polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਟੀ . ਐਸ . ਐਲੀਅਟ ਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁਕੰਮਲ ਜੀਵਨ - ਜਾਚ ਮੰਨਣ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨਾਲ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤ ਹੈ ਪਰ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਜੀਊਣ ਢੰਗ ਅਤੇ ਕੀਮਤ - ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਅਨੇਕ ਪਦਾਰਥਕ , ਸਮਾਜਿਕ , ਆਰਥਿਕ , ਰਾਜਨੀਤਕ , ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ , ਨੈਤਿਕ , ਧਾਰਮਿਕ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮੱਗਰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਪੱਖੋਂ , ਉਹਐਲੀਅਟ ਦੀ ਉਸ ਉਲਾਰ ਸੱਜੇਪੱਖੀ , ਅੱਧੀ - ਅਧੂਰੀ , ਪ੍ਰਮਾਣ - ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਕ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਡੱਟਵੀਂ ਅਸਹਿਮਤੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦਾ ਹੈ , ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ , ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸੁਚੇਤ ਪੱਧਰ ' ਤੇ , ਕੁਲੀਨ ਅਤੇ ਉੱਚ ਵਰਗ ਦੀ ਇਜਾਰੇਦਾਰੀ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ , ਉੱਥੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਚੇਤ ਪੱਧਰ ' ਤੇ , ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਕੁਲੀਨ ਅਤੇ ਆਮ , ਦੋ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦਾ ਹੋਇਆ , ਇੱਕ ਪਰਿਪੱਕ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ , ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਣਦਾ ਬਰਾਬਰੀ ਵਾਲਾ ਲਈ ਰਾਖਵੀਂ ਰੱਖਣ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ।
ਰੁਤਬਾ ਅਤੇ ਹੱਕ ਦੇਣ ਦੀ ਥਾਂ , ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੀ ਕਮਾਨ , ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਇੱਕ ਉਦਾਰ , ਡੂੰਘੇ ਅਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਨਵ - ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ , ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਣ ਪੱਖੋਂ ਸਿਧਾਂਤਕ ਸੰਕਲਪਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ,
ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੀ ਧਾਰਨਾ ਨਾਲ ਤਾਂ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤ ਸੀ ਪਰ ਪਿਛਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ , ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ , ਬੜੇ ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਦੂਜੀ ਧਾਰਨਾ ਜਾਂ ਸਮਝ ਅਧੀਨ ਪਰੰਪਰਕ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਜਿਸ ਸਰਲੀਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਮਕਾਨਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਬੁਰਜੂਆ ਸਭਿਆਚਾਰ ਆਖ ਕੇ ਭੰਡਦੇ , ਨਕਾਰਦੇ ਅਤੇ ਪੱਲਾ ਝਾੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ , ਇਸਨੂੰ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਦਰੁਸਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ।
ਉਲੇਖਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੰਕਲਪ " ਬੁਰਜੂਆ ਤੋਂ ਭਾਵ ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਕੁਲੀਨ / ਉੱਚ ਵਰਗ ਦੇ ਨਾਲ - ਨਾਲ ਉਸ ਲੁਟੇਰਾ ਅਤੇ ਸਵਾਰਥੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਜਾਂ ਸਮਾਜੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹਿਕ ਸੋਚ ਅਤੇ ਹਿਤਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਨਿੱਜੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਹਿਤਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ।
ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰੰਪਰਕ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀਆਂ ਜਾਂ ਮਾਰਕਸੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਥੋਕ ਵਿੱਚ ਬੁਰਜੂਆ ਸਭਿਆਚਾਰ ਆਖ ਦੇਣਾ , ਇੱਕਪਾਸੜ ਅਤੇ ਅਧੂਰੀ ਵਰਗ - ਵੰਡ ਹੈ ।
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਜਾਂ ਵਸਤੂ - ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ‘ ਗ਼ਲਤ ਆਖਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਦੂਜਾ ਸਹੀ ਪੱਖ ਲੱਭਣਾ ਜਾਂ ਦੱਸਣਾ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਬੁਰਜੂਆ ਦੇ ਉਲਟ ਜਾਂ ਸਮਵਿਥ ' ਪਰੋਲਤਾਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਉਜਾਗਰ ਹੋਣਾ ਸੁਭਾਵਕ ਵਰਤਾਰਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹੈ ” ।
ਆਪਣੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮਨੁੱਖੀ ਅਨੁਭਵਾਂ ਤੋਂ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਨੇ ਇਹ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੱਤਾ ਉੱਪਰ ਸਿੱਧੇ ਜਾਂ ਅਸਿੱਧੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਸੀਨ ਸਮਾਜ ਦਾ ਉੱਚ ਜਾਂ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਆਪਣੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਅਤੇ ਆਚਰਣ ਵਿਚਰਣ ਨੂੰ 'ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ'ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ , ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਗਟਾ - ਮਾਧਿਅਮਾਂ , ਗਿਆਨ - ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਾਂ ਅਤੇ ਵਸਤੂ - ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ; ਕਲਾ , ਸਾਹਿਤ , ਦਰਸ਼ਨ , ਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ , ਸੰਗੀਤ ਆਦਿ ਨੂੰ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣਾ ਕੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਉੱਪਰ ਆਪਣੀ ਉੱਚਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਹ ਭਰਮ ਵੀ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ ' ਤੇ ਉਸਾਰਦਾ ਅਤੇ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ , ਨਾ ਕੇਵਲ ਉਸ ਵਰਗ ਦੇ ਏਕਾਧਿਕਾਰ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹਨ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਲਈ ਰਾਖਵੀਆਂ ਵੀ ਹਨ ।
ਅਰਥਾਤ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁੱਝ ਕਰਨ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ , ਯੋਗਤਾ ਜਾਂ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕੇਵਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸ ਹੀ ਹੈ ।
ਕਲਾ ਸੰਗੀਤ , ਸਾਹਿਤ ਆਦਿ ਵਿਚ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ , ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ ਕਿ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਹਿਤਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹਿਤ , ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵੱਖਰੇਵਿਆਂ , ਵਿਤਕਰਿਆਂ ਭਰਪੂਰ ਹਾਲਾਤ ਅਤੇ ਫੈਲਾਏ ਭਰਮ - ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਕਰਕੇ , ਇਹ ਲੁਕੀ ਅਤੇ ਅੱਖੋਂ ਪਰੋਖੇ ਹੋਏ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ।
ਇੱਕ ਵਾਰ ਪੱਕੇ ਪੈਰੀਂ ਸ਼ੁਰੂ ਅਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਫੇਰ ਲਗਾਤਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ , ਦਹਾਕਿਆਂ ਅਤੇ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਰਹੇ ਇਸ ਦਬਦਬੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ ਬਹੁ - ਗਿਣਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾ ' ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਜਾਂ ਭਾਰੂ ਜਮਾਤ ਨੇ , ਜਜ਼ਬ ਕਰ ਲੈਣ ਦੇ ਵੱਖ - ਵੱਖ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਅਸਿੱਧੇ , ਸਕਰਮਕ ਅਤੇ ਅਕਰਮਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਅਤੇ ਵਸੀਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਰਤ ਕੇ , ਆਪਣੇ ਗ਼ਲਬੇ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾ ਜਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਅੰਦਰ ਏਨਾ ਡੂੰਘਾ ਰਜ਼ਾ ਵਸਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਆਪੋ - ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਖੇਤਰੀ , ਭਾਸ਼ਾਈ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪਹਿਚਾਣ ਵਿਸਾਰ ਜਾਂ ਭੁੱਲ ਕੇ , ਬਹੁ - ਗਿਣਤੀ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਲਤਾਵਾਂ ਜਾਂ ਵੰਨ - ਸੁਵੰਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਜਜ਼ਬ ਕਰਕੇ ਸਿਰਜੀ ਮੁੱਖਧਾਰਾ ਵਾਲੀ ਭਾਰਮਿਕ ਏਕਾਤਮਕ / ਸਾਂਝੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਹੀ , ਸਹੀ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸੱਚ ਮੰਨੀ ਬੈਠੇ ਹਨ ।
ਚੈਖੰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹੀ ਠੋਸ ਕਾਰਣ ਹੈ ਕਿ ਵਿਭਿੰਨ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਿਲੱਖਣਤਾਵਾਂ ਦੇ ਇੱਕਰੂਪ ਸੰਯੁਕਤ ਸੁਮੇਲ ਨਾਲ ਉੱਸਰੇ ਗਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਰੰਗ - ਬਰੰਗੇ ਸਮਾਜ ਅੰਦਰ , ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਗ਼ਲਬੇ ਜਾਂ ਦਬਦਬੇ ਨੂੰ ਨਿਖੇੜ ਜਾਂ ਵੱਖਰਿਆ ਕੇ ਵੇਖਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਟੇਢਾ ਕੰਮ ਹੈ।
ਰੇਮੰਡ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਿਭਿੰਨ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮਹੱਤਵ ਵਾਲੀ ਹੈ ।
ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਗਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ 1780 ਤੋਂ 1950 ਤੱਕ ਦੇ ਲਗਭਗ 170 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਹੋਏ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੇਖਕਾਂ / ਚਿੰਤਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਨਿਕਟ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ , ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸਹੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਦਰਸਾਉਂਦਿਆਂ ਕੁੱਝ ਸਿਧਾਂਤਕ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ।
ਆਪਣੇ ਅਧਿਐਨ - ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੌਰਾਨ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਨੇ ਇਹ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਗਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਨ - ਸੁਵੰਨੀਆਂ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪਛਾਵਾਂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕੇਂਦਰਿਤ ਇਕ ਬਹੁ - ਕੌਮੀ , ਬਹੁ - ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਬਹੁ ਭਾਸ਼ਾਈ ਦੇਸ਼ ਸੀ ਪਰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ 1760 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੇ ਸਾਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ।
ਉਦਯੋਗਿਕ ਇਨਕਲਾਬ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲ ਸਦਕਾ ਇਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ , ਹੌਲੀ - ਹੌਲੀ ਬਾਕੀ ਕੌਮੀਅਤਾਂ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪਛਾਵਾਂ ਉੱਪਰ ਭਾਰੂ ਹੋਣਾ ਆਰੰਭ ਹੋ ਗਿਆ ।
ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਉਪਰੋਕਤ ਸਮਝ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦਿਆਂ ਕੈਮੰਡ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਆਧਾਰ ' ਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਸਿਧਾਂਤ , ਧਾਰਨਾ ਜਾਂ ਅੰਤਰ - ਸੂਝ ਇਹ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਈ ਅਤਿ ਵਿਕਸਿਤ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਦੇਸ਼ , ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ , ਆਪਣੇ ਸਰਮਾਏ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਧਨਾਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ , ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਾਕਤਾਂ ਸਦਕਾ ਪੈਦਾ ਅਤੇ ਅਸਰ - ਅੰਦਾਜ਼ ਹੋਏ ਰੰਗ - ਬਰੰਗੇ ਸੰਚਾਰ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਰਗਰ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਭਰਵੀਂ ਵਰਤੋਂ ਦੁਆਰਾ , ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਇਸ ਮੂਲਭੂਤ ਬੇਹੱਦ ਉਪਜਾਊ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਸੋਚ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਖੁੰਢਾ ਕਰਨ , ਕਾਬੂ ਕਰਨ , ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਤਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਵਰਤਣ ਅਤੇ ਜੋੜਨ - ਤੋੜਨ ਦੇ ਨਾਲ - ਨਾਲ , ਸੋਚਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ , ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਨ - ਸੁਵੰਨਤਾ , ਵੱਖਰਤਾ ਅਤੇ ਮੌਲਿਕਤਾ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਦਾਬੇ ਹੇਠ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸਫਲ ਯਤਨ ਵੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ।
ਇਸ ਲਈ ਆਧੁਨਿਕ ਤੇਜ਼ - ਤਰਾਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿੱਚ , ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਦੀ ਸਹੀ ਸਮਝ ਲਈ , ਇਸ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰੁਝਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਥਾਹ ਪਾਉਣੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ।
ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਜਾਤੀ ਜਾਂ ਕੌਮੀਅਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵਜੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਘਾੜਤ ਨੂੰ ਘੜਨ , ਨੇਮਬੱਧ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ - ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮਾਧਿਅਮ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।
ਫਲਸਰੂਪ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਇਸ ਵੰਡ ਦੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਉੱਚ ਜਮਾਤ ਜਾਂ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਧਿਰ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਅਤੇ ਪੂਰਤੀ ਹਿਤ , ਇੱਕ ਠੋਸ ਅਤੇ ਪੱਕੀ ਰਣਨੀਤੀ ਅਧੀਨ , ਉਭਾਰੀ ਗਈ ਤਥਾਕਥਿਤ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ , ਇੱਕ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
ਸਾਡੀ ਜਾਚੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਵੰਡ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ / ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਦੇ ਉਪਰੋਕਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤਿ ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਨਿਰਏਨੁਮਾ ਵਿਚਾਰ , ਬੇਸ਼ੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਨਿਕਟ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ , ਠੀਕ ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਾਪਰ ਰਹੇ ਵਰਤ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਰੁਝਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣ - ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ , ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਇੱਕ ਢੁੱਕਵਾਂ , ਕਾਰਗਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੂਝ - ਮਾਡਲ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ।
ਅਜੋਕੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਗਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ , ਅਮਰੀਕਾ , ਰੂਸ , ਭਾਰਤ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਦੇਸ਼ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ।
ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਤੰਤਰ ਜਾਂ ਰਜਵਾੜਾਸ਼ਾਹੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਸੀ ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਤੰਤਰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ , ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਲਗਾਤਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰਅਪਨਾਉਣ ਨਾਲ , ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਇਆ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਨਿਆਂਸ਼ੀਲ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ , ਸਿਰਜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ।
ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਗਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ' ਤੇ ਰੋਮੰਡ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਦਾ ਇਹ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮੇਤ ਗਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਉੱਤਰ - ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਨੇਕ ਉਹ ਅਤਿ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਘੱਟ ਵਿਕਸਤ ਦੇਸ਼ ਜੋ ਆਪੋ - ਆਪਣੇ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ , ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛਲਾਵੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪੇਗੰਡੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਹਨ ।
ਪਾਲ ਸਾਰਤਰ , ਲੂਈਸ ਅਲਥੂਸਰ , ਐਨਟੋਨੀਓ ਗਰਾਮਸ਼ੀ ਆਦਿ ਯੂਰਪੀਅਨ ਨਵ - ਮਾਰਕਸਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ , ਵਖਿਆਉਣ , ਸਮਝਣ ਸਮਝਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨਵੇਂ ਸੰਕਲਪਾਂ , ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੂਝ - ਮਾਡਲਾਂ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਮਾਜ , ਚਿੰਤਨ , ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ , ਰੈਮੰਡ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਮੋਹਰੀਆਂ ਵਾਲੀ ਸੀ।
ਇਹ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਯਤਨਾਂ ਦਾ ਸਹਿਜ ਸਿੱਟਾ ਸੀ ਕਿ 50 ਵਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ , ਗਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ , ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰ - ਸੁਰਜੀਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਦਾ ਭਖਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ।
ਇਸ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸੰਵਾਦ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ ਪਰੰਪਰਕ , ਸਿੰਧੜ ਅਤੇ ਕਚਘਰੜ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਸਮਵਿਥ ਉੱਥੇ ਖੁੰਝ ਗਹਿਰ - ਗੰਭੀਰ , ਗਤੀਸ਼ੀਲ , ਉਦਾਰ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸਮੁੱਖ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਮੁਹਾਜ ਬਣ ਗਿਆ ।
ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਇਲੈਕਟਰਾਨਿਕ ਅਤੇ ਗੈਰ - ਇਲੈਕਟਰਾਨਿਕ ਜਨ - ਸੰਚਾਰ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ( ਟੀ . ਵੀ . ਮੋਬਾਈਲ , ਇੰਟਰਨੈੱਟ , ਫ਼ਿਲਮਾਂ , ਪ੍ਰੈਸ , ਮੈਗਜ਼ੀਨ , ਕਿਤਾਬਾਂ ਆਦਿ ) ਦੀ ਮੰਡੀ ਜਾਂ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਘੋਰ ਖਪਤਵਾਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਾਵਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਾਂ ਕੁਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਵਿਧੀ - ਵਿਧਾਨ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਣ ਬਾਰੇ ਰੋਮੰਡ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਦੀ ਸਮਝ ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਕਾਬਜ਼ ਜਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ , ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਪਰ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਵੱਧ ਸੰਗਠਿਤ ਇਸ ਸਾਧਨ ਸੰਪਨ ਵਰਗ ਨੇ , ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਰੰਗ - ਬਰੰਗੇ , ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਅਤਿ ਲੁਭਾਵਣੇ , ਲੁਕਵੇਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਢੰਗ - ਤਰੀਕਿਆਂ ਅਤੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤਾਰਮਿਕ ਜਾਂ ਝੂਠੇ ਯਥਾਰਥਾਂ ਨਾਲ , ਅਸੰਗਠਿਤ , ਅਵੇਸਲੇ ਅਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਬਹੁ - ਗਿਣਤੀ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਹੀਲੇ ਲੁੱਟਣਾ ਹੀ ਲੁੱਟਣਾ ਹੈ।
ਸਾਡਾ ਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿਭਿੰਨ ਭਾਸ਼ਾਈ , ਖੇਤਰੀ , ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਲੱਖਣਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਣਦੀ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਕੇ , ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਮੇਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ , ਇੱਕ ਬਹੁ - ਕੌਮੀ ਅਤੇ ਬਹੁ - ਧਰਮੀ ਦੇਸ਼ ਹੈ ।
ਪਰ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਹੁ - ਗਿਣਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਤਥਾਕਥਿਤ ਰਾਹਨੁਮਾ ਅਤੇ ਰਖਵਾਲੇ ਬਣਕੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵੋਟਾਂ ਨੂੰ ਬੜੇ ਸਾਤਰਾਨਾ ਢੰਗ ਨਾਲ , ਸੱਤਾ ਹਥਿਆਉਣ ਲਈ ਵਰਤਣ ਵਾਲੇ ਅਤਿ ਚਲਾਕ ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੋਕ , ਘੱਟ - ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪਹਿਚਾਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਜਜ਼ਬ ਕਰ ਲੈਣ ਦੀਆਂ ਤੇਜ਼ - ਤਰਾਰ ਵਿਧੀਆਂ ਸਕੀਮਾਂ ਨਾਲ , ਕਿੰਜ ਖੋਰਦੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮਾਉਂਦੇ ਹਨ , ਇਸਨੂੰ ਸਹੀ ਅਤੇ ਸਟੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ , ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਰੋਮੰਡ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਦਾ , ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਉਪਰੋਕਤ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸੂਝ - ਮਾਡਲ , ਬਹੁਤ ਢੁੱਕਵਾਂ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਅਤੇ ਸਾਰਥਕ ਹੈ ।
ਤੀਜੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਸੰਕਲਪਨਾ ਅਧੀਨ ਰੈਮੰਡ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ , ਸਰਲਚਿੱਤ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਤਰਕ , ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਦੇਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨੁਸਖ਼ੇ ਜਾਂ ਫ਼ਾਰਮੂਲੇ ਅਨੁਸਾਰ , ਸਮਾਜਵਾਦ ਜਾਂ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ , ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਜਾਂ ਸਾਂਚੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਚਣਾ , ਲਿਖਣਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣਾ ਪਵੇਗਾ , ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਰੋਲਤਾਰੀ ਵਰਗ ਜਾਂ ਉਸਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਧਿਰ ਚਾਹੇਗੀ , ਨਾਲ ਉੱਕਾ ਹੀ ਅਸਹਿਮਤ ਸੀ ।
ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਠੀਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਸੰਕੀਰਣਤਾ ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਹੈ , ਜਿਵੇਂ ਬੁਰਜੂਆ ਸਮਾਜ ਆਪਣੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਬੁਰਜੂਆ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ।
ਜੇਕਰ ਇਸੇ ਪੈਟਰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰੋਲਤਾਰੀ ਵਰਗ ਵੀਆਪਣੇ ਆਪਹੁਦਰੇ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਅਫ਼ਸਰਾਨਾ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਉੱਪਰ ਥੋਪ ਕੇ , ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਆਦਰਸ਼ਕ ਪਰ ਪੂਰਵ ਨਿਰਧਾਰਤ ਪਰੋਲਤਾਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈਤਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾਵਿੱਚ ਸਿਫ਼ਤੀ ਵੱਖਰੇਵਾਂ ਕਿੱਥੇ ਹੈ ?
20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਅਤੇ ਛੇਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਗਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਸਮਾਜ ਦਾ , ਇੱਕ ਜ਼ਹੀਨ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ , ਸੰਜੀਦਾ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਜੋਂ ਡੂੰਘਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਤੱਥ ਬੜੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸਹੀ ਅਤੇ ਸਟੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਲਈ , ਤੀਜੇ ਦਹਾਕੇ ਦਾ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਹੁਣ ਇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਾਲ ਵੇਲਾ ਵਿਹਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ।
ਬਦਲ ਚੁੱਕੇ ਪਦਾਰਥਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਾਤ ਦੀ ਲੋਅ ਵਿੱਚ ਇਸ ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਿਰਿਉ ਨਵਿਆਉਣ ਅਤੇ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਲੋੜ ਹੈ ।
ਰੇਮੰਡ ਦੀ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਸ ਦੇ ਗ਼ਲਬੇ ਵਾਲੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਅੰਦਰ , ਅਕਤੂਬਰ 1917 ਵਿੱਚ ਆਏ ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਬਾਅਦਮਾਰਕਸ ਦੇ ਫਲਸਫੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਮਾਤੀ ਨਾਬਰਾਬਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵੰਡੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮਨੁੱਖ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਆਦਰਸ਼ਕ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ , ਉਸ ਦੇ ਪੱਕੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੋਹਰੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ , ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਇੱਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਕੁੱਝ ਸਫਲਤਾਵਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ ਪਰ ਮਾਰਕਸ ਦੀ ਸਹੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ' ਤੇ ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਸਨ ।
ਨੇਤਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਕਸ ਦੀ ਸਹੀ , ਡੂੰਘੀ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰ ਸਮਝ ਮੁਤਾਬਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ , ਸਵੈ - ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮਾਜ ਦੇ ਬਹੁਲਤਾਵਾਦੀ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਬਣਦਾ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਥਾਂ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਅੱਖੋਂ ਪਰੋਖੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ।
ਰੇਮੰਡ ਦੀ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਮਾ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ( ਜੋ ਕਿ ਸਨਾਤਨੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬੁਰਜੂਆ ਅਤੇ ' ਪਰੋਲਤਾਰੀ ਦੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਵੱਖਰੇਵੇਂ ਜਾਂ ਨਿਖੇੜੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ ) ਨੂੰਸਤਹੀ ਅਤੇ ਮਕਾਨਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਰੋਲਤਾਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰੱਖਣਾ , ਇਸ ਦੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਥਾਂ , ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਗੌਰਵ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਾਲ ਘਟਾ ਕੇ ਜਾਂ ਛੂਟਿਆ ਕੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਸੂਚਕ ਹੈ ।
ਕੁੱਝ ਸਿਧਾਂਤ - ਪੂਜਕ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਇਵੇਂ ਨਿਰੋਲ ਮਕਾਨਕੀ ਅਤੇ ਸਰਲੀਕ੍ਰਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬੁਰਜੂਆ ਅਤੇ ਪਰੋਲਤਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਸੁਭਾਵਕ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਅੰਤਰੀਵ ਸੰਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸਹੀਂ , ਸੰਤੁਲਿਤ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣਾ ਅਤੇ ਸਮਝਾਉਣਾ ਤਾਢਾ ਔਖਾ , ਟੇਢਾ ਅਤੇ ਦੁਬਿਧਾਮਈ ਕਾਰਜ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ।
ਰੇਮੰਡ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਹਮ - ਖ਼ਿਆਲ ਨਵ - ਮਾਰਕਸਵਾਦੀਆਂ ਦਾ , ਪਰੰਪਰਕ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਸੋਚਧਾਰਾ ਜਾਂ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾਪਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਪਰਉਸਾਰ ਦਾ ਨਹੀਂ , ਸਗੋਂ ਆਧਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਸੋਚਧਾਰਾ ਜਾਂ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰੀ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਕਾਈ ਦੇ ਮੁਕੰਮਲ ਜੀਊਣ - ਢੰਗ ਅਤੇ ਕੀਮਤ - ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਿਤਵਦਿਆ ਅਤੇ ਸਮਝਦਿਆਂ ਇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮੂਲਭੂਤ ਨਿਰਧਾਰਕ ਸੰਚਾਲਕਾਂ , ਜੈਵਿਕ ਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ , ਸੰਸਥਾਵੀ ਤੇ ਵਿਵਸਥਾਵੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਵੀਕਾਰਦੇ ਸਨ ।
ਰੇਮੰਡ ਹੈਨਰੀ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਝ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਨਾਤਨੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਜੋ ਜਮਾਤੀ ਵੰਡ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ , ਉਸ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਧਿਰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਧਿਰ ਨੂੰ ਵਰਤ ਕੇ ਸੱਤਾ ਹਥਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸਿਆਸੀ ਜਮਾਤ ਨੂੰ ਫ਼ਾਇਦਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ , ਪਰ ਇੱਕ ਆਮ ਭਾਸ਼ਾ , ਜੋ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਪ੍ਰਗਟਾ ਮਾਧਿਅਮ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ , ਇਸ ਵੰਡ ਕਾਰਣ , ਦੋ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।
ਇੱਕ ਉੱਚ ਕੁਲੀਨ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹੇ - ਲਿਖੇ ਵਰਗ ਦੀ ਤਥਾਕਥਿਤ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ , ਮਿਆਰੀਕ੍ਰਿਤ ਜਾਂ ਸਭਿਅ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਆਮ ਜਨ - ਸਾਧਾਰਣ ਅਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹ ਜਾਂ ਘੱਟ ਪੜ੍ਹੇ - ਲਿਖੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ।
ਬਦਲੇ ਪਦਾਰਥਕ , ਸਮਾਜਿਕ - ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਹਾਰਕਤਾ , ਸਾਰਥਕਤਾ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਸੀਮਾ , ਗੈਰ - ਹਾਜ਼ਰੀ ਜਾਂ ਗੈਰ - ਪ੍ਰਸੰਗਿਕਤਾ ਨੂੰ ਡੂੰਘੀ ਨੀਝ ਨਾਲ ਪਹਿਚਾਣਦਿਆਂ , ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਵਿਆਖਿਆ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ , ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਅਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ।
ਇਵੇਂ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸਨੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪਦਾਰਥਕ ਪੱਖ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ' ਤੇ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ।
ਰੇਮੰਡ ਹੈਨਰੀ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਮਝ ਜਾ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰੀ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਸਿਧਾਂਤਕ ਚੌਖਟਾ , ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਅਤੇ ਮੂਲਭੂਤ ਸੰਕਲਪਨਾਵਾਂ , ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਅਤੇ ਆਧਾਰ ਅਤੇ ਪਰਉਸਾਰ ਦੀ ਨਵੇਂ ਸਮਾਜਿਕ - ਆਰਥਿਕ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿੱਚ , ਵੱਖਰੇ ਮੌਲਿਕ ਢੰਗ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਭਾਵਪੂਰਤ ਵਿਆਖਿਆ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ।
ਰੈਮੰਡ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਇੱਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲ , ਖੁੱਲ੍ਹ - ਦਿਲਾ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸੀ ।
'ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ'ਦੀ ਸੰਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਜਿਸ ਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚ ਨਾਲ ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ , ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ' ਤੇ ਦਰੁਸਤ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ।
ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਧਾਰ ਅਤੇ ਪਰਉਸਾਰ ਨਾਮਕ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਰੋਮੰਡ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਆਧਾਰ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸੰਕਲਪਾਂ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ।
ਰੇਮੰਡ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਜਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਕਾਈ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਜਾਂ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਮਾਤ ਦਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ , ਬਦਲਵੇਂ ਪੱਧਰ ’ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੱਤਾ ਹਥਿਆਉਣ ਲਈ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਹਿਤਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕੇ ਪਰ ਇੱਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣ ਲਈ ਏਦਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ।
ਜਮਾਤੀ ਵੰਡ ਦੇ ਸਮਵਿੱਥ , ਵੱਖ - ਵੱਖ ਜਮਾਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਦਾਬੇ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹਿਤਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਮਝਣ - ਸਮਝਾਉਣ ਦੇ ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ , ਰੋਮੰਡ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਚਿੰਤਨ ਅਰਥਾਤ ਉਸਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰੀ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਅਹਿਮ ਪੱਖ ਉਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ , ਉਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਜਮਾਤ ਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਬੋਲੀ / ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ।
ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜਨੀਤੀ ਉੱਪਰ ਭਾਰੂ ਜਾਂ ਬਹੁ - ਗਿਣਤੀ ਸਭਿਆਚਾਰ , ਘੱਟ - ਗਿਣਤੀ ਜਾਂ ਅਧੀਨ / ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਬੜੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮਾਉਣ , ਉਸ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਨਾਲ - ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੁਟਿਆ ਕੇ ਜਾਂ ਨੀਵਾਂ / ਊਝਾਂ ਵਿਖਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੱਧ ਉਭਾਰਨ , ਭਾਰੂ ਅਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ , ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਤਿੰਨ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਜਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਅਚੇਤ ਅਤੇ ਸੁਚੇਤ ਪੱਧਰ ' ਤੇ ਭਰਪੂਰ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ :
ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਘਣੇ ਸੰਬੰਧ ਹੋਣ ਕਰਕੇ , ਆਦੇਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਆਰੋਪਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅਨੁਸਾਰੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਉਤਪਾਦਨੀ ਢਾਂਚਾ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਉੱਪਰ ਪਰਉਸਾਰ ਦੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਇੱਕ ਨਫ਼ੀਸ / ਸਤਿਅ ਜੀਊਣ ਢੰਗ ਅਤੇ ਕਲਾ , ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਘਾੜਤ ਘੜੀ ਜਾਵੇ ।
ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਉਸਦੇ ਮੂਲ ਉਤਪਾਦਨੀ ਢਾਂਚੇ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਆਰਥਿਕ ਆਧਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝੇ ਬਿਨਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਤੇ ਸਹੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ
ਇੱਕ ਕੁਲੀਨ ਬੁਰਜੂਆ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਮਾਜ , ਗਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਸਮੂਹਿਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਅਤੇ ਇਜਾਰੇਦਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ।
ਸਮਾਜਿਕ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ' ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਠੇਸ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ , ਸੰਕਲਪਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ
ਕੋਈ 2500 ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਕਰਾਤ ਨੇ ਚਾਹਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਉਸਦੀ ਇਸ ਕਾਮਨਾ ਦੇ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਉਪਰੰਤ ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ’ਚ ਤਦ ਉਪਜੀ, ਜਦੋਂ ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਇਸਾਈ ਮੱਠ ’ਚ ਗਰੈਗਰ ਮੈਂਡਲ ਨੇ ਇਹ ਜਾਨਣ ਲਈ ਖੋਜ ਆਰੰਭੀ ਕਿ ਇੱਕ ਜੀਵ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਅਜਿਹਾ ਉਹ ਕਿਉਂ ਹੈ?
1822 ’ਚ ਜਨਮਿਆ ਮੈਂਡਲ ਸੀ ਤਾਂ ਪਾਦਰੀ, ਪਰ ਉਹ ਵੀਏਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ’ਚ ਵਿਗਿਆਨ ਪੜ੍ਹ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ’ਚ ਯੂਰੋਪ ਵਿਖੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਨ ਵੀ ਖੋਜ ਕਾਰਜਾਂ ’ਚ ਭਾਗ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ।
ਮੈਂਡਲ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਹਟਵੀਂ ਵਿਹਲ ਦਾ ਖੋਜ ਦੁਆਰਾ ਉਪਯੋਗ ਕਰਨ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ।
ਇਸ ਮੰਤਵ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਮੱਠ ਦੇ ਬਗ਼ੀਚੇ ’ਚ ਮਹਿਕਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਮਟਰ ਉਗਾਉਣੇ ਆਰੰਭ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।
ਉਹ ਮਟਰਾਂ ਦੀਆਂ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਪੁਸ਼ਤਾਂਬੱਧੀ ਹੋ ਰਹੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਅੱਠ ਵਰ੍ਹੇ ਰੱਖਦਾ ਰਿਹਾ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ’ਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਸਾਰ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਨਿਯਮ ਉਲੀਕੇ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਹਰ ਇੱਕ ਰੁੱਖ-ਬੂਟਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਆਪ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ।
ਇਸ ਠੋਸ ਵਿਰਾਸਤੀ ਇਕਾਈ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ‘ਫੈਕਟਰ’ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਜਿਸ ਲਈ ਡੈਨਮਾਰਕ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੁਹੈਨਸਨ ਨੇ 1909 ’ਚ ਜੀਨ ਨਾਮ ਤਜਵੀਜ਼ ਕੀਤਾ।
ਜੀਨ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡੀ ਐਨ ਏ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਉਹ ਅਤਿ ਸੂਖਮ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਅਨੁਵੰਸ਼ਿਕ ਲੱਛਣਾਂ ਦਾ ਧਾਰਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਾਂਤਰਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮੈਂਡਲ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਦਰਸਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਵਿਰਸੇ ’ਚ ਮਿਲ ਰਹੇ ਜੀਨ, ਸੰਤਾਨ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਉਸਦਾ ਨਾਮ 'ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਲੀ' ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸਤਾਦ ਬਡੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਲੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮੁਲਾਕਾਤ ਉਸਤਾਦ ਬਡੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਨਾਲ ਹੋਈ।
ਉਸਤਾਦ ਬਡੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਕਾਬੁਲ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ, ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਲੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਤਾਦ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੇਲੇ ਵਜੋਂ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।
ਪਰ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਸੀ, ਤੇ ਨਿਯਮਤ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਭਵ ਨਹੀ ਸੀ।
ਪਰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਲੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਵਾਰ ਵਾਰ ਬੇਨਤੀਆਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਤਾਦ ਬਡੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਗਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।
ਉਸਨੇ ਥੁਮਰੀ "ਸਈਆਂ ਬੋਲੋ ਤਨਿਕ ਮੋ ਸੇ ਰਹਿਯੋ ਨ ਜਾਏ" ਗਾਉਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਜੁਟਾ ਦਿੱਤੀ।
ਉਸਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਤਾਦ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਲਈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਚੇਲਾ ਬਣਾਇਆ।
ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਗਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਲੀ ਆਪਣੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਉਹ ਘਰਾਨਾ-ਗਾਇਆਕੀ ਨੂੰ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਚ ਮਿਲਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਣੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਡਾਇਸਪੋਰਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਲੀ ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਇੱਕ ਗ਼ਜ਼਼ਲ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹਨ।
ਉਹਨਾ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕੀ ਦੂਜੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਿਲਖਣ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਮਹਿਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਲੀ ਭਾਰਤ , ਪਾਕਿਸਤਾਨ ,ਨੇਪਾਲ , ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਤੇ ਦਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ , ਅਮਰੀਕਾ ,ਬਰਤਾਨੀਆ , ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬੀ ਦੇਸਾਂ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੇ ਹਨ।
ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਵਿਲਹੇਲਮੀਨਾ ਇਲੀਜਬਾਟ ਜੋਸਫ੍ਰੀਨ , ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਬਰਲਿਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ ਜਿਸ ਕੋਲ ਇਕ ਗਹਿਣਿਆਂ ਅਤੇ ਕਲਾਕ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਫਰਮ ਸੀ।
ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਲੂਈ ਐਰਿਕ ਓਟੋ ਡੀਟਰਿਚ, ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਸੀ ਡੀਟਰਿਚ ਦੇ ਇੱਕ ਭਰਾ ਇਲੀਜਬਾਟ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਇਕ ਸਾਲ ਵੱਡਾ ਸੀ।
ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੋਸਤ, ਐਡੁਆਰਡ ਵਾਨ ਲੋਸੈਚ, ਗ੍ਰੇਨੇਡੀਅਰਜ਼ ਵਿਚ ਇਕ ਸ਼ਾਹੀ ਘਰੇਲੂ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਸੀ, ਨੇ ਵਿਲਹੈਲਮੀਨਾ ਤੇ ਫ਼ਿਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ 1916 ਵਿਚ ਉਸ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰ ਲਈ, ਪਰੰਤੂ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਲਗਾਤਾਰ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਵਾਨ ਲੋਸੈਚ ਨੇ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਡੀਟਰਿਚ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਡੀਟਰਿਚ ਦਾ ਉਪਨਾਮ ਵਾਨ ਲੋਸੈਚ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬਲੂ ਐਂਜਲ ਵਿਚ ਲੋਲਾ-ਲੋਲਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਪੈਰਾਮਾਉਂਟ ਪਿਕਚਰ ਨਾਲ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਕੀਤਾ।
ਡੀਟਰਿਚ ਨੇ ਮੌਰੋਕੋ , ਸ਼ੰਘਾਈ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਇਰ ਵਰਗੀਆਂ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਉਸਨੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਆਪਣੇ ਗਲੇਮਰਸ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ "ਵਿਦੇਸ਼ੀ" ਦਿੱਖਾਂ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਨਖਾਹ ਵਾਲੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ।
ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਇਕ ਉੱਚ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਮਨੋਰੰਜਕ ਸੀ।
ਡੀਟਰਿਚ ਨੇ ਜਰਮਨ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਮੁਲਜਮਾਂ ਨੂੰ ਮਕਬੂਲ ਕੀਤਾ, ਜੰਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੂੰ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦੀ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦੀ ਵੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ।
ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਮੁਢਲੇ ਲਾਈਨਾਂ 'ਤੇ ਮਨੋਬਲ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ, ਫਰਾਂਸ, ਬੈਲਜੀਅਮ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਤੋਂ ਕਈ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।
1999 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਫਿਲਮੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਡੀਟਰਿਚ ਨੇ ਕਲਾਸਿਕ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਨੌਵੇਂ ਮਹਾਨਤਮ ਸਟਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ।
ਆਪਣੇ ਲੰਬੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਿਰਿਓਂ ਖੋਜ ਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।
ਦੇਵੀ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਨੀਤੀ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਉਪਜਾਊ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਟ੍ਰੈਕਟਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਸਖਤ ਅਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁੱਟੇ ਭਾਅ 'ਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਉਸ ਨੇ 2011 ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ ਦੇ 34 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।
ਉਸ ਨੇ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀਨੀਕੇਤਨ ਦੇ ਵਪਾਰੀਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ ਸਨ।
ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸਕਰ ਸਿੰਗੂਰ ਅਤੇ ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਕਈ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ, ਕਲਾਕਾਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਵਰਕਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਨੀਸ਼ ਘਟਕ ਕਵੀ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਧਾਰੀਤਰੀ ਦੇਵੀ ਵੀ ਲੇਖਿਕਾ ਅਤੇ ਸਾਮਾਜਕ ਸੇਵਕਾ ਸਨ।
ਭਾਰਤ ਵਿਭਾਜਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਬਸ ਗਿਆ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪ ਵਿਸ਼ਵਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਤੋਂ ਬੀ ਏ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਐਮ ਏ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕੀਤੀ।
ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਸਿਖਿਅਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ।
ਮਹਾਸ਼ਵੇਤਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਆਦਿਵਾਸੀ, ਦਲਿਤ ਅਤੇ ਹਾਸ਼ੀਏ ਵਾਲੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਨ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਉਹ ਦਮਨਕਾਰੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ, ਮਹਾਜਨ ਅਤੇ ਉੱਚ ਵਰਗ ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਬਿਹਾਰ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਆਦੀਵਾਸੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ।
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਚਿੱਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਜੈਗੜ੍ਹ ਜੋਤੀਸ਼ ਰੇਅ ਕਾਲਜ ਮਜ਼ਦੂਰ-ਕਲਾਸ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਸੀ।
ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਨੇ ਲੋਧਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਬਰਾਂ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਦਲਿਤਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।
ਆਪਣੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਬੰਗਾਲੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਅਕਸਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਦੇ ਮਕਾਨ ਮਾਲਕਾਂ, ਪੈਸੇ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਜ਼ਾਲਮ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਬਾਇਲੀ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਅਛੂਤ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਜ਼ੁਲਮ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ।
"ਮੇਰਾ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਯਕੀਨ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਇਤਿਹਾਸ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮੈਂ ਨਿਰੰਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ 'ਚ, ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ, ਗਾਥਾਵਾਂ, ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਕਥਾ-ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸਧਾਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।
ਮੇਰੀ ਲਿਖਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਸ਼ੋਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਹਾਰ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਮੇਰੇ ਲਈ, ਲਿਖਣ ਲਈ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਬੇਅੰਤ ਸਰੋਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਨੇਕ, ਦੁਖੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਇੱਕ ਵਾਰ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਕਿਉਂ ਭਾਲਾਂ? ਕਈ ਵਾਰ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਲਿਖਤ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਰਨੀ ਹੈ।
27 ਫਰਵਰੀ 1947 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਟਕਕਾਰ ਬਿਜਨ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ, ਜੋ ਇੰਡੀਅਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਥੀਏਟਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਲਹਿਰ ਦੇ ਬਾਨੀ ਪਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।
1948 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਨਬਾਰੂਨ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਆਲੋਚਕ ਸੀ।
ਦੇਵੀ ਨੇ ਇੱਕ ਡਾਕਘਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਪਰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਝੁਕਾਅ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਉਹ ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਬਣ ਵੇਚਣਾ ਅਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰ ਲਿਖਣਾ।
1962 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੇਖਕ ਅਸੀਤ ਗੁਪਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।
ਮਹਾਸ਼ਵੇਤਾ ਦੇਵੀ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸਾਮਾਜਕ ਐਕਟਵਿਸਟ ਹਨ।
ਮਹਾਸ਼ਵੇਤਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਨਾਮ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਬਿੰਬ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦਰਅਸਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਦੇ ਬਲਬੂਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਿਆ ਹੈ।
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਪਾਦਕ, ਲੇਖਕ, ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਤੇ ਅੰਦੋਲਨਧਰਮੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ।
ਮਹਾਸ਼ਵੇਤਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਬਾਇਲੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੇ ਵਿਤਕਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤੀ।
ਜੂਨ 2016 ਵਿੱਚ, ਦੇਵੀ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਝਾਰਖੰਡ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਖਰਕਾਰ ਮੰਡਾ ਦੇ ਬੁੱਤ ਸੰਬੰਧੀ, ਜੋ ਕਿ ਉੱਘੇ ਨੌਜਵਾਨ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਨੇਤਾ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਗੁੰਝਲਤਾ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਦੇਵੀ ਨੇ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਾਵਲ ਅਤੇ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਸਨ ਪਰੰਤੂ ਅਕਸਰ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਝਾਂਸੀ ਦੀ ਰਾਣੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ "ਝਾਂਸੀਰ ਰਾਣੀ" 1956 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਨਾਵਲ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਲਈ ਝਾਂਸੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।