polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਦੋ ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਧਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰਾਜਗੀਰੀ ਕਲਾ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਵਲੋਂ ਇਸਨੂੰ ਪੂਰਵ ਦਾ ਪੇਰਿਸ ਅਤੇ ਲਘੂ ਪੇਰਿਸ ਜਿਵੇਂ ਨਾਮ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਭਵਨ ਵਿਸ਼ਵਿਉੱਧ, ਭੁਚਾਲ ਇਤਆਦਿ ਵਿੱਚ ਸਵਾਹਾ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਹੁਣ ਵੀ ਕਈ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਈਮਾਰਤੇਂ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਉੱਚਾ ਕੀਤੇ ਖਡੀ ਹਨ।
ਹਾਲ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤੀਕ ਅਤੇ ਆਰਥਕ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਸ਼ੀਤਕਾਲੀਨ ਤਾਪਮਾਨ ਅਕਸਰ 0 ਵਲੋਂ . ਵਲੋਂ ਹੇਠਾਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਤਾਂ 15 ਵਲੋਂ . ; ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਕਦੋਂ - 20 ਸੇਲਸਿਅਸ ਤੱਕ ਵੀ ਅੱਪੜਿਆ ਹੈ।
ਗਰੀਸ਼ਮਕਾਲ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 23 ਵਲੋਂ . ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਦੇ ਕਦੇ 35 ਵਲੋਂ . ਵਲੋਂ 40 ਵਲੋਂ . ਵਿਚਕਾਰ ਗਰੀਸ਼ਮਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪੁੱਜਦਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਗਰੀਸ਼ਮਕਾਲ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਆਰਦਰਤਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਕਈ ਵਾਰ ਤੇਜ ਅਤੇ ਤੂਫਾਨੀ ਹਨੇਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਥਵਰਸ਼ਾਵਾਂਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਗਰੀਸ਼ਮ ਅਤੇ ਪਤਝੜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਦਿਨ ਦਾ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ17 ਵਲੋਂ . ਵਲੋਂ 22 ਵਲੋਂ . ਦੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਬੁਖ਼ਾਰੈਸਟ ਪ੍ਰਾਪਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਕਿਤੇ ਅੱਗੇ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਜਨਸੰਕਿਆ 20 ਲੱਖ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਉਪਗਰਹ ਕਸਬੀਆਂ ਸਹਿਤ ਬੁਖ਼ਾਰੈਸਟ ਮਹਾਨਗਰੀਏ ਖੇਤਰ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 21 . 5 ਲੱਖ ਹੈ।
ਇੱਕ ਅਨਾਧਕਾਰਿਕ ਨਿਯਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾ ਇਹ ਜਨਸੰਖਿਆ 30 ਲੱਖ ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹੈ।
ਬੁਖ਼ਾਰੈਸਟ ਯੂਰੋਪਿਆਈ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਜਨਸੰਖਿਆਨੁਸਾ ਛੇਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
ਆਰਥਕ ਨਜ਼ਰ ਵਲੋਂ ਬੁਖ਼ਾਰੈਸਟ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬਖ਼ਤਾਵਰ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰਵੀ ਯੂਰੋਪ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਉਦਯੋਗਕ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਰੋਮਾੰਨਿਆ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਦਰਜਾ ਇੱਕ ਕਾਉਂਟੀ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ।
ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਫ਼ਿਓਦਰ ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ ਦੀ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਪੁਸ਼ਕਿਨ, ਜ਼ੁਕੋਵਸਕੀ, ਕਰਮਜੀਨ ਅਤੇ ਦੇਰਜ਼ਾਵਿਨ ਵਰਗੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਫ਼ਿਓਦਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਨਿਕਲਾਈ ਕਰਮਜੀਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ’ਰੂਸ ਦੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਇਤਹਾਸ’ ਉੱਤੇ ਫਿਦਾ ਸਨ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਇਤਹਾਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਕੇ ਸੁਣਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਫ਼ਿਓਦਰ ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ — ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਸਿਰਫ ਦਸ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ, ਕਰਮਜੀਨ ਦਾ ਇਤਹਾਸ ਮੈਨੂੰ ਮੂੰਹ ਜਬਾਨੀ ਯਾਦ ਸੀ।
ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫ਼ਿਓਦਰ ਨੂੰ ਅੱਖਰ ਗਿਆਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ ਪਰਵਾਰ ਨੂੰ ਜਾਗੀਰ ਖ਼ਰੀਦਣ ਅਤੇ ਭੌਂ-ਗ਼ੁਲਾਮ ਰੱਖਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਲ ਗਿਆ।
ਫ਼ਿਓਦਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਚਤ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਪੈਸਾ ਉਧਾਰ ਲੈ ਕੇ 30 ਹਜਾਰ ਰੂਬਲ ਵਿੱਚ 1931 ਵਿੱਚ ਮਸਕਵਾ ਤੋਂ 150 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਤੂਲਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ’ਦਰਵੋਏ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਖ਼ਰੀਦ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭੌਂ-ਗ਼ੁਲਾਮਾਂ ਦੇ ਨੌਂ ਪਰਵਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜਾਗੀਰ ਦੇ ਮਾਲਿਕਾਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਕਮਰੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕੱਚਾ ਪੱਕਾ ਮਕਾਨ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਲੇਕਿਨ ਮਾਰਚ - ਅਪ੍ਰੈਲ 1832 ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੱਗ ਗਈ ਅਤੇ ਮਾਲਿਕ ਦੇ ਮਕਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭੌਂ-ਗ਼ੁਲਾਮਾਂ ਦੇ ਝੋਂਪੜੇ ਵੀ ਰਾਖ ਹੋ ਗਏ।
ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੁਲ 9 ਹਜਾਰ ਰੂਬਲ ਦਾ ਨੁਕ਼ਸਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ ਪਰਵਾਰ ਕੋਲ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਰੂਸ ਦਾ ਕੋਈ ਪਿੰਡ ਵੇਖਿਆ।
ਭੌਂ-ਗ਼ੁਲਾਮਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਓਦਰ ਇੰਨਾ ਸਿੱਧਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ 'ਤੇ ਤਾਂ ਉਹ ਜਾਨ ਵਾਰਦੀਆਂ ਸਨ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਨ ਉੱਤੇ ਪਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ ਨੇ ਕੁਝਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਪਿੰਡ ਵਲੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੋਨੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਰਾਂ ਮਿਖਾਇਲ ਅਤੇ ਫ਼ਿਓਦਰ ਦਾ ਦਾਖ਼ਲਾ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਲੇਕਿਨ ਜਦੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਦੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹਟਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਘਰ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਫ਼ਿਓਦਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਮਿਖਾਇਲ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਮਿਖਾਇਲ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ — ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਬੇਹੱਦ ਦਿਆਲੁ ਸਨ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਹ ਬੜੇ ਬੇਸਬਰ, ਕਠੋਰ ਅਤੇ ਗਰਮ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਸਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ ਦੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਮਨ ਉੱਤੇ ਭਾਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਨੇ ਪਰ ਪਸਾਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਨਿਕਲਾਈ ਬਿਲੇਵਿਚ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਫ਼ਿਓਦਰ ਨੂੰ ਰੂਸੀ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਆਉਣ ਲੱਗਿਆ।
ਬਿਲੇਵਿਚ ਕਦੇ ਨਿਕਲਾਈ ਗੋਗੋਲ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ ਦਾ ਜਮਾਤੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜੀ ਦੇ ਕਵੀ ਸ਼ਿਲਰ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਰੂਸੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਸੀ।
1835 ਵਿੱਚ ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ ’ਬਿਬਲਿਅਚੇਕਾ ਦਲਿਆ ਚਤੇੰਨਿਆ’ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਦਾ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਘਰ ਮੰਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਇਸ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ’ਹੁਕਮ ਦੀ ਬੇਗ਼ਮ’ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹੀ।
ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਬਾਲਜ਼ਾਕ, ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ, ਜਾਰਜ ਸਾਂਦ ਅਤੇ ਏਜੇਨ ਸਕਰੀਬਾ ਵਰਗੇ ਸੰਸਾਰ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕਾਂ ਨਾਲ਼ ਹੋਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਜੁਆਨ ਹੋ ਰਹੇ ਫ਼ਿਓਦਰ ਉੱਤੇ ਗਹਿਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਅਤੇ ਫ਼ਿਓਦਰ ਨੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਇਹ ਤੈਅ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਵੱਡਾ ਹੋਕੇ ਉਹ ਵੀ ਲੇਖਕ ਬਣੇਗਾ।
ਫ਼ਿਓਦਰ ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਿਖਾਇਲ ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ ਜਾਰ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਸਨ।
ਅਪ੍ਰੈਲ 1818 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਸਕਵਾ ਦੇ ਫੌਜੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਮਸਕਵਾ ਦੇ ਇੱਕ ਮਕਾਮੀ ਵੱਡੇ ਵਪਾਰੀ ਫ਼ਿਓਦਰ ਨਿਚਾਏਫ ਦੀ ਧੀ ਮਰੀਆ ਨਿਚਾਏਵਾ ਨਾਲ਼ ਹੋ ਗਈ।
ਉਸੇ ਸਾਲ 13 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਮਿਖਾਇਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
ਆਪਣੀ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਫ਼ਿਓਦਰ ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ ਨੇ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ — ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਮਸਕਵਾ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਰੁਚੀਆਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਹੋਸ਼ ਸੰਭਾਲੀਹੈ, ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਨੂੰ ਗਹਿਰਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਠੀਕ ਬਾਰਾਂ ਵਜੇ ਪੂਰਾ ਪਰਵਾਰ ਦਿਨ ਦਾ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਲਈ ਇਕੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸੌਣ ਲਈ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਰੱਬ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ ਪਰਵਾਰ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਹੀ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਦੋ ਕਮਰਿਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਮਕਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਬਿਨਾਂ ਖਿੜਕੀ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਅੰਧੇਰੀ ਜਿਹੀ ਕੋਠੜੀ ਸੀ।
ਹਰ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਪਰਵਾਰ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਣੇ ਗਿਰਜੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਅਰਦਾਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਰੂਸ ਦੇ ਖੌਲਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਆਤਮਕ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਥਹੁ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੁਲ ਮਿਲਾਕੇ ਗਿਆਰਾਂ ਨਾਵਲ, ਤਿੰਨ ਨਾਵਲੈੱਟ, ਸਤਾਰਾਂ ਲਘੂ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਨਿਬੰਧ ਲਿਖੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ ਜਦੋਂ 16 ਸਾਲ ਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਮਿਖਾਇਲ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਾਂਕਤ ਪਿਤੇਰਬੂਰਗ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ ਦਾ ਦਾਖ਼ਲਾ ਕਰਾ ਦਿੱਤਾ।
ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ ਹਾਲਾਂਕਿ ਲੇਖਕ ਬਨਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦਬਾਅ ਵਿੱਚ ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਸੀ।
ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਸਕਵਾ ਤੋਂ ਪੀਟਰਬਰਗ ਦਾ ਪੂਰਾ ਰਸਤਾ ਦੋਨੋਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗੁਜ਼ਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ ਦਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਅਨਾ ਦੇ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਦੀ ਰੂਪ ਰੇਖਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਰੁਝਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਮੁਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਊਬਾਊ ਸਿੱਧ ਹੋਈ।
ਆਪਣੀ ਇਸ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਹੋਮਰ, ਕਾਰਨੇਲੀ, ਰਾਸਿਨ, ਬਾਲਜ਼ਾਕ, ਹਿਊਗੋ, ਗੋਇਟੇ, ਹਾਫਮੈਨ, ਸ਼ਿਲਰ, ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਅਤੇ ਬਾਇਰਨ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਲੀਆਂ ਨੂੰ ਕਈ ਕਈ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹ ਮਾਰਿਆ।
ਰੂਸੀ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੁਸ਼ਕਿਨ, ਲਰਮਨਤੋਵ, ਦੇਰਜ਼ਾਵਿਨ, ਗੋਗੋਲ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਖੰਗਾਲ਼ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੂੰਹ-ਜੁਬਾਨੀ ਯਾਦ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ।
ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ ਇੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੜਾਕੂ ਸੀ ਕਿ ਨੇਕਰਾਸਫ, ਪਨਾਏਵ, ਗਰਿਗੋਰਿਵਿਚ ਅਤੇ ਪਲਿਸ਼ੇਇਫ ਵਰਗੇ ਲੇਖਕ ਉਸ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਧਾਂਕ ਮੰਨਦੇ ਸਨ।
ਅਪ੍ਰੈਲ, 1835 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਓਦਰ ਦੀ ਮਾਂ ਮਰੀਆ ਦੋਨਾਂ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਾਗੀਰ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਉਹ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਗਈ।
ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ ਪਰਵਾਰ 16 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਫੈਲੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ ਪਿੰਸਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਸੰਪਰਦਾਇਕ ਲਿਥੂਆਨੀਆਈ ਕੁਲੀਨ ਪਰਵਾਰ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਈਸਾਈ ਅਤੇ ਕੈਥੋਲਿਕ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
ਲੇਕਿਨ ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ ਦੇ ਤੱਤਕਾਲ ਪੂਰਵਜ ਗੈਰ ਮਠਵਾਸੀ ਪਾਦਰੀ, ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਵਲੋਂ ਰੂਸੀ ਵਪਾਰੀ ਸਨ।
ਅਪਰਾਧ ਅਤੇ ਦੰਡ ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ ਦਾ ਇਹ ਨਾਵਲ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1865-66 ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲੇ 'ਦ ਰਸੀਅਨ ਮੈਸੇਂਜਰ' ਵਿੱਚ ਲੜੀਵਾਰ ਬਾਰਾਂ ਮਾਸਕ ਕਿਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ।
ਦਸ ਸਾਲ ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਵਿੱਚ ਜਲਾਵਤਨੀ ਕੱਟ ਕੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਨਾਵਲ ਸੀ।
'ਅਪਰਾਧ ਅਤੇ ਦੰਡ' ਉਹਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਢ ਪੜਾਅ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਹਾਨ ਨਾਵਲ ਹੈ।
ਬੁਧੂ ਫ਼ਿਓਦਰ ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਨਾਵਲ ਜਗਤ ਪ੍ਰਸਿਧ ਨਾਵਲ ਹੈ।
ਈਡੀਅਟ ਨੂੰ ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਜੁੱਗ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਾਹਿਤਕ ਉਪਲੱਬਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਤੰਬਰ 1838 ਵਿੱਚ ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਕਲੱਬ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ।
ਅੰਦਰੇਏ ਬਿਕੇਤਫ, ਦਿਮੀਤਰਿ ਗਰਿਗਅਰੋਵਿਚ, ਇਵਾਨ ਬਿਰਿਜ਼ੇਤਸਕੀ ਅਤੇ ਨਿਕਲਾਈ ਵਿਤਕੋਵਸਕੀ ਵਰਗੇ ਭਵਿੱਖੀ ਲੇਖਕ ਇਸ ਕਲੱਬ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ।
1842 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਗਰੀਟਿੰਗ ਕਾਰਡ ਅੱਜ ਵੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਜਾਇਬਘਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ’ਤੇ ਇੱਕ 16 ਸਾਲਾ ਲੜਕੇ ਨੇ ਈਸਾ ਮਸੀਹ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਏ ਸਨ।
1843 ਵਿੱਚ ਹੈਨਰੀ ਕਲੇ ਨਾਮੀ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਲਾਕਾਰ ਮਿੱਤਰ ਜਾਨ ਕਾਲਕਾਟ ਹੋਰਸਲੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਲਾ ਯੁਕਤ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਵਧਾਈ ਕਾਰਡ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।
ਹੈਨਰੀ ਕੇਲੇ ਨੂੰ ਇਹ ਕਾਰਡ ਬੇਹੱਦ ਪਸੰਦ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਲਾਕਾਰ ਮਿੱਤਰ ਤੋਂ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ 4-5 ਹੋਰ ਕਾਰਡ ਬਣਵਾਏ ਤੇ ਪਿੱਛੋਂ ਇਸ ਕਾਰਡ ਦੀਆਂ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਵਧਾਈ ਪੱਤਰਾਂ ਦੀ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯਤਾ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਵਧ ਗਈ ਅਤੇ ਮਗਰੋਂ ਅਨੇਕਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਡ ਬਣ ਕੇ ਵਿਕਣ ਲੱਗੇ।
ਵਧਾਈ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 14ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ’ਚ ਲੱਕੜੀ ਨੂੰ ਦਿਲ-ਖਿੱਚਵੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੱਟ ਕੇ ਨਵੇਂ ਸ਼ਗਨ ਦੀ ਵਧਾਈ ਦੇਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ।
ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਭੇਡ, ਬੱਕਰੇ ਦੀ ਖੱਲ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ।
ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਰ ਨਾ ਚੱਲ ਸਕੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਾਗਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੋਣ ਲੱਗੀ।
ਸਤਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਚਾਰ ਪੱਤਰ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਛਾਪਦੇ ਸਨ।
ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਲਈ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਲਿਖਾਈ ਵਿੱਚ ਲਿਖ ਕੇ ਭੇਜੇ ਕਾਰਡਾਂ ਤੋਂ ਹੋਈ।
ਇਸੇ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਲਿਖੀਆਂ ਸ਼ੁਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਡ ਭੇਜੇ ਜਾਣ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਸਾਲ ਜਰਮਨੀ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਆਏ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਲੂਈ ਪ੍ਰਾਂਗ ਨੇ ਕਾਰਡਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ।
ਉਸ ਨੇ ਕਾਰਡਾਂ ਨੂੰ ਦਿਲ-ਖਿੱਚਵਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾਵਾਂ ਕਰਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਇਨਾਮ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਡ ਛਪਣ ਲੱਗੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਈਸਟਰ ਕਾਰਡ, ਜਨਮ ਦਿਵਸ ਵਧਾਈ ਕਾਰਡ, ਧੰਨਵਾਦ ਕਾਰਡ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਹੋਰ ਕਾਰਡ ਸਨ।
1880 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਰਡ ਦੇ ਜਨਕ ਬੋਸਟਨ ਲੂਈ ਪ੍ਰਾਂਗ ਨੇ ਲਗਪਗ 50 ਲੱਖ ਕਾਰਡ ਬਣਾਏ ਸਨ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਲਿਥੋ ਪ੍ਰੈੱਸ ’ਤੇ ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪੇ ਸਨ।
ਮਿਸਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਸਮੇਂ ਮਿਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ’ਤੇ ਉਕਰੀ ਹੋਈ ਸਮੱਗਰੀ ਤੋਂ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਕਈ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸੁੱਖ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੁਭਾਗ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਅੰਕਿਤ ਹਨ।
ਪੁਰਾਣੇ ਰੋਮ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਧਾਈ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਉਪਹਾਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਮਿਲੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ, ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ, ਸੁਗੰਧਤ ਬੋਤਲਾਂ ਅਤੇ ਦੀਪ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਵਧਾਈ ਪੱਤਰ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਤਿਉਹਾਰਾਂ, ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਜਾਂ ਹੋਰ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਮੌਕੇ ਵਧਾਈ ਕਾਰਡਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਭੇਟ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਬੈਸਾਈਡ ਕਾਮਪਰੀਹੈਨਸੀਵ ਸਕੂਲ ਸਾਲ 1972 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਠੀਕ ਉਸੀ ਸਾਲ ਜਦੋਂ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਚਾਰ ਨਿਵੇਕਲਾ ਵਿਦਿਆਲੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਕਰ ਬੇਸਾਇਡ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਬਾਰਾਂ ਤੋਂ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਬੱਚੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਣਾ ਹੈ।
ਉਹ ਚਾਰ ਮੂਲ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਸਨ: ਸੇਂਟ ਜੇਗੋਸ ਸੇਕੇਂਡਰੀ ਮਾਡਰਨ, ਆਰ ਲੇਡੀ ਆਫ਼ ਲੂਰਡੇਸ ਸੇਕੇਂਡਰੀ ਮਾਡਰਨ, ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਐਂਡ ਡਾਕਇਆਰਡ ਟੇਕਨਿਕਲ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਗਰਾਮਰ ਸਕੂਲ।
1974 ਤੋਂ ਇਸ ਚਾਰਾਂ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਬੇਸਾਇਡ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਬੈਸਾਈਡ ਕਾਮਪਰੀਹੈਨਸੀਵ ਸਕੂਲ , ਸਧਾਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਬੇਸਾਇਡ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਰਵਾਸੀ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਹੈ।
ਇਹ ਖ਼ਾਸ ਮੁੰਡਿਆਂ ਲਈ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਦੋ ਮਿਡਲ ਵਿਦਿਆਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਤੋਂ ਤੇਰਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਦਾ ਕੋਰਸ ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਰਚਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖਰਾ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਉਪਲੱਬਧ ਹਨ।
ਬੈਸਾਈਡ ਕਾਮਪਰੀਹੈਨਸੀਵ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਦਾ ਸਿਲੇਬਸ ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।
ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਠਿਅਚਰਿਆ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਵੈਲਸ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਲੋਂ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਾਠਸ਼ਾਲ਼ਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਿਖਿਅਕਾਂ ਨੇ ਬਰੀਟੀਸ਼ ਵਿਸ਼ਵਿਦਿਆਲ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਉੱਚ-ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਦਾ ਕੋਰਸ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਆਤਮਕ, ਨੈਤਿਕ, ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤੀਕ, ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਵਾਧਾ ਲਈ ਗੰਢਿਆ ਹੈ।
ਇੱਥੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਵੱਖਰਾ ਯੂਰੋਪੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇਤਾਲਵੀ, ਸਪੇਨਿਸ਼ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸੀ।
ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਰਚਨਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਕਈ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਹਨ।
ਰਿਸੋਰਸ ਸੇਂਟਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੁਸਤਕਾਲਾ, ਕੰਪਿਊਟਰ, ਇੰਟਰਨੈਟ ਅਤੇ ਫੋਟੋ ਕਾਪੀ ਆਦਿ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ
ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਚਨਚੇਤ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਲਮ 'ਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1940 'ਚ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ 'ਯਮਲਾ ਜੱਟ' 'ਚ ਰੋਲ ਮਿਲਿਆ।
ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਾਣ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ੁਕਲਾ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਅਰਵਿੰਦ ਤੇ ਸੁਨੀਲ ਨਾਲ ਮੁੰਬਈ ਆ ਗਏ।
1948 'ਚ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਬੰਬੇ ਟਾਕੀਜ਼ ਦੀ ਫਿਲਮ 'ਜ਼ਿੱਦੀ' 'ਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵ ਆਨੰਦ ਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਕਾਮਿਨੀ ਕੌਸ਼ਲ ਵਰਗੇ ਫਨਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਣ ਨੇ 1969 ਤੋਂ 1982 ਤੱਕ ਫਿਲਮਾਂ 'ਚ ਖਲਨਾਇਕ ਵਜੋਂ ਕਈ ਯਾਦਗਾਰ ਰੋਲ ਕੀਤੇ ਜਿਸ 'ਚ 'ਮਧੂਮਤੀ', 'ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਮੇ ਗੰਗਾ ਬਹਿਤੀ ਹੈ', 'ਰਾਮ ਔਰ ਸ਼ਾਮ', ਤੇ 'ਦੇਵਦਾਸ' ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ।
ਪ੍ਰਾਣ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ 'ਚ ਖਲਨਾਇਕਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਕਾਫੀ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦਾ ਲੋਹਾ ਮਨਵਾਇਆ।
ਫਿਲਮ ਗੁੰਮਨਾਮ, ਕਟੀ ਪਤੰਗ, ਰਾਮ ਔਰ ਸ਼ਾਮ, ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ, ਮਧੂਮਤੀ, ਡਾਨ ਆਦਿ ਫਿਲਮਾਂ 'ਚ ਖਲਨਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯਾਦਗਾਰ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਖਲਨਾਇਕ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਪਾਰੀ ਨੂੰ ਬਦਲਦਿਆ ਪ੍ਰਾਣ ਨੇ ਜ਼ੰਜ਼ੀਰ ਅਤੇ ਉਪਕਾਰ ਫਿਲਮਾਂ 'ਚ ਅਜਿਹਾ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ।
'ਵਿਲੇਨ ਆਫ਼ ਦਿ ਮਿਲੇਨੀਅਮ' ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਸਹਿ-ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਖੂਭ ਯਾਰੀ ਨਿਭਾਈ।
ਖਲਨਾਇਕ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ 'ਉਪਕਾਰ' ਫਿਲਮ 'ਚ 'ਮੰਗਲ ਚਾਚਾ', ਜ਼ੰਜ਼ੀਰ ਫਿਲਮ 'ਚ 'ਸ਼ੇਰ ਖਾਨ' ਅਤੇ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਦੀ ਫਿਲਮ 'ਪਰਿਚੇ' 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਦਾਦੇ ਦੀ ਨਿਭਾਈ ਗਈ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਕੌਣ ਭੁਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣ ਛੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਫਿਲਮ ਜਗਤ ਵਿੱਚ 'ਤੇ ਛਾਏ ਰਹੇ, ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਦਾ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਹਨਤਾਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕੇਵਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਿਕੰਦ ਸਿਵਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸਨ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਠੇਕੇਦਾਰ ਸਨ।
ਆਪ ਨੇ ਵਿਲੇਨ, ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਹੀਰੋ ਦੀਆਂ ਬੇਸੁਮਾਰ ਭੁਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਕਪੂਰਥਲਾ, ਮੇਰਠ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਤੇ ਰਾਮਪੁਰ 'ਚ ਕੀਤੀ।
ਪ੍ਰਾਣ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਚ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਸੀ।
ਪਰਦੇ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵਲੋਂ ਨਿਭਾਏ ਗਏ ਖਲਨਾਇਕ ਦੇ ਰੋਲ ਦਾ ਦਰਸ਼ਕਾਂ 'ਤੇ ਇੰਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਨਾਂਅ 'ਪ੍ਰਾਣ' ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਕੰਨੀਂ ਕਤਰਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ।
ਨੌਟੰਕੀ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਇੱਕ ਲੋਕ ਨਾਚ ਅਤੇ ਡਰਾਮਾ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ।
ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਦੀਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨਕਾਲ ਤੋਂ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਸਵਾਂਗ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਵੰਸ਼ਜ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਨੌਟੰਕੀ ਨਾਮਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਸਹਿਜ਼ਾਦੀ ਨੌਟੰਕੀ ਨਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਚ - ਡਰਾਮਾ ਉੱਤੇ ਪਿਆ।
ਨੌਟੰਕੀ ਅਤੇ ਸਵਾਂਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅੰਤਰ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਸਵਾਂਗ ਜਿਆਦਾਤਰ ਧਾਰਮਿਕ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਨਾਲ ਤਾੱਲੁਕ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਨੌਟੰਕੀ ਦੇ ਮੌਜੂ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਵੀਰ - ਰਸ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਤਨਜ ਦੀ ਮਿਲਾਵਟ ਕੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਕੇ ਨੌਟੰਕੀ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਲੋਕਪਿਆਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ।
ਸਮਾਜ ਦੇ ਉੱਚ - ਦਰਜੇ ਦੇ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਸਸਤਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਲੀਲ ਮਨੋਰੰਜਨ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਲੋਕ - ਕਲਾ ਪਨਪਦੀ ਗਈ।
ਰਾਮ ਬਾਬੂ ਸਕਸੈਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਾਰੀਖ-ਏ-ਅਦਬ -ਏ-ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਨੌਟੰਕੀ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਤੋਂ ਪਨਪੀ ਹੈ।
ਕਾਲਿਕਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਕੁਸੁਮਾਕਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਨੌਟੰਕੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਭਵ ਹੈ ਗਿਆਰ੍ਹਵੀਂ – ਬਾਰਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
13ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ ਦੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਨੌਟੰਕੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ।
ਖੁਸਰੋ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ‘ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਛੰਦਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ – ਜੁਲਦੇ ਛੰਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨੌਟੰਕੀ ਵਿੱਚ ਵਧਣ ਲਗਾ।
ਇਹ ‘ਰਾਮਲੀਲਾ‘ ਅਤੇ ‘ਰਾਸਲੀਲਾ’ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਦਸ਼ਹਿਰੇ, ਦਿਵਾਲੀ ਜਾਂ ਜਨਮ ਅਸ਼ਟਮੀ ਵਰਗੇ ਕਿਸੇ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਉਤਸਵ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਫੁਰਤੀਲਾ ਨਾਚ, ਢੋਲ ਕੁੱਟਣ ਦੀ ਅਵਾਜ ਅਤੇ ਭਰਵੀਂ ਅਵਾਜ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
ਨੌਟੰਕੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਲੋਕਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਇਲਾਕਾਈ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਗਦ ਅਤੇ ਪਦ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਨੌਟੰਕੀ ਵਿੱਚ ਚੌਬੋਲਾ, ਦੋਹਾ, ਲਾਵਣੀ, ਸੋਰਠਾ ਆਦਿ ਛੰਦਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ 625 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਇਸ ਪਾਇਲਟ ਤਜਰਬੇ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਨਰੇਗਾ ਨੂੰ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2008 ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਲਈ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ "ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਕਾਰਜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ" ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
2009 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਨੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅੰਦੋਲਨ 'ਤੇ ਨੀਤੀਗਤ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਐਕਟ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਕਾਸ ਰਿਪੋਰਟ 2014 ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਨੇ ਇਸਨੂੰ "ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਉਦਾਹਰਣ" ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਕਾਨੂੰਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਲਾਗੂਕਰਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਾਅ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਐਕਟ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਏਜੰਸੀਆਂ, ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ, ਵਿੱਤੀ ਪੈਟਰਨ, ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ, ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਉਪਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦਾ ਟੀਚਾ ਹਰੇਕ ਘਰ ਦੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 100 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਕੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਲਗ ਮੈਂਬਰ ਗੈਰ-ਕੁਸ਼ਲ ਹੱਥੀਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਵੈਸੇਵੀ ਹਨ।
ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਨਰੇਗਾ ਤਹਿਤ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦਾ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ ਗਰੰਟੀ ਹੈ।
ਬਿਨੈਕਾਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਤੋਂ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਉਜਰਤਾਂ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਬਿਨੈ ਕਰਨ ਦੇ 15 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੰਮ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਿਨੈਕਾਰ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਭੱਤੇ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ।
ਭਾਵ, ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰੀ ਭੱਤਾ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਆਰਥਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਸੰਪੱਤੀ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਨਰੇਗਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਇਹ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਪੇਂਡੂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ, ਪੇਂਡੂ-ਸ਼ਹਿਰੀ ਪਰਵਾਸ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬਰਾਬਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਸਕੀਮ ਤਹਿਤ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤਕ 20.25 ਕਰੋੜ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਬੇਹੱਦ ਅਹਿਮ ਮਨਰੇਗਾ ਸਕੀਮ ਅਧੀਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਛੱਪੜਾਂ ਦੀ ਖੁਦਾਈ, ਸਕੂਲਾਂ, ਹਸਪਤਾਲਾਂ, ਪੁਲਾਂ ਅਤੇ ਨਹਿਰਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ, ਪੌਦੇ ਲਗਾਉਣਾ, ਪਾਰਕ ਬਣਾਉਣਾ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਆਦਿ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਜਾਂ ਉੱਤੇ ਮਨਰੇਗਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਾਮਿਆਂ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਸਕੀਮ ਨੂੰ ਜੇਕਰ ਗਰਾਮ ਸਭਾ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਸੁਚਾਰੂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਏ ਤਾਂ ਦਿਹਾਤੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
5 ਏਕੜ ਤੋਂ ਘੱਟ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਸ ਸਕੀਮ ਰਾਹੀਂ ਪੈਸੇ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਂਡੂ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਗਾਰੰਟੀ ਐਕਟ, 2005 ਜਾਂ ਮਨਰੇਗਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਂਡੂ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਗਾਰੰਟੀ ਐਕਟ, 2005 ਜਾਂ ਨਰੇਗਾ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਿਰਤ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਾਅ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ 'ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ' ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਦੇਣਾ ਹੈ।
ਇਹ ਐਕਟ 23 ਅਗਸਤ 2005 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਯੂਪੀਏ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰੀ ਰਘੂਵੰਸ਼ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਬਿੱਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਵਿਉਂਤੀ ਗਈ ਯੋਜਨਾ ਉੱਤੇ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਡਾ. ਜੀਨ ਡਿਰੇਜ਼ ਦੀ ਸੋਚ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ।
ਇਸ ਸਕੀਮ ਅਧੀਨ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਗ੍ਰਾਂਟ ਦੇ ਕੇ ਕੁੱਲ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਰਕਮ ਦਾ ਤਿੰਨ-ਚੌਥਾਈ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ‘ਤੇ ਤੇ ਇੱਕ-ਚੌਥਾਈ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ‘ਤੇ ਖਰਚੇ ਜਾਣ ਲਈ ਤਜਵੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਇਸ ਐਕਟ ਅਧੀਨ ਪੇਂਡੂ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ 100 ਦਿਨ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਕਾਰਜ ਯੋਜਨਾ ਉਲੀਕੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਕਾਮਾ ਸ਼ਕਤੀ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰੱਖੀ ਜਾਣੀ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮਿੱਥੀ ਗਈ।
ਚਾਹਵਾਨ ਪੇਂਡੂਆਂ ਲਈ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਫੋਟੋ ਸਮੇਤ ਜੌਬ ਕਾਰਡ ਬਣਾ ਕੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਕਾਮਿਆਂ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਉਜਰਤ ਵੀ ਮਿੱਥੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਸ ਐਕਟ ਅਧੀਨ ਇਹ ਵੀ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਕੀਮ ਵਿੱਚ ਠੇਕੇਦਾਰੀ ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਅਤੇ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਧਾਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੀ ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਮੇਲਦੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖਿਚ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਬੇਹੱਦ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਮੌਲਕ ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ ਸਨ।
ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਦਾ ਨਾਮ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਸਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਕ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਤਾਣਾ-ਬਾਣਾ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਮਧ ਵਰਗ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਜੀ ਰਹੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਸੀ।
'ਉਸਨੇ ਕਹਾ ਥਾ', 'ਪਰਖ', 'ਕਾਬੁਲੀਵਾਲਾ', 'ਦੋ ਬੀਘਾ ਜ਼ਮੀਨ', 'ਬੰਦਿਨੀ', 'ਸੁਜਾਤਾ' ਜਾਂ ਫਿਰ 'ਮਧੂਮਤੀ' ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।
'ਦੋ ਬੀਘਾ ਜ਼ਮੀਨ' ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਤਾਲਵੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਬਾਈਸਾਈਕਲ ਚੋਰ' ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣਾਈ।
ਬਿਮਲ ਰਾਏ 12 ਜੁਲਾਈ 1909 ਨੂੰ ਢਾਕਾ ਦੇ ਇੱਕ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਲੇਕਿਨ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਇੰਤਕਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਆ ਪਈਆਂ।
ਇਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੁਜ਼ਾਰਿਆਂ ਉੱਪਰ ਜੋ ਜ਼ੁਲਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦਾ ਜੋ ਇਸਤੇਸਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਸੀ।
ਇਸੇ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਜਿਹਨਾਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਸਰ ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਮੁਲਕ ਦੀ ਤਕਸੀਮ ਦੇ ਬਾਦ 1947 ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਧਵਾ ਮਾਂ ਔਰ ਛੋਟੇ ਭਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਕਲਕੱਤਾ ਚਲੇ ਆਏ ਅਤੇ ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬੜੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦਿਨ ਗੁਜ਼ਾਰਨੇ ਪਏ।
ਇਸ ਜੱਦੋਜਹਿਦ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨਾਲ ਵਾਬਸਤਾ ਪੀ ਸੀ ਬਰੂਆ ਨਾਲ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਦੇ ਗੁਣ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇਵਦਾਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।
ਇਸ ਦੇ ਬਾਦ ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਨੇ ਅਧੀ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵਧ ਬੰਗਲਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਫੇਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇਵਦਾਸ ਬਣਾਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਬਤੌਰ ਹੀਰੋ ਲਿਆ।
ਭਾਈ ਰੂਪਾ"' ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ ਸਬ-ਡਵੀਜਨ ਅਤੇ ਬਲਾਕ ਫੂਲ ਦਾ ਕਸਬਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ 2013 ਵਿੱਚ ਕਸਬੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿਤਾ।
ਭੂਗੋਲਕ ਸਥਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਦਿਆਲਪੁਰਾ ਭਾਈਕਾ, ਜਲਾਲ, ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮਟੀ ਕਲਾਂ, ਸੇਲਵਰਾਹ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਬੁਰਜ ਗਿੱਲ, ਢਪਾਲੀ, ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਘੰਡਾਬੰਨਾ, ਛੰਨਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ, ਦੁਲੇਵਾਲਾ ਕਸਬੇ ਦੀ ਜੂਹ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵੱਲੋਂ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਬਸਤਰ, ਪੁਰਾਤਨ ਬਰਤਨ, ਭਾਈ ਰੂਪ ਚੰਦ ਜੀ, ਬਾਬਾ ਅਮਰ ਚੰਦ ਜੀ, ਬਾਬਾ ਸੰਗੋ ਜੀ ਦੇ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੇ ਗੁਰੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹਨ।
ਕਸਬਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁਰਾਤਨ ਸਰਾਂ, ਪੁਰਾਤਨ ਖੂਹ, 22 ਅਗਵਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ, ਸ਼ਹੀਦੀ ਗੇਟ, ਬਿਜਲੀਘਰ, ਦਾਣਾ ਮੰਡੀ, ਬਾਬਾ ਭਾਈ ਰੂਪ ਚੰਦ ਖੇਡ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਕਸਬੇ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇੱਕ ਵਾਰ ਬਾਬਾ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਬਾ ਭਾਈ ਰੂਪ ਚੰਦ ਜੀ ਪਿੰਡ ਤਕਲਾਣੀ ਵਿਖੇ ਹਾੜੀ ਦੀ ਫਸਲ ਕੱਟ ਰਹੇ ਸਨ।
ਠੰਢਾ ਜਲ ਦੇਖ ਕੇ ਭਾਈ ਰੂਪ ਚੰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਲ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਛਕਣਯੋਗ ਹੈ।
ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੱਥ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਪਾਸੋਂ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਗਏ।
ਰਾਮਰਾਏ ਜੀ ਦੇ ਕੋਈ ਔਲਾਦ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਭਾਈ ਗਿਆਨ ਚੰਦ ਨੂੰ ਇਹ ਰੱਥ ਲੈ ਜਾਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਗੁ. ਮੋਹੜੀ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ ਜੋ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰ-ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਗੱਡੀ।
ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਕਾਂਗੜ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਗੀਰ ਚ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਮੋੜੀ ਗੱਡ ਕੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਕਰ ,ਪਿੰਡ ਭਾਈਰੂਪਾ ਵਿਚ ਅਜੇ ਵੀ ਕਾਂਗੜ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇਕ ਪੱਤੀ
ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਾਤਨ ਖੂਹ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਨਾਭੇ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵੀ ਪੀਣ ਵਾਸਤੇ ਮਗਵਾਉਦੇੰ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਖੂਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਲ ਛਕਣ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋਇਆ ਕਰਨਗੇ ।
ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਬਾਬਾ ਲੱਧਾ ਜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਲੱਧਾ ਜੀ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕਸਬੇ ਦੇ ਛਿਪਦੇ ਪਾਸੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਾਲੇ ਬਾਗ਼ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਕਾਲੇ ਸੱਪ ਦੀ ਸਿਰੀ ਉੱਪਰ ਪੈਰ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ।
ਭਾਈ ਰੂਪਾ ਵਿੱਚ ਮੁਲਮਾਨ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਦੋ ਮਸਜਿਦਾ ਹਨ ਇਥੇ ਸਭ ਧਰਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕਈ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਮਰੀਜ਼ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੋਚਦੇ ਕਿ ਇਹ ‘ਜਨੇਊ ਰੋਗ’ ਹੈ।
ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਖਾਰਸ਼, ਸਾੜ, ਸਾੜ ਵਾਲੀ ਦਰਦ, ਕਿਸੇ ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਛੋਹ ਵੀ ਨਾ ਸਹਾਰ ਸਕਣਾ, ਕੰਡੇ ਖੁਭਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜ, ਕੀੜੀਆਂ ਤੁਰਨੀਆਂ, ਉੱਨੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਚਮੜੀ ਸੌਂ ਜਾਣਾ, ਟੱਸ-ਟੱਸ, ਡੰਗ ਵੱਜਣ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਛੁਰੀਆਂ ਵੱਜਣ ਵਰਗੀ ਪੀੜ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਣਾ ਆਦਿ ਇਸ ਰੋਗ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ।
ਜਨੇਊ ਰੋਗ ਦੀ ਪੀੜ, ਰੋਗੀ ਦੇ ਰੋਜ਼ਮਰ੍ਹਾ ਦੇ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਅਤੇ ਜ਼ਿਹਨੀ ਸਿਹਤ ‘ਤੇ ਬਹੁਤ ਬੁਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਉਮਰ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਜਨੇਉ ਰੋਗ ਹੋਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜੇਕਰ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਆਮ ਕਰ ਕੇ ਦਰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜਦੋਂ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਕਸ਼ਟਦਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕਈਆਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤਕ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਮੜੀ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦਾਣੇ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਧੇਰੇ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਧੜ ‘ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਦਾਣੇ ਚਿਹਰੇ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਨਿਕਲ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਮੜੀ ‘ਤੇ ਛਪਾਕੀ ਵਾਂਗ ਲਾਲ, ਉਭਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸਾੜ-ਖ਼ਾਰਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਭਾਗ ‘ਤੇ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦਕਿ ਛਪਾਕੀ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ‘ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਇੱਕ ਬੈਲਟ ਵਾਂਗ ਧੜ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹਿੱਸੇ ‘ਤੇ, ਇੱਕੋ ਪਾਸੇ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚਮੜੀ ਦੇ ਦਾਣੇ ਛਾਲੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਬੁਖ਼ਾਰ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਲੱਛਣ ਉਵੇਂ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ ਕਸ਼ਟਦਾਇਕ ਦਾਣੇ ਅਤੇ ਛਾਲੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਅੰਦਰਲਾ ਪਾਣੀ ਧੁੰਦਲਾ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅੰਦਰ ਖ਼ੂਨ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਫ਼ਤੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦਸਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖਰੀਂਡ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਛਿੱਕੜ ਲੱਥ ਕੇ ਚਮੜੀ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜਿਹਨਾਂ ਰੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਛਾਲੇ ਬਣੇ ਹੋਣ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰੀ ਖਰੀਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਮੜੀ ‘ਤੇ ਪੱਕੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਅਜਿਹੀ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਮੜੀ ‘ਤੇ ਦਾਣੇ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦੇ ਜਦਕਿ ਬਾਕੀ ਸਾਰਾ ਉਵੇਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਹਰਪੀਜ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੋਸਟਰ ਜਾਂ ਜੋਸਟਰ ਸਾਇਨ ਹਰਪੇਟੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਰੋਗ ਦੇ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਰੀਜ਼ 60 ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉਮਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕੁਝ ਵਧੇਰੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਆਮ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਰੋਗ ਵਾਰ- ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਕੁਝ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਤਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਟੀਕਾਕਰਨ ਉਹਨਾਂ ਵਾਸਤੇ ਵੀ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਛੋਟੀ ਮਾਤਾ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਜਨੇਊ ਰੋਗ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਾ ਹੋਣ।
ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ 59 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੈਕਸੀਨ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜਨੇਊ ਰੋਗ ਇੱਕ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਤਕ ਨਹੀਂ ਫੈਲਦਾ ਜਦੋਂਕਿ ਜਨੇਊ ਵਾਲੇ ਰੋਗੀ ਤੋਂ ਵਾਇਰਸ ਤੰਦਰੁਸਤ ਵਿਅਕਤੀ ਤਕ ਫੈਲ ਕੇ ਛੋਟੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਦਾਣੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਛੋਟੀ ਮਾਤਾ ਨਾ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜਨੇਊ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।