polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਡਾ. ਯੋਗਰਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਨਵੀਂ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਟੈਕਸਟ ਹਰ ਤਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਚਤਾਵਾਦ ਅਤੇ ਮੈਥੇਮੈਟਿਕਲ, ਫਾਰਮੂਲਿਆਂ ਤੋਂ ਨਿਜਾਤ ਪ੍ਾਪਤ ਕਰਕੇ ਬਣ ਰਹੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾ ਰਹੀ ਹੈ ਉਥੇ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਨਵੇਂ ਸੂਤਰਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਵੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਸੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕੁ ਕਵੀਆਂ ਅਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਉੱਤਰ-ਆਧੁਨਿਕ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਭਾਰੂ ਟਰੈਂਡ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਵੀਂ ਕਵਿਤਾ ਨਾ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਵੇ।
ਭਾਰੂ ਟਰੈਂਡ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਵੀਂ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸੁਰ ਅੱਜ ਵੀ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਪਰੰਪਰਕ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਚਤ ਲਕੀਰੀ ਸੀਮਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਹੈ।
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਉਸ ਨਿਸ਼ਚਤਾਵਾਦ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਤ ਸੂਤਰ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
90 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਿੰਤਕਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਨਵੇਂ ਚੈਲੰਜ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇਸੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਟੈਕਸਟ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮੂਲ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵਾਪਰਦੇ ਹਨ।
ਇਹਨਾਂ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੀ ਇਸ ਖੋਜ -ਪੱਤਰ ਦਾ ਮਕਸਦ ਹੈ।
ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ 'ਅੰਤਰ ਸੰਵਾਦ','ਮੈਂ ਛੁਹਣ ਲੱਗਾ ਤੈਨੂੰ ' ਰਾਹੀਂ ਕਾਮਨਾ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਦੇ ਜਿਸ ਦਵੰਦ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਉਸਦਾ ਸਬੰਧ ਉਸ ਸਮਾਜਕ /ਸੰਸਕਿ੍ਤਕ ਸੰਰਚਨਾ ਨਾਲ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਵਿਆਕਰਣ ਨੂੰ ਮੰਡੀ ਦੇ ਕਾਇਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਡਾ. ਤੇਜਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਮਕਾਲੀ ਸਾਹਿਤਕ ਦਿ੍ਸ਼ ਨੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਦੋ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
ਡਾ. ਗਿੱਲ ਅਨੁਸਾਰ ਆਤੰਕ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹਿੰਸਾ ਤੇ ਤਲਖੀ ਦੇ ਰਾਜਸੀ, ਸਮਾਜੀ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਪੱਖ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੌਰ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਕੁੰਠਾਗ੍ਰਸਤ ਆਵਾਜ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਔਰਤ ਮਰਦ ਦੇ ਵਜੂਦ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਚੁੱਕੀ ਹਾਉਮੈ,ਹਾਉਮੈ ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਟੱਕਰ ਕਾਮ ਤੇ ਦੇਹ ਦੇ ਮਸਲੇ ਵੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਕਾਵਿ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ।
ਪਾਲ ਕੌਰ,ਮਨਜੀਤ ਟਿਵਾਣਾ ਤੇ ਮਨਜੀਤਪਾਲ ਦਿਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ।
ਸਮਕਾਲੀ ਸਾਹਿਤਕ ਦਿ੍ਸ਼ ਜਿਸਨੇ ਉਪਰੋਕਤ ਘੁਟਣ ਦੇ ਜਮੂਦ ਨਾਲ ਭਰੇ ਦਿ੍ਸ਼ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ ਹੈ, ਪਿਛਲੇ 6-7 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਹ ਉਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੜਾਅ ਸੀ ਜਿਸਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਦਿ੍ਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਪਛਾਣ ਕਾਵਿ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ, ਨਾਵਲ ਤੇ ਨਾਟਕ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਇਹਨਾਂ ਚਾਰੋ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਦਿ੍ਸ਼ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਖਾਤਰ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਹਾਜ਼ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਕਰੱਤਵ ਜਨਜੀਵਨ ਨੂੰ ਢਾਹ ਲਗਾ ਰਹੇ ਬਹੁ - ਪਰਤੀ ਤੇ ਬਹੁ - ਦਿਸ਼ਾਵੀ ਵਿਸ਼ਾਦ ਦੀ ਬੇਪਰਦਗੀ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਡਾ. ਰਜਨੀਸ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਦੇ ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵਧੇਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਹਾਲੇ ਵੀ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇ ਨੁਕਤੇ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਨਾਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਨਿਸ਼ਚੇਵਾਦ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
ਨਾਵਲ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਪਾਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਡੇਰੇ ਕਾਲ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਚਿਤਰਣ ਦੀ ਰੁਚੀ ਤੀਬਰ ਹੁੰਦੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਮੂਲਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦੇ ਲੱਛਣ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।
ਜੀਵਨੀਆਤਮਕ ਨਾਵਲਾਂ ਦੇ ਉਭਾਰ, ਲੋਕ-ਤੰਤਰੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਅੰਗਾਂ - ਉਪਅੰਗਾਂ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਨਿੱਘਰੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਕਟਾਖਸ਼ੀ ਦੁਖਾਂਤ-ਸੁਖਾਂਤ ਵਿੱਚ ਢਾਲਣ ਵਾਲੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ, ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਕਿਸਾਨੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਨੂੰ ਚਿਤਰਦੇ ਨਾਵਲ, ਆਦਿ ਕੁਝ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਦੇ ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇੰਝ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਗੀਤਕ ਸੰਖੇਪਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵੱਡ ਆਕਾਰੀ ਅਤੇ ਮਹਾਂ-ਕਾਵਿਕ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਜਣ ਵੱਲ ਤੁਰਦਾ ਹੈ।
ਡਾ. ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਇਸ ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤਾਰਕਿਕ, ਮਸ਼ੀਨੀ, ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਅੰਨੀ ਆਰਥਿਕ ਦੌੜ ਦੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਸਿਰਜਣਾ ਭਾਵ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਨਿਰੰਤਰ ਵਾਧੇ ਦਾ ਪ੍ਮਾਣ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਮਕਾਲੀ ਦੌਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਾਇਰ ਆਪਣੀ ਕਾਵਿ ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਰੂਫ ਹਨ ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਪਗ 80 ਦੇ ਕਰੀਬ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਪਦੀਆਂ ਹਨ।
1 ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਸਿਰਜਣਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਤੇ ਭਾਰੂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੇ ਸਾਡੀ ਸਮਕਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਥੀਮ, ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ, ਮੁਹਾਵਰੇ ਅਤੇ ਚਿੰਹਨ ਪ੍ਬੰਧ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
ਪਰਾਲੌਕਿਕ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਲੌਕਿਕ ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵਜੋਂ ਵੀ ਨਿਜ ਵੱਲ ਤੇ ਨਿਜ ਤੋਂ ਵੀ ਦੇਹ ਵਲ ਦਾ ਦਿ੍ਸ਼ਟੀਮੂਲਕ ਸਫਰ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਡਾ.ਧਨਵੰਤ ਕੌਰ ਨੇ ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਹਾਸ਼ੀਆਕ੍ਰਿਤਾਂ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣਿਆ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਜੋਕੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ, ਦਲਿਤਾਂ, ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਹੋਣੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਹੈ।
ਸੱਤਾ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦਆਰਾ ਹਾਸ਼ੀਏ ਵੱਲ ਧੱਕੇ ਗਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਬਾਲਟਰਨ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਹੋਣੀ ਨੂੰ ਆਪ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨ ਤੇ ਬਦਲਣ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਹੋਣ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।
ਡਾ. ਧਨਵੰਤ ਕੌਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੇਪਰ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਹਿੱਸਾ ਔਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਉਸਦੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤ ਮਰਦ ਸੰਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਔਰਤ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਦੇ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਨੁਕਤੇ ਤੋਂ ਨਿਖੇੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ ਚਾਰ ਪੀੜੀਆਂ ਇਕੋ ਵੇਲੇ ਕਾਵਿ ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਨ।
ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਚਲਿਤ ਸਰੂਪ ਖੁੱਲੀ ਕਵਿਤਾ ਵਾਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਬਹੁਤੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।
ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਅੰਮਿ੍ਤਾ ਪ੍ੀਤਮ, ਸੁਖਬੀਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਡਾ. ਜਗਤਾਰ, ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ, ਪ੍ਮਿੰਦਰਜੀਤ, ਮੋਹਨਜੀਤ, ਰਵਿੰਦਰ ਭੱਠਲ, ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ, ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ, ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਵਨੀਤਾ, ਦਰਸ਼ਨ ਬੁੱਟਰ, ਅੰਬਰੀਸ਼, ਜਸਵੰਤ ਜ਼ਫਰ, ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਂਕੇ, ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮਿ੍ਤ, ਸਵਰਨਜੀਤ ਸਵੀ, ਰਮਨ, ਪੋ੍. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਇਸ ਕਾਵਿ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਹਸਤਾਖਰ ਹਨ।
ਸਾਲ ੨੦੦੫ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਲੋਂ 'ਸਮਕਾਲੀ ਸਾਹਿਤਕ ਦਿ੍ਸ਼ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਦੋ ਰੋਜ਼ਾ ਸੈਮੀਨਾਰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਇਸ ਸੈਮੀਨਾਰ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸਮਕਾਲ ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਜਾ ਰਹੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ ਸੀ।
ਇਸ ਸੈਮੀਨਾਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਧਾਵਾਂ ਤੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਪੇਪਰ ਪੜ੍ਹੇ ਜਿੰਨਾ ਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪੋ੍. ਰਵਿੰਦਰ ਭੱਠਲ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ː ਸਮਕਾਲੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਵਾਂਂ ਦੇ ਮੁਹਾਂਦਰੇ ਦੀ ਪਛਾਣ, ਸਮਕਾਲੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ, ਵਿਸ਼ਵੀ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸਰੋਕਾਰ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਪੇਪਰਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਤੱਤ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।
ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਜੋ ਕਿ / ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਗੈਸ ਕਾਂਸਟੈਂਟ ਹੈ, ਕੈਲਵਿਨ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਦਬਾਅ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਦਬਾਅ ਸਥਿਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, / ਵੀ ਸਥਿਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸਮੀਕਰਨ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਗੈਸ ਦੇ ਮੋਲਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਗੈਸ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੇ ਗੈਸ ਦੇ ਮੋਲਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਦੀ ਵਾਲੀਅਮ ਵੀ ਘਟਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਦਰਸ਼ ਗੈਸ ਦੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਮਿਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਅਣੂ ਜਾਂ ਐਟਮ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਕਾਰ ਜਾਂ ਗੈਸ ਦੇ ਮੋਲਰ ਪੁੰਜ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈ।
ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ, ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਦਬਾਅ ਦੀ ਸਮਾਨ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਗੈਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵਾਲੀਅਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋਂ ਜਿਹੇ ਅਣੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇੱਕੋ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਦੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੈੱਟਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਉਪਯੋਗੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:
ਅਵੋਗੈਦਰੋ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ (ਕਈ ​​ਵਾਰ ਅਵੋਗੈਦਰੋ ਹਾਈਪੋਥੀਸਸ ਜਾਂ ਅਵੋਗੈਰੋ ਦੇ ਅਸੂਲ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗਿਕ ਗੈਸ ਕਾਨੂੰਨ ਹੈ ਜੋ ਗੈਸ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦੀ ਗੈਸ ਦੇ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਹੈ ਕਿ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਗੈਸ ਦੇ ਦੋ ਦਿੱਤੇ ਨਮੂਨੇ ਵਿੱਚ, ਸਮਾਨ ਵਾਲੀਅਮ, ਤਾਪਮਾਨ ਤੇ ਦਬਾਅ ਵਿੱਚ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਅਣੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅਵੋਗਾਡਰੋ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ " ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਵਾਲੀਅਮ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਸਾਂ ਦੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਅਣੂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਦਬਾਅ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ।
ਆਦਰਸ਼ਕ ਗੈਸ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਪੁੰਜ ਲਈ, ਗੈਸ ਦੀ ਵਾਲੀਅਮ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਅਨੁਪਾਤਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੇਕਰ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਦਬਾਅ ਲਗਾਤਾਰ ਸਮਾਨ ਰਹੇ।
ਕੁਨਰ ਸੂਬਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਰਾਹ ਲੰਘਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿਲਕ ਰੋਡ ਅਤੇ ਜੀ.ਟੀ. ਰੋਡ।
ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਉਨ੍ਹਾ ਰਾਹਾਂ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾ ਰਾਹਾਂ ਤੋਂ ਸਿਕੰਦਰ ਭਾਰਤ ਵੱਲ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਬਾਬਰ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਗੱਲ ਸੰਖੇਪ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਬਾਬਰਨਾਮਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ।
ਬਾਬਰਨਾਮਾ ਵੇਖੋ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ/20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪੁਸ਼ੂਤ/ਪਾਸਾਤ/ਪਾਸਾਦ ਤੋਂ ਵਰਤਮਾਨ ਸ਼ਹਿਰ 'ਅਸਦਾਬਾਦ' ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਕਾਫੀ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੋਡ, ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਮਾਲ, ਬ੍ਰਿਜ, ਗੈਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਆਦਿ।
ਖੇਤੀਵਪਾਰ ਵਿਕਾਸਕਾਰੀ ਟੀਮ ਨੇ ਕਈ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ 10 ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਫ਼ਾਰਮ ਖੋਲ੍ਹੇ ਹਨ।
ਜਲਾਲਾਬਾਦ-ਅਸਮਾਰ ਅਤੇ ਪੇਚ ਨਦੀ ਰੋਡ ਨੇ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਅੱਧਾ ਸਮਾਂ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਦਾਬਾਦ ਕਾਮਰਸ ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ ਜਾਲਾਬਾਦ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ।
ਅਫ਼ਗਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਲਿਸ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇੱਥੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਹਾਇਕ ਸੈਨਾ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੈਨਾ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਏਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਇਹ ਸੈਨਾ ਸਿਰਫ ਅਫ਼ਗਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਹੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਬਲਕਿ ਅਫ਼ਗਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਵੀ।
ਅਸਦਾਬਾਦ ਅਤੇ ਅਸਦ ਅਬਾਦ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਕੁਨਰ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।
ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇੱਕ ਘਾਟੀ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਸਥਿੱਤ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪਿਚ ਨਦੀ ਅਤੇ ਕੁਨਾਰ ਨਦੀ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਹੈ।
ਅਸਦਾਬਾਦ ਹਿੰਦੂਕੁਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਰਹੱਦ ਤੋਂ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ 13 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜਲਾਲਾਬਾਦ, ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ 80 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ।
ਖੈਬਰ ਦੱਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਵਾ ਦੱਰਾ ਹਿੰਦੂਕੁਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਾਸਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਾਲਿਬਾਨ ਚਰਮਪੰਥੀ ਉਗਰਵਾਦੀ ਅਤੇ ਤਸਕਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਆਇਆ-ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਫ਼ਸਲਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ ਚਾਵਲ, ਗੰਨਾ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਕਣਕ ਉਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਅਸਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਾਊਨ ਹਾਲ ਦਾ ਨਾਂਮ ਵੀ ਉਸਦੇ ਨਾਂਮ ਉੱਪਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਲਫਟੈਣ ਮਿਚੇਲ ਪੀ. ਮਰਫ਼ੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾ ਦੁਆਰਾ ਅਸਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ 'ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਰੈੱਡ ਆਨਰ' ਕਰਕੇ ਆਨਰ ਮੈਡਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਯੂਐੱਸ ਓਪਰੇਸ਼ਨ: "ਬਿਗ ਰੈੱਡ ਵਿੰਗਸ" ਅਤੇ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਮਾਉਨਟੇਨ ਲਾਏਨ ਇੱਥੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਰੌਸ਼ਨਾਰਾ ਦੇ ਚਾਰ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਸੀ, ਉਹ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਮੋਰ ਤਖਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਾਰਸ ਸੀ।
ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਾਹ ਸ਼ੁਜਾ, ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਬਾਗ਼ੀ ਰਾਜਪਾਲ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਤਖਤ ਤੇ ਖੁੱਲੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਸਨ।
ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਬੇਟੇ ਮੁਰਾਦ ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਗਵਰਨਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਉਹ ਇੰਨਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਇੰਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਖ਼ਿਤਾਬ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਇਸ ਨਾਲ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਏ ਛੋਟੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਬੁੱਢੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਤੋਂ ਹਟਾਉਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਗੱਦੀ ਦਾ ਰਾਹ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਿਆ।
ਇਸ ਸ਼ਕਤੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਜਹਾਨਾਰਾ ਬੇਗਮ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਮਿਲਿਆ ਜਦੋਂ ਕਿ ਰੌਸ਼ਨਾਰਾ ਬੇਗਮ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦਾ ਪੱਖ ਲਿਆ।
ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰੌਸ਼ਨਾਰਾ ਅਜੇ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ 'ਕੰਧ ਸ਼ਹਿਰ' ਤੋਂ ਦੂਰ ਉਸ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹਿਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਅਤੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਰੌਸ਼ਨਾਰਾ ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਿਤਾਉਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ।
ਉਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਉਸ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੀ।
ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਖੰਡਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਪਿਲਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ।
ਰੌਸ਼ਨਾਰਾ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਉਸ ਦਾ ਮਹਿਲ ਉਸ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਈ।
ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨਾਰਾ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਦਫਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਚਲਾਇਆ ਸੀ।
ਰੌਸ਼ਨਾਰਾ ਬੇਗਮ ਇੱਕ ਮੁਗਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹਜਹਾਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਬੇਟੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਮੁਮਤਾਜ ਮਾਹਲ ਰੋਸ਼ਨਾਰਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ।
ਰੌਸ਼ਨਾਰਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤ ਸੀ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਨ ਕਵੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮਾਹਰ, ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਮੁਗ਼ਲ ਰਾਜ ਗੱਦੀ ਲੈਣ ਤੱਕ ਤੇ 1671 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਬਦਨਾਮ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ।
ਅੱਜ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਰੌਸ਼ਨਾਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੌਸ਼ਨਾਰਾ ਬਾਗ਼ ਲਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਉੱਤਰੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕਮਲਾ ਨਗਰ ਰੋਡ ਅਤੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਟਰੰਕ ਰੋਡ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਖੁਸ਼ਨੁਮਾ ਬਾਗ ਹੈ।
ਅਜੋਕੇ ਰੋਸ਼ਨਾਰਾ ਕਲੱਬ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲੱਬ ਹੈ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰੋਸ਼ਨਾਰਾ ਬਾਗ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਪੰਡਤ ਪਰਿਵਾਰ ਸੀਢੀ ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਪੰਡਤ ਸਿਰਫ ਮੰਦਰਾ ਵਾਸਤੇ ਮੰਜੂਸਾ ਕਲਾ ਬਣਾਉਦੇ ਸੀ, ਇਸ ਸੇਵਾ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖਰਚਾ ਪਿੰਡ ਚੁਕਦੇ ਸਨ।
ਇਹ ਕਲਾ ਭਾਗਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ 1931 -48 ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਕਲਾ ਭਾਗਲਪੁਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ. ਏਸ ਸਮੇ ਦੋਰਾਨ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਇੱਕ ਆਈ ਸੀ ਏਸ ਅਫਸਰ ਡਬਲਯੂ. ਜੀ ਆਰ੍ਚਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਮਧਬਨੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਮੰਜੂਸ਼ ਕਲਾ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਡਬਲਿਊ.ਜੀ.ਆਰ੍ਚਰ ਨੇ ਮੰਜੂਸਾ ਕਲਾ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਇੰਡੀਆ ਆਫ਼ਿਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਚ ਇਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਹ ਆਰਚਰ ਕੁਲੈਕਸ਼ਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਈ।
ਪਰ ਉਸ ਸਮੇ ਪਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਕਲਾ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰ ਫਲ ਫੁੱਲ ਨਾ ਸਕੇ।
ਇਸ ਸੁਨਹਿਰੀ ਅੰਤਰਾਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੰਜੂਸ ਕਲਾ ਲੁਪਤ ਹੋਣ ਲਗੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ।
ਜਾਣਕਾਰਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਧੀਆਂ ਮੇਨਾ, ਭਵਾਨੀ, ਦੇਵੀ, ਪਦਮਾ ਅਤੇ ਜਯਾ ਜੋ ਕਿ ਬਿਸ਼ਹਾਰੀ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਿਆ ਸਨ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਬਿਸ਼ਹਾਰੀ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਇਹ ਕਲਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁੰਭਰ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਮਲਕ ਜਾਤੀ ਦੇ ਦੋ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਕੁੰਭਰ ਜਾਤ ਮੰਜੂਸਾ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਮਟਕੇ ਬਣਾਉਦੀ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਤੇ ਮੰਜੂਸਾ ਕਲਾ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਮਲਕ ਦੀ ਜਾਤੀ ਅਸਲ ਵਿਚ "ਮੰਝਾਸੇ" ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਢਾਂਚੇ 'ਤੇ ਮੰਜੂਸਾ ਕਲਾ ਨੂੰ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਦੀ ਸੀ।
ਅੱਜ ਸਿਰਫ ਦੋ ਪਰਿਵਾਰ ਹੀ ਬਚੇ ਹਨ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਇਸ ਕਲਾ ਦਾ ਜਿੰਦਾ ਰਖੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਮੰਜੂਸ਼ਾਸ ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਬਕਸਿਆਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਠ ਥੰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਬਾਂਸ, ਜੂਟ ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ. ਇਹਨਾ ਬਕਸੇਆ ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚਰਿੱਤਰ ਉਕੇਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇਹਨਾ ਬਕਸਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਸ਼ਹਰੀ ਪੂਜਾ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸੱਪ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਤਿਉਹਾਰ ਜੋ ਕਿ ਭਾਗਲਪੁਰ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਖੇਤਰਾਂ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੰਜੂਸ਼ਾ ਕਲਾ ਅੰਗ ਖੇਤਰ ਦੀ ਲੋਕ ਕਲਾ ਹੈ ਜੋ ਬਿੁਲਾ-ਬਿਸ਼ਾਰੀ ਦੀ ਲੋਕ-ਕਥਾ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਅੰਗ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇ ਵਿੱਚ ਭਾਗਲਪੁਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਮੁਲਤਾ ਇਹ ਬਿਹਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲਾ ਹੈ।
ਮੰਜ਼ੂਸ਼ ਕਲਾ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਕਲਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਇਕੋ ਇਕ ਕਲਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਨਾਲ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਲੜੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ. ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਕ੍ਰੋਲ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੰਜੂਸ਼ਾ ਕਲਾ ਜਾਂ ਅੰਗਿਆ ਕਲਾ ਕਲਾ ਅੰਗ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਉਪਜੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬਿਹੂਲਾ-ਵਿਸ਼ਹਾਸਰੀ ਪੂਜਾ ਵਿਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਅਗਸਤ ਵਿਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸੱਪ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਮੰਜੂਸ਼ਾਸ ਕਲਾ ਭਾਗਲਪੁਰ, ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਲੋਕ ਕਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ 7 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।
ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਇਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਉਸ ਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ, ਬਾਬਰ, ਹੋ ਉਮਰ ਸ਼ੇਖ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੇ ਬੇਟੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਸੀ, ਕੁਤਲੂਘ ਨਿਗਰ ਖਾਨਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਨਾਲ ਹੋਇਆ।
ਇਹ ਮੰਗਣੀ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਮਰਕੰਦ ਵਿੱਚ 1488 'ਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਬਾਬਰ ਖ਼ੁਦ ਸਿਰਫ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ।
ਆਇਸ਼ਾ ਨੇ 11 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਅਗਸਤ 1499 ਵਿੱਚ ਖੋਜੰਦ ਵਿਖੇ ਬਾਬਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਫਰਗਾਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਬਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਰਗਨਾ ਘਾਟੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਈ ਸੀ।
ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੁਲਤਾਨ ਅਹਿਮਦ ਮਿਰਜ਼ਾ, ਤੈਮੂਰਿਡ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸਮਰਾਟ ਅਬੂ ਸਈਦ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਸੀ।
ਆਇਸ਼ਾ ਦੇ ਚਾਚੇ ਵਿੱਚ ਫਰਗਾਨਾ ਘਾਟੀ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਉਮਰ ਸ਼ੇਖ ਮਿਰਜ਼ਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਹੁਰਾ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ।
ਉਸ ਦੇ ਬੱਚੇ, ਬਾਬਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਖਾਨਜ਼ਾਦਾ ਬੇਗਮ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਇਸ਼ਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਸੀ।
ਅਈਸ਼ਾ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਤਾਮੁਰਿਦ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨ ਅਹਿਮਦ ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕੁਤੁਕ ਬੇਗਮ ਦੀ ਤੀਜੀ ਬੇਟੀ ਸੀ।
ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਆਸ਼ਾ ਬਿੰਟ ਅਬੀ ਬਕਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ 'ਆਇਸ਼ਾ' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਆਇਸ਼ਾ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁਗ਼ਲ ਸਮਰਾਟ ਬਾਬਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਸੀ।
ਦੁਬਾਸ਼, ਗੋਦਰੇਜ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਬਰਾਂਡ ਅਫਸਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਗੋਦਰੇਜ ਵਿਚ ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਲਈ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਰਣਨੀਤੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਗੋਦਰੇਜ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ. ਵਿੱਚ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾ, ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਗੋਦਰੇਜ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ. ਲਈ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।
'ਤੇ ' ਤੇ ਗੋਦਰੇਜ ਰਿਮੋਟ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ. ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਹ ਇਨਸੈਨਬਲ ਹੋਲਡਿੰਗਜ਼ ਐਂਡ ਫ਼ਿਨੈਂਸ ਲਿਮਟਿਡ ਅਤੇ ਨੇਚਰਜ ਬਾਸਕੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਸੌਪੀ ਗਈ।
ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਗੋਦਰੇਜ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
ਪਰ, 1 ਅਗਸਤ 1996 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਗੋਦਰੇਜ ਗਲੋਬਲ ਮਿਡੇਸਤ, ਗੋਦਰੇਜ ਹੋਲਡਿੰਗਜ਼ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਦੀ ਲਾਈਨ ਬਰਾਂਡਸ, ਰੇਪਿਡੋਲ, ਗੋਦਰੇਜ ਕੈਪੀਟਲ ਲਿਮਟਿਡ, ਗੋਦਰੇਜ ਆਇਲ ਪਾਮ ਕੋਂਕਣ ਲਿਮਟਿਡ, ਤਾਹੀਰ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀਜ ਲਿਮਟਿਡ ਗੋਦਰੇਜ ਹੋਲਡਿੰਗਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਉਹ ਗੋਦਰੇਜ ਐਗਰੋਬਲ ਲਿਮਟਿਡ ਅਤੇ ਗੋਦਰੇਜ ਹਾਊਸਹੋਲਡ ਲਿਮਟਿਡ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਪਰ 1994 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ ਗੋਦਰੇਜ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੀ ਪਾਬੰਦ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਗੋਦਰੇਜ ਖਪਤਕਾਰ ਉਤਪਾਦ ਲਿਮਟਿਡ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਦੁਬਾਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬ੍ਰਾਊਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਉਚੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਹਾਰਵਰਡ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਿਜਨਸ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
2008 ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕ ਫੋਰਮ ਵਲੋਂ ਉਸਨੂੰ ਨੌਜਵਾਨ ਗਲੋਬਲ ਨੇਤਾ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਉਹ ਬ੍ਰਾਊਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਟਰੱਸਟੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਊਨ-ਭਾਰਤ ਸਲਾਹਕਾਰ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲਹੀ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਬੈਂਕ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਹੈ।
ਇਸ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਡਾ.ਕਰਨਜੀਤ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਵਾਪਰੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਤਪਾਦਨ ਰਿਸਤੇ ਖੁਦ ਉਤਪਾਦਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਸਬੰਧੀ ਸਾਧਨਾਂ ਉਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਉਤਪਾਦਨ ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥਕ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲੀ ਹੋ ਜਾਣ ਨਾਲ ਸਹਿਜੇ ਸਹਿਜੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸੰਪਰਦਾਇਕ ਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਬੜੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵਾਪਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
1947 ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਵੰਡੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਇਕ ਧਰਮ ਤੇ ਫਿਰਕੇ ਦੇ ਲੋਕ ਜਿਹੜੇ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਬਹੁਤੇ ਸਨ,ਅਰਥਾਤ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।
ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਹਿੰਦੂਆਂ ਤੇ ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਪਰ ਸਾਾਝ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ ਪਿਛਲੇ ਸੌ ਕੁ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸਿਖੀ ਦੇ ਦੋ ਟੁਕ ਵਖਰੀ ਪਛਾਣ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਹੀਲੇ ਉਪਰਾਲਿਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਦੋਹਾਂ ਫਿਰਕਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸਪਰ ਤੌਰ'ਤੇ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਤੇ ਰਲਗਡ ਹੀ ਰਹੀ ਜਿਵੇਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਚਾਰ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਚਲੀ ਆ ਰਹੀ ਸੀ।
ਇਹ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਖਾਣ ਜਾਂ ਮੁਹਾਵਰੇ ਦੇ ਬੋਲ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਜਿਹੜੇ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸਗੋਂ ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਉਘੜਨ ਵਾਲੇ ਵਿਆਪਕ ਅਰਥ ਜੋ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਭਾਵ-ਅਰਥ ਆਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ,ਉਹ ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
"ਤੰਦ ਨਹੀਂ ਤਾਣੀ ਹੀ ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ ਹੈ", ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਜੁਲਾਹੇ ਦੇ ਕਿੱਤੇ ਨਾਲ ਹੈ ਪਰ ਇਥੇ ਤੰਦ ਦਾ ਅਰਥ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਤਾਣੀ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮੂਹ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਣਤਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਅਖਾਣ ਜਾਂ ਲਕੋਕਤਿ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਤਰਤੀਬ ਵਿਚ ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਕ ਖ਼ਾਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਲੈਅ ਦਾ ਆਭਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਖਾਣਾਂ ਤੇ ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵੱਡਾ ਅੰਤਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਅਖਾਣਾਂ ਨੂੰ ਸਦੀਵਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਉਥੇ ਕਈ ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ ਵਿਚ ਏਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਜਾਤੀ ਦੇ ਪਦਾਰਥਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆ ਜਾਣ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ "ਫੋਕਲੋਰ" ਜਿਸ ਨੂੰ 1846 ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਅਮ ਥਾਮਸ ਨੇ ਘੜਿਆ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਫੋਕਲੋਰ ਦੇ ਖੋਜ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕ-ਖੇਡਾਂ, ਲੋਕ-ਨਾਟਕ, ਘਰ, ਪਿੰਡ ਆਦਿ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਡਾ.ਸ.ਸ.ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੀਪਲ ਸਮਾਜਿਕ,ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਕ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।
ਆਤਮਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਚ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਹੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਰੂਪ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਉਹ ਕਾਰਜ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸੀ।
ਇਹ ਦਵੈਤ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਜਮਾਤੀ ਟੱਕਰ ਦੇ ਬੀਜ ਫੁੱਟ ਪੈਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ, ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਇਹ ਟੱਕਰ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਤਪਾਦਨ ਹੁੰਦਾ ਉਹ ਸਭਨਾ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਿਚ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵੀ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਪਰ ਹੁਣ ਉਤਪਾਦਨ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਾਜ ਵਿਹਲੜ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤੀ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਡਾ. ਕਰਨਜੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀ ਭਾਸ਼ਾਗਤ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੂਪ ਹੈ।
ਮਿੱਥਾਂ,ਦੰਦ-ਕਥਾਵਾਂ,ਸਾਖੀਆਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀ-ਕਥਾਵਾਂ ਆਦਿ ਸਭ ਵੰਨਗੀਆਂ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਵਿਧਾ ਵਿਚ ਹੀ ਗਿਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਾ ਹਨ।
ਲੋਕਧਾਰਾ ਕਿਸੇ ਜਾਤੀ ਜਾਂ ਸਮੂਹ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਖਜ਼ਾਨਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੋਮਾ ਵੀ।
ਜਾਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਪੌਰਾਣਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀੳਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿਚ ਕੇਂਦਰੀ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।
ਪੂਰਨ ਭਗਤ,ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਕਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਕਦਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਚ੍ਰਿਤਰ ਦਾ ਗਿਆਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਲੋਕਧਾਰਾ,ਬਦਲਦੇ'ਲੋਕ' ਦੀ ਲੀਲ੍ਹਾ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ ਅਤੇ ਮਰਦ ਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀ ਇਸ ਲੀਲ੍ਹਾ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀਏ,ਇਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਜਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਅਧਿਐਨ ਕਰੀਏ,ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਕਿਰਤਕ ਤੇ ਸਮਾਜਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਦਲਦੇ ਤੇ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦੇ ਮਰਦ-ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਬਿੰਬ ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਸਾਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਦਾ ਜੋ ਬਿੰਬ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੱਛਣ ਹਨ:-ਸੂਰਬੀਰਤਾ,ਦੇਸ਼ਭਗਤੀ,ਪ੍ਰਬਲਤਾ,ਆਸ਼ਕ ਮਿਜ਼ਾਜੀ ਅਤੇ ਯਥਾਰਥਮੁਖੀ ਵਤੀਰਾ।
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮਰਦ ਦੇ ਬਿੰਬ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸਾਕਾਰਤਮਕ ਤੇ ਨਾਕਾਰਾਤਮਕ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖ ਨਾਲ ਹੈ।
ਬੁਝਾਰਤ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸਰੋਤੇ ਨੇ ਲਭਣਾ ਹੈ।
ਬੁਝਾਰਤ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਇਕ ਐਸਾ ਸਵਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਲਭਣਾ ਸਰੋਤੇ ਦੀ ਬੌਧਿਕ ਹੁਸ਼ਿਆਰੀ,ਸੁਚੇਤ ਸੋਝੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਚੁਗਿਰਦੇ ਦੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਾਧਾਰਨ ਬੁਝਾਰਤਾਂ,ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ,ਵਰਣਮਾਲਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਰਜਤ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਸੱਚੇ ਵਿਚ ਢਲੀਆਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ।
ਇਸ ਨੁਕਤੇ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਡਾ. ਕਰਨਜੀਤ ਨੇ ਇਕ ਹੋਰ ਉਦਾਹਰਨ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਥਿਰ ਤੇ ਅਬਦਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਨਿਰੰਤਰ ਪਰਿਵਰਤਨ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦਾ ਅਟੱਲ ਨੇਮ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਦਾ ਵੀ, ਕਿਉੋਕਿ ਸਮਾਜ ਵੀ ਵਿਰਾਟ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦਾ ਇਕ ਅੰਗ ਹੈ।
ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਸਰੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਅਪਣੀ ਲੋੜ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਣਾ ਲੋਚਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਬਦਲਾਵ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਵਿਚਾਰ,ਭਾਵ,ਉਮੰਗਾਂ,ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵੀ ਬਦਲਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਤਹਿਤ ਡਾ. ਕਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਧਾਰਾ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਬਦ ਲੋਕ-ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਫੋਕਲੋਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਅਰਥਕ ਸ਼ਬਦ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਹੈ।
ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਦਿ੍ਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਇਕੋ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਕ ਭਾਵ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਉਤਸਵ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਇਕ ਪਾਸੇ ਮੌਸਮ ਨੲਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਸ ਦਾ ਅਧਿਆਤਮਕ ਮਹੱਤਵ ਵੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਪਰਾਣ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਪਿੱਪਲ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਅਧਿਆਤਮਕ ਮਹੱਤਵ ਵੀ ਉਵੇਂ ਹੀ ਕਾਇਮ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਿਖ ਪੰਥ ਲਈ ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਅਧਿਆਤਮਕ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸਮਾਜਕ,ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵੀ ਹੈ।
ਆਦਮ-ਕਾਵਿ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਮਾਨਵ ਦੀ ਪਰਾ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਨੋਸਥਿਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਰਾਚੀਨਤਮ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਮਧਯੁੱਗ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਵੈਤ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਜਲੋਂ ਵਿਚ ਰੂਪਮਾਨ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਹੋਂ ਸਮਾਂ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪਦਾਰਥਕ ਧਰਾਤਲ ਉੱਤੇ ਕੁਟੰਬ ਕਬੀਲੇ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਉਤੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਉਦੈ ਹੋਇਆ।
ਛੱਕ ਮੋਟੇ ਤੋਰ'ਤੇ ਕੁੜੀ ਦੇ ਦਾਜ ਦਾ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਉਸ ਦੇ ਨਾਨਕਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੱਪੜੇ, ਬਿਸਤਰੇ, ਗਹਿਣੇ ਆਦਿ ਤੋੋ ਇਲਾਵਾ ਪਲੰਘ-ਪੀੜ੍ਹਾ, ਕੁੜੀ ਦਾ ਲਾਵਾਂ ਵੇਲੇ ਦਾ ਸੂਟ, ਚੂੜਾ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।
ਲੋਹੜੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਵੀ ਹੋਰ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੀ ਨਿਰਤੰਰਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਅਰਥ ਵਿਚ ਜਾਰੀ ਰਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਸ ਸੁਲੱਖਣੇ ਦਿਹਾੜੇ ਆਪਣੇ ਅਤੀਤ ਦੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਚਿਤਾਰਦੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਪੁਨਰ ਸਮਰਪਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਸਾਡੇ ਲੋਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹਨ।
ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਉਹਨਾਂ ਕੌਮੀ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਬੰਧ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਕਾਲ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਹੈ।
ਇਹਨਾਂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦਾ ਮੁੱਢ ਉਹਨਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਝਾ ਲਭਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਹਾਲੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਇਹ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਕਈ ਰਹੁ-ਰੀਤਾਂ ਤੇ ਰਸਮਾਂ ਦੀ ਸੰਗਲੀ ਵਿੱਚ ਇਕ ਅਹਿਮ ਕੜੀ ਹੈ।
ਲੋਹੜੀ ਦਾ ਮੂਲ ਤਿਲ ਰੋੜੀ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਤਿਲੜੀ ਹੋਇਆ ਤੇ ਇਸ ਤੋ ਰੂਪਾਂਤਰ ਲੋਹੜੀ ਹੈ।
ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ 13 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਸੂਰਜੀ ਵਰ੍ਹੇ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਪੋਹ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਆਖਰੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਡਾ.ਕਰਨਜੀਤ ਆਪਣੀ ਰਾਏ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਮਾਜਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੇ ਆਰਥਕ ਚੇਤਨਾ ਲੋਕਮਨ ਦੀ ਜਾਗਿ੍ਤ ਅਵਸਥਾ ਨਾਲੋਂ ਉਚੇਰਾ ਪੜਾ ਹੈ।
ਇਹੋ ਚੇਤਨਾ ਕੁਝ ਸਮਾਜਕ,ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੇ ਆਰਥਕ ਪ੍ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਵ-ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਬਿੰਬ ਦਾ ਵੀ ਸੰਬੰਧ ਸਾਕਾਰਾਤਮਕ ਤੇ ਨਾਕਾਰਾਤਮਕ ਪੱਖ ਨਾਲ ਹੈ।
ਵਾਸਤਵ ਵਿਚ ਇਹ ਵੰਡ ਮਸਨੂਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇਕ ਅਖੰਡ ਬਿੰਬ ਨੂੰ ਖੰਡਿਤ ਕਰਦੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ।
ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇੱਥੋ ਦੇ ਅਖਾਣ ਤੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵੀ ਇਸ ਮੌਸਮੀ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ।
ਮੁੱਢਲੇ ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਿਲੀਅਮ ਵੈਲਜ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈਂ ਆਦਮ ਜਾਤੀਆਂ ਕੋਲ ਮਿਥਿਹਾਸ ਸੀ, ਸਭਿਆ ਜਾਤੀਆਂ ਕੋਲ ਲੋਕਧਾਰਾ ਹੈ।
ਇਸ ਲੇਖ ਵਿਚ ਡਾ. ਕਰਨਜੀਤ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਾਣਾਂ ਅਤੇ ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ ਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਤੇ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਆਦਮ ਸਮਾਜ ਤੇ ਸਭਿਅ ਸਮਾਜ ਪੂਰਵ-ਜਮਾਤੀ ਅਤੇ ਜਮਾਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀਮਾ ਰੇਖਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਤਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਅਮਰਜੀਤ ਗਰੇਵਾਲ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਭਵਿੱਖ' ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੱਦੇ ਉਠਾਏ ਹਨ।
ਅਮਰਜੀਤ ਗਰੇਵਾਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੇ ਰਹਿਤਲ ਨਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ।
ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਿਸਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਰੁਣਾ ਰਾਏ ਨੂੰ ਦਿਹਾਤੀ ਕਾਮਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ 1991 ਲਈ ਟਾਈਮਜ਼ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪਸ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
2010 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਅਕਾਦਮਿਕਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਲਾਲ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
2011 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਟਾਈਮ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੁਆਰਾ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸੌ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਤੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਰਾਏ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ 11 ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਮਿਸ਼ਨ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਅਰੁਣਾ ਰਾਏ ਗਰੀਬਾਂ ਅਤੇ ਹਾਸ਼ੀਏ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਕਈ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਸੂਚਨਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ, ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਰੋਟੀ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪੈਨਸ਼ਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਸੰਗਠਿਤ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਲਈ ਵਿਆਪਕ, ਗੈਰ-ਯੋਗਦਾਨ ਵਾਲੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਐਨਸੀਪੀਆਰਆਈ ਨੇ ਵ੍ਹਿਸਲਬਲੋਅਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਿਵਾਰਣ ਨੂੰ ਪਾਸ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਐਕਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਹੈ।
ਰਾਏ ਨੇ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਨੇ ਤਿਲੋਨਿਆ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕ ਅਤੇ ਰਿਸਰਚ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ।
1987 ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਰ ਸਿੰਘ, ਨਿਖਿਲ ਡੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਿਸਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
ਉਸ ਨੇ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।
ਅਰੁਣਾ ਰਾਏ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਸਿੰਘ, ਨਿਖਿਲ ਡੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਿਸਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
ਉਸ ਨੇ 2006 ਤੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
ਦੇ ਦੋ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਰਿਪਲਜ਼, ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਕਰਹੜੇ ਦੁਆਰਾ ਸੰਕਲਨ, 2009 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਇਸ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਲੰਬਾਈ ਨਾਵਲ ਏ ਬਾੱਲਫੁੱਲ ਆਫ਼ ਬਟਰਫਲਾਈਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਕ੍ਰਾਸਵਰਡ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਲਲਿਤ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰਚਨਾ ਹਿਲਵੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ 2012 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਥ੍ਰਿਲਰ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਤੱਥ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੰਤਕਥਾ ਕੇਵਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਵਲ ਏ ਬਾਉਲਫੁੱਲ ਆਫ਼ ਬਟਰਫਲਾਈਜ਼ ਅਤੇ ਹਿਲਾਵੀ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੰਚਤੰਤਰ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦੀ ਵੈਦਿਕ ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਲੇਖਿਕਾ 2013 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਤੀਸਰੇ ਨਾਵਲ ਚੱਕਰ: ਕ੍ਰਿਕਲਿਕਸ ਆਫ ਦਿ ਵਿੱਚ ਵੇਅ" ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ।
2014 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਲੀਫਾਈ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਆਪਣਾ ਚੌਥਾ ਨਾਵਲ ਹਿਜ ਫਾਦਰਜ਼ ਮਿਸਟਰੈਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਵਲ, "ਰੌਂਗ ਫਾਰ ਦਿ ਰਾਈਟਸ ਰੀਜ਼ਨਸ" ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ।