polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
En 1313 un arbitratge retornèc era Val ath rei Jaume II de Catalonha, qui confirmèc es Usatges e Constitucions des sòns abitants amassadi en Privilègi dera Querimònia, confirmat de nau peth rei Anfós III en 1328, e respectat tanben per Pèire III dempús d'acceptar era oposicion aranesa ara venta deth territòri ath comde Uc de Palhars en 1385.
Non guaire mès tard eth rei Joan II concedic as aranesi diuèrses exempcions e drets e en 1389 es Corts de Montson declarèren era Val part deth territòri deth Principat de Catalonha (integracion confirmada dempús pera Generalitat pendent er interregne esdevengut ena mòrt deth Rei Martin en 1410), çò que metec fin de hèt ara independéncia dera Val qu'enquia alavetz sonque ère ligada a Catalonha pera comunautat de sobeiran.
Era sua estenuda ei de , tèrmie ath nòrd tamb eths parçans occitans de Comenge e Coserans (oficiaument en França, enes departaments d'Arièja e Nauta Garona), ath sud damb era comarca dera Nauta Ribagòrça e era region d'Aragon, ar èst damb era comarca catalana deth Palhars Sobeiran.
Aguest emplaçament geografic, ei a díder era sua orientacion naturau cap ara rèsta d'Occitània, amassa damb era manca ath long des sègles d’unes bones comunicacions tamb Catalonha e Aragon, an hèt qu’era Val d’Aran age clares diferéncies damb es vals e contrades catalanes vesies tant en aspècte fisic com culturau.
En sègle XVIII quan esclatèc era Guèrra de Succession, ena quau Catalonha pren part ath costat deth rei-archiduc Carles III, es aranesi sigueren tanben partidaris deth madeish; totun es francesi artenheren plaçar coma rei a Felip V e era Val siguec conquerida peth francés Arpajon en tot èster sometuda a hòrti tributs.
Dins lo país se destinguisson, d'oèst en èst, tres regions: a l'oèst se tròba una plana litorala, separada de l'interior pel Jabal Ansaria, una doble serra a l'interior de la qual sorgisson diversas vals; lo centre del país es format per un plan accidentat amb diverses pics volcanics e qu'es traversat del nòrd-èst al sud-oèst per una serra que i se destinguisson diversas formacions: Jabal Abd al-Aziz, Jabal Visir, Jabal Buwaida, Jabal Saar, Jabal al Sarqi e Jabal Garbi; la region de l'èst es constituïda per la val d'Eufrates.
Per exemple, se l'atemptat de Sarajevo es la causa immediata de la Premiera Guèrra Mondiala, es pas possible de comprendre l'entraïnament dau conflicte sensa estudiar lei tensions entre lei grandei poissanças europèas, lei plans de mobilizacion deis armadas, l'evolucion dau rapòrt de fòrças a l'Èst en causa dau rearmament rus. etc.
Lo bearnés qu'ei una varianta de l'occitan gascon (qu'a servit mantuns còps de punt de referéncia per aqueste dialecte; qu'èra la lenga mairau de totòm autes còps e tanben deu poder (vescomtes de Bearn, comtes de Fois-Bearn, reis de Navarra e Noste Enric que l'empleguè enquèra arron d'estar vadut rei de França e de Navarra) ; qu'ei hòrt espandida enquèra.
Fòrça toponims gallés (Fins-Sent-Genèis , Rofix, la Duranda, Aiguranda, Malmaranda, Muserand. *Randa vòl dire « frontièra » en gallés) long dels limits amb Auvèrnha, Vivarés e Forés mòstran que los limits de Velai eran ja establits dins lo monde celtic.
Al cors dels sègles que seguèron, l'ocupèron dins d'abòrd de tribús de civilizacion etrusca, que fondèron la ciutat de Màntoa e espandiguèron l'usatge de l'escritura; pus tard, en partir del cinquen sègle abans Jèsus Crist, l'airal patiguèt l'envasiment de tribús gallesas.
Aquela evolucion coneguèt son apogèa als sègles XII e XIII, del temps que diferentas Ligas lombardas compausadas de vilas lombardas aliadas, menadas en general per Milan, capitèron de desfar l'emperaire d'Hohenstaufen, Frederic Ièr dich Barbarossa, a Lenhan, emai son rèirefilh Frederic II a Parma.
Aprèp la batalha decisiva de Pavia, lo ducat de Milan se faguèt lo ben d'Àustria, qu'a son torn lo donèt als Habsborgs austriacs d'Espanha: los mèstres novèls faguèron pas grand causa per melhorar l'economia lombarda emai al contrari impausèron una seguida creissenta de taussas que n'avián plan de besonh per finançar las guèrras europèas sempiternalas.
Lombardia compta tot plen de zònas protegidas: las pus importantas son lo Pargue Nacional de l'Stelvio e sa fauna alpenca tipica: cèrvis elafs, cabiròls, cabras salvatjas, camoses, rainals, erminas e tanben aglas reialas; e la resèrva naturala de la val de Ticin, creada en 1974 sus la riba lombarda de Ticin per aparar e servar un dels darrièrs exemples majors de forèst pluviala en Itàlia del nòrd.
Lo sesen de la populacion italiana, siá quicòm coma dètz milions d'armas, abita Lombardia (lo 16.2% de la populacion nacionala; lo 2% de la populacion unionenca), es a dire qu'es la region d'Itàlia mai densament poblada aprèp Campània amb una fòrta concentracion dins la zòna metropolitana milanesa e los contrafòrts alpencs de las províncias de Varés, Còme, Lecco e Bergam, , una densitat mejana pus bassa dins l'airal de la plana padana e las valadas bassas de Breissa, e de densitats plan mai inferioras dins las zònas montanhosas e l'Otrapò pavés.
Sus lo terren, lo lemosin es parlat dins cinc departaments: la quasi-totalitat de Cruesa (au sud-oèst, Borgon Nuòu, Benavent, la Nauta Vinhana, Corresa, dins la partida de Dordonha au nòrd d'una linha que passa un pauc au dessús de Salanhac, de Las Eisiás, entre Brageirac e Moissida per rejúnher la separacion òc-oïl a Puei Narmand e enfin las contradas de Confolent e Montberol en Charanta.
Dins la segonda meitat dau segle XVIII, lo movement d'interès que se desvolopa dins los mitans letrats per la poesia daus trobadors e s'acompanha d'una curiositat per los dialèctes contemporaneus se manifesta en Lemosin per lo trabalh de Dom Leonard Duclou, monge benedictin de Sent Maur, que faguet un Dictionnaire de la langue limousine, et parallèle ou comparaison de cette langue avec plusieurs langues tant anciennes que modernes, ouvrage qui peut servir à l'intelligence des anciens auteurs français.
Son sistema consonantic es bèucòp mens afectat; se las palatalizacions son nombrosas e variadas, a una relativa conservacion de las consonantas finalas: l’s demòra davant consonanta emb una realizacion que vai de a en passar per un son que sembla la “jota” espanhòla, sonat constrictiva velara , l’l finala es pas vocalizada, au limit s'amudís simplament o ).
Es plan remirable qu'après estre estat lo centre prumier de l'espandida poetica daus segles XII e XIII e aver donat sa marca e mai son nom a la koinè literària occitana, Lemosin se ten a l'escart de las renaissenças daus segles XVI e XVII, e presenta pas gaire d'òbras escrichas avans la debuta dau sègle XIX.
La recercha dins los sens qu'aviá indicat Josep Ros, represa en Lengadòc per Prospèr Estieu e Antonin Perbòsc, tròba son abotiment dins lo sistema establit dins sa Gramatica occitana per lo lengadocian Loís Alibèrt e dins l'accion de la Societat d'Estudis Occitans puei de l'Institut d'Estudis Occitans que, dempuei 1945, a entreprés l'adaptacion de la reforma d'Alibèrt aus autres dialectes: provençau en 1951 per Robèrt Lafont, gascon en 1952 per Alibèrt, Pèire Bèc e J. Bozet.
Coma dins l'ensemble dau domeni occitan, l'unitat e la coeréncia relativas de 'queu sistema se mantenen en lemosin, après la deschasença literària que seguet la Crosada daus Albigés, dins los escrichs de las ciutats, mas comencen de s'alterar a mesura que lo francés fai son aparicion dins los tèxtes juridics e administratius.
Dins sa comunicacion a la Societat Arqueologica de Besièrs, en 1876, e dins sa Grammaire limousine de 1895, Josep Ros perpausa de tornar a la fonografia “classica” de l'Edat Mejana: en notar -a la finala atòna femenina, nh la palatalizacion d’n, en restituir -r a l'infinitiu.
Se fa la ligason fonetica entre "La Marieta 'ribava au prat" /ri'bavowpra/ o "Perqué pas beure un còp ?" /perkepabëyrỹko/ mas se ditz "Sirá oblijat" /siro ublidza/ amb iatus o " vam a Obasina" /a owbazino/ o ben amb una /d/ per eschivar l'iatus, /ad owbazino/, segon los parlars.
Lo conflicte aguèt per origina una iniciativa de las autoritats d'Honduras de menar a tèrme una reforma agrària dins las siás frontièras; aquela distribucion de tèrras afavorissiá sonque los ondurians, çò qu'obliguèt de milièrs de salvadorians que residissián en Honduras a tornar dins lo sieu país, après èsser estats expropriats de las siás tèrras.
L'ambient turbulent prenguèt fin en 1992 quand los combatents del Front Farabundo Martí per la Libertacion Nacionala format de cinc gropes d'esquèrra, e lo govèrn de drecha de l'alavetz president Alfredo Cristiani, de l'Aliança Republicana Nacionalista , signèron los "Acòrdis de Patz" lo 16 de genièr de 1992 a Chapultepec, Mexic, qu'assegurèron de reformas politicas e militaras, mas aprigondiguèron pas en l'aspècte social.
Segon Xavier Delamarre, Agen èra tot simplament « la proprietat d'Aginnos »; mes, se Aginnos èra un nom de persona, i auriá d'autras derivacions damb aquel nom (qu'aurián donat de toponimes coma *Agenac, *Agenan, *Agenha, *Agenàs, etc; e n'i a pas o s'explican autrament).
Còmpta 17 membres: Àustria, Belgica, Danemarc, França, Grècia, Irlanda, Islàndia, Itàlia, Luxemborg, Norvègia, los Païses Basses, Portugal, lo Reialme Unit, Suècia, Soïssa, e Turquia, e mai la futura Republica Federala d'Alemanha, representada pels tres comandaments d'ocupacion a l'Oèst.
Malgrat lo plan inicial per una Corèa unificada propausat en 1943 a la Declaracion del Caire, la pujada de las bregas de la Guèrra Freja entre los EUA e l'Union Sovietica menèt a l'establiment de dos govèrns separats sostenguts per de poders estrangièrs, cadun amb la seuna ideologia, a abotiguèt a la division de Corèa en doas entitats politicas: la Corèa del Nòrd e la Corèa del Sud.
La Corèa del Sud se pòt devesir en quatre grandas regions: una region èst de cadenas de nautas montanhas e de planas costièras estrechas; una region oèst de largas planas costièras, bacins de rius e còlas arredondidas; una region sud-oèst de montanhas e vals; e una region sud-èst dominada per lo larg bacin del Riu Nakdong.
Carrièira e Portau de (rue et porte du Pila Saint-Gély, la traduction correcta estant: Pilier de Saint Gilles) (L'enses dels dos pilars de cada portal de la vila: s'i metevon las emblèmas e las bandièras e s'i estacavan las cadenas. N' i a dos autres: Lo pilar de la Saunariá, Lo pilar de Latas)
La forma Montpellier (trobam tanben la forma Montpelier, emai foguèsse plan mens representada) es tanben plan presenta dins las primièras annadas de la redaccion e sembla concurrenciar la forma Montpeylier (a partir de la forma Montpestlier, probablament ja arcaïca al moment de la redaccion del manuscrit AA9, se manifèstan doas tendéncias : una tendéncia a la geminacion en e una tendéncia a la realizacion de /s/ en en còda dabans ).
De notar tanben que lo digrama representa regularament una forma geminada (illa, sollempne, contrarolle, tranquilla, Rolland, esquilla, collegi) o remanda graficament a una geminada etimologica , mas aquel digrama pòt pas èsser associat al son palatal de la L. Aquò dich, entre las centenas de formas que citan aquesta vila, trobam una sola ocurréncia de Montpelhier amb en 1222.
Se consideram que dins la tradicion manuscrita medievala la forma amb es absenta (La Cançon de la crosada -Martin-Chabot 1931- coneis pas que la forma Montpeslier, 10 ocurréncias), es possible alara que la forma popularizada per Alibèrt dins lo vocabulari ortografic de sa gramatica siá pas qu’una adaptacion facha a partir de la forma catalana Montpeller.
Pierre Gilles, de Peirosa e pastor evangèlic a la Tor, qu’al avia aiut istas notícias de un avo qu’al èra stat en Calàbria, al cointa que entra lo 1313 e lo 1340 a Turin, dins una locanda, dui jóvens valdés, ab un galantòm calabrés, fòrse Ugone Del Balzo, siniscalc en Piemont dal rei Robèrt D’Anjó, ilh se lamentavan de la povertat de las Valls, qu’ilh èran assai afollaas per l’arrive dei valdés de la Provença e dal Delfinat, aont la presença dal Papa a Avinhon ilh avia aumentat las persecucions.
L’èra capèllan de la familha Spinèll l’abate Antòni Anania de Taverna nemic dei valdés, veient que la lhi avia pas rèn de far ab Spinèll, al vai anar directament aont lo cardinal Ghislieri l’Alexandrin, lo futur Piu V, qu’al vai requiama ab menaças lo senhor de Fuscaud, decò èll al vai chèrca de convíncer lhi valdés e al vai manda a quiama lhi caps de la Gàrdia.
encartament de la Regia Chambra de la Sommaria, stremat dins l’arquiu de Nàpols, per lhi encoratjar a reconstruir las muras dal país, lo rei al avia desponut, per mètz dal cònte de Alife, que “se contentava che deli cinquanta ducati quali erano tenuti pagare omne anno delle entrate de dicta terra che ne avessero pagate ducati vinticinque lo anno” aiquela exempcion ilh durèssa “tanto tempo quanto durava la franchicia che haveano deli pagamenti fiscali” ab ista assegurança, lhi valdés ilh van comença a retorna.
Mas barba “Gilles de Gilles” piemontés qu’al èra venhut a lhi trovar dins al 1555, al lhi avia sconselhats per lhi perícols qu’ilh anavan encontre per lhi tants tribunals d’ Inquisicion qu’ilh èran stats faits de Felip II de Spanha, lhi valdés de Calàbria ilh se van pas dona per vints e dins al 1557 ilh van mandar a Ginebra Marc Uscegli, quiamat Marquet, a demandar pastors per predicar liberament la Paròlla de Diu.
Durant lo rènh de Carles I d’Anjó a la Gàrdia la lhi avia ja lhi valdés, dal bon, la se lei que Carles d’Anjó “al vai confèrma lhi privilègis qu’ilh godian lhi “Gardiòts”, de aver las tèrras sensa las taxas , ilh avian pas a far lo servici militar e a aver lo permés de far star a la Gàrdia lhi fraires dal Piemont, mas paiant 50 docats a l’an, al cònte de istas tèrras a títol de casalinatge.
Dal 1485 al 1487, durant lo rènh aragonés, en Calàbria la lhi vai èsser la seconda conjuracion dei barons, que ab l’ajuia dal Papa Innocenç VIII, lhi valdés de la Gàrdia ilh van veire la destruccion de las casas e de las muras dal país e ilh van ièsser constreits a fúier.
Pasmens, jaguda en riba de Mòsa, la vila es una dei mai embelinairas de tota la valada, ambé sei charrèiras de bricas, sei botigas que dardalhan de cobres jaunes e rotges, lo miralh lise del flume que desdobla la siloeta de la glèisia de Nòsta Dòmna e son campanal a bulbe que Victor Hugo comparava a una gigantesca pichèrra.
I a pas mai de senhor, i a pas mai de chastèl, mas demòra la « dukasse », la vòta de Couvin, vers la Sant Joan, que s’i minja aitant de pompas coma se’n vèi dins lei kermessas de Breughel : pompas al sucre, a la crèma, is agrassons, is agrimols, cuèita dins la forniau après la fornada de la setmana, e que lis enfants tòrnan de la bocha del forn en se cramant a las platinas inquèra chaudas.
Lo torisme es una activitat sostenguda dins la valada de Mòsa e dins l’airau entremieg Sambra e Mòsa (lacs de l'Eau d'Heure, abadiás de Floreffa, Leffa e Maredsous.), las activitats industrialas son localizadas mai que mai de cada part dei valadas industrialas de Sambra e de Mòsa (metallurgia, construccions mecanicas, industria quimica, veirariá), e dins la quita region de Gembloux .
Aprofichant l'afebliment dau govèrn etiopian minat per la Terror Roja e la mobilizacion de la màger part dei fòrças armadas dau país en Eritrèa, Somalia ataquèt lòng dei frontieras orientalas lo 23 de julhet per conquistar Ogaden poblat de Somalians e revendicat per Mogadisho .
Per aquò, lo país chausiguèt de jogar la carta dau sostèn a la causa aràbia en fàcia d'Israèl (embargs petroliers en 1967 e en 1973, condamnacion deis acòrds de patz entre Egipte e Israèl, sostèn financier a l'OLP. etc.) ambé l'objectiu de trobar de sostèns au sen dau mond arabi.
Tanben, certanas raças de cans s’ibridan sens problèma — e an una descendéncia feconda — amb de lops comuns , mentre que lor ibridacion amb d’autras raças de lor pròpria espècia Canis familiaris rèsta plan problematica - dins lo cas per exemple d’una femèla Chihuahua e d’un mascle Sant-Bernat !
Eth Horquet, arrebatiat en francés "la Demi-Lune" tara partida bastida quan eth complèxe espitalèr de Lanamesa i estó implantat, qu'ei un bèth bordalat arrecent estremat dera vila situat ath èst d'aquesta sus era arrota de Tolosa, eth espitau d'amiè era sua urbanizacion e era construccion d'un Parc de léser eth Gòlf e un ipodròm.
L'escut de la vila, roge e verd, es fach de tres tors merletadas, que la centrala es susmontada d'una flor de liri (De golas, dau chasteu de tres tors d'argent merletadas e maçonadas de sable, la dau mitan susmontada d'una flor de liri d'aur, las doas autras cubertas e viradoradas, lo tot sus una champanha de sinòple).
Las fòrmas ancianas son Ouesouna , Vesonna e Vesunna au segle IV, Civitas Petrocorium, vers l'an 400, Petrocoricae urbis e Petrocoricum au segle VI, Petrecors au segle VIII, urbs Petragorica en 1153, Pereguers aus segles XIV e XV, Peiregoils en 1363 o 1364, Periguhes en 1466.
Uei, existís ansin quatre grops de religions principaus : lei religions abraamicas monoteïstas derivadas dau culte de Yahve , lei religions indoiranianas basadas sus l'existéncia d'un cicle de reïncarnacions, lei religions tradicionalas africanas relativament pròchas de l'animisme e lei religions tradicionalas de l'Extrèm Orient, egalament fòrça influenciada per l'animisme mai que presentan de trachs eissits de la pensada confucianista ò taoïsta.
Pasmens, a una plaça importanta dins l'istòria dei religions car es a l'origina d'innovacions importantas – monoteïsme, la lucha entre lo ben e lo mau, la reconoissença dau liure arbitri dau fidèu, l'existéncia d'un paradís e d'un infèrn liat au ben a au mau – que foguèron adoptadas per lei religions abraamicas, probablament durant l'exili deis Ebrieus a Babilònia.
Mistral escriguèt aquel cant en referéncia a una copa d'argent que lei felibres catalans porgiguèron ais felibres provençaus pendent una taulejada que se tenguèt en Avinhon lo 30 de julhet de 1867, per grandmercejar de l’acuelh donat au poèta catalan Víctor Balaguer, exiliat politic en Provença.
A la Revolucion, las parròpias Sent Pèir de Flaujac , Sent Martin de Glairós ) e son annèxa, Sent Miquèu de Campinh, Sent Joan d'Ausac e son annèxa, Sent Andriu de La Cotura, Saint-Christophe de Romestanh, Nòsta Dòna de Sadirac e son annèxa, Saint-Sylvestre , Sent Martin de Monclaris , Saint-Jean du Mazerol formè la comuna de Granhòs.
Granhòs es probablament ua aglomeracion creada a l'Edat Modèrna en prolongament de l'alèia de son castèth e desvolopada gràcias a fèiras e mercats sus son feriau (l'administracion reiala autoriza las fèiras deu 17 de genèir e deu 25 de novembre e un mercat cada dimècres) e a la construccion deu camin gran Vasats - Castèlgelós, actuau RD 655 .
Lei premiers testimoniatges istorics mençonan la preséncia dau pòble Ligur e larribada dei Cèltas au sègle -IV que se mesclèron de còps amb lei ligurs, mai que mai dins la Bassa Provença ; pasmens, lo començament vertadier de listòria de Provença arribèt au sègle -VI amb la fondacion de Marselha per lei grècs de Focèa.
Durant lo periòde grèc, Marselha foguèt en relacion sostenguda amb Grècia (recebiá lei produchs dEuròpa dau Nòrd per leis exportar fins a lairau mediterranèu) e comencèt de desvolopar sa granda activitat maritima ; un dei sei grands navigators, Eutimènes naviguèt dins lOcean Atlantic fins a Senegal.
Menaçada un còp mai per lei pòbles de linterior , Marselha sonèt demandèt una vegada mai lajuda de Roma a la fin dau sègle -II ; la guèrra durèt entre -125 e -121 e lei romans sinstallèron definitivament en Provença ; Sextius Calvinus fondèt ansin Aquae Sextiae en -122.
En 1559, lei Francés èran finalament laissats en fòra d'Itàlia e Espanha i assegurava son egemònia gràcias a la possession de Sardenha, de Sicília, de Nàpols, de Milan (demenit de Parma venguda independenta e de territòris aupencs ocupat per Soïssa) e de quauquei zònas maritimas de Toscana.
En particular, apareguèt una idèa republicana desvolopada per Giuseppe Mazzini, una idèa dicha neo-guelfa que prepausèt un modèle basat sus de comunas fòrça autonòmas plaçadas sus l'autoritat morala de la papautat e un movement desirós l'unificacion de la peninsula a l'entorn dau Reiaume de Sardenha.
Son l'occitan dins lei Valadas Occitanas, l'arpitan dins la Val d'Aosta, lo catalan de la vila d'Alghero, l'albanés parlat dins certanei províncias dau sud ò de Sicília, lo grèc parlat dins lo sud de la peninsula, lo sarde en Sardenha e lo croat parlat dins certaneis endrechs dau centre de la peninsula.
Regardant leis afaires de las republicas de Venècia e de Gènoa, leis annadas seguents la disparicion de l'Empèri Bizantin foguèron jalonadas de reculaments còntra l'Empèri Otoman en Mediterranèa Occidentala e en Mar Negra mentre que lei Portugués acomencèron de lei concurrenciar gràcias ai rotas comercialas passant au sud d'Africa.
En 1858, Cavour negocièt un acòrd ambé l'emperaire francés per permetre la creacion d'una confederacion italiana sota la direccion morala dau papa, l'annexion dau nòrd d'Itàlia per Piemont, lo regropament deis estats centraus au sen d'un reiaume novèu, lo mantenement dau Reiaume dei Doas Sicílias e lo mantenement deis Estats Pontificaus.
Venècia e Gènoa, dirigidas per d'oligarchias conservatritz, deguèron faciar de dificultats economicas e socialas en causa de la demenicion de son comèrci e de son trafeg portuari maugrat d'esfòrç venecians a la fin dau sègle per restaurar una partida de sa capacitat maritima gràcias a d'acòrds navaus ambé d'estats musulmans mediterranèus.
Dins aquò, gardèron lo besonh de tornar dins un espaci aqüatic per pondre seis uòus e, dins lo corrent dau Triassic , leis anfibis terrèstres foguèron suplantats per lei reptils que venguèron independents deis estendudas d'aiga per se reprodurre gràcias a l'aparicion de l'uòu amniotic.
L'efièch de sèrra es un fenomèn de regulacion de la temperatura d'una planeta amb atmosfèra, qui consistís en l'acumulacion al dintre de l'atmosfèra d'una partida de l'energia termica venent de l'estela que l'astre i vira a l'entorn, pr'amor de la preséncia dins l'atmosfèra d'unes gases, sonats "gases d'efièch de sèrra".
La barradura de Japon ques torna definitiva en 1641 dab linstallacion deus neerlandés sus lisclet artificiau de Dejima, dens la baia de Nagasaki e linterdiccion de tot aute comèrci aulhors en Japon, qui segueish de pòc linterdiccion aus japonés de viatjar en dehòra de larchipèla.
Impressionats peu son armament desconegut deths, los japonés fin finala que cedeishen e lannada seguenta, un tractat comerciau, la Convencion de Kanagawa, quaubreish lo país au comèrci dab lOccident, mes atau com en China ne i aurà pas nada vertadèra colonizacion: en dehòra de quauques punts de la còsta lo Japon que demora barrat aus occidentaus.
Mutacion sociau: lordi deus bushis, pletoric e incompetent dens aquesta navèra tempsada, questó reformat radicaument dab la transformacion deus fius territoriaus deus vassalhs deu Bakufu en fius-renta, puish ua diminucion drastica de las rentas: los ganhs obtienguts que permetón lemergéncia dun personau eficaç recrutat entermiei los bushis de reng mejan o inferior.
LEstat japonés quis hica en plaça ad aquera epòca quei centrat suu parçan de Yamato qui exerceish la soa dominacion sus la rèsta de lisclada: en aqueth parçan ques tròban las capitalas successivas, dont las mei duradissas estón Heijō-kyō , fondada en 710, e Heian-kyô , fondada en 794.
Lemperaire, simbèu de lunitat de Japon, qua ua activitat ceremoniau dens ua Cort reglada per un formalisme estricte, au sen de la quau ua elei de 5000 a foncionaris, qui son los descendents de la noblessa militara deu sègle VIIau, administran lo país segon un sistèma juridic qui estableish teoricament lo contaròtle absolut de lEstat e de la societat.
Dens lencastre deu Japon antic, leconomia que coneish ua expansion lenta, mes continua e la literatura japonesa que produseish caps dòbra deus grans: en 720, quei compilat lo Nihon Shoki , ua istòria mitica de Japon, e lo sègle XIau que ved a espelir lo Díser deu Genji , considerat com lo prumèr roman jamei escriut au monde.
Edo, arrefondada com casteràs per Ieyasu, quei en efèit la capitala administrativa e ceremoniau deu gran maine territoriau deus shōgun Tokugawa, e lo milion dabitants qui i viven que hèn dera la prumèra capitala deu monde au sègle XVIII; los grans principats que son obligats de i véner ua partida de la lor produccion, çò qui hè a mei anar mei de Japon un mercat nacionau.