polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਸਰੋਜਨੀ ਨਾਇਡੂ,ਕਾਮਰੇਡ ਨੰਬੂਦਰੀਪਾਦ,ਬੀ.ਟੀ.ਰੰਧੀਵੇ,ਹਰਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸੁਰਜੀਤ,ਅਜੈ ਘੋਸ਼,ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸੁਤੰਤਰ,ਕਾਮਰੇਡ ਬਾਬਾ ਬੂਝਾ ਸਿੰਘ,ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਕਨੇਡੀਅਨ, ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਮਲਹੋਤਰਾ, ਸੱਤਪਾਲ ਡਾਂਗ, ਵਿਮਲਾ ਡਾਂਗ, ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਿਲਗਾ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਜੰਡਿਆਲੇ ਆ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਸੇਧ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਪਰਚਾ 'ਕਿਰਤੀ' ਜੰਡਿਆਲੇ ਦੀ ਪੱਤੀ ਬੜੀ ਵਿੱਚ ਫੱਤੇਕਿਆਂ ਦੇ ਚੁਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਛਪਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਵਰਗੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ ਅਤੇ ਸਵਰਗੀ ਕਾਮਰੇਡ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੋ ਸੱਤਰਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੀਲੀਭੀਤ ਜਾ ਵਸੇ ਸਨ, ਨੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ।
ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀਆਂ ਲਗਪਗ ਸਾਰੀਆਂ ਕੌਮੀ ਤਹਿਰੀਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੇ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।
ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਤੁਰਨ ਵਾਲੇ ਜਥੇ 'ਝੰਡਿਆਂ ਵਾਲਾ ਚੌਂਕ' ਤੋਂ ਤੋਰੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਡਿਆਲਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅਗਾਂਹ-ਵਧੂ ਸੋਚ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਝੰਡਿਆਂ ਵਾਲੇ ਚੌਂਕ ਵਿੱਚ 'ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਲਾਇਬਰੇਰੀ' ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਦਾ ਵਡਮੁੱਲਾ ਭੰਡਾਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਜੰਡਿਆਲੇ ਦੀ ਛਿੰਝ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੌਮੀਂ ਪੱਧਰ ਦੇ ਪਹਿਲਵਾਨ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।
ਅੱਸੀਵਿਆਂ ਤੱਕ ਪਿੰਡ ਦੀ 'ਯੰਗ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ' ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ,ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਖੇਡਾਂ ਵਲੋਂ ਘਟ ਕੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਿਛਲੇ ਕੁੱਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵਾਲੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਡ ਮੇਲਾ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਵਾਲੇ ਛਿੰਝ ਪੁਆ ਕੇ ਖੇਡ ਜਗਤ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ ਤੋਂ ਸੁਰਖਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇਖਣ ਕੋਈ ਕਾਂਗਰਸੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਛਿੰਝ ਦੇ ਪਿੜ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਕਾਲੀ ਪੈਰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।
ਅਜਿਹੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਜੰਡਿਆਲੇ ਦਾ ਪਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ (ਬਿੱਸੇ ਕਿਆਂ ਦੇ ਟੱਬਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬੰਸ ਭਲਵਾਨ ਦਾ ਪੋਤਰਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ) ਨੇ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਚਮਕਾਇਆ ਹੈ।
ਮੰਜਕੀ ਸਪੋਰਟਸ ਐਂਡ ਵੈਲਫੇਅਰ ਕਲੱਬ ਜੰਡਿਆਲਾ ਵਲੋਂ ਸੰਨ 2014 ਤੋਂ ਹਰ ਸਾਲ ਕਬੱਡੀ ਦੇ ਮਹਾਂ-ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਰਵਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਬਹੁਤ ਮਕਬੂਲ ਹੋਏ ਹਨ।
ਨਰੋਈ ਸੋਚ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਇਸ ਉਪਰਾਲੇ ਨੂੰ ਦੇਸ਼- ਵਿਦੇਸ਼ ਦੇ ਖੇਡ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉੱਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਤੀਜੀ ਚੌਥਾਈ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਿਊਂਸਪੈਲਿਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਖਤ ਵਿਰੋਧ ਕਾਰਨ, ਅਠਾਰਾਂ ਸੌ ਬਹੱਤਰ ਵਿੱਚ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਪਰ ਸੰਨ 1998 ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਨੋਟੀਫੀਕੇਸ਼ਨ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਨਗਰ ਪੰਚਾਇਤ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਪਰ ਫਿਰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਰੋਧ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਦਰ ਹੀ ਨਗਰ ਪੰਚਾਇਤ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਜੰਡਿਆਲਾ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਆਮ ਕਰਕੇ ਮੰਨਣਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਾਹਰੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਾਲ-ਅਸਬਾਬ ਉੱਪਰ ਲੱਗਦੀ ਚੁੰਗੀ ਸੀ।
ਪਰ ਕੁਝ ਇੱਕ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁਕੰਮਲ ਪਰਜਾ ਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਯਕੀਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਨਗਰ ਪੰਚਾਇਤ ਕਾਰਨ ਅਫਸਰਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਕੁੱਝ ਰਾਜਸੀ ਵਿਅੱਕਤੀਆਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਨੋਟੀਫੀਕੇਸ਼ਨ ਰੱਦ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ।
ਦੁਆਬੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਕੱਢ ਪਿੰਡ ਜੰਡਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਭਾਵੇਂ ਪੰਚਾਇਤ ਹੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਦੀ ਐਮ.ਐਲ.ਏ. ਜਿੰਨੀ ਵੁੱਕਤ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜੰਡਿਆਲਾ ਦੇ ਲੋਕ ਰਾਜਸੀ,ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪੱਖੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਚੇਤੰਨ ਹਨ।
ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿਰਕੱਢ ਰਾਜਸੀ ਆਗੂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਜੰਡਿਆਲਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਕੋ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪੰਦਰਾਂ ਅਗੱਸਤ ਉਨੀ ਸੌ ਸੰਤਾਲੀ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਦੋ ਝੰਡੇ ਝੁਲਾਏ ਗਏ ਸਨ।
ਬਾਬਾ ਲਾਲ ਸਿੰਘ,ਬਾਬਾ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ,ਬਾਬਾ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ, ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਨੇ ਗਦਰ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸੁਰਖ ਕੀਤਾ।
ਭਾਈ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ,ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ,ਭਾਈ ਜੁਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ,ਬਾਬਾ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ,ਲਾਲਾ ਪਰਸ ਰਾਮ,ਜੈ ਸਿੰਘ,ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਕਿਰਤੀ,ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਡਾਂਗਾਂ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕੈਂਥ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।
ਉੰਝ ਤਾਂ ਜੌਹਲਾਂ ਦੇ ਪਰਵਾਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਜਾ ਜੁੜਦੀ ਹੈ ਪਰ ਜੰਡਿਆਲਾ ਦੇ ਜੌਹਲ ਆਪਣਾ ਹੁਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲਾ ਵਸੇਬਾ ਮੋਗਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਧੱਲੇਕੇ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਪਿੰਡ ਧੱਲੇਕੇ ਤੋਂ ਜਿਹੜੇ ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰ ਉੱਠਕੇ ਆਏ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੁਣ ਵਾਲੇ ਜੰਡਿਆਲੇ ਤੋਂ ਢਾਈ ਕੁ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਪਿੰਡ ਥਾਬਲਕੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਉਹ ਪਿੰਡ ਹੁਣ ਵੀ ਵਸਦਾ ਰਸਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜੰਡਿਆਲੇ ਵਾਂਗ ਵਧਿਆ ਫੁਲਿਆ ਨਹੀਂਂ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉੱਥੈ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੀ ਹੈ।
ਵਸਨੀਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਡਿੱਕੇ ਆਪਣੇ ਦੁਧਾਰੂ ਪਸ਼ੂ ਇਸ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਚਾਰਨ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਹ ਵਧੇਰੇ ਦੁੱਧ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
ਇਸ ਦਾ ਭੇਦ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਇਸ ਥਾਂ ਤੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸਾਰੇ ਛੱਪੜ ਦਾ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੈ।
ਇਹ ਢਾਬ ' ਬਾਂਅ ਦਾ ਛੱਪੜ ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੱਕਾ ਟਿਕਾਣਾ 'ਬਾਂਅ' ਨੇੜੇ ਹੀ ਕਰ ਲਿਆ।
ਬਾਕੀ ਜੌਹਲ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਅਜੇ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ।
ਜੰਡਿਆਲਾ ਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਜੰਡਿਆਲਾ ਮੰਜਕੀ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ 1426 ਵਿੱਚ ਲੱਧਾ ਨਾਮ ਦੇ ਜੌਹਲ ਜੱਟ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।
ਲੱਧਾ ਨੇ ਜਦੋਂ ਟਿਕਾਣਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜੰਡ ਦਾ ਪੇੜ ਲਾਕੇ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੂੜ੍ਹੀ ਗੱਡਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਜੰਡ ਦਾ ਉਹ ਪੇੜ ਅਜੇ ਵੀ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਅਸਮਾਨੀ ਬਿਜਲੀ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ ਰੁੰਡਮਰੁੰਡ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਦ ਫਿਰ ਹਰਾ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ।
ਦੰਦ ਕਥਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜੰਡ ਦਾ ਇਹ ਪੇੜ ਪਿਛਲੀਆਂ ਸੱਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਸੁੱਕ ਕੇ ਹਰਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਵਰਤਮਾਨ ਘਟਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਈ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਲੋਕ ਇਸ ਦੰਦ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਿਸੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਲੇ ਜਾਵੋ,ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਜੰਡਿਆਲੀਆ ਮਿਲ ਹੀ ਜਾਵੇਗਾ।
ਜੰਡਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੇਂ ਬਾਰਾਂ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਬੈਂਕਾਂ-ਪੰਜਾਬ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ,ਯੂਨੀਅਨ ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਡੀਆ,ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਡੀਆ,ਓਰੀਐਂਟਲ ਬੈਂਕ ਆਫ ਕਾਮਰਸ,ਕੇਨਰਾ ਬੈਂਕ,ਪੰਜਾਬ ਐਂਡ ਸਿੰਧ ਬੈਂਕ,ਆਈ.ਸੀ.ਆਈ.ਸੀ.ਆਈ.ਬੈਂਕ,ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੋਦਾ,ਯੂਕੋ ਬੈਂਕ,ਐੱਚ ਡੀ ਐੱਫ ਸੀ ਬੈਂਕ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੈਪੀਟਲ ਲੋਕਲ ਏਰੀਆ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੈਂਟਰਲ ਕੋ-ਆਪਰੇਟਿਵ ਬੈਂਕ ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ।
ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਰਧਾ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਛੇ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਗੁਰਦਵਾਰੇ,ਛੇ ਮੰਦਰ,ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ,ਇੱਕ ਖਾਨਗਾਹ ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਸੁਆਮੀ ਡੇਰਾ ਬਿਆਸ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ਾਖਾ ਉਸਾਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਜੰਡਿਆਲਾ ਤੋਂ ਨੂਰਮਹਿਲ ਰੋਡ ਤੇ ਗੁਰੁ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਦੇਹੁਰਾ ਸਾਹਿਬ ਹੈ।
ਜੰਡਿਆਲਾ ਦਾ ਮਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿੰਡ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਤਿੰਨ ਸੌ ਨੜ੍ਹਿਨਵੇ ਏਕੜ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਇਕਾਠ ਏਕੜ ਉੱਤੇ ਪਿੰਡ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਨੌਂ ਸੌ ਉਣੱਨਵੇਂ ਏਕੜ ਉੱਤੇ ਖੇਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੌ ਸਤਾਹਠ ਏਕੜ ਮੁਸ਼ਤਰਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੌ ਬਿਆਸੀ ਏਕੜ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਹੈ।
ਜੰਡਿਆਲਾ ਦੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੇਦ ਨੂੰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਿਆ।
ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਛੇ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਪੱਤੀ ਵਿਚੋਂ ਪੰਜਾਹ ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਹੋਏ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਪੱਤੀ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਪੱਤੀ ਮੋਹਣਪੁਰੀਆਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਹੈ।
ਚੜ੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਸੂਝ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਸ਼ਮਾਨ ਦਾ ਫਰਕ ਸੀ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੁਆਬੇ ਦੇ ਬੱਸਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇੱਕ 'ਸਤਲੁਜ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ' ਨਾਂ ਦੀ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਯੂਨੀਅਨ ਬਣਾਈ ਸੀ,ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੰਡਿਆਲਾ ਦੇ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ,ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਉੱਘਾ ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ।
'ਕਰਤਾਰ ਬੱਸ ਕੰਪਨੀ' ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਜਿਸਦੇ ਮਾਲਕ ਜੰਡਿਆਲਾ ਦੇ ਮਿਲਖਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ ਅਤੇ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ ਸਨ ਅਤੇ ਹੁਣ ਕਾਂਗਰਸੀ ਨੇਤਾ ਬਿਲਗੇ ਵਾਲਾ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਹੈਨਰੀ ਹੈ।
ਜੰਡਿਆਲਾ ਮੰਜਕੀ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਜੋ ਜਲੰਧਰ, ਫਗਵਾੜਾ, ਨਕੋਦਰ ਅਤੇ ਗੁਰਾਇਆਂ ਤੋਂ ਲਗਪਗ ਇੱਕੋ ਜਿੰਨੀ ਵਿੱਥ ਤੇ ਹੈ।
ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਈਆਂ ਸਨ ਇਸ ਕਰਕੇ ਬਾਬਾ ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ ਅਗਲੀਆਂ 1993 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਤੱਕ ਸਰਪੰਚ ਦੇ
ਉਸ ਨੇ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਕਰਨਲ ਨਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ।
ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਨੂੰ "ਪੱਬੀ" ਲਿਖਣ ਉੱਤੇ 1964 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਡਮੀ ਦਿੱਲੀ ਨੇ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦਾ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਪਰੀਸ਼ਦ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਹੋਈ ਅਤੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ ਕੌਮੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਹੀ।
ਉਹ ਪੈੱਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਬਿਨਾ ਤੇ ਉਹ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਇਸ ਗਲੋਬਲ ਸੰਗਠਨ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਈ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਤੋ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਦੂਜੀ ਕਵਿਤਰੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਇਸਤਰੀ ਮਨ ਦੀਆ ਉਮੰਗਾਂ ਤੇ ਸੱਧਰਾਂ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜ਼ਜ਼ਬਿਆ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਦੇ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਰਲਤਾ, ਡੂੰਘੀ ਤੀਬਰਤਾ, ਰਸ ਤੇ ਰੋਮਾਂਸ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਭਰਿਆ ਹੈ।
ਉਸਦੇ ਇਸਤਰੀ ਦਿਲ ਦੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਕੋਮਲਤਾ ਤੇ ਭਾਵ, ਮਧੁਰਤਾ, ਰਸੀਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਭਾਵ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰੋਮਾਂਸ ਭਿੱਜੇ ਰੰਗ ਵਿਚ ਹੀ ਵਧੇਰੇ ਨਿਖਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਕਵਿਤਾ ਫ਼ੈਸਨਦਾਰੀ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ, ਅਤਰ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਾ. ਨੂਰ ਹੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਏਨਾ-ਮਾਣ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ।
ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਨਾ ਪੈਣਾ ਸਗੋਂ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨਾ ਡਾ. ਨੂਰ ਦੀ ਫਿਤਰਤ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।
ਇੱਕ ਵਕਤ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਚੋਣ ਵੇਲੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਚੋਣ ਲੜਨ ਲਈ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਚੋਣ ਹਾਰਨ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਉਹ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਵਰਤਮਾਨ ਦੌਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਾਇਰ ਮੰਨਦਾ ਸੀ।
ਨੂਰ ਇੱਕ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕੀਤਿਆਂ ਆਪਣੀ ਤੋਰੇ ਤੁਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਢੋਲਾ ਗਾਉਣਾ, ਮਿਰਜ਼ੇ ਦੀ ਸੱਦ ਲਾਉਣੀ, ਪਰ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਮੁੱਖ-ਬੰਧ ਜਾਂ ਸੈਮੀਨਾਰ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਪਰਚਾ ਸਿਰਹਾਣੇ ਪਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਸਟੇਜਾਂ ਉਪਰ ਬੋਲਦਿਆਂ ਕਈ ਵਾਰ ਸਾਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਕੁਝ ਗਲਤ ਬੋਲ ਗਏ ਸਨ।
ਪਰ ਉਹ ਏਨੇ ਧੜੱਲੇ ਨਾਲ ਤੇ ਠਰੰਮੇ ਨਾਲ ਬੋਲਦੇ ਕਿ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੌਸਲਾਪਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।
ਤਾਮਿਲ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਬੋਲਦਿਆਂ ਤਾਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਭਾਸ਼ਾ ਗਰਦਾਨਿਆ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਕਿਹਾ।
ਨੂਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਸ ਵਿਦਵਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕੱਟਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਤਾਂ ਤਾਮਿਲ ਜਿੰਨੀ ਹੀ ਪੁਰਾਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।
ਆਪਣੇ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰੀ-ਆਰੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅੱਖਰੇ ਅਜਿਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਦ੍ਰਾਵੜੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹਨ।
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਥੀਸਜ਼ ਸੀ ਕਿ ਆਰੀਅਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਸੀ, ਗੂੰਗੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੋਵੇ ਪੰਜਾਬੀ ਹੀ ਸੀ।
ਕੋਟ ਕਪੂਰੇ ਦੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਡਾ. ਨੂਰ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਾਨਕਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਈ।
ਮਗਰੋਂ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਗਿਆਨੀ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਜਾਚਕ ਨੇ ਅੰਬਾਲੇ ਪ੍ਰੈਸ ਲਾ ਲਈ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਅੰਬਾਲੇ ਆ ਗਏ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੀ, ਪਰ ਮਗਰੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਐਮ.ਏ. ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਲੈਕਚਰਾਰ ਲੱਗੇ।
ਪਹਿਲਾਂ ਐਮ.ਏ. ਪੰਜਾਬੀ ਕਰਦਿਆਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਚੋਣ ਲੜੀ ਤੇ ਸਕੱਤਰ ਬਣੇ।
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਿਆਂ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿਚ ਰਹੇ।
ਮਗਰੋਂ ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਅਚਾਨਕ ਦਿੱਲੀ ਮੇਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਡਾ.ਨੂਰ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਾਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ।
ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਹੀ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲਈ ਰਜਿਸਟਰ ਹੋਏ।
ਉੱਤਰ-ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ, ਉੱਤਰ ਮਾਰਕਸਵਾਦ, ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ, ਉੱਤਰ ਬਸਤੀਵਾਦ ਸਬੰਧੀ ਉਹ ਬੜਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੀ।
ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣ ਕੇ ਡਾ.ਨੂਰ ਨੇ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਆਮ ਇਨਸਾਨ ਨਹੀਂ ਲਗਾ ਸਕਦਾ।
ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵਿਦਵਾਨ ਦਾ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਉਤੇ ਪੁੱਜਣਾ ਹੀ ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੀ।
ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਹਰ ਭਾਰਤੀ ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਲੇਖਕਾਂ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਉਠਾ ਰੱਖੀ ਹੋਵੇ।
ਡਾ. ਨੂਰ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿਚ ਲਿਆ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ।
ਆਲੋਚਨਾ ਪੁਸਤਕ ‘ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ’ ਲਈ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ’ਚ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਰਸਾਲੇ ‘ਸਮਦਰਸ਼ੀ’ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਰਹੇ।
ਡਾ.ਹਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਰਿਟਾ.ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਪੀ.ਏ.ਯੂ. ਲੁਧਿਆਣਾ, ਨਿਰਭੈ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਰਿਟਾ. ਡੀ.ਐਸ.ਪੀ. ਪੰਜਾਬ ਪੁਲੀਸ, ਨਜਿੰਦਰਪਾਲ ਸ਼ਰਮਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਮਰੀਕੀ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼, ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ ਰਿਟਾ. ਨਿਗਰਾਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸਿੰਚਾਈ ਵਿਭਾਗ,ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ, ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਗਿਆਨ ਚੰਦ ਸ਼ਰਮਾ,ਕੁਲਵੰਤ ਸ਼ਰਮਾ ਨਿਗਰਾਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਪੰਜਾਬ ਮੰਡੀ ਬੋਰਡ, ਬਲਜੀਤ ਸ਼ਰਮਾ ਮੈਨੇਜਰ ਵੀ.ਸੀ.ਐੱਲ. ਗਰੁੱਪ,ਸਵ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਤਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਅਤੇ ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕਰਨਲ ਭਾਰਤੀ ਥਲ ਸੈਨਾ।
ਸ਼ਿੰਦਰਪਾਲ ਸ਼ਰਮਾ ਰਿਟਾ. ਕਰਨਲ ਥਲ ਸੈਨਾ, ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਰਿਟਾ. ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਰਜਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ ਫਰੀਦਕੋਟ, ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਰਿਟਾ. ਐਕਸੀਅਨ ਭੂਮੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ, ਪ੍ਰੀਤਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਆਈ.ਪੀ.ਐਸ. ਯੂ.ਪੀ. ਕੇਡਰ, ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਰਿਟਾ. ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਜਸਵੀਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਪੋਰਟਸ ਪਟਿਆਲਾ, ਸੁਖਚੈਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਰਿਟਾ. ਕੋਚ ਵਾਲੀਬਾਲ, ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਰਿਟਾ. ਕਰਨਲ ਥਲ ਸੈਨਾ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ ਐਸ.ਡੀ.ਓ. ਸਿੰਚਾਈ ਵਿਭਾਗ, ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਰਿਟਾ. ਸੀਨੀਅਰ ਐਕਸੀਅਨ ਪੀ.ਐੱਸ.ਪੀ.ਸੀ.ਐੱਲ. ਤਰਸੇਮ ਲਾਲ ਸ਼ਰਮਾ ਰਿਟਾ. ਐਕਸੀਅਨ ਪੀ.ਐੱਸ.ਪੀ.ਸੀ.ਐੱਲ. , ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਬੈਂਕ ਮੈਨੇਜਰ,ਰਮਨਦੀਪ ਚਾਵਲਾ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਫ਼ੂਡ ਸਪਲਾਈ, ਮਿਸ ਉਪਿੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਬਰਾੜ ਸਹਾਇਕ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਨਾਇਬ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ, ਡਾ. ਗਗਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਬੀ.ਡੀ.ਐੱਸ., ਐਡਵੋਕੋਟ ਅਮੇਨਦੀਪ ਕੌਰ ਢਿੱਲੋਂ ਡਬਲ ਐਮ. ਏ. ਬੀ.ਐਡ.ਐਲ.ਐਲ. ਬੀ.,ਐਡਵੋਕੇਟ ਜਤਿੰਦਰਪਾਲ ਸ਼ਰਮਾ ਐਡਵੋਕੇਟ ਅਸ਼ੀਸ਼ ਗੋਇਲ, ਸੀ.ਏ. ਰੋਹਿਤ ਗੋਇਲ ਆਦਿ ਪਿੰਡ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰ ਹਨ।
ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਵਰਗੀ ਡੀ.ਐਸ.ਪੀ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਜਗਮੋਹਣ ਸਿੰਘ ਪੀ.ਪੀ.ਐਸ. ਅਫਸਰ, ਦੂਸਰਾ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਪੁਲੀਸ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਅਤੇ ਬੇਟੀ ਡਾ. ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਐਮ.ਡੀ. ਗਾਇਨੀ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੀਰਾ ਅਤੇ ਸੂਮਾ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੱਤੀਆਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ।
ਵੀਰੇ ਦੀ ਔਲਾਦ ਦੇ ਹਰੀਆ, ਆਸਾ, ਦੇਸੂ, ਲਖਮੀਰ, ਚੇਤਨ ਨਾਵਾਂ ਦੇ ਠੁਲੇ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਸੂਮੇ ਦੀ ਔਲਾਦ ਦੇ ਕਮਰਾ, ਅਮਰਾ ਅਤੇ ਗੋਲੂ ਠੁਲੇ ਬਣੇ।
ਅਮਰੇ ਦੇ ਅੱਗੇ ਕੋਈ ਔਲਾਦ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਠੁਲਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ।
ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਦੱਸਣ ਮੁਤਾਬਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫ਼ਕੀਰ ਸਮਾਲ ਖਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੰਚਾਇਤ ਐਕਟ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਨੋਖ ਸਿੰਘ ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਸਨ।
ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ,ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ,ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦਿਲਰਾਜ ਸਿੰਘ ਉਰਫ ਦਾਰਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਨੰਬਰਦਾਰ ਹਨ।
ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਐੱਸ.ਸੀ. ਕੋਟੇ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੰਬਰਦਾਰ ਹਨ।
ਇਸ ਪਿੰਡ ’ਚੋਂ ਅੱਗੇ 4 ਹੋਰ ਨਵੇਂ ਪਿੰਡ ਕੋਠੇ ਨਾਨਕ ਨਿਵਾਸ, ਕੋਠੇ ਜੀ.ਟੀ.ਬੀ. ਗੜ੍ਹ, ਕੋਠੇ ਸੰਗਤੀਸਰ ਅਤੇ ਸਮਾਲਸਰ ਖੁਰਦ ਬਣੇ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ, ਰੁਪਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਪਰਮਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ ਅਤੇ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਮੌਜੂਦਾ ਸਰਪੰਚ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਰਪੰਚ ਇੱਕ ਸੀ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿਕਾਸ ਪੱਖੋਂ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਪਿੰਡ ਪੰਜ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਸਫਾਈ ਪੱਖੋਂ, ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਪੱਖੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਛੜਿਆ ਹੋਇਆ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਰਪੰਚ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਵਿਕਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕੀਤੇ ਵਿਕਾਸ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗ਼ਲੀਆਂ,ਨਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਲਿਆਂ ਦੀ ਅੱਜ ਮੁਰੰਮਤ ਅਤੇ ਸਫ਼ਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਮਮੂਲੀ ਜਿਹੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਨਾਲ ਨਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਨਾਲੀਆਂ ਦਾ ਗੰਦਾ ਪਾਣੀ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਗ਼ਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਬਦਬੂਦਾਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਫੈਲਣ ਦਾ ਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਸੇ ਇਕੱਤਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ . ਬਣਾ ਕੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਪਰ ਜਲਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਬੰਦ ਕਰਨੀ ਪਈ ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਝੁਕਾਅ ਸ਼ੋਸ਼ਲ ਸਾਈਟਾਂ ਵੱਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।
ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫਿਰ, ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ, ਵੀਰਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਧੰਮੂ ਵਧੀਆ ਢਾਡੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਲਵੀਰ ਗਿੱਲ,ਰਾਜੂ ਸਰਾਂ,ਗੋਪੀ ਬਰਾੜ, ਬੱਬੂ ਸਲੀਮ, ਮਨਦੀਪ ਸਿੱਧੂ ਉਰਫ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਯਮਲਾ ਅਤੇ ਜਸਮੇਲ ਮੇਲੀ ਵੀ ਗਾਇਕੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸਮਤ ਅਜ਼ਮਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀ ਜੱਗੀ ਬਰਾੜ, ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ, ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ,ਚਰਨਜੀਤ ਗਿੱਲ, ਮਾਸਟਰ ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਜਗਤਾਰ ਸਮਾਲਸਰ, ਵਕੀਲ ਬਰਾੜ ਅਤੇ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਆਦਿ ਹਨ।
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਉਹ ਬੈਠਕ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਜਿਥੇ 1925-26 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਸੈਫੂਦੀਨ ਕਿਚਲੂ, ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ, ਡਾ. ਮਥੁਰਾ ਦਾਸ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਗੁਪਤ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਸੰਨ 1925 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਪੁਲੀਸ ਚੌਕੀ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ ਪਿੰਡ ’ਚੋਂ ਜੁਰਮਾਨਾ ਵਸੂਲ ਕੇ ਲਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਗੂ ਡਾ. ਸੈਫੂਦੀਨ ਕਿਚਲੂ, ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਅਤੇ ਡਾ. ਮਥਰਾ ਦਾਸ ਮਹਾਸ਼ਾ ਧਨੀ ਰਾਮ ਦੇ ਘਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਇਸ ਕਰਕੇ ਮਹਾਸ਼ਾ ਧਨੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਿਵਲ ਨਾ-ਫੁਰਮਾਨੀ ਅੰਦੋਲਨ ’ਚ ਕੈਦ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਮਹਾਸ਼ਾ ਧਨੀ ਰਾਮ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਮਹਾਸ਼ਾ ਰਾਮ ਸ਼ਰਨ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਸਾਥੀ ਸਨ।
ਪਿੰਡ ਸਮਾਲਸਰ ਦੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀ.ਐੱਚ.ਡੀ. ਹਾਸਲ ਸਿਵਲ-ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਰਹੇ ਸਤਵੰਤ ਸਿੰਘ ਮਘੇੜਾ ਹਨ, ਜੋ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਵਿਖੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ’ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹਨ।
ਰੂਸ, ਚੀਨ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ, ਕੈਨੇਡਾ ਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮੈਟਰੋ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਸਮੇਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਅੰਦਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਣ ਮਘੇੜਾ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਹੈ।
ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਈ.ਪੀ.ਐੱਸ.ਬੇਟਾ ਯੂ.ਪੀ. ਕਾਡਰ ਵਿੱਚ ਐੱਸ.ਐੱਸ.ਪੀ. ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਦੇ ਨਾਂ ਵੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅੰਦਰ ਵਰਨਣਯੋਗ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਡਾਕਟਰ ਰਾਜੀਵ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡੈਂਟਲ ਸਰਜਨ ਅਤੇ ਸਵ.ਪੰਡਿਤ ਲਾਲ ਚੰਦ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਪੋਤੀ ਮਮਤਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਟੈਕਨੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਐੱਮ.ਟੈੱਕ ਲਈ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਾਸੀ ਬਨਣਾ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿੱਚ ਮੀਲ-ਪੱਥਰ ਹਨ।
ਪਿੰਡ ਦੀ ਉੱਘੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਮਾਸਟਰ ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਦੀ ਹੋਣਹਾਰ ਬੇਟੀ ਸਿਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਬੌਟਨੀ ਵਿੱਚ ਪੀਐੱਚ.ਡੀ. ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਲੜਕੀ ਹੈ।
ਮਾਸਟਰ ਬਿਹਾਰੀ ਲਾਲ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਬਿਹਾਰੀ ਲਾਲ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਡਮੁੱਲਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ।
ਪਿੰਡ ਦੀ ਲੜਕੀ ਪਰਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀ ਜੱਗੀ ਬਰਾੜ ਇੱਕ ਨਾਮਵਰ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਗੁਰਬਤ ਦੀ ਮਾਰ ਝੱਲ ਕੇ ਐਮ.ਏ., ਬੀ.ਐੱਡ. ਅਤੇ ਯੂ.ਜੀ.ਸੀ. ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਸਿਮਰਨਜੋਤ ਕੌਰ ਪੁੱਤਰੀ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸਾਬਕਾ ਸਰਪੰਚ ਕੋਠੇ ਸੰਗਤੀਸਰ ਅਤੇ ਰਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਪੁੱਤਰੀ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਜੂਡੋ ਦੀਆਂ ਖਿਡਾਰਨਾਂ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।
ਪਿੰਡ ਦਾ ਮਿਸਤਰੀ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰ ਤੇ ਬੁੱਤਤਰਾਸ਼ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਲੱਕੜੀ ’ਚੋਂ ਤਰਾਸ਼ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਕਲਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਿਤਾ ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਧੀਆ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਸਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਨ 1948 ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੱਚ-ਖੰਡ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿਰਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ ਪਰ ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਰੁਖਸਤ ਹੋ ਗਏ।
ਸਮਾਲਸਰ"' ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ 500 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਇਸ ਨਹਿਰ ਉੱਪਰ ਮੱਲਕੇ ਰੋਡ ਵਾਲੇ ਪੁਲ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਰਾਜ ਵੇਲੇ ਦੇ ਬਣੇ ਘਰਾਟ ਤੇਜ਼ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾ ਕਾਰਨ ਡਿੱਗ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਘਰਾਟਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਹਿਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ‘ਤੇ ਹੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਡੇਢ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੀ ਪੁਰਾਣਾ ‘ਆਰਾਮਘਰ’ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਰੂਪ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲੀ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ’ਚੋਂ ਤਾਮਰ ਪੱਤਰ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ।
ਬਾਬਾ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ, ਬਾਬਾ ਹਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ, ਲਾਲਾ ਲੇਖ ਰਾਮ, ਰਾਮ ਦੱਤਾ ਸੂਦ, ਪੰਡਤ ਲਾਲ ਚੰਦ ਸ਼ਰਮਾ, ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਫਾਨੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਸਨ।
ਫੁੰਮਣ ਸਿੰਘ, ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਜੰਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਫੁੰਮਣ ਸਿੰਘ ਇਸ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਸਨ।
1965 ਦੇ ਮਹਾਵੀਰ ਚੱਕਰ ਵਿਜੇਤਾ ਨਾਇਕ ਸ਼ਹੀਦ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬੁੱਤ ਮੇਨ ਰੋਡ ਉੱਪਰ ਲੱਗਾ ਹੈ।
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਤਿੰਨ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਹਨ ਪਰ 1916 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ‘ਛੱਪੜ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ’ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਸਾਂਭੀ ਬੈਠਾ ਹੈ।
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਐੱਚ. ਕੇ. ਐੱਸ. ਮਾਡਲ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ,ਯੂਨੀਕ ਸਕੂਲ ਆਫ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਜਿਸ ਨੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਸਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਤਿੰਨ ਮਸੀਤਾਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲੇ ਵੇਲੇ ਫਿਰਕੂ ਅਨਸਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹੁਣ ਨਵੀਂ ਮਸੀਤ ਪੁਰਾਣੀ ਥਾਂ ਉਤੇ ਹੀ 1992 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਜਿਥੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਨਮਾਜ਼ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਛੁਆ-ਛਾਤ ਦੇ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਕਾਰਨ ਗਿੱਲਾਂ, ਸਿੱਧੂਆਂ, ਰਮਦਾਸੀਆਂ ਤੇ ਕਈ ਜੱਟਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੂਹੀਆਂ ਬਣਾ ਲਈਆਂ ਸਨ
ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਘਦੀ ਅਬੋਹਰ ਬਰਾਂਚ ਨਹਿਰ ਜਿੱਥੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨੂੰ ਚਾਰ ਚੰਨ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਇਸ ਉਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵੇਲੇ ਦੇ ਬਣੇ 200 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਪੁਰਾਣੇ ਦੋ ਉੱਚੇ ਪੁਲ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵਗੇ ਖੂਨ ਦੇ ਹੜ੍ਹ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਹਿਰਦੇਵੇਦਕ ਲੁੱਟੀ ਪੱਤ ਦੇਖ ਕੇ ਇੱਟ-ਦਰ-ਇੱਟ ਕਿਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਅਨੇਕਾਂ ਰਾਹਗੀਰਾਂ ਲਈ ਸਾਂਝ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।
11 ਦਸੰਬਰ 1946 - ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਿਯੁਕਤ - ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ, ਉਪ-ਚੇਅਰਮੈਨ ਹਰੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ ਮੁਖਰਜੀ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੀ.ਐਨ. ਰਾਉ
13 ਦਸੰਬਰ 1946 - ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ 'ਉਦੇਸ਼ ਮਤਾ' ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਬਣ ਗਿਆ।
ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਹੋਰ 6 ਮੈਂਬਰ ਸਨ: ਕੇ.ਐਮ.ਮੁਨਸ਼ੀ, ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਦੁਲਾਹ, ਅੱਲਾਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਸਵਾਮੀ ਅਈਅਰ, ਗੋਪਾਲਾ ਸਵਾਮੀ ਅਯੰਗਰ, ਐਨ. ਮਾਧਵ ਰਾਓ (ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬੀ.ਐਲ. ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਥਾਂ ਲਈ ਸੀ ਜਿੰਨ੍ਹਾ ਬਿਮਾਰ ਸਿਹਤ ਕਾਰਨ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ), ਟੀ.ਟੀ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮਾਚਾਰੀ
'ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ' 'ਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ।
ਤੇਲੰਗਾਣਾ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਬਿਹਾਰ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਪਰੀ ਸਦਨ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਧਾਨ ਪਰਿਸ਼ਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਰੇਕ ਰਾਜ‍ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜ‍ਪਾਲ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਰਾਜ‍ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਉਸ ਕੋਲ ਹੋਵੇਗੀ।
ਮੰਤਰੀ ਪਰਿਸ਼ਦ, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹੈ, ਰਾਜ‍ਪਾਲ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼‍ਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਰਾਜ‍ ਦੀ ਮੰਤਰੀ ਪਰਿਸ਼ਦ ਸਮੂਹਕ ਤੌਰ ਤੇ ਰਾਜ‍ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਉੱਤਰਦਾਈ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨ 'ਤੇ ਤਕਰੀਬਨ 64 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਹੋਏ।
ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਡਾ. ਭੀਮਰਾਓ ਅੰਬੇਦਕਰ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ 389 ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।
ਚੌਥੀ ਅਨੁਸੂਚੀ - , 80 ] - ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਸੰਘ ਰਾਜ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ।
ਪੰਜਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ - ] - ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਨਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਸਬੰਧਤ ਨਿਰਦੇਸ਼।
ਭਾਰਤ, ਸੰਸਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਆਜਾਦ, ਪ੍ਰਭੁਸੱਤਾਸੰਪੰਨ, ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਲੋਕਤੰਤਰਾਤਮਕ ਲੋਕ-ਰਾਜ ਹੈ।
26 ਜਨਵਰੀ ਦਾ ਦਿਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਖਰੜਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੋਣ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀਆਂ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
389 ਮੈਂਬਰੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਨੂੰ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਖਰੜਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਲੱਗੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 165 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ ਗਿਆਰਾਂ ਸੈਸ਼ਨ ਹੋਏ।
1928 ਵਿੱਚ, ਆਲ ਪਾਰਟੀਜ਼ ਕਾਨਫਰੰਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ ਬੁਲਾਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਹਿਰੂ ਰਿਪੋਰਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਛੇਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ - , 275 ] - ਅਸਾਮ, ਮੇਘਾਲਿਆ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਅਤੇ ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਸਬੰਧਤ ਨਿਰਦੇਸ਼।
ਸੱਤਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ - - ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੂਚੀਆਂ - ਸੰਘ ਸੂਚੀ, ਰਾਜ ਸੂਚੀ, ਸਮਵਰਤੀ ਸੂਚੀ।
ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀਆਂ ਸੱਤਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਅਤੇ ਰਾਜ‍ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਧਾਰਾਵਾਂ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਤੋਂ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ
ਗਣੇਸ਼ ਵਾਸੁਦੇਵ ਮਾਵਲੰਕਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ, ਗਣਤੰਤਰ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੇ ਸਪੀਕਰ ਸਨ।
ਉਹ ਅਜ਼ਾਦੀ ਸੈਨਾਪਤੀ ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵੀ ਵੀ ਗਿਰੀ ਦਾ ਪੋਤਰਾ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇਤਾ ਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਗਿਰੀ ਦਾ ਭਾਣਜਾ ਹੈ।
ਸਮਾਜਕ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਤੱਲੀਨਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਬਧਤਾ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗਰੈਜੁਏਟ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।
ਇਸ ਨੇ ੧੯੮੦ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਈਟਡ ਨਿਊਜ ਆਫ ਇੰਡਿਆ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉਪਰਲਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਇਨਾਮ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਦਸ ਸਾਲ ਤੱਕ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਬਲਿਟਜ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ ਲਘੂ ਸਮਾਚਾਰ-ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਪੇਸ਼ਾ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਰੁਪ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਉਪ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਰੁਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਪਿਛਲੇ ਪੰਝੀ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸੋਫੀਆ ਪਾਲੀਟੇਕਨਿਕ" ਅਤੇ ਚੇਨਈ ਦੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕਾਲਜ ਆਫ ਜਰਨਲਿਜਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ ਪ੍ਰਾਧਿਆਪਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਗੈਟ ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਧੀਆਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੈਰਜਮਹੂਰੀ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਜਿਨੇਵਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲੋਕ ਨਿਯਮ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਉਹ ਕਿਸੇ ਲੋਕਲ ਪੰਚਾਇਤ ਨੇਤਾ ਦੀ ਰਾਏ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੈਂਸਲਿਆਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ।
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਸਟਮਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸਤਹੀ ਹੈ, ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਮੰਡੀ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਚਿੱਤਰ ਪੱਖ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਾਇਦਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਵਾਦ ਤੋਂ ਫ਼ਾਇਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਉਂਜ ਵੀ, ਉਦਾਰੀਕਰਣ ਪਰਿਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਨੱਬੇ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਾਊਥ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਉੱਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਸੀ।
ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਵਸਰਵਾਦ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਪਰਬੰਧਨ ਨੇ ਦੂਜੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਬਾਹਰੀ ਹੈ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਾਰਥਕ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ।
ਪਾਲਾਗੰਮੀ ਸਾਈਨਾਥ ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਫੋਟੋਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਨੂੰ ਸਮਾਜਕ ਸਮਸਿਆਵਾਂ, ਪੇਂਡੂ ਹਾਲਾਤਾਂ, ਗਰੀਬੀ, ਕਿਸਾਨ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਘਾਤਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖਬਾਰ ਦ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਦ ਵੇਵਸਾਈਟ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ।
ਹਿੰਦੂ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ 6 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਅਮਰਤਿਆ ਸੇਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਹੈ।
ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੱਜਾਂ ਕੋਲ ਇੱਕ ਵੀ ਪੁਲਿਸ ਸਿਪਾਹੀ ਜਿੰਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਜੱਜ ਕਨੂੰਨ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਲਿਖ ਸਕਦੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋਨਾਂ ਪੱਖਾਂ ਦੇ ਸਿੱਖਿਅਤ ਵਕੀਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਰਾਜ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਉਸ ਵੱਲ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਹ 1950 ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀ ਇੱਕ ਅਸਲ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਅਨਵਰ ਮਸੂਦ ਨਾਲ਼ ਖੁਦ ਉਸਦੀ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਘਟੀ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਸੀ।
ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਟ-ਕੁੱਟ ਕੇ ਲਗਭਗ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਇਹ ਅਲਾਮਾ ਇਕਬਾਲ ਦੀ ਏਕ ਪਹਾੜ ਔਰ ਗੁਲੇਹਰੀ ਵਰਗੀ ਗੈਰ-ਤਾਲਬੱਧ ਯੋਜਨਾ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ।
ਕਵਿਤਾ ਸਮੀਖਿਅਕ ਪਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਅਨਵਰ ਮਸੂਦ ਬਾਰੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਕਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਦੁਰਲੱਭ ਦਾਤ ਹੈ”।
ਉਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਲਿਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਾ ਹੋਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਇੰਤਹਾ ਕਾਵਿ-ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ।
ਫਿਰ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਿੰਡੀਗੇਬ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਦਲਣੇ ਪਏ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣੀਆਂ ਹੀ ਸਤਰਾਂ ਲੈ ਕੇ ਆਈ ਹੈ।
ਇਹ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖੀ ਜਾਣੀ ਸੀ- ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਲੈ ਕੇ ਜਨਮੀ ਕਵਿਤਾ, ਨਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਨਾਲ਼ ਧੱਕਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਬਾਰੇ ਅਨਵਰ ਦੀ ਅਤਿਅੰਤ ਭਾਵਨਾ-ਭਿੱਜੀ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਕਵਿਤਾਅਕਸਰ ਮਸੂਦ ਸਾਲਾਨਾ ਮੁਸ਼ਾਇਰਿਆਂ , ਮਾਂ ਦਿਵਸ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਇਕੱਠਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਜਿਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 11 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ।
ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲ਼ਿਆ ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ, ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬ ਦੇ 40 ਐਡੀਸ਼ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਸ਼ਾਇਰ ਅਨਵਰ ਮਸੂਦ ਆਪਣੇ ਸਨਕੀ ਹਾਸੇ ਅਤੇ ਹਾਸਰਸੀ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ।
ਅੰਬੜੀ ਉਸਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੇਅੰਤ ਪਿਆਰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਅਨਵਰ ਮਸੂਦ ਅਕਸਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੀ:
1891 ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ਰਰ ਨੂੰ ਨਵਾਬ ਵਕਾਰ ਉਲ ਮਲਿਕ ਦੇ ਪਾਸ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਜ਼ਮਤ ਮਿਲ ਗਈ।
ਰਵਾਨਗੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਰਰ ਨੇ ਤਿੰਨ ਨਾਵਲ, ਦਿਲਕਸ਼, ਜ਼ੈਦ ਵ ਹਿਲਾਵੋਹ ਔਰ ਯੂਸੁਫ਼ ਵ ਨਜਮਾ ਲਿਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਗ਼ੈਰ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤਾ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਖ਼ਰੀ ਦੋ ਨੂੰ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਰ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤਾ, ਲੇਕਿਨ ਜ਼ੈਦ ਵ ਹਿਲਾਵੋਹ ਦਾ ਨਾਮ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਕੇ ਫ਼ਲੋਰਾ ਫਲੋਰੰਡਾ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
ਅਵਧ ਪੰਚ ਦੀ ਮੁਲਾਜ਼ਮਤ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਰਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਮੌਲਵੀ ਅਬਦ ਅਲਬਾਸਤ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਹਿਸ਼ਰ ਨਾਮੀ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ ਰਿਸਾਲਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।
ਖ਼ਿਆਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਰਸਾਲੇ ਦੀ ਸ਼ੋਹਰਤ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਅਵਧ ਪੰਚ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਬਣਾ ਕੇ ਭੇਜ ਦਿਤਾ ਗਿਆ।
ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਲੋਂ ਲਖਨਊ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਇਜ਼ਾਜ਼ਤ ਨਾ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਉਹ ਅਵਧ ਪੰਚ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਕੇ ਵਾਪਸ ਲਖਨਊ ਆ ਗਿਆ।
ਕਲਕੱਤਾ ਕਿਆਮ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਰਾਰ ਨੇ ਲਖਨਊ ਦੇ ਇੱਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਅਵਧ ਪੰਚ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਲਖਨਊ ਵਾਪਸ ਆਕੇ ਮੁਣਸ਼ੀ ਅਹਿਮਦ ਅਲੀ ਕਸਮੰਡਵੀ ਨੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਮੂਨ ਲਿਖਣ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਵਾਇਆ।
ਮਜ਼ਮੂਨ ਮਕਬੂਲ ਹੋਣ ਲੱਗੇ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 1880 ਵਿੱਚ ਲਖਨਊ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੇ ਮੁਣਸ਼ੀ ਨਵਲ ਕਿਸ਼ੋਰ ਨੇ ਸ਼ਰਰ ਨੂੰ ਅਵਧ ਪੰਚ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਅਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਿਆ।
ਮਲਕ ਅਬਦ ਅਲ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਵਰਜਨਾ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲ ਸੀ ਜੋ 1888 ਵਿੱਚ ਕਿਸਤਵਾਰ ਛਪਿਆ।
1890 ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ਰਰ ਨੇ ਇਸਲਾਮੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਆਤ ਦੇ ਬਾਰੇ ਮਹਜ਼ਬ ਨਾਮੀ ਰਿਸਾਲਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਮਾਲੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੌਲਾਨਾ ਨੇ ਦਰਜ਼ਨਾਂ ਮਜ਼ਮੂਨ ਲਿਖੇ ਜੋ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਕਈ ਜਿਲਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਾਮੀਨ ਸ਼ਰਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਛਪੇ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਸਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦ ਨਜ਼ਮ ਅਤੇ ਮਾਰਾ-ਏ-ਨਜ਼ਮ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਮ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਅਹਿਮ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਦੀ ਸੂਰਤ ਇਖ਼ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ।