polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਉਚਾਰਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਘੋੜੀਆਂ ਦੇ, ਦੋ ਸਵਾਣੀਆਂ ਦੇ ਜੁੱਟਾ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਾ ਦਰ ਅੰਤਰਾ ਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗੀਤ ਹਨ।
ਕਈ ਵਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੀਤਾਂ-ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮੂਹ ਵੱਲੋਂ ਸਮੂਹਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਾਇਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਈ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਗੀਤ ਦੇ ਅੰਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਇੱਕਲੀ ਸਵਾਣੀ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਥਾਈ ਨੂੰ ਸਮੂਹ ਔਰਤਾਂ ਸਮੂਹਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੁਹਰਾ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਵਿਧੀ ਦੇ ਗਾਇਨ ਸਮੇਂ ਮੁਰ੍ਹੇਲਣ ਦਾ ਬੇਲ ਬਾਕੀ ਸਵਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਕ ਉਚਾਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕੁੜੀ ਦਾ ਬਾਪ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਬਾਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੰਬਲ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਗਹਿਣਾ ਤੇ ਹਾਰ ਪਹਿਨਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਭਰਾ ਕੁੜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਨਾਲ, ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਮਾਮਾ ਕੁੜੀ ਦੇ ਮਾਮੇ ਨਾਲ ਮਿਲਣੀ ਦੀ ਰਸ਼ਮ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਪੁੱਤ ਵਾਲੇ ਘਰ ਘੋੜੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੌਕੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਆਹ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀ ਦੇ ਘਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਸੁਹਾਗ ਅਖਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸੁਹਾਗ ਵਿਆਹੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਮਨੋਭਾਵਾਂ, ਵਿਆਹ ਦੀ ਕਾਮਨਾ, ਸੋਹਣੇ ਵਰ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਘਰ ਦੀ ਲੋਚਾ, ਪੇਕੇ ਤੇ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰਸ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕਲਪਨਾ, ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਘਰ ਛੱਡੇ ਜਾਣ ਦਾ ਉਦਰੇਵਾਂ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਹੇਠ ਬਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਆਦਿ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਲਾੜੇ ਨੂੰ ਸਿਹਰੇ ਨਾਲ ਲੁਕਾ ਦੇਣਾ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਉਤਸੁਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ।
ਦੂਜਾ ਅਜਿਹੇ ਲੱਛਣਾਂ ਸਦਕਾ ਲਾੜਾ ਆਮ ਬਰਾਤੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀ ਦਿਖ ਵਾਲਾ ਵੀ ਲਗਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਉਸ ਨਾਲ ਵਰਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਰਉਂ-ਰੁੱਖ ਵਧੇਰੇ ਸਲੀਕੇ ਵਾਲਾ ਹੰੁਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਮਾਗਮ ਦਾ ਉਹ ਹੀਰੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰਬਾਲਾ ਅਕਸਰ ਲਾੜੇ ਦਾ ਛੋਟਾ ਕੁਆਰਾ ਭਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਵਹੁਟੀ ਦਾ ਦੇਵਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪੰਡਿਤ ਮੁੰਡੇ ਅਤੇ ਕੁੜੀ ਦੇ ਨਖ਼ਸ਼ੱਤਰ ਦੇਖ ਕੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਮਹੂਰਤ ਕੱਢਦਾ ਹੈ ਜੇ ਗ੍ਰਹਿ ਦਿਸ਼ਾ ਠੀਕ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਭਜਨ, ਜਪ ਜਾਂ ਪੁੰਨ ਦਾਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਆਹ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕਢਵਾਉਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਟਣਾ ਮਲਣਾ ਤੇ ਨਾਈ ਧੋਈ ਵਰਗੀ ਰਸਮ ਲਾੜੇ ਲਾੜੀ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਦਿੱਖ ਵਾਲੇ ਬਣਾਉਣੇ ਦੇ ਯਤਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਹਾਸ਼ੇ ਮਜਾਕ ਦੇ ਬਿੰਦੂ ਨਾ ਬਣਨ।
ਸੁਰਮਾ ਸਲਾਈ ਦੀ ਰਸਮ ਵੀ ਦੇਵਰ ਤੇ ਭਰਜਾਈ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਕਾਮ-ਖੁੱਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ।
ਮਿਸਟਰ ਸਮਰਜ਼ ਅਤੇ ਮਿਸਟਰ ਗਰੇਵਜ਼ ਕਾਗਜ਼ ਦੀਆਂ ਪਰਚੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇੱਕ ਵਾਰ ਪਰਚੀਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਮੁੱਕ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਕਾਲੇ ਡੱਬੇ ਵਿੱਚ ਪਾਕੇ ਕੋਲਾ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਇੱਕ ਤਿਜੌਰੀ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਭਰ ਲਈ ਸੰਭਾਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਕਰੀਬ 10 ਵਜੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਤਸੱਲੀ ਨਾਲ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਖਾਣੇ ਤੱਕ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਬੇੜ ਲਿਆ ਜਾਵੇ।
ਪਹਿਲਾਂ ਘਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਪਰਚਿਆਂ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ, ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਪਰਚੀ ਮਿਲ ਗਈ; ਬਿੱਲ ਹਚਿੰਸਨ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਧੱਬੇ ਵਾਲੀ ਪਰਚੀ ਨਿੱਕਲੀ ਹੈ; ਭਾਵ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਟੈੱਸੀ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਸਨੂੰ ਪੱਥਰ ਮਾਰ ਮਾਰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚੀਖਦੀ ਪੁਕਾਰ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇਨਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਇਹ ਅਮਰੀਕੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਰਚਿਤ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿਧ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਏਨੀ ਨਾਂਹ-ਪੱਖੀ ਪ੍ਰਤਿਕਿਰਿਆ ਹੋਈ ਕਿ ਜੈਕਸਨ ਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕਰ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ।
ਪਾਠਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੰਦੇ ਵਾਪਸ ਮੰਗਾ ਲਏ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਢੇਰ ਨਫ਼ਰਤ ਭਰੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਕਲਾਸਿਕ ਅਮਰੀਕੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਵੀ ਮਿਲ ਗਿਆ।
ਇਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਤੇ ਮੀਡੀਆ ਰੂਪਾਂਤਰ ਹੋਏ ਹਨ।
ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਮਿਡਲ ਤੇ ਹਾਈ ਸਕੂ਼ਲ ਸਿਲੇਬਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀ।
ਬਾਲਗ ਲੋਕ ਸਾਲਾਨਾ ਰਸਮ ਲਈ ਜੁੜਦੇ ਹਨ, ਬੱਚੇ ਪੱਥਰ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਉਮਰ: ਰਿਗਰ ਭਰੂਣ ਅਤੇ ਸੱਤ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਪਰ ਮਿਆਦ ਪੂਰੀ ਕਰ ਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਨਵਜਾਤ ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਸਿਹਤਮੰਦ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹੌਲੀ ਫੈਲਦਾ ਹੈ ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬੁੱਢਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹਲਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਫੈਲਦਾ ਹੈ।
ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ: ਬਿਮਾਰੀ, ਬਿਜਲੀ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਹੋਈ ਮੌਤ ਜਾਂ ਘਾਤਕ ਮੌਤ ਵਿੱਚ ਥਕਾਨ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਕਰ ਕੇ ਰਾਇਗਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜਲਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ: ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋਣ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨਸਾਨ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਰਾਇਗਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੌਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਰ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਇਨਸਾਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਥੱਕਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਰਾਇਗਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਛੇਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਵਾਤਾਵਰਣ: ਠੰਡੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਰਾਇਗਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿਆ ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾ, ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਧਰਤੀ, ਜਿਸ ਵੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਲਾਸ਼ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਠੰਡੇ ਹੋਣ ਨਾਲ ਰਾਇਗਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਗਰਮ ਮੌਸਮ ਤੇ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਤੇ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿਆ ਤੇਜ਼ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਰਾਇਗਰ ਜਲਦੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹਵਾਦਾਰੀ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਆਕਸੀਜਨ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਬਿਲਕੁਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਦੇ ਨਾ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਸਾਰਕੋਪਲਾਜ਼ਮਿਕ ਰੈਟੀਕੁਲਮ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਪੰਪ ਸੰਚਿਲਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾਉਂਦੇ ਜੋ ਕਿ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਆਇਨਾਂ ਨੂੰ ਆਖ਼ਰੀ ਸਿਸਟ੍ਰੀਨ ਵਿੱਚ ਪੰਪ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਅਮਲ ਨਾਲ਼ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਪਾਉਂਦੇ ਤੇ ਟ੍ਰੋਫਿਨ ਨਾਲ ਬੰਧੇਜ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਾਇਓਸਿਨ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਐਕਟਿਨ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱ ਜੋੜ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਿਓਂਕਿ ਸੰਸਲੇਸ਼ਣ ਵੀ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਮਾਇਓਸਿਨ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਤੇ ਐਕਟਿਨ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦਾ ਬੰਧੇਜ ਅਗਲੀ ਪਾਚਕ ਕਾਰਵਾਈ ਤੱਕ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵੱਸਥਲ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਦ, ਪਾਚਕਾਂ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ, ਮਾਇਓਸਿਨ ਦੇ ਸਿਰ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸੁੰਗੜਾਅ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਉੱਪਰ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਚਲਦਾ ਹੋਇਆ ਪਹਿਲਾਂ ਛਾਤੀ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ, ਬਾਹਵਾਂ, ਪੇਟ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਲੱਤਾਂ ਵੱਲ ਤੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਸਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਸੇ ਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਤਰਦਾ ਹੈ।
ਇਸਨੂੰ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਣ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਘੰਟੇ ਲਗਦੇ ਹਨ, ਬਾਰਾਂ ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਠਹਿਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਤਰਦਾ ਹੈ।
ਰਾਇਗਰ ਪਲਕਾਂ ਤੋਂ, ਜਬਾੜਾ ਦਬਾ ਕੇ ਜਾਂ ਧੌਣ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਮੋੜ ਕੇ ਜਾਂਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਇਗਰ ਦਾ ਲੈਣਾ-ਦੇਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਹੈ, ਇਹ ਦਿਮਾਗੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਅਖੰਡਤਾ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਰਪੇਖ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਧਰੰਗ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਰ ਨਾਲ ਫੈਲਦਾ ਹੈ।
ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਦ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਰਸਾਇਣਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰ ਕੇ ਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਕੜ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬਦਲ ਪਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਅਕਸਰ ਮੌਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਚਾਰ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਬਾਰਾਂ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਤੋਂ ਪੈਰਾਂ ਵੱਲ ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਉੱਤਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬੰਗਲੌਰ 'ਚ ਭਾਰਤੀਅ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾਨ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਲਗਭਗ 400 ਏਕੜ ਮੈਸੂਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਮਾਰਚ 1907 ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਦਾਨ, ਭਰਿਆ ਹੈ।
ਸੰਸਥਾਨ ਜਨਰਲ ਅਤੇ ਅਪਲਾਈਡ ਕੈਮੀਕਲ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਦੋ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
1906 ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਮੌਰਿਸ ਡਬਲਯੂ ਟਰੇੇਵਰਸ ਨੇ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਟਰੇੇਵਰਸ ਨੇ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ,ਜੋ ਅੱਜ ਬੰਗਲੌਰ ਦੀ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾਨ,ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਗਰੈਜੂਏਟ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਰਿਸਰਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਉੱਤੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ, ਚਾਰ-ਸਾਲ ਦੇ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ,ਜੌ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਖੋਜ ਵੱਲ ਮੁਖੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਠੋਸ ਬੁਨਿਆਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾਨ ਹਰ ਸਾਲ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ 'ਚ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੌਮੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਦਿਅਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਉਸ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਦੇ ਫੋਕਲ ਪੁਆਇੰਟ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਪਸਾਰ ਅਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਨਿਊ ਫੇਜ਼ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾਨ ਦੀ ਪਰੀਕਲਪਨਾ ਇੱਕ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨਾਤੇ ਜਮਸ਼ੇਦਜੀ ਟਾਟਾ, ਉਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ 'ਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
1956 ਵਿੱਚ, ਯੂ.ਜੀ.ਸੀ. ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਡੀਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਇਸ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੈ।
ਉਚੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ, ਜਮਸ਼ੇਦਜੀ ਟਾਟਾ ਆਪਣੇ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਤੋੋੋਂ ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ 1904 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾਨ ਪਬਲਿਕ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਭਾਈਵਾਲੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾਨ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਅਤੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਲਈ ਬੰਗਲੁਰੂ , ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ, ਇਸ ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਧੀਆ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਡਾ . ਤਰਲੋਕ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮੀਖਿਆ ਖੇਤਰ . ਤਰਲੋਕ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮੀਖਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਬਦਲਦੇ ਪਰਿਪੇਖ ,
ਪਾਠ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸੰਚਾਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਪਰਿਪੇਖ ਥਾਪਨਾ / ਉਥਾਪਨਾ ਵਚਨ / ਪ੍ਰਵਚਨ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਗਿਆਨ ਪ੍ਰਪੰਚ / ਪ੍ਰਬੰਧ / ਪ੍ਰਵਾਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਰਗੀਆਂ ਮੁੱਲਵਾਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੱਡਮੁੱਲਾ ਯੋਗਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ ।
ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਡਾ.ਕੰਵਰ ਵੱਲੋਂ ਸੰਪਾਦਤ ਕੀਤੀਆਂ ਆਲੋਚਨਾ ਪੁਸਤਕਾਂ ਹਨ ।
ਡਾ . ਕੰਵਰ ਨੇ 1967 ਈ ਵਿਚ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਡਾ . ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਧੀਨ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਤੀਕਵਾਦ ' ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪੀਐੱਚ.ਡੀ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ।
ਇਹੋ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਡਾ . ਕੰਵਰ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਤੀਕਵਾਦ ਦੇ ਗਿਆਨ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਰੋਕਾਰ ਵਧੇਰੇ ਉਘੜੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ।
ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਡਾ . ਕਵਰ ਦੀ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸਿਰਜਨਾਤਮਕ ਅਮਲ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ ।
ਡਾ ਭਾਟੀਆ ਅਨੁਸਾਰ ਡਾ . ਕਵਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਕ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਸੀ , ਜਿਹੜਾ ਪੱਛਮੀ ਗਿਆਨ - ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵਾਪਰੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੰਤਨ ਜਗਤ ਨੂੰ ਵਾਕਫ਼ ਕਰਾਉਣਾ ਲੋਚਦਾ ਸੀ ।
ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਡਾ . ਕੰਵਰ ਨੇ 1975 ਈ ਵਿਚ ਇਕ ਲਘੂ ਆਕਾਰੀ ਰਚਨਾ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਵਾਈ ਸੀ ।
ਭਾਵੇਂ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਡਾ . ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਸੀ ਪਰੰਤੂ ਪੁਸਤਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ ਸੀ ।
ਡਾ . ਸੁਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ ਦੀ ਡਾ . ਕੰਵਰ ਬਾਰੇ ਕੀਤੀ ਇਹ ਟਿੱਪਣੀ ਉਸ ਦੇ ਵਡਮੁੱਲੇ ਸਮੀਖਿਆ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ।
ਡਾ ਨੂਰ ਅਨੁਸਾਰ ਡਾ ਕਵਰ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਮੀਖਿਆ ਚਿੰਤਨ , ਅਧਿਆਪਨ , ਖੋਜ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਉੱਤੇ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਛਾਪ ਹੈ , ਜੋ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਕਾਇਮ ਰਹੇਗੀ ।
ਡਾ. ਤਰਲੋਕ ਸਿੰਘ ਕੰਵਰ ਡਾ . ਤਰਲੋਕ ਸਿੰਘ ਕੰਵਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਚੋਟੀ ਦੇ ਸਮੀਖਿਆਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ , ਜਿਹੜੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕਤਾ ਨੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਰਹੇ ਹਨ ।
ਇਸ ਮੰਤਵ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਾ ਕੇਵਲ ਰੂਸੀ ਰੂਪਵਾਦ , ਅਮਰੀਕੀ ਨਵ - ਲੋਚਨਾ ਤੇ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਵਰਗੇ ਸਾਹਿਤ - ਸਮੀਖਿਆ ਦੇ ਰੁਝਾਣਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ - ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਨਵੇਕਲੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਇਹਨਾਂ ਪਹੁੰਚ ਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ।
ਡਾ . ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਥੇ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਚਿੰਤਨ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਰੂਪਵਾਦ ਤੇ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਦੇ ਇਰਦ ਗਿਰਦ ਵਿਚਰਦਾ ਰਿਹਾ , ਉਥੇ ਡਾ ਕਵਰ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ਉਪਰ ਵਾਪਰੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ ਅਰਥਾਤ ਡਾ . ਕੰਵਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਘੇਰੇ ਨੂੰ ਰੂਪਵਾਦ , ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਤੀਕਵਾਦ ਉੱਤਰ - ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਅਤੇ ਚਿਹਨ - ਵਿਗਿਆਨ ਤਕ ਫੈਲਾਇਆ ਹੈ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੰਤਨ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ ਹੈ
ਨਕਸ਼ਬੰਦੀ ਸੰਪਰਦਾਇ ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਪਰਦਾਇ ਹੈ।
ਇਸ ਸੰਪਰਦਾਇ ਨੇ ਚਿਸ਼ਤੀ ਤੇ ਸਹੁਰਦਾਵਰਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੇਕਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਪੀਰੀਆਂ - ਮੁਰਦੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹਜ਼ਰਤ ਬਾਕੀ ਬਿਲਾੱਹ ਨੇ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੁਰੀਦ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ੇਖ਼ ਅਹਿਮਦ ਸਰਹਿੰਦੀ ਮੁਜੱਦਿਦ ਅਲਿਫਸਾਨੀ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਹੋਇਆ।
ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਮੁਜੱਦੀ ਦੀਆਂ ਸਿਲਸਿਲਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
ਸ਼ਰੀਅਤ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਅਤਿ ਅਧਿਕ ਬਲ ਦੇਣਾ ਇਸ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ।
ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲਿਫ਼ਸਾਨੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਅਸਾਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਿਜ਼ ਅੱਲਾਹ ਦਾ ਫ਼ਜ਼ਲ ਅਤੇ ਕਰਮ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਇਸ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਦੇ ਲਈ ਕੋਈ ਸਾਧਨ ਬਣਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਅਤੇ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਅਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਉਸ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਰੀਅਤ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਮੀਂ ਰਹਿ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ।
ਇਸ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈਆਂ ਵਾਸਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ 11 ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਜਰੂਰੀ ਹੈ:
ਨਜ਼ਰ- ਬਰ- ਕਦਮ (ਸਾਲਿਕ ਆਪਣੇ ਕਦਮਾਂ ਤੇ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਹਰ ਬੁਰਾਈ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਨਜ਼ਰ ਬਚਾਵੇ)
ਸਫ਼ਰ- ਦਰ- ਬਤਨ(ਮਾਨਵੀ ਸਿਫ਼ਤਾਂ ਤੋਂ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਵੱਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਸਾਲਿਕ ਦਿਲ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੇ)
ਬਾਜ਼ਗਸ਼ਤ (ਜ਼ਿਕਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਲਿਕ ਆਪਣੇ ਮੰਤਵ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਰੱਬ ਅੱਗੇ ਦੁਆਵਾਂ ਕਰੇ)
ਵੁਕੂਫ਼ - ਏ ਜ਼ਮਾਨੀ (ਨਿਰੰਤਰ ਆਤਮ - ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰੇ ਕਿ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਗਫ਼ਲਤ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆਈ)
ਨਕਸ਼ਬੰਦੀ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਰਵੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਖਵਾਜਾ ਯਾਕੂਬ ਚਰਖੀ, ਖਵਾਜਾ ਨਸੀਰ - ਉਦ - ਦੀਨ ਅਹਿਰਾਰ, ਫੈਯਾਜ਼ੀ ਬਖ਼ਾਰੀ, ਖਵਾਜਾ ਹੁਸਾਮ - ਉਦ - ਦੀਨ, ਸ਼ੇਖ਼ ਬਦਰ - ਉਦ - ਦੀਨ, ਅਲਵੀ ਹੁਸੈਨੀ ਆਦਿ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਭਾਰਤ, ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ,ਤਾਸ਼ਕੰਦ, ਤੁਰਕੀ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ।
ਲੋਕਧਾਰਾ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ, ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਪਾਸਾਰ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ।
“ਸਮੇਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸਨਮੁੱਖ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕ-ਸਮੂਹ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੋਚਣੀ ਦਾ ਵਿਅਕਤ ਰੂਪ ਹੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪ੍ਰਗਟਾ ਲਈ ਵਰਤੀ ਗਈ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੀ ਕਿਸਮ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਸੰਬੰਧਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸੀਮਾਂ ਅੰਦਰ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਇਤਨਾ ਪ੍ਰਬਲ ਤੇ ਫੈਸਲਾਕੁਨ ਅੰਗ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਨਿਖੜਵੀ ਪਛਾਣ, ਨਾਮਕਰਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹਾਲਤਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਆਲਾ ਦੁਆਲਾ, ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ ਚੱਲਣਾ, ਦਰੱਖਤ, ਘਾਹ, ਖੇਤ, ਕਣਕ।
ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਐਸੋ ਇਸਰਾਏਲ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਤੱਕ ਕੁਝ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਕਿਰਤੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਾਂ ਹੋਵੇ।
ਪ੍ਕਿਰਤੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪਦਾਰਥਕ, ਪ੍ਤੀਮਾਨਕ ਅਤੇ ਬੋਧਾਤਮਿਕ ਪੱਖਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹਾਲਤਾਂ ਨੇ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਇਹ ਤਿੰਨੋਂ ਅੰਗ ਅੰਤਰ-ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਅੰਗ ਅੰਤਰ-ਸੰਬੰਧਤ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇੱਕ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਆਈ ਤਬਦੀਲੀ ਦੂਸਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀੇਏ ਤੋਂ ਸਿਗਮੰਡ ਫਰਾਇਡ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਅਪਰਾਧ ਗਰੰਥੀ ਦੇ ਤਣਾਉ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਡਿਫੈਂਸ ਮੈਕਾਨਿਜ਼ਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਹਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਮਿੱਥ ਅਧਿਆਤਮਕਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਆਦਿ ਧਰਮ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਦੇਣ ਹੈ।
“ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂ ਨਾਲੋਂ ਵਖਰਿਆਉਣ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚਾ ਇਨਸਾਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਮੁੱਖ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ-ਜੁਗਤ ਦਾ ਸਮੁੱਚ ਹੈ।
”8 ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਹਿਜ ਸਿੱਖਿਆ, ਸੁਚੇਤ ਵਿਦਿਆ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਲਾਘਾ/ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਰੂਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕਰੋਬਰ, ਹੋਬੋਕਨ, ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੱਧਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ।
ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਫਲੋਰੈਸ ਕਰੋਬਰ ਦਸ ਸਾਲ . ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਜੋਹੱਨਾ ਮੂਲਰ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਗਿਆ, ਉਦੋ ਐਲਫਰਡ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੁਲ ਵਿੱਚ ਪੜੵਦਾ ਅਤੇ ਟਿਊਸ਼ਨ ਲੈਦਾ ਸੀ।
ਐਲਫ਼ਰਡ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਬਹੁ-ਭਾਸ਼ੀ ਸੀ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜਰਮਨ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕਰੋਬਰ ਨੇ ਵੀ ਸਕੂ਼ਲ ਵਿੱਚ ਲੈਟਿਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਪੜਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ।
ਉਸ ਨੇ ਅਪਣਾ ਫ਼ੀਲਡ ਬਦਲ ਕੇ, ਐਥਰੋਪੋਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਫਰੈਜ਼ ਬੋਸ ਤੋਂ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ 1901 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।
ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਾਨਵ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ,ਪਰ ਉਸਨੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਅਤੇ ਮਾਨਵ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾ ਕੇ ਰਾਜਨੈਤਿਕ ਕਰਨ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।
ਪੇਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਐਂਡੀਅਨ ਸਟੱਡੀਜ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੀ ਪੇਰੂਵੀਅਨ ਮਾਨਵ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਜੂਲੀਓਕ ਟੇਲੋ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।
ਕਰੋਬਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਗੋਤ 'ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਗੋਤ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮ ਨੂੰ “ਹੈਂਡਬੁੱਕ ਆਫ ਦ ਇੰਡੀਅਨਜ ਆਫ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ’’ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਕਰੋਬਰ ਨੂੰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸੰਕਲਪ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਰਚਨਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਥਕਾਵਟ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਕਰੈਡਿਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਐਲਫ਼ਰਡ ਲੂਈਸ ਕਰੋਬਰ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਾਨਵ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ 1901 ਵਿੱਚ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ 'ਚ ਫਰੈਜ਼ ਬੌਸ ਤੋਂ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਲੋ ਐੈਥਰੋਪੋਲਜੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਡਾਕਟਰੇਟ ਹੋਣ ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਉਹ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੇ ਦੇ ਐਥਰੋਪੋਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵੀ ਸੀ।
ਕਰੋਬਰ ਨੇ ਇਸ਼ੀ ਬਾਰੇ ਕਾਫੀ ਰੌਚਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਯਾਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਬਚਿਆ ਮੈਂਬਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਉਪਰ ਉਸ ਨੇ ਸਾਲਾਬੱਧੀ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।
ਉਹ ਮਹਾਨ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਉਰਸੁਲਾ ਕਰੋਬਰ ਲ.ਗੁਈਨ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੀ।
1926 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਥਿਉਡੋਰਾ ਕਰੈਕੋ ਬਰਾਊਨ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਧਵਾ ਔਰਤ ਸੀ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ।
ਉਸਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਸਨ ਕਾਰਲ ਕਰੋਬਰ ਅਤੇ ਉਰਸੁਲਾ ਕੇ.ਲ. ਗੁਈਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚਿਆ ਟੈੱਡ ਅਤੇ ਕਲੀਫ਼ਟਨ ਬਰਾਊਨ ਨੂੰ ਐਲਫਰਡ ਨੇ ਗੋਦ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਪਣਾ ਨਾਮ ਦਿਤਾ।
ਕਰੋਬਰ ਨੇ ਅਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਿੱਤਾ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆਂ ਵਿੱਚ, ‘ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ’ ਵਿੱਚ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ।
ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ‘ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ ਐਥਰੋਪੋਲੋਜੀ’ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਮੁੱਖ ਬਿਲਡਿੰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਕਰੋਬਰ ਹਾਲ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸ ਨੰ ਮਾਣ ਬਖਸ਼ਿਆ।
2003 ਵਿੱਚ ਕਲੀਫ਼ਟਨ ਬਰਾਊਨ ਅਤੇ ਕਾਰਲ ਕਰੋਬਰ ਨੇ ਇਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆ ਉਪਰ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘‘ਇਸ਼ੀ ਇਨ ਥ੍ਰੀ ਸੈਂਚਰੀਜ’’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।
ਇਹ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮੀ ਦੀ ਅਤੇ ਇਸ਼ੀ ਉਪਰ ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਸੀ।
ਕਰੋਬਰ ਨੇ ਪੰਜ ਆਨਰੇਰੀ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ - ਯੇਲ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ, ਹਰਵਾਰਡ, ਕੋਲੰਬੀਆ, ਸ਼ਿਕਾਗੋ।
ਮੀਰੋ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸੰਸਥਾ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਕਲਾਕਾਰ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰ ਸਕਣ।
ਖੋਸੇਪ ਯੂਈਸ ਸੇਰਤ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਣ।
ਖੋਆਨ ਮੀਰੋ ਸੰਸਥਾ ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਪੇਨੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ।
ਇਹ ਉਹ ਵੇਲਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਭਰੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜੇ ਉਹ ਗਾਇਕਾ ਕਿਸੇ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਘਰਾਣੇ ਵਿਚੋਂ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਿਜ਼ ਕੋਠੇ ਵਾਲੀ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਉਹ ਜਿਹੜੀ ਵੀ ਗਜ਼ਲ ਗਾਉਂਦੀ ਸੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਾਗ ਪ੍ਰਧਾਨ ਧੁਨਾਂ ਉਹ ਆਪ ਬਣਾਉਂਦੀ ਸੀ।
ਖ਼ਯਾਮ ਸਾਹਿਬ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈ ਤਰਜ਼ ’ਤੇ ਉਸ ਵਲੋਂ ਗਾਈ ‘ਮੇਰੇ ਹਮਨਫ਼ਸ ਮੇਰੇ ਹਮਨਵਾ…’ ਗਜ਼ਲ ਨੇ ਬਹੁਤ ਮਕਬੂਲੀਅਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੀਆਂ ਗਜ਼ਲਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਅਮਰਤਾ ਦੀ ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
1934 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮੈਗਾਫੋਨ ਰਿਕਾਰਡ ਕੰਪਨੀ ਤੋਂ ਕਈ ਗਜ਼ਲਾਂ, ਦਾਦਰਾ ਤੇ ਠੁਮਰੀ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਜਾਰੀ ਕਰਵਾਏ।
ਪਤੀ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ 1949 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਉ, ਲਖਨਊ ਲਈ ਤਿੰਨ ਗਜ਼ਲਾਂ ਗਾ ਕੇ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ।
ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਗਾਈ ਗਜ਼ਲ ‘ਦੀਵਾਨਾ ਬਨਾਨਾ ਹੈ ਤੋ…’ ਉਸਤਾਦ ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਸੰਦੀਦਾ ਗਜ਼ਲ ਹੈ।
‘ਵੋ ਜੋ ਹਮ ਮੇਂ ਤੁਮ ਮੇਂ ਕਰਾਰ ਥਾ, ਤੁਮਹੇਂ ਯਾਦ ਹੋ ਕਿ ਨ ਯਾਦ ਹੋ’ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਗਾਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਜ਼ਲ ਹੈ।
ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਗਾਈਆਂ ਗਜ਼ਲਾਂ ਅਜੋਕੀ ਸ਼ੋਰ-ਸ਼ਰਾਬੇ ਵਾਲੀ ਗਾਇਕੀ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀਆਂ ਸਗੋਂ ਮਨ ਨੂੰ ਸਕੂਨ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਉਸ ਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੰਚਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗਾਇਆ ਅਤੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਝੰਡਾ ਗੱਡਿਆ।
ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ 400 ਦਾਦਰਾ, ਠੁਮਰੀ ਅਤੇ ਗਜ਼ਲਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ‘ਮੁਮਤਾਜ ਬੇਗਮ’, ‘ਅਮੀਨਾ’, ‘ਜਵਾਨੀ ਕਾ ਨਸ਼ਾ’, ‘ਨਸੀਬ ਕਾ ਚੱਕਰ’ ਅਤੇ ਮਹਿਬੂਬ ਖਾਨ ਦੀ ਫਿਲਮ ‘ਰੋਟੀ’ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਰੋਟੀ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਤੇ 6 ਗਜ਼ਲਾਂ ਵੀ ਗਾਈਆਂ ਪਰ ਨਿਰਮਾਤਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਆਪਸੀ ਮਤਭੇਦਾਂ ਕਾਰਨ 4 ਗਜ਼ਲਾਂ ਫਿਲਮ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜੋ ਮੈਗਾਫੋਨ ਗ੍ਰਾਮੋਫੋਨ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ’ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।
ਸਤਿਆਜੀਤ ਰੇ ਦੀ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮ ‘ਜਲਸਾ ਘਰ’ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ।
ਉਸ ਦੀ ਕਬਰ ਲਖਨਊ ਦੇ ਠਾਕੁਰਗੰਜ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਘਰ, "ਪਸ਼ੰਦਾ ਬਾਗ" ਚ ਅੰਬਾਂ ਦਾ ਬਾਗ ਸੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਬਾਗ਼ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਹਿੱਸਾ ਵੱਧ ਰਹੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਲਪੇਟ 'ਚ ਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਬਰ ਟੁੱਟ ਗਈ।
ਲਾਲ ਪੱਕੇ ਇੱਟ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀਆਂ ਕਬਰਾਂ ਨੂੰ 2012 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੀਟਰਾ ਡੁਰਾ ਸਟਾਇਲ ਦੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਹਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਲਖਨਊ ਦੇ ਚਾਈਨਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ 1936 'ਚ ਉਸ ਦੇ ਬਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਅਖ਼ਤਰੀ ਬਾਈ ਫੈਜ਼ਾਬਾਦੀ, ਆਮ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬੇਗਮ ਅਖ਼ਤਰ , ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕਾ ਸੀ।
ਉਹ 15 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰੇਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ਨ ਦਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਲੋਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਨੇੜੇ ਬਲਰਾਮਪੁਰਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਸਮਾਰੋਹ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਹੁਣ ਉੱਨੀ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਜਿੰਨੀ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬੀਮਾਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿਸ ਤਣਾਅ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਹ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹਸਪਤਾਲ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ।
ਉਸ ਦੇ ਚੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀਰਾਨੰਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ, ਇੱਕ ਜੀਵਨੀ ਬੇਗਮ ਅਖਤਰ: ਦ ਸਟੋਰੀ ਆਫ਼ ਮਾਈ ਅੰਮੀ ਲਿੱਖੀ।
ਕਲਾ ਆਲੋਚਕ ਸ. ਕਾਲੀਦਾਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ "ਹੈ ਅਖ਼ਤਰੀ" ਨਾਮੀ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੀ।
ਅਖ਼ਤਰੀ ਬਾਈ ਫੈਜ਼ਾਬਾਦ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਅਕਤੂਬਰ 1914 ਨੂੰ ਅਸਗਰ ਹੁਸੈਨ, ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਮੁਸ਼ਤਰੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਜੁੜਵਾ ਧੀਆਂ ਜ਼ੋਹਰਾ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।
30 ਅਕਤੂਬਰ 1974 ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸਹੇਲੀ ਨੀਲਮ ਗਮਾਡੀਆ ਦੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਬੁਲਾਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਅੰਤਮ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਬਣ ਗਈ।
ਯਹੂਦੀ-ਵਿਰੋਧ ਇੱਕ ਕੌਮ, ਨਸਲ, ਧਰਮ ਜਾਂ ਜਾਤ ਵਜੋਂ ਯਹੂਦੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਵਿਤਕਰਾ, ਪੱਖਪਾਤ ਜਾਂ ਨਫ਼ਤਰ ਕਰਨ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਕਿਉਂਕਿ ਯਹੂਦੀ ਲੋਕ ਇੱਕ ਨਸਲੀ ਅਤੇ ਦੀਨੀ ਟੋਲੀ ਹਨ ਏਸੇ ਕਰ ਕੇ ਯਹੂਦੀ-ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਨਸਲਵਾਦ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਸੋਲਨ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੂਬੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਇਹ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਭਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਿਉਂਸਿਪਲ ਕਮੇਟੀ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਸ਼ਿਮਲਾ ਤੋਂ 46 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣੀ ਵੱਲ 1600 ਮੀਟਰ ਦੀ ਔਸਤ ਉਚਾਈ ਤੇ ਮੋਜੂਦ ਹੈ।
ਇਸ ਨੂੰ ਮਸ਼ਰੂਮ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤੀ ਦੇ ਕਾਰਣ ਭਾਰਤ ਦਾ ਮਸ਼ਰੂਮ ਸ਼ਹਿਰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਟਮਾਟਰਾਂ ਦੇ ਖੇਤੀ ਕਾਰਣ ਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਰੇਡ ਗੋਲਡ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰਾਣਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਂਡਵ ਪ੍ਰਵਾਸ ਜਲਾਵਤਨੀ ਦੇ ਦੌਰੇ ਵਿੱਚ ਇਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ।
ਇਸਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨਾ ਤਾ ਸ਼ਿਮਲਾ ਦੀ ਤਰਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਠੰਡਾ ਹੈ ਨਾ ਹੀ ਕਾਲਕਾ ਦੀ ਤਰਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮ।
ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਗੁਫਾ ਜਿਥੇ ਪਾਂਡਵ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਸੀ ਉਹ ਇਸ ਪਰਬਤ ਦੇ ਉਪਰ ਹੈ।
ਸੋਲਨ ਦੇ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚਿਲ ,ਦਿਓਦਾਰ ,ਬਾਨ ਤੇ ਕੈਲ ਤੇ ਪਾਇਨ ਦਰਖ਼ਤ ਆਦਿ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮੋਜੂਦ ਹਨ।
ਇਸਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਓਕ ਦੇ ਜੰਗਲ ,ਸਿਲਵਰ ਓਕ ,ਬੋਤਲ ਬ੍ਰਸ਼, ਘਾਹ, ਵੀਪਿੰਗ ਵਿਲੋ ਆੜੇ ਹੋਰ ਪੌਧੇ ਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਮੋਜੂਦ ਹੈ।
ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਨਾਏ ਨੇ ਇੱਕ ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਲਈ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਹਰ ਸਮੇਂ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹ ਪੜ੍ਹ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਲ-ਪਸੰਦ ਬਿੱਲੀਆ, ਕਾਟੋਆਂ, ਦੋਸਤਾਂ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ, ਆਦਿ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਫਲਸਤੀਨੀ ਦਾਦੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਗਈ।
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ "ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਬੱਚੀ ਸੀ ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, 1967 ਦੇ ਛੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ,ਉਹ ਸੈਨ ਐਂਟੋਨੀਓ, ਟੈਕਸਾਸ ਚਲੇ ਗਏ।
ਐਨਐਸਕੇ ਇਨਾਮ ਓਕਲਾਹੋਮਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਵਰਲਡ ਲਿਟਰੇਚਰ ਟੁਡੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਨਿਆਂਪੂਰਨ ਇਨਾਮ ਹੈ।
ਆਪਣੇ ਨਾਮਜ਼ਦ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਇਬਤਿਸਮ ਬਾਰਾਕਤ, ਜੁਰਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਨਾਓਮੀ ਨੂੰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਜੇਤੂ ਬਣਾਇਆ, ਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਨਾਓਮੀ ਦੀ ਪ੍ਰਚਲਤ ਮਨੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਘੱਟ ਸੁੰਦਰ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
" ਬਾਰਾਕਤ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ, "ਨਾਓਮੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗੀਤ, ਚਿੱਤਰਾਂ, ਰੰਗਾਂ, ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੂਝ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਸ਼ਰਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕੰਢੇ ਵਾਂਗ ਵਹਿ ਰਹੇ ਹਨ।
ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ-ਅਸਮਾਨਤਾ ਖੋਜਦੀ ਹੈ।
ਆਪਣੀ ਲੇਖਣੀ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ।
ਨਾਓਮੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪਸ ਜਿੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪੁਸ਼ਕਾਰਟ ਇਨਾਮ, ਜੇਨ ਐਡਮਜ਼ ਚਿਲਡਰਨ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ, ਪੈਟਰਸਨ ਕਵਿਤਾ ਇਨਾਮ, ਅਤੇ ਅਮੇਰਿਕਨ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ 2,000 ਵਿਟਰ ਬਾਇਨਰ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
1997 ਵਿੱਚ, ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਉਸ ਦੀ ਅਲਮਾ ਮੈਟਰ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਲੌਮਨਾ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।
ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨੇ ਨਾਓਮੀ ਦੀ ਲਿਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜੋ "ਉਮਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਰਵਿਘਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਪਹੁੰਚਯੋਗ, ਨਿੱਘੇ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਹਨ।
1978 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਮਾਈਕਲ ਨਾਓਮੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਟਾਰਨੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਤੇ ਭੁੱਖ, ਕਿਸ਼ੋਰ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਲਿਖਣ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਨੀ ਨੇ ਰੌਬਰਟ ਈ ਲੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲੇ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ 1974 ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਸੈਨ ਐਂਟੋਨੀਓ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ।
ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਚਾਰ ਸੌ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕਾਮਯਾਬੀ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਾਡੇ ਚੌਵੀ ਘੰਟੇ ਦੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਪੰਦਰਾਂ ਕੁ ਵਾਰ ਸੂਰਜ ਉਦੈ ਅਤੇ ਅਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚੌਵੀ ਘੰਟੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੁਲਾਡ਼ ਸਟੇਸ਼ਨ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਚੰਦ ਤਕ ਜਾ ਕੇ ਵਾਪਸ ਧਰਤੀ ਤਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਜਿੰਨੀ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵੀਹ ਨਵੰਬਰ 1998 ਨੂੰ ਕਜ਼ਾਖਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬੈਕੋਨੂਰ ਪੁਲਾੜੀ ਅੱਡੇ ਤੋਂ ਰੂਸੀ ਪਰੋਟਾਨ ਰਾਕੇਟ ਨੇ ਇਸ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਲਾੜ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਖੰਡ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਚਾਰ ਸੌ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਦੋ ਹਫ਼ਤੇ ਪਿੱਛੋਂ ਐਂਡੇਵਰ ਸ਼ਟਲ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਅਮਰੀਕੀ ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨਾਲ ਯੂਨਿਟੀ ਮਾਡਿਊਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ।
ਰੂਸੀ ਪੁਲਾੜ ਏਜੰਸੀ ਰਾਸ ਕਾਸਮਾਸ ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਪੁਲਾੜੀ ਸੰਸਥਾ ਨਾਸਾ ਪਿੱਛੋਂ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਅੱਗੇ ਆਏ।
ਜਾਪਾਨੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਪੇਸ ਏਜੰਸੀ ਤੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਪੇਸ ਏਜੰਸੀ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।
ਪਿਛਲੇ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਿਸ਼ਨ ਪੁਲਾੜ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਮੁਰੰਮਤ ਤੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਾਂਚ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਸਪੇਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਤਜਰਬੇ ਪੁਲਾੜ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਉੱਤੇ ਅਸਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ।
ਨਾਮਾਤਰ ਗੁਰੂਤਾ ਖਿੱਚ, ਇਕੱਲ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹਾਲਾਤ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ, ਜੀਵਾਂ, ਬਨਸਪਤੀ, ਧਾਤਾਂ, ਮਿਸ਼ਰਤ ਧਾਤਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਵਿਹਾਰ, ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਅੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਆਦਿ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲੈਣ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਪਕਰਣਾਂ, ਰਸਾਇਣਕ ਪਦਾਰਥਾਂ, ਮਸ਼ੀਨਰੀ, ਸਿਸਟਮਾਂ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਉੱਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸਪੇਸ ਕਰਾਫਟ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਬਾਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੁਲਾੜ ਅੱਡਾ ਜਾਂ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਪੇਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਧਰਤੀ ਦੁਆਲੇ ਹੇਠਲੀ ਪੰਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਲਾੜ ਅੱਡਾ ਜਾਂ ਰਹਿਣਯੋਗ ਬਣਾਉਟੀ ਉੱਪਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।
ਇਹਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਪੁਲਾੜੀ ਜਹਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਪ੍ਰੋਟਾਨ ਅਤੇ ਸੋਇਉਜ਼ ਰਾਕਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਾਗ਼ਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਸਾਡਾ ਬਹੁਚਰਚਿਤ ਸਮੀਖਿਆਕਾਰ ਹੈ ਤੇ ਉਹਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਸੰਬਧੀ ਭਾਟੀਆ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਹਿਰੰਗ, ਤੱਤਵਾਦੀ, ਵੇਰਵਾਮੁੱਖ, ਮਨੋਰਥਮੁੱਖ, ਪ੍ਰਯੋਜਨਮੁੱਖ ਸਮੀਖਿਆਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣਿਆ ਹੈ।
ਉਸਨੇ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਨਿਖੇੜਾ ਥਾਪਦਿਆਂ ਸੇਖੋਂ ਨੂੰ ਨਿਰਮਾਣੀ ਬਿਰਤੀ ਵਾਲਾ ਆਲੋਚਕ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਰਾਜਨੀਤਕ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਪ੍ਰਤੀ ਇਕਾਗਰ ਵਫ਼ਾ ਪਾਲਣ ਸਦਕਾ ਸੇਖੋਂ ਸਮੀਖਿਆ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਅਣਸਾਹਿਤ ਵਿਚਾਲੇ ਨਿਖੇੜਾ ਨਹੀਂ ਥਾਪ ਸਕੀ, ਉਹ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਸਰਲ ਸਰੰਚਨਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਜਟਿਲ ਨਹੀਂ।
ਭਾਟੀਆ ਨੇ ਵਾਸਤਵਿਕ ਸੰਸਾਰ, ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ, ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਮੈਟਾ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸੰਬਧੀ ਬੜੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਉਸਨੇ ਅੰਤਰੰਗ ਅਤੇ ਬਹਿਰੰਗ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦਾ ਹੀ ਨਿਖੇੜਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਸਗੋਂ ਆਤਮਭਾਵੀ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕੁ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਤਤਾਂ ਉੱਪਰ ਉਸਰੇ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਵੀ ਪਛਾਣਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰੰਗ ਜਾਂ ਬਹਿਰੰਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਰਗ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਿਧਾਂਤ, ਸਮੀਖਿਆ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਅੰਤਰ ਪ੍ਰਸਪਰ ਸੰਬਧ ਨੂੰ ਵੀ ਪਛਾਣਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵ-ਸੇਖੋਂ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ, ਉਸਦੀਆਂ ਜੁਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਯਤਨ ਹੈ।
ਉਸਨੇ ਪੂਰਵ-ਸੇਖੋਂ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਮੂਲ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਵਾਚਿਆ ਹੈ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮੈਟਾ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੇਠ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ।
ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰਿ. ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਮੋਹਣ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਅਤੇ ਡਾ.ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਉੱਪਰ ਖਾਸੀ ਠਿਠ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਸਮੇਂ ਉਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਲਗਭਗ ਸਮੁਚੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।
ਕਿਸਨ ਸਿੰਘ ਲੰਮੇ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਸਾ, ਨਿਖੇਧੀ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਮੈਟਾ ਸਮੀਖਿਆ ਦਾ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ।