polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
उपन्यासमा मार्क्सवादी प्रगतिवादको वैचारिकतालाई बोक्ने मूलपात्र रमेश हो भने यस वैचारिकताको प्रयोगात्मक पुष्टिका लागि आधार देखाउने काम बाटुली,क्युरी ,लाले ,ठेकेदार,इञ्जीनियर ,ओभरसियर ,ज्वाला जस्ता पात्रहरुले गरेका छन् !
शिक्षकहरु निम्नमध्यम तथा माध्यमवर्गीय आर्थिक अवस्थाका हुनाले नेपालको क्रान्तिको इतिहासमा शिक्षकहरु क्रान्तिका निम्ति आदर्श वाहक रहेको तथ्य पाइन्छ !
श्रममाथि बिश्वास ,श्रमिकप्रति स्नेह ,परिवर्तनकांक्षी ,प्रतिवद्धता ,निरन्तर संघर्ष ,धैर्यशील र सत्यको पक्षमा निर्भीकतापूर्वक लाग्ने साहसिलो व्यक्तित्व रमेश हो !
त्यसैले ज्वाला संचेत रुपमा नेपाली क्रान्तियात्राको उग्रवादी भड्काउमा फँसेको युवाहरुको चरित्रनिर्माण गर्ने योजना अनुरुप तयार पारिएको पात्र देखिन्छ !
निम्नवर्गीय चरित्र बाटुली अत्यन्त अपमानित र दु:खी अवस्थामा सचेत शिक्षक रमेशद्वारा पत्नीको रुपमा स्वीकारिने मौका पाएकी अतिसंघर्षशील र धैर्यशील पात्र हो !
खाना खुवाएर ,फूर्सद दिलाएर ,प्रेमले नुहाइदिएर ,हिम्मत बढ़ाइदिएर र सम्झौता गरेर भनौं हरेक कष्ट सहेर पनि पुरुषलाई सघाउने महान् नारी चरित्रको रुपमा बाटुलीको भूमिका छ !
गरीबका पसिनामा पौड़ी खेल्नेहरुको जाल-झेल ,षड़यन्त्र ,अत्याचार आदिलाई देखाउने उद्देश्य पूरा गर्न यस्ता पात्रहरुको निमार्ण गरिएको देखिन्छ !
" त्यहाँ तिमीलाई विष खुवाएर मार्न सक्छन् ! बाहिर कुनै कुइनेटोमा पुराएर गोली ठोकिदिन सक्छन् ! यसले तिमीलाई खुल्लाबजारमा किन्छ र बेच्छ ! यसले छलेर तिम्रो हत्या गरिदिन्छ ! "
" मैले एकाएक धेरै केटीहरुलाई सोँचे जीपमा चड़ेर चुनाउका नाराहरु लगाइरहेका सुन्दरीहरुलाई घोकेका भाषण गरिरहेकाहरुलाई सुनका चेन र रेश्मी साड़ी लगाएर गोष्ठितिर अत्यचारका विरुद्ध कविता पाठ गरिरहेकाहरुलाई ,राजनीतिका नाउँमा जीवनका बिलास लुटिरहेकाहरुलाई ! "
सामाजिक यथार्थबोध, एेतिहासिक बिश्लेषण, परिवर्तनप्रति विश्वास, बिचारमा दृढता, संघर्षप्रति प्रतिबादता, अन्य-अत्यचार र असमानप्रति असन्तोष, आशावादी र त्याग एवं समर्पणको भावना, शोषकप्रति घृणा, निम्नवर्गप्रति सहनुभूति जस्ता पक्षहरुलाई व्यक्त गर्ने बिचारहरु उपन्यासमा आएका छन् !
रमेश जेलबाट छुटेर केहि समय आराम गरेपछि उ श्रमको काम गर्न चहान्छ र बाटुलीले पढ़ेको र क्रान्तिकारी नेताले श्रमिकको काम गर्न नसुहाउँने तर्क राख्छे !
आफ्नो अध्ययनकालदेखि नै औपचारिक पाठ्यक्रमका अतिरिक्त अस्तित्वबादी, विसंगतिबादी, मार्क्सबादी, माओवादी दर्शनको स्वाध्यायन गरी आफ्नो लेखनमा तिखारिँदै गएकी थिइन् !
उपन्यासहरु :- शिरिषको फूलहरु, महत्ताहीन, बैंसको मान्छे, तोरीबारी बाटा र सपनाहरु, अन्तर्मुखी, उसले रोजेको बाटो, पर्खालभित्र र बाहिर, अनिँदो पहाड़सितै, परिभाषित आँखाहरु, बोनी !
जेलबाट छुटिएर आएपछि रमेश र बाटुली सँगै बस्नु यस उपन्यासको संयोगान्त पक्छ हो भने जब रमेश श्रमको काम गर्न थाले त्यहाँ क्युरी नामक व्यक्तिप्रति साथ दिएकोमा पुन: प्रहरीहरुले आएर रमेशलाई पक्राउ गरेर जेलमा थुनिनु र बाटुसित बिछोड़िनु यस उपन्यासको बियोगान्त पक्ष हो !
म पात्रले सोचेको ,कल्पना गरेको र उबारे अरु सम्पूर्ण कुरा कथावाचकले सुनाएको हुँदा यसमा सर्वदर्शी वा सर्वज्ञ दृष्टिबिन्दु पाइन्छ !
जब रमेश जेलमा थुनिए तब बाटुलीले लोग्ने बिना नै एघाह्र बर्ष आफ्नो जीवनलाई बिभिन्न प्रकारको वाधाहरुबाट मुक्त गर्दै संघर्षशील बनेका छन् !
रमेश जेलभित्र हुँदाको त्याँहको परिवेश असुरक्षित र त्रासपूर्ण थियो भने जेलबाट मुक्त भएर रमेशले श्रमको काम गर्नु र त्यहाँ झगड़ा हुनुको मुख्य परिवेश यहिँहरुमा सिमित छ !
प्रेमाख्यान काव्यमा सर्वप्रसिद्ध ग्रन्थ मलिक मुहम्मद जायसी रचित "पद्मावत" हो, जसको रचना "रामचरितमानस" भन्दा 34 वर्ष पहिला भयो।
यहा ध्यान दिन योग्य यो छ कि सूरजदास को ‘रामजन्म’ , ईश्वरदास को सत्यवती, कुतुबत को मिरगावत, लालचदास को हरिचरित, संवत १५५८ मा पुरुषोत्तम दास रचित जैमिनी पुराण, मंझनको मधुमालती, अमीर खुसरो अथवा अब्दुलरहीम खानखाना को रचनाले अवधीलाई पूर्वमा जुन प्रतिष्ठा प्राप्त भयो, त्यो आज रचनाशीलता को माध्यमले संरक्षित गर्नुको आवश्य्कता छ।
पारलैङ्गिक व्यक्तिहरूको समावेशिता सुनिश्चित गर्न समान लैङ्गिक सम्बन्धलाई 'समलिङ्गी' नगरी 'समलैङ्गिक' भनिने रुचाइन्छ ।
परम्परागात हिसाबमा पारलैङ्गिक महिलाहरू पुरुष प्रति मात्र आकर्षित हुन्छन् वा पारलैङ्गिक पुरुषहरू महिला प्रति मात्र आकर्षित हुन्छ भन्ने मान्यता थियो भने त्याचलैङ्गिक व्यक्तिहरू जस्तै पारलैङ्गिक व्यक्तिहरूको पनि विविध यौन अभिमुखिकरण हुने र त्यसलाई समावेश गर्न पर्ने मुद्दाहरू छन् ।
उक्त पुरुष-पुरुष जोडीमा दुबैको वा कुनै एकको यौन अभिमुखिकरण 'समयौनिक' हुन सक्छ, अथवा दुबैको वा कुनै एकको यौन अभिमुखिकरण 'द्वियौनिक' हुन सक्छ, सर्वयौनिक हुन सक्छ वा इत्यादी हुन सक्छ ।
'लिङ्गी' उपमाले यौनाङ्ग केन्द्रित व्याख्या दिने र महिला-महिला वा पुरुष-पुरुष बीचको सम्बन्ध शिश्न-शिश्न वा योनी-योनीको सम्बन्धका रूपमा यौनाङ्ग केन्द्रित व्याख्या रहेको एवं पारलैङ्गिक पहिचानका समयौनिक व्यक्तिहरू अनुकूल नरहेकाले यो शब्दावली प्रतिस्थापित भएको हो ।
उस्तै लैङ्गिकताका व्यक्तिहरू वा आफू जस्तै लैङ्गिकताका व्यक्तिहरू प्रति यौन तथा प्रणयात्मक आकर्षण महसुस गर्नुलाई समयौनिकता भनिन्छ ।
२३ वैशाख ०६८मा तत्कालीन संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयनमन्त्री खड्कबहादुर विश्वकर्मा र एपेकका कार्यकारी उपाध्यक्ष सिआओबीच लुम्बिनीलाई बौद्धमार्गी विशेष संस्कृति क्षेत्रमा सरकार र एपेकले संयुक्त रूपमा विकास गर्ने कार्ययोजनासम्बन्धी सम्झौतामा हस्ताक्षर ।
१२ असोज ०६८मा एपेकले बेइजिङस्थित आफ्नो कार्यालयमा तत्कालीन प्रधानमन्त्री माधवकुमार नेपालसँग छलफल गरेपछि ३० असोजमा डा. बाबुराम भट्टराई नेतृत्वको सरकारले प्रचण्डको नेतृत्वमा निर्देशक समिति बनाएको थियो ।
समितिमा मोहम्मद वकिल मुसलमान, डा. मीनेन्द्र रिजाल, मंगलसिद्धि मानन्धर, मनोजबहादुर श्रेष्ठ र लुम्बिनी विकास कोषका उपाध्यक्ष सदस्य छन् ।
गात वर्ष साउनमा नेपाल आएको एपेकको प्रतिनिधिमण्डलले गौतमबुद्धको जन्मस्थल लुम्बिनीको पुनर्निर्माण नौ वर्षभित्र सक्नेगरी तीन अर्ब अमेरिकी डलर -करिब दुई खर्ब २५ अर्ब) खर्चिने औपचारिक घोषणा गरेको थियो ।
एपेक र ताई टङ कम्युनिकेसन -टिटिसी) बीच आधुनिक सञ्चार प्रविधिहरू लुम्बिनीमा जडान गर्नेबारे औपचारिक सम्झौतामा हस्ताक्षर भएको थियो ।
३१ असार ०६८मा राष्ट्रसंघीय औद्योगिक विकास सङ्गठन -युनिडो) सँगै लुम्बिनी परियोजना र लुम्बिनी विकासको कार्ययोजना डिजाइनमा सहमति गरेपछि एपेक विवादमा तानिएको थियो ।
सम्झौतामा परिषद्का सदस्यसचिव रवीन्द्रकुमार यादव र एपेकका तर्फबाट संस्थाका उपमहासचिव मिस जी चेनले संयुक्त रूपमा हस्ताक्षर गरेका थिए ।
एपेकका कार्यकारी उपाध्यक्ष सियाओ, महासचिव थिन्क्यु, चाइना रेलवे २१ ब्युरो, चाइना पोटेभिओ समूहले लुम्बिनीको विकासका लागि ३० साउनदेखि ६ भदौ ०६९मा भारतको भ्रमण गरी महत्त्वपूर्ण छलफल गरेको थियो ।
एपेकको प्रतिनिधिमण्डलले २१ देखि २८ भदौ ०६९ सम्म बेलायतको भ्रमणका क्रममा भिटिपी कम्पनीसँग लुम्बिनीको विकास गर्ने समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर गरेको थियो ।
चिनियाँ प्रधानमन्त्री वेन जियाबाओले आफ्नो नेपाल भ्रमणका क्रममा तिब्बत-काठमाडौँ-लुम्बिनी रेलवे निर्माणमा सहयोग गर्ने बताएका थिए ।
३ भदौ ०६९मा नेपाल भ्रमणमा आएका एपेकका कार्यकारी उपाध्यक्ष सियाओ उनान र एपेकका उपाध्यक्षसमेत रहेका माओवादी अध्यक्ष प्रचण्डसँग लुम्बिनीको विकासबारे छलफल भएको थियो ।
राष्ट्रसंघका तत्कालीन महासचिव ऊ थान्तका पालामा कान्जो टाँगेले बनाएको तीन किलोमिटर वरपरको लुम्बिनीको गुरूयोजनाभन्दा भिन्नै, गौतमबुद्ध जन्मेको स्थान लुम्बिनी, उनको मावली तिलौराकोट, उनले ज्ञान प्राप्त गरेको भारतको बोधगया, शिष्यहरूलाई ज्ञान बाँडेको स्थान सारनाथ र कुसीनगरलाई समेटेर पर्यटकीय क्षेत्र बनाउने योजना छ ।
एसिया प्यासिफिक एक्सचेन्ज एन्ड कोअपरेसन फाउन्डेसन ले लुम्बिनीलाई अन्तर्राष्ट्रियस्तरको बुद्ध केन्द्रका रूपमा विकास गर्ने लक्ष्य लिएको छ ।
लुम्बिनी विकासका लागि वाषिर्क ५० लाख पर्यटकलाई लुम्बिनी भित्र्याउन लुम्बिनी नगर विकास परियोजनाअनुसार विमानस्थल, सडक, होटल र सम्मेलन केन्द्र निर्माण गर्ने एपेकको तयारी छ ।
बृहत्तर लुम्बिनी विकास निर्देशक समितिले गौतमबुद्धको जन्मस्थल लुम्बिनीलाई शान्तिको सहर बनाउन भारत, चीन, जापान, दक्षिण कोरिया, संयुक्त राष्ट्रसंघ, विश्व बैङ्क र युनेस्कोसँग छलफलसमेत गरेको थियो ।
संसारलाई झूटो मान्ने, सांसारिक राग, द्वेष, रोचक, भोगविलासको प्रवृत्तिबाट मुक्ति खोज्नुपर्छ, पारमार्थिक चिन्तन गर्नुपर्छ भन्ने निर्गुण भक्तिधाराको मुख्य विशेषता हो।
पुरुषले एउटी श्रीमती माथि जतिवटा पनि विवाह गर्न पाउने महिलाले आफ्नो श्रीमान् मरेपनि अर्को विवाह गर्न नपाउने प्रथाको यिनी कट्टर विरोधी थिएँ।
नेपालमा ज्ञान प्रचार गरेको, विद्रोही कविता रचना गरेको आदि आरोपमा तत्कालिन प्रधानमन्त्री जङ्गबहादुर राणाले यिनलाई पक्राऊ गरेर ६ महिना जेलमा राखेका थिएँ।
विलासपुर राज्यका प्रथम नायक श्री वर्माले विलासपुर राज दरबार नजिकै वि. सं. १४७५ मा आफ्नो कुल देवताको रूपमा भैरवको अमूर्त आकृती सहित प्रस्तरको बटुक भैरव स्थापना गरेर पूजा गर्न सुरुवात गरेका थिए।
विलासपुर राज्यका अन्तिम राजा कर्ण शाहीकी रानीले आफ्नो माइती जुम्लाको सिंजाबाट ढलौटको भैरव मूर्ति ल्याएर यहाँ स्थापना गरेर पूजा गर्ने सुरुवात गरेकी थिइन्।
विलासपुरे राजाले आफ्नो प्रभाव कायम राख्नको लागि दैवी शक्तिको उपासनाको आवश्यकता बमोजिम श्री वर्माले दरबार नजिकै मन्दिर स्थापना गरेर पूजाको सुरु गरेका र पछि गएर उनका सन्तान दरसन्तानले आफ्नो कुल देवताको रूपमा पूजा गर्दै गएको प्रसङ्ग सान्दर्भिक नै देखिन्छ।
यहाँ रहेको सुनको छाता ओढाएको वटुक भैरवको मूर्ति र परम्परादेखी मन्दिरमा पूजा गरिदै आएको खड्क वि. सं. २०४४ मा हराएको थियो र आज सम्म पत्ता लागेको छैन।
बडा दशैंको नवरात्रभर विशेष पूजा र अनुष्ठान गरिने भएकोले नवरात्रीको अष्टमी, नवमी र दशमीको दिन भक्तहरूको ठुलो घुईंचो लाग्ने गर्दछ।
श्रद्धा पूर्व क पूजा अर्चना गर्नाले भक्तहरूको मनोकाङ्क्षा पूर्ण हुन्छ भन्ने विश्वास बोकेर दैलेख लगायत छिमेकी जिल्ला कालिकोट, जाजरकोट, अछाम लगायत विभिन्न जिल्लाबाट आउने भक्तजनहरूको ओइरो लाग्दछ।
पाँच वर्षको उमेरमै सरस्वती सदन मा शास्त्रीय नृत्य गरेकी उनले ६ वर्षकी छँदा नेवारी नाटक 'कचिमचा' बाट अभिनय यात्रा थालेकी थिइन्।
यसरी नेपाली चलचित्रमा यात्रा शुरु गरेकी अधिकारीले चिनो, कन्यादान, बासुदेव, बाटो मुनिको फूल, मुनामदनजस्ता चर्चित नेपाली चलचित्रमा अभिनय गरेकी छिन्।
अन्य नेपाली चलचित्रहरु जीवनरेखा,बदलिदो आकाश,पिरती,माया प्रीति,भाउजू,मंगलसूत्र,बेहुली,बसन्ती,कर्जा,सौभाग्य,चोर सिपाही,स्वर्ग,कन्यादान,काठमाण्डु,दशगजलगायत करिब सय फिल्मका विभिन्न भूमिका अभिनय गरेर दर्शकको मन जित्दै आएकी सुभद्राको विशेष पहिचान अभिनेता सुनिल थापालाई राते काँइलाका रूपमा चिनाउने फिल्म चिनोमा 'लेडी हिरो'को भूमिकाबाट बन्यो।
चिनो निर्देशक तुलसी घिमिरेले सुभद्राको भूमिकामा भारतीय नायिका माला सिन्हालाई खेलाउने सोच बनाउनु भएको थियो तर मालाले समय दिन नसक्ने भएपछि घिमिरेले सुभद्रालाई छान्नुभएको हो।
गायिका तारादेवीको संगतले रेडियो नेपालमा गएर गीतसमेत गाएकी सुभद्राले महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको मुनामदनमा मदनकी दिदी बनेर सर्वाधिक लामो समय ६-७ महिना सम्म अभिनय गर्नुभयो।
तर,यस क्षेत्रमा लागेर सम्मान पाउन नसकेको अनुभूति सुनाउने उहाँमा चलचित्र विकास बोर्डद्वारा आयोजित कार्यक्रममा राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीबाट ३ लाख ५१ हजार १ सय ११ रुपियाँ सहित चलचित्र दीर्घ साधना सम्मान पाएपछि प्रसन्नता छाएको थियो।
रजौटा डोटेली साहेव भनिने पदम विक्रम शाहका माइला पुत्र वर्ष ७९ का विष्णु शाहीदेखि निम्न पुर्ख्यौली जेष्ठ पुत्रहरू रजौटाका रूपमा रही आएका थिए।
वि सं २०१८ देखि रजौटा प्रथाको अन्त भएपनि राजपुर स्थित शाह खलकमा पुख्यौली जेष्ठ पत्रलाई आदरपूर्वक सम्मान दिइनुका साथै बडा दशैंमा घरपरिवारका साथै खलकका बाल बयोबृद्ध सवैले उनका हातबाट टिका ग्रहण गर्ने र उनले पनि पारिवारिक तथा खलकको रितिरिवाजको परिधिमा रहनुपर्ने र जसको अनुशरण नगरेमा खलक तथा परिवारले सम्मान नदिने प्रचलन अद्याबधि छँदैछ।
अन्य राज्य सरह गोर्खालीको अधिनस्य सहजै स्वीकार नगर्नु,जसलाई परास्त गर्न बाह्य मुलुक कुमाउसँग सन्धी गर्नु जस्ता वास्तविकताहरूबाट प्रभावित भएर परास्त डोटेली शासकबाट पुन: बिद्रोह हुनसक्ने आशंका आदि कारणहरूले नै गोर्खालीहरूले शक्ति केन्द्रको रूपमा हालको नगर क्षेत्र स्थित सिलगढी क्षेत्रलाई छनौट गरी डोटी मोहडा गौडाको स्थापना साथै हजार पल्टन रहने व्यवस्था गरिएको थियो भन्ने जनसाधारण वास्तविकताको नजिक रहेको छ।
यस प्रकार मध्यकालको उत्तरार्द्ध अर्थात नेपाल एकिकरण पूर्व डोटी राज्यको राजधानी,गोर्खालीबाट परास्त भएपछि अर्थात नेपाल एकीकरण पछि गोर्खालीहरूको शक्ति संचय तथा प्रशासकीय केन्द्रको रूपमा डोटी मोहडा गौडाको केन्द्र,वि सं २०१८ मा नेपाल अधिराज्यको राजनीतिक विभाजन अनुरूप डोटी जिल्लाको सदरमुकाम र वि सं २०३८ मा सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको विकास केन्द्रद्वारा प्रतिष्ठित हुँदै आएको हालको नगरक्षेत्रले वि सं २०३८ मा नै नगरमा प्रवेश गर्ने शुभ अवसर प्राप्त गरेको थियो।
पहिला यहाँबाट नै डोटी राज्यको राज्य व्यवस्था सञ्चालन हुदै आएकोमा डोटेली राजा भूपति शाहीको शासनकालमा हालको नगर क्षेत्र स्थित दिपायलको बाँयातिर गनैर गौडा नामक डाँडामा राजदरवार अर्थात कोट निर्माण हुन गई त्यहाँवाट नै डोटी राज्यको राज्य व्यवस्था सञ्चालन हुन थाल्यो।
डोटी राजाको मूल दरवार अजैमेरकोट हिउँदको समयमा ज्यादै चिसो भएबाट सित्कालीन दरबारको रूपमा दिपायलमा कोट निर्माण भई यहाँबाट नै डोटी राज्यको राज्य व्यवस्था सञ्चालन हुन गएको हो भन्ने जनश्रुति पाइन्छ।
शाके संवत १९७० तदअनुसार वि.सं १८४७ मा अमरसिंह थापाको नेतृत्वमा आएका गोर्खाली फौजद्वारा तत्कालिन डोटेली राजा दीप शाही परास्त भएपछि मात्र शक्तिशाली डोटी राज्य बृहत नेपालको एक अङ्ग बन्न पुग्यो।
नेपाल एकीकरणको क्रममा पश्चिम तर्फको विशाल जुम्ला राज्य टुक्रिएर खडा भएका बाइसे राज्यहरूमा प्राय:धेरैले गोर्खालीहरूको आश्रित राज्यको रूपमा रहन स्वीकारे।
ज्योतिषहरूले बालक निकै शक्तिशाली हुनेछ यो बालकलाई जसको काखमा राख्दा यसका दुइ हात र एक आँखा झर्ने छ त्यसैको हातबाट यसको मृत्यु हुनेछ भन्ने कुरा बताए ।
सिसुपालकी आमा भगवान कृष्णकी फुफु नाता पर्ने भएकीले भगवान कृष्णसँग फुपुको छोरा सम्झेर जती गल्ती गरेपनि यो बालकलाई नमार्नु भन्ने विन्ती गर्न थालिन् ।
फुफुका कुरा सुनेर कृष्णले यसका १०० वटा गल्तीलाई मैले माफ गर्ने छु तर १०० भन्दा बढी गल्ती गरेमा म सहन गर्न सक्न छैन भन्ने बचन दिएर फर्खिए ।
राजसुय यज्ञाको सुरुवातमा कसको पूजा गर्ने भनेर पाण्डवहरूका जेठा भाइ युधिष्ठिरले सबैसँग सोधेपछी सिसुपाल बाहेक सबैले भगवान कृष्णको पूजा गरिनु पर्छ भन्ने सल्लाह दिए ।
भगवान कृष्णको पूजा गरेको देखेर सिसुपालले कृष्णको अपमान गर्दै ठुलाबडा ऋषिहरूलाई छोडेर गोठालाको पूजा गरिएको यो यज्ञमा बस्दैन भनेर आफ्नो घर फर्कन लाग्यो ।
जय र विजयले शनकादी ऋषिहरूलाई विष्णुको दरबारमा प्रवेस गर्न नदिएकाले ऋषिहरूले तिमीहरू तिन जन्मसम्म राक्षस भएर जन्मनु परोस् र भगवान विष्णुसँग तिम्रो शत्रुता रहोस् भनेर श्राप दिए ।
तेस्रो जन्ममा उनीहरू सिसुपाल र दन्तवक्र नामका दुइ शक्तीशाली राक्षसहरू भएर जन्मिए त्यो बेला भगवान विष्णुले कृष्ण अवतार लगेर मारेपछी उनीहरू मुक्त भएका थिए ।
आयोजक राष्ट्र भारत तथा पाकिस्तान दुवै प्रतियोगिताको सेमी फाइनल सम्म पुगेको थियो भने २ पटकको उपाधि बिजेता वेस्ट इन्डिज समुह चरणबाटै बाहिरिएको थियो ।
आइसीसीले सात वटा सहभागी राष्ट्रलाई टेस्ट क्रिकेटमान्यता प्रदान गरेकोले तिनीहरु प्रतियोगिताका लागि स्वत: छनौट भएका थिए भने १ वटा टिमको लागि १९८६ को आइसीसी ट्रफी बिजेतालाई प्रदान गरिएको थियो ।
आफ्ना मनका भावनाहरू माया र प्रणयका स्वरहरूमा सुरुचिपूर्ण ढङ्गले व्यक्त गर्ने कवि सुमनका सम्प्रेषणीय भावनाहरूप्रति पूर्ण सहमत हुँदै साहित्यकार शिव रेग्मी भन्छन्,-"हजार आँखा यी आँखामाभित्रका एकसट्ठी गीतहरू नेपाली गीति फाँटका एकसट्ठी सुन्दर गेय फूलहरू हुन् जसले हाम्रो इतिहासमा नयाँ मोडहरूको उद्घाटन गर्ने छन् ।
हिन्दू’मा प्रकाशित रनिङ अन पोयट्री: द वुन्डेड वर्ल्ड शीर्षकको कवितासम्बन्धी लेखमा डा. श्रीविद्या शिवकुमारले पोखरेलको कविता हरेक बिहानबाट एक अंश उद्धृत गरी आफ्नो लेख शुरु गरेकी छन् ।
पोखरेलको कविता बर्सात्‌मा बुद्धको मूर्तिसामूको एउटा हरफ उद्धृत गरी अतुला गुप्ताले ‘डेक्कन हेराल्ड’ मा प्रकाशित इन्भाइरोन्मेटल राउन्ड अप शीर्षकको आफ्नो लेख शुरू गरेकी छन् , भने मोना मेहताले ‘स्पिकिङ ट्री’मा प्रकाशित दक्षिण एसियाली सम्पदासम्बन्धी आफ्नो लेख इन्डिक रिजन: शेयर्ड हेरिटेज पोखरेलको कविता ‘खोजिरहेछु एउटा हृदय’लाई उद्धृत गरी शुरू गरेकी छन् ।
‘साइकोलोजी टुडे ‘मा प्रकाशित हु वान्ट्स टु बी नर्मल शीर्षकको आफ्नो लेखमा एमेली टी ट्रोस्कियान्कोले पोखरेलको कविता निर्णय गर्नुअघि को अन्तिम स्टेन्जालाई उद्धृत गरेकी छन् ।
पोखरेलको आगाले भिजेको आकाश शीर्षकको कविताको व्याख्यामा अभि सुवेदी लेख्छन्,- 'त्यो कविपात्रको उक्ति सामर्थ्य नै सिर्जनाले बनिएको छ ।
' उनको अर्को कविता केटाकेटीको समीक्षा गर्दै भरतीय लेखिका अनुजा घोष लेख्छिन्, "सुमन पोखरेलको कविता 'केटाकेटी'ले पाठकको चेतनामा कोमलता भरिदिन्छ ।
सन् १९९५ मा शाखा अधिकृतको रूपमा नेपाल सरकारको निजामती सेवामा प्रवेश गरेका पोखरेलले सेवा त्याग गरी सन् १९९८ देखि अन्तर्राष्ट्रिय संस्था प्लान इन्टरनेसनलमा सम्बद्ध भई विकासकर्मीको रूपमा कार्य गर्न थाले ।
विकट पहाडको बसाइताका विकासबाट वञ्चित दुर्गम गाउँहरू घुम्दै जाँदा त्यहाँका बालबालिका, महिला र पुरुषहरूको कठोर जीवनले उनको अन्त:स्करण लाई निकै गहिरोसँग छोयो ।
कवि तथा समालोचक गीता त्रिपाठीले पोखरेलद्वारा अनूदित कविताहरूको सङ्ग्रह मनपरेका केही कविताले नेपाली अनुवाद साहित्यमा नयाँ दैलो खोलेको विचार व्यक्त गरेकी छन् ।
सो पुस्तकको बारेमा कवि मोमिलाले शब्दभन्दा पनि मूल कविताको भाव र आत्मामा बढी केन्द्रित भएर अनुवाद गरिएको हुनाले संग्रहका कविता नेपाली कविता नै भएर आएको बताएकी छन् भने कवि तुलसी दिवसका अनुसार उक्त पुस्तकमा सङ्ग्रहित कविताहरू अनुवाद जस्तो नलागेर मौलिक नेपाली कविता लाग्नुले अनुवादकको सामर्थ्य देखाएको धारणा राखेका छन् ।
कवि विप्लव प्रतीकले मूल कृतिको आत्मा नमारी मौलिक नेपालीजसरी अनुवाद भएको सो संग्रहले नेपाली अनुवादसाहित्यमा स्पस्ट उपस्थिति जनाएको धारणा व्यक्त गरेका छन् ।
ग्लोबल पोयट्री, लर्निङ एण्ड क्रिएटिभिटी, ग्रे स्प्यारो, प्राच्य रिभ्यू, क्यालिफोर्निया क्वाटर्ली, एसियन सिग्नेचर लगायतका विभिन्न अन्तर्राष्ट्रीय साहित्यिक पत्रिकाहरूमा प्रकाशित छन् ।
कवि पोखरेलले सार्क साहित्य सम्मेलन, सार्क चार्टर दिवस तथा अन्य नेपालको प्रतिनिधित्व गर्दै विभिन्न अन्तर्राष्ट्रीय साहित्यिक सङ्गोष्ठीहरूमा आफ्ना रचनाहरू प्रस्तुत गरेका छन् ।
उनले अनुवाद गरेका केही प्रसिद्ध कविहरूमा अन्ना आख्मातोभा, अन्ना स्वीर, एलेन गिन्सबर्ग, डेलमिरा अगस्टिनी, फैज अहमद फैज, फरोग फारूखजाद, गाब्रिएला मिस्ट्रल, गुलजार, ज्याक प्रेभर, मोहमुद दरविस, नाजिक अल मलाइका, नाजिम हिकमत, निजार कब्बानी, ओक्टाभियो पाज, पाब्लो नेरुदा, साहिर लुधियानवी, सिल्भिया प्लाथ, यहुदा अमिसाई रहेका छन् ।
उनले आद्याशा दास, हेलेन कार्डोना, शीमा कलबासी, मोहम्मद नागिब अलरामादी, छादोर वाङ्ग्मो, कामिनी कामायनी, रिता साञ्चियोनी, अशोक कुमार पाण्डेय लगायतका विभिन्न मुलुक तथा भाषाका समकालिन कविका कवितालाई नेपालीमा अनुवाद गरेका छन् ।
उनका हजुरबुबा विद्यानाथ पोखरेल एक कवि तथा राजनितिज्ञ रहेका हुनाले नेपाली, हिन्दी तथा पौराणिक संस्कृत साहित्यले भरिभराउ हजुरबुबाको पुस्तकालयको कारण उनी सानै उमेरदेखि नै साहित्यसँग परिचित भए ।
पोखरेलका कविताको समालोचना गर्दै दधिराज सुवेदीले आफ्नो पुस्तक ‘नेपाली साहित्यका मुस्कानहरू’मा “’कवितामा मानव प्रेमको उत्कर्ष चाहिन्छ, कविता अभिव्यक्तिको उच्चतम माध्यम बन्नुपर्दछ, कविता स्वतन्त्रताका लागि लेखिनुपर्दछ ।
उनी शिल्प र कथ्य दुवै प्रकारले व्यक्ति वा समाजका पीडालाई पारदर्शी ढङ्गले प्रस्तुत गर्दै समाजलाई सुख, शान्ति एवम् आनन्दको अनुभूति दिलाउँछन् ।
सुमन पोखरेललाई आफ्ना पाठकलाई काव्यात्मक चमत्कारले उठाएर नयाँ उचाइमा पुर्‌याउने र जीवनका आम विषयवस्तु प्रति संवेदनशील हुन वाध्य पार्ने सशक्त कोमल स्वरका कविका रूपमा व्याख्या गरिएको छ ।
उनको 'ताज महल र मेरो प्रेम' शीर्षकको कविता पूर्वाञ्चल विश्वविद्यालयको स्नातक तहको पाठ्यक्रममा राखिएको छ, भने उनको कविता 'हाटमा उभिएर'को अङ्ग्रेजी अनुवाद त्रिभूवन विश्वविद्यालयको वि.एड. को सिलेबसमा राखिएको छ ।
सुमन पोखरेलका कविता अङ्ग्रेजीका अतिरिक्त बङ्गाली, फ्रेन्च, जर्मन, हिन्दी, इटालियन, पर्सियन तथा स्पेनिश भाषाहरूमा अनुदित भई विभिन्न स्थानबाट प्रकाशन हुने प्रिन्ट तथा अनलाइन पत्रिकाहरूमा प्रकाशित भएका छन् ।
सुमन पोखरेलको जन्म वि.सं. २०२४ असोज ५ गते मिल्स एरिया, विराटनगरमा पिता मुकुन्दप्रसाद पोखरेल तथा माता भक्तादेवीको कोखबाट भएको हो ।
लाइफ एन्ड लिजेन्डले पोखरेलका कविताको समिक्षा गर्दै,'पोखरेलका कविताहरू जीवन र जगतका अनेक विचित्रताहरू बीच छिर्दछन् र तिनका लुकेका पक्षहरूको उद्घाटन गर्दछन् ।
पोखरेलले त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट विज्ञान विषयमा स्नातक, वाणिज्य प्रशासन विषयमा स्नातकोत्तर र कानुनमा स्नातकको उपाधी हासिल गरेका छन् ।
यो पङ्क्षीले तटीय क्षेत्र र सफा पानी भएको क्षेत्रमा उसको सिकारलाई थाहा नपाइकन पिछा गर्छ र राम्रो मौका पाउने बित्तिकै हमला गर्छ र त्यसलाई मार्ने गर्छ।
यी दुई बकुल्लाका प्रजातिहरू मध्ये प्रजनन नगर्ने लगभग एउटै देखिन्छन् तर अन्य मझौला सेतोबकुल्ला भने ठूलो सेतोबकुल्लाको तुलनामा थोरै सानो हुन्छ र मझौला बकुल्लाको घाँटी लम्बाई ठूलो बकुल्लाको तुलनामा छोटो हुन्छ।
यो प्रजातिको बकुल्ला विश्व भरि प्रशस्त मात्रामा पाइन्छ त्यसैले यसलाई अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घले कम चासोको प्रजातिका सूचीकृत गरेको छ।
यो प्रजातिको पंक्षी तटीय क्षेत्रमा कम बसोबास गर्ने भएता पनि कहिलेकाँही यो पंक्षी समुन्द्री किनार, समुन्द्री जलधार र म्याङग्रुफको जङ्गलमा पनि देखा पर्छ।
मानिसबाट हुने वा गरिने विभिन्न विचार, मान्यता, चालचलन, प्रचलन, विभिन्न प्रकारका अन्र्क्रिया, लेनदेन, सहयोगहरूमा पाइने विविधतालाई स्वीकार गर्नु नै बहुलवादलाई स्वीकार गर्नु हो।
एउटा राजनीतिक दर्शनका रूपमा बहुलवाद एउटा राजनीतिक अङ्ग भित्रको विविधताप्रतिको स्वीकृति र समर्थन हो, जसले विविध अभिरूचि, विश्वास र जीवनशैलीहरूको शान्तिपूर्ण सहअस्तित्वलाई अनुमति दिन्छ।
पछिल्लो समयमा बहुलावादी दर्शन इङ्ल्याडलगायत विश्वका विभिन्न देशमा फैलियौं र यसलाई बहुलवादी राजनीति व्यवस्थाको दार्शनिक आधारका रूपमा स्थापित गर्ने काम भयो ।
हाम्रो नेपालमा पनि ठ्याक्कै त्यही–कम्युनिज्म हुदै एमालेले बहुलवादलाई अङ्गीकार गरयो र उत्तरआधुनिकतावादको प्रवेशसँगै यहाँ पनि बहुलवाद बहसको विषय बन्न गएको छ ।
बहुलवादको दार्शनिक पक्ष बहुलवादको दार्शनिक पक्षको कुरा गुर्नअघि हामीले दर्शनका तीन प्रमुख धाराबारे पनि चर्चा गर्नु आवश्यक छ, ती हुन्–
सत्रौँ शताब्दीको अन्त्य र १८ औ. शताब्दीको प्रारम्भतिरका जर्मन बुद्धिवादी दार्शनिक लाईबनित्जले संसार चेतनामय बहुतत्व बाट बनेको हो भनेका थिए ।
प्रारम्भिक भौतिकवादमा पनि पृथ्वी, जल, तेज, हावा वा परमाणुहरु जस्ता विभिन्न भौतिक तत्वहरूबाट संसार बन्यो भन्ने सिद्धान्तमा बहुलवादको केही लक्षणहरु पाइन्छन् ।
यस पंक्षीको घाँटी र ठुँड तलको भाग कहिलेकाँही सेतो पनि देखिन्छ यधपी यस प्रजातिका पंक्षीहरू कहिलेकाँही हल्का भिन्न प्रकारका हुन्छन् तर यसका लगभग सबै उपप्रजातिहरू छुट्टाउनु सकिने खालका हुन्छन्।
छोटोखुट्टे बकुल्लाको बासस्थान भिन्न भिन्न ठाउँमा भएतापनि यी पंक्षी विषेश गरी तालको छेउछाउ, नदि, नहर, पोखरीमा आदिमा पाइन्छन्।
यो पंक्षी दक्षिण अमेरिका देखि मध्य दक्षिणी अफ्रिका, अरिबी प्रयाद्वपी, भारत र दक्षिण देखि पुर्वमा आन्ध्र महासागरको द्वपहरू, एसियन, अस्ट्रेलिया र प्रशान्त महासागरको विभिन्न टापुहरूमा पाइन्छन्।
वि. सं. १८६८ मा उनले लन्डनबाट नेपालको यात्रा वर्णन वंशावली समेत जोडेर 'अन अकाउन्ट अफ द किङ्डम अफ नेपाल' नामक पुस्तकमा सात/आठ सय जति नेपाली र नेवारी शब्दको अर्थ दिएर एक शब्दावली प्रकाशित गरेको र सो नै नेपाली शब्दकोशको थालनी भएको इतिहासकार ज्ञानमणि नेपालको भनाई छ ।
वि.सं. १९८८/८९ ताका पण्डित चक्रपाणी चालिसेको दुई स-साना शब्दकोश, पण्डित रामचन्द्र ढुङ्गानाद्वारा सम्पादित र नेपाली भाषा प्रकाशिनी समिति बाट प्रकाशित 'सङ्क्षिप्त नेपाली शब्दकोश' साथै वि.सं. २०१९ मा भाषासेवी बालचन्द्र शर्माद्वारा सम्पादित र रोयल नेपाल एकेडेमीबाट प्रकाशित 'नेपाली शब्दकोश' प्रकाशनमा आयो ।
सन् १५५२ मा पहिलोपल्ट रिचर्ड र्यू लोट नामक व्यक्तिद्वारा निर्मित अङ्ग्रेजी शब्दकोश पाठकसामु प्रकाशमा आयो जसको नाम थियो- 'एक्सेडेरियम एन्गलीको ल्याटिनम-प्रो टायर नकुलिस' ।
वि.सं. २०५७ सालमा नेपाली बजारमा आएको 'नेपाली शब्दसागर' शब्दकोश वसन्तकुमार शर्मा 'नेपाल' द्वारा धेरै वर्ष लगाएर तयार पारिएको हो र उक्त शब्दकोश नै हालसम्मका अन्य नेपाली शब्दकोशका कृतिहरूमा अद्वितीय एवं विशाल ग्रन्थका रूपमा रहेको छ ।
नेपाली शब्दकोश नेपाली भाषाका शब्दहरूको अर्थ, उत्पत्ति, स्रोत, पर्याय, विपर्याय, हिज्जे, व्याकरण, उच्चारण र उदाहरणजस्ता जानकारी समेटिएको ग्रन्थ हो ।
विभिन्न समयमा विभिन्न कोशकारले आआफ्नो लक्षित उद्देश्य वा प्रयोजनअनुरुप उही वा अन्य भाषामा अर्थ उल्लेख गरी शब्दकोश निर्माण गरेका छन् ।
त्यसपछि वि.सं. १८७७ मा अङ्ग्रेज नागरिक सी. यू. एटनले नेपाली भाषाको व्याकरण तयार गरी भारतको कलकत्ताबाट नेपाली भाषामा प्रकाशित गराएका थिए ।
वि.सं. २०४० मा तत्कालीन नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठानले 'नेपाली वृहत् शब्दकोश' प्रकाशनमा ल्याएको यस शब्दकोशमा ५७ हजार जति शब्दहरू रहेका छन् ।
वि.सं. १९८७ मा प्रकाशित भएको राल्फ लिलि टर्नरको लन्डनबाट प्रकाशित 'व्युत्पत्तियुक्त नेपाली अङ्ग्रेजी शब्दकोश' नै सबभन्दा ठूलो शब्दकोश मानिएको छ ।
विकेन्द्रीकरण: बिटक्वाइन विकेन्द्रीकृत नेटवर्कमा सञ्चालन हुन्छ, जसको अर्थ कुनै एकल निकाय वा सरकारले यसलाई नियन्त्रण गर्दैन।
यो साझा र वितरित रेकर्ड खाता हो जसमा विभिन्न अरु क्रिप्टोकरेन्सीहरूलाई पनि समावेस गर्दछ र वित्त क्षेत्र बिना पनि कारोबार सम्भव गर्दछ ।
हराएको बिटकोइनको मात्रा अधिक: यो अनुमान गरिएको छ कि पासवर्ड बिर्सिएको र खराब हार्डवेयरको कारण महत्वपूर्ण संख्याको बिटकोइनहरू स्थायी रूपमा हराएको छ।
अस्थिर मूल्य: बिटक्वाइनको मूल्य अस्थिरताको लागि पनि परिचित छ, यसको छोटो अवधिमा तीव्र मूल्य उतार-चढ़ावको कारणले लगानीकर्तालाई आकर्षित र जोखिम पनि खडा गरेको छ।
कानुनी चुनौतीहरू: विश्वभरका सरकार र नियामक निकायहरूले बिटकोइन र अन्य क्रिप्टोकरन्सीहरूलाई कसरी वर्गीकरण र नियमन गर्ने भन्ने कुरामा जुटेका छन्, जसले गर्दा विभिन्न कानुनी उल्झन र समस्या अझै पनि प्रस्ट भैसकेको अवास्था रहेको छ ।
"बिटकोइन" भनेको विकेन्द्रित पियर टु पियर नेटवर्कमा कुनै पनि मध्यस्त निकाय, केन्द्रिय निकाय वा क्लियरिङ्ग हाउस विना सञ्चालित पहिलो साईवर वा इलेक्ट्रॉनिक मुद्रा हो ।
बिटकोइन भनेको इलेक्ट्रॉनिक नगद हो जसलाई प्रयोगकर्ताले इन्टरनेटमा वस्तु वा सेवाहरू खरिद विक्रिमा सामान्य मुद्रा जस्तै प्रयोग गर्न सक्दछन् ।
बिटकोइनको सञ्चालन प्रक्रिया तथा सॉफ्टवेअर ओपर सोरस मा छ जसले यसको सोरस कोड तथा आर्किटेकचर जो कोहीले पनि हेर्न तथा बुझ्न सक्दछ ।
जुन सुकै देशको मुद्रा सुन, चाँदी, बहुमुल्य पथ्थर वा विदेशी मुद्रा वा सेक्युरिटीजहरु सुरक्षण वापत राख्ने गरिन्छ भन्नुको मतलव जति रकम देशमा प्रचलनमा हुन्छ त्यती बराबरको सुरक्षण नेपाल राष्ट्र बँक ले राख्ने गर्दछ तर बिटकोइन यस्तो इलेक्ट्रॉनिक मुद्रा हो जसको कुनै सुरक्षण हुदैन तर यसलाई गणितले यसको आधारको रूपमा कार्य गरी रहेको हुन्छ ।
लगभग ११ आंै शताब्दितिर भारत विजय प्राप्त गरिसकेका मुस्लीम शाशकहरूले देशका कैयौँ भागमा त्यहाँ निवास गरिरहेका मानिसहरुलाइ इस्लामधर्म कबुल गर्न वा देश छोड्ने उर्दी जारी गरे ।
वर्तमान उत्तराञ्चलराज्यको कुमाउँमा पर्ने ‘कत्यूर’ भन्ने ठाउँमा निवास गर्दै आइरहेका कैयौँ कत्युरा हिन्दुहरु मुसलवानधर्ममा जान नसकेर आफ्ना पुर्खाले मान्दै आइरहेको सनातन धर्म बचाउन महाकालीनदी पार गरी बैतडी जिल्लाको ग्वाल्लेक केदारको धुरामा आइ जंगली पाराले हिंसाबृत्ति वा शिकारगरी जीवनयापन गर्न थाले ।
त्यहाँ पनि अचल हुँदैजादा केही कत्युराहरु त्यहाँबाट अन्यत्र गए भने केहीले आफ्नो थर र आचरण परिवर्तनगरी त्यसै ठाउँमा स्थायी बसोबासको शुरुवात गरे ।
कालान्तरमा यसरी स्थायी बसोबास गर्दै आइरहेका एकजना कत्युरा पोखर्याल थर भएका मानिसको दुधारु गाई नित्य ‘खलगाःड’ गाउँबाट ग्वाल्लेक केदारको धुरामा रहेको मेलौलीको शिलामा दूध चढाउँने गर्दथ्यो ।