polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਵਰਗਵੰਡ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਬੇਸ਼ੱਕ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਪਰ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਿਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ।
ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਧਿਐਨ ਵਿਧੀਆਂ,ਵਖ ਵਖ ਵਾਦਾਂ, ਵਖ ਵਖ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ, ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਹੈ
ਇਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨਿਸਚਿਤ ਸੀਮਾਂ ਜਾਂ ਹੱਦ-ਬੰਨੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਇਸ ਕਾਰਨ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਸੀਮਾਂ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਜਾਂ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਅਨੰਤ,ਅਸੀਮ ਮੰਨਿਆ ਹੈ।
ਲੋਕਧਾਰਾ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦਾ ਸਹਿਜ ਪ੍ਗਟਾਵਾ ਹੈ ਇਸ ਦਾ ਆਰੰਭ ਮਾਨਵੀ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਨਵਾਂ ਜੁੜਦਾ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਮਿਟਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਸਿਧ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਵਿਦਵਾਨ ਡਾ.ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਵੰਡ ਨੂੰ ਸੰਰਚਨਾਤਮਿਕ ਆਧਾਰ ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਵੰਡ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਆਧਾਰ ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਵੰਡ ਵਿਚ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਵੰਨਗੀ ਦੇ ਰੂਪ / ਸੰਰਚਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਡਾ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਨੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਹੈ:- ਕੀਤਾ ਹੈ:-
ੲ)ਲੋਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ~ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਹਿਮ- ਭਰਮ, ਰਹੁ- ਰੀਤਾਂ, ਰਸਮੋ -ਰਿਵਾਜ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਲਿਉਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੰਤਰ,ਮੰਤਰ, ਤੰਤਰ ਅਤੇ ਲੋਕ ਚਿਕਿਤਸ਼ਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦਾਰੂ ਦਰਮਣ ਅਤੇ ਉਹੜ ਪੋਹੜ ਆਉਣਗੇ ।
ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਲੋਕ ਸਮੂਹ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਰਦਾਂ ਅਤੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਰਨ ਲਈ ਘਰੇਲੂ ਜਾਂ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਮ ਤੋਰ ਤੇ ਕਿਸੇ ਰੀਤ ਦੇ ਅੰਤ ਜਾਂ ਮਿਥਕ ਕਥਾ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਤੇ ਫਲਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੁਹਰਾਉਣ ਹਿਤ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਲੋਕ ਗੀਤ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿਨ ਵਨਗੀਆਂ ਕਿਰਿਆਤਮਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਕਿਉਕਿ ਇਹ ਕਿਰੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਵੀ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਇਹ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਕਈ ਯੰਤਕੀ ਨਿਯਮਾਂ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਦੂ ਟੂਣੇ ਸ਼ਗਨ ਆਦਿ ਇਸ ਵਨਗੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਸੰਗਠਨਾਤਮਿਕ ਆਧਾਰ ਤੇ ਕੀਤੀ ਵਰਗ ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਵਰਗ ਵੰਡ ਬਹੁਤ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਤੇ ਪਸਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸਮਜਿਕ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਹਿਤ ਅਤ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੇ ਨਿਦੇਸ਼ਨ ਹੇਠ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਜਰੂਰੀ ਸਮਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।
ਇਸ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਰਸ਼ਮ, ਮਰਨ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ,ਮਕਾਨ ਦੀ ਨੀਹ ਧਰਨ ਵੇਲੇ ਆਦਿ ਰਸ਼ਮ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਨਿਰੋਲ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਨਿਖੇੜਾ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ ਵੀ ਆਪਸ ਵਿਚ ਰਲਗੱਡ ਹਨ।
ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਨ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਇਸ ਆਧਾਰ ਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਵੰਡ ਸਕਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
ਇਹ ਆਧਾਰ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਵਰਗ ਵੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ।
ਇੱਥੇ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੱਛਮੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਵਰਗ ਵੰਡ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਾਂਗੇ।
ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੀਵਰ ਅਤੇ ਬੋਸਵੈਲ ਨਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਰੂਪ ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਵਿਚਾਰਦਿਆਂ ਵਰਗੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਹ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਫਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜਿਆਦਾਤਰ ਸਬੰਧ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਵਿਚਕਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ ਕਰਨ ਲਈ, ਸੰਕਟ ਟਾਲਣ ਲਈ , ਬਿਮਾਰੀ ਦੁਰ ਕਰਨ ਲਈ ਰੀਤਾਂ ਆਦਿ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਰਥਾਤ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਇਕ ਕਿਰਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਵਿਚ ਰੀਤਾਂ,ਰਸ਼ਮਾਂ ਅਤੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾਂ ਤਿੱਥ ਤਿਉਹਾਰ, ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਅੰਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਮਾਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਚ ਵਖਰੇ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਇਹ ਦੋ ਰੂਪ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਇਸ ਵਰਗ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਕ)ਲੋਕ ਧੰਦੇ~ਲੋਕ ਲੋਹਾਰਾ ਤਰਖਾਣਾਂ ਕੰਮ, ਠਠਿਆਰ, ਸੁਨਿਆਰਾਂ,ਸਿਲਾਈ ਕਢਾਈ ਰੰਗ ਸਾਜ਼ ਬਾਜ਼ੀਗਰ, ਟੱਪਰੀਵਾਸ ਆਦਿ ਆਪਣੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਕਿੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਸਮੱਗਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲੋਕ ਮਨੋਰੰਜਨ, ਲੋਕ ਸਾਜ਼ ਆਦਿ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਹੈ।
ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਜੀ ਇਸ ਵਰਗੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਤਰੁੱਟੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਲੋਕਧਾਰਾ ਕਲਾਤਮਿਕ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ,ਸਮਾਜਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ, ਆਦਿ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਅ)ਲੋਕ ਵਸਤੂ ਸਮੱਗਰੀ~ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੰਦ,ਔਜਾਰ, ਹਥਿਆਰ ,ਬਰਤਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵਰਤੋਂ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਆਉਦੀਆ ਹਨ।
ਜਿਹੜੀਆਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਮਸ਼ੀਨ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਆਪਣੀ ਸੁਹਜ ਕਲਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆ ਹਨ।
ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਜਾਤੀ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਮੂਲ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਸਮਾਜਕ ਪਰਪੰਚ ਤੇ ਜਾਤੀ ਚਰਿੱਤਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੂਪਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ੳ)ਵਿਸ਼ਵਾਸ~ਇਸ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼,ਬਨਸਪਤੀ, ਮਨੁੱਖ, ਪਸ਼ੂ,ਆਤਮਾ,ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤੇ, ਸ਼ਗਨ-ਅਪਸ਼ਗਨ, ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ, ਆਕਾਸ਼ ਬਾਣੀ, ਜਾਦੂ-ਟੂਣੇ, ਟੋਟਕੇ, ਆਦਿ ਸਬੰਧੀ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਰੂਸੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਪੂਰੀ ਸੈਕੋਲੋਵ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਰਤਾਰੇ ਬਾਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਕਿ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸਾਡੇ ਭੂਤ ਦੀ ਹੀ ਗੂੰਜ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਾਡੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੀ ਜੋਰਦਾਰ ਆਵਾਜ ਹੈ।
ਕੁਝ ਕੁ ਪੱਛਮੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਵੰਡਿਆ ਹੈ।
ਅ)ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ਼~ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਰਸਮਾਂ, ਸੰਸਕਾਰ, ਧੰਦੇ, ਉਦਯੋਗ, ਤਿੱਥਾਂ, ਰੁੱਤਾਂ, ਬਰਤ, ਤਿਉਹਾਰ ,ਖੇਡਾਂ ਮਨੋਰੰਜਨ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਲੋਕ ਕਾਵਿ - ਰੂਪ - ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਰੂਪ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਸੁਵੰਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਸਮਾਜਕ ਪ੍ਰਥਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇ ਸਤੀ ਹੋਣਾ ਇਕ ਰਿਵਾਜ ਹੈ।
ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਇਸ ਵਰਗ ਵਿਚ ਮੁਖ ਤੋਰ ਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀਆਂ ਉਹ ਵਨਗੀਆਂ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਿ ਇਸ ਵਰਗੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੱਦ ਮਿੱਥਣੀ ਔਖੀ ਹੈ।
ਲੋਕ ਬਾਤਾਂ - ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਕਥਾ, ਰੀਤ ਕਥਾ, ਨੀਤੀ ਕਥਾ, ਪਰੀ ਕਥਾ, ਪਸ਼ੂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਭੂਤਾਂ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਆਦਿ ਸੰਬੰਧੀ ਬਾਤਾਂ ਆਦਿ।
ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਤੇ ਲੋਕਧਰਾਈ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਜਾਨਣ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਸੂਝ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੜਾਅ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਉਹ ਪੜਾਅ ਹਨ ਮਿਥਿਹਾਸ ,ਧਰਮ, ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ
ਡਾ.ਜੋੋਗਿੰਦ ਸਿੰਘ ਕੈੈਰੋਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ੳ)ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ~ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਗੀਤ, ਲੋਕ ਵਾਰਤਕ,ਬਿਰਤਾਂਤ ਰੂਪ,ਬੁਝਾਰਤਾਂ, ਆਖਾਣਾ,ਮੁਹਾਵਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਰੂਪ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਵਰਗੀਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਲੇਰਾ ਪੱਛਮੀ ਵਿਦਵਾਨ ਸੋਫ਼ੀਆ ਬਰਨ ਹਨ।
ਇਸ ਵਿਚ ਦਸਤਕਾਰੀ, ਕਢਾਈ, ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ, ਚਿਤਰ ਕਲਾ, ਭਾਂਡੇ ਬਣਾਉਣਾ,ਜੁਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣਾ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪ ਜਿਵੇਂ ਲੋਕ ਗਾਥਾ, ਮੁਹਾਵਰੇ ਤੇ ਅਖਾਣ,ਪਹੇਲੀਆਂ ਆਦਿ ਹਨ।
ਲੋਕ-ਸਾਹਿਤ, ਲੋਕ ਕਲਾ,ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ, ਲੋਕ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਲੋਕ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਬੋਲੀ, ਲੋਕ ਧੰਦੇ, ਫੁਟਕਲ
1 ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਕਾਵਿ-ਰੂਪ - ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਸਥਿਤੀ ਮੁਤਾਬਕ ਅਦਲ ਬਦਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ੲ)ਲੋਕ-ਸਾਹਿਤ~ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੀਤ, ਕਹਾਵਤਾਂ ,ਬਾਤਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀ ਗਿਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਫ਼ਲੈਸ਼ਬੈਕ ਵਿੱਚ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਛੇ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਵਰਬਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੁਜਰਿਮਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪੁਲਿਸ ਟਰੱਕ ਅਗਵਾਹ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਗਿਰਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਪੁਲਿਸ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਡਾਕਾ ਮਾਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਇੱਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪੁਲਿਸ ਦਲ ਨੂੰ ਲੁੱਟਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸਮੱਗਲਰਾਂ ਦਾ ਸਮਾਨ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਉਸ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਲੁੱਟੇ ਗਏ ਹੀਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧੀ ਵਿਅਕਤੀ ਰੈੱਡਫ਼ੁੱਟ ਕੋਲ ਵੇਚਣ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਰੈਡਫ਼ੁੱਟ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਹੀਰਿਆਂ ਅਤੇ ਪੈਸਿਆਂ ਦਾ ਡਾਕਾ ਮਾਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪਿੱਛੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹੈਰੋਇਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਪੰਜਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਆਪ ਲੱਭਣਾ ਪਵੇਗਾ।
ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਪਿੱਛੋਂ, ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਕੋਬਾਯਾਸ਼ੀ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਈਜ਼ਰ ਸੋਜ਼ੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਤੁਰਕੀ ਦਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਅਪਰਾਧੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਰੁਤਬਾ ਚੋਰਾਂ-ਗਿਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਰਹੱਸ ਭਰਿਆ ਹੈ।
ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੋਜ਼ੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੰਮ ਸੌਂਪਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਪਰ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।
ਉਸ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਪਰ ਅਰਜਨਟੀਨੀਆਈ ਡਰੱਗ ਡੀਲਰ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਪਰ 91 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਕੋਕੀਨ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਪਰ ਅੱਗ ਲਾ ਕੇ ਤਬਾਹ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਲੋਕ ਕਾਈਜ਼ਰ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ।
ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਰੌਜਰ "ਵਰਬਲ" ਕਿੰਟ ਦੀ ਪੁੱਛ-ਗਿੱਛ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਛੋਟੀ-ਮੋਟੀ ਠੱਗੀ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ ਅਤੇ ਲਾਂਸ ਏਂਜਲਸ ਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਉੱਪਰ ਖੜ੍ਹੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰਹਿ ਸਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਇਨਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਉਹ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਲੇਵੇਂਦਾਰ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਬੀਤੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਉਸਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਪਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਜੁਰਮ ਵੱਲ ਲੈਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਹੱਸਮਈ ਬਾੱਸ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਕਾਈਜ਼ਰ ਸੋਜ਼ੇ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਸੀ।
ਫ਼ਲੈਸ਼ਬੈਕ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਿਆਨਾਂ ਨਾਲ ਕਿੰਟ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ 6 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦਾ ਖ਼ਰਚ ਆਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸਿਰਲੇੇਖ ਇੱਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਕਾਲਮ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਦ ਯੂਜ਼ੂਅਲ ਸਸਪੈਕਟਸ ਸੀ, ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਰਬਲ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਯਾਨ ਨੂੰ ਉਸ ਉੱਪਰ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਉਹ ਇੱਕ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀਟਨ ਹੀ ਸੋਜ਼ੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਇਨਸਾਨ ਆਰਤੁਰੋ ਮਾਰਕੁਏਜ਼ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਇੱਕ ਡਰੱਗ ਡੀਲਰ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸੋਜ਼ੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਐਡੀ ਫ਼ਿਨਰਨ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਹੜੀ ਕੀਟਨ ਦੀ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਗਰਲਫ਼ਰੈਂਡ ਸੀ।
ਕੁਯਾਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਰਜਨਟੀਨੀਆਈ, ਮਾਰਕੁਏਜ਼ ਨੂੰ ਸੋਜ਼ੇ ਦੇ ਹੰਗੇਰੀਅਨ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚ ਰਹੇ ਸੀ ਅਤੇ ਕੀਟਨ ਨੇ ਇਹ ਕੋਕੀਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਧਿਆਨ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਘੜ੍ਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਮਾਰਕੁਏਜ਼ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕੇ।
ਵਰਬਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੀ ਵਿਓਂਤ ਕੀਟਨ ਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਹਿਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਕੁਯਾਨ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲੱਗੇ ਬੋਰਡ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਰਬਲ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਸਫ਼ੈਦ ਝੂਠ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਉਸਨੇ ਉਸੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਾਲੇ ਬੋਰਡ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਘੜ੍ਹੀ ਸੀ।
ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਵਰਬਲ ਬਾਹਰ ਤੁਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕਦਮ ਠੀਕ ਤੁਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਧਰੰਗ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਵੀ ਆਮ ਇਨਸਾਨ ਵਾਂਗ ਹਿਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਕੁਯਾਨ ਵਰਬਲ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਫ਼ੈਕਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕੋਵਾਸ਼ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ: ਉਸ ਫ਼ੈਕਸ ਵਿੱਚ ਕੋਵਾਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੋਜ਼ੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਸਕੈੱਚ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਵਰਬਲ ਵਰਗਾ ਹੈ।
ਕੁਯਾਨ ਵਰਬਲ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜਾ ਕੇ ਗਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ "ਕੋਬਾਯਾਸ਼ੀ" ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਕੁਯਾਨ ਨੂੰ ਐਫ਼.ਬੀ.ਆਈ. ਏਜੰਟ ਜੈਕ ਬੇਅਰ ਤੋਂ ਸੋਜ਼ੇ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਵਰਬਲ ਨੂੰ ਉਸ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵਰਬਲ ਕੁਯਾਨ ਨੂੰ ਸੋਜ਼ੇ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਕਿ ਸੋਜ਼ੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਉੱਪਰ ਹੰਗੇਰੀਅਨ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਹੰਗੇਰੀਅਨਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੱਕ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਉਸ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਹੇਠਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸਦੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਉਸ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਮਿੱਥ ਕਥਾ ਬਣ ਗਿਆ, "ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਡਰਾਉਣੀ ਕਹਾਣੀ ਜਿਹੜੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਫ਼ੈਂਸਟਰ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਲੁੱਟੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਪੈਸੇ ਲੈ ਕੇ ਗਰੁੱਪ ਛੱਡ ਕੇ ਅਲੱਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੋਬਾਯਾਸ਼ੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਥਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ੈਂਸਟਰ ਲਾਸ਼ ਮਿਲੇਗੀ।
ਉਹ ਕੋਬਾਯਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕੋਬਾਯਾਸ਼ੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਅਤੇ ਚੋਰੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਸੂਹ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਪਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਅਰਜੀਨੀਆਈ ਅਤੇ ਹੰਗੇਰੀਅਨ ਗੈਂਗਸਟਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਪਰ ਕੋਈ ਨਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਮਕਮਾਨੁਸ, ਹੌਕਨੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਣਵੇਖੇ ਆਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਕੀਟਨ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਬਲ ਦੇ ਵੇਖਦੇ-ਵੇਖਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ 1995 ਕਾਨਸ ਫ਼ਿਲਮ ਫ਼ੈਸਟੀਵਲ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਯੋਗਿਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ-ਪਹਿਲ ਕੁਝ ਹੀ ਥੀਏਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਚੰਗੀਆਂ ਆਲੋਚਨਾਵਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਮੁਕਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੌਲਿਕ ਸਕਰੀਨਪਲੇ ਲਈ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਪੇਸੀ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸਕਰੀਨਪਲੇ ਨੂੰ ਰਾਈਟਰਜ਼ ਗਿਲਡ ਆਫ਼ ਅਮੇਰੀਕਾ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆਂ 35ਵੀਂ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਨਾਲ ਨਵਾਜਿਆ ਹੈ।
ਜਹਾਜ਼ ਉੱਪਰ ਹੋਏ ਇਸ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਲੋਕ ਜ਼ਿੰਦਾ ਬਚਦੇ ਹਨ: ਆਰਕੋਸ਼ ਕੋਵਾਸ਼, ਇੱਕ ਹੰਗੇਰੀਅਨ ਬਦਮਾਸ਼ ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਪਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਰੌਜਰ ਵਰਬਲ ਕਿੰਟ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਇੱਕ ਚਲਾਕ ਠੱਗ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਅਧਰੰਗ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ।
ਕਸਟਮ ਏਜੰਟ ਡੇਵ ਕੁਯਾਨ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਵਰਬਲ ਦੀ ਪੁੱਛ-ਗਿੱਛ ਕਰਨ ਲਈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਫ਼ਲੈਸ਼ਬੈਕ ਵਿੱਚ ਕਿੰਟ ਵਰਬਲ ਵੱਲੋਂ ਉਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਉਸਨੂੰ, ਕੀਟਨ, ਮਾਈਕਲ ਮਕਮਾਨਸ, ਫ਼ਰੈੱਡ ਫ਼ੈਂਸਟਰ ਅਤੇ ਟੌਡ ਹੌਕਨੀ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਪਰ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੁਜਰਮ ਡੀਨ ਕੀਟਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਸੈਨ ਪੈਦਰੋ ਬੰਦਰਗਾਹ ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਹੈ।
ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਹਿਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੈ।
ਉਸਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਇੱਕ ਰਹੱਸਮਈ ਇਨਸਾਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਕਾਈਜ਼ਰ ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਉਸਦੀ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਹੱਤਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦ ਯੂਜ਼ੂਅਲ ਸਸਪੈਕਟਸ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਨਿਓ-ਨੌਇਰ ਰਹੱਸਮਈ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਬਰਾਇਨ ਸਿੰਗਰ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫ਼ਰ ਮਕਕੁਆਰੀ ਨੇ ਲਿਖੀ ਹੈ।
ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ ਸਟੀਫ਼ਨ ਬਾਲਡਵਿਨ, ਗੇਬਰੀਅਲ ਬਾਇਰਨ, ਬੈਨੀਸ਼ੀਓ ਡੈਲ ਟੋਰੋ, ਕੈਵਿਨ ਪੋਲਕ, ਚੈਜ਼ ਪਾਲਮਿੰਟੇਰੀ, ਪੋਸਲੈਥਵੇਟ ਅਤੇ ਕੈਵਿਨ ਸਪੇਸੀ ਹਨ।
ਉੱਲੂ ਕੋਲ ਵੱਡੀ, ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਕੰਨ-ਮੋਰੀਆਂ, ਇੱਕ ਬਾਜ਼ ਵਾਂਗ ਚੁੰਝਾਂ ਵਾਲਾ, ਇੱਕ ਫਲੈਟ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਹਰੇਕ ਅੱਖ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਖੰਭ ਦਾ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਡਿਸਕ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉੱਲੂ ਕੋਲ ਬਨੀਊਕਲੀਅਰ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਤੈਅ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ-ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੋਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਹਨ-ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਿਰਾਂ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਘੁਮਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉੱਲੂ ਦੂਰ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਅੰਦਰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ।
ਉੱਲੂ ਦੀਆਂ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਕਾੱਲਾਂ ਦੀ ਇਹ ਵੰਡ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਜਾਂ ਸੰਭਾਵੀ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉੱਲੂਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੰਡਕਾਮਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਉਪਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀਆਂ ਡਿਸਕਸ ਉੱਲੂਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਫੰਕਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਧੀਆ ਡਿਟੈਸਲ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਸਮਿੱਧਤਾ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉੱਲੂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਆਰਡਰ ਸਟ੍ਰਿਗਿਫਾਰਮਸ ਵਿਚੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 200 ਨਸਲਾਂ ਹਨ ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਕੱਲੇ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸਰਗਰਮ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਵਿਆਪਕ ਸਿਰ, ਦੂਰਬੀਨੀ ਨਜ਼ਰ, ਬਾਈਨੌਰਲ ਸੁਣਵਾਈ, ਤਿੱਖੇ ਤੋਲਨਾਂ, ਅਤੇ ਖਾਮੋਸ਼ ਫਲਾਈਟਾਂ ਲਈ ਢਾਲੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਡਾਇਨੀਅਲ ਉੱਤਰੀ ਹਾਰਵ-ਆਊਲ ਅਤੇ ਗਰੈਗਰੀਅਰਸ ਬਰੋਉੰਗ ਆਊਲ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਉੱਲੂ ਪੰਛੀ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਗੁਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਸਿਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਮਾਸਕ, ਕੰਨ ਟਫਟਾਂ, ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰੰਗ ਦੇ ਇਰਜਿਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਘੱਟ-ਲਾਈਟ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਉੱਲੂਆਂ ਨਾਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉੱਲੂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਨਸਲਾਂ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਉਹ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਦੂਰ-ਦੁਰੇਡੇ ਟਾਪੂਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਉੱਲੂ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਨੂੰ 270 ਡਿਗਰੀ ਤਕ ਘੁੰਮਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਉੱਲੂ ਕੋਲ 14 ਗਲੇ ਦੇ ਪੇੜ-ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਰਦਨ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਲਚਕਦਾਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਉੱਲੂਆਂ ਨੂੰ ਦੋ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਸੱਚਾ ਅਸਲੀ ਉੱਲੂ ਪਰਿਵਾਰ, ਸਟ੍ਰਿਗਿੇਡੇ ਅਤੇ ਬਾਰਨ-ਉੱਲੂ ਪਰਿਵਾਰ, ਟਾਈਟੋਨੀਡੇ।
ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨੁਕਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ ਦੇ ਮਨੋਰਥ, ਮਹੱਤਵ, ਸਾਰਥਕਤਾ ਅਤੇ ਮੁੱਲ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਨਾ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਤੀਸਰਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ।
ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਲਗਭਗ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੱਕ ਲੋਕ ਹਿੱਤ ਦੀ ਇਹੋ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਭਾਰੂ ਰਹੀ ।
ਨਵੇਂ ਸੰਕਲਪ ਕੇਵਲ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸਮਾਜ, ਮਨੁੱਖੀ ਸਖ਼ਸੀਅਤ ਅਤੇ ਸਿਰਜਨਾਤਮਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਮਨੁੱਖੀਕਰਨ ਦੇ ਉਪਰੋਕਤ ਅਸਲ ਦਾ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਅਜਿਹੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਨਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਸੀ ਜਿਹੜੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਡਾਇਲੈਕਟਿਸ ਦੇ ਸਹੀ ਸਾਰ ਅਤੇ ਸੁਭਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਕੇਵਲ ਉਪਰੋਕਤ ਸਮਾਜਿਕ ਮਨੁੱਖੀ ਵਸਤੂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸੰਕਲਪ ਹੀ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਾਹਿਤ-ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ, ਨੈਤਿਕ ਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਕੇ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋਂਦ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਪੂਰਨ ਨਿਰਜਿੰਦ ਇਕਾਈਆਂ ਵਾਂਗ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ।
ਰਚਨਾ ਦੇ ਕੇਵਲ ਪਾਠ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕੀ ਬਣਤਰਾਂ ਦਾ ਅੰਗ ਨਿਖੇੜ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਹੀ ਅਸਿੱਧੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰਦਾਰੀ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਪਰਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਖੱਖੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਪਰ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਪਾਠ ਆਧਾਰਿਤ, ਪ੍ਰਸੰਗ-ਮੁਕਤ ਸੁਤੰਤਰ ਇਕਾਈ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਰੂਪ-ਵਿਧੀ ਮੰਨ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਤਕਨੀਕੀ ਅਧਿਐਨ ਮਾਤਰ ਤਾਂ ਸਾਹਿਤ-ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਉਪਰੋਕਤ ਸਮਾਜਕ ਸਾਰ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਵਿਜੋਗੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਂਗ ਸਮਾਜਿਕ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਤੋਂ ਵਿਜੋਗੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪੈਂਤੜਾ ਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਸਿੱਟਾ ਸੀ ।
ਇਸ ਲੇਖ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਮੁੱਚੀ ਲਿਖਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਲਿਅਟ ਨੇ ਹਿਊਮ ਵਾਂਗ ਰੋਮੈਂਟਿਕ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਕਈ ਸੰਕਲਪਾਂ ਵਿਚਲੀ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਅੰਤਰਮੁਖਤਾ ਨੂੰ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਤੀ ਕੁੱਙ ਤਰਕਪੂਰਨ ਅਤੇ ਬਾਹਰਮੁੱਖੀ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਸੰਕਲਪ ਉਸਾਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ।
ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੁਹਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਖੇਤਰ ਸੂਖ਼ਮ ਅਤੇ ਸੀਮਿਤ ਹੱਦਾਂ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਰੇ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪੈਂਤੜੇ ਦਾ ਅਸਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾ ਇੱਥੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਦੇਰ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕਨ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਸਿਖ਼ਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਸੁਭਾ ਤੇ ਉਸਾਰੀ ਸਮਾਜਕ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਅਤਿ ‘ਵਿਯੋਗੀ ਮਾਨਸਿਕ ਦਿਸ਼ਾ, ਨਿਰਾਸ਼ਾ, ਨਿਰਾਰਥਕਤਾ, ਇਕੱਲਤਾ, ਅਮਨੁੱਖੀ ਮਸ਼ੀਨੀ ਸਖ਼ਸੀਅਤ, ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ਼, ਨੈਤਿਕ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੀਆਂ ਉਲਝਣਾਂ ਦੇ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਫੈਲੇ ਸਮੁੱਚੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਨਿਘਾਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਉਸਾਰੀ ਅਜਿਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਆਦਿ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਉਪਰੋਕਤ ਸਮਾਜਿਕ ਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਖ਼ਸੀਅਤ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਕੀਮਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਹਿਤ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਸਿਖ਼ਰ ਉੱਤੇ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਦੇ ਸਰਬਾਂਗੀ ਪਤਨ, ਵਿਗਠਨ ਅਤੇ ਵਿਯੋਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਭਾਵੇਂ ਬੜੀ ਕਲਾਤਮਕ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਜੀਵਨ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਜਮਾਤੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਇੱਕ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਬਦਲਿਆ ਰੂਪ ਹੀ ਹੈ ।
‘ਨਵੀਨ ਆਲੋਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ’ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਈ ਵਾਰ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਕੁੱਙ ਕੁ ਚਿੰਤਕਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟੀ.ਈ.ਹਿਊਮ, ਹੈਜ਼ਰਾ ਪਾਊਂਡ, ਜੇ. ਐੱਮ. ਮਰੇ, ਇਰਵਿੰਗ ਬੈਬਿਟ, ਟੀ.ਐੱਮ. ਇਲੀਅਟ, ਆਈ.ਏ. ਰਿਚਰਡਜ਼ ਆਦਿ ਨੂੰ ਰੱਖ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸਦੀ ਚੜਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮੁੱਖ ਤੋਰ ਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਤੀਜੇ ਤੋਂ ਪੰਜਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ ।
ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਚਲੀ ਸੂਖ਼ਮਤਾ, ਨਿਯਮਬੱਧਤਾ, ਸਥੂਲਤਾ, ਵਿਵੇਕਤਾ, ਨਿਸ਼ਚਿਚਤਾ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੇ ਅਚੇਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਜਿਹੜੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਉਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ‘ਨਵੀਨ ਆਲੋਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ’ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਅਤੇ ਸਿਧਾਤਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਡੂੰਘਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ।
ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ‘ਨਵੀਨ ਆਲੋਚਨਾ’ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਨਵੇਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸਾਰ ਅਨੁਕੂਲ ਰਚੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਿਰਜਨਾਤਮਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸੁਭਾ ਅਨੁਕੂਲ ਮੌਲਿਕ ਅਤੇ ਢੁਕਵੇਂ ਆਲੋਚਨਾ-ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਵੀ ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਆਧਾਰ ਮੰਨਿਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਕਾਦਮਿਕ, ਮਾਨਵਵਾਦੀ, ਇਤਿਹਾਸਵਾਦੀ, ਮਨੋਵਿਸ਼ੇਲਸ਼ਣਾਤਮਕ ਅਤੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਨੈਤਿਕ ਸਮਾਜਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੂੰ ਵਧੀਕ ਮਹੱਤਵ ਦੇਣ ਕਾਰਨ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਰਤ ਦੀ ਥਾਂ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਹੀ ਸਮੁੱਚੀ ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾ ਲੈਣ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਵਿਰੁੱਧ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਵੀ ਇਸ ਆਲੋਚਨਾ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਬਣੇ ।
ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅਗਲੇ ਸਾਲਾਂ ਅਰਥਾਤ 1930-40 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ-ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਦੌਰ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ , , . , ਦੇ ਨਾਂ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹਨ ।
ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿਧਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਸੰਬੰਧੀ ਸਥਾਪਤ ਕੋਣਾਂ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਲਾਵਿਹਾ ਚੁੱਕੇ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ।
ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਮਹਾਂਕਾਵੀ ਜਾਂ ਦੁਖਾਂਤ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਕੇਵਲ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਗਟਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਾਸਤਵਿਕ ਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਕੁੱਙ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਹੀ ਚਰਚਾ ਆਰੰਭ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੱਙ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਕ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਵੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਉਪਰੋਕਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਜੋਂ ਨਵੀਨ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਭਾਵੇ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਈ ਗਈ, ਪ੍ਰਰੰਤੂ ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਕਲਪ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕੁੱਙ ਕੁ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਜਾਂ ਆਲੋਚਨਾ ਪ੍ਰਤਿ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤਕ ਆਧਾਰ ਜਰੂਰ ਹਨ।
ਉਪਰੋਕਤ ਆਲੋਚਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਵੀਨ ਆਲੋਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮੋਲਿਕ ਥਾਂ ਅਤੇ ਦੇਣ ਹੈ ।
ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਵਾਰਿਸਾਂ ਵਜੋਂ ਜਿੱਥੇ ਜੇ.ਈ.ਸਾਪਿੰਨਗਾਰਨ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨੈਤਿਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਗਟਾ ਵਜੋਂ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਤੀ ਨੂੰ ਅਗਾਂਹ ਤੋਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਨੈਤਿਕ ਸਮਾਜਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਮਿਆਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਸਨ ।
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਮਸਲੇ ਵਜੋਂ ਕੇਵਲ ਕੁੱਙ ਆਲੋਚਕਾ ਨੇ ਹੀ ਸੁਚੇਤ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਆਲੋਚਨਾ ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਰਤ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆਂ ਦਾ ਲੇਖਾ ਜੋਖਾ ਮਾਤਰ ਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਸੁਭਾਅ ਸਾਹਿਤਕ ਪੱਤਰ ਵਾਲਾ ਹੀ ਹੈ ।
‘ਨਵੀਨ ਆਲੋਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ’ ਦਾ ਆਰੰਭ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਅਮੈਰਿਕਨ ਸਾਊਥ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਵੀ-ਆਲੋਚਕਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੇ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਤੋਂ ਚਿੰਤਤ ਸਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਵਾਦ ਵਿਗਠਨ ਅਤੇ ਆਪੋਧਾਪੀ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦਿਆਂ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸਿਲਸਿਲੇ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ।
ਇਹਨਾਂ ਕਵੀ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਉੱਨਤੀ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ ।
ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੀਆਂ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਭਾਰੂ ਵਿਧਿਆਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਸ ਦੋਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰੂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ।
ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਅਕਸਰ ਹੋਲਿਨਸ਼ੇਡ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਰਾਫਾਈਲ ਹੋਲਿਨਸ਼ੇਡ ਦੇ ਇੰਗਲੈਂਡ, ਸਕੌਟਲੈਂਡ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਕਬਥ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਹੋਲਿਨਸ਼ੇਡ ਨੇ ਬੈਂਕੋ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹਸਤੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ: ਉਹ ਮੈਕ ਬੈਥਡ ਮੈਕ ਫਾਈਡੇਲਿਕ ਦੁਆਰਾ ਡਾਨਨਚੈਡ ਮੈਕ ਕ੍ਰਿਨੇਨ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਹੈ ਜੋ ਅਤੇ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜ ਪਲਟੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੈਲ ਕੋਲੁਮ ਮੈਕ ਡਾਨਚਾਡਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮੈਕਬੈਥ ਸਿੰਘਾਸਣ ਤੇ ਬੈਠੇ।
ਹੋਲਿਨਸ਼ੇਡ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੋਤ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੈਕਟਰ ਬੋਸੇ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਕੰਮ, ਸਕੋਟਰੋਮ ਹਿਸਟੋਰੀਆ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ।
ਬੋਸੇ ਦਾ ਕੰਮ ਬੈਂਕੋ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬੇਟੇ ਫਲੀਅਨਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ; ਅਤੇ ਡੇਵਿਡ ਬੇਵਿੰਗਟਨ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਇਸ ਦੇ ਘੜੇ ਹੋਏ ਕਾਲਪਨਿਕ ਪਾਤਰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਅਕਤੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਕਿੰਗ, ਜੇਮਜ਼ ਪਹਿਲੇ ਨੇ ਰਾਜਗੱਦੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦਾਅਵੇ ਦਾ ਅੰਸ਼ਕ ਆਧਾਰ ਬੈਂਕੋ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।
ਸਟੂਅਰਟ ਦਾ ਘਰਾਣਾ ਸਕੌਟਲੈਂਡ ਦੇ ਮੁਖ਼ਤਿਆਰ, ਵਾਲਟਰ ਫਿਟਜ਼ ਐਲਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਫਲੀਅਨਸ ਅਤੇ ਗਰਿਫੈਡ ਐਗਰੀਲੋਵੀਲਿਨ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਨੇਸਟਾ ਫਰੇਚ ਗਰੂਫੀਡ ਦਾ ਪੋਤਰਾ ਸੀ।
ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਵੋਲਟਰ ਫਿੱਟਜ਼ ਐਲਨ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਨ ਨਾਈਟ, ਐਲਨ ਫਿਟਜ ਫਲਾਡ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।
ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਨੇ 1587 ਵਿੱਚ ਰਾਫਾਈਲ ਹੋਲਿਨਸ਼ੇਡ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਬ੍ਰਿਟੈਨ ਦੇ ਹੋਲਿਨਸ਼ੇਡ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਤੋਂ ਬੈਂਕੋ ਦੇ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਉਧਾਰ ਲਿਆ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕੋ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਵਿੱਚ ਮੈਕਬਥ ਦਾ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਹੈ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਾ ਇੱਕ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਪਰਜਾ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜੇਮਜ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਇਸ ਪਾਤਰ ਦੇ ਇਸ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਬਦਲਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਸਲ ਬੈਂਕੋ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਆਲੋਚਕ ਅਕਸਰ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕੋ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦਾ ਵਰਨਣ ਮੈਕਬਥ ਦੇ ਫੋਇਲ (ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਤਰ ਦੇ ਕੁਝ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਘਾੜਨ ਦੇ ਲਈ ਉਸਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰ) ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜਾ ਬੁਰਾਈ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਮੈਕਬਥ ਇਸ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹੈ।
ਕਈ ਵਾਰ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਆਲੋਚਕ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਤੇ ਸਵਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਉਹ ਮੈਕਬਥ ਉੱਤੇ ਕਤਲ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਉਣ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਮੈਕਬੇਥ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ।
ਲਾਰਡ ਬੈਂਕੋ , ਥੇਨ ਦਾ ਲੋਕਾਬੇਰ, ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦੇ 1606 ਦੇ ਨਾਟਕ ਮੈਕਬੈਥ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਰਦਾਰ ਹੈ।
ਨਾਟਕ ਵਿਚ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਕਬਥ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਮਿਲ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਤਿੰਨ ਚੁੜੇਲਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿ ਮੈਕਬੈਥ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ, ਚੁੜੇਲਾਂ ਨੇ ਬੈਂਕੋ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਖੁਦ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਉੱਤਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੋਣਗੇ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਮੈਕਬੈਥ ਆਪਣੀ ਸੱਤਾ ਲਈ ਆਪਣੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕੋ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖਤਰੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਬੈਂਕੋ ਦਾ ਬੇਟਾ, ਫਲੀਅਸ, ਬਚ ਨਿਕਲਿਆ।
ਬਾਅਦ ਦੇ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕੋ ਦਾ ਭੂਤ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮਕਬੈਥ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਡਰ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਈ.ਟੀ.ਆਈ. ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਲੜਕੀਆਂ ਲਈ ਇਕ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੇ ਲਿੰਗ ਆਧਾਰਿਤ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੀ ਹੈ. ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਗਰੈਸਿਵ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਯੂਨੀਅਨ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਰਥਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ 'ਤੇ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਜਾਤ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ, ਅਜਿਹੇ ਕਾਰਣਾਂ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੰਘ ਅਲੱਗ ਕਰ ਲਿਆ. 1980 ਦੇ ਦਸ਼ਕ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਤਿਲਕ ਦਲਿਤ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਪਰ ਜਾਤ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਪਿਤਾਪੁਣੇ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣ ਗਏ.
2011 ਵਿੱਚ, ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ ਆਰਕਸ਼ਣ ਨੇ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਤੇ ਦਲਿਤਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ. ਤਿਲਕ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫਿਲਮ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ. 2012 ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਲਿਤ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਦਲਿਤ ਲੇਖਕਾਂ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਦੇ ਇਕ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਆਫ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਟਰੇਨਿੰਗ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਲਿਤ ਲੀਡਰ ਡਾ. ਬੀ.ਆਰ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਬਾਰੇ ਸਕੂਲੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ.
ਰਜਨੀ ਤਿਲਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਰਤੀ ਦਲਿਤ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ ਸਨ ਅਤੇ ਦਲਿਤ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਵਾਜ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਵੀ ਸਨ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਆਲ੍ਟਰਨੇਟਿਵ ਦਲਿਤ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਐਗਜ਼ੈਕਟਿਵ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਦਲਿਤ ਔਰਗੇਨਾਇਜ਼ੇਸ਼ੰਸ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਅਤੇ ਦਲਿਤ ਲੇਖਕ ਸੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ.
ਤਿਲਕ ਦਾ ਜਨਮ 27 ਮਈ 1958 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸੀਮਤ ਸਾਧਨਾਂ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਦਰਜੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਆ ਗਏ ਸਨ. ਉਹ ਸੱਤ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭੈਣ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਨਰਸ ਬਣਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ ਸੀ.
ਉਹ ਨਿੱਜੀ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪ੍ਰਤੀ ਵਚਨਬੱਧ ਸੀ. ਉਹ ਆਪਨੇ ਸੰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਨਿੱਜੀ ਮੋਰਚਿਆਂ 'ਤੇ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ.
ਉਸਦਾ ਮੱਧ ਨਾਮ, ਰੋਮਲੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ‘ਆਰ ਐਂਡ ਬੀ’ ਗਰੁੱਪ, ‘ਦ ਰੋਮਲੇਜ਼’ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।
ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹੋਏ ਸਨ।
1976 ਵਿੱਚ, ਯੰਗ ਨੇ ਕਾਂਪਪਟਨ ਵਿੱਚ ਵੈਂਗਾਰਡ ਜੂਨੀਅਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਪਰ ਜੁੰਡਲੀ ਹਿੰਸਾ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਨੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਉਪਨਗਰੀ ਰੋਜੇਵੇਲਟ ਜੂਨੀਅਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਤਬਾਦਲਾ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।
ਉਸਨੇ ਸੰਨ 1979 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕੰਪਟਨ ਵਿੱਚ ਸੈਂਟੇਨੀਅਲ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਪਰ ਮਾੜੇ ਗ੍ਰੇਡਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਾਊਥ ਸੈਂਟਰਲ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਦੇ ਫ੍ਰੀਮੋਂਟ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਤਬਾਦਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਯੰਗ ਨੇ ਨਾਰਥੋਪ ਏਵੀਏਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਪ੍ਰੈਨਟਿਸਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਮਾੜੇ ਗ੍ਰੇਡ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਯੋਗ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ।