polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
'ਯਹੀ ਸੱਚ ਹੈ" ਵਿੱਚ ਭੰਡਾਰੀ ਨੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਜੋ ਆਪਣੇ ਦੋ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਚੋਣ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ; ਇੱਕ ਉਸ ਦੇ ਅਤੀਤ ਵਿਚੋਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਸ ਦੇ ਮੌਜੂਦ ਤੋਂ ਸੀ।
ਉਸ ਦਾ ਨਾਵਲ, ‘ਮਹਾਭੋਜ’ ਇੱਕ ਆਮ ਆਦਮੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਲੜਾਈਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਲਗਾਤਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਸਰਸ਼ਾਹੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ 'ਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ "ਏਕ ਪਲੇਟ ਸੈਲਾਬ" , "ਤਿੰਨ ਨਿਗਾਹੋਂ ਕੀ ਏਕ ਤਾਸਵੀਰ", "ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ", ਅਤੇ "ਆਂਖੋਂ ਦੇਖਾ ਝੂਠ" ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਭੰਡਾਰੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਦੋ ਔਰਤਾਂ 'ਚ ਰੋਮਾਂਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।
ਯਾਦਵ ਨੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਰ ਅਤੇ ਔਰਤ ਪਾਤਰਾਂ ਲਈ ਸੰਵਾਦ ਸੰਕੇਤ ਲਿਖੇ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਮੂਡ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਲਿਖਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਬਦਲਦੀ ਅਤੇ ਢਾਲਦੀ ਹੈ।
ਆਧੁਨਿਕਤਾ, ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਅਤੇ ਤਬਦੀਲੀਆਂ, ਸਮਕਾਲੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਨੇ ਭੰਡਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ।
ਭੰਡਾਰੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਰਾਜਿੰਦਰ ਯਾਦਵ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸੋਬਤੀ ਸਮੇਤ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਹੋਰ ਲੇਖਕ, ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਲਹਿਰ ਦੀ ਨਵੀਂ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਸਨ।
ਆਪਣੇ ਇਪਟਾ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਇੱਕ ਦੇਰਪਾ ਯੋਗਦਾਨ ਇਕਬਾਲ ਦੇ ਤਰਾਨੇ 'ਸਾਰੇ ਜਹਾਂ ਸੇ ਅੱਛਾ ਹਿੰਦੋਸਤਾਂ ਹਮਾਰਾ, ਹਮਾਰਾ'ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੰਗੀਤ ਸੀ।
ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰੀਤੀ ਸਰਕਾਰ, ਜੋ ਉਦੋਂ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਅੰਧੇਰੀ ਵਿਚਲੇ ਇਪਟਾ ਕਮਿਊਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੂਰਨਕਾਲੀ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਭਾਕਪਾ ਵਰਕਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ 90 ਸਾਲ ਦੀ ਹੈ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਹੈ: "1945 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਪੰਡਿਤ ਜੀ ਮਲਾਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਇਪਟਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 'ਸਾਰੇ ਜਹਾਂ ਸੇ ਅੱਛਾ ਹਿੰਦੋਸਤਾਂ ਹਮਾਰਾ' ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਦੇਣ ਲਈ ਅਨੁਰੋਧ ਕੀਤਾ।
ਮੈਂ ਗਾਉਣਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅੰਧੇਰੀ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਗਾਇਆ।
ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ, ਇਹ ਗੀਤ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਾਂਭਣਯੋਗ ਕੀਮਤੀ ਖਜਾਨਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਸਿਹਰਾ ਰਵੀਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੰਡਿਤ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਉੱਘੇ ਸਿਤਾਰ ਵਾਦਕ, ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਖ਼ਸ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਗਾਡ ਫਾਦਰ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਅਤਿਕਥਨੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬੈਰਿਸਟਰ ਸਨ ਅਤੇ ਰਾਜ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਉਚੇ ਅਹੁਦੇ ’ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।
ਉਹ ਤਬਲਾ ਉਸਤਾਦ ਅੱਲਾ ਰੱਖਾ ਖਾਂ, ਕਿਸ਼ਨ ਮਹਾਰਾਜ ਅਤੇ ਸਰੋਦ ਵਾਦਕ ਉਸਤਾਦ ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖ਼ਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ।
ਉਹਨਾਂ ਬੀਟਲਜ਼, ਜਾਰਜ ਹੈਰੀਸਨ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀ ਮੈਨੂਹਿਨ ਜਿਹੇ ਉੱਘੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਐਲਬਮ ਕੱਢੇ।
ਉਹਨਾਂ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਮੁਕਾਮ ਦਿਵਾਇਆ।
ਉਹਨਾਂ ਭਾਰਤ,ਕੈਨੇਡਾ, ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸੰਗੀਤ ਦਿੱਤਾ।
ਸੱਤਿਆਜੀਤ ਰੇਅ ਦੀ ‘ਅੱਪੂ ਟਰਾਇਲੋਜੀ’ ਵਾਸਤੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।
ਇਹ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸਮੀਪਵਰਤੀ ਦੇਸ਼ਾਂ - ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਨੇਪਾਲ, ਮਿਆਂਮਾਰ , ਥਾਈਲੈਂਡ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਲੇਕਿਨ ਬੀਤੇ ਲਗਭਗ ਡੇਢ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਟੱਪ ਕੇ ਅਫਰੀਕਾ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ, ਦੱਖਣ ਪੂਰਵ ਏਸ਼ੀਆ, ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਮਧ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਦੀਪ ਸਮੂਹ ਦੇ ਅਨੇਕ ਉਸ਼ਣ ਅਤੇ ਉਪ-ਉਸ਼ਣ ਕਟੀਬੰਧੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।
ਸਿੰਧੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਂਗ ਨਿੰਮ, ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਨਿਮ, ਵਿੱਚ ਵੇਮਬੂ, ਆਰੀਆ ਵੇਪੂ , ਆਜ਼ਾਦ ਦਰਖਤ , ਨਿੰਬਾ, ਅਰਿਸ਼ਤਾ, ਪੀਕੂਮਾਰਦਾ , ਲਿੰਬੋ , ਕਾਡੂ-ਲਿੰਬਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਡੋਗੋਨਿਆਰੋ , ਮਾਰਗੋਸਾ, ਨਿਮਟਰੀ, ਵੇਪੁ , ਵੇਪੂ , ਵੀਪਾ , ਬੇਵੂ , ਕੋਦੂ ਨਿੰਬ , ොො , ਤਾਮਾਰ , , , ្ៅ , , ਮਿੰਬਾ , ਇੰਬਾ , , , ਅਤੇ . ਪੂਰਬੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ , ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਇਹ ਦਰਖ਼ਤ ਪੁਰਾਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਗੂੰਦ ਜਿਹੀ ਖ਼ਾਰਜ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਹਾਇਤ ਸ਼ੀਰੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸਾਹਿਤ-ਸਿਰਜਣਾ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਅਨੁਸਾਰ ਪੇਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕਾਰ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਭੂਤ ਕਾਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਭਵਿੱਖ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੇ ‘ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਮਗਰੀ’ ਤੋਂ ਉਸ ਕਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ‘ਸੁਭਾਅ’ ਤੇ ‘ਚਰਿੱਤਰ’ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵੀ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹੋਈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸੇ ‘ਸੁਭਾਅ’ ਤੇ ਚਰਿੱਤਰ’ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਬੌਧਿਕ, ਭਾਵਕ ਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਿਧੀ ਬਣਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਸਾਹਿਤਿਕ ਕਿਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਸਾਹਿਤ ਉਪਰ ਪਏ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵੀ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਈ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਰਬ-ਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਚਨਾ ਕਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਕਈ ਸਾਲਾ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧਾਰਥਿਕਤਾ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰੰਤੂ ਕਈ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਰਤਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਰਿਸਥੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋਂਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਖੋ ਬੈਠਦੀਆਂ ਹਨ।
ਡਾ. ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਹਿਜ ਤੱਥ ਮੂਲਕ ਵੇਰਵਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਯੁੱਗ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਪੈਟਰਨ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਬਦਲਵੇਂ ਪੈਮਾਨੇ, ਸਾਮਿਅਕ ਤੇ ਸਦੀਵੀਂ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਤਰਕ ਸੂਹਜ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਸਮੂਹਕ ਮੁਹਾਂਦਰੇ, ਰੂਪਾਕਾਰਕ ਵਿਲੱਖਣਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕਤਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਸਾਖੇਪ ਪ੍ਰਤੀਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਸਮਝਾਉਣ ਦਾ ਅਮਲ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਸਮੇਂ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕੋਈ ਵੀ ਸਾਹਿਤ ਪਰੰਪਰਾ ਇਸ ਵਿਚਲੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਕਾਰਨ ਹੀ ਹੋਂਦ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸਦੇ ਕੁਝ ਸਥਾਈ ਲੱਛਣ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਸਾਹਿਤਿਕ ਪਰੰਪਰਾਂ ਦੇ ਨਿਖੜਵੇਂ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਅਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੰਮ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਇਕੱਤ੍ਰੀਕਰਨ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਚਨਕਾਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਲਿਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸੰਯੋਗੀਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਉਦੋਂ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚਲੀਆਂ ਰਚਨਾ ਰੂੜੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਯੁੱਗ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਵਿਯੋਗੀਕਰਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਾਹਿਤਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪਿੱਛੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਰਚਨਾ ਰੁੜੀਆਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮੁਆ ਬੈਠਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚੋਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਸਮੇਂ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਰੂਪਾਤਮਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਪੁਰਾਣਾ ਸਾਹਿਤ ਰੂਪ ਨਵੇਂ ਜੀਵਨ ਯਥਾਰਥ ਅਤੇ ਬੋਧ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮਾਉਣ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਅਸਮੱਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਹਿਤਿਕ ਗਗਨ ਵਿੱਚੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਥਾਂ ਨਵੇਂ ਯਥਾਰਥ ਬੋਧ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਲਈ ਨਵਾਂ ਸਾਹਿਤ ਰੂਪ ਹੋਂਦ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਇਕੱਤਰੀਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਲਾ ਪੜਾਅ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਮੁੱਚੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਗੁਣਾ, ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤਰਤੀਬ ਅਧੀਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਸੰਬੰਧੀ ਬਹਿਸ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।
ਅਤੇ ਨੇ . ਅਤੇ . ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਧਾਰ ਬਣਾਉਂਦਿਆਂ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਦੀ ਵਸਤੂ ਮੰਨਿਆ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪਹੁੰਚ ਦੇ ਬਦਲਵੇਂ ਪੈਮਾਨਿਆਂ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਂ ਬਦਲ ਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਯੁੱਗ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਪੈਟਰਨ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸਾਹਿਤ ਰਚਿਆ ਜਾਵੇ, ਚਾਹੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਧਾ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਸਾਂਝੇ ਰੂਪ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦਾ ਅਗ਼ਾਜ਼ ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਪੁਸਤਕ ‘ਹੰਸ ਚੋਗ’ ਤੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਦੀ ਕਾਲ ਵੰਡ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਡਾ. ਤੇਜਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦਾ ਮੰਤਵ ਕਿਸੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਉਦਭਵ, ਵਿਕਾਸ, ਗੁਣ ਤੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਨ 1816 ਈ: ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਭੈਣੀ ਨਾਮ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਰਖਾਣ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ।
ਉਹ ਮੁੱਢੋਂ ਹੀ ਰੱਬ ਦੇ ਭਗਤ ਸਨ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਸਮਾਂ ਈਸ਼ਵਰ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਸਨ।
ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਫੌਜੀ ਫਰਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਰਹਿੰਦੇ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਅਜਿਹੇ ਫਰਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਲਾਂਹਭੇ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਰਖਿਆਂ ਗਿਆ।
ਉਥੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿਤੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਣ ਲਗੇ।
ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਆਪ ਈਸ਼ਵਰ ਭਗਤੀ ਦਾ ਹੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰ ਸੰਬੰਧੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਵੀ ਦੇਣ ਲਗੇ।
ਇਹਨਾਂ ਕੰਨਿਆਂ ਖ੍ਰੀਦਣ-ਵੇਚਣ, ਸ਼ਰਾਬ ਮਾਸ ਆਦਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਦਾ ਬੜੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ।
ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ "ਗੁਰੂ ਕਾ ਲੰਗਰ" ਖੋਹਲ ਰਖਿਆ ਸੀ ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇੱਕ ਤਬਦੀਲੀ ਹੋਈ।
ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰੱਬ-ਭਗਤ ਸਮਾਜ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਤੱਕ ਕੇ ਵਿਦਰੋਹੀ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੱਚੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਵਾਂਗ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਰਮ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਗਾਂਹ ਨਿਤਰੇ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਲਈ ਗੁਲਾਮੀ ਦੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਉਸ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਜੇ ਕੁਝ ਝਗੜਾ ਫਸਾਦ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਹਾਕਮਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਦਾ ਚੰਗਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਭ ਯਤਨਾ ਦਾ ਨਿਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸਿੱਟਾ ਨਾ ਨਿਕਲ ਸਕਿਆ।
ਸਵਾਰਥ ਜਾਂ ਲੋਭ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਅਣਗਹਿਲੀ ਵਿਖਾ ਸਕਦੇ ਸਾਂ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ "ਮੂਰਖਤਾ" ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰੇਮ ਕੁੱਟ ਕੁੱਟ ਕੇ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਰਾਏਕੋਟ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਵੀ ਕੂਕਿਆਂ ਨੂੰ ਫਾਸੀ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ।
ਕਿਤਾਬ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਸੀ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਨਾਮ " . ." (ਮੇਜਦੂਨਾਰੋਦਨੀ ਯਾਜ਼ਿਕ।
ਮੇਜਦੂਨਾਰੋਦਨੀ ਯਾਜ਼ਿਕ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ 'ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜ਼ਬਾਨ" ਅਤੇ ਪਰੇਦੀਸਲੋਵਿਏ ਈ ਪੋਲਨੀਅ ਉਚੇਬਨੀਕ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ "ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਸਪੂੰਰਨ ਕਾਇਦਾ"।
ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਛਪਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਤਾਬ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰਜੁਮਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਬ ਐਡਿਸ਼ਨਾ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਲਫ਼ਜ਼ ਹੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਏਸਪੇਰਾਨਤੋ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਜੋ ਪਹਿਲਾ ਕਾਇਦਾ ਛਪਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹੋਰ ਕਾਗਜ਼ਾਤ ਇਸ ਵਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਤਾਬ ਛੱਪਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੀ ਇਜ਼ਾਜ਼ਤ 26 ਜੁਲਾਈ, 1887 ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਦਿਨ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਜਨਤਕ ਹੋਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਸਲੀ ਕਿਤਾਬ ਸਿਰਫ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 1887 ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਸੀ, ਪਰ 1887 ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤਕ ਕਿਤਾਬ ਪੋਲਿਸ਼, ਜਰਮਨ ਅਤੇ ਫਰਾਸਿਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਤਰਜੁਮਾ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦੂਸਰਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਛਪ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।
ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤਰਜੁਮਾ 1888 ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਕੈਫ਼ੀਅਤ ਵਧੀਆ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਖੁਦ ਜ਼ਾਮੇਨਹੋਫ ਦੇ ਕਹਿਣ ਦੇ ਰਿਚਰਡ ਹੈਨਰੀ ਜੇਉਗਿਗਨ ਦੇ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਦੁਬਾਰਾ ਤਰਜੁਮਾ ਕੀਤਾ।
ਸੰਨ 1888 ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੂਸਰੀ ਕਿਤਾਬ ਅਤੇ ਦੂਸਰੀ ਕਿਤਾਬ ਨਾਲ ਜੋੜ ਛੱਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ।
ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕ ਸਮੂਹ ਆਪਣੀਆਂ ਦੱਬੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਖਾਹਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰੋ. ਸੈਰੀ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਚੇ ਗਏ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ 'ਲੋਕ-ਗੀਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਡਾ. ਰਾਜਵੰਤ ਕੌਰ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਦਾਇਗੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਜੋ ਸੁਹਾਗ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਲੀ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਸੁਰ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਸਿਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਤਟਫਟੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
5 ਡੋਲੀ ਦੀ ਵਿਦਾਇਗੀ ਦੇ ਗੀਤ ਜਿੱਥੇ ਰਸਮਾਂ-ਰਿਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਧੀ ਦੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਰਹਿਣ ਦੀਆਂ ਮਨੋਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਧੀ ਦੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਬਾਬਲ, ਭਰਾ, ਚਾਚੇ, ਤਾਏ, ਮਾਮਿਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੋਹ ਪਿਆਰ ਦੇ ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਬਾਬਲ ਸਮਾਜਿਕ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਝਾ ਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਰੱਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਬਾਬਲ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹੁਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਵਾਅਦੇ ਜਾਂ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਧੀ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ:-
ਵਿਦਾਇਗੀ ਦੇ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੁਹਰਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਧੀਆਂ ਬਿਗਾਨਾ ਧਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵਿਦਾਇਗੀ ਦੇ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਧੀ ਨੂੰ ਬਾਬਲ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਹੁਣੀ ਬਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ ਵੀ ਕਿਸੇ ਅਣਡਿੱਠੇ ਦੇਸ਼ ਚੱਲੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਡੋਲੀ ਦੀ ਵਿਦਾਇਗੀ ਦੇ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਧੀ ਦੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਤੜਫ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉੱਠਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਦੇ ਭਾਵ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਮੈਂਬਰ ਦੀ ਆਂਵਦ ਉੱਤੇ ਘਰ ਦੇ ਬੂਹੇ ਦੇ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀ ਤੇਲ ਚੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਥਾਲ ਵਿੱਚ ਗੁੜੀ ਲੱਡੂ, ਚੌਲ, ਹਲਦੀ, ਮੌਲੀ, ਦੱਡ, ਮਧਾਣੀ ਦਾ ਨੇਤਰਾ, ਇੱਕ ਗੜਵੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਪਿੱਪਲ ਦੀ ਫਾਹਣੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
5 ਮਾਂ ਵਲੋਂ ਜੋੜੀ ਦੇ ਸਿਰ ਉਤੋਂ ਗੜਵੀ ਵਾਰਾ ਮਿੱਠਾ ਪਾਣੀ ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਵਾਰ ਕੇ ਪੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਹਿਲਿਆਂ ਛੇ ਗੇੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਲਗਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪੁੱਤ ਮਾਂ ਦਾ ਹੱਕ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਸਤਵੀਂ ਵਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲੈਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਰਸਮ ਪਿੱਛੇ ਮਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਨੂੰਹ-ਪੁੱਤ ਤੇ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸੰਕਟ ਨਾ ਆਵੇ, ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਲਾਵਾਂ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਹੀ ਆਉਣ।
ਮਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣਾ ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਸੰਗੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਲਾਵਾਂ ਨਾ ਲਏ।
ਕੁੜੀਆਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਰਸਮ ਦੇ ਹੋਅਰੇ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ: ਪਾਣੀ ਵਾਰ ਬੰਨੇ ਦੀਏ ਮਾਏ, ਬੰਨਾ ਬੰਨੀ ਬਾਹਰ ਖੜੇ।
ਪਿਆਲਾ ਦੇਣ ਉੱਪਰੰਤ ਨੂੰਹ ਦੀ ਘੁੰਡ ਚੁਕਾਈ ਦੀ ਰਸਮ ਵੀ ਸੱਸ ਵੱਲੋੱ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੱਸ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਨੂੰਹ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿੱਚ ਖੋਪੇ ਦਾ ਗੁੱਟ, ਲੱਡੂਆਂ ਦਾ ਜੋੜਾ, ਮੌਲੀ ਅਤੇ ਘੁੰਡ ਚੁਕਾਈ ਦਾ ਸ਼ਗਗਲ ਪਾ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਮਿੱਠਾ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰ ਪਲੋਸ ਕੇ ਅਸੀਸਾਂ ਦਿੰਦੀ ਹੋਈ ਨੂੰਹ ਦੇ ਮੁਖੜੇ ਤੋਂ ਘੁੰਡ ਚੁੱਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਮੀ, ਭੂਆ, ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਤੇ ਸ਼ਰੀਕੇ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸ਼ਵਾਣੀਆਂ ‘ਸ਼ਵਾਣੀਆਂ’ ‘ਘੁੰਡ ਚੁਕਾਈ’ ਜਾਂ ‘ਮੂੰਹ ਦਿਖਾਈ’ ਦਾ ਇੱਕ ਇੱਕ ਰੁਪਈਆ ਪਾ ਕੇ ਸਿਰ ਪਲੋਸ ਕੇ ਅਸੀਸਾਂ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
7 ਨੂੰਹ ਨਾਲ ਆਈ ਨਾਇਣ ਨੂੰ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਨੂੰਹ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਸੂਰਤ ਅਤੇ ਕੱਦ ਕਾਠ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਲਣਾ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ:
ਜੇ ਦਿਉਰ ਛੋਟਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਮਲਕੜੇ ਜਿਹੇ ਭਾਬੀ ਦੀ ਬੁੱਕਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵੜਦਾ ਹੈ ਜੇ ਦਿਉਰ ਦੀ ਉਮਰ ਛੋਟੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬਹੁ ਆਪੇ ਭੀ ਬੁੱਕਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੈੱਦੀ ਹੈ।
ਜੇ ਕੁਝ ਉਡਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾ ਛੇੜ-ਛਾੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ-“ਘੁੰਢ ਚੁਕਾਈ ਦਾ ਚਿੜੀ ਦੀ ਜੀਭ ਵਰਗਾ ਰੁਪਈਆ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਮੈਂ ਹੁਣ ਗੋਦੀ 'ਚ ਬੈਠ ਕੇ ਮੂੰਹ ਦੇਖੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਹੱਟਣਾ।
ਲਾੜੀ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਗਨ ਦੀ ਰਕਮ ਤੋਂ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਾੜੀ ਕੰਜੂਸ ਹੋਵੇਗੀ ਜਾਂ ਖੁੱਲੇ੍ਹ ਦਿਲ ਵਾਲੀ।
ਇਸ ਰਸਮ ਪਿਛੇ ਇਹ ਭਾਲਾ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਹੁਟੀ ਦੀ ਗੋਦ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁੰਡਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।
ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਮੁਕਲਾਵਾ ਪੰਜ ਜਾਂ ਸੱਤ ਸਾਲ ਕੁੜੀ ਦੇ ਮੁਟਿਆਰ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਤੋਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਮੁੰਡਾ-ਕੁੜੀ ਤੇ ਹੋਰ ਨੇੜਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜੂਹ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਫੇਰਾ ਪਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕਈ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਡੋਲੀ ਤੋਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਡਾ. ਰੁਪਿੰਦਰਜੀਤ ਗਿੱਲ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੁਕਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀ ਤੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਕੁੜੀ ਦੇ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਨਕਦ ਰੁਪਏ ਸ਼ਗਨ ਵਜੋਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਮਾਗਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਰਸਮ-ਰਿਵਾਜ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਆਹ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰੀਤਾਂ ਵਧੇਰੇ ਕਰ ਕੇ ਜੋੜੀ ਦੀ ਚਿਰੰਜੀਵਤਾ, ਸਦੀਵੀਂ ਤੁਲਨਾ, ਸਦੀਵੀ ਹੁਲਾਸ, ਵੰਸ਼ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਤੁਰਦੇ ਰੱਖਣ ਤੇ ਚੰਦਰੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
1 ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਕੇ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਕੁੜੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਡੋਲੀ ਦੀ ਵਿਦਾਇਗੀ ਅਤੇ ਆਉਣ ਸਮੇਂ ਅਨੇਕਾਂ ਰਸਮ-ਰਿਵਾਜ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋਕਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ
ਧੀ ਦਾ ਡੋਲਾ ਤੋਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਔਤ ਦਾ ਧੀ ਵਜੋਂ ਜੀਵਨ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਆਹੁਤਾ ਤਾਰ ਵਜੋਂ ਜੀਵਨ ਸਫਰ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਧੀ ਤੋਂ ਨੂੰਹ ਦਾ ਪਰਿਵਰਤਨ ਔਰਤ ਦੇ ਸੰਪੂਰਨ ਅਸਤਿਤਵ ਦਾ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੈ।
ਸਾਡੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਔਰਤ ਦੀ ਕੁੱਖ ਦੇ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਹਰੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਦਬਆ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ।
ਵਿਅਹੁਤਾ ਮੁਟਿਆਰ ਨੂੰ ਧੀਏ, ਦੁੱਧੀ, ਪੁੱਤੀ ਫਲੇ, ਜਾਂ ਦੁੱਧੀ ਨਾਵੇਂ, ਪੁੱਤੀ ਫਲੇ, ਜਾਂ ਧੀਏ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਧੋਮੇ ਜਾਂ ਧੀਏ!
ਇੱਥੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਦੀ ਧੀ ਧਿਆਣੀ ਨੂੰ ਸੌਹਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਬਹੂ ਰਾਣੀ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਧੀ ਨੂੰ ਰੋਂਦੀ ਕੁਰਲਾਉਂਦੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ-ਮਾਮਾ ਡੋਲੀ ਵਾਲੀ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਡੋਲੀ ਵਾਲੀ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਧੀ-ਜਵਾਈ ਦਾ ਮਾਂ ਲੱਡੂਆਂ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਜਠਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਾਂ-ਪਿਊ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵਲੋਂ ਪੈਸੇ ਸ਼ਗਨ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹੁਲੀ ਕੁੜੀ ਡੋਲੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਰੀ ਜਾਂਦੀ ਇੱਕ ਥਾਲੀ ਵਿਚੋਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੇਵੇ, ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਜੌਂ ਰਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਬੁੱਕਾ ਭਰ-ਭਰ ਕੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਸੁੱਟਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਰਸਮ ਦਾ ਭਾਵ ਪੇਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸੁੱਖ ਮੰਗਣਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਐਨ ਕੌਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਧੀ ਦਾ ਪੇਕੇ ਘਰ ਵਿਚੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਦਾਅਵਾ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਪਰਾਈ ਬਣਕੇ ਤੁਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਕਈ ਗੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹੁਲੀ ਕੁੜੀ ਦੀਵਾ ਬਾਲ ਕੇ ਘਰੋਂ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਪਿਛੋਂ ਘਰ ਵਧੇ-ਫੁੱਲੇ।
ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਜੋੜੀ ਦਾ ਮੂੰਹ ਮਿੱਠਾ ਕਰਾ ਕੇ ਡਰਾਈਵਰ ਨੂੰ ਲਗ/ਸ਼ਗਗਨ ਦੇਣ ਉੱਪਰੰਤ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਗੱਡੀ ਵਿਚੋਂ ਉਤਾਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਫੱੱਟੀ ਤੇ ਖੜ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਕੁੜੀ ਦੇ ਕਦ-ਕਾਠ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁੜੀ, ਮੁੰਡੇ ਨਾਲੋਂ ਮਧਰੀ ਹੈ ਜਾਂ ਲੰਮੀ।
ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਜੋੜੀ ਵਿਚੋਂ ਜਿਹੜਾ ਪਹਿਲਾਂ ਫੱਟੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਤੇ ਉਤਰਦਾ ਹੈ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਹਿਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨਣਦ ਆਪਣੀ ਭਾਬੀ ਨੂੰ ਫੱਟੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਲਈ ਆਖਦੀ, ਉਸਨੂੰ ਲੰਮੇ ਲੇਖ ਲਿਖਾਉਣ ਦੀ ਅਸੀਸ ਦਿੰਦੀ ਹੈ:
ਇਸ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਭਰਾ ਡੋਲੀ ਚੜ੍ਹ ਰਹੀ ਭੈਣ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਫੁੱਲੀਆਂ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹਦੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਤੇ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤਾ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ ਭੈਣ ਆਪਣੇ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਜੁਗ-ਜੁਗ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਲਾੜੇ ਅਤੇ ਲਾੜੀ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਲਿਜਾ ਕੇ ਰਾਂਗਲੇ ਪੀੜ੍ਹਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਰਦੇ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਵਾ ਕੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਸ ਵੱਲੋਂ ਨੂੰਹ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਇਸ ਮਿੱਠੇ ਪਿਆਲੇ ਦੀ ਸਾਂਝ ਕਾਰਨ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਭਰ ਲੲ. ਮਿਠਾਸ ਘੁਲੀ ਰਹੇਗੀ।
ਪੁੱਤ ਵਾਲੇ ਘਰ ਡੋਲੀ ਪਹੁੰਚਣ ਉੱਪਰੰਤ ਲਾੜਾ ਅਤੇ ਲਾੜੀ ਉਹਨਾਂ ਚਿਰ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਚਿਰ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਝੁਰਮਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈਣ ਨਹੀਂ ਆ ਜਾਂਦਾ।
ਘਰੋਂ ਤੁਰਨ ਵੇਲੇ ਮੇਲਣਾਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਸਵਾਣੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਕਾਫਲਾ ਡੋਲੇ ਦੇ ਸੁਆਗਤ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਅੰਬਾਂ ਤੇ ਤੂੰਤਾਂ ਦੀ ਵਾੜ ਕਰੋ ਨੀ ਡੋਲਾ ਨੇੜੇ, ਨੇੜੇ ਆ ਲੱਗਾ ਲੋਗਾਂ ਲੈਚੀਆਂ ਦੀ ਵਾੜ ਕਰੋ ਨੀ ਡੋਲਾ ਨੇੜੇ, ਨੇੜੇ ਆ ਲੱਗਾ3
ਡੋਲੀ ਦੀ ਵਿਦਾਇਗੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁੜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਡੋਲੀ ਵਾਲੀ ਕਾਰ ਨੂੰ ਧੱਕਾ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਡੋਲੀ ਤੁਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਲਾੜੇ ਦੀ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਵਿਆਹੁਲੇ ਪੁੱਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਮਠਿਆਈ ਪਾ ਕੇ ਮੂੰਹ ਮਿੱਠਾ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮੂੰਹ ਦਿਖਾਲੇ ਉੱਪਰੰਤ ਲਾੜੀ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਿੱਕਾ ਦਿਉਰ ਬਿਠਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
10 ਇੱਕ ਰੁਪਈਆ ਮੂੰਹ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਕੇ ਚੁਕ ਭਾਬੀ ਘੁੰਢ ਮੂੰਹ ਦੇਖਾ ਜਦੋਂ ਆਖਦਾ ਹੈ ਸਾਰੇ ਹਾਸੇ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਉਭਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹੁਲੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਨੈਣ ਜਾਂ ਭਰਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜੋੜੀ ਦੀ ਰਾਮ-ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਖੁਸ਼ਗਵਾਰ ਮਾਹੌਲ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਰਾਮ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਿਆ ਕਰ ਲਿਆਇਆ ਵਜ ਰਹੀਆਂ ਬੰਸਰੀਆਂ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾੜੀ-ਭਾਬੋ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਚੇਚੇ ਵਜੋਂ ਨਣਦ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਖਵਾਉਣ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਬੁਰਕੀਆਂ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ:
ਚੰਨਣ ਚੌਕੀ ਮੈਂ ਡਾਈ, ਵਿੱਚ ਸਿਉਨੇ ਦੀ ਮੇਖ ਮੇਰੇ ਪੇਕੀ ਆਇਕੇ, ਕਿਤੋਂ ਲੰਮੇ ਲਿਖਾਈ ਨੀ ਭਾਬੋ ਮੇਰੀਏ ਨੀ ਲੇਖ
ਸਿਧਾਰਥ ਆਰਟਿਸਟ , ਅਸਲੀ ਨਾਂ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ,"ਸਿਧਾਰਥ ਨੇ ਸਥਾਨਿਕ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਣ ਕੇ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ।
" ਗਊ-ਮਾਤਾ ਬਾਰੇ ਉਸਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨੇ ਖਾਸ ਕਰ ਸੁਹਿਰਦ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਹੈ।
ਪਰਮਜੀਤ ਕੱਟੂ ਦੁਆਰਾ ਸਿਧਾਰਥ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਲੰਮੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਜੋਂ ਪਰਮਜੀਤ ਕੱਟੂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਿਧਾਰਥ, ਜੋ ਬੁੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਫਲਸਫੇ ਦੀ ਗੁੜਤੀ ਮਿਲੀ, ਬੋਧੀਆਂ ਤੋਂ ਨਾਦ ਯੋਗ, ਅਵਲੋਕੀ ਯੋਗ, ਕਰਮ ਯੋਗ, ਤੰਤਰ ਯੋਗ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸਦੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਜਕ ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਲਾ-ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਇਆ, ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਵਿਖੇ ਡੌਰਜੀ ਬਣਿਆ, ਉਹ ਗੁਰੂ ਡੌਰਜੀ ਹੈ।
ਉਹ ਕਲਾ ਦੀ ਸਤਰੰਗੀ, ਬਹੁ-ਰੰਗਾ ਤੇ ਇੱਕ ਰੰਗਾ, ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਅੱਖਰਕਾਰੀ ਕਰਦਾ ਬੁੱਤਘਾੜਾ, ਵਾਸਤੂਕਲਾ ਦਾ ਮਾਹਿਰ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਗਾਇਕ, ਕਵਿਤਾ ਰਚਦਾ ਕਥਾਕਾਰ, ਲਿਪੀ ਰਚਦਾ ਹੈ, ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲਦਾ ਅਨੁਵਾਦਕ ਹੈ, ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ ਹੈ ਤੇ ਖੁਦ ਰੰਗ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਲਗਦਾ ਹੈ।
ਅਜੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਸਿਧਾਰਥ ਨੇ ਸਾਈਨਬੋਰਡ ਪੇਂਟ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਪਿੰਡ ਦੇ ਰਾਜਗਿਰੀ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰ ਤਾਰਾ ਮਿਸਤਰੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸਨੇ ਕੰਧ-ਚਿਤਰ ਅਤੇ ਫ਼ਰੀਜ਼ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਸਿੱਖੀ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਥਾਂਕਾ ਚਿੱਤਰਕਲਾ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਮਕਲੌੜਗੰਜ ਵਿੱਚ ਤਿਬੱਤੀ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਆਰਟ ਕਾਲਜ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਸਵੀਡਨ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਈ ਰਿਹਾ।
ਹੁਣ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਸਟੂਡਿਓ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ।
ਸਿਧਾਰਥ ਨੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਯੂਕੇ, ਸਵੀਡਨ, ਅਮਰੀਕਾ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਅਤੇ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਵਿੱਚ ੧੩੫ ਤੋਂ ਵਧ ਸਮੂਹਿਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ।
ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰਧਰਮ-ਧਾਮ ਜੋ ਅਰਬ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਥੇ ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਸੀ।
ਇਹ ਨਗਰ ਜੱਦਹ ਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 100 ਕਿ.ਮੀ. ਦੂਰ ਪਥਰੀਲੀ ਧਰਤੀ ਉਤੇ ਵਸਿਆ ਹੈ।
ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਇਕ ਵਾਰ ਇਸ ਦੀ ਜ਼ਿਆਰਤ ਕਰਨਾ ਹਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਦਸਿਆ ਹੈ।
ਕਾਅਬੇ ਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਖ ਵਖ ਰਵਾਇਤਾਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵ-ਪੂਰਣ ਪਰੰਪਰਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਜ਼ਰਤ ਇਬਰਾਹੀਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਬਲੀ ਦੇਣ ਦੀ ਆਜ਼ਮਾਇਸ਼ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਇਸਮਾਈਲ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਧਰਮ-ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਜਿਸ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕਾਅਬੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਉਦੋਂ ਇਹ ਵੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿ ਰੱਬਵਿਚ ਯਕੀਨ ਰਖਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਸ ਸਥਾਨ ਉਤੇ ਆ ਕੇ ਜ਼ਿਆਰਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਪਰਤਕੇ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ।
ਹਜ਼ਰਤ ਇਬਰਾਹੀਮ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਦ ਕਾਅਬਾ ਕਈ ਵਾਰ ਡਿਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ।
ਇਕ ਵਾਰ ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰਖਵਾਈ ਗਈ ਦਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਅਬਾ ਵਿਚ ਅਨੇਕ ਬੁਤ ਸਥਾਪਿਤ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਪਰ ਇਕ ਅੱਲ੍ਹਾ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰਖਣ ਵਾਲੇ ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਸਾਰਿਆਂ ਬੁੱਤਾਂ ਨੂੰ ਉਥੋਂ ਹਟਵਾ ਦਿੱਤਾ।
ਕਾਅਬੇ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਸੰਨ 1040 ਈ. ਵਿਚ ਰੂਮ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉਸਮਾਨੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਮੁਰਾਦ ਚੌਥੇ ਨੇ ਕਰਵਾਈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਥੋੜਾ ਬਹੁਤ ਸੁਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਕਾਅਬੇ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਇਮਾਰਤ ਵਿਚ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਪੰਜ ਫੁਟ ਉੱਚਾਈ ਤੇ ਸੰਗ-ਅਸਵਦ ਜੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਯਾਤ੍ਰੀ ਚੁੰਮਦੇ ਹਨ।
ਕਾਅਬੇ ਦੇ ਇਰਦ-ਗਿਰਦ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਰਿਕਰਮਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਯਾਤ੍ਰੀ ਬੜੇ ਸੌਖ ਨਾਲ ਵਿਚਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਕਾਅਬੇ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਕਾਲੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਢਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਉਤੇ ਕੁਰਾਨ ਵਿਚੋਂ ਆਇਤਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
‘ਹੱਜ’ ਦੇ ਅਵਸਰ ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਜ਼ਿਆਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਥੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।
ਸੰਤਾਂ, ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਧਰਮ-ਧਾਮ ਦੀਆਂ ਰੂੜ੍ਹ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹਟਕੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਕਾਅਬੇ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਮੰਨੀ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਚੀ ਕਰਣੀ ਨੂੰ ਕਾਅਬਾ ਦਸਿਆ ਹੈ—ਕਰਣੀ ਕਾਬਾ ਸਚੁ ਪੀਰੁ ਕਲਮਾ ਕਰਮ ਨਿਵਾਜ ।
ਜਨਮਸਾਖੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਮੱਕੇ ਜਾਣਦਾ ਉੱਲੇਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪਉੜੀਆਂ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤ੍ਰਾ ਉਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ — ਬਾਬਾਫਿਰਿਮਕੇਗਇਆਨੀਲਬਸਤ੍ਰਧਾਰੇਬਨਵਾਰੀ।
ਪਰ ਖੇਦ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤ੍ਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਸਮਾਰਕ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਖੜਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਦਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ‘ਉਚ ਸ਼ਰੀਫ਼’ ਦੇ ਤੋਸ਼ਾਖ਼ਾਨੇ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਜੋ ਕਾਜ਼ੀ ਰੁਕਨਦੀਨ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਨੂੰ ਪਰਤਦਿਆਂ ਨਾਲ ਲੈ ਆਇਆ ਸੀ।
ਮੱਕਾ ਮੱਕਾਹ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਟਿਹਾਮਾਹ ਮੈਦਾਨੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮੱਕਾ ਰੀਜਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਵੀ ਹੈ।
ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਹਾਲੈਂਡ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਬਾਲਟਿਕ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਜਰਮਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਕਾਮੀ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਜਾਦ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ।
ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਫਲੈਂਡਰਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿੱਤ ਸੀ ਪਰ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਡੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਚਾਰ ਵੀ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਗਿਆ।
ਸਪੇਨੀ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਅਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਾਲੈਂਡ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਡੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਵੀ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਹੋਣ ਲਗਾ।
ਸਪੇਨੀ ਸੱਤਾ ਅਧੀਨ ਬਚੇ ਹੋਏ ਦੱਖਣ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਭੱਜਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਣਾਰਥੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲੀ।
ਹਾਲੈਂਡ ਦੀ ਬੋਲ - ਚਾਲ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਅੰਤਰ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੱਖਣ ਵਲੋਂ ਆਏ ਸ਼ਬਦਾਂਨਕਾਰਨ ਇਹ ਖਾਈ ਜਿਆਦਾ ਡੂੰਘੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ।
ਦੱਖਣ ਦੇ ਕਈ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ , ਜੋ ਹੁਣ ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ, ਅੱਜ ਦੀ ਕਈ ਬੋਲੀਆਂ ਪ੍ਰਚਲਿੱਤ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਪੜਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਵੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਲੋਕ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਕਾਮੀ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਬਰੂਸੇਲਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਿਅਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅੱਜ ਵੀ ਫਰੇਂਚ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਪਰ ਫਲੇਮਿਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਕਨੂੰਨ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ ਫਰੈਂਚ ਅਤੇ ਫਲੇਮਿਸ਼ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਵਰਤਮਾਨ ਹਾਲੈਂਡ ਰਾਜ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ, ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਲੋਂ ਹਾਲਤ ਓਨੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।
16ਵੀਆਂ ਅਤੇ 17ਵੀਆਂ ਸ਼ਤੀਯੋਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਨਵੇਂ - ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਹਾਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕ੍ਰਿਤਰਿਮ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਡਚ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ।
ਕੁੱਝ ਮਕਾਮੀ ਬੋਲੀਆਂ ਵੀ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਅਸਤੀਤਵ ਫਰੀਜਿਅਨ ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਫਰੀਜਲੈਂਡ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਮਸਟਰਡਮ ਤੋਂ ਜਿਵੇਂ - ਜਿਵੇਂ ਅਸੀ ਪੂਰਵ ਦੇ ਵੱਲ ਚਲਦੇ ਹਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜਿਆਦਾ ਲਕਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਜਰਮਨ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਆਮ ਜਰਮਨ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਅੱਧੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਨਾਰਡ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਬਾਹਰ ਡਚ ਨਿਊਗਿਨੀ ਆਦਿ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕਨਾਡਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਡਚ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਵੀ ਇਹ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।
ਦੱਖਣ ਅਫਰੀਕੀ ਯੂਨੀਅਨ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਡਚ ਮੂਲ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਡਚ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤੱਕ ਮਿਲਦੀ - ਜੁਲਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਇੱਕ ਆਜਾਦ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਨਿਮਨ ਜਰਮਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 2.3 ਕਰੋੜ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਹੈ ਅਤੇ 50 ਲੱਖ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਦੂਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।
ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ "ਪਿਆਰ" ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਹਨ।
ਇਕ ਮੁੱਢਲੀ ਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੈਂ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਅਨੰਤ ਅਮਾਰੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅੱਜ ਵੀ ਇਤਾਲਵੀ ਵਿਚ ਹੈ।
ਰੋਮਨ ਇਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਜਾਂ ਜਿਨਸੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਇਸ ਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਅਮਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ — ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਸ਼ੌਕੀਨ, "ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪ੍ਰੇਮੀ" ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ "ਲੈਕਚਰ" ਅਤੇ ਅਮਿਕਾ, "ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ" ਦੀ ਉਪਯੋਗਤਾ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਵੇਸਵਾ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਨੁਸਾਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਮੋਰ ਹੈ (ਰੋਮੀਆਂ ਲਈ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਇਸ ਤੱਥ ਦੇ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਰੋਮਨ ਲਾਤੀਨੀ ਵਿਚ ਰੋਮਨ ਨੂੰ ਅਮੋਰੇ ਲਈ ਇਕ ਐਂਗਰਾਮ ਵਜੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ), ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰੇਮ ਸੰਬੰਧਾਂ ਜਾਂ ਜਿਨਸੀ ਰੁਮਾਂਚ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਵਚਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਹੋ ਜੜ੍ਹਾਂ ਐਮਿਕਸ— "ਮਿੱਤਰ" ਅਤੇ ਅਮਿਸੀਟੀਆ, "ਦੋਸਤੀ" (ਅਕਸਰ ਆਪਸੀ ਲਾਭ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ "ਰਿਣੀ" ਜਾਂ "ਪ੍ਰਭਾਵ" ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ) ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਿਸੀਰੋ ਨੇ ਓਨ ਫ੍ਰੈਂਡਸ਼ਿਪ ਨਾਮਕ ਇਕ ਸੰਧੀ ਲਿਖੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤਕ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਓਵੀਡ ਨੇ ਆਰਸ ਅਮੈਟੋਰੀਆ ਨਾਮਕ ਡੇਟਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਗਾਈਡ ਲਿਖਿਆ, ਜੋ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਾਪਿਆਂ ਤੱਕ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੋਧਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਤਾਰੇ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਰਾਬਰਟ ਸਟਰਨਬਰਗ ਨੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਇੱਕ ਤਿਕੋਣੀ ਸਿਧਾਂਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਪਿਆਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਭਾਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਨੇੜਤਾ, ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਅਤੇ ਜਨੂੰਨ. ਨੇੜਤਾ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੋ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵੇਰਵੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋਸਤੀ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਪਿਆਰ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਪਿਆਰ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਿਆਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਸੰਜੋਗ ਵਜੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਜ਼ਿਕ ਰੁਬਿਨ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਦੁਆਰਾ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਲਗਾਵ, ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਨੇੜਤਾ।
ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਥਿਊਰੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਲੋਮ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਚ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਅਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਦੋਸ਼ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਐਨਾਲੌਗਸ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ "ਵਿਰੋਧੀ ਆਕਰਸ਼ਣ". ਪਿਛਲੀ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ, ਮਨੁੱਖੀ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਦੇ ਸੁਭਾਅ 'ਤੇ ਖੋਜ ਨੇ ਆਮ ਤੌਰ' ਤੇ ਇਹ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਜਦੋਂ ਇਹ ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ - ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਅਸਾਧਾਰਣ ਅਤੇ ਖਾਸ ਡੋਮੇਨਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿਚ, ਅਜਿਹਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਉਲਟ ਹਨ , ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੋਵਾਂ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਬੰਧ ਸੰਬੰਧੀ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਲਗਾਵ, ਸਬੰਧਾਂ, ਬਾਂਡਾਂ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਹਨ।