polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਉਹ ਜਰਮਨ ਭਿਕਸ਼ੂ, ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਧਿਆਪਕ, ਪਾਦਰੀ ਅਤੇ ਗਿਰਜਾ ਘਰ-ਸੁਧਾਰਕ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟਿਜ਼ਮ ਸੁਧਾਰ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ।
1514 ਨੂੰ ਚਲਡਰਾਨ ਦੀ ਲੜਾਈ ਚ ਸਫ਼ਵੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਸ਼ਾਹ ਇਸਮਾਈਲ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਤੇ ਨਾਲ ਈ ਚੜ੍ਹਦੇ ਅਨਾਤੋਲਿਆ ਸ਼ਾਮ ਤੇ ਮਿਸਰ ਤੇ ਵੀ ਮਿਲ ਮਾਰ ਲਿਆ।
ਟਰਾਨਸਲਵੀਨਿਆ ਵਲਾਚਿਆ ਤੇ ਮੋਲਡਾਵਿਆ ਵੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਨਾਲ ਰਲ਼ ਗਏ।
1535 ਚ ਇੰਨੇ ਬਗ਼ਦਾਦ ਈਰਾਨ ਕੋਲੋਂ ਖੋਹ ਲਿਆ, ਇਰਾਕ ਤੇ ਮਿਲ ਮਾਰ ਲਿਆ ਤੇ ਖ਼ਲੀਜ-ਇਹ-ਫ਼ਾਰਿਸ ਤੱਕ ਟੁਰ ਗਿਆ।
ਉਸਮਾਨੀ ਐਡਮਿਰਲ ਬਾਰਬਾਰੋਸਾ ਨੇ ਟਿਊਨਸ ਤਿਸ ਅਲਜਜ਼ਾਇਰ ਤੇ ਮਿਲ ਮਾਰ ਲਿਆ।
ਇਸ ਵੇਲੇ ਸਲਤਨਤ ਨੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਨਾਲ ਜੁੱੱਟ ਬਣਿਆ ਸੀ ਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦਾ ਮਾਲ ਟੈਕਸ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾ ਸਲਤਨਤ ਜ ਵਿਕਦਾ ਸੀ।
ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਚ ਸਲਤਨਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੇ ਹੋਇਆਂ ਪਰ ਸਲਤਨਤ ਤਕੜੀ ਨਾਂ ਹੋ ਸਕੀ।
ਯੂਰਪ ਚ ਜਿਹੜੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਸਾਈਨਸੀ ਈਜਾਦਾਂ ਹੂਰਿਆਂ ਸਨ ਉਹਨਾਂ ਨਾਂ ਨੂੰ ਸਲਤਨਤ ਜਲਿਆਂ ਜ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਿਆਂ।
ਗਟਨਬਰਗ ਨੇ 1450 ਚ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈੱਸ ਬਣਾ ਲਈ ਸੀ ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਇਹ ਕਿ ਕੇ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਇਹ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੀ ਈਜਾਦ ਹੈ।
ਰੋਸ ਨੂੰ ਹਰਾਨ ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਗਏ ਟੀਕੇ ਕਾਟਇਹ-ਇਹ-ਗਏ ਕਲਈਂ ਨੂੰ ਤਕੜਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਕੋਝ ਨੂੰ ਤਕੜਾ ਕਰਨ ਵੱਲ ਵੀ ਸੋਚਿਆ ਗਿਆ ਪਰ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਯਨੀਚਰੀ ਨੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਪਾਇਆਂ।
ਉਸਮਾਨ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਵਾਲੀ ਸਦੀ ਚ ਇਹ ਸਲਤਨਤ ਤੁਰਕੀ ਤੇ ਬਲਕਾਨ ਦੇ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧਦੀ ਗਈ।
ਬੇਜ਼ਨਟਾਇਨੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਇਸਤਾਂਬੁਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁਰਕਾਂ ਕੋਲ਼ ਸਨ।
ਬੇਜ਼ਨਟਾਇਨੀ ਸਲਤਨਤ ਨੂੰ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਸਹਾਰਾ ਉਦੋਂ ਮਿਲਿਆ ਜਦੋਂ ਤੁਰਕਾਂ ਨੂੰ ਤੈਮੂਰ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਅਨਕਰਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਚ 1402 ਨੂੰ ਹਾਰ ਹੋਈ।
1300 ਦੇ ਨੇੜੇ ਐਨਾਟੋਲੀਆ ਚ ਸੈਲਜਕ ਸਲਤਨਤ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਨਿੱਕੀਆਂ-ਨਿੱਕੀਆਂ ਤੁਰਕ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਸੀ।
ਉਹ ਅਰਤਗ਼ਰਲ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਤੇ ਲਹਿੰਦੇ ਐਨਾਟੋਲੀਆ 'ਚ ਇਸਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਵਧੀ ਨਗਰੀ ਸੀ।
ਉਸਮਾਨ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਮਾੜੀ ਬਜਨਟਾਇਨੀ ਸਲਤਨਤ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਬਰਸਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਦਾਰੁਲਹਕੂਮਤ ਬਣਾ ਲਿਆ।
ਉਸਮਾਨ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸਲਤਨਤ ਲਹਿੰਦੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪਾਸੇ ਫੈਲਦੀ ਗਈ।
16ਵੀਂ ਤੇ ਸਤਾਰਵੀਂ ਸਦੀ 'ਚ ਇਹ ਸਲਤਨਤ 3 ਬਰ-ਇਹ-ਆਜ਼ਮਾਂ ਇਸ਼ੀਆ, ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਸ਼ੁਮਾਲੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਮਗ਼ਰਿਬੀ ਇਸ਼ੀਆ ਤੇ ਜਨੂਬੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ ਇਹਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ।
ਦੂਰ ਦੇ ਥਾਵਾਂ ਜਿੰਨਾਂ ਚ ਆਚੇ ਲੰਡੀ ਮੀਡੀਰਾ ਲੌਰਾਜ਼ ਉੱਨਤੀ ਹੈਗੇ ਨੇ ਉਹ ਵੀ ਇਸਦੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਸਨ।
ਬਾਯਜ਼ੀਦ ਦੇ ਬੰਦੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਚ ਰਾਜ ਲਈ ਲੜਾਈ ਹੋਈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ 1413 ਚ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਈ।
1480 ਨੂੰ ਤਰਕ ਫ਼ੌਜਾਂ ਤੇ ਇਟਲੀ ਤੇ ਹੱਲਾ ਬੋਲਿਆ ਪਰ ਸੁਲਤਾਨ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਤਰਕ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜਨਾ ਪਿਆ।
ਰੋਸ ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਮੇ ਵੇਲੇ ਤੱਕ ਲੜਾਈਆਂ ਹੋਇਆਂ ਜੀਦੇ ਚ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਚੋਖਾ ਸਾਰਾ ਥਾਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਗਿਆ।
19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਸ਼ਕਾਰ ਚ ਯੂਰਪੀ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਰੋਗੀ ਸਲਤਨਤ ਕਹਿਣ ਲੱਗ ਗਏ।
ਬਾਰੋਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਆਈ ਤਰਕ ਸਲਤਨਤ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਮਾਂਗ ਕਰ ਰੇਅ ਸਨ।
ਉਹ ਸਲਤਨਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਈਨੀ ਬਾਦ ਸ਼ਾਈ ਚ ਪਲ਼ਟਣਾ ਚਾਨਦੇ ਸਨ ਤੇ ਇਹਦੇ ਚ ਉਹ ਕਜ ਜਿੱਤ ਵੀਗੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੈਨ ਤੇ ਦੋ ਸੁਲਤਾਨ ਬਦਲੇ ਗਏ।
1683 ਚ ਉਸਮਾਨੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਵੀ ਆਨਾ ਦਾ ਫ਼ਿਰ ਘੇਰਾ ਪਾਇਆ ਪਰ ਐਤਕੇ ਫ਼ਿਰ ਉਨਾਣ ਨੂੰ ਮੁੜਨਾ ਪਿਆ ਤੇ ਇਥੋਂ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਨਿਊ ਪਈ।
1804 ਚ ਸਰਬੀਆ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬ ਨਾਲ ਬਲਕਾਨ ਤੇ ਯਵਨਾਂ ਚ ਵੱਖ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ ਉਠ ਕਜ਼ੜੇ ਹਵੇ-ਇਹ-।
ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਇਹ ਰੇਖਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ ਮਹਾਨਤਮ ਘੇਰਾ ਹੈ।
ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਸਾਮਾਇਕ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਅਕਾਸ਼ ਵਲੋਂ, ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ, 21 ਮਾਰਚ ਅਤੇ 23 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਭੂ-ਮੱਧ ਦੇ ਠੀਕ ਉੱਤੇ ਵਲੋਂ ਗੁਜਰਦਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਇੱਕਦਮ ਲੰਬਵਤ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਜਿਹੇ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸਾਲ ਭਰ, ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, 12 ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਦੇ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮੌਸਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਰਵਿੱਚ ਸ਼ੀਤਕਾਲ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਰਾਤ ਲੰਮੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਦ ਇਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਦੀ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਰਾਤਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਾਲ ਦੇ ਦੂਜੇ ਨੋਕ ਉੱਤੇ ਮੌਸਮ ਦੋਨਾਂ ਅਰਧ ਗੋਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕਦਮ ਉੱਲਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਧਰੁਵ ਤੋਂ ਸਾਮਾਨ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਰੇਖਾ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਦੁਰੇਡਾ ਭੂ-ਮੱਧ-ਰੇਖੀ ਉਭਾਰ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਬਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਂਦੇ ਹੋਏ ਗਲੋਬ ਉੱਤੇ ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਦੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਕਲਪਨਿਕ ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਉੱਤੇ ਸਾਲ ਭਰ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ੁਵਤ ਰੇਖਾ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੁਵਤ ਰੇਖਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਮਾਨ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਹ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਿਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।
ਬੇਹੱਦ ਘੱਟ ਪਰ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਡਾ. ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਅੰਦਰ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਨਮਾਨ ਹਾਸਿਲ ਹੈ।
‘ਨਿਊਜ਼ਵੀਕ ਪੱਤ੍ਰਿਕਾ’ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ’ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਨਮਾਨ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 10 ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਚ ਡੇਵਿਡ ਕੈਮਰਨ, ਨਿਕੋਲਸ ਸਰਕੋਜ਼ੀ ਅਤੇ ਵੇਨ ਜਿਆਬਾਓ ਵਰਗੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡਦਿਆਂ ਡਾ. ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹਨ।
ਡਾ. ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ 26 ਸਤੰਬਰ 1932 ਨੂੰ ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸਰਦਾਰਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਲੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਗਹਿ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
1957 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਅਰਥ -ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ਸਟ ਕਲਾਸ ਆਨਰਸ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਤੇ ਫਿ਼ਰ 1962 ਵਿੱਚ ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
ਤਰੱਕੀ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸਕੱਤਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਗਵਰਨਰ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਪਦਾਂ ਨੂੰ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕੀਤਾ।
1987 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਨੰਬਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਨਮਾਨ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਤੇ ਅੱਜਕਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਬਣੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਬਾਹ ਰਹੇ ਹਨ।
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਦਰਾ ਕੋਸ਼ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਵਿਕਾਸ ਬੈਂਕ ਲਈ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਵਿਕਰਮਾਦਿੱਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਦੇ ਯਕਸ਼ਗਾਨ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਕਰਮ ਨਵਰਾਤਰਿ ਦਾ ਪਰਵ ਵੱਡੇ ਧੁੰਮ - ਧਾਮ ਵਲੋਂ ਮਨਾ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਇੱਕ ਗ੍ਰਹਿ ਉੱਤੇ ਵਾਦ - ਵਿਵਾਦ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਬਾਹਮਣ ਨੇ ਸ਼ਨੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਹਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਬਣਾਏ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ . ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਬਾਹਮਣ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵਿਕਰਮ ਦੀ ਜਨਮ ਕੁੰਡਲੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਰਹਵੇਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਨੀ ਦਾ ਪਰਵੇਸ਼ ਹੈ, ਜਿਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਰਾਬ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲੇਕਿਨ ਵਿਕਰਮ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਸਨ ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਦੁਸ਼ਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ , ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਕਸ਼ਟ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਇਸਲਈ ਵਿਕਰਮ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਪੂਜੇ ਦੇ ਲਾਇਕ ਮੰਨਣੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਵਿਕਰਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਉੱਤੇ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਅਪਨੇ ਦੇਵੀ ਮਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਿਪਾ ਪਾਤਰ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਗਰਵ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਵਰਾਤਰਿ ਸਮਾਰੋਹ ਦੀ ਸਭੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸ਼ਨੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਨਾਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਸ਼ਨੀ ਭਗਵਾਨ ਗੁੱਸਾਵਰ ਹੋ ਗਏ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਕਰਮ ਨੂੰ ਚੁਣੋਤੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਵਿਕਰਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੂਜਾ ਕਰਣ ਲਈ ਬਾਧਯ ਕਰ ਦੇਣਗੇ . ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਸ਼ਨੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਵਿਕਰਮ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੁਣੋਤੀ ਦਾ ਸਾਮਣਾ ਕਰਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਸੱਬਦਾ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਹੈ।
ਵਿਕਰਮ ਨੇ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਸੰਭਵਤ: ਬਾਹਮਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁੰਡਲੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਉਹ ਸੱਚ ਹੋ ; ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਸ਼ਨੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸਨ।
ਵਿਕਰਮ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਇਪੂਰਵਕ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੋ ਕੁੱਝ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਕੇ ਰਹੇਗਾ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਨੀ ਦੀ ਚੁਣੋਤੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੈ।
ਇੱਕ ਦਿਨ ਇੱਕ ਘੋੜੇ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵਿਕਰਮ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਘੋੜਾ ਖਰੀਦਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਘੋੜੇ ਵਿੱਚ ਅਨੌਖਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਸਨ - ਜੋ ਇੱਕ ਛਲਾਂਗ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨ ਉੱਤੇ, ਤਾਂ ਦੂੱਜੇ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੁੱਜਦਾ ਸੀ।
ਵਿਕਰਮ ਨੂੰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਇਸਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਘੋੜੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ਚੁਕਾਣ ਵਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਸਵਾਰੀ ਕਰਕੇ ਵੇਖਾਂਗੇ . ਵਿਕਰੇਤਾ ਇਸਦੇ ਲਈ ਮਾਨ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਿਕਰਮ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਦੌਡਾਇਆ . ਵਿਕਰੇਤਾ ਦੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਘੋੜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ।
ਦੂਜੀ ਛਲਾਂਗ ਵਿੱਚ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਸੀ, ਲੇਕਿਨ ਉਸਨੇ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਇਸਦੇ ਬਜਾਏ ਉਸਨੇ ਵਿਕਰਮ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਦੂਰ ਚਲਾਇਆ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ . ਵਿਕਰਮ ਜਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਢੂੰੜਨੇ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਸੀਬ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ; ਉਹ ਘੋੜੇ ਦੇ ਵਿਕਰੇਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ . ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਸਤਾ ੜੂੜਨੇ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਡਾਕੁਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗਹਿਣੇ ਲੁੱਟ ਲਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੂਬ ਝੰਬਿਆ . ਵਿਕਰਮ ਤਦ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਲੋਂ ਵਿਚਲਿਤ ਹੋਏ ਬਿਨਾਂ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਡਾਕੁਆਂ ਨੇ ਸਿਰਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਾਜ ਹੀ ਤਾਂ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ . ਚਲਦੇ - ਚਲਦੇ ਉਹ ਪਾਣੀ ਲਈ ਇੱਕ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਡੇ ਪੁੱਜੇ।
ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਫਿਸਲਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਅਤੇ ਤੇਜ ਵਹਾਅ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਦੂਰ ਘਸੀਟਿਆ .
ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੌਲੀ - ਹੌਲੀ ਵਿਕਰਮ ਇੱਕ ਨਗਰ ਪੁੱਜੇ ਅਤੇ ਭੁੱਖੇ ਹੀ ਇੱਕ ਦਰਖਤ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠ ਗਏ।
ਜਿਸ ਦਰਖਤ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਵਿਕਰਮ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਠੀਕ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਕੰਜੂਸ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਸੀ।
ਜਿਸ ਦਿਨ ਵਲੋਂ ਵਿਕਰਮ ਉਸ ਦਰਖਤ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠੇ, ਉਸ ਦਿਨ ਵਲੋਂ ਦੁਕਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਕਰੀ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਗਈ।
ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਦੁਕਾਨ ਦੇ ਬਾਹਰ ਇਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਹੋਣ ਵਲੋਂ ਇਨ੍ਹੇ ਜਿਆਦਾ ਪੈਸੀਆਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਵਿਕਰਮ ਨੂੰ ਘਰ ਉੱਤੇ ਸੱਦਣ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ।
ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮਾਂ ਤੱਕ ਵਾਧਾ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਤਰੀ ਨੂੰ ਵਿਕਰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਣ ਲਈ ਕਿਹਾ . ਭੋਜਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਵਿਕਰਮ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਸੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਪੁਤਰੀ ਨੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਉਹ ਬਿਸਤਰੇ ਦੇ ਕੋਲ ਵਿਕਰਮ ਦੇ ਜਾਗਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਣ ਲੱਗੀ . ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ - ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਨੀਂਦ ਆਉਣ ਲੱਗੀ . ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਗਹਿਣੇ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੱਤਖ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਕੀਲ ਉੱਤੇ ਲਟਕਾ ਦਿੱਤਾ . ਉਹ ਸੋ ਗਈ।
ਜਾਗਣ ਉੱਤੇ ਵਿਕਰਮ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਚਿੱਤਰ ਦਾ ਬੱਤਖ ਉਸਦੇ ਗਹਿਣੇ ਨਿਗਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੁਆਰਾ ਵੇਖੇ ਗਏ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਹੀ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਦੀ ਪੁਤਰੀ ਜਗ ਗਈ ਅਤੇ ਵੇਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਗਹਿਣੇ ਗਾਇਬ ਹੈ।
ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸ ਪੁਡੂਚੇਰੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਛੋਟੇ ਅਣ-ਜੁੜੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਪੁਡੂਚੇਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ , ਕਰਾਈਕਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਯਾਨਾਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਮਾਹੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੱਖਾ ਸਾਗਰ 'ਤੇ।
ਪੁਡੂਚੇਰੀ ਅਤੇ ਕਰਾਈਕਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਯਾਨਮ ਅਤੇ ਮਾਹੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਦੇ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਪੁਡੂਚੇਰੀ 30.6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟਰੇਖਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਹੈ।
ਉਥੇ ਦੇ ਵਾਸਿਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਘਰਾਂ ਦੇ ਵਾਂਗ ਫਿੱਕਾ ਰੰਗ ਅਤੇ ਅਕਾਊ ਉੱਚੀ ਕੰਦਾਂ ਅਤੇ ਤਾਕਿਆਂ ਵਾਲੇ ਮਕਾਨ ਹਨ ਜੋ ਕੀ ਅੰਦਰ ਤੋ ਬੇਸ਼ਮਾਰ ਸੁਨਖੇ ਅਤੇ ਸੋਹਣੇ ਹਨ ਉਥੇ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਤਮਿਲ, ਮਲਿਆਲਮ, ਤੇਲਗੁ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਵਾਹਸ਼ੀਲ ਹਨਅਤੇ ਉਨਾਂ ਦੀ ਤਮਿਲ ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿਸਦਾ ਹੈ
ਪਾਂਡੀਚਰੀ ਇਸ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
ਸਤੰਬਰ 2006 ਵਿੱਚ ਪਾਂਡੀਚਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਦਲਕੇ ਪੁਡੂਚੇਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸਦਾ ਤਮਿਲ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਾਂਡੀਚਰੀ ਵਿੱਚ ਬੇਹਤਰੀਨ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ ਕਿਉਕਿ ਇਹ 17ਵੀੰ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਬਸਤੀਆਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀਪਾਂਡੀਚਰੀ , ਕਰਾਏਕਲ,ਯਾਨਾਮ,ਅਤੇ ਮਾਹੇ 1954 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਲਾਏ ਗਏ ਸੀ ਜਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਚਾਲਕ ਦੇਖਾਯੀ ਦੇਂਦੀ ਹੈ
ਪੁਡੂਚੇਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਨਦੀਆਂ, ਕਰਾਈਕਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸੱਤ, ਮਾਹੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅਤੇ ਯਾਨਾਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਦੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਨਦੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦੀ।
ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨੇਹਰੁ ਨੇ ਪਾਂਡੀਚਰੀ ਨੂੰ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਦਾ ਝਰੋਖਾ ਆਖਿਆ ਸੀ ਇਥੇ ਕਿੰਨੀ ਗਲਿਆਂ ਦੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਨਾਮ ਹੰਨ ਜਿਂਵੇ ' .
ਰੂਸ , ਜਿਸਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੂਸੀ ਸੰਘ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਤਰੀ ਯੁਰੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਸੋਵੀਅਤ ਰਾਜ ਹੈ।
ਖੇਤਰਫਲ ਦੇ ਨਾਲ ਰੂਸ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਥਲੀ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਭਾਗ ਘੇਰਦਾ ਹੈ।
ਉੱਤਰੀ ਏਸ਼ੀਆ ਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਵੱਖਰੇ ਸਮਾਂ ਖੇਤਰ ਹਨ ਤੇ ਇੱਥੇ ਧਰਾਤਲ ਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਫੀ ਭਿੰਨਤਾ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਤੱਕ ਰੂਸ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਨਾਰਵੇ, ਫਿਨਲੈਂਡ, ਇਸਤੋਨੀਆ, ਲਾਤਵੀਆ, ਲਿਥੁਆਨੀਆ, ਪੋਲੈਂਡ, ਬੇਲਾਰੂਸ, ਜੌਰਜੀਆ, ਯੂਕਰੇਨ, ਅਜ਼ਰਬਾਇਜਾਨ, ਕਜਾਖਸਤਾਨ, ਚੀਨ, ਮੰਗੋਲੀਆ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਜਪਾਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਅਲਾਸਕਾ ਨਾਲ ਇਸਦੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਰਹੱਦ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਰੂਸ ਨਾਂ ਰੂਸ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਮੱਧਯੁਗੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰਬ ਸਲਾਵ ਦੁਆਰਾ ਜਿਆਦਾਤਰ ਅਬਾਦੀ ਹੈ. ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਸਹੀ ਨਾਮ ਬਾਅਦ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਮ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੇ ਵਾਸੀ " " ਦੁਆਰਾ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਅਨੁਵਾਦ "ਰੂਸੀ ਜ਼ਮੀਨ" ਜਾਂ "ਰਸ ਦੇ ਦੇਸ਼" ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ". ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਦੂਜੇ ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨ ਲਈ, ਇਹ ਆਧੁਨਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਲੇਖਨ ਦੁਆਰਾ 'ਕੀਵਨ ਰਸ ਦੇ ਰੂਪ' ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ. ਨਾਮ ਰਸ ਹੀ ਮੱਧਯੁਗ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਰਸ 'ਲੋਕਾਂ, ਸਰਬਿਆਈ ਵਪਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਯੋਧਿਆਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਬਾਲਟਿਕ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਵਸ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾਵਗੋਰਡ' ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਿਸਵਨ ਰਸ ਬਣ ਗਈ.
ਰੂਸ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ​​ਤਰੀਕਾ ਰੂਸੀ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ "ਰੂਸੀ" ਹੈ ਅਤੇ ਰੂਸਸੀ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ. ਦੋ ਰੂਸੀ ਸ਼ਬਦ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ "ਰੂਸੀ" ਵਜੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਇੱਕ "" ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਤਲਬ "ਨਸਲੀ ਰੂਸੀ" ਹੈ. ਇਕ ਹੋਰ "" ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਰੂਸ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਨਸਲੀ ਭੇਦਭਾਵ" ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਅਕਸਰ ਇਹ ਦੋਨਾਂ ਗਰੁੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਨ.
ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਪੁਰਾਣਾ ਲਾਤੀਨੀ ਸੰਸਕਰਣ 'ਰੁਤਾਨੀਆ' ਸੀ, ਜੋ ਜਿਆਦਾਤਰ ਰਸ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰਾਂ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਕੈਥੋਲਿਕ ਯੂਰਪ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਸਨ. ਦੇਸ਼ ਦਾ ਵਰਤਮਾਨ ਨਾਮ, ਰੂਸ , ਕਿਆਵਨ ਰਸ ਦੇ ਬਿਜ਼ੰਤੀਨੀ ਯੂਨਾਨੀ ਉਪਨਾਮ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਰੋਸੀਆ-ਸਪੈਲਡ ) ਆਧੁਨਿਕ ਯੂਨਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ.
ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਤੋਂ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਗੋਹਲਵੜ ਪਿੰਡ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਜਥੇ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਲਈ ਲਲਕਾਰਿਆ।
ਜਹਾਨ ਖਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਸੂਹੀਏ ਰਾਹੀਂ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਕਿ ਸਿੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਂਪਰ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਜਹਾਨ ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਹਾਇਕ ਅਤਾਈ ਖਾਨ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਉਂਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ।
ਜਹਾਨ ਖਾਨ ਆਪ ਘੋੜ ਸਵਾਰ ਫੌਜ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਗੋਹਲਵੜ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੰਘਾਂ ਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਦੀ ਟੱਕਰ ਹੋਈ।
ਇਹਨੇ ਨੂੰ ਜਹਾਨ ਖਾਨ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਅਤਾਈ ਖਾਨ ਆਪਣੀ ਭਾਰੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਦਾਨ-ਏ-ਜੰਗ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਬਦਲ ਗਈ।
ਇਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਿੰਘ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਨੂੰ ਧੱਕਦੇ-ਧੱਕਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਚਾਟੀਵਿੰਡ ਦਰਵਾਜੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੁੱਜ ਗਏ।
ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ 18 ਸੇਰ ਕੱਚੇ ਦਾ ਦੋ-ਧਾਰਾ ਖੰਡਾ ਖੜਕਾਉਂਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਦੀ ਨੀਂਦ ਸੁਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ।
ਅਫ਼ਗਾਨ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਇੱਕ ਕਮਾਂਡਰ ਅਮਾਨ ਖਾਨ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਤੇ ਬਾਬਾ ਜੀ 'ਤੇ ਵਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
ਇਸ ਸਾਂਝੇ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਮੁਗ਼ਲ ਕਮਾਂਡਰ ਨੂੰ ਤਾਂ ਥਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੌਣ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਘਾਤਕ ਘਾਉ ਲੱਗਾ, ਸੀਸ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦਾ ਆਸਰਾ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸਵਾ ਮਣ ਦਾ ਖੰਡਾ ਵਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਲੜਦੇ ਗਏ ਅਤੇ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਕਰਮਾਂ ਤਕ ਜਾ ਪਹੁੰਚੇ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਘਮਸਾਨ ਦੀ ਜੰਗ ਅੰਦਰ ਅਫ਼ਗਾਨ ਜਰਨੈਲਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਅਫ਼ਗਾਨੀ ਫੌਜ ਦੇ ਹੌਸਲੇ ਟੁੱਟ ਗਏ ਤੇ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਕਰਮਾਂ ਅੰਦਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਏ।
ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ ਜੋ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਉਂਤੇ ਤੁਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ 1757 ਈ: ਦੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਹਮਲੇ ਵੇਲੇ ਦਿੱਲੀ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਕੁਝ ਦੇਰ ਲਈ ਲਾਹੌਰ ਠਹਿਰਿਆ।
ਉਸ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਲੁੱਟਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਢਾਹਿਆ।
ਇਸ ਹਮਲੇ ਸਮੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਜਮਾਲ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕਰਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਪੂਰ ਦੇਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਜਦੋਂ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ, ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਦੇ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪੁੱਜੀ ਤਾਂ ਆਪ ਦੇ ਦਿਲ 'ਤੇ ਅਸਹਿ ਸੱਟ ਵੱਜੀ।
ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤ੍ਰਤਾ ਭੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲੈਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ।
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਗਰਾਂ ਤੋਂ ਅਣਗਿਣਤ ਸਿੰਘ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਪਾਵਨ ਧਰਮ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਏ।
ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਜੱਥਾ ਮਾਝੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।
ਤਰਨਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ ਵਿਖੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਮੂਹ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ।
ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਲਕੀਰ ਖਿੱਚੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੋ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਲਕੀਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰੇ, ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਹੀਦ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਉਹ ਵਾਪਸ ਚਲਿਆ ਜਾਵੇ।
ਸਾਰੇ ਸਿੰਘ ਜੈਕਾਰੇ ਗਜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਲਕੀਰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵੱਲ ਵਧਣ ਲੱਗੇ।
17ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚਾ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਸੰਗਠਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਹੋਇਆ।
ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀਆਂ ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰ ਕੇ 12 ਮਿਸਲਾਂ ਅੰਦਰ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਦੇ 12 ਮੁੱਖ ਜਥੇਦਾਰ ਥਾਪੇ ਗਏ।
ਇਸ ਸਦੀ ਅੰਦਰ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹਮਲਾਵਾਰਾਂ ਨੇ ਖ਼ੂਬ ਲੁੱਟਿਆ ਤੇ ਇਥੋਂ ਦੀਆਂ ਬਹੂ-ਬੇਟੀਆਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਰੋਲ਼ਿਆ।
ਇਸ ਸਮੇਂ ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਫ਼ਗਾਨ ਧਾੜਵੀਆਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦਾ ਲੁੱਟਿਆ ਬਹੁ-ਕੀਮਤੀ ਮਾਲ-ਅਸਬਾਬ ਵਾਪਸ ਦਿਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।
ਸਿੱਖੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪੱਖ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਮਜ਼ਲੂਮ ਤੇ ਗਰੀਬ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਅਨਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਡਟ ਕੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣਾ।
ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਨੇ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਇਸ ਮਹਾਨ ਪਰੰਪਰਾ ਉਂਪਰ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਅਮਲ ਕਰਦਿਆਂ ਪਹਿਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨ ਧਾੜਵੀਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾੜਿਆ।
ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਜਨਵਰੀ 1682 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਪਹੂਵਿੰਡ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਜੀਉਣੀ ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਪਿਤਾ ਭਗਤਾ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ।
ਥੋੜ੍ਹੀ ਸੁਰਤ ਸੰਭਾਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਬਾਲਕ 'ਦੀਪਾ' ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਦੇ ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪਾਵਨ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਇਆ।
ਇਥੇ ਹੀ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ-ਕਮਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨੌਜਵਾਨ 'ਦੀਪੇ' ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਦਾਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਦਾਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ 'ਦੀਪ ਸਿੰਘ' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਦਰ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।
ਆਪ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸੁਡੌਲ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲੇ ਭਜਨੀਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਬਿਰਤੀ ਵਾਲੇ ਪੁਰਸ਼ ਸਨ।
ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਦਿ ਬੀੜ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਮੁੜ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿਖਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
ਗੁਰੂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਜਦੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਗਏ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ 'ਗੁਰੂ ਕੀ ਕਾਂਸ਼ੀ'- ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ,ਗੁਰਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਨ-ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਤੇ ਲਿਖਵਾਉਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਨਿਯਤ ਕਰ ਗਏ ਸਨ।
ਬਾਬਾ ਜੀ ਖ਼ੁਦ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਰਸੀਏ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਾਲ ਇਹ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਸਨ।
ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਬੀੜਾਂ ਦਾ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਉਤਾਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੀ ਵੱਡੇ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ।
20-22 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਸਿਆਣੇ ਵਿਦਵਾਨ ਤੇ ਸੂਰਬੀਰ ਸੈਨਿਕ ਬਣ ਗਏ।
ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਆਪ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਅੰਦਰ ਪਾਵਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਖੰਡੇ-ਬਾਟੇ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਜੋਸ਼ ਭਰਦੇ ਸਨ, ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਆਪ ਸਿੰਘ ਸੂਰਮਿਆਂ ਦੇ ਜਥੇ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਲੋੜ ਸਮੇਂ ਮੈਦਾਨ-ਏ-ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਜੈਕਾਰੇ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਸਨ।
ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਉਪਰੰਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਸਥਾਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ, ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ, ਜ਼ਿਲ਼੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ ਵਿਖੇ ਪਹੁੰਚੇ।
ਇਸ ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗੁਰੂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਏ।
ਸੰਨ 1757 ਈ: ਨੂੰ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹਿਤ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀਵਾਨ ਹਾਲ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਥੜ੍ਹੇ ਉੱਪਰ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਝੁਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਜਮੁਨਾ ਦਾ ਉਦਗਮ ਸਥਾਨ ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਹਿਮਾੱਛਾਦਿਤ ਸ਼ਰੰਗ ਬੰਦਰਪੁੱਛ ੨੦, ੭੩੧ਊਂਚਾਈ ਫੀਟ ੭ ਵਲੋਂ ੮ ਮੀਲ ਜਵਾਬ - ਪਸ਼ਚਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਕਾਲਿੰਦ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਜਮੁਨਾ ਨੂੰ ਕਾਲਿੰਦਜਾ ਅਤੇ ਜਮਨਾ ਨਦੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਪਣੇ ਉਦਗਮ ਵਲੋਂ ਅੱਗੇ ਕਈ ਮੀਲ ਤੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੀਮਗਾਰੋਂ ਅਤੇ ਹਿੰਮ ਮੰਡਿਤਕੰਦਰਾਵਾਂਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਰੁਪ ਵਲੋਂ ਵਗਦੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵਲੋਂ ਅਤਿਅੰਤ ਤੀਵਰਤਾਪੂਰਵਕ ਉਤਰਦੀ ਹੋਈ ਇਸਦੀ ਧਾਰਾ ਯਮੁਨੋੱਤਰੀ ਪਹਾੜ ਵਲੋਂ ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਉੱਥੇ ਇਸਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਰਥ ਹਜਾਰਾਂ ਸ਼ਰੱਧਾਲੁ ਪਾਂਧੀ ਪ੍ਰਤੀਵਰਸ਼ ਭਾਰਤ ਸਾਲ ਦੇ ਕੋਂਨੇ - ਕੋਂਨੇ ਵਲੋਂ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।
ਯਮੁਨੋੱਤਰੀ ਪਹਾੜ ਵਲੋਂ ਨਿਕਲਕੇ ਇਹ ਨਦੀ ਅਨੇਕ ਪਹਾੜੀ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਘਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰਜਨ - ਤਰਜਨ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਵਦਿਅਰ, ਕਮਲਾਦ, ਵਦਰੀ ਅਸਲੌਰ ਵਰਗੀ ਛੋਟੀ ਅਤੇ ਤੋਂਸ ਵਰਗੀ ਵੱਡੀ ਪਹਾੜੀ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਂਚਲ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟਦੀ ਹੋਈ ਅੱਗੇ ਵੱਧਦੀ ਹੈ।
ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਹਿਮਾਲਾ ਦਾ ਦਾਮਨ ਦਾ ਛੱਡ ਕਰ ਦੂਨ ਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਉੱਥੇ ਵਲੋਂ ਕਈ ਮੀਲ ਤੱਕ ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਗਦੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਗਿਰਿ, ਸਿਰਮੌਰ ਅਤੇ ਆਸ ਨਾਮਕ ਛੋਟੀ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਲੈਂਦੀ ਹੋਈ ਇਹ ਆਪਣੇ ਉਦਗਮ ਵਲੋਂ ਲੱਗਭੱਗ ੯੫ ਮੀਲ ਦੂਰ ਵਰਤਮਾਨ ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਜਿਲੇ ਦੇ ਫੈਜਾਬਾਦ ਗਰਾਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਜਹਿਆ ਇਸ ਸਮੇਂ ਜਮੁਨਾ ਦਾ ਪਰਵਾਹ ਹੈ, ਵਹਿਆ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਨੁਸ਼ਰੁਤੀਯੋਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਉੱਲੇਖੋਂ ਵਲੋਂ ਗਿਆਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਮੁਨਾ ਪਿਛਲੇ ਹਜਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਲੋਂ ਵਿਧਮਾਨ ਹੈ, ਤਦ ਵੀ ਇਸਦਾ ਪਰਵਾਹ ਸਮਾਂ ਸਮੇਂਤੇ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਆਪਣੇ ਸੁਧੀਰਧ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਜਿੰਨੇ ਸਥਾਨ ਵਦਲੇ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਦੀ ਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋ ਸਕੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਗਐਤੀਹਾਸਿਕ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਜਮੁਨਾ ਮਧੁਬਨ ਦੇ ਸਮੀ ਵਗਦੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਤਰੁਧਨ ਜੀ ਸਰਵਪ੍ਰਥਮ ਮਥੁਰਾ ਨਗਰੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਵਾਲਮੀਕ ਰਾਮਾਇਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਟੀਕਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
੧ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਜਮੁਨਾ ਦਾ ਪਰਵਾਹ ਕਟਰਾ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇਵ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸੀ।
ਸਤਰਹਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਯੂਰੋਪੀ ਵਿਦਵਾਨ ਟੇਵਰਨਿਅਰ ਨੇ ਕਟਰਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੀ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕਰ ਇਹ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉੱਥੇ ਕਿਸੇ ਸਮਾਂ ਜਮੁਨਾ ਦੀ ਧਾਰਾ ਸੀ।
ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਗਰਾਉਜ ਦਾ ਮਤ ਹੈ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕਟਰਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਮੁਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਹੈ, ਪਰ ਅਤਿਅੰਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਜਮੁਨਾ ਜ਼ਰੂਰ ਸੀ।
੨ ਇਸਤੋਂ ਵੀ ਇਹ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਜਮੁਨਾ ਦਾ ਪਰਵਾਹ ਕਟਰਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਸੀ।
ਸ਼ੇਰਗੜ ਵਲੋਂ ਕੁੱਝ ਦੂਰ ਤੱਕ ਪੂਰਵ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਗ ਕਰ ਫਿਰ ਇਹ ਮਥੁਰਾ ਤੱਕ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਗਦੀ ਹੈ।
ਰਸਤਾ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਦੋਨਾਂ ਵੱਲ ਪੁਰਾਣ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੰਨ ਅਤੇ ਉਪਬਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਲੀਲਾ ਸਥਾਨ ਵਿਧਮਾਨ ਹਨ।
ਇੱਥੇ ਇਹ ਭਾਂਟ ਵਲੋਂ ਵ੍ਰੰਦਾਵਨ ਤੱਕ ਬਲਖਾਤੀ ਹੋਈ ਵਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵ੍ਰੰਦਾਬਨ ਨੂੰ ਇਹ ਤਿੰਨ ਵੱਲ ਵਲੋਂ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰੰਦਾਬਨ ਵਿੱਚ ਜਮੁਨਾ ਦੀ ਕਈ ਧਾਰਾਵਾਂ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਲੱਗਭੱਗ ਪ੍ਰਾਯਦੀਪ ਜਿਹਾ ਬੰਨ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਸੁੰਦਰ ਬਨਖੰਡ ਅਤੇ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਭਗਵਾਂਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਗੋਪ ਬੱਚੀਆਂ ਦੇ ਗਾਏ ਚਰਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਜਮੁਨਾ ਦੀ ਇੱਕ ਹੀ ਧਾਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਵ੍ਰੰਦਾਬਨ ਚਰਬੀ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਉੱਥੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਧਰਮਾਚਾਰਿਆੋਂ ਅਤੇ ਭਗਤ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਨਿਵਾਸ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣੋਪਾਸਨਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਭਗਤੀ ਦਾ ਪ੍ਚਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਵ੍ਰੰਦਾਬਨ ਵਿੱਚ ਜਮੁਨਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਸੁੰਦਰ ਘਾਟ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕ ਮੰਦਿਰ - ਦੇਵਾਲਏ, ਛਤਰੀਆਂ ਅਤੇਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂਹੈ।
ਵ੍ਰੰਦਾਬਨ ਵਲੋਂ ਅੱਗੇ ਦੱਖਣ ਦੇ ਵੱਲ ਵਗਦੀ ਹੋਈ ਇਹ ਨਦੀ ਮਥੁਰਾ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਭੁਵਨਭਾਸਕਰ ਸੂਰਜ ਇਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਮੌਤ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਜਮਰਾਜ ਇਸਦੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਇਸਦੇ ਪਰਿ ਮੰਨਣਯੋਗ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਜਿੱਥੇ ਭਗਵਾਂਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਬ੍ਰਜ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਜਨਕ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਜਮੁਨਾ ਇਸਦੀ ਮਾਤਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬਰੰਹ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਜਮੁਨਾ ਦੇ ਆਤਮਕ ਸਵਰੁਪ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਟੀਕਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ - ਜੋ ਸ੍ਰਸ਼ਟਿ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨੂੰ ਲਕਸ਼ਣੋਂ ਵਲੋਂ ਸੱਚਿਦਨੰਦ ਸਵਰੁਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਨੇ ਜਿਸਦਾ ਵਰੰਹ ਰੁਪ ਵਲੋਂ ਗਾਇਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮਤਤਵ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਜਮੁਨਾ ਹੈ।
੧ ਗੌੜਿਅ ਵਿਦਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਰੁਪ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਜਮੁਨਾ ਨੂੰ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਚਿਦਾਨੰਦਮਈ ਵਤਲਾਇਆ ਹੈ।
ਜਮੁਨਾ ਸਹਸਤਰ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਯਮੁਨਾ ਜੀ ਦੇ ਇੱਕ ਹਜਾਰ ਨਾਮਾਂ ਵਲੋਂ ਉਸਦੀ ਪਸ਼ਸਤੀ ਦਾ ਗਾਇਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
੩ ਜਮੁਨਾ ਦੇ ਪਰਮਭਕਤ ਇਸਦਾ ਦੈਨਿਕ ਰੁਪ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹੈ।
ਕਨਿਧੰਮ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਯਨਨਾਨੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜਮੁਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਧਾਰਾ ਜਾਂ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸ਼ਾਖਾ ਕਟਰਾ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇਵ ਦੀ ਪੂਰਵੀ ਦੀਵਾਲ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਵਗਦੀ ਹੋਵੇਗੀ।
੩ ਜਵ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਚਾਰ ਗੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਜਮੁਨਾ ਦੇ ਦੋਂਵੇਂ ਵੱਲ ਅਨੇਕ ਸੰਧਾਰਮ ਬਨਾਏ ਗਏ, ਤੁਹਾਡਾ ਜਮੁਨਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਕਟਰਾ ਵਲੋਂ ਹਟਕੇ ਅਕਸਰ ਉਸੀ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਵਗਦੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਹੁਣ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ਾਖਾ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਨਹੀ ਕਟਰਾ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਵੀ ਵਿਧਮਾਨ ਸੀ।
ਅਜਿਹਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਜਮੁਨਾ ਦੀ ਉਹ ਸ਼ਾਖਾ ਬੋਧੀ ਕਾਲ ਦੇ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ਤੱਕ ਸੰਭਵਤ: ਸੋਲਹਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਤੱਕ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇਵ ਮੰਦਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਵਗਦੀ ਰਹੀ ਸੀ।
ਮੁੱਢੋਂ ਦੋ ਵਰਸਾਤੀ ਨਦੀਆਂ ਸਰਸਵਤੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਗੰਗਾ ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੋਕੇ ਜਮੁਨਾ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂਦੀ ਸਿਮਰਤੀ ਵਿੱਚ ਜਮੁਨਾ ਦੇ ਸਰਸਵਤੀ ਸੰਗਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਗੰਗਾ ਨਾਮਕ ਧਾਟ ਹੈ।
ਸੰਭਵ ਹੈ ਜਮੁਨਾ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਹਾਇਕ ਨਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਕੋਈ ਕਟਰਾ ਦੇ ਕੋਲ ਵਗਦੀ ਰਹੀ ਹੋ।
ਇਸ ਧਰਤੀ - ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਜਮੁਨਾ ਦੀ ਧਾਰੇ ਦੇ ਦੋਨਾਂ ਵੱਲ ਪੰਜਾਵ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਛੋਟੇ ਵੱਡੇ ਨਗਰਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾਵਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਠੀਕ ਤਟ ਉੱਤੇ ਚਰਬੀ ਹੋਇਆ ਸਵਸੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਪਲੇਠੀ ਦਾ ਨਗਰ ਦਿੱਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮਾਂ ਵਲੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।
ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਨਰ - ਨਾਰੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਦੀਆਂ ਢੇਰਾਂ ਗੰਦਗੀ ਨੂੰ ਵਹਾਤੀ ਹੋਈ ਇਹ ਓਖਲਾ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਪੁੱਜਦੀ ਹੈ ਇੱਥੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਬੰਨ੍ਹ ਬਾਂਧਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਨਦੀ ਦੀ ਧਾਰਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਅੰਤਰਿਤ ਕਰ ਲਈ ਗਈ ਹੈ।
ਇਸ ਬੰਨ੍ਹ ਵਲੋਂ ਆਗਰਾ ਨਹਿਰ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਰਿਆਣਾ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸੈਕੜੋਂ ਮੀਲ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਸਿੰਚਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਦਿੱਲੀ ਵਲੋਂ ਅੱਗੇ ਇਹ ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੀਮਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਗੁੜਗਾਂਵਾ ਜਿਲਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਗਾਜੀਆਬਾਦ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਲੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਇਹ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਅਤੇ 850 ਮੀਲ ਦੱਖਣ ਦੇ ਵੱਲ ਵਗਦਾ ਹੋਇਆ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਨਦੀ ਗੰਗਾ ਵਲੋਂ ਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਚਨਬਲ, ਬਇਤਵਾ ਅਤੇ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਸੋਨ ਨਦੀ ਜਮੁਨਾ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਹਨ ਜੋ ਬੱਝੀ ਚੱਲ ਵਲੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਜ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤੀਕ ਸੀਮਾ ਵਿੱਚ ਜਮੁਨਾ ਨਦੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਵੇਸ਼ ਬੁਲੰਦਸ਼ਹਰ ਜਿਲਾ ਦੀ ਖੁਰਜਾ ਤਹਸ਼ੀਲ ਦੇ ਜੇਬਰ ਨਾਮਕ ਕਸਬੇ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਉੱਥੇ ਵਲੋਂ ਇਹ ਦੱਖਣ ਦੇ ਵੱਲ ਵਗਦੀ ਹੋਈ ਫਰੀਦਾਬਾਦ ਜਿਲਾ ਦੀ ਪਲਵਾਨ ਤਹਸੀਲ ਅਤੇ ਅਲੀਗੜ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਾਥਰਸ ਜਿਲਾ ਦੀ ਖੈਰ ਤਹਸੀਲ ਦੀ ਸੀਮਾ ਨਿਰਮਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਛਾਂਦਾ ਤਹਸੀਲ ਦੇ ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਗਰਾਮ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਇਹ ਮਥੁਰਾ ਜਿਲਾ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਥੁਰਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਛਾਂਦਾ ਅਤੇ ਭਾਂਟ ਤਹਸੀਲੋਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਜੇਬਰ ਵਲੋਂ ਸ਼ੇਰਗੜ ਤੱਕ ਇਹ ਦਕਸ਼ਿਣਾਭਿਮੁਖ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਕੁੱਝ ਪੂਰਵ ਦੇ ਵੱਲ ਮੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਜ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਮੁਨਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਬਸਿਆ ਹੋਇਆ ਪਲੇਠੀ ਦਾ ਉਲੇਖਨੀਯ ਸਥਾਨ ਸ਼ੇਰਗੜ ਹੈ।
ਵਰਤਮਾਨ ਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਫੈਜਾਬਾਦ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਉੱਤੇ ਇਹ ਅੱਗੇ ੬੫ ਮੀਲ ਤੱਕ ਵੱਧਦੀ ਹੋਈ ਪੰਜਾਵ ਦੇ ਅੰਬਾਲੇ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਕਰਨਾਲ ਜਿਲੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਅਤੇ ਮੁਜੱਫਰ ਨਗਰ ਜਿਲੀਆਂ ਵਲੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਧਰਤੀ - ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇਸਵਿੱਚ ਮਸਕੱਰਾ, ਕਠ, ਹਿੰਡਨ ਅਤੇ ਸਬੀ ਨਾਮਕ ਨਦੀਆਂ ਮੀਲਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸਦਾ ਸਰੂਪ ਵਹੁਤ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਇਸਤੋਂ ਪੂਰਵੀ ਜਮੁਨਾ ਨਹਿਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਨਹਿਰ ਕੱਢੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਦੋਨਾਂ ਨਹਰੇਂ ਜਮੁਨਾ ਵਲੋਂ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਧਰਤੀ - ਭਾਗ ਦੀਆਂ ਸੈਕੜੋਂ ਮੀਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹਰੀ - ਭਰੀ ਅਤੇ ਉਪਜ ਸੰਪੰਨ ਵਨਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਸਬਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪਵਿਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਮੁਨਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਨਾਲ ਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜਮੁਨਾ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਦੋ ਆਬ ਦੀ ਆਰੀਆ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਰਿਆੋਂ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀਕਾ ਗੌਰਵਸ਼ਾਲੀ ਰੁਪ ਬੰਨ ਸਕਿਆ ਸੀ।
ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਬ੍ਰਜ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਸੰਬਧ ਹੈ, ਜਮੁਨਾ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਨਦੀ ਕਹਿਣਾ ਹੀ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਵਸਤੁਤ: ਇਹ ਬ੍ਰਜ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਸਹਾਇਕ, ਇਸਦੀ ਦੀਰਧ ਕਾਲੀਨ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਕ ਅਤੇ ਯਹਾ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਧਾਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਬੱਲਭ ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ ਦੇ ਗੱਲ ਬਾਤ ਸਾਹਿਤ ਵਲੋਂ ਗਿਆਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰਸਵਤ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਜਮੁਨਾ ਨਦੀ ਜਮੁਨਾਵਤੀ ਗਰਾਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਗਦੀ ਸੀ।
ਉਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਜਮੁਨਾ ਨਦੀ ਦੀ ਦੋ ਧਾਰਾਐਂ ਸੀ, ਇੱਕ ਧਾਰਾ ਨੰਦਗਾਂਵ, ਵਰਸਾਨਾ, ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਵਹਤੀ ਹੋਈ ਗੋਬਰਧਨ ਵਿੱਚ ਜਮੁਨਾਵਤੀ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਧਾਰਾ ਪੀਰਧਾਟ ਵਲੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਗੋਕੁਲ ਦੇ ਵੱਲ ਚੱਲੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਸ਼੍ਰੀ ਗੰਗਾਪ੍ਰਸਾਦ ਕਮਠਾਨ ਨੇ ਬਰਜਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਭਕਤਕਵਿ ਕਾਰਬੇਗ ਉਪਮਾਨ ਕਾਰੇ ਦਾ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਕਾਬੇਗ ਦੇ ਕਥਨਾਨੁਸਾਰ ਜਮਨੇ ਦੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਪਰਾਸੌਲੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਿਵਾਸੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਸਂ ੧੭੧੭ ਵਿੱਚ ਸਤਰਜਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਬਰਜਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਭਗਤ ਕਵੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਆ ਵੱਲਭ ਸੰਪ੍ਰਦਾਈ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਗਿਰੀਰਾਜ ਗੋਵਰਧਨ ਦੀ ਭਾਂਤੀ ਜਮੁਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਅਧਿਕਤਾ ਸ਼ਰਧਾ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।