polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
କଟକ ବଡ଼ ମେଡିକାଲରେ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଚିକିତ୍ସିତ ହୋଇ ପରେ ନିଜଘରକୁ ଫେରିଯାଇଥିଲେ ।
ରହସ୍ୟ ଘେରରେ ଥିବା ଏହି ଘଟଣା ରାଜ୍ୟରେ ପୋଲିସ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ଆଇନ ଶୃଙ୍ଖଳା ପରିସ୍ଥିତି ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ ସୃଷ୍ଟିକରିଥିଲା ।
ସୁସ୍ଥ ହୋଇ କୋରାପୁଟ ଡାକ୍ତରଖାନାରୁ ଡିସ ଚାର୍ଜ ପରେ ଧାରା ୧୬୪ରେ ବୟାନ ରେକର୍ଡ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଜେଏମ‌ଏଫସି କୋର୍ଟରେ ହାଜର କରାଯାଇଥିଲା ।
ନାବାଳିକା କହିଥିଲେ ଯେ ପୋଲିସ ଅସଲ ଆସାମୀଙ୍କୁ ପୋଲିସ‌ ଗିରଫ ନ କରି ମୋ ସମ୍ପର୍କୀୟଙ୍କୁ ଧରି ପଚରାଉଚୁରା କରୁଛି।
ଯଦି ସମ୍ପର୍କୀୟମାନେ ଏଭଳି କାଣ୍ଡ କରିଥାନ୍ତେ ତେବେ ଏତଲାରେ ସେମାନଙ୍କ ନାଁ ଦିଆଯାଇଥାନ୍ତା।
ବିନା କାରଣରେ ସମ୍ପର୍କୀୟ ଓ ଗାଁ ଲୋକଙ୍କୁ ପୋଲିସ‌ ହଇରାଣ କରୁଥିବାରୁ ମୋ ପରିବାର ଲୋକଙ୍କୁ ଗାଁରେ ଅନେକ ଅପବାଦ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳୁଛି।
ମୁଁ ଏଥିପାଇଁ ମାନସିକ ସ୍ତରରେ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଛି ବୋଲି ସେ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେଇଥିଲେ ।
ପିଡ଼ିତାଙ୍କ ଅଭିଯୋଗକୁ ମିଛ ବୋଲି ଦର୍ଶାଯାଉଥିବାରୁ ମାନସିକ ଅବସାଦଗସ୍ତ ରହୁଥିଲେ ପୀଡ଼ିତା ।
ତେବେ କଂଗ୍ରେସ ଏହି ଘଟଣାରେ ପ୍ରତିବାଦ କରିବା ପରେ ପୀଡ଼ିତାଙ୍କୁ ପରିବାର ଲୋକଙ୍କ ଜିମା ଦିଆଯାଇଥିଲା ।
କୁନ୍ଦୁଲି ଗଣଦୁଷ୍କର୍ମ ମାମଲା କୋରାପୁଟଜିଲ୍ଲାର ପଟାଙ୍ଗୀ ବ୍ଲକ ଅନ୍ତର୍ଗତ କୁନ୍ଦୁଲିରେ ୨୦୧୭ ମସିହା ଅକ୍ଟୋବର ୧୦ ତାରିଖରେ ଘଟିଥିବା ବହୁଚର୍ଚ୍ଚିତ ଗଣଦୁଷ୍କର୍ମ ମାମଲା ଅଟେ ।
ଅନ୍ୟ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କ ପରି ଏକାଧିକ ମହଲା ବିଶିଷ୍ଟ କୈଳାସ ମନ୍ଦିରରେ ମଧ୍ୟ ତୋରଣ ସଦୃଶ ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାର, ସଭା-ପ୍ରାର୍ଥନା ଗୃହ ଇତ୍ୟାଦି ରହିଛି ଓ ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିରକୁ ପରିବେଷ୍ଟନ କରି ଅନେକ ପାର୍ଶ୍ୱ ମନ୍ଦିର ରହିଛି ।
ସମସ୍ତ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର ପରି ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଏକ ବର୍ଗାକାର କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ମିତ ଓ ବାହ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏକ ପରିକ୍ରମା ବଳୟ ରହିଛି ।
କୈଳାସ ପର୍ବତ ସଦୃଶ ମନ୍ଦିରର ବିମାନ, ଗର୍ଭ ଗୃହ, ଗର୍ଭ ଗୃହରେ ରହିଥିବା ଯୋନି ସଂଲଗ୍ନ ଶିବଲିଙ୍ଗ ସବୁ କିଛି ଗୋଟିଏ ବିରାଟ ପଥରକୁ ଖୋଳି ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି ।
ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା, ସରସ୍ୱତୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦଶାବତାର, ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଊଷାଙ୍କ ପରି ବିଭିନ୍ନ ବୈଦିକ ଦେବଦେବୀ, ଗଣେଶ, ଅର୍ଦ୍ଧନାରୀଶ୍ୱର , ହରିହର , ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା, ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ପରି ଅନ୍ୟହିନ୍ଦୁ ଦେବଦେବୀଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପାର୍ଶ୍ୱ ମନ୍ଦିର ରହିଛି ।
ମନ୍ଦିରର ଭୂମିସ୍ଥ ସ୍ତରରେ ଶୈବ, ବୈଷ୍ଣବ ଓ ଶାକ୍ତ ପରମ୍ପରା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅନେକ ପ୍ରତିମା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାଲ୍ୟଲୀଳାର ୧୨ଟି କାହାଣୀର ଶିଳା ପ୍ରତିମା ତନ୍ମଧ୍ୟରେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ।
ଭାରତରେ ବ୍ରିଟିଶ୍ ଔପନିବେଶିକ କାଳରୁ ଏଲୋରାର ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକରେ ବିଧିବଦ୍ଧ ଗବେଷଣା କରାଯିବା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।
କିନ୍ତୁ ବୌଦ୍ଧ, ହିନ୍ଦୁ ଓ ଜୈନ ଶୈଳୀର ସମ୍ମିଶ୍ରଣ ବା ଅଧିବ୍ୟାପନ ଏହି ଗୁମ୍ଫାମାନଙ୍କ ନିର୍ମାଣ ତଥା ଐତିହାସିକ କାଳକ୍ରମକୁ ନେଇ ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି ।
ହିନ୍ଦୁ ଗୁମ୍ଫା ଓ ବୌଦ୍ଧ ଗୁମ୍ଫା ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମେ କେଉଁଟି ଖୋଦିତ ହୋଇଥିଲା ?
ଏଲୋରା ସହିତ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର, ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦେଶ, କର୍ଣ୍ଣାଟକସ୍ଥିତ ଡେକାନ୍ ମାଳଭୂମିର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁମ୍ଫା ମନ୍ଦିରର ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳା, ବିଭିନ୍ନ ରାଜବଂଶର ଅଭିଲେଖ, ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଖନନ ଓ ତତ୍-ସଂଲଗ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରୁ ମିଳିଥିବା ପ୍ରାଚୀନ ଲେଖା ଇତ୍ୟାଦିର ତୁଳନାତ୍ମକ ତଥ୍ୟକୁ ଆଧାର କରି ଐତିହାସିକ ଓ ଗବେଷକମାନେ କେତେକ ବିଷୟରେ ଏକମତ ହୋଇଛନ୍ତି ।
ଗେରି ହକ୍‍ଫିଲ୍ଡ ମାଲାନ୍ଦ୍ରା ଓ ଅନ୍ୟ କେତେକ ଗବେଷକଙ୍କ ମତାନୁଯାୟୀ ଏଲୋରା ଗୁମ୍ଫାର ନିର୍ମାଣ ସମୟକ୍ରମକୁ ମୋଟାମୋଟି ଭାବେ ୩ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇପାରିବ :
ଦଶାବତାର ଗୁମ୍ଫାର ନକସା, ପ୍ରକୋଷ୍ଠ ଓ ଅଭ୍ୟନ୍ତର ବୌଦ୍ଧ ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୧୧ ଓ ୧୨ ପରି ।
ଏହି କାରଣରୁ କେତେକ ଗବେଷକ ଏହା ବୌଦ୍ଧ ଗୁମ୍ଫା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପ୍ରଥମେ ଖୋଳାଯାଇଥିଲା ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ।
କିନ୍ତୁ ଦଶାବତାର ଗୁମ୍ଫାର ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାର ସମ୍ମୁଖରେ ରହିଥିବା ନୃତ୍ୟ ମଣ୍ଡପ ଏକ ଅଣ-ବୌଦ୍ଧ ରଚନା ଓ ଉପରୋକ୍ତ ମତର ବିରୋଧୀ ।
ଜେମ୍‍ସ୍ ହାର୍ଲେଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ବୌଦ୍ଧ ଗୁମ୍ଫା ୧୧ରେ ମଧ୍ୟ କିଛି ହିନ୍ଦୁ ପ୍ରତିମା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ଓ ଆଖ ପାଖର ବୌଦ୍ଧ ଗୁମ୍ଫାରେ ମଧ୍ୟ ହିନ୍ଦୁ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାର ଛାପ ରହିଛି ।
ଧାର୍ମିକ ଶିଳ୍ପକଳାର ଏପରି ସମ୍ମିଶ୍ରଣରୁ ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ଯେ ବୋଧହୁଏ ସମାନ କାରିଗର, ଶିଳ୍ପୀ ଓ ସ୍ଥପତିମାନେ ଉଭୟ ବୌଦ୍ଧ ଓ ହିନ୍ଦୁ ଗୁମ୍ଫାର ଖୋଦନ କରୁଥିଲେ କିମ୍ବା ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀଙ୍କ ପାଇଁ ପୂର୍ବ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଗୁମ୍ଫାରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ହିନ୍ଦୁ ପ୍ରତିମା ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇ ଏହାକୁ ଏକ ହିନ୍ଦୁ ଗୁମ୍ଫାରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ କରାଯାଇଥିଲା ।
ଚରଣାଦ୍ରି ନାମକ ପାହାଡ଼ର ବାସାଲ୍ଟ ଆଗ୍ନେୟ ଶିଳା ଚଟ୍ଟାଣରେ ଶତାଧିକ ଗୁମ୍ଫା ଖୋଦିତ ହୋଇଥିଲା ଯେଉଁଥିରୁ ମାତ୍ର ୩୪ଟି ଗୁମ୍ଫା ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ।
ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ ୧୨ଟି ଗୁମ୍ଫା ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମ, ୧୭ଟି ଗୁମ୍ଫା ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ ଓ ୪ଟି ଗୁମ୍ଫା ଜୈନ ଧର୍ମରେ ଖ୍ରିୀଷ୍ଟ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରଥମ ସହସ୍ରାବ୍ଦରେ ପ୍ରଚଳିତ ଦେବଦେବୀ, ସନ୍ଥ, ପୌରାଣିକ କଥାର ଶିଳାଚିତ୍ର, ମୂର୍ତ୍ତିକଳା, ମଠ, ବିହାର ଇତ୍ୟାଦିର ଛାପ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
ପରସ୍ପର ସହିତ ସଂଲଗ୍ନ ହୋଇ ଖୋଦିତ ହୋଇଥିବାରୁ ସେ ସମୟରେ ଏହି ତିନୋଟି ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅପୂର୍ବ ଧାର୍ମିକ ଐକ୍ୟ ଓ ସହିଷ୍ଣୁତା ରହିଥିଲା ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଇପାରେ ।
ରାଷ୍ଟ୍ରକୂଟ ପରି ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀ ଶାସକଙ୍କ ରାଜୁତି ସମୟରେ କିଛି ହିନ୍ଦୁ ଓ ବୌଦ୍ଧ ଗୁମ୍ଫା, ଯାଦବ ରାଜବଂଶର ଶାସକଙ୍କ ସମୟରେ ଜୈନ ଗୁମ୍ଫାମାନ ଖୋଦିତ ହୋଇଥିଲା ।
ସ୍ଥାନୀୟ ରାଜା, ବଣିକ ଶ୍ରେଣୀ, ଅନ୍ୟ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ଓ ଧନୀ ବର୍ଗର ଲୋକଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତାରେ ଏହି ସବୁ ଗୁମ୍ଫାର ଖୋଦନ କରାଯାଇଥିଲା ।
ଏଲୋରା ଗୁମ୍ଫା ସମୂହ ଭାରତର ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜ୍ୟର ଔରଙ୍ଗାବାଦ ଜିଲ୍ଲାରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
ଗୋଟିଏ ବିଶାଳକାୟ ପଥରକୁ କାଟି ନିର୍ମିତ ଗୁମ୍ଫା-ମନ୍ଦିର ଭାବେ ଏହା ବିଶ୍ୱରେ ସର୍ବବିଦିତ ।
ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ଥଳ ମାନ୍ୟତାପ୍ରାପ୍ତ ଏହି ଗୁମ୍ଫା ମନ୍ଦିରରେ ବୌଦ୍ଧ, ହିନ୍ଦୁ ଓ ଜୈନ ଧାର୍ମିକ ଭାବନା ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଛି ।
ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୧୬ରେ ଗୋଟିଏ ଶିଳାକୁ କାଟି ନିର୍ମିତ କୈଳାସ ମନ୍ଦିର ବିଶ୍ୱର ବୃହତ୍ତମ ପ୍ରସ୍ତର-ଖୋଦିତ ମନ୍ଦିର ।
କୈଳାସ ମନ୍ଦିରରେ ଶିବଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ଅନେକ ବହୁ ଦେବଦେବୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି, ବୈଷ୍ଣବ-ଶାକ୍ତ-ଶୈବ ପରମ୍ପରାର ପୌରାଣିକ ଗଳ୍ପର ଚିତ୍ର, ରାମାୟଣ-ମହାଭାରତ କଥା ଇତ୍ୟାଦି ଖୋଦିତ ହୋଇଛି ।
ଯେ ସବୁ କିଛି କର୍ମ ସମ୍ପାଦନ କରିପାରନ୍ତି, ସେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଶବ୍ଦଟି ଦିବ୍ୟ ସ୍ଥପତିଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।
ଏହି ଗୁମ୍ଫାର ବାହ୍ୟ ଗଠନ କାଷ୍ଠ୍ୟ ଅଭ୍ୟନ୍ତରର ଭ୍ରମ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବାରୁ ଏପରି ନାମ ରଖାଯାଇଛି ।
ଦ୍ୱିତଳ ବିଶିଷ୍ଟ ଏହି ଚୈତ୍ୟ ଗୃହର ଛାତଟି ଏକ ଗୀର୍ଜାଘର ବା ସ୍ତୁପ ପରି ଆକାରର ।
ଚୈତ୍ୟଗୃହର ଗର୍ଭରେ ଧର୍ମୋପଦେଶ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବା ମୁଦ୍ରାରେ ବୁଦ୍ଧଙ୍କର ୧୫ ଫୁଟ୍ ଉଚ୍ଚ ଏକ ପ୍ରତିମା ରହିଛି ।
ପ୍ରଥମ ମହଲାରେ ସ୍ତୁପଆଡ଼କୁ ମୁହଁ କରି ବାଲ୍‍କନି ପରି ଏକ ଛଜ୍ଜା ବା ଛାତ ମଣ୍ଡପ ରହିଛି ।
କୈଳାସ ମନ୍ଦିରର ପ୍ରସ୍ତର କଳା ସହିତ କିଛି ମାତ୍ରାରେ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ରହିଥିବାରୁ ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୩୦କୁ ଛୋଟ କୈଳାସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
କୈଳାସ ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାଣ ସମାପ୍ତି ପରେ ପ୍ରାୟ ନବମ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଛୋଟ କୈଳାସ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସଭାର ତଳ ସ୍ତରର ନିର୍ମାଣ ଏକା ସମୟରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ।
ଅଳଙ୍କାରଭୂଷିତ ଓ ମୁକୁଟମଣ୍ଡିତ ନୃତ୍ୟରତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦୁଇଟି ପ୍ରତିମାରେ ହାତର ନୃତ୍ୟ ମୁଦ୍ରା ଅତି ନିଖୁଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ।
ହିନ୍ଦୁ ଗୁମ୍ଫାମାନଙ୍କରେ ନୃତ୍ୟରତ ଶିବଙ୍କ ନୃତ୍ୟ ମୁଦ୍ରାର ଅନୁକରଣ କରି ଏଗୁଡ଼ିକ ଖୋଦିତ ହେଲାପରି ଦେଖାଯାଏ ।
କିନ୍ତୁ ପ୍ରତିମାର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟରୁ ଏଗୁଡ଼ିକ ଶିବ ନୁହେଁ ବରଂ ଇନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତିମା ବୋଲି ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରତୀତ ହୁଏ ।
ପ୍ରଥମେ ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଉଥିଲା ଯେ ଏଲୋରାର ଗୁମ୍ଫାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୌଦ୍ଧ ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ସର୍ବପୁରାତନ ।
କିନ୍ତୁ ଆଧୁନିକ ଶୌଧ ଅନୁସାରେ ହିନ୍ଦୁ ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ବୌଦ୍ଧ ଗୁମ୍ଫାମାନଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିବା ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ।
ଏଲୋରା ଗୁମ୍ଫା ସମୂହର ଉତ୍ତରାଂଶରେ ଖ୍ରୀ. ନବମ ବା ଦଶମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଖୋଦିତ ୫ଟି ଦିଗମ୍ବର ଜୈନ ଗୁମ୍ଫା ରହିଛି ।
ଆକାରରେ ଜୈନ ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ବୌଦ୍ଧ ଓ ହିନ୍ଦୁ ଗୁମ୍ଫାଠାରୁ ଛୋଟ, କିନ୍ତୁ ଏହାର ପ୍ରସ୍ତର କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଅତି ସୁନ୍ଦର ।
ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳର ହିନ୍ଦୁ ଗୁମ୍ଫା ଓ ଜୈନ ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ଏକା ସମୟରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିବାରୁ ଏମାନଙ୍କ ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳା ଓ ଧାର୍ମିକ ମନୋଭାବର ଧାରାରେ (ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ : ସ୍ତମ୍ଭରେ ସଜ୍ଜିତ ବାରଣ୍ଡା, ସମମୀତ ମଣ୍ଡପ ଓ ପୂଜା ମଣ୍ଡପ ଇତ୍ୟାଦି) ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ ।
ତେବେ ଜୈନ ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକରେ ୨୪ ଜଣ ଜୈନ ତୀର୍ଥଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରତିମା ଉପରେ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି ।
ଜୈନ ଗୁମ୍ଫାମାନଙ୍କରେ ଜିନଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ବିଭିନ୍ନ ଦେବ-ଦେବୀ, ଯକ୍ଷ-ଯକ୍ଷୀ ଓ ପ୍ରଥମ ସହସ୍ରାବ୍ଦୀର ଜୈନ ପୌରାଣିକ ଚରିତ୍ର ଇତ୍ୟାଦିଙ୍କ ପ୍ରତିମା ଖୋଦିତ ହୋଇଛି ।
ରାଷ୍ଟ୍ରକୂଟ ବଂଶର ରାଜା ପ୍ରଥମ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ରାଜୁତି କାଳରେ ଏହି ମନ୍ଦିର ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ମନ୍ଦିରର ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳାରେ କିଛି ମାତ୍ରାରେ ପଲ୍ଲବ ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳାର ଛାପ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିରର ମଣ୍ଡପରେ ୧୬ଟି ସ୍ତମ୍ଭ ଓ ଗର୍ଭ ଗୃହରେ ଶିବଲିଙ୍ଗ ରହିଛି ।
ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିର ସମ୍ମୁଖରେ ଶିବଙ୍କ ବାହନ ନନ୍ଦୀ ଏକ ପ୍ରସ୍ତର ପୀଠ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ।
ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିର ଭିତରର ଉତ୍ତର ପଟ କାନ୍ଥରେ ମହାଭାରତ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ପଟ କାନ୍ଥରେ ରାମାୟଣର କଥାମାନ ଖୋଦିତ ହୋଇଛି ।
ଶିଳ୍ପକଳା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହି ଗୁମ୍ଫା ଏଲୋରାର ଅନ୍ୟ ଗୁମ୍ଫାମାନଙ୍କ ପରି, କିନ୍ତୁ ଦେବୀ ପାର୍ବତୀ ଶିବଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବାର କାହାଣୀ ଏହି ଗୁମ୍ଫାର ସ୍ୱାତନ୍ତ୍ର୍ୟ ।
ଅବସର ସମୟରେ ଶିବ ପାର୍ବତୀ ବସିଥିବା, ଶିବ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ବିବାହ, ଶିବଙ୍କ ନୃତ୍ୟ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରସ୍ତର ପ୍ରତିମା ଏହି ଗୁମ୍ଫାରେ ରହିଛି ।
ଶାକ୍ତ ପରମ୍ପରାରେ ପୂଜିତ ସପ୍ତମାତୃକା ଶିବ ଓ ଗଣେଶଙ୍କ ମଝିରେ ବସିଥିବାର ଏକ ଶିଳା ପ୍ରତିମା ମଧ୍ୟ ଏହି ଗୁମ୍ଫାରେ ରହିଛି ।
ଗୁମ୍ଫା ମନ୍ଦିରର ଅଭ୍ୟନ୍ତରରେ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ସମେତ ଆହୁରି ଅନେକ ଶାକ୍ତ ପରମ୍ପରାର ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରତିମା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ରଖୁଥିବା ହିମାଳୟର ଦୁଇ ନଦୀ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନାଙ୍କ ପ୍ରତିମା ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୨୧ର ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାରର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରହିଛି ।
ଏହା ଆକାରରେ ବଡ଼ ତଥା ଏହାର ନିର୍ମାଣ ସମୟ ଏଲୋରାର ଖୋଦନର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କାଳର ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ।
ଏଲୋରାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସମୟର ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ଜଳପ୍ରପାତ ଶଯ୍ୟାର ଅଂଶ ହୋଇଥିବା ଶିଳା ତଳେ ଖୋଦନ କରାଯାଇଥିଲା ଓ ଏହି ଜଳଧାରାକୁ "ୱାଲେ ଗଙ୍ଗା" ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଉଥିଲା ।
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଥିବା ପ୍ରସ୍ତର ଖୋଦିତ ଏକ ଛାତ ମଣ୍ଡପରୁ ଜଳ ପ୍ରପାତଟି ଦୃଶ୍ୟମାନ ଓ ବର୍ଷା ଋତୁରେ ଶିବଙ୍କ ଭ୍ରୁଲତା ଉପରେ ଏହି ଜଳଧାରା ପତିତ ହେଉଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
କିନ୍ତୁ ଲେଖକ ଧୱଲିକରଙ୍କ ମତରେ ଏଲୋରାର ଅନ୍ୟ ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଏହି ମନ୍ଦିରର ମୂର୍ତ୍ତି ଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥୂଳ, ମୋଟା ଓ ଅସମାନୁପାତୀ ।
ଏହାର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ପ୍ରକୋଷ୍ଠ ଓ କାନ୍ଥର ଭିତର ପଟକୁ ରହିଥିବା ଆୟତାକାର ବଳୟ ମଧ୍ୟରେ ୨୮ଟି ଅଷ୍ଟଭୂଜାକାର ସ୍ତମ୍ଭ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ର ଆକାରରେ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି ।
ଚୈତ୍ୟ ଗୃହର ଗମ୍ବୁଜ ତଳେ ଏକ ସ୍ତୁପ ଖୋଦିତ ଯାହା ସହିତ ବ୍ୟାଖ୍ୟାୟନ ମୁଦ୍ରାରେ ରହିଥିବା ବୁଦ୍ଧଙ୍କର ଏକ ବିରାଟ ମୂର୍ତ୍ତି ସଂଲଗ୍ନ ହୋଇ ରହିଛି ।
ବୁଦ୍ଧ ମୂର୍ତ୍ତିର ପଛପଟେ ଏକ ବିରାଟ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛ ପ୍ରସ୍ତର ବକ୍ଷରେ ଖୋଦିତ ହୋଇଛି ।
ଗମ୍ବୁଜର ଅଭ୍ୟନ୍ତର ଛାତ କଙ୍କାଳ ପରି ଆକାରରେ ନିର୍ମିତ ଯାହା କାଷ୍ଠରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ ।
ସ୍ତମ୍ଭମାନଙ୍କରେ ନାଗ ରାଣୀ, ନୃତ୍ୟଙ୍ଗନା, ସଙ୍ଗୀତଶିଳ୍ପୀ, ମନୋରଞ୍ଜନ କଳାକାର ଆଦିଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ବା ଚିତ୍ର ରହିଛି ।
ହୋଜେ ପେରେରାଙ୍କ ଅନୁସାରେ ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ୨୩ଟି ଅଲଗା ଅଲଗା ଖୋଦନଦ୍ୱାରା ଜୈନ ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା ।
ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ଏଥିରୁ ୧୩ଟିକୁ ଇନ୍ଦ୍ରସଭାର ଅଂଶ, ୬ଟିକୁ ଜଗନ୍ନାଥ ସଭାର ଅଂଶ ଓ ଅବଶିଷ୍ଟକୁ ଛୋଟ କୈଳାସର ଅଂଶ ଭାବେ ପରିଗଣିତ କରାଯାଉଛି ।
ବିଭିନ୍ନ ଉତ୍ସର ଅଧ୍ୟୟନ କରି ଶ୍ରୀ ପେରେରା ମତ ରଖିଥିଲେ ଯେ ଏଲୋରାର ଜୈନ ଗୁମ୍ଫାମାନଙ୍କର ଖୋଦନ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଷ୍ଟମ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷଆଡ଼କୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଦଶମ ଶତାବ୍ଦୀ ପର ଯାଏଁ ଚାଲିଥିଲା; ଓ ତ୍ରୟୋଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଦିଲ୍ଲୀର ମୋଗଲ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଆକ୍ରମଣ ପରେ ଏହି ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।
୧୨୩୫ ମସିହାର ଏକ ଦାନ ପଟ୍ଟଳର ଶିଳାଲେଖ ଅନୁଯାୟୀ ଦାତା ଚରଣାଦ୍ରିକୁ ଏକ ତୀର୍ଥରେ ପରିଣତ କରିବା ପାଇଁ ଜୈନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁମ୍ଫା ଓ ଜିନ ପ୍ରତିମା ଖୋଳାଇଥିଲେ ।
ଏଲୋରାର ସବୁ ଗୁମ୍ଫା ମଧ୍ୟରେ ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୫ର ଏକ ସ୍ୱାତନ୍ତ୍ର୍ୟ ରହିଛି ।
ଗୁମ୍ଫା ୫ର ମଧ୍ୟ ଭାଗରେ ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତରାଳ ପ୍ରସ୍ତର ପିଣ୍ଡା ଓ ଗୁମ୍ଫା ଶେଷ ଭାଗରେ ଏକ ବୁଦ୍ଧ ପ୍ରତିମା ରହିଛି ।
ଏଲୋରାର ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୫ ଓ ମୁମ୍ବାଇର ସଞ୍ଜୟ ଗାନ୍ଧୀ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ନିକଟସ୍ଥ କୃଷ୍ଣଗିରିର ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୧୧ର ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀ ଏକ ପ୍ରକାରର ଓ ଭାରତରେ କେବଳ ଏହି ଦୁଇଟି ବୁଦ୍ଧ ଗୁମ୍ଫାରେ ଏପରି ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀ ଅନୁସୃତ ହୋଇଛି ।
ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୧ରୁ ୯ ବୌଦ୍ଧ ମଠ ବା ବିହାର ହୋଇଥିବା ସ୍ଥଳେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଗୁମ୍ଫା ଭାବେ ପରିଚିତ ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୧୦ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରାର୍ଥନା କକ୍ଷ ।
ଏଲୋରା ଗୁମ୍ଫା ମନ୍ଦିର ଗୁଡ଼ିକ ମଠ, ବିହାର, ମନ୍ଦିର ଓ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀଙ୍କ ବିଶ୍ରାମସ୍ଥଳ ରୂପେ ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିଲା ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ।
ପୁଣି ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ପାରମ୍ପରିକ ବାଣିଜ୍ୟ ପଥ ଉପରେ ଏହାର ଉପସ୍ଥିତିକୁ ଦେଖି ଏହା ସେକାଳର ଡେକାନ୍ ମାଳଭୂମିର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବାଣିଜ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ର ହୋଇଥିବା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବପର ।
ଔରଙ୍ଗାବାଦର ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମରେ ୨୯ କିଲୋମିଟର୍ ଦୂରରେ ଓ ମୁମ୍ବାଇ ନଗରର ପୂର୍ବ-ଉତ୍ତରପୂର୍ବ ଦିଗରେ ୩୦୦ କିଲୋମିଟର୍ ଦୂରରେ ଏଲୋରା ଗୁମ୍ଫାସମୂହ ଅବସ୍ଥିତ ।
ଅଜନ୍ତା ଗୁମ୍ଫା ଓ ଏଲୋରା ଗୁମ୍ଫା ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ମରାଠାୱାଡ଼ା ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରମୁଖ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସ୍ଥଳୀ ତଥା ଭାରତୀୟ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ବିଭାଗଦ୍ୱାରା ସଂରକ୍ଷିତ ଐତିହାସିକ ପୀଠ ।
ଗେରି ମାଲାନ୍ଦ୍ରାଙ୍କ ମତାନୁସାରେ ବୌଦ୍ଧ ଗୁମ୍ଫାକୁ ହିନ୍ଦୁ ଗୁମ୍ଫା ନୁହେଁ, ବରଂ ପୂର୍ବରୁ ହିନ୍ଦୁ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀ ରହିଆସିଥିବା ଏଲୋରାରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ବୌଦ୍ଧ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା ଅନୁପ୍ରବେଶ କରିଥିଲା ।
ପୁଣି ଅଧିକାଂଶ ବୌଦ୍ଧ ଓ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାତା ଅଜଣା, କିଛି ହିନ୍ଦୁ ରାଜାଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ କୌଣସି ଅଭିଲେଖରୁ ବୌଦ୍ଧ ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ କିଏ ବ୍ୟୟବହନ କରୁଥିଲେ ବା ଦାନ କରୁଥିଲେ ତାହାର ପ୍ରମାଣ ମିଳୁନାହିଁ ।
ତେଣୁ ହିନ୍ଦୁ ଗୁମ୍ଫାକୁ ବୌଦ୍ଧମାନେ ଅକ୍ତିଆର କଲେ ନା ତାହାର ବିପରୀତ ଘଟିଲା, ଏ ସବୁ ଘଟଣାର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ଘଟଣାବଳୀ ବିଷୟରେ କେବଳ ଅନୁମାନ କରାଯାଇପାରିବ କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟ କଣ ତାହା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରୂପେ କହିହେବ ନାହିଁ ।
ତ୍ରିକୂଟକ ଓ ବାକାଟକ ରାଜବଂଶମାନଙ୍କ ଶାସନ କାଳରେ ପ୍ରଥମ ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା ।
ବାକାଟକ ବଂଶର ଶାସକମାନେ ଅଜନ୍ତାସ୍ଥିତ ଗୁମ୍ଫା ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଖୋଦନ କରାଇଥିଲେ ।
ଆଉ କେତେକ ପ୍ରାଚୀନ ଗୁମ୍ଫାରେ ଶୈବ ପରମ୍ପରାର ଛାପ ରହିଥିବାରୁ ଏଗୁଡ଼ିକ କାଳଚୁରି ରାଜବଂଶର ଏବଂ କେତେକ ପ୍ରାଚୀନ ବୌଦ୍ଧ ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ଚାଲୁକ୍ୟ ରାଜବଂଶର ଶାସନ କାଳରେ ଖୋଳାଯାଇଥିବା ମଧ୍ୟ ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ।
ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟର ହିନ୍ଦୁ ଗୁମ୍ଫା ଓ ପ୍ରଥମ ସୋପାନର ଜୈନ ଗୁମ୍ଫାମାନ ରାଷ୍ଟ୍ରକୂଟ ଶାସନ କାଳରେ ତଥା ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳର ଜୈନ ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ଯାଦବ ରାଜବଂଶର ଶାସନ କାଳରେ ଖୋଦିତ ହୋଇଥିବା ସମ୍ଭବପର ।
କଳା ଐତିହାସିକ ଲିସା ଓୱେନ୍ କିନ୍ତୁ ଏହି ଜୈନ ମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ କିଛି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି ।
ତାଙ୍କ ଅନୁସାରେ ନବମ ଶତାବ୍ଦୀର ଜୈନ ଧର୍ମରେ ଏପରି ସଙ୍ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟର ସ୍ଥାନ ନଥିଲା; ବରଂ ଜୈନ ଧର୍ମ ସର୍ବଦା ଧ୍ୟାନ, ଆତ୍ମସଞ୍ଜମତା ଓ ତପସ୍ୟା ପରି ସାଧନା ଶୈଳୀକୁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେଇ ଆସିଛି ।
ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୩୦ ପ୍ରଥମେ ଏକ ହିନ୍ଦୁ ଗୁମ୍ଫା ଥିଲା ଯାହାକୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଏକ ଜୈନ ଗୁମ୍ଫାରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ କରାଯାଇଥିଲା ବୋଲି ରାଜନ ମତ ରଖିଛନ୍ତି ।
ତେବେ ଉତ୍ସବମୁଖର ଓ କଳାପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଜୈନ ମନ୍ଦିର ସମବସରଣ ଶିକ୍ଷା ମତବାଦର ପୃଷ୍ଠପୋଷକ ବୋଲି ଓୱେନ୍ କୁହନ୍ତି ।
ଜୈନ ଗୁମ୍ଫାମାନଙ୍କରେ ପୁରାତନ ସମବଶରଣ ଧାର୍ମିକ ଶିକ୍ଷାର ଶିଳାଚିତ୍ର ରହିଛି ।
କେବଳ ଜ୍ଞାନପ୍ରାପ୍ତି ପରେ ତୀର୍ଥଙ୍କରମାନଙ୍କ ଧର୍ମୋପଦେଶ ପ୍ରଦାନର ଚିତ୍ର ଏହି ପ୍ରକୋଷ୍ଠରେ ରହିଥିବାରୁ ଜୈନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁମ୍ଫା ।
ଗୁମ୍ଫାରେ ୧୯ଟି ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ପାର୍ଶ୍ୱନାଥ ଓ ବାହୁବଳୀ ପ୍ରତିମାଯୁଗଳଙ୍କ ଅବସ୍ଥିତି ମଧ୍ୟ ଏକ ବିଶେଷତା ।
ଏହାଛଡ଼ା ସରସ୍ୱତୀ, ଶ୍ରୀ, ସୌଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର, ସର୍ବନୁଭୂତି, ଗୋମୁଖ, ଅମ୍ବିକା, ଚକ୍ରେଶ୍ୱରୀ, ପଦ୍ମାବତୀ, କ୍ଷେତ୍ରପାଳ, ହନୁମାନ ଆଦି ଦେବଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରତିମା ଜୈନ ଗୁମ୍ଫାସମୂହରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
ପ୍ରାର୍ଥନା ଗୃହର ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ପ୍ରସ୍ତର ଖୋଦିତ ମଞ୍ଚ ରହିଛି ଯାହା ଉପରକୁ ପାହାଚଦ୍ୱାରା ଯାଇହେବ ।
ଗୁମ୍ଫାର ପ୍ରବେଶ ପଥ ନିକଟସ୍ଥ କାନ୍ଥରେ ଅପସରା, ଧ୍ୟାନରତ ସାଧୁସନ୍ଥଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଖୋଦିତ ।
ଚୈତ୍ୟ ଗୃହର ବାରଣ୍ଡାର ଦୁଇପଟରେ ପାର୍ଶ୍ୱ ମନ୍ଦିର, ଘଟ-ପଲ୍ଲବ ଇତ୍ୟାଦି ରହିଛି ।
୧୦ ନମ୍ବର ଗୁମ୍ଫାରେ ମୈତ୍ରେୟ, ତାରା, ଅବଲୋକିତେଶ୍ୱର, ମଞ୍ଜୁଶ୍ରୀ, ଭ୍ରୁକୁଟି, ମହାମୟୂରୀ ପରି ଅନେକ ବୌଦ୍ଧ ଦେବାଦେବୀ ପୂର୍ବ ଭାରତର ପାଳ ରାଜବଂଶର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ ।
ଅନେକ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟରେ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତୀୟ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀ ପ୍ରଭାବ ମଧ୍ୟ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୁଏ ।
୧୨ଟି ବୌଦ୍ଧ ଗୁମ୍ଫା ମଧ୍ୟରୁ ୧୧ଟି ଗୁମ୍ଫାକୁ ବୌଦ୍ଧ ବିହାର ବା ମଠ କୁହାଯାଇପାରିବ ଯେଉଁଥିରେ ବଡ଼ ପ୍ରାର୍ଥନା ଗୃହ, ବହୁତଳ ଅଟ୍ଟାଳିକାମାନ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି ।
ସେଥିରେ ବୌଦ୍ଧ ଭିକ୍ଷୁଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ଆବାସ ସ୍ଥଳ, ଶୟନ କକ୍ଷ, ରୋଷଗୃହ ଓ ଅନ୍ୟ କୋଠରୀମାନ ପାହାଡ଼ ବକ୍ଷକୁ ଖୋଳି ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି ।
ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକରେ ଖୋଦିତ ପ୍ରସ୍ତର ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତିମାନ ଗୌତମ ବୁଦ୍ଧ, ବୋଧିସତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟ ସନ୍ଥମାନଙ୍କ ଉପରେ ପର୍ଯ୍ୟବସିତ ।
କିଛି ଗୁମ୍ଫାରେ ଶିଳା ସ୍ଥାପତ୍ୟର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା କାଷ୍ଠ୍ୟ ନିର୍ମିତ ମୂର୍ତ୍ତିର ଭ୍ରମ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ ।
ୱେରୁଳ୍ ଓ ଏଲୁରା ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ ଏଲୋରା ହେଉଛି ଏହାର ପ୍ରାଚୀନ ନାମ ଏଲାପୁରର ଅପଭ୍ରଂଶ ।
୮୧୨ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ସମୟର ବରୋଦା ଶିଳାଲେଖରେ ଏହି "ଗହ୍ୱରର ମହାନତା" ଓ "କୃଷ୍ଣରାଜଙ୍କ ସମୟରେ ଏଲାପୁରରେ ଏହି ଗହ୍ୱରର ଖୋଦନ ବା ନିର୍ମାଣ" ବିଷୟର ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ ।
ବରୋଦା ଶିଳାଲେଖରେ ଉଲ୍ଲିଖିତ ଗହ୍ୱର ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୧୬ର କୈଳାସ ମନ୍ଦିର ଆଡ଼କୁ ଇଙ୍ଗିତ କରିଥାଏ ।
ଭାରତୀୟ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ ଗୁମ୍ଫାର ନାମ ସହିତ ସଂସ୍କୃତ ଶବ୍ଦ “ଗୁହା” ଯୋଡ଼ା ଯାଇଥାଏ ।
ଗୁମ୍ଫା ୧୦ରେ ବିହାର, ଗୀର୍ଜାଘର ପରି ଏକ ପୂଜା ଗୃହ, ପଛ କାନ୍ଥରେ ୪ଟି ଓ ଡାହାଣ ପଟ କାନ୍ଥରେ ୪ଟି ଲେଖାଏଁ କରି ଧ୍ୟାନ କରିବା ପାଇଁ ୮ଟି କ୍ଷୁଦ୍ର ପ୍ରକୋଷ୍ଠ ଓ ସାମନା ପଟକୁ ଏକ ବାରଣ୍ଡା ରହିଛି ।
ଏଲୋରାର ବୌଦ୍ଧ ଗୁମ୍ଫା ସମୂହ ମଧ୍ୟରେ ଏଇଟି ଏକମାତ୍ର ଚୈତ୍ୟ ଗୃହ ଓ ଏହାର ଗଠନ ଅଜନ୍ତାର ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୧୯ ଓ ୨୬ ପରି ।
ଗବାକ୍ଷ, ଚନ୍ଦ୍ରଶାଳ ବା ତୋରଣ ପରି ଅର୍ଦ୍ଧ ଚନ୍ଦ୍ରାକାର ଝରକା ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୧୦ର ବିଶେଷତା ଏବଂ ଏକ ସୁଡ଼ଙ୍ଗଦ୍ୱାରା ଏହି ଗୁମ୍ଫାଟି ୯ ନମ୍ବର ଗୁମ୍ଫା ସହିତ ସଂଯୋଜିତ ହୋଇଛି ।
ପ୍ରମୁଖ ଜୈନ ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ହେଲେ – ଛୋଟ କୈଳାସ , ଇନ୍ଦ୍ର ସଭା , ଜଗନ୍ନାଥ ସଭା , ଅସମାପ୍ତ ଚତୁଃସ୍ତମ୍ଭ ଓ ପ୍ରକୋଷ୍ଠବିଶିଷ୍ଟ ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୩୧ ।
ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୩୪ ଆକାରରେ ଛୋଟ ଓ ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୩୩ର ବାମ ପଟେ ଥିବା ଏକ ଛୋଟ ଗଳାବାଟଦ୍ୱାରା ଏଥିରେ ପ୍ରବେଶ କରାଯାଇପାରିବ ।
ଷଷ୍ଠ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟ ଭାଗରୁ ନେଇ ଅଷ୍ଟମ ଶତାବ୍ଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଇଟି ସୋପାନରେ କାଳଚୁରୀ ରାଜବଂଶର ଶାସକମାନଙ୍କ ଦେଖରେଖରେ ହିନ୍ଦୁ ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ଖୋଦିତ ହୋଇଥିଲା ।
୬ଷ୍ଠ ଶତାବ୍ଦୀରେ ୯ଟି ଗୁମ୍ଫା ମନ୍ଦିର ଓ ପରେ ଆଉ ୪ଟି ଗୁମ୍ଫା ମନ୍ଦିର ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା ।
ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୧୪ , ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୨୨ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରସ୍ତର ପ୍ରତିମାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ।
ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀ କୈଳାସରେ ବସିଥିବା ସମୟରେ ରାବଣ କୈଳାସ ଦୋହଲାଇବାର ଚେଷ୍ଟା କରିବା କାହାଣୀର ଏକ ପ୍ରସ୍ତର ଖୋଦିତ ଚିତ୍ର ଗୁମ୍ଫା ୧୪ରେ ରହିଛି ।
ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୨୫ର ଗର୍ଭ ଗୃହ ସମ୍ମୁଖସ୍ଥ ଛାତରେ ସପ୍ତାଶ୍ୱଦ୍ୱାରା ଟଣାଯାଉଥିବା ରଥରେ ବିରାଜିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଏକ ପ୍ରତିମା ରହିଛି ।
ପଶ୍ଚିମ ଘାଟ ପର୍ବତମାଳାର ଅଂଶବିଶେଷ ତଥା ଆଗ୍ନେୟ ଉଦ୍ଗୀରଣରୁ ସୃଷ୍ଟ ଡେକାନ୍ ଟ୍ରାପ୍‍ର ବାସାଲ୍ଟ ଶିଳା ଚଟ୍ଟାଣ ବକ୍ଷରେ ଏଲୋରା ଗୁମ୍ଫାର ଖୋଦନ କରାଯାଇଛି ।
ଚାକମୟ କଳ୍ପରେ ହୋଇଥିବା ଆଗ୍ନେୟ ଉଦ୍ଗୀରଣ ଏହି ଶିଳା ଚଟ୍ଟାଣ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଇପାରେ ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଇଛି ।
ଏହି ସମୟରେ ସୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼ ଚଟ୍ଟାଣରେ ସ୍ତରୀଭୂତ ଶିଳାର ଉନ୍ମେଶ ହୋଇଥିଲା ଓ ସ୍ଥପତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା ।
ରାଜା ପ୍ରଥମ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶାସନ କାଳ ଅର୍ଥାତ୍ ୮ମ ଶତାବ୍ଦୀ ବେଳକୁ ଏହି ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲା ।
ଗୁମ୍ଫାର ନକସା ଦେଖିଲେ ଏହାର ବର୍ଗ ମଣ୍ଡପ ଶୈଳୀ ଓ ଅନ୍ୟ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟର ଜ୍ୟାମିତିକ ସମତା ଜଣାପଡ଼େ ।
ଗର୍ଭ ଗୃହର ଶିବ ଲିଙ୍ଗ ଗଙ୍ଗା-ଯମୁନା ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତିମାନଙ୍କଠାରୁ ସମ ଦୂରତାରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
କାର୍ମେଲ୍ ବର୍କସନ୍‍ଙ୍କ ଅନୁସାରେ ଏପରି ଜ୍ୟାମିତିକ ସଜ୍ଜା ହିନ୍ଦୁ ଦର୍ଶନ ଶାସ୍ତ୍ରର ବ୍ରହ୍ମ ଓ ପ୍ରକୃତିର ସମ୍ପର୍କ ଦର୍ଶାଇଥାଏ ।
ପଥରକୁ କାଟି ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିବା ଏକାଧିକ ମହଲାବିଶିଷ୍ଟ ଏହି ମନ୍ଦିରର ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ର ଏଥେନ୍ସସ୍ଥିତ ପାର୍ଥିନନ୍‍ର ପ୍ରାୟ ୨ ଗୁଣ ହେବ ।
ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ଯେ, ମନ୍ଦିରର ପ୍ରସ୍ତର ଶିଳ୍ପୀ ଓ କାରିଗରମାନେ ପ୍ରାୟ ୩୦ ଲକ୍ଷ କ୍ୟୁବିକ୍ ଫୁଟ୍ ଘନଫଳ ଆୟତନର ପଥର କାଟି ଏହାର ନିର୍ମାଣ କରିଥିବେ ।
ପ୍ରାୟ ୨ ଲକ୍ଷ ଟନ୍ ଓଜନର ପଥର ବର୍ଜନ କରାଯାଇ ମନ୍ଦିରଟି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିବ ।
ବୌଦ୍ଧ ଓ ଜୈନ ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିରର ଖୋଦନ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୋଇସାରିଥିଲା ।
ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସମୟର ହିନ୍ଦୁ ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକରେ ଶିବ ମୁଖ୍ୟ ଦେବତା ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଅନେକ ଦେବଦେବୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା ।
ଗର୍ଭ ଗୃହରେ ପ୍ରସ୍ତର ନିର୍ମିତ ଶିବ ଲିଙ୍ଗ ଓ ଗର୍ଭ ଗୃହର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ବା ପରିକ୍ରମ ପାଇଁ ରହିଥିବା ପଥ ଏହି ସବୁ ମନ୍ଦିରର ବିଶେଷତା ।
ତିନି ମହଲା ବିଶିଷ୍ଟ ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୧୧ ଓ ୧୨ରେ ମହାଯାନ ବୌଦ୍ଧ ପରମ୍ପରାର ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି, ବଜ୍ରଯାନ ବୌଦ୍ଧ ପରମ୍ପରାର ମଣ୍ଡଳ, ଦେବୀ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ଓ ବୋଧିସତ୍ତ୍ୱ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ସ୍ଥାନ ପାଇଛି ।
ଖ୍ରୀଷ୍ଟ ପର ଅଷ୍ଟମ ଶତାବ୍ଦୀ ପୂର୍ବରୁ ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆର ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମରେ ତାନ୍ତ୍ରିକ ଓ ବଜ୍ରଯାନ ମତବାଦର ଉନ୍ମେଷ ତଥା ବିକାଶର ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରମାଣ ।
ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୨୧ ରାମେଶ୍ୱର ଲେଣା ନାମରେ ପରିଚିତ ଓ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କାଳର ଗୁମ୍ଫାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ।
ରାଷ୍ଟ୍ରକୂଟ ବଂଶର ଅଭ୍ୟୁଦୟ ପୂର୍ବରୁ ଏହି ଗୁମ୍ଫା ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇସାରିଥିଲା ।
ଏଲୋରା ଗୁମ୍ଫାସମୂହ ଔରଙ୍ଗାବାଦ ସହରରୁ ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ୨୯ କିଲୋମିଟର୍ ଦୂରରେ, ମୁମ୍ବାଇ ନଗରରୁ ପୂର୍ବ-ଉତ୍ତରପୂର୍ବ ଦିଗରେ ୩୦୦ କିଲୋମିଟର୍ ଦୂରରେ ତଥା ଅଜନ୍ତା ଗୁମ୍ଫାସମୂହରୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ୧୦୦ କିଲୋମିଟର୍ ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
ପ୍ରଥମ ସହସ୍ରାବ୍ଦୀର ଭାରତୀୟ ଇତିହାସରେ ନିର୍ମିତ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୈଳାସ ମନ୍ଦିର ଅନ୍ୟତମ ।
କାର୍ମେଲ୍ ବର୍କ୍‍ସନ୍ ଶିଳା ଖୋଦିତ ଶିଳ୍ପକଳା ଜଗତରେ ଏହାକୁ “ବିଶ୍ୱରେ ଏକ ବିସ୍ମୟ” ବୋଲି ଅଭିହିତ କରିଥିଲେ ।
ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୧୬ କୈଳାସ ମନ୍ଦିର ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା, ନିଜ ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳା ପାଇଁ ସର୍ବ ବିଦିତ ଓ ଗୋଟିଏ ବିରାଟ ଆଗ୍ନେୟ ଶିଳା ଉପରୁ ତଳ ପଟକୁ ଖୋଳାଯାଇ ଏହି ବିଶାଳକାୟ ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା ।
ଆଦିବାସୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଥିବା ଘୃଣ୍ୟ ମନଭାବକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ସେ ଭାଗନେଇଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୭୨ ମସିହାରେ ରାୟଗଡ଼ାଠାରେ ଗିରଫ ହୋଇଥିଲେ ।
ନବରଙ୍ଗପୁର ଉପଜିଲ୍ଲାରେ ଆଦିବାସୀ ଅନୁପ୍ରବେଶକାରୀଙ୍କ ପ୍ରତି ହେଉଥିବା ଅନ୍ୟାୟ ବିରୁଦ୍ଧରେ ସେ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରିବା ସହ ୧୯୭୫ ମସିହାରେ ଗିରିଫ ହୋଇଥିଲେ ।
ଫୁଲମଣି ଶାନ୍ତା ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ୮ମ ବିଧାନ ସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ ।
୧୯୮୦ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ହୋଇଥିବା ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ଫୁଲମଣି ଡାବୁଗାଁ ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀରୁ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ପ୍ରତିନିଧି ଭାବରେ ନିର୍ବାଚନ ଲଢ଼ିଥିଲେ ।
ସେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ ରାଜନୈତିକ ଦଳର ଜଣେ କର୍ମକର୍ତ୍ତା ଭାବରେ ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିରେ ସକ୍ରିୟ ଥିଲେ ।
ଫୁଲମଣି ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ ଦଳର ପ୍ରତିନିଧି ଭାବରେ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାରେ ଜଣେ ବିଧାୟିକା ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।
୧୯୮୫ ମସିହାର ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ସେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ ଦଳର ପ୍ରତିନିଧି ଭାବରେ ଡାବୁଗାଁ ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀରୁ ନିର୍ବାଚନ ଲଢ଼ି ବିଜୟୀ ହୋଇ ୮ମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ ।
ଫୁଲମଣି ଓଡ଼ିଶା ଆଦିବାସୀ ସଂଘମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ସଂଶ୍ଳିଷ୍ଟ ଥିଲେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ମହିଳା ସଂଘମାନଙ୍କ ସହ ମିଶି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ ।
ସେ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ସଂଘରେ ଯୋଗ ଦେବାକୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତାଇବା ସହ ସେମାନଙ୍କର ନ୍ୟାର୍ଯ୍ୟ ଦାବି ପାଇଁ ଲଢ଼ି ଆସୁଥିଲେ ।
ଆଦିବାସୀ ସମାଜରେ ବାଳିକା ଏବଂ ମହିଳାମାନଙ୍କର ଶିକ୍ଷାକୁ ପ୍ରସାର କରିବା ପାଇଁ ସେ ବିଭିନ୍ନ ସଂଘଠନ ସହ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ସହିତ ନିଜେ ଶିକ୍ଷାଦାନ ବି କରୁଥିଲେ ।
ବୈଷ୍ଣବଙ୍କ ମତରେ ଇତିହାସ ରାଜନୈତିକ ଚିତ୍ରର ପ୍ରତିଫଳନ, କିନ୍ତୁ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଆତ୍ମଜୀବନୀ ତତ୍କାଳୀନ ଭାଷା, ସଂସ୍କୃତି, ସାହିତ୍ୟ, ପରମ୍ପରା, ଚଳଣି, ଖାଦ୍ୟପେୟ, ଶିକ୍ଷା, ଧର୍ମ ଭାବନା ଇତ୍ୟାଦିର ନିଦର୍ଶକ ।
ତେଣୁ ସେ ଆତ୍ମଜୀବନୀ ପଢ଼ିବାକୁ ଓ ସଂଗ୍ରହ କରିବାକୁ ଭଲପାଆନ୍ତି ବୋଲି ଏକ ସାକ୍ଷାତକାରରେ କହିଥିଲେ ।
ସମ୍ ହସ୍ପିଟାଲ ନିକଟରେ ସେ ନିଜ ଘରେ ‘ବନ୍ଧୁଘର ସାହିତ୍ୟ ପିଣ୍ଡା’ ନାମକ ଏକ ଘରୋଇ ସଭାର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ସାହିତ୍ୟବିତ୍ ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରନ୍ତି ।
ପାନ ଓ ପ୍ରିୟତମା ପାଇଁ ବୈଷ୍ଣବ ଚରଣ ମହାନ୍ତିଙ୍କୁ ୨୦୦୪ ମସିହାରେ ପ୍ରବନ୍ଧ ଓ ସମାଲୋଚନା ବର୍ଗରେ ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାରଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଇଥିଲା ।
ପାନ ଓ ପ୍ରିୟତମା ପୁସ୍ତକର ଲେଖକ ବୈଷ୍ଣବ କିନ୍ତୁ ଜୀବନରେ ବହୁ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାନ ଖାଇ ନଥିଲେ ।
୧୯୯୨ ମସିହାର ରଥଯାତ୍ରା ଅବସରରେ ତାମ୍ବୂଳ ମହାପ୍ରସାଦ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ସେ ନିଜର ପ୍ରଥମ ପାନଖିଆ ଅନୁଭୂତି ବୋଲି ପାନ ଓ ପ୍ରିୟତମା ପୁସ୍ତକରେ ଲେଖିଛନ୍ତି ।
ପାନ ଓ ପ୍ରିୟତମା ପୁସ୍ତକ “ପାନ” ସମ୍ପର୍କରେ ବିଭିନ୍ନ ଗବେଷଣାମୂଳକ ତଥ୍ୟ ରହିଛି ।
ବୈଷ୍ଣବ ଚରଣ ମହାନ୍ତି ଜଣେ ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କୃତ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ।
ଶିଶୁ ସାହିତ୍ୟ ଓ ପ୍ରୌଢ଼ ସାହିତ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଜଣେ ସକ୍ରିୟ ଲେଖକ ।
ତାଙ୍କ ଲିଖିତ ପାନ ଓ ପ୍ରିୟତମା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ୨୦୦୪ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାରଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଇଥିଲା ।
ପାନ ଓ ପ୍ରିୟତମା ପୁସ୍ତକଟି ‘ପାନ’ ସମ୍ପର୍କରେ ଏକ ଗବେଷଣାଧର୍ମୀ ଉପସ୍ଥାପନା ।
ଅବିଭକ୍ତ କଟକ ଜିଲ୍ଲାରେ ମହାନଦୀ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ରାହାମାରୁ ଅଳ୍ପ କିଛି ଦୂରରେ ଭରାଳୋ ଅବସ୍ଥିତ ।
ମାତ୍ର ଦଶ ବର୍ଷ ବୟସ ବେଳକୁ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ଆକସ୍ମିକ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିଲା ।
ଦଶମ ଶ୍ରେଣୀ ସମାପ୍ତ କରିବାର କିଛି ଦିନ ପରେ ବୈଷ୍ଣବଙ୍କର ମାତୃ ବିୟୋଗ ହୋଇଥିଲା ।
ସେ ଓଡ଼ିଶା ଗଣଶିକ୍ଷା ନିର୍ଦ୍ଦେଶାଳୟର ପ୍ରାକ୍ତନ ସହ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଥିଲେ ।
ବୈଷ୍ଣବ ନିଜ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ପାଠାଗାରରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଲିଖିତ ୩୦୦ରୁ ଅଧିକ ଜୀବନୀ ପୁସ୍ତକ ସଂଗ୍ରହ କରି ରଖିଛନ୍ତି ।
କେରଳରେ ମୁସଲମାନମାନଙ୍କ ଗହଣରେ ବାଲ୍ୟ ବିବାହର ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ୧୪ ଜୁନ ୨୦୧୩ ମସିହାରେ ଜାରି ଏକ ପରିପତ୍ରଦ୍ୱାରା ସମ୍ବୋଧିତ କରାଯାଇଥିଲା ।
ଏହା କେରଳରେ ସତ୍ତାରୁଢ ୟୁନାଇଟେଡ ଡେମୋକ୍ରେଟିକ ଫ୍ରଣ୍ଟ ର ଅଂଶ, "ଇଣ୍ଡିଆନ ୟୁନିଅନ ମୁସଲିମ ଲିଗ"ର ସାମାଜିକ କଲ୍ୟାଣ ବିଭାଗଦ୍ୱାରା ଘୋଷଣା କରାଯାଇଥିଲା ।
ଏଥିରେ ବିବାହ ପଞ୍ଜିକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କୁ "ବାଲ୍ୟ ବିବାହ ନିଷେଧ ଅଧିନିୟମ, ୨୦୦୬"ଦ୍ୱାରା ନିରୁପିତ ବୟସ ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ମୁସଲିମ ବର ଏବଂ କନ୍ୟାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାହ ପଞ୍ଜିକରଣ କରାଯାଇପାରିବ ବୋଲି କୁହାଯାଇଥିଲା ।
ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଓ ମୁସଲିମ ମହିଳା ସଙ୍ଗଠନ କହିଥିଲେ କି, ଏହାଦ୍ୱାରା ବାଲ୍ୟ ବିବାହକୁ ଉତ୍ସାହ ମିଳିବ ।
କେରଳରେ ୯ଟି ପ୍ରମୂଖ ମୁସଲିମ ସଂଗଠନ ସାମୁଦାୟିକ ବିବାହ-ବୟସ ପ୍ରତିବନ୍ଧରୁ ଛାଡ଼ ପାଇବାକୁ ଆଇନ ସମ୍ବନ୍ଧିୟ କାର୍ଯ୍ୟନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ ।
ମହିଳା ମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିବାହର ନ୍ୟୁନତମ ବୟସ ସହିତ ଏହାର ମୁସଲିମ ଆଇନର ଉଲଙ୍ଘନ କରିଥାଏ ।
ଭାରତୀୟ ୟୁନିଅନ ମୁସଲିମ ଲିଗ ବାଲ୍ୟ ବିବାହ ଅଧିନିୟମର ବିରୋଧ ଏହି ଆଧାରରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ଲେଖିଥିଲେ କି, ଏହା ମୁସଲିମ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆଇନର ଉଲଙ୍ଘନ କରିଥାଏ ।
ହୁଏତ ଅଧିକାଂଶ ମୁସଲିମ ଧାର୍ମୀକ ସଂଗଠନ ଓ ମୌଲାବୀୟମାନେ ସରକାରୀ ପରିପତ୍ରକୁ ବଞ୍ଚେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୁସଲିମ ମହିଳାମାନେ ଏହାର ବିରୋଧ କରିଥିଲେ ।
ପରେ ସେ ଟେଲିଫୋନଦ୍ୱାରା ସେହି କନ୍ୟାକୁ "ଟ୍ରିପଲ ତଲାଖ"ଦ୍ୱାରା ଛାଡପତ୍ର ଦେଇଦେଲେ ।
ଅନୁମାନ କରାଯାଏ କି, ଏହି ଘଟଣାରୁ ବାଲ୍ୟ ବିବାହକୁ ନେଇ ଆନ୍ଦୋଳନ ହୋଇଥିଲା,ଏବଂ କେରଳ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ ପରେ କନ୍ନୁରରେ ୧୪ ବର୍ଷୀୟ କନ୍ୟାର ବିବାହ ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ ।
ସେ ୨୦୧୪ ଓଡ଼ିଶା ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନରେ ବିଜୁ ଜନତା ଦଳର ପ୍ରତିନିଧି ଭାବରେ ଅତାବିରା ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀରୁ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ୧୫ଶ ସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ ।
ସ୍ନେହାଙ୍ଗିନୀ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳରେ ଜଣେ ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି ।
ସ୍ନେହାଙ୍ଗିନୀ ଛୁରିଆ ଜଣେ ସମାଜସେବୀ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ସହ ପଞ୍ଚାୟତ ଏବଂ ବ୍ଲକ ସ୍ତରରେ ପ୍ରଥମେ ରାଜନୀତିରେ ସକ୍ରିୟ ଥିଲେ ।
ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସେ ରାଜ୍ୟ ରାଜନୀତିରେ ସକ୍ରିୟ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ୨୦୦୯ ଓଡ଼ିଶା ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନରେ ସେ ବିଜୁ ଜନତା ଦଳର ପ୍ରତିନିଧି ଭାବରେ ଅତାବିରା ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀରୁ ନିର୍ବାଚନ ଲଢ଼ିଥିଲେ ।
ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ବିଜୟୀ ପାର୍ଥୀ ନିହାର ରଞ୍ଜନ ମହାନନ୍ଦ ଏହି ନିର୍ବାଚନରେ ସମୁଦାୟ ୪୯,୩୯୬ ଖଣ୍ଡ ଭୋଟ ପାଇଥିଲେ ।
ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ୨୦୧୪ ଓଡ଼ିଶା ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନରେ ସ୍ନେହାଙ୍ଗିନୀ ପୁଣିଥରେ ବିଜୁ ଜନତା ଦଳର ପ୍ରତିନିଧି ଭାବରେ ଅତାବିରା ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀରୁ ନିର୍ବାଚନ ଲଢ଼ିଥିଲେ ଏବଂ ଏହି ନିର୍ବାଚନରେ ସେ ବିଜୟୀ ହୋଇ ୧୫ଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ ।
ସେ କଳାରେ ସ୍ନାକତୋତ୍ତର କରିବା ପରେ ଓକିଲାତି ପଢ଼ିଥିଲେ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଜଣେ ସମାଜସେବୀ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ ।
ସେମାନଙ୍କର ଲିମିଟେସନ ଥିଲେ ମଧ୍ଯ ପ୍ରୋଗ୍ରାମ ସବୁ ପୃଥିବୀ ସାରା ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଛି।
ଯେମିତିକି ଗୋଠେନ୍ବେର୍ଗ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟଦ୍ୱାରା ସଂଯୋଜିତ ପ୍ରକଳ୍ପ, ର ଅନେକତମ ଭାଷାମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଏକ ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ଅନୁବାଦ ଯନ୍ତ୍ର ପ୍ରକଳ୍ପ ପାଇଁ ୨.୩୫୫ ନିୟୁତ ୟୁରୋରୁ ଅଧିକ ଅନୁଦାନ ପାଇଥିଲା।
ବ୍ୟବସ୍ଥାମାନଙ୍କର ତତ୍ପର ଉନ୍ନତି, ମନୁଷ୍ୟକୃତ ଅନୁବାଦ ପାଇଁ ଅନୁଦାନ କମ କରିବାରୁ ଆସିଲା, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଯନ୍ତ୍ର ଚାଳିତ ଅନୁବାଦ ଉପରେ ଅଧିକ ନିର୍ଭର କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲା।
ଇଉରୋପିଆନ କମିସନ ଯୋଜନା ଦ୍ୱାରା @ ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ୩.୦୭୨ ନିୟୁତ ୟୁରୋ ଦାନ କରିଥିଲା; @ ଏକ ଗଣତିଭିତ୍ତିକ ଯନ୍ତ୍ର ଅନୁବାଦ ପ୍ରକଳ୍ପ ଯାହା ର ପ୍ରଶାସନିକ ଆବଶ୍ୟକତା ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା ଓ ଏକ ନିୟମଭିତ୍ତିକ ଅନୁବାଦକ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରିଥିଲା।
ଏ କିଛିଦିନରେ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ସୋସିଆଲ ନେଟୱର୍କିଙ୍ଗର ଅଭୂତପୂର୍ବ ଆବିର୍ଭାବ ଯାନ୍ତ୍ରିକ ଅନୁବାଦ ସଫ୍ଟୱେର ପ୍ରୟୋଗର ଅନ୍ଯ ଏକ ନୂଆ ସ୍ତର ତିଆରି କରିଛି, ଫେସବୁକରେ ବା ସ୍କାଇପ, ଗୁଗୁଲ ଟକ, ମେସେଞ୍ଜର ଭଳି କ୍ଷଣିକ ଖବର କ୍ଲାଏଣ୍ଟ ସବୁ, ବ୍ୟବହାରକ ମାନଙ୍କପାଇଁ ଯାନ୍ତ୍ରିକ ଅନୁବାଦ ପରସ୍ପର ସହ ଅଲଗା ଭାଷାରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବାର ସୁବିଧା ତିଆରି କରିଛି।
ଅନେକ ମୋବାଇଲ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାରିକ ଯାନ୍ତ୍ରିକ ଅନୁବାଦ ବାହାରି ସାରିଛି, ସୁବିଧା ପାଇଁ ମୋବାଇଲ ସବୁକୁ ମୋବାଇଲ ଅନୁବାଦ ଉପକରଣ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି ଯାହା ଅଲଗା ଭାଷା କହୁଥିବା ଏବଂ ସାଥିରେ ବ୍ୟବସାୟ କରୁଥିବା ବ୍ୟବସାୟୀ ମାନଙ୍କ ସୁବିଧାରେ ଆସୁଛି, ନୂଆ ବିଦେଶୀ ଭାଷା ଶିଖୁଥିବା ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ ମାନଙ୍କ କାମରେବି ଆସୁଛି, ଆଉ ନୂଆ ବିଦେଶ ଯାତ୍ରୀଙ୍କୁ ମଣିଷ ଅନୁବାଦକଙ୍କ ବିନା ଭ୍ରମଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରିଛି।
2005ରେ ଗୁଗୁଲ ଏକ ନିଜସ୍ୱ ଗଣତିଭିତ୍ତିକ ଯନ୍ତ୍ର ଅନୁବାଦ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବ୍ୟବହାର କରି ପ୍ରତିଶୃତିଜନକ ଫଳାଫଳର ଦାବି କଲା।
ସାଧାରଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମେସିନ ଟ୍ରାନ୍ସଲେସନ କେବଳ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଗୋଟିଏ ଭାଷାରୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ଭାଷାରେ ପ୍ରତିସ୍ଥାପନା କରିଥାଏ ।
କିନ୍ତୁ କେବଳ ଏତିକିରେ ଅନୁବାଦ ଠିକ ଭାବରେ ହୁଏ ନାହିଁ , କାରଣ ଗନ୍ତବ୍ୟ ଭାଷାର ଶବ୍ଦର ପାଖାପାଖି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁନେଇ ହେଉଥିବା ସମୂହର ଅର୍ଥକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ ।
ଅନୁବାଦ ସମୟରେ ମୂଳ ଏବଂ ଗନ୍ତବ୍ୟ ଭାଷା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଷ୍ଟାଟିଷ୍ଟିକାଲ/ପରିସଂଖ୍ୟାନ ତଥା ନ୍ୟୂରାଲ ମେସିନ ଟ୍ରାନ୍ସଲେସନଦ୍ୱାରା ଅନେକ ମାତ୍ରାରେ କମ କରାଯାଇପାରୁଛି ।
ନିଉରାଲ ମେସିନ ଟ୍ରାନ୍ସଲେସନକୁ "ଡିପ୍ ଲର୍ଣିଂ" ର ଏକ ଉପାୟ ହିସାବରେ ଧରାଯାଇପାରେ।
ନିଉରାଲ ମେସିନ ଟ୍ରାନ୍ସଲେସନ ଏ କିଛି ବର୍ଷ ଭିତରେ ଅନେକ ଉନ୍ନତି କରିଛି ୲ ଷ୍ଟାଟିଷ୍ଟିକାଲ ମେସିନ ଟ୍ରାନ୍ସଲେସନ ଅପେକ୍ଷା ଏବେ ନିଉରାଲ ମେସିନ ଟ୍ରାନ୍ସଲେସନ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବାର ଘୋଷଣା କରିଛି ।
ସମୁର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଭାବରେ 'ଗଠନ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଲେଖା' ର ଉଚ୍ଚମାନର ମେସିନ ଅନୁବାଦ କଲାଭଳି ଯଦିଓ କୌଣସି ବ୍ୟବସ୍ଥା ନାହିଁ, ଅନେକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅଛି ଯାହା ଅପାତତଃ ଭଲ ଫଳ ଦେଉଛି।
ଯଦି ଅନୁବାଦକୁ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଷୟବସ୍ତୁ ଉପରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କରାଯାଏ ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ ତାହେଲେ ମେସିନ ଅନୁବାଦର ମାନର ଉତ୍ତରୋତ୍ତର ଉନ୍ନତି କରାଯାଇପାରେ।
୧୬୨୯ ମସିହାରେ ରେନେ ଦେଶକର୍ଟେସ ଗୋଟିଏ ସାଧାରଣ ଭାଷା ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇଥିଲେ ଯାହାଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ଭାଷାଭାଷୀ ଲୋକେ ଗୋଟିଏ ଚିହ୍ନ ଉପଯୋଗ କରିପାରିବେ ।
ଏବେକାର ଆତଙ୍କବାଦ ଉପରେ ହେଉଥିବା ଫୋକସ ପାଇଁ , ଆମେରିକାର ସେନା ଓ ସୁରକ୍ଷା ବଳ, ପ୍ରାକୃତିକ ଭାଷା ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଜ୍ଞାନରେ ଅନେକ ସମ୍ବଳ ଖର୍ଚ କରୁଛି।
ର ଇନ୍ଫରମେସନ ପ୍ରୋସେସିଂ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ଅଫିସ ଓ ଅନୁବାଦକ ଭଳି ଯୋଜନା ଚାଳନା କରୁଛି।
ମେସିନ ଟ୍ରାନ୍ସଲେସନ ବା ଯାନ୍ତ୍ରିକ ଅନୁବାଦ ହେଉଛି କମ୍ପ୍ୟୁଟେସନାଲ ଲିଙ୍ଗୁଇସ୍ଟିକସର ଏକ ବିଭାଗ ଯେଉଁଠାରେ ସଫ୍ଟୱେରଦ୍ୱାରା ଗୋଟିଏ ଭାଷାରୁ ଆଉ ଅନ୍ଯ ଏକ ଭାଷାକୁ ଅନୁବାଦ କରାଯାଇଥାଏ ।
ସେ ୨୦୧୯ ଭାରତୀୟ ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନରେ ନବରଙ୍ଗପୁରରୁ ବିଜୁ ଜନତା ଦଳ ତରଫରୁ ଛିଡ଼ା ହୋଇଥିଲେ ।
ଏହି ନିର୍ବାଚନରେ ସେ ନିକଟତମ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ କଂଗ୍ରେସ ଦଳର ପ୍ରଦୀପ କୁମାର ମାଝିଙ୍କୁ ୪୧,୬୩୪ ଖଣ୍ଡ ଭୋଟରେ ପରାସ୍ତ କରିଥିଲେ ।