polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਰਕੀਮਿਡੀਜ਼ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਮਹਾਜਨਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਤ੍ਰੁਵਿਉਸ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਿੰਗ ਹੀਰੋ- ਦੁਆਰਾ ਉਸਾਰੇ ਗਏ ਮੰਦਰ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁੱਚੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੁਨੱਖਾ ਤਾਜ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣਾ ਸੀ।
ਆਰਕੀਮਿਡੀਜ਼ ਨੂੰ ਇਹ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕੀ ਬੇਈਮਾਨ ਸੁਨਿਆਰੇ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਜਗਾ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਕਿਓਂਕਿ ਉਹ ਤਾਜ ਮੰਦਰ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਪਿਘਲਾ ਕੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਕਰਦ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਢਾਲ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਘਣਤਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ।
ਇੱਥੇ ਆਰਕੀਮਿਡੀਜ਼ ਦੀ ਖੋਜ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਅਨਿਯਮਿਤ ਸ਼ਕਲ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਦਾ ਪਸਾਰ ਪਤਾ ਕਰਨ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ , ਉਸਨੂੰ ਇਸਤਿਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਇਸ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕੀ ਤਾਜ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ, ਸਤਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਰਬੀ ਵਪਾਰੀ ਨੇ ਉਂਗਲਿਆਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਧਾਰ ਲੈਣ ਅਤੇ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੈਧਤਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ।
ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਚੀਨੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਉਂਗਲਿਆਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੈਧਤਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ।
ਦਸਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਕੁਇਨ੍ਤਿਲਿਅਨ ਨੇ ਇਸ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਕਤਲ ਦੀ ਤਫਤੀਸ਼ ਲਈ ਵਰਤਿਆ।
ਮੈਡੀਕਲ ਅਫਸਰਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮੌਤ ਤਾ ਕਾਰਨ ਜਾਂਚਣ ਲਈ ਇਸਤਿਮਲ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਇੰਗਲੈੰਡਵਿੱਚ ਵੀ ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਤਫਤੀਸ਼ ਲਈ ਇਸ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਗਈ।
ਜਿਵੇਂ ਕਿ 1784 ਲੈਂਸੈਸਟਰ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਇੱਕ ਕਤਲ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਮੁਜਰਿਮ ਨੂੰ ਬੰਦੂਕ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲੇ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਦੇ ਮੇਲ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਦੋਸ਼ੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਉਨੀਂਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਜ਼ਹਿਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇੰਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਤਲ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪੜਤਾਲੇ ਜਾ ਸਕਣ।
ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਤੱਕ ਵਿਧੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਪਰਾਧਿਕ ਤਫ਼ਤੀਸ਼ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਕਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰੋਗਵਿਗਿਆਨਿਕਾਂ ਨੇ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਨਿਵੇਕਲੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਬੀੜਾ ਚੁੱਕਿਆ।
ਅਲੇਕ ਜੇਫ੍ਫ੍ਰੇਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਡੀ ਐਨ ਏ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲਿੰਗ ਫੌਜਦਾਰੀ ਤਫਤੀਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਉਪਯੋਗੀ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਢੰਗ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਮਾਤਰਤਵ ਅਤੇ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਿਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਸੇ ਤਰੁਾਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਵਿਧੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਤਫਤੀਸ਼ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਧੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਉਹ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਅਸੂਲਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਹੈ ਜਿੰਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਪੀੜਤ ਨੂੰ ਇਨਸਾਫ਼ ਦਵਾਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਰਹੇ ਜੁਰਮਾਂ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਵਧਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦਾ ਮੰਤਵ ਜੁਰਮ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ, ਦੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪੀੜਤ ਨੂੰ ਇਨਸਾਫ਼ ਦਵਾਉਣਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦਾ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਇੱਕ ਲਾਤਿਨੀ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਸੰਗਠ ਦੀ ਜਾਂ ਸੰਗਠ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ।
ਰੋਮਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਅਪਰਾਧਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧੀ ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਆਪਣਾ ਆਪਣਾ ਪੱਖ ਸੰਗਠ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਖਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਸਦੀ ਦਲੀਲ ਸੰਗਠ ਨੂੰ ਬੇਹਤਰ ਲਗਦੀ ਸੀ, ਸੰਗਠ ਉਸ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।
ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਸਮਾਂ ਬਦਲਦਾ ਗਿਆ, ਇਹ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੇ ਦਲੀਲਾਂ ਦੀ ਜਗਹ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਬੂਤਾਂ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਤਾ ਦੇਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਢੰਗ ਲੈ ਲਿਆ।
ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਤਰੱਕੀਆਂ ਕਰ ਕੇ ਅੱਜ ਜੁਰਮ, ਉਸਨੂੰ ਕਰਨ ਦੇ ਢੰਗ, ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਬਦਲਾਵ ਆਇਆ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਅਪਰਾਧੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਵ ਲਈ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਖੋਜਕਾਰ ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਤਫਤੀਸ਼ ਲਈ ਪੁਰਾਣੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕਾਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ।
ਇਸੇ ਜ਼ਰੁਰਤ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਵਿਧੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਜ ਇਹ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਤਰਾਂ ਉਭਰਿਆ ਹੈ।
ਸਮੂਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹਰ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਵਿਗਿਆਨ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ ਤਾਂ ਕੀ ਘਟਣਾ ਸਥਲ ਤੇ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਸਬੂਤਾਂ ਦੀ ਜਲਦ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।
ਪਰਵੇਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਐਲਬਮ 1996 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਇਸ ਐਂਡ ਨੋਟੀ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸੱਤ ਐਲਬਮਾਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਐਲਬਮ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੱਟ ਗਾਣੇ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤਕ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਚੀਫ਼ ਸਾਹਿਬ, ਸਲਾਇਬ, ਘੁੰਘਟ, ਸੰਗਮ, ਇੰਤੇਹਾਂ ਅਤੇ ਮੂਸਾ ਖਾਨ ਲਈ ਗਾਇਆ ਹੈ।
ਗਾਇਕਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਫ਼ਰੀਹਾ ਪਰਵੇਜ਼ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੀ.ਟੀ.ਵੀ. ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਮੀਰ ਖੁਸਰੋ ਦੇ ਰਹੱਸਮਈ ਗੀਤਾਂ "ਵੋਹ ਬਾਹਾਰ ਆਈ" ਅਤੇ ਚਿਲਮਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਫ਼ਰੀਹਾ ਪਰਵੇਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਅਰਿਫ਼ਾ ਸਿਦੀਕੀ, ਇਰਮ ਹਸਨ, ਸੀਮੀ ਜ਼ੈਦੀ, ਸ਼ਬਨਮ ਮਜੀਦ ਅਤੇ ਸਾਇਰਾ ਨਸੀਮ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਗਾਇਆ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਫ਼ਰੀਹਾ ਪਰਵੇਜ਼ ਨੇ ਪੀ.ਟੀ.ਵੀ. ਲਈ ਮੀਆਂ ਯੂਸਫ਼ ਸਲਾਹੁਦੀਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਲੜੀ "ਵਿਰਸਾ" ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਾਟਕ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਗੀਤ ਅਤੇ ਸਿੰਗਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਈ ਹੋਰ ਗੀਤ ਵੀ ਗਾਏ ਹਨ।
"ਯਾਦ ਪੀਆ ਕੀ" ਦਾ ਵੀਡੀਓ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਵਾਦ ਬਸ਼ੀਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਸ 'ਥੁਮਰੀ' ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ "ਦਿ ਮੁਸਿਕ ਅਵਾਰਡਜ਼" ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਬੈਲੈਡ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ।
1995 ਵਿੱਚ, ਪਰਵੇਜ਼ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਕਲ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਮਾਸਟਰ ਫਿਰੋਜ਼ ਗਿੱਲ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ।
ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਨਾਰੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਫਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।
ਉਹ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਭੈਣ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਸਪੇਅਰ ਟਾਈਮ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਬਿਤਾਉਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਫ਼ਰੀਹਾ ਪਰਵੇਜ਼ ਨੇ 90 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਪਰ ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ 90 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰੁੱਖ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਲਿਆ।
ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਾਟਕ "ਐਨਕ ਵਾਲਾ ਜਿੰਨ" ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਮਾਲਾ ਸਿਨਹਾ ਨੇਪਾਲੀ ਮੈਦਾਨਾਂ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਵਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੇਪਾਲੀ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸਿਨਹਾ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ ਕੁਮਾਓਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਤੀ ਦੇ ਨੇਪਾਲੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਚਿਦੰਬਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਲੋਹਾਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।
ਜੋੜੇ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਉਦੋਂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੇਪਾਲੀ ਫਿਲਮ ਮੈਤੀਘਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਉਸਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁੰਬਈ ਆਉਂਦੀ ਅਤੇ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਆਪਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਹੈ: ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਸਿਨਹਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।
1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ, ਜੋੜਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਬਾਂਦਰਾ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੰਗਲੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ।
ਉਸਦੀ ਧੀ ਮਾਲਾ ਸਿਨਹਾ ਦੇ ਘਰ ਆਵਾਰਾ ਕੁੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬਿੱਲੀਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਔਰਤ ਕੇਂਦਰਿਤ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਰਵਾਇਤੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਬੰਧ ਕਰਨ ਲਈ "ਦਿਮਾਗੀ ਦੀਵਾ" ਅਤੇ "ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਮਸ਼ਾਲ ਬੇਅਰਰ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ 2018 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਿਨਹਾ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਉੱਤਮ ਕੁਮਾਰ, ਦੇਵ ਆਨੰਦ, ਧਰਮਿੰਦਰ, ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ, ਰਾਜੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ, ਵਿਸ਼ਵਜੀਤ, ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ, ਮਨੋਜ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ।
ਮਾਲਾ ਸਿਨਹਾ ਦਾ ਜਨਮ ਨੇਪਾਲੀ ਮੈਦਾਨਾਂ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਵਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਈਸਾਈ ਨੇਪਾਲੀ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਮਾਲਾ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਨਾਮ ਅਲਡਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤ ਉਸਨੂੰ ਡਾਲਡਾ ਕਹਿ ਕੇ ਛੇੜਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਬੇਬੀ ਨਜ਼ਮਾ ਰੱਖ ਲਿਆ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਬਾਲਗ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਮਾਲਾ ਸਿਨਹਾ ਰੱਖ ਲਿਆ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਗਾਇਕਾ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
ਉਹ ਨੇਪਾਲੀ-ਭਾਰਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਬੰਗਲਾ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਉਸਨੇ ਸੌ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ - ਪਿਆਸਾ‎ , ਧੂਲ ਕਾ ਫੂਲ , ਅਨਪੜ੍ਹ, ਦਿਲ ਤੇਰਾ ਦੀਵਾਨਾ , ਗੁਮਰਾਹ , ਹਿਮਾਲਿਆ ਕੀ ਗੋਦ ਮੇਂ ਅਤੇ ਆਂਖੇਂ ।
ਉੱਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਅਤੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ,ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਨਵੇਕਲ਼ੇ ਯਤਨ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੀ ਸਿਗਮੰਡ ਫ਼ਰਾਇਡ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਰਜਣਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਣ ਦੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਹੀ ਫਰਾਇਡ ਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਿਧੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦੇ ਸੰਦਰਭ’ਚ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਫਰਾਇਡ ਅਪਣੇ ਲੇਖ ‘ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸੁਪਨਸਾਜੀ’ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਰਤ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਿਧੀ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਅਮਲ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਮਨੋਕਲਪਿਤ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦਿਨ-ਦੀਵੀ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਆਧਾਰ’ਤੇ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲੇਖ ਨੂੰ 6 ਦਸੰਬਰ 1907 ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੈਕਚਰ ਦੇ ਰੂਪ ਰੂਪ’ਚ 90 ਸਰੋਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ “ਹਿਊਗੋ ਹੇਲਰ” ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਐਨੀਜ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਬੁੱਕ ਸੇਲਰ ਦੇ ਕਮਰੇ’ਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਏਸ ਲੈਕਚਰ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸਟੀਕ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਵਿਐਨੀਜ਼ ਦੈਨਿਕ “ਡੀਟ ਜ਼ਾਰਿਟ” ’ਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਨ ਸੰਸਕਰਨ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1908 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ’ਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸਥਾਪਿਤ ਬਰਲਿਨ ਸਾਹਿਤਿਕ ਪੱਤ੍ਰਿਕਾ ’ਚ ਛਪਿਆ ਸੀ।
ਫਰਾਇਡ ਨੇ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਰਤਾਂ ਦੇ ਨਿਕਾਸ,ਇਹਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਆਦਿ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਉਪਰ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਤਿੱਖੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਪਿੱਛੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਵੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਉਸਨੇ ਇਸ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਲੇਖਕ ਕਿਹੜ੍ਹੇ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਅਪਣੀ ਰਚਨਾ-ਵਸਤੂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪਾਠਕ ਦੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਉਤੇਜਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਸਮੁੱਚੇ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਸਮਝਦਿਆਂ ਫਰਾਇਡ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਤੋਂ ਮਨੋਕਲਪਨਾਵਾਂ ਤੱਕ ਅਤੇ ਮਨੋਕਲਪਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕਲਾਤਮਕ ਕਿਰਤਾਂ ਤੱਕ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਸੂਤਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਫਰਾਇਡ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਹਿਤਿਕ ਸਿਰਜਣਾ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ-ਵਸਤੂ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਕ ਆਧਾਰ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਅਪੂਰਤ ਮਨੁੱਖੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਨੋਕਲਪਨਾਵਾਂ ਦੀ ਇਹ ਸਰਗਰਮੀ ਜੇਕਰ ਮਨੁੱਖ ਉੱਤੇ ਭਾਰੂ ਪੈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਯਥਾਰਥਕ ਜੀਵਨ ਨਾਲੋਂ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੋਰੋਗੀ ਦੀ ਹਾਲਤ’ਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਸੰਦਰਭ’ਚ ਲੇਖਕਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਪਲੂਟੋ ਨੇ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਭਾਵ ਪਾਗਲ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਹਾ ਹੈ।
ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਫਰਾਇਡ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਪਾਗਲ ਜਾਂ ਬੀਮਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਬਲਕਿ ਉਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਜਾਂ ਕਲਾਕਾਰ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਫ਼ਲ ਸੁਪਨਸਾਜ਼ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਫਰਾਇਡ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੋਕਲਪਨਾ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਸਾਹਿਤਿਕ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਵਰਤਮਾਨ ਦਾ ਕੋਈ ਅਨੁਭਵ ਵਿਅਕਤੀ/ਲੇਖਕ ਅੰਦਰ ਬਚਪਨ ਦੀ ਕਿਸੇ ਭੁੱਲੀ ਵਿਸਰੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਅਪਣੀ ਮਨੋਕਲਪਨਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਰਾਹੀਂ ਭਵਿੱਖ ਅੰਦਰ ਇਸ ਇੱਛਾ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ ਜਾਂ ਮਨੋਕਲਪਿਤ ਦਿਨ-ਦੀਵੀ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਰਾਹੀਂ ਵਰਤਮਾਨ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਭੂਤ ਦੀ ਯਾਦ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸੁਰਜੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਲਾਤਮਕ ਕਿਰਤਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਿਆਂ ਫਰਾਇਡ ਲੇਖਕ ਦੇ ਬਚਪਨ ਨੂੰ ਫਰੋਲਣ’ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਕਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਰੁਪਾਂਤਰਣ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮਨੋਕਲਪਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਕਥਾਵਾਂ’ਚ ਸਾਂਝ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਿਆਂ ਫਰਾਇਡ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮਰ,ਅਜਿੱਤ ਨਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤ ਪਾਤਰਾਂ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ,ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚਲਾ ਨਾਇਕ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਈਗੋ ਦੇ ਹੀ ਇਰਦ ਗਿਰਦ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਿਰਫ਼ ਸਾਂਝ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਲਪਨਾਤਮਕ ਉਡਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦਿਆਂ ਫਰਾਇਡ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਲਾਤਮਕ ਉਡਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਉਡਾਰੀਆਂ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਸਰਿਆਂ ਤੋੰ ਲੁਕਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਸਿਰਦਾਤਮਕ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਇਹਨਾਂ ਮਨੋਕਲਪਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣੀ ਮੈਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਕੇ,ਕਲਾਤਮਕ ਪੁੱਠ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ/ਸਰੋਤਾ/ਦਰਸ਼ਕ ਇਹਨਾਂ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਅੰਦਰੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਾ ਕਥਾਰਸਿਜ਼ ਵੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਤਮ ਗਿਲਾਨੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਭਰਪੂਰ ਆਨੰਦ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਰਾਇਡ ਨੇ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਮਨੋਕਲਪਿਤ ਕਥਾਵਾਂ,ਦਿਨ-ਦੀਵੀ ਸੁਪਨਿਆਂ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਲੇਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਵੱਡੇ ਪਾਠਕ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਚਰਚਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਿਆਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੁੱਲਵਾਨ ਅੰਤਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।
ਸਮਕਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਸਮੀਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਲਿਖ਼ਤਾਂ ਤੋਂ ਸੇਧ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸਾਹਿਤ ਸਮੀਖਿਆ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਵਧਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਆਸਟਰੀਆਈ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਸਿਗਮੰਡ ਫ਼ਰਾਇਡ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਮਾਡਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਡ ਮਨ ਦੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਹਨ; ਸੁਪਰ-ਈਗੋ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ; ਅਤੇ ਈਗੋ ਯਥਾਰਥਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇਡ ਦੀਆਂ ਖਾਹਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸੁਪਰ-ਈਗੋ ਦੇ ਵਿੱਚ ਰਾਬਤਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸੁਪਰ-ਈਗੋ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਇਡ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇ।
ਕਾਦਰੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਕਾਦਰੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਨੇ ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਬਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਈ. ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਵਾਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਣੀਆਂ ਆਰੰਭ ਹੋਈਆਂ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਦਰੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ।
ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਪੀਰ ਏ ਦਸਤਗੀਰ, ਗੌਸੁਉਲ ਅਜ਼ਮ, ਮੁਹੀਉੱਦੀਨ ਆਦਿ।
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਕਰ ਕੇ “ਕਾਦਰ” ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੈ ਪਰ ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਮੂਲ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਿਦਵਾਨਾ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ “ਕਾਦਿਰ” ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸਲਾਮੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਰਤ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ‘ਹਮਦ’ ਭਾਵ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਉਸਤਤ ਅਤੇ ‘ਨਾਅਤ’ ਅਰਥਾਤ ਹਜ਼ਰਤ ਪੈਗੰਬਰ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਸ਼ੇਖ਼ ਅਬਦੁਲ ਕਾਦਿਰ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਇਸ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਨਾ ਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਉੱਚਾਰਨ ਢੰਗ ਦਰਸਾਏ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਰੀਰਕ,ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਚਲਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਦਿਰੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਇਸ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਲਗਭਗ 300 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਤਭੇਦ ਹਨ।
ਪ੍ਰੋ. ਗੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਹਜ਼ਰਤ ਨਿਆਮਤ ਉਲਾੱਹ ਅਤੇ ਮਖ਼ਦੂਮ ਜੀਲਾਨੀ ਕਾਦਿਰੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਸੰਚਾਲਕ ਸਨ।
ਕੁਰਆਨ ਹਦੀਸ, ਫਿਕਹ ਸੰਬੰਧੀ ਗੰਭੀਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹਜ਼ਰਤ ਗਿਲਾਨੀ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਤੇ ਵਕਤਾ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਵਚਨਾ ਰਾਹੀਂ ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਆਤਮਕ ਇਨਕਲਾਬ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਡਾ. ਨਰੇਸ਼ ਨੇ ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਬੰਦਗੀ ਗੌਂਸ ਤੇ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ਾਹ ਕੁਮੈਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਦਿਲ ਦੀ ਰੋਗਣ ਹੋ ਗਈ ਹਾਲੀਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ।
ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਅਲਫਰੈਡ ਰਿਖਰਡ ਪੋਸਵਿਆਤੋਵਸਕਾ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 1954 ਨੂੰ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਕਰਾਕੋਵ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਚੇਂਸਤਾਖੋਵ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਵਾ ਲਈ।
ਵਿਆਹ ਦੇ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਹੀ, ਜਦੋਂ ਅਜੇ ਹਾਲੀਨਾ ਮਾਤਰ 21 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
1958 ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣਾ ਇਲਾਜ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਗਈ, ਜਿਥੇ ਫਿਲਾਡੈਲਫੀਆ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਪਰਤ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਰਾਕੋਵ ਦੀ ਯਾੱਗੇਲੋਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਦਰਸ਼ਨਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਐਮਏ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਥੇ ਹੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜਾਉਣ ਲੱਗੀ।
ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਗੀਤਕ ਕਾਵਿ ਲਈ ਅਤੇ ਮੌਤ, ਪਿਆਰ, ਵਜੂਦ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹਸਤੀਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਥੀਮਾਂ ਤੇ ਆਪਣੀ ਬੌਧਿਕ ਤੇ ਆਵੇਸ਼ਮਈ ਪਰ ਭਾਵੁਕਤਾ ਰਹਿਤ ਕਵਿਤਾ ਲਈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਵਨ, ਸ਼ਹੀਦ ਦੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ, ਬਿੱਲੀਆਂ, ਪਿਆਰ, ਉਦਾਸੀ ਅਤੇ ਚਾਹਤ ਦੀਆਂ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਸਿਫ਼ਤਾਂ ਦੇ ਗੱਡਵੇਂ ਨਿਭਾਓ ਲਈ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਸਮੇਂ ਪੋਲੈਂਡ ਤੇ ਜਰਮਨ ਕਬਜ਼ੇ ਦੌਰਾਨ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿਲ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਅਦ 32 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਹਾਲੀਨਾ ਪੋਸਵਿਆਤੋਵਸਕਾ , ਪੋਲੈਂਡ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਵਿਤਰੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਹਸਤੀ ਸੀ।
ਸਾਹਿਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵ੍ਹਾਲ ਦਾਇਰੇ ਦੇ ਬਹੁਭਾਂਤੀ ਸ਼ਬਦ ਸੰਕਲਪ ਹਨ।
ਹਰ ਸਾਹਿਤ ਰੂਪ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿੱਤ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਹਾਰਾਂ-ਜਿੱਤਾਂ, ਰੋਣ-ਧੋਣ, ਵਹਿਮ-ਭਰਮ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਧਰਾਂ ਨਾਲ ਬੜਾ ਨੇੜਲਾ ਸੰਬੰਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚੋਂ ਉਸਰੇ ਬਿੰਬਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਕਿਰਤ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ, ਲੋਕ ਧਰਮ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਬਾਰੇ ਸਮਝ ਦਾ ਵਸੀਲਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੂੜਾ ਸੰਬੰਧ ਕਾਇਮ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਨਾਵਲ, ਨਾਟਕ, ਕਵਿਤਾ, ਵਾਰਤਕ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਪ੍ਹੇਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਡਾ. ਗੁਰਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ, ‘ਜੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਰ੍ਹੇ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਅਤੇ ਵਰ੍ਹੇ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲਈਏ ਤਾਂ ਇਹ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਸੰਯੋਗਾਤਮਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਕੇ ਅਰਥ-ਗੌਰਵ ਸਿਰਜਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਵਿਦਵਾਨ ਜਗਰੂਪ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ, ‘ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵ੍ਹਾਲ ਘੇਰੇ ਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਸਮਝੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ।
ਕੋਈ ਵੀ ਵਰਤਾਰਾ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਵੱਡਾ ਜਾਂ ਵ੍ਹਾਲ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਆਧਾਰ ਜਾਂ ਬੁਨਿਆਦ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਣ ਜਰੂਰੀ ਹੈ।
ਡਾ. ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ, ‘ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਿਰੰਤਰ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸਰਬ ਵਿਆਪਕ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਇੱਕ ਪਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਬਣਾ ਕੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੰਉ ਇਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।
ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਆਪਸ 'ਚ ਸੰਬੰਧ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਾਂਗੇ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਮਤਭੇਦ ਤੇ ਰਾਇ ਨੂੰ ਵੀ ਧਿਆਨਹਿੱਤ ਰੱਖਾਂਗੇ।
ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ, ਖਾਨ ਨੇ ਸ਼ੋਇਬ ਮਨਸੂਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਬੋਲ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਹੇਠਲੇ ਮੱਧ ਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਲੜਕੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਮੁਸਤਫਾ ਨਾਲ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਤੀ ਰੁਚੀ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਸਾਂਝ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਤਿਫ਼ ਅਸਲਮ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਸਮੀਖਿਆਤਮਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ।
ਉਸੇ ਸਾਲ, ਖਾਨ ਨੇ ਵੀ ਮਰੀਨ ਜੱਬਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਨੀਯਤ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਟੀ.ਵੀ. ਡਰਾਮੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਸੀਰੀਅਲ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਈਲਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।
ਖਾਨ ਨੇ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਥੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਓ-ਲੈਵਲ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸੈਂਟਾ ਮੋਨਿਕਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਲਈ ਦੱਖਣੀ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 2008 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਗਈ।
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਈਟ ਏਡ ਸਟੋਰ ਵਿੱਚ ਕੈਸ਼ੀਅਰ ਸੀ।
ਐਮ.ਟੀ.ਵੀ. ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਸ਼ੋਅ ਮੋਸਟ ਵਾਂਟਿਡ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਪ੍ਰਸਾਰਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਫੇਰ ਉਸ ਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਏ.ਏ.ਜੀ. ਟੀਵੀ ਦੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ "ਵੀਕੈਂਡਜ਼" ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਵੀਡਿਓ ਬਣਾਈਆਂ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਤੋਂ ਫੋਨ ਕਾਲ ਲਏ।
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਰਮਦ ਖੁਸ਼ਸੱਤ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਨਾਟਕ ਸੀਰੀਅਲ ਹਮਸਫ਼ਰ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।
ਟੀ.ਵੀ. ਸੀਰੀਜ਼ "ਜ਼ਿੰਦਗੀ " 'ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਰਹੀ ਸੀ।
ਇਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਬੈਸਟ ਟੀ.ਵੀ. ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਇੱਕ ਲੱਕਸ ਸਟਾਇਲ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਆਨਸਕ੍ਰੀਨ ਕਪਲ ਲਈ ਇੱਕ ਹਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਨਾਟਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੀਡੀਆ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਹਮ ਐਵਾਰਡਜ਼ ਤੋਂ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।
ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਹਾਫੀਜ਼ ਖਾਨ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ।
ਇਸ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮੀਲ ਦੂਰੀ ਤੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੇਹਵਾਂ ਸੀ ਜਿਥੇ ਅੱਜ ਕੱਲ ਇੱਕ ਥੇਹ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਉਥੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਖੂਹ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਭੇਡ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਬਘਿਆੜ ਭੇਡ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਚਉਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ ਇਸ ਸਭ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਓਹ ਸਮਝ ਗਏ ਕੇ ਉਸ ਥਾਂ ਉੱਪਰ ਕੁਝ ਖਾਸ ਹੈ।
ਇਸ ਥਾਂ ਉਪਰ ਅੱਜ ਇੱਕ ਖੇੜਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਮੱਝ ਸੂਏ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਦੁੱਧ ਚੜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜਗ੍ਹ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਹੈ।
ਗੁਜਰ ਨੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕੇ ਓਹ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮੋੜੀ ਨੇੜੇ ਹੀ ਗੱਡ ਲਵੇਗਾ ਕੁਲਰ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਸੁਭਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਮੋੜੀ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਮੋੜੀ ਗੱਡ ਦਿਤੀ ਅਤੇ ਗੁਜਰਵਾਲ ਨਾਮ ਦਾ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ ਜਿਹੜਾ ਕੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੋਲ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕੁਲਰ ਨੇ ਕੁਲਰੀਆਂ ਨਾਮ ਦਾ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ ਜਿਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ 4 ਪਿੰਡ ਹੋਰ ਵੱਸ ਗਏ ਧਨਪੁਰਾ, ਚੰਦਪੁਰਾ, ਮੁਦੰਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਗਾਮ ।
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਗੋਤ ਗਰੇਵਾਲ ਹੈ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕੇ ਗਰੇਵਾਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਇਸ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ।
ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸ਼ਹੀਦ ਕਿਰਪਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਾ ਸਿੰਘ. ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਠਾਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਾਰੇ ਘਰਾਂ ਤੋਂ 25 ਕਿਲੋ ਆਟਾ ਹਰ ਸਤਵੇ ਦਿਨ ਪੀਸਵਾਉਂਦੇ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹਨਾਂ ਭਰਵਾਂ ਨੇ ਵੰਗਾਰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਅਹਿਦ ਲਿਆ 21 ਦਿਨ ਪਠਾਨਾ ਨੂੰ ਟਾਲ-ਮਟੋਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੰਗਾਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਜਵਾਬ ਦੇ ਦਿਤਾ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪਠਾਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਤੰਬੂ ਲਾ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ ਇਹਨਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਜਨਾਨਾ ਭੇਸ ਬਣਾ ਕੇ ਤੰਬੂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ ਪਠਾਨ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਆਏ ਜਿਸ ਕਰਨ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਪਿਠ ਨਾਲ ਜੋੜ੍ਹ ਕੇ ਤੋਪ ਨਾਲ ਕ਼ਤਲ ਕਰ ਦਿਤਾ ਸੀ ਅੱਜ ਵੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਸ ਸਟੈਂਡ ਤੇ ਭਾਈ ਕਿਰਪਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬੁਤ
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਈ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਜੱਟ, ਬ੍ਰਹਾਮਣ, ਗੁਜ਼ਰ, ਸੈਣੀ, ਹੀਰ, ਲੁਹਾਰ, ਤਰਖਾਣ, ਜੋਗੀ, ਬਿਰਾਗੀ ਸਾਧ, ਰਾਮਦਾਸੀਏ, ਧਾਨਕ, ਨਾਈ, ਦਰਜ਼ੀ, ਝਿਉਰ, ਬੋਰੀਏ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਆਦਿ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਕੁਲ ਜਾਤ ਹੈ ਇਕਲੇ ਮਜ਼ਬੀ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਜ਼ਬੀ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਪਿੰਡ ਵਫ਼ਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ‌।
ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਲੁਹਾਰ, ਤਰਖਾਣ, ਮਜ਼ਦੂਰੀ, ਮਿਸਤਰੀ ਆਦਿ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੜੇ ਲਿਖੇ ਲੋਕ ਨੋਕਰੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਸਾਫ ਸੁਥਰੀਆਂ ਹਨ, ਪੰਚਾਇਤ ਵੱਲੋਂ ਗਲੀਆਂ ਤੇ ਨਾਲੀਆਂ ਪੱਕੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮੰਦਿਰ, ਦੋ ਗੁਰਦੁਆਰੇ,ਇਕ ਪੰਜ ਪੀਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਡੰਡਿਆਂ ਵਾਲਾ ਪੀਰ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ ਲਾਡੀ ਵਾਲਾ ਡੇਰਾ, ਸਾਹਮਣਾ ਡੇਰਾ, ਬਾਹਮਣਾਂ ਵਾਲਾ ਡੇਰਾ, ਸਵਾਲ ਡੇਰਾ, ਹਰਜੀ ਡੇਰਾ, ਰਾਮ ਵਾਲਾ ਡੇਰਾ, ਕੂਈ ਵਾਲਾ ਡੇਰਾ, ਮਰੀੜ ਵਾਲਾ ਡੇਰਾ ਆਦਿ।
ਇਹ ਬੁਢਲਾਡਾ ਰੋਡ ਤੇ ਸਥਿਤ ਬਰੇਟਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਦੂਰੀ 13 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਪੱਤਿਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਉਵੇਂ ਹੀ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪੱਤਿਆਂ ਹਨ।
ਲੋਕ ਨਾਚ,ਲੋਕ ਗੀਤ,ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਆਦਿ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਲੋਕ ਨਾਟ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰਾਂ ਸੁਆਂਗ ਜਾਂ ਤਮਾਸ਼ੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਨਾਚ ਅੰਦਰ ਲੋਕ ਨਾਟ ਦੀ ਝਲਕ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਂਜ ਲੋਕ ਨਾਚ ਤੇ ਲੋਕ ਨਾਟ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਵਿਧੀ ਵਿਧਾਨ ਹਨ।
ਲੋਕ ਨਾਚ ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹਰ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਨੱਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ,ਪਰ ਲੋਕ ਨਾਟਕ ਹਰ ਸਮੇਂ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਲੋਕ ਨਾਟਕ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਕਥਾਨਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,ਵੱਖਰੀ ਰੰਗ ਸ਼ੈਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਲੋਕ ਨਾਚ ਝੁੰਮਰ ਤੇ ਸੰਮੀ ਪਰਸਪਰ ਸਮਾਨਤਾ ਰੱਖਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਵੱਖਰੀ ਹੋਂਦ ਵਾਲੇ ਨਾਚ ਹਨ।
ਮਲਵਈ ਗਿੱਧੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਜ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਾਚ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਭੰਗੜੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ।
ਸੋ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਅੰਦਰ ਲੋਕ ਨਾਚ ਤੇ ਲੋਕ ਨਾਟ ਵੱਖਰੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਹਨ,ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਗੁਣ ਲੱਛਣ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ।
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਚ ਬਦਲਦੇ ਪਰਿਪੇਖ ਪੁਸਤਕ ਸੁਤੇ ਸਿਧ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਈ,ਸਗੋਂ ਇਸ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕਸ਼ਮਕਸ਼ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਅਧਿਐਨ-ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵੱਲ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਚਾਰ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਅੰਦਰ ਲੋਕ ਗੀਤ ਅਤੇ ਲੋਕ ਨਾਚ ਹੀ ਦੋ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵੰਨਗੀਆਂ ਹਨ,ਜਿਹੜੀਆਂ ਇਸ ਤੇਜ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਯੁੱਗ ਅੰਦਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਗੁਣ ਲੱਛਣ ਸੰਭਾਲੀ ਬੈਠੀਆਂ ਹਨ।
ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਅੰਦਰ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ,ਤਿੱਥ ਤਿਉਹਾਰ,ਖਾਣ ਪੀਣ,ਪਹਿਰਾਵਾ,ਸੰਚਾਰ ਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਸੰਦ ਸਾਧਨ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੱਛਮੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਆਪਣੀ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਨੁਹਾਰ ਗੁਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ,ਪ੍ਰੰਤੂ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਨਾਚ ਅਤੇ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੰਪਰਾਗਤ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣਾਈ ਬੈਠੇ ਹਨ।
ਗਿੱਧਾ,ਭੰਗੜਾ,ਝੁੰਮਰ,ਲੁੱਡੀ,ਸੰਮੀ,ਕਿੱਕਲੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਥਾਨਕ ਨਾਚਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੀਤ,ਬੋਲੀਆਂ ਅੱਜ ਤੱਕ ਵੀ ਪ੍ਰੰਪਰਾਗਤ ਉਚਾਰ ਲਹਿਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪੱਖ ਹਨ।
ਜਿਹੜੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਰਤਾਰਾ ਹੋਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਦੀ ਇਹੋ ਖਾਸੀਅਤ ਪਹਿਚਾਨਣ ਦੇ ਮੰਤਵ ਅਧੀਨ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਹੋਂਦ 'ਚ ਆਈ ਹੈ,ਜਿਹੜੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਕਲਾ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਹੈ।
ਅਜੋਕੇ ਯੁੱਗ ਦੇ ਹਰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਸਾਹਿਤ ਵੰਨਗੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਲੇਖਕ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰੋਲ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਹਿਤਿਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।
ਕੁਝ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਬਾਕਾਇਦਾ ਸਾਹਿਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇੱਕਾ-ਦੁੱਕਾ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਗੌਰਵ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਹੈ।
ਇਤਨੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਪਹੁੰਚ ਬਣਾ ਲੈਣਾ,ਕੇਵਲ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਹੁਨਰ ਦਾ ਕਮਾਲ ਹੀ ਤਾਂ ਹੈ।
ਕਹਾਣੀ ਕਿੳਂਕਿ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਹਾਣ ਲੋਚਦੀ ਹੈ,ਇਸ ਲਈ ਮਾਨਵੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅੰਜਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਬ-ਪ੍ਰਥਮ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਨੇ ਕਹਾਣੀ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਰੂਪ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ 'ਨਵੀਨਤਮ' ਅਤੇ ਸਾਰਥਕ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।
ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਰਕਾਰੀ ਗਈ ਸਕੂਲ ਭਾਈ ਕੇ ਪਸ਼ੌਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਬੀ.ਏ. ਪੱਧਰ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਸਰਕਾਰੀ ਰਣਬੀਰ ਕਾਲਜ ਸੰਗਰੂਰ ਤੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੀ।
ਐਮ.ਏ. ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੋਠੋਹਾਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਤੱਤ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਿਖ ਕੇ ਐਮ.ਫਿਲ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਡਾ. ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫਰੈਂਕ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਉਹਨਾਂ ਨੇ 19 ਅਕਤੂਬਰ 1976 ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਰਵਿਸ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਅਮਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ।
9 ਮਾਰਚ 1989 ਤੋਂ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਰਿਜਨਲ ਸੈਂਟਰ, ਬਠਿੰਡਾ ਵਿਖੇ ਬਤੌਰ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਾਧਿਆਪਕ ਦੇ ਕਾਰਜ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਦੇ ਪਰਸਪਰ ਨਿੱਖੜਵੇਂ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਨਾ ਕੇਵਲ ਵੱਖ ਵੱਖ ਭੂ ਖਿੱਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਚ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਨਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,ਸਗੋਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਨਾਚ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਵੀ ਵੱਖਰੇ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਲੋਕ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,ਪਟਿਆਲਾ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚੋਂ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਜਾਂ ਨ੍ਰਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੈਅ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਚ ਮਜ਼ਮੂਨ ਨੂੰ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਅਪਨਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਵੱਲੋਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸਾਹਿਤ ਕੋਸ਼ ਵੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਚੇ ਤੇ ਅਪਨਾਏ ਗਏ ਹਨ।
ਅੱਜ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਤਕਨੀਕੀ ਪੱਖ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਕਲਾ-ਕੌਸ਼ਲਤਾ ਵਾਲੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਵਾਸਤਵਿਕ,ਵਧੇਰੇ ਗਹਿਰਾਈ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਵਿਆਪਕ ਕੈਨਵਸ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਵਿਪਰੀਤ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਉਤਨੀ ਸੰਤੋਸ਼ਜਨਕ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤਾ ਕੰਮ ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਖੋਜ ਪੱਤਰਾਂ ਤੇ ਐਮ.ਏ.,ਐਮ.ਫ਼ਿਲ. ਅਤੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਦੇ ਖੋਜ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਹੈ।
ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੌਲਿਕ ਜਾਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਹਾਣੀ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ-ਬੰਦ ਜਾਂ ਆਲੋਚਨਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਨਿਬੰਧ ਵੀ ਲਿਖੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ,ਪ੍ਰੰਤੂ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਬਦਲਦੀ ਨੁਹਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਕਹਾਣੀ ਆਲੋਚਨਾ ਸਬੰਧੀ ਮਿਲਦੀ ਪੁਸਤਕ ਸਮੱਗਰੀ ਵੀ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਲੰਘ ਸਕੀ।
ਇਹਨਾ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਠਨ-ਪਾਠਨ ਉਪਰੰਤ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ ਉਪਜਦਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਫ਼ਲਾਂ ਲੇਖਕ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਫ਼ਲਾਂ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ।
ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵੱਲੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ,ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਢਲੇ ਯਤਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਤਾ ਦੇ ਲਖਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇਹਨਾ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਹੀ ਅਗਲੇਰੀ ਪੀੜ੍ਹੀ,ਅਗਾਂਹ ਪੁਲਾਂਘ ਪੁੱਟਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕਾਲਜ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਕਾਲਜ ਮੈਗਜੀਨ ‘ਰਣਬੀਰ’ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਰਹੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲਗਭਗ 60 ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੁਸਤਕਾਂ,ਪੱਤਰਾਂ ਜਾਂ ਸੈਮੀਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ; ਲੱਛਣ,ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਤੇ ਮਹੱਤਵ; ਸੰਚਾਰ ਮਾਧਿਅਮ; ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਵਰਗੀਕਰਨ; ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾ; ਪੰਜਾਬੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ; ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਈਆਂ; ਭਾਸ਼ਾ,ਲਿਪੀ ਤੇ ਆਰਥੋਗ੍ਰਾਫੀ; ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ,ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ,ਸਰੂਪ,ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਤੇ ਖੇਤਰ; ਧੁਨੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ,ਧੁਨੀ ਵਿਗਿਆਨੀ,ਧੁਨੀ ਗ੍ਰਾਮ; ਰੂਪ ਵਿਗਿਆਨ,ਰੂਪ ਗ੍ਰਾਮ,ਰੂਪ ਪਰਿਵਰਤਨ; ਵਾਕ ਵਿਗਿਆਨ,ਅਰਥ ਤੇ ਅਰਥ ਵਿਗਿਆਨ; ਚਿਹਨ ਵਿਗਿਆਨ; ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਸਮੀਖਿਆ; ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੌਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਲਈ ਇਹ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸ਼ਰਤ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਇਕਸੁਰਤਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੀ ਹੋਈ ਆਪਣੀ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਿਕ ਤੋਂ ਸੱਖ਼ਣੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਵਿਉਂਤਣ ਸਮੇਂ ਜਿਸ ਤਰਤੀਬ ਨੂੰ ਮੈਂ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ,ਉਹਦਾ ਸੰਕੇਤਕ ਸੰਖੇਪ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਹੇਠਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ:
ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ,ਪੰਜਾਬੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਜਨਮ ਵਿਕਾਸ,ਲੱਛਣ,ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਸਬੰਧੀ ਮਿਲਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਅੰਤਮ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕਰ ਕੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਕੁਝ ਲੁਕੇ-ਛਿਪੇ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅੰਤਿਕਾ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਲੇਖਕਾਂ/ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।