polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਇਸਦੀ ਨਾਟਕੀਅਤਾ, ਇਸਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕਥਾਨਕ, ਇਸਦੀ ਕਵਿਤਾ - ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਉਪਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਥਾਂ ਪੁਰ ਥਾਂ ਢੁਕਵੀਆਂ ਸੂਕਤੀਆਂ; ਅਤੇ ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਵਿਵਿਧ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਦੀ ਧੁਨੀਆਤਮਕਤਾ ਇੰਨੀ ਅਨੋਖੀ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਤੋਂ ਦੇਖਣ ਉੱਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਵੀ ਹੋਰ ਡਰਾਮਾ ਅਭਿਗਿਆਨਸ਼ਾਕੁੰਤਲਮ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੇ; ਫਿਰ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਤਾਂ ਕਹਿਣਾ ਹੀ ਕੀ !
ਤੀਜਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹੈ,ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਦਾ ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਦਾ ਉਹਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨਾ।
ਚੌਥਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹੈ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾ, ਜਦੋਂ ਮਛੇਰੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਦੇ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਅੰਗੂਠੀ ਉਹਨੂੰ ਵਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਪ੍ਰਸੰਗ ਮਾਰੀਚੀ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ - ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਦੇ ਮਿਲਣ ਦਾ।
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਗੋਰਖਪੁਰ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਇਸਥ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
ਰਾਮ-ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਰਬੀ, ਫਾਰਸੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।
ਬੀ ਈ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ ਪਾਉਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਈ ਸੀ ਐਸ ਸੀਲੈਕਟ ਹੋ ਗਿਆ।
1920 ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦ ਪਿਆ ਅਤੇ ਡੇਢ ਸਾਲ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਵੀ ਕੱਟੀ।
ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਛੁੱਟਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਬ ਭਾਰਤੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਸਕੱਤਰ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦਿਵਾ ਦਿੱਤੀ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਯੂਰਪ ਚਲੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦਫਤਰ ਸਕੱਤਰ ਦਾ ਪਦ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਫਿਰਾਕ ਜੀ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਰਹੇ।
ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਲੇ - ਨਗਮਾ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ, ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਲੈਂਡ ਨਹਿਰੂ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਫ਼ਿਰਾਕ ਗੋਰਖਪਪੁਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸ਼ਰੀਗਣੇਸ਼ ਗਜਲ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਰੰਭਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ 6 ਦਸੰਬਰ, 1926 ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਬੰਦੀ ਬਣਾਏ ਗਏ।
ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹਿੱਸਾ ਰੂਮਾਨੀਅਤ, ਰਹੱਸ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀਅਤਾ ਨਾਲ ਬੰਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਪੱਖ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਉੱਭਰ ਪਾਏ ਹਨ।
ਨਜੀਰ ਅਕਬਰਾਬਾਦੀ, ਅਲਤਾਫ ਹੁਸੈਨ ਹਾਲੀ ਵਰਗੇ ਜਿਹਨਾਂ ਕੁੱਝ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਰਿਵਾਇਤ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਮ ਫਿਰਾਕ ਗੋਰਖਪੁਰੀ ਦਾ ਵੀ ਹੈ।
ਫਿਰਾਕ ਨੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਭਾਵਬੋਧ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਭੰਡਾਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸਨੂੰ ਨਵੀਂ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ।
ਸਮਾਜਕ ਦੁੱਖ-ਦਰਦ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਨੁਭਵ ਬਣਕੇ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਢਾਲਿਆ ਹੈ।
ਦੈਨਿਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕੌੜੇ ਸੱਚ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕੱਲ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਉਮੀਦ, ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਕੇ ਫਿਰਾਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਅਲਗ ਮਹਲ ਉਸਾਰਿਆ।
ਫਾਰਸੀ, ਹਿੰਦੀ, ਬ੍ਰਿਜਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੂਲ ਪਛਾਣ ਰਚ-ਬਸ ਗਈ ਹੈ।
ਫਿਰਾਕ ਗੋਰਖਪੁਰੀ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 1968 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਫ਼ਿਰਾਕ ਗੋਰਖਪੁਰੀ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਗੁੱਲ-ਏ-ਨਗਮਾ, ਮਸ਼ਅਲ, ਰੂਹੇ-ਕਾਇਨਾਤ, ਨਗਮਾ-ਏ-ਸਾਜ, ਗਜਾਲਿਸਤਾਨ, ਸ਼ੇਰਿਸਤਾਨ, ਸ਼ਬਨਮਿਸਤਾਨ, ਰੂਪ, ਧਰਤੀ ਕੀ ਕਰਵਟ, ਗੁਲਬਾਗ, ਰੰਜ ਅਤੇ ਕਾਇਨਾਤ, ਚਿਰਾਗਾਂ, ਸ਼ੋਅਲਾ ਅਤੇ ਸਾਜ, ਹਜ਼ਾਰ ਦਾਸਤਾਨ, ਬਜਮੇ ਜਿੰਦਗੀ ਰੰਗੇ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹਿੰਡੋਲਾ, ਜੁਗਨੂ, ਨਕੂਸ਼, ਆਧੀ ਰਾਤ, ਪਰਛਾਈਆਂ ਅਤੇ ਤਰਾਨਾ-ਏ-ਇਸ਼ਕ ਵਰਗੀਆਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਨਜਮਾਂ ਅਤੇ ਸਤਿਅੰ ਸ਼ਿਵੰ ਸੁਂਦਰੰ ਵਰਗੀਆਂ ਰੁਬਾਈਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਫਿਰਾਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਉਰਦੂ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦਸ ਗਦ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਰਘੁਪਤੀ ਸਹਾਏ , ਤਖੱਲਸ ਫ਼ਿਰਾਕ ਗੋਰਖਪੁਰੀ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਸੀ।
ਇੱਕ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਹਿੰਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।
ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਹੀ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਤੀਸਰੇ ਸਤਿਗੁਰ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਹੀ ਆਪ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ,ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਤੇ ਬ੍ਰਿਜ ਭਾਸ਼ਾ ਆਦਿ ਦਾ ਮੁਕੰਮਲ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।
ਆਪ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਚੌਥੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਤੇ ਫਿਰ ਬਾਣੀ ਕੇ ਬੋਹਿਥ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸੁਯੋਗ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਆਗਰਾ ਤੇ ਕਾਂਸ਼ੀ ਵਿਖੇ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰਮਤਿ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ।
ਜਦ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਗੁਰਤਾਗੱਦੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਪੰਚਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਸਨ ਤਾਂ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਨੇ ਗੁਰਿਆਈ ਹਥਿਆਉਣ ਲਈ ਉਧਮੂਲ ਮਚਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਗਰੇ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ।
ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 36ਵੀਂ ਵਾਰ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੀ ਕਪਟਤਾ ਨੂੰ ਜੱਗ-ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤਾ।
ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਭਾਈ ਦਾਤਾਰ ਚੰਦ ਭੱਲਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਜੀਵਾਨੀ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।
ਆਪ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅਸਲੀ ਲਿਖਾਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪ ਨੇ ਚਾਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦਾ ਸਾਥ ਨਿਭਾਇਆ।
ਆਦਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬੀੜ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।
ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਾਰਜ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸੁਯੋਗ ਅਗਵਾਈ ਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਕੀਤਾ।
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦਾ ਮਾਣ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਕਰਕੇ ਤੀਸਰੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਅਤੇ ਪੰਚਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਮਾਮਾ ਜੀ ਲੱਗਦੇ ਸਨ।
ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ, ਚਾਅ ਮਲਾਰ, ਸੱਧਰਾਂ, ਯਾਦਾਂ, ਕਾਮਨਾਵਾਂ, ਮਨੌਤਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸੋਮਾ ਹਨ।
ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਮੇਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਰਹੁ-ਰੀਤਾਂ ਤੇ ਜਜਬਾਤੀ ਰਹੁ-ਰੀਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਉਹ ਰਾਜ ਜੋ 5 ਗਾਰਲਿੰਗ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਭੈਣ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਗੁੱਟ 'ਤੇ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਭਰਾ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਵਚਨ ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਕਈ ਸੂੁਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਭਰਾ ਜੰਗ ਲੜਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੀ ਭੈਣਾਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਸਲਾਮਤੀ ਲਈ ਦੁਆ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਰੱਖੜੀ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਕਿਸੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾਂ, ਇਹ ਵੱਖਰਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।
ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਤਿਉਹਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਬੰਧਤ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰਲਮਿਲ ਕੇ ਮਨਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨਾਲ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੋੜਨ ਦਾ ਸਬੱਬ ਵੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਇਕ ਮੁਟਿਆਰ ਪੀਘ ਦੇ ਜੋਰ ਜੋਰ ਦੇ ਹੁਲਾਰਿਆ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀਆ ਜੋਰਦਾਰ ਉਮੰਗਾ ਤੇ ਤਰੰਗਾਂ ਜੋ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸੀਨੇ ਵਿੱਚ ਦਬਾਈਆਂ ਹਨ, ਪ੍ਰਗਟਾਉਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਸਾਉਣ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚਾਨਣੀ ਤੋ ਆਰੰਭ ਹੋ ਕੇ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਤਕ ਮਨਾਇਆ ਜਾਦਾ ਹੈ।
ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲੋਕ ਯੋਗ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਦਿਨ ਖੱਤਰਿਆਂ ਦੇ ਇਹ ਗਾਨੜਾਂ ਬੰਦਨ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਲੜੇ ਮਰੋ ਤੇ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆਂ ਕਰੋ।
ਕਈ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਆਖ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਰੱਖੜੀ ਸਿਰਫ਼ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਨਹੀਂ।
ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਸਬੇ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਵਿਖੇ ਹਰ ਸਾਲ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ‘ਰੱਖੜ-ਪੁੰਨਿਆ’ ਦਾ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਰੱਖੜੀ ਨੂੰ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਿਸ ਮੌਕੇ ਭੈਣਾਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗੁੱਟ 'ਤੇ ਖੰਮਣੀ ਜਾਂ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਬਜ਼ਾਰ ਚੋਂਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਚਮਕਦਾਰ ਧਾਗੇ ਨੂੰ ਰੱਖੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ।
ਲੋਕ ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਇਸਨਾਨ ਹੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨੱਚ ਗਾ ਲਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਇਹ ਮੇਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਨਵੀਨ ਝੁਕਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਸਲੇਸ਼ਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ ਪਿੰਡ ਜਰਗ ਤਹਿਸੀਲ ਪਾਇਲ ਤੇ ਜਿਲ੍ਹਾਂ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਚੇਤ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ।
ਅਜਿਹੇ ਆਲਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖੜੀ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਸਬੱਬ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਲੱਖ ਕੁੜੱਤਣਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੁੜ ਮਿਠਾਸ ਭਰਿਆ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਲੰਕਾ ਫਤਹਿ ਉੱਪਰੰਤ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦੇ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣ ਉੱਤੇ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਧੋਬੀ ਨੇ ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਦੀ ਨਾਪਾਕੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੀਤਾ ਜੀ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਆਉਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
ਤਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਸਵਰਗ ਦੇ ਰਿਸ਼ਿਕੇਸ਼ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਛੱਡਕੇ ਚਲੇ ਗਏ।
ਜਿਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਉਹ ਸਥਾਨ ਦੇਵ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੀ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅੱਗੇ ਪੁਰਾਣੇ ਬਦਰੀਨਾਥ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀਤਾ ਵਿਦਾ ਪੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੀ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਹੇਤੁ ਕੁਟਿਆ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਸੀਤਾ ਕੁਟੀਆ ਜਾਂ ਸੀਤਾ ਸੈਂਣ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇੱਥੇ ਦੇ ਲੋਕ ਕਾਲਾਂਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਇੱਥੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਬਸ ਗਏ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਦੇ ਬਾਵੁਲਕਰ ਲੋਕ ਸੀਤਾ ਜੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਮੁਛਿਆਲੀ ਲੈ ਗਏ।
ਬਾਸ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਜੀ ਇਥੋਂ ਬਾਲਮੀਕਿ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਆਧੁਨਿਕ ਕੋਟ ਮਹਾਦੇਵ ਚੱਲੀ ਗਈ।
ਤਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਭਰਾਤਾਵਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਦ ਕੁੱਝ ਸਾਲ ਅਯੋਧਯਾ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਰ ਕੇ ਰਾਮ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਨਿਵਾਰਣਾਰਥ ਸੀਤਾ ਜੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ ਸਹਿਤ ਦੇਵਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਅਲਕਨੰਦਾ ਗੰਗਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਉੱਤੇ ਤਪਸਿਆ ਕਰਨ ਆਏ ਸਨ।
ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਜੀ ਦਾ ਅਲਕਨੰਦਾ ਨਾਲ ਸੰਗਮ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸੀਤਾ-ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਹਿਤ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਦੇਵਪ੍ਰਯਾਗ ਦੇ ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਸਮਾਨ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਸ਼ਰਥਾਤਮਜ ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਦਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਹਿਤ ਦੇਵਪ੍ਰਯਾਗ ਆਉਣ ਦਾ ਚਰਚਾ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਦੇ ਦੇਵਪ੍ਰਯਾਗ ਆਉਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਚਰਚਾ ਹੈ।
ਮਾਨਤਾਨੁਸਾਰ ਇੱਥੇ ਦੇਵਸ਼ਰਮਾ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਤਪੱਸਵੀ ਨੇ ਕਰੜੀ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ਦੇਵਪ੍ਰਯਾਗ ਪਿਆ।
ਇਹ ਸਵ. ਆਚਾਰਿਆ ਸ਼੍ਰੀ ਪੰ. ਚਕਰਧਰ ਜੋਸ਼ੀ ਨਾਮਕ ਜੋਤਿਸ਼ਵਿਦ ਅਤੇ ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦਾ ਗ੍ਰਹਸਥਾਨ ਸੀ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ 1946 ਵਿੱਚ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵੇਧਸ਼ਾਲਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਇਹ ਵੇਧਸ਼ਾਲਾ ਦਸ਼ਰਥਾਂਚਲ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਨਿਕਟਸਥ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਇਹ ਵੇਧਸ਼ਾਲਾ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਦੂਰਬੀਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸੱਜਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰ ਸੰਬੰਧੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ।
ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇੱਥੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੱਗਰੀ ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਘੜੀ, ਪਾਣੀ ਘੜੀ ਅਤੇ ਧਰੁਵ ਘੜੀ ਵਰਗੇ ਅਨੇਕ ਯੰਤਰ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਤਰੱਕੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਲਖਾਇਕ ਹਨ।
ਡਾ. ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਜੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਆਚਾਰਿਆ ਸ਼੍ਰੀ ਭਾਸਕਰ ਜੋਸ਼ੀ ਵੇਧਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਪ੍ਰਭਾਰੀ ਅਤੇ ਰੱਖਿਅਕ ਹਨ।
ਇਸ ਸੰਗਮ ਥਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੇਵਪ੍ਰਯਾਗ ਸਮੁੰਦਰ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ 1500 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਕਟਵਰਤੀ ਸ਼ਹਿਰ ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਤੋਂ ਸੜਕ ਰਸਤੇ ਦੁਆਰਾ 70 ਕਿ ਮੀ ਉੱਤੇ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰਨ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰ ਲਿਆ ਤਾਂ 33 ਕਰੋੜ ਦੇਵੀ -ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਵਲੋਂ ਉਤਰੇ।
ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਘਰ ਦੇਵ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੀ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਹੈ।
ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਅਲਕਨੰਦਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਥੋਂ ਪਵਿਤਰ ਨਦੀ ਗੰਗਾ ਦਾ ਉਦਭਵ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਗੜਵਾਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੰਨਤ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗੀਰਥੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਸੱਸ ਅਤੇ ਅਲਕਨੰਦਾ ਨਦੀ ਨੂੰ ਬਹੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇੱਥੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਖਿੱਚ ਵਿੱਚ ਸੰਗਮ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇੱਕ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਿਰ ਅਤੇ ਰਘੂਨਾਥ ਮੰਦਿਰ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਘੂਨਾਥ ਮੰਦਿਰ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਸ਼ੈਲੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ।
ਨਿਕਟਵਰਤੀ ਡੰਡਾ ਨਾਗਰਾਜ ਮੰਦਿਰ ਅਤੇ ਚੰਦਰਵਦਨੀ ਮੰਦਿਰ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨੀ ਹਨ।
ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੌਟਸੀ, ਰੂਏਲਾ, ਲੇ-ਲੇ, ਟੁਮਾਟੂ, ਕਿਥ-ਕਿਥ, ਹਿਮਲ-ਹੋਲੇ, ਮਾਰੇਲੇ, ਪੀਵਰ, ਸੈਕ-ਸੈਕ, ਕਲਾਸੀ, ਪਿਕੋ, ਰਸਾਵੀ, ਪਾਡਾ, ਸਕੋਲਿਕਾ, ਆਦਿ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਇਸ ਖੇਡ ਦੇ ਨਾਮ, ਨਿਯਮ, ਆਕਾਰ ਜਾਂ ਬਣਤਰ ਤਾਂ ਵੱਖਰੀ-ਵੱਖਰੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਢ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਨੂੰ ਪਾਂਡੀ, ਕੁੰਟੇ-ਬਿੱਲੇ, ਲੰਗੜੀਪਨੀ, ਠੀਕਰੀਆਂ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਪੀਚੋ, ਪੀਚੋ ਬੱਕਰੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਪਟੜਾ, ਅੱਡਾ-ਖੱਡਾ ਜਾਂ ਅੱਡੀ-ਟੱਪਾ ਕਹਿ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੀਚੋ ਖੇਡਣ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਕਿਸੇ ਨੁਕੀਲੀ ਚੀਜ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪੱਕੀ ਥਾਂ ਉੱਪਰ ਕਿਸੇ ਚਾਕ ਜਾਂ ਰੰਗ ਛੱਡਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ ਨਾਲ ਦਸ ਜਾਂ ਅੱਠ ਖਾਨੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਖਾਨੇ ਪੰਜ ਜਾਂ ਚਾਰ ਕਰਕੇ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਲਾਈਨ ਸਾਂਝੀ ਰੱਖ ਕੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਖਰਲਾ ਖਾਨਾ ਵੱਡਾ ਭਾਵ ਦੋਹਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਨਾਪ ਦਾ ਇਹ ਇੱਕੋ ਖਾਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਸਾਂਝੇ ਖਾਨੇ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ, ਸਮੁੰਦਰ, ਸਾਂਝਾ ਘਰ ਜਾਂ ਲੰਡਨ ਆਦਿ ਕਈ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਅਰਧ ਗੋਲਾਕਾਰ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕਈ ਥਾਈਂ ਨੰਬਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹਿਲੇ ਖਾਨੇ ਨੂੰ ਧਰਤੀ, ਆਖਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਖਾਨੇ ਨੂੰ ਨਰਕ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਖਾਨੇ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵੀ ਕਹਿ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਖਾਨੇ ਆਮ ਕਰਕੇ ਆਇਤਾਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਵਰਗਾਕਾਰ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵੰਨਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੋਲ਼ਾਕਾਰ ਜਾਂ ਘੋਗੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਦੇ ਘੁਮਾਓਦਾਰ ਵੀ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇੱਥੇ ਇਹ ਦੱਸ ਦੇਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਖਾਕੇ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪੀਚੋ ਦੇ ਖਾਕੇ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਖਾਨਿਆਂ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਇਲਾਕਿਆਂ, ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਹੁਤ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਰਲ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਰਲ ਖੇਡ ਦੇ ਖਾਨੇ ਇਕਹਿਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਦੇ ਕਈ ਰੂਪ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹਨ।
ਇਸ ਖੇਡ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਲਈ ਦੂਸਰੀ ਜਰੂਰੀ ਚੀਜ ਹੈ ਡੀਟ੍ਹੀ ਜੋ ਕਿਸੇ ਘੜੇ ਵਰਗੇ ਪਕਾਈ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਦਾ ਠੀਕ੍ਹਰ, ਕੋਈ ਦੋ ਪਾਸਿਓਂ ਸਮਤਲ ਪੱਥਰ ਦਾ ਟੁਕੜਾ, ਥੋਥੀ ਵਸਤੂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਥੈਲੀ , ਲੀਰਾਂ ਦੀ ਖਿੱਦੋ ਜਾਂ ਟਾਈਟ ਢੱਕਣ ਬੰਦ ਕੀਤੀ ਖਾਲੀ ਪਾਲਿਸ਼ ਦੀ ਡੱਬੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੱਤ ਭਾਰ ਟੱਪਦਿਆਂ ਉਸੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਠੋਕਰ ਜਾਂ ਠੁੱਡ ਮਾਰ ਕੇ ਅਗਲੇ ਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨੰਬਰਾਂ ਤੇ ਖਾਨਿਆਂ ਉੱਪਰ ਅਧਾਰਿਤ ਹੋਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੈਰ ਤੇ ਟੱਪਦਿਆਂ ਖੇਡੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਖੱਡਾ-ਡੀਟ੍ਹੀ, ਇੱਕਾ-ਦੁੱਕਾ ਜਾਂ ਛਟਾਪੂ ਵੀ ਕਹਿ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸਨੂੰ ਖੇਡਣ ਦੇ ਨਿਯਮ ਵੀ ਖਾਕੇ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵਾਂਗ ਇਲਾਕੇ ਅਤੇ ਮੁਲਕ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖਰੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਮ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਲਾਈਨ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਪੰਜ ਖਾਨੇ ਬਣਾ ਕੇ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਖਿਡਾਰੀ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਖਾਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਡੀਟ੍ਹੀ ਸੁੱਟ ਕੇ ਇੱਕ ਲੱਤ ਤੇ ਛੜੱਪੇ ਮਾਰ ਕੇ ਟੱਪਦਿਆਂ ਪੈਰ ਨਾਲ ਠੁੱਡ ਜਾਂ ਠੋਕਰ ਮਾਰ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦਿਆਂ ਇੱਕ ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਕਰਮਵਾਰ ਸਾਰੇ ਖਾਨੇ ਸਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਦੌਰਾਨ ਖਿਡਾਰੀ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿਗੜਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਦੂਜਾ ਪੈਰ ਹੇਠਾਂ ਨਹੀਂ ਲੱਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਡੀਟ੍ਹੀ ਸੁੱਟਣ ਵੇਲੇ ਉਹ ਗਲ੍ਹਤ ਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਲਾਈਨ ਤੇ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਉਸ ਦਾ ਪੈਰ ਲਾਈਨ ਦੇ ਉੱਪਰ ਨਹੀਂ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਠੋਕਰ ਮਾਰਿਆਂ ਡੀਟ੍ਹੀ ਲਾਈਨ ਤੇ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਜਿਹਾ ਹੋਣ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੀਤੀ ਗੁਆ ਬੈਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਵਾਰੀ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਾਰੇ ਖਾਨੇ ਸਰ ਕਰ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖਿਡਾਰੀ ਸਿਖਰਲੇ ਸਾਂਝੇ ਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਡੀਟ੍ਹੀ ਸੁੱਟ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਕਰਕੇ ਸਾਂਝੀ ਲਾਈਨ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਖਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਪੈਰ ਰੱਖ ਕੇ ਕਦਮ ਪੁੱਟਦਿਆਂ ਸਿਖਰਲੇ ਵੱਡੇ ਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਰੱਖ ਕੇ ਪਿੱਠ ਵੱਲ ਡੀਟ੍ਹੀ ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਡੀਟ੍ਹੀ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ ਉਹ ਖਾਨਾ ਉਸ ਦਾ ਘਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਖਾਨੇ ਨੂੰ ਉਸ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਅਤੇ ਇਸ ਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪੈਰ ਲਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਦੂਸਰੇ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਖਾਨਾ ਟੱਪ ਕੇ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਖਾਨੇ ਸਰ ਕਰਨ, ਘਰ ਬਣਾਉਣ, ਮੀਤੀ ਗੁਆਉਣ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੀਤੀ ਲੈਣ ਦਾ ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਪੇਂਡੂ ਗਲ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਤਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਮਨੋਰੰਜਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ, ਇਸ ਖੇਡ ਪੀਚੋ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਹਜਾਰ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਿਕਰਯੋਗ ਤੱਥ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਸ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਪੁਰਾਤਨ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਚੀਨ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨੀਆਂ ਦੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਸਿਖਲਾਈ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਅਸਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਸਮੇਤ ਸੈਂਕੜੇ ਫੁੱਟ ਲੰਬੇ ਪੀਚੋ ਦੇ ਖਾਕੇ ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਰਹੀ ਇਹ ਖੇਡ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਫੌਜੀ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿੱਕਲ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਆਸਾਨ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਕ ਰੂਪ ਲੈ ਕੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧਕੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪ ਖੇਡ ਬਣ ਗਈ।
ਫੌਜੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਪਿੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿੱਕਲੀ ਹੋਣ ਸਦਕਾ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਖੇਡ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਪਰ ਬਹੁਤੀ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਅਤੇ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੀ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਬਹੁਤੇ ਸਰੀਰਕ ਬਲ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ ਬਲਕਿ ਇਸ ਦੀ ਖੋਜ ਹੀ ਮੁਹਾਰਤ, ਨਿਪੁੰਨਤਾ, ਪਕੜ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਨ ਦੀ ਕਸਰਤ ਵਜੋਂ ਹੋਈ ਸੀ।
ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਤਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਖੇਡ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਰਵਾਏ ਜਾਣ ਦਾ ਜਿਕਰ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਔਕਸਫੋਰਡ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਵਲੋਂ ਇਸਦੇ ਮੂਲ ਆਧਾਰ ਅਤੇ ਤੋਂ ਦਿੱਤੇ ਨਾਮ ਹੌਪਸਕੌਚ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਇਸ ਖੇਡ ਦਾ ਲਿਖਤੀ ਜਿਕਰ ਵੀ 1677 ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਪੂਅਰ ਰਾਬਿਨ ਦੀ ਤਿੱਥ-ਪੱਤਿ੍ਰਕਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸਿਸ ਵਿਲੰਗਬੀ ਦੁਆਰਾ 1635 ਤੋਂ 1672 ਵਿਚਕਾਰ ਖੇਡਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਕਲਿਤ ਪਾਂਡੂਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਸਕੌਚ ਹੌਪਰਜ਼ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦਰਜ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅਨੇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਇਸ ਖੇਡ ਦੇ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਹੇਠ ਖੇਡੇ ਜਾਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਬਰਤਾਨੀਆਂ, ਫਰਾਂਸ, ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਸਵਿਟਜਰਲੈਂਡ, ਬਰਾਜ਼ੀਲ, ਸਪੇਨ, ਟਰਕੀ, ਰੂਸ, ਪੋਲੈਂਡ, ਸਵੀਡਨ, ਨਾਰਵੇ, ਇਟਲੀ, ਬੋਸਨੀਆ, ਮੈਕਸੀਕੋ, ਜਰਮਨੀ, ਆਸਟ੍ਰੀਆ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਅਰਜਨਟੀਨਾ, ਘਾਨਾ, ਕੋਸਟਾ ਰੀਕਾ, ਨਿਕਾਰਾਗੂਆ, ਹੌਂਡੂਰਸ, ਉਰੂਗੁਏ, ਗੁਆਟੇਮਾਲਾ, ਅਲਬਾਨੀਆ, ਫਿਲਪੀਨਸ, ਸਰਬੀਆ, ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਆ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚੋਂ ਉਪਜੀ ਇਸ ਖੇਡ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੌਖਿਆਂ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਨੰਬਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰੋ ਕੇ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦੇ ਕੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਅਪਣਾ ਲਿਆ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਖੇਡ ਬਰਤਾਨੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚੀ ਮੰਨੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੁੱਝ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਵੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਵਾਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਰੇ ਖਾਨੇ ਸਰ ਕਰ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਖਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਕੁੱਝ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖਾਕਾ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬੱਚਾ ਹਰ ਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਰੁਕ ਕੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ‘ਐੜ ਬੈੜ’ ਤਾਂ ਸਹੀ ਹੋਣ ਤੇ ਦੂਸਰਾ ਬੱਚਾ ‘ਯੈੱਸ’ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ‘ਐੜ ਬੈੜ’ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਵਾਕ ‘ਐਮ ਆਈ ਰਾਈਟ?’ ਭਾਵ ‘ਕੀ ਮੈਂ ਸਹੀ ਹਾਂ?’ ਦਾ ਹੀ ਜੁਬਲੀ ਤੋਂ ਜੁਗਨੀ ਵਾਂਗ ਵਿਗੜਿਆ ਰੂਪ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਖੇਡ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਡੁੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਵਾਚਣ ਤੇ ਘੋਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਖੇਡਦੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸਦੇ ਫਾਇਦਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਚੰਗਾ ਸਾਧਨ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਹਲੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸਰੀਰਕ ਕਸਰਤ ਹੈ।
ਇਸ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਹੱਥਾਂ, ਲੱਤਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਬਿਠਾ ਕੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਜਾਂਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਵਰਤਨ, ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰਤਾ, ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉਪਜਦੀ ਹੈ।
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਖੇਡਦੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਾਂ, ਸੀਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਖੁਦ ਦੇ ਬਣਾਏ ਬੰਧਨਾਂ ਦੇ ਪਾਲਣ ਦੀ ਆਦਤ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਮਸਤੀ ਦੀ ਧੁਨ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਨਿੱਠ ਕੇ ਖੇਡਦਿਆਂ ਜਿੱਥੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਦਮ ਪੱਕਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਕਾਗਰਤਾ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਰ ਵਾਰ ਨਵੀਂ ਤੈਅ ਥਾਂ ਉੱਪਰ ਡੀਟ੍ਹੀ ਸੁੱਟਣ ਅਤੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਅੰਤਰਾਲ ਅੰਦਰ ਰਹਿ ਕੇ ਛੜੱਪੇ ਮਾਰਨ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਜ਼ਨ ਤੇ ਦੂਰੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਤੇ ਅੰਦਾਜੇ ਨਾਲ ਅਨੁਪਾਤਕ ਸਬੰਧ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਬਣਾਏ ਗਏ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ, ਹਰ ਮੀਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਚਲਦੇ ਖਾਨੇ ਦਾ ਨੰਬਰ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ, ਖਾਕੇ ਦਾ ਆਕਾਰ ਜਾਂ ਘੇਰਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਆਦਿ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਨੂੰ ਤੇਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਵਸਤੂ ਦੇ ਗਤੀ ਬੋਧ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਵੀ ਹਾਸਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਖੇਡ ਭਾਵੇਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਹੈ ਪਰ ਚੀਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਜੀਵਨ ਅਨੁਸਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਕੀਦਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਡੀਟ੍ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਹ ਹੈ, ਲਾਈਨਾਂ ਧਰਮ ਤੇ ਅਕੀਦੇ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਹਨ ਅਤੇ ਮਕਸਦ ਕਮੀਆਂ ਦੂਰ ਕਰ ਨਰਕ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਬਚਪਨ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਜਵਾਨੀ ਵੱਲ ਲਿਜਾਣ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਵਿਰਾਸਤੀ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਂਭਣ ਅਤੇ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਖੇਡ ਦੀ ਦੁਨਿਆਵੀ ਲੋਕਪਿ੍ਰਅਤਾ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਵੀ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਕੁੱਝ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਇਸ ਖੇਡ ਨੂੰ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਗਿੰਨੀਜ਼ ਬੁੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਅਸ਼ਰਿਤਾ ਫਰਮਨ ਨਾਂ ਦੇ ਅਮਰੀਕਨ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਦੋ ਸੈਕਿੰਡ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੈ ਕੇ ਬਣਾਇਆ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਡੈਨ’ਓ ਬ੍ਰਾਇਨ ਦੇ ਨਾਂ ਸੀ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਸ਼ਰਿਤਾ ਫਰਮਨ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਵਿੱਚ 33 ਅਤੇ ਚੌਵੀ ਘੰਟੇ ਵਿੱਚ 434 ਖੇਡ ਦੀਆਂ ਬਾਜੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਕੇ ਗਿੰਨੀਜ਼ ਬੁੱਕ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਖੇਡ ਸਬੰਧੀ ਹੋਰ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਜਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਪੀਚੋ ਛੋਟੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਘਰ ਦੇ ਵਿਹੜੇ, ਗਲ਼ੀਆਂ ਜਾਂ ਸਕੂਲ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਬਹੁਤ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੀ ਖੇਡ ਰਹੀ ਹੈ।
ਕੋਈ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪੀਚੋ ਖੇਡਣ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਸਕੂਲੀ ਕੁੜੀਆਂ ਖਾਣਾ-ਪੀਣਾ ਅਤੇ ਕੰਮ-ਧੰਦੇ ਵੀ ਭੁੱਲ ਜਾਇਆ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ।
ਪੀਚੋ ਬਾਰੇ ਸਰਸਰੀ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਅਸੀਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਲਕੀਰਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਕਿਸੇ ਡੀਕਰੀ ਜਾਂ ਠੀਕ੍ਹਰ ਦੇ ਦੋ ਢਾਈ ਇੰਚ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਨਾਲ ਖੇਡੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਧਾਰਨ ਖੇਡ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕਰਕੇ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਪਰ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਡੁੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਪੜਤਾਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਜਿੰਨੀ ਸਾਦੀ ਤੇ ਸੁਖਾਲ਼ੀ ਹੈ ਓਨੀ ਸਧਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਮੁਹਾਰਤੀ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ।
ਆਮ ਜਿਹੀ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਇਸ ਖੇਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਫਰੋਲੀਏ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਇਸਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਬੜਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ ਉੱਥੇ ਇਸਦੇ ਖੇਡੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਹੁ-ਮੁਲਕੀ ਦਾਇਰਾ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਧੀਆਂ ਧਿਆਣੀਆਂ ਨੂੰ ਚੱਜ ਸਲੀਕੇ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗਦੀ ਤੇ ਸੁਰਤ ਸੰਭਾਲਦਿਆਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਚੌਂਕੇ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੱਢਣ, ਬੁਣਨ ਅਤੇ ਕੱਤਣ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦਾਜ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵਸਤਾਂ ਲੜਕੀ ਆਪ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ।
ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਮਨਇੱਛਤ ਹਮਸਫਰ ਦੀ ਤਾਂਘ, ਸੁਖਮਈ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਉਹ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ।
ਆਪਣੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਕਲਾ ਕ੍ਰਿਤਾਂ ਵੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣੀਆਂ।
ਕਿਸੇ ਰੁਮਾਲ, ਚਾਦਰ, ਫੁਲਕਾਰੀ ਤੇ ਰੰਗ ਬਿਰੰਗੇ ਧਾਗਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਫੁੱਲ, ਕਲੋਲਾਂ ਕਰਦੇ ਪੰਛੀ, ਹਿਰਨ ਜਿੱਥੇ ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ, ਉੱਥੇ ਡਾਰੋਂ ਵਿਛੜੀ ਕੂੰਜ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇਕੱਲਾ ਦਰਖਤ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ।
ਕਿਰਤੀ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚਿੱਤਰੇ ਆਕਾਰ ਰੰਗ ਰੂਪ ਵਧੇਰੇ ਜੀਵਤ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਘਰੋਗੀ ਥੁੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਪਨਸਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇੱਕੋ-ਇਕ ਵਸੀਲਾ ਸੀ ਫੁਲਕਾਰੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਬੁੱਢੀ ਦਾਦੀ ਸਿਰ ’ਤੇ ਫੁਲਕਾਰੀ ਲਈ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ, ਕਿਤੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ’ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਈਂ ਦਾ ਭੱਤਾ ਚੁੱਕੀ ਜਾਂਦੀ ਮੁਟਿਆਰ ਦੀ ਫੁਲਕਾਰੀ ਵਾਜਾਂ ਮਾਰਦੀ
ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਪੰਜਾਬੀ ਕੁੜੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਫੁਲਕਾਰੀਆਂ ਨਾਨੀਆਂ, ਦਾਦੀਆਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਚੱਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ।
ਵਿਆਹ ਦੇ ਰਸਮੋ ਰਿਵਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਚੂੜਾ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਵੇਲੇ ਨਾਨੀ ਆਪਣੀ ਦੋਹਤੀ ਨੂੰ ਚੋਪ ਪਹਿਨਾਉਂਦੀ।
ਲਾਵਾਂ ਫੇਰਿਆਂ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ’ਤੇ ਕੁੜੀ ਸਿਰ ’ਤੇ ਫੁਲਕਾਰੀ ਲੈਂਦੀ ਜੋ ਉਸ ਲਾੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਚਾਰ ਚੰਨ ਲਾ ਦਿੰਦੀ।
ਫੁਲਕਾਰੀ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਢਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਚੁੰਨੀਆਂ/ਦੁਪੱਟਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੱਥਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਫੁਲਕਾਰੀ ਸ਼ਬਦ "ਫੁੱਲ" ਅਤੇ "ਕਾਰੀ" ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਕਾਰੀਗਰੀ।
ਪਹਿਲੋਂ ਪਹਿਲ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁਣਾਈ / ਕਢਾਈ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਾਲਾਂ ਅਤੇ ਸਿਰ ਤੇ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵਾਂ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸ਼ਿਲਪ ਕਲਾ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਵੰਨਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫੁਲਕਾਰੀ ਕਲਾ ਦਾ ਅਹਿਮ ਸਥਾਨ ਹੈ।
ਫੁਲਕਾਰੀ ਪੰਜਾਬਣ ਦਾ ਕੱਜਣ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਵਲਵਲਿਆਂ, ਰੀਝਾਂ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਰਹੀ ਹੈ।
ਸਭ ਤੌ ਸਸਤੀ ਅਤੇ ਘਟੀਆ ਕਢਾਈ ਵਾਲੀ ਫੁਲਕਾਰੀ ਨੂੰ ਤਿਲ ਪੱਤਰਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਆਪ ਰੀਝ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਢਦੇ ਸਗੌ ਬਗਾਰ ਤੇ ਕਢਾਈ ਕਰਾਈ ਜ਼ਾਦੀ ਹੈ।
ਸੱਚਮੁਚ ਹੀ ਇਹ ਇੱਕ ਮੁਟਿਆਰ ਦੀਆਂ ਆਸਾਂ ਤੇ ਉਮੰਗਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅੰਜਨਾ ਹੁਮਦਿ ਹੈ।
ਅਜਿਹੀ ਅਨੇਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਪਰਵੇਸ਼ ਵਲੋਂ ਆਪਣੀ ਜਮੀਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਦਰੀ - ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਾਜਰੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਹੋਈ।
ਮਈ 1804 ਵਿੱਚ, ਵੈਨ ਡਾਇਮੇਨ ਦੀ ਭੂਮੀ , ਰਿਡਨ ਕੋਵ ਉੱਤੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪੁੱਜਣ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਇਦ 60 ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਤਸਮਾਨਿਆਈ ਇਤਹਾਸ ਆਧੁਨਿਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਵਿਵਾਦਿਤ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਬਸਤੀਵਾਦੀਆਂ ਅਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਚਰਚਾ ਕੁੱਝ ਸਮਕਾਲੀ ਵਿਵਰਣੋਂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵੇਤ ਲੜਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਬੇਦਖ਼ਲੀ, ਅੰਤ:ਵਿਵਾਹ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੰਨ 1830 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਆਉਂਦੇ - ਆਉਂਦੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਘੱਟਕੇ ਕੇਵਲ ਕੁੱਝ ਸੈਂਕੜੇ ਰਹਿ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਕੁੱਝ ਹਜਾਰ ਸੀ।
ਉਸ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਮਾਨ 300 ਵਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਸਲੀ ਆਂਕੜੀਆਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰ ਪਾਣਾ ਹੁਣ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।
ਸੰਨ 1830 ਵਿੱਚ, ਗਵਰਨਰ ਜਾਰਜ ਆਰਥਰ ਨੇ ਭੇੜੀਆ ਰਿਵਰ ਅਤੇ ਆਇਸਟਰ ਬੇ ਜਨਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਜਿਲੀਆਂ ਵਲੋਂ ਬਾਹਰ ਖਦੇੜਨੇ ਲਈ ਇੱਕ ਸਸ਼ਸਰ ਦਲ ਨੂੰ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤਾ।
ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਸੰਨ 1833 ਵਿੱਚ ਜਾਰਜ ਆਗਸਟਸ ਰਾਬਿੰਸਨ ਨੇ ਬਾਕੀ ਵਿਅਕਤੀ - ਜਾਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਚੋਲਗੀ ਲਈ ਨਿਹੱਥੇ ਜਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ।
ਇੱਕ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਰੁਗੈਨਿਨੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵਲੋਂ, ਰਾਬਿੰਸਨ ਨੇ ਵਿਅਕਤੀ - ਜਾਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫਲਿੰਡਰਸ ਆਇਲੈਂਡ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ, ਨਿਵੇਕਲਾ ਬਸਤੀ ਉੱਤੇ ਵਸਣ ਲਈ ਆਤਮਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਰਾਜੀ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰੋਗ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਸੰਨ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀ ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਦਾ ਪੁਨਰਮੁਲੰਕਣ ਕਰਣਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ - ਇਸਵਿੱਚ ਏਲਨ ਮੂਰਹੇਡ ਦਾ ਦ ਫੈਟਲ ਇੰਪੈਕਟ ਅਤੇ ਜੇਫਰੀ ਬਲੇਨੀ ਦੀ ਯੁਗਾਂਤਰਕਾਰੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਰਚਨਾ ਟਰਾਇੰਫ ਆਫ ਦ ਨੋਮੈਡਸ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਸਟੈਨਰ ਨੇ ਯੂਰਪੀ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਵਿਵਰਣੋਂ ਦੀ ਕਮੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਮਹਾਨ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਚੁੱਪ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ।
ਇਤੀਹਾਸਕਾਰ ਹੇਨਰੀ ਰੇਨਾਲਡਸ ਦਾ ਦਲੀਲ਼ ਹੈ ਕਿ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੇਇੱਜਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।
ਅਕਸਰ ਅਰੰਭ ਦਾ ਵਿਆੱਖਾਵਾਂਵਿੱਚ ਇਹ ਵਰਣਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯੂਰਪੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਲੁਪਤ ਹੋਣ ਦਾ ਸਰਾਪ ਮਿਲਿਆ।
ਵਿਕਟੋਰਿਆ ਦੇ ਬਸਤੀ ਉੱਤੇ ਸੰਨ 1864 ਵਿੱਚ ਵਿਲਿਅਮ ਵੇਸਟਗਾਰਥ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਤੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ; ਵਿਕਟੋਰਿਆ ਦੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ…ਇਹ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਲੱਗਪੱਗ ਅਪਰਿਵਰਤਨੀਏ ਨਿਯਮ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਨਿਮਨ ਅਸ਼ਵੇਤ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਵਿਲੁਪਤ ਹੋ ਜਾਓ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸੰਨ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਦਾ ਕਾਲ ਤੱਕ ਆਉਂਦੇ - ਆਉਂਦੇ ਲਿੰਡਾਲ ਰਯਾਨ, ਹੇਨਰੀ ਰੇਨਾਲਡਸ ਅਤੇ ਰੇਮੰਡ ਇਵਾਂਸ ਜਿਵੇਂ ਇਤੀਹਾਸਕਾਰ ਸਰਹੱਦਾ ਉੱਤੇ ਹੋਏ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਮਾਨਵੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਆਕਲਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਲੇਖਬੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਸਨ।
ਸੰਨ 1838 ਵਿੱਚ, ਨਿਊ ਸਾਉਥ ਵੇਲਸ ਦੀ ਮੇਯਾਲ ਕਰੀਕ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਅੱਠਾਈ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿਸਦੇ ਪਰਿਣਾਮਸਵਰੂਪ ਇੱਕ ਅਭੂਤਪੂਵ ਫੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਅਦਾਲਤਾਂ ਨੇ ਸੱਤ ਚਿੱਟਾ ਬਸਤੀਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਫ਼ਾਂਸੀ ਦੀ ਸੱਜਿਆ ਸੁਣਾਈ।
ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਚਿੱਟਾ ਬਸਤੀਵਾਦੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ - ਸੰਨ 1838 ਵਿੱਚ, ਓਵੇਂਸ ਰਿਵਰ ਦੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੋਰਟ ਫਿਲਿਪ ਡਿਸਟਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਬਰੋਕਨ ਰਿਵਰ ਉੱਤੇ ਚੌਦਾਂ ਯੂਰਪੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜੋ ਕਿ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਆਦਿਵਾਸੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਦਾ ਬਦਲਾ ਸੀ।
ਪੋਰਟ ਫਿਲਿਪ ਡਿਸਟਰਿਕਟ ਦੇ ਕੈਪਟਨ ਹਟਨ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਰੱਖਿਅਕ ਜਾਰਜ ਆਗਸਟਸ ਰਾਬਿੰਸਨ ਵਲੋਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਜਨਜਾਤੀ ਦਾ ਕੋਈ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਵਿਰੋਧ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਜਨਜਾਤੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
ਕਵੀਨਸਲੈਂਡ ਦੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਕੱਤਰ ਏ. ਐਚ. ਦੁਸ਼ਟ ਨੇ ਸੰਨ 1884 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਅਸ਼ਵੇਤਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਇੰਨਾ ਜਿਆਦਾ ਕਪਟਪੂਰਣ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕੇਵਲ ਡਰ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਸੰਚਾਲਿਤ ਹੁੰਦੇ ਸਨ - ਇਸ ਲਈ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਉੱਤੇ…ਸ਼ਾਸਨ ਕਰ ਪਾਣਾ…ਕੇਵਲ ਕਰੂਰ ਬਲਪ੍ਰਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ।
ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਹਾਲੀਆ ਨਰਸੰਹਾਰ ਸੰਨ 1928 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕਾਨਿਸਟਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਨਰਸੰਹਾਰ ਦੇ ਅਨੇਕ ਹੋਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਹਨ।
ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਘਣਤਵ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰਾਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਰੇ ਨਦੀ ਦੀ ਘਾਟੀ, ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ।
ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਦੀਰਘਕਾਲ ਤੱਕ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਸੰਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਦਾ ਕਾਰਜ ਬੰਦ ਕਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਤਾਂਕਿ ਜਨਸੰਖਿਆ ਅਤੇ ਸੰਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਫੇਰ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਣ ਦਾ ਮੌਕੇ ਮਿਲ ਸਕੇ।
ਉੱਤਰੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫਾਇਰਸਟਿਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵਨਸਪਤੀਆਂ ਉਗਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਹਨਾਂ ਵੱਲ ਪਸ਼ੂ ਆਕਰਸ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।
ਯੂਰਪੀ ਬਸਤੀਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਆਦਿਵਾਸੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਦੀਰਘਕਾਲਿਕ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਇਕੱਲਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ।
ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਆਗਮਨ ਨੇ ਇਸ ਮਹਾਂਦੀਪ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਣੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਪਸ਼ੂ-ਜੀਵਨ ਦੇ ਲੋਪ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸਦਾ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੀ ਮੁੱਖ-ਭੂਮੀ ਵਲੋਂ ਥਾਇਲੇਸਾਇਨ, ਤਸਮਾਨਿਆਈ ਡੇਵਿਲ ਅਤੇ ਤਸਮਾਨਿਆਈ ਮੂਲ-ਮੁਰਗੀ ਦੇ ਲੋਪ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲੱਗਪੱਗ 3000 - 4000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਆਦਿਵਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਡਿੰਗੋ ਡਾਗ ਦਾ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਸਰਹੱਦੀ ਮੁਠਭੇੜਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ।