polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
1935 ਨੂੰ ਜਰਮਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਿਲਵਾਨ ਕਰੈਮਰ ਨੂੰ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰੁਸਤਮੇ-ਹਿੰਦ ਪਹਿਲਵਾਨ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਸੀ।
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਰੇਡੀਓ ’ਤੇ ਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਜ਼ੁਰਗ ਲੇਖਕ ਟੀਲੂ ਖ਼ਾਨ ਭਾਰਤੀ, ਜੋ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਪਲਾਂ ’ਤੇ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਪੰਮੀ ਬਾਈ, ਹਾਲੇ ਵੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਗਦਰ ਲਹਿਰ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦ ਬੀਬੀ ਗੁਲਾਬ ਕੌਰ ਇੱਥੇ ਹੰਬਲਵਾਸ ਦੇ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਸਕ ਰਾਓ ਮਾਲਦੇਓ ਰਾਠੌਰ ਨੇ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਫੌਜ ਥਾਰ ਮਾਰੂਥਲ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਗਈ।
ਕਈ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਗਰਭਵਤੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸਾਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੂਥਲ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪਣੇ ਕਦਮਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਪਿਆ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਸ਼ਨ ਘੱਟ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਖਾਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੀ; ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਹਮੀਦਾ ਬਾਨੋ ਦੇ ਘੋੜੇ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਨੂੰ ਘੋੜਾ ਉਧਾਰ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੇ ਖੁਦ ਅਜਿਹਾ ਕੀਤਾ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਹ ਛੇ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਊਠ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਖਾਲਿਦ ਬੇਗ ਨੇ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਮਾਊਂਟ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵਾਂ ਬਿੰਦੂ ਦੱਸਿਆ।
ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਉਸ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਦਰੋਹੀ ਹਿੰਦਲ ਮਿਰਜ਼ਾ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਕੰਧਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਰਲਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਕਾਮਰਾਨ ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਤੇ ਅਸਕਰੀ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।
ਹੁਮਾਯੂੰ ਸਿੰਧ ਵੱਲ ਵਧਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਸਿੰਧ ਦੇ ਅਮੀਰ ਹੁਸੈਨ ਉਮਰਾਨੀ ਤੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਉਮੀਦ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਨਾਲ ਹੀ, ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਹਮੀਦਾ ਸਿੰਧ ਤੋਂ ਸੀ; ਉਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਵਸੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਕਾਰੀ ਪੀਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਧੀ ਸੀ।
ਅਮੀਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੂੰ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੀ ਗਰਭਵਤੀ ਪਤਨੀ ਹਮੀਦਾ ਅੱਗੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਸੀ।
ਚਾਰੇ ਭਰਾ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਇਕਜੁੱਟ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੂਚਨਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਹੋਰ ਨੇੜੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਰਹਿੰਦ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੇ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਰਾਜਦੂਤ ਭੇਜਿਆ ਕਿ “ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਾਰਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ [ਭਾਵ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਦੀ ਧਰਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੰਗਾ ਘਾਟੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ] ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
" ਕਾਬੁਲ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੇ ਭਰਾ ਕਾਮਰਾਨ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਵੀ ਇਲਾਕਾ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸੌਂਪਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਕਾਮਰਾਨ ਨੇ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗਾਵਤ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਵੇਗਾ।
ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਉਸਦੀ ਮਦਦ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਇਸਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਛੇਤੀ ਹੀ ਦੇਸ਼ਧ੍ਰੋਹੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ, ਅਤੇ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੂੰ ਕਾਮਰਾਨ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।
ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਬਾਬਰ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, "ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੁਝ ਨਾ ਕਰੋ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਇਸਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹੋਣ।
ਹੁਮਾਯੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬੇਗਾ ਬੇਗਮ ਦੇ ਨਾਲ 40 ਆਦਮੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਚ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਫਾਰਸ ਵਿੱਚ ਸਫਾਵਿਦ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਗਿਆ।
ਹੋਰ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ, ਸ਼ਾਹੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੇ ਹੈਲਮੇਟ ਵਿਚ ਉਬਾਲੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਮਾਸ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਹ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਉਸ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਜਾਰੀ ਰਹੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੇਰਾਤ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਵਧੀਆ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ।
ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੇ ਉਸਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਇੱਕ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਐਸਕਾਰਟ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਲੂਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਰਿਹਾਇਸ਼ਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸੜਕਾਂ ਦੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਸਫਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਸ਼ਾਹ, ਤਾਹਮਾਸਪ ਪਹਿਲੇ, ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਉਲਟ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲਾਂ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਆਇਆ।
ਇੱਥੇ ਹੁਮਾਯੂੰ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਕਰਨ ਲਈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ: ਇਸ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਕੰਮ ਤੈਮੂਰੀਦ ਸੁਲਤਾਨ ਹੁਸੈਨ ਬੇਕਾਰਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਵਜ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਗੌਹਰ ਸ਼ਾਦ ਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ।
ਤਾਹਮਾਸਪ ਨੇ ਤਾਕੀਦ ਕੀਤੀ ਕਿ ਹੁਮਾਯੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਤੇ ਕਈ ਸੌ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸੁੰਨੀ ਤੋਂ ਸ਼ੀਆ ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੁਗਲ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਾਲ ਅਸਹਿਮਤ ਸਨ, ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਸ਼ੀਆ ਧਰਮ ਦੀ ਇਸ ਬਾਹਰੀ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਤਾਹਮਾਸਪ ਆਖਰਕਾਰ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮਰਥਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੇ ਭਰਾ ਕਾਮਰਾਨ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੇ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੇ ਬਦਲੇ ਕੰਧਾਰ ਨੂੰ ਫਾਰਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਹੁਮਾਯੂੰ, ਮਰੇ ਜਾਂ ਜ਼ਿੰਦਾ, ਤਾਹਮਾਸਪ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸਨੇ 300 ਤੰਬੂ, ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਾਰਪੇਟ, 12 ਸੰਗੀਤਕ ਬੈਂਡ ਅਤੇ "ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮੀਟ" ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਇਆ।
ਇੱਥੇ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਹ ਸਭ, ਅਤੇ 12,000 ਕੁਲੀਨ ਘੋੜਸਵਾਰ ਕਾਮਰਾਨ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੇ ਸਨ।
ਤਾਹਮਾਸਪ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਮੰਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਇਹ ਸੀ ਕਿ, ਜੇ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੰਧਾਰ ਉਸ ਦਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਜੂਨ 1539 ਵਿੱਚ ਬਕਸਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਚੌਸਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨਾਲ ਹੋਈ।
ਇਹ ਇੱਕ ਫਸਵੀਂ ਲੜਾਈ ਬਣਨਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋਦਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ।
ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ, ਤੋਪਖਾਨਾ, ਹੁਣ ਅਚੱਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੇ ਮੁਹੰਮਦ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਨੂੰ ਰਾਜਦੂਤ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਕੁਝ ਕੂਟਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।
ਹੁਮਾਯੂੰ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਸਮਰਾਟ, ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਤੋਂ ਘੱਟ।
ਦੋਵਾਂ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਚਿਹਰਾ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸੌਦਾ ਵੀ ਕੀਤਾ: ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰਜ ਕਰਨਗੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਫਿਰ ਡਰਾਉਣੇ ਡਰ ਨਾਲ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਾਮਰਾਨ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਹਿੰਦਲ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੂੰ ਕਾਮਰਾਨ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਖੁਤਬਾ ਸੁਣਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਸਦੇ ਦੂਜੇ ਭਰਾ, ਅਸਕਰੀ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੂੰ ਹੁਣ ਇੱਕ ਫੌਜ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹੁਮਾਯੂੰ ਉੱਤੇ ਮਾਰਚ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਫੌਜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਰਨ ਲਈ।
ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਕੰਧਾਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਦਸੰਬਰ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਸੀ, ਹਿੰਦੂ ਕੁਸ਼ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 14 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਠੰਡਾ ਅਤੇ ਖਤਰਨਾਕ ਸੀ।
ਅਸਕਰੀ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੇ ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਲੈ ਲਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਲਈ ਕਾਮਰਾਨ ਅਤੇ ਅਸਕਰੀ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਅਕਬਰਨਾਮਾ ਕਾਮਰਾਨ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਮਰਕੋਟ ਦੇ ਰਾਣਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਰਾਓ ਨੇ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦਾ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਦਿੱਤੀ।
ਇੱਥੇ, ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਪੂਤ ਰਈਸ ਦੇ ਘਰ, ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹਮੀਦਾ ਬਾਨੋ, ਇੱਕ ਸਿੰਧੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਧੀ, ਨੇ 15 ਅਕਤੂਬਰ 1542 ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
ਜਨਮ ਮਿਤੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੇ ਖਗੋਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਇਹ ਬੱਚਾ 34 ਸਾਲਾ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਡੀਕਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਵਾਰਸ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸੀ।
ਜਨਮ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਹੁਮਾਯੂੰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਾਰਟੀ ਅਮਰਕੋਟ ਤੋਂ ਸਿੰਧ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਈ, ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਬਾਬਰ ਦਾ ਆਪਣੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੰਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਸਾਧਾਰਨ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਚੰਗੀਜ਼ ਖਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਆਮ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਭਿਆਸ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਜੋ ਕਿ ਮੁੱਢਲੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ, ਟਿਮੂਰਿਡਾਂ ਨੇ ਚੰਗੀਜ਼ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਚਿੰਗਿਸਿਡ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਅਤੇ ਖਾਨਲ ਅਧਿਕਾਰ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਦਿੱਤੀ ਉਪ-ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਰਦ ਚਿੰਗਿਸਿਡ ਨੂੰ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸੀ ।
ਜਦੋਂ ਕਿ ਚੰਗੀਜ਼ ਖਾਨ ਦਾ ਸਾਮਰਾਜ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਵਕ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਹਰ ਚਿੰਗੀਸਿਡ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਭਰਤ ਹੱਤਿਆ ਹੋਈ ਸੀ।
ਇੱਕ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ, ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੂੰ ਉਸ ਆਦਮੀ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਵਿੱਚ ਧੋਖਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਟਿਕਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਸਿੰਧ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਅਮੀਰ ਹੁਸੈਨ ਉਮਰਾਨੀ ਨੇ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਬਾਬਰ ਦਾ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਅਰਘੂਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ।
ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ, ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੇ ਹੁਸੈਨ ਉਮਰਾਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਗਠਜੋੜ ਬਣਾਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਆਚੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।
ਆਖਰਕਾਰ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੈਂਕੜੇ ਸਿੰਧੀ ਅਤੇ ਬਲੋਚ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੰਧਾਰ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਬੁਲ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕੀਤਾ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ, ਬਾਬਰ ਦਾ ਸਹੀ ਤਿਮੂਰਿਡ ਵਾਰਸ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।
ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਆਪਣਾ ਚਾਰਜ ਬਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਲਈ, ਮੁਗਲ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਤਿਆਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਢੁਕਵੀਂ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਆਪਣੇ ਮੋਰਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ।
ਮੁਗਲਾਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਸਮਝੌਤੇ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਉਸੇ ਰਾਤ, ਉਸਦੀ ਫੌਜ ਮੁਗਲ ਕੈਂਪ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੀ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਪਾਇਆ, ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸਮਰਾਟ ਹਵਾ ਨਾਲ ਭਰੀ "ਪਾਣੀ ਦੀ ਚਮੜੀ" ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਰ ਤੈਰ ਕੇ ਬਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚੁੱਪਚਾਪ ਆਗਰਾ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ।
ਸ਼ਮਸ ਅਲ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਦੁਆਰਾ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਰ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਮਿਨੀਏਟਰਿਸਟਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਮਲੇਦੀਨ ਬਹਿਜ਼ਾਦ ਨੇ ਉਸਦੇ ਦੋ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਇਆ ਸੀ।
ਹੁਮਾਯੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਗੇ: ਉਹ ਮੰਨ ਗਏ।
ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੇ ਇੰਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ ਪਰਸ਼ੀਆ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਜੁਲਾਈ ਤੱਕ ਤਾਹਮਾਸਪ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।
ਹੇਰਾਤ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋਵੇਂ ਕਾਜ਼ਵਿਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਦਾਅਵਤ ਅਤੇ ਸਮਾਗਮ ਲਈ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਦੋ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨੂੰ ਇਸਫਾਹਾਨ ਵਿੱਚ ਚੇਹੇਲ ਸੋਤੂਨ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੰਧ-ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹੁਮਾਯੂੰ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਕਾਮਰਾਨ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਵਾਲੇ ਕਾਬੁਲ ਨੂੰ ਲੈਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਅਸਲ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ. ਕਾਮਰਾਨ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੇਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਫ਼ਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਫ਼ੌਜ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੀ ਸੀ, ਸਾਬਕਾ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ ਪਾਸਾ ਬਦਲਿਆ, ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਝੁਕਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਫ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ।
ਕਾਮਰਾਨ ਮਿਰਜ਼ਾ ਫਰਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਫੌਜ ਬਣਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਨਵੰਬਰ 1545 ਵਿੱਚ, ਹਮੀਦਾ ਅਤੇ ਹੁਮਾਯੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅਕਬਰ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲ ਗਏ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਦਾਵਤ ਰੱਖੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦਾਅਵਤ ਵੀ ਰੱਖੀ ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਸੁੰਨਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਿਆ, ਪਰ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਿਆ: ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸਨੇ "ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਰਮ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬੰਦ ਕਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਐਸ਼ੋ-ਆਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ"।
ਹਿੰਦਾਲ, ਹੁਮਾਯੂੰ ਦਾ 19 ਸਾਲਾ ਭਰਾ, ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਅਹੁਦਾ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਗਰਾ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸਮਰਾਟ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਜਦੋਂ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੇ ਮਹਾਨ ਮੁਫਤੀ, ਸ਼ੇਖ ਬੁਹਲੂਲ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਤਰਕ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ; ਸ਼ੇਖ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।
ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਭੜਕਾਉਣ ਲਈ, ਹਿੰਦਾਲ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੁੱਖ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਖੁਤਬਾ, ਜਾਂ ਉਪਦੇਸ਼, ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ।
ਜਦੋਂ ਹੁਮਾਯੂੰ ਆਗਰਾ ਪਰਤਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨੋਂ ਭਰਾ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।
ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਰਚਣ ਲਈ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਸਗੋਂ ਹਿੰਦਾਲ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਲਈ ਵੀ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਆਪਣੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਆਰਾਮ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਗਰੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅਤੇ ਨੇੜੇ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਇਹ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਖ਼ਤਰਾ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਮਾਯੂੰ ਅਤੇ ਕਾਮਰਾਨ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਝਗੜਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਹੈ।
ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣ 'ਤੇ ਤੇਜ਼ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਮਰਾਨ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਿਆ, ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ।
ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੁਮਾਯੂੰ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਤੋਂ ਆਗਰਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਵਿਲਾਇਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਗੌੜ ਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਚੁਨਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿਚ ਦੇਰੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ, ਗੌਰੀ ਵਿਖੇ ਅਨਾਜ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਹੁਮਾਯੂੰ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਕੂੜਾ ਕਰਕਟ ਪਈਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਪਹੁੰਚਿਆ।
ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੌਲਤ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜੰਗੀ ਸੀਨਾ ਮਿਲਿਆ।
ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਉੱਤੇ ਕੂਚ ਕਰਨ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਨੇ ਮੁਗਲਾਂ ਤੋਂ ਆਗਰਾ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਖੋਹਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦੇਖਿਆ।
ਉਸਨੇ ਮੁਗਲ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੀ ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਨਿਰਣਾਇਕ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਇਸ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਖ਼ਬਰ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਆਗਰਾ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਹਾਦਰ ਨੂੰ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿਚ ਲਏ ਗਏ ਇਲਾਕਿਆਂ 'ਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ।
ਫਰਵਰੀ 1537 ਵਿੱਚ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਹਾਦੁਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਘਿਨੌਣੀ ਯੋਜਨਾ ਇੱਕ ਫਾਇਰ-ਫਾਈਟ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁਲਤਾਨ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੁਮਾਯੂੰ ਕੋਲ ਕਾਮਰਾਨ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਉੱਚਾ ਸੀ, ਦੋ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਮਾੜੇ ਫੌਜੀ ਫੈਸਲੇ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਾਬੁਲ ਅਤੇ ਕੰਧਾਰ 'ਤੇ ਮੁੜ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ, ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੜ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਰ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ।
ਕਾਮਰਾਨ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੇ ਉਲਟ, ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਨਰਮੀ ਲਈ ਉਸਦੀ ਨੇਕਨਾਮੀ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਮੰਨਿਆ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਇਸ ਫਾਰਸੀ ਸਫਾਵਿਦ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੇ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸਕਰੀ ਮਿਰਜ਼ਾ ਤੋਂ ਕੰਧਾਰ ਲੈ ਲਿਆ।
ਉਸਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਅਸਕਰੀ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਤਵੰਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆ ਗਏ, "ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਭੇਡਾਂ ਦੇ ਇੱਜੜ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਕੋਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਦੂਜੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉਸਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ"।
ਕੰਧਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ, ਫਾਰਸ ਦੇ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਲ ਪੁੱਤਰ, ਮੁਰਾਦ ਨੂੰ ਵਾਇਸਰਾਏ ਵਜੋਂ ਭੇਜਿਆ ਸੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬੱਚੇ ਦੀ ਜਲਦੀ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਤਾਕਤਵਰ ਸਮਝਿਆ।
ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਬਾਬਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਮਰਾਜ ਛੇਤੀ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਵਾਧੂ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਰਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਫਾਵਿਦ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ।
ਤੈਮੂਰ ਨੇ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀਰ ਮੁਹੰਮਦ, ਮੀਰਾਂ ਸ਼ਾਹ, ਖਲੀਲ ਸੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਵਿਚਕਾਰ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਅੰਤਰ-ਪਰਿਵਾਰਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ।
ਉਸਨੇ ਸਿਰਫ ਚਾਰ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਉਮਰਾਹ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸ਼ਾਸਕ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ ਸਨ।
ਦਰਅਸਲ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦੋਂ ਬਾਬਰ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਕੁਝ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਜੀਜਾ ਮਹਿਦੀ ਖਵਾਜਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਸਫਲ ਰਹੀ, ਇਹ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਸੀ।
1535 ਵਿੱਚ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਗੁਜਰਾਤ ਦਾ ਸੁਲਤਾਨ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਮੁਗਲ ਇਲਾਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਉਸਨੇ ਮੰਡੂ ਅਤੇ ਚੰਪਾਨੇਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਆਪਣੇ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੇ ਮੁਹਿੰਮ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਲਿਆ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸੁਲਤਾਨ ਬਹਾਦੁਰ ਬਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਕੋਲ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਲਈ।
ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੇ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਤੋਂ ਮੁਗਲ ਇਲਾਕੇ ਗੁਆ ਲਏ, ਪਰ 15 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਸਫਾਵਿਦ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ।
ਪਰਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੇ ਨਾਲ ਫ਼ਾਰਸੀ ਰਈਸ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਦਰਬਾਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆਈ ਉਤਪਤੀ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਲਾ, ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ, ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਉੱਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਹਨ।
ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਲਈ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਸਨ: ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਗੁਜਰਾਤ ਦਾ ਸੁਲਤਾਨ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵਸਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਹਮਲੇ ਦੇ ਅੱਧੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਤੋਂ ਧਮਕੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।
ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤ, ਮਾਲਵਾ, ਚੰਪਾਨੇਰ ਅਤੇ ਮੰਡੂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਿਲੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਉਹ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਦੁਆਰਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਕੇ ਆਗਰਾ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਦਿੱਲੀ ਰਾਹੀਂ ਲਾਹੌਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਦੁਆਰਾ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸੁਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਜਿਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਹ ਤਹਮਾਸਪ ਪਹਿਲੇ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ 15 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੂੰ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਹੋਈ।
ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਰਾ, ਕਾਮਰਾਨ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੇ, ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਦੀ ਘਰ ਵਾਪਸੀ ਦੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਇਰਾਦੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਢਹਿ ਰਹੇ ਸਾਮਰਾਜ ਲਈ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਹਿੰਦਾਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੌਦਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਨਵੇਂ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਦੇ ਬਦਲੇ ਬੇਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ, ਜੋ ਕਿ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਮਰਾਨ ਬਣਾਏਗਾ।
ਜਦੋਂ ਹੁਮਾਯੂੰ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਗੱਦੀ ਤੇ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਕਈ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਖਿਲਾਫ ਬਗਾਵਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਇਕ ਹੋਰ ਭਰਾ ਖਲੀਲ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੇ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਸਮਰਾਟ ਨੇ 1538 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਈ ਇੱਕ ਮਕਬਰੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਇਹ ਅਜੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਫਾਰਸ ਭੱਜਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਇਸ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਬਹਾਦੁਰ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰ ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੁਲਤਾਨ ਬਹਾਦੁਰ ਨੂੰ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਛਿੱਟੇ-ਪੱਟੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।
ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੁਗਲਾਂ ਨੇ ਓਟੋਮੈਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਹਥਿਆਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਬਹਾਦੁਰ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਨੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਕਰਾਰਨਾਮਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦੁਆਰਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਣਨੀਤਕ ਪੈਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ।
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੇ ਹੁਮਾਯੂੰ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦੀ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੇਘਾਰੀ, ਮਗਸੀ, ਰਿੰਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਨ।
ਦਸੰਬਰ 1530 ਵਿੱਚ, ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ।
22 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਤਾਂ ਹੁਮਾਯੂੰ ਇੱਕ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ।
ਉਸਦੇ ਸੌਤੇਲੇ ਭਰਾ ਕਾਮਰਾਨ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ, ਕਾਬੁਲ ਅਤੇ ਕੰਧਾਰ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਸਨ।
ਹੁਮਾਯੂੰ ਦਾ ਜਨਮ 6 ਮਾਰਚ 1508 ਦੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਬਾਬਰ ਦੀ ਮਨਪਸੰਦ ਪਤਨੀ ਮਹਿਮ ਬੇਗਮ ਦੇ ਘਰ ਨਾਸਿਰ-ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਅਬੂ ਫਜ਼ਲ ਅੱਲਾਮੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਹਿਮ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਖੁਰਾਸਾਨ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਹੁਸੈਨ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੇ ਨੇਕ ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ।
ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਹੁਮਾਯੂੰ ਕੰਧਾਰ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਕਾਮਰਾਨ ਮਿਰਜ਼ਾ ਸੱਤਾ ਵਿਚ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪਰਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣੀ ਪਈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਕਬਰ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਰਾਸਤ ਛੱਡ ਕੇ।
ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਜਮਾਤ ਪਾਸ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬੀ.ਕਾਮ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਕਾਮ, ਐਮ.ਏ ਕਾਮਰਸ ਅਤੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ ਆਦਿ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਪਰ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਦੇ ਨਵੇਂ ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ ਨਾਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੇਕਰ ਕਾਮਰਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਆਧੁਨਿਕ ਨਵੇਂ ਵਪਾਰਕ ਕੋਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲੈਣ ਤਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਾਫ਼ੀ ਵਧੀਆ ਰੁਸ਼ਨਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਧੁਨਿਕ ਕੋਰਸਾਂ ਦੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੰਗ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਕਾਮ , ਬੀ.ਏ ਇੰਨ ਬੈਂਕਿੰਗ, ਬੀ.ਏ ਇੰਨ ਇੰਸੋਰੈਂਸ, ਬੀ.ਏ ਬਿਜ਼ਨਸ ਇਕਨਾਮਿਕਸ, ਬੀ.ਏ ਫਾਇਨ੍ਹਾਂਸ, ਸੀ.ਐਫ.ਏ, ਕਾਸਟ ਅਕਾਊਂਟੈਂਸੀ, ਨਿਰਯਾਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੋਰਸ, ਬੈਚੁਲਰ ਇੰਨ ਅਕਾਊਂਟੈਂਸੀ ਐਂਡ ਫਾਈਨਾਂਸ, ਬੈਚੁਲਰ ਇੰਨ ਬੈਕਿੰਗ ਐਂਡ ਇੰਸੋਰੈਂਸ, ਬੈਚੁਲਰ ਇੰਨ ਫਾਈਨੈਂਸੀਅਲ ਮਾਰਕੀਟ, ਈ-ਕਾਮਰਸ ਅਤੇ ਆਫਿਸ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਆਦਿ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਕੋਰਸ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਾਮਰਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੋਰਸਾਂ ਦੀ ਵੀ ਭਾਰੀ ਮੰਗ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਇਨ ਰੀਟੇਲ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ, ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਬਿਜ਼ਨਸ, ਅਪ੍ਰੇਸ਼ਨਜ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ, ਬੈਂਕਿੰਗ ਤੇ ਬੀਮਾ, ਫਾਈਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਅਕਾਊਂਟਿੰਗ ਸਟਾਫ ਤੇ ਪੋਰਟ ਫੋਲੀਓ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ, ਕੈਸ਼ ਫਲੋ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ, ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ, ਮਾਡਰਨ ਆਫਿਸ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਅਤੇ ਫਾਈਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਐਨਾਲਿਸਟ ਆਦਿ ਦੇ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੋਰਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਬੀ.ਕਾਮ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਤੁਸੀਂ ਜੇਕਰ ਅਡਵਾਂਸ ਡਿਪਲੋਮਾ ਇਨ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਕਰੋ ਤਾਂ ਵੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੇ ਬਿਹਤਰੀਨ ਮੌਕੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਕਾਮਰਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਨਵੇਂ ਦਿਸਹੱਦੇ ਤੈਅ ਕਰਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕਾਮਰਸ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਿਜ਼ਨਸ, ਟਰੇਡ, ਮਾਰਕੀਟ ਉਤਾਰ ਚੜ੍ਹਾਅ, ਅਰਥਸਾਸਤਰ, ਵਿੱਤੀ ਨੀਤੀਆਂ, ਸਨਅਤੀ ਨੀਤੀਆਂ, ਸ਼ੇਅਰ ਮਾਰਕੀਟ, ਬੈਕਿੰਗ, ਫਾਰਨ ਟਰੇਡ, ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਡਮੈਨੇਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ, ਅਕਾਊਂਟੈਂਸੀ ਅਤੇ ਈ ਕਾਮਰਸ ਆਦਿ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕਾਮਰਸ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਬਤੌਰ ਅਧਿਆਪਕ, ਸਿਵਿਲ ਸਰਵਿਸ ਇਮਤਿਹਾਨ, ਉਚੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਬੈਕਿੰਗ, ਬਰੋਕਿੰਗ, ਖੋਜ, ਵਿੱਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਰੁਸ਼ਨਾ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਤੁਸੀਂ ਪਬਲਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਵੱਡੇ-ਛੋਟੇ ਸਨਅਤੀ ਅਦਾਰੇ, ਬੈਂਕ, ਐਮ.ਐਨ.ਸੀ., ਟੀ.ਐਨ. ਸੀ., ਬੀ.ਪੀ.ਓ., ਕੇ.ਪੀ.ਓ., ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਨੌਕਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ, ਅਕਾਊਂਟ ਐਗਜੈਕਟਿਵ, ਚਾਰਟਡ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ, ਕੰਪਨੀ ਸੈਕਟਰੀ, ਕਾਸਟ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ, ਫਾਈਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਐਨਲਸਿਸਟ, ਵਿੱਤੀ ਪਲੈਨਰ, ਫਾਈਨਾਂਸ ਮੈਨੇਜਰ, ਕੰਟਰੋਲਰ, ਕੰਸਲਟੈਂਟ, ਇਨਵੈਸਟਮੈਂਟ ਅਨੈਲਸਿਸਟ, ਸਟੋਕ ਬਰਾਕਰ, ਪੋਰਫੋਲਿਓ ਮੈਨੇਜਰ ਅਤੇ ਟੈਕਸ ਕਨਸਲਟੈਂਟ ਆਦਿ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਇਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਵਪਾਰਕ ਵਿਕਾਸ ਤਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਪੱਧਰ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨਾਲ ਕਾਰੀਗਰੀ ਸਨਅਤ, ਪੈਦਾਵਾਰ, ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਦਾ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ ਇਨਹੇਲਮ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਸਾਲਿਊਸ਼ਨਜ਼ ਮੁਤਾਬਿਕ ਅਗਲੇ ਕੁਝ ਅਰਸੇ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਪਵੇਗੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਰੋਜ਼ਗਾਰੀ ਨੂੰ ਠੱਲ ਪਵੇਗੀ।
ਕਾਮਰਸ ਕੋਰਸ ਕਰਕੇ ਬੱਚੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਵੈ-ਰੁਜ਼ਗਾਰ, ਵਪਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਬਿਜ਼ਨਸ ਕੰਪਨੀਆਂ, ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ, ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀਆਂ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸੀ.ਏ. ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਸੈਕਟਰੀ ਦਾ ਕੋਰਸ ਕਰਕੇ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਪੈਕੇਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਰੁਤਬੇ ਵਾਲੀ ਨੌਕਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਕਾਮਰਸ ਧੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਵਸ਼ਤਾ ਦੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂ ਵਾਲੇ ਵਪਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ।
ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਦਾ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਜਿਹੜਾ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਅਤੇ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਲਮੇਲ ਬਣਾਈ ਰਖਦਾ ਹੈ ਉਹ ਕਾਮਰਸ ਅਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵਪਾਰੀ ਬਹੁਤ ਲਾਲਚੀ ਸਨ ਉਹ ਨਾ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਵਪਾਰ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਸਗੋਂ ਦੂਜੇ ਯੂਰਪੀ ਵਪਾਰੀਆਂ ਤੇ ਵੀ ਸਰਵ-ਉੱਚਤਾ ਕਾਇਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।
ਪਰ ਚੀਨੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲੀ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਅਫ਼ੀਮ ਯੁੱਧ ਦਾ ਅਫ਼ੀਮ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਦੋ ਸਭਿਆਤਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਸੀ।
ਚੀਨੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਕੈਂਟਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਤੇ ਚੀਨੀ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਪਾਰੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਚੀਨੀ ਅਫ਼ੀਨ ਦੇ ਆਦੀ ਨਹੀਂ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਅਫ਼ੀਮ ਦੇ ਵਪਾਰ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਦਬਾਉ ਨਿਰੰਤਰ ਵਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਧਨ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਸਾਲ 1839 ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਫ਼ੀਮ ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿਤੀ।
ਚੀਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਕੈਟਨ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮੰਨਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸਨ।
ਚੀਨ ਦੇ ਰੇਸ਼ਮ, ਚਾਹ ਤੇ ਚੀਨੀ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਦੀ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮੰਗ ਸੀ ਇਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਚੀਨੀਆਂ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਥਿਆਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਕੇ ਯੂਰਪੀ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੀ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਕਰਨੀ ਆਰੰਭ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਚੀਨ ਅੰਦਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਪਾਰ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਫੈਲਣ ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਰਾਜਦੂਤ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਪਰ ਚੀਨੀ ਸਮਰਾਟ ਨੇ ਰਾਜਦੂਤ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਸਾਫ ਮਨਾ ਕਰ ਦਿਤਾ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ੇ ਨੇ ਚੀਨੀਆਂ ਨੂੰ ਅਫ਼ੀਮ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਇਸ ਨਾਲ ਚੀਨ ਦਾ ਨੈਤਿਕ ਚਰਿਤਰ ਪਤਨ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲ ਪਿਆ।
ਚੀਨੀ ਸ਼ਾਸਕ ਇਸ ਆਰਥਿਕ ਦਬਾਓ ਨੂੰ ਅਫ਼ੀਮ ਦੇ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਸਮਝਦੇ ਸਨ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਪਾਰੀ ਨੇ ਦੂਰਦਰਸਿਤਾ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਫ਼ੀਮ ਦੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚੀਨੀ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਫ਼ੀਮ ਉਧਾਰ ਦੇਣੀ ਅਰੰਭ ਕਰ ਦਿਤੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਧਾਰ ਵਧਦਾ ਗਿਆ ਤੇ ਚੀਨੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਫ਼ੀਮ ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿਤੀ ਤੇ ਅਫ਼ੀਮ ਜਬਤ ਕਰਨ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਫ਼ੀਮ ਦਾ ਉਧਾਰ ਨੂੰ ਬਾਪਸ ਕਰਨ ਲਈ ਚੀਨੀ ਸਰਕਾਰ ਕਰਜੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰੇ।
ਚੀਨੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਰੇ ਯੂਰਪੀ ਵਪਾਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਬਰਤਾਨਵੀਂ ਵਪਾਰੀ ਵੀ ਕੋਹਾਂਗ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਜੋ ਕਿ ਬਰਤਾਨਵੀਂ ਵਪਾਰੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਕੰਮ ਔਖਾ ਸੀ।
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਯੁੱਧ ਕੈਂਟਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕਿ ਚੀਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟ 'ਤੇ ਫੈਲ ਗਿਆ।
ਬਰਤਾਨਵੀਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੇ ਚੀਨੀ ਸੈਨਾ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜਾ ਨੇ ਚਾਂਗ ਟੀ ਸੀ ਨਦੀ ਦੇ ਮੁਹਾਨੇ 'ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।
ਇਸ ਨਾਲ ਪੀਕਿੰਗ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅੰਤ ਚੀਨੀ ਸਮਰਾਟ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।
ਲਿਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਦਵੀ ਤੋਂ ਤਿਆਗ ਪੱਤਰ ਦੇਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਸੰਧੀ ਲਈ ਮੰਚੂ ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਚੀ-ਸ਼ਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਚੀ-ਸ਼ਾਨ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਸਥਾਈ ਸੰਧੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਮੁੜ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਚਲੀਆ ਗਈਆਂ।
ਮਾਂਚੂ ਸਾਮਰਾਜ ਨੇ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੋ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਉਹਨਾ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਪਾਰਕ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।
ਨਾਨਕਿੰਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਯਾਂਗ-ਟੀ-ਜੀ ਵਿੱਚ ਲੰਗਰ ਪਾਏ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜਹਾਜ ਕਾਰਨਵਾਲਿਸ 'ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਤੇ ਅਪਮਾਨਿਤ ਚੀਨ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਭੇਜ ਕੇ ਸੰਧਿ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟਾਈ।
ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨੇ ਚੀਨ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਤੋਂ ਲਾਭ ਉਠਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨ ਆਰੰਭ ਕਰ ਦਿਤੇ।
ਚੀਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਸਿੱਧਾਂਤ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਤੇ ਚੀਨ ਵਿਰੱਧ ਅਪਰਾਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।
ਚੀਨੀ ਲੋਕ ਹਰੇਕ ਖੇਤਰ ਸਮੇਤ ਸੈਨਿਕ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਯੁਰਪੀਨਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪੱਛੜੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਇਸ ਦਾ ਯੂਰਪ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪੂਰਾ ਪੂਰਾ ਲਾਭ ਉਠਾਉਣਾ ਤੋਂ ਸੰਕੋਚ ਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਚੀਨ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਖਤਮ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ।
ਚੀਨ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਬਮਦ ਦੁਆਰ ਦੀ ਨੀਤੀ ਅਪਣਾਈ ਹੋਈ ਸੀ ਪਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਰ ਮਗਰੋਂ ਚੀਨ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਰਵਾਜੇ ਦੀ ਨੀਤੀ ਅਪਣਾਉਣੀ ਪਈ।
ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਧਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕੱਪੜੇ ਵਿੱਚ ਮਰੋੜ ਕੇ ਜਾਂ ਇੱਕ ਬਨ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕਣ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਬਨ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟ ਕੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲੀ ਪਰਤ ਸੱਜੇ ਕੰਨ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਤਿਰਛੇ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰ ਦੇ ਖੱਬੇ ਉੱਪਰਲੇ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹੀ ਖੱਬੇ ਕੰਨ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਅਧਾਰ ਦੇ ਸੱਜੇ ਉੱਪਰਲੇ ਪਾਸੇ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਲਪੇਟ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਭਰਵੱਟਿਆਂ ਦੇ ਸਿਖਰ ਦੇ ਪਾਰ ਇੱਕ ਖਿਤਿਜੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਸੱਜੇ ਕੰਨ ਤੋਂ ਸਿਖਰ ਤੱਕ ਜਾਣਾ।
ਬਾਕੀ ਦੀ ਪੱਗ ਨੂੰ ਤੀਜੀ ਲਪੇਟ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪੈਟਰਨ 'ਤੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਵਾਧੂ ਲਪੇਟ ਦੇ ਉੱਪਰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਲਪੇਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਪੱਗ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਲਪੇਟੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਧੂ ਕੱਪੜਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੁਮਾਲਾ ਖੁਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਵੀ ਦੁਮਾਲਾ ਅਪਣਾਇਆ।
ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁਗਲ ਇਹ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਤਾਜ ਵਜੋਂ ਪਗੜੀ ਪਹਿਨਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਾਹੀ ਕੱਦ ਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੇਕ ਅਥਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਜੋ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨਹੀਂ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜ਼ੁਲਮ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।
ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਟੈਂਡ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਜੇ ਮੁਗਲ ਇੱਕ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਦੋ ਪਹਿਨਾਂਗੇ" ਇਹ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਯੁੱਗ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖੜੇ ਹੋਣਗੇ।
ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ਸਿੱਖ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਢੰਗ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਦੁਮਾਲਾ ਪਹਿਨ ਰਹੇ ਹਨ।