polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
बिस्काः जात्रालाई विक्रम संवत्‌सँग जोडेर विक्रम संवत् अनुसारको नव वर्षको उपलक्ष्यमा गरिने जात्रा भनेर भ्रामिक प्रचार गरेको पाइन्छ ।
यस संस्थाले १९८२-देखि सम्मेलन पत्रिका भूपेन्द्र अधिकारी, राज.के. श्रेष्ठ, राधाकृष्ण शर्मा र शान्ति छेत्रीको सम्पादनमा प्रकाशन भएको थियो।
यसका अध्यक्षहरूमा राज.के. श्रेष्ठ, सानु लामा रहेका थिए भने अन्य सदस्यहरूमा रोबट राई, सुधीर घले, कृष्णकुमार राई, दिलु मास्के, राधाकृष्ण शर्मा, पेम्पा तामङ, भीम योञ्जन, विजय बान्तवा, गोपाल गाउँले, चुनिलाल घिमिरे, विक्रम गौतम, अनिता निरौला, टी.पी. कोइराला, गणेश प्रधान आदि रहेका थिए।
यो संस्था तीनवर्षसम्म चलेपछि १९८९-मा नेपाली साहित्य सम्मेलनको नाम संशोधन गरी सिक्किम साहित्य परिषद् गरिएपछि त्यसैमा विलय भएको देखिन्छ।
यस संस्थामा रूद्र पौड्याल, राधाकृष्ण शर्मा, पूर्ण राई, शिव प्रधान, सुवास दीपक, गोपाल दाहाल, गोपाल गाउँले, डेण्डुप लेप्चा, आत्मा वाइवा, देविका मोक्तान, शान्ति छेत्री, सानुभाइ शर्मा, बी.एस राई, गंगा कप्तान, डी.पी. राई, एन.बी. तिवारी, काजी गजमेर, आर्य लामिछाने, भवानीप्रसाद शर्मा, टाशी तामाङ, बलि सुब्बा, थिरूप्रसाद शर्मा, केदार गुरूङ, एल्डी राई मिक्खोले र भानुप्रकाश मार्मिक सद्स्य रहेका थिए।
नेपाली साहित्य सम्मेलन, सिक्किम साहित्य परिषद् हुँदै हाल नेपाली साहित्य परिषद्को नामले चिनिने यस संस्थालाई सिक्किममा आज मुख्य साहित्यिक संस्था मानिन्छ।
त्यसकारण प्रकाश दिने वस्तु टर्च, लाल्टीन आदि बोकेर मात्र तथा खुट्टामा जुत्ता र शरीर ढाक्ने कपडा लगाएर मात्र बाहिर हिडडुल गर्नुपर्छ ।
सर्प बस्ने ठाउँहरू जस्तै परालको थुप्रो, दाउराको चाङ ढुंगा वा ईटाको थुप्रो कुनाकाप्चा वा प्वालमा चलाउनुपरेमा पहिला लामो लठ्ठीले चलाएरमात्र हातले चलाउनु पर्छ ।
साना–साना नानीले खेल्दा सर्प बस्न सक्ने ठाउँलाई हातले चलाउने, दुलोमा हात घुसार्नेजस्ता काम गर्न सक्छन् र सर्पले टोकी सकेपछि डरका कारण अभिभावकलाई नबताउने हुनसक्छन् ।
झण्डै १० वर्ष अगाडि स्थानीय अमेरिकी शिकारीले वासिङ्टन पोस्ट पत्रिकाको रबिवारीय परिशिष्टमा प्रकाशित भएअनुसार "मिश्रको घना जङ्गलमा उड्नसक्ने अनौठो जातिका सर्प पाइन्छन्।
घरभित्र पसेको करेँत सर्पलाई निदाएको व्यक्तिले हातखुट्टा चलाउँदा वा घच्चा लागेमा सर्पले आफ्नो बचाउस्वरूप निदाएको मानिसलाई टोकिदिन्छ ।
त्यसैगरी दक्षिण एसियामा पनि प्रशस्त उड्ने सर्पहरू पाइन्छ तर यहाँका उड्ने सर्पहरू दिउँसो प्रायः लाटो कोसेरोझैँ सुत्ने गर्दछन्।
यस्तो सर्पदेखि जङ्गलमा पाइने ठूलो जनावर सिंहसमेत डराउने र आतङ्कति हुने गर्दछ किनभने यस्तो सर्पले सिंहलाई नजिकदेखेमा सिंहलाई डसेर रगत पिउन मन पराउँछ।
त्यसैले सर्प, साँप, नाग भन्नासाथ हामी डर, भय, त्रास, कौतुहल, रहस्ययुक्त मनस्थितिमा पुग्दछौँ, भ्रम र भ्रान्तिबोधका शिकार बन्दछौँ।
सर्पले आफ्नो सिकारलाई डस्दैन, बल्कि प्रतिरक्षाका लागि मात्र शत्रुलाई डस्छ, तर केही सर्पले भने आफ्नो सिकारलाई बेहोस बनाउन वा मार्नसमेत डस्ने काम गर्छ।
एकातिर अज्ञानतावश, डरका कारण र यसको टोकाइबाट जोगिन सर्पलाई देख्नासाथ मारिहाल्ने चलन छ भने अर्कातर्फ व्यापारिक प्रयोजनका लागि पनि सर्प मारिन्छ।
जसका कारण उनीहरू आफ्नो सिकार पत्ता लगाउने, जाडो र गर्मीका बारेमा जानकारी पाउने, शत्रुबाट जोगिनेजस्ता क्रियाकलाप गर्न समर्थ हुन्छन्।
सर्पको वातावरणमा भएको तापक्रम उतारचढाव थाहा पाउने क्षमता यति धेरै विकसित भएको हुन्छ कि उनीहरू केबल शून्य दशमलव ००३ डिग्री सेल्सियस तापक्रमको उतारचढावसमेत सहजै थाहा पाउन सक्छन्।
विशेषगरि नेपालमा साउन शुक्लपञ्चमी अर्थात नाग पञ्चमीकाे दिन नागलाइ दुध चढाउनु परापुर्बकालदेखि गरिदै अाएकाे अन्धबिश्वास हाे।
वास्तबमा मिथकलाई कुरा गर्नु नै पर्दामा छेम्सी र ताम्सी बंशको परापूर्व कालमा रोग ब्यादिले धेरै मरे छ बंश नै सखाप हुन लागे पछि ति बंशका पुर्खाले कतै मरेको मान्छेको खुट्टा खुम्चाएर क्रिया काज गर्दा पो यसो हुन्न कि मरेको ब्याक्ति कै सेहेले पो अरुलाई पनि लगेको होकी भन्ठानेर त्यो कार्य गर्न लागेको भन्ने मिथकले बताउदछ।
पछारेर मारेको कुखुराको पखेटामा टॉसिएको मसिनो प्वाख सहित पखेटा काटि दाहिने पखेटा मृतकको देब्रे काखी मुनि र देब्रे पखेटा मृतकको दाहिने कॉखी मुनि च्यापि दिन्छन्।
चिहानमा उल्टो र सुल्टो दुईवटा लिस्नु बनाई राखिन्छ जहॉ उल्टोबाट मृतकको मृतात्मा पस्छ र सुल्टोबाट जीवितको सातो निस्कन्छ भन्ने भनाई छ।
कुलुङ जातिको मुख्य बसोबास भएको जिल्लाहरू – सोलुखुम्बु, संखुवासभा, भोजपुर,तेह्रथुम, धन्कुटा,सुनसरी, झापा, मोरङ्ग इलाम, उदयपुर, कस्की,
कुलुङ भाषाको दोस्रो कुलुङ गिति एल्बम ‍-"लाईस्पी तुम्खाम्मी हुक्छो",निर्माता- निनामरिदुम कुुलुङ मैत्री युवा परिवार, गायक/गायिका - चन्द्रिका वार्सिमे, विमला कुलुङ,भरत थोरेप्पा, भिम रिन्हो
कुलुङ भाषाको तेस्रो कुलुङ गिति एल्बम ‍-"मिन्ताम",निर्माता- महाकुलुङ साँस्कृतिक परिवार, गायक/गायिका - भिम रिन्हो, नरेन्द्र कुलुङ,क्षितिज कुलुङ, प्रेम सगर थोरेप्पा, तिर्थ कुलुङ, अनुज कुलुङ, मिलना कुलुङ पुमा, चन्द्रिका बार्सिमे
कुलुङ भाषाको चौथो कुलुङ गिति एल्बम ‍-"पोम्लालुङ",निर्माता- महाकुलुङ साँस्कृतिक परिवार, गायक/गायिका - क्षितिज कुलुङ, प्रेम सागर थोरेप्पा, अजय अलंकार, सवित कुलुङ, सृजन कुलुङ,राजेन्द्र केरूङ, सुस्मिता चाम्लिङ,मिलाना कुलुङ पुमा,
ताम्सीलाई लिएर आएपछि छेम्सी र ताम्सी दुई दाजुभाइले युद्धमा रुपिहाङ्छाहरूलाई पराजित गरेर महाकुलुङ उपत्येकामा अधिपत्य जमाएका थिए ।
चार्लस मेकडुगल, द कुलुङ राई, अ स्टडी इन किन्शिप एण्ड म्यारिज एक्सचेन्ज, पेज १८) मानवशास्त्री चाल्र्स मेकडुगलले छेम्सी, ताम्सी, पिल्मो, सोत्तो र नाम्लु कुलुङका उप–जातिहरू हुन् भनेका छन् ।
मेकडुगलका अनुसार हुङ्गु उपत्येका र वरिपरिको क्षेत्र समावेशित भू–भाग कुलुङ आदिवासी जातिको किपट हो– जसलाई महाकुलुङ भनेर चिनिन्छ ।
समाजशास्त्रीमानवशास्त्री र भाषाशास्त्रीहरु तथा अन्तराष्ट्रिय महासन्धि र घोषणा–पत्रले आदिवासी जाति हुने आधारका रूपमा छुट्टै भाषा, छुट्टै सँस्कृति, लिखित वा अलिखित इतिहास, छुट्टै आदिभूमि, हामी भन्ने भावनालाई मानेका छन् ।
छेम्सी, ताम्सी, पिल्मो, सोत्तो र नाम्लुको साझा भाषा कुलुङ, सँस्कृति कुलुङ, मौखिक इतिहास, महाकुलुङ भुमि र हामी भन्ने भावना रहेको छ ।
जब लिच्छवीहरूले एलाखोम बाट किरातहरु विस्थापित गराए, त्यसपछि उनीहरू साँखु, बनेपा हुँदै सुनकोशी जलाधार क्षेत्रमा आइपुगे र नदी किनार हुँदै पूर्वतिर लागे ।
किरात येले सम्वतमा आधारित 'चाक्चाकुर' नेपाली विक्रम सम्वतको बैशाख तथा अङ्ग्रेजी ईश्वी संवतको जनवरी जस्तै किरातको नयाँ वर्ष हो ।
धेरै देशको अर्थतन्त्रमा यसको ठुलो सं. १९95 सालमा हिरा गिरीले बर्माबाट ल्याएको कफीको वीउ गुल्मीको आँपचौरमा रोपण गरे पछि नेपालमा कफी खेती सुरूवात भएको मानिन्छ रहेको छ।
केही जिल्लाहरूमा भने व्यवसायिक रूपमा खेती गरेको पाइन्छ - यसमा ललितपुर, गुल्मी, पाल्प, स्याङ्जा, कास्की, काभ्रेपलान्चोक, सिन्धुपाल्चोक र अर्घाखाँची जील्लाहरू पर्दछन् भने अन्य जिल्लाहरूमा पनि यसको विस्तार भइरहेको छ।
रूपन्देहीको मणिग्राममा पहिलो कॉफी प्रशोधन केन्द्र "नेपाल कॉफी कम्पनी प्रा.लिं" को २०४० मा स्थापना भएसँगैँ अन्तराष्ट्रिय बजारमा नेपाली कॉफीको बिक्री वितरण सुरु भयो।
करिब ८०० मिटर उचाइमा विषादीको प्रयोग बिना नै कॉफी खेती हुने भएकाले विश्व बजारमा ऑरगॅनिक, र चिसो हावापानीमा उत्पादित कॉफीको रूपमा चिनिन्छ।
कम्पनी ऐन, २०६३ विपरित हुने गरी काम कारवाही भएको कुरा शेयरवालाको उजूरी तथा अन्य तरिकाबाट जानकारी हुन आएमा आवश्यक कारवाही गरी नियमित गराउने ।
कम्पनी ऐन, २०६३ बमोजिम तोकिएका विवरण, सूचना तथा जानकारीहरु निर्धारित समयमा दाखिला गर्न लगाउने र नगर्ने कम्पनीलाई तोकिए बमोजिम जरिवाना तथा खारेजी सम्बन्धी कार्य गर्ने ।
नयाँ दर्ता हुने कम्पनीहरूलाई छिटो, छरितो र सजिलो एबम प्रभावकारी सेवा उपलव्ध गराउने प्रमुख उद्देश्यका साथ कम्पनी रजिष्ट्रारको कार्यालय स्थापना भएको हो ।
कम्पनी रजिष्ट्रारको कार्यलयले कम्पनी ऐन, २०६३ अनुसार कम्पनी दर्ता, कर सङ्कलन, कम्पनी नविकरण, कम्पनी खारिजी लगायता कामहरु गर्दैआएको छ ।
कम्पनी रजिष्ट्रारको कार्यालय कम्पनी ऐन, २०६३ वमोजिम प्राइभेट लिमिटेड, पव्लिक लिमिटेड र मुनाफा वितरण नगर्ने कम्पनीहरु दर्ता गर्न स्थापित भएको संस्था हो ।
सञ्चालक तथा व्यवस्थापनका पदाधिकारीहरूले सर्वसाधारणको पूँजी दुरुपयोग गर्दै कम्पनीबाट ऋण झिक्ने वा आफ्ना नातेदारसँग कारोबार गरी व्यक्तिगत फाइदा लिने प्रवृत्ति रोक्ने पनि यस कार्यालयको मुख्य उद्देश्य हो।
कम्पनी सम्बन्धि जानकारी र कागजातहरु सम्बद्ध पक्ष, र्सवसाधारण सदस्य र सरोकारवालालाई उपलव्ध गराउनु पनि यो कार्यालयको उद्देश्य हो ।
साथै यस कार्यालयले कम्पनी प्रशासनका क्षेत्रमा आइपरेका चूनौतीहरूलाई स्पष्ट र प्रभावकारी रूपमा समाधान गर्दै कम्पनी प्रशासन सम्बन्धि सेवाहरू उपलव्ध गराउछ ।
कुलपूजा भनेको कुलको परम्परा वा शास्त्रीय विधिअनुसार पितृ, ख्यातिप्राप्त पुर्खा, कुलका संरक्षक देवता तथा स्थानीय देवीदेवताको निश्चित तिथिमा गरिने पूजा हो।
तर हिन्दूधर्मको पवित्र धार्मीक ग्रन्थ गिता र श्रुतीमा हिंसा गर्नु महापातक हुने कुरा भनिएकोले कुलायन पूजा गर्दा दुध, खिर, फलफूलको भोग लगायर पूजा गर्नु पर्छ भनिएको छ ।
भूरसी (भुईँको पूजागरी कलशको मुखमा बेसार, पञ्चरत्न वा पैसा, दूबो, सस्र्यू, गोमय, अर्घ, आँप,चाँप पिपल, वस्त्र घाँटीमा कलशमा बाँध्ने र पूजा सामग्रीले पूजा गर्ने र कलशको प्रार्थना ।
गणेशको पूजा ः— कर्मपात्रको कुश समाई अग्निस्थापना विधि अनुसार पाद्य अर्घ चढाई षोडषोपचारले पूजागरी पूल ,जनै चढाउने, त्यसपछि फलपूल लिई सङ्कल्प पढेर चढाउने ।
चामलको पीठोमा हातको पञ्जा आउनेगरी ३३ वटाको ३ पंक्ति हुने गरी जम्मा नौवटा पञ्जाछाप लगाउने र त्यस बीचमा कनेरको पूलको गुच्छा किलामा झुन्ड्याउने ।
शिक्षाले हाम्रो जीवनका अन्धकार र अज्ञानतालाई नाश गरेर हाम्रो चेतनालाई विकसित तुल्याउँदछ, तर दीक्षाले हामीलाई आफ्नो लक्ष प्राप्त गर्ने मार्ग निर्देशन गर्दछ।
के भन्ने गरिन्छ भने हामीले पुस्तक, शास्त्र, परिवार, समाज र अनुभूतिका आधारमा निरन्तर रूपमा शिक्षा त प्राप्त गर्न सक्दछौं तर 'दीक्षा' प्राप्त गर्न वा लक्षतर्फ उन्मुख हुन एकजना मार्गनिर्देशक, सद्गुरु वा महापुरुषको प्रेरणा, उपदेश र निर्देशनबाट मात्र सम्भव छ।
उदाहरणका लागि राज पृथ्वीनारायण शाहमा असीम सामर्थ्य र उत्साह थियो तर बिसे नगर्चीको सद्बुद्धिबाट मात्र नेपाल रज्यको एकीकरण सम्भव भयो, त्यस्तै स्वामी विवेकानन्दसित आधुनिक र भौतिक ज्ञानको अथाह समुद्र अर्थात् विशाल भण्डार नै थियो तर स्वामी रामकृष्णले दिनुभएको 'दीक्षा'बाट मात्र वहाँले जीवनको एउटा नयाँ लक्ष निर्धारण गर्न सक्नुभयो।
सदगुरुबाट ज्ञान प्राप्त गरेपछि विवेकका माध्यमले सङ्कल्पवान् भई सांसारिकता र भौतिक शरीरमा विद्यमान विषयवासनाबाट निरासक्त हुनु र आफ्नो मनलाई एकाग्र बनाई अनुकूल जीवन धान्ने अभ्यास गर्नु नै दमन हो।
