polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮਾਰਗਰੇਟ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਨਾ ਹੈਮਿਲਟਨ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਕਬੂਲਿਆ।
1891 ਵਿੱਚ, ਮਾਰਗਰੇਟ ਵਿੰਬਲਡਨ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਡੀ ਲੀਯੂ ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸਕੂਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।
ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, 1892 ਵਿੱਚ, ਮਾਰਗਰੇਟ ਨੇ ਕਿੰਗਸਲੇਗੇਟ ਵਿਖੇ ਆਪਣਾ ਸੁਤੰਤਰ ਸਕੂਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਰਸਮੀ ਸਿਖਲਾਈ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਇਸ ਸਮੇਂ, ਮਾਰਗਰੇਟ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਸਟਾਫ ਅਧਿਆਪਕ, ਐਬੇਨੇਜ਼ਰ ਕੁੱਕ, ਕਲਾ ਦੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲਾ ਮਾਸਟਰ ਅਤੇ ਆਰਟ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਸੁਧਾਰਕ ਤੋਂ ਕਲਾ ਦੀ ਆਲੋਚਕ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਿਆ।
ਮਾਰਗਰੇਟ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਨੋਬਲ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਅਕਤੂਬਰ 1867 ਨੂੰ ਕਾਊਂਟੀ ਟਾਇਰੋਨ, ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਡੁੰਗਨਨਨ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਮੈਰੀ ਈਸਾਬੇਲ ਤੇ ਸੈਮੂਅਲ ਰਿਚਮੰਡ ਨੋਬਲ ਕੋਲ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਉਸ ਡਾ ਨਾਂ ਉਸ ਦੀ ਦਾਦੀ ਦੇ ਨਾਂ
ਨੋਬਲ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਮੂਲ ਦੇ ਸਨ, ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਸਦੀਆਂ ਲਈ ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ।
ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਪਾਦਰੀ ਸਨ, ਨੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਮਨੁੱਖਜਾਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੀ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸੇਵਾ ਹੈ।
ਨੋਬਲ ਦੇ ਛੇ ਬੱਚੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਰਗਰੇਟ ਮਈ ਅਤੇ ਰਿਚਮੰਡ ਬਚੇ ਸਨ।
ਜਦੋਂ ਉਹ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਡੈਵਨਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਗ੍ਰੇਟ ਟਾਰਿੰਗਟਨ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਵਾਪਸ ਪਰਤੀ।
ਜਦੋਂ ਸੈਮੂਅਲ ਨੋਬਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਸੀ ਜਾਂ ਗਰੀਬਾਂ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅਕਸਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।
ਮਾਰਗਰੇਟ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੈਲੀਫੈਕਸ ਕਾਲਜ ਵਿਖੇ ਹੋਈ, ਜੋ ਕਲੀਸਿਯਾਵਾਦੀ ਚਰਚ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਕਲਾ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।
ਜਦੋਂ ਮਾਰਗਰੇਟ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ ਸੈਮੂਅਲ ਮੈਨਚੇਸਟਰ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਵੇਸਲੀਅਨ ਚਰਚ ਦੇ ਇੱਕ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ।
1892 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਆਇਰਲੈਂਡ ਲਈ ਹੋਮ ਰੂਲ ਬਿੱਲ ਸੰਸਦ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੀ, ਮਾਰਗਰੇਟ ਨੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਨਵੰਬਰ 1932 ਤੱਕ, ਨਾਜ਼ੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਜਰਮਨ ਰੀਕਸਟੈਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀਟਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ ਪਰ ਉਸ ਕੋਲ ਬਹੁਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਕੋਈ ਵੀ ਪਾਰਟੀ ਚਾਂਸਲਰ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਮਤ ਸੰਸਦੀ ਗਠਜੋੜ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਸਾਬਕਾ ਚਾਂਸਲਰ ਫ੍ਰਾਂਜ਼ ਵਾਨ ਪੈਪੇਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪਾਲ ਵਾਨ ਹਿੰਡਨਬਰਗ ਨੂੰ 30 ਜਨਵਰੀ 1933 ਨੂੰ ਹਿਟਲਰ ਨੂੰ ਚਾਂਸਲਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਾ ਲਿਆ।
ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਰੀਕਸਟੈਗ ਨੇ 1933 ਦਾ ਯੋਗ ਐਕਟ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਵਾਈਮਰ ਗਣਰਾਜ ਨੂੰ ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
ਨਾਜ਼ੀਵਾਦ ਦੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇਕ-ਪਾਰਟੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ।
2 ਅਗਸਤ 1934 ਨੂੰ, ਹਿੰਡਨਬਰਗ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਹਿਟਲਰ ਨੇ ਉਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਰਾਜ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।
ਹਿਟਲਰ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜਰਮਨੀ ਤੋਂ ਯਹੂਦੀਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਦਬਦਬੇ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਬੇਇਨਸਾਫੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਦੇਖਿਆ ਉਸ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਆਰਡਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸੀ।
ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮਹਾਨ ਉਦਾਸੀ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਰਥਿਕ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ, ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਰਮਨੀ 'ਤੇ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਨਸਲੀ ਜਰਮਨਾਂ ਦੇ ਵੱਸੋਂ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ।
ਹਿਟਲਰ ਦਾ ਜਨਮ ਆਸਟਰੀਆ-ਹੰਗਰੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੌਨੌ ਐਮ ਇਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਲਿਨਜ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਦੌਰਾਨ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
1923 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮਿਊਨਿਖ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਸਫਲ ਤਖਤਾਪਲਟ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਸੱਤਾ ਹਥਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਮੀਨ ਕੈਮਫ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਲਿਖਿਆ।
1924 ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰਿਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਿਟਲਰ ਨੇ ਵਰਸੇਲਜ਼ ਦੀ ਸੰਧੀ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਈ ਭਾਸ਼ਣ ਅਤੇ ਨਾਜ਼ੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨਾਲ ਪੈਨ-ਜਰਮਨਵਾਦ, ਯਹੂਦੀ-ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਸਾਮਵਾਦ-ਵਿਰੋਧੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਉਸਨੇ ਅਕਸਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ ਨੂੰ ਯਹੂਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਨਿੰਦਿਆ।
ਹਿਟਲਰ ਨੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਲੇਬੈਂਸਰੌਮ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਹਮਲਾਵਰ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਸਨੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮੁੜ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ, 1 ਸਤੰਬਰ 1939 ਨੂੰ, ਪੋਲੈਂਡ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਨੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿਰੁੱਧ ਯੁੱਧ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।
1941 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਜਰਮਨ ਫੌਜਾਂ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਧੁਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਫਰੀਕਾ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ।
ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਜੋੜੇ ਨੇ ਸੋਵੀਅਤ ਲਾਲ ਫੌਜ ਦੁਆਰਾ ਫੜੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ।
ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਜੀਵਨੀ ਲੇਖਕ ਇਆਨ ਕੇਰਸ਼ੌ ਨੇ ਹਿਟਲਰ ਨੂੰ "ਆਧੁਨਿਕ ਸਿਆਸੀ ਬੁਰਾਈ ਦਾ ਰੂਪ" ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਹਿਟਲਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅਤੇ ਨਸਲਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਨਾਜ਼ੀ ਸ਼ਾਸਨ ਲਗਭਗ 60 ਲੱਖ ਯਹੂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਹੋਰ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਅਨਟਰਮੇਨਸ਼ੇਨ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਣਚਾਹੇ ਸਮਝਦੇ ਸਨ।
ਹਿਟਲਰ ਅਤੇ ਨਾਜ਼ੀ ਸ਼ਾਸਨ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 19.3 ਮਿਲੀਅਨ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਲਈ ਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 28.7 ਮਿਲੀਅਨ ਸੈਨਿਕਾਂ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਮਾਰੇ ਗਏ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੌਤਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘਾਤਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਆਪਣੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ 1 ਸਤੰਬਰ 1939 ਨੂੰ ਪੋਲੈਂਡ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਉਹ ਪੂਰੇ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਨੇੜਿਓਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਅਤੇ ਸਰਬਨਾਸ਼ ਦੇ ਅੰਜਾਮ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਸੀ: ਲਗਭਗ 60 ਲੱਖ ਯਹੂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ।
ਹਿਊਰਾਨ ਝੀਲ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਝੀਲ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੈ, ਜੋ 5 ਮੀਲ-ਚੌੜਾ , 20 ਫੁੱਟ ਡੂੰਘੀ ਮਕੇਨੈਕ ਦੇ ਤੂਫਾਨ ਦੁਆਰਾ ਉਸੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਈਡਰੋਜਨਿਕ ਤੌਰ' ਤੇ ਉਸੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ(ਕਈ ਵਾਰ ਲੇਕ ਮਿਸ਼ੀਗਨ-ਹੂਰੋਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕੋ ਝੀਲ ਦੇ ਦੋ 'ਲੋਬਜ਼' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)।
ਜਦੋਂ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੁਪਰੀਅਰ ਝੀਲ 8,700 ਵਰਗ ਮੀਲ ਹਿਊਰਾਨ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਹੈ।
ਦੂਜੀਆਂ ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਝੀਲ ਵੀ ਬਰਫ਼ ਪਿਘਲ ਕੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ,ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਪਿਛਲੇ ਹੂ-ਬਹੂ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵੱਲ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ ਸਨ।
ਇਸ ਝੀਲ ਦਾ ਪਾਣੀ ਅਕਤੂਬਰ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਝੀਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਮਹੀਨੇ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਲੇਕ ਹਿਉਰਾਨ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ 5 ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਝੀਲ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਝੀਲ ਓਂਟੇਰੀਓ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਜਹਾਜ ਜਾਂਘੋਂ ਨੇ ਮਕਾਮੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜੋ ਹਿਉਰੋਨ ਕਹਾਉਂਦੇ ਸਨ।
ਇਹ ਸੂਰਜ, ਇਹ ਚੰਦਾ, ਹਵਾ ਤੇ ਸਿਤਾਰੇ ਸਦਾ ਚਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ ਰੁਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਇਆ ਚੰਨਿਆਂ ਇਹ ਹੋਇਆ ਈ ਕਰਦੈ, ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਟੱਪੇ ਰਵਾਨੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ,
ਔਰ ਜੇ ਹੱਸ ਹੱਸ ਕੇ ਪਿੱਤਾ ਸੁਕਾਉਣਾ ਹੈ ਸਿੱਖਿਆ ਤਾਂ ਠੰਡੇ ਜਹੇ ਹੌਕੇ ਭਰਨਾ ਕੀ ਹੋਇਆ,
ਕਦਮ ਜੇ ਵਧਾਇਐ ਤਾਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕੀ ਵਿਹਨੈਂ, ਤੇਰੇ ਸਿਰ ਤੇ ਫ਼ਰਜ਼ਾਂ ਦਾ ਥੱਬਾ ਹੈ ਚੰਨਿਆਂ,
ਇਹ ਰੁਕ ਰੁਕ ਕੇ ਵਧਣਾ, ਜਾਂ ਵਧ ਵਧ ਕੇ ਰੁਕਣਾ, ਤੇਰੀ ਵੀਰਤਾ ਉੱਤੇ ਧੱਬਾ ਹੈ ਚੰਨਿਆਂ।
ਉਹ ਬੀਬਾ ਇਹ ਬਾਰਿਸ਼ ਤੇ ਮਿਲ ਕੇ ਹਨੇਰੀ, ਤੇਰੀ ਰਾਹ ਨੂੰ ਪਧਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਪਈ ਏ,
ਇਹ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਗਜਦੇ, ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਵੀਣਾ ਤੇਰੇ ਸੁਆਗਤੀ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀ ਪਈ ਏ।
ਤੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਦੇਖੀਂ ਤੇਰੀ ਜੈ ਦੇ ਨਾਹਰੇ ਇਹ ਰਲ ਮਿਲ ਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਪੁਕਾਰੀ ਖੜੀ ਹੈ।
ਔਰ ਤੇਰੇ ਏਸ ਜੀਵਨ ਦੇ 'ਦੀਪਕ' ਦੀ ਲੌ ਨੇ, ਨਸਲ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਉਣੈਂ,
ਪਵਿੱਤਰ ਸਮਝਕੇ ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਰੇਤਾ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਚੁੰਮ ਚੁੰਮ ਕੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਲਾਉਣੈਂ।
ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਗੀਤ ਜੋ ਲੋਕ ਗੀਤ ਵਾਂਗ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ-
ਜਨਾਬ ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ ਨੇ ਜਦੋਂ ਗ਼ਜ਼ਲ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਪੈਰ ਧਰਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਰਦੂ ਵਿਦਵਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਗੰਵਾਰਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਹਿ ਕੇ ਆਖਦੇ ਸਨ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਗ਼ਜ਼ਲ ਲਿਖੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ।
ਉਰਦੂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਗ਼ਜ਼ਲ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਿਨਫ਼ ਹੈ, ਅਰਬੀ ਚੋਂ ਆਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾ ਸਕਦੀ।
ਅਜਿਹੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿਚ ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੈਲਿੰਜ ਵਜੋਂ ਕਬੂਲ ਕਰਕੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਲਗਨ, ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਉਤਰੇ।
ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਥਾਹ ਘਾਲਣਾ ਸਦਕਾ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸਟੇਜਾਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣੀ।
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਮਸਫ਼ਰ ਉਸਤਾਦ ਸ਼ਾਇਰ ਡਾ. ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ, ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤਖਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਠਾਕੁਰ ਭਾਰਤੀ ਨਾਲੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਪਾਸਾਰ ਲਈ ਬਕਾਇਦਾ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਦੀਪਕ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸਕੂਲ' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਚੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਕਈ ਘੰਟੇ ਸਿਖਾਂਦਰੂ ਅਤੇ ਪੁੰਗਰਦੇ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੂੰ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਸੂਖਮਤਾ, ਰੂਪਕ ਪੱਖ, ਜ਼ੁਬਾਨ ਦੀ ਸੁਹਜਤਾ, ਕਵਿਤਾ ਵਿਚਲੀ ਸੰਗੀਤਾਮਿਕਤਾ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵੰਡਣ ਲਈ ਲਾਉਂਦੇ ਰਹੇ।
ਉਹਨਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਗੱਲ ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸੰਗੀਤਾਮਿਕਤਾ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣੀ ਕੋਈ ਵੀ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ ਕਵਿਤਾ ਜਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨੂੰ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਫੱਕਰਾਂ ਵਾਂਗ ਬਿਤਾਈ ਪਰ ਆਪਣੇ ਉਚੇਰੇ ਸ਼ੌਕ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖੇ।
ਤੰਗੀਆਂ ਤੁਰਸ਼ੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅਹਿਮ ਅੰਗ ਬਣ ਕੇ ਰਹੀਆਂ, ਕਈ ਵਾਰ ਫਾਕੇ ਕੱਟਣ ਤੱਕ ਵੀ ਨੌਬਤ ਆਈ ਪਰ ਸਦਕੇ ਜਾਈਏ ਉਸ ਮਹਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਪੂਤ ਦੇ ਜਿਸ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਅਣਖ, ਗ਼ੈਰਤ ਅਤੇ ਸਵੈਮਾਣ ਨੂੰ ਠੇਸ ਨਹੀਂ ਲੱਗਣ ਦਿੱਤੀ।
ਇਸ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੱਥਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਰਹੇ ਸ੍ਰੀ ਅਟੱਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਮਿੱਤਰ ਸਨ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਹੀ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਇਕੱਠਿਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਸਾਜ਼ਗਾਰ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਵੀ ਸ੍ਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦਹਾਲੀ ਦੀ ਭਿਣਕ ਨਹੀਂ ਪੈਣ ਦਿੱਤੀ।
ਇਸ ਸੱਚਾਈ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਨਕਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਜੋ ਮਕਬੂਲੀਅਤ, ਸ਼ੁਹਰਤ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਦਰਵੇਸ਼ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਿਸੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਆਇਆ ਹੋਵੇ।
ਅੰਤ 12 ਫਰਵਰੀ 2005 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਇਹ ਸੂਰਜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਅਸਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਫ਼ਖ਼ਰਯੋਗ ਅਤੇ ਸੁਨਹਿਰੇ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਨੂੰ ਐਨੀਆਂ ਆਹਲਾ ਖ਼ਿਦਮਾਤ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਇਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ ਤੰਗਦਸਤੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਰਿਹਾ।
ਆਪਣਾ ਸੁਨਿਆਰਪੁਣੇ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪੁਸ਼ਤੀ ਕਿੱਤਾ ਛੱਡ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨੂੰ ਮਕਬੂਲ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਜੁਟੇ ਰਹੇ ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ ਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦੋ ਕਮਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰ ਦਿੱਤੀ ਜਿਹੜੇ ਅੰਤਲੇ ਸਮੇਂ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਖੋਲਾ ਹੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।
ਤੰਗਦਸਤੀ ਦਾ ਆਲਮ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਕਈ ਕਈ ਦਿਨ ਘਰ ਚੁੱਲ੍ਹਾ ਨਾ ਬਲਣਾ ਤੇ ਫਾਕਾਕਸ਼ੀ ਦੀ ਨੌਬਤ ਆ ਜਾਣੀ।
ਆਰਐਸਐਸ ਦੇ ਕਾਰਜਕਰਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਬਾਜਪਾਈ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਮੰਚ ਤੋਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਰਹੇ ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਅੱਗੇ ਵੀ ਕਦੇ ਹੱਥ ਨਾ ਫੈਲਾਇਆ: ਕਦੇ ਜ਼ਿਕਰ ਚੱਲਣਾ ਤਾਂ ਨਿਹੋਰਾ ਮਾਰਦੇ,’ਉਹਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ ਜੇ ਕੁਝ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ।
ਇਹ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸਤਾਦ ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਚਕੋਟੀ ਦੇ ਗੀਤਕਾਰ ਵੀ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਗੀਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕਾ ਮਰਹੂਮ ਨਰਿੰਦਰ ਬੀਬਾ ਦੀ ਸੁਰੀਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋਏ ਅਤੇ 'ਆਹ ਲੈ ਮਾਏ ਸਾਂਭ ਕੁੰਜੀਆਂ ਧੀਆਂ ਕਰ ਚੱਲੀਆਂ ਸਰਦਾਰੀ', ' ਗੱਲ ਸੋਚ ਕੇ ਕਰਂ ਤੂੰ ਜ਼ੈਲਦਾਰਾ ਵੇ ਅਸਾਂ ਨੀਂ ਕਨੌੜ ਝੱਲਣੀ', 'ਜੁੱਤੀ ਲਗਦੀ ਹਾਣੀਆਂ ਮੇਰੇ ਵੇ ਪੁੱਟ ਨਾ ਪੁਲਾਂਘਾਂ ਲੰਮੀਆਂ' ਆਦਿ ਕਈ ਗੀਤ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਚੜ੍ਹੇ ਕਿ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਗਏ।
ਉਹਨਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚ 'ਸਾਕਾ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ' ਅਤੇ 'ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀਆਂ ਸਾਖੀਆਂ' ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੰਪਨੀ ਐਚ.ਐਮ.ਵੀ. ਵਿਚ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਕਰੀ ਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ।
ਗੀਤਕਾਰ ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ ਦਾ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚੋਂ ਮਨ ਉਦੋਂ ਉਚਾਟ ਹੋ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਜ਼ਿਅਦਾਤਰ ਗੀਤਕਾਰਾਂ ਤੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਗੀਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਗਾਇਕੀ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਕਮਾਉਣ ਦੇ ਧੰਦੇ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕਰ ਲਿਆ।
ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ ਜੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਜਿਵੇਂ-
ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਆਪ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਮਾਣ ਵਧਾਇਆ ਉਥੇ ਆਪਣੀ ਲੋਅ ਸਦਕਾ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਚਿਰਾਗ਼ ਬਾਲੇ, ਜਿਹੜੇ ਹੁਣ ਮਿਆਰੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਡਾਕ ਰਾਹੀਂ ਆਈਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਇਸਲਾਹ ਦੇ ਕੇ, ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਨੁਕਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦਾਂ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਵੀ।
ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ ਦਾ ਜਨਮ ਗੰਗਸਰ ਜੈਤੋ, ਜ਼ਿਲਾ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਵਿਖੇ ਮਾਤਾ ਵੀਰ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਪਿਤਾ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ।
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਮ 'ਸ : ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ' ਸੀ, ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਨਾਮ ਸੀ।
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਨਿੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਤੋ ਹੀ ਪੈ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਸਮਝਣ ਲਈ ' ਮੁਜਰਮ ਦਸੂਹੀ ' ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉਸਤਾਦ ਧਾਰਿਆ।
ਕੁਝ ਏਵੇਂ ਉਦਯੋਗਿਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਲਹਿਰ, ਜੋ ਕਿ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰੀ ਸੀ, ਨੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਦੁਨੀਆ ਨੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਬਾਰੇ ਨਵਾਂ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਵੇਖਣ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦੇ ਵਿਅੰਗ ਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਿਆ ਦਿੱਤੀ।
ਆਧੁਨਿਕਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੇ ਗ੍ਰਾਫਿਕਸ ਤੋਂ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਤੱਕ ਦੇ ਹਰ ਰੂਪ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਕਲਾ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ।
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਧੁਨਿਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰਾਂ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ “ਸ਼ੈਲੀ” ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲੀ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸੀ।
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਨਵੀਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਸਨ, ਪਰ ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਅੰਗ ਸਨ।
ਇਹ ਆਧੁਨਿਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹਨ: ਨਵੀਂ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਕਟੌਤੀ ਦੁਆਰਾ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਸਰਲਕਰਣ ਕਰਨਾ।
ਸਾਡਾ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਬਦ ਲਾਤੀਨੀ ਆਧੁਨਿਕ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਹੁਣੇ ਹੁਣ"।
ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਮੱਧਯੁਗੀ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਸੀ।
" ਫਿਰ, 1800 ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵੱਲ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ "ਨਵੀਂ ਕਲਾ" ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜ ਗਿਆ "ਵਰਜੀਨੀਆ ਵੂਲਫ" ਨੇ 1910 ਨੂੰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਾਮਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਇੱਕ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਵਿੱਚ ਜੁੜ ਗਈਆਂ: "ਦਸੰਬਰ, 1910 ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ," ਉਸਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਮਨੁੱਖੀ ਚਰਿੱਤਰ ਬਦਲ ਗਿਆ." ਉਸਦੇ ਭੜਕਾ?
ਕਾਗਜ਼ ਵਿੱਚ "ਮਾਡਰਨਿਜ਼ਮ ਕੀ ਸੀ?"ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਕਈ ਸਰੋਤ ਸਨ।
ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਲਾਕਾਰ ਵਿਲੀਅਮ ਮੌਰਿਸ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੇ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣਾਇਆ।
ਮੌਰਿਸ ਨੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਤਿਆਰ, ਮਾੜੀ ਕੁਆਲਟੀ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣੀਆਂ, ਹੱਥਕੜੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ।
ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ ਵਿਆਪਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ,ਆਧੁਨਿਕ ਚਿੰਤਨ,ਚਰਿੱਤਰ ਜਾਂ ਵਰਤੋਂ ਵਿਹਾਰ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ।
ਵਧੇਰੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ,ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਅੰਦੋਲਨ ਲਈ,ਉਂਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਅਤੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਦੂਰਗਾਮੀ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ ਨੇ ਰੋਸ਼ਨ ਖਿਆਲੀ ਸੋਚ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ।
ਆਧੁਨਿਕ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਮਾਜਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ,ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਦਾ ਤੇਜ਼ ਪਸਾਰਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਦੇ ਭਿਅੰਕਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਉਸ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਸਿਰਜਕ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵੀਹਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲੋਂ ਐਨ ਅੱਡਰੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ।
ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੰਕਲਪ ਹਨ:ਆਧੁਨਿਕ,ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦੀ,ਸਮਕਾਲੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰਆਧੁਨਿਕ।
ਅਸੀਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਾ।
ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਿਖਦੇ ਹਾਂ, ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਆਕਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਮੰਨ ਲਓ ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਜਾਨਵਰ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਜਾਨਵਰ ਘੋੜਾ ਹੋਵੇ।
ਉਸ ਚਿੱਤਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਘੋੜੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਸ਼ੇਰ ਦਾ ਮੂੰਹ, ਤੇ ਅੱਖ ਕਿਸੇ ਹੋੋ ਜਾਨਵਰ ਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਆਦਿ।
ਇਸ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਇਹ ਸੰੰਦੇਸ਼ ਇਸ ਅਮੂਰਤਨ ਕਲਾ ਦੁਆਰਾ ਸੰਭਵ ਹੈ।
ਅਮੂਰਤਨ ਕਲਾ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਅਸਪਸ਼ਟਾ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਗੱੱਲ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ,ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਤੀਤ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਵਰਤੋਂ,ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ,ਪੁਨਰ ਲੇਖਣੀ,ਸਾਰ-ਝਲਕੀਆਂ,ਦੁਹਰਾਈ ਅਤੇ ਪੈਰੋਡੀ ਰਾਹੀਂ ਨਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਦੀਆ ਦਾ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਇਵੇਂ ਦਾ ਕਹੋ ਜੋ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਲੱਗੇ ਤੇ ਗੱਲ ਨਵੀਂ ਨਵੀਂ ਹੋਵੇ।
ਸਾਰੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਨੇ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ​​ਜਵਾਬ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।
ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ, ਹੈਨਰੀ ਜੇਮਜ਼ ਅਤੇ ਵਰਜੀਨੀਆ ਵੁਲਫ ਵਰਗੇ ਆਧੁਨਿਕਵਾਦੀ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਕੇ ਰਵਾਇਤੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਆਡਾਰਡ ਮਨੇਟ ਵਰਗੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਜ਼ਰੀਏ ਅਤੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ।
ਆਰਕੀਟੈਕਟਸ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਲਈ ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਸਨ. ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫ਼ਰਾਂ ਨੇ ਬੈਲੇਟਿਕ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆਤਮਕ ਦੋਵਾਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗਾਵਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਰਚਨਾਕਾਰ ਤ੍ਰਿਏਕ ਲਈ ਅਚਾਨਕ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਲੇਖਕ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵੱਲ ਮੁੜੇ; ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਤਿਆਰ ਉਤਪਾਦ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕੀਤਾ।
ਉੱਤਰ-ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਸਜਾਵਟ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਸਜਾਵਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫ਼ਰਾਂ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਡਾਂਸ ਦੇ ਕਦਮਾਂ ਨੂੰ ਸਧਾਰਨ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਨਾਲ ਬਦਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੋਲਿੰਗ, ਸੈਰ ਅਤੇ ਸਕਿੱਪਿੰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ; ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਸੁਮੇਲ, ਟੈਂਪੋ ਅਤੇ ਸੁਰੀਲੇਪਣ ਵਰਗੇ ਰਵਾਇਤੀ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਜੈਟਸਿਸਨ ਕੀਤਾ।
ਤਰਕ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਸੂਝ ਬੂਝ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤ, ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਆਰਟ, ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ, ਡਾਂਸ, ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿਚ, ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਅਤੀਤ ਅਤੇ ਸਮੀਕਰਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਇੱਕ ਤੋੜ ਸੀ।
ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ ਨੇ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੀ ਇੱਕ ਮਿਆਦ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ।
ਇਹ ਅਕਸਰ ਫਾਰਮ ਅਤੇ ਫੰਕਸ਼ਨ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ ।
"ਇਸਨੂੰ ਨਵਾਂ ਬਣਾਓ!" ਆਧੁਨਿਕਵਾਦੀਆਂ ਦੀ "ਨਵੀਂ ਉਸਾਰੀ" ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਯੁੱਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਤਰ-ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਅਰਥਹੀਣ ਹੋ ​​ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਹੁਤੇ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਾਲਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁਟਕਲ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦੇ ਲੇਬਲ ਲਗਾਉਣ 'ਤੇ ਕੋਈ ਵਿਆਪਕ ਹਮਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਕੁਝ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਸੋਚ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰੈਕਟੀਕਲ ਪ੍ਰਯੋਗ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਗਿਆਨ, ਜਾਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ, ਇਸ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਨੀਟਸ਼ੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੈਮੂਅਲ ਬੇਕੇਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਿੰਤਕਾਂ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ-ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ, ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਨੇ ਵਣਜ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੱਕ, ਹੋਂਦ ਦੇ ਹਰ ਪਹਿਲੂ ਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਥਾਂ ਨਵੇਂ ਟੀਚਿਆਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਹੈ।
ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾਵਾਂ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬੌਧਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਾਲਮੇਲ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਧਾਰਣਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਦਿ੍ਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਲੋਨਜਾਈਨਸ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਲੇਖਕਾਂ ਤੇ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦਾ ਰਿਣੀ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰਾਧੀਨ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਨਵੇਂ ਨਹੀਂ ,ਪਰ ਲੋਨਜਾਈਨਸ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ,ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਨਿਰਣਿਆਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਨਵੀਂ ਵਿਧੀ ਅਪਣਾਈ ,ਸੈ਼ਲੀ ਦੇ ਮੂਲ ਤੱਤਾਂ ਬਾਰੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵੇਂ ਤੇ ਮੌਲਿਕ ਪ੍ਰਤਿਮਾਨ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਉੱਤਰਵਰਤੀ ਲੇਖਕਾਂ ਤੇ ਵਕਤਿਆਂ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ।
ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਿ੍ਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆਂ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਵੀ ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰ ਮੌਲਿਕ ਤੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਹਨ।
ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਤਹਿ ਤਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੀ ਆਪਣੀ ਦਿੱਬ ਦਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਹਿਤ ਕਲਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਤੇ ਮੂਲ ਕਰਤੱਵ ਬਾਰੇ ਨਿਰੋਲ ਮੌਲਿਕ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਉਸ ਦੀ ਦਿ੍ਸ਼ਟੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਲੇਖਕ ਇਸ ਲਈ ਮਹਾਨ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਲਾ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ,ਸਗੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਮੀਰ ਕਲਪਨਾ ,ਆਵੇਗ ਦੀ ਵੇਗਸ਼ੀਲਤਾ , ਪ੍ਰਬਲਤਾਂ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਦੂਜਿਆਂ ਤਕ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਰਕੇ ਮਹਾਨ ਹੈ।
ਉਹ ਇਕ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਭਾਵ ਤੇ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਵਿਚਲੇ ਪ੍ਰਾਣਧਾਰੀ ਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸੰਬੰਧ ਵਲ ਵੀ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜਿਸ ਨੇ ਕਲਾਤਮਕ ਸੱਚ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਨਵੇਂ ਪੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਆਲੋਚਨਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਸਥਾਨ ਬਾਰੇ ਐਟਕਿਨਜ਼ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਬਹੁਰ ਸਾਰਥਕਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ:
ਲੋਨਜਾਈਨਸ ਨੇ ਉੱਦਾਤ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ , ਕੇਵਲ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੱਤ ਮੰਨ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ।
ਪਰ ਲੇਖਕ ਦਾ ਮਤ ਹੈ ਕਿ ਉੱਦਾਤ ਦੀ ਖ਼ੂਬੀ ਕਿਸੇ ਸ਼ੁਭ ਘੜੀ ਵਿਚ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ , ਆਪਣਾ ਰਾਹ ਚੀਰ ਕੇ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਲਿਸ਼ਕਾਰੇ ਵਾਂਗ ਇਕਦਮ ਵਕਤਾ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਚਮਤਕਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਲੋਨਜਾਈਨਸ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪੱਖਪਾਤ ਦੇ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਲੇਖਕਾਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਫ਼ਗੋਈ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਉਦਾਤ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਉਪਰੋਂ ਵੀ ਬਡ਼ੀ ਨਿਸੰਗਤਾ ਨਾਲ ਪਰਦਾ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ ।
ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਹੋਮਰ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਦਾ ਉਦਾਹਰਣ ਬਹੁਤ ਕਲਾਮਈ ਹੈ।
ਗਿਬਨ ਇਸ ਚਰਚਾ ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਨੂੰ "ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੁੱਗ ਦਾ ਅਤਿਅੰਤ ਸੁੰਦਰ ਸਮਾਰਕ ਥੰਮ "ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇੱਥੇ ਲੋਨਜਾਈਨਸ ਆਪਣੀ ਭਾਵ-ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਅਜਿਹੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਿਚਾਰ ਪਾਠਕਾਂ ਤੱਕ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭਾਵੇਂ ਡਾਇਨੀਸਿਅਸ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ ,ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਯਤਨ ਤਕਨੀਕੀ ਨੁਕਤਿਆਂ ਤਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ।
ਕਈ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਲੋਨਜਾਈਨਸ ਦਾ ਦਰਜਾ ਇਕ ਉੱਚੇ ਨਿਆਂਸ਼ੀਲ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਸਾਹਿਤਾਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਨਿਰਣੇ ਪਾਠਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਅਤੀ ਨੇਡ਼ੇ ਦੀ ਸਾਂਝ ਪਵਾਉਣ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਲੋਨਜਾਈਨਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਅਖੌਤੀ-ਲੋਂਜੀਨਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ।
ਉਹ ਇੱਕ ਯੂਨਾਨੀ ਸਾਹਿਤ-ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲੀ ਜਾਂ ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ ਜਾਂ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਉਦਾਤ ਤੋ ਬਿਨਾ ਸਰਵਉਤਮ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿਤਾਬ "ਆਨ ਦੀ ਸਬਲਾਈਮ" ਵਿੱਚ ਲੋਂਜਾਈਨਸ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣਾ ਕਾਵਿ-ਸਿਧਾਂਤ ਸੂਤਰਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਉਹ ਉਦਾਤ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਕਵੀ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਾ ਦਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੱਤ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਤੇ ਕਲਾ-ਪ੍ਰਬੀਨਤਾ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਉਦਾੱਤ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਸੰਭਵ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।
ਲੋਨਜਾਈਨਸ ਪੱਛਮ ਦੇ ਸਨਾਤਨੀ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਲੋਚਕ ਹੈ
ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਨਾਚ ਦੀ ਤਰਬੀਅਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮੁਲਾਕ਼ਾਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਰਤੀ ਨਾਚਾ ਉਦੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨਾਲ ਹੋਈ ਜੋ ਕਿ ਯੂਰਪ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਬੈਲੇ ਸ਼ਿਵ-ਪਾਰਬਤੀ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
ਉਹ ਉਦੇ ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਏਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ ਕਿ 1935 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੰਡਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ, ਮਿਸਰ, ਅਮਰੀਕਾ ਆਦਿ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ।
1940 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਦੇ ਸ਼ੰਕਰ ਵਾਪਸ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਆਇਆ ਤਾਂ ਜ਼ੋਹਰਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਯੁਵਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਚ ਸਿਖਾਣ ਲੱਗੀ।
ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਪੀਪਲਸ ਥਿਏਟਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਕਪੂਰ ਥਿਏਟਰ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੀ ਰਹੀ।
ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨਵ ਉਮਰ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਕਾਮੇਸ਼ਵਰ ਸਹਿਗਲ ਨਾਲ ਹੋਈ।
ਜਦੋਂ ਦੋਸਤੀ ਵਧੀ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਤਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਵਿਰੋਧ ਹੋਇਆ ਪਰ ਆਖਰ ਜ਼ੋਹਰਾ ਦੇ ਘਰ ਵਾਲੇ ਮੰਨ ਗਏ ਅਤੇ 14 ਅਗਸਤ 1942 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਡਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣਾ ਸੀ, ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕਰ ਲਏ ਗਏ।
ਜਦੋਂ ਉਦੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜ਼ੋਹਰਾ ਅਤੇ ਕਾਮੇਸ਼ਵਰ ਲਾਹੌਰ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਡਾਂਸ ਸਕੂਲ ਖੋਲ ਲਿਆ।
ਲੇਕਿਨ ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਤਫਰਕੇ ਤੋਂ ਘਬਰਾ ਕੇ ਇਹ ਦੋਨੋਂ ਫਿਰ ਮੁੰਬਈ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਜ਼ੋਹਰਾ ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਉਜਰਾ ਬਟ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਥਿਏਟਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਕੂਈਨ ਮੇਰੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲਾ ਲੈ ਸਕੇ ਜਿੱਥੇ ਕੁਲੀਨ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੇਟੀਆਂ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ।
ਕੂਈਨ ਮੇਰੀ ਕਾਲਜ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਯੂਰਪ ਜਾਣ ਦੀ ਠਾਨ ਲਈ ਅਤੇ ਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਾਮ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਮਿਸਰ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰੀਆ ਬੰਦਰਗਾਹ ਤੋਂ ਜਹਾਜ ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਕੇ ਯੂਰਪ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।
ਜ਼ੋਹਰਾ ਨੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਥਿਏਟਰ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਥਿਏਟਰ ਗਰੁਪ ਦੇ ਨਾਲ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਫਿਲਮ ਧਰਤੀ ਕੇ ਲਾਲ ਅਤੇ ਨੀਚਾ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਇਹ ਦੋਨੋਂ ਫਿਲਮਾਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਖਿਆਲ ਬੁਧੀਜੀਵੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਫਲ ਸਨ।
ਜ਼ੋਹਰਾ ਦਾ ਪਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਜ਼ੋਹਰਾ ਨੇ ਕੋਰੀਓਗਰਾਫੀ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ।
ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਿਵਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ 2010 ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।
ਉਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂਦੱਤ ਵੀ ਫਿਲਮੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਕਿਸਮਤ ਅਜਮਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
ਜ਼ੋਹਰਾ ਸਹਿਗਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕੋਰੀਓਗਰਾਫੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦੇ ਬਾਅਦ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਫ਼ਨਾ ਵਾਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਡਾਂਸ 'ਘਰ ਆਇਆ ਮੇਰਾ ਪਰਦੇਸੀ' ਦੀ ਕੋਰੀਓਗਰਾਫੀ ਜ਼ੋਹਰਾ ਤੋਂ ਕਰਵਾਈ।
1962 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ ਤੇ ਲੰਦਨ ਗਈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਟੀਵੀ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਜਿਵੇਂ: ਮਾਈਂਡ ਯੂਅਰ ਲੈਂਗੁਏਜ, ਜੈਵਲ ਇਨ ਦੀ ਕਰਾਊਨ, ਤੰਦੂਰੀ ਨਾਇਟਸ ਵਗ਼ੈਰਾ।
ਸ਼ਾਇਦ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਨਾਮੁਰਾਦ ਆਸ਼ਕ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਆਪ ਤਾਂ ਇਸ਼ਕ ਦੀਆਂ ਸਿਖ਼ਰਾਂ ਛੂਹੀਆਂ ਪਰ ਉਸਦੇ ਮਹਿਬੂਬ ਦੀ ਬਾਵਫ਼ਾਈ ਨੇ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਆਖਰਾਂ ਦੀ ਪੀੜ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ, ਉਸਦੀ ਮਹਿਬੂਬ ਲਈ ਨਫ਼ਰਤ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਜੈਨਬ ਬਣਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਆਸ਼ਕੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਐਸੀ ਵੱਡੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਤਸਲੀਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀ।
ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਰਾਹੀ ਮਰ ਮਿਟ ਤਾਂ ਸਕਦੇ ਨੇ, ਪਰ ਮਿਟਦੇੇ ਆਏੇ ਨੇ ਤੇ ਮਰ ਮਿਟਦੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਪਰ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਨਾਲ ਸਮਝਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਇਸ ਲਈ ਜ਼ੈਨਬ ਸਦਾ ਲਈ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਗੁਨਾਹਗਾਰ ਰਹੇਗੀ ਤੇ ਕਦੇ ਬਖ਼ਸੀ ਨਹੀਂ ਜਾਏਗੀ।
1969 ਵਿੱਚ ਆਪ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲ ‘ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ’ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸਦੀ ਤੁਲਨਾ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਟਾਲਸਟਾਏ ਦੇ ਮਹਾਨ ਨਾਵਲ ‘ਯੁੱਧ ਤੇ ਸ਼ਾਤੀ’ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਮਹਾਂ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸਮੇਂ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਕੌਮਾਂ ਤੇ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ ਕੈਂਪਾ ਤੇ ਜੰਗ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਅਤਿ ਦਰਦੀਲਾ ਤੇ ਲੂੰ ਕੰਡੇ ਖੜੇ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿੱਤ ਚਿੱਤਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਸਾਂਝ ਤੇ ਅਮਨ ਦੀ ਸਦੀਵੀਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ,ਅਤੇ ਜੰਗ ਦੀ ਭਿਅਕਰਤਾ ਤੇ ਇਸ ਹੱਥੋਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਜ਼ੁਲਮ ਤੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦੀ ਕਰੁਣਾਮਈ ਅਭੁੱਲ ਕਥਾ ਨੂੰ ਮਹਾਂ ਕਾਵਿਕ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਨਾਵਲ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਹ ਨਾਵਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿਸਕੀਆਂ ਤੇ ਆਹਾਂ ਨੂੰ ਕਮਲਬੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਜਪਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ ਉੱਤੇ ਐਟਮ ਬੰਬ ਸੁੱਟੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਥੋਂ ਦੇ ਬੇਕਸੂਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ।
ਭੁਰ-ਭੁਰ ਜਾਂਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕਤਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਦੀ ਸੜਾਂਦ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਖੰਡਰਾਤ ਹੋਏ ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣਿਓਂ ਇਉਂ ਗੁਜ਼ਰਦੇੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਬੰਬ ਡਿੱਗਣ ਉਪਰੰਤ ਮੂਵੀ ਕੈਮਰੇ ਰਾਹੀਂ ਲਾਏ ਹੋਣ।
ਮਾਨਵੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਨੂੰ ਚਿਤਰਦਾ ਇਹ ਨਾਵਲ ਭਿਆਨਕ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜ਼ਜ਼ਬਿਆਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ।
ਪਰ ਨਾਲ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀ ਬੱਦੋਵਾਲ ਦੀ ਜੰਗ ਸਮੇਂ ਦੁੱਧ ਧੋਤੇ ਨਹੀਂ ਸਨ।
ਸਭਰਾਓਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਸਮੇਂ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਰੁੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਲੱਖਾਂ ਲਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਕੁੰਡੀਆਂ ਪਾ ਕੇ ਧੂ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਲੋਥਾਂ ਨਾਲੋਂ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਈਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਬਾਂਸਲੀਆਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਖਾਲੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਸਨ।
ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਬੇਇਤਫ਼ਾਕੀ ਤੋਂ ਲਾਭ ਉਠਾ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।
ਮੁਗ਼ਲ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਹਾਦਰਸ਼ਾਹ ਜਫ਼ਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਕੇਵਲ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ।
ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਕੇ ਕੁੱਝ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਗੁਲਾਮੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਨੂੰ ਗਲੋਂ ਲਾਹੁਣ ਲਈ ਇੱਕਠੇ ਹੋਏ।
ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਦੇ ਇੱਕਠੇ ਹੋ ਕੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਆਪਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫ਼ਰਜ ਸਮਝਿਆ।
ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਚੁੰਬਕੀ ਟਾਪੂ ਤੇਰੀ ਹਿਕੜੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਨੇ, ਲੱਖਾਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪ ਮੁਹਾਰਿਆਂ ਹੀ ਧਰੂਹੇ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਉਸ ਵੱਲ।
ਕੇਵਲ ਅੰਦਰਲੀ ਖਿੱਚ ਹੀ ਜਿਹੜੀ ਤੈਨੂੰ ਤਿਲਸਵੀਂ ਜੰਜ਼ੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਵਾਰ ਬੱਝੀ ਸਦੀਵਤਾ ਲਈ ਬੱਝੀ ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਮੁੱਕਣ ਉਪਰੰਤ ਵੀ ਸੱਚੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਜੋਤੀ ਜਲਦੀ ਰਵੇਗੀ ਤੇ ਜਣਦੀ ਰਵੇਗੀ।
ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਹੋਏ ਹਨ।
ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਪਾਰੋ ਵਰਗੀ ਇਸਤਰੀ ਭਾਂਡੇ ਮਾਂਜਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਈਆਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਜਦੂਰੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ਮਈ ਹੋਣ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ,ਉੱਥੇ ਬਾਕੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਦਾ ਸਮਝੌਤਾਵਾਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਸੰਘਰਸ਼ ਤੇ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝੌਤਾ ਹੀ ਤਕੜਾ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਜੋ ਰੋਜ਼ੀ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਗਏ ਸਨ, ਆਪਣੀ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਸਦਕਾ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬਣ ਕੇ ਉਥੋਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਹੀ ਬਣ ਗਏ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਗੰਭੀਰ ਹੈ।
ਜੇ ਕੋਈ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁੰਡਾ ਉੱਧਰ ਜਾਂਦਾਂ ਹੈ ਤਾਂ ਹਰ ਜਵਾਨ ਧੀ ਵਾਲੇ ਮਾਂ ਪਿਉ ਦੀ ਅੱਖ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।