polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
୧୯୬୬ରେ ପୂର୍ବ ଓ ମଧ୍ୟାଞ୍ଚଳର ଏକତ୍ର ଗୋଟିଏ ଦଳ ୱେଷ୍ଟ ଇଣ୍ଡିଜ ଗସ୍ତରେ ଯାଇ, ୱେଷ୍ଟ ଇଣ୍ଡିଜକୁ ତାଙ୍କରି ମାଟିରେ ଏକ ଇନିଙ୍ଗସରେ ପରାସ୍ତ କରିଥିଲେ ।
ଷ୍ଟ୍ରାଇକର ଭାବରେ ଖେଳି ସେ ନିଜ କ୍ଲବ ମୋହାନ ବାଗାନ ଓ ଭାରତୀୟ ଫୁଟବଳ ଦଳର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ ।
୩୦ଟି ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଫୁଟବଲ ମ୍ୟାଚ ପଦାର୍ପଣରେ ସେ ୯ଟି ଗୋଲ ସ୍କୋର କରିଥିଲେ ।
ସେଥି ମଧ୍ୟରେ ଅଲିମ୍ପିକ, ଏସୀୟ କ୍ରୀଡା, ଏସିଆ କପ, ମର୍ଡେକା କପ ଆଦି ଅନ୍ୟତମ ।
ସେ କ୍ରିକେଟ ମଧ୍ୟ ଖେଳୁଥିଲେ ଓ ବଙ୍ଗଳା ଦଳ ତରଫରୁ ରଣଜୀ ଟ୍ରଫି ମଧ୍ୟ ଖେଳିଥିଲେ ।
ଚୁନି, ନିଜର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ୟାରିୟର କେବଳ ମୋହନ ବାଗାନ କ୍ଲବ ତରଫରୁ ଖେଳିଥିଲେ ।
ସିନ୍ଧୁ ଉପତ୍ୟକାରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା ପ୍ରାଚୀନ ସଭ୍ୟତାର କିଛି ମୁଖ୍ୟ ନଗର ହେଲେ – ହରପ୍ପା ଓ ମହେଞ୍ଜୋଦାରୋ ।
ଏହି ନଗରର ଅବଶେଷ ଏମାନଙ୍କ ଜୀବନକାଳ ଆନୁମାନିକ ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୩୩୦୦ସମୟରେ ଅବସ୍ଥାପିତ କରିଥାଏ ଯାହାକି ଆମ ଜ୍ଞାତସାରରେ ଥିବା ସର୍ବବୃହତ୍ ପ୍ରାଚୀନ ସଭ୍ୟତା ।
ଏହି ସଭ୍ୟତା ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଆଫଗାନିସ୍ତାନରୁ ନେଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାକିସ୍ତାନ ଓ ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଭାରତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପ୍ତ ଥିଲା ।
ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଝେଲମ ନଦୀର ପୂର୍ବ ପଟେ ରୋପର୍‍ରୁ ଶତଲେଜ୍‍ର ଉପରମୁଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ସଭ୍ୟତାର ଅବଶେଷ ମିଳେ ।
ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ପାକିସ୍ତାନ ଓ ଇରାନ ସୀମାସ୍ଥିତ ସୁଟକାଗାନ ଡୋରରୁ ଗୁଜରାଟର କଚ୍ଛ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତା ବ୍ୟାପ୍ତ ଥିଲା ।
ଉତ୍ତର ଆଫଗାନିସ୍ତାନରେ ଆମୁ ନଦୀ କୂଳର ଶୋର୍ତ୍ତୁଘାଇ ଓ ଦିଲ୍ଲୀଠାରୁ ୨୮ କିଲୋମିଟର୍ ଦୂରରେ ହିନ୍ଦୋନ ନଦୀ କୂଳର ଆଲମଗିରପୁର ପରି ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାର ଅବଶେଷ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
ଅଦ୍ୟାବଧି ୧୦୫୨ରୁ ଅଧିକ ସ୍ଥାନରେ ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାର ଅବଶେଷ ମିଳିଛି ଓ ଏଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାୟତଃ ଘଗ୍ଗର-ହାକ୍ରା ନଦୀ ଓ ତାହାର ଉପନଦୀମାନଙ୍କ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାର ନଗରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହରପ୍ପା ଓ ମହେଞ୍ଜୋଦାରୋ ମୁଖ୍ୟ ।
ତା’ଛଡ଼ା ଲୋଥାଲ୍, ଧୋଲାୱିରା, ଗନେରିୱାଲା, ରାଖିଗର୍‍ହି ପ୍ରଭୃତି ସ୍ଥାନରୁ ମଧ୍ୟ ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାର ବହୁ ଅବଶେଷ ମିଳିଛି ।
ଶତଲେଜ୍ ନଦୀ ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତା ସମୟରେ ଘଗ୍ଗର-ହାକ୍ରା ନଦୀର ଉପନଦୀ ଥିଲା ଯାହା ତଟରେ ଅନେକ ସହର ଓ ଜନବସତି ଗଢ଼ି ଉଠିଥିଲା ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ।
ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଶତଲେଜ୍ ନଦୀ ପଶ୍ଚିମକୁ ଦିଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ସହିତ ମିଳିତ ହେଲା ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଉଛି ।
ସେଙ୍ଗେ ଜାଙ୍ଗବୋ ଓ ଗାର୍ ତ୍ସାଙ୍ଗପୋର ସଙ୍ଗମରୁ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି ।
ଏହି ଦୁଇ ନଦୀ ଗାଂଗଲୋଂଗ କାଂଗ୍ରି ଓ ଗାଂଗଦିସେ ଶାନ୍ ପର୍ବତରେ ପ୍ରବାହିତ ସ୍ରୋତ ଓ ଝରଣାସମୂହରୁ ସୃଷ୍ଟ ।
ଏହି ସଙ୍ଗମ ପରେ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ଲଦାଖ ଓ ବାଲ୍‍ଟିସ୍ତାନ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ପରେ କାରାକୋରମ୍ ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀର ଦକ୍ଷିଣରେ ଗିଲ୍‍ଗିଟ୍ ସହିତ ମିଳିତ ହୋଇଛି ।
ଶ୍ୟୋକ୍, ଶିଗର୍ ଓ ଗିଲି‍ଗିଟ୍ ନଦୀ ମୁଖ୍ୟତଃ ହିମସ୍ରୋତରୁ ସୃଷ୍ଟ ଓ ଏମାନେ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀକୁ ନିଜ ଜଳଦ୍ୱାରା ପରିବୃଦ୍ଧ କରିଥାନ୍ତି ।
ଏହା ପରେ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖୀ ହୋଇ ପାକିସ୍ତାନର କାଲାବାଗଠାରେ ପଞ୍ଜାବର ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛି ।
ଏହା ପରେ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ହଜାରା ନିକଟରେ ଅତି ତୀବ୍ର ଧାରରେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଛି ଓ ସେଠାରେ ତର୍ବେଲା ନଦୀବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି ।
ପଞ୍ଜାବ ପରେ ପାକିସ୍ତାନର ସିନ୍ଧ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଇ ପ୍ରବାହିତ ହେବାବେଳକୁ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ଅଧିକ ପ୍ରସାରିତ, ବିଖଣ୍ଡିତ ଓ ଧୀର ହୋଇଯାଇଛି ।
ପଞ୍ଜନଦ ସଙ୍ଗମ ପରଠାରୁ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀକୁ ଏକଦା ସତନଦ ନଦୀ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଉଥିଲା ।
ଏହା ପରେ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ଜାମଶୋରୋ ଅତିକ୍ରମ କରି ପାକିସ୍ତାନର ସିନ୍ଧ ଅଞ୍ଚଳର ଥଟ୍ଟାର ଦକ୍ଷିଣକୁ ନିଜର ମୁଖ୍ୟ ତ୍ରିକୋଣଭୂମିରେ ଅନେକ ଶାଖାରେ ବିଖଣ୍ଡିତ ହୋଇଛି ।
ପରିକଳ୍ପିତ ସିନ୍ଧୁ ଅବବାହିକା ଯୋଜନା ଅନୁସାରେ ଝେଲମ ନଦୀ ଉପରେ ମଙ୍ଗଳା ବନ୍ଧ ଏବଂ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ଉପରେ ତର୍ବେଲା ବନ୍ଧ ଏବଂ କିଛି କ୍ଷୁଦ୍ର ସହାୟକ ନଦୀବନ୍ଧ ନିର୍ମିତ ହେବାର ଥିଲା ।
ପାକିସ୍ତାନର ଜଳ ଓ ଶକ୍ତି ଉନ୍ନୟନ ବିଭାଗ ଚସମା ଓ ଝେଲମ ଯୋଡ଼ ସେଚନ କେନାଲ୍‍ର କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା ।
ଏହି ସଂଯୁକ୍ତ କେନାଲ୍ ବାହାୱାଲପୁର ଓ ମୁଲତାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳ ଯୋଗାଣ କରିପାରେ ।
ଡେରା ଇସ୍ମାଇଲ୍ ଖାନ ନିକଟସ୍ଥ ଚସମା ବ୍ୟାରେଜରୁ ଜଳସେଚନ ଓ ବନ୍ୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଡେରା ଗାଜି ଖାନ ନିକଟସ୍ଥ ତୌନ୍ସା ବ୍ୟାରେଜରୁ ୧ ଲକ୍ଷ କିଲୋୱାଟ୍ ବିଦ୍ୟୁତଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ତର୍ବେଲା ନଦୀବନ୍ଧ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ ।
ହାଇଦ୍ରାବାଦ ନିକଟସ୍ଥ କୋଟ୍ରି ବ୍ୟାରେଜ ୯୧୫ ମିଟର୍ ଉଚ୍ଚ ଓ ଏହା କରାଚୀର ଅତିରିକ୍ତ ଜଳ ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ପୂରଣ କରିଥାଏ ।
ସିନ୍ଧୁର ଉପନଦୀମାନଙ୍କର ବ୍ୟାପକ ସଂଯୋଗୀକରଣ ଯୋଗୁଁ ଖାଇବର ପଖ୍‍ତୁନ୍‍ଖ୍ୱାର ପେଶାୱର ଉପତ୍ୟକାରେ ଜଳର ଚାହିଦା ପୂରଣ କରାଯାଇପାରୁଛି ।
ପାକିସ୍ତାନରେ କପା, ଆଖୁ ଓ ଗହମ ପରି ଶସ୍ୟର ବହୁଳ ଉତ୍ପାଦନର ଶ୍ରେୟ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ଓ ଏହାର ଉପନଦୀମାନଙ୍କୁ ମିଶାଇ କରାଯାଇଥିବା ଯୋଜନାମାନଙ୍କୁ ଯାଇଥାଏ ।
କିଛି ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନାରୁ ଶିଳ୍ପୋଦ୍ୟୋଗ ଓ ସହରମାନଙ୍କୁ ବିଦ୍ୟୁତ ଯୋଗାଣ ମଧ୍ୟ କରାଯାଇଥାଏ ।
ପାକିସ୍ତାନର ଅର୍ଥନୀତି ଓ ଜନଜୀବନ ପାଇଁ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ଅତି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ।
ଇଂରେଜ ଶାସନର ସମାପ୍ତି ପରେ ଭାରତ ଓ ପାକିସ୍ତାନ ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇଥିଲେ ; କିନ୍ତୁ ସିନ୍ଧୁ ଓ ପୂର୍ବ ପଟର ପାଞ୍ଚ ଉପନଦୀର ଜଳକୁ ନେଇ ଘୋର ବିବାଦ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା ।
ଶତଲେଜ ନଦୀର ଜଳସେଚନ ନାଳ ଓ ବାରି ଦୋଆବର ନାଳଗୁଡ଼ିକ ପାକିସ୍ତାନ ପଟରେ ରହିଗଲା କିନ୍ତୁ ତାହାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ବନ୍ଧ ଭାରତ ପଟରେ ରହିଲା ।
ପୁଣି ପଞ୍ଜାବ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭାରତ ନୂତନ ବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ କରିବାଦ୍ୱାରା ପାକିସ୍ତାନକୁ ଜଳ ଯୋଗାଣ କମିଯିବାର ଆଶଙ୍କା ହେଲା ।
ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଭାରତ ନଦୀମାନଙ୍କ ପାଣିକୁ ନିଜ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର ଓ ପାକିସ୍ତାନକୁ ହଇରାଣ କରିପାରେ ବୋଲି ପାକିସ୍ତାନରେ ଏକ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତା ସୃଷ୍ଟି କଲା ।
ତେଣୁ ୧୯୬୦ ମସିହାରେ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାଙ୍କର ମଧ୍ୟସ୍ଥତାରେ ଭାରତ ଓ ପାକିସ୍ତାନ ମଧ୍ୟରେ କୂଟନୈତିକ ଆଲୋଚନା ହୋଇ ଉଭୟ ରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କଦ୍ୱାରା ସିନ୍ଧୁ ଜଳ ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହୋଇଥିଲା ।
ଏହି ଚୁକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଭାରତ ପାଖରେ ଶତଲେଜ, ବେଆସ୍ ଏବଂ ରାୱି ନଦୀର ଜଳକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାର କ୍ଷମତା ରହିଥିବା ବେଳେ ପାକିସ୍ତାନ ପାଖରେ ଝେଲମ, ଚେନାବ ଓ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ଜଳ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାର କ୍ଷମତା ରହିଲା ।
ଭାରତ ପାଖରେ ପଶ୍ଚିମ ନଦୀ ତିନୋଟିକୁ ଜଳସେଚନ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରିବାର ଅଧିକାର ରହିଲା ।
ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ଅଧିକାଂଶ ଭାଗ ପାକିସ୍ତାନରେ ପ୍ରବାହିତ ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନ ଏକ ମୁସଲିମ୍ ଦେଶ ହୋଇଥିବାରୁ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ କୂଳରେ ବାସ କରୁଥିବା ସର୍ବାଧିକ ଲୋକ ଇସଲାମ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀ ବୋଲି କୁହାଯାଇପାରିବ ।
ସେହି ଅଞ୍ଚଳରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ତିବ୍ବତୀୟ ବୌଦ୍ଧ ଓ ଇସଲାମପନ୍ଥୀ ଦାର୍ଦ ଲୋକମାନେ ବାସ କରନ୍ତି ।
ଲଦାଖ ପରେ ଏହା ଉତ୍ତର-ପାକିସ୍ତାନର ବାଲ୍‍ଟିସ୍ତାନକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛି ଓ ସ୍କାର୍ଦୁ ସହର ନିକଟଦେଇ ଅଗ୍ରସର ହୋଇଛି ।
ଦୁବୈର ବଜାର ନିକଟରେ ଦୁବୈର ବାଲାରୁ ଆସୁଥିବା ଏକ ନଦୀ ସିନ୍ଧୁ ସହିତ ମିଳିତ ହୋଇଛି ।
ଏହି ସ୍ଥାନର ଲୋକେ ମୁଖ୍ୟତଃ କୋହିସ୍ତାନୀ ଓ ସେମାନେ କୋହିସ୍ତାନୀ ଭାଷା କୁହନ୍ତି ।
କୋହିସ୍ତାନ ଜିଲ୍ଲାର ଦାସୁ, ପଟ୍ଟନ ଓ ଦୁବୈର ପ୍ରଭୃତି ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ କୂଳରେ ଥିବା ପ୍ରମୁଖ ସହର ।
ସେଠାରୁ ଆଗକୁ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ଦୁଇ କୂଳରେ ଜାତି-ବର୍ଣ୍ଣ-ଭାଷାର ଲୋକେ ବିଭାଜିତ ହୋଇ ରହିଥିବା ପରି ଜଣାପଡ଼େ ।
ଏହାର ପଶ୍ଚିମ ତଟରେ ପସ୍ତୁନ୍, ବଲୋଚ ଓ ଇରାନୀୟ ଲୋକେ ବାସ କରୁଥିବା ବେଳେ ଏହାର ପୂର୍ବ ତଟରେ ପଞ୍ଜାବୀ ଓ ସିନ୍ଧ ଲୋକେ ବାସ କରିବା ଦେଖାଯାଏ ।
ଉତ୍ତର ପଞ୍ଜାବ ଓ ଖାଇବର ପଖ୍‍ତୁନ୍‍ଖ୍ୱାରେ ସ୍ଥାନୀୟ ପସ୍ତୁନ୍ ଓ ଦାର୍ଦ୍ ଜନଜାତିର ଲୋକେ ଖୋୱାର, କଲାଶ, ଶିନା, ବୁରୁଶୋ ଓ ପଞ୍ଜାବୀ ଜାତି ସହ ମିଶି ରହନ୍ତି ।
ଏହାର ବାର୍ଷିକ ପ୍ରବାହ ହାରାହାରି ୨୪୩ ଘନ କିଲୋମିଟର୍ ଯାହା ନୀଳ ନଦୀର ବାର୍ଷିକ ପ୍ରବାହର ୨ ଗୁଣ ଓ ୟୁଫ୍ରେଟିସ୍-ଟାଇଗ୍ରିସ୍ ନଦୀର ମିଳିତ ପ୍ରବାହର ୩ ଗୁଣ ।
ଏହି କାରଣରୁ ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ହାର ଦେଖିଲେ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀକୁ ବିଶ୍ୱର ବୃହତ୍ତମ ନଦୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଣୀରେ ଗଣନା କରାଯାଇପାରେ ।
ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ ସିନ୍ଧୁର ବାମ ତୀରରେ ପଞ୍ଜନଦ ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଉପନଦୀ ଯାହା ଚେନାବ, ଝେଲମ୍, ରାୱି, ବେଆସ୍ ଓ ଶତଲେଜ୍ ନଦୀର ମିଳନରୁ ସୃଷ୍ଟ ।
ଡାହାଣ ତୀରରେ ମିଶୁଥିବା ଉପନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ୟୋକ୍, ଗିଲ୍‍ଗିଟ୍, କାବୁଲ୍, ଗୋମଲ୍ ଓ କୁର୍ରମ୍ ନଦୀ ପ୍ରଧାନ ।
ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ପାହାଡ଼ିଆ ଝରଣା ରୂପେ ସୃଷ୍ଟ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ହିମସ୍ରୋତ, ତଥା ହିମାଳୟ, କାରାକୋରମ୍ ଓ ହିନ୍ଦୁକୁଶର ନଦୀମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ପରିବୃଦ୍ଧ ହୋଇଛି ।
ଏହା ପରେ ସମତଳ ଭୂମି ତଥା ଶୁଷ୍କ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଇ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେଠାକାର ଜୈବମଣ୍ଡଳ ଓ ପରିବେଶ ପରିଚାଳିତ ହୋଇଥାନ୍ତି ।
ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ଯୋଗୁଁ ସିନ୍ଧୁ ସମୁଦ୍ରତଳ ପଟୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ଓ ଏହା ପୃଥିବୀର ଦ୍ୱିତୀୟ ବୃହତ୍ତମ ସମୁଦ୍ରତଳ ପଟୁ ।
ଆଦିମ ଯୁଗରୁ ବିଭିନ୍ନ ପର୍ବତରୁ ଅବକ୍ଷୟ ହୋଇ ଆସିଥିବା ୫୦ ଲକ୍ଷ ଘନ କିଲୋମିଟର୍ ବସ୍ତୁରୁ ଏହା ଗଠିତ ।
ଏହି ସବୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଭାରତ ଓ ପାକିସ୍ତାନର କାରାକୋରମ୍ ପର୍ବତମାଳାରୁ ଓ ଆଉ ଏକ ଅଂଶ ହିମାଳୟରୁ ପଞ୍ଚ ନଦୀଦ୍ୱାରା ବହି ଆସି ଜମା ହୋଇଛି ବୋଲି ଏକ ଗବେଷଣାରୁ ଜଣା ପଡ଼ିଛି ।
ଆରବ ସାଗରରୁ ସଂଗୃହୀତ ପଟୁ ଇତ୍ୟାଦିରୁ ଜଣା ପଡ଼େ ଯେ ୫୦ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ପଞ୍ଜାବ ଅଞ୍ଚଳର ପାଞ୍ଚ ନଦୀ ସିନ୍ଧୁ ଦେଇ ଆରବ ସାଗରକୁ ନୁହେଁ ବରଂ ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରା ବଙ୍ଗୋପସାଗର ଆଡ଼କୁ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିଲେ ।
ଆଉ ଏକ ପୂର୍ବ ଗବେଷଣା ଅନୁଯାୟୀ ୪୫୦ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଆରବ ସାଗରରେ ପଶ୍ଚିମ ତିବ୍ବତରୁ ବହି ଆସିଥିବା ପଟୁ ଓ ବାଲି ମିଳେ ଯାହା ସେହି ସମୟରେ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ବହୁଥିବାର ସମ୍ଭାବନା ବ୍ୟକ୍ତ କରେ ।
ପ୍ରଚୀନ ସମୟର ଏହି ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ତ୍ରିକୋଣଭୂମି ବା ମୁହାଣ ଆଫଗାନିସ୍ତାନ ଓ ପାକିସ୍ତାନ ସୀମା ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ କଟାୱଜଠାରେ ଥିବାର ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ।
ସିନ୍ଧୁ ଉପତ୍ୟକାର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱ “ପଞ୍ଜାବ ଅଞ୍ଚଳ” ଏବଂ ନିମ୍ନାଂଶ “ସିନ୍ଧ ଅଞ୍ଚଳ” ରୂପେ ପରିଚିତ ।
ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ବସବାସ କରିଆସିଥିବା ଅତୀତର ବିଭିନ୍ନ ସଂସ୍କୃତିରେ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ରହିଛି ।
ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୨୦୦୦ ବେଳକୁ ରଚିତ ଋକବେଦରେ ପଞ୍ଜାବ ଅଞ୍ଚଳକୁ ସପ୍ତ ସିନ୍ଧୁ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି ।
ପାର୍ସୀମାନଙ୍କ ଅୱେସ୍ତାରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ହପ୍ତ ହିନ୍ଦୁ ବୋଲି ଅଭିହିତ କରାଯାଇଛି ।
ଐତିହାସିକ ରାଜ୍ୟ ବା ସାମ୍ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗାନ୍ଧାର, ରୋର ଓ ଶୌବୀର ପ୍ରଭୃତି ରାଜ୍ୟ ସିନ୍ଧୁ ଉପତ୍ୟକାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା ।
ପାରସ୍ୟର ରାଜା ଡାରିୟସ୍ ଜଣେ ଦୂତଙ୍କୁ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୫୧୫ରେ ଏହି ନଦୀ ବିଷୟରେ ଅଧିକ ଜାଣିବାକୁ ପଠାଇଥିଲେ ଓ ତାହା ପରଠାରୁ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦେଶର ଲୋକେ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଲେ ।
ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ନିମ୍ନ ଅବବାହିକା ଇରାନୀୟ ମାଳଭୂମି ଓ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାକୃତିକ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଥାଏ ।
ଗ୍ରୀସ ଦେଶର ମେସିଡୋନିଆ ରାଜ୍ୟର ବିଶ୍ୱବିଜୟୀ ସମ୍ରାଟ ଆଲେକ୍‍ଜାଣ୍ଡାର୍ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ପଶ୍ଚିମ ତଟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଜୟ କରି ନିଜ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ମିଶାଇଥିଲେ ।
କିନ୍ତୁ ତତ୍‍ପରେ ସେମାନେ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କରିଥିଲେ ।
ତାହା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ଅବବାହିକାସ୍ଥ ସମତଳଭୂମି ପ୍ରଥମେ ପାରସ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟଦ୍ୱାରା ଓ ପରେ କୁଶାଣ ରାଜବଂଶଦ୍ୱାରା ଶାସିତ ହେଉଥିଲା ।
ଭାରତକୁ ଆକ୍ରମଣ ଓ ଅଧିକାର କରିଥିବା ମହମ୍ମଦ ବିନ୍ କାଶିମ୍, ଗଜନୀର ମାମୁଦ, ମହମ୍ମଦ ଘୋରୀ, ତୈମୁରଲଂଗ, ବାବରଙ୍କ ପରି ମୁସ୍‍ଲିମ୍ ଶାସକ ଓ ତାଙ୍କ ସୈନ୍ୟବାହିନୀ ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରି ଭାରତରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ ।
ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ଜଳ ପଞ୍ଜାବ ଓ ସିନ୍ଧର ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ଖାଦ୍ୟ, ପାନୀୟ ଓ କୃଷିର ମେରୁଦଣ୍ଡ ପରି ।
ସିନ୍ଧୁ ଉପତ୍ୟକାର ନିମ୍ନାଂଶରେ ବୃଷ୍ଟିପାତର ମାତ୍ରା କମ ଥିବାରୁ ସେଠାରେ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ମହତ୍ତ୍ୱ ଆହୁରି ବଢ଼ିଯାଏ ।
ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତା ସମୟରୁ ଲୋକେ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀରୁ ଜଳସେଚନ ପାଇଁ କେନାଲ୍ ଖୋଳି ବ୍ୟବହାର କରିଆସୁଛନ୍ତି ।
ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ କୁଶାଣ ଓ ମୋଗଲ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଲୋକେ ଅନେକ ଜଳସେଚନ କେନାଲ୍ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ।
ଇଂରେଜ ଇଷ୍ଟ୍ ଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀ ସମୟରେ ୧୮୫୦ ମସିହାରେ କିଛି ଆଧୁନିକ କେନାଲ୍‍ର ନିର୍ମାଣ ଓ ଅନେକ ପୁରାତନ କେନାଲ୍‍ର ମରାମତି କରାଯାଇଥିଲା ।
ଗୁଡ୍ଡୁ ବ୍ୟାରେଜ୍ ୧୩୫୦ ମିଟର୍ ଲମ୍ବା ଓ ଏହା ସୁକ୍କୁର, ଜାକବାବାଦ, ଲର୍କାନା, କଲାତ ଆଦି ଅଞ୍ଚଳକୁ ସେଚିତ କରିଥାଏ ।
ଏକଦା ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ତ୍ରିକୋଣଭୂମି ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ୧୮୦୦୦ କୋଟି ଘନ ମିଟର୍ ପାଣି ନିଷ୍କାସନ କରୁଥିଲା ଏବଂ ତା’ ସହ ପ୍ରାୟ ୪୦ କୋଟି ଟନ୍ ପଟୁ ଓ ବାଲି ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲା ।
୧୯୪୦ ମସିହା ପରଠାରୁ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀରେ ବିଭିନ୍ନ ବନ୍ଧ, ବ୍ୟାରେଜ ଓ ଜଳସେଚନ କେନାଲ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି ।
ଗତ ୧୪୦ ବର୍ଷରେ ସିନ୍ଧୁ ଅବବାହିକାରେ ଏକ ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନ ଜଳସେଚନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିକଶିତ ହୋଇଛି ।
୨୦୧୦ ମସିହାର ସିନ୍ଧୁ ବନ୍ୟା ତ୍ରିକୋଣଭୂମି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଧିକ ପାଣି ବୋହି ଆଣିଥିବାରୁ ତାହା ପରିବେଶ ଓ ନଦୀ ପାଇଁ ଭଲ ବୋଲି କୁହାଯାଇଥିଲା ।
ଅବବାହିକାର ଜଳକୁ ଆଉ ଅଧିକ ଉପଯୋଗ କରିବା ଅର୍ଥନୈତିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ସମ୍ଭବ ମନେହୁଏନାହିଁ ।
ତିବ୍ବତ, ଭାରତ ଓ ପାକିସ୍ତାନରେ ରହିଥିବା ହିମାଳୟ, କାରାକୋରମ ଓ ହିନ୍ଦୁକୁଶର ହିମସ୍ରୋତମାନେ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସ ।
ଋତୁଚକ୍ରର ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ପ୍ରବାହରେ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଇଥାଏ ।
ଶୀତ ଋତୁରେ ନଦୀରେ ପାଣି କମ୍ ଥିବା ବେଳେ ଜୁଲାଇରୁ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୌସୁମୀ ପ୍ରବାହ ସମୟରେ ନଦୀରେ ପ୍ରଚୁର ବନ୍ୟା ଜଳ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଥାଏ ।
ପ୍ରାଗୈତିହାସିକ ସମୟରୁ ନଦୀର ଗତିପଥରେ ବାରମ୍ବାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବାର ପ୍ରମାଣ ରହିଛି – ଯଥା : ୧୮୧୬ ମସିହାରେ ଏକ ଭୂମିକମ୍ପ ପରେ ବନ୍ନି ତୃଣଭୂମିକୁ ଲାଗି କଚ୍ଛର ଲବଣମରୁକୁ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିବା ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ସାମାନ୍ୟ ପଶ୍ଚିମାଭିମୁଖୀ ହୋଇ ପ୍ରବାହିତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା ।
ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ବନ୍ୟାଜଳ ଅଧିକ ହେଲେ ହିଁ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ଏକ ଅଂଶ କଚ୍ଛ ଲବଣ ମରୁକୁ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଥାଏ ।
ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ଉପର ମୁଣ୍ଡରେ କମ୍ ପ୍ରଜାତିର ମାଛ, ଯଥା : ସ୍ନୋଟ୍ରାଉଟ୍, ମାଗୁର ଇତ୍ୟାଦି ଦେଖାଯାନ୍ତି ।
ଥାକୋଟ, ତର୍ବେଲା, କାବୁଲ-ସିନ୍ଧୁ ସଙ୍ଗମ ପ୍ରଭୃତି ସ୍ଥାନରେ ମାଛ ପ୍ରଜାତିରେ ବିବିଧତା ବହୁମାତ୍ରାରେ ବଢ଼ିଯାଏ ।
ପଞ୍ଜାବର ସମତଳ ଭୂମିକୁ ପହଞ୍ଚିବା ବେଳକୁ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ବେଗ ଖୁବ୍ ଧୀର ହୋଇଯାଇଥାଏ ।
ତେଣୁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଭାକୁର, ଖଇଙ୍ଗା, ତୁଡ୍ଡି , ପରି ମାଛ ଦେଖିବାକୁ ମିଳନ୍ତି ।
ଉଚ୍ଚଭୂମିରେ ଥିବା ହ୍ରଦ ବା ଉପନଦୀରେ ଯେଉଁ ସବୁ ମାଛ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିମ୍ନ ଅବବାହିକାରେ ପ୍ରାୟତଃ ମିଳନ୍ତି ନାହିଁ ।
ତ୍ରିକୋଣଭୂମି ନିକଟରେ ମଧୁରପାଣି ମାଛ ସହ ଲୁଣିପାଣି ମାଛ, ଚିଙ୍ଗୁଡ଼ି, ପମ୍ଫ୍ରେଟ୍ ପରି ମାଛ ଆଦି ରହନ୍ତି ।
ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ଏହି ନଦୀକୁ ସିନ୍ଧୁ ଓ ପାର୍ସୀ ଭାଷାରେ ଏହି ନଦୀକୁ ହିନ୍ଦୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ସ୍ଥଳପଥରେ ବାହାରୁ ଭାରତକୁ ଆସୁଥିବା ଲୋକେ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀକୁ ସୀମାନ୍ତ ନଦୀ ବା ସୀମାରେ ଥିବା ନଦୀ ବୋଲି କହୁଥିଲେ ।
ପ୍ରାଚୀନ ଇରାନୀୟ ଭାଷାରେ *ସ ଧ୍ୱନି ହ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଉଥିବାରୁ ଏପରି ଦୁଇଟି ନାମ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା ।
ପାରସ୍ୟର ଆକେମେନିଡ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରୁ ଗ୍ରୀକ୍ ଲୋକେ ଏହି ନଦୀର ନାମ ଜାଣିବା ପରେ ତାହାକୁ ନିଜ ଭାଷାରେ ଇଣ୍ଡୋସ୍ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ।
ପରେ ପ୍ରାଚୀନ ରୋମ୍ ସଭ୍ୟତାରେ ଏହି ନାମ ସାମାନ୍ୟ ଅପଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇ ଇଣ୍ଡସ୍ ବୋଲାଇଲା ।
ଆଲେକ୍‍ଜାଣ୍ଡାରଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧଯାତ୍ରା ସମୟର ଐତିହାସିକ ବିବରଣୀରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀକୂଳରେ ବହୁ ଘଞ୍ଚ ଅରଣ୍ୟ ଥିଲା ଯାହା ବର୍ତ୍ତମାନ ବହୁମାତ୍ରାରେ ହ୍ରାସ ପାଇଛି ।
ନିଜ ଆତ୍ମଜୀବନୀ ପୁସ୍ତକ “ବାବରନାମା”ରେ ମୋଗଲ ସମ୍ରାଟ ବାବର ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ କୂଳରେ ଗଣ୍ଡା ଦେଖିଥିବାର ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି ।
ବ୍ୟାପକ ଜଙ୍ଗଲ ଉଚ୍ଛେଦ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ଯୋଗୁଁ ସିୱାଲିକ୍ ପର୍ବତର ଭୌଗୋଳିକ ପରିସ୍ଥିତି, ସେଠାକାର ବନରାଜି ଓ ପରିବେଶ ବହୁମାତ୍ରାରେ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଛି ।
ମୁଖ୍ୟତଃ ପାକିସ୍ତାନର ପଞ୍ଜାବ (ଅଧିକ କୃଷି ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ପାକିସ୍ତାନର ରୁଟିଝୁଡ଼ି ଭାବେ ପରିଚିତ) ଓ ସିନ୍ଧ ଅଞ୍ଚଳ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀଦ୍ୱାରା ବିଶେଷ ରୂପେ ଉପକୃତ ହୋଇଥାନ୍ତି ।
ଏଠାରେ ପାଞ୍ଚଟି ନଦୀ ହେଲେ ଝେଲମ, ଚେନାବ, ରାୱି, ବେଆସ୍ ଓ ଶତଲେଜ ଯାହା ମିଳିତ ଭାବେ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀରେ ନିଷ୍କାସିତ ହୋଇଥାନ୍ତି ।
ଏତତ୍ ବ୍ୟତୀତ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ପାକିସ୍ତାନର ବହୁ ଉଦ୍ୟୋଗକୁ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ପାଣି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସହର ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପାନୀୟ ଜଳ ଯୋଗାଇଥାଏ ।
ତିବ୍ବତ ମାଳଭୂମିରେ ମାନସରୋବର ହ୍ରଦ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଏହି ନଦୀର ଉତ୍ପତ୍ତି ।
ନିଜ ଉତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥଳରୁ ବାହାରି ଏହି ନଦୀ ଲଦାଖ ଅଞ୍ଚଳ ଅତିକ୍ରମ କରି ଗିଲ୍‍ଗିଟ୍-ବାଲ୍‍ଟିସ୍ତାନରେ ହିନ୍ଦୁକୁଶ ପର୍ବତମାଳାର ଉପତ୍ୟକାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି ।
ତାହା ପରେ ଏହା ଦକ୍ଷିଣମୁଖୀ ହୋଇ ପାକିସ୍ତାନରେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ବନ୍ଦର ନଗରୀ କରାଚୀ ନିକଟରେ ଆରବ ସାଗର ସହିତ ସମ୍ମିଳିତ ହୋଇଛି ।
ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ପାକିସ୍ତାନର ଦୀର୍ଘତମ ନଦୀ ଓ ଏହାକୁ ପାକିସ୍ତାନର ଜାତୀୟ ନଦୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଏସୀୟ ଭାଷା ଦେଖିଲେ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀକୁ ହିନ୍ଦୀ ଭାଷାରେ ସିନ୍ଧୁ , ସିନ୍ଧୀ ଭାଷାରେ ସିନ୍ଧୁ , ଶାହାମୁଖୀ ପଞ୍ଜାବୀ ଭାଷାରେ ସିନ୍ଧ୍ , ଗୁରୁମୁଖୀ ପଞ୍ଜାବୀ ଭାଷାରେ ସିନ୍ଧ୍ ନଦୀ , ପସ୍ତୋ ଭାଷାରେ ଅବାସିନ୍ – ଅର୍ଥାତ୍ ନଦୀମାନଙ୍କ ପିତା, ଆରବୀୟ ଭାଷାରେ ନହର୍-ଅଲ୍-ସିନ୍ଦ୍ , ସାଧାରଣ ତିବ୍ବତୀୟ ଭାଷାରେ ସିଙ୍ଗି ଖମ୍ବନ୍ – ଅର୍ଥାତ୍ ସିଂହ ସ୍ରୋତ, ଚୀନୀ ଭାଷାରେ ୟିନ୍ଦୁ , ତୁର୍କୀ ଭାଷାରେ ନୀଲାବ ଏବଂ ସିଂହଳୀ ଭାଷାରେ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ବୋଲି କୁହନ୍ତି ।
ନଦୀର ପାଣିକୁ ଜଳସେଚନ ପାଇଁ ଅତ୍ୟଧିକ ମାତ୍ରାରେ ଓ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାନେ ବ୍ୟବହାର କରାଯିବା ଯୋଗୁଁ ଅନେକ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ।
କେନାଲ୍‍ମାନଙ୍କରେ ପଟୁମାଟି ଜମା ହୋଇ ରହିଯାଏ, ଏହା ଚାଷଜମିରେ ପହଞ୍ଚିପାରେ ନାହିଁ ଓ କୃଷି ଉତ୍ପାଦନ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ ।
କିଛି ଅଞ୍ଚଳରେ ଜଳ ସେଚନ ଯୋଗୁଁ ମୃତ୍ତିକାର ଲବଣାଂଶ ବଢ଼ିଛି ; ଏହା କୃଷି ଉତ୍ପାଦନ କମ କରିଛି ଓ ବହୁ ପରିମାଣର ଚାଷଜମି ଆଉ ଚାଷୋପଯୋଗୀ ହୋଇ ରହିନାହିଁ ।
ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ତ୍ରିକୋଣଭୂମି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଣି ଓ ପଟୁମାଟି ପହଞ୍ଚି ପାରୁ ନଥିବାରୁ ସେଠାକାର ହେନ୍ତାଳ ବଣ ହ୍ରାସ ପାଇବାରେ ଲାଗିଛି ।
ସଂସ୍କୃତରେ ସିନ୍ଧୁ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଲା ସାଗର, ମହାସାଗର ଅଥବା କୌଣସି ବୃହତ୍ ଜଳାଶୟ ।
ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ପାରସ୍ୟ ଭାଷାରେ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀକୁ ଦରିଆ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ନାମିତ କରାଯାଇଛି ।
ସିନ୍ଧୁ ଶବ୍ଦର ଅନ୍ୟ ଭାଷାରେ କିଛି ନାମ ହେଲା - ସିନ୍ଦା , ଆବ୍-ଏ-ସିନ୍ଦ୍ , ଅବାସିନ୍ଦ୍ , ଅଲ୍-ସିନ୍ଦ୍ , ସିନ୍ତୌ ଏବଂ ସନ୍ତ୍ରୀ ।
ଋକବେଦରେ ଅନେକ ନଦୀର ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି ଯାହା ମଧ୍ୟରୁ "ସିନ୍ଧୁ" ନଦୀ ଅନ୍ୟତମ ।
ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ରଚିତ ଓ ଋକବେଦରେ ସମ୍ମିଳିତ ସ୍ତୋତ୍ର ସବୁରେ ସିନ୍ଧୁ ଶବ୍ଦ କେବଳ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଛି ; ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ନଦୀସ୍ତୁତି ସୁକ୍ତ ।
ଋକବେଦର ଶ୍ଳୋକରେ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ନଦୀଙ୍କୁ ସ୍ତ୍ରୀଲିଙ୍ଗବାଚୀ ଶବ୍ଦରେ ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଇଛି ।
ସିନ୍ଧୁ ଅବବାହିକାର ମତ୍ସ୍ୟ ସମ୍ପଦରେ ୧୮୦ଟି ପ୍ରଜାତିର ବିବିଧ ମଧୁରଜଳ ମାଛ ଦେଖାଯାନ୍ତି ଓ ତାହା ମଧ୍ୟରୁ ୨୨ଟି ପ୍ରଜାତି ଅନ୍ୟତ୍ର ଦେଖିବାକୁ ମିଳନ୍ତି ନାହିଁ ।
ମାଛ ଧରିବା ବା ଖାଇବା ପ୍ରାଚୀନ ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାରୁ ନେଇ ବର୍ତ୍ତମାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠାକାର ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଅଂଶ ରହିଆସିଛି ।
ଏହି ଚିତ୍ର ମାଛ ନଚେତ୍ କୌଣସି ତାରକା ବା ଭଗବାନଙ୍କ ସଙ୍କେତ ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଇପାରେ ।
ତିବ୍ବତରେ କୈଳାସ ପର୍ବତ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ସେଙ୍ଗେ ଖବାବ ସ୍ରୋତକୁ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ଉତ୍ସ ବୋଲି ପୁରୁଣା ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି ।
ଯଦିଓ ଏହି ସ୍ରୋତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନେକ ସେଙ୍ଗେ ଖବାବ ସ୍ରୋତଠାରୁ ବଡ଼, କିନ୍ତୁ ଏହି ସ୍ରୋତମାନଙ୍କ ପ୍ରବାହ ହାର ବରଫ ପାଣି ତରଳିବା ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ।
ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ସହ ସଙ୍ଗମ ପୂର୍ବରୁ ଜାନ୍‍ସ୍କାର ନଦୀରେ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀରୁ ଅଧିକ ପାଣି ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଥାଏ ।
"ଚୀନର ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ଅପେକ୍ଷା ଏଠାକାର ତାପମାତ୍ରାବୃଦ୍ଧି ହାର ପ୍ରାୟ ୪ ଗୁଣ ଅଧିକ ଏବଂ ତିବ୍ବତର ହିମସ୍ରୋତ ବିଶ୍ୱର ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ତରଳିବାରେ ଲାଗିଛି ।
ନିକଟ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଏହା ଯୋଗୁଁ ହ୍ରଦଗୁଡ଼ିକର ଆକାର ବଢ଼ି କାଦୁଅ ଓ ପାଣିର ବନ୍ୟା ଘଟିବ ।
ସୁଦୂର ଭବିଷ୍ୟତ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଚିନ୍ତା କଲେ, ଏହି ସବୁ ହିମସ୍ରୋତ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ଜୀବନ ଧାରା ।
୨୦୧୧ ମସିହା ନଭେମ୍ବର ମାସର ଏକ ଉପଗ୍ରହ ଚିତ୍ରରୁ ଜଣା ପଡ଼ିଲା ଯେ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ପୁଣି ଭାରତକୁ ପଶି କଚ୍ଛର ଲବଣମରୁ ଓ ଅହମଦାବାଦ ନିକଟସ୍ଥ ନଳ ସରୋବର ପକ୍ଷୀ ଅଭୟାରଣ୍ୟର ହ୍ରଦ ମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବାହିତ ହେବାକୁ ଲାଗିଛି ।
ପ୍ରବଳ ବୃଷ୍ଟିପାତ ଯୋଗୁଁ କଲ୍ରି, ମଞ୍ଚାର, ହେମଲ ହ୍ରଦମାନଙ୍କରୁ ପାଣି ଉଛୁଳି ବନ୍ୟା ହେଉଛି ।
୧୮୧୯ର ଭୂମିକମ୍ପର ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ଶତାବ୍ଦୀ ପରେ ପୁଣି ଏପରି ଗତିପଥରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିଛି ।
ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ଡଲ୍‍ଫିନ୍ ଦକ୍ଷିଣ-ଏସୀୟ ନଦୀ ଡଲ୍‍ଫିନ୍‍ମାନଙ୍କର ଏକ ଉପପ୍ରଜାତି ।
ବିଶ୍ୱ ବନ୍ୟଜୀବ କୋଷ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ଡଲ୍‍ଫିନ୍‍ର ଅବସ୍ଥା ସଙ୍କଟାପନ୍ନ କାରଣ ଏହି ପ୍ରଜାତିର ଜୀବସଂଖ୍ୟା କେବଳ ୧୦୦୦ ହୋଇଗଲାଣି ।
ସିନ୍ଧୁ ଅବବାହିକାରେ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବସ୍ଥ ଉଚ୍ଚଭୂମି ଅଞ୍ଚଳରେ ୟୁରେସୀୟ ଓଧ ଓ ଅନ୍ୟତ୍ର ଚିକ୍କଣ ଚର୍ମ ଓଧ – ଏପରି ଦୁଇଟି ପ୍ରଜାତିର ଓଧ ଦେଖାଯାନ୍ତି ।
ସିନ୍ଧୁ ନଦୀରେ ପରିଲକ୍ଷିତ ଚିକ୍କଣ ଚର୍ମ ଓଧକୁ ସିନ୍ଧ ଓଧ କୁହାଯାଏ ଓ ଏହି ପ୍ରଜାତି ଅନ୍ୟତ୍ର କେଉଁଠାରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେନାହିଁ ।
ଭାରତର ଇଂରାଜୀ ନାମ ଇଣ୍ଡିଆ ମଧ୍ୟ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ଇଂରାଜୀ ନାମ ଇଣ୍ଡସ୍‍ରୁ ଉଦ୍ଧୃତ ।
ପ୍ରାଚୀନ ସମୟରେ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର କୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଭାରତ ବୋଲି ଲୋକେ କହୁଥିଲେ ।
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୩୦୦ ବେଳକୁ ହେରୋଡଟସ୍ ଓ ମେଘାସ୍ଥିନିସ୍ ପରି ଗ୍ରୀକ୍ ଐତିହାସିକ ଏବଂ ପରିବ୍ରାଜକମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶକୁ ଇଣ୍ଡିଆ ବୋଲି କହିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ ।
ଚୀନ ପାଣିପାଗ ପ୍ରଶାସନର ପୂର୍ବତନ ମୁଖ୍ୟ ଚିନ୍ ଦାହେ ବରଫର ତରଳିବା ହାର ଓ ତାପମାତ୍ରାରେ ବୃଦ୍ଧି ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଓ କୃଷି ପାଇଁ ସହାୟକ ହୋଇପାରେ ବୋଲି କହିଥିଲେ ।
ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୧୭୦୦ରୁ ୬୦୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତୀୟ-ଆର୍ଯ୍ୟମାନେ ଗାନ୍ଧାର ରାଜ୍ୟରେ ବସତି ସ୍ଥାପନ କରୁଥିଲେ ଯାହା "ଗାନ୍ଧାର ସମାଧି ସଭ୍ୟତା" ବା "ସ୍ୱାଟ୍ ସଂସ୍କୃତି"ର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଅବଶେଷରୁ ଜଣାପଡ଼ିଛି ।
ମହେଞ୍ଜୋଦାରୋ ଓ ହରପ୍ପା ପରି ନଗରର ପତନ ବା ପରିତ୍ୟାଗ ପରେ ଏହି ଜନବସତି ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।
ସିନ୍ଧୁର ପ୍ରବାହ କମିବା ଫଳରେ ତ୍ରିକୋଣଭୂମିର ସବୁଜିମା ଓ ଜୀବଜଗତଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ସଙ୍କଟାପନ୍ନ ହେଉଅଛି ।
ଜଙ୍ଗଲ ଉଚ୍ଛେଦ, ଔଦ୍ୟୋଗିକ ପ୍ରଦୂଷଣ ଏବଂ ବିଶ୍ୱ ତାପନ ଏହି ପରିସ୍ଥିତିକୁ ପରିବୃଦ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି ।
ନଦୀ ବନ୍ଧମାନଙ୍କ କାରଣରୁ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ଡଲ୍‍ଫିନ୍‍ମାନଙ୍କ ପରିବାର କ୍ରମଶଃ ବିଖଣ୍ଡିତ ହୋଇଛି ।
ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ପୂର୍ବ ତଟରେ ବାସ କରୁଥିବା ଲୋକେ ନିଜ ପ୍ରାନ୍ତ ଅନୁଯାୟୀ ମୁଖ୍ୟତଃ ପଞ୍ଜାବୀ, ସିନ୍ଧୀ, ପସ୍ତୋ, ବଲୋଚି ଓ ବରୋହି ଭାଷାରେ କଥା ହୁଅନ୍ତି ।
ସିନ୍ଧ ଅଞ୍ଚଳର ଉପର ଏକ-ତୃତୀୟାଂଶରେ ସାରାଇକି ନାମକ ଏକ ଭାଷା ମଧ୍ୟ ବୋଲାଯାଏ ଯାହା ପଞ୍ଜାବୀ ଓ ସିନ୍ଧୀର ଏକ ଉପଭାଷା ପରି ।
ବନ୍ଧ ଓ ସେଚନ କେନାଲମାନଙ୍କ ଯୋଗୁଁ ଏଠାରେ ମାଛଧରା ବେଉଷା ମଧ୍ୟ ତିଷ୍ଠି ରହିଛି ।
ପାକିସ୍ତାନ ଗଠିତ ହେବା ପରେ ଭାରତ ଓ ପାକିସ୍ତାନ ମଧ୍ୟରେ ୧୯୬୦ ମସିହାରେ ସିନ୍ଧୁ ଜଳ ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହେଲା ଏବଂ ଏହା ଯୋଗୁଁ ଉପରମୁଣ୍ଡ ଭାରତରେ ଥିଲେ ହେଁ ପାକିସ୍ତାନକୁ ସିନ୍ଧୁ, ଝେଲମ୍ ଓ ଚେନାବ ନଦୀର ସିଂହଭାଗ ଜଳ ମିଳିଲା ।
ଅତୀତରେ ସିନ୍ଧୁ ବାରମ୍ବାର ଗତିପଥ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଛି ଏବଂ ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଗତିପଥ ପଶ୍ଚିମାଭିମୁଖୀ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି ।
ବାରମ୍ବାର ଦିଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ବହିଥିବା ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ଯୋଗୁଁ ନଙ୍ଗା ପର୍ବତ ଅଞ୍ଚଳରେ ବହୁତ ଭୂଭାଗର ଅବକ୍ଷୟ ଘଟିଛି ।
ଟ୍ରାଇଏସିକ୍ କଳ୍ପର “ଇଣ୍ଡ୍ୱାନ” କାଳର ନାମ ସିନ୍ଧୁର ଇଂରାଜୀ ନାମ ଇଣ୍ଡସ୍‍ରୁ ଉଦ୍ଧୃତ ।
ଡିସେମ୍ବର ୨୦୧୩ ମସିହାରେ ବନ୍ଦଲା ଗଣେଶ, କୃଷ୍ଣ ବାମସୀ ଓ ଫଟୋଗ୍ରାଫୀର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ସମୀର ରେଡ୍ଡୀଙ୍କୁ ଶ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନରସିଂମା ସ୍ୱାମୀ ମନ୍ଦିରରେ ଅନ୍ତର ବେଦୀଙ୍କ ସହିତ ଏକ ସ୍କ୍ରିପ୍ଟ ତିଆରି କରିଥିଲେ ।
୧୯୮୫ ମସିହାର ତେଲୁଗୁ ଫିଲ୍ମ ପରେ ଏହି ଫିଲ୍ମକୁ ଆରମ୍ଭରେ "ବିଜେତା"ର ଶୀର୍ଷକ ଦିଆଯାଇ ଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଚିରଞ୍ଜିବୀ ଓ ଭାନୁପ୍ରୀୟା ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକାରେ ରହିଥିଲେ ।
କାହାଣୀରେ ରାମା ଚରଣେକ ଏନଆରଆଇର ଭୂମିକାରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ ଯିଏ ନିଜ ପିତା ଓ ପିତାଙ୍କ ସାନ ଭାଇଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଫାଟକୁ ସମ୍ପୁର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପାଇଁ ନିଜର ପରିବାର ସହିତ ଯାତ୍ରା କରିଛନ୍ତି ।
ଫିଲ୍ମର ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ ଭାରତର ହାଇଦ୍ରାବାଦ, ରାମେଶ୍ୱର, ନାଗରକୋଇଲ, କନ୍ୟାକୁମାରୀ, ପୋଲାଚୀ ଓ କରାଈକୁଡୀରେ ଶୁଟିଙ୍ଗ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଆହୁରି କିଛି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ଲଣ୍ଡନ ଓ ଜାର୍ଡନରେ ଶୁଟିଙ୍ଗ ହୋଇଥିଲା ।
ଏହି ଫିଲ୍ମ ୨୦୧୪ ମସିହାର ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ରୋଜଗାର କରିଥିବା ତେଲୁଗୁ ଫିଲ୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଅଟେ ।
ଏହାକୁ ହିନ୍ଦୀ, ମାଲାୟଲାମ ଓ ତାମିଲରେ କ୍ରମଶଃ ୟଭାଡୁ-୨, ଏକଲବ୍ୟ ଓ ରାମ ଲୀଳା ଋପେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି ।
ଗୋବିନ୍ଦୁଡୁ ଅନ୍ଧାରିବଦେଲେ‌, କୃଷ୍ଣ ବାମସୀଙ୍କଦ୍ୱାରା ଲିଖିତ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ୨୦୧୪ ମସିହାର ଭାରତୀୟ ତେଲୁଗୁ ଭାଷାର ଆକ୍ସନ ଡ୍ରାମା ଫିଲ୍ମ ଅଟେ ।
ପରମେଶ୍ୱର ଆର୍ଟ ପ୍ରଡକ୍ସନ ପାଇଁ ବନ୍ଦଲା ଗଣେଷଙ୍କଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଏହି ଫିଲ୍ମରେ ରାମ ଚରଣ, ଶ୍ରୀକାନ୍ତ, କାଜଲ ଅଗ୍ରୱାଲା ଏବଂ କମଳିନୀ ମୁଖାର୍ଜୀ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମୀକାରେ ଅଭିନୟ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରକାଶ ରାଜ, ଜୟସୁଧା ଓ ଆଦର୍ଶ ବାଳକୃଷ୍ଣ ସହାୟକ ଭୂମୀକାରେ ଅଭିନୟ କରିଛନ୍ତି ।
ଜୁବାନ ଶଙ୍କର ରାଜା ଫିଲ୍ମର ସାଉଣ୍ଡ ଟ୍ରାକ ଓ ସ୍କୋରର ରଚନା କରିଥିଲେ ଓ ସମୀର ରେଡ୍ଡୀ ଛାୟାକାର ରୂପେ କାମ କରିଥିଲେ ।
୨୭ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୧୪ ମସିହାରେ, ଯେତେବେଳେ ଫିଲ୍ମର ପୋଷ୍ଟର ରିଲିଜ କରାଗଲା, ସେତେବେଳେ ଶୀର୍ଷକ "ଗୋବିନ୍ଦୁଡୁ ଅନ୍ଧାରିବଦେଲେ" ଋପେ ପୁଷ୍ଟି କରାଗଲା ।
ଏପ୍ରିଲ ୨୦୧୪ ମସିହାର ମଧ୍ୟରେ, ଯୁବାନ ଶଙ୍କର ରାଜାଙ୍କୁ ଏସ.ଥମନଙ୍କ ପରେ ଫିଲ୍ମର ସଙ୍ଗୀତକାର ଋପେ ସାଇନ କରାଯାଇଥିଲା ।
ଏହା ପ୍ରଥମ ଥର ଥିଲା ଯେତେବେଳେ କୃଷ୍ଣ ବାମସୀ, ଯୁବାନ ଶଙ୍କର ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ସହଯୋଗ କରିଥିଲେ, ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ପରେ କହିଥିଲେ ଯେ, ସେ ସଙ୍ଗୀତକାରଙ୍କ ସହିତ କାମ କରିବା ପାଇଁ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲେ ।
ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୧୦ ମସିହାରେ ଚିରଞ୍ଜିବୀ କୃଷ୍ଣ ବାମସୀଙ୍କୁ ରାମ ଚରଣଙ୍କ ସହିତ ଏକ ଫିଲ୍ମ ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ଆମନ୍ତ୍ରିତ କରିଥିଲେ ।
ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୧୩ ମସିହାର ତିନି ବର୍ଷର ଅନ୍ତରାଳ ପରେ, ଏହା ଘୋଷଣା କରାଯାଇଥଲା କି ରାମ ଚରଣ, ଓ କୃଷ୍ଣ ବାମସୀ ଙ୍କଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ଓ ବନ୍ଦଲା ଗଣେଶଙ୍କଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଫିଲ୍ମରେ ଅଭିନୟ କରିବେ ।
ସନ ୨୦୧୦-୨୦୧୩ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଟ୍ରାଉଡରେ ଅନେକ ଗୁଡ଼ିଏ ଅଭିଜାନରେ ଭାଗନେଇଥିଲେ ଓ ଏହି ସମୟରେ ସେ ଟ୍ରାଞ୍ଜିସନ ଟାଉନର ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଥଲେ, ଆଣ୍ଟି-ଫ୍ରାକିଙ୍ଗ/ ଦଙ୍ଗା ବିରୋଧ, ଏକ ସ୍ଥାନୀୟ ଇନସିନରେଟର ସ୍ଥାପନ‌କୁ ବିରୋଧ କରିଥିଲେ, ଓ ଏକ ଉଲଗ୍ନ ବିରୋଧରେ ଭାଗନେଇଥିଲେ ଓ ସ୍ଟ୍ରଉଡର ମେରୀୱାକରେ ଏକ ବିଲୁପ୍ତ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଭାଗନେଇଥିଲେ ।
ସନ ୨୦୧୫ରେ ସେ ଜର୍ଜ ବାର୍ଡ଼ାଙ୍କ ସ‌ହିତ ମିଶି କମ୍ପାସନେଟ ରିଭୋଲ୍ୟୁସନ ନାମକ ଏକ ଦଳ ତିଆରି କରିଥିଲେ ।
ଅକୁପାଇ ଆନ୍ଦୋଳନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କେତେକ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ସକ୍ରିୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଗୁଡ଼ିକ ନିସ୍ଫଳ ହୋଇଥିଲା ।
ସନ ୧୯୭୨ରେ ବ୍ରାଡବ୍ରୁକ‌ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରି ୱେଷ୍ଟ ୟୋର୍କସାୟାରର ଦକ୍ଷିଣ ଏଲମସାଲରେ ବଢ଼ିଥିଲେ ।
ମାଞ୍ଚେଷ୍ଟର ୟୁନିଭରସିଟିରେ ମଲିକ୍ୟୁଲାର ବାୟୋଫିଜିକସ ପାଠ କରି ପିଏଚଡି ଲାଭ କରିଥିଲେ ।
ସନ ୨୦୧୬ରେ ସେ ତାଙ୍କ କାମରେ କିଛି ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଆଣିବା ଲକ୍ଷ ନେଇ କୋଷ୍ଟା ରିକା ଯାଇ ଆୟାହୁଆସା, ଇବୋଗା ଓ କାମ୍ବୋ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।
ସେଠାରୁ ଫେରିବା ପରେ ସେ ରୋଜର ହାଲ୍ଲାମଙ୍କ ସାଥିରେ ମିଶି ଏକସ୍ଟିଙ୍କସନ ରିବେଲିଅନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ।
ଗେଲ ବ୍ରାଡବ୍ରୁକ ଇଂଲଣ୍ଡର ଜଣେ ପର୍ଯ୍ୟାବରଣ କର୍ମୀ ଓ ଏକ୍ସଟିଙ୍କସନ ରିବେଲିଅନ ପର୍ଯ୍ୟାବରଣ ସାମାଜିକ ଆନ୍ଦୋଳନର ସ‌ହ-ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଅଛନ୍ତି ।
ମାତ୍ର ୧୪ ବର୍ଷ ବୟସରେ ପ୍ରାଣୀ ଅଧିକାର ଉପରେ ଅନୁରାଗ ଦେଖେଇ ବ୍ରାଡବ୍ରୁକ‌ ଏକ ଗ୍ରୀନ ପାର୍ଟି ସଂସ୍ଥାରେ ଯୋଗଦାନ କଲେ ।
ସାଧାରଣତଃ ଦୁଇ ପ୍ରଜାତିର ଛାରପୋକ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି ଯଥା:- ସାଇମେକ୍ସ ଲେକ୍ଟୁଲାରିଅସ ବା ସାଧାରଣ ଛାରପୋକ ଓ ସାଇମେକ୍ସ ହେମିପ୍ଟେରସ ।
ସେମାନେ ପାଖ ସ୍ଥାନ‌କୁ ଚାଲିଯାଆନ୍ତି ବା କୌଣସି ଜିନିଷ ସ‌ହିତ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ହୁଅନ୍ତି ।
ପୋକ ଜନିତ ରୋଗକୁ ଇନଫେସ୍ଟେସନ କୁହାଯାଏ ଓ କ୍ୱଚିତ ଏହା ଖରାପ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଯୋଗୁ ହୁଏ କିନ୍ତୁ ଏହା ଅଳ୍ପ ସ୍ଥାନରେ ଅଧିକ ଲୋକ ରହୁଥିବା ଜାଗାରେ ହୁଏ ।
ଏହା କାମୁଡ଼ିବା ଫଳରେ ଚର୍ମ ରାସ୍ , ଆଲର୍ଜି ଲକ୍ଷଣ ଓ ମାନସିକ ସମସ୍ୟା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇପାରେ ।
ଛାରପୋକ ବିନାଶ କରିବା କଷ୍ଟକର ବ୍ୟାପାର ଯେହେତୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ବିନା ବଞ୍ଚିପାରନ୍ତି ।
ଏଥି ନିମନ୍ତେ ରୁମକୁ ଉତ୍ତାପକୁ ନିଆଯାଏ, ବାରମ୍ବାର ଭକ୍ୟୁମ କରାଯାଏ, ଲୁଗାପଟା ଅତ୍ୟଧିକ ଉତ୍ତାପରେ ଗରମ କରାଯାଏ ଓ ପୋକମରା ଔଷଧ ବ୍ୟବ‌ହାର କରାଯାଏ ।
ନାଲିମୁଣ୍ଡିଆ ବାଜ ମଧ୍ୟମାକାରର, ଲମ୍ବା ଡେଣାଯୁକ୍ତ ଓ ଲାଲ୍ ମସ୍ତକବିଶିଷ୍ଟ ।
ଲାଞ୍ଜରେ ଏକ କଳା ରଙ୍ଗର ପଟି ପରି ଚିହ୍ନ ରହିଥାଏ ଓ ଅଗ୍ରଟି ଧଳା ରଙ୍ଗର ହୋଇଥାଏ ।
ଥଣ୍ଟର ଅଗ୍ରାଂଶଟି କଳା ଓ ପୁଡ଼ା ନିକଟସ୍ଥ ପଶ୍ଚାତ୍ ଅଂଶ ସାଗୁଆ-ହଳଦି ମିଶା ରଙ୍ଗର ।
ଉଭୟ ମାଈ ଓ ଅଣ୍ଡିରା ବାଜ ଦେଖିବାକୁ ପ୍ରାୟ ସମାନ, ହେଲେ ଅନ୍ୟ ବାଜଙ୍କ ପରି ନାଲିମୁଣ୍ଡିଆଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ମାଈମାନଙ୍କ ଆକାର ଅଣ୍ଡିରାମାନଙ୍କଠାରୁ ବଡ଼ ।
ତରୁଣାବସ୍ଥାରେ ଏମାନଙ୍କ ଦେହର ରଙ୍ଗ ଅଳ୍ପ ଅବସନ୍ନ ଓ ଗାର ଗାର ଦାଗ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ସୀମିତ ।
୧୮୩୭ ମସିହାରେ ୱିଲିୟମ୍ ଜନ୍ ସ୍ୱେନ୍‍ସନ୍ ପ୍ରଥମେ ଆଫ୍ରିକୀୟ ନାଲିମୁଣ୍ଡିଆ ବାଜର ବିବରଣୀ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ ।
ଆଫ୍ରିକୀୟ ଉପପ୍ରଜାତିର ବେକର ତଳ ପଟେ ଫିକା ମାଟିଆ ରଙ୍ଗର ଏକ ବେକପଟି ଥାଏ ଯାହା ଭାରତୀୟ ଉପପ୍ରଜାତି ଶରୀରରେ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୁଏନାହିଁ ।
ଜାମ୍ବେଜି ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ପଟକୁ ଦେଖାଯାଉଥିବା ନାଲିମୁଣ୍ଡିଆ ବାଜ ଆକାରରେ ବଡ଼ ଓ ଏମାନଙ୍କ ଉପପ୍ରଜାତିକୁ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଅଭିହିତ କରାଯାଏ ।
ଗୋଟିଏ ନମୁନାର ଆଧାରରେ ୧୯୧୧ ମସିହାରେ ଜେ. ଡବ୍ଲୁ. ବି. ଗନ୍ନିଂ ଓ ଅଷ୍ଟିନ୍ ରବର୍ଟ୍ସ ଏମାନଙ୍କର ବିବରଣୀ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ ।
କିନ୍ତୁ ଏହି ତଥ୍ୟରୁ ବ୍ୟତିକ୍ରମ ଦେଖାଯାଉଥିବାରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବର୍ଗୀକରଣ ବୈଧ ନ ହୋଇପାରେ ।
ଭୌଗୋଳିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଏହି ପକ୍ଷୀଙ୍କର ଦୁଇଟି ପ୍ରଜାତି ଦେଖାଯାନ୍ତି – ଗୋଟିଏ ଭାରତରେ ଓ ଅନ୍ୟଟି ଆଫ୍ରିକା ମହାଦେଶରେ ।
ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦ୍ୱୀପରେ ଏହି ପକ୍ଷୀ ମୁଖ୍ୟତଃ ବିସ୍ତୃତ ସମଭୂମି ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳନ୍ତି ।
ଇରାନର ପଶ୍ଚିମ ଓ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବାଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପକ୍ଷୀ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା ।
ଆଫ୍ରିକୀୟ ଉପପ୍ରଜାତି ଫାଲ୍କୋ ଶିକେରା ରଫିକୋଲିସ୍ ଉପ-ସାହାରା ଅଞ୍ଚଳରେ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୁଏ ।
ନିଜର ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭୌଗୋଳିକ ପରିବାସ ଓ ଦେହର ଚିହ୍ନ ଯୋଗୁଁ କିଛି ଜୀବବିଜ୍ଞାନୀ ଏହାକୁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଜାତି ଭାବେ ବିବେଚନା କରିଥାନ୍ତି ।
ଦେଖିବାକୁ ଉଭୟ ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକା ମହାଦେଶର ବାଜ ପ୍ରାୟ ଏକା ଭଳି କିନ୍ତୁ ଆଫ୍ରିକୀୟ ନାଲିମୁଣ୍ଡିଆ ବଜର ପିଠିପଟ ପରରେ ରହିଥିବା ଦାଗ ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ।
ଭାରତୀୟ ନାଲିମୁଣ୍ଡିଆ ବାଜର ବେକର ରଙ୍ଗ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧଳା ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଆଫ୍ରିକୀୟ ନାଲିମୁଣ୍ଡିଆ ବାଜର ବେକରେ ଏକ ମାଟିଆ ପଟା ଦାଗ ରହିଥାଏ ।
ବାଜ ପରିବାରର ଅନ୍ୟ ସଦସ୍ୟଙ୍କ ପରି ନାଲିମୁଣ୍ଡିଆ ବାଜଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ମାଈମାନେ ଅଣ୍ଡିରାମାନଙ୍କଠାରୁ ଆକାରରେ ବଡ଼ ହୋଇଥାନ୍ତି ।
ଭାରତରେ ବାଜ ପ୍ରଶିକ୍ଷକମାନେ ମାଈ ବାଜକୁ ‘ତୁରୁଂତି’ ଓ ଅଣ୍ଡିରା ବାଜକୁ ‘ଚତୱା’ କୁହନ୍ତି ।
ଜାନୁଆରୀରୁ ମାର୍ଚ୍ଚ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତରେ ନାଲିମୁଣ୍ଡିଆ ବାଜଙ୍କ ପ୍ରଜନନ ସମୟ ।
ଆଫ୍ରିକାର ଜାମ୍ବିଆରେ ଅଗଷ୍ଟ ମାସରେ ଏମାନଙ୍କ ପ୍ରଜନନ ଋତୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ।
ବନ୍ଦୀ ଥିବା ପକ୍ଷୀଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଓଲଟା ବ୍ୟବହାର ଦେଖାଯାଇଛି ।
ତାଳ ବା ଆକାଶିଆ ପରି ଉଚ୍ଚ ଗଛରେ ନିଜ ବସା ତିଆରି କରି ବା ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀର ବସା ଅକ୍ତିଆର କରି ମାଈ ବାଜ ୩ରୁ ୫ଟି ଅଣ୍ଡା ଦେଇଥାଏ ।
ଭାରତରେ ନାଲିମୁଣ୍ଡିଆ ବାଜମାନେ ଆମ୍ବ ଗଛର ଉଚ୍ଚ ଶାଖାରେ ବସା ବାନ୍ଧି ଅଣ୍ଡା ଦେବା ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ ।
ଲୋକଗହଳି ଅଞ୍ଚଳରେ ଉଚ୍ଚ ଗଛରେ ଏହି ବାଜ ବସା ବାନ୍ଧୁଥିବା ମଧ୍ୟ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଛି ।
ଆଫ୍ରିକା ମହାଦେଶରେ ଅଳ୍ପ-ମରୁଦେଶ, ସାଭାନ୍ନା ତୃଣଭୂମି, ଶୁଷ୍କ ଅରଣ୍ୟ ତଥା ନଦୀ ଉପକୂଳସ୍ଥ ଅରଣ୍ୟାଞ୍ଚଳରେ ନାଲିମୁଣ୍ଡିଆ ବାଜ ବିଚରଣ ଓ ବାସ କରିବା ଦେଖାଯାଏ ।
ଯଦିଓ ବାଜମାନେ ଗୋଟିଏ ଅଞ୍ଚଳରେ ସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ରହନ୍ତି, ପାଣିପାଗ ବଦଳିଲେ ଏମାନେ ଯାଯାବର ପରି ସ୍ଥାନ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବା ଦେଖାଯାଏ ।
ଭାରତରେ ନାଲିମୁଣ୍ଡିଆ ବାଜ ମୁକ୍ତ ସମଭୂମି ପରିବାସରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି ଓ ଘଞ୍ଚ ଅରଣ୍ୟ ବା ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ରେ ପ୍ରାୟ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ ।
୧୯୭୦ ମସିହାରୁ କୌଣସି ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳି ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପକ୍ଷୀମାନେ ଅତୀତରେ ଇରାନ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ବାସ କରୁଥିଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ନିକୋଲାଇ ଜାରୁଣ୍ଡି ୧୯୧୧ ମସିହାରେ ନାଲିମୁଣ୍ଡିଆ ବାଜଙ୍କ ପ୍ରଜନନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ରେକର୍ଡ୍ ବା ଲିପିବଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି ।
ପ୍ରଥମେ ଏଡ୍‍ଗାର୍ ଲିଓପୋଲ୍ଡ୍ ଲାୟାର୍ଡଙ୍କ ଲେଖାରୁ ଏହି ପକ୍ଷୀଙ୍କ ଶ୍ରୀଲଙ୍କା ଶୀତପ୍ରବାସର ତଥ୍ୟ ମିଳିଥିଲା ।
ଖୋଲା ସ୍ଥାନରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ଛୋଟ ଆକାରର ପକ୍ଷୀ ଏମାନଙ୍କ ପ୍ରମୁଖ ଶିକାର ।
ଏଯାବତ୍ ମିଳିଥିବା ତଥ୍ୟାନୁସାରେ ନାଲିମୁଣ୍ଡିଆ ବାଜମାନେ ଚଟିଆ, ଲାଞ୍ଜନଚା ଚଢ଼େଇ, ପାଉଁଶମୁଣ୍ଡି ପ୍ରଜାତିର ଷ୍ଟାର୍ଲିଂ ପକ୍ଷୀ, କୋଇଲି, ଗୁଣ୍ଡୁରୀ, ସାତଭାୟା, ସାତଭଉଣୀ, ତଳଚଟିଆ, ବୁଲ୍‍ବୁଲ୍, ଚଡ଼ଚଡ଼ି ଚଢ଼େଇ, ଧୂଳି ଚଟା, ପାରା, ବଣକପୋତ, ଦର୍ଜୀ ଚଢ଼େଇ, କଂସେଇ, ଧଳାବେକିଆ ମାଛରଙ୍କା ପ୍ରଭୃତିଙ୍କ ଶିକାର କରନ୍ତି ।
ଏହା ସହିତ ନାଲିମୁଣ୍ଡିଆ ବାଜମାନେ ମୂଷା, ଝିଟିପିଟି, ଏଣ୍ଡୁଅ ଓ ବଡ଼ କୀଟମାନଙ୍କ ଶିକାର କରିବା ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ ।
ବଙ୍ଗଳାଦେଶରେ କରାଯାଇଥିବା ଏକ ଶୌଧ ଅନୁସାରେ ନାଲିମୁଣ୍ଡିଆ ବାଜମାନେ ୭୨% ସମୟରେ ଚଟିଆ ପ୍ରଜାତିର ଛୋଟ ପକ୍ଷୀ ଓ ୨୮% ସମୟରେ ବାଦୁଡ଼ି ପରି ଜୀବଙ୍କୁ ଖାଇଥିଲେ ।
ଅନ୍ୟ ଛୋଟ ଛଞ୍ଚାଣ ଓ ଚିଲମାନଙ୍କଠାରୁ ନାଲିମୁଣ୍ଡିଆ ବାଜମାନେ ବଳପୂର୍ବକ ଖାଦ୍ୟ ଛଡ଼ାଇନେବାର ଉଦାହରଣ ମଧ୍ୟ ରହିଛି ।
ବଙ୍ଗର ଚନ୍ଦ୍ରନଗର ଅଞ୍ଚଳର ଏକ ପକ୍ଷୀ ନମୁନାକୁ ଭିତ୍ତି କରି ଫ୍ରାଂକୋଇସ୍ ଲେଭେଲଁ ନାଲିମୁଣ୍ଡିଆ ବାଜର ପ୍ରଥମ ବର୍ଣ୍ଣନା ଲିପିବଦ୍ଧ କରିଥିଲେ ।
ଭୁଲବଶତଃ କେହି ଏହି ପକ୍ଷୀକୁ ଶିକ୍ରା ବାଜ ଭାବି କହିଦେଇ ପାରିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ସେହି ସ୍ଥାନୀୟ ଶବ୍ଦଟି ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହି ବାଜ ପ୍ରଜାତି ସହ ସଂଲଗ୍ନ ହୋଇଯାଇଛି ।
ଲେଭେଲଁ ଏହି ପକ୍ଷୀର କୌଣସି ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ନାମ ନରଖି ତାହାକୁ “ଲେ ଶିକେରା” ବୋଲି ଡାକିଲେ ।
୧୮୦୦ ମସିହାରେ ଫ୍ରାଙ୍କୋଇସ୍ ମେରି ଡୌଡିନ୍ ଏହାର ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ନାମ ଫାଲ୍କୋ ଶିକେରା ବୋଲି ଦେଇଥିଲେ ।
ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କିଛି ବର୍ଷ ଏହି ପକ୍ଷୀକୁ ଜୀବବିଜ୍ଞାନୀମାନେ ମର୍ଲିନ୍ ଚିଲର ଶ୍ରେଣୀ ଏସାଲନ୍ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଲିଥୋଫାଲ୍କୋ ପ୍ରଜାତି ବୋଲି ମଧ୍ୟ କହିଆସୁଥିଲେ ।
ଆଉ କିଛି ଜୀବବିଜ୍ଞାନୀ ଏହି ପକ୍ଷୀକୁ ଶିକେରା ବା ହାଇପୋଟ୍ରାୟୋର୍କିସ୍ ପ୍ରଜାତି ବୋଲି କହି ଆସୁଥିଲେ ।