"क्ष्" ('क्ष्' भित्र आधुनिक भाषाशास्त्रले 'क्' र 'ष्' को संयोग मान्दछ र उच्चारण प्रक्रियामा 'छ्य्' भएको ठान्दछ, तर संस्कृत भाषामा 'क्ष्'लाई एउटा छुट्टै वर्ण मानिन्छ)
बिगत ५ वर्ष यता सरकारी नोकरीमा नरहेको कम्तीमा एक तिहाई सदस्य रहनुपर्ने लोक सेवा आयोग को ब्यबस्था भाग ७ को धारा ५९ र ६० मा गरिएको थियो ।
२००७ सालको क्रान्तिले राणा शासनको अन्त्यपछि संविधान सभाको निर्वाचन गराउने र त्यस संविधान सभाले नयाँ संविधान निर्माण गर्ने गरी अन्तरिम संविधान लागू गरेता पनि देशलाई संसदीय व्यवस्था तर्फ लैजानका लागि राजा महेन्द्रले यो संविधान जारी गरेका हुन्।
पृथ्वी नरायण शाहको पहिलो प्रयास भए पनि गोर्खाली राजा हरूको नुवाकोट माथीको यो तेस्रो प्रयास थियो, यो प्रयासका सेना नायक काजी कालु पांडे थिए उनले राती नुवाकोटे हरू निदाइ रहेको बेलामा आक्रमण गरी त्याहाँ का सुरक्षा कर्मीले पत्तै नपाउने तथा प्रत्याक्रमण समेत गर्न नसक्ने गरी नुवाकोटको रणनितीक महत्त्वको माहामन्डल कब्जा गरीदिए।
नुवाकोटका कमान्डर संख मणी रानाले घाइते नुवाकोटे सैनीकलाई प्रत्यक्रमणका लागि प्रोत्साहीत गरे तर त्यो प्रत्याक्रमणमा उनी आफै घाइते भइ दलमर्दन शाह लाई ललकार्न थाले अन्तत दलमर्दनले उनको टाउको छिनाली दिदा मारिन पुगे।
१७६२ मा मोहोदम किर्ति शाह, शुरप्रताप शाह, दलमर्दन शाह, रण रूद्र शाह, नन्दु शाह, काजी बंस राज पान्डे, काजी कहर सिंह बस्नेत, काजी नरसिहँ बस्नेत तथा काजी अभिमान सिँह बस्नेतको नेतृत्वको ११०० मकवानपुरमा चढाँइ गर्‍यो।
मकवानपुर का राजा दिग बन्धन सेन तथा कनक सिंह बानियाले परिवारलाई सुरक्षीत ठाँउमा पठाइ सकेका थिए त्यस्तो अवस्थामा लडाईं भएकाले आठ घण्टाको संघर्ष पछि मकवानपुर छाडी हरी हरिपुर गढी भागे त्यसपछी मकवानपुर नेपालमा मिलाईयो।
काठमाडौँ उपत्यकाको दक्षिणमा पर्ने रणनीतीक महत्त्वको रहेकाले र उपत्यकाको मार्ग नियन्त्रण हुने हुनाले गोर्खाली सेनाले त्याँहा पनि आक्रमण गर्‍यो मकवानपुरे सेनाले बाहदुरी पूर्वक लडे पनि ५०० जानको ज्यान गुमाउदै लडाईं हार्‍यो।
त्यसको केही वर्ष काठमाडौँ उपत्यका लाई चारै तिरबाट घेरेर नाकावन्दी गरी सकेपछि किर्तिपुर जसले गोर्खालीलाई दुई दुई वटा लडाईंमा हराएको थियो जाँहाको लडाईंमा गोर्खाली वीर कालु पाण्डे मारीए, शुरू प्रताप शाहको आँखा फुट्यो, पृथ्वी नारायण शाह आफै झन्डै मारीएका थिएनन त्यस्तो किर्तिपुर तेस्रो चोटी नाकावन्दीको प्रभावले लडाईंनै नगरी गोर्खा राज्यमा गाभियो।
सेनाले पश्चिममा सतलज नदी तरेर काँगडा किल्ला पुगी त्यो किल्ला पनि ३ वर्ष सम्म बडाँकाजी अमर सिंह थापाको शासनमा रह्यो तर पछि पंजावका राजा रणजित सिहं सँग काँगडाका राजाले सहयोग मागेर लडाईं गरी नेपाली सेनालाई सतलज नदी वारी फर्किन बाध्य बनाए।
कालु पाण्डेको योजना सफल रहयो महदम किर्ति शाह ले नेतृत्व गरेको अर्को गोर्खाली टोलीले धरमपानी सर गर्दै अगाडि बढ्यो लडाईं नुवाकोट का रक्षक हरूलाई नमार्दा अथवा नभगाउदा सम्म जारी रह्यो।
महदम किर्ति शाह पनि पृथ्वीनारायण शाह संगै नुवाकोट पुगे र नुवाकोट किल्ला भित्र पसे र नुवाकोटलाई गोर्खा राज्यमा मिलाईयो, नुवाकोटको बिजय नै नेपाल एकिकरण अभियानको पहिलो खुडकिलो बन्नपुग्यो।
उपत्यका बिजय पश्चात नेपाली सेना विभिन्न सेना नायकको नेतृत्वमा बिजयपुर, चौदण्डी बिजय गरी नेपालको सिमाना कन्काई नदी सम्म पुर्याउन सफल भयो माझ किरात, पल्लो किरात पनि नेपालमा मिलाईयो।
पश्चिम तिर एकिकरण बढाउन सबै भन्दा ठूलो चुनौती रहेको पाल्पाका राजासँग बैवाहीक साइनो जोडेर राजकुमार बाहदुर शाहले अभियानलाई अगाडि बढाए।
रानी राजेन्द्र लक्ष्मीले दामोदर पाण्डे तथा रामकृष्ण कुवंरको नेतृत्वमा पठाएको नेपाली सेनाको टोलीले तनहू र तनहु द्धरा प्रशासीत चितवन नेपालमा गाभ्यो।
हातले वा ढिकीमा कुट्दा भिटामिन बी१ –को कम मात्रामा क्षति हुन्छ भने चामलको मोठ भिटामिन बी१ मध्ये मेसिनमा कुट्दा दुई-तिहाई र उसिन्दा एक-तिहाइ भिटामिनको क्षति हुन्छ।
भातको यो गुणस्तर चामल कति पुरानो हो भन्ने, उसिनेको चामल, पकाउँदा पानी कति हालिन्छ, पकाउने विधि अर्थात् पानीमा वा भर्साएर पकाउने आदिमाथि भर पर्दछ।
त्यसपछि धानको खेती दक्षिण र मध्य अमेरिकी मुलुकहरू , अस्ट्रेलिया, संयुक्त राज्य अमेरिका अनि स्पेन, इटाली र फ्रान्सजस्ता दक्षिणी युरोपेली मुलुकहरूमा विस्तार भयो ।
भौगोलिक रूपमा भूमध्यरेखाको ४० डिग्री दक्षिण र ५० डिग्री उत्तरका भूभागमा धानको खेती गरिन्छ, जसमा तापमान र दिनको लम्बाइको अवधि पनि फरक-फरक हुन्छ।
भूमध्यरेखादेखि अझ बेसी टाडो भएका देशहरू अनुकूल हुनाले प्रति एकाइ उत्पादन परिणाममा साधारणत: वृद्धि हुन्छ, किनभने यहाँ प्रकाशसंश्लेषण क्षमता राम्रो हुन्छ।
जाभानिका प्रजाति इण्डोनेशियामा मात्र उत्पादन गरिन्छ अनि कम बाला, ठूलो र कडा पात, कडा पराल, लेमा -मा लामो रेसा र शंकु हुनु यसको विशेषता हो।
इण्डिका प्रजाति गर्मी वा उष्णकटिबन्ध क्षेत्रमा उब्जाउ गरिन्छ, जो ढिलो पाक्छ, प्रकाशसंश्लेषण गर्न सक्ने लामो कमजोर र पातलो आँख्ला वा डाँठ हुन्छ अनि लामो, चौडादार छरिएको भुँइडाँठ, झर्ने, फिका हरियो पात र ठूलो झुप्पै फूल फुल्ने प्रक्रिया शिथिल हुन्छ।
वैज्ञानिक नाम ओरिजा सेटिभाले परिचित यो वनस्पति वैदिक साहित्य एवं पुरातात्विक उत्खननमा धान सबैभन्दा पुरानो उत्पादित बालीमध्ये एक भएको प्रमाण पाइएको छ ।
यद्यपि, ९ प्रतिशत वा त्यसभन्दा कममा धान भण्डारन गरिन्छ भने वायुमण्डलीय चिसोपनको कारणले गर्दा ओसरोधी कन्टेनर र भण्डारनको आवश्यकता पर्दछ।
जापोनिका प्रजाति ज्यादा गर्मी पनि नहुने अनि ज्यादा ठण्डा पनि नहुने शीतोष्ण क्षेत्रमा उब्जाउ गरिन्छ, जो ढिलो पाक्छ, प्रकाशसंश्लेषण भएको पातलो, छोटो र मजबुत आँख्ला वा डाँठ हुन्छ।
डाँठको रूपमा जानिने धानको डाक्ला खोक्रो, गोलो, जोडिएको र डाँठ र अन्तरडाँठले बनेको हुन्छ, जो एकपछि अर्को गर्दै मिलेर बसेको हुन्छ।
ओरिजा ग्लाबेरिमा सुडान वा पश्चिम अफ्रिकाको कुनै ठाउँमा ओरिजा ब्रेभिलीगुलाटा वा ओरिजा ब्राथी नामक प्रजातिबाट विकास भएको हुनसक्छ।
पौष्टिक तत्त्वको दृष्टिले पछिल्लो विधि निकै हानिकारक छ किनभने यसप्रकारको मेसिनबाट धान कुट्दा त्यसमा पौष्टिक तत्त्वको ठूलो मात्रामा क्षति हुन्छ।
मलको मात्रै कारण वा उन्नत प्रजातिहरूको कारणले शीतोष्ण अक्षांशमा अधिक उत्पादन एकसमान हुँदैन, तर जलवायुको फरक भने व्यापकमात्रामा पर्दछ।
भारत सरकारको मार्गनिर्देशनअनुसार, यस भागअन्तर्गत राम्रो उत्पादनका लागि पुरानो र पारम्परिक प्रजातिको ठाउँमा नयाँ प्रजाति लगाउनको लागि कृषकहरूलाई २०० रूपियाँ प्रति कुइण्टलको छुटमा बीज दिइन्छ।
गहुँमा भन्दा धानमा प्रोटिनको मात्रा कम हुन्छ, तर यो उत्तम गुणको हुन्छ अनि गहुँको प्रोटिनभन्दा यसलाई शरीरले राम्रोसँग प्रयोग गर्छ।
पूर्वोत्तर क्षेत्र आईसीएआर अनुसन्धान केन्द्र, सिक्किमले २००६-०७ का अवधिमा सिक्किमको लागि स्थानआधारित धान उत्पादन कार्यक्रम शुरु ग-यो।
एचवाईभीको परिचयकरणमा राज्य सरकारले गरेको व्यापक प्रयासका बाबजुद पनि स्थानीय प्रजाति अट्टे अहिले पनि निकै लोकप्रिय छ अनि यसले धानखेती ऐकरको ४०-५० प्रतिशत क्षेत्र ओगटेको छ।
अन्य लोकप्रिय स्थानीय प्रजातिहरू हुन्- कृष्णभोग, भुइँफूल, ताप्रे, दूतकाटी, चम्पासारी, गोदुला फुदुङगे, कान्छी अट्टे, नुनिया, बगडे तुलसी, चिम्टे, ताइचुङ आदि।
एकिनोक्लोआ एसपी.(धानबालीमा जताततै हुने एउटा अति साधारण झार, जसलाई हामी सामा भन्छौं)–बाट धानलाई छुट्याउन फूलडाँठ र लिगुलले पहिचानको विशेषता बोकेको हुन्छ।
धानको प्रजाति-प्रजातिअनुसार पोषणको स्थितिमा धेरै फरक पर्दैन, तर विभिन्न नश्ल र सन्तानका धानको जातअनुसार त्यसको पोषण अवस्थामा फरक पर्दछ।
यो आँख्लाको डाँठबाट निस्कन्छ अनि प्राय: यसमा जोडिएको हुन्छ अनि कहिलेकाहीं अर्को माथिल्लो डाँठ र माथिल्लो पातको दापसँग जोडिएको हुन्छ।
फूलगुच्छ पुष्पदलहरूको एकमुष्ठ एकाइ हो, जसमा ग्लुम भनिने दुई बाँझो लेमा, एउटा लेमा, एउटा शंकु, एन्थर र कील रहेको हुन्छ।
नागबेलीको बिरुवा वयस्क भएपछि काण्ड र हाँगाको कक्षबाट कोपिला फुल्दछ जुन भुईमा मुरेर अङ्कुरण भई नयाँ, विरुवा तयारहुने क्रम जारि रहन्छ।
यसको अलावा नेपालको ईलाम, ताप्लेजुङ, भोजपुर, तेह्रथुम, धनकुटा लगायतका पूर्वी पहाडी जिल्लाहरूमा नागबेली लहरा प्रयोगगरी स्वागतद्वार समेत बनाई आकर्षक सजावटको सामग्रीको रूपमा पनि यसको प्रयोग गरेको पाइन्छ।
अर्को किम्बदन्ती अनुसार पाण्डवहरूको वनबासको अन्तिम समयमा एक वर्षको गुप्तबास बस्नु पर्ने भएको र सो गुप्तबास सफल होस् भनेर यस स्थानमा पाण्डवहरूले सत्ताक्षी देवीको आराधना गरेको हुँदा यस धामको नाम सत्ताक्षीबाट सतासी रहनगएको हो भन्ने भनाई छ।
पृथ्वीमा सुख्खा लागेपछि सतीदेवीले आफ्नो सयवटा आखाबाट एकैचोटि अश्रुवर्षा गरी खोलो बगाउदा तिनै देवीको नामबाट सतासी हुदै सतासीधाम रहेको भन्ने धार्मिक विश्वास छ।
भारतको तेजपुर बाट किराँती लिम्बु राजाले ८७ जना ऋषीमुनीहरूलाई गुरुको रूपमा लिएर पहाड तर्फ जान लाग्दा पहाडी क्षेत्रको जाडो ठाउँमा पुग्न गाह्रो भएकोले गुरुहरू यसै सतासीधामका गुफाहरूमा बसेर देवीको तपस्या गर्नु भएकोले ८७ जना ऋषीमुनीहरूको नामबाट सतासीधाम नाम रहन गएको हो।
अर्को किम्बदन्ती अनुसार सन्त हरितिल बाबाले सताक्षीधाम पत्तालगाई सकेपछि विसं १९८७ सालामा श्री ३ भीमसम्शेरको दरवारमा विन्ती पत्र चढाएकोले पनि ८७ सालबाट सतासीधाम नाम रहन गएको भन्ने गरेको पाइएको छ।
झिलझिले बजारबाट करिब ७ कि. मी. उत्तर चुरेपहाडको फेदीमा इलाम जिल्लाको सिमानासँग जोडिएको यस स्थानमा रहेका प्राकृतिक मूर्तिका स्वरूपहरू, भित्तामा रहेका गाईका थुन आकारका शिलाहरू, सतासी खोलाको एक स्थानको बीच भागमा करिब २० मिटरभित्रबाट निस्कने गन्धक–पानी, फेदीमा रहेका अन्य मूर्तिहरूले पनि यो स्थान धार्मिक र प्राकृतिक दृष्टिले रोमाञ्चकारी रहेको छ।
झिलझिले बजारबाट करिब ४ कि. मी. उत्तर चुरेपहाडको फेदीमा इलामको सिमानासँग जोडिएको यस स्थानमा रहेका प्राकृतिक मूर्तिका स्वरुपहरु, भित्तामा रहेका गाईका थुन आकारका प्रतीकहरु, सतासी खोलाको एक स्थानको बीच भागमा करिब २० मिटरभित्र मात्र निस्कने गन्धक – पानी, फेदीमा रहेका अन्य मूर्तिहरूले पनि यो स्थान धार्मिक र प्राकृतिक दृष्टिले रोमाञ्चकारी रहेको छ ।
०२४ साल जेठ १५ गते पुनर्गठित मन्त्रिमण्डलमा पनि सूर्यबहादुर थापा नै प्रधानमन्त्री थिए भने विष्टलाई उपप्रधानमन्त्रीसहित परराष्ट्र र आर्थिक योजनाको जिम्मेवारी दिइयो ।
राष्ट्रिय पञ्चायतको ३० औँ अधिवेशन चाँडै बस्न लागेको र सो पञ्चायतले नै नयाँ प्रधानमन्त्रीको सिफारिस गरोस् भन्ने राजाले चाहेको भन्दै उनले राजीनामा दिएका थिए ।
ज्यान गए पनि कुर्सी नछाड्ने नैतिकताहीन नेताहरुका लागि कीर्तिनिधि विष्ट नैतिकताका ‘सिंहदरबार’ नै हुन्, जो शनिबार दिउँसो आर्यघाटमा सुटुक्क जलेर प्रकृतिमा लीन भएका छन् ।
शनिबार निधन भएको खबर सुन्दा पनि कतिपय नयाँ पुस्ताका सर्वसाधारणले उनलाई ‘पूर्वप्रधानमन्त्री’का रूपमा खासै नाम नसुनेको जस्तो गरे ।
यसको पूर्वमा भारतको सिक्किम तथा पश्चिम बङ्गालको दार्जीलिङ तथा पश्चिममा नेपालको मध्यमाञ्चल तथा उत्तरमा चीनको तिब्बत तथा दक्षिणमा भारतको बिहार स्थित छ।
यस क्षेत्रका प्रमुख शहरहरु हुन बिराटनगर, धरान, धनकुटा, इटहरी, इनरुवा, राजबिराज, बेलबारी, तेलकुडी-कसेनी बिर्तामोड र दमक. अन्य शहरहरु हुन नाम्चे बजार , गाईघाट, लहान, ईलाम, संखुवासभा खादबारी, रेसुङ्गा, काँकरभिट्टा आदि।
यो क्षेत्र नेपालको तेश्रो सबभन्दा ठुलो विकास क्षेत्र हो तर जनसङ्ख्याको हिसाबले नेपालको दोश्रो सबभन्दा ठुलो जनसङ्ख्या भाको विकास क्षेत्र हो।
यो क्षेत्रजैव विविधतामा धनी मानिन्छ, उदाहरणस्वरुप नेपालमा ३१ जातिका गुराँस पाईन्छन जसमाबाट २८ जाति का गुराँस तीनजुरे-मिल्के-जल्जले क्षेत्रमा मात्र पाईन्छ।
विकासोन्मुख मुलुकहरूमा दादुरा रोगको निदान भइसकेका बालबालिकाहरूलाई २४ घण्टाको फरकमा २ मात्रा पूरक भिटामिन ए क्याप्सुल खुवाउनुपर्दछ ।
कडाखालको दादुरा रोग विशेषगरी कुपोषित, चाहिने मात्रामा भिटामिन ए नपाएका, / र अन्य रोगका कारणबाट प्रतिरोधात्मक क्षमता कमजोर भएका र धेरै जना परिवार संख्या भएका ठाउँमा हुर्केका बालबालिकालाई लाग्दछ ।
दादुरा रोग रोगीको नाक तथा घाँटीबाट निस्किने तरल पदार्थको सम्पर्कमा आँउदा, हाच्छ्यूँ गर्दा, र खोक्दा यसका विषाणु हावामा फैलिन्छन् र यो रोग सर्ने गर्दछ ।
खोप नपाएका ५ वर्षमुनिका बालबालिकाहरू, विशेषगरी १ वर्षमुनिका शिशुहरू दादुराको जटिलताको जोखिममा पर्नुका साथै मृत्यु समेत हुनसक्छ् ।
आफ्नो अथक परिश्रमले विलुप्त भइसकेको विपश्यना ज्ञानलाई पुनर्जिवित गरी पुनर्जन्म हुन दिने सबै प्रकारका कर्म संस्कार तथा क्लेशलाई पूर्णरूपमा निर्मूल पारी भवसंसरणबाट सँधैका लागि विमुक्त भएका थिए ।
“पुनः पुनः जन्म लिन्छु” भन्ने र “यो मेरो अन्तिम जम्न हो” भन्ने यी दुर्इ पात्र एकै ब्यक्ति हुन् भन्नु कदापि विवेकपूर्ण देखिंदैन ।
यी पुराणहरूमा गरिएको यस प्रकारको विरोधाभास पूर्ण प्रस्तुति यदि सत्य हो भने बुद्धको भवविमुक्तिप्रदायिनी शिक्षा मिथ्थ्या सावित हुन जान्छ ।
उनको पृथ्वीमा अवतरणको उद्देश्य आफ्नो वाक् चातुर्यको माध्यमवाट असुर जातिका जनतालाई अवैदिक धर्म सिकाई वैदिक कर्मकाण्डबाट विमुख वनाई सद् गतिको बाटो बन्द गरिदिनु हो ।
कल्किले शुन्यवादी बौद्धहरूसँग युद्ध गरी बौद्धहरूको सफाया गर्नेछ जुन युद्धमा सबै बौद्धहरू, जिन , शुद्दोदन र महामाया आदि सबैको वध गरी विजय हासिल गर्दछ ।
यसलाई आजका धार्मिक सहिष्णुता प्रेमी जनताहरूले ती मिथकहरू मिथ्थ्या हुन भनी बुझी सत्य र मानवताका आधारमा परस्पर मैत्री भाव कायम गरी वस्नु उपयुक्त हुन्छ ।
यसरी बौद्ध दर्शनका प्रवर्तक भगवान बुद्धलाई विष्णुको अवतारको रूपमा स्थान दिनुले सतही रूपमा हिन्दु बौद्धहरूको धार्मिक सहिष्णुतालाई टेवा पुर्‍याएको देखिन्छ ।
तर ती पुराणहरूमा बुद्धलाई जुन रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ त्यो बुझ्ने हो भने ती मिथकहरूमा 'बुद्ध' भनिएका पात्र र इ.पू ६ आैं शताब्दिमा लुम्विनीमा जन्मेका सिद्धार्थ गौतम एकै ब्यक्ति हुन भन्न गाह्रो छ ।
यदि गौतम बुद्धलाई नै प्रस्तुत गरिएको हो भने ती पुराणका कथनहरू दुर्इ परम्परा बीच चलेको तत्कालीन द्वन्दको उपजमात्र हुन भन्न सकिन्छ ।
भगवान बुद्धको दुर्गुण स्वरूपका यस बुद्ध अवतारलाई अन्य पुराणहरूमा पनि दोहर्याइएको पाइन्छ जसले बुद्ध र उनको शिक्षा प्रति हीनभाव पुष्ट हुँदै जान्छ ।
अर्थः हे गोविन्द, तपाईको जुन दंभी स्वरूप छ, संबोधिविहिन स्वरूप छ, सहिष्णुताविहिन, संयमविहिन दैत्य स्वरूप छ त्यसलाई हामी प्रणाम गर्दछौं ।
त्यस पछि कलियुग शुरू भएपछि मगधदेश मा देवताहरूका शत्रु दैत्यहरूलाई मोहित गर्नका लागि अजनका पुत्रका रूपमा तपाईंको बुद्धावतार हुनेछ ।
नयाँ र पुरानोलाई गिरिश बल्लभ एकै पार्छन्- उनका आइमाईहरू कोही मीम लुगा लगाएर हिँड्छन्- कोही शुद्ध ज्यापूनीको पटासी लगाउने पनि हुन्छन्।
लेखक गिरिश बल्लभ यूरोप अवश्य गएनन् होला तर त्यसमा बगैँचाहरूको वर्ण अद्वितीय नै छ- शायद उनले हिन्दुस्तानमा देख्ने मौका पाएका थिए।
नेपाली पढ्न जानेको अथवा वीरचरित्रको अङ्ग्रेजी अनुवाद छापिएको भए, हृयारी पोटर की लेखिका जे के रोलिङलाई वीरचरित्रबाट प्रभावित भन्न मिल्नेथियो।
रूसी साम्राज्य युरोपको अग्रणी देशहरूभन्दा उद्योगधन्धामा पिछडिएको थियो, यसकारण त्यहाँ मजदूरवर्ग बहुसंख्यक र अधिक प्रभावशाली हुन सकेनन्।
यिनै परिस्थितिहरूद्वारा प्रभावित त्यहाँका प्रथम समाजवादी रूसको ग्रामीण समुदायलाई आफ्ना विचारहरूको आधार मान्थे तथा क्रान्तिकारी मार्गद्वारा जारशाहीको नाश नै लोकतन्त्रवादको सफलताको लागि प्रथम सिढि मानेका थिए।
रूसी सामाजिक लोकतन्त्रवादी मजदुर पार्टीका नेताहरू कट्टर मार्क्सवादी थिए, अत: उनिहरूले पुनरावृत्तिवादलाई अस्वीकार गरे अनि मार्क्सवादलाई विकसित गरेर रूसी परिस्थितिमा लागु गराए।
मजदुरहरूको रहन सहनको स्तरमा उन्नति भएको थियो, यस सत्यलाई नमान्नु कठिन थियो, तर प्लेखानोवले नयाँ मसिनहरूको प्रयोग र ज्यालामा वृद्धि नहुनुको कारण पूँजीवादी शोषणको दर बढेको कुरा सिद्ध गरिदिए।
ट्राटस्की आदिले भने कि पूँजीवादीको संकट सर्वव्यापी भएको छ र यस्तो स्थितिमा यो सम्भव छ कि क्रान्ति पश्चिम युरोपको अग्रणी देशहरूमा नभएर अपेक्षाकृत पिछडिएका देशहरू जहाँ सम्राज्यवादी व्यवस्था सबभन्दा कमजोर भएको ठाउँमा हुनुपर्छ।
ट्राटस्की र लेनिनको मत थियो समाजवादी क्रान्ति तब सफल हुनसक्छ जब यो धेरै देशहरूमा एक साथ फैलिन्छ, स्थायी क्रान्ति बिना केवल एक देशमा समाजवादको स्थापना कठिन छ।
एकापट्टि युद्धको शुरुवात सँगै समाजवादी आन्दोलन र यसका अन्तर्राष्ट्रीय सङ्गठन प्राय: छिन्न-भिन्न भए भनें अर्को पटि रूसमा रुसी क्रान्ति मा भयो; अनि संसारमा प्रथम सफल समाजवादी राज्यको स्थापना भयो।
प्रथम विश्वयुद्धभन्दा पहिला समाजवादी दलहरूको यो मत थियो कि पूँजीवादी व्यवस्था नैं युद्धको निम्ति उत्तरदायी हुन्छ र विश्वयुद्ध शुरु भएको खण्डमा प्रत्येक समाजवादी दलद्वारा आफ्नो पूँजीवादी सरकारको युद्धनितिको विरोध गरिनुपर्छ र गृहयुद्धद्वारा समाजवादको स्थापनाको लागि प्रयत्नशील रहनुपर्यो।
लोकतन्त्रको अभावमा मजदुरहरूलाई संघर्ष गर्न कठिन थियो, यसले गर्दा मजदुरवर्ग क्रान्तिकारी प्रभावमा परे र जर्मनीको जस्तो परिस्थितिहरूको कारण त्यहाँका अधिकांश मजदुर नेता पनि मार्क्सवादी तथा जर्मनीका सामाजिक लोकतन्त्रवादी दलहरूबाट प्रभावित भए।
सन् १८९० तिर एक्सलरोड र प्लेखानोव ले पीटर्सवर्ग मा प्रथम मजदुर समुह स्थापित गरे जो पछि गएर १८९८मा रूसी सामाजिक लोकतन्त्रवादी मजदूर दलका आधार बने।
निसन्तानहरूले सन्तानको आसामा, कसैले मरेर जाने आफन्तको नाममा या सम्झनामा र कसैले अन्जानमा भएको पाप कत्तीहोस भनेर चौतरा पोखरी बनाउने गर्दथे।
समन्यत चौतरा पोखरी निर्माण गरेको साल नै चौतारीमा बर-पिपल रोपन गरिन्छ र केही वर्ष पछि बर-पिपल हुर्के पछि उनीहरूको बाजा गाजा - भोज भटेर गरेर बिवहा गराईन्छ।
चौतार र पोखरीलाई सेतो-रातो दुई रंगको माटोले सिगारिन्छ र फूलहरूलाई बाबियोको तोरणमा राखेर चौतरा पोखरी बनाउने मान्छेको घर देखि चौतारा-पोखरी सम्म नै टांगिन्छ।
रातो र सेतो ध्वजालाई ताजा हरियो बाँसमा लामो झण्डाको रूपमा बनाएर सबै गाउँ नै मिलेर सो गीत गाउदै र बाजा बजाउदै भुमे थानमा पुगिन्छ र भुमेको बिधिगत पूजा गरिन्छ।