polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਰਾਈਟ ਨੂੰ 1991 ਵਿੱਚ ਇਮਾਰਸਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਦਿਆਲੇ ਵੱਲੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਅਮਰੀਕੀ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
2019 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਚੋਣ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਫ਼ਰੈਂਕ ਲੌਇਡ ਰਾਈਟ ਦੀ ਵੀਂਹਵੀ ਸਦੀ ਦੀ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪੇਂਡੂ ਵਿਸਕੌਂਸਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਰਾਈਟ ਨੇ ਵਿਸਕੌਂਸਨ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸਿਵਿਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਵਿਚਲੇ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ਾਂ ਜੋਸੇਫ਼ ਲਾਈਮਨ ਸਿਲਜ਼ਬੀ ਅਤੇ ਲੂਈ ਸਲੀਵਨ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਿਹਾ।
1893 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਓਕ ਪਾਰਕ, ਇਲਿਯੋਨੋਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਘਰ ਅਤੇ ਸਟੂਡੀਓ ਬਣਾਇਆ।
ਉਸਦੀ ਰੰਗੀਨ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਦੋਂ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਕੈਥਰੀਨ ਲੀ ਕਿੱਟੀ ਟੋਬਿਨ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਮਾਹ ਬੌਰਥਵਿੱਕ ਛੇਨੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 1914 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਬਣਾਏ ਤਾਲੀਸੀਨ ਅਸਟੇਟ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਤਲਾਂ, ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਮਿਰੀਅਮ ਨੋਏਲ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਓਲਜੀਵਾਨਾ ਲੌਇਡ ਰਾਈਟ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਕਾਰਨ ਜਿਹੜੀ ਕਿ 1928 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਤੀਜੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ, ਉਹ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ।
ਫਰੈਂਕ ਲਾਇਡ ਰਾਈਟ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼, ਇੰਟੀਰੀਅਰ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਅਕ ਸੀ।
ਰਾਈਟ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਯਕੀਨ ਰੱਖਦਾ ਸੀ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਮਨੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨਾਲ ਇੱਕਸੁਰਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਆਰਗੈਨਿਕ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਫਲਸਫੇ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ ਫਾਲਿੰਗਵਾਟਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੰਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ‘ਸ਼ਾਹ ਸ਼ਰਫ' ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ ਤੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਮੁਰਸ਼ਦ ਪਾਸ ਲਾਹੌਰ ਰਹੇ।
ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੇਖ਼ ਮੁਹੰਮਦ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲ ਜੋ ਕਿ ਕਾਦਰੀ ਸੱਤਾਰੀ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੂਫ਼ੀ ਧਾਰਾ ਵੱਲ ਲੈ ਕੇ ਆਏ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ਼ ਬੂਟਾ ਬਣਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਇਆਂ ਹੀ ਅਸਲੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਲੋਕ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਾ. ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਕੋਹਲੀ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ‘ਚੋਣਵੀਆ ਕਾਫ਼ੀਆਂ’ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾ ਕੇ ਸੰਨ 1965 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।
ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਚਲ ਕੇ ਉਹ ਪਰਮ ਤੱਤ੍ਵ ਨਾਲ ਅੰਭੇਦਭਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਮਾਣਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਫਿਰ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਮੁਨਸ਼ੀ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਐਂਡ ਸਨਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਸਨ 1901 ਈ. ਵਿੱਚ ‘ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਲੋਕ ਭਗਤਾਂ ਦੇ’ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹ ਸ਼ਫ਼ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਪੱਦ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ:
ਡਾ. ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਇਤਿਹਾਸ' ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਦੇ ਲਿਖੇ ਇੱਕ ‘ਸ਼ੁਤਰਨਾਮਾ’ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੰਨਗੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ
ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ 'ਚ ਹੋਲੋਗ੍ਰਾਮ 'ਚ ਵਸਤੂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਦੀ ਮੁੜ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮੰਤਰੀ, ਮਿਸਟਰ ਵੋਪਸਲ, ਮਿਸਟਰ ਐਂਡ ਮਿਸੇਸ ਹੱਬਲ, ਅਤੇ ਅੰਕਲ ਪੰਬਲਚੂਕ, ਪਿਪ ਅਤੇ ਮਿਸੇਸ ਜੋਈ ਦੇ ਔਸਤ ਤੌਰ ਤੇ ਅਮੀਰ ਅੰਕਲ ਦੇ ਨਾਲ ਕਰਿਸਮਸ ਦੇ ਰਾਤਰੀਭੋਜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਬਰਾਂਡੀ ਗਾਇਬ ਹਨ।
ਉਦੋਂ ਅੰਕਲ ਪੰਬਲਚੂਕ ਕੁੱਝ ਬਰਾਂਡੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਬਾਹਰ ਥੁੱਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪਿਪ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਬਰਾਂਡੀ ਦੇ ਜਗ ਨੂੰ ਸਾਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬਜਾਏ ਟਾਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਮਿਸਟਰ ਜੋਈ ਉਠਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਈ ਲਈ ਰਸੋਈ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਦੋਂ ਪਿਪ ਦਰਵਾਜੇ ਦੀ ਕੁੰਡੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਜੋਈ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਥਕੜੀ ਮਰੰਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋਈ, ਪਿਪ, ਅਤੇ ਮਿਸਟਰ ਵੋਪਸਲ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਆਉਣ ਅਤੇ ਮਕਾਮੀ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਭੱਜੇ ਹੋਏ ਕੁੱਝ ਮੁਲਜਮਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ।
ਉਹ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਦਲਦਲ ਵਿੱਚ, ਲੜਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਦੋ ਮੁਲਜਮਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧੀ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਪਿਪ ਨੇ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਫਾਇਲ ਕਿਥੋਂ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਪਿਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕਹਿ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਖੁਦ ਆਪ ਚੁਰਾਏ ਹਨ।
ਪੁਲਿਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਜਹਾਜ ਵਾਲੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋਈ ਪਿਪ ਨੂੰ ਘਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕਰਿਸਮਸ ਦਾ ਡਿਨਰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਪਰਾਧੀ ਦੇ ਨਾਲ ਪਿਪ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੇ ਕੁੱਝ ਹੀ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਪਿਪ ਆਮ ਜੀਵਨ ਜੀਉਣ ਲਗਾ।
ਪਿਪ ਦਾ ਅੰਕਲ ਪੰਬਲਚੂਕ ਪਿਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਬੁੱਢੀ ਔਰਤ ਮਿਸ ਹਵਿਸ਼ਮ ਦੇ ਘਰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਟਿਸ ਹਾਉਸ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਮਿਸ ਹਵਿਸ਼ਮ ਕੁੰਵਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਪੁਰਾਣੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਇੱਕ ਪੈਰ ਵਿੱਚ ਜੁੱਤਾ ਪਾਇਆ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਰੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਨੌਂ ਵੱਜਣ ਵਿੱਚ ਵੀਹ ਮਿੰਟ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਉਸਨੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਿਪ ਉਸ ਛੋਟੀ ਕੁੜੀ ਇਸਟੈਲਾ ਦੇ ਨਾਲ ਤਾਸ਼ ਖੇਡੇ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਗੋਦ ਲਿਆ ਹੈ।
ਪਿਪ ਕੁੱਝ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਫੋਰਜ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਨਫਰਤ ਹੈ।
ਜੋਈ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਐਗਰੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਿਸ ਹਵਿਸ਼ਮ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਉੱਤੇ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਅਤੇ ਜੋਈ ਓਰਲਿਕ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਤਨਖਾਹਦਾਰ ਮਜਦੂਰ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਉਹ ਘਰ ਪਰਤਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਦੀ ਮਿਸੇਸ ਜੋਈ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪਿਪ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਦੋਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪੁਲਿਸ ਇਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਗੋੜੇ ਅਪਰਾਧੀ ਨੇ ਮਿਸਸ ਜੋਈ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਮਿਸਸ ਜੋਈ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਓਰਲਿਕ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਲੇਟ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕੈਪੀਟਲ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਬਿੱਡੀ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹਥੌੜੇ ਤੋਂ ਹੈ ਅਤੇ ਓਰਲਿਕ ਹਮਲਾਵਰ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਓਰਲਿਕ ਪੁੱਜਦਾ ਹੈ, ਮਿਸੇਸ ਜੋਈ ਉਸਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਲੇਟ ਵਿਖਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬਿੱਡੀ ਗਾਰਗਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਪ ਇਸਟੈਲਾ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਪਿਪ ਅਤੇ ਜੋਈ, ਮਿਸਟਰ ਵੋਪਸਲ ਨੂੰ ਸੁਣਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਅਖਬਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮਰਡਰ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਲੰਦਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵਕੀਲ, ਜੇਗਾਰਸ, ਪਿਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੌਂਕਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਖਬਰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਪਿਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਨਾਮ ਪਰੋਪਕਾਰੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਹੈ।
ਇਸ ਪੈਸੇ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਲੰਦਨ ਛੱਡਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਕੁੱਝ ਕਪੜੇ ਖਰੀਦ ਕੇ ਜੈਂਟਲਮੈਨ ਬਨਣਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ ਪਿਪ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮਿਸ ਹਵਿਸ਼ਮ ਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਪੈਸਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ।
ਹੁਣ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਰਬਰਟ ਪਾਕੇਟ ਤੋਂ ਉਸਨੂੰ ਮਦਦ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਪੁਰਦ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਡਿਕਨਜ ਦੇ ਇੱਕ ਪੇਟੇਂਟ ਯੁਕਤ ਪਲਾਟ ਦੇ ਟਵਿਸਟ ਵਿੱਚ, ਪਿਪ ਨੂੰ ਪੈਸਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮੈਗਵਿਚ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਉਹ ਅਪਰਾਧੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਪਿਪ ਨੇ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮੈਗਵਿਚ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਪੈਸਾ ਪਿਪ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸਦੀ ਦਿਆਲਤਾ ਲਈ ਅਹਿਸਾਨਮੰਦੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਪ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਯਾਦ ਦਵਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਪੈਸਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਰੋਪਕਾਰੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਚਲਣ ਤੋਂ ਪਿਪ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੈਗਵਿਚ ਹੁਣ ਇਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਬਾਕੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਪਿਪ ਦੇ ਨਾਲ ਬਿਤਾਏ।
ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਮੈਗਵਿਚ ਦੀ ਗਿਰਫਤਾਰੀ ਦਾ ਵਾਰੰਟ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਉਸਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਫ਼ਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਓੜਕ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਗਵਿਚ ਕਨੂੰਨ ਤੋਂ ਭੱਜ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹਰਬਰਟ ਅਤੇ ਪਿਪ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ਤੀ ਰਾਹੀਂ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਭੱਜ ਜਾਣਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।
1812 ਦੀ ਕਰਿਸਮਸ ਈਵ ਉੱਤੇ, 7 ਸਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੰਡਾ, ਪਿਪ, ਜਦੋਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਕਬਰ ਉੱਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਉਸਦਾ ਟਕਰਾ ਇੱਕ ਜੇਲ ਵਿੱਚੋਂ ਭਗੋੜਾ ਹੋਏ ਅਪਰਾਧੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਪਰਾਧੀ ਪਿਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਖਾਣਾ ਚੁਰਾਉਣ ਲਈ ਧਮਕਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਵਿੱਚ ਪਈ ਬੇੜੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਦੇ ਲਈ ਛੈਣੀ ਲਿਆਉਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਪਿਪ ਨੂੰ ਧਮਕਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਨਾ ਦੱਸੇ ਅਤੇ ਉਵੇਂ ਹੀ ਕਰੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਮਿੱਤਰ ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਚੀਰ ਦੇਣਗੇ।
ਪਿਪ ਵਾਪਸ ਘਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਜੋਈ, ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਜੋਈ ਗਾਰਗਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਉਸਦੀ ਅਤੇ ਜੋਈ ਦੀ ਰੋਜ ਮਾਰ ਕੁਟਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਜੋਈ ਪਿਪ ਪ੍ਰਤੀ ਜਿਆਦਾ ਦਿਆਲੂ ਹੈ।
ਅਗਲੀ ਸਵੇਰੇ ਜਲਦੀ, ਪਿਪ ਗਰਗਰੀ ਦੀ ਪੇਂਟਰੀ ਤੋਂ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਚੁਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਜਾਣ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਪਿਪ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਘਟਨਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਪਰਾਧੀ ਇਸ ਦਿਆਲਤਾ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲੇਗਾ ਜੋ ਪਿਪ ਨੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਰਸਾਈ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਪਰਾਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਹਿਸਾਨਮੰਦੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਸਾਲ ਉਡੀਕ ਕਰਨੀ ਪਈ।
ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅੱਛਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਪਰਤਦਾ ਹੈ ਤਾਂਕਿ ਉਹ ਬਿੱਡੀ ਤੋਂ ਮਾਫੀ ਮੰਗੇ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਿਆਰ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰੇ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਿੱਡੀ ਅਤੇ ਜੋਈ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਛਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੀਮਾਰ ਸੀ ਉਸਨੇ ਜੋਈ ਨੂੰ ਬਿੱਡੀ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ।
ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 11 ਸਫਲ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਪਿਪ ਮਾਰਸ਼ੇਸ ਵਿੱਚ ਜੋਈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਾਕੀ ਪਰਵਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਪਿਪ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਖੰਡਰ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਮਿਸ ਹਵਿਸ਼ਮ ਦੇ ਘਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇਸਟੈਲਾ ਨੂੰ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਬੱਚੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਿਪ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾ ਲਵੇ।
ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਡਿਕਨਜ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ ਕਿ ਇਸਟੈਲਾ ਅਤੇ ਪਿਪ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।
ਉਸਦੇ ਲਈ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ 50 ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਅਧਿਆਇਆਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਏ ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਮੂਲ ਤਰਕਪੂਰਨ ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਅਜਿਹਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋਸਤ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਜਿਆਦਾ ਸਨ।
ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਜੀਵਨ ਜੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ੁਲਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਗੌਰਵ, ਬੇਰਹਿਮੀ ਅਤੇ ਅਰਥਹੀਨ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਰਣ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਇੱਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਘੋੜੇ ਸਵਾਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਰੋਪਸ਼ਾਇਰ ਡਾਕਟਰ ਦੇ ਨਾਲ ਫਿਰ ਤੋਂ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।
ਇੱਕ ਵਾਰ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਿਸਟਰ ਦਰੁਮਲ ਦੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਹਾਜਰੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸਨੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਵਰਤਾਉ ਕੀਤਾ।
ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਰੋਪਸ਼ਾਇਰ ਡਾਕਟਰ ਅਮੀਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਹੀ ਜੀ ਰਹੇ ਸਨ।
ਮੈਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ - ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿਪ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ - ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਨੌਕਰ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜਦਾ ਹੋਇਆ ਆਇਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕੀ ਮੈਂ ਇੱਕ ਕਦਮ ਪਿੱਛੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਔਰਤ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ, ਉਸਦੀ ਅਵਾਜ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਛੋਹ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਾਂਗਾ।
ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਪੀੜਾ ਮਿਸ ਹਵਿਸ਼ਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਬਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ, ਇਸਟੈਲਾ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਬੇਂਟਲੇ ਦਰੁਮਲ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਸ਼ਾਦੀ ਦੁਖਭਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਪਿਪ ਮੈਗਵਿਚ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਮਿਸ ਹਵਿਸ਼ਮ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਿਸ ਹਵਿਸ਼ਮ ਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇਸਟੈਲਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੋਂਸਟਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹੇ ਪਿਪ ਦਾ ਦਿਲ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮਾਫੀ ਮੰਗਦੀ ਹੈ।
ਉਸਨੂੰ ਇਸਟੈਲਾ ਦੇ ਅਤੀਤ ਅਤੇ ਨਾਖੁਸ਼ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
ਮਿਸ ਹਵਿਸ਼ਮ ਉੱਤੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਇਸਟੈਲਾ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਬਿਲਕੁੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਇਸ ਉਤੇਜਿਤ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਮਿਸ ਹਵਿਸ਼ਮ ਅੱਗ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨਜਦੀਕ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਡਰੈਸ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਿਪ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਬਚਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੱਗ ਨਾਲ ਜਲਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਜਖ਼ਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਪਹਿਲੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪਿਪ ਅਕਸਰ ਮਿਸ ਹਵਿਸ਼ਮ ਅਤੇ ਇਸਟੈਲਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਜਾਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਇਸਟੈਲਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਸਭ ਕੁੱਝ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੀ ਉਹ ਬਿੱਡੀ ਤੋਂ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਿਖ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਪਿਪ ਜੋਈ ਨੂੰ ਲੈਣ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪਬ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਪਿਪ ਦੇ ਅਪਰਾਧੀ ਨੇ ਭੇਜਿਆ ਹੈ।
ਉਹ ਉਸਦੀ ਡਰਿੰਕ ਵਿੱਚ ਚੁਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਫਾਇਲ ਮਿਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਪ ਨੂੰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਪਾਉਂਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪਿਪ ਮਿਸ ਹਵਿਸ਼ਮ ਦੇ ਜਨਮਦਿਨ ਉੱਤੇ ਉਸਦੇ ਘਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਿਆਹ ਦਾ ਕੇਕ ਵਿਖਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਚੂਹੇ ਖਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਸੋਚ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਰ ਜਾਵੇਗੀ ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਉਸਦਾ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਪਤੀ ਦਰੁਮਲੇ ਮਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰ ਲਈ ਹੈ।
ਇਸਟੈਲਾ ਅਤੇ ਪਿਪ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਵੰਡਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿਪ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਪਾ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ ਲੇਕਿਨ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਹ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਬਦਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਹੁਣ ਉਹ ਹੁਣ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਠੰਡੇ ਦਿਲ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਉਹ ਉਦੋਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮਿਸ ਹਵਿਸ਼ਮ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ।
ਨਾਵਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਿਪ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੀੜਾ, ਮਿਸ ਹਵਿਸ਼ਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਬਲ ਰਹੀ ਅਤੇ ਓੜਕ ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਇਹ ਸਮਝ ਪਾਇਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਿਪ, ਹਰਬਰਟ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦੋਸਤ, ਸਟਾਰਟੋਪ, ਮੈਗਵਿਚ ਨੂੰ ਬੱਚ ਕੇ ਭੱਜਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਲੇਕਿਨ ਇਸਦੇ ਬਜਾਏ ਉਹ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹੁਣ ਤੱਕ ਪਿਪ ਮੈਗਵਿਚ ਲਈ ਸਮਰਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਅੱਛਾ ਅਤੇ ਨੇਕ ਆਦਮੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਿਪ ਮੈਗਵਿਚ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਅਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੈਗਵਿਚ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਨੂੰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਗਵਿਚ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਕਰਾਉਨ ਨੂੰ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਗਰੇਟ ਐਕਸਪੇਕਟੈਸ਼ਨਜ ਬਿਲਦੁੰਗਸਰੋਮਨ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਪੁਰਖ ਜਾਂ ਔਰਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਓੜਕ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰੋਢ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਗਰੇਟ ਐਕਸਪੇਕਟੈਸ਼ਨਜ ਯਤੀਮ ਪਿਪ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਜੈਂਟਲਮੈਨ ਬਨਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਹੈ।
ਸੋਧੇ ਹੋਏ, ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੈਰਾਗਰਾਫ ਹੈ: ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਬਿੱਡੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਿਆ ਹਾਂ, ਜੋ ਕੁੱਝ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਚੀਜ ਜੋ ਕਦੇ ਹੋਈ ਹੈ।
ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਗਰੀਬ ਸੁਫ਼ਨਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਕਦੇ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਸਭ ਬਿੱਡੀ ਨੇ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਸਭ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ!
ਪਿਪ ਦਾ ਵਰਤਾਓ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਭੈੜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੈਸੇ ਖਰਚ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਰਜੇ ਵਿੱਚ ਫਸ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ 21ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਜੇਗਰਸ ਇਹ ਨੋਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ 500 ਪਾਉਂਡ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਨੇਮੀ ਭੱਤੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪਰੋਪਕਾਰੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੈਸਾ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਪਿਪ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਟੈਲਾ ਜੇਗਰਸ ਦੀ ਨੌਕਰਾਨੀ ਮੌਲੀ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹੇ ਉਸਨੂੰ ਹਤਿਆ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹੇ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਗੋਦ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
ਮਿਸ ਹਵਿਸ਼ਮ, ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਇਲਜ਼ਾਮ ਤੋਂ ਅਜ਼ਾਦ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਡੇਵਿਡ ਕਾਪਰਫੀਲਡ, ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਦੂਜਾ ਨਾਵਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ ਵਜੋਂ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪਿਪ ਦੀ ਓਰਲਿਕ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਪ ਦੀ ਭੈਣ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਸੇਵਾ ਪੰਥ ਉਸ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਅਨੁਯਾਈਆਂ ਨੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੰਕਟਾਂ ਭਰਪੂਰ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਡੱਟ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।
ਅੱਡਣ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਜਨਮ ਝੰਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸ਼ਾਹ ਜੀਵਣੇ ਦੇ ਕੋਲ ਲਊ ਨਾਮ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
" ਅੱਡਣ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਕਥਾ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਲਗਨ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਸਦਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦੇ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੱਡਣ ਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦੋ ਸਾਖੀਆਂ, ਦੱਸੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂਹਨ ਤੇ ਬਾਕੀ ਬਚਨ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਖੀਆਂ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਖੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀਆਂ ਸਰਵਵਿਆਪਕਤਾ, ਸੰਤ ਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿੰਨਤਾ ਸੰਤ ਸੇਵਾ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਨਾਸ਼ਮਾਨਤਾ, ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਪਤ ਰਹਿਣਾ ਆਦਿ।
ਇਸ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਾਖੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਿੱਚ ਸੇਬ ਪੰਥੀਆਂ ਦੇ ਲੋਭ-ਲਾਲਚ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ “ਸੋ ਸਾਖੀ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਨਾਮ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਸੋ ਸਾਖੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਐਨਾ ਸਾਹਿਤਕ ਨਹੀਂ ਜਿੰਨਾ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ‘ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ, ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ, ਸਿੰਖ ਮਿਸਲਾ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਆਗਮਨ ਸੰਬੰਧੀ ਵੱਡਮੁੱਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਅੰਕਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
" ਸੋ ਸਾਖੀ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਅਕਤੀਆਂ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉ਼ਦਾ ਹੈ।
ਸਾਖੀ ਨੰਬਰ 100 ਅਰਥਾਤ ਅੰਤਲੀ ਸਾਖੀ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਦੇ ਹਮਲਿਆ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਇਆ ਹੈ।
" ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਪੂਰਬਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਚਨਾ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਮਾਣਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਰਚਨਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਕੂਕਾਲਹਿਰ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਮਈ ਅੰਦੋਲਨ ਪਿਛੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਇਸੇ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਅਥਵਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਹੀ ਪਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਭਾਵੇਂ ਇਸਦੀ ਪੱਧਰ ਤੁੱਕਬੰਧੀ ਵਾਲੀ ਹੀ ਹੈ, “ਕਈ ਸਾਖੀਆ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਤੁਕ ਬੰਦੀ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨ।
ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਸਾਹਿਤਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਇਹ ਵਾਰਤਕ ਜਨਮਸਾਖੀ ਸਾਹਿਤ ਵਾਲੀ ਪੁਸਤਕ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਨੀਵੇਂ ਪੱਧਰ ਦੀ ਹੈ।
ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀ ਗਿਆਰਵੀ ਵਾਰ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਰੰਭਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੀ ਇਹ ਰਚਨਾ ‘ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਭਗਤਮਾਲਾ' ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਨਾਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਰੰਭਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ।
ਗਿਆਨ ਰਤਨਾਵਲੀ ਵਾਂਗ ਇਸ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਪਰੰਪਰਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਰਚਨਾ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਆਉ਼ਦਾ ਹੈ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਸਿੰਖ ਸੰਗਤਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀ ਇਸ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਿਨਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਹਿਤਾ ਤੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਅਸਾਨੋ ਮਲੂਮ ਕਰਾਵੈ ਜੋ ਅਸੀਂ ਭੀ ਜਾਣੀਏ ਜੋ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਐਮੀਆਂ ਵਰਤਾਂ ਹੰੁਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਸਾਨੂੰ ਭੀ ਰੀਸ ਆਵੈ।
ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸਾ ਭੀ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਸਾਹਿਬ ਕਾਰਨ ਗਰੀਬ ਨਿਵਾਜ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ੧੦ ਵੀ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹਿ ਥੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਰਚਨਾ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਵਸਤੂ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬੜਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪੂਰਬਲੀ ਵਾਰਤਕ ਗੁਰਬਾਣੀ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਇਹ ਗੁਰਸਿੱਖ ਬਾਣੀ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।
ਪੁਰਾਤਨ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਬਾਦ ਸਾਖੀ/ਪਰਚੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਸਥਾਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਉਥੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਇਸ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਆਯਾਸ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।
ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ‘ਸਾਖੀ' ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ‘ਬਚਨ' ਤੇ ਪਰਚੀਆਂ ਆਦਿ ਵਾਰਤਕ ਵੰਨਗੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਬੇਝਿੱਜਕ ਵਰਤਿਆ ਹੈ।
ਕਈ ਅਨੁਸਾਰ “‘ਸਾਖੀ' ਸ਼ਬਦ ਸਾਕਸ਼ੀ ਦਾ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਚਸਮਦੀਦ ਗਵਾਹ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸਾਖੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਆਰੰਭ 31 ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਇਆ।
" ਮੱਧਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਸ ਰਚਨਾ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਹਵਾਲਾ ਡਾ. ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਰਚਨਾ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਾਲਿਤ ਪੁੱਤਰੀ ਬੀਬੀ ਰੂਪ ਕੌਰ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚ ਆਈ ਦੱਸੀ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਂ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਬਾਰੇ ਅਥਵਾ ਅਧਿਆਤਮਕ ਸਿੱਖਿਆ ਵਾਲੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਤੇ ਕੁੱਝ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ।
ਅਗਲੀਆਂ ਚਾਰ ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਤੇ ਰਹਿੰਦੀਆਂ 38 ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ।
ਇਹ ਸਾਖੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਜਗਿਆਸੂਆਂ ਦੇ ਮਨਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦ੍ਰਿੜ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਨਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਗੁਰੂਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।
ਸਿੱਖਾਂ “ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ‘ਸਿੱਖਾਂ' ਦੀ ਭਗਤਮਾਲਾ ਅਤੇ ਸੋ ਸਾਖੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਹੈ।
ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪੋਥੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਸਾਖੀ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਵਾਰ ਯਾਰਵੀ ਦਾ ਟਿੱਕਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਭਗਤਮਾਲਾ ਹੈ।
" ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੋਖ ਲਈ ਨਾਮ ਦਾ ਆਖਰੀ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਵਰਤਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਭਗਤਮਾਲਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀ ਗਿਆਰਵੀਂ ਵਾਰ ਦੀ ਪਉੜੀ ਵਾਰ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ।
ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਾਸੀ ਸੂਚਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹੈ, ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਤੁਰਕ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿਸਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਾਸੀ ਸੂਚਕ ਮਿਸਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਲਈ ਡੱਚ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਨ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਨ੍ਰਿਤ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ 15 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਮੱਲਿਕਾ ਨੇ ਪੀਟਰ ਬਰੂਕ ਦੇ ਨਾਟਕ “ਦ ਮਹਾਭਾਰਤ” ‘ਚ ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ।
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੰਬੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਗੋਲਡਨ ਸਟਾਰ ਅਵਾਰਡ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ 1977 ਵਿਚ ਸਰਬੋਤਮ ਡਾਂਸ ਸੋਲੋਇਸਟ, ਥੀਏਟਰ ਦ ਚੈਂਪਸ ਇਲਸੀਜ਼, ਪੈਰਿਸ ਜਿੱਤਿਆ।
ਉਹ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿਖੇ, ਸਥਿਤ ਦਰਪਣ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਲਾਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਕਲਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿਵਹਾਰ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਵਜੋਂ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮੱਲਿਕਾ ਸਾਰਾਬਾਈ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਹਿੰਦੀ, ਮਲਿਆਲਮ, ਗੁਜਰਾਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ‘ਚ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਮੱਲਿਕਾ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਦੋਂ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਸ਼ਕਤੀ: ਔਰਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੋਅ, ਸਕ੍ਰਿਪਟ, ਮਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸਰੋ ਵਿਦਿਅਕ ਟੀ.ਵੀ ਲਈ ਟੀ.ਵੀ ਸੀਰੀਅਲ, ਫਿਲਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸਕ੍ਰਿਪਟਾਂ ਅਤੇ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਲਈ ਹੋਰ ਨਵੇਂ ਸਮਕਾਲੀ ਬੋਲ ਲਿਖੇ ਹਨ।
ਉਹ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, ਵਨੀਤਾ, ਦਿ ਹਫਤੇ, ਦਿਵਿਆਭਾਸਕਰ, ਹੰਸ ਅਤੇ ਡੀ.ਐਨ.ਏ ਦੀ ਕਾਲਮ ਲੇਖਕ ਰਹੀ ਹੈ।
ਬਿਪਿਨ ਅਤੇ ਮੱਲਿਕਾ ਨੇ 1984 ਵਿੱਚ ਮੈਪਿਨ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਚਲਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।
ਮੱਲਿਕਾ ਸਾਰਾਭਾਈ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ, ਗੁਜਰਾਤ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਐਕਟਿਵਿਸਟ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚੀ ਹੈ।
“ਗੁਲਾਮ ਫਰੀਦ ਦਾ ਜਨਮ 1261 ਹਿਜਰੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਬੁਧਵਾਰ ਸਵੇਰ-ਸਾਰ, ਰਿਆਸਤ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਚਾਚੜਾ ਵਿਖੇ ਖਵਾਜਾ ਖ਼ੁਦਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ।
ਗੁਲਾਮ ਫਰੀਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਫਖਰੁਦੀਨ ਅਤੇ ਮਾਮਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਿਲ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਆਪ ਦੇ ਮਾਮਾ ਜੀ ਵੀ ਆਪ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਕਿ ਆਪ ਦਾ ਦਿਲ ਲੱਗਿਆ ਰਹੇ।
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫਖਰੁਦੀਨ ਨਮਾਜ ਅਤੇ ਰੋਜੇ ਦੇ ਇੰਨੇ ਪਾਬੰਦ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਨਮਾਜ ਨਹੀਂ ਪੜ ਸਕੇ।
ਗੁਲਾਮ ਫਰੀਦ ਦੇ ਕਹਿਣ ਉੱਤੇ ਰਸਮ ਖਤਨਾ ਅਤੇ ਬਿਸਮਿੱਲਾ ਇੱਕਠੀਆਂ ਹੀ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਤਾਜ ਮਹਿਮੂਦ ਨੇ ਫਰੀਦ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਗੁਲਾਮ ਫਰੀਦ ਆਖ, ਅਲਫ਼ ਤਾਂ ਫਰੀਦ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ “ਆਖ ਗੁਲਾਮ ਫਰੀਦ ਅਲਫ਼” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਮਹਿਫਲ ਵਿੱਚ ਮਸਤੀ ਛਾ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਕੱਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਬੱਧ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਗਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।
ਕੁੱਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਆਪ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਬੇਮੁੱਖ ਹੋ ਕੇ ਰੋਹੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ ਪਰੰਤੂ ਆਪ ਛੇਤੀ ਹੀ ਦੁਨੀਆਵੀ ਜੀਵਨ ਵੱਲ ਮੁੜ ਆਏ।
ਗੁਲਾਮ ਫਰੀਦ ਨੇ 272 ਕਾਫੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੋਹੜਿਆ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਗਜਲ ਦੀ ਵੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।
ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਹਰੇਕ ਵਸਤੂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਿਲ਼ਕਸੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹਰ ਸ਼ੈ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਵੇਖਦੇ ਸਨ।
ਡਾ. ਕਾਲਾ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾ ਵਿੱਚ “ਗੁਲਾਮ ਫਰੀਦ ਦੀਆਂ ਕਾਫ਼ੀਆਂ ਰੂਹਾਨੀ ਮਿਸ਼ਰੀ ਦੀਆਂ ਡਲੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਇਹ ਰੂਹਾਨੀ ਗੁਲਾਬ ਦੇ ਫੁੱਲ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਖੁਸਬੂ ਮਾਨਵਤਾ ਹੈ।
ਖਵਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਖਸੀਅਤ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ, ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਤੇ ਬੁੱਲੇ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਰੂਹ ਸਮੋਈ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਰੂਹਾਨੀ ਕਾਫੀਆਂ ਦੇ ਰੰਗੀਨ ਗੁਲਦਸਤੇ ਵਜੂਦ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਫੈਜ ਪਹੁੰਚਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਆਪ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਨਮਾਜ ਵੇਲੇ ਮਾਇਆ ਨਾ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣ, ਆਪ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਾਜ ਨੂੰ ਰਸਮ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੜਨ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਆਪ ਹੀ ਹਜੂਰੀ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮੰਗ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਤਾਂ ਆਪ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਏ ਧਨ ਨੂੰ ਆਪ ਗਰੀਬਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਲੰਗਰ ਲਗਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
ਆਪ ਨੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਪੂਰੀ ਕਰਵਾਈ ਅਤੇ ਆਪ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕੱਵਾਲ ਬਣਾਇਆ ਆਪ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਘੰਟਿਆ ਬੱਧੀ ਕਵਾਲੀਆਂ ਸੁਣਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਇੱਕ ਵਾਰ ਆਪ ਚੂਲਸਤਾਨ ਦੀ ਰੋਹੀ ਵਿੱਚ ਤੰਬੂ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ ਇੱਜੜਾਂ ਨੂੰ ਚਰਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ‘ਭਨੋ' ਸੀ ਪਰ ਇਹ ਔਰਤ ਹੋਤ ਜਾਂ ਪੁਨਲ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ।
ਗੁਲਾਮ ਫਰੀਦ ਤੀਖਣ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ, ਆਪ ਨੇ ਲਗਭਗ 8 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ “ਕੁਰਾਨ ਸਰੀਫ” ਜਬਾਨੀ ਯਾਦ ਕਰ ਦਿਆ ਸੀ।
ਆਪਣੀ ਹਾਰਦਿਕ ਵਿਸਾਲਤਾ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਦੂਜੀ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਜਾਂ ਮਜਹਬ ਦੀ ਆਪ ਤੋਹੀਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ।
ਇਸ ਕਾਰਨ ਆਪ ਚਿਸਤੀਆਂ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੁਸਰੇ ਕਾਦਰੀਆਂ, ਸੁਹਾਵਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਬੰਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਰੀਦ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜਤ ਸੀ।
ਆਪ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੁਰੀਦਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਸਨ।
ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਰੀਦ ਨੇ 28 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗੱਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ।
“ਗੱਦੀ ਨਸ਼ੀਨੀ ਸਮੇਂ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਦੇ ਨਵਾਬ ਸਾਦਿਕ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਰਾਬਿਆਂ ਨੇ ਚਾਚੜਾਂ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਆਪ ਦੀ ਦਸਤਾਰਬੰਧੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਨਾ ਪੋਸ਼ਾਕ ਦੀ ਰਸਮ ਅਦਾ ਕੀਤੀ।
”2 ਨਵਾਬ, ਗੁਲਾਮ ਫਰੀਦ ਦੇ ਵਿਆਕਤੀਤਵ ਤੋਂ ਇੰਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਕਿ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਰੀਦ ਬਣ ਗਏ।
ਖਵਾਜਾ ਗੁਲਾਮ ਫਰੀਦ ਚਿਸਤੀਆਂ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਵਾਂਗ ਮੁਰੀਦਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਸਮਾਧੀ ਲਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਕਲਮਾਂ ਪੜਾਉਂਦੇ ਸੂਰਾ ਇਖਲਾਸ ਪੜਦੇ ਅਤੇ ਮੁਰੀਦ ਕੋਲੋਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਤੋਬਾ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਨਮਾਜ ਪੜਨ ਦੀ ਤਾਕੀਦ ਕਰਦੇ ਮਨ।
ਖਵਾਜਾ ਗੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ ਜਾਂ ਖਵਾਜਾ ਫ਼ਰੀਦ – ਹਿੰਦ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਦਾ 19ਵੀਂ-ਸਦੀ ਦਾ ਬੜਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀ, ਬਹੁਵਿਦ, ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਹਰਬਲਭ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਹੋਈ।
1975 ਵਿਚ, ਇਹ ਜੋੜੀ ਹਰਬਲਭ ਸੰਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜਲੰਧਰ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿੱਖ ਇਕੱਠੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ।
ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰਬੱਲਭ ਮੰਦਿਰ ਵਿਚ ਇਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਥੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ, ਜਲੰਧਰ ਦੀ ਇਕ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗਾਣਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ।
ਸੂਫੀ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਪੰਜਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਵਡਾਲੀ ਭਰਾ ਸੂਫੀ ਗਾਇਕ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੇਸ਼ੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੂਰਨਚੰਦ ਵਡਾਲੀ ਜੋ ਕਿ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸੀ, 25 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅਖਾੜੇ ਵਿਚ ਨਿਯਮਿਤ ਸੀ, ਪਿਆਰੇ ਲਾਲ ਨੇ ਪਿੰਡ ਰਸ ਲੀਲਾ ਵਿਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਕੇ ਛੋਟੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਕਮਾਈ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਠਾਕੁਰ ਦਾਸ ਵਡਾਲੀ ਨੇ ਪੂਰਨਚੰਦ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ।
ਪੂਰਨਚੰਦ ਨੇ ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣਾ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਬੜੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਾਸਟਰਾਂ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।
ਪਿਆਰੇ ਲਾਲ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤਕ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਮੰਨਦਾ ਸੀ।
ਪਦਮਸ੍ਰੀ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਅਤੇ ਪਿਆਰੇ ਲਾਲ ਵਡਾਲੀ ਭਰਾ ਭਾਰਤੀ ਸੂਫੀ ਗਾਇਕ ਜੋੜੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸੂਫ਼ੀ ਗਾਇਕੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਖਾਨਦਾਨ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਪੀੜੀ ਨਾਲ ਹੈ।
ਗਾਇਕੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਪਹਿਲਵਾਨੀ ਲਈ ਅਖਾੜੇ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਓਸਤਰੋਵਸਕੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਪਨ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਦਿਨ ਮਾਸਕੋ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਰੈਮਲਿਨ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ, ਮਸਕਵਾ ਨਦੀ ਦੇ ਉਸ ਪਾਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਰੇ, ਜਿੱਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਮੀਰ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਖਾਸਕਰ ਵਪਾਰੀ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਆਏ ਸਨ।
ਸੁਭਾਗ ਨਾਲ ਮਤ੍ਰੇਈ ਮਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦੀ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲਾਲਣ-ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਸਰ ਉਸਨੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤੀ।
ਇੰਜ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਭਾਵੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵਿਵਿਧਤਾ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।
ਹਾਂ, ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕ ਸੀ, ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸਦੀ ਰੂਚੀ ਸੀ, ਲੇਕਿਨ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਉਸਨੂੰ ਵਕੀਲ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।
ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਨੇ ਮਾਸਕੋ ਕਾਲਜ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨ ਫੈਕਲਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲਾ ਲੈ ਲਿਆ।
ਪਰ ਕਨੂੰਨ ਦੀ ਇਹ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਸ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, “ਵਿਦਿਆ ਉਸਦੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ” – ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਸਰਕਾਰੀ ਕਲਰਕ ਬਣਕੇ ਉਹ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਗਾ – ਇਹੀ ਤਾਂ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸੋ ਭਾਵੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੂੰ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਇੱਕਦਮ ਕੋਲੋਂ, ਉਸਦੇ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ।
ਇੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਚਲਿਆ ਕਿ ਵੱਡੇ - ਵੱਡੇ ਵਪਾਰੀ, ਛੋਟੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਕਲਰਕ - ਕਾਰਿੰਦੇ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਜਿਸ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਰੀਤ ਦੀ ਦੁਹਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੀ ਲੁੱਕਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਸ ਜਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਦਿਖਾਵਾ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਜਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਘੜ ਆਇਆ – ਧੋਖਾਧੜੀ, ਚੋਰਬਾਜਾਰੀ, ਸੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੋਰੀ, ਸਰਕਾਰੀ ਦਫਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ ਅਤੇ ਠਗੀ, ਘਰੇਲੂ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਬੇਰਹਿਮੀ ਅਤੇ ਨਿਰੰਕੁਸ਼ਤਾ।
ਇਹੀ ਨਹੀਂ, ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਹ ਬੋਲੀ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਜੋ ਭਾਵੀ ਲੇਖਕ ਲਈ ਭਰਪੂਰ ਖਜਾਨਾ ਸੀ।
ਇੱਥੋਂ ਉਸਨੂੰ ਅਣਗਿਣਤ ਲੋਕੋਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਮਿਲੇ, ਨਾਲ ਹੀ ਅਨੇਕ ਨਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਵੀ।
ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਨਿਕੋਲਾਏਵਿਚ ਓਸਤਰੋਵਸਕੀ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਲੋਕਪਸੰਦੀਦਾ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਦੌਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸਨ।
47 ਮੌਲਿਕ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਰਚਣਹਾਰ, ਓਸਤਰੋਵਸਕੀ ਨੇ, ਅਨੁਸਾਰ "ਲਗਪਗ ਇਕੱਲੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੀ ਰੂਸੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੈਪ੍ਰਤਰੀ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਕੀਤੀ।
" ਉਸ ਦੇ ਨਾਟਕ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹੇ ਤੇ ਖੇਡੇ ਜਾਣ ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਮਹਿਕਮੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਰਤਨ ਨੇ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰੇਡੀਓ ਐਂਡ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਦਾ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੁੰਦੇ ਦੇਖਿਆ।
1991 ਵਿੱਚ, ਜੇ.ਆਰ.ਡੀ. ਟਾਟਾ ਨੇ ਟਾਟਾ ਸੰਨਜ਼ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰਤਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ।
ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਵੀਂ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਬਿਤਾਏ ਸਨ ਅਤੇ ਜੇਆਰਡੀ ਟਾਟਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣ ਗਏ ਸਨ।
ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਦੀ ਉਮਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਦਫਤਰ ਨੂੰ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਨੇ ਟਾਟਾ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਵਰਤਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਦਾ ਕੁਝ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।
ਨਵੀਨਤਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।