polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਕੌਕਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਐਕਸ਼ਨ ਫੈਨਟਸੀ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਆਫ ਦਿ ਯੂਨੀਵਰਸ , ਕਾਮੇਡੀ ਏਸ ਵੈਂਚੁਰਾ: ਪੇਟ ਡਿਟੈਕਟਿਵ , ਐਨੀਮੇਟਡ ਕਾਮੇਡੀ ਬਾਰਨਯਾਰਡ , ਫੈਂਟੇਸੀ ਕਾਮੇਡੀ ਬੈੱਡਟਾਈਮ ਸਟੋਰੀਜ਼ , ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਡਰਾਮਾ ਮਾਵਾਂ ਐਂਡ ਡੌਟਰਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਉਹ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ ਕੋਕੁਏਟ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੌਕਸ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਪਤੀ ਡੇਵਿਡ ਆਰਕੁਏਟ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਟਕਾਮ ਕੌਗਰ ਟਾਊਨ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਟੈਲਹੋਟ ਬਲੌਂਡ , ਅਤੇ ਬਲੈਕ ਕਾਮੇਡੀ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ਜਸਟ ਬਿਫੋਰ ਆਈ ਗੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਕੌਕਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ, ਵਰਜੀਨੀਆ ਅਤੇ ਡੋਰਥੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਰਿਚਰਡ ਜੂਨੀਅਰ ਹੈ।
ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ 1974 ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਵਪਾਰੀ ਹੰਟਰ ਕੋਪਲੈਂਡ (ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਮੋਟਰ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਮੈਨੇਜਰ ਇਆਨ ਕੋਪਲੈਂਡ ਦੇ ਚਾਚਾ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਡਰਮਰ ਸਟੀਵਰਟ ਕੋਪਲੈਂਡ) ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।
ਮਾਉਂਟੇਨ ਬਰੂਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੌਕਸ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ. ਦੇ ਮਾਊਂਟ ਵਰਨਨ ਕਾਲਜ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਈ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣਾ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਕੋਰਸ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਅੱਜ ਵੀ ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਦੇ ਕੁਝ ਨਾਵਲ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕੀਆਂ।
ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਦੇ ਅੰਤਮ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਪਿੱਛੇ ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਇਸ ਰਾਈਟਰ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਪਰ ਰਾਈਟਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਐਨਕਾਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਇੱਥੇ ਹੀ ਚਵੱਨੀ ਛਾਪ ਪਾਕਟ ਬੁਕਸ ਲਿਖ ਕੇ ਇਹ ਰਾਈਟਰ ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ‘ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ’ ਨਾਮਕ ਬਿਲਡਿੰਗ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣਿਆ।
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ ਰਹੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਿੰਗੇ ਰੇਟ ਦੇ ਕੇ ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਤੋਂ ਕਹਾਣੀ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਗੁਲਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹੇਰ ਫੇਰ ਕਰਕੇ ਵੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।
ਯਸ਼ ਚੋਪੜਾ ਨੇ ਚਾਹੇ ‘ਦਾਗ’ ਅਤੇ ‘ਜੋਸ਼ੀਲਾ’ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੁਹਰਾਇਆ ਪਰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਯਸ਼ਰਾਜ ਬੈਨਰ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀਆਂ ਨਾਇਕਾਵਾਂ ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਤੋਂ ਉਧਾਰ ਲਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਭੀ ਕਭੀ, ਦੀਵਾਰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਸਿਲਸਿਲਾ, ਕਾਲਾ ਪੱਥਰ, ਮਹੋਬਤੇਂ, ਚਾਂਦਨੀ, ਲਮਹੇਂ ਅਤੇ ਵੀਰਜ਼ਾਰਾ ਆਦਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀਰੋਇਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਜੋ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਬੇੜੀ ਵਿੱਚ ਜਕੜੀ ਹੋਵੇ ਨਹੀਂ ਫਿੱਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ ਪਰ ਕਿਉਂ ਕਿ ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਨੇ ਔਰਤ ਦੀ ਛਵੀ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਯਸ਼ਰਾਜ ਬੈਨਰ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਰਹੀ।
ਇੱਕ ਪੇਂਟਰ ਪਂੇਟਿੰਗ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਕਵੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਜਾਂ ਪਂੇਟਿੰਗ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦੀ ਹੈ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਕੋਲ ਹੀ ਸੀ।
ਹੁਣ ਤੱਕ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸਟਾਰ ਲੇਖਕ ਸਿਰਫ਼ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਦਰਾ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਹਿਚਾਣ ਦਿੱਤੀ।
ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਸਕਰੀਨ ਲੇਖਕ ਸੀ।
ਉਸ ਦੇ ਅਨੇਕ ਨਾਵਲਾਂ ਤੇ 1960ਵਿਆਂ ਅਤੇ 1970ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣੀਆਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹਿੱਟ ਵੀ ਹੋਈਆਂ - ਕਾਜਲ , ਕਟੀ ਪਤੰਗ , ਖਿਲੌਨਾ , ਸ਼ਰਮੀਲੀ ਅਤੇ ਦਾਗ਼ .
ਲੇਖਕ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਐਨਕਾਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਇੱਕ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਦਾ ਨਾਂਅ ਫ਼ਿਲਮੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਹਾਣੀ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮੁਹਾਰਤ ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਸੀ, ਉਹ ਤਜਰਬਾ ਤਾਂ ਸਲੀਮ ਜਾਵੇਦ ਕੋਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਔਰਤ ਜੋ ਕਦੇ ਘੁੰਡ ਵਿੱਚ ਛੁਪੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਨੇ ਅੱਜ ਜੋ ਆਈਟਮ ਅਤੇ ਮਿਸ ਬਣਕੇ ਛਾ ਜਾਣ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਨੇ ਹੀ ਡਰਾਈਵ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਨੇ ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਯੁੱਗ ਦਾ ਬੀਜ ਬੋਇਆ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ।
ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਬੇੜੀ ਵਿੱਚ ਜਕੜੀ ਹੋਈ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਵੀ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਲਈ ਤੜਪ ਰਹੀ ਸੀ।
ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਦੇ ਚਵੱਨੀ ਛਾਪ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਨਾਵਲ ਕੁੜੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਬਸਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛਿਪ ਕੇ ਬਿਸਤਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।
ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਇਹ ਰਗ ਪਹਿਚਾਣ ਲਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹਵਾ ਦੇਣ ਲਈ ਸੰਕੇਤਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੈਕਸ ਦੀ ਚਾਸ਼ਨੀ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਨਾਵਲ ਲਿਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।
ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਨੇ ਜੋ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਉਹ ਆਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਪਰ ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਢੰਗ ਅਜਿਹਾ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉੇਸਦਾ ਲਿਖਿਆ ਸੱਚ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।
ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਗੱਲ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵੱਲ ਲਿਜਾਣ ਦੀ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਮੈਂ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹਾਂਗਾ ਕਿ ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਉਰਦੂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਸੀ।
ਫਿਰ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਲਈ ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਦੇ ਨਾਵਲ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਿਖਾਉਣ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਸਾਡੀ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨਾਵਲ ਅੱਜ ਵੀ ਨੈੱਟ ਸ਼ੋਪਿੰਗ ਰਾਹੀਂ ਮੰਗਵਾ ਕੇ ਪੜੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਡੀ. ਵੀ. ਡੀ ਅਤੇ ਵੀ. ਸੀ. ਡੀ. ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਉੱਪਲੱਬਧ ਹੈ।
ਇਕ ਨਮੂਨਾ ਵੇਖੋ ‘ਮੈਲੀ ਚਾਂਦਨੀ’ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦਨੀ ਸ਼ਬਦ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੇ ਔਰਤ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਖਾਸ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢਦਾ ਸੀ ਸੰਧਿਆ, ਕੰਚਨ, ਨੀਲੂ, ਤੁਲਸੀ, ਕਾਮਿਨੀ, ਬੇਲਾ, ਚਾਂਦਨੀ ਆਦਿ।
ਗ਼ਰੀਬ, ਲਾਚਾਰ, ਮਜਬੂਰ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰੀਆਂ ਜਨਾਨੀਆਂ ਦੇ ਅਰਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਖ ਲਗਾ ਕੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉਡਾਣਾ ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਨੂੰ ਖ਼ੂਬ ਆਉਂਦਾ ਸੀ।
ਫ਼ਿਲਮ ‘ਝੀਲ ਕੇ ਉਸ ਪਾਰ’ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੀ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਧਰਮਿੰਦਰ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਰਾਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਬਖ਼ੂਬੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਜੋ ਮੁੱਖ ਟੈਰਾ ਲਾਈਨ ਸੀ ਉਹ ਇਹ ਕਿ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਗਲਤਫਹਿਮੀ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਗਲਾ ਜਨਮ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸਾਵਨ ਕੀ ਘਟਾ, ਪੱਥਰ ਕੇ ਸਨਮ, ਨੀਲ ਕਮਲ, ਝੀਲ ਕੇ ਉਸ ਪਾਰ, ਕਟੀ ਪਤੰਗ, ਨਯਾ ਜ਼ਮਾਨਾ, ਜੁਗਨੂੰ, ਆਜ਼ਾਦ, ਦਾਗ, ਸ਼ਰਮੀਲੀ ਮਹਿਬੂਬਾ, ਖਿਲੌਨਾ, ਜੋਸ਼ੀਲਾ, ਬੜਾ ਦਿਲਵਾਲਾ, ਦੋ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਬਿੰਦੀਆਂ ਚਮਕੇਂਗੀ, ਬਾਦਲ, ਨਜ਼ਰਾਨਾ, ਪਾਲੇਖਾਨ, ਮੈਂ ਆਵਾਰਾ ਹੂੰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ।
ਕੁਝ ਮੁਨਾਫ਼ਾਖ਼ੋਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ 50 ਬਣਾ ਕੇ ‘ਲਕਸ਼ਮਣ ਰੇਖਾ’ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਗੋਲਡਨ ਜੁਬਲੀ ਨਾਵਲ ਦੱਸਿਆ।
ਇਸੇ ਨਾਵਲ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਨਜ਼ਰਾਨਾ’ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਦੀ ਆਖਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ।
ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਵੱਲੋਂ ਸਿਰਜੀ ਗਈ ਔਰਤ ਦੀ ਦਲੇਰੀ ਵੇਖੋ, ਫ਼ਿਲਮ ‘ਦਾਗ’ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ ਰਾਖੀ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਬੰਦਿਸ਼ ਹੈ।
ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਰਮੀਲਾ ਟੈਗੋਰ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਰਾਜੇਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਰਮੀਲਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖ ਕੇ ਰਾਖੀ ਕਿਵੇਂ ਦਲੇਰੀ ਵਿਖਾ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦੱਬੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ‘ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਅਜਿਹਾ ਕੀ ਨਹੀਂ ਜੋ ਉਸ ਕੋਲ ਹੈ’ ਇਸ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਨੇ ਬੇਹੱਦ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਸੈਕਸ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਮਰਿਯਾਦਾ ਵੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਹੈ।
ਅੰਤ ਵੇਖੋ ਕਿੰਨੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ ਨੂੰ ਦੋਨੋਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹੀ ਮਿਲ ਗਈਆਂ।
ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਜੋ ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਕਮੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਜੂਝ ਰਹੇ ਹਨ ਉਹ ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕੱਢ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਮਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਫ਼ਿਲਮ ‘ਕਟੀ ਪਤੰਗ’ ਵਿੱਚ ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਨੇ ਵਿਧਵਾ ਵਿਆਹ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਕਹਾਣੀ, ਮਨੋਰੰਜਨ, ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰ ਤਿੰਨਾਂ ਹੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸੰਗਮ ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਖ਼ੂਬੀ ਸੀ।
ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਦੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਲੋਕਪ੍ਰਿਅਤਾ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਦੁਨੀਆ ਤੱਕ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤੀ ਕਿਉਂ ਕਿ ਹੁਣ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਰਹੀ ਸੀ।
ਲੋਕ ਜੈਮਿਨੀ ਏ. ਵੀ. ਐੱਮ. ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਪ੍ਰਾਰੰਪਿਕ ਅਤੇ ਠੋਸ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਊਬ ਰਹੇ ਸਨ।
ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ ਪੰਨਾ ਲਾਲ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਪਹਿਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਦੇ ਨਾਵਲ ‘ਮਾਧਵੀ’ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖਰੀਦ ਕੇ ‘ਕਾਜਲ’ ਵਰਗੀ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਈ।
ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖਾਸੀਅਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਟਾਈਟਲ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।
ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਕੇ ਸਨਮ, ਪੱਥਰ ਕੇ ਹੋਂਠ, ਨੀਲਕਮਲ, ਨੀਲਕੰਠ, ਕਟੀ ਪਤੰਗ, ਖਿਲੌਨਾ, ਕੰਲਕਿਨੀ, ਮੈਲੀ ਚਾਂਦਨੀ, ਘਾਟ ਕਾ ਪੱਥਰ, ਪਿਆਸਾ ਸਾਵਨ, ਸਾਂਵਲੀ ਰਾਤ, ਰਾਖ ਅੰਗਾਰੇ, ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਕੀ ਦੀਵਾਰ, ਭੰਵਰ, ਟੂਟੇ ਪੰਖ, ਕਾਂਚ ਕੀ ਚੂੜੀਆਂ ਆਦਿ।
ਅਜਿਹੇ ਟਾਈਟਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਸਪੈਂਸ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਕਿ ਆਖਰ ਇਸ ਟਾਈਟਲ ਦਾ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਤਲਬ ਕੀ ਨਿਕਲੇਗਾ।
ਅੱਜ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ ਯਸ਼ ਚੋਪੜਾ ਚਾਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ‘ਵਕਤ’ ਅਤੇ ‘ਧਰਮ ਪੁੱਤਰ’ ਵਰਗੀਆਂ ਮਹਾਨ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਪਹਿਚਾਣ ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਤੇ ਬਣੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ‘ਦਾਗ’ ਅਤੇ ‘ਜੋਸ਼ੀਲਾ’ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਮਿਲੀ।
ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ ਨੇ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਮੋਲ ਤੋਹਫ਼ਾ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਆਧਾਰ ਤਿੰਨ ਥੰਮ੍ਹ ਸਨ ਜਿਹਨਾ ਤੇ ਅਮਲ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ :
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਜਲਗਾਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਰਾਮਸਰ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਯੋਗ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਯੋਗ ਉਪਰਾਲੇ ਕਰਨੇ
ਅੰਤਰਦੇਸੀ ਸਰਹਦਾਂ ਤੇ ਪੈਂਦੀਆਂ ਜਲਗਾਹਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨਾ
ਇਸ ਨਾਲ ਹਰ ਸਰਕਾਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਜਲਗਾਹਾਂ ਦਾ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਬਧਤਾ ਦਾ ਪਾਲਣ ਹੋਣ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਮਿਲਣਾ ਸੀ।
ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਲਗਾਹਾਂ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਆਰ ਮਿਲਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਿਰਫ ਉਸ ਦੇਸ ਲਈ ਹੀ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਨਾ ਰਹਿ ਕੇ ਸਮੁਚੀ ਮਾਨਵਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਲਈ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।
ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਮਸਰ ਥਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਦੇਸ ਬਰਤਾਨੀਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ 170 ਜਲਗਾਹਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਰਕਬੇ ਵਾਲਾ ਦੇਸ ਬੋਲੀਵੀਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ 140,000 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਰਕਬਾ ਅਜਿਹੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਅਧੀਨ ਹੈ।
ਜਲਗਾਹਾਂ ਦੇ ਵਿਵੇਕਪੂਰਨ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨਾ ਰਾਮਸਰ ਸਮਝੌਤਾ ਡਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਹੈ।
ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਝੌਤੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਾਰੇ ਦੇਸਾਂ ਨੂੰ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਜਲਗਾਹਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਕਪੂਰਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਜਨਾਵਾਂ , ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਆਦਿ ਕਰਨ ਦੇ ਉਪਰਾਲਿਆਂ ਰਾਹੀ ਇਸ ਮੰਤਵ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
”.ਇਸ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਜਲਗਾਹਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹੋਵੇ।
ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਮਲ ਦੇਸਾਂ ਨੇ 1990 ਵਿਚ ਜਲਗਾਹਾਂ ਦੇ ਵਿਵੇਕਪੂਰਨ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਦ ਅਪਣਾਈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।
ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉਪਜਾਊ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ ਜਿਸ 'ਤੇ ਬੇਅੰਤ ਜੀਅ-ਜੰਤ, ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕੀ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਕੇ ਵਿਗਸਦੇ ਹਨ।
ਜਲਗਾਹਾਂ ਦੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫ਼ਾਇਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਤਾਜ਼ਾ ਪਾਣੀ, ਭੋਜਨ ਦੇਣਾ, ਇਮਾਰਤੀ ਸਾਜੋ-ਸਮਾਨ ਦੇਣਾ, ਹੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ, ਜ਼ਮੀਨ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪੌਣਪਾਣੀ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਠੱਲ ਪਾਉਣੀ ਆਦਿ ਮੁੱਖ ਹਨ।
ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਹਰ ਅਧਿਐਨ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚੋਂ ਜਲਗਾਹਾਂ ਹੇਠਲਾ ਰਕਬਾ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਕੁਆਲਟੀ ਘਟਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਸ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਫ਼ਾਇਦਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ।
ਸਮਝੌਤੇ ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਦੇਸ ਨੇ ਘੱਟੋ ਘਟ ਇੱਕ ਜਲਗਾਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਜਲਗਾਹਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨੀ ਸੀ।
ਰਾਮਸਰ ਸਮਝੌਤਾ ਜਲਗਾਹਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਹੈ, ।
ਇਹਦਾ ਨਾਂ ਇਰਾਨ ਦੇ ਰਾਮਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਪਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸੰਮੇਲਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਉੱਤੇ 2 ਫ਼ਰਵਰੀ 1971 ਨੂੰ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।
ਉੱਤੇਜ਼ਾਬ ਸੁੱਟਣਾ"' ਜਾਂ ਉੱਤੇਜ਼ਾਬ ਹਮਲਾ"' ਕਿਸੇ ਲੜਕੀ ਦਾ ਰੂਪ ਬਿਗਾੜ ਦੇਣ ਦੇ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਹਿੰਸਕ ਹਮਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਹਮਲਾਵਰ ਤੇਜ਼ਾਬ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਗੇਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦਿੱਖਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਹੱਡੀਆਂ ਵੀ ਖੁਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹਨਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਗੰਧਕ ਦੇ ਤਿਜ਼ਾਬ ਜਾਂ ਸ਼ੋਰੇ ਦੇ ਤਿਜ਼ਾਬ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕਈ ਵਾਰ ਲੂਣ ਦੇ ਤਿਜ਼ਾਬ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜਿਨਸੀ ਉੱਦਮਾਂ, ਵਿਆਹ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦਾਜ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਬਦਲਾ
ਹਮਲਾਵਰ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਅਕਸਰ ਪੀੜਤ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅਪਮਾਨਿਤ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਮਲੇ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਮਰਦਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਣ ਵਾਲੇ, ਨੂੰ ਘੱਟ ਗਿਣਿਆ ਅਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ।
ਪੰਜਵੀ ਤੋਂ ਵਆਦਪਿੰਡ ਤੋਂ ਹੀ ਦੋ ਕੁ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਵਿਥ ਤੇ ਪੇਂਦੇ ਪਿੰਡ ਜੋੜ ਛਤਰਾ ਦੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ।
ਦੱਸਵੀਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੋਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਗੁਰਦਸਪੂਰ ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਕਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਪਰ ਵਧੇਰੇ ਰੁਚੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਜਲਦੀ ਹੀ ਮੈਡੀਕਲ ਛੱਡ ਕੇ ਆਰਟ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈ ਲਿਆ4
ਪੀਰ ਬੀ.ਏ. ਉਪਰੰਤ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ,ਇਥੋਂ ਹੀ ਐਮ.ਫਿਲ ਅਤੇ ਪੀ-ਐਚ.ਡੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾ ਨੇ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਚਿਕਤਸਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਪੀ-ਐਚ.ਡੀ ਦਾ ਸੋਧ ਕਾਰਜ ਯੂ.ਜੀ.ਸੀ.ਫੈਲੋ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ।
ਡਾ.ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ 1983 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀ-ਐਚ.ਡੀ ਡਿਗਰੀ ਮਕਮਲ ਕਰਕੇ ‘ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ’ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਧਿਐਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਲੱਗੇ।
ਉਹ ਨੇਸ਼ਨਲ ਫੋਕਲੋਰ ਕਾਗਰਸ ਤੇ ਫੇਰੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀਆਂ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਮੈਬਰ ਰਹੇ।
ਉਹ ਹੁਣ ਵੀ ਬਤੋਰ ਪ੍ਰੋਫ਼ੇਸਰ ਅਧਿਆਪਨ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣਾ ਰਚਨਾਤਮਕ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਵੀ ਨਿਰੰਤਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਡਾ.ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ 14 ਪੀ-ਐਚ.ਡੀ.ਦੇ ਖੋਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ 40ਐਮ.ਫਿਲ.ਦੇਖੋਜ ਨਿਬੰਧ ਕਰਵਾ ਚੁਕੇ ਸਨ।
ਡਾ.ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਡੇ ਵਡੇਰੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਸਪੂਰ ਦੀ ਸਕਰਗੜ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਝੁਨਮਾਨ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਇਥੇ ਆ ਕੇ ਵਸੇ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਉਹਨਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਰੇਵਨਿਊ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਵਿੱਚ ਅਸਿਸਟੇਂਟ ਕਾਨਸਾਲਿਡੇਸਨ ਅਫਸਰ ਸਨ।
ਡਾ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਧਿਐਨ ਖੇਤਰ ਲੋਕਧਾਰਾ ਹੈ।
ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਮੁਢਲੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਬਦਲਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਡਾ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਦਸੰਬਰ 1956 ਪਿੰਡ ਗਜਨੀਪੁਰ ਤਹਿਸੀਲ ਤੇ ਜ਼ਿਲਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿਖੇ ਸ਼: ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮਾਤਾ ਦਲੀਪ ਕੋਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ।
ਉਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਕਾਰ ਦਲਜੀਤ ਅਮੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਔਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਲੜੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਅਤੇ ਸਵਰਨਜੀਤ ਸਾਵੀ ਨੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ।
ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲਾਕਾਰ ਸਿਧਾਰਥ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਇਆ, ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਰਤਨ ਮਰਿਆਦਾ ਦੇ ਮੁਖੀ ਭਾਈ ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ-ਗਾਇਨ ਰਾਹੀਂ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ।
ਸੂਫ਼ੀ ਗਾਇਕ ਮਦਨ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ 'ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ' ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ।
ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਟਕਕਾਰ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਜਤਿੰਦਰ ਪ੍ਰੀਤ ਦੀਆਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕੀਤੀਆਂ ਈਮੇਲਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਲਿਖਿਆ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਅਰੋੜਾ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਬਿਜਲੀ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸੇਕਰਡ ਹਰਟ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਵਿਆਹ ਦੇ ਬਾਅਦ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਆ ਵੱਸੀ ਪਰ ਕੁਝ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ।
ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤਕ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਿਧਾਰਥ ਅਤੇ ਜੇਪੀ ਨਾਲ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਰਹੀ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਗਿਆਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।
ਉਸ ਨੇ ਉਸੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ, ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਨੇ 1997 ਵਿੱਚ 'ਦਿ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ' ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੂਰਕ ਲਈ ਇੱਕ ਯੋਗਦਾਨ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰੇਰਕ ਬਣ ਗਈ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਨੇ ਹੋਮ ਸਾਇੰਸ ਕਾਲਜ, ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਬੇਸਿਕ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਅਤੇ ਹਿਊਮੈਨਟੀਜ਼ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ, ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
1997 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸਪਲੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੱਤਰਕਾਰ ਬਣ ਗਈ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਧੜਕਣ ਦੀ ਕਵਰੇਜ ਲਈ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਕਵਰੇਜ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਚੌਧਰੀ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਸੀਨੀਅਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 15 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ।
ਅਤੇ ਇਸੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫੋਨੋਲਾਜੀ, ਲੁਧਿਆਣੀ ਫੋਨੈਟਿਕ ਰੀਡਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਸਦਕਾ ਵਧੇਰੇ ਮਕਬੂਲੀਅਤ ਹਾਸਲ ਹੋਈ।
ਡਾਕਟਰ ਬਨਾਰਸੀ ਦਾਸ ਜੀ ਐਮ. ਏ. ਪੀ. ਐਡ. ਡੀ (ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ) ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਟਰੇਚਰ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦੋ ਮਜ਼ਮੂਨ ਲਿਖੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਉਕਾਈਆਂ ਖਾਥੀਆਂ ਹਨ।
ੲਾਲਾਕਿ ਅਸਲੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੱਕੀ ਰੋਟੀ ਕਿਸੇ ਨਾਮਾਲੂਮ ਸ਼ਖ਼ਸ ਦੀ ਹੈ ਮੌਲਵੀ ਗੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਦੀ ਪੱਕੀ ਰੋਟੀ ਕਲਾ ਹੈ।
ਮਿੱਠੀ ਰੋਟੀ ਕਾਦਰ ਬਖ਼ਸ਼ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦੀ ਦੀ ਅਤੇ ਮਿੱਸੀ ਰੋਟੀ ਬਸ਼ੀਰ ਹੁਸੈਨ ਹਜ਼ਾਰੀ ਦੀ ਹੈ।
ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ ਜੀ ਉਹਨਾਂ ਤੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦੇ ਹਨ- ਆਪ ਇਸਾਈ ਲਿਟਰੇਚਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਸਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉਨਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣੇ ਪਰ ਹੀ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਜਾਬੀ ਨਸਰ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਦੀ ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਮੁਦਤ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੌਸ਼ਨ ਦਿਲ ਪੱਕੀ ਰੋਟੀ ਆਦਿਕ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਕਾਫ਼ੀ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਮੌਜ਼ੂਦ ਹਨ।
ਕੁਸ਼ਤਾ ਦੀ ਇਸ ਟਿੱਪਣੀ ਤੋਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਕਿ ਜੈਨ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਕੁਝ ਮਜ਼ਮੂਨ ਉਹਦੇ ਸਮਕਾਲੀਆਂ ਵਿਚ ਚੌਖੀ ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ ਤੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਨਾਲ ਸੰਬਧਤ ਜਿਨਾਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਉਨਾਂ ਵਿਚ ਬਨਾਰਸੀ ਦਾਸ ਜੈਨ ਦੀ ਰਚਨਾ "ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਬਾਨ ਤੇ ਉਹਦਾ ਲਿਟਰੇਚਰ" ਦਾ ਅਹਿਮ ਸਥਾਨ ਹੈ।
ਇਹ ਰਚਨਾ ਵੀ ਮੀਰ ਕਿਗਮਤੁਲਾ ਦੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ ਦੀਆਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਹੈ।
ਡਾ. ਜੈਨ ਦੀ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸੋਮੇ ਸੰਬੰਧੀ ਇਹ ਟਿੱਪਣੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਉਹਦੇ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ "ਵਿਚਾਰੀ ਪੰਜਾਬੀ" ਕਹਿਣਾ, ਇਸ ਦੇ ਮਾੜੇ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਅਫ਼ਸੋਸ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਕਰਨਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਲਿਟਰੇਚਰ ਪ੍ਰਤਿ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਵਰਤ ਰਹੇ ਹਨ।
ਜੇਕਰ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਬਾਨ ਤੇ ਲਿਟਰੇਚਰ ਬਾਬਤ ਕੋਈ ਕੁਝ ਪੁੱਛੇ ਤਾਂ ਉਨਾਂ ਨੂੰ "ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਨਾ ਹੋਣਾ ਪਵੇ"।
ਡਾ. ਜੈਨ ਦੀ ਵਿਚਾਰਬੀਨ ਰਚਨਾ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਮਨੋਰਥ ਵਿਚੋਂ ਨਹੀਂ ਉਪਜੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਫੋਰੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਜ਼ਰੂਰਤ ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਵੀ ਕੁਸ਼ਤਾ ਤੇ ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਵਿਰਸੇ ਪ੍ਰਤਿ ਮੋਹ-ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਉਮਾਹਭਾਵੀ ਬਿਰਤੀ ਵਿਚੋਂ ਉਪਜੀ ਹੈ।
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਉਪਾਧੀ ਸਾਪੇਖ ਜਾਂ ਉਚ ਵਿੱਦਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਿਸੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਬਲਕਿ ਉਹਦਾ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਤਾਂ "ਪੰਜਾਬੀ ਭਰਾਵਾਂ" ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਸੰਬੰਧੀ ਵਾਕਫੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਾਂਝੇ ਵਿਰਸੇ ਪ੍ਰਤਿ ਉਨਾਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣਾ ਹੀ ਸੀ।
ਇਹ ਐਸਾ ਕੁੰਜੀ ਨੁਕਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖੇ ਬਗੈਰ ਜੈਨ ਦੀ ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦਾ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਮੁਮਕਿਨ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਰਚਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਤੇ ਉਹਦਾ ਲਿਟਰੇਚਰ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਰਚਨਾ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਵਿਸ਼ੇ ਸੰਬੰਧੀ ਕੀਤੀ ਹੈ-"ਇਸ ਪੁਸਤਰ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਟਰੇਚਰ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲੇਵਾਰ ਮੁਖਤਸਰ ਜਿਹਾ ਹਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਤੇ ਉਹਦਾ ਲਿਟਰੇਚਰ ਪੁਸਤਰ ਦੇ ਉਹ ਅਧਿਆਇ ਜਿਹੜੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ-
ਬਨਾਰਸੀ ਦਾਸ ਜੈਨ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੀ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸਤਾਂ ਨੂੰ ਨਜਰ ਅੰਦਾਜ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਖੁਦ ਵੀ ਉਸ ਵਕਤ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਨਾ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਸਿਧਾਤਕ ਸੂਝ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੌਈ ਸੀ।
ਇਸ ਸਥੀਤੀ ਵਿਚ ਉਹ ਦੇ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਾਰਜ ਤਾਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਹੀ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਨਿਤਰਣ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਵਿਰਸੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।
ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਰਾਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।
ਕੁਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕੁਝ ਊਣਤਾਈਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੇ ਮੁੱਖਲੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਡਾ. ਜੈਨ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧੀਨ ਰਚਨਾ ਘੋਖਣ ਤੇ ਗੌਲਣਯੋਗ ਹੈ।
ਡਾ. ਬਨਾਰਸੀ ਦਾਸ ਜੈਨ ਦਾ ਜਨਮ ਦਸੰਬਰ 1889 ਵਿੱਚ ਲਾਲਾ ਸ਼ਿਵ ਚੰਦ ਜੈਨ ਦੇ ਘਰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ ਦੋਰਾਨ ਥੇਹ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਚੋਖੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
1915 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਜੈਨ ਨੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਡਾ. ਜੈਨ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ।
1919 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ-ਅੰਗਰੇਜੀ ਕੋਸ਼ ਤਿਆਰ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਇੰਚਾਰਜ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।
ਪੰਜਾਬੀ-ਅੰਗਰੇਜੀ ਕੋਸ਼ਕਾਰੀ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਡਾ. ਜੈਨ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੇ 32 ਸਾਲ ਅਧਿਆਪਨ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।
1946 ਵਿੱਚ ਬਨਾਰਸੀ ਦਾਸ ਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਓਰੀਐੰਟਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਕਿਰਤ ਤੇ ਜੈਨੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਨਾਗਪੁਰ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ।
1949 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਜੈਨ ਪੈਪਸੂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਕੋਸ਼ਕਾਰੀ ਦੇ ਸੁਪਰਵਾਇਜ਼ਰ ਨਿਯੁਕਤ ਰਹਿ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕੋਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
ਡਾ. ਬਨਾਰਸੀ ਖ਼ੁਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਂ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਤੇ ਘੋਖਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਤੇ ਉਹਦਾ ਸਾਹਿਤ ਪੁਸਤਰ ਦੇ ਉਹ ਅਧਿਆਇ ਜਿਹੜੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ-
ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਅਖਾੜਾ ਪਰੰਪਰਾ ਬੇਹੱਦ ਮਕਬੂਲ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਪੁਆਧੀ ਅਖਾੜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ।
ਸਵ: ਸ੍ਰੀ ਆਸਾ ਰਾਮ ਬੈਦਵਾਣ ਜੋ ਪੁਆਧੀ ਕਿੱਸਾਕਾਰ ਸਨ, ਨੂੰ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਮੋਢੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅੱਜ ਵੀ ਮੁਹਾਲੀ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸੋਹਣਾ ਵਿਖੇ ਪੈਂਦੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਮਾਧ ਉੱਤੇ ਅਖਾੜੇ ਲਗਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਅਖਾੜੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲਗਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਖਾੜੇ ਲਈ ਨਿਸਚਿਤ ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਮਰਦ ਲੋਕ ਇੱਕਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਸਨ ।
ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਅਖਾੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਅਖਾੜਾ ਟੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮੈਂਬਰ ਮਸ਼ਾਲਚੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਬਾਲ ਕੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕਰੀ ਰਖਦੇ ਸਨ।
ਪੁਆਧੀ ਅਖਾੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਰਮ, ਜਾਤ ਜਾਂ ਖ਼ਾਸ ਖਿੱਤੇ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ,ਖਿੱਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਧਰਾਂ, ਉਮੀਦਾਂ ਉਮੰਗਾਂ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗਾਇਕੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ਼ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪੀਰਾਂ ਫਕੀਰਾਂ, ਖ਼ਿਜ਼ਰ ਖੁਆਜੇ, ਨਗਰ ਖੇੜੇ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਗੁੱਗਾ ਪੀਰ ਜਾਂ ਲੋਕ ਨਾਇਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ
ਇਹ ਅਖਾੜੇ ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਸੋਚ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੇ ਹਨ।
ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਆਧੀ ਅਖਾੜਾ ਲਾਓਣ ਵਾਲੀ ਟੋਲੀ ਵਿੱਚ 18-20 ਤੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਗਾਇਕ ਮੰਡਲੀ , ਸਾਜ਼ਿੰਦੇ ਅਤੇ ਮਚਾਲਚੀ ਆਦਿ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਟੋਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਰੁਤਬਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸੂਤਰਧਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਓਂਦਾ ਹੈ।
ਸੂਤਰਧਾਰ ਪੁਆਧੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਕਿੱਸੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਕੀ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਸਾਜ਼ਿੰਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਚਾਰ ਜੋ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ , ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਦਾ ਨਾਲ ਇਸ ਤਾਲ ਤੇ ਨਾਚ ਕਰਦਾ ਹੈ ।
ਪੁਆਧ ਪੰਜਾਬ , ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਖ਼ਿੱਤਾ ਹੈ ।
ਇਹ ਦਰਿਆ ਸਤਲੁਜ ਅਤੇ ਘੱਗਰ ਦਰਿਆਂਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅਤੇ ਦਖਣ , ਦਖਣ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਦੇ ਅੰਬਾਲਾ ਜਿਲਾ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਰੂਪਨਗਰ ਜਿਲਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੈ ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸਮੇਤ ਪੰਚਕੁਲਾ , ਮੋਹਾਲੀ, ਰੂਪਨਗਰ, ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਆਓਂਦੇ ਹਨ।
ਪੁਆਧੀ ਅਖਾੜਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਰਨਾਂ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਅਖਾੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਜਾਂ ਮੰਗਲਾਚਰਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਹਰ ਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ, ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਜਾਂ ਲੋਕ ਨਾਇਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।
ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰ੍ਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੋਰਜਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਦਾਚਾਰਕ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ, ਉੱਚਾ ਸੁੱਚਾ ਇਖਲਾਕ ਅਤੇ ਸੁੱਚਜੀ ਜੀਵਨ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਮਗਰੀ ਵੀ ਸ਼ਮਿਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।
ਲੋਕ-ਧਾਰਾ ਦੇ ਕੁੱਝ ਹਿੱਸੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਲੋਕ-ਧਾਰਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਲੋਕ-ਧਾਰਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਕੋਈ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਵੀ ਸਮੂਹਕ ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਅਵਚੇਤਨ ਤੌਰ ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣਗੇ,ਉਹ ਲੋਕ-ਧਾਰਾ ਹੈ।
ਪਰ ਕੁੱਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਨਾਲ਼ ਲੋਕ-ਧਾਰਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
ਜਿਵੇਂ – ਮਾਲਵੇ ਦੀ ਲੋਕ-ਧਾਰਾ, ਮਾਝੇ ਦੀ ਲੋਕ-ਧਾਰਾ, ਦੁਆਬੇ ਦੀ ਲੋਕ-ਧਾਰਾ, ਜਾਂ ਕਿਸਾਨੀ ਦੀ ਲੋਕ-ਧਾਰਾ, ਬਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਲੋਕ-ਧਾਰਾ ਆਦਿ।
ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਕੋਈ ਲੋਕ ਸਮੂਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਲੋਕ-ਧਾਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਲੋਕ ਦਾਇਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਲੋਕ ਦਾਇਰੇ ਆਕਾਰ ਦੋ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੋ ਕਰੋੜ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਲੋਕ-ਧਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਦਵਾਨ ਐਲਨ ਡੰਡੀਜ਼ ਦਾ ਮੱਤ ਹੈ ਕਿ “ ਕੋਈ ਵੀ ਸਮੂਹ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜਾਂ ਦੋ ਵੱਧ ਬੰਦੇ ਹੋਣ ਤੇ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਕਿੱਤੇ ਜਾਂ ਧਰਮ ਆਦਿ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੀ ਵੀ ਸਾਂਝ ਹੋਵੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲੀ ਸਾਂਝੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਸਾਂਝ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗਰੁੱਪ ਭਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੀ ਰੱਖੇ, ਉਹੀ ਲੋਕ ਸਮੂਹ ਅੜਵਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
‘ਲੋਕ’ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮੂਹਿਕ ਭਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਬੱਝਾ, ਭਾਸ਼ਾਈ, ਖੇਤਰੀ, ਨਸਲੀ ਕਿੱਤਾਗਤ ਧਾਰਮਿਕ ਆਧਾਰ ਤੇ ਬਣਿਆ ਅਜਿਹਾ ਗੁੱਟ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ਼ ਆਪਣੀ ਸਾਂਝੀ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ।
ਇਹ ਗੁੱਟ ਸਹਿਰੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਪੇਂਡੂਆਂ ਦਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਅਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹ ਵਾਗੀਆਂ ਹਲ ਵਾਹਕਾਂ ਦਾ ਵੀ, ਧਨੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਤੇ ਝੁੱਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦਾ ਵੀ।
ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵਸੋਂ ਦਾ ਉਹ ਦਾਇਰਾ ਜਿਸ ਕੋਲ਼ ਆਪਣੀ ਨਿੜੜਵੀਂ ਲੋਕਧਾਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੋਕ ਦੀ ਇਕਾਈ ਹੈ।
ਐਲਨ ਡੰਡੀਜ਼ ਅਨੁਸਾਰ, “ ਲੋਕ ਦੀ ਛੋਟੀ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਇਕਾਈ ਤੇ ਵੱਡੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਇਕਾਈ ਸਮੁੱਚੀ ਕੌਮੀਅਤ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਲੋਕ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਸਰਬ ਸਾਧਾਰਨ ਤੇ ਦਾਇਰਿਆਂ ਤੋਂ ਤੋੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਲੋਕਧਰਾ ਦੇ ਹਰ ਅੰਗ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦਾਇਰੇ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
ਹਰ ਦਾਇਰੇ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾਇਰੇ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਭਾਵਨਾ ਸਮਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜੀਵਨ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆਉਣ ਨਾਲ਼ ਪਹਿਲੇ ਦਾਇਰੇ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਜਿਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜੀਏਟਾਂ,ਪਾੜ੍ਹਿਆਂ, ਪੰਜਾਬੀ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ, ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀਆਂ, ਡਰਾਇਵਰਾਂ ਤੇ ਕੰਡਕਟਰਾਂ, ਦੇ ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਦਾਇਰੇ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਨਾਲ਼ ਉਹ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸਿਰਜ ਰਹੇ ਹਨ।
ਨਵੇਂ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦੇ ਬਣਨ ਤੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਮਿਟਣ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਗੁਆਚਦੇ ਜਾਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਉੱਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਲੋਕ ਦਾਇਰਿਆਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਪ੍ਨ੍ਰਵਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸਦਾ ਚੇਤੇ ਰੱਖਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਦਾਇਰਿਆਂ ਦੀ ਇਹ ਵੰਡ ਲਾਲ ਲਕੀਰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ।
ਲੋਕ ਦੇ ਇੱਕ ਦਾਇਰੇ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਦੂਜੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਬੰਦਾ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਦਾਇਰਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ – ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਬਰਾਂਡ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਰੂਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਲੋਕ ਦਾਇਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਮੁਕੰਮਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਜਦ ਤੱਕ ਲੋਕ ਦਾਇਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਲੋਕ ਦਾਇਰੇ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ।
ਕਿਸੇ ਖਿੱਤੇ ਦੀ ਭੂਗੇਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਰਕਦੀ ਹੈ ਉੱਥੇ ਉਸ ਖਿੱਤੇ ਦੀ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਿਕ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਿਕ ਵੱਖਰਤਾ, ਵੱਖਰੇ ਥੀਮ, ਉਪ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਵੱਖਰਤਾ, ਵੱਖਰੇ ਲੈਅ ਅਤੇ ਸੁਰ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਲੰਮੇ ਮਲਵਈ ਲੋਕ ਗੀਤ ਆਪਣੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਹੇਕਾਂ ਅਤੇ ਸੰਬੋਧਨੀ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਸਹਿਜ ਹੀ ਦੁਆਬੇ ਤੇ ਪੁਆਧ ਦੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਤੋਂ ਨਿਖੇੜੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਫੇਰਿਆਂ ਸਮੇਂ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ‘ਬੇਦੀ ਦੇ ਗੀਤ’ ਆਨੰਦ ਕਾਰਜ ਸਮੇਂ ਨਹੀਂ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਗਰਾਤੇ ਤੇ ਬੈਠੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ, ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸੰਗ ਲਈ ਜੁੜੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ, ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢਣ ਆਏ ਗੁੱਗੇ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਆਦਿ ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਦਾਇਰੇ ਹਨ।
ਲੋਕ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਦਾ ਨਿਰਨਾ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਇੱਕ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਦੇ ਆਧਰ ਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸੀਕਰੀ ਨੇ ਤਮਸ , ਮੈਮੋ ਅਤੇ ਵਧਾਈ ਹੋ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸਰਵਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।
ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਈਮਟਾਈਮ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ਬਾਲਿਕਾ ਵਧੂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਲ 2008 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਹੀ 2011 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹਿੰਦੀ ਰੰਗਮੰਚ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1989 ਵਿਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਆ ਗਿਆ।
ਉਸ ਦੀ ਆਖਰੀ ਫਿਲਮ ਵਧਾਈ ਹੋ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਥਾਹ ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।
ਇਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ: ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦਾ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡ।
ਸੁਰੇਖਾ ਸਿਕਰੀ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਬਚਪਨ ਅਲਮੋੜਾ ਤੇ ਨੈਨੀਤਾਲ ਵਿੱਚ ਬੀਤਿਆ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੇ ਅਲੀਗੜ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 1971 ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ ਡਰਾਮਾ, ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।
ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਿਹਲਾ ਏਨ ਏਸ ਡੀ ਰਿਪਰਟਰੀ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਦਸ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਨੇ 1978 ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ਕਿੱਸਾ ਕੁਰਸੀ ਕਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਈ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ਵਿਚ ਵੀ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ।
ਸੀਕਰੀ ਨੂੰ ਕਈ ਐਵਾਰਡ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਇਕ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਐਵਾਰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਇਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ।
ਇਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਾਹੁਲ ਰੇਗੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਰਾਹੁਲ ਸਿਕਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵਾਰਤਕ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦੇ ਅਨੁੁੁਭਵਾ ਤੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਦਾ ਇਕ ਮਾਧਿਅਮ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਬਿਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ 1- ਪਦ ਰਾਹੀਂ 2- ਵਾਰਤਕ ਰਾਹੀਂ।
ਜੇਕਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਮੂਲ ਵਾਰਤਾ,ਕਿਸੇ ਕਿਆਸੀ,ਕਲਪੀ ਗਈ ਵਾਰਤਾ ਨਾਲ ਬੱਝਦਾ ਹੈ।