polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Segon la legenda, reculhida per Lorenzo Ghiberti e Giorgio Vasari, « Giotto enfant auriá començat per gardar las cabras de son paire Bondone, e lo pintre Cimabue, lo susprenguèt que dessenhava sus una pèira amb de carbon sus las ribas d'un riu; meravilhat per son engenh primaic, auriá menat lo pastorèl, qu'aviá una dotzena d'annadas, dins son talhièr ».
Sas pinturas son d'inspiracion religiosa: fòrça retaules, grandas superfícias cobèrtas amb frescas a Pàdoa (scènas de la Bíblia a la capèla de l'Annunziata o dels Scrovegni) e a Assisi (basilica inferiora e, subretot, scènas de la vida de Francés d'Assisi dins la basilica superiora, frescas del Palazzo della Ragione de Pàdoa, destruidas en 1420).
Mai d'un testimòni literari, que ditz pas gaire sus la vida de Giotto, senhalan l'impacte de l'òbra de Giotto sus sos contemporanèus coma Dante, que foguèt son amic, dins lo cant XI del Purgatòri, coma Boccacio dins la novèla VI,5 Decameron, coma dins Le Vite de' più eccellenti pittori, scultori e architettori.
La pus importanta de las òbras de Giotto dins la Basilica de Sant Pèire, es la celèbra mosaïca monumentala de La Navicella, qu'orna uèi lo vestibul de l'immensa glèisa - primitivament decorèt la faciada -, e lo retaule del grand altar, conservat dempuèi lo sègle XV dins la sacristia dels canonges.
Dempuèi lo Grand carrat de Pegàs passa per Algol, Capella, Castor e Pollux, Alphard , l’extremitat de las Velas puèi Acrux e Alpha Centauri, Shaula , l’arc e la tèsta del Sagitari, puèi torna montar per la tèsta del Capricòrne , lo long de l’axe de l'Aqüari, per acabar sus la diagonala del Grand carrat de Pegàs.
Lo termenal, per orient, remonta la riba drecha del la ribièra riu de Vilanova en passant pel calhau de la Gralla e lo calhau del Moixol e contunha aiga amont lo cors del torrent de la Molina fins a arribar a la crèsta de la sèrra del Cadí, que fa de limit per miègjorn dempuèi ponent de la Torre de Cadí en passant pel portell de Cadí e lo cap de la Fesa .
Lo vilatge d'Alàs es lo cap de la municipalitat, mas lo tèrme compren tanben los vilatges de Torres d'Alàs, Cerc, Artedó, la Bastida d'Hortons, el Ges, Vilanova de Banat, lo vilatjòt despoblat de Lletó, lo santuari de les Peces, lo de Sagàs, e divèrses ermitatges e de masadas esparsas de pertot, coma l'ermitatge de Sant Antoni del Tossal, la capèla e mas de Sant Miquel, e la masada de la Molina de Lletó.
Foguèt tanben membre d'una delegacion pels dreches umans organizada per l'Australian Catholic Social Justice Council, que visitèt lo país en 1997, al mièg d'una escalada de violéncia e faguèt un rapòrt a las Nacions Unidas, a la Comission dels Dreches Umans d'Indonesia, al Govèrn d'Austràlia e al Vatican.
Sos servicis per las lengas de Timòr Èst son de la màger importància, e foguèron aguts en nauta consideracion per l'Administracion Transicionala de las Nacions Unidas en Timòr Èst, jos la direccion, de decembre de 1999 en mai de 2002, del brasilhan Sérgio Vieira de Mello.
Geoffrey Stephen Hull, nascut lo 6 de setembre de 1955, es un lingüista, etnològ e istorian australian, que faguèt de contribucions importantas a l'estudi de las lengas romanicas, celticas, eslavas, semiticas, austronesianas (coma lo tetom de Timòr Èst, una lenga qu'a fòrça manlèus lexicals al portugués-galhèc) e papós, e en particular a la relacion entre lengatge e cultura.
Autra valor importanta, caracteristica dau clima mediterranèu, lei precipitacions totalizan a Ieras 665 mm dins l'an, valor relativament febla a respècte d'autrei comunas dau contorn mediterranèu, e sustot lei plueias son despartidas fòrça inequitablament, ambé mens de sèt millimètres en julhet e quasi nonanta quatre millimètres en octòbre.
La façada sud si duerbe sus la rada de Tolon, una còsta de bauç dubèrta de calas e plaias largas (Lo Pin de Gala, Lo Mónegue, Lei Bonetas, La Garòna, Leis Orsinieras ambé son pòrt) acabada au Sud-Èst per lo Cap de Carcairana que sarra l'Èst de la rada.
Alfredo Astiz (lo 8 de noveme de 1951 ; chafrat l' Anjo de la Mort o l' Anjo Saure) qu'ei un deu mei famós borrèus de la Dictatura Argentina ; suu plan istoric qu'ei famós per aver sequestrat, torturat, aucidas e desaparudas de còs l'adolescenta argentino-suèca Dagmar Hagelin e las religiosas francesas Léonie Duquet e Alice Domont.
En parallèl, de recèrcas aguèron luòc per prepausar de melhoraments coma leis invencions dau chocolat amb d'avelanas en 1830 per Charles-Amédée Kohler , dau concèpte de plaqueta de chocolat en 1836 per Antoine Brutus Menier , dau chocolat amb de lach en 1876 per Daniel Peter ò dau conchatge en 1879 per Rudolf Lindt .
En 1532, Miquèl Àngel tornèt a Roma aprèp una demorança de qualques ans a Florença — pendent que foguèt contra lo papa dins lo conflicte amb l'emperaire Carles Quint — e Clamenç VII, lo papa li perdonèt e demandèt de pintar las parets lateralas de la Capèla Sixtina.
Sas esculturas pus conegudas son lo Dàvid que pendent longtemps ornèt la façada del Palazzo Vecchio de Florença quand foguèt transferit dins l'Acadèmia de las Bèlas Arts de la vila, La Pietà expausada dins una capèla laterala de la Basilica de Sant Pèire de Roma, o lo Moïses del Tombèl de Juli II dins la Basilica de Sant Pèire Encadenat.
Estudièt las frescas de la glèisa del Santo Spirito de Florença e de la glèisa de Santa Maria del Carmine e en copiant las frescas de Masaccio, provoquèt las gelosiás tant per son abiletat que per sas remarcas, que contra l'escultor Pietro Torrigiano es atal que se prenguèt un còp de ponh, que provoquèt una rompedura del nas que marquèt sa cara per tota la vida.
A l'endrech del voler de son paire e de sos oncles, refractaris a l'art, Miquèl Àngel, aprèp qu'estudièt amb lo gramatician Francesco da Urbino, causiguèt ça que la, mercé a son amic Francesco Granacci, d’èsser l'aprendís de Domenico Ghirlandaio pendent tres ans tre 1488.
Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni o mai plan conegut coma Miquèl Àngel (lo 6 de març de 1475 al castèl de Caprese en Toscana, al nòrd d'Arezzo – lo 18 de febrièr de 1564 a Roma) foguèt un pintre, un escultor, un poèta e un arquitècte italian de la Renaissença.
Lo son hilh Garcia Arnaut que contunhè hens los dus vescomtats e que's morí abans de 1061, qui comença un periòde mau coneishut ; que pareish lo son hilh Arnaut II que'u succedí e lo son aute hilh Lop Garcia qu'estó au començament vescomte d'Òrta e dilhèu que succedí au son hrair.
Arnaut qu'estó coneishut com Arnaut Garcia de Micse e que's morí de cap a 1072, deishant mantun hilh ; l'un d'eths qu'estó Dat Arnaut de Micse, neishut abans de 1060, senhor d'Ostabarret, qui de cap a 1100 e's maridè dab la vescomtessa, l'eretèra Girauda.
D'aquel temps per çò qu'es dels arabis de Castelha denombrats "un mièg milion dins lo reialme, foguèron tuats o faches esclaus, emigrèron, e demorèron coma populacion residuala. Una granda part de l'elèit musulman, i comprés Muhammad XII, que li èra estada donada la region de la montanha d'Alpujarra coma principautat, trobèt intolerabla la vida jos poder crestian e se n'anèt en Africa del Nòrd"
Èran generalament tròp flacs per se defendre sols contra las atacas repetidas dels estats crestians del nòrd e de l'oèst, que los musumans disián "las nacions galicianas", e s'èran espandits dempuèi sos bastions inicials en Galícia, Astúrias, Cantàbria, Bascoat e dins la Marcha Ispanica carolingiana per venir los reialmes de Navarra, Leon, Portugal, Castelha, Aragon e lo Comtat de Barcelona.
A la debuta del sègle XIII, lo biologista arabi d'Al Andalús Abu al-Abbas al-Nabati desvolopèt un metòde scientific per la botanica, que presentava de tecnicas empiricas e experimentalas per l'ensag, la descripcion e l'identificacion de nombrosas matèrias primièras naturalas, e separava los rapòrts non verificats d'aqueles apiejats per los ensages e las observacions.
Per lo sègle e mièg seguent, sa descendéncia contunhèt d'èsser emir de Còrdoa, amb contraròtle nominal del rèsta dal-Andalus e de còps que i a de qualques parts de Magrèb , mas amb un contraròtle real, mai que mai subre las marchas al ras de la frontièra crestiana, e cambiadís en foncion de la competéncia individuala de l'emir en plaça.
Abu al-Qasim al-Zahrawi , qu'es considerat coma lo "paire de la cirurgia modèrna", contribuguèt grandament a la disciplina de la cirurgia amb son Kitab al-Tasrif , una enciclopèdia medicala de 30 volums que foguèt pus tard traduita en latin e en occitan e utilizada dins las escòlas de medecina musulmanas e europèas pendent de sègles.
Aquò èra un trabalh cortet que conteniá una estimacion de l'angle de davalada del solelh a la debuta del calabrun del matin e a la fin del luscre del vèspre, e un ensag per fin de calcular sus la basa aquesta e d'autras donadas lo pes de l'umiditat atmosferica responsabla de la refraccion dels rais del solelh.
Un long periòde de tolerància comencèt aprèp 912, amb lo règne d'Abd-ar-Rahman III e del sieu filh, Al-Hakam II ont los josieus d'Al Andalús prosperèron, se vodant se meteisses al servici del Califat de Còrdoa, a l'estudi de las sciéncias, al negòci e a l'industria, especialament al comerci de la seda e dels esclaus, en participar aital a la prosperitat del país.
Coma designacion d'Iberia o de sa part sud, lo nom foguèt d'en primièr atestat sus de pèças de moneda batudas per lo novèl govèrn musulman d'Iberia cap a 715 (lo dobte sus l'an es degut al fach que las pèças èran bilingüas en latin e arabi e las doas inscripcions de l'an de la batuda èran diferentas).
Lo testimòni de la cronica aràbia, lo nom modèrne de l'"Isla de Tarifa", e la pròva toponimica mencionada çai sus mòstran que "Andaluz" es un nom d'origina preromana e pòrta a pensar que l'"Isla d'Al Andalús" es l'Isla de Tarifa de uèi, qu'es situada just a l'òrle de la vila espanhòla modèrna de Tarifa.
Dins lo còr que se tornèt construire a l'epòca classica, se pòt veire un tabernacle d'argent del sègle XVII, de l'orfèbre portugués João de Sousa , ofèrt pel rei Alfonse VI en remerciaments per sa victòria dins la Batalha de Montes Claros facia al reialme d'Espanha, e tanben d'autres tombèls reials.
La costuma de plantar un arbo qu’es atestada en França au sègle XIIau, e la mencion mei anciana qu’emana de las tèrras d’Òc : que’s tròba dens ua carta de 1136, autrejada per Rotgèr 1èr Trencavel entà la vila d’Ambialet : " Volem que lou premier jour de may lou jouven pot plantar ung may que tota personna que ne trinque deu pagar un farrat de vi.
Os Lusíadas es una òbra narrativa, mas sos contaires son gaireben totjorn oradores que fan discorses grandiloquents: lo contaire principal, Camões, que comença dins un grand estil e torne prendre la paraula en vàrias ocasions; Vasco da Gama, reconegut coma capitani facond ; Jupitèr, que tanben pren la paraula en divèrsas ocasions; Paulo da Gama ; El Velho do Restelo ; Tètis; la Sirena que profetiza al son de la musica , etc.
Es lo recit de la granda aventura maritima, ont los marins observèron meravilhats o inquiets la còsta d'Africa, la Crotz del Sud dins los cèls desconegut del nòu emisfèri, lo Fuòc de sant Elme e la Tromba d'aiga, e afrontèron dangièrs e obstacles enòrmes coma a l'ostilitat dels natius, la furia d'un mostre, lo sofriment e la mòrt provocats per l'escorbut.
Dempuèi lo viatge de Pêro da Covilhã e Afonso de Paiva, arriba la contda dels preparatius del viatge cap a Índia, desir que D. João II capitèt pas a realizar abans de morir e que concertèt D. Manuel, a que los rius Inde e Ganges li apareguèron en sòmi, profetizant las futuras glòrias en Orient.
La descripcion de las conquistas del rei Afonso continua en ritme accelerat: Leiria, Arronches, Santarém, Mafra, Sintra, Lisboa, Óbidos, Alenquer, Torres Vedras, Elvas, Moura, Serpa, Alcácer do Sal, Évora, Beja, Palmela, Sesimbra, Badajoz.
Dempuèi la lei del 25 de mai de 1998 jos l'iniciativa de Jean-Pierre Raffarin, e seguent lo « decrèt del pan » del 13 de setembre de 1993, las denominacions de boulanger e boulangerie son reservadas als professionals artesans que causisson lors matèrias primièras, pastan, ne contraròtlan la fermentacion e mesa en forma e fin finala còson lo pan dins lo luòc de venda.
En primièra aproximacion (en supausant la massa de las planetas negligibla davant aquela del Solelh), la Tèrra a una orbita elliptica a l'entorn del Solelh, que sa lei temporala es contenguda dins las leis de Kepler ; per mai de precision, se ten compte de las interaccions entre planetas e de las fòrças exercidas per las planetas sul Solelh.
Isin acumulèt adonc lei revèrs : pèrda d'Ibrat en -1844, desfacha d'una coalicion unissent Uruk, Kazallu, Isin e l’Elam còntra Larsa en -1837, segonda pèrda de Nippur en -1828 e novèla revirada d'una coalicion amb Uruk, Babilònia, Sutum e Rapiqum.
Lo drapèu argentin que ho creat per Manuel Belgrano entà la soa armada e shens nada autorizacion de la junta au podèr ; en ehèiit, aquesta junta, per prudéncia, e miava ua guèrrad'independéncia mes shens declarar oficiaument l'indenpendéncia, atau com ac permetèvan las circonstàncias de la vacància possibla deu poder en Espanha dab l'ocupacion francesa).
Lo drapèu de Belgrano que ho hissat peu purmèr còp a Villa Rosario (uei Rosario de Santa Fe lo 27 de heurèr de 1812 puish a Buenos Aires dens la glèisa de San Nicolás de Bari malurosament avalida per la traucada de l'avienguda 9 de Julio ; l'Obelisc de Buenos Aires apitaten lòc e plaça d'aquesta glèisa que celebra la hèita.
Dauzat qu'interprèta Onessa com un nom d'arriu , mei o mensh seguit per Astor , qui i ved lo gallés onno, sinonime deu gallés flumen, utilizat a prepaus de l'arriu locau; mès en realitat -onna que seré meileu un sufixe qu'un mot, maugrat un glossari antic qui en hè lo sinonime de flumen .
Los esfòrces de Vasco da Gama per obtenir de condicions comercialas favorablas foguèron dificultadas per la diferéncia de culturas e per la paure valor de las merças per cambiar, amb los representants del samorin escarnits per aquelas ofèrtas, e los mercants arabis ala installats e determinats a resistir a la concurréncia pas desirada.
Mentretant, moriguèron los dos, en julhet de 1497 lo comandament de l'expedicion foguèt donada pel novèl rei D. Manuel I de Portugal a Vasco da Gama, possiblamente tendent en compte lo seu esplech per aver protegit los interèsses comercials portugueses de depredacion dels franceses lo long de la Còsta d'Aur Africana.
En febrièr de 1498, Vasco da Gama seguèt pel nòrd, desbarcant dins lo pòrt amistós de Melindi - rivala de Mombasa - ont foguèt ben recebut pel sultan que li procurèt un pilòt arabi, coneissent l'Ocean Indian, que sa coneissença dels vents de monçãos permetèt de guidar l'expedicion fins a Calicut, sus la còsta sud-oèst d'Índia.
Enfin lo Samorin foguèt satisfach de las cartas de D. Manuel I e Vasco da Gama capitèt a obtenir una carta equivòca de concession de dreits per comerciar, mas acabèt per partir sens avertir lo Samorim e lo seu cap de la Marina Kunjali Marakkar insistiguèron per que daissèsse totes los seus bens coma garantida.
Quand Vasco da Gama aguèt prèp de dètz ans, los plans de grandas traversadas foguèron a mand d'èsser concretats: Bartolomeu Dias tornèt de doblar lo Cap de Bona Esperança , aprèp qu'explorèt "Rio do Infante" e aprèp que verifiquèt que la còsta desconeguda se espandiá al nòrd èst.
En 1492, lo rei D. João II de Portugal envièt Vasco Gama al pòrt de Setúbal, al sud de Lisbona e dins l'Algarve per capturar de naus francesas en represalhas de las depredacions faitas en temps de patz contra la navegacion portuguesa - una tasca que Vasco da Gama efectuèt lèu e eficaçament.
Coma aproximacion de primièr ordre, lo camp magnetic terrèstre se pòt modelizar coma un dipòl simple (un sistèma de dos cargas de meteis valor, mas de senhals opausats, situats a corta distància l'un de l'autre), desviant de prèp de 11º amb l'axe de rotacion terrèstre e centrat al centre de la Tèrra.
Quan eth duc de Gasconha Lop III Centolh e balhè en 819 eths sons maines aths sons hilhs Donat, qui arrecebó eth Comtat de Bigòrra, e Centolh, qui arrecebó eth vescomtat de Bearn, aquera particion n'integrava pas eras tèrras d'Auloron, tòcatocantas dab Bearn, qui contunhèn en poder dera branca ducau dinc'ara mòrt de Sanç IV.
Aner que's morí vèrs 978 en tot balhar Auloron, Dacs e Òrta ath son hilh Lop, qui's morí vèrs 985 deishant en eretatge: ath son hilh Arnaut I eth vescomtat de Dacs dab Òrta, e ath son hilh Aner eth vescomtat d'Auloron.
En efèit, Henri Polge qu'explica dens ua bona partida deu Gers, a l'excepcion de l'èst , en mei de -n- intervocalica, n palatala s'amudeish sovent dens los documents entre lo sègle XI e lo sègle XIII en gardar solament un -i-, puish torna paréisher eventualament a la fin de l'Edat Mejana .
Los espectacles de las ultimas annadas que son Tralhaires, sur les pas de Fèlix Arnaudin en 2016, Ny'Òc Trobadors en 2013, Amontanhada en 2023, Transpòrts Tisnèr S.A. en 2012, Sorrom Borrom apeat sus extrèits de l'òbra epica de Sèrgi Javaloyès en 2010 , lo Bal Batahòri en 2008 e l'atemptat coregrafic peu dançaire solo Lionel Dubertrand, Rugbi, en 2007.
Qu'a hèit l'objecte d'emissions sus France culture ,a las televisions , d'articles dens lo jornau Le Monde e en lo quite quotidien tà Quate e choès Dominique Fretard que questiona se Quate e Choès e seré :"Mieux que la notion d'aléatoire chez Merce Cunningham ?"Articles dens L'Express o la revista especializada Trad Magazine e la revista britanica fRoots .
A la Renaissença, lo desvolopament de las sciéncias profèita de la tecnologia molinièra e fornièra : los primièrs trabalhs scientifics aplicables a la levadura gausiguèron de l’invencion del microscòpi per l'Olandés Antonie van Leeuwenhoek ; la fermentacion per la levadura de bièrra se desvolopèt ; lo pan se diversifiquèt e los pans grossièrs apareisson solament en periòde de carestiá.
S'i pòt apondre, en quantitat moderada, d'autras farinas : òrdi, milh, castanha, notz… Las cerealas panificablas se caracterizan amb la preséncia de glutèn, amassament de proteïnas de proprietats elasticas, que permeton d'empresonar las bullas de dioxid de carbòni produchas par la fermentacion que permet la levada de la pasta, , e crear la mica.
Senhalat fòrça lèu en Grand Bretanha ), lo molin de vent se generalizèt en Euròpa vèrs lo sègle XII, en primièr sus las còstas maritimas dels païses del Nòrd : Grand Bretanha, Païses Basses, puèi dins los païses de la bordadura atlantica : Portugal, França, de la mar del Nòrd e de la mar Baltica : Belgica, Alemanha, Danemarc, e dins las illas, tanben en Mediterranèa.
Aquela dualitat se pòt veire dins los aspèctes morals e juridics del fuòc; de còps qu'i a se considèra coma l'instrument d'una justícia transcendenta (lo lenhièr foguèt una condamnacion penala correnta a l'Edat Mejana, e existís encara fòrça localament a l'epòca contemporanèa; alara que l'immolacion se considèra per qualques uns coma un acte de sacrifici suprèm fàcia a la justícia dels Òmes, tanben dins las societats modèrnas, coma en Checoslovaquia en 1969); de còps qu'i a son usatge se contraròtla en tota rigor, e d'autres grevament sancionat .
Escriguèt entre autres lo poèma Ase d'aur , a pèça La Mandragora , considerat una òbra de primèra de comedia italiana, e Novella di Belfagor , e d'innombrables tractats politicoistorics, poèmas e sa correspondéncia particulara coma Dialogo intorno alla nostra língua , Andria , Discorso sopra il riformare lo stato di Firenze , Sommario delle cose della citta di Lucca , Discorso delle cose florentine dopo la morte di Lorenzo , Clizia, comedia em proa , Frammenti storici e autres poèmas coma Sonetti, Canzoni, Ottave, e Canti carnascialeschi.
En aquel temps, lo govèrn de Florença desirava de tornar prendre lo contraròtle de Pisa qu'aprofeitèt de la traïson de Carlos VIII per se rebellar, atal que, aprèp aver passèt aquela primièra mission, foguèt enviat en julhet de 1499 per negociar amb Catarina Sforza, duquessa d'Imola e de Forli lo renovèlament de la "condotta" del seu filh Ottaviano e per temptar de conseguir son ajuda amb soldats e artilhariá per la presa de Pisa.
Coma Dante ditz qu'i a pas de sciéncia sens enregistrar çò que s'apren, notèri totas las conversacions que me semblavan essencialas, e compausèri un pichon libre nomenat De principatibus, ont analisi prigondament de quin biais pòdi pensar aquel subjècte, en debatent çò qu'es un principat, quins tipes de principats existisson, coma son conquistats, estabilizats, e coma se pèrdon.
Aquela foguèt lo teatre del conflicte entre doas tendéncias : l'una foguèt l'exaltacion pagana de l'individú, de la vida e de la glòria istorica, representada per Laurenç de Medici e lo seu fraire Julian de Medici; e l'autra foguèt la contemplacion crestiana del mond, tornat cap al delà, en responsa a la fulguréncia de la primièra, dins d'aspèctes variats de la vida coma a l'art e fins a la Glèisa, representada per de religioses coma Girolamo Savonarola.
Aprèp la retirada de las tropas de Borgia de Toscana, Maquiavèl escriguèt Del modo di trattare i popoli della Valdichiana ribellati sa primièra òbra sens relacion amb las activitats de la Cancelariá, e foguèt dins aquel periòde que cambièt la constitucion florentina, la carga de gonfalonièr venguèt a vida.
De retorn a aquò del seu, se maridèt amb Marietta Corsini, que aguèron quatre filhs e doas filhas (Bernardo, Ludovico, Piero, Guido, Bartolomea e una autra mòrta dins la prima enfança), mas deguèt tornar viatjar, tre que los partits politics de Pistoia, autra ciutat somesa a Florença, s'uniguèron e amenacèron de se rebellar.
L’article 9 de la Convencion de Bèrna enóncia que las excepcions al drech d’autor son aplicablas jos la tripla condicion que correspondan a de cas especials, que pòrten pas atencha a l'expleitacion normala de l’òbra, e que provòquen pas un prejudici injustificat als interèsses legitims d'un titular d'un drech.
La Convencion de Bèrna per la Proteccion de las Òbras Literàrias e Artisticas del 9 de setembre de 1886, signada per 164 païses, instaura una proteccion de las òbras publicadas coma pas publicadas, sens formalitat d'enregistrament, mas los Estats pòdon exigir que fagan l’objècte d'una fixacion materiala.
Dins la nuèit del 4 d'agost de 1789, los revolucionaris franceses aboliguèron l’ensemble dels privilègis, puèi las leis del 13 e 19 de genièr de 1791 e del 19 e 24 julhet de 1793 acordèron als autors le drech exclusiu d'autorizar la reproduccion de lors òbras per una durada de cinc ans post mortem.
L'excepcion de presa cobrís la reproduccion o la representacion, integrala o parciala, d'una òbra d'art grafic, plastic o arquitecturala, per via de presa escrita, audiovisuala o en linha, dins un but exclusiu d'informacion immediata e en relacion dirècte amb aquela, jos resèrva que siá indicat clar lo nom de l’autor.
Aiun - Ecclesia… a vico Agiduno non longe sita en 997; Hospitale Agedunense cun suiz pertinenciis en 1164-1165; Petrus sacerdos d’Aii… Emeno de Agenduno au seglhe XII; Testes… Gaufridus proepositus d’Ahun en 1200; Factum… apud Aun in cellario Geraldi Philippi en 1201; G. Mosnet capellanus d’Au en 1201; Frater G. Moineth.
establi es chastelanies d’Ahun et de Garait… en 1319; Les hommes dou bourc de Aün nous ont signifié en 1319; Le seel du roy nostre seigneur duquel en use ou chastellenie de Hun, d’Anbucon et de Pheletinh… en 1324; In castellania Ageduni Constituti en 1329; Parrochia Agedunensis en 1340; La Franchese de ladite ville d’Ahun.
de Bors castellanum dicti loci de Ageduno en 1474; Pierre Odier prévost en la chastellenie d’Ahu pour le comte de la Marche en 1487; Jehan Richon, licencié en lois, chastellain des chastellenies de Chénérailles et Ahun en 1492; Me Gilles Cusinet le jeune, Jehan Moreau aisné, Jehan Perrin et Jehan Lamy consuls d’Ahun en 1545; Paroisse d’Haum en 1623; Gilbert Taquenet, écuyer, prêtre reconnu pour prieur de St Silvain d’Ahun en 1658; Ahun en 1844; Ahun et Ahun-les-Mines en 1902.1.
Dins un contèxte de sonorizacion de las oclusivas sordas dau latin classic e dau remplaçament de las distincions vocalicas de quantitat per de las distincions de timbre o de dubridura, -g de Agedo- èra comprés coma la sonorizacion d'un -c- imaginari, -d- coma la sonorizacion d'un -t- supausat, e la vocala -e- coma l'evolucion d'un -i- breu.