polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
"ਮਿੱਥਾਂ"ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸਗੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਉਦੋਂ ਸੁਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬਾਸਕਮ ਆਪਣੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਪ੍ਰਕਾਰਜਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ:
"ਫਰਾਈਡ"ਦੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਘੋਰ ਨਿਰਾਸ਼ਾ,ਜ਼ਬਰ ਜਦੋਂ ਸਮਾਜ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਉਪਰ ਥੋਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਕਲਪਨਾ ਰਾਹੀਂ ਭਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਜ਼ਬਰ ਜਿਨਸੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਉਪਰ ਹੱਸਣਾ ਜਾਂ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਣਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਉਹ ਮਨਾਹੀਆਂ ਜੋ ਵਰਜਿਤ ਹਨ।
ਵਿਅਕਤੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾ ਰਾਹੀਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਚਲੇ ਆ ਰਹੇ ਪੈਟਰਨਾਂ ਨਾਲ ਅਸਿਹਮਤੀ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸਨੂੰ ਸ਼ੱਕੀ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਠਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਧਾਰਮਿਕ ਹੋਣ ਜਾਂ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ, ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮਿੱਥ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਨੈਤਿਕ ਜਾਨਵਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਇੱਕ ਮੁਹਾਵਰਾ ਜਾਂ ਅਖਾਉਤਾਂ, ਇਸ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮੈਲੀਨੋਵਸਕੀ ਦੀ ਇਹ ਟਿੱਪਣੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਸਵਿਕਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਵਿਲੀਅਮ ਆਰ . ਬਾਸਕਮ ਨੇ ਵਿਸਕੋਂਸਿਲ-ਮੈਡੀਸਨ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬੀ.ਏ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1939 ਈ.ਵਿਚ ਮੈਲਵਿਲੀ ਜੇ.ਹਿਰਲਕੋਵੀਤਸ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਮਾਨਵਵਿਗਿਆਨ ਉਤੇ ਨੋਰਥਵੈਸਟਰਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ ਕੀਤੀ।
ਉਨ੍ਹਾ ਨੇ ਨੋਰਥਵੈਸਟਰਨ, ਕੈਮਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਬਰਕਲੀ ਵਿੱਚ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜਾਇਆ।
ਬਾਸਕਮ ਪੱਛਮੀ-ਅਫਰੀਕਾ-ਡਇਸਪੋਰਾ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਕਰ ਨਾਇਜੀਰਿਆ ਵਿਚਲੇ ਯੁਰੋਬਾ ਦੇ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਸੀ।
ਇਹ ਤੱਥ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਅਜੀਬ ਅਤੇ ਅਧੂਰੇ ਹਨ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਹੈ,ਅਸਲ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਲਈ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਉਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ੋਰ ਮੈਲੀਨੋਵਸਕੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਵਾਰ ਵਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿੱਥ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਠਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾ ਦੇ ਕੇ ਅਸਲ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
"ਬਾਸਕਮ" ਨੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਦਰਭ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ ਉਪਰ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆਂ ਜਾ ਸਕੇ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਅਲੱਗ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮੌਖਿਕ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਜਿਹੇ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਸਾਹਿਤਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸਗੋਂ ਵਿਆਪਕ ਅਧਾਰ ਤੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਆਪਣੇ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ "ਬਾਸਕਮ" ਨੇ "ਮੈਲਿਨੋਵਸਕੀ" ਦੇ ਮਿੱਥ ਬਾਰੇ ਦਿਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵੱਲ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿਚਲੇ ਖਲਾਅ ਨੂੰ ਭਰਨ ਲਈ, ਸਾਂਝੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਲਈ, ਸਾਂਝੀਆਂ ਚਿੰਤਾਂਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।
ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਤੱਕ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਵਿਲੀਅਮ ਆਰ . ਬਾਸਕਮ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕਨ ਲੋਕਧਾਰਾ -ਮਾਨਵਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਦਾ ਸੰਚਾਲਕ ਸੀ।
ਵਿਲੀਅਮ ਆਰ . ਬਾਸਕਮ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਭਿਆਚਾਰ ਮਨੁਖ ਦੀ 'ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਰਾਸਤ' ਅਤੇ 'ਲੋੜਾਂ ਦਾ ਮਨੁਖ-ਸਿਰਜਿਤ ਭਾਗ' ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੂਪ,ਜੋ ਕੇ ਸਿਖਲਾਈ ਰਾਹੀਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਖਾਸ ਪੈਟਰਣ ਜੋ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਪ੍ਰਤਿਮਾਨਾਂ ਅਨੁਰੂਪ ਬਣੇ ਹੋਣ,ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੋਰ ਤੇ ਵਿਦਮਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਸੀਮਾਵਰਤੀ ਸਥਿਤੀ ਜੋ ਮੌਖਿਕ ਤੱਥਾਂ ਨੇ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਅਜਿਹੇ ਡਾਟਾ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਰਵਾਇਤੀ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਾ ਸਾ਼ਇਦ ਇਸ ਦੀ ਮੁੱਖ ਰੁਕਾਵਟ ਹੈ ਸੋ ਕਿ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ।
ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਕੰਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਪਰਪੱਕਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਸਦੇ‌ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਮਿਥਾਂ ਨੈਤਿਕਤਾ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਿਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਨੋਰੰਜਨ ਸਪਸ਼ਟ ਤੋਰ ਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈਂ ਪਰ ਸਿਰਫ ਮੰਨੋਰੰਜ਼ਨ ਲਈ ਲੋਕਧਾਰਾ ਨੂੰ ਰੱਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰੱਤਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਾਸੇ - ਮਖੋਲਾਂ ਦੇ ਥੱਲੇ ਡੂੰਘਾ ਅਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮੈਲੀਨੋਵਸਕੀ ਦੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਨੂੰ, ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਦਰਭ ਨੂੰ ਛੋਂਹਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ‘ਮਹਤ੍ਰ’ ਅਤੇ ’ਕਾਵਿ’ ਦਾ ਸਮਸਤ ਰੂਪ ਹੈ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮਹਾਨ ਕਾਵਿ।
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਸਰਬ ਪ੍ਰਥਮ ਵਰਤੋਂ ਬਾਲਮੀਕੀ ਰਮਾਇਣ ਦੇ ਉਤਰ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਲਵਕੁਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਰਮਾਇਣ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ ਕਿ ਇਸ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਹੈ ?
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾ ਦਾ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਸਹਾਮਣੇ ਆਏ ਹਨ—ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦਾ ਅਕਾਰ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਪੁਰਸ਼ ਦਾ ਚਿੱਤਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਰਚੈਤਾ ਕੋਈ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਮੁਨੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਰ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸ਼ਤ੍ਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਭਾਮਹ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਸਰਗ-ਬੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕੋਈ ਉਦਾਤ ਚਰਿਤ੍ਰ ਵਾਲਾ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ ਉਸਦਾ ਨਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ ਚਿਤਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲਾ ਚਰਨ ਅਤੇ ਕਥਾ ਵਸਤੂ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਾਰ,ਵਿਆਹ,ਕੁਮਾਰਜਨਮ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਮਸਵਰਾਂ ਅਤੇ ਨਾਇਕ ਦਾ ਉਥਾਨ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਟਕੀ ਸੰਧੀਆਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਛੰਦ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸੁਣਨ ਵਿਚਤ ਹੁਥਤ ਸੁਖਾਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਪ੍ਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਜ਼ਾਦਾਨਾ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪੂਰਬ ਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵਰਗਾ ਡੂੰਘਾ ਸੰਪਰਕ ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਣਾਲੀ ਦੀ ਪ੍ਤੀਨਿੱਧ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੇ ਹੀ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਆਲੋਚਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਮਹ,ਦੰਡੀ,ਰੁਦ੍ਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਦੇ ਨਾਮ ਉਲੇਖਨੀ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦੇ ਸਰੂਪ ਬਾਰੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਗ੍ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਨਣਾਂ ਪਾਇਆ ਹੈ।
ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਵਰਣਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ ਜਿਵੇਂ ਕੁਦਰਤ,ਸ਼ਹਿਰ,ਸਮੁੰਦਰ,ਚੰਨ ਦਾ ਚੜਾਓ,ਸੂਰਜ ਦਾ ਚੜਾਓ,ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ,ਵਿਆਹ,ਰਾਜਦੂਤਾਂ ਦਾ ਯੁੱਧ,ਨਾਇਕ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ।
ਨਾਇਕ ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਉੱਚ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਜੰਮ ਪਲ ਹੋਵੇ,ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਾਇਕ ਦੇ ਧੀਰਜ ਵਾਲੇ,ਉੱਚਤਾ ਵਾਲੇ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਭਾਮਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਥ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਗੁਣ ਲੱਛਣ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਹਨ:
ਰੁਦ੍ਟ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਥ "ਕਾਵਿਆਲੰਕਾਰ" ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦੇ ਸਰੂਪ ਬਾਰੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ:
ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਨੇ "ਸਾਹਿਤਯ ਦਰਪਣ"ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਲੱਛਣ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਸਰਗ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਛੰਦ ਬਦਲ ਜਾਵੇ ਪਰ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਵਹਿਣ ਨੂੰ ਨਿਰਵਿਘਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈਇਕੋ ਤਰਾਂ ਦੇ ਛੰਦ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਜੀਵਨ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਚਿੱਤਰਣ ਅਤੇ ਪ੍ਧਾਨ ਕਥਾ ਅਤੇ ਘਟਨਾ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੁਆਰਾ ਕੁਦਰਤ,ਨਗਰ,ਦੇਸ਼ ਆਦਿ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦਾ ਆਰੰਭ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ,ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਜਾਂ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਵਿਬੰਧ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮੁੱਢ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲਾਚਰਣ,ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਬੰਦਨਾ,ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ,ਸੱਜਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਸੰਸਾ,ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਜੀ ਹੋਈ ਜਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਨਾਇਕ ,ਸਰਬ ਗੁਣ ਭਰਪੂਰ ,ਬਰਾਹਮਣ,ਸੂਰਮਾ ਬਹਾਦਰ,ਜੇਤੂ,ਮਹਾਂਬਲੀ,ਨੀਤੀਵਾਨ ਅਤੇ ਸੁਯੋਗ ਰਾਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਥਾਨਕ ਇਤਿਹਾਸ,ਲੋਕਕਥਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੰਗੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ,ਵੀਰ ਰਸ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਇੱਕ ਪ੍ਧਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਬਾਕੀ ਸਹਾਇਕ ਰਸ ਹੋਣ।
ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਸਰਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ,ਪਰ ਸਰਗ ਨਾਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਛੋਟੇ ਹੋਣ।
ਦੈਵੀ ਤੇ ਪਰਾਸਰੀਰਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਪਰ ਗੈਰ ਕੁਦਰਤੀ,ਅਣਹੋਣੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਹੀਂ।
ਧਰਮ,ਅਰਥ,ਕਾਮ ਤੇ ਮੋਕਸ਼ ਇਹਨਾਂ ਚਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ 13009/10 ਹਾਵੜਾ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਦੂਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਵਿੱਚ 1 ਏਸੀ 2 ਟੀਯਰ, 3 ਏਸੀ 3 ਟੀਯਰ, 11 ਸਲੀਪਰ ਕਲਾਸ, 3 ਸਾਧਾਰਨ ਅਣਰਾਖਵੇਂ ਤੇ 2 ਡੱਬੇ ਬੈਠਕ ਅਤੇ ਸਹਿਸਮਾਨ ਦੀ ਰੇਕ ਹੈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਯਾਨ ਦਾ ਡੱਬਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੇਲ ਸੇਵਾ ਰਵਾਇਤੀ ਹੈ, ਡੱਬਿਆਂ ਦਾ ਸੰਗਠਨ ਮੰਗ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲ ਦੇ ਇਖਤਿਆਰੀ ਸੁਧਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
13009/10 ਹਾਵੜਾ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਦੂਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਹਾਵੜਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਰਧਮਾਨ ਜੰਕਸ਼ਨ, ਘਨਬਾਅਦ ਜੰਕਸ਼ਨ, ਗਯਾ ਜੰਕਸ਼ਨ, ਮੁਗਲਸਰਾਏ ਜੰਕਸ਼ਨ, ਫੌਜਾਬਾਦ ਜੰਕਸ਼ਨ, ਲਖਨਊ ਜੰਕਸ਼ਨ ਐਨ.ਆਰ, ਸ਼ਾਹਜਹਾਂਪੁਰ, ਬਰੇਲੀ, ਮੁਰਾਦਾਬਾਦ, ਨਜੀਬਾਬਾਦ ਜੰਕਸ਼ਨ, ਹਰਿਦੁਆਰ ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੋ ਹੋਕੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
ਰਸਤਾ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤਕ ਇਲੈਕਰਿਫ਼ਾਈਡ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇਹ ਹਾਵੜਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਮੁਗਲਸਰਾਏ ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੱਕ ਹਾਵੜਾ ਆਧਾਰਿਤ ਡੱਬਲਯੂ.ਏ.ਪੀ-4 ਨਾਲ ਖਿਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਲਈ ਰੇਲਗੱਡੀ ਨੂੰ ਲਖਨਊ ਜਾਂ ਤੁਗਲਕਾਬਾਦ ਆਧਾਰਿਤ 3 ਏ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਅਗਸਤ 1965 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਤਹਿਤ ਕਸ਼ਮੀਰ ਅੰਦਰ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਭੇਜੀ।
ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ 28 ਅਗਸਤ, 1965 ਨੂੰ ਰਣਨੀਤਕ ਅਹਿਮੀਅਤ ਵਾਲੇ ਹਾਜੀ ਪੀਰ ਦੱਰੇ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲੱਗ ਗਈ।
ਫਿਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਅਖਨੂਰ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਗਰੈਂਡ ਸਲੈਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਆਸਲ ਉਤਾੜ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਡਵੀਜ਼ਨ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੰਬੀ ਗਈ।
ਜਨਰਲ ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਰਾਵੀ ਪੁਲ ਤੱਕ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਹੀਂ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਜਨਰਲ ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਟੀਚਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਵਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਪੈਟਨ ਟੈਂਕਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦਾ ਸੀ।
1965 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਹਮਲਾ ਸੈਂਕੜੇ ਘੁਸਪੈਠੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕਸ਼ਮੀਰ 'ਚ ਚੋਰੀ-ਛੁਪੇ ਆ ਜਾਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਭੁੱਟੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘੁਸਪੈਠੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਜਾਹਦੀਨ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਦੂਤ ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਯੂਬ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਇਸ ਭਰੋਸੇ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਛਪੀ ਸੀ ਕਿ ਬਿਹਤਰ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰ ਕਦਮ ਬਦਲੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਦਮ ਉਠਾਏਗਾ।
ਇਹ ਦੱਰਾ ਪੁੰਛ ਅਤੇ ਉਰੀ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਧਿਕਾਰਤ ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹੀ ਰਸਤਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਧਿਕਾਰਤ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਬੇਸ ਕੈਂਪਾਂ ਅਤੇ ਪੁੰਛ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਘੁਸਪੈਠੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲਿੰਕ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਗਿਬਰਾਲਟਰ ਵੇਲੇ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਹਾਜੀ ਪੀਰ ਦੱਰਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ।
ਭਾਰਤ ਦੀ 19 ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਅਤੇ 68 ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਨੇ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਸਿਓਂ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਬਖਸ਼ੀ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲੋਂ ਜਵਾਨ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੇ ਸੀ ਅਤੇ ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਫੌਲਾਦ ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਪਾਸਿਓਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਫੌਲਾਦ ਬਣ ਜਾ ਰਹੇ ਸੀ।
ਭਾਵੇਂ ਤਾਸ਼ਕੰਜ ਐਲਾਨਨਾਮੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਨੇ ਹਾਜੀ ਪੀਰ ਦੱਰੇ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਇਸ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਲਗਭਗ 50 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਅੰਦਰ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ 165 ਟੈਂਕਾਂ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ 64 ਬਹਾਦਰ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਬਲੀਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਏ.ਬੀ.ਤਾਰਾਪੋਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਰਵ ਉਚ ਵੀਰਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪਰਮਵੀਰ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਗੱਬਰ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਲਈ ਲੁਟੇਰੇ ਭੇਜੇ ਪਰ ਜੈਯ ਅਤੇ ਵੀਰੂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੜ ਕੇ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ।
ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਗੱਬਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਆਦਮੀਆਂ ਨੇ ਹੋਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਉੱਪਰ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।
ਵੀਰੂ ਅਤੇ ਜੈਯ ਨੇ ਗੱਬਰ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਠਾਕੁਰ ਨੇ ਉਹਨਾ ਦੀ ਕੋਈ ਮਦਦ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਦਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਬੰਦੂਕ ਵੀ ਸੀ।
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਫਿਰ ਠਾਕੁਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸਾ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ।
ਠਾਕੁਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਬਰ ਨੇ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਾਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਗੋਲੀ ਨਹੀਂ ਚਲਾ ਸਕਿਆ।
ਇਹ ਫਿਲਮ ਦੋ ਮੁਲਜ਼ਿਮਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਵੀਰੂ ਅਤੇ ਜੈਯ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੋਲ ਧਰਮਿੰਦਰ ਅਤੇ ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਨੇ ਅਦਾ ਕੀਤਾ।
ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵੀਰੂ ਅਤੇ ਜੈਯ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿਰਦਈ ਡਾਕੂ ਗੱਬਰ ਸਿੰਘ ਅਮਜਦ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਪੇਸੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੱਖਣ ਦੇ ਰਾਜ ਕਰਨਾਟਕਾ ਵਿੱਚ ਢਾਈ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਸੇਂਟਰ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਵੱਲੋਂ ਜਦੋਂ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਕਈ ਹਿੰਸਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 198 ਮਿੰਟਾਂ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ।
ਸ਼ੋਲੇ ਜਦੋਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਤਾਂ ਇਸ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਵਿਚਾਰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਵਪਾਰਕ ਹੁੰਗਾਰਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਿਲਿਆ।
ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਿਨੇਮਾ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲੀ।
ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਟਾਇਰਡ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ ਠਾਕੁਰ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਦੋ ਚੋਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਜੋ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਗਿਰਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਠਾਕੁਰ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਸੀ ਕਿ ਜੈਯ ਅਤੇ ਵੀਰੂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਦ ਡਾਕੂ ਗੱਬਰ ਨੂੰ ਫੜਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨਗੇ ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪੰਜਾਹ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾ ਇਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਠਾਕੁਰ ਜੈਯ ਅਤੇ ਵੀਰੂ ਨੂੰ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਇਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਉਹ ਗੱਬਰ ਨੂੰ ਜਿੰਦਾ ਫੜ ਕੇ ਉਸਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦੇਣ।
ਉਦੈਪੁਰ ਤੋ ਲੋਕਲ ਬੱਸ, ਟਾਂਗੀਆ, ਆਟੋਰਿਕਸ਼ਾ ਅਤੇ ਟੈਕਸੀਆਂ ਰਾਹੀ ਝੀਲ ਪਿਛੋਲਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਉਦੈਪੁਰ ਯਾਤਾਜਾਤ ਗੋਲਡਨ ਕੁਆਡਰੀਲੇਟਰਲ ਰੋਡ ਨੇਟਵਰਕ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਨੇਸ਼ਨਲ ਹਾਇਵੇ ਦੂਰੀ 650 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਹੈ।
ਝੀਲ ਤੋਂ 25 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤੇ ਦਬੋਕ ਏਅਰਪੋਰਟ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਉਦੈਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਬਸ ਸਟੈੰਡ ਦੋਵੇ ਹੀ ਝੀਲ ਤੋਂ 3 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹਨ।
ਇਸ ਝੀਲ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਡੈਮ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਨਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਪੀਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਸਕੇ।
ਮਹਾਰਾਣਾ ਲੱਖਾ ਦੇ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਅਨਾਜ ਢੋਹਣ ਵਾਲੇ ਕਵੀਲੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਣਜਾਰੇ ਨੇ 1362 ਏਡੀ ਵਿੱਚ ਪਿਛੋਲਾ ਝੀਲ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਨੇ ਹਰੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਡੇ ਉਦੈਪੁਰ ਨਗਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਝੀਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਬਾਡੀਪੋਲ ਡੇਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਝੀਲ ਦੀ ਖੇਤਰ ਸੀਮਾ ਹੋਰ ਵੱਧ ਗਈ।
ਮਸਖ਼ਾਦੋਫ਼ ਸੋਵੀਅਤ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਰਿਆਸਤ ਜਾਰਜੀਆ ਵਿੱਚ ਟਰੇਨਿਗ ਲਈ ਤੇ ਤਬਲਿਸੀ ਆਰਟਿਲਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ 1972ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।
ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ 1981 ਵਿੱਚ ਕਾਲੀਨਿਨਗਰਾਦ ਦੀ ਕਾਲੀਨਿਨ ਹਾਇਰ ਆਰਟਿਲਰੀ ਅਕੈਡਮੀ ਤੋਂ ਆਨਰਜ਼ ਨਾਲ਼ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੰਗਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਸੋਵੀਅਤ ਆਰਟਿਲਰੀ ਰਜਮੰਟ ਨਾਲ਼ ਤਾਇਨਾਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿਥੇ ਉਹ 1986 ਤਕ ਰਿਹਾ।
1990 ਤੋਂ ਸੋਵੀਅਤ ਜਮਹੂਰੀਆ ਲਿਥੂਆਨੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੀਲਨੀਵਸ ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਐਂਡ ਆਰਟਿਲਰੀ ਫ਼ੋਰਸਜ਼ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਸਟਾਫ਼ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।
ਜਨਵਰੀ 1991 ਵਿੱਚ, , ਸੋਵੀਅਤ ਫੌਜ ਵਲੋਂ ਟੈਲੀਵੀਯਨ ਟਾਵਰ ਦੇ ਜ਼ਬਤ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਜਨਵਰੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ , ਪਰ ਆਪ ਖੁਦ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਿਆ।
ਸੋਵੀਅਤ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਸਰਵਿਸ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਸਲਾਨ ਮਸਖ਼ਾਦੋਫ਼ ਨੂੰ 2 ਦਫ਼ਾ " ਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਲਈ ਤਮਗ਼ਾ" ਨਾਲ਼ ਨਿਵਾਜ਼ਿਆ ਗਿਆ।
ਮਸਖ਼ਾਦੋਫ਼ 1992 ਵਿੱਚ ਕਰਨਲ ਦੇ ਰੈਂਕ ਤੋਂ ਸੋਵੀਅਤ ਫ਼ੌਜ ਚੋਂ ਰੀਟਾਇਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਤਨ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ।
ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ 1991 ਵਿੱਚ ਟੁੱਟਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, 1993 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਸਖ਼ਾਦੋਫ਼ ਨੇ ਜੌਹਰ ਦੋਦਾਈਫ਼ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼, ਉਰਸ ਮਰਤਾਨ, ਨਾਦਤੀਰੀਚਨੀ ਤੇ ਗੋਦਰਮਸ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਮਲਾ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।
ਨਵੰਬਰ 1993 ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮ ਫ਼ੌਜੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਚੇਚਨੀਆ ਦੀਆਂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਲਾਂ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਸਟਾਫ਼ ਵੀਸਖ਼ਾਨ ਸ਼ਹਾਬੋਫ਼ ਨੂੰ ਬਰਤਰਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਮਸਖ਼ਾਦੋਫ਼ ਐਕਟਿੰਗ ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਸਟਾਫ਼ ਮੁਕੱਰਰ ਹੋਇਆ।
ਰੂਸ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼, ਪਹਿਲੀ ਚੇਚਨ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਫ਼ਤਿਹ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਆਲ ਚ ਅਸਲਾਨ ਮਸਖ਼ਾਦੋਫ਼ ਦੇ ਸਿਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਚ ਫ਼ਤਿਹ ਦੇ ਬਾਅਦ ਚੇਚਨ ਜਮਹੂਰੀਆ ਅਸ਼ਕੀਰੀਆ ਨੂੰ ਸਹੀ ਮਾਅਨਿਆਂ ਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲੀ।
ਜਨਵਰੀ 1999 ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਚੇਚਨ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੇ ਉਹ ਗੁਰੀਲਾ ਮੁਜ਼ਾਹਮਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਮੈਦਾਨ ਚ ਆਇਆ।
ਮਾਰਚ 2005 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਚੇਚਨੀਆ ਦੇ ਪਿੰਡ ਤੋਲਸਤੋਈ ਯੁਰਤ ਵਿਖੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਅਸਲਾਨ ਅਲੀਏਵਿਚ ਮਸਖ਼ਾਦੋਫ਼ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਕਾਜ਼ਕ ਸੋਵੀਅਤ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਜਮਹੂਰੀਆ ਦੇ ਸੂਬੇ ਕਾਰਾਗਾਂਦਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼ਕਾਈ ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ ਆਗੂ ਜ਼ੋਜ਼ਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਚੇਚਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਬਰੀ ਬੇਦਖ਼ਲੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, 21 ਸਤੰਬਰ 1951 ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
1957 ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਚੇਚਨੀਆ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਨੀਦਤੀਰੀਚਨੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੇ ਜ਼ੀਬਰ ਯੁਰਤ ਚ ਆਬਾਦ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਸਲਾਨ ਐਲੀਏਵਿਚ ਮਸਖ਼ਾਦੋਫ਼ ਚੇਚਨ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਆਗੂ ਅਤੇ ਅਸ਼ਕੀਰੀਆ ਦੇ ਚੇਚਨ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਤੀਜਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸੀ।
ਕੁਈਰ ਥਿਉਰੀ ਉੱਤਰ-ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਆਲੋਚਤਨਾਤਮਿਕ ਸਿਧਾਂਤ ਹੇਠ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਹੈ ਜੋ 1990 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਕੁਈਰ ਸਟਡੀਸ ਅਤੇ ਵੂਮਨ'ਸ ਸਟਡੀਸ ਵਿਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।
ਕੁਈਰ ਥਿਉਰੀ ਹੇਠ ਕਿਰਤਾਂ ਦਾ ਕੁਈਰ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਕੁਈਰਤਾ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਧਿਐਨ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਇਹ ਥਿਉਰੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਲੌਰੇਨ ਬੇਰਲਾਂਤ, ਲੀਓ ਬਰਸਾਨੀ, ਜੂਡਿਥ ਬਟਲਰ, ਲੀ ਏਡਲਮੈਨ, ਜੈਕ ਹਲਬਰਸਟਾਮ, ਡੇਵਿਡ ਹਲਪੇਰਿਨ, ਜੋਸ ਏਸਤੇਬਾਨ ਮੁਨੋਜ਼, ਅਤੇ ਈਵਕੋਸੋਫਸਕੀ ਸੇਜਵਿਕ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ।
ਕੁਈਰ ਥਿਉਰੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਜੈਂਡਰ ਸਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਲਿੰਗੀ ਅਧਿਐਨ ਸਿਧਾਂਤ ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਬਣਤਰਾਂ ਦੀ ਬਜਾਇ ਲਿੰਗ ਆਧਾਰਿਤ ਸਰੀਰਕ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਦੋਹਾਂ ਉੱਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਮਲਿੰਗੀ ਅਧਿਐਨ ਸਮਲਿੰਗਕਤਾ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਕੁਦਰਤੀ ਸੁਭਾਅ ਉੱਪਰ ਹੀ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ, ਕੁਈਰ ਥਿਉਰੀ ਹਰ ਤਰਾਂ ਦੀ ਲਿੰਗਕ ਕ੍ਰਿਆ ਅਤੇ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਗਾਂਹ ਜਾ ਕੇ ਸਧਾਰਨ ਅਤੇ ਵਿਚਲਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਤਾਲਵੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਲੇਖਕ ਟੇਰੇਸਾ ਦ ਲੌਰਿਸ ਨੇ "ਕੁਈਰ ਥਿਉਰੀ" ਸੰਕਲਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਦ ਉਹ 1990 ਵਿੱਚ ਸਾਂਤਾ ਕਰੂਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈ ਰਹੀ ਸੀ।
ਕੁਈਰ ਥਿਉਰੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੈਂਡਰ ਅਤੇ ਲਿੰਗਕ-ਖਿੱਚ ਵਿਚਾਲੇ "ਵੱਖਰਪੁਣੇ" ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇਸਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਹੀ ਲਿੰਗਕਤਾ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਸਾਰ ਮਿਲਿਆ।
ਇਸਨੇ ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਬਖਸ਼ਿਆ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਇਸਨੇ ਕਈ ਹੋਰ ਵਿਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
ਕੁਈਅਰ ਸਿਧਾਂਤ ਉਹ ਲੈਂਸ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇਹ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਵਿਦਵਾਨ, ਕਾਰਕੁੰਨ, ਕਲਾਤਮਕ ਲਿਖਤਾਂ, ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਲਿੰਗ-ਅਤੇ ਲਿੰਗ-ਆਧਾਰਿਤ ਬਾਈਨਰੀਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨਾ ਹੈ।
"ਕੁਈਰ ਸਿਧਾਂਤ" ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਵਰਤੋਂ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਗਲੋਰੀਆ ਅੰਜਾਲਡਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਜੋ ਖੁਦ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਉੱਤਰ-ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਮਿਸ਼ੇਲ ਫੋਕੋ ਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ।
ਜੋ ਕਾਮੁਕਤਾ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਰਮਿਤ ਅਤੇ ਅਸਵੀਕਾਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੇ ਸਨ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਈਵ ਕੋਸੋਫਸਕੀ ਸੇਡਗਵਿਕ, ਮਾਈਕਲ ਵਾਰਨਰ, ਜੁਡਿਥ ਬਟਲਰ, ਐਡਰੀਅਨ ਰਿਚ, ਅਤੇ ਡੇਵਿਡ ਹਲਪਰੀਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਹੰਸ ਰਾਜ ਹੰਸ ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਹੁਨਰ ਲੈ ਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਭਾਂਵੇ ਕੇ ਉਹ ਇੱਕ ਸੜਕ ਤੇ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਿਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਤੋ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਹਰ ਰੋਜ ਉਹਨਾ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਧਾਰਮਿਕ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦਾ ਸੀ।
ਹੰਸ ਰਾਜ ਹੰਸ ਉਸਤਾਦ ਪੂਰਨ ਸ਼ਾਹਕੋਟੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਉਪਾਸ਼ਕ ਸਨ ਜਿਨਾ ਤੋ ਹੰਸ ਰਾਜ ਹੰਸ ਨੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਸਮੇਂ ਗਾਉਣਾ ਸਿੱਖਿਆ।
ਉਸਤਾਦ ਪੂਰਨ ਸ਼ਾਹਕੋਟੀ ਸਾਹਿਬ ਇੱਕ ਸੂਫ਼ੀ ਗਾਇਕ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੰਸ ਰਾਜ ਹੰਸ ਨੇ ਵੀ ਸੂਫੀਆਨਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਸਿੱਖਿਆ।
ਉਹਨਾ ਦੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਇਹ ਉਪਨਾਮ 'ਹੰਸ' ਉਹਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਅਤੇ ਉਹਨਾ ਦੀ ਮਿਠਾਸ ਭਰੀ ਗਾਇਕੀ ਤੇ ਅਵਾਜ਼ ਤੋ ਭਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਦਿਤਾ।
ਉਹਨਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਕੋਈ ਸੰਗੀਤਕ ਇਤਿਹਾਸ ਨਹੀਂ ਫਿਰ ਵੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ।
ਉਹਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਯੁਵਕ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਸਭ ਤੋ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪ੍ਰਤਿਯੋਗਿਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿਤਣ ਕਰਕੇ ਹੋਈ।
ਉਹ ਆਪਣੇ ਲੰਬੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਘੁੰਗਰਾਲੇ ਵਾਲਾਂ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕੀ ਦੀਆ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹਨ।
ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਲਾਂ ਤੋ ਲੋਕ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਹੁਣ ਉਹਨਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ।
ਉਹ ਲੋਕ ਗੀਤ ਅਤੇ ਸੂਫੀ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ ਪਰ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਐਲਬਮ 'ਇੰਡੀਪੋਪ'ਰੀਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ।
ਉਹਨਾ ਨੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮੰਨੇ ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਕਲਾਕਾਰ ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨਾਲ ਫਿਲਮ ਕੱਚੇ ਧਾਗੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਯੂਕੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਹੋਰ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਇਸ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਾਈਮ ਬਾਲ ਗਰੀਨਵਿਚ ਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਵੇਧਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੋਜਕਾਰ ਜਾਨ ਪੌਂਡ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਈ ਗਈ, ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਹਰ ਰੋਜ ਇੱਕ ਵਜੇ ਆਪਣੇ ਮਾਣਕ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ।
ਵਾਸ਼ੋਪ ਨੇ ਫਰਾਂਸਿਸੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜਦੂਤਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਟਾਈਮ ਬਾਲ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀਸੀ ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਨੌਵਾਹਨ ਵੇਧਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ 1845 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਟਾਈਮ ਬਾਲ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰੇਖਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਸੈੱਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ਇਹ ਜਾਨ ਤਾਂ ਪ੍ਰੇਖਣਸ਼ਾਲਾ ਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਕਰਨੇ ਪੈਂਦੇ ਸੀ, ਜਾਂ ਸਟੇਸ਼ਨ' ਤੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਹੀ ਘੜੀ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਦਸਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰੇਖਣਸ਼ਾਲਾ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
1850 ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬਿਜਲੀ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਸਮਾਂ ਗੇਂਦਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਰਿਮੋਟ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾਣਾ ਸੰਭਵ ਹੋਇਆ।
ਸਮਾਂ ਗੇਂਦ ਜਾਂ ਕਾਲ ਗੇਂਦ ਹੁਣ ਨਾਕਾਰਾ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਇੱਕ ਸਮਾਂ-ਸੂਚਕ ਯੁਗਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤਟ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਹਾਜਾਂ ਅਤੇ ਨਾਵਿਕਾਂ ਨੂੰ ਸਟੀਕ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਕਿ ਬੰਦਰਗਾਹ ਜਾਂ ਸਫਰ ਉੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋਰ ਜਹਾਜ ਆਪਣੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਾਲਮਾਪੀਆਂ ਦੀ ਸਫਰ ਉੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਟੀਕ ਤੌਰ ਤੇ ਤਸੱਲੀ ਕਰ ਸਕਣ।
ਇਲੈਕਟਰਾਨਿਕ ਸਮਾਂ ਸੂਚਕ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਕਾਢ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਲਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਤਕਾਲੀਨ ਯੁਗਤੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੌਲੀ - ਹੌਲੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਕੁੱਝ ਜਗ੍ਹਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਹੁਣ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪਰਯਟਨ ਆਕਰਸ਼ਣਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਲੂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕੁਦਰਤ ਸੰਭਾਲ਼ ਸੰਘ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅਧੀਨ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ ʽਹੈਲੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ 1936 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਜਿਮ ਕੌਰਬੈਟ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਅਕਰਪੁਰੀ, ਜਥੇਦਾਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਧ-ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸਃ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਟਾਲਾ ਨਗਰ ਤੋਂ 13 ਕਿ.ਮੀ. ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਸੇ ਅਕਰਪੁਰਾ ਨਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੰਨ 1892 ਈ. ਨੂੰ ਸ. ਪਾਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਮਾਈ ਪਰਤਾਪ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ।
ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਸੰਨ 1911 ਈਃ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜੀਏਟ ਸਕੂਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਦਸਵੀਂ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ।
ਪਰ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਖ਼ੂਨੀ ਸਾਕੇ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਸੰਨ 1921 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਏ।
ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ, ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਿਹਾ।
ਉਹਨਾਂ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਪੰਥਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਸਗੋਂ ਉਹਨਾ ਨੇ ਕੌਮ ਨੂੰ ਸੁਚੱਜੀ ਅਗਵਾਈ ਵੀ ਕੀਤੀ।
ਜਥੇਦਾਰ ਅਕਰਪੁਰੀ ਦੀਆਂ ਵਿੱਦਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੰਥ ਲਈ ਕੀਤੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਅੱਜ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੇ ਸੁਹਿਰਦ ਉਪਰਾਲੇ ਕੀਤੇ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਘਾਲ-ਕਮਾਈ ਪੰਥਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਤਕ ਅਣਗੌਲੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸਰਗਰਮ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਵਖਰਾ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਗ ਗਿਆ ਜਿਥੇ 20 ਨਵੰਬਰ 1975 ਈ. ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੈਰਆਬਾਦ ਤੇ ਰੇਤਲੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵਿਚ ਕੌੜਤੁੰਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵੇਲਾਂ ਆਮ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ।
ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਹਰ ਜਿਮੀਂਦਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਕੌੜਤੁੰਮਿਆਂ ਦਾ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਚੂਰਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਚੂਰਨ ਕੌੜਤੁੰਮਿਆਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ, ਵਿਚ ਚਾਰੇ ਜਵੈਣਾਂ ਪਾ ਕੇ, ਲੂਣ ਆਦਿ ਪਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਕਿਸੇ ਗੈਰ ਆਬਾਦ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗੈਰ-ਆਬਾਦ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਕੌੜਤੁੰਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵੇਲਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਆਯੁਰਵੇਦ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦਾ ਰਸ ਤਿੱਖਾ, ਕਫ, ਪਿੱਤ ਖੰਘ, ਜਖ਼ਮ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੈ।
ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੈ ਜਿਵੇਂ-ਗੈਸ,ਕਬਜ,ਪੇਟ ਦਰਦ ਆਦਿ।
ਇਸ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਲੂਣ, ਜੁਵੈਣ, ਜੀਰਾ ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਜੀਰੀ ਪਾਕੇ ਇਸ ਦਾ ਆਚਾਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੌੜਤੁੰਮਾ, ਇੰਦਰਾਇਨ ਜਾਂ ਕੌੜਤੁੰਬਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਬੇਲ ਵਾਲਾ ਪੌਦਾ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ 'ਚ ਇੰਦਰਾਵਾਰੂਣੀ, ਹਿੰਦੀ 'ਚ ਇੰਦਰਾਇਨ, ਮਰਾਠੀ 'ਚ ਇੰਦਰਫਲ, ਗੁਜਰਾਤੀ 'ਚ ਇੰਦਰਾਵਣਾ, ਬੰਗਾਲੀ 'ਚ ਰਾਖਾਸ ਸ਼ਸਾ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ 'ਚ ਕੋਲੋਸਿੰਬ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਪੌਦੇ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 20 ਤੋਂ 30 ਫੁੱਟ, ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਦੋ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਇੰਚ ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ ਦੋ ਇੰਚ, ਫੁੱਲ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਪੰਜ ਹਿੱਸਿਆ 'ਚ ਵੰਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਫਲ ਗੋਲ, ਚਿਕਨਾਈ ਵਾਲੇ ਦੋ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਇੰਚ ਵਿਆਸ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
1947ਈ. ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਉਤਲੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਸਨ, ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਤੌਰ ਕਿਸਾਨ, ਤਾਜਰ ਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਕਿਰਦਾਰ ਸੀ।
ਪੰਜਾਬ,ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਰਾਜਗੜ੍ਹ ਲਹੌਰ ਅੱਜ ਵੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਅਹਿਮ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਥਾਂਵਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।
ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮਸਥਾਨ ਸਮੇਤ 9 ਗੁਰਦਵਾਰੇ ਨੇ ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਦੇ ਬਾਣੀ ਬਾਬਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਜਨਮ ਥਾਂ ਵੀ ਹੈ।
ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਹਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਾਕਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
1947ਈ. ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੇ ਸੰਗਠਿਤ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਤਾਂ ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਂ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂਵਾਂ ਤੇ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਮਹਿਫੂਜ਼ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂਵਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜ਼ਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਜਾਣ ਦੀ ਵੀ ਇਜ਼ਾਜ਼ਤ ਹੈ।
ਬਹੁਤੇ ਸਿੱਖ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ।
ਸੂਬਾ ਖ਼ੈਬਰ, ਪਖ਼ਤੋਨਖ਼ਵਾਹ ਦੇ ਰਾਜਗੜ੍ਹ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਵਸੋਂ ਹੈ।
ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਦੇ ਬਾਣੀ ਬਾਬਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਜਨਮ ਭੋਈਂ ਹੈ, ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੈ।
18ਵੀਂ ਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਤਬਕਾ ਇੱਕ ਤਾਕਤਵਰ ਸਿਆਸੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿੱਖ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਜਿਸਦਾ ਰਾਜਗੜ੍ਹ ਲਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਅੱਜ ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਦੂਜਾ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਗਿਣਤੀ ਲਹੌਰ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ, ਮੁਲਤਾਨ, ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਤੇ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਹੈ।
1947ਈ. ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਵੰਡ ਮਗਰੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਭਾਰਤ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਏ।
ਹੋਰ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼੍ਰੋਡਿੰਜਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਪੋਸਟਡਾਕਟਰਲ ਯੁਵਾ ਸਾਥੀ ਵਰਨਰ ਹੇਜ਼ਨਬਰਗ ਨੇ ਅਪਣਾ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਮਕੈਨਿਕਸ ਖੋਜਿਆ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਸੀ।
ਹੇਜ਼ਨਬਰਗ ਦੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਮਕੈਨਿਕਸ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਅਨੰਤ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸਾਂ ਦੇ ਅਲਜਬਰੇ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੀ।
ਜੋ ਕਲਾਸੀਕਲ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਗਣਿਤ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਉੱਜਵਲ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਸਨੇ ਉਸ ਵਕਤ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚਕਾਂਕ-ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੀਆਂ “ਇੰਡੈਕਸ-ਸਕੀਮਾਂ” ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਬੌਰਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ।
ਦਰਅਸਲ, ਇਹਨਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਰੇਖਿਕ ਅਲਜਬਰਾ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਆਪਣੀ ਵਰਤਮਾਨ ਕਿਸਮ ਵਾਂਗ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਭਾਵੇਂ ਸ਼੍ਰੋਡਿੰਜਰ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਦ ਖੁਦ ਹੀ ਆਪਣੇ ਵੇਵ-ਮਕੈਨਿਕਸ ਅਤੇ ਹੇਜ਼ਨਬਰਗ ਦੇ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਦੋਵੇਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਅਤੇ ਹਿਲਬਰਟ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਗਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਅਜੋਕੀ ਸੰਖੇਪਤਾ ਦਾ ਸ਼੍ਰੇਅ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਪੌਲ ਡੀਰਾਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ 1930 ਦੀ ਕਲਾਸੀਕ ਪੁਸਤਕ “ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲਜ਼ ਔਫ ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ” ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਪਸ਼ਟ ਕਾਰਣ ਲਿਖਿਆ।
ਉਹ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਤੀਜਾ, ਅਤੇ ਸੰਭਵ ਤੌਰ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਥੰਮ ਹੈ (ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹ ਇਕਲੌਤਾ ਹੀ ਉਹ ਬਣ ਗਿਆ ਜਿਸਨੇ ਥਿਊਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਪੇਖਿਕ ਸਰਵ ਸਧਾਰਨਕਰਨ ਨੂੰ ਖੋਜਿਆ ਸੀ)।
ਉਸਦੇ ਉੱਪਰ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤੇ ਕਾਰਣ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਬਰਾ-ਕੈੱਟ ਨੋਟੇਸ਼ਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਹਿਲਬਰਟ ਸਪੇਸ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਨਾਲ ਇਕੱਠੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ; ਉਸਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਡਿੰਜਰ ਅਤੇ ਹੇਜ਼ਨਬਰਗ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਇੱਕੋ ਥਿਊਰੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇੱ ਤੀਜੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸਰਵ ਸਧਾਰਨ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਖੋਜੀ, ਜਿਸਨੇ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ।
ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਾਰੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਰਵ ਸਧਾਰਨਕਰਨਾਂ ਲਈ ਖਾਸਤੌਰ ਤੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੀ।
ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਸੰਪੂਰਣ ਗਣਿਤਿਕ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਡੀਰਾਕ-ਵੌਨ ਨਿਉਮਾੱਨ ਸਵੈ-ਸਿੱਧ ਸਿਧਾਂਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਦਾ ਸ਼੍ਰੇਅ ਆਮਤੌਰ ਤੇ 1932 ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਜੌਹਨ ਵੌਨ ਨਿਉਮਾੱਨ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਮੈਥੇਮੈਟੀਕਲ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨਜ਼ ਔਫ ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਹਰਮਾੱਨ ਵੇਇਲ ਨੇ ਆਪਣੀ 1927 ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਪੁਸਤਕ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕ ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਹਿਲਬਰਟ ਸਪੇਸਾਂ ਵੱਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ।
ਇਸਦਾ ਵਿਕਾਸ ਰੇਖਿਕ ਓਪਰੇਟਰਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਗਣਿਤਿਕ ਸਪੈਕਟ੍ਰਲ ਥਿਊਰੀ ਪ੍ਰਤਿ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੇ ਸਮਾਂਤਰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਨਾ ਕਿ ਕੋਆਡ੍ਰੈਟਿਕ ਕਿਸਮਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਇਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੀੜੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਡੇਵਿਡ ਹਿਲਬਰਟ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਸਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਦਿਨ ਤੱਕ ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦੀਆਂ ਥਿਊਰੀਆਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਜਾਣੀ ਜਾਰੀ ਹੈ, ਫੇਰ ਵੀ ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦੀ ਗਣਿਤਿਕ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਜਿਆਦਾਤਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਪਿੱਛੇ ਛੁਪਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਟਰੇਸ ਕਰਕੇ ਜੌਹਨ ਵੌਨ ਨਿਉਮਾੱਨ ਦੇ ਗਣਿਤਿਕ ਕੰਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਥਿਊਰੀ ਦੀਆਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਇਸਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾਵਾਂ ਜਿਆਦਾਤਰ, ਗਣਿਤਿਕ ਬੁਨਿਆਦਾਂ ਬਾਬਤ ਸਾਂਝੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੋਡਿੰਜਰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸੰਭਾਵਾਤਮਿਕ ਫਿਤਰਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਦੇ ਵੇਵ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਵਰਗ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ, ਇੱਕ ਫੈਲੇ ਹੋਏ, ਸੰਭਵ ਤੌਰ ਤੇ ਅਨੰਤ ਸਪੇਸ ਦੇ ਘਣਫ਼ਲ ਯੁਕਤ ਕਿਸੇ ਚੀਜ ਦੀ ਚਾਰਜ ਡੈਨੱਸਟੀ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।