polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾ ਕੇਵਲ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ ਸਗੋਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅੱਜ ਵੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸਥਿਤੀ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਉਪਜਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਅਨੁਕੂਲ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਥੋਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾ ਨੂੰ ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਬਾਹਰਲੇ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨਾਲ ਲੋਹਾ ਲੈਣਾ ਪੈਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਜੰਗ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਵੀਰ ਪੁਰਸ਼ ਜੰਗਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਯੁੱਧ ਕਥਾਨਕ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਕਾਰਨਾਮੇ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸਦਾ ਜੱਸ ਗਾਇਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਵਾਰਾ ਰਚਣ ਅਤੇ ਗਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਡੂੰਮ, ਮਿਰਾਸੀ, ਭੰਡ ਜਾਂ ਢਾਡੀ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਦੇ ਇਵਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਮੰਤ, ਜਗੀਰ ਦਾਰ ਅਤੇ ਰਜਵਾੜ੍ਹਿਆ ਵੱਲੋਂ ਨਕਦ ਇਨਾਮ ਤੋਹਫਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈਆਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਸਹਾਇਤਾ ਪ਼੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।
ਇਹ ਕਥਾ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੈ ਕਿ ਲੱਲਾ 'ਤੇ ਬਹਿਲੀਮਾ ਦੋ ਜਗੀਰਦਾਰ ਕਾਂਗੜੇ੍ਹ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ।
ਲੱਲੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਬਹਲੀਮਾ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਮਝੋਤਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਫਸਲ ਪੱਕਣ 'ਤੇ ਲੱਲਾ ਬਹਿਲੀਮਾ ਨੂੰ ਫਸਲ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਦੇਵੇਗਾ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਹਿਲੀਮਾ ਮੁਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ 'ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਯੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੱਲਾ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੂਸਾ ਇੱਕ ਜਗੀਰਦਾਰ ਸੀ ਉਸ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਜਿਸ ਮੁਟਿਆਰ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਰ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮੂਸਾ ਉਸ ਜਗੀਰਦਾਰ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ 'ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਮੂਸਾ ਮੁਟਿਆਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ 'ਤੇ ਸਦਾਚਾਰਕ ਦੇਖ ਕੇ ਖੁਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਝਗੜ੍ਹਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਕਮਾਲੁਦੀਨ ਨੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸਾਰੰਗ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸਾਰੰਗ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਉਜ਼ ਜੋ ਆਪਣੀ ਵਿਧਵਾ ਮਾਂ ਨਾਲ ਨਾਨਕੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਵਾਨ ਹੋਣ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਕਮਾਲੁਦੀਨ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਇਸਨੂੰ ਵੀ ਢਾਡੀਆਂ ਨੇ ਦੂਸਰੀਆਂ ਵਾਰਾ ਦੀ ਸੈਲੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ
ਵਾਰ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾ ਦੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਮਤ ਹਨ।
ਵਾਰ ਦੇ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਨ ਲੱਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਵਾਰ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਪਉੜ੍ਹੀ ਛੰਦ ਭੀ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਕਿ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰਵੀਰਤਾ ਦਾ ਜੱਸ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀਆ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕਰਕੇ ਇਸੇ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਭਰੀ ਬਾਣੀ ਜੋ ਪਾਉੜ੍ਹੀ ਛੰਦਾ ਨਾਲ ਸਲੋਕ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਵਾਰ ਨਾਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਗਾਉੜ੍ਹੀ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹਲਾ ਪੰਜਵਾਂ ਵਾਰ ਮਾਝ ਕੀ ਤਥਾ ਸਲੋਕ ਮਹਲਾ ਪਹਿਲਾ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ ਵਡਹੰਸ ਕੀ ਵਾਰ ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ ਸਾਰੰਗ ਕੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮਲਾਰ ਕੀ ਕਾਨੜ੍ਹੇ ਕੀ ਵਾਰ ਰਾਇ ਕਮਾਲ ਦੀ ਮਉਜ਼ ਕੀ ਵਾਰ ਕੀ ਧੁਨਿ ਉਪਰਿ ਗਾਵਣੀ ਮਲਕ ਮੁਰੀਦ ਤਥਾ ਚੰਦਰਹਾੜ੍ਹਾ ਮੋਹੀਆਂ ਕੀ ਧੁਨੀ ਗਾਵਣੀ ਟੁੰਡੇ ਅਸਰਾਜੈ ਕੀ ਧੁਨੀ ਸਿੰਕਦਰ ਬਿਰਾਹਮ ਕੀ ਵਾਰ ਲਲਾ ਬਹਲੀਮ ਕੀ ਧੁਨੀ ਜੋਪੈ ਵੀਰੈ ਪੂਰਬਾਣੀ ਕੀ ਧੁਨੀ ਰਾਣੇ ਮਹਮੇ ਹਸਨੇ ਕੀ ਵਾਰ ਰਾਣੈ ਕੈਲਾਸ ਤਥਾ ਮਾਲ ਦੇਵ ਮੂਸੇ ਕੀ ਵਾਰ
ਵਾਰ ਸ਼ਬਦ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਵਾਰਣ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਵਿਉਤਪਤ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਵਿਸ਼ੈ ਦਾ ਉਚਿਤ ਪ੍ਰਭਵ ਪਾਉਣ ਲਈ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਾਰ-2 ਉਲੇਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਈ ਵਿਦਵਾਨਾ ਦਾ ਮਤ ਹੈ ਕਿ ਢਾਡੀ ਆਪਣੇ ਆਸਰਾ ਦਾਤਿਆ ਦੇ ਬਾਰਾ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਨੂੰ ਸਮੋਏ ਅਤੇ ਸਿਫ਼ਤ ਨਾਇਕ ਦੇ ਵੀਰ ਪੱਖ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੋਵੇ ਵਾਰ ਆਖਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।
ਵਾਰ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਉੱਤਪਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀ ਧਾਤੂ ਤੋਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਰਥ ਵਾਰ ਕਰਨ ਜਾਂ ਵਾਰ ਰੋਕਣਾ।
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਗਈ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤਿਕ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਵਰਗ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਹੈ।
ਇਹਨਾ ਕਾਵਿ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰਾ, ਘੋੜ੍ਹੀਆਂ, ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ ਬਾਰਾਮਾਂਹ ਰੁੱਤੀ, ਸੱਦ, ਸਤਵਾਰਾ ਅਤੇ ਫੁਨਹੇ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ।
ਬਰਾਤ ਜਾਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂ ਉਸੇ ਦਿਨ ਮੁੰਡੇ ਜਾਂ ਕੁੜੀ ਨਹਾਉਣ ਨੂੰ ਨਾਈ-ਧੋਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਲਦੀ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਜਲਦੀ ਬਰਾਤ ਦੀ ਰਵਾਨਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਲਾਗੀ ਜਾਂ ਲਾਗਣ ਸਾਰੇ ਗਲੀ-ਮੁਹੱਲੇ ਵਿੱਚ ਨਹਾਈ-ਧੋਈ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿਦੇ ਹਨ।
ਮਾਂ, ਭਰਜਾਈ, ਮਾਮੀਆਂ, ਮਾਸੀਆਂ, ਭੂਆ, ਭੈਣਾਂ ਸਭ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਵਟਣਾ ਮਲਦੀਆਂ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵੱਟਣਾ ਵੀ ਮਲੀ ਜਾਂਦੀਆਂ।
ਜੀਵਨ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਨਾਵਲ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ੇ ਥਾਂ ਹੈ ਅੱਜ ਕੱਲ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਸਾਹਿਤ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਸਾਹਿਤ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਉਹ ਹੈ ਹੀ ਨਾਵਲ ਸਾਹਿਤਾ ਇਸ ਦੇ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹਨ?
ਇਸ ਪ੍ਰਸਨ ਦਾ ਉੱਤਰ ਅਸੀਂ ਨਾਵਲ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਨਾਵਲ ਗਲਪ-ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ੇ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਵਰ ਸਰੂਪ ਹੈ।
ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਹਰ ਪੱਖ ਤੋਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਫਿਰ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਸਿੱਟੇ ਕੱਢਦਾ ਹੈ।
ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਉਸ ਸਾਰੇ ਜੀਵਨ ਪਸਾਰੇ ਵਿਚੋਂ ਕਈ ਨਵੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਲੱਭਦਾ ਤੇ ਘੜਦਾ ਹੈ।
ਕਿਉਂਜੋਂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਇੱਕ ਸਿਰਜਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਨਵੀਆਂ ਹੋਣੀਆਂ ਘੜਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਹੈ।
ਤਾਵੇਂ ਉੱਚੇ ਤੇ ਉੱਤਮ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨਵੀਆਂ ਹੋਣੀਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਾਸਤਵ ਜਗਤ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਚਲ ਰਹੇ ਸਮਾਜਕ ਆਰਥਕ ਵਰਤਾਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਲੱਤਦੇਂ ਹਨ, ਪਰ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਹੀ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹਦ ਤੱਕ ਮਨੋਂ ਕਲਪਤ ਰੂਪ ਦੇ ਦੇਂਦੇਂ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਮਨੋਂ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਾਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਨਾਵਲ ਹੀ ਨਵੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪ ਹੈ ਜ਼ੋ ਜੀਵਨ ਨਾਲੋਂ ਨਹੀਂ ਟੁਟਦਾ।
ਸਭਨਾਂ ਵੱਡੇ ਤੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਨਾਵਲਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਤੇ ਅਸੀਂ ਇਸੇ ਹੀ ਸਿੱਟੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਨਾਵਲ ਉਹੋਂ ਹੀ ਸੁਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਉੱਤਮ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।
ਜਿਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਕ ਜੀਵਨ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਉਲੀਕਿਆ ਹੈ।
ਤਾਲਸ਼ਤਾਈ ਦਾ ' ਅਮਨ ਤੇ ਯੁੱਧ ' ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਘ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਮਹਾਨ ਨਾਵਲ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਸੀ ਤੇ ਕੁਝ ਭਵਿੱਖ ਬਾਣੀ ਜ਼ੋ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੀ ਸੀ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ' ਸਵਸਤਾਪੋਲ ਦੀ ਕਥਾ ' ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪਰਮਾਣੀਕ ਨਾਵਲ ਬਣ ਗਈ ਕਿਉਂਜੋ ਉਹ ਨਿਰੀ ਕਿਸੋਂ ਜੇੜੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਸਮੁੱਚੇ ਸਮਾਜ ਤੇ ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕੌਮ ਦਾ ਜੀਵਨ ਉਸ ਵਿੱਚ ਅੰਕਤ ਸੀ, ਸੋ ਨਾਵਲ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਮੇਲ ਜੀਵਨ ਤੇ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਬੜਾ ਸਿੱਧ ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਪਰ ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ ਤੇ ਜੁਗਤੀ ਪੂਰਵਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
' ਨਾਵਲ ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਧਾਤੂ ਰੋਸ਼ਨ ਸ਼ਬਦ ' ਨਾਵਲੋਂ ' ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਅਰਥ ਨਵਾਂ ਜਾਂ ਨਵੀਨ ਬਣਦੇ ਹਨ ਨਾਵਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਹਣੇ ਸੋਹਣੇ ਖਤਾਂ ਤੇ ਚਿੱਠੀਆਂ ਲੇਖਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਮਸਲੇ ਵਾਸਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਵਾਕਫੀਅਤ ਮਿਲਦੀ ਹੋਵੇ।
ਪਰੰਤੂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਾਵਲ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਕਹਾਣੀ ਜਾਂ ਜੀਵਨ ਕਥਾ ਲਈ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।
ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਜੀਵਨ ਕਥਾ ਬੜੇ ਸਵਿਸਥਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨੀ ਗਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਚੰਗਾ ਨਾਵਲ ਉਹੋ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਿਰੇ ਦਿਲ ਪਰਚਾਵੇ ਲਈ ਨਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੋਵੇ,ਸਗੋਂ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਨਿਕਲ ਸਕੇ ਕੁਝ ਅਗਵਾਈ ਵੀ, ਜ਼ੋ ਜੀਵਨ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਉੱਨਤੀ ਵੱਲ ਬੰਨੇ ਲਿਜਾਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੋਵੇ।
ਨਾਵਲ ਦੀ ਉਪਜ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਉੱਨਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਨਅਤੀ-ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ।
ਇਸ ਮਸ਼ੀਨੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਤੇ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈ ਤਾਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਵੀਨ ਜਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
ਕਿਉਂਜੋ ਨਾਵਲ ਇਸ ਜੁਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਧੀਆ ਫੁਲਿਆ ਇਸ ਲਈ ਆਯੂ ਦੇ ਲਿਹਾਜ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਨਾਟਕ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਨਵਾਂ ਹੈ।
ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਜਿਥੇ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਟੇਜ਼ ਦੇ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕੀ ਬੰਧਨ ਆ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਥੇ ਨਾਵਲ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਕਲਾ ਹੈ।
ਅੱਡ ਅੱਡ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਸਿਧਾਤਾਂ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ, ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁਚੀਆਂ ਤੇ ਝੁਕਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਨਾਵਲ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕੁ ਸਿਸੇਮ ਵੰਨਗੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੇਠਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਪੂੰਜੀਵਾਟੀ ਸਮਾਜ ਚੜਦੀਆਂ ਕਲਾ ਵਿੰਚ ਆਉਣ ਲੱਗਾ ਤਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਬੇ-ਉੜਕ ਵਾਧੇ ਨੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਸ ਯੋਗ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਆਪਣੀ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਉਹ ਹਰ ਕੁਦਰਤੀ ਸ਼ਕਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਜੈ ਪਾ ਸਕੇ।
ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੂੰ ਨਾ ਕੇਵਲ ਸੋਣੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਘਟਨਾਵਾ ਨੂੰ ਜਾਨਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਉਸ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਅੱਖ ਅੱਗੇ ਨਾਵਲ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਉਸ ਦੇ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬੋਲੀ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ, ਪਹਿਰਾਵਾ ਗੱਲ ਕੀ ਹਰ ਸ਼ੈ ਵਰਤਮਾਨ ਵਾਂਕ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋਵੇ।
ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਪੜਨਾ, ਪੁਰਾਣੇ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਤਸਵੀਰਾਂ, ਬੁਤਾਂ ਆਦਿ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਨਾਵਲ:- ਰੋਮਾਂਸਿਕ ਨਾਵਲ ਨਾਵਲਕਾਰੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਫੇਰ ਹੋਲੀ-ਹੋਲੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਨਾਵਲ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਪਿਆ ਇਹ ਯਥਾਰਥ ਵਧੇਰੇ ਕਰ ਕੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰਹਿਣ ਸਹਿਣ ਦਾ ਯਥਾਰਥ ਸੀ ਅਤੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਯਥਾਰਥ ਵਲ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਨਜਾਮ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਮਹੱਤਤਾ ਮਿਲਦੀ ਗਈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੋਂ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਰੋਮਾਂਸ ਤੇ ਫੇਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸਮਾਜਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਨਾਵਲ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ।
ਚਾਹੇ ਇਹਨਾਂ ਨਾਵਲਾਂ ਦਾ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਕਾਫੀ ਸਮੇਂ ਤਕ ਪਹਿਲੇ ਰੋਮਾਂਸੀ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਨਾ ਸਕਿਆ।
ਰਾਸ਼ਟਰਕੂਟ ਜਾਂ ਰਾਸਤਰਕੂਤ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ, ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭੂ-ਭਾਗ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸੀ . ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ ਲੱਗਭੱਗ ਛੇਵੀਂ ਤੋਂ ਤੇਰ੍ਹਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀ . ਇਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਘਨਿਸ਼ਠ ਪਰ ਆਜਾਦ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਮ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦਾ ਰਾਸਤਰਕੂਟ ਤਾੰਮ੍ਰਿਪਤਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਲਿਖਿਤ ਹੈ ਕਿ, ਮਾਲਵਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਮਾਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਮਰਾਜ ਸੀ , ਇਸ ਕਾਲ ਦੀਅਨ ਹੋਰ ਰਾਸਤਰਕੂਟ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਚਲਪੁਰ , ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਅਤੇ ਕੰਨੌਜ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂਲਸਥਾਨ ਅਤੇ ਮੂਲ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਭਰਾਂਤੀਆਂ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹਨ।
ਏਲਿਚਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਸਤਰਕੂਟ ਬਦਾਮ ਰੰਗਾ ਚਾਲੁਕਯੋਂ ਦੇ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋਏ ਸਨ ਲੇਕਿਨ ਦਾਂਤੀਦੁਰਗ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਚਾਲੁਕਿਅ ਸ਼ਾਸਕ ਕੀਰਤੀਵਰਮਨ ਦੂਸਰਾ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਵਲੋਂ ਉਖਾੜ ਸੁੱਟਿਆ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਰਣਾਟਕ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਗੁਲਬਰਗ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ . ਇਹ ਜਾਤੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਾਨਿਇਖੇਤ ਦੇ ਰਾਸਤਰਕੂਤੋਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ, ਜੋ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 753 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਈ, ਇਸ ਸਮੇਂਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਪਾਲ ਸਾਮਰਾਜ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਹਾਰ ਸਾਮਰਾਜ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਦੇ ਪੂਰਵ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਭੂਭਾਗ ਉੱਤੇ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੇ ਸਨ .
ਗਜਾਨਨ ਮਾਧਵ ਮੁਕਤੀਬੋਧ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਉਘੇ ਕਵੀ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਸਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁਲ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਮੋਢੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੂਰਿਆਕਾਂਤ ਤਰਿਪਾਠੀ 'ਨਿਰਾਲਾ' ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਿੰਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਵੀ।
ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪ੍ਰਯੋਗਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਥੰਮ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਲਹਿਰ ਨਈ ਕਹਾਨੀ ਅਤੇ ਨਈ ਕਵਿਤਾ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਕੇ 1950 ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ ਦਾ ਆਗਾਜ਼ ਹੋਇਆ।
ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਉਭਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਬੀਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਊਬੜ-ਖਾਬੜ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਜ਼ਾਦ ਸੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਆਮ ਆਦਮੀ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਡੱਟ ਕੇ ਖੜੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਚਿੰਤਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸਨ।
ਮੁਕਤੀਬੋਧ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪੁਲਿਸ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ ਅਕਸਰ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਕਵੀ ਨੇ ਇਸ ਅਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਘਟਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
1942 ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਉਹ ਖੱਬੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵੱਲ ਝੁਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁਜਾਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਚੇਤਨਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਈ।
ਮਨੀ ਕੌਲ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ, ਸਤਹ ਸੇ ਉਠਤਾ ਆਦਮੀ ਦੀ ਪਟਕਥਾ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਉਸਨੇ ਲਿਖੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਕਾਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ 1981 ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਸੀ।
ਰਾਂਗੇ ਰਾਘਵ , ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਬਹੁਮੁਖੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਲੇ ਰਚਨਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਉਮਰ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਲੇਕਿਨ ਥੋੜੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਕੱਠੇ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ, ਆਲੋਚਕ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਕਵੀ, ਇਤਹਾਸਵੇਤਾ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਤਾਜ ਲੇਖਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੁਦ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਕੌਸ਼ਲ ਨਾਲ ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸਿਰਜਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾ ਦਿੱਤੇ।
ਆਗਰਾ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਰਾਂਗੇ ਰਾਘਵ ਨੇ ਹਿੰਦੀਤਰ ਭਾਸ਼ੀ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਧਰਾਤਲਾਂ ਉੱਤੇ ਯੁਗੀਨ ਸੱਚ ਵਿੱਚੋਂ ਉਪਜਿਆ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸਾਹਿਤ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਾਇਆ।
ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਅਤੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨੀਪਰਕ ਨਾਵਲਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ।
ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਓ ਲਿਆਂਦੇ ਹੋਏ ਨਵੇਂ ਕਥਾ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਮੌਲਕ ਕਲੇਵਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਨਿਯਮ ਦਿੱਤਾ।
ਰਿਪੋਰਤਾਜ ਲਿਖਾਈ, ਜੀਵਨਚਰਿਤਾਤਮਕ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਮਹਾਂਯਾਤਰਾ ਕਥਾ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਪਾਈ।
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਥਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾਤਮਕ ਸੰਪੰਨਤਾ ਉੱਤਰ-ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਰਚਨਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਵੱਡੀ ਚੁਣੋਤੀ ਬਣੀ ।
ਨਖਲਿਸਤਾਨ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਚਸ਼ਮਾ ਜਾਂ ਸਰੋਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸੰਘਣੀ ਬਨਸਪਤੀ ਉੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਆਬਾਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਲਜ਼ੀਰੀਆ, ਮਿਸਰ, ਲਿਬੀਆ, ਮੁਰਤਾਨੀਆ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸਹਾਰਾ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਕਬੀਲੇ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਹਨ ਜੋ ਭੇਡਾਂ ਬੱਕਰੀਆਂ ਚਾਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕੁਝ ਲੋਕ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰਵਾਂ ਵਪਾਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਊਠਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰਵਾਂ ਯਾਤਰਾ ’ਤੇ ਲਿਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚਰਾ ਕੇ ਮੋਟਾ ਤਾਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਕਾਰਵਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਬਰਬਰ ਕਬੀਲੇ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਕਾਫ਼ੀ ਪੈਸੇ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।
ਤੌਰੇਗ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਰੋਜ਼ੀ ਰੋਟੀ ਲਈ ਇੱਕ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਜਗ੍ਹਾ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਤੌਰੇਗਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਮਰਦ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਔਰਤ ਸਾਹਮਣੇ ਖਾਣਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖਾ ਸਕਦੇ।
ਮਰਦ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਜਾਮਣੀ ਰੰਗ ਦੇ ਪਰਦੇ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ’ਤੇ ਨੀਲੀ ਛਾਪ ਛੱਡਦਾ ਹੈ।
ਤੌਰੇਗ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਨਹੀਂ ਢਕਦੀਆਂ ਕਿਉਂਕਿ ਤੌਰੇਗ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੱਤ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਸੁੰਦਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮਰਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਬਦੂ ਵੀ ਇੱਕ ਟੱਪਰੀਵਾਸ ਕਬੀਲਾ ਹੈ ਜੋ ਊਠਾਂ, ਭੇਡਾਂ ਅਤੇ ਬੱਕਰੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਚਰਾਗਾਹਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਲੋਕ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਢਿੱਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤਾਪਕਰਮ ੫੮ ਸੈਂਟੀਗਰੇਡ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਤਾਪਕਰਮ ਹਿਮਾਂਕ ਤੋਂ ਵੀ ਹੇਠਾਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਫਰੀਕਾ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਖੇਤਰ ਲਗਾਤਾਰ ਹਰਿਆਲੀ ਘਟਦੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲਗਭਗ ਢਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਮਾਰੂਥਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ।
ਇਸ ਭੌਤਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਵੇਰਵਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਵੀ ਹੁਣ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਇੱਥੇ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਟੀਫਨ ਕਰੋਪਲਿਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਹਾਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰੂਥਲ ਬਨਣ ਵਿੱਚ ਤਕੜਾ ਖਾਸਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਿਆ, ਉਥੇ ਹੀ ਪੁਰਾਣੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਲਗਭਗ ਸਾਢੇ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰਿਆਲੀ ਵਿੱਚ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਕਮੀ ਆਈ ਅਤੇ ਇਹ ਮਾਰੂਥਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਸੰਨ ੨੦੦੦ ਵਿੱਚ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਡਾ. ਪੀਟਰ ਮੇਨੋਕਲ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਪੁਰਾਣੀ ਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਬਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਹਾਰਾ ਇੱਕ ਨਿਮਨ ਮਾਰੂਥਲੀ ਪਠਾਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਔਸਤ ਉਚਾਈ ੩੦੦ ਮੀਟਰ ਹੈ।
ਇਸ ਊਸ਼ਣਕਟੀਬੰਧੀ ਮਰੂਭੂਮੀ ਦਾ ਟੁੱਟਵਾਂ ਇਤਹਾਸ ਲਗਭਗ ੩੦ ਲੱਖ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ।
ਇੱਥੇ ਕੁੱਝ ਨਿਮਨ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਪਹਾੜ ਵੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲਜੀਰੀਆ ਦਾ ਹੋਗਰ ਅਤੇ ਲੀਬਿਆ ਦਾ ਟਿਬੇਸਟੀ ਪਹਾੜ ਮੁੱਖ ਹਨ।
ਟਿਬੇਸਟੀ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਈਮੀ ਕੂਸੀ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਸਹਾਰਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਉਚਾਈ ੩, ੪੧੫ ਮੀਟਰ ਹੈ।
ਸਹਾਰਾ ਮਾਰੂਥਲ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਮਰਿਸਿਨਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ - ਵੱਡੇ ਰੇਤੇ ਦੇ ਟਿੱਲੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਮਾਰੂਥਲ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ - ਕਿਤੇ ਖੂਹਾਂ, ਨਦੀਆਂ, ਜਾਂ ਝਰਨਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿੰਚਾਈ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਰੇ - ਭਰੇ ਨਖਲਿਸਤਾਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਕੁਫਾਰਾ, ਟੂਯਾਟ, ਵੇਡੇਲੇ, ਟਿਨੇਕਕੂਕ, ਏਲਜੂਫ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਰੂ – ਬਾਗ ਹਨ।
ਸਹਾਰਾ ਨਾਮ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਲਈ ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦ ਸਹਿਰਾ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮਾਰੂਥਲ ਇਹ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਮਹਾਸਾਗਰ ਤੋਂ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਤੱਕ ੫, ੬੦੦ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਤੱਕ ਸੂਡਾਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਏਟਲਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਦੱਖਣ ੧, ੩੦੦ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਖੇਤਰਫਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਯੂਰਪ ਦੇ ਲਗਭਗ ਬਰਾਬਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਖੇਤਰਫਲ ਦੇ ਦੂਣੇ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹੈ।
ਮਾਲੀ, ਮੋਰੱਕੋ, ਮੁਰਿਤਾਨੀਆ, ਅਲਜੀਰੀਆ, ਟਿਊਨੀਸ਼ੀਆ, ਲਿਬੀਆ, ਨਾਇਜਰ, ਚਾਡ, ਸੂਡਾਨ ਅਤੇ ਮਿਸਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਾਰੂਥਲ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਹੈ।
ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਸਾਹਲ ਪੱਟੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਅਰਧ - ਖੁਸ਼ਕ ਊਸ਼ਣਕਟੀਬੰਧੀ ਸਵਾਨਾ ਖੇਤਰ ਹੈ।
ਵਧੇਰੇ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਘੱਟ ਵਰਖਾ ਕਾਰਨ ਬਨਸਪਤੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਉੱਗਦੀ ਹੈ।
ਸਿਰਫ਼ ਕੰਡੇਦਾਰ ਝਾੜੀਆਂ, ਥੋਹਰ, ਛੋਟੀਆਂ ਜੜ੍ਹੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਅਤੇ ਘਾਹ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇੱਥੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਪੌਦੇ ਕੰਡੇਦਾਰ ਅਤੇ ਗੁੱਦੇਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਗਰਮ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਕ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢਾਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਤਕ ਫੈਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਨਮੀ ਨੂੰ ਸੋਖ ਸਕਣ।
ਪੌਦੇ ਕੰਡੇਦਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਵਾਸ਼ਪ ਉਤਸਰਜਨ ਦੀ ਦਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਖਜੂਰ ਨੂੰ ਅਰਬਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਜਿਊਂਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਖਜੂਰ ਊਰਜਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਫਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਟੋਕਰੀਆਂ, ਮੈਟ ਅਤੇ ਰੱਸੀਆਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਹਾਰਾ ਮਾਰੂਥਲ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਹਰਮੱਟਮ ਹਵਾਵਾਂ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਗਿਨੀ ਦੇ ਤੱਟੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹਵਾਵਾਂ ਡਾਕਟਰ ਹਵਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਲ੍ਹੇ ਮੌਸਮ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਦਿਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਮਈ ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁਪਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਉੱਤਰੀ ਸੂਡਾਨ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਾਸਕਰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖਾਰਤੂਮ ਦੇ ਨਿਕਟਵਰਤੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਦ ਭਰੀਆਂ ਹਨੇਰੀਆਂ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਹਬੂਬ ਨਾਮ ਦੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਤੂਫਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਵਰਖਾ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਹਾਰਾ ਇੰਨਾ ਗਰਮ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਊੁਠ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦਾ ਜ਼ਹਾਜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 30 ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਪੀ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਗੈਰ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤਕ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਥੇ ਰੋਝ, ਸੱਪ, ਬਿੱਛੂ, ਮਾਰੂਥਲੀ ਲੂੰਬੜੀ, ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਕੀੜੇ ਆਦਿ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
1521 – ਜਰਮਨ ਦੇ ਮਾਰਟਿਨ ਲੂਥਰ ਨੂੰ ਪੋਪ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਰੋਮਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਖ਼ਾਰਜ ਕਰ ਦਿਤਾ ਕਿ ਉਹ ਪੋਪ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਧਰਮ ਉੱਤੇ ਕਿੰਤੂ ਕਰਦਾ ਸੀ।
1739 – ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਦੇ ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਏ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਮੁਤਾਬਕ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਕ ਅਦਾਰੇ ਤੋਂ ਸਿਆਸੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਈ ਗਈ।
1999 – ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਿਕ ਅਨੁਸ਼ੰਧਾਨ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਭਾਰਤ ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਇਕ-ਇਕ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਲਾਸਾਂ 'ਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।
2004 – ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਗਲਤੀ ਰਿਪੋਟਿੰਗ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਇਸ ਅਫਵਾਹ ਨੂੰ ਬਲ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਇਰਾਕ ਦੇ ਕੋਲ ਜਨਸੰਹਾਰ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਹਨ ਜਿਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਉਸ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਗੋਕੁਲ ਮਿਸ਼ਰ ਅਤੇ ਉਮਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ ਲਗਾਤਾਰ ਚਾਰ ਸੰਤਾਨਾਂ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਬੇਵਕਤ ਹੀ ਉਹ ਸਭ ਚੱਲ ਵੱਸੀ।
ਔਲਾਦ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਗੋਕੁਲ ਅਤਿ ਨਿਰਾਸ਼ਾਪੂਰਣ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾਸੀ।
ਅਣਪੜ੍ਹ ਬਾਹਮਣ ਗੋਕੁਲ ਮਿਸ਼ਰ ਰੱਬ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਆਸਥਾਵਾਨ ਤਾਂ ਸੁਭਾਵਕ ਸੀ ਹੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਰਾਧਿਅ ਦੇਵ ਸ਼ੰਕਰ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਸਨ।
ਵੈਦਿਅਨਾਥ ਧਾਮ ਜਾਕੇ ਬਾਬਾ ਵੈਦਿਅਨਾਥ ਦੀ ਉਸ ਨੇ ਵਿਤ ਮੁਤਾਬਕ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਪਰਤਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ - ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਮਾਂ ਲਗਾਉਣ ਲੱਗੇ।
ਫਿਰ ਜੋ ਪੰਜਵੀਂ ਔਲਾਦ ਹੋਈ ਤਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਵੀ ਪਨਪਿਆ ਕਿ ਚਾਰ ਸੰਤਾਨਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਠੱਗ ਕੇ ਚੱਲ ਬਸੇਗਾ।
ਕਾਫ਼ੀ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਸ ਠੱਕਨ ਦਾ ਨਾਮਕਰਣ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਵੈਦਿਅਨਾਥ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ - ਪ੍ਰਸਾਦ ਮੰਨ ਕੇ ਇਸ ਬਾਲਕ ਦਾ ਨਾਮ ਵੈਦਿਅਨਾਥ ਮਿਸ਼ਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਨਾਵਲ, ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨੀਆਂ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾਨਾਮੇ ਵੀ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਉਹ "ਜਨਕਵੀ" ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ।
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਵੈਦਿਆ ਨਾਥ ਮਿਸ਼ਰਾ ਸੀ ਪਰ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਾਗਾਰਜੁਨ ਅਤੇ ਮੈਥਲੀ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰੀ ਉਪਨਾਮ ਨਾਲ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਗੋਕੁਲ ਮਿਸ਼ਰਾ ਤਰਉਨੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਪੁਰੋਹਿਤੀ ਆਦਿ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿੱਚ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ-ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਆਰੰਭਕ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੱਧਤੀ ਨਾਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਪਰ ਅੱਗੇ ਸਵੈ ਅਧਿਆਏ ਪੱਧਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਧੀ।
ਰਾਹੁਲ ਸਾਂਕ੍ਰਿਤਿਆਇਨ ਦੇ “ਸੰਯੁਕਤ ਨਿਕਾਏ” ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਪੜ੍ਹਕੇ ਵੈਦਿਆ ਨਾਥ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਈ ਕਿ ਇਹ ਗਰੰਥ ਮੂਲ ਪਾਲੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਵੇ।
ਇਸਦੇ ਲਈ ਉਹ ਲੰਕਾ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪ ਪਾਲੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮੱਠ ਦੇ “ਭਿੱਖੂਆਂ” ਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪੜ੍ਹਾਂਦੇ ਸਨ।
ਵੈਦਿਅਨਾਥ ਮਿਸ਼ਰ ਦੀ ਆਰੰਭਕ ਸਿੱਖਿਆ ਉਕਤ ਪਰਵਾਰਿਕ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲਘੂ ਸਿੱਧਾਂਤ ਕੌਮੁਦੀ ਅਤੇ ਅਮਰਕੋਸ਼ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।
ਉਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਮਿਥਿਲਾਂਚਲ ਦੇ ਧਨੀ ਆਪਣੇ ਨਿਰਧਨ ਮੇਧਾਵੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰਪਰਸਤੀ ਦਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਇਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਾਲਕ ਵੈਦਿਅਨਾਥ ਨੇ ਮਿਥਿਲਾਂਚਲ ਦੇ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ।
ਉਥੇ ਹੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਆਰਿਆ ਸਮਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੋਧ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਵੱਲ ਝੁਕਾ ਹੋਇਆ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਉਸ ਦਾ ਮਹਿਬੂਬ ਆਗੂ ਸੀ।
ਅਜਿਹੀਆਂ ਪਰਵਾਰਿਕ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਬਾਲਕ ਵੈਦਿਅਨਾਥ ਮਿਸ਼ਰ ਦਾ ਪਾਲਣ - ਪੋਸ਼ਣ ਹੋਇਆ।
ਇਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਇੱਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮੋਢੇ ਬੈਠਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸੰਬੰਧੀਆ ਦੇ ਕਦੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਕਦੇ ਉਸ ਪਿੰਡ ਆਇਆ-ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਲਚਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਘੁੱਮਣ ਦੀ ਆਦਤ ਪੈ ਗਈ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਹੋਕੇ ਇਹ ਘੁੰਮਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸੁਭਾਵਕ ਅੰਗ ਬਣ ਗਿਆ ।
ਘੁਮੱਕੜੀ ਦਾ ਬੀਜ ਜੋ ਬਾਲਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਰਵੇਸ਼ ਪਾ ਗਿਆ , ਉਹ ਰਚਨਾ - ਧਰਮ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਵਿਕਸਿਤ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ।
ਸਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਟਾਈ ਉੱਤੇ ਦੇ ਰੱਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਪਜ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਣ ਨਾਲ ਕਠਿਨਾਇਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ ਹਾਂਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵੇਚਣ ਦਾ ਚਸਕਾ ਲੱਗ ਗਿਆ।
ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸਮੇਂ ਗੋਕੁਲ ਮਿਸ਼ਰ ਆਪਣੇ ਵਾਰਿਸ ਲਈ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਕੱਠਾ ਉਪਜਾਊ ਭੂਮੀ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਓਨੀ ਹੀ ਰਿਹਾਇਸ਼-ਭੂਮੀ ਛੱਡ ਕੇ ਗ , ਉਹ ਵੀ ਗਹਿਣੇ ਸੀ।
ਉਹ ਛੇ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਨਾਵਲ, ਇੱਕ ਦਰਜਨ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਿਹ, ਦੋ ਖੰਡ ਕਾਵਿ, ਦੋ ਮੈਥਲੀ; ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਿਹ, ਇੱਕ ਮੈਥਲੀ ਨਾਵਲ, ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਵਿ ਧਰਮਲੋਕ ਸ਼ਤਕਮ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਅਨੁਵਾਦ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਰਚਣਹਾਰ ਹਨ।
1849 ਵਿੱਚ ਈ. ਜੀ. ਸਕੀਅਰ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੰਧੀ ਤੇ ਗੱਲ਼ਬਾਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੈਰੇਬੀਆਈ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਹਾਂਡੂਰਾਸ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਖਾੜੀ ਤੱਕ ਇੱਕ ਨਹਿਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨਾ ਸੀ।
ਫ਼ਰੈਡਰਿਕ ਚੈਟਫੀਲਡ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਮੱਧ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ ਸੀ, ਨੂੰ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਹਾਂਡੂਰਸ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਾਰਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਮੌਸਕੀਟੋ ਤਟ ਨੂੰ ਅਸਥਿਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੇ ਟਾਇਗਰ ਦੀਪ ਨੂੰ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਲਈ ਬੇੜੇ ਭੇਜੇ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਖਾੜੀ ਦੇ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਸੀ।
ਇਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਸਕੀਅਰ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਹਮਲੇ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੀਪ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਬਾਰੇ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ।
ਫ਼ੋਨਸੇਕਾ ਦੀ ਖਾੜੀ ਨੂੰ ਯੂਰੋਪੀਅਨਾਂ ਵਲੋਂ 1522 ਵਿੱਚ ਗਿਲ ਗੋਂਜ਼ਾਲੇਜ਼ ਦਾ ਅਵੀਲਾ ਦੁਆਰਾ ਲੱਭਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਂ ਉਸਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਜੁਆਨ ਰੋਡਰੀਗੁਏਜ਼ ਦੇ ਫ਼ੋਨਸੇਕਾ ਦੇ ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਕੋਲੰਬਸ ਦਾ ਕੱਟੜ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸੀ।
ਸਾਰੇ ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼- ਹਾਂਡੂਰਸ, ਸਾਲਵਾਦੋਰ ਅਤੇ ਨਿਕਾਰਾਗੁਆ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਖਾੜੀ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਸੀ, ਖਾੜੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਵਿਚਲੇ ਦੀਪਾਂ ਉੱਪਰ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਲੰਮੇ ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਏ।
ਫ਼ੋਨਸੇਕਾ ਦੀ ਖਾੜੀ , ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਕੇਂਦਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚਲੀ ਇੱਕ ਖਾੜੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਸਾਲਵਾਦੋਰ, ਹਾਂਡੂਰਾਸ ਅਤੇ ਨਿਕਾਰਾਗੁਆ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ - ਐਮ ਡੀ ਨਲਾਪਤ, ਚਿਨਨ ਦਾਸ ਅਤੇ ਜੈਸੂਰੀਆ ਦਾਸ ਸਨ।
ਮਾਧਵ ਦਾਸ ਨਲਾਪਤ, ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਤਿਰੂਵਤੀਰਾ ਥਿਰੁਨਲ ਲਕਸ਼ਮੀ ਬੇਈ (ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਪੂਯਮ ਤਿਰੂਨਲ ਗੌਰੀ ਪਾਰਵਤੀ ਬੇਈ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਚੈਂਬਰੋਲ ਰਾਜਾ ਰਾਜਾ ਵਰਮਾ ਅਗਰਗਲ ਦੀ ਧੀ) ਨਾਲ ਤ੍ਰਾਂਵੰਕੋਰ ਰਾਇਲ ਹਾਊਸ ਤੋਂ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕਮਲਾ ਸੁਰੱਈਆ ਨੇ 1999 ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਬਦਲ ਲਿਆ ਅਤੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਸਲਿਮ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਕਦੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਕਮਲਾ ਦਾਸ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਔਰ ਮਲਿਆਲਮ ਜ਼ਬਾਨ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਿਦਵਾਨ ਸ਼ਾਇਰਾ ਔਰ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸੀ।
ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂਉਸ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵੀ, ਕਮਲਾ ਦਾਸ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਆਤਮਕਥਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਉਹ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹੀ ਗਈ ਕਾਲਮ ਲੇਖਕ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਿਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸਮੇਤ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਲਿਖਿਆ।
15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਬੈਂਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮਾਧਵ ਦਾਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਰੁਚੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
1960ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਕਲਾਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਗੜਬੜ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਮਲਾ ਦਾਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੇਕਾਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੰਥ-ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਲੱਗੀ।
ਉਸ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਸਾਰੇ ਛੇ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਸੀ।
ਆਪ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਆਗ਼ਾਜ਼ 8 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਆਪ ਨੇ ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ ਦੀਆਂ ਤਹਰੀਰਾਂ ਦਾ ਆਪਣੀ ਮਾਦਰੀ ਜ਼ਬਾਨ ਵਿੱਚ ਤਰਜਮਾ ਕੀਤਾ।
ਆਪ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ " ਸੁਮਿਰਾਨ ਕਲਕੱਤਾ " ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਖੜਾ ਕੀਤਾ।
ਆਪ ਦੀਆਂ ਤਹਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਬੇਬਸੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਬਰਾਬਰੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸੋਚਣ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਰਿਆ।
ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵੀ ਐਮ. ਨਾਇਰ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਉਸ ਦੌਰ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਲਿਆਲਮ ਸ਼ਾਇਰਾ ਬਾਲਾਮਾਨੀਮੀਮਾ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਿਤਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਾਲਫੋਰਡ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਬੈਂਟਲੇ ਅਤੇ ਰੋਲਸ ਰਾਏਸ ਵਾਹਨ ਵੇਚਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੁੰਨਯੂਰਕੁਲਮ ਵਿੱਚ ਨਲਾਪਤ ਪੁਰਖੀ ਘਰ ਸੀ।
ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ, ਦੀ ਡਿਸੈਂਡਡੈਂਟਸ ਬਹੁਤ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ:
ਅਵਾਜ ਦੀ ਇਸ ਸਾਦਗੀ ਕਾਰਨ ਮਾਰਗਵੇਰੇਟ ਦੁਰਾਸ਼ ਅਤੇ ਸਿਲਵੀਆ ਪਲਾਥ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਤੁਲਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਔਰਤ ਦੇ ਜਿਨਸੀਅਤ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਵਿਵਹਾਰ ਨੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੋਸ਼ੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਉਸ ਦੀ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਮੀਦ ਮਿਲੀ, ਪਰੰਤੂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਈਕਨੋਕਾਸਟ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਵੀ ਕੀਤਾ।
ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬਾਲਾਮਨੀ ਅੰਮਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਮਲਾ ਸੁਰੱਈਆ ਨੇ ਵੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਮਹਾਨ ਚਾਚੇ, ਨਲਾਪਤ ਨਾਰਾਇਣ ਮੈਨਨ, ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੁਆਰਾ ਅਰੰਭ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਵਿਖੇ ਪਲਾਯਾਮ ਜੁਮਾ ਮਸਜਿਦ ਵਿਚ ਪੂਰੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ।
ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ : ਕਿਸੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਘਰੇਲੂ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਨਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਨਾਇਕ ਨੂੰ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਜਰੂਰਤ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਇੱਕਜੁੱਟ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇਹ ਵੰਡ ਕਹਾਣੀ ਰੇਖਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤਨਾਓ ਦਾਖਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਬੁਰੀ ਚਾਲ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖਲਨਾਇਕ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਨਾਇਕ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰੇ।
ਸ਼ਾਇਦ ਓਹ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਹਾਜ਼ਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਓਹ ਨਾਇਕ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ;
ਟੋਹ : ਖਲਨਾਇਕ ਟੋਹ ਲੈਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ (ਜਾਂ ਤਾਂ ਖਲਨਾਇਕ ਬੱਚਿਆਂ/ਗਹਿਣਿਆਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਖੋਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ ਪੀੜਤ ਖਲਨਾਇਕ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ)।
ਖਲਨਾਇਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਕੁੱਝ ਕੀਮਤੀ ਖੋਜਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਚੀਜ਼ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਖਲਨਾਇਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸੂਚਨਾ ਦੀ ਕੋਈ ਕਿਸਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਜੋ ਨਾਇਕ ਜਾਂ ਖਲਨਾਇਕ ਬਾਰੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਕਿਸੇ ਨਕਸ਼ੇ ਜਾਂ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੇ ਸਥਾਨ ਦੀ ਸੂਚਨਾ;
ਚਾਲਬਾਜ਼ੀ : ਖਲਨਾਇਕ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਸਕੇ ਜਾਂ ਸਿਕਾਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਸਬੰਧੀ ਨੂੰ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ (ਟਰਿੱਕਰੀ; ਖਲਨਾਇਕ ਕਿਸੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ)।
ਅਕਸਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਨਾਇਕ ਜਾਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਲਈ ਖਲਨਾਇਕ ਹੁਣ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਦਬਾਓ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ ਭੇਸ ਬਣਾ ਕੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਇਕ ਵੱਲੋਂ ਖਲਨਾਇਕ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਲਈ ਰਾਜੀ ਕਰਨਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖਲਨਾਇਕ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ;
ਮਿਲੀਮਭੁਗਤ : ਸ਼ਿਕਾਰ ਜੋ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਕਬਜ਼ੇ ਅਧੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬੇਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਮੱਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਸਦਾ ਦਾਇਰਾ ਖਲਨਾਇਕ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਮੁੱਹਈਆ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ (ਸ਼ਾਇਦ ਖਲਨਾਇਕ ਨਾਇਕ ਨੂੰ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਹੋਰ ਲੋਕ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬੁਰੇ ਹਨ);
ਖਲਨਾਇਕੀ ਜਾਂ ਕਮੀ : ਖਲਨਾਇਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ/ਜ਼ਖਮ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਅਪਹਰਣ ਨਾਲ, ਜਾਦੂਈ ਸਾਧਨ ਦੀ ਚੋਰੀ ਰਾਹੀਂ, ਫਸਲ ਬਰਬਾਦੀ ਨਾਲ, ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਲੁੱਟਾਂ ਨਾਲ, ਗਾਇਬ ਕਰ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਜਾਦੂ ਕਰਕੇ, ਬੱਚਾ ਬਦਲ ਕੇ ਆਦਿ, ਕਤਲ ਕਰਕੇ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੈਦ/ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਜਬਰਦਸਤੀ ਵਿਆਹ ਲਈ ਧਮਕਾ ਕੇ, ਰਾਤ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੇ ਕੇ); ਇਸਦੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ, ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਕੋਈ ਮੈਂਬਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਕਮੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੁੱਝ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਪਹਿਲੇ ਵਿਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਖਲਨਾਇਕ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਜਾਂ ਇੱਛਿਤ ਜਾਦੂਈ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
ਦੂਜੇ ਵਿਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਕਮੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਨਾਇਕ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜ ਅੰਦਰ, ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਜਿੱਥੇ ਕੁੱਝ ਖੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੁੱਝ ਇੱਛਾ ਅਧੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜਾਦੂਈ ਵਸਤੂ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਏਗੀ;
ਵਿਚੋਲਗਿਰੀ : ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਜਾਂ ਕਮੀ ਜਾਣ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, (ਹੀਰੋ ਨੂੰ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਮੱਦਦ ਲਈ ਸੱਦਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਆਦਿ/ ਬਦਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੀੜਤ ਨਾਇਕ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਤੋਂ ਅਜ਼ਾਦ ਕਰ ਕੇ ਦੂਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)।
ਬਦਲੇ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ : ਜਿਗਿਆਸੂ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਬਦਲੇ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਇਕ ਹੁਣ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਮੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਕਿਸੇ ਜਰੂਰਤ ਦੀ ਜਾਦੂਈ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਖੋਜਣਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਜੋ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲਏ ਗਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਖਲਨਾਇਕ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣਾ।
ਇਹ ਨਾਇਕ ਲਈ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਫੈਸਲਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਕੋਰਸ ਨੂੰ ਸੈੱਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਹੁਣ ਨਾਇਕ ਦਾ ਨਕਾਬ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ;