polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਸੈਂਡੋਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬੈਲੇ ਲੈਣ ਲਈ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਸਨੇ ਐਲਾ ਡਗਨੋਵਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਹੈਲਨ ਵੀਓਲਾ ਨਾਲ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਨਾਚ ਪੜ੍ਹਿਆ; ਯੇਚੀ ਨਿਮੂਰਾ ਨਾਲ ਏਸ਼ੀਅਨ ਡਾਂਸ; ਅਤੇ ਬੈਸੀ ਸੋਂਬਰਗ ਨਾਲ ਡਾਂਸ ਦੀ ਰਚਿਆ।
ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੈਂਡੋਰ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰੋਬਿਨਸ ਨੇ ਯੇਡੀਅਨ ਆਰਟ ਥੀਏਟਰ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸਟੇਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਜੇਰੋਮ ਰੌਬਿਨਸ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਡਾਂਸਰ, ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਕਲਾਸਿਕ ਬੈਲੇ, ਸਟੇਜ, ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਸਟੇਜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਆਨ ਟਾਉਨ, ਪੀਟਰ ਪੈਨ, ਹਾਈ ਬਟਨ ਜੁੱਤੇ, ਦਿ ਕਿੰਗ ਅਤੇ ਆਈ, ਪਜਾਮਾ ਗੇਮ, ਬੈੱਲਸ ਆਰ ਰਿੰਗਿੰਗ, ਵੈਸਟ ਸਾਈਡ ਸਟੋਰੀ, ਜਿਪਸੀ, ਅਤੇ ਫਿਡਲਰ ਆਨ ਦਿ ਛੱਤ ਸਨ।
ਰੌਬਿਨਜ਼ ਪੰਜਵੀਂ ਵਾਰ ਦਾ ਟੋਨੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡੀ ਸੈਂਟਰ ਆਨਰਜ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਦੋ ਅਕੈਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੈਸਟ ਸਾਈਡ ਸਟੋਰੀ ਲਈ ਰਾਬਰਟ ਵਾਈਸ ਨਾਲ ਸਰਬੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਲਈ 1961 ਅਕੈਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਰਾਬੀਨੋਵਿਟਜ਼ ਪਰਿਵਾਰ ਮੈਡੀਸਨ ਐਵੀਨਿ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ 51 ਈਸਟ 97 ਵੀਂ ਸਟ੍ਰੀਟ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਆਪਣੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇਰੋਮ ਨੂੰ "ਜੈਰੀ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰੌਬਿਨਜ਼ ਨੂੰ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਨਾਮ ਵਿਲਸਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵੁਡਰੋ ਵਿਲਸਨ ਲਈ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਸੀ।
ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਚਾਚੇ ਨੇ ਯੂਨੀਅਨ ਸਿਟੀ, ਨਿਊਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੰਫਰਟ ਕਾਰਸੈੱਟ ਕੰਪਨੀ ਖੋਲ੍ਹੀ।
ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ੋਅ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਸਨ, ਸਮੇਤ ਵੌਡੇਵਿਲੇ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਮਾਲਕ ਦੇ।
ਰੌਬਿਨਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ, ਕੁਝ ਲਿਖਣਾ ਡਾਂਸ ਬਾਰੇ, ਉਸਦੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ, ਪੁਰਾਲੇਖ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਫੁਟੇਜ, ਅਤੇ ਰੌਬਿਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਆਂ, 2009 ਵਿੱਚ ਪੀਬੀਐਸ ਤੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਐਮੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੀਬੋਡੀ ਅਵਾਰਡ ਦੋਵੇਂ ਜਿੱਤੇ ਸਾਲ, ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਰੌਬਿਨਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਜੈਰੋਮ ਵਿਲਸਨ ਰਾਬੀਨੋਵਿਟਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਯਹੂਦੀ ਜਣੇਪਾ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ 270 ਈਸਟ ਬ੍ਰਾਡਵੇਅ ਵਿਖੇ ਮੈਨਹੱਟਨ ਦੇ ਲੋਅਰ ਈਸਟ ਸਾਈਡ 'ਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਦ ਈਵਿਲ ਡੈੱਡ 1981 ਦੀ ਇੱਕ ਅਲੋਕਿਕ ਅਲੌਕਿਕ ਦਹਿਸ਼ਤ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਸੈਮ ਰਾਇਮੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਈਮੀ ਅਤੇ ਬਰੂਸ ਕੈਂਪਬੈਲ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਐਲੇਨ ਸੈਂਡਵੀਅਸ ਅਤੇ ਬੈਟੀ ਬੇਕਰ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਰਿਮੋਟ ਜੰਗਲ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਕੈਬਿਨ ਵਿੱਚ ਛੁੱਟੀ ਵਾਲੇ ਪੰਜ ਕਾਲਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ[ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਡੀਓ ਟੇਪ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭੂਤਾਂ ਅਤੇ ਆਤਮੇ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ।
ਸਮੂਹ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਗ੍ਰਸਤ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਰਾਇਮੀ ਅਤੇ ਪਲੱਸਤਰ ਨੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵੁੱਡਜ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ "' ' ਪ੍ਰੋਟੋਟਾਈਪ " ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਦਿ ਈਵਿਲ ਡੈੱਡ ਬਣਾਉਣ ਲਈ 90,000 ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ।
ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਮੌਰਿਸਟਾਉਨ, ਟੇਨੇਸੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਿਮੋਟ ਕੈਬਿਨ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮਾਂਕਣ ਅਤੇ ਅਮਲੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਸਹਿਜਸ਼ੀਲਤਾ ਸਾਬਿਤ ਹੋਈ।
ਘੱਟ ਬਜਟ ਵਾਲੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਇਰਵਿਨ ਸ਼ਾਪੀਰੋ ਦੀ ਰੁਚੀ ਨੂੰ ਖਿੱਚਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ 1982 ਦੇ ਕਾਨਸ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।
ਡਰਾਉਣੇ ਲੇਖਕ ਸਟੀਫਨ ਕਿੰਗ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਬੇਲੋੜੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਨਿਊ ਲਾਈਨ ਸਿਨੇਮਾ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਵਿਤਰਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਇਆ।
ਇਸ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 2.4 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕੁਲ 2.7 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ।
ਅਰੰਭਕ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ ਦੋਵੇਂ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਦਿ ਈਵਿਲ ਡੈੱਡ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪੰਥ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ, ਹਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਦਹਿਸ਼ਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਸੁਤੰਤਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਈਵਿਲ ਡੈੱਡ ਨੇ ਕੈਂਪਬੈਲ ਅਤੇ ਰਾਇਮੀ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਤੇ ਰਾਇਮੀ ਦੀ ਸਪਾਈਡਰ-ਮੈਨ ਟ੍ਰੋਲੋਜੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ।
ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫੈਲਿਆ ਮੀਡੀਆ ਵੋਟ, ਦੋ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਇਮੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਬੁਰਾਈ ਮ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਫ਼ੌਜ , ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮਜ਼, ਕਾਮਿਕ ਬੁੱਕ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵੀਯਨ ਦੀ ਲੜੀ. ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਐਸ਼ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਨੂੰ ਕਲਾਈਟ ਆਈਕਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰੀਬੂਟ, ਰੀਮੇਕ ਅਤੇ ਸੀਕਵਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੀ ਚੌਥੀ ਫ਼ਿਲਮ ਈਵਿਲ ਡੈੱਡ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ ਅਤੇ 2013 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।
ਰਾਇਮੀ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸਹਿ-ਨਿਰਮਾਣ ਕੈਂਪਬੈਲ ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਰੌਬਰਟ ਟੇਪਰਟ ਦੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਗਾਮੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ਐਸ਼ ਬਨਾਮ ਈਵਿਲ ਡੈਡ" ਸੈਮ ਅਤੇ ਇਵਾਨ ਰਾਇਮੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਕੈਮਪੈਲ ਦੁਆਰਾ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਹ ਮੁਫ਼ਤ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।
ਸਾਡਾ ਮਕਸਦ ਹੋਰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲਜੋਲ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿਕਾਸਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਹੁਣ ਤੱਕ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਜਰਮਨ, ਸਪੈਨਿਸ਼, ਫ੍ਰੈਂਚ, ਇਟਾਲੀਅਨ, ਗ੍ਰੀਕ, ਜਪਾਨੀ, ਕੋਰੀਅਨ, ਪੋਰਤਗੀਜ਼, ਜ਼ੇਹ, ਫਿੱਨਿਸ਼ ਰਸ਼ੀਅਨ, ਵੱਖਰੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਇਹ ਸਾਰੇ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਲੇਵੈਂਟੀਨ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਗਿਣਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਪਕਵਾਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਯੂਕਾਟਨ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ, ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੀ ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਤੱਟਵਰਤੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਲੇਬੇਟਾਈਨ ਪਕਵਾਨ,ਵਿਚ ਬੁਲਗੂਰ ਅਤੇ ਬਾਰੀਕ ਲੇਲੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਪਕਵਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਕਿਬ੍ਹਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ. ਉੱਤਰੀ ਸੀਰੀਆ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਲੇਪੋ 17 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੁਮੈਕ, ਦਹੀਂ, ਕੁਇੰਟ, ਨਿੰਬੂ ਦਾ ਰਸ, ਅਨਾਰ ਸਾਸ, ਚੈਰੀ ਸਾਸ, ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਲੇਬਨਾਨ, ਸੀਰੀਆ, ਫਲਸਤੀਨ, ਜਾਰਡਨ, ਮਿਸਰ , ਇਰਾਕ, ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਅਰਮੀਨੀਆ , ਇਰਾਨ, ਇਸਰਾਏਲ ਦੇ, ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਇੱਕ ਲੇਬੇਟਾਈਨ ਪਕਵਾਨ ਜੋ ਕਿ ਬੁਲਗੂਰ, ਬਾਰੀਕ ਪਿਆਜ਼, ਅਤੇ ਬਾਰੀਕ ਮੱਧ ਪੂਰਬੀ ਮਸਾਲੇ ਦੇ ਨਾਲ ਚਰਬੀ ਬੀਫ, ਲੇਲੇ ਨੂੰ, ਬੱਕਰੀ, ਜਾਂ ਊਠ ਮੀਟ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਈ ਅੰਤਰਨ ਨਾਮ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ: ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ,ਕੀਬੇ ਅਤੇ ਕਿਬ੍ਹਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਿੱਬਬੇਹ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀਆਂ ਜਾਂ ਪੈਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਰੋਥ ਵਿੱਚ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕੱਚਾ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਉਸ ਦੇ ਮੁੁੁਢਲੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਬੈਲੇ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ 7 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀਏਨਾ ਦੇ ਕਰੰਟਨੇਰਥਟਰ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਬੈਲੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਉਸਨੇ ਲਗਭਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਥੈਰੇਸ ਨਾਲ ਡਾਂਸ ਕੀਤਾ, ਜੋ 2 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ; ਭੈਣਾਂ ਜੀਨ-ਪਿਅਰੇ ਔਮਰ ਅਤੇ ਫ੍ਰੀਡਰਿਕ ਹਰਸ਼ੈਲਟ ਦੇ ਨਾਲ ਨੱਚਣ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਫੈਨੀ 9 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਗੈੇਟੋ ਜੀਓਜਾ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਨੇਪਲਜ਼ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਕੀਤੀ।
ਉਥੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਉਸ ਦਾ ਲਿਓਪੋਲਡ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਸਲੇਰਨੋ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਦੋ ਸਿਸਲੀਜ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਫਰਡੀਨੈਂਡ ਪਹਿਲੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਫ੍ਰਾਂਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਨੇਪਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫੈਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ, ਜਿਹੜਾ 1830 ਵਿੱਚ ਬਰਲਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਾਇਆ।
ਇਹ ਫੈਨੀ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਹੁਨਰ ਲਈ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੀ।
ਬਰਲਿਨ ਅਤੇ ਵੀਏਨਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਤੇ ਬੁੱਜਡ ਰਾਜਨੇਤਾ ਫ੍ਰੀਡਰਿਕ ਵਾਨ ਗੈਂਟਜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਲੰਦਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗਰੋਟ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਬਹੁਤ ਦਿਆਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਮਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲਿਆ।
ਉਹ ਕੁੜੀ ਜਿਹੜੀ ਮਾਂ ਦੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਆਉਣ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ।
ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਜੋਹਾਨ ਫਲੋਰਿਅਨ ਏਲਸਲੇਰ ਨਿਕੋਲਸ ਪਹਿਲੇ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਏਸਟਰਹਜ਼ੀ ਦਾ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸੀ।
ਜੋਹਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਜੋਸਫ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਿੰਸ ਦੇ ਕੈਪਲਮੀਸਟਰ ਜੋਸਫ ਹੇਡਨ ਕੋਲ ਕਾਪੀ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਜੋਹਾਨ ਆਖਰਕਾਰ ਹੇਡਨ ਦਾ ਵਾਲਿਟ ਬਣਨਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹੇਡਨ ਤਕ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹੇਡਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।
ਫੈਨੀ ਐਲਸਲਰ ਇੱਕ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਪੀਰੀਅਡ ਦੀ, ਇੱਕ ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੀ ਬੈਲੇਰੀਨਾ ਸੀ।
ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਸਿੱਕਮ , ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਐਨ.ਆਈ.ਟੀ. ਸਿੱਕਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿੱਕਮ ਦੇ ਰਾਵੰਗਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇੜੇ ਇਕ ਪਬਲਿਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਹੈ।
2010 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ, ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ 31 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਸਥਾ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਹ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਾਰੇ ਕੋਰਸਾਂ ਅਤੇ ਇਮਤਿਹਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਇਕੋ ਤਰੀਕੇ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਐਨ.ਆਈ.ਟੀ. ਸਿੱਕਮ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ 4 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ 2 ਸਾਲ ਦਾ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ।
ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕੋਰਸਾਂ ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ ਗੇਟ ਫਾਰ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੌਜੀ ਦੁਆਰਾ ਹੈ।
ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਸਿੱਕਮ ਦੇ, ਸਬ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਬਰਫੂੰਗ ਬਲਾਕ, 'ਤੇ ਇੱਕ ਆਰਜ਼ੀ ਪਰਿਸਰ ਤੱਕ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸੰਭਾਵਤ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਾਵੰਗਲਾ ਕੈਂਪਸ ਵਿਖੇ ਆਪਣੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖੇਗਾ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸ ਦਾ ਸਥਾਈ ਕੈਂਪਸ ਖਮਦੋਂਗ, ਸਿੱਕਮ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਸਿੱਕਮ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 11 ਵੀਂ ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ, 2009 ਦੇ ਤਹਿਤ ਨਵੀਂ ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਰਾਵੰਗਲਾ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਅਸਥਾਈ ਕੈਂਪਸ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਵਾਚਯਅਰਥ ਵਿਚ ਦੋਸ਼ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਰਥ ਦੋਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਤੀਯਮਾਨ ਜਾਂ ਵਿਅੰਜਨ ਅਰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਵਰਤੇ ਗਏ ਵਾਕ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਅਰਥ ਵਿਚ ਹੀ ਜੇ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਤਾਂ ਵਿਅੰਜਨ ਅਰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਵੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਇੰਝ ਮੁਢਲੇ ਵਾਕਾਤਮਕ ਅਰਥ ਵਿਚ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਹੀ ਅਰਥ ਗਤ ਦੋਸ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਦੋਸ਼ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਅਰਥ ਨਾਲ ਹੈ ਉਥੇ ਅਰਥ ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਈ ਵਾਰ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਪੜੵਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਲੇਖਕ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿਚ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਅਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਗੱਦਾਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਕਈ ਵਾਰ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਪੜੵਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਕਵੀ ਨੇ ਇਸ ਵਿਚ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਸੰਬੰਧਤ ਗੱਲ ਕਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇ-ਵਾਸਨਾਂ ਵਿਚ ਲਿਪਤ ਰਹਿਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਹੈ ।
ਸਹਚਰਭਿੰਨ:- ਇਸ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਉਲਟ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਨਾਲ।
ਚੰਗੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਮੰਦੇ ਅਤੇ ਮੰਦੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ।
ਉਕਤੀ:"ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਸ੍ਰਵਣ ਨਾਲ ਬੁੱਧੀ, ਦੁਰਵਿਆਸਨਾਂ ਨਾਲ ਮੂਰਖਤਾ, ਮਦ ਨਾਲ ਇਸਤਰੀ, ਚੰਦਰਮਾ ਨਾਲ ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਨਾਲ ਰਾਜਪੂਣੇ ਸ਼ੋਭਾ ਪਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਉਪਰੋਕਤ ਪਦ ਵਿਚ ਸ੍ਰਵਣ ਆਦਿ ਉਚੇਰੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੂਰਖਤਾ, ਵਿਆਸਨਾਂ ਦੋ ਨੀਵੇਂ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਵਿ ਦੀ ਪਰਖ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਗੰਭੀਰ ਪਰਿਵਰਤਨ ਉਪਸਥਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਾਵਿ ਦੀ ਮੁੱਖ ਕਸੌਟੀ ਰਸ ਦੀ ਉਚਿਤਤਾ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਨਿੱਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਰਸ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਰਸ ਦੇ ਸੁਆਦ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੋਸ਼ ਰਸ ਦੋਸ਼ ਅਖਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਕਾਮ ਸਬੰਧੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਮੰਗਲ ਰੂਪੀ ਲੱਛਮੀ ਵਾਂਗ ਕੁੱਝ ਉੱਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਬਾਹਵਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ, ਉਸ ਨਾਇਕਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਇਸ ਨਾਇਕ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਨਾ ਵਰਣਨ ਯੋਗ ਰਸ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ&;।
ਕੂਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਸਥਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਸੁਹਣੀ ਉਸ ਰਮਣੀਕ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਇਹ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦੀ ਸੀਮਾ ਵਿਚ ਨਿਰੰਤਰ ਕਲੋਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖੋ।
ਤੁਹਾਡੇ ਉਹ ਚਰਿੱਤਰ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਵੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸੋਭਨੀਕ ਲਗ ਰਹੇ ਹਨ।
ਸੰਧੀ ਦੇ ਕਾਰਣ ਸੁਣਨ 'ਚ ਕਟੁਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ 'ਤੇ 'ਕਸ਼ਟਤੱਵ' ਨਾਮ ਦਾ 'ਵਿਸੰਧੀ' ਵਾਕਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜਿਹੜੀ ਸ਼ਿਵਜੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲੱਜਿਆ ਵਾਲੀ, ਉਨਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਚਮੜੇ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਵਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਰੁਣਾ ਵਾਲੀ, ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰ ਵਾਲੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਚੰਦਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਸਮੈ ਵਾਲੀ, ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਈਰਸ਼ਾ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਜੀ ਦੇ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕਪਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੇਖਣ ਤੇ ਦੀਨਤਾ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਇਹ ਗ਼ਲਤੀ ਸੋਹਣੇ ਅਤੇ ਸੁਨੱਖੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਕੋਹੜ ਦੇ ਦਾਗ ਵਾਂਗ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਘਿਰਣਾ ਉਪਜਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਦੰਡੀ ਨੇ - ਅਪਾਰਥ,ਵਿਅਰਥ, ਏਕਾਰਥ, ਸੰਸ਼ਯ,ਅਪਕ੍ਰਮ,ਸ਼ਬਦਹੀਣ, ਯਤਿਭ੍ਰਸ਼ਟ,ਭਿੰਨਵ੍ਰਿੱਤ,ਵਿਸੰਧਿਕ,ਦੇਸ਼-ਕਾਲ-ਲੋਕ-ਨਿਆਇ-ਆਗਮ ਵਿਰੋਧ ਆਦਿ ਕਾਵਿਗਤ ਦਸ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਅਪੁਸ਼ਟ :-ਪ੍ਰਮੱਖ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਲਝਾਉਣ ਵਾਲੀ ਵਿਉਂਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ।
ਜਿੱਥੇ ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਪਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਜਿਸ ਦੇ ਅਭਾਵ ਵਿਚ ਵੀ ਅਰਥ ਵਿਚ ਵੀ ਅਰਥ ਦੀ ਕੋਈ ਘਾਟ ਮਹਿਸੂਸ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜਿੱਥੇ ਵਰਣਿਤ ਅਰਥ ਦੇ ਸਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਰਣਨ ਨਾ ਕਹਿਣ ਤੇ ਵੀ ਕਹੇ ਹੋਏ ਅਰਥ ਵਿਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ ਉਥੇ ਅਪੁਸ਼ਟ ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕੋਈ ਨਾਇਕ ਰੁੱਸੀ ਹੋਈ ਨਾਇਕਾ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਪ੍ਰਾਣ ਪਿਆਰੀਏ !
ਜ਼ਰਾ ਜਿੰਨਾ ਮੁਸਕਰਾ ਦੇ, ਇਹ ਗੁੱਸਾ ਛੱਡ ਦੇ, ਤੋਰੀ ਇਸ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਕਾਰਣ ਮੇਰੇ ਅੰਗ ਸੁੱਕਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਮ੍ਰਿਤ ਰੂਪੀ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਸਿੰਜ ਦੇ, ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਸੁਖਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਰ ਨੀਂ ਭਲੀਏ !
ਉਸ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਗੁਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਉਲਟ ਰੂਪ ਵੱਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦਸ ਕਾਵਿਗਤ ਦੋਸ਼ ਗਿਣਾਏ :- ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ - ਗੂੜ੍ਹ -ਅਰਥ, ਅਰਥਾਂਤਰ , ਅਰਥਹੀਣ, ਭਿੰਨ ਅਰਥ, ਏਕਾਰਥ, ਅਭਿਲੁਪਤ ਅਰਥ, ਪ੍ਰਸੰਗਰਹਿਤ, ਵਿਸੇ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲ, ਵਿਸੰਧੀ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਚਿਉਤ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ।
ਤਿਅਕਤਪੁਨਹ੍-ਸਵੀਕਿਰਤ:- ਜਿੱਥੇ ਹੋਰ ਹੀ ਵਾਕ ਦਾ ਅਰਥ ਫੇਰ ਤੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਕਵੀ ਦੁਆਰਾ ਇੱਛਿਤ ਗੱਲ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਪਰ ਫੇਰ ਦੁਬਾਰਾ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਜਾਵੇ।
ਜਿੱਥੇਕਿਰਿਆ ਕਾਰਕ ਦੇ ਅਨਵੈ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਨਿਰ ਆਕਾਂਖਿਆਂ ਰੂਪ ਵਾਕ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਮਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਫੇਰ ਹੋਰ ਕਾਰਕ ਆਦਿ ਦਾ ਗ੍ਰਹਿ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਉਥੇ ਤਿਅਕਤਪੁਨਰ ਸਵੀਕਿਰਤ ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਪਰਿਵਿੱਰਤ:- ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਵਿਸੇ਼ਸਵਾਚਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਧਾਰਨ ਵਾਚਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
ਉਕਤੀ:"ਮੰਤਰ ਜਾਂ ਤੰਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਚਿੱਟੇ ਕਮਲ ਦੀ ਸੁਹੱਪਣ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿਓ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ ਪੱਥਰ ਦੀ ਸ਼ਿਲਾ ਤੇ ਪਟਕਾ ਕੇ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿਓ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੇਖ ਸਕਾਂ।
ਕੁਝ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤਾਂ ਪਦ ਦੋਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਰ ਕੁੱਝ ਅਜਿਹੇ ਦੋਸ਼ ਹਨ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਕ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਹੀ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਚਿਉਤਸੰੰਸਕਿਰਤੀ ਅਸਮਰਥ ਅਤੇ ਨਿਰਰਥਕ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਤੇਰਾਂ ਦੋਸ਼ ਵਾਕਦੋਸ਼ ਹੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਹਿਣਯੋਗ ਪਦ ਦਾ ਕਥਨ ਵਾਕ 'ਚ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ 'ਅਨਭਿਹਿਤਵਾਚਯ' ਵਾਕਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਅਸਾਧਰਨ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਬੜੇ ਅਦਭੁਤ ਉਚੇਰੇ ਕਾਰਨਾਮੇ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਅਤੇ ਸੁਨਣ ਕਰਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀ ਆ ਰਿਹਾ ਇਹ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀਰ ਬਾਲਕ ਦੀ ਆਕਿ੍ਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਸੀਮਿਤ ਸੁਹਜ ਦੇ ਸਾਰ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਪਦਾਰਥ ਹੈ।
ਅਸ਼ਲੀਲ:- ਜਿੱਥੇ ਘਿਰਣਾ,ਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਅਮੰਗਲ ਸੂਚਕ ਅਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਹੋਵੇ।
ਜਿੱਥੇ ਲੱਜਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਰਥ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਵੇ ਉਥੇ ਅਸ਼ਲੀਲ ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਉਕਤੀ:"ਦੂਜੇ ਦੀ ਅਹਿੰਸਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਿਮਰਤਾ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਚ ਦੋਸ਼ ਕੱਢਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਦੁਸ਼ਟ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਜਿੰਨੀ ਜਲਦੀ ਪਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਨੀ ਜਲਦੀ ਫੇਰ ਉਨਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਨਿਯਮਪਰਿਵਿੱਰਤ;- ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਨਿਯਮਪੂਰਵਕ ਕਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾਂ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਹੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
ਉਕਤੀ:"ਜਿਸ ਚਿੰਤਾਮਈ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਬ ਦੀ ਇਹ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਨਿਸ਼ਪਰਯੋਜਨ ਜਿਹੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਚਿਤ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕਿਸੇ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨਾ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਹੇਠਲੀ ਕਰਨਾ ਹੈ ।
ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਅਨੁਸਾਰ ਪਦਦੋਸ਼ ਵਿੱਚੋ ਚਿਉਤਸੰੰਸਕਿਰਤੀ, ਅਸਮਰਥ, ਨਿਰਰਥਕ ਤਿੰਨ ਦੋੋੋੋਸ਼ਾ ਨੂੂੰ ਛੱੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਤੇਰਾਂ ਦੋਸ਼ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਦੋਸ਼ ਪਦ ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸੇ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਦਾਸ਼ਦੋਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨਾਈ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਤਾਰਿਆ ਦੇ ਵਿਚ ਨਿਕਲੀ ਹੋਈ ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ ਦੀ ਧਾਰਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨਛੱਤਰ ਮੰਡਲ ਦੀ ਜਿਹੜੀ ਅਦੁੱਤੀ ਸ਼ੋਭਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਉਹ ਸ਼ੋਭਾ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।
ਰਸਾਂ ਦੀ ਸ੍ਵੈਸ਼ਬਦਵਾਚਯਤਾ:- ਰਸ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਰਾਹੀਂ ਅਭਿਵਿਅੰਜਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
ਰਸ ਦਾ ਸਾਧਾਰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰਸ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਜਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਆਦਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਣਾ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਰਸ ਦੇ ‘ਸ਼ਬਦ ਵਾਚਿਅਤਾ&; ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅਨਵੀਕਿਰਤ:- ਜਦੋਂ ਇੱਕੋ ਪਦ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨਵੇਂਪਣ ਜਾਂ ਚਮਤਕਾਰ ਦੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਅਨਵੀਕਿਰਤ ਅਰਥ ਦੋਸ਼ ਉਥੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਹਿ ਕੇ ਨਵੀਨਤਮ ਨਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।
ਇਸ ਨਾਲ ਕਵੀ ਦੀ ਅਸਮਰਥਾ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਦਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਅੱਖਰਦੀ ਹੈ।
ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਲਈ ਗਈ ਪੱਕਤੀ:ਹਥੇਲੀ ਰੂਪੀ ਸੇਜ ਤੇ ਸੌਣ ਦੇ ਕਾਰਣ ਰਗੜ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿਲੱਤਣ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਜਿਹੀਆਂ ਤੇਰੀਆਂ ਗਲਾ੍ਂ।
ਦੱਸ ,ਕਾਮ ਰੂਪੀ ਰਾਜੇ ਦੀ ਲੀਲਾ ਦੇ ਯੁਵਰਾਜ ਪਦ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਣ ਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਕਿਸੇ ਗਭਰੂ ਦੇ ਬਿਠਾਉਣ ਨੂੰ ਪ੍ਗਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਪਾਰਥਅਪਾਰਥ,ਵਿਅਰਥ, ਏਕਾਰਥ, ਸੰਸ਼ਯ, ਅਪਕਰਮ,ਸ਼ਬਦਹੀਨ,ਯਤਿਭ੍ਸ਼ਟ, ਭਿੰਨਵਿੱਤ,ਵਿਸੰਧਿਕ,ਦੇਸ਼-ਕਾਲ-ਕਲਾ-ਲੋਕ-ਨਿਆਇ-ਆਗਮਵਿਰੋਧ-ਕਾਵਿਗਤ ਦਸ ਦੋਸ਼ਾ ਦਾ ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਕੇ ਵਿਵੇਚਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਲਈ ਗਈ ਪੱਕਤੀ‌: ਕਿਸੇ ਨਾਇਕ ਨੇ ਸੌਕਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਕੰਤ ਰਾਹੀਂ ਪੇ੍ਮ ਨਾਲ ਪਰੋਤੇ ਹੋਏ ਉੱਚੀ ਛਾਤੀ ਵਾਲੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਗਏ ਹਾਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਗਿੱਲੇ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਾਹਿਆ ਕਿਉਕਿ ਪੇ੍ਮ ਤਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ,ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।
ਉਸ ਦੀ ਸੁਹੱਣਪ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਔਗਣ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਤਿਆਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਬਦਦੋਸ਼, ਅਰਥਦੋਸ਼, ਰਸਗਤਦੋਸ਼,ਕਾਵਿਗਤ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੇਦ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਚ ਸ਼ਬਦਦੋਸ਼ ਦੇ ਪਦਦੋਸ਼, ਪਦਾਂਸ਼ਦੋਸ਼, ਵਾਕਦੋਸ਼ ਕਹਿ ਕੇ ਤਿੰਨ ਭੇਦਾਂ ਦੀ ਗੁਣਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤ 'ਰਸ' ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਲਈ ਉਸਦੇ ਉਲਟ ਵਰਣਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ 'ਕਾਵਿ' ਜਾਂ ਰਚਨਾ 'ਚ ਕਰਨਾ ' ਪ੍ਰਤਿਕੂਲਵਰਣਤਾ ' ਵਾਕਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵਾਮਨ ਨੇ ਭਰਤ ਦੇ ਉਲਟ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਗੁਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਰੂਪ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ਕੀਤਾ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋਸ਼ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ : ਪਦ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਵਾਕਯ-ਵਾਕਯਾਰਥ।
ਪੁਨਰੁਕਤ:- ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਹੀਂ ਗੲੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਕਹਿਣਾ ਜਾਂ ਜਿੱਥੇ ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸਬਦ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਰਥ ਦਾ ਅਨਰਥ ਹੋ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾ ਕਹੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਕਹਿਣਾ।
ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਰਸ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸੋ ਦੋਸ਼ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮਹਾਂਵੀਰ ਚਰਿਤ' ਨਾਟਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੰਕ ਵਿਚ ਰਾਮ ਅਤੇ ਪਰਸਰਾਮ ਵਿਚ ਵੀਰ ਰਸ ਦੇ ਚਰਮ ਸੀਮਾ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣ ਤੇ ਕੰਗਣਾ ਬੁਲਾਉਣ ਲਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਰਾਮਚੰਦ ਜੀ ਦੀ ਇਹ ਉਕਤੀ ਸੁਹਿਰਦ ਦੀ ਰਸ-ਅਨੁਭੂਤੀ ਵਿਚ ਵਿਘਨ ਪੈਣ ਨਾਲ ਦੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇੱਥੇ ‘ਸਭ ਕੁੱਝ ਛੱਡ ਦੇਣਾ’ ਅਤੇ ‘ਬਣ ਨੂੰ ਜਾਣਾ', ਇਹ ਦੋਨੋਂ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਰਸ ਦੇ ਅਨੁਭਾਵ ਹਨ ।
ਜੇ ਬਾਲਣ ਆਦਿ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਨਾਲ ਯਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਬਣ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ।
ਕਪੂਰ ਦੀ ਧੂੜ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟੀ ਚਾਣਨੀ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਮਲ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਜ਼ਮਾਂ ਦੇ ਨਿਕਲਣ ਤੇ, ਸਿਰ ਤੇ ਚੁੰਨੀ ਪਾਉਣ ਦੇ ਖਾਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਛਾਤੀ ਦੇ ਉਭਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਉਸ ਨੂੰ, ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ।
ਵਾਮਨ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਆਚਾਰੀਆ ਨੇ ਕਾਵਿ ਚ ਉਪਮਾ, ਯਮਕ, ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ਼ ਆਦਿ ਕੁੱਝ ਅੰਲਕਾਰਾਂ ਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਦਾ ਵੀ ਵਿਵੇਚਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਅੰਗੀ ਦਾ ਅਨਨੁਸੰਧਾਨ :- ਵਡੇਰੇ ਕਾਵਿ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਕਵੀ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿਚ ਰੁੱਜ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਸ ਨੂੰ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਲਿਜਾ ਕੇ ਪਰਪੱਕ ਕਰਨ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਹੀ ਨਾ ਰਹੇ।
ਕਰਪੁਰ ਮੰਜਰੀ' ਨਾਇਕਾ ਵਿਚ ਵਿਮਲੇਖਾ ਨਾਂ ਦੀ ਨਾਇਕਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਲੋਂ ਵਰਣਿਤ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੇ ਵਰਣਨ ਦਾ ਅਨਾਦਰ ਕਰ ਕੇ ਜੱਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬਸੰਤ ਵਰਣਨ ਦੀ ਰਾਜ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਵਾਕ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੱਧ ਹਿੱਸਾ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਵਿਦਮਾਨ ਪਦ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਥਵਾ ਦੂਜਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਵਿਦਮਾਨ ਪਦ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ ਤਾਂ 'ਅਰਧਾਂਤਰੈਕਵਾਚਕ' ਵਾਕਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇੱਥੋਂ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਅਨਿੱਤਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਰੂਪ ਸ਼ਾਂਤ ਰਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ "ਨਿਰਵੇਦ ਰੂਪ ਸੰਚਾਰੀ ਭਾਵ ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਾਂਤ ਰਸ ਦਾ ਸੰਚਾਰੀ ਭਾਵ ਹੈ, ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇੱਥੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦੇ ਯੋਗ ਉੱਦੀਪਨ ਰੂਪ ਚੰਦਮਾਂ ਅਤੇ ਆਲੰਬਨ ਰੂਪ ਨਾਇਕਾ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਨੁਭਾਵ ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।
ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਲਈ ਗਈ ਪੱਕਤੀ:"ਬਣ ਜਾਂਦਿਆਂ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਰਾਹਗੀਰਾਂ ਦੀ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਝੂ ਭਰ ਕੇ ਜਨਕ ਪੁੱਤਰੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਭੋਇ ਕੁਸ਼ਾ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਲਈ ਗਈ ਪੱਕਤੀ:"ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਗੁਣਵਾਨ ਆਪਣੇ ਇਸ ਪ੍ਰਾਣ ਪਿਆਰੇ ਵੱਲ ਤੂੰ ਕਿਉ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀ ? ਮਨ ਦੇ ਤਮੋ ਰੂਪ ਮਾਨ ਨਾਂ ਛੱਡ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੱਲੇ ਲਗਾ"।
ਇੱਥੇ ਬਚਨੀ ਆਦਿ ਅਨੁਭਾਵ ਨਾ ਕੇਵਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਸਗੋਂ ਕਰੁਣ, ਭਿਆਨਕ, ਬੀਭਤਸ ਰਸਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ।
ਇਸ ਲਈ ਕਾਮਨੀ ਰੂਪ ਆਲੰਬਨ ਵਿਭਾਵ ਦੀ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਵਿਅਭਿਚਾਰੀ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਵੈਸ਼ਬਦਵਾਚਯਤਾ :- ਜਦੋਂ ਸੰਚਾਰੀ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਭਿਵਿਅੰਜਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਧੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮੂਲ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
ਪਾਦ ਦੇ ਅੰਤ 'ਚ ਲਘੂ - ਗੁਰੂ ਵਰਣ ਦਾ ਨਾ ਹੋ ਸਕਣਾ 'ਹਤਵਿਰੱਤ' ਵਾਕਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਰਸ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀਕਟੁ ਆਦਿ ਪਦ ਦੋਸ਼ ਅਨਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅਨੁਵਾਦ-ਅਯੁਕਤ:- ਉਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਪ੍ਰਤੀਤ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅਰਥ ਦਾ ਕਥਨ ਕਰਨਾ।
ਵੈਣੀ ਸੰਹਾਰ' ਨਾਟਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੰਕ ਵਿਚ ਅਨੇਕ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਮਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਰੰਭ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਭਾਨਮਤੀ ਨਾਲ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ਦੇ ਵਰਣਨ ਨੂੰ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।
ਵਿਆਹਤ:- ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਪਦਾਰਥ ਜਾਂ ਵਸਤੂ ਦਾ ਉਤਕਰਸ਼ ਜਾਂ ਅਪਕਰਸ਼ ਦਿਖਾ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਉਸਦਾ ਅਪਕਰਸ਼ ਜਾਂ ਉਤਕਰਸ਼ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ' ਵਿਆਹਤ' ਅਰਥਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਲਈ ਗਈ ਪੱਕਤੀ:" ਸੂਖਮ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਦੀ ਚੋਲੀ ਨੂੰ ਖੋਲਣ ਸਮੇਂ ਹੱਥ ਨਾਲ ਹਿੱਲਣ ਕਰ ਕੇ ਹਿੱਲਦੇ ਹੋਏ ਗਹਿਣੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਟੰਕਾਰ ਹੈ।
ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਲਈ ਗਈ ਪੱਕਤੀ: ਇਥੇ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨਾਂ ਚਰਣਾਂ ਵਿੱਚ 'ਅਸਮਾਭਿ' ਇਹ ਪਦ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਚਰਣ ਵਿਚ 'ਖਿਨੇ' ਇਸ ਪਦ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ 'ਇੱਥਮ੍' ਇਹ ਪਦ ਨਿਊਨ ਹੈ,ਘੱਟ ਹੈ।
ਪੁਨਹ੍ -ਪੁਨਹ੍ ਦੀਪਤੀ :- ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਸ ਰਸ ਨੂੰ ਵੈਸੇ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਪਦਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਦਾ ਵਿਦਮਾਨ ਨਾ ਹੋਣਾ ਅਰਥਾਤ ਵਾਕ 'ਚ ਪਦਾਂ ਨੂੰ ਜਿਸ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਕ੍ਰਮ 'ਚ ਨਾ ਰੱਖਣਾ 'ਅਕ੍ਮ' ਵਾਕਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆ ਦੀ ਧਾਰਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਹਿਰਦਯਾ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਵਿ ਦਾ ਦੋਸ਼ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਸਥਾਈ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਵੈਸ਼ਬਦਵਾਚਯਤਾ:- ਰਤੀ ਆਦਿ ਸਥਾਈ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅੰਜਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਅੰਕਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
ਅੰਗ ਦੀ ਅਤਿਵਿਸਤ੍ਰਿਤੀ :- ਜਦੋਂ ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਸ ਨੂੰ ਵਿੱਚੇ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਅਪ੍ਰਧਾਨ ਜਾਂ ਦੁਜੈਲੇ ਰਸ ਨੂੰ ਬੇਲੋੜਾ ਵਿਸਥਾਰ ਦੇਣਾ।
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਐਰਾਵਤ ਦੇ ਮਦ ਲਾਲ ਭਰੀਆਂ ਨਦੀਆ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਜਿਸ ਵਾਕ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਅਰਥ ਦੀ ਜਾਂ ਜਿੱਥੇ ਅਰਥ ਦੀ ਸੰਗਤੀ ਲਈ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਵਾਕ ਦੀ ਇਛਾ ਬਣੀ ਰਹੇ ਉਥੇ ਸਾਕਾਂਕ੍ਸ ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਆਚਾਰੀਆ ਦੇ ਕਾਵਿਗਤ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਅਤੇ ਵਰਗੀਕਰਨਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਕਰਕੇ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਇੰਝ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ : ਮੁੱਖ ਅਰਥ ਦਾ
ਅਨੁਭਾਵਾਂ ਦੀ ਕਸ਼ਟਕਲਪਨਾ:- ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਸ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਵਿਚ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਵੇ ਕਿ ਕੋਈ ਅਨੁਭਾਵ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕਿਸ ਰਸ ਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਕੂਲ ਵਿਭਾਵ ਆਦਿ ਦਾ ਗ੍ਰਹਿਣ :- ਜਿੱਥੇ ਇੱਛਿਤ ਰਸ ਲੲੀ ਲੋੜੀਂਦੇ ਵਿਭਾਵ ਦੀ ਥਾਂ ਉਲਟ ਵਿਭਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਵਿਵਕ੍ਰਸ਼ਿਤ ਅਰਥ ਦਾ ਗਿਆਨ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਾਕ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋ ਜਾਣ 'ਤੇ ਵੀ ਦੁਬਾਰਾ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਕਹਿਣਾ 'ਸਮਾਪਤਪੁਨਰਾੱਤ' ਵਾਕਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਭਾਵਾਂ ਦੀ ਕਸ਼ਟਕਲਪਨਾ:- ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਸ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਵਿਚ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਵੇ ਕਿ ਕੋਈ ਵਿਭਾਵ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕਿਸ ਰਸ ਦਾ ਹੈ।
ਕਵੀਆਂ 'ਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਥਵਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਉਕਤੀਆਂ ਦੇ ਸਾਧਾਰਣ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਉਲੰਘਨ ਅਤੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਥਨ ਕਰਨਾ 'ਪ੍ਰਸਿੱਧੀਹਤ' ਵਾਕਦੋਸ਼ ਹੈ।
ਆਦਿ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਚਮਤਕਾਰ ਦਾ ਨਿਰਵਾਹ ਨਾ ਹੋ ਸਕਣਾ, ਚਮਤਕਾਰ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਜਾਣਾ, 'ਪਤਤਪ੍ਰਕਰਸ਼' ਵਾਕਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜੇ ਵਾਕ 'ਚ ਦੋ ਅਰਥ ਨਿੱਕਲਦੇ ਹੋਣ ; ਉਸ ਸਥਿਤੀ 'ਚ ਦੂਜੇ ਅਰਥ ਦਾ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤ ਅਰਥ ਤੋਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਣਾ 'ਅਮਤਪਰਾਰਥ' ਵਾਕਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਰਣਭੂਮੀ ਵਿਚ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਟਕਰਾਉਣ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ।
ਅਕਾਂਡੇਛੇਦ ਰਸ ਦਾ:- ਜਦੋਂ ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਸ ਦੇ ਪੂਰਨ ਭਾਂਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ੳੁਸ ਰਸ ਨੂੰ ਵਿਚਾਲੇ ਛੱਡ ਦੇਣਾ।
ਅਵਿਸ਼ੇੇੇਸ਼ਪਰਿਵਿਰੱੱਤ:- ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਸਧਾਰਨ ਵਾਚਕ ਵਿਚ ਕਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸੇ਼ਸਵਾਚਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਲਈ ਗਈ ਪੱਕਤੀ: "ਨੀਂ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਉੱਡ ਕੇ ਭਿਅੰਕਰਤਾ ਨਾਲ਼ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਇਹ ਬਾਜ਼ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੀ ਜੋ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਏ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਕਾਂਕ੍ਸ਼:- ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਦ ਦਾ ਕਥਨ ਜਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਾ ਕਰਨਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਥ ਦੀ ਆਕਾਂਕਸ਼ਾ ਬਣੀ ਰਹੇ ਤਾਂ' "ਸਾਕਾਂਕਸ਼"
ਰਤਨਾਵਲੀ” ਨਾਇਕਾ ਦੇ ਚੌਥੇ ਅੰਕ ਵਿਚ ਬਾਭ੍ਇਅ ਦੇ ਆ ਜਾਣ ਤੇ ਸਾਗਰਿਕਾ ਨਾਇਕਾਂ ਦੇ ਭੁਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੂੰ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।
ਪ੍ਰਕਿਰਤੀਵਿਪਰਯਯ ਰਸ ਦਾ:- ਜਿੱਥੇ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਰੂਪ ਜਾਂ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਉਚਿੱਤਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਲਟਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੁਸ਼ਕ੍ਮ:- ਲੋਕ ਜਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵਾਣਿਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ।
"ਇਹ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਮਹਾ ਪੁਰਸ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਆਕਿ੍ਤੀ ਮਣੀ ਵਾਂਗ ਨਿਰਮਲ ਹੈ, ਜੋ ਗੂੜ੍ ਸਾ਼ਸਤਰ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੂ ਹੈ।
ਸੱਸ ਸਹੁਰੇ ਆਦਿ ਕੋਲ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਨੂੰਹ ਆਪਣੇ ਯਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਣ ਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਬਣ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ।
ਵਾਕ 'ਚ 'ਸਮਾਸ' ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਉਚਿਤ ਥਾਂ 'ਤੇ ਨਾ ਕਰਕੇ ਦੂਜੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਕਰਨਾ 'ਅਪਦਸਥਸਮਾਸ' ਵਾਕਦੋਸ਼ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨਿਯਮਪਰਿਵ੍ਰਿੱਤ:- ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਨਿਯਮਪੂਰਵਕ ਕਹਿਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾਂ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਬਿਨਾਂ
ਇੱਥੇ ਵੀਡਾ , ਕਰੁਣਾ ਆਦਿ ਸੰਚਾਰੀ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਸਵੈ ਸ਼ਬਦ ਵਾਚਿਅਤਾ ਰਸ ਦੋਸ਼ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਵਿਸਰਗਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ' ਉਪਹਤਵਿਸਰਗ' ਵਾਕਦੋਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਪਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਉਚਿੱਤ ਥਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਦੂਜੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ 'ਅਪਦਸਥਪਦ' ਵਾਕਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਨੰਗ ਦਾ ਅਭਿਧਾਨ :- ਜਿੱਥੇ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਵਿਸੇ਼ ਵਰਣਨ ਮੁੱਖ ਰਸ ਨੂੰ ਉਪਜਾਉਣ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਣ ਦੇ ਪ੍ਰਕਰਣ ਜਾਂ ਕ੍ਰਮ ਦਾ ਭੰਗ ਹੋਣਾ 'ਭਗ੍ਨਕ੍ਰਮ' ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਭਿਪ੍ਰੇਤ ਅਰਥ ਦੇ ਵਾਚਕ ਪਦਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਅਨਾਵਸ਼ਕ ਪਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨਾ 'ਅਧਿਕਪਦ' ਵਾਕਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਕਾਂਡੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਰਸ ਦੀ:- ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਜਾਂ ਮੌਕੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ,ਉਹੋ ਰਾਜਾ ਪੰਡਿਤ ਵਿਦਵਾਨ ,ਚਤਰ ਅਤੇ ਸੋਹਣਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਸੇਵਕ ਬਲਵਾਨ, ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਤਿਭਾਵਾਨ ਹਨ।
ਸੰਦਿੱਗਧ:- ਜਿੱਥੇ ਦੋ ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਇਹ ਸ਼ੱਕ ਬਣਿਆ ਰਹੇ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਅਰਥ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ।
ਰਸਗਤ ਦੋਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਆਚਰੀਰਆ ਮੰਮਟ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ "ਕਾਵਿ ਪ੍ਕਾਸ਼" ਦੀਆਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਨੇ ਤੇਰਾਂ ਰਸ ਗਤ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਨੁਚਿਤ ਨਾਮ ਦਾ ਚੌਦਵਾਂ ਰਸ ਗਤ ਦੋਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਵਾਕ 'ਚ ਇਕੋ ਪਦ ਦਾ ਅਨਾਵਸ਼ਕ ਰੂਪ 'ਚ ਬਾਰ - ਬਾਰ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨਾ 'ਕਥਿਤਪਦ' ਵਾਕਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵਾਕ ਦੇ ਪਦਾਂ 'ਚ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧ ਦਾ ਨਾ ਹੋਣਾ ਹੀ 'ਅਭਵਨਮਤਯੋਗ' ਵਾਕਦੋਸ਼ ਕਹਾਉੰਦਾ ਹੈ।
ਜੇ ਵਾਕ 'ਚ ਵਿਸਰਗਾਂ ਦਾ ਜਿਆਦਾਤਰ ਲੋਪ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ 'ਲੁਪਤਵਿਸਰਗ' ਵਾਕਦੋਸ਼ ਕਹਾਉੰਦਾ ਹੈ।
ਮੰਮਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਨੇ ਇੱਕੀ ਅਜਿਹੇ ਵਾਕਦੋਸ਼ ਗਿਣਵਾਏ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਕ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ।
ਅਭਿਪ੍ਰੇਤ ਅਰਥ ਦੇ ਵਾਚਕ ਕਿਸੇ ਪਦ ਦਾ ਨਾ ਹੋਣਾ 'ਨਿਊਨਪਦ' ਵਾਕਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਉਪਹਤ ਵਿਸਰਗ ਅਤੇ ਲੁਪਤ ਵਿਸਰਗ ਦੋਸ਼ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੂਰਵਾਰਧ ਤੇ ਉੱਤਰਾਰਧ ਵਿਚ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਦਿਆਵਿਰੁੱਧ:- ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ, ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਣਿਤ ਅਰਥ ਤੋਂ ਉਲਟ ਅਰਥ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਵਧ’ ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਪ੍ਤੀਨਾਇਕ ਹਯਗੀਵ ਦੇ ਵਰਣਨ ਨੂੰ ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।
ਪ੍ਸਿੱਧੀਵਿਰੁੱਧ:- ਲੋਕ ਜਾਂ ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਰਥਾਂ ਤੋਂ ਉਲਟ ਅਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨਾ।
ਇੱਥੇ ਉਤਸ਼ਾਹ' ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਦੇ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਕਹੇ ਜਾਣ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ਬਦ ਵਾਚਿਅਤਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ।
ਨਿਰਹੇਤੂ:- ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨਾ ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ/ਪ੍ਰਸੰਗ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਅਰਥ ਅਨੌਚਿਤਯ:- ਜਿਸ ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਕਾਲ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਵਰਣਨ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਵਿਰੁੱਧ:- ਕਾਵਿ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਇੱਛਿਤ ਅਰਥ ਤੋਂ ਉਲਟ ਅਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਹੋਵੇ।
ਜਿਵੇਂ ਕੁਮਾਰ ਸੰਭਵ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਵਿਚ ਰਤੀ ਦੇ ਵਿਲਾਪ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ।
ਜਿਹੜੇ ਤੱਤ ਕਾਵਿ ਆਨੰਦ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ,ਉਹੀ ਦੋਸ਼ ਹਨ।
ਗ੍ਰਾਮਯ:- ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਅਸ਼ਿਸ਼ਟ/ਗੰਵਾਰਾਂ/ਅਨਪੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤਣ ਨਾਲ।
ਆਨੰਦਵਰਧਨ ਨੇ ਅਰਥ -ਅਨੋਚਿਤਯ ਨੂੰ ਰਸਭੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਤ੍ਰ ਕਾਰਣ ਕਿਹਾ ਹੈ।
ਬਦਰੀਨਾਥ ਜਾਂ ਬਦਰੀਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਹੈ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਬਦਰੀਨਾਥ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਮੰਦਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ 108 ਦਿਵਿਆ ਦੇਸਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਦਰੀਨਾਥ — ਵੈਸ਼ਨਵ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਹਰ ਸਾਲ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਖੁੱਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਥਿਤੀ ਹੈ।
ਮੰਦਿਰ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਅਲਕਨੰਦ ਨਦੀ ਦੇ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਤੇ ਚਮੋਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਗੜਵਾਲ ਪਹਾੜੀ ਪੱਟਿਆਂ' ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਮਾਤਾ ਮੂਰਤੀ ਕਾ ਮੇਲਾ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਮਾਂ ਉੱਤੇ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਉੱਤਰਣ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਬਦਰੀਨਾਥ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਦਰੀਨਾਥ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਪੁਜਾਰੀ ਜਾਂ ਰਾਵਲ, ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਨੰਬਰਬਦੀਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ ਜੋ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਮੇਟੀ ਦੋਵੇਂ ਮੰਦਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਬੋਰਡ ਤੇ ਸਤਾਰਾਂ ਮੈਂਬਰ ਹਨ।
ਇਹ ਮੰਦਰ ਉਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਚਮੋਲੀ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਅਲਕਨੰਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਪਹਾੜੀ ਪੱਟੀਆਂ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।