polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਇਸ ਲਈ ਐਨਾ ਨੇ ਅਪਾਹਜ ਅਤੇ ਕੁਪੋਸ਼ਿਤ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਸਹੂਲਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ 23 ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਨੇ ਹਸਪਤਾਲ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ $20 ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।
ਜੇਮਸ ਅਤੇ ਐਨਾ ਰੈੱਡਮੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੈਰੀਮੂਰ ਪਾਰਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬੱਚਾ, ਵਿਲਿਸ ਨਾਂ ਦਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ 6 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਐਨਾ ਹੋਰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ।
ਐਨਾ ਹੱਰ ਕਲਿਸ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਆਰਥੋਪੀਡਿਕ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ, ਹੁਣ ਸੀਏਟਲ ਚਿਲਡਰਨ'ਜ਼ ਹਸਪਤਾਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸੀਏਟਲ, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਖੂੰਨੀ ਨੈਣ ਜਲ ਭਰੇ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਅਧੀਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਚੌਥੀ ਜਿਲਦ ਹੈ।
ਲੰਮੀਆ ਹੇਕਾ ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਇਹ ਲੋਕ ਗੀਤ ਮਾਲਵੇ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਲੰਮੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਨਿਸ਼ਿਚਤ ਹੇਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੁਰ ਪਰਬੰਧ ਵਿੱ ਗਾਏ ਜਾਦੇ ਹਨ।
ਇਹਨਾਂ ਲੰਮੇ ਗੌਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮਲਵੈਣਾਂ ਦੇ ਧੁਰ ਅੰਦਰਲੇ ਮਾਨਸਕ ਜਗਤ ਦੀਆਂ ਕੲ ਪਰਤਾਂ ਉਘੜਦੀਆਂ ਹਨ।
ਖੂੰਨੀ ਨੈਣ ਜਲ ਭਰੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਉਹੀ ਗੀਤ ਲਏ ਗਏ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਥੀਮ ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੁਆਲੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ।
ਇਹਨਾਂ ਗੌਣਾ ਵਿੱਚ ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੈ: ਇੱਕ ਘਰੋਗੀ ਨਾਰ ਦਾ ਹਾਲੀਕੰਤ ਨਾਲ,ਦੂਜਾ ਵਿਯੋਗਣ ਨਾਜੋਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੀ ਗਏ ਕੰਤ ਜਾਂ ਸਿਪਾਹੀ ਨਾਲ।
ਇਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਦੋ ਭਾਗ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ:ਇੱਕ ਨਾਰ-ਕੰਤ, ਦੂਜਾ ਨਾਜੋ ਨੌਕਰ।
ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਲੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਮਾਨ-ਅੰਤਰ ਉਅਘੜਦੀਆਂ ਹਨ।
'ਖੂੰਨੀ ਨੈਣ ਜਲ ਭਰੇ'ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਥੀਮ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਮਾਨਵੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਔਰਤ ਦੇ ਹੋ ਰਹੇ ਵਸਤੂਕਰਣ ਜਿਨਸੀਕਰਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਮੁਟਿਆਰ 'ਨਵੇਂ ਘਰ'ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ ਗੁਲਾਮੀ ਦੇ ਦੂਹਰੇ ਸੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਕੜੀ ਜਾਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਪੇਕੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤ 'ਆਪਣਿਆਂ'ਦੀ ਗੁਲਾਮ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਕੋਲ ਰੀਝਾਂ ਸਧਰਾਂ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਬੁਣਨ ਦੀ ਖੁੱਲ ਹੈ।
ਇਹਨਾਂ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਲਵੈਣਾਂ ਨੇ ਜਮਾਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚਲੀ ਔਰਤ ਦੀ ਦਾਬੇ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਨਿਰਾ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਸ ਜਬਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਰੋਸ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਸੇ ਰੋਹ ਕਾਰਨ ਇਹ ਨੈਣ ਖੂਨੀ ਹਨ,ਇਸੇ ਬੇਵਸੀ ਕਾਰਨ ਇਹ ਜਲ ਭਰੇ ਹਨ।
ਇਸ ਪਰਾਏ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਲਈ ਔਰਤ ਵੱਲੋ ਉਚਾਰੇ ਇਹ ਬੋਲ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰੇ ਹਨ।
ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪੇਜਾਂ ਤੇ ਮੰਗਲਾਚਰਨ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।
ਕਿਸਾਨ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅੱਗੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗੋਂ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਪੂਰਾ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ:
ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਅੰਬ ਵਿੱਚੋਂ ਰਸ ਚੋਂ ਗਿਆ ਹੈ ਉਵੇਂ ਹੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਉਮਰ ਵੀ ਢਲ ਰਹੀ ਹੈ।
ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜੇ ਤੂੰ ਇੰਝ ਹੀ ਤੁਰ ਜਾਣਾ ਸੀ ਤਾ ਵਿਆਹ ਕਿਉ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ।
ਨਸ਼ਿਆਂ ਲੲ ਉਹ ਕਦੇ ਔਰਤ ਤੋ ਪੈਸੇ ਕਦੇ,ਸੱਗੀ,ਕਦੇ ਟਿੱਕਾ,ਹਾਰ,ਛਾਪ ਕੁੱਝ ਨਾ ਕੁੱਝ ਮੰਗਣ ਲਈ ਉਸ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲੀਆਂ'ਚ ਹੀ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਔਰਤ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਾਲੇ,ਨਿੱਕੇ,ਬੁੱਢੇ,ਗੁੰਗੇ, ਪਤੀ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈਤੇ ਉਹ ਮਾਂ ਨੂੰ ਤਾਅਨੇ ਮਾਰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਬੋਲੀਆਂ ਜੈਤੋਂ,ਢੁਡੀਕੇ,ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੁਲ,ਚੜਿੱਕ, ਸਲਾਵਤਪੁਰਾ,ਮੁੱਲਾਂਪੁਰ ਦਾਖਾ,ਸੇਹ,ਸਮਰਾਲਾ, ਕਾਉਂਕੇ,ਚੂਹੜਚੱਕ ਆਦਿ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋ ਲਈਆ ਹਨ।
ਇਹਨਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਚ ਔਰਤ ਆਪਣੀ ਸੱਸ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤੇਰਾ ਜਿਗਰਾ ਧੰਨ ਹੈ ਜੋ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਇੰਨੀ ਦੂਰ ਭੇਜਿਆ ਹੈ।
ਇਹਨਾਂ'ਚ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਜਾ ਰਹੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀ ਮਾਂ,ਭੈਣ,ਬਾਪ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਕੇ ਜਾਈ ਤੇਰੇ ਜਾਣ ਤੋ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਤਾਅਨੇ ਮਾਰਦੇ ਲੜਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਬੋਲੀਆਂ ਫਫੜੇ ਭਾਈਕੇ,ਮੋਹਨ ਮਾਜਰਾ,ਘੁਡਾਣੀ ਖੁਰਦ,ਮੌੜ,ਦਿੜਬਾ,ਚੀਮੇ,ਮਲੋਟ ਆਦਿ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋ ਲਈਆ ਹਨ।
ਇਹਨਾਂ ਬੋਲੀਆਂ'ਚ ਪਤਨੀ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਰ ਜਾ ਰਹੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਤਾ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪਰਦੇਸ਼ ਤੁਰ ਚੱਲਿਆ ਐ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਇਹ ਬਾਲ ਵਰੇਸ ਉਮਰ ਕਿਵੇਂ ਹੰਢਾਵਾਂਗੀ।
ਇਹ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ,ਮਲੋਟ,ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਨਿਊਆ,ਮਾਨਸਾ,ਪਾਇਲ,ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਤਖਤੂਪੁਰਾ, ਲੋਗੋਂਵਾਲ,ਘੁਡਾਣੀ ਖੁਰਦ,ਸਿੱਧਵਾ,ਦਾਊਦਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀਆ ਕੀਤੀਆ।
ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵਡਿਆਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਦੇ ਉਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਰਾਂਝੇ ਨਾਲ ਕਦੇ ਫੁੱਲ ਨਾਲ ਕਰੀ ਗੲ ਹੈ।
ਇਹਨਾਂ ਗੀਤਾਂ ਚ ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸੂਟ,ਚੁੰਨੀ,ਕੰਠੀ,ਲਹਿੰਗਾ,ਛਾਪ ਚੂੜੀਆਂ, ਸੱਗੀ, ਕਾਟੇ, ਟਿੱਕਾ,ਹਾਰ ਆਦਿ ਕਰਵਾ ਕੇ ਦੇਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਬੋਲੀਆਂ ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਮੁਕਤਸਰ,ਖਿੜਕੀਆਂ ਵਾਲਾ, ਸਿੱਧਵਾਂ ਖੁਰਦ,ਸਿੱਧਵਾਂ ਬੋਟ,ਕੁੱਸਾ, ਕਾਉਣੀ ਆਦਿ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋ ਲਈਆ ਹਨ।
ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤੇਰੀ ਮਾਂ,ਭੈਣ,ਭਰਜਾਈ, ਭੂਆ,ਭਰਾ,ਬਾਬਾ,ਭਾਬੀ,ਚਾਚੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਲੜਦੀਆ ਹਨ।
ਇਹ ਬੋਲੀਆਂ ਗੁਰੂਸਰ ਸੁਧਾਰ,ਭੜੀ,ਮੀਨੀਆ,ਮਹਿਮਾ ਸਵਾਈ,ਕਾਉਣ,ਫਙੜੇ ਭਾਈਕੇ,ਕੱਸਾ ਆਦਿ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋ ਲਈਆ ਹਨ।
ਇਹਨਾਂ ਬੋਲੀਆਂ'ਚ ਪਤਨੀ ਪਾਣੀ ਲੈਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪਤੀ ਉਸ ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਏਨੇ ਕੁਵੇਲੇ ਕਿੱਥੇ ਗਈ ਸੀ:
ਇਹ ਬੋਲੀਆਂ ਮੋਹਣ ਮਾਜਰਾ,ਸਿੱਧਵਾਂ ਕਾਲਜ ਵਾਲੀ,ਜੈਤੋਂ,ਭਾਦਲਾ,ਬੱਧਣੀ ਸਲਾਬਤਪੁਰ,ਛਪਾਰ, ਮਲੋਟ ਆਦਿ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀਆ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।
ਮਈ 1903 ਵਿੱਚ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਸਾਲ ਦੇ ਅਖੀਰ 'ਚ ਉਸ ਨੂੰ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਨੌਰਮਲ ਸਕੂਲ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਮਿਊਜ਼ੀਕਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਮਈ 1904 ਵਿੱਚ ਆਰਮਸਟ੍ਰਾਂਗ ਨੌਰਮਲ ਸਕੂਲ ਲਈ ਅਰੰਭਤਾ ਅਭਿਆਸ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਿੱਬਸ ਨੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਕੋਇਰ ਨੂੰ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ।
ਅਗਲੇ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਸੈਮੂਅਲ ਕੋਲਿਜ - ਟੇਲਰ ਐਮ ਸਟ੍ਰੀਟ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਗਿਬਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਸਕੂਲ ਦਾ ਗਾਣਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
ਗਿੱਬਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਦੇ ਫਰਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਇਆ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਬਨੇਕਰ ਸਟ੍ਰੀਟ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਵਰਮਲੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।
ਉਸ ਫਾਲ ਗਿੱਬਸ ਨੂੰ ਡੀ.ਸੀ. ਦੇ ਕਲਰਡ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ - ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਗਿਬਜ਼ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਯੂਰਪ - ਲੰਡਨ, ਪੈਰਿਸ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਦਿਹਾਤੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ - ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ, ਇਡਾ ਹੰਟ, ਮੈਡਾਗਾਸਕਰ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਕੌਂਸਲੇਟ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ 9 ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਠਹਿਰਾਊ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਰਮਨ ਜਾਂ ਫ੍ਰੈਂਚ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਕਲਰਡ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਵਾਗਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਹੇਜ਼ਲ ਹੈਰਿਸਨ ਨੂੰ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਬਰਲਿਨ ਫਿਲਹਾਰਮੋਨਿਕ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਨਾਲ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਬਸੰਤ 1906 ਵਿੱਚ , ਗਿੱਬਸ ਨੇ ਨੈਪੋਲੀਅਨ ਬੋਨਾਪਾਰਟ ਮਾਰਸ਼ਲ, ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਅਤੇ ਹਾਰਵਰਡ ਲਾਅ ਸਕੂਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਏ।
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਮੇਂ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਸੀ, ਇੱਕ ਸ਼ਾਦੀਸ਼ੁਦਾ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਕੂਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਅਣਜਾਣ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਸਫਲ ਰਹੀ ਸੀ।
ਹੈਤੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਮਾਰਸ਼ਲ ਨੂੰ ਨਸਲੀ ਵੱਖਰੇਪਣ ਕਰਕੇ ਦੂਜੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਸੈਨਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਮਾਰਸ਼ਲ ਹੈਤੀਨ ਬ੍ਰਦਰਹੁੱਡ, ਵਰਗੇ ਹੈਤੀਆਈ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਹੈਤੀਅਨ ਔਰਤ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੀ।
ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ, ਉਸ ਨੇ ਜੀਨ ਜੋਸਫ ਇੰਡਸਟਰੀਅਲ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਫੰਡਰੇਜ਼ਰ ਰੱਖੇ।
ਲੂਈਸ ਜੀ. ਗ੍ਰੇਗਰੀ ਨੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਪੱਤਰ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੇ 1934 ਵਿੱਚ ਹੈਤੀ ਲਈ ਪਾਇਨੀਅਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਧਰਮ ਲਈ ਪਾਇਨੀਅਰ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ।
1900 ਵਿੱਚ ਗਿੱਬਜ਼ ਨੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ. ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਓਬਰਲਿਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਲਰਡ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 1902 ਵਿੱਚ ਪਾਠਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੂਰੋਂ ਵੀ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬੈਥਲ ਲਿਟਰੇਰੀ ਐਂਡ ਹਿਸਟੋਰੀਕਲ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਵਿੱਚ ਡੀ.ਸੀ. ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ ਦੀ ਪਦਵੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।
ਹੈਰਿਟ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਕਟੋਰੀਆ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਹੈਰੀਟ ਐਲੇਥਾ ਗਿਬਸ, ਮਿਫਲੀਨ ਵਿਸਟਰ ਗਿੱਬਸ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਲਿਟਲ ਰੋਕ, ਆਰਕੰਸਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਸੀ, ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਟੀ ਜੱਜ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਮਾਰੀਆ ਐੱਨ ਸਿਕੰਦਰ, ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾ, ਦੀ ਧੀ ਸੀ।
19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸਨੇ ਬੁੱਲਟ ਕਾਉਂਟੀ, ਕੀਨਟੂਚਲੀ ਵਿੱਚ ਕੈਨ ਸਪ੍ਰਿੰਗਜ਼ ਵਿੱਚ ਈਕਸਟਨ ਨੋਰਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
1900 ਵਿੱਚ, ਗਿੱਬਸ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀ.ਸੀ. ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਦੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਅਫਰੀਕਨ-ਅਮਰੀਕੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ ਦੀ ਪਦਵੀ ਲਈ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਮਾਰਸ਼ਲ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਪਰਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੈਤੀ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹਰਬਰਟ ਹੂਵਰ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸੇਵ ਹੈਤੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
1930 ਵਿੱਚ, ਮਾਰਸ਼ਲ ਨੇ ਦ ਸਟੋਰੀ ਆਫ਼ ਹੈਤੀ : ਫਰਾਮ ਦ ਡਿਸਕਵਰੀ ਆਫ਼ ਦ ਆਈਲੈਂਡ ਬਾਈ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਕੋਲੰਬਸ ਟੂ ਦਿਸ ਡੇਅ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ।
1911 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਆਫ ਮਿਊਜ਼ੀਕ ਐਂਡ ਸਕੂਲ ਆਫ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹੈਰਿਟ ਐਲਥਾ ਗਿੱਬਸ ਮਾਰਸ਼ਲ ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ-ਜੰਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਲੇਖਿਕਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਅਕ ਸੀ ਜੋ 1903 ਵਿੱਚ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ. ਸੀ. ਵਿੱਚ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਆਫ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਆਫ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਾਰਸ਼ਲ ਨੇ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਹੈਤੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਆਰਮੀ ਦੇ ਕੈਪਟਨ ਮਾਰਸ਼ਲ, ਨੂੰ ਹੈਤੀ ਉੱਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਦੌਰਾਨ ਦੁਰਵਿਹਾਰਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਇੱਕ ਕਮਿਸ਼ਨ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
1889 ਵਿੱਚ, ਗੀਬਜ਼ ਓਰਬੇਲਿਨ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕਨ ਔਰਤ ਸੀ।
ਜੇਲ੍ਹ ਦਾ ਅਰਥ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ।
19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ।
ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਵਾਬਾਂ ਅਤੇ ਅਹਿਮ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਬਦਲੇ ਜਾਂ ਫਿਰੌਤੀ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਨਸਾਨ ਜੁਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਟਰਾਇਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਕੈਦੀ ਦਾ ਟਰਾਇਲ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸਜ਼ਾ ’ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਹੋ ਜਾਂਦੀ।
ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵੱਡੇ ਗੁਨਾਹਗਾਰ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ, ਕੋੜੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜਿਸਮਾਨੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜੇਲ੍ਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 1550 ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਕੰਮ-ਘਰ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰ-ਘਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਭਿਖਾਰੀਆਂ, ਆਵਾਰਾ, ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਵਾਲੇ, ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਿੱਕੇ ਮੋਟੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੇ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਇਹੀ ਕੰਮ ਘਰ ਫਿਰ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਬਣ ਗਏ, ਇਹਨਾਂ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੰਬੀ ਸਜ਼ਾ ਵਾਲੇ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਖਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਗਿਆ।
ਇਹਨਾਂ ਜੇਲ੍ਹਖ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਗੰਦਗੀ, ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ, ਘਟੀਆ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਖ਼ਤਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਸਨ।
ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਨਾ ਕੋਈ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਦੋਸ਼ੀ ਕਰਾਰ ਦੇ ਕੇ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜਿਹਨਾਂ ਤੇ ਜੁਰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ’ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਅਜੋਕੀ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਜ਼ਰੀਏ ਤੇ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਸਗੋਂ ਇਸ ਦਾ ਤਸੱਵਰ ਐਸੀ ਸੰਸਥਾ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਏਗੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਸਿਖਲਾਏਗੀ ਪਰ ਅਮਲ ਏਸ ਤੋਂ ਉਲਟ ਹੈ।
18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ, ਸਿੱਖਿਆ, ਡਾਕਟਰ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇਣ ਦੀ ਸਹੁਲਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਜ਼ਾ ਕੱਟ ਰਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਚੰਗਾ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣ ਸਕੇ।
ਲੇਕਿੰਗਟਨ, ਵਰਜੀਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਮਾਨ, ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕਲੌਤੀ ਧੀ ਸੀ।
ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਰਾਬਰਟ ਐਸ. ਮੁੰਗਰ ਇੱਕ ਜਨਰਲ ਪ੍ਰੈਕਟੀਸ਼ਨਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਐਲਿਜ਼ਾਬੇਥ ਇਵਾਨਸ ਮੁੰਗਰ ਦੀ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਅਤੇ ਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲੇਕ੍ਸਿੰਗਟਨ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਸੀ।
ਮਾਨ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਨਾਸਤਿਕ ਅਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਮਾਨ ਨੂੰ "ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਅਣਗੌਲਿਆਂ" ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
" ਮਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਰਾਬਰਟ ਮੁੰਗਰ ਦੁਆਰਾ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਮੁੰਗਰ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਸਨ ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਨ ਦੀਆਂ ਨਗਨ ਫੋਟੋਆਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਸੀ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਲੇਕਸਿੰਗਟਨ, ਵਰਜੀਨੀਆ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਨ ਨੇ 1969 ਵਿੱਚ ਪੁਤਨੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬੈਂਨੀਟੋਨ ਕਾਲਜ ਐਂਡ ਫ੍ਰੈਂਡਸ ਵਰਲਡ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।
ਉਸਨੇ ਪੁਤਨੇ ਵਿੱਚ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਉਸ ਦੇ ਬੁਆਏਫ੍ਰੈਂਡ ਨਾਲ ਹਨੇਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਹੋਣਾ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਪੁਤਨੇ ਆਪਣੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਨਗਨ ਸਹਿਪਾਠੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਲਈ।
ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਦੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੀ ਹੋਂਸਲਾ ਅਫਜਾਈ ਕੀਤੀ।
ਅੱਜ ਉਸ ਦਾ 57 ਕੈਮਰਾ ਵੱਡਾ ਫਾਰਮੈਟ ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣ ਗਿਆ।
ਹੋਲੀਨਜ਼ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਾਨ ਨੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਅਤੇ ਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਲਾਅ ਸਕੂਲ ਦੀ ਇਮਾਰਤ, ਲੇਵਿਸ ਹਾਲ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਫੋਟੋ ਖਿਚਵਾਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 1977 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਕੋਰਕੋਰਨ ਗੈਲਰੀ ਆਫ ਆਰਟ ਵਿਖੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕਲੌਤੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ।
ਕੋਰਕੋਰਨ ਗੈਲਰੀ ਆਫ ਆਰਟ ਨੇ ਮਾਨ ਦੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਕੈਟਾਲਾਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ “ਦਿ ਲੇਵਿਸ ਲਾਅ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ” ਹੈ।
ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਮੱਹਤਵਪੁਰਨ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ, ਸੈਕਿੰਡ ਸਾਇਟ, ਜੋ 1984 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਾਨ ਨੇ ਕਈ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਹ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਪਰਿਪੱਕ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ, ਐਟ ਟਵੇਲ: ਪੋਰਟਰੇਟ ਆਫ ਯੰਗ ਵੁਮੈਨ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਵਪਾਰ ਮਿਲਿਆ।
ਸਥਾਨ ਦੇ ਨਾਲ: ਹੈਨਰੀ ਕਾਰਟੀਅਰ-ਬ੍ਰੇਸਨ, ਗ੍ਰੇਸੀਲਾ ਇਟਬਰਾਈਡ, ਬਾਰਬਰਾ ਕਰੂਗਰ, ਸੈਲੀ ਮਾਨ, ਐਂਡਰੇਸ ਸੇਰਾਨੋ, ਕਲੇਰਿਸਾ ਸਲਾਈਘ "ਜੋ ਫੋਟੋਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸੈਲੀ ਮਾਨ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਕਾਲੇ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
ਇਸ ਉਦਯੋਗ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੋਰ ਸਹਾਇਕ ਉਦਯੋਗ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜਾਲ ਨਿਰਮਾਣ ਉਦਯੋਗ, ਕਿਸ਼ਤੀ ਨਿਰਮਾਣ ਉਦਯੋਗ, ਨਾਇਲੋਨ ਨਿਰਮਾਣ, ਤਾਰ ਦਾ ਰੱਸਾ ਉਦਯੋਗ, ਬਰਫ ਦੇ ਕਾਰਖਾਨੇ ਆਦਿ ਉਦਯੋਗ ਵੀ ਮੱਛੀ ਉਦਯੋਗ ਤੋਂ ਲਾਭ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ।
ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਮੂਲਕ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪੱਛੜੀ ਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕਿਉਂਕਿ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕੰਮ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਨਾਲ ਹੋਣ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਗਰੀਬ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੋਰ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਜਿਹੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਉਦਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦੇਣਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਤਦ ਹੀ ਪੇਂਡੂ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਧਰ ਸੁਧਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕੇਗਾ।
ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਗਰੀਬੀ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਨਪੜ੍ਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਉਦਯੋਗ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਆਸਾਨ, ਸਸਤਾ ਅਤੇ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਮਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪੇਸ਼ੇ ਨੂੰ ਅਪਨਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ।
ਮੱਛੀ ਪਾਲਣਵਿਵਸਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੱਛੀ ਪਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਉੱਨਤ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣੀ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਜੇਕਰ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਉੱਨਤ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਤਾਂ ਯਕੀਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਮੱਛੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਧੇਗੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਮੱਛੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਧੇਗੀ ਤਾਂ ਕਮਾਈ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਕਮਾਈ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਧਰ ਸੁਧਰੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਆਰਥਿਕ ਅਣਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਗਰੀਬ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦਾ ਜੀਵਨ-ਪੱਧਰ ਡਿਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਸਿੱਖਿਅਤ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੱਧਰ ਉੱਚਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਹੀਣ ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਕੁੰਠਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲੇਗੀ ਅਤੇ ਇਹੀ ਸਿੱਖਿਅਤ ਬੱਚੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਬਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਧਰ ਸੁਧਾਰਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਸਕਣਗੇ।
ਭਾਰਤੀ ਅਰਥ-ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪੇਸ਼ਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀਆਂ ਬੇਹੱਦ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਨ।
ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਅਰਥ-ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ।
ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਰਾਹੀਂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਸਿਰਜਣ ਅਤੇ ਕਮਾਈ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦੀਆਂ ਬੇਹੱਦ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਪੇਂਡੂ ਪਿੱਠ-ਭੂਮੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪੱਛੜੇ, ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ, ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਨਜਾਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤਬਕੇ ਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ-ਪੱਧਰ ਇਸ ਪੇਸ਼ੇ ਨੂੰ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦੇਣ ਨਾਲ ਉਠ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਉਦਯੋਗ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਘੱਟ ਪੂੰਜੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਖਾਧ ਸਮੱਸਿਆ ਸੁਧਰੇਗੀ, ਉਥੇ ਹੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਧਾਰ ਹੋਵੇਗਾ।
ਭਾਰਤ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਤਪਾਦਕ ਅਤੇ ਅੰਤਰਦੇਸ਼ੀ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਤਪਾਦਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ।
ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਖੇਤਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 11 ਲੱਖ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜਨ-ਸੰਖਿਆ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸਮਾਜ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਵਤੀਰੇ ਕਾਰਨ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ, ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਨਜਾਤੀ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਕਟ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸੰਪੰਨ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਨਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰ ਨਹੀਂ ਉੱਠਣ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੰਧੁਆ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਜਿਕ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਨਪੜ੍ਹ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋਣਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਉੱਨਤੀ ਲਈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੰਦੁਰੁਸਤ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਉਪਲਬਧ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਮੱਛੀਪਾਲਣ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪੇਸ਼ੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਪਨਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।
ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਪਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾਲਾਬ ਪੱਟੇ ਉੱਤੇ ਦਿਵਾਉਣਾ, ਉੱਨਤ ਕਿਸਮ ਦਾ ਮੱਛੀ ਬੀਜ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਵਾਉਣਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਸੰਬੰਧੀ ਤਕਨੀਕੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਮੱਛੀ ਉਦਯੋਗ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਪੇਸ਼ਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਰੀਬ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਵਿਅਕਤੀ ਅਪਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਕਮਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਨਾਲ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਧੰਦੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਸੁਧਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅੱਜ ਮੱਛੀ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇ ਕੇ ਆਪ ਮੱਛੀ ਵੇਚਣ ਬਾਜ਼ਾਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਪੇਸ਼ੇ ਨਾਲ ਜੁੜ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟ ਰੁਚੀ ਝਲਕਦੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਔਰਤਾਂ ਸਵੈ-ਸਹਾਇਤਾ ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਕੇ ਮਿਲ ਕੇ ਆਰਥਿਕ ਪੱਧਰ ਸੁਧਾਰਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੂਤਰ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਅੱਜ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਥਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਉੱਤੇ ਉਚਿਤ ਧਿਆਨ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਸੰਵਾਰਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਉਚਿਤ ਥਾਂ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਕਦਮ ਹੈ।
ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅੰਗ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੱਖਿਅਤ ਸਮਾਜ ਹੀ ਇੱਕ ਉੱਨਤ ਸਮਾਜ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਘਰ, ਪਿੰਡ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ
ਮੱਛੀ ਦੇ ਨਾਲ ਝੀਂਗਾ ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਤਾਲਾਬ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਕਰਨੀ ਹੈ।
ਤਾਲਾਬ ਦੀ ਸਾਰੀ ਤਿਆਰੀ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਝੀਂਗਾ ਭੰਡਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ‘‘ਮਹਾ ਝੀਂਗਾ’’ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਵਧਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ‘‘ਮੇਕ੍ਰੋਬੇਕੀਅਮ ਰੋਜਨਵਰਗੀਯ’’ ਹੈ।
ਇਸ ਦਾ ਪਾਲਣਮੱਛੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਝੀਂਗਾ ਪਾਲਣ ਦੋਨਾਂ ਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
ਇਹ ਤਾਲਾਬ ਦੇ ਤਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਾ ਖਾਧੇ ਗਏ ਭੋਜਨ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜੇ ਅਤੇ ਕੀਟ-ਪਤੰਗਾਂ ਦੇ ਲਾਰਵੇ ਆਦਿ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਇਸ ਦਾ ਮੱਛੀ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਤਾਲਾਬ ਦੀ ਭੰਡਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਮਿਗਰਲ ਮੱਛੀ ਬੀਜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮੱਛੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਝੀਂਗਾ ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 15, 000 ਝੀਂਗੇ ਦੇ ਬੀਜ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਾਧੂ ਖਾਦ ਜਾਂ ਭੋਜਨ ਆਦਿ ਨੂੰ ਤਾਲਾਬ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਮੱਛੀ ਨਿਰਯਾਤ ਅੱਜ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਕਈ ਦੇਸ਼ ਜਿੱਥੇ ਮੱਛੀ ਦੀ ਖਪਤ ਘੱਟ ਹੈ ਪਰ ਉਤਪਾਦਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਮੱਛੀ ਦਾ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਕੇ ਭਾਰੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਇਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅੱਜ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੱਛੀ ਉਤਪਾਦਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਕੈਨੇਡਾ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਥੋਂ ਦੀ ਖਪਤ ਦੇ ਸਮਾਨ ਉਤਪਾਦਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਖਪਤ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਸ਼ ਅਜਿਹੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਥੇ ਖਪਤ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਤਪਾਦਨ ਹੋਵੇ, ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਦਾ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਪੈਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਜ਼ਰੀਆ ਮੱਛੀ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਨਿਰਯਾਤ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ।
ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਪੇਸ਼ੇ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਮੱਛੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਉਪਯੋਗਿਤਾ, ਲੋੜ ਅਤੇ ਘੱਟ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਪੂਰਤੀ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਖੇਤਰ ਨਿਰਯਾਤ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਹੈ।
ਬਿਮਾਰ ਮੱਛੀ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰਹਿ ਕੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਥਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬੰਧਾਨ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗੱਡੇ ਬਾਂਸ ਦੇ ਠੂੰਠ ਨਾਲ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਰਗੜਨਾ।
ਚਮਕ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ਲੇਸ਼ਮਿਕ ਦ੍ਰਵ ਦੇ ਰਿਸਾਅ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਚਿਪਚਿਪਾ ਚਿਕਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਪਰੋਕਤ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਮੱਛੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਤਾਲਾਬ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਮਰਨ ਵੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਭੂ-ਖੇਤਰਫਲ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਨਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਾਣੀ ਸਰੋਤਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਫਸਲ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਨੂੰ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦੇ ਕੇ ਚੰਗੀ ਕਮਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਹੋਰ ਸਹਾਇਕ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਕੇ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅੱਜ ਲੋੜ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਧਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂ ਕਰਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਉਣ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਗਾਉਣ, ਘਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਧੰਦੇ ਵਿੱਚ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਉਦੋਂ ਹੀ ਇਹ ਬਾਹਰੀ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਆਪਣਾ ਆਰਥਿਕ ਪੱਧਰ ਸੁਧਾਰ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸਮਾਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਨਿਡਰ ਬਣ ਸਕਣਗੇ।
ਖੇਤੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬੇਕਾਰ ਪਦਾਰਥ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਡੰਗਰਾਂ ਦੇ ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਸੂਰ ਪਾਲਣ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਢੰਗ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸੂਰ ਪਾਲਣ ਤਾਲਾਬ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਉੱਤੇ ਛੋਟਾ ਘਰ ਬਣਾ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸੂਰ ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ ਤਿਆਗ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬੇਕਾਰ ਪਦਾਰਥ ਮਲ-ਮੂਤਰ ਸਿੱਧੇ ਤਲਾਅ ਵਿੱਚ ਰੋੜ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਮੱਛੀ ਦਾ ਆਹਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਲ ਹੀ ਤਲਾਅ ਵਿੱਚ ਖਾਦ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਲਾਅ ਦੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮੱਛੀ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਸੂਰ ਪਾਲਣਵਿੱਚ ਜੋ ਖ਼ਰਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਸੂਰ ਦਾ ਮਾਸ ਵੇਚਣ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮੱਛੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੂਰ ਪਾਲਣ ਵਿਧੀ ਬਹੁਤ ਸਰਲ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਸੌਖ ਨਾਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਛੋਟੇ ਤਾਲਾਬ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ 1-2 ਮੀਟਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘਾੜੇ ਦੀ ਉਪਜ ਵੀ ਲਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਤਾਲਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘਾੜਾ ਬਰਸਾਤ ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪਜ ਅਕਤੂਬਰ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਜਨਵਰੀ ਤਕ ਲਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸਿੰਘਾੜਾ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਥਾ ਖਾਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿੰਘਾੜੇ ਦੇ ਵਾਧਾ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਿੰਘਾੜੇ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਟਾਹਣੀਆਂ ਜੋ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਟੁੱਟਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਉਹ ਭਾਗ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੱਛੀਆਂ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀਆਂ, ਤਾਲਾਬ ਵਿੱਚ ਖਾਦ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਤਾਲਾਬ ਵਿੱਚ ਪਲਵਕ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੱਛੀਆਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਹੈ।
ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਸਹਿ-ਬੱਤਖ ਪਾਲਣ ਲਈ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਤਾਲਾਬ ਦੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਅਣਚਾਹੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਦਾ ਛਟਾਈ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਨੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੱਛੀ ਵਿੱਚ ਭੰਡਾਰ ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਇਸ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
6000 ਮੱਛੀ ਦੇ ਬੱਚੇ/ਹੈਕਟੇਅਰ ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 100 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਆਕਾਰ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬੱਤਖਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਭੋਜਨ ਬਣਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇੱਕ ਹੈਕਟੇਅਰ ਜਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀਪਾਲਣ ਲਈ ਜੋ ਖਾਦ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਰਤੀ 200-300 ਬੱਤਖਾਂ/ਹੈਕਟੇਅਰ ਮਿਲ ਕੇ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਰਸਾਇਣਕ ਪਰਿਵਰਤਨ:-ਪਾਣੀ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਤਾਪਮਾਨ, ਪੀ.ਐੱਚ.ਆਕਸੀਜਨ, ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਆਦਿ ਦੀ ਅਸੰਤੁਲਿਤ ਮਾਤਰਾ ਮੱਛੀ ਲਈ ਘਾਤਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮੱਛੀ ਦੇ ਖਰਾਬ ਪਦਾਰਥ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਜਿਵੇਂ ਗਲਫੜੇ, ਚਮੜੀ, ਮੁੱਖ ਗੁਹਾ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਕਾਰਬਨਿਕ ਖਾਦ, ਖਾਦ ਜਾਂ ਖਾਣਾ ਲੋੜ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀਆਂ ਗੈਸਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾਇਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੋਗਜਨਕ ਜੀਵਾਣੂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਣੂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਮੱਛੀ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਜੀਵਾਣੂ/ਵਿਸ਼ਾਣੂ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਰੋਗ ਗ੍ਰਸਤ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਮੁਰਗੀ ਪਾਲਣ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਮੁਰਗੀ ਕੀਲਿਟਰ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਸਿੱਧੇ ਤਾਲਾਬ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੱਛੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖਾਣੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਕੀਲਿਟਰ ਤਾਲਾਬ ਵਿੱਚ ਖਾਦ ਦੇ ਕੰਮ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੁਰਗੀ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਠੰਢਾ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੋਣੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਪੰਛੀ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਜਗ੍ਹਾ, ਹਵਾ, ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਧੁੱਪ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਮੁਰਗੀਆਂ ਦੇ ਆਂਡੇ, ਮੁਰਗੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਅਤੇ ਨਸਲ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਉਚਿਤ ਵਿਵਸਥਾ ਸੰਤੁਲਿਤ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਰੱਖਿਆ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਵਸਥਾ ਆਦਿ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਕਿਉਂਕਿ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕੰਮ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਨਾਲ ਹੋਣ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਰਾਜ ਦੀ ਗਰੀਬੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੋਰ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਜਿਹੇ ਲਘੂ ਉਦਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦੇਣੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਤਦੇ ਹੀ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਦੇ ਗਰੀਬਾਂ ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਧਰ ਸੁਧਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕੇਗਾ।
ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਗਰੀਬ, ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰ, ਅਨਪੜ੍ਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਸੁਧਾਰਨ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਆਸਾਨ, ਸਸਤੇ ਅਤੇ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਮਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਉਦਯੋਗ ਧੰਦੇ ਨੂੰ ਅਪਨਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ।
ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਸਹਿ-ਕਮਾਈ ਦੇ ਹੋਰ ਸਰੋਤ - ਇਸ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਸਹਾਇਕ ਉਦਯੋਗ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਗਤ ਦਰ ਘੱਟ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਉਤਪਾਦਕ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮੱਛੀ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਖ਼ਰਚ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਉਤਸਰਜਿਤ ਬੇਕਾਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਲਈ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਤੋਂ ਵਾਧੂ ਕਮਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕੇ।
ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸੂਰ, ਬੱਤਖ ਅਤੇ ਮੁਰਗੀ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਕਾਫ਼ੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਤੀਜੇ ਆਸ਼ਾਜਨਕ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਪੂਰਵਕ ਹਨ।
ਇਸ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਝੋਨੇ ਦੀਆਂ ਦੋ ਫਸਲਾਂ (ਲੰਬੇ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਫਸਲ ਖਰੀਫ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਨਾਜ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਫਸਲ ਰੱਬੀ ਵਿੱਚ) ਅਤੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਦੀ ਇੱਕ ਫਸਲ ਝੋਨੇ ਦੀਆਂ ਦੋਨਾਂ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਝੋਨਾ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਣੀ ਰੋਕਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਨਹਾਰ ਮੜ੍ਹਾਸੀ ਅਤੇ ਡੋਰਸਾ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੀ ਉਚਿਤ ਵਿਵਸਥਾ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣਲਈ ਅਤਿ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਸਿੰਜਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਔਸਤ ਵਰਖਾ 800 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਰਜੀਵੀ, ਮੱਛੀ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅੰਗਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਰੀਰ ਗੁਹੀ, ਲਹੂ ਨਾਲੀ, ਗੁਰਦਾ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਰੋਗ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਹ‌ਰੀ ਪਰਜੀਵੀ ਮੱਛੀ ਦੀ ਚਮੜੀ, ਗਲਫੜੇ, ਖੰਭਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਰੋਗ ਗ੍ਰਸਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਰੋਗ ਟਰਾਇਕੋਡੀਨਾ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰੋਟੋਜੋਆ ਪਰਜੀਵੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੱਛੀ ਦੇ ਗਲਫੜੇ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਬਾਹ‌ਰੀ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸੰਕ੍ਰਮਿਤ ਮੱਛੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਲਤਾ, ਭਾਰ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਅਤੇ ਮਰਨ ਕਿਨਾਰੇ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਗਲਫੜੇ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਲੇਸ਼ਮ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਕਠਿਨਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
ਜਿਸ ਸਮਾਜ ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਪੱਧਰ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਉਸ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਧਰ ਉੱਚ ਰਹੇਗਾ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਅੱਛਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਚਰਿੱਤਰਵਾਨ ਹੋਵੇਗਾ।
ਇਸ ਲਈ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ / ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਨਜਾਤੀ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਦੇ ਧੰਦੇ ਵਿੱਚ ਲਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਸੁਧਾਰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਤਦ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਧਰ ਸੁਧਰੇਗਾ।
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਰਥ-ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਦਾ ਧੜ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਪਤਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮੱਛੀ ਜਦੋਂ ਹਾਇਡਰੋਫਿਲਾ ਨਾਮਕ ਜੀਵਾਣੂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਰੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੱਛਣ ਉੱਪਰਲੀ ਪਰਤ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣਾ ਅਤੇਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਡੇਕਟਾਇਲੋਗਾਇਰਸ ਮੱਛੀ ਦੇ ਗਲਫੜਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਕ੍ਰਮਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਬਦਰੰਗ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਾਧਾ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਅਤੇ ਭਾਰ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਜਿਹੇ ਲੱਛਣ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਗਾਇਰੋਡੇਕਟਾਇਲਸ ਚਮੜੀ ਉੱਤੇ ਸੰਕ੍ਰਮਿਤ ਭਾਗ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖਮ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਲਕਾਂ ਦਾ ਡਿੱਗਣਾ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਖੁਸ਼ਕੀ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਬਦਰੰਗ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।