polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਖਾਨ ਨੇ ਮਨੀਸ਼ ਮਲਹੋਤਰਾ, ਰਿਤੂ ਕੁਮਾਰ, ਪਾਇਲ ਜੈਨ ਅਤੇ ਨੀਟਾ ਲੁੱਲਾ ਲਈ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਮਸ਼ਹੂਰੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫੋਰਡ ਆਈਕਾਨ, ਬਜਾਜ ਆਟੋ, ਓਪਲ ਕਾਰ ਅਤੇ ਤਨਿਸ਼ਕ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।
2002 ਵਿੱਚ, 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ 'ਚ, ਉਸ ਨੇ ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਚੌਥੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਰਹੀ ਅਤੇ ਮਿਸ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਨ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ।
ਉਸ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਮਿਸ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।
ਖਾਨ ਫ਼ਿਲਮ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ: ਦਿ ਮਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਭਾਗੀਦਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।
ਉਹ ਕੁਝ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਵੀਡਿਓਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਂਬੇ ਵਾਈਕਿੰਗਜ਼ ਦੁਆਰਾ "ਹਵਾ ਮੇਂ ਉਡਤੀ ਜਾਏ" ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ।
2009 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸੈਲੀਬ੍ਰਿਟੀ ਡਾਂਸ ਸ਼ੋਅ, "ਝਲਕ ਦਿਖਲਾ ਜਾ" ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਨਰ ਅਪ ਰਹੀ।
ਉਸ ਨੇ "ਨਾ ਪੇਰੇ ਕੰਚਨ ਮਾਲਾ" , "ਨਸ਼ਾ ਨਸ਼ਾ" , "ਪਰਦਾ ਪਰਦਾ" , ਸਮੇਤ "ਝੱਲਾ ਵੱਲਾ" ਅਤੇ "ਛੋਕਰਾ ਜਵਾਨ" ਗਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਗੌਹਰ ਖ਼ਾਨ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਾਡਲ, ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੀ.ਵੀ ਸੀਰੀਅਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।
ਮਾਡਲਿੰਗ ਕੈਰੀਅਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇੇ ਰਾਕੇਟ ਸਿੰਘ: ਸੇਲਜ਼ਮੈਨ ਆਫ ਦਿ ਇਅਰ ਰਾਹੀਂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਗੇਮ , ਇਸ਼ਕਜ਼ਾਦੇ , ਫੀਵਰ , ਬਦਰੀਨਾਥ ਕੀ ਦੁਲਹਨੀਆ ਅਤੇ ਬੇਗਮ ਜਾਨ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਖਾਨ ਨੇ 2012 ਦੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਨਾਟਕ ਇਸ਼ਕਜ਼ਾਦੇ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਬੀਬੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਆਈਟਮ ਨੰਬਰ "ਝੱਲਾ ਵੱਲਾ" ਅਤੇ "ਛੋਕਰਾ ਜਵਾਨ" ਵੀ ਕੀਤੇ ਸਨ।
ਜ਼ੀ ਨਿਊਜ਼ ਦੀ ਸ਼ੋਮਨੀ ਸੇਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ, "ਗੌਹਰ ਇੱਕ ਦਿਆਲੂ ਦਿਲ ਦੀ ਵੇਸਵਾ ਚੰਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੋ ਗਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖੀ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੁਣੇ ਦੇ ਮਾਉਂਟ ਕਾਰਮੇਲ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।
ਉਹ ਪੰਜ ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨਿਗਾਰ ਖਾਨ ਦੀ ਭੈਣ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਯਸ਼ ਰਾਜ ਫਿਲਮਜ਼ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਰਾਕੇਟ ਸਿੰਘ: ਸੇਲਜ਼ਮੈਨ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਅਨੁਪਮਾ ਚੋਪੜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਗੌਹਰ ਫੈਸ਼ਨੇਬਲ, ਅਭਿਲਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸਮਾਰਟ ਰਿਸੈਪਸ਼ਨਿਸਟ ਸੀ, ਉਹ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੋਇਨਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਤੇਜਨਾ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ।
ਐਕਸ਼ਨ ਥ੍ਰਿਲਰ ਗੇਮ ਵਿੱਚ ਖਾਨ ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਬਾਗ਼ੀ ਸਮਰਾ ਸ਼ਰਾਫ ਵਜੋਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।
ਐਨ.ਡੀ.ਟੀ.ਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਗੌਹਰ ਬਤੌਰ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਸਕੱਤਰ ਸਮਰਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਐਟਕਿੰਜ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਸਰ ਜੌਹਨ ਹਦਰਸਲ ਨੇ 1842 ਵਿੱਚ ਸਲਾਈਨੋਟਿਪ ਫ਼ੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਿਕ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ।
ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਐਟਕਿੰਜ ਨੇ ਸਲਾਈਨਟਿਪ ਪੇਪਰ ਬਣਾ ਕੇ ਐਲਗੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅਣਪੁੱਛੇ ਸੁੱਕ-ਐਲਗੀ ਮੂਲ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਸਾਈਨੋਟਿਪ ਪੇਪਰ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ "ਛਪਾਈ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਸੀ"।
ਐਟਕਿੰਜ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਐਲਗੀ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਫੋਟੋਕਾਰਡ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ: ਅਕਤੂਬਰ 1843 ਵਿੱਚ ਸਾਈਨੋਟਾਈਪਸ ਇਮਪ੍ਰੇਸਨਜ਼।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ, ਕੁਝ ਸੀਮਿਤ ਕਾਪੀਆਂ ਅਤੇ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਟੈਕਸਟ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਐਲਗੀ ਦੇ ਫੋਟੋ: ਸਿਆਨੋਟਾਈਪ ਇਮਪ੍ਰੇਸਨਸ ਨੂੰ ਫੋਟੋ ਸੰਬੰਧੀ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਦਰਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਜੂਨ 1844 ਵਿਚ, ਵਿਲੀਅਮ ਹੈਨਰੀ ਫਾਕਸ ਟੈੱਲਬੋਟ ਦੀ 'ਦਿ ਪੈਨਸਿਲ ਆਫ਼ ਨੇਚਰ' ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਛੁੱਟੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਉਹ ਕਿਤਾਬ "ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਤਸਵੀਰ-ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਕਿਤਾਬ ਸੀ" ਜਾਂ "ਪਹਿਲੀ ਛਪਾਈ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸਤਕਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਨ ਐਟਕੀਨਜ਼ ਨੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਐਲਗੀ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ ਤਿੰਨ ਖੰਡਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕੀਤਾ: 1843 ਅਤੇ 1853 ਵਿਚਕਾਰ ਸਿਆਨੋਟੈਪ ਇਪ੍ਰੈਂਸ਼ਨਸ।
3 ਨਿਊਯਾਰਕ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਕਾਪੀ ਦੇ 285 ਪੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਸਕੈਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਆਨਲਾਈਨ।
4 ਰਾਇਲ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਲੰਡਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਕਲ 403 ਪੰਨਿਆਂ ਅਤੇ 389 ਪਲੇਟਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਨੂੰ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਇਕਮਾਤਰ ਮੌਜੂਦਾ ਕਾਪੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਟਕਿੰਜ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈਸਟਰ ਐਨੀ ਚਿਲਡਰਨ ਬੱਚੀ ਜੰਮਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਅਤੇ 1800 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਔਰਤ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਐਨਾ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿਲੱਖਣ ਰਹੀ।
ਇਸ ਦੀਆਂ ਖੁਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਿੱਪੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਲਮਾਰਕ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਸਮੇਂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ।
1825 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਲੰਡਨ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਜੌਹਨ ਪਲੀ ਅਟਕਿੰਜ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਸੇਨਨਯੈਕਸ, ਕੈਂਟ ਦੇ ਐਟਕਿੰਜ ਪਰਿਵਾਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹਾਲਸਟੇਡ ਪਲੇਸ ਚਲੇ ਗਏ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਈ ਬੱਚੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਐਟਕਿੰਜ ਨੇ ਬੌਟਨੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਦਿਲਚਸਪੀਆਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਸੁੱਕੀਆਂ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ।
ਅੰਟਾ ਐਟਕਿੰਜ ਨੇ ਟੈੱਲਬੋਟ ਤੋਂ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਦੋ ਖੋਜਾਂ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਿਆ:"ਫੋਟੋੋਜਨਿਕ ਡਰਾਇੰਗ" ਤਕਨੀਕ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਬਜੈਕਟ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਕਾਗਜ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਹੈ) ਅਤੇ ਕੈਲੋਟਾਈਪ।
ਹੋਰ ਸਰੋਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਂਸਟੈਨਸ ਫਾਕਸ ਟੈੱਲਬੋਟ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ।
ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਾਨਸਟੈਨਸ ਤਾਲਬੋਟ ਦੁਆਰਾ ਕੋਈ ਵੀ ਫੋਟੋਆਂ ਬਚੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਦਾ ਹੱਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਅਕਸਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫੋਟੋਗਰਾਫ਼ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਾਲੀ ਪੁਸਤਕ ਛਾਪਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ।
ਮਾਂਜੇ ਵਾਲੀਆਂ ਤੋ ਥਾਲ ਅਤੇ ਰੁਪਏ ਪੈਸੇ ਫੜਨ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਜਣੀਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲਾਈ ਹੁੰਦੀ।
ਮਾਂਜੇ ਵਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹ ਪਾਣੀ ਪਿਆਉਂਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਥਾਲ ਵਿੱਚ ਨਮਕੀਨ ਤੇ ਮਿੱਠੀਆਂ ਸੇਵੀਆਂ ਸ਼ੱਕਰ ਪਾਰੇ ਚਾਹ ਨਾਲ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ।
ਉੱਧਰ ਮਾਂਜਾ ਫੜਨ ਵਾਲੀ 'ਟੀਮ' ਨੇ ਗੁੜ ਸ਼ੱਕਰ ਅੱਡ-ਅੱਡ ਭਾਂਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਣਾ ਤੇ ਮਾਂਜੇ ਵਾਲੇ ਰੁਪਏ ਕਿਸੇ ਰੁਮਾਲ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਲਿਫਾਫੇ 'ਚ ਸਾਂਭੀ ਜਾਣੇ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਘਰ ਦੀ ਮਾਲਕਣ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਦੇਣੇ।
ਦੂਜੀ ਟੀਮ ਘਰ ਦੀ ਮਾਲਕਣ ਦੇ ਸਮਝਾਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਘਰ ਦੇ ਬਣਾਏ ਲੱਡੂ, ਜਲੇਬੀਆਂ, ਖੁਰਮੇ ਜਾਂ ਸੱਕਰ ਪਾਰੇ, ਖਾਲੀ ਕੀਤੇ ਥਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ।
ਆਮ ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗਿਣਤੀ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਪੰਜ ਸੱਤ ਲੱਡੂ, ਪੰਜ ਸੱਤ ਹੀ ਜਲੇਬੀਆਂ ਤੇ ਮੁੱਠਾਂ ਦੋ ਮੁੱਠਾਂ ਖੁਰਮੇ ਸ਼ੱਕਰਪਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ।
ਪਰ ਬਹੁਤੀ ਨੇੜਤਾ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਮਾਲਕਣ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸ 'ਟੀਮ' ਨੂੰ ਹਦਾਇਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਕਿ ਕੀਹਨੂੰ ਗਿਆਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਰੱਖਣੀ ਤੇ ਖੁਰਮੇ ਸ਼ੱਕਰਪਾਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹੱਥੀ ਪਾਉਣੇ ਨੇ।
ਮਾਂਜਾ ਗੁੜ ਜਾ ਸ਼ੱਕਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਥਾਲ ਹੁੰਦੈ ਜੋ ਸ਼ਰੀਕੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਸੁਆਣੀਆਂ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਘਰ ਦੇਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਪਿੱਤਲ ਜਾਂ ਸਟੀਲ ਦੇ ਥਾਲ ਵਿੱਚ ਗੁੜ ਸ਼ੱਕਰ ਪਾ ਕੇ ਉਸ ਥਾਲ ਨੂੰ, ਕਢਾਈ ਕੀਤੇ ਦੁੱਧ ਚਿੱਟੇ ਸੋਹਣੇ ਰੁਮਾਲ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਰੰਗ ਬਰੰਗੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਰੁਮਾਲ ਵੀ ਥਾਲ ਤੇ ਪਾ ਲੈਂਦੀਆਂ।
ਗੁੜ ਸ਼ੱਕਰ ਦੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ-ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਰੁਪਏ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਫਿਰ ਪੰਜ ਦਸ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਇੱਕੀ ਇੱਕਤੀ ਤੱਕ ਪੁੱਜ ਗਏ।
ਮੰਡੇ/ ਕੁੜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਦਿਨ ਨਿਯਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਘਰ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਮੁੰਡੇ/ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਜੋ ਪੰਜੀਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਪੰਜੀਰੀ ਨੂੰ ਮਾਈਆਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਿਸ ਦਿਨ ਮੁੰਡੇ/ ਕੁੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਧਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਹੀ ਮੁੰਡੇ/ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਮਾਈਏ ਪਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸਿੱਪ ਦੇ ਮੋਤੀਆਂ ਵਰਗੀ ਰਸਮ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਅਤੇ ਕੁੜੀ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਰਸਮ ਨੂੰ ਮਾਈਆਂ ਦੀ ਰਸਮ, ਮਾਂਜੜੇ/ਮਾਈਏ ਪਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਂਢਣਾਂ ਗੁਆਂਢਣਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਨਾਲ ਰਾਬਤਾ ਬਣਾ, ਮਿਥੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਇੱਕਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਪੰਜ ਸੱਤ ਜਣੀਆਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਥਾਲ ਸਜਾ ਸੁਆਰ ਕੇ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਘਰ ਜਾਂਦੀਆ।
ਮਾਂਜੇ ਵਾਲੀਆਂ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਘਰ ਦੀ ਸਵਾਤ ਜਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ ਸੁਥਰੇ ਖੇਸ ਦੋੜੇ ਵਿਛਾਏ ਹੁੰਦੇ ਤੇ ਘਰ ਦੀ ਮਾਲਕਣ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਕੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਉਡ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ।
ਮਾਈਆਂ ਦੇਣ ਦਾ ਮੰਤਵ ਮੁੰਡੇ/ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਖੁਰਾਕ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਬਣਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘਿਉ ਅਤੇ ਘਿਉ ਨਾਲ ਬਣਾਈਆਂ ਵਸਤਾਂ ਹੀ ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।
ਸਰੀਕੇ ਵਾਲੇ ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਮਿਲਵਰਤਣ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੀ ਮਾਈਆਂ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਆਟੇ ਦਾ ਥਾਲ, ਘਿਉ ਦੀ ਕੌਲੀ ਤੇ ਗੁੜ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਤੰਤਰ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਰੋਗ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਰਿਆ ਝਾੜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ 'ਓਝਾ','ਸਿਆਣਾ','ਚੇਲਾ','ਜੋਗੀ' ਜਾਂ 'ਮਾਂਦਰੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਿਆਣੇ ਦੇ ਅੱਖਰੀ ਅਰਥ ਹਨ ਸੂਝਵਾਨ,ਲਿਆਕਤ ਵਾਲਾ,ਸੁਘੜ-ਸੁਜਾਨ ਵਿਅਕਤੀ।
ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਰਹੱਸਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ ਜਾਂ ਰੱਖਣ ਦਾ ਭਰਮ ਭਾਲਦਾ ਸੀ,ਸਿਆਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਸਿਆਣਾ ਆਪਣੇ ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਜਾਦੂ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਅੰਸ਼ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਅੰਸ਼ ਜਾਦੂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੱਭ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਰਥਾਤ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਸਿਰ ਦਰਦ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੱਪ ਦੇ ਕੱਟੇ ਤੱਕ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਰੋਗੀ ਨੂੰ 'ਸਿਆਣਾ' ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਤੇ ਰੋਗੀ ਅੰਗ ਉੱਤੇ ਫੂਕਾਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਟਾਹਣੀ ਜਾਂ ਮੋਰ ਦੇ ਪੰਖਾਂ ਨਾਲ ਰੋਗ ਝਾੜਦਾ ਹੈ।
ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੱਪ,ਅਠੁਆਂ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਕੀੜਾ ਡੰਗ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਆਣਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਝਾੜਾ ਕਰਵਾਂਦੇ ਹਨ।
ਡਾ. ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਅਨੁਸਾਰ, "ਮੰਤਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਸੂਤ੍ਕ ਸਮੂਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਨਾਲ ਸੁਤੇ ਸਿੱਧ ਕਿਸੇ ਮੰਤਵ ਦੀ ਸਿਧੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਝਾੜ-ਫੂਕ ਜਾਂ ਝਾੜਾ ਕਿਸੇ ਇਨਸਾਨ ਜਾਂ ਥਾਂ ਤੋਂ ਚੰਬੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਜਾਂ ਰੂਹਾਨੀ ਰੀਤ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਝਾੜਾ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਦੇ ਧਰਮੀ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਕਿਰਿਆ ਸ਼ੈਅ ਨੂੰ ਸਹੁੰ ਖੁਆ ਕੇ, ਲੰਮੀ-ਚੌੜੀ ਰਸਮ ਕਰ ਕੇ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਚੇਰੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਨਾਂ ਦਾ ਵਾਸਤਾ ਪਾ ਕੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇਣਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਰੀਤ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਮੱਤਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਲੋਕ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰ ਦਰਦ ਕਿਸੇ ਚੰਦਰੀ ਪ੍ਰੇਤ-ਰੂਹ ਦੀ ਦੁਰਭਾਵਨਾ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਝਾੜੇ ਦੁਆਰਾ ਜੇ ਪ੍ਰੇਤ-ਰੂਹ ਦਾ ਅਸਰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਿਰ ਪੀੜ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਸਲੀ ਵਿਤਕਰਾ, ਅੰਤਰ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤਨਾਉ, ਪੀੜ੍ਹੀ-ਪਾੜੇ ਤੇ ਪਾਰ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਸਲਿਆਂ ਦੇ
ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ, ਅਸਤਿਤਵਮੂਲਕ ਵਿਤਰੇਕਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਪਰਵਾਸੀ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ
ਸਿਆਸੀ ਪੋਜ਼ੀਸ਼ਨ ਵਿਚ ਨਿਰੰਤਰ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਜਾਂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸੰਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਪਰਵਾਸੀ ਨੂੰ ਕਦੀ ਆਪਣਾ ਦੇਸ਼ ਵੀ ਪ੍ਰਦੇਸ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ
ਕਦੀ ਪਰਵਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵ-ਲੀਲ੍ਹਾ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਪਰਵਾਸ ਵਿਚ ਬਣਾਇਆ ਘਰ ਸੁੱਖ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਜਾਂ ਸਮਾਜ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਲਈ ਇਕ
ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਛਾਣ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸਦੀ ਸੁਰਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ
ਗ਼ਦਰ-ਕਾਵਿ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਨੇ ਪਰਵਾਸ ਤੇ ਪਰਵਾਸੀ ਦੇ ਮਾਨਵੀ
ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਕਾਵਿ-ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਹੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਇਸ ਰਚਨਾ-ਕਾਲ ਵਿਚ ਘਰਵਾਸ ਤੇ ਪਰਵਾਸ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸੰਗ
ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ-ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਮਿਥ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਤੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ
ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਵੇਦਨਾ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪਰਵਾਸੀ, ਆਪਣਾ ਮੁਲਕ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਤੇ ਆਪਣੀਆ ਜੜ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਛੱਡ ਕੇ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਬੇਗਾਨੇ ਮੁਲਕ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਦਰੇਵਾਂ ਹੰਢਾਉਂਦੇ
ਇਕ ਸੰਕਟ ਦਾ ਰੂਪ ਉਸ ਵੇਲੇ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਲੇਕ ਉੱਥੇ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ
ਆਰਥਿਕ ਥੁੜ੍ਹ ਕਾਰਨ ਘਰੋਂ ਗਏ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਡਾਲਰਾਂ ਅਤੇ ਪੌਂਡਾਂ ਵਿਚ ਕਮਾਈ ਬਹੁਤ ਖਿੱਚ
ਜਦ ਆਰਥਿਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵੱਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਪਰਾਇਆ ਮੁਲਕ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਪਰ
ਜਦ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਮਹਿਕ ਚੇਤੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪਿਛਾਂਹ ਜਾਣ ਦੀ ਚਾਹਤ ਜ਼ੋਰ ਪਾਉਣ ਲੱਗਦੀ
ਆਪਣਾ ਮੁਲਕ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਬੇਗਾਨੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੜ੍ਹ ਲਗਾਉਣੀ ਬੜਾ
ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਵਾਸੀ ਜਦ ਪਰਵਾਸ ਦੀਆਂ ਤਲਖ ਹਕੀਕਤਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ
ਲੋਕ, ਨਸਲਵਾਦ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿੱਥ ਆਦਿ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਵਾਰੀ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਾਨਸਿਕ ਤਨਾਉ ਦਿੰਦਾ
ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਖਸਲਤ ਇਸਦੇ ਬਹੁ-ਪਾਸਾਰੀ ਸਮਾਜਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ, ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਤਣਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਅੰਤਰ-ਦਵੰਦ ਪੇਸ਼
ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਮੂਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਕ ਅੰਗ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਦਿੰਦਾ
ਮੁਢਲਾ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ, ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ੀਲੇ
ਅਤੇ ਪਰਵਾਸ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਨੂਭੂਤੀ ਅਤੇ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਦਾ
ਨਵੀਨ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਚਿੰਤਨ ਨੇ ਵੀ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਕਾਰਨ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਨਵੀਨ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਸਮਵਿੱਥ, ਰਚਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੀ
ਇਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਉਤਰ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਕਾਲ ਵੀ ਆਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਇਸ ਤੋਂ ਪਿਛਲਾ ਪੜਾਅ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਸੀ ਤਾਂ ਤੀਸਰਾ ਪੜਾਅ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਗਾਥਾ ਹੈ।
ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਰਹਿਤਲ ਵਾਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਹੀ ਦੋ ਦੇਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਵੀ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇੰਜ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧਰਾਵਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਰੋਟੀ ਰੋਜ਼ੀ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਨੂੰ ਪਰਵਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਇਰ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਇਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਇਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੀਲ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਦੌਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਪੰਜਾਬ ਸੰਕਟ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਦੌਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਸਮਕਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸੀ ਕਾਵਿ ਦਲਿਤ ਕਾਵਿ ਅਤੇ ਨਾਰੀ ਕਾਵਿ ਉਭਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਤੀਸਰੇ ਪੜਾਅ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਰਗਾਂ ਵਿਚ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:
ਦਵਿੰਦਰ ਗੌਤਮ ਦਾ ਜਨਮ 1974 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਚੂਹੜ, ਤਹਿਸੀਲ ਨਕੋਦਰ, ਜ਼ਿਲਾ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
ਦਵਿੰਦਰ ਗੌਤਮ ਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿਚੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਪਿੰਡ ਉੱਗੀ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸਕੈਡੰਰੀ ਕੇ ਆਰ ਐੱਮ ਡੀ ਏ ਵੀ ਕਾਲਜ ਨਕੋਦਰ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।
ਨਵਾਬ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਕਾਲਜ , ਕਪੂਰਥਲਾ ਤੋਂ ਬੀ ਐੱਸ ਸੀ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਚੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਚ ਐਂਮ ਐੱਸ ਸੀ ਫਾਰਿੰਨਸਿਕ ਸਾਇੰਸ ਵਿਚ 1998-1999 ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ।
ਸਾਹਿਤਕ ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਅੰਤਰ-ਕਾਲਜੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ
ਦਵਿੰਦਰ ਗੌਤਮ ਨੇ 2002 ਵਿਚ ਪਰਵਾਸ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸਰੀ, ਬੀ ਸੀ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਲਲਿਤਾ ਅਤੇ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ-ਅਰਨਵ ਤੇ ਆਰਵ ਨਾਲ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ।
ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਦਵਿੰਦਰ ਗੋਤਮ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੁਪਨੇ ਸੌਣ ਨਾ ਦਿੰਦੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।
2012 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਹਮ ਟੀਵੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਫਲ ਰੋਮਾਂਟਿਕ-ਡਰਾਮੇ ਸੀਰੀਅਲ 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਹੈ' ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ ਗਈ ਸੀ।
ਸੀਰੀਅਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਫਵਾਦ ਖਾਨ ਦੀ ਆਨ-ਸਕਰੀਨ ਭੈਣ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ।
ਦ ਨਿਊਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ: "ਫਵਾਦ ਨੂੰ ਮੈਂ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸੀ।
ਅਸੀਂ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਭੂਮੀਗਤ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ - ਉਹ ਈਪੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਬੈਂਡ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ।
ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਵਧੀਆ ਸਮਾਂ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਹਾਂ।
ਪਰ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਉਸ ਬਾਰੇ 'ਇਸ' ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚ ਸਕਦੀ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਣ 'ਤੇ ਕੋਈ ਇਤਰਾਜ਼ ਨਹੀਂ।
ਉਮਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੀਰੀਅਲ ਕਾਲਜ ਜੀਨਸ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ ਪੀਟੀਵੀ 'ਤੇ ​​ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਬੁਸ਼ਰਾ ਅੰਸਾਰੀ, ਸਬਾ ਹਮੀਦ ਅਤੇ ਜਾਵੇਦ ਸ਼ੇਖ ਵਰਗੇ ਦਿੱਗਜ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੀਓ ਟੀਵੀ ਦੇ ਡਰਾਮੇ ਸੀਰੀਅਲ 'ਡੌਲੀ ਕੀ ਆਏਗੀ ਬਾਰਾਤ' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।
2009 ਤੋਂ, ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀਟਕਾਮ ਬੁਲਬੁਲੇ 'ਚ ਖੂਬਸੂਰਤ, ਅਦਾਕਾਰ ਨਬੀਲ ਦੇ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।
ਬੁਲਬੁਲੇ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਓਮਰ ਨੂੰ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਕਵਰੇਜ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਨਾਮ ਬਣ ਗਿਆ।
ਇਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸੀਜ਼ਨ ਇਸ ਵੇਲੇ ਏਆਰਵਾਈ ਡਿਜੀਟਲ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਪਾਰਕ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਰਕੁਰੇ, ਹਾਰਪਿਕ, ਕੈਪਰੀ, ਪੈਂਟੇਨ ਅਤੇ ਜ਼ੋਂਗ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।
ਓਮਰ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੀਟੀਵੀ ਉੱਤੇ 'ਮੇਰੇ ਬਚਪਨ ਕੇ ਦੀਨ' ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਸੀ.ਐਨ.ਬੀ.ਸੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮੌਰਨਿੰਗ ਸ਼ੋਅ ਯੇ ਵਕਤ ਹੈ ਮੇਰਾ, ਪ੍ਰਾਈਮ ਟੀ.ਵੀ. ਤੇ ਰਿਦਮ ਅਤੇ ਏਆਰਵਾਈ ਜੌਕ ਤੇ ਹਾਟ ਚਾਕਲੇਟ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ।
2018 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਬ੍ਰਾਂਡ ਮੈਬੇਲੀਨ ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਵਜੋਂ ਨਿਊ-ਯਾਰਕ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।
ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਹੈ ਵਿੱਚ 'ਸਾਰਾ' ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਰਾਹੀਂ ਡਰਾਮੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੀ ਸੀ।
2012 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲ ਟ੍ਰੈਕ 'ਚਲਤੇ ਚਲਤੇ' ਗਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸਲਈ ਉਹ ਲਕਸ ਸਟਾਇਲ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਵੀ ਨਵਾਜ਼ੀ ਗਈ।
ਸਾਲ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਵਾਰਸੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਤਾਮਗ਼-ਏ-ਫਖ਼ਰ-ਏ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
2012 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸਿੰਗਲ “ਚਲਦੇ ਚਲਤੇ” ਅਤੇ “ਖਾਮੋਸ਼ੀ” ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਸਫ਼ਲਤਾ, ਅਲੋਚਕਾਂ ਦੀ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਸਫਲ ਰੋਮਾਂਟਿਕ-ਕਾਮੇਡੀ 'ਕਰਾਚੀ ਸੇ ਲਾਹੌਰ' ਨਾਲ 2015 ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੁੱਧ ਫ਼ਿਲਮ 'ਯਲਘਾਰ' ਅਤੇ ਨਾਟਕ 'ਕਾਫ਼ ਕੰਗਣਾ' ਵਿੱਚ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸਥਾਪਤ ਅਦਾਕਾਰਾ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਓਮਰ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਵਜਾਹਤ ਰੌਫ ਦੀ ਰੋਡ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ 'ਕਰਾਚੀ ਸੇ ਲਾਹੌਰ' ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦ ਸ਼ੇਖ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਬਣਾਈ।
ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।
ਓਮਰ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਵਪਾਰਕ ਕੈਪਰੀ ਲਈ ਗੀਤ "ਮਨ ਚਲਾ ਹੈ" ਗਾਇਆ।
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਗਾਣੇ "ਭੁੱਲੀ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ", ਉਸ ਦੇ ਸੀਰੀਅਲ ਲੇਡੀਜ਼ ਪਾਰਕ ਦਾ ਟਾਈਟਲ ਗਾਣਾ ਅਤੇ ਜੀਓ ਟੀ.ਵੀ. ਸੀਰੀਅਲ ਮੰਜਾਲੀ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਗੀਤ "ਮੰਜਾਲੀ" ਗਾਇਆ।
2012 ਵਿੱਚ, ਓਮਰ ਨੇ ਦੋ ਐਲਬਮਾਂ "ਚਲਤੇ ਚਲਤੇ" ਅਤੇ "ਖਾਮੋਸ਼ੀ" ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਐਲਬਮ ਲਈ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ, ਅਤੇ 2013 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤੀਜੀ ਐਲਬਮ "ਗਿੱਮ ਗਿੱਮੇ" ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ।
ਉਹ 'ਜੀਓ ਕਾਹਨੀ' ਦੇ ਸੀਰੀਅਲ 'ਸੋਹਾ ਔਰ ਸੇਵੇਰਾ' ਅਤੇ ਹਮ ਟੀਵੀ ਦੇ ਸੀਰੀਅਲ 'ਵੋਹ ਚਾਰ' ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੇਖੀ ਗਈ ਸੀ।
ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਲਵ ਮੇਂ ਗੁੰਮ ਅਤੇ 'ਮੈਂ ਹੂੰ ਸ਼ਾਹਿਦ ਅਫਰੀਦੀ' ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਈਟਮ ਗਾਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫਲ ਰਹੇ।
ਓਮਰ ਫਿਰ ਪੀਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ 'ਦਿਲ ਕੋ ਮਨਾਨਾ ਆਇਆ ਨਹੀਂ' ਵਿੱਚ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਆਈ, ਅਤੇ ਜੀਓ ਟੀਵੀ ਦੇ ਡਰਾਮੇ ਸੀਰੀਅਲ ਲੇਡੀਜ਼ ਪਾਰਕ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁਮਾਯੂੰ ਸਈਦ, ਅਜ਼ਫਰ ਰਹਿਮਾਨ, ਹਿਨਾ ਦਿਲਪਾਜ਼ੀਰ ਅਤੇ ਮਾਹਨੂਰ ਬਲੋਚ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।
2013 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਹਮ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ​​ਤਨਹਾਈ ਵਿੱਚ ਆਰਜ਼ੂ ਨਾਮਕ ਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸਫਲ ਰਿਹਾ।
ਉਸ ਦਾ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਉਪਰੰਤ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਗੁਰੇਗਾਓਂ ਦੀ ਵਸਨੀਕ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।
ਉਸ ਦਾ ਕੋਚ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਰੌਣਕ ਪੰਡਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਾਹਰ ਅਨਾਤੋਲੀ ਪਿਦੇਬਨੀ ਹੈ।
ਹਿਨਾ ਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਡਾਕਟਰੀ ਬੀ. ਡੀ. ਔਸ. ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਗਿਆਨ ਸਾਗਰ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਉਸਨੇ ੨੦੧੩ ਵਿੱਚ ਆਈਐਸਐਸਐਫ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਨ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸਥਾਨ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਉਹ ਅੰਜਲੀ ਭਾਗਵਤ ਅਤੇ ਗਗਨ ਨਾਰੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੀਜੀ ਭਾਰਤੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਭਾਰਤ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ 10 ਮੀਟਰ ਏਅਰ ਪਿਸਟਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਕੁਆਲੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਸਿੱਧੂ ਲੰਡਨ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ: ਫਸਟ: ਦ ਸਟੋਰੀ ਆਫ ਦਿ ਲੰਡਨ 2012 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਸੀ।
ਕੈਰੋਲੀਨ ਰੋਲੈਂਡ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ, ਨਿਰਮਿਤ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਦਰਜਨ ਓਲੰਪਿਕ ਐਥਲੀਟਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਉਹ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸਨ।
7 ਫਰਵਰੀ 2013 ਨੂੰ, ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਰੌਣਕ ਪੰਡਿਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਜੋ ਇੱਕ ਪਿਸਟਲ ਸ਼ੂਟਰ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਕੋਚ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਿੱਧੂ, ਅੰਨੂ ਰਾਜ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੋਨੀਆ ਰਾਏ ਨਾਲ, ਚੀਨ ਦੇ ਗੁਆਂਗਜ਼ੂ ਵਿੱਚ 2010 ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ 10 ਮੀਟਰ ਏਅਰ ਪਿਸਟਲ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।
2013 ਵਿੱਚ, ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਮਿਊਨਿਖ, ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਆਈਐਸਐਸਐਫ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਫਾਈਨਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।
ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਸਰਬੀਆ ਦੀ ਜ਼ੋਰਾਨਾ ਅਰੁਨੋਵਿਕ ਅਤੇ ਪਿਛਲੀ ਜੇਤੂ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਓਲੇਨਾ ਕੋਸਤੇਵਿਚ ਨੂੰ 203.8 ਅੰਕਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਈਵੈਂਟ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ 5 ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਬੜ੍ਹਤ ਮਿਲੀ।
ਉਸ ਨੇ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ 10 ਮੀਟਰ ਏਅਰ ਪਿਸਟਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।
2014 ਦੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਟਰਾਇਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਮਹਿਲਾ ਏਅਰ ਪਿਸਟਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਰਾਹੀ ਸਰਨੋਬਤ ਉੱਤੇ 0.1 ਅੰਕਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ।
2017 ਵਿੱਚ, ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਸਬੇਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ 10 ਮੀਟਰ ਏਅਰ ਪਿਸਟਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।
ਡਾ. ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਤਾਬਕ ਸਪੀਵਾਕ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਨੇ ' ' ਵਿੱਚ ਸਪੀਵਾਕ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਬਾਰੇ ‘ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ’ ਦਾ ਜੁਮਲਾ ਵਰਤਿਆ ਸੀ।
ਟੈਰੀ ਈਗਲਟਨ ਨੇ ‘ ’ ਵਿੱਚ ਸਪੀਵਾਕ ਦੀ ਲਿਖਤ ਨੂੰ 'ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ’ ਅਤੇ ‘ਅਡੰਬਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਸਪਸ਼ਟ ‘ ਕਿਹਾ ਸੀ।
ਸਪੀਵਾਕ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ ਦੇ ਅਸਮਝਣਯੋਗ ਜਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਣ ਬਾਬਤ ਲੱਗੇ ਇਲਜਾਮ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਸੌਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਪੀਵਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਖੀ ਸ਼ਾਫ ਭਾਸ਼ਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਿਸਟਮ ਨੇ ਸਿਰਜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਗਿਆਨਕਾਰੀ ਅਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਸਤੀਵਾਦ ਅਤੇ ਨਵ-ਬਸਤੀਵਾਦ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਪੂਰਕ ਹੈ।
ਸਪੀਵਾਕ ਸਮਕਾਲੀ ਦੋਰ ਵਿੱਚ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਖਾਹਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪੁਨਰ-ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਾਸ਼ਿਆਗਤ ਅਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਦੋਵੇਂ ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੀ ਦੁਵੰਡ ਤੋਂ ਪਾਰ ਕਲਪ ਸਕਣ।
ਸਪੀਵਾਕ ਏਸ਼ਿਆਈ ਸੰਦਰਭ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਪੱਛਮੀ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੇ ਉਸ ਖਾਸੇ ਦੀ ਵੀ ਤਿੱਖੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਜਿਹੜਾ ਨਿੱਜਵਾਦ ਨੂੰ ਨਾਰੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਨਾਰੀ ਉੱਥਾਨ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਬਣਤਰ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਪੀਵਾਕ ਇਸੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਧਾਰਿਤ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੀ ਥਾਂ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅਧਾਰਿਤ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਪੀਵਾਕ ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਦੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਪੱਛਮੀ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦੀ ਹੈ।
ਉੱਥੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਵਚਨਕਾਰੀ ਦੀ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਸਾਪ੍ਰਤੱਖ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਪੀਵਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸ਼-ਵੰਡ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ .ਫੈਲਿਆ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਵਾਦ ਅਤੇ ਆਜਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਵਚਨ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸਪੀਵਾਕ ਦੀਆਂ ਨਾਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸੰਬੰਧੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ‘ : ’ ‘ ’ ਅਤੇ ‘ ’ ’ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਹਾਸ਼ਿਆਗਤ ਧਿਰ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਪੀਵਾਕ ਦੇ ਕੁੱਝ ਲੇਖ; ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ‘ ’ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ‘ ’ ’ ਅਤੇ ‘ : ’ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਸਪੀਵਾਕ ਹਾਸ਼ਿਆਗਤ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇਕਹਿਰੇ ਸੰਗਠਿਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੈ।
ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਔਰਤ ਇੱਕ ਸੰਗਠਿਤ ਅਤੇ ਇਕਹਿਰੀ ਇਕਾਈ ਵਜੋਂ ਹਾਸ਼ੀਆਗਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਸਪੀਵਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਹੜੀ ਔਰਤ ਸੱਤਾ ਅਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਪ੍ਰਵਚਨਕਾਰੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਾਸ਼ਿਆਗਤ ਧਿਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਵਿਚ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਿੱਲਖਣਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖਰਤਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਤੀ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਸਪੀਵਾਕ ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਲੜਕੀ ਭੁਬਨੇਸਵਰੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਭੁਬਨੇਸਵਰੀ ਨੇ ਸੰਨ 1926 ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤ ਨਾਲ ਲਟਕ ਕੇ ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਲਈ ਸੀ।
ਭੁਬਨੇਸਵਰੀ ਦੀ ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਵੈਧ-ਗਰਭ ਦਾ ਮਸਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਹਫਤੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਖੱਤ ਮਿਲਿਆ,ਜਿਹੜਾ ਭੁਬਨੇਸਵਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਖੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਭੁਬਨੇਸਵਰੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜਾਦੀ ਲਈ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਲੜਾਈ ਲੜ੍ਹ ਰਹੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਤੇ ਸਮੂਹ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਹੱਤਿਆ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਸੀ।
ਪਰ ਇਸ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਨਿਭਾ ਨਾ ਸਕਣ ਦੀ ਬੇਬਸੀ ਅਤੇ ਜਿੱਲਤ ਕਾਰਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਲੀਲ੍ਹਾ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਗਾਇਤਰੀ ਸਪੀਵਾਕ ਨੂੰ ਉੱਤਰ-ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਨਿੱਗਰ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਲੇਖ, ਕਿਤਾਬਾਂ, ਇੰਟਰਵਿਊ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤਰ-ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਨਾ, ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਮਾਰਕਸਵਾਦ, ਸਬਆਲਟਰਨ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਭਾਰਤ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਰਗੇ ਉੱਤਰ-ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਕ ਤਰਜਮਾਨੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਰਤ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵੰਡ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੱਕ ਵਿਆਪਕ ਹਨ।
ਕਾਫ਼ੀ ਸਾਰੇ ਹੋਰਾਂ ਇਨਾਮਾਂ ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਇਸ ਚਿੰਤਕ ਦਾ ਵਿਆਹ ਟੈਲਵਿਟ ਸਪੀਵਾਕ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਇਸ ਵਿਆਹ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਪੀਵਾਕ ਦੋ ਹੋਰ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਲਿਵ-ਇਨ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
74 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਪੜਨ-ਪੜਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
ਸਪੀਵਾਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਬਾਬਤ ਇੱਕ ਰੋਚਕ ਤੱਥ ਹੈ ਕਿ ਸਪੀਵਾਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ।
ਸਪੀਵਾਕ ਦੀ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚਿੰਤਕ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰੋਕਾਰ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਮੂਲ-ਭੂਮੀ ਚੋ ਗੁਜਰ ਕੇ ਹੋਂਦ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਗਾਇਤਰੀ ਚਕਰਵਰਤੀ ਸਪੀਵਾਕ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ, ਸਮਕਾਲੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੀ ਬਾਨੀ ਹੈ।
" ?" ਲਈ ਲਈ; ਅਤੇ ਦਰਿਦਾ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਲਿਖੀ ਭੂਮਿਕਾ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਸ ਨੂੰ 2013 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਣਤੰਤਰ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਸਪੀਵਾਕ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ, ਫਰੈਂਚ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਰੀਵਾਦ ਵਿਚਲੇ ਵੱਖਰੇਪਣ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦੀ ਹੈ।
ਉਸ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੀ ਸਿਧਾਂਕਾਰੀ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਪੀਵਾਕ ਆਪਣੇ ਲੇਖ “ ” ਵਿੱਚ ਜੂਲੀਆ ਕ੍ਰਿਸਤੀਵਾ ਦੀ ਚੀਨੀ ਔਰਤਾਂ ਲਿਖੀ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਇਸ ਆਧਾਰ ਤੇ ਤਿੱਖੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਕਿ ਜੂਲੀਆ ਕ੍ਰਿਸਤੀਵਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਰਾਹੀਂ ਜਿਸ ਔਰਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਔਰਤ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਭੁਬਨੇਸਵਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਅਵੈਧ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਭੁਬਨੇਸਵਰੀ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਆਲਾ-ਦੁਆਲਾ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਅਵੈਧ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਵਿਆਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
ਭੁਬਨੇਸਵਰੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਸਪੀਵਾਕ ਇਹ ਸਿੱਧ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭੁਬਨੇਸਵਰੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬੋਲੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਦਾ ਬੋਲ ਕਿਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਚੜ ਸਕਿਆ।
ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਸਪੀਵਾਕ ਸਤੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਰੀਤ ਦੇ ਚਲਨ ਅਤੇ ਖਾਤਮੇ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬਲਤੀਵਾਦੀ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਨੇ ਸਤੀ .ਖਾਤਮੇ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਹਿੰਦੂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਬਸਤੀਵਾਦ ਸਬਜੈਕਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਘੜਿਆ,ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਪੁਰਸ਼-ਤੰਤਰ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ।
ਏਥੇ ਇਹ ਧਿਆਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਸਪੀਵਾਕ ਦਾ ਇਹ ਲੇਖ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਨਿਜਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਵਚਨਕਾਰੀ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਉਸ ਹਿੰਦੂ-ਤੰਤਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਹਿੰਦੂ ਔਰਤ ਸਤੀ ਵਰਗੀ ਰੀਤ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕੀ ਹਾਸ਼ਿਆਗਤ ਕਿਸੇ ਜਾਤ. ਜਮਾਤ ਜਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੌਣਾ ਹੈ, ਕੀ ਹਾਸ਼ਿਆਗਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੇ ਕੋਈ ਸਪਸ਼ਟ ਲੱਛਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?
ਸਪੀਵਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਹਾਸ਼ਿਆਗਤ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇ ਤਮਾਮ ਕਾਰ –ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਜਿਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਕੂਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਭਵ ਕਰਨ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ,ਉਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪਹਿਲੂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ‘ ’ , ‘ , ’ ਅਤੇ ‘ ’ ਅਤੇ ‘ ’ ਵਿੱਚੋਂ ਪਛਾਣੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸਪੀਵਾਕ ਵਿਸ਼ਵ-ਚਿੰਤਕ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਨਰ-ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਉਸਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬੀਏ ਪ੍ਰੈਜੀਡੇਂਸੀ ਕਾਲਜ, ਕਲਕੱਤਾ ਤੋਂ; ਐਮਏ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਲਿਟਰੇਚਰ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ; ਅਤੇ ਟੋਰੰਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਲੰਦਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਡੀਲਿਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਸਪੀਵਾਕ ਨੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਪਛੜੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਸਕੂਲ ਖੋਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਉਹ ਸਫ਼ਲਤਾ ਭਰਪੂਰ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ।
ਫੇਰੀ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਰੇਹੜੀ ਫੜ੍ਹੀ ਵਾਲੇ ਉਹ ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਵਿਕ੍ਰੇਤਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਗਲੀ ਗਲੀ ਘੁੰਮ ਕੇ ਉੱਚੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਕਾ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੀ ਰੇਹੜੀ ਉੱਤੇ ਸਮਾਨ ਵੇਚਦੇ ਹਨ ।
ਇਹ ਵਿਕ੍ਰੇਤਾ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਮਾਨ ਵੇਚ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜੀਵਿਕਾ ਕਮਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਫੇਰੀ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਫੜ੍ਹੀ ਵਾਲੇ ਵੀ ਛੋਟੇ ਵਿਕ੍ਰੇਤਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਗਲੀ ਗਲੀ ਘੁੰਮਕੇ ਆਪਣਾ ਸਮਾਨ ਵੇਚਣ ਦੀ ਥਾਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੇ ਠਹਿਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸਮਾਨ ਵੇਚਦੇ ਹਨ।
ਅਜਿਹੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ੀ ਕਮਾਓਣ ਵਾਲੇ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਹਰ ਮੁਲਕ ਤੇ ਸੂਬੇ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਵਡੀ ਗਿਣਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਕੰਮ ਨਾ ਕੇਵਲ ਵੱਸੋਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵਡੇ ਤਬਕੇ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਬਲਕਿ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪੱਖੀ ਵੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉੰਕੀ ਰੇਹੜੀ, ਜਿਸ ਤੇ ਇਹ ਵਿਕ੍ਰੇਤਾ ਸਮਾਨ ਵੇਚਦੇ ਹਨ ਉਹ ਜਿਸਮਾਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਚਲਾਓਣ ਵਾਲੀ ਰਿਕ੍ਸ਼ਾ ਰੇਹੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਪ੍ਰਦੂਸਣ ਨਹੀ ਕਰਦੀ।
ਭਾਂਵੇਂ 1990 ਵਿਚ ਪਰਚੂਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਤੇ ਲਾਈਸੇੰਸ ਪਰਮਿਟ ਰਾਜ ਦਾ ਖਾਤਮਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਇਹ ਇਸ ਕਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਰਿਹਾ ਜੋ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਇਹਨਾ ਦੀ ਲੁੱਟ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਹਨਾ ਲਾਈਸੇੰਸਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਵਿਕਰੇਤਾਂਵਾ ਦੀ ਅਸਲ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਘਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਪਨਪਣ ਦਾ ਕਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਗਲੀਆਂ ਦੇ ਵਿਕ੍ਰੇਤਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤਰੀ ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੇੰਡੇਡਰਜ ਅਮ੍ਬੁਲੇੰਟ੍ਸ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ : ਜਾਂ ਸਿਰਫ "ਫਿਰਤੂ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੁਝ ਵਿਕ੍ਰੇਤਾ ਘੁਮਕੜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਘਰ ਘਰ ਆਪਣਾ ਸਮਾਨ ਵੇਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਖਾਸ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਤੇ ਖੜ੍ਹਕੇ ਆਪਣਾ ਮਾਲ ਵੇਚਦੇ ਹਨ।
ਸਤੰਬਰ , 2012 ਵਿੱਚ ,ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਡੀਕ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਗਲੀ ਵਿਕ੍ਰੇਤਾ ਬਿੱਲ , ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਕੀ ਸੁਧਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ 6 ਵੀਂ ਰਿਪਰੋਟ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 2 ਲੱਖ ਅਜਿਹੇ ਪਰਿਵਾਰ ਹਨ ਜੋ ਰੇਹੜੀ ਫੜੀ ਦੀ ਫੇਰੀ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ।
ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਜਿਆਦਾ ਗਿਣਤੀ ਲੁਧਿਆਣਾ , ਜਲੰਧਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ,ਪਟਿਆਲਾ ਆਦਿ ਵਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ , ਜੋ ਕਿ ਮਿਉਂਸਪਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾ ਹਨ ,ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ।
ਫਿਲੀਪਾਈਨ,ਲਾਓਸ, ਕੰਬੋਡੀਆ, ਅਤੇ ਵੀਅਤਨਾਮ ਦੇਸਾਂ ਵਿਚ ਗਲੀ ਵਿਕ੍ਰੇਤਾਂਵਾਂ ਵੱਲੋ ਅੰਡੇ ਦਾ ਦਾ ਭਰੂਣ ਵੇਚਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਖਾਣ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਕਵਾਨ ਹੈ।
ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਗਲੀ ਵਿਕ੍ਰੇਤਾਂਵਾਂ ਵਲੋਂ ਆਮ ਤੋਰ ਤੇ ਮੱਛੀ ਪਕਵਾਨ ਗੋਲੇ ,ਗਾਂ-ਮਝ ਦੇ ਮੀਟ ਦੇ ਗੋਲੇ , ਭੁੰਨੇ ਕਾਜੂ, ਅਤੇ ਟੋਫ਼ੂ ਆਦਿ ਵੇਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਰਜਨਟਾਈਨਾ ਵਿੱਚ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਰੇਹੜੀ , ਫੜੀ ਤੇ ਸਮਾਨ ਵੇਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ "ਮੰਤੇਰੋਸ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।