polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
2010 ਵਿੱਚ, ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹਿਸਾਰ ਵਿੱਚ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਵੈਟਰਨਰੀ ਐਂਡ ਐਨੀਮਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਦਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੇਤਾਵਾਂ ਲਾਲ-ਬਾਲ-ਪਾਲ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ।
ਪਹਿਲੀ ਯੂਰਪੀ ਬੰਦੋਬਸਤ 1803 ਵਿੱਚ ਡੇਰਵੈਂਟ ਨਦੀ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਕਿਨਾਰੇ ਰਿਸਡਨ ਕੋਵ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਕੈਂਪ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਖੋਜੀਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ।
1804 ਵਿੱਚ, ਛੱਡੇ ਗਏ ਪੋਰਟ ਫਿਲਿਪ ਬੰਦੋਬਸਤ ਦੇ ਫੌਜੀ, ਵਸਨੀਕਾਂ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਿਸਡਨ ਕੋਵ ਵਿਖੇ ਕੈਂਪ ਨੂੰ ਕੈਪਟਨ ਡੇਵਿਡ ਕੋਲਿਨਸ ਦੁਆਰਾ ਸੁਲੀਵਾਨਸ ਕੋਵ ਵਿਖੇ ਹੋਬਾਰਟ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ।
ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੋਬਾਰਟ ਟਾਊਨ ਜਾਂ ਹੋਬਾਰਟਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਦਾ ਨਾਮ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਕਲੋਨੀਆਂ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਲਾਰਡ ਹੋਬਾਰਟ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਜਿਲ ਬ੍ਰਾਇਨਟ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵਾਸੀ ਅਰਧ-ਖਾਣਜਾਨ ਮੋਹੇਨੀਨਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ।
ਯੂਰਪੀਅਨ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨਾਲ ਹਿੰਸਕ ਟਕਰਾਅ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਗਈਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਜ਼ਾਦ ਵਸਨੀਕਾਂ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ੀ ਆਬਾਦੀ ਨੇ ਲੈ ਲਈ।
ਚਾਰਲਸ ਡਾਰਵਿਨ ਨੇ ਬੀਗਲ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਫਰਵਰੀ 1836 ਵਿੱਚ ਹੋਬਾਰਟ ਟਾਊਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ।
".ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਜੋ ਖਾੜੀ ਨੂੰ ਘੇਰਦੇ ਹਨ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਗਏ ਹਨ; ਅਤੇ ਮੱਕੀ ਦੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪੀਲੇ ਖੇਤ, ਅਤੇ ਆਲੂਆਂ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਹਰੇ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ . ਮੈਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤਾਜ਼ਗੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ. , ਜਾਂ ਤਾਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂ ਬਿਲਡਿੰਗ।
ਹੋਬਾਰਟ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਟਾਪੂਨੁਮਾ ਰਾਜ ਤਸਮਾਨੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
ਇਹਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ੧੮੦੪ ਵਿੱਚ ਸਜ਼ਾਨੁਮਾ ਬਸਤੀ ਵਜੋਂ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਿਡਨੀ, ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ਮਗਰੋਂ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।
ਦਰਿਆ ਡੇਰਵੈਂਟ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸਾਗਰ ਵ੍ਹੇਲ ਅਤੇ ਸੀਲਿੰਗ ਵਪਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ।
ਬੰਦੋਬਸਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੰਦਰਗਾਹ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ ਨਿਰਮਾਣ ਵਰਗੇ ਸਹਾਇਕ ਉਦਯੋਗ ਸਨ।
ਦੌਨ ਕੀਹੋਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਹਰ ਸਮੇਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸੂਰਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਹ ਆਪ ਸੂਰਮਾ ਸਜ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਲੈਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਯਥਾਰਥ ਤੋਂ ਜੁਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰੋਕਨਾਅੰਤੇ ਅਧੀ-ਉਮਰ ਦਾ ਘੋੜਾ ਇਸ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਕਰਕੇ ਦੌਨ ਕੋਆਏਤੇ ਸਪੇਨ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚੀ ਹੋਈ ਸੂਰਮਗਤੀ ਤੇ ਸ਼ਾਨ ਸੋਕਤ ਨੂੰ ਲਭਣ ਲਈ ਸੜਕ ਤੋਂ ਗੁਜਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਡਲਸੀਨਿਆ ਨਾਂ ਦੀ ਕਿਸਾਨ ਔਰਤ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੋਚਦਾ ਸੀ ਉਸ ਕਰਕੇ ਖਾਣਾ, ਐਸ-ਇਸਰਤ ਤੇ ਘਰ ਵੀ ਛਡ ਦਿਤਾ ਸੀ।
ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਮੁਹਿੰਮ ਤੇ ਦੌਨ ਕੀਖੋਤੇ ਇੱਕ ਡਾਕੂ ਦਾ ਰੂਪ ਜਿਆਦਾ ਤੇ ਲੋਕ ਸੇਵਕ ਘਟ ਧਾਰ ਲੈਦਾ ਹੈ ਇਹ ਰੂਪ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਕਿਓਕਿ ਦੌਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਓਪਾਦੀ ਤੇ ਦੁਨਿਆ ਤੋਂ ਡਰ ਜਿਆਦਾ ਲਗਣ ਲਗ ਜੜਾਂ ਹੈ।
ਦੌਨ ਕੋਇਅਤੇ ਇੱਕ ਬਚੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਦਮਾਸ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਕੋਲ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਸਾਨ ਸੋਂਹ ਖਾਦਾਂ ਹੈ ਕਿ ਓਹ ਬਚੇ ਨੂੰ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗਾ।
ਦੌਨ ਕੀਖੋਤੇ ਇੱਕ ਨਾਈ ਦੀ ਬਾਲਟੀ ਚੋਰਾ ਲੈਦਾ ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ ਕਿ ਇਹ ਮਿਥਹਾਸਕ ਮਾਮਬ੍ਰਿਨੋ ਦੀ ਟੋਪੀ ਹੈ ਫਿਰ ਓਹ ਬਾਲ੍ਸ੍ਮ ਦੀ ਫ਼ੀਬ੍ਰ੍ਸ ਦਾ ਤੇਲ ਚੁਕ ਲੈਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜਖਮਾਂ ਦੀ ਮਲਮ ਹੈ।
ਦੌਨ ਕਿਖੋਟੇ ਦੀ ਕਹਾਨੀ ਓਸ ਨਾਲ ਵਾਪਰੇ ਕੰਮ ਤੇ ਜਿੰਨਾ ਨੂੰ ਓਹ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਓਸ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ।
ਓਹ ਇੱਕ ਬਚੇ ਦੀ ਅਰਥੀ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜ ਕਿ ਇੱਕ ਗਡਰਿਯਾ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਮਰ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਫਿਰ ਓਹ ਗਿਨੇਸ ਦੇ ਪਾਸਮੋੰਤੇ ਨੂੰ ਸਰ੍ਕਸ ਦੀ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚੋਂ ਅਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਓਦਾ ਹੈ।
ਦੋ ਵਿਸਰੇ ਜੋਰੇ ਕੈਰਦੇਨੀਓ ਤੇ ਲੁਚਿੰਦਾ,ਫ਼ਰਦੀਨਾਦ ਤੇ ਦੋਰੋਥੀ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲਾਓਦਾ ਹੈ।
ਸਾਂਚੋ ਸਦਾ ਰੋਲ ਮਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਦੌਨ ਕਿਖੋਤੇ ਦੇ ਦੋ ਮਿਤਰ ਪਾਦਰੀ ਤੇ ਨਾਈ ਓਸ ਨੂੰ ਘਰ ਲੇਜਾਨ ਲਈ ਕੋਸਿਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਬਈ ਇਹ ਜਾਦੂ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਹੈ ਤੇ ਓਹਨਾਂ ਨਾਲ ਚਲਾ ਜੜਾਂ ਹੈ ਇਹ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੈ
ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਅਸਲੀ ਤੇ ਨਕਲੀ ਦੋਨ ਕੋਖੋਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ ਸਾਂਚੋ ਤੇ ਦੌਨ ਨਵੀਂ ਮੁਹਿਮ ਤੇ ਚਲ ਪੈਦੇ ਹਨ।
ਸਾਂਚੋ,ਦੌਨ ਨੂੰ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁਲਕਿਨਇਆ ਤੇ ਮਾੜਈ ਆਤਮਾ ਦਾ ਅਸਰ ਹੋ ਗਿਆ ਓਹ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।
ਦੌਨ ਇੱਕ ਰਜਵਾੜਇ ਤੇ ਅਮੀਰਯਾਦੀ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦੌਨ ਤੇ ਚਾਲ ਚਲਣੀ ਚਹੀਦੇ ਹਨ।
ਉਹ ਮੇਰਿਲਿਨ ਨੋਕਰ ਨੂੰ ਕਪੜਇ ਪਾ ਕੇ ਦੁਲਚਿਨੀਇਆ ਤੋਂ ਮਾੜੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਅਸਰ ਦੁਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਂਚੋ ਨੂੰ 3300 ਕੋੜੇ ਖਾਨ ਲਈ ਕਹਿਦੇ ਹਨ।
ਦਸ ਦਿਨ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇੱਕ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਜਖਮੀ ਹੋ ਹੜਾਂ ਹੈ ਸਾਂਚੋ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਕੰਮਕਾਰ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ ਗੋਵੇਰਨਰ ਤੋਂ ਕੀ ਲੇਣਾ।
ਜਗੀਰਦਾਨੀ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਨੋਕਰਾਨੀ,ਦੋਨ ਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਦੀ ਹੈ ਪਰ ਦੌਨ, ਦੁਲਚਿਨਇਆ ਦਾ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸਦੜਾ।
ਦੌਨ ਕੀਹੋਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਸੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬਾਸਿਲੋਨਾ ਦਾ ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਦੋਸਤ ਦੌਨ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦੌਨ ਹਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੂਰਮਗਤੀ ਤੋਂ ਤੋਬਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬੁਖਾਰ ਨਾਲ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਚਲਾਕ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਵਰਗਾ ਸਾਦਾ ਜਿਹਾ ਬੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਸਿੱਧੜ ਅਤੇ ਕਮਲਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਉਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਭਤੀਜੀ ਅਤੇ ਸਫ਼ਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਨੌਕਰਾਨੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਮੁੰਡਾ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਕਦੇ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਦੌਨ ਕੀਹੋਤੇ , ਪੂਰਾ ਸਿਰਲੇਖ ਲਾ ਮਾਂਚਾ ਦਾ ਜੁਗਤੀ ਸੱਜਣ ਦੌਨ ਕਿਅਓਤੇ , ਮਿਗੈਲ ਦੇ ਸਰਵਾਂਤੇਸ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਸਪੇਨੀ ਨਾਵਲ ਹੈ।
ਮਕਬੂਲ ਫ਼ਿਦਾ ਹੁਸੈਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਪਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਧਾਰਨ ਤੋਂ ਸਧਾਰਨ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਲੱਖਾਂ,ਕਰੋੜਾਂ ਪੌਂਡਾਂ ਤੇ ਡਾਲਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਕੀਆਂ।
ਸਾਡੇ ਮੌਜੂਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੇ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ ਪਰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ।
ਫਿਲਮੀ ਨਾਇਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਫੈਂਟਸੀ ਜਿਹੜੀ ਮਕਬੂਲ ਨੇ ਵੇਖੀ ਸੀ ਉਹ ਕਮਾਲ ਦੀ ਸੀ।
ਮਾਧੁਰੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਸਿਨ ਤਕ ਸਭ ਨਾਇਕਾਵਾਂ ਉਹਨੂੰ ਖੁਦਾ ਵਾਂਗ ਮੰਨਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ, ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਸੰਯੋਗ ਹੀ ਹੈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵੀ ਹੋਏ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੁਸੈਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇਹ ਰੋਹ ਜ਼ਰੂਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਏ।
ਇਹ ਵੀ ਸੰਯੋਗ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਖਰੀ ਚਿੱਤਰ ਜਿਸ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਦਾ ਬਣਾਇਆ, ਉਹ ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ ਦੀ ਜੁਝਾਰੂ ਅਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲਾ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਰੂਪ ਦਾ ਹੈ।
ਉਸ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਆਦਿ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਚਿਤਰਿਆ ਤੇ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਰਹੇ।
ਉਸ ‘ਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਏ ਗਏ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਬੜੀ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਝੱਲੇ।
ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੀ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ।
ਮਕਬੂਲ ਫਿਦਾ ਹੁਸੈਨ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਐਮ ਐਫ਼ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਭਾਰਤੀ ਪੇਂਟਰ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ।
ਸੰਨ 1935 ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਮੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਜੇ.ਜੇ. ਆਰਟ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।
ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲੇ ‘ਤੇ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ‘ਕਤਰ’ ਦੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਲੈ ਲਈ ਸੀ।
ਬਾਅਦ ਨੂੰ 1948 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫ਼ੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫ਼ੈਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖੀ।
ਦੋਨੋਂ ਰਹਿਨੁਮਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ ਤਹਿਤ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਏ ਗਏ।
ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਅਤਾ ਔਰ ਜ਼ਫ਼ਰਉੱਲਾ ਪਸ਼ਨੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋਏ।
ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਜਮਨ-ਏ-ਤਰੱਕੀ ਪਸੰਦ ਮੁਸੱਨਫ਼ੀਨ , ਇੰਡੀਅਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਥੀਏਟਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਐਫ਼ਰੋ ਏਸ਼ੀਅਨ ਰਾਇਟਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀਆਂ।
ਸੱਜਾਦ ਜ਼ਹੀਰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਰੂਹੇ ਰਵਾਂ ਸਨ ਬਲਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਸਨ।
1932 ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅੰਗਾਰੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਲੀ ਅਹਿਮਦ, ਰਸ਼ੀਦ ਖ਼ਾਨ, ਮੁਹੰਮਦ ਅਲਜ਼ਫ਼ਰ ਅਤੇ ਸਯਦ ਸੱਜਾਦ ਜ਼ਹੀਰ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਨੇ ਅਹਲ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਮਜ਼ਹਬੀ ਅਵਾਮ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਜਨਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਅੰਦੋਲਨ ਲਈ ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਮਹਤ‍ਵ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰਜ਼ੀਆ ਸੱਜਾਦ ਜ਼ਹੀਰ ਵੀ ਉਰਦੂ ਦੀ ਜਾਣੀ ਪਛਾਣੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਾਦਿਰਾ ਜ਼ਹੀਰ ਖੱਬੇ ਪੱਖ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ।
ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬਾਲੀਵੁਡ ਦੇ ਨਾਮਵਰ ਫਿਲਮੀ ਸਿਤਾਰੇ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਕਾਰਕੁਨ ਰਾਜ ਬੱਬਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।
ਸੱਜਾਦ ਜ਼ਹੀਰ ਦੀ 13 ਸਤੰਬਰ 1973 ਨੂੰ ਅਲਮਾ ਅੱਤਾ, , ਜੋ ਕਿ ਉਦੋਂ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਐਫ਼ਰੋ ਏਸ਼ੀਆਈ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਇਕੱਤਰਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਇਜਲਾਸ ਦੌਰਾਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਸੱਯਦ ਸੱਜਾਦ ਜ਼ਹੀਰ , ਪ੍ਰ੍ਸਿੱਧ ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ, ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਆਗੂ ਸੀ।
ਵਿੰਚੀ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਸਫਲ ਨੋਟਰੀ ਅਤੇ ਨਿਮਨ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਔਰਤ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਵਿੰਚੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਫਲੋਰੈਂਸ ਵਿੱਚ ਇਤਾਲਵੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਐਂਡਰੀਆ ਡੇਲ ਵੇਰੋਚਿਓ ਕੋਲ਼ੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਫਿਰ ਮਿਲਾਨ ਵਿੱਚ ਲੁਡੋਵਿਕੋ ਸਫੋਰਜ਼ਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਫਲੋਰੈਂਸ ਅਤੇ ਮਿਲਾਨ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰੋਮ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਨਕਲ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਗਏ।
ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ 1519 ਵਿੱਚ ਹੋਈ।
ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ, ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਰੁਚੀਆਂ, ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ-ਸਿੱਧ ਸੋਚ, ਦਿਲਚਸਪੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਖੱਟਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ ਹੋਵੇ।
ਉਸ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਹੀ ਵਧੇਰੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਕਸਰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਚਰਚਾ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈ।
ਲਿਓਨਾਰਡੋ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਲਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਉੱਚ ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਦੇ ਬਾਨੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੁਆਚੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੋਣ ਅਤੇ 25 ਤੋਂ ਘੱਟ ਮੁੱਖ ਕੰਮ - ਕਈ ਅਧੂਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਮੇਤ - ਉਸਦੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸਨੇ ਪੱਛਮੀ ਕਲਾ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।
ਉਸਦੀ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾ, ਮੋਨਾ ਲੀਸਾ, ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਚਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੇਂਟਿੰਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦ ਲਾਸਟ ਸਪਰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁੜ ਮੁੜ -ਬਣਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪੇਂਟਿੰਗ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਵਿਟਰੂਵੀਅਨ ਮੈਨ ਡਰਾਇੰਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
2017 ਵਿੱਚ, ਸਾਲਵੇਟਰ ਮੁੰਡੀ", ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਂ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ ਤੇ ਲੀਓਨਾਰਡੋ ਦੀ ਰਚਨਾ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਜਨਤਕ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ।
ਆਪਣੀ ਤਕਨੀਕੀ ਚਤੁਰਾਈ ਲਈ ਵੱਡੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਵਿੰਚੀ ਨੇ ਫਲਾਇੰਗ ਮਸ਼ੀਨਾਂ, ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਬਖਤਰਬੰਦ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਵਾਹਨ, ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੂਰਜੀ ਊਰਜਾ, ਇੱਕ ਅਨੁਪਾਤ ਮਸ਼ੀਨ ਜੋ ਇੱਕ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋਹਰੀ ਹਲ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ।
ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਹੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ ਜਾਂ ਬਣਾਉਣੇ ਸੰਭਵ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਧਾਤੂ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਲਈ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹੁੰਚ ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਅਜੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਨ।
ਉਸਦੀਆਂ ਕੁਝ ਛੋਟੀਆਂ ਕਾਢਾਂ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਹੱਲੇ ਗੁੱਲੇ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਸਵੈਚਾਲਤ ਬੌਬਿਨ ਵਾਇਰ ਅਤੇ ਤਾਰਾਂ ਦੀ ਤਣਾਅ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮਸ਼ੀਨ।
ਉਸਨੇ ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ, ਸਿਵਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਹਾਈਡ੍ਰੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ, ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਈਬੌਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੋਜਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਬਾਅਦ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਲਿਓਨਾਰਡੋ ਡੀ ਸੇਰ ਪਿਏਰੋ ਦਾ ਵਿੰਚੀ ਉੱਚ ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਪੌਲੀਮੈਥ ਸੀ ਜੋ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਡਰਾਫਟਸਮੈਨ, ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਵਿਗਿਆਨੀ, ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ, ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਵਜੋਂ ਸਰਗਰਮ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਨੋਟਬੁੱਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ, ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ, ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਕਾਰਟੋਗ੍ਰਾਫੀ, ਪੇਂਟਿੰਗ ਅਤੇ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਸਮੇਤ ਕਈ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਡਰਾਇੰਗ ਅਤੇ ਨੋਟਸ ਬਣਾਏ ਸਨ।
ਲਿਓਨਾਰਡੋ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਚਿੰਤਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਦੇ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਆਦਰਸ਼ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਮੂਹਿਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਯੋਗਦਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਹਾਣ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ ਉਸਦੇ ਛੋਟੇ ਸਮਕਾਲੀ, ਮਾਈਕਲਐਂਜਲੋ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲ਼ਦਾ ਹੈ।
ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਤੋਂ ਭਾਵ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਜਨਸਮੂਹ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਾਲਾਨਾ, ਪੰਜ-ਸਾਲਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਣ।
ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਵਰਗ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉਲੀਕਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਵ ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਸਹਿਣ, ਧਰਮ, ਜਾਤੀ, ਅਪਾਹਜਤਾ, ਮਾਂ-ਬੋਲੀ, ਸਾਖਰਤਾ, ਕੰਮਕਾਜ, ਪਰਵਾਸ, ਜਨਮ-ਮਿਤੀ, ਜਨਮ-ਸਥਾਨ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਵੇਰਵੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਸੰਨ 1872 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਕੌਮੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ’ਤੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਗਿਣਤੀਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਕੇ ਘਰੋ-ਘਰੀ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਲੋੜੀਂਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਣ।
ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਕਰਾ ਰਹੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਗਿਣਤੀਕਾਰ ਅਤੇ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ ਨੂੰ ਪਹਿਚਾਣ ਪੱਤਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਬਾਦੀ ਦੇ ਜੀਆਂ ਬਾਬਤ ਸੂਚਨਾ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਕਰਕੇ ਪੱਕੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਤ ਕਾਰਜ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਆਮ ਵਰਤੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਬਾਦੀ ਅਤੇ ਮਕਾਨਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਆਮ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਧਿਨਿਯਮ 1948 ਤਹਿਤ ਗਿਣਤੀਕਾਰਾਂ ਤੇ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਅਧਿਕਾਰ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਕਾਨਾਂ ਦੇ ਨੰਬਰ ਲਗਾਉਣ ਜਾਂ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਨੁਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਹਨ।
ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ 40 ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਾਲਜਾਂ ਨਾਲ਼ ਰਲ਼ ਕੇ ਬਣਦੀ ਏ ਜੀਦਾ ਆਗੂ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਹੁੰਦਾ ਏ।
ਚਾਂਸਲਰ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਏ ਜਦ ਕੇ ਅਸਲ ਤਾਕਤ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਕੋਲ਼ ਈ ਹੁੰਦੀ ਏ।
ਏਦੇ ਵਿੱਚ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਡੀਪਾਰਟਮਨਟਸ ਦੇ ਆਗੂ, ਕਜ ਚੁਣੇ ਲੋਕ ਤੇ ਸਟੂਡੈਂਟ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਲੋਕ ਹੁੰਦੇ ਨੇਂ।
ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਏ: ਮਾਈਕਲ ਮਿਕਸ ਟਰਮ, ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ ਦਸੰਬਰ; ਹਿਲਰੀ ਟਰਮ, ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਤੇ ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਟਰਮ ਅਪਰੈਲ ਤੋਂ ਜੂਨ ਤੱਕ।
ਇਹਦੇ ਨਾਲ਼ ਕੌਂਸਿਲ 8 ਹਫ਼ਤੇ ਦੀ ਫੁੱਲ ਟਰਮ ਵੀ ਚਲਾਂਦੀ ਏ ਜੀਦੇ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਏ।
ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈੱਸ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਗ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਛਾਪਣ ਗੜ੍ਹ ਏ ਅਯੁੱਦਿਆਂ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇਂ।
ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ 'ਚ ਇੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ।
ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ।
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਵਧਦਾ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹੈਨਰੀ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵਿੱਦਿਆਰਥੀਆੰ ਨੂੰ ਸੇਂਟ ਥਾਮਸ ਬੀਕਟ ਦੇ ਕਤਲ ਮਗਰੋਂ ਪੈਰਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।
1209 ਚ ਇੱਥੇ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਤੇ ਵਿੱਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚਕਾਰ ਇੱਕ ਰਫਡ਼ਾ ਪੈ ਗਿਆ ਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਥੋਂ ਲੋਕ ਕੈਂਬਰਿਜ ਨੱਸ ਗਏ ਅਤੇ ਇੰਜ ਕੈਂਬਰਿਜ 'ਚ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਪਈ।
ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੀਆਂ ਵਿੱਦਿਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ 'ਚ ਉਤਲੀ ਪਰਹਰਿ ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ।
ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਲਗਾਤਾਰ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਦਸ ਵਿੱਦਿਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ 'ਚ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਹ ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਵਿੱਦਿਆ ਤੇ ਖੋਜ ਪਰਖ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ 'ਚ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹਫ਼ਤਾ ਵਾਰ ਟਿਯੂਟੋਰੀਅਲ ਤੇ ਉਹਦੇ ਨਾਲ਼ ਉਸਤਾਦਾਂ ਦੇ ਲੈਕਚਰ, ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਪ੍ਰੈਕਟੀਕਲ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਕਮਦੀ ਏ ਜਿਹਨੂੰ ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਦੇ ਕਾਲਜ ਤੇ ਹਾਲ ਆਪ ਬੰਦੋਬਸਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ 39 ਕਾਲਜਾਂ ਤੇ 5 ਪ੍ਰਾਈਵਟ ਹਾਲਾਂ ਨਾਲ਼ ਰਲ਼ ਕੇ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਵਧੀਆ ਵਿਦਿਆਰਥੀ,ਵਿਗਿਆਨੀ, ਖੋਜੀ, ਫ਼ੌਜੀ, ਸਿਆਸੀ ਆਗੂ ਤੇ ਲਿਖਾਰੀ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।
ਇਹਦੇ 38 ਕਾਲਜ, 6 ਹਾਲ, ਹੋਸਟਲ ਤੇ ਲਾਈਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਪੂਰੇ ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਸਰੇ ਹਵੇ-ਏ-ਨੇਂ।
ਸ਼ੀਲਡੋਨੀਨ ਥੇਟਰ ਉਹਨਾਂ ਕੋਠਯਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਏ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਏ।
ਇਹ ਮੌਸੀਕੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ, ਲੈਕਚਰਾਂ ਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਏ।
ਸ਼ੀਲਡੋਨੀਨ ਥੇਟਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਸੇਂਟ ਮੇਰੀ ਗਿਰਜਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਕਰਾਈਸਟ ਚਰਚ ਕੀਥਡਰਲ, ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ, ਕਾਊਂਟੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਗਿਰਜਾ ਵੀ ਏ ਤੇ ਕਰਾਇਸਟ ਚਰਚ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਦਾ ਵੀ ਗਿਰਜਾ ਏ।
ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਸੂਬੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਕਾਊਂਟੀ ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਚ ਏ।
ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨਿਊ ਰੱਖਣ ਦਾ ਠੀਕ ਦੁਨੀਆ ਸਾਲ ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਪਰ ਇੱਥੇ 1096 ਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
1167 ਚ ਜਦੋਂ ਪੈਰਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਫ਼ਰਾਂਸ ਚੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੜ੍ਹਾਕੂਆਂ ਨੂੰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਚੋਂ ਕਈ ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਵਾਦਾ ਦਿੱਤਾ।
ਵੇਲੇ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਧਦੀ ਰਹੀ ਤੇ ਉਥੇ ਕਈ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਅਦਾਰੇ ਵੱਖਰੇ ਫ਼ਿਰਕਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬਣਾਏ।
13ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖ਼ਰਚੇ ਤੇ ਉਥੇ ਕਾਲਜ ਬਣਵਾਏ।
ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਅਮ ਆਫ਼ ਡਰਹਮ ਸੀ ਜਿਹਨੇ 1249 ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਤੇ ਜਾਣ ਬਾਲੀਵਲ ਨੇ ਜਿਹੜਾ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੀ, ਨੇ ਬਾਲੀਵਲ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ 1263 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ।
1264 ਵਿੱਚ ਵਾਲਟਰ ਡੀ ਮਰ ਟਨ ਨੇ ਜਿਹੜਾ ਪਹਿਲੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਚਾਂਸਲਰ ਤੇ ਰਾਚਸਟਰ ਦਾ ਬਿਸ਼ਪ ਸੀ, ਮਰ ਟਨ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਦਾ ਮੁੱਢ ਰੱਖਿਆ।
ਉਸਨੇ ਇਸ ਕਾਲਜ ਨੂੰ ਇੰਜ ਚਲਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਕਾਲਜ ਇਥੋਂ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਕਾਲਜਾਂ ਤੇ ਫ਼ਿਰ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ ਬਣਿਆ।
ਇਹਦੇ ਨਾਲ਼ ਪੜ੍ਹਾਕੂਆਂ ਦੇ ਖੇਡ ਕਲੱਬ ਨੇ ਜਿਥੇ ਵਧੀਆ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਹੁੰਦਿਆਂ ਨੇਂ।
ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੌੜ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਏ ਜਿਹਨੂੰ ਟੀ ਵੀ ਤੇ ਵੀ 50 ਲੱਖ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਤੱਕ ਲੋਕ ਵੇਖਦੇ ਨੇਂ।
ਚਰੋਲ ਤੇ ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਸਟੂਡੈਂਟ ਪੜ੍ਹਾਕੂਆਂ ਦੇ ਹਫ਼ਤੇ ਚ ਇਕਵਾਰੀ ਛੱਪਣਵਾਲੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੇਂ।
ਅਸੀਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ਆਓਲ ਜਰਨਲ, ਔਕਸੀਮੋਰੋਨ ਤੇ ਔਕਸੋਨੀਨ ਰਿਵਿਊ ਉਥੇ ਦੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇਂ।
ਪੜ੍ਹਾਕੂ ਸੰਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਾਈਨਸੀ ਸੰਗਤ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਏ।
ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਅਨ ਮਾਨਤਾ ਵੱਜ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਏ ਇਹ 1832 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਕਮੀਬਰਜ ਮਗਰੋਂ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਪੜ੍ਹਾਕੂ ਯੂਨੀਅਨ ਏ ਜਿਥੇ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਤਕਰੀਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹੋ ਲੱਦੇ ਨੇ ਤੇ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਗਲ ਬਾਤੇ-ਏ-ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਨੇਂ।
ਵਾਇਕਲਫ਼ ਹਾਲ ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨਜ਼ ਹਾਓਜ਼ ਰੀਜੰਟ ਪਾਰਕ ਕਾਲਜ ਬਲੀਕਫ਼ਰਾਇਰਜ਼ ਕੀਮਪੀਅਨ ਹਾਲ
ਬਾਲੀਵਲ ਕਾਲਜ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਤੇ ਮਰ ਟਨ ਕਾਲਜ ਇਥੋਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਕਾਲਜ ਨੇ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਢ 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਸੀ।
1965 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਦੇ ਕਾਲਜਾਂ ਦਾ ਆਪਸੀ ਮੇਲ ਵਿਧਾਨ ਤੇ ਇਕੋ ਜੀਆਂ ਪਾਲਿਸੀਆਂ ਨੂੰ ਬਨਾਣ ਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਆਫ਼ ਕਾਲਜ਼ਿਜ਼ ਬਣਾਈ ਗਈ।
ਰਹਿਣ ਤੇ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦੀਆ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਾਲ਼ ਉਥੇ ਦੇ ਕਾਲਜ ਆਪਣੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਰਹਤਲੀ, ਸਮਾਜੀ ਤੇ ਫਿਰਨ ਟੁਰਨ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਿੰਦੇ ਨੇਂ।
ਕਾਲਜਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅੰਡਰ ਗਰੀਜਵੀਟਾਂ ਨੂੰ ਦਾਖ਼ਲਾ ਦੇਣਾ ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਬੰਦੋਬਸਤ ਕਰਨਾ ਏ ਗਰੀਜਵੀਟਾਂ ਲਈ ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਨੇਂ।
ਕਾਲਜਾਂ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਨਾਂ ਨਈਂ ਇਹ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ, ਪਰੋਵਸਟ, ਵਾਰਡਨ, ਰੈਕਟਰ, ਡੀਨ ਤੇ ਮਾਸਟਰ ਅਖ਼ਵਾਂਦੇ ਨੇਂ।
ਲੇਡੀ ਮਾਰਗ੍ਰੇਟ ਹਾਲ, ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਤੇ ਸਿਮਰੋ ਲੈ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਸਵਾਣੀਆਂ ਲਈ ਖੁੱਲਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਕਾਲਜ ਸਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਕਾਲਜਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ 21 ਪੜ੍ਹਾਕੂ ਇੱਕ ਬੇਕਰੀ ਦੇ ਅਤੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀ ਕਲਾਸ ਵੱਜ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਗਰੋਂ ਸੇਂਟ ਹਗ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ , ਸੇਂਟ ਹਿਲਡਾ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ , ਸੇਂਟ ਇਨਜ਼ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਖੁੱਲੇ।
ਬਰੀਸਨੋਜ਼ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ, ਜੀਸਸ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ, ਵਾਧਮ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ, ਹਰਟਫ਼ੋਰਡ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਤੇ ਸੇਂਟ ਕੀਥਰਾਇਨ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ 1974 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਕਾਲਜ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਸਵਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਾਖ਼ਲਾ ਦੇਣਾ ਸ਼ਰਵੀ ਕੀਤਾ ਏਸ ਤੂੰ ਪਹਿਲੇ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮਰਦਾਂ ਲਈ ਸਨ।
ਬੂਡ ਲੇਨ ਲਾਈਬ੍ਰੇਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮੰਨੀ ਪ੍ਰਮੰਨੀ ਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਲਾਈਬ੍ਰੇਰੀ ਏ।
ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਤੇ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀਆਂ ਨੇ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ 20 ਲੱਖ ਲੋਕ ਹਰ ਵਰ੍ਹੇ ਮੁਫ਼ਤ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਨੇਂ।
ਐਸ਼ਮੋਲੀਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ 1683 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਤੇ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਤੇ ਬਰਤਾਨਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਏ।
ਇਹਦੇ ਵਿੱਚ ਵਲੀਅਮ ਟਰਨਰ, ਪੈਬਲੋ ਪਿਕਾਸੋ, ਮਾਈਕਲ ਐਨਜਲੋ ਤੇ ਲਿਓ ਨਾਰ ਡੂ ਡੀ ਵਿੰਚੀ ਵਰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਤੇ ਆਰਕਯਾਲੋਜੀ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਪੇਅ ਨੇਂ।
ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵੱਜ ਕੀੜੇ ਜਨੌਰ ਤੇ ਰਲਦੀਆਂ ਸ਼ੈਵਾਂ ਨਿਮੇਸ਼ ਲਈ ਪਿਆਂ ਨੇਂ।
ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੇ ਲਾਗੇ ਈ 1884 ਵਿੱਚ ਖੁੱਲਣ ਵਾਲਾ ਪੁੱਟ ਰੋਰਜ਼ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਏ।
ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਮੂਵਮੈਂਟ ਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ।
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਰ ਤੇ ਕਲਾਸਿਕੀ ਪੜ੍ਹਤ ਤੇ ਸੀ ਪਰ ਵੇਲੇ ਨਾਲ਼ ਸਾਈਂਸ ਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਪੜ੍ਹਤਾਂ ਵੀ ਰਲਾਈਆਂ ਗਿਆਂ।
ਕਮਿਊਨਇਜ਼ਮ ਤੇ ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ ਤੋਂ ਨੱਸ ਕੇ ਕਈ ਵਧੀਆ ਉਸਤਾਦ ਵੀ ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਨੂੰ ਮਿਲੇ।
40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਤੇ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਦਾ ਜੋੜ ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ।
ਰੀਨੀਸਾਂ ਵੇਲੇ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਨੇ ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਰੰਗਿਆ।
1586 ਵਿੱਚ ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਾਪਣ ਦਾ ਮੁੱਢ ਰੱਖਿਆ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਘਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਵੱਲ ਸੀ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵੱਲ।
18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਸ਼ਕਾਰ ਤੋਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਫ਼ਿਰ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਨਾਂ ਲਿਆ।
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਾਰਕਸ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ 70 ਏਕੜ ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਚਰੋਲ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਡੇ ਤੇ ਪਾਰਕ ਏ ਜਿਥੇ ਖੇਡਣ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਤੇ ਫਲਵਾਰੀਆਂ ਨੇਂ।
ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਫਲਵਾਰੀ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਤੀਸਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਸਾਈਨਸੀ ਫਲਵਾਰੀ ਏ।
ਹਾਰਕੋਰਟ ਰੱਖ 130 ਏਕੜ ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਏ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਕਈ ਕਾਲਜਾਂ ਕੋਲ਼ ਵੀ ਪਾਰਕ ਹੈ ਨੇ ਜਿਹੜੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਖੁੱਲੇ ਨੇਂ।
ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਪੱਕੀ ਨਹੀਂ ਏਸ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਯਾ ਅਤੇ ਦੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਵੀ ਦਾਖ਼ਲਾ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਏ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਹਾਰਸ ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਵਿੱਚ 21 ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਈ ਦਾਖ਼ਲਾ ਮਿਲਦਾ ਏ।
ਕਈ ਨਿੱਕੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਥੇ ਦਾਖ਼ਲਾ ਮਿਲਿਆ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾਖ਼ਲੇ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸ਼ਰਤ ਯਾਨੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਕੀਤਾ ਹੋਏ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।
ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੋਲ਼ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੀ ਦੂਜੀ ਵੱਡੀ ਲਾਈਬ੍ਰੇਰੀ ਬੂਡ ਲੇਨ ਲਾਈਬ੍ਰੇਰੀ ਏ।
ਇੱਥੇ ਦੀਆਂ ਲਾਈਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਵਿੱਚ 11 ਮਿਲੀਅਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੇ ਜਿਹੜੀਆਂ 190 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਮੇ ਸ਼ੈਲਫ਼ਾਂ ਤੇ ਪਈਆਂ ਹੋਇਆਂ ਨੇ ਤੇ ਹਰ ਵਰ੍ਹੇ ਓਥੇ 3 ਮੇਲਿਆ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਮੇ ਸ਼ੈਲਫ਼ਾਂ ਦਾ ਵਾਦਾ ਹੋਰੀਆ ਏ।
ਇਮਤਿਹਾਨ, ਮੈਟ੍ਰਿਕ, ਡਸਿਪਲਨ ਗੱਲਬਾਤ ਯਾ ਕਿਸੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਫ਼ਸਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵੇਲੇ ਯੂਨੀਫ਼ਾਰਮ ਪਾਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਏ।
ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੀਆਂ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵੱਧਵੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਰਸਲ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਆਂਦੀ ਏ।
ਇਹ ਕੁਮੁਬੱਰਾ ਗਰੁੱਪ, ਜੀ5, ਲੀਗ ਆਫ਼ ਯੂਰਪੀ ਰਿਸਰਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਜ਼ ਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਅਲਾਇੰਸ ਆਫ਼ ਰਿਸਰਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਜ਼ ਦੀ ਸੰਗੀ ਏ।
ਇਹ ਯਵਰਪੀਇਮ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸੰਗੀ ਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਤਿਕੋਣ ਵਿੱਚ ਉਣਦੀ ਏ।
ਰੁੱਖ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਜੀਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਝ ਨਮੂਨੇ 300 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵੀ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਡੂੰਘੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ, ਟਰੂਰੀਟ 6 ਮੀਟਰ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ, ਫੈਲਣ ਵਾਲੇ ਫੀਡਰ ਜੜ੍ਹ ਹਨ; ਰੁੱਖ ਨੇ ਕਈ ਐਂਕਰ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵੀ ਭੇਜੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਕਈ ਫੁੱਟ ਮਿੱਟੀ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪੱਤੇ ਸਜੀਵ, ਇੱਕ ਅਨੁਸਾਰੀ, ਸਧਾਰਨ, 15–35 ਲੰਬੀ, ਅਤੇ 6-16 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਵਿਆਪਕ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਪੱਤੇ ਜਵਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਤਰੀ-ਗੁਲਾਬੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹਨੇਰਾ, ਗਲੋਸੀ ਲਾਲ ਤੇ ਬਦਲਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਉਹ ਪੱਕਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨੇਰੇ ਹਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਫੁੱਲ ਟਰਮੀਨਲ ਪੈਨਲਾਂ ਵਿੱਚ 10-40 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਹਰ ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 5-6 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਲੰਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਲਕੀ, ਮਿੱਠੀ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੀ ਵਾਦੀ ਦੀ ਲੀਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅੰਬ ਦੇ 400 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਿਸਮਾਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਕੜਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਡਬਲ ਫਸਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਅੰਬ ਰਸੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਫ਼ਲ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ ਜੀਤ ਗੋਂਗਿਫੇਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗਰਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਖਰਗੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਜਿਆਦਾਤਰ ਆਪਣੇ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਫਲ ਲਈ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਆਮਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਿਰਮਾਂ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਹਨ, ਜਿਥੋਂ ਕਿ "ਆਮ ਅੰਬ" ਜਾਂ "ਭਾਰਤੀ ਅੰਬ", , ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅੰਬ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਵੀਂ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਈ. ਪੂ. ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਸਾ.ਯੁ. ਤਕ, ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ 14 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੋਰੋਕੋਨੀ ਯਾਤਰੂ ਇਬਨ ਬਤੂਤਾ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੌਗੀਦਿਸ਼ੂ ਵਿਖੇ ਕੀਤੀ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਬਰਮੂਡਾ, ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼, ਅਤੇ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਢੁਕਵਾਂ ਮਾਹੌਲ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਪਾਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਧੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਨਾਮ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਸੀ।
ਸਾਢੇ ਨੌ ਕੁ ਏਕੜ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪਾਸ਼ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੇ ਫੌਜ਼ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪਿੰਡ, ਪੇਂਡੂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਮੋਕਲਾ ਜਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਇੱਕ ਭਰਾ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਭੈਣਾ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਾਸ਼ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਤਾ ਸ਼ਾਇਦ ਨਹੀਂ ਸੀ ਵੱਖਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਿਉਣ ਦੀ ਅਭਿਲਾਸ਼ਾ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਗਾਡੀ ਰਾਹ ਤੋ ਪਰਾ ਲੈ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ।
1964 ਵਿੱਚ ਉਹ ਚੋਦਾ ਕੁ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵੀ ਜਮਾਤ ਪਾਸ ਕਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਪੁਰਥਲੇ ਖੁੱਲੇ ਟੈਕਨੀਕਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਸ ਉਕਤਾਹਟ ਵਸ ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਪੇਸ਼ਾਵਾਰਾਨਾ ਟਰੇਨਿੰਗ ਨੂੰ ਤਿਲਾਂਜਲੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਜਲੰਧਰ ਛਾਉਣੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈ ਲਿਆ ਪਰ ਇੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਾ ਠਹਿਰ ਸਕਿਆ।
ਆਪਣਾ ਉਪਨਾਮ ਪਾਸ਼ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਸੰਧੀ ਨਾਲ ਘੜਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਫਾਰਸੀ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥ ਹਨ- ਛਿੜਕਣ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੇ।
ਸਮਾਜਿਕ ਬੰਧਨਾ, ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛਾ ਛੁਡਾ ਕੇ ਉਹ ਬਾਰਡਰ ਸਕਿਉਰਿਟੀ ਫੋਰਸ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ।
ਇਹ ਨੇ੍ਹਰੇ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਕਦਮ ਵਰਗੀ ਨੌਕਰੀ ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।
ਦੋ ਕੁ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਹ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਸਰਗਰਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁੜ ਗਿਆ।
ਜ਼ਾਇਜ ਜਾ ਨਜਾਇਜ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਇਸ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਲਹਿਰ ਦੇ ਕਾਰਜ ਕਰਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਕਿਸ਼ੋਰ ਆਯੂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਸਾਰ ਪਾਸ਼ ਅਵੱਸ਼ਕ ਹੀ ਸਰੀਰਕ ਉਤੇਜਨਾ ਤੋਂ ਬਹਿਬਲ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੋਵੇਗਾ।
ਇਸੇ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਗਲੀ ਦੇ ਮੋੜ ਤੇ ਸਨੇਹਭਾਵੀ ਮੁਟਿਆਰ ਦੇ ਹੁੰਘਾਰੇ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਹਾਨੀ ਕਾਰਨ ਉਹ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋਇਆ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰਚਨਾਤਮਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਲਿਆ।
ਦੁਨੀਆਦਾਰੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਾਜਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੰਧੂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਬੇਟੀ ਵਿੰਕਲ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ।
1984 ਵਿੱਚ ਖੂਨੀ ਚਰਮਸੀਮਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲਾ ਪੰਜਾਬ ਸੰਕਟ ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਲਈ ਖਤਰਾ ਬਣ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖ ਖਾੜਕੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਕੋਦਰ ਦੇ ਚਾਰ ਬੰਦਿਆ ਸੋਧਣ ਵਾਲੀ ਲਿਸਟ ਵਿੱਚ ਸਾਮਿਲ ਸੀ।
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਉਹ ਬਾਹਰਲੇ ਮੁਲਕਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਿਆ ਪਰ 1988 ਨੂੰ ਹੰਸ ਰਾਜ ਨਾਮੀ ਮਿੱਤਰ ਨਾਲ ਟਿਉਬਵੈਲ ਤੇ ਨਹਾਉਣ ਗਿਆ ਉਹ ਗੋਲੀਆ ਨਾਲ ਭੁੰਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਸ਼ ਨਾਮੀ ਸੂਰਜ ਸਦਾ ਲਈ ਛਿਪ ਗਿਆ।
1965 ਵਿੱਚ ਪਾਸ਼ ਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅੱਧ ਵਿਚਕਾਰ ਛੱਡ ਦਿਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਲਫਜਾ ਵਿੱਚ ਬੜਕਾਂ ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਨਾਤਾ ਕਵੀ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਵਾਲਾ ਹੀ ਬਣਿਆ।
ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਈ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸਮਰਥਨ ਦਾ ਕਾਇਲ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਨੂੰ ਕਤਲ ਦੀ ਘਿਨਾਉਣੀ ਹਕੀਕਤ ਨਾਲ ਕੋਫਤ ਸੀ।
ਸੋ ਜੇਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉੁਣ ਸਾਰ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਿਆ।
ਉਸ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰਸਾਵਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੱਭਿਆਚਰਕ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਗਰਮੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅਜਿਹੀ ਪਾਰਟੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆ ਜਾਂਦੀ ਉਸ ਲਈ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਯਤਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣਾ ਹੀ ਉੱਚਿਤ ਸੀ।
ਪਾਸ਼ ਦਾ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਨਿਰੂਪਣ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮਾਉਵਾਦ ਅਧੀਨ ਹੀ ਹੋਇਆ।
ਜੇਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਉਪਰੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਟਰਾਟਸਕੀ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਬਲਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈ।
ਟਰਾਟਸਕੀ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਕੁੱਝ ਮੋਟਿਫ ਪਾਸ਼ ਦੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉੱਡਦੇ ਬਾਜਾਂ ਮਗਰ ਵਿੱਚ ਆ ਸਮਾਏ ਹਨ।
ਟਰਾਟਸਕੀ ਦਾ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸਿਧਾਂਤ ਤੱਕ ਘਟਾ ਦੇਣ ਦਾ ਆਲਮ ਪਾਸ਼ ਨੂੰ ਕਾਇਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ ਉਸ ਲਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੀ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅੱਖੋਂ ਪਰੋਖੇ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਪਾਸ਼ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਬਿੰਬ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਉਸਦੇ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਬਿੰਬ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬਿੰਬ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣ ਕੇ ਸਮਾਏ ਹੋਏ ਹਨ।
ਬਿੰਬ ਸਿਰਜਣਾ ਉਸ ਲਈ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜੋ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿੰਬ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪਾਸ਼ ਦੇ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ।
ਪਾਸ਼ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਪਾਸ਼ ਦੇ ਕਾਵਿ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਵਚਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਬਿਸ ਬਿੰਬਾਂ ਅਤੇ ਚਿੰਨਾ ਦੇ ਕੁਸ਼ਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਾਸ਼ ਨੇ ਭਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਸ਼ਤਰ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੱਤ ਅਲੰਕਾਰ ਦਾ ਵੀ ਬੜਾ ਸੁਚੱਜਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਪਾਸ਼ ਦੇ ਕਾਵਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅਲੰਕਾਰ ਮੌਲਿਕ, ਸੱਜਰੇ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿੱਧਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ-
ਇਸ ਦਾ ਸਮਰਪਣ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੀ ਜਿਨਾਂ ਦੀ ਚਿੱਟੇ ਦਿਨ ਹੁੰਦੀ ਦੁਰਗਤੀ ਉੱਠੀ ਹਾਏ ਅਤੇ ਆਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਹਵਾ ਚ ਰਚ ਮਿਚ ਗਈ।
ਉੱਡਦੇ ਬਾਜਾਂ ਮਗਰ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸਚਰਜ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗਹਿਰਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਲਿਉਨ ਟਰਾਂਟਸਕੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਪੱਸਟ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।
ਸਾਡੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਤੀਜਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਜੋਕੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਦਾ ਕਾਵਿਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੀਆ ਜਾਪਦੀਆ ਹਨ।
ਪਾਸ਼ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਅਣਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਚਨਾਵਾ ਮਿਲੀਆ ਹਨ।
ਭਾਵੇਂ ਪਾਸ਼ ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਖੁਲ੍ਹੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹੀ ਲਿਖੀਆ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਉਹ ਗੀਤ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿੰਪੁਨ ਸੀ।
ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਖੁਲੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਵੰਗਾਰ ਅਤੇ ਲਲਕਾਰ ਦੇ ਸੰਦੇਸ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਗੀਤ ਅਤੇ ਗਜ਼ਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੀ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਆਗ੍ਰਹਿ ਸੱਠੇ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਾਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਜਬੇ ਦੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਾਸਤੇ ਸੰਭਾਸ਼ਣਤਾ ਅਤੇ ਵਿਵਰਣਾਤਮਕ ਵਿਧੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ।