polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ "ਪ੍ਰੋ.ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ" ਜੀ ਆਪਣੇ ਇਕ ਦੋਸਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ,ਜਿਸ ਨੂੰ "ਲੋਕ" ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਚਿੜ ਹੈ,ਤੇ ਉਹ ਮੇਜ਼ ਉਤੇ ਪਈ ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਦੀ ਕਿ੍ਤ ਦੇਖ ਕੇ ਭੱਖ ਕੇ ਬੋਲਿਆ,"ਲੋਕ ਸੁਆਹ ਆਖਦੇ ਹਨ,ਲੋਕ ਝੱਖ ਮਾਰਦੇ ਨੇ।
ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ,ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਕਿੰਨੀ ਅਰਬਾਂ ਖਰਬਾਂ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ,ਤੇ ਉਹ ਬੇਮਤਲਬ ਦਾ ਬੋਲੀ ਜਾਦੇ ਹਨ,ਕੰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਪਰ ਮੇਰਾ ਜੋਸ਼ੀਲਾ ਦੋਸਤ ਇਹ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇਹ ਅਰਬਾਂ ਖਰਬਾਂ ਲੋਕ ਬੋਲ ਦੇ ਹਨ,ਤਾਂ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
"ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ"ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਲੋਕ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨਿਤਾਰੇ ਸੱਚ ਤੇ ਸੱਚ-ਅੰਸ਼ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਉਸ ਵਿਚ ਅਖਾਣਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ, ਉਤਪਤੀ ਤੇ ਵਿਕਾਸ,ਪ੍ਰਤੱਖਵਾਚੀ ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਵਾਚੀ,ਵਿਪਰੀਤ ਅਰਥੇ ਅਖਾਣ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਾਣਾਂ ਦੇ ਸੋਮੇ,ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ, ਸੋਹਜ ਤੇ ਗੌਰਵ ਲਿਆਉਣ ਦੀਆਂ ਵਿਉਂਤਾਂ,ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਾਣਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਈਆਂ,ਅਖਾਣਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਣ,ਅਖਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਘੇਰਾ, ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਪਰ ਸਾਂਝ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਲਜ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਚੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਪਈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਅਖਾਣਾਂ ਅਲੱਗ ਕਾਪੀ ਤੇ ਲਿਖਣੀਆਂ ਸੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਅਖਾਣ ਸੁਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਉਸ ਅਖਾਣ ਨੂੰ ਕਾਪੀ ਤੇ ਲਿਖ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।
ਸੁਖਾਲਾ ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨਪੜ੍ਹ, ਗੰਵਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਹੈ।
ਕਠਿਨ ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਪੜ੍ਹ ਲਿਖੇ ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਸੋਚੀਂ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹੁਣ ਤਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਮਝ,ਅਨੁਭਵ, ਤੇ ਸੋਝੀ ਨਾਲ ਅਖਾਣ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਗਿਆਨ ਪਟਾਰੀ ਉਦੋਂ ਵੀ ਅਖਾਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਅਜੇ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਚੀਆਂ ਨਹੀਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।
ਅਖਾਣਾਂ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਭਰਪੂਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਕਈ ਨਸਲਾਂ ਨੇ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਅਖਾਣਾਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਗਏ।
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸਿਆਣਾ ਮੂੰਹ ਕਿਸੇ ਵਾਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਿਤੀ ਉਤੇ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾ ਹੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ,ਉਦੋਂ ਕਿਸੇ ਅਖਾਣ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬੀਜ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹੀ ਗੱਲ ਹੋਰ ਸਰੋਤਿਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,ਤਾਂ ਉਹ ਅਖਾਣਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮਿਸਰੀਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਪੁਸਤਕ, ਮੋਇਆਂ ਦਾ ਗਰੰਥ ਵਿਚ ਹਜ਼ਰਤ ਈਸਾ ਤੋਂ 3700 ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਦਸੀ ਹੈ,ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ਅਖਾਣ, ਅਟਲ ਸਚਿਆਈਆਂ ਤੇ ਨੀਤੀ ਸਾਰ,ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਗਰੰਥ ਦਾ ਉਤਾਰਾ ਮਿਸਰ ਦੇ ਮਿਨਾਰਾਂ,ਮਕਬਰਿਆਂ ਤੇ ਮਸਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਬਚਾ ਰਖੇ ਗਏ ਮਿਤ੍ਰਕ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਸੰਦੂਕਾਂ ਉਤੇ ਉਕਰਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
"ਬੋਲ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵਾਕ,ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਗਲ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਅਲੰਕਾਰੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਕਹੀ ਗਈ ਹੋਵੇ।
ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਦੀ "ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ" ਕਿਤਾਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਣ ਹੈ,ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਅਖੁਟ ਭੰਡਾਰ ਵਿਚੋਂ ਇਹ ਮੋਤੀ ਚੁਣੇ ਹਨ।
ਮੋਮੋ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿਟਕਾਮ ਬੁਲਬੁਲੇ ਵਿੱਚ ਦਿਲਪਜ਼ੀਰ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਇੱਕ ਪੰਥ ਅਨੁਯਾਈ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ।
'ਤੁਮ ਹੋ ਕੇ ਚੁਪ' ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਸਨੂੰ 11ਵੇਂ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਟੀਵੀ ਅਦਾਕਾਰਾ - ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਉਸ ਨੇ ਚਰਿੱਤਰ ਕਾਮੇਡੀ ਕੁੱਦੂਸੀ ਸਾਹਬ ਕੀ ਬੇਵਾਹ ਦੇ ਨਾਲ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਬਾਰਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕੂਰਨ ਅਤੇ ਰੂਹ ਅਫਜ਼ਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਦੀ "ਸਭ ਤੋਂ ਬਹੁਮੁਖੀ" ਅਦਾਕਾਰਾ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ 12ਵੇਂ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡਾਂ 'ਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਟੀਵੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ - ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਵਜੋਂ ਦੂਜਾ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਦਿਲਪਜ਼ੀਰ ਦੇ ਹੋਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀਰੀਅਲ 'ਐਨੀ ਕੀ ਆਏਗੀ ਬਾਰਾ'ਤ, 'ਲੇਡੀਜ਼ ਪਾਰਕ', 'ਖਾਤੂਨ ਮੰਜ਼ਿਲ', 'ਮਿੱਠੂ ਔਰ ਆਪਾ' ਅਤੇ 'ਗੁਗਲੀ ਮੁਹੱਲਾ' ਹਨ।
ਦਿਲਪਜ਼ੀਰ ਦਾ ਜਨਮ ਕਰਾਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਯੂਏਈ ਵੀ ਜਾਣਾ ਪਿਆ।
ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ "ਦੋਸਤ" ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਦਿਲਪਜ਼ੀਰ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੋਸ਼ਨ ਆਰਾ ਬੇਗਮ, ਵੱਡੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ, ਮਾਸਟਰ ਮਦਨ ਅਤੇ ਬੇਗਮ ਅਖਤਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹਿਨਾ ਦਿਲਪਜ਼ੀਰ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਮਾਡਲ, ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਹੈ।
ਉਸਨੂੰ ਬੁਲਬੁਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਮੋਮੋ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕਾਮੇਡੀ ਡਰਾਮਾ ਬਣਿਆ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਸਨੂੰ ਮਿੱਠੂ ਔਰ ਆਪਾ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠੂ ਅਤੇ ਬਰਨਜ਼ ਰੋਡ ਕੀ ਨੀਲੋਫ਼ਰ ਵਿੱਚ ਸਾਈਦਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਕਾਰਾ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦਾ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ।
ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸਿਤਾਰੇ ਅਨਿਲ ਕਪੂਰ ਨੇ ਇਸਦੀ ਸਲਾਘਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸਨੂੰ "ਆਰਟ ਡੀਵਾ" ਕਿਹਾ।
ਜਦ ਦਿਲਪਜ਼ੀਰ ਯੂਏਈ ਵਿੱਚ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਰੇਡੀਓ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਰੇਡੀਓ ਨਾਟਕ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ।
2006 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਾਪਿਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟੀਵੀ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਬਰਨਸ ਰੋਡ ਕੀ ਨੀਲੋਫਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਸਲਾਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਦਿਲਪਜ਼ੀਰ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਥੀਏਟਰ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ 'ਦਿਲ ਕਾ ਕੀ ਰੰਗ ਕਰੂੰ' ਹੈ।
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਡਾ ਨਰੇਸ਼ ਰਸਮਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨੁਖ ਆਪਣੇ ਦੁਖ ਸੁਖ ਨੂੰ ਦੁਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ ਰਸਮਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲੈਦਾ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਨਿਓਦਾ ਦੇਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਕੁਝ ਰਸਮਾਂ ਮਨੋਵਗਿਆਿਨਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਸਿਰਜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਈ ਥਾਂਵਾ ਤੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਵੀ ਮੁਖ ਰੱਖ ਕੇ ਸਿਰਜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਡਾ ਨਰੇਸ਼ ਇਸ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਰਸਮਾਂ ਦੇ ਉਦਭਵ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਸੁਭਾਵਕ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਗੋਚਰੇ ਰੱਖ ਕੇ ਆਦਿਮ ਸਮਾਜ ਨੇ ਜੋ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਸਨ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਹੋਲੀ ਹੋਲੀ ਹਰ ਮੌਕੇ ਤੇ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਪਿਰਤ ਪੈ ਗਈ।
ਇਸ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ:- ਨਾਮਕਰਨ ਸੰਸਕਾਰ, ਮੰਡਣ ਸੰਸਕਾਰ, ਕੰਨ ਵਿਨਾਈ, ਵਿਦਿਆ ਆਰੰਭ ਸੰਸਕਾਰ, ਯੱਗਯੋਪਵੀਤ ਸੰਸਕਾਰ, ਲੋਕ ਰਸਮਾਂ, ਗੋਦ ਭਰਾਈ, ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਈ, ਬੰਧਨਵਾਰ, ਖਵਾਜਾ-ਪੂਜਨ, ਚੰਦਕ ਧਾਰਨ ਕੁਝ ਰਸਮਾਂ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚੋ ਹੁਣ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ ਇਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਲੇਖਕ ਜਾਂਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਗਰਭਾਧਾਨ, ਪੁੰਸਵਨ, ਸੀਮੰਤੋਨਇਨ, ਜਾਤਕਦਮ, ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਮਣ, ਅੰਨ-ਪ੍ਰਾਸ਼ਨ, ਵੇਦ-ਆਰੰਭ, ਸ਼ਮਾਵਰਤਨ ਆਈ।
ਲੇਖਕ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਸਮਾਂ ਅੋਰਤ ਦੇ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਤੇ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੱਕ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਵਿਆਹ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਸਮਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਂਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਘੋੜੀ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਵਿਆਹ, ਖੱਟ-ਮਿਣਸਾਈ ਮੰਗਣੀ, ਸਾਂਤ, ਤਣੀ ਤਣਨਾ, ਮਾਂਝਾ ਲਾਉਣਾ, ਮੰਗਣਾ, ਮਿਲਣੀ, ਦੀਵਾ-ਛਾਲਣੀ, ਮਿਣਤੀ, ਜੈਮਾਲਾ, ਤਣੀ ਛੁਹਾਣਾ, ਮੁਕਲਾਵਾ, ਪਾਣੀ ਵਾਰਨਾ, ਮੂੰਹ ਵਿਖਾਈ, ਗੁਣੀਏ ਖੇਡਣਾ, ਤਿਲ ਚੋਲੀ ਇਹਨਾਂ ਰਸਮਾਂ ਦੀ ਜਾਂਣਕਾਰੀ ਦੇ ਕੇ ਲੇਖਕ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਹਨਾਂ ਰਸਮਾਂ ਨੂੰ ਗੁਹ ਨਾਲ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਾਜ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਡਾ ਨਰੇਸ਼ ਇਕ ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਹਨ ਉਹਨਾ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਦਾ ਬੜੀ ਬਰੀਕੀ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਦਾ ਇਕ ਸਰਲ ਤੇ ਸੰਖੇਪ ਅਧਿਐਨ ਹੈ ਲੇਖਕ ਨੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੱਤ ਅਧਿਆਇ ਬਣਾ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਰਸਮਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਬੱਧ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਤੇ ਜਾਤਾ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਿਆਂ ਵੱਖਰਿਆਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਮੌਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਸਮਾਂ ਕਿਵੇ ਮੌਤ ਦੇ ਗਮ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਿਆਕਤੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਜੀਵਨ ਜਿਓਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕਈ ਰਸਮਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਵੇਂ - ਦਾਹ ਸੰਸਕਾਰ, ਫੁੱਲ ਚੁਗਣਾ, ਕਿਰਿਆ ਕਰਮ, ਦਸਤਾਰ ਬੰਧੀ, ਬਾਂਰਾਂ ਸੋਲਾਂ ਸਤਾਰਵੀਂ ਆਦਿ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੇਖਕ ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਰਸਮਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਪੁਲ ਪਹਿਲ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰਚਨਾਤਮਕ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਮਾਡਲ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਹਨ।
ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੁਆਰਾ 'ਨਵੀਨਤਾ ਰਾਜਦੂਤ' ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ 'ਅਮਨ-ਦੇ-ਅਵਿਸ਼ਕਾਰ' ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਨਵੀਨਤਾ ' ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਮੇਲਨ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਇੱਕ ਪਹਿਲ ਹੈ।
ਸ਼ੀਤਲ ਆਮਟੇ ਵਿਕਾਸ ਆਮਟੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਅਮਟੇ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਆਮਟੇ ਦੀ ਪੋਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਅਨੰਦਵਾਨ ਵਿੱਚ ਕੋੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁੜ ਵਸੇਬੇ ਦਾ ਘਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਰੋਗੀ ਸੇਵਾ ਸਮਿਤੀ , ਵੋਰਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ. ਅਤੇ ਉਹ ਸਹੂਲਤਾਂ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਬੋਰਡ ਮੈਂਬਰ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ, ਮੁੜ ਵਸੇਬੇ, ਸਿੱਖਿਆ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਅਤੇ ਸੀ।
1949 ਤੋਂ ਸੈਂਟਰਲ ਇੰਡੀਆ-ਚੰਦਰਾਪੁਰ ਦੇ ਮਹਾਰੋਗੀ ਸੇਵਾ ਸੰਮਤੀ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਾਸ਼ੀਏ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ ਰੋਟੀ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਖ਼ਾਸਕਰ ਕੋੜ੍ਹ, ਆਰਥੋਪੈਡਿਕ ਵਿਕਲਾਂਗ, ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਅਯੋਗ ਅਤੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੱਛੜੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
2016 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਰਲਡ ਇਕਨਾਮਿਕ ਫੋਰਮ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਯੰਗ ਗਲੋਬਲ ਲੀਡਰ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਰਿਸਪਾਂਸ ਇਨ ਵਰਲਡ ਇਕਨਾਮਿਕ ਫੋਰਮ ਐਕਸਪਰਟ ਨੈਟਵਰਕ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਰਾਜਦੂਤ ਅਤੇ ਆਈ 4 ਪੀ ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਡਾ. ਸ਼ੀਤਲ ਵਰਲਡ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦੇ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਨਵੀਨਤਾ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ ਇੱਕ ਪਹਿਲ ਸੀ।
ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਰੋਟਰੀ ਵੋਕੇਸ਼ਨਲ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਆਨੰਦਵਾਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਟੈਕ ਮਹਿੰਦਰਾ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।
ਉਸ ਨੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਵਿਖੇ ਸੌਰ ਊਰਜਾ ਪੈਨਲਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵੀ ਕੀਤੀ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮਹਾਰੋਗੀ ਸੇਵਾ ਸੰਮਤੀ ਨੂੰ ਊਰਜਾ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਸਾਲ 2016 ਦੇ ਇਨੋਵੇਟਿਵ ਊਰਜਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸਮਾਰਟ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਭਵਿੱਖ ਅਨੰਦਵਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮਾਰਟ ਪਿੰਡ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।
ਉਸ ਨੇ ਦਵਾਈ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਉੱਦਮ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਵੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।
ਟਾਟਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ , ਤੋਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਆਨੰਦਵਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ; ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਕੌਸਤੁਭ ਆਨੰਦਵਾਨ ਲਈ ਲੇਖਾਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚਾਚੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਆਮਟੇ ਅਤੇ ਮਾਸੀ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਆਮਟੇ ਵੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਹਨ।
ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਿਲੀ ਵਿਖੇ ਬਤੌਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਅ ਰਹੇ ਸਨ।
ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਪ ਜੀ, ਸਮੇਤ ਪਰਿਵਾਰ, ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਡਰੋਲੀ ਆ ਵਸੇ, ਜਿੱਥੇ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਡਰੋਲੀ ਕਲਾਂ, ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਬੀ ਏ ਆਨਰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ।
ਇਸ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ, ਆਪ ਨੇ ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਕਾਲਜ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਐੱਮ.ਏ. ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐੱਮ.ਫਿੱਲ਼ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਕਾਲਜੀ ਵਿਦਿਆ ਖਤਮ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋ ਗਿਆ।
ਵਿਆਹ ਹੋਣ ਤੇ, ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਜੀ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ, ਯੂ.ਪੀ. ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਾਹੁਰੇ ਘਰ ਆ ਵਸੇ।
ਇੱਥੇ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਜੀ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪੜਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ ।
ਥਾਇਲੈਂਡ ਵਿਚ ਸੰਨ ੧੯੮੯ ਨੂੰ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਫਤਹਿਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ।
ਸੰਨ ੧੯੯੫ ਨੂੰ ਆਪ ਜੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ, ਯੂ.ਐਸ ਵਿਖੇ ਰਹਿਣ ਚਲੇ ਗਏ।
ਕੁਦਰਤੀ, ਸੰਨ ੨੦੦੭ ਵਿਚ, ਆਪ ਜੀ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਵਸੇ, ਜਿੱਥੇ ਆਪਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇ ਵਸੇਰਾ ਹੈ।
ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਐਂਥਾਲੋਜੀ ਰਚਨਾ, ਸ਼ਿਕਸਤ ਰੰਗ, ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੇ ਸਫਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੂਖਮ ਢੰਗ ਨਾਲ ਘੋਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ੫੦ ਦੇ ਕਰੀਬ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਰਚਿਤ ਹਨ, ਜੋ ਮਨ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਰਚਿਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਰੂਹਾਨੀ ਅਤੇ ਲੌਕਿਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸੁਰਜੀਤ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਵਲਵਲੇ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਅਕਸ ਹਨ।
ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਇਕ ਹਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਇਨਸਾਨ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅੰਦਰ ਦੇ ਸਵਾਲ-ਜਵਾਬ ਦਾ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਧਿਐਨ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਵੈ-ਸੰਵਾਦ ਹੈ।
ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਜੀ ਨੇ ਕੂੰਜਾਂ ਨਾਮ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਰੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ।
ਵਿਸਮਾਦ ਸੁਰਜੀਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਨਵੀਂ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ੬੦ ਦੇ ਕਰੀਬ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ।
ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦਾ ਨਿਰਿਖਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਜੀ ਦਸਵੀਂ ਵਿਚ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ, ਪਰ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਰੁਚੀ ਸਾਹਿਤ ਵੱਲ ਵਧਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ।
ਦਿੱਲੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਿੰਡ ਡਰੋਲੀ ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਵਸਣ ਨਾਲ, ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਡੂੰਘਾ ਲਗਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਨਿੱਕੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਤੋਂ ਮਾਤਾ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਸੁਣਾਈਆਂ ਪਰੋਫੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲਾਈ ਸਾਹਿਤਕ ਪਿਆਰ ਦੀ ਚੰਗਿਆੜੀ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਭਾਂਬੜ ਮਚਾ ਗਈ।
ਕਾਲਜ ਪਰੋਫੈਸਰਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਆਪ ਜੀ ਬੀ.ਏ ਪਾਰਟ ੧ ਵਿਚ ਮੰਚ ਤੇ ਕਤਿਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਗ ਪਏ।
ਖੁਸ਼ ਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ, ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੁਣਵੰਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪਰੋਫੈਸਰਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਡਾ. ਆਤਮਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋ. ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਫੁੱਲ, ਪ੍ਰੋ. ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋ. ਗੁਰਲਾਲ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋ. ਸ਼ਿੰਗਾਰੀ, ਪ੍ਰੋ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੀ ਛਤਰ-ਛਾਂਇਆ ਹੇਠ, ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਜੀ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗਹਿਰਾ ਤੱਲਕ ਬਣ ਗਿਆ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਇਸਤਰੀ-ਜਾਤੀ ਨਾਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਅਨਿਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤ ਮਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਹੈ।
ਵਾਲਵੇ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਵਰਚੁਅਲ ਰਿਏਲਿਟੀ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਪ੍ਰੋਟੋਟਾਇਪ 2014 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਐਚ ਟੀ ਸੀ ਅਤੇ ਵਾਲਵੇ ਕੋਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਨੇ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਹੈੱਡਸੈੱਟ ਕੁਛ ਚੁਨਿੰਦਾ ਡੀਵੈਲਪਰ ਵਾਸਤੇ ਬਿਲਕੁਲ ਮੁਫਤ ਹੋਵੇਗਾ 2016 ਦੇ ਕੋਨਸੁਮਰ ਇਲੇਕਟ੍ਰੋਨਿਕ ਸ਼ੋ ਦੋਰਾਨ, ਐਚ ਟੀ ਸੀ ਅਤੇ ਵਾਲਵੇ ਕੋਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਲਗਭਗ ਮੁਕੰਮਲ ਫਾਇਨਲ ਵਰਸਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿ ਐਚ ਟੀ ਸੀ ਵਾਈਵ ਪ੍ਰੀ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਐਚ ਟੀ ਸੀ ਵਾਈਵ ਇੱਕ ਵਰਚੁਅਲ ਹੈੱਡਸੈੱਟ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਐਚ ਟੀ ਸੀ ਅਤੇ ਵਾਲਵੇ ਕੋਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਨੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 5 ਅਪਰੈਲ, 2016 ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਇਸ ਹੈੱਡਸੈੱਟ ਦੀ ਇਜਾਦ “ਰੂਮ ਸਕੇਲ” ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਰੂਮ ਨੂੰ ਸੇਸਰਾ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇੱਕ ਥ੍ਰੀ ਡੀ ਸ੍ਪੇਸ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤੇ ਵਰਚੁਅਲ ਵਰਡ ਵਿੱਚ ਉਪਭੋਗਤਾ ਕੁਦਰਤੀ ਤੋ ਤੇ ਨੇਵੀਗੇਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਦਰਤੀ ਤੋਰ ਤੇ ਚਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਸ਼ਨ ਟਰੈਕ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਕੰਟਰੋਲਰ ਨੂੰ ਵਰਤ ਕੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਇਕਾਈ ਨੂੰ ਸੋਧ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਵਿਜ਼ੁਅਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਮਰਸਡ 2015 ਦੇ ਦੋਰਾਨ, ਫਿਲ ਚੇਨ ਐਚ ਟੀ ਸੀ ਦੇ ਮੁਖ ਕੋਟੇਂਟ ਅਫਸਰ ਅਤੇ ਐਚ ਟੀ ਸੀ ਵਾਈਵ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਨੇ ਦਸਿਆ ਕਿ “ ਵੀ ਆਰ ਵਿੱਚ ਠੋਕਰਾ” ਖਾਣ ਤੋ ਬਾਦ ਐਚ ਟੀ ਸੀ ਵਾਲਵੇ ਨਾਲ ਗਠਜੋੜ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਇਆ।
ਚੇਨ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦਸਿਆ ਕਿ ਐਚ ਟੀ ਸੀ ਅਤੇ ਵਾਲਵੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆ ਸਾਫ਼ ਤੋਰ ਤੇ ਵੰਡਿਆ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਐਚ ਟੀ ਸੀ ਰਿਸਰਚ ਅਤੇ ਡੇਵੇਲਪਮੇਟ ਪ੍ਰੋਸੇਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰਹ ਹਿਸੇਦਾਰ ਸੀ।
ਨਵਬੰਰ 2016 ਵਿੱਚ ਐਚ ਟੀ ਸੀ ਨੇ ਤੀਟਰ ਲੇਸ ਵੀ ਆਰ ਦੀ ਨਵੀਂ ਕਿਟ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ ਟੀ ਪੀ ਕਾਸਟ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ
ਸਰੋਜ ਖਾਨ 2005 ‘ਨੱਚ ਬਲੀਏ’ ਵਿੱਚ ਜਿਊਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਐਲਿਟੀ ਡਾਂਸ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਦੋ ਹੋਰ ਜੱਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਟਾਰ ਵਨ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਉਹ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਸੋਨੀ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੋਅ ‘ਉਸਤਾਦੋਂ ਕਾ ਉਸਤਾਦ’ ਲਈ ਜੱਜ ਰਹੀ ਹੈ।
ਉਹ ਸਰੋਜ ਖਾਨ ਦੇ ਨਾਲ 2008 ਦੇ ਸ਼ੋਅ ‘ਨਚਲੇ ਵੇ’ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਐਨਡੀਟੀਵੀ ਇਮੇਜਿਨ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਹ ਦਸੰਬਰ 2008 ਤੋਂ ਸੋਨੀ ਦੇ ਬੂਗੀ ਵੂਗੀ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇਦ ਜਾਫਰੀ, ਨਾਵੇਦ ਜਾਫਰੀ ਅਤੇ ਰਵੀ ਬਹਿਲ ਦੇ ਨਾਲ ਜੱਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।
ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ੋਅ - ‘ਝਲਕ ਦਿਖਲਾ ਜਾ’ ਦੇ ਤੀਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਜੱਜ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 27 ਫਰਵਰੀ 2009 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਾਬਕਾ ਨੱਚ ਬਲੀਏ ਜੱਜ ਵੈਭਵੀ ਮਰਚੈਂਟ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਜੂਹੀ ਚਾਵਲਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸੋਨੀ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਨਿਰਮਲਾ,ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ -ਪਿਤਾ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਚਲੇ ਗਏ।
ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਿੱਤੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬੱਚੇ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਨਜ਼ਰਾਨਾ ਵਿੱਚ ਬੱਚੀ ਸ਼ਿਆਮਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਅ ਕੇ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਡਾਂਸਰ ਵਜੋਂ 1950 ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਉਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਹਾਇਕ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਗੀਤਾ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਫਿਲਮ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਬਾਅਦ 'ਚ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਨਾਲ ਮਿਸਟਰ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਗੀਤ ਹਵਾ -ਹਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਨਗੀਨਾ , ਚਾਂਦਨੀ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਧੁਰੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਨਾਲ, ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਏਕ ਦੋ ਤੀਨ-ਤੇਜ਼ਾਬ , ਤੱਮਾ ਤੱਮਾ- ਥਾਨੇਦਾਰ ਅਤੇ ਧੱਕ ਧੱਕ ਕਰਨੇ ਲਗਾ -ਬੇਟਾ 1992) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
2012 ਵਿੱਚ, ਦ ਸਰੋਜ ਖਾਨ ਸਟੋਰੀ, ਪੀਐਸਬੀਟੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮਜ਼ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਅਤੇ ਨਿਧੀ ਤੁਲੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਸਰੋਜ ਖਾਨ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।
ਉਹ ‘ਤਾਰਕ ਮਹਿਤਾ ਕਾ ਉਲਟਾ ਚਸ਼ਮਾ’ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਂਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਜੱਜ ਵਜੋਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।
ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਅੱਠ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਨਤਾ ਹੈ।
ਦਾਦਾਜੀ ਭਿਕਾਜੀ ਬਨਾਮ ਰੁਖਮਾਬਾਈ,1885 ਨੂੰ ਭਿਕਾਜੀ ਦੇ ਵਿਵਾਹਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪੁਨਰਸਥਾਪਨਾ ਮੰਗਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਣਵਾਈ ਲਈ ਆਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਸਟਿਸ ਰਾਬਰਟ ਹਿੱਲ ਪਿਨਹੇ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਪਿਨਹੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੁਨਰਸਥਾਪਨਾ ਬਾਰੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਉਦਾਹਰਣ ਇੱਥੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਨੂੰਨ ਸਹਿਮਤ ਸਿਆਣੇ ਬਾਲਗਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਨੂੰਨ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਕਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮਿਸਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।
ਉਸ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਰੁਖਮਾਬਾਈ ਦਾ ਵਿਆਹ ਉਸਦੇ ਲਾਚਾਰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ।
ਪਿਨਹੇ ਇਸ ਆਖਰੀ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ 1886 ਵਿੱਚ ਮਾਮਲਾ ਦੁਵਾਰਾ ਮੁਕੱਦਮੇ ਲਈ ਆਇਆ।
ਰੂਖਮਾਬਾਈ ਦੇ ਵਕੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇ ਡੀ ਇਨਵੱਰਿਟੀ ਜੂਨੀਅਰ ਅਤੇ ਤੇਲੰਗ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ।
ਸਮਾਜ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਰਗਾਂ ਨੇ ਰੌਲਾ ਪਾਇਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਕੁੱਝ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਨੂੰਨ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੀ ਪਾਕੀਜ਼ਗੀ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਪਿਨੇਹੇ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਪਿਨੇਹੇ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਕੜੀ ਆਲੋਚਨਾ, ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਨਰਾਇਣ ਮੰਡਲਿਕ ਦੁਆਰਾ ਕਢੇ ਜਾਂਦੇ ਐਂਗਲੋ-ਮਰਾਠੀ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ ਨੇਟਿਵ ਓਪਿਨਿਅਨ ਵਲੋਂ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਦਾਦਾਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਲੋਕਮਾਨਿਆ ਬਾਲ ਗੰਗਾਧਰ ਤਿਲਕ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਇੱਕ ਪੂਨਾ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ, ਮਰਾਠਾ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪਿਨੇਹੇ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਈ ਅਤੇ ਉਹ ਹਿੰਸਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ, ਟਾਈਮਸ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਲੇਡੀ ਦੇ ਕਲਮੀ-ਨਾਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਲਿਖੇ ਗਏ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਮਾਮਲੇ ਦੌਰਾਨ ਸਾਰਵਜਨਿਕ ਪ੍ਰਤੀਕਰਿਆਵਾਂ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਇਹ ਪਤਾ ਚਲਿਆ ਕਿ ਲੇਖਕ ਰੂਖਮਾਬਾਈ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਗਵਾਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕੇ ਆਰ ਕੀਰਤੀਕਰ , ਸਖਾਰਾਮ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਚਾਣ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਵਿਵਾਦ ਦੇ ਕਈ ਨੁਕਤਿਆਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰਵਜਨਿਕ ਬਹਿਸ ਚੱਲਦੀ ਹੈ - ਹਿੰਦੂ ਬਨਾਮ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਕਾਨੂੰਨ, ਬਾਹਰ ਬਨਾਮ ਅੰਦਰ ਤੋਂ ਸੁਧਾਰ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਿਵਾਜ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ।
ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 18 ਮਾਰਚ 1886 ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਮੁੱਖ ਜੱਜ ਸਰ ਚਾਰਲਸ ਸਾਰਜੇਂਟ ਅਤੇ ਜਸਟਿਸ ਫੱਰਨ ਨੇ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।
4 ਫਰਵਰੀ 1887 ਨੂੰ ਜਸਟਿਸ ਫੱਰਨ ਨੇ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਜਰੀਏ ਹੈਂਡਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਏ ਅਤੇ ਰੂਖਮਾਬਾਈ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਜਾਂ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਰੁਖਮਾਬਾਈ ਨੇ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਦੇ ਬਜਾਏ ਅਧਿਕਤਮ ਸਜਾ ਭੁਗਤੇਗੀ।
ਬਾਲ ਗੰਗਾਧਰ ਤਿਲਕ ਨੇ ਕੇਸਰੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਰੁਖਮਾਬਾਈ ਦੀ ਅਵਗਿਆ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ ਅਤੇ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਮੈਕਸ ਮੁਲਰ, ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਸਤਾ ਰੁਖਮਾਬਾਈ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਈ ਗਈ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸਮਾਧਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਰੂਖਮਾਬਾਈ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਜੱਜ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਰੁਖਮਾਬਾਈ ਦਾ ਜਨਮ ਜਨਾਰਦਨ ਪਾਂਡੁਰੰਗ ਅਤੇ ਜੈਅੰਤੀਬਾਈ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਸੁਤਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੁਦਾਏ ਤੋਂ ਸਨ।
ਜਦੋਂ ਜਨਾਰਦਨ ਪਾਂਡੁਰੰਗ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਜੈਅੰਤੀਬਾਈ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਇਦਾਦ ਰੁਖਮਾਬਾਈ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਤਦ ਕੇਵਲ ਅੱਠ ਬਰਸ਼ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਗਿਆਰਾਂ ਦੀ ਹੋਈ, ਤਦ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਦਾਦਾਜੀ ਭਿਕਾਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਫਿਰ ਉਂਨੀ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜੈਅੰਤੀਬਾਈ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਧੁਰ, ਡਾ. ਸਖਾਰਾਮ ਅਰਜੁਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ ਲੇਕਿਨ ਰੁਖਮਾਬਾਈ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਫਰੀ ਗਿਰਜਾ ਘਰ ਮਿਸ਼ਨ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਤੋਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਘਰ ਹੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।
ਰੂਖਮਾਬਾਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਾਥਨਾ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਆਰੀਆ ਨਾਰੀ ਸਮਜ ਦੀਆਂ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ ਬੈਠਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨੇਮੀ ਸਨ।
ਦਾਦਾਜੀ ਦੀ ਮਾਂ ਨਾ ਰਹੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਮਾ ਨਰਾਇਣ ਧਰਮਾਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲਗਾ।
ਧੁਰਮਜੀ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਨੇ ਦਾਦਾਜੀ ਨੂੰ ਆਲਸ ਅਤੇ ਆਵਾਰਗੀ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ।
ਧਰਮਾਜੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਖੇਲ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਰੁਖਮਾਬਾਈ ਨੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਧਰਮਾਜੀ ਦੇ ਘਰ ਦਾਦਾਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਖਾਰਾਮ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਉਸਦੇ ਇਸ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।
ਮਾਰਚ 1884 ਵਿੱਚ, ਦਾਦਾਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਕੀਲਾਂ ਚਾਕ ਅਤੇ ਵਾਕਰ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਭੇਜਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਸਖਾਰਾਮ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਰੁਖਮਾਬਾਈ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।
ਸਖਾਰਾਮ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਸਿਵਲ ਪੱਤਰਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਲੇਕਿਨ ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਹ ਵੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪਾਇਨੇ, ਗਿਲਬਰਟ ਅਤੇ ਸਯਾਨੀ ਵਕੀਲਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵਲੋਂ, ਰੂਖਮਾਬਾਈ ਨੇ ਦਾਦਾਜੀ ਨਾਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਆਧਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।
ਦਾਦਾਜੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਸੀ ਕਿ ਰੂਖਮਾਬਾਈ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਦੂਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਸਕਦੀ ਸੀ।
ਰੁਕਮਾਬਾਈ ਨੂੰ ਡਾ. ਐਡਿਥ ਪੇਚੀ ਦੀ ਪਸੰਦ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੀ ਅੱਗੇ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।
ਹੋਰ ਸਮਰਥਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਾਜੀਰਾਓ ਹੋਲਕਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ "ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦਖਲ ਦੇਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ" ਕਰਨ ਲਈ 500 ਰੁਪਏ ਦਾਨ ਕੀਤੇ, ਈਵਾ ਮੈਕਲਾਰੇਨ ਅਤੇ ਵਾਲਟਰ ਮੈਕਲਾਰੇਨ, ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਡਫਰਿਨਜ਼ ਫੰਡ ਦੀ ਕਾਊਂਟੇਸ, ਐਡੀਲੇਡ ਮੈਨਿੰਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਰਗੇ ਮਤਾਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ ਹਨ।
ਉਸ ਨੇ "ਦਿ ਰੁਕਮਾਬਾਈ ਡਿਫੈਂਸ ਕਮੇਟੀ" ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।
1894 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਰਾਇਲ ਫ੍ਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੰਡਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਸਨ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਡਾਕਟਰੀ ਔਫ ਮੈਡੀਸਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਡਾਕਟਰ ਕਾਦੰਬਨੀ ਗਾਂਗੁਲੀ ਅਤੇ ਆਨੰਦੀ ਗੋਪਾਲ ਜੋਸ਼ੀ 1886 ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਕਲ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸਨ।
ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਡਾਕਟਰ ਗਾਂਗੁਲੀ ਨੇ ਹੀ ਦਵਾਈ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰੁਕਮਾਬਾਈ ਦੂਜੀ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਡੀਕਲ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦਵਾਈ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ।
1895 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਮੈਡੀਕਲ ਅਫਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
1918 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਰਵਿਸ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ 1929 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੱਕ ਰਾਜਕੋਟ ਦੇ ਜ਼ੇਨਾਨਾ ਸਟੇਟ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ।
ਰੁਕਮਾਬਾਈ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋਣਾ ਚੁਣਿਆ।
ਰੁਕਮਾਬਾਈ ਜਾਂ ਰਕਮਾਬਾਈ , ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਸੀ ਜੋ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ਿਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਨਾਰੀ ਡਾਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।
ਉਹ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਏਜ ਆਫ ਕਾਂਸੇਂਟ ਐਕਟ, 1891 ਕਨੂੰਨ ਬਣਿਆ।
ਉਹ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਂਨੀ ਸਾਲ ਦੇ ਦੁਲਹੇ ਦਾਦਾਜੀ ਭਿਕਾਜੀ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਹ ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਪਣੀ ਵਿਧਵਾ ਮਾਤਾ ਜੈਅੰਤੀਬਾਈ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਰਹੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਤਦ ਸਹਾਇਕ ਸਰਜਨ ਸਖਾਰਾਮ ਅਰਜੁਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ।
ਜਦੋਂ ਦਾਦਾਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਨੇ ਰੂਖਮਾਬਾਈ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਤਰੇਏ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਦੇ ਇਸ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਨਾਲ 1884 ਤੋਂ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਲੜੀ ਚੱਲੀ, ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਾਰਵਜਨਿਕ ਚਰਚਾ ਹੋਈ।
ਰੂਖਮਾਬਾਈ ਨੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਨਾਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੂੰ ਪੱਤਰ ਲਿਖੇ।
ਉਸਦੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਡਾਕਟਰੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਲੰਦਨ ਸਕੂਲ ਆਫ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿੱਚ ਭੇਜਣ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਇੱਕ ਫੰਡ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਉਸਨੇ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਨਾਰੀ ਡਾਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਕੇ 1895 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਪਰਤੀ, ਅਤੇ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।
ਕਾਮਾ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਏਡਿਥ ਪੇਚੇੇ ਨੇ ਰੂਖਮਾਬਾਈ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਪੈਸਾ ਜੁਟਾਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।
ਰੁਖਮਾਬਾਈ 1889 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਗਈ ਸੀ ਤਾਂਕਿ ਉਹ ਲੰਦਨ ਸਕੂਲ ਆਫ ਮੈਡੀਸਨ ਫਾਰ ਵਿਮੇਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਸਕੇ।
ਰੂਖਮਾਬਾਈ ਨੂੰ ਮਤਾਧਿਕਾਰ ਕਰਮਚਾਰੀ ਈਵਾ ਮੈਕਲੇਰਨ ਅਤੇ ਵਾਲਟਰ ਮੈਕਲੇਰਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਚਿਕਿਤਸਾ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਡਫਰਿਨ ਦੇ ਫੰਡ ਦੀ ਕਾਉਂਟੇਸ ਦੁਆਰਾ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਏਡੀਲੇਡ ਮੈਨਿੰਗ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਨੇ ਰੂਖਮਾਬਾਈ ਰੱਖਿਆ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫੰਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।
ਯੋਗਦਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਾਜੀਰਾਵ ਹੋਲਕਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ ਜਿਸਨੇ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦਖਲ ਦੇਣ ਦਾ ਸਾਹਸ ਵਿਖਾਉਂਦਿਆਂ 500 ਰੁਪਏ ਦਾ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਰੁਖਮਬਾਈ ਤਦ ਆਪਣੀ ਅੰਤਮ ਪਰੀਖਿਆ ਲਈ ਏਡਿਨਬਰਗ ਗਈ ਅਤੇ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਲਈ 1894 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਪਰਤ ਆਈ।
1904 ਵਿੱਚ, ਭਿਕਾਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਰੂਖਮਾਬਾਈ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਚਿੱਟੀ ਸਾੜ੍ਹੀ ਪਹਿਨੀ।
1918 ਵਿੱਚ ਰੂਖਮਾਬਾਈ ਨੇ ਨਾਰੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਖਾਰਿਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਕੋਟ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਜਕੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਈ।
ਉਸ ਨੇ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ, "ਪਰਦਾ - ਇਸਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਲੋੜ" ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।
ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਜਿਸਨੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ, ਉਸਨੇ ਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰਿਆ ਨੂੰ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਖਾਰਿਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤ।
ਜੁਲਈ 1888 ਵਿੱਚ, ਦਾਦਾਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਰੁਖਮਾਬਾਈ ਕੋਲੋਂ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦੇ ਭੁਗਤਾਨ ਬਦਲੇ ਆਪਣਾ ਦਾਅਵਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਨੇ ਬੇਹਰਾਮਜੀ ਮਲਾਬਾਰੀ ਵਰਗੇ ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਤੇ ਲਿਖਿਆ।
ਇਹ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਰੁਚੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀ ਪੱਤਰਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਚਰਚਾਵਾਂ ਛਿੜੀਆਂ ਸਨ।
ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਪ੍ਚਾਰ ਨੇ ਉਮਰ ਸਹਿਮਤੀ ਅਧਿਨਿਯਮ 1891 ਦੇ ਪਾਰਿਤ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਬ੍ਰਿਟੀਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਗੈਰਕਾਨੂਨੀ ਕੀਤਾ।
1904 ਵਿੱਚ ਭੀਕਾਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰੁਕਮਾਬਾਈ ਨੇ ਵਿਧਵਾਪਨ ਦੀਆਂ ਹਿੰਦੂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਚਿੱਟੀ ਸਾੜੀ ਪਹਿਨਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
ਆਪਣੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1929 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ "ਪੁਰਦਾ - ਇਸਦੇ ਖਾਤਮੇ ਦੀ ਲੋੜ" ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪੈਂਫਲੈਟ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਯੂਐਸ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਅਮਰੀਕਨ ਏਅਰਲਾਈਨ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਚਾਲਨ ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਫੈਡਰਲ ਐਵੀਏਸ਼ਨ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 8, 2015 ਨੂੰ ਯੂਐਸ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਨ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਲਈ ਸਿੰਗਲ ਓਪ੍ਰੇਟਿੰਗ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਦੋਨੋਂ ਕੈਰੀਅਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਿਲ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਰਿਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਬੂਕਿੰਗ ਦਾ ਕਾਰਜ ਅਕਤੂਬਰ 17, 2015 ਨੂੰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲੇ; ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਬਾਕੀ ਸਿਸਟਮ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹੀ ਸੀ ਏਅਰਲਾਈਨ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਨੈਟਵਰਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਆਪਕ ਸੀ, ਇਸ ਨੈਟਵਰਕ ਵਿੱਚ ਉਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਦਖਣ ਅਮਰੀਕਾ, ਯੂਰੋਪ ਅਤੇ ਮਿਡਲ ਇਸਟ ਦੇ 24 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ 193 ਸਥਾਨ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਮਾਰਚ 2014 ਵਿੱਚ, ਵਣਵਲੱਡ ਦਾ ਐਫੀਲੀਏਟ ਸਦੱਸ ਬਣਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਏਅਰਲਾਈਨ ਸਟਾਰ ਏਲਾਯੰਸ ਦੀ ਸਦੱਸ ਸੀ ਯੂਐਸ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਨੇ 343 ਮੇਨਲਾਇਨ ਜੈਟ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ 278 ਰਿਜ਼ਨਲ ਜੈਟ ਅਤੇ ਟਰਬੋ-ਪਰੋਪ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਕੌਨਟ੍ਰੈਕਟ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਚਾਲਨ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਏਅਰਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਜਹਾਜਾਂ ਨੂੰ, ਯੂਐਸ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਐਕਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਨਾਂ ਤਹਿਤ, ਕੋਡ ਸ਼ੇਅਰਿੰਗ ਐਗਰੀਮੈਂਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਯੂਐਸ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਂ ਯੂਐਸਏਅਰ ਸੀ
ਸਾਲ 1979 ਵਿੱਚ, ਏਅਰਲਾਈਨ ਡਿਰੈਗੂਲੇਸ਼ਨ ਐਕਟ ਦੇ ਪਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਐਲੇਗੇਨੀ ਏਅਰਲਾਈਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਬਦਲਕੇ ਯੂਐਸਏਅਰ ਰੱਖ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੰਚਾਲਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨ ਲਗੀ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਇਸਨੇ ਪਿਡਮੋਨਟ ਏਅਰਲਾਈਨ ਅਤੇ ਪੈਸਫ਼ਿਕ ਸਾਉਥਵੈਸਟ ਏਅਰਲਾਈਨ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਯੂਐਸ ਦੀ ਸਤ ਬਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅੰਤਰਦੇਸ਼ੀ ਵਿਰਾਸਤ ਕੈਰੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚੋ ਇਕ ਬਣ ਗਈ ਸਾਲ 2005 ਵਿੱਚ, ਅਮਰੀਕਨ ਵੈਸਟ ਏਅਰਲਾਈਨ ਨੇ ਰਿਵਰਸ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕੀਤੀ, ਉਸਨੇ ਵੱਡੇ ਯੂਐਸ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਂਡਿੰਗ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ, ਅਮਰੀਕਨ ਵੈਸਟ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਟੀਮ ਨੂੰ ਲੀਨ ਏਅਰਲਾਈਨ ਦਾ ਮੁਖਿਆ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ
ਕੈਰੀਅਰ ਨੇ ਯੂਐਸ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਸ਼ਟਲ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕੀਤਾ, ਜੋਕਿ ਯੂਐਸ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਬ੍ਰਾਂਡ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਘੰਟਿਆ ਬੋਸਟਨ, ਨਿਉਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀ.ਸੀ. ਵਿਚਕਾਰ ਸੇਵਾ ਪ੍ਦਾਨ ਕੀਤੀ ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਤੱਕ, ਯੂਐਸ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 32,312 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 3,028 ਉਡਾਣਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਯੂਐਸ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਉਡਾਣਾਂ ਦਾ ਤਕਰੀਬਨ 60% ਯੂਐਸ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਕਰਦੀ ਹੈ
ਖੜੋਤ ਕਿਸੇ ਭੌਤਿਕ ਇਕਾਈ ਦੇ ਉਸ ਗੁਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜਾ ਉਸ ਦੀ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।