polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਚੌਥੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਵਿਆਹ ਰਾਂਹੀ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਸ-ਨੂੰਹ, ਸੁਹਰਾ-ਨੂੰਹ, ਸੁਹਰਾ-ਜਵਾਈ, ਸੱਸ-ਜਵਾਈ, ਸਾਲਾ-ਭਣਵੱਈਆ, ਸਾਲਾ-ਸਾਲਿਹਾਰ, ਨਣਦ-ਭਰਜਾਈ, ਸਾਲੀ-ਸਾਢੂ, ਦਿਉਰ-ਭਰਜਾਈ, ਜੇਠ-ਜਠਾਣੀ, ਪਤੀਸ, ਕੁੜਮ-ਕੁੜਮਣੀ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇ।
ਜਦੋਂ ਵੀ ਸੰਕਟ ਮੁਸੀਬਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਵੇ ਤਾਂ ਅਕਸਰ ਨਾਨੀ ਚੇਤੇ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂ ਨਾਨਕੇ ਯਾਦ ਆਉਣ ਵਰਗੇ ਅਖਾਣ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨਾਨਕੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਮਾਤਾ ਦਾ ਭਰਾ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਛੋਟਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾਮਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨਾਨਕਿਆਂ ਤੇ ਦਾਦਕਿਆਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੱਸਦੇ ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਇਹ ਦੋ ਅਜਿਹੀਆਂ ਫੁੱਲਵਾੜੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪੋ ਆਪਣਾ ਰਸ ਤੇ ਸਵਾਦ ਹੈ ਇਕ ਦੇ ਫੁੱਲ ਤੇ ਮਹਿਕ ਦੂਜੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਇਕ ਫੁੱਲਵਾੜੀ ਦਾ ਰਸ ਪੀ-ਪੀ ਕੇ ਜਦੋਂ ਬੱਚਾ ਰੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦੂਜੀ ਲਈ ਸਹਿਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵੰਨਗੀ ਤਹਿਤ ਚਾਚਾ-ਭਤੀਜਾ, ਤਾਇਆ-ਭਤੀਜਾ, ਮਾਮਾ-ਭਾਣਜਾ, ਮਾਮਾ-ਭਣੇਵੀ, ਨਾਨਾ-ਦੋਹਤਾ, ਨਾਨੀ-ਦੋਹਤੀ, ਦਾਦਾ-ਪੋਤਾ, ਦਾਦੀ-ਪੋਤੀ, ਚਾਚੀ-ਤਾਈ, ਮਾਮੀ-ਭੂਆ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਔਲਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਰਿਸ਼ਤੇ ਗਿਣੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਉਹ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹਨ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵਾਂ, ਉਦਗਾਰਾਂ, ਪਿਆਰ ਤ੍ਰੇਹ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਆਦਿ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਸਹਿਜੇ ਸਿਰਜ ਲਏ ਜਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਦੋਸਤ, ਮਿੱਤਰ, ਸਹਿਕਰਮੀ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਅਧਿਆਪਕ ਆਦਿ ਸਮਿਲਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤਾਂ ਅਨੇਕਾ ਗਿਣਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਾਤੇ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹਨ ਇਹਨਾਂ ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ:
ਪਹਿਲੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ‘ਖੂਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ' ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਭੈਣ ਭਰਾ, ਭਰਾ-ਭਰਾ, ਭੈਣ-ਭੈਣ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵਿਸ਼ੇਬ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੈ।
ਦੂਜੀ ਵੰਨਗੀ ਜਨਮ ਦੁਆਰਾ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਹੈ ਇਸ ਵੰਨਗੀ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਮਾਂ-ਪੁੱਤ, ਮਾਂ-ਧੀ, ਪਿਉ-ਧੀ, ਪਿਉ-ਪੁੱਤ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਸੰਮਿਲਤ ਹਨ।
ਕਪੂਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਨੌਕਰੀ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੇਟਰੈਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾ ਚੱਲੀ ਸੀ।
ਇੱਕ ਅੱਲ੍ਹੜ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ: "ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਭਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹਰ ਸਮੱਸਿਆ ਸੀ ਜੋ ਮੈਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ।
ਮੈਂ ਤੰਦਰੁਸਤ ਸੀ, ਮੇਰੀ ਚਮੜੀ ਖਰਾਬ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਵਾਲ ਉੱਗ ਰਹੇ ਸਨ!" ਕਪੂਰ ਸੀ ਇਨਸੁਲਿਨ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਅਤੇ ਪੋਲੀਸਿਸਟਿਕ ਅੰਡਾਸ਼ਯ ਰੋਗ, ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੂਗਰ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਇੱਕ ਪਹਿਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਕਪੂਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਵਰਲਡ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਸਾਊਥ ਈਸਟ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਕਲਾਵਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪੱਤਰ ਵਿਹਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਕੋਰਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ, ਈਸਟ ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਮੁੰਬਈ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ।
ਅਦਾਕਾਰਾ ਰਾਣੀ ਮੁਖਰਜੀ, ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮਿੱਤਰ, ਬਲੈਕ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਈ ਸੀ।
ਕਪੂਰ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਚਾਲਕ ਦਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ।
ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੰਜੇ ਲੀਲਾ ਭੰਸਾਲੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਜੁਹੂ ਦੇ ਉਪਨਗਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਕਪੂਰ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਜੁਹੂ ਦੇ ਆਰਿਆ ਵਿਦਿਆ ਮੰਦਰ ਸਕੂਲ, ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ "ਸ਼ਰਾਰਤੀ" ਅਤੇ "ਲਾਪਰਵਾਹ" ਬੱਚਾ ਹੋਣ ਦਾ ਇਕਰਾਰ ਕੀਤਾ ਜੋ ਲੜਕਿਆਂ ਨਾਲ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਕਰੇਗੀ।
ਉਸ ਨੇ ਰਗਬੀ ਅਤੇ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਵਰਗੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕਥਕ, ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਕਪੂਰ, ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ "ਬਹੁਤ ਹੀ ਧਾਰਮਿਕ" ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ "ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿੱਦਿਆ ਆਰੀਆ ਵਿੱਦਿਆ ਮੰਦਿਰ ਜੁਹੂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫੇਰ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਚਲੀ ਗਈ।
ਉਹ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਬੋਨੀ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਸੰਜੇ ਕਪੂਰ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਹੈ; ਅਦਾਕਾਰਾ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਮੋਨਾ ਸ਼ੌਰੀ ਉਸ ਦੀ ਮਾਸੀ ਹਨ।
ਕਪੂਰ ਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਅਦਾਕਾਰ ਅਰਜੁਨ ਕਪੂਰ, ਜਾਨਵੀ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਮੋਹਿਤ ਮਾਰਵਾਹ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਦੂਜੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਰਣਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਨ।
ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ ਅਨਿਲ ਕਪੂਰ ਤੇ ਸੁਨੀਤਾ ਕਪੂਰ ਦੀ ਪੁਤਰੀ ਅਤੇ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕਪੂਰ ਦੀ ਪੋਤੀ ਹੈ।
ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ ਦੀ ਭੈਣ ਦਾ ਨਾਮ ਰੀਆ ਕਪੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਭਰਾ ਦਾ ਨਾਮ ਹਰਸ਼ਵਰਧਨ ਕਪੂਰ ਹੈ।
ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਬਾਲੀਵੂਡ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਅਨਿਲ ਕਪੂਰ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਲੀਵੂਡ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੈਸ਼ਨੇਬਲ ਭਾਰਤੀ ਹਸਤੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਾਸਤੇ ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਨਵੀਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
14 ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਨਾਰਥ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਾਰਟ-ਟਾਈਮ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਸਟਰ ਦਾ ਵਿਭਾਗ ਸਟੋਰ ਅਤੇ ਮਿਲਵਾਕੀ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਗੋਲਡਾ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਕੇ ਵਿਆਹ ਕਰਾਵੇ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਉਸ ਨੇ ਡੇਨਵਰ, ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਲਈ ਇੱਕ ਰੇਲ ਟਿਕਟ ਖਰੀਦੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਦੀਸ਼ੁਦਾ ਭੈਣ ਸ਼ੀਨਾ ਕੋਰਨਗੋਲਡ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਗਈ।
ਕੋਰਨਗੋਲਡਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ 'ਤੇ ਬੌਧਿਕ ਸ਼ਾਮਾਂ ਰੱਖੀਆਂ, ਜਿਥੇ ਮੀਰ ਨੂੰ ਜ਼ਯੋਨਿਜ਼ਮ, ਸਾਹਿਤ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਜ਼ਦੂਰੀ, ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਵਾਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਬਹਿਸਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।
ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਲਿਖਿਆ: "ਇਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਕਿ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ . ਡੇਨਵਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਾਸ਼ਣ-ਭਰੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਗੋਲਡਾ ਦੀ ਮਾਂ ਬਲਿਮ ਮੈਬੋਵਿਚ ਮਿਲਵਾਕੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਕਰਿਆਨੇ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਚਲਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡਾ ਨੂੰ ਉਸ ਸਟੋਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਬਜ਼ਾਰ ਗਈ ਸੀ।
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੇਤਾ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਮਾਤੀ ਦੀਆਂ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਲਈ ਇੱਕ ਫੰਡਰੇਜ਼ਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ।
ਅਮੈਰੀਕਨ ਯੰਗ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਸੁਸਾਇਟੀ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਹਾਲ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਲਈ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਮੀਟਿੰਗ ਤਹਿ ਕੀਤੀ।
ਮਾਇਰ ਉਸ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਯਾਦ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਕਤਲੇਆਮ ਹੋਣ ਦੇ ਤੁਰਤ ਖਤਰੇ ਦੀਆਂ ਅਫਵਾਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਚੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਸਨ; ਸੇਯਨਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿਪਕੇ , ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜ ਹੋਰ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਕਾਰਨ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਇਹ ਟਰਮ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਾਰਗਰੈੱਟ ਥੈਚਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਈ।
ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਡੇਵਿਡ ਬੇਨ-ਗਾਰਿਅਨ ਮੀਰ ਨੂੰ "ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਰਬੋਤਮ ਆਦਮੀ" ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ; ਉਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਯਹੂਦੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ "ਮਜ਼ਬੂਤ ਇੱਛਾਵਾਨ, ਸਿੱਧੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਦਾਦੀ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਉਸ ਦੀ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਬਾਕੀ ਪਰਿਵਾਰ ਪਿੰਸਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ।
1905 ਵਿੱਚ, ਮੋਸੇ ਵਧੇਰੇ ਤਨਖਾਹ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲਵਾਕੀ, ਵਿਸਕਾਨਸਿਨ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਰੇਲਮਾਰਗ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਮਿਲਿਆ।
ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਪੈਸੇ ਦੀ ਬਚਤ ਕੀਤੀ।
1974 ਵਿੱਚ, ਮੀਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਅਮੈਰੀਕਨ ਵਿੱਗ-ਕਲਾਇਸੋਫਿਕ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਵਿਲੱਖਣ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਲਈ ਜੇਮਜ਼ ਮੈਡੀਸਨ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਮੀਰ ਨੇ ਯੋਮ ਕਿੱਪੁਰ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਸਾਲ 1974 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਟਾਇਲਰ ਨੇ ਟੋਟਨਹੈਸ ਦੇ ਗਰੋਵ ਹਾਉਸ ਸਕੂਲ ਵਿਖੇ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਪਰ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਮੌਤ ਕਾਰਨ ਉ ਸਿੱਖਿਆ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਪਾਇਆ।
1885 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਛਡ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਗੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ 'ਟਾਇਰ ਹੈਨਰੀ ਕ੍ਰਿਸਟੀ' ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਜੋ ਇੱਕ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਨ ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾ ਵਿੱਚ ਮਾਨਵ ਸਾਸ਼ਤਰ ਪ੍ਰਤੀ ਰੁਚੀ ਪ੍ਰਬਲ ਹੋ ਗ।
ਆਪਣੀਆ ਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀਆਂ ਦੇ ਵਿਪਰੀਤ ਟਾਇਲਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਦੇ ਵਿਪ੍ਰੀਤ ਇੱਕ ਹੀ ਹਨ।
ਇਸਦਾ ਵਾਸਤਵਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਿਆਨ ਉਨਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਨਾ ਕਿ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਮਾਜ ਵਿਚ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਟਾਇਲਰ ਨੇ ਇਹ ਅੰਤਰ ਪਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਹੀ ਫਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਟਾਇਲਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਕਾਸਵਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਧੀ ਹੈ ਟਾਇਲਰ ਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਮਾਨਵਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ 'ਚਾਰਲਸ ਲਿਅਲ' ਦੇ "ਵਿਕਾਸਵਾਦ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ" 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ।
ਏ ਬੀ ਟਾਇਲਰ ਨੂੰ ਕ ਵਿਦਵਾਨ ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਉਹ ਜਟਿਲ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ,ਕਲਾ ਨੈਤਿਕਤਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਕਾਨੂੰਨ, ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਸਮਰਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਦਤਾਂ ਆ ਜਾਦੀਆ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਮਨੁੱਖ ਸਮਾਜ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਬਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਏ ਬੀ ਟਾਇਲਰ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਅਕਤੂਬਰ 1832 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਦੇ ਕੇਬਰਵੈਲ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਜੋਸਫ ਟਾਇਲਰ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈਰੀਏਟ ਟਾਇਲਰ ਸੀ।
ਆਰਥਿਕ ਪਖੋਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਧਨੀ ਸਨ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਉਹ 'ਬਰਾਸ' ਫੈਕਟਰੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ।
ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਯੂਸਫ਼ ਹੈ , ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮਾ ਹੈ ਜੋ 6 ਮਾਰਚ 2015 ਤੋਂ ਹਰ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਰਾਤ 8 ਵਜੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ ਏ-ਪਲਸ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਉੱਪਰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਹ ਜਾਮੀ ਦੇ ਇੱਕ ਕਿੱਸੇ ਜੂਲੈਖਾਂ ਬਿਨ ਯੂਸਫ਼ ਉੱਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਖ਼ਲੀਲ-ਉਰ-ਰਹਿਮਾਨ ਕ਼ਮਰ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਡਰਾਮੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੜੀਆਂ ਤੋਂ ਇਸਦੀ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਉਮੀਦ ਲਗਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੂਰਾ ਡੱਬਾ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਬੁੱਕ ਕਰਵਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਬਰਾਤੀ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇੱਕ ਬੰਦਾ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇਖਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਿਆ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਯੂਸਫ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਚੁਪਚਾਪ ਖੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਪਰ ਤੇਜ਼ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਯੂਸਫ਼ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਕੁੜੀ ਉੱਪਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਯੂਸਫ਼ ਨੂੰ ਬੇਚੈਨ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਉਸ ਕੁੜੀ ਦੀ ਸਾਥਣ ਉਸਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਉਸਨੂੰ ਨੀਂਦ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਕੁਝ ਦੇਰ ਸੌਂ ਜਾਵੇ।
ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਯੂਸਫ਼-ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਕੁੜੀ ਲਈ ਖਿੱਚ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਜਦ ਯੂਸਫ਼ ਗੱਡੀ'ਚੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉੱਤਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਕੁੜੀ ਵੀ ਕੁਝ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਨੂਰ ਮੁਹੰਮਦ ਇੱਕ ਮੌਲਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਅੱਤ-ਦਕਿਆਨੂਸੀ ਬੰਦਾ ਹੈ।
ਉਸਨੇ ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਇਮਰਾਨ ਨਾਲ ਪੱਕਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਪਰ ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਉਸਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹਮਜ਼ਾ ਨਾਲ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਏਗੀ।
ਯੂਸਫ਼ ਦੇ ਖਿਆਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਇੱਕੋ ਚਿਹਰਾ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਤਲਾਸ਼ਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਏਨਾ ਜਰੂਰ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਨਾਂ ਯੂਸਫ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੱਸ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਲਈ ਉਹ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਉਹ ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਇਮਰਾਨ ਨਾਲ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਉੱਪਰ ਤਾ ਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿਓਂਕੀ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਦਲੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਬੁਸ਼ਰਾ ਦੂਜੀ ਬੀਵੀ ਵਜੋਂ ਮਿਲਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ ਨੂੰ ਯੂਸਫ਼ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦਾ ਨਿਕਾਹ ਰੁਕਵਾਉਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯੂਸਫ਼ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਦੋਸਤ ਇਮਰਾਨ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚੋਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਨਿਕਾਹ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਮੌਲਵੀ ਯੂਸਫ਼ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਕੋਲ ਫੜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਉਹ ਯੂਸਫ਼ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੁੱਟਦੇ ਹਨ।
ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇਮਰਾਨ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਲਵੀ ਚੁੱਪ-ਚਪੀਤੇ ਬੁਸ਼ਰਾ ਨਾਲ ਨਿਕਾਹ ਕਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ ਨੂੰ ਮੌਲਵੀ ਦੀ ਇਹ ਹਰਕਤ ਪਤਾ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਇਮਰਾਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੋਲ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯੂਸਫ਼ ਘਰਦਿਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਉੱਪਰ ਮਦੀਹਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਲਈ ਮੰਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਹਾਲੇ ਵੀ ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮਦੀਹਾ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਨਿਕਾਹ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਸਨ ਅਤੇ ਗੁਲਜ਼ਾਰੀ ਲਾਲ ਨੰਦਾ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ।
ਪਹਿਲੀ ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਮਨੋਰਥ 'ਖੇਤੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ' ਸੀ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼, ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਸੀ।
ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੁੱਖ ਟੀਚਾ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਸਤੀ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ, ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਸੀ।
2378 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਕੁੱਲ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਬਜਟ ਸੱਤ ਵਿਆਪਕ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਅਲਾਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ: ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਊਰਜਾ , ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਵਿਕਾਸ , ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ , ਉਦਯੋਗ , ਸਮਾਜਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ , ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਮੁੜ ਵਸੇਬਾ , ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ।
ਇਸ ਪੜਾਅ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸਾਰੇ ਆਰਥਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦੀ ਸਰਗਰਮ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ।
ਅਜਿਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਾਇਜ਼ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਮੌਨਸੂਨ ਚੰਗੀ ਸੀ ਅਤੇ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਉੱਚੀ ਸੀ, ਐਕਸਚੇਂਜ ਰਿਜ਼ਰਵ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਆਮਦਨ 8% ਵਧੀ।
ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਵਾਧੇ ਕਾਰਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਮਦਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਆਮਦਨ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਗਈ।
ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਖੜਾ, ਹੀਰਾਕੁੰਡ ਅਤੇ ਦਾਮੋਦਰ ਵੈਲੀ ਡੈਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ , ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ, ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਵਾਧੇ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।
ਮੋਰਾਰਜੀ ਦੇਸਾਈ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪੰਜਵੀਂ ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਛੇਵੀਂ ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ 1980 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਦੁਬਾਰਾ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਛੇਵੀਂ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ।
ਰੋਲਿੰਗ ਪਲਾਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਜੋ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਸਨ।
ਪਹਿਲੀ ਯੋਜਨਾ ਮੌਜੂਦਾ ਸਾਲ ਲਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ਬਜਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੰਖਿਆ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 3, 4 ਜਾਂ 5 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਰੋਲਿੰਗ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਅਰੰਭ ਅਤੇ ਸਮਾਪਤੀ ਲਈ ਕੋਈ ਤਾਰੀਖਾਂ ਦਾ ਨਿਰਧਾਰਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਰੋਲਿੰਗ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਫਾਇਦਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਲਚਕਦਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਟੀਚਿਆਂ, ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਉਦੇਸ਼, ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਅਲਾਟਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਕੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪੰਜ-ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਕਠੋਰਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸਨ।
ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਨੁਕਸਾਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਹਰ ਸਾਲ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੋਧਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮਿੱਥੇ ਗਏ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਯੋਜਨਾ ਬਣ ਗਈ।
ਨਾਲ ਹੀ, ਲਗਾਤਾਰ ਸੋਧਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ ਦੀ ਕਮੀ ਆਈ।
ਭਾਅ ਕੰਟਰੋਲ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਇਸ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ।
ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ ਫਾਰ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਐਂਡ ਰੂਰਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸ਼ਿਵਰਾਮਨ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਨਾਲ 12 ਜੁਲਾਈ 1982 ਨੂੰ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਖੇਤਰਾਂ ਨੇ ਘੱਟ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਨਿਯੋਜਨ ਅਪਣਾਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਨਮ ਦਰ ਉੱਚੀ ਰਹੀ।
ਸਮਾਜਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ(ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ, ਹਾਊਸਿੰਗ ਐਡ ਅਰਬਨ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ) ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਛੇਵੀਂ ਪੰਜ-ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੀ ਦਰ 'ਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ, ਅਤੇ ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸੰਤੁਲਨ ਨੇ ਸੱਤਵੀਂ ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ ਲਈ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਆਧਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਹੋਰ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ. ਸੱਤਵੀਂ ਯੋਜਨਾ ਨੇ ਸਮਾਜਵਾਦ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਉਤਪਾਦਨ ਵੱਲ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਸਨ।
ਸੱਤਵੀਂ ਪੰਜ-ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਸਨ: ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ, ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ, ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਕਾਸ, ਗਰੀਬੀ ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਭੋਜਨ, ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਪਲਾਈ, ਛੋਟੇ- ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕਿਸਾਨ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਅਰਥਚਾਰਾ ਬਣਾਉਣਾ।
ਸਥਿਰ ਵਿਕਾਸ ਵੱਲ ਯਤਨਸ਼ੀਲ 15 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਸੱਤਵੀਂ ਯੋਜਨਾ 2000 ਤੱਕ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਪੂਰਵ-ਸ਼ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ।
ਯੋਜਨਾ ਨੇ ਕਿਰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ 39 ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਵਧਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ 4% ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਵਧਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ।
ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 14 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਾਂ (ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਬੈਂਕ, ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੌਦਾ, ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਡੀਆ, ਬੈਂਕ ਆਫ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਸੈਂਟਰਲ ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਡੀਆ, ਕੇਨਰਾ ਬੈਂਕ, ਦੇਨਾ ਬੈਂਕ, ਇੰਡੀਅਨ ਬੈਂਕ, ਇੰਡੀਅਨ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਬੈਂਕ, ਪੰਜਾਬ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ, ਸਿੰਡੀਕੇਟ ਬੈਂਕ, ਯੂਕੋ ਬੈਂਕ, ਯੂਨੀਅਨ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ) ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਗੰਭੀਰ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ 1971 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜੰਗ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਯੁੱਧ ਨੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਰੱਖੇ ਫੰਡਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ।
ਬਫਰ ਸਟਾਕ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 5 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਅਨਾਜ ਦੇ ਬਫਰ ਸਟਾਕ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਦੂਜੀ ਯੋਜਨਾ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੀ।
ਇਹ ਯੋਜਨਾ 1953 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਅੰਕੜਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਚੰਦਰ ਮਹਾਲਨੋਬਿਸ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਇੱਕ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਮਾਡਲ, ਮਹਾਲਨੋਬਿਸ ਮਾਡਲ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਯੋਜਨਾ ਨੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਪਾਦਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ ਵੰਡ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਇਸ ਨੇ ਸੰਚਾਲਨ ਖੋਜ ਅਤੇ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਅਤਿ-ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੰਡੀਅਨ ਸਟੈਟਿਸਟੀਕਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿਖੇ ਵਿਕਸਤ ਅੰਕੜਾ ਮਾਡਲਾਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।
ਯੋਜਨਾ ਨੇ ਇੱਕ ਬੰਦ ਅਰਥਚਾਰੇ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਪੂੰਜੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਆਯਾਤ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋਵੇਗੀ।
ਦੂਜੀ ਪੰਜ-ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ ਤੋਂ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਤੇ ਪੂੰਜੀ ਚੰਗੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਦੇ ਬਦਲ ਵੱਲ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿੜ ਜ਼ੋਰ ਸੀ।
ਪੀ.ਵੀ. ਨਰਸਿਮਾ ਰਾਓ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਨੌਵੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਆਰਥਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਈ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ।
ਉਸ ਸਮੇਂ ਡਾ: ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁਕਤ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਲਗਭਗ ਦੀਵਾਲੀਆ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਕਿਨਾਰੇ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲਿਆਇਆ।
ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਦਾਰੀਕਰਨ, ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੀ।
ਤੀਜੀ ਪੰਜ-ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ ਜੌਨ ਸੈਂਡੀ ਅਤੇ ਸੁਖਮੋਏ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਦੇ ਮਾਡਲ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ।
ਇਸਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਕਣਕ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ 1962 ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਚੀਨ-ਭਾਰਤ ਜੰਗ ਨੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ।
ਯੁੱਧ ਨੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਤਰਜੀਹ ਕੀਮਤ ਸਥਿਰਤਾ ਵੱਲ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਈ।
1991 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਕਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ ਸਿਰਫ਼ 1 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਬਚੇ ਸਨ।
ਅੱਠਵੀਂ ਯੋਜਨਾ ਅੰਤ ਵਿੱਚ 1992 ਵਿੱਚ ਢਾਂਚਾਗਤ ਸਮਾਯੋਜਨ ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦੇ ਘਾਟੇ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਰਜ਼ੇ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਚਾਰੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨਾ, ਗਰੀਬੀ ਘਟਾਉਣਾ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ, ਸੰਸਥਾਗਤ ਨਿਰਮਾਣ, ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ, ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ, ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾ, ਐਨ.ਜੀ.ਓ., ਵਿਕੇਂਦਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ।
ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਯਤਨ ਵਜੋਂ ਪੰਚਾਇਤੀ ਚੋਣਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਵਧੇਰੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਰਾਜ ਸੜਕ ਆਵਾਜਾਈ ਨਿਗਮਾਂ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸੜਕ ਨਿਰਮਾਣ ਰਾਜ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬਣ ਗਈ।
1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਹੋਇਆ।
ਇਹ ਵਿਕਾਸ ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰ ਕੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।
ਭਾਰਤੀ ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮਨੋਨੀਤ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਰੁਤਬਾ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਵਿਤੀ ਰਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਚੌਥੀ ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ ਤੋਂ ਬਾਦ ਇਹ ਰਾਸ਼ੀ ਇੱਕ ਤੈਅ ਸ਼ੁਦਾ ਫਾਰਮੂਲੇ ਗਾਡਗਿਲ ਫਾਰਮੂਲਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ।
ਤੀਜੀ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਫਲਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ "ਯੋਜਨਾ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ" ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਰੁਪਏ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।
ਯੋਜਨਾ ਅੰਤਰਾਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਯੁੱਧ, ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਸੀ।
ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਵਧਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਨੂੰ ਚੌੜਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਲੋੜਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੰਜਵੀਂ ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕੁਝ ਬੁਨਿਆਦੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਲੋੜਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨਾ ਸੀ।
1956 ਵਿੱਚ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਪੰਜ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਉਪਾਅ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਪੰਜ ਸਟੀਲ ਪਲਾਂਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜੋ ਦੂਜੀ ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਏ ਸਨ।
ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਫਲ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸੱਤਵੀਂ ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸਨ।
ਯੋਜਨਾ ਨੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰਕੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਸੱਤਵੀਂ ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਆਰਥਿਕ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਧਾਉਣ, ਅਨਾਜ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਸੀ।
ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹਨ।
ਬਹੁਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਦੇਸ਼਼ਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲਿਆ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, 1951 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਯੋਜਨਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ 'ਤੇ ਵੀ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੀ।
ਬਿਜਲੀ ਸਪਲਾਈ ਐਕਟ ਵਿੱਚ 1975 ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਪੰਜ-ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਅਲਾਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕੁੱਲ ਰਕਮ 48 ਅਰਬ ਰੁਪਏ ਸੀ।
ਇਹ ਰਕਮ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਗਈ ਸੀ: ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਸਿੰਚਾਈ, ਸਮਾਜਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ, ਅਤੇ ਫੁਟਕਲ।
ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਧੇ ਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਚੌਥੀ ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ ਨੇ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਵਧੀ ਹੋਈ ਇਕਾਗਰਤਾ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ।
ਇਹ ਗਡਗਿਲ ਫਾਰਮੂਲੇ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ ਜੋ ਸਥਿਰਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਵੱਲ ਤਰੱਕੀ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੀ।
ਟਾਟਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਫੰਡਾਮੈਂਟਲ ਰਿਸਰਚ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
1957 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਖੋਜ ਅਤੇ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ 1951 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸੈਕਟਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੀ।
ਪਹਿਲੀ ਪੰਜ-ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ ਕੁਝ ਸੋਧਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈਰੋਡ-ਡੋਮਰ ਮਾਡਲ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ।
ਭਿਲਾਈ, ਦੁਰਗਾਪੁਰ ਅਤੇ ਰੁੜਕੇਲਾ ਵਿਖੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਪਾਵਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਤੇ ਪੰਜ ਸਟੀਲ ਪਲਾਂਟ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।
ਸੱਤਵੀਂ ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਸਵੈ-ਸੇਵੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਅਤੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਦੇ ਵਡਮੁੱਲੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
2014 ਵਿੱਚ ਚੁਣੀ ਗਈ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਨਵੀਂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਨੀਤੀ ਆਯੋਗ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਥਿੰਕ ਟੈਂਕ ਦੁਆਰਾ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਮੇਕਸਿਕੋ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਜੰਗ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੱਖਣ ਕੈਲਿਫੋਰਨਿਆ ਵਿੱਚ ਰਾਮੋਨਾ ਨਾਮ ਦੀ ਯਤੀਮ ਕੁੜੀ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਸਿਨਹੋਰਾ ਮੋਰੇਨੋ ਕਰਦੀ ਹੇ ,ਜੋਕਿ ਉਸਦੀ ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ ਮਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਸੀ।
ਰਾਮੋਨਾ ਨੁੰ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਜਗ੍ਹਾ ਨਾਜਾਇਜ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੇ, ਲੇਕਿਨ ਨਾਵਲ ਦਾ ਤੀਜਾ ਭਾਗ ਦੱਸਦਾ ਹਹੈ ਕਿ ਰਾਮੋਨਾ ਦੇ ਮਾਂ ਪਿਓ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਪਾਦਰੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਸਿਨਹੋਰਾ ਰਾਮੋਨਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇਸ ਲਈ ਵੱਡਾ ਕੀਤਾ ਕਿਊਂਕਿ ਰਾਮੋਨਾ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ ਮਾਂ ਨੇ ਮਰਦੇ ਵਕਤ ਰਾਮੋਨਾ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਲਈ ਉਸਤੋਂ ਵਾਅਦਾ ਮੰਗਿਆ ਸੀ।
ਕਿਊਂਕਿ ਰਾਮੋਨਾ ਮਿਸ਼ਰਤ ਨੇਟਿਵ ਅਮੇਰਿਕਨ ਪਰੀਵਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ,ਇਸਲਈ ਸਿਨਹੋਰਾ ਮੋਰੇਨੋ ਰਾਮੋਨਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਸੀ।
ਸਿਨਹੋਰਾ ਰਾਮੋਨਾ ਉਸਨੂੰ ਮੇਕਸਿਕਨ ਮੰਨਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕੈਲਿਫੋਰਨਿਆ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ ਉਹ ਅਮਰੀਕਨਾਂ ਨੂੰ ਨਫਰਤ ਕਰਦੀ ਸੀ।
ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸਿਨਹੋਰਾ ਮੋਰੇਨੋ ਦੀ ਇਸ ਨਾਪਸੰਦ ਬੱਚੀ ਰਾਮੋਨਾ ਦਾ ਏਲੇਜਾਂਦਰੋ ਨਾਂਅ ਦੇ ਭੇਡ ਪਾਲਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸੀ ਇੰਡੀਅਨ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਸਿਨਹੋਰਾ ਮੋਰੇਨੋ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,ਭਾਵੇਂ ਰਾਮੋਨਾ ਵੀ ਨਸਲ ਦੀ ਅਧੀ ਦੇਸੀ ਇੰਡਿਅਨ ਸੀ ,ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਸੀ ਰਾਮੋਨਾ ਇੱਕ ਦੇਸੀ ਇੰਡਿਅਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰੇ।
ਆਖਿਰ ਵਿੱਚ ਰਾਮੋਨਾ ਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੇ ਕਿ ਸਿਨਹੋਰਾ ਮੋਰੇਨੋ ਉਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਤੇ ਰਾਮੋਨਾ ਏਲੇਜਾਂਦਰੋ ਯਾਨੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਰਾਮੋਨਾ ਵੱਲ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਏਲੇਜਾਂਦਰੋ ਹੁਣ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਅਤਿਆਚਾਰੋਂ ਦਾ ਸਾਮਣਾ ਕਰਦਾ ਹੇ ਯਾਨੀ ਆਕਰਮਣਕਾਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਾਲੋਂ ਨੇ ਮੂਲ ਇੰਡਿਅਨ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਰਾਮੋਨਾ ਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਜਾਣਾ ਪਿਆ।
ਜਗ੍ਹਾ ਜਗ੍ਹਾ ਭਟਕਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰਾਮੋਨਾ ਦੇ ਪਤੀ ਦਾ ਦਿਮਾਗੀ ਸੰਤੁਲਨ ਲੱਗਭੱਗ ਗੁਆਚ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਵੀ ਇਲਾਜ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮਰ ਗਈ।
ਇਸ ਸਭ ਲਈ ਏਲੇਜਾਂਦਰੋ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸੁਖਾਂ 'ਚ ਪਲੀ ਰਾਮੋਨਾ ਨੂੰ ਉਹਦੇ ਕਾਰਣ ਧੱਕੇ ਖਾਣੇ ਪੈ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇੱਕ ਦਿਨ ਏਲੇਜਾਂਦਰੋ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕਨ ਦਾ ਘੋੜਾ ਲੈ ਕੇ ਜਦੋਂ ਭੱਜਿਆ ਤਾਂ ਅਮਰੀਕਨ ਦੀ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਫਿਲਿੱਪੇ ਮੋਰੇਨਾ ਰਾਮੋਨਾ ਨੁੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਰਾਮੋਨਾ ਏਲੇਜਾਂਦਰੋ ਨੁੰ ਅਜੇ ਭੁੱਲੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਈ ਬੱਚੇ ਇਹ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਫਿਰ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਏਲੇਜਾਂਦਰੋ ਅਤੇ ਰਾਮੋਨਾ ਦੀ ਧੀ ਅਂਬਰ ਦੀ ਅਖ ਨੁੰ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਰਾਮੋਨਾ 1884 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੇਲਨ ਹੰਟ ਜਕਸਨ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।
ਇਹ ਇੱਕ ਸਕਾਟਲੇਂਡ-ਨੇਟਿਵ ਅਮੇਰਿਕਨ ਯਤੀਮ ਕੁੜੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਨੂੰ ਨਸਲੀ ਵਿਤਕਰੇ ਅਤੇ ਔਕੜਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਕੇਲਿਫੋਰਨਿਆ ਵਿੱਚ ਮੇਕਸਿਕੋ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਜੰਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।
ਇਹ ਮੇਕਸਿਕੋ ਦੇ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ਨ ਜੀਵਨ ਦਾ ਭਾਵਾਤਮਕ ਚਿਤਰਣ ਹੇ ਜੋਕਿ ਇਸਨੂੰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਨੌਖਾ
ਸਭਿਆਚਾਰਿਕ ਪਛਾਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੇ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਦੇਪੁੱਜਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਸੈਲਾਨੀ ਇੱਥੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇਖਣ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਸਨ।
ਬੇਰਿੰਗ ਯੂਨੀਅਨ ਕਰਿਸਚਨ ਕਾਲਿਜ ਬਟਾਲਾ ਚ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਆਪ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਕਾਲਿਜ ਨਯਾ ਨੰਗਲ ਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਰਹੇ।
ਪੰਜ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਜਾਗਦੇ ਅੱਖਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਦੁੱਖ ਉਮਰ ਦੇ ਇਸ ਮੋੜ ਤੀਕ ਜੰਗ ਜਸ਼ਨ ਤੇ ਜੁਗਨੂੰ ਦੇ ਸਿਰਜਕ ਕੰਬੋਜ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸ਼ਬਦੋਂ ਕੀ ਧੂਪ ਤੇ ਤਲਖ਼ ਮੌਸਮੋਂ ਕਾ ਹਿਸਾਬ ਹਿੰਦੀ ਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਕੇ ਛਪ ਚੁਕੀਆਂ ਹਨ।
ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੰਬੋਜ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਹੇਠ ਅਮਰੀਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ 2001 ਚ ਛਪੀ ਸੀ ਤੇ ਹੁਣ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੰਬੋਜ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਹੇਠ ਅਮਰੀਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਭਾਗ ਦੂਜਾ ਵੀ ਇਸੇ ਸਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੰਬੋਜ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿੱਤ ਅਕਾਡਮੀ ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ, ਰਤਨਾ ਵਿਚਾਰ ਮੰਚ ਨਾਭਾ, ਸ: ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਬਾਸੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਅਧਿਐਨ ਸਕੂਲ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਤੇ ਸਾਹਿੱਤ ਸਭਾ ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁਕਾ ਹੈ।
ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੰਬੋਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਅਦਾਰੇ, ਵਿਸ਼ਵ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹੈ।
ਰਿਚਰਡਸਨ ਦਾ ਜਨਮ ਮੈਰਿਲੇਬੋਨ, ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਰੈਡਗਰਾਵ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਟੋਨੀ ਰਿਚਰਡਸਨ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਨੇਸਾ ਰੈਡਗਰੇਵ ਦੀ ਧੀ, ਅਦਾਕਾਰਾ ਸਰ ਮਾਈਕਲ ਰੈਡਗਰੇਵ ਅਤੇ ਰਾਚੇਲ ਕੈਂਪਸਨ ਦੀ ਪੋਤੀ , - , ਜੋਲੀ ਰਿਚਰਡਸਨ ਦੀ ਭੈਣ, ਕਾਰਲੋ ਗੈਬਰੀਅਲ ਨੀਰੋ ਅਤੇ ਕੈਥਰੀਨ ਗ੍ਰੀਮੰਡ ਹੇਸ ਦੀ ਭੈਣ ਸੀ।
ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲੀਨ ਰੈਡਗਰੇਵ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਕੋਰਿਨ ਰੈਡਗਰੇਵ ਦੀ ਭਾਣਜੀ ਅਤੇ ਜੇਮਾ ਰੈਡਗਰੇਵ ਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਸੀ।
ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕੇਨ ਰਸਲ ਦੀ ਗੋਥਿਕ ਵਿੱਚ ਮੈਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਪਾਲ ਸ਼੍ਰੇਡਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ 1988 ਵਿੱਚ ਬਾਇਓਪਿਕ ਫਿਲਮ 'ਚ ਪੈਟੀ ਹਰਸਟ ਦਾ ਚਰਿਤਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1993 'ਚ ਅੰਨਾ ਕ੍ਰਿਸਟੀ ਦੇ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਬ੍ਰਾਡਵੇ 'ਚ ਡੈਬਿਊ ਲਈ ਅਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਵਰਲਡ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਉਹ ਦ ਹੈਂਡਮੇਡਜ਼ ਟੇਲ , ਨੇਲ , ਦਿ ਪੇਰੈਂਟ ਟ੍ਰੈਪ , ਮੇਡ ਇਨ ਮੈਨਹੱਟਨ ਅਤੇ ਦਿ ਵ੍ਹਾਈਟ ਕਾਊਂਟੇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।
ਰਿਚਰਡਸਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਹ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਰੌਬਰਟ ਫੌਕਸ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਉਸ ਨਾਲ 1985 ਵਿੱਚ ਐਂਟਨ ਚੇਖੋਵ ਦੀ "ਦਿ ਸੀਗਲ" ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸਮੇਂ ਹੋਈ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਲਿਆਮ ਨੀਸਨ ਨਾਲ 1994 ਦੀ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਨਿਊ-ਯਾਰਕ ਦੇ ਮਿਲਬਰੂਕ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ; ਉਹ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।
ਉਹ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵੇਨੇਸਾ ਰਿਚਰਡਸਨ ਅਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਟੋਨੀ ਰਿਚਰਡਸਨ ਦੀ ਬੇਟੀ ਅਤੇ ਮਾਇਕਲ ਰੇਡਗਰੇਵ ਅਤੇ ਰੇਚਲ ਕੇਮਪਸਨ ਦੀ ਪੋਤੀ ਹੈ।
ਰਿਚਰਡਸਨ ਨੂੰ "ਸੈਂਟਰਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਸਪੀਚ ਐਂਡ ਡਰਾਮਾ" ਵਿਖੇ ਸਿਖਲਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੰਡਨ ਦੇ ਸਾਊਥ ਕੇਂਸਿੰਗਟਨ, ਲੰਡਨ ਦੇ ਲਾਇਸੀ ਫ੍ਰਾਂਸਾਈ ਚਾਰਲਸ ਡੀ ਗੌਲੇ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਦੇ ਹੈਮਰਸਮਿੱਥ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਪੌਲਜ਼ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਸੀ।