polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Teempireecharri agarsiiftuu hamma anniisaa ho’aa qaamni tokko kuufatu yoo ta’u, akkasumas agarsiisa sochii suuddowaati, ibsama herregaan walqixxaattoo anniisaa sochii molakiyuulota ykn atoomota qaama tokkoo fayyadamuun argachuun ni danda’ama.
Yuunitiiwwan hamma ho'aa safaruuf gargaaran hedduun jiru, kanneen akka gullantaa keelivinii, Gulantaa seentigireedii /seelishiyesii/, fi ho’i safartuu wanti tokko hammam ho’aa ykn qorraa akka ta’e kan agarsiisu yoo ta’u, kallattii dabarsoo ho’aa ofumaan murteessa, garuu hojii dhama’uun dabarsuu ni danda’ama kallattii faallaa ta’een.
Akka gabaasa Oromia Support Group Press Release No 14 kan Onkoloolessa 1996tti: weellisaa sabboonaa Oromoo Eebbisaa Adduynaa fi hiriyaansaa Xannba Wayyeessa ergamtuu humna nageenyaa mootummaa Itoophiyaatin gaafa Hagayya 30, 1996tti ajjaeefame.
Hayilee Fidaa fi miseensonni MEISON tarkaanfin itti aanu hamaa akka ta'u waan baraniif dafanii tarkaanfii fudhatan: Hagayya 19 hoggantoonni MEISON 19 fi kaadiroonni 500 ta'an ifatti socho'uu dhiisanii lafa jala socho'uutti geeddaran; Finfinneedhaa baqatanii gara baadiyyaatti baqatan.
Hogganaa kutaa kanaa ta'ee odoo jiruuti kan Dr Hayileen Sagantaa Warraaqsa Dimokiraatawaa Biyyoolessaa kan qopheesse, dookimentin kunis dhaadhannoo Itiopiya Tikdem jedhu kan Dargiin akka kallattiitti itti fayyadamaa ture garuu kan ifa hin turin bakka bu'e.
Barattoonni yuunivarsiitii waggaa sadaffaa fi afraffaa barruu Addis Zamanirra jiranii fi paamfiletii dhoksaan maxxanfaman hiikanii nuu kennan garuu mormiin dhaabota siyaasaa adda addaa gidduu jiru maal akka ta'e hubachuu akka hin dandeenye dubbatu.
Namoota Duula irratti hirmaatan kan hojii baadiyyaatti irratti ramadaman dhiisanii gara magaalaatti deebi'anii wajjin mormitoonni Dhaabaa Warraaqsaa Ummattoota Itophiyaa deeggaran; kunis lakkoofsa miseensotasa fi dhiibbaa inni uumu dabale.
Balbala'ini kun sababa humna harkisaa ykn dambalii cimaa walitti bu'iinsa urjiilee niwutiroonii lamaa fa'a irraa dhufuu irraan Kan kahe Balbala'ini gargar facahee ture gara tokkotti yommuu dhufu hoo'iinsi isaa garmalee dabalaa deemaa akkuma hammi isaa dabalaa deemuun.
Urjiin kun ifa isaa kan argatu anniisaa niwukilaraa isa keessatti maddisiisu irraa yoo ta’u, atoomonni haayidiroojiinii walitti makamuun elementoota haayidiroojiinii caalaa ulfaatoo ta’an kan akka heeliyum, liitiyeemii fi elementoota salphaa biroo, ayinanii illee uumuuf.
Namoonni waggadhaaf mallattoo xiqqoo argu yookin mallattoo omaatuu otoo hin argin turun,qaama YKN gogaa isaaniirratti ita’iinsi seentii meetra tokkoo anga lamaa ta’uu fi kan dhukkubbii hin qabne uummama, YKN yoo sammuun tuqame neurological symptoms qabaatu.
La Korbuzye'i (Fireench: /lə kɔr büˈzyeɪ/; Engiliish: Le corbusier; 6 Onkololeessa 1887-27 Hagayya 1965) maqaan dhaloota isaa chaarles-Idwaard Jineret-Giris kan ta'e, arkiteektii fi barreessaa Iswiizarlaand keessatti dhalatee bara 1930moota keessa lammii Firaansi ta'eedha.
Kunis ulfaatina Qilleensi marsaan juuppitarii 86% haayidiroojiinii, 14% hiiliyeemiifi 1% gadi immo gaasota biroo kanneen akka miteenii , amooniyaa , foosfaayinii , bishaan , kaarboondaay oksaayidii faha of keessaa Kan qabdudha.
Inii bifa kuutaaniiyasii alseerii googaa yeroo fidduu,muukookuutaaniiyeesii alseerrii googaa, affaanii, fi funyaani, fi inni viisseeraalii alseerii googaadhaan jalqabee, bodda irrati ho'aa qaammaa, hir'inaa seeloota dhigaa, guddina esspileenii fi tiiruu fiida.
Kana booda Oromoon gara waggaa dhibba tokkootif roorroo kana ofirraa ittisuuf mala dhahaa ture, keessumaa bara Gadaa Gadawwoo Galgaloo 1470n keessa haala karaa lolaattin biyyaa ofii falmanii deebifachuuf akka toluutti of ijaaruun barbaachisaa akka ta’e amanee, hawaasa umuriin ijaaree, akka umurii isaatti dirqama itti kenne.
Bara Gadaa Kiilolee keessa Habashoonni gargaarsa warra Poorchugaalin, Imaam Ahimadiin bara 1543 waan ajjeesaniif qalbii tokkoon Oromorratti xiyyeefatanii meeshaa ammayyaa fi human waraanaa Awuroopparraa argataniin gargaaramuudhan Oromoo irratti duulani.
Gadaan Michillee daangaa bal’aa waan bilisoomseef daangaa bal’aa kana Gadaa tokkoon hoogganuun rakkisaa waan ta’eef, Gadaan duraan Boorana fi Baarentuu irraa ijaaramee hooggana tokkoon walfaana socho’aa ture bakka lamatti qooduun dirqama ta’e.
lubbiyyoon pirookaaryootaa caasaa alaa: siqixa, piilii/Dabbassee/, haguuggee, uwwisa lubbiyyoo: cichaa lubbiyyoo fi sabaga Lubbiyyoo fi caasaa keessaa: raayiboosoomii , dhangala’oo saayitoopilaazimii, niwukilootaayidii/kiroomoozoomii fi kkf qaba.
Fakkeenyaaf, Waraana bara 1884tti gaggeeffameen Leenjisoon akkasumas Jaatamee Bultumii fi ilmaan isaa farda Minilik Yaabbate kan Abbaa Daanyoo jedhamu ajjeesuudhaan hanga Dibbee fi Gonfoo mataa minilik irraa fuudhanitti kan kalaahe ture.
Leenjisoo Diigaa harka muraa fi Harma muraa Aanoleetiin booda waan harka kennate fakkaachuudhaan nafxanyaan waraana akka hiikkattu erga taasiseen booda Hoogganaa Waraana Nafxanyaa Dajjaach Wasanee jedhamu ajjeesuudhaan Gootummaa isaa mirkaneessee jira.
Ilmaan dhalle qacaleen sammuu qaroo mirga uumamaan ummatni isaanii qabaachuu qabu karaa nagaan gaafatan nu duratti rasaasaan tumanii reeffa ilmaan keenyaa awwaallachuuyyuu nu dhoorkan; kanneen madeessanii osoo dhiigni isaanii akka bishaanitti irraa lola’u hidhaatti darban achitti dhumaa jirti.
Nuti maanguddootni Oromoo beekamoo fi Hayyuuleen akkasuma Seekoleen Oromoo kan keessatti argamnu lakkofsaan 50 taanu Godina Kibba-Bahaa naannoo magaalaa Roobeetti gaafa Bitootessa 16 hanga 18 bara 2015tti walitti dhufuun marii akkaan jajjabaa fi seena-qabeessa gaggeeffannee murii armaan gadii dabarfanneerra.
Ilmi Oromoo kan dhiiga Oromummaa qabu warra saba isaa waliin warra gumaa tahe waliin dhaabbachuun akka seenaa fi aadaa Oromoottis yakka seenaa hamaa tahuu dhalli Oromoo kamuu beekuun dhalli Oromoo kamuu wayyaanota warra saba isaa waliin warra gumaa tahan waliin tasuma akka hin dhaabbanne dhala Oromoo
Dhagayaa wal-dhageesisaa, iyyaa iyya waliif dabarsaa, seenaa gootummaa abbootii keessan kaleessaa waliif labsaa bakka jirtanii geeraraa onnee abbootii keessan kaleessaa saniin diina biyya teessan weeraree ummata keessan fixaa jiru dura dhaabbadhaatii lolaa ajjeessaa irraa hiikkadhaa.
Daangaan Baalee, kibbaan Gujii , kibba dhihaan Saba, Sab-lammootaa fi Ummattoota kibbaan, kaaba dhihaan Arsiin, kaaba bahaan Harargee fi kaaba fi kibbi Harargee Laga Shabaleen gargar ba'u), bahaan immo Sumaaleen dangefamtee argamtii.
Jechii "Planet" jedhuu jecha greek " planḗtai" irraa kan dhufee yoo ta'uu hiiknisaas"jooraa" jechuudha kana bu'uureffachuuniis jechii "planet" jedhuu gara afaan oromoottii yoo Hikkamuu "Lafjoo" jedhama kana jeejuuniis lafa jooraa jechuudha.
Firijiin anniisaa waan barbaaduuf, firijii ilaalaa, fakkeenyaaf, humna elektirikiin waan hojjetuuf, yeroo ho'a gadi aanaa barbaannu hundatti, fakkeenyaaf -3 digrii Gulantaa dhibbisee hanga -11 ykn -18 digrii Gulantaa dhibbisee , firijii anniisaa dabalataa fayyadama, .
Dizaayiniin kuusaawwan deetaa tooftaalee idilee fi yaadannoo qabatamaa kan hammatu yoo ta’u, kunis moodeela deetaa , bakka bu’iinsaa fi kuusaa deetaa gahumsa qabu, afaanota gaaffii , nageenya fi iccitii deetaa miira qabeessa, fi dhimmoota shallaggii raabsaman dabalatee, qaqqabummaa walfaana deeggaru fibadii dandamachuu .
Dizaayiniin kuusaawwan deetaa tooftaalee idilee fi yaadannoo qabatamaa kan hammatu yoo ta’u, kunis moodeela deetaa , bakka bu’iinsaa fi kuusaa deetaa gahumsa qabu, afaanota gaaffii , nageenya fi iccitii deetaa miira qabeessa, fi dhimmoota shallaggii raabsaman dabalatee, qaqqabummaa walfaana deeggaru fi badii dandamachuudha.
Ballina lafaatin, Raashiyaan biyyaa guddaa yoo taatu, karaa kaaba-dhihaatii kaasee hanga kibba-bahaatti biyyoota akka Noorwey, Fiinlaandi, Istooniyaa, Laativiyaa, Lituheeniyaa fi Poolaandi, Beelaarus, Yuukireen, Ji'oorjiyaa, Azarbaajan, Kaazaakistaan, Chaayinaa, Mongooliyaa, fi Kooriyaa Kaabaatin daangeffamtee argamti.
Bara 988 warri Ruus amantii Ortodoksii mootummaa Beezaantaayin irraa kan fudhatan yoo ta'u kunis aadaa warra Beezaantaayin fi kan Raashiyaa waltti akka makamu gochudhaan barkumee dhuftuuf aadaan Raashiyaa ittiin beekkamtu akka uummamu godhe.
Dhuma jaarraa 18ffaatti, biyyittiin karaa waraanatiin, karaa abuurutiinis baballattee Impaayera Raashiyaa ta'e, kunis seenaa keessatti Impaayera guddicha guddicha isa sadaffaa, kan Poolaandi Yuurooppii amma Alaaskaa Ameerikaatti ballatu ta'e.
Haala guddinaafi dagaagina ogbarruu Oromoo keessatti, dhiibbaa mootummoonni darban biyya keenya bulchaa turan irraan ga'an irraa kan ka'e afaanichi carraa afaan hojii, afaan barnootaa, afaan sab-qunnamtii, afaan qorannoofi qo'annoo akkasumas carraa afaan barreeffamaa ta'uu sadarkaa eegameen argachaa turu dhabuun qancaruu danda'e.
Waraanni mormii Kawo Mootii Wolaayita isa dhumaa, Xoona Gagaa, geggeesse, duula dhiigaa guddaa yeroo babal'ina Menelik keessatti gaggeeffame keessaa isa tokko, kunis mootummaa Wolaayitaa, sabootaa fi saboota biroo Kibbaa, mootummaa Itoophiyaa keessa galmeessise.
Wolaayita kibbaatiin Gaamo Gofa, lixaatiin Laga Omoo isa Daawroo irraa gargar isa taasisu, kaaba lixaatiin Kembata Tembaro, kaaba bahaa Haadiyaa, kaaba-bahaa Naannoo Oromiyaa, bahaa laga Bilaate isa Naannoo Sidamaa irraa gargar baasu, akkasumas kibba bahaa Laga Abaya isa Naannoo Oromiyaarraa gargar isa baasu.
Gama biraatiin, daawwattoonni konkolaataa atoobisii naannoo Addis Ababaa irraa gara Wolaayitaatti fayyadamuu yookaan qilleensaan deemuu, gara Arbaa Minch fi geejjiba lafa irraa Arbaa Minchi irraa gara Woloota Sodootti fayyadamuu ni danda'u.
Dhiphina jaarraawwan darban ta'us, sabni Welaayitaas eenyummaa sabummaa adda ta'e qabu, jechuunis, sabni afaanii, aadaa, aadaa fi seenaa, uumama sammuu, fi teeknooloojii wal-qabatee isaan adda baasu fi saboota fi namoota Itoophiyaa biroo irraa adda isaan taasisu qabu.
Sabni Wolaayitaa mormii fi qabsoo bilisummaa dinagdee fi siyaasaa mootummaarratti, akkasumas mormii dimokraasii sabni Wolaayiti ofiin of bulchuu diduun isaanii qabsoo itti fufiinsa qabuu fi hin addaan citee ofiin of murteessuuf godhanii agarsiisa.
Bara 1991-94 yeroo bulchiinsa yeroo gidduu galeessaatti, Wolaayita naannicha mataa isaa kan Kiliil 9 ta'e kan qabu yoo ta'u, yeroo federeeshinichi bara 1995tti hundeeffametti naannicha Biyyoota Kibbaa, Biyyoota, fi Uummata waliin walitti makame.
Koloneel Aliyyii Cirrii Jeneraal Walda Sillaasee Barakat, Jeneraal Kabbadaa Yaa’iqoob, Fitawuraarii Alamaayyoo Taayyeefaan ummata Oromoo irratti hacuuccaa gaggeessaa turan nuffuun, “Yoo nu dhiisuu baattan qabsoon keenya ittuma fufa!” jechuun kutannoon nama dubbataa ture.
Sana booda, Koloneel Aliyyiin qabsaa’ota akkasaa kan akka Hajii Goobanaa Yuuboo, Saamoo Kormee, Jeneraal Waaqoo Guutuu, Koloneel Adam Jiloo, Koloneel Dubroo Waaqoo, Koloneel Huseen Bunee, Koloneel Kadir Waaqoo faa waliin diinan lolaa ture.
Erga hiikkamee, Madda Walaabutti deebi’ee galuunis maatii isaa fi ijoollen isaa maalirra akka jiran erga hubatee booda Aliyyii Cirrii, Awwaluu Cirrii, Abduramaan Cirrii, Usmaan Cirrii, Isaaq Cirrii fi Harbisee Cirriin waraana akka baran taasise.
Yeroo kanatti ajajaan kudhanii Bulloo Gammadaan kaayyoo ummata Oromoo fi kallaatti deemsa isaanii erga hubateen booda garee waraana ummata Oromoo waliin ta’uun Oromummaa isaa amanee ummata Oromoo waliin gara waraana nafxanyaatti seenuun Godina Gujii bakka ‘Gurraa’ jedhamutti harka nafxanyaan du’e.
Garbi kuni kaaban Kibba Eshiyaa (Indian subcontinent walitti daratte jechu dha, maqaan kuni immo maqaa garbi irraa moggaafame), dhihaan immo Peninsulaa Arabaa fi Afrikaan, bahaan immoo Peninsulaa Malese, Odola Sundaa fi Awustireliyaan, kibban immo Garba Antaartikiin daangeffamee argama.
Garba Addunyaan kan walitti qabate yoo ta’u garbi kuni Garba Atilaantiik irra sarara 20 baha Meridian kan Cape Agulhas irra kibba ce’un kan gargari ba’u yoo ta’u Garba Paasifiik irra immo sarara 147 baha meridiyaaniin gargara ba’a.
Biyyonni Odola ta’an kan garba kana keessatti argaman: Madagaaskaar (kan durri Rippabiliikii Madagaaskaar jedhamu, kan addunyaa keessaa Odola guddinaan afraffaa ta’e), Komoroos, Siishelsi, Maaldiivis, Mooriishes, fi Sirilaankaa dha.
Abbaa Taayitaa Istaatistiksii Itoophiyaa akka gabaasa Abbaa Taayitaa Bunaa fi Shayii Itoophiyaa irratti hundaa'e akka ibsettibunni toonii 8,364.00 ta'u bara dhumaa 1997 E.C. irratti akka Harargee dhihaati biqile ibseera.
Goototni barattootni Oromoo Yuunibarsiitii Amboo guyyaa WBO uummata Magaalaa Amboo waliin walta’uun haala baay’ee nama gammachiisuun guyyaa WBO kabajachuun, seenaa waraana bilisummaa Oromoo wal barsiisuun Qabsoo Bilisummaa Oromoo fiixaan baasuuf warraqsii FDG jabaatee akka itti fufu murtee dabarsan.
Hogganootni Qeerroo Godina Lixa Shawaa barruu warraaqsaa fi alaabaa ABO fannisuun nuti qeerroodha jechaa jiru, Qeerroo fi Uummatni Oromoo harka walqabatnee Qabsoo bilisummaa Oromoo finiinsaa waan jirruuf, waliindha’insii diinaa fi daldalli Siyaasaa dinni Ofuu fashaalaa’ee jiraachuu dhaamsa dabarsan.
Jaarsoliin sirna kabajaa kana irratti argaman utuu WBO biyya keessa nu gidduu jiraatee dhiigni ilmaan keenyaa hin dhangalaafamuu, kanaafuu amma illee uummatni Oromoo WBOn ijaarrachuu qaba, WBO jiraachisuu fi daandii itti argisiisuu qabna, WBO lukkeelee diinaa biyya keessatti fudhatu cina dhaabbachuun WBO jabeessuu qabna jechuun dhaamsa dabarsan.
Amajjiin tokko Guyyaan WBO fi barri haaraan 2015 Godinaalee Dhihaa Oromiyaa fi Dhaabbilee Barnoota Olaanoo Oromiyaa fi Dargaggoota Qeerroo barattoota Oromoo fi sabboontota uummata Oromoo hedduminaan hirmaachise kun haala baay'ee ho'aa fi dinqisiisaa akkasumas Qindoomina qabuun kabajame.
Seenaa Amajjiin Tokko WBO waliin qabuu fi bu’aa ba’ii WBO’n keessa darbee Uummata Oromoo, Oromiyaa fi Qabsoo bilisummaa Oromoo asiin ga’ee irratti barnoota guddaa waliif dabarsuun fulduratti qabsoo bilisummaa Oromoo warraaqsa FDG fi WBO gaachana Uummata Oromoo jabeessuu fi cina dhaabbachuu irratti murtii fudhachuun waadaa isaani haaromsan.
Sabboontootni goototni dargaggootni Qeerroon barattootni Oromoo walitti dhufuun dungoo halluu diimaa magariisa Diimaa halluu alaabaa ABO qabsiifachuun mudde 31/2014 irraa eegaluun hanga Amajjii 3/2015tti kabajachaa jiraachuu madden keenya Yuunibarsiitii wallaggaa magaalaa Naqemtee irra gabaasan.
Yuunibarsiitii Mattuu, Asoosaa, koolleejjii barsiisota Mattuu, fi Gootota Oromoo magaalaa Mattuu,fi Baddalleen dhaamsa guddaa waliif dabarsuun Goototni Qeerroon barattootni Oromoo walitti dhufuun dungoo diimaa magariisa diimaa halluu alaabaa ABO argisiisuu qabsiisuun bifa qindaa’een guyyaan WBO kabajatan.
Bara koloniyaalizimii fi wangeela Kiristaanaa baballisuu keessa, qubeen Laatinii Yuurooppin alatti tatamsa'ee afaan dhalatoota Ameerikaa, Austireeliyaa, Oostirooneeshiyaa, Oostiroo'eehiyaatiik fi afaanota Afrikaa barreessuf ooluu jalqabe.
Sakkoo keessatti, soni sadarkaa wanti tokko ykn gochi tokko barbaachisaa ta’e agarsiisa, kaayyoon isaas gochoota hundarra gaarii ta’an fudhachuuf ykn akkaataa jireenyaa hundarra gaarii ta’e murteessuu, ykn barbaachisummaa gochoota adda addaa ibsuudha.
Iyyata mirga siyaasaa Boushaki , "Petitone No. 30" jedhamu, iyyata jalqabaa Mohamed Seghir Boushaki filannoo bulchiinsa magaalaa bara 1919 Aljeeriyaa keessatti gaggeeffame booda mirga siyaasaa lammiilee Aljeeriyaa Faransaay Aljeeriyaa keessa jiran gaafate ture.
Loltoonni Aljeeriyaa kuma kudhaniin lakkaa’aman lola Waraana Addunyaa Tokkoffaa Faransaayitti geggeeffame irratti hirmaachuun isaanii fi injifannoo Waraana Impaayera Jarmanii irratti murteessaa ta’een gidduu seenuun isaanii erga gara Aljeeriyaa deebi’anii booda badhaasa isaaniif argamsiiseera.
Haala kanaan ture kan Seerrii Jonnart loltoonni durii fi dhalattoonni qaama miidhamtoota ta’an bulchiinsa koloneeffataa keessatti hojiiwwan akka fudhatan fi magaalotaa fi baadiyyaa keessatti qabeenya hin sochoone akka mallattoo assimilation bu’uura seera Indigénat keessatti akka argatan kan hayyame.
Sanadni mormii kun Emir Khaled irraa kaka’umsa kan argate yoo ta’u, miseensota mana maree bulchiinsa magaalaa hedduu Mohamed Seghir Boushaki’n durfamuu fi bakka bu’uun bulchiinsa magaalaa tajaajila guutuu kennu Thénia keessatti filatamaniin qabatamaa ta’e.
Tumaaleen labsichi Fulbaana 4 bara 1919 raggaasifamuu hordofee dhufan barreeffamoota seeraa daldala dhalattoota Aljeeriyaatiif hayyamaman kanneen sadarkaa ogummaa bulchiinsaa keessatti daangeffama kanaan kan ka’e ibsu oomishuuf akka danda’amu taasiseera.
Haa ta’u malee, filannoo bulchiinsa magaalaa bara 1919 bakka bu’ummaan siyaasaa dhalattootaa bulchiinsa magaalota keessatti akka mirgaatti akka babal’atu kan dandeessise yoo ta’u, kanaanis bilisummaa siyaasaa fi gamtaa haaraa akka uumamu taasiseera.
Dhugumatti, labsiin dambiiwwan sirna sadarkaa dhalootaa Aljeeriyaa fooyyessuu fi dhalattoonni Aljeeriyaa mirga siyaasaatti makamuu ilaalchisee tajaajila Mootummaa Faransaayiin Mana Maree Ol’aanaa Paarlamaa keessatti dhiyaatee ture.
Innis Abuu Ishaaq Ibraahim bin Fayed al-Zawawi, exeget Qur’aanaa, hayyuu seeraa fi afaanii, ganda Soumâa naannoo magaalaa Thénia jedhamutti hojii Djurdjura irraa bara 796 HR irraa dhalatee bara 857 AH keessa du’e, itti aansee awwaalame gara laga Meraldene kan Zawiyet Sidi Boushaki gaarreen Khachna keessa jirutti.
Kitaabota Siidii Boushaakii keessaa galmee caaslugaa arabaa irratti barreeffamoota beekamoo ta'an keessaa tokko ta'ee kan ilaalamu yoo ta'u, barreeffamoonni harkaa fi kitaabonni maxxanfaman hedduun walaloo kana mata duree "Argouzat al-Zawawi in grammar" jedhuun walaloo kana hiikanii fi ibsan jiru.
Keeyyata ja’an jalqabaa keessatti, barreessaan qabiyyee walaloo kanaa gabaabsee kan dhiheesse yoo ta’u, kunis caaslugaa Afaan Arabaa fi ʾIʿrab akkaataa gosa rajaaziin barsiisuuf kan kaayyeffate yoo ta’u, kunis ibsa gama barattoota afaan Arabaatiin salphaatti sammuutti qabachuu danda’udha.
Artiisti Usmaayyoo Muusaa mararoo fi jaalala saba isaaf qabu irraa kan ka‘e jiruu fi jireenyasaa qabsoo bilisummaa Oromoof dabarsee wareeguudhaan Hawwisoo Caffee Gadaa fi Baandii Gadaa Oromoo keessatti saboonummaa fi wallisummaan baroota dheeraaf tajaajilaa ture.
Oromoon qaamaan isaani beekuu fi kanneen wallee isaa kaasetta irraa caqasan yeroo hunda imimmaantu isaan dursa, sababni isaas maaliif akka ta‘e kan beekaan Oromoota falma bilisummaa irra jiranii fi kanneen jiruu fi jireenyaan waanjoo gabrummaa mootummaa Habashaa jalatti kufanii jireenya hadhaawaa dirqiin dhamdhamsiiffachaa jiran qofatu beeka.
Jechi kun yeroo jalqabaaf bara 2006 Gamtaa Astiroonomii Idil-addunyaa tiin akka armaan gadiitti ibsame: "Satalaayitii irraa kan hafe wantootni biroo Aduutti naanna'an hundi walumaa galatti 'Qaamolee Sirna Biiftuu Xixiqqaa' jedhamanii waamamu." ".
Fulbaana 5, 1974 Waraana Xirrootti geggeeffame booda, yeroo sana reefu dhaabachaa kan ture Dargiin, fulaasaa gara ummata magaalaa, daldaltoota fi hayyoota magaalaa Galamsoo, Baddeessaa, Machaaraa, Bookee fi Balballeettii dimshaashan guuree mana hidhaatti naqe.
Mayri hojii hammeenyaa ABSD kanatti hedduu aaree "nuti Oromoodha, mirga ummata keenyaf lolla. Nuti ergamtoota Ziyaad Baarree miti, diinaa hamaa lama gidduudha filannon hinjiru. akkuma warra Abashaa lollu, ABSDs nilolla" jedhee dubbate.
Vaakiyuum tuubiin ammallee iddowwaan hojii addaa barbaachisu keessatti kan fayyadaa jiran yoo ta'u kunis kan akka ampilifaayerii RF humna guddaa, kaatood reyi tuubii, meeshaalee sagalee kan addaa, ampilifaayerii gitaaraa fi meeshaalee maayikirooweevii muraasa keessatti ni tajaajilu.
Walumaa galatti ruuqoleen walitti kan qabatan yoo ta'u kunis piriintid sarkiyuuti boordii irratti baqfamuun qabsiifamaniiti; walitti qabsiifamun isaani kunis elektiroonik sarkiyuutii faayidaa addaa qabu (fakkeenyaaf ampilifaayerii, raadiyoo fudhataa ykn osileeterii) uumuufi.
Amalli al-liniyaarii ta'uu ruuqolee ka'aa fi yaa'a elektiroonii too'achuu danda'uun isaanii asattoo dadhabaa guddisiisuu dandeechise, kanaafis elektriioniksiin baayyinaan odeeffannoo hujeessuu, telekoominikeeshinii, fi asattoo hujeessuu keessatti hojiirra oola.
Teeknooloojiin walqunnamsiisaa kan akka sarkiyuuti boordii, teeknooloojiin elektirooniksii ittiin qarqaban , fi maloonni walqunnamtii bu'uuraa kan biraa tajaajilli sarkiyuutii sanaa guutuu akka ta'u gochuun ruuqolee walitti makaman kana gara sirna hojjatuutti jijjiira.
Ebla 1955ttii IBM 608, meeshaa IBM kan vaakiyuum tuubii tokkolle hin fayyadamane, gutummaan sarkiyuutii tiraanzisterii kan fayyadamu kaalkuleeterii jalqabaa ti; kunis kaalkuleeterii gurguraaf hojjatame kan tiraanzisterii qofa fayyadamu addunyaarratti kan jalqabaa ti jedhamee yaaddama.
Elektirooniksiin waa'ee elektirikaal sarkiyuutii yoo ta'u kunis ruuqolee elektirkii ka'aa kan akka vaakiyuum tuubii, tiraanzisterii, daayoodii fi integireetid sarkiyuutii of keessaa qaba, kan sana wajjin walqabatu teeknoloojii walqabsisiistuu mugaas of keessaa qaba.
Yaa'i hiika deemsa, imala yookaan godaansa jedhu kan qabu ta'ee; akka himansaafi sirna bulchiinsa Gadaa Gujiitti, gurmaa'insa luboota/miseensota Sirna Gadaa dhimmoota ykn sirnoota sirna gadaa keessatti raawwatan raawwachuufi raawwachiisuuf ardaalee jilaatti imaluudha.
Amajjii 2010tti Fayyisaan Maraatoonii Addunyaalessaa Shiyaamen irratti sana caalaa fooyyesse, achirrattis riikardii dorgommichaa kan waggaa tokkoof Saamu'eel Muturi Mugo qabame cabsuun sa'aatii 2:08:47 galmeessee maraatoonii guddarratti yeroo jalqabaaf moo'ate.
Sa'aatin kun garuu Fayyisaan sadarkaa afraffaan akka xumuru godhuurraa hinbaraarre, sababiinsaas dorgommichi baayyee kan morkiin itti baayyate ture – Patrick Makau, Geoffrey Mutai, Vincent Kipruto hundi isaanii atileetota maraatoonii saffisaan fiigan 10 keessa galan.
Maraatoonii Chikaagoo kan 2012 irratti, Fayyisaan maraatoonidhan sadarkaa gaarii agarsiise – Tsaggaayee Kabbadaa wajjin hanga dhumaatti wal morkuun sa'aatii dhuunfaasaa saffisaa ta'e 2:04:52 galmeessun lammaffadhan xumure.
Olompiikii Riyoo 2016 irrattii dorgommii guyyaa dhumaa geggeeffamerratti, Fayyisaan yeroo xumuru harkasaa walirra qaxxaamursuun deeggarsa fincila Oromootif qabu agarsiisee, ajjeechaa fi gidiraa uummata Oromoorra ga'u mormeera.
Fayyisaan dorgommii addunyaalessaa kan jalqabe bara 2008 yoo ta'u dorgommiin guddaa inni jalqaba godhe Shaampiyoonaa Qaxxaamura-biyyaa Addunyaa IAAF kan bara 2008 ti, kanarrattis dorgommii ol-adeemtotaatin sadarkaa 14ffaan xumure, kunis garee Itoophiyaa medaaliyaa meetii akka argattu gargaare.
Waggaa tokko booda taphataa piyaanoo ta’ee Waldaa Qulqulluu Andriyaas Doomibaatoon keessatti argamutti filamee, umrii kudha-ja’atti ammo Akkaadamii Muziqaa fi Diraamaa (Royal Scottish Academy of Music and Drama, kan amma Royal Conservatoire of Scotland jedhamutti) barataa guyyaa-guutuu umrii gad-aanaan seene jalqabaa ta’e.
Pilaasmaan, kan dhangala'aa dhiigaa keessaa 57% qabatu, irra caalaan isaa bishaan yoo ta'u , dabalataan pirootiinii, giluukoosii, hormonii, ayonii albuudotaa , kaarbon daayi'oksaayidii fi seeloota dhiigaa mataasaanii qabata.
Addatti ammoo mootummaan Wayyaanee Itophiyaa bituuf erga humnaan of labseen asitti gochaalee ummata Oromoo qofa osoo hin taane ummatoota hunda dheekamsiise, gadadeesse, diinummaa babal’isee fi ummatoota gaddisiise ifaa fi dhoksaan raawwatuun impaayera humnaan bitaa jiru kufaatii fi gadadootti oofuu irratti argama.
Hawwii fi fedhii ummata Oromoo kana guutuuf ABOn dirqama qabsoo Oromoo hogganuu fudhatuun qabsoo bilisummaa fi walabummaa geggeessaa jiruun injifannoolee hin tuffatamne argamsiisuu irratti milkaa’ullee kan hafatee jiru hubatuun QBO finiinsaa akka jiru hubatamaa dha.
Ummatni keenya biyyoota alaa adda addaa keessa jiraatus aggaammii diinaa kana dura dhaabbatuun sagaleen ummata Oromoo mootummootaa fi dhaabbattoota addunyaa gara garaa birattti dhageettii akka argatu gochuuf kana sana osoo hin jenne harka wal qabatee ka’uun mormii fi balaaleffannaan agarsiise kan dinqisiifamu dha.
Waan taheef ummatootni Itophiyaa addatti ammoo ummatni Oromoo filannoo isa hin ilaallee fi bakka bu’oota isaa ittiin filatuu hin dandeenye kana irratti yeroo isaa gubuu dhiisee qabsoo isaa diina irratti akka finiinsu ABOn waamicha gadi jabeessee dabarsaaf.
Filannoo kana keessaa qooda fudhatanii Wayyaanotaa fi Lukkeelee isaanii filuun haada waggaa 23 morma ummataa hudhee jiru ofitti jabeessuun of ajjeessuu waan taheef kan darbe irraa baratamee guutummaatti lagatamuun qabsoo finiinsuun mirga ofiif qofa hiriiruu irratti akka fuulleeffatamu hubachiifna.