polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਵਿਕਟੋਰੀਆ, ਨਿਊ ਸਾਉਥ ਵੇਲਜ਼, ਨੌਰਦਰਨ ਟੈਰੀਟਰੀ, ਐਕਟ ਅਤੇ ਤਸਮਾਨੀਆ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿੰਡਰਗਾਰਟਨ / ਪ੍ਰੈਪਰੇਟਰੀ ਸਕੂਲ / ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਾਲ 1 ਤੋਂ 6 ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕੁਈਨਜ਼ਲੈਂਡ, ਦੱਖਣੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਤਵਾਂ ਸਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਦੂਜੇ ਰਾਜਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਲਈ ਕੇ ਤੋਂ 6 ਬਣਤਰ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਸਾਲ 7 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਿਲੇਬਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ।
ਗ੍ਰੇਡ 13 ** ਕੁਝ ਰਾਜ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਨਟਾਰੀਓ ਵਿੱਚ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਪ ਦਾ ਸਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰੀਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ (ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਗ੍ਰੇਡ, ਗ੍ਰੇਡ 1 ਅਤੇ 2, ਵੀ ਬਚਪਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ)।
ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਜਾਂ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕੁਝ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ, ਇੱਕ ਵਿਦਿਅਕ ਵਿਵਸਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਗ੍ਰੇਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗ੍ਰੇਡ 6 ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਗ੍ਰੇਡ 1 ਤੋਂ 4 ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਨਸੀਨੋ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀਓ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਗਰੇਡ 5 ਤੋਂ 9 ਤੱਕ ਐਨਸਿਨੋ ਬੁਨਿਆਦੀ ।
15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ 'ਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਏਨਸਿਨੋ ਮੇਦੀਓ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਕੇਵਲ 3 ਸਾਲ ਲੰਬਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਰੈਗੂਲਰ ਜਾਂ ਤਕਨੀਕੀ ਕੋਰਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕਨੇਡਾ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿੰਡਰਗਾਰਟਨ ਜਾਂ ਗ੍ਰੇਡ 1 ਤੋਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 13 ਜਾਂ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਮਿਲੈਨੀਅਮ ਵਿਕਾਸ ਟੀਚੇ 2, ਸਾਲ 2015 ਤੱਕ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਉਪਲਬਧ ਕਰਾਉਣ ਸੀ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਤ ਕਰਨਾ ਸੀ ਕਿ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਤ ਜਾਂ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਮੁਢਲੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੋਵੇ।
ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਐਨਸਿਨੋ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਐਂਸਿਨੋ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਤੇ ਐਨਸਿਨੋ ਬੁਨਿਆਦੀ ਹਨ।
ਨੋਵਾ ਸਕੌਸ਼ਾ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਸਰਕਾਰ ਕਿੰਡਰਗਾਰਟਨ ਦੀ ਬਜਾਏ "ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ" ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰੈਰੀ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੀ-ਕਿੰਡਰਗਾਰਟਨ ਜਾਂ ਕਿੰਡਰਗਾਰਟਨ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੱਚੇ ਡੈਨਿਸ਼ "ਫੋਲ੍ਕਸ੍ਕੋਲਨ" ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਵਰਤਮਾਨ ਗ੍ਰੇਡ ਹੈ: ਕਿੰਡਰਗਾਰਟਨ : 3-6 ਸਾਲ
ਮੰਦਾਰਿਨ ਭਾਸ਼ਾ (ਸਧਾਰਨ ਚੀਨੀ: ; ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਚੀਨੀ: ; ਪਿਨਯਿਨ: ਗੁਆਂਹਆ: ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ: "ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਬੋਲੀ") ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਹਨ।
ਇਸ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਬੀਜਿੰਗ ਦੀ ਬੋਲੀ, ਸਟੈਂਡਰਡ ਮੰਦਾਰਿਨ ਜਾਂ ਸਟੈਂਡਰਡ ਚਾਈਨੀਜ਼ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸ੍ਰੋਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੰਦਾਰਿਨ ਬੋਲੀ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਉੱਤਰੀ ਉਪ-ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਹੁਤੀਆਂ ਸਥਾਨਕ ਮੰਦਾਰਿਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇਕਸਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਫਿਰ ਵੀ, ਮੰਦਾਰਿਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਹੈ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ "ਮੈਂਡਰਿਨ" (ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਮੰਤਰ ਤੋਂ, ਮੱਲੀ ਮਰੇਰਟੀ ਤੋਂ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਮੰਤਰ ਤੋਂ, ਭਾਵ "ਮੰਤਰੀ ਜਾਂ ਸਲਾਹਕਾਰ") ਦਾ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿੰਗ ਅਤੇ ਕਿੰਗ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਢਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਅਕਸਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਇਹਨਾਂ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਉੱਤਰੀ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਕੋਇਨੇ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰ ਕੀਤਾ।
ਜਦੋਂ 16 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਜੈਸੂਇਟ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਮਿਆਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਦਾ ਚੀਨੀ ਨਾਮ ਗੁਆਨਹੂਆ , ਜਾਂ "ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ" ਤੋਂ "ਮੈਂਡਰਿਨ" ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
ਮੰਦਾਰਿਨ ਸੱਤ ਜਾਂ ਦਸ ਚੀਨੀ ਬੋਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭਾਸ਼ਾ ਸਮੂਹ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚੀਨੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ 70 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਮੰਦਾਰਿਨ ਹੈ।
ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਨ ਤੋਂ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਜ਼ੀਨਜਿੰਗ ਤੱਕ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਹੇਲੋਂਗਜੀਆਗ ਤਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਮੰਦਾਰਿਨ ਭਾਸ਼ਾ ਸਮੂਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਚੀਨ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਸਾਨੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਮੱਧ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਡੱਕਵੇਂ ਵਿਅੰਜਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਾਈਨਲ ਗਲੋਟਲ ਸਟਾਪ ਵਜੋਂ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਬੀਜਿੰਗ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਮੇਤ ਕਈ ਮੰਦਾਰਿਨ ਕਿਸਮਾਂ, ਰੈਟ੍ਰੋਫੈਕਸ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਿਅੰਜਨ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਬੋਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
ਅਜੇ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਦਾ ਸਹੀ ਸਮਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਿਆ।
ਪਰ ਕਈ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜੀਵਨ ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਲੱਖ ਸਾਲ ਪਹਿਲੇ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਸਥਾਈ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬੱਝ ਕੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਗੋਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਪਾਣੀ ਦੀ ਥੁੜ੍ਹ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਲਾਗੇ ਝੌਪੜੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਤੇ ਜਾਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਇਸ ਜੰਗਲੀ ਮਾਨਵ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਦੇ ਕਬੀਲੇ ਅਜੇ ਵੀ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅੰਡੇਮਾਨ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਪੂਰਵ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਫ਼ਾ—ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਆਦਿ ਮਾਨਵ ਦੀ ਕਲਾ—ਰੁਚੀ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਕੇ ਬੜੀ ਹੈਰਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਲਾ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਹੀ ਮਾਨਵ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਯੋਗ ਇਤਿਹਾਸ ਹਨ।
ਉਪਰੋਕਤ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰਵ—ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ ਦੇ ਮਿਲੇ ਸਾਰੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਚਿੱਤਰ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੰਚਮੜੀ, ਆਦਮਗੜ੍ਹ, ਰਾਏਗੜ੍ਹ ਰਿਆਸਤ ਵਿੰਚ ਸਿੰਘਨਪੁਰ, ਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ, ਧੋਮਰਪੁਰ ਵਾਲੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ 3000 ਈਸਵੀਂ ਪੂਰਵ ਮਿਥਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੋਹਿੰਜੋਦੜੇ, ਹੜੱਪਾ ਅਤੇ ਲੋਥਲ ਤੋਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪਕਾਏ ਹੋਏ ਭਾਂਡੇ ਮਿਲੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉਪਰ ਜ਼ਿਆਮਿਤਕ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਅਲਕਰਣ ਮਾਨਵ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਭਾਵੇਂ ਮੁੱਢਲੇ ਕਲਾਕਾਰ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਸਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਭਰਮ ਤੇ ਕਲਾ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਪਹਿਲਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਕੁੱਝ ਹਥਿਆਰ ਘੜੇ ਸਨ।
ਦੂਸਰਾ ਪੱਖ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਦੂ—ਟੂਣੇ ਦਾ ਕੰਮ ਸਾਰਨ ਲਈ ਕਲਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਨਿੱਤ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਏ ਬਰਤਨ ਘੜੇ ਜਾਂ ਸੰਦ ਬਣਾਏ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਿਸੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰੀਝ ਅਧੀਨ ਹੋ ਕੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰੀਝ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢਾਲਦੀ ਰਹੀ।
ਇਸੇ ਕਾਰਣ ਕਲਾ ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁੱਝ ਕਈ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
ਕਲਾ ਦਾ ਮੁੱਢ ਕਦੀਮ ਜਾਦੂ—ਟੂਣੇ, ਰਹੁ—ਰੀਤ ਦੇ ਆਦਿ ਕਾਲ ਦਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਜਾਣੂ—ਟੂਣੇ ਅਤੇ ਰਹੁ—ਰੀਤਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਤੇ ਛਾਏ ਹੋਏ ਹਨ।
ਅੱਜ ਤੋਂ ਪੰਦਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਫ਼ਾ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਏ ਤੇ ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਬਿਰਜਨਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਉਸ ਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਸੀ।
ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਜਿਹੜੇ ਆਰੰਭਿਕ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਏ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਬਣਾਏ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰ ਖੇਡਦਾ ਸੀ ਜਾਂ ਇਹ ਚਿੱਤਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਸਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨਾਲ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਨਿੱਤ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਾਹ ਪੈਂਦਾ ਸੀ।
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਨਕਲ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤੀ ਉਤੇ ਉਹ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਏ, ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਲਤਾੜਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਤੇ ਉਸ ਉਤੇ ਸਰਦਾਰੀ ਹਾਸ਼ਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।
ਕਲਾ ਸਧਾਰਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ ਦੇ ਹੱਥ ਦੀ ਕਿਰਤ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਜਾਂ ਵਸਤੂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕੰਮ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦੇਖ—ਭਾਲ ਦਾ ਕੰਮ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਜਾਂ ਮੂਰਤੀਆਂ, ਵਸਤੂਆਂ ਆਦਿ ਦੇ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ।
ਜਪਾਨ ਵਾਲੇ ਰੀਤੀ—ਰਿਵਾਜ਼ ਰਾਗ, ਨਾਚ ਤੀਰ ਅੰਦਾਜੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਲਿਖਾਈ ਨੂੰ ਵੀ ਕਲਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ:— ਸਰਦਾਰ ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਚਿੱਤਰਕਲਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ।
ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ, ਲੋਕ—ਗੀਤ ਅਤੇ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਰਮ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਉਹ ਖੁਦ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਚਿੱਤਰਕਲਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਛਾ ਗਏ।
ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਲਾ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਨੂੰ ਚਲਾ ਕੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੰਚ ਚਿੱਤਰ ਉਲੀਕੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਝਲਕਾ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।
ਸਰਦਾਰ ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸੰਨ 1901 ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ।
1923 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਦਾ ਬਾਗ ਮੋਰਚੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੇਖ ਕੇ ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਕਲਾਕਾਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ।
ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ ਤਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪਰ ਪਿਆਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਆਪਣੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸੇ ਲਈ ਸੰਨ 1974 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਕਲਾਕਾਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।
1982 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਆਰਟਿਸ਼ਟ ਕੌਸ਼ਲ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।
ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਸਦਾ ਹੀ ਇਸ ਮਹਾਨ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀਆਂ ਕਰਜਾਈ ਰਹਿਣਗੀਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਾਹ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਰਹਿਣਗੇ।
ਕਲਾ ਦਾ ਪੱਧਰ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਿਖਰ ’ਤੇ ਪੁੱਜ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕੁੱਝ ਢਹਿੰਦੀਆਂ ਕਲਾ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪ੍ਰਸਤਾਵਨ, ਰਚੜਨਾ ਤੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅੀਮਰਬੀ ਆ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਜਾਵਟੀ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਦਗੀ ਨਾ ਰਹੀ।
ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕਲਾ ਦਾ ਪਤਨ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ।
ਉਹਨਾਂ ਰੋਜ਼ੀ ਖ਼ਾਤਰ ਬਜ਼ਾਰੀ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਹੌਲੀ—ਹੌਲੀ ਮੁਗਲ ਕਲਾ ਦਾ ਅੰਤ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ।
ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਘਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਣਾਇਆ ਸਗੋਂ ਆਪ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਬਣ ਗਏ ਸਨ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਲਘੂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੀਵਾਰੀ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇਲ ਵਾਲੇ ਰੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੇ ਲੈ ਲਈ।
ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆਉਣਾ ਆਰੰਭ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਹੁਨਰੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ:— ਇਹ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਹੁਨਰਮੰਦ ਕਲਾਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਹਨਾਂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਚਿਤਰਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਾਨਸਿਕ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚਿਤਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹੱਲ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵੱਖਰੇ—ਵੱਖਰੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਇੱਥੇ ਕੁੱਝ ਰਾਜਪੁਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜ਼ੋ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ੈਲੀ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਹਨ।
ਇੱਥੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਕਾਂਗੜਾ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਹਵੇਲੀਆਂ, ਮੰਦਰਾਂ, ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਲਾ ਉੱਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲੇ ਬਿਆਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ।
ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਨ—ਸੁਵੰਨਤਾ ਜ਼ਰੂਰ ਸੀ।
ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਸਰਪਰਸਤੀ ਕੇਵਲ ਕੇਂਦਰੀ ਦਰਬਾਰ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਸਗੋਂ ਵੱਖੋਂ—ਵੱਖ ਸੂਬੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਕਾਂਗੜੇ ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕੁੱਝ ਕੁ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਥੋੜ੍ਹੀ ਬਹੁਤ ਮਹਾਨਤਾ ਵਾਲੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਚਿੱਤਰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।
ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦੇ ਪਰ ਇਹ ਚਿੱਤਰ ਮੁਗ਼ਲੀਆ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਰਗੇ ਕੋਮਲ ਨਹੀਂ ਸਨ।
ਇਹੋ ਚੀਜ਼ ਕਿਲਿ੍ਹਆਂ, ਮੰਦਰਾਂ ਤੇ ਸਿੱਖ ਹਾਕਮਾਂ ਤੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਧੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਉੱਤੇ ਬਣਾਏ ਗਿੱਲੇ ਪਲੱਸਤਰ ਉੱਤਲੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ’ਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਆਪਣੇ ਮੌਲਿਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਾਤੀ—ਭਾਵਨਾ ਵਿਆਪਕ ਦਿੱਸਦੀ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਪਹਾੜੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ, ਵੈਸ਼ਨਵ ਮਤ ਦਾ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਿਆਂ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਉਥੋਂ ਲਿਆ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਧਰਮ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕਾਂਗੜੇ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਕਲਾਕਾਰ ਉਹ ਜਜ਼ਬਾ ਪੈਦਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ ਜਿਸਦੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਮਿਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਏਨਾ ਸਮਾਂ ਸੀ ਕਿ ਸਿੱਖਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸਪਿਆਚਾਰਕ ਵੰਨਗੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਸਿੱਖ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀਜਾ ਸਕਦੀ।
ਕਲਾਕਾਰ ਜਾਂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਤੂਲਕ ਜਾਂ ਕਲਮ ਰਾਹੀਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਾਡੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਢਾਂਚੇ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪੱਧਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਜੀਵਨ, ਕਲਾ ਜਾਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰੇਗਾ।
ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚਿੰਤਕ ਹਨ: ਤਲੋਟੀਨਮ, ਰਸਕਿਨ, ਟਾਲਸਟਾਏ, ਅਰਸਤੂ, ਕਾਂਤ, ਕ੍ਰੋਚੇ ਅਤੇ ਸਪਿਨ ਗਾਰਨ ਆਦਿ।
ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਕਾਲ ਦੀ ਇਕੋ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਰਵ ਪ੍ਰਵਾਨਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਸਗੋਂ ਵੱਖੋ—ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਕਲਾ ਦੀਆਂ ਵੱਖੋ—ਵੱਖ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੇਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
ਅਜੇ ਤੱਕ ਵੀ ਕੋਈ ਸਥਾਈ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਗਈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਿਵਰਤਨ—ਸ਼ੀਲਤਾ ਇਸ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੁਣ ਹੈ।
ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ—ਨਾ ਮਾਨਵ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਭਿਅਤਾ ਬਦਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਵਿਚਾਰ ਬਦਲ ਰਹੇ ਹਨ।
ਸੋ ਇਸ ਸਭ ਕੁੱਝ ਦੇ ਨਾਲ—ਨਾਲ ਕਲਾ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ।
ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਸਹਿਮਤ ਹਨ ਕਿ ਕਲਾ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਬਹਿਬਲਤਾ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਈਰਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਆਏ ਅਬਦੁਲ ਸਮੱਦ ਸ਼ੀਰਾਜੀ ਅਤੇ ਮੀਰ ਸੱਯਦ ਅਲੀ ਤਬਰੀਜ਼ ਦੋ ਉੱਘੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਬਾਮਵਾਨ, ਦਸਵੰਧ, ਕੇਸ਼ੋਰਾਮ ਆਦਿ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਆਪਸੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਹੌਲੀ—ਹੌਲੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਈ।
ਮਹਾਨ ਅਕਬਰ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਲਾ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੋਈ।
ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਘੇਰਾ ਵੀ ਚੌੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੁਣ ਪਰੋਤਰੇਤ ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਲਗਨ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਏ।
ਕੁਦਰਤੀ ਫੁੱਲ, ਫ਼ਲ, ਜਾਨਵਰ, ਪੰਛੀ ਆਦਿ ਬੜੇ ਹੀ ਸ਼ੌਂਕ ਤੇ ਗਹੁ ਨਾਲ ਚਿੱਤਰੇ ਗਏ।
ਸਾਧਾਰਨ ਪੇਂਡੂ ਔਰਤਾਂ ਕੱਚੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਉੱਪਰ ਪੇਂਡੂ ਫੇਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਲੀ/ਚੂਨੇ, ਗੇਰੂ, ਕਾਲੇ ਆਦਿ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਉਪਰ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹਨਾਂ ਕੰਧਾਂ ਉੱਪਰ ਚੰਡੀ ਮਾਈ, ਸਾਂਝੀ ਮਾਈ, ਕੁੱਤੇ, ਬਿੱਲੀਆਂ, ਖ਼ਰਗੋਸ਼, ਮੋਰ, ਹਿਰਨ, ਚਿੜੀਆਂ, ਸ਼ੇਰ, ਹਾਥੀ, ਮਿਰਗ ਆਦਿ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਚਿੱਤਰ ਉਹ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਣਿਆਂ ਵਾਲੀ ਕੋਠੀ ਆਦਿ ਉੱਪਰ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦੀਆ ਹਨ।
ਸਗੋਂ ਇਹ ਕੰਮ ਉਹ ਮਹਿਜ ਸੁਭਾ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚਿੱਤਰੇ ਚਿੱਤਰ ਤੋਂ ਵੇਖ ਕੇ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਤਰਤੀਬ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਚੰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨਮੂਨੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਮਕਾਨ ਬਣ ਗਏ ਹਨ।
ਦਾਣੇ ਆਦਿ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵੀ ਪੱਕੀਆਂ ਕੋਠੀਆਂ ਜਾਂ ਲੋਹੇ ਦੇ ਢੋਲਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈ ਹੈ।
ਨਵੀਆਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ:— ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕਾਰ ਲਈ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਲੀਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਵੇਂ ਰਸਤੇ ਬਣਾਉਣੇ ਬੜੇ ਹ ੌਂਸਲੇ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਦਾ ਕੰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਰਦਾਰ ਉਸਰਾਵ ਸਿੰਘ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜੱਟ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਂ ਅ ੈਨੋਟੋਨਿਟੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਹੰਗਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਨ ਔਰਤ ਸੀ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਨੂੰ ਚਿੱਤਰਕਲਾ ਦਾ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੌਂਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ—ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਦੇ ਸ਼ੌਂਕ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਕਲਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣ ਲਈ ਇਟਲੀ ਦੇ ਫਲੋਰੈਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ।
ਇਥੋਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਖ਼ਤਮ ਕਰਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਭਾਰਤ ਆਈ ਤੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਪੈਰਿਸ ਪਰਤ ਗਈ ਸੀ।
ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ 1931 ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਦੋ ਚਿੱਤਰਾਂ ‘ਧੜ’ ਅਤੇ ‘ਮੁਟਿਆਰਾਂ’ ਨੇ ਲਿਨ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗੜਾ ਕਲਾ ਤੇ ਬਸੌਲੀ, ਚੰਬਾ, ਨੂਰਪੁਰ ਤੇ ਕੁਲੂ ਵਾਦੀ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀ ਪਰਾਪਾਟੀਆਂ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਬਚੇ—ਖੁਚੇ ਅੰਸ਼ ਹਨ।
ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਦੇ ਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵੱਖੋਂ—ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਹਿਮਾਲੀਆਂ ਦੀ ਕਲਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੰਦਰਾਂ ਤੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਪਲੱਸਤਰ—ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਕਾਗਜ਼ ਉੱਤੇ ਆਉਣ ਤੱਕ ਦਰਬਾਰੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਉਘੜ੍ਹਵੀਂ ਲੈ ਬੱਸ ਰੇਖਾ ਦੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਦਰਬਾਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਕੋਮਲਤਾ ਤੇ ਸੁੱਘੜਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਰਚਾ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮਿਸ਼ਰਨ ਜਿਹਾ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਸ ਕਲਾ ਦਾ ਰੂਪ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਰਿਵਾਇਤੀ ਹੀ ਸੀ ਪਰ ਮੌਲਿਕ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਜਜ਼ਬੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀਆਂ ਉਪਜਾਂ ਸਨ।
ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕੁੱਝ ਸ਼ਿਲਾਚਿੱਤਰ ਹੋਸ਼ੰਗਾਬਾਦ, ਪੰਚਮੜੀ, ਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ ਅਤੇ ਨਾਮਕ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਮਿਲੇ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਬੁੱਧ ਮਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਰਥਾਤ 500 ਈਸਵੀਂ ਪੂਰਵ ਤੋਂ ਕਲਾ ਨੂੰ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸਰਪਰਸਤੀ ਦਾ ਮਾਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਨਿਖਾਰ ਆਇਆ।
ਈਰਾਨ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਨੁਸਾਰ ਢਾਲ ਲਿਆ।
ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਈਰਾਨੀ ਕਲਾ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆ ਗਿਆ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਦਕਾ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਲਾ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਉਂ ਮੁਗਲ ਸ਼ੈਲੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਜਦੋਂ ਕਲਾ ਵੱਲ ਅਰੁੱਚੀ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਬਹੁਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਕਾਂਗੜੇ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵੱਲ ਚੱਲ ਗਏ।
ਜਦੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਖਿੱਤੇ ’ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਤਾਂ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਕਾਂਗੜੇ ਦੀ ਕਲਾ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸਮਾਧ, ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਕਲਾ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂਤੀ ਗਈ ਹੈ: “ਕਲਾ ਯਥਾਰਥਕਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਪੱਖ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਭੌਤਿਕ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਲਪਿਤ।
ਪਰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਉਪਯੋਗਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਨੂੰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਹੈ।
ਪਰ ਭਾਰਤੀ ਲਲਿਤ ਕਲਾ—ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵਸਤੂ ਦੇ ਭੌਤਿਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਉਪਯੋਗਤਾਵਾਦੀ ਕਲਾ:— ਜਿਸ ਵਿੰਚ ਕੇਵਲ ਉਪਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਉਦਾਹਰਣ:— ਮੇਜ, ਕੁਰਸੀ, ਪੈਨ, ਮਕਾਨ, ਕੋਟ, ਪਤਲੂਨ, ਰੇਡੀਓ ਜਾਂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦਾ ਸੈਟ ਆਦਿ ਹਨ।
ਲਲਿਤ ਕਲਾ:— ਇਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਉਪਯੋਗ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਕਵਿਤਾ, ਚਿੱਤਰ, ਮੂਰਤੀ, ਰਾਗ ਅਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜਾਂ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹਾਂ।
ਕੰਪਿਊਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਂ ਆਈ.ਟੀ. ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਤੇ ਸਮਾਰਟ ਫੋਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਅਤੇ ਪਬਲਿਕ ਨੈਟਵਰਕ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈਟਵਰਕ ਦੀ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਡਿਵਾਈਸ ਦੀ ਸੁਰਖਿਆ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਬਹੁਤੇ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਤੇ ਵੱਧ ਰਹੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਖੇਤਰ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਹ ਹਾਰਡਵੇਅਰ, ਸਾਫਟਵੇਅਰ, ਡਾਟਾ, ਲੋਕਾਂ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਸਿਸਟਮ ਐਕਸੈਸ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕੰਪਿਊਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭੌਤਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਸੁਰੱਖਿਆ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਿਰੋਧ ਵਿਰੋਧੀ ਤਾਕਤਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਦੂਜੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਹਨ: ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ; ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਚੰਗੀਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ; ਸੰਭਾਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਥਿਰਤਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ; ਗੁਪਤਤਾ ; ਰੋਕਥਾਮ ; ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਕ ਅਵਸਥਾ ਵਜੋਂ ।
ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਜਾਸੂਸੀ, ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਮਕੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਸਥਿਰਤਾ।
ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੋਰ ਵੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬਣ ਗਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਆਈਟੀ ਸਿਸਟਮ ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਵਧ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੌਤਿਕ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਣ ਹਨ, ਜਾਂ ਉਹ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਬਣ ਗਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਨਫ਼ਰਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸੁਰੱਖਿਆ, ਬਾਹਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਤੋਂ ਸੰਜਮਿਤ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਥਿਰਤਾ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਲਾਭਸ਼ੀਲਤਾ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੂਹਾਂ, ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੁਆਰਾ ਅਣਚਾਹੇ ਬਦਲਾਵ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾ ਜਾਂ ਘਟਨਾ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ: ।
ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ:
ਪੈੱਕ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨਾਨੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਲਿਆ, ਜੋ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਿਖਾਉਣ ਲੈ ਜਾਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ।
10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਲੌਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਕੈਥੋਲਿਕ ਮਿਲਟਰੀ ਸਕੂਲ, ਸੇਂਟ ਜੌਨ ਦੀ ਮਿਲਟਰੀ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ।
14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ ਸਟੇਟ ਟੀਚਰਜ਼ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਦਾਖਲਾ ਲੈ ਲਿਆ।
ਉਥੇ ਹੀ, ਉਹ ਟਰੈਕ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਪਬਲਿਕ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਕੋਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਐਪਸੀਲੋਨ ਈਟਾ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ।
ਪੈੱਕ ਨੇ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲੇ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀ-ਮੈਡੀਕਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਦਾਖਲਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
6 ਫੁੱਟ 3 ਇੰਚ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ 'ਚ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਟਿਊਸ਼ਨ ਫੀਸ ਸਿਰਫ 26 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਸੀ, ਪੈੱਕ ਅਜੇ ਵੀ ਅਦਾਇਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਖਾਣੇ ਲਈ "ਹੈਸ਼ਰ" ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਪੈੱਕ ਨੇ ਕੀਜ ਆਫ ਕਿੰਗਡਮ , ਦਿ ਯਰਲਿੰਗ , ਜੈਂਟਲਮੈਨਜ਼ ਐਗਰੀਮੈਂਟ ਅਤੇ ਟਵੈਲ ਔ'ਕਲਕ ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਆਸਕਰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪੈਲਬਾਊਂਡ , ਦਿ ਗਨਫਾਈਟਰ , ਰੋਮਨ ਹੋਲੀਡੇ , ਮੋਬੀ ਡਿੱਕ , ਬਿਗ ਕੰਟਰੀ , ਬਰਵਾਟੌਸ , ਪੋਕਰ ਚੋਪ ਹਿੱਲ , ਦ ਗਨਜ਼ ਆਫ ਨੈਵਰਨ , ਕੇਪ ਫੀਅਰ , ਹਾਓ ਦ ਵੈਸਟ ਵਾਜ ਵੌਨ , ਓਮੈਂਨ ਅਤੇ ਬੋਏਜ ਫਰਾਮ ਬ੍ਰਾਜ਼ਿਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਐਲਡਰਡ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਪੈੱਕ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਅਪ੍ਰੈਲ 1916 ਨੂੰ ਲਾ ਜੋਲਾ, ਸੇਨ ਡਿਏਗੋ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿਖੇ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਕੈਮਿਸਟ ਅਤੇ ਫਾਰਮੇਸਿਸਟ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਪਰਲ ਪੈੱਕ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਬਰਨੀਸ ਮੈਰੀ "ਬਨੀ" ਮਿਸੌਰੀ ਦੀ ਜਨਮੀ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਅਤੇ ਆਇਰਿਸ਼ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਸਕਾਟਸ ਵੰਸ਼ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੈੱਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੈਥੋਲਿਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਠਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
1962 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਟੂ ਕਿਲ ਅ ਮੌਕਿੰਗਬ੍ਰੈਡ ਵਿੱਚ ਅਟੀਕੁਸ ਫਿੰਚ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ।
ਯੂਐਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਲਿੰਡਨ ਬੀ. ਜੌਨਸਨ ਨੇ ਪੈੱਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਭਰ ਦੇ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦੀ ਯਤਨਾਂ ਲਈ 1969 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੈਡਲ ਆਫ਼ ਫ੍ਰੀਡਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।
ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਪੈੱਕ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਅਕੈਡਮੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਭਿਲੇਖ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਕੈਡਮੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਭਿਲੇਖ, ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਪੈੱਕ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਮਗਰੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।
ਗੁਲਾਬ ਖੰਡੇਲਵਾਲ , ਕਵਿਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵਿਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ "ਰਸਿਕ" , ਹਿੰਦੀ, ਪੰਜਾਬੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ
ਮੱਖਣਲਾਲ ਚਤੁਰਵੇਦੀ , ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ, ਲੇਖਕ, ਲੇਖਕ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਨਵਲ ਕਿਸ਼ੋਰ ਧਵਲ , ਲੇਖਕ, ਕਵੀ, ਪ੍ਰੂਫ ਰੀਡਰ, ਸੰਪਾਦਕ, ਆਲੋਚਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ
ਪਰਿਚੈ ਦਾਸ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਭੋਜਪੁਰੀ ਕਾਵਿ ਦੇ ਪਾਇਨੀਅਰ
ਪਵਨ ਕਰਨ , ਕਵੀ, ਲੇਖਕ, ਸੰਪਾਦਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਕਾਲਮਨਵੀਸ਼, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ
ਰਾਮ ਰਤਨ ਭਟਨਾਗਰ , ਵਿਦਵਾਨ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਆਲੋਚਕ
ਰਵਿੰਦਰ ਪ੍ਰਭਾਤ , ਲੇਖਕ, ਕਵੀ, ਸੰਪਾਦਕ, ਆਲੋਚਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ
ਸੁਭਦਰਾ ਕੁਮਾਰੀ ਚੌਹਾਨ , ਆਪਣੇ ਭਾਵੁਕਤਾ-ਭਰਪੂਰ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਵੀ
ਸੁਦਾਮਾ ਪਾਂਡੇ 'ਧੂਮਿਲ' , ਆਪਣੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਲੇਖਕਾਂ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਕਵੀ ਅਤੇ 'ਵਿਰੋਧ-ਕਵਿਤਾ
ਦਰਦ ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ; ਇਹ ਅਚਾਨਕ ਇੱਕ ਸੰਕੁਚਨ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਸਕਪੁਲੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਜਾਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ 'ਤੇ ਦਰਦ- ਦਰਦ ਉਦੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਔਰਤ ਦੇ ਡਾਇਆਫ੍ਰਾਗਮ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਖੂਨ ਦੀ ਜਲਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹਾਇਪੋਵੋਲਿਮਿਕ ਭੰਗ ਕਰਕੇ ਹਾਈਪਵੋਲਮਿਕ ਸਦਮਾ - ਖੂਨ ਦਾ ਦਬਾਅ, ਟੈਕੀਕਾਰਡਿਆ, ਟੈਕਪਨੀਅ, ਥੁੱਕ, ਠੰਢਾ ਅਤੇ ਕਲੈਮਮੀ ਦੀ ਚਮੜੀ, ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਖੂਨ ਦੇ ਦਬਾਅ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣਾ ਅਕਸਰ ਹੀਮੋਰਹੇਜ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਗਰੱਭਸਥ ਸ਼ੀਸ਼ੂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੇਰ ਨਾਲ ਲਾਪਰਵਾਹ, ਘੱਟ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲਤਾ, ਟੈਕੀਕਾਰਡਿਆ, ਅਤੇ ਬਰਾਡੀਕਾਰਡਿਆ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਜੋਖਮ ਦੇ ਕਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸਿਜ਼ੇਰੀਅਨ ਭਾਗ , ਹੋਰ ਗਰੱਭਾਸ਼ਯ ਦਾਗ, ਰੁਕਾਵਟ ਵਾਲੇ ਮਜ਼ਦੂਰੀ, ਮਜ਼ਦੂਰੀ, ਸਦਮਾ, ਅਤੇ ਕੋਕੀਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਯੋਨੀ ਜਨਮ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਜਦ ਕਿ ਜਣੇਪੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਗਾੜ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜਦਕਿ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਟ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਰਤ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਕਦੇ ਵੀ ਵਾਪਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਡੂੰਘਾਈ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਨਿਦਾਨ ਸ਼ੱਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦਾ ਭੰਗ ਹੋਣਾ, ਜਦੋਂ ਗਰੱਭਸਥ ਸ਼ੀਸ਼ੂ ਦੀ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਅਲ ਕੰਧ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਜਾਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅੱਥਰੂ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਲੱਛਣ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਲਾਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਧ ਰਹੇ ਦਰਦ, ਯੋਨੀ ਖੂਨ, ਜਾਂ ਸੁੰਗੜਾਅ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਇਲਾਜ ਰਾਹੀਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਖ਼ੂਨ ਵਹਿਣ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਡਲੀਵਰੀ ਤੇ ਰੋਕਣ ਲਈ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਰਜਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਹਿਸਟਰੇਕਟੋਮੀ ਨੂੰ ਖੂਨ ਵਹਿਣ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ੍ਹ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦਾ ਭੰਗ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪੇਟ ਵਿਚਲਾ ਮੁਨਾਸਬ ਗਰਭ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
1 ਅਰਬ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਧਰਮ ਹੈ।
ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਭਾਰਤ , ਨੇਪਾਲ , ਅਤੇ ਬਾਲੀ ਟਾਪੂ , ਭੂਟਾਨ, ਫਿਜੀ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਹੈ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ, ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ, ਓਮਾਨ, ਯਮਨ, ਰੂਸ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ, ਬਹਿਰੀਨ, ਕੁਵੈਤ, ਕਤਰ, ਮਿਆਂਮਾਰ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ. ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਕਈ ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਵੈਸ਼ਨਵਵਾਦ, ਸ਼ੈਵਿਸਮ, ਸਮਾਰਟਜੈਮ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਵਾਦ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅੱਜ ਦੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੇ ਹੇਠ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਅਧੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਮਹਾਦੀਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਧਰਮ ਹਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ, ਬੋਧ ਧਰਮ, ਕਨਫਿਊਸ਼ਿਅਨਵਾਦ, ਇਸਲਾਮ, ਜੈਨ ਧਰਮ, ਈਸਾਈ ਧਰਮ, ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ, ਸ਼ਿੰਟੋਵਾਦ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਤਾਓਵਾਦ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਰਗੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਹਨ।
ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਧਰਮ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਲਗਾਤਾਰ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਜੈਨਿਸ ਜਿਆਦਾਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਪਰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੱਭੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜੈਨ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੈਤਿਕ, ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ।
ਜੈਨ ਵਿੱਚ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਾਖਰਤਾ ਹੈ।
ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਧਰਮ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ ਇਹਨਾਂ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ, ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਦੀ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਹਨ।
ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕੁੱਲ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਅਗਰ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧੇਰੇ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਰੌਬਿਨਸਨ ਕਰੂਸੋ: ਨਾਵਲ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁੱਕਰ: ਇੱਕ ਕੈਰੀਬੀਅਨ ਕਬੀਲਾ ਜੋ ਕਰੂਸੋ ਨੇ ਨਰਭਾਈ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ "ਸ਼ੁੱਕਰ" ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।
ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਪਤਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇੰਡੈਂਟਡ ਨੌਕਰ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਧਵਾ: ਕ੍ਰੂਸੋ ਦਾ ਦੋਸਤ ਜੋ ਦੂਰ ਹੋਣ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਪਤਾਨ: ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਰੂਸੋ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਪੈਨਿਸ਼: ਕਰੂਸੋ ਦੁਆਰਾ ਬਚਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਰੋਵਰ ਦਾ ਕਪਤਾਨ: ਸੈਲੀ ਦਾ ਮੂਰਿਸ਼ ਸਮੁੰਦਰੀ ਡਾਕੂ ਜੋ ਕਰੂਸੋ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਗੱਦਾਰ ਚਾਲਕ ਦਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ: ਵਿਦਰੋਹੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਜੋ ਨਾਵਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ
ਦ ਸੇਵੇਜ਼: ਕੈਨੀਬਲਸ ਜੋ ਕਰੂਸੋ ਦੇ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਕਰੂਸੋ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕਰੂਸੋ ਅਗਸਤ 1651 ਵਿਚ ਕਿੰਗਸਟਨ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਫ਼ਰ ਤੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਪਰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਲਈ ਉਸਦੀ ਤਾਂਘ ਇੰਨੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਫਿਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਠਿੱਲ੍ਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਤਬਾਹੀ ਵਿਚ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਡਾਕੂਆਂ ਫੜ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰੂਸੋ ਨੂੰ ਇਕ ਮੂਰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇਕ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਿਚ ਜ਼ੂਰੀ ਨਾਂ ਦੇ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਬਚ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ; ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਇਕ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿੱਠੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇਕਬਾਲੀਆ, ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਤਮਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਟਾਈਟਲ ਪਾਤਰ ਦੀ ਆਤਮਕਥਾ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਨੌਜਵਾਨ ਰੌਬਿਨਸਨ ਕਰੂਸੋ ਦਾ ਜਹਾਜ਼ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਆਦਮਖ਼ੋਰਾਂ, ਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਨਾਲ ਵਾਹ ਪਿਆ ਆਖਰ ਉਹ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 28 ਸਾਲ ਇੱਕ ਦੂਰ ਦੁਰਾਡੇ ਤਪਤ-ਖੰਡੀ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਇੱਕ ਨਾਗਰਿਕ ਅਲੈਗਜੈਂਡਰ ਸੇਲਕਿਰਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਤਕ "ਮੇਸ ਅ ਤਾਇਰੇ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰੀ ਵਿੱਚ ਟਾਪੂ, ਜੋ ਹੁਣ ਚਿਲੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਇਸ ਟਾਪੂ ਨੂੰ 1966 ਵਿੱਚ ਰੌਬਿਨਸਨ ਕ੍ਰੂਸਯ ਆਈਲੈਂਡ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਕਈ ਸਾਹਿਤਕ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸਦੀ ਸਰਲ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਰੌਬਿਨਸਨ ਕਰੂਸੋ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਸੁਹਣਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਧਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਗਲਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ ਲਈ ਇੱਕ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਵਜੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1719 ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚਾਰ ਐਡੀਸ਼ਨਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਨਕਲਾਂ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਬਲਕਿ ਫਿਲਮ, ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਤੇ ਵੀ ਵਰਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਰਥਾਤ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕ ਵਿਧਾ, ਰਾਬਿਨਸਨੇਡ ਨੂੰ ਦਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਕ ਅੰਗ ਬਣ ਗਿਆ।
ਕਈ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਕਰੂਸੋ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਸਲੇਵ ਵਪਾਰ ਦੀ ਇਕ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਤੋਂ ਗ਼ੁਲਾਮ ਲਿਆਉਂਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।