polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਹੋਂਦ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ, ਸੁਖੀ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਤੋਰਨ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਕਾਰਨ ਹੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅੱਗੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਜਾ ਹੀ ਅੰਗ ਹਨ।
ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨਕ ਹੋਂਦ ਪ੍ਰਥਮ ਮਹੱਤਤਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਚੱਲਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਹੌਲ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦੇਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸੋਚ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਕੱਢ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਖ਼ੂਬੀਆਂ, ਖ਼ਾਮੀਆਂ, ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਜਾਂ ਪਛਤਾਵਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਰਸੇ ਵਿਚੋਂ ਦੇਖਦੀ ਸੀ।
ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁੱਝ ਨਸਲਾਂ ਜਮਾਂਦਰੂ ਤੌਰ ਤੇ ਹੀ ਬੌਧਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਊਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦ ਕਿ ਕੁੱਝ ਨਸਲਾਂ ਜਮਾਂਦਰੂ ਹੀ ਉੱਚੀਆਂ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਰੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵਸਤੂਪਰਕ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਦੇਸ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਨੀਗਰੋ ਜਮਾਂਦਰੂ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬੁੱਧੂ ਅਤੇ ਗੋਰੇ ਜਮਾਂਦਰੂ ਹੀ ਤੀਖਣ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਤੋਂ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਤਰ ਦਾ ਨੀਗਰੋ ਦੱਖਣ ਦੇ ਨੀਗਰੋ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਤੀਖਣ ਬੁੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਇਹੀ ਤਜ਼ਰਬੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤਾਂ ਨੀਗਰੋ ਅਤੇ ਗੋਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਬਣਦੇ ਗਰਾਫ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਹੁਤਾ ਫ਼ਰਕ ਨਾ ਨਿਕਲਿਆ।
ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸਿਰਫ਼ ਨਸਲੀ ਫ਼ਰਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਵਿਰਸੇ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਦੋ ਪਰਿਵਾਰ ਲੱਭੇ ਗਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਸੀ ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਬਦਨਾਮ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ।
ਪਰ ਇਹ ਖੋਜ ਵੀ ਅਟੱਲ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ ਕਿ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਨੀ ਮਹੱਤਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਮਾਹੌਲ ਦਾ ਅਸਰ ਕਿਵੇਂ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਬਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਖੋਂ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਰਸੇ ਵਿਚਲੇ ਕਈ ਘਟੀਆਂ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੱਚੇ ਉੱਤੇ ਵਿਰਸੇ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮਾਹੌਲ ਅਸਰ ਅੰਦਾਜ਼ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪੋਸ਼ਕ ਖ਼ੁਰਾਕ, ਸਿਹਤ ਸੰਬੰਧੀ ਗਿਆਨ, ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾ, ਰੋਗ ਨਵਿਰਤੀ ਲਈ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਉੱਨਤੀ, ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਸਵਸਥ ਪੌਣ ਪਾਣੀ ਵਰਗੇ ਅੰਸ਼ ਵਿਰਸੇ ਦੇ ਨਹੀਂ ਮਾਹੌਲ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਹਨ।
ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਮਾਪਿਆਂ ਜਾਂ ਨਿਕਟਵਰਤੀਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਬੰਦੇ ਬਾਰੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਰਸੇ ਜਾਂ ਸਾਂਝ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਹੌਲ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਵਜੋਂ ਜ਼ੋਰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਈ ਰੋਗ ਜਿਹੜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਰਸੇ ਵਿਚੋਂ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਵਿੱਦਿਆ, ਖ਼ੁਰਾਕ, ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਰਾਹੀਂ ਸਰੀਰਕ ਕੱਦ ਕਾਠ ਬੌਧਿਕ ਤੀਖਣਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮਨੁੱਖ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨਕ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਸਮਰੱਥਾਵਾਨ ਲੈ ਕੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਲੋੜਾਂ ਕਦੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕਿੰਨੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਤੀ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਮੌਕੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਇਸ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਉਸ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮਾਹੌਲ ਨੇ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਜ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਆਪਣੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਉਹ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਅਸਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਆਜ਼ਾਦ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਰਸਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਰਸਾ ਹੈ।
ਤਾਂ ਕੀ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਅੰਦਰ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਰਸਾ ਕੋਈ ਮਹੱਤਵ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।
ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜਿਹੜੀਆਂ ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰ ਜਮਾਂਦਰੂ ਰੂਚੀਆਂ-ਅਰੂਚੀਆਂ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਕ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਥਮ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਟਾਇਲਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਸਮਾਜ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਹਿਰਸਕੋਵਿਤਸ, ਮੈਕਾਈਵਰ, ਡੇਵਿਸ ਕਿੰਗਜ਼, ਨੇ ਜਿਹੇ ਮਾਨਵ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਸਮਾਜਕ ਹੋਂਦ ਲਾਜ਼ਮੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਂ ਤਾਂ ਇਕੱਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਕੱਲੇ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਸਗੋਂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ।
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਉਹ ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਸਿਖਾਉਣ, ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਿਆ ਹੈ।
ਉਸ ਉੱਚਤਮ ਸੰਗਠਿਤ ਪਦਾਰਥ ਦਾ ਗੁਣ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਦਿਮਾਗ਼ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜੀਵਾਤਮਕ ਗੁਣ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ਼ ਕੱਲਾ ਕਾਰਾ ਹੀ ਕਰਮਸ਼ੀਲਤਾ ਲਈ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਦਿਮਾਗ਼ ਆਪ ਇਕੱਲਾ ਕਾਰਾ ਹੀ ਚੁਗਿਰਦੇ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਸੋਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਰੂਸੀ ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਵਾਨ ਪਾਵਲੇਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿਮਾਗ਼ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਪਿਆਨੋ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਮਨ ਮਰਜ਼ੀ ਦੀ ਸੰਕੇਤ ਧੁਨੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਦਿਮਾਗ਼ ਜਿਹੀਆਂ ਸਰੀਰਕ ਖ਼ਾਸੀਅਤਾਂ ਰੱਖਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਸੂਝਵਾਨ ਤਕ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ।
ਵਾਸਤਵਿਕ ਜਗਤ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪੱਖ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਇੰਨੇ ਸਰਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਨੁਖੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਅੰਗ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਟਿਲ ਨਿਯਮ ਦੇ ਅਮਲ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਹਾਲਤ ਤਕ ਪੁੱਜਦੇ ਹਨ।
ਵਿਭਿੰਨ ਗਿਆਨ ਇੰਦਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਸਥੂਲ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਇਹ ਵਸਤਾਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਮੂਲ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਤੇਜਨਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਉਤੇਜਨਾਵਾਂ ਨਾੜੀ ਸੂਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਅਰਧ ਗੋਲੇ ਵੱਲ ਭੇਜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਅਨੁਭਵ, ਵਿਚਾਰ, ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਸੋਚਦੇ ਦੂਜੇ ਰੂਪ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਮਨੁੱਖੀ ਸੋਚ ਦੇ ਇਹ ਵਿਭਿੰਨ ਰੂਪ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰੀ ਜਗਤ ਵਿਚੋਂ ਵਿਦਵਾਨ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਬਿੰਬਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਪਦਾਰਥਕ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੀ ਇਹ ਯੋਗਤਾ ਹੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ।
ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਖ਼ੁਦ ਇੱਕ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨਕ ਹੋਂਦ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਸਮਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਮਾਜਕ ਪ੍ਰਤੀਮਾਨਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਕੀ ਵਾਰ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਸੁਭਾਵਿਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸਗੋਂ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨਕ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਲੈ ਕੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਾਮ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਇੱਕ ਸਰੀਰਕ ਲੋੜ ਹੈ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁੱਝ ਲੋੜਾਂ ਤਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੰਨ ਤੋੜ ਦੇ ਬਦਲਿਆ ਜਾਂ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਮਾਜਕ ਹੋਂਦ ਜਾਂ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਸਮਾਜ ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰ ਵੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮਨੁੱਖ ਸੁਚੇਤ ਤੌਰ ਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਨੁਕੂਲ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਢਾਲ ਸਕਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਪਰ ਪਸ਼ੂ ਆਪਣੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸੁਚੇਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਜੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦੇ ਵੀ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਅੰਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚੋਂ ਇਹ ਪਸ਼ੂ ਪੰਛੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਾਤਮਕ ਵਿਰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪਰੰਤੂ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਾਜਕ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕੁੱਝ ਹੱਦ ਤਕ ਤਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਨੋਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਨਾ ਕੇਵਲ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਬਣਤਰ ਤਕ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅੰਸ਼ ਵੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਾਤਮਕ ਲੋੜਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸਮਰੱਥਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰੋ. ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼ੀ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਵਿਹਾਰ, ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ. 2009
ਬਰਿੱਕ ਲੇਨ ਦਾ ਨਾਮ ਲੰਡਨ ਦੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਵਸੋਂ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਗਲੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਹ ਨਾਜ਼ਨੀਨ ਨਾਮੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਚੰਨੂ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦੇ ਬਾਅਦ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਲੰਡਨ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਇਲਾਕੇ ਬਰਿਕ ਲੇਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਉਹ ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾ ਦੇਸ਼ੀ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤਾਦਾਦ ਆਬਾਦ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਗ਼ੁਰਬਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਸਲੇ ਆਮ ਹਨ।
ਨਾਜ਼ਨੀਨ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਖ਼ਾਵੰਦ ਦੀ ਖਿਦਮਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਅਜਨਬੀ ਮਾਹੌਲ ਦੀ ਸਮਝ ਆਉਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ
2003 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਂਟਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਅਣਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਖਰੜੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ "ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨੌਜਵਾਨ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ" ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਚੁਣਿਆ ਸੀ।
ਉਹ ਅਜੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਯੁਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ।
ਉਸ ਨੇ ਬੋਲਟਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਏ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਫਿਲਾਸਫੀ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਦੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਵਾਧਾਮ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫੋਰਡ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਨਾਜ਼ਨੀਨ ਖ਼ੁਦ ਇੱਕ ਕੱਪੜੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਫੈਕਟਰੀ ਲਈ ਸਿਲਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਘਰ ਤੋਂ ਕਰਨ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕਰੀਮ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕ਼ਾਤ ਹੁੰਦੀ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਸੁਲਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਕਰੀਮ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਨਾਜ਼ਨੀਨ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰਨ ਦੇ ਜਜ਼ਬੇ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਪਾਣੀ ਵਰਗੇ, ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਪਦਾਰਥ ਇੱਕ ਸਾਪੇਖਿਕ ਚੁੰਬਕੀ ਪਰਮੇਬਿਲਟੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਜੋ 1 ਤੋਂ ਘੱਟ ਜਾਂ 1 ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਚੁੰਬਕੀ ਸਸਕੈਪਟੀਬਿਲਟੀ 0 ਬਰਾਬਰ ਜਾਂ 0 ਤੋਂ ਘੱਟ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਸਕੈਪਟੀਬਿਲਟੀ ਨੂੰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਡਾਇਮੈਗਨੈਟਿਕ ਪਦਾਰਥ ਚੁੰਬਕੀ ਫੀਲਡਾਂ ਦੁਆਰਾ ਧੱਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਫੇਰ ਵੀ, ਕਿ ਡਾਇਮੈਗਨੇਟਿਜ਼ਮ ਇੱਕ ਕਮਜੋਰ ਗੁਣ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ ।
ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਪਾਣੀ ਵਰਗੇ ਡਾਇਮੈਗਨਟਾਂ ਦੀ ਚਿੰਬਕੀ ਸਸਕੈਪਟੀਬਿਲਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਤਾਕਤਵਰ ਡਾਇਮੈਗਨਟ ਬਿਸਮਥ ਹੈ, ਬੇਸ਼ੱਕ ਪਾਇਰੋਲਿਟਿਕ ਕਾਰਬਨ ਦੀ ਸਸਕੈਪਟੀਬਿਲਟੀ ਇੱਕ ਪਲੇਨ ਅੰਦਰ ਜਿੰਨੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਸਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮੁੱਲ ਪੈਰਾਮੈਗਨਟਾਂ ਅਤੇ ਫੈਰੋਮੈਗਨਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦ੍ਰਸ਼ਿਤ ਚੁੰਬਕਤਾ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਧਿਆਨ ਦੇਓ ਕਿ ਕਿਉਂਕਿ ਨੂੰ ਅੰਦ੍ਰੂਨੀ ਚੁੰਬਕਤਾ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਫੀਲਡ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਤੋਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਅਯਾਮਹੀਣ ਮੁੱਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਡਾਇਮੈਗਨੇਟਿਜ਼ਮ, ਵੱਧ ਜਾਂ ਘੱਟ ਦਰਜੇ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਚੁੰਬਕੀ ਫੀਲਡ ਪ੍ਰਤਿ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਜਵਾਬ ਇੱਕ ਕਮਜੋਰ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਚੁੰਬਕਤਾ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਾਸਤੇ, ਡਾਇਮੈਗਨੈਟਿਕ ਯੋਗਦਾਨ ਮਮੂਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਿਹੜੇ ਪਦਾਰਥ ਜਿਆਦਾਤਰ ਡਾਇਮੈਗਨੈਟਿਕ ਵਰਤਾਓ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਡਾਇਮੈਗਨੈਟਿਕ ਪਦਾਰਥ ਜਾਂ ਡਾਇਮੈਗਨਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਡਾਇਮੈਗਨਟ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਉਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੇਅਮੈਨ ਨੇ ਸਰਵ ਸਧਾਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਗੈਰ-ਚੁੰਬਕੀ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ, ਲੱਕੜ, ਪੈਟ੍ਰੌਲੀਅਮ ਵਰਗੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਔਰਗੈਨਿਕ ਸੰਯੁਕਤ ਤੱਤ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਪਲਾਸਟਿਕਾਂ, ਅਤੇ ਕਈ ਧਾਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਤਾਂਬਾ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਭਾਰੀ ਧਾਤਾਂ ਜੋ ਕਈ ਕੋਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਰਕਰੀ ਗੋਲਡ ਅਤੇ ਬਿਸਮਥ।
ਵਿਭਿੰਨ ਮੌਲੀਕਿਊਲਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚੁੰਬਕੀ ਸਸਕੈਪਟੀਬਿਲਟੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਸਕਲ ਦੇ ਸਥਿਰਾਂਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਡਾਇਆਮੈਗਨੇਟਿਜ਼ਮ ਪਦਾਰਥ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੀ ਲਾਗੂ ਚੁੰਬਕੀ ਫੀਲਡ ਤੋਂ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੰਡਿਊਸਡ ਚੁੰਬਕੀ ਫੀਲਡ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਚੁੰਬਕੀ ਫੀਲਡ ਦੁਆਰਾ ਧੱਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾਮੈਗਨੈਟਿਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਲਟਾ ਵਰਤਾਓ ਪਰਦ੍ਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਡਾਇਆਮੈਗਨੇਟਿਜ਼ਮ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨੀਕਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਚੁੰਬਕਤਾ ਪ੍ਰਤਿ ਸਿਰਫ ਇਹੀ ਯੋਗਦਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡਾਇਮੈਗੈਨਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਫੈਰੋਮੈਗਨਟ ਤੋਂ ਉਲਟ, ਇੱਕ ਡਾਇਮੈਗਨਟ ਕੋਈ ਸਥਾਈ ਚੁੰਬਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ।
ਜਿਆਦਾਤਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਡਾਇਆਮੈਗਨੇਟਿਜ਼ਮ ਇੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਸੁਪਰਕੰਡਕਟਰ, ਸਤਹਿ ਉੱਤੇ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਪਤਲੀ ਤਹਿ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਚੁੰਬਕੀ ਫੀਲਡ ਨੂੰ ਪਰਾਂ ਧੱਕਦਾ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਚੁੰਬਕੀ ਫੀਲਡ ਅੰਦਰ ਸਥਿਰ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿੱਚ ਡਾਇਮੈਗਨਟਾਂ ਨੂੰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉਠਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਖਰਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ।
ਅਰਨਸ਼ਾਅ ਦੀ ਥਿਊਰਮ ਸਥਿਰ ਚੁੰਵਕੀ ਲੇਵੀਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਦੀ ਲਗਦੀ ਹੈ।
ਫੇਰ ਵੀ, ਅਰਨਸ਼ਾਅ ਦੀ ਥਿਊਰਮ ਸਿਰਫ ਪੌਜ਼ਟਿਵ ਸਸਕੈਪਟੀਬਿਲਟੀਆਂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਫੈਰੋਮੈਗਨਟਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਮੈਗਨਟਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਫੀਲਡ ਦੇ ਉੱਚਤਮ ਹਿੱਸੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸੁਤੰਤਰ ਸਪੇਸ ਅੰਦਰ ਹੋਂਦ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ।
ਡਾਇਮੈਗਨਟਾਂ ਫੀਲਡ ਦੇ ਨਿਊਨਤਮ ਹਿੱਸੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਸਪੇਸ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਫੀਲਡ ਨਿਊਨਤਮ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਪਦਾਰਥ ਅੰਦਰਲੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਕਰੰਟ ਲੂਪਾਂ ਵਾਂਗ ਅਤੇ 0 ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਔਰਬਿਲਟਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।
ਇਸਤਰਾਂ ਇਹ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਡਾਇਮੈਗਨੇਟਿਜ਼ਮ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਾਂਝਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਲਾਗੂ ਚੁੰਬਕੀ ਫੀਲਡ ਇਹਨਾਂ ਲੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰੰਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇਗੀ ਜੋ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸੰਪੂਰਣ ਡਾਇਮੈਗਨਟ ਸੁਪਰਕੰਡਕਟਰਾਂ ਵਾਂਗ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰੇਗੀ ।
ਫੇਰ ਵੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਾਂ ਨੂੰ ਔਰਬਿਟਲਾਂ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰੋਟੌਨਾਂ ਦਾ ਚਾਰਜ ਠੋਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬੰਨ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਪੌਲੀ ਐਕਸਕਲੂਜ਼ਨ ਸਿਧਾਂਤ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਕਈ ਪਦਾਰਥ ਡਾਇਮੈਗਨੇਟਿਜ਼ਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤ ਤੌਰ ਤੇ ਲਾਗੂ ਫੀਲਡ ਪ੍ਰਤਿ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਜਦੋਂ 1778 ਵਿੱਚ ਸਿਬਾਲਡ ਜਸਟੀਨਸ ਬ੍ਰਗਮੈਨਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਬਿਸਮਥ ਅਤੇ ਐਂਟੀਮਨੀ ਚੁੰਬਕੀ ਫੀਲਡਾਂ ਰਾਹੀਂ ਧੱਕੀਆਂ ਗਈਆਂ ।
ਅਤੇ ਨਤੀਜਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਹਰੇਕ ਪਦਾਰਥ ਕਿਸੇ ਲਾਗੂ ਚੁੰਬਕੀ ਫੀਲਡ ਪ੍ਰਤਿ ਕੋਈ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਆ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਉਸਨੇ ਵਿਲੀਅਮ ਵੀਵੈੱਲ ਦੁਆਰਾ ਸੁਝਾਏ ਜਾਣ ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਡਾਇਮੈਗਨੇਟਿਜ਼ਮ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ।
ਡਾਇਮੈਗਨੇਟਿਜ਼ਮ ਦੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਥਿਊਰੀ ਬੰਦ ਸ਼ੈੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਐਟਮਾਂ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਚਾਰਜ ਅਤੇ ਪੁੰਜ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਕਤ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਫੀਲਡ, ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ ਵਾਲੇ ਲਾਰਮਰ ਪ੍ਰੀਸੈਸ਼ਨ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਕਾਈ ਵਕਤ ਵਾਲੇ ਚੱਕਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਾਂ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਐਟਮ ਵਾਸਤੇ ਕਰੰਟ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ;
2009 ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ, ਪਾਸਾਡੇਨਾ, ਕੈਲਫੋਰਨੀਆ ਵਿਖੇ ਨਾਸਾ ਦੀ ਜੈੱਟ ਪ੍ਰੋਪਲਸ਼ਨ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸੁਪਰਸੁਚਾਲਕ ਚੁੰਬਕ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਚੂਹੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉੜਾਈ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਸੀ।
ਕਿਉਂਕਿ ਚੂਹੇ ਡੱਡੂਆਂ ਨਾਲੋਂ ਜੈਵਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜਿਆਦਾ ਕਰੀਬੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਉਹ ਹੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸੂਖਮ-ਗਰੈਵਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਪਾਇਰੋਲਿਟਿਕ ਗ੍ਰੇਫਾਈਟ ਦੀ ਇੱਕ ਪਤਲੀ ਪਰਤ, ਜੋ ਖਾਸਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਡਾਇਮੈਗਨੈਟਿਕ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਚੁੰਬਕੀ ਫੀਲਡ ਅੰਦਰ ਸਥਿਰਤਾ ਨਾਲ ਤੈਰਨ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੇਅਰ-ਅਰਥ ਸਥਾਈ ਚੁੰਬਕਾਂ ਦੀ ਫੀਲਡ ਅੰਦਰ ।
ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁੱਝ ਕਮਰੇ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਪੁਰਜਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਡਾਇਮੈਗਨਟਿਜ਼ਮ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਬਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਾਰੇ ਸੁਚਾਲਕ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਡਾਇਮੈਗਨਟਿਜ਼ਮ ਪ੍ਰਦ੍ਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਬਦਲ ਰਹੀ ਚੁੰਬਕੀ ਫੀਲਡ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਾਂ ਉੱਤੇ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਫੋਰਸ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਐਡੀ ਕਰੰਟਾਂ ਨੂੰ ਰਚਨ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਗੋਲ ਘੁੰਮਣ ਲਗਾ ਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਫੇਰ ਐਡੀ ਕਰੰਟ ਲਾਗੂ ਫੀਲਡ ਤੋਂ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਥੋਪੀ ਗਈ ਚੁੰਬਕੀ ਫੀਲਡ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੁਚਾਲਕ ਦੀ ਗਤੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਚੁੰਬਕ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਿਸੇ ਪਰਤ ਨਾਲ ਢਕ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ , ਤਾਂ ਚੁੰਬਕ ਦੀ ਫੀਲਡ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਧੱਕਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਤਹਿ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਡਿੰਪਲ ਪਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਦੀ ਮੱਦਦ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਬੋਹਰ-ਵਾਨ ਲੀਊਵਾਨ ਥਿਊਰਮ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਿਸਟਮ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਵੀ ਡਾਇਮੈਗਨੇਟਿਜ਼ਮ ਜਾਂ ਪੈਰਾਮੈਗਟਿਜ਼ਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਫੇਰ ਵੀ, ਲਾਂਗੈਵਿਨ ਡਾਇਮੈਗਨੇਟਿਜ਼ਮ ਲਈ ਕਲਾਸੀਕਲ ਥਿਊਰੀ ਕੁਆਂਟਮ ਥਿਊਰੀ ਦੀ ਤਰਾਂ ਹੀ ਅਨੁਮਾਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਕਰੰਟ ਲੂਪ ਦੀ ਚੁੰਬਕੀ ਮੋਮੈਂਟ ਲੂਪ ਦੇ ਖੇਤਰਫਲ ਅਤੇ ਕਰੰਟ ਦੇ ਗੁਣਨਫਲ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਔਸਤਨ ਲੂਪ ਖੇਤਰਫਲ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿੱਥੇ , ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਾਂ ਦੀ ਧੁਰੇ ਪ੍ਰਤਿ ਸਮਕੋਣ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਦਾ ਔਸਤ ਵਰਗ ਹੈ।
ਸੁਪਰਕੰਡਕਟਰ ਸੰਪੂਰਣ ਡਾਇਮੈਗਨਟ ਮੰਨੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ , ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਿਐਸਨਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਦਕਾ ਸਾਰੀਆਂ ਫੀਲਡਾਂ ਨੂੰ ਧੱਕਦੇ ਹਨ।
ਫੇਰ ਵੀ ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਧਾਰਨ ਡਾਇਮੈਗਨੈਟਿਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਾਂਗ ਐਡੀ ਕਰੰਟਾਂ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ।
ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਕ੍ਰਿਸਟਲਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਕੀਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਨੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਚੁੰਬਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੀ ਗਰੈਵਿਟੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਰੇਡਬਡ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਨਿਜਮੇਗਨ, ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਨੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੇ ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਨ ਉੜਾਇਆ ਗਿਆ ।
ਜੇਕਰ ਚਾਰਜ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ-ਵੰਡ ਗੋਲਾਈ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਰੂਪ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਮੰਨ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ-ਵੰਡ ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸਮਝਣ ਲਈ ਬਿਸਮਥ ਪਲੇਟਾਂ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਸਥਾਈ ਚੁੰਬਕਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਰਲ ਘਰੇਲੂ ਯੰਤਰ ਰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਚੁੰਬਕ ਨੂੰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉੜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸੇਲਜ ਦਾ ਜਨਮ ਯੁਗੋਸਲਾਵੀਆ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਨਸਲੀ ਹੰਗਰੀਅਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਉਸ ਦੇ ਮਾਪੇ ਐਸਟਰ ਅਤੇ ਕਰੋਲਜ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਜ਼ੋਲਟਿਨ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਟੈਨਿਸ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਕੋਚਿੰਗ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ, ਜੋ ਕਿ ਡੇਨੇਵਿਕ ਅਤੇ ਮੈਗਯਾਰ ਜ਼ੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੋਨਿਕਾ ਦੀ ਟੈਨਿਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ੇਦਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਤਸਵੀਰਾਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਸੀ।
ਉਹ ਫੋਰਹੈਂਡ ਅਤੇ ਬੈਕਹੈਂਡ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੇ ਸਟਾਇਲ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ।
1985 ਵਿੱਚ, 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ 'ਚ, ਉਸ ਨੇ ਟੈਨਿਸ ਕੋਚ ਨਿਕ ਬੋਲੈਟੇਰੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਦਿਆਂ, ਫਲੋਰੀਡਾ ਦੇ ਮਿਆਮੀ ਵਿੱਚ ਜੂਨੀਅਰ ਓਰੇਂਜ ਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਜਿੱਤਿਆ।
1986 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਸੇਲੇਸ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਜ਼ੋਲਟਿਨ ਯੂਗੋਸਲਾਵੀਆ ਤੋਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਸੇਲਜ਼ ਨਿਕ ਬੋਲੈਟੇਰੀ ਟੈਨਿਸ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਸਾਲ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਮਾਰਚ 1990 ਤਕ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।
ਅਕੈਡਮੀ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਨੌਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਸੇਲਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਫਲੋਰਿਡਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਲਟਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਨੇ 1995 ਵਿੱਚ, ਦੌਰੇ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1996 'ਚ ਚੌਥਾ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਓਪਨ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਬਿਹਤਰੀਨ ਫਾਰਮ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਸੀ।
ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਟੈਨਿਸ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੇਲਸ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ "ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਟੈਨਿਸ ਦੇ 30 ਦੰਤਕਥਾ: ਪਿਛਲੇ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ" ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਕਈ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸੇਲਸ ਕੋਲ ਹਰ ਵਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਸ਼ਲ ਔਰਤ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਸੀ ਜੇਕਰ ਉਸ 'ਤੇ ਚਾਕੂ ਨਾਲ ਵਾਰ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ।
ਮੋਨਿਕਾ ਸੇਲੇਸ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਅਮਰੀਕੀ ਟੈਨਿਸ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ 'ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੈਨਿਸ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫ਼ੇਮ' ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।
ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਟੈਨਿਸ ਖਿਡਾਰਨ ਵੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕੁੱਲ 9 ਗਰੈਂਡ ਸਲੈਮ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।
ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਵੇਰਵੇ ਵੀ ਇਸ ਤੱਥ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਜੀਗਰ ਲੋਕ ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਕਬੀਲਾ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਪਸੂ ਪਠੋਰਾ ਲੈ ਕੇ ਇਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਉਦੋਂ ਇਹ ਲੋਕ ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਕਬੀਲਿਆ ਵਾਂਗ ਬੇਪਰਵਾਹ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੇ ਮੁਗਲਾ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਹਮਲਿਆਂ ਕਾਰਨ ਇਹ ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਮਾਲ ਇੱਜੜ ਲੈ ਕੇ ਬਾਰ ਦੇ ਜੰਗਲਾ ਵੱਲ ਹਿਜ਼ਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੋ ਗਏ ।
ਇਸ ਤਰਾਂ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬਾਰ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਇਹ ਲੋਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਕਬਾਇਲੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਵਸ ਗਏ ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਸ ਗਏ ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹ ਲੋਕ ਵਿਰਤ ਅਤੇ ਆਜੜੀ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ।
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਹ ਲੋਕ ਸੰਬੰਧਤ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ‘ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼', ‘ਸਿਰਕੀਬੰਦ ਅਤੇ ਟੱਪਰੀਵਾਸ” ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਏ।
ਵੰਡ ਉਪਰੰਤ ਛਿੜੇ ਦੰਗਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਲੋਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਹਿਜ਼ਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੋ ਗਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਈ ਲੋਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਪਜਾਊ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਜਾ ਵਸੇ ।
ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਦਸਵਾਰੀਆਂ ਭਰੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਲੋਕ ਹਾੜ੍ਹੀ ਸਾਉਣੀ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਨਿਰਬਾਹ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ।
ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਵਾਂਗ ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਲੋਕ ਵੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੀਵਨ ਨਿਰਬਾਹ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਲੋਕ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਖਿੱਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਕਿਰਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਮੋਟੇ ਧੰਦੇ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ।
ਇੱਥੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਲੋਕ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਜਿੱਧਰ ਵੀ ਗਏ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਮਿਥਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਲ ਹੀ ਲੈ ਕੇ ਗਏ।
ਇਸੇ ਲਈ ਅੱਜ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਗੁਜਰ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਲੋਕ ਇਕ ਵਿਲੱਖਣ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਹਨ ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵਸਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲਵਰਤਨ ਅਤੇ ਇਕਮੁਠਤਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਗੋਰ, ਗੌਰਮਾਟੀ, ਬੰਜਾਰਾ, ਗਵਾਰ, ਗਵਾਰੀਆ, ਬਾਜੀਕਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਵਾਂ ਹੇਠ ਵਿਚਰ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਲੋਕ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ‘ਗੌਰ ਨਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਸੂਤਰ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ ।
ਇਹ ਲੋਕ ਖੜ੍ਹੀ, ਰਾਵੀ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਾਤਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ।
ਕਬੀਲਾ ਪੰਚਾਇਤ, ਗੌਤਰ ਸਤਰੀਕਰਨ, ਸੁਜਾਤੀ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਟੋਟਮ ਟੈਬੂ ਵਿਵਸਥਾ ਕਾਰਨ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਅੱਜ ਵੀ ਕਬੀਲਾ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਸਮਾਂ ਵਿਚ ਗਹਿਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਅੰਦਰਲੇ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਇਕ ਖ਼ਾਸ ਦਾਇਰੇ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ।
ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਮਨਾਹੀਆ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਕਬੀਲੇ ਦੀ 'ਟੋਟਮ ਟੈਬੂ ਵਿਵਸਥਾ ਆਪਣੀ ਮੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਕਬੀਲਾ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਪਕੜ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਤੀ ਗਹਿਰੀ ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਔਰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਤੀ ਨਾਂਹ ਪੱਖੀ ਰਵੱਈਆ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੋ ਤੇ ਕਬੀਲਾ ਪੰਚਾਇਤ ਅਤੇ ਕਬੀਲਾ ਪੈਂਚਾ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਛਾਪ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਸੁੱਖ-ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਦਿੱਖ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਬਦਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਸਭ ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਣਤਰ ਬੜੀ ਪੀਡੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ।
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਾਤਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਗੋਤਰ ਆਧਾਰਿਤ ਵਰਗੀਕਰਨ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ।
ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਜਾਂ ਵਿਆਹ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਪਿਤਰੀ ਗੋਤਰ ਸੰਬੰਧੀ ਸਖ਼ਤ ਮਨਾਹੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਨਿਮਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਧੰਦੇ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਹਾੜ੍ਹੀ ਸਾਉਣੀ, ਮਜ਼ਦੂਰੀ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ, ਕਬਾੜ ਖਰੀਦਣ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀ ਆਦਿ ਵੇਚ ਕੇ ਆਪਣਾ ਗੁਜਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਔਰਤ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤਰਸਯੋਗ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ।
ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਔਰਤ ਮਜਦੂਰੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਆਦਿ ਪਾਲ ਕੇ ਆਪਣਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਇਕ ਖ਼ਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਅੱਜ ਵੀ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਖਾਸ ਲਗਾਓ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ।
ਸਦੀਆਂ ਗੁਜਰ ਜਾਣ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਹਰ ਘਰ ਵਿਚ “ਗੌਰ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਖ਼ਾਸ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਗੁਪਤ ਭਾਸ਼ਾ ‘ਪਾਰਸੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਡੇਰੇ ਦੀ ਹਰ ਇਕ ਪੰਚਾਇਤ ਬੜੇ ਵਿਧੀਵਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ।
ਇਹ ਕਬੀਲਾ ਪੰਚਾਇਤ ਅਤੇ ਮਹਾਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ।
ਕਬੀਲੋ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ ਅਤੇ ਮਹਾਪੰਚਾਇਤ ਵਿਚ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਹਰ ਇਕ ਗੋਤਰ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਪੁਰਖੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ।
ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹ ਭੂਮਿਕਾ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਚਲਦੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਚਾਇਤ ਅਤੇ ਮਹਾਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸੱਤਾ ਦੀ ਗੋਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਢੁੱਕਵੀਂ ਵੰਡ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ।
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ ਅਤੇ ਮਹਾਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਇਕ ਖ਼ਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਗੋਤਰ ਬਾਹਰੀ ਪੈਂਚਾਂ ਅਤੇ ਮੇਅਤਬਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਖ਼ਾਸ ਭੂਮਿਕਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਔਰਸਖੀਆਂ' ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਗੋਤਰ ਬਾਹਰੀ ਹਰ ਇਕ ਕਬੀਲਾ ਪੰਚਾਇਤ ਵਿਚ ਔਰਸਖੀਆ ਇਕ ‘ਅੰਕੁਸ਼ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ।
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਹਰ ਇਕ ਡੇਰੇ ਵਿਚ ‘ਔਰਸਖੀਆ' ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਰ ਇਕ ਡੇਰੇ ਵਿਚ ਵਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਜਨਮ, ਵਿਆਹ, ਮੌਤ ਅਤੇ ਹਰ ਇਕ ਤਿੱਥ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿਚ ‘ਔਰਸਖੀਆ' ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਮਹੱਤਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਅੱਜ ਵੀ ਕਬੀਲਾ ਪੰਚਾਇਤ ਸਿੱਧੇ ਜਾਂ ਅਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ।
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਝਗੜੇ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਪੈਂਚਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੰਚਾਇਤ ਵਿਚ ਬਹਿ ਕੇ ਝਗੜੇ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੰਚਾਇਤ ਵਿਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ‘ਢੰਡ ਜਾਂ ‘ਸਜ਼ਾ’ ਕਈ ਵਾਰੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਕਬੀਲਾ ਪੰਚਾਇਤ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ‘ਆਖਰੀ ਫੈਸਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਨਾਬਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਧਿਰ ਨੂੰ ਕਬੀਲੇ ਵਿਚੋਂ ਛੇਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਕਬੀਲਾ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਸੱਤਾ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘੱਟ ਗਈ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਫਿਰ ਵੀ ਕਬੀਲਾ ਪੰਚਾਇਤ ਸਿੱਧੇ ਜਾਂ ਅਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅੱਜ ਵੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ।
ਕਬੀਲਾ ਪੰਚਾਇਤ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਝਗੜੇ 'ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਾਤਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਮਾਣ ਮਰਿਆਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹਰ ਇਕ ਝਗੜੇ ਨੂੰ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਮਹਾਪੰਚਾਇਤ ‘ਢੋਅ' ਵਿਚ ਨਜਿੱਠਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਅਤੇ ਕਾਰ ਵਿਹਾਰ ਤੇ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਮਹਾਪੰਚਾਇਤ ਢੋਅ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਦਬਦਬਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਬੀਲੇ ਦੀ 'ਵੋਟਮ ਟੈਬੂ' ਵਿਵਸਥਾ ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੋਤਰ ‘ਨੌਂ ਨਾਵਾਂ’ ‘ਸਾਤ ਨਾਂਵਾਂ’ ਅਤੇ ‘ਪਾਂਚ ਨਾਵਾਂ’ ਵਿਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਨਾਵਿਆਂ ਤੋਂ ਭਾਵ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਬੀਲਾ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਸੱਤਾ ਨਾਲ ਹੈ ।
ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ 'ਨਾਂਵਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਾਤਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ‘ਨਿਆਂ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿਚ ‘ਨਾਂਵਿਆਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬੜੀ ਗੌਲਣਯੋਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਲੋਕ ‘ਨਾਵਿਆਂ ਦੀ ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਬੜੇ ਮਾਣ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਨਤਮਸਤਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਸਮਾਜ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕਬੀਲਾ ਗੋਤਰ ‘ਨਾਂਵਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਇੱਥੇ ਇਹ ਗੱਲ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ‘ਪਿੱਤਰੀ ਗੰਢਾਂ’ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਥਾਂ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ।
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਲੋਕ “ਪਿੰਤਰ ਪੂਜਾ', “ਨਿਰਜਲਾ ਇਕਾਦਸੀ’ ਅਤੇ ‘ਲੋਹੜੀ’ ਇਕ ਵੱਖਰੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।
‘ਨਿਰਜਲਾ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਪਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ ਅਤੇ 'ਮਹਾ ਲੋਹੜੀ ਲੋਹੜੀ ਤੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਸਾਂਝੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਦਿਨ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਡੇਰੇ ਵਿਚ ਸਾਂਝੇ ਰੂਪ ਜੱਗ ਕਰਕੇ ਪਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਲੋਕ ਬਾਹਰਲੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ‘ਗੌਰ ਅਤੇ ਕੌਰ' ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਤਮਕ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬਾਹਰਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਇਕ ਨਿਸਚਿਤ ਦੂਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸ ਗੌਰਵਸ਼ਾਲੀ ਮੌਖਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ।
ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਿਥਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਗੌਰਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੀਤ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਲੋਕ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਹਨ ਅਤੇ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਦੇ ਸਾਏ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਸਾਧੂ ਸੰਤਾਂ ਅਤੇ ਝਾੜ-ਫੂਕ ਰਾਹੀਂ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 'ਅੱਲਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਉਪਰੰਤ ਘਰ ਬਾਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਮਾਲਕ ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਉਹ ਘਰ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਸੰਬੰਧੀ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਜਨਮ, ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ‘ਵਡਾਰੂਆਂ ਦੀ ਸੱਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿਚ ਗੁਣਗਾਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇੱਥੇ ਇਹ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ‘ਗੌਰ’ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਸਮੂਹਿਕ ਨਾਂ ਕਿੱਤੇ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ‘ਬਾਜ਼ੀਗਰ' ਭੱਜਦਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ‘ਬਾਜ਼ੀਕਲਾ ਨਾਲ ਕੁਝ ਕੁ ਵਰਗ ਹੀ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਹਨ।
ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ‘ਆਜੜੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਕ ਰਹੇ ਹਨ ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਘੁਮੰਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਲੋਕ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਵੀ ਇਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
ਪਰੰਤੂ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਲੋਕ ਸਥਾਈ ਬਸਤੀਆਂ ਵਿਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ।
ਇਸੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਸਾਰੇ ਗੁਰ, ਗੌਰਮਾਟੀ, ਵਣਜਾਰਾ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਲੋਕ ਸਥਾਈ ਬਸਤੀਆਂ, ਡੇਰਿਆਂ ਅਤੇ ਟਾਂਡਿਆਂ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿਚ ਇਹ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਪਰੰਪਰਿਕ ਧੰਦੇ ਛੱਡ ਕੇ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਨਿਮਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਧੰਦੇ ਕਰਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਚਾਰ ਪੰਜ ਟੋਲੀਆਂ ਵਿਰਾਸਤੀ ਮੇਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿਚ ‘ਬਾਜ਼ੀਕਲਾ' ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ।
ਚਰਾਗਾਹਾਂ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਦਾ ਧੰਦਾ ਕਾਫੀ ਮਹਿੰਗਾ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅੰਤ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਆਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਨੇ ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਤੰਗੀਆਂ ਤੁਰਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੂਸਵਾਰੀਆਂ ਭੋਗਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ।
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਮਹਾ ਪੰਚਾਇਤ ਅਤੇ ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਇਕੱਠਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਅਕਸਰ ਦੁਹਰਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਖੇਏ ਹੋਏ ਰਾਜ ਭਾਗ ਦੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਨਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲਣਗੀਆਂ ।
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਰਾਜਪੂਤ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਪੂਤ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਖੇਰੂੰ-ਖੇਰੂੰ ਹੋ ਜਾਣ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਜਾਣ 'ਤੇ ਇਹ ਲੋਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿਜ਼ਰਤ ਕਰ ਗਏ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਮਾਣ ਮਰਿਆਦਾ ਅਤੇ ਆਤਮ ਰੱਖਿਆ ਹੀ ਸੀ ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਾਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਪਨਾਹਗੀਰ ਬਣ ਗਏ ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਏਨੇ ਜੁਲਮ ਹੋਏ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਤ ਅਤੇ ਨਾਂ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਵੀ ਡਰਦੇ ਸਨ ।
ਜੇ ਕੋਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਥਾਂ ਪੁੱਛਦਾ ਤਾਂ ਅੱਗੋਂ ਇਹ ਇਸਦਾ ਉੱਤਰ ‘ਮੈਂ ਗੁਆਰ ਛੂੰ” ਆਖ ਕੇ ਦਿੰਦੇ ਜਿਸਦਾ ਭਾਵ ਇਕ ਤੁਝ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ।
ਧਮਾਨ ਦੀ ਰਸਮ : ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਦੋ ਕੁ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲਾ ਧਮਾਨ ਦੇਣ ਦੀ ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਰਸਮ ਦੀਵਾਲੀ , ਲੋਹੜੀ ਜਾਂ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਕਿਸੇ ਤਿੱਥ ਤਿਓਹਾਰ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਧਮਾਨ ਦੇਣ ਸਮੇਂ ਸਾਰੇ ਡੇਰੇ ਦੇ ਲੋਕ ਧਮਾਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਘਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬੱਚੇ ਦਾ ਪਿਤਾ ਭਰੀ ਸਭਾ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਡੇਰੇ ਦੇ ਮੁਖੀ ਤੋਂ ਪੰਜ ਰੁਪਏ ਮੰਗਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜ ਰੁਪਏ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਰੁਪਏ ਬੱਚੇ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਸਾਂਝ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਰੱਖ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਦੋ ਰੁਪਏ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਮੋੜ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੈਸਿਆਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਹੋਰ ਪੈਸੇ ਪਾਕੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਖ਼ਸਖਸ ਅਤੇ ਗੁੜ ਮੰਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਰਦਾਈ ਬਣਾ ਕੇ ਸਾਰੇ ਡੇਰੇ ਦੇ ਸਿਆਣੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਸੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਵਿੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਬੱਚੇ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਡੇਰੇ ਦੇ ਸਿਆਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।