polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ਤਕਾਂ ਦੀਆਂ ਉਪਦੇਸ਼ਾਤਮਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਮਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਗੋਰਖਨਾਥ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਧਰ ਕੇ ਸਨਿਆਸ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।
ਨਾਥ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਚਰਚਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਕਥਾ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸਥਾਨ ਮੱਲ ਰਖਿਆ ਹੈ।
ਉਸ ਤਿੰਨ ਸ਼ਤਕਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਕਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਵ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਇੰਨੀ ਸਸ਼ਕਤ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਾਠਕ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਅਤੇ ਮਨ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਿਆਣੇ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਢੇ ਨਿਚੋੜ ਭਰਥਰੀ ਹਰੀ ਨੇ ਸੌ ਸਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰੋ ਕੇ ਪਰੋਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਜੋ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕੰਮ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।
ਉਸ ਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਢੰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅੱਛਾ ਨਿਚੋੜ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਅਰਥਾਤ:-ਨਿਮਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਪੁਰਖ ਵਿਘਨਾਂ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਨਵੇਂ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਮੱਧ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਲੋਕ ਕਾਰਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਵਿਘਨਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਕੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪਰ ਉੱਤਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਵੀਰ ਪੁਰਖ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵਿਘਨ ਆਉਣ ਤੇ ਵੀ ਅਰੰਭ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਸਿਰੇ ਲਾਏ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ।
ਰਾਜਾ ਭਰਥਰੀ ਹਰੀ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਦੰਦਕਥਾਵਾਂ, ਲੋਕਗਾਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਮਗਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਜੋ ਜੀਵਨ ਜਾਣਕਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਉਹ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ:
ਨਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਦੀ ਇੱਕ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਦੋਵੀਨੇੱਲੋ ਵੇਰੋਨੇਸੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਇਤਾਲਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਉਸਦੇ ਪੂਰਵ ਦੇ ਵੀ ਲਾਤੀਨੀ ਅਪਭਰੰਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਲਾਤੀਨੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਿਸਾਬ ਦੇ ਕਾਗਜਪਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਰੰਭ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸੱਤਵੀਂ ਅਤੇ ਅਠਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਤੀ ਪੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜੋ ਨਵੀਂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਲਖਾਇਕ ਹਨ।
ਸਾਹਿਤਕ ਲਾਤੀਨੀ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੰਤਰ ਵਧਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਦੀ ਲਾਤੀਨੀ ਤੋਂ ਹੀ ਆਧੁਨਿਕ ਇਤਾਲਵੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ।
ਸੰਨ 960 ਵਿੱਚ ਮੋਂਤੇਕਾੱਸੀਨੋ ਦੇ ਮੱਠ ਦੀ ਸੀਮਾ ਦੇ ਪੰਚਾਇਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਵਾਹੀ ਦਾ ਬਿਆਨ ਤਤਕਾਲੀਨ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ; ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਅਪਭਰੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਿਖਤੀ ਲੇਖ ਰੋਮ ਦੇ ਸੰਤ ਕਲੇਮੇਂਤੇ ਦੇ ਗਿਰਜੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਊਂਬਰੀਆ ਅਤੇ ਮਾਰਕੇ ਵਿੱਚ ਵੀ 11ਵੀਂ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਵੀਕਾਰ ਉਕਤੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਤਾਲਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਪੱਦਬੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਉਦਾਹਰਣ ਸਿਸਿਲੀ ਦੇ ਸਮਰਾਟ ਫਰੇਡਰਿਕ ਦੂਸਰਾ ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਪਿਏਰ ਦੇੱਲਾ ਵਿੰਨਿਆ, ਯਾਕੋਪੋ ਦ ਅਕਵੀਨੋ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਪੱਦਰਚਾਇਤਾ ਫਰੇਡਰਿਕ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸਨ।
ਵੇਨੇਵੇੱਤੋ ਦੇ ਲੜਾਈ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਸਿਸਿਲੀ ਦੇ ਬਜਾਏ ਤੋਸਕਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਵਿਸ਼ਯਕ ਗੀਤੀਕਾਵਿ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ, ਗੂਇੱਤੋਨੇ ਦੇਲ ਵੀਵਾ ਦ ਆਰੇੱਜੋ ਇਸ ਧਾਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਵੀ ਸੀ।
ਫਲੋਰੇਂਸ, ਪੀਸਿਆ, ਲੂੱਕਾ ਅਤੇ ਆਰੇੱਜੋ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਤਤਕਾਲੀਨ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ।
ਸਿਸਿਲੀ ਅਤੇ ਤੋਸਕਾਨਾ ਕਾਵਿਧਾਰਾਵਾਂ ਨੇ ਸਾਹਿਤਕ ਇਤਾਲਵੀ ਦਾ ਜੋ ਰੂਪ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਉਸਨੂੰ ਅੰਤਮ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਦੋਲਚੇ ਸਤੀਲ ਨੋਵੋ ਦੇ ਕਵੀਆਂ ਨੇ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਕਲਾਤਮਕ ਸੰਜਮ, ਪਰਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤ ਰੁਚੀ ਅਤੇ ਨਿੱਖਰੀ ਨਵੀਂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਰੂਪ ਰੱਖਿਆ ਕਿ ਅੱਗੇ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਦੇ ਇਤਾਲਵੀ ਲੇਖਕ ਉਹਨੂੰ ਆਦਰਸ਼ ਮੰਨ ਕੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਰਹੇ।
ਦਾਂਤੇ ਅਲੀਮਿਏਰੀ ਨੇ ਇਸ ਨਵੀਂ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ, ਤੋਸਕਾਨਾ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾ ਦਿਵੀਨਾ ਕੋਮੇਦਿਆ ਲਿਖੀ।
ਦਾਂਤੇ ਨੇ ਕੋਂਵੀਵਿਓ ਵਿੱਚ ਗੱਦ ਦਾ ਵੀ ਪਰਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗੂਇਦੋ ਫਾਬਾ ਅਤੇ ਗੂਇੱਤੋਨੇ ਦ ਆਰੇੱਜੋ ਦੀ ਬਣਾਵਟੀ ਅਤੇ ਸਧਾਰਨ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲੋਂ ਭਿੰਨ ਸੁਭਾਵਕ ਗੱਦ ਦਾ ਰੂਪ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਦਾਂਤੇ ਅਤੇ ਦੋਚੇ ਸਤੀਲ ਨੋਵੋ ਦੇ ਹੋਰ ਅਨੁਯਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਹਨ : ਫਰੋਂਚੇਸਕੋ, ਪੇਤਰਾਰਕਾ ਅਤੇ ਜਵੋਵਾਨੀ ਬੋੱਕਾਚਯੋ।
ਪੇਤਰਾਰਕਾ ਨੇ ਫਲੋਰੇਂਸ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਨਿੱਖਰਿਆ ਰੂਪ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ।
ਪੇਤਰਾਰਕਾ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬੋੱਕਾੱਚੋ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨੇ ਇਤਾਲਵੀ ਸਾਹਿਤਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਤਿਅੰਤ ਸੁਵਿਵਸਿਥਤ ਰੂਪ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ।
ਪਿੱਛੇ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਦਾਂਤੇ, ਪੇਤਰਾਰਕਾ ਅਤੇ ਬੋੱਕਾਚਯੋ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਤੋਂ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਕਬੂਲ ਕੀਤੀ।
15ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਲਾਤੀਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਨੇ ਲਾਤੀਨੀ ਨੂੰ ਚਲਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਅਧਿਐਨਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਨਵੀਂ ਸਾਹਿਤਕ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਇਹੀ ਲਾਤੀਨੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਲਾਤੀਨੀ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਸੀ।
ਇਸ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਸਾਹਿਤਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਰੂਪ ਕੀ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ।
ਇੱਕ ਦਲ ਵੱਖ ਵੱਖ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਕੁੱਝ ਤੱਤ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸਾਹਿਤਕ ਭਾਸ਼ਾ ਘੜਨ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਇੱਕ ਦਲ ਤੋਸਕਾਨਾ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਲੋਰੇਂਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸਥਾਨ ਦੇਣ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਿਏਤਰੋ ਬੇਂਬੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੀ, ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਦਾਂਤੇ, ਪੇਤਰਾਰਕਾ ਅਤੇ ਬੋੱਕਾਚੀਉ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਹੀ ਆਦਰਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ।
ਅੱਗੇ ਸੰਨ 1612 ਵਿੱਚ ਕਰੂਸਕਾ ਅਕਾਦਮੀ ਨੇ ਇਤਾਲਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹੇ ਸਾਹਿਤਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।
ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ, ਸ਼ੈਲੀ, ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਅਤੇ ਵਾਕ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਇਤਾਲਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਰੁਕ ਗਈ।
ਇਤਾਲਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਨੇਕ ਲੇਖਕਾਂ-ਆਲਗਾਰੋੱਤੀ, ਵੇੱਰੀ, ਬੇੱਕਾਰਿਆ-ਨੇ ਨਿਰ ਸੰਕੋਚ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਦੀ ਨਕਲ ਕੀਤੀ।
ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਏਕਤਾ ਲਈ ਉਹ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਫਲੋਰੇਂਸ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਉਹ ਉਸ ਸਥਾਨ ਦੇ ਉਪਯੁਕਤ ਸਮਝਦੇ ਸਨ।
ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ ਈ ਪ੍ਰੋਮੇੱਸੀ ਸਪੋਸੀ ਵਿੱਚ ਫਲੋਰੇਂਸ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਆਦਰਸ਼ ਰੂਪ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤੋਸਕਾਨਾ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੀ ਅੰਤਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣ ਗਈ।
ਇਟਲੀ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੱਲ ਹੋ ਗਈ।
ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਬੋਲੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁੱਝ ਤਾਂ ਸਾਹਿਤਕ ਇਤਾਲਵੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਭਿੰਨ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾ ਭੇਦ ਹੈ ਕਿ ਉੱਤਰੀ ਇਟਲੀ ਦੇ ਲੋਂਬਾਰਦ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਨਿਵਾਸੀ ਦੱਖਣ ਇਟਲੀ ਦੇ ਕਾਲਾਬਰੀਆ ਦੀ ਬੋਲੀ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਸਮਝ ਸਕੇਗਾ ਜਾਂ ਰੋਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਕੇਵਲ ਸਾਹਿਤਕ ਇਤਾਲਵੀ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰੋਮਾਨੋ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਸਮਝ ਸਕੇਗਾ।
ਇਤਾਲਵੀ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਇਤਾਲਵੀ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹੇ ਬਹੁਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਸਵਿਟਜਰਲੈਂਡ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਉੱਤਰੀ ਇਟਲੀ ਦੇ ਕੁੱਝ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਤੀਨੀ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ-ਜੋ ਰੁਮਾਂਸ ਬੋਲੀਆਂ ਹਨ ; ਸਵਿਟਜਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਾਤੀਨੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵੇਨਤਸਿਅਨ ਬੋਲੀਆਂ ਇਟਲੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਵੇਨਿਸ ਨਗਰ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧੀ ਕੇਂਦਰ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪੀਮੌਤੇ, ਲਿਗੂਰੀਆ, ਲੋਂਬਾਰਦੀਆ ਅਤੇ ਏਮੀਲੀਆ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕੁੱਝ-ਕੁੱਝ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਲਾਤੀਨੀ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਧੁਨੀ ਦਾ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ-ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਫਾੱਤੋਂ , ਫੇੱਤ ਓੱਤੋ, ਓਤ ।
ਸਾਹਿਤਕ ਇਤਾਲਵੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਤੋਸਕਾਨਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਲੋਰੇਂਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਰਹੀ ਹੈ।
ਕੰਠੀ ਦਾ ਮਹਾਂਪ੍ਰਾਣ ਉਚਾਰਣ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ-ਜਿਹਾ ਕਾਸਾ, ਕਹਾਸਾ ।
ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੋਨਾਂ ਵਰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਕੁੱਝ-ਕੁੱਝ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਹੋ ਗਈਆਂ।
ਲਾਂਸਯੋ , ਊਨਬੀਆ ਅਤੇ ਮਾਰਕੇ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਬਰੂੱਜੀ, ਕਾਂਪਾਨੀਆ , ਕਾਲਾਬਰੀਆ, ਪੂਲੀਆ ਅਤੇ ਸਿਸਿਲੀ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ-ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਲਾਤੀਨੀ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਵਿਅੰਜਨ ਨਡ ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਅੰਨ, ਮਬ ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ੰਮ, ੱਲ ਦੇ ਸਥਾਨ ੱਡ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਣਾ ਸਾਰਦੇਨੀਆ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਇਤਾਲਵੀ ਨਾਲੋਂ ਭਿੰਨ ਹਨ।
ਇੱਕ ਹੀ ਮੂਲ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਭਿੰਨਤਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਦਾਚਿਤ ਲਾਤੀਨੀ ਦੇ ਭਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਾਲ ਉਚਾਰਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ।
ਇਟਲੀ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਗਰਾਮ ਗੀਤ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਹੁਣ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਹ ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਰੁਮਾਂਸ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕੋਰਸਿਕਾ , ਤਰਿਏਸਤੇ ਦੇ ਕੁੱਝ ਭਾਗ ਅਤੇ ਸਾਨਮਾਰੀਨੋ ਦੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਰਜਾਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਤਾਲਵੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਾਲਟਾ, ਮੋਨਾਕੋ, ਕਰੋਏਸ਼ੀਆ, ਸਲੋਵੇਨੀਆ, ਫ਼ਰਾਂਸ, ਲਿਬੀਆ, ਇਰੀਟਰੀਆ, ਅਤੇ ਸੋਮਾਲੀਆ ਵਿੱਚ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀਆਂ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਇਤਾਲਵੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਹਨ।
ਤੁਗਲਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੌਤਿਕ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਦਰੱਸੇ ਖੋਲ੍ਹੇ ਗਏ ਸਨ।
ਉਸਨੇ ਗਰੀਬਾਂ ਦੇ ਮੁਫਤ ਇਲਾਜ ਲਈ ਹਸਪਤਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀ ਦਵਾਈ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੀਵਾਨ-ਏ-ਖੈਰਤ ਵਿਭਾਗ ਅਧੀਨ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਪੈਸੇ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏ।
ਉਸਨੇ 1354 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹਿਸਾਰ ਵਿਖੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ ਪੈਲੇਸ ਕੰਪਲੈਕਸ ਬਣਾਇਆ, 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਵੱਡੀਆਂ ਨਹਿਰਾਂ ਪੁੱਟੀਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਯੁੱਗ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਯਮੁਨਾ ਨਹਿਰ ਦੇ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਸਮੇਤ, ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਫਲ ਉਗਾਉਣ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਖੇਤੀ ਅਧੀਨ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ।
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਲਈ, ਸੁਲਤਾਨ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗ਼ਲਕ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਲਿਕ ਮਕਬੂਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਰੰਗਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਤੁਗਲਕ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਸਿੰਧ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਠਿਕਾਣੇ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਸੀ ਕਿ ਮਕਬੂਲ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਉਹ ਤੁਗਲਕ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਸੰਦੀਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।
ਸਿੰਧ ਦੇ ਥੱਟਾ ਵਿਖੇ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਮੁਸਲਿਮ ਸ਼ਾਸਕ ਤਾਗੀ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਗਿਆ ਸੀ।
ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਸੱਤਾ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਡੇਰੇ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੇ ਫਿਰੋਜ਼ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਕਬੂਲਣ ਲਈ ਮਨਾ ਲਿਆ।
ਅਸਲ ਵਿਚ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰ ਖਵਾਜਾ ਜਹਾਂ ਨੇ ਇਕ ਛੋਟੇ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਵਿਆਪਕ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸਦਾ ਖੇਤਰ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਸੀ।
ਤੁਗਲਕ ਨੂੰ ਬਗਾਵਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਵਰਚੁਅਲ ਅਜ਼ਾਦੀ ਮੰਨਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਅਸੀਂ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ ਤੁਗ਼ਲਕ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੀ 32 ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਫੁਤੁਹਤ-ਏ-ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹੀ ਹੈ, ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ।
ਉਸਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵਿੱਚ, ਮੁਹੰਮਦ ਤੁਗਲਕ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਬੰਗਾਲ, ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਵਾਰੰਗਲ ਸਮੇਤ ਕਈ ਬਗਾਵਤਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ।
ਫਿਰ ਵੀ ਉਸਨੇ ਸਾਮਰਾਜ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਹਿਰਾਂ, ਰੈਸਟ-ਹਾਊਸ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ, ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਖੂਹ ਖੋਦਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਉਸਨੇ ਜੌਨਪੁਰ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਹਿਸਾਰ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਾਬਾਦ, ਫ਼ਤਿਹਾਬਾਦ ਸਮੇਤ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਾਬਾਦ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਪੋਲੀਆ ਨੂੰ ਉਸਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਵਜੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਵਧਣ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤੁਗਲਕ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚੰਡ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸ਼ਰੀਆ ਨੀਤੀਆਂ ਅਪਣਾਈਆਂ ਸਨ।
ਉਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਅਭਿਆਸਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗੈਰ-ਇਸਲਾਮਿਕ ਮੰਨਦੇ ਸਨ, ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ ਸੰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕਬਰਾਂ 'ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਸਲਮਾਨ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਮਨਾਹੀ।
ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਤਾਇਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸਲਿਮ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਧਰਮੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਜਿੱਤਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜੋ ਟੁੱਟ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੇ ਸਨ।
ਉਸਨੇ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਉਲੇਮਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਰੱਖਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਵਕ ਰਾਜ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਸਕਣ।
ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਅਹੁਦਾ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਤੁਗਲਕ ਨੇ ਇੱਕ ਨੇਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਗੀਰ ਲਈ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ।
ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸਿਪਾਹੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਵਾਈ ਜਾਂ ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਆਪਣੇ ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਭੇਜ ਸਕਦਾ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਵੱਢਣ ਵਰਗੀਆਂ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਤੁਗਲਕ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਮੱਧਯੁਗੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯੁੱਗ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੱਕ ਦੁਖੀ ਸਿਪਾਹੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦਾ ਟੈਂਕਾ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਕਲਰਕ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਵਤ ਦੇ ਸਕੇ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਘਟੀਆ ਘੋੜਾ ਲੰਘ ਸਕੇ।
ਉਸਨੇ ਕਾਂਗੜਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਨਾਗਰਕੋਟ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਠੱਟਾ ਨਾਲ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕੀਤਾ।
ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਗ੍ਰੇਟਰ ਖੁਰਾਸਾਨ ਦੇ ਤਾਤਾਰ ਖਾਨ ਨੇ ਪੰਜਾਬ 'ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੀ ਅੰਤਮ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਫਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ ਦੁਆਰਾ ਨਗਰਕੋਟ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮੌ-ਪੈਠਣ ਦੇ ਰਾਜਾ ਕੈਲਾਸ਼ ਪਾਲ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਫਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਾਜਾ ਕੈਲਾਸ਼ ਪਾਲ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਸਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਗ੍ਰੇਟਰ ਖੁਰਾਸਾਨ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ, ਜਿੱਥੇ 'ਬਦਪੇਗੀ' ਦੀ ਜਾਤ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਰਾਣੀ ਦੇ ਜਨਮ ਲਿਆ।
"ਦੱਖਣੀ ਰਾਜ ਸਲਤਨਤ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਵਿਦਰੋਹ ਹੋ ਗਏ ਸਨ", ਜਦੋਂ ਕਿ "ਬੰਗਾਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਕਟਕ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਗਨਨਾਥ ਮੰਦਰ, ਪੁਰੀ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉੜੀਸਾ ਵਿੱਚ ਜਾਜਨਗਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਗਜਪਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ।
ਉਸਨੇ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਚੌਹਾਨ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ।
ਹਿੰਦੂ ਧਾਰਮਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਫਾਰਸੀ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਸ ਕੋਲ ਫ਼ਾਰਸੀ, ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਨਿੱਜੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਸੀ।
ਉਹ ਮੇਰਠ ਤੋਂ 2 ਅਸ਼ੋਕਨ ਥੰਮ੍ਹ, ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਯਮੁਨਾਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰਾਦੌਰ ਨੇੜੇ ਟੋਪਰਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕੱਟੇ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟ ਕੇ, ਬੈਲ ਗੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਲਿਆਏ।
ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਫਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ ਕੋਟਲਾ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਮਹਿਲ ਦੀ ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ।
ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜੱਗੇ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਤੋਂ ਪਿੰਡ ਕਲ ਮੋਕਲ ਦਾ ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਸੜਦਾ ਸੀ।
ਇਹ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵੰਗਾਰ ਲਗਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਥਾਣੇਦਾਰ ਦੋਸਤ ਨਾਲ਼ ਮਿਲ ਕੇ ਜੱਗੇ ਨੂੰ ਝੂਠੇ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸਾਲ ਲਈ ਕੈਦ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ।
ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਜੱਗਾ ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਕੇ ਆਇਆ ਤਾਂ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਭਾਈ ਫੇਰੂ ਵਿਖੇ ਚੋਰੀ ਦੀ ਵਾਰਦਾਤ ਹੋਈ ਸੀ।
ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਥਾਣੇਦਾਰ ਦੋਸਤ ਅਸਗਰ ਅਲੀ ਨੂੰ ਜੱਗੇ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਤੰਗ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਜੱਗੇ ਨੂੰ ਥਾਣੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।
ਜੱਗੇ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿਆਣੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਥਾਣੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦੇਣ ਲਈ ਮਨਾਉਣਾ ਚਾਹਿਆ ਪਰ ਉਹ ਨਾ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਜੱਗੇ ਦਾ ਤਕੜਾ ਜੁੱਸਾ, ਦਰਮਿਆਨਾ ਕੱਦ, ਕਣਕਵੰਨਾ ਰੰਗ, ਕੱਟੀ ਦਾੜੀ, ਕੁੰਢੀਆਂ ਮੁੱਛਾਂ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸੁਭਾਅ ਸੀ।
ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰੇ ਪਿੰਡ ਰਹਿੰਦੇ ਹੰਕਾਰੀ ਨਕੱਈ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਪਟਵਾਰੀ, ਜਿਸਨੇ ਰਿਸ਼ਵਤ ਦੀ ਝਾਕ ਵਿੱਚ ਜੱਗੇ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨੋ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਕੁੱਟ ਸੁੱਟਿਆ ਸੀ।
ਆਪਣੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਦਲੇਰ ਸੁਭਾਅ ਕਰਕੇ ਜੱਗਾ ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ।
ਜੱਗੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ. ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਗਣ ਦੇ ਛੇ ਬੱਚੇ ਹੋਏ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਨਾ ਬਚਿਆ।
ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਸੋਢੀ ਵਾਲ਼ਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਤ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਲ਼ ਗਏ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਬੱਕਰਾ ਖ਼ਰੀਦਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਗਲਾ ਬੱਚਾ ਇਸਨੂੰ ਛੂਹਵੇ।
ਸੰਤ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਆਖਿਆ ਕਿ ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਾਮ ਅੱਖਰ ਜ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਨਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ।
ਜੱਗਾ ਜੱਟ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਇਕ ਡਾਕੂ ਸੀ ਜੋ ਅਮੀਰਾ ਤੋਂ ਲੁੱਟ ਕੇ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਸਨੂੰ ਜੱਗਾ ਡਾਕੂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ’ਤੇ ਇਸ ਨਾਮ ਦੀਆਂ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵੀ ਬਣੀਆਂ।
ਬੱਚੇ ਦੇ ਇੱਕ ਚਾਚੇ ਨੇ ਉਸਦਾ ਨਾਂ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਰੱਖਣ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ ਸੰਤ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸੀ।
ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੱਗੇ ਦੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਚਾਚੇ ਅਤੇ ਮਾਂ ਨੇ ਪਾਲ਼ਿਆ।
ਜੱਗੇ ਦਾ ਜਨਮ ੧੯੦੧/੦੨ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਜਗਤ ਸਿੰਘ, ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਪਰਵਾਰ ਵਿਚ, ਪਿਤਾ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਮਾਂ ਭਾਗਣ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਬੁਰਜ ਰਣ ਸਿੰਘ ਵਾਲ਼ਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।
ਜੱਗੇ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਤਲਵੰਡੀ ਦੀ ਇੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਧੀ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਗੁਲਾਬ ਕੌਰ ਉਰਫ਼ ਗਾਬੋ ਹੈ।
ਜੱਗਾ ਘੋਲ਼ ਦਾ ਸ਼ੁਕੀਨ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਸੋਹਣ ਤੇਲੀ ਨਾਲ਼ ਪਿੰਡ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਘੁਲ਼ਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਅਕਬਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸ਼ਨਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਬਾਗ਼ੀ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਅਮੀਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਲ ਲੁੱਟ ਕੇ ਗਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।
ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਗਰੀਬ ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਦਰਿਆ-ਦਿਲੀ ਦੇ ਕਾਇਲ ਸਨ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਲੋਕ ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ-ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਲੜਕੀ ਤੋਂ ਅਗਵਾਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਛੁਡਾਇਆ ਤੇ ਉਸ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧਰਮ ਦੀ ਧੀ ਬਣਾ ਲਿਆ।
ਜਦ ਦੁੱਲਾ-ਭੱਟੀ ਨੇ ਉਸ ਲੜਕੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ੱਕਰ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਇੱਕ ਹੋਰ ਦੰਤ-ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ: ਸੁੰਦਰੀ-ਮੁੰਦਰੀ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀਆਂ ਮੰਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਧੀਆਂ ਸਨ ਪਰ ਗਰੀਬੀ ਕਾਰਨ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਦੇਰ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ।
ਹਾਕਮ ਨੂੰ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਹੁਸਨ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰੀਂ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਧਾਰ ਲਈ ਲਈ।
ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਜਲਦੀ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦੁੱਲੇ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੁੱਲੇ ਨੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਜ਼ੁੰਮੇਵਾਰੀ ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ," "ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਨੇ ਹਾਕਮ ਤੋਂ ਡਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਹੀ ਵਿਆਹੁਣ ਆਉਣਗੇ।
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਨਵੇਂ ਵਿਆਹ ਹੋਏ ਸਨ ਜਾਂ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਬਾਲ ਜਨਮੇ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸੁੰਦਰ-ਮੁੰਦਰੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ’ਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਗੁੜ-ਸ਼ੱਕਰ ਤੇ ਦਾਣੇ ਆਦਿ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ।
ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਡੋਲਾ ਤੁਰ ਗਿਆ ਤੇ ਗ਼ਰੀਬ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਦੁੱਲੇ ਦਾ ਲੱਖ-ਲੱਖ ਸ਼ੁਕਰ ਕੀਤਾ।
" ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਹਰ ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਦਿਨ ਦੁੱਲੇ ਨੂੰ ਹਰ ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬੱਚੇ ਜਦ ਲੋਹੜੀ ਮੰਗਣ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ’ਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਇਹ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਲੋਹੜੀ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦਾ, ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣੇ ਦਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੜੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਅਤੇ ਹਾੜ੍ਹੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੋਣ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ।
ਜਿਸ ਘਰ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੋਵੇ ਉਹਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੋਹੜੀ ਵਜੋਂ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਲੋਹੜੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਸੂਰਜ ਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਹੀ ਰਹਿੰਦ ਹੈ।
ਕੱਤਕ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਦਿਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਗਰਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ।
ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਘਟ ਜਾਣ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਸਨ।
ਸੂਰਜ ਦੇ ਚਾਨਣ ਤੇ ਤਪਸ਼ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋਹੜੀ ਦੀ ਅੱਗ ਬਾਲ਼ੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਇਹ ਲੋਕ ਮਨ ਦੀ ਹੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਤੇ ਗਰਮੀ ਦੇਣ ਦਾ ਪੁਰਾਤਨ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਢੰਗ ਸੀ।
ਲੋਹੜੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਪੇਕੇ ਘਰ ਵੱਲੋਂ ਨਵੀਂਆਂ ਵਿਆਹੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਜੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈੇ।
ਪੇਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਲੇ ਭਾਜੀ ਲੈ ਕੇ ਕੁੜੀ ਦੇ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਲੋਹੜੀ ਤੇ ਕੁੱਝ ਦਿਨ ਲਈ ਪੇਕੇ ਘਰ ਲੈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਜੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਮੈਦੇ ਅਤੇ ਪੰਜੀਰੀ ਤੋਂ ਬਣੇ ਲੱਡੂ, ਬੂੰਦੀ ਦੇ ਲੱਡੂ, ਪਤਾਸੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਪਿੰਨੀਆਂ।
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਪੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ ਲੋਹੜੀ ਤੇ ਕੁੱਝ ਨਾ ਕੁੱਝ ਤਿਉਹਾਰ ਵੱਜੋਂ ਭੇਜਦੇ ਹਨ।
ਕਈ ਕੁੜੀ ਦੇ ਸਹੁਰੇ ਉਸ ਭਾਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਚਮਕਦਾਰ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਢੋਲ ਦੀ ਧੁਨ 'ਤੇ ਭੰਗੜਾ ਅਤੇ ਗਿੱਧਾ ਨੱਚਣ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸਰਸੋਂ ਦਾ ਸਾਗ ਅਤੇ ਮੱਕੀ ਦੀ ਰੋਟੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕੋਰਸ ਵਜੋਂ ਪਰੋਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਲੋਹੜੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਹੀ ਸਰਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਹੜੀ ਮਨਾਉਣ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਲੋਹੜੀ ਰਵਾਇਤੀ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸਰਦੀਆਂ ਦਾ ਸੰਕ੍ਰਮਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਦਿਨ ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਲੋਹੜੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੱਧ ਸਰਦੀਆਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਰਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਨਾਲੋਂ ਠੰਡੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਾੜੀ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਫਸਲੀ ਕੰਮ ਦੇ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਵਿਹੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਬਾਲਦੇ ਹਨ, ਅੱਗ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਨੱਚਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹਵਾਲੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਆਏ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵੇਡ ਜੋ 1832 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਸੀ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕੈਪਟਨ ਮੈਕਸਨ ਦੁਆਰਾ 1836 ਵਿਚ ਲੋਹੜੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਇਨਾਮ ਵਜੋਂ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਵੰਡਣ ਦਾ ਹੋਰ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ।
1844 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਅੱਗ ਬਾਲ ਕੇ ਲੋਹੜੀ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਬਾਲ ਕੇ, ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਭੋਜਨ ਖਾਣ, ਨੱਚਣ ਅਤੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਜਾਂ ਜਣੇਪੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਹੜੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇਗਾ।
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਿੱਜੀ ਲੋਹੜੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਲੋਹੜੀ ਵਿਕਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਜੋਂ ਮਨਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮਾਘੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲੋਹੜੀ ਪੋਹ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਸੂਰਜੀ ਹਿੱਸੇ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ 13 ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਕ੍ਰਮਣ ਦੀ ਪੂਰਵ ਸੰਧਿਆ 'ਤੇ ਲੋਹੜੀ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਪੰਜਾਬੀ ਇਸ ਨੂੰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਸਰਦੀਆਂ ਦਾ ਸੰਕ੍ਰਮਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਲੋਹੜੀ ਤੋਂ ੧੦-੧੫ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਲੋਹੜੀ ਮੰਗਦੇ ਹਨ ਤੇ ਲੋਹੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ :
ਲੋਹੜੀ ਸ਼ਬਦ ਤਿਲ ਅਤੇ ਰਿਓੜੀਆਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿਲੋਹੜੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਰਲ ਹੋ ਕੇ ਲੋਹੜੀ ਕਹਿਲਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਕੁਝ ਲੋਕ ਲੋਹੜੀ ਨੂੰ ਸੰਤ ਕਬੀਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਲੋੋਈ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸੇ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਲੋਹੜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਪਿਆ ਹੈ।
ਜਦ ਕੋਈ ਘਰ ਵਾਲਾ ਫਿਰ ਵੀ ਲੋਹੜੀ ਨਾ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਟੋਲੀਆਂ ਇਹ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਗਲੇ ਘਰ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜਦ ਕੋਈ ਘਰ ਵਾਲਾ ਲੋਹੜੀ ਦੇਣ ਵਿਚ ਦੇਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਾਹਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਇਹ ਸਤਰਾਂ ਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕੁਝ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਲੋਹੜੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਲੋਹ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦਾ ਸੇਕ।
ਇਸ ਨਾਲ ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਤੇ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਵਾਜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ।
1880 – ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬੀ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸੋਗ ਵਜੋਂ ਬੰਬਈ ਬੰਦ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਵੱਲੋਂ ਫੇਸਬੁੱਕ 'ਤੇ ਇੱਕ ਆਮ ਜਹੀ ਟਿੱਪਣੀ ਪਾਈ ਗਈ ਤੇ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੱਸ 'ਲਾਈਕ' ਹੀ ਕੀਤਾ।
1940 – ਭਾਰਤ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਬੌਧਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਕਪਿਲ ਕਪੂਰ ਦਾ ਜਨਮ।
1953 – ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਪੋਲਿਟ ਬਿਊਰੋ ਮੈਂਬਰ ਕਾਮਰੇਡ ਸਵਪਨ ਮੁਖਰਜੀ ਦਾ ਜਨਮ।
1954 – ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਭੂਤਪੂਰਵਕ ਖੋਜ ਵਿਗਿਆਨੀ ਐਂਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੇਰਕਲ ਦਾ ਜਨਮ।
1872 ਵਿੱਚ ਜਾਕੇ ਇੱਕ ਫੰਕਸ਼ਨ ਜ਼ਾਹਰ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦੇ ਗਰਾਫ ਨੂੰ ਅੱਜ ਫ੍ਰੈਕਟਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਾਰਲ ਵੇਇਅਰਸਟਰੈਸ ਨੇ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੇਕਿਨ ਕਿਤੇ ਵੀ ਜੋ ਵਿਭੇਦਕਾਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਜਿਹੇ ਅਸਹਿਜ ਗੁਣ ਸਹਿਤ ਇੱਕ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦਾ ਉਦਾਹਰਨ ਦਿੱਤਾ।
1904 ਵਿੱਚ, ਹੇਲਜ ਵਾਨ ਕੋਚ ਨੇ ਵੇਇਅਰਸਟਰੈਸ ਦੀ ਨਿਰਪੇਖ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਕੇ, ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਫੰਕਸ਼ਨ ਲਈ ਜਿਆਦਾ ਜਿਆਮਿਤੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਅੱਜ ਕੋਚ ਵਕਰ ਕਹਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੱਜੇ ਵੱਲ ਛਵੀ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਕੋਚ ਵਕਰ ਨਾਲ ਪਾਏ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੋਚ ਹਿਮਲਵ ਕਹਿਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਰੂਪ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ) ਵਾਕਲਾ ਸਿਏਰਪਿੰਸਕੀ ਨੇ 1915 ਵਿੱਚ ਤਿਕੋਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਆਪਣੇ ਕਾਰਪੇਟ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।
ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਜਿਆਮਿਤੀ ਫ੍ਰੈਕਟਲਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਨਿਰਮਾਣਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ 2 ਆਕਾਰਾਂ ਦੇ ਬਜਾਏ ਵਕਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਵੈ ਸਮਰੂਪ ਵਕਰਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਪਾਲ ਪਿਏਰੇ ਲੇਵੀ ਨੇ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ 1938 ਦੇ ਲੇਖ ਪਲੇਨਰ ਸਪੇਸ ਕਰਵਸ ਐਂਡ ਸਰਫੇਸਸ ਕੰਸਿਸਟਿੰਗ ਆਫ ਪਾਰਟਸ ਸਿਮਿਲਰ ਟੂ ਦ ਹੋਲ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਫ੍ਰੈਕਟਲ ਵਕਰ ਨੂੰ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਲੇਵੀ ਵਕਰ ਕਹਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਾਰਜ ਕੈਂਟਰ ਨੇ ਗ਼ੈਰ-ਮਾਮੂਲੀ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਸਲੀ ਰੇਖਾ ਦੇ ਉਪ – ਸਮੁੱਚਾਂ ਦੇ ਉਦਾਹਰਨ ਵੀ ਦਿੱਤੇ—ਇਸ ਕੈਂਟਰ ਸਮੁੱਚਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹੁਣ ਫ੍ਰੈਕਟਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ ਹੈ।
ਫ੍ਰੈਕਟਲ ਇੱਕ ਜਿਆਮਿਤੀ ਸਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਣ ਦਾ ਲਘੂ-ਸਰੂਪ ਹੈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਗੁਣ ਜੋ ਸਵੈ ਸਮਰੂਪਤਾ ਕਹਾਂਦਾ ਹੈ।
ਫ੍ਰੈਕਟਲ ਦੇ ਨਿਰੋਲ ਗਣਿਤੀ ਉਪਚਾਰ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਕਾਰਲ ਵੇਇਰਸਟਰਾਸ, ਜਾਰਜ ਕੈਂਟਰ ਅਤੇ ਫੇਲਿਕਸ ਹੌਸਡਰਾਫ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪ੍ਰਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਅਧਿਅਨ ਵਿੱਚ ਖੋਜੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਅਧਿਅਨ ਕੀਤਾ ਜੋ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਸਨ, ਪਰ ਵਿਭੇਦਕਾਰੀ ਨਹੀਂ; ਤਦ ਵੀ, 1975 ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੈਕਟਲ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ ਬੇਨੋਇਟ ਮੇਂਡੇਲਬਰਾਟ ਨੇ ਘੜਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਲੈਟਿਨ ਦੇ ਤੋਂ ਵਿਉਤਪਤੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਫ੍ਰੈਕਟਲ ਜਾਂ ਖੰਡਿਤ।
ਗਣਿਤੀ ਫ੍ਰੈਕਟਲ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸਮੀਕਰਨ ਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਜੋ ਪੁਨਰ ਆਵਰਤੀ ਰਾਹੀਂ ਗੁਜਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਤਿਵਰਤ ਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਸੂਚਕ ਪ੍ਰਾਰੂਪ ਹੈ।
ਇੱਕ ਸਿਏਰਪਿੰਸਕੀ ਤ੍ਰਿਭੁਜ ਦਾ ਏਨਿਮੇਟੇਡ ਨਿਰਮਾਣ, ਅਨੰਤ ਦੀਆਂ ਕੇਵਲ ਨੌਂ ਪੀੜੀਆਂ ਤੱਕ ਜਾਣ ਵਾਲੀ—ਵੱਡੀ ਛਵੀ ਲਈ ਕਲਿਕ ਕਰੋ।
ਕੋਚ ਹਿਮਲਵ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਲਈ, ਇੱਕ ਸਮਬਾਹੂ ਤ੍ਰਿਭੁਜ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਰ ਇੱਕ ਰੇਖਾ ਖੰਡ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੀਸਰੇ ਨੂੰ ਰੇਖਾ ਖੰਡੀਆਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਤੋਂ ਸਥਾਨਾਪਤਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਇੱਕ ਸਮਬਾਹੂ ਉਭਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਨੰਤ ਤੱਕ, ਪਰਿਣਾਮੀ ਹਰ ਇੱਕ ਰੇਖਾ ਖੰਡ ਪਰ ਉਹੀ ਸਥਾਨਾਪਤਰ ਨਿਸ਼ਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਰ ਪੁਨਰਾਵ੍ਰੱਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਸ ਸਰੂਪ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮੰਡਲ ਪਿੱਛਲੀ ਲੰਮਾਈ ਦੇ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕੋਚ ਹਿਮਲਵ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਨਰ ਆਵਿਰਤੀਆਂ ਦੀ ਅਨੰਤ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਲੰਮਾਈ ਅਨੰਤ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰ ਪਰਿਮਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਕਾਰਨ ਤੋਂ, ਕੋਚ ਹਿਮਲਵ ਅਤੇ ਸਮਰੂਪ ਉਸਾਰੀ ਕਦੇ - ਕਦੇ ਪੈਸ਼ਾਚਿਕ ਵਕਰ ਕਹਾਂਦੇ ਸਨ।
ਸਟੈਟਿਸਟੀਕਲ ਸੇਲਫ - ਸਿਮਿਲੈਰਿਟੀ ਐਂਡ ਫਰੈਕਸ਼ਨਲ ਡਾਇਮੇਸ਼ਨ, ਜੋ ਲਿਉਇਸ ਫਰਾਇ ਰਿਚਰਡਸਨ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਕਾਰਜ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ, 1975 ਵਿੱਚ ਮੈਂਡਲਬਰਾਟ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਨਿਰੂਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ, ਜਿਸਦਾ ਹੌਸਡਾਰਫ - ਬੇਸਿਕੋਵਿੱਚ ਆਯਾਮ ਉਸ ਦੇ ਟੋਪੋਲੋਜੀਕਲ ਆਯਾਮ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹੈ, ਫਰੈਕਟਲ ਸ਼ਬਦ ਘੜਿਆ।
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਗਣਿਤੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਗ਼ੈਰ-ਮਾਮੂਲੀ ਕੰਪਿਊਟਰ - ਨਿਰਮਿਤ ਕਲਪਨਾ ਸਹਿਤ ਉਦਾਹਰਨ ਸਹਿਤ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤਾ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਛਵੀਆਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਕਲਪਨਾ ਨੇ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ ; ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਈ ਪ੍ਰਤਿਵਰਤ ਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਸਨ, ਜੋ ਫਰੈਕਟਲ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਮੰਤਵ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਫ੍ਰੈਕਟਲ ਦੇ ਨਾਲ ਕਦੇ - ਕਦੇ ਅੱਗੜ ਦੁਗੜ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਜੁੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਾਵਸਥਾ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵਸਤੂਆਂ ਫ੍ਰੈਕਟਲ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ।
ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਵਰਗ ਹੇਤੁ ਪ੍ਰਾਚਲ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਸਤੂਆਂ ਫ੍ਰੈਕਟਲ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਸੇਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਪੂਰੇ ਡਿਸਕ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਦੇ 2 ਦੇ ਟੋਪੋਲੋਜੀਕਲ ਆਯਾਮ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੌਸਡਾਰਫ ਆਯਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ - ਪਰ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਅੰਚਭੇ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂਡੇਲਬਰਾਟ ਸੇਟ ਦੀ ਸੀਮਾ ਵਿੱਚ ਵੀ 2 ਦਾ ਹੌਸਡਾਰਫ ਆਯਾਮ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜੋ ਨਤੀਜਾ 1991 ਵਿੱਚ ਮਿਤਸੁਹਿਰੋ ਸ਼ਿਸ਼ਿਕੁਰਾ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ।
ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਵਰਤਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਤਰਾਂ ਤੇ ਸਮਾਨ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਫ੍ਰੈਕਟਲਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੁਦਰਤੀ ਵਸਤੂਆਂ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਫ੍ਰੈਕਟਲਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ, ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਬਦਲ, ਪਰਬਤ ਲੜੀਆਂ, ਵਜਰਪਾਤ, ਤਟ-ਰੇਖਾਵਾਂ, ਹਿਮਲਵ, ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਬਜੀਆਂ , ਅਤੇ ਜਾਨਵਰ ਦੇ ਰੰਗਾਈ ਪੈਟਰਨ।
ਬਹਰਹਾਲ, ਸਾਰੀਆਂ ਸਵੈ-ਸਮਾਨ ਵਸਤੂਆਂ ਫ੍ਰੈਕਟਲ ਨਹੀਂ ਹਨ — ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਲਈ, ਅਸਲੀ ਰੇਖਾ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੈ ਸਮਰੂਪ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਫ੍ਰੈਕਟਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਸਮਰੱਥ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਹੈ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਯੂਕਲਿਡੀਅਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਫ੍ਰੈਕਟਲ ਦੀਆਂ ਛਵੀਆਂ ਫ੍ਰੈਕਟਲ - ਵਿਉਤਪਾਦਕ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਦੁਆਰਾ ਉਤਪਾਦਿਤ ਛਵੀਆਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫ੍ਰੈਕਟਲ ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਦਰਭਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਲੇ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰੋਕਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਦੋਂ ਫ੍ਰੈਕਟਲ ਦੇ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜੂਮ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਫ੍ਰੈਕਟਲ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਤੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਕ ਮਨੁੱਖ – ਨਿਰਮਿਤ ਵਸਤੂਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਅਸਲੀ ਫ੍ਰੈਕਟਲ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ ਅਨਿਯਮਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੌਖ ਨਾਲ ਰਵਾਇਤੀ ਯੂਕਲਿਡੀਅਨ ਜਿਆਮਿਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੌਸਡਾਰਫ ਆਯਾਮ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਟੋਪੋਲੋਜੀਕਲ ਆਯਾਮ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ ਹੈ (ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਿਲਬਰਟ ਵਕਰ ਵਰਗੀਆਂ ਖਾਲੀ - ਪੂਰਤੀ ਵਕਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਆਸ਼ਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ)।
ਕੈਂਟਰ ਸੇਟ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ ਵਰਗ ਜਿਹਾ ਸਾਇਰਪਿੰਸਕੀ ਤਿਕੋਣ ਅਤੇ ਕਾਰਪੇਟ, ਮੰਜਰ ਸਪਾਂਜ, ਡਰੈਗਨ ਵਕਰ, ਸਥਾਨ - ਪੂਰਤੀ ਵਕਰ, ਅਤੇ ਕੋਚ ਵਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਫ੍ਰੈਕਟਲ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਲਾਇਅਪੁਨੋਵ ਫ੍ਰੈਕਟਲ ਅਤੇ ਕਲੀਨਿਅਨ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਸੀਮਿਤ ਸੇਟ।
ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਲਈ, ਪੱਧਰਾ ਵਿੱਚ ਬਰਾਉਨੀਅਨ ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੇ ਸਮਛੇਦੀ ਵਿੱਚ 2 ਦਾ ਹੌਸਡਰਾਰਫ ਆਯਾਮ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਅਧ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਹੇਨਰੀ ਪੋਇਨਕੇਇਰ, ਫੇਲਿਕਸ ਕਲੀਨ, ਪਿਏਰੇ ਫਟਾਉ ਅਤੇ ਗੈਸਟਨ ਜੂਲਿਆ ਦੁਆਰਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਪੱਧਰਾ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਾਵਰਤੀ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਆਧੁਨਿਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਗਰਾਫਿਕਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਬਿਨਾਂ, ਤਦ ਵੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੋਜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਈ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਸੌਂਦਰਿਆ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਕਮੀ ਸੀ।
17ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੈਕਟਲ ਦੇ ਅਨੁਰੂਪ ਹਿਸਾਬ ਨੇ ਸਰੂਪ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਗਣਿਤਗਿਆਤਾ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਕ ਗਾਟਫਰਾਇਡ ਲੇਇਬਨਿਜ ਨੇ ਪੁਨਰਾਵਰਤੀ ਸਵੈ ਸਮਰੂਪਤਾ ਪਰ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ (ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸੋਚਣ ਦੀ ਗਲਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਸ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਸਿੱਧੀ ਰੇਖਾ ਸਵੈ ਸਮਰੂਪ ਹੈ)।