polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਜਦੋਂ 24 ਸਾਲ ਦੀ, ਉਸ 'ਤੇ ਉੱਚ-ਜਾਤੀ ਦੇ ਠਾਕੁਰ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਤਲ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਸਮੂਹਿਕ ਬਲਾਤਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
ਸੇਨ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਸਾਥੀ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਮਨਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਰਹੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਖੁਦ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਸੀ।
ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਇੰਡੀਆਜ਼ ਬੈਂਡਿਟ ਕੁਈਨ, ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅਰਸੇ ਵਿੱਚ ਸੇਨ ਦੀ ਖੋਜ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ।
1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਸੇਨ ਨੂੰ ਚੈਨਲ 4 ਦੁਆਰਾ, ਜਿੱਥੇ ਧੋਂਡੀ ਹੁਣ ਇੱਕ ਕਮਿਸ਼ਨਿੰਗ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ, ਦੇਵੀ ਬਾਰੇ ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਦਾ ਖਰੜਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ੇਖਰ ਕਪੂਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ, 1994 ਦੀ ਬੈਂਡਿਟ ਕੁਈਨ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ।
ਪਰ ਇਸਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ, ਕੈਨਸ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੇਨ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਤ ਕਾਰਕੁਨ ਅਰੁੰਧਤੀ ਰਾਏ ਨੇ ਸਮੂਹਿਕ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਰਿਹਾਈ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਅਦਾਲਤੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਜਿਨਸੀ ਗੋਪਨੀਯਤਾ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।
£40,000 ਦਾ ਸਮਝੌਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਏ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਦੇਵੀ 1999 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਬਣੀ ਪਰ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਦੇਵੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸੇਨ ਨੇ ਪੇਂਡੂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਆਮ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਅਕਸਰ ਅਜਿਹੇ ਦਬਾਅ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੇਕਾਰ ਸਮਝਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ 2001 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ, ਅੱਗ ਦੁਆਰਾ ਮੌਤ: ਸਤੀ, ਦਾਜ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਬਾਲ ਹੱਤਿਆ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ।
ਇੱਕ ਅਰਧ-ਆਤਮਜੀਵਨੀ ਕਾਲਪਨਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ 18-ਸਾਲਾ ਔਰਤ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਾ ਸਾੜ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਔਰਤ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਅੱਗ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਪਣੀ ਬੱਚੀ ਦੀ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ 'ਚ ਕੈਦ ਇਹ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਅਮੀਰਾਂ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹੋਈ ਹੈ।
ਇੰਗਲੈਂਡ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੇਨ ਨੇ ਬਿਲਾਂ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਦਰਜ਼ੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ।
ਨਸਲ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧਦੀ ਹੋਈ ਰੁਚੀ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਲਿਸੈਸਟਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫੈਕਟਰੀ ਵਰਕਰਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਲੜੀ।
ਰੇਸ ਟੂਡੇ ਨਾਮਕ ਜਰਨਲ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਲੰਡਨ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਐਂਡ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਲੋਕ ਮਸ਼ੱਕਤਖਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਫਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਡਾਰਮੈਟਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸ਼ਿਫਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸੌਂਦੇ ਸਨ।
ਆਪਣੇ ਭਾਰਤੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਅਲੱਗ, ਉਹ ਹਾਊਸਿੰਗ ਲਈ ਹੱਕਦਾਰ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਲ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੇਨ ਨੇ ਬੰਗਾਲੀ ਹਾਊਸਿੰਗ ਐਕਸ਼ਨ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਈਸਟ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰ ਵਜੋਂ ਬ੍ਰਿੱਕ ਲੇਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ।
ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਲੈਕ ਪੈਂਥਰਸ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦੇ ਭਾਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਨਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਲਈ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਇੰਡਿਆ'ਜ ਬੈਂਡਿਟ ਕੁਈਨ: ਦ ਟਰੂ ਸਟੋਰੀ ਆਫ ਫੂਲਨ ਦੇਵੀ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ 1994 ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫਿਲਮ ਬੈਂਡਿਟ ਨ ਬਣੀ।
ਪੇਂਡੂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਤੇ ਖੋਜ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ 2001 ਵਿੱਚ ਡੈੱਥ ਬਾਏ ਫਾਇਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ।
3 ਜੂਨ 1947 ਵਿੱਚ ਮਸੂਰੀ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ, ਮਾਲਾ ਸੇਨ ਲੇਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਲਯੋਨੇਲ ਪ੍ਰਤੀਪ ਸੇਨ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣੀ ਗੁਪਤਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ।
ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿੱਚ ਵੇਲਹਮ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਲਾ ਨਿਕੇਤਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।
1965 ਵਿੱਚ ਉਹ ਫਾਰੂਖ ਧੋਂਡੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੰਗਲੈਂਡ ਭੱਜ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।
21 ਮਈ 2011 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਟਾਟਾ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ 63 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਾਲਾ ਸੇਨ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਓਸੋਫੈਜਲ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਉਸ ਸਾਲ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਸੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਔਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਤਾਬ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।
ਜੁਲਾਈ 2011 ਵਿੱਚ ਨਹਿਰੂ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਮਾਗਮ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਧੋਂਡੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੇਨ ਬਰਤਾਨਵੀ ਬਲੈਕ ਪੈਂਥਰਜ਼ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।
ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਭਿਨੇ ਕੈਰੀਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਲਾਜੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਾਲ 'ਕਿਸ ਦੇਸ਼ ਮੇਨ ਹੈ ਮੇਰਾ ਦਿਲ' ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਰਾਹੀਂ ਹਰਸ਼ਦ ਚੋਪੜਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਪਰੰਤੂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹੇਰ ਫੇਰ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਬੁਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ।
ਰਚਨਾਤਮਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਨੇ ਪੰਜ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।
ਉਸ ਨੇ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਇਸ਼ਕਬਾਜ਼ ਵੀ ਉਸੇ ਚੈਨਲ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰਾਗਿਨੀ ਸਪਸ਼ ਮਲਹੋਤਰਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।
'ਕਿਸ ਦੇਸ਼ ਮੇਂ ਹੈ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 'ਜ਼ਰਾ ਨੱਚਕੇ ਦਿਖਾ' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਟੀਮ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਅਪਵਾਦ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਗੁਲ ਖਾਨ ਨੇ 2014 ਤੋਂ ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ ਦੁਆਰਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਟੀਵੀ ਸੋਪ, 'ਕਬੂਲ ਹੈ' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ।
ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਗੁਪਤਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਏਕਤਾ ਕਪੂਰ ਦੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ 'ਕਿਸ ਦੇਸ਼ ਮੇਂ ਹੈ ਮੇਰਾ ਦਿਲ' ਵਿੱਚ ਹੀਰ ਮਾਨ ਵਜੋਂ ਸੀ।
ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਲੀਡ ਰੋਲ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀ ਅਵਾਰਡ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ, ਪਰ 2010 ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ।
ਉਹ 'ਕਬੂਲ ਹੈ' ਵਿੱਚ ਸਨਮ ਇਬਰਾਹਿਮ/ਖਾਨ ਬੇਗਮ, 'ਬਦਲਤੇ ਰਿਸ਼ਤੋਂ ਕੀ ਦਾਸਤਾਨ' ਵਿੱਚ ਨੰਦਿਨੀ ਤਿਵਾਰੀ, 'ਪਰਦੇਸ ਮੈਂ ਹੈ ਮੇਰਾ ਦਿਲ' ਵਿੱਚ ਸੰਜਨਾ, 'ਕਾਲ ਭੈਰਵ ਰਹੱਸਿਆ ਸੀਜ਼ਨ 2' ਵਿੱਚ ਅਰਚਨਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
ਨਵੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ, ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਸਟਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਾਲ ਭੈਰਵ ਰਹੱਸ 2 ਵਿੱਚ ਗੌਤਮ ਰੋਡੇ ਦੇ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਉਸਨੇ ਚਾਰ ਨਾਵਲ, ਅੱਠ ਨਾਟਕ, ਇੱਕ ਜੀਵਨੀ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਪੱਤਰਾਂ ਦੀਆਂ 20 ਜਿਲਦਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ।
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਖੱਟਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਜੇਨ ਆਸਟਿਨ ਅਤੇ ਥੈਕਰੇ ਵਰਗੇ ਵਿਅੰਗ ਦੀ ਚਾਸਣੀ ਵਾਲੇ ਸਲੀਕੇ ਦੇ ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਦੀ ਆਮਦ ਦੀ ਕਨਸੋ ਦਿੱਤੀ।
ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਨਾ ਹਿਕਾਰਤ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਰੁਤਬੇ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ।
ਬਰਨੀ ਨੂੰ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਡਾ. ਬਰਨੇ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੀ "ਸਕ੍ਰਿਬਲਿੰਗ" ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ।
ਇਸ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਬਰਨੀ ਨੇ ਅਨਾਮ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਵਲ ਐਵੇਲਿਨਾ ਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦੋ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਆਂਟੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦੱਸਿਆ।
ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਇਹ ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਹਰ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਆਖਿਰਕਾਰ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਬਰਨੀ ਲੇਖਕ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ, ਤਾਂ ਬਰਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਨੋਖੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਕੌਮਿਕ ਸਮਰਥਾ ਦੇ ਨਾਲ ਤਤਕਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲ ਗਈ।
ਬਰਨੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨਾਵਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਮੀਰਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਦੰਭ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਮੀਨਗੀ ਨੂੰ ਵਿਅੰਗ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਔਰਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਸੁਆਲਾਂ ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ, ਬਰਨੀ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਇਤਰਾਜ਼ਾਂ ਕਾਰਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਉਸ ਦੇ ਵੱਕਾਰ ਨੂੰ ਢਾਹ ਲਾਏਗੀ।
ਅਪਵਾਦ ਐਡਵਈ ਅਤੇ ਏਲਗਿਵਾ ਸੀ, ਜੋ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ ਲੱਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਫਰਾਂਸਿਸ ਬਰਨੀ , ਫੈਨੀ ਬਰਨੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਡਮ ਡੀ ਆਰਬਲੇ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਅੰਗ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਡਾਇਰੀ-ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸੀ।
ਉਹ 13 ਜੂਨ 1752 ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਕਿੰਗ ਲਿਨ, ਲਿਨ ਰੀਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਡਾ. ਚਾਰਲਸ ਬਰਨੇ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ, ਐਸਟ੍ਰਰ ਸਲੀਪ ਬਰਨੇ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ।
ਛੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੀਜੀ, ਉਹ ਆਪੇ-ਪੜ੍ਹੀ-ਲਿਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦਸਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ "ਸਕ੍ਰਿਬਬਲਿੰਗਜ਼" ਕਿਹਾ ਕਰਦੀ ਸੀ।
ਲੰਬੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ 10 ਸਾਲ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮੇਂ ਤਕ ਲੜਾਈ ਕਾਰਨ ਅਟਕੀ ਰਹੀ ਸੀ ਉਹ ਬਾਥ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ 6 ਜਨਵਰੀ 1840 ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ, ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੀਵਨੀ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਲਿਖਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬਰਨੀ ਦੀ ਨੇਕਨਾਮੀ ਦਾ ਹਰਜਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ 1841 ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਉਸਦੀਆਂ ਡਾਇਰੀਆਂ 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਸਹੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅੱਜ ਆਲੋਚਕ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਮਰਦ-ਮੁਖੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਬਰਨੀ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਂਦਿਆਂ ਉਸਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਰਹੇ ਹਨ।
ਵਿਦਵਾਨ ਬਰਨੀ ਦੀਆਂ ਡਾਇਰੀਆਂ ਦੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖ ਤਸਵੀਰ ਉਲੀਕਣ ਲਈ ਵੱਡਾ ਮੁੱਲ ਪਾਉਂਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕੈਪਟਨ ਰਹਿਮਾਨੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਤਾਲਿਬਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਧਮਕੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਅਭਿਲਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਆਉਣਾ-ਜਾਣਾ ਪਿਆ ਪਰ ਰਹਿਮਨੀ ਦ੍ਰਿੜ ਰਹੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸੀ -130 ਜਹਾਜ਼ 'ਚ ਉਡਾਣ ਭਰਨਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਫਲਾਈਟ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰ ਬਣਨਾ ਸੀ।
ਰਹਿਮਮਾਨੀ ਨੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਲਈ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਪਾਇਲਟ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕੀਤੀ।
ਵੱਡੇ ਜਹਾਜ਼ ਉਡਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਐਡਵਾਂਸ ਫਲਾਈਟ ਸਕੂਲ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸੀ-208 ਮਿਲਟਰੀ ਕਾਰਗੋ ਜਹਾਜ਼ ਉਡਾਉਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ।
ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਰੇ ਜਾਂ ਜ਼ਖਮੀ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਲਿਜਾਣ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਦੋਂ ਰਹਿਮਾਨੀ ਨੇ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਨ 'ਤੇ ਉਤਰਦਿਆਂ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉੱਪਰਲੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਲਿਜਾਂਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੋਈ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਗਾਈਆਂ।
ਨਿਲੋਫ਼ਰ ਰਹਿਮਾਨੀ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਫਿਕਸਡ ਵਿੰਗ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਏਵਿਏਟਰ ਪਾਇਲਟ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਲਿਬਾਨ ਵਲੋਂ ਧਮਕੀਆਂ ਵੀ ਮਿਲੀਆਂ, ਲੇਕਿਨ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲਗਨ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਦੇ ਜੋਰ ਤੇ ਤਾਲਿਬਾਨ ਲੜਾਕਿਆਂ ਲਈ ਕਿਲਰ ਬਣਕੇ ਆਪਣੇ ਜਜਬੇ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਨਵੇਂ ਪਾਸਾਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
ਪੂਰੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੌਰਾਨ ਅਫ਼ਗਾਨ ਏਅਰਫੋਰਸ ਦੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਡਾਣ ਭਰਨ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਯੋਗ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜੋ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਇਕਲੌਤੀ ਮਹਿਲਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸੀ।
ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ ਦੋ ਔਰਤ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਪਾਇਲਟ, ਨਬੀਜ਼ਾਦਾ ਭੈਣਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਹਿਮਾਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਲੈਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੱਚੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਪਾਇਲਟ ਬਨਣ ਦੀ ਚਾਹਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੜਾਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਲੱਗਪਗ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।
ਮੰਗਣਾ ਕਰਨ, ਛੁਹਾਰਾ ਪਾਉਣ, ਰੁਪੱਈਆ ਧਰਨ,ਰੁਪੱਈਆ ਪਾਉਣ, ਰੋਪਨਾ ਪਾਉਣ, ਸ਼ਗਨ ਕਰਨ, ਸਾਕ ਤੋਰਨ, ਰੁਪੱਈਆ ਤੋਰਨ, ਸਾਕ ਕਰਨ, ਰੋਕ ਕਰਨ ਦੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇਸ ਰੀਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
ਮੰਗਣੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੜਾਅ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ, ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਮੰਗਣਾ ਮਰਦ ਕੇਂਦਰਤ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਤੀਜਾ ਮੰਗਣਾ ਔਰਤ ਕੇਂਦਰਤ ਹੈ।
ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਰੁਪੱਈਏ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਆਨੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਕਲਾ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਣ ਦੀ ਰੀਝ ਦਾ ਬੋਧਿਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮੰਗਣੇ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨਿਕ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਕਾਮ ਉਤੇਜਨਾ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਮੇਰਾ ਪਿੰਡ'ਵਿਚੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਥੁੜ ਕਾਰਨ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਦੇ ਉਮਰ ਭਰ ਦੇ ਅਹਿਸਾਨ ਦਾ ਬੋਝ ਅਤੇ ਭਾਨੀਮਾਰਾਂ ਦੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਦਾ ਰਾਜ ਕਿੰਨਾ ਡਾਢਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਇਨਕਲਾਬ ਉਪਰੰਤ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਧਾਰ ਭੂਤ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆਏ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਬਣਤਰ,ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਤਵਾਜਨ,ਔਰਤ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਨੂੰਹ ਵਜੋਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਢੇਰ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆਇਆ ਹੈ।
ਵਿਆਹ ਉਪਰੰਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਦਾ ਆਰੰਭ ਅਸੀਂ ਲਾੜੀ ਦੀ ਡੋਲੀ ਦੀ ਵਿਦੈਗੀ ਉਪਰੰਤ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਤੋਂ ਮਿਥਿਆ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਜਣਾ ਕਰੜੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਜਲ ਦੇ ਛਿੱਟੇ ਮਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਲਾੜੀ ਦੇ ਆੳਣ ਤੋਂ ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਜਾਂ ਬਾਅਦਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਸਮਾਂ ਹਨ: 'ਵਡੇਰਿਆਂ ਦੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣਾ', 'ਛਿਟੀਆਂ ਖੇਲਣਾ', 'ਗਾਨਾ ਖੋਲ੍ਹਣਾ', 'ਕੰਗਣਾ ਖੇਡਣਾ', 'ਗੋਦ ਭਰਨੀ', 'ਗੋਤ ਕਨਾਲਾ', 'ਨਾਨਕਾ ਮੇਲ ਦੀ ਵਿਦੈਗੀ ਆਦਿ।
ਇਹਨਾਂ ਰੀਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਯੋਜਨ ਹਨ: ਲਾੜੇ-ਲਾੜੀ ਵਿੱਚ ਉਪਜਾਇਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਨਾ, ਲਾੜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤਿਤਵ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਸਤਿਤਵ ਵਿੱਚ ਢਾਲਣਾ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਚੁਕੇ ਗੁਣਾਤਮਕ ਰੂਪਾਂਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਵਿਆਹ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਆ ਚੁੱਕੇ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਦਾ ਲੇਖਾ ਜੋਖਾ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਤੇ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਪੁਸਤਕ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਲੰਮੇ ਗੌਣ ਆਮ ਕਰਕੇ ਵਿਆਹੁਤਾ ਔਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ।
ਇਹਨਾਂ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ, ਰੱਬ ਵਰਗੇ ਬਾਬਲ ਦੇ ਧਰਵਾਸੇ, ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀਆਂ, ਸੱਸਾਂ ਦੇ ਕਲੇਸ਼, ਨਣਦਾਂ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਤੰਗੀਆਂ, ਲਾਮਾਂ ਉੱਤੇ ਗਏ ਪਤੀਆਂ ਦੇ ਝੋਰੇ, ਭਗਵੇਂ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸਾਧਾਂ ਅਤੇ ਜਟਾਧਾਰੀ ਜੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਫਰਜ਼ੀ ਸੰਵਾਦ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਬੜੇ ਵੈਰਾਗਮਈ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਔਰਤ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਫੌਜੀ ਭਰਤੀ ਦਾ ਹੋਕਾ ਆਉਣ ਉਪਰੰਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਗੀਤ ਸਾਡੀਆਂ ਉਲਾਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਾਈ ਗਈ ਬੇਬਸ ਔਰਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥ ਲੋਕਗੀਤ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਲੋਕਧਾਰਕ ਜਾਂ ਮਿੱਥਕ ਰੰਗ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਲੰਮੇ ਗੌਣਾਂ ਦਾ ਮੱਖ ਸਰੋਕਾਰ ਪੇਕੇ ਤੋਂ ਸੌਹਰੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਔਰਤ ਦੀ ਬਦਲ ਚੁੱਕੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਵੇਦਨਾਮਈ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਗਟਾਵਾ ਹੈ।
ਵਿਆਹ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਨਿਭਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਕਤਾ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਸਰੋਕਾਰ ਸਮਾਨਅੰਤਰ ਚਲਦੇ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਰਿਸ਼ਤਾਨਾਤਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਬੜੇ ਹੀ ਜਟਿਲ ਅਤੇ ਬਹੁਪਰਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।
ਮਧਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਆਰਥਕ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਪੱਖੋਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਭੂਮਿਕਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਧਾਨ ਬੀਜਣ ਦੀ ਰਸਮ ਭਾਵ ਕੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਤੁਰਨ ਸਮੇਂ ਚੌਲ ਸੁਟਣੇ ਤੇ ਖੁਸਰਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਗ ਨਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਪੁੱਠੇ ਪਾਸਿਉ ਚੌਲ ਸੁੱਟ ਕੇ ਮੁੰਡੇ ਨਾ ਜੰਮਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ: ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਪੰਜਾਬੀ ਜੰਞਾਂ' ਅਤੇ ਡਾ: ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਪੱਤਲ ਕਾਵਿ' ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਸੈਂਕੜੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਕਾਵਿ-ਬੱਧ ਕੀਤੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਡਾ. ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਦਾ ਮੱਤ ਹੈ ਕਿ ਜੰਨ ਬੰਨਣ ਤੇ ਜੰਨ ਖੋਲਣ ਦੀ ਇਹ ਰਸਮ ਪ੍ਰਚੀਨ ਕਾਲ ਦੇ ਕਿਸੇ ਜਾਦੂ ਟੂਣੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਰਮ ਕਾਂਡ ਦੀ ਰਹਿੰਦ ਹੈ।
ਖੱਟ ਦੀ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਜਿਥੇ ਕੁੜਮਚਾਰੀ ਦਾ ਆਰਥਕ-ਪਦਾਰਥਕ ਧਰਾਤਲਾਂ ਉੱਤੇ ਜੋੜ ਮੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਫਿਰ ਟੋਹ ਕੇ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਅਹਿਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ: ਜਨਮ,ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਮੌਤ।
ਸਾਹੇ ਚਿੱਠੀ ਭੇਜਣ ਅਤੇ ਪੜਨ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਾਰਵਾਈ ਤੋਂ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਥੇ ਲਾਗੀ ਜਾ ਵਿਚੋਲੇ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੂਤ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁਹਾਗਣਾਂ, ਸੱਤ ਸੱਤ ਮੁੱਠੀਆਂ ਅਨਾਜ, ਸੱਤ ਗਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ 'ਚੱਕੀ ਦੇ ਗੀਤ' ਸਾਂਝੀ ਹੇਕ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵਿਆਹ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਬਰਾਤਾਂ ਪੰਜ, ਪੰਜ ਜਾਂ ਤਿੰਨ, ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਠਹਿਰਦੀਆਂ ਸਨ।
ਚੱਕੀਆਂ ਲਾਉਣ, ਕੋਠੀ ਆਟਾ ਪਾਉਣ, ਦਾਲਾਂ ਚੁਗਣ, ਚੌਲ ਛੱਟਣਾ, ਮੌਲੀ ਤਣਨ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਸੱਤ ਸੁਹਾਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿਰ ਢਕ ਕੇ ਨਿਭਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆ ਹਨ।
ਸਾਡੇ ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਸਬੰਧਾ ਵਿੱਚ ਕੁੜਮਾਚਾਰੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿਚਲੇ ਅਸਮਤੋਲ ਨੂੰ ਸਮਤੋਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਧਰਮ ਦੀ ਦਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪਵਿਤਰ ਕਾਰਜ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦੇ ਕੇ ਸਚਿਆਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਾਂ ਸੁਹਾਗਣ ਸ਼ਗਨ ਕਰੇ ਡਾ:ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੁਸਤਕ ਹੈ।
ਇਸ ਜਿਲਦ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਮੌਲਿਕ ਖੋਜ ਵੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਹ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਗੀਤ ਮਧਕਾਲੀਨ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਮੂਲ ਪਛਾਣ ਰਹੇ ਹਨ।
ਡਾ: ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੂਰੀ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਅਤੇ ਲਗਨ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਲੋਕਧਾਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰੀ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਥਮ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਤਰ ਕਰਕੇ ਸੰਕਲਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਬਹੁਤ ਸੂਖਮ ਪੱਧਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਮਨ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਜੀਵਨ-ਸੰਕਲਪਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਜਾਣੂੰ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬਣਾਂ ਦੇ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਭਾਗ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਗਾਇਨ ਸਿਰਜਨ ਸੰਦਰਭਾ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ।
ਸਾਡੇ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰ ਰਹੀ ਔਰਤ ਦੀ ਮਨੋ-ਭਾਵੁਕ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਨਿਖੇੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਹਰ ਇੱਕ ਰੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ, ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸੰਦਰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਰੀਤ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਹਿਲੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ ਤੇ ਦੂਜੀਆਂ ਗਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ।
ਰੀਤ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਹਰ ਰੀਤ ਦੇ ਪੱਖ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਗਤ, ਰੂਪਗਤ, ਵਿਮਾਗਤ, ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਮੂਲਕ ਪੱਧਰਾਂ ਉੱਤੇ ਚਾਕਾਚੌਂਧ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਵੰਨ ਸੁਵੰਨਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਿਆਸੀ ਸੱਤਾ ਦਾ ਮੁਜਾਹਰਾ ਵੀ ਬਣਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਮਾਤੀ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਆਦਰਸ਼ਕ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜਗੀਰੂ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਅਚੇਤ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਲੋਕਧਾਰਕ ਸਿਰਜਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰਾਜ ਕਰਦੀ ਸ਼੍ਰਣੀ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਕ ਛੱਟ ਤੋਂ ਜੇ ਸੁਚੇਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਉਲਟ ਜਰੂਰ ਭੁਗਤ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ 'ਪੰਜਾਬੀ ਪਿੰਡ, ਭਾਈਚਾਰਾ: ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਗੀਤ', 'ਸਾਡੀ ਵਿਆਹ ਸੰਸਥਾ: ਦੂਹਰੇ ਸੰਚਾਰ ਵਾਲੀ ਚਿਹਨ-ਜੁਗਤ', 'ਮੰਗਣੇ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਗੀਤ: ਚਿਹਨ-ਜੁਗਤ', 'ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਗੀਤ: ਚਿਹਨ-ਜੁਗਤ', 'ਵਿਆਹਦੇ ਦੌਰਾਨ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ- ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਗੀਤ: ਚਿਹਨ ਜੁਗਤ', 'ਵਿਆਹ ਉਪਰੰਤ ਦੀਆਂ-ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਗੀਤ: ਚਿਹਨ ਜੁਗਤ'ਵਿਚ ਡਾ:ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਵਿਸਥਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ 'ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਗੌਣ ਬੈਠਕਾਂ ਦੇ ਲੰਮੇ ਗੌਣ', 'ਮਲਵੈਣਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਦਾ ਗਿੱਧਾ', 'ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਢਾਣੀ ਦਾ ਗਿੱਧਾ'ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਾਲ-ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ,ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਦਲਦਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਨੂੰ ਵਹਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਪਰ ਛੱਡਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਵੇਂ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸੋਝੀ ਹੁੰਦੀ ਗਈ,ਕਿਵੇਂ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਉਸੇ ਹੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਂ ਲਈ ਵਰਤ ਰਹੇ ਹਨ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਾਂਗ ਇੱਕ ਗਰਾਮਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,ਤਰਕ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ,ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਿਰਜਣਾ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਸਿਰਜਣਾ ਲੋਕ-ਸਾਹਿਤ,ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਲਾਤਮਕ ਜੁਗਤਾਂ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ,ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਸੋਚ ਉਪਰ ਹੀ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜਿਵੇਂ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਇਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਕਾਲਪਨਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਇਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲੋਕ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਡਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਰਾਭੌਤਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਰਾਮਾਤਾਂ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬਿਖੜੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਨਾਇਕ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਹੁੰਦਿਆਂ,ਉਸ ਬਾਰੇ ਲੋਕ-ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਲੋਕ-ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਮੂਲ ਆਧਾਰ ਲੋਕ-ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਰੂੜ੍ਹ-ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਕ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸਾਹਿਤ,ਦਰਸ਼ਨ,ਵਿਗਿਆਨ ਆਦਿ ਜੋ ਅੱਜ ਸੁਤੰਤਰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਹਨ ਲੋਕ-ਮਨ ਦੀਆਂ ਅਨੁਭੂਤੀਆਂ ਦੀ ਉਸ ਸੰਰਚਨਾ ਦਾ ਅੰਗ ਸਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਲੋਕਧਾਰਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਫਿਰ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਚਿੰਤਨ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਾਂ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਈਆਂ।
ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅੱਜ ਤਕ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਿਕ ਤੇ ਕਲਾਤਮਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਰੂਪ-ਸਰੂਪ ਵੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਰਹੇ ਹਨ।
ਬੇਸ਼ਕ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਸਾਹਿਤ ਉਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਢੁਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਤਾਂ ਵੀ ਸਮੁੱਚਾ ਸਾਹਿਤ ਮਾਨਵੀ ਮਨ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਤੇ ਅਨੁਭੂਤੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸਦਾ ਹੀ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀ ਟੇਕ ਲੈਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਮੱਧਕਾਲ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਸਾਹਿਤਿਕ ਪੱਧਰ ਉਪਰ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਨਰ-ਸਿਰਜਤ ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਰਪੰਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪਰ ਹੁਣ ਤਕ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ,ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ ਤੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਅੱਖੋਂ ਪਰੋਖੇ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਇਦ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਪਛੜ ਕੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ ਹੈ।
ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਇਕਤਰੀਕਰਣ ਵੱਲ ਵੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ,ਪਰੰਤੂ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ ਦੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਸਮਝ ਲੱਗੀ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਉਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ ਫੈਲਿਆ ਐਸਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਸੇਧ ਵੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਕ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵੀ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇੰਜ ਲੋਕਧਾਰਾ ਜਿਥੇ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਸਮੱਗਰੀ ਹੈ ਉਥੇ ਇੱਕ ਜੀਵੰਤ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,ਜਿਸ ਤੋਂ ਕੋਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮੂਹ ਜੀਵਨ ਲਈ ਸੇਧ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਵੀ।
ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਏ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਦਰੁਸਤੀ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਚਾਲੂ ਰੱਖਣਾ ਵੀ ਹੈ।
ਇਸੇ ਲਈ ਇਹ ਕਾਰਜ ਦੁਵੱਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਜਿਥੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਥੇ ਕਈ ਵਾਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮੂਹ ਉਹਨਾਂ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਵੰਨਗੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਚੋਂ ਖਾਰਜ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਜਾਂਚ,ਵਿਹਾਰ,ਮਨੋਭਾਵ ਅਤੇ ਹੋਂਦ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ।
ਅੰਜਲੀ ਭਾਰਦਵਾਜ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ।
ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੈਂਪੇਨ ਫਾਰ ਪੀਪਲਜ਼ ਰਾਈਟ ਟੂ ਇਨਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸਹਿ-ਕਨਵੀਨਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤਰਕ ਨਾਗਿਰਕ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।
ਉਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਹੱਕ, ਲੋਕਪਾਲ, ਵਿਸ਼ਲਬਲੋਅਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਿਵਾਰਣ ਅਤੇ ਖਾਣੇ ਦੇ ਹੱਕ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੈਂਪੇਨ ਆਫ ਪੀਪਲਜ਼ ਰਾਈਟ ਟੂ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਦਾ ਸਹਿ-ਕਨਵੀਨਰ ਹੈ।
2003 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਐਸਐਨਐਸ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਬਾਰੇ ਐਸਐਨਐਸ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕਾਰਡ ਮੀਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭਾਰਦਵਾਜ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੀਏ ਲੇਡੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਔਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮਐਸਸੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸਕੂਲ ਆਫ ਇਕਨਾਮਿਕਸ, ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਉਹ ਆਰ.ਟੀ.ਆਈ. ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਐਂਡ ਐਡਵੋਕੇਸੀ ਗਰੁਪ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਆਰ.ਟੀ.ਆਈ. ਐਕਟ ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਦੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਮੁਲਾਂਕਣਾਂ ਲਈ 2008 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਕੁਮਾਰ “ਸੰਗਾ" ਚੋਕਸ਼ਾਨਾਡਾ ਸੰਗਾਕਾਰਾ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਜਿਹੇ ਹੋਈ ਇੱਕ ਵੋਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕੁਮਾਰ ਸੰਗਾਕਾਰਾ ਨੂੰ ਓਡੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਮਹਾਨ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਖਿਡਾਰੀ ਮਹੇਲਾ ਜੈਵਰਧਨੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਈ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋਡ਼ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਮਾਰ ਸੰਗਾਕਾਰਾ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਕਈ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹਨ।
ਸਚਿਨ ਤੇਂਦੁਲਕਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕੁਮਾਰ ਸੰਗਾਕਾਰਾ ਦੇ ਹੀ ਨਾਮ ਹੈ।
ਕੁਮਾਰ ਸੰਗਾਕਾਰਾ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 28,016 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਦੂਸਰਾ ਬੱਲੇਬਾਜ ਹੈ।
ਸੰਗਾਕਾਰਾ ਇੱਕ ਖੱਬੂ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਿਕਟ-ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਸੰਗਾਕਾਰਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਅਤੇ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਬੱਲੇਬਾਜ ਹੈ।
2014 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਗਾਕਾਰਾ ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਫ਼ਾਈਨਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਮੈਨ ਆਫ਼ ਦ ਮੈਚ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਸੰਗਾਕਾਰਾ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਉੱਚਾ ਮਾਣ ਹਾਸਿਲ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤ ਕਿਸਮ ਦਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਰਿਹਾ ਹੈ।
2005 ਤੋਂ 2015 ਵਿਚਕਾਰ ਕੁਮਾਰ ਸੰਗਾਕਾਰਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ ਦੀ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਏਬੀ ਡਿਵਿਲੀਅਰਜ਼ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਂ ਪਹਿਲੇ-ਦੂਸਰੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਸੀਰੀਅਲ "ਕਭੀ ਆਏ ਨਾ ਜੁਦਾਈ" ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੰਜੀਵਨੀ ਵਿੱਚ ਚਿਤਰਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ।
ਫਿਰ ਉਹ "ਬੇਟੀਆਂ ਅਪਨੀਆਂ ਯਾ ਪਰਾਇਆ ਧਨ" ਵਿੱਚ ਵੀਰਾ, ਹਰੀ ਮਿਰਚੀ ਲਾਲ ਮਿਰਚੀ, ਅਤੇ ਵਾਰਿਸ ਨੂੰ ਗਾਇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ।
ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਡਾ. ਸੱਤਿਆਦੇਵ ਸ਼ਿੰਦੇ, ਇੱਕ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਜੱਜ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਗੀਤਾ ਸੱਤਿਆਦੇਵ ਸ਼ਿੰਦੇ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਹੈ।
ਸ਼ਿੰਦੇ ਕੇ.ਸੀ. ਕਾਲਜ, ਮੁੰਬਈ, ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ।
ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰੇ, ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ ਸੀ।
ਸ਼ਿੰਦੇ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਰੋਗ ਨਾਲ 2013 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਸ਼ਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਮੈਂ ਅਭਿਨੈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵਾਂ ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਬਣ ਗਈ।
ਮੈਂ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰਹੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 2009 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰ ਵਿਆਹ ਉਦੋਂ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਸ਼ਿੰਦੇ, ਰਾਜ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਰਹੀ।
ਉਸ ਦੀ ਨਵੀਂ ਭੂਮਿਕਾ ਅੰਗੂਰੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸੀ ਜਿਹੜੀ ਉਸਨੇ ਭਾਬੀ ਜੀ ਘਰ ਪਰ ਹੈ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।
ਸ਼ਿੰਦੇ ਨੇ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਸੀਰੀਅਲ ਹਾਤਿਮ ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਾ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਸੀਰੀਅਲ ਸੰਜੀਵਨੀ ਵਿਚ ਕੀਤਾ।
ਸ਼ਿੰਦੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਸੰਬਰ 1999 ਵਿੱਚ ਭਾਬੀ ਵਿੱਚ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ।
ਉਹ ਫਿਲਮ ਅਮਰਪਾਲੀ ਅਤੇ ਮਿਹਿਰ ਅਤੇ ਹਰੀ ਮਿਰਚੀ ਲਾਲ ਮਿਰਚੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।
ਲਾਇਕ ਆ ਵਰਜਿਨ ਅਤੇ ਟੂ ਬਲੂ ਵਰਗੀਆਂ ਸਟੂਡੀਓ ਏਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਟ ਗਾਣੇ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਲੋਕਪ੍ਰਿਆ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਪਾਪ ਆਈਕਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਮਾਨਤਾ ਦਿਵਾਈ, ਜਿਹੜਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਐੱਮ. ਟੀ. ਵੀ. ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਣ ਗਿਆ।
ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮੇਡੋਨਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹ ਫਿਲਮ ਮੇਡੋਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਾ ਕਰਨ ਬਣੀ।
ਲਾਇਕ ਏ ਪ੍ਰੇਅਰ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਜਿਥੇ ਮੇਡੋਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੰਗੀਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸੇਧ ਮਿਲੀ ਉਥੇ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਵੀ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।
1992 ਵਿੱਚ ਮੇਡੋਨਾ ਨੇ ਮਵੇਰਿਕ ਨਿਗਮ ਅਤੇ ਟਾਇਮ ਵਾਰਨਰ ਨਾਲ ਵਪਾਰਕ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਆਪਣੇ ਗਾਣਿਆਂ ਦੇ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਯੋਨ ਸਮਗਰੀ ਦਾ ਖੁੱਲੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।
ਸਟੂਡੀਓ ਏਲਬਮ ਏਰੋਟਿਕਾ ਥ੍ਰਿਲਰ ਅਤੇ ਬਾਡੀ ਆਫ ਏਵੀਡੇਂਸ ਵਿੱਚ ਕਾਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਾਰਨ ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀਆ ਅਤੇ ਉਦਰਵਾਦੀਆ ਵਲੋਂ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਰੁੱਖ ਮਿਲਿਆ।
ਉਸਦਾ ਸਿਟੀ, ਮਿਸਿਗਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਅਤੇ ਰੋਚੇਸਟਰ ਹਿਲਜ਼, ਮਿਸਿਗਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ।
ਜਿਥੇ ਪੋਪ ਸੰਗੀਤ ਕਲੱਬ ਬ੍ਰੇਕਫ਼ਾਸਟ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਏਮੀ ਦੇ ਮੈੰਬਰ ਵਜੋਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਮੇਡੋਨਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਏਲਬਮ 1983 ਵਿੱਚ ਸਰ ਰਿਕਾਰਡ ਦੇ ਬੇੱਨਰ ਹੇਠ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਹਾਸ ਅਵਨੇਤਰੀ ਲਈ ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।
ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਰਪਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੰਪਰਾਗਤ, ਛੋਟੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਫਾਰਮ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਯੂਨਿਟ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਘਣਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰੋਡਸਟੌਕ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਖੇਤੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿੱਛੇ ਪਨੀਏਡ ਹਨ , ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸ਼ਿੰਜਿਆਂ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਵ੍ਹਾਈਟ ਸ਼ਿਮਂਜ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਟਾਈਗਰ ਪ੍ਰੌਨ, ਲਗਭਗ 80% ਸਾਰੇ ਖੇਤੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿੰਜਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਉਦਯੋਗਿਕ ਇਕੋ-ਇਕ ਬਿਮਾਰੀ ਬਿਮਾਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਮੁੱਚੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਝੀਂਡਾ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਵਧਦੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਦੁਹਰਾਏ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਫੈਲਾਅ, ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਤਜ਼ੁਰਬਾ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਕਾਰਨ 1990 ਵਿਆਂ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਨਿਯਮ 1999 ਵਿੱਚ, ਸਰਕਾਰਾਂ, ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਾਂ, ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਸਥਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਾਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਵਧੇਰੇ ਸਥਾਈ ਖੇਤੀ ਦੇ ਅਮਲ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।