polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਆਧੁਨਿਕ ਟ੍ਰੈਫ਼ਿਕ ਲਾਈਟਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇਸ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਉੱਥੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿੰਕ ਸੜਕਾਂ ਦਾ ਜੋ ਜਾਲ ਅੱਜ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਿਛਿਆ ਹੈ, ਵੀ ਅਾਪ ਦੀ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਸੀ।
ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕੰਮ - ਸ:ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਇੱਕ ਵਾਰ ਲੰਘ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਟਰੈਕਟਰ ਟਰਾਲੀ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਕਿ ਕਾਗਜ ਦਿਖਾ।
ਤੀਂ ਓਧਰੋਂ ਸਰਦਾਰ ਲਛਮਣ ਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੱਡੀ ਰੋਕ ਕੇ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਕਿਓਂ ਰੋਕਿਆ ਆ ?
ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਜੀ ਇਸ ਕੋਲ ਟਰੈਕਟਰ ਦੇ ਕਾਗਜ ਨਹੀਂ ਹਨ ਤਾਂ ਸਰਦਾਰ ਗਿੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਟਰੈਕਟਰ ਜੱਟ ਦਾ ਗੱਡਾ ਆ, ਇਸਦੇ ਕਾਗਜ ਹਰ ਵੇਲੇ ਕਿਵੇਂ ਨਾਲ ਚੱਕੀ ਫਿਰਨ ਖਬਰਦਾਰ ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੁੜਕੇ ਕੋਈ ਟਰੈਕਟਰ ਘੇਰਿਆ ਤਾਂ ਸਰਦਾਰ ਗਿੱਲ ਕਰਕੇ ਹੀ ਅੱਜ ਤੱਕ ਕੋਈ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲਾ ਜੱਟ ਦੇ ਟਰੈਕਟਰ ਦੇ ਕਾਗਜ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦਾ।
1965 ਵਿੱਚ ਛਪੇ ਪੂਰਨ ਭਗਤ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਇਸ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਕੇ ਬਟਾਲਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਵਾਰਡ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਬਣਿਆ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬਲ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਤਿੱਖੀਆਂ ਵਿਅੰਗ-ਟਕੋਰਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਔਰਤ ਦੇ ਮਾਸੂਮ ਅਤੇ ਮੂਕ ਵਲਵਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਬਾਨ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਲੂਣਾ ਨੂੰ ਦੰਤਕਥਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਲਨਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਖਲਨਾਇਕ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪੂਰਨ ਇਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਪਿਤਾ ਲੂਣਾ ਨਾਮ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਹੈ।
ਪੂਰਨ ਦੀ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ ਲੂਣਾ ਪੂਰਨ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਉਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਪੂਰਨ, ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਭਗਤ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਲੂਣਾ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਸੱਟ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਤੇ ਝੂਠਾ ਇਲਜਾਮ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾ ਕੇ ਪੂਰਨ ਨੂੰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਬਣਵਾ ਕੇਆਪਣਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਦੰਤਕਥਾ ਤੋਂ ਉਲਟ ਨਜ਼ਰੀਆ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਲੜਕੀ ਦੇ ਦਰਦ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅੱਗੇ, ਉਸ ਆਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਲੂਣਾ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬੇਤਾਬ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪੂਰਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ ਦਸਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪੂਰਨ ਉਸਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਨੂੰ ਅਜੋਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸੇ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਵਿਧਾ ਵੀ ਬਣਾਈ।
ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਵਰਗੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਜੋ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮੱਕੜੀਆਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਆਰਥਰੋਪੌਡ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਲੱਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਫੇਂਗਾਂ ਵਾਲੇ ਚੇਲੀਸੇਰੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ ਟੀਕਾ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਪਿਨਰੇਟਸ ਜੋ ਰੇਸ਼ਮ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦੇ ਹਨ।
ਉਹ ਆਰਕਨੀਡਜ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕ੍ਰਮ ਹਨ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕ੍ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹਨ
ਇਸਦੇ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਥੈਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਚਿਪਚਿਪਾ ਪਦਾਰਥ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਜਾਲ ਬੁਣਦਾ ਹੈ।
ਮੱਕੜੀ ਦੀ ਜਿਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਗੱਲ ਅਸੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ 'ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ' ਮੱਕੜੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਸ ਗਰਮਤਰ ਮੱਕੜੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ ਹੈ 'ਬਘੀਰਾ ਕਿਪਲਿੰਗੀ', ਜਿਸ ਦਾ ਆਕਾਰ ਸਾਡੇ ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਨਹੁੰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਰਾਜਪੁਰਾ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ. , ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਪੀ ਲਿਮਟਿਡ, ਕੈਮੀਕਲਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ, ਅਲਾਇੰਸ ਇਨਟੈਗਰੇਟਿਡ ਲਿਮਟਿਡ , ਅੰਬਰ ਉੱਦਮ ਲਿਮਟਿਡ, ਸਾਹਨੀ ਕੈਮੀਕਲਜ਼ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਦਯੋਗ. ਛੋਟੇ-ਸਕੇਲ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਪੁਰਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ , ਚਾਵਲ , ਬਾਇਓਮਾਸ ਮਸ਼ੀਨਰੀ, ਸਾਬਣ ਕਾਰਖਾਨੇ, ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਬਿਸਕੁਟ ਮਸ਼ੀਨ ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਸਟੀਲ ਕੰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਹੱਬ ਹੈ. ਐਲ & ਟੀ 1400 ਮੈਗਾਵਾਟ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਖਰੀਦ ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਤਹਿਤ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਾਜਪੁਰਾ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਟ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਹੈ. ਪਹਿਲੇ ਯੂਨਿਟ, ਜਨਵਰੀ 2010 ਵਿਚ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਬਿਜਲੀ ਖਰੀਦ ਸਮਝੌਤੇ 'ਅਨੁਸਾਰ, ਮਈ' ਚ ਦੂਜੇ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਜਨਵਰੀ 2014 ਤੱਕ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ. ਵੀ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਇਸ ਨੂੰ 2100 ਮੈਗਾਵਾਟ ਦਾ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਬਣਾਉਣ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਰਾਜਪੁਰਾ ਪਾਵਰ ਲਗਾਏ ਕਰਨ ਲਈ 700 ਮੈਗਾਵਾਟ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵੀ ਹਨ. ਇਹ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਨੂੰ, ਇੱਕ ਡਿਵੈਲਪਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਐਲ & ਟੀ ਦੇ ਇੰਦਰਾਜ਼ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ.
ਰਾਜਪੁਰਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜਪੁਰਾ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਦੇ ਯਾਤਰੀਆ ਲਈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਲਈ ਰਾਜਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ "ਸਰਾਏ" ਬਣਾਇਆ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ, "ਸ਼ੇਰ ਰਾਜਾ" ਹੈ, ਅਤੇ ਸੂਰੀ ਦੇ ਬਾਨੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਸਰਾਏ 1540 ਅਤੇ 1545. ਵੱਧ 450-ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਸਰਾਏ ਹੁਣ ਵੀ ਵਿਕਦਾ ਵਿਚ ਲਗਭਗ ਹੈ, ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ ਬੋਲਡ ਵਿਚਕਾਰ, ਸੂਰੀ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ. ਇਹ ਸਰਾਏ ਨੇ ਅੱਜ ਐਸ.ਡੀ.ਐਮ., ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਡੀਐਸਪੀ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ. ਸਰਾਏ ਰਾਜਪੁਰਾ ਦੇ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਯਾਦਗਾਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਲਈ ਏ.ਐਸ.ਆਈ ਦੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ.
ਰਾਜਪੁਰਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ. ਇਕ ਰਾਜਪੁਰਾ ਟਾਊਨਸ਼ਿਪ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਪੁਰਾਣਾ ਰਾਜਪੁਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਫੋਕਲ ਪੁਆਇੰਟ ਹੈ. ਟਾਊਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੂਬੇ ਤੱਕ ਪਰਵਾਸ, ਜੋ ਲੋਕ ਮੁੜ- ਨੂੰ ਪੋਸਟ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. ਰਾਜਪੁਰਾ ਟਾਊਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਨਿਊ ਅਨਾਜ ਮੰਡੀ ਵਿਚ ਕਮਿਸ਼ਨ ਏਜੰਟ ਅਤੇ ਚਾਵਲ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਰਾਜਪੁਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਮਰਕੁਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਟਾਊਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਸਭ ਚਲਾਉਣ, ਜੋ ਹਨ
ਰਾਜਪੁਰਾ , ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇੱਕ ਨੰਬਰ ਦੇ , ਪਟਿਆਲਾ , ਅੰਬਾਲਾ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ . ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 225 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਰਾਜਪੁਰਾ ਤੱਕ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਾਜਪੁਰਾ ਮਾਰਗ -1 'ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ​​ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮੱਧ ਬਿੰਦੂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਰਾਜਪੁਰਾ 30,48 76,6 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ . ਇਹ 259 ਮੀਟਰ ਦੀ ਔਸਤ ਉਚਾਈ ਹੈ . ਰਾਜਪੁਰਾ ਸਾਊਥ ਈਸਟ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ , ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ 38 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ . ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੋਣ ਦੇ ਇਲਾਵਾ , ਇਸ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਹੈ .
ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਰਾਜਪੁਰਾ ਇਸ ਦੇ ਨਗਰ ਸੀਮਾ ਦੇ ਤਹਿਤ 295 ਪਿੰਡ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਤਹਿਸੀਲ ਹੈ. ਰਾਜਪੁਰਾ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਰਫ ਯਤੀਮਖਾਨੇ "" ਹੈ.
ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਹਰਿ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਣੀ ਤਾਰਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਵਾਰਿਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਡਾ . ਕਰਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਹੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਲ 1949 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਪਂ . ਜਵਾਹਿਰਲਾਲ ਨੇਹਿਰੂ ਦੇ ਹਸਤੱਕਖੇਪ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਪ੍ਰਤੀਨਿਧਿ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਇਸਦੇ ਬਾਦ ਅਗਲੇ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਰਾਜਪ੍ਰਤੀਨਿਧਿ, ਚੁੱਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸਦਰ - ਏ - ਰਿਆਸਤ ਅਤੇ ਅੰਤਤ : ਰਾਜਪਾਲ ਦੇ ਪਦਾਂ ਉੱਤੇ ਰਹੇ।
1967 ਵਿੱਚ ਡਾ . ਕਰਣ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਇੰਦਿਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ।
ਇਸਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਆਸ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਉਧਮਪੁਰ ਸੰਸਦੀ ਖੇਤਰ ਵਲੋਂ ਭਾਰੀ ਬਹੁਮਤ ਵਲੋਂ ਲੋਕ ਸਭੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਚੁੱਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਏ।
ਡਾ . ਕਰਣ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸੈਰ ਅਤੇ ਨਗਰ ਵਿਮਾਨਨ ਮੰਤਰਾਲਾ ਸਪੁਰਦ ਗਿਆ।
ਉਹ 6 ਸਾਲ ਤੱਕ ਇਸ ਮੰਤਰਾਲਾ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੂਕਸ਼ਮਦ੍ਰਸ਼ਟਿ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮੀ ਦੀ ਅਮਿੱਟ ਛਾਪ ਛੱਡੀ।
1976 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਨੀਤੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਪਰਵਾਰ ਨਿਯੋਜਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਤਿਬਧਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰਿਆ।
ਡਾ . ਕਰਣ ਸਿੰਘ ਦੇਸ਼ੀ ਰਜਵਾੜੇ ਦੇ ਇਕੱਲੇ ਅਜਿਹੇ ਪੂਰਵ ਸ਼ਾਸਕ ਸਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਿਆ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਿਵੀ ਪਰਸ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕੀਤਾ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਰਾਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ - ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਸੇਵਾ ਲਈ ਸਥਾਪਤ ਹਰਿ - ਤਾਰਾ ਧਰਮਾਰਥ ਅਮੰਨਾ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੰਮੂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅਮਰ ਮਹਲ ਨੂੰ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਅਤੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜੀ ਲਘੁਚਿਤਰੋਂ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਦਾ ਅਮੁੱਲ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਅਤੇ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਨਿਜੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਹੈ।
