polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਦੀਪ , ਪਾਇਲ , ਅਫਸਾਨਾ , ਵਾਸਨਾ , ਚੰਦਾ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਬਾਬੂਭਾਈ ਮਿਸਤਰੀ ਦੀ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਪਦਮਨੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਨਰਤਕੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ 250 ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਤਾਮਿਲ, ਤੇਲਗੂ, ਮਲਿਆਲਮ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਪਦਮਨੀ, ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਲਲਿਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਰਾਗਿਨੀ, ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ "ਤਰਾਵਨਕੋਰ ਭੈਣਾਂ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਸੀ.ਐਮ. ਐਮ ਕਰੁਣਾਨਿਧੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪਿਆ ਸੀ।
ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੁਕੁਮਾਰੀ ਪਦਮਿਨੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਦੀ ਮਾਮੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਸੀ. ਸ਼ੋਬਾਨਾ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਡਾਂਸਰ, ਪਦਮਿਨੀ ਦੀ ਭਾਣਜੀ ਹੈ।
14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਪਦਮਿਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦਿਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ "ਕਲਪਨਾ" ਵਿੱਚ ਡਾਂਸਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪਦਮਿਨੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਵਾਜੀ ਗਣੇਸ਼ਨ, ਐਮ. ਜੀ. ਸਨ।
ਪਿੰਡ ਪੱਖੋ ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਜੋਗਾ ਪੱਖੋ ਕਲਾਂ ਲਿੰਕ ਰੋਡ ਉੱਪਰ ਸਥਿਤ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ।
ਇਸ ਸਥਾਨ ਉੱਪਰ ਹਰ ਸਾਲ ਚੇਤ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚੌਦਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਾਰੀ ਮੇਲਾ ਭਰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜ ਪਾਡਵਾਂ ਨੇ ਦਰੋਪਤੀ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਬਨਵਾਸੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਖਰੀ ਗੁਪਤ ਸਾਲ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਇਸ ਸਥਾਨ ਉੱਪਰ ਗੁਜਾਰਿਆ।
ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਥਾਨ ਉੱਪਰ ਉਹਨਾਂ ਪੁਰਾਤਨ ਖੇਡ ਪੀਲ ਪਲਾਮਣ ਖੇਡੀ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਹੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦਾ ਨਾਂ ਪੀਲ ਪਲਾੜਾ ਪਿਆ।
ਅੱਜ ਕਲ ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪਲਾੜਾ ਸਾਹਿਬ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਵੀ ਪੱਖੋ ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਜੋਗਾ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਇਸ ਸਥਾਨ ਕੋਲੋ ਦੀ ਲੰਘਣ ਸਮੇਂ ਠਹਿਰੇ ਸਨ।
ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਮਸਤੂਆਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲਿਆ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਉੱਪਰ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀ ਸੀ।
ਇਸ ਯਾਦਗਾਰ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਇਸ ਸਥਾਨ ਉੱਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਇਮਾਰਤੀ ਸਮਾਨ ਲਿਆਦਾਂ ਸੀ ਪਰ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮਾਨ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਇਹ ਸਥਾਨ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾਂ ਪੂਜਣ ਯੋਗ ਸਥਾਨ ਭਾਈਚਾਰਕ ਏਕਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਹ ਸਥਾਨ ਚਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਭੈਣੀ, ਅਕਲੀਆ, ਜੋਗਾ,ਪੱਖ ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਸਮਾਨ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਚਾਰੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੇਲੇ ਸਮੇਂ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਜਮੀਨ ਜੋਗਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹਦੂਦ ਵਿੱਚ ਮੰਨੀ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਉੱਥੋਂ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।
ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਵਣ, ਪਿੱਪਲ, ਬੋਹੜ ਆਦਿ ਦਰੱਖਤ ਹੁਣ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀਪਣ ਬਖਸਦੇ ਹਨ।
ਸੰਤ ਪਾਲੀ ਰਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇੱਥੇ ਆਧੁਨਿਕ ਉਸਾਰੀ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਸੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੀਤੀ ਖੁਦਾਈ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਰੰਥ ਮਿਲੇ ਸਨ ਜਿੰਨਾਂ ਦੀ ਭਾਸਾ ਪੜੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂ ਸਕੀ ਸੀ ਇਹਨਾਂ ਗਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਅੱਜ ਕਲ ਦੇ ਮਸੀਨੀਕਰਨ ਦੇ ਯੁੱਗ ਨੇ ਭਾਵੇਂ ਇੱਥੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਮੇਲਿਆਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਕਦੀ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਅਤੇ ਪਾਡਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਵੀ ਹਨ ਇਹ ਸਥਾਨ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਪਾਡਵਾਂ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਤੱਕ ਯੁੱਗ ਪੁਰਸਾਂ ਦੇ ਔਖੇ ਸਮਿਆਂ ਦਾ ਪਨਾਹਗਾਰ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਨਿਤਾਣਿਆਂ ਨਿਮਾਣਿਆਂ ਨਿਉਟਿਆਂ ਦੀ ਪਨਾਹਗਾਹ ਪਲਾੜੇ ਦੀ ਦਰਸਨੀ ਧਰਤੀ ਸਦਾ ਹੀ ਪੂਜਣ ਯੋਗ ਰਹੇਗੀ।
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਹਦਬਸਤ ਨੰਬਰ 53 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪਟਵਾਰ ਹਲਕਾ ਖ਼ਾਸ ਅਤੇ ਕਾਨੂਗੋਈ ਤਪਾ ਹੈ।
ਪੱਖੋ ਕਲਾਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਤਪਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਇਹ ਪਿੰਡ ਬਰਨਾਲਾ-ਮਾਨਸਾ ਸੜਕ ਤੇ ਬਰਨਾਲਾ ਤੋਂ 22 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਮਾਨਸਾ ਤੋਂ 28 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਪੱਖੋ ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ, ਕਾਪਰੇਟਿਵ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਸਰਕਾਰੀ ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰ, ਪਸ਼ੂ ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ ਸਥਿਤ ਹਨ।
ਇਹ ਪਿੰਡ ਮਾਨਸਾ ਅਤੇ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਦੀ ਹੱਦ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਕੁੱਲ 4350 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਹਨ।
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਲੌਂਗਪੁਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਗਰਲਜ਼ ਕਾਲਜ ਵੀ ਹੈ ਜਿਥੇ 2000 ਦੇ ਕਰੀਬ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਫਲਾਪ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਪਰੰਤੂ ਫਿਲਮ ਦੇ ਸਾਉਂਡਟੈਕ ਤੋਂ "ਲੱਕ 28 ਕੁੜੀ ਦਾ" ਗਾਣਾ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਸੀ।
ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਯੂਐਸਏ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਡਾਉਨਲੋਡ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਇਹ ਗਾਣਾ ਨੰਬਰ 1 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ ਅਤੇ ਨੀਰੂ ਬਾਜਵਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨੇ ਚੰਗਾ ਵਪਾਰ ਕੀਤਾ।
ਦੁਸਾਂਝ ਨੇ ਫਿਲਮ ਦੇ ਸਾਉਂਡਟਰੈਕ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਟਰੈਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਛੇ ਗਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਅਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ।
ਉਸੇ ਸਾਲ ਨਵੰਬਰ ਵਿਚ, ਦਿਲਜੀਤ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਐਲਬਮ ਅਰਬਨ ਪੇਂਡੂ ਰਿਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 15 ਸਾਲ ਗਾਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।
ਇਹ ਸਿੰਗਲ, ਜੋ ਯੋ ਯੋ ਹਨੀ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਕੁਆਰੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਵਰਤਾਓ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ, ਨਸ਼ੇ ਅਤੇ ਟੈਟੂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫੇਸਬੁੱਕ ਪੇਜ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ: "ਕਿਸੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਮੇਰਾ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਤੋਂ ਮੁਆਫੀ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ ਜਿਹੜੇ ਇਸ ਗੀਤ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
" ਦੁਸਾਂਝ ਨੇ ਆਪਣੇ 2013 ਦੇ ਹਿੱਟ ਸਿੰਗਲ ਪਰੋਪਰ ਪਟੋਲਾ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਟਰੈਕ ਅਤੇ ਐਲਬਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਅਰਬਨ ਪੇਂਡੂ ਦੇ ਛਾਪੇ ਵਾਲੀ ਟੀ-ਸ਼ਰਟ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਸਾਂਝ , ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ, ਗਾਇਕ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਟ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤ ਹੈ।
ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨਮੇ ਵਿੱਚ 'ਜੱਟ ਐਂਡ ਜੂਲੀਅਟ' , ਜੱਟ ਐਂਡ ਜੂਲੀਅਟ 2 , ਪੰਜਾਬ 1984 , ਸਰਦਾਰ ਜੀ , 'ਅੰਬਰਸਰੀਆ' , ਸਰਦਾਰ ਜੀ 2 ਅਤੇ ਸੁਪਰ ਸਿੰਘ ਵਰਗੀਆਂ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ।
ਉਸਨੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਲ 2004 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਊੜਾ ਐੜਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ।
ਉਸ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਉੜਤਾ ਪੰਜਾਬ ਫਿਲਮ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁਰਸ਼ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।
ਦੁਸਾਂਝ ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਊੜਾ ਐੜਾ ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਨਾਲ ਬਣੀ ਕੰਪਨੀ ਫਾਇਨਟੋਨ ਕੈਸੇਟਸ ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ।
ਫਾਇਨਟੋਨ ਦੇ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੋਸਾਂਝ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦਲਜੀਤ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ ਦਿਲਜੀਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ।
ਸੰਗੀਤ ਬਬਲੂ ਮਹਿੰਦਰਾ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬੋਲ ਬਲਵੀਰ ਬੋਪਾਰਾਏ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ।
ਦੋਸਾਂਝ ਨੇ ਅੱਠਾਂ ਗਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਅਵਾਜ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੇ ਐਲਬਮ ਦੇ ਟਾਈਟਲ ਟਰੈਕ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਬਣਾਇਆ।
ਅਗਲੇ ਸਾਲ 2004 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਕੈਸਟ ਦਿਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਫਾਇਨਟੋਨ ਕੈਸੇਟਸ ਨਾਲ ਹੀ ਸੀ।
ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ, ਪੰਜਾਬ ਰੋਡਵੇਜ਼ ਦੇ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਹਨ।
ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਦੁਸਾਂਝ ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਲੁਧਿਆਣੇ, ਪੰਜਾਬ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਡਿਪਲੋਮਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।
ਸਕੂਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਉਸਨੇ ਲਾਗਲੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਦੋਸਾਂਝ ਦੀ ਤੀਜੀ ਐਲਬਮ ਸਮਾਇਲ, ਦੇ ਨੱਚਦੀਆਂ ਅੱਲ੍ਹੜਾਂ ਕੁਆਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪੱਗਾਂ ਪੋਚਵੀਆਂ ਵਾਲੇ ਗਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਦਿਲਜੀਤ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿਧੀ ਖੱਟੀ।
2009 ਵਿੱਚ ਦੋਸਾਂਝ ਨੇ ਚਾਰ ਵੱਖਰੇ ਸਿੰਗਲ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਨੋ ਟੈਨਸ਼ਨ, ਪਾਵਰ ਆਫ਼ ਡੁਇਟ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਵਿਦ ਮੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੇ।
ਕਈ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਗੁਰਮੁਖੀ, ਉਰਦੂ, ਫ਼ਾਰਸੀ, ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਬੋਧ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਾ ਕੇਵਲ ਵੇਦ, ਪੁਰਾਣ, ਅਤੇ ਸਿਮਰਤੀਆਂ ਹੀ,ਸਗੋਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਕੁਰਾਨ ਦਾ ਵੀ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।
ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਆਮ ਗੈਰ ਧਾਰਮਿਕ ਸਾਹਿਤ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ।
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿੰਦਗੀ ਬਿਲਾਸ, ਹੀਰ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਰਤ ਹੈ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਪੁੱਤਰ ਬਿਲਾਸ, ਫਨਾਹ ਦਰ ਮਕਾਨ, ਇਨਕਲਾਬੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹਨ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ 'ਢਾਡੀ ਜੱਥਾ' ਬਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ, ਯੋਧਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ 'ਪ੍ਰਸੰਗ' ਲਿਖਣਾ ਅਤੇ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ, ਸਪੁੱਤਰ ਬਿਲਾਸ 1921 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਕੁਲਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਾਧੂ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼ ਕਰਤਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਿਲਾਸ ਵੱਡਾ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸੀ।
ਉਹਦੇ ਕਿੱਸੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ 'ਫ਼ਨਾਹ ਦਾ ਮਕਾਨ', 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਿਲਾਸ' ਤੇ 'ਸਪੁਤ੍ਰ ਬਿਲਾਸ' ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਵਿਕੇ।
ਕਪੂਰਥਲਾ ਜਲੰਧਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਪੂਰਥਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਰਾਜੇ ਫਤੇਹ ਸਿੰਘ ਆਹਲੁਵਾਲਿਆ ਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ।
ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਸਫਾਈ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪੈਰਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਪੰਜ ਮੰਦਿਰ, ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਬਾਗ, ਜਗਤਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮਹਲ ਇੱਥੇ ਦੀ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਨ।
ਮਹਾਰਾਜ ਜਗਤਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਸੁਨਹਰੇ ਇਤਹਾਸ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਪੂਰਥਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਇਮਾਰਤ ਅਤੇ ਪਸੰਦ ਦੇ ਸਥਾਨ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨਕ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਨਿਕ ਸਕੂਲ , ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਬਾਗ , ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕੋਰਟ ਇਮਾਰਤ, ਮਸੀਤ, ਪੰਚ ਮੰਦਰ , ਘੜੀ ਟਾਵਰ, ਰਾਜ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਕੰਜਲੀ ਵੇਟਲੈਂਡ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਪੋਰਟਸ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਜਗਜੀਤ ਕਲੱਬ ਅਤੇ ਐਨ.ਜੇ.ਐਸ.ਏ. ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ।
ਕਪੂਰਥਲਾ ਜਿਲ੍ਹਾ 11ਵੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਰਾਣਾ ਕਪੂਰ,ਜੋ ਜੈਸਲਮੇਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਰਾਜਪੂਤ ਸੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਸ ਦਾ ਨਾਨਾ ਤਖਤ ਸਿੰਘ 'ਸਿੱਖ ਕੰਨਿਆ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲੇ' ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ - ਜੋ ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬੋਰਡਿੰਗ ਸਕੂਲ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਕੂਲ 1904 ਵਿੱਚ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ, ਹਰਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਹਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਡਾਂਸ, ਘੋੜ ਸਵਾਰੀ ਅਤੇ ਗਤਕਾ ਫੈਨਸਿੰਗ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ।
ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰਵਜਨਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਨੇਮਾਘਰਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣ ਲਿਆ।
ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ 'ਬਾਵਰੇ ਨੈਨ' ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖੀ ਜੀਜਾ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸਹੁਰੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਨਾਲ ਅਨੰਦ ਮਠ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਹੋਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਪੂਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਬਾਲੀ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।
ਬਾਲੀ ਦਾ ਜਨਮ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਰਕੀਰਤਨ ਕੌਰ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਵੰਡ ਉੱਪਰੰਤ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਮੁੰਬਈ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਘੋਰ ਗ਼ਰੀਬੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਕੰਮ ਮਿਲਣ ਲੱਗਿਆ।
ਗੀਤਾ ਬਾਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ 'ਦਿ ਕੋਬਲਰ' ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਚੱਜੀ ਅਤੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਰਤ ਕਾਵਿ-ਆਲੰਕਾਰ ਇੱਕ ਅਨਮੋਲ ਕਿਰਤ ਹੈ।
ਉਸਨੇ ਆਲੰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਆਤਮਾ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਾਵਿ ਕਲਾ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਡਾ. ਯੋਗੇਂਦ੍ਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਹ ਦੁਆਰਾ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ‘ਆਲੰਕਾਰ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਪਰੰਤੂ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਾਵਿ ਆਲੰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਭਰਤਮੁਨੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਭਾਮਹ ਅਗਲੇ ਅਚਾਰੀਆ ਹਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਪੂਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਸਾਹਿਤ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਛੇ ਪਰਿਛੇਦ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ 'ਚ ਪੰਜ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਹੀ ਵਿਵੇਚਨ ਚਾਰ ਸੌ ਦੇ ਲਗਭਗ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ 'ਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕਰਤਾ ਨੇ ਸੱਠਾ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਸੌ ਸੱਠਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ, ਪੰਜਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ, ਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਆਇ ਦਾ ਅਤੇ ਸੱਠਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਭਾਮਹ ਨੇ ਕਾਵਿ ਦਾ ਲੱਛਣ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ‘‘्ाौ िौ ा्ू’’, ਅਰਥਾਤ ਕਿ “ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਕਾਵਿ ਹਨ।
” ਭਾਮਹ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਸ਼ਰੀਰ, ਭੇਦ, ਅਲੰਕਾਰ, ਦੋਸ਼, ਪ੍ਰਯੋਜਨ, ਸ਼ਿਲਪੀ ਗੁਣ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀ ਨਾ ਹੋਣਾ ਬੁਰੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਭੈੜਾ ਕਵੀ ਹੋਣਾ ਮਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।
ਭਾਮਹ ਨੇ ਭਰਤਮੁਨੀ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸੇ ਕਾਵਿ ਦੇ ਦਸ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਮਧੁਰਤਾ , ਓਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਮੇਟ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਗੋੜੀ ਅਤੇ ਵੈਦਰਭੀ ਵ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਭਾਮਹ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ ਨਹੀਂ ਉੱਥੇ ਅਲੰਕਾਰ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਭਾਵ ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ ਨੂੰ ਸਭ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਨਿਆ ਹੈ।
ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਸਵਤ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਕੇ ਰਸ ਨੂੰ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਮੰਨ ਲਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ‘ਸਾਰਵਸਰਵਗਯ' ਦੀ ਉਸਤਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
‘ਕਾਵਿਆਲੰਕਾਰ' ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸ਼ਲੋਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਮਹ ਦੇ ਪਿਤਾ ‘ਰਕ੍ਰਿਲ ਗੋਮਿਨ' ਸਨ।
ਨਰਸਿੰਘ ਆਯੰਗਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਰਕ੍ਰਿਲ ਗੋਮਿਨ' ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਹੁਲ ਸੋਮਿਲ ਬੌਧਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵਰਗਾ ਅਤੇ ‘ਗੋਮਿਨ' ਬੁੱਧ ਦੇ ਇੱਕ ਚੇਲੇ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਬੌਧ ਸਨ।
ਪਰ ਪ੍ਰੋ. ਕੇ. ਪੀ. ਪਾਠਕ ਨੇ ‘ਚਾਂਦ੍ਰ-ਵਿਆਕਰਣ' ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ‘ਗੋਮਿਨ' ਪਦ ਦਾ ‘ਮਾਨਯੋਗ' ਅਰਥ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਪਦ ਵਿੱਚ ‘ਸਾਰਵ' ਦਾ ਅਰਥ ‘ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਭਲਾ' ਅਤੇ ‘ਸਰਵਗਯ' ਪਦ ‘ਅਮਰਕੋਸ਼' ਵਿੱਚ ‘ਸ਼ਿਵ' ਲਈ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕਿਰਤ 'ਚ ਵੈਦਿਕ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪੌਰਾਣਿਕ ਸੰਕੇਤਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਭਾਮਹ ਨੂੰ ਬੌਧ ਕਹਿਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵੈਦਿਕ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਯਾਯੀ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਿਣ ਕਹਿਣਾ ਉਚਿਤ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਭਰਤਮੁਨੀ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਦੀਆਂ ਪਿੱਛੋਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨਿਵਾਸੀ ਰਕ੍ਰਿਲ ਗੋਮਿਨ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਭਾਮਹ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।
ਇਸ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਸਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਕ੍ਰਿਲ ਗੋਮਿਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।
ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਿਸਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਭਾਮਹ ਨੇ ਧਰਮ ਕੀਰਤੀ ਦੀ ਕਿਰਤ ‘ਨਿਆਇ ਬਿੰਦੂ' ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਉਦਾਹਰਨ ਲਏ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਭਾਮਹ 640 ਈ: ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਤਵੀਂ ਸਦੀ ਈ: ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਹਨ।
ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ 'ਚ ਹੀ ਭਾਮਹ ਦਾ ਉਲੇਖ ਹੈ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਅਚਾਰੀਆ ਉਦਭਟ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ 'ਤੇ ‘ਭਾਮਹ-ਵਿਵਰਣ' ਨਾਮ ਦੀ ਟੀਕਾ ਲਿਖੀ ਹੈ।
ਓਵੀਏਦੋ ਵੱਡਾ ਗਿਰਜਾਘਰ - ਇਸ ਵੱਡੇ ਗਿਰਜਾਘਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸੰਨ 781 ਵਿੱਚ ਆਸਤੂਰੀਆਸ ਦੇ ਰਾਜਾ ਫਰੁਏਲਾ ਪਹਿਲੇ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਨ 802 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਮੁੰਡੇ ਅਲਫੋਂਸੋ ਦੂਜੇ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਵਾਇਆ।
ਕਾਮਾਰਾ ਸਾਂਤਾ - ਇਸਦੀ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 9ਵੀਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਲ ਵਜੋਂ ਆਸਤੂਰੀਆਸ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਲਫੋਂਸੋ ਦੂਜੇ ਦੇ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।
ਓਵੀਏਦੋ ਦਾ ਕੱਪੜਾ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲੱਥ-ਪੱਥ ਇੱਕ ਕੱਪੜਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਗਿਰਜਾਘਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
ਸੁਦਾਰਿਮ ਉਸ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਈਸਾ ਮਸੀਹ ਦੀ ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਬੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸਾਂਤਾ ਮਾਰੀਆ ਦੇਲ ਨਾਰਾਂਕੋ - ਆਸਤੂਰੀਆਸ ਦੇ ਰਾਮੀਰੋ ਪਹਿਲੇ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਿਲ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 100 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਸਾਨ ਮਿਗੁਏਲ ਦੇ ਲੀਯੋ ਗਿਰਜਾਘਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ।
ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਂ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਰਕ ਓਵੀਏਦੋ ਦਾ ਸੁਦਾਰਿਮ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸਦਾ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਖੀਖੋਨ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਤੋਂ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਸਮੂੰਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸਦਾ ਮੌਸਮ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਹੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਨਾਰਾਂਕੋ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਇੱਕ ਮਹਿਲ ਵਜੋਂ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸ਼ਾਹੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।
12ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਸੰਤ ਮੈਰੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਿਰਜਾਘਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋ ਜੋਗੀਆਂ, ਨੋਲਾਨ ਅਤੇ ਖੋਆਨ, ਨੇ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 761 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।
ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਦੇ ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਤੋਂ ਆਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕਾਦੰਬਿਨੀ ਨੇ ਬੰਗਾ ਮਹਿਲਾ ਵਿਦਿਆਲਿਆ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਬੈਥੂਨ ਸਕੂਲ 1878 ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣੀ।
ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਅੰਸ਼ਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ ਕਿ ਬੈਥੂਨ ਕਾਲਜ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਐੱਫਏ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ 1883 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੋਰਸ ਕੀਤਾ।
ਉਹ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮੁਖੀ ਬਾਸੂ ਬੈਥੂਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਬਣ ਗਈ।
ਸਕੂਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ, ਕਾਦੰਬਿਨੀ ਨੇ ਕਲੀਨਿਕਲ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਮਦਰਾਸ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਨੇ 1875 ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟਾਂ ਦਾ ਦਾਖਲਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਲਕੱਤਾ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਗਾਂਗੁਲੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ, ਦਵਾਰਕਨਾਥ ਗਾਂਗੁਲੀ ਨੇ ਇਸ ਮਿਆਰ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਬਾਂਸਲ ਦੇ ਚਾਂਦਸੀ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ ਜੋ ਹੁਣ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਅਤੇ ਅਭੈ ਚਰਨ ਮਲਿਕ ਨੇ ਭਾਗਲਪੁਰ ਵਿਖੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਔਰਤ ਸੰਗਠਨ ਭਾਗਲਪੁਰ ਮਹਿਲਾ ਸਮਿਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1863 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਸੀ।
ਬ੍ਰਹਮੋ ਗੰਗੁਲੀ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਹਿਲੀਆਂ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।
ਉਸਨੇ 1883 ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਮੁਖੀ ਬਸੂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬੈਚੂਲਰ ਦੀ ਸਨਦ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਚਕਿਤਸਾ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਡਾਕਟਰ ਵੀ ਸੀ।
ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਯਪ ਦੀ 'ਬਲੈਕ ਫਰਾਈਡੇ' ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੇ ਹੋਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਰਾਹ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।
ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਭਾਰਗਵ ਦੀ 'ਪਤੰਗ' ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਦੇ ਗਾਇਕ ਚੱਕੂ ਵਜੋਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਰਲਿਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਅਤੇ ਟ੍ਰੈਬੇਕਾ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਸਿਦੀਕੀ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਲਾਘਾ ਹੋਈ।
2009 ਵਿੱਚ ਸਿਦੀਕੀ 'ਦੇਵ ਡੀ' ਫਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤ 'ਇਮੋਸ਼ਨਲ ਅੱਤਿਆਚਾਰ' ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੋਈ।
ਸਿਦੀਕੀ ਨੇ 1999 ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਉਸਨੇ ਆਮਿਰ ਖਾਨ ਦੀ ਫਿਲਮ ਸਰਫਰੋਸ਼ ਵਿਚ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਫਿਲਮ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਫਿਲਮ ਸਟੂਡਿਓ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਪਰ ਸਿਰਫ ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਰੋਲ ਹੀ ਮਿਲੇ।
ਉਸਨੇ ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ ਅਤੇ ਸੰਜੇ ਦੱਤ ਦੇ ਨਾਲ 'ਮੁੰਨਾਭਾਈ ਐਮ ਬੀ ਬੀ ਐਸ' ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਕਰੀਨ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ ਦੀ ਜੇਬ ਕੱਟਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਉਸਨੇ ਗੁਰੂਕੁਲ ਕਾਂਗਰੀ ਵਿਸ਼ਵਵਿਦਿਆਲੇ, ਹਰਿਦੁਆਰ ਤੋਂ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿਚ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ ਡਰਾਮਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲੇ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਨਾਲ 10 ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ ਡਰਾਮਾ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਉਸ ਨੇ ਐਨ.ਐਸ.ਡੀ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ ਸੀਨੀਅਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਰੇਗਾਂਵ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਜੇ ਉਹ ਲਈ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ।
ਮੁੰਬਈ ਚੱਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਟੈਲੀਵਿਯਨ ਲੜੀ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਬਹੁਤੀ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।
ਉਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 2002-05 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਕੰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਫਲੈਟ ਵਿਚ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਨਵਾਜ਼ੁਦੀਨ ਸਿਦੀਕੀ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ, ਬਲੈਕ ਫਰਾਈਡੇ , ਨਿਊਯਾਰਕ , ਪੀਪਲੀ ਲਾਈਵ , ਕਹਾਣੀ , ਗੈਂਗਸ ਆਫ ਵਾਸੇਪੁਰ 1 , ਗੈਂਗਸ ਆਫ ਵਾਸੇਪੁਰ 2 , ਮਾਂਝੀ ਅਤੇ ਤਲਾਸ਼ , ਮਾਂਝੀ - ਦਾ ਮਾਉਨਟੇਨ ਮੈਨ ।
ਸਿਦੀਕੀ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਮਈ 1974 ਨੂੰ ਮੁਜ਼ਫ਼ੱਰਨਗਰ ਜ਼ਿਲਾ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਬੁਧਾਨਾ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਇਸ ਕਿਲੇ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਟਾਵਰਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਧਾਰਨਾ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਵਿਦਵਾਨ ਆਮ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸਦੇ ਗੋਲੀਦਾਰ ਟਾਵਰ ਉਪਰੀ ਪਛਮੀ ਤਟ ਤੇ ਹੇਰਿਡੋ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਉਸਦੇ ਵੀ ਟਾਵਰ ਗੋਲੀਦਾਰ ਹਨ।
ਇਸ ਕਿਲੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਟਾਵਰ ਦੇ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਛੋਟੇ ਟਾਵਰ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਟਾਵਰ ਪੁੱਲ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਸ ਕਿਲੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਭਾਗ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿਧ ਆਰਕੀਟੇਕਟ ਪੇਰੇ ਸੇਲਵਾ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਪੇਰੇ ਸਲੇਵ ਨੇ ਅਲਮੁਦਾਨਾ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਲ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖਾਸ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਇਹ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਪਾਲਮਾ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ ਪਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੋਲ ਅਕਾਰ ਦੇ ਕਿਲੇ ਸਪੇਨ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਕਿਲਾ ਪੂਰੇ ਦੀਪਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਥਾਂ ਹੈ।
ਇਹ ਕਿਲਾ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੇਲੋਰਿਕਾ ਦੇ ਰਾਜਿਆ ਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੱਧ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਓਹ ਕਿਲਾ ਸਿਰਫ 1521 ਵਿੱਚ ਮਾਜੋਰਕਾ ਦੂਜੇ ਸੇ ਸਮੇਂ ਆਪਸੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਬਗਾਵਤ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੁਰੂਆਤ ਪਾਤੜਾਂ ਤੋਂ ਸਮਾਣਾ ਪਟਿਆਲਾ ਵਾਲੇ ਮੇਨ ਰੋਡ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉੱਥੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਮੇਨ ਰੋਡ ਉੱਤੇ ਿੲੱਕ ਦਾ ਪੈਰਾਡਾਈ ਇੰਨਟਨੈਸਨਲ ਪ੍ਰਾਇਵੇਟ ਸਕੂਲ ਹੈ ਿੲਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੜਕ ਪੱਕੀ ਹਨ ਪਿੰਡ ਦਫਤਰੀਵਾਲਾ ਦੀਆ ਸਾਰੀਆ ਗਲੀਆ ਤੇ ਨਾਲੀਆ ਪੰਚਾਇਤ ਵੱਲੋਂ ਪੱਕੀਆ ਕੀਤੀਆ ਗਈਆ ਹਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੰਦਰ ਹਨ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀਆ ਦਾ ਤੇ ਹਲੂੰਮਾਨ ਦਾ ਮੰਦਰ ਹੈ ਦੋ ਗੁਰੂਦੁਆਰੇ ਹਨ ਇੱਕ ਰਵਿਦਾਸ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਤੇ ਿੲੱਕ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਦਰਬਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਲਮੀਕ ਜੀ ਦੀ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਹੈ ਨਗਰ ਖੇੜਾ ਹੈ।
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਹਨ ਪਿੰਡ ਦਫਤਰੀਵਾਲਾ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਖੇਤ ਹਨ ਤੇ ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਆ ਤੋਂ ਖੇਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਭੋਗਲਿਕ ਦਿੱਖ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੀਆ ਬਣਾ ਦੀ ਹੈ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਤਿੰਨ ਡੇਰੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰੋ ਰੁਪੋਜੀ ਲੋਕ ਆ ਕੇ ਵੱਸੇ ਹੋਏ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਬੁਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਲੱਧੇ ਕਾ ਡੇਰਾ, ਸਤਨਾਮ ਕਾ ਡੇਰਾ ਅਤੇ ਕਮਾਹੂੰਆ ਕਾ ਡੇਰਾ ਆਦਿ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਧਹੂੜ 2 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਤੇ ਦੁਗਾਲ 4 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਬੁਰਡ 3 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਹੈ।
ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਘੱਗਾ ਇਹ ਸਕੂਲ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 7 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਤੇ ਹੈ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚੇ ਿੲਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਸਾਈਕਲਾਂ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਿੰਡ ਤੋਂ 6 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਿੲੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਕਿਰਤੀ ਕਾਲਜ ਨਿਆਲ ਸਥਿਤ ਹੈ ਿੲਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਕੁੜੀਆ ਤੇ ਮੁੰਡੇ ਪੜ੍ਹਨ ਆਉਦੇ ਹਨ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਫਤਰੀਵਾਲਾ ਦੀਆ ਕੁੜੀਆ ਜਿਆਦਾ ਪੜ੍ਹਨ ਆਉਦੀਆ ਹਨ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਬੱਸ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਬੱਚਿਆ ਦਾ ਬੱਸ ਪਾਸ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੁੜੀਆ ਤੇ ਮੁੰਡਿਆ ਨੂੰ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਆਉਣਾ ਜਾਣਾ ਅਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਦਿਅਕ ਪੱਖੋਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਆਜਾਦੀ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆ ਕੁੜੀਆ ਮੁੰਡੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕੁੱਝ ਨੌਜਵਾਨ ਜੋ ਪੜੇ - ਲਿਖੇ ਹਨ ਤੇ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦੀ ਮਾਰ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਮੇਨ ਰੋਡ ਉੱਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਦੋ ਪ੍ਰਾਇਵੇਟ ਸਕੂਲ ਤੇ ਿੲੱਕ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਨਰਸਿੰਗ ਹੋਮ ਹੈ।
ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਹੁਣ ਦਫਤਰੀਵਾਲਾ ਹੈ ਿੲਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਬਿਸ਼ਨਪੁਰਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਫੇਰ ਬਦਲ ਕੇ ਦਫਤਰੀਵਾਲਾ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਇਸ ਬਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਹਨ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਿਅਸਤ ਦੁਬਾਰਾ ਿੲੱਕ ਦਫਤਰ ਬਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਦਫਤਰ ਸਿੰਘ ਨਾਮ ਦਾ ਬੰਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਆਲੇ -ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਉਸ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਬਿਸ਼ਨਪੁਰੇ ਤੋਂ ਦਫਤਰੀਵਾਲਾ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਿੲਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਸਰਦਾਰਾ ਦਾ ਪਿੰਡ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਸਰਦਾਰ ਹਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸਭ ਪਹਿਲਾ ਦੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਰੋਪੁਜੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਕੇ ਿੲਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆ ਵੱਸੇ ਹਨ।
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਗੁਰੂਦੁਆਰੇ ਹਨ ਿੲੱਕ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਦਰਬਾਰ ਤੇ ਦੂਜਾ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਹੈ (ਉੱਥੇ ਪਹਿਲਾ ਮੰਗਲਦਾਸ ਦਾ ਟੱਲਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਹੁਣ ਵਹਿੜੇ ਵਾਲਿਆ ਨੇ ਬਦਲ ਕੇ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਤੇ ਿੲੱਕ ਬਾਲਮੀਕ ਜੀ ਦੀ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਹੈ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀਆ ਦੇ ਮੰਦਰ ਹਨ ਹਲੂੰਮਾਨ ਦਾ ਮੰਦਰ ਹੈ, ਨੌਂ ਗਜਾ ਪੀਰ ਦੀ ਦਰਗਾਹ,ਪੀਰਾਂ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਅਤੇ ਸਿਧਾ ਦੀ ਸਮਾਧ ਆਦਿ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ ਿੲਨਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਪਾਉਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਬੜੀ ਸਰਧਾ ਨਾਲ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ ਹਨ।
ਦਫਤਰੀਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਦੀਆ ਕੁੱਲ ਵੋਟਾਂ 1600 ਦੇ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹਨ ਿੲਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਈ ਲੋਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀ-ਬਾੜੀ ਹੈ ਕੁੱਝ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਲੋਕ ਨੌਕਰੀਆ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਤਰਖਾਣ ਲੋਕ ਮਿਸਤਰੀਪਣੇ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਫੌਰਮੇਨ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਹਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ੌਜੀ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਹਨ।
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 500 ਘਰ ਹਨ ਦਫਤਰੀਵਾਲਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 1600 ਹੈ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਈ ਜ਼ਾਤਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਜੱਟ, ਰਾਜਪੂਤ, ਰਵਿਦਾਸੀਏ, ਬਾਲਮੀਕ, ਪਰਜਾਪਤ ਘਮਿਆਰ, ਮੁਸਲਮਾਨ, ਰੋਪੁਜੀ, ਲੁਹਾਰ, ਨਾਈ, ਤਰਖਾਣ, ਝਿਉਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਿਦ ਹਨ।
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਿੲੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਹਵੇਲੀ ਹੈ ਜੋ ਜੱਦੀ ਸਰਦਾਰਾ ਦੀ ਹੈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਟੈਂਕੀ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਿੲੱਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਮੋਟਰ ਲਗਾਈ ਹੋਈ ਹੈ ਿੲਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਵੀ ਸਥਾਨ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਹਨ।
ਮੇਰੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਦਫਤਰੀਵਾਲਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਪਾਤੜਾਂ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਟਿਆਲਾ ਤੇ ਡਾਕਖ਼ਾਨਾ ਦਫਤਰੀਵਾਲਾ ਹੈ ਦਫ਼ਤਰੀਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਪਾਤੜਾਂ ਤੋਂ ਸਮਾਣਾ ਪਟਿਆਲਾ ਵਾਲੇ ਮੇਨ ਰੋਡ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਿੲਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 1600 ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ।
ਪਿੰਡ ਦਫਤਰੀਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਛੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਬਣੀਆ ਹੋਈਆ ਹਨ ਜਿੰਨਾ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਦੋ ਪ੍ਰਇਵੇਟ ਹਨ।
ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਖੁਦਾਈ ਦਾ ਕੰਮ 1964 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦੇ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ:
ਅਤਾਪੁਇਰਕਾ ਪਹਾੜੀਆਂ ਬਰਗੋਸ, ਕਾਸਤੀਯ ਅਤੇ ਲਿਓਨ ਦੇ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਇਸਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਯੂਨੈਸਕੋ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਿਆ।
ਕਾਸਤੀਲੇ ਅਤੇ ਲੇਓਨ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਸਪੇਨੀ ਸਭਿਅਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਜੋਨਾ ਆਰਕੇਓਲੋਜੀਕਾ ਸਿਏਰੇ ਦੇ ਅਤਾਪੁਏਰਕਾ ਨੂੰ ਬਿਏਨ ਦੇ ਇੰਤਰੇਸ ਕੁਲਤੂਰਲ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਯੂਨੇਸਕੋ ਨੇ ਇਸਨੂੰ 2000 ਈ. ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਿਆ।
ਦੁਇਰੋ ਘਾਟੀ ਇਸ ਨਦੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਸਿਧਾ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਸਾਗਰ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਰੋਮਨ ਸੇਤੂ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਜੇਮਜ਼ ਦਾ ਰਾਹ ਦੀ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।
ਇਹ ਹੁਣ ਐਨ-1 ਅਤੇ ਏਪ-1 ਦੇ ਰਾਜਮਾਰਗ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਤੈਅ ਹੋ ਚੁਕਿਆ ਹੈ।
ਇੱਥੇ ਕਈ ਜਾਨਵਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਬੱਬਰ ਸ਼ੇਰ ਅਤੇ ਕਈ ਦਰੱਖਤ ਅਤੇ ਔਜਾਰਾਂ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਵੀ ਮਿਲੇ।
ਗਾਲੇਰੀਆ ਦੇ ਲਾ ਏਦੁਆਰਦ ਏ ਏਲ ਕੋਲਾਰਾ ਦੀ ਖੋਜ 1972 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਸਪੇਲੇਓਲੋਜੀ ਗਰੁਪ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਖੋਸੇ ਮਾਰੀਆ ਬਰਮੁਨਦੇਜ਼ ਦੇ ਕਾਸਤਰੋ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੇ ਹੋਈ ਖੋਜ ਤੋਂ ਇਹ ਸਿੱਧ ਹੋ ਚੁਕਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਔਜਾਰਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁਕਿਆ ਸੀ।
ਇਹ ਵਿਦਵਤਾ ਭਰਪੂਰ ਪਹੁੰਚ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਮੁਹਾਵਰੇ, ਬੁਝਾਰਤਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕੋਸ਼ ਲਈ ਉਸਦਾ ਪਿਆਰ ਇਸ ਤੱਥ ਤੋਂ ਜ਼ਾਹਰ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਆਕਸਫੋਰਡ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਯਾਦ ਸਨ।
ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਉਚਾਰਣ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਤੋਂ ਸਿੰਧ ਤੱਕ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਸਪੈਲਿੰਗ 'ਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੋਵੇਗਾ"।
ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ-ਉਰਦੂ ਕੋਸ਼ 2015 ਤੱਕ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸਰਦਾਰ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਕੋਲ ਅਰਬੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖ ਅਤੇ ਬੋਲ ਸਕਦਾ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਕੁਰਾਨ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਮਹਾਨ ਧਰਮ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਹਿਲੂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਣ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬੋਲ ਸਕਦਾ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਅਤੇ ਹਾਈ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, 1934 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬੀ.ਏ. ਕੀਤੀ।
ਉਹ ਇੱਕ ਨਾਗਰਿਕ ਕਰਮਚਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1969 ਨੂੰ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦੇ ਇੱਕ ਨਾਗਰਿਕ ਗਜ਼ਟਿਡ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ।
ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਰਿਟਾਇਰਮਟ ਤੱਕ ਉਸ ਨੇ ਕੋਈ ਵੀ ਕਿਤਾਬ ਪਬਲਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਸਕਿਆ ਹੈ।
ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਉਸਦਾ ਪਿਆਰ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ਾਂ/ਧੁਨੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ, ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਖੋਜ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪਿਆਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 'ਰਾਗ' ਗਾਉਣਾ ਅਤੇ ਸਿਤਾਰ ਵਜਾਉਣਾ ਸਿੱਖਿਆ।
ਸਰਦਾਰ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੰਜਾਬੀ-ਉਰਦੂ ਕੋਸ਼ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਦਿੱਤੇ।
ਸਰਦਾਰ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ , ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਖੋਜਕਾਰ ਸੀ।
ਭਰਾ ਦੇ ਕਤਲ ਹੋਣ ਤੇ ਉਹ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਅਰਜਣ ਦੀ ਦੱਸ ਘੁਮਾਂ ਪੈਲੀ ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਲੱਗ ਗਈ ਹੈ।
ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਓ ਵਾਂਗ ਹੀ ਗ਼ਰੀਬ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਫਸਾ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਗਹਿਣੇ ਲੈਣ ਦੇ ਰਾਹ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
ਉਸ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ 'ਕੰਮ ਦੇ ਬੰਦਿਆਂ' ਨਾਲ ਵੀ ਬਣਾ ਕੇ ਰਖਦਾ ਹੈ।
ਪੁਸ਼ਪਿੰਦਰ ਆਪਣੇ ਜਮਾਤੀ ਨਾਈਆਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਨਸੀਬ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੇ ਹਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਨਸੀਬ ਨੂੰ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਬੀਏ ਪਾਸ ਮੁੰਡਾ ਬਲਕਾਰ ਸਿੰਘ ਨਕਸਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਗਵਾਹੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਬਲਕਾਰ ਦੇ ਸਾਥੀ ਹਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਡਰਾ ਕੇ ਪੰਜਾਹ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਇਆ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਲਕਾਰ ਕਥਿਤ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਖਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਕੁੱਟ-ਕੁੱਟ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪੁਸ਼ਪਿੰਦਰ ਬਠਿੰਡੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਹਰਿੰਦਰ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀ ਸਹੇਲੀ ਖੱਤਰੀਆਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਪਦਮਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜਦ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰਿੰਦਰ ਸਾਂਝੇ ਖਾਤੇ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੈਸੇ ਆਪਣੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਮਦਦ ਵਜੋਂ ਦੇਣ ਲਈ ਕਢਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਸਦਮੇ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕੁਝ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਰਨਾਮੀ, ਗਿੰਦਰ ਦੀ ਬਹੂ ਆਪਣੇ ਪੇਕੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਹੀ ਕਾਮਿਕ ਭੁੱਖ ਦੇ ਅਧੀਨ ਜੀਵਨ ਜਿਉਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਦੁੱਲੇ ਨਾਲ ਇਸ਼ਕ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਹੁਰੇ ਆ ਕੇ ਅਰਜਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਜੇਲ੍ਹੋਂ ਛੁੱਟਣ ਤੇ ਹਰਨਾਮੀ ਤੀਵੀਂਬਾਜ਼ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਧੱਕੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੁਢੇ ਪੈਨਸ਼ਨੀਏ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਨਾਵਲ ਅਸਾਮੀ, ਬੰਗਾਲੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ, ਕੰਨੜ, ਮਲਿਆਲਮ, ਮਰਾਠੀ, ਉੜੀਆ, ਤੈਲਗੂ, ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਹੈ।