polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ସେ ଭାରତର ପ୍ରମୁଖ ସମ୍ପତ୍ତି ପରିଚାଳକର ଏକମାତ୍ର ମହିଳା ମୁଖ୍ୟ ଅଟନ୍ତି ଏବଂ ସେ ଦେଶର ପ୍ରଥମ ଘରୋଇ ହେଜ୍ ପାଣ୍ଠି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଛନ୍ତି ।
ନଳିନ୍ ମୋନିଜ୍ ଏବଂ ଅନନ୍ତ ଜାଟିଆଙ୍କ ସହ ଗୁପ୍ତା ୨୦୦୯ ମସିହାରେ ଫୋରଫ୍ରଣ୍ଟ କ୍ୟାପିଟାଲ ମ୍ୟାନେଜମେଣ୍ଟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ, ଯାହା ୨୦୧୪ ମସିହାରେ "ଏଡେଲୱିସ ଫାଇନାନସିଆଲ ସର୍ଭିସ ଲିମିଟେଡ"ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଜନ କରାଯାଇଥିଲା ।
୨୦୧୬ ମସିହାରେ ଗୁପ୍ତା ଅମ୍ବିତ ଆଲଫା ଫଣ୍ଡ ଏବଂ ଜେପି ମୋର୍ଗାନ ଆସେଟ ମ୍ୟାନେଜମେଣ୍ଟରେ ସହଯୋଗ କରିଥିଲେ ।
ଗୁପ୍ତା ଜଣେ କୂଟନୀତିଜ୍ଞ ପିତାଙ୍କଠାରୁ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ ଯିଏ ଜଣେ ଭାରତୀୟ ବୈଦେଶିକ ସେବା ଅଧିକାରୀ ଥିଲେ ।
ସେ ପାକିସ୍ତାନରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଜଟିଳତା ଦେଖାଦେଇଥିଲା ଏବଂ ତାଙ୍କ ବେକ ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିଲା ।
ଗୁପ୍ତା ୨୦୦୫ ମସିହାରେ ମ୍ୟାକିଞ୍ଜେ ଆଣ୍ଡ କମ୍ପାନୀରେ ବ୍ୟବସାୟ ଆନାଲିଷ୍ଟ ଭାବରେ ନିଜର କ୍ୟାରିଅର ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ।
୨୦୦୬ ମସିହାରେ, ସେ ପୋର୍ଟଫୋଲିଓ ମ୍ୟାନେଜର ଭାବରେ କ୍ୟାପିଟାଲ ମ୍ୟାନେଜମେଣ୍ଟ, ଏଲ.ସି.ରେ ସର୍ବଭାରତୀୟ ସମ୍ପତ୍ତି ଆବଣ୍ଟନ ଦଳର ଏକ ଅଂଶ ଥିଲେ ।
କ୍ଷମତାକୁ ଆସିବା ପରେ ମହାରାଣୀଙ୍କର ପ୍ରଥମ କାର୍ଯ୍ୟ ଥିଲା ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଜଣେ ନୂତନ ଦେୱାନ କିମ୍ବା ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା, ଯେହେତୁ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ପଦ୍ମନାଭନଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିଲା ଏବଂ ରାଜକୀୟ ବ୍ୟାପାରରେ ତାଙ୍କ ସହକାରୀ ବାପୁ ରାଓଙ୍କଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।
୧୮୧୫ ମସିହାରେ ଶଙ୍କୁ ଆନ୍ନାଭି ପିଲ୍ଲାଇ ପଦରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଖୁବ ଶୀଘ୍ର ସେ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ଭାଳିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ ଏବଂ ଦୁଇ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ହଟାଇ ଦିଆଗଲା ।
ଦଶମାସ ପରେ, ବ୍ରିଟିଶ ରେସିଡେଣ୍ଟ କର୍ଣ୍ଣେଲ ମୁନ୍ରୋଙ୍କ ପରାମର୍ଶ କ୍ରମେ ତ୍ରିଭାନ୍ଦ୍ରମ ହୁଜୁର ଅଦାଲତରେ ଜଜ ରମଣ ମେନନଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା ।
କିନ୍ତୁ ଦେୱାନ ରମଣ ମେନନ ଏବଂ ବ୍ରିଟିଶ ରେସିଡେଣ୍ଟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦେଖାଦେଇଥିଲା ତେଣୁ ୧୮୧୭ ମସିହାରେ ରମଣ ମେନନଙ୍କୁ ଏକ ନିମ୍ନ ପଦକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରାଯାଇଥିଲା ।
ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ସେ ସେବାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବସର ନେବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ ।
ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ରମଣ ମେନନ ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭାରତୀୟ କୂଟନୀତିଜ୍ଞ କୃଷ୍ଣ ମେନନଙ୍କ ଜେଜେବାପା ଥିଲେ ଏବଂ ଭେଙ୍ଗାଲିଲ ପରିବାରର ପୂର୍ବଜ ଥିଲେ ।
ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୮୧୭ ମସିହାରେ ସ୍ଥାୟୀ ଅଧିବାସୀଙ୍କ ନିକଟତର ଥିବାରୁ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ରେଡ୍ଡୀ ରାଓ ନାମକ ଜଣେ ସହକାରୀ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ।
୧୮୧୯ ମସିହାରେ ବ୍ରିଟିଶ ରେସିଡେଣ୍ଟ କର୍ଣ୍ଣେଲ ମୁନ୍ରୋ ରେସିଡେଣ୍ଟ ପଦରୁ ଇସ୍ତଫା ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ଜଣେ ନୂତନ ରେସିଡେଣ୍ଟ କର୍ଣ୍ଣେଲ ମ୍ୟାକଡୋୱେଲ ତାଙ୍କୁ ତ୍ରିଭାନ୍ଦ୍ରମରେ ବ୍ରିଟିଶ ପ୍ରତିନିଧୀ ଭାବରେ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ କରିଥିଲେ ।
ତାଙ୍କର ସହକାରୀ ଭେଙ୍କଟା ରାଓ ତାଙ୍କ ଏବଂ ଦେୱାନ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବିବାଦ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ ଏବଂ ଶେଷରେ ୧୮୨୧ ମସିହାରେ ଭେଙ୍କଟା ରାଓ ନିଜେ ତ୍ରିଭାନ୍ଦ୍ରମର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହୋଇଥିଲେ ।
ମହାରାଣୀ ଗୌରୀ ପାର୍ବତୀ ବାଈ ୧୮୦୨ ମସିହାରେ ତ୍ରିଭାନ୍ଦ୍ରମ ରାଜ ପରିବାରର ରାଜକୁମାରୀ ଭରାନି ଥିରୁନାଲଙ୍କଠାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।
ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଭଉଣୀ ମହାରାଣୀ ଗୌରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବାଇ ୧୮୧୫ ମସିହାରେ ପ୍ରସବ ସମୟରେ ଜଟିଳତା ହେତୁ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଥିଲେ ସେତେବେଳେ ସେ ମାତ୍ର ତେର ବର୍ଷ ହୋଇଥିଲେ ।
ପରିବାରର ଏକମାତ୍ର ମହିଳା ଭାବରେ ଗୌରୀ ପାର୍ବତୀ ବାଇ ତାଙ୍କ ଭଉଣୀର ପୁତ୍ର, ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ମହାରାଜା ସ୍ୱାତୀ ଥିରୁନାଲ ରାମ ଭର୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ ରାଜ ପ୍ରତିନିଧୀ ମହାରାଣୀ ହୋଇଥିଲେ ।
ସିଂହାସନରେ ଯୋଗଦେବା ପରେ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଭଉଣୀଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ଚାଙ୍ଗାନସେରୀ ରାଜ ପରିବାରର ରାଜା ରବି ଭର୍ମା ସକ୍ରିୟ ଭାବରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।
ତାଙ୍କୁ କିଲିମାନୁ ରାଜ ପରିବାରର ସଦସ୍ୟ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ରାଘବ ଭର୍ମା ମଧ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।
ସେ ୧୮୧୫ ମସିହାରେ ତାଙ୍କ ଭଉଣୀ ମହାରାଣୀ ଗୌରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବାଇଙ୍କଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହୋଇଥିଲେ ।
ତାଙ୍କ ପୁତୁରା ମହାରାଜା ସ୍ୱାତୀ ଥିରୁନାଲ ରାମ ଭର୍ମା ୧୮୨୯ ମସିହାରେ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ଦଖଲ କରିନେଇଥିଲେ ।
ଜଣେ ଅନୁବାଦିକା ଭାବରେ ସେ କ୍ୟାନସର୍ ନୁହେଁ ଅସାଧ୍ୟ ବେମାରି, ଜୀବନର ସତ୍ୟତା, ଯାତ୍ରା, ଧ୍ୱଂସ ତଳର ଜୀବନ, ରାଣୀର କାହାଣୀ, ମରୁପୁଷ୍ପ, ସ୍ମରଣଗାଥା ଆଦି ପୁସ୍ତକକୁ ଓଡ଼ିଆରେ ଅନୁବାଦ କରିଛନ୍ତି ।
ତାଙ୍କ ରଚିତ କାହାଣୀ ହିନ୍ଦୀ ଆଉ ମରାଠୀ ଭାଷାରେ ଅନୁବାଦ କରାଯାଇ ପୁସ୍ତକ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି ।
ସମ୍ପାଦିକା ଓ ସଙ୍କଳିକା ଭାବରେ ସିଏ କିଛି ଓଡ଼ିଆ ଲେଖିକାଙ୍କର କାହାଣୀ ସବୁକୁ ମରାଠୀରେ ଅନୁବାଦ କରେଇ ସରତ୍ୟା ବସନ୍ତଚ୍ୟା ଗୋଷ୍ଠୀ ବହିଟି ପ୍ରକାଶିତ କରେଇଛନ୍ତି ।
ବୀଣାପାଣି ମହାନ୍ତିଙ୍କର କାହାଣୀର ଉର୍ଦ୍ଦୁ ଅନୁବାଦ କରେଇ ପ୍ରକାଶିତ କରେଇଛନ୍ତି ।
ତାଙ୍କ ନିଜର ଅନେକ କାହାଣୀ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ମରାଠୀ, ହିନ୍ଦୀ, କନ୍ନଡ଼, ତେଲୁଗୁ ଏବଂ ଇଂରାଜୀ ଆଦି ଭାଷାରେ ଅନୁବାଦ ହୋଇ ପତ୍ରପତ୍ରିକାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି ।
ଛୋଟବେଳୁ ସେ ଲେଖାଲେଖି ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ସେହି ସମୟରେ ଶିଶୁପତ୍ରିକା ମାନଙ୍କରେ ତାଙ୍କ ରଚିତ କିଛି କାହାଣୀ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା ।
ତା’ପରେ ଅନେକ କାହାଣୀ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପତ୍ରପତ୍ରିକାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇ ପାଠକୀୟ ଆଦୃତି ପାଇଛି ।
ଆଦି ଓଡ଼ିଶାର ସୁନାମଧନ୍ୟ ପତ୍ରପତ୍ରିକାରେ ତାଙ୍କର ଲେଖା ନିୟମିତ ପ୍ରକାଶିତ ହେଇଆସୁଛି ।
ତାଙ୍କ ରଚିତ ଗପ, କବିତା ଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ସମ୍ବାଦପତ୍ର ସହିତ ସତ୍ୟବାଦୀ, ଦିଗ୍‌ବଳୟ, ମହୁରୀ, କାଦମ୍ବିନୀ, କଥା, ଝଙ୍କାର, ଦୀକ୍ଷା, ଅମୃତାୟନ, କଥା କଳିକା, ରେବତୀ, ଶୁଭପଲ୍ଲବ, ମହୁରି, ସୁଧନ୍ୟା, ସୁବାର୍ତ୍ତା, ପ୍ରମେୟ, ସମ୍ବାଦ ଆଦି ପତ୍ରପତ୍ରିକାରେ ତାଙ୍କର ଲେଖା ନିୟମିତ ପ୍ରକାଶିତ ହେଇଆସୁଛି ।
ଲେଖାଲେଖି ବ୍ୟତୀତ ସେ ଜଣେ ଡବିଂ କଳାକାର ଏବଂ ମଞ୍ଚ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିକା ସହିତ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ଆର୍ଟ ଆଣ୍ଡ୍ କ୍ରାଫ୍ଟର ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦେବା କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ।
କମଳା ଶତପଥୀ ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଓଡ଼ିଆ-ଭାଷୀ ଲେଖିକା, ଗାଳ୍ପିକା, କବି, ଔପନ୍ୟାସିକା ଓ ଅନୁବାଦିକା ।
୨୦୨୨ ମସିହାରେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁବାଦ ସାହିତ୍ୟରେ କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଦେମୀ ପୁରସ୍କାର ମିଳିଥିଲା ।
ସୟଦ୍ ସଲିମ୍‌ଙ୍କ ରଚିତ ତେଲୁଗୁ ଉପନ୍ୟାସ ଭେନ୍ଦି ମେଘମ୍‌ର ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ ସୁନେଲି ବାଦଲ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଏହି ପୁରସ୍କାର ମିଳିଥିଲା ।
ଖଜୁରାହୋ ସ୍ମାରକୀ ଦଳର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜୀବିତମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟରୁ ଏହି ଏକ ମନ୍ଦିର ଜୀବିତ ରହିଛି ।
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମନ୍ଦିର ଗୁଡ଼ିକ ଗ୍ରେନଷ୍ଟୋନ ସାହାଯ୍ୟରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଏହା ଗ୍ରାନାଇଟ ପ୍ରସ୍ତରରେ ତିଆରି ହୋଇଛି ।
ଗ୍ରାନାଇଟ ପଥର ପଦଳରେ ବାଲିପଥର ସାହାଯ୍ୟରେ ମନ୍ଦିର ତିଆରି ହେଉଥିବା ସମୟରେ ଏହି ମନ୍ଦିର ତିଆରି ହୋଇଛି ।
ଭାରତର ଆର୍କିଓଲୋଜି ସର୍ଭେ ଅନୁସାରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖଜୁରାହୋ ମନ୍ଦିରର ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ଅଛି ।
ପ୍ରବେଶ ପଥ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିବା ବେଳେ କେବଳ ଗର୍ଭଗୃହ ବଞ୍ଚିରହିଛି ଯାହା ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ ଏକ ଶିଖର ରହିଛି ।
ବାହ୍ୟଦେଶରେ ଗର୍ଭଗୃହ ଏକ ‘ଛକ’ ଆକାରର ହୋଇଥିବା ହେଲେ ପ୍ରତ୍ଯେକ ଦିଗରେ ପ୍ରକ୍ଷେପଣ ରହିଛି ।
ମନ୍ଦିର ଅଭ୍ୟନ୍ତର ଏକ ଚାରି କୋଣ ବିଶିଷ୍ଟ ହୋଇଛି ଓ ୧୨ଟି ସ୍ତମ୍ଭ ଅଛି ।
ପୂର୍ବ ଦିଗର ମୂଖ୍ୟ ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାର ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦୁଗରେ ଏକ ଛୋଟ ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାର ଅଛି ।
ସେଠାରେ ଲିଣ୍ଟେଲ ଉପରେ ଏକ ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତି ଅଛି ଓ ଚଟାଣରେ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନାଙ୍କର ବିଗ୍ରହ ଅଛି ।
ପ୍ରକୃତରେ ଏହାର ଗର୍ଭ ଗୃହରେ ଚାରି ମୁଖ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ଶିବଲିଙ୍ଗ ରହିଛି ଯାହାକୁ ମୁଖଲିଙ୍ଗ କୁହାଯାଇଛି ।
ଏହି ମୁଖଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ପୂଜକମାନେ ତାହାକୁ ଭୁଲ କ୍ରମେ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଭାବିଛନ୍ତି ।
ଏହାର ପଶ୍ଚିମ ପାଖ ଗବାକ୍ଷ ଓ ଗର୍ଭଗୃହର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଲିଣ୍ଟେଲରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବିଗ୍ରହ ଅଛି ।
ସାଧାରଣତଃ ଯେଉଁ ପଥରରେ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମିତ ହୁଏ; ଏହି ମନ୍ଦିର ସେଭଳି ପଥରରେ ତିଆରି ନହୋଇ ପୃଥକ ଧରଣର ପଥରରେ ତିଆରି ହୋଇଛି ।
ଏହି ମନ୍ଦିର ନବମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଅଥବା ଦଶମ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରଥମ ଭାଗରେ ତୋଳା ଯାଇଛି ।
ବ୍ରହ୍ମା ମନ୍ଦିର ନବମ ବା ଦଶମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଭାରତର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦେଶର ଛତରପୁରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଓ ନିର୍ମିତ ଏକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର ।
ମନ୍ଦିରଟି ହିନ୍ଦୁ ଠାକୁର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନାମରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକୃତରେ ଶିବଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ଏକ ମନ୍ଦିର ।
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆକାରର ଖଜୁରାହୋ ସ୍ମାରକୀ ଦଳ ସହିତ ଏହା ୟୁନେସ୍କୋ ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ଥଳ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଏକ ମନ୍ଦିର ।
ଦେଉବାଈ ସନ୍ତାନହୀନା ଥିବାରୁ ଏହି ମନ୍ଦିର ତୋଳେଇଥିଲେ ଓ ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ ଗଣେଶ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସନ୍ତାନହୀନାମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତାନ ଦାନ କରିବେ ।
ଅକ୍କଲକୋଟ ସ୍ୱାମୀ ସମରଥଙ୍କର ଏକ ଶିଷ୍ୟ ରାମକୃଷ୍ଣ ଯମ୍ଭେକର ମହାରାଜ ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମତେ ମନ୍ଦିରର ମୂର୍ତ୍ତି ସାମନାରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ ପୋତିଦେଇଥିଲେ ।
ସ୍ୱାମୀ ସମର୍ଥକଙ୍କର ଭବିଷ୍ୟବାଣୀ ଅନୁସାରେ ସେହି ପୋତା ସ୍ଥାନରେ ଏକ ମନ୍ଦାର ଗଛ ଉଠିଥିଲା ଯାହାର ଶାଖାରେ ସ୍ୱୟମ୍ଭୁ ଗଣେଶ ଥିଲେ ।
ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ମଣ୍ଡପ ଅଛି ଯେଉଁଠାରେ ଭକ୍ତଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବାକୁ ସିଦ୍ଧି ବିନାୟକଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି ।
କାଷ୍ଠ ନିର୍ମିତ କବାଟରେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଅଷ୍ଟବିନାୟକଙ୍କ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କିତ ହୋଇଛି ।
ଛାତର ନିମ୍ନ ଭାଗ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ପାତିଆରେ ଜଡ଼ିତ ଓ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଗଣେଶଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି ।
ମନ୍ଦିରର ଗମ୍ବୁଜରେ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଆଲୋକରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ହୋଇଥାଏ ଯାହା କିଛି ଘଣ୍ଟାରେ ବଦଳୁଥାଏ ।
ମନ୍ଦିର ପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ ଦୁଇଟି ଦୀପମାଳା ବା ବିଶ୍ରାମ ଗୃହ ଓ ମନ୍ଦିରର ଦେଖରେଖ କରୁଥିବା ଲୋକପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଥିଲା ।
ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଜଳାଭାବ ଯୋଗୁ ଏକ ହ୍ରଦ ଖୋଦେଇ ହୋଇଥିଲା ମନ୍ଦିରର ପୂର୍ବ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ୩୦୩୦ ବର୍ଗ ମିଟରର ଏକ ହ୍ରଦ ଥିଲା ଯାହାକୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ପୋତି ଦିଆଯାଇଥିଲା ଓ ତାହା ବର୍ତ୍ତମାନ ମନ୍ଦିର ପରିସରରେ ନାହିଁ ।
ମନ୍ଦିରକୁ ମିଳୁଥିବା ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା ଶ୍ରୀ ସିଦ୍ଧି ବିନାୟକ ମନ୍ଦିର ଟ୍ରଷ୍ଟ ପରିଚାଳନା କରନ୍ତି ।
ବମ୍ବେ ଟ୍ରଷ୍ଟ ଆକ୍ଟ, ୧୯୫୦ ଅନୁସାରେ ମନ୍ଦିରର ନାମ “ଶ୍ରୀ ଗଣପତି ମଣ୍ଡରୀ, ପ୍ରଭାବତୀ ରୋଡ଼, ଦାଦର, ବମ୍ବେ ନାମରେ ପଞ୍ଜୀକୃତ ହୋଇଛି ।
ଶ୍ରୀ ସିଦ୍ଧି ବିନାୟକ ମନ୍ଦିର ଟ୍ରଷ୍ଟ ପ୍ରବହାଦେବୀ ଆକ୍ଟ, ୧୯୮୦ ଅନୁସାରେ ଟ୍ରଷ୍ଟର କାମ ପରିଚାଳନା କରାଯାଏ ।
ଶ୍ରୀ ସିଦ୍ଧି ବିନାୟକ ମନ୍ଦିର ଏକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର ଯାହା ଶ୍ରୀ ଗଣେଶଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ହୋଇଛି ।
ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗରେ ସିଦ୍ଧିବିନାୟକ ମନ୍ଦିର ଏକ ଛୋଟ ମନ୍ଦିର ଥଲା ଯାହା ଆଜିକାର ମନ୍ଦିରକୁ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇପାରିଛି ।
ରାଜନୈତିକ ଲୋକ ଓ ମୁମ୍ବାଇ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ବଲିଉଡ ଜଗତର ଅଭିନେତାମାନଙ୍କ ଯୋଗୁ ଏହାର ଖ୍ୟାତି ସମ୍ଭବ ହୋଇଛି ।
ଭକ୍ତି ସହକାରେ କରିଥିବା ମନୋକାମନା ସିଦ୍ଧିବିନାୟକ ନିଶ୍ଚୟ ପୂରଣ କରୁଥିବା ଜଣାଶୁଣା ।
ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଥିଲେ ଆଡେନୋସିନ ଦେଇ ଅବସ୍ଥା ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଥାଏ।
ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ଥିର ଥିଲେ ସ୍ଟ୍ରୋକ ସଙ୍କଟ ଟାଳିବା ପାଇଁ କାର୍ଡ଼ିଓଭରସନ ପୂର୍ବରୁ ରକ୍ତ ପତଳାକାରି ଔଷଧ ଦିଆଯାଇପାରେ ।
ଅଳିନ୍ଦ ଆଲୋଡ଼ନ ବା ଆଟ୍ରିଆଲ ଫ୍ଲଟର ରୋଗରେ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ଉପର କୋଠରୀରେ ଅସାଧାରଣ ଆଲୋଡ଼ନ ହୁଏ ।
ଭାରତୀୟ କ୍ରିକେଟ କଣ୍ଟ୍ରୋଲ ବୋର୍ଡ ହେଉଛି ଭାରତୀୟ କ୍ରିକେଟ ଦଳ ଏବଂ ଭାରତରେ ପ୍ରଥମ ଶ୍ରେଣୀ କ୍ରିକେଟ୍ ର ନିୟନ୍ତ୍ରକ ସଂସ୍ଥା।
ଏହି ବୋର୍ଡ ୧୯୨୯ ମସିହାରୁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟ କାଉନସିଲରେ ଭାରତର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରୁଛି ।
ଏହା ଭାରତୀୟ ଦଳର ପ୍ରାୟୋଜକତା, ଏହାର ଭବିଷ୍ୟତ ଗସ୍ତ ଏବଂ ଦଳ ଚୟନ ପରିଚାଳନା କରିଥାଏ ।
ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟ ପରିଷଦ ଏହାର ଭବିଷ୍ୟତ ଗସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ମାଧ୍ୟମରେ ଭାରତର ଆଗାମୀ ମ୍ୟାଚ୍ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଥାଏ।
୧୯୭୩ ମସିହାରେ ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ ଆସୋସିଏସନ୍ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ପୁଣେଠାରେ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ୍ ର ନିୟନ୍ତ୍ରକ ସଂସ୍ଥା ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୋଇଥିଲା।
ମହିଳା କ୍ରିକେଟର ବିକାଶ ପାଇଁ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟ ପରିଷଦର ଉଦ୍ୟମର ଏକ ଅଂଶ ଭାବରେ ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ୍ ଆସୋସିଏସନ୍ କୁ ୨୦୦୬/୦୭ରେ ଭାରତୀୟ କ୍ରିକେଟ କଣ୍ଟ୍ରୋଲ୍ ବୋର୍ଡ ସହ ମିଶ୍ରଣ କରାଯାଇଥିଲା।
୩୦ ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୧୯ରେ, ଅଫିସିଆଲ୍ ପାର୍ଟନରଙ୍କ ଅଧିକାର ପାଇଁ ଆଗ୍ରହ ପ୍ରକାଶ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଶେଷ ହେବା ପରେ, ଭାରତୀୟ କ୍ରିକେଟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବୋର୍ଡ ଘୋଷଣା କରିଥିଲା ଯେ ସ୍ପୋର୍ଟା ଟେକ୍ନୋଲୋଜିପ୍ରାଇଭେଟ୍ ଲିମିଟେଡ୍ , ଲାଫାର୍ଜହୋଲସିମ୍ ଏବଂ ହୁଣ୍ଡାଇ ମୋଟର ଇଣ୍ଡିଆ ଲିମିଟେଡ୍ ୨୦୧୯-୨୩ ରେ ବିସିସିଆଇ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଏବଂ ଘରୋଇ ମ୍ୟାଚ୍ ପାଇଁ ଅଫିସିଆଲ୍ ପାର୍ଟନର୍ସ ରାଇଟ୍ସ ହାସଲ କରିଛନ୍ତି।
ନାଇକି ୨୦୦୫ରେ ଏହି ଚୁକ୍ତି ହାସଲ କରିଥିବା ଟିମ୍ ଇଣ୍ଡିଆକୁ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଧରି କିଟ୍ ଯୋଗାଣକାରୀ ଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରତିଥର ୫ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଦୁଇଟି ଅବଧି ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଇଥିଲା।
ନାଇକି ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୦ରେ ଏହାର ଚୁକ୍ତି ଶେଷ କରିଥିଲା ଏବଂ ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୨୦ରେ ନାଇକିକୁ କିଟ୍ ନିର୍ମାତା ଭାବରେ ବଦଳାଇ ଅନଲାଇନ୍ ଗେମିଂ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ମୋବାଇଲ ପ୍ରିମିୟର ଲିଗ୍ ର ସହାୟକ ସଂସ୍ଥା ଏମପିଏଲ ସ୍ପୋର୍ଟସ୍ ଆପେରେଲ୍ ଆଣ୍ଡ ଆକ୍ସେସରିଜ୍ ।
ଭାରତୀୟ ମହିଳା ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟ ଦଳ, ଯାହାକୁ ଓମେନ୍ ଇନ୍ ବ୍ଲୁ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ମହିଳା ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟ୍ରେ ଭାରତର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିଥାଏ।
ଏହା ଭାରତୀୟ କ୍ରିକେଟ କଣ୍ଟ୍ରୋଲ ବୋର୍ଡ ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ଏବଂ ମହିଳା ଟେଷ୍ଟ କ୍ରିକେଟ, ମହିଳା ଦିନିକିଆ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଏବଂ ମହିଳା ଟ୍ବେଣ୍ଟି-୨୦ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମାନ୍ୟତା ସହିତ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟ ପରିଷଦ ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଦସ୍ୟ ଅଟେ ।
ନେଟ୍ ପ୍ରଶିକ୍ଷକ- ତନବୀର ଶୁକ୍ଳା, ସୌରଭ ତ୍ୟାଗୀ, ଉତ୍କର୍ଷ ସିଂହ, ଅଖିଳ ଏସ୍ ପ୍ରସାଦ
ଏଥିରେ ବିସିସିଆଇ ସହ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଚୁକ୍ତିରେ ଥିବା କିମ୍ବା ନିକଟରେ ଦିନିକିଆ କିମ୍ବା ଟି-୨୦ ଦଳରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଥିବା ସମସ୍ତ ସକ୍ରିୟ ଖେଳାଳିଙ୍କୁ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି।
୨୬ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୦ରେ ଭାରତୀୟ କ୍ରିକେଟ କଣ୍ଟ୍ରୋଲ ବୋର୍ଡ ସର୍ବଭାରତୀୟ ମହିଳା ଚୟନ ସମିତି ନିଯୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଘୋଷଣା କରିଥିଲା।
ପୂର୍ବତନ ବାମହାତୀ ସ୍ପିନର ନୀତୁ ଡେଭିଡ୍ ୫ ଜଣିଆ ଚୟନ କମିଟିର ମୁଖ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
୨୦୨୧ରେ ବିସିସିଆଇ ଘୋଷଣା କରିଥିଲା ଯେ ରମେଶ ପୋୱାର ଭାରତୀୟ ମହିଳା କ୍ରିକେଟ୍ ଦଳର ମୁଖ୍ୟ କୋଚ୍ ହେବେ।
ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟରେ ଭାରତର ସାମ୍ପ୍ରତିକ ଫଳାଫଳ ଏବଂ ଆଗାମୀ କାର୍ଯ୍ୟସୂଚୀ:
୨୦୧୮ ସଂସ୍କରଣକୁ ବାଦ୍ ଦେଲେ ମହିଳା ଏସିଆ କପ୍ ର ସମସ୍ତ ସଂସ୍କରଣରେ ଭାରତ ବିଜୟୀ ହୋଇଛି।
ନାରୀ ଶିଳ୍ପୀର ଆବର୍ତ୍ତମାନରେ ପୁରୁଷ ଶିଳ୍ପୀ ଜଣକ ନାରୀବେଶ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ପରିବେଷଣ କରିଥାଏ ।
ବିବାହ, ଅନ୍ନପ୍ରାସନ, ସାମାଜିକ କ୍ରିୟାନୁଷ୍ଠାନ ଏବଂ ମନୋରଞ୍ଜନ ନିମନ୍ତେ ଏହି ନୃତ୍ୟ କରାଯାଇଥାଏ ।
ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର ‘ରସାରକେଲୀ’ ଏବଂ ରାଜସ୍ଥାନର ‘ଢପ୍‌’ ସହିତ ଏହାର ସାମ୍ୟ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଥାଏ ।
୩-କାଠି ନାଚିଆ ଝୁମର: କାଠି ବା ଲାଠି ସାହାଯ୍ୟରେ ପାରମ୍ପରିକ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ତାଳେ ତାଳେ ଝୁମର ସଙ୍ଗୀତ ଗାନ କରି ଏହି ନୃତ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରାଯାଇଥାଏ ।
କୁଡ଼ୁମି ସଂପ୍ରଦାୟର କୁମାରୀ କନ୍ୟାମାନେ ‘କରମ ଠାକୁର’ଙ୍କ ନିକଟରେ ଏହି ବ୍ରତ ରଖିଥାନ୍ତି ।
ଭାଦ୍ରବ ଶୁକ୍ଳ ଏକାଦଶୀ ଦିନ ‘କରମଠାକୁର’ଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଅବସରରେ କିଶୋରୀମାନେ ସମବେତ ହୋଇ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ତାଳେ ତାଳେ ଏହି ଝୁମର ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟକୁ ପରିବେଷଣ କରିଥାନ୍ତି ।
୫-ବିବାହକାଳୀନ ଝୁମର : ବିବାହ ଭଳି ସାମାଜିକ ଅନୁଷ୍ଠାନମାନଙ୍କରେ ଏହି ନୃତ୍ୟ ପରିବେଷଣ କରା ଯାଇଥାଏ ।
ଉଭୟ କନ୍ୟା ଓ ବରପକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ବହୁ ଥଟ୍ଟା ପରିହାସ, ଆକ୍ଷେପ ଉକ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଝୁମର ଗାନ କରାଯାଇଥାଏ ।
୬-ଔପାସନିକ ଝୁମର : ନିଜର ଆାରାଧ୍ୟ ଦେବାଦେବୀଙ୍କ ଉପାସନା ନିମନ୍ତେ ପରିବେଷଣ କରା ଯାଉଥିବା ଝୁମର, ଔପାସନିକ ଝୁମର ନାମରେ ପରିଚିତ ।
୭-ସଖୀ ନାଚିଆ ଝୁମର : ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମର ପ୍ରଭାବ ଫଳରେ ଝୁମରରେ ରାଧାକୃଷ୍ଣ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସଖା-ସଖୀମାନଙ୍କର ଆବିର୍ଭାବ ଘଟିଲା ।
ଏହି ନୃତ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ଦେବାଦେବୀ, ଅସୁର, ପଶୁପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମୁଖା ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ ।
୯-ବୈଠକୀ ଝୁମର : ଗ୍ରାମ ବୈଠକରେ ବସି ବିଭିନ୍ନ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ତର୍ଜମା କରିବା ଅବସରରେ ଯେଉଁ ଝୁମର ନୃତ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଥାଏ, ତାହା ବୈଠକୀ ଝୁମର ଭାବେ ପରିଚିତ ।
ଆଲୋଚନା-ପ୍ରତ୍ୟାଲୋଚନା ମାଧ୍ୟମରେ ବିବିଧ ଦର୍ଶନ, ଚିନ୍ତା, ସାହିତ୍ୟିକ ଆଭିମୁଖ୍ୟ, ଭକ୍ତିବାଦ ଆଦିକୁ ସ୍ଥାନିତ କରାଯାଇଥାଏ ଏଥିରେ ।
୧୦-ଛଉନାଚିଆ ଝୁମର : ଛଉ ନୃତ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଯେଉଁ ଝୁମର ପରିବେଷଣ ହୋଇଥାଏ, ତାହା ଛଉନାଚିଆ ଝୁମର ଭାବରେ ଖ୍ୟାତ ।
ପ୍ରକାଶଯୋଗ୍ୟ ‘ଛଉନୃତ୍ୟ’ ଆଜି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ତା’ର ଅପୂର୍ବ କଳାକୁ ପ୍ରସାରିତ କରିପାରିଛି ।
ତେଣୁ ଆଲୋଚକମାନେ ‘ଛଉ’କୁ ମୟୁରଭଞ୍ଜରର ସୁଯୋଗ୍ୟ ସନ୍ତାନ ଭାବରେ ଏବଂ ‘ଝୁମର’କୁ ଅଲିଅଳୀ କନ୍ୟାଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥାନ୍ତି ।