ਡਾ . ਕਰਣ ਸਿੰਘ ਧਰਮਾਰਥ ਅਮੰਨਾ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸੌ ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ - ਸਥਲਾਂ ਅਤੇ ਮੰਦਿਰਾਂ ਸਹਿਤ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਈ ਨਿਆਸੋਂ ਦਾ ਕੰਮ - ਕਾਜ ਵੀ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ।
ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਇਹ ਕੇਂਦਰ ਸਿਰਜਨਾਤਮਕ ਦ੍ਰਸ਼ਟਿਕੋਣ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਕਰਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਸਥਿਤ ਦੂਨ ਸਕੂਲ ਵਲੋਂ ਸੀਨੀਅਰ ਕੈੰਬਰਿਜ ਪਰੀਖਿਆ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਤੀਰਣ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਲੋਂ ਦਰਜੇਦਾਰ ਉਪਾਧਿ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਸਾਲ 1957 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਲੋਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਏਮ . ਏ . ਉਪਾਧਿ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਅਰਵਿੰਦ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਉੱਤੇ ਜਾਂਚ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਿਖ ਕਰ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਲੋਂ ਡਾਕਟਰੇਟ ਉਪਾਧਿ ਦਾ ਅਲੰਕਰਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਕਰਣ ਸਿੰਘ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕੁਲਾਧਿਪਤੀ ਰਹੇ ਹਨ।
ਉਹ ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਬੋਰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਸੰਘ, ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮੰਡਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸੰਗੀਤ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇ ਸਭਾਪਤੀ ਰਹੇ ਹੈ।
ਉਹ ਜਵਾਹਿਰਲਾਲ ਨੇਹਿਰੂ ਸਮਾਰਕ ਨਿਧਿ ਦੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ, ਟੇੰਪਲ ਆਫ ਅੰਡਰਸਟੇਂਡਿੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਭਾਰਤ ਪਰਿਆਵਰਣ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਜਨਾਔਗ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਇੰਡਿਆ ਇੰਟਰਨੇਸ਼ਨਲ ਸੇਂਟਰ ਅਤੇ ਵਿਰਾਟ ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਭਾਪਤੀਆਂ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਵਿਸ਼ੈਲਾ ਧਰਮਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ - ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਲੀਗੜ ਮੁਸਲਮਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਸੋਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਤੋਕਯੋ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਵਿਸ਼ੈਲਾ ਉਪਾਧੀਆਂ ਉਲੇਖਨੀਯ ਹੈ।
ਉਹ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵੰਨਿਜੀਵ ਬੋਰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਫਲ - ਪ੍ਰੋਜੇਕਟ ਟਾਈਗਰ - ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹਿਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸਦੇ ਆਜੀਵਨ ਸੰਰਕਸ਼ੀ ਹੈ।
ਡਾ . ਕਰਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਦਾਰਸ਼ਨਕ ਨਿਬੰਧ, ਯਾਤਰਾ - ਟੀਕਾ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਹਨ।
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਜੰਗਲ ਮੈਂਸ ਵਰਲਡ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਵਾਦ ਉੱਤੇ ਲਿਖੇ ਨਿਬੰਧਾਂ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਸ਼ਾਬਾਸ਼ੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਡੋਗਰੀ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਭਕਤੀਪੂਰਣ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤੀਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗਹਨ ਅੰਤਰਦ੍ਰਸ਼ਟਿ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਭਿਅਤਾ ਦੀ ਫੈਲਿਆ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਚਾਰਕ ਅਤੇ ਨੇਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ।
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਦੂਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਹਾਲਾਂਕਿ ਘੱਟ ਹੀ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋਨਾਂ ਹੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਨੁਕੂਲ ਮੀਡਿਆ ਕਵਰੇਜ ਮਿਲੀ।
ਸਮੁੰਦਰ ਮੰਥਨ ਸੰਪੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸੁਰ ਵਜੋਂ, ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਵਾਸੂਕੀ ਨਾਗ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਰਾ ਵਜੋਂ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਉਹ ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਦੇ ਉੱਤੇ ਦੂਜੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਸਮਾਨ ਬਣਕੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਦਬਾ ਕੇ ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪਾਨ ਕਰ ਲਿਆ।
ਉਹ ਜ਼ਹਿਰ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪਾਪ ਹੀ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਠ ਨੀਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਪਰ ਸ਼ਿਵ ਲਈ ਉਹ ਗਹਿਣਾ ਰੂਪ ਹੋ ਗਿਆ।
ਫੇਰ ਸਮੁੰਦਰ ਮੰਥਨ ਨਾਲ ਕਾਮਧੇਨੁ ਜ਼ਾਹਰ ਹੋਈ ਜਿਸਨੂੰ ਯੱਗ ਉਪਯੋਗੀ ਘੀ, ਦੁੱਧ ਆਦਿ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ।
ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉੱਚੈ:ਸ਼ਰਵਾ ਘੋੜਾ ਨਿਕਲਿਆ ਜਿਸਨੂੰ ਦੈਂਤਰਾਜ ਬਲੀ ਨੇ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ।
ਫੇਰ ਐਰਾਵਤ ਨਾਮ ਦਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਹਾਥੀ ਨਿਕਲਿਆ ਜਿਸਦੇ ਉੱਜਲ ਰੰਗ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਚਾਰ ਦੰਦ ਸਨ।
ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਜ਼ਾਹਰ ਹੋਈ ਜਿਸਨੂੰ ਅਜਿਤ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਲੈਣਾ ਚਾਹਿਆ।
ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਕਲਪ ਰੁੱਖ ਨਿਕਲਿਆ ਜੋ ਜਾਚਕਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਜ਼ਾਹਰ ਹੋਈਆਂ ਜੋ ਆਪਣੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਪਹੁੰਚਾਣ ਵਾਲੀ ਹੋਈਆਂ।
ਫਿਰ ਸ਼ੋਭਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਭਗਵਤੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇਵੀ ਜ਼ਾਹਰ ਹੋਈ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਨਿੱਤ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।
ਦੇਵਤਾ, ਅਸੁਰ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈਣਾ ਚਾਹਿਆ ਪਰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਨੇ ਚਿਰ ਅਭੀਸ਼ਟ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਹੀ ਵਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ।
ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦੈਤਾਂ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਮੰਥਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮੰਦਰਾਚਲ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਤਟ ਦੇ ਵੱਲ ਲੈ ਚਲੇ।
ਪਰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਇਹ ਪਹਾੜ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਾਰੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।
ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਹੌਸਲੇ ਪਸਤ ਵੇਖਕੇ ਭਗਵਾਨ ਅਚਾਨਕ ਜ਼ਾਹਰ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਦਰਾਚਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਰੱਖਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਤਟ ਉੱਤੇ ਅੱਪੜਾ ਦਿੱਤਾ।
ਵਾਸੂਕੀ ਨਾਗ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇਣ ਦਾ ਵਚਨ ਦੇਕੇ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦੈਤਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਲਿਆ।
ਹੁਣ ਸਭ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਵਾਸੂਕੀ ਨਾਗ ਨੂੰ ਨੇਤੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਦਰਾਚਲ ਦੁਆਲੇ ਲਪੇਟਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਮੰਥਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਜਦੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਮੰਥਨ ਹੋਣ ਲਗਾ ਤਾਂ ਹੇਠਾਂ ਕੋਈ ਆਧਾਰ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੰਦਰਾਚਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਣ ਲਗਾ।
ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਕੂਰਮ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮੰਦਰਾਚਲ ਨੂੰ ਉੱਤੇ ਉਠਾ ਦਿੱਤਾ।
ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਸਮੁੰਦਰ ਮੰਥਨ ਕਰਣ ਉੱਤੇ ਕਮਲਨੈਣੀ ਕੰਨਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਾਰੁਣੀ ਦੇਵੀ ਜ਼ਾਹਰ ਹੋਈ ਜਿਸਨੂੰ ਦੈਤਾਂ ਨੇ ਲੈ ਲਿਆ।
ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਲਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਧਨਵੰਤਰੀ ਭਗਵਾਨ ਜ਼ਾਹਰ ਹੋਏ ਜੋ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਅੰਸ਼ਾਂਸ਼ ਅਵਤਾਰ ਸਨ।
ਹੁਣ ਦੈਤ ਧਨਵੰਤਰੀ ਕੋਲੋਂ ਹਠ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਲਸ਼ ਖੋਹ ਲੈ ਗਏ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਗਏ।
ਉਸ ਉੱਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋਏ ਦੈਤਾਂ ਨੇ ਸੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਝਗੜਾ ਮਿਟਾ ਦੇਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਰਿਹਾਸ ਭਰੀ ਬਾਣੀ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦੇਕੇ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਅਮ੍ਰਿਤ ਕਲਸ਼ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
ਮੋਹਣੀ ਨੇ ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਾਵ -ਭਾਵ ਨਾਲ ਹੀ ਅਤਿਅੰਤ ਮੋਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾ ਪਿਲਾਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਿਲਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸਮੁੰਦਰ ਮੰਥਨ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੌਰਾਣਿਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ, ਮਹਾਭਾਰਤ,ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਮਾਇਕਰੋਪ੍ਰੋਸੇਸਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਡਿਜਿਟਲ ਇਲੇਕਟਰਾਨਿਕ ਜੁਗਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਟਰਾਂਜਿਸਟਰੋਂ ਨੂੰ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਪਰਿਪਥ ਦੇ ਰੁਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰੋਸੇਸਿੰਗ ਇਕਾਈ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਕੰਮ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇੰਟੀਗਰੇਟੇਡ ਸਰਕਿਟ ਦੇ ਖੋਜ ਵਲੋਂ ਹੀ ਅੱਗੇ ਚਲਕੇ ਮਾਇਕਰੋਪ੍ਰੋਸੇਸਰ ਦੇ ਉਸਾਰੀਸਤਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸੀ।
ਮਾਇਕਰੋਪ੍ਰੋਸੇਸਰ ਦੇ ਅਸਤੀਤਵ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੇ ਪੂਰਵ ਸੀਪੀਊ ਵੱਖ - ਵੱਖ ਇਲੇਕਟਰਾਨਿਕ ਅਵਇਵੋਂ ਨੂੰ ਜੋੜਕੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਫਿਰ ਲਘੁਸਤਰੀਏ ਏਕੀਕਰਣ ਵਾਲੇ ਪਰਿਪਥੋਂ ਵਲੋਂ।
ਤਦ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਇਲੇਕਟਰਾਨਿਕ ਪਰਿਕਲਕੋਂ ਵਿੱਚ ਬਾਇਨਰੀ ਕੋਡੇਡ ਡੇਸਿਮਲ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 4 ਅਤੇ 8 ਬਿਟ ਮਾਇਕਰੋਪ੍ਰੋਸੇਸਰ ਦਾ ਵਰਤੋ ਟਰਮਿਨਲਸ, ਪ੍ਰਿੰਟਰ ਅਤੇ ਆਟੋਮੇਸ਼ਨ ਡਿਵਾਇਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖਤ: ਦੋ ਵੱਡੀ ਮਾਇਕਰੋਪ੍ਰੋਸੇਸਰ ਉਤਪਾਦਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਹੈ ਹਨ - ਇੰਟੇਲ ਅਤੇ ਏ . ਏਮ . ਡੀ . ।
ਹਰ ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਪ੍ਰੋਸੇਸਰ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕੋਡ ਨਾਮ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਟੇਲ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰੋਸੇਸਰ ਹਨ ਪੈਂਟਿਅਮ - 1, ਪੈਂਟਿਅਮ - 2, ਪੈਂਟਿਅਮ - 3, ਪੈਂਟਿਅਮ - 4, ਸੈਲੇਰਾਨ, ਕੋਰ ਟੂ ਡੁਯੋ ਆਦਿ . ਉਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਏ . ਏਮ . ਡੀ . ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰੋਸੇਸਰ ਹਨ ਦੇ - 5, ਦੇ - 6, ਐਥੇਲਾਨ ਆਦਿ।
ਨਿਅੰਤਰਕ ਇਕਾਈ ਯਾਨੀ ਕੰਟਰੋਲ ਯੂਨਿਟ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਕੁਲ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਅਤੇ ਨਿਅੰਤਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਇਕਾਈ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਇਨਪੁਟ ਅਤੇ ਆਉਟਪੁਟ ਜੁਗਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਅੰਤਰਣ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਹੈ।
ਸਰਵਪ੍ਰਥਮ ਇਨਪੁਟ ਜੁਗਤਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵਲੋਂ ਸੂਚਨਾ / ਡੇਟਾ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲਰ ਤੱਕ ਲਿਆਉਣ
ਕੰਟਰੋਲਰ ਦੁਆਰਾ ਸੂਚਨਾ / ਡਾਟਾ ਨੂੰ ਮੈਮੋਰੀ / ਸਿਮਰਤੀ ਵਿੱਚ ਉਚਿਤ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਣਾ
ਸਿਮਰਤੀ ਵਲੋਂ ਸੂਚਨਾ / ਡਾਟਾ ਨੂੰ ਫੇਰ ਕੰਟਰੋਲਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਏ . ਏਲ . ਯੂ . ਵਿੱਚ ਭੇਜਣਾ
ਏ . ਏਲ . ਯੂ . ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਤੀਜੀਆਂ ਨੂੰ ਆਉਟਪੁਟ ਜੁਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਭੇਜਣਾ ਅਤੇ ਸਿਮਰਤੀ ਵਿੱਚ ਉਚਿਤ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ
ਪ੍ਰੋਸੇਸਰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਸਿਮਰਤੀ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਹੋਏ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਤਰੀਕੇ ਵਲੋਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਗਣਿਤੀਏ ਅਤੇ ਤਾਰਕਿਕ ਇਕਾਈ ਯਾਨੀ ਏ . ਏਲ . ਯੂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਉਹ ਇਕਾਈ ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂਗਣਨਾਵਾਂਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜੋੜਨਾ, ਘਟਾਣਾ ਜਾਂ ਗੁਣਾ - ਭਾਗ ਕਰਣਾ . ਏ . ਏਲ . ਯੂ ਕੰਟਰੋਲ ਯੁਨਿਟ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ੋਂ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਨਾਥ-ਜੋਗੀਆਂ ਵਾਂਗ ਮੁਸਲਮਾਨ ਤੇ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਤੇ ਮੱਧ-ਕਾਲੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਵੱਡਮੁਲੀ ਦੇਣ ਹੈ।
ਸੂਫ਼ੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਪਿਤਾਮਾ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦੱਦੀਨ ਮਸਊਦ ਸ਼ਕਰਗੰਜ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ ਸੂਫੀਆਂ ਦੇ ਚਿਸ਼ਤੀ ਸਿਲਸਿਲੇ ਦਾ ਅਨੁਯਾਈ ਸੀ ਤੇ ਖਵਾਜਾ ਬਖ਼ਤਾਯਾਰ ਕਾਕੀ ਦਾ ਮੁਰੀਦ ਸੀ।
ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਮੁੱਕਤ ਸ਼ੁੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਕਵੀ ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ ਹੀ ਸੀ।
ਫ਼ਰੀਦ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਪੜ ਕੇ ਇਹ ਨਿਰਣਾ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਰਤਮਾਨ ਬੋਲੀ ਹੈ ਜਾਂ 800 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ।
ਇਹ ਪਿਆਰ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਚਲ ਕੇ ਰੱਬ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਲੋਚਦੇ ਸਨ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਸ਼ਕਰਗੰਜ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦਾਤਾ ਗੰਜੂ ਬਖ਼ਸ਼ ਤੇ ਸ਼ਰਫ ਦੀਲ ਬੂ ਅਲੀ ਕਲੰਦਰ ਉੱਘੇ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀ ਸਨ, ਜਿਨਾਂ ਨੇ ਸੂਫ਼ੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਲਈ ਲੋਕ-ਕਾਵਿ ਰੂਪਾਂ, ਕਾਫ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦੋਹਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।
ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਹਿਤ, ਅੱਠਵੀਂ-ਨੋਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਨਾਥ ਜੋਗੀ ਸਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਗੁਆਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।
ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਚੱਪਾ-ਚੱਪਾ ਨਾਥ-ਜੋਗੀਆਂ ਦੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।
ਉਝ ਗੁਰੂ ਮਛੰਦਰ ਨਾਥ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਕਾਲੀ ਜਲੰਧਰ ਨਾਥ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾਂ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਧੁਕੜੀ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਉੱਪਰ ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ।
ਨਾਥ ਜੋਗੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਗੋਰਖ ਨਾਥ ਦਾ ਨਾਮ ਕਾਫੀ ਚਰਚਿਤ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾਂ ਚੌਰੰਗੀ ਨਾਥ, ਰਤਨ ਨਾਥ ਤੇ ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਵੀ ਨਾਥ ਜੋਗੀਆ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਯੋਗ ਨਾਮ ਹਨ।
ਇਸ ਕਾਲ ਦੀਆਂ ਛੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ-ਵਾਰਾਂ ਰਾਏ ਕਮਾਲ ਦੀ ਮੌਜਦੀ ਕੀ ਵਾਰ, ਟੁੰਡੇ ਅਸਰਾਜੇ ਕੀ ਵਾਰ੍ਹ, ਲਲਾ ਬਹਿਲੀਮਾ ਕੀ ਵਾਰ, ਹਸਨੇ ਮਹਿਮਨੇ ਕੀ ਵਾਰ ਤੇ ਮੂਸੇ ਕੀ ਵਾਰ, ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾਂ ਪਾਉੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਉੱਪਰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਆਈਆ ਛੇ ਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਅਠਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ।
ਇਹ ਹਉਮੈਂ ਤੋ਼ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਵੀ ਦਿੱਤਾ।
ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਸੱਚਾ ਹੋਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।
ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ, ਕਬੀਰ ਤੇ ਰਵਿਦਾਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।
ਇਸ ਧਾਰਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਕਾਵਿ-ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਨੇਕਾਂ ਗੀਤ, ਵਾਰਾਂ, ਬੋਲੀਆਂ, ਕਹਾਵਤਾਂ, ਬੁਝਾਰਤਾਂ, ਘੋੜੀਆਂ, ਸੱਦਾ, ਸੁਹਾਗ, ਸਿੱਠਣੀਆ, ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ, ਪੱਟੀਆ, ਅਖਰੀਆਂ, ਬਰਾਂਮਾਹ, ਸਤਵਾਰੇ ਆਦਿ ਲੋਕ-ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਉੱਤਮ ਨਮੂਨੇ ਬਣੇ।
ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਵਿਸ਼ਿਸਟ ਸਾਹਿਤ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਜਦ ਤੱਕ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਕੋਲ ਕੋਈ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਨਾਂ ਹੋਵੇ।
ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰਿਆ ਦਾ ਕੋਈ ਨਾਂ ਜਾਂ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਇਹ ਆਮ ਲੋਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਹੁਣ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਤੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕਾਲ-ਵੰਡ ਡਾ.ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋ. ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਸੇਲ ਤੇ ਡਾ. ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਦੁਆਰਾ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਤੇ ਵਿਕਾਸ’ ਨਾਮ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1500 ਈ. ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਤਿ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸਾਹਿਤ ਧਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਜਿਹੀ ਚਰਚਾ ਕਰਾਂਗੇ।
ਆਦਿ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਹਿਤਕ ਧਰਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਪਰ ਸਾਡੇ ਤੱਕ ਜੋ ਪੰਹੁਚੀਆਂ ਜਾਂ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆਂ ਹਨ ਉਹਨਾ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆ ਧਾਰਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ:-
ਇਸ ਦੇ ਮਾਪੇ ਪੁਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਹਾਲਾਂ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਨਾਲ ਤਾਅਲੁੱਕ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਫ਼ਨਕਾਰ ਸਨ।
ਉਸ ਦਾ ਬਾਪ, ਚਾਰਲਜ਼ ਸਪੈਂਸਰ ਚੈਪਲਿਨ ਸੀਨੀਅਰ, ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਹੀਨਾਹ ਸਪੈਂਸਰ, ਇੱਕ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵਕਤ ਅਲਹਿਦਗੀ ਹੋ ਗਈ ਜਦ ਚਾਰਲੀ ਦੀ ਉਮਰ 3 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸੀ।
1891 ਦੀ ਮਰਦਮ ਸ਼ੁਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚਾਰਲੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਬੜਾ ਮਤਰੇਆ ਭਾਈ ਸਿਡਨੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਾਰਲੋ ਸਟਰੀਟ, ਵਾਲਵ ਰਥ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਚਾਰਲੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੈਮਬੇਥ ਦੇ ਕੇਨਿੰਗਟਨ ਰੋਡ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ 3 ਪੋਨਲ ਟੇੱਰਸ, ਚੇਸਟਰ ਸਟਰੀਟ ਅਤੇ 39 ਮੇਥਲੇ ਸਟਰੀਟ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਉਸ ਦੀ ਨਾਨੀ ਅਰਧ ਬੰਜਾਰਨ ਸੀ, ਇਸ ਤੱਥ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਮਾਣ ਸੀ, ਇਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਵੈਜੀਵਨੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਅਲਮਾਰੀ ਦੇ ਕੰਕਾਲ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਚੈਪਲਿਨ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਚਾਰਲਸ ਚੈਪਲਿਨ ਸੀਨੀਅਰ, ਪੱਕਾ ਪਿਅੱਕੜ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਘੱਟ ਹੀ ਸੰਪਰਕ ਰਿਹਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਚੈਪਲਿਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸੌਤੇਲਾ ਭਰਾ ਕੁੱਝ ਸ੍ਮੇਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰਖੇਲ ਲੁਈਸ ਦੇ ਨਾਲ 287 ਕੇਨਿੰਗਟਨ ਰੋਡ ਤੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਪੱਟੀ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਤੱਥ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ।
ਉਸ ਦਾ ਸੌਤੇਲਾ ਭਰਾ ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗਣ ਮਾਂ ਕਾਉਲਸਡਾਨ ਵਿੱਚ ਕੇਨ ਹਿੱਲ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।
1901 ਦੀ ਮਰਦਮ ਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਜਾਨ ਵਿਲੀਅਮ ਜੈਕਸਨ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਦ ਏਟ ਲੰਕਾਸ਼ਾਇਰ ਲੈਡਜ਼ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਚ-ਟਰੁੱਪ ਦੇ ਨਾਲ 94 ਫਰੰਡਲ ਰੋਡ, ਲੈਮਬੇਥ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਹੀਨਾਹ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਕ਼ਤ ਦਾ ਆਗਾਜ਼ 1894 ਵਿੱਚ ਅਲਬਰ ਸ਼ਾਟ ਦੇ ਇੱਕ ਥਿਏਟਰ ਵਿੱਚ ਦ ਕੰਟੀਨ ਨਾਮੀ ਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ ਅਦਾਇਗੀ ਫ਼ਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੋਇਆ।
ਡਰਾਮੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀਨਾਹ ਉੱਤੇ ਆਵਾਜ਼ੇ ਕਸੇ ਗਏ ਅਤੇ ਮੁਖਤਲਿਫ਼ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸੁੱਟੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ਦੀਦ ਜਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਟੇਜ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਸਟੇਜ ਦੇ ਪਰਦਾ ਪਿਛੇ ਉਹ ਖ਼ੂਬ ਰੋਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੈਨੇਜਰ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਕੀਤੀ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਚੈਪਲਿਨ ਇਕੱਲਾ ਸਟੇਜ ਤੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਵਕ਼ਤ ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤ ਜੈਕ ਜੋਨਜ ਗਾਉਣ ਲਗਾ।
ਚਾਰਲੀ ਚੈਪਲਿਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਉੱਤੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ 73 ਹਜ਼ਾਰ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋੲੇ ਸਨ।
ਚਾਰਲੀ ਚੈਪਲਿਨ ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਕਮੇਡੀਅਨ, ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ।
ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਨਮਾ ਦੇ ਕਲਾਸਿਕੀ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਆਰੰਭਿਕ ਤੋਂ ਦਰਮਿਆਨੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਚਾਰਲੀ ਚੈਪਲਿਨ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸ਼ੋਹਰਤ ਪਾਈ।
ਮਾਸਕੋ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1327 ਵਿੱਚ ਵਲਾਦਿਮੀਰ - ਸੁਜਦਾਲ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਈ ਗਈ।
ਵੋਲਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਵਾਤ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਅਨੁਕੂਲ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਹੌਲੀ - ਹੌਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਬਹੁਤ ਹੋਣ ਲਗਾ।
ਇਹ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਰੂਸ ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।
ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਛੇਵਾਂ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਇਸਤਾਂਬੁਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਰਪ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
ਮਾਸਕੋ, ਯੂਰਪੀ ਰੂਸ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਘੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਮੋਸਕਵਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁਲਕਾਂ - ਮੱਧ ਕਾਲੀਨ ਮਾਸਕੋ ਦੀ ਉੱਚ ਡੱਚੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੀ ਜਾਰਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ - ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਹ ਮਾਸਕੋ ਜਾਰ-ਰਾਜ ਭਵਨ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਪੁਰਾਤਨ ਕਿਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਰੂਸੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਕਨੂੰਨੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ।
ਇਹ ਕ੍ਰੈਮਲਿਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਪਾਰਗਮਨ ਜਾਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: 4 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ-ਅੱਡੇ, ਨੌਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਮੈਟਰੋ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਮਾਸਕੋ ਮੈਟਰੋ ਜੋ ਟੋਕੀਓ ਅਤੇ ਸਿਓਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਵਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਇਸ ਮੈਟਰੋ ਨੂੰ 185 ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿਚਲੇ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਉਸਾਰੀ ਕਲਾ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਕੀ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮੇਂ ਮੁਤਾਬਕ ਮਾਸਕੋ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਪਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਅਕਾਰ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚਲੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਰੁਤਬੇ ਕਾਰਨ ਮਿਲੇ ਹਨ: ਤੀਜਾ ਰੋਮ , ਚਿੱਟ-ਪੱਥਰੀਆ , ਪਹਿਲਾ ਤਖ਼ਤ , ਚਾਲੀ ਚਾਲੀਆਂ ਵਾਲਾ ।
ਪੁਰਾਣੀ ਰੂਸੀ ਵਿੱਚ "" ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇੱਕ ਗਿਰਜਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 40 ਗਿਰਜੇ ਆਉਂਦੇ ਸਨ।
ਆਪ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਸਿੰਘ ਸਜ ਗਏ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ, ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਮਿੱਥ ਲਿਆ।
ਸ਼ਹੀਦ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ ਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪਨਪ ਰਹੀਆਂ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀਆਂ ਭੈੜੀਆਂ ਵਾਦੀਆਂ, ਵਿਆਹਾਂ-ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਸਮੇਂ ਫਜ਼ੂਲ-ਖਰਚੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤੀ।
ਜਦੋਂ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਤਾਂ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਸਿਰਕੱਢ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਈ।
ਅਕਾਲੀ ਲੀਡਰਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਸੈਂਟਰਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਰਤ ਉੱਤੇ ਰਿਹਾਅ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਅੰਤ 1926 ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।
ਰਿਹਾਈ ਉਪਰੰਤ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਟਿਆਲਾ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਟਿਆਲਾ ਦੀਆਂ ਘੁਰਕੀਆਂ, ਉੱਚੀਆਂ ਪਦਵੀਆਂ ਦੇ ਲਾਲਚ, ਜਗੀਰਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਕੀਦੇ ਤੋਂ ਥਿੜਕਾ ਨਾ ਸਕੀਆਂ।
ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ ਦਾ ਜਨਮ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਹਰ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਬਰਨਾਲਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਠੀਕੀਰਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇਵਾ ਸਿੰਘ ਫੂਲਕੀਆ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਰਈਅਸ ਨਿਯੁਕਤ ਸਨ।
ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਪਿੱਛੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਚੇਤਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਈ ਰਾਜਸੀ ਲਹਿਰਾਂ ਚੱਲੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਪਾਸ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਆਪ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁਸਾਹਿਬ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ।
ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪ ਬਰਨਾਲੇ ਪਲੇਗ ਅਫ਼ਸਰ ਲੱਗ ਕੇ ਆਏ।
ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਲਗਨ ਨੇ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਤਿਆਗਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਲਾਲੀ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਨਵਤੇਜ ਭਾਰਤੀ ਨੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ਼ ਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸਿਧਾਰਥ ਨੇ ਰੇਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।
ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਭੂਤਵਾੜੇ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਲਾਲੀ, ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ, ਗੁਰਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਹਰਿੰਦਰ ਮਹਿਬੂਬ, ਨਵਤੇਜ ਭਾਰਤੀ, ਪ੍ਰੇਮ ਪਾਲੀ, ਅਮਰਜੀਤ ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਸੁਰਜੀਤ ਲੀ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰੀ-ਪੋਇਟਕ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਆੱਟਮ ਆਰਟ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਕਿਤਾਬ, ਲੀਲ੍ਹਾ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਅਜਮੇਰ ਰੋਡੇ ਨਾਲ਼ ਮਿਲ ਕੇ ਲਿਖੀ ਹੈ।
ਇਹ ਕਿਤਾਬ 1052 ਸਫ਼ਿਆਂ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਐਂਡਲੈੱਸ ਆਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੋਇਟਰੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੇ ਛਾਪਿਆ ਹੈ।
ਨਵਤੇਜ ਕਈ ਸਾਲ ਲੰਡਨ ਓਨਟੇਰੀਓ ਤੋਂ 'ਥਰਡ ਆਈ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਇਨਕ' ਚਲਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।
ਇਸ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਅਧੀਨ ੳਸ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਾਪੀਆਂ ਹਨ।
ਨਵਤੇਜ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸੂਬੇ "ਓਨਟੇਰੀਓ"ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ 'ਲੰਡਨ' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੁਰਦਿੰਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ੳਸ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਮੀਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਬੋਧ ਹੈ।
ਨਵਤੇਜ ਦੀ ਬੇਟੀ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਟਾ ਟੋਰਾਂਟੋ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨਵਤੇਜ ਭਾਰਤੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇੱਕ ਜਾਣੀ ਪਛਾਣੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਹੈ।
ਉਸ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾ ਅਜਮੇਰ ਰੋਡੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਲਿਖੀ 1052 ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਲੀਲਾ’ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਂ ਗਿਆਨੀ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਮਤੀ ਮਾਇਆ ਦੇਵੀ ਸੀ।
ਅੱਠ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ, ਨਿੱਕੀ ਉਮਰੇ ਹੀ ਪਿਤਾ ਪੁਰਖੀ ਦਰਜ਼ੀ ਦੇ ਕੰਮ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਅਤੇ ਧੰਦੇ ਦੀ ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਦਿੱਲੀ, ਸ਼ਿਮਲਾ ਅਤੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਜਾਣਾ ਪਿਆ।
ਟੂ ਦ ਪੰਜਾਬ ਆਫ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਐਂਡ ਅਦਰ ਪੋਇਮਸ, - ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਈ ਬੁੱਕ
ਮੁੱਢਲੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਵਾਰਤਕ ਵੀ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤਾ।
ਅਯੋਧਿਆ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਰਜੂ ਨਦੀ ਦੇ ਸੱਜੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਫੈਜਾਬਾਦ ਤੋਂ ਛੇ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ਤੇ ਬਸਿਆ ਹੈ।
ਅਯੋਧਿਆ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਸੱਤ ਪਵਿਤਰ ਤੀਰਥਸਥਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦਾ ਨਗਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸੰਪੰਨਤਾ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਸਵਰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇੱਥੇ ਅੱਜ ਵੀ ਹਿੰਦੂ, ਬੋਧੀ, ਇਸਲਾਮ ਅਤੇ ਜੈਨ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਖੰਡਰ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਜੈਨ ਮਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੇ ਆਦਿਨਾਥ ਸਹਿਤ ਪੰਜ ਤੀਰਥਕਰਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਅਯੋਧਿਆ ਪਿਛਲੇ ਕੁੱਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉੱਥੇ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦਾਸਪਦ ਭਵਨ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇਹ ਰਾਏ ਸੀ ਕਿ ਉੱਥੇ ਰਾਮ ਮੰਦਿਰ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਦ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ।
1992 ਨੂੰ ਇਸ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਫਿਰਕੂ ਹਿੰਦੂਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਵਾਦ ਹੋਰ ਗਹਿਰਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਣਯੋਗ ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਮਮੰਦਰ ਅਮੰਨਾ, ਨਿਰਮੋਹੀ ਅਖਾੜੇ ਅਤੇ ਸੁੰਨੀ ਵਕਫ ਬੋਰਡ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਗੇਸ਼ਵਰ ਨਾਥ ਮੰਦਿਰ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦੇ ਪੁੱਤ ਕੁਸ਼ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ।
ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੁਸ਼ ਘਾਘਰਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਨਹਾ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਾਜੂਬੰਦ ਖੋਹ ਗਿਆ ਸੀ।
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹੀ ਇੱਕਮਾਤਰ ਮੰਦਿਰ ਹੈ ਜੋ ਵਿਕਰਮਾਦਿਤ ਦੇ ਕਾਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ।
ਜੈਨ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਥੇ ਪੰਜ ਤੀਰਥੰਕਰਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਇਥੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਤੀਰਥੰਕਰ ਆਦਿਨਾਥ,
ਦੂਜਾ ਤੀਰਥੰਕਰ, ਅਜੀਤਨਾਥ,ਅਭਿਨੰਦਾਨਾਥ , ਪੰਜਵੇਂ ਤੀਰਥੰਕਰ, ਸੁਮੈਤੀਨਾਥ ਅਤੇ 14ਵੇਂ ਤੀਰਥੰਕਰ ਅਨੰਤਨਾਥ, . ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੇਕ ਪੈਰੋਕਾਰ ਨੇਮ ਨਾਲ ਅਯੋਧਿਆ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਜਿੱਥੇ ਜਿਸ ਤੀਰਥੰਕਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਥੇ ਹੀ ਉਸ ਤੀਰਥੰਕਰ ਦਾ ਮੰਦਿਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਦਿਰਾਂ ਨੂੰ ਫੈਜਾਬਾਦ ਦੇ ਨਵਾਬ ਦੇ ਖਜਾਨਚੀ ਕੇਸਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ।
ਇਹ ਮੰਦਿਰ ਉਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਅਸ਼ਵਮੇਘ ਯੱਗ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਲੱਗਭੱਗ 300 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁੱਲੂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮੰਦਿਰ ਬਣਵਾਇਆ।
ਕਾਲੇਰਾਮ ਦਾ ਮੰਦਿਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਨਵੇਂ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕਾਲੇ ਰੇਤਲੈ ਪੱਥਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਮਾ ਸਥਾਪਤ ਹੈ ਉਹ ਘਾਘਰਾ ਨਦੀ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਹਨੁਮਾਨ ਗੜੀ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸਥਿਤ ਸੋਨ ਭਵਨ ਅਯੋਧਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਮੰਦਿਰ ਹੈ।
ਇਹ ਮੰਦਿਰ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨੇ ਮੂਰਤੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਇਸ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਗ੍ਰਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੁੰਦਰਤਮ ਸਰੂਪ ਕਹੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸੰਤ ਸਵਾਮੀ ਸ਼੍ਰੀ ਯੁਗਲਾਨੰਨਿਸ਼ਰਣ ਦੀ ਤਪਸਥਲੀ ਇਹ ਸਥਾਨ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰਸਿਕੋਪਾਸਨਾ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆਪੀਠ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀ ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਚਿਰਾਂਦ ਨਿਵਾਸੀ ਸਵਾਮੀ ਸ਼੍ਰੀ ਯੁਗਲਪ੍ਰਿਆ ਸ਼ਰਨ ਜੀਵਾਰਾਮ ਦੇ ਚੇਲੇ ਸਨ।