polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਆਪਣਾ ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ' ਕੀ ਸਾਡਾ ਯੂਰਪ ਖੰਡਰ ਅਤੇ ਅਸਫਲਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਾਂ ਕੀ ਅਸੀਂ ਇਸ ਖ਼ਤਰੇ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਜਲਦੀ ਦਾਖਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਭਿਅਤਾ ਅਕਲਪਿਤ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਵੇਗਾ।
ਇਸ ਸਵਾਲ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲੂ ਇਹ ਹਨ ਕਿ ਦੂਜੀ ਹੇਗ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸਾਂ, ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ, ਕਸਬਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਉੱਤੇ ਬੰਬਾਰੀ, ਸੁਰੰਗਾਂ ਵਿਛਾਉਣ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਏਜੰਡੇ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ, ਭਾਵੇਂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਸਮਰਥਕ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਯੁੱਧ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜਰਮਨ ਚੈਂਪੀਅਨ ਅੰਨਾ ਬਰਨਹਾਰਡਾਈਨ ਏਕਸਟਾਈਨ ਨਾਲ ਵੀ ਰਸਤੇ ਪਾਰ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੂਜੀ ਹੇਗ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੇ ਏਜੰਡੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ।
ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਹ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪੀਸ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕੈਰੋਲੀਨ ਪਲੇਨ ਨੂੰ ਮਿਲੀ, ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜੰਗ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਕੁਨ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਨਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜੀਵਨੀ ਲਿਖੀ।
ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।
ਉਸ ਨੇ ਇੰਟਰ-ਪਾਰਲੀਮੈਂਟਰੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਦੇਖੀ ਅਤੇ 1891 ਦੇ ਨੀਯੂ ਫਰੀ ਪ੍ਰੈਸ ਸੰਪਾਦਕੀ ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੀਅਨ ਗੇਸੇਲਸ਼ੈਫਟ ਡੇਰ ਫ੍ਰੀਡੇਨਸਫ੍ਰੇਂਡੇ ਸ਼ਾਂਤੀਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।
ਸੁਟਨਰ ਚੇਅਰਵੂਮੈਨ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਜਰਮਨ ਪੀਸ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ।
1897 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੇ ਸਮਰਾਟ ਫ੍ਰਾਂਜ਼ ਜੋਸੇਫ ਪਹਿਲੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਦਾਲਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦਸਤਖਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੂਚੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਜਸਟਿਸ ਦੀ ਅਤੇ ਥੀਓਡੋਰ ਹਰਜ਼ਲ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ 1899 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਹੇਗ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਜ਼ੀਓਨਿਸਟ ਅਖਬਾਰ, ਡਾਈ ਵੇਲਟ ਦੀ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਲਫ੍ਰੇਡ ਨੋਬਲ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸੰਪਰਕ ਸੰਖੇਪ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ 1896 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਪੱਤਰ ਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੌਨ ਸਟਨੇਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਸੀਅਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਨਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਇਨਾਮ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ।
ਬਰਥਾ ਵੌਨ ਸੂਟਨਰ ਨੂੰ 10 ਦਸੰਬਰ 1905 ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਦਵਾਨ ਟੋਬੀਅਸ ਅਸੇਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸ਼ਾਂਤੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਪੰਜਵੇਂ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ, ਸੁੱਟਨਰ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਹਿੰਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ।
ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਖਰੀ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਅਗਲੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਆਯੋਜਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਸਤੰਬਰ 1914 ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਸੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਾਨਫਰੰਸ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 21 ਜੂਨ 1914 ਨੂੰ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਕੌਮ ਦੇ ਗੱਦੀ ਦੇ ਵਾਰਸ, ਫ੍ਰਾਂਜ਼ ਫਰਡੀਨੈਂਡ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸੁੱਟਨਰ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀਵਾਦ ਇਮੈਨੁਅਲ ਕਾਂਟ, ਹੈਨਰੀ ਥਾਮਸ ਬਕਲ, ਹਰਬਰਟ ਸਪੈਂਸਰ, ਚਾਰਲਸ ਡਾਰਵਿਨ ਅਤੇ ਲੀਓ ਟਾਲਸਟਾਏ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਜੰਗ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਲਾਮਤਵਾਦ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੁਦਰਤੀ ਸਥਿਤੀ ਵਜੋਂ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।
ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਡਾਰਵਿਨਵਾਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ।
1902 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੁਟਨਰ ਨੂੰ ਹਰਮਨਸਡੋਰਫ ਕੈਸਲ ਵੇਚਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਵਿਆਨਾ ਚਲੀ ਗਈ।
1904 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਬਰਲਿਨ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੱਤ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਬੋਸਟਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸ਼ਾਂਤੀਵਾਦੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਥੀਓਡੋਰ ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ।
ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੁਟਨਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਰਨੈਸਟ ਰੇਨਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦਿਆਂ ਅਤੇ 1880 ਵਿੱਚ ਹੌਜਸਨ ਪ੍ਰੈਟ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਰਬਿਟਰੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਪੀਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ।
ਟਾਪੂ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਬਾਰਸ਼ ਨੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।
ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਜਾਵਾ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨੇ ਇਸਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਅਲੱਗ ਬਣਾਇਆ।
ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੜਕਾਂ, ਸਥਾਈ ਬਲਾਂ ਅਤੇ ਟੋਲ ਗੇਟਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਜਾਵਾ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 17 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਸਥਾਨਕ ਤਾਕਤਾਂ ਰੂਟਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਓਟਮ ਸੀਜ਼ਨ ਅਤੇ ਸੜਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਨਿਰੰਤਰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸੀ।
ਪੱਛਮੀ ਜਾਵਾ ਦੇ ਤਰੁਮਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਾ ਰਾਜ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਚੌਥੀ ਅਤੇ 7 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਲਿੰਗਾ ਰਾਜ ਨੇ 640 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦੂਤਘਰਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਸੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਾਵਾ ਦੀ, ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਰਿਆਸਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 8 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਵਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਤਕਰੀਬਨ 10 ਵੀਂ ਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਮੱਧ-ਪੂਰਬੀ ਜਾਵਾ ਤੋਂ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ।
ਪੂਰਬੀ ਜਾਵਾ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਾਵਲ ਦੀ ਖੇਤੀ' ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸਨ,ਪਰੰਤੂ ਇਸਨੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਖੁਦਾਈ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਪਾਰ ਵੀ ਕੀਤਾ।
ਯੂਰਪੀਅਨ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜਾਵਾ ਦਾ ਸੰਪਰਕ 1522 ਵਿੱਚ ਸੁਬਾਰਾ ਰਾਜ ਅਤੇ ਮਲਕਾ ਦੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਵਿਚਾਲੇ ਸੰਧੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਯਵ ਟਾਪੂ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੂਰਬੀ ਜਾਵਾ ਵਿੱਚ ਮਜਾਪਹਿਤ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਟੇਂਗਰ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਹੁਣ ਵੀ ਹਿੰਦੂ ਹਨ।
ਲਗਭਗ 139,000 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਟਾਪੂ ਇੰਗਲੈਂਡ, ਯੂ. ਐਸ. ਸਟੇਟ ਆਫ ਨਾਰਥ ਕੈਰੋਲੀਨਾ, ਜਾਂ ਓਮਸਕ ਓਬਾਲਤ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾਯੋਗ ਟਾਪੂ ਹੈ।
ਇਹ ਟਾਪੂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਿੰਦੂ-ਬੋਧੀ ਸਾਮਰਾਜ, ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਲਤਨਤ ਅਤੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਡੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਸੀ।
ਜਾਵਾ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਤੇ, ਰਾਜਨੀਤਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਜਾਵਾ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰੇਨਫੋਰਸਟ, ਪੂਰਬੀ ਤੱਟਵਰਤੀ ਮਾਨਵ-ਜੰਗ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਤੱਟ, ਦੱਖਣੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਖੁੱਡੇ ਤੱਟ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ, ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪਹਾੜੀ ਜੁਆਲਾਮੁਖੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ ਤੇ ਉੱਚੇ-ਨੀਵੇਂ ਖੰਭੇ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚੇ-ਨੀਵੇਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿੱਲੇ ਅਤੇ ਨਮੀ ਵਾਲੇ ਸੰਘਣੀ ਰੇਨਫੋਰਨਸਟ ਤੋਂ, ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕੀ ਸੁਆਨਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਾਲ, ਇਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਬਾਰਿਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜਾਵਾ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਬਦਲਦੇ ਹਨ।
ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜਵਾਨ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਨ ਨੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਜੈਵਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ,ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਫੈਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ,ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਵਾਨ ਗੈਂਡੇ, ਯਾਵਾਨ ਬੈਂਟੇਂਗ, ਯਾਵਾਨ ਵੜਟੀ ਸੂਰ, ਯਾਵਾਨ ਹਾੱਕ-ਈਗਲ, ਜਾਵਨ ਪੀਓਫੋਲ, ਜਵਾਨ ਚਾਂਦੀ ਗੋਭੀ, ਯਾਵਨ ਲਾਟੂੰਗ, ਜਾਵਾ ਮਾਊਸ-ਡੀਅਰ, ਜਵਾਨ ਰੁਸਾ ਅਤੇ ਜਵਾਨ ਤਾਈਪਾਰ।
ਜਾਵਾ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸੁੰਦਰ ਸਟ੍ਰੇਟ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਬਾਲੀ ਸਟਰੇਟ ਅਤੇ ਮਦੁਰਾ ਸਟ੍ਰੇਟ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਠਾਰਾਂ-ਅੱਠ ਪਹਾੜ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਪੂਰਬੀ-ਪੱਛਮੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਮੇਂ ਸਰਗਰਮ ਜੁਆਲਾਮੁਖੀ ਸਨ।
ਇਹ ਨਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਵਾ ਦੇ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵਾ ਜੁਆਲਾਮੁਖੀ ਤਕ ਉੱਠਦੀ ਹੈ,ਫਿਰ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਵਾ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਧਾਣੀ ਇੱਕ ਯੰਤਰ ਹੈ ਜੋ ਦਹੀਂ ਨੂੰ ਮੱਖਣ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਇੱਕ ਲੱਕੜ ਦਾ ਲਗਪਗ ਢਾਈ ਤਿੰਨ ਫੁੱਟ ਦਾ ਗੋਲ ਡੰਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸਿਰੇ ਤੇ ਪੌਣੀ ਕੁ ਗਿੱਠ ਦੇ ਦੋ ਟੁੱਕੜੇ, ਚਰਖੜੀ ਵਰਗੇ ਫਿੱਟ ਕੀਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਡੋਰੀ ਭਾਵ ਨੇਤਰੇ ਦਾ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਵਲ਼ ਦੇ ਕੇ ਮਧਾਣੀ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਮੰਤਵ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਦੁੱਧ ਉਲਟ ਕੇ ਦੁੱਧ ਰਿੜਕਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਇੱਕ ਲੱਕੜ ਦਾ ਯੂ ਸ਼ਕਲ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਦਾ ਹੋਲਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਸਿਰਿਆਂ ਤੇ ਇੱਕ ਪੱਕੀ ਡੋਰੀ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,ਜਿਸ ਨੂੰ ਚਾਟੀ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਵਿੱਚੋਂ ਮਧਾਣੀ ਦਾ ਡੰਡਾ ਲੰਘਾ ਕੇ ਚਾਟੀ ਘੜਵੰਜੀ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਘੜਵੰਜੀ ਤੇ ਲੱਗੇ ਡੰਡੇ ਨਾਲ ਕੱਸ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂਕਿ ਚਾਟੀ ਵਿੱਚ ਮਧਾਣੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮ ਸਕੇ।
ਮਧਾਣੀ ਘੁਮਾਉਣ ਲਈ ਨੇਤਰਾ ਭਾਵ ਇੱਕ ਡੋਰੀ ਮਧਾਣੀ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਸਿਰੇ ਕੋਲ ਵਲ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,ਜਿਸ ਦੋਹਾਂ ਸਿਰਿਆਂ ਤੇ ਫੜਨ ਲਈ ਦੋ ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਗੁੱਲੀਆਂ ਜਿਹੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ,ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਂਗਲਾਂ ਫਸਾ ਕੇ ਮਧਾਣੀ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਖੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਈ ਮਧਾਣੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਲੱਕੜ ਦੇ ਡੰਡੇ ਦੀ ਥਾਂ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸਰੀਏ ਨੂੰ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਪਣੇ ਚਾਚਾ ਨਾਸਿਰ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਫਿਲਮ ਯਾਦਾਂ ਕੀ ਬਰਾਤ ਵਿੱਚ ਆਮੀਰ ਖ਼ਾਨ ਇੱਕ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਬਾਦ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਫਿਲਮ ਹੋਲੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਜਿਨ ਮੰਸੂਰ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਫਿਲਮ ਕਯਾਮਤ ਸੇ ਕਯਾਮਤ ਤੱਕ ਲਈ ਆਪਨੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਮਰਸ਼ੀਅਲ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਐਕਟਿੰਗ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਬੈਸਟ ਮੇਲ ਡੇਬੂ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।
ਪਿਛਲੇ ਅੱਠ ਨਾਮਾਂਕਨ ਦੇ ਬਾਅਦ 1980 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ , ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਬੈਸਟ ਐਕਟਰ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ ਜੋ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਕਾਮਰਸੀਅਲ ਸਫਲਤਾ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਬੈਸਟ ਐਕਟਰ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਲਗਾਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਭਿਨੈ ਲਈ 2001 ਵਿੱਚ ਕਈ ਹੋਰ ਇਨਾਮ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਲਈ ਨਾਮਾਂਕਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ . ਅਭਿਨੈ ਤੋਂ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦਾ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਕੇਤਨ ਮੇਹਿਤਾ ਦੀ ਫਿਲਮ ਦ ਰਾਇਜਿੰਗ ਨਾਲ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ।
੨੦੦੭ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਤਾਰੇ ਜ਼ਮੀਨ ਪਰ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਬੈਸਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਕਈ ਕਾਮਰਸ਼ੀਅਲ ਸਫਲ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਅੰਗ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਛਾ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਐਕਟਰ ਬਣ ਗਏ ਹੈ।
ਆਮਿਰ ਖ਼ਾਨ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਐਕਟਰ), ਨਿਰਮਾਤਾ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ, ਕਦੇ ਕਦੇ ਗਾਇਕ, ਅਤੇ ਆਮੀਰ ਖ਼ਾਨ ਪ੍ਰੋਡਕਸਨਸ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ-ਮਾਲਿਕ ਹੈ।
ਮਿਸਟਰ ਹੇਨਨ, ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਜੋ ਕਿ ਰਾਜ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸੀ, ਨੇ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।
ਮਹਿਲ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਫਰਨੀਚਰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਇਟਲੀ ਤੋਂ ਮੰਗਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਨੂਰ ਮਹਿਲ ਬਹਾਵਲਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਲ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਵੇਲ਼ੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੈ।
ਇਹ 1872 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਚੈਟੋ ਵਾਂਗ ਨਿਓਕਲਾਸੀਕਲ ਲੀਹਾਂ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦਾ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।
ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਨੂਰ ਮਹਿਲ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਦੇ ਲੁਕਵੇਂ ਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਇਹ ਅੱਜ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦਰਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਗੈਸਟ ਹਾਊਸ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1956 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਰਿਆਸਤ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਮਾਰਤ ਔਕਾਫ਼ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਈ ਸੀ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 2001 ਵਿੱਚ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ "ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਮਾਰਕ" ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਹੁਣ ਆਮ ਸੈਲਾਨੀਆਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੈ।
ਸੂਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਵਾਬ ਸਰ ਸਾਦਿਕ ਅੱਬਾਸੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਮਹਿਲ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ।
ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਜ ਦਾ ਮੁੱਖੀ ਅਤੇ ਸੈਨਾ ਦਾ ਸੁਪਰੀਮ ਕਮਾਂਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਅਨੁਛੇਦ 54 ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਚੋਣ ਲਈ ਦੋਵਾਂ ਸਦਨਾਂ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੋਟ ਦੇ ਕੇ ਚੁਣਦੇ ਹਨ।
ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਅਨੁਛੇਦ 111 ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਬਿੱਲ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਵਾਪਸ ਸਦਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਦੁਬਾਰਾ ਉਹੀ ਬਿੱਲ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਕੋਲ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਪਾਸ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਤੇ ਦੋ ਸਦਨ - ਲੋਕ ਸਭਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਕੋਲ ਸੰਸਦ ਦੇ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਦਨ ਨੂੰ ਬੁਲਾਣ ਜਾਂ ਸਥਗਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।
ਪਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਜਾਂ ਮੰਤਰੀ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੇ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜਨਤਾ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਤਿਨਿੱਧੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 543 ਹੈ।
ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਬਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ 6 ਸਾਲ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਮੈਂਬਰ ਹਰ 2 ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਨ ਲਈ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ 25 ਸਾਲ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਾਗਰਿਕ ਹੋਣਾ ਚਾਹਿਦਾ ਹੈ।
ਉਸਦੇ ਕਿਸੇ ਅਪਰਾਧਿਕ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਅਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਉਹ ਦਿਮਾਗੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਗਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹਿਦਾ ਹੈ।
ਰਾਜ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਨ ਲਈ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ 30 ਸਾਲ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਾਗਰਿਕ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 12 ਮੈਂਬਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਅਨੁਛੇਦ 79 ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਦਨ, ਲੋਕ ਸਭਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ, ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਸਦੀ ਉਮਰ 18 ਸਾਲ ਹੈ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਮਲਾ ਜਨ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਤੇ ਪੈਨਸ਼ਨ ਮੰਤਰਾਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਸੁਧਾਰ ਤੇ ਲੋਕ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਸ ਬਿੱਲ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਇਸ ਤਰਾਂ ਹਨ, *ਹਰੇਕ ਨਾਗਰਿਕ ਨੂੰ ਸਮਾਂਬੱਧ ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਹਰੇਕ ਜਨਤਕ ਅਥਾਰਟੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਅਤੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੇਗਾ।
ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ 30 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਿਯੁਕਤ ਅਥਾਰਟੀ ਕੋਲ ਅਪੀਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੀ ਅਪੀਲ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ 30 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਰਾਜ ਲੋਕ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਲੋਕ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਹੋਣਗੇ।
ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਨਿਯੁਕਤ ਅਥਾਰਟੀ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਰਾਜ ਲੋਕ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅਪੀਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਅਥਾਰਟੀ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਕੇਂਦਰੀ ਲੋਕ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅਪੀਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਨਿਯੁਕਤ ਅਥਾਰਟੀ ਰਾਜ ਲੋਕ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਲੋਕ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਫੈਸਲੇ ਜਾਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਮੇਂਵਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਅਥਾਰਟੀ ਜਾਂ ਬਿਨੈ ਕਰਤਾ ਜਿਨਾਂ੍ਹ ਨੂੰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਫੈਸਲੇ ਜਾਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਿਵਾਰਨ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਮੁਸ਼ਤ ਜ਼ੁਰਮਾਨਾ ਲਾਗੂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜ਼ੁਰਮਾਨੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਅਪੀਲ ਕਰਤਾ ਨੰੂ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਰਕਮ ਲਗਾਏ ਗਏ ਜ਼ੁਰਮਾਨੇ ਤੋਂ ਵਧ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਬਿੱਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਜਵੀਜ਼ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਜਨ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਿਵਾਰਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਤੇ ਰਾਜ ਜਨ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਿਵਾਰਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਨਾ ਖੁਸ਼ ਕੋਈ ਵੀ ਆਦਮੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਰੋਕੂ ਕਾਨੂੰਨ 1988 ਹੇਠ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਦੁੱਖੀ ਵਿਅਕਤੀ ਲੋਕਪਾਲ ਜਾਂ ਲੋਕਯੁਕਤ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪਰ ਜਨਮ ਮੌਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸ਼ਾਖਾ 'ਚੋਂ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਬਣਵਾਉਣਾ ਦਾ ਕੰਮ ਅਜੇ ਵੀ ਜੰਗ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਵਿਭਾਗ ਅੰਦਰ ਵੀ ਲਰਨਿੰਗ ਲਾਇਸੰਸ ਬਣਾਉਣ ਵਰਗੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਾਉਣੇ ਅਜੇ ਵੀ ਆਮ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਕੋਈ ਸੌਖਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਇੱਥੇ ਤਾਇਨਾਤ ਅਮਲੇ ਵੱਲੋਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਚੱਕਰਵਿਊ 'ਚ ਉਲਝਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਏਜੰਟਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤਹਿਸੀਲ ਕੰਪਲੈਕਸਾਂ ਅੰਦਰ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੇ ਗਏ ਉਪਰਾਲੇ ਵੀ ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਵੀ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਲੈਣ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਰਜਿਸਟਰੀਆਂ, ਇੰਤਕਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੰਮ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੇਵਸੀ ਅਤੇ ਲੁੱਟ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਪੁਲਿਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕੰਮ ਕਾਜ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ 67 ਵਿਚੋਂ 18 ਸੇਵਾਵਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਖੋਲ੍ਹੇ ਸਾਂਝ ਕੇਂਦਰਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ।
ਪਰ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਅੰਦਰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਥਾਣਿਆਂ 'ਚ ਇਸ ਐਕਟ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਦੇਣ ਲਈ ਫਲੈਕਸ ਬੋਰਡ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਲਗਾਏ ਜਾ ਸਕੇ।
ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿਚ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਾਸਕਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਜਨਤਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਿਧਾਂਤਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰਾਜਵਿਵਸਥਾ ਕਿਸ ਖੇਤਰ ਜਾਂ ਕਿਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਫੈਸਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸਨਰ ਤੇ ਹੰੁਦੀ ਹੈ।
ਸਰਕਾਰੀ ਜ਼ਿਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਾਂ ਦੀ ਇਹ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਵੱਧਣਫੁੱਲਣ ਦਾ ਬਰਾਬਰ ਅਵਸਰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਫਰਜਾਂ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣ।
ਸਾਡਾ ਦੇਸ਼ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਸ ਆ ਰਹੇ ਬਦਲਾਉ ਵਿਚ ਹਰ ਨਾਗਰਿਕ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੀ ਜਰੂਰੀ ਹੈ।
ਬਦਲਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇਸ ਲੋੜ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਸਬੰਧੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸੂਚਨਾ ਚਾਰਟਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦਾ ਸਰਕਾਰ ਵਲੌਂ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਕਿਤਾਬਚੇ ਰਾਹੀਂ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸਨਰ ਦਫਤਰ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਸਬੰਧੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਭਾਗਾਂ ਸਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪ੍ਰਸਾਸਨ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਕੇ ਜਿਲ੍ਹੇ, ਰਾਜ ਅਤੇ ਦੇਸ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵਿਚ ਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕੇ।
ਇਹ ਨਾਗਰਿਕ ਸੂਚਨਾ ਚਾਰਟਰ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਆਮ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਰਾਜ ਦਾ ਹਰ ਨਾਗਰਿਕ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਜਾਂ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਜਾਂ ਨਿੱਜੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸਬੰਧੀ ਸੂਚਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸੂਚਨਾ ਐਕਟ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਿਕਮਿਆਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਪਾਰਦਰਸਤਾ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜਿਸ ਪਾਸੋਂ ਮਹਿਕਮੇ ਸਬੰਧੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸੂਚਨਾ 30 ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਆਮ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਸੂਚਨਾ ਦਾ ਸਬੰਧ ਜੀਵਨ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਆਜਾਦੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ ਤਾਂ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰੂੰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ 48 ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਦੇਣੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪ੍ਰਤੀਬੇਨਤੀ ਵਾਪਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸਬੰਧਤ ਸੂਚਨਾ ਅਫਸਰ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਅਰਜੀ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਣਾ ਪਵੇਗਾ।
67 ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਐਕਟ ਵਿਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਂਬੱਧ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ 67 ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ 20 ਪੁਲਿਸ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਬਾਕੀ 47 ਮਾਲ ਵਿਭਾਗ, ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ, ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ, ਖੁਰਾਕ ਤੇ ਸਿਵਲ ਸਪਲਾਈ, ਹਾਊਸਿੰਗ ਤੇ ਅਰਬਨ ਡਿਵੈਪਲਮੈਂਟ, ਇੰਪਰੂਵਮੈਂਟ ਟਰੱਸਟ, ਦਿਹਾਤੀ ਵਾਟਰ ਸਪਲਾਈ ਤੇ ਸੈਨੀਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ।
ਐਕਟ ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਜਮ੍ਹਾਂਬੰਦੀ, ਗਿਰਦਾਵਰੀ, ਇੰਤਕਾਲ ਜਿਹੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਦੀਕਸ਼ੁਦਾ ਕਾਪੀਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਇਕ ਕੰਮਕਾਜ਼ੀ ਦਿਨ 'ਚ ਦੇਣੀਆਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਪਟਵਾਰੀ ਜਾਂ ਫਰਦ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਏ. ਐੱਸ. ਐੱਮ. ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਰਜਿਸਟਰੇਸ਼ਨ 7 ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਡੀ. ਟੀ. ਓ ਜਾਂ ਐਸ. ਡੀ. ਐੱਮ. ਇਸ ਸੇਵਾ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੋਵੇਗਾ।
ਇਸ ਚਾਰਟਰ ਵਿਚ ਡੀ.ਸੀ.ਦਫਤਰ ਵਲੋਂ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ, ਡੀ.ਸੀ.ਦਫਤਰ ਅਧੀਨ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਰਧਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਲੋਂ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਣਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਮੇਂਸਮੇਂ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਸੁਰੂ ਜਾਂ ਬੰਦ ਕਰਨ ਜਾਂ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਨਿਯਮਾਂ ਬਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਹੋ ਰਹੇ ਸਰਬਪੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਬਾਰੇ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਵਿਚ ਰਾਬਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ, ਜਿਲੇ ਵਿਚ ਹੋ ਰਹੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਕੰਮਕਾਰ ਵਿਚ ਸੁਧਾਰ ਸਬੰਧੀ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਲਾਹ ਮਸਵਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਕਰਨਾ ਵੀ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ ਹੈ।
ਜਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ ਅਤੇ ਸਬ ਡਵੀਜਨ ਪੱਧਰ ਤੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਕੁਝ ਅੋਕੜਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਹੀ ਸੂਚਨਾ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਸਾਸਨ ਨੂੰ ਲੋਕਹਿਤੈਸੀ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਾਸਨਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸਕਿਲਾਂ ਨੂੰ ਭਲੀਭਾਂਤ ਜਾਣਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਇਹ ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਚਾਰਟਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸਨਰ ਦੇ ਦਫਤਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਾਖਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਧੀਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਪੂਰਵਕ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸਨਰ, ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੜੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੰੁਚਾਉਣਾ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸਰਬਪੱਖੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਸਬੰਧੀ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਰਾਬਤਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸਨਰ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਹੰੁਦੀ ਹੈ।
ਸਮੂੰਹ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਕਸਬਿਆਂ, ਮੁੱਖ ਮਾਰਗਾਂ, ਸਬ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਬਲਾਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਬੋਰਡ ਲਗਾਏ ਜਾਣ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀ ਸੂਚਨਾਂ ਵਾਲੇ ਬੋਰਡ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਲਗਾਉਣੇ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਏ ਜਾਣੇ।
ਜਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ ਤੇ ਸਹਾਇਕ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਜਨਰਲ ਮੁੱਖ ਸੂਚਨਾ ਅਫਸਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰ ਅਧੀਨ ਮੰਗੀ ਗਈ ਸੂਚਨਾ ਦੇਣ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਹੈ।
ਇਹ ਸੂਚਨਾ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਫੀਸ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਕੁਝ ਦਿਨ ਗੁਜ਼ਰੇ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦਾ।
ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਵੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਆਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੇ ਲੋਕ ਠਹਿਰੇ ਹੋਏ ਨੇ।
ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ੈਨਬ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਆਉਣਾ ਹੀ ਬੇਹਤਰ ਸਮਝਿਆ, ਪਰ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕੀਤੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ’ਤੇ ਸਦਗੀ ਦੀ ਕਾਇਲ ਜ਼ੈਨਬ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਏਨਾ ਗ਼ਰੀਬ ਐ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਦੋ ਰੋਟੀਆਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖੁਆ ਸਕਦਾ?
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਜ਼ਾਹਰ ਹੋਇਆ ’ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ; ਛੇਤੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਧੀ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ।
ਇਕ ਸਿੱਖ ਸਾਬਕਾ ਫ਼ੌਜੀ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਦੂਜੀ ਆਲਮੀ ਜੰਗ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦ ਬਰਮਾ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਜਵਾਨੀ ਢਲ਼ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।
ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣਾ ਖ਼ੁਦ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਤਮੰਨਾ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਕਿਸੇ ਨੁੱਕਰੇ ਮਘਦੀ ਪਈ ਸੀ।
ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਆਦਮੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇ ਉਹ 2000 ਰੁਪਏ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕਰ ਲਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਯੂ.ਪੀ. ਤੋਂ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਹੁਟੀ ਲਿਆ ਦੇਵੇਗਾ।
ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਮੁਹੱਬਤ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਜ਼ੈਨਬ ਦੀ ਅਸਲ-ਜੀਵਨ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ 1999 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ ਅਤੇ ਦਿਵਿਆ ਦੱਤਾ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ।
ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਮਨੋਜ ਪੁੰਜ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਮਨਜੀਤ ਮਾਨ ਹਨ।
ਅਰੁਣ ਬਕਸ਼ੀ, ਗੁਰਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦਾਸ ਨੇ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ।
ਫਿਲਮ ਨੇ 46ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।
ਇਹ ਫਿਲਮ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿੱਟ ਸੀ ਅਤੇ 1999 ਦੇ ਵੈਨਕੂਵਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਸਮੇਤ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਜ਼ਾਦ ਹੋਇਆ; ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਉਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸੇ-ਵਸਾਏ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਰਹੱਚ ਪਾਰ ਅਣਜਾਣੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਵੱਲ ਨੂੰ ਤੁਰਨਾ ਪਿਆ।
ਕੁਝ ਦੰਗਾਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਭੱਜਦੀ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕੁੜੀ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਕੋਲ਼ ਆਈ ’ਤੇ ਆਪਣੀ ਹਿਫ਼ਾਜ਼ਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੰਜਾਬੀ ਗੈਰ-ਨਿਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ 30-40 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ, ਯੂ.ਕੇ. ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸਨ।
ਕੈਨੇਡਾ, ਯੂ.ਐੱਸ.ਏ. ਅਤੇ ਯੂ.ਕੇ. ਦੇ ਗੈਰ-ਨਿਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 40 ਤੋਂ 45% ਹਿੱਸਾ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ।
ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਣਕ ਅਤੇ ਚਾਵਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਉਤਪਾਦਕ ਹਨ।
ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਦੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਈਟਾਂ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਰੁਖ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਦੁਰਲੱਭ ਹਨ।
ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਮੋਗਾ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਾਈਟਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਕਸਬਿਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਧਰਤੀ ਦੇ ਟਿੱਲਿਆਂ, ਇੱਟਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਟਿੱਲਿਆਂ ਤੋਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਥੇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਟਿੱਲੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹਨ ਕਿ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿਚ ਆਬਾਦ ਸਨ।
ਮੋਗਾ ਦਾ ਨਾਮ ਇੰਡੋ-ਸਿਥੀਅਨ ਰਾਜੇ, ਮੌਏਸ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਹਿੰਦ-ਯੂਨਾਨੀ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲਾ ਵਿੱਚ ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ, ਬੱਧਨੀ ਕਲਾਂ, ਧਰਮਕੋਟ, ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਇਹ ਸਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਤਾਰਾ-ਮੰਡਲ ਹੈ।
ਇਸ ਬਾਰੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਪ੍ਰਚੀਨ ਸਭਿਆਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਟਾਲਮੀ ਨੇ ਜਿਹਨਾਂ 48 ਤਾਰਾ-ਮੰਡਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਬਣਾਈ ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਾਰਾ-ਮੰਡਲ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।
ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਗੋਲਾਅਰਧ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਤਾਰਾ-ਮੰਡਲ ਹੈ।
ਅੱਜ-ਕੱਲ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਪੰਜ ਵਜੇ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਤਾਰੇ ਇੱਕ ਅਣਘੜਤ ਮੰਜੀ ਵਾਂਗ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਟੇਢੀ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਦਿਖਦੇ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਮੰਜੀ, ਪਹਿਰੇਦਾਰ, ਕੁੱਤਾ ਅਤੇ ਚੋਰ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵੈਸੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਖਿਆਲੀ ਤਸਵੀਰ ਇੱਕ ਸਵਾਲੀਆ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਬਣਦੀ ਲਗਦੀ ਹੈ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਨੂੰ ਉਰਸਾ ਮੇਜਰ , ਵੱਡਾ ਭਾਲੂ ਮਤਲਬ ਗ੍ਰੇਟ ਬੀਅਰ ਜਾਂ ਬਿੱਗ ਬੀਅਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ ਅਲਾਸਕਾ ਦੇ ਝੰਡੇ ਵਿੱਚ ਸਪਤ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਧਰੁਵ ਤਾਰੇ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੀ ਆਮਦ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਇਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡੋਰ ਨਾਲ਼ ਉੱਡ ਰਹੀ ਪਤੰਗ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ਼ ਦੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਇਹ ਕਰਤੁ , ਪੁਲਹ , ਪੁਲਸਤਯ , ਅਤਰੀ , ਅੰਗਿਰਸ , ਵਸਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਮਾਰੀਚਿ ਹਨ।
ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ ਜੋ ਕਿ ਬਰੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਅਰਬੀ ਬੋਲੀ ਮੁਤਾਬਿਕ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਥੋਂ ਦੂਰੀਆ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ; ਅਲਫਾ ਸੂਰਜ ਤੋਂ 300 ਗੁਣਾ ਜਿਆਦਾ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਤਾਰਾ ਦੂਰੀ 124 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਲ, ਬੀਟਾ ਦੂਰੀ 79 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਲ, ਗਾਮਾ ਦੂਰੀ 84 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਲ, ਡੈਲਟਾ ਥੋੜਾ ਮੱਧਮ ਜਿਹਾ ਦੂਰੀ 81 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਲ, ਏਪਸੀਲੋਨ ਦੂਰੀ 81ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਲ, ਜੀਟਾ (ਦਰਅਸਲ ਇਹ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਦੋ ਤਾਰੇ ਹਨ।
ਧਰੁਵ ਤਾਰੇ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਜੇਕਰ ਇਸ ਦੇ ਮੰਜੀ ਦੇ ਸੇਰੂ ਵਾਲੇ ਦੋ ਤਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਸਿੱਧੀ ਲਕੀਰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਖਿਚੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਧਰੁਵ ਤਾਰੇ ਉੱਤੇ ਪੁੱਜਦੀ ਹੈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਧਰੂ ਤਾਰਾ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਹੁਣ ਜੇ ਕਰ ਪਹਿਰੇਦਾਰ, ਕੁੱਤਾ ਅਤੇ ਚੋਰ ਵਾਲੀ ਚਾਪ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਈਏ ਤਾਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਤਾਰਾ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇਗਾ, ਇਹ ਸਵਾਤੀ ਤਾਰਾ ਹੈ।
ਇਸ ਚਾਪ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਈਏ ਤਾਂ ਸਫੈਦ ਰੰਗ ਦਾ ਤਾਰਾ ਤਾਰਾ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇਗਾ, ਇਹ ਚਿੱਤਰਾ ਤਾਰਾ ਹੈ , ਇਹ ਕੰਨਿਆ ਮੰਡਲ ਦਾ ਚਮਕਦਾਰ ਤਾਰਾ ਹੈ ਇਸ ਨਾਮ ਤੇ ਹੀ ਦੇਸੀ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਨਾਮ ਚੇਤਰ ਜਾਂ ਚੇਤ ਪਿਆ।
ਇਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦੇ ਅਲਫਾ ਅਤੇ ਈਟਾ ਬਾਕੀ ਪੰਜ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਉਲਟ ਆਪਣੀ ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਗਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਜੋ ਕਿ ਇਹ ਹਨ ; ਤਿੰਨ ਗਲੈਕਸੀਆਂ; 1 ਪਿਨਵੀਲ ਗਲੈਕਸੀ , 2 ਬੋਡੇਜ਼ ਗਲੈਕਸੀ , 3 ਸਿਗਾਰ ਗਲੈਕਸੀ , ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਆਊਲ ਨੇਬੂਲਾ . ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਤਿੰਨ ਨੇਬੂਲਾ ਇਹ ਹਨ;
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਨੂੰ ਅਰਸਾ ਮੇਜਰ , ਵੱਡਾ ਭਾਲੂ ਮਤਲਬ ਗ੍ਰੇਟ ਬੀਅਰ ਜਾਂ ਬਿੱਗ ਬੀਅਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਰ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਸਿਰਫ ਏਨੀ ਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲ ਸਕੀ ਹੈ ਬਾਕੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਘਰ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਪਰ ਜਾਲਮਾਂ ਮੂਹਰੇ ਸਿਰ ਨਹੀਂ ਝੁਕਾਏ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਹੋਰ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾਇਆ ਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਆਪਣੀ ਸਥਿੱਤੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਕਾਇਮ ਕਰਿਆ ।
ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਚ ਆਇਆ ਕਿ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਨੀਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਣ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤਾ 12 ਮਿਸਲਾਂ ਬਾਣੀਆਂ ਤੇ ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਜਾਕੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਸੀ।
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਰੀਆਂ ਮਿਸਲਾਂ ਤੇ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਬਣਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋੜੀਦਾ ਸਾਮਾਨ ਕੋਲ ਰੱਖ ਕੇ ਓਥੇ ਸਾਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ।
ਪਰ ਸ਼ਹੀਦ ਮਿਸਲ ਦੇ ਆਗੂ ਜਾਣੀ ਕਿ ਸਾਡੇ ਵਡੇਰਿਆਂ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਦੀ ਥਾਂ ਸੇਵਾ ਦੀ ਸੋਚੀ ਤੇ ਉਹ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਹੁਕਮ ਨਾਮਾ ਤੇ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨਾਲ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ।
ਇਥੇ ਆਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨਾਂ ਲਈ ਬੂਗੇ ਖੋਲ੍ਹੇ ਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹ ਅਤੇ ਸੁਣ ਸਕਣ।
ਜਦੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਚੱਲੀ ਕੀ ਸ਼ਹੀਦ ਮਿਸਲ ਦੇ ਆਗੂ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਪੰਥ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਕ ਪਟਾਨਾਮਾ ਲਿਖਿਆ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਦਾ ਜੱਥੇਦਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕੀ ਜੇ ਏਦਾਂ ਹੀ ਤੂੰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਫੇਰ ਓਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਚ ਤੇਰੀ ਔਲਾਦ ਕਿ ਕਰੂ ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈ ਇਕ ਇਲਾਕਾ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਤੂੰ ਉਸ ਸਾਰੀ ਜਮੀਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਏਗਾ।
ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਜਾਨੀ ਕੇ ਤਖ਼ਤ ਸ਼੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਤਖ਼ਤ ਵੀ ਉਸੇ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਦਾ ਸਦਕਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਕਾਰਨ ਹੀ ਉਹ ਇਥੇ ਵਸੇ।
ਜਦ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਆਏ ਤਾਂ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਚੌਧਰ ਸਲੇਮ ਚੌਧਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਏ ਡੱਲੇ ਕੋਲ ਸੀ।
ਗੁਰੂ ਜੀ ਜਦੋਂ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਨੂੰ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਭਾਈ ਡੱਲੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਸੌ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਸੱਤ ਕੋਹ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪਿੰਡ ਬੰਗੀ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਹੁਣ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣੀ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿਖੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਟਿੱਬੇ ‘ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਦਮ ਲਿਆ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣਾ ਜੰਗੀ ਕਮਰਕਸਾ ਖੋਲ੍ਹਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲਾ ਦਮਦਮਾ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਜੀ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਰਹੇ ਅਤੇ ਇਹ ਸਮਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਰਚਨਕਾਲ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਅੰਕਿਤ ਕਰਕੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਨਵੀਂ ਬੀੜ ਲਿਖਵਾ ਕੇ ਸੰਪੂਰਨ ਕਰਵਾਈ।