ ਨੂੰ ਸ਼ਗਨ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਰੁਪਏ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਉਪਜਾਇਕਤਾ ਦੀ ਰੀਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਲੇ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਭਰਾ ਜਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਾਕ ਦੇ ਛੋਟੇ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਬਿਠਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਘੋੜੀ ਦੇ ਅਯਾਲਾਂ ਨੂੰ ਕੰਘੀ ਨਾਲ ਵਾਹ ਕੇ, ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਗੁਤ ਵਾਂਙ, ਇੱਕ ਦੋ ਵਲ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ, ਦੁਲ੍ਹਾਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਗਨ ਵਜੋਂ ਕੁਝ ਰੁਪਏ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਦਾਲ ਚਾਰਨ ਦੀ ਰੀਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਦੁਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਟੋਕਰੀ ਜਾਂ ਥਾਲ ਵਿੱਚ ਛੋਲਿਆਂ ਦੀ ਦਾਲ ਪਾ ਕੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆ ਘੋੜੀ ਨੂੰ ਚਾਰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਭਰਾ ਭੈਣਾਂ ਦੀ ਤਲੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਗਨਾ ਵਜੋਂ ਕੁਝ ਰੁਪਏ ਧਰਦਾ ਹੈ।
ਜੰਞ ਤੁਰਨ ਲਗਿਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੁਲਾਂ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਜੰਡੀ ਨਾਲੋਂ ਰਸਮੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਟਹਿਣਾਂ ਵੱਡਦਾ ਹੈ।
ਵਿਆਹ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਘਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਘੋੜੀਆਂ ਅਖਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪੰਜ ਜਾਂ ਸੱਤ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਘਰ ਗਾਉਣ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਘਰ ਦੀਆਂ ਸੁਆਣੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਆਂਢਣਾਂ-ਗੁਆਢਣਾਂ ਤੇ ਸ਼ਰੀਕੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਕੰਮ ਕਾਰ ਤੋਂ ਵਿਹਲੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਗੀਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਵਿਆਹ 'ਤੇ ਪੰਜ ਜਾਂ ਸੱਤ ਘੋੜੀਆਂ ਗਾਉਣੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ।
ਸਾਡੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਕਾਰਜ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨੇਪਰੇ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਦਾ।
ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਮਰਨ ਤੱਕ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵੀ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਲੜਕੇ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਚਾਉ ਮਲਾਰਾ ਤੇ ਸ਼ਗਨਾ ਤੇ ਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਘੋੜੀਆਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਲੜਕੇ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਿਆਰਾ, ਨੌ, ਸੱਤ ਜਾਂ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤੱਕ ਇਸਤਰੀ ਜਾਤੀ ਵੱਲੋਂ ਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੋ ਤੱਕ ਘੋੜੀਆਂ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ।
ਇਹ ਇਸਤਰੀ ਵਰਗ ਵੱਲੋਂ ਰਾਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਰ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਲਗਪਗ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੱਕ ਦੇ ਸਮੇਂ 'ਚ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
‘ਘੋੜੀ' ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਭੁਲੇਖਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਲਾੜੇ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਘੋੜੀ ਚੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗੀਤ ਹੀ ਹੋਣ।
ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਘੋੜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲਾੜੇ-ਵੀਰ ਦੇ ਨਾਇਕਤਵ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ।
ਘੋੜੀ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਰਸਮ ਪੁੱਤ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਸਬੰਧੀ ਕੇਂਦਰੀ ਰਸਮ ਹੈ।
ਬਹੁਤੇ ਗੀਤ ਲਾੜੇ ਦੀ ਜੰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ, ਜੰਨ ਚੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਦੇ ਸ਼ਗਨਾਂ ਅਤੇ ਘੋੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਗੀਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਾਂ ‘ਘੋੜੀ' ਜਾਂ ‘ਘੋੜੀਆਂ' ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਘੋੜੀਆਂ, ਭੈਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀਰ ਉੱਤੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਆਗ੍ਰਿਹ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਗੀਤ ਹਨ।
ਡਾ. ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਅਨੁਸਾਰ, “ਲੜਕੇ ਦੇ ਵਿਆਹ ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਘੋੜੀ ਦੀ ਰਸਮ ਸਮੇਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਜਿਹੜੇ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਘੋੜੀਆਂ ਹਨ।
ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਅਨੁਸਾਰ, “ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਘਰ ਗਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ “ਘੋੜੀਆਂ” ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ ਅਨੁਸਾਰ, “ਘੋੜੀਆਂ, ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸ਼ੁਭ-ਇਛਾਂਵਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਗਲ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ‘ਘੋੜੀਆਂ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਰ ਦੇ ਘਰ ਗਾਈਆਂ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਘੋੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾੜ੍ਹੇ ਦੇ ਰੂਪ ਤੇ ਫੱਬਣ, ਜੰਞ ਦੀ ਚੜ੍ਹਤ ਤੇ ਟੋਹਰ ਦਾ ਜਸ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਘੋੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਤੇ ਭੈਣਾਂ ਭਰਜਾਈਆਂ ਦੀਆਂ ਰੀਝਾਂ ਸਧਰਾ ਤੇ ਲਾਲਸਾਵਾਂ ਕਈ ਰੰਗਾ ਤੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੰਗਰਦੀਆਂ ਤੇ ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਕਣੀਆਂ ਵਾਂਗ ਇੱਕ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਨਚਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਦੇ ਦੋ ਉਦੇਸ਼ ਹਨ ਇੱਕ ਤਾਂ ਇਹ ਜਿਨਸੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਕਰਨ ਦਾ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਦੁਆਰਾ ਅਪਣਾਇਆ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਇਹ ਔਲਾਦ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਿਸ਼ਠ ਭੂਮੀ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੜਾਵਾਂ ਜਨਮ, ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਮੌਤ ਵਿਚੋਂ ਵਿਆਹ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੜਾਅ ਹੈ।
ਅੱਜ ਦੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੰਜ ਸੌ, ਹਜ਼ਾਰ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਵਿਆਹ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਅਵਸਰ ਤੇ ਲਾੜ੍ਹਾਂ ਘੋੜੀ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬਾਕੀ ਬਰਾਤੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੈਦਲ ਤੁਰਦੇ ਹਨ।
ਬਰਾਤ ਤੁਰਨ ਵੇਲੇ ਲੜਕੇ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਭਰਜਾਈਆਂ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਗਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵੱਡੀ ਭਰਜਾਈ ਲਾਂੜੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰਮਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭੈਣਾਂ ਘੋੜੀ ਦੀ ‘ਵਾਂਗ ਫੜਦੀਆਂ', ‘ਵਾਂਗ ਗੁੰਦਦੀਆਂ' ਤੇ ਘੋੜੀ ਨੂੰ ਦਾਲ ਚੁਗਾਉਂਦੀਆ ਹਨ।