ଆଜି ଝୁମର ଓ ଛଉ ସମୀଭୂତା ହୋଇ ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ମୌଳିକ ତଥା ପାରମ୍ପରିକ ଲୋକନୃତ୍ୟ ଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇପାରିଛି ।
ଏଣୁ ଏ ସଂମ୍ପର୍କରେ କୁହାଯାଏ – ‘‘ନୃତ୍ୟ ଜଗତରେ ‘ଛଉନାଚ’ ଯେପରି ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ସମ୍ପଦ, ସଙ୍ଗୀତ ରାଜ୍ୟରେ ‘ଝୁମର’ ମଧ୍ୟ ଏକ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ସମ୍ପଦ ।
ଛଉନୃତ୍ୟ ପୁରୁଷ ପ୍ରକୃତିରେ ଅଭିନୀତ ଓ ଝୁମର ନୃତ୍ୟ ନାରୀ ପ୍ରକୃତିରେ ଅଭିନୀତ ।
ଜଗତରେ ସୁନ୍ଦର ବସ୍ତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ହେଲା ରମଣୀ ଓ ଅନ୍ୟଟି ରାଗିଣୀ ।
ଏହି ଦୁଇଟି ସୁନ୍ଦରର ସମାହାର ହେଲା ‘‘ଝୁମର’’ ଉତ୍ତର ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରା ।
ଝୁମର ସଙ୍ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟ ପରିବେଷଣରେ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ ।
ଯଥା ଉଚ୍ଚଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟିକାରୀ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ଏବଂ ମଧୁର ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟିକାରୀ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ।
ଧାମସା, ମାଦକ, ଢୋଲ, ଚଡ଼ଚଡ଼ି ମୋଟାବାଜ୍‌ନା ଓ ସାହାନାଇ, ବଂଶୀ, ବେହେଲା, କେନ୍ଦେରା ପ୍ରଭୃତି ସରୁବାଜ୍‌ନା ଭାବରେ ପରିଚିତ ।
ଅତୀତରେ କେବଳ ଲୌକିକ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା ବେଳେ, ଅଧୁନା ବହୁ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ବାଦ୍ୟ ଏବଂ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର କର୍ଣ୍ଣେଟ୍ ଓ କ୍ଲାରିଓନେଟର ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି ।
ଏହି ସମସ୍ତ ଆଲୋଚନାମାନଙ୍କରୁ ଝୁମର ସମ୍ପର୍କରେ ଏକ ମୋଟାମୋଟି ଧାରଣା କରାଯାଇପାରେ ।
ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକସଂଗୀତ ତଥା ମୟୁରଭଞ୍ଜର ପାରମ୍ପରିକ ଲୋକଗୀତ-ନୃତ୍ୟ ଭାବରେ ଝୁମର ଯେଉଁ ମର୍ଯ୍ୟୋଦା ଲାଭ କରିଛି, ସେ ସଂପର୍କରେ ସାମାନ୍ୟ ଅବଧାରଣା କରିବା ନିମିତ୍ତ ଝୁମରର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରସଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଚୁମ୍ବକରେ ଆଲୋଚନା କରାଗଲା।
ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲୋକକଳାର ସ୍ୱାତନ୍ତ୍ର୍ୟ ବହନ କରୁଥିବା ଝୁମର କୁଡ଼ୁମୀ, ଉତ୍ତର ଓଡ଼ିଶା ସର୍ବୋପରି ଭାରତର ସାଂସ୍କୃତିକ ଲୋକ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଅଙ୍ଗ ।
କେବଳ ଲୋକ ସଙ୍ଗୀତ ଭାବରେ ତାହାର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଅତୁଟ ରହିନି: ଅଧିକନ୍ତୁ ଏକ ଉନ୍ନତ ସାହିତ୍ୟିକ ଆବେଦନକୁ ମଧ୍ୟ ଏହା ନିଜ ଭିତରେ ସମାହିତ କରି ରଖିଛି ।
ଜଣେ ଅନିସନ୍ଧିତ୍ସୁ ପାଠକର ମନନେଇ ଯଦି ଏଥିରେ ମନନିଯୋଗ କରାଯାଏ, ତେବେ ବହୁ ଉପାଦେୟ ତଥ୍ୟ, ମୌଳିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଆବିଷ୍କୃତ ହୋଇପାରିବ ।
ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ‘ଝୁମର’ରେ ପରିଦୃଷ୍ଟ କେତେଗୁଡ଼ିଏ ସାହିତ୍ୟିକ, ସାମାଜିକ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ନିମ୍ନମତେ ଆଲୋକପାତ କରାଯାଇପାରେ ।
ଓଡ଼ିଆ, ବଙ୍ଗଳା, ସାନ୍ତାଳୀ, କୁର୍ମାଳୀ, ଆସାମୀ, ମୈଥିଳୀ ଆଦି ଭାଷାରେ ଏହା ପରିଦୃଷ୍ଟ ।
ତାଙ୍କ ପ୍ରଭାବିତ ମୈଥିଳୀ ଭାଷାର ରୂପାନ୍ତର ବିହାରର ହିନ୍ଦୀଭାଷା, ନାଗପୁରିଆ ଭାଷା, ଭୋଜପୁରୀ ଓ କୁର୍ମାଳୀ ଭାଷା ବୋଲି ଆଲୋଚକମାନେ ମତ ଦେଇଥାନ୍ତି ।
ସେମାନଙ୍କ ଭାଷାରେ – ‘‘ଝୁମର ସଙ୍ଗୀତର ଏହି ମୂଳଭାଷା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଦେଶରେ ବିଭିନ୍ନ ଅକାରରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି ।
ମାତ୍ର ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେତେ ଝୁମର ରଚୟିତାଙ୍କ ସନ୍ଧାନ ମିଳିଛି, କେହି ହେଲ, ମୂଳଭାଷା ମୈଥିଳୀକୁ ଛାଡ଼ିନାହାନ୍ତି ।
’’ ତେଣୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଝୁମର ଯେ ମୈଥିଳୀ ଭାଷାଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ, ତାହା ଅସ୍ୱୀକାର କରାଯାଇ ନ ପାରେ ।
ଓଡ଼ିଆ, ବଙ୍ଗଳାଭାଷାରେ ପ୍ରାପ୍ତ ଝୁମରମାନଙ୍କରୁ ଏହି ସତ୍ୟ ଉଦ୍‌ଘାଟିତ ହୋଇଥାଏ ।
ମାତ୍ର ସମୟାନ୍ତରେ ବହୁ ପ୍ରାନ୍ତୀୟ ଭାଷାରେ ଅସଂଖ୍ୟ ଝୁମର ରଚନା ହେବାର ଜଣାଯାଏ ।
ସାଙ୍ଗୀତିକ ଏବଂ ସାହିତ୍ୟିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଏହା କୌଣସି ଗୁଣରେ ନ୍ୟୁନ ବୋଲି ମନେହୁଏ ନାହିଁ ।
ତେଣୁ ପରିବର୍ତ୍ତନର ସ୍ରୋତରେ ସାମିଲ ହୋଇ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଦେଶିକ ସ୍ତରରେ ଝୁମର ଆଜି ଭିନ୍ନରୂପ ପରିଗ୍ରହ କରିବା ସହିତ ନିଜର ସ୍ୱାତନ୍ତ୍ର୍ୟ ମହକରେ ସମଗ୍ର ଶ୍ରୋତା, ପାଠକ ଓ ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ମତୁଆଲା କରିରଖିଛି, ଏହା କହିବା ବାହୁଲ୍ୟ ମାତ୍ର ।
ଉତ୍ତର ଓଡ଼ିଶାର ମୟୁରଭଞ୍ଜ, ସୁନ୍ଦରଗଡ଼ ପ୍ରଭୃତି ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରମୁଖ ଲୋକସଂଗୀତ ଭାବରେ ଝୁମର ବେଶ୍ ପରିଚିତ ।
ବିଶେଷତଃ ନିଜକୁ ‘ହଡ଼୍ ମିତାନ୍’ ସଂସ୍କୃତିର ଉତ୍ତରସାଧକ ବୋଲି ଉଦ୍‌ଘୋଷଣା କରୁଥିବା କୁଡ଼ୁମି ମହାନ୍ତମାନେ ନିଜକୁ ଆଦିବାସୀ ବୋଲି ଦାବି କରିବା ସହିତ ସାନ୍ତାଳମାନଙ୍କୁ ସାନଭାଇ ଭାବରେ ଜ୍ଞାନ କରିଥାନ୍ତି ।
ସେ ଯାହା ହେଉନା କାହିଁକି ଆଜି ଝୁମର କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସଂପ୍ରଦାୟ ମଧ୍ୟରେ ଆବଦ୍ଧ ନ ହୋଇ ସର୍ବଭାରତୀୟ ସ୍ତରରେ ନିଜର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନ ସଂରକ୍ଷିତ କରିପାରିଛି ।
ଉତ୍ତର ଓଡ଼ିଶାରେ କୁଡ଼ିମିମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ଏହି ଝୁମରର ବ୍ୟାପକ ପ୍ରଚାର-ପ୍ରସାରକୁ ଆଦୌ ଉପେକ୍ଷା କରାଯାଇ ନ ପାରେ ।
ଘଞ୍ଚ ଅରଣ୍ୟାନି ପରିବେଷ୍ଟିତ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଷର ମନୋଜ୍ଞ ଭୂମିରେ ଝୁମର ସଂଗୀତମାନ ଓ ନୃତ୍ୟକୁ ଯେ କେହି ନ ଦେଖିଲେ ତା’ର ମାଦକତାକୁ ଅନୁଭବ କରିପାରିବ ନାହିଁ ।
ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ କେତେଗୋଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଝୁମରର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ନିମ୍ନରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇପାରେ ।
ପାଦରେ ଘୁଙ୍ଗୁରି ବାନ୍ଧି ସମୂହ ନୃତ୍ୟ କଲାବେଳେ ଝମ୍‌ଝମ୍‌ ଶବ୍ଦ ହୋଇଥାଏ ।
ଆଲୋଚକ ଲଳିତ କୁମାର ମହାନ୍ତି ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି ୧ ସେ କହନ୍ତି – ‘ଝୁମୁରା’ ନାଚରୁ ଏ ଶବ୍ଦର ସୃଷ୍ଟି ।
ଘୁଙ୍ଗୁର ତିଆରି ହେବାରୁ ବହୁ ପୂର୍ବରୁ ନୃତ୍ୟ ସମୟରେ ନୃତ୍ୟକାରୀମାନେ ଏକପ୍ରକାର ଖୋଳପାରକୁ ପାଦ, ବାହୁ ଓ ଅଣ୍ଟାରେ ବାନ୍ଧି ନାଚୁଥିଲେ ।
କାଳକ୍ରମେ ଗେଣ୍ଡାର ମାଂସତକ ବାହାର କରି ତାକୁ କଣାକରି ଶୁଖାଇ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଘୁଙ୍ଗୁର ପରି ପାଦରେ ବାନ୍ଧୁଥିଲେ ।
ତା’ସାଙ୍ଗକୁ ଲାଉତୁମ୍ବାରେ ‘ରୁଞ୍ଜ’ ଫଳକୁ ଭର୍ତ୍ତିକରି ଗୀତର ତାଳେ ତାଳେ ତୁମ୍ବାକୁ ହଲାଇବାରୁ ‘ଝମର’ ଶବ୍ଦ ବାହାରିବାକୁ ଲାଗିଲା।
ତେଣୁ ଏହି ନୃତ୍ୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ଗୀତକୁ ‘ଝୁମର’ ଗୀତ ବୋଲି ଆଖ୍ୟାୟିତ କରାଗଲା।
ପାରମ୍ପରିକ ଏହି ଲୋକସଙ୍ଗୀତ ଗାୟନ ମଧ୍ୟରେ ବହୁ ନୃତ୍ୟର ମଧ୍ୟ ଭିଆଣ କରାଯାଇଛି ।
ତେଣୁ ଝୁମର କେବଳ ଲୋକଗୀତ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ରହିନାହିଁ; ନୃତ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଅନୁରୂପ ପ୍ରଭାବ ବିସ୍ତାର କରି ନିଜର ଅନନ୍ୟ ପରିଚୟ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିଛି ।
ଏଠାରେ ପ୍ରକାଶଯୋଗ୍ୟ ଆଲୋଚ୍ୟ ଝୁମରଗୁଡ଼ିକ କୁର୍ମାଳି ଝୁମରର ପର୍ଯ୍ୟାୟଭୁକ୍ତ ।
ଯଦିଓ ଏହାର ବ୍ୟାପକ ସୀମା ରହିଛି, ତଥାପି ଆଲୋଚନାର ସରଳୀକରଣ ନିମନ୍ତେ, ଓଡ଼ିଆ, ମୈଥିଳୀ ଆଦି ଭାଷାରେ ପରିଦୃଷ୍ଟ କୁର୍ମାଳି ଝୁମର ଗୀତଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରସଙ୍ଗକ୍ରମେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି ।
ଝୁମର ନୃତ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ଏକକ ବା ପଙ୍‌କ୍ତି ମାଧ୍ୟମରେ ପରିବେଷଣ କରାଯାଇଥାଏ ।
ଯଥା-ପାନ୍ତାଶାଲିଆ ଝୁମର, ନାଚୁଣୀ ଶାଲିଆ ଝୁମର, କାଠିନାଚିଆ ଝୁମର, ଜାଅଆ ନାଚିଆ ଝୁମର, ବିବାହକାଳୀନ ଝୁମର, ଔପାସନିକ ଝୁମର ,ସଖୀନାଚିଆ ଝୁମର, ମହଡ଼ା ନାଚିଆ ଝୁମର, ବୈଠକ ଝୁମର, ଛଉ ନାଚିଆ ଝୁମର।
ରସ ପରି ଝୁମରଗୀତରେ ଅଳଙ୍କାର ପ୍ରୟୋଗର ଚମତ୍କାର ଯେତିକି ଆକର୍ଷୀୟ ତହିଁ ଅପେକ୍ଷା ସେଗୁଡ଼ିକର ଭାବବୋଧ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଚ୍ଚେକାଟୀର ।
ଝୁରରରେ ପରିଲକ୍ଷିତ ଅଳଙ୍କାରଗୁଡ଼ିକୁ ଅବଲୋକ କଲେ ଭଞ୍ଜୀୟ କାବ୍ୟାଳଙ୍କାର ସ୍ୱତ ଆଖି ଆଗରେ ଝଲସି ଉଠା ।
ପାର୍ବତ୍ୟଘେରା ପରିବେଶ ଭିତରେ ଝୁମର କବିର କାବ୍ୟସାଧନା – ଆଳଙ୍କାରିକ କିବିତ୍ୱର ବିମୁଗ୍ଧ ରୂପକାର ସତ୍ତାଟି ସ୍ୱତଃ ଉଦ୍ଭାସିତ ହୋଇଉଠେ ।
ଭଞ୍ଜ ସାହିତ୍ୟର ପ୍ରଭାବ କେବଳ ସେମାନଙ୍କ ଲେଖନୀକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିନି; ନୂତନ ଶୈଳୀ ଓ ଅଳଙ୍କରଣ ପ୍ରୟୋଗ କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ଯଥେଷ୍ଟ କବି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଆଣିଦେଇଛି ।
ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ସାନ୍ତାଳ ପ୍ରଗଣାର ଭବପପ୍ରୀତାନନ୍ଦ, ଭୀମା, ଓଡ଼ିଶାର ତୁଳସୀ ଦାସ, କବି ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ଆଦି ପ୍ରମୁଖ ଝୁମର କବିମାନଙ୍କ ଲେଖନୀରେ ଉଭୟ ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥ ଅଳଙ୍କାରର ପ୍ରୟୋଗ ଯେଭଳି ହୋଇଛି, ତାହା ଏଠାରେ ଲକ୍ଷଣୀୟ ।
ଆଲୋଚନାଟି ଦୀର୍ଘ ହେବା ଭୟରେ ଉଭୟ ଅଳଙ୍କାର ମଧ୍ୟରୁ କେତେଗୁଡ଼ିଏ ନିର୍ବାଚିତ ଝୁମରକୁ ଏଠାରେ ଆଲୋଚନା କରାଗଲା ।
ଓଡ଼ିଶାର ମୟୁରଭଞ୍ଜ, କେନ୍ଦୁଝର, ସୁନ୍ଦରଗଡ଼ ଆଦି ପାର୍ବତ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ପଡ଼ୋଶୀ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ, ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ, ବିହାର, ଆସାମ ପ୍ରଭୃତି ଉପାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳସ୍ଥ ମାନଭୂମି, ବୀରଭୂମ, ସିଂହଭୂମ, ବାଙ୍କୁଡ଼ା, ପୁରୁଲିଆ, ଶିଖରଭୂମ, ରାଞ୍ଚି, ଛୋଟନାଗପୁର ଆଦି ସ୍ଥାନମାନଙ୍କରେ ଝୁମର ସଙ୍ଗୀତର ଅସପତ୍ନ ପ୍ରଭାବ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
ସ୍ଥାନ ଭେଦରେ ଏହାର ରୂପ, ଲୟ, ପ୍ରକାଶଭଙ୍ଗୀରେ ଭିନ୍ନତା ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଥାଏ ସତ ; ମାତ୍ର ଏହା ଏତେ ମାତ୍ରାରେ ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ, ଯାହା ଅନ୍ୟ ଝୁମର ସହିତ ଥିବା ସମ୍ପର୍କକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବ ।
ତେଣୁ କୁହା ଯାଇପାରେ – ଆସାମରେ ‘ବିହୁ’, ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶର ‘ଚୈତ୍ରୀ’ ଓ ‘କାଜ୍‌ରୀ’, ଜମ୍ମୁ-କାଶ୍ମୀରର ‘ଭୋଗ୍‌ରୀ’ ଭଳି ଓଡ଼ିଶା, ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ, ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ, ବିହାରର ଲୋକଗୀତ ଭାବରେ ଝୁମର ବେଶ୍ ପ୍ରସଦ୍ଧି ଅର୍ଜନ କରିଛି ।
ଓଡ଼ିଆ ରୀତିଯୁଗୀୟ କବିମାନଙ୍କ ରଚନା ଭଳି ଏହି ସମୟର କିବିମେନ ଅଳଙ୍କାର, ରସ-ରୀତି ଆଦି ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମର୍ଯ୍ୟାଦାରେ ନିଜର କାବ୍ୟନାୟିକାକୁ ଭୂଷିତ କରଅଛନ୍ତି ।
ଏହି କାଳରେ ଚିତ ଆଳଙ୍କାରିକ ଝୁମରଗୁଡ଼ିକୁ ପାଠକଲେ ତାହା ଭଞ୍ଜ, ଦୀନକୃଷ୍ଣ ଆଦିଙ୍କ କୃତିଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହେବାର ସ୍ପଷ୍ଟ ଅବଧାରଣା କରିହୁଏ ।
ବିଶେଷତଃ ଓଡ଼ିଶା ଓ ସିଂହଭୂମିର ଝୁମର କବିମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରୋଚିତ ଅଳଙ୍କାର, ରସାଦିକୁ ଦକ୍ଷତାର ସହିତ ଉପସ୍ଥାପନ କରିପାରିଛନ୍ତି ଆପଣାର ଝୁମର ମାନଙ୍କରେ ।
ରୌଦ୍ରରସକୁ ବାଦ୍‌ଦେଲେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ରସର ପ୍ରୟୋଗ ଏହି ସମୟରେ ସୁଲଭ୍ୟ ହୋଇଛି ।
ବିଶେଷକରି ଶୃଙ୍ଗାର ରସର ପ୍ରାବଲ୍ୟ ସର୍ବପେକ୍ଷା ଅଧିକ ପରିଦୁଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ ଝୁମରମାନଙ୍କରେ ।
ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଙ୍ଗୀତଗୁଡ଼ିକୁ ଗାନ କରିବା ପାଇଁ ଯେଭଳି ବିଭିନ୍ନ ରାଗରାଗିଣୀର ଅବତାରଣା କରାଯାଇଛି ।
ତଦୁପରି ଝୁମର ସଙ୍ଗୀତକୁ ଗାନ କରିବା ନିମନ୍ତେ ଲୋକରାଗରାଗିଣୀ ଭିତ୍ତିରେ ବହୁ ରାଗରର ଭିଆଣ କରାଯାଇଛି ।
ଯଥା- ଝିଙ୍ଗାଫୁଲିଆ ଉଦାସିଆ ରସରସିଆ ରସପକ୍ଷୀଆ ଝୁମକା ଝୁମଟା ଖେମଟା ଆଡ଼ଖେମଟା ରିଝାଁମାଠା ତାମାଳିଆ ଗାଢଓ୍ୱା ଡ଼ମକଚ ନାଗପୁରିଆ ପତରତୁଳା ପାଟିଆମେଧା ଦୋଛୁଟା ଠାଳରିଙ୍ଗା ଇତ୍ୟାଦି ।
ତେରୁ ପ୍ରାଚୀନ କାବ୍ୟଶାସ୍ତ୍ରରେ ରସକୁ କାବ୍ୟର ଆତ୍ମାଭାବରେ ସ୍ୱୀକୃତି ମିଳିଛି ।
କାବ୍ୟଶାସ୍ତ୍ରୋଚିତ ରସକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କରି ଝୁମର କିଭଳି ଶ୍ରୀବିମଣ୍ଡିତ ହୋଇଛି, ତାହାକୁ ଶ୍ରବଣ ବା ପାଠ କଲେ ସହଜରେ ବୁଝାପଡ଼େ ।
ଝୁମର କବିର ଲେଖନୀରୁ ନିଃସୃତ କେତେକଗୁଡ଼ିଏ ରସଧର୍ମୀ ଝୁମରଗୀତ ଏଠାରେ ପ୍ରକାଶଯୋଗ୍ୟ ।
ରଙ୍ଗୀନ ଯୁଗ : ଏହି କାଳରେ ଝୁମର ପୂର୍ବର ରୀତିଯୁଗୀୟ କାବ୍ୟିକ ଗୁଣକୁ ପରିହାର କରି ସାଧାରଣ ଜନପଦକୁ ଓହ୍ଲାଇ ଆସିଛି ।
ଫଳତଃ ରଚନାମାନଙ୍କରେ ସାମାଜିକ ଜୀବନର ଚିତ୍ରାବଳୀ ବ୍ୟକ୍ତିଜୀବନର ବହୁ ପ୍ରସଙ୍ଗ, ପ୍ରେମ-ପ୍ରଣୟ ଅଭାବ-ଅସୁବିଧା ସବୁକିଛି ସରଳ-ସୁବୋଧ ଭାବରେ ଲୋକକବିର ଲେଖନୀକୁ ଆବୋରି ବସିଛି ।
ତେଣୁ ଝୁମର କବି ଏହି ଧାରାରେ ବ୍ରତୀ ହୋଇ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ଉପଜୀବ୍ୟ କରି ଗୀତ ବାନ୍ଧିବାରେ ଲାଗିଛି ।
୧- ଦରବାରୀ ଝୁମର : ଯେଉଁ ଝୁମରଗୁଡ଼ିକ ରାଜ ଦରବାରରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି, ତାହା ଦରବାରୀ ଝୁମରର ନାମରେ ଅଭିହିତ ।
ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ରାଜା-ଜମିଦାରମାନେ ନିଜର ମନୋରଞ୍ଜନ ନିମେନ୍ତ ଦରବାରରେ ବିଭିନ୍ନ ନର୍ତ୍ତକୀ ଓ ନାଚୁଣୀମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ଏହି ଝୁମରକୁ ପରିବେଷଣ କରାଉଥିଲେ ।
ଶାସ୍ତ୍ରୋଚିତ ରାଗରାଗିଣୀ, ଅଳଙ୍କାର, ରସ ମଦିର ମଧୁର ସମନ୍ୱୟ ଏହି ଗୀତମାନଙ୍କରେ ଦେଖା ଯାଇଥାଏ ।
ଓଡ଼ିଆ, ବଙ୍ଗଳା, ହିନ୍ଦୀ ଆଦି ଅଭିଧାନମାନଙ୍କରେ ‘ଝୁମର’ ମାତ୍ରା ବା ଛନ୍ଦ ଭାବରେ ଗୃହୀତ ।
ଝୁମର ଗବେଷକ ଆଦିକନ୍ଦ ମହାନ୍ତ ‘ଝୁମର’ ସମ୍ପର୍କରେ ମତଦେଇ କହନ୍ତି- ‘‘ଝୁମର ଶବ୍ଦର ଶାବ୍ଦିକ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ ଜଣାଯାଏ – ଝରୟତି/ ଝୁରାୟତେ ଇତି ଝୁମର ।
ସୁଖଦୁଃଖରେ ସମଦର୍ଶୀ ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞ ରହି ବିଭୁଉକ୍ତିରେ ତଦ୍‌ଗତ ପ୍ରାଣୀ ହୋଇ ଝୁରି ଝୁରି ମର ଶରୀରକୁ ଅମରତ୍ୱ ଆଡ଼କୁ ନେବାର ସ୍ୱର ଝଙ୍କା ହିଁ ଝୁମର ।
ତା’ସ୍ୱାମୀ ନେବାକୁ ଆସିବା ବେଳେ ଭାଉଜ କହୁଛି – ‘‘ ହେ ନନ୍ଦସୁ ଭାଇ’ ମୋର ନଣନ୍ଦ ଫୁଲଠାରୁ ଆହୁରି କୋମଳ ।
’’ ଆଉ ଏକ ଉଦାହରଣ ମାଧ୍ୟମରେ – ଜଣେ ବିଳାସିନୀ ରମଣୀର କେଶ ପ୍ରସାଧନକୁ ଏଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଯାଇପାରେ –
୩-ରଙ୍ଗୀନ ଝୁମର : ପୂର୍ବୋକ୍ତ ଝୁମର ଭଳି ଏଥିରେ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିଦୃଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ ।
ବିଭିନ୍ନ ବିଷୟ ଓ ରାଗରାଗିଣୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଲୋକ ଜୀବନର ଚଳଣି, ସାମାଜିକ ବିଧିବ୍ୟବସ୍ଥା ଆଦିର ରୂପଛବି ଏଥିରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥାଏ ।
ପୁନଶ୍ଚ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଙ୍ଗୀତର ରାଗରେ ସ୍ଥାୟୀ, ଅନ୍ତରା, ଆଭୋଗ ଆଦିର କ୍ରମସଜ୍ଜୀକରଣ ଶୈଳୀ ଝୁମରରେ ଦେଖା ନ ଗଲେ ହେଁ ସେ ସମସ୍ତର ପ୍ରଭାବ ଝୁମରର ଗାୟନ ମଧ୍ୟରେ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଥାଏ ।
ତେଣୁ ଏହାର ରାଗିଣୀଗୁଡ଼ିକ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟସଙ୍ଗୀତର ତିଳୋକ କାମୋଦ, ଦେଶ, ଜୟଜୟନ୍ତୀର ଆଦି ରାଗକୁ ଭିତ୍ତିକର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ୱାଦରେ ପରିବେଷିତ ହୋଇଥାଏ ।
ଏତଦ୍‌ବ୍ୟତିତ ଲୋକଗୀତ ଆଧାରିତ ଭାଟିଆରୀ, କୀର୍ତ୍ତନ, ଛାନ୍ଦ ଆଦି ମଧ୍ୟ ଝୁମରର ଏକକ ବିଶିଷ୍ଟ ରାଗ-ରାଗିଣୀ ।
ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦବେଳକୁ ବୈଷ୍ଣବବାଦର ପ୍ରଭାବ ଫଳରେ ଏ ଭାଦୁରିଆ ଝୁମର ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା ।
ଏହି ଝୁମର ଓଡ଼ିଆ, କୁର୍ମାଳି, ବଙ୍ଗଳା, ନାଗପୁରିଆ, ମୁଣ୍ଡାରୀ, ହୋ, ଖୋର୍‌ଠା, ପାଜ୍ଞପରଗନିଆ ଆଦି ଭାଷାରେ ପରିଦୁଷ୍ଟ ।
ବର୍ଷାଋତୁ ଆରମ୍ଭରୁ ରାସପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଭାଦୁରିଆ ଝୁମର ପରିବେଷଣର ସମୟ ।
ମଧ୍ୟଯୁଗ : ଏହି ସମୟରେ ବୈଷ୍ଣବବାଦ ଓ କବୀରବାଦର ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିଛି ଝୁମର ଉପରେ ।
ରାଧାକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରେମ, ମିଳନ, ବିଚ୍ଛେଦର କାହାଣୀ ଏଥିରେ ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରସଙ୍ଗ ହୋଇଛି ।
ରାଜା-ଜମିଦାରମାନଙ୍କ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତା କାରଣରୁ ଏଥିରେ ବହୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ମଧ୍ୟ ସଂଗଠିତ ହୋଇଛି ।
କରମାଗୀତ, ବାନ୍ଦରନାଚାଗୀତ, ଟୁସୁଗୀତ, ଡ଼ମକଚ ଆଦି ଏହି ଯୁଗୀୟ ଝୁମର ପର୍ଯ୍ୟାୟଭୁକତ ।
ଶୃଙ୍ଗାର ରସ : ରସ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ‘ଶୃଙ୍ଗାର’ ଅଙ୍ଗୀରସ ବା ଆଦିରସ ଭାବରେ ପରିଚିତ ।
ନାୟକାନୟିକାଙ୍କ ପ୍ରେମ, ମିଳନ, ଅନୁରାଗ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହା ଉଦ୍ଦୀପିତ ହୋଇଥାଏ ।
ସମ୍ଭୋଗ ଓ ବିପ୍ରଲମ୍ଭ ଶୃଙ୍ଗାରର ପ୍ରୟୋଗେ ଝୁମର ଗୀତର ବିଶେଷ ସ୍ୱାତନ୍ତ୍ର୍ୟ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଥାଏ ।
ସାଧାରଣତଃ ରାଧାକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମିଳନ-ବିଚ୍ଛେଦ ମଧ୍ୟରେ ଏହାର ସାର୍ଥକତା ଫୁଟି ଉଠିଛି ।
ସକାଳ ସନ୍ଧ୍ୟା ଆଦିର ବର୍ଣ୍ଣନା ଆମ କାବ୍ୟକବିତାମାନଙ୍କରେ ଯେପରି ପରିଦୃଷ୍ଟ କୁଡ଼ୁମୀ ଝୁମର କବି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ତାହା କଦାପି ଉପେକ୍ଷଣୀୟ ହୋଇନାହିଁ ।
ବରଂ ପ୍ରକୃତି ଘେରା ପରିବେଶ ମଧ୍ୟରେ ବାସ କରି ସେହି କମନୀୟ ରୂପଛବିଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜର ଲେଖନୀର ଫନୋଗ୍ରାଫରେ ତୋଳି ଧରିଛନ୍ତି ସେ ।
ଅର୍ଥାତ୍- ସତେଯେପରି ରାତ୍ରୀ ଦେବୀ ତାଙ୍କର ଘନକେଶ ରାଶିକୁ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀରେ ବିଛାଇ ଦେଇଥିଲେ ।
ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ସେହି କେଶ ରାଶି ନିଜ ହାତରେ ଅର୍ଥାତ୍ କିରଣରେ ଏକତ୍ର କରି ଯେପରି ଏକବେଣୀ ବାନ୍ଧିଦେଲେ ଏବଂ ଉକ୍ତ ବେଣୀରେ ବଉଳ ଫୁଲ ଖୋସିଦେଲେ ଏବଂ ମଥାରେ ସିନ୍ଦୁର ବିନ୍ଦୁ ଲଗାଇ ଦେଲେ ।
ତେଣୁ ଏ ସମସ୍ତ ଆଲୋଚନାମାନଙ୍କରୁ ଏତିକି ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ ଯେ- କର୍ମକ୍ଳାନ୍ତ ମନହେଉ ଅଥବା ଆନନ୍ଦବିଧାନ ନିମନ୍ତେ ବିବିଧ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ତାଳେ ତାଳେ ଝୁମି ଝୁମି ନୃତ୍ୟ କରି ଗାନ କରୁଥିବା ଗୀତ ହିଁ ଝୁମର ଭାବରେ ପରିଚିତ ।
କେବଳ କୁଡ଼ୁମି ସଂପ୍ରଦାୟ କାହିଁକି ଏହା ଏକ ଜାତି ଓ ଦେଶର ସାଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରା ଓ ଅମୂଲ୍ୟ ସଂପଦ ଭାବରେ ପରିଚୟ ଲାଭ କରିଛି ।
ଅର୍ଥାତ୍ – ନବଉଦିତ ଇଷତ୍ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ, ରକ୍ତମନ୍ଦାର ପୁଲର ରଙ୍ଗ ଭଳି ପ୍ରଭାତକାଳୀନ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଛବି ପ୍ରକଟିତ ହେଉଛି ।
ଏକ ପୁରାତନୀ ଲୋକସଂଗୀତ ତଥା ବର୍ତ୍ତମାନର ଜାତୀୟ ସାଂସ୍କୃତିକ ଜୀବନରେ ବିଶିଷ୍ଟ ଲୋକଗୀତ ହେଉଛି ‘ଝୁମର’ ।
ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ତତ୍‌ସଂଲଗ୍ନ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ, ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ, ବିହାର, ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ, ଆସାମ ଆଦି ପ୍ରଦେଶମାନଙ୍କରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ପ୍ରଚଳିତ ଏହି ଲୋକ ସଂଗୀତର ଆବେଦନ ଓ ଆକର୍ଷଣ ଅଧୁନା ପ୍ରମୁଖ ଚର୍ଚ୍ଚାର କାରଣ ସାଜିଛି ।
ତେଣୁ ଝୁମର କବି ଓ ଗବେଷକ ଗିରିଶ ଚନ୍ଦ୍ର ମହାନ୍ତ ଝୁମରରେ ଏହି ରସର ପ୍ରୟୋଗ ସମ୍ପର୍କରେ କହନ୍ତ – ‘‘ଝୁମରର ପ୍ରଧାନ ରସ ଶୃଙ୍ଗାର ।
ଶବ୍ଦାର୍ଥ- ହରି-ରାମଚନ୍ଦ୍ର ବା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ହରି-ହରିତ ହରିକାନ୍ତାର-ନୀଳ ଓ ପୀତ ମିଶ୍ରିତ ବନ, ମୁରାରୀ – ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, କାନ୍ତାରେ-ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ, କାନ୍ତାରେ- ବଣକୁ, ସୁରମ୍ୟ-ସୁନ୍ଦର, ସୁରମ୍ୟ-ରମଣଯୋଗ୍ୟ, ବନେର-ବଣର, ବନେର – ରଙ୍ଗ ବା ବର୍ଣ୍ଣର, ସୁନାରୀ – ସୁନାରୀ ଫୁଲ, ସୁନାରୀ – ଉତ୍ତମ ନାରୀ ।
ଏହି ଋତୁ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଜୀବନର ପ୍ରେମ, ମିଳନ, ବିଚ୍ଛେଦ ଆଦି ପ୍ରସଙ୍ଗ ମୁଖ୍ୟ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି ।
ଯେପରି ହୃଦୟର ଆବେଗ-ଉତ୍କଣ୍ଠାକୁ କବି ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି ଝୁମର ଗୀତର ଋତୁ ବର୍ଣ୍ଣନା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ।
ଅର୍ଥାତ ଝିଅଟି ତା’ର ମା’କୁ ପଚାରୁଛି ‘‘ଆୟଃ ‘‘କେଉଁ ମାସରେ ବେଦବ୍ୟାସ ମେଳା ଲାଗେ ଏବଂ କେଉଁ ମାସରେ ରାଞ୍ଚି ମେଳା ଲାଗେ ? ଉତ୍ତରରେ ତା’ ମା କହୁଛି – ମାଘ ମାସରେ ବେଦବ୍ୟାସ ମେଳା ଓ ଫଗୁଣ ମାସରେ ରାଞ୍ଚୀମେଳା ଲାଗେ ।
ପରେ ସପ୍ତଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷଆଡ଼କୁ ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମଦ୍ୱାରା ଏହା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଛି ।
ଭାଦ୍ରବ ମାସ ଶୁକ୍ଳ ଏକାଦଶୀ ଦିନ ‘କରମ ଦେବତା’ଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଅବସରରେ ସମବେତ ହୋଇ ଏହି ଝୁମର ପରିବେଷଣ କରାଯାଇଥାଏ ।
୨ୟ ଅର୍ଥ : – ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ବା ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର ନିଜ ପ୍ରିୟାକୁ ନ ଦେଖି ହରିତବର୍ଣ୍ଣର ବଣକୁ ଅବଲୋକନ କରି ନିଜର ସଖାମାନଙ୍କୁ ଶୋକାକୁଳ ହୋଇ କହୁଛନ୍ତି – ମୁଁ ମୋର ରମଣଯୋଗ୍ୟ ନାରୀଙ୍କୁ ନ ଦେଖିଲେ କିପରି ବଞ୍ଚି ରହିବି ?
୧ମ ଅର୍ଥ: – ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର ବା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନିଜ ପ୍ରେୟସୀକୁ ନ ଦେଖି ହରିତ୍‌ବର୍ଣ୍ଣର ବଣକୁ ଅବଲୋକନ କରି ନିଜର ସଖାମାନଙ୍କୁ ଶୋକେ ଆକୁଳ ହୋଇ କହୁଛନ୍ତି, ‘ମୁଁ ଏହି ସୁରମ୍ୟ ବନକୁ ଦେଖି କିପରି ବଞ୍ଚି ରହିବି ?
ଏତଦ୍‌ଭିନ୍ନ ଏହି ସମୟରରେ ବହୁ ଦେବାଦେବୀଙ୍କ ବନ୍ଦନା, ରାଜବନ୍ଦନା, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚେତନାଧର୍ମୀ ଝୁମର ସଙ୍ଗୀତ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ ।
ମାର୍ଗଶିର ଓ ପୌଷମାସରେ ଫସଲ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରହିବା କାରଣରୁ ଏହି ସମୟରେ କୌଣସି ଝୁମର ଉପଭୋଗ୍ୟ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ ।
ଅର୍ଥାତ୍ – ରାଧା ଯମୁନାକୁ ଯିବା ସମୟରେ କଦମ୍ବ ମୂଳରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭେଟିଲେ ।
ତାଙ୍କର ତିଭଙ୍ଗୀ ଠାଣିରୂପକ କାଳସର୍ପ, କିଶୋରୀ ରାଧିକାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଯେପରି ଦଂଶନ କଲା ।
ଶବ୍ଦାର୍ଥ- ରାମା-ସ୍ତ୍ରୀ, ରତିସାର-ରତିକ୍ରୀଡ଼ାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରସା-ରସଯୁକ୍ତନାରୀ, ରସଭାସ-ମଧୁରବଚନ, ରସଶୋଭାସର – ରସର ସୁନ୍ଦର ହ୍ରଦ, ରସାସାର-ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରମଣୀ ।
ଏହିଭଳି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର ଯଥା – ବ୍ୟାଜସ୍ତୁତି ସମାସୋକ୍ତ, ସ୍ୱଭାବୋକ୍ତ, ବିରୋଧାଭାଷ ଆଦି ପ୍ରସଙ୍ଗ ଝୁମର ଗୀତରେ ସୁଲଭ ।
ବିଭିନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଆଲୋଚକମାନେ ‘ଝୁମର’କୁ ୩ ଭାଗେ ବିଭକ୍ତ କରିଅଛନ୍ତି ।
ଅର୍ଥାତ – ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧକାରକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରଶ୍ମି ଭେଦ କଲାପରି, ପାର୍ଥପୁତ୍ର ଅଭିମନ୍ୟୁ ଚକ୍ରବ୍ୟୁହ ଭେଦ କଲା ।
ଅର୍ଥାତ୍ – ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୁଣକୁ ସ୍ମରଣ କରି କରି ଶ୍ରୀରାଧାଙ୍କ ପ୍ରାଣ ପାଣିଫାଟି ଯାଇଛି ।
ଅର୍ଥାତ୍ ‘‘ବିରୁନ୍ ଏକ ମାଁଚିଆ ଉପରେ ବସି ମୁଣ୍ଡରେ ସୁରଙ୍ଗି ତେଲ ଲଗାଉଛି ଏବଂ ହାତୀଦାନ୍ତ ପାନିଆରେ ନାନାଭଙ୍ଗୀରେ କେଶ ସଜାଉଛି ।
ଶବ୍ଦାର୍ଥ – ହର-ଶିବ, ହରପର-କନ୍ଦର୍ପ, ଶର-ତୀର, ଉର-ବକ୍ଷ, ଜରଜର-ଜର୍ଜର, ମରମେର-ମର୍ମର, ମାର-ମାରଣକାରୀ, ସାର-ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗିରିଧର- ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ।