polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਜਨਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕੀ, "ਭਾਰਤ ਦਾ ਬਿਗ ਫਿਕਸ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਫਲਬ ਕਿਉਂ ਹੈ," ਆਧਾਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ 'ਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਆਪਕ ਜਨਤਕ ਦਲੀਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।
ਖੇੜਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ 1.3 ਬਿਲੀਅਨ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਇਓਮੈਟ੍ਰਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਬਰਾਬਰ, ਨਿਆਂਪੂਰਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨਾ ਸੀ।
ਪਰ ਹਾਲਾਂਕਿ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਨਵੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ, ਖੇੜਾ ਨੇ ਯੂਨੀਕ ਆਈਡੈਂਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਅਥਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਕੋਲ ਇੱਕ "ਸੂਚਨਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ" ਬੇਨਤੀ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਜਨਤਕ ਡੇਟਾ ਮੰਗਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਏਜੰਸੀ ਨੇ ਆਧਾਰ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਖਰਚ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਇਹ 2009 ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਉਹ ਨਾਮੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਜਿਆਂ ਦਰੇਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ।
ਲੋਕ ਗੀਤ ਵਿਰਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਸਿਧ ਪੀੜੀ ਦਰ ਪੀੜੀ ਅੱਗੇ ਤੁਰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦੇਵਿੰਦਰ ਸਤਿਆਰਥੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਧੰਦੇ,ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਦੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ "ਉਰਲੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਬਾਜਰਾ,ਪਰਲੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਗੰਨੇ" ਬੋਲੀ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਾਲ ਬਾਰੇ ਅਨੁਮਾਨ ਸੰਬੰਧੀ(ਜਾਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਸੰਬੰਧੀ) ਉਸਦੀ ਇਹ ਦਲੀਲ ਹੈ ਕਿ ਕਣਕ ਆਰੀਆ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਬੋਲੀ ਦਾ ਸਿਰਜਣਾ ਕਾਪ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਹੀ ਜੁੜਦਾ ਹੈ।
ਇਦੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਸਿਰਜਣਾ ਕਾਲ ਬਾਰੇ ਅਨੁਮਾਨ ਸਤਿਆਰਥੀ ਕਿਸੇ ਕਿੱਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪੜਾਅ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ "ਦੇਵੀ ਮਾਤਾ ਗਾਉਣ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ" ਗੀਤ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ 'ਬਖ਼ਸ਼ਣਾ' ਸ਼ਬਦ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸਾਡੇ ਬੋਲੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਿਆ ਹੈ।
ਸਤਿਆਰਥੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਮ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਗੀਤ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲ਼ਾਂ ਪੰਜਾਬ ਪੂਰੀ ਗੱਲ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੋਖ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਚਿੱਤਰ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਡੇ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਰਚ ਮਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲੋਕ-ਗੀਤ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਸਥਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਕ ਗੀਤ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਏ ਜਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਤਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ, ਨੂੰਹ ਸੱਸ, ਭੈਣ ਭਰਾ ਦਾ ਪਿਆਰ, ਕੰਤ, ਆਦਿ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਕ ਗੀਤ ਆਪ ਮਹਾਰੇ ਹੀ ਸਿਰਜੇ ਗਏ ਹਨ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਹੋਰ ਮੁੱਖ ਅੰਗ ਜਿਵੇੰ ਤ੍ਰਿਜਣਾਂ,ਧਰਤੀ,ਰੁੱਖ,ਵਿਆਹ,
ਜਨਮ,ਇਤਿਹਾਸ ਆਦਿ ਮੁੱਖ ਅੰਗਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੋਕ ਗੀਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਂਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
ਲੇਖਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਜਣਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਜਣ ਵਿੱਚ ਕੱਤਣਾਂ, ਪੂਣੀਆਂ,ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਇਕੱਠ,ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਕੁੜੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਗਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉੰਦਾ ਹੈ।
ਚਰਖੇ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਜਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅੰਗ ਮੰਨਦਾ ਹੋਇਆ ਲੇਖਕ ਸਰੋਜਿਨੀ ਨਾਈਡੋ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਦਰਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਜਣ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਤਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹੀ ਹਨ,ਪਰ ਨਾਲੇ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁੱਖ ਦੁੱਖ, ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ,ਮੇਹਣੇ ਆਦਿ ਭਾਵਨਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤ੍ਰਿਜਣ ਵਿੱਚ ਨਿਆਣੇ ਕੰਤ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ,ਚਰਖੇ ਦੀ ਘੂੰ ਘੂੰ,ਪਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਹੋਲੀ ਹੋਲੀ ਲੋਕ ਗੀਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਿਤੇ ਇਹ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,"ਮੁੰਡਾ ਰੋਹੀ ਦੀ ਕਿੱਕਰ ਦਾ ਜਾਤੂ,ਵਿਆਹ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ ਤੂਤ ਦੀ ਛਟੀ"
ਲੋਕ ਗੀਤ ਦਾ ਜਨਮ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੇਵਿੰਦਰ ਸਤਿਆਰਥੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਦੁਆਰਾ ਲੋਕ ਗੀਤ ਦੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਨਿਸਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਲੋਕ ਗੀਤ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉਸਦੇ ਗਾਏ ਜਾਣ ਨੂੰ ਦੇਵਿੰਦਰ ਸਤਿਆਰਥੀ ਵੱਖ ਵੱਖ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਗਮੀਆਂ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨੱਚਦੀ ਗਾਉਂਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਰੀਤਾਂ ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵੱਖ ਵੱਖ ਮੌਕਿਆਂ ਉੱਪਰ ਲੋਕ ਗੀਤ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅੰਗ ਤ੍ਰਿਜਣਾਂ, ਰੁੱਖ, ਧਰਤੀ, ਜਨਮ, ਪਸ਼ੂ ਪੰਛੀ, ਇਤਿਹਾਸ, ਵਿਆਹ ਆਦਿ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਿਰਜੇ ਗਏ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਵਿਵਰਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਹ ਗੀਤ ਮੁੱਢ ਕਦੀਮ ਤੋਂ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਸਨ।
"'ਲੋਕ ਗੀਤ ਦਾ ਜਨਮ"' ਦੇਵਿੰਦਰ ਸਤਿਆਰਥੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿੱਤ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ।
ਪਰ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਸਫ਼ਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਅਤੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ "ਗਾਉਂਦੀ ਨੱਚਦੀ ਜੂਝਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਸਮਝੇ ਬਿਨਾਂ ਅਸੀਂ ਮੌਤ ਨੂੰ ਵੀ ਮਖ਼ੌਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਹਸ- ਬੋਲਦੇ ਤੇ ਹਸ-ਖੇਡਦੇ ਸੁਭਾ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।
ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮਾਂ ਮੰਨਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਅਥਰਵ-ਵੇਦ ਦੇ ਮਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਕਵੀ ਨੇ ਲੱਗਦਾ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਹੀ ਅਲਾਪਿਆ ਸੀ:
ਅਥਰਵ-ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਯੁਗ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਸਜੀਵ ਚਿੱਤਰ ਉਲੀਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
'ਜਿਸ ਭੂਮੀ ਤੇ ਮਸਤ ਲੋਕਾਈ ਗਾਉਂਦੀ ਨੱਚਦੀ ਹੈ,ਜਿੱਥੇ ਗੱਭਰੂ ਪੁਰਸ਼ ਜੂਝਦੇ ਹਨ,ਜਿੱਥੇ ਨਗਾਰਾ ਵੱਜਦਾ ਹੈ,ਉਹ ਭੂਮੀ ਵੈਰੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰ ਦੇਵੋ।
'ਤਾਹੀਓਂ ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਥਰਵ-ਵੇਦ ਦੇ 'ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਸੂਕਤ' ਵਾਲੀ ਭਾਵਨਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਤੁਰ ਰਹੀ ਹੈ।
'ਧਰਤੀਏ ਪਿਆਰ ਕਰੇਂਦੀਏ' ਵਾਲੀ ਹੇਕ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸੇ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਸੁਰ ਮੇਲ ਕੇ ਤੁਰਦੀ ਹੈ:
ਇਸੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਜੇਹੇ ਅਖਾਣ ਸਜੀਵ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਇਸ ਪੱਖ ਉਤੇ ਚਾਨਣ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੋਕ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਸੋਚ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਉੱਘੇ ਨਿੰਮ,ਬੋਹੜ,ਪਿੱਪਲ, ਕਿੱਕਰਾਂ, ਤੂਤ,ਟਾਹਲੀਆਂ,ਵਣ,ਕਰੀਰ,ਜੰਡ,ਨਿੰਬੂ,ਅੰਬ,ਇਮਲੀ ਆਦਿ ਰੁੱਖਾਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ 'ਮਾਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਛਾਵਾਂ' ਵਾਲੇ ਅਖਾਣ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਸੰਘਣੀ ਛਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਸਾਡੀ ਕਲਪਨਾਂ ਨੂੰ ਟੁੰਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੁੱਖ ਦੁੱਖ, ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਤਿਉਹਾਰ ਮੌਕੇ ਮੰਨਤਾ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਜਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੋਏ ਹਨ।
ਉੱਥੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਪਏ ਜਾਂਦੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਆਪਣਾ ਸਥਾਨ ਲੋਕ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਲੋਕ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਯੁੱਗ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੜਾਅ ਦੱਸੇ ਹਨ।
ਜਾਦੂ ਯੁੱਗ ਦਾ ਆਰੰਭ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੋਂਦ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਧਰਮ ਯੁੱਗ ਦਾ ਆਰੰਭ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਇਆਂ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਤੋਂ ਵਿਚਲੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਐਸੀ ਸੱਤਾ ਦੀ ਸੰਕਲਪਨਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਤੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸੰਚਾਲਕ ਹੈ।
ਵਿਗਿਆਨ ਯੁੱਗ ਮਾਨਵੀ ਜਗਤ 'ਚ ਪਰਲੀ ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ, ਸਮਾਜ ਤੇ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਨੇਮਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜਾਦੂ ਚਿੰਤਨ ਤੇ ਧਰਮ ਚਿੰਤਨ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਆਦਿਮ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।
ਲੋਕ ਨਾਚ ਜਾਦੂ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਲੋੜਾਂ ਵਜੋਂ ਪੈਂਦਾ ਹੋਇਆ।
ਕਿਸੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੇ ਜਾਤੀਗਤ ਲੋਕਧਾਰਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਲਾਜਮੀ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਖਿੱਤੇ 'ਚ ਵਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ 'ਚੋਂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਹੋਂਦ 'ਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਭਾਵੁਕ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਮਹੌਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਅਧਿਐਨ ਰਾਹੀਂ ਕੌਮੀਅਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੈੜ ਤੇ ਅਵਚੇਤਨ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਕੌਮੀਅਤ ਦੀ ਧੜਕਦੀ ਜਿੰਦ ਜਾਨ ਤੇ ਮਘਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਭੰਗੜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਲੋਕ ਨਾਚ ਦੀ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਨਾਚ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਧਿਐਨ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਲਈ ਲੋਕ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਟੈਕਸਟ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰਨ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਲੋਕਧਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾ ਤਹਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸੁਹਜ ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਚਾਰਿਆਂ ਹੈ।
ਝੁੰਮਰ 'ਚ ਮਾਹੀਏ ਤੇ ਟੱਪੇ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰੂੜੀਆਂ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਝੁੰਮਰ ਖੇਡ ਕੇ ਪੀਰਾਂ ਫਕੀਰਾਂ ਤੋਂ ਮਨੌਤਾਂ ਮਨਵਾਉਦੇ ਸਨ।
ਇਸ ਗਿੱਧੇ ਵਿੱਚ ਲੰਮੀਆਂ ਤੇ ਲੜੀਵਾਰ ਬੋਲੀਆਂ ਨਿਯਮਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਢੋਲ ਆਪਣੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਯਾਤਰਾ 'ਚ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ, ਲੋਕ ਕਲਾਵਾਂ ਤੇ ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਸੰਗ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਢੋਲ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਈਚਾਰਕ ਇਕੱਠ ਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਰਜ ਪੂਜਾ, ਖੁਸ਼ੀ, ਮੇਲੇ,ਤਿਉਹਾਰ ਆਦਿ ਅਧੂਰੇ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਲੋਕ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਵਾਹ ਜਦੋਂ ਸਟੇਜ ਤੇ ਦਰਸ਼ਕ ਨਾਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਲੋਕ ਕਲਾਵਾਂ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਤੋਂ ਨਿਖੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਰ ਲੋਕ ਨਾਚ ਦੀ ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਸਟੇਜੀ ਭੰਗੜਾ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਕੋਈ ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਭੰਗੜਾ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿਆਲਕੋਟ, ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਤੇ ਸੇਖੂਪੁਰਾ ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ।
ਇਹ ਭੰਗੜਾ ਤਿੰਨ ਤੋੜਿਆ ਉਤੇ ਤਿੰਨ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਗੋਲ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਖੁਲੀਆਂ ਸਰੀਰਕ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਲੋਕ ਨਾਚ ਹੈ।
ਇਸ ਭੰਗੜੇ ਮਗਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਨਾਥਾਂ,ਸੰਤਾਂ ਤੇ ਪੀਰਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।
ਇਸ ਭੰਗੜਾ ਵਿਚਲੇ ਐਕਸ਼ਨ ਤੇ ਚਾਲਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਡੁੱਲ੍ਹੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਭੰਗੜੇ 'ਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਜ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਖਾਸ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਿਹਨਾਂ ਚਿਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੋਕ ਸਮੂਹ ਆਪਣੇ ਸਮੂਹਿਕ ਮਨ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸੰਚਾਰਦਾ ਹੈ।
ਲੋਕ ਕਲਾਵਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਖਿੱਤੇ ਦੀ ਖੁਦਮੁਖਤਾਰ ਹੋਂਦ ਰੱਖਦੀਆਂ ਤੇ ਜੀਵੰਤ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਭੰਗੜੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਹੈ ਤੇ ਸਟੇਜੀ ਰੂਪ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਹਿਰਾਵਾ ਵੀ ਨਿਸਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਹ ਨਾਚ ਪੋਠੋਹਾਰ ਦੇ ਕੁਝ ਖੇਤਰ ਜੇਹਲਮ ਤੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ।
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੋ ਕੁੱਝ ਲਿਖਿਆ, ਉਹ ਰਹੱਸ-ਅਨੁਭਵ ’ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਕਾਵਿ-ਸਤਿ ਹੈ, ਸਾਸ਼ਤਰ-ਸਤ ਨਹੀਂ।
ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਸਰੂਪ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਪਾਦਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਬਾਣੀਕਾਰ ਸੰਸਕਾਰ ਯੁਗ ਦੀਆਂ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਵਤਾਰਵਾਦ ਜਾਂ ਸਰਗੁਣ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ।
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਤਮਕਤਾ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਸਮਾਜ ਦੇ ਰਮਮੋਂ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਫਿਰ ਵੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਰਹਿਣਾ।
ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਨਾਕਾਰਾਤਮਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ, ਪਰੰਤੂ ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰ ਕੇ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਿਰੂਪਣ ਯੁੱਗ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਨੁਰੂਪ ਨਵੀਨ ਕਲਿਆਣਕਾਾਰੀ ਦਾ ਜਾਮਾ ਪਾ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ।
ਜੀਵਤਮਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਅਧਾਰ ਸਾਸ਼ਤਰ ਨਹੀਂ, ਆਤਮ ਅਨੂਭੂਤੀ ਹੈ।
ਅਵਿਦਿਆ ਕਾਰਨ ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਮੰਨ ਕੇ ਤੁੱਛ ਸੰਸਾਰਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਭਾਵੇਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਹਰ ਇੱਕ ਜੀਵ ਦਾ ਅੰਤਹਕਰਣ, ਪਰਵਿਰਤੀਆਂ, ਅਨੁਭਵ, ਸੰਸਕਾਰ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਕਰਮਫਲ ਜੋ ਕਿ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਜੀਵ ਅਲਪੱਗ ਅਤੇ ਪਰਵਸ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਮਾਇਆ ਦਾ ਪਰਦਾ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤਦ ਜੀਵ ਨਿੱਤ, ਸੁੱਧ-ਬੁੱਧ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕਮਿਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮ ਸਿ੍ਰਸ਼ਟੀ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਨਿਰਗੁਣ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦਾ ਸਰਗੁਣ।
ਜਦੋਂ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਤਾਤਵਿਕ ਵਿਵੇਚਨ ਦਾ ਅਵਸਰ ਮਿਲਿਆ।
ਅਸਲੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮ ਸੰਬੰਧੀ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਰਸਾਰਥਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਨੂਭੂਤੀ ਦੀ ਕਸੌਟੀ ਉੱਤੇ ਪਰਖਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਲੇ ਦੋਸਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਖਰਾ ਬਣਾਇਆ।
ਇਸ ਲਈ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਰੂਪ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਪਰਦਾਇ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਸਰਬਗ੍ਰਾਹੀ ਅਤੇ ਸਰਵ ਪਿ੍ਰਯਾ ਬਣ ਸਕਿਆ ਹੈੇੇ।
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਾਣੀਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆਂ ਹੈ ਕਿ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਭੋਗਣ ਲਈ ਜੀਵ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸਰੀਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਜੂਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜੂਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਤੇ ਸਰਬ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭਾਵੇਂ ਮਨੁੱਖਾ ਜੀਵਨ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖਦਾਈ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹਰ ਇੱਕ ਦੇਸ ਅਤੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਵਿਸਿਸ਼ਟ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਕਿਰਿਆਹੀਣ ਨਹੀਂ, ਕਰਤਾ ਪੁਰਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਂਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸਾਧਨਾ ਦੀ ਦਿ੍ਰਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਬਲ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਹਾਂ, ਭਗਤੀ ਮਾਰਗ ਜੋ ਰੁਚੀ ਵਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲੋਂ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਅਤੇ ਉਧਾਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਭਗਤੀ ਹੈ।
ਅਜਿਹੀ ਭਗਤੀ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਾਣੀਕਾਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਦ੍ਰਵਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਿਲਗੀਰ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਮਹਾਨ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਉਹ ਇਕ ਇਨਕਲਾਬੀ ਅਤੇ ਇਕ ਵਿਲੱਖਣ ਖੋਜੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਏਗਾ।
ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਮਹਾਨ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਲਹਿਰ ਚਲਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਵਾਇਆ।
ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਗ਼ਲਤ ਰਿਵਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲਹਿਰ ਚਲਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਥ ਵਿਰੋਧੀ ਸਾਬਿਤ ਕਰ ਕੇ ਖ਼ਤਮ ਕਰਵਾਇਆ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ‘ਦੇਵ’ ਲਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਸ਼ਰਾਰਤ ਬੰਦ ਕਰਵਾਈ (ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਨਿਰਮਲੇ, ਕੂਕੇ ਅਤੇ ਆਰ.ਐਸ.ਐਸ. ਵਾਲੇ ਦੇਵ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ)
ਇਹ ਤਾਂ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦਾ ਬੁੰਗਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਨਿਰਮਲਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰੋਟੀ ਚਲਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਅਖੌਤੀ ਤਖ਼ਤ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਸਾਬਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਤਖ਼ਤ ਉਦੋਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਉੱਥੇ ਹੁੰਦਾ ਸੀ; ਇਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਖਡੂਰ, ਗੋਇੰਦਵਾਲ, ਛੇਹਰਟਾ, ਕਰਤਾਰਪਰ , ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਸਭ ਤਖ਼ਤ ਸਨ।
ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅਸਲ ਰੰਗ ਨੀਲਾ ਹੈ; ਕੇਸਰੀ ਰੰਗ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਕੂਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਕਾਬ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਬਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸੰਨ 1920 ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਦੇ ਕੂਕੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਟਾਊਟ ਅਤੇ ਮਹੰਤਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਸਨ; ਅਤੇ 1947 ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਇਹ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਏਜੰਟ ਰਹੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਸੰਨ 2014 ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸੇਵਾਦਾਰ ਹਨ।
ਉਸ ਨੇ ਸਾਬਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਟਕਸਾਲ ਨਹੀਂ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜਾਂ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਇਹ ਤਾਂ ਉਹੀ ਨਿਰਮਲੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਸੰਨ 1765 ਤੋਂ 1920 ਤਕ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ’ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਰਹੇ ਸਨ।
ਉਸ ਨੇ ਸੰਨ 1978 ਤੋਂ 1993 ਤਕ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਨਾਲਾ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰ ਤੇ ਮਰਵਾਏ ਗਏ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰ ਕੇ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਛਾਪਿਆ।
ਉਸ ਨੇ ਭੱਟ ਵਹੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਦੇ ਦੋ ਸੌ ਤੋਂ ਵਧ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਤੇ ਦਰਜਨਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਕੇ ‘ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ’, ‘ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ’, ‘ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਤੇ ਚਾਲ੍ਹੀ ਮੁਕਤੇ’, ‘100 ਸਿੱਖ ਬੀਬੀਆਂ’ ਬਾਰੇ ਕੀਮਤੀ ਖੋਜ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ।
ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਕਲਚਰ ਬਾਰੇ ‘ਸਿੱਖ ਕੌਣ ਹਨ’ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ, ਫ਼ਰੈਂਚ, ਸਪੈਨਿਸ਼, ਨਾਰਵੀਜੀਅਨ ਆਦਿ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿਚ ਛਾਪ ਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।
ਉਸ ਨੇ ਮੁਕੰਮਲ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ 10 ਜਿਲਦਾਂ ਵਿਚ ਅੰਗੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਛਾਪ ਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ।
ਅੱਜ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵਧ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਉਸ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚੋਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਕਥਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਉਸ ਨੇ ‘ਨਵਾਂ ਤੇ ਵੱਡਾ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼’ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਇਸ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਜਿਲਦਾਂ ਦੇ 2748 ਪੰਨੇ ਬਣੇ)।
ਦਿਲਗੀਰ ਦਾ ਇਹ ਕੋਸ਼ ਭਾਈ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਤੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਬੇਹਤਰ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਇਕ ਲਾਈਟ ਐਂਡ ਸਾਊਂਡ ਡਰਾਮਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਤੇ ਰਚਨਾ ਦੇ ਗ਼ਲਤ ਪਰਚਾਰ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਬਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਪਰਗਟ ਕੀਤਾ ਸੀ ਨਾ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਂ ਕਲੋਂ ਪਾਹੁਲ ਲੈਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਕਾਲਪਨਿਕ ਸਾਬਿਤ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਨੇ ਸਾਬਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਚ ਪਿਆ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਉਹ ਤਾਂ 1757 ਵਿਚ ਸੜ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਅਤੇ ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਲਿਖਣ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਬੇਨਕਾਬ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨੀਂਹ ਸਾਈ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਬੇਨਕਾਬ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਨੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਠੀ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪਰਗਟ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਨੇ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੀਚੇਵਾਲ ਦਾ ਅਸਲ ਚਿਹਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਬਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬੇਈਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਉਸ ਦਾ ਨਾਟਕ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਦਾ ਦੁਆਲਾ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹੇ ਬਾਰੇ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਅਸਲ ਇਤਿਹਾਸ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਉਸ ਨੇ ਖੋਜ ਕਰ ਕੇ ਸਰਸਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ’ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਬੀਬੀ ਭਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਨੇ ਖੋਜ ਕਰ ਕੇ ਬੀਬੀ ਗੁਲਾਬ ਕੌਰ ਗ਼ਦਰੀ ਦੇ ਪਤੀ ਦਾ ਸੱਚਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬੱਸੀ ਪਠਾਣਾਂ ਜੇਲ ਵਿਚ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਕੈਦ ਰਹਿਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਨੇ ਨਵਾਬ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਵੱਲੋਂ ਅਖੌਤੀ ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਮਾਰਨ ਅਤੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖਣ ਦੀ ਗੱਪ ਨੂੰ ਬੇਨਕਾਬ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਨੇ ਸਾਬਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਮਕਸਦ ਨਹਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਾ ਸੀ; ਇਸ ਦਾ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਸਾਬਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਿਖੀ ਵਿਚ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਦਾ ਕੋਈ ਸਿਧਾਂਤ ਨਹੀ।
ਦਿਲਗੀਰ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਗੱਪਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ: ਸੱਚਾ ਸੌਦਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲੋਂ ਮੱਝਾਂ ਚਰਾਉਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਵੀਹ ਰੁਪੈ ਦੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਖੁਆਉਣ ਦੇ ਝੂਠ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਵੱਲੋਂ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਸੁੱਟੇ ਪੱਥਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਤੱਤੀ ਤਵੀ ’ਤੇ ਬਿਠਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਗਵਾਲੀਅਰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਵਿਚ ਕੈਦ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸਾਢੇ ਛੇ ਸਾਲ ਸਾਬਿਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਵਾਲੀ ਗੱਪ ਨੂੰ ਬੇਨਕਾਬ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਇਕ ਤੋਂ ਵਧ ਵਿਆਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਰਗਟ ਕੀਤੇ।
ਉਸ ਨੇ ਚਰਚਾ ਛੇੜਿਆ ਕਿ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜਨਮ ਕੀਰਤਪੁਰ ਦਾ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਪਿੰਡ ਥਾਪਲ ਦਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ 1645 ਤੋਂ 1656 ਤਕ ਥਾਪਲ ਵਿਚ ਰਹੇ ਸਨ।
ਉਸ ਨੇ ਸਾਬਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਖੰਡੇ ਦੀ ਪਾਹੁਲ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਪਤਾਸੇ ਪਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਬਿਲਕੁਲ ਗ਼ਲਤ ਹੈ (ਗੁਰੂ ਜੀ ਖੰਡ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਛਿੱਟੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਮਾਰਨ ਵਾਸਤੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਹਿ ਸਕਦੇ।
ਉਸ ਨੇ ਸਾਬਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬਚਿਤਰ ਨਾਟਕ ਨਾਂ ਦੀ ਲਿਖਤ ਝੂਠੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਨੌਂ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਚਮਕੌਰ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤਾੜੀ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰੂ-ਕਾ-ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਿਹਰਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਕਲੀ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬੇਨਕਾਬ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਦੀਵਾਲੀ, ਰਖੜੀ, ਹੋਲੀ, ਤੀਜ ਆਦਿ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਣਮਤੀਏ ਤਿਉਹਾਰ ਸਾਬਿਤ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਨੇ ਪਰਗਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬੀਬੀਆਂ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ (ਉਸ ਨੇ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰ ਕੌਰ ਅਤੇ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੀ ਮਾਤਾ ਵੱਲੋਂ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਦਾ ਸਬੂਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ)।
ਉਸ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਬੋਰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਲਪਨਿਕ ਅਤੇ ਅਣਇਤਿਹਾਸਕ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਕੀਤੀ।
ਉਸ ਨੇ ‘ਅੱਜ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ’ ਲਿਖ ਕੇ ਪੰਥ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਦੀ ਵੱਡਮੁੱਲੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀਡੀਓ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਬਣਾ ਲਿਆ।
ਉਹ ਇੱਕੋ-ਇਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ 10 ਜਿਲਦਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 5 ਜਿਲਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।
ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਿਲਗੀਰ ਚਾਰ ਜਿਲਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਹ ਆਕਾਰ ਵਿਚ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਭਾ ਦੇ ਕੋਸ਼ ਤੋਂ ਢਾਈ ਗੁਣਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਹੈ ਇਸ ਵਿਚ ਲਗਭਗ ਇਕ ਲੱਖ ਐਂਟਰੀਆਂ, 2500 ਜੀਵਨੀਆਂ, 1000 ਦੇ ਲਗਭਗ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਆਏ ਹਰ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥ, ਪ੍ਰੀਭਾਸ਼ਾ, ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਜਿਸ-ਜਿਸ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਆਇਆ ਹੈ ਵੀ ਇਸ ਕੋਸ਼ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਦਿਲਗੀਰ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਐਮ.ਏ, ਐਲ-ਐਲ.ਬੀ., ਐਮ. ਫ਼ਿਲ., ਪੀ-ਐਚ.ਡੀ., ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਅਚਾਰੀਆ ਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਡਿਗਰੀਆਂ ਤੇ ਡਿਪਲੋਮੇ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੇ ਸਨ।
ਉਹ ਨਰੂੜ ਪਾਂਛਟ, ਨਕੋਦਰ, ਬੰਗਾ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਨ ਵੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
1983 ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਰਤਾਨੀਆ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਉਹ ਸਾਊਥਾਲ ਵਿੱਚ 'ਪੰਜਾਬ ਟਾਈਮਜ਼' ਅਖ਼ਬਾਰ ਦਾ ਐਡੀਟਰ ਬਣ ਗਿਆ।
ਉਹ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ ਘੁਮਾਣ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਸਾਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਚ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਉਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਇੰਸਟੀਚਊਟ ਆਫ਼ ਸਿੱਖ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਹਿਸਟਰੀ ਰੀਸਰਚ ਬੋਰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵੀ ਸੀ।
ਹੁਣ ਉਹ 'ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਰੀਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਊਟ' ਬ੍ਰਿਮਿੰਘਮ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ।
ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿਘ ਦਿਲਗੀਰ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਦਿਨ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਜਗਤਾਰ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹਕੂਮਤ ਖੋਹ ਲਈ ਤੇ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆ ਵਸੇ।
ਫਿਰ ਜਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰਾਂ ਕੱਢੀਆਂ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵਡੇਰੇ ਸਾਹੀਵਾਲ ਚਲੇ ਗਏ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਦਾ ਭਾਵੇਂ ਮੁੱਖ ਧੰਦਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੀ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰਸ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ।
1947 ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਸ਼ਰਣਾਰਥੀ ਬਣਨਾ ਪਿਆ ਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਜਲਾਲਾਬਾਦ , ਫਿਰ ਗੰਗਾਨਗਰ , ਫਿਰ ਜਲੰਧਰ ਤੇ ਮੁੜ ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਆ ਟਿਕੇ।
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਤੇ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਸਿੱਖ ਤਵਾਰੀਖ਼' ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਥਾਕਾਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਥਾ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਉਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਵੈਬਸਾਈਟ . ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਖੋਜ ਪਤ੍ਰਿਕਾ 'ਸਿੱਖਜ਼ ਪਾਸਟ ਐਂਡ ਪਰੈਜ਼ੰਟ' ਦਾ ਚੀਫ਼ ਐਡੀਟਰ ਵੀ ਹੈ।
ਨੋਟ:ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ 'ਸਿੱਖ ਕੌਣ ਹਨ' ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹਿੰਦੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਫ਼ਰੈਂਚ, ਸਪੈਨਿਸ਼ ਤੇ ਨਾਰਵੀਜੀਅਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਛਪੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਡਾ. ਦਿਲਗੀਰ ਨੇ ਲਗਭਗ 60 ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੁੱਖ ਇਹ ਹਨ:
ਰਵਾਇਤੀ ਭਾਰਤੀ ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਪੌਦੇ ਦੇ ਸੁੱਕ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ੇ ਫਲ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪੌਦੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਾਗ ਵੱਖ ਵੱਖ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ / ਯੁਨਾਨੀ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਫਲ, ਬੀਜ, ਪੱਤੇ, ਜੜ੍ਹਾਂ, ਸੱਕ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਸਮੇਤ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਆਯੁਰਵੈਦ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਮਲਾ ਫਲ ਮਿੱਠਾ , ਕੌੜਾ ਅਤੇ ਪੰਗਤੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਵਾਦ ਦੇ ਨਾਲ ਸਵਾਦ ਵਿੱਚ ਖੱਟਾ ਹੈ।
ਉਸਦੇ ਗੁਣ ਹਲਕੇ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਹਨ, ਵਿਗਾਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਮਿੱਠੀ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਊਰਜਾ ਠੰਢੀ ਹੈ ।
ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਚਮਕਦਾਰ ਜਾਂ ਬਾਰੀਕ ਤਰਬੂਜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, 10-20 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਲੰਬੇ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਂਡੂ ਸਜੀਵ; ਪੱਤੇ ਸਧਾਰਨ, ਸਬਸੈਸੇਲ ਅਤੇ ਬਰਾਂਟੇਲੈਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਹਲਕਾ ਹਰਾ, ਪੰਨੇ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਫੁੱਲ ਹਰੇ-ਪੀਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਫਲ ਕਰੀਬ ਗੋਲਾਕਾਰ, ਹਲਕੇ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦਾ ਪੀਲਾ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਦਿੱਖ ਤੇ ਸਖਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੇ ਲੰਬਕਾਰੀ ਸਟਰਿੱਪਾਂ ਜਾਂ ਫਰੂਜ਼ ਹਨ।
ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਪਕਾਉਣਾ, ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਜਨਮਦੇ ਹੋਏ ਉਪਰਲੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਗ ਹੱਥਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਟਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਦਾ ਸੁਆਦ ਖੱਟਾ, ਕੁੜੱਤਣ ਅਤੇ ਕਸਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ ਰੇਸ਼ੇਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿਚ, ਖਟਾਈ ਦੇ ਫਲ ਪੋਟੇਬਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਲਾਲ ਮਿਰਚ ਪਾਊਡਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਖਾਣੇ ਆਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
"ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਦਾਨੀ, ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਰੋੜਾ, ਜਾਮਬੂਿਪੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅੱਧੇ ਮੇਰਬਲੇਬਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।
" ਇਹ ਕੰਮ ਇੰਨਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਅੱਜਕਲ ਪਟਨਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਮਾਲਕ ਸਤੂਪ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਫਾਈਲੈਲਥਸ ਐਂਬਲਿਕਾ , ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਮਬਲਿਕ, ਐਮਬਲਿਕ ਮਿਰਬਾਲਾਨ, ਮਿਰਬਾਲਾਨ, ਇੰਡੀਅਨ ਗੌਸੇਬੇਰੀ, ਮਲਕਾ ਟ੍ਰੀ ਜਾਂ ਅਮਲਾ ਤੋਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਐਮਲਾਕੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂਟੇਸਾਏ ਦਾ ਇੱਕ ਪੌਦਾ-ਪੱਤਾ ਹੈ।
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਬੋਧੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚ, ਮਹਾਨ ਭਾਰਤੀ ਸਮਰਾਟ ਅਸ਼ੋਕ ਨੇ ਅੱਧੀਆਂ ਅੰਮਲਕਾ ਫਲ ਬੁੱਧੀ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਆਖ਼ਰੀ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ ਸਨ. ਇਹ ਅਸ਼ੋਕਵਾਦ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸ਼ਬਦਾ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ:
ਇਸ ਦਰੱਖਤ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਐਡਮਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਕਿੰਗਸਟਨ, ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਸ਼ੈਲਡਨ ਐਲੋਨਜ਼ੋ ਏਨਕੇ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਐਡਾ ਡਰੋਥੀ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਧੀ ਸੀ।
ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇੜਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ਾਰਟਾਉਨ, ਗਰੋਵ ਸਿਟੀ ਅਤੇ ਟਰੱਕਸਵਿਲੇ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਦੇ ਟੇਨਫਲਾਈ, ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿਖੇ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਿਤਾਇਆ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਟੇਨਫਲਾਈ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।
ਐਡਾ ਏਨਕੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਨੂੰ ਗਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪਿਆਨੋ ਬਜਾਉਣਾ ਸਿਖਾਇਆ; ਮਾਂ ਅਤੇ ਧੀ ਗਰੋਵ ਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸਬੈਟੀਰੀਅਨ ਚਰਚ ਚਾਇਕਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ।
ਉਸਨੇ ਛੇਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਆਪ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਐਡਮਜ਼ ਕੋਲ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਕਪੜੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਲਾਈਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੋਨਹੈਮ ਇੰਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਐਡੀ ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਵਕਾਲਤ ਵੀ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅਕਸਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਸੱਠਵਿਆਂ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਮਰਥਨ ਦਿੰਦੀ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਸ਼ੋਅ "ਹੇਅਰ ਇਜ ਐਡੀ" 'ਤੇ ਸੈਮੀ ਡੇਵਿਸ ਜੂਨੀਅਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਜੋੜੀ ਮੰਚਨ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠਣ - ਬਰਾਬਰ ਹੋਣ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਸਨ, ਤਾਂ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਨੂੰ ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਾਂ ਪਿੱਛੇ ਹੋਣਾ ਪਿਆ।
1972 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਟਰੰਪਟਰ ਪੀਟ ਕੈਂਡੋਲੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਕੋਲ ਪੋਰਟਰ ਮਿਊਜ਼ੀਕਲ ਐਨੀਥਿੰਗ ਗੋਸ ਦੇ ਟੂਰਿੰਗ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।
ਕੋਵੈਕਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਮਤਰੇਏ ਬੱਚਿਆ ਦੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਐਡਮਜ਼ ਨੇ ਧੀ ਮੀਆਂ ਸੁਜ਼ਨ ਕੋਵੈਕਸ ਅਤੇ ਬੇਟੇ ਜੋਸ਼ੂਆ ਮਿਲਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
ਐਡਮਜ਼ ਸਟੇਜ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਉੱਤੇ ਸੈਕਸੀ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਛਾਪ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਰਲਿਨ ਮੋਨਰੋ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
1962 ਵਿੱਚ ਕਾਰ ਹਾਦਸੇ ਕਾਰਨ ਅਰਨੀ ਕੋਵੈਕਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਐਡਮਜ਼ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸਾਥੀ ਸੀ।
ਕੋਵੈਕਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਡਮਜ਼ ਨੇ ਦੋ ਸੁੰਦਰਤਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ: ਐਡੀ ਐਡਮਜ਼ ਕਾਸਮੈਟਿਕਸ ਅਤੇ ਐਡੀ ਐਡਮਜ਼ ਕਟ 'ਐਨ' ਕਰਲ ਆਦਿ।
ਐਡੀ ਐਡਮਜ਼ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਵਪਾਰੀ, ਗਾਇਕਾ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਕਮੇਡੀਅਨ ਸੀ।
ਐਡਮਜ਼ ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਸੀ ਅਤੇ 1956 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਡਵਾਈਟ ਆਈਸਨਹਾਵਰ ਦੀ ਮੁੜ ਚੋਣ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈ।
ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਨ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੇਨਕਿੰਸ ਨੇ ਰਾਇਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ, ਮਾਡਲ ਬਣੀ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਸਿਖਾਈ।
ਦੇ ਸਿਲਵਰ ਜੁਬਲੀ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੈਸਟਮਿੰਸਟਰ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ।
2004 ਤੋਂ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਐਲਬਮਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਚਾਰਟਸ ਤੇ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਰਾਕ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜੀਆਂ ਲਈ ਕੰਸਰਟ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ; ਉਸਨੇ ਖੇਡ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਆਂ ਅਤੇ ਕਈ ਚੈਰਿਟੀਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਾਇਆ ਹੈ 2012 ਦੇ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਐਨਐਫਐਲ ਸੁਪਰ ਬਾਉਲ ਚੈਂਪੀਅਨ ਡੋਨਾਲਡ ਡਰਾਈਵਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਅਮਰੀਕੀ ਟੇਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਡਾਂਸਿੰਗ ਵਿਦ ਦ ਸਟਾਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।
1991 ਅਤੇ 1996 ਦੇ ਵਿੱਚ, ਜੇਨਕਿੰਸ ਚਰਚ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਕੈਥੇਡਰਲ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਰਾਇਲ ਸਕੂਲ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਨਾਰੀ ਭਜਨ ਮੰਡਲੀਆਂ ਲਈ ਸਰਵ ਉਚ ਆਰਐਸੀਐਮ ਇਨਾਮ, ਸੀਸਿਲਿਆ ਅਵਾਰਡ ਪਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਉਹ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਵੇਲਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਵਾਨ ਕੌਇਰ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਹੀ, ਬੀਬੀਸੀ ਰੇਡੀਓ 2 ਵੇਲਸ਼ ਕੌਇਰਗਰਲ ਆਫ ਦ ਈਅਰ ਮੁਕਾਬਲਾ , ਅਤੇ ਬੀਈਟੀ ਵੇਲਸ ਕੌਇਰਗਰਲ ਆਫ ਦ ਈਅਰ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤੀ।
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਆਸ਼ਾਜਨਕ ਜਵਾਨ ਗਾਇਕ ਲਈ ਪਿਲੇਨਾ ਵੈਲੀ ਮੇਲ ਵਾਏਸ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਰਾਇਲ ਅਕਾਦਮੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ ਸੀ, ਆਨਰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਸਿਖਿਅਕ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਵੇਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਐਲਡਰਮੈਨ ਡੇਵਿਸ ਚਰਚ, ਨੀਥ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਡਬਲਿਊ.ਆਰ-ਵਾਈ-ਫੇਲਿਨ ਕੰਪਰੀਹੈਂਸਿਵ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜੀਸੀਐਸਈਸ ਵਿੱਚ ਏ ਗਰੇਡ ਅਤੇ ਏ ਲੇਵਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਕਲੈਮਿਟੀ ਜੇਨ ਅਤੇ ਗਾਈਜ ਅਤੇ ਡੌਲਜ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।
ਉਸਨੇ ਜਾਨ ਹਗ ਥਾਮਸ ਦੇ ਨਾਲ ਗਾਇਨ ਸਬਕ ਲਏ ਅਤੇ ਗਾਇਨ ਅਤੇ ਪਿਯਾਨੋ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਦ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ 8 ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ।
ਜੇਨਕਿੰਸ ਦਾ ਜਨਮ ਨੈਥ, ਵੇਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਲੌਰਾ ਬੂਬ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਸੇਲਵਿਨ ਜੌਹਨ ਅਤੇ ਸੂਜ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਪਾਲਿਆ ਪੋਸ਼ਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪੰਜਾਬੀ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜੋ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਪਾਠ-ਕ੍ਰਮ 'ਚ ਆਊਦੀ ਹੈ।
ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਮਾਤਰ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਧਨ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਲੋਕ ਗੀਤ, ਲੋਕ ਅਖਾਣ, ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ, ਲੋਕ ਨਾਚ, ਲੋਕ ਸੰਗੀਤਅਤੇ ਲੋਕ ਚਿੱਤਰ ਆਦਿ ਲੋਕ ਕਲਾ ਦੇ ਅਨਿੱਖੜਵੇਂ ਅੰਗ ਹਨ।
ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਉਨੀਂ ਹੀ ਪੁਰਾਤਨ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਆਪ ਹੈ।
ਸਿਰਫ਼ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਗਈ, ਸਗੋਂ ਉੱਤਮ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਕਿਸੇ ਗੰਭੀਰ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਦੇ ਅਵਸਰ ਤੇ ਤੀਵੀਆਂ ਆਏ ਮੇਲ ਨੂੰ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਆਦਿ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੇਰੇ ਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਵਸਤੂ ਹੋਵੇਗੀ ਜਿਸ ਬੁਝਾਰਤ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਯਤਨ ਸ਼ਾਇਦ ਲਾਲਾ ਸ਼ਿਵਦਿਆਲ, ਐਮ.ਏ.ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਇੰਨਸਪੈਕਟਰ ਆਫ ਸਕੂਲਜ਼, ਨੇ ਵੀਂਹਵੀ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਆਰੰਭਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਲੈ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕਤਰ ਕਰਕੇ ਬੜੀ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸੁਚੱਜੀ ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਖੇੜ ਕੇ ਮਹਾਨਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਸਾਦੀਆ ਦੇਹਲਵੀ ਇੱਕ ਦਿੱਲੀ-ਅਧਾਰਿਤ ਮੀਡੀਆ ਵਿਅਕਤੀ, ਕਾਰਕੁਨ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖਬਾਰ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੀ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਰੰਟਲਾਈਨ ਅਤੇ ਉਰਦੂ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਉਹ ਅਜਮੇਰ ਦੇ ਖਵਾਜਾ ਗ਼ਰੀਬ ਨਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਹਜ਼ਰਤ ਨਿਜ਼ਾਮੂਦੀਨ ਔਲੀਆ ਦੀ ਭਗਤ ਹੋਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਹ ਇਸਲਾਮ ਦੀਆਂ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਬਹੁਲਵਾਦੀ ਸਮਝ ਦੀ ਮੁਦਈ ਹੈ।
ਦੇਹਲਵੀ ਨੇ ਇੱਕ ਅਨੁਭਵੀ ਜ਼ੋਹਰਾ ਸਹਿਗਲ ਦੀ ਸਟਾਰ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਾਲੀ ਅੰਮਾ ਐਂਡ ਫ਼ੈਮਿਲੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰਿਪਟਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ।
ਤੀਹ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਦੇਹਲਵੀ ਵਿਰਾਸਤ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਅਪ੍ਰੈਲ 2009 ਵਿੱਚ, ਦੇਹਲਵੀ ਨੇ ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ: ਦ ਹਰਟ ਆਫ਼ ਇਸਲਾਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਹਾਰਪਰ ਕੋਲਿਨਜ਼ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਉਸ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਕਿਤਾਬ, ਸੂਫੀ ਕੋਰਟਯਾਰਡ: ਦਰਗਾਹਸ ਆਫ਼ ਦੇਹਲੀ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੂਫੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਵਰਨਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਹਾਰਪਰ ਕੋਲਿਨਜ਼ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ 2012 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਉਸਦਾ ਦਾਦਾ ਯੂਸੁਫ ਦੇਹਲਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਯੂਨੀਸ ਦੇਹਲਵੀ ਜੋ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ ਰੋਡ 'ਤੇ ਸ਼ਮਾ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਸਾਦੀਆ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ, ਅੱਜ ਇਹ ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ।