polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ଭେଲୁପିଲ୍ଲାଇ ପ୍ରଭାକରନ ୨୬ ନଭେମ୍ବର ୧୯୫୪ରେ ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ଉତ୍ତର ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ସହର ଭାଲଭେଟ୍ଟିଥୁରାଇରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ ।
ବାପା ଥିରୁଭେନକଡାମ ଭେଲୁପିଲାଇ ଏବଂ ମାତା ଭାଲ୍ଲୀପୁରମ ପାର୍ବତୀଙ୍କର ଚାରି ସନ୍ତାନ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଥିଲେ ସର୍ବ କନିଷ୍ଠ ।
ଚନ୍ଦନ ବୋଡ଼ା ବା ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଡ଼ା ବା ମହାମଣ୍ଡଳ ସାପ ହେଉଛି ଭାଇପରିଡାଏ ପରିବାରର ଏକ ବିଷାକ୍ତ ସାପ ।
ଏସିଆ ମହାଦେଶର ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶ, ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆ, ଚୀନ ଓ ତାଇୱାନରେ ଏହି ସାପ ଦେଖିବାକୁ ମିଳନ୍ତି ।
ଏହି ସାପର ଇଂରାଜୀ ନାମ ସ୍କଟ୍ ସର୍ପବିଜ୍ଞାନୀ ପ୍ୟାଟ୍ରିକ୍ ରସେଲ୍‍ଙ୍କ ନାମାନୁସାରେ ରଖାଯାଇଛି ।
ଚନ୍ଦନ ବୋଡ଼ା ପ୍ରଜାତିର ହିନ୍ଦୀ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଲା – “ଲୁଚି ରହିଥିବା” ବା “ଲୁକ୍କାୟିତ ବିଚରଣ କରୁଥିବା” ।
ଚନ୍ଦନ ବୋଡ଼ାର ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ରହିଥିବା ଆଉ ଏକ ସ୍ଥାନୀୟ ନାମ ହେଲା ଚେନ୍ ଭାଇପର୍ ।
ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୋଷ ଅନୁସାରେ ହଳଦିଆ ଦେହରେ ତିନି ଧାଡ଼ି ବଡ଼ ବଡ଼ କଳା ଗୋଲ ଚିହ୍ନଥିବା ଭୟାନକ ବିଷଧର ସାପକୁ ଚନ୍ଦନବୋଡ଼ା ବା ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଡ଼ା କୁହାଯାଏ ।
ଦେହରେ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଚିହ୍ନ ରହିଥିବାରୁ ବଙ୍ଗଳା ଭାଷାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସାପକୁ ଚନ୍ଦ୍ରୋବୋଡ଼ା ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ଭାରତରେ ଯେଉଁ ୪ ସାପଙ୍କ ଯୋଗୁଁ ସର୍ବାଧିକ ସାପକାମୁଡ଼ା ଦୁର୍ଘଟଣା ଘଟେ, ତା’ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦନ ବୋଡ଼ା ଅନ୍ୟତମ ।
ନିଜ ଭୌଗୋଳିକ ବ୍ୟାପକତା, ଆକ୍ରମଣାତ୍ମକ ସ୍ୱଭାବ, ଜନବସତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଚଳରେ ବାସ କରିବା ଇତ୍ୟାଦି କାରଣରୁ ଚନ୍ଦନ ବୋଡ଼ା ଅନ୍ୟ ବିଷାକ୍ତ ସାପଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ମାରାତ୍ମକ ।
ବିପଦର ଆଶଙ୍କା ପାଇଲେ ଚନ୍ଦନ ବୋଡ଼ା ସାପ ନିଜ ଶରୀରକୁ ଅର୍ଦ୍ଧ ଚନ୍ଦ୍ରାକାର କୁଣ୍ଡଳୀରେ ଗୁଡ଼େଇ ହୋଇଯାଏ ।
ନିଜ ଶରୀରର ପ୍ରଥମ ଏକ-ତୃତୀୟାଂଶ ଭାଗକୁ ଉଠାଇ ରଖି ହିସ୍-ହିସ୍ ଗର୍ଜନ କରେ ।
କାମୁଡ଼ିବାକୁ ଲମ୍ଫ ମାରିବା ବେଳେ ଏମାନେ ଏତେ ଶକ୍ତି ପ୍ରୟୋଗ କରନ୍ତି ଯେ ଓଜନିଆ ସାପ ମଧ୍ୟ କିଛି ଉଚ୍ଚତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଡେଇଁ ପଡ଼ିଥାଏ ।
ଚନ୍ଦନ ବୋଡ଼ା ସାପ ବଳିଷ୍ଠ ଓ ଏମାନଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ଆକ୍ରାମକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେଖାଇଥାନ୍ତି ।
କେବେ ଚନ୍ଦନ ବୋଡ଼ାର କାମୁଡ଼ା କ୍ଷଣମାତ୍ରକ ପାଇଁ ହୋଇପାରେ ତ ଆଉ କେବେ ଏମାନେ ଅନେକ ସେକେଣ୍ଡ୍ ପାଇଁ କାମୁଡ଼ି ଧରି ରଖିଥାନ୍ତି ।
ନିଜ ଭୌଗୋଳିକ ବ୍ୟାପ୍ତିରେ ଏହି ସାପଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କେଉଁଠି ଅଧିକ ତ କେଉଁଠି କମ୍ ।
ଭାରତର ପଞ୍ଜାବ ଅଞ୍ଚଳ, ପଶ୍ଚିମ ଉପକୂଳ ଓ ଉତ୍ତର ବଙ୍ଗର ଅପର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏହି ସାପର ସଂଖ୍ୟା ଅଧିକ ।
କିନ୍ତୁ ଗାଙ୍ଗେୟ ଉପତ୍ୟକା, ଉତ୍ତର ବଙ୍ଗଳା ଓ ଆସାମ ପ୍ରଭୃତି ଅଞ୍ଚଳରେ ଏମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କମ୍ ।
ଥାଇଲ୍ୟାଣ୍ଡର ପଟ୍ଟାୟା ଓ ଅନ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସହରମାନଙ୍କରେ ପ୍ରଚୁର ଖାଦ୍ୟ ମିଳୁଥିବାରୁ ମୂଷାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଅଧିକ ଓ ତେଣୁ ମୂଷାଙ୍କ ଶିକାର କରି ଖାଉଥିବା ଚନ୍ଦନ ବୋଡ଼ାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ।
ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିବାସରେ ଚନ୍ଦନ ବୋଡ଼ା ଅଧିକ ମାତ୍ରାରେ ରହନ୍ତି ବୋଲି କହିହେବ ନାହିଁ ।
ଖୋଲା, ଘାସ ପଡ଼ିଆ, ବୁଦାଳିଆ ଜଙ୍ଗଲ, ତୋଟା ବା ବଗିଚା, କୃଷିକ୍ଷେତ୍ର ଆଦି ସ୍ଥାନରେ ଏମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
ତେଣୁ ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳ, ଉପକୂଳସ୍ଥ ସମଭୂମି ଓ ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏମାନେ ସାଧାରଣତଃ ଦେଖାଯାନ୍ତି ।
ସନ୍ତସନ୍ତିଆ ଭୂମି, ବୃଷ୍ଟିବଣ ଓ ଜୁଆରିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ରହିବାକୁ ଏମାନେ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି ନାହିଁ ।
ଯଦିଓ କ୍ରୋଟାଲିନାଏ ପରିବାରର ସାପଙ୍କ ପରି ଚନ୍ଦନ ବୋଡ଼ାଙ୍କର ଉତ୍ତାପ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଅଙ୍ଗ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଭାଇପରିନାଏ ପରିବାରର ଏହି ସଦସ୍ୟ ଉତ୍ତାପର ପ୍ରଭାବରେ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେଖାଇଥାଏ ।
ଏହି କାରଣରୁ ଏମାନଙ୍କର ତାପ ଚିହ୍ନଟ କରିବାର ଅଙ୍ଗ ଅଛି ବୋଲି ଏକ ଭୁଲ ଧାରଣା ରହିଆସିଛି ।
ଏମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ତାପ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଅଙ୍ଗ କେଉଁଠି ଅଛି ତାହା ଅନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, କିନ୍ତୁ କିଛି ସ୍ନାୟୁର ଶେଷରେ ରହିଥିବା ସୁପର୍‍ନାଜାଲ୍ ଥଳୀ ତାପ ସମ୍ବେଦନ ଅଙ୍ଗ ପରି କାମ କରିଥାଏ ।
ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ବ୍ୟବହୃତ ସାଧାରଣ ନାମ . ଚନ୍ଦନ ବୋଡ଼ା, ଶିକୁଳି ବୋଡ଼ା, ଭାରତୀୟ ଚନ୍ଦନ ବୋଡ଼ା, ସାଧାରଣ ଚନ୍ଦନ ବୋଡ଼ା, ସେଭେନ୍ ପେସର୍, ଶିକୁଳି ସାପ ଓ କଇଁଚି ସାପ ଆଦି ସମସ୍ତ ନାମଙ୍କୁ ବୁଝାଏ ।
ପୂର୍ବେ ସିଂହଳୀ ଚନ୍ଦନ ବୋଡ଼ାକୁ ଏକ ଉପପ୍ରଜାତି . . ରୂପେ ବିବେଚିତ କରାଯାଉଥିଲା କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହାକୁ ଚନ୍ଦନ ବୋଡ଼ା ପ୍ରଜାତି ବୋଲି କୁହାଯାଉଛି ।
ଚନ୍ଦନ ବୋଡ଼ା ସାପ ଭାରତ, ଶ୍ରୀଲଙ୍କା, ବଙ୍ଗଳାଦେଶ, ନେପାଳ, ବ୍ରହ୍ମଦେଶ, ପାକିସ୍ତାନ, ଥାଇଲାଣ୍ଡ, କାମ୍ବୋଡ଼ିଆ, ତିବ୍ବତ, ଚୀନ, ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ, ତାଇୱାନ ପ୍ରଭୃତି ଦେଶରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳନ୍ତି ।
ପ୍ୟାଟ୍ରିକ୍ ରସେଲ୍‍ଙ୍କ ଲେଖା ଅନୁସାରେ ଭାରତର କରମଣ୍ଡଳ ଉପକୂଳକୁ ଏହି ସାପଙ୍କ ମୂଳ ବାସସ୍ଥାନ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି ।
୧୯୭୩ ମସିହାରେ ବ୍ରାଉନ୍‍ଙ୍କ ମତାନୁସାରେ ଭିଏତନାମ, ଲାଓସ ଓ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ସୁମାତ୍ରା ଦ୍ୱୀପରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସାପ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
୧୯୩୭ ମସିହାରେ ରେମଣ୍ଡ୍ ଡିଟ୍‍ମାର୍ସ୍ ସୁମାତ୍ରାରୁ ଏକ ଚନ୍ଦନ ବୋଡ଼ାର ନମୁନା ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିବାର ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି ।
କିନ୍ତୁ ଇଣ୍ଡୋନେସୀୟ ଦ୍ୱୀପସମୂହରେ ଏହି ସାପର ଉପସ୍ଥିତି ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ରହିଛି ।
ଗାଁ-ସହର ପରି ଜନବସତି ଅଞ୍ଚଳରେ ମୂଷା ଅଧିକ ରହୁଥିବାରୁ ସେହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ଚନ୍ଦନ ବୋଡ଼ା ସାପଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
ତେଣୁ ଏପରି ଅଞ୍ଚଳରେ ଘର ବାହାରେ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକ ଚନ୍ଦନ ବୋଡ଼ା ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଧିକ ।
ଚନ୍ଦନ ବୋଡ଼ା ସ୍ଥଳଚର ଏବଂ ଏମାନେ ମୁଖ୍ୟତଃ ରାତ୍ରି ସମୟରେ ଅଧିକ ସକ୍ରିୟ ରହନ୍ତି ।
ଥଣ୍ଡା ଦିନରେ ଏମାନେ ନିଜ ବିତରଣ ସମୟ ବଦଳାଇ ଦିବାଚର ପ୍ରକୃତି ମଧ୍ୟ ଦେଖାନ୍ତି ।
ଚାଲୁକ୍ୟ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀ ପ୍ରାୟ ଖ୍ରୀ. ୪୫୦ରେ ଆଇହୋଳେରେ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।
ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟର ବାଦାମୀ ଓ ପଟ୍ଟାଡକାଲ୍ ମନ୍ଦିରରେ ଏହାର ଅଧିକ ଉନ୍ନତ ରୂପ ଦେଖାହେଲା ।
ଭାରତୀୟ ସ୍ଥାପତ୍ୟକଳାର ଇତିହାସରେ ବାଦାମୀ ଚାଲୁକ୍ୟ ଯୁଗ ଏକ ଗୌରବମୟ ସମୟ ।
କର୍ଣ୍ଣାଟକର ବାଗଲକୋଟ୍ ଜିଲ୍ଲାର ବାଦାମୀ ଦୁଇଟି ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଓ ଏହା ଚାଲୁକ୍ୟମାନଙ୍କର ରାଜଧାନୀ ଥିଲା ।
ଖ୍ରୀ. ୫୦୦ରୁ ୭୫୭ ମଧ୍ୟରେ ବାଦାମୀ ଚାଲୁକ୍ୟମାନେ ମାଳପ୍ରଭା ନଦୀକୂଳରେ ଗୁମ୍ଫାମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟକଳାରେ ଉତ୍କର୍ଷତା ଲାଭ କରିଥିଲେ ।
ଆଇହୋଳେ, ପଟ୍ଟାଡକାଲ୍ ଓ ବାଦାମୀରେ ଏହି ଶୈଳୀର ଗୁମ୍ଫାମନ୍ଦିର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
କାଡ଼ାଗି ପାହାଡ଼ର ବାଦାମୀ ରଙ୍ଗର ବାଲୁଆ ପଥରକୁ କାଟି ଏହି ସବୁ ଗୁମ୍ଫାମନ୍ଦିର ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା ।
ବାଦାମୀରେ ଚାଲୁକ୍ୟମାନଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁମ୍ଫାମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟର ନିଦର୍ଶନ ମିଳେ ।
ଏହି ଗ୍ରାମରେ ପ୍ରାୟ ୧୫୦ଟି ମନ୍ଦିର ଇତସ୍ତତଃ ହୋଇ ରହିଛି ଓ ଲାଦ୍ ଖାନ୍ ମନ୍ଦିର ସବୁଠାରୁ ପୁରାତନ ।
ଅନ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟରେ କୋନ୍ଥି ମନ୍ଦିର ଓ ମେଗୁଟି ଜୈନ ମନ୍ଦିର ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ।
ପଟ୍ଟାଡ଼କାଲର ବିରୁପାକ୍ଷ ମନ୍ଦିର ଗଠନରେ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ବଡ଼ ଓ ଏହାର କାନ୍ଥ ଓ ସ୍ତମ୍ଭରେ ରାମାୟଣ, ମହାଭାରତର କଥାର ସୁନ୍ଦର ଚିତ୍ର ଖୋଦିତ ହୋଇଛି ।
ପଟ୍ଟଡ଼କାଲର ଅନ୍ୟ ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଲ୍ଲିକାର୍ଜୁନ ମନ୍ଦିର, କାଶୀବିଶ୍ୱନାଥ ମନ୍ଦିର, ଗଳଗନାଥ ମନ୍ଦିର ଓ ପାପନାଥ ମନ୍ଦିର ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ।
ଚାରିଟି ପ୍ରାଥମିକ ଦିଗ ରେ ଦୁଇଟି ଅକ୍ଷ ଭଳି ସରଳରେଖାର କଳ୍ପନା କରି ଏକ ବର୍ଗାକୃତି କ୍ଷେତ୍ର ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ ।
ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରଟି ଅଲୌକିକତାର ଏବଂ ବୃତ୍ତଟି ମାନବ ଜୀବନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ନିତିଦିନିଆ କର୍ମ ଓ ଜ୍ଞାନର ସାଙ୍କେତିକ ପରିପ୍ରକାଶ ।
ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରଟିକୁ ପୁଣି ଅନେକ ଛୋଟ ଛୋଟ ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଏ ।
ଗ୍ରୀସ୍ ସଭ୍ୟତା ଭଳି କେତେକ ପ୍ରାଚୀନ ସଭ୍ୟତାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରକାରର ସଂକେତ ଦେଖାଯାଇଛି ।
୧ ପଦ ବା ୪ ପଦଦ୍ୱାରା ନିରୂପିତ ସ୍ଥାନରେ ଭକ୍ତ ବସି ଧ୍ୟାନ, କର୍ମ, ଯଜ୍ଞ ଆଦି କରିଥାଏ ।
୯ ପଦ ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନକୁ ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ମନ୍ଦିରର ନକସା ବୋଲି କୁହାଯାଇପାରେ ।
ପୁରାତନ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କରେ ବାସ୍ତୁମଣ୍ଡଳ ୯ରୁ ୪୯ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
୬୪ ପଦକୁ ଜ୍ୟାମିତିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ବା ପବିତ୍ର କୁହାଯାଏ ।
ଏହାକୁ କେତେକ ସଂସ୍କୃତ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ମଣ୍ଡୁକ, ଭେକପଦ ବା ଅଜିର ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି ।
୬୪ ପଦର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ର ବ୍ରହ୍ମପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ତେଣୁ ଏମାନଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମପଦ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।
ପ୍ରାୟ ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୬୫୦ ସମୟରେ ମଗଧ ବଂଶ ଓ ଶିଶୁନାଗ ବଂଶ ଭାରତରେ ମୁଣ୍ଡ ଟେକିଥିଲେ ।
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୫ମ ଶତାବ୍ଦୀର ବ୍ୟାକରଣବିତ୍ ପାଣିନି ନିଜର ରଚନା ଅଷ୍ଟଧ୍ୟାୟୀରେ ତତ୍କାଳୀନ ମନ୍ଦିରର ମୂର୍ତ୍ତି, ପୂଜା ଓ କର୍ମକାଣ୍ଡର ଏକ ବିବରଣୀ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି ।
ସାଧାରଣ ମୂର୍ତ୍ତିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିକୃତି ଓ ପୂଜନୀୟ ମୂର୍ତ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚ କୁହାଯାଉଥିଲା ।
ମହାଭାଷ୍ୟ କାବ୍ୟର ରଚୟିତା, ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୨ୟ ଶତାବ୍ଦୀର ପତଞ୍ଜଳି ଅଷ୍ଟାଧ୍ୟାୟୀ ବିଷୟରେ ଯେଉଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି ସେଥିରେ ମୂର୍ତ୍ତିକଳା ବିଷୟରେ ଅନେକ ତଥ୍ୟ ମିଳେ ।
ଶିବଙ୍କ ବିକ୍ରିପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ଶିବକ ଓ ଅର୍ଚ୍ଚନା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମୂର୍ତ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଶିବ କୁହାଯାଉଥିଲା ।
ଏଥିରୁ ଆହୁରି ମଧ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ମିଳେ ଯେ ସବୁ ପ୍ରକାରର ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ ।
ପୂଜକମାନେ ଅର୍ଚ୍ଚନା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମୂର୍ତ୍ତିମାନଙ୍କର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଦାୟିତ୍ୱରେ ରହୁଥିଲେ ଓ ନିଜର ଜୀବିକା ଉପାର୍ଜନ କରୁଥିଲେ ।
ବୈଦିକ ସମୟର ଶତପଥ ବ୍ରହ୍ମଣ ଯଜ୍ଞ ଅଗ୍ନିରେ ପୁରୁଷ ଭଳି ଏକ ମୂର୍ତ୍ତି ରଖାଯିବା ବିଷୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରେ ।
ଏଗୁଡ଼ିକୁ ୬୪ ବା ୮୧ଟି କ୍ଷୁଦ୍ର ବର୍ଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଏ ଓ ସମସ୍ତ ଛୋଟ ବର୍ଗ କୌଣସି ଦୈବୀ/ଅଭୌତିକ ସଂକେତ ବହନ କରନ୍ତି ।
ବାଲିର ହିନ୍ଦୁମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀରେ ଏକ ପୁର ମଧ୍ୟରେ ଚାଣ୍ଡି ସ୍ଥାନ ପାଉଥିଲା ।
କେତେକ ପ୍ରମୁଖ ଇନ୍ଦୋନେସୀୟ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟରେ ୯ମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ମଧ୍ୟଜାଭାରେ ନିର୍ମିତ ପ୍ରମ୍ବାନନ ମନ୍ଦିର ଅନ୍ୟତମ ।
ଇନ୍ଦୋନେସିଆର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନିର୍ମିତ ଓ ଏଥିରେ ଥିବା ଶିବଙ୍କ ମନ୍ଦିରର ଉଚ୍ଚତା ୪୭ ମିଟର୍ ।
ଚାଣ୍ଡି ଶବ୍ଦ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ରୂପ “ଚଣ୍ଡିକା”ରୁ ଉଦ୍ଧୃତ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ।
ଚାଣ୍ଡି ଓ ଚଣ୍ଡିକା ଶବ୍ଦର ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ଯୋଗୁଁ ଚାଣ୍ଡି ଶେଷକୃତ୍ୟ ବା ତାହା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କର୍ମପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଓ ଏହାର ସମ୍ପର୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜୀବନ ସହିତ ହୋଇଥାଇପାରେ ବୋଲି କେତେଜଣ ଗବେଷକ ଅନୁମାନ କରିଛନ୍ତି ।
କେତେକ ଐତିହାସିକଙ୍କ ମତରେ ପ୍ରଚୀନ ଜାଭା ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକରେ ମୃତ ରାଜାମାନଙ୍କ ଶରୀରର ଭସ୍ମ ରଖା ଯାଉଥିଲା ।
ଗର୍ଭଗୃହର ଶିବ ବା ବିଷ୍ଣୁ ମୂର୍ତ୍ତି ଜଣେ ଭୂତପୂର୍ବ ରାଜାଙ୍କ ଭାବଭଙ୍ଗୀ ଓ ଠାଣିକୁ ଅନୁକରଣ କରି ତିଆରି ହେବା, “ଦେବରାଜ” ପ୍ରଥାର ସୂଚକ ।
ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ସ୍ୱରୂପ ବେଲାହାନ୍ ମନ୍ଦିରରେ ରାଜା ଐରଲଂଗ୍ଗଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଗରୁଡ଼ାରୋହୀ ବିଷ୍ଣୁଭାବେ ଅଭିହିତ କରାଯାଇଛି ।
ବଡ଼ ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କରେ ପୈଶାଚିକ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଦୈବିକ ପଦମାନଙ୍କରେ ଥିବା ପ୍ରସ୍ତର ସୁନ୍ଦର କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ, ଚିତ୍ରରେ ମଣ୍ଡିତ ହୋଇଥାନ୍ତି ।
ଧର୍ମଗ୍ରନ୍ଥ ମାନଙ୍କରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ କାହାଣୀ, ସ୍ଥାନୀୟ ଦେବାଦେବୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି, ବୈଦିକ ଧର୍ମ ଓ ନ୍ୟାୟବାଣୀ ଏହି କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚରିତ୍ରମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ଜୀବନ୍ତ ହୋଇଉଠେ ।
ପ୍ରସ୍ତର ସ୍ତମ୍ଭ, ଛାତ ଓ କାନ୍ଥରେ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ଥାନ ପାଇଥାଏ ।
ବଡ଼ ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କରେ ଅନେକ ସ୍ତମ୍ଭ ବିଶିଷ୍ଟ ମଣ୍ଡପ ମଧ୍ୟ ରହିଥାଏ ।
ଆଧୁନିକ ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କରେ ମଣ୍ଡପ ଓ ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିର ସଂଲଗ୍ନ ହୋଇ ରହିଥିବା ବେଳେ ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିରରେ ଏମାନେ ସଂଲଗ୍ନ ନ ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି ।
ପୂର୍ବପଟର ମଣ୍ଡପ ପ୍ରତୀକ୍ଷାରତ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନାଭିଳାଶୀ ଭକ୍ତ ଓ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ।
ଖୁବ୍ ବଡ଼ ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କରେ ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିର ଚାରିପଟରେ ଅନେକ ଛୋଟ ଛୋଟ ମନ୍ଦିର ରହିଥାନ୍ତି ।
ଏହି ଛୋଟ ମନ୍ଦିରମାନ ମଧ୍ୟ ସଠିକ୍ ଗାଣିତିକ ମାପ ଓ ମୂଳ ବିନ୍ୟାସ ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ ।
ଶରୀର ଗଠନରେ ଜୈବିକ କୋଷମାନଙ୍କ ସଂରଚନା ପରି ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣରେ ମଧ୍ୟ କେତୋଟି ପ୍ରମୁଖ ବାସ୍ତୁଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଓ ଗଣିତଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ବିଷୟବସ୍ତୁର ପୁନରାବୃତ୍ତି ଦେଖାଯାଏ ।
ଚାଣ୍ଡି ସ୍ଥାପତ୍ୟବିଦ୍ୟା ବାସ୍ତୁଶାସ୍ତ୍ରର ହିନ୍ଦୁ ସ୍ଥାପତ୍ୟଜ୍ଞାନର ବିନିଯୋଗ କରିଥିଲା ।
ଜାଭାରେ ବୃତ୍ତାକାର ମଣ୍ଡଳ, ମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ଉଚ୍ଚ ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାଣ ହେବା ଏହାର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ।
ତ୍ରିଲୋକ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ସମ୍ପର୍କିତ ତଥ୍ୟ ମନ୍ଦିର କାନ୍ଥ ଓ ସ୍ତମ୍ଭରେ ଚିତ୍ରିତ ହୋଇଛି ।
ଚାଣ୍ଡି ମନ୍ଦିରରେ କେଉଁ ସ୍ଥାନ ପବିତ୍ର ଓ କେଉଁ ସ୍ଥାନ ଅପବିତ୍ର ତାହାର ଶ୍ରେଣୀ ଧାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଛି ।
ହିନ୍ଦୁ ଓ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମରେ ଅନେକ ବିଷୟର ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ପାଇଁ ୩ ସଂଖ୍ୟା ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ।
ଯଥା – ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତି, ତ୍ରିଲୋକ, ତ୍ରିଦେବ, ତ୍ରି-ବାର ସତ୍ୟ ଓ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମରେ ତ୍ରିରତ୍ନ ।
ଆଧାରଶିଳା ଓ ବାହାର ପଟର ଅଗଣା ଭୁର୍ଲୋକ, ମଝି ଅଂଶର ମଣ୍ଡପ ଓ ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିରକୁ ଭୁବର୍ଲୋକ ଓ ରତ୍ନ ବଜ୍ର-ଦ୍ୱାରା ମଣ୍ଡିତ ମନ୍ଦିର ଶୀର୍ଷ୍ୟଦେଶକୁ ସ୍ୱର୍ଲୋକ କୁହାଯାଏ ।
ରାଜସ୍ଥାନରେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୬ଷ୍ଠ ଶତାବ୍ଦୀ ବେଳକୁ ମାରୁ-ଗୁର୍ଜର ସ୍ଥାପତ୍ୟକଳାର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା ।
ମାରୁ-ଗୁର୍ଜର ସ୍ଥାପତ୍ୟକଳାରେ ପୁରାତନ ରାଜସ୍ଥାନୀ ଶିଳ୍ପୀମାନଙ୍କ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଗଭୀର ଜ୍ଞାନ ଓ କଳାକୌଶଳର ପରିଚୟ ମିଳେ ।
ମଧୁସୂଦନ ଧାକିଙ୍କ ମତରେ ମହା-ମାରୁ ଶୈଳୀ ମାରୁଦେଶ, ସପଦଳାକ୍ଷ, ସୁରସେନ ଓ ଉପରମାଳ ପରି ସ୍ଥାନମାନଙ୍କରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।
ମାରୁ-ଗୁର୍ଜର ଶୈଳୀର ଉଦ୍ଭବ ମେଦପାଟ, ଗୁର୍ଜରଦେଶ-ଆର୍ବୁଦ, ଗୁର୍ଜରଦେଶ-ଅନର୍ତ ଓ ଗୁଜୁରାତର କେତେକ ସ୍ଥାନରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।
ବିଭିନ୍ନ ବିଷାରଦ ଯଥା ଜର୍ଜ୍ ମାଇକେଲ୍, ଧାକି, ମାଇକେଲ୍ ମାଇଷ୍ଟର୍ ଓ ମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କ ମତରେ ମାରୁ-ଗୁର୍ଜର ଉତ୍ତର ଭାରତର ସ୍ଥାପତ୍ୟକଳାରୁ ଭିନ୍ନ ଓ ଏହାକୁ ପଶ୍ଚିମ ଭାରତର ନିଜର ସ୍ଥାପତ୍ୟକଳା ବୋଲି କହିଲେ ଅତ୍ୟୁକ୍ତି ହେବନାହିଁ ।
କିନ୍ତୁ ମାରୁ-ଗୁର୍ଜର ଓ ହୋୟଶାଳ ସ୍ଥାପତ୍ୟର କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ କେତେକ ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି ।
ବର୍ତ୍ତମାନର କାମ୍ବୋଡ଼ିଆ ରେ ୯ମରୁ ୧୪ଶ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟରେ କ୍ଷ୍ମେର୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା ଓ ଏହା ତତ୍କାଳୀନ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଭାବେ ପରିଗଣିତ ହୁଏ ।
ଏହି ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ରାଜଧାନୀ ଅଙ୍ଗକୋର୍ (କ୍ଷ୍ମେର୍ ରେ: ្, ଅର୍ଥାତ୍ "ରାଜଧାନୀ", ସଂସ୍କୃତ ଶବ୍ଦ "ନଗର"ରୁ ଉଦ୍ଧୃତ)ରେ ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳାର କେତେକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉଦାହରଣ ରହିଛି ।
୧୨ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ନିର୍ମିତ ଅଙ୍ଗକୋର୍ ୱତ୍ କ୍ଷ୍ମେର୍ ସ୍ଥାପତ୍ୟକଳା ବା ଅଙ୍ଗକୋର୍ ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳାର ଏକ ଅତୁଳନୀୟ ନିଦର୍ଶନ ।
ଅଙ୍ଗକୋରର ଶିଳ୍ପୀମାନେ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ବାଲୁଆ ପଥର ଓ ମାଙ୍କଡ଼ା ପଥରର ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ ।
ଗର୍ଭଗୃହଟି କ୍ଷ୍ମେର୍ ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିରର ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାସାତ୍ ବା ପ୍ରାଙ୍ଗ୍ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
ପୌରାଣିକ ମେରୁ ପର୍ବତମାଳା ପରି କ୍ଷ୍ମେର୍ ମନ୍ଦିରରେ ସମକୈନ୍ଦ୍ରିକ କାନ୍ଥ ଓ ମନ୍ଦିର ଘେରର କେନ୍ଦ୍ରରେ ସୁ-ଉଚ୍ଚ ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରାଯାଏ ।
ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ଅଷ୍ଟମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ନିର୍ମିତ ଗ୍ୱାଲିଅରର ତେଲି-କା-ମନ୍ଦିର ୨:୩ ମାପର ଆୟତାକାର କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିର୍ମିତ ।
ଅନୁପାତର ସଠିକ ମାପରୁ ଏହା ଶିଳ୍ପୀମାନଙ୍କ ଜ୍ଞାତସାରରେ ହୋଇଥିବ ଓ ଏହା ଆକସ୍ମିକ ନୁହେଁ ବୋଲି କୁହାଯାଇପାରିବ ।
ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ନରେଶର ମନ୍ଦିର, ଜୟପୁର ର ନକ୍ତି-ମାତା ମନ୍ଦିରକୁ ମଧ୍ୟ ଏପରି ବର୍ଗାକାର ଗଠନରୁ ବ୍ୟତିକ୍ରମ ବୋଲି କୁହାଯାଇ ପାରିବ ।
ମାଇକେଲ୍ ମାଇଷ୍ଟରଙ୍କ ମତରେ ଏପରି ବିନ୍ୟାସ ଶୈଳୀ ସଂସ୍କୃତ ଗ୍ରନ୍ଥମାନଙ୍କରେ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣର ନିୟମ ଲିଖିତ ହୋଇଥିଲା କିନ୍ତୁ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ଶିଳ୍ପୀ ଓ କଳାକାରମାନଙ୍କୁ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ପରିପ୍ରକାଶ ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିଆଯାଇଥିଲା ।
କଳିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ଉତ୍ତରାଞ୍ଚଳ ଓ ଓଡ଼ିଶାରେ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା ।
ଏହି ଶୈଳୀରେ ରେଖା ଦେଉଳ, ପିଢ଼ା ଦେଉଳ ଓ ଖଖରା ଦେଉଳ ଭଳି ତିନି ପ୍ରକାରର ଦେଉଳ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
ରେଖା ଦେଉଳ ଓ ପିଢ଼ା ଦେଉଳଗୁଡିକ ମୁଖ୍ୟତଃ ବିଷ୍ଣୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶିବଙ୍କ ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଖଖରା ଦେଉଳ ଶାକ୍ତ ପରମ୍ପରାର ଉପାସକମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା ।
ରେଖା ଓ ଖଖରା ଦେଉଳରେ ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିରକୁ ଲାଗି ମୁଖଶାଳା ଥିବାବେଳେ ପିଢ଼ା ଦେଉଳରେ ଭୋଗ ମଣ୍ଡପ ଓ ନାଟ ମଣ୍ଡପ ରହିଥାନ୍ତି ।
ଭୁବନେଶ୍ୱରସ୍ଥିତ ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିର, ପୁରୀର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ରେଖା ଦେଉଳ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ ।
ବୈତାଳ ମନ୍ଦିର ଖଖରା ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ବେଳେ କୋଣାର୍କର ବିଶ୍ୱ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର ପିଢ଼ା ଦେଉଳ ଶ୍ରେଣୀରେ ଗଣିତ ।
ଦୁଇଟି ନଦୀଙ୍କ ସଂଗମସ୍ଥଳରେ, ନଦୀକୂଳରେ, ହ୍ରଦ ବା ସମୁଦ୍ର ତଟରେ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମନ୍ଦିରମାନ ନିର୍ମିତ ।
ବୃହତସଂହିତା ଓ କେତେକ ପୁରାଣରେ ପ୍ରାକୃତିକ ଜଳାଶୟର ନିକଟରେ ନଥିବା କେତେକ ମନ୍ଦିରର ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି ।
ଏପରି ମନ୍ଦିର ସମ୍ମୁଖରେ ବା ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅପ୍ରାକୃତିକ ଜଳାଶୟ ଖନନ କରିବା ଓ ଉଦ୍ୟାନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ପାଇଁ ପରାମର୍ଶ ଦିଆଯାଇଛି ।
ପ୍ରାକୃତିକ ବା ଅପ୍ରାକୃତିକ ଉପାୟରେ ଜଳ ନ ମିଳିଲେ, ଜଳର ସାଙ୍କେତିକ ଉପସ୍ଥିତିକୁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ ।
ବିଷ୍ଣୁଧର୍ମୋତ୍ତରର ତୃତୀୟ ଖଣ୍ଡର ୯୩ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଅନୁସାରେ, ଗୁମ୍ଫାରେ, ଗହ୍ୱରରେ, ପାହାଡ଼/ପର୍ବତ ଉପରେ, ଅରଣ୍ୟ ଓ ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟରେ, ଉଦ୍ୟାନ ପାଖରେ ଓ ସହରର ମୁଖ୍ୟ ରାସ୍ତାର ଆରମ୍ଭରେ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ହୋଇପାରିବ ।
ମଣ୍ଡଳଦ୍ୱାରା ପରିମିତ କେନ୍ଦ୍ରସ୍ଥ ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରରେ ଗର୍ଭଗୃହ ଓ ଗର୍ଭଗୃହରେ ନିର୍ଗୁଣ ପୁରୁଷ ବା ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ବାସ ।
ମୂର୍ତ୍ତି ଅନୁସାରେ ମନ୍ଦିରକୁ ବିଷ୍ଣୁ ମନ୍ଦିର, କୃଷ୍ଣ ମନ୍ଦିର, ଶିବ ମନ୍ଦିର ଇତ୍ୟାଦି ନାମରେ ନାମିତ କରାଯାଏ ।
ବାସ୍ତୁ-ପୁରୁଷ-ମଣ୍ଡଳର ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱମୁଖୀ ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିରର ଅଂଶକୁ ଶିଖର ବା ବିମାନ କୁହାଯାଏ ।
କେତେକ ପଣ୍ଡିତଙ୍କ ମତରେ ମନ୍ଦିରର ଏପରି ଗଠନ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ବିଚରଣ କ୍ଷେତ୍ର ମେରୁ ପର୍ବତ, ହିମାଳୟ ବା କୈଳାଶ ପର୍ବତର ଆକାର ପରି ।
ଷଷ୍ଠ ଓ ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଆଜିକାର ଭିଏତନାମରେ ଚମ୍ପା ରାଜବଂଶ ଶାସନ କରୁଥିଲେ ।
ଅଙ୍ଗକୋରର କ୍ଷ୍ମେର୍ ପାଉଁଶିଆ ବାଲୁଆ ପଥର ଓ ଚାମମାନେ ନାଲି ଇଟା ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ ।
ଚାମ ଇଟା ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟର କେତେକ ଅବଶେଷ ଦା ନାଂଗ୍, ନା ତ୍ରାଂଗ୍, ଫାନ୍ ରାଂଗ୍ ଆଦି ସ୍ଥାନରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
ମନ୍ଦିର ଏକ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀ ବୋଲି ଅନେକ ପୁରାତନ ଧର୍ମଗ୍ରନ୍ଥ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି ।
ମନ୍ଦିର ପରି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ଭୌତିକ ଗଠନ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରିବେଶରେ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଜୀବନ ଶୈଳୀର ଚିତ୍ର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
ପଞ୍ଚଭୂତ, ପ୍ରକୃତି, ପୁରୁଷ ଓ ପୁରୁଷାର୍ଥ – ଏପରି ସମସ୍ତ ଲୌକିକ ଉପାଦାନର ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ହିନ୍ଦୁ ସ୍ଥାପତ୍ୟକଳାରେ ରହିଛି ।
ସ୍ଥାପତ୍ୟକଳାର ସିଦ୍ଧାନ୍ତଗୁଡ଼ିକ ବାସ୍ତୁଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଶିଳ୍ପଶାସ୍ତ୍ର ଭଳି ଗ୍ରନ୍ଥରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି ।
ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ କଳ୍ପନାର ପରିପ୍ରକାଶ ପାଇଁ ହେଉ ଅଥବା ପ୍ରସ୍ତରର ଜ୍ୟାମିତିକ ସଂରଚନା ହେଉ, ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ସର୍ବଦା ଏହାର ସ୍ୱାଧୀନତା ଶିଳ୍ପୀଙ୍କୁ ମିଳିଥିଲା ।
ସୁନ୍ଦର କାରୁକାର୍ଯ୍ୟର ଆଉ କେତେକ ଉଦାହରଣ ହେଲେ - ତ୍ରିକୁଟେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ ଥିବା ସରସ୍ୱତୀ ମନ୍ଦିର, ଦମ୍ବଲର ଦୋଦ୍ଦାବସପ୍ପା ମନ୍ଦିର, ଲାକ୍କୁଣ୍ଡିର କାଶୀବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର, ଆନ୍ନିଗେରିର ଅମୃତେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ।
କଲ୍ୟାଣୀ ଚାଲୁକ୍ୟ ବଂଶ ର ସୋମେଶ୍ୱର ପ୍ରଥମଙ୍କ ସମୟରୁ ଏହି ଶୈଳୀର ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି ।
ମନ୍ଦିରର ଅଭିନ୍ୟାସ ବର୍ଗାକୃତି ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଏହି ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାହୁର ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁରେ ବହିର୍ଗତ ଭାଗ ଏକ ତାରକା ମଧ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତଚିହ୍ନ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ ।
ମନ୍ଦିରର ତଳପାର୍ଶ୍ୱରୁ ବୃତ୍ତାକାର ସଂରଚନାର ବ୍ୟାସ କ୍ରମଶଃ କମି କମି ଶିଖର ପାଖରେ ମିଳିତ ହୁଅନ୍ତି ।
ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୭ମ ଓ ୧୪ଶ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ମିତ ନଗରଶୈଳୀର ମନ୍ଦିରରେ ମଣ୍ଡପ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ ।
ଭାରତର ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ନଗର ଶୈଳୀର ଉପସ୍ଥିତି ଏହାର ବ୍ୟାପକତା ଓ କ୍ରମବିକାଶର ପରିଚୟ ବହନ କରେ ।
ବାହ୍ୟତମ ପଦଗୁଡିକୁ ପୈଶାଚିକ ପଦ , ତା’ର ସଂଲଗ୍ନ ଅନ୍ତର୍ପଦମାନଙ୍କୁ ମନୁଷ୍ୟ ପଦ ଓ ତାହାଠାରୁ ଅନ୍ତର୍ଭାଗର ପଦମାନଙ୍କୁ ଦୈବିକ ପଦ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ମନୁଷ୍ୟ ପଦରେ ପ୍ରାୟତଃ ବେଢ଼ା ଥାଏ ଓ ଏମାନେ ମନୁଷ୍ୟ ଜୀବନ ସ୍ରୋତର ସୂଚକ ।
ଭକ୍ତମାନେ ବେଢ଼ାର ପରିକ୍ରମା ବା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କଲାବେଳେ ବାହ୍ୟପାର୍ଶ୍ୱରେ ଆସୁରିକ ଓ ଅନ୍ତର୍ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦୈବିକ ଚିନ୍ତା ରହିଥାଏ ।
ଛୋଟ ମନ୍ଦିରରେ ପୈଶାଚିକ ପଦ ନଥାଇପାରେ ଓ ମନ୍ଦିରର ପାଚେରୀକୁ ପୈଶାଚିକ ପଦ ବୋଲି ଦର୍ଶାଯାଏ ।
ମନ୍ଦିର ପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ ଭକ୍ତ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତାର ସାଗରରେ ନିମଗ୍ନ ହୋଇ ନିଜ ଅନ୍ତରାତ୍ମାର ଅବଲୋକନ କରେ, ମନକୁ ବିଶୁଦ୍ଧ କରେ ଓ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ ।
ଧର୍ମ, କର୍ମ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଭକ୍ତିର ପନ୍ଥା ଅନୁସରଣ କରି ଭକ୍ତ ନିଜ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଖୋଜେ ।
ବିଭିନ୍ନ ମନ୍ଦିରର ବିଭିନ୍ନ ମୁଖ୍ୟ ଦେବାଦେବୀ ଏହି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚିନ୍ତାଧାରାର ବିସ୍ତୃତିର ସୂଚକ ।
ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ବାସ୍ତୁ-ପୁରୁଷ-ମଣ୍ଡଳର ଜ୍ୟାମିତିକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି ।
ମଣ୍ଡଳର ଅର୍ଥ ହେଲା ବୃତ୍ତ, ପୁରୁଷ ହେଲେ ପରମାତ୍ମା ଓ ବାସ୍ତୁର ଅର୍ଥ ହେଲା ଆଳୟ ।
ଧାର୍ମିକ ବିଶ୍ୱାସ, ପୌରାଣିକ ତଥ୍ୟ ଓ ଗାଣିତିକ ସୂତ୍ରମାନଙ୍କର ବ୍ୟବହାର କରି ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କର ଏକ ସନ୍ତୁଳିତ/ସମମିତ ନକସା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉଥିଲା ।
ବ୍ରହ୍ମପଦରେ ଦୈବୀଶକ୍ତି ନିହିତ ଓ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନପାଇଁ ପ୍ରକୃଷ୍ଟ ।
ବ୍ରହ୍ମପଦର କେନ୍ଦ୍ରରେ ଗର୍ଭଗୃହ ରହିଥାଏ ଓ ସେଠାରେ ପରମାତ୍ମା ବା ପୁରୁଷଙ୍କ ସ୍ଥାନ ।
ଏପରି ବିନ୍ୟାସର ଅର୍ଥ ହେଲା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ବାସ ରହିଛି ।
ବ୍ରହ୍ମପଦ ଉପରେ ଥିବା ମୁଖ୍ୟ ଦେଉଳର ଅଂଶକୁ ଉତ୍ତର ଭାରତରେ “ଶିଖର” ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ “ବିମାନ” ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ବିଭିନ୍ନ ସଂସ୍କୃତ ଲେଖାରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ମନ୍ଦିର ଜଳାଶୟ ବା ଉଦ୍ୟାନ ନିକଟରେ ନିର୍ମାଣ କରାଯିବା ଉଚିତ୍ ।
କାରଣ ଏହିପରି ସ୍ଥାନରେ କମଳାଦି ପୁଷ୍ପ ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ହୁଏ, ହଂସ ହଂସରାଳୀ ଓ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ କାକଳି ଶୁଣାଯାଏ, ପଶୁମାନେ ନିର୍ଭୟ ପରିବେଶରେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ଏହିପରି ଶାନ୍ତ, ସୌହାର୍ଦ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନରେ ଦେବତାମାନେ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି ।
ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟକଳା ରେ ଭାବଭଙ୍ଗୀ ଓ କଳାକାରଙ୍କ କଳ୍ପନାର ଯେତିକି ସ୍ୱାଧୀନତା ରହିଛି, ଜ୍ୟାମିତିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଏହା ସେତିକି ଶୃଙ୍ଖଳିତ ।
ଅନେକ ପ୍ରକାର, ଶୈଳୀ ଓ ଅସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ସତ୍ତ୍ୱେ ବୃତ୍ତାକାର ଓ ବର୍ଗାକାର କାରୁକାର୍ଯ୍ୟର ନିଖୁଣ ମାପ ଏହି ସ୍ଥାପତ୍ୟକଳାରେ ଜ୍ୟାମିତିକ ଉତ୍କର୍ଷତାର ସୂଚକ ।
ସୁଜାନ୍ ଲେୱାନ୍ଦୋସ୍କି ଅନୁଧ୍ୟାନ କରି କୁହନ୍ତି ଯେ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ସଭଏଁ ସଭିଙ୍କ ପାଇଁ ଓ ସମସ୍ତେ ଏକ ।
ମନୁଷ୍ୟ ଜୀବନର ମୂଳଲକ୍ଷ୍ୟ ବା ପୁରୁଷାର୍ଥମାନେ ହେଲେ – ଅର୍ଥ , କାମ , ଧର୍ମ ଓ ମୋକ୍ଷ ।
ଏହାର ନିମ୍ନଭାଗ ବର୍ଗାକାର ଓ ଏହା ଉପରେ ଏକ ବା ଦ୍ୱିତଳବିଶିଷ୍ଟ ପିରାମିଡ୍ ସଦୃଶ ଗଠନ ରହିଥାଏ ।
ମନ୍ଦିର ପ୍ରାଙ୍ଗଣ ମଧ୍ୟରେ ପୂଜକଙ୍କ ରହିବା ସ୍ଥାନ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ ଗଚ୍ଛିତ ରଖିବା ଘର ଓ କର୍ମ ନିମନ୍ତେ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଜଳପାଇଁ କୁଣ୍ଡ, କୂପ ଇତ୍ୟାଦି ମଧ୍ୟ ରହିଥାଏ ।
ନିର୍ମାଣ ସମୟ ଅନୁସାରେ କେତେକ ବିଭିନ୍ନତା ଦେଖାଦେଲେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ରାବିଡ଼ ଶୈଳୀରେ ଯେଉଁ ୪ଟି ମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନ ରହିଛି, ତାହା ହେଲା:
ଚଉଳତ୍ରି ବା ଚୱାଦି – ଅନେକ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ତମ୍ଭରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ଦରବାର ସଭା ଏହି ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କର ଏକ ବିଶେଷତା ।
କେଟ ମିଲେଟଙ୍କ ଯୋଗୁ ମହିଳାବାଦୀ ଆନ୍ଦୋଳନ , ମାନବ ଅଧିକାର ଆନ୍ଦୋଳନ , ଶାନ୍ତି ଆନ୍ଦୋଳନ , ମାନବିକ ଅଧିକାର ଓ ବିରୋଧୀ-ମାନସିକତା - ଆନ୍ଦୋଳନ ସମ୍ଭବପର ହୋଇଥିଲା ।
ତାଙ୍କର ମହିଳା ଅଧିକାର ଓ ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପୁନର୍ଗଠନ ସକ୍ରିୟତା ଓ ଅନେକ ନିଜ ଜୀବନର ସ୍ମରଣରୁ ତାଙ୍କ ନିଜ ଯୌନତା, ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ସମ୍ପର୍କରୁ ସେ ତାଙ୍କ ପୁସ୍ତକ ଲେଖିଥିଲେ ।
ପ୍ରଥମ ବ‌ହିରେ ଅନେକ ଦେଶରେ ରାଷ୍ଟ୍ରଦ୍ୱାରା କରାଯାଉବା ନୃଶଂସତା ବିଷୟ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ବ‌ହିରେ ନିଜ ମାଆଙ୍କ ସ‌ହିତ ସମ୍ବନ୍ଧ ବିଷୟରେ ଲେଖିଥିଲେ ।
ୟୋକୋ ଓନୋ ସାହସିକ ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିଲେ ଓ ନ୍ୟାସନାଲ ମହିଳାଙ୍କ ହଲ ଅଫ ଫେମରେ ତାଙ୍କ ନାମ ଶାମିଲ ହୋଇଥିଲା ।
କାଥେରାଇନ ମରେ ମିଲେଟ ବା କେଟ ମିଲେଟ ଆମେରିକାର ଜଣେ ମହିଳାବାଦୀ ଲେଖିକା, ଶିକ୍ଷାବିତ୍, ଚିତ୍ରକର ଓ କର୍ମୀ ଥିଲେ ।
ସେଣ୍ଟ ହିଲଡା କଲେଜ, ଅକ୍ସଫୋର୍ଡ଼ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ବିଦ୍ୟାଲାଭ କରି ପ୍ରଥମ ଆମେରିକୀୟ ମହିଳା ଭାବରେ ପ୍ରଥମ ଶ୍ରେଣୀରେ ସମ୍ମାନ ସ‌ହ ସ୍ନାତକ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିଲେ ।
ତାଙ୍କ ଲିଖିତ ସେକ୍ସୁଆଲ ପଲିଟିକ୍ସ ) ବା ଯୌନ ରାଜନୀତି ପୁସ୍ତକ ଯୋଗୁ ସେ ବିଖ୍ୟାତ ଥିଲେ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ-ତରଙ୍ଗ ମହିଳାବାଦୀ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଜଣେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଉଥିଲା ।
ସେହି ପୁସ୍ତକ କଲମ୍ବିଆ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ତାଙ୍କର ଡିସର୍ଟେସନ ଉପରେ ପର୍ଯ୍ୟବସିତ ଥିଲା ।
ସାମ୍ବାଦିକା ଲିଜା ଫିଦରସ୍ଟୋନଙ୍କ କଥନାନୁସାରେ ପୂର୍ବରୁ ଅକଳ୍ପନୀୟ ନ୍ୟାୟିକ ଗର୍ଭପାତ, ଉଭ‌ୟ ପୁରୁଷ ଓ ମହିଳାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିକ ବ୍ୟବସାୟୀକ ସମାନତା ଓ ଯୌନ ସ୍ୱାତନ୍ତ୍ର୍ୟ ବିଷୟ କାଥେରାଇନ ମରେ ମିଲେଟଙ୍କ ପ୍ରଚେଷ୍ଟା ଯୋଗୁ ସମ୍ଭବପର ହୋଇପାରିଲା ।
ମିଲେଟ ମିନେସୋଟାରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରି ସେହିଠାରେ ବଢ଼ିଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କର ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ପଫକିପସି, ନିଉୟୋର୍କର ମାନହାଟାନ ଓ ମହିଳା ଆର୍ଟ ଗ୍ୟାଲେରି ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ରହିଥିଲେ ଓ ତାହା ସନ ୨୦୧୨ରେ ମିଲେଟ କଳା କେନ୍ଦ୍ର ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଲା ।
ସେ ଶିଳ୍ପୀ ଫୁମିଓ ୟୋଶିମୁରାଙ୍କୁ ଓ ପରେ ସୋଫି କେରଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିବାହ କରିଥିଲେ ।
ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଜାତୀୟ ସହାୟତା ପାଣ୍ଠି ଥାଉ ଥାଉ କାହିଁକି ଅନ୍ୟ ଏକ ଫଣ୍ଡଟି ଗଠନ କରାଗଲା ଏହା ଉପରେ ଅନେକ ବିପକ୍ଷ ଦଳ ନେତା ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଛନ୍ତି ।
ଏଥିସହିତ ଫଣ୍ଡଟିର ପଞ୍ଜିକରଣ ଦିନ, କେଉଁ ନିୟମ ଅଧୀନରେ ଏହାର ଗଠନ କରାଗଲା ଏବଂ କାହିଁକି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସାମାଜିକ ଗୋଷ୍ଠୀ ବା ବିପକ୍ଷ ଦଳର ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଟ୍ରଷ୍ଟରେ ସାମିଲ କରାଗଲା ନାହିଁ - ଏହା ଉପରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ।
ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ରାଜ୍ୟସ୍ତରୀୟ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ କୋଷ ତୁଳନାରେ ପିଏମ କେୟାରସ ଫଣ୍ଡର ମହତ୍ତ୍ୱ ସମ୍ପର୍କରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି ।
ବିତ୍ତ ମନ୍ତ୍ରାଳୟର ରାଜସ୍ୱ ବିଭାଗ ନିଜ କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କୁ ୨୦୨୧ ମସିହା ମାର୍ଚ୍ଚ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମାସର ବେତନରୁ ଏକ ଦିନର ବେତନ ଫଣ୍ଡକୁ ଦାନ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଛି ।
ଯେଉଁ କର୍ମଚାରୀମାନେ ଏଥିରେ ଇଚ୍ଛୁକ ନୁହେଁ, ତାଙ୍କୁ ଲିଖିତ ଆବେଦନ ପତ୍ର ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି, ଯାହାକି କିଛିଙ୍କ ମନରେ ଆପତ୍ତି ଜାତ କରାଇଛି ।
ପ୍ରକୃତ ୟୁ.ପି.ଆଇ ଖାତାର ନାମ @ ଏବଂ @ ଥିବା ବେଳେ ଦିଲ୍ଲୀ ପୋଲିସ ଠକେଇ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ '' କାଟି @ ଭାବେ ଗୋଟିଏ ବ୍ୟାଙ୍କ ଖାତା ଖୋଲିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଗିରଫ କରିଥିଲା ।
ଏହି ଫଣ୍ଡର କରୋନାଭୂତାଣୁ ପ୍ରକୋପରୁ ପ୍ରତିକାର ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତରେ ମହାମାରୀ ପରି ସ୍ଥିତିର ମୁକାବିଲା ଦିଗରେ ଉପଯୋଗ କରାଯିବ ।
ଗୃହମନ୍ତ୍ରୀ ଅମିତ ଶାହ, ପ୍ରତିରକ୍ଷା ମନ୍ତ୍ରୀ ରାଜନାଥ ସିଂହ ଏବଂ ବିତ୍ତମନ୍ତ୍ରୀ ନିର୍ମଳା ସୀତାରମଣ ଏହାର ଅନ୍ୟ ଟ୍ରଷ୍ଟି ।
ଏହି କୋଷ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଯୋଗଦାନ ଅର୍ଥାତ ସ୍ୱଳ୍ପ ପରିମାଣର ଅର୍ଥ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୀକାର କରିଥାଏ ।
ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କହିଥିଲେ, କରୋନା ବିରୁଦ୍ଧରେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଅଫିସକୁ ବହୁ ଲୋକ ଅର୍ଥ ଯାଚନା କରିଥିଲେ ।
ଏଥିରୁ ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହୋଇ ସେ ଏହି ଆପଦାର ପ୍ରବନ୍ଧନ ଏବଂ ଅନୁସନ୍ଧାନ ପାଇଁ ପିଏମ କେୟାରସ ଫଣ୍ଡର ସ୍ଥାପନା କରିଥିଲେ ।
ପିଏମ କେୟାରସ ଫଣ୍ଡ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଜାତୀୟ ସହାୟତା ପାଣ୍ଠି ଠାରୁ ଭିନ୍ନ ।
ଜୁନ ୩୦ ତାରିଖ ପୂର୍ବରୁ ପିଏମ କେୟାରସ ଫଣ୍ଡକୁ ଦାନ କରାଯାଇଥିବା ଅର୍ଥରାଶି ଆୟକର ଅଧିନିୟମ ୧୯୬୧ ଅନୁସାରେ ଆୟକର ମୁକ୍ତ ଅଟେ ।
କର୍ପୋରେଟ ମାମଲାର ମନ୍ତ୍ରାଳୟଦ୍ୱାରା ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି ଯେ, ଏହି ଫଣ୍ଡରେ ଯୋଗଦାନକୁ କମ୍ପାନୀମାନଙ୍କର କର୍ପୋରେଟ ସାମାଜିକ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯିବ ଏବଂ ଆସନ୍ତା ବର୍ଷମାନଙ୍କରେ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଅତିରିକ୍ତ ଆଶା କରାଯିବ ନାହିଁ ।
ବିବାଦିତ ରାମଜନ୍ମଭୂମିର ମାଲିକାନାକୁ ନେଇ ସେତେବେଳେ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ଆଲାହାବାଦ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟରେ ଏକ ମାମଲା ଦାୟର କରାଯାଇଥିଲା ।
ଏହି ଫଇସଲା ଅନୁଯାୟୀ ସେହି ବିବାଦିତ ୨ ଏକର ୭୭ ଡେସିମିଲ ଜମିକୁ ତିନି ଆବେଦନକାରୀ ଯଥା, ରାମ ଲାଲା ତରଫେ ହିନ୍ଦୁ ମହାସଭା, ସୁନ୍ନୀ ୱାକଫ ବୋର୍ଡ ଓ ନିର୍ମୋହୀ ଆଖାଡାକୁ ଏକ ତୃତୀୟାଂଶ ହିସାବରେ ମାଲିକାନା ପାଇବେ ।
ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ ଚାହୁଁଥିଲେ ଯେ ମସଜିଦ ମଧ୍ୟରୁ ରାମସୀତାଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତୀ ହଟାଇ ଦିଆଯାଉ ।
ତେବେ ସ୍ଥାନୀୟ ଇଂରେଜ ଅଫିସର ତାଙ୍କର ହିନ୍ଦୁ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଗୋଷ୍ଠୀ ସହ ରହିଥିବା ସମବେଦନା ଯୋଗୁଁ ନେହେରୁଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କଲେ ନାହିଁ ।
ଏପରି କଲେ ପୁଣି ସଂପ୍ରଦାୟୀକ ଦଂଗା ହୋଇପାରେ କହି ସେ ଏହି ଆଦେଶକୁ ଏଡାଇ ଯାଇଥିଲେ ।
ଯାହାହେଉ, ଏହା ପରେ ଏହାର ମୁଖ୍ୟଦ୍ୱାରକୁ ପୋଲିସଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦ କରିଦିଆଗଲା ଏବଂ ଏହା ମଧ୍ୟକୁ ହିନ୍ଦୁ କିମ୍ବା ମୁସଲିମ ସର୍ବସାଧାରଣ ପ୍ରବେଶକୁ ବାରଣ କରାଗଲା ।
ଫଳରେ ଏହି ସ୍ଥଳ ଏକ ବିବାଦିତ ସ୍ଥଳ ହେବା ସହ ଉଭୟ ସୁନ୍ନୀ ୱାକଫ ବୋର୍ଡ ଓ ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ରାମାୟଣ ମହାସଭା ସ୍ଥାନୀୟ ଅଦାଲତରେ ଦେୱାନୀ ମାମଲା ରୁଜୁକରି ନିଜ ନିଜ ମାଲିକାନା ଦାବୀ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ ।
ରାମ ଜନ୍ମଭୂମି ବିବାଦ ବା ରାମ ଜନ୍ମଭୂମି-ବାବ୍ରି ମସଜିଦ ବିବାଦ ହେଉଛି ଭାରତର ଏକ ରାଜନୈତିକ, ଐତିହାସିକ ତଥା ସାମାଜିକ-ଧାର୍ମିକ ବିବାଦ ।
ଏହି ବିବାଦର ମୂଳ କାରଣ ହେଉଛି ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶର ଅଯୋଧ୍ୟାରେସ୍ଥିତ ୨ ଏକର ୭୭ ଡେସିମିଲ ଜମି ଉପରେ ମାଲିକାନାକୁ ନେଇ ବିବାଦ ।
ଏହି ବିବାଦିତ ଜମିକୁ ନେଇଁ ହିନ୍ଦୁ, ମୁସଲିମ ଏବଂ ନିର୍ମୋହି ଆଖାଡା ତରଫରୁ ବିବାଦ ଦେଖାଦେଇଥିଲା ।
ବିବାଦିତ ସ୍ଥଳକୁ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମି ଏବଂ ରାମ ମନ୍ଦିରକୁ ଭାଙ୍ଗି ମସଜିଦ କରାଯାଇଛି ବୋଲି ହିନ୍ଦୁମାନେ ଦାବୀ କରିବା ସହ ତଥା କଥିତ ଭଗ୍ନ ରାମ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥଳରେ ଏକ ନୂତନ ରାମ ମନ୍ଦିର ଗଢିବାକୁ ଅଡିବସିଥିଲା ବେଳେ ବର୍ତ୍ତମାନ ସେଠାରେ ଏକ ମସଜିଦ ଥିବାରୁ ମୁସଲମାନ ଗୋଷ୍ଠୀ ଏହି ନୂତନ ରାମ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣକୁ ବିରୋଧ କରୁଥିଲେ ।
ଇତିହାସରୁ ଯାହା ଜଣାଯାଏ, ରାମ ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ନେଇ ପ୍ରଥମ ବିବାଦ ୧୮୫୦ ମସିହାରେ ହୋଇଥିଲା ।
ହନୁମାନ ଗର୍ହି ନିକଟରେ ଥିବା ଏକ ମସଜିଦକୁ ନେଇ ଏଇ ବିବାଦ ତୀବ୍ର ହେବାପରେ ବାବ୍ରୀ ମସଜିଦକୁ କିଛି ହିନ୍ଦୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ ।
ତେବେ ଇତିହାସରେ ମିଳିଥିବା ପ୍ରମାଣ ଅନୁସାରେ ଅନ୍ତତଃପକ୍ଷେ ସେହି ଦିନଠାରୁ ହିନ୍ଦୁମାନେ ରାମଜନ୍ମଭୂମିର ମାଲିକାନ ଦାବୀ କରିବା ସହ ସେଠାରେ ଏକ ଭବ୍ୟ ରାମ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ଦାବୀ କରିଆସୁଥିଲେ ।
ତେବେ ୧୯୪୬ ମସିହାରେ ହିନ୍ଦୁ ମହାସଭାର ଏକ ବିଭାଜିତ ଗୋଷ୍ଠୀ ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ରାମାୟଣ ମହାସଭା ଦ୍ୱାରା ଏକ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିଲା ।
୧୯୪୯ ମସିହାରେ ଗୋରଖନାଥ ମଠର ସନ୍ଥ ଦିଗ୍‌ବିଜୟ ନାଥ ଏହି ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଯୋଗଦେଇ ଏହି ଉପଲକ୍ଷ୍ୟେ ଏକ ଧାର୍ମିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଯଥା ନବ ଦିନାତ୍ମକ "ଅହରହ ରାମଚରିତ ମାନସ ପଠନ"ର ଆଯୋଜନ କରିଥିଲେ ।
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଶେଷରେ ହିନ୍ଦୁ କର୍ମୀମାନେ ମସଜିଦ ମଧ୍ୟକୁ ଧସେଇ ପସି ସେଠାରେ ରାମସୀତାଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତୀ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ।
ତେବେ କିଛି ହିନ୍ଦୁ ଅଦ୍ୟାପି ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତ୍ରି ଯେ ସେତେବେଲେ ସେଠାରେ ଅଲୌକିକ ଭାବେ ରାମ ଓ ସୀତାଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତୀ ଆବିର୍ଭାବ ହୋଇଥିଲା ।
ଭାରତର ଉଚ୍ଚତମ ନ୍ୟାୟାଳୟରେ ଏହି ବିଶେଷ ମାମଲାର ଶୁଣାଣୀ ୨୦୧୯ ମସିହା ଅକ୍ଟୋବର ମାସ ୧୬ ତାରିଖରେ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ ରାୟ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିଲା ।
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଏହି ଦୁର୍ଗଟି ଜେଜାକଭୂକ୍ତି (ଜୟଶକ୍ତି ଚାନ୍ଦେଲ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଅଧୀନରେ ଥିଲା ।
ପରେ ଏହା ଦଶମ ଶତାବ୍ଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏବଂ ରେୱା ସୋଲାନ୍କିସ୍ ଅଧୀନରେ ରାଜପୁତଙ୍କ ଅଧୀନରେ ରହିଲା ।
ଏହି ରାଜାମାନଙ୍କ ଶାସନ କାଳରେ, ମହମୁଦ ଗଜନାଭି, କୁତବୁଦ୍ଦିନ ଆଇବାକ୍, ଶେର୍ ଶାହା ସୁରି ଏବଂ ହ୍ୟୁମାନୁ ଇତ୍ୟାଦି ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ଜୟ କରିବାରେ ବିଫଳ ହୋଇଥିଲେ ।
ଏହା ପରେ, ଯେତେବେଳେ ଛତ୍ରସାଲ ବୁନ୍ଦେଲା ବୁନ୍ଦେଲଖଣ୍ଡକୁ ମୋଗଲମାନଙ୍କଠାରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ, ସେତେବେଳେ ଏହି ଦୁର୍ଗ ବୁନ୍ଦେଲା ଅଧୀନକୁ ଆସିଲା ଏବଂ ଏହାକୁ ଅଧିକାର କଲେ ।
ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ଏହାକୁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଐତିହାସିକ ଐତିହ୍ୟ ଭାବରେ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଛି ।
ବର୍ତ୍ତମାନ, ଏହି ଦୁର୍ଗ ଭାରତର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ବିଭାଗର ସର୍ବେକ୍ଷଣ ଅଧୀନରେ ଅଛି ।
"" କାଲିଞ୍ଜର ଦୁର୍ଗ "", ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶର ବାନ୍ଦା ଜିଲ୍ଲାରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
ବୁନ୍ଦେଲଖଣ୍ଡ ଅଞ୍ଚଳର ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ଦୁର୍ଗ ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ଥଳ ଖଜୁରାହୋଠାରୁ ୧୭.୭ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
ଏହି ମନ୍ଦିରଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରୁ ଅନେକ ତୃତୀୟରୁ ପଞ୍ଚମ ଶତାବ୍ଦୀର ଗୁପ୍ତ ସମୟର ଅଟେ ।
ଏଠାରେ ଥିବା ଶିବ ମନ୍ଦିର ବିଷୟରେ ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ଯେ ସାଗର-ମନ୍ଥାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କାଲ୍କୁଟା ବିଷ ପିଇବା ପରେ ଏଠାରେ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ନିଆଁକୁ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ କରିଥିଲେ ।
କାର୍ତ୍ତିକ ପୋର୍ଣିମା ଅବସରରେ କାର୍ତ୍ତିକ ମେଳା ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସାଂସ୍କୃତିକ ପର୍ବ ।
ପ୍ରାଚୀନ ପୌରାଣିକ ଗ୍ରନ୍ଥରେ କାଲିଞ୍ଜର ଶବ୍ଦ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୁର୍ଗର ପ୍ରକୃତ ଉତ୍ସ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଣା ପଡିନାହିଁ ।
କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁଯାୟୀ ଏହା ଚାନ୍ଦେଲ ରାଜବଂଶର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଚନ୍ଦ୍ର ଭର୍ମାଙ୍କଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା, ଯଦିଓ କେତେକ ଐତିହାସିକ ବିଶ୍ବାସ କରନ୍ତି ଯେ ଏହା ଦ୍ୱିତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀ - ଚତୁର୍ଥ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା ।
ଏହା ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ଯେ ଏହାର କିଛି ଫାଟକ ଔରଙ୍ଗଜେବଙ୍କଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ।
ଏହି ଦୁର୍ଗର ଐତିହାସିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଅନେକ ଯୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଆକ୍ରମଣରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ।
ଏହି ଦୁର୍ଗ ଉପରେ ଆଧିପତ୍ୟ ହାସଲ କରିବାକୁ ହିନ୍ଦୁ ରାଜା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ରାଜବଂଶର ମୁସଲମାନ ଶାସକମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ଆକ୍ରମଣ ହୋଇଛି ଏବଂ ଏହି କାରଣରୁ ଏହି ଦୁର୍ଗ ଗୋଟିଏ ଶାସକରୁ ଅନ୍ୟ ଶାସକକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇଛି ।
କିନ୍ତୁ କେବଳ ଚାନ୍ଦେଲା ଶାସକମାନଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ, କୌଣସି ରାଜା ଏହା ଉପରେ ଅଧିକ ସମୟ ଶାସନ କରିପାରି ନାହାଁନ୍ତି ।
ଯେଉଁ ପର୍ବତ ଉପରେ କାଲିଞ୍ଜର ଦୁର୍ଗ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି ତାହା ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବ ବିନ୍ଧ୍ୟାଞ୍ଚଳ ପର୍ବତ ରେଞ୍ଜର ଏକ ଅଂଶ ।
ଏହାର ପୂର୍ବ ପାର୍ଶ୍ୱରେ "କାଲିଞ୍ଜରି ପାହାଡ" ଅଛି ଯାହା ଆକାରରେ ଛୋଟ କିନ୍ତୁ ଉଚ୍ଚତା ସହିତ ସମାନ ।
ଏହା ଏଠାରେ ଚାନ୍ଦେଲ ଶାସକମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ସପ୍ତମରୁ ପଞ୍ଚଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାସିତ ହୋଇଥିଲା ।
ଚାନ୍ଦେଲ ରାଜାମାନଙ୍କ ଶାସନ କାଳରେ, ମହମୁଦ ଗଜନାଭି, କୁଟବୁଦ୍ଦିନ ଆଇବାକ, ଶେର ଶାହ ସୁରି ଏବଂ ହ୍ୟୁମାନୁଦ୍ୱାରା କାଲିଞ୍ଜର ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଏହି ଦୁର୍ଗ ଜିତିବାରେ ବିଫଳ ହୋଇଥିଲେ ।
ଗୁଜରର ପ୍ରତିହାରଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଏହା ଆସିଲା ଏବଂ ନାଗଭଟ୍ଟ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଲା ।
ସେହି ସମୟର ପ୍ରାୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୁସ୍ତକ କିମ୍ବା ଲେଖାରେ କାଲିଞ୍ଜର ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି ।
ଏହା ପନ୍ନା ଜିଲ୍ଲାର କୌହାରୀ ନିକଟ ବୃହସ୍ପତି କୁଣ୍ଡରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରୁ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ପ୍ରବାହିତ କାମାସିନରେ ଯମୁନା ନଦୀରେ ଯୋଗ ହୋଇଥାଏ ।
ପାରସ୍ୟ ଐତିହାସିକଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ ୧୬ଶ ଶତାବ୍ଦୀ "ଫିରିଷ୍ତା", କାଲିଞ୍ଜର ନାମକ ଏହି ସହର କେଦାର ନାମକ ଜଣେ ରାଜାଙ୍କଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ରେ କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୁର୍ଗ ଚାନ୍ଦେଲ ଶାସନରୁ ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା ।