polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਰਿਤੂ ਲਲਿਤ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸਨ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਦਲੀ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।
ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਦਿਆਲਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਦਿਆਲਿਆ ਲੈਂਪੈਲਪੇਟ, ਇੰਫਾਲ, ਮਨੀਪੁਰ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਬੀ.ਏ. ਵਿੱਚ ਗੌਹਟੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ।
ਇੰਗਲਿਸ਼ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।
ਉਹ ਫਰੀਦਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗਲਪ ਅਤੇ ਜਿਆਦਾ ਕਰਕੇ ਫੈਂਟਸੀ ਅਤੇ ਥ੍ਰਿਲਰ ਗ੍ਰੀਨ ਲਿਖਣ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
ਉਹ ਪੰਜ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਏ ਬਾਉਲਫੁਲ ਆਫ ਬਟਰਫਲਾਈਜ਼ , ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਪੱਕੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਖਾਣੀ ਹੈ, ਹਿਲੇਵੀ , ਇਕ ਕਲਪਨਾ ਥ੍ਰਿਲਰ, ਅਤੇ 'ਚੱਕਰ: ਕਰੌਨੀਕਲਜ਼ ਆਫ ਦ ਵਿੱਚ ਵੇ' ਐਡਵੈਂਚਰ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਰੋਂਗ ਫਾਰ ਦ ਰਾਈਟ ਰੀਜਨਜ਼ , ਇਕ ਤਲਾਕਸ਼ੁਦਾ ਔਰਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਭੇਤਪੂਰਨ ਕਤਲ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿਜ਼ ਫਾਦਰ'ਜ ਮਿਸਟ੍ਰੈਸ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੀ.ਬੀ.ਐਸ.ਸੀ. ਬੋਰਡ ਦੇ ਸਿਲੇਬਸ ਦੀ ਕਲਾਸ 8 ਅਤੇ ਕਲਾਸ 12 ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।
ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਿਤੂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੋ ਬਲੌਗ ਚਲਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਬਲਾੱਗ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਪਕਵਾਨ 'ਤੇ ਹੈ।
ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਹੋਏ 2012 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20 ਕੱਪ ਲਈ ਵੀ ਕੁਆਲੀਫ਼ਾਈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੁਆਲੀਫ਼ਾਈ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਟੀਮ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ ਸੀ।
ਫਿਰ ਭਾਰਤ ਖਿਲਾਫ਼ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਨੇ ਟਾਸ ਜਿੱਤ ਕੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ।
ਫਿਰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਖਿਲਾਫ਼ 21 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਟੀਮ ਨੇ ਟਾਸ ਜਿੱਤ ਕੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ।
ਫਿਰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਸੁਪਰ ਅੱਠ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾ ਲਈ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਟੀਮ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈ।
ਫਿਰ ਉਸ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਇਸ ਟੀਮ ਨੇ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ 'ਸਬਕਾਂਟੀਨੈਂਟਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ' ਜਿੱਤ ਲਈ।
ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਇਸ ਟੀਮ ਨੇ ਏਸ਼ੀਆ ਬਨਾਮ ਕੈਰੀਬੀਆਈ ਟਵੰਟੀ20 ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵੀ ਜਿੱਤੀ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਬਾਰਬਾਡੋਸ ਦੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।
ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1995 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਬੋਰਡ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ ਦੀ ਮਾਨਤਾ 2001 ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਬੋਰਡ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ ਦਾ ਪੂਰਨ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।
25 ਜੁਲਾਈ 2015 ਨੂੰ ਟਵੰਟੀ20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੀ ਆਈਸੀਸੀ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਟੀਮ 9ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਆ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਟੀਮ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਈਸੀਸੀ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸੀ।
ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਟੀਮ ਨੂੰ ਪੂਲ ਏ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਆਸਟਰੇਲੀਆ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਇੰਗਲੈਂਡ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ, ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕੁਆਲੀਫ਼ਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ।
ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵੱਲੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਖੇਡਦੀ ਹੈ।
ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਪਰੰਤੂ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਈ ਹੈ।
ਮਾਰਚ 2014 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20 ਕੱਪ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਟੀਮ ਨੇ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਇਹ ਟੀਮ ਜਾਰੀ ਨਾ ਰੱਖ ਸਕੀ।
ਅਗਲੇ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਟੀਮ ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਤੋਂ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।
ਸ਼ੁਭਾ ਨੇ 4 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸਟੇਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਸੀਮਾ ਵਿੱਚ ਪੁਤਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ।
ਉਸ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਨੇ 'ਸੀਮਾ ਦੀ ਟੀਮ' ਨੂੰ ਕਾਸਟ ਕਰਨ ਲਈ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕੀਤਾ।
ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਸਟੇਜ ਸ਼ੋਅ ਅਤੇ ਟੀ.ਵੀ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਹਿਮੂਦ ਦੇ ਸੰਗ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਇਹ ਜੋੜੀ "ਸਸੁਰਾਲ", "ਭਰੋਸਾ", "ਜ਼ਿੱਦੀ", "ਛੋਟੀ ਭੈਣ", "ਸਾਂਝ ਔਰ ਸੇਵੇਰਾ", "ਲਵ ਇਨ ਟੋਕਿਓ", "ਗ੍ਰਹਿਸਤੀ", "ਹੁਮਰਾਹੀ ਅਤੇ ਬੇਟੀ ਬੇਟੇ" ਵਿੱਚ ਹਿੱਟ ਹੋਈ।
ਉਸ ਨੇ "ਪੇਇੰਗ ਗੈਸਟ" ਅਤੇ "ਏਕ ਦੂਜੇ ਕੇ ਲੀਏ" ਵਿੱਚ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵੀ ਨਿਭਾਈਆਂ।
1962 ਵਿੱਚ, 9ਵੇਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ "ਘਰਾਨਾ" ਅਤੇ "ਸਸੁਰਾਲ" ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਦੋ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਨਿਰੂਪਾ ਰਾਏ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ।
ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੰਦੂ ਖੋਟੇ ਇੱਕ ਰੰਗ ਮੰਚ ਐਕਟਰ ਸੀ ਜੋ ਮੂਕ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਭਿਨਏ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਮੰਗਲੋਰ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕੋਂਕਣੀ ਔਰਤ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਸੇਂਟ ਟੇਰੇਸਾ ਦੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਚਾਰਨਈ ਰੋਡ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਿਲਸਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।
ਉਹ ਦਾ ਵਿਆਹ ਐਮ ਬਲਸਾਵਰ ਨਾਲਹੋਇਆ, ਜੋ ਨੋਸਿਲ ਦੀ ਮਾਰਕੇਟਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ।
ਉਹ ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਲਮ, ਚਿਮੁਕਲਾ ਪਾਉਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਮਿਓ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸ਼ੁਭਾ ਖੋਟੇ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਕਾਮੇਡੀ ਨਾਟਕ ਜਿਵੇਂ ਕਿ "ਹੇਰਾ ਫੇਰੀ", "ਹਮ ਦੋਨੋ", "ਬੈਚਲਰ'ਸ ਵਾਈਫ" ਅਤੇ "ਲੈਟ'ਸ ਡੂ ਇੱਟ" ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਉਸ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਬੈਚਲਰ ਵਾਈਵਜ਼ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਵਿੱਚ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ।
ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੈ , ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹਾਵਰਡ ਜੌਨ ਐਫ. ਕੈਨੇਡੀ ਸਕੂਲ ਆਫ
ਸੀਆਈਡੀ ਦੇ ਨੀਤੀ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਰਿਸਰਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਸਬੂਤ ਦੀ ਸਹਿ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ ਅਤੇ ਅਬਦੁੱਲ ਲਤੀਫ ਜਮੀਲ ਪਾਉਰਟੀ ਐਕਸ਼ਨ ਲੈਬ, ਐਮਆਈਟੀ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰਾਂ ਦੇ ਬੋਰਡ ਵਿਚ
ਉਹ ਬਿਊਰੋ ਫਾਰ ਰਿਸਰਚ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਐਨਾਲਿਸਿਸ ਆਫ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪੇਸ਼ੇ 'ਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਕਮੇਟੀ (ਸੀ. ਐੱਸ. ਉਹ ਐਨ ਐੱਫ ਐੱਲ, ਸੀਈਪੀਆਰ ਅਤੇ ਆਈਐਫਪੀਆਰਆਈ ਵਿਖੇ ਫੈਕਲਟੀ ਰਿਸਰਚ ਐਸੋਸੀਏਟ ਵੀ ਹੈ।
ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ
ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ।
ਕਾਰਜ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਅਤੇ ਰਸਮੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਖਰਚਿਆਂ ਅਤੇ ਲਾਭਾਂ ਅਤੇ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ
ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ
ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਕਿਵੇਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ' ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਗਰੁੱਪਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ
ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਵਿਚ ਘੱਟ
ਲਾਗਤ ਵਾਲੇ ਸੁਧਾਰ ਲਚਕਦਾਰ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ
ਵਿਭਿੰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ
ਪੱਖਪਾਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਯਮਾਂ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜਨਤਕ ਨੀਤੀ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੌਤੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ
ਜਾਂਦੀ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਖਰਾਬ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦਾ
ਪਾਂਡੇ ਦਾ ਜਨਮ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਇਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਮਾਂ ਕੋਲ ਹੋਇਆ ਸੀ. ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਹੈ. ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਅਤੇ ਐਮ. ਲੰਡਨ ਸਕੂਲ ਆਫ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਤੋਂ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਚ, ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਚ ਐੱਮ. ਏ., ਅਤੇ ਬੀ. ਏ. ਸੇਂਟ ਸਟੀਫੈਂਸ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਚ.
ਕੈਨੇਡੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਯੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਐਸੋਸਿਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ. ਉਸਨੇ ਯੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਐਮ ਆਈ ਟੀ, ਅਤੇ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਹੈ.
ਪਾਂਡੇ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਪੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਹਨ.
ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਰਾਬਰਟ ਕਲਾਇਵ ਮਦਰਾਸ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਭਿਆਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਉਸਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਪੁੱਜਾ।
ਹੇਸਟਿੰਗਸ ਨੇ ਕਲਾਇਵ ਦੀਆਂ ਸੇਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਲੰਟੀਅਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਲਕੱਤੇ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕਰਕੇ ਜਨਵਰੀ 1757 ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਉੱਪਰ ਫੇਰ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ।
ਇਸ ਹਾਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਨਵਾਬ ਨੇ ਫ਼ੌਰਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ।
ਕਲਾਇਵ ਹੇਸਟਿੰਗਸ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਹੇਸਟਿੰਗਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਸਿਮਬਜ਼ਾਰ ਭੇਜਿਆ।
ਪਿੱਛੋਂ 1757 ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਫੇਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਪਲਾਸੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਲਾਇਵ ਨੇ ਨਵਾਬ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਫ਼ੈਸਲਾਕੁੰਨ ਫਤਹਿ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਚਾਚੇ ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਨੂੰ ਤਖ਼ਤ 'ਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੀਤੀਆਂ ਤਹਿਤ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਜਾਹਿਰਾ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਰਾਜਦੂਤ ਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਈਸਟ ਇੰਡਿਆ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਸਲਈ ਉਸਨੂੰ ਕਲਾਇਵ ਵਲੋਂ ਨਵੇਂ ਨਵਾਬ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕਰਣ ਦਾ ਕੰਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਈਸਟ ਇੰਡਿਆ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ ਬਾਹਰੀ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੱਲ ਕੀਤਾ।
ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ ਦੀ ਉਮਰ ਵਧਦੀ ਗਈ,ਉਹ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ 1760 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੱਤਾ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਥਾਂ ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਨੂੰ ਨਵਾਬ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।
ਹੇਸਟਿੰਗਸ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਨਰਾਜ਼ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਦੇ ਦੁਰਪਯੋਗ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਕੁਝ ਯੂਰੋਪੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਹਿਯੋਗੀ ਭਾਰਤੀ ਵਪਾਰੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫਾਇਦਾ ਚੁੱਕ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਆਗਾਹ ਕੀਤਾ।
ਕਾਉਂਸਿਲ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਲੇਕਿਨ ਆਖੀਰ 'ਚ ਹੇਸਟਿੰਗਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖਾਰਿਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਹੋਰ ਮੈਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੜੀ ਆਲੋਚਨਾ ਝੱਲਣੀ ਪਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪ ਇਸ ਗ਼ੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਫ਼ਾਇਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਉਸ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਸਖ਼ਤ ਕਦਮ ਨਾ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਅਹੁਦਾ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਲੜਾਈ ਕਰਕੇ ਰੁਕਣਾ ਪਿਆ।
ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਆਪਣੇ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਯੂਰੋਪੀਅਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਵਾਧਾ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਪਟਨਾ ਵਿਖੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਪਰ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ।
ਜਦੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਕਲਕੱਤੇ ਤੋਂ ਕੁੁਝ ਸੈਨਿਕ ਭੇਜੇ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਬੰਦੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲੜੀਵਾਰ ਜਿੱਤਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1764 ਦੀ ਬਕਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।
ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਦੀ ਸੰਧੀ ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚੋਂ ਕਰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹੱਕ ਮਿਲ ਗਏ।
ਉਸ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਵੀ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ।
ਇਸ ਲਈ ਹੇਸਟਿੰਗਸ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਉਥੱਲ - ਪੁਥਲ ਨੇ ਵਿਆਕੁਲ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨਵਾਬ ਅਲੀਵਰਦੀ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉਸਦੇ ਪੋਤਰੇ ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਦੁਆਰਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਈ ਹੋਰ ਵਿਰੋਧੀ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਵੀ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ ਰਹੇ ਸਨ।
ਇਸਨੇ ਪੂਰੇ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਯੂਰਪ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸੱਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਉਸਦੀ ਹਮਲੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਅਪ੍ਰੈਲ 1756 ਵਿੱਚ ਅਲੀਵਰਦੀ ਖਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਪਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਸਿਮਬਾਜਾਰ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
3 ਜੂਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਨੂੰ ਨਰਸੰਹਾਰ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਆਤਮਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।
ਹੇਸਟਿੰਗਸ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੁਰਸ਼ੀਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਦਕਿ ਨਵਾਬ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਉੱਤੇ ਚੜਾਈ ਕਰਕੇ ਉਸ ਉੱਪਰ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ।
ਕਲਕੱਤੇ ਦੇ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹੇਸਟਿੰਗਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਚਰਚਿਲ, ਆਕਸਫ਼ੋਰਡਸ਼ਾਇਰ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਗ਼ਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਪੇਨੀਸਟੋਨ ਹੇਸਟਿੰਗਜ਼ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਹਸਟਰ ਹੇਸਟਿੰਗਜ਼ ਸੀ, ਜਿਹੜੀ ਉਸਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਹੀ ਮਰ ਗਈ ਸੀ।
ਹੇਸਟਿੰਗਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸਨਮਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਹਲੇ ਸਮੇਂ 'ਚ ਭਾਰਤ ਬਾਰੇ ਜਾਨਣ ਲਈ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਫਾਰਸੀ ਉੱਪਰ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
ਇਸਦਾ ਇਨਾਮ ਉਸਨੂੰ 1752 ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਤਰੱਕੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਾਸਿਮਬਜ਼ਾਰ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਵਿਲਿਅਮ ਵਾੱਟਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ।
ਹੇਸਟਿੰਗਜ਼ ਆਪਣਾ ਅਹੁਦਾ ਛੱਡ ਕੇ ਲੰਡਨ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਯਾਸ਼ੀਆਂ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਰਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ।
ਰਾਬਰਟ ਕਲਾਈਵ ਦੀ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਸਦਕਾ ਉਹ ਫਿਰ ਮਦਰਾਸ ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ-ਮੈਸੂਰ ਲੜਾਈ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੇ ਆਇਆ।
ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹੈਦਰ ਅਲੀ ਨੇ ਮਦਰਾਸ ਉੱਪਰ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਵਾਰਨ ਹੇਸਟਿੰਗਜ਼ , ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਸੀ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦੇ ਬੀਜ ਰੂਪ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਿਰਖ਼ ਬਣਨ ਤੱਕ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਨੇ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ।
ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਨਾ ਕੇਵਲ ਬਾਕੀ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਤੁਰਿਆ ਬਲਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਸ਼ਵ ਨਾਟਕ ਦੇ ਹਾਣ ਦਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਪੂਰਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ।
ਈਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆ ਤੇ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਕਾਲ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਿਆ।
ਫਿਰ ਪੰਜਾਬ ਨਾਟਕ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜਕੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਕਾਲ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਤਿਆਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।
21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਹਾਕੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਦੂਜੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੌਜੂਦਾ ਦੌਰ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਸਿਖ਼ਰ ਦਾ ਦੌਰ ਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਸਿਧਾਂਤਕ ਚੇਤਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ, ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ, ਉਤਰਆਧੁਨਿਕਤਾ, ਬਸਤੀਵਾਦ, ਨਾਰੀਚੇਤਨਾ, ਦਲਿਤ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਲਈ ਨਵੀਂ ਜ਼ਮੀਨ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਕੇਵਲ ਕਾਵਿ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਵੀ ਕਾਵਿ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ।
ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਵ-ਕਾਵਿ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਭਰਤਮੁਨੀ ਦੇ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦੇ ਮੱਦੇ ਨਜ਼ਰ ਦ੍ਰਿਸ਼-ਕਾਵਿ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਰਾਹੀ ਨਾਟਕ ਦੀ ਵਿਧਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਪੱਛਮ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚੋਂ ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੋਂ ਮਿਲਦੇ ਨਾਟ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਧੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਨਾਟ-ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਇਸ ਤੱਥ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ ਕਿ ਨਾਟਕ ਦੀ ਵਿਧਾ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣਾ ਮਹੱਤਵ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।
ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਵਜੋਂ ਹੜੱਪਾ ਤੇ ਮੋਹਿੰਜੋਦੜੋ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਨਾਟਕ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਨੀ ਨਾਟਕ ਤੇ ਸ਼ੈਕਸਪੀਰੀਅਨ ਨਾਟਕ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਥੀਏਟਰ ਨਾਟ-ਸ਼ੈਲੀ, ਐਬਸਰਡ ਥੀਏਟਰ ਨਾਟ-ਸ਼ੈਲੀ, ਹੰਗਾਮੀ ਥੀਏਟਰ ਨਾਟ-ਸ਼ੈਲੀ ਆਦਿ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੈ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ :- ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਸਦੀਆਂ ਦੋ ਧਰਾਵਾਂ ਬਣ ਗਈਆਂ।
ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਵੰਡ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਆਰੰਭ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਹ 'ਜੋਸ਼ੂਆ ਫਜ਼ਲਦੀਨ' ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੰਨਣ ਬਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰਸੇ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਭਿਤ ਕੀਤਾ।
ਪਾਕਿਤਸਾਨ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਰੇਡੀਓ ਦੇ ਵਿਰਸੇ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲਈ ਭਰਪੂਰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।
ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਨਾਟਕਕਾਰ, ਮੇਜਰ ਇਸ਼ਹਾਕ ਮੁਹੰਮਦ , ਨਜ਼ਮ ਹੂਸੈਨ ਸੱਯਦ ਤੇ ਸ਼ਾਹਿਦ ਨਦੀਮ ਪੂਰੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰੰਗਮੰਚੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ 'ਇੱਟ', 'ਝੱਲੀ ਕਿਥੇ ਜਾਵੇ' ਤੇ ‘ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਕੁੱਤਾ' ਉਘੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਆਰਥਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬੜੇ ਅਸਰਦਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਹਵਾ ਦੇ ਹਉਕੈ ਹੈ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰੇਡਿਓ, ਟੀ.ਵੀ. ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਨਾਟਕ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।
ਸਰਮਦ ਸਹਿਬਾਈ, ਫਖ਼ਰ ਜਮਾਨ, ਅਸ਼ਫਾਕ ਅਹਿਮਦ, ਬਾਨੋ ਕੁਟਸੀਆ, ਮਨੂਭਾਈ, ਨਜ਼ਰ ਫਾਤਿਮਾ, ਨਵਾਜ਼, ਆਗਾ ਅਸ਼ਰਫ ਹਨ।
ਇਸੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਆਪਣਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣਾ ਵਿਲੱਖਣ ਪਰਿਪੇਖ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਆਈ. ਸੀ. ਨੰਦਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਈ ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੇ ਰਚਨਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ।
ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਖੋਸਲਾ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸੁਰ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਹਾਰ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਪਰਤਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪਸਰੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਜਿਵੇਂ ਬਾਲ ਵਿਆਹ, ਵਿਧਵਾ ਵਿਆਹ, ਅਣਜੋੜ ਵਿਆਹ, ਵਹਿਮ-ਭਰਮ, ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਇਸ ਦੌਰ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਸਤੂ ਬਣੇ।
ਇਸੇ ਵਰ੍ਹੇ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ 1942 ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਹਿਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਪੰਜਾਬੀ ਓਪੇਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਰਾਜਸੀ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਇਸ ਨਾਟ ਰੂਪ ਦਾ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ।
20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਹਾਲਾਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।
ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਖੁੱਲਣ ਕਾਰਨ ਲੋਕ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਥੱਲੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ।
ਇਉਂ ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੂੰ ਜੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਦਾ ਆਧਾਰ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਤਿਕਥਨੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।
ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ 1910 ਵਿੱਚ ਛਪੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਟਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾ ਅਧੀਨ 'ਰਾਜਾ ਲੱਖਦਾਤਾ' ਨੂੰ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਰਾਸਧਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੰਡਲੀਆ ਰਾਸਾ ਪਾਉਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਸਨ।
ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸੰਭਵ ਹੋਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਨਵੀਆਂ ਤੇ ਨਰੋਈਆਂ ਲੀਹਾਂ ਤੇ ਪਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਮਿਸਿਜ਼ ਨੌਰਾ ਰਿਚਡਜ਼ ਨੇ ਕੀਤਾ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ ਤੇ 1911 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਆਈ ਸੀ।
ਆਈ. ਸੀ. ਨੰਦਾ ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਕਾਲਜ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਰਹੀ 1913 ਵਿੱਚ ਦੁਲਹਨ ਨਾਟਕ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।
ਐੱਸ. ਐੱਸ. ਭਟਨਾਗਰ ਦਾ 1912 ਵਿੱਚ ਕਰਾਮਾਤ, ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਦਾ ਦੀਨੇ ਦੀ ਜੰਞ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਖਸੀਅਤਾਂ ਮਿਸਿਜ਼ ਨੌਰਾ ਤੇ ਆਈ. ਸੀ. ਨੰਦਾ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ।
2005 ਵਿਚੋਂ ਜਦੋਂ 'ਪੰਜਾਬੀ ਅਕਾਦਮੀ ਦਿੱਲੀ' ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਛਪਿਆ ਤਾਂ ਇੱਕ ਯੱਗ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰੰਤੂ ਯੱਗ ਕਦੇ ਸੰਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਨਿੱਤ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਹੂਤੀਆ ਪਾਉਣੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਤੇ ਸਾਂਝੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜਿਹੜਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ ਵੱਲੋਂ 2009 ਵਿੱਚ 'ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਔਰ ਰੰਗਮੰਚ ਕੀ ਏਕ ਸਦੀ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ 51 ਸਾਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ ਨੇ ਇਸ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਤੇ ਰੰਗਮੰਚ, ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਸ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਵਿਧੀਵਤ ਇਤਿਹਾਸ ਛਪਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ 'ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ' ਦਾ ਹੀ ਸੀ।
ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੇਠੀ, ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ, ਹਰਸਰਨ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਜਸੂਜਾ, ਪਰਿਤੋਸ਼ ਗਾਰਗੀ, ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਨੇ ਮੁੱਢਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਾ ਰਾਹ ਫੜਿਆ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਨਾਟ ਸ਼ੈਲੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਐਪਿਕ ਥੀਏਟਰ, ਐਬਸਰਡ ਥੀਏਟਰ, ਹੰਗਾਮੀ ਥੀਏਟਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਡਾ. ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਮੰਚ ਲਈ ਧਰਤੀ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਤਿਆਰ ਸ।
ਸ਼ਰਧਾ ਰਾਮ ਫਿਲੌਰੀ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਿੱਤੋ ਵੀ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਵਰਤ ਕੇ ਆਈ. ਸੀ. ਨੰਦਾ ਲਈ 50 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਰਸਤਾ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਨਾਟਕ ਨੇ ਭਵਿੱਖ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦੇ ਤਿੰਨੇ ਵਸਤੂਗਤ ਪਾਸਾਰ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿਚਲੇ ਨਾਟਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ:
ਅੱਗੋਂ ਜਾ ਕੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਵਿਹਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਤੋਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਨੂੰ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕੁਝ ਪਰੰਪਰਾਵਾ ਜਾ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਹੱਥ ਹੈ।
ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਦਾ ਦੂਜਾ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭੱਟ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ- ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ, ਬੰਗਾਲੀ, ਤੇਲਗੂ, ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 25 ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀ।
ਹਾਸਿਲ , ਅਬ ਤੱਕ ਛੱਪਨ ਅਤੇ ਚਰਸ:ਏ ਜੋਇੰਟ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕੁਝ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਹਨ।
ਫ਼ਿਲਮ ਹਾਸਿਲ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਨਿਹਾਰਿਕਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਭੱਟ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਰੈਡਿਫ ਦੀ ਕੰਚਨਾ ਸੁੱਗੂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, "ਭੱਟ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ​, ਸ਼ਾਂਤ ਪਰ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਿਕਰ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ।
" 'ਅਬ ਤਕ ਛੱਪਨ' ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਹੰਗਾਮਾ 'ਤੇ ਵਪਾਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਤਰਨ ਆਦਰਸ਼ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭੱਟ ਨੂੰ "ਕਾਫ਼ੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਨ ਛੱਡਦੀ ਹੈ।
2006 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਜੀਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯਾਂਸ਼ੂ ਚੈਟਰਜੀ ਨਾਲ ਬਿਧਾਤਰ ਲੇਖਾ ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।
2008 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਕਪੂਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ਼ਕ ਬੈਕਟਰ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ 'ਡਾਕੂ ਡੈਡੀ' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।
ਕਿਸਨਾ: ਦਿ ਵਾਰੀਅਰ ਪੋਇਟ , ਪੇਜ 3 , ਹੇ ਬੇਬੀ , ਅਤੇ ਮਾਈ ਨੇਮ ਇਜ਼ ਐਂਥਨੀ ਗੋਨਸਾਲਵੇਸ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਸਨ।
ਉਸ ਦੀ ਅਗਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਮਲਟੀ-ਸਟਾਰਰ "ਦਿਲ ਵਿਲ ਪਿਆਰ ਵਿਆਰ" ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਔਰਤ ਜੋਜੋ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਭੂਮਿਕਾ 'ਤੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦਿਆਂ, ਪਲੈਨੇਟ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਰਾਕੇਸ਼ ਬੁੱਧੂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ "ਭੂਮਿਕਾ ਛੋਟੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
" ਉਸੇ ਸਾਲ, ਭੱਟ ਨੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬੱਚਨ ਨਾਲ ਕਾਮੇਡੀ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ 'ਸ਼ਰਾਰਤ' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।
ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀਆਂ ਰਿਲੀਜ਼ਾਂ ਇਡੀਅਟਸ ਬਾਕਸ , ਅੰਮਾ ਕੀ ਬੋਲੀ ਪ੍ਰਮਿਲਾ ਅਤੇ ਅਨੁਰਾਧਾ ਰਿਤੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਨ।
ਤਿਗਮਾਂਸ਼ੂ ਧੂਲੀਆ, ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਦੁਆਰਾ 2011 ਦੀ ਐਕਸ਼ਨ-ਥ੍ਰਿਲਰ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ।
ਭੱਟ ਨੂੰ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਮੀਖਿਆ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ "ਅਬ ਤੱਕ ਛੱਪਨ" ਅਤੇ "ਜਿਗਿਆਸਾ" ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।
ਉਹ ਲੰਡਨ ਦੇ ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਕਾਲਜ ਦੀ ਅਲੂਮਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫਰ ਸ਼ਿਆਮਕ ਡਾਵਰ ਤੋਂ ਜਾਜ਼ ਸਬਕ ਲਏ ਹਨ।
ਉਹ 1999 ਵਿੱਚ ਲਿਰਿਲ ਵਿਗਿਆਪਨ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਿਦ ਕਪੂਰ ਦੇ ਨਾਲ ਆਰੀਅਨਜ਼ ਬੈਂਡ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਵੀਡੀਓ ਐਲਬਮ, "ਆਂਖੋਂ ਮੇਂ ਤੇਰਾ ਹੀ ਚੇਹਰਾ" ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।
ਭੱਟ ਨੇ ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਮੌਰਿਆ ਸਮਰਾਟ ਅਸ਼ੋਕ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਨਾਲ ਅਰੰਭ ਕੀਤੀ।
ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ੀ.ਸਿਨ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਦੁਆਰਾ "ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਡੈਬਿਊ" ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨ ਵੀਕਲੀ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਦੁਆਰਾ "ਮੌਸਟ ਪ੍ਰੋਮਸਿੰਗ ਫੀਮੇਲ ਨਿਊਕਮਰ" ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
2011 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕਾਮਿਕ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ, 'ਸ਼ਕਲ ਪੇ ਮੱਤ ਜਾ' ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
2014 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਚਿਤੌੜਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਮਦਨ ਪਾਲੀਵਾਲ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਰਾਮ ਨੌਮੀ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਵਿਦਿਆ ਮਾਲਵਦੇ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
4 ਮਾਰਚ, 2017 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਡਿਪਲੋਮੈਟ, ਆਨੰਦ ਤਿਵਾਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ।
ਪੰਜਾਬ ਸੰਕਟ ਦੇ ਉਤਪਨ ਅਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਣ ਪਿੱਛੇ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਰਨ ਪਏ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ਸੰਕਟ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਰਨ 1966 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਵੰਡ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ ਚੰਡੀਗੜ ਦਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦਾ ਮਸਲਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
ਪੱਤਰਕਾਰ ਹਰਿੰਦਰ ਬਵੇਜਾ ਦੇ ਕਥਨ ਅਨਾਰ, "ਉਹ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਖੋਜ ਸੀ ਤੇ ਸੰਜੇ ਗਾਂਧੀ ਵਲੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 'ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲਿਊ ਸਟਾਰ' ਕੀਤਾ ਜਿਸਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਢਾਹ ਲਾਈ।
ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਕਤਲ ਮਗਰੋੰ ਹੋਏ 'ਸਿੱਖ ਕਤਲੇਆਮ ਦੀ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ।
1980 ਤੋੰ ਪਹਿਲਾਂ ਅਰਥਾਤ ਪੰਜਾਬ ਸੰਕਟ ਦੇ ਉਭਾਰ ਤੋੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ, ਨਵ-ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ ਜਾਂ ਪ੍ਰਗੀਤਕ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ ਪਰ ਜਦੋੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਸਮੱਸਿਆ ਅਤੇ ਸੰਕਟ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਡੂੰਘੇ ਹੋਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਵੀ ਇਸ ਤੋੰ ਅਭਿੱਜ ਨਾ ਰਹਿ ਸਕੇ]।
ਡਾ.ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ ਅਨੁਸਾਰ, "[ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੇ ਸਮੁੱਚੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਡੂੰਘੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ।
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਸੰਕਟ ਤੋੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ-
ਇਸ ਤੋੰ ਅੱਗੇ ਪੰਜਾਬ ਸੰਕਟ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਜਮੇਰ ਔਲਖ ਨੇ ਅੰਨੇ ਨਿਸ਼ਾਨਚੀ, ਗਾਨੀ ਚਰਨਦਾਸ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੰਜ ਖੂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਭਾਈਆਂ ਹਾਕਮ ਸਿਉੰ ਅਤੇ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਕੁਰਸੀ, ਇੱਕ ਮੋਰਚਾ, ਬਾਬਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਕੁਲਾਜ ਤੇਰਾ ਨਾਂ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਨੇ ਰੂਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪਾਲੀ ਭੁਪਿੰਦਰ ਨੇ ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਖਿਆਲ ਹੈ ਵਰਗੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।
ਕਵਿਤਾ, ਨਾਟਕ, ਕਹਾਣੀ, ਨਾਵਲ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੰਕਟ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਸੰਕਟ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਤੋੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਸੰਕਟ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਜਾਣ ਲੈਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕਤਾ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪੈਮਾਨਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਸੰਕਟ ਦਾ ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਉੱਪਰ ਪਿਆ ਉਸਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਰਾਹੀ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਰਸਮੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ 'ਉਸਤਾਦ ਭੁਰਜੀ ਖਾਨ' ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।
ਉਹ ਉਸਤਾਦ ਅਲਾਦੀਆ ਖਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਬੇਟੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕੋਲਾਪੁਰ ਦੇ ਜੈਪੁਰ-ਅਤਰੌਲੀ ਘਰਾਨਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਵੀ ਸਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸ਼ੋਭਾ ਦੀ ਮਾਤਾ ਵੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ੋਭਾ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕੁੜੀ ਸੀ।
ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਉਸਤਾਦ ਭੁਰਜੀ ਖਾਨ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਘੰਟੇ ਬਿਤਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।
ਜੈਪੁਰ-ਅਤਰੌਲੀ ਘਰਾਨਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਅਜੇ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਹੋਣੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸਤਾਦ ਅਲਾਦੀਆ ਖਾਨ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਉਸਤਾਦ ਨਥਨ ਖਾਨ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਸਤਾਦ ਗਮਨ ਖਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਆਈ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਥੁਮਰੀ-ਡੈਡਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਰਧ-ਕਲਾਸੀਕਲ ਰੂਪ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਆਈ ਸੀ।
ਇੱਕ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਮਲ ਅਮਰੋਹੀ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਪਕੀਜ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਫਾਗੁਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਨੂੰ, 'ਬੇਦਰਦੀ ਬਨ ਗਏ ਕੋਈ ਜਾਓ ਮਨਾਓ ਮੋਰੇ ਸਈਆਂ' ਗਾਇਆ।
ਉਸ ਨੇ ਹਿੱਟ ਫ਼ਿਲਮ "ਮੈਂ ਤੁਲਸੀ ਤੇਰੇ ਆਂਗਨ ਕੀ" ਦੇ ਗਾਣੇ "ਸਈਆਂ ਰੁਠ ਗਏ" ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਮਰਾਠੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ "ਸਾਮਨਾ" ਅਤੇ "ਲਾਲ ਮਤੀ" ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗਾਇਆ।
1979 ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰਾਮੋਫੋਨ ਕੰਪਨੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ ਐਟ ਹਰ ਬੈਸਟ . ਸ਼ੋਭਾ ਗੁਰਤੂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੀ ਕਲਾਸਿਕ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਮੰਨਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਸਮਾਰੋਹ ਲਈ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰਨੇਗੀ ਹਾਲ, ਨਿਊ-ਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸੰਗੀਤਕ ਮਹਾਨ ਨਾਲ ਅਤੇ, ਪੀ. ਬਿਰਜੂ ਮਹਾਰਾਜ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ।
ਉਹ ਅਕਸਰ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਸ ਦੇ ਬੇਟੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਗੁਰਤੂ ਦੀਆਂ ਸਹਿਕਾਰੀ ਜੈਜ਼ ਐਲਬਮਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
2000 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਨ ਗਨ ਮਨ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਗਣਤੰਤਰ ਦੇ 50ਵੇਂ ਵਰ੍ਹੇ ਦੇ ਅਵਸਰ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗਾਨ, ਜਨ ਗਨ ਮਨ ਗਾਇਆ।
ਸ਼ੋਭਾ ਗੁਰਤੂ ਨੇ ਅਰਧ ਕਲਾਸੀਕਲ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਥੁਮਰੀ, ਦਾਦਰਾ, ਕਾਜਰੀ, ਹੋਰੀ ਆਦਿ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅੰਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਥੁਮਰੀ ਵਰਗੇ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਜਾਦੂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਗਟਾਅ-ਕਰਤਾ ਬਣ ਗਈ।
ਸਮਾਂ ਉਹ ਖ਼ਾਸਕਰ ਗਾਇਕਾ ਬੇਗਮ ਅਖ਼ਤਰ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ ਬਾਡੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ।
ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੰਗੀਤ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਮੇਨਕਾਬਾਈ ਸ਼ਿਰੋਡਕਰ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ।
ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੇ ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਅਤਰੌਲੀ ਘਰਾਨੇ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਅੱਲਾਦੀਆ ਖਾਨ ਕਿੱਤਾਕਾਰੀ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕੀ ਸਿੱਖੀ।
1987 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਸ਼ਾਹੂ ਮਹਾਰਾਜ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਗੌਰਵ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਠੁਮਰੀ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਸ਼ੋਭਾ ਗੁਰਤੂ ਦੀ 27 ਸਤੰਬਰ 2004 ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ।
ਇਸਦੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਉੱਪਰ ਪੂਰੀ ਪਕੜ ਹੈ.ਇਹ ਹਲਕਾ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਇਸਦੀ ਪਛਾਣ ਠੁਮਰੀ ਕੁਈਨ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਨੇ ਏ.ਆਰ.ਰਹਿਮਾਨ ਦੀ ਤਹਿਜ਼ੀਬ ਵਿੱਚ 3 ਗੀਤ ਗਾਏ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਜਾਤਾ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਧੂਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਯੁਵਾ ਤੋਂ "ਕਭੀ ਨੀਮ ਨੀਮ" ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਔਰਤ ਸਨਸਨੀ ਵਜੋਂ ਵੱਕਾਰੀ ਸੋਨੀ ਸਟਾਰਡਸਟ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।
ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਜੋਧਾ ਅਕਬਰ ਦਾ ਇੱਕ ਗੀਤ 'ਇਨ ਲਮੋਂ ਕੇ ਦਾਮਨ ਮੇਂ' ਵੀ ਗਾਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਏ.ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਆਲ ਟਾਈਮ ਫ਼ਿਲਮ ਵਰਸੇਟਾਈਲ ਪਲੇਬੈਕ ਸਿੰਗਰ ਲਈ ਲਾਇਨਜ਼ ਗੋਲਡ ਅਵਾਰਡ ਦਾ 20ਵਾਂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਸਮਾਰੋਹ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਭਾਈਦਾਸ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਮਧੂਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁਜਾਤਾ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਮਰੇਂਦਰਨਾਥ ਅਤੇ ਪਾਰਬਤੀ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ।
ਅਮੀਆ ਰੰਜਨ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ, ਬਿਸ਼ਨੂਪੁਰ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਅਤੇ ਠੁਮਰੀ ਅਤੇ ਖ਼ਯਾਲ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਫਾਰ ਕਲਚਰਲ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੂਰੀਨਾਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਮਧੂਸ਼੍ਰੀ ਪਲੇਅਬੈਕ ਸਿੰਗਿੰਗ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੇਕ ਲੱਭਣ ਲਈ ਮੁੰਬਈ ਆਈ ਸੀ।
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੰਗੀਤ ਸੀਡੀਜ਼ 'ਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ।
ਜਾਵੇਦ ਅਖ਼ਤਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਰਾਜੇਸ਼ ਰੋਸ਼ਨ ਦੀ ਮੋਕਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਯੁਵਾ, ਆਇਥਾ ਏਜ਼ੁਥੂ, 'ਕਲ ਹੋ ਨਾ ਹੋ', 'ਹਮ ਹੈ ਇਸਪਲ ਯਹਾਂ' ਅਤੇ 'ਕੁਛ ਨਾ ਕਹੋ', 'ਤੂ ਬਿਨ ਬਤਾਏ', 'ਲਮੋਂ ਕੇ ਦਾਮਨ ਮੇਂ' ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਏ।
ਮਧੂਸ਼੍ਰੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ. ਜਿਸਨੇ ਹਿੰਦੀ, ਕੰਨੜ, ਤਮਿਲ, ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ. ਇਹ ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਧਸ਼੍ਰੀ ਸੰਗੀਤਿਕ ਝੁਕਾਅ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸਟਾਈਲ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ. ਇਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ ਬਣੇ, ਮਧੁਸ਼੍ਰੀ ਰਬਿੰਦਰ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਸਟਰਜ ਡਿਗਰੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਬਣਨਾ ਸੀ.
ਉਹ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਮੋਇਤਰਾ, ਕੁਮਾਰ ਸਾਨੂ, ਜੀਤ ਗਾਂਗੂਲੀ ਅਤੇ ਪਲਕ ਮੁੱਛਲ ਨਾਲ ਜ਼ੀ ਬਾਂਗਲਾ ਸਾਰੇਗਾਮਾਪਾ 'ਚ ਜੱਜ ਸੀ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੱਪਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀ ਅਤੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਪਿਆਰ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਇਸ਼ਕ ਕਰਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਹਨਾਂ ਟੱਪਿਆ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਯਾਰੀ ਲਾਉਣੀ ਤਾਂ ਆਸਾਨ ਹੈ ਪਰ ਨਿਭਾਉਣੀ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ।
ਇਹਨਾਂ ਟੱਪਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਜਾਂ ਮੁੰਡਾ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਚੰਗੇ ਮਾੜੇ ਹਾਲਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।