polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਇਸ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਦਮਨ ਵਿਰੁੱਧ ਇਨਕਲਾਬੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦ ਲਈ ਪੈਸੇ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਬਿਸਮਿਲ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨਾਂ 'ਤੇ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਲੁੱਟਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ।
ਲੁੱਟ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਬਿਸਮਿਲ, ਖਾਨ, ਰਾਜਿੰਦਰ ਲਹਿਰੀ, ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ, ਸਚਿੰਦਰ ਬਖਸ਼ੀ, ਕੇਸ਼ਬ ਚੱਕਰਵਰਤੀ, ਮਨਮਥਨਾਥ ਗੁਪਤਾ, ਮੁਕੰਦੀ ਲਾਲ, ਮੁਰਾਰੀ ਲਾਲ ਗੁਪਤਾ ਅਤੇ ਬਨਵਾਰੀ ਲਾਲ ਨੇ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਿਸਮਿਲ, ਰੋਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਜੇਂਦਰ ਨਾਥ ਲਹਿਰੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ।
ਜੋਗੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਚੈਟਰਜੀ, ਗੋਵਿੰਦ ਚਰਨ ਕਾਰ, ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਸਿਨਹਾ, ਰਾਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਖੱਤਰੀ ਅਤੇ ਮੁਕੰਦੀ ਲਾਲ ਨੂੰ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸੁਰੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸ਼ਰਨ ਡਬਲਿਸ਼ ਨੂੰ 7 ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਭੂਪੇਂਦਰ ਨਾਥ ਸਾਨਿਆਲ, ਰਾਮ ਦੁਲਾਰੇ ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ, ਪ੍ਰੇਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਖੰਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਵੇਸ਼ ਚੈਟਰਜੀ ਨੂੰ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨਾਥ ਪਾਂਡੇ ਅਤੇ ਬਨਵਾਰੀ ਲਾਲ ਨੂੰ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਾਕੋਰੀ ਤੋਂ ਲੰਘਿਆ, ਇੱਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ, ਰਾਜਿੰਦਰ ਲਹਿਰੀ ਨੇ ਰੇਲਗੱਡੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਚੇਨ ਖਿੱਚੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਬਾਕੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਗਾਰਡ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ।
ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਖਾਸ ਰੇਲਗੱਡੀ ਨੂੰ ਲੁੱਟਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੈਸਿਆਂ ਦੇ ਬੈਗ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸਫਰ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ।
ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ: ਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਿਸਮਿਲ, ਰੋਸ਼ਨ ਸਿੰਘ, ਰਾਜੇਂਦਰ ਨਾਥ ਲਹਿਰੀ ਅਤੇ ਅਸ਼ਫਾਕੁੱਲਾ ਖਾਨ
ਕਾਲਾ ਪਾਣੀ : ਸਚਿੰਦਰਨਾਥ ਸਾਨਿਆਲ, ਸਚਿੰਦਰਨਾਥ ਬਖਸ਼ੀ, ਗੋਵਿੰਦ ਚਰਨ ਕਾਰ, ਜੋਗੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਚੈਟਰਜੀ ਅਤੇ ਮੁਕੰਦੀ ਲਾਲ
10 ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ: ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਸਿਨਹਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸ਼ਰਨ ਡਬਲਿਸ਼, ਰਾਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਖੱਤਰੀ ਅਤੇ ਸੁਰੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ
5 ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ: ਭੂਪੇਂਦਰਨਾਥ ਸਾਨਿਆਲ, ਪ੍ਰੇਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਖੰਨਾ, ਬਨਵਾਰੀ ਲਾਲ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੁਲਾਰੇ ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ
ਅਸ਼ਫਾਕੁੱਲਾ ਖਾਨ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਪੂਰਕ ਸਬੂਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਤੋਂ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਸਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਅਸ਼ਫਾਕੁੱਲਾ ਖਾਨ ਅਤੇ ਸਚਿੰਦਰਨਾਥ ਬਖਸ਼ੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੈਸ਼ਨ ਜੱਜ ਜੌਹਨ ਰੇਜਿਨਾਲਡ ਵਿਲੀਅਮ ਬੈਨੇਟ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਪਲੀਮੈਂਟਰੀ ਕੇਸ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇੱਕ ਵਕੀਲ, ਅਹਿਮਦ ਅਲੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਯਾਤਰੀ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮਹਿਲਾ ਡੱਬੇ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਲਈ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮਨਮਥਨਾਥ ਗੁਪਤਾ ਦੁਆਰਾ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਕਤਲੇਆਮ ਦਾ ਕੇਸ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।
ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਇੱਕ ਤੀਬਰ ਖੋਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਈ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜੋ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਜਾਂ ਹਿੱਸਾ ਸਨ।
ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 19 ਵਿਰੁੱਧ ਦੋਸ਼ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਏ ਗਏ ਸਨ (2 ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਜਦੋਂ ਕਿ 17 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ)।
ਅੱਬਾਸ ਸਲੀਮ ਖਾਨ, ਬਨਵਾਰੀ ਲਾਲ ਭਾਰਗਵ, ਗਿਆਨ ਚੈਟਰਜੀ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਆਯੂਫ ਇਸ ਕੇਸ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸਨ।
21 ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਚਿੰਦਰਨਾਥ ਬਿਸਵਾਸ ਅਤੇ ਲਾਲਾ ਹਰਗੋਵਿੰਦ ਨਾਮਕ ਦੋ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਬੂਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਗੋਪੀ ਮੋਹਨ ਫ਼ਰਾਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਉਪਰੋਕਤ ਵਿੱਚੋਂ ਸਚਿੰਦਰਨਾਥ ਸਾਨਿਆਲ, ਰਾਜਿੰਦਰ ਲਹਿਰੀ ਅਤੇ ਜੋਗੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਚੈਟਰਜੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।
ਲਹਿਰੀ ਉੱਤੇ ਦਕਸ਼ੀਨੇਸ਼ਵਰ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਦੇ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਸ਼ਫਾਕੁੱਲਾ ਖਾਨ ਅਤੇ ਸਚਿੰਦਰਨਾਥ ਬਖਸ਼ੀ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮੁੱਖ ਕਾਕੋਰੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਕੇਸ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸਪਲੀਮੈਂਟਰੀ ਕੇਸ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਰਕਾਰੀ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੇ ਕਈ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣ ਲਈ ਰਿਸ਼ਵਤ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਮੁਕੱਦਮੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਨਵਾਰੀ ਲਾਲ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਬਿਆਨਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸਨ ਜੋ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬਮਰੌਲੀ , ਬਿਚਪੁਰੀ ਅਤੇ ਦਵਾਰਿਕਾਪੁਰ ਵਿਖੇ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਲੁੱਟ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਦੇ ਬਿਆਨ ਨੂੰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁੱਖ ਸਬੂਤ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਬਿਸਮਿਲ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ 'ਤੇ ਲੁੱਟ ਅਤੇ ਕਤਲ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਸਨ।
ਮੁਕੱਦਮੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਅਸ਼ਫਾਕੁੱਲਾ ਖਾਨ ਅਤੇ ਸਚਿੰਦਰਨਾਥ ਬਖਸ਼ੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਦਾਮੋਦਰ ਸਵਰੂਪ ਸੇਠ ਨੂੰ ਬੀਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਛੁੱਟੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵੀਰ ਭਦਰ ਤਿਵਾਰੀ ਅਤੇ ਜੋਤੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੂਚਨਾ ਦੇਣ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਸੀ।
ਦੋ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ - ਬਨਾਰਸੀ ਲਾਲ ਅਤੇ ਇੰਦੂਭੂਸ਼ਣ ਮਿੱਤਰਾ ਇੱਕ ਨਰਮ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਬਦਲੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲੈਣ ਲਈ ਆਏ ਸਨ।
ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਜਗਤ ਨਰਾਇਣ ਮੁੱਲਾ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁਝ ਕੇ ਸਰਕਾਰੀ ਵਕੀਲ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਉਹ 1916 ਤੋਂ ਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਿਸਮਿਲ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਪੱਖਪਾਤ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਬਿਸਮਿਲ ਨੇ ਲਖਨਊ ਵਿਖੇ ਬਾਲ ਗੰਗਾਧਰ ਤਿਲਕ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਲੂਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਕਾਕੋਰੀ ਟਰੇਨ ਐਕਸ਼ਨ ਇੱਕ ਰੇਲ ਡਕੈਤੀ ਸੀ ਜੋ 9 ਅਗਸਤ 1925 ਨੂੰ ਲਖਨਊ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਕਾਕੋਰੀ ਵਿਖੇ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਵਾਪਰੀ ਸੀ।
ਇਸ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਬਚਾਅ ਗੋਵਿੰਦ ਬੱਲਭ ਪੰਤ, ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਸਕਸੈਨਾ, ਚੰਦਰ ਭਾਨੂ ਗੁਪਤਾ, ਅਜੀਤ ਪ੍ਰਸਾਦ ਜੈਨ, ਗੋਪੀ ਨਾਥ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ, ਆਰ.ਐੱਮ. ਬਹਾਦਰਜੀ, ਬੀ.ਕੇ. ਚੌਧਰੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਸ਼ੰਕਰ ਹਜੇਲਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਬਰਤਾਨਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਟੈਕਸ ਵਸੂਲਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ।
ਪੋਵਾਧ, ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ,ਜੋ ਕਿ ਸਤਲੁਜ ਤੋਂ ਪਰੇ੍ਹ ਘੱਗਰ ਨਦੀ ਤੋਂ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੂਰਬ ਕਾਲਾ ਅੰਬ, ਜੋ ਕਿ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਜਪੁਰਾ, ਨਾਲੇ ਪੰਚਕੂਲਾ ਅੰਬਾਲਾ ਵੀ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਅਤੇ ਹਰਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਬੇਹਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਵੀ ਪੋਵਾਧ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।
ਪੋਵਾਧੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਖਰੜ, ਕੁਰਾਲੀ, ਰੋਪੜ, ਨੂਰਪੁਰ ਬੇਦੀ, ਮੋਰਿੰਡਾ, ਪੇਲ, ਅਤੇ ਰਾਜਪੁਰਾ, ਅੰਬਾਲਾ, ਨਰੈਣਗੜ, ਕਾਲਾ ਅੰਬ, ਪੰਚਕੂਲਾ, ਸਾਹਾ, ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਪੁਰ, ਜਗਾਧਰੀ, ਕਾਲੇਸਰ,ਬੇਹਤ, ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਅਤੇ ਨਨੌਟਾ ਖੇਤਰ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਪੁਆਧੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਤਿਹਬਾਦ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਪਿੰਜੋਰ, ਕਾਲਕਾ, ਪੇਹੋਵਾ, ਕੈਥਲ, ਬੰਗਰ ਖੇਤਰ ਵੀ ਪੋਵਾਧ ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ,ਜਿਨ੍ਹਾ ਚ ਅੰਬਾਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਬਾਦ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਪੁਆਧ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਹਰਿਆਣੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪੰਚਕੂਲਾ ਜ਼ਿਲਾ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਖੇਤਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅੱਜਕਲ ਅਕਸਰ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਮੀਡੀਆ ਵਾਲੇ ਪਟਿਆਲਾ, ਮੋਹਾਲੀ, ਅਤੇ ਰੋਪੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਵੀ ਹੋਏ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਅਕਬਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਚ ਬਨੂੜ ਦੀ ਮਾਈ ਬਾਨੋ ਅਤੇ ਹਾਲ ਚ ਹੀ ਸੋਹਾਣੇ ਦੇ ਭਗਤ ਆਸਾ ਰਾਮ ਬੈਦਵਾਨ।
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਢੱਡ ਸਾਰੰਗੀ ਅਤੇ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਵਾਲੀ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਖਾੜਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪੁਆਧ ਖੇਤਰ ਚੋਂ ਹੀ ਹੋਈ ਤੇ ਰੱਬੀ ਭੈਰੋਂਪੁਰੀ ਵਰਗੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲਾਕਰ ਵੀ ਦਿੱਤੇ।
ਪੰਜਾਬ ਚ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰਾਜਪੁਰਾ, ਘਨੌਰ ਅਤੇ ਦੇਵੀਗੜ੍ਹ ਖੇਤਰ, ਬਨੂੜ ਖੇਤਰ, ਮੋਹਾਲੀ ਦੇ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਰੋਪੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੁੱਝ ਖੇਤਰ ਇਹ ਬੋਲੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿਚ ਅੰਬਾਲਾ ਪੰਚਕੂਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।
ਇਸਮੈਲਾਬਾਦ ਅਤੇ ਕੂਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹਬਾਦ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਪੁਆਧੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਏਦਾਂ ਹੀ ਯਮੁਨਾਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸਧੌਰਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਤਲੁਜ ਅਤੇ ਘਗਰ-ਹਕਰਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪੂਰਬ, ਅੰਬਾਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਦਾ ਹੈ।
ਪਵਾਧ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਦੇ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪੁਆਧ ਚ ਜਿਹੜੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ੳਪ-ਬੋਲੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਨੂੰ ਪੁਆਧੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਢਾਬਾ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਢਾਬਾ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੜਕ ਕਿਨਾਰੇ ਦਾ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਹੈ।
ਉਹ ਰਾਜਮਾਰਗਾਂ 'ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਆਮ ਤੌਰ' ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਟਰੱਕ ਸਟਾਪਾਂ ਦਾ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੈਟਰੋਲ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ 24 ਘੰਟੇ ਖੁੱਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟਰੱਕ ਡਰਾਈਵਰ ਪੰਜਾਬੀ ਮੂਲ ਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਢਾਬਾ ਸ਼ਬਦ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟਰੱਕ ਦੁਆਰਾ ਤਰਜੀਹੀ ਭਾਰ ਵਾਲੇ ਮਸਾਲੇ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਤਲੇ ਹੋਏ ਪੰਜਾਬੀ ਖਾਣੇੇ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
" ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਢਾਬਾ ਸ਼ਾਇਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਮਾਰਗਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਢਾਬੇ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਰਿਕਾਰਡ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਪਹਿਲਾਂ ਗ੍ਰਾਂਡ ਟਰੰਕ ਰੋਡ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੋਏ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਕਲਕੱਤੇ ਤਕ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।
ਢਾਬਾ ਸੜਕ ਕਿਨਾਰੇ ਖਾਣਾ ਖਾਣਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਮਾਰਗਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਆਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ।
ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਫ ਟਰੱਕ ਡਰਾਈਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਢਾਬੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜਾਂ ਸੜਕ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਖਾਣਾ, ਖਾਣਾ ਦਾ ਇੱਕ ਰੁਝਾਨ ਸੀ।
ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਵਾਸੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਨੈਟਵਰਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਢਾਬੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ।
ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਲੋਕ- ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਡੱਬਾ, ਐਮ., ਡੱਬਾ, ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਖਾਣੇ ਦੇ ਡੱਬੇ, ਟਿਫਿਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਵਨੀ ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਨੂੰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ 25 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਜੂਨ 2016 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੜਾਕੂ ਪਾਇਲਟ ਬਣ ਗਿਆ।
ਇੱਕ ਵਾਰ ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਬਿਦਰ ਵਿੱਚ ਪੜਾਅ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।
ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਉਹ ਸੁਖੋਈ -30 ਅਤੇ ਤੇਜਸ ਵਰਗੇ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਉਡਾ ਸਕਣਗੇ।
22 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਨੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।
ਇਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਹਦੋਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।
ਫਿਰ ਇਸਨੇ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਨਸਥਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ 2014 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਇਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ।
ਅਵਨੀ ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਲੜਾਕੂ ਪਾਇਲਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਇਸ ਨੂੰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾ ਕੰਠ ਦੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਕੂ ਪਾਇਲਟ ਕਰਾਰਿਆ ਗਿਆ।
ਅਵਨੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਬਨਾਸਥਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਫਲਾਇੰਗ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਦਾ ਉਡਾਣ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਵੀ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।
ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਨੰਬਰ 23 ਸਕੁਐਡਰਨ ਪੈਂਥਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਹੈ।
ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਨੂੰ ਸ਼ਤਰੰਜ, ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ ਖੇਡਣਾ ਅਤੇ ਸਕੈਚਿੰਗ ਅਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਹੈ।
ਇਹ ਜਲ ਤਕਨੀਕੀ ਕੇਂਦਰ, ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚੋਂ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿਖਿਆ ਲੇਡੀ ਲਰਵਿਨ ਸਕੂਲ, ਦਿੱਲੀ , ਕਮਲਾ ਰਾਜਾ ਗਰਲਜ਼ ਕਾਲਜ, ਗਵਾਲੀਅਰ , ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਆਦਿ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬੀ.ਐਸਸੀ, ਐਮ.ਐਸਸੀ ਅਤੇ ਪੀ.ਐਚਡੀ ਆਦਿ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ।
ਉਸਨੇ ਲੇਡੀ ਇਰਵਿਨ ਸਕੂਲ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਕਮਲਾ ਰਾਜਾ ਗਰਲਜ਼ ਕਾਲਜ, ਗਵਾਲੀਅਰ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਉਸਨੇ ਬੀ.ਐੱਸ.ਸੀ., ਐਮ.ਐੱਸ.ਸੀ. ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਇੰਡੀਅਨ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।
ਉਹ ਇਮੇਰਿਟਸ ਸਾਇੰਟਿਸਟ, ਵਾਟਰ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਸੈਂਟਰ, ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਹੈ।
ਉਹ ਹੋਮੀ ਭਾਭਾ ਫੈਲੋ, ਇਨਸਾ-ਰਾਇਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਐਕਸਚੇਂਜ ਫੈਲੋ, ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੌਜੀ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਰਿਸਰਚ ਐਸੋਸੀਏਟ, ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਾਇੰਟਿਸਟ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੈਲੋ, ਆਈਸੀਏਆਰ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ‘ਤੇ ਵੀ ਰਹੀ।
ਐਨ.ਸੀ.ਈ.ਆਰ.ਟੀ. ਸਾਇੰਸ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਆਈਐਨਐਸਏ ਨੌਜਵਾਨ ਸਾਇੰਟਿਸਟ ਪੁਰਸਕਾਰ ਆਰ.ਡੀ.ਅਸਾਨਾ ਬੰਦੋਬਸਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਆਰ.ਡੀ. ਅਸਾਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, 1983; ਆਈਸੀਏਆਰ ਮਹਿਲਾ ਸਾਇੰਟਿਸਟ ਪੁਰਸਕਾਰ , ਪਲੈਟੀਨਮ ਜੁਬਲੀ ਲੈਕਚਰ ਐਵਾਰਡ, , ਜਰਨਲ ਆਫ ਬਾਇਓਸਾਇੰਸ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਆਈਐਨਐਸਆਰ ਪ੍ਰੀਸਦ ਮੈਂਬਰ ਆਦਿ।
ਮਨੁੱਖ ਜਿਹੋ -ਜਿਹੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰੋ .ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਮਾਹੌਲ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸਮਾਜਕ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਉਸ ਵਰਤਾਰੇ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਜਿਸ ਨੂਂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਦਾ ਖਾਣ - ਪੀਣ, ਰਹਿਣ -ਸਹਿਣ, ਪਹਿਰਾਵਾ, ਬੋਲੀ, ਚੱਜ ਆਚਾਰ ਸਭ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।
ਇਹ ਨਿਵੇਕਲੀ ਪਹਿਚਾਣ ਦਾ ਆਧਾਰ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਦੂਸਰੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਜਾਂ ਗਲੋਬਲੀਕਰਨ ਦਾ ਅਮਲ ਵੱਖ -ਵੱਖ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨਿਵੇਕਲੀ ਪਹਿਚਾਣ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ।
ਇਹ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਚਾਲ ਹੈ।
ਇਸ ਬਾਰੇ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼ੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ,"ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦਾ ਅਮਲ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਝੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਹੈ।
ਡਾਂ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ,"ਗਲੋਬਕਾਰੀ ਦਾ ਸਬੰਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਰਹੇ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰ, ਸਰਮਾਏ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਗਿਆਨ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਦਾਨ -ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਾਲ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਆਰਥਿਕਤਾਵਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਉਪਰ ਨਿਰਭਰ ਹੋਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹੱਦਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਉਲੰਘ ਕੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜਨਗੇ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ -ਪਿੰਡ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।
ਪੱਛਮ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕੇਸ਼ ਮਾਲ ਲਈ ਮੰਡੀ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਜਮਾਇਆ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਰਦਾਰੀ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ।
ਜੇਮਜ਼ ਪੈਟਰਾਸ ਲਿਖਦਾ ਹੈ,"ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਕਮੁੱਠਤਾ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲੋਂ ਤੋੜ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮੀਡੀਏ ਦੁਆਰਾ ਪੈਂਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀਆਂ ਹਰ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨਾਲ ਬਦਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸੰਪਰਕ ਹੈ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦਾ ਪਾਸਾਰ ਕਰਕੇ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਲਿਆਂਦਾ।
ਇਸ ਨੇ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ, ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ, ਪੱਛਮੀਕਰਨ, ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਆਦਿ ਕਈ ਸੰਕਲਪ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ।
ਵਿਸ਼ਵੀ ਵਿਆਪੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਜੋ ਆਪਸੀ ਸੰਪਰਕ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਉਹ ਨਵੀਨ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੰਭਵ ਹੈ।
ਟੈਲੀਫੋਨ, ਕੰਪਿਊਟਰ, ਇੰਟਰਨੈਟ ਆਦਿ ਦੂਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨੇੜਤਾ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਸਾਮਰਾਜੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਇਸ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਡਾਂ ਸੁਰਜੀਤ ਬਰਾੜ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, "ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਜੋ ਭੂਪਵਾਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੈ।
ਪੱਛਮੀਕਰਨ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਝੁਕਾਅ ਹੈ ਜੋ ਜੀਵਨ ਮੁੱਲਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਪੱਛਮ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਨ ਪਰ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇਕਹਿਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਤਬਾਹ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਸ ਦੀ ਅਮੀਰ ਆਰਥਿਕ -ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋ ਖੋਖਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਮਾਰੂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਜੇਮਜ਼ ਪੈਦਰਾਸ ਲਿਖਦਾ ਹੈ,"ਜਨ ਸੰਚਾਰ ਮਾਧਿਅਮ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਘੁਸਪੈਠ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਹਰੋਂ ਅਤੇ ਉਪਰੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਅੰਦਰੋਂ ਅਤੇ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤਿੜਕ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਨਵੀਆਂ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਬਣ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਅੰਨ੍ਹੇ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੀ ਮਸ਼ੀਨੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੈਸੇ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਇੱਕ ਦਮ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਇਆਂ ਸਗੋਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਸੌ ਸਾਲ ਦੀ ਲੰਬੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ।
ਸਾਇੰਸ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਆਰਥਿਕਤਾ, ਆਵਾਜਾਈ ਸਾਧਨ, ਸੰਚਾਰ ਸਾਧਨ, ਆਦਿ ਸਭ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੀ ਦੇਣ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੂਪਾਤਰਣ ਜਾਂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਸੁਤੰਲਤ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਸਾਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮਾਡਰਨ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਲਿਜਾਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਏ।
ਸਾਡਾ ਵਿਰਸਾ ਸਾਡਾ ਗੌਰਵ ਅਤੇ ਇਸ ਗੌਰਵ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੋਣਾ ਪਵੇਗਾ।
ਗੁਰਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਵਚਨ ਆਰਥਿਕ, ਰਾਜਸੀ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰਿਪੇਖ ਪੰਨਾ -ਨੰ 66
ਪ੍ਰੋ.ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਪੰਨਾ -ਨੰ 60
ਪ੍ਰੋ.ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਫਰੈਂਕ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਪੰਨਾ -ਨੰ 36
ਕਾਮਿਨੀ ਰਾਏ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਅਕਤੂਬਰ, 1864 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਬਸੰਦਾ, ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ਬਕੇਰਗੰਜ, ਹੁਣ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਬਾਰੀਸਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
ਕਾਮਿਨੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਿਲਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਬੈਚੁਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਆਨਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਬੇਥੁਨੇ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
1886 ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸਨੇ ਉਸੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਕਾਦੰਬਨੀ ਗੰਗੁਲੀ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਹਿਲੀਆਂ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜੋ ਕਾਮਿਨੀ ਦੀ ਉਸ ਹੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਸੀਨੀਅਰ ਸੀ।
1921 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕੁਮੁਦਿਨੀ ਮਿੱਤਰਾ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਣਾਲਿਨੀ ਸੇਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਬੰਗੀਆ ਨਾਰੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਤੇ ਲਈ ਲੜਨ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਸੀ।
ਬੰਗਾਲ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਨੇ 1925 ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਮੱਤ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੰਗਾਲੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ 1926 ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਉਸ ਨੇ ਬੇਥੂਨ ਸਕੂਲ, ਅਬਾਲਾ ਬੋਸ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਤੋਂ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਲਿਆ।
ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ, ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦਿਆਂ, ਰਾਏ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਰੇਅ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ, "ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰਵਪੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣਾ ਸੀ।
ਰਾਏ ਨੇ ਸੂਫੀਆ ਕਮਲ ਸਮੇਤ ਛੋਟੇ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ 1923 ਵਿੱਚ ਗਈ ਸੀ।
ਕਾਮਿਨੀ ਰਾਏ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੰਗਾਲੀ ਕਵਿਤਰੀ, ਸਮਾਜ ਸੇਵਿਕਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸੀ।
ਉਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਨਰਜ਼ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ।
ਕਾਮਿਨੀ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਚੰਡੀ ਚਰਨ ਸੇਨ, ਇੱਕ ਜੱਜ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮੋ ਸਮਾਜ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ।
ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਤਾਰਿਨੀ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।
ਬਾਲ ਮੁਕੰਦ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਸਤੰਬਰ 1889 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਚੱਕਵਾਲ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਕੁਝ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਕਰਿਆਲਾ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਬਸਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
ਉਸ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਆਰੇ ਨਾਲ ਚੀਰ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਬਾਲ ਮੁਕੰਦ ਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬਸਤੀ ਕਰਿਆਲਾ ਅਤੇ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਚੱਕਵਾਲ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਡੀ. ਏ. ਵੀ. ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।
ਉਸ ਨੇ ਬੀ. ਟੀ. ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਰਹਿ ਕੇ ਪਾਸ ਕੀਤਾ।
ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਪਰੰਤ ਅਲਬਰਟ ਵਿਕਟਰ ਐਂਗਲੋ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਐਬਟਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋ ਗਈ।
ਪਰ ਜਲਦ ਹੀ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਿਆ।
ਬਾਲ ਮੁਕੰਦ ਜੋਧਪੁਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੇ ਜਾਨਸ਼ੀਨ ਸਮੀਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਇਕ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀਂ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਘਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ।
ਇਕ ਦਿਨ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਇਕ ਮੈਂਬਰ ਦੀਨਾ ਨਾਥ ਇਕ ਜੋਗੀ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ।
23 ਦਸੰਬਰ 1912 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਵਾਇਸਰਾਏ ਚਾਰਲਸ ਹਾਰਡਿੰਗ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਲਕੱਤੇ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਤਬਦੀਲ ਹੋਣ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਲਈ ਹਾਥੀ ਉੱਪਰ ਸਵਾਰ ਇਕ ਜਲੂਸ ਵਿਚ ਲਾਲ ਕਿਲੇ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਬੰਗਾਲੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਰਾਸ ਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ ਨੇ ਇਕ ਦੇਸੀ ਬੰਬ ਸੁੱਟਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਸਨ।
ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਸ ਹਮਲੇ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਰਾਸ ਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ, ਲਾਲਾ ਹਨੂਮੰਤ ਸਹਾਏ, ਬਾਲ ਮੁਕੰਦ, ਅਮੀਰ ਚੰਦ ਅਤੇ ਅਵਧ ਬਿਹਾਰੀ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ 'ਸ਼ੱਕ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ' ਦਰਜ ਕੀਤਾ ।
ਸੰਨ 1912 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਲਾਰਡ ਹਾਰਡਿਗ ਬੰਬ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਅਮੀਰਚੰਦ, ਬਾਲਮੁਕੁੰਦ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਅਯੁੱਧਿਆ ਬਿਹਾਰੀ ਨੂੰ 8 ਮਈ 1915 ਨੂੰ ਹੀ ਫ਼ਾਂਸੀ ਉੱਤੇ ਲਟਕਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਗਲੇ ਦਿਨ 9 ਮਈ ਨੂੰ ਅੰਬਾਲਾ ਵਿੱਚ ਵਸੰਤ ਕੁਮਾਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਫ਼ਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਉਹ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੋਢੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਭਾਈ ਪਰਮਾਨੰਦ ਦਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਸੀ।
ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਬਾਲ ਮੁਕੰਦ ਨੂੰ ਵੀ ਜੋਧਪੁਰ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚੋਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ।
ਲਾਲਾ ਹੇਮੰਤ ਸਹਾਏ ਨੂੰ ਉਮਰ ਭਰ ਲਈ ਕਾਲਾ ਪਾਣੀ, ਬਾਕੀ ਚਾਰੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ।
ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਹੀ ਬਾਲ ਮੁਕੰਦ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਹ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਇ ਤੇ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂ ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਹੋਰ ਦ੍ਰਿੜ ਹੋ ਗਿਆ।
ਔਡੀਓਟ੍ਰੈਕਸ ਏ.ਟੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਦਾ ਬ੍ਰਾਂਡ ਨਾਮ ਹੈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਚਿੱਤਰਾ ਦੁਆਰਾ 1995 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਦਾ ਨਾਈਟਿੰਗਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਲੇਬਲ ਹੈ।
ਔਡੀਓਟ੍ਰੈਕਸ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਸੰਗੀਤ ਲੇਬਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੈਰ ਫ਼ਿਲਮੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਐਲਬਮਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾ 'ਚ ਭਗਤੀ ਸੰਗੀਤ, ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ, ਹਲਕੇ ਗੀਤ, ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਐਮ. ਜੈਚੰਦਰਨ, ਦੀਪਕ ਦੇਵ, ਵਿਸ਼ਵਜੀਤ ਨੇ ਇਸ ਲੇਬਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਚਿੱਤਰਾ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਰ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀਆਂ ਐਲਬਮਾਂ ਔਡੀਓਟ੍ਰੈਕਸ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਗਰੁੱਪ ਮਲਿਆਲਾ ਮਨੋਰਮਾ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ 2001 ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸੰਗੀਤ ਸੀ.ਡੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਡੀਓ ਟ੍ਰੈਕਸ ਕੈਟਾਲਾਗ ਯੂਟਿਊਬ, ਆਈ.ਟਿਊਨ, ਗੁਗਲ+, ਨੋਕੀਆ ਵਰਗੇ ਡਿਜੀਟਲ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।
ਚਿੱਤਰਾ ਛੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ , ਅੱਠ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਸਾਉਥ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ।
ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕਾਮਨਜ਼, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੰਸਦ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੁਆਰਾ 1997 ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੀਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਲ 2009 ਵਿੱਚ ਕਿਨਘਾਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਐਂਡ ਵਾਟਰ ਫੈਸਟੀਵਲ 'ਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
2001 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਟਰੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਮ.ਟੀ.ਵੀ. ਵੀਡੀਓ ਸੰਗੀਤ ਪੁਰਸਕਾਰ - 2001 ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟ ਦੇ ਨਿਊ ਯਾਰਕ, ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਓਪੇਰਾ ਹਾਊਸ ਵਿਖੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿਊਅਰ'ਜ਼ ਚੋਇਸ ਮਿਲਿਆ।
ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਸੰਗੀਤ, ਭਗਤੀ ਗੀਤ ਅਤੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸਿਧ ਗੀਤ ਵੀ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਉਸ ਮਲਿਆਲਮ, ਤਮਿਲ਼, ਓਡੀਆ, ਹਿੰਦੀ, ਆਸਾਮੀ, ਬੰਗਾਲੀ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਤੁਲੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਦਿ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ 31 ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਛੋਟੀ ਬੂਲਬੂਲ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਦੀ ਬੂਲਬੂਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
2018 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰੇਗ ਕੌਲਿਨ, ਨਿਊ ਜਰਸੀ, ਸਪੀਕਰ ਆਫ਼ ਦ ਜਨਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਪੀਕਰ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਾਲ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਰਜਾਹ ਦੀ ਅਮੀਰਾਤ ਦੇ ਸਰਬਸੱਤਾ ਸ਼ਾਸਕ ਸੁਲਤਾਨ ਬਿਨ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲ-ਕਾਸੀਮੀ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ, ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਦੀ ਸੰਘੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ 40 ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਉਹ ਦੱਖਣ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ 2001 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ 'ਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੰਸਰਟ ਹਾਲ ਰਾਇਲ ਐਲਬਰਟ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਰਗਵਾਸੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ ਨਾਯਰ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਗੀਤਕ ਗੁਰੂ ਸਨ।
ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ ਨੇ ਕੇਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਉਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਉਸ ਨੇ ਵਿਜਯਸ਼ੰਕਰ ਨਾਮ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਧੀ ਨੰਦਨਾ ਦੀ ਮੌਤ 8 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 2011 ਨੂੰਦੁਬਈ ਦੇ ਇੱਕ ਤਾਲਾਬ ਦੂਰਘਟਨਾ ਦੌਰਾਨ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਭਾਰਤੀ ਪੂਰਵ-ਪੱਥਰ ਯੁਗ ਨੂੰ ਔਜ਼ਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉਤੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ -
ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਬੋਰੀ ਨਾਂ ਦੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਮਿਲੇ ਪੱਥਰਾਂ ਤੋਂ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਨਵ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ 14 ਲੱਖ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ ਹੋਵੇਗੀ।
ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਸਿਧ ਹੈ ਕਿ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਵਸੇ।
ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਬੇਲਨ ਘਾਟੀ ਵਿਚੋਂ ਮਿਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਸਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾ ਤੋਂ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬੱਕਰੀ, ਭੇਡ, ਗਾਂ,ਮੱਝ ਆਦਿ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
ਦੋਵਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਗਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਵੈਦਿਕ ਸਭਿਅਤਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਸਭਿਅਤਾ ਹੈ।
ਪਰ ਸਰ ਦਯਾਰਾਮ ਸਾਹਨੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿਚ ਹੋਈ ਹੜੱਪਾ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਵਿਚ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਰਾਣੀ ਸਭਿਅਤਾ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿਚ ਪਿਤਲ ਦੇ ਬਹੁਤ ਔਜ਼ਾਰ ਮਿਲੇ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਪਿੱਤਲ/ਕਾਂਸੀ ਯੁਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੇ ਦੋ ਤੀਰਥਕਰ ਰਿਸ਼ਭਨਾਥ ਅਤੇ ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ ਦਾ ਉਲੇਖ ਰਿਗਵੇਦ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਪਰਸ਼ਵਨਾਥ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੇ 23ਵੇਂ ਗੱਦੀਨਵੀਸ਼ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਵੀਰ 24ਵੇਂ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਗੱਦੀਨਵੀਸ਼ ਸਨ।
ਮਹਾਵੀਰ ਦਾ ਜਨਮ ਲਗਭਗ 540 ਈ.ਪੂ. ਵਿਚ ਵੈਸ਼ਾਲੀ ਦੇ ਕੋਲ ਕੂੰਡਗ੍ਰਾਮ ਵਿਚ ਹੋਇਆ।
ਪੱਥਰ ਜਾਂ ਪਾਸ਼ਾਣ ਯੁਗ ਤੋਂ ਭਾਵ ਉਸ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੈ ਜਦ ਲੋਕ ਪੱਥਰਾਂ 'ਤੇ ਆਸ਼ਰਿਤ ਸਨ।
ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਔਜ਼ਾਰ, ਹਥਿਆਰ, ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਆਦਿ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਧਾਰ ਸਨ।
ਇਸ ਯੁਗ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਅਤੇ ਕੰਦ ਮੂਲ ਇਸਦੀ ਮੁੱਖ ਖੁਰਾਕ ਸੀ।
ਤਾਂਬਾ ਪੱਥਰ ਯੁਗ ਵਿਚ ਤਾਂਬਾ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਦੋਵੇਂ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।
ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਇਸਦੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਪੂਰਬੀ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਪੱਛਮੀ ਮੱਧਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਪੱਛਮੀ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ
ਇਸਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਕਈ ਧਾਰਮਿਕ ਪੰਥਕਾਂ ਅਤੇ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋ ਗਈ।
ਗੌਤਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਨਮੇ ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ ਦਾ ਜਨਮ 566 ਈ.ਪੂ.ਵਿਚ ਸ਼ਾਕਯਕੂਲ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸ਼ੂਧੋਦਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋੲਿਆ।
ਇਹ ਵੀ ਸੰਸਾਰਿਕ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਕੇ ਇਕ ਦਿਨ ਸੱਚ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਘਰ ਤੋਂ ਚੱਲ ਪਏ।
ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ 10ਵੀ ਸਦੀ ਤੱਕ ਦਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਮੱਧਕਾਲ ਭਾਰਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਸੀ।
ਇਸ ਧਰਮ ਨੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ,ਜਪਾਨ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿਚ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਵ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣਾਈ।
ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਭੋਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਗਈੇ ਆਪਣੀ ਦਿੱਲੀ ਵਾਲੀ ਭੂਆ ਜੀ ਦੇ ਸੁਝਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਗ ਕੇ ਮੁਨੀ ਗਿਰੀਰਾਜ ਦੀ ਚੇਲੀ ਬਣ ਗਈ।
ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਮਿੱਥਿਆ ਮਾਇਆ ਦਿਸਣ ਲੱਗ ਪੈਦਾ ਹੈ।
ਭਤੀਜੇ ਦੀ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਦਿਖਾਏ ਧੀਰਜ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਣ ਹੋਰ ਵੱਧ ਗਿਆ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕੇਸਰੀ ਦੇ ਸ਼ਿਵ ਰਾਮ ਨਾਲ ਵਧਦੇ ਸੰਬੰਧ ਦੂਜੇ ਵਿਆਹ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਦੌੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹੀਰਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਮਨ ਉਚਾਟ ਰਹਿਣ ਲਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬੇਹੌਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਲਿਜਾਣਾ ਪੈਦਾ ਹੈ।
ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਅਤੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਆਦਰਸ਼ ਹਸਪਤਾਲ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਚ ਵਰਗ ਦੀ ਹੀਰਾ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਨਿਮਨ ਵਰਗ ਦੀ ਕੇਸਰੀ ਮਜਬੂਰੀ ਵੱਸ ਵਿਧਵਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਭਰ ਜਆਨੀ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਜੀਵਨ ਗੁਆ ਚੁੱਕੀ ਹੀਰਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸੰਸਾਰਕ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਇੱਕ ਸਾਧਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਤਾਂ ਲੋਕ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ‘ਮੋਹ ਮਾਇਆ’ ਹੰਢਾਉਣ ਦੀ ਹਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮਾਜ ਸੇਵਿਕਾ, ਨਰਸ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਨੀਰਸਤਾ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦਾ ਅਸਫਲ ਯਤਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸੁਰਿੰਦਰ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਕੇਸਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਉਹ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਉਸਦੇ ਕਸ਼ਟ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ।
ਹੀਰਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਇਸ ਕਰਮ ਉੱਪਰ ਉਸਨੂੰ ਸਾਖਿਆਤ ਦੇਵੀ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸੁਰਿੰਦਰ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਹੀਰਾ ਦੇਵੀ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਥੋਂ ਉਹ ਉਭਰਨਾ ਚਾਹ ਰਹੀ ਸੀ।
ਸਾਹਬੋ ਦੇ ਜਾਂਦਿਆਂ ਉਹ ਹੱਸੀਆਂ, ਨਿਹਾਲੋ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਕਿ ‘ਐ ਪਰਾਤ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦੀ ਐਂ ਜਿਮੇਂ ਮੁੰਡਾ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦੈ।
ਉਹ ਬੱਸੋ ਮੋਚਣ ਨੂੰ ਗੁੜ ਦੇਣ ਗਈ ਤੇ ਉਹਨੇ ਸਾਹਬੋ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ‘ਸੁਣਿਐ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ‘ਚ ਇੱਕ ਡਾਕਦਾਰਨੀ ਆਊਗੀ।
ਮੰਦਰ ਦੇ ਅਵਾਜ਼ ਮਾਰਨ ਤੇ ਉਹ ਭੂਰੋ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾ ਕੇ ਰੋਟੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆ ਗਈ।
ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਇੰਝ ਸਾਉ ਮਝੇਰੁ ਆਖਦੀ ਤੇ ਫੇਰ ਤੈਨੂੰ ਰੱਬ ਬੱਚਾ ਦੇਵੇ ਦੀ ਅਸੀਸ ਦਿੰਦੀ, ਤਾਂ ਮੰਦਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮਲੋਮਲੀ ਹਾਸੀ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ।
ਉਹ ਸਿਰ ਤੋਂ ਪੈਰਾਂ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਸਮਾਨੋ੍ਹ ਦੇ ‘ਚਕਲੇ ਵਰਗੇ’ ਨਿਗਰ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਤੇ ਲੰਮਾ ਹਉਕਾ ਭਰ ਕੇ ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ।
ਮੰਦਰ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸਾਹਬੋ ਨੂੰ ਹਉਕੇ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ, ‘ਤੈਨੂੰ ਕੁਸ਼ ਨਾ ਲੱਗਿਆ ਮੁਟਿਆਰੇ, ਬੇਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੇਰ ਲੱਗ ਗਏ।
ਮੰਦਰ ਸਾਹਬੋ ਦੇ ਕਮਲੇਪਨ ਤੋਂ ਐਨਾਂ ਅੱਕ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਉਹਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਕੁੱਟਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਉਸਦੀ ਦਸ਼ਾ ਹੋਰ ਵੀ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਫਿਰ ਉਹਨੂੰ ਯਾਦ ਆ ਗਈ ਤੇ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ‘ਕੁੜੇ ਡਾਕਦਰਨੀਏ, ਤੇਰੀ ਗੋਦ ਭਰੀ ਰਹੇ, ਸੁਣਿਐ ਤੂੰ ਜਿਵੇਂ ਜੀ ਕਰੇ ਕਰ ਦਿਨੀ ਐਂ? ਭੈਣੇ ਮੇਰੀਏ, ਕੋਈ ਐਸੀ ਦੁਆਈ-ਬੂਟੀ ਦਿਹ, ਜੀਹਦੇ ਨਾਲ ਬਸ ਅਗਲੇ ਵਰੇ੍ਹ ਮੁੰਡਾ ਹੋ-ਜੇ.ਆਹ ਵੇਖ ਭੈਣੇ! ਤੈਨੂੰ ਰੱਬ ਬੱਚਾ ਦੇਵੇ, ਤੇਰੇ ਪੈਰ ਫੜਦੀ ਐਂ!’ ਤੇ ਪਾਸ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਤੀਵੀਆਂ ਉਹਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਹੱਸਦੀਆਂ ਨੇ।
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਡਾਕਦਾਰਨੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਵਾਧੂ ਬੱਚੇ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਦੇ ਐਂ।
ਸਾਡੇ ਕੋਲ. ‘ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਹਬੋ ਨੂੰ ਝਟਕਾ ਲੱਗਾ ਤੇ ਉਹ ਬੱਸੋ ਮੋਚਣ ਨੂੰ ਗਾਲਾਂ ਕੱਢਣ ਲੱਗ ਪਈ ਤੇ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਆ ਗਈ।
ਉਹ ਡਾਕਦਾਰਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਢਣ ਲੱਗੀ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ ਕਿ ਉਹ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਤੇ ਕੀ ਕਰਨ ਆਈ ਹੈ।
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੀ ਬੁੱਢੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਜੀ ਇਹਦਾ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰਿਓ, ਇਹ ਤਾਂ ਸਿਧਰੀ ਐ।
’ ਪਰ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਕਾਗਜ਼ ‘ਤੇ ਕੁਝ ਲਿਖਣ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਉਹਦੀ ਕਲਮ ਤਿਲਕਣ ਲੱਗ ਪਈ।
ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਤਸਵੀਰ ਪੂਨੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਵਿੱਚ ਸੀ; ਫੇਰ ਬੇਲਾ ਆਈ, ਇੱਕ ਰਣਜੀਤ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ।
ਉਸ ਨੇ ਕੋਰਟ ਡਾਂਸਰ ਦੀ "ਬਹਾਰ" ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਅਨਾਰਕਲੀ ਨਾਲ ਸਲੀਮ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।