polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਜਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਹੈ; ਦੋਸਤ ਖੁਸ਼ ਹਨ; ਕੁਝ ਈਰਖਾ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਜਲ ਰਹੇ ਹਨ।
ਕੈਸੀਅਸ ਵਰਗੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਹਾਮੀ ਤਾਂ ਹਨ ਪਰ ਈਰਖਾ ਖਹਿੜਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ ਅਤੇ ਕਾਸਕਾ ਵਰਗੇ ਮੂਰਖ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੀ ਬੈਠੇ ਹਨ।
ਬਰੂਟਸ ਵਰਗੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੇ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਦੇ ਦੀਵਾਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਉਚੀਆਂ ਸੁਚੀਆਂ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਵਾਸਤਾ ਦੇ ਕੇ ਕੈਸੀਅਸ ਵਰਗੇ ਸ਼ਾਤਰ ਲੋਕ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਿਆਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਡਿੱਗਦਾ ਸੀਜ਼ਰ, ਬਰੂਟਸ ਦਾ ਖੰਜਰ ਵੇਖ ਹੈਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: "ਬਰੂਟਸ! ਤੂੰ ਵੀ!" ਮਾਰਕ ਐਨਟਨੀ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਯੋਧਾ ਹੈ।
ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੋਮ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਚਿਤਵਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸੀਜ਼ਰ ਦੇ ਲਾਸ ਕੋਲ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਤਕਰੀਰ ਨਾਲ ਅਵਾਮ ਨੂੰ ਭਾਵੁਕ ਕਰ ਬਗਾਵਤ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭੜਕੇ ਲੋਕ ਸਾਜ਼ਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਘਰ ਜਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਮ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਣ ਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਫਿਲਪੀ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕ ਐਨਟਨੀ ਤੇ ਔਕਟੇਵੀਅਸ ਸੀਜ਼ਰ ਅਤੇ ਬਰੂਟਸ ਤੇ ਕੈਸੀਅਸ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਾਜ਼ਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਕੈਸੀਅਸ ਤੇ ਬਰੂਟਸ ਖੁਦਕਸ਼ੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਮਾਰਕ ਐਨਟਨੀ, ਔੋਕਟੇਵੀਅਸ ਤੇ ਲੈਪੀਡਸ ਦੇ ਤ੍ਰਿਤੰਤਰ ਦਾ ਦੀ ਤਿੱਕੜੀ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜੂਲੀਅਸ ਸੀਜ਼ਰ ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦੁਖਾਂਤ ਡਰਾਮਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ 44 ਈਪੂ ਨੂੰ ਰੋਮਨ ਸਲਤਨਤ ਵਿੱਚ ਜੂਲੀਅਸ ਸੀਜ਼ਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਸਾਜ਼ਿਸ਼, ਉਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਨੂੰ ਹੋਈ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਾਜ਼ਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹਾਰ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਲਿਖੇ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਕਈ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਐਂਟੋਨੀ ਐਂਡ ਕਲੀਓਪੈਟਰਾ ਅਤੇ ਕੋਰੀਓਲੈਨਸ ਵੀ ਹਨ।
ਲੂਸੀਅਸ, ਟਿਟਨੀਅਸ, ਮੇਸਾਲਾ, ਛੋਟਾ ਕੈਟੋ, ਵੋਲੂਮਨੀਅਸ, ਸਟਰੈਟੋ: ਬਰੂਟਸ ਅਤੇ ਕੈਸੀਅਸ ਦੇ ਮਿੱਤਰ
ਔਕਟਾਵੀਅਸ, ਮਾਰਕ ਐਂਟਨੀ, ਲੇਪੀਡਸ: ਜੂਲੀਅਸ ਸੀਜ਼ਰ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਹਾਕਮ ਤਿੱਕੜੀ
ਮਾਰਕਸ ਬਰੂਟਸ, ਕੈਸੀਅਸ, ਕਾਸਕਾ, ਟਰੇਬੋਨੀਅਸ, ਲਿਜਾਰੀਅਸ, ਡੇਸੀਅਸ ਬਰੂਟਸ, ਮੇਟੇਲਸ ਸਿੰਬਰ, ਸਿੰਨਾ: ਸੀਜ਼ਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਸਾਜ਼ਸ਼ੀ
ਗਾਜਰ ਘਾਹ ਡੂੰਘੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ, ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਤਣੇ ਵਾਲਾ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਣ ਵਾਲਾ ਬੂਟਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਔਸਤਨ ਉੱਚਾਈ 3 ਤੋਂ 4 ਫੁੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਗਾਜਰ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚੀਰਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੂਟੇ ਨੂੰ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਫੁੱਲ ਬਹੁਤ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਨਦੀਨ ਫ਼ਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਉੱਗਣਾ ਸ਼ੂਰੁ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਰਸਾਤਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ ਚਾਰ ਤੋਂ ਪੰਜ ਵਾਰੀ ਉਗੱਦਾ ਹੈ।
ਗਾਜਰ ਘਾਹ ਦਾ ਇੱਕ ਬੂਟਾ 5000 ਤੋਂ 25000 ਬੀਜ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਹਵਾ ਜਾਂ ਪਾਣੀ, ਖਾਦਾਂ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ, ਰੇਲਾਂ ਜਾਂ ਗੱਡੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਅੰਦਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਨਮੀ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਹੀ ਉੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਠੰਡ ਪੈਣ ਸਮੇਂ ਇਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਤਣਾ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹ ਹਰੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬਹਾਰ ਰੁੱਤ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਫਿਰ ਵਧਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਛਾਂ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਦਾ ਵਾਧਾ ਰੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਬੂਟਾ ਹਰਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਗਾਜਰ ਘਾਹ ਇੱਕ ਗਾਜਰ ਜਿਹਾ ਦਿਖਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਮੁੱਖ ਨਦੀਨ ਹੈ।
ਇਸ ਨਦੀਨ ਦਾ ਮੂਲ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗਾਜਰ ਘਾਹ ਦੇ ਹੋਰ ਨਾਮ ਪਾਰਥੀਨੀਅਮ, ਸਫੈਦ ਟੋਪੀ, ਕਾਂਗਰਸ ਘਾਹ, ਗੰਦੀ ਬੂਟੀ, ਚੱਤਕ ਚਾਂਦਨੀ ਆਦਿ ਵੀ ਹਨ।
ਇਹ ਖਾਲੀ ਥਾਂਵਾਂ, ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ, ਨਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਟੜੀਆਂ, ਰੇਲ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ, ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕਾਲੋਨੀਆਂ, ਸ਼ਾਮਲਾਟ ਜ਼ਮੀਨਾਂ, ਪੱਕੀਆਂ ਵੱਟਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਗ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਮਾ, ਨਜ਼ਲਾ, ਜੁਕਾਮ, ਚਮੜੀ ਦੀ ਸੋਜਿਸ਼, ਖੁਜ਼ਲੀ/ਖਾਰਸ਼, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਲਰਜ਼ੀ ਆਦਿ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਲਾਲ ਧਾਰੀਆਂ ਪੈਣਾ, ਵਾਲਾਂ ਦਾ ਡਿੱਗਣਾ, ਚਮੜੀ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਛਾਲੇ ਪੈ ਜਾਣੇ ਆਦਿ ਰੋਗ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਮਰ ਵੀ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਗਾਜਰ ਘਾਹ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਰਸਾਇਣ ਛੱਡਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬੂਟੇ ਨੂੰ ਉੱਗਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
ਯਾਸਪਰਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੈਡੀਕਲ ਡਾਕਟਰੇਟ ਹਾਇਡੇਲਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ ਤੋਂ 1908 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਐਮਲ ਕ੍ਰੈਪਲਿਨ ਅਤੇ ਕਾਰਲ ਬੋਨਹੋਫਰ, ਅਤੇ ਕਾਰਲ ਵਿਲਮੈਨਸ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਫ੍ਰੈਂਡਜ਼ ਨਿਸਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਾਇਡੇਲਬਰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮੈਡੀਕਲ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਤੋਂ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ।
ਇਹ ਪਦਵੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪਦਵੀ ਬਣ ਗਈ, ਅਤੇ ਯਾਸਪਰਸ ਕਦੀ ਵੀ ਕਲੀਨੀਕਲ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਇਆ।
ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਕਿਸਾਨੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਤੋਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨਦਾਨ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲਈ, ਪਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਿਸਟਮ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਹਾਇਡਲਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ।
ਇਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸਾਫ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਸ ਲਈ ਰੁੱਖੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ 1902 ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ ਡਾਕਟਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕਰਿਮਨੋਲੋਜੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਥੀਸਸ ਲਿਖਿਆ।
1910 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਗੇਰਟਰੂਡ ਮੇਅਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਨੇੜਲੇ ਦੋਸਤਾਂ ਗੁਸਤਾਵ ਮੇਅਰ ਅਤੇ ਅਰਨਸਟ ਮੇਅਰ ਦੀ ਭੈਣ ਸੀ।
ਐਪਰ, ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੋਸਤ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਲਗ ਥਲਗ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਖੋਜ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ।
ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ 30 ਮਾਰਚ 1945 ਤਕ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦੇਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਨਿਰੰਤਰ ਮੰਡਰਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਿ ਹਾਇਡੇਲਬਰਗ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।
ਸੰਨ 1963 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਓਲਡੇਨਬਰਗ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਲਈ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਉਹ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਅਤੇ 1969 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ 90 ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ ਸਮੇਂ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤਕ ਬਾਸਲ ਵਿੱਚ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਵਜੋਂ ਰਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ।
1921 ਵਿਚ, 38 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ, ਯਾਸਪਰਸ ਮਨੋਚਕਿਤਸਾ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ ਆਪਣੇ ਥੀਮਾਂ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਫਲਸਫੇ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਕਾਰਲ ਟੀਓਡੋ ਯਾਸਪਰਸ ਜਰਮਨ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਧਰਮ-ਸਾਸ਼ਤਰ, ਮਨੋਚਕਿਤਸਾ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਤਕੜਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ਰੋਜੂਲੂ ਮਰਾਯੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੱਤ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਿਆਸਾ , ਕਾਗਜ਼ ਕੇ ਫੂਲ , ਚੌਧਵੀ ਕਾ ਚੰਦ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬ ਬੀਬੀ ਔਰ ਗੁਲਾਮ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਉਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ, ਸਫਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਲਾਸਿਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੋਹਰੀ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਰਹਿਮਾਨ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਗਾਈਡ ਅਤੇ ਨੀਲ ਕਮਲ ਲਈ ਦੋ ਵਾਰ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਰਾਮ ਔਰ ਸ਼ਿਆਮ ਅਤੇ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ।
ਪਿਆਸਾ, ਸਾਹਿਬ ਬੀਵੀ ਔਰ ਗੁਲਾਮ, ਕਾਗਜ਼ ਕੇ ਫੂਲ, ਗਾਈਡ, ਤੀਸਰੀ ਕਸਮ ਆਦਿ ਇਸ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਹਨ।
ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ, ਅੱਠ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ, ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਲਈ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਅਵਾਰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀਆਂ "ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ" ਖ਼ਿਤਾਬ ਵਾਲੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ ਹੈ।
ਵਹੀਦਾ ਰਹਿਮਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਫਰਵਰੀ 1938 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਚੇਂਗਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਾਖਿਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਇੱਕ ਆਮ ਗਲਤ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਰਹਿਮਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮੁਹੰਮਦ ਅਬਦੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਬੇਗਮ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਚਾਰ ਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਸੀ।
ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਜੋਸੇਫ ਕਾਨਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉੱਥੇ ਮਦਰਾਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਸੀ।
ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਦੀ 1951 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਵਾਨ ਸੀ।
ਵਪਾਰਕ ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਰੇਸ਼ਮਾ ਔਰ ਸ਼ੇਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਕਬੀਲਾਈ ਔਰਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਰੁਕਾਵਟ ਆ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਾਂ ਬਣ ਗਈ।
1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਮਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਭੀ ਕਭੀ , ਨਮਕੀਨ ਅਤੇ ਲਮਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਗਲੇ 12 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 2002 ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਪਰਤੀ।
ਰਹਿਮਾਨ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਬਣਨਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਠੀਕ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਟੀਚਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਈਆਂ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਨ੍ਰਿਤ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਕਾਰਨ ਮਿਲੀ ਸੀ।
ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੇਵ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੱਤ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ.ਆਈ.ਡੀ. ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਬਣ ਗਈ।
ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।
ਉਹ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ "ਰੰਗ ਦੇ" ਦੀ ਰਾਜਦੂਤ ਹੈ।
ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਡਾਂਸਰ ਵਜੋਂ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਵਹੀਦਾ ਰਹਿਮਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰ ​​ਦੀ ਗੰਜਮ ਕਲਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਚਾਚੇ ਡਾ. ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਅਲੀ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰ ​​ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਸੀ।
ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਐਕਟ ਜਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਨੂੰਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਵੱਲੋਂ 4 ਅਗਸਤ 2009 ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਆਰਟੀਕਲ 21 ਏ ਦੇ ਤਹਿਤ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 6 ਤੋਂ 14 ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਦਾ ਰੂਪ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਆਰਟੀਈ ਐਕਟ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਿੱਚ ‘ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ’ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
'ਮੁਫ਼ਤ ਸਿੱਖਿਆ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਬੱਚਾ ਕੋਈ ਫੀਸ, ਫੰਡ ਜਾਂ ਖਰਚਾ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕੇਗਾ।
ਉਸ ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਜਿਹੇ ਕਿਸੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।
‘ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ’ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਅਥਾਰਟੀਆਂ ਉੱਤੇ 6-18 ਉਮਰ ਸਮੂਹ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਦਾਖਲੇ, ਹਾਜ਼ਰੀ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਸਦੇ ਨਾਲ, ਭਾਰਤ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰ ਅਧਾਰਤ ਢਾਂਚੇ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਹੈ ਜੋ ਆਰਟੀਈ ਐਕਟ ਦੇ ਉਪਬੰਧਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਆਰਟੀਕਲ 21 ਏ ਵਿੱਚ ਦਰਜ਼ ਬੱਚੇ ਦੇ ਇਸ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕਨੂੰਨੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਨੂੰ 26 ਅਗਸਤ 2009 ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਧਿਕਾਰ ਕਨੂੰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇੱਕ ਕਨੂੰਨ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦੁਆਰਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਆਪਣੇ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ, ਡਾ. ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅਸੀਂ ਇਹ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਹਾਂ ਕਿ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਹੋਵੇ।
ਅਜਿਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਜਿਹੜੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਯੋਗਤਾਵਾਂ, ਗਿਆਨ, ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਰਵੱਈਏ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
" ਇਹ ਹੁਣ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਇਹ 2019 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਧਿਕਾਰ ਕਨੂੰਨ ਨੇੜਲੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤਕ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ’ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ- ਛੇ ਤੋਂ ਚੌਦਾਂ ਉਮਰ ਸਮੂਹ ਦੇ ਹਰੇਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਅਰੰਭਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਦਾਖਲਾ, ਹਾਜ਼ਰੀ ਅਤੇ ਮੁਕੰਮਲਤਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ।
'ਮੁਫ਼ਤ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਬੱਚਾ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਫੀਸ ਜਾਂ ਖਰਚੇ ਨਹੀਂ ਭਰੇਗਾ ਜਾਂ ਖਰਚਿਆਂ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਦਾਖਲ ਬੱਚੇ ਲਈ ਇੱਕ ਉਮਰ ਉਚਿਤ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਵਿੱਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਢੁੱਕਵੀਂ ਸਰਕਾਰ, ਸਥਾਨਕ ਇਖ਼ਤਿਆਰ ਅਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਫਰਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ-ਸਿੱਖਿਅਕ ਅਨੁਪਾਤ , ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ, ਸਕੂਲ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਦਿਨ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਾਨਕ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਸਨੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਛੜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ 25% ਰਾਖਵਾਂਕਰਨ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਾਰਨ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।
ਕੇਂਦਰੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਦੀ ਸਬ-ਕਮੇਟੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਿੱਲ ਦਾ ਖਰੜਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨੇ ਇਸ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਨਤਾਵਾਦੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸ਼ਰਤ ਵਜੋਂ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।
ਭਾਰਤੀ ਲਾਅ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਛੜੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ 50% ਰਾਖਵੇਂਕਰਨ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਇਸ ਕਨੂੰਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਖਰੜਾ ਤਿਆਰ ਵੇਲੇ ਤਕ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਸੋਧ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਢੰਗ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਸਿੱਖਿਆ ਬਿੱਲ ਦਾ ਖਰੜਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ।
7 ਮਈ 2014 ਨੂੰ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਕਿ ਘੱਟਗਿਣਤੀ ਅਦਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹਰਸ਼ਰ ਤੋਂ ਮਨੀਮਹੇਸ਼ ਪੈਦਲ ਚੜ੍ਹਾਈ ਵਾਲੀ ਯਾਤਰਾ 13 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਹੈ।
ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਹਰ ਸਾਲ ਰਾਧਾਅਸ਼ਟਮੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਇਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਮੇਲੇ 'ਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਾਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਪਹਿਲਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਤਦਾਦ ਵਿਚ, ਹੁਣ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਤਦਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤ ਮਨੀ ਮਹੇਸ਼ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਕੜੀ, ਝੰਡੀ ਆਦਿ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਰਾਧਾਅਸ਼ਟਮੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਕੈਲਾਸ਼ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਬਣੇ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਤੋਂ ਮਨੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਜਦੋਂ ਝੀਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਧੰਨਛੋ ਤੋਂ ਸਫਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਕੇ ਗੌਰੀ ਕੁੰਡ ਪਹੁੰਚਣ ਉੱਤੇ ਕੈਲਾਸ਼ ਸਿਖਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇਥੋਂ ਡੇਢ ਕਿਲਮੀਟਰ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਨੀਮਹੇਸ਼ ਝੀਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬੱਦਲਾਂ 'ਚ ਘਿਰਿਆ ਕੈਲਾਸ਼ ਸ਼ਿਖਰ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਣ ਲਈ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਹੀ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨੀਮਹੇਸ਼ ਝੀਲ:ਮਨਪੀਰ ਪੰਜਾਲ ਦੀ ਹਿਮ ਸੰਖਿਆ 'ਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਚੰਬਾ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਤਹਿਸੀਲ ਭਰਮੌਰ ਖੇਤਰ 'ਚ ਕੈਲਾਸ਼ ਸ਼ਿਖਰ ਮਨੀ ਮਹੇਸ਼ ਝੀਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ 'ਚੋਂ 'ਜੰਗਸਕਰ ਪਰਬਤ' ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ 'ਧੌਲਧਾਰ ਪਰਬਤ' ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
ਸੋਬਤੀ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ ਮੁਹਾਵਰੇਦਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਉਰਦੂ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪਾਤਰ 'ਦਲੇਰ', 'ਸਾਹਸੀ' ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ।
ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਢਾਲਣ ਦੀ ਉਸਦੀ ਯੋਗਤਾ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਉਹ ਲਿਖ ਰਹੀ ਹੈ, ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਦੇਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੋਬਤੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਲਿੰਗਕਤਾ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਨਜਿੱਠਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ 'ਔਰਤ ਲੇਖਿਕਾ' ਵਜੋਂ ਲੇਬਲ ਹੋਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਨਾਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਦੋਵਾਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਉਸ ਦੀ ਲਿਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਨੇ ਵੀ ਕੁਝ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਲਿਖਣ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ "ਅਣਪਛਾਤੀ" ਹੈ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਇੱਕ ਔਰਤ ਪਾਤਰ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਗਲਪ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਮ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਤੀਬਰ ਜਿਨਸੀ ਸੰਬੰਧਤ ਔਰਤ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਚੋਣ ਸੋਬਤੀ ਏਕਾ ਸੋਹਬਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਹੈ।
ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਵੀਡਿਸ਼, ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਸਹਿਤ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਉੱਚ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਫਤਿਹਚੰਦ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਹ ਭਾਰਤ ਚਲੀ ਗਈ।
ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿਰੋਹੀ ਦੇ ਬਾਲ-ਮਹਾਰਾਜਾ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਦੀ ਆਇਆ ਵਜੋਂ ਦੋ ਸਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਉਸਦੀ ਬੁਢੇਪੇ ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ 70 ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਡੋਗਰੀ ਲੇਖਕ ਸ਼ਿਵਨਾਥ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਇੱਕ ਕਮਾਲ ਦੇ ਇਤਫਾਕ ਨਾਲ ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸੇ ਦਿਨ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਇਹ ਜੋੜਾ ਪੂਰਬੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪਤਪਰਗੰਜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਿਊਰ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਫਲੈਟ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ਼ਿਵਨਾਥ ਦੀ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਉਸੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਰਹਿੰਦੀ ਰਹੀ।
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸੋਬਤੀ ਹਿੰਦੀ ਗਲਪਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀਨਾਮਾ ਲਈ 1980 ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1996 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਵਾਰਡ, ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਮਿਲਿਆ।
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸੋਬਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲੇਖਣੀ ’ਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਭਾਰਿਆ ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਹੀ ਲੇਖਕ ਅਜਿਹਾ ਜ਼ੋਖ਼ਮ ਉਠਾਉਣ ਦਾ ਹੀਆ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਸੋਬਤੀ ਆਪਣੇ 1966 ਦੇ ਨਾਵਲ ਮਿਤ੍ਰੋ ਮਰਜਾਣੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਵਿਆਹੁਤਾ ਔਰਤ ਦੀ ਕਾਮੁਕਤਾ ਦਾ ਨਿਸੰਗ ਚਿੱਤਰਣ ਹੈ।
ਅਤੇ ਸਾਲ 2008 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ ਸਮੇ ਸਰਗਮ ਨੂੰ ਕੇ.ਕੇ. ਬਿਰਲਾ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ, ਵਿਆਸ ਸਨਮਾਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
'ਜ਼ਿੰਦਗੀਨਾਮਾ' ਦੇ ਮੁੜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਕਵੀ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੇ ਹਰਦੱਤ ਕਾ ਜ਼ਿੰਦਾਗਿਨਾਮਾ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ।
ਸੋਬਤੀ ਨੇ 1984 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁਕੱਦਮਾ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੇ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਉਪਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਇਹ ਮੁਕੱਦਮਾ 26 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਛੇ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਦੇਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਅਦਾਲਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰੀਤਮ ਅਤੇ ਸੋਬਤੀ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ, ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਖਰੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸਬੂਤਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਡੱਬੇ ਦੇ ਗਾਇਬ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ।
ਸੋਬਤੀ ਨੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ 'ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਹ ਨੋਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਤ੍ਰਿਲੋਜੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀਨਾਮਾ ਲਿਖਣ ਦੀ ਮੂਲ ਯੋਜਨਾ ਮੁਕੱਦਮੇਬਾਜ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।
‘ਡਾਰ ਸੇ ਬਿਛੜੀ’ , ਜੋ 1958 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ, ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਸੀ ਜੋ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਹੱਦਾਂ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1966 ਵਿੱਚ ਮਿੱਤਰੋ ਮਰਜਾਨੀ ਨੇ ਪੇਂਡੂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਆਹੁਤਾ ਔਰਤ ਦੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਾਮੁਕਤਾ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਸੀ।
ਮਿੱਤਰੋ ਮਰਜਾਨੀ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਗੀਤਾ ਰਾਜਨ ਅਤੇ ਰਾਜੀ ਨਰਸਿਮ੍ਹਾ ਨੇ ਟੂ ਹੈਲ ਵਿਦ ਯੂ, ਮਿੱਤਰੋ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੋਬਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।
ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਨਿਖਿਲ ਗੋਵਿੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਮਿੱਤਰੋ ਮਰਜਾਨੀ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ।
ਉਸ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਛਪੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜਕਮਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਸ਼ੀਲਾ ਸੰਧੂ ਨੇ ਖਰੜੇ ਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ, ਅਤੇ ਰਾਜਕਮਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਜ਼ਿੰਦਗੀਨਾਮਾ: ਜ਼ਿੰਦਾ ਰੂਖ’ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਪੁਨਰ ਲਿਖਣ ਦੇ ਬਾਅਦ 1979 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀਨਾਮਾ: ਜ਼ਿੰਦਾਗੁਨਾ 1900 ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਤ੍ਰਿਸ਼ਾ ਗੁਪਤਾ ਨੇ "ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਹਿੱਸਾ" ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸੋਬਤੀ ਦਾ ਜਨਮ ਗੁਜਰਾਤ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ, ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਉਹ 'ਹਾਸ਼ਮਤ' ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਲਿਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਕਲਮ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਮ ਹਾਸ਼ਮਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ।
ਉਸਦੇ ਹੋਰ ਨਾਵਲ ਹਨ: ਡਾਰ ਸੇ ਬਿਛੂਰੀ, ਸੂਰਜਮੁਖੀ ਅੰਧੇਰੇ ਕੇ, ਯਾਰੋਂ ਕੇ ਯਾਰ , ਜ਼ਿੰਦਾਗੀਨਾਮਾ ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਮਸ਼ਹੂਰ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ ਨਫੀਸਾ, ਸਿੱਕਾ ਬਦਲ ਗਿਆ, ਬਾਦਲੋਂ ਕੇ ਘੇਰੇ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਚੋਣਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਸੋਬਤੀ ਏਕਾ ਸੋਹਬਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਹੈ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੁਣ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।
ਸੋਬਤੀ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਾਮਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਨਫੀਸਾ 1944 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ।
ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਹਾਣੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਸਿੱਕਾ ਬਦਲ ਗਿਆ’ ਵੀ ਕਿਹਾ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਸੱਚੀਦਾਨੰਦ ਵਾਤਸਯਨ, ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਨੂੰ ਭੇਜੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲਈ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।
ਸੋਬਤੀ ਨੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਲਿਖਣ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਵਜੋਂ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਸੋਬਤੀ ਨੇ 1952 ਵਿੱਚ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਦੇ ਲੀਡਰ ਪ੍ਰੈਸ ਨੂੰ ਚੰਨਾ ਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਵਲ, ਦਾ ਖਰੜਾ ਸੌਂਪਿਆ।
ਖਰੜੇ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸੋਬਤੀ ਨੂੰ ਸਬੂਤ ਮਿਲੇ ਕਿ ਪ੍ਰੈਸ ਨੇ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਭੇਜਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ @!
ਭਾਸ਼ਾਈ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ।
2005 ਵਿਚ, ਦਿਲ-ਓ-ਦਾਨਿਸ਼ , ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਥਾ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਰੀਮਾ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਸਵਾਮੀ ਦੁਆਰਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਦ ਹਾਰਟ ਹੈਜ਼ ਇਟਸ ਰੀਜਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਗਲਪ ਅਨੁਵਾਦ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਕਰਾਸਵਰਡ ਐਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।
ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਵੀਡਿਸ਼, ਰਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਪੱਤੀ ਦੇ ਇਕ ਸਿਰੇ ਦੇ 3/4 ਕੁ ਇੰਚ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਟੇਪਰ ਕਰ ਕੇ ਅੱਧੀ ਕੁ ਇੰਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਜਿਹੜੀ ਤੰਗਲੀ ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਰੁੱਤਾਂ ਦੀ ਬਣਦੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੁੱਤਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵੀ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਸੁੱਤਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਰੋਂ ਮੋਟੀਆਂ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਨੂੰ ਪਤਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।
ਜੇ ਕਰ 7 ਸੁੱਤਾਂ ਦੀ ਤੰਗਲੀ ਬਣਾਉਣੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ7 ਸੁੱਤਾਂ ਦੇ ਮੋਟੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਇਕ ਥਾਂ ਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁੱਤਾਂ ਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਚੌੜਾਈ 10/15 ਕੁ ਇੰਚ ਬਣ ਜਾਵੇ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁੱਤਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦੇਣ ਲਈ ਸੁੱਤਾਂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਤੇ ਮੂਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਲੋਹੇ ਦੀ ਇਕ ਇੰਚ ਚੌੜੀ ਪੱਤੀ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਇਹ ਪੱਤੀ ਜਿਥੋਂ ਸੁੱਤਾਂ ਇਕ ਥਾਂ ਜੋੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ, ਉਸ ਤੋਂ 4/5 ਕੁ ਇੰਚ ਹੇਠਾਂ ਕਰਕੇ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਫੇਰ ਸੁੱਤਾਂ ਦੇ ਇਕ ਥਾਂ ਜੋੜੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਹੱਥੇ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਲਾ ਕੇ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਲੱਕੜ ਦੇ 5 ਕੁ ਫੁੱਟ ਲੰਮੇ ਹੱਥੇ ਦੇ ਇਕ ਸਿਰੇ ਵਿਚ ਲਾਈਆਂ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਕਈ ਸੱਤਾਂ ਵਾਲੇ, ਧੜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਡਾਈ ਕਰ ਕੇ ਦਾਣੇ ਕੱਢਣ ਵਾਲੇ, ਖੇਤੀ ਸੰਦ ਨੂੰ ਤੰਗੁਲੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤੰਗੁਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਫਲ੍ਹਿਆਂ ਨਾਲ ਗਾਹੀ ਜਾਂਦੀ ਪੈਲੀ ਨੂੰ ਫੋਲਣ ਵਾਸਤੇ, ਗਾਹੀ ਪੈਲੀ ਦੀ ਧੜ ਲਾਉਣ ਵਾਸਤੇ, ਧੜ ਦੀ ਉਡਾਈ ਕਰ ਕੇ ਦਾਣੇ ਕੱਢਣ ਵਾਸਤੇ, ਤੂੜੀ ਕੱਠੀ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ, ਤੂੜੀਆਂ ਪੰਡਾਂ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਵਾਸਤੇ, ਤੂੜੀ ਨੂੰ ਟੋਕਰਿਆਂ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀਆਂ ਖੁਰਲੀਆਂ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਆਦਿ ਆਦਿ ਸਮੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ/ਹੈ।
ਤੰਗਲੀ ਜਾਂ ਤੰਗੁਲੀ ਇੱਕ ਖੇਤੀ ਦਾ ਸੰਦ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੂੜੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਫੂਸ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਦਸਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਨਿਚਲੇ ਸਿਰੇ ਤੇ ਉਂਗਲੀਆਂ ਵਰਗੇ ਲੰਮੇ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਸੁੱਤ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਮਸ਼ੀਨੀ ਜੁੱਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਗਾਹੀ ਹੋਈ ਧੜ ਉਡਾ ਕੇ ਤੂੜੀ ਦਾਣੇ ਵੱਖ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸਾਨ ਇਸ ਦੇ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਡਾ. ਈਗਰ ਨੂੰ 1959 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰੂਸੀ ਦੂਤ ਘਰ ਦੇ ਕਲਚਰ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁੱਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।
ਇਸਨੇ ਮੁੱਖੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ 1961 ਤੱਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਇਸਨੇ ਪੰਜਾਬੀ-ਰੂਸੀ ਕੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਪਨ ਕੀਤਾ।
ਈਗਰ ਨੇ 1963 ਵਿੱਚ "ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ"ਨਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਜਿਸਨੂੰ ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੀਐਚ. ਡੀ. ਦੇ ਥੀਸਿਸ ਵਜੋਂ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਇਆ ।
ਸੇਰੇਬਰੀਆਕੋਵ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਰੂਸੀ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ,ਜਿਸ ਦੀ ਪੂਰਬੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਰੇ ਉਸਦੀ ਅਜਿਹੀ ਰੁਚੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸਬੂਤ ਉਸਦੀ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਪੁਸਤਕ 1968 ਵਿੱਚ ਨਾਊਕਾ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਹਾਊਸ ਸੈਂਟਰਲ ਡੀਪਾਰਟਮੈਂਟ ਔਂਫ ਉਰੀਐਂਟਲ ਲਿਟਰੇਚਰ ਮਾਸਕੋ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ।
ਆਈ. ਸੇਰੇਬਰੀਆਕੋਵ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ‘ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁਸਤਕ ਹੈ।
ਪਰੰਤੂ “ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ :ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਰੇਖਾ” ਸੇਰੇਬਰੀਆਕੋਵ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆਂ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ।
ਬਾਹਰਲੇ ਮੁਲਕ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖਿਆਂ ਗਿਆ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਹੈ।
ਈਗਰ ਦਮਿਤਰੀਏਵਿੱਚ ਸੇਰੇਬਰੀਆਕੋਵ ਰੂਸੀ ਸੋਵੀਅਤ ਭਾਰਤ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਕੋਸ਼ਕਾਰ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਇਗੋਰ ਰਾਬਿਨੋਵਿਚ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ-ਰੂਸੀ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ।
‘’ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਇਤਿਹਾਸ ਇੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਦਵਾਨ ਵੱਲੋਂ ਗਰਸਾਂ-ਦ-ਤਾਸੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ,ਜੋ ਇੱਕ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ।
ਸੇਰੇਬਰੀਆਕੋਵ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਵਿਚਾਰਿਆ ਹੈ
ਡਾ. ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ ਅਨੁਸਾਰ “ਦਰਾਵੜਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਆਰੀਅਨ ਲੋਕ 600ਈ. ਪੂਰਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਆਏ।
ਇਹ ਲੋਕ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚਰਵਾਹੇ ਸਨ ਫਿਰਤੂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਾਮ ਗੋਤਰਾ, ਪੁਰ ਪੁਰੀ ਜਾਂ ਗੜ੍ਹ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤੇ ਖੇਤੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਫ਼ਸਲ ਜੌ ਸੀ।
ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਤਿੰਨ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਆਰੀਅਨ ਲੋਕ ਬਲੀ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਆਈ ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਸ਼ਿਵ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਚੜ੍ਹਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
“ਉਹਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਰੀਆਈ ਲੋਕ ਇਕੋ ਵਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟੋਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਆਉਂਦੇ ਰਹੇ।
ਜੰਗਾਂ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਦ ਤਕ ਕਿ ਅੰਤਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਰੀਆਈ ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਨਾ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਹੜੱਪਾਈ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤਬਾਹ ਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਇਹ ਲੋਕ ਫੁਰਤੀਲੇ ਅਤੇ ਤਕੜੇ ਜੂਸੇ ਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਘੋੜ ਸਵਾਰ ਅਤੇ ਸੂਰਬੀਰ ਲੜਾਕੇ ਸਨ"।
ਡਾ. ਜਲਾਲਪੁਰੀ ਅਨੁਸਾਰ “ਜਦੋਂ ਹਿੰਦੀ ਆਰੀਆ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਜ਼ਹਬ ਸਿੱਧਾ ਸਾਦਾ ਸੀ।
ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਬਾਲ ਕੇ ਤੇ ਉਸ ਉਤੇ ਘਿਉ ਸੁਟ ਕੇ ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ।
ਅੱਗ ਤੋਂ ਵੱਖ ਉਹ ਤੂਫਾਨ, ਬੱਦਲ ਦੀ ਕੜਕ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਇੰਦਰ, ਵਾਯੂ ਤੇ ਸੂਰਯਾ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਇੱਕ ਨਸ਼ਾਆਵਰ ਜੜੀ ਬੂਟੀ ਸੋਮ ਦਾ ਰਸ ਪੀਂਦੇ ਸਨ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਏਸੇ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਤੇ ਉਸ਼ਾ ਨੂੰ ਮਾਮੂਲੀ ਦਰਜਾ ਦੇਂਦੇ ਸਨ।
ਉਹ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇਂਦੇ ਸਨ ਤੇ ਉਸ ਘੋੜੇ ਦਾ ਗੋਸ਼ਤ ਖਾਂਦੇ ਸਨ।
ਪ੍ਰਾਹੁਣਿਆਂ ਲਈ ਗਉੂ ਜ਼ਿਬਾਹ ਕਰਕੇ ਉਸਦਾ ਗੋਸ਼ਤ ਵੀ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਹਿੰਦੂਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਏਸ ਸਿੱਧੇ ਸਾਦੇ ਮਜ਼ਹਬ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਟ ਚੁੱਕਾ ਹੈ"।
ਫਰੈਂਕ ਨੇ ਆਪਣੇ "ਬਦੇਸ਼ੀ ਸੋਮੇ" ਦੀ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਰੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਦਰਾਵੜ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਰਸਮਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਲਿਆ ਸੀ ਪਰੰਤੂ ਫਰੈਂਕ ਨੇ ਕੋਈ ਕਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਡਾ. ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ ਅਨੁਸਾਰ “ਇਹ 3500 ਪੂਰਵ ਈਸਵੀ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਪੱਛਮ ਵਿਚੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਏ।
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਦਾਸ ਜਾਂ ਦਾਸਯੂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਅੱਜਕਲ ਦਾ ਸ਼ਿਵ ਦਰਾਵੜ ਅਤੇ ਆਸਟਰਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਵਿਚੋਂ ਉਭਰਿਆ ਹੈ।
ਮਹਾਂਮਾਈ ਜਾਂ ਮਹਾਂਸ਼ਕਤੀ ਜੋ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮੂਲ ਚਾਲਕ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਵੀ ਦਰਾਵੜੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਹੀ ਉਪਜ ਹੈ।
ਡਾ. ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ “ਸੁਹਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਲੋਪ ਹੋਣ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਪੂਰਵ ਈਸਵੀ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਅਤਿਅੰਤ ਉਨਤ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਭਿਅਤਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ।
ਡਾ. ਅਲੀ ਅੱਬਾਸ ਜਲਾਲਪੁਰੀ ਅਨੁਸਾਰ “ਦਰਾਵੜ ਗਾਵਾਂ, ਦਾਂਦ, ਮਹੀਆ, ਭੇਡਾਂ ਬਕਰੀਆਂ ਤੇ ਕੁਕੜੀਆਂ ਪਾਲਦੇ ਸਨ।
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀਵਾੜੀ ਦੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਦਾਂਦ ਤੇ ਮਹਿੰ ਨੂੰ ਮੁਢਲਾ ਮਕਾਮ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਲ ਚਲਾਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਆਮ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਹ ਲੋਕ ਕਹੀ ਨਾਲ ਭੋਂਇ ਫੋਲ ਕੇ ਛੱਟੇ ਨਾਲ ਬਿਜਾਈ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਦਰਾਵੜਾਂ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਉਤੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਨਕਸ਼ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਜੋਗੀਆਂ ਦੇ ਆਸਨ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਅੱਡੀਆਂ ਜੋੜ ਕੇ ਤੇ ਬਾਹਾਂ ਖਿਲਾਰ ਕੇ ਬੈਠਾ ਹੈ।
ਉਹਦੀਆਂ ਬਾਹਵਾਂ ਉਤੇਗਜਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਰ ਉਤੇ ਤਰਸੂਲ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਏਸ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਚੁਤਰਫੀਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਜਾਨਵਰ ਖਲੋਤੇ ਹਨ ਤੇ ਏਸ ਦਾ ਖਾਸ ਜਾਨਵਰ ਵੱਡੇ ਗੁਟ ਵਾਲਾ ਸਾਨ੍ਹ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਮਹਾਂਦੇਵ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਸ਼ਿਵ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਅਸਲ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਮਹਾਂਦੇਵ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਰ ਜਿਊਂਦਾ ਜਾਗਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਸ਼ਾ ਨੂੰ ਨਵਿਆਉਦਾ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਸ਼ਾ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਅੰਸ਼ ਸਿਰਜਦਾ, ਅਣਚਾਹੇ ਅੰਸ਼ਾ ਨੂੰ ਰੱਦਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹਰ ਨਵਾ ਖਿਆਲ ਅਗਲੇ ਖਿਆਲ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਸੋਮੇ ਦਾ ਕੰਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ 'ਪ੍ਰੀਤ ਲੜੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅੰਸ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੇ।