polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰੂਦ ਦੀ ਮਿਕਦਾਰ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੋਲੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੇਜ਼ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਦਾ ਭਾਰਾ ਹੋਣਾ ਹਵਾ ਦੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਗਰੂਤਾ ਖਿੱਚ ਦੇ ਅਸਰ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਤੇਜ਼ ਰਫਤਾਰ ਗੋਲੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਤੱਕ ਛੇਤੀ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਇਸਤੇ ਗਰੂਤਾ ਖਿੱਚ ਦਾ ਅਸਰ ਹੋਵੇ।
ਹਲਕੀਆਂ ਅਤੇ ਘੱਟ ਰਫਤਾਰ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵੱਡੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਦਾ ਵੱਧ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨਿਸ਼ਾਨਚੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਆਦਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਖ਼ੁਫ਼ੀਆ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ’ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਚੀ ਬੰਦੂਕ ਵਰਤਣ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਬੰਦੂਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਣ ਲਈ ਇਸ ’ਤੇ ਇੱਕ ਟੈਲੀਸਕੋਪ ਜਾਂ ਦੂਰਬੀਨ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕਈ ਪੁਲਿਸ ਮਹਿਕਮੇ ਵੀ ਨਿਸ਼ਾਨਚੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਪੁਲਿਸ ਨਿਸ਼ਾਨਚੀਆਂ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਨਿਸ਼ਾਨਚੀਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਇਸ ਲਈ ਪੁਲਿਸ ਨਿਸ਼ਾਨਚੀਆਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਈ ਵਾਰ ਮਾਰਕਸਮੈੱਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਚੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਖ਼ੂਬੀਆਂ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਅਜਿਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਰੰਗਤ ਵਿੱਚੋ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਵੇਲੇ ਤੱਕ ਖਾਸ ਨਿਸ਼ਾਨਚੀ ਬੰਦੂਕਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ ਅਤੇ ਆਮ ਬੰਦੂਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦੂਰਬੀਨ ਲਾ ਕੇ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ।
ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਵੇਲੇ ਤੱਕ ਨਿਸ਼ਾਨਚੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।
ਨਿਆਗਰਾ ਝਰਨਾ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਕੀਰ ਨਾਲ ਵੱਖ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਰਮਣੀਕ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਤੋਂ ਲੋਕੀਂ ਇੱਕ ਝਲਕ ਪਾਉਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਨਿਆਗਰਾ ਫਾਲਜ਼ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਕਈ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਮੀ ਸਰਹੱਦ ’ਤੇ ਇੱਕ ਪੁਲ ਹੈ।
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਖਣੀ ਓਂਟਾਰੀਉ ’ਤੇ ਚਾਰ ਕੁ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤਕ ਬਰਫ਼ ਦੀ ਤਹਿ ਜੰਮੀ ਹੋਈ ਸੀ ਜੋ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖੁਰ ਕੇ ਇਸ ਝੀਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।
ਕੈਨੇਡਾ ਵਾਲੇ ਝਰਨੇ ਦਾ ਰੂਪ ਉਪਰੋਂ ਦੇਖਿਆਂ ਘੋੜੇ ਦੇ ਪੌੜ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਹੀ ਹੌਰਸ ਸ਼ੂ ਫਾਲਸ ਹੈ।
ਝਰਨਿਆਂ ’ਤੇ ਪੈ ਰਹੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਵੱਖਰਾ ਹੀ ਨਜ਼ਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹਨ।
ਝੀਲ ਓਂਟਾਰੀਉ ਦੇ ਚਲਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਨਿਆਗਰਾ ਦਰਿਆ ਇਕਦਮ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਛਾਲ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।
ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਬਰਫ਼ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਵਕਤ ਇਸ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਹੋਰ ਵੀ ਅਦਭੁੱਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਝਰਨੇ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ’ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1604 ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਮਲਾਹ ਸੈਮੂਇਲ ਡੀ ਕੈਂਪਲੈਂਨ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਪਈ ਸੀ।
ਨਿਆਗਰਾ ਫਾਲਜ਼ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਖੋਜੀਆਂ, ਕਲਾਕਾਰਾਂ, ਲੇਖਕਾਂ, ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਓਦੋਂ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤਕ 14 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਪਾਰ ਲੰਘੇ ਤੇ ਕਈ ਡੁੱਬ ਗਏ।
ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡ ਸੰਸਥਾ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉਹ ਲਕਸ਼ਮੀ ਬਾਈ ਸਰੀਰਕ ਸਿੱਖਿਆ ਕਾਲਜ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੀ ਗਵਰਨਿੰਗ ਬਾਡੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਿਹਾ।
ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।
ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸਾਲ 1983 ਤਕ ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਚਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਸਰਗਰਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।
ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 178 ਗੋਲ ਕੀਤੇ ਸਨ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਸਿਰ ਸਿਰਫ਼ 7 ਗੋਲ ਹੀ ਹੋਏ ਸਨ।
ਤਿੰਨੇ ਵਾਰ ਹੀ ਉਹ ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੋਲ ਕਰ ਕੇ ਬੈਸਟ ਸਕੋਰਰ ਬਣਦਾ ਰਿਹਾ।
1974 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਨੇ ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਤਕ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲ ਸਿੰਘ ਖੇਡ ਆਬਜ਼ਰਬਰ ਵਜੋਂ ਟੀਮ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ।
1966 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ ਬੈਂਕਾਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।
1967 ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਹਾਲੈਂਡ ਦੇ ਦੌਰੇ ’ਤੇ ਗਈ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
ਇਸੇ ਸਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਨੇ ਮੈਡਰਿਡ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਕੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।
1968 ਦੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਮੈਕਸੀਕੋ ਲਈ ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦਾ ਸੰਯੁਕਤ ਕਪਤਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਰਹਿ ਕੇ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਨਾਲ ਸਬਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।
ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਦੇ 40 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਮੌਕਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਕਿਸੇ ਓਲੰਪਿਕ ਦਾ ਫਾਈਨਲ ਨਾ ਖੇਡੀ ਹੋਵੇ।
ਮੈਕਸੀਕੋ ਓਲੰਪਿਕਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣਿਆ।
ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ 1968 ਦੀਆਂ ਮੈਕਸੀਕੋ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰਗਰਮ ਹਾਕੀ ਖੇਡਣ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ ਪਰ ਆਪਣੇ ਅਖੀਰਲੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਹਾਕੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਫ਼ਾਈਨਲ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਟੀਮ 1-0 ਨਾਲ ਜੇਤੂ ਰਹੀ।
ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰੋਮ ਓਲੰਪਿਕਸ ਦਾ ਬੈਸਟ ਸਕੋਰਰ ਬਣਨ ਦਾ ਮਾਣ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬੈਸਟ ਫ਼ੁੱਲਬੈਕ ਖਿਡਾਰੀ ਵੀ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਖੇਡ ਸਦਕਾ ਕੀਤੇ ਗੋਲਾਂ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਖ਼ਿਤਾਬ ’ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ।
ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਖੇਡ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਬਦਲੇ 1961 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਅਰਜੁਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰ’ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ।
1962 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਜਕਾਰਤਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ।
ਕੁਝ ਕਾਰਨ ਕਰ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਕੇ ਰੇਲਵੇ 'ਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਵਧੀਆ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਮਾਣ ਵਜੋਂ ‘ਰੇਲਵੇ ਮਨਿਸਟਰਜ਼ ਮੈਡਲ’ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲੀਸ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਭਰਤੀ ਹੋ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲੀਸ ਵੱਲੋਂ ਹਾਕੀ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
1958 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਯੁਗਾਂਡਾ, ਕੀਨੀਆ, ਤਨਜਾਨੀਆ ਅਤੇ ਜੰਜ਼ੀਬਾਰ ਖੇਡਣ ਲਈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ।
ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰੀਨ ਫੁੱਲਬੈਕ ਖਿਡਾਰੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ 1-0 ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਹੋਏ ਅੱਠ ਓਲੰਪਿਕਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤਵੀਂ ਵਾਰ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।
ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣਿਆ।
ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ 22 ਗੋਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 11 ਗੋਲ ਇਕੱਲੇ ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤੇ।
1956 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਐਮ.ਐਸ.ਸੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਾਲਜ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਆਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ।
ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੋਲ ਸ਼ਾਟ ਕਾਰਨਰ ਤੋਂ ਹੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਟੋਕੀਓ ਓਲੰਪਿਕਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਕੀ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ ਨੇ ਹਾਕੀ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਕਈ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਨੇ ’ਤੇ ਮੁੱਖ ਖ਼ਬਰ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ, ‘‘ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਕੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹਿੱਟ ਤੋਂ ਡਰੇ, ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ।
ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਵਧਾਵਾ ਸਿੰਘ ਅਧਿਆਪਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।
1957 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਕੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਲਈ ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਰੋਟੀ , ਜੋ ਕਿ ਰਾਤੀ, ਸਫਾਈ, ਸ਼ਬਾਤੀ ਅਤੇ ਵਿਚ ਰੋਜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਤੋਂ ਇਕ ਬੇਖ਼ਮੀਰੀ ਫਲੈਟਬ੍ਰੇਡ ਹੈ; ਅਤੇ ਭਾਰਤ, ਨੇਪਾਲ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ, ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਟੈਪਲ ਖਾਣਾ ਹੈ।
ਚਪਾਤੀ ਸਾਰੀ ਕਣਕ ਦੇ ਆਟੇ ਦੇ ਆਟਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਅਟਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਵਿਕਲਪਕ ਲੂਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿਕਸਿੰਗ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਪਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਇੱਕ ਤਵਾ ਤੇ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰੋਟੀ ਜਾਂ ਫੁਲਕਾ ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਆਦਿ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਖਾਣੇ ਲਈ ਪਕਾ ਕੇ ਖਾਧੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਗੋਲ ਚਪਟੀ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ।
ਇਹ ਅਨਾਜ ਦੇ ਗੁੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਆਟੇ ਦਾ ਛੋਟੀ ਗੇਂਦ ਕੁ ਜਿੱਡਾ ਪੇੜਾ ਬਣਾ ਉਸ ਦੀ ਗੰਨੀ ਭੰਨ ਕੇ ਫਿਰ ਚਕਲੇ ਵੇਲਣੇ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਗੋਲ ਚਪਟੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅੱਗ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ ਤਵੇ ਉੱਤੇ ਸੇਕ ਕੇ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਰੋਟੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਣਕ ਦਾ ਆਟਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮਕਾਮੀ ਅਨਾਜ ਜਿਵੇਂ ਮੱਕਾ, ਜੌਂ, ਛੋਲੇ, ਬਾਜਰਾ ਆਦਿ ਵੀ ਰੋਟੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਚਪਾਤੀ ਜਾਂ ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਟਾ, ਨਮਕ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੱਥ ਦੇ ਪੁਤਲਾਂ ਨਾਲ ਮੁੱਠੀ ਵਿੱਚ ਗੁਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਆਟੇ ਦੀ ਲਸਣ ਲਈ ਇੱਕ ਘੰਟਾ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 10 ਜਾਂ 15 ਮਿੰਟ ਸਖਤ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਟੇ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਚੁੰਧਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੋਲ ਬੱਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਹਥੇਲੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਿਸਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਫਿਰ ਆਟਾ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਰਕੂਲਰ ਰੋਲਿੰਗ ਬੋਰਡ ਚੱਕਲਾ ਤੇ ਇੱਕ ਰੋਲਿੰਗ ਪਿੰਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵੇਲਨ ਜਾਂ ਬੈਲਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚੱਕਰ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਰਾਤੀ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੋਟਾਈਮੈਟਿਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ ਜੋ ਸਮੁੱਚੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਬਦ ਚੱਪਟ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ "ਥੱਪੜ", ਜੋ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਗਰਮ ਕੀਤੇ ਹਥੇਲੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਟੇ ਨੂੰ ਥੱਪੜ ਕੇ ਪਤਲੇ ਆਟੇ ਦੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਵਿਧੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਚਪਾਤੀ 16 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਏਨ-ਏ-ਅਕਬਰੀ ਵਿਚ ਅਬੂ-ਫਾਜ਼ਲ ਇਬਨ ਮੁਬਾਰਕ, ਮੁਗ਼ਲ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਦੇ ਵਿਜ਼ੀਰ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ ਰੋਟੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਰੋਟਿਕਾ , ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਬਰੈੱਡ ਹੈ, ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ।
ਦੂਜਿਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ: ਹਿੰਦੀ ोी; ਨੇਪਾਲੀ: ोी; ਬੰਗਾਲੀ: ুি; ਮਰਾਠੀ: ोी; ਉੜੀਆ: ୁି; ਮਲਿਆਲਮ: ൊ്ി; ਕੰਨੜ: ೊ್ಿ; ਤੇਲਗੂ: ొ్ి; ਤਮਿਲ: ொ்ி; ਉਰਦੂ: ‎; ਧਿਵੇਹੀ: ޮި; ਥਾਈ: ี; ਗੁਜਰਾਤੀ: ਰੋਟਲੀ, ਅਤੇ ਸਿੰਧੀ ਵਿੱਚ ਮੰਨੀ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘਰੇਲੂ ਰਸੋਈ ਵਿਚ ਬਣੇ ਚਪਾਤੀਆਂ 15 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ 18 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵਿਆਸ ਵਿੱਚ 'ਤਵਾ' ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ 'ਤੇ ਉਹ ਘਰੇਲੂ ਸਟੋਵ ਚੋਟੀ' ਤੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਫਿੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਤਵੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਆਮ ਤੌਰ' ਤੇ ਮੈਟਲ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕੁਝ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਰਸੋਈ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪੈਟਰੀ ਬੋਰਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਫਲੈਟ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹੇ 'ਬੋਰਡ' ਜਾਂ ਚਕਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਪੱਥਰ ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਾਲ ਵਿਚ ਸਟੀਲ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਣ ਲਈ।
ਰੋਲ ਕੀਤੇ ਆਟੇ ਨੂੰ ਫਿਰ ਪਾਈ ਗਈ ਸੁੱਕੇ ਤਵੇ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੇ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਛੱਤੀਆਂ ਨੂੰ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਕ ਉੱਚੀ ਲਾਟ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਬਾਰੇ ਵਾਂਗ ਫ਼ੁਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਫੁਲਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਟੋਟੇ ਤੇ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਤੀ ਨੂੰ ਭਰਨਾ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੈ. ਇੱਕ ਵਾਰ ਪਕਾਏ ਜਾਣ ਤੇ, ਚਪਾਤੀ ਅਕਸਰ ਮੱਖਣ ਜਾਂ ਘਿਓ ਨਾਲ ਚੋਪੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ, ਰੋਟੀ ਅਤੇ ਪਰੌਂਧ, ਕਲਾਂਚਾ, ਪੂਰੀ ਅਤੇ ਨਨ ਵਰਗੇ ਖਾਣੇ ਦੀ ਤਕਨੀਕ, ਟੈਕਸਟਰੇਂਸ ਅਤੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਆਟੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵਰਤੇ ਗਏ ਚਪਾਤੀ ਅਤੇ ਦੂਸਰੀਆਂ ਸਬੰਧਤ ਫਲੈਟ-ਬੱਤੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਪਰਤਾਸ ਜਾਂ ਤਾਂ ਘਿਓ ਨਾਲ ਫੈਲਣ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਡੱਬੇ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪਾਲਕ, ਦਾਲ ਜਾਂ ਪਕਾਏ ਹੋਏ ਮੂਲੀ ਜਾਂ ਆਲੂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਭਰਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਰਾਂਠੇ ਲਈ ਜਿਆਦਾਤਰ ਸਾਰੀ ਕਣਕ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਾਰੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਆਟਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਚਪਾਤੀ, ਕਣਕ ਦੀ ਰੋਟੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਰੂਪ ਹਨ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਹੈ।
ਮੋਹਨਜੋ-ਦਰਦ ਵਿਖੇ ਖੁਦਾਈਆਂ 'ਤੇ ਖੋਜੇ ਗਏ ਕਣਕ ਦੇ ਕਣਕ ਦਾ ਅਨਾਜ ਅਜੇ ਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਕਣਕ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਲਈ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੱਛਮੀ-ਸਟਾਈਲ ਪੂਰੀ ਵਗਣ ਵਾਲੇ ਆਟਾ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਾਰੀਕ ਭੂਗੋਲ ਹੈ।
ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਰੋਟੀ ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਪਕਵਾਨਾਂ ਲਈ ਲੂਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਚਪਾਤੀਆਂ, ਰੋਟੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤੀ ਵਪਾਰੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਕੈਰੀਬੀਅਨ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ ਸਨ।
ਸ਼ਬਾਨਾ ਕਵੀ ਕੈਫ਼ੀ ਆਜ਼ਮੀ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸ਼ੌਕਤ ਆਜ਼ਮੀ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਉਹ ਪੁਣੇ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ।
ਆਜ਼ਮੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1974 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪੈਰਲਲ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਬਣ ਗਈ।
ਪੈਰਲਲ ਸਿਨੇਮਾ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਲਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜਕ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਨਵ-ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸਰਕਾਰੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਜ਼ਮੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਵ ਉੱਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਨਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਜਿੱਤਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ 30ਵੇਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ “ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ” 'ਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
1988 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।
ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਸਯੱਦ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ, ਬਾਬਾ ਆਜ਼ਮੀ ਇੱਕ ਸਿਨੇਮੇਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭਰਜਾਈ ਤਨਵੀ ਆਜ਼ਮੀ ਵੀ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।
ਸ਼ਬਾਨਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅਲੀ ਸਰਦਾਰ ਜਾਫ਼ਰੀ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।
ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਰਿਹਾ।
ਬਚਪਨ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸੰਬੰਧਾਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਇਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੌਧਿਕ ਉਤੇਜਨਾ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਜਨੂੰਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।
ਆਜ਼ਮੀ ਨੇ 1973 ਵਿੱਚ ਐਫ.ਟੀਆ.ਈ.ਆਈ. ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਖਵਾਜਾ ਅਹਿਮਦ ਅੱਬਾਸ ਦੇ "ਫ਼ਾਸਲਾ" ਨੂੰ ਸਾਇਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਾਂਤੀ ਲਾਲ ਰਾਠੌੜ ਦੀ ਪਰਿਣੀ 'ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਸ਼ਿਆਮ ਬੇਨੇਗਲ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ "ਅੰਕੁਰ" ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ।
ਨਵ-ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਆਰਥੂਸ ਵਿਧਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ, ਅੰਕੁਰ ਇੱਕ ਸੱਚੀ ਕਹਾਣੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਜੋ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਪਰੀ ਸੀ।
ਆਜ਼ਮੀ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਇੱਕ ਸ਼ਾਦੀਸ਼ੁਦਾ ਨੌਕਰ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਔਰਤ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਆਜ਼ਮੀ ਅਸਲ ਚੋਣ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਫ਼ਲਤਾ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਆਜ਼ਮੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।
ਉਸ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਐਂਡ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਕੋਰਸ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।
ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਾਰੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ: “ਮੈਨੂੰ ਜਯਾ ਭਾਦੁਰੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ, ਸੁਮਨ, ਵਿੱਚ ਵੇਖਣ ਦਾ ਸੁਭਾਗ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਈ।
ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੈਰਾਨ ਹੋਈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੇਰਿਆ ਰੱਬਾ, ਜੇ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਜਾ ਕੇ ਮੈਂ ਉਹ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਰੀਤਾਂ ਅਤੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਆਜ਼ਮੀ ਅਦਾਕਾਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਔਰਤ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ।
ਆਜ਼ਮੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਦ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਸਦਨ, ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ।
ਉਸ ਨੇ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪੈਰਲਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਸਕੈਨਡੇਨੇਵੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਰਵੇਈ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਸਮਿਥਸੋਨੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਉਟ ਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਉਹ ਕਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੌਨ ਸ਼ਲੇਂਸਰ ਦੀ ਮੈਡਮ ਸੋਸੈਟਜ਼ਕਾ, ਨਿਕੋਲਸ ਕਲੋਟਜ਼ ਦੀ ਬੰਗਾਲੀ ਨਾਈਟ, ਰੋਲਾਂਡ ਜੋੱਫਜ਼ ਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਜੋਈ, ਚੈਨਲ 4 ਦੀ ਇਮੁਕੁਲੇਟ ਕਨਸੈਪਸ਼ਨ, ਬਲੇਕ ਐਡਵਰਡਜ਼ ਦੀ "ਸਨ ਆਫ਼ ਦ ਪਿੰਕ ਪੈਂਥਰ", ਅਤੇ ਇਸਮਾਈਲ ਮਰਚੈਂਟ ਦੀ ਇਨ ਕਸਟੱਡੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ ਦੀ 1970 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਗਿਲਾਨੀ ਨਾਲ ਕੁੜਮਾਈ ਹੋਈਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਇਹ ਮੰਗਣੀ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ 9 ਦਸੰਬਰ 1984 ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੀਤਕਾਰ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਲੇਖਕ ਜਾਵੇਦ ਅਖਤਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਅਖ਼ਤਰ-ਆਜ਼ਮੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ਬਾਨਾ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ 2 ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਵਿਆਹੁਤਾ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ 'ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਜਤਾਇਆ ਸੀ।
ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਫਰਾਹ ਨਾਜ਼ ਅਤੇ ਤੱਬੂ ਉਸ ਦੀ ਭਤੀਜੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਤਨਵੀ ਆਜ਼ਮੀ ਉਸ ਦੀ ਭਾਣਜੀ ਹਨ।
ਸ਼ਬਾਨਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਿਆਮ ਬੈਨੇਗਲ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅੰਕੁਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਚੰਦ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ ਲੇਕਿਨ ਉਸ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਜਗਮਗਾਉਂਦੀ ਦੁਨੀਆ ਤੱਕ ਮਹਿਦੂਦ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਬਲਕਿ ਗਰੀਬ ਕੱਚੀ ਆਬਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮਸਲੇ ਹੱਲ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਬੀਹ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਚੱਲੀ ਹੋਈ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਅਤੇ ਆਖਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੇਘਰਿਆਂ ਨੂੰ ਘਰ ਦਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ।
ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ 2006 ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਨਵਾਜ਼ਿਆ ਗਿਆ।
ਆਜ਼ਮੀ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨੇ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦਾ ਅਸਲ-ਜੀਵਨ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ।
ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਭਾਰ ਵਧਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਸੁਪਾਰੀ ਵੀ ਚੱਬੀ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਮਿਨੀ ਨਾਮ ਦੀ ਔਰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜੋ ਖੰਡਰ 'ਚ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ "ਮਾਸੂਮ" ਇੱਕ ਆਮ ਸ਼ਹਿਰੀ ਭਾਰਤੀ ਪਤਨੀ, ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਤੇ ਮਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਆਜ਼ਮੀ ਇੱਕ ਵਚਨਬੱਧ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁੰਨ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਏਡਜ਼ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਤੇ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਬੇਇਨਸਾਫੀ ਦੇ ਲਈ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ ਨੇ ਸ਼ੰਕਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ਪਬਲੀਸਿਟੀ ਚਲਾਕੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੂੰ ਗਲਤ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਵਜੋਂ ਉਭਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।
ਗੌਡਮਦਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪੰਜ ਹੋ ਗਈ।
ਉਸ ਨੇ ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਈ ਨਾਟਕਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ।
1989 ਵਿੱਚ, ਸਵਾਮੀ ਅਗਨੀਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਅਸਗਰ ਅਲੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਮੇਰਠ ਤੱਕ ਫਿਰਕੂ ਸਦਭਾਵਨਾ ਲਈ ਚਾਰ ਰੋਜ਼ਾ ਮਾਰਚ ਕੱਢਿਆ।
ਦੀਪਾ ਮਹਿਤਾ ਦੀ 1996 ਵਿੱਚ ਆਈ ਫ਼ਿਲਮ "ਫਾਇਰ" ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇਕੱਲੀ ਔਰਤ ਰਾਧਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭਰਜਾਈ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ।
2019 ਦੀਆਂ ਆਮ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਨ੍ਹਈਆ ਕੁਮਾਰ ਲਈ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜੋ ਬਿਹਾਰ ਤੋਂ ਬੇਗੁਸਾਰਈ, ਭਾਰਤੀ ਕਮਿ ਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਚੋਣ ਲੜ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਸ ਲਈ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਕਿੰਨੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜਦੋਂ ਕਾਵੂਰ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇਹ ਦਾ ਜੁਦਾ ਹੋਇਆ ਹੱਥ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਨਾਲ ਆ ਛੂੰਹਦਾ ਹੈ।
ਦਰਅਸਲ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਆਪਣੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਰੋੜ੍ਹ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
ਡਾ. ਅਬਰਾਹਿਮ ਕਾਵੂਰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੀਆਂ ਦੇਹਾਂ ਆ ਕੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਗੰਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਲਈ ਇਸ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੋਤਲਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵੇਗਾ।
ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਭਰੀਆਂ ਬੋਤਲਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਉਹ ਇਸ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਠੀਕ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਚਮਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਸੁਣਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਸਾਈਆਂ ਕਰਾਮਾਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੁਆਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਉਂਜ ਵੀ ਕੇਰਲਾ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਬੁਰੇ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦਾ ਕਲਕੱਤੇ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਮਹੂਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਲਗਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਖਰੇਵਾਂ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕੇ ਉਪਜਾਉਂਦਾ।
ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੁਆਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਣ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਪੰਜਾਂ ਗਿਆਨ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਕੰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਸੁਗੰਧ-ਦੁਰਗੰਧ ਨੂੰ ਨੱਕ ਨਾਲ ਸੁੰਘਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੰਵੇਦੀ ਅਨੁਭਵ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੁਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਕਰਾਮਾਤੀ ਗੱਲਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਬਣਦੀ ਗਈ।
ਸੋਚਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਕਾਵੂਰ ਨੇ ਤਿਰੂਵਾਲਾ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ ਹਾਏ-ਹੱਲਾ ਕਰਦੇ ਨਬੰੂਦਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਟੁੱਟ ਗਈ।
ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਹ ਰੌਲਾ ਇਸ ਲਈ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤੀ ਦਾ ਆਦਮੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਨਾ ਜਾਵੇ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਭਿੱਟੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਸਨ।
ਅਜਿਹੀ ਘਟਨਾ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕਰਦਿਆਂ ਡਾ. ਕਾਵੂਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਦੇਵ ਦੈਂਤ ਤੇ ਰੂਹਾਂ’ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਨਬੂੰਦਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸ਼ਤੀ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ ਪਰ ਕਾਵੂਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਕੁਨਹੀਰਾਮਨ ਨੂੰ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਬਿਠਾ ਕੇ ਕਿਸ਼ਤੀ ਰੇੜ੍ਹਨ ਲਈ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ।
ਇੱਕ ਅਛੂਤ ਨੂੰ ਕਿਸ਼ਤੀ ਚਲਾਉਂਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਨਬੂੰਦਰੀ ਨੇ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ।
ਜਦੋਂ ਕੁਨਹੀਰਾਮਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ।
ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਕਾਵੂਰ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਰਹਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
1928 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਅਬਰਾਹਿਮ ਕਾਵੂਰ ਨੇ ਸੈਂਟਰਲ ਕਾਲਜ ਜਾਫਨਾ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਲੈਕਚਰਾਰ ਨੌਕਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਦਿਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਪਵਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਕਾਵੂਰ ਨੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਬਰਸਾਤ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਤਾਪਮਾਨ, ਹਵਾ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ, ਹਵਾ ਦੇ ਦਬਾਉ ਅਤੇ ਨਮੀ ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧੀ ਆਦਿ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬਰਸਾਤ ਪਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਉਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਇਸੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਘਟਨਾ ਨੇ ਕਾਵੂਰ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਚੌਕਸ ਕੀਤਾ।
ਹੋਇਆ ਇੰਜ ਕਿ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡੀਆਂ ਜਮਾਤਾਂ ਨੂੰ ਬਾਈਬਲ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਵੀ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਬਾਈਬਲ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸੀਆਂ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਬਾਈਬਲ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਚੰਗੇ ਨੰਬਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਪਾਸ ਹੋ ਗਏ ਪਰ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਈਬਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦਾ ਜੁਆਬ ਸੀ,”ਇਹ ਗੱਲ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਧੀਆ ਨੰਬਰ ਲੈ ਕੇ ਬਾਈਬਲ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਸ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਪਰ ਅਫ਼ਸੋਸ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਧਰਮ ਵਿੱਚੋਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
” ਕਾਵੂਰ ਨੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਸਮੇਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅੱਕਾ ਕਾਵੂਰ ਤੋਂ ਇਹ ਵਾਅਦਾ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਬਗ਼ੈਰ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਕਰਾਂਗੇ।
ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਾ. ਅਬਰਾਹਿਮ ਕਾਵੂਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤਜਰਬੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।
ਅੱਜ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਬੀਤਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲਾਂ ਨੇ ਉਸ ਚੁਣੌਤੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
1974 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇਹ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
1984 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਲਹਿਰ ਨੇ ਡਾ. ਕਾਵੂਰ ਤੋਂ ਅਗਵਾਈ ਲੈਂਦਿਆਂ ਅੱਜ ਲੱਖਾਂ ਹੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਤਰਕਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ‘ਤੇ ਤੋਰਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਕਸਰਾਂ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਇਸ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਸਦਾ ਲਈ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਰਹਿਣਗੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਕੇਸਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦਾ ਢੰਗ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਿਖਾਇਆ ਸਗੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣਾ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ, ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਚਾਰਣਾ ਵੀ ਸਿਖਾਇਆ ਹੈ।
ਇਹ ਇੱਕ ਸੱਚਾਈ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਲੋਪ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਡਾ. ਅਬਰਾਹਿਮ ਕਾਵੂਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਂ ਏਰੀਸ ਇਸ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਏਰੀਸ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਉਹ ਜੋਤਿਸ਼ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਜਾਨਣ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਜੋਤਿਸ਼ ਬਾਰੇ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਤੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੋਠੇ ‘ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਜੋਤਿਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਤੇ ਪਸਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਗਲਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੁੱਪ ਕਰ ਕੇ ਘਰ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਖੋਜ-ਪੜਤਾਲ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਪਲਬਧ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਮਲੀ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਹੁਣ ਸੁਆਲ ਇਹ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਿਰਜੇ ਦੇ ਪਾਦਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਬਰਾਹਿਮ ਕਾਵੂਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਵੀ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਦੀ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਉਹ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਲਹਿਰ ਦਾ ਮੋਢੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਗਿਆ?
ਡਾ. ਕਾਵੂਰ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆਂ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀਆਂ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨਤੀਜੇ ‘ਤੇ ਪੁੱਜਿਆ ਕਿ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਕਾਵੂਰ ਨੂੰ ਤਰਕ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਉਣਾ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ।
ਹਰ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਮਹਿਮਾਨ ਭੇਟ ਵਜੋਂ ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਕੁਝ ਸਲੋਕ ਲੈ ਕੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਜਾਣ ਸਮੇਂ ਵੀ ਬਾਈਬਲ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਹੀ ਉਸ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀਆਂ।
ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਸੰਗਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗੰਗਾ, ਯਮੁਨਾ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀਆਂ ਦੇ "ਤਿੰਨ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗਮ"।
ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹਵਾਲਾ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਯਾਗਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਪੂਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਨੂੰ ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕੋਸਾਂਬੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਹਸਤੀਨਾਪੁਰ ਦੇ ਕੁਰੂ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਕੋਸਾਂਬੀ ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਗੁਪਤ ਸਾਮਰਾਜ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ।
ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੁਆਬ ਖੇਤਰ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਰਾਜ ਅਧੀਨ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੂਬਾਈ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ।
ਅਲਾਹਾਬਾਦ, ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਂਨਗਰ ਹੈ।
ਇਹ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ-ਰਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ 13ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ-ਅਤੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਡਿਵੀਜ਼ਨ।
ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਨਿਆਂਇਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਰਾਜ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਨਿਆਂਇਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ।
ਇਲਾਹਾਬਾਦ, 2016 ਵਿੱਚ, ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹਿਣ ਯੋਗ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸੀ।
ਅਕਬਰਨਾਮਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਕਿ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਨੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਅਬਦ ਅਲ-ਕਾਦਿਰ ਬਦਾਯੂਨੀ ਅਤੇ ਨਿਜ਼ਾਮੂਦੀਨ ਅਹਿਮਦ ਨੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਕਬਰ ਨੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਲਾਬਾਸ ਜਾਂ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸਦੀ ਰਣਨੀਤਕ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਕਿਲ੍ਹਾ ਬਣਵਾਇਆ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1584 ਤੱਕ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਇਲਾਹਬਾਸ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਦਲ ਕੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
1600 ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਆਗਰਾ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਜ਼ਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਅਸਫਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਆ ਗਿਆ, ਇਸਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਦਾ ਅਕਬਰ ਨਾਲ ਸੁਲ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ 1604 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਹਾ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਈ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਕਾਲਜ, ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ।
ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਨੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਕੁੰਭ ਮੇਲਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰਾ ਮੈਰਾਥਨ ਸਮੇਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਖੇਡ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ 'ਤੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਇਸਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਮਦਨ ਹੁਣ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਲਾਹਾਬਾਦ 1858 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ।
ਪ੍ਰਯਾਗ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਅਰਥ "ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗਮ" ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਲਈ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਭੌਤਿਕ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਰੰਪਰਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਤੀਜੀ ਨਦੀ, ਅਦਿੱਖ ਸਰਸਵਤੀ, ਵੀ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਮ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯਾਗਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਹੈ "ਬਲੀਦਾਨ ਦਾ ਸਥਾਨ" ।
ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਲੀਦਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਉਹ ਛੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਪੰਜ ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟਾ, ਇੱਕ ਡੱਚ-ਯਹੂਦੀ ਯਾਤਰੀ ਚਸ਼ਮਾ ਵਪਾਰੀ, ਮੋਰਿਟਜ਼ ਬਾਰੂਚ ਬਰਨਾਰਡ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਲਾਂਡ੍ਰੈਸ, ਸਾਰਾ ਹੀਰਸ਼ ।
ਜੁਡੀਥ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1829 ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਪੰਜ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।
ਜੂਡਿਥ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਭੈਣਾਂ, ਹੈਨਰੀਏਟ ਅਤੇ ਰੋਸਿਨ, ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਲੰਡਨ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਫੇਰ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਤੱਟ 'ਤੇ ਲੇ ਹਾਵਰੇ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਈਆਂ।
ਹੈਨਰੀਏਟ ਨੇ ਲੇ ਹਾਵਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਪਰ ਜੂਲੀ ਅਤੇ ਰੋਸਿਨ ਰਖੇਲਾਂ ਬਣ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਜੂਲੀ ਨੇ ਨਵਾਂ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਨਾਮ ਯੂਲੇ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ-ਆਖ਼ਰੀ ਨਾਂ ਵੈਨ ਹਾਰਡ ਅਪਨਾ ਲਿਆ।
ਦੋਵਾਂ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਲੇ ਹਵਾਰ ਵਿੱਚ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਉਹ ਪੈਰਿਸ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿਥੇ ਉਹ 5 ਰੂਅ ਡੇ ਲ'ਕੋਲ-ਡੀ-ਮੈਡੀਸਿਨ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਅਕਤੂਬਰ 1844 ਵਿੱਚ ਸਾਰਾਹ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ।