polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
सान्नी राज्यमा सन्याल राजा भएर केही वर्ष मात्र सासन चलाए पनि आफ्नो राज्यमा ओलग अस्मानी उठाउने, धाडो चलाउने, अत्याचार गर्ने जस्ता कार्यहरू नियन्त्रण गर्ने प्रयास गरेको देखिन्छ ।
आफुलाई राजा हुन नदिने बिष्पतिहरूलाई निष्तेज पार्न र सान्नीमा स्थायी राज्य खडा गर्न त्यसबेलाका संज्यालहरू तत्कालिन मान्म खाँडाचक्र गई राजा मलै वम्मका नाति सुमेरू वम्मका छोरा शक्तिसाली पैकला शाइमल शाहीलाई ल्याएर सान्नीका राजा बनाए ।
१४४६ साल भन्दा अगाडि भोटेली बिष्पतीहरूको भुरे टाकुरे एकलौटी अत्याचारी भएको र त्यसपछी सान्नी वरपरका राज्य भन्दा सान्नी राज्य उपयुक्त देखेर राष्कोटी राजा र स्ववंशी राजाले सान्नीमा पटक पटक आँखा गाढेको देखिन्छ ।
बिस्पती राजाहरूमा हमला गर्दै रहेको र वि.सं. १४४६ सालमा मल्लहरूले आफ्नो भाइ छोराहरूलाई राज्य खडा गर्दा सान्नी राज्य पनि आफ्नो नियन्त्रणमा लिएको बुझिन्छ किनभने बाइसे राज्यको खस प्रदेशमा भोटेली राजाहरूले राज्य गरेको खसहरूलाई मन पर्दैनथ्यो ।
बाइसे राज्य अन्तरगत जुम्ला साम्राज्यको मातहतमा रहेका राज्यहरू मध्य डोटी, दैलेख, बझाड़, दुल्लु दर्ना, बिमकोट, सल्यान, माल्लेटा, धिल्ने, जाजरकोट, जहारी, लावाङ, धुलिकोट, मलारा, दानिगौंडा,दाङ, मुसिकोट, रुकुम, वाँफी, आठबीस, बासाकोट र सान्नी यि राज्यहरू बाईसे राज्यमा पर्दथे ।
यिनी राज्यमा खासगरी मल्ल, कल्याल, राष्कोटी, स्ववंशी र चन्दहरूले राज्य गर्दथे भने सान्नी राज्यमा राष्कोटीको राज्य थियो भन्ने कुरा कर्णालीको सेरोफेरो र नेपालको तथ्थे इतिहासमा राजाराम सुवेधीले उल्लेख गरेका छन् र मल्लहरूको राज्य थियो भन्ने कुरा काव्डी धाराको शिलेलेख, नानिकोट गाविस गोठी गाउँमा रहेका तीनखम्मका शिलालेखलाई योगी नरहरीनाथले प्रमाणित गरेका छन् ।
विक्रम संवत १४४६ देखि सुरु भएको सान्नी राज्य संवत १८४८ मा राजा रणबहादुर शाहको पालामा अमरसिंह थापाको नेतृत्वमा आएको गोर्खाली फौंजले दैलेख र सुर्खेत कब्जा गर्दा सान्नी राज्य लडाई नलडी आत्म समर्पण गरेर विशाल नेपालमा गाभियो ।
यसरी करिब ४०० वर्ष भन्दा बढी समयदेखि एक अटुट र अखण्ड राज्यको रूपमा रहँदै आएको सान्नी राज्य नेपालमा विलय भयो सान्नी राज्य राज्यबाट दरामा परिणत भयो ।
सान्नी दरामा मालकोट, रुप्सा, कोटबाडा, अदेल्या, भर्ता, सोतर गाउँ, उच्छव, कुमालगाउँ, लोखाडा, लुसा, सेरिजिउला, रकु, ठिके, लयाँटा, उज्यालगाउँ, डाँडाखेत, धामीगाउँ, मेहलमुडी, तिकुआ, रिस्कोट, मुंब्रा, क्युरी, गाउँहरू पर्दथे ।
यो ठाउँमा बसोवास गर्ने मुख्य जातिहरू ब्राह्मणमा संन्याल र भट्टराई, ठकुरीमा शाही, राष्कोटी र वम्म, क्षत्रियमा धामी, साँउद, ऐडी, वोहरा र बुढा, शुद्रहरूमा लोहार, सुनार, सार्की र दमाई, सन्यासीमा नाथ र पुरी रहेका छन् ।
दशैं, तिहार, नयाँवर्ष, माघे संक्रान्ति, वैसाख पूर्णिमा, साउन पूर्णिमा, जन्माष्टमी, श्रीपञ्चमी, जनै पूर्णिमा, तागा र शिवरात्री यहाँका मुख्य चाडपर्वहरू हुन् ।
तिखाशुली धामीगाउँ देखि तल मेहलमुडी देखि माथि ऐतिहासिक तिखाशुली दरबार रहेको ठाउँमा अग्लो चुचुरो जस्तो देखिने ढुङ्गाको नाम हो ।
ज्योतिषले सान्नीमा भएको तिखाशुली ढुंगाले गर्दा यो गाउँमा पिरेको छ, त्यो ढुंगाको मुख यो गाउँ तिर फर्केको छ, यदि त्यो ढुंगाको मुख फुटाएमा ठिक हुन्छ भन्दा त्यो गाउँका मान्छेले सान्नी आइ तिखाशुली ढुंगाको मुख फुटाएर गए ।
त्यस पछि विक्रम संवत २०३२ सालमा देशकै सबै भन्दा कान्छो जिल्लाको रूपमा कालिकोट जिल्लाको जन्म भए पछि सान्नी कालिकोट जिल्ला अन्तरगत पर्यो र विक्रम संवत २०४६ सालको राजनीतिक परिवर्तन पछि सान्नी मेहलमुडी गाविसमा परिणत भयो ।
नेपालगञ्ज सहरको सामान्य टाँगाचालक प्रेमललवालाई नायक लिएर पाण्डेले लेखेको उपन्यासले नेपाली समाजको मनोविज्ञान र राजनीतिको चरित्रको चिरफार गरिदिन्छ ।
आफ्ने टाँगा पटाँगा प्रयोग गरेका नेतासँग क्षतिपूर्तिको माग गर्न राजधानी छिर्ने प्रेमललवामा अहिले शिक्षा, रोजगारी र सुविधाको क्षतिपूर्ति मागिरहेका आन्दोलनहरूको छाया देख्न सकिनेछ भने त्यो लेखकको सफलता आञ्चलिक भनिने भाषाको प्रयोग र तिख्खर विम्बहरूका साथ समाजको कठोर चित्रको प्रस्तुतिले यो सानो आफ्नो उपन्यासलाई ठूलो साहित्यको दर्जामा पुर्‍याएको हो ।
एउटा निम्नवर्गीय मजदुर टाँगाचालकको घोडाको मृत्युपछिको वियोगान्त कथा रहेको यो उपन्यास पुस्तक पढ्न शुरु गर्ने पाठकका लागि ८० पृष्ठ रहेको पुस्तकको आकारले गर्दा उपयुक्त छ ।
नयनराज पाण्डे कृत उलार मध्यपश्चिमको आर्थिक र राजनीतिक गतिविधिको प्रमुख केन्द्र नेपालगन्जका सीमान्त तहका जनताको संघर्ष र मानवीय संवेदनाको कथा हो ।
प्रजातन्त्र आएपछि विकास हुन्छ, समानता हुन्छ, अवसर हुन्छ, सुख हुन्छ, शान्ति हुन्छ, आनन्द हुन्छ भनेर सपना देखाइएका गरीब जनताले एक दशकपछि पनि प्रजातन्त्रका पहरेदार नेताहरूबाटै ठगिएको र थिचोमिचो सहनु परेको यथार्थलाई उलार मा नयनराज पाण्डेले कलात्मक चित्रण गरेका छन्।
पात्रको भाषा र परिवेशलाई आञ्चलिकताको रङ दिएर लेखिएको उलार उपन्यास सामाजिक अध्ययनका दृष्टिकोणले अत्यन्त महत्त्वपूर्ण मानिन्छ त्यसैले उलार लाई त्रिभुवन विश्वविद्यालयको स्नातक तह, तृतीय वर्षको ऐच्छिक नेपालीको पाठ्यक्रममा समावेश गरिएको छ ।
उलारः तराईतिर टाँगा वा गाडामा पछाडितिर मात्र बोझ एकत्रित भएर सन्तुलन नमिल्ने, बिग्रने प्रकृयालाई स्थानीय भाषामा उलार भन्ने गरिन्छ ।
कार्तिक कृष्ण पक्षको चन्द्रोदयव्यापिनी चतुर्थीका दिन एकाबिहानै ब्रह्ममूहुर्तमा उठेर स्नान गरी आफ्नो सौभाग्य को दीर्घायु, सुस्वास्थ्य र अटल सौभाग्यको कामना गर्दै दिनभरि निराहार रहेर व्रत सम्पादन गर्नुपर्दछ ।
पूजाका लागि आवश्यक नैवेद्य तैयार गर्दा शुद्ध गाईको घिउमा गहुँको पीठोलाई भुटेर त्यसमा चिनी वा गुड मिसाएर विवाह व्रतबन्धमा बनाइने कसार जस्तै लड्डु बनाउनु पर्दछ ।
पूजा सम्पन्न गर्नका निमित्त सेतो बालुवा वा सेतो माटोको वेदी बनाएर त्यसमाथि प्रत्येक देवीदेवताका लागि बेग्लाबेग्लै कलश र थाली राखी माथि उल्लिखित देवी देवताको मूर्ति वा प्रतिमा स्थापना गर्नु पर्दछ, तर मूर्ति वा प्रतिमाको अभावमा सुपारीमा धागो बाँधेर पनि राख्न सकिन्छ ।
पूजा गर्दा सम्भव भएसम्म योग्य पुरोहितको सहायताले वैदिक वा पौराणिक मन्त्रहरूको प्रयोग गरी षोडशोपचार पद्धतिले गर्न/गराउन सकिन्छ, तर पण्डितजीको अभावमा क्रमशः भगवान् गणेशलाई ॐ ऋद्धिबुद्धिसहिताय श्री मन्महागणाधिपतये नमः भनेर पूजासामग्री अर्पण गर्नु पर्दछ, यसै गरी चन्द्रमालाई ॐ चन्द्रमसे नमः, शिवजीलाई ॐ नमः शिवाय, पार्वतीलाई ॐ पार्वत्यै नमः र कार्तिकेयलाई ॐ षण्मुखाय नमः भन्दै पूजा गर्नु पर्दछ ।
दिनभरि निराहार रहँदै करवाचौथको कथा सुन्ने वा वाचन गर्ने, भजनकीर्तन गर्ने गरी बस्नुपर्दछ र सायंकाल चन्द्रमा उदाएपछि चन्द्रमाको पूजा र दर्शन गरेर अर्घ्य दिनुपर्दछ ।
यसपछि ब्राह्मण, सौभाग्यवती स्त्रीहरू, सासू ससुरालाई भोजनादि गराउनु पर्दछ र भोजनपछि ब्राह्मणहरूलाई यथाशक्ति दक्षिणा दिनुपर्दछ ।
करवा चौथको अन्त्यमा सासूलाई पूजाको वेदीमा राखिएका मध्ये कुनै एउटा लोटा, वस्त्र र करुवा समर्पण गर्नु पर्दछ, यदि सासू जीवित हुनुहुन्न भने सासूकै उमेरकी कुनै स्त्रीलाई दिए हुन्छ ।
यो पर्व खासगरी भारतको पञ्जाब, उत्तर प्रदेश, मध्य प्रदेश र राजस्थान प्रान्तमा र फाटफुट रूपमा नेपालको तराई लगायत विश्वभरि नै मनाउने गरिन्छ ।
सामान्यतया कार्तिक महिनाको कृष्णपक्षमा पर्ने चन्द्रोदयका समयमा जुन दिन चौथी तिथि पर्दछ, त्यसै दिनको विहान ब्रह्म मूहुर्त बाट यो व्रत सुरू हुन्छ र बेलुका चन्द्रमाको दर्शन र पूजा गरेपछि व्रत सम्पन्न हुन्छ ।
यस बाहेक, करवाचौथको व्रत र उत्सवका क्रममा धेरै जसो महिलाहरूले आफ्नो घरपरिवारमा परम्परादेखि प्रचलित विधिविधान र प्रथालाई अनुसरण गर्दछन्, यद्यपि बहुसंख्यक महिलाहरूले निराहार रहेर चन्द्रोदयको प्रतीक्षा गर्दछन् र चन्द्रदर्शनपछि मात्र व्रतको समापन गर्दछन् ।
नेपालमा मनाइने तीजको व्रत जस्तै यस व्रतको सम्पादनबाट पतिको सुस्वास्थ्य, दीर्घायु र अटल सौभाग्यको प्राप्ति हुन्छ भन्ने मान्यता रहेको पाइन्छ ।
यस मन्दिरमा रहेको शिवलिङ्ग सेनवंशी राजाहरूको राजदरवार रहेको चन्द्रभोगा अथवा एकागढ क्षेत्र चन्द्रभोगा गढीबाट ल्याएर स्थापित गरिएको हो।
मन्दिरको वर्तमान स्वरूप वि.सं. १९९० मा कचनदाहाका स्थानीय निवासी बुछमान गोइतले निर्माण गराउन आरम्भ गरेका थिए तर उनको यो प्रयास विफल भएको थियो।
यो मन्दिर रहेको ठाउँबाट दक्षिण दिशामा पर्ने चुरे पहाडको माथिल्लो डाँडामा सनेवंशी राजाहरूले आफ्नो शीतकालीन राजधानी बनाएका इतिहासकारहरूको भनाइ रहेको छ।
१५औँ शताब्दीमा चन्द्रकेतु नामक राजाले सप्तरी जिल्लाको उत्तरपूर्वमा महेन्द्र राजमार्ग नजिकै रहेको धर्मपुर गाउँदेखि पाँच किलोमिटर उत्तरमा रहेको चुरे पर्वतमाथि आफ्नो कुलदेवी चन्द्रभागा भगवतीको स्थापना गरेका थिए।
हिन्दू धर्मावलम्बीको पवित्र धार्मिक स्थलको रूपमा रहेको यो मन्दिरमा दर्शन गर्न सिमावर्ती देश भारत तथा पूर्वी तथा मध्य नेपालका मोरङ, सुनसरी, सिरहा, धनुषा, महोत्तरीसम्मका श्रद्धालुहरू आउने गरेका छन्।
पहिलो अध्यायमा राज्यको उत्पत्तिका सिद्धान्त, राजाको देवांश र राक्षशांश रूपको वर्णन, राजाका लागि आवश्यक योग्यता र राज्य सञ्चालकको रूपमा राजाका कर्तव्य र दिनचर्या, राज्यलाई अखण्ड र अविभाज्य राख्ने कुराहरू तथा राज्यको उत्तराधिकारका नियमहरू व्याख्या गरिएको छ ।
राज्यका सात अङ्ग, राजाको आदेश र राजाले निर्णय लिने तरीका, विषालु अन्नको परीक्षा, स्त्री आकर्षणको प्रभाव, राजधानी शहर, भवन, र दुर्ग बनाउने वास्तुशास्त्रीय विधिहरू पनि वर्णित छन् ।
राजकीय विभाग र राज्य सहायक– दोस्रो अध्यायमा राज्यका प्रमुख सहायकहरूको रूपमा मन्त्री परिषदको गठन, सञ्चालन कार्यविधि, शासकीय नियम, सुशासन, मन्त्री परिषदका सदस्यहरूको आवश्यक योग्यता, पण्डित, अमात्य, सेनापति, कोषाध्यक्ष, देवताध्यक्ष, कर विभाग प्रमुख, शास्त्रविज्ञ, वैद्य, तान्त्रिक, तथा गुप्तचरको काम, कर्तव्य र अधिकार वर्णन छ ।
गुस्टाभ औपर्टले वि. सं. १९३८ मा शुक्रनीतिका छ वटा हस्तलिखित ग्रन्थहरू जम्मा गरी तिनीहरूबाट शुक्रनीतिका श्लोकहरू सङ्कलन गरे ।
शुक्रनीतिको नामले वर्तमानमा उपलब्ध ग्रन्थ र पुराणमा वर्णित ग्रन्थ एउटै हो कि फरक फरक हो यस विषयमा विद्वान्हरूमा मतभिन्नता पाइन्छ ।
तेस्रो अध्यायमा नागरिकहरूले पालन गर्नु पर्ने सामान्य आचरण र गर्न नहुने निषिद्ध आचरणको व्याख्या गर्दै नियमहरू उल्लङ्घन गर्नेलाई दण्ड सजाय“को वर्णन छ ।
जीवन निर्वाहका तरीकाहरू, धनार्जन र त्यसको उपयोग, जीवनमा सफलताका लागि पालन गर्नु पर्ने नियम, कुन देशमा आजीविका गर्नु श्रेष्ठ हुन्छ यी कुराहरूको तथ्यपूर्ण विवरण दिइएको छ ।
विजय पराजय, मनकामना, मिलन, नाता, चोट, ट्रक ड्राइभर, मोहनी, सोल्टिनी, झझल्को, बादल, टुहुरो, सीता, सासुबुहारी, करोडपति, नेपाली बाबु, बादल पारि, गोठालो, भाउजु, एकादेशमा, परिभाषा, भीष्म प्रतिज्ञा, सारंगी, आशीर्वाद, खानदान, मेघा, ग्याम्बलर, बजार इत्यादि उनका केही चर्चित चलचित्रहरू हुन्।
त्यस बाहेक कान्तिपुर, नयाँ पत्रिका, अन्नपूर्ण, द काठमाण्डु पोष्ट र नागरिक जस्ता राष्ट्रिय दैनिकहरूमा पनि उनी कलम नेपाली तथा अँग्रेजी भाषामा कलम चलाइरहेका छन्।
एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा दोहोरो शतक बनाउने ब्याट्सम्यानको संख्या ह्याट्रिक गर्ने बलरको संख्या भन्दा ज्यादै कम छ ।
अस्ट्रेलिया, बङ्गलादेश, इङ्ल्यान्ड, पाकिस्तान, दक्षिण अफ्रिका, श्रीलङ्का र जिम्बाब्वेका कुनै पनि खेलाडीले एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रियमा दोहोरो शतक बनाउन सकेका छैनन् ।
१९७१ मा उनले प्रबन्धकीय क्षेत्रमा पानाथिनाइकसलाई यूरोपियन कपको फाइनलमा पुर्याएर एउटा किर्तिमानी कोसेढुङ्गा पार गरेका थिए तर फाइनलमा डच क्लब एज्याक्सको हातबाट भएको पराजयले उनलाई इतिहास कोर्नबाट पाखा लगायो ।
१९५६ मा उनले राष्ट्रका लागि गरेको कर्तव्यच्युतिका वावजुत हङ्गेरी सरकारले उनलाई १९९३ मा स्वदेश फर्कने पुर्ण इजाजत दिँदै राष्ट्रिय फुटबल टोलीको प्रबन्धक पदभार सम्हाल्ने अवसर समेत प्रदान गर्यो ।
उनलाई हङ्गेरियन फुटबल संघले नोभेम्बर २००३ मा यूइएफए जुबिलि अवार्डको अवसरमा पछिल्ला ५० वर्षकै उत्कृष्ट हङ्गेरियन फुटबलर घोषणा गर्यो ।
उनको मरणोपरान्त २००९ मा फिफाले उनको सम्मानमा फिफा पुस्काज पुरस्कारको सुरूवात गर्यो जुन पुरस्कार क्यालेन्डर वर्षको सुन्दर गोल गर्ने एक खेलाडीलाई दिइन्छ ।
उनी १९५२ मा ओलम्पिक फुटबल विजेता बने भने राष्ट्रिय टोलीलाई १९५४ फिफा विश्वकपको फाइनलसम्म डोहोर्याएका थिए जहाँ उनी प्रतियोगिताकै सर्वश्रेष्ठ खेलाडी बनेका थिए ।
वेदाचारपरास्वाद्याःत्रयो वर्णाः द्विजातयः॥ अनुसार ब्राह्मणादि चार वर्णहरूमा शुरुका तीन वर्णहरू वेदाचारपरायण हुनाले द्विजजातिहरू मानिन्छन् भने शूद्र एकजाति मानिन्छ ।
पुराणहरूमा भनें झैं यो चातुर्वर्ण्य व्यवस्था ईश्वरले रचेको र यसमा विसंगति विकृतिहरू भत्रिएमा ईश्वरकै अवतार वा ईश्वरांश महापुरूषहरू ले विकृतिहरू हटाई शूद्धिकरण गर्नेछन् प्रतिक्षा गरौं ।
उच्च वर्गमा राजा, दार्शनिक र उच्च प्रशासक वर्ग, मध्यम वर्गमा सैनिक, रक्षक र सहायक वर्ग र निम्न वर्गमा कृषक, कारीगर र सेवक वर्ग पर्दछन् ।
स्मरण रहोस् वैदिक सनातन वर्णाश्रमधर्म का मूलमर्मज्ञ विद्वान् यसो भन्छन् -वेदका प्रधान अङ्ग मानिने कल्पसूत्रभित्र श्रौतसूत्र, गृह्यसूत्र, धर्मसूत्र र शुल्वसूत्रहरू पर्दछन् ।
ब्राह्मणपुत्र र ब्राह्मणपुत्रीको पृथक गोत्र-प्रवरमा मातृपितृ सम्बन्धका नातामा कम्तिमा ६ पुस्ता परका वरवधुका वीच वेदोक्त तथा आफ्ना शाखासम्मत गृह्योक्त विवाह पद्धतिका आधारमा अग्नि, द्विजका साक्षित्वमा मन्त्रोच्चारणपूर्वक विवाह गरी जन्माएको सन्तान ब्राह्मण हो ।
शास्त्रोक्त विवाह पद्धतिबाट क्षत्रियमाता-पिताबाट वा ब्राह्मणपुत्रसँग विधिपूर्वक विवाह भएकी क्षत्रियकन्याबाट जन्मेको सन्तान क्षत्रिय हो ।
शास्त्रोक्त विवाह पद्धतिबाट वैश्यमाता-पिताबाट वा ब्राह्मण वा क्षत्रियपुत्र सँग विवाह भएकी वैश्य कन्याबाट जन्मेको सन्तान वैश्य हो ।
वेदोक्त आचार संहिता स्वीकार न गर्ने, गर्भाधानादि संस्कारहरू आफ्नै मनमाना पारामा सम्पन्न गर्ने परम्परागत शूद्रमाता-पिताबाट जन्मेको सन्तान जन्मनाशूद्र हो भने ब्राह्मण, क्षत्रिय र वैश्य मातापिताबाट जन्मे पनि आ-आफ्ना कुलाचार त्याग्ने व्यक्ति कर्मणाशूद्र हो ।
पूर्वोक्त वेद वेदांग सूत्रहरू र ब्रह्मसूत्र, जैमिनीयधर्मसूत्र मनुस्मृति, याज्ञवल्क्यस्मृति आदिमा सबै वर्णहरूका पृथक् संस्कारहरूको वर्णन गरिएको छ ।
धर्मशास्त्रहरूमा सबैले बराबर पालन गर्नु पर्ने यी नौ वटा नियमहरू स्पष्ट गरिएको छ– कसै प्रति क्रोध भाव नराख्नु, कसै प्रति विश्वासघात नगर्नु, बाह्य–आन्तरिक पवित्रता राख्नु, सरल भाव राख्नु, आफ्नो पत्नीको गर्भबाट सन्तान उत्पन्न गर्नु, कसैसग घात नगर्नु, धनको उपभोग गर्दा बाँडफाड गरी उपभोग गर्नु, क्षमा भाव राख्नु र भरण पोषण योग्य व्यक्तिहरूको पालन गर्नु ।
धैर्य,क्षमा,मननिरोध,चोरीको अभाव, ईन्द्रियनिरोध,विवेक बुद्धि,शरीरविज्ञान र आत्मविज्ञान, सत्यवचन, रीसको अभाव यी १०यस सामान्य नियमलाई धर्मको लक्षण भनिएको छ ।
हिन्दू दर्शनमा मानव समाज, ज्ञान र विज्ञान, जीवनका कर्तव्य, व्यक्तित्व विकास आदि सबै कुराहरूलाई चार चारवर्गमा विभाजन गर्ने परम्परा जताततै देख्न पाइन्छ ।
चारवटै वर्णलाई समाजरूपी गाडी चलाउने चार पाङ्ग्राको रूपमा कल्पना गरिएको छ, परस्पर आश्रित हुनुपर्ने स्थिति स्पष्ट रूपमा देखाइएको छ ।
एकपटक ऋषि नारद द्वारका पुगे र कुराकानीको क्रममा सत्यभामालाई संकेत गरे कि श्रीकृष्णले आफूलाई देखाउने सबै प्रेम वास्तविक होइन र वास्तवमा रुक्मिणीको हृदयमा वास्तविक नियन्त्रण छ।
नारद जीले आफ्ना शब्दहरूद्वारा उनलाई एक व्रत स्वीकार गर्न धोका दिन्छन् जहाँ उनले नारद जीलाई कृष्णलाई दान दिनुपर्दछ र कृष्णलाई धेरै पैसा दिएर फिर्ता लिनुपर्दछ।
नारदले उनलाई यो व्रत स्वीकार गर्न प्रलोभन दिए र उनलाई भने कि यदि उनी यो तुलभरण गर्न सफल भए भने श्रीकृष्णको उहाँप्रतिको प्रेम धेरै गुणा बढ्नेछ।
सत्यभामाको अहंकार विधिवत रूपमा बढिसकेपछि, उनी नारदलाई भन्छिन् कि उनी यति धेरै सम्पत्ति जम्मा गर्न सक्छिन् कि उनको लागि कृष्ण खोज्न सजिलो छ।
जरासन्धले त्यति विश्वास नगरी आफ्ना सबै सेवक र सहयोगीहरूलाई आफूसँग पठाए किनभने उनलाई लाग्यो कि श्रीकृष्ण रुक्मिणीलाई पक्रन अवश्य आउनेछन्।
श्रीकृष्ण नारद जीलाई दान दिएपछि, सत्यभामाले यसलाई ठूलो मात्रामा राख्ने व्यवस्था गर्छिन् र उनको सुन र गहनाहरूको विशाल खजानाको लागि सबै आश्वासन दिन्छिन्।
नारदले उनलाई गाली गर्न थाल्छ र उनलाई धम्की दिन्छ कि यदि उनले पर्याप्त सुन वा हीराहरू तल राख्न सकेनन् भने उनी श्रीकृष्णलाई अरू कसैको दासको रूपमा लिलामी गर्न बाध्य हुनेछन्।
कौरवहरूका एक नायक, परम भगवान श्री कृष्ण आफैंले राजा भीष्मककी छोरी वैदराभी रुक्मिणीसँग विवाह गरे, जो भाग्यकी देवी को प्रत्यक्ष अवतार थिए।
रुक्मिणीदेवी, कृष्णकी रानी स्वरूप-शक्ति , कृष्ण को आवश्यक शक्ति हुन् र उहाँ दिव्य संसार , द्वारका/वैकुण्ठकी रानी/माता हुनुहुन्छ।
भीष्मकले शिशुपालसँग रुक्मिणीको विवाह गर्न राजी भए, तर कुराकानी सुनेर रुक्मिणी डराए र तुरुन्तै एक ब्राह्मण, जसलाई उनले विश्वास गरे, कृष्णलाई एउटा पत्र दिन आग्रह गरे।
उनले कृष्णलाई भनिन् कि उनी आफ्नो दरबार भित्र भएकोले यो कसरी बिना रक्तपात बिना यो पूरा गर्न सक्छु भनेर सोचेको थियो, तर यो समस्याको समाधान यो थियो कि उनी देवी गिरिजाको मन्दिरमा जानुपर्छ।
यो सबै नाटकका कृष्ण मौन साक्षी रहन्छन् र द्वारकाका राजा अब ऋषिको दास बन्नेछन् र आफ्नी प्यारी पत्नीबाट वियोग भोग्नुपर्नेछ भन्ने सत्यभामाको अहंकारको खुला घाउमा नुन छोप्छन्।
तौल किन मिलाइयो भन्ने बारे विभिन्न ग्रन्थहरूमा भिन्न भिन्न भिन्नताहरू छन्, तर रुक्मिणीले राखेको तुलसीको पातको तौल सत्यभामाको सम्पत्तिभन्दा बढी भएको कथाको अन्त्य पनि समान छ।
उनको योजना ९ सेप्टेम्बरमा कुमिन्ताङ नियन्त्रणको सहरलाई तीन तिरबाट आक्रमण गर्ने थियो, तर चौथो रेजीमेन्ट कुमिन्ताङ सँग मिल्यो र तेस्रो रेजीमेन्टमाथि आक्रमण गर्यो।
माओको सेनाले चाङ्शा सम्म अघि बढ्यो, तर उएएहरूले कब्जा गर्न सकेनन्, १५ सेप्टेम्बरमा उनले हार माने, १००० जना जिवित बाँकीहरू सँग उनी पूर्वबाट जिङ्गाङ हिमाल तर्फ लागे।
यद्यपि पार्टी कागजात अनुसार, यो गलत हुन सक्छ र पार्टीको वास्तविक स्थापनाको मिति २३ जुलाई १९२१ हो , यो सिपिसीको पहिलो राष्ट्रिय सम्मेलनको मिति हो।
यो मूल रुपले शंघाई फ्रान्सेली कन्सिशनको एउटा घरमा आयोजित गरिएको थियो, फ्रान्सेली पुलिसले ३० जुलाईमा बैठक रोक्यो र सम्मेलनलाई झेजियाङ प्रान्तको जियासिङ को दक्षिण तालमा पर्यटक डुंगामा सारियो।
सम्मेलनको प्रस्तावनाले कम्युनिष्ट इन्टरनेसनलको शाखाको रुपमा कम्युनिस्ट पार्टीको स्थापना गर्न आह्वान गर्यो र चेनलाई नेताको रुपमा निर्वाचित गर्यो।
सन् १९२० अप्रिल मा, यसको विदेश मामिला डिभिजनको भ्लादिभोस्तोक शाखाले चीन, कोरिया र जापानमा मार्क्सवादको विकासको लागि ग्रिगोरी भोइटिन्स्कीलाई खटायो।
प्रयोगात्मक नेपाली शब्द कोषमा माथि उल्लेखित परिभाषा अनुसार पनि प्रवर भन्नाले गोत्र प्रवर्तक ऋषिका खलकका नामी तथा प्रभावशाली पूर्वज र सन्तती ऋषिहरूलाई जनाउँछ ।
प्रवर :- मुख्य प्रधान, सर्वोत्तम, सर्वश्रेष्ठ, महिमान्ती जेष्ठ, श्रेष्ठ, वर्णन गर्न योग्य वा वर्णनिय नै प्रवरमा पर्दछन् ।
अर्थात हरेक गोत्रभित्र कुनै विशेष पूजा यज्ञादी गर्नुपर्दा पहिले त्यस गोत्रका मुल प्रवर ऋषिहरूलाई अध्वर्यूद्वारा विशेष रूपमा यीनलाई धारण गरिन्छ, अनि मात्र पूजा पाठ गरिन्थ्यो भन्ने देखाइ प्रवरको सम्बन्धमा रोन्जु सेन नामक भारतीय विद्वानले आफ्नो पूस्तकमा यस्तो लेखेकी छन् :-
प्रवर खासगरी आफ्नो पूर्खाप्रती आदरभाव राख्दै उनिहरूको प्रार्थना गर्ने तथा आफ्नो गौरवशाली पूर्खाको परिचय दिन र आफ्नो खास पहिचान गर्न प्रवरको आवस्यकता देखिन्छ ।
गौतम भन्ने नामसँग अन्य नाम पनि मिल्न वा बाँझिन सक्छन् तर कुन गौतम गोत्री अथवा कुन गौतम ऋषिका सन्तान भनेर थाह पाउन महर्षि गौतमका प्रवरहरू थाह पाउनु पर्ने हुन्छ ।
अर्को शब्दमा भन्नु पर्दा प्रवर भन्नाले गोत्र पर्वर्तक ऋषिका पूर्वज पुर्खाका अत्यन्त प्रभावशालि ऋषिहरू जस्तै :- गौतमका अंगिरस जस्ता पूर्वज तथा गोत्र पर्वर्तक ऋषि पछीका प्रभावशालि सन्ततीहरूलाई प्रवर मान्ने गरेको देखिन्छ ।
विद्वानहरूबीच प्रवर भन्नाले गोत्र प्रवर्तक ऋषिका पूर्वज वा सन्तती भन्ने कुरामा अलि विवाद रहेको देखिन्छ तर यस विवादको सही निरुपण भनेको प्रवर शब्दले गोत्र प्रवर्तक ऋषिका पूर्वज र सन्तति दुबैलाई जनाउँछ भन्ने नै हो ।
प्रवरको बारेमा शास्त्र तथा विभिन्न विद्वानहरू मत र गोत्र प्रणालीमा प्रवरको प्रयोगलाई ध्यान दिने हो भने प्रवर विना गोत्रको पहिचान असम्भव देखिन्छ ।
किनकी ४९ वटा गोत्रभित्र कतिपय शाब्दिक अपभ्रंशका कारण एउटै जस्तो लाग्ने नामका धेरै गोत्र रहेको पाइन्छ त्यस भ्रम र समस्याको निकारण गोत्र, सूत्र, शाखा र प्रवरको तुलनाबाट मात्र सम्भव छ ।
तिनिहरूलाई संयुक्त राष्ट्र सङ्घले सृजना गरेको हो अनि यसलाई दिगो विकासको लागि विश्वव्यापी लक्ष्यहरूको रूपमा प्रवर्द्धन गरिएको हो ।
यस आश्रमा रहंदा विद्यार्थीले नियमित स्वाध्याय, नित्य स्नान, अग्नि सेवा, भिक्षाटनबाट जीविकोपार्जन गर्ने र सधैं गुरूको समीप रहनु पर्ने नियम पालन गर्नु पथ्र्यो ।
यस अघि केवल तीनवटा ब्रहमचर्य, गृहस्थ, र सन्न्यासको विवरण पाइन्छ बृहदारण्यक उपनिषदमा याज्ञवल्क्य र कात्यायिनीको वार्ताबाट त्यस बेला वानप्रस्थ र सन्न्यासमा अन्तर नभएको बुझिन्छ ।
वैदिक समाजका धर्मतत्वका विज्ञ तथा दार्शनिकहरुद्वारा समाजविकासका लागिवर्णव्यवस्था को आवश्यकता मानिए जस्तै व्यक्तिको व्यक्तित्वविकास गरी जीवन र जगत् को वास्तविक रहस्य बुझी सुख,स्वर्ग,तथा मोक्ष प्राप्तिका लागि आश्रम व्यवस्था अनिवार्य मानिएको छ ।
यस आश्रमका कर्तव्यमा विवाह, दाम्पत्य सुख, सन्तान उत्पादन र लालन पालन, धन आर्जन, दान, अतिथि सत्कार, मान्य जनको आदर, यज्ञ गर्नु गराउनु तथा शास्त्र चर्चा जस्ता कुरा पर्दछन्।
जीवनका २५ वर्ष ब्रह्मचर्य आश्रममा बिताए पछि गुरुकुलमा दीक्षान्त समारोह गरी विद्यार्थीहरूलाई गृहस्थ आश्रममा गई स्वकर्तव्य पालन गर्ने निर्देश दिइन्थ्यो ।
जब उनलाई राज्यसभाको लाथि मनोनीत गरियो, हरेक दिन इमरोज उनीसङ्ग संसद भवन जान्थे र बाहिर बसेर घण्टौंसम्म अमृता नआाउन्जेलसम्म पर्खिराखेका हुन्थे ।
गुरुदत्तले इमरोजलाई मनमुताबिक शर्त अनुसार काम गर्न अफर गरेका थिए तर अमृतालाई लाग्यो कि उनले पनि साहिरले झै छाडेर नजाउन् त्यसैले उनले नजाने फैसला गरे ।
उनी १६ वर्षकी हुँदा नै उनले आफ्नो पहिलो पुस्तक पुरा गरिन् र १६ वर्षकै उमेरमा उनको विवाह प्रीतम सिंह सँग भयो जो एक सम्पादक पनि थिए ।
साहिरसँगको प्रेम मनमा भएका कारण वैवाहिक जीवनबाट बाहिर निस्कन फैसला लिइन र फेरि साहिरले पनि उनको साथ छोडे तर पनि सम्मानका साथ त्यो सम्बन्धबाट उनी अलग भइन् ।
फेरि १९४७ साल भारत-पाकिस्तान विभाजनको समय आयो, उनीले विभाजनको पीडा सहनुपर्‍यो, र त्यो पीडालाई उनले धेरै नजीकबाट महसुस गरेकी थिईन्, उनका केही कथाहरूमा त्यो पीडा महसूस गर्न सकिन्छ ।
कहिलेकाहीं अमृता इमरोजसँग गुनासो गर्ने गर्थिन र सोध्ने गर्थिन्, 'तिमीले मलाई मेरो जिन्दगीको साँझमा किन भेट्यौ, यदि भेट्नु नै थियो भने दिनमा भेट्नुपर्थ्यो' ।
जब इमरोजले अमृतासङ्ग बस्ने चाहना व्यक्त गरे तब उनले भनिन् सारा संसार घुमेर आउ र फेरि पनि तिमी सङ्गै बस्ने चाहन्छौ भने पनि म यहीं ठाउँमा तिम्रो इन्तजार गरिराखेको हुनेछु ।
जात्रामा सहभागी हुने श्रद्धालु भक्तजनहरूले जनैपूर्णिमा पूर्वको औंसीदेखि माछा, मासु, लसुन, प्याज नखाएर उपवास बसी चोखो निउतो भएर बस्नुपर्ने परम्परा रहेको छ ।
यस जात्रामा घाजिर र क्षेत्तिमा महिला, पुरुष, केटा, केटी सबैजसो मानिस सहभागी हुने गर्छन भने सुर्मासरोवर जात्रामा पुरुषहरूको मात्र सहभागीता रहन्छ ।
पहिलोचोटी घाजिर, क्षेत्तिबाट र अन्य ठाउँबाट सुर्मासरोवरसम्म जाने श्रद्धालु भक्तजनहरूलाई बालो वीरे भनिन्छ भने एक चोटी भन्दा बढी पटक सुर्मासरोवर जात्रामा सहभागी भै सकेकालाई बुढोवीरे भनिन्छ ।
यस जात्रामा परापूर्वकालमा सुर्मा देवी बझाङबाट दार्चुला जिल्लाको घाजिर क्षेत्ती हुँदै विनायक, कालागाड, दुबैकोधार, वीरेओडार, सुर्माको सेरो, नवाडाँडा हुँदै सुर्मासरोवर रहेको स्थानसम्म महिलाको भेषमा जानु भएको भन्ने भनाई रहेको हुँदा हाल सुर्माभवानीको दर्शन गर्न जाने वीरेहरूले पनि महिलाको भेषमा गादो पारेर मुख छोपेर जानुपर्ने हुन्छ ।
जात्रामा सहभागी हुने वीरेहरूले खाली खुट्टा जानु पर्दछ भने क्षेत्ति र घाजिरमा समेत जात्रा हेर्न गएका सबै सहभागीहरूले पनि खाली खुट्टा बस्नुपर्ने हुन्छ ।
जात्राको नेतृत्व गर्ने मुलाको वीरे लौरीको लम्बाई सात हात, कनिष्ट मुलाको लौरीको लम्बाई ६ हात र वीरेहरूको लौरीको लम्बाई ५ हात हुने गर्दछ ।
घाजिरको सुर्मा मन्दिरबाट सुरु भएको जात्रामा वीरेहरूलाई सुर्मामाईका छोरा धौलापुर देउताको धामी कापेर र घाजिर गाउँबाट विदाई गरी क्षेत्तीतर्फ प्रस्थान गर्दछन् ।
वीरेहरू एवं जात्रामा सहभागी भएका श्रद्धालु भक्तजनहरू क्षेत्ती नजिक पुग्दा महिलाहरूको समूह क्षेत्ती र घाजिरका समूहबीच एकछिन रमाइलो वातावरणमा चाह खेल्ने गर्दछन् ।
दोस्रो दिन क्षेत्तीबाट विहान सबेरै पुरुषहरूमात्र जसलाई स्थानिय भाषामा वीरेहरू भनिन्छ उहांहरूलाई धौलापुर, डाँडाबाघ देवताहरूले काँपेर आर्शिवाद दिँदै ढकेहरूले ढाको बजाउँदै वीरेहरूलाई आशिर्वाद दिएर चाह चाह गाउँदै हातमा वीरे लौरो लिएर कापु खोलाको किनारै किनार मुलाहरूको नेतृत्वमा वीरेहरूको समूह अगाडि बढ्छ ।
उक्त कसार विभिन्न ठाउँमा स्थापना गरिएका देवीका मूर्तिहरूमा चढाउँदै देवीको स्तुती गाउँदै विनायक, कालागाड दुवैको खान हुँदै रातिको बास बस्न वीरे ओडार पुगिन्छ ।
नौला वीरेहरू सुर्मासरोवर पुग्ने बेलामा देवीको दर्शन बाहेक अन्त कतै नहेरी सुरुमा निहुरिएर त्यसपछि घुँडा कुहिनोले टेकेर र सुर्मासरोवर नजिक पुग्दा भुँइमा लम्पसार परि घस्रेर जाने गर्दछन्, उक्त समयमा नौला वीरेहरूलाई दायाँ बाँयाबाट बुढो वीरेहरूले डोर्याउने गर्दछन् यो चलन परापूर्वकालदेखि चल्दै आएको हो ।
सुर्मासरोवरमा पुगेपछि नौला वीरेहरू मुख छोपेर बसिरहनु पर्छ भने समूहका नाइके मुलाले सुर्मासरोवरको कुण्ड रहेको ठाउँबाट जल भर्ने हातमा बोकेर लगेको वीरे लौरोलाई कुण्डमा ज्वार गर्ने र आफूले देवीको नाममा भाकल गरेको सामान कुण्डमा एवं मन्दिरमा धूपबत्ती बालेर पूजाआजा गर्ने गर्दछन् ।
वीरे दौड समाप्त भएपछि तीर्थयात्रीहरू दार्चुला र बझाङको सिमाना विनायक पुगेपछि देवीको प्रसादको रूपमा त्यस क्षेत्रमा मात्र पाइने ब्रम्हकमल फूल वीरेहरूको नेतृत्व गर्ने मुलाले फूल टिप्नु भनेपछि मात्र फूल टिपेर अगाडि बढ्नुपर्ने हुन्छ ।
फूलहरूको भारी बनाएर वीरेहरू माला साँट्ने बगर पुगेपछि वीरे लौरो सजाउने एवं माला बनाएर वीरेहरू ब्रम्हकमल फूलको माला टाउकोमा घाँटीमा भिरेर रंगीचंगी, झकिझकाउ भएर रमाइलो वातावरणको साथ वीरेहरू क्षेत्तीमा पुग्छन् ।
घाजिरबाट सुरु भएको जात्रा क्षेत्ती हुँदै बझाङ जिल्लामा रहेको सुर्मा सरोवर स्नान गरेर पुनः क्षेत्ती हुँदै घाजिरमा सुर्माभवानी मन्दिरमा आएर पट्खेलोमा पुगेर समापन हुन्छ ।
दार्चुला जिल्लाको सदरमुकामबाट ४ दिन र हाल यातायातका साधन पुगेको ठाउँ लाटीनाथ गाविसबाट २ दिनको पैदल यात्रापछि खण्डेश्वरी गाविसको वार्ड नम्बर १ घाजिर गाउँमा पुग्न सकिन्छ ।
२०१४ महिला साफ च्याम्पियनसिपमा उनकै समकक्षी खेलाडी जमुना गुरुङ नखेल्ने भएपछि स्ट्राइकर अनु लामालाई सहयोग महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारी उनको थियो ।
कुवेत विरुद्ध खेलिएको मैत्रीपूर्ण फुटबल खेलमा सजनाले पहिलो मिनेटमै गोल गरेकी थिइन्, उक्त खेलमा नेपाल ८-० को एेतिहसिक जित हात पारेको थियो ।
उनको नयाँ क्लबको दोस्रो खेलमा उनले दुई गोल गर्दै टिमलाई क्षेत्रीय प्रतियोगिताको क्वाटरफाइनलमा पुर्‍याउन महत्त्वपूर्ण योगदान दिइन् ।
जुन कृषकले राजकीय भूमि लिएर खेती गर्थे तर सिंचाईको व्यवस्था आफैं गर्दथे वा त्यस जमीनमा सिंचाई सुविधा उपलब्ध थिएन, त्यस्तो भूमि जोत्ने कृषकहरूबाट उब्जनी अनुसार २० वा २५
त्यसमध्ये जुन कृषकले हातले पानी बोकेर खेती गर्दथे उनीहरूबाट उब्जनीको केवल २० प्रतिशत र जसले पशुको प्रयोगद्वारा सिंचाई गर्थे उनीहरूबाट २५ प्रतिशत उब्जनी प्राप्त गरिन्थ्यो ।
जुन कृषकले सरकारी सिंचाई स्रोत, वा सरकारी यन्त्र इत्यादिबाट सिंचाई गर्दथे उनीहरूस“ग भने उब्जनीको एक तिहाई प्राप्त गरिन्थ्यो ।
बा“झो र खेती अयोग्य जमीनलाई कृषकले आफ्नो परिश्रमले खेती बनाएर खेती गरेको छ भने त्यस्तो जमीन राज्यले अधिग्रहण गर्न नहुने व्यवस्था गरिएको पनि थियो ।
व्यापारिक मार्गको सम्बन्धमा जलमार्ग भन्दा स्थल मार्गलाई बढी महत्त्व दिंदै लागतका दृष्टिले केही बढी भए पनि स्थल मार्गबाट व्यापार गर्नु भनिएको छ ।
आधुनिक अर्थशास्त्रमा यस नीति अन्तर्गत कुनै देशको अर्थव्यवस्थाका उत्पादन र उपभोग सम्बन्धी अवस्था, उत्पादनका साधन र त्यसमा स्वामित्व, धनको वितरण, मौद्रिक अवस्था, आर्थिक विकासमा निजी, सरकारी र सहकारी क्षेत्रको भूमिका सम्बन्धी नीति पर्दछन् ।
आधुनिक अर्थव्यवस्थाका क्षेत्रहरूलाई विकास गर्न त्यसलाई मोटामोटी तीन क्षेत्रमा विभाजन गर्ने प्रचलन छ, प्राथमिक क्षेत्र, द्वितीयक क्षेत्र, र तृतीयक क्षेत्र ।