polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਸਟੇਟਸ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਮਾਰੂਤੀ ਕਾਰ ਨਹੀਂ ਖਰੀਦਦਾ ਸਗੋਂ ਆਈਕੋਨ, ਸਕੋਤਾ, ਇਨਨੋਬ, ਟਾਵੀਰਾ ਨੂੰ ਖਰੀਦਣ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਖਾਸ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਤਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੱਪੜੇ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਲਹਿ ਜਾਣ।
ਹਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੰਗਾ ਹੋਣ ਲਈ ਤਰਲੋਮੱਛੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣਾ ਜਿਸਮ ਵਿਖਾਉਣ ਦੀ ਚਾਹਵਾਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਮ ਸਾਧਾਰਨ ਨਹੀਂ ਖਾਸ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
3 ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਵਿਅਕਤੀ ਮੁਕੇਸ਼ ਅੰਬਾਨੀ ਦਾ ਮੁਬੰਈ ਵਿਖੇ ‘ਅੰਟਿਲਾ ਮਹਿਲ' ਨਾਂ ਦਾ ਘਰ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਹਾਰਨ ਹੈ।
ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੇ ਇਸ ਘਰ ਦੀਆਂ 27 ਮੰਜ਼ਿਲਾ, ਤਿੰਨ ਹੈਲੀਪੈਡ, 9 ਲਿਫ਼ਟਾਂ, ਝੂਲੇਦਾਰ ਬਾਗ, ਨਾਚਖਾਨੇ, ਮੌਸਮ ਅਨੁਕੂਲ ਕਮਰੇ, ਕਸਰਤਖਾਨੇ, 6 ਮੰਜ਼ਿਲੀ ਪਾਰਕਿੰਗ ਅਤੇ 600 ਨੌਕਰ-ਚਾਕਰ ਹਨ।
ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰੌਲਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਖਤਰੇ ਦਾ ਹੈ।
ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਤਜ਼ਰਬਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੀਆਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਜ਼ਾਰੀਕਰਨ ਦੀ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਇਸ ਕਦਰ ਵੱਧ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਗਲੋਬਲ ਕਲਚਰ ਵਲ ਨੂੰ ਚਲਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ।
ਕਲਚਰ ਕੇਵਲ ਜੀਵਨ-ਜਾਂਚ, ਢੰਗ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੱਤ ਹੈ।
ਵਰਤਮਾਨ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਜੀਵਨ ਢੰਗ ਨੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ-ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਖ਼ਪਤ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨੇ ਅੱਜ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਖ਼ਪਤ-ਵਸਤ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਚਿਆ, ਵਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅੱਜ ਹਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਇਕਾਈ ਜਿਵੇਂ ਗੀਤ, ਸੰਗੀਤ, ਨਾਚ, ਥੀਏਟਰ, ਸਿਨੇਮਾ, ਕਲਾ ਤੇ ਸਾਹਿੱਤ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਿਕ ਸਕੇ ਅਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁਨਾਫਾ ਕਮਾ ਸਕੇ।
ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰੰਪਰਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਗਾੜ, ਭੱਦਾਪਣ, ਨਿਘਾਰ ਆਇਆ ਹੈ।
ਗਲੋਬਲ ਕਲਚਰ ਨੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ, ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਬੁਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਜਮਾਤ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਨਵਸੱਭਿਆਚਾਰੀਕਰਨ ਦੀ ਮਨਸ਼ਾ ਅਧੀਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਭੰਨ ਤੋੜ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਪਿਛਲੇ ਕੁੱਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖ਼ਪਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਇੱਕ ਨਵੀਨ ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ।
ਖ਼ਪਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1976ਈ. ਵਿੱਚ ਸਟਾਰਟ ਯੂਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ " : ”” ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।
ਇਸੇ ਸਾਲ ਡੇਨੀਅਲ ਬੈੱਲ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਪੁਸਤਕ “ ” ਵਿਚ ਵੀ ਖ਼ਪਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਮਦ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
1980ਈ. ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੇ ਵਰਤਾਰਾ ਏਨਾ ਜਿਆਦਾ ਤਿੱਖਾ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਾਲਿਆਂ, ਪੁਸਤਕਾਂ, ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ ਤੇ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਪਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਉੱਪਰ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।
ਇਹ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਖ਼ਪਤ+ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ‘ ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਖ਼ਪਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਘੇਰੇ ਵਾਲਾ ਸੰਕਲਪ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸੰਬੰਧ ‘ਖ਼ਪਤ', ‘ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਦ', ‘ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ' ਅਤੇ ‘ਪਦਾਰਥਵਾਦ' ਆਦਿ ਨਾਲ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਭਿੰਨ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੀ ਮੱਦਦ ਨਾਲ ਹੀ ਖ਼ਪਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਖ਼ਪਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤਿ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਕਲਪ ‘ਪਦਾਰਥਵਾਦ' ਹੈ।
ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਅਨੁਸਾਰ ਪਦਾਰਥ ਮੂਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਚ ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸਥਾਨ ਦੂਜੈਲਾ ਹੈ।
ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਭੌਤਿਕ ਜਾਂ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਮੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਅਦਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਗੌਣ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੈਲੀਆ ਲੁਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਖ਼ਪਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਪਦਾਰਥਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਹੀ ਇੱਕ ਵਨੰਗੀ ਜਾਂ ਕਿਸਮ ਹੈ।
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਉਪਭੋਗੀ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਵੱਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਖ਼ਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਪਦਾਰਥਾਂ/ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਏਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੰਮੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਬਣਾਉਣਾ ਜੇ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕਠਿਨ ਕਾਰਜ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ।
ਫਿਰ ਵੀ ਨਿਮਨਲਿਖਤ ਚਾਰਟ ਦੀ ਮੱਦਦ ਨਾਲ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਖ਼ਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਦਾਰਥਕ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਕੁਝ ਆਧੁਨਿਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:
ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਦ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਅਕਾਦਮਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਮਸਲੇ ਦੇ ਹੱਲ ਜਾਂ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ।
ਇਹ ਅਜਿਹਾ ਅੰਦੋਲਨ ਹੈ ਜੋ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੇ ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਝੂਠ, ਘਟੀਆ ਉਤਪਾਦਨ, ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਜਾਂ ਖਤਰਨਾਕ ਪਦਾਰਥ ਜਿਵੇਂ ਭੋਜਨ, ਦਵਾਈਆਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਇੱਕ ਖਰਚ ਤੇ ਦੂਜਾ ਬੱਚਤ।
ਜੌਨ ਸੇਨਰਡ ਕੀਨਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਖ਼ਪਤ ਕਮਾਈ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੱਚਤ ਦੀ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਧਰਮ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਮਾਨਵਵਿਗਿਆਨ, ਸੰਚਾਰ ਤੇ ਮੰਡੀ ਆਦਿ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਹੈ।
ਹਰੇਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਂਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਰਸਲ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ, ਸਵੈਮਪਲੈਂਡਿਆ, ਐਲੀਗੈਡੇਟਰ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੰਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਪਾਰਕ ਬਾਰੇ ਐਵਰਗਲੇਡਜ਼, 2011 ਦੇ ਸੰਤਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਸੀ।
ਇਹ ਨਾਵਲ ਦਿ ਨਿਉ-ਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੇ "10 ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਿਤਾਬਾਂ" ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦਾ 2012 ਯੰਗ ਲਾਇਨਜ਼ ਫਿਕਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।
ਗਲਪ ਲਈ 2012 ਦੇ ਪੁਲੀਤਜ਼ਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਸੀ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵੋਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਇਨਾਮ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਜ਼ੋਏਟਰੋਪ: ਆਲ-ਸਟੋਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ "ਦਿ ਹੌਕਸ ਰਿਵਰ ਵਿੰਡੋ", ਨੂੰ 2012 ਦੇ ਗਲਪ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।
ਉਹ ਮੈਰੀ ਐਲਨ ਵਾਨ ਡੇਰ ਹੇਡਨ ਬਰਲਿਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਸੰਤ 2012 ਲਈ ਬਰਲਿਨ ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
"ਰੀਲੀਜ ਫਾਰ ਦਿ ਐਂਪਾਇਰ" ਨੇ 2012 ਦੇ ਸਰਬੋਤਮ ਨਾਵਲੇਟ ਲਈ ਸ਼ਰਲੀ ਜੈਕਸਨ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।
ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ "5 ਅੰਡਰ 35" ਨਾਮਵਰ ਨੌਜਵਾਨ ਲੇਖਕ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਨਵੰਬਰ 2009 ਦੀ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਸੇਂਟ ਲੂਸੀ ਦੇ ਘਰ ਲਈ ਲੜਕੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੋਲਵਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਉਭਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਰਸਲ ਬਾਰਡ ਕਲਪਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰ 2011 ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।
ਰਸਲ ਦਾ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਵੈਂਪਾਇਰਜ਼ ਇਨ ਨਿੰਬੂ ਗਰੋਵ, ਵਿੰਟੇਜ ਕੰਟੈਂਪੋਰਰੀਜ ਦੁਆਰਾ ਫਰਵਰੀ 2013 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਸ ਦਾ ਤੀਜਾ ਛੋਟਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਓਰੇਂਜ ਵਰਲਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਮਈ 2019 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਰਸਲ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਿਹਤਰੀਨ ਅਮਰੀਕੀ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਕਨਜੈਂਕਸ਼ਨਜ਼, ਗ੍ਰਾਂਟਾ, ਦਿ ਨਿਊ-ਯਾਰਕ, ਆਕਸਫੋਰਡ ਅਮਰੀਕੀ, ਅਤੇ ਜ਼ੋਏਟਰੋਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਉਸਦੀ ਦੋਸਤੀ ਐਂਡੀ ਅਤੇ ਰੈੱਡ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਐਂਡੀ ਟੌਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜੀ.ਈ.ਡੀ. ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਟੌਮੀ ਨੇ ਰੈੱਡ ਅਤੇ ਐਂਡੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਕੈਦੀ ਉਸਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਜਨਾਨੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸਜ਼ਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਮਿਲ ਗਈ।
ਐਂਡੀ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਨੌਰਟਨ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਨੌਰਟਨ ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਸੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੀ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਐਂਡੀ ਪੈਸੇ ਦੀ ਧਾਂਦਲੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨੋਰਟਨ ਉਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਾਲ-ਕੋਠੜੀ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨੌਰਟਨ ਟੌਨੀ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚੋਂ ਭੱਜਣ ਦੀ ਆੜ ਦਾ ਝੂਠ ਰਚ ਕੇ ਹੈਡਲੀ ਤੋਂ ਟੌਮੀ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਐਂਡੀ ਜਦੋਂ ਨੌਰਟਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਨੌਰਟਨ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ, ਐਂਡੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਟਾਉਣ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬਦਤਰ ਹਾਲਤਾਂ ਵੱਲ ਧੱਕਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਐਂਡੀ ਨੂੰ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਕਾਲ-ਕੋਠੜੀ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਰੈੱਡ ਨੂੰ ਮੈਕਸੀਕਨ ਦੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਸ਼ਹਿਰ ਜ਼ਿਹੁਤਾਨੇਜੋ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਐਂਡੀ ਰੈੱਡ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਰਿਹਾਅ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕਸਟਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਹੈਲਫੀਲਡ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇ, ਉਥੇ ਐਂਡੀ ਨੇ ਰੈੱਡ ਲਈ ਇੱਕ ਪੈਕੇਜ ਦਫਨਾਇਆ ਹੈ।
ਰੈੱਡ ਨੂੰ ਐਂਡੀ ਦੀ ਫਿਕਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਖ਼ਾਸਕਰ ਜਦੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਐਂਡੀ ਨੇ ਕਿਸੇ ਸਾਥੀ ਕੈਦੀ ਤੋਂ 6 ਫੁੱਟ ਰੱਸੀ ਦੀ ਮੰਗਵਾਈ ਹੈ।
ਬਰੂਕਸ ਨੂੰ 50 ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1954 ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਬਾਹਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਘੁਲ-ਮਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸਨੇ ਫਾਹਾ ਲੈ ਲਿਆ।
ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਇੱਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵੱਲੋਂ ਗ੍ਰਾੰਟ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦ ਮੈਰਿਜ ਆਫ਼ ਫਿਗਾਰੋ ਦੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਐਂਡੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਸਪੀਕਰ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਚਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਤੋਂ ਨਰਾਜ਼ ਹੋਕੇ ਸੈਮੂਅਲ ਐਂਡੀ ਨੂੰ ਕਾਲ-ਕੋਠੜੀ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਾਲ-ਕੋਠੜੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਂਡੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ ਉਮੀਦ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਹੀ ਉਹ ਕਾਲ-ਕੋਠੜੀ ਦੇ ਔਖੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਟਕਰਾ ਕਰ ਸਕਿਆ ਸੀ ਪਰ ਰੈੱਡ ਇਸ ਉਮੀਦ ਵਾਲੀ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
1963 ਵਿਚ, ਸੈਮੂਅਲ ਨੌਰਟਨ ਨੇ ਜਨਤਕ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੁਸ਼ਲ ਲੇਬਰ ਦਾ ਖਰਚਾ ਘਟਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਕੈਦੀਆਂ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸੋਸ਼ਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਸੌਦੇ ਚੋਂ ਭਾਰੀ ਰਿਸ਼ਵਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਐਂਡੀ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਕਾਲੇ ਪੈਸੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਾਅਲੀ ਨਾਮ "ਰੈਂਡਲ ਸਟੀਫਨਜ਼" ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਜਮਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।
1949 ਵਿਚ, ਐਂਡੀ ਨੇ ਗਾਰਡਾਂ ਦੇ ਕਪਤਾਨ, ਬਾਯਰਨ ਹੈਡਲੀ ਨੂੰ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਪੈਸਿਆਂ 'ਤੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਟੈਕਸ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਦੇ ਸੁਣਿਆ ਅਤੇ ਐਂਡੀ ਨੇ ਉਸਦੀ ਪੈਸੇ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।
ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਸਿਸਟਰਸ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਐਂਡੀ ਨੂੰ ਕੁੱਟ ਕੇ ਅੱਧ-ਮਰਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਹੈਡਲੀ ਨੇ ਬੋਗਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੁੱਟਿਆ ਅਤੇ ਅਪੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੋਗਸ ਹੋਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਵਾਰਡਨ ਸੈਮੂਅਲ ਨੌਰਟਨ ਜਦੋਂ ਐਂਡੀ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸਦੀ ਡਿਉਟੀ ਬਜ਼ੁਰਗ ਕੈਦੀ ਬਰੁਕਸ ਹੈਟਲਨ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ।
ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਐਂਡੀ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਸਟਾਫ, ਹੋਰ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਾਰਡਾਂ ਅਤੇ ਵਾਰਡਨ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਐਂਡੀ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਖਸਤਾ ਹਾਲਤ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਰਾਜ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਨੂੰ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਪੱਤਰ ਲਿਖ ਕੇ ਫੰਡਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
ਇੱਕ ਨੌਰਟਨ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੈੱਲ ਦੀ ਕੰਧ ਤੇ ਲਟਕਦੇ ਰਾਕੇਲ ਵੇਲਚ ਦੇ ਇੱਕ ਪੋਸਟਰ ਤੇ ਇੱਕ ਰੋੜੀ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਪੋਸਟਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਸੁਰੰਗ ਨਜਰ ਆਉਂਦੀਹੈ ਜੋ ਐਂਡੀ ਨੇ ਪਿਛਲੇ 19 ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀ ਪੱਥਰ ਤਰਾਸ਼ਣ ਵਾਲੀ ਹਥੌੜੀ ਨਾਲ ਖੋਦੀ ਸੀ।
ਬੀਤੀ ਰਾਤ, ਐਂਡੀ ਰੱਸੀ ਦੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸੁਰੰਗ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਸੀਵਰੇਜ ਪਾਈਪ ਵਿਚੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਭੱਜਿਆ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਨੌਰਟਨ ਦਾ ਸੂਟ ਅਤੇ ਬੂਟ ਪਹਿਨੇ ਸਨ ਅਤੇ ਵਹੀ-ਖਾਤੇ ਚੁੱਕ ਲਏ ਸਨ।
ਉਸਨੇ ਸ਼ੌਸ਼ੈਂਕ ਵਿਖੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਕਤਲ ਦੇ ਹੋਰ ਪਸਬੂਤ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਅਖਬਾਰ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ।
ਪੁਲਿਸ ਸ਼ੌਸ਼ੈਂਕ ਪਹੁੰਚੀ ਅਤੇ ਹੈਡਲੀ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਨੌਰਟਨ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਬਰੂਕਸ ਵਾਂਗ ਇਸ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਘੁਲ-ਮਿਲ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਡਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀਤੇ ਉਸਦਾ ਅੰਜਾਮ ਵੀ ਬਰੂਕਸ ਵਾਂਗ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਐਂਡੀ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਆਪਣੇ ਵਾਅਦੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਬੁਕਸਟਨ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਦੱਬੇ ਪੈਕੇਜ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐਂਡੀ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਿਹੁਤਾਨੇਜੋ ਆਉਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਰੈੱਡ ਟੈਕਸਾਸ ਦੇ ਫੋਰਟ ਹੈਨਕੌਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਆਖਰਕਾਰ ਇੱਕ ਉਮੀਦ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਆਪਣੀ ਮੰਜਿਲ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਐਂਡੀ ਨੂੰ ਜਿਹੁਆਟਨੇਜੋ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਗਲੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
1947 ਵਿੱਚ ਪੋਰਟਲੈਂਡ, ਮਾਇਨ ਨਾਮ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਬੈਂਕਰ ਐਂਡੀ ਡੁਫਰੇਸਿਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਕਰਾਰ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ੌਸ਼ੈਂਕ ਸਟੇਟ ਪੈਨਲਟੀ ਵਿਖੇ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਐਂਡੀ ਰੈੱਡ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਤਰਾਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਹਥੌੜੀ ਅਤੇ ਰੀਟਾ ਹੈਵਵਰਥ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪੋਸਟਰ ਖ੍ਰੀਦਦਾ ਹੈ।
ਦ ਸ਼ੌਸ਼ੈਂਕ ਰਿਡੈਂਪਸ਼ਨ 1994 ਦੀ ਇੱਕ ਨਾਟਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੀਹਨੂੰ ਫ਼ਰੈਂਕ ਡੈਰਾਬੌਂਟ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦੇ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ ਟਿਮ ਰੌਬਿਨਜ਼ ਅਤੇ ਮੌਰਗਨ ਫ਼ਰੀਮੈਨ ਹਨ।
ਇਹਨੂੰ ਦਸ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਆਈ.ਐੱਮ.ਡੀਬੀ. ਦੀ "ਮੋਹਰੀ 250" ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਾਸੋ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਜੋ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਉਸ ਨੂੰ ਕਥਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਾਨਕਸਰ ਵਿਖੇ ਸੁਣਾਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਭਾਈ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਬਧ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਤੇਰ੍ਹਵੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਖਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਕਰਕੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੋਈ, ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਉਸਦਾ ਭਰਮ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਚੋਜ਼ ਕੀਤਾ।
ਅੱਠਵੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਉਪਰੋਕਤ ਸਿੱਖਾ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਣ ਦੇਣ ਲਈ ਆਉਣ ਬਾਰੇ-ਵਿਸਥਾਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਚੌਥੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕਥਾ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।
ਸੱਤਵੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਜ਼ਿਸ਼ਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਵਰਣਨ ਹੈ।
ਗੁਰਬਿਲਾਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਛੇਵੀ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜੀਵਨ ਕਥਾ 21 ਅਧਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ।
ਛੇਵੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਨੇ ਸੁਲਹੀਖਾਨ ਪਾਸ ਦੂਤ ਭੇਜਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦਾ ਕਲੇਸ਼ ਚਿੱਠੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖ ਭੇਜਿਆ।
ਨੌਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਾਖੀਆ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ ਨਾਨਕ ਮਤੇ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸਾਖੀਆਂ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਾਖੀ ਵਿਸਤਾਰ ਸਾਹਿਤ ਲਿਖੀ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੀਆ ਸਾਜ਼ਿਸਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।
ਪੰਜਵੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦੱਸਵੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਤਸਰ ਵਿਖੇ ਲੜ੍ਹਾਈ ਹੋਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੋਈ ਸੀ।
ਤੀਸਰੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਸਥਾਰ ਕਥਾਵਾਂ ਹਨ।
ਗਿਆਰ੍ਹਵੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਬੀਬੀ ਬੀਰੋ ਤੇ ਸਾਧੂ ਜਨ ਦੇ ਵਿਆਹ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।
ਨਿਰੰਜਨੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਮੋਢੀ ਬਾਬਾ ਹੰਦਾਲ ਦਾ ਜਨਮ ਵੈਸਾਖ ਸੁਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਸੰ .1630 ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਨੂੰ ਹੋਇਆ।
ਇਹਨਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾ ਨਿਰੋਲ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਸੀ -ਗਾਜ਼ੀ ਮਿਰਜ਼ਾ ਤੇ ਸੁਲਤਾਨੀਏ ਸਿਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਬੜਾ ਉੱਚਾ ਰੁਤਬਾ ਸੀ।
ਇੱਕ ਸਾਖੀ ਵਿੱਚ ਇਵੇਂ ਬਿਆਨ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਭਗਤ ਪਾਸ ਗਏ ਤਾਂ ਮਰਦਾਨੇ ਦੇ ਪੁਛਣ ਤੇ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਭਗਤ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਓਥੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਬੀਰ ਭਗਤ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ,ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।
ਫੇਰ ਮਰਦਾਨੇ ਨੇ ਪੁਛਿਆ 'ਸੁਨੋ ਸੰਤ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਗਿਆਨੀ ਜੀ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਭੀ ਜਗਤਿ ਮੇ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਇੱਥੇ ਤਕ ਪਹੁੰਚੇਗਾ।
ਦੂਸਰੀ ਵਾਰ ਹੰਦਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਧਰੂ ਮੰਡਲ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਵੇਲੇ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਧਰੂ ਭਗਤ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਸਾਥੀਆਂ ਬਾਲਾ ਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦਾ ਦੇਖ ਅਸਚਰਜਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਕਿਓਂਕਿ ਉਸ ਪਾਸ ਵੀ ਸਵਾਏ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਦੇ ਹਾਲੇ ਤਕ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਨੁਖ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ।
ਤਬ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਨੇ ਕਹਾ ਸੁਨੋ ਧਰੂ ਸੰਤ ਗਿਆਨੀ, ਅੱਗੇ ਹੋਈ, ਅਬ ਭੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਇੱਕ ਭਗਤਿ ਕਬੀਰ, ਦੂਜਾ ਨਾਨਕ, ਤੀਜਾ ਹੰਦਾਲ ਜਟੇਟਾ ਇੱਕ ਨਿਰੰਜਨ ਦਾ ਹੀ ਉਪਾਸਕ ਹੋਵੇਗਾ।
ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਹੰਦਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਕਾਬਲ ਜਾ ਕੇ ਦੀਨਾ ਨਾਥ ਦਿਆਲ ਨੂੰ ਜਾ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਣ ਵੇਲੇ ਹੋਇਆ ਚੋਥੀ ਵਾਰ ਘੋਹੇ ਜੱਟ ਦੀ ਸਾਖੀ ਵਿੱਚ ਹੰਦਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਇਆ।
ਨਿਰ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ - ਰਹਿਤ ਜਾਂ ਸਖਣਾ ਅਤੇ ਅੰਜਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ -ਕਾਲਖ,ਕੱਜਲ,ਜਾਂ ਸੂਰਮਾ।
ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਦੇ ਯੋਗ,ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਜਨ ਦਾ ਵਾਰ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਜਪੁ ਜੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਮਾਇਆ ਰਹਿਤ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਨਿਰੰਜਨੀ ਸੰਪਰਦਾ ਉੱਤੇ ਸਿਖ ਧਰਮ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਹਰ ਤੋਰ ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਂਉਂਦਾ।
ਨਿਰੰਜਨੀ ਗੁਰੂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੇਰੋਕਾਰ ਸਿਖ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਨਾਤਨੀ ਹਿੰਦੂ ਕਰਮ ਕਾਂਡਾ, ਭੇਖਾ ਭਰਮਾ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹਨ - ਬੁੱਤ ਪੂਜਾ, ਮੜੀ ਪੂਜਾ, ਯਗ,ਬਲੀ ਆਦਿ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਇਹਨਾ ਦੇ ਇੱਕ ਦੋ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਬਾਣੀ ਵੀ ਰਚੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਾਗਾਂ ਅਧੀਨ ਰਖਿਆ ਹੈ -ਮਹੱਲੇ ਦੀ ਅੰਕ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰੀਸ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਰਖੀ ਹੈ।
ਨਿਰੰਜਨੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ।
ਨਿਰੰਜਨੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਈ ਦਾ ਮੋਢੀ ਬਾਬਾ ਹੰਦਾਲ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਰਚਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਬਾਬਾ ਹੰਦਾਲ ਨੇ ਜਿਥੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਾਂਗ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ,ਓਥੇ ਉਸ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹਿੰਦੀ ਨੇੜੇ ਜਾ ਪੁੱਜੀ ਹੈ,ਪ੍ਰੰਤੂ ਜਿਥੇ ਸੂਫੀਆਂ ਵਾਂਗ ਰੱਬ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰਖ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸਿਧੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਓਥੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਹੈ ਨਿਰੰਜਨੀ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿਚੋ ਹੰਦਾਲ ਦੀ ਰਚੀ ਬਾਨੀ ਕਾਫੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਬਾਬਾ ਹੰਦਾਲ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਨਿਰੰਜਨੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਗੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਸੀ।
ਡਾ. ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਭਾਈ ਬਾਲੇ ਦੀ ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ।
ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਪਿਛੋਂ ਦਯਾ ਰਾਮ,ਆਕਲ ਦਾਸ, ਗੋਬਿੰਦ ਦਾਸ,ਅਮੋਲਕ ਦਾਸ,ਅਪਾਰ ਦਾਸ,ਹਰਿ ਕੇਸ਼ੋ ਦਾਸ,ਨਿਹਾਲ ਦਾਸ ਆਦਿ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ।
ਖਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਨਿਰੰਜਨੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਲੋਕ ਸਤਿਨਾਮ ਦੀ ਥਾਂ ਸਚਨਾਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਤਰਤੀਬ ਵੀ ਬਦਲ ਦਿਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਰੂਪ ਪ੍ਰਚਿਲਤ ਹੋਵੇ।
ਨਿਰੰਜਨੀਏ ਸਿਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਵ ਦਸਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਹੰਦਾਲ ਦੇ ਗੱਦੀਕਾਰ ਗੁਰੂਘਰ ਅਤੇ ਸਿਖਾਂ ਦੇ ਹੱਡ -ਵੇਰੀ ਸਾਬਿਤ ਹੋਏ ਹਨ।
ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ 18ਵੀ ਸਦੀ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਦਿਨਾ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਜਨੀਏ ਗੁਰੂ ਆਕਲ ਦਾਸ ਨੇ ਤਾਂ ਅੱਤ ਹੀ ਕਰ ਦਿਤੀ ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਹਥੋਂ ਹੀ ਸਿਖਾਂ ਦਾ ਕੁੱਪ ਹਰੀੜ ਦਾ ਵੱਡਾ ਘਲੂਘਾਰਾ ਵਾਪਰਿਆ।
ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਸੂਹਦੇਣ ਤੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਫੜੋ ਫੜੀ ਕਰਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੈਟੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਾਫੀ ਬਦਨਾਮੀ ਖੱਟੀ।
ਬਾਬੇ ਹੰਦਾਲ ਦੀ ਗੱਦੀ ਜੰਡਿਆਲਾ ਗੁਰੁ ਜ਼ਿਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹਾਲੇ ਤਕ ਕਾਇਮ ਚਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
"ਨਿਰੰਜਨੀਏ ਗੁਰੂਆ ਨਿਰੰਜਨੀਏ ਸਿਖ ਸਾਧ ਸੰਤ ਦਸਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾ ਨੂੰਗੁਰੂ ਬਾਬਾ ਹੰਦਾਲ ਜੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
"16ਵੀ ਅਤੇ 17ਵੀ ਸਦੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਕਾਵਿ -ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਹੰਦਾਲ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਸਥਾਨ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਪਰੰਪਰਾ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਾਲੀ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਰਚਨਹਾਰ ਗੁਰਵਿਅਕਤੀ ਹੋਣ ਦੀ ਥਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਗੁਰਮਤ ਵਿੱਚ ਰੰਗਿਆ ਗੁਰਸਿਖ ਵਿਅਕਤੀ ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਪਰਕ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਦੋ ਕਬੀਲੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ, ਰੀਤਾ, ਭਾਸ਼ਾ ਆਦਿ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕਠੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਪਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ, ਬਿਹਾਰ, ਝਾਰਖੰਡ ਆਦਿ ਦੇ ਕੁਝ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਪਰਕ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਭਿਅ ਬਣਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਆਮ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਨੂੰ ਬਾਜਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਕੇ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਰਾਖਈਆਂ ਸੀਟਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ ਲੱਗ ਗਈਆਂ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਆਪਣੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਬਾਹਰਲੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਏ।
ਜਦੋਂ ਇੰਡੋ-ਅਰੀਅਨ ਲੋਕ ਪੰਜਾਬ ਉੱਪਰ ਆ ਵਸੇ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਨਸਲੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੰਜਾਬ ਉੱਪਰ ਪਏ “ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਆਰੀਅਨ ਲੋਕ ਬਲੀ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਲੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ, ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਮਰਨ ਸਮੇਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੀਤਾਂ ਅਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਆਰੀਆਂ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰਾਜਪੂਤ ਅਤੇ ਜੱਟ ਕਬੀਲੇ ਵਾਲੇ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਥੀਅਨ ਕਬੀਲੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਤੋ ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਧ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭਾਗ ਪਾਏ।
ਇਹ ਲੋਕ-ਚਾਵਲ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਮੂਲੀ, ਸਲਗਮ, ਅਦਰਕ ਹਲਦੀ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਦਾਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਵੀਹਾ ਤੱਕ ਗਿਣਤੀ, ਜਿਹੜੀ ਅੱਜ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੈ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੀ ਕਾਢ ਸੀ।
ਹਲਦੀ ਅਤੇ ਚੋਲ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਵ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਹਨ।
ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ ਅਨੁਸਾਰ- “ਦੋ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਾਲੇ ਜਨ ਸਮੂਹ ਕਿੰਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਸਦਾ ਉੱਤਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨੇ ਵਿਚਲੇ ਲੋਟ ਦੇਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰੇਗਾ।
ਆਮ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੰਪਰਕ ਇੱਕ ਜਨ ਸਮੂਹ ਵੱਲ ਦੂਜੇ ਉੱਪਰ ਹਮਲਾ ਕਰਨ, ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਅਧੀਨ ਕਰਨ ਉਸ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਫੱਸਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਕਦਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਮੁੱਖ ਕਦਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਕਿਸੇ ਦੇ ਆਸਰੇ ਨਾ ਜੀਉਣਾ ਹੈ।
ਉੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਇਹ ਗੁਣ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸੇ ਦਾ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਦੁਖਾਉਂਦੇ।
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੋਵੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਹਿੰਦੂਆ ਦਾ ਦੁੱਖ ਸੁਣਕੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਬਲੀਦਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਸਲਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲਚਾਲ ਰਹੀ ਹੈ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਵੀ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਕਦਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਉਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਜਾਂ ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਖਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਉਸ ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੋਂ ਹੀ ਅੱਗੇ ਉਪ ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਉਸੇ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਰਥ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਕਦਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਇਸਦੀਆਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਕਦਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਹਨ-
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰ ਕੇ ਅਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੀ ਕਦਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਕੇਂਦਰੀ ਮਹੱਤਤਾ ਰੱਖਦੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ ਉਹ ਉਹੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਕਦੀ ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਹੈ।
ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਤੱਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਇਹ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨਸਲਾਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਅੱਗੋਂ ਨੋਂ ਉਪ ਨਸਲਾ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀਆਂ ਪਰਿਵਾਰਾ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਜ ਭਾਸ਼ਾਈ ਦੀਆਂ ਪਰਿਵਾਰ ਭਾਰਤੀ ਯੂਰਪੀ, ਸੈਮਟਿਕ, ਆਸਟਰੋ ਏਸੀਐਂਟਕ, ਦਰਾਵੜ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਤਿੱਬਤ ਪਰਿਵਾਰ ਹਨ।
ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਕੋਈ ਪੰਜ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੁਣ ਤੱਕ ਚਾਲੂ ਹੈ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉਪਰ ਹੀ ਇਹ ਸੰਯੁਕਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਆਰੀਆ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਮਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਸ਼ਧ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਤਾੜਿਆ ਗਿਆ।
ਜਿਹੜੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਸਦੇ ਸਨ ਪਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਰੀਆ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਧ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੱਛਣ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ।
ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਨਿਸ਼ਧ ਲੋਕ ਖੇਤੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤੋਂ ਉਹ ਖੇਤੀ ਦੇ ਧੰਦੇ ਤੋਂ ਭਲੀ ਭਾਂਤ ਵਾਕਫ ਸਨ।
ਭੂਗੋਲਿਕ ਹਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਆਰੀਆਂ ਲੋਕਾਂ ਵੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ਧੰਦਾ ਅਪਣਾਉਣਾ ਪਿਆ।
ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਧ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਰਸਮਾਂ, ਰੀਤਾ, ਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿਉ ਦਾ ਤਿਉ ਅਪਣਾ ਲਿਆ।
ਇਸ ਸਦਕਾ ਮੁੰਡਾ ਭਾਸ਼ਾਵਾ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ।
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨੀ ਮੂਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੇ ਬਾਣੀਆ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਅੰਸ਼ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੇ ਪਰ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ।
ਇਸ ਦਵੱਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਕਬੀਲੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਦਿ ਵਾਸੀਆ ਨਾਲ ਖੂਨ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਰਚ ਮਿਚ ਗਏ।
ਸਿਥੀਅਨ ਕਬੀਲਿਆ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚੜਤ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਰਾਜਿਆ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਕਈ ਪੁਰਾਤਤੱਵ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਲੁਧਿਆਣੇ ਪਾਸ ਸੁਨੇਤ ਨਾਮੀ ਖੇਹ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਬੂਤ ਹਾਸਲ ਹੋਏ ਹਨ।
ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਮੁੱਢ ਵੈਦਿਕ ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਵੈਦਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ ਧਾਰਮਿਕ ਰਹੁ ਰੀਤਾ ਬਾਰੇ ਅਵੇਸਲੇ ਹਨ।
ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਜਾ ਜੋ ਵੀ ਯਾਤਰੀ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਉਹ ਇਸ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖਿੱਤੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ-ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹੱਦਬੰਦੀ ਬਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਹਾਲੇ ਕੋਈ ਰਾਇ ਨਹੀਂ ਬਣੀ।
ਇਹ ਨਾਮ ਅਕਬਰ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੂਬਾ ਲਾਹੌਰ ਤੇ ਸੂਬਾ ਸਰਹੱਦ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਦਿੱਲੀ ਤੋ ਅਟਕ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੂਪ ਰੇਖਾ ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਰਤਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮੁੱਢ ਬਾਰੇ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫਰੈਂਕ, ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਵੀ,ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾਅਤੇਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ।
ਅਦਾਕਾਰ ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ ਨਰਗਿਸ ਦੱਤ ਦੇ ਬੇਟੇ ਸੰਜੇ ਨੇ ਫਿਲਮ ਰੌਕੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਕ੍ਰਾਈਮ ਥ੍ਰਿਲਰ ਫਿਲਮ ਨਾਮ ਉਸ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਸਾਬਤ ਹੋਈ।
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਜੀਤੇ ਹੈ ਸ਼ਾਨ ਸ਼ਾਨ ਸੇ , ਮਰਦੋਂ ਵਾਲੀ ਬਾਤ , ਇਲਾਕਾ , ਹਮ ਭੀ ਇੰਸਾਂ ਹੈਂ ਅਤੇ ਕਨੂੰਨ ਅਪਣਾ ਅਪਣਾ ਵਰਗੀਆਂ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਉਸਨੇ ਸਾਜਨ ਅਤੇ ਖਾਲਨਾਇਕ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਾ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ।
ਸੰਜੇ ਨੇ ਵਾਸਤਵ: ਦਿ ਰਿਐਲਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਮ ਆਦਮੀ ਤੋਂ ਗੈਂਗਸਟਰ ਬਣਨ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਕਮਾਇਆ।
ਉਸਨੇ ਮਿਸ਼ਨ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੌਜ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ ਐਮ ਬੀ ਬੀ ਐਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਰਮ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਮੂਰਖ ਗੈਂਗਸਟਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਲਗੇ ਰਹੋ ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਵੀ ਜਿੱਤੀ।
ਸੰਜੇ ਨੂੰ 1993 ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦੀ ਅਤੇ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਐਕਟ ਤਹਿਤ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਰੱਖਣ ਦੇ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਚੰਗੇ ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸਜ਼ਾ ਕੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸੰਜੇ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਮੀਡੀਆ ਕਵਰੇਜ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਬਾਇਓਪਿਕ ਸੰਜੂ 2018 ਨੂੰ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂਫਿਲਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।
ਸੰਜੇ ਬਲਰਾਜ ਦੱਤ ਦਾ ਜਨਮ ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿਨੇਮਾ ਅਦਾਕਾਰ ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ ਅਤੇ ਨਰਗਿਸ ਸਨ।
ਆਪਣੀ ਡੈਬਿਊ ਫਿਲਮ ਦੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ 1981 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ; ਸੰਜੇ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਭੈੜੀ ਆਦਤ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਦੀ ਮਾਂ ਮੌਤ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਸੰਜੇ 1972 ਵਿੱਚ ਰੇਸ਼ਮਾ ਔਰ ਸ਼ੇਰਾ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਕ਼ੱਵਾਲੀ ਗਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਸੰਜੇ ਬਲਰਾਜ ਦੱਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਦੋ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਮੀਆਂ ਰਿਆਜ਼ੂਦੀਨ ਅਹਿਮਦ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਬੇਗਮ ਰਿਆਜ਼ੂਦੀਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ, ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਨਿਗਰ ਅਹਿਮਦ, ਔਰਤ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹੈ।
ਸ੍ਰੀ ਰਿਆਜ਼ੂਦੀਨ, ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ, ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ, ਸਲਾਹੁਦੀਨ ਅਹਿਮਦ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਸੀ।
ਜਸਟਿਸ ਸਾਬੀਹੂਦੀਨ ਅਹਿਮਦ ਅਤੇ ਅਸਮਾ ਜਹਾਂਗੀਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਰਾਹੀਂ ਰਿਆਜ਼ੂਦੀਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ।
ਬੇਗਮ ਅਖ਼ਤਰ ਰਿਆਜ਼ਉੱਦੀਨ ਦਾ ਅਸਲ ਖੇਤਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।
ਉਹਦਾ ਪਤੀ ਇੱਕ ਸੀਐੱਸਪੀ ਅਫ਼ਸਰ ਰਿਆਜ਼ਉੱਦੀਨ ਸੀ, ਜੋ ਮੌਲਾਨਾ ਸਲਾਹਉੱਦੀਨ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿਚੋਂ ਭਤੀਜਾ ਸੀ।
ਬੇਗਮ ਅਖ਼ਤਰ ਰਿਆਜ਼ਉੱਦੀਨ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਐਮਏ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਧਿਆਪਨ ਦਾ ਪੇਸ਼ਾ ਇਖ਼ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।
ਕੁਛ ਮੁਦਤ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੇ ਉਰਦੂ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਭੀ ਉਸ ਨੇ ਬਰਾਬਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।
ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਸੰਸਥਾ, ਬਹਿਬੁੱਡ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1967 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।
ਉਸ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਰਚ 1988 ਵਿੱਚ ਵਿਯੇਨਾ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਔਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਯੂ.ਐਨ. ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ 32ਵਾਂ ਸੈਸ਼ਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਬੇਗਮ ਰਿਆਜ਼ੂਦੀਨ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ ਦੋ ਯਾਤਰਾ ਸਥਾਨਾਂ, ‘ਧੰਨ ਧੰਨ ਕਦਮ’ ਅਤੇ ‘ਸਤਿ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ’ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ।
ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਤਰਾ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵਿਅੰਗ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਨੌਖੇ ਸਿਮਿਲ ਅਤੇ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਵਾਲੇ ਸੁਝਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਸਭਿਅਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਉਸ ਨੇ 1965 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਪਹਿਲੀ ਆਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਹੈਂਡਿਕ੍ਰਾਫਟਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕੀਤੀ।
ਬੇਗਮ ਰਿਆਜ਼ੂਦੀਨ ਨੇ 1980 ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਰਾਫਟ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਉਹ ਬੈਤ-ਉਲ-ਮਾਲ ਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਗਵਰਨਰਜ਼ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਅਸਲ 'ਚ ਉਮੀਦ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋਵੇਗਾ।
ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਕੋਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਜਾਣਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਜੋ ਪਿਛਲੇ 11 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੁਗਤਿਆ ਹੈ।
ਜਦੋਂ 1988 ਵਿੱਚ ਬੇਨਜ਼ੀਰ ਭੁੱਟੋ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣੀ ਸੀ, ਰਿਆਜ਼ੂਦੀਨ ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਜ਼ਿਆ ਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਧੀਆ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
1998/99 ਵਿੱਚ ਮੀਰਾਬ ਗੋਗਬਰਾਸ਼ਵਲੀ ਨੇ . ਤੇ ਕਈ ਲੇਖ ਪਬਲਿਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ 5-ਅਯਾਮੀ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਰਹੇ ਇੱਕ ਪਤਲੇ ਖੋਲ/ਸ਼ੈੱਲ ਦੀ ਤਰਾਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ 5-ਅਯਾਮੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਸਥਿਰਾਂਕ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਪਾਰਟੀਕ ਥਿਊਰੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਮੋਟਾਈ ਲਈ ਇੱਕ ਪੈਮਾਨਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਤੇ ਇਸਤਰਾਂ ਪਦ-ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਸਮੱਸਿਆ ਹੱਲ ਕਰਨੀ ਸੰਭਵ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ ਚਾਰ-ਅਯਾਮੀ ਹੋਣਾ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਖੋਜੀ ਗਈ ਸਥਿਰਤਾ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਫੀਲਡ ਸਮੀਕਰਨ ਦਾ ਫਾਲਤੂ ਹਿੱਸਾ ਜੋ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਸੀਮਤ ਹੱਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਥਿਰਤਾ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦਿਸਣਯੋਗ, ਚਾਰ-ਅਯਾਮੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਇੱਕ ਉੱਚ-ਅਯਾਮੀ ਸਪੇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਬਰੇਨ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਵਾਧੂ ਅਯਾਮ ਸੁੰਗੜੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਾਧੂ ਅਯਾਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਫੇਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਨਾ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਾਡਲ ਵਿੱਚ, ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਕੁੱਝ ਅਯਾਮ ਵਿਆਪਕ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਬਰੇਨ ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਾਹੀਂ ਲੰਘ ਰਹੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਮਾਡਲ ਸਮਝਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਰੈਵਿਟੀ ਹੋਰ ਮੁਢਲੇ ਬਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਮਜੋਰ ਕਿਉਂ ਹੈ, ਤੇ ਇਸਤਰਾਂ ਪਦਅਨੁਕ੍ਰਮ ਸਮੱਸਿਆ ਹੱਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਬਰੇਨ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ ਸਟਰਿੰਗ ਥਿਊਰੀ, ਸੁਪਰਸਟਰਿੰਗ ਥਿਊਰੀ ਅਤੇ -ਥਿਊਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਣ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਕਈ ਥਿਊਰੀਆਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਬੀਲਬਾਓ ਗੁਗੈਨਹਾਇਮ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਬਾਸਕ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਸਮੁਦਾਇ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਾਲਾ ਅਜਾਇਬ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾਦਰੀਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸਪੇਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਇਸ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਕਾਲ ਤੋਂ ਸਮਕਾਲ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਬਾਸਕ, ਸਪੇਨੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਕਲਾ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।