polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੋਨੇ ਕੋਨੇ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਕੇ ਉੱਥੇ ਦੇ ਲੋਕਜੀਵਨ,ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਵਾਰਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਭ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਉਹ ਲੋਕਯਾਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਕਸਬੇ ਮੂਣਕ, ਜ਼ਿਲਾ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿੱਚ 7 ਅਪਰੈਲ 1911 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਜੈ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਉਹ ਰਾਜ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਸੰਗਰੂਰ ਤੋਂ 1927 ਵਿੱਚ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਚੱਲੇ ਗਏ।
ਉੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1933 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕਰ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਐਮ ਏ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਲੱਗ ਗਏ।
1969 ਤਕ ਇਹ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਰੀਡਰ ਅਤੇ 1973 ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਚੇਅਰ, ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਰਹੇ।
ਫਿਰ ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਚੇਅਰ ਆਫ਼ ਸਿੱਖ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦਾ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਿਆ ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵਾਪਸ ਪਟਿਆਲਾ ਆ ਕੇ, 1976 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਫ਼ੈਲੋਸ਼ਿਪ ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ।
ਉਸੇ ਸਾਲ ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਿਲ ਆਫ਼ ਹਿਸਟੋਰੀਕਲ ਰਿਸਰਚ, ਨਿਊ ਦਿੱਲੀ, ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ੈਲੋਸ਼ਿਪ ਲੈ ਲਈ।
ਸਮੁੱਚੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਗੁਰਮਤਿ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਸ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤ ਦਾ 9 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1986 ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਰਕੇ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਤਾਲਿਬ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ।
ਬਾਬਾ ਵਜੀਦ ਇੱਕ ਦਿਨ ਸਿਕਾਰ ਗਏ ਤਾਂ ਇੱਕ ਗਰਭਵਤੀ ਹਰਨੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਦਮ ਤੋੜ ਗਈ ਤੇ ਉਸਦੇ ਪੇਂਤਟ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਬੱਚੇ ਜੋ ਤੜਫ-ਤੜਫ ਕੇ ਦਮ ਤੋੜ ਗਏ।
ਵਜੀਦ ਉੱਤੇ ਇਸ ਦਾ ਡਾਂਢਾ ਅਸਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਤੀਰ ਕਮਾਨ ਤੋੜ ਕੇ ਤੇ ਬਾਕੀ ਸਭ ਕੁਝ ਛਡ ਛਡਾਕੇ ਫਕੀਰ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਬਲਵਾਨ ਜੋਧੇ ਪਠਾਣ ਸਨ, ਉਥੇ ਹੁਣ ਬੇ-ਹਥਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਮਾਣੇ ਨਿਤਾਣੇ ਜਿਹੇ ਹੋ ਗਏ।
ਸੂਫ਼ੀ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਭਾਵ ਵਜੀਦ ਜੀ ਦਾ ਅਧਿਆਤਮਕ ਅਨੁਭਵ ਜਾਂ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਅਨੁਭਵ ਹੈ।
ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜਿਉਦੇ ਵਸਦੇ ਰਸਦੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਲੋਕਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਨ।
ਸੂਫ਼ੀਮਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਭਗਤੀ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਬਗਦਾਦ ਕੇਂਦਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਸਿਬੀ, ਜੁਨੈਦ ਤੇ ਅਲਗਜਾਲੀ ਜਿਹੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੂਫ਼ੀ ਹੋਏ, ਸੂਫ਼ੀਮਤ ਵਿੱਚ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੇਂਦਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ “ਰਹੱਸਵਾਦ ਦੇ ਇਸਲਾਮੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸੂਫ਼ੀਮਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ”
ਅਬੂ ਬਯਜੀਦ ਬਿਸਤਾਸੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਤੂਸਾਂ ਸੂਫ਼ੀਮਤ ਅੰਦਰ ਇਤਨੀ ਉੱਚੀ ਪਦਵੀ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਿਵੇਂ ਸੱਧ ਆਪਣੀ ਕੁੰਜ ਨੂੰ ਲਾਹ ਕੇ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਉਹ ਅਰਥਾਤ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਾਂ।
ਵਜੀਦਾ ਜੀ ਅਨੁਭਵੀ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਰੱਬ ਨਾਲ ਅਭੇਦਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਰਾਹ ਫੜਿਆ।
ਸੂਫ਼ੀਮਤ ਵਿਖ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਐਬਾਂ ਦੀ ਜੜ ਮੰਨਿਆਂ ਗਿਆ ਹੈ ਨਿਮਰਤਾ ਸੂਫ਼ੀ ਫਕੀਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਗੁਣ ਹੈ।
ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਕ ਕਾਣੀ ਵੰਡ ਪਰਾਏ ਦਰ ਤੇ ਬੈਠਣਾ, ਸਹਿਨਸੀਲਤਾ, ਸ਼ਰਨੀ, ਕਰਮ-ਕਾਂਡਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ, ਕਾਮ, ਕੋ੍ਰਧ, ਲੋਭ, ਮੋਹ ਹੰਕਾਰ ਦੇ ਵੱਸ ਨਾ ਹੋਣਾ ਆਦਿ ਅਨੇਕਾ ਨੈਤਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਿਸ਼ਾ ਸਮਾਜ ਦੀ ਕਾਣੀ ਵੰਡ ਹੈ।
ਆਪ ਪਹਿਲਾ ਫ਼ੋਜ਼ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਫਿਰ ਸਾਧ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਪਰਾਮ ਚਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤਿਆਗੀ ਬਣ ਗਏ ਉਹ ਚੰਗਾ ਠਾਠ ਬਾਠ ਦਾ ਜੀਵਨ ਬਸਰ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਉਸ ਨੇ ਵਜੀਦ ਜੀ ਨੂੰ ਜਲੰਧਰ ਦਾ ਜੰਮਪਲ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਆਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਦੇ ‘ਰੋਸਨੀਏ' ਦੋਲੇ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖੀ।
ਭਾਈ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਨੇ ਵਜੀਦ ਜੀ ਦਾ ਸਮਾਂ 16 ਵੀ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਯਜੀਦ ਇੱਕ ਮਹਾਤਮਾ ਸਾਧੂ ਸੀ ਜੋ ਬਸ੍ਵਾਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਮੈਲਾਂ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬਲ ਦੇ ਜੰਮੇ ਮੰਨਦੇ ਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਉਥੇ ਕਿਸੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸਾਧੂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਉਪਰਾਮ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਮਥਰਾ ਆਂ ਕੇ ਭਾਰਤੀ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਗੇ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤ ਇਹ ਵੀ ਸੁਣੀਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੱਯਦ ਹਾਸ਼ਮਸ਼ਾਹ ਦੇ ਮਾਮਾ ਸਨ।
ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਕਾਣੀ ਵੰਡ ਨੂੰ ਰਬ ਦੀ ਖੇਡ ਕਰਕੇ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅੰਗ ਭਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਆਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬਦੋ-ਬਦੀ ਨਿਮ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਹਾਸੀ ਮੂੰਹ ਤੇ ਆਂ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਦਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਬਾਬਾ ਫਜੀਦ' ਵਿੱਚ 135 ਅੜਿੱਲ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰਚਿਤ 14 ਗ੍ਰੰਥ ਵੀ ਦੱਸੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪਤੀਨਾਮਾ, ਗਰਜਨਾਮਾ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਮਾ ਤੇ ਗੁਣਨਾਮ ਮਾਲਾ ਆਦਿ ਆਉਤਂਦੇ ਹਨ ਵਜੀਦ ਜੀ ਦੀਆਂ ਸਾਥੀਆਂ ਵੀ ਮਿਲਦੀਆ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਜਬ ਅਲੀ ਨੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਇੱਕਠਾ ਕੀਤਾ।
ਵਜੀਦ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸੁਰ ਅਤੇ ਮੁਹਾਵਰਾ ਮੱਧਕਾਲੀ ਅਧਿਆਤਮਕਤਾ ਵਾਲਾ ਹੀ ਹੈ।
ਪਰ ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਅਜਿਹੀ ਅਧਿਆਤਮਕਤਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਸਮਾਜਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਚੇਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸੂਚਕ ਹੈ।
ਵਜੀਦ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਭਗਤ ਬਾਣੀ ਅਥਵਾ ਸੰਤ ਬਚਨਾ ਵਾਲੀ ਪਰਤੱਖ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ।
ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ ਵਜੀਦਾ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਉਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਆਪ ਇੱਕ ਸਰਬ ਸਾਂਝੇ ਸੰਤ ਹੋ ਨਿਬੜੇ।
ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੰਤ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਧਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਹੈ- ਸੰਤ ਕਵੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਉਪਰ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਅਸਰ ਹੈ।
ਵਜੀਦ ਜੀ ਧਰਮਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਉੱਠ ਚੁੱਕੇ ਸੂਫ਼ੀ ਦਰਵੇਸ਼ ਸਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਹ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੇ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀ ਬਣ ਗਏ।
ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਿਸ਼ਾ ਸਮਾਜ ਦੀ ਕਾਣੀ ਵੰਡ ਹੈ ਅਤੇ ਆਸ਼ਾ ਸਮਾਜ ਦੀ ਇਸ ਕਾਣੀ ਵੰਡ ਉੱਤੇ ਝਾਤ ਪੁਆਉਣਾ ਹੈ।
ਅਲੰਕਾਰ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਕਾਵਿ ਵੀ ਬਾਹਰਲੀ ਸਜਾਵਟ ਕਵੀ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਓਜ ਨਾਲ ਹੈ।
ਅਲੰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅੰਗ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਸੌਂਦਰਯ ਤੱਤ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸੌਦਰਯ ਕਾਵਿ ਦੇ ਪੱਖ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਪੱਖ ਦਾ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਜਾਉਂਣਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਮਣੀਕ ਬਣਾਉਣਾ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਕਾ ਕੰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਕੰਮ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ।
ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਅਰਥ ਹਨ ਗਹਿਣਾ ਜੋ ਕਿ ਕਾਵਿ ਸੁੰਦਰੀ ਦੇ ਸਿੰਗਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਮਾਤਰ ਹਨ।
ਬਾਬਾ ਵਜੀਦ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸਰਬ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੁਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਬੜੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ ਸਮਾਜ ਦੀ ਕਾਣੀ ਵੰਡ ਉੱਤੇ ਕਟਾਖ਼ਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਬਾਬਾ ਵਜੀਦ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੋਵੇਂ ਗੱਲਾ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ ਉਸਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਤਾਂ ਨਿਵੇਕਲਾ ਹੈ ਹੀ, ਉਸਦਾ ਬਹਰ ਵੀ ਨਿਗਲੀ ਚਾਲ ਵਾਲਾ ਹੈ ਵਿਸ਼ੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਸੰਤ ਕਵੀ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਜਕ ਅਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਉਂਗਲ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਰੱਬ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਸੁਟੀ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸਾਨੂੰ ਅਖੰਡ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਕੁਝ ਕਵਿਤਾ ਸੂਫ਼ੀ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਕੰਠ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਵਜੀਦ ਦੀਆਂ ਕਈ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਬੜੀ ਸੁਚੱਜੀ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ।
ਅਦਭੁਤ ਰਸ ਦਾ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਅਸਚਰਜ ਜਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਹੈ ਅਨੋਖੀ ਤੇ ਵਿਚ੍ਰਿਤ ਅਵਸਥਾ ਜੋ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂ ਸਕਦੀ, ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਰਸ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਵਜੀਦ ਦੀਆਂ ਕਾਵਿ ਯੁਕਤੀਆਂ ਸਰਲ, ਸਪਸ਼ਟ ਤੇ ਕਾਟਵੀਂ ਤੀਖਣਤਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਥਨੀ ਤੇ ਕਰਨੀ, ਅਮੀਰ ਤੇ ਗਰੀਬ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੇ ਲਾਲਸਾ, ਥੁੜ੍ਹ ਤੇ ਬਹੁਲਤਾ ਵਰਗੇ ਵਿਰੋਧੀ ਜੁੱਟਾਂ ਤੇ ਤਣਾਉ ਵਿਚੋਂ ਮਨ ਇੱਛਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਸੇਧ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਵਿਧੀ ਦੁਆਰਾ ਸਾਧਾਰਨਤਾ ਨੂੰ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵਜੀਦ ਦੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ੇਸਤਾਈ ਇਸਦਾ ਚੁਸਤ ਛੰਦ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ, ਰੂਪਕ ਪੱਖੋਂ, ਨਿਰਾਲੀ ਚਾਲ ਹੈ, ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਅੜਿੱਲ ਛੰਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਮ ਹੈ ਤੇ ਕਈਆਂ ਕਵੀਆਂ ਇਸਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ, ਹਰ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਛੰਦ ਬੱਧ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋਈ, ਛੰਦ ਬੱਧ ਰਚਨਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੁਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਚਿੰਰਜੀਵ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਛੰਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਸ੍ਵਰ ਗਤੀ ਜਾਂ ਕਾਲ ਕੇ ਮਨਮਤੇ ਵੇਗ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਕੇ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਕਲਾਤਮਕ ਪੈਟਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਹਾਸ-ਰਸ ਕੇਵਲ ਮੋਟਾ ਠੁਲ੍ਹਾ ਹਾਸਾ ਨਹੀਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਖਿੜ-ਖਿੜਾ ਕੇ ਖੁਲ੍ਹੇ ਹਾਸੇ ਨਾਲ ਬੁਲ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ੋਰ ਦਾ ਹਾਸਾ, ਵਿਅੰਗ, ਹਾਜਰ-ਨਵਾਬੀ ਸਭ ਹਾਸ ਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਡਾ. ਐੱਸ.ਐਂਸ. ਕੋਹਲੀ ਦੇ ਕਥਨ ਅਨੁਸਾਰ ਵਜੀਦ ਆਪਣੀਆਂ ਚੁਹਪਾਲੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜਨਮਅਬੂ ਵਜੀਦ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਅਬੂ ਬਾਯਜੀਦ ਤੈਫੂਰ ਬਿਨ ਇਸਾਅਲ ਬਿਸਤਾਮੀ ਸੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 777 ਈ. ਨੂੰ ਈਸਾ ਇਬਨ ਆਦਮ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਜੋ ਬਿਸਤਾਮ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸੀ।
ਆਪ ਦੇ ਦਾਦਾ ਅਤਿਸ਼ਪ੍ਰਸਤ ਸਨ ਤੇ ਪਿਤਾ ਬਿਸਤਾਮ ਦੇ ਮਹਾਨ ਬਜ਼ੁਰਗਾ ਵਿਚੋਂ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਜੀਦ ਜੀ ਦਾ ਨਾਂ ਬਾਯਜੀਦ ਬਿਸਤਾਮੀ ਲਿਖਣ ਕਰਕੇ ਦੋ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਨਾਂ ਹੋਣ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਜੀਦ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਬਿਸਤਾਮੀ ਸਥਾਨ ‘ਚ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਯਜੀਦ ਬਿਸਤਾਮੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਾਮਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਲਾਜਵੰਤੀ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਪੋਇਟਸ' ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਜੀਦ ਜੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਆ ਕੇ ਸਿੱਧ ਦੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਪਾਸੋ ਰੂਹਾਨੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਪ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਅਨੇਕਾਂ ਯੋਗ ਸੰਬੰਧੀ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਆਪ ਨੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੋਹੀਦ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਮਗਰੋ ਆ ਕੇ ਸੂਫ਼ੀ ਮਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਧੂਰਾ ਬਣਿਆ ਆਪ ਸੰਤ ਦਾਦੂ ਦਯਾਲ ਦੇ ਚੇੇਲੇ ਬਣੇ।
ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਮਿਥਿਆ ਮੰਨ ਕੇ ਇਸ ਨਾਲ ਮੋਹ ਨਾ ਕਰਨਾ ਵੀ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਨਾਲ ਹੈ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਜੋ ਅਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹੋ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਰਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵਜੀਦ ਜੀ ਇੱਕ ਸੰਤ ਕਵੀ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਸਾਂਤ ਰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਭਗਤੀ ਰਸ, ਅਦਭੁੱਤ ਰਸ, ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਰਸ, ਭਿਆਨਕ ਰਸ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਵਜੀਦ ਜੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਤੋਂ ਪੈਂਦਾ ਹੋਇਆਂ ਭਗਤੀ ਰਸ ਖੂਬ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆਂ ਹੈ।
ਬਾਬਾ ਵਜੀਦ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਸੰਤਾ- ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ, ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ, ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ, ਅਲੀ ਹੈਦਰ, ਫਰਦ ਫ਼ਕੀਰ, ਗੁਲਾਮ ਫਰੀਦ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਰਖਦੇ ਹਨ।
1970 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਬਾਦ ਜਨਰਲ ਯਾਹੀਆ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਸੱਤਾ ਧਾਰੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਮੁੰਤਕਿਲ ਨਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲੀਆਂ।
ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਬਾਦ ਜਦ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦੌਰ ਆਇਆ ਅਤੇ ਅਵਾਮ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਕੁਛ ਨਾ ਬਦਲੇ ਤਾਂ ਜਾਲਬ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕਹਿਣਾ ਪਿਆ:
ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਹੋਣ ਨਾਲ ਜਨ ਸਾਧਾਰਨ ਫ਼ਿਰਕੂ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਵੰਡੇ ਗਏ ਹਨ।
ਜਾਲਬ ਨੂੰ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜੋ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਈਆਂ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਣਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ।
ਐਂਗਲੋ ਅਰੇਬਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਪਾਸ ਕੀਤਾ।
ਬਾਦ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਜੈਕਬ ਲਾਈਨ ਕਰਾਚੀ ਤੋਂ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਰੋਜ਼ਨਾਮਾ ਜੰਗ ਅਤੇ ਫਿਰ ਲਾਇਲਪੁਰ ਟੈਕਸਟਾਇਲ ਮਿਲ ਨਾਲ ਰੋਜਗਾਰ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ।
ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਰਾਚੀ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਅਰਸਾ ਮਾਰੂਫ਼ ਕਿਸਾਨ ਰਹਿਨੁਮਾ ਹੈਦਰ ਬਖ਼ਸ਼ ਜਤੋਈ ਦੀ ਸਿੰਧ ਹਾਰੀ ਤਹਿਰੀਕ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਇੱਥੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਜਮਾਤੀ ਚੇਤਨਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਮਾਜੀ ਨਾਇਨਸਾਫ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਦਾ ਮੌਜ਼ੂ ਬਣਾਇਆ।
ਨਵੰਬਰ 1997 ਵਿੱਚ ਜਦ ਉਸ ਵਕਤ ਦੇ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਜਨਰਲ ਪਰਵੇਜ਼ ਮੁਸ਼ੱਰਫ਼ ਨੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲਗਾਈ ਤਾਂ ਮੁਸ਼ੱਰਫ਼ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਤੇ ਜਲਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਬੀਬ ਜਾਲਬ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਗਰਮਾਉਣ ਲਈ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਵੱਖ ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਹਿਜਰਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖ਼ਰ ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਆਬਾਦ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ੇਅਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਅਮਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਹਬੀਬ ਜਾਲਬ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਅਮੀਰਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ ਜਮਹੂਰੀ ਹਕੂਮਤਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਖੜਨ ਵਾਲਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਵੀ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਚਾਰ ਓਲਿੰਪਕ , ਚਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ , ਚਾਰ ਚੈਂਪਿਅਨ ਟਰਾਫੀਆਂ , ਅਤੇ ਚਾਰ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ।
ਬੇਕਾਂਕ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਗੋਲ ਕਿੱਤੇ ਅਤੇ ਸਿਡਨੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ 1994 ਹਾਕੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੌਰਾਣ ਵਿਸ਼ਵ ਇੱਲੈਵਨ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕਾਲਾ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ।
ਉਹ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਲੱਬ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੰਡਿਅਨ ਜਿਮਖਾਨਾ , ਐੱਚ ਸੀ ਲਿਓਨ , ਬੀ ਐੱਸ ਐੱਨ ਐੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਟੇਲੇਕੋਮ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਐੱਚ ਸੀ , ਆਭਾਹਾਨੀ ਲਿਮਿਟਡ , ਐੱਚ ਟੀ ਸੀ ਸਟੂਗਰਟ ਕਿੱਕਰਸ ਅਤੇ ਖਾਲਸਾ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ ਲਈ ਵੀ ਖੇਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਮਜੌਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਡੀ ਜਾ ਰਹੀ ਵਰਲਡ ਸੀਰੀਜ਼ ਹਾਕੀ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਾਕਾ ਲਾਇਨਸਵਲੋਂ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਕੁਵਾਰਪਣ ਦੌਰਾਣ ਉਹ ਪੋਵਾਈ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਖੜਕੀ ਵਿੱਚ ਰਹੇ।
ਧਨਰਾਜ ਪਿੱਲੈ ਇੱਕ ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਕਪਤਾਨ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਕੰਵਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਦੀ ਬਰਖਾਸਤੀ ਉਪਰਾਂਤ ਬਣੀ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਫੈਡੇਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਤਦਰਥ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।
ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਜੁੜਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਹੈ।
ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਬੰਦੇ ਦੇ ਅਸਤਿਤਵ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਜੀਵ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨੂੰ ਊਰਜਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਸਕੂਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਟਕਣਾ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਔਰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕਰਨਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿਉਂ ਕੇ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਵੀ ਹੈ ਔਰ ਇਹ ਆਤਮਾ ਦੀ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਡਮੁੱਲੀ ਖੁਰਾਕ ਵੀ ਇਹਨੂੰ ਜਪਣ ਨਾਲ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਣ ਚ ਵੀ ਤਰੋਤਾਜਗੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਸਾਰੇ ਦਿਨ ਦੇ ਕਾਰ ਵਿਹਾਰਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਖਿੰਡਰਿਆ ਪੁੰਨਡਰਿਆ ਮਨ ਟਿਕਦਾ ਹੈ ਤਾ ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇਸ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਉਣ ਦਾ ਮੱਕਸਦ ਯਾਦ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਰਹਿਰਾਸ ਸਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਪੜਨ ਦੀ ਰਹੁਰੀਤੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਗੁਰਸਿਖਾਂ ਦੇ ਇਸ ਬਾਣੀ ਦਾ ਨੇਮ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ –
ਰਹਿ ਮਤਲਬ ਰਸਤਾ ਤੇ ਰਾਸ ਮਤਲਬ ਪੂੰਜੀ- ਰਹਿਰਾਸ,ਸਾਡੀ ਹਰੀ ਤਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ ਤੇ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰਾਹ ਦੀ ਪੂੰਜੀ ਹੈ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ‘ਸੋਦਰੁ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਬਾਣੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸੋਦਰ ਦੀ ਜਗਹ ਰਹਿਰਾਸ ਵਰਤਿਆ ਹੈ ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਵੇਲੇ ਇਸ ਬਾਣੀ ਦੇ ਕੇਵਲ 9 ਸ਼ਬਦ ਸਨ ਸੋਦਰੁ ਦੇ ਪੰਜ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਸੋ ਪੁਰਖ ਦੇ ਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਪਰੰਤੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਗੁਰਸਿਖਾਂ ਨੇ ਚੌਪਈ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਪਹਿਲੀਆਂ ਤੇ ਇੱਕ ਅਖੀਰਲੀ 6 ਪਉੜੀਆਂ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਤੇ ਸਲੋਕ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਨੌ ਸ਼ਬਦ (‘ਸੋ ਦਰੁ’ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ‘ਸਰਣਿ ਪਰੇ ਕੀ ਰਾਖਹੁ
ਸਰਮਾ’) ਤਕ ਹੈ, ‘ਸੋਦਰ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ 27 ਪਉੜੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਜਦ ਕਿ ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਵਾਤ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਮਤਲਬ ਇਹ ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਪੁਜੀ ਕਿਸੇ ਰਾਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਬਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਦਕਿ ਰਹਿਰਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਾਗ ਆਸਾ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਪੁਰਾਤਨ ਰਹਿਤਨਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਾਣੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਯੇਵ‍ਗੇਨੀ ਯੇਵ‍ਤੁਸ਼ੇਂਕੋ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਜੁਲਾਈ 1933 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੇ ਸਾਇਬੇਰਿਆਈ ਜਿਲ੍ਹੇ ਇਰਕੂਤ‍ਸਕ ਦੇ ਜਿਮਾ ਸ‍ਟੇਸ਼ਨ ਨਾਮ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੂਸੀ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਤਾਤਾਰ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
"ਉਸ ਦੇ ਪੜਨਾਨਾ, ਯੂਸੁਫ਼ ਯੇਵ‍ਤੁਸ਼ੇਂਕੋ ਨੂੰ, ਇੱਕ ਸ਼ੱਕੀ ਵਿਦਰੋਹੀ ਸਨ, ਸਮਰਾਟ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਦੀ 1881 ਵਿੱਚ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਜਲਾਵਤਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਯੇਵ‍ਤੁਸ਼ੇਂਕੋ ਦੇ ਦਾਦਾ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਸਟਾਲਿਨ ਦੌਰ ਦੇ ਸਫਾਇਆਂ ਦੌਰਾਨ " ਲੋਕ ਦੁਸ਼ਮਣ " ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ 1937 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
" ਉਸ ਦੇ ਨਾਨਾ, ਐਰਮੋਲਾਈਵ ਨਾਉਮੋਵਿੱਚ ਯੇਵ‍ਤੁਸ਼ੇਂਕੋ, ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਲਾਲ ਫੌਜ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ।
ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਜਿਨੈਦਾ ਐਰਮੋਲਾਏਵਨਾ ਯੇਵ‍ਤੁਸ਼ੇਂਕੋ ਮਾਸ‍ਕੋ ਦੇ ਇੱਕ ਥਿਏਟਰ ਵਿੱਚ ਗਾਇਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ, ਯੇਵ‍ਗੇਨੀ ਰੁਦੋਲਫੋਵਿੱਚ ਗੈਂਗਨਸ ਇੱਕ ਭੂਗਰਭ ਸ਼ਾਸਤਰੀ।
"ਉਹ 7 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ, ਜਦ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਪਾਲਿਆ ਸੀ।
ਛੇ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਖੇਡ ਜਰਨਲ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਪਬਲਿਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਰਸਾਲਾ ਸੀ।
19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕਵਿਤਾਵਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ,ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ।
ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਯੇਵ‍ਤੁਸ਼ੇਂਕੋ ਮਾਸਕੋ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1951 ਤੋਂ 1954 ਤੱਕ ਉਹ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਗੋਰਕੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਿਥੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਉਸ ਨੇ 1949 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਈ।
1952 ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸੋਵੀਅਤ ਲੇਖਕ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ।
1955 ਵਿੱਚ ਯੇਵਤੁਸ਼ੇਂਕੋ ਨੇ ਸੋਵਿਅਤ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੜਚਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਰੰਭਕ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਬੋਰਿਸ ਪਾਸਤਰਨਾਕ, ਕਾਰਲ ਸੈਂਡਬਰਗ ਅਤੇ ਰਾਬਰਟ ਫਰਾਸਟ ਦੀ ਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ।
ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੂਸੀ ਕਵਿਤਰੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਹਪਾਠਿਨੀ ਬੇਲਾ ਅਖ‍ਮਾਦੁਲੀਨਾ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ।
ਦਸ ਸਾਲ ਤੱਕ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਾਨ ਨੇ ਵੀ ਯੇਵ‍ਤੁਸ਼ੇਂਕੋ ਤੋਂ ਤਲਾਕ ਲੈ ਕੇ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।
1987 ਵਿੱਚ ਚੁਰੰਜਾ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਯੇਵ‍ਤੁਸ਼ੇਂਕੋ ਨੇ ਤੇਈ ਸਾਲ ਦੀ ਮਰੀਆ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਚੌਥਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ।
ਯੇਵ‍ਤੁਸ਼ੇਂਕੋ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸੁਖੀ ਹੋਣ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਕਰ ਪਾਉਣ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਆਖਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸਫਲ ਰਹੀ।
ਉਹ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਪਟਕਥਾਲੇਖਕ, ਐਕਟਰ, ਸੰਪਾਦਕ, ਅਤੇ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵੀ ਹੈ।
ਯੇਵਤੁਸ਼ੇਂਕੋ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਾਮਾਜਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਬਰਾਬਰ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਮਕਾਲੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਰੰਗ, ਹਰ ਭਾਵਸਥਿਤੀ ਤੇ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ, ਰੂਸ ਦਾ ਜਨਜੀਵਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਪੂਰੀ ਤੀਖਣਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਬੇਹੱਦ ਸਹਿਜਤਾ ਅਤੇ ਸਾਦਗੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਰਯੋਗਤਾ ਹੀ ਉਹ ਮੂਲ ਤੱਤ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਨ ਪਾਠਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਡੂੰਘੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੇਵ‍ਤੁਸ਼ੇਂਕੋ ਦੀਆਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਚੌਦਾਂ ਲੰ‍ਬੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਰੀਬ ਪੰਜਾਹ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਦੋ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਪਟਕਥਾ ਲਿਖੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਖਿੱਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਤਸ‍ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਦੋ ਐਲਬਮ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਹਨ।
ਇਥੇ, ਉਸ ਕੈਂਪ ਵਿਚ, ਜਿਥੇ ਸਵਾਮੀ ਠਹਿਰੇ ਸਨ, ਉਸਨੇ ਭਗਵਾਨ, ਧਰਮਦਯ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਆਰੰਭਤਾ ਅਤੇ ਬੇਵਕੂਫੀ, ਪੁਨਰ ਜਨਮ, ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ, ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਬੰਧਨਾਂ, ਆਰੀਅਨਜ਼ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਫਰਜ਼ ਬਾਰੇ ਅੱਠ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ।
ਇਥੇ ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਨੇ ਪੁਣੇ ਮਾਹੀਧਰ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਰਾਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਾਲ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਕੀਤੇ।
ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਨੇ ਇੱਥੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਕਾਲਜ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਇਥੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰੋ. ਮੈਕਸ ਮੂਲਰ ਨੇ ਰਿਗਵੇਦ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ. ਰਾਜਕੋਟ ਵਿੱਚ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸੰਬੰਧੀ ਪੰਡਿਤ ਦੇਵੇਂਦਰਨਾਥ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦਯਾਨੰਦ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਵੇਰਵੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ-
ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਵਾਮੀ ਦਯਾਨੰਦ ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ 1875 ਵਿੱਚ ਬੰਬੇ ਵਿੱਚ ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਵਿਰਜਾਨੰਦ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿਚ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਸ਼ੁੱਧ ਵੈਦਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ, ਅਵਤਾਰ, ਕੁਰਬਾਨੀ, ਝੂਠੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਇਸ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਅਛੂਤਤਾ ਅਤੇ ਜਾਤੀ-ਅਧਾਰਤ ਵਿਤਕਰੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਔਰਤ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਯੱਗਯੋਪਵੀਤ ਪਹਿਨਣ ਅਤੇ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸਵਾਮੀ ਦਯਾਨੰਦ ਸਰਸਵਤੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਸੱਤਿਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਦਾ ਮੂਲ ਪਾਠ ਹੈ।
ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਦਾ ਮੰਤਵ ਹੈ: ਕ੍ਰਿਵਨੰਤੋ ਵਿਸ਼ਵਾਮਰਯਮ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ - ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਰੀਅਨ ਹੋਣ ਦਿਓ।
“ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਵਿਚਾਰ, ਜੋ ਬੰਬੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਚਲੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਿੱਲਾ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪਰ ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਨਾਲ ਇਹ ਫਿਰ ਤੋਂ ਵਧਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਇਸ ਹੱਦ ਤਕ ਵਧ ਗਿਆ ਕਿ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਵਾਪਸ ਆਏ, ਫਰਵਰੀ 1875 ਵਿਚ, ਗਿਰਗੁਮ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ, ਗਿਰਗੁਮ ਦੇ ਇਕ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਇਕ ਜਨਤਕ ਮੀਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਮਰਹੂਮ ਰਾਓ ਬਹਾਦੁਰ ਦਾਦੂ ਬਾ ਪਾਂਡੂਰੰਗ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਨੇ ਨਿਯਮਾਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਉਪ-ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ. ਪਰ ਉਸ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਿਚਾਰ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹੁਣ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
“ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਰਾਜਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸਮਾਜ ਖੁਦ ਆਰਿਆ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮਨੀ ਸ਼ੰਕਰ ਜਟਾਸ਼ੰਕਰ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਗ਼ੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਉੱਤਮਰਾਮ ਨਿਰਭੈਰਾਮ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਹਰਗੋਵਿੰਦਦਾਸ ਦੁਆਰਕਾਦਾਸ ਅਤੇ ਨਾਗਿਦਾਸ ਬ੍ਰਜਭੂਸ਼ਣ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ 300 ਕਾਪੀਆਂ ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿਚ ਵੰਡਣ ਲਈ ਰੱਖੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਕਾਪੀਆਂ ਰਾਜਕੋਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵੰਡਣ ਲਈ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਜੋ ਰਾਜਕੋਟ ਵਿਚ ਵੰਡੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।
ਗੁਜਰਾਤ, ਕਾਠਿਆਵਾੜ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਸੀ ਕਿ ਮੁਖੀ ਆਰੀਆਸਮਾਜ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਦੇ 'ਆਰਾ' ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ' ਤੇ 6 ਜਾਂ 7 ਸਤੰਬਰ, 1872 ਨੂੰ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ. ਉਪਲਬਧ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਸੀ।
ਪਰ ਉਸਦੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਸੈਸ਼ਨ ਸਨ. ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਦੇ ਆਰਾ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਰੁਕ ਗਈਆਂ।
ਮਸ਼ਹੂਰ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸਵਾਮੀ ਦਯਾਨੰਦ ਸਰਸਵਤੀ, ਸਵਾਮੀ ਸ਼ਰਧਾਂਧਨ, ਮਹਾਤਮਾ ਹੰਸਰਾਜ, ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ, ਭਾਈ ਪਰਮਾਨੰਦ, ਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਦ 'ਬਿਸਮਿਲ', ਪੰਡਿਤ ਗੁਰੂ ਦੱਤ, ਸਵਾਮੀ ਆਨੰਦਬੋਧ ਸਰਸਵਤੀ, ਚੌਧਰੀ ਛੋਟੂਰਾਮ, ਚੌਧਰੀ ਚਰਨ ਸਿੰਘ, ਪੰਡਿਤ ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ ਰਾਮਚੰਦਰ ਰਾਓ, ਕੇ. ਬਾਬਾ ਰਾਮਦੇਵ ਆਦਿ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਪੰਡਿਤ ਲੇਖਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦਯਾਨੰਦ ਦੇ ਜੀਵਨ ਚਰਿੱਤਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ-
ਸਟ੍ਰੈਪ ਥ੍ਰੋਟ ਜੀਵਾਣੂਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਰੁੱਪ ਬੀਟਾ ਹੀਮੋਲਾਈਟਿਕ ਸਟ੍ਰੈਪਟੋਕੋਕਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਟ੍ਰੈਪ ਥ੍ਰੋਟ ਕਿਸੇ ਬਿਮਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿੱਧੇ, ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸੰਪਰਕ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਫੈਲਦਾ ਹੈ।
ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਫੈਲਣ ਦੀ ਦਰ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜਿਹੜੇ ਜੀਵਾਣੂ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਗਿੱਲੇ ਜੀਵਾਣੂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੋ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਬੁਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ 15 ਦਿਨਾਂ ਤਕ ਲਈ ਬਿਮਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਦੁਰਲੱਭ ਤੌਰ ਤੇ, ਇਹ ਜੀਵਾਣੂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਟ੍ਰੈਪ ਥ੍ਰੋਟ ਦੇ ਲੱਛਣ ਨਾ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਣੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕੀ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਟ੍ਰੈਪ ਥ੍ਰੋਟ ਹੈ, ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਤਰੀਕਾ ਥ੍ਰੋਟ ਕਲਚਰ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਹੈ।
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਤੇ ਇਹ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ 90 ਤੋਂ 95 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਟੈਸਟ ਸਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਰੈਪਿਡ ਸਟ੍ਰੈਪ ਟੇਸਟ, ਥ੍ਰੋਟ ਕਲਚਰ ਨਾਲੋਂ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਟੈਸਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ 70 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਸਹੀ-ਸਹੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਦੋਵੇਂ ਟੈਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਕਿਸੇ ਵਿਕਅਤੀ ਨੂੰ ਸਟ੍ਰੈਪ ਥ੍ਰੋਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ।
ਸਟ੍ਰੈਪਟੋਕੋਕਲ ਫੇਰਿਨਜਾਈਟਿਸ ਜਾਂ ਸਟ੍ਰੈਪ ਥ੍ਰੋਟ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜੋ “ਗਰੁੱਪ ਸਟ੍ਰੈਪਟੋਕੋਕਲ ਬੈਕਟੀਰੀਆ” ਨਾਮਕ ਜੀਵਾਣੂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਟ੍ਰੈਪ ਥ੍ਰੋਟ ਗਲੇ, ਗਲੇ ਦੇ ਕੰਡਿਆਂ (ਮੂੰਹ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅੰਡਾਕਾਰ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲ-ਤੁੰਡਿਕਾਵਾਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਅਤੇ ਸੰਭਾਵੀ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਠ ਤੇ ਅਸਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਮ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁਖ਼ਾਰ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਖਰਾਸ਼, ਅਤੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਸੁੱਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਖਰਾਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ 37 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਟ੍ਰੈਪ ਥ੍ਰੋਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਟ੍ਰੈਪ ਥ੍ਰੋਟ ਕਿਸੇ ਬਿਮਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸੰਪਰਕ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਫੈਲਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਬਾਰੇ 100% ਯਕੀਨੀ ਹੋਣ ਲਈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਟ੍ਰੈਪ ਥ੍ਰੋਟ ਹੈ, ਥ੍ਰੋਟ ਕਲਚਰ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਰ, ਇਸ ਟੈਸਟ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਸਟ੍ਰੈਪ ਥ੍ਰੋਟ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸੰਭਾਵੀ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਗੰਭੀਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਰੋਕ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਹਤਯਾਬੀ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਲਿਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਾਜ਼ਿਟਿਵ ਥ੍ਰੋਟ ਕਲਚਰ ਜਾਂ ਰੈਪਿਡ ਸਟ੍ਰੈਪ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ, ਸਟ੍ਰੈਪ ਥ੍ਰੋਟ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਲੱਛਣ ਨਾ ਹੋਵੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੁਟੀਨ ਵਿੱਚ ਥ੍ਰੋਟ ਕਲਚਰ ਜਾਂ ਰੈਪਿਡ ਸਟ੍ਰੈਪ ਟੈਸਟ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਗਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਟ੍ਰੈਪਟੋਕੋਕਲ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਖਰਾਸ਼ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਸੰਸ਼ੋਧਿਤ ਸੇਂਟੋਰ ਅੰਕ ਨਾਮਕ ਜਾਂਚ ਸੂਚੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜ ਡਾਕਟਰੀ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਸੇਂਟੋਰ ਅੰਕ ਸਟ੍ਰੈਪ ਥ੍ਰੋਟ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸਟ੍ਰੈਪ ਥ੍ਰੋਟ ਦੇ ਆਮ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਖਰਾਸ਼, 38 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੁਖ਼ਾਰ, ਗਲੇ ਦਾ ਕੰਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਸ , ਅਤੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਸੁੱਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ।
ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਟ੍ਰੈਪ ਥ੍ਰੋਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਬਿਮਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੇ ਇੱਕ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਏਗਾ।
ਇੱਕ ਦਿਨ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਟਾਈਗਰ ਦੀ ਚਮੜੀ, ਰੁਦਰਾ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਸੱਪ ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਦਿੱਤੇ।
ਜਦੋਂ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਸੱਪ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਰਹੀ ਸੀ, ਸੱਪ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਸਖਤ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਸੱਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਹੰਝੂ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ।
ਸੱਪ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਤੁਪਕੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ ਉਸ ਦੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨਾਗਾ ਜਾਤੀ ਦੀਆਂ ਸਨ।
ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਸੱਪ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਸਖਤ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਕੋਲ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਚਾਹੀਦਾ ਸਨ।
ਫਿਰ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਲੜਕੀਆਂ ਕਿਸ ਕੋਲ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵੇਂ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੀੜੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਅਧਾਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਸਤੀ ਸੁਲੋਚਨਾ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਜੀ.ਵੀ. ਸੈਨ ਨੇ ਕੀਤਾ।
ਸਤੀ ਸੁਲੋਚਾਨਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਚੁੱਪ ਫ਼ਿਲਮ, 1934 ਕੰਨੜ ਫ਼ਿਲਮ, ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਟੌਲਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ, ਤੇਲਗੂ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸਤੀ ਸੁਲੋਚਨਾ ਵਿੱਚ ਐਨ.ਟੀ.ਰਾਓ ਨੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ।
ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ 'ਸਤੀ ਨਾਗ ਕੰਨਿਆ' ਬਾਬੂ ਭਾਈ ਮਿਸਤਰੀ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਿਕਰਮ ਗੋਖਲੇ ਅਤੇ ਜੈਸ਼੍ਰੀ ਗਡਕਰ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।
ਪਾਰਵਤੀ, ਸੁਨੈਨਾ ਨੂੰ ਲੈ ਗਈ, ਨਦੀ ਨਰਮਦਾ ਪਾਰਵਤੀ ਕੋਲ ਆਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਪਾਲਣਾ ਚਾਹੇਗੀ, ਅਤੇ ਸੁਨੈਨਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇ ਦੇਵੇਗੀ।
ਨਰਮਦਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਬਣੇ।
ਦੂਜੀ ਕੁੜੀ ਸੁਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਨਾਗਾ ਜਾਤੀ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੇਘਨਾਦ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸੁਲੋਚਨਾ ਬੜੀ ਬਹਾਦਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਗੁਣ ਕਈ ਜਗ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਮੇਘਨਾਦ ਰਾਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕਰਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਰੋ ਕੇ ਨਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਜੰਗ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।
ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮੇਘਨਾਦਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਰਾਵਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ।
ਬਾਲਦ ਮੇਘਨਾਦ ਬੋਧ ਕਾਵਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਿਲਾ ਇੰਦਰਜੀਤ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਉਚਿਤ ਤੌਰ ;ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਲੋਚਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਿਲਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਅਬਦੁੱਲ ਸੱਤਾਰ ਈਦੀ, ਐਨ ਆਈ , ਜਾਂ ਮੌਲਾਨਾ ਈਦੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਅਤੇ ਈਦੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ।
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬੇਗਮ ਬਿਲਕਿਸ ਈਦੀ, ਬਿਲਕਿਸ ਈਦੀ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਮੁਖੀ ਹੈ।
ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਨ 1986 ਦਾ ਰਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਅਵਾਰਡ ਸਮਾਜ-ਸੇਵਾ ਲਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਗਿਨੀਜ ਸੰਸਾਰ ਰਿਕਾਰਡ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਈਦੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਕੋਲ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਨਿਜੀ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਸੇਵਾ ਹੈ।
ਸਤੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਬੈਡਫੋਰਡਸਾਇਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਈਦੀ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।
ਈਦੀ ਦਾ ਜਨਮ 1928 ਨੂੰ ਬੰਟਵਾ ਗੁਜਰਾਤ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ. ਜਦੋਂ ਈਦੀ ਗਿਆਰਾ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਲਕਵਾ ਮਾਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗੀ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਈਦੀ 19 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਇਸ ਨਿੱਜੀ ਅਨੁਭਵਾ ਬਾਦ ਉਸ ਨੇ ਬਜੁਰਗਾ, ਦਿਮਾਗੀ ਬੀਮਾਰ ਅਤੇ ਚੁਣੋਤੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਸਿਸਟਮ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।
ਈਦੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ 1947 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਏ.ਈਦੀ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਫੇਰੀ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵੱਜੋ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਦ ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਥੋਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਕਪੜੇ ਦੀ ਦਲਾਲੀ ਕੀਤੀ।
ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਦ ਈਦੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਰਾਦਰੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੁਫਤ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਈਦੀ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 330 ਭਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਰਸੋਈਆਂ, ਮੁੜ-ਵਸੇਬਾ ਘਰ, ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਬਚਿਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾ ਲਈ ਸ਼ੇਲਟਰ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪਾਹਿਜਾਂ ਲਈ ਕਲੀਨਿਕ ਹਨ।
ਬਿਲਕਿਸ ਕਰਾਚੀ ਸਥਾ ਪਤ ਮੁਖ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਮਟਰਨਿਟੀ ਹੋਮ ਚਲਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਨਾਜਾਇਜ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਹੀਦ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਜੁਲਾਈ, 1906 ਨੂੰ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਲੀਰਾਜਪੁਰ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਪਿੰਡ ਭਾਵਰਾ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਜਗਰਾਣੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ।
ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪੜ੍ਹਨ-ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਅਤੇ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਜਾਂ ਬੰਦੂਕ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸੀ।
ਘਰਦਿਆਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲੇ ਪੜ੍ਹਨੇ ਪਾਇਆ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰੁਚੀਆਂ ਤੇ ਆਦਤਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕੰਮ-ਕਾਰ ਲਾਉਣ ਦੀ ਸੋਚੀ ਅਤੇ ਸਕੂਲੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਕਟਵਾ ਦਿੱਤਾ।
ਪਰ ਆਜ਼ਾਦ ਬਿਰਤੀ ਵਾਲਾ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਉਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੰਗਣ ਵਾਲੇ ਰੰਗਸਾਜਾਂ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਮਿਲ ਗਿਆ।
ਉਥੇ ਇੱਕ ਮਦਦਗਾਰ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਕੂਲ ‘ਚ ਮੁੜ ਪੜ੍ਹਨੇ ਪੈ ਗਏ।
ਉਨੀਂ ਦਿਨੀਂ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਨ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੀ ਮੌਕੇ ਜੋ ਸਵਾਲ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛੇ ਉਹ ਖਾਸ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹਨ:
ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਵਾਬਾਂ ਤੋਂ ਚਿੜ੍ਹ ਕੇ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 15 ਬੈਂਤਾਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ।
ਇੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਇਨਕਲਾਬੀ ਦਲ ਦੇ ਦੋ ਮੈਂਬਰਾਂ ਮਨਮਥਾ ਨਾਥ ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਵੇਸ਼ ਚੈਟਰਜੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਬੂਲਣ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1922 ਵਿੱਚ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਵੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਦਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਏ।