polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਸ਼ਰਤ , ਦੁੱਖ , ਵਾਂਕਾ, ਦੁਲਹਨ, ਵਾਰਡ ਨੰਬਰ ਛੇ ਆਦਿ ਚੈਖ਼ਵ ਦੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਆਹ ਵੀ ਰੰਗ ਮੰਚ ਦੀ ਇੱਕ ਐਕਟ੍ਰੈਸ ਓਲਗਾ ਲਯੋਨਾਦਰੇਵਨਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ।
ਬਾਦੇਲਵੇਇਲਰ ਵਿੱਚ ਚੈਖ਼ਵ ਦਾ ਸਮਾਰਕ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਚੈਖ਼ਵ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਆਵਕਸ਼ ਮੂਰਤੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ।
ਜਰਮਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਗੁਪਤ ਆਦੇਸ਼ ’ਤੇ ਇਸ ਕਾਂਸੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਜਾਂ ਉਹ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾ ਕੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ?
ਉਸੇ ਵਰ੍ਹੇ ਥਕੇਵੇਂ ਤੇ ਚੋਖੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਕੁਝ ਰਾਹਤ ਦੇ ਲਈ ਐਂਤਨ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ’ਤੇ ਨਿਕਲਿਆ।
ਇੱਥੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਉਹਨੇ ਨਾਵਲੀ ਅਕਾਰ ਦੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ "ਸਟੈਪੀ" ਕੁਝ ਵੱਖਰੀ ਤੇ ਨਿਵੇਕਲੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ।
ਇੱਕ ਟਾਂਗੇ ਰਾਹੀਂ ਸਟੈਪੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਚੈਖੋਵ ਨੇ ਇੱਕ ਮੁੰਡੇ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਚਿਤਰਿਆ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ ਰੋਟੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਾਦਰੀ ਤੇ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
"ਸਟੈਪੀ" ਨਾਲ ਉਹਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਉੱਚਾ ਮੁੱਲ ਪਿਆ ਸੀ, ਜਿਹੜੀ ਕਿਸੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲੇ ਵਿੱਚ ਛਪੀ।
1887 ਦੀ ਪੱਤਝੜ ਵਿੱਚ ਕੋਰਸ਼ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਵਾਲੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡਰਾਮਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।
ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਡਰਾਮਾ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਚੱਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਖ਼ੂਬ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਖੱਟੀ।
ਇਹ ਇੱਕ ਐਸੇ ਬੰਦੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਮੌਤ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕੋਈ ਮਕਸਦ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।
ਚੈਖ਼ਵ, ਜਿਹੜਾ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵਿੱਚ ਉਦਾਸੀ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਝਲਕ ਦਿਖੀ।
ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਤਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਐਂਤਨ ਚੈਖ਼ਵ ਵੀ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦੜੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਮਕਸਦ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ।
ਐਂਤਨ ਚੈਖ਼ਵ 29 ਜਨਵਰੀ 1860 ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਕਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਟਾਗਨਰੋਗ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹਦੇ ਪਿਓ ਪਵੇਲ ਚੈਖ਼ਵ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਇੱਕ ਗ਼ੁਲਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਦੀ ਮੁਨਿਆਰੀ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਗਿਰਜੇ ਦੇ ਸਾਜ਼ਿੰਦਿਆਂ ਦਾ ਮੁਖੀਆ ਤੇ ਪੱਕਾ ਆਰਥੋਡੋਕਸ ਈਸਾਈ ਸੀ।
ਐਂਤਨ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, “ਗੁਣ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਿਓ ਕੋਲੋਂ ਲਏ ਤੇ ਰੂਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੋਲੋਂ।
” ਤਾਗਨਰੋਗ ਦੇ ਜਮਨੇਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚੋਂ ਪੜ੍ਹਨ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਯੂਨਾਨੀ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ।
ਐਂਤਨ ਦਾ ਸਾਰਾ ਟੱਬਰ ਮਾਸਕੋ ਨੱਸ ਗਿਆ ਪਰ ਉਹ ਓਥੇ ਹੀ ਰਿਹਾ, ਬੋਰਡਿੰਗ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਿਹਾ।
ਇਹਦੇ ਨਾਲ ਉਹਨੇ ਸਰਵਾਨਟਤੇਜ਼, ਟਰਜੀਨੋਫ਼ ਤੇ ਸ਼ੋਪਨਹਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਪੜ੍ਹਿਆ 1879 ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੁਕਾਉਣ ’ਤੇ ਉਹ ਮਾਸਕੋ ਆਇਆ ਤੇ ਇੱਕ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗ ਗਿਆ।
ਉਹ ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਡਾਕਟਰ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।
ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਛਪਣ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਡਾਕਟਰੀ ਛੱਡ ਕੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਡਰਾਮੇ ਲਿਖਣ ਲੱਗ ਗਿਆ।
ਉਹਦੀ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਬਹੁਤ ਫ਼ਾਇਦਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉਹਨੇ ਹਕੀਕਤਪਸੰਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਿਰਤ ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪਾਈ।
ਇਨਸਾਨੀ ਫ਼ਿਤਰਤ ਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ, ਕਮੀਨਗੀਆਂ ਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ’ਤੇ ਉਸਨੇ ਤਿੱਖੀ ਤਨਜ਼ ਕੀਤੀ।
ਉਸਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰੀ, ਪੜ੍ਹਾਕੂ, ਪਾਦਰੀ, ਉਸਤਾਦ, ਨਾਈ, ਮਜਿਸਟ੍ਰੇਟ, ਰੋਗੀ, ਪਾਗਲ, ਵੱਡੇ ਅਫ਼ਸਰ, ਸਰਕਾਰੀ ਅਫ਼ਸਰ, ਸਾਰੇ ਤਬਕਿਆਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਸੋਚ ਤੇ ਬੇਵਕੂਫ਼ੀ ਇਵੇਂ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੈਮਰੇ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਮੂਰਤ ਖਿੱਚ ਲਈ ਹੋਵੇ।
ਆਪਣੇ ਟੱਬਰ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦੇਣ ਲਈ ਤੇ ਨਾਲੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਐਂਤਨ ਨੇ ਆਮ ਰੂਸੀ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ।
1884 ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੂਨ ਦੀ ਉਲਟੀ ਆਈ ਪਰ ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਟੱਬਰ ਤੇ ਸੰਗੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਟੀਬੀ ਦੇ ਰੋਗ ਬਾਰੇ ਨਾ ਦੱਸਿਆ।
1886 ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਜ਼ਬਰਗ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣੇ ਵਾਲੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੋਵਏ ਵਰੀਮੀਆ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਮੰਨੇ ਪਰਮੰਨੇ ਲਿਖਾਰੀ, ਦਮਿਤਰੀ ਗਰੀਗੋਰੀਏਵਿਚ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਸ਼ਵਰੇ ਦਿੱਤੇ।
1890 ਵਿੱਚ ਚੈਖ਼ਵ ਨੇ ਟਰੇਨ, ਟਾਂਗੇ ਤੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਇੱਕ ਔਖਾ ਸਫ਼ਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਜਪਾਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਜਜ਼ੀਰੇ ਸਖਾਲਿਨ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਲਾ ਕੇ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਤੇ ਮੁਜਰਿਮਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਗੱਲਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।
ਤੋਮਸਕ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਪਾਨ ਨੂੰ ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਏ “ਤੋਮਸਕ ਇੱਕ ਸੁਸਤ ਨਗਰੀ ਏ।
ਉਹ ਸ਼ਰਾਬੀ ਜਿਹਨਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਲੋਕ ਜਿਹੜੇ ਮੈਨੂੰ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਆਉਂਦੇ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਲਗਦਾ ਏ ਜੇ ਇਹ ਬੜੇ ਸੁਸਤ ਨੇ।
” ਤੋਮਸਕ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਚੈਖ਼ਵ ਦਾ ਇੱਕ ਮਖ਼ੌਲੀਆ ਬੁੱਤ ਬਣਾ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
15 ਜੁਲਾਈ 1904 ਨੂੰ ਰੂਸ ਦੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਕਥਾਕਾਰ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਚੈਖ਼ਵ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਬਾਦੇਨ ਵੇਇਲਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਜ ਚੈਖ਼ਵ ਗਰਾਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਸਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ-ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਤੋਂ ਚੈਖ਼ਵ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਘਰ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਜੋ ਕੁਝ ਉਹਨੇ ਉੱਥੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹਦਾ ਉਹਨੂੰ ਬੜਾ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ : ਮਾਰਕੁੱਟ, ਸਮਾਨ ਦੀ ਚੋਰੀ, ਸਵਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਜ਼ਨਾਹ।
ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, “ਕੁਝ ਐਹੋ ਜੇ ਵੇਲੇ ਵੀ ਸਨ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਉਹਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਰੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ।
ਚੈਖ਼ਵ ਦੇ ਪੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ, “ਡਾਕਟਰੀ ਮੇਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਬੀਵੀ ਹੈ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਮੇਰੀ ਮਹਿਬੂਬਾ।
1939 – ਰੂਸ ਨੇ ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ ਨਾਲ ਸਫ਼ਾਰਤੀ ਸਬੰਧ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੇ ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ ਦੇ ਹੈਲਸਿੰਕੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ 'ਤੇ ਬੰਬਾਰੀ ਕੀਤੀ।
1947 – ਯੂ.ਐਨ.ਓ. ਦੀ ਜਨਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਨੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਨੂੰ ਅਰਬਾਂ ਤੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ।
1982 – ਯੂ.ਐਨ.ਓ. ਦੀ ਜਨਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਨੇ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ ਰੂਸ ਨੂੰ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿਚੋਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਕੱਢਣ ਵਾਸਤੇ ਕਿਹਾ।
1990 – ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ ਇਰਾਕ ਨੂੰ ਕੁਵੈਤ ਵਿਚੋਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਕੱਢਣ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਕਿਹਾ।
1998 – ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਅਕਸਰੀਅਤ ਨੇ ਹੈਰੋਇਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਡਰੱਗਜ਼ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਵਿਰੁੱਧ ਵੋਟਾਂ ਪਾਈਆਂ।
ਟਰਾਂਜਿਸਟਰ ਇੱਕ ਅਰਧਚਾਲਕ ਜੁਗਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਐਂਪਲੀਫਾਇਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਸਵਿਚ, ਵੋਲਟੇਜ ਰੈਗੂਲੇਟਰ, ਸਿਗਨਲ ਮਾਡੁਲੇਟਰ, ਆਸਿਲੇਟਰ ਆਦਿ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਕਾਰਜ ਟਰਾਔਡ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਹੁਣ ਟਰਾਂਜਿਸਟਰ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਟ੍ਰੋ-ਹੰਗਰੀਅਨ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੂਲੀਅਸ ਐਡਗਰ ਲਿਲੀਨਫੀਲਡ ਨੇ 1926 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੀਲਡ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਟਰਾਂਜਿਸਟਰ ਦੀ ਧਾਰਣਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਉਪਕਰਣ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਸੀ. ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਪਕਰਣ ਇੱਕ ਪੁਆਇੰਟ-ਸੰਪਰਕ ਟਰਾਂਜਿਸਟਰ ਦੀ ਕਾ 1947 ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ 1947 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੋਹਨ ਬਾਰਡੀਨ ਅਤੇ ਵਾਲਟਰ ਬ੍ਰੈਟੇਨ ਨੇ ਬੈੱਲ ਲੈਬਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੌਕਲੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਖੋਜਿਆ ਸੀ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ 1956 ਦਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ।
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਟ੍ਰਾਂਸਿਸਟਰ ਐਮਓਐਸਐਫਈਟੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਮਓਐਸ ਟ੍ਰਾਂਜਿਸਟਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਮਿਸਰੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਮੁਹੰਮਦ ਅਟਾਲਾ ਨੇ ਕੋਰੀਅਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।
1959 ਵਿੱਚ ਡਾੱਲ ਕਾਬਾਂਗ ਬੈੱਲ ਲੈਬਜ਼ ਵਿਖੇ. ਮੌਸਫੇਟ ਪਹਿਲਾ ਸਚਮੁੱਚ ਸੰਖੇਪ ਟ੍ਰਾਂਸਿਸਟਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਇਨੀਟਾਈਜ਼ਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਇਸਦਾ ਪੁੰਜ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ.
ਥਰਮਿਓਨਿਕ ਟ੍ਰਾਇਡ, ਇੱਕ ਵੈਕਿਊਮ ਟਿਊਬ ਦੀ ਖੋਜ 1907 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਨੇ ਐਂਪੀਲੀਫਾਈਡ ਰੇਡੀਓ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੀ ਟੈਲੀਫੋਨੀ ਨੂੰ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਇਆ. ਤਿਕੋਣੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਉਪਕਰਣ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਖਪਤ ਕੀਤੀ. 1909 ਵਿੱਚ, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਿਲੀਅਮ ਈੱਕਲਜ਼ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਡਾਇਡ ਸਿਲੇਟਰ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ. ਆਸਟ੍ਰੋ-ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੂਲੀਅਸ ਐਡਗਰ ਲਿਲੀਨਫੀਲਡ ਨੇ 1925 ਵਿੱਚ ਕਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੀਲਡ-ਪਰਭਾਵ ਟਰਾਂਸਿਸਟਰ ਲਈ ਪੇਟੈਂਟ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਇਰਾਦਾ ਸੀ ਕਿ ਟ੍ਰਾਈਓਡ ਲਈ ਇੱਕ ਠੋਸ-ਰਾਜ ਤਬਦੀਲੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ. 1928. ਹਾਲਾਂਕਿ, ਲਿਲੀਨਫੀਲਡ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਖੋਜ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸਦੇ ਪੇਟੈਂਟਾਂ ਨੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਟੋਟਾਈਪ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ. ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਅਜੇ ਕਈ ਦਹਾਕੇ ਬਾਕੀ ਸੀ, ਲਿਲੀਨਫੀਲਡ ਦੇ ਸੋਲਿਡ ਸਟੇਟ ਐਂਪਲੀਫਾਇਰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ 1920 ਅਤੇ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਅਮਲੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣੀ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਉਪਕਰਣ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ. 1934 ਵਿਚ, ਜਰਮਨ ਖੋਜਕਾਰ ਓਸਕਾਰ ਹੀਲ ਨੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਉਪਕਰਣ ਪੇਟ ਕੀਤਾ
1948 ਵਿਚ, ਪੁਆਇੰਟ-ਸੰਪਰਕ ਟ੍ਰਾਂਜਿਸਟਰ ਦੀ ਖੋਜ ਜਰਮਨ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹਰਬਰਟ ਮੈਟਾਰੋ ਅਤੇ ਹੈਨਰਿਕ ਵੈਲਕਰ ਦੁਆਰਾ ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਵੈਸਟਿੰਗ ਹਾਊਸ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ ਕੰਪੈਗਨੀ ਡੇਸ ਫ੍ਰੀਨਜ਼ ਐਟ ਸਿਗਨੌਕਸ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ. ਮਟਰੋ ਨੂੰ ਦੂਸਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਜਰਮਨ ਰਾਡਾਰ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿਲਿਕਨ ਅਤੇ ਜਰਮਨਿਨੀਅਮ ਤੋਂ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਰਿਕਟੀਫਾਇਰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦਾ ਪਿਛਲਾ ਤਜਰਬਾ ਸੀ. ਇਸ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸਨੇ 1947 ਵਿੱਚ "ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ" ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ. ਜੂਨ 1948 ਤਕ, ਪੁਆਇੰਟ-ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਰਹੀ ਧਾਰਾਵਾਂ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਕਰਦਿਆਂ, ਮੈਟਰੀ ਨੇ ਵੈਲਕਰ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜਾਰਨੀਅਮ ਦੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਇਕਸਾਰ ਨਤੀਜੇ ਕੱਢੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਰਡੀਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰੈਟਿਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੇ ਸਨ. ਦਸੰਬਰ 1947. ਇਹ ਸਮਝਦਿਆਂ ਕਿ ਬੈੱਲ ਲੈਬਜ਼ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਟਰਾਂਜਿਸਟਰ ਦੀ ਕਾ. ਕੱਢੀ ਹੈ, ਕੰਪਨੀ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਟੈਲੀਫੋਨ ਨੈਟਵਰਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ "ਟਰਾਂਜਿਸਟ੍ਰੋਨ" ਲੈਣ ਲਈ ਗਈ ਅਤੇ 13,1948 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਟਰਾਂਜਿਸਟਰ ਪੇਟੈਂਟ ਅਰਜ਼ੀ ਲਈ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ.
ਟਰਾਂਜਿਸਟਾਂ ਨੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਸਸਤੇ ਰੇਡੀਓ, ਕੈਲਕੁਲੇਟਰਾਂ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਲਈ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ. ਪਹਿਲਾ ਟ੍ਰਾਂਜਿਸਟਰ ਅਤੇ ਐਮਓਐਸਐਫਈਟੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਵਿੱਚ ਆਈਈਈਈ ਮੀਲਪੱਥਰ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਹਨ. ਐਮਓਐਸਐਫਈਟੀ ਆਧੁਨਿਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਇਮਾਰਤ ਬਲਾਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਹੈ. ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਕੁੱਲ 13 ਸੈਕਸਟੀਲੀਅਨ ਐਮ.ਓ.ਐੱਸ.ਐੱਫ.ਐੱਫ. , ਜੋ ਕਿ ਐਮਓਐਸਐਫਈਟੀ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਉਪਕਰਣ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ.
ਸ਼ੌਕਲੀ ਦੀ ਖੋਜ ਟੀਮ ਨੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਰਧ-ਕੰਡਕਟਰ ਦੀ ਚਾਲ ਚਲਣ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਕ ਫੀਲਡ-ਇਫੈਕਟ ਟ੍ਰਾਂਸਿਸਟਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਅਸਫਲ ਰਹੀ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸਤਹ ਰਾਜਾਂ, ਡਾਂਗਿੰਗ ਬਾਂਡ, ਅਤੇ ਜਰਮੀਨੀਅਮ ਅਤੇ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਸਮਗਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ. . ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਐਫ.ਈ.ਟੀ. ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ ਦੇ ਰਹੱਸਮਈ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿਚ, ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਈਪੋਲਰ ਪੁਆਇੰਟ-ਸੰਪਰਕ ਅਤੇ ਜੰਕਸ਼ਨ ਟਰਾਂਜਿਸਟਾਂ ਦੀ।
ਪਹਿਲੇ ਬਾਈਪੋਲਰ ਜੰਕਸ਼ਨ ਟਰਾਂਜਿਸਟਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਬੈੱਲ ਲੈਬਜ਼ ਦੇ ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੌਕਲੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੈਟੈਂਟ ਲਈ 26 ਜੂਨ, 1948 ਨੂੰ ਅਪਲਾਈ ਕੀਤਾ ਸੀ. 12 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1950 ਨੂੰ, ਬੈੱਲ ਲੈਬਜ਼ ਦੇ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਗੋਰਡਨ ਟੀਲ ਅਤੇ ਮੋਰਗਨ ਸਪਾਰਕਸ ਨੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਦੋਭਾਸ਼ੀ ਐਨਪੀਐਨ ਜੰਕਸ਼ਨ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਰਮਨਿਅਮ ਟਰਾਂਜਿਸਟਰ ਬੈੱਲ ਲੈਬਜ਼ ਨੇ 4 ਜੁਲਾਈ 1951 ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਵੇਂ "ਸੈਂਡਵਿਚ" ਟਰਾਂਜਿਸਟਰ ਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ: ਪੁਆਇੰਟ-ਸੰਪਰਕ ਟ੍ਰਾਂਸਿਸਟਰ ਅਤੇ ਬਾਈਪੋਲਰ ਜੰਕਸ਼ਨ ਟ੍ਰਾਂਜਿਸਟ
ਆਪਣੇ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਨਿਕਲਕੇ ਤਿੱਬਤੀ ਪਠਾਰ ਦੀ ਚੌੜੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਕੇ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ, ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਸੇਂਜੂ ਭੂਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵਗਦਾ ਹੋਇਆ, ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ।
ਬਲਤਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਖਾਇਤਾਸ਼ੋ ਗਰਾਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਹ ਜ਼ੰਸਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ 10,000 ਫੁੱਟ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਡੂੰਘੀ ਮਹਾਖੱਡ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਖੱਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਵਗਦਾ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਗਿਲਗਿਟ ਦਰਿਆ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਇਹ ਵਕਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ ਦੇ ਵੱਲ ਝੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਵਰਤਮਾਨ ਮੁਹਾਨੇ ਤੋਂ 70 ਮੀਲ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਕੱਛ ਦੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਰਣ ਦੇ ਭਰ ਜਾਣ ਨਾਲ ਦਰਿਆ ਦਾ ਮੁਹਾਨਾ ਹੁਣ ਪੱਛਮ ਦੇ ਵੱਲ ਖਿਸਕ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜੇਹਲਮ, ਚਿਨਾਬ, ਰਾਵੀ, ਬਿਆਸ ਅਤੇ ਸਤਲੁਜ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਹਾਇਕ ਦਰਿਆ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਗਿਲਗਿਟ, ਕਾਬਲ, ਸਵਾਤ, ਕੁੱਰਮ, ਟੋਚੀ, ਗੋਮਲ, ਸੰਗਰ ਆਦਿ ਹੋਰ ਸਹਾਇਕ ਦਰਿਆ ਹਨ।
ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਖੁਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਭਿਆਨਕ ਹੜ੍ਹ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਰ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਨੀਵਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਆਲ ਭਰ ਨੀਵਾਂ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਤਲੁਜ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਦੇ ਸੰਗਮ ਦੇ ਕੋਲ ਸਿੰਧ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਪ੍ਰਯੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਉਪਲੱਬਧ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਕਣਕ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਕਪਾਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨਾਜਾਂ ਦੀ ਵੀ ਖੇਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਡੰਗਰਾਂ ਲਈ ਚਰਾਗਾਹਾਂ ਹਨ।
ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸੇਂਗੇ ਖਬਬ ਨਾਮਕ ਜਲਧਾਰਾ ਸਿੰਧੁ ਦਰਿਆ ਦਾ ਸਰੋਤ ਸਥਾਨ ਹੈ।
ਨੰਗਾ ਪਹਾੜ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਤੋਂ ਘੁੰਮ ਕੇ ਇਹ ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਾ ਕੇ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਉੱਤੇ ਬਣੇ ਭਾਖੜਾ-ਨੰਗਲ ਬੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਪਰਿਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲੀ ਹੈ।
ਵਿਤਸਤਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਿਰੀਨਗਰ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਭਾਸ਼ਾਵਿਗਿਆਨੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ /ਸ/ ਧੁਨੀ ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ /ਹ/ ਵਿੱਚ ਲੱਗਪਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਸਪਤ ਸਿੰਧੁ] ਅਵੇਸਤਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਹਪਤ ਹਿੰਦੂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਸ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਾਮ ਹਿੰਦ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਪਿਆ।
ਇਹੀ ਅੱਗੇ ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨੀ ਵਿੱਚ "ਇੰਡੋਸ" ਬਣ ਗਿਆ ਜਿਸਦਾ ਰੋਮਨੀ ਰੂਪ ਇੰਡੂਸ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਨ ਹੋਇਆ।
ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਕਮੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਖੜੀ ਚੜਾਈ ਉੱਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਨਾ ਇੱਕ ਦੁਸ਼ਕਰ ਕਾਰਜ ਹੈ।
ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਇੱਛਕ ਪਰਵਤਾਰੋਹੀਆਂ ਨੂੰ 1934 ਤੱਕ ਇਸ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਠੀਕ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਪਾਇਆ ਸੀ।
ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨੋਇਲ ਆਡੇਲ ਅਤੇ ਬਿਲ ਤੀਲਮੇਨ ਸਿਖਰ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਨੰਦਾਦੇਵੀ ਈਸਟ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲੀ ਸਫਲਤਾ 1939 ਵਿੱਚ ਪੋਲੇਂਡ ਦੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਮਿਲੀ।
ਇਸ ਅਭਿਆਨ ਵਿੱਚ ਏਨ . ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਸਿਖਰ ਤੱਕ ਪੁੱਜਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋਈ।
ਨੰਦਾਦੇਵੀ ਦੇ ਦੋਨਾਂ ਸਿਖਰ ਇੱਕ ਹੀ ਅਭਿਆਨ ਵਿੱਚ ਛੂਹਣ ਦਾ ਗੌਰਵ ਭਾਰਤ - ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਅਭਿਆਨ ਨੂੰ 1976 ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।
1981 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਰੇਖਾ ਸ਼ਰਮਾ, ਹਰਸ਼ਵੰਤੀ ਬਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਚੰਦਰਪ੍ਰਭਾ ਐਤਵਾਲ ਨਾਮਕ ਤਿੰਨ ਔਰਤਾਂ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਨੇ ਵੀ ਸਫਲਤਾ ਪਾਈ।
ਪਿੰਡਾਰਗੰਗਾ ਨਾਮ ਦੀ ਇਹ ਨਦੀ ਅੱਗੇ ਚਲਕੇ ਗੰਗਾ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਅਲਕਨੰਦਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਨੰਦਾਦੇਵੀ ਸਿਖਰ ਦੇ ਸਾਏ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਰੂਪਕੁੰਡ ਤੱਕ ਹਰ ਇੱਕ 12 ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਔਖਾ ਨੰਦਾਦੇਵੀ ਰਾਜਜਾਤ ਯਾਤਰਾਸ਼ਰਾੱਧਾਲੁਵਾਂਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਨੰਦਾਦੇਵੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਔਲੀ, ਬਿਨਸਰ ਜਾਂ ਕੌਸਾਨੀ ਆਦਿ ਸੈਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਵਿਨਾਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ, ਸ਼ੇਰਪਾ ਤੇਨਜਿੰਗ ਅਤੇ ਏਡਮੰਡ ਹਿਲੇਰੀ ਨਾਮਕ ਪਰਵਤਾਰੋਹੀਆਂ ਨੇ ਏਵਰੇਸਟ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫਤਹਿ ਕਰਣ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹਿਮਾਲਾ ਪਰਵਤਮਾਲਾ ਦੀ ਕੁੱਝ ਅਤੇ ਸਿਖਰਾਂ ਉੱਤੇ ਫਤਹਿ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਇੱਕ ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ੇਰਪਾ ਤੇਨਜਿੰਗ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਏਵਰੇਸਟ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਨੰਦਾਦੇਵੀ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਔਖਾ ਹੈ।
ਨੰਦਾ ਦੇਵੀ ਪਹਾੜ ਭਾਰਤ ਦੀ ਦੂਜੀ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ 23ਵੀਂ ਸਰਵੋੱਚ ਸਿੱਖਰ ਹੈ।
ਨੰਦਾ ਦੇਵੀ ਸਿਖਰ ਹਿਮਾਲਾ ਪਹਾੜ ਸ਼੍ਰੰਖਲਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰਾਂਚਲ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਗੌਰੀਗੰਗਾ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਿਗੰਗਾ ਘਾਟੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਇਸ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਫਤਹਿ ਅਭਿਆਨ ਵਿੱਚ 1936 ਵਿੱਚ ਨੋਇਲ ਆਡੇਲ ਅਤੇ ਬਿਲ ਤੀਲਮੇਨ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ ਸੀ।
ਪਹੜੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨੰਦਾਦੇਵੀ ਸਿਖਰ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਦਾ ਖੇਤਰ ਅਤਿਅੰਤ ਸੁੰਦਰ ਹੈ।
ਇਸ ਨੇਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਨੂੰ 1988 ਵਿੱਚ ਯੂਨੇਸਕੋ ਦੁਆਰਾ ਕੁਦਰਤੀ ਮਹੱਤਵ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਅਮਾਨਤ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।
1789 – ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਜਾਰਜ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।
1938 – ਅਡੋਲਫ ਹਿਟਲਰ ਨੇ ਜਰਮਨ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਪੂਰਾ ਕੰਟਰੋਲ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਖ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਨਾਜ਼ੀ ਅਫ਼ਸਰ ਤਾਈਨਾਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।
ਐਸ਼ ਵੈਡਨੈਸ ਡੇਅ-ਇਹ ਇਸਾਈ ਧਰਮ ਨਾਲ਼ ਜੁੜਿਆ ਦਿਵਸ ਹੈ, ਇਸ ਦਿਨ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਰਾਖ ਨਾਲ਼ ਮੱਥੇ ਵਿੱਚ ਕਰਾਸ(ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਜਾਂ ਉਹ ਸੂਲੀ ਜਿਸ 'ਤੇ ਯਿਸੂ ਮਸੀਹ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਦਿਵਸ ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ ਹੀ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ '10 ਮਾਰਚ' ਨਵੀਨਤਮ ਦਿਨ ਹੈ।
ਰੋਜ਼ਾ ਪਾਰਕਸ ਦਿਵਸ(ਰੋਜ਼ਾ ਪਾਰਕਸ ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜਿਕ ਹੱਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਲੜਨ ਵਾਲ਼ੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ)- - ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ।
ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਯਾਤਰਾ ਹੈ ਜੋ ਮਨੋਰੰਜਨ ਜਾਂ ਫੁਰਸਤ ਦੇ ਪਲਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਨਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੰਸਾਰ ਸੈਰ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੈਲਾਨੀ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਮ ਮਾਹੌਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਦੌਰਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਮਨੋਰੰਜਨ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਉਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸੈਰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਰਾਮਦੇਹ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਜੋਂ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਮਿਸਰ, ਥਾਈਲੈਂਡ ਅਤੇ ਕਈ ਟਾਪੂ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਫਿਜੀ ਲਈ ਸੈਰ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਕਿ ਆਪਣੇ ਮਾਲ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਤੋਂ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਰੋਜਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਸੈਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੇਵਾ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਸੇਵਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਰੂਜ ਪੋਤ ਅਤੇ ਟੈਕਸੀਆਂ, ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਜਿਵੇਂ ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਸਥਾਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਰਾਹੁਣਚਾਰੀ ਉਦਯੋਗ ਸੇਵਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਰਿਜੋਰਟ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਅਤੇ ਨੇ, ਸੰਨ ੧੯੪੧ ਵਿੱਚ ਸੈਰ ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੈਰ ਗੈਰ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਠਹਿਰਣ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਇਹ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਸਥਾਈ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕਮਾਈ ਦੀ ਕਿਸੇ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨਾਲਨਹੀਂ ਜੁੜੇ ਹਨ ੧੯੭੬ ਵਿੱਚ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਸੈਰ ਸੋਸਾਇਟੀ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਨਿਮਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ,' ਸੈਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੀ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਅਸਥਾਈ ਅਤੇ ਅਲਪਕਾਲਿਕ ਗਮਨ ਹੈ, ਪਤਿਏਕ ਗੰਤਵਿਅ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਣ ਦੇ ਦੋਰਾਨ ਪਰਯਟਕ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
੧੯੮੧ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੇਸ਼ਨਲ ਅਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਸਾਇੰਟਿਫਿਕ ਏਕਸਪਰਟਸ ਇਨ ਟੂਰਿਜਮ ਨੇ ਸੈਰ ਨੂੰ ਘਰ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਦੇ ਬਾਹਰ ਚਇਨਿਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।
ਭਾਰਤੀ ਪੂਰਬ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਭਾਂਤ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਸੁਖ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਤਸੱਲੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਲਈ ਸੈਰ ਨੂੰ ਅਤਿ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗੁਰੂਆਂ, ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਸੈਰ ਮਨੁੱਖ ਹਨੇਰ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੋਕੇ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗਾ।
ਪੱਛਮੀ ਵਿਦਵਾਨ ਸੰਤ ਆਗਸਟੀਨ ਨੇ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਸੈਰ ਦਰਸ਼ਨ ਗਿਆਨ ਹੀ ਅਧੂਰਾ ਹੈ।
ਪੰਚਤੰਤਰ ਨਾਮਕ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਵਿਧਾਕਤੀਮ ਸ਼ਿਲਪਂ ਤਾਵੰਨਾਪਿਅਨੋਤੀ ਮਾਨਵ: ਸੰਮਿਅਕ ਯਾਵਦ ਬਰਜਤੀ ਨਹੀਂ ਭੁਮੋ ਦੇਸ਼ਾ - ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ:।
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ੧੯੯੪ ਵਿੱਚ ਸੈਰ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਨੂੰ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ: ਘਰੇਲੂ ਸੈਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਕੇਵਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ, ਇਨਬਾਉਂਡ ਸੈਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੈਰ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ; ਅਤੇ ਆਉਟਬਾਉਂਡ ਸੈਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।
ਅਲਕਨੰਦਾ ਅਤੇ ਨੰਦਾਕਿਨੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ਉੱਤੇ ਬਸਿਆ ਪੰਜ ਪ੍ਰਯਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੰਦਪ੍ਰਯਾਗ ਦਾ ਮੂਲ ਨਾਮ ਕੰਦਾਸੁ ਸੀ ਜੋ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਵੀ ਮਾਮਲਾ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਹੈ।
ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਬਦਰੀਨਾਥ ਧਾਮ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਤੀਰਥਯਾਤਰਾ ਰਸਤਾ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪੈਦਲ ਤੀਰਥ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੇ ਠਹਿਰਣ ਅਤੇ ਅਰਾਮ ਕਰਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਚੱਟੀ ਸੀ।
ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਅਸਤ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਵਣਜ ਦੇ ਚੰਗੇ ਮੌਕੇ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਭੱਜਿਆ ਵਲੋਂ ਆਕੇ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਬਸ ਗਏ।
ਠੰਡ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਭੋਟੀਆਂ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਆਕੇ ਊਨੀ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇਵਸਤੁਵਾਂ, ਲੂਣ ਅਤੇ ਬੋਰੇਕਸ ਵੇਚਿਆ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਲਈ ਗੁੜ ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਾਮਾਨ ਖਰੀਦ ਲੈ ਜਾਂਦੇ।
ਕੁਮਾਊਂਨੀ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਜੁਟਾਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਏ ਜੋ ਬਦਰੀਨਾਥ ਤੱਕ ਸਾਮਾਨ ਪਹੁੰਚਾਣ ਅਤੇ ਤੀਰਥਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਜੁਟਕਰ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅੱਛਾ ਪੇਸ਼ਾ ਕੀਤਾ।
ਕਨਕ ਪਾਲ ਦੁਆਰਾ 9ਵੀਆਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਵੰਸ਼ ਪਾਲ ਯਾ ਪੰਵਾਰ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।
ਕਨਕ ਪਾਲ ਚਾਂਦਪੁਰ ਗੜੀ ਦੇ ਗੜਪਤੀ, ਭਾਨੂ ਪ੍ਰਤਾਪ, ਦੀ ਪੁਤਰੀ ਵਲੋਂ ਵਿਆਹ ਰਚਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਇੱਥੇ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬੰਨ ਗਿਆ।
ਉਸਦੇ 37ਵੇਂ ਵੰਸ਼ਜ, ਅਜੈ ਪਾਲ ਨੇ ਬਾਕੀ ਗੜਪਤੀਯੋਂ ਉੱਤੇ ਫਤਹਿ ਪਾਈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਲਗੜ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ੀਰੀਨਗਰ ਲੈ ਗਿਆ।
ਸਾਲ 1814 ਵਿੱਚ ਗੋਰਖੀਆਂ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਵਲੋਂ ਹੋਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾਵਾਂ ਇੱਕ-ਦੂੱਜੇ ਵਲੋਂ ਮਿਲਦੀ ਸੀ।
ਸੀਮਾ ਦੀਆਂ ਕਠਿਨਾਈਆਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਨੂੰ ਗੜਵਾਲ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਣ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸਾਲ 1803 ਵਿੱਚ ਬਿਰੇਹੀ ਹੜ੍ਹ ਨੇ ਇਸ ਕਾਰਿਆਕਲਾਪੋਂ ਉੱਤੇ ਅਸਥਾਈ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਹੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਵਗ ਗਿਆ।
ਤਦ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਉੱਤੇ ਬਸਨਾ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 105 ਸਾਲ ਪੁਰਾਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਜੋਕੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਸੜਕ ਦੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਹੈ।
ਗੜਵਾਲ ਦੇ ਬਾਕੀ ਭੱਜਿਆ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਨੰਦਪ੍ਰਯਾਗ ਵੀ ਸਰਵਪ੍ਰਥਮ ਕਤਿਊਰੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨਾਧੀਨ ਰਿਹਾ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਜੋਸ਼ੀਮਠ ਵਿੱਚ ਸੀ।
ਕਤਿਊਰੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਆਪ ਕੁਮਾਊਂ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਘਟਨਾਵਸ਼ ਉਹ ਕੁਝ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਹਾਰ ਹੋਏ।
ਸਾਲ 1815 ਵਿੱਚ ਗੋਰਖੀਆਂ ਨੂੰ ਗੜਵਾਲ ਵਲੋਂ ਖਦੇੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਬਰੀਟੀਸ਼ ਜਿਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੂਰਵੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ਚਿਮੀ ਗੜਵਾਲ ਦੇ ਦੋ ਭੱਜਿਆ ਵਿੱਚ ਬਾਂਟਾ ਗਿਆ।
ਪੂਰਵੀ ਗੜਵਾਲ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਕੇ ਇਸਨੂੰ ਬਰੀਟੀਸ਼ ਗੜਵਾਲ ਬਣਾਇਆ।
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਹਿਸਾਬ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੋੜ ਅਤੇ ਘਟਾਓ ਦੀ ਲੋੜ ਪਈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਕਗਣਿਤ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਣਿਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਸੰਖਿਆਂ ਜਾਂ ਅੰਕ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੂਜੀ ਸੰਖਿਆ ਜਾਂ ਅੰਕ ਨਾਲ ਘੱਟ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸੰਖਿਆ ਜਾਂ ਅੰਕ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜੀ ਸੰਖਿਆ ਜਾਂ ਅੰਕ ਨੂੰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਘਟਾਅ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਗਿਣਤੀ ਜਾਂ ਅੰਕ ਗਣਿਤ ਹਿਸਾਬ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੂਰਨ ਅੰਕਾਂ, ਜਾਂ ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਅੰਕ ਗਣਿਤ ਅਮਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ, ਵੰਡ, ਗੁਣਾ ਅਤੇ ਘਟਾਅ ਵਗੈਰਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਸੰਖਿਆ ਜਾਂ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਜਾਂ ਅੰਕ ਨੂੰ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਜੋੜ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਹਿਸਾਬ ਦੀ ਉਹ ਸ਼ਾਖਾ ਜੋ ਕਿ ਅੰਕਾਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਅੰਕ ਗਣਿਤ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਨਸਪਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਅਲੈਂਜੀਅਮ ਸੈਲਬੀਫੋਲੀਅਮ ਜਾਂ ਅਲੈਜੀਅਮ ਲੇਮਾਰਕੀ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਲੈਂਜੀਅਮ ਦੀਆਂ ਟਾਈਪ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਅਲੈਂਜੀਅਮ ਡੇਕਾਪੇਟਾਲੁਮ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੁਣ ਅਲੈਂਜੀਅਮ ਸੈਲਬੀਫੋਲੀਅਮ ਦੀ ਉੱਪ-ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਂਜ ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਨਾਮ ਹਨ ਜੋ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ - ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਅੰਕੋਟ, ਦੀਰਘਕੀਲ।
ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਛੇ ਇੰਚ ਲੰਮੀਆਂ ਅਪਲਕ, ਲੰਬਗੋਲ, ਨੁਕੀਲੀਆਂ ਜਾਂ ਹਲਕੀ ਨੋਕ ਵਾਲੀਆਂ, ਆਧਾਰ ਦੀ ਤਰਫ ਪਤਲੀਆਂ ਜਾਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਗੋਲਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮੁੱਖ ਸ਼ਿਰਾ ਤੋਂ ਪੰਜ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਠ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਸ਼ਿਰਾਵਾਂ ਨਿਕਲਕੇ ਪੂਰੇ ਪੱਤਰ ਦਲ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਪੰਖੜੀਆਂ ਏਕਾਂਤਰ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਅੱਧੇ ਇੰਚ ਲੰਬੇ ਪੇਟੀਓਡਾ ਦੁਆਰਾ ਬੂਟੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਬਾਹਰਲਾ ਦਲ ਰੋਮਦਾਰ ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਨਲੀਕਾਰ ਰਚਨਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਪਰਲਾ ਕਿਨਾਰਾ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਟਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸਦਾ ਫਲ ਬੇਰ ਕਹਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ 5/8 ਇੰਚ ਲੰਮਾ, 3/8 ਇੰਚ ਚੌੜਾ ਕਾਲ਼ਾ ਅੰਡਕਾਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਦਲਪੁੰਜ ਦੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਫਲ ਮੁਲਾਇਮ ਰੋਮਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਰੋਮ ਝੜ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਚਿਕਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਪਣੇ ਰੋਗ ਨਾਸ਼ਕ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪੌਦੇ ਦਾ ਚਿਕਿਤਸਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਹੈ।
ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਤਰਾਈ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਬਿਹਾਰ, ਬੰਗਾਲ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬਰਮਾ ਆਦਿ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੌਦਾ ਸੌਖਿਆਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੁੱਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਜਾਨ ਲਿਲੀ ਦੇ ਨਾਵਲ ‘ਯੂਫੁਇਸ’ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕਿਸ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ, ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮੱਤਭੇਦ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਯੁਫੁਇਸ ਦਾ ਚਰਚਾ ਜਰੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੇਹੱਦ ਬਣਾਵਟੀ ਅਤੇ ਆਲੰਕਾਰਿਕ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ ਗਦ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਉੱਤੇ ਇਸ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਸੀ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਰਬਾਰੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਸਜੀਵ ਅਤੇ ਯਥਾਰਥ ਚਿਤਰਣ ਹੈ।
ਅਲਿਜਾਬੈਥ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁੱਝ ਨੇ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਲਈ ਕਥਾਨਕ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ।
ਅਜਿਹੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਬਰਟ ਗਰੀਨ ਦਾ ‘ਪੈਡੋਸਟੋ’ਅਤੇ ਟਾਮਸ ਸ਼ਰਮ ਦੀ ‘ਰੋਜੇਲਿੰਡ’ ਉਲੇਖਣੀ ਹੈ।
ਟਾਮਸ ਨੈਸ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਥਾਕਾਰ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ।
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਵਲ ‘ਦ ਅਨਫਾਰਚੁਨੇਟ ਟਰੈਵੇਲਰ ਆਰ ਦ ਲਾਇਫ ਆਫ਼ ਜੈਕ ਵਿਲਟਨ’ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੇ ਬਹੁਰੂਪੀ ਚਿੱਤਰ ਹਨ।
ਕਥਾ ਦਾ ਨਾਇਕ ਵਿਲਟਨ ਦੇਸ਼ - ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ - ਫਿਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਥਾਨਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵਚਿੱਤਰ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਗੁੱਝਾ ਹੈ।
ਅਲਿਜਾਬੈਥ ਯੁਗੀਨ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚ ਟਾਮਸ ਡੇਲਾਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਵਲ ‘ਜੈਕ ਆਵ ਨਿਊਵਰੀ’ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਜੁਲਾਹੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਕੇ ਅਮੀਰ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਹੈ।
17ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਰੁਮਾਂਸ ਦਾ ਪੁਨਰੋਥਾਨ ਹੋਇਆ, ਅਜਿਹੀ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਉਪਹਾਸ ‘ਡਾਨ ਕਵਿਗਜੋਟ ’ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਜਾਨ ਬੰਨਿਨ ਦਾ ਨਾਵਲ ‘ਦਿ ਪਿਲਗਰਿੰਸ ਪ੍ਰੋਗਰੇਸ’ਸੀ।
ਇਹ ਕਥਾ ਰੂਪਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਥਾ ਨਾਇਕ ਈਸਾਈ ਅਨੇਕ ਬਾਧਾਵਾਂ ਦਾ ਸਾਮਣਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਲਕਸ਼ ਤੱਕ ਪੁੱਜਦਾ ਹੈ।
ਡਿਫੋ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ।
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੀ ਭਾਂਤੀ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਸੀ।
ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ।
ਸਵਿਫਟ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ ‘ਗੁਲੀਵਰ'ਜ ਟਰੈਵਲਜ’ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਉੱਤੇ ਕਠੋਰ ਵਿਅੰਗ ਚੋਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਵਿਅੰਗ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰਕੇ ਅਨੇਕ ਪੀੜੀਆਂ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਰਸ ਲਿਆ ਹੈ।
18ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਵਖਾਇਆ।
ਰਿਚਰਡਸਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲਾਂ ਨਾਲ ਮੱਧ ਵਰਗ ਦੇ ਨਵੇਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਰਜੇਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਨਾਵਲਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ - ‘ਪੈਮੇਲਾ’, ‘ਕਲੈਰਿਸਾ ਹਾਲਾਂ’ਅਤੇ ‘ਸਰ ਚਾਰਲਸ ਗਰਾਂਡੀਸਨ’।
ਰਿਚਰਡਸਨ ਦੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਭਾਵੁਕਤਾ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨੈਤਿਕਤਾ ਸ਼ੱਕੀ ਸੀ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੁਟੀਆਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਲਈ ਫੀਲਡਿੰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ, ‘ਜੋਜੇਫ ਐਂਡਰਿਊਜ’, ‘ਟਾਮ ਜੋਨਸ’, ‘ਏਮਿਲਿਆ’ਅਤੇ ‘ਜੋਨੇਥਨ ਵਾਇਲਡ’ਲਿਖੇ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ ਧਰਾਤਲ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਠੋਸ ਪਰੰਪਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।
18ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਜਿਹਨਾਂ ਚਾਰ ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਮੀਰ ਕੀਤਾ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹੋਰ ਨਾਮ ਸਮਾਲੇਟ ਅਤੇ ਸਟਰਨ ਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਾਵਲ ਸੀ ਗੋਲਡਸਮਿਥ ਦਾ ‘ਦਿ ਵਿਕਾਰ ਆਵ ਵੇਕਫੀਲਡ’।
ਸਰ ਵਾਲਟਰ ਸਕਾਟ ਅਤੇ ਜੇਨ ਮਾਸਟਿਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ ਦੀ ਨਿਧੀ ਹਨ।
ਸਕਾਟ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਇਤਹਾਸ ਦਾ ਕਲਪਨਾਰੰਜਿਤ ਅਤੇ ਰੋਮਾਨੀ ਚਿਤਰਣ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ।
ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਜਨਜੀਵਨ ਦਾ ਅਨੂਪਮ ਅੰਕਨ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਆਇਵਨਹੋ’, ‘ਕੇਨਿਥਵਰਥ’ਅਤੇ ‘ਦਿ ਟੈਲਿਸਮਾਨ’ਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿਧੀ ਹੈ।
ਜੇਨ ਆਸਟਿਨ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਪ੍ਰਾਇਡ ਐਂਡ ਪ੍ਰੇਜੁਡਿਸ’, ‘ਏਮਾ’ਅਤੇ ‘ਪਰਸੁਏਸ਼ਨ’ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਸਿਧੀ ਹੈ।
19ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਅੱਪੜਿਆ।
ਇਸ ਯੁੱਗ ਦੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਨਾਵਲਕਾਰ ਜਾਰਜ ਇਲਿਅਟ, ਜਾਰਜ ਮੇਰੇਡਿਕ, ਟਰੋਲੋਪ, ਹੇਨਰੀ ਜੇਮਸ ਆਦਿ ਹੈ।
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਕਵਿਕ ਦੇ ਸਮਾਨ ਅਮਰ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੀ ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਸਿਮਰਤੀ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਘਰ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਡਿਕੇਂਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਲ ਦੀਆਂ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਕਠੋਰ ਚੋਟ ਕੀਤਾ।
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬੱਚੀਆਂ ਦੀ ਵੇਦਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਿਕ ਪਰਕਾਸ਼ਨ ਦਿੱਤੀ।
ਕਨੂੰਨ ਦੀਆਂ ਉਲਝਨਾਂ, ਸਰਕਾਰੀ ਦਫਤਰਾਂ ਕੇਚਕਰ, ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਜਦੂਰਾਂ ਦੇ ਕਸ਼ਟ ਆਦਿ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਡਿਕੇਂਸ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਸ਼ਕਤ ਅੰਕਨ ਹੈ।
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਪਿਕਨਿਕ ਪੇਪਰਸ’, ‘ਆਲਿਵਰ ਟਵਿਸਟ’, ‘ਓਲਡ ਕਿਊਰਿਆਸਿਟੀ ਸਰਾਪ’, ‘ਡੇਵਿਡ ਕਾਪਰਫੀਲਡ’, ‘ਏ ਟੇਲ ਆਵ ਟੂ ਸਿਟੀਜ’, ‘ਗਰੇਟ ਏਕਸਪੇਕਟੇਸ਼ੰਸ’, ਆਦਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਡਿਕੇਂਸ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਥੈਕਰੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਯੁੱਗ ਦੇ ਉਮੰਗੀ ਅਤੇ ਪਖੰਡੀ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਠੋਰ ਚੋਟ ਕੀਤੇ।
ਥੈਕਰੇ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਟਾਕਰੇ ਤੇ ਘੱਟ ਹੈ, ਪਰ ਅੱਧੇ ਦਰਜਨ ਸਮਰਣੀਏ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬੇਕੀ ਸ਼ਾਰਪ ਅਤੇ ਬਿਟਰਿਕਸ ਜਿਵੇਂ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਕ ਅੰਕਨ ਕੀਤਾ।
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਵੈਨਿਟੀ ਫੇਇਰ’, ‘ਹੇਨਰੀ ਏਸਮੰਡ’, ‘ਪੇਂਡੇਨਿਸ’ ਅਤੇ ‘ਦਿ ਨਿਊਕੰਸ’ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦੇ ਹਨ।
ਵਿਕਟੋਰਿਆ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਕੀਤਾ।
ਡਿਜਰੇਲੀ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ, ਬੁਲਬਰ ਲਿਟਨ ਨੇ ‘ਦਿ ਲਾਸਟ ਡੇਜ ਆਵ ਪਾਂਪੇਈ’ਦੇ ਵਲੋਂ ਸਫਲ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ।
ਚਾਰਲਸ ਕਿੰਗਸਲੀ ਨੇ ‘ਵੇਸਟਵਰਡ’ਹੋ ਅਤੇ ‘ਹਿਪੈਸ਼ਿਆ’ਦੇ ਵਲੋਂ ਉੱਤਮ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਨਾਵਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ।
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਚਾਰਲਸ ਰੋਡ , ਚਾਰਲੇਟ ਬਰੌਂਟੇ , ਐਮਿਲੀ ਬਰੌਂਟੇ , ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗੈਸਕੇਲ , ਵਿਲਕੀ ਕਾਲਿੰਸ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਮਰਣੀਏ ਹੈ।
ਜਾਰਜ ਇਲਿਅਟ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਾਲ ਦੇ ਪਰਵਾਹ ਨੇ ਅੱਜ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਮੁੱਲ ਘੱਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਫਲ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਸਾਇਲਸ ਮਾਰਨਰ’, ‘ਐਡਮ ਬੀਡ’, ‘ਦਿ ਮਿਲ ਆਨ ਦਿ ਫਲਾਸ’ਅਤੇ ‘ਰਾਮੋਲਾ’ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।
ਐਂਟਨੀਟਰੌਲੌਪ ਨੇ ਬਾਰਸੇਟ ਨਾਮ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਅੰਤਰੰਗ ਚਿਤਰਣ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਕਾਮੀ ਰੰਗ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਨਾਵਲ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇੱਜ਼ਤ ਵਾਲਾ ਕੀਤਾ।
ਮੇਰੇਡਿਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਉਲਝਨਾਂ ਦੀ ਮਨਭਾਉਂਦਾ ਵਿਆਖਿਆ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਗੁੱਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਣ ਦੀ ਯਤਨ ਹੇਨਰੀ ਜੇਮਸ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਅੰਤਰਮੁਖੀ ਰੂਪ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਟਾਮਸ ਹਾਰਡੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਉੱਤੇ ਕਠੋਰ ਠੋਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਕਮਜੋਰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਦਿ ਰਿਟਰਨ ਆਵ ਦਿ ਨੇਟਿਵ’, ‘ਦਿ ਮੇਅਰ ਆਵ ਕੈਸਟਰਬਰਿਜ’, ‘ਟੇਸ’, ਅਤੇ ‘ਜਿਊਡ ਦਿ ਆਬਸਕਯੋਰ’ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਰਫ ਤਾਂ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਵਾਦ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਵਧਾ ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ‘ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ’ਨਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦਾ ਉਦਏ ਹੋਇਆ . ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੂਖਮ ਪਰ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸੱਮਝਣ ਦੀ ਯਤਨ, ਦਾ ਵੀ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ।
ਜੇਮਸ ਜਵਾਇਸ ਰਚਿਤ ‘ਯੂਲਿਸੀਜ’ਨਾਵਲ ਮਨ ਦੇ ਸੂਖਮ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਵਪਾਰਾਂ ਦਾ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਵਰਜੀਨਿਆ ਵੁਲਫ ਅਤੇ ਡਾਰੋਥੀ ਰਿਚਰਡਸਨ ਵੀ ‘ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ’ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਅਪਨਾਤੀ ਹੈ।
ਏਚ . ਜੀ . ਵੇਲਸ , ਆਰਨਲਡ ਬੈਨੇਟ ਅਤੇ ਜਾਨ ਗਾਲਸਵਰਦੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਕਰਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵੇਲਸ ਸਾਮਾਜਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ।