polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ଉଭୟ ପ୍ରୟାଗ ସିଂହ ଏବଂ ନାଥୁ ସିଂହ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତର ଆହତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିଯାଇଥିଲେ ଏବଂ ଫାମାଗୁସ୍ତାକୁ ଦଖଲ କରିଥିବା ପାକିସ୍ତାନୀ ସୈନ୍ୟମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଧରିନେଇଥିଲେ।
ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଉଭୟଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ପାକିସ୍ତାନୀ ଅପହରଣକାରୀମାନେ ଚିକିତ୍ସା କରାଇଥିଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚିଯାଇଥିଲେ ଯେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କୁ ଭାରତୀୟ ସେନାରୁ ସମ୍ମାନଜନକ କ୍ୟାପ୍ଟେନ୍ ଭାବରେ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇ ଅବସର ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ଖେତ୍ରପାଳ ପାକିସ୍ତାନୀ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରକୁ ଭେଟିବା ପାଇଁ ଦୌଡ଼ି ଆସିଥିଲେ ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନ ଆକ୍ରମଣ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ।
ନିଜ ସୈନ୍ୟବଳରେ ସେ ନିଜ ଟ୍ୟାଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟରେ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷର ଅଗ୍ରଗତିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇଥିଲେ।
ଦାୟିତ୍ୱରେ ଥିବା ଖେତ୍ରପାଳ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଗଡ଼ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ଜାରି ରଖିଥିଲେ।
ଶତ୍ରୁମାନେ ବହୁତ ସାହସିକତାର ସହ ଲଢ଼ିଥିଲେ ଏବଂ କ୍ଷତି ସହିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ପଛକୁ ହଟିନଥିଲେ ।
ନିଜ ବିଫଳତାରେ ନିରାଶ ହୋଇ ସେ ଆସୁଥିବା ପାକିସ୍ତାନୀ ସୈନ୍ୟ ଓ ଟ୍ୟାଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି ପାକିସ୍ତାନର ଏକ ଟ୍ୟାଙ୍କକୁ ଧକ୍କା ଦେଇଥିଲେ।
ପରବର୍ତ୍ତୀ ଟ୍ୟାଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲେଫ୍ଟନାଣ୍ଟ ଅରୁଣ ଖେତ୍ରପାଳ ତାଙ୍କର ଅବଶିଷ୍ଟ ୨ଟି ଟ୍ୟାଙ୍କ ସହ ଲଢ଼େଇ କରି ୧୦ଟି ଟ୍ୟାଙ୍କକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଥିଲେ।
୪୭ତମ ବ୍ରିଗେଡ୍ ପାଇଁ ସ୍ଥିର କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ବସନ୍ତର ନଦୀ ଉପରେ ଏକ ବ୍ରିଜ୍ ହେଡ୍ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଥିଲା।
ତେବେ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ବ୍ୟାପକ ଖନନ କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ପୁନା ଘୋଡ଼ାର ଟ୍ୟାଙ୍କ ମୁତୟନକୁ ରୋକିଥିଲା ଏବଂ ଖଣି ସଫା କରୁଥିବା ଇଞ୍ଜିନିୟରମାନେ ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଧାରେ ଥିବା ବେଳେ ବ୍ରିଜ୍-ହେଡ‌ରେ ଥିବା ଭାରତୀୟ ସୈନିକମାନେ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷର ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ବିଷୟରେ ସୂଚନା ଦେଇ ତୁରନ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ସହାୟତା ମାଗିଥିଲେ।
ଏହି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ହିଁ ୧୭ ପୁନା ଘୋଡ଼ା ଖଣି-ପଡ଼ିଆ ଦେଇ ଯିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲା।
ପରଦିନ ପ୍ରଥମ ଆଲୋକରେ ଏହି ରେଜିମେଣ୍ଟ ବ୍ରିଜ୍ ହେଡ‌ରେ ଥିବା ପଦାତିକ ବାହିନୀ ସହ ସଂଯୋଗ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇଥିଲା।
୨୦୦୧ ମସିହାରେ ବ୍ରିଗେଡିୟର ଏମଏଲ ଖେତ୍ରପାଳ - ସେତେବେଳେ ୮୧ ବର୍ଷ ବୟସ୍କ ଥିଲେ - ବର୍ତ୍ତମାନ ପାକିସ୍ତାନରେ ଥିବା ସରଗୋଧାରେ ଥିବା ତାଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥାନପରିଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ପ୍ରବଳ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ ।
ଲାହୋର ବିମାନ ବନ୍ଦରରେ ବ୍ରିଗେଡିୟର ଏମଏଲ ଖେତ୍ରପାଳଙ୍କୁ ବ୍ରିଗେଡିୟର ଖାଓଜା ମହମ୍ମଦ ନାସେର ଭେଟିଥିଲେ, ଯିଏ ବ୍ରିଗେଡିୟର ଏମଏଲ ଖେତ୍ରପାଳ ହୋଷ୍ଟ ଏବଂ ଗାଇଡ ହେବାର ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ ।
ବ୍ରିଗେଡିୟର ନାସେର ପ୍ରକୃତରେ ବ୍ରିଗେଡିୟର ଏମ.ଏଲ ଖେତ୍ରପାଳ ସରଗୋଧାରେ ଥିବା ତାଙ୍କ ପୁରୁଣା ଘରକୁ ଏକ ସନ୍ତୋଷଜନକ ଏବଂ ନଷ୍ଟାଲଜିକ୍ ପରିଦର୍ଶନ କରିବା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ବାହାରକୁ ଯାଇଥିଲେ ।
ଲାହୋର ଫେରିବା ପରେ ସେ ପୁଣି ଥରେ ତିନି ଦିନ ପାଇଁ ବ୍ରିଗେଡିୟର ନାସରଙ୍କ ଅତିଥି ଥିଲେ ।
ବ୍ରିଗେଡିୟର ଏମ୍ ଏଲ୍ ଖେତ୍ରପାଳ ବ୍ରିଗେଡିୟର ନାସେର ଏବଂ ତାଙ୍କ ପରିବାରର ସମସ୍ତ ସଦସ୍ୟ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଅନେକ ସେବକଙ୍କଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଚରମ ଦୟା, ସମ୍ମାନ, ସୌଜନ୍ୟ ଏବଂ ସମ୍ମାନରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇଥିଲେ।
ତେବେ ବ୍ରିଗେଡିୟର ଖେତ୍ରପାଳ ଅନୁଭବ କଲେ ଯେ କିଛି ଭୁଲ୍ ହୋଇଛି କିନ୍ତୁ ତାହା କ'ଣ ତାହା ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ ।
ଏହା କ'ଣ ସେମାନଙ୍କ ରହସ୍ୟମୟ ବାର୍ତ୍ତାଳାପକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିବା ଲମ୍ବା ନୀରବତା ଥିଲା ନା ଏହା ପରିବାରର ମହିଳାମାନଙ୍କ ଆଖିରେ କରୁଣାର ରୂପ ଥିଲା?
ସେ ବାହାର କରିପାରିନଥିଲେ କିନ୍ତୁ ନିଶ୍ଚିତ ଥିଲେ ଯେ ତାଙ୍କୁ ଜଣେ ବିଶେଷ ବ୍ୟକ୍ତି ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି ।
ତେବେ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷର ଗୁଳିରେ ଆହତ ହୋଇଥିବା ଲେଫ୍ଟନାଣ୍ଟଙ୍କ ଉପରେ ଏହି ସଂଘର୍ଷର ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେ ଟାଙ୍କି ଛାଡିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଶେଷରେ ଆତଙ୍କିତ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଗୋଟିଏ ଶେଷ ଟାଙ୍କିକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଲଢ଼େଇ କରିଥିଲେ।
ତେବେ ତାଙ୍କର ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାକିସ୍ତାନୀ ସେନାକୁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସଫଳତା ଦେଇନଥିଲା ଏବଂ ଏହା ବଦଳରେ ଭାରତୀୟଙ୍କୁ ଶକରଗଡ଼ ନିର୍ବାଚନରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସ୍ଥିତିରେ ପହଞ୍ଚାଇଥିଲା ।
ରେଡିଓମାଧ୍ୟମରେ ଜଣେ ବରିଷ୍ଠ ଅଧିକାରୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଶେଷ ଶବ୍ଦ ଥିଲା, ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଜଳୁଥିବା ଟାଙ୍କି ଛାଡିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ,
ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ପୁଣେରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ଦ୍ୱିତୀୟ ଲେଫ୍ଟନାଣ୍ଟ ଅରୁଣ ଖେତ୍ରପାଳ ପିଭିସି ଭାରତୀୟ ସେନାର ଜଣେ ଅଧିକାରୀ ଥିଲେ ଏବଂ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବୀରତ୍ୱ ପାଇଁ ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସାମରିକ ସମ୍ମାନ ପରମ ବୀର ଚକ୍ରରେ ମରଣୋତ୍ତର ସମ୍ମାନ ପାଇଥିଲେ ।
୧୯୭୧ ମସିହା ଭାରତ-ପାକିସ୍ତାନ ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଶାକରଗଡ଼ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ବସନ୍ତର ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ସହିଦ ହୋଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ଏହି ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲା ।
ଶେଷ ଶତ୍ରୁ ଟ୍ୟାଙ୍କ, ଯାହାକୁ ସେ ଗୁଳି କରିଥିଲେ, ତାହା ତାଙ୍କ ସ୍ଥିତିଠାରୁ ମାତ୍ର ୧୦୦ ମିଟର ଦୂରରେ ଥିଲା।
ଏହି ସମୟରେ ତାଙ୍କ ଟାଙ୍କକୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ଧକ୍କା ଲାଗିବା ସହ ସେ ଗୁରୁତର ଆହତ ହୋଇଥିଲେ।
ପାକିସ୍ତାନୀ ସେନାକୁ ଆଶାନୁରୂପ ସଫଳତା ନ ଦେବା ପାଇଁ ଏହି ଅଧିକାରୀ ଜଣକ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁମୁଖରେ ପଡ଼ିଥିଲେ।
ଖେତ୍ରପାଳ ଭାରତୀୟ ସେନାର ଆଦର୍ଶରେ ଜଣେ ଆଇକନିକ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଅଟନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କ ନାମରେ ପ୍ରମୁଖ ନିର୍ମାଣଗୁଡିକର ନାମକରଣ କରାଯାଇଛି ।
ଏନଡିଏର ପ୍ୟାରେଡ୍ ଗ୍ରାଉଣ୍ଡର ନାମ ଖେତ୍ରପାଳ ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ ରଖାଯାଇଥିବା ବେଳେ ଅଡିଟୋରିୟମ ଏବଂ ଅନ୍ୟତମ ମୁଖ୍ୟ ଗେଟ୍ ଆଇଏମଏରେ ତାଙ୍କ ନାମ ରହିଛି।
ଶତ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନ ଆକ୍ରମଣର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାରେ ତାଙ୍କର ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ସାହସିକତା ଏବଂ ଚରମ ସାହସିକତା ପାଇଁ ଖେତ୍ରପାଳଙ୍କୁ ମରଣୋତ୍ତର ସାହସ ଏବଂ ସାହସିକତା ପାଇଁ ଭାରତର ସବୁଠାରୁ ସମ୍ମାନଜନକ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମାନର ସାମରିକ ପଦକ ପରମବୀର ଚକ୍ରରେ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଇଥିଲା ।
ପାକିସ୍ତାନ ଟ୍ୟାଙ୍କ ବାଟାଲିୟନର କମାଣ୍ଡର ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଭାରତୀୟ ବାଟାଲିୟନ କମାଣ୍ଡରଙ୍କୁ ଭେଟି ଦ୍ୱିତୀୟ ଲେଫ୍ଟନାଣ୍ଟ ଖେତ୍ରପାଳଙ୍କ ଟ୍ୟାଙ୍କ ବିଷୟରେ ପଚାରି ବୁଝିଥିଲେ କାରଣ ସେ ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଟ୍ୟାଙ୍କର କମାଣ୍ଡରଙ୍କ ବୀରତ୍ୱରେ ବହୁତ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲେ ।
ଡିସେମ୍ବର ୧୭ ତାରିଖରେ ସାମ୍ବା ଜିଲ୍ଲା ନିକଟରେ ଅରୁଣ ଖେତ୍ରପାଳଙ୍କ ଶବ ସତ୍କାର କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ତାଙ୍କ ଅସ୍ଥିକୁ ତାଙ୍କ ପରିବାକୁ ପଠାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁମାନେ ଡିସେମ୍ବର ୨୬ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ଜାଣିନଥିଲେ।
ଅରୁଣ ଖେତ୍ରପାଳଙ୍କ ସେଞ୍ଚୁରିଅନର ନାମ ଫାମାଗୁସ୍ତା ଜେଏକ୍ସ ୨୦୨ ଥିଲା ।
ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଏହାକୁ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ଅହମ୍ମଦନଗରର ଆର୍ମର୍ଡ କର୍ପସ ସେଣ୍ଟର ଏବଂ ସ୍କୁଲରେ ସଂରକ୍ଷିତ ରହିଛି ।
ପରେ କ୍ଷେତରପାଳଙ୍କ ମୃତଦେହ ଓ ଫାମାଗୁସ୍ତା ନାମକ ତାଙ୍କ ଟ୍ୟାଙ୍କକୁ ପାକିସ୍ତାନ ଧରି ଶେଷରେ ଭାରତୀୟ ସେନାକୁ ଫେରାଇ ଦେଇଥିଲା।
ଗୋଟିଏ ପୁରାତନ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ମାରୱାରର ଗୋଟିଏ ଦେଠେ ପରିବାରରେ ବହୁଚର ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।
ତାଙ୍କର ପିତା କାଠିଆୱାରର କୋର୍ଟ କବି ଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କର ମାତା ଦେବଲ ଜଣେ ଦେବୀ ଅବତାର ଥିଲେ ।
ଏକଦା ବହୁଚର ତାଙ୍କ ଭଉଣୀମାନଙ୍କ ସହିତ ପିତାଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ କରିବାକୁ ଯିବା ଅବସରରେ ଶଙ୍ଖଳପୁରରେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ ।
ଅଭିଶାପ ପାଇବା ପରେ ସେ କ୍ଷମା ମାଗିବାରୁ ବହୁଚର ତାଙ୍କୁ କ୍ଷମା ଦେଇ କହିଲେ, “ଗୋଟିଏ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରି ମୋତେ ଦେବୀ ଭାବରେ ପୂଜା କରିବୁ ।
” ତା’ ପରେ ଆଶ୍ୱାସନା ଦେଇ କହିଲେ ନପୁଂସକମାନେ ମହିଳା ପୋଷାକରେ ସେହି ମନ୍ଦିର ପାଖରେ ରହି ତାଙ୍କୁ ଦେବୀ ଭାବରେ ପୂଜା କଲେ ମୁକ୍ତି ପାଇ ସ୍ୱର୍ଗର ମଣିଦ୍ୱୀପରେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଏକ ସ୍ଥାନ ପାଇବେ ।
ନପୁଂସକ ବାପାଇୟା ସେଠାରେ ଏକ ବରଖଡ ଗଛ ପାଖରେ ଏକ ମନ୍ଦିର ତୋଳେଇ ସାରା ଜୀବନ ବିତେଇଲା ।
ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ବହୁଚର ଜଣେ ପୁରୁଣା କୋଲି ଦେବୀ ହୋଇଥିବା ଅନେକ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ।
ବହୁଚର ମାତାଙ୍କର ବାମ ତଳ ହାତରେ ଖଣ୍ଡା ଥାଏ, ବାମ ଉପର ହାତରେ ପବିତ୍ର ବହି ଥାଏ, ଡାହାଣ ତଳ ହାତଟି ଅଭୟ ମୁଦ୍ରାରେ ଥାଏ ଓ ଡାହାଣ ଉପର ହାତରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଥାଏ ।
ବହୁଚର ତଳ ପାଖରେ ବସୁଥିଲେ ଓ ଅନ୍ୟଟିରେ ଥିଲେ ସହସ୍ରର , ଯାହାର ଅର୍ଥ ସେ ମୋକ୍ଷ ହେବା କୁଣ୍ଡାଳିନୀ ଜାଗ୍ରତ କରୁଛନ୍ତି ।
ବହୁଚର ମାତା ସତୀତ୍ୱ ଓ ଉର୍ବରତାର ଜଣେ ହିନ୍ଦୁ ଦେବୀ ଯିଏ ହିଂଗଲାଜ ମାତାଙ୍କର ଏକ ଅବତାର ।
ଗୁଜରାଟ ଓ ରାଜସ୍ଥାନର ଅନ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଦେବାଦେବୀ ଭଳି ସେ ଚାରଣ ଥିଲେ ।
ଗୁଜରାଟ ପ୍ରଦେଶ, ଭାରତରେ ଥିବା ମେହସାନା ଜିଲ୍ଲାର ବେଚରାଜୀ ଟାଉନରେ ତାଙ୍କର ମୂଖ୍ୟ ମନ୍ଦିର ଅବସ୍ଥିତ ।
କୋଲି ଡକାୟତ ବାପାଇୟା ପୂଜା କରୁଥିଲା ବହୁଚର ମାତାଙ୍କୁ ଯାହାଙ୍କର ଶଙ୍ଖଳପୁରରେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଏକ ଗଛମୂଳେ ଗୋଟିଏ ଟିକି ମନ୍ଦିର କରି ପୂଜା କରୁଥିଲା ।
ଦେବୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କର ନଅ ପ୍ରକାରର ରୂପ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମଟି ହେଉଛି ଶୈଳପୁତ୍ରୀ।
ସେ ପର୍ବତ ରାଜା ହିମାଳୟଙ୍କ କନ୍ୟା ଭାବରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବାରୁ ତାଙ୍କ ନାମ ‘ଶୈଳପୁତ୍ରୀ' ବୋଲି ରଖାଯାଇଥିଲା।
ଏହି ପ୍ରଥମ ଦିନର ପୂଜାରେ ଯୋଗୀମାନେ ସେମାନଙ୍କର ମନକୁ ‘ମୂଳାଧାର' ଚକ୍ରରେ ରଖନ୍ତି।
ବୃଷଭାସୀନା ମାତା ତାଙ୍କ ଡାହାଣ ହାତରେ ଏକ ତ୍ରିଶୂଳ ଏବଂ ବାମ ହାତରେ ପଦ୍ମ ପୁଷ୍ପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ସେ ସମ୍ରାଟ ଶାହଜାହାନ ଏବଂ ମୁମତାଜ ମହଲଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ତଥା ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ ।
୧୬୩୧ ମସିହାରେ ମୁମତାଜ ମହଲଙ୍କ ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ୧୭ ବର୍ଷୀୟ ଜାହାଁଆରାଙ୍କୁ ରାଜକୀୟ ମୋହରର ଦାଇତ୍ୱଭାର ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ତିନିଜଣ ଜୀବିତ ପତ୍ନୀ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମୋଗଲ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ପାଦଶାହ ବେଗମ ର ଆଖ୍ୟା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା ।
ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଶାସନ କାଳରେ ସେ ପ୍ରମୁଖ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରଭାବ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସେହି ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ "ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହିଳା" ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଇଥିଲା ।
ଅସୁସ୍ଥତା ସମୟରେ ଶାହଜାହାନ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଝିଅର କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ଏତେ ଚିନ୍ତିତ ଥିଲେ ଯେ ସେ କେବଳ ଦିବାନ-ଆଇ-ଆମରେ ଥିବା ନିଜ ଦୈନିକ ଦରବାରରେ ହାଜର ହୋଇଥିଲେ ।
ଜାହାଁଆରାଙ୍କର ଜଳିଯାଇଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଭଲ କରିବାରେ ରାଜକୀୟ ଚିକିତ୍ସକମାନେ ବିଫଳ ହୋଇଥିଲେ ।
ଜଣେ ପାର୍ସୀ ଡାକ୍ତର ତାଙ୍କୁ ଚିକିତ୍ସା କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ଅନେକ ମାସ ପରେ ଭଲ ହୋଇଯାଇଥିଲା ।
ଦୁର୍ଘଟଣାର ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ପରେ ଜାହାଁଆରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁସ୍ଥ ହୋଇଗଲେ ।
ସୁସ୍ଥ ହେବା ପରେ ଶାହଜାହାନ ଜାହାଁଆରାଙ୍କୁ ରତ୍ନ ଓ ଅଳଙ୍କାର ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ସୁରତ ବନ୍ଦରର ରାଜସ୍ୱ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ ।
ପରେ ସେ ତାଙ୍କ ଜେଜେବାପା ଆକବରଙ୍କଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଉଦାହରଣକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଆଜମେରକୁ ଭ୍ରମଣ କରିଥିଲେ ।
ଜାହାଁଆରା ତାଙ୍କ ଭାଇ ଦାରା ଶିଖୋଙ୍କର ଜଣେ ଦୃଢ ସମର୍ଥକ ଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ପିତାଙ୍କ ମନୋନୀତ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବରେ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ ।
୧୬୫୭ ମସିହାରେ ଶାହଜାହାନଙ୍କ ଅସୁସ୍ଥତା ପରେ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ନିମନ୍ତେ ହେଉଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଜାହାଁଆରା ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଦାରାଙ୍କ ପକ୍ଷ ନେଇ ଆଗ୍ରା ଦୁର୍ଗରେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ସହ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଆଉରଙ୍ଗଜେବ ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଦୀଗୃହକୁ ନେଇଗଲେ ।
ଜଣେ ନିଷ୍ଠାପର ଝିଅ ଭାବେ ସେ ୧୬୬୬ ମସିହାରେ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାହଜାହାନଙ୍କ ଯତ୍ନ ନେଇଥିଲେ ।
ଜାହାଁଆରା 'ମୁନିସ୍ ଅଲ ଅରୱା' ଲେଖିଥିଲେ ଯାହା ଶେଖ ମୁଇନୁଦ୍ଦିନ ଚିସ୍ତିଙ୍କ ଜୀବନୀ ଥିଲା ।
ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୬୪୪ ମସିହାରେ ତାଙ୍କର ତିରିଶତମ ଜନ୍ମଦିନର କିଛି ଦିନ ପରେ, ଜାହାଁଆରାଙ୍କ ଶରୀର ଗୁରୁତର ଭାବରେ ଜଳି ଯାଇଥିଲା ।
ଗରିବ ଲୋକଙ୍କୁ ବିପୁଳ ପରିମାଣର ଭିକ୍ଷା ଦିଆଯିବା, ବନ୍ଦୀମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରାଯିବା ଏବଂ ରାଜକୁମାରୀଙ୍କ ପୁନରୁଦ୍ଧାର ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବାକୁ ଶାହଜାହାନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ ।
ଆଉରଙ୍ଗଜେବ, ମୁରାଦ ଏବଂ ଶାଇସ୍ତା ଖାନ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଦିଲ୍ଲୀ ଯାଇଥିଲେ ।
ତାଙ୍କର ଏପରି ଶକ୍ତି ଥିଲା ଯେ, ଅନ୍ୟ ରାଜକୁମାରୀଙ୍କ ବିପରିତ, ତାଙ୍କୁ ଆଗ୍ରା ଦୁର୍ଗର ସୀମା ବାହାରେ ନିଜ ପ୍ରାସାଦରେ ରହିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଆଯାଇଥିଲା ଏବଂ ସେ ସେଠାରେ ନିଜର ଦରବାର ତିଆରି କରିଥିଲେ ଯେଉଁଠାରେ ସେ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ଅଧିକାରୀ, ଧର୍ମଗୁରୁ ଏବଂ ରାଷ୍ଟ୍ରଦୂତଙ୍କ ମନୋରଞ୍ଜନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସରକାରୀ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ ।
ଜାହାଁଆରାଙ୍କ ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷାର ଦାଇତ୍ୱ ସତୀ ଅଲ-ନିସା ଖାନମଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା ।
ସତୀ ଅଲ-ନିସାଙ୍କୁ କୁରାନ ଏବଂ ପାରସ୍ୟ ସାହିତ୍ୟ ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନ ରହିବା ସହିତ ଶିଷ୍ଠାଚାର, ପରିବାର ପରିଚାଳନା କାର୍ଯ୍ୟ ସମେତ ଔଷଧ ବିଷୟରେ ବେଶ ଜଣାଥିଲା ।
୧୬୩୧ ମସିହାରେ ମୁମତାଜ ମହଲଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ପରେ ଜାହାଁଆରା ୧୭ ବର୍ଷ ବୟସରେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ତିନି ପତ୍ନୀ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ପ୍ରଥମ ମହିଳା ଭାବରେ ତାଙ୍କ ମାତାଙ୍କ ସ୍ଥାନ ନେଇଥିଲେ ।
ସାନ ଭାଇ ଓ ଭଉଣୀମାନଙ୍କର ଯତ୍ନ ନେବା ବ୍ୟତୀତ ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଜଣେ ଭଲ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣକାରୀ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ ।
ଏହା ସମ୍ପୁର୍ଣ୍ଣ ଧଳା ମାର୍ବଲରେ ନିର୍ମିତ କରାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିଲେ ଜାଲି ସଦୃଶ କାମ କରାଯିବା ସହିତ ଏହା ଆକାଶ ଆଡକୁ ଖୋଲାହୋଇ ରହିଛି ।
ମୋଗଲ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପରିବାରର ଅନେକ ମହିଳା ପଢିବା, କବିତା ଲେଖିବା ଏବଂ ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିବାରେ ସଫଳତା ଲାଭ କରିଥିଲେ ।
ଅହମ୍ମଦନଗର ବିରୁଦ୍ଧରେ ହୋଇଥିବା ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ବିଜପୁର ସେନା ଶତ୍ରୁ ସୈନ୍ୟବାହିନୀର ସମସ୍ତ ତୋପଖାନା ଏବଂ ହାତୀମାନଙ୍କୁ କାବୁ କରିଥିଲେ ।
ଏହି ବିଜୟ ପରେ କିଶ୍ୱର ଖାନ ଅନ୍ୟ ବିଜାପୁର ଜେନେରାଲମାନଙ୍କୁ ହସ୍ତଗତ ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ହାତୀକୁ ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ ।
ଚାନ୍ଦ ବିବି ବାଙ୍କାପୁରର ଜେନେରାଲ ମୁସ୍ତଫା ଖାନଙ୍କ ସହାୟତାରେ କିଶ୍ୱର ଖାନଙ୍କୁ ହଟାଇବା ପାଇଁ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ ।
କିଶ୍ୱର ଖାନଙ୍କ ଗୁପ୍ତଚରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଷଡଯନ୍ତ୍ର ବିଷୟରେ କହିଦେଇଥିଲେ ।
କିଶ୍ୱର ଖାନ ନିଜର ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପଠାଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁସ୍ତଫା ଖାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ ।
ଚାନ୍ଦ ବିବି କିଶ୍ୱର ଖାନଙ୍କୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରିଥିଲେ କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କୁ ସତାରା ଦୁର୍ଗରେ ବନ୍ଦୀ କରି ନିଜକୁ ରାଜା ବୋଲି ଘୋଷଣା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ ।
କିନ୍ତୁ, କିଶ୍ୱର ଖାନ ବାକି ଜେନେରାଲମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବହୁତ ଲୋକପ୍ରିୟ ହୋଇଗଲେ ।
ଯେତେବେଳେ ଜେନେରାଲ ଇଖଲାସ ଖାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ମିଳିତ ସେନା ବିଜାପୁର ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ସେତେବେଳେ ସେ ପଳାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ ।
ଏହି ସୈନ୍ୟବାହିନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତିନିଜଣ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ, ଇଖଲାସ ଖାନ, ହମିଦ ଖାନ ଏବଂ ଦିଲୱାର ଖାନ ଥିଲେ ।
ଏହା ପରେ ଚାନ୍ଦ ବିବି ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ ଜଣେ ପରାମର୍ଶଦାତା ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।
ଅଲି ଆଦିଲ ଶାହାଙ୍କ ପିତା ଇବ୍ରାହିମ ଆଦିଲ ଶାହା ପ୍ରଥମ, ସୁନ୍ନି, ଶିଆ ଏବଂ ଡେକାନ ମଧ୍ୟରେ ବିଭାଜନ କରିଦେଇଥିଲେ ।
୧୫୮୦ ମସିହାରେ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଶିଆ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତମାନେ ତାଙ୍କର ନଅ ବର୍ଷର ଭଣଜା ଇବ୍ରାହିମ ଆଦିଲ ଶାହା ଦ୍ୱିତୀୟଙ୍କୁ ଶାସକ ଭାବରେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ ।
କମଲ ଖାନ ଚାନ୍ଦ ବିବିଙ୍କୁ ଅସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ ଯେଉଁଥିରୁ ଜଣାପଡୁଥିଲା ଯେ, ସିଂହାସନ ଅଧିକାର କରିବାକୁ କମଲ ଖାନଙ୍କର ଅଭିଳାଷ ରହିଛି ।
ଚାନ୍ଦ ବିବି ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଜେନେରାଲ ହାଜି କିଶ୍ୱର ଖାନଙ୍କ ସହାୟତାରେ କମଲ ଖାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଆକ୍ରମଣ ଯୋଜନା କରିଥିଲେ ।
ଏହା ପରେ ଇଖଲାସ ଖାନ ପରାମର୍ଶଦାତା ହୋଇଥିଲେ କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଚାନ୍ଦ ବିବି ବରଖାସ୍ତ କରିଥିଲେ ।
ବିଜାପୁରର ପରିସ୍ଥିତିର ସୁଯୋଗ ନେଇ ଅହମ୍ମଦନଗରର ନିଜାମ ଶାହି ସୁଲତାନ ଏବଂ ଗୋଲକୋଣ୍ଡାର କୁଟବ ଶାହି ବିଜାପୁର ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ ।
ମିଳିତ ଆକ୍ରମଣର ମୁକାବିଲା ପାଇଁ ବିଜାପୁରରେ ଥିବା ସୈନ୍ୟବାହିନୀମାନେ ଯଥେଷ୍ଟ ନଥିଲେ ।
ପରେ ଚାନ୍ଦ ବିବିଙ୍କଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ ଶିଆ ଜେନେରାଲ ଅବୁ-ଉଲ-ହାସନ ମରାଠୀ ସେନାମାନଙ୍କୁ କର୍ଣ୍ଣାଟକକୁ ଡକାଇଥିଲେ ।
ମରାଠୀମାନେ ଆକ୍ରମଣକାରୀଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଅହମ୍ମଦନଗର-ଗୋଲକୋଣ୍ଡା ମିଳିତ ବାହିନୀ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ ।
ଚାନ୍ଦ ବିବି ମହମ୍ମଦ ଖାନଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ ବିଶ୍ୱାସଘାତକତା କରିଥିଲେ ।
ଖାନ ଖନନଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତାବ ଅନୁଯାୟୀ ସେ ସମଗ୍ର ସୁଲତାନକୁ ମୋଗଲମାନଙ୍କୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇଥିଲେ ।
ବିଜାପୁରରୁ ଫେରୁଥିବା ସୋହିଲ ଖାନଙ୍କୁ ଖାନ ଖନନଙ୍କ ମୋଗଲ ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା ।
ଖାନ ଖନନ ଏବଂ ମିର୍ଜା ଶାହରୁଖଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ମୋଗଲ ସୈନ୍ୟମାନେ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ କୂଳରେ ବିଜାପୁର, ଅହମ୍ମଦନଗର ଏବଂ ଗୋଲକୋଣ୍ଡାର ମିଳିତ ବାହିନୀର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥିଲେ ।
ଚାନ୍ଦ ବିବି ବିଜାପୁରର ଇବ୍ରାହିମ ଆଦିଲ ଶାହା ଦ୍ୱିତୀୟ ଏବଂ ଗୋଲକୋଣ୍ଡାର ମହମ୍ମଦ କୁଲି କୁତୁବ ଶାହାଙ୍କୁ ମୋଗଲ ସୈନ୍ୟ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଲଢ଼ିବାକୁ ନିବେଦନ କରିଥିଲେ ।
ଇବ୍ରାହିମ ଆଦିଲ ଶାହା ଦ୍ୱିତୀୟ ସୋହିଲ ଖାନଙ୍କ ଅଧୀନରୁ ୨୫,୦୦୦ ସୈନ୍ୟ ପଠାଇଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ୟେଖଲାସ ଖାନଙ୍କ ଅବଶିଷ୍ଟ ସୈନ୍ୟମାନେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ।
ଡେକାନ ମନ୍ତ୍ରୀ ମିୟାଁ ମଞ୍ଜୁ ୬ ଅଗଷ୍ଟ ୧୫୯୪ ମସିହାରେ ଶାହା ତାହିରଙ୍କ ବାର ବର୍ଷର ପୁଅ ଅହମ୍ମଦ ଶାହା ଦ୍ୱିତୀୟଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବରେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ ।
ସେ ମୋଗଲମାନଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ଦୁଖଃ ପ୍ରକାଶ କରି ସୁରକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ ନିମନ୍ତେ ଚାନ୍ଦ ବିବିଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଅହମ୍ମଦ ଶାହ ଦ୍ୱିତୀୟଙ୍କ ସହ ଅହମ୍ମଦନଗରରୁ ବାହାରିଥିଲେ ।
ତା’ପରେ ବିଜାପୁର ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପାଇବା ପାଇଁ ଇଖଲାସ ଖାନ ଦିଲୱାର ଖାନଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ ।
ପରେ ଯେତେବେଳେ ବିଜାପୁର ରାଜ୍ୟରେ ଶାନ୍ତି ପୁନଃ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ଚାନ୍ଦ ବିବି ଅହମ୍ମଦନଗରକୁ ଫେରିଗଲେ ।
ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅଧିକାଂଶ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତମାନେ ଅନୁଭବ କଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ଶିଶୁପୁତ୍ର ବାହାଦୂର ଶାହାଙ୍କୁ ଚାନ୍ଦ ବିବିଙ୍କ ଅଧୀନରେ ରାଜା ଭାବରେ ଘୋଷିତ କରାଯିବା ଉଚିତ ।
ଚାନ୍ଦ ବିବି ସମ୍ରାଟ ଆକବରଙ୍କ ମୋଗଲ ବାହିନୀରୁ ଅହମ୍ମଦନଗରକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ବେଶ୍ ଜଣାଶୁଣା ଥିଲେ ।
ଚାନ୍ଦ ବିବି ଅହମ୍ମଦନଗରର ହୁସେନ ନିଜାମ ଶାହାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଝିଅ ଏବଂ ଅହମ୍ମଦନଗରର ସୁଲତାନ ବୁରହାନ-ଉଲ-ମୁଲ୍କଙ୍କର ଭଉଣୀ ଥିଲେ ।
ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ବିଜାପୁରର ପୂର୍ବ ସୀମା ନିକଟରେ ଏକ କୂଅ ର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ନାମରେ ବାମ୍ଫୀର ନାମ "ଚାନ୍ଦ ଷ୍ଟେପୱେଲ" ରଖାଯାଇଥିଲା ।
ଚାନ୍ଦ ବିବି ଅହମ୍ମଦନଗରରେ ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ ଏବଂ ଅହମ୍ମଦନଗର ଦୁର୍ଗକୁ ସଫଳତାର ସହ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ ।
ଚାନ୍ଦ ବିବି ଏହି ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ବାହାଦୂର ଶାହାଙ୍କୁ ଅହମ୍ମଦନଗରର ରାଜ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ ।
ତାଙ୍କ ମତରେ ଯିଏ ଏ କଥା ଲେଖିଛନ୍ତି ତାଙ୍କର ଭୂମିଜ ଓ ମାଲୱା ବିଷୟର ପ୍ରଥମ ଧାଡ଼ିର ଖବର ନାହିଁ ଓ ଶିଖର ଓ ସାଜ ସଜ୍ଜାରେ ଗୁଜରାଟୀ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ପ୍ରଭାବ ବିଷୟରେ ଅବଗତ ଅଛନ୍ତି ।
ଦ୍ୱାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଚାଲୁକ୍ୟ ରାଜା କୁମାରପାଲ ସମୟରେ ନିର୍ମିତ ସୋମନାଥର କୁମାରପାଳ ମନ୍ଦିର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମନ୍ଦିର ସହିତ ଏହାର ତିଆରି, ସାଜସଜ୍ଜା ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ଅଛି ।
ଏହି ମନ୍ଦିରକୁ ଜାତୀୟ ମହତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ମାରକ ଭାବରେ ଆର୍କିଓଲୋଜିକାଲ ସର୍ଭେ ଅଫ ଇଣ୍ଡିଆ
ଏହା ଭିତରେ ଦେଖିଲେ ଚାରିକୋଣିଆ ଓ ବାହାରୁ ଦେଖିଲେ ଗୋଲାକାର ଯାହାର ବ୍ୟାସ ୨୫ ଫୁଟ ଅଛି ।
ସାମନା କାନ୍ଥରେ ଶିବଙ୍କର ବିଗ୍ରହ ଖୋଦିତ ହୋଇଥିଲା ଯାହା ଅଧୁନା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି ।
ଏହି ଚିତ୍ରରେ ଗନ୍ଧର୍ବ, ସାଧୁ, ଘୋଟକ ଓ ହାତୀ ଚଢାଳୀ, ରଥ, ପାଲିଙ୍କି ଓ ଜନ୍ମରୁ ମୃତ୍ଯୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନର ଚିତ୍ର ଅଙ୍କିତ ହୋଇଛି ।
ଗଲତେଶ୍ୱର ଏକ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର ଯାହା ଭାରତର ଗୁଜରାଟ ପ୍ରଦେଶରେ ଥିବା ଖେଡ଼ା ଜିଲ୍ଲାର ଦକୋର ପାଖରେ ଥିବା ସରନାଲ ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ଶିବ ମନ୍ଦିର ।
ଦ୍ୱାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଏହି ମନ୍ଦିର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଭାରତର ଏକ ଅପୂର୍ବ ମାଲୱା ଶୈଳୀର ଭୂମିଜରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି ଯେଉଁଥିରେ ପରମର ବା ଚାଲୁକ୍ୟ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ଚିହ୍ନ ନାହିଁ ।
ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ଏକ ଚାରି କୋଣିଆ ଗର୍ଭଗୃହ ଓ ଆଠ କୋଣିଆ ନୃତ୍ୟ ହଲ ମଣ୍ଡପ ଅଛି ।
ଏହି ମନ୍ଦିରର ପୁରାଣ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଋଷି ଗଲଭ ଓ ହିନ୍ଦୁ ପୁରାନର ଭକ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରହାସ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି ।
ଏଥିରେ ଥିବା ନୃତ୍ୟ ଗୃହର ଆକାର ଓ ଅଳଙ୍କରଣ ସହିତ ଚାଲୁକ୍ୟ ରାଜ ବଂଶର ସ୍ଥାପତ୍ୟର ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ଥିବା କଥା ହସମୁଖ ଧୀରାଜଲାଲ ଶଙ୍ଖାଳିଆ ଚିହ୍ନଟ କରିଛନ୍ତି ।
ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ, ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ, ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ, ମୌଲାନା ଆଜାଦ ଏବଂ ନିଜ ନାମରେ ଆଇଏନଏର ବ୍ରିଗେଡ/ରେଜିମେଣ୍ଟର ନାମକରଣ କରିଥିଲେ ।
ଝାନ୍ସିର ରାଣୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀବାଇଙ୍କ ନାମରେ ଏକ ମହିଳା ରେଜିମେଣ୍ଟ ମଧ୍ୟ ଥିଲା ।
ବୋଷଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଆଇଏନଏ ମାଳୟ ଏବଂ ବର୍ମାରେ ଥିବା ଭାରତୀୟ ପ୍ରବାସୀ ଜନସଂଖ୍ୟାର ପ୍ରବାସୀ କଏଦୀ ଏବଂ ହଜାର ହଜାର ବେସାମରିକ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥିଲା ।
ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ଆଇଏନଏ ଇମ୍ପେରିଆଲ ଜାପାନୀ ସେନା ଅଧୀନରେ ବର୍ମାରେ ଅଭିଯାନରେ ବ୍ରିଟିଶ ଏବଂ ରାଜ୍ୟଗୋଷ୍ଠୀ ବାହିନୀ ବିରୋଧରେ ଲଢ଼ିଥିଲା ।
ଇମ୍ଫାଲ ଏବଂ କୋହିମାଠାରେ ଏବଂ ପରେ ବର୍ମାର ମିତ୍ର ରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ପୁନଃ ଦଖଲ କରିବା ବିରୋଧରେ ଏହି ଲଢ଼େଇ ହୋଇଥିଲା।
ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନରୁ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧର ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ବ୍ରିଟିଶ ଅଭିଯାନରେ ଏହା ଜାପାନୀ ସେନାର ନେତୃତ୍ୱରେ ଲଢ଼ିଥିଲା ।
ମୋହନ ସିଂହଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପ୍ରଥମେ ୧୯୪୨ ମସିହାରେ ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତୀୟ ସେନାର ଭାରତୀୟ ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦୀମାନେ ମାଳୟ ଅଭିଯାନରେ ଏବଂ ସିଙ୍ଗାପୁରରେ ଏହି ସେନା ଗଠନ କରିଥିଲେ ।
ରାସବିହାରୀ ବୋଷ ଏବଂ ମୋହନ ସିଂହଙ୍କୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରାଯାଇଥିବା ଏହି ପ୍ରଥମ ଆଇଏନଏ ଏସିଆ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜାପାନର ଭୂମିକାକୁ ନେଇ ଏହାର ନେତୃତ୍ୱ ଏବଂ ଜାପାନୀ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ମତଭେଦ ହେବା ପରେ ସେହି ବର୍ଷ ଡିସେମ୍ବରରେ ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିଲା।
୧୯୪୨ରେ ଆଇଏନଏର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଗଠନ ପରେ ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତୀୟ ସେନାରେ ଚିନ୍ତା ଥିଲା ଯେ ଆଗକୁ ଭାରତୀୟ ସୈନ୍ୟମାନେ ଦଳବଦଳ କରିବେ ।
ଏହାଦ୍ୱାରା ସିପାହୀଙ୍କ ଆନୁଗତ୍ୟ ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ରିପୋର୍ଟିଂ ନିଷେଧାଦେଶ ଏବଂ "ଜିଫ୍ସ" ନାମକ ଏକ ପ୍ରଚାର ଅଭିଯାନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।
ଐତିହାସିକମାନେ ଆଇଏନଏକୁ ଯୁଦ୍ଧ ଉପରେ ବିଶେଷ ପ୍ରଭାବ ପକାଇନଥିବା ବିବେଚନା କରନ୍ତି ।
୧୯୪୩ ମସିହାରେ ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବ ଏସିଆରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ତାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏହାକୁ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରାଯାଇଥିଲା ।
ଏହି ସେନାକୁ ବୋଷଙ୍କ ଅର୍ଜି ହୁକୁମାତ୍-ଏ-ଆଜାଦ ହିନ୍ଦ ର ସେନା ବୋଲି ଘୋଷଣା କରାଯାଇଥିଲା।
ଆଜାଦ ହିନ୍ଦ୍ ଫୌଜ ବା ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ ସେନା ; /ˈːː ˈ ˈː/; 'ଫ୍ରି ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଆର୍ମି') ଜାପାନ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଅଧୀନରେ ଲଢୁଥିବା ଭାରତୀୟ ସହଯୋଗୀମାନଙ୍କର ଏକ ସହଯୋଗୀ ସଶସ୍ତ୍ର ୟୁନିଟ୍ ଥିଲା।
ସେ ଯୁକ୍ତି ବାଢିଛନ୍ତି ଯେ, "ବ୍ୟାପକ ଜଳସେଚନ କାର୍ଯ୍ୟ ସତ୍ତ୍ୱେ ଉପନିବେଶକରଣ କୃଷି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାରଣ ହେବା ସହ, ୟୁନିଟ୍ କ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରତି ଶ୍ରମିକଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଉତ୍ପାଦନ ହ୍ରାସ ପାଇଛି ।
" ସେ ୧୯୪୭ ପୂର୍ବ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅବଧି ମଧ୍ୟରେ ପଞ୍ଜାବର ପୂର୍ବ ରାଜକୁମାର ରାଜ୍ୟଗୁଡିକରେ କୃଷକ ଗତିବିଧିକୁ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିଥିଲେ ।
କୃଷକ ଚେତନାର ମାର୍କ୍ସୀୟ ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଉପରେ ତାଙ୍କର ସମାଲୋଚନା ବିଶ୍ଳେଷଣକୁ ଆଲୋକିତ କରାଯାଇଛି ।
ତାଙ୍କ ପିତାମାତା ବିଦ୍ୟାଧର ମହାଜନ ଏବଂ ସାବିତ୍ରୀ ଶୋରି ମହାଜନ ଲାହୋରର ଇତିହାସର ପ୍ରଖ୍ୟାତ ଶିକ୍ଷକ ଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରୁ ସେମାନେ ୧୯୪୭ ମସିହାରେ ଭାରତ ବିଭାଜନ ପରେ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ ଆସିଥିଲେ ।
ତାଙ୍କ ଭଉଣୀ ସୁଚେତା ମହାଜନ :ଜେଏନୟୁରେ ଭାରତୀୟ ଇତିହାସର ପ୍ରଫେସର ଏବଂ ଭାଇ ଅଜୟ ମହାଜନ ଅଛନ୍ତି ।
୧୯୭୨ ମସିହାରେ, ତାଙ୍କର ଡକ୍ଟରାଲ ଥିସର ଉପରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାବେଳେ ମୁଖାର୍ଜୀ ସେଣ୍ଟର ଫର୍ ହିଷ୍ଟ୍ରି ଷ୍ଟଡିଜ୍, ରେ ଅଧ୍ୟାପିକା ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରୁ ସେ ଐତିହାସିକ ପ୍ରଫେସର ଭାବରେ ଅବସର ନେଇଥିଲେ ।
୨୦୦୫ ରେ, ସେ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀର ନେହେରୁ ମେମୋରିଆଲ ମ୍ୟୁଜିୟମ ଏବଂ ଲାଇବ୍ରେରୀର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ।
ମୃଦୁଳା ମୁଖାର୍ଜୀ‌ ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଐତିହାସିକ ଯିଏକି ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ କୃଷକଙ୍କ ଭୂମିକା ଉପରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି ।
ସେ ଦିଲ୍ଲୀ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ଐତିହାସିକ ଅଧ୍ୟୟନ କେନ୍ଦ୍ରର ପୂର୍ବତନ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଏବଂ ନେହେରୁ ମେମୋରିଆଲ ମ୍ୟୁଜିୟମ ଏବଂ ଲାଇବ୍ରେରୀର ପୂର୍ବତନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଅଟନ୍ତି ।
ସେ ୧୯୭୧ ମସିହାରେ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ରେ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ଛାତ୍ର ଭାବରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରୁ ସେ ପିଏଚଡି ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିଲେ ।
ମୁଖାର୍ଜୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସାଧାରଣ ସୂତ୍ର ହେଉଛି ଐତିହାସିକ ଅନୁସନ୍ଧାନର ସୁବଲ୍ଟର୍ନ ମୋଡକୁ ସମାଲୋଚନା କରିବା, ଯାହାକି କୃଷକ ଗତିବିଧି ବିଷୟରେ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିଥାଏ ।
ନଳବେରୀ, ଆସାମର ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ଗ୍ରାମ 'ନିଜ ପକୋୱା'ରେ ଦଣ୍ଡିରାମ ଚୌଧୁରୀ ଓ ହେମଲତା ଚୌଧୁରୀଙ୍କ ଔରସରୁ ୧୯୫୩ ମସିହା ଫେବ୍ରୁଆରୀ ୨୮ ତାରିଖ ଦିନ ଅନିମା ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।
ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କର ୭ଟି ସନ୍ତାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସେ ପଞ୍ଚମ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କ ପିତା ଜଣେ ସରକାରୀ ଅଫିସର ଥିଲେ ।
'ନ‌ଗାଓଁ'ଠାରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା ଓ ସଙ୍ଗୀତ ଶିକ୍ଷା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।
ତାଙ୍କର ପରିବାର ଉପରେ ସଙ୍ଗୀତ ପରିବେଶ ଓ ପ୍ରଭାବ ଥିଲା ଓ ତାଙ୍କର ମାତା ତାଙ୍କୁ ପାରମ୍ପରିକ ଆସାମୀ ସଙ୍ଗୀତ ଶିକ୍ଷା ବିଷୟରେ ଅବଗତ କରେଇଥିଲେ ।
ତାଙ୍କର ପିତା ଭାରତୀୟ କ୍ଲାସିକାଲ ସଙ୍ଗୀତର ଜଣେ ଭକ୍ତ ଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ହିନ୍ଦୁସ୍ଥାନୀ କ୍ଲାସିକାଲ ସଙ୍ଗୀତ ଶିକ୍ଷା ନିମନ୍ତେ ପ୍ରରୋଚିତ କରିଥିଲେ ।
ସୁଶୀଲ ବାନର୍ଜୀଙ୍କର ସଙ୍ଗୀତ ବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ସେ ସଙ୍ଗୀତର ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିଥିଲେ ।
୧୯୬୩ ମସିହାର ପିତାଙ୍କର ବଦଳି ହେଲା ଗୌହାଟୀକୁ ଯେଉଁଠାରେ ସେ ହିରେନ ଶର୍ମାଙ୍କଠାରୁ କ୍ଲାସିକାଲ ସଙ୍ଗୀତ ଶିକ୍ଷା କରିଥିଲେ ।
ଅବଶେଷରେ ସେ କ୍ଲସିକାଲ ସଙ୍ଗୀତରେ ବିଶାରଦ ଭାବରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ ।
ନ୍ରିପେନ ଗାଙ୍ଗୁଲି ନାମକ ଅଲ ଇଣ୍ଡିଆ ରେଡିଓର କ୍ଲାସିକାଲ ଗାୟକଙ୍କଠାରୁ ସେ ଠୁମରୀ ଓ ଭଜନ ଶିକ୍ଷା କଲେ ଓ ନିରଦ ରାୟଙ୍କଠାରୁ କ୍ଲାସିକାଲ ସଙ୍ଗୀତ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ନେଇଥିଲେ ।
ତାଙ୍କର ସଙ୍ଗୀତ ଜୀବନ ଚାରି ଦଶକ ଧରି ରହିଥିଲା ଯାହା ଲୋକ କଳା ଓ ଆଧୁନିକ ଆସାମୀ ସଂଗୀତ ଉପରେ ପର୍ଯ୍ୟବସିତ ଥିଲା ।
ତାଙ୍କୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଓ ରାଜ୍ୟ ତରଫରୁ ସଙ୍ଗୀତ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ମାନ୍ୟତା ମିଳିଛି ଓ "ଲୁଇତ କୁୱାରୀ" ତ‌ଥା "ଜନ ଦିମାଲି" ଉପାଧି ମିଳିଛି ।
'ଦିଖୌ ନଏର ପରୋରେ', 'ଲୋଗ ଦିୟାର କୋଥା' ଓ 'ଏ ପ୍ରାନ ଗୋପାଲ' ଗୀତମାନ ଗାଇ ସେ ଅତି ଜନପ୍ରିୟ ହୋଇଥିଲେ ।
ଗୌହାଟିର ୧୯୭୨ ମସିହାର କଟନ କଲେଜରୁ ଅନିମା ଇତିହାସରେ ଅନର୍ସ ସ‌ହିତ ଗ୍ରାଜୁଏଟ ହେଲା ପରେ ୧୯୭୪ ମସିହାର ଗୌହାଟି ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ମାଷ୍ଟର ଡିଗ୍ରୀ କଲେ ଓ ସେହି ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ପିଏଚଡି କରିଥିଲେ ।
ଆସାମର କାମରୁପ ଜିଲ୍ଲାର ଛୟାଗାଁ କଲେଜରେ ଆସୋସିଏଟ ପ୍ରଫେସର ପଦବୀରେ ୨୦୧୩ରେ ଅବସର ନେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାମ କରିଥିଲେ ।
ସଙ୍ଗୀତ ଜୀବନ ସ‌ହିତ ସମାନ୍ତରାଳ ଭାବରେ ବିଦ୍ୟାଲାଭ ଜୀବନ ବ୍ୟାପିଥିଲେ ଓ ସେ ଗୌହାଟି ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ଇତିହାସରେ ଡକ୍ଟରେଟ ଲାଭ କରିଥିଲେ ।
କ୍ଷୀରୋଦ ପରିଡ଼ା ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଓଡ଼ିଆ-ଭାଷୀ କବି, ଗାଳ୍ପିକ, ଅନୁବାଦକ , ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଓ ସଂପାଦକ ।
ସେ ଓଡ଼ିଆ ପତ୍ରପତ୍ରିକାରେ ଦେଶବିଦେଶର ଜଣାଶୁଣା ଲେଖକମାନଙ୍କ କୃତିତ୍ୱ ଓ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ସଂପର୍କରେ ଫିଚର ରଚନା ନିମନ୍ତେ ଜଣାଶୁଣା ।
ନୋବେଲ ବିଜୟୀ କଥାକାରଙ୍କ ଆତ୍ମକଥନ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଫିଚର ପୁସ୍ତକ ଓ ତାହା ନୋବେଲ ପୁରସ୍କାର ବିଜେତା ଲେଖକମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆଧାରିତ ।
ତାଙ୍କ କବିତା ସଂକଳନ ମଧ୍ୟରେ ଆରୋହଣ, ସେଇ ସୁଦୂର ନଈ, ଶିଖା ଶିଖର ଏବଂ ନିଶିଦ୍ଧ ଇଲାକା ଆଦି ଅନ୍ୟତମ ।
ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଠାକୁର, କୁଅଁର ନାରାୟଣ, ମହାଶ୍ୱେତା ଦେବୀ, ଇନ୍ଦିରା ଗୋସ୍ୱାମୀ, ଶଂଖ ଘୋଷ, ସୁନୀଲ ଗଙ୍ଗୋପାଧ୍ୟାୟ, କେଦାର ନାଥ ସିଂ, ୟୁ.ଆର. ଅନନ୍ତମୁର୍ତ୍ତି, ଡି. ଜୟକାନ୍ତନ, ମଙ୍ଗଳେଶ ଡବରାଲ, ସୁରଜିତ ପଟର, ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର କମ୍ବାରଙ୍କ ଭଳି ବିଶିଷ୍ଟ ଭାରତୀୟ ଲେଖକଙ୍କ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରାପ୍ତ ରଚନାବଳୀକୁ ସେ ଅନୁବାଦ କରିଛନ୍ତି ।
୨୦୧୦ ମସିହାରେ ତାଙ୍କର ପୁସ୍ତକ ନିର୍ବାଚିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠଗଳ୍ପ ନିମନ୍ତେ ସେ ଅନୁବାଦ ବିଭାଗରେ ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାରରେ ସମ୍ମାନୀତ ହୋଇଥିଲେ ।
ସେ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ସଂସ୍କୃତି ବିଭାଗର କନିଷ୍ଠ ଓ ବରିଷ୍ଠ ଫେଲୋସିପରେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନୀତ ହୋଇଥିଲେ ।
ଏହା ଛଡ଼ା ସେ ବର୍ଣ୍ଣାଳୀ ଅନୁବାଦ ପୁରସ୍କାର, ପ୍ରଜାତନ୍ତ୍ର କବିତା ପୁରସ୍କାର, ଝଙ୍କାର ଅନୁବାଦ ପୁରସ୍କାର, ସାଗରିକା ଅନୁବାଦ ପୁରସ୍କାର, ଚଲାପଥ ପୁରସ୍କାର, କାଦମ୍ବିନୀ ପୁରସ୍କାର, ଧ୍ୱନି ପ୍ରତିଧ୍ୱନି ପୁରସ୍କାର, ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦ ସ୍ମାରକୀ ଅନୁବାଦ ପୁରସ୍କାର, ଏକାମ୍ର ପୁସ୍ତକ ମହୋତ୍ସବ ସମ୍ମାନ, ଆନନ୍ଦପୁର ସାହିତ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଆଦି ପାଇଛନ୍ତି ।
ସେ ମୋଟ ୨୪ଟି ଅନୁବାଦ, ଚାରୋଟି କବିତା, ଦୁଇଟି ଉପନ୍ୟାସ ପୁସ୍ତକ ଆଦିକୁ ମିଶାଇ ମୋଟ ୩୦ଟି ପୁସ୍ତକ ରଚନା କରିଛଛି ।
ସେ ତ୍ରୟମାସିକ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ପତ୍ରିକା ଉଦ୍ଭାସର ସମ୍ପାଦନା ତୁଲାଇବା ବେଳେ ୨୦୧୭ ମସିହାରୁ ଓଡ଼ିଆ ମାସିକ ସାହିତ୍ୟ ପତ୍ରିକା ନନ୍ଦିକାର ସମ୍ପାଦକ ଭାବେ ଯୋଗଦେଇଥିଲେ ।
ତାଙ୍କ ଅନୂଦିତ ୨୦୧୯ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶିତ ପୁସ୍ତକମତଦାନ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଛାଇନିଦ କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଅକାଦେମୀ ପୁରସ୍କାର ପାଇଁ ମନୋନୀତ ହୋଇଥିଲା ।
ସେ ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ଆଇନରେ ସ୍ନାତକ ଏବଂ କଳା ଓ ବାଣିଜ୍ୟରେ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିଲେ ।
ବୃତ୍ତିଗତ ଜୀବନରେ ସେ ମାନବ ସମ୍ବଳ ପରିଚାଳନା ସଂଗଠନ କ୍ଷେତ୍ରରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାକୃତ ଭାବେ ଅବସର ନେଇଥିଲେ ।
୧୯୨୬ମସିହାରେ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟ ପରିଷଦରେ ଭାରତକୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ୧୯୩୨ମସିହାରେ ଇଂଲଣ୍ଡରେ ଟେଷ୍ଟ ଖେଳୁଥିବା ଦେଶ ଭାବେ ପଦାର୍ପଣ କରିଥିଲା ସିକେ ନାୟୁଡୁ, ଯିଏ କି ସେହି ସମୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାରତୀୟ ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ ଭାବେ ବିବେଚିତ ହୋଇଥିଲେ।
ଲଣ୍ଡନର ଲର୍ଡସରେ ଉଭୟ ଦଳ ମଧ୍ୟରେ ଏକମାତ୍ର ଟେଷ୍ଟ ମ୍ୟାଚ୍ ଖେଳାଯାଇଥିଲା।
ଏହି ସମୟରେ ଦଳ ନିଜ ବ୍ୟାଟିଂରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନଥିଲା ଏବଂ ୧୫୮ ରନ୍ ରେ ପରାସ୍ତ ହୋଇଥିଲା।
ଇଂଲଣ୍ଡ ଭ୍ରମଣକାରୀ ଦଳ ଥିଲା ଯିଏ ବମ୍ବେ ଏବଂ କଲିକତା ରେ ଦୁଇଟି ଟେଷ୍ଟ ଖେଳିଥିଲା।
୧୯୪୦ ଦଶକର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଯୋଗୁଁ ଭାରତ କୌଣସି ପୁରୁଷ ଟେଷ୍ଟ କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳିନଥିଲା।
ଏକ ସ୍ୱାଧୀନ ଦେଶ ଭାବରେ ଦଳର ପ୍ରଥମ ଶୃଙ୍ଖଳା ୧୯୪୭ ଶେଷ ଭାଗରେ ଇଂଲଣ୍ଡରେ ଡନ୍ ବ୍ରାଡମ୍ୟାନ୍ଙ୍କ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ କ୍ରିକେଟ୍ ଦଳ ବିପକ୍ଷରେ ହୋଇଥିଲା ।
ଏହା ମଧ୍ୟ ଭାରତ ଖେଳିଥିବା ପ୍ରଥମ ଟେଷ୍ଟ ସିରିଜ୍ ଥିଲା ଯାହା ଇଂଲଣ୍ଡ ବିପକ୍ଷରେ ନଥିଲା।
ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ପୁରୁଷ କ୍ରିକେଟ ଦଳ ୫ ମ୍ୟାଚ୍ ବିଶିଷ୍ଟ ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ୪-୦ରେ ଜିତିଥିବା ବେଳେ ବ୍ରାଡମ୍ୟାନ୍ ତାଙ୍କ ଶେଷ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲୀୟ ଗ୍ରୀଷ୍ମଋତୁରେ ଭାରତୀୟ ବୋଲିଂକୁ କଷ୍ଟ ଦେଇଥିଲେ।
ଏହାପରେ ଭାରତ ଇଂଲଣ୍ଡ ବିପକ୍ଷରେ ନୁହେଁ ବରଂ ୧୯୪୮ରେ ୱେଷ୍ଟଇଣ୍ଡିଜ୍ ବିପକ୍ଷରେ ଘରୋଇ ମାଟିରେ ପ୍ରଥମ ଟେଷ୍ଟ ସିରିଜ୍ ଖେଳିଥିଲା।
୨୦୦୭ ସେପ୍ଟେମ୍ବରରେ ଦ୍ରାବିଡ ପଦରୁ ଇସ୍ତଫା ଦେବା ପରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ସିଂହ ଧୋନିଙ୍କୁ ପୁରୁଷ ଦିନିକିଆ ଓ ଟ୍ବେଣ୍ଟି-୨୦ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଦଳର ନୂତନ ଅଧିନାୟକ ଭାବେ ମନୋନୀତ କରାଯାଇଥିଲା।
ଅଧିନାୟକ ଦାୟିତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିବା ପରେ ଧୋନି ଦଳକୁ ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱ ପୁରୁଷ ଟ୍ବେଣ୍ଟି-୨୦ ଟାଇଟଲ ଜିତାଇଥିଲେ।
ଧୋନି ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ପୁରୁଷ ଟେଷ୍ଟ ଅଧିନାୟକ ହେବା ସହ ତାଙ୍କୁ ସବୁ ଫର୍ମାଟରେ ଅଧିନାୟକ କରିଥିଲେ।
ଧୋନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଭାରତୀୟ ପୁରୁଷ କ୍ରିକେଟ ଦଳ ଆଇସିସି ପୁରୁଷ ଟେଷ୍ଟ ଦଳ ମାନ୍ୟତାରେ ୨୧ ମାସ ଏକ ନମ୍ବର ସ୍ଥାନରେ ରହିଥିଲା ଏବଂ ଲଗାତାର ସର୍ବାଧିକ ଦିନିକିଆ ବିଜୟ ପାଇଁ ଜାତୀୟ ରେକର୍ଡ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲା।
୧୯୮୦ ଦଶକରେ ମହମ୍ମଦ ଆଝାରୁଦ୍ଦିନ, ଦିଲୀପ ଭେଙ୍ଗସରକର ଏବଂ ଅଲରାଉଣ୍ଡର କପିଲ ଦେବ ଓ ରବି ଶାସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଭଳି ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ନିର୍ମାତାଙ୍କୁ ନେଇ ଭାରତ ଅଧିକ ଆକ୍ରମଣାତ୍ମକ ମନୋଭାବର ବ୍ୟାଟିଂ ଲାଇନ୍ ଅପ୍ ବିକଶିତ କରିଥିଲା।
ଦୃଢ଼ ବୋଲିଂ ପ୍ରଦର୍ଶନ ଯୋଗୁଁ ଭାରତ ୧୯୮୩ମସିହାରେ ଲର୍ଡସରେ ଫାଇନାଲ୍ ରେ ଫେଭରିଟ୍ ତଥା ଦୁଇ ଥରର ଡିଫେଣ୍ଡିଂ ଚାମ୍ପିୟନ ୱେଷ୍ଟଇଣ୍ଡିଜକୁ ପରାସ୍ତ କରି ବିଶ୍ୱକପ୍ ଜିତିଥିଲା।
ଏହା ସତ୍ତ୍ୱେ ଦଳ ଟେଷ୍ଟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଖରାପ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିବା ବେଳେ ଲଗାତାର ୨୮ଟି ଟେଷ୍ଟ ମ୍ୟାଚ୍ ବିନା ବିଜୟରେ ହୋଇଥିଲା।
୧୯୮୬ରେ ଇଂଲଣ୍ଡ ବିପକ୍ଷରେ ଭାରତର ଟେଷ୍ଟ ସିରିଜ୍ ବିଜୟ ପରବର୍ତ୍ତୀ ୧୯ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପମହାଦେଶ ବାହାରେ ଭାରତର ଶେଷ ଟେଷ୍ଟ ସିରିଜ୍ ବିଜୟ ଥିଲା।
ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅସ୍ଥିର ନେତୃତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଥିଲା, ଗାଭାସ୍କର ଏବଂ କପିଲ ଅନେକ ଥର ଅଧିନାୟକତ୍ୱ ବିନିମୟ କରିଥିଲେ।
୧୮୪୮ ମସିହାରେ ମୁମ୍ବାଇର ପାର୍ସି ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଓରିଏଣ୍ଟାଲ କ୍ରିକେଟ କ୍ଲବ ଗଠନ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ପ୍ରଥମ କ୍ରିକେଟ କ୍ଲବ ।
ଧୀରେ ଧୀରେ ଆରମ୍ଭ କରିବା ପରେ ଶେଷରେ ୟୁରୋପୀୟମାନେ ୧୮୭୭ ମସିହାରେ ପାରସୀମାନଙ୍କୁ ମ୍ୟାଚ୍ ଖେଳିବାକୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲେ।
୧୯୧୨ ବେଳକୁ ବମ୍ବେର ପାର୍ସୀ, ହିନ୍ଦୁ, ଶିଖ ଓ ମୁସଲମାନମାନେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ୟୁରୋପୀୟମାନଙ୍କ ସହ ଏକ ଚତୁର୍ଦ୍ଦୀୟ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟ ଖେଳିଥିଲେ।
ରଣଜିତ ସିଂହଜୀ ଏବଂ ଦୁଲିପସିଂହଜୀଙ୍କ ପରି ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେତେକ ବ୍ରିଟିଶମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବହୁତ ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ନାମ ରଣଜୀ ଟ୍ରଫି ଏବଂ ଦୁଲିପ ଟ୍ରଫି ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିଲା - ଭାରତର ଦୁଇଟି ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରଥମ ଶ୍ରେଣୀ ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟ ।
୧୯୧୧ ମସିହାରେ ପଟିଆଲାର ଭୂପିନ୍ଦର ସିଂହଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏକ ଭାରତୀୟ ପୁରୁଷ କ୍ରିକେଟ ଦଳ ବ୍ରିଟିଶ ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜର ପ୍ରଥମ ସରକାରୀ ଗସ୍ତରେ ଯାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କେବଳ ଇଂଲଣ୍ଡ କାଉଣ୍ଟି ଦଳ ଖେଳିଥିଲେ, ଇଂଲଣ୍ଡ କ୍ରିକେଟ୍ ଦଳ ସହ ନୁହେଁ।
ତେବେ ଦଶନ୍ଧିର ଅବଶିଷ୍ଟ ଭାଗରେ ସେମାନେ ଆଉ ବିଜୟୀ ହୋଇନଥିଲେ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ଓ ଇଂଲଣ୍ଡ ଦଳଠାରୁ ଖରାପ ପରାଜୟ ବରଣ କରିଥିଲେ।
ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦଶନ୍ଧିରେ ଘରୋଇ ମାଟିରେ ଏକ ଦୃଢ଼ ରେକର୍ଡ ଥିବା ଦଳ ଭାବରେ ଭାରତର ଖ୍ୟାତି ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା।
୧୯୬୧-୬୨ରେ ଘରୋଇ ମାଟିରେ ଇଂଲଣ୍ଡ ବିପକ୍ଷରେ ପ୍ରଥମ ଟେଷ୍ଟ ସିରିଜ୍ ଜିତିବା ସହ ନ୍ୟୁଜିଲାଣ୍ଡ ବିପକ୍ଷରେ ଘରୋଇ ଶୃଙ୍ଖଳା ମଧ୍ୟ ଜିତିଥିଲା।
ସେମାନେ ପାକିସ୍ତାନ ଓ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ବିପକ୍ଷ ଘରୋଇ ଶୃଙ୍ଖଳା ଏବଂ ଇଂଲଣ୍ଡ ବିପକ୍ଷରେ ଆଉ ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳା ଡ୍ର କରିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲେ।
ଅଧିକାଂଶ ପଡ଼ିଆ ବିସିସିଆଇ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ନ ଥାଇ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟ କ୍ରିକେଟ୍ ବୋର୍ଡର ପ୍ରଶାସନ ଅଧୀନରେ ରହିଛି।
ବମ୍ବେ ଜିମ୍ଖାନା ଭାରତର ପ୍ରଥମ ପଡ଼ିଆ ଥିଲା ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଭାରତୀୟ କ୍ରିକେଟ୍ ଦଳକୁ ନେଇ ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ କ୍ରିକେଟ୍ ମ୍ୟାଚ୍ ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଥିଲା।
ଭାରତରେ ପ୍ରଥମ ଟେଷ୍ଟ ମ୍ୟାଚ୍ ଆୟୋଜନ କରିବା ପାଇଁ ୧୯୩୩ମସିହାରେ ବମ୍ବେର ଜିମ୍ଖାନା ପଡ଼ିଆ ଥିଲା, ଯାହା ଏଠାରେ ଏକମାତ୍ର ଟେଷ୍ଟ ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଥିଲା।
୧୯୩୩ ଶୃଙ୍ଖଳାର ଦ୍ବିତୀୟ ଓ ତୃତୀୟ ଟେଷ୍ଟଇଡେନ୍ ଗାର୍ଡେନ୍ ଓ ଚେପାକ୍ରେ ଆୟୋଜନ ହୋଇଥିଲା।
ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ଦିଲ୍ଲୀର ଫିରୋଜ ଶାହା କୋଟଲା ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ ପ୍ରଥମ ଷ୍ଟାଡିୟମ ଥିଲା ଯେଉଁଠାରେ ଟେଷ୍ଟ ମ୍ୟାଚ୍ ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଥିଲା, ୧୯୪୮ରେ ୱେଷ୍ଟଇଣ୍ଡିଜ୍ ବିପକ୍ଷରେ ଡ୍ର ଥିଲା, ଯାହା କି ୫ ଟେଷ୍ଟ ଶୃଙ୍ଖଳାର ପ୍ରଥମ ଷ୍ଟାଡିୟମ ଥିଲା ।
ଭାରତର ୨୧ଟି ଷ୍ଟାଡିୟମରେ ଅତି କମରେ ଗୋଟିଏ ଅଫିସିଆଲ ଟେଷ୍ଟ ମ୍ୟାଚ ଖେଳାଯାଇଛି ।