polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਸੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਅਤੇ ਵਿਧੀਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੈਦਰਭੀ ਰੀਤੀ ਮਾਧੁਰਯ ਗੁਣ ਅਤੇ ਮਧੁਰਾ ਵਿੱਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ।
ਕਵੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਰੱਖਕੇ ਜਿਸ ਤੱਤ ਰਾਹੀਂ ਕੋਈ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਸਰਬ ਲੌਕਿਕ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਠਕ ਸਰੋਤਿਆ ਦੇ ਮਨਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਉਹ ਤੱਤ ਰੀਤੀ ਹੈ,ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਵੁਕਤਾ, ਸੁਮਲੇਤਾ, ਸਾਧਾਰਣਤਾ ਆਲੰਕਾਰਿਕਤਾ, ਕਲਾਸੀਅਤਾ ਚਿਤ੍ਰਸਲੀਤਾ,ਆਲੰਕਾਰਿਕਤਾ ਆਦਿ ਗੁਣ ਉਪਜਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਰੀਤੀ ਤੱਤ ਜਾਂ ਰੀਤੀ ਸਿਧਾਂਤ ਉਤੇ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਵਿਚਾਰ ਹੋਇਆ ਹੀ ਹੈ ਸਗੋ ਯੋਰੋਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੀਤੀ ਉੱਤੇ ਹਰ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਬੜੀ ਡੂੰਘੀ ਵਿਵੇਚਨਾ ਹੋਈ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਠੋਰ ਪਦਾ ਅਤੇ ਸਮਾਸਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਧੁਰਤਾ ਅਤੇ ਸੁਕਮਾਰਤਾ ਦਾ ਅਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਰਝਟ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਦੀਰਘ ਸਮਾਸਾਂ ਵਾਲੀ ਰੀਤੀ ਮੰਨਦੇ ਹੋਇਆ ਰੋਦਰ, ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਵੀਰ ਰਸਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਲਈ ਉਚਿਤ ਦਸਿਆ ਹੈ।
ਆਚਰਯ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦਿਆ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਓਜ ਗੁਣ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਵਰਣਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਪ੍ਰਚੰਡ ਰਚਨਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਸੀਅਤੇ ਔਖੇ ਪਦਾਂ ਦੀ ਅਧਿਕ ਵਰਤੋ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਗੌੜੀ ਰੀਤੀ ਹੈ।
ਮੰਮਟ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਮਨ ਦੇ ਪੰਜ ਅਰਥ— ਗੁਣ, ਪ੍ਰਸਾਦ, ਮਾਧਰਯ, ਉਦਾਰਤਾ, ਸੁਕੁਮਾਰਤਾ ਅਤੇ ਸਮਤਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਅਧਿਕਪਦ, ਅਸਲੀਲਤਾ, ਪੇਂਡੂਪਣਾ ਭਗਨ ਪ੍ਰਕ੍ਰਮ ਅਪੁਸ਼ਟ ਨਾ ਦੇ ਅਭਾਵ ਮਾਤ੍ਰ ਹਨ।
ਸਮਾਧੀ ਕਵੀ ਤੇ ਅੰਤਰਕਰਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ ਪ੍ਰਗਿਆ ਰੂਪ ਕਾਰਣ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਗੁਣਾ ਅਰਥ ਪ੍ਰੋੜੀ ਰੂਪ ੳਜ ਕੇਵਲ ਉਕਤੀ ਵਿਚਿਤ੍ਰਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਵਿਚਾਰਾ ਦਾ ਸੰਗਠਨ ਰੂਪ ਸਲੇਮ ਅਰਥ ਗੁਣ ਵੀ ਕਥਨ ਵਿਚਿਤ੍ਰਤਾ ਹੈ ਗੁਣ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗੌੜ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਵੀਆ ਦੁਆਰਾ ਅਧਿਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾ ਪਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਠੋਰ ਵਰਣ, ਦੁੱਤ ਅੱਖਰ, ਟਵਰਗ ਦੀ ਵਰਤੋ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੋਦਰ, ਵੀਰ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰਮਾ ਲਈ ਇਹ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲਿਆਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਬਾਣ-ਭੱਟ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ 'ਪਰਸਰਿਤ' ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਚੌਹਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਚੌਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੋਣ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੌਹਾਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੀ ਇਕੱਠੀ ਵਰਤੋਂ ਕਾਵਿ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨੀ ਹੈ।
ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਥ, ਸ਼ਬਦ, ਅਲੰਕਾਰ ਅਤੇ ਅਕਸ਼ਰਬੰਧ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੌਹਾਂ ਦੇ ਸੌਂਦਰਯ ਦੀ ਇਕੱਠੀ ਸਥਿਤੀ ਭਾਵੇਂ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ,ਪਰ ਕਾਵਿ ਦੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟਤਾ ਦੀ ਇਹ ਕਸੌਟੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਣਭੱਟ ਨੇ ਗੁਣ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰ ਦਾ ਰੀਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਪੁਰਾਣੀ ਗੁਰਮਤਿ ਰੀਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਬੂਲਦੀ ਹੋਈ ਵੀ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਇਕ ਰੀਤੀ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕੀ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਾਰਤਕ, ਰੀਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਧਾਰਣ ਕਰ ਸਕੀ।
ਸਾਡੇ ਬੀਰ ਕਾਵਿ ਦਾ ਸਰੋਤ ਯੂਨਾਨੀ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲ ਜਾ ਜੁੜਦਾ ਹੈ ਪਰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਨਜਾਬਤ ਮਹਾਨ ਸ਼ੈਲੀਕਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਰੀਤੀ ਤੇ ਪਾਲਕ ਵੀ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਵਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਰਸ ਨਾਲ ਓਤ–ਪ੍ਰੋਤ ਕਰਕੇ ਇਕ ਵੱਖਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਰੀਤੀ ਸਿਧਾਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਵਾਮਨ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਮੰਨ ਲਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਉੱਪਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਕਰਨ ਜਾਂ ਇਸ ਲਈ ਨਿਯਮ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸੱਤਾ ਨਾ ਰਹੀ।
ਪਰ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਸਦਾ ਨਾ ਬਣੀ ਰਹੀ,ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਅਦ ਦੇ ਅਚਾਰੀਆ ਨੇ ਜਦੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਮੰਨ ਲੈਣ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਕਾਵਿ ਰੀਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਨਿਯਾਮਕ ਕਾਰਣਾ ਜਾਂ ਹੇਤੂਆ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ।
ਹਰ ਇਕ ਕੰਮ ਵਿਚ ਦੋ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਕ ਉਸ ਦੇ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਰਗ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਕਰਤਾ।
ਜਦੋਂ ਦੋ ਆਦਮੀ ਕਿਸੇ ਇਕ ਟਿਕਾਣੇ ਵੱਲ ਟੁਰਨ ਤਾਂ ਉਹ ਇਕੋ ਮਾਰਗ ’ਤੇ ਟੁਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਧੀਆਂ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਰੀਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋ ਵਿਅਕਤੀ ਉਸੇ ਮਾਰਗ ’ਤੇ ਟੁਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਰੁਚੀਆਂ, ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸ਼ੈਲੀ ਨਾਲ ਹੈ।
ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਰ, ਕਰੁਣ, ਸ਼ਾਂਤ, ਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਮਾਸ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਅਸਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੱਲਾ ਹੁੰਦੀਆ ਹਨ— ਮਾਧੁਰਯ ਗੁਣ ਵਿਅੰਜਕ ਵਰਣ, ਲਲਿਤ ਪਦ ਅਤੇ ਅਲਪ ਸਮਾਜ।
ਨਵੀਂ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਬਾਬਾ ਬਲਵੰਤ ਤੇ ਸਫ਼ੀਰ ਸੁਚੱਜੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖ ਕੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਸਥਾਈ ਰੀਤੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ, ਸਿਵਾਏ ਬਾਵਾ ਬਲਵੰਤ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ, ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਾਹਿੱਤ ਬਣਨ ਦੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਨਵੇਂ ਸਾਹਿੱਤ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਰੀਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੋਣਾ ਬੜਾ ਕਠਿਨ ਹੈ, ਹਰ ਲੇਖਕ ਨਿਤ ਨਵੇਂ ਸੌਂਦਰਯ ਤਜ਼ਰਬੇ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਉਲੀਕੇ ਹੋਏ ਖ਼ਾਕਿਆਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਪਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਚਾਹੇ ਆਚਾਰੀਆ ਵਾਮਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੀਤੀ ਤੱਤ ਦੀ ਖੋਜ਼ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ,ਫਿਰ ਵੀ ਵਾਮਨ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੀਤੀ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਵਿਵੇਚਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਰੀਤੀ ਨੂੰ "ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ" ਕਿਹਾ ਹੈ।
ਆਨੰਦਵਰਧਨ ਦੇ ਗਰੰਥ 'ਧੁਨਿਆਲੋਕ' ਵਿੱਚ ਇਹ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, "ਰੀਤੀ ਰੀਤੀਰਾਤਮਾ ਕਾਵਯਸਯ" ਰੀਤੀ ਦੀ ਲੱਛਣ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਪਦ ਰਚਨਾ ਕਿਹਾ ਹੈ।
"ਵਿਸ਼ਸ਼ਟਾ ਪਦਰਚਨਾ ਰੀਤੀਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣਾਤਮਾ" ਪਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟਤਾ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਹੀ ਕਾਰਨ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨਿਯਾਮਕ ਹੇਤੂਆਂ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਯੁਕਤੀਪੂਰਣ ਹਨ ਪਰ ਤੀਜੇ, ਅਰਥਾਤ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਆਧਾਰ ਨੂੰ ਰੀਤੀ ਦਾ ਹੇਤੂ ਮੰਨਣਾ ਅਨੁਚਿਤ ਹੈ।
ਕਾਵਿ–ਰੂਪ ਕਦੀ ਵੀ ਰੀਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਵੀ ਤਾਂ ਹੀ ਰੀਤੀ ਦੇ ਨਿਯਾਮਕ ਹੇਤੂ ਹਨ ਜੇ ਉਹ ਰਸ–ਅਧੀਨ ਹੋਣ।
ਰਸ, ਭਾਵ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚੋਂ ਓਜ ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਗੁਣ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸ਼ੈਲੀਕਾਰ ਸਨ, ਪਰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ, ਅਮਰਦਾਸ ਅਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਰੀਤੀ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਸੂਫ਼ੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ, ਈਰਾਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਬੂਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਸ਼ੈਲੀਕਾਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਹ ਸੂਫ਼ੀ ਰੀਤੀ ਸਦੀਆਂ ਤਕ ਚਲਦੀ ਰਹੀ, ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਲੇਖਕ ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਨੇ ਵੀ ਰੀਤੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਵਾਮਨ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸ਼ਿਸਟ ਪਦ-ਰਚਨਾ ਰੀਤੀ ਅਖਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਰੀਤੀ ਗੁਣ ਯੁਕਤ ਪਦ ਰਚਨਾ ਹੈ।
ਆਨੰਦਵਰਧਨ ਨੇ ਰੀਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੇਤੂ ਰਸ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਹੇਤੂ ਮੰਨੇ ਜਿਵੇਂ ਵਕਤ੍ਰਿ, ਔਚਿਤਯ, ਵਾਚਯ, ਔਚਿਤਯ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਯ ਔਚਿਤਯ,ਰਸ ਔਚਿਤਯ,ਵਾਚਯ ਔਚਿਤਯ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਯ ਔਚਿਤਯ।
ਰਸ ਔਚਿਤਯ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਸਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰੀਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋ ਜਾਂ ਵਿਧਾਨ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਰਸ ਦੇ ਅਨੁਰੂਪ ਸ਼ੈਲੀ/ਰੀਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਮਨਮੋਹਕ ਅਤੇ ਰੌਚਕ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਇਹ ਪਰਸਪਰ ਸਹਿਯੋਗੀ ਵੀ ਹਨ।
ਕਈ ਵਾਰ ਰੀਤੀ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਕੋਈ ਲੇਖਕ ਜਾਂ ਕਵੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਤਾਂ ਰੀਤੀ ਦੀ ਰੂੜ੍ਹੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੀ ਆਈ ਹੈ।
ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਕੁਝ ਰੀਤੀਆਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਇਸ ਤੋਂ ਵਿਦਰੋਹ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਨਵੀਂ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਹ ਨਵੀਂ ਸ਼ੈਲੀ ਵੀ ਸਾਹਿੱਤ–ਸੌਂਦਰਯ ਪੱਧਤੀ ਦੀ ਰੀਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਰੀਤੀ ਦੇ ਨਿਯਾਮਕ ਹੇਤੁ ਵਾਮਨ ਰੀਤੀ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਮਨੋਰਥ ਹੀ ਮੰਨਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਵਾਸਤੇ ਰੀਤੀ ਦੇ ਨਿਯਾਮਕ ਹੇਤੂ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੀ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ।
ਉਸ ਨੇ ਰੀਤੀ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਸਾਹਿੱਤ–ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ, ਪਰ ਰਸਵਾਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਾਚਾਰਯਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੱਤਾਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਆਨੰਦ ਵਰਧਨ, ਰਸ ਨੂੰ ਰੀਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਿਯਾਮਕ ਹੇਤੂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਹੇਤੂ ਹਨ :
ਰੁਦ੍ਰਟ ਨੇ ਰੀਤੀ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰੀਤੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭੇਦਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਚਾਰ ਭੇਦਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
ਉਸਨੇ ਸਮਾਸ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਅਭਾਵ ਨੂੰ ਵੈਦਰਭੀ, ਅਲਪ ਮਾਤ੍ਰਾ ਵਿੱਚ ਸਮਾਸ ਨੂੰ ਪਾਂਚਾਲੀ, ਮੱਧਮ ਸ੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਅਮਾਸ ਲਈ ਸਮਾਸ ਬਹੁਲਤਾ ਨੂੰ ਗੌੜੀ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰੁਦਰਟ ਨੇ ਰੀਤੀ ਅਤੇ ਰਸ ਦੀ ਸਬੰਧ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੇੜ੍ਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਰੀਤੀ ਦੇ ਵਿਵੇਚਨ ਦੀ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਪਰੰਪਰਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਵਜੋ ਕੇਵਲ ਆਚਾਰਥ ਵਾਮਨ ਨੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਕਾਵਯਲੰਕਾਰ ਸੂਤ੍ਰ ਵ੍ਰਿਤੀ' ਦੇ ਟੀਕਾਕਾਰ ਗੋਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ ਹਰਭੂਪਾਲ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾਨੰਦ ਯੋਗੀ ਨੇ ਬੜੇ ਸਾਧਾਰਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਹੈ।
ਫਿਰ ਭਾਮਹ ਨੇ ਰੀਤੀ ਲਈ ਕਾਵਿ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋ ਕਰਦਿਆਂ ਕਾਵਿ ਭੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਦਰਭੀ ਅਤੇ ਗੌੜੀ ਦੀ ਵੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋ ਪਹਿਲੀ ਨੂੰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਨਿਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਸੀ,ਪਰ ਭਾਮਹ ਨੇ ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਕੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਪਰਸਪਰ ਅਧਾਰਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਜਤਾਇਆ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਮਰਯਾਦਿਤ ਰੂਪ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆਂ।
ਕੁੰਤਕ ਨੇ ਰੀਤੀ ਨਹੀਂ ਮਾਰਗ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ,ਇਸਦੇ ਤਿੰਨ ਭੇਦ ਦੱਸੇ: ਸੁਕਮਾਰ, ਵਿਚ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਮੱਧਮ।
ਉਸਨੇ ਰੀਤੀ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਦੇਸ਼ਿਕ ਜਾਂ ਭੂਗੋਲਿਕ ਆਧਾਰ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਕਵੀ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਮਾਰਗਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਰਗ ਦਾ ਸਬੰਧ ਕਿਸੇ ਦੇਸ ਨਾਲ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਕਵੀ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਗੁਣਾ ਅਤੇ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਹੈ।
ਵਾਮਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੀਤੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ : ਰੀਤੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਾਮਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਮੀਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ‘ਨਾਟੑਯ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ’ ਵਿਚ ਰੀਤੀ ਦੇ ਸਰਵ–ਪ੍ਰਥਮ ਬੀਜ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਭਰਤ ਨੇ ਰੀਤੀ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਜ਼ਰੂਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਰੀਤੀ ਦੀ ਬਨਾਮ ਸ਼ੈਲੀ : ਰੀਤੀ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਦੇ ਕੁਝ ਕੁ ਪਰਿਆਇਵਾਚੀ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਪੱਧਤੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਸਮਾਵੇਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਰਚਨਾ–ਪੱਧਤੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਕ ਸਾਧਾਰਣ ਅਤੇ ਨਿਰਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ; ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਇਹੀ ਪਰਸਪਰ ਭੇਦ ਹੈ।
ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋ ਪਾਚਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਵੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਧਿਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਪਾਂਚਾਲੀ ਪਿਆ ਹੈ।
ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਅਗਠਿਤ, ਭਾਵ ਸਿਥਲ ਅਤੇ ਛਾਇਆ ਯੁਕਤ, ਮਧੁਰ ਅਤੇ ਸੁਕੁਮਾਰ ਗੁਣਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਉਪਰੋਕਤ ਗੁਣ—ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਯ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਰਤ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤ ਗੁਣਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਮਿਲਦੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਮਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਗੁਣਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਇਹੀ ਗੁਣ ਰਖੇ ਹਨ।
ਪਰ ਮੰਮਟ ਨੇ ਉਕਤ ਦਸ ਗੁਣਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ, ਮਾਧੁਰਯ, ੳਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵਿੱਚ ਸਮਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਆਚਾਰਯ ਵਾਮਨ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਦਰਭ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਵੈਦਰਭੀ ਰੀਤੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਾਮਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਦੋਸ਼ਾ ਦੀ ਮਾੜਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਾਰਿਆ ਗੁਣਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਵੀਣਾ ਦੇ ਸੁਰਾ ਵਾਂਗ ਮਧੁਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਂਚਾਲੀ ਪੰਜ ਛੇ ਸਮਾਸਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਪਦਾਂ ਦੇ ਬੰਧ ਵਾਲੀ ਰੀਤੀ ਹੈ।
ਵੈਦਰਭੀ ਅਤੇ ਗੋਡੀ ਰੀਤੀਆ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵਰਣਾ ਨੂੰ ਛਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਵਰਣਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਇਹ ਰੀਤੀ ਭੇਦ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਾਲ ਉਪਰੋਕਤ ਦੋਹਾ ਦਾ ਮੱਧ ਵਰਤੀ ਹੈ।
ਆਨੰਦਵਰਧਕ ਨੇ ਓਜ਼ ਗੁਣ ਨੂੰ ਦਿੱਤ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਜਾਂ ਉਤੇਜਕ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਰੌਦਰ, ਵੀਰ ਅਤੇ ਵੀਭਤਸ ਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਦਸੀ ਹੈ।
ਮੰਮਟ ਅਨੁਸਾਰ ੳਜ ਗੁਣ ਮਨ ਉਤਸਾਹ, ਵੀਰਤਾ ਆਦਿ ਨੂੰ ਜਗਾਉਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਵਿਕਾਸ ਵੀਰ ਵੀਭਤਮ ਅਤੇ ਰੌਦਰ ਰਸਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਆਚਾਰਯ ਮੰਮਟ ਨੇ ਰੀਤੀ ਦੀ ਥਾਂ ਤਿੰਨ ਵ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵੈਦਰਭੀ, ਗੌੜੀ ਅਤੇ ਪਾਚਾਲੀ ਦੇ ਹੀ ਨਾਂ-ਮਾਤਰ ਹਨ।
ਇਸ ਆਚਾਰਯ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਯਤ ਵਰਣਾਂ ਦਾ ਰਸ ਅਨੁਕੂਲ ਵਿਆਪਾਰ ਹੀ ਵ੍ਰਿਤੀ ਹੈ।
ਉਸਨੈ ਸਮਾਸ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਰੀਤੀ ਦੇ ਛੇ ਭੇਦ ਮੰਨ ਹਨ— ਵੈਦਰਭੀ, ਪਾਚਾਲੀ ਗੌੜੀਆਂ, ਆਵੰਤਿਕਾ ਲਾਟੀਆ ਅਤੇ ਮਾਗਧੀ।
ਉਪਰੋਕਤ ਕਥਨ ਤੋਂ ਸਪੱਸਟ ਹੈ ਕਿ ਮੰਮਟ ਨੇ ਬੜੀ ਜੁਗਤ ਨਾਲ ਵਾਮਨ ਦੇ ਦਸ ਸ਼ਬਦ ਗੁਣਾ ਅਤੇ ਅਰਥ ਗੁਣਾ ਦੀ ਸਮਾਈ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਵਿੱਚ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਵਾਮਨ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤ 20 ਗੁਣਾ ਅਤੇ ਮੰਮਟ ਨਿਰਵਿਸ਼ਟ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਦਾ ਪਰਮਪਰ ਸਬੰਧ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ।
ਸਧਾਰਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇ਼ਸ ਸਾਧਾਰਣ ਗੁਣਾ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਔਚਿਤ੍ਰਯ ਅਤੇ ਸੰਭਾਗ੍ਰਯ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਧੁਰਯ ਪ੍ਰਸਾਦ, ਲਾਵਣ੍ਰਯ ਅਤੇ ਅਭਿਜਾਤ੍ਰਯ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਰਗ ਅਧੀਨ ਹਨ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾ ਓਜ ਗੁਣ ਦੀਆਂ ਵਿਸੇ਼ਸਤਾਵਾ ਹਨ: ਲੰਮੇ ਸਮਾਸਾ ਦੀ ਵਰਤੋ ਦੁੱਤ ਅੱਖਰਾ ਅਤੇ ਟਵਰਗ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਤੀਰਬ ਚੁਭਵੇ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਵਰਣਾ ਦੀ ਅਧਿਕਤਾ ਅਤੇ ਵੀਰ, ਵੀਭਤਸ, ਅਤੇ ਰੌਦਰ ਰਸਾਂ ਦਾ ਆਉਣਾ।
ਕਾਵਿ-ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਰੀਤੀ ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਸਿਰਫ ਅਨੁਭੂਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਕਾਵਿ ਦੀ ਹੋਂਦ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਧੁਰਯ ਗੁਣ ਦੀਆਂ ਵਿਸੇ਼ਸਤਾਵਾਂ ਹਨ— ਕੰਨਾ ਨੂੰ ਸੁਖਵਾ ਲਗਣਾ, ਸਮਾਸਾ ਦਾ ਅਭਾਵ, ਉਕਤੀ ਵਿਚਿਤ੍ਰਤਾ, ਪਸੀਜਣ ਸ਼ਕਤੀ, ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਪੰਘਾਰਨ ਦੀ ਖੂਬੀ, ਭਾਵਮਿੲਤਾ ਅਤੇ ਆਨੰਦ।
ਇਸ ਤਰ੍ਰਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਗੁਣ ਦੀਆ ਵਿਸੇਸਤਾਵਾ ਹਨ ਸਰਲ ਸਹਿਜ ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟਾਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋ ਅਰਥ ਦੀ ਨਿਰਮਲਤਾ ਅਤੇ ਸਵੱਛਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ।
ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ, ਜੈਦੇਵ, ਵਿਦਿਆਧਰ, ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਆਦਿ ਨੇੇ ਵੀ ਕਾਵਿ ਗੁਣਾ ਬਾਰੇ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਵਿਸ਼ੈ ਔਚਿਤੑਯ : ਆਨੰਦ ਵਰਧਨ ਨੇ ਇਸ ਰੀਤੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੈ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਕਾਵਿ–ਰੂਪ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਮੰਨਿਆ ਹੈ।
ਵਕਤ੍ਰਿ ਔਚਿਤੑਯ : ਇਸ ਵਿਚ ਵਕਤਾ ਜਾਂ ਲੇਖਕ ਦੇ ਸੁਭਾ ਅਤੇ ਮਨੋ–ਸਥਿਤੀ ਅਨੁਕੂਲ ਰੀਤੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਆਨੰਦਵਰਧਨ ਨੇ ਰੀਤੀ ਨੂੰ ਰਸ ਦੀ ਉਪਕਾਰਕ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸਨੂੰ ਸੰਘਟਨਾ ਵੀ ਪੁਕਾਰਿਆ।
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਰਸਾਇਣ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਹੈ ਜੋ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੱਚਾ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ,
ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਪੌਦਿਆਂ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਚਾਲੇ ਸਬੰਧਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਰਸਾਇਣਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਤਬਦੀਲੀਆਂ।
ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਜੋਂ, ਇਹ ਟੈਸਟ-ਟਿਊਬ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਫਾਈਬਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਉਪਜ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ, ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਖਰਚਿਆਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵੱਲ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਾਖਾ, ਕੀਮੁਰਗੀ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਰਸਾਇਣਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਟੀਚੇ ਉਹਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਕ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਜੋ ਕਿ ਲੋੜੀਂਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਜਾਂ ਨਿਯੰਤਰਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪੌਦੇ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਬਾਇਓ ਕੈਮੀਕਲ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਹਨ।
ਹਰੇਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਜੋ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕੈਮਿਸਟਰੀ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਸਲਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਰਸਾਇਣ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਆਮ ਧਾਗਾ ਜੋ ਕਿ ਜੈਨੇਟਿਕਸ, ਫਿਜੀਓਲੋਜੀ, ਮਾਈਕਰੋਬਾਇਲੋਜੀ, ਕੀਟਾਮਲੋਜੀ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ।
ਭੋਜਨ, ਫੀਡ ਅਤੇ ਫਾਈਬਰ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਰਸਾਇਣਕ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ, ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ, ਉੱਲੀਨਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ, ਪੌਦਾ ਵਿਕਾਸ ਰੈਗੂਲੇਟਰ, ਖਾਦ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਸਪਲੀਮੈਂਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਵਪਾਰਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਖਾਦ, ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਫੀਡਸ ਲਈ ਪੂਰਕ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰੋਗਾਣੂਆਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਜਾਂ ਨਿਯੰਤ੍ਰਣ ਲਈ ਪੋਸ਼ਣ ਪੂਰਕ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਧੁਨਿਕ ਐਗਰੋ ਕੈਮਿਕਲ ਇੰਡਸਟਰੀ ਨੇ ਟਿਕਾਊ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪੱਖੋਂ ਵਿਹਾਰਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੁਨਾਫੇ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਯੂਟਰੋਫਿਕੇਸ਼ਨ, ਜੋਨੈਟਿਕਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਚੇਨ ਵਿੱਚ ਰਸਾਇਣਾਂ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਤਵੱਜੋ, ਨਿਰਪੱਖ ਸਨਅਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਨਤੀਜੇ ਹਨ।
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਰਸਾਇਣ ਦਾ ਅਕਸਰ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਜਾਂ ਵਧਾਉਣ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਪਜ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰਨ ਅਤੇ ਫਸਲ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨੈਸ਼ਨਲ ਲੈਜ਼ਸਬੀਅਨ-ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਸੋਗ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਪਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਪੈਟ ਪਾਰਕਰ ਪਲੇਸ, ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਦੇ ਇੱਕ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸੈਂਟਰ।
ਉਹ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ, ਮਾਰਟੀ ਦੁਨਹਮ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਕੈਸਡੀ ਬ੍ਰਾਊਨ ਅਤੇ ਅਨਾਤਾਸੀਆ ਜੀਨ ਨਾਲ ਬਿਤਾਇਆ।
ਮੈਰੀ ਲੂਈਸ ਨੇ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਕਰਮਚਾਰੀ ਅਤੇ ਅਰਨੈਸਟ ਰਿਟਾਇਰਡ ਟਾਇਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਥਰਡ ਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਸਨੀਸਾਇਡ ਨੇਬਰਹੁੱਡ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਿਆ ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਪਾਰਕਰ ਚਾਰ ਸਾਲ ਸੀ ਸੀ।
1968 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ, ਕੌਫੀਹਾਊਸ ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਇਵੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ।
ਪੈਟ ਪਾਰਕਰ ਇੱਕ ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਲੈਸਬੀਅਨ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ।
1944 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਵਕੀਲ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਸੇ ਕੇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਬਹਿਸ ਕੀਤੀ।
1944 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ‘ਦ ਬੇਗਮ’, ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਨਾਂ "ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ" ਜਾਂ "ਇੰਡੀਅਨ ਵੁਮੈਨ" ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
ਉਹ ਕਈ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯੰਗ ਵੁਮੈਨ'ਸ ਕ੍ਰਾਇਸਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਮਹਿਲਾ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਵੂਮਨ ਲਾਅਇਅਰ ਨਾਲ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ।
ਉਹ 1952 ਵਿੱਚ, ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਅਖਬਾਰ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦੇ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ ਸਥਾਈ ਕਮੇਟੀ ਲਈ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਸੀ।
ਵਾਇਲਟ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਰੇਵੇਂਦਰ ਲਕਸ਼ਮਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਚਰਚ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਪਾਦਰੀ ਸਨ।
ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਉਮਰ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬੰਬੇ ਦੇ ਕਲੇਰ ਰੋਡ ਕੋਨਵੈੰਟ ਵਿੱਖੇ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਿੱਤੀ।
ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸੈਂਟ. ਐਗਜ਼ਵਾਇਅਰ ਕਾਲਜ, ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਲਾਅ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
1937 ਵਿੱਚ, ਵਾਇਲਟ ਹਰੀ ਨੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਵਕੀਲ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਤੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਜੋਆਚਿਮ ਐਲਵਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ।
ਨਿਰੰਜਨ ਐਲਵਾ ਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਗਵਰਨਰ ਮਾਰਗਰੇਟ ਐਲਵਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।
1943 ਵਿੱਚ, ਵਾਇਲਟ ਐਲਵਾ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ, ਚਿੱਤਰੰਜਨ, ਐਲਵਾ ਉਸਦੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਗਰਭਵਤੀ ਆਰਥਰ ਰੋਡ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਸੀ।
1952 ਵਿੱਚ, ਐਲਵਾ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਭਾਰਤੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦਾ ਅੱਪਰ ਹਾਉਸ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ, ਖੋਜ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਰਣਨੀਤੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਨੇਵਲ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।
ਉਸਨੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੂੰਜੀ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣ ਲਈ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ।
1962 ਵਿੱਚ, ਐਲਵਾ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀ ਡਿਪਟੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ।
ਵਾਇਲਟ ਹਰੀ ਐਲਵਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਕੀਲ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਗਰਸ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।
ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ।
1969 ਵਿੱਚ, ਐਲਵਾ ਨੇ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਉਸ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦਿੱਤਾ।
2007 ਵਿੱਚ, ਜੋਚਿਮ ਅਤੇ ਵਾਇਲੇਟ ਐਲਵਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪੋਰਟਰੇਟ, ਜੋ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਦੀ ਜੋੜਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਜਾਰਜ ਫਰੈਡਰਿਕ ਵਾਟਸ ਦਾ ਜਨਮ 1817 ਵਿਚ ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਹੋਇਆ, ਇਕ ਸੰਗੀਤ ਸਾਜ਼ ਸਮਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਇੰਜੀਲ ਦੇ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਨੇ ਬਾਈਬਲ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੰਗਠਿਤ ਧਰਮ ਦੀ ਨਫ਼ਰਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।
ਵੱਟਟਸ ਨੂੰ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲਟਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਛੇ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਪੇਂਟਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ।
18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਰੋਇਲ ਅਕੈਡਮੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਢੰਗਾਂ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਰੁਕ-ਰੁਕੀ ਹੋਈ ਸੀ 1837 ਵਿਚ ਵਟਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰੀਕ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਮੈਗਨੇਟ ਐਲੇਜਰ ਕਾਂਸਟੰਟਾਈਨ ਆਈਓਨਾਈਡਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਸਮੂਏਲ ਲੇਨ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਉਤਾਰਨ ਲਈ ਕਮਿਸ਼ਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਆਈਓਨਾਇਡਸ ਨੇ ਵਾਟਸ ਦੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਤੋਂ ਦੋ ਹੋਰ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਾਟਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੇਂਟਿੰਗ ਲਈ ਪੂਰਾ ਸਮਾਂ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਆਸ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਜੋਰਜ ਫਰੈਡਰਿਕ ਵਾਟਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਤੀਕਵਾਦੀ ਤੇਲ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1886 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕੀਤੀ।
ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਇਲਾਜਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੱਖਰੇ, ਇਹ ਇੱਕ ਗਲੋਬ ' ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਸਤਰ ਬਾਕੀ ਹੈ।
ਬੈਕਗ੍ਰਾਉਂਡ ਲਗਭਗ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਇਕੋ ਦਿੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਸਟਾਰ ਵਾਟਸ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਚਿੰਨ੍ਹਤਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਅਸਪਸ਼ਟ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਿਆ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਸ ਵਿਚ ਉਸਦੇ ਰੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਕੀਤਾ।
ਆਸ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਹਿੰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਕਲਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਤੋਂ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੋ ਗਏ।
ਪਲੈਟਿਨੋ ਟਾਇਪ ਵਿਚ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਸਸਤੇ ਕਾਰਬਨ ਪ੍ਰਿੰਟਸ, ਛੇਤੀ ਹੀ ਵੇਚਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ।
ਜਿਵੇਂ ਆਸ ਦੀ ਸਸਤੇ ਰੀਪਲੀਕੇਟਸ, ਅਤੇ 1908 ਤੋਂ ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਪ੍ਰਿੰਟਸ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਫੈਲਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤਸਵੀਰ ਬਣ ਗਈ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਟ ਥੀਓਡੋਰ ਰੋਜਵੇਲਟ ਨੇ ਨਿਊ ਯਾੱਰਕ ਦੇ ਸਾਗਾਮੋਰ ਹਿੱਲ ਸਥਿਤ ਘਰ ਵਿਚ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕੀਤੀ।
ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਛਾਪੇ ਗਏ ਪ੍ਰਣਾਲਿਆਂ; ਅਤੇ ਇੱਕ 1922 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਵਟਸਜ਼ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਕਲਪਿਤ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ।
ਇਸ ਸਮੇਂ ਤਕ ਆਸ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਵੱਟਸ ਫੈਸ਼ਨ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ।
1 9 38 ਵਿਚ ਟੈਟ ਗੈਲਰੀ ਨੇ ਸਥਾਈ ਡਿਸਪਲੇਅ ਉੱਤੇ ਵਾਟਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।
ਮਾਰਟਿਨ ਲੂਥਰ ਕਿੰਗ ਜੂਨੀਅਰ ਨੇ 1 9 5 9 ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਸ਼ਿੰਕਡ ਡਰੀਮਜ਼ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ, ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ 1990 ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਮਾ ਵਿੱਚ ਯਮਿਰੀਆ ਰਾਈਟ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਈ ਮੰਡਲੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਵਾਨ ਬਰਕਕ ਓਬਾਮਾ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਓਬਾਮਾ ਨੇ 2004 ਦੀ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਣ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ 2006 ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ "ਆਡੀਸੀ ਆਫ ਆਸ" ਲਿਆ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਟਸ ਨੂੰ ਪੇਂਟਿੰਗ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੌਮ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਆਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਅਣਉਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ।
ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1886 ਵਿੱਚ ਵਾਟਸ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਸੀਸੀਲ ਸ਼ਾਟ ਨੇ ਦੂਜੀ ਉਦਾਹਰਣ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ।
ਇਸਦੇ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵਾਟਸ ਨੇ ਅਸਲੀ ਵੇਚ ਕੇ ਇਸ ਕਾਪੀ ਨੂੰ ਸਾਊਥ ਕੇਨਸਿੰਗਟਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਦੂਜਾ ਵਰਜ਼ਨ ਮੂਲ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਹੈ।
24 ਫਰਵਰੀ, 2016 ਨੂੰ, ਕਵਿਤਾ ਦਲਾਲ ਨੇ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਰੈਸਲਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ, "ਦ ਗ੍ਰੇਟ ਖਲੀ" ਦੀ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।
ਦੇਵੀ ਨੇ ਜੂਨ, 2016 ਵਿੱਚ, ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਰਿੰਗ ਨਾਮ ਹੇਠ, ਬੀ ਬੀ ਬੁੱਲ ਬੁੱਲ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ "ਓਪਨ ਚੈਲੇਂਜ" ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਦਿਆਂ, ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
25 ਜੂਨ ਨੂੰ, ਉਹ ਇੱਕ ਨਵੇਂ, ਹਾਰਡ ਕੇਡੀ, ਨਾਂ ਦੇ ਰਿੰਗ ਸਾਹਿਲ ਸੰਗਵਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਬੀ.ਬੀ. ਚੁੱਲ ਬੁੱਲ ਅਤੇ ਸੁਪਰ ਖਾਲਸਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਪ੍ਰਸਾਰਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਿਕਸਡ ਟੈਗ ਟੀਮ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਹਰਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।
ਕਵਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਟ੍ਰੇਨਰ "ਦਿ ਗ੍ਰੇਟ ਖਲੀ" ਤੋਂ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਰੈਸਲਰ ਬਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਲਈ ਸੀ।
ਕਵਿਤਾ ਦੇਵੀ ਦਲਾਲ, 5 ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਦੇ ਜੀਂਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਜੁਲਾਣਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਮਾਲਵੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਜਾਟ ਪਰਿਵਾਰ 'ਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਖੇਡਾਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਖੇਡਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।
ਕਵਿਤਾ ਦਲਾਲ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰੈਸਲਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਕਿ ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ. ਨਾਲ ਕਰਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਰੈਸਲਿੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਦੇਵੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਰੈਸਲਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ. ਨਾਲ ਕਰਾਰ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ।
ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਵੇਟਲਿਫਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਵੀ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
13 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੇਅ ਯੰਗ ਕਲਾਸਿਕ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ 'ਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਰੈਸਲਰ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
28 ਅਗਸਤ ਨੂੰ, ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਡਕੋਟਾ ਕਾਈ ਨੇ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਕਵਿਤਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਉਸਨੇ 75 ਕਿ.ਗ੍ਰਾ. ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ 2016 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।
ਪਿਆਨੋ ਦਾ ਜਨਮ ਇਟਲੀ ਦੇ ਜੇਨੋਆ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਬਿਲਡਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ ਨੇ ਇੱਕ ਚਰਮਾਨੀ ਉਦਯੋਗ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਕਾਰਲੋ ਪਿਆਨੋ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਫ਼ਰੈਟੀਲੀ ਪਿਆਨੋ ਫਰਮ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਫਰਮ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਘਰ ਅਤੇ ਕਾਰਖਾਨਿਆਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਸਮੱਗਰੀ ਵੇਚ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਸੰਨਿਆਸ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਰੇਂਜ਼ੋ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਇਰਮਾਨੋ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਜੇਨੋਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਮਿਲਨ ਪਾਲੀਟੈਕਨਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਰੈਨਜ਼ੋ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ।
ਉਸਨੇ ਮਿਊਜ਼ੂਲਰ ਤਾਲਮੇਲ ਬਾਰੇ ਜੂਜ਼ੇਪੇ ਸੀਰੀਬੀਨੀ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਖੋਜ ਦੇ ਨਾਲ 1964 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਹਲਕੇ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਆਸਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿਚ ਪੈਰਿਸ ਵਿਚ ਸੈਂਟਰ ਜੌਰਜ ਪਾਮਪੀਡੌ , ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਰਡ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵਿਟਨੀ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਅਮਰੀਕੀ ਆਰਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
1998 ਵਿਚ, ਪਿਆਨੋ ਪ੍ਰਿਟਕਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤ ਗਿਆ, ਅਕਸਰ ਇਸਨੂੰ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੂਰੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਪਿਆਨੋ ਤੋਂ ਮਿਕੇਐਂਜਲੋਲੋ ਅਤੇ ਦਾ ਵਿੰਚੀ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ "ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਪੋਸਟ-ਮੈਡੀਸਨ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਕਲਾ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ" ਵਰਗ ਵਿਚ 10 ਵਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਅਕਤੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।
ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਤਾਲਵੀ ਸੈਨੇਟ ਵਿੱਚ ਲਾਈਫ ਲਈ ਸੈਨੇਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜੌਰਜਿਓ ਨੈਪੋਲਿਟਾਨੋ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਚੈਂਬਰਲਾਈਨ ਨੇ ਸਕੋਰਿੰਗ, ਰੀਬਊਂਸਿਂਗ, ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਐੱਨਬੀਏ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਏ।
ਉਹ ਸਿੰਗਲ ਐਨਬੀਏ ਖੇਡ ਵਿੱਚ 100 ਪੁਆਇੰਟ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕਮਾਤਰ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜਾਂ ਇੱਕ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ 40 ਅਤੇ 50 ਪੁਆਇੰਟ ਔਸਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਉਸਨੇ ਸੱਤ ਸਕੋਰਿੰਗ, ਇਲੈਵਨ ਰੀਬੁਲਿੰਗ, 9 ਫੀਲਡ ਗੋਲ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਲੀਗ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।
ਚੈਂਬਰਲਾਈਨ ਐਨਬੀਏ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਕੋ-ਇਕ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 30 ਪੁਆਇੰਟ ਅਤੇ 20 ਰੀਬੌਂਡ ਖੇਡਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਰਖਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਐਨਬੀਏ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਪੂਰੇ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 30 ਪੁਆਇੰਟ ਅਤੇ 20 ਪ੍ਰਤੀ ਗੇਮਾਂ ਦੀ ਔਸਤ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ।
ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਚੈਂਬਰਲਾਈਨ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸਫਲ ਰਿਹਾ।
ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਐਨ.ਬੀ.ਏ. ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ, ਚਾਰ ਰੈਗੂਲਰ-ਸੈਸ਼ਨ ਮੋਸਟ ਵੈੱਲਏਬਲ ਪਲੇਅਰ ਐਵਾਰਡਜ਼, ਸਾਲ ਦਾ ਰੂਕੀ ਅਵਾਰਡ, ਇੱਕ ਐਨ.ਏ.ਏ. ਫਾਈਨਲਜ਼ ਐਮਵੀਪੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਸਟਾਰ ਗੇਮ ਅਤੇ ਦਸ ਆਲ-ਐਨ ਬੀ ਏ ਫਸਟ ਬਣਨ ਦਾ ਮਾਣ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।
ਚੈਂਬਰਲਾਈਨ ਨੂੰ 1978 ਵਿੱਚ ਨਾਸਿਤ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਚੈਂਬਰਲੈਨ ਆਪਣੇ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਉਪਨਾਮ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।
ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਨਫ਼ਰਤ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ "ਗੋਲਿਅਥ" ਅਤੇ "ਵਿਲਟ ਰਿਟਰਲ" ਤੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਫਿਲਾਡੇਲਫਿਆ ਸਪੋਰਟਸ ਲੇਖਕ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲੀ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚੈਂਬਰਲਾਈਨ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਾਲੀਬਾਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਾਲੀਬਾਲ ਖੇਡੀ, ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ।
ਉਹ ਫਿਲਡੇਲ੍ਫਿਯਾ / ਸਾਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਾਰਰੀਜ਼, ਫਿਲਾਡੇਲਫਿਆ 76ਈਅਰਜ਼ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਲੋਸ ਐਂਜੈਲਸ ਲੈਕਰਸ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਖੇਡਿਆ।
ਉਹ ਐਨਐਸਏ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੰਸਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਹਾਰਲਮ ਗਲੋਬਟ੍ਰਾਟਰਜ਼ ਲਈ ਵੀ ਖੇਡਿਆ।
ਉਸਨੂੰ ਐਨਬੀਏ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1989 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਕਾਨੂੰਨ ਨੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਨੋਟਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਪ੍ਰਤੀਕ , ਛੋਟਾ ਰੂਪ "ਕਪਰ", ਜਾਂ ਸ਼ਬਦ "ਕਾਪੀਰਾਈਟ" ਕੰਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਧਾਰਕ ਦਾ ਨਾਮ।
ਸੰਗੀਤ ਜਾਂ ਹੋਰ ਆਡੀਓ ਵਰਕਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਲਈ ਉਚਿਤ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਨੋਟਿਸ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਧੁਨੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰ "ਫੋਨੇਰਕੋਡ" ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਭ ਹੱਕ ਰਾਖਵੇਂ ਹਨ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਹੁਣ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ।
ਇੰਟਰਨੈਟ ਤੇ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਹਨ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਾਟਰਮਾਰਕ ਹਸਤਾਖਰਿਤ ਹੋਣ, ਪਰ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਹਨ।
ਬਹੁਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਨੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੀ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਲਈ "ਨਿਰਪੱਖ" ਅਪਵਾਦ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਖਾਸ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਡਿਜੀਟਲ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈਟਵਰਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਅਪਵਾਦਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਆਧਾਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਵਪਾਰਕ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਵਰਗੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਤੇ ਬਹੁਤ ਆਰਥਿਕ ਨਿਰਭਰਤਾ ਵਾਲੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਨੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੀ ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਧੂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਰਚਨਾਤਮਕ ਕੰਮ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਿਸਮਾਂ ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਅਕਸਰ ਕਈ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਸ਼ੇਅਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਕੰਮ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨ ਜਾਂ ਲਾਇਸੈਂਸ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਹੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਧਾਰਕਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹਨਾਂ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਪ੍ਰਜਨਨ, ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਕੰਮ ਉੱਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ, ਵੰਡ, ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਐਟਰੀਬਿਊਸ਼ਨ ਵਰਗੀਆਂ ਨੈਤਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਕੁੱਝ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਔਪਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਰਸਮੀ ਰਜਿਸਟਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਨਤਾ ਹੈ।
ਕਾਪੀਰਾਈਟਸ ਨੂੰ "ਖੇਤਰੀ ਅਧਿਕਾਰ" ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧਦੇ।
ਕੌਮੀ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲੂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਕੀਕਰਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਨੂੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ।