polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਇਹ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਲੌਸ ਐਂਜ਼ਲਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਨੁਸਰਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਜਮੇਰ ਰੋਡੇ ਦਾ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵੱਜੋਂ ਖਾਸ ਥਾਂ ਹੈ।
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ 10 ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾ, ਸਹਿਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ।
ਉਹ ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੇ ਰੰਗਮੰਚ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਵਤਨੋਂ ਦੂਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਭਾਰਤੀ ਨਾਟ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਸੁਰਨਾਟ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਸਥਾਪਤੀ ਬੋਰਡਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਹਨਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਕਈ ਵਾਰ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਉਹ 1966 ਵਿੱਚ ਉਨਟੇਰੀਓ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਵਾਟਰਲੂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰਜ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲ ਕੈਨੇਡਾ ਆਏ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲ ਉੱਥੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ ਰਹੇ।
ਅਜਮੇਰ ਰੋਡੇ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਸੁਰਜੀਤ ਕਲਸੀ, ਵੀ ਇੱਕ ਮਸਹੂਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੈ।
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ- ਨਵਤੇਜ ਭਾਰਤੀ - ਅਤੇ ਮਾਮਾ ਜੀ ਵੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।
ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀ ਡਿਗਰੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੈਨਕੂਵਰ ਆ ਕੇ, ਅਜਮੇਰ ਰੋਡੇ ਨੇ ਬੀ ਸੀ ਹਾਡਰੋ ਵਿੱਚ ਇੰਜਨੀਅਰ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਦੀ ਲਿਖਣਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਹਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਜਮੇਰ ਰੋਡੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਬਹੁਵਿਧਾ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਹਨ ਜੋ ਕਵਿਤਾ, ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਲਿਖਦੇ ਹਨ।
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਸਾਪੇਖਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਬਾਰੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪਲੈਟੋ ਦੀ ਰਿਪਬਲਿਕ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਡਾਇਲਾਗ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ।
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਟਕ, ਦੂਜਾ ਪਾਸਾ, ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਨਗਰ ਹੈ।
ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ 'ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ' ਨਾਂਅ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੋਰਜੇ ਤੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ 'ਠੰਢੀ ਜਗ੍ਹਾ' ਹੈ।
ਇਸ ਥਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਨਿਪਾਲ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੁਕੜੀ ਸਿੱਕਮ ਜਾਣ ਲਈ ਛੋਟਾ ਰਸਤਾ ਲੱਭ ਰਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਠੰਢਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਦੇਖ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ, ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਨ ਬਰਤਾਨਵੀ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵੱਸਣ ਲੱਗੇ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਉੱਤੇ ਭੂਟਾਨ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਕਮ ਨੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ।
ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੜਕਾਂ ਦਾ ਜਾਲ ਵਿਛਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਘਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੰਕਰੀਟ ਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਟੀਨ ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇੱਥੇ 80 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਵੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿੱਚ ਮਨਮੋਹਕ ਨਮੂਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਟੋਏ ਟਰੇਨ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਰਦੀ ਰੁੱਤ ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਮੌਸਮ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਠੰਢਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਦਿਲਕਸ਼ ਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਥਾਂ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਕਿਆ ਮੱਠ, ਦੁਰਕ-ਥੰਬਟੇਨ-ਸਾਂਗਾਗ ਚੋਲਿੰਗ-ਮੱਠ, ਮਾਕਡੋਗ ਮੱਠ, ਜਪਾਨੀ ਮੰਦਿਰ , ਘੁਮ-ਮੱਠ, ਟਾਈਗਰ ਹਿੱਲ, ਭੂਟਿਆ ਬਸਤੀ ਮੱਠ, ਤੇਂਜਿੰਗਸ ਲੇਗੇਸੀ, ਤਿੱਬਤੀਅਨ ਰਿਫ਼ਊਜੀ ਕੈਂਪ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਵੇਖਣਯੋਗ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਥੇ ਨਿਪਾਲੀ, ਤਿੱਬਤੀ, ਬੰਗਾਲੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਖ਼ਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ ਦਾ ਜਨਮ 1261 ਹਿਜਰੀ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਬੁੱਧਵਾਰ ਸਵੇਰ-ਸਾਰ ਰਿਆਸਤ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਚਾਚੜਾਂ ਵਿਖੇ ਖ਼ਵਾਜਾ ਖ਼ੁਦਾ ਬਖ਼ਸ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ।
ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦੁਦੀਨ ਗੰਜ ਸ਼ੱਕਰ ਦੇ ਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।
ਦੀਨੀ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਰਬੀ ਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਤਾਂ ਜਰੂਰੀ ਹੀ ਸੀ।
ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਅਨੁਸਾਰ, ‘‘ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਸ਼ੱਕਰ ਗੰਜ ਜੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਫ਼ਕੀਰ ਤੇ ਕਵੀ ਹੋਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਸੱਤ ਸੌ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਖ਼ਵਾਜਾ ਫ਼ਕੀਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੂਫ਼ੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਆਖਰੀ ਮਹਾਨ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਤੇ ਕਵੀ ਸੀ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਉੱਤੇ ਕਈ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸ਼ਿਅਰ ਕਹੇ ਜੋ ਮਨਾਕਬੇ ਫ਼ਰੀਦੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ’’।
ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੀਰ-ਮੁਰਸ਼ਦ ਫ਼ਖਰ-ਜਹਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦਰ ਦਾ ਚਾਕਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਹਜ਼ਰਤ ਖ਼੍ਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ - ਹਿੰਦ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਦੀ ਸੂਫ਼ੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਤੇ ਕਵੀ ਸੀ।
ਲੇਕਿਨ ਐਲਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਾਪੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਡਾਡਸਨ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅਤੇ 15,500 ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ 27,500 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਚੇਸ਼ਾਇਰ ਕੈਟ ਅਤੇ ਮੈਡ ਟੀ-ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਕੜੀਆਂ ਜੋੜਨ ਵਿੱਚ ਜੁਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
1865 ਵਿੱਚ, ਡਾਡਸਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਐਲਿਸਜ਼ ਅਡਵੈਂਚਰਜ ਇਨ ਵੰਡਰਲੈਂਡ ਬਾਈ ਲੁਈਸ ਕੈਰੋਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਟੇਨੀਅਲ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਚਿੱਤਰ ਸਨ।
2,000 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਟੇਨੀਅਲ ਨੇ ਪ੍ਰਿੰਟ ਗੁਣਵੱਤਾ ਉੱਤੇ ਇਤਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਜਲਦੀ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਅਡੀਸ਼ਨ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਜੋ ਉਸੇ ਸਾਲ ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ, ਲੇਕਿਨ ਉਸ ਉੱਤੇ ਤਾਰੀਖ 1866 ਦੀ ਸੀ।
ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਜਿਹਾ ਹੋਇਆ ਕਿ, ਮੂਲ ਅਡੀਸ਼ਨ ਐਪਲਟਨ ਦੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਘਰ ਨੂੰ ਡਾਡਸਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਐਪਲਟਨ ਦੇ ਐਲਿਸ ਦੀ ਬਾਇੰਡਿੰਗ, 1866 ਦੇ ਮੈਕਮਿਲਨ ਦੇ ਐਲਿਸ ਦੇ ਲੱਗਪਗ ਸਮਾਨ ਸੀ, ਸਿਰਫ ਹੇਠਾਂ ਦੇ ਵੱਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅੰਤਰ ਸੀ।
ਐਲਿਸਜ਼ ਅਡਵੈਂਚਰਜ ਇਨ ਵੰਡਰਲੈਂਡ ਲੁਈਸ ਕੈਰੋਲ ਦੇ ਉਪਨਾਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੇਖਕ ਚਾਰਲਸ ਲੁਟਵਿਗ ਡਾਡਸਨ ਦੁਆਰਾ 1865 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਨਾਵਲ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਐਲਿਸ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਖਰਗੋਸ਼ ਦੇ ਘੁਰਨੇ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਅਜੀਬ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ-ਨੁਮਾ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਕਲਪਨਾ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੇ ਦਲੀਲ਼ ਨੂੰ ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਸਨੇ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਥਾਈ ਲੋਕਪ੍ਰਿਅਤਾ ਦਿੱਤੀ।
ਇਸਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਬਕਵਾਸ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਕਥਨਾਤਮਕ ਰਸਤਾ ਅਤੇ ਸੰਰਚਨਾ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਖਾਸਕਰ ਫੰਤਾਸੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ।
ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੜਕੀਆਂ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕੁਲਪਤੀ ਅਤੇ ਕਰਾਇਸਟ ਚਰਚ ਦੇ ਡੀਨ ਦੇ ਨਾਲ - ਨਾਲ ਵੇਸਟਮਿੰਸਟਰ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹੈਡਮਾਸਟਰ, ਹੈਨਰੀ ਜਾਰਜ ਲਿਡੇਲ ਦੀਆਂ ਬੇਟੀਆਂ ਸੀ।
ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਸਾਰਾ ਰੁਮਾਂਚ, ਆਕਸਫੋਰਡ ਅਤੇ ਕਰਾਇਸਟ ਚਰਚ ਦੇ ਲੋਕਾਂ, ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੈਬਿਟ ਹੋਲ ਜੋ ਕਰਾਇਸਟ ਚਰਚ ਦੇ ਮੁੱਖ ਹਾਲ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀਆਂ ਅਸਲੀ ਪੌੜੀਆਂ ਦੀ ਲਖਾਇਕ ਹੈ।
ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਿਪਨ ਕੈਥੇਡਰਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਕੈਰੋਲ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਕੈਨਨ ਸਨ, ਗਰਿਫੌਨ ਅਤੇ ਖਰਗੋਸ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।
ਲੰਮੀ ਦੇਰੀ - ਦੋ ਸਾਲ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ - ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਓੜਕ ਅਜਿਹਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 26 ਨਵੰਬਰ, 1864 ਨੂੰ ਐਲਿਸ ਨੂੰ ਐਲਿਸਜ਼ ਅਡਵੈਂਚਰਜ ਇਨ ਵੰਡਰਲੈਂਡ ਦੀ ਹੱਥ ਲਿਖਿਤ ਪਾਂਡੂਲਿਪੀ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਪ ਡਾਡਸਨ ਦੇ ਬਣਾਏ ਚਿੱਤਰ ਸਨ।
" ' ". ਮਾਰਟਿਨ ਗਾਰਡਨਰ ਸਹਿਤ ਕੁੱਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਦੇਹ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲਾ ਖਰੜਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਮੁਤਬਾਦਲ ਖਰੜਾ ਲਿਖ ਲੈਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਡਾਡਸਨ ਨੇ ਆਪੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਲੇਕਿਨ ਇਸਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਦ੍ਰਸ਼ਟਿਆ ਕੋਈ ਗਿਆਤ ਗਵਾਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਐਲਿਸ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸਨਸਨੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਨੇ ਬਰਾਬਰ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ।
ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ੌਕੀਨ ਪਾਠਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਅਤੇ ਜਵਾਨ ਆਸਕਰ ਵਾਇਲਡ ਸਨ।
ਐਲਿਸਜ਼ ਅਡਵੈਂਚਰਜ ਇਨ ਵੰਡਰਲੈਂਡ ਦਾ, 125 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਸੌ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਅਡੀਸ਼ਨ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਹੋਰ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਹੋਏ ਹਨ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ।
ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਸੰਦ ਆਈ, ਅਤੇ ਐਲਿਸ ਲਿਡੇਲ ਨੇ ਡਾਡਸਨ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਸਤੇ ਲਿਖ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।
ਉਸਨੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਖਰੜਾ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸੰਸਕਰਣ ਹੁਣ ਮਿਲਦਾ ਨਹੀਂ।
ਲੜਕੀਆਂ ਅਤੇ ਡੌਡਸਨ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਕਿਸ਼ਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਐਲਿਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਪਲਾਟ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬੜੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਾਲ ਖਰੜੇ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਐਲਿਸ ਇਨ ਵੰਡਰਲੈਂਡ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਸਿਰਲੇਖ ਦੁਆਰਾ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪਿਕ ਸਿਰਲੇਖ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਨਿਰਮਿਤ ਰੰਗ ਮੰਚ, ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਰੂਪਾਂਤਰਣਾਂ ਨੇ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਕੁੱਝ ਅਡੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਐਲਿਸਜ਼ ਅਡਵੈਂਚਰਜ ਇਨ ਵੰਡਰਲੈਂਡ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਕੜੀ ਥਰੂ ਦ ਲੁਕਿੰਗ ਗਲਾਸ, ਅਤੇ ਵ੍ਹੱਟ ਐਲਿਸ ਫਾਉਂਡ ਦੇਅਰ, ਦੋਨੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਅੰਤਮ ਛੋਹਾਂ ਦੇਣ ਲਈ ਉਸਨੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਜਾਂਚ ਹੋਰ ਬੱਚਿਆਂ ਕੋਲੋਂ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਜਾਰਜ ਮੈਕਡੋਨਲਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਕਰਵਾਈ।
ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਬਣਾਏ ਚਿੱਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਪਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲਈ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਸਚਿੱਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜੌਹਨ ਟੈਨੀਅਲ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਬੜੀ ਚੰਗੀ ਲੱਗੀ ਸੀ।
ਇਹ ਯਾਤਰਾ, ਆਕਸਫੋਰਡ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਫੌਲੀ ਬ੍ਰਿਜ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਪੰਜ ਮੀਲ ਦੂਰ ਗਾਡਸਟੋ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੋਈ।
ਸਮਾਂ ਗੁਜ਼ਾਰਨ ਲਈ ਰੇਵਰੇਂਡ ਡਾਡਸਨ ਨੇ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਲਿਸ ਨਾਮ ਦੀ ਉਚਾਟ ਮਨ ਦੀ ਕੁੜੀ ਹੈ, ਜੋ ਰੁਮਾਂਚ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ।
ਐਲਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਘਟਨਾ ਦੇ ਠੀਕ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 1865 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਰੇਵਰੇਂਡ ਚਾਰਲਸ ਲੁਟਵਿਗ ਡਾਡਸਨ ਅਤੇ ਰੇਵਰੇਂਡ ਰਾਬਿੰਸਨ ਡਕਵਰਥ ਨੇ, ਤਿੰਨ ਛੋਟੀ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਥੇਮਸ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ਤੀ ਉੱਤੇ ਸੈਰ ਕੀਤੀ :
ਤਮਿਲ਼ ਲੋਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਖ਼ਿੱਤੇ ਦੀ ਇੱਕ ਨਸਲੀ ਲੋਕ ਟੋਲੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤਾਮਿਲ ਸਮੁਦਾਏ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਮਿਲ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ।
ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਤਾਮਿਲਾਂ ਨੂੰ 1911 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਤਾਮਿਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਮੁਸਲਿਮ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਵੱਖਰੀ ਨਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਪਲਬਧ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਸਬੂਤ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਮੂਰ ਸਮੁਦਾਏ ਤਮਿਲ ਜਾਤੀ ਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਪੁਰਖ ਵੀ ਤਾਮਿਲ ਸਨ ਜੋ ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ ਤੋਂ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਮੋਰਸ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਵੈ-ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਸਮੂਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾ ਹੀ 'ਮੂਰ' ਦੀ ਪਛਾਣ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।
ਜਾਫਨਾ ਕਿੰਗਡਮ, ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਤਾਮਿਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੱਸਦਾ, ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਾਜ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਟਾਪੂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਤਾਮਿਲਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਵਪਾਰ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਰੋਮਨ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਰੋਮ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਵਪਾਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਪਾਂਡਿਆਂ ਨੂੰ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਦੋ ਦੂਤਘਰਾਂ ਸਿੱਧੇ ਰੋਮ ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਟ ਗਸਟਸ ਨੂੰ ਭੇਜਣ ਵਜੋਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਚੋਲ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸ੍ਰੀਵਿਜਯਾ ਅਤੇ ਮਲੇਈ ਸ਼ਹਿਰ-ਰਾਜ ਕੇਦਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਮੱਧਕਾਲੀ ਤਮਿਲ ਗਿਲਡਜ਼ ਅਤੇ ਆਯੈਵੋਲ ਅਤੇ ਮਨੀਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗੇ ਵਪਾਰਕ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਵਪਾਰ ਨੈਟਵਰਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਪੱਲਵਾ ਵਪਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਭਾਰਤੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਦੂਸਰੀ ਵਾਰ ਉਸ ਨੇ 2008 ਦੀਆਂ ਬੀਜਿੰਗ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜੰਪ ਫਾਊਲ ਕਰ ਗਈ।
ਅੰਜੂ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੋ ਮੈਡਲ ਆਪਣੀ ਝੋਲੀ ਪਾਏ।
ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤੇ।
ਏਸ਼ੀਅਨ ਇੰਨਡੋਰ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਪਤਾਇਆ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਇਨਡੋਰ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ 6.32 ਮੀਟਰ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ
ਐਫਰੋ-ਏਸ਼ੀਅਨ ਗੇਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 6.53 ਮੀਟਰ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ।
ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਟ੍ਰਿਪਲ ਜੰਪਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਰੌਬਰਟ ਬੌਬੀ ਜਾਰਜ” ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਜੋ ਕਿ ਖਿਡਾਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਵੀ ਸਨ।
ਅੰਜੂ ਨੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਦੇ ਈਵੈਂਟ ਹੈਪਟੈਥਲਨ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਲੰਬੀ ਛਾਲ ਮਾਰਨ ਤਕ ਹੀ ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰ ਲਿਆ।
ਆਈਲੈਂਡ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਟਾਪੂ ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਯੋਜਿਤ ਸਾਲਾਨਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਗਮ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਛੋਟੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੰਬਰਲੀਗੰਜ, ਵਾਂਦੂਰ, ਸ਼ਹੀਦ ਦੀਪ, ਸਵਰਾਜ ਦੀਪ, ਰੰਗਤ, ਮਾਇਆਬੰਦਰ, ਡਿਗਲੀਪੁਰ, ਹੱਟ ਬੇ, ਕਾਰ ਨਿਕੋਬਾਰ, ਕਮੋਰਟਾ, ਕੈਂਪਬੈਲ ਬੇਅ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
10 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ 5 ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ ਹਰ ਸਾਲ ਗਰਾਊਂਡ ਪੋਰਟ ਬਲੇਅਰ ਵਿਖੇ ਮਾਨਯੋਗ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰ ਦੁਆਰਾ ਉਦਘਾਟਨੀ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਨਾਲ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਦਘਾਟਨੀ ਸਮਾਰੋਹ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਡੀਡੀ ਭਾਰਤੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਲਈ ਬੀਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਮੁੱਖ ਸਥਾਨ - ਮੈਦਾਨ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਈ.ਟੀ.ਐੱਫ. ਗਰਾਊਂਡ 'ਤੇ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੀ ਖਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਟਾਪੂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ 'ਚ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਤਰੱਕੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਆਮ ਵਸਤੂਆਂ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਸਟਾਲਾਂ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੇ ਸਟਾਲ, ਫਲੋਟਿੰਗ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਆਦਿ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਹੈ।
ਮੇਨਲੈਂਡ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਮਵਰ ਸੰਗੀਤ ਬੈਂਡ, ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਗਾਇਕਾਂ, ਡਾਂਸਰਾਂ, ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਆਦਿ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ।
ਪੂਰਬੀ ਜ਼ੋਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਜ਼ੋਨ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਲਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
ਭੀੜ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਹਸਿਆ ਕਵੀ ਸੰਮੇਲਨ ਵੀ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੇਗਾ ਸ਼ੋਆਂ ਲਈ ਭੀੜ ਦੀ ਭੀੜ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਕਰਨ ਲਈ ਨੇਤਾਜੀ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪੋਰਟ ਬਲੇਅਰ ਵਿਖੇ ਵੀ ਬਦਲਵੇਂ ਸਥਾਨ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ।
ਇਹ ਸੁਮਾਟਰਾ ਤੇ ਆਚੇ ਤੋਂ 150 ਕਿਮੀ ਉੱਤਰ, ਦੱਖਣ ਪੂਰਬ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਅੰਡੇਮਾਨ ਸਾਗਰ ਥਾਈਲੈਂਡ ਤੋਂ ਅੱਡ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਪਾਰ, 1,300 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਸਥਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਭਾਗ ਹਨ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਈ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁ ਧਰਮੀ, ਬਹੁ ਭਾਸ਼ਾਈ, ਬਹੁ ਨਸਲੀ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫੈਡਰਲ ਬਣਾਉਣ, ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਅਤੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਿਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਝੰਡਾ ਬੁਲੰਦ ਰੱਖਿਆ।
ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਅਕਾਲੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਚੋਣਾਂ ਵੇਲੇ ਟਿਕਟ ਦੇਣ ਦਾ ਮਾਪਦੰਡ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਕੱਟਣਾ ਜਾਂ ਕਰੁਬਾਨੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਰਵਾਇਤ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ, ਵਧ ਰਹੀ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਮਾਫ਼ੀਆ ਰਾਜ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਕਰਕੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸੀਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਤੇ ਪਾਰਟੀ ਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਬਣਨ ਦੇ ਕਾਬਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕੀ।
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜਸਟਿਸ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਸੰਕਟ ਹੋਰ ਗਹਿਰਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅਣਗਿਣਤ ਸੁਖਬੀਰ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਤਿਆਰ ਹਨ।
ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਸਮਿਆਂ ਤੇ ਆਪਨੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰਟੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਮੋਦੀ ਨੁਮਾ ਸਿਆਸਤ ਦੀ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਕੇ ਹਮਾਇਤ ਕਰਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰਾ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਰਟੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੁਖਵੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਤੋਂ ਇਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਆਖੀ।
ਲਗਾਤਾਰ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਜਥੇਦਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਲੋਕ-ਨੇੜਤਾ ਦੀ ਸਾਖ਼ ਨੂੰ ਖ਼ੋਰਾ ਲੱਗਿਆ।
ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ-ਪੱਖੀ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਹਾਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵਰਕਰਾਂ ਦਾ ਪੁਰਾਣੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਤੋਂ ਯਕੀਨ ਉਠ ਚੁਕਿਆ ਸੀ।
ਆਮ ਅਕਾਲੀ ਵਰਕਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਨੌਜੁਆਨ ਆਗੂਆਂ ਕੋਲ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਕੁੱਝ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹਾਰ ਨੂੰ ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਹਾਰ ਆਖ ਕੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ, 17 ਮਾਰਚ, 1972 ਦੇ ਦਿਨ, ਨੌਜੁਆਨ ਆਗੂ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾ ਨੇ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਸਰਗਰਮ ਸਿਆਸਤ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਵੇ।
ਉਸ ਨੇ 25 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਤੁੜ ਨੂੰ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਾ ਦਿਤਾ।
ਮਗਰੋਂ, 11 ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਦਿਨ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਜਨਰਲ ਇਜਲਾਸ ਨੇ ਤੁੜ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣ ਲਿਆ।
ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਸ ਸੀ ਕਿ ਜਨਰਲ ਇਜਲਾਸ 'ਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਪ੍ਰਸਤ, ਚੇਅਰਮੈਨ ਜਾਂ ਕੁੱਝ ਅਜਿਹਾ 'ਰਸਮੀ ਸਨਮਾਨ' ਜ਼ਰੂਰ ਦਿਤਾ ਜਾਏਗਾ ਪਰ ਜਦੋਂ ਅਜਿਹਾ ਕੁੱਝ ਨਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬੜਾ ਸਦਮਾ ਲੱਗਾ।
ਇਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਇੱਕ ਨਿੰਮੋਝੂਣਾ, ਉਦਾਸ, ਹਾਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਬੇਬਸ, ਮੁਰਝਾਇਆ, ਬੇਦਿਲ, ਬੇਜਾਨ ਤੇ ਬਦਨਾਮ ਸ਼ਖ਼ਸ ਸੀ।
ਇਸ ਵੇਲੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਭਾਈਵਾਲ ਹੈ ਅਤੇ 1966 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਈਵਾਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਵੀ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਕਈ ਮੋਰਚੇ ਲਾਏ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੋਰਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਜਾਨਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ।
1935 ਦੇ ਐਕਟ ਹੇਠ ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਇਕੱਲੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੋਣਾਂ ਲੜਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।
ਬਹੁਤੀ ਗਿਣਤੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਖੜੇ ਕਰਨ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸੀ।
ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦਰਬਾਰ ਵਲੋਂ ਇਕੱਲਿਆਂ ਚੋਣ ਲੜਨ ਦੇ ਐਲਾਨ ਨਾਲ ਕੁੱਝ ਨਿਰਾਸ਼ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਇੱਕ 'ਕਾਂਗਰਸ ਸਿੱਖ ਪਾਰਟੀ' ਬਣਾ ਲਈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ, ਮਾ: ਕਾਬਲ ਸਿੰਘ, ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼, ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕੌਮੀ ਅਤੇ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਆਦਿ ਸਨ ਪਰ ਇਹ ਮਾਹੌਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਰ ਨਾ ਚਲ ਸਕਿਆ।
'ਕਾਂਗਰਸ ਸਿੱਖ ਪਾਰਟੀ' ਦੇ ਵਜੂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਕਰ ਕੇ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਕੁੱਝ ਵਰਕਰ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਤੋਂ ਟੁੱਟ ਗਏ ਸਨ ਤੇ ਕੁੱਝ ਕਾਂਗਰਸੀਆਂ ਨੂੰ ਰੀਪੋਰਟਾਂ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਏ।
ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਅਕਰਪੁਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਇਜਲਾਸ ਵਿੱਚ 103 ਮੈਂਬਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ 'ਕਾਂਗਰਸ ਸਿੱਖ ਪਾਰਟੀ' ਨੇ ਸਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਝਬਾਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣ ਲਿਆ।
ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕੌਮੀ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦਰਦ, ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ, ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ, ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਕਵੀਸ਼ਰ, ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਚੂਹੜਕਾਣਾ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।
27 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਕਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ 'ਕਿਸੇ ਫ਼ਿਰਕੂ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸਾਡਾ ਮੈਂਬਰ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕੇਗਾ।
ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਅਹੁਦੇਦਾਰ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਨਾ ਬਣੇ।
ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਸੇਵਕ ਦਲ' ਜਾਂ 'ਅਕਾਲੀ ਦਲ' ਦੀ ਸੈਂਟਰਲ ਬਾਡੀ ਦੀ ਕਾਇਮੀ ਵਾਸਤੇ ਪਹਿਲਾ ਇਕੱਠ 14 ਦਸੰਬਰ, 1920 ਦੇ ਦਿਨ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਥੇਦਾਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਝੱਬਰ ਨੇ ਤਜਵੀਜ਼ ਕੀਤੀ: 'ਸਮਾਂ ਸਾਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਦਵਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸੁਧਾਰ ਝੱਟ-ਪਟ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਕੇਂਦਰ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਹੋਵੇ, ਜਿਥੇ ਹਰ ਵੇਲੇ 100 ਸਿੰਘ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਜਿਥੇ ਜਿਤਨੇ ਸਿੰਘ ਲੋੜ ਪੈਣ, ਭੇਜੇ ਜਾਣ।
' ਇਸ 'ਤੇ ਇਕੱਠ ਨੇ ਇਕ-ਰਾਇ ਨਾਲ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਕਿ 23 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਤਖ਼ਤ ਅਕਾਲ ਬੁੰਗੇ ਵਿਖੇ ਹੁੰਮ-ਹੁੰਮਾ ਕੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਜਥਾ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਧੀਰਕੇ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿਤਾ ਕਿ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦਾ ਨਾਂ 'ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਸੇਵਕ ਦਲ' ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਪਰ ਅਖ਼ੀਰ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ 'ਅਕਾਲੀ ਦਲ' ਹੀ ਸਭ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਮੌਕੇ 1929 ਅਤੇ 1956 ਦੇ ਜਲੂਸਾਂ ਵਾਂਗ, ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜਥੇਦਾਰ ਜਗਦੇਵ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ ਅਤੇ ਸਵਾਗਤੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ. ਸੁਰਜਨ ਸਿੰਘ ਠੇਕੇਦਾਰ ਦਾ ਹਾਥੀ ਉਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਜਲੂਸ ਕਢਿਆ ਗਿਆ।
ਇਸ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵਿੱਚ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ 12 ਮਤੇ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਿਰੰਕਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਦੀ ਮੰਗ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।
'ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ ਨਗਰ' ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੰਡਾਲ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਸਿੱਖ ਇਸ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।
ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਜਲੂਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਰਾਮਾ ਤੇ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਗੰਗਾਨਗਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
ਇਸ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਨੇ ਰੀਜਨਲ ਫ਼ਾਰਮੂਲੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।
ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜੁਦਾ ਜੁਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਿਰਜਨਾਤਮਕ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਸਰੋਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਜਰੀਏ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਾਰ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨਾ ਸਿਰਫ ਇੰਨਾ ਸਗੋਂ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਜਰੀਏ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਕਿਰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਹਿਣ ਲਾਇਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਕੁਦਰਤ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਬਾਹਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸਗੋਂ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਵੀ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਅੰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਆਪਣੀ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਜਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਾਲ ਉਹ ਇਸ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁੱਖ ਲਈ ਢਾਲਣਾ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਮਿਹਨਤ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸੁਖ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਲੇਕਿਨ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਸਬੰਧੀ ਆਪਣੇ ਵਿਵੇਚਨ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮੁਕਤੀ ਸਬੰਧੀ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਵਚਨ ਗੁਲਾਮੀ ਦੇ ਠੋਸ ਸਰੂਪ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ ਤੋਂ ਅੱਡਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਹੋਰ ਪ੍ਰਵਚਨ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕੋਈ ਰਹੱਸਮਈ ਧਾਰਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਉਸਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਕ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਸਬੰਧੀ ਮਾਰਕਸ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਜੁਦਾਈ/ਬੇਗਾਨਗੀ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸਥਾਨ ਹੈ।
ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਜੁਦਾਈ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਾਰ ਯਾਨੀ ਉਤਪਾਦਕ ਮਿਹਨਤ ਉਸਦੇ ਅਸਤਿਤਵ ਤੋਂ ਜੁਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਂਜ ਤਾਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਣੀ ਵੀ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਤਪਾਦਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭੌਤਿਕ ਜਰੂਰਤਾਂ ਦੀ ਤਸੱਲੀ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਜਰੂਰਤਾਂ ਵੀ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਾਇਕ ਵਸਤਾਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਦੂਜੀ ਗੱਲ ਇਹ ਕਿ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤੱਕ ਗਿਆਨ-ਰਹਿਤ ਗਤੀਵਿਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਕੰਮ ਸੁਚੇਤ ਤੌਰ ਤੇ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਛੱਤੇ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਮਾਹਰ ਮਧੂਮੱਖੀ ਨਾਲੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਰਾਬ ਰਾਜਗੀਰ ਨੂੰ ਜੋ ਚੀਜ ਜੁਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਉਹ ਇਹ ਕਿ ਰਾਜਗੀਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਵਨ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਸਮਾਜਕ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਉੱਪਰੋਂ ਤਾਂ ਆਜ਼ਾਦ ਵਿਖਾਈ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਵੇਂ ਕਿਸਮ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਮਿਹਨਤ ਬੰਧਨ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਢਿੱਡ ਭਰਨ ਲਈ ਮਿਹਨਤ ਵੇਚਣਾ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਅਖਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਮਜਬੂਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਜਿਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਔਜਾਰਾਂ ਦਾ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਉਹ ਔਜਾਰ ਦੇ ਚਾਲਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਸਗੋਂ ਮਸ਼ੀਨ ਹੀ ਇੱਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਕਿਰਤੀਆਂ ਦੇ ਗਿਲਡ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਵੀ ਸਾਰੇ ਲਗਪਗ ਹਰੇਕ ਕੰਮ ਜਾਣਦੇ ਜਾਂ ਕਰਦੇ ਸਨ ਲੇਕਿਨ ਆਧੁਨਿਕ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਆਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਇੱਕ ਹੀ ਕੰਮ ਦਾ ਮਾਹਰ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾ ਸਿਰਫ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਜੁਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਜਦੂਰ ਦੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ, ਉਤਪਾਦਕ ਵਜੋਂ — ਆਪਣੇ ਮਾਨਵੀ ਸਾਰ ਤੋਂ ਬੇਗਾਨਗੀ
ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਆਜਾਦ ਆਦਮੀਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਭੇਂਟ ਖਰੀਦਦਾਰ ਜਾਂ ਵਿਕਰੇਤਾ ਵਜੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਖਰੀਦ-ਵੇਚ ਦੇ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਸਮੁੱਚਾ ਸਮਾਜਕ ਵਜੂਦ ਆਪਣੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਮਾਨ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸਦੇ ਟ੍ਰਸਟੀ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਮਾਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਤੱਕ ਮਹਿਦੂਦ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਖਰੀਦਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸਮਾਜਕ ਹੈਸੀਅਤ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਪੂੰਜੀ ਨਾਲ ਤੈਅ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਖੰਡਿਤ ਵਜੂਦ ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮਾਰਕਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਇਸ ਜੁਦਾਈ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਜਰੀਏ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਸਾਰ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਬਾਅਦ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਪੂਰਵ-ਇਤਹਾਸ ਖਤਮ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਇਤਹਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕੇਗਾ।
1844 ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਖਰੜੇ ਵਿੱਚ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਅਮਾਨਵੀ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਰਤ ਕਰਦਿਆਂ ਮਜਦੂਰ ਨਾਲ ਵਾਪਰਦੀ ਚਾਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਬੇਗਾਨਗੀ ਦੀ ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਅਮਾਨਵੀ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਉਹ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਉੱਤੇ ਉਸਦੀ ਕੋਈ ਛਾਪ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ।
ਇਸ ਜੁਦਾਈ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰੂਪ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਚੀਜ ਯਾਨੀ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਰਕਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਸ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਸਪਾਸ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਜਰੀਏ ਉਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਜਿਹਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਹੀ ਉਤਪਾਦ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਹੀ ਬਣਾਈ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਅਜਨਬੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ।
ਇਹ ਵਸਤਾਂ ਸਿਰਫ ਪਰਾਈਆਂ ਅਤੇ ਰਹੱਸ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਗੋਂ ਸਾਡੇ ਤੇ ਰਾਜ ਵੀ ਕਰਨ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮੰਨ ਲਓ ਅਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ‘ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ’ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਚੀਜ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਚੀਜ ਹੋਣ।
ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਜੁਦਾਈ ਨੇ ਰੱਬ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਿਰਮਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਅੱਜ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸ ਜੁਦਾਈ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਚੋਲੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸਮਾਜਕ ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਸਗੋਂ ਉਸਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਅਸਮਾਜਿਕ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਵਿਚੋਲੇ ਵਜੋਂ ਉਸਨੇ ਪੂੰਜੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਿਰਮਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਉੱਤੇ ਰੱਬ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹਕੂਮਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਭਾਵੇਂ ਕੀਟਸ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਰਵਾਰ 29 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਉਹਦੀ ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਬੈਪਤਿਸਮਾ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ 31 ਅਕਤੂਬਰ ਸੀ।
ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰਹੇ ਚਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ; ਬਾਕੀ ਤਿੰਨ ਸਨ: ਜਾਰਜ , ਥਾਮਸ , ਅਤੇ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਮੈਰੀ "ਫੈਨੀ" ਜਿਸਨੇ ਅੰਤ ਸਪੇਨੀ ਲੇਖਕ ਵਾਲੇਂਟਿਨਲਾਨੋਸ ਗੁਤੀਰਰੇਜ਼ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਵਾਈ ਸੀ।
ਮਗਰ ਸਕੂਲ ਛੱਡਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਲਿਟਰੇਚਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤ ਚਾਰਲਸ ਅੱਸੂਡਨ ਕਲੀਰਕ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।
ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਹੌਸਲਾ ਅਫ਼ਜ਼ਾਈ ਸਦਕਾ ਉਸਨੇ ਸੰਜੀਦਗੀ ਨਾਲ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
1818 ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਦਾ ਭਰਾ ਟਾਮ ਮਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਭਰਾ ਜਾਰਜ ਵਿਆਹ ਕਰਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਲੀਵਰਪੂਲ ਤੋਂ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਤੱਕ ਇੱਕ ਸਫ਼ਰ ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਕੀਟਸ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਵੱਧਦੀ ਗਈ।
ਅਕਤੂਬਰ 1818 ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਨੂੰ ਮਿਸ ਫ਼ੇਨੀ ਬਰਾਉਨਈ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਮਗਰ ਫ਼ੇਨੀ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਰਿਸ਼ਤਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸ਼ਾਇਰ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭੁੱਖੇ ਮਰਦੇ ਹਨ।
ਬੀਮਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਇਨਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾਤਮਿਕਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹ ਸ਼ੇਅਰ ਕੱਢੇ ਕਿ ਜਾਨ ਕੀਟਸ ਦੀ ਪੰਝੀ ਸਾਲਾ ਜਿੰਦਗੀ ਅਮਰ ਹੋ ਗਈ।
ਉਹ ਲਾਰਡ ਬਾਇਰਨ ਅਤੇ ਪਰਸੀ ਬਿਸ ਸ਼ੈਲੇ ਸਹਿਤ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀਆਂ ਅਹਿਮ ਹਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਉਹਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮਾਤਰ ਚਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕੋਇਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਵੱਲੋਂ ਗਾਏ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਿੜੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਜਿਵੇਂ "ਸਾਡਾ ਚਿੜੀਆਂ ਦਾ ਚੰਬਾ ਵੇ ਬਾਬੁਲ ਅਸਾਂ ਉੱਡ ਜਾਣਾ।
" ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਵੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਚਿੜੀਆਂ ਦੇ ਚਹਿਕਣ ਬਾਰੇ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸਥਿਤੀ ‘ਚ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਕਿਸੇ ਲਈ ਅੱਪਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦਾ ਸੀ।
ਕਿਸੇ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹੋ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ-ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹਾਂ।
ਜੇ ਕਿਸੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਤਾ ਨੇ ਪਿਆਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਉਹ ਵਾਜਪਾਈ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਸਿੱਧੀ-ਸਪਾਟ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਿਤਾਈ ਤੇ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਸਿਆਸਤ ਕੀਤੀ।
ਸਿਆਸੀ ਮੰਚ ਉਤੋਂ ਵਾਜਪਾਈ ਕੀ ਹਟੇ ਕਿ ਸਿਆਸਤ ਗਾਲੀ-ਗਲੋਚ ’ਤੇ ਉਤਰ ਆਈ, ਘਪਲੇ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਦੂਸ਼ਣਬਾਜ਼ੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਸਿਆਸਤ ‘ਚ ਪੈਸਾ ਹੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ਼੍ਰੀ ਵਾਜਪਾਈ 6 ਸਾਲਾਂ ’ਚ 3 ਵਾਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ ਪਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਅਪਣਾਇਆ।
ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਦਲੀਲ ‘ਚ ਵੀ ਮਿੱਠਾਪਣ ਹੁੰਦਾ।
ਮੈਨੂੰ 1984 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ 2 ਸੀਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਅਟਲ ਜੀ ਨੇ ਚੁਟਕੀ ਲਈ-‘ਹਮ ਦੋ ਹਮਾਰੇ ਦੋ‘।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਦੋਸਤਾਨਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ‘ਮੋਮਬੱਤੀਆਂ‘ ਬਾਲ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਸਗੋਂ ਸਾਰੇ ਮਾਣਯੋਗ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬੱਸ ‘ਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਲੈ ਗਏ।
1996 ਨੂੰ 13 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ ਤੇ ਅਹੁਦੇ ਨੂੰ ਛੱਡਦਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦੇ ਵਚਨ ਦੁਹਰਾਏ ਕਿ ‘‘ਮੈਂ ਮੌਤ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ, ਡਰਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਬਦਨਾਮੀ ਤੋਂ।
60 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਯਾਤਰਾ ‘ਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਡਰਾਇਆ ਤੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਡਰੇ।
ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਜਲਸਿਆਂ-ਜਲੂਸਾਂ ’ਚ ਮੈਂ ਅਕਸਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਫਲਾਣੀ ਮੀਟਿੰਗ ‘ਚ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਸਮਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੰਦੇ।
ਤੇਜਸਵੀ ਵਾਣੀ ਦੇ ਧਾਰਨੀ, ਭਾਸ਼ਣ ਕਲਾ ’ਚ ਮਾਹਿਰ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ’ਤੇ ਸ਼ਬਦੀ ਤੀਰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਵਾਜਪਾਈ ਵਰਗੇ ਨੇਤਾ ਹੁਣ ਕਿੱਥੋਂ ਲੱਭੀਏ।
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰੀ ਕਾਰਨ ਅੱਜ ਪਾਰਟੀ ਦੀਆਂ ਰੈਲੀਆਂ/ਜਨ ਸਭਾਵਾਂ ’ਚ ਸੁੰਨਾਪਨ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਸੈਨਾ ਮੁਖੀ ਪਰਵੇਜ਼ ਮੁਸ਼ੱਰਫ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਕਾਰਗਿਲ ਖੇਤਰ 'ਚ ਘੁਸਪੈਠ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਈ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀਆਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਲਾਹ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਅਟਲ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਧੀਰਜ ਪਰ ਠੋਸ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ।
ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਣਸੁਖਾਵੇਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜਾਨੀ ਤੇ ਮਾਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਿਆ।
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 2014 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ, ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਸੇਵਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦਿਆਂ, ਵਾਜਪਾਈ ਜੀ ਪਹਿਲੇ ਯਾਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਗਏ ਅਤੇ ਨਵਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਇਸ ਕਦਮ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਨਵਾਜਿਆ।