polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Qualques uns de los prèmis mai importants que Borges culhiguèt foguèron lo Prèmi Nacional de Literatura, en 1957; lo Prèmi Internacional de Editores, en 1961; lo Formentor, partejat amb l'absurdista Samuel Beckett, en 1969; lo Prèmi Cervantes, recompensa literària màger en lenga espanhòla, amassa amb Gerardo Diego, en 1979; e lo Balzán, en 1980.
La familha faguèt un viatge en Euròpa; quand esclatèt la Primièra Guèrra Mondiala en 1914 la familha se mudèt a Ginebra, ont lo paire de Borges foguèt tractat per un oftalmològ de la vila, mentre que Borges e sa sòrre Norah asistissián a l'escòla, ont Borges aprenguèt francés e latín.
Editèt de nombrosas antologias e foguèt un traductor d'anglés, francés e d'alemand de granda qualitat (revirèt tanben d'òbras a partir de l'anglés ancian y del escandinavo antiguo ) Sa cecitat, que se desvolopèt coma la qu'aguèt son paire durant sa vida d'adult, influencièt en bèla part son escritura posteriora.
En 1982 condemnèt l'invasion argentina de las Illas Malvinas, e avalorèt d'un biais positiu las consequéncias de la desfacha: ".si se hubiesen reconquistado las Malvinas, posiblemente los militares se hubiesen perpetuado en el poder y tendríamos un régimen de aniversarios, de estatuas ecuestres, de falta de libertad total. Además, yo creo que la guerra se hizo para eso, ¿no?".
Encara que tal com va ser concebuda pel sabent grèc era bastant rigida, i de poc abast, amb tot va restar inalterada fins el segle XIX, encara que Leibnitz li donà un cert impuls, dins una postura conservadora, va ser Boole (nat el 2 de novembre de 1815 a Lincoln, Lincolnshire, Anglaterra-mort el 8 de decembre de 1864 a Ballintemple, County Cork, Irlanda), amb alguns altres, començaren a relacionar-la directament amb la matemàtica.
Aquests treballs es veren com la culminació del procès de formalització de la matemàtica, començada per Isaac Newton i Leibnitz, creadors del calcul infinitesimal, que després desenvoluparien Cauchy (nat el 21 d'agost de 1789 a París, França – mort el 23 de maig de 1857 a Sceaux, aprop de París), i Gauss (nat el 30 d'abril de 1777 a Brunswick, Ducat de Brunswick, actualament Alemanya – mort el 23 de febrer de 1855 a Göttingen, Hanover, avui Alemanya), entre d'altres que cada vegada abastava conceptes més generals i abstractes.
Dedekind (nat el 6 d'octubre de 1831 a Braunschweig, Ducat de Braunschweig, avui Alemanya – mort el 12 de febrer de 1916 a Braunschweig), Riemann (nat el 17 de setembre de 1826 a Breselenz, Hanover, avui Alemanya – mort el 20 de juliol de 1866 a Selasca, Itàlia), Weierstrass (nat el 31 d'octubre de 1815 a Ostenfeide, Westphalia, actual Alemanya – mort el 19 de febrer de 1897 a Berlín, Alemanya) sistematitzaren la matemàtica fins el punt de deixar-la construïda essencialment a partir dels nombres naturals, i sobre les propietats fonamentals dels conjunts.
Aqueste dusau punt de vista qu'ei lo mei admés per lo gran lingüista Pèire Bèc, qui hoc a l'origina de l'ensenhament deu peitavin-santongés a l'Universitat de Peitieus, e que formèc los mei grans especialistas d'aqueth idiòma, coma la professora Liliane Jagueneau.
Longtemps après Saussure, un corrent novèl de la lingüistica modèrna, la sociolingüistica, decidís a partir dels ans 1960 de desvolopar activament la "lingüistica de la paraula", perque, en confomitat amb l'ambicion dels sociolingüistas, la paraula mòstra lo foncionament concret del lengatge dins la societat, dins las situacions realas, sens lo limitar al sistèma abstrach de l'estructuralisme o del generativisme.
Lo pòste li permetèt tanben de desvolopar sei teorias militaras dins una tièra d'òbras onte Charles de Gaulle desvolopèt leis idèas que va defendre avans e pendent la Segonda Guèrra Mondiala : La Discorde chez l'ennemi , Le Fil de l'épée , Vers l'armée de métier e finalament La France et son armée .
Maugrat la propaganda de Vichèi e la degradacion dei relacions entre Francés e Britanics après lo combat de Mers-el-Kebir, França Liura capitèt rapidàment d'obtenir una basa territòriala gràcias au raliment rapide de Felix Eboue, governador d'Africa Françesa Eqüatoriala, lo 28 d'aost de 1940.
A partir de 1941-1942, s'ocupèt tanben de raliar la resisténcia interiora gràcias a l'òbra dau coronèu Passy, de Pierre Brossolette e de Jean Moulin que formèron un Conseu Nacionau de la Resisténcia gropant totei lei movements e leis organizacions politicas luchant còntra l'occupacion alemanda.
Charles André Joseph Marie de Gaulle (22 de novembre de 1890, Lilla - 9 de novembre de 1970, Colombey-les-Deux-Églises) foguèt un generau e un òme politic francés que foguèt lo fondator e lo cap dei fòrças francesas liuras pendent la Segonda Guèrra Mondiala, cap dau Govèrn Provisòri de la Republica de 1944 a 1946 e President de la Republica de 1958 a 1969.
Son accion a la tèsta dau país a egalament prefondament marcada son economia e sa politica, especialament dins lo domeni deis afaires estrangiers, e sei successors gardèron lei linhas principalas defenidas per de Gaulle coma lo renfòrçament dei relacions diplomaticas amb Alemanha o l'independéncia granda a respèct de la politica estatsunidenca.
Atal, lo cabernet-sauvignon — de pèl espessa — es particularament adaptat al clima umid de Bordalés, mentre que lo pinot negre resistís mai aisidament a las rigors del clima del nord-èst de França, los vitatges diches "aromatics" coma lo Gewürztraminer o lo Riesling son pus adaptats als climas septentrionals d'Alsàcia, d'Alemanha o d'Àustria.
Joan Francés Champolion , (Fijac, Òlt, lo 23 de deceme de 1790 - París, lo 4 de març de 1832) orientalista, erudit e filològ occitan considerat com lo fondator de l'egiptologia modèrna per'mor de s'estar escadut lo purmèr (mercés a la soa coneishença deu còpte e a ua replica de la Pèira de Roseta) a tornar léger los ieroglifs (e tanben los autes sistèmas grafics de l'antiquitat egipciana com lo ieratic e lo demotic) en bèth muishar qu'èran ua combinason de signes ideografics e fonetics.
Ne foguèt un escrivan pro atentiu a la qualitat de sa lenga, el qu'aviá començat amb una grafia pro trantalhejaira e gaireben patesejaira a la debuta, acabèt per escriure una lenga fòrça prèpa de çò que ne vendrián mai tard las avançadas e los principis de n'Antonin Perbòsc e la siá Escòla occitana, en 1919.
Compromés doncas amb la siá lenga e considerat un felibre roge, èra defensor afogat del catarisme coma simbòl d'identitat occitana e anticlericala, e erald de l'albigesisme coma amai de çò que se ne sonavan alara lo Felibritge latin, çò es un Felibritge impulsor e motor de l'ideal panlatin e de l'identitat latina, romanica, en participar mantun còp a las fèstas de l'Aliança latina qu'organizèron, amb son amic de Ricard, en mai de 1879, a Tolosa.
August Forès (que se deuriá benlèu escriure Forèst o quitament Forest, Auguste Fourés per l'estat civil, nascut a Castèlnòu d'Arri, 8 d'abril de 1848 - Castèlnòu d'Arri, 4 de setembre de 1891) foguèt un poèta e escrivan occitan.
Coma mantes felibres pr'aquò, mas es tradicion universala, s' "amaguèt" de vegadas darrièr d'unes escaisses literaris coma Joan Provaire, Albèrt Faidit, Jan Magistre, Pèire Tolosan, le Grilh de Grimauda, la Cigala de la libertat o Pierril de Pòrta Nòva.
Participèt en particular a la redaccion del numèro especial dels Cahiers du Sud, consagrat a "Le génie d'oc et l'homme méditerranéen" , ont se pòdon trobar las tres direccions essencialas de son òbra: l'edicion e la traduccion dels poètas occitans medievals, de poèmas personals —pròches de Paul Valéry— e una tasca critica .
Dirigiguèt la revista d'etnologia meridionala Folklore e joguèt un ròtle important a prepaus de la coneissença de la cultura occitana : president de la Societat d'Estudis Occitans de 1943 a sa dissolucion en 1946, obrèt tanben a la fondacion, amb Joan Casso en 1945, a Tolosa, de l'Institut d'Estudis Occitans.
Son nom de scèna estranh deriva del fach que faguèt la segonda votz dins un duo popular pendent las annadas 1950 sonat Los Compadres (compadre, o jos una forma mai corta compay, un gasconisme d'us general en aragonés e colloquial en espanhòl, significa en America latina "fraire de bateg", mas dins la vida vidanta s'emplega tanben per designar un bon amic).
Aquela òlga es particulara del bocs que cèrcan la cabra e es causada pas sonque per las glandas dels sucs dels caps mas mai que mai per sa tendéncia a urinar sus sas barbas e pautas anterioras — la femèla a pas aquela odor a mens qu'un boc se foguèsse fretat a ela o que foguèsse en realitat un cabriboc — e es essenciala per portar una fòrta calor a las cabras.
Fin finala, que cau mencionar lo brèu mes hèra famós conflicte religiós de l'istòria egipciana : l'imposicion deu culte d'Aton peu faraon Amenofis IV (tanben conegut con Akhenaton e com espós de Nefertiti e probable pair de Totankhamon) e la bastida d'ua navèra capitala vodada ad aqueth culte.
Tennessee foguèt l'unic estat que se separèt de l'Union e qu'aguèt pas un governador militar après la Guèrra Civila Americana, gràcias en granda part a l'influéncia del president Andrew Johnson, natiu de l'estat, que foguèt lo vicepresident d'Abraham Lincoln e que li succediguèt coma president après lo sieu assassinat.
En 2001, ven tresen adjunt cargat dels desplaçaments urbans, de l’urbanisme e supervisa mantuna operacion d’urbanisme coma le Val de Limairac, los Ponts Bessons, Jòb, l’avenguda de Lombèrs e impulsarà les projèctes de la Cartochariá, de Montaudran, de Niel e de Bòrdaroja nòrd.
De segur, la soa òbra màger qu'ei Istòria de Joan-l’an-pres, e aquò tan per la soa fòrma (qu'avem pauc de novelas en pròsa escritas en occitan per aquesta epòca), l'estil de l'autor, lo son humor, los sons messatges filosofics e mei que mei per'mor deus espiars especificament occitans deu narrator omniscient e deu protagonista .
Joan Baptista Fabre, abat, (que signava tanben, en francés, Jean Baptiste Castor Fabre - Someire, lo 28 de març de 1727 – Cèlanòva, 1783), de segur lo màger escrivan occitan deu sègle XVIII, autor deu famós roman Istòria de Joan-l’an-pres, e d’ua abondosa òbra que va deu burlesc a çò de mei erudit.
En primièr lo Trimfe meteis es un debat entre las quatre sasons gasconas que defendon caduna la sua valor abans qu'un « arrèst » plan biaissut balhe la victòria a totas (la prima es « la mès bèra », l'estiu « lo mès òp », l'autona « la mès richa » e l'ivèrn « lo mès aisat »).
D’abitants de la Pigüé modèrna parlan e comprenon encara lo lengadocian e de carrièras, coma la calle de Rodez, e d’autres luòcs foguèron batejats en onor de vilas avaironesas, çò que motivèt la creacion d’una associacion que li dison Rouergue-Pigüé a l’ostal de la comuna de Sant Cosme d’Òlt e l’afrairament de la ciutat de Rodés.
Tot çò que lor i caliá contribuir als candidats èra una avança de 5000 francs per la crompa de bestial, de grans e de maquinas, mas bravament d’eles la paguèron pas jamai tota, per dire la vertat, e Cabanetas se’n trobèt encara mai endeutat envèrs Casey, que li n’aviá manlevat un pauc d’argent.
Malgrat aqueles problèmas inicials, unes 163 colons, que se compausavan entre autres d’una regenta, d’un fabre, d’un rodièr, d’un prèire e d’un mercadièr, foguèron amassats e menats a Pigüé ont comencèron amb estrambòrd a cultivar la tèrra, encara que foguèsse la primièra bladada pro decebenta.
Ni per abarir mai de boïna que de fedam ara, la colonia, qu’èra ja bèla, aviá plan de mal per téner pè a la bòla, e coma sas pèrdas cessavan pas de passar sos pauques gasanhs, lo govèrn de Buenos Aires tornèt crompar l’empiri de Cabanetas al prètz de la tèrra nusa, sens prene en compte las bastidas, las cerealas e los estatjantes, en daissant Cabanetas sens argent ni glòria.
Cabanetas e Casey se moriguèron encara mai paures que las familhas que salvèron e que lor balhèron l’espèr qu’avián pas pus, mas la lor generositat, lor teneson òrba, assegurèron la naissença, la subrevida e la subrevivença de Pigüé, qu’es fins ara demorat un tròç reconeissent d’Avairon en America del Sud.
Partits en trin de Rodés, la prefectura d’Avairon, lo 23 d'octobre de 1884, toquèron lo pòrt de Buenos Aires, en Argentina, amb lo Belgrano, un batèl mixte de vela e de vapor, en provenença de Bordèu quaranta jorns pus tard, e arribèron a la gara flama nòva de çò que s’anava far Pigüé lo 3 de decembre de 1884.
Tot çò qui's sap suber l'istòria de Monenh au cors deu pumèr sègle qu'ei la preséncia d'ua mena de hortificacion suber ua hita enqüera aperada uei lo dia lo Casterar suu lòc on e 's quilhore la hortelessa qui, destrusida per Joana de Labrit au XVIau sègle, e emparore la vila medievau.
Durant los sègles seguents Monenh que joguè pas mei qu'un ròtle segondari dens l'istòria bearnesa en tot seguir l'anar generau de la vita bearnesa : emigracion, adopcion de las leis navèras de la Republica, monocultura deu milhòc e industrializacion arron de la Dusau Guèrra Mondiau dab lo desvolopament deu Bacin de Lac.
De fach, son de mal comparar las temperaturas enregistradas per las diferentas sondas qu'an explorat aquela planeta : non solament s'es utilizat d'instruments de naturas divèrsas, mas tanben las condicions de son emplec an variat, puèi que dins cèrts cases la temperatura es estada mesurada dins lo quite sòl, dins d'autres, a una cèrta nautor, mentre que d'autras sondas mesuravan la temperatura del sòl dempuèi l'orbita ont èran satellizadas.
Coma Mart es fòrça mai luènh del Solelh que la Tèrra, son clima es pus freg, d'aitant mai que l'atmosfèra, fòrça tèuna, reten pauc de calor : d'onte la diferéncia pus prononciada que sus nòstra planeta entre las temperaturas diürnas e nocturnas ; la bassa conductivitat termica del sòl marcian i contribuís tanben.
Atal coma sus Tèrra un vent de a sufís per levar de nívols de polsa, sus Mart, a causa de l'infima densitat de l'aire, cal un ventàs de per produsir lo meteis efècte, e encara en admetent que lo sòl es sec (avèm ja vist que sa consisténcia marca qu'es cargat d'umiditat gelada).
Aquestes vels de polsa que se desplaçan d'una partida a una autra, que segon las sasons cobrisson e descobrisson de regions d'una autra color o nuança, e aquestes vents qu'orientan las particulas del sòl e las dunas, explican los cambiaments de color qu'afèctan lo disc marcian vist de la Tèrra e qu'avián tant intrigat los astronòms pendent mai d'un sègle.
Quand arriba la sason freja, lo depaus de glaç etèrne comença per se cobrir d'un jaç de rosada blanca deguda, coma es estat dich, a la condensacion de la vapor d'aiga atmosferica ; puèi, quand la temperatura contunha de mermar e deven inferiora a , l'aiga gelada dispareis sot un mantèl de nèu carbonica que, de la calòta polara, s'espandís fins a passar de vegadas lo parallèl dels 60º.
Invèrsament, dins l'emisfèri opausat, la prima fa que la temperatura despasse , çò que provòca la sublimacion de la neu carbonica e la reculada de la calòta polara; puèi, quand lo termomètre monta a mai de , se sublima, a son torn, la rosada blanca ; alara demòran pas que los glaces permanents, mas ja lo freg torna e aqueles subiràn pas una ablacion importanta.
De tot biais, compte tengut de sas dimensions pichonas, aquestas lunas minusculas pòdon a pena dissipar las tenèbras de la nuèch marciana, e aquò pendent de corts periòdes de temps, puèi que, en gravitant tan près de la planeta e sus d'orbitas eqüatorialas, passan la màger part de la nuèch amagats dins lo còn de l'ombra projectada per la planeta, es a dire sens èsser esclairats per la lutz solara.
Per aver mai de comoditat dins sos trabalhs, los responsables de las missions nòrd-americanas d'exploracion de Mart an decidit unilateralament de donar al jorn marcian lo nom de «sòl», sens se preocupar del fach que aqueste mot significa sòl en francés e designa en espanhòl e en catalan la lutz solara o, quand s'escriu amb una majuscula, l'astre central del sistèma planetari nòstre.
A l'entorn de cèrts cratèrs marcians , s'obsèrva de formacions en forma de lòbes parièrs als regiscles que se vei quand se trai un còdol dins la fanga ; d'unes explican aquel fenomèn en admetent que lo sòl de Mart es gelat : la calor produsida per l'impacte del meteorit auriá provocat la vaporizacion del glaç.
Sembla que dins la zona de la depression, la calor, probablament a causa d'un fenomèn volcanic, a provocat la fusion del glaç ; lo terren s'es esfondrat sot son pes pròpri, expulsant l'aiga fins a la superfícia; coma l'evaporacion del liquid, malgrat que siá ineluctabla, es pas instantanèa, l'aiga a pogut córrer sus lo sòl abans son evaporacion totala ; lo fenomèn a durat pro de temps per que lo cors de l'aiga atal creat per la fusion del permafròst aja cavat una maire.
I a de regions brilhantas de color irange rogenc, que recebon lo nom de desèrts, e que s'espandisson suls tres quarts de la superfícia de la planeta e li donan aquela color rogenca caracteristica o, per o dire melhor, la d'una immensa clapareda, vist que lo sòl es cobèrt de pèiras, de clapasses e de blòcs.
La flabuta e la mandolina que hon emplegadas dens las purmèras tempsadas deu tango ; lo vriulon, la guitarra e lo piano que son, après lo bandoneon, los instruments generaument mei emplegats ; la contrabassa, totun, que possedeish un son d'ua expressivitat plan adaptada au tango qui hè atau partida deu son repertòri (caracteristicas plan expleitadas dens Contrabajeando d'Astor Piazzolla).
Que cau soslinhar que lo tango qu'expleita recors de la musica contemporanèa dens lo cas, per exemple deu piano e deu vriulon (com trucar lo piano dab la man com se hosse un instrument de percussion o gratar las soas còrdas dab las unglas, o prémer l'arquet deu vriulon entà prodúser un son esglaishat entà, aquiu tanben marcat un ritme).
A maugrat d'estar conegut peu son ritme e per las soas figuras de dança, lo tango qu'acessa un univèrs sancèr : ua varietat de ritmes caracterizats, ua poesia e un univers literari dab autors famós , compositors populars e academics, ensembles instrumentaus e ua lenga pròpia (lo lunfardo, castelhan de Buenos Aires hargat dab arcaïsmes e dab un lexic impregnat per lengas amerindianas e per mantuns dialèctes europèus).
Lo tango qu'ei donc indissociable de l'univers urban de Buenos Aires e de la soa istòria au maugrat d'evocar tanben pro sovent la cultura itàliana e la ciutat de París e tanben d'aver conquestat un succès deus grans dens autes país com Japon e Norvègia (que's pòt considerar lo "tango norvegian" com un genre a despart deu "tango argentin").
Originari del país de Carcassona cantèt de cançons plan engatjadas coma Montsegur, Perqué m'an pas dit o Un país que vòl viure qu'evocavan la repression e la somission culturala e lingüistica en tèrras occitanas, sens doblidar Lengadòc Roge una mena d'omenatge a las victimas de la repression de 1907 e Los comandos de la nuèit qu'evoca las accions clandestinas dels vinhairons.
Lo pes dels cambajons pòt anar de 6 a 7 kg pels cambajons serrano, 9,5 kg minimum pel San Daniele e entre 10 e 12 kg pel cambajon de Parma per de pòrcs que pesan almens 150-160 kg vius e 3 cm d'espessor de lard, lo culatello es produch a mai amb de pòrcs que pesan mai de 200 kg…
Que's pensa qu'ei aciu on desenvolopè la notacion de la musica sus ua escala de linhas, lo nom de las nòtas (dab un texte e un aire pro conegut per que los musicians e pòscan aisidament reconéisher o travar la nòta correspondent a la sillaba dens lo famós imne de Sant Joan) e la "Man de Guido" un metòde de direccion de còr on las nòtas e son muishadas dab la man, çò qui permet d'ensenhar un còr a cantar hèra viste.
Arnaut de Saleta qu'ei un pastor protestant e un escrivan bearnés qui arrevirè los Psaumes de Dàvid qui hon estampats en 1583 dab lo títol Los Psalmes de David Metuts en Rima Bernesa, en bèth respóner atau a ua comanda de la regina de Navarra Joana III de Labrit e president deu Conselh Sobiran en 1567.
Comencèt a aquesir un cèrta fama en recitar lo son Charivari a l'escadença deu carnavau e, mei tard, en estar premiat per l'Acadèmia d'Agen per lo son poèma Lo tres de mai, pèça de circonstància compausada a l'ocasion de l'inauguracion de l'estatua deu Noste Enric a Nerac.
De las soas escadudas cau destacar qu'estot celebrat e emparat per Charles Nodier, laudat per Sainte-Beuve, arrecebut per l'emperaire Napoleon III a las Tuileries, escotat dens los salons parisencs per ua hauta societat qui, per un temps, adoptèt dens los sons còdes de respectabilitat intellectuau la comprension de l'occitan.
Per exemple, dens un cas deu Libe deus Mort, lo defunt, en vedent un gat a escanar ua sèrp e en i bèth reconéisher Ra victoriós suber la sèrp de las tenèbras Apofis, que ganha l’empara deu diu Anubis entà mià'u de cap au tribunau d’Osiris, diu e jutge deus morts.
Quand lo comerci se n'entrevèt en tot ne seguir atal las pesadas disneyanas, de segur que cambièron un chic las causas, mas un país que s'èra inventada la benda dessenhada al sègle IX amb los pergamins e los rols de las aventuras d'una granhòta picaresca n'aviá pas res o pas grand causa d'aprene o envejar d'Occident.
Lo sumo es un espòrt de lucha tradicional multisecular japonés ont dos òmes pesucs pesugasses ensajan de butar mutualament l'autre fòra d'un cercle gaireben perfièch de de diamètre, situat sus un ring de de costat apelat dohyo, o lo s'abausir al sòl, demercé de tecnicas que sovent ne semblan las del judo o de l'aikido, qu'es quicòm de pro extraordinari per de clapas d'òmes atal.
Dempuèi un quinzenat d'annadas, n'assistissèm a l'arribada demest los melhors luchaires de, primièr, d'unes mongòls e coreans mas tot parièr ara de russes, georgians, bulgars e un hawaiian que foguèt lo primièr non japonés a èsser designat yokozuna, id est campion màger, lo grade suprèm dins la ierarquia complèxa dels sumotori.
Qu'ei un temps qui comença a l'entorn de -4000 entà acabà's a la debuta deu periòde tinita qui, dab lo cap de maçuga deu rei Òrus Escorpion e dab la Paleta de Narmer (duas òbras de la transicion enter los periòdes predinastic e tinita), que'ns conda la debuta de l'istòria egipciana dab l'expansion conquestaira de la Hauta Egipte e la soa unificacion dab la Baisha Egipte .
Lo joen Prilidiano que savó pintrar e integrà's dens la societat de Buenos Aires au maugrat d'ua certa reputacion de moralitat flaquejanta qui l'autregèn ; que pintrè los purmèrs nuds femenins argentins ; dus d'aqueths, La siesta e Lo banh que demoran en lo Musèu de las Bèras Arts de Buenos Aires).
Lo carcassés es parlat dons tot l'arrondiment de Castèlnòu d'Arri, lo de Limós, manca la partida al sud de Quilhan, dins lo de Carcassona, levat de Peiriac de Menerbés e dins la màger part dels cantons de Lesinhan e Durban que son dins l'arrondiment de Narbona.
Los grops protocèltas qu'arribèron dins la Peninsula constituissián de grops nombroses, e cambièron pas l'estatut etnic local, mas après l'emigracion dels grops protocèltas establits en Aragon e Catalonha (al cant de l'aportacion futura de grops indoeuropèus de la cultura dels camps d'urnas e de la cultura de Hallstatt o cèltas), modifiquèron la composicion etnica de divèrsas regions.
Aquò aumenta alora l'intensitat de la circulacion dei vents a l'entorn de l'Antartic e limita la difusion dei massas d'èr polar au rèsta de la planeta, çò que permet de limitar — e benlèu d'anullar — leis efiechs dau rescaufament climatic en Antartic Orientau e dins certanei regions interioras de l'Antartic Occidentau.
Mantuas genercions d'egiptològs com, per exemple Maspero, e Alan Gardiner, que desenvolupèn l'estudi de l'egician ieroglific qui ho emplegat haut o baish enter las annadas -3000 e lo sègle IVau e qui donc evoluè e cambiè dab la lenga egipciana qui suberviscó dab lo nom de còpte mes en tot emplegar l'alfabet grèc.
Los motius de l'avançada o del recuolament dels glacièrs pòdon èsser, objectivament, naturals o umans, mas son aquestes darrièrs los pus segurs dempuèi 1850, e lo desvolopament de l'industrializacion pr'amor que los efièches mai coneguts son l'enòrma produccion d'anidrid carbonic o dioxid de carbòni lo qual absorbís de grandas quantitats d'aiga per formar l'acid carbonic, amb lo qual los glacièrs de val van recuolar.