polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਇਸ ਸਮਾਰਕ ਦੇ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਮੰਡਪਮ ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਪਦ ਮੰਡਪਮ ਨਾਮਕ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੱਸੇ ਹਨ।
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮ੍ਰਤ‍ਯੁ ਦੇ ਬਾਅਦ 1948 ਵਿੱਚ ਕੰਨਿਆਕੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਸਥੀਆਂ ਵਿਸਰਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਸਮਾਰਕ ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਡਿਜਾਇਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਰਣਾਂ ਉਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਰਾਖ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਥਿਰੂੱਕੁਰਲ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਅਮਰ ਤਮਿਲ ਕਵੀ ਤੀਰੂਵੱਲੁਵਰ ਦੀ ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਪਰਿਅਟਕਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਲੁਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਉਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਗਿਆਨ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਸ੍ਰੋਤ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਭਰਤੀ, ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਉਜਰਤਾਂ ਦੇ ਉਪਯੋਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਵਸੀਲਾ ਪਰਬੰਧ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ੍ਰੋਤ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦਾ ਇਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਬਾਰੇ ਅਸਰ ਉਸੇ ਅਨੁਪਾਤ ਨਾਲ ਹੈ ਜਿਸ ਦਰ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੰਗਠਨ ਯਾ ਵਿਅੱਕਤੀਗਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਉੱਤੇ ਯਾ ਸਮਾਜ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੈ।
ਕੌਮੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸ੍ਰੋਤ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ: ਵਸੌ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ,ਕਾਰਾਗਰੀ,ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ,ਖੋਜੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਦਾ ਸੁਮੇਲ।
ਇਨ੍ਹਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ ਮਾਨਵ ਸੰਸਾਧਨ,ਮਨੁੱਖੀ ਪੂੰਜੀ ਆਦਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੌਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਪ ਸੀਜ਼ਰ ਲਈ ਗਾਲ ਦੇ ਅਭਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀਤਿਆ ਹੋਇਆ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਹਰਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਹੋਇਆ।
ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵੀ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾ ਲਿਆ।
ਰੋਮਨ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਕਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਾਮਮਾਤਰ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਸੱਤੇ ਦੇ ਅਸਲੀ ਕਾਬੂ ਵਲੋਂ ਪਰੇ ਸਨ।
ਪਾਂਪੇ ਨੂੰ ਸਪੇਨ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਕਰੇਸਸ ਨੂੰ ਪੂਰਵੀ ਸੀਮਾਂਤ ਪ੍ਰਾਂਤ ਸੀਰਿਆ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
ਪਾਂਪੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਸਪੇਨ ਦੀ ਕਮਾਨ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਰੋਮ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਰਿਹਾ ਤਾਂਕਿ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀਕਸ਼ ਹਲਾਤਾਂ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੇ।
ਕਰੈਸਸ ਪਾਰਥਿਆ ਦੇ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਸਮਾਂ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।
ਪਾਂਪੇ ਅਤੇ ਸੀਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਏਕੱਛਤਰ ਸੱਤਾ ਹਥਿਆਨੇ ਲਈ ਤਣਾਵ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮਕਸ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲੜਾਈ ਦੀ ਹਾਲਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ।
ਪਾਂਪੇ ਸੀਜ਼ਰ ਵਲੋਂ ਖਿੱਚਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਸੇਨੇਟੋਰਿਅਲ ਅਲਪਤੰਤਰ ਦਲ ਵਲੋਂ ਸਮੱਝੌਤਾ ਕਰਣ ਦੀ ਸੋਚਣ ਲਗਾ।
ਸੇਨੇਟ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸੀਜ਼ਰ ਦੂਸਰਾ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਣ ਵਲੋਂ ਪੂਰਵ, ਜਿਸਦਾ ਉਹਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਗਾਲ ਦੀ ਕਮਾਨ ਵਲੋਂ ਤਿਆਗ ਪੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਪਰ ਪਾਂਪੇ, ਜਿਨੂੰ 52 ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਅਵਿਧਾਨਿਕ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਤੀਸਰੀ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਪਦ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਸਪੇਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਸੇਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੱਖੇ ਰਿਹਾ।
ਫਲਤ: ਸੀਜਰ ਨੇ ਉਦਾਸ ਹੋਕੇ ਗ੍ਰਹਿ ਯੁੱਧ ਛੇੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇਹ ਕਦਮ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ, ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਰੋਮਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਠਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪਾਂਪੇ ਅਤੇ ਰੋਮਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕੋਲ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ-ਜਿਹੇ ਹੀ ਖ਼ੁਰਾਂਟ ਫੌਜੀ ਸਨ।
ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰੋਮ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸੀਜ਼ਰ ਨੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਉੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਜਮਾਂ ਲਿਆ।
ਸੀਜ਼ਰ ਨੇ ਸ਼ਾਸਨ ਸੱਤਾ ਸਾਰਾ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਈ ਪਰ ਪਾਂਪੇ ਵਲੋਂ ਉਸਨੂੰ ਹੁਣ ਵੀ ਖ਼ਤਰਾ ਸੀ।
ਸੀਜ਼ਰ ਨੇ ਪਰਬਤਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਥੇਸਾਲੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 48 ਈ. ਪੂ. ਦੀ ਗਰੀਸ਼ਮ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਫਾਰਸੇਲੀਸ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਪਾਂਪੇ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰਾਇਆ ਕੀਤਾ।
ਸੀਜ਼ਰ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਸੀ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸਮੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਉਲਝ ਗਿਆ।
ਮਿਸਰ ਦੇ ਸਮਰਾਟ 'ਟੌਲੇਮੀ ਦਸਵਾਂ' ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਸੰਤਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਲਈ ਲੜਾਈ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਸੀਜ਼ਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਔਲਾਦ ਕਲਿਓਪੈਟਰਾ ਦਾ ਉਸ ਦੇ ਭਰੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪੱਖ ਲੈਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਮਿਸਰ ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 48 - 47 ਈ . ਪੂ . ਦੇ ਸ਼ੀਤਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਿਕੰਦਰਿਆ ਦੇ ਰਾਜਪ੍ਰਾਸਾਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।
ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਭਰਦੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵਲੋਂ ਸੀਜਰ ਇੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਭੱਜਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਲਿਓਪੈਟਰਾ ਨੂੰ ਰਾਜਾਸੀਨ ਕੀਤਾ (ਕਲਿਓਪੈਟਰਾ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
45 ਈ. ਪੂ. ਦੇ ਸ਼ਰਦ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰੋਮ ਪਰਤ ਆਇਆ ਤਾਂਕਿ ਆਪਣੀ ਜਿੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾਏ ਅਤੇ ਗਣਤੰਤਰ ਦੇ ਭਾਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਲਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰੋ।
ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਬੈਲਜ਼ੀਅਮ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਉਸਨੇ ਕਈ ਫਤਹਿ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਾਲ ਦੇ ਰਖਿਅਕ ਦਾ ਕਾਰਜਭਾਰ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ।
ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਸੀਮਾ ਦੇ ਪਾਰ ਦੇ ਦੁਰੇਡੇ ਸਥਾਨ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਕਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ।
55 ਈ . ਪੂ . ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਲਈ ਅਭਿਆਨ ਕੀਤਾ।
ਦੂੱਜੇ ਸਾਲ ਉਸਨੇ ਇਹ ਅਭਿਆਨ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਉਹ ਟੇੰਸ ਨਦੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਦੇ ਵੱਲ ਦੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੋਂ ਤੱਕ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਕਬੀਲੋਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਰਸਮੀ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਉਸ ਦੀ ਅਧੀਨਤਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਭਲੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸੱਮਝ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਰੋਮਨ ਗਾਲ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਉੱਤੇ ਸਥਾਈ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਤਦ ਵੀ ਗਾਲ ਵਿੱਚ ਔਖਾ ਹਾਲਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਕਰਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਰਿਹਾ।
ਗਾਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੇਤੂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਪਰ 50 ਈ. ਪੂ. ਵਿੱਚ ਹੀ 'ਸੀਜ਼ਰ' ਗਾਲ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਸਕਿਆ।
ਉਸਨੇ ਰੋਮਨ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਰੋਮਨ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।
60 ਈ. ਪੂ ਵਿੱਚ, ਸੀਜ਼ਰ, ਕਰਾਸਸ ਅਤੇ ਪੌਮਪੇ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਤਿੱਕੜੀ ਗਠਜੋੜ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਦਾ ਅਨੇਕ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਰੋਮਨ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੇ ਗਲਬਾ ਰਿਹਾ।
ਲੋਕਮੁਖੀ ਦਾਅਪੇਚਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੱਤਾ ਹਥਿਆਉਣ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦਾ ਰੋਮਨ ਸੈਨੇਟ ਵਿਚਲੇ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਇਲੀਟ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਸਰੋ ਦਾ ਸ਼ਰੇਆਮ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਛੋਟਾ ਕੈਟੋ ਵੀ ਸੀ।
ਗਾਲ ਵਿੱਚ ਸੀਜਰ ਦੇ ਅਭਿਆਨਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸੰਪੂਰਨ ਫ਼ਰਾਂਸ ਅਤੇ ਰਾਇਨ ਨਦੀ ਤੱਕ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਪ੍ਰਦੇਸ, ਜੋ ਮੂਲ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਇਟਲੀ ਤੋਂ ਘੱਟ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੇਨੇਟ ਦੀ ਬੈਠਕ ਰੋਮ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਹੋਵੇਗੀ ਤਦ ਵੀ ਰਾਜ ਸੱਤਾ ਦਾ ਅਸਲੀ ਕੇਂਦਰ ਸੀਜ਼ਰ ਦੇ ਮੁੱਖਾਵਾਸ ਉੱਤੇ ਹੀ ਸੀ।
ਕਈ ਵਾਰ ਉਸਨੂੰ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਅਸਥਾਈ ਸੱਤਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਔਖਾ ਪਰਿਸਥਿਤੀ ਦਾ ਸਾਮਣਾ ਕਰਣ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।
ਹੁਣ ਉਸਨੇ ਇਸ ਉਪਾਧੀ ਨੂੰ ਆਜੀਵਨ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਰਾਜ ਦੇ ਕੁਲ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਸਰਵਾਧਿਕਾਰ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਕਹਲਾਏ।
ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਸਮੇਂ ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਬਠਿੰਡਾ ਤੇ ਮਾਨਸਾ ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਸਨ।
ਭਾਰਤ ਅਜਾਦ ਹੋਣ ਤੇ 1954 ਵਿੱਚ ਰਿਆਸਤਾ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈਆਂ ਤੇ ਪੈਪਸੂ ਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ ਉਦੋਂ ਵੀ ਬਰਨਾਲਾ ਜਿਲ੍ਹਾ ਹੈਡਕੁਆਟਰ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਪੈਪਸੂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਰਨਾਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਘਟ ਗਿਆ।
ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਗਾਂਧਾ ਸਿੰਘ ਵੀ ਬਰਨਾਲੇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਨਜਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਰਨਾਲਾ ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ ਲਹਿਰ ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਗਤੀ ਵਿਧੀਆ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿਰਕੱਢ ਨਾਇਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹਰ ਸਾਲ 19 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਮੇਲੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਰਨਾਲਾ ਜਿਲ੍ਹਾ 19 ਨਵੰਬਰ 2006 ਨੂੰ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਸ: ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਨੂੰ ਬਣਨ ਦਾ ਮਾਨਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਮਿਊਸਂਪਲ ਕਮੇਟੀਆਂ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲਕਾਰ ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਵੀ ਧੌਲਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜੰਮਪਲ ਸਨ।
ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਪਰ 2006 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਤੰਬਰ 1919 ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਨਕਸ਼ਾ-ਨਵੀਸ ਭਰਤੀ ਹੋ ਕੇ ਬਗ਼ਦਾਦ ਚਲੇ ਗਏ।
ਉਥੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਣਾਏ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਕੇਵਲ ਸ਼ਲਾਘਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੇਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨੀਆਂ ਤੇ ਕਲਾ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਵੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈਆਂ।
ਇਸ ਸਮੇਂ ਹੀ ਨੌਜਵਾਨ ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅਹਿੰਮ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਬਣੇਗਾ।
ਫੌਜ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਲ 1923 ਦੌਰਾਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਅਪਣਾ “ਸੁਭਾਸ਼ ਸਟੁਡਿਓ” ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਨੇਤਾ ਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ “ਸੁਭਾਸ਼” ਤੱਖ਼ਲਸ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਫਿਰ ਅਨਾਰਕਲੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ “ਈਕੋ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ” ਵੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪ੍ਰੀਤ ਨਗਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਮਲੇ ਰਹਿ ਕੇ ਨਿਸਬਤ ਰੋਡ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਮੁੜ ਅਪਣਾ ਸਟੁਡੀਓ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਆਰਟ ਡਾਇਰੈਕਸ਼ਨ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਨ ਲਗੇ।
ਇਥੋਂ ਉਜੜ ਕੇ ਕਾਂਗੜਾ ਘਾਟੀ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਵਸੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਅੰਦਰੇਟਾ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਬਾਕੀ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਇਥੇ ਹੀ ਬਿਤਾਇਆ।
ਆਪਣੇ 85 ਸਾਲ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਸਰਦਾਰ ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰੂਆਂ, ਪੀਰਾਂ, ਪੈਗੰਬਰਾਂ, ਭਗਤਾਂ, ਕੌਮੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ-ਕਥਾਵਾਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬਧਤ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਏ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਗਵਾਨ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ, ਭਗਵਾਨ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ, ਈਸਾ ਮਸੀਹ, ਹਜ਼ਰਤ ਮੀਆਂ ਮੀਰ, ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਆਦਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧਾਰਮਿਕ ਚਿੱਤਰ ਹਨ।
ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ, ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ, ਪੰਡਤ ਨਹਿਰੂ, ਲਾਲ ਬਹਾਦਰ ਸਾਸ਼ਤਰੀ ਵਰਗੇ ਕੌਮੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਬਣਾਏ ਹਨ।
ਕਲਾ-ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਹਕਾਰ “ਸੋਹਣੀ-ਮਹੀਂਵਾਲ” ਨੇ ਦਿਵਾਇਆ।
ਇਸੇ ਚਿੱਤਰ ਕਾਰਨ ਰਾਜ ਮਹਿਲਾਂ ਤੇ ਅਮੀਰ ਘਰਾਣਿਆ ਵਿੱਚ ਸਿਮਟੀ ਕਲਾ ਆਮ ਆਦਮੀ ਤਕ ਪਹੁੰਚੀ।
ਇਸ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਚਿੱਤਰ ਕਾਰਨ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਲਾ-ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ।
ਦਰਿਆ ਬਿਆਸ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵਸੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲਾ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਰੂਹ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।
ਇਹ ਲੰਬਾ ਪਤਲਾ ਬਾਲਕ ਆਪਣੀਆਂ ਛੋਟੀ ਛੋਟੀ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਰੇਤ ਦੇ ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਅਜੇਹਾ ਚਿਹਰਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੋਵੇ।
ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆ ਪੰਜਵੀ ਤਕ ਲੈ ਕੇ ਇੰਡਸਟ੍ਰੀਅਲ ਸਕੂਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਆਰਟ ਐਂਡ ਕਰਾਫ਼ਟ ਦਾ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਓਵਰਸੀਅਰ ਜੀਜੇ ਤੋਂ ਨਕਸ਼ਾ-ਨਵੀਸੀ ਦਾ ਕੰਮ ਸਿੱਖਿਆ।
ਸਰਦਾਰ ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚਿੱਤਰ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪੂਰਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਈ ਕਈ ਹਫ਼ਤੇ, ਮਹੀਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ।
ਇਤਿਹਾਸ, ਸਭਿਆਚਾਰ, ਵਿਰਸੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਚਿੱਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਅਧਿਐਨ ਤੇ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਫ਼ਲ ਹਨ।
ਪੰਜ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਦਾ ਸਾਇਆ ਸਿਰ ਤੋਂ ਉਠ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਗਿਆਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਪਿਛੋਂ ਪਿਤਾ ਵੀ ਤੁਰ ਗਏ।
ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਘਿਰੇ ਬਾਲਕ ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭੈਣ ਲਛਮੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਸੰਭਾਲਿਆ।
ਪੋਲੈਂਡ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਪੋਲੈਂਡ ਲੋਕ-ਰਾਜ ਇੱਕ ਵਿਚਕਾਰ ਯੁਰੋਪਿਅ ਰਾਸ਼ਟਰ ਹੈ . ਪੋਲੈਂਡ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਚੇਕ ਲੋਕ-ਰਾਜ ਅਤੇ ਸਲੋਵਾਕਿਆ, ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਯੁਕਰੇਨ, ਬੇਲਾਰੂਸ ਅਤੇ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਅਤੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਬਾਲਟਿਕ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਕਾਲਿਨਿਨਗਰਾਦ ਓਬਲਾਸਟ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਏਕਸਕਲੇਵ ਹੈ ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ . ਪੋਲੈਂਡ ਦਾ ਕੁਲ ਖੇਤਰਫਲ 312, 679 ਵਰਗ ਕਿ . ਮਿ . ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਕਿ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ 69ਵਾਂ ਅਤੇ ਯੁਰੋਪ ਦਾ 9ਵਂ ਵਿਸ਼ਾਲਤਮ ਰਾਸ਼ਟਰ ਬੰਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ . 38 . 5 ਮਿਲਿਅਨ ਕਿ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ 33ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਬੰਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ .
ਪੋਲੈਂਡ ਕਿ ਵੱਡੀ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤੁਲਾ , 1, 047 ਕਿ . ਮਿ ; ਓਡੇਰ - ਜੋ ਕਿ ਪੋਲੈਂਡ ਕਿ ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਸੀਮਰੇਖਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ - 854 ਕਿ . ਮੀ . ; ਇਸ ਦੀ ਉਪਨਦੀ, ਵਾਰਟਾ, 808 ਕਿ . ਮੀ . ਅਤੇ ਬਗਲਾ - ਵਿਸਤੁਲਾ ਦੀ ਇੱਕ ਉਪਨਦੀ - 772 ਕਿ . ਮੀ . ਆਦਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ . ਪੋਮੇਰਾਨਿਆ ਦੁਸਰੀ ਛੋਟੀ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸਤੁਲਾ ਅਤੇ ਓਡੇਰ ਵੀ ਬਾਲਟਿਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਡਤੇ ਹਨ . ਹਾਲਾਂਕਿ ਪੋਲੈਂਡ ਦੀ ਜਿਆਦਾਤ ਨਦੀਆਂ ਬਾਲਟਿਕ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਹਨ ਉੱਤੇ ਕੁੱਝ ਇੱਕ ਨਦੀਆਂ ਜੈਸੇਕਿ ਡੈਨਿਉਬ ਆਦਿ ਬਲੈਕ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਪਡਤੀਆਂ ਹਨ .
ਪੋਲੈਂਡ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਤੋਂ ਹੀ ਯਾਤਾਯਾਤ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਵਾਈਕਿੰਗ ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਸ਼ਹੁਰ ਲਾਂਗਸ਼ਿਪੋਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤੁਲਾ ਅਤੇ ਓਡੇਰ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫਰ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਪੋਲੈਂਡ - ਲਿਥੁਆਨਿਆ ਯੂਰਪ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖਾਧ ਉਤਪਾਦਕ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਖਾਦਿਅਸ਼ਸਿਅ ਅਤੇ ਅੰਨਿਆਨਿਏ ਕ੍ਰਿਸ਼ਿਜਾਤ ਦਰਵਯੋਂ ਨੂੰ ਵਿਸਤੁਲਾ ਵਲੋਂ ਗਡਾਂਸਕ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਪੂਰਵੀ ਯੂਰਪ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜੋ ਦੀ ਯੂਰਪ ਦੀ ਖਾਦਿਅ ਕਡੀ ਦਾ ਇੱ
ਫਿਲਹਾਲ ਮਾਸੁਰਿਆ, ਕਾਰਾਕੋ - ਚੇਸਤੋਚੋਵਾ ਮਾਲਭੂਮਿ ਅਤੇ ਪੂਰਵੀ ਬੇਸਕਿਡ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਫੁਲਵਾੜੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਰ- ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਬਾਲਟਿਕ ਤਟ ਨਾਲ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੋਮੇਰੇਨਿਆ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਲੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗਡਾਂਸਕ ਦੇ ਖਾੜੀ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੈ।
ਵੱਡੇ ਪੰਜਾਬ 6 ਦਰਿਆ ਬਿਆਸ, ਚਨਾਬ, ਸਤਲੁਜ, ਰਾਵੀ, ਜੇਹਲਮ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਗਦੇ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇਕੋ ਉਹ ਸੂਬਾ ਏ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਸੂਬਾ ਸਿੰਧ, ਸੂਬਾ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ, ਆਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੇ ਸੂਬਾ ਸਰਹੱਦ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਏ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਦਾਰੁਲ ਹਕੂਮਤ ਇਸਲਾਮ ਆਬਾਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਕਰ ਕੇ ਦਾਰੁਲ ਹਕੂਮਤ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 3 ਜੁਗ਼ਰਾਫ਼ੀਆਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਏ: ਪੋਠੋਹਾਰ ਦਾ ਉੱਚਾ ਨੀਵਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਾ, ਥਲ ਦਾ ਰੇਤਲਾ ਇਲਾਕਾ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਾ।
ਪੋਠੋਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸਵਾਂ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਡੇ ਤੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਵੇਲੇ ਦੇ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਲੇ ਨੇਂ।
ਇਹ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕੰਡੇ ਤੇ ਵਸੀ ਇਹਦਾ ਵੱਡਾ ਨਗਰ ਹੜੱਪਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਾਹੀਵਾਲ ਵਿੱਚ ਸੀ।
ਸੁੱਤੀ ਕੱਪੜਾ ਸ਼ੁਕਰ ਖੰਡ ਸ਼ਤਰੰਜ ਦੀ ਖੇਡ ਇਸ ਰਹਿਤਲ ਦੀਆਂ ਸਾਰੇ ਜੱਗ ਨੂੰ ਸੁਗ਼ਾਤਾਂ ਨੇਂ।
ਸਾੜ੍ਹੇ ਤਿਨ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਆਰੀਆ ਆਏ ਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਰਹਿਤਲ ਦੀ ਨਿਊ ਪਈ ਜਿਹਦੇ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੀ ਰਹਿਤਲ ਦੀਆਂ ਖ਼ੂਬੀਆਂ ਵੀ ਹੈ ਸਨ ਆਰੀਆਵਾਂ ਨੇ ਵੇਦ ਤੇ ਗਨਧਾਰਾ ਰਹਿਤਲਾਂ ਚਲਾਈਆਂ।
ਆਰੀਆਵਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਈ ਆਪਣੀ ਵਿਦਿਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆਈ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਏ ਉਰਦੂ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਵੀ ਕੁਛ ਹੱਦ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਏ।
ਪੁਰਾਣੇ ਵੇਲੇ ਵਿੱਚ ਇਹਨੂੰ ਸਪਤ ਸੰਧੂ ਵੀ ਕਿਹੰਦੇ ਸਨ ਯਾਨੀ ਸਤ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਦੇਸ ਏ ਦਰਿਆ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਇਸ ਦੇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਸਪਤ ਸੰਧੂ ਪਿਆ ਉਹ ਇਹ ਨੇ ਸਿੰਧ, ਜੇਹਲਮ, ਚਨਾਬ, ਰਾਵੀ, ਸਤਲੁਜ, ਬਿਆਸ।
1947 ਵਿਚਿ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਦੋ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਏਦਾ ਵੱਡਾ ਟੁਕੜਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਆਗਿਆ ਤੇ ਏਦਾ ਨਿੱਕਾ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪਾਸੇ ਦਾ ਟੋਟਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਿਆ।
ਪੰਜਾਬ ਫਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪੰਜ ਪਾਣੀ ਜਿਸ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ।
ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਲੋਕ ਅਮਨ ਚੈਨ ਤੇ ਚੰਗੇ ਖਾਣ ਪੀਣ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਲ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਥਾਂਵਾਂ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ, ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ, ਈਰਾਨ, ਅਰਬ ਤੇ ਮੁੱਢਲੇ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਹਿਤਲ ਵਿੱਚ ਰਚ ਵਸ ਗਏ।
ਦਿਸ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਤਲੇ ਲੈਂਦੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਥਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾੰਧਾਰ ਰਹਿਤਲ ਵੀ ਪੁੰਗਰ ਦੀ ਰਈ।
ਇਸ ਰਹਿਤਲ ਦੀ ਬੋਲੀ ਹਿੰਦਕੋ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਹੀ ਇੱਕ ਬੋਲੀ ਏ ਜਿਹੜੀ ਹਜੇ ਵੀ ਗਨਧਾਰਾ ਦੇ ਥਾਂਵਾਂ ਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਏ।
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰੁੱਤ ਗਰਮੀਆਂ ਚ ਗਰਮ ਤੋਂ ਸਖ਼ਤ ਗਰਮ ਹੁੰਦੀ ਐ ਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਚ ਸਕੀ ਸਰਦੀ ਪੈਂਦੀ ਏ।
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਇਸਲਾਮ ਆਬਾਦ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸੂਬਾ ਸਿੰਧ, ਲਹਿੰਦੇ ਵਿੱਚ ਸੂਬਾ ਸਰਹੱਦ ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਲੈਂਦੇ ਵਿੱਚ ਸੂਬਾ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਨੇਂ।
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਤਰੰਜ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਥੋਂ ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੁੰਦੀ ਯੂਰਪ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਅਤੇ ੧੬ ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਲੱਗ-ਭੱਗ ਪੁਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ।
20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਤੋਂ, ਸ਼ਤਰੰਜ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਉੱਤੇ ਖੇਡਣ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉੱਤਮ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਖੇਡਦੇ ਹਨ।
1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨੇ ਸ਼ਤਰੰਜ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।
ਆਈਬੀਐਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀਪ ਬਲੂ ਪਹਿਲੀ ਮੈਚ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਇੱਕ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨ ਨੂੰ ਪਛਾੜਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਸਨੇ 1997 ਵਿੱਚ ਗੈਰੀ ਕਾਸਪਾਰੋਵ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਸੀ।
ਹੱਥ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰਾਂ ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸ਼ਤਰੰਜ ਇੰਜਣਾਂ ਦੇ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਦੌਰਾਨ ਧੋਖਾਧੜੀ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਵਧ ਗਈ ਹੈ।
ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ, ਸ਼ਤਰੰਜ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਨਾਲ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜੇ ਗੇਮ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਖੇਡ ਆਪਣੇ ਆਪ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।
ਸਮਾਂ ਇੱਕ ਸ਼ਤਰੰਜ ਦੀ ਘੜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਡਿਸਪਲੇ ਹਨ, ਹਰੇਕ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਬਾਕੀ ਸਮੇਂ ਲਈ।
ਐਨਾਲਾਗ ਸ਼ਤਰੰਜ ਘੜੀਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਨਾਲ ਡਿਜੀਟਲ ਘੜੀਆਂ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸੰਮੇਲਨ ਦੁਆਰਾ, ਸ਼ਤਰੰਜ ਦੀ ਖੇਡ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਸੈੱਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੱਤਰ ਪ੍ਰੇਰਕ ਸ਼ਤਰੰਜ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਸੂਲਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮਸੀਹੀਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੋਪ ਵੀ ਨੇਂ।
ਉਹ ਗਲੀਲ ਦੇ ਬੈਤ ਸੈਦਾ ਦੇ ਮਛੇਰੇ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗਨਾਸਰਤ ਦੀ ਝੀਲ ਪਰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਯਿਸੂ ਮਸੀਹ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ 'ਮੇਰੇ ਪਿਛੇ ਹੋ ਤੋਰੋ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਛੇਰੇ ਬਣਾਵਾਂ ਗਾ'।
ਫਿਰ ਇਲਾਨਆ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਯਿਸੂ ਮਸੀਹ ਨੇ ਪਤਰਸ ਰਸੂਲ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਮਾਇਆ 'ਤੂੰ ਕੇਫ਼ਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਇਸੇ ਚੱਟਾਨ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਕਲੀਸੀਆ ਬਣਾਵਾਂ ਗਾ'।
ਬਾਰਾਂ ਰਸੂਲ ਉਹ ਲੋਕ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੰਜੀਲ ਅਤੇ ਮਸੀਹੀ ਰਵਾਇਤਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਪ੍ਰਭੂ ਯਿਸੂ ਮਸੀਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਸੀ।
ਮਸਲਾਮਾਨ 'ਨਬੀ' ਅਤੇ 'ਰਸੂਲ' ਦੋਨ੍ਹਾਂ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਸੀਹੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਵਿੱਚ ਰਸੂਲ ਖ਼ਾਸ ਮਸੀਹੀ 'ਕਲੀਸੀਆ ਦੇ ਪਿਤਾ' ਅਖਵਾਂਦੇ ਹਨ।
ਏਸ ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਰਸੂਲਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਖਿੱਲਰ ਜਾਣ ਅਤੇ ਇੰਜੀਲ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਖ਼ਬਰੀ ਦੀ ਮੁਨਾਦੀ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ।
ਯਹੂਦੀ ਰਵਾਇਤਾਂ ਦੇ ਬਰਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹੁਣ ਮੁਨਾਦੀ ਯਹੂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ ਕੌਮਾਂ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ।
ਸੋ ਨਵੇਂ ਨੇਮ ਦੇ ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੀ ਗਿਆਤ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮੁਨਾਦੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।
ਭਾਵੇਂ ਸਾਰੇ ਬਾਰਾਂ ਰਸੂਲ ਗਲੀਲੀ ਯਹੂਦੀ ਸਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੱਸ ਦੇ ਨਾਂ ਹੀ ਆਰਾਮੀ ਜ਼ਬਾਨ ਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਹਿੰਦੇ ਯੂਨਾਨੀ ਜ਼ਬਾਨ ਤੋਂ ਹਨ।
ਸੋ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਹੋਣ ਜਿੱਥੇ ਯੂਨਾਨੀ ਅਤੇ ਰੂਮੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਅਸਰ ਸੀ।
ਇੰਜੀਲੇ ਮਰਕਸ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਯਿਸੂ ਮਸੀਹ ਨੇ ਰਸੂਲਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਦੋ ਦੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਲੀਲ ਦਿਆਂ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਲਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਬੀਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਫ਼ਾ ਦੇਣ ਅਤੇ ਬਦਰੂਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ।
ਅਨਦਰੀਆਸ: ਪਤਰਸ ਰਸੂਲ ਦੇ ਭਾਈ ਸਨ, ਬੈਤ ਸੈਦਾ ਦੇ ਮਛੇਰੇ ਸਨ ਅਤੇ ਯੂਹਨਾ ਬਪਤਿਸਮਹ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਸਨ।
ਯੂਹੰਨਾ: ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਜ਼ਬਦੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੋਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਯਿਸੂ ਨੇ ਬੋਨਰਜੀਸ ਆਖਿਆ ਯਾਨੀ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ।
740 ਈ. 'ਚ ਗਰੀਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੰਸਟੈਂਟੀਨੋਪਲ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲੇ ਆਏ ਭੁਚਾਲ ਨੇ ਵੱਡੀਆਂ ਰੱਖਿਆ ਦੀਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਗਿਰਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ।
1341 ਈ. 'ਚ ਜੌਨ ਪੰਜਵੇਂ ਦੀ ਬਜੈਨਟਾਈਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ' 'ਡਿਡੀਮੋਟਾਈਚੋ' ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸਾਲ ਚੱਲ ਵਾਲ਼ੀ ਸੀਤ ਜੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ।
1710– ਅਮੀਨਗੜ੍ਹ ਦੀ ਲੜਾਈ 'ਚ ਰਾਹੋਂ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉਤੇ ਸ਼ਮਸ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਬਾਇਜ਼ੀਦ ਖ਼ਾਨ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ, ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਰੁਧ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੀ ਭਾਵੇਂ ਪਹਿਲੀ ਜਿੱਤ ਸੀ।
1733– ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਤੋਂ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲਈ ਜਿਸ ਦਾ ਮੁਗ਼ਲ ਸਰਕਾਰ ਨੇ, 10 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਟੈਕਸ ਲੈ ਕੇ ਸਮਾਗਮ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਦਿਤੀ।
1776 ਈ. 'ਚ ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਫ਼ਰੈਕਲਿਨ 'ਅਮਰੀਕੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ' ਲਈ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੀ ਸਪੋਟਰ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1831 – ਰੋਪੜ ਵਿਖੇ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਲਾਰਡ ਵਿਲੀਅਮ ਬੈਂਟਿਕ ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਧੀ ਹੋਈ।
1905– ਨਾਰਵੇ ਨੇ ਸਵੀਡਨ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਯੂਨੀਅਨ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਡੈਨਮਾਰਕ ਦੇ 'ਪ੍ਰਿੰਸ ਚਾਰਲਸ' ਨੂੰ 'ਹਾਕੋਨ ਸਤਵੇਂ' ਵਜੋਂ ਅਪਣਾ ਨਵਾਂ ਰਾਜਾ ਚੁਣ ਲਿਆ।
1917 ਈ. 'ਚ ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ 'ਚ 'ਕਾਪੋਰੀਟੋ ਦੀ ਲੜਾਈ' 'ਚ ਇਟਲੀ ਨੇ ਭਾਰੀ ਸੈਨਿਕ ਤਾਕ਼ਤ ਨਾਲ਼ ਆਸਟਰੀਆ-ਹੰਗਰੀ ਤਰ ਜਰਮਨ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।
1947– ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਡੋਗਰਾ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿਤਾ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਥੋਂ ਦੇ 75 ਫ਼ੀ ਸਦੀ ਲੋਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਨ।
1957– ਰੂਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮੁਲਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਮਿਲਟਰੀ ਹੀਰੋ ਜਿਓਰਜੀ ਜ਼ੂਕੋਫ਼ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿਤਾ।
1979– ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੀ ਸੈਂਟਰਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ 'ਪਾਰਕ ਚੁੰਗ-ਹੀ' ਨੂੰ ਗੋਲ਼ੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿਤਾ।
ਜੈਕਿੰਡਾ ਅਰਡਰਨ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ 'ਚ ਪਹਿਲੇ 37 ਸਾਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੌਜਵਾਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਹਨ।
ਪੁਰਾਤਤਵਵਿਦੋਂ ਚਾਂਦੀ ਝੁਮਕੇ ਅਤੇ ਤੀਵੀਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਬੇਲਟ , ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਸਹਿਤ ਵੱਖਰਾ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਪਾਇਆ ਹੈ।
ਇਸ ਮੱਦਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਉੱਤਰੀ ਅਲਬਾਨਿਆ, ਕੋਸੋਵੋ ਅਤੇ ਪਸ਼ਚਿਮੋੱਤਰ ਗਰੀਸ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਲਈ ਸਮਾਨ ਹਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਸੀ, ਹੁਣ ।
ਇਹ ਦੁਆਰਾ , ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਨਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, 314 ਈ: ਪੂ: ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗਰੀਕ ਕਿਲੇ ਅਤੇ ਨਿਪਟਾਨ ਹੁਣੇ ਵੀ ਵਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਅੱਜ।
ਜਨਜਾਤੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਸਤੀਤਵ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਲਦੀ 6 ਵੀਆਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਈ: ਪੂ: ਇਹ ਰੋਮਨਾਂ ਦੁਆਰਾ 2 ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਈ: ਪੂ: ਵਿੱਚ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।
ਇੱਕ ਸੰਕੀਰਣ ਕੋਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੋਰਦਾਰ ਗੜਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਰੋਮਨ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
6 ਵੀਆਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਕੋਡੇਕਸ , 1868 ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪਾਂਡੁਲਿਪੀਆਂ, ਅਤੇ ਕੋਡੇਕਸ , ਇੱਕ 9 ਵੀਆਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਗਰੀਕ ਭਾਸ਼ਾ ਪਾਂਡੁਲਿਪਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਤਾ ਚਲਾ ਹੈ ਖੇਤਰ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਅਤੇ ਕਿ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡੁਲਿਪੀਆਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਵਲੋਂ 76 100 ਅਲਬਾਨਿਆ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਭਿਲੇਖਾਗਾਰ ਵਿੱਚ ਰਾਖਵਾਂ ਕੋਡ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸਦਾ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।
ਓਟੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਅਤੇ ਦੀ ਬੀਜਾਂਟਿਨ ਯੁੱਗ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕ, ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤੀਕ ਅਤੇ ਵਾਸਤੁਕਲਾ ਵਿਰਾਸਤ ਕਥਨ ਵਲੋਂ ਕਈ ਸਮਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ ਹੁਣੇ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕੀਤਾ ਰਾਖਵਾਂ ਅਤੇ ਕਾਉਂਟੀ ਦੇ ਬੇਰਾਤ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਰੱਖਿਆ।
ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਪੜਾਅ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਇੱਕ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਸਿਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੰਬੋਡਿਆ ਸਥਿਤ ਅੰਕੋਰਵਾਟ ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਸਮਰਾਟ ਸੂਰਿਆਵਰਮਨ ਦੂਸਰਾ ਦੇ ਸ਼ਾਸਣਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਮੀਕਾਂਗ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਡੇ ਸਿਮਰਿਪ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾ ਇਹ ਮੰਦਿਰ ਅੱਜ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਿਰ ਹੈ ਜੋ ਅਣਗਿਣਤ ਵਰਗ ਮੀਲ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਰਾਸ਼ਟਰ ਲਈ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਨੂੰ 1983 ਵਲੋਂ ਕੰਬੋਡਿਆ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਧਵਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਚਿਤਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਅਸੁਰੋਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਰਪਣ ਦੇ ਵਿੱਚ ਅਮ੍ਰਿਤ ਮੰਥਨ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੀ ਵਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਸੈਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਮੰਦਿਰ ਯੂਨੇਸਕੋ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਅਮਾਨਤ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਪਰਯਟਨ ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਵਸਤੂਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਅਨੁਪਮ ਸੌਂਦਰਿਆ ਦੇਖਣ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਸਗੋਂ ਇੱਥੇ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਤ ਅਤੇ ਆਥਣ ਦੇਖਣ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲੰਬੇ ਕਿੱਤੇ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰੀ-ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਨੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਅਫਰੀਕਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ।
9,000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੰਧ ਨਦੀ ਬੇਸਿਨ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਾਸ਼ੀਏ ਵਿੱਚ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲਡ ਜੀਵਨ ਉਭਰਿਆ ਸੀ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਤੀਜੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਬੀਸੀਈ ਦੀ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ।
12000 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੱਕ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਤਨ ਰੂਪ, ਇੱਕ ਇੰਡੋ-ਯੂਰਪੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ, ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ ਸੀ।
ਇੱਕ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੌਕਸ ਸੀ, ਰਿਗਵੇਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
400 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੱਕ, ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਤ ਦੁਆਰਾ ਪੱਧਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਬੇਦਖਲੀ ਉਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਬੌਧ ਅਤੇ ਜੈਨ ਧਰਮ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿਆਸੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨੇ ਗੰਗਾ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮੌਰੀਆ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿਆਪਕ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਡਿੱਗਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਗਠਿਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਛੂਤ-ਛਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਮੱਧ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਦ੍ਰਾਵਿੜ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਲਿਪੀਆਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤਾ।
ਭਾਜਪਾ ਨੇ 1996 ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਈ; ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਦੋ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸੰਯੁਕਤ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਗੱਠਜੋੜ ਸਨ, ਜੋ ਬਾਹਰੀ ਸਮਰਥਨ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸਨ।
1998 ਵਿੱਚ, ਭਾਜਪਾ ਇੱਕ ਸਫਲ ਗੱਠਜੋੜ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਮਹੂਰੀ ਗਠਜੋੜ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੀ।
ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਪੰਜ ਸਾਲ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਗੈਰ-ਕਾਂਗਰਸੀ, ਗੱਠਜੋੜ ਸਰਕਾਰ ਬਣ ਗਈ।
ਫਿਰ 2004 ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਪੂਰਨ ਬਹੁਮਤ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ, ਪਰ ਕਾਂਗਰਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਿੰਗਲ ਪਾਰਟੀ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰੀ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਫਲ ਗੱਠਜੋੜ: ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਗਠਜੋੜ ।
ਇਸ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ।
ਯੂਪੀਏ 2009 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀ ਹੋਈ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰੀ ਸਮਰਥਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।
ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹਨ।
ਭਾਰਤ 1950 ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੰਘੀ ਗਣਰਾਜ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸੰਸਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1951 ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਬੇਸਹਾਰਾ ਦੇਸ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਇੱਕ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਮੁੱਖ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਮੱਧ ਵਰਗ ਦੇ ਨਾਲ।
ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਗਲੋਬਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗਰੀਬੀ ਦੀ ਦਰ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਰਥਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾ ਵਧਣ ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ।
ਭਾਰਤ ਇੱਕ ਪਰਮਾਣੂ-ਹਥਿਆਰ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਫੌਜੀ ਖਰਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਦਰਜੇ 'ਤੇ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ਨਾਲ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਵਾਦ ਹਨ, ਜੋ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਅਣਸੁਲਝੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਅਸਮਾਨਤਾ, ਬਾਲ ਕੁਪੋਸ਼ਣ, ਅਤੇ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਵਧਦੇ ਪੱਧਰ।
ਭਾਰਤ ਦੀ ਧਰਤੀ ਮੈਗਾਡਾਇਵਰਸ ਹੈ, ਚਾਰ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਹੌਟਸਪੌਟਸ ਦੇ ਨਾਲ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਹੋਰ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੱਧਕਾਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਈਸਾਈ ਧਰਮ, ਇਸਲਾਮ, ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ, ਅਤੇ ਜੋਰਾਸਟ੍ਰੀਅਨ ਧਰਮ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਤੱਟਾਂ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।
ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਮੁਸਲਿਮ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਰੁਕ-ਰੁਕ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਮੈਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਮੱਧਕਾਲੀ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਨੈਟਵਰਕ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚ ਲਿਆ।
15ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਨੇ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸੰਯੁਕਤ ਹਿੰਦੂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਉਭਾਰ ਹੋਇਆ, ਸੰਸਥਾਗਤ ਧਰਮ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ।
ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ, 1526 ਵਿੱਚ, ਦੋ ਸਦੀਆਂ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਚਮਕਦਾਰ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਛੱਡ ਕੇ।
ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ।
ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਧਿਕਾਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਪਰ ਤਕਨੀਕੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੇ ਜੜ੍ਹ ਫੜ ਲਈ।
ਇੱਕ ਮੋਹਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਉਭਰੀ, ਜੋ ਅਹਿੰਸਕ ਵਿਰੋਧ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਕ ਬਣ ਗਈ।
1947 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਦੋ ਆਜ਼ਾਦ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਹਿੰਦੂ-ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਡੋਮੀਨੀਅਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ-ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਡੋਮੀਨੀਅਨ, ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਮਿਸਾਲ ਪਰਵਾਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ।
ਉਸਨੇ 1975 ਵਿੱਚ ਐਲਾਨੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਜਨਤਕ ਅਸੰਤੋਸ਼ ਦੇ ਬਾਅਦ, 1977 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਵੋਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
1980 ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਈ, ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ 1984 ਵਿੱਚ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਦੇਖਿਆ, ਜਦੋਂ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਬਣਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
1989 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਖੱਬੇ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਨਾਲ ਗਠਜੋੜ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਜਨਤਾ ਦਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਰੰਟ ਗੱਠਜੋੜ ਨੇ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ; ਉਹ ਸਰਕਾਰ ਵੀ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਾਬਤ ਹੋਈ, ਸਿਰਫ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਲਈ।
ਕਾਂਗਰਸ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਇਕੱਲੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਪੀਵੀ ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੀ।
ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਪਟਲ ਉੱਤੇ ਬਦਲਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਰੀਸਥਤੀਆਂ ਦੇ ਚਲਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੌਧਿਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਸੂਤਰਪਾਤ ਹੋਇਆ ਜਿਨ੍ਹੇ ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਧਰਾਂ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ।
1884 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਕਾਂਗਰੇਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨੇ ਸਵਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗਤੀਮਾਨ ਸਵਰੂਪ ਦਿੱਤਾ।
ਵੀਹਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮਾਂ ਤੱਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਹਿੰਸਾਵਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਚੱਲਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਨੇਤ੍ਰਤਅਲਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ, ਜੋ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਰੁਪ ਵਲੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਿਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨੇ ਕੀਤਾ।
ਇਸਦੇ ਨਾਲ - ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਆਜ਼ਾਦ, ਸਰਦਾਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਦੇਵ ਥਾਪਰ, ਰਾਜਗੁਰੂ, ਨੇਤਾਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ, ਵੀਰ ਸਾਵਰਕਰ ਆਦਿ ਦੇ ਨੇਤ੍ਰਤਆਤੇ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਵਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਫਲਸਰੁਪ 16 ਜੂਨ 1946 ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਲੋਂ ਅੰਤਰਮ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ: ਭਾਰਤ ਦੀ ਦੋ ਗਰੁੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ।
ਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਬੀ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ, ਸਿੰਧ, ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਤੇ ਸੂਬਾ ਸਰਹੱਦ ਰੱਖੇ ਸਨ।
ਕੈਬਨਿਟ ਮਿਸ਼ਨ ਤੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਮ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।
ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਲਦੇਵ ਸਿਘ ਨੂੰ ਵਜ਼ਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਸਤੇ ਸੱਦਾ ਦਿਤਾ ਗਿਆ।
ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ ਭੀਮਬੇਟਕਾ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਗੁਫਾਵਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਮ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ।
ਲਗਭਗ 1600 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਆਰਿਆ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ-ਭਾਰਤੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਦਿਕ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦਾ ਸੂਤਰਪਾਤ ਕੀਤਾ।
ਬਾਲ ਗੰਗਾਧਰ ਸਹਿਤ ਸਹਿਤ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਰਿਆ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਹੀ ਸਥਾਈ ਨਿਵਾਸੀ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੈਦਿਕ ਇਤਹਾਸ ਕਰੀਬ 75000 ਸਾਲ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਗਲਤ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਦੋਨਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਰਤ-ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ।