polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਸਿੱਠਣੀ ਦਾ ਨਿਕਾਸ 'ਸਿੱਠ' ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਰਥ ਹਨ ਅਯੋਗ ਬਚਨ ਜਾਂ ਅਸ਼ਿਸ਼ਠ ਬਾਣੀ, ਗਾਲ੍ਹ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗ ਨਾਲ ਕਹੀ ਹੋਈ ਬਾਣੀ'2 ਸਿੱਠ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਅਯੋਗ ਵਚਨ, ਨਿੰਦਿਆ, ਅਪਵਾਦ ਅਥਵਾ ਭੰਡੀ ਦੇ ਹਨ।
ਸਿੱਠ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਹੀ ਢੁੱਕਵਾ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਆਇਵਾਚੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ।
ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਲੋਕ ਗੀਤ ਸਬੰਧੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਮੁਤਬਿਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਦੁਆਬਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਅਤੇ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਲਖਨਊ ਦੇ ਕਲਾਤਮਕ ਮਾਹੌਲ ਨੇ ਕਲਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਹਾਰਕ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਣਾਇਆ।
ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਉਮਰੇ ਹੀ ਲੈ ਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋਨੋਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਉੱਚ-ਪੱਧਰਾਂ ਤੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਰਿਪੱਕ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਨੱਚਣ ਤੇ ਗਾਉਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਆਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਤਵਾਇਫ਼, ਉੱਚ-ਦਰਜੇ ਦੀ ਤਵਾਇਫ਼ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।
ਤਵਾਇਫ਼ ਜਾਂ ਕੰਜਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੱਦਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਨਾਚ ਗਾਣੇ ਨਾਲ ਮਨਪਰਚਾਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।
ਤਵਾਇਫ਼ਾਂ ਸੰਗੀਤ, ਨਾਚ , ਥੀਏਟਰ, ਫ਼ਿਲਮ, ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਬੀਨ ਹਸਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ।
ਤਵਾਇਫ਼ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਗਲ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਥਾ ਸੀ ਅਤੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਰਾਜ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਇਹ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੋ ਗਈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਨਾਚ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਤਵਾਵਿਫ਼ ਨੱਚਦੇ, ਗਾਉਂਦੇ , ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਸੁਣਦੇ ਅਤੇ ਮਹਿਫ਼ਿਲਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਦੇ।
ਜਪਾਨ ਦੀ ਗੀਸ਼ਾ ਪਰੰਪਰਾ ਵਾਂਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੈਕਸ ਅਕਸਰ ਇਤਫਾਕਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਦਾ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਉੱਚ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਜਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤਵਾਇਫ਼ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਅਤੇ ਚੁਣ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ।
ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨ ਨਵਾਬਾਂ ਨੂੰ "ਤਮੀਜ਼" ਅਤੇ "ਤਹਿਜ਼ੀਬ" ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ "ਤਵਾਇਫ਼ਾਂ" ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।
ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਵੀ ਕਰਨਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਕਲਾ, ਲਿਖਣਾ, 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ, ਉਹ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਰਮ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਤੱਤ ਬਣ ਗਏ ਸਨ।
ਤਵਾਇਫ਼ ਦੀ ਪੇਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਜਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਖੌਤੀ ਮਿਸੀ ਰੀਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੇ ਦੰਦ ਕਾਲੀ ਹੋਣੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
ਕਹਾਣੀ ਆਗਾ ਜਾਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਬਹਿਰੋਜ਼ ਅਤੇ ਸੋਹੇਬ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਬਹਿਰੋਜ਼ ਆਗਾ ਜਾਨ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਅਰਜੁਮੰਦ ਨਾਲ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਮੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪਰ ਕਾਲਜ ਪੜਦਿਆਂ ਉਸਦਾ ਰੂਹੀਨਾ ਨਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਕ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਗਾ ਜਾਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਸਮਝਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸਨੂੰ ਘਰੋਂ ਕੱਢ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਹੇਬ ਨੂੰ ਅਰਜੁਮੰਦ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾ ਲੈਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਰਜੁਮੰਦ ਸ਼ੁਰੂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਆਗਾ ਜਾਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅੱਗੇ ਹਵੇਲੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦੀ।
ਰੂਹੀਨਾ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਫਰਾਹ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਰਜੁਮੰਦ ਵਲੀ ਅਤੇ ਜ਼ਰਮੀਨਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਵਲੀ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਸੋਹੇਬ ਅਤੇ ਅਰਜੁਮੰਦ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਲੀ ਨਫਰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮ ਦੀ ਕੰਧ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਬਾਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
20 ਸਾਲ ਗੁਜ਼ਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਹ ਤੇ ਵਲੀ ਹੁਣ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਰੱਖ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਸੋਹੇਬ ਬਹਿਰੋਜ਼ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਉਸਦੇ ਘਰ ਜਾ ਮਿੰਨਤਾਂ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਅਤੇ ਆਗਾ ਜਾਨ ਆਪਣੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਲੀ ਨਫਰਤ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਈ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਆਖਿਰ ਇੱਕ ਰਾਤ ਸੋਹੇਬ ਆਗਾ ਜਾਨ ਨੂੰ ਬਹਿਰੋਜ਼ ਨੂੰ ਘਰ ਬੁਲਾਉਣ ਲਈ ਮੰਨ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਸੇ ਸਵੇਰ ਦੇ ਚੜਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਹੇਬ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਹਿਰੋਜ਼ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਦਮਾ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਗਾ ਜਾਨ ਕੋਲ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫੈਂਸਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਰੂਹੀਨਾ ਅਤੇ ਫਰਾਹ ਨੂੰ ਵੀ ਬੁਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਗਾ ਜਾਨ ਕੋਲ ਸੋਹੇਬ ਦੀ ਆਖਰੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਲੀ ਅਤੇ ਫਰਾਹ ਦਾ ਨਿਕਾਹ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਬਹਿਰੋਜ਼ ਰੂਹੀਨਾ ਉੱਪਰ ਦਬਾਅ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਲਈ ਮੰਨ ਜਾਏ ਤੇ ਅਖੀਰ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਨਿਕਾਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰੂਹੀਨਾ ਇਸ ਉੱਪਰ ਕਦੇ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਉਹ ਹਵੇਲੀ ਛੱਡ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਕੋਲ ਰਹਿਣ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬਹਿਰੋਜ਼ ਦੀ ਅਚਾਨਕ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਲੀ ਤੇ ਫਰਾਹ ਵਿਚਲੀਆਂ ਦੂਰੀਆਂ ਤਲਾਕ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵਲੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਲਈ ਫਰਾਹ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਆਗਾ ਜਾਨ ਦਾ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਖਿਆਲ ਰੱਖ ਲਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਤਲਾਕ ਦੇ ਦਵੇਗਾ।
ਫਰਾਹ ਮੰਨ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਗਾ ਜਾਨ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਹਨ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਉਸਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਦੱਸਦੀ ਆ ਰਹੀ ਸੀ।
ਉਸਦਾ ਵਲੀ, ਹਵੇਲੀ ਅਤੇ ਆਗਾ ਜਾਨ ਨਾਲ ਮੋਹ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝੌਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵੀ ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਛੱਡ ਦਵੇ।
ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਮੁਹਲਤ ਮੁੱਕਣ ਮਗਰੋਂ ਫਰਾਹ ਵਲੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਤਲਾਕ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਹਵੇਲੀ ਵਿਚੋਂ ਮੁੱਦਤਾਂ ਮਗਰੋਂ ਕਿਸੇ ਖੁਸ਼ਨੁਮਾ ਦਿਆਰ ਦਾ ਅਕਸ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਨਾਵਲਿਟ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜ ਪਾਤਰ , ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਵੀ ਚਾਰ ਪਾਤਰਾਂ ਦੁਆਲੇ ਹੀ ਘੁੱਮਦੀ ਹੈ ਪਰ ਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਸੋਹੈਬ ਅਤੇ ਅਰਜੁਮੰਦ ਨੂੰ ਵੀ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਰਜੁਮੰਦ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਵਲਿਟ ਵਿੱਚ ਕਿਰਦਾਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਹੈ ਪਰ ਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਬਹਿਰੋਜ਼ ਦਾ ਨਾਵਲਿਟ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਂ ‘ਬਯਾਜਦ’ ਸੀ ਪਰ ਛਪਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਨੂੰ ਬਹਿਰੋਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਨਾਵਲਿਟ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਵਲੀ ਫਲੈਸ਼ਬੈਕ ਰਾਹੀਂ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਡਰਾਮੇ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਏਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਰੂਹੀਨਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬੱਚਾ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਮਰਦਾ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਦਕਿ ਨਾਵਲਿਟ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਾਰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨਾਵਲਿਟ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲੈਲਾ ਨਾਂ ਦਾ ਪਾਤਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ ਸੋਹੇਬ ਦੇ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਲੈਲਾ ਨਾਂ ਦਾ ਪਾਤਰ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਉਹ ਅਤੇ ਸੋਹੈਬ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜਦ ਸੁਹੇਬ ਨੂੰ ਅਰਜੁਮੰਦ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਛੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦਿਆਰ-ਏ-ਦਿਲ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮਾ ਹੈ ਜੋ ਫ਼ਰਹਤ ਇਸ਼ਤਿਆਕ਼ ਦੇ ਨਾਵਲਿਟ ਦਿਆਰ-ਏ-ਦਿਲ ਉੱਪਰ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ।
ਇਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਹਸੀਬ ਹਸਨ ਨੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰੋਡਿਉਸਰ ਮੋਮਿਨਾ ਦੁਰੈਦ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਨਮ ਸਈਦ, ਮਾਇਆ ਅਲੀ, ਓਸਮਾਨ ਖਾਲਿਦ ਬੱਟ, ਮਿਕਾਲ ਜੁਲਫ਼ਿਕਾਰ, ਹਰੀਮ ਫ਼ਾਰੂਕ਼ ਅਤੇ ਅਲੀ ਰਹਿਮਾਨ ਖਾਨ ਕੇਂਦਰੀ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਸਾਰਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਉਸਮਾਨ ਖ਼ਾਲਿਦ ਬੱਟ ਦੇ ਮੂਹੋਂ ਫਲਾਇਸ਼-ਬੈਕ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਡਰਾਮੇ ਨੂੰ ਉਂਝ ਪਹਿਲਾਂ ਸਦਕ਼ੇ ਤੁਮਹਾਰੇ" ਟੀਵੀ ਡਰਾਮੇ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਮਗਰੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਸਮਾਂ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਰਾਤ 8 ਵਜੇ ਸੀ ਪਰ ਫਿਰ ਕੁਝ ਤਕਨੀਕੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੇ ਦਿਨ ਲਈ ਨੀਅਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਡਰਾਮੇ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਕਿਸ਼ਤ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਠਕਾਂ ਅਤੇ ਸਮੀਖਿਆਕਾਰਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਸ ਵਿਚਲੀ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਦੀ ਤਾਰੀਫ ਹੋਈ।
ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਤਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਇਆ ਗਿਆ ਇਹ ਡਰਾਮਾ ਇਸੇ ਕਾਰਣ ਬਾਕੀ ਡਰਾਮਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਕੁਝ ਵੱਖਰਾ ਮਿਜ਼ਾਜ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਗੀਤ “ਦਿਆਰ-ਏ-ਦਿਲ” ਸ਼ਾਨੀ ਹੈਦਰ ਦਾ ਗਾਇਆ ਹੈ, ਬਿਲਾਲ ਨੇ ਸੰਗੀਤਬਧ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੋਲ ਸਬੀਰ ਜ਼ਫਰ ਨੇ ਲਿਖੇ ਹਨ।
ਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਗੀਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਸਮਾਣਾ ਅੱਠਵੇਂ ਸ਼ੀਆ ਇਮਾਮ ਅਲੀ ਅਲ-ਰਿਧਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਮਸ਼ਹਦ ਤੋਂ ਅਜੋਕੇ ਸਮਾਣਾ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਤਤਕਾਲੀ ਅੱਬਾਸੀ ਖਲੀਫ਼ਾ ਅਲ-ਮੂਨ ਨਾਲ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਅਲ-ਮਾਮੂਨ ਨੇ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇਮਾਮ ਅਲੀ ਅਲ-ਰਿਧਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ. ਜਦੋਂ ਉਹ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ; ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਮਸ਼ਹਦ ਅਲੀ ਦੀ ਉਥੇ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਅਸਥਾਨ ਵੀ ਉਥੇ ਹੀ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ੀਆ ਮੁਸਲਮਾਨ ਉਸ ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਵਿਚ ਆਯੋਜਿਤ ਸਾਲਾਨਾ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ.
ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸ ਰਾਜਾ ਜੈਪਾਲ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਤਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਭਟਿੰਡਾ ਅਤੇ ਸਮਾਣਾ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਇਸ ਨੂੰ ਅਜਮੇਰ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਹਾਬ-ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਗੌਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਘੁਰਾਮ ਅਤੇ ਸੁਨਾਮ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, 1192 ਵਿਚ ਕੁਤੁਬ-ਦੀਨ ਆਈਬਕ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਮਾਣਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਹਾਜਨ ਅਤੇ ਰਾਅ ਸਿੱਖ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਦੋ ਹੀ ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਘਰ ਹਨ ਇੱਕ ਜੋ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲੋਹਕਾ ਜੋ ਪੰਨੂ ਗੋਤ ਦੇ ਹਨ, ਦੂਜਾ ਰੰਧਾਵਿਆਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ।
ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਹੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਹੈ।
ਨਾਲ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਬਿਸ਼ਨੋਈਆਂ ਅਤੇ ਜਾਟਾਂ ਦੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਬਾਗੜੀ ਵੀ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜੀ.ਟੀ.ਰੋੜ ਤੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਸਮਾਨ ਖ਼ਰੀਦਣ ਆਉਦੇਂ ਹਨ।
ਖੂਈਆਂ ਸਰਵਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਖੂਈਆਂ ਸਰਵਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਇੱਥੇ ਕਾਰਤਕ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ੀ - ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਹਜਾਰਾਂ ਹਿੰਦੁ ਲੋਕ ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨੂੰ ਪਵਿਤਰ ਕਰਣ ਲਈ ਪੁਸ਼ਕਰ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਇਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰੰਗ ਜੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੰਦਿਰਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਆਤਮਕ ਲਾਹਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਜਗ੍ਹਾ ਪੱਕੇ ਘਾਟ ਬਣੇ ਹਨ,ਜੋ ਰਾਜਪੂਤਾਨਾ ਦੇ ਦੇਸ਼ੀ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਅਮੀਰ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ।
ਇਹ ਅਜੋਕੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਨਹਪਾਣ ਦਾ ਜੁਆਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਆਕੇ 3000 ਗਊਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ
ਇਸਦੇ ਨਜਦੀਕੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਵਾਰ, ਬਾਜਰਾ, ਮੱਕੀ, ਕਣਕ ਅਤੇ ਗੰਨੇ ਦੀ ਉਪਜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪੁਸ਼ਕਰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਵਰ੍ਹੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁਸ਼ਕਰ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਪੁਸ਼ਕਰ ਅਜਮੇਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਉਤਰ-ਪਛਮ ਵਿਚ 14 ਕੀ.ਮੀ.ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਰਾਵਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਅਜਮੇਰ ਤੋਂ ਪੰਜ ਮੀਲ ਉਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿਚ ਅਜਮੇਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਮਕਾਮੀ ਮੰਡੀ ਹੈ।
ਮੁੰਬਈ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਦਾਇਰ ਪਹਿਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰਾਏ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਕਤਲ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਪੂਰਵਕ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਰਾਏ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਸੀ ਕਿ ਇੰਦਰਾਣੀ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਸਾਬਕਾ ਪਤੀ ਸੰਜੀਵ ਖੰਨਾ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਇੰਦਰਾਣੀ ਨੇ ਕਤਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਲਾਸ਼ ਸੁੱਟਣ ਲਈ ਸੰਭਾਵਤ ਖੇਤਰ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲਿਆ ਸੀ।
ਰਾਏ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਇੰਦਰਾਣੀ ਨੇ ਸ਼ੀਨਾ ਦੇ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਲਈ ਓਪੇਲ ਕੋਰਸਾ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਲਿਆ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇੰਦਰਾਣੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੀਨਾ ਨੂੰ 24 ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਝਿਜਕੀ ਨਹੀਂ ਪਰ ਉਹ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਇੱਕ ਘੰਟਾ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਸ਼ੀਨਾ ਨੂੰ ਰਾਹੁਲ ਮੁਕੇਰਜੀਆ ਨੇ ਬਾਂਦਰਾ ਦੇ ਲਿੰਕਿੰਗ ਰੋਡ 'ਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਨੇੜੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਸੰਜੀਵ ਅਤੇ ਡਰਾਈਵਰ ਰਾਏ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ।
ਰਾਏ ਦਾ ਲੇਖਾ ਜੋਖਾ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ, ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇੰਦਰਾਣੀ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ੀਨਾ ਖੰਨਾ ਨਾਲ ਪਿਛਲੀ ਸੀਟ 'ਤੇ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਂਦਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਬਾਈ ਲੇਨ 'ਤੇ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਖੰਨਾ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਗਲਾ ਘੁੱਟਿਆ।
ਸ਼ੀਨਾ ਬੋਰਾ ਮੁੰਬਈ ਮੇਟਰੋ ਵਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰਾਣੀ ਮੁਖਰਜੀ ਅਤੇ ਸਿਧਾਰਥ ਦਾਸ ਦੀ ਧੀ ਸੀ।
ਇਹ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਧਾਰਥ ਦਾਸ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ੀਨਾ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈ।
ਅਗਸਤ 2015 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਇੰਦਰਾਣੀ ਮੁਖਰਜੀ ਅਤੇ ਸੰਜੀਵ ਖੰਨਾ ਦੇ ਡਰਾਈਵਰ ਸ਼ਿਆਮਵਰ ਪਿੰਟੂਰਾਮ ਰਾਏ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਤਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਸਾੜਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਖੰਨਾ ਅਤੇ ਰਾਏ ਨੇ ਅਪਰਾਧ ਦਾ ਇਕਰਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੀਨਾ ਬੋਰਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ।
" ਉਸੇ ਦਿਨ, ਰਾਹੁਲ ਮੁਕੇਰਜੀਆ ਨੂੰ ਸ਼ੀਨਾ ਦੇ ਫੋਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰੇਕਅਪ ਐਸ.ਐਮ.ਐਸ. ਮਿਲਿਆ।
ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਇੰਦਰਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸ਼ੀਨਾ ਉੱਚ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਗੁੰਮਸ਼ੁਦਗੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਦੇ ਵੀ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਸ਼ੀਨਾ ਦਾਸ ਬੋਰਾ ਅਤੇ ਭਰਾ ਮਿਖਾਇਲ ਦਾ ਜਨਮ ਪੋਰੀ ਬੋਰਾ , ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਐਚ.ਆਰ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਕਾਰਜਕਾਰੀ, ਅਤੇ ਸਿਧਾਰਥ ਦਾਸ 1987 ਵਿੱਚ ਮੇਘਾਲਿਆ ਦੇ ਸ਼ਿਲਾਂਗ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਇੰਦਰਾਣੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ ਗੁਹਾਟੀ ਛੱਡ ਗਈ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਚਲੀ ਗਈ।
ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਦਾਇਗੀ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਰਹੀ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ੀਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ ਨੇ ਗੁਹਾਟੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਾਲਿਆ।
21 ਅਗਸਤ 2015 ਨੂੰ ਇੰਦਰਾਣੀ ਦੇ ਡਰਾਈਵਰ ਸ਼ਿਆਮਵਰ ਪਿੰਟੂਰਾਮ ਰਾਏ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹਥਿਆਰ ਰੱਖਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛ-ਗਿੱਛ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ੀਨਾ ਬੋਰਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੇ ਸਨ।
ਜਦੋਂ ਸ਼ੀਨਾ ਬੋਰਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ ਅਤੇ 2006 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਚਲੀ ਗਈ ਤਾਂ ਇੰਦਰਾਣੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਸ਼ੀਨਾ ਨੂੰ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
2009 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਰਿਲਾਇੰਸ ਇੰਫਰਾਸਟਰਕਚਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਟ੍ਰੇਨੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈ।
ਰਾਹੁਲ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ 'ਤੇ, ਪੁਲਿਸ ਇੰਦਰਾਣੀ ਦੇ ਵਰਲੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੀ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਟਾਫ ਦੁਆਰਾ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਇੰਦਰਾਣੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ।
ਆਪਣੀ ਵਾਪਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੰਦਰਾਣੀ ਨੇ ਵਰਲੀ ਥਾਣੇ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਰਾਹੁਲ ਸ਼ੀਨਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੀਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸੇ ਬਿਨਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ।
ਲਾਸ਼ ਦੀ ਕੋਈ ਪਹਿਚਾਣ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ ਅਤੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਹਿੱਸਿਆ ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਜੇ ਜੇ ਹਸਪਤਾਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ।
ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ, ਇੰਦਰਾਣੀ ਨੇ ਸੰਜੀਵ ਖੰਨਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਜੋੜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਲਾਕ 2002 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰਾਣੀ ਨੇ ਪੀਟਰ ਮੁਖਰਜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ।
ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਤਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ੀਨਾ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਵਰਲੀ ਵਿਖੇ ਇੰਦਰਾਣੀ ਦੇ ਘਰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੈਗ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਾਰ ਦੇ ਟਰੰਕ ਵਿੱਚ ਭਰਿਆ ਗਿਆ।
ਇਹ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦੀਆਂਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤੀਆਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਤੁਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਇੱਕ ਤੁਕੀਆਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅੱਠ ਤੱਕ ਵੀ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪੰਜ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੀ।
ਪੰਕਤੀਆਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਬੁਝਾਰਤ ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਪੰਕਤੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਮ ਕਰ ਕੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਾਰ ਪੰਕਤੀਆਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਬੁਝਾਰਤ ਸਹੀ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਬੁਝਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਵੰਨਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿਕ ਬਣਤਰ ਦਾ ਅਹਿਮ ਅੰਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬੁਝਾਰਤ ਗੱਦ ਅਤੇ ਪਦ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।
ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਵਧੇਰੇ ਕਰ ਕੇ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਵਿਹਲੇ ਸਮੇਂ ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਬੁਝਾਰਤ ਬੱਚੇ, ਜਵਾਨ, ਬੁੱਢੇ, ਔਰਤਾਂ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਰਸ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਸਾਹਿਤ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਵਰਜਿਸ਼ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਅਮਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਰੂਪ ਹੈ ਕਿ ਸੁਹਜ ਸੁਆਦ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਵੀ।
ਕਲਪਨਾ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਚ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਜੜ੍ਹਤਕਾਰੀ ਨਾਲ਼ ਅਜਿਹਾ ਪਾਠ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਅੰਦਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਅਰਥ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਗੋਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਜੇ ਅਰਥ ਬਿੰਬ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਬੁਝਾਰਤ ਮਨੋਰੰਜਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਹ ਸੋਚਣ ਅਤੇ ਖੋਜਣ ਦੀ ਰੂਚੀ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਸੀਲਾ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਬੁਝਾਰਤ ਅਜਿਹਾ ਭਾਵਪੂਰਤ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨਾਲੋਂ ਕਾਵਿਕਤਾ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਵਧੇਰੇ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
'ਪੰਜਾਬੀ ਬੁਝਾਰਤ' ਸਾਡੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ, ਗਿਆਨ-ਪ੍ਰਸਾਰ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਕਸਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮਾਧਿਅਮ ਹੈ।
ਬੁਝਾਰਤ ਦੇ ਸਧਾਰਨ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਬੁਝਣਯੋਗ, ਇਬਾਰਤ ਜਾਂ ਕਥਨ ਦੇ ਹਨ।
ਭਾਵ ਦੂਸਰੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਰਮਜ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪਾਉਣਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬੁੱਝਣ ਦੀ ਇਕਾਗਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਬੁਝਾਰਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਤੇ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਮੈਦਾ ਅਤੇ ਘਿਉ ਲੈ ਕੇ ਕੋਈ ਵਸਤੂ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਗਾਹਕ ਦਾ ਕੰਮ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਧੋਂਦੇ ਨੂੰ ਖਿਆਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤਾਂ ਘਿਉ ਕੱਢਣਾ ਹੀ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜਦੋਂ ਨੂੰ ਉਹ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਕੋਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਗਾਹਕ ਅੱਗੇ ਆਇਆ ਬੈਠਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਬੁਝਾਰਤ ਪਾ ਕੇ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ,
ਇੱਥੇ ਵੀ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਗਲੀ ਤੇ ਪਿਛਲੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਾਤਰ ਹੈ।
ਇਸ ਬੁਝਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੜਾਅ ਜਨਮ, ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਮੌਤ ਮੰਨੇ ਹਨ।
ਇੱਥੇ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਹੈ, ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਮਾਜਿਕ ਲੋੜ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਵੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿੰਨਾ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਵਾਰਤਾ ਅਥਵਾ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
'ਡਾ. ਸੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ' ਅਨੁਸਾਰ, ਬੁਝਾਰਤ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਹਿਜ ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਨਿਮਿਆ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕਲਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਨੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਹਜ ਰਸ ਮਾਣਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ, ਦੀਆਂ ਮੁਢਲੀਆਂ ਕਲਾ ਰੂਚੀਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਲੀ।
ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸਮਝ ਗਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਵਿਚਾਰਾ ਭੋਲ਼ਾ ਗਾਹਕ ਕੀ ਸਮਝੇ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਬੁਝਾਰਤ ਰਾਹੀਂ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਫ਼ਿਕਰ ਨਾ ਕਰ ਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ,
ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਮੋਟੇ ਠੁੱਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਿਮ ਬਿੰਬਾਂ, ਰੂਪਕਾਂ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਅਨੂਠੇ ਆਕਾਰਾਂ ਦੇ ਝਾਂਵਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਛੁਪੇ ਕਿਸੇ ਮੂਲ ਚਿੱਤਰ ਨੂੰ ਲੱਭਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮੁਕਰੀਆਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ: ਇਹ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸਮ ਹੈ ਜਿੰਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕਮਾਲ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮਰਜੀ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬੁਝਾਰਤ ਲੋਕ ਮਾਨਸ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਮੌਖ਼ਿਕ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਥੋੜੇ, ਢੁਕਵੇਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ: ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂਹੜ ਗਿਆਨ ਪੁੱਛਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮੌਖਿਕਤਾ: ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਬਾਕੀ ਰੂਪਾਂ ਵਾਂਗ ਇਹ ਵੀ ਲੋਕਮਾਨਸ ਦੀ ਮੌਖ਼ਿਕ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਲਪਨਾ: ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਸਿਰਜੀ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਬੁਝਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਲਪਨਾ ਦੀਆਂ ਬੜੀਆਂ ਅਦਭੁਤ ਉਡਾਰੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਰਸ: ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌ ਰਸਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਵਿਸਮਾਦ, ਸ਼ਿੰਗਾਰ, ਬੀਭਤਸ, ਆਦਿ ਨੌ ਰਸਾਂ ਦਾ ਹੀ ਸੁਮੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ "ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟਾਂ" ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧਤ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹੱਦਾਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਜੋ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਖਾਸ ਖੇਤਰਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹਨ।
ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸੰਘੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਘੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ , ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਮੈਂਬਰ ਰਾਜ ਲਈ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੋਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਬਾਅਦ ਵਾਲਾ ਸਿਰਫ ਇਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਕਿ ਸੰਘੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਉੱਤੇ ਸੰਘੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹੋਰ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੈਨੇਡਾ, ਕੋਲ ਆਮ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸਰਵਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ।
ਸਿਵਲ ਕਾਨੂੰਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਾਲੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਅਦਾਲਤਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਇੱਕ ਸਰਵਉੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਦਾਲਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ।
ਕਈ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਅਦਾਲਤ ਜਾਂ ਹੋਰ ਨਿਆਂਇਕ ਜਾਂ ਅਰਧ-ਨਿਆਂਇਕ ਸੰਸਥਾ ਵੀ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਸਟਰੀਆ, ਫਰਾਂਸ, ਜਰਮਨੀ, ਇਟਲੀ, ਲਕਸਮਬਰਗ, ਪੁਰਤਗਾਲ, ਰੂਸ, ਸਪੇਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ।
ਸਾਬਕਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਇੱਕ ਬਸਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਅਕਸਰ "ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਅਦਾਲਤ ਤੋਂ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀ ਪ੍ਰੀਵੀ ਕੌਂਸਲ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ।
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਈ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੀਵੀ ਕੌਂਸਲ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਖਰੀ ਸਹਾਰਾ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸਰਵਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਪੁਨਰਗਠਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਰਿਣੀ ਹੈ।
ਇਹ ਵਿਧਾਨਕ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਵੰਡ 'ਤੇ ਬਹਿਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸੀ ਜੋ 1787 ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੰਮੇਲਨ ਦੇ ਡੈਲੀਗੇਟਾਂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਲਈ ਮਾਪਦੰਡ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਸਨ।
ਸਰਕਾਰ ਦੀ "ਤੀਜੀ ਸ਼ਾਖਾ" ਬਣਾਉਣਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਵਿਚਾਰ ਸੀ; ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ, ਨਿਆਂਇਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਅਥਾਰਟੀ ਦੇ ਪਹਿਲੂ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਨੂੰ ਵੀਟੋ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਜਾਂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਲਈ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਫਰੇਮਰਾਂ ਨੇ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਦੀ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਆਮ ਰੂਪਰੇਖਾ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾ ਕੇ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ, ਸੰਘੀ ਨਿਆਂਇਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ "ਇੱਕ ਸਰਵਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟੀਆ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਹੁਕਮ ਅਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ"।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾ ਤਾਂ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀਆਂ ਸਹੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਆਂਇਕ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ।
ਇੱਕ ਆਮ ਕਾਨੂੰਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਤਾਰੇ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਇਸਦੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਿਧਾਂਤ ਸਾਰੀਆਂ ਹੇਠਲੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਲਈ ਪਾਬੰਦ ਹਨ; ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਇਕਸਾਰ ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਸਿਵਲ ਕਨੂੰਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਕੇਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਸਰਵਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਹੇਠਲੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਉਦਾਹਰਨ, ਜਾਂ ਨਿਆਂ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਸਥਿਰਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕੁਝ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਨਾਮ "ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ" ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ "ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ" ਨਾਮ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਰਵਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ, ਕਈ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸੂਬਿਆਂ/ਖੇਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟਾਂ, ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਵੇਲਜ਼ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਨਿਆਂਇਕ ਅਦਾਲਤ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਨਿਆਂਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਅਪੀਲਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ।
ਇੱਕ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਦਾਲਤ ਹੈ।
ਅਜਿਹੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਵੇਰਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਖਰੀ ਸਹਾਰੇ ਦੀ ਅਦਾਲਤ, ਅਪੇਕਸ ਕੋਰਟ, ਅਤੇ ਅਪੀਲ ਦੀ ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਹੋਰ ਸਮੀਖਿਆ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪੀਲੀ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੇਠਲੀਆਂ ਮੁਕੱਦਮੇ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਅਪੀਲੀ ਅਦਾਲਤਾਂ ਤੋਂ ਅਪੀਲਾਂ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮੂੰਗਫਲੀ ਪੰਜਾਬ ਸਮੇਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਫਸਲ ਹੈ।
ਇਹ ਫਸਲ ਸ਼ਾਇਦ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਰਾਗੁਏ ਦੇਸ ਦੀਆਂ ਵਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਰੇ ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜੀਰੀ ਦੀ ਫਸਲ ਜਿਆਦਾ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਸਾਰਾ ਇਲਾਕਾ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਉਪਜ ਘਟ ਹੋ ਗਈ।
ਮੂੰਗਫਲੀ ਦਾ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਿਹਤ ਲਈ ਕਾਫੀ ਗੁਣਕਾਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੂੰਗਫ਼ਲੀ ਵਿੱਚ ਗਾੜੇ ਐਂਟੀਆਕਸੀਡੈਂਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਬਾਲਣ ’ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮੂੰਗਫ਼ਲੀ ਨਿਊਟ੍ਰੀਐਂਟਸ, ਐਂਟੀਆਕਸੀਡੈਂਟ, ਵਿਟਾਮਿਨ, ਮਿਨਰਲਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮੂੰਗਫ਼ਲੀ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ, ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ, ਕੌਪਰ, ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ, ਆਇਰਨ, ਜ਼ਿੰਕ ਵਰਗੀਆਂ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਭਗਪੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੋਨੋਅਨਸੈਚੂਰੇਟਿਡ ਫੈਟੀ ਐਸਿਡ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮਾੜੇ ਕੋਲੈਸਟਰੋਲ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਚੰਗੇ ਕੋਲੈਸਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਮੂੰਗਫ਼ਲੀ ਵਿਚਲੇ ਅਮੀਨੋ ਐਸਿਡ ਸਰੀਰ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਪੇਟ ਦੇ ਕੈਂਸਰ, ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਵਾਇਰਲ ਤੇ ਫ਼ੰਗਲ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ, ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ, ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਾੜੀ ਤੰਤਰ ਸਬੰਧੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਫੇਫੜਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖਾਂਸੀ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਮੂੰਗਫਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਅੰਦਰ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਫਲੀਦਾਰ ਸਾਉਣੀ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਹੈ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਸੁਰੀਲੇ ਧੁਨ ਅਤੇ ਡੂੰਘੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਗੀਤਾਂ ਕਾਰਨ ਇਸ ਗੀਤ ਨੂੰ ਕਈ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ ਮੀਰਾ ਨਾਇਰ ਦੀ ਗੋਲਡਨ ਲਾਇਨ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਮੌਨਸੂਨ ਵੈਡਿੰਗ ਦੇ ਇੱਕ ਸੀਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗਾਣੇ ਨੂੰ ਬੈਕਗ੍ਰਾਉਂਡ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਹ ਸ਼ੰਕਰ ਟੂਕਰ ਦੁਆਰਾ, ਨਲਾਈਨ ਸੰਗੀਤ ਲੜੀ 'ਦਿ ਸ਼ਰੂਤੀ ਬਾਕਸ' ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਹਿਨੀ ਰਾਵਦਾ ਨੇ ਗਾਇਆ ਸੀ।
ਏ.ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਇਹ ਨੰਬਰ ਐਮਟੀਵੀ ਅਨਪਲੱਗ ਸੀਜ਼ਨ 2 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਆਜ ਜਾਨੇ ਕੀ ਜਿਦ ਨਾ ਕਰੋ ਫ਼ਿਆਜ ਹਾਸ਼ਮੀ ਨੇ ਲਿਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਹਬੀਬ ਵਲੀ ਮੁਹਮੰਦ ਨੇ ਗਾਇਆ ਸੀ।
ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕਾਂ, ਹਬੀਬ ਵਲੀ ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਿੱਟ ਫ਼ਿਲਮ ਬਾਦਲ ਔਰ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਫਿਲਮ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਗਾਇਆ ਸੀ।
ਇਹ ਗਾਣਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕਾ ਫ਼ਰੀਦਾ ਖ਼ਾਨੂਮ ਨੇ ਪੀਟੀਵੀ ਲਈ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਲਾਈਵ ਜਨਤਕ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਾਇਆ ਹੈ।
2015 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਗਾਣੇ ਨੂੰ ਸਟ੍ਰਿੰਗਜ਼ ਫਾਰ ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੁਆਰਾ ਦੁਬਾਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਠਵੇਂ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਾੜੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਫਰੀਦਾ ਖਾਨੂਮ ਦੁਆਰਾ ਦੁਬਾਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 2015 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਮਹੇਸ਼ ਭੱਟ ਨੇ ਯਸ਼ ਵਿਆਸ ਸਮੂਹ ਦੇ ਨਾਲ ਤਬਲਾ 'ਤੇ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਨਾਮਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਗੀਤ ਮੁੜ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਰੀਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ ਗਾਣੇ ਅਗਸਤ 2016 ਵਿੱਚ ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਟੈਲੀਕਾਸਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।
ਇਸ ਗੀਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੇ ਮੁੜ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਾ ਰਾਓ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ 2016 ਵਿੱਚ ਆਈ ਫ਼ਿਲਮ 'ਐ ਦਿਲ ਹੈ ਮੁਸ਼ਕਿਲ' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਗਾਣੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਕਰਣ ਐਮਟੀਵੀ ਅਨਪਲੱਗਡ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ 7 ਵਿੱਚ ਗਾਇਕ ਪਾਪਨ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਸ਼ਰਵਣ ਤਾਰਾ ਸਰਵਦਾ ਅਤੇ ਤਿਮਿਰਨਾ ਪਛਾਯਾ ਉਸਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਾਵਲ ਹਨ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਏਕ ਪਲਨੀ ਪਰਖ ਹੈ।
ਪੰਚ ਨੇ ਇੱਕ ਪੰਚ , ਅਵਾਜਨੋ ਅਕਾਰ , ਛੇਵਤਨੁ ਛੇਵਤ , ਪਾਛਾ ਫਰਾਟਾ ਅਤੇ ਪਾਗਲਾ ਉਸਦੇ ਸਸਪੈਂਸ ਨਾਵਲ ਹਨ।
ਉਸ ਦੇ ਹੋਰ ਨਾਵਲ ਗੰਥ ਚੂਤਿਆਨੀ ਵੇਲਾ , ਮ੍ਰਿਤੂਦੰਦ , ਮਤਿਨੁ ਘਰ , ਸ਼ਗ ਰੇ ਸ਼ਕੋਰੂ , ਪਰਥਮ ਪਾਗਲੁ ਮੰਡੀਯੂ ਅਤੇ ਪਾਗਾਲੁ ਮਾਂਡੂ ਹੂ ਅਵਕਸ਼ਮਾ ਹਨ।
ਉਸ ਦੇ ਹੋਰ ਨਾਵਲ ਮੇਰੇ ਪਾਨ ਏਕ ਘਰ ਹੈ , ਰੇਤਪੰਖੀ ਅਤੇ ਖੜੀ ਪੜੇਲੋ ਟਾਹੂਕੋ ਹਨ।
ਖਰੀ ਪੜੇਲੋ ਟਾਹੂਕੋ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਵਲ ਏਕ ਕਾਰਗਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ 'ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਏਕ ਘਰ ਹੈ' ਅਤੇ 'ਰੇਤਪੰਖੀ' ਛੋਟੀਆਂ ਟੀਵੀ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਤਿਮੀਰਨਾ ਪਦਛਾਇਆ ਨੂੰ ਤਿੰਨ-ਐਕਟ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ੋਅ ਹਨ।
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਵਲ ਦਰਿਦਰਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਟੀਵੀ ਲੜੀਵਾਰ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਢਾਲਿਆ।
ਉਸਨੇ ਕੋੜ੍ਹ, ਅੰਸਾਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਗੁਣਵੰਤਰਾਏ ਆਚਾਰਿਆ ਵੀ ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਉਸ ਦੇ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਈ , ਸੰਜਨੇ ਆਂਬਰਾਏ , ਅੰਤਾਣੀ , ਬਿਲੀਪਤਰਾਨੁ ਚੋਥੂ ਪਾਨ , ਗੰਥੇ ਬੰਧੁ ਆਕਾਸ਼ , ਅਨੁਰਾਧਾ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵਾਰ ਥਾਏ ਕੇ. ਹਨ।
ਉਸਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਇਲਾ ਅਰਬ ਮਹਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਵਰਸ਼ਾ ਅਦਲਜਾਨੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਰਤਾਓ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਵਰਸ਼ਾ ਅਦਾਲਜਾ , ਜਿਸਦਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ ਵਰਸ਼ਾ ਮਹੇਂਦਰ ਅਦਾਲਜਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਨਾਵਲਕਾਰਾ, ਨਾਟਕਕਾਰਾ ਅਤੇ ਵਾਰਤਾਕਾਰ ਹੈ।
ਵਰਸ਼ਾ ਅਦਾਲਜਾ ਨੇ 22 ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਸੱਤ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਾਲਿਅਮਜ਼ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕੁਲ 40 ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਜੋਕੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਤੇ ਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਅੱਜ ਜੇਕਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਰੋਲ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣਾ ਕੇਵਲ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਸਗੋਂ ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁਨਰ-ਜੀਵਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇਗਾ।
ਇਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਜਿਥੇ ਸਾਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅਮੀਰ ਬਣਾਉਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਥੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਾਕਮਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਵੀ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ, ਜਿਹੜੇ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਹੋਣ ਦਾ ਢੰਡੋਰਾ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਪਿੱਟਦੇ ਹਨ ਪਰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰੋਧੀ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਸਾਡੇ ਹਾਕਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੇਲੋੜੇ ਤੇ ਬੇਜਾਨ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣਾਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਗਿਆਨ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਵਾਉਣੇ ਪੈਣਗੇ ਤਾਂ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇ ਤਕਨੀਕੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਹਾਣ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸਾਡੇ ਸਮਿਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਜ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਜਿਉਂ-ਜਿਉਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਲੜਨਗੇ ਤਿਉਂ-ਤਿਉਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੇਜ਼ ਕਰਨਗੇ।
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਹੋਣੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਹਿਜ ਅਤੇ ਚੇਤੰਨ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਵੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਹੋ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ।
ਮੌਜੂਦਾ ਦੌਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਭਰਪੂਰ ਦੌਰ ਹੈ।
ਸਾਡੇ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਕੇਵਲ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਮਸਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ-ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਮਸਲਾ ਹੈ।