polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ।
ਆਪਣੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਬਣੇ।
ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਉੱਜੜੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਪੁਨਰਵਾਸ, ਚੰਡੀਗੜ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜੀਕਰਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਕਾਰਨ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਦੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਆਪਣਾ ਘਰ ਖਰੜ ਵਿੱਚ 8 ਏਕੜੀ ਭੂਮੀ ਵਾਲੇ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ।
ਡਾ. ਰੰਧਾਵਾ ਵਰਗੇ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਦਕਾ ਹੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਜੜ ਕੇ ਆਏ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਦੇ ਮੁੜ ਵਸੇਬੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲੀ ਤੇ ਕੇਵਲ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਜੜੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦਾ ਵਸੇਬਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਆਏ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬਲਦ, ਬੀਜ, ਖੇਤੀ ਸੰਦ ਖਰੀਦਣ ਤੇ ਖੂਹ ਲਗਵਾਉਣ ਲਈ ਕਰਜ਼ੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਆਇਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ਸਾਹਿਤ ਸੇਵਾ ਸਨਮਾਨ, ਇੰਡੀਅਨ ਸਟੈਂਡਰਜ਼ ਇੰਸਟੀਚਿਊਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਫ਼ੈਲੋਸ਼ਿਪ, ਕਾਇਲ ਐਗਰੀ-ਹੌਰਟੀਕਲਰਚਰਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, ਕਲਕਤਾ ਵੱਲੋਂ ਗੋਲਡ ਮੋਡਲ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਦੀ ਉਪਾਧੀ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਕੋਆਪ੍ਰੇਟਿਵ ਫ਼ਰੂਟ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਉਦੈਪੁਰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵੱਲੋਂ ਡਾ. ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਮਾਨਰਥ ਡਿਗਰੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਡੀ.ਐਸ.ਸੀ. ਦੀ ਮਾਨਾਰਥ ਡਿਗਰੀ, ਦਿੱਲੀ ਹੌਰਟੀਕਲਚਰਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਵਲੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪਰਮਵੀਰ ਅਵਾਰਡ, ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲੋਂ ਫ਼ੈਲੋਸ਼ਿਪ, ਤੀਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਬੈਂਕਾਕ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਅਵਾਰਡ, ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟ ਹੋਰਟੀਕਰਲਚਰਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨ।
ਰੰਧਾਵਾ ਦਾ ਜਨਮ ਜ਼ੀਰਾ ਵਿਖੇ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਮਾਤਾ ਬਚਿੰਤ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ।
ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਂ ਐਮ. ਐੱਸ. ਰੰਧਾਵਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਵਲ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸੀ।
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਉਜੜੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇ ਮੁੜ ਵਸੇਬੇ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰੇ ਇਨਕਲਾਬ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਅਦਾ ਕੀਤੀਆਂ।
ਉਹ ਇੱਕ ਕੁਸ਼ਲ ਪ੍ਰਬੰਧਕ, ਵਧੀਆ ਇਨਸਾਨ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਸਨ।
ਸ਼ੱਕਰ ਰੋਗ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਲਹੂ - ਸ਼ਕਰ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਨਾਰਮਲ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਰ ਦਾ ਪੱਧਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਨਾਰਮਲ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉੱਚ ਲਹੂ ਗੁਲੂਕੋਜ ਜਿਆਦਾ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉੱਚ ਗੁਲੂਕੋਜ, ਲਹੂ ਨਲਕੀਆਂ, ਗੁਰਦੇ, ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਤੰਤੂਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਖਰਾਬੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਤੰਤੂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀਆਂ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਪੈਰਾਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹੋਰ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਚੱਲੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਲਹੂ ਨਲਕੀਆਂ ਦੇ ਰੋਗ ਨਾਲ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਾਸਾ ਮਰਨ ਅਤੇ ਸੰਚਰਣ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹੂ ਨਲਕੀਆਂ ਦੀ ਖਰਾਬੀ , ਅੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਲੈਨਜ ਉੱਤੇ ਬਦਲੀ ਛਾਉਣਾ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਗੁਰਦਿਆਂ ਦੀ ਖਰਾਬੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਗੁਰਦੇ ਲਹੂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਪਸ਼ਿਸ਼ਟ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਸਫਾਈ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ - ਵਾਰ ਪੇਸ਼ਾਬ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿਣਾ , ਤਵਚਾ ਵਿੱਚ ਖੁਰਕ ਹੋਣਾ, ਧੁੰਦਲਾ ਦਿਖਣਾ, ਥਕਾਣ ਅਤੇ ਕਮਜੋਰੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ, ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਸੁੰਨ ਹੋਣਾ, ਪਿਆਸ ਜਿਆਦਾ ਲਗਣਾ, ਜਖਮ ਭਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਲਗਣਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਭੁੱਖ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ, ਭਾਰ ਘੱਟ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਤਵਚਾ ਵਿੱਚ ਸੰਕਰਮਣ ਹੋਣਾ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ।
ਉਪਰੋਕਤ ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ - ਨਾਲ ਜੇਕਰ ਤਵਚਾ ਦਾ ਰੰਗ, ਕਾਂਤੀ ਜਾਂ ਮੋਟਾਈ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਵਿਖੇ, ਕੋਈ ਚੋਟ ਜਾਂ ਫਲੂਹੇ ਠੀਕ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗੇ, ਕੀਟਾਣੂ ਸੰਕਰਮਣ ਦੇ ਅਰੰਭ ਦਾ ਚਿਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਾਲੀਪਨ, ਸੋਜ, ਫੋੜਾ ਜਾਂ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਤਵਚਾ ਗਰਮ ਹੋਵੇ, ਉਰੁਮੂਲ, ਜਨਮ ਜਾਂ ਗੁਦਾ ਰਸਤਾ, ਬਗਲਾਂ ਜਾਂ ਮੰਮੀਆਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਅਤੇ ਉਗਲਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਖੁਜਲਾਹਟ ਹੋਵੇ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲਾ ਸੰਕਰਮਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਨਾ ਭਰਨ ਵਾਲਾ ਘਾਉ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਸੰਪਰਕ ਕਰੇ।
ਸ਼ੱਕਰ ਰੋਗ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਊਰਜਾ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਮ ਪਰਿਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ।
ਭੋਜਨ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਜਾਕੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਬਾਲਣ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਲੂਕੋਜ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਗੁਲੂਕੋਜ ਲਹੂ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਲੱਖਾਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਜਦਾ ਹੈ।
ਪੈਂਕਰੀਆ ਉਹ ਅੰਗ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਖਾਸ ਰਸਾਇਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਨਸੂਲਿਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਇਸ ਗੁਲੂਕੋਜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।
ਗੁਲੂਕੋਜ ਛੋਟੀਆਂ ਲਹੂ ਨਲਕੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਹਰ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ਿਕਾ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਇਸਤੋਂ ਊਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਪਰਿਕਿਰਿਆ ਦੋ ਵਲੋਂ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਗੁਲੂਕੋਜ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੱਕਰ ਰੋਗ ਜਾਂ ਮਧੂਮੇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਖੂਨ ਵਿਚਲੀ ਖੰਡ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਨਹੀ ਕਰਦਾ।
ਇਹ ਰੋਗ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪੈਂਕਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਇਨਸੂਲਿਨ ਦਾ ਰਿਸਾਉ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਗੁਲੂਕੋਜ ਦਾ ਪੱਧਰ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਮਰੀਜਾਂ ਵਿੱਚ ਲਹੂ ਕੋਲੇਸਟਰਾਲ, ਚਰਬੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵੀ ਗ਼ੈਰ-ਮਾਮੂਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਦੇ ਮਰੀਜਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਖਾਂ, ਗੁਰਦੇ, ਤੰਤੂ, ਦਿਮਾਗ, ਅਤੇ ਦਿਲ ਤੇ ਮਾਰੂ ਅਸਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਇਸ ਗੰਭੀਰ ਰੋਗ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੱਕਰ ਰੋਗ ਵਿੱਚ ਇਨਸੂਲਿਨ ਦੀ ਕਮੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਗੁਲੂਕੋਜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨਸੂਲਿਨ ਦੇ ਅਣਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਗੁਲੂਕੋਜ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦਾ।
ਇਨਸੂਲਿਨ ਇੱਕ ਦਵਾਰ ਰਖਿਅਕ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਲੂਕੋਜ ਨੂੰ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂਕਿ ਊਰਜਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕੇ।
ਜੇਕਰ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ - ਨਾਲ ਹੋਰ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਗੁਲੂਕੋਜ ਦੇ ਵੱਧਦੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਹਾਲਤ ਉਸ ਪਿਆਸੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਪਾਣੀ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਸ ਰੋਗ ਵਿੱਚ ਪੈਂਕਰੀਆ ਇਨਸੂਲਿਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਇਨਸੂਲਿਨ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਅਸਰ ਖੋ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਪੈਂਕਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਛੁੱਟ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੀ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਗੁਲੂਕੋਜ ਦਾ ਪੱਧਰ ਅਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ੱਕਰ ਰੋਗ ਵਿੱਚ ਜੇਨੇਟਿਕ ਕਾਰਨ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹਨ।
ਇਹ ਵਿਅਸਕਾਂ ਅਤੇ ਮੋਟਾਪੇ ਨਾਲ ਗਰਸਤ ਆਦਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ - ਹੌਲੀ ਆਪਣੀ ਜੜ੍ਹਾਂ ਜਮਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੱਕਰ ਰੋਗ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਊਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਠਿਨਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਰ ਸਾਰਾ ਗੁਲੂਕੋਜ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀ ਜਾਂਦਾ ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ :
ਇਨਸੂਲਿਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਥੋੜੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਰਿਸੈਪਟਰਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪੂਰੇ ਗੁਲੂਕੋਜ ਨੂੰ ਜਜਬ ਕਰ ਸਕਣ ਲਈ ਰਿਸੈਪਟਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੱਕਰ ਰੋਗ ਵਿੱਚ ਪੈਂਕਰੀਆ ਇਨਸੂਲਿਨ ਨਾਮਕ ਹਾਰਮੋਨ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਪਾਉਂਦਾ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਗੁਲੂਕੋਜ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਊਰਜਾ ਨਹੀਂ ਦੇ ਪਾਉਂਦੇ।
ਇਸ ਟਾਈਪ ਵਿੱਚ ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਗੁਲੂਕੋਜ ਦਾ ਪੱਧਰ ਆਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਨੇਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਇਨਸੂਲਿਨ ਦੇ ਇੰਜੇਕਸ਼ਨ ਲੈਣ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
ਸਾਡੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੱਤ ਹੈ, ਇਹੀ ਕਲੋਰੀ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।
ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ ਪਾਚਣ ਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਪੁੱਜਦੇ ਹੀ ਗੁਲੂਕੋਜ ਦੇ ਛੋਟੇ - ਛੋਟੇ ਕਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ ਲਹੂ ਪਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਭੋਜਨ ਲੈਣ ਦੇ ਅੱਧੇ ਘੰਟੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਗੁਲੂਕੋਜ ਦਾ ਪੱਧਰ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋ ਘੰਟੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਲਾਂ ਬਧੀ ਜੇਕਰ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਗੁਲੂਕੋਜ ਦਾ ਪੱਧਰ ਵਧਿਆ ਰਹੇ ਤਾਂ ਹਰ ਇੱਕ ਅੰਗ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਲਹੂ ਨਲਕੀਆਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ ਮਾਇਕਰੋ ਏੰਜਯੋਪੈਥੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤੰਤਰਿਕਾਤੰਤਰ ਦੀ ਖਰਾਬੀ ‘ਨਿਊਰੋਪੈਥੀ, ਗੁਰਦੀਆਂ ਦੀ ਖਰਾਬੀ ‘ਨੇਫਰੋਪੈਥੀ ਅਤੇ ਨੇਤਰਾਂ ਦੀ ਖਰਾਬੀ ‘ਰੇਟੀਨੋਪੈਥੀ’ਕਹਿਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 15 - 30 ਉਮਰ ਵਰਗ ਦੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰੀਆਂ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਗਰਸਤ ਹਨ।
ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੈਂਕਰੀਆ ਲੋੜੀਂਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਇਨਸੂਲਿਨ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਪਾਉਂਦਾ।
ਰੋਗੀਆਂ ਦੇ ਵਿਪਰੀਤ ਇਸ ਰੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਨਸੂਲਿਨ ਦੇ ਇੰਜੇਕਸ਼ਨ ਬੰਦ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਕੀਟੋਏਸਿਡੋਸਿਸ ਵਿਕਸਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾਉਂਦਾ।
ਜਦੋਂ ਰੋਗੀ ਨੂੰ 75 ਗਰਾਮ ਗੁਲੂਕੋਜ ਦਾ ਘੋਲ ਪਿਆਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਗੁਲੂਕੋਜ ਦਾ ਪੱਧਰ ਆਮ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕਰ ਰੋਗ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਹਾਲਤ ਆਈ ਟੀ ਜੀ ਕਹਿਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਰੋਗੀ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਸ਼ੱਕਰ ਰੋਗ ਦੇ ਲੱਛਣ ਵਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਪਰ ਅਜਿਹੇ ਰੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕਰ ਰੋਗ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ੱਕਰ ਰੋਗ ਜੈਸਟੇਸ਼ਨਲ ਡਾਇਬਿਟੀਜ ਕਹਿਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸਦੇ ਦੌਰਾਨ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕਰ ਰੋਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਔਲਾਦ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ੱਕਰ ਰੋਗ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਦੇਹ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦਵਾਰ ਰਿਸਾਉ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਗੁਲੂਕੋਜ ਦਾ ਪੱਧਰ ਵੱਧ ਕੇ 140 ਮ ਗ / ਡੈ ਲਿ ਤੋਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ੱਕਰ ਰੋਗ ਦਾ ਰੋਗੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਚੇਤ ਰੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੱਧਰ ਵੱਧ ਕਰ 500 ਮ ਗ / ਡੈ ਲਿ ਤੱਕ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦਾ ਗੁਲੂਕੋਜ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਓਨੀ ਊਰਜਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੱਲ ਸਕੇ।
ਜਦੋਂ ਹੋਰ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੱਕਰ ਰੋਗ ਹੋ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਡਾਇਬਿਟੀਜ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੈਂਕਰੀਆ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਇਨਸੂਲਿਨ ਦਾ ਰਿਸਾਉ ਗ਼ੈਰ-ਮਾਮੂਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ–
ਜਿਆਦਾਤਰ ਰੋਗੀ ਆਪਣਾ ਭਾਰ ਘਟਾ ਕੇ, ਨੇਮੀ ਖਾਣਾ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਰੋਗ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
2 ਐਨ ਆਈ ਡੀ ਡੀ ਐਮ ਨਾਨ ਇਨਸੂਲਿਨ ਡਿਪੇਂਡੇਂਟ ਡਾਇਬਿਟੀਜ ਮੇਲਾਇਟਸ ਟਾਈਪ– ॥
ਅਜਿਹੇ ਵਾਕਾਂ ਲਈ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਰਤਾ ‘’ ਸਤਹੀ ਪੱਧਰ ਕਾਲ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿਂ ਸਾਧਾਰਣ ਕਾਰਕ ਦਾ ਸਰੋਤ ਕਾਲ ਹੀ ਹੈ।
ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਧਾਰਣ ਕਾਰਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋਵੇ ਇਸ ਲਈ ਕਾਰਕ ਨੂੰ ਕਰਤਾ ਨਾਂਵ ਵਾਕੰਸ਼ ਦੇ ਸਥਾਂਨਤਰ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਕ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਿੱਛੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਕ “ਉਸਨੇ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹੀ ਹੈ“ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾ “ਉਸਨੇ” ਸਕਰਮਕ ਕਾਰਕ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਧਾਰਣ ਕਾਰਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰ ਕੇ ਮਿਸਾਲ ਲਈ ਇਹ ਮੰਨਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਂਵ ਵਾਕੰਸ਼ “ਉਸਨੂੰ’ ਸਤਹੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਕਾਲ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਨਾਂਵ ਵਾਕੰਸ਼ ਅਜਿਹੇ ਸਥਾਂਨਤਰ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਕ ਵਜੋਂ ਐਕਸਟੈਂਡਿਡ ਪ੍ਰੋਜੈਕਸ਼ਨ ਸਿੱਧਾਂਤ ਨੂੰ ਪਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ‘ਹਰ ਇੱਕ ਵਾਕ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੋਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ’।
ਜੇ ਇਸ ਵਾਕ ਦੀ ਸਤਹੀ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਵਾਕ ਦਾ ਕਰਤਾ ‘ਉਸਨੇ’ ਕਾਲ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵਿਆਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਿਯਮ ਰੂਪਾਂਤਰੀ ਵਿਆਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀੰ ਹੈ ਜੋ ਨਾਂਵ ਵਾਕੰਸ਼ ‘ਉਸਨੇ’ ਨੂੰ ਕਾਲ ਦੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਕਰੇ।
ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਰਗੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਕਾਰਕ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਕ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਆਕਣਕ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰੇਰਕ ਵੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹੇ ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਗੰਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾ ਸਾਧਾਰਣ ਕਾਰਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਐਕਸਟੈਂਡਿਡ ਪ੍ਰੋਜੈਕਸ਼ਨ ਸਿੱਧਾਂਤ ਅਤੇ ਵਾਕੰਸ਼ ਉਸਾਰੀ ਨਿਯਮ ਜਾਂ ਵਾਕੰਸ਼ ਬਣਤਰ ਨਿਯਮ ਜਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਕਿਸੇ ਵਾਕ ਦੀ ਵਾਕੰਸ਼ ਬਣਤਰ ਨਿਯਮ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪਰ ਵਾਕ ਵਾਕ ਵਿੱਚਲੇ ਕੁੱਝ ਵਾਕੰਸ਼ ਅਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗਹਿਨ ਬਣਤਰ ‘ਤੇ ਖਾਲੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸਨੂੰ ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਹਿੰਦ-ਈਰਾਨੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਉਪਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਫਾਰਸੀ ਨੂੰ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੱਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਹ ਅਰਬੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਭਿੰਨ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਹੈ।
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਿਲਦੇ - ਜੁਲਦੇ ਸਜਾਤੀ ਸ਼ਬਦ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜੋ ਦੋਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਅਮਾਨਤ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਫ਼ਤਾ/ਹਫਦਾ, ਨਰ/ਨਰ , ਦੂਰ/ਦੂਰ, ਹਸਤ/ਦਸਤ , ਸ਼ਤ/ਸਦ , ਆਪ/ਆਬ , ਹਰ/ਜ਼ਰ , ਮੈਯ/ਮਦ/ਮਧੂ , ਅਸਤੀ/ਅਸਤ , ਰੋਚਨ/ਰੋਸ਼ਨ , ਇੱਕ/ਯੇਕ, ਕਪਿ/ਕਪਿ , ਦੰਤ /ਦੰਦ , ਮਾਤਾ/ਮਾਦਰ, ਪਿਤ੍ਰ/ਪਿਦਰ, ਭਰਾਤ੍ਰ/ਬਰਾਦਰ , ਦੁਹਿਤ੍ਰ/ਦੁਖ਼ਤਰ , ਵੰਸ਼/ਬੱਚ/ਬੱਚਾ, ਸ਼ੁਕਰ/ਖ਼ੂਕ , ਅਸਵ/ਅਸਬ , ਗੌ/ਗਊ , ਜਨ/ਜਾਨ , ਭੂਤ/ਬੂਦ , ਦਦਾਮਿ/ਦਾਦਨ , ਯੁਵਨ/ਜਵਾਨ, ਨਵ/ਨਵ ਅਤੇ ਸਮ/ਹਮ ।
ਫ਼ਾਰਸੀ , ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਇਰਾਨ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ, ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਅਤੇ ਉਜਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।
ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ ਨਾਲ ਇਹ ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਹਿੰਦ-ਈਰਾਨੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਈਰਾਨੀ ਉਪਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਰਿਆ ਵਾਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਮਿਲਦੀ-ਜੁਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਫਾਰਸੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਰਬਾਰੀ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਲਿਖਾਈ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।
ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਦਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦਰੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦਾ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਸ਼ਬਦ ਸੀ ਪਰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਕੁਝ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਨਾਮ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾ ਰਹੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਦੋ ਦਫ਼ਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਤਾਜਿਕੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਇੱਕ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਅਤੇ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਰਸ਼ੀਅਨ: ਯੂਨਾਨੀ ਲੋਕ ਫ਼ਾਰਸ ਨੂੰ ਪਰਸ਼ੀਆ ਆਖਦੇ ਸਨ ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਦੀ ਬੋਲੀ ਪਰਸ਼ੀਅਨ ਕਹਾਈ।
ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਹਾਲ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਥੰਮ੍ਹ ਇਸਨੂੰ ਅਤੇ ਜਿਆਦਾ ਖੂਬਸੂਰਤ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗੋਪੁਰਮ ਉੱਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਚੰਗੀ ਤਸਵੀਰਾਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਫਗਣ ਮਹੀਨਾ ਵਿੱਚ ਹਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਕਨਕਚਲਪਥੀ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਜਾਤਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕਿਲੇ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਕਿਸਨੇ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ।
ਲੇਕਿਨ ਅਜਿਹਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕਿਲੇ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਟੀਪੂ ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ 1786 ਈ . ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ।
ਇਸ ਕਿਲੇ ਦਾ ਜਦੋਂ ਪੁਨਰਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਇਸਦੇ ਲਈ ਫਰੇਂਚ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਗਈ ਸੀ।
ਅਜਿਹਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਤ ਕਣਕ ਮੁਨੀ ਨੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਮਹਾਦੇਵ ਮੰਦਿਰ ਚਾਲੁਕਯੋਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਮੰਦਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਥੰਮ੍ਹ ਹਾਲ ਹੈ ਜਿਨੂੰ 68 ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਆਂਗ ਸਾਨ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਬਰਮੀ ਫੌਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਯੁਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਨਾਲ 1947 ਵਿੱਚ ਬਰਮਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਖਿਨ ਚੀ ਅਤੇ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਆਂਗ ਸਾਨ ਲਿਨ ਅਤੇ ਆਂਗ ਸਾਨ ਊ ਦੇ ਨਾਲ ਰੰਗੂਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ।
ਨਵੀਂ ਬਰਮੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਗਠਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸੂ ਦੀ ਦੀ ਮਾਂ ਖਿਨ ਚੀ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ।
ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਰਹੀ ਆਂਗ ਸਾਨ ਸੂ ਚੀ ਨੇ ਲੇਡੀ ਸਰੀਰਾਮ ਕਾਲਜ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ 1964 ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।
ਸੂ ਚੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸੇਂਟ ਹਿਊਗ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ 1969 ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
1972 ਵਿੱਚ ਆਂਗ ਸਾਨ ਸੂ ਚੀ ਨੇ ਤਿੱਬਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਭੁਟਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਡਾ. ਮਾਇਕਲ ਐਰਿਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।
ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬੇਟੇ, ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਐਰਿਸ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ।
ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਲੰਦਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਕੂਲ ਓਰੀਐਂਟਲ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਨ ਸਟਡੀਜ ਵਿੱਚੋਂ 1985 ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
1988 ਵਿੱਚ ਸੂ ਚੀ ਬਰਮਾ ਆਪਣੀ ਬੀਮਾਰ ਮਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਪਰਤ ਆਈ, ਲੇਕਿਨ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲੋਕਤੰਤਰ ਸਮਰਥਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਈ।
1995 ਵਿੱਚ ਕਰਿਸਮਸ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮਾਇਕਲ ਦੀ ਬਰਮਾ ਵਿੱਚ ਸੂ ਚੀ ਨਾਲ ਆਖਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਸਾਬਤ ਹੋਈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਬਰਮਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਾਇਕਲ ਨੂੰ ਪਰਵੇਸ਼ ਲਈ ਵੀਸਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
1997 ਵਿੱਚ ਮਾਇਕਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਸਟੇਟ ਕੈਂਸਰ ਪਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਪਚਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕਾ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੰਘ ਅਤੇ ਪੋਪ ਜਾਨ ਪਾਲ ਦੂਸਰਾ ਦੁਆਰਾ ਅਪੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬਰਮੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀਜਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਦੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਇਸਦੇ ਇਵਜ ਵਿੱਚ ਸੂ ਚੀ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਛੱਡਣ ਦੀ ਇਜਾਜਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਲੇਕਿਨ ਸੂ ਚੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਫੇਰ ਪਰਵੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਸੰਦੇਹ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜਰ ਬਰਮਾ ਛੱਡਕੇ ਨਹੀਂ ਗਈ।
1989 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਨਜਰਬੰਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਮਾਇਕਲ ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਪੰਜ ਵਾਰ ਮਿਲਿਆ।
2 ਮਈ 2008 ਨੂੰ ਵਾਵਰੋਲਾ ਨਰਗਸ ਦੇ ਬਰਮਾ ਵਿੱਚ ਆਏ ਕਹਰ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਸੂ ਚੀ ਦਾ ਘਰ ਮਾੜੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਮੋਮਬੱਤੀ ਜਲਾਕੇ ਰਹਿਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।
1992 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇੱਕਸੁਰਤਾ ਲਈ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਇਨਾਮ ਨਾਲ਼ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਬਰਮਾ ਵਿੱਚ ਲੋਕਤੰਤਰ ਲਈ ਸੂ ਚੀ ਨੇ ਪਿਛਲੇ 21 ਸਾਲ ਵਿੱਚੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 15 ਸਾਲ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਹਨ।
ਬਰਮਾ ਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਔਂਗ ਸੈਨ ਸੂ ਚੀ ਬਰਮਾ ਦੀ ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹਨ ਅਤੇ 1988 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਰਮਾ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲੀਗ ਆੱਫ਼ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਸੀ ਦੀ ਲੀਡਰ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੇ ਤਾਲਸਤਾਏ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਖਿਆਤੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਉਠਾਇਆ।
ਉਹ ਮਨੁਖੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਰਹੱਸ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਤੱਤ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਗਰੂਕ ਸਨ।
ਇਸਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬ ਸਵਿਟਲਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ।
ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਈ ਰਚਨਾਵਾਂ ਇਸ ਕੋਟੀ ਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸਵਿਟਜਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਛਪੀਆਂ।
ਤਾਲਸਤਾਏ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਸਕੋ ਤੋਂ ਲੱਗਭੱਗ 100 ਮੀਲ ਦੱਖਣ ਪਰਵਾਰਿਕ ਰਿਆਸਤ ਯਾਸਨਾਇਆ ਪੋਲੀਆਨਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਚੀ ਤਤਿਆਨਾ ਨੇ ਕੀਤਾ।
ਉੱਚ ਵਰਗੀ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਦੀ ਭਾਂਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਨਿਪੁੰਨ ਵਿਦਵਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਸਨ।
ਘੁੜਸਵਾਰੀ, ਸ਼ਿਕਾਰ, ਨਾਚ - ਗਾਨ, ਤਾਸ਼ ਦੇ ਖੇਲ ਆਦਿ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਕਲਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।
ਚਾਚੀ ਤਾਤਿਆਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰਸ਼ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਤਤਕਾਲੀਨ ਸੰਭਰਾਤ ਸਮਾਜ ਦੀ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮਪਾਤਰੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਸਕਾਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ।
ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਖੜਾ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਡਿਗਰੀ ਲਏ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਪਿਆ।
ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਸਾਨ ਅਸਾਮੀਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਜਤਨ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਸੁਵਿਧਾਪੂਰਵਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਜਾਦ ਭੂਸਵਾਮੀ ਹੋ ਜਾਣ ਲਈ ਕੁਝ ਸ਼ਰਤਾਂ ਰੱਖੀਆਂ, ਪਰ ਅਸਾਮੀਆਂ ਵਰਗ ਅਜਾਦੀ ਤੁਰਤ ਮਿਲਣ ਦੀਆਂ ਅਫਵਾਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਾਲਸਤਾਏ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਪਰ ਇਹ ਅਫਵਾਹ ਅਫਵਾਹ ਹੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਅੰਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਸ਼ਚਾਤਾਪ ਹੀ ਹੱਥ ਲੱਗਿਆ।
1855 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੋਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਸੈਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਖਿਆ ਪਧਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਕੰਮਕਾਰ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸੀ।
ਘੋਰ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਸਹਿੰਦਿਆਂ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਤਾਲਸਤਾਏ ਉੱਤੇ ਮਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ।
'ਵਾਰ ਐਂਡ ਪੀਸ', 'ਅੰਨਾ ਕੈਰੇਨਿਨਾ' ਅਤੇ 'ਦ ਡੈੱਥ ਆਫ਼ ਇਵਾਨ ਇਲੀਅਚ' ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦੇ ਜੋ ਅਤਿਅੰਤ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਚਿਤਰਣ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਉਪਰੋਕਤ ਘਟਨਾ ਹੀ ਰਹੀ ਹੈ।
1854 ਵਿੱਚ ਤਾਲਸਤਾਏ ਡੈਨਿਊਬ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਉੱਤੇ ਭੇਜੇ ਗਏ ; ਉੱਥੇ ਵਲੋਂ ਆਪਣੀ ਬਦਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੇਬਾਸਤੋਪੋਲ ਵਿੱਚ ਕਰਾ ਲਈ ਜੋ ਕਰੀਮਿਅਨ ਲੜਾਈ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤਕੜਾ ਮੋਰਚਾ ਸੀ।
ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਦੇ ਸੰਚਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਦੀਕ ਤੋਂ ਦੇਖਣ ਪਰਖਣ ਦਾ ਸਮਰੱਥ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ।
ਇਸ ਮੋਰਚੇ ਉੱਤੇ ਉਹ ਅੰਤ ਤੱਕ ਰਹੇ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਕਰਾਰੀਆਂ ਮੁੱਠਭੇੜਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
ਇਸ ਦੇ ਪਰਿਣਾਮ ਸਰੂਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸੇਬਾਸਟੋਪੋਲ ਸਕੇਚੇਜ ਨਿਰਮਿਤ ਹੋਈ।
ਲੜਾਈ ਦੀ ਉਪਯੋਗਿਤਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਦੀਕ ਤੋਂ ਦੇਖਣ ਸਮਝਣ ਦੇ ਬਥੇਰੇ ਮੌਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਮਿਲੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਚਿੱਤ ਵਰਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅਨੇਕ ਪਰਵਰਤੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।
ਯਾਤਰਾ ਵਲੋਂ ਪਰਤ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਯਾਸਨਾਇਆ ਪੋਲਿਆਨਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਖੋਲਿਆ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਰਤਮਾਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਪਾਸ ਫੇਲ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ।
ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਬਹੁਤ ਸਫਲ ਰਹੀ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਤਾਲਸਤਾਏ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਹਾਰਦਿਕ ਲਗਨ ਸੀ।
ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਵਲੋਂ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਹੀ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਯਾਸਨਾਇਆ ਪੋਲਿਆਨਾ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਵੀ ਨਿਕਲਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਤਾਲਸਤਾਏ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਉਸਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਹੀ ਸਾਰਗਰਭਿਤ ਵਿਚਾਰ ਵਿਅਕਤ ਹੋਏ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕਾਕੇਸ਼ਸ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜੀ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਦੀਰਘਕਾਲੀਨ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਜਿੱਥੇ ਛੁੱਟੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਉਹ ਲਿਖਣ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾਉਂਦੇ ਰਹੇ।
ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਰਚਨਾ ਚਾਇਲਡਹੁਡ 1852 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਜੋ ਐਲ ਟੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕੰਟੇਂਪੋਰੇਰੀ ਨਾਮਕ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ।
ਉਸ ਰੋਮੈਂਟਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨੀਰਸ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਢੰਗ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਰਚਨਾਕਾਰ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀਨ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਟਕਲ ਲਗਾਉਣ ਲੱਗੇ ਸਨ।
ਧਨ-ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਓਹ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਤਰਸਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਓੜਕ ੧੮੯੦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਇਦਾਦ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ।
ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਰੱਬ ਅਤੇ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਨਿਕਲ ਪਏ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਹਤ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ 20 ਨਵੰਬਰ 1910 ਨੂੰ ਅਸਤਾਪਵਾ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਓਹਨਾਂ ਇੱਕ ਗ਼ਰੀਬ, ਨਿਰਾਸ਼ਰੇ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਈ।
ਪਰ 1886 ਵਿੱਚ ਉਹ ਫਿਰ ਉੱਚਕੋਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਬੀਨ ਨਾਵਲ ਲੇਖਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਅਤੇ ਇਸ ਸਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਨਾਵਲੀ ਰਚਨਾ ‘ਦ ਡੇਥ ਆਫ਼ ਇਵਾਨ ਈਲਿਅਚ’ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ।
ਲਿਓ ਤਾਲਸਤਾਏ ਉਨੀਂਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਆਮ ਕਰਕੇ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆ ਲਿਖੀਆਂ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੂਸੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਕੇ ਕਰੀਮਿਆਈ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਪਰ ਅਗਲੇ ਹੀ ਸਾਲ ਫ਼ੌਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।
ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਵਲ ਜੰਗ ਤੇ ਅਮਨ ਅਤੇ ਅੰਨਾ ਕਰੇਨਿਨਾ ਸਾਹਿਤਕ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
1862 ਵਿੱਚ ਤਾਲਸਤਾਏ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੋਫੀਆ ਐਂਦਰੀਏਵਨਾ ਬੇਹਰਸ ਨਾਮਕ ਉੱਚਵਰਗੀ ਕੁਲੀਨ ਔਰਤ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਵਾਹਿਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸੁਖਦ ਰਿਹਾ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਕੁੜੱਤਣ ਭਰਿਆ ਗੁਜ਼ਰਿਆ।
ਤਾਲਸਤਾਏ ਦੇ ਵਿਵਾਹਿਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਣੀ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਪੂਰਣ ਤੌਰ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਗ੍ਰਹਿਣੀ ਜਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਤਤਕਾਲੀਨ ਰੂਸੀ ਕੁਲੀਨ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਬਿਲਕੁੱਲ ਭਿੰਨ ਸਨ।
ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਹਜ਼ਰਤ ਐਸੀ ਅਲੀਆ ਸਲਾਮ ਦੇ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਾਈਆਂ ਲਈ ਮੁਤਬੱਰਕ ਤੇ ਮੁਕੱਦਸ ਮੁਕਾਮ ਹੋਣ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਰੱਖਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿਆਰਤ ਗਾਹ ਸੀ।
ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਹਜ਼ਰਤ ਉਮਰ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਤੋਂ ਈ ਇਸਲਾਮੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ ਤੇ ਬੀਤ ਅਲ ਮੁਕੱਦਸ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਕਿਬਲਾ ਉਲ ਸੀ ਤੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਨਬੀਆਂ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਉਥੇ ਸਨ।
ਇਸ ਲਈ ਯਰੋਸ਼ਲਮ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਈਸਾਈਆਂ ਤੋਂ ਕਿਦਰੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੁਤਬੱਰਕ ਤੇ ਮੁਕੱਦਸ ਸੀ।
ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੁਕੱਦਸ ਮੁਕਾ ਮਾਨ ਦੀ ਹਿਫ਼ਾਜ਼ਤ ਕੀਤੀ, ਚੁਨਾਂਚਿ ਗ਼ੈਰ ਮੁਸਲਿਮ ਜ਼ਾਇਰ ਜਦੋਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮੁਕੱਦਸ ਮੁਕਾ ਮਾਤ ਦੀ ਜ਼ਿਆਰਤ ਲਈ ਇਥੇ ਆਂਦੇ ਪੇ ਮੁਸਲਿਮ ਹਕੂਮਤਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਪਰ ਇਸਲਾਮੀ ਹਕੂਮਤਾਂ ਦੇ ਜ਼ਵਾਲ ਤੇ ਇਨਤਸ਼ਾਰ ਦੇ ਦੌਰ ਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਾਇਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਫ਼ਾਇਦਾ ਚੁੱਕਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੰਗ ਨਜ਼ਰੀ ਤੇ ਤਾਸੁਬ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਤੇ ਈਸਾਈਆਂ ਵਚਕਾੜ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਹੂੰਹ ਸ਼ੁਰੂ ਹੂਗਈਆਂ।
ਇਹ ਜਾਹਲ ਤੇ ਮਤਾਸਬ ਜ਼ਾਇਰ ਜਦੋਂ ਯੂਰਪ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਤੀਆਂ ਦੇ ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਤੇ ਮਨਘੜਤ ਕਿੱਸੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਂਦੇ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਨੂੰ ਭਿੜ ਕਾਨਦੇ।
ਯੂਰਪ ਦੇ ਈਸਾਈ ਪਹਿਲੇ ਈ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸਨ, ਹਨ ਇਹ ਕਿੱਸੇ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਹੋਰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹੋ ਗਏ।
ਚੁਨਾਂਚਿ ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਦੌਰਾਂ ਫ਼ਰਾਂਸ, ਇੰਗਲਿਸਤਾਨ , ਇਟਲੀ ਤੇ ਜਰਮਨੀ ਦੀਆਂ ਈਸਾਈ ਸਲਤਨਤਾਂ ਨੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲ ਮਾਰਨ ਦਾ ਮਨਸੂਬਾ ਬਣਾਈਆ ਤਾਕਿ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫ਼ਿਰ ਈਸਾਈ ਰਿਆਸਤ ਜ ਬਦ ਲਈਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਸਨ ੧੦੯੫ ਤੋਂ ੧੨੯੧ ਤੱਕ ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਬੀਤ ਅਲ ਮੁਕੱਦਸ ਤੇ ਈਸਾਈ ਕਬਜ਼ਾ ਬਹਾਲ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਯੂਰਪ ਦੇ ਈਸਾਈਆਂ ਨੇ ਕਈ ਜੰਗਾਂ ਲੜੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਰੀਖ਼ ਚ ਸਲੀਬੀ ਜੰਗਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਲੀਬੀ ਜੰਗਾਂ ਦਾ ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਲੰਮੇ ਅਰਸੇ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ ਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ 9 ਵੱਡੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਲੜੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚ ਲੱਖਾਂ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਹੋਇਆ।
ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਤੇ ਬੀਤ ਅਲ ਮੁਕੱਦਸ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹਜ਼ਰਤ ਉਮਰ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫ਼ਤਿਹ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ।
ਇਹ ਸਰਜ਼ਮੀਨ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਚ ਰਹੀ ਤੇ ਈਸਾਈਆਂ ਨੇ ਲੰਮੇ ਅਰਸੇ ਤੱਕ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਤੇ ਅਪਣਾ ਦਾਹਵਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
11ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਖ਼ਿਰ ਚ ਸਲਜੋਕੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ਵਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਚਾਨਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਚ ਬੀਤ ਅਲ ਮੁਕੱਦਸ ਫ਼ਤਿਹ ਕਰਨ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੰਗਾਂ ਚ ਤੰਗ ਨਜ਼ਰੀ, ਤਾਅਸੁਬ, ਬਦ ਇਖ਼ਲਾਕੀ ਤੇ ਸਫਾਕੀ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ ਅਹਿਲ ਯੂਰਪ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੱਥੇ ਤੇ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਦਾਗ਼ ਹੈ।
ਇਸਲਾਮੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਰੂਜ ਦੇ ਵੇਲੇ ਚ ਯੂਰਪ, ਏਸ਼ੀਆ ਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸਲਤਨਤਾਂ ਹੇਠ ਉਪਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ, ਅਫ਼ਰੀਕਾ, ਏਸ਼ੀਆ ਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਚ ਸੰਨ।
ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਹਕੂਮਤਾਂ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।
ਪਰ ਹੁਣ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਚ ਇਸਲਾਮੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤ ਬਦਲ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਮਿਸਰ ਦੀ ਸਲਤਨਤ ਫ਼ਾਤਮੀਹ ਜ਼ਵਾਲ ਵੱਲ ਟੁਰ ਪਈ ਸੀ, ਸਿਸਲੀ ਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਬਹਿਰਾ ਰੂਮ ਦੇ ਈਸਾਈ ਜ਼ੋਰ ਫੜ ਚੁੱਕੀ ਸਨ।
ਸਪੇਨ ਚ ਜੇ ਯੂਸੁਫ਼ ਬਣ ਤਾਸ਼ਫ਼ੀਨ ਮੈਦਾਨ ਚ ਨਾ ਆਂਦਾ ਤੇ ਸਪੇਨ ਤੋਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਨਿਕਾਲਾ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲੇ ਹੋ ਚਕਈਆ ਹੋਣਾ ਸੀ।
ਸਲੀਬੀ ਜੰਗਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸਿਆਸੀ ਗ਼ਲਬੇ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਯੂਰਪ ਦੇ ਈਸਾਈਆਂ ਦਾ ਇਜਤਿਮਾਈ ਰੱਦ-ਏ-ਅਮਲ ਸੀ।
ਈਸਾਈ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਸਨ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਤਾਅਲੁੱਕ ਯੂਰਪ ਦੇ ਮਗ਼ਰਿਬੀ ਕਲੀਸਾ ਨਾਲ਼ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਮਰਕਜ਼ ਰੂਮ ਸੀ ਦੂਜਾ ਮਸ਼ਰਕੀ ਯੂਨਾਨੀ ਕਲੀਸਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਮਰਕਜ਼ ਕੁਸਤੁਨਤੁਨੀਆ ਸੀ।
ਰੂਮ ਦੇ ਪੋਪ ਦੇ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਤੋਂ ਇਹ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ ਸੀ ਕਿ ਮਸ਼ਰਕੀ ਬਾਜ਼ ਨਤੀਨੀ ਕਲੀਸੇ ਦੀ ਸਰਬਰਾਹੀ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਤੇ ਐਂਜ ਉਹ ਸਾਰੇ ਈਸਾਈਆਂ ਦਾ ਪੇਸ਼ਵਾ ਬਣ ਜਾਏਗਾ।
ਇਸਲਾਮ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਆਪਣੇ ਮਕਸਦ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕਰਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਾਰੇ ਜੱਗ ਦੇ ਈਸਾਈ ਯਰੋਸ਼ਲਮ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਕੋਲੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਉਠ ਖੜੇ ਹੋਣ, ਜਿਹੜਾ ਇਸ ਜੰਗ ਚ ਮਾਰੀਇ ਜਾਏਗਾ ਉਹ ਜੰਨਤ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੋਏਗਾ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਗੁਨਾਹ ਧੋਤੇ ਜਾਣਗੇ।
ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਐਲਾਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਕਿ ਫ਼ਤਿਹ ਦੇ ਬਾਦ ਜਿਹੜਾ ਮਾਲ ਤੇ ਦੌਲਤ ਮਿਲੇਗਾ ਉਹ ਜੰਗ ਚ ਹਿੱਸਾ ਲੇਨ ਆਲਿਆਂ ਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏਗਾ।
ਸਲਜੋਕੀਆਂ ਦਾ ਦੌਰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦੂਰ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਐਸ਼ਿਆਏ ਕੁ ਚੁੱਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕੇ ਫ਼ਤਿਹ ਕਰ ਕੇ ਕੁਸਤੁਨਤੁਨੀਆ ਦੀ ਫ਼ਤਿਹ ਦੇ ਬੂਹੇ ਖੋਲ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਤੇ ਜੇ ਮੁਲਕ ਸ਼ਾਹ ਉਲ ਦੇ ਬਾਦ ਕੋਈ ਲਾਇਕ ਹੁਕਮਰਾਨ ਸਲਜੋਕ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਤਖ਼ਤ ਤੇ ਬੈਠਦਾ ਤੇ ਖ਼ੋਰੇ ਕੁਸਤੁਨਤੁਨੀਆ ਦੀ ਫ਼ਤਿਹ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲੇ ਈ ਹੋ ਜਾਂਦੀ।
ਕੁਸਤੁਨਤੁਨੀਆ ਈਸਾਈ ਯੂਰਪ ਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਯਲਗ਼ਾਜ਼ ਰੋਕਣ ਲਈ ਆਖ਼ਰੀ ਹਿਸਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇ ਰਹਈਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਸਸਲਜੋਕਿਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਖ਼ੌਫ਼ਜ਼ਦਾ ਹੋ ਕੇ ਬਾਜ਼ ਨਤੀਨੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਹੁਕਮਰਾਨ ਮਾਈਕਲ ਡੂ ਕਿਸ ਹਫ਼ਤਮ ਨੇ 1094ਈ. ਚ ਮਗ਼ਰਿਬੀ ਦੇਸਾਂ ਨੂੰ ਤਰਕਇੰ ਦੇ ਇਸ ਵਧਦੇ ਹੋਏ ਹੜ ਵੱਲ ਮੁਤੱਵਜਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤੁਰਕਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਇਮਦਾਦ ਮੰਗੀ, ਇਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਚ ਈਸਾਈ ਦੁਨੀਆ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਮੈਦਾਨ ਚ ਆਈ ਤੇ ਦੇਖਦੇ ਈ ਦੇਖਦੇ ਇੰਨਾ੍ਹਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੈਲਾਬ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੇ ਮਿਲ ਮਾਰਨ ਲਈ ਟੁਰ ਪਇਆ।
ਆਪਣੇ ਸਿਆਸੀ ਮਕਸਦਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਰਕੀ ਬਾਜ਼ ਨਤੀਨੀ ਕਲੀਸਾ ਤੇ ਮਗ਼ਰਿਬੀ ਰੂਮੀ ਕਲੀਸਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋ ਗਈਆ ਤੇ ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਮੱਸਾ ਮਾਨਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸਲੀਬੀ ਜੰਗਾਂ ਚ ਹਿੱਸਾ ਲਈਆ।
ਹੁੰਮਸ ਤੇ ਮਿਲ ਮਾਰਨ ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਸਲੀਬੀਆਂ ਨੇ ਬੀਤ ਅਲ ਮੁਕੱਦਸ ਦਾ ਮੁਹਾਸਿਰਾ ਕਰ ਲਈਆ, ਚੂੰਕਿ ਫ਼ਾਤਮੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਹਿਫ਼ਾਜ਼ਤ ਦਾ ਕੋਈ ਖ਼ਾਤਿਰ ਖ਼ਾਹ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਨਈਂ ਕੀਤਾ ਗਈਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ 15 ਜੂਨ 1099ਈ. ਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਜਨੂੰਨੀਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ਼ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਈਆ।
ਬੀਤ ਅਲ ਮੁਕੱਦਸ ਦੀ ਹੁਰਮਤ ਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਖ਼ਿਆਲ ਨਾ ਰਖਈਆ ਗਈਆ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਬੜੀ ਬੇਦਰਦੀ ਨਾਲ਼ ਕਤਲ-ਏ-ਆਮ ਕੀਤਾ ਗਈਆ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਮਾਲ ਅਸਬਾਬ ਲੁੱਟ ਲਈਆ ਗਈਆ।
ਯੂਰਪੀ ਮੂਰਖ਼ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਤਸਲੀਮ ਕਰਦੇ ਨੇ।
ਸਲਜੋਕੀਆਂ ਦੇ ਇਨਤਸ਼ਾਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਮਾ ਦਾ ਲਦੀਨ ਜ਼ੰਗੀ ਦੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਉਭਰੀ।
ਇਮਾਦ ਉੱਦ ਦੀਨ ਜ਼ੰਗੀ ਨੇ ਜ਼ੰਗੀ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖੀ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰ ਨਵਾਂ ਜੀਵਨ ਦਿੱਤਾ।
ਮੂਸਲ, ਹਲਬ ਤੇ ਹਰਾਨ ਵਗ਼ੈਰਾ ਨੂੰ ਫ਼ਤਿਹ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਲਤਨਤ ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਈਆ।
ਇਮਾਦ ਉੱਦ ਦੀਨ ਜ਼ੰਗੀ ਨੇ ਜਿਸ ਜਰਾਤ ਤੇ ਹਮਸਲਾ ਮੰਦੀ ਨਾਲ਼ ਸਲੀਬੀਆਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਸ਼ਿਕਸਤ ਦਿੱਤੀ ਉਹ ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਤਰੀਖ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਸੁਨਹਿਰਾ ਬਾਬ ਏ।
ਇਮਾਦ ਉੱਦ ਦੀਨ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਅਸਿਹ ਰੱਬ ਤੇ ਮਿਸਰ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਈਸਾਈਆਂ ਨੂੰ ਕਢ ਕੇ ਖ਼ੁਦ ਮਿਲ ਮਾਰ ਲਈਆ।
ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਮੁਹਾਜ਼ ਤੇ ਸਲੀਬੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਸਤ ਦਾ ਮੂੰਹ ਵੇਖਣਾ ਪਇਆ ਤੇ ਜ਼ੰਗੀ ਨੇ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਮਿਲ ਮਾਰ ਲਈ।
ਇਮਾਦ ਉੱਦ ਦੇਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨਾਮਾ ਬਾਲਬਕ ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਇਸਲਾਮੀ ਕਬਜ਼ਾ ਏ।
ਈਸਾਈ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਆਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਚੋਰ, ਬਦਮਾਸ਼ ਤੇ ਬਦ ਕਿਰਦਾਰ ਵੀ ਬੀਤ ਅਲ ਮੁਕੱਦਸ ਦੀ ਜ਼ਿਆਰਤ ਕਰ ਆਗ਼ੇਗਾ ਉਹ ਜੰਨਤ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੋਏਗਾ।
ਇਸ ਅਕੀਦੇ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਬਦਮਾਸ਼ ਤੇ ਬਦ ਕਿਰਦਾਰ ਵੀ ਬੀਤ ਅਲ ਮੁਕੱਦਸ ਦੀ ਜ਼ਿਆਰਤ ਲਈ ਜ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਚ ਆਨ ਲੱਗੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਲੱਗੇ ਉਹ ਨੱਚਦੇ ਤੇ ਬਾਜੇ ਬਜਾਂਦੇ ਤੇ ਰੌਲ਼ਾ ਪਾਂਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਬਰਤਰੀ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਕਰਦੇ ਤੇ ਸਰੇ ਆਮ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਂਦੇ।
ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਝੀਆਂ ਤੇ ਮਾਠੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਕੁੱਝ ਇਖ਼ਲਾਕੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਾਇਰਾਂ ਨੇ ਵਾਪਸ ਯੂਰਪ ਜਾ ਕੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਤੀਆਂ ਦੇ ਮਨਘੜਤ ਦੇ ਝੂਠੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਨਾਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਤਾਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਭੜਕਾਏ ਜਾ ਸਕਣ।
ਈਸਾਈਆਂ ਦਾ ਸਲੋਕ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਉਸ ਰਵੀਏ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਉਮਰ ਨੇ ਚੰਦ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲੇ ਬੀਤ ਅਲ ਮੁਕੱਦਸ ਦੀ ਫ਼ਤਿਹ ਦੇ ਵੇਲੇ ਈਸਾਈਆਂ ਨਾਲ਼ ਇਖ਼ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਯਰੋਸ਼ਲਮ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੇ ਮਿਲ ਮਾਰਨ ਦੇ ਬਾਦ ਗਾਡ ਫ਼ਿਰੇ ਨੂੰ ਯਰੋਸ਼ਲਮ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਈਆ ਤੇ ਮਿਲ ਮਾਰੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਈਸਾਈ ਰਿਆਸਤਾਂ ਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਈਆ, ਜਿਸ ਚ ਤਰਾਬਲਸ, ਅਨਿਤਾ ਕੀ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ।
ਇਸ ਸ਼ਿਕਸਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਜ੍ਹਾ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਆਪਸ ਦੀ ਨਾ ਇਤਫ਼ਾਕੀ, ਬਦਨਜ਼ਮੀ ਤੇ ਆਪਸੀ ਇਨਤਸ਼ਾਰ ਸੀ।
ਸਲੀਬੀ ਜੰਗਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਵਜ੍ਹਾ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਸੀ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਸਿਆਸੀ ਮਕਸਦਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਪੀਟਰ ਰਾਹਬ ਜਿਸਨੇ ਇਸ ਜੰਗ ਲਈ ਈਸਾਈਆਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ ਸੀ ਦੇ ਤਾਲੁਕਾਤ ਕੁੱਝ ਮਾਲਦਾਰ ਯਹੂਦੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਵੀ ਸਨ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਕੁੱਝ ਈਸਾਈ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਇਸਲਾਮੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਰਥਕ ਹਾਲਾਤ ਸੁਧਰ ਜਾਣ ਗਏ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੰਗਾਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਕੋਈ ਇੱਕ ਨਈਂ ਸੀ ਪਰ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਪਸ-ਏ-ਮੰਜ਼ਰ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਸੀ।