polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਇਥੋਂ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਉਸ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਪਸੰਦ/ ਨਾਪਸੰਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦੀ-ਪ੍ਰੰਸ਼ਸਾਵਾਦੀ ਬਿਰਤੀ ਹੀ ਹੈ ।
ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਨੇ "ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਵੇਚਨ ਸਮੇਂ , ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ਦੇ ਦੀਦਾਰ ਵੀ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ , ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਰੰਚਨਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ, ਪਾਰ ਜਾਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਲੇਖਾ ਜੋਖਾ ਵੀ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਕੋਲ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਮਝ ਸੀ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ , ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਸਿਰਜਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਪਰ ਜਿੱਤ ਜਾਂ ਵਿਜੈ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ"।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਨੇ ਨਾਮਕਰਨ ਅਤੇ ਕਾਲ ਵੰਡ ਵਿਚ ਕੁੱਝ ਤਬਦੀਲੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:-
ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਦੀ "ਸਾਹਿਤ ਸਿੱਧਾਂਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਜੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਹੀ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ' ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਖਾ ਦੀ ਛੰਦਾਬੰਦੀ , ਬੁਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ , ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਦਾ ਕਲਾਮ , ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ , ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ, ਜਤਿੰਦਰ ਸਾਹਿਤ ਸਰੋਵਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਖਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਭਾਤ ਪਛਾਣੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ "।
ਇਸ ਵਿਚ ਨਾ ਸਿਰਫ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਟੀਕਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਬਲਕਿ ਇਸ ਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਟੀਕਿਆਂ ਵਿਚਲੀਆਂ ਅਸ਼ੁੱਧਆਂ ਅਤੇ ਗ਼ਲਤ ਬਿਆਨੀਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲ ਖੜੇ ਕੀਤੇ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਜਪੁਜੀ ਦਾ ਮੂਲ ਪਾਠ ਅਤੇ ਟੀਕਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਰਮਾਰਥ, ਪ੍ਰਸੰਗ, ਵਿਆਖਿਆ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਪ੍ਰਮਾਣ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ, ਸ਼ਬਦ ਕੋਸ਼, ਸ਼ਾਬਦਾਰਥ, ਦਰਸ਼ਨਾਰਥ, ਸਾਹਿਤਾਰਥ ਆਦਿ ਕਈ ਪ੍ਰਸੰਗ ਖੋਲੇ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਨੇ ਕਾਲ ਵਕਫ਼ਾ ਤਾਂ ਉਹੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਨਾਮਕਰਨ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:-
1912 ਵਿੱਚ ਸੱਯਾਦ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੰਜਵੀਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਸਿਆਲਕੋਟ ਤੋਂ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ।
1916 ਵਿੱਚ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਕਾਲਜ ਲਹੌਰ ਤੋਂ ਇੰਟਰ ਕਰਕੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਆਨਰਜ਼ ਨਾਲ ਬੀਏ ਕਰ ਲਈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਜਪੁਜੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਉੱਪਰ ਧਿਆਨ ਟਿਕਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਸ ਵਿਚਲੀ ਛੰਦਾਂਬੰਦੀ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਵੀ ਪਛਾਣਿਆ।
ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਛੰਦਾਂਬੰਦੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਨਾਲ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ।
ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਦੀ ਕਾਵਿ ਸੁਹਜ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਪੂਰਬਲੇ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ ਨਾਲੋਂ ਮੂਲੋ ਹੀ ਵੱਖ ਨਹੀਂ , ਉਹ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਗਿਆਨ ਰਸ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਸੱਖਣੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਤੁੱਛ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ।
ਇੰਝ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਸਗੋਂ ਇਕ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਆਲੋਚਕ ਵੀ ਸਨ ।
" ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਅੰਤਰਮੁਖੀ ਵਰਤਾਰਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਆਰਥਿਕ ਰਾਜਸੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਧੀਨ ਉਸਰਦੀ ਬਦਲਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਅਕਸ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਵਿਲਖਣਤਾ ਦਾ ਝਲਕਾਰਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦਾ ਸਬੰਧ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖਿੱਤੇ,ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾ,ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਹਿਤਲ ਅਤੇ ਉਹਨਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣਾਂ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਆਦਿ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਨੂੰ ਸੰਕਲਪਗਤ ਅਰਥਾਂ ਚ ਵਰਤਦੇ ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਵਸਤਾਂ ਵੱਲ ਜਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੱਲ ਰੁਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਗੋਂ ਸਾਡਾ ਭਾਵ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਸੋਚਧਾਰਾ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਤੋਂ ਸਾਡਾ ਭਾਵ ਪੰਜਾਬੀ ਜੁੱਸੇ ਅਤੇ ਰੂਹ ਦੀ ਤਾਸੀਰ ਤੋਂ ਹੈ ਉਹ ਜੁੱਸਾ ਜੋ ਇਥੋਂ ਦੇ ਦਿਲਕਸ਼ ਪੌਣ ਪਾਣੀ ਤੇ ਵੰਗਾਰਾਂ ਭਰਪੂਰ ਹੋਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਸਰਿਆ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਲਖਣ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਾਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਅਨੋਖਾ ਸਥਾਨ ਰੱੱਖਦੇ ਹਨ।
ਮੌਲਾ ਬਖਸ਼ ਕੁਸਤਾ ਲਿਖਦਾ ਹੈ,"ਪੰਜਾਬ, ਸਰਸਬਜ਼ੀ ਦੇੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਉਪਜਾਊ ਹੋਣ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਨੋਖਾ ਦਰਜਾ ਰੱੱਖਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਉੱਨਤ ਹੋੋੋਈ ਬੋੋਲੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂਂ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠਤ, ਲਚਕ ਤੇ ਖਿੱੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈੈ।
ਜੋ ਖ਼ਾਲਸ ਪੇਂਡੂ ਤੇੇ ਜਾਂਗੂਲ ਆਖੇੇ ਜਾਂਂਦੇੇ ਹਨ,ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਨਵੀਂ ਰੌੌਸ਼ਨੀ ਵੀ ਵਸ਼ਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਅੱਪੜੀ।
ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਬਾਨ ਦੀ ਇਹ ਹਾਲਤ, ਇਹ ਮਿਠਾਸ ਤੇ ਇਹ ਕਸ਼ਿਸ਼ ਐਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਨਹੀਂ ਜੁੜੀ।
ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜਾਉਣ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਟੀਚਾ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਥਾਂ ਉਰਦੂ ਥੋਪ ਕੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਦਮਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਮਾਣਯੋਗ ਰੁਤਬਾ ਦਿਵਾਉਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ-ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਨੂੰ ਤਕੜਾ ਕਰਨਾ।
ਪੰਜਾਬੀ ਡਾਇਆਸਪੋਰਾ ਸਾਂਝੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁਲਿਤ ਕਰਨ ਤੇ ਜੋਰ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤੀ ਵਾਰ ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨਾਰਥਕ ਸੰਕਲਪਾਂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਵਰਤ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਵਿਆਪਕ,ਬਹੁ ਬਣਤਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਇਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਉੱਤੇ ਉਸਰੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ।
ਦਿਨਕਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ 1924 ਵਿੱਚ 'ਛਾਤਰ ਸਹੋਦਰ' ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ।
'ਛਾਤਰ ਸਹੋਦਰ' ਇਕ ਸਥਾਨਕ ਅਖਬਾਰ ਸੀ ਜੋ ਨਰਸਿੰਘ ਦਾਸ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਅਧੀਨ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
1928 ਵਿਚ, ਸਰਦਾਰ ਵੱਲਭਭਾਈ ਪਟੇਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨੀ ਦਾ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਬਾਰਦੋਲੀ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋਇਆ।
ਉਸਨੇ ਇਸ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਦਸ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜੋ ਵਿਜੇ-ਸੰਦੇਸ਼ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ।
ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ, ਦਿਨਕਰ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ "ਅਮਿਤਾਭ" ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ।
ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਉਸਨੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਦੋ ਛੋਟੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੀਰਬਾਲਾ ਅਤੇ ਮੇਘਨਾਦ-ਵਧ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹੁਣ ਮਿਲਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ।
1930 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਣ-ਭੰਗ ਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਰਾਮਚੰਦਰ ਸ਼ੁਕਲਾ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਇਸ ਲਈ ਉਸਦੇ ਕਾਵਿਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਵਿਜੇ-ਸੰਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪਟਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਰਸਾਲੇ 'ਦੇਸ' ਅਤੇ ਕੰਨਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ 'ਪ੍ਰਤਿਭਾ' ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਬਣ ਗਈਆਂ ਸਨ।
ਜਦੋਂ ਦਿਨਕਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ ਤਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
1929 ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਪਟਨਾ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ; ਇਹ ਲਹਿਰ ਜ਼ੋਰ ਫੜਨ ਲੱਗੀ।
1928 ਵਿਚ, ਸਾਈਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਭਾਰਤ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ।
ਪਟਨਾ ਵਿਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਦਿਨਕਰ ਨੇ ਵੀ ਸਹੁੰ ਪੱਤਰ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ।
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਗਾਂਧੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਰੈਲੀ ਵਿੱਚ ਆਏ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿਨਕਰ ਨੇ ਵੀ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ।
ਸਾਈਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ੇਰ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ 'ਤੇ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਕਰਨ ਉਹ ਦਮ ਤੋੜ ਗਿਆ।
ਦਿਨਕਰ ਦਾ ਜਵਾਨ ਦਿਮਾਗ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਹੋ ਗਿਆ।
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਡਾ: ਕਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਜੈਸਵਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਦਿਨਕਰ ਦੇ ਕਾਵਿ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਜੈਸਵਾਲ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।
ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਇੱਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ, “ਇਹ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਸੀ ਕਿ ਜੈਸਵਾਲ ਜੀ ਮੇਰੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਸਨ।
ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਵਰੁਣ, ਕੁਬੇਰ, ਇੰਦਰ, ਬ੍ਰਹਿਸਪਤੀ ਦੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਹੌਂਸਲਾ ਅਫਜਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਸ਼ਚੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ, ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਜੈਸਵਾਲ ਜੀ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਦੁਨੀਆਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਕ ਹਨੇਰੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣ ਗਈ।
ਦਰਅਸਲ ਜੈਸਵਾਲ ਜੀ ਦਿਨਕਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ।
ਪਟਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬੀ ਏ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇੱਕ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਹੋ ਗਿਆ।
1950 ਤੋਂ 1952 ਤੱਕ ਮੁਜੱਫਰਪੁਰ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਮੁਖੀ ਰਹੇ, ਭਾਗਲਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਉਪਕੁਲਪਤੀ ਦੇ ਪਦ ਉੱਤੇ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬਣੇ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਚਾਰ ਅਧਿਆਏ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਉਰਵਸ਼ੀ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਰਾਮਧਾਰੀ ਸਿੰਘ ਦਿਨਕਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ, ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਸਨ।
ਰਾਸ਼ਟਰ ਕਵੀ ਦਿਨਕਰ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਵੀਰ ਰਸ ਦੇ ਕਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹਨ।
ਬਿਹਾਰ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਬੇਗੁਸਰਾਏ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਸਿਮਰੀਆ ਘਾਟ ਕਵੀ ਦਿਨਕਰ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਤਹਾਸ, ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪੜਾਈ ਪਟਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਬੰਗਲਾ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਅਧਿਅਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਰਾਮਧਾਰੀ ਸਿੰਘ ਦਿਨਕਰ ਅਜਾਦੀ ਪੂਰਵ ਦੇ ਬਾਗ਼ੀ ਕਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅਜਾਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਰਾਸ਼ਟਰ ਕਵੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ।
ਇੱਕ ਤਰਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਓਜ, ਬਗ਼ਾਵਤ, ਅਕਰੋਸ਼ ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕੋਮਲ ਸਿੰਗਾਰਰਸੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪਰਕਾਸ਼ਨ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਚਰਮ ਜਲਵਾ ਸਾਨੂੰ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਅਤੇ ਉਰਵਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
'ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਾਰਤ' ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਬਨਾਰਸੀ ਦਾਸ ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੇਣੁਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਾਵਿ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 74ਵਾਂ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਉਹ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਜੋ ਚੰਦਰਘੰਟਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵਡਿਆਈ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਅਦਿੱਖ ਸ਼ਕਤੀ-ਲਹਿਰਾਂ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਚੰਦਰਘੰਟਾ ਦੁਸ਼ਟ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਲਈ ਉਹ ਇੱਕ ਦਿਆਲੂ ਮਾਂ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਉਸ ਦੀ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਦੂਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਦੀ ਘੰਟੀ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੁਸ਼ਟ ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੇ ਘਰ ਭੇਜਿਆ।
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਲੜਾਈ ਭਰੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਜੀ ਸਕਣ।
ਜੇ ਕੋਈ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬ੍ਰਹਮ ਖੁਸ਼ਬੂ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਖਸ਼ਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚੰਦਰਘੰਟਾ ਦੇ ਦਸ ਹੱਥ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਗਦਾ, ਕਮਾਨ-ਤੀਰ, ਖੜਕ, ਕਮਲ, ਘੰਟਾ ਅਤੇ ਕਮੰਡਲ ਹਨ, ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਅਸੀਸ ਆਸਣ ਜਾਂ ਅਭੈਮੁਦ੍ਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਗ ਜਾਂ ਸ਼ੇਰ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਅੱਧੇ ਚੰਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਘੰਟੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੀਜੀ ਅੱਖ ਹੈ।
ਸ਼ਿਵ ਚੰਦਰਘੰਟਾ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਸੁਹਜ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।
ਚੰਦਰਘੰਟਾ ਬਹਾਦਰੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਭੜਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਬਦਸਲੂਕੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਨਰਾਤੇ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਿਨ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਪੂਜਨ-ਆਰਾਧਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਂ ਚੰਦਰਘੰਟਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਨਿਰਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸੁੰਦਰ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਵਿਧ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਧੁਨੀਆਂ ਸੁਣਾਈਆਂ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ਿਵ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਚੰਦਰਘੰਟਾ, ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ "ਸ਼ਕਤੀ" ਹੈ।
ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਹਰ ਪਹਿਲੂ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ ਹਨ।
ਪਾਲ ਕੌਰ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਕਾਲੌਮਾਜਰਾ ਜਿਲਾ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਸੁਰੈਣ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ।
ਪਾਲ ਕੌਰ ਨੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਐਮ ਸੀ ਐਮ ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬੀ ਏ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੋਸਟ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੇਟ।
ਪਾਲ ਕੌਰ ਐਸ ਏ ਜੈਨ ਕਾਲਜ, ਅੰਬਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਅਧਿਆਪਕਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵਲੋਂ ਉਸ ਦੀ ਨਵੀਨਤਮ ਕਾਵਿ-ਕਿਤਾਬ ਬਾਰਿਸ਼ ਅੰਦਰੇ-ਅੰਦਰ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪਾਲ ਕੌਰ ਇਸੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਔਰਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦੀ, ਨਾਰੀ ਦੇ ਮਨੋਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਪੌਣ ਊਰਜਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੇਲ, ਕੋਲਾ, ਪੈਟਰੋਲ ਆਦਿ ਦੇ ਊਰਜਾ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸਾਧਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਧਨ ਸੀਮਤ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਬਹੁਤੀ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਚੱਲਣੇ।
ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਊਰਜਾ ਦੇ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਸਰੋਤਾਂ ਤੇ ਸਾਧਨਾਂ ਵੱਲ ਛੇਤੀ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਅਤੇ ਵੱਧਤੋਂ ਵੱਧ ਪਰਤਣਾ ਪਵੇਗਾ।
ਇਸ ਵਰ੍ਹੇ ਅਸੀਂ 'ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਆਫ ਨਾਨ-ਕਨਵੈਂਸ਼ਨਲ ਐਨਰਜੀ' ਭਾਵ ਗ਼ੈਰ-ਪੰਰਪਰਾਗਤ ਊਰਜਾ ਵਿਭਾਗ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਊਰਜਾ ਦੇ ਗ਼ੈਰ-ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿਕਾਸ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੁਝਾਉਣਾ ਅਤੇ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨਾ ਸੀ।
ਊਰਜਾ ਮੰਤਰਾਲਾ ਵੱਖਰਾ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਪ੍ਰੰਪਰਾਗਤ ਊਰਜਾ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਮੰਤਰਾਲਾ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਗਿਆ।
2006 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਵੇਂ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੂੰ ਨਵੀਨ ਅਤੇ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਯੋਗ ਊਰਜਾ ਦੀ ਵਜ਼ਾਰਤ ਭਾਵ ਮਨਿਸਟਰੀ ਆਫ ਨਿਊ ਐਂਡ ਰੀਨਿਊਏਬਲ ਐਨਰਜੀ ਦਾ ਨਵਾਂ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਪਿਛਲੇ 10 ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਪੌਣਾਂ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆਏ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਕਾਰ, ਪ੍ਰਕਾਰ, ਰੋਟਰ/ਪੱਖੇ ਦਾ ਸਾਈਜ਼, ਉਚਾਈ ਪੱਖੋਂ ਨਵੇਂ ਤਜਰਬੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਨਿੱਕੀਆਂ-ਨਿੱਕੀਆਂ ਟਰਬਾਈਨਾਂ ਨਾਲ ਹੌਲੀ ਵਗਦੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਲਾਭਉਠਾਉਣਾ ਸੰਭਵ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪੌਣਾਂ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨਮੂਨੇ ਦੇ ਪਲਾਂਟ 1985 ਵਿੱਚ ਵਿਉਂਤੇ ਗਏ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਾਸਤੇ ਪਹਿਲਾ ਵਿੰਡ ਫਾਰਮ ਇਸੇ ਸਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1998 ਵਿੱਚ ਚੇਨੱਈ ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਵਿੰਡ ਐਨਰਜੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਬਣਾਇਆ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੌਣ-ਊਰਜਾ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਬਾਰੇ ਅਨੁਮਾਨ, ਖੋਜ, ਵਿਕਾਸ, ਟਰਬਾਈਨਾਂ ਦੀ ਟੈਸਟਿੰਗ, ਤਕਨੀਕੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ, ਸੂਚਨਾ ਦਾ ਅਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਚਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਰ ਗਤੀਵਿਧੀ ਤੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦੀ ਵਿਉਤਕਾਰੀ, ਸਥਾਪਨਾ, ਖੋਜ, ਵਿਕਾਸ, ਸੰਚਾਲਣ ਅਤੇ ਤਾਲਮੇਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।
ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਵਿੰਡ ਪਾਵਰ ਦੇ ਉੱਤਮ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਿਸਟਮ/ਸਬ-ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਇਸ ਕੇਂਦਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਪੌਣ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੀ ਕੰਸਲਟੈਂਸੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਵਪਾਰਕ, ਆਰਥਿਕ, ਤਕਨੀਕੀ ਮਦਦ ਸੀ-ਵੈਟ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ 250 ਕਿਲੋਵਾਟ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਾਲ ਦੋ ਮੈਗਾਵਾਟ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਤਕਨੀਕੀ ਮਾਹਿਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਜਸਥਾਨ ਕੋਲ ਸਾਢੇ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਮੈਗਾਵਾਟ ਬਿਜਲੀ ਹਵਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ਦਾ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਰਾਜ ਕੇਰਲ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1990 ਵਿੱਚ ਵਿੰਡ ਮਾਨੀਟਰਿੰਗ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੌਣਾਂ ਨੂੰ ਪੈਖੜ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਤੁਰੀ।
ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਇਸ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ 17 ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਪੌਣ ਬਿਜਲੀ ਪਲਾਂਟ ਲਾ ਕੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਾਢੇ ਸੱਤ ਸੌ ਮੈਗਾਵਾਟ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਲਾਏ ਗਏ।
ਇਸੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਛੇਤੀ ਹੀ ਪਿੱਛੋਂ ਕਾਂਜੀਕੋਡੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੈਗਾਵਾਟ ਦੀ ਵਿੰਡ ਫਾਰਮ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਗਈ।
ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਹੋਰ ਲੰਘਿਆ ਤਾਂ ਕੁਰੂਵੀਕਨਮ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਪ ਕੰਡਮ ਵਿੱਚ 14 ਮੈਗਾਵਾਟ ਦੇ ਵਿੰਡ ਫਾਰਮ ਬਣ ਗਏ।
ਹੁਣ ਤਾਂ ਅਟਾਪਦੀ ਵਿੱਚ ਸਾਢੇ 18 ਮੈਗਾਵਾਟ ਅਤੇ ਕਾਂਜੀਕੋਡੇ ਵਿੱਚ 31 ਮੈਗਾਵਾਟ ਦੇ ਵਿੰਡ ਫਾਰਮ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਥਰਮਲ, ਹਾਈਡਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਤਿੰਨੇ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਰਲ ਕੇ ਕੁੱਲ 5700 ਮੈਗਾਵਾਟ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਮੇਟੀ ਫਾਰ ਸਪੇਸ ਰਿਸਰਚ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੁਆਰਾ 1962 ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਿਕਰਮ ਸਾਰਾਭਾਈ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ, ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੋੜ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹੋਏ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
1972 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਸਪੇਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਡੀਓਐਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਇਸਰੋ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਅਧੀਨ ਲਿਆਇਆ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸਰੋ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਸਥਾਗਤ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ।
ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪੁਲਾੜ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਸਰੋ , ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਲਾੜ ਏਜੰਸੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਇਹ ਸਪੇਸ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪੁਲਾੜ-ਅਧਾਰਿਤ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ, ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਏਜੰਸੀ ਹੈ।
ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਛੇ ਸਰਕਾਰੀ ਪੁਲਾੜ ਏਜੰਸੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ ਪੂਰੀ ਲਾਂਚ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਹਨ, ਕ੍ਰਾਇਓਜੇਨਿਕ ਇੰਜਣ ਤਾਇਨਾਤ ਹਨ, ਬਾਹਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮਿਸ਼ਨ ਲਾਂਚ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਬੇੜੇ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਨੇੜ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਟੀਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਫਲੀਟ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਨਾ, ਚੰਦਰਮਾ 'ਤੇ ਰੋਵਰ ਉਤਾਰਨਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਭੇਜਣਾ, ਅਰਧ-ਕਾਇਓਜੈਨਿਕ ਇੰਜਣ ਦਾ ਵਿਕਾਸ, ਚੰਦਰਮਾ, ਮੰਗਲ, ਸ਼ੁੱਕਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਲਈ ਹੋਰ ਗੈਰ-ਕਾਰਵਾਈ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜਣਾ ਅਤੇ ਆਰਬਿਟ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਪੇਸ ਟੈਲੀਸਕੋਪਾਂ ਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਸੋਲਰ ਸਿਸਟਮ ਤੋਂ ਪਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਵਰਤਾਰੇ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਸਪੇਸ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰੋ।
ਲੰਬੀ ਮਿਆਦ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਵਰਤੋਂ ਯੋਗ ਲਾਂਚਰਾਂ, ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਸੁਪਰ ਹੈਵੀ ਲਾਂਚਰ ਵਾਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ, ਇੱਕ ਪੁਲਾੜ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ, ਜੁਪੀਟਰ, ਯੂਰੇਨਸ, ਨੈਪਚਿਊਨ ਅਤੇ ਐਸਟੋਰਾਇਡਜ਼ ਵਰਗੇ ਬਾਹਰੀ ਗ੍ਰਹਿਾਂ ਲਈ ਖੋਜ ਮਿਸ਼ਨ ਭੇਜਣਾ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਲਈ ਚਾਲਕ ਦਲ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਇਸਰੋ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਉਪਗ੍ਰਹਿ, ਆਰੀਆਭੱਟ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੁਆਰਾ 1975 ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
1980 ਵਿੱਚ, ਇਸਰੋ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ -3 ਉੱਤੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ -1 ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਔਰਬਿਟਲ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸੱਤਵਾਂ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ।
3 ਤੋਂ ਬਾਅਦ , ਜੋ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੱਧਮ-ਲਿਫਟ ਲਾਂਚ ਵਾਹਨਾਂ, ਰਾਕੇਟ ਇੰਜਣਾਂ, ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੁਆਰਾ ਸਫਲ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਏਜੰਸੀ ਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਟੇਲਾਈਟਾਂ ਅਤੇ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡੂੰਘੇ ਪੁਲਾੜ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
ਪੋਲਰ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਲਾਂਚ ਵਹੀਕਲ ਜਾਂ , ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੱਧਮ-ਲਿਫਟ ਲਾਂਚ ਵਾਹਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਰਿਮੋਟ-ਸੈਂਸਿੰਗ ਸੈਟੇਲਾਈਟਾਂ ਨੂੰ ਸੂਰਜ-ਸਮਕਾਲੀ ਔਰਬਿਟ ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ।
ਦੋ ਹੋਰ ਅੰਸ਼ਕ ਅਸਫਲਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਂਚਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੈਂਕੜੇ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ਨੂੰ ਔਰਬਿਟ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਇਸਰੋ ਲਈ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਵਰਕ ਹਾਰਸ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਔਗਮੈਂਟੇਡ ਜਾਂ ਐਡਵਾਂਸਡ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਲਾਂਚ ਵਹੀਕਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਛੋਟਾ ਲਾਂਚ ਵਾਹਨ ਸੀ, ਜੋ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸੈਟੇਲਾਈਟਾਂ ਨੂੰ ਭੂ-ਸਥਿਰ ਔਰਬਿਟ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਸਰੋ ਕੋਲ ਏਐਸਐਲਵੀ ਅਤੇ ਪੀਐਸਐਲਵੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਫੰਡ ਨਹੀਂ ਸਨ।
ਕਿਉਂਕਿ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਅਸਫਲਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਜੀਓਸਿੰਕ੍ਰੋਨਸ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਲਾਂਚ ਵਹੀਕਲ ਮਾਰਕ , ਜਿਸਨੂੰ 3 ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸਰੋ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਰਾਕੇਟ ਹੈ।
ਜੀਐਸਐਲਵੀ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕ੍ਰਾਇਓਜੇਨਿਕ ਇੰਜਣ ਅਤੇ ਬੂਸਟਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਲੇਲੋਡ ਸਮਰੱਥਾ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸੰਚਾਰ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
3 ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚਾਲਕ ਦਲ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।
ਜਿਓਸਿੰਕਰੋਨਸ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਲਾਂਚ ਵਹੀਕਲ ਦੀ ਕਲਪਨਾ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੇਲੋਡਸ ਨੂੰ ਭੂ-ਸਥਿਰ ਔਰਬਿਟ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਇਸਰੋ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ -7.5 ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਹਾਕਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਸੀ।
ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਰੂਸ ਤੋਂ ਕ੍ਰਾਇਓਜੇਨਿਕ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਕ੍ਰਾਇਓਜੇਨਿਕ ਇੰਜਣ ਵਿਕਸਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਇਸਰੋ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਟੈਲੀਮੈਡੀਸਨ ਅਤੇ ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਖੋਜ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਡੋਮੇਨ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਸਰੋ ਦੀਆਂ ਸਪਿਨ ਆਫ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਉਦਯੋਗਾਂ ਲਈ ਵੀ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਢਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਲਾਂਚ ਵਹੀਕਲ ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪਹਿਲਾ ਪੁਲਾੜ ਰਾਕਟ ਸੀ।
ਇਸਰੋ ਕੋਲ ਰਿਮੋਟ-ਸੈਂਸਿੰਗ ਸੈਟੇਲਾਈਟਾਂ ਦਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਗਗਨ ਅਤੇ ਨੈਵਿਕ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਰਾਜਨੈਤਿਕ ਜੀਵਨ ਉਤੇ ਪੰਡਿਤ ਗੋਬਿੰਦ ਵੱਲਭ ਪੰਤ ਦਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਿਹਾ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ 1942 ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ‘‘ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ’’ ਅਤੇ ‘‘ਕਰੋ ਜਾਂ ਮਰੋ’’ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਲਾਏ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੀ ਬਾਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
1945 ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪੰਡਿਤ ਗੋਬਿੰਦ ਵੱਲਭ ਨੇ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਸਭਾ-ਸਚਿਵ ਬਣਾ ਲਿਆ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਕਾਰਨ ਆਪ ਨਿਰੰਤਰ ਅੱਗੇ ਹੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਗਏ।
ਦਿੱਲੀ ਆਉਣ ਉਪਰੰਤ ਜਦੋਂ ਸਵਤੰਤਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਵਾਂ ਅਤੇ ਗਣਤੰਤਰੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਰੇਲ ਅਤੇ ਪਰਿਵਹਨ ਮੰਤਰੀ, ਫਿਰ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ, ਉਦਯੋਗ ਮੰਤਰੀ, ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ।
ਜਦੋਂ 1921 ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਵਾਰਾਨਸੀ ਆ ਕੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਤਾਂ ਸਿਰਫ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਭਰੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਹਿਤ ਲਈ ਸੌਂਪ ਦੇਣ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਪੜ੍ਹਾਈ ਨੂੰ ਛੱਡ ਆਪ ਜੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਕੱੁਦ ਪਏ ਅਤੇ ਢਾਈ ਸਾਲ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਰਹੇ।
ਉਥੇ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਡਾ. ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ, ਆਚਾਰੀਆ ਕ੍ਰਿਪਲਾਨੀ, ਸ੍ਰੀਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਡਾ. ਸੰਪੂਰਨਾਨੰਦ ਨਾਲ ਹੋਈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਵੀ ਪਾਈ ਅਤੇ ਲਾਲ ਬਹਾਦਰ ਤੋਂ ਲਾਲ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਬਣ ਗਏ।
ਆਪ ‘‘ਲੋਕ ਸੇਵਕ ਸੰਘ’’ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਕੇ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਗਣਤੰਤਰਤਾ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਮਹਾ-ਮੁਹਿੰਮ ਲਈ ਵੀ ਚੁਣੇ ਗਏ।
ਲਾਲ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਵਾਰਾਨਸੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਮੁਗਲਸਰਾਏ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ਾਰਦਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਿਰਫ ਡੇਢ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਨਾਥ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਗਏ ਸਨ।
ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਵਾਰਾਨਸੀ ਦੇ ਹਰੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ।
1964 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਨਹਿਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਵਰਗਵਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਪਦ ’ਤੇ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ ਉਪਰੰਤ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਕਾਰਜਯੋਗਤਾ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਹਰਮਨਪਿਆਰਾ ਬਣਨ ਦਾ ਮਾਣ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।
ਲਾਲ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਲੀਡਰ ਸੀ।
ਅਕਸਰ, ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਟੈਸਟ ਸਕੋਰਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਉਪਾਅ ਨੂੰ ਲਾਭਦਾਇਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਲੇਬਰ ਦੀ ਜਨਰਲ ਲਰਨਿੰਗ ਕਾਬਲੀਅਤ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਜ਼ੁਬਾਨੀ, ਸੰਖਿਆਤਮਕ ਅਤੇ ਸਥਾਨਿਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅੰਕ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਕੋਲ ਹੁਨਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਮਾਨਸਿਕ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਉੱਚੇ ਜਾਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਐਪਟੀਟਿਯੂਡ ਸਬਸੈਟਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅੰਤਰ-ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਕੁਸ਼ਲ ਹੈ।
ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਜਾਂ ਬਿਨੈਕਾਰਾਂ ਲਈ ਕਿਹੜੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ।
ਅਕਸਰ, ਵਧੇਰੇ ਸਖਤ ਯੋਗਤਾ ਟੈਸਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਵ-ਸੰਪੂਰਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੁਆਰਾ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੈੱਟ ਸਕੋਰ, ਜੀਆਰਈ ਸਕੋਰ, ਗੇਟ ਸਕੋਰ, ਡਿਗਰੀਆਂ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਣ।
ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਨਸਿਕ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਵਿਚਾਰ ਹਨ।
ਆਈ ਕਿਯੂ ਦੇ ਅਸਲ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਉਲਟ, ਯੋਗਤਾ ਅਕਸਰ ਕਈ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਿਲਟਰੀ ਫਲਾਈਟ, ਏਅਰ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਨਿਯੰਤਰਣ, ਜਾਂ ਕੰਪਿਯੂਟਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਲਈ ਯੋਗਤਾ।
ਇਹ ਪਹੁੰਚ ਕਈਂ ਵੱਖਰੇ ਹੁਨਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਪਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਈ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਕੈਟਲ – ਹੌਰਨ – ਕੈਰਲ ਥਿਯੂਰੀ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿਧਾਂਤ।
ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਯੋਗਤਾ ਟੈਸਟਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਖੁਫੀਆ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਖੋਜ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਓਵਰਲੈਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਕਸਰ ਇਕੋ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਪਦੇ ਹਨ।
ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਯੋਗਤਾ ਟੈਸਟ ਜਿਵੇਂ ਆਰਮਡ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਵੋਕੇਸ਼ਨਲ ਐਪਟੀਟਿਯੂਡ ਬੈਟਰੀ ਕਾਫ਼ੀ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਪਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਆਮ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਮਾਪ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਤਰਲ ਬੁੱਧੀ: ਅਸਮਰਥ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਅਤੇ ਤਰਕ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ, ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ' ਸਟ੍ਰੀਟ ਸਮਾਰਟਸ 'ਜਾਂ' ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਸੋਚਣ' ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰੁਜ਼ਗਾਰਦਾਤਾ ਕਿਸੇ ਦੇ ਤਰਲ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਕੀ ਸਿੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਉਸ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਯੋਗਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰਿਸਟਲਾਈਜ਼ਡ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ: ਪਿਛਲੇ ਤਜ਼ੁਰਬੇ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਕੰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ।
ਕੰਮ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕ੍ਰਿਸਟਲਾਈਜ਼ਡ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਤੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨਾ, ਕੰਮ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ, ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਲਈ ਸੰਦਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨੰਬਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਟੈਸਟ ਜੋ ਸਿੱਖੇ ਹੋਏ ਹੁਨਰਾਂ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਟੈਸਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਜੋ ਦੋਵਾਂ ਢੰਗਾਂ ਵੱਲ ਝੁਕਦੀ ਹੈ ਆਰਮਡ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਵੋਕੇਸ਼ਨਲ ਐਪਟੀਟਿਯੂਡ ਬੈਟਰੀ , ਜੋ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਹੋਰ ਐਸਏਟੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਲਈ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਟੈਸਟ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਤੱਤ ਹਨ।
ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਇਹ ਗਣਿਤ ਦੇ ਤਰਕ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗਣਿਤ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੋਵਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਿਆਣਪ ਯੋਗਤਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਯੋਗਤਾ ਕੁਝ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਜਮਾਂਦਰੂ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਵਿਕਾਸ ਵਿਕਸਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ।
ਯੋਗਤਾ ਗਿਆਨ, ਸਮਝ, ਸਿੱਖੀ ਜਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਜਾਂ ਰਵੱਈਏ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਯੋਗਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਵਿਪਰੀਤ ਹੈ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਿੱਖਣ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗਲੇਡਵੈਲ ਅਤੇ ਕੋਲਵਿਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਕਸਰ ਸਿਰਫ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਸਖਤ ਸਿਖਲਾਈ ਤੋਂ ਬਚਣ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਵੱਖ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਨਿਯਮ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਨ ਲੋਕ ਕੁਝ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਉੱਚ ਨਤੀਜੇ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਕਸਰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਦਿਸ਼ਾ ਜਾਂ ਵਿਧਾ ਵਿੱਚ।
ਯੋਗਤਾ ਟੈਸਟਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮੂਹ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:
ਉਸ ਦੇ ਜਵਾਨ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਸੀ।
ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਿਵਾਜ ਆਮ ਸੀ ਕਿ ਲੋਕ ਸਵੇਰੇ ਸ਼ਾਮ ਸੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਉਥੇ ਬੈਠ ਲੋਕ ਮਨਪਰਚਾਵੇ ਲਈ ਰੂਹਾਨੀ ਕਲਾਮ ਅਤੇ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਔਰ ਦਾਦ ਵਸੂਲ ਕਰਦੇ।
ਇਥੋਂ ਹੀ ਆਲਮ ਲੁਹਾਰ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਗਾਉਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਲਮ ਲੁਹਾਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਪਰਵਾਨ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਅਪਣਾ ਘਰ-ਬਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਥੀਏਟਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਾਲ ਨਾਤਾ ਜੋੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਨਿਹਾਇਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਹੁਤ ਮਕਬੂਲ ਹੋ ਗਏ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਨਣ ਦੇ ਬਾਦ ਉਸ ਨੇ ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਤੋਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਫ਼ਨ ਦਾ ਜਾਦੂ ਜਗਾਇਆ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਮਕਬੂਲ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ।
ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ 'ਵਾਜਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਬੁਲਾਇਆ ਕਈ ਵਾਰ ', 'ਦਿਲ ਵਾਲਾ ਦੁੱਖ ਨਈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈਦਾ', 'ਮੋਢਾ ਮਾਰ ਕੇ ਹਿਲਾ ਗਈ' ਔਰ 'ਬੋਲ ਮਿੱਟੀ ਦਿਆ ਬਾਵਿਆ' ਕਾਬਿਲ-ਏ-ਜ਼ਿਕਰ ਹਨ।
ਉਸ ਨੇ ਚਿਮਟੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਉੱਚੇ ਪਧਰ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਅਤੇ ਜੁਗਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਸਾਜ਼ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਾਇਆ।
ਜੁਗਨੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਅਨੇਕ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਹੈ ਪਰ ਜੋ ਕਮਾਲ ਆਲਮ ਲੁਹਾਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਉਹ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ।
ਇਹੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਤੇ ਉਹ ਲੋਕ ਵੀ ਝੂਮ ਉਠਦੇ ਸਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਰਦੂ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਉਂਦੀ ਹੁੰਦੀ।
ਆਲਮ ਲੁਹਾਰ 1 ਮਾਰਚ 1928 ਨੂੰ ਸੂਬਾ ਪੰਜਾਬ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਆਛ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਲਾਲ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਟੈਨਿਸ ਵੀ ਖੇਡਿਆ।
ਬੇਦੀ ਦੇ ਦਾਦਾ ਮੁਨੀ ਲਾਲ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਭੱਤਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਭੱਤਾ ਉਦੋਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਬੇਦੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਸ਼ਸ਼ੀ ਨੇ ਸੈਕਰਡ ਹਾਰਟ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਸੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਕੂਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸੀ, ਸ਼ਸ਼ੀ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੂਜੇ ਸਕੂਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਲਾਲ ਨੇ ਵਿੱਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਰਨ ਸਮੇਤ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ।
ਬੇਦੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਸਮੀ ਪੜ੍ਹਾਈ 1954 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸੈਕਰਡ ਹਾਰਟ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੈਡੇਟ ਕੋਰ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸੈਕਰਡ ਹਾਰਟ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਸ ਦਾ "ਘਰੇਲੂ" ਨਾਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀਆਂ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤਾਂ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਉਹ 9ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਬੇਦੀ ਨੇ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਸਵੀਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।
ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸੈਕਰਡ ਹਾਰਟ ਵਿਖੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸਹਿਪਾਠੀਆਂ ਨੇ 9ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਪਾਸ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਨੇ 10ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ।
ਬੇਦੀ ਨੇ 1968 ਵਿੱਚ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।
1970 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।