polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
कुनै क्षेत्रभित्र सरकारले तोकेको क्षेत्र र समयमा प्रत्येक घरधुरीमा बसोबास गरिरहेका सबै व्यक्तिहरूको नाम थर, जाति/जनजाति, उमेर, धर्म, भाषा, नागरिकता, शिक्षा, वैवाहिक स्थिति, जन्म, मृत्यु, पेशा, व्यवसाय, बसाइसराइआदि विवरणहरू सङ्कलन गरिन्छ ।
यसरी तोकिएका अधिकारीहरूबाट प्रत्येक घरदैलोमा गई सङ्कलन गरिएका सर्म्र्पूण तथ्याङ्कहरूलाई प्रशोधन गरी प्रकाशन गर्ने प्रक्रियालाई जनगणना भनिन्छ ।
कुनै निश्चित भौगोलिक वा राजनतिक क्षेत्र भित्र बसोबास गर्ने सम्पुर्ण व्यक्तिहरूको सामाजिक,आर्थिक, भौगोलिक शैक्षिक तथा जनसांख्यीक विशेषताहरूसङ्कलन गर्ने प्रकृया हो।
जनगणनाले निर्धारित क्षेत्रलाई समेट्छ र त्यस क्षेत्रमा बसोबास गर्ने तथा तत्कालिन रूपमा उपस्थित सबै व्यक्तिहरूको तथ्याङ्क सङ्कलन गर्दछ।
डोलेश्वर महादेव विशाल कालो पत्थरको शिवलिङ्ग साढेंको टाउको -शिर) झैँ माथि उठेर दायाँतर्फ कोल्टो परेर ढल्केको छ र चाँदीको नागले बेष्ठित भएर रहेको अति सुन्दर देखिन्छ।
९० सालको भूकम्पमा तीन तल्ले झिँगटीको छाना भएको मन्दिर भत्किएपछि सोही ठाउँमा गुम्बज आकारको छाना भएको भुइँतले मन्दिर बनेको हो जसको शीर्ष भागमा पित्तलको गजुर र पहेँलो कपडाको पताका फहराई रहेको देख्न सकिन्छ।
मन्दिरको दाहिनेतर्फ अर्थात् दक्षिणतर्फ एकसय बीस -१२०) धार्नीको पत्थरको त्रिशूल गाडिएको छ जसमा ८४९ नेपाल संवत् कुँदिएको छ।
मन्दिरको दक्षिणपूर्व कुनो अर्थात् शिलाको त्रिशूल अगाडि दीप प्रज्ज्वलनका लागि वरिपरि दियोको स्थान रहेको छ भने रङ्गीचङ्गी टायल लगाइएको बिमलादेवीको सानो चिटिक्क परेको मन्दिर छ।
मूल मन्दिरको दक्षिण पश्चिम कुनोमा रहेको अर्को सानो मन्दिरमा पहिले नारायणको मूर्ति रहेकोमा २०३४ सालमा चोरी भएपछि हाल शिवलिङ्ग स्थापना गरिएको छ।
मन्दिरको बायाँ अर्थात् उत्तरतर्फ अविरल जल प्रवाह भइरहने ढुङ्गेधारा छ भने दायाँतर्फ भजन कीर्तनका लागि पक्की सत्तल र अग्निकुण्ड छ।
वर्षको ३ पटक वैशाख/जेठमा पर्ने अक्षय तृतीया, केदारनाथको शिर घोषणाको वाषिर्कोत्सव भदौ ६ गते र शिवरात्रीको दिनमा सर्वसाधारण भक्तजन आफँैले मन्दिरभित्र शिवलिङ्ग छोएरै पूजा र ढोग दर्शन गर्न पाउने चलन छ।
काठमाडौंबाट सूर्यविनायक गणेशमन्दिरतिर लाग्ने मोड भक्तपुरको पहिले ट्रलिबस रोकिने ठाउँसम्म पुगेर त्यहीँबाट सिपाडोल जान बस समाएर सूर्यविनायक गणेशमन्दिरको बायाँतिरबाट पन्ध्र मिनेट जत्तिकै बिमला नाम गरेको खोलावारी सिपाडोल बसपार्क पुगिन्छ।
त्यहाँबाट पूर्वतर्फको कच्ची सडक हुँदै पैदल तल ओर्लेर बिमला खोलामाथिको पुल तरेर उकालो लगभग आधा घन्टा हिँडेपछि डोलेश्वर मन्दिर भेटिन्छ।
उनले पनि कुरा मानिन तर एउटा शर्तका साथ: कि शान्तनु उनले कार्यहरुका बारेमा कुनै प्रश्न कहिल्यै पनि गर्ने छैनन् भनेर यदि त्यसो गर्यो भने उनी वहाँलाई छोडेर जानेछिन्।
यद्यपि, देवव्रतलाई आफ्नो नैतिकताको कारण थाहा भयो अनि आफ्ना पिताका लागि, आफ्नो मुखियालाई वचन दियो कि वहाँ सत्यवतीका बच्चाका पक्षमा आफ्ना सबै दाबीहरुको त्याग गरी दिनेछन्।
संशयवादी प्रमुखलाई आश्वस्त गर्नका लागि, उनले यो सुनिश्चित गर्नलाई आजीवन ब्रह्मचर्यको पनि वाचा गराई आउने भावी पीढीलाई सत्यवतीका साथ जन्म हुने सन्तानहरुलाई पनि चुनौती दिइने गर्दैनन्।
शान्तनुको मृत्यु पश्चात, विचित्रवीर्य हस्तिनापुरको राजा बने किनकि चित्राङ्गदको हत्या उसैको नाम भएको एउटा गन्धर्वद्वारा गरिएको थियो जब कि शान्तनु त्सयतिबेलासम्म पनि जीवित थिए।
आफ्नो पत्नी र पुत्रको हानीले दुःखले भरिएका शान्तनुले ब्रह्मचर्यको पालन गर्न शुरू गरिदिए अनि आफ्नो राज्यमा धेरै नै राम्रो शासन गरे।
केटोले चिनिहाल्यो कि वहाँ उसको पिता हो भनेर, यद्यपि उसले उसलाई प्रकट गरेन्, यस बाहेक ऊ त्यस भ्रमको शक्तिको उपयोग गर्दै उसको दृष्टिभन्दा पर हटी हाले।
यस प्रकार गङ्गा प्रकट भएर, वहाँलाई थाहा भयो कि त्यो बालक वास्तवमा उनकै पुत्र देवव्रत थिए र उसलाई ऋषि वशिष्ठद्वारा पवित्र शास्त्रको ज्ञान र परशुरामद्वारा युद्धको कला सिकाइएको थियो।
यद्यपि शान्तनुलाई गङ्गाबाट अलग हुने पीडा भयो, तर वहाँलाई यस प्रकारको एउटा कुशल पुत्र प्राप्त हुनुमा ज्यादै खुशी पनि लागेको थियो।
कुनै दिन ध्यानमग्न रहेको अवस्थामा पूर्वकर्महरुद्वारा प्रेरित गङ्गा सुन्दर स्त्रीरुप धारण गरी उनको समीपमा आइन् र विवाहको प्रस्ताव राख्ने उद्देश्यले उनको दायाँ काखमा बसिन्।
मोदनाथ प्रश्रितको देवासुर सङ्ग्राम महाकाव्यको विषय स्रोत मूलतः हिन्दु धर्मसँग सम्बन्धित विविध ग्रन्थहरूका साथै स्वयं प्रश्रितको द्वन्द्वात्मक तथा ऐतिहासिक भौतिकवादी विचार प्रस्तुतिका निम्ति गरिएको मौलिक परिकल्पनामा आधारित छ ।
उनले मूलतः श्रीमद्भागवत्, वेद, महाभारत, दुर्गा सप्तशती, रामायण, श्रीमद्भगवत् गीता, मनुस्मृति आदिका साथै यथार्थ इतिहास, विभिन्न किंवदन्तीहरू समेतको उपयोग गरी ती स्रोतलाई आफ्नो विचार अनुकूल ढालेर विनिर्मित गरेका छन् ।
उनले ऐतिहासिक भौतिकवादी दृष्टिकोणका आधारमा उक्त प्राचीन ग्रन्थहरूमा सिलो खोजेर प्राप्त गरेका तथ्यहरूलाई क्रमबद्ध संयोजन गरी आफ्ना तत्सम्बन्धी दृष्टिचेतहरू समेतलाई मिलाएर कथानकको निर्माण गरेका छन् ।
अझ सन्दर्भ मिलाउन कैयौँ परिकल्पनाहरूलाई समेत आधार बनाई अगाडि बढ्नु पर्दा र यस दिशामा यो पहिलो प्रयास भएको हुनाले प्रसस्त त्रुटिहरू रहन गएका होलान् ।
यसमा दिइएको प्राचीन भौगोलिक नक्सा, केही पौराणिक सङ्केत र केही मेरो परिकल्पनामा आधारित हुनाले त्यसमा सम्पूर्ण सत्यताको म दाबी गर्न सक्तिन ।
मोदनाथ प्रश्रितद्वारा रचित देवासुर सङ्ग्राम मा माक्र्सको समाज विकास सम्बन्धी अवधारणालाई काव्यात्मक अभिव्यक्तिमा प्रस्तुत गरिएको छ ।
यसले मुख्यतः एसिया (जम्बूद्वीप वा हाल रुस र चिनको पूर्वी हिस्सा बाहेकको बाँकी एसिया) का आर्य हिन्दु र आर्येतर विभिन्न समुदायका मानिसहरूको ऐतिहासिक विकास क्रमलाई प्रस्तुत गर्दै केही हदसम्म समग्र मानव विकासका सामान्य प्रवृत्तिको सङ्केत समेत गरेको छ ।
यसमा खास गरी दक्षिण एसियामा परिचित देव वा आर्य समूहलाई हाम्रो समाजले मानि आएको सत्पक्षका सट्टा असत् उत्पीडक र शोषक पक्षका रूपमा अनि असुर वा राक्षस पक्षलाई असत् पक्ष भन्दा भिन्न सत् उत्पीडित र शोषित एवं कर्मशील पक्षमा प्रस्तुत गरिएको छ ।
नेपालमा राजतन्त्रात्मक पञ्चायती शासन व्यवस्था रहेका बेला रचिएको यस महाकाव्यले तत्कालीन सामन्ती प्रकारको उत्पादन सम्बन्ध र त्यसमा टिकेको राजतन्त्रमाथि प्रहार गर्न र नेपाली जनमानसमा प्रबल बन्दै गएको माक्र्सवादी विचार प्रवाह गर्नमा ठुलो योगदान पु¥याएको मानिन्छ ।
प्रस्तुत आलेखमा यसले व्यक्त गरेका प्रमुख वैचारिक पक्षमाथि विचार विमर्श गर्ने जमर्को गरिएको छ र त्यसमा महाकाव्य तत्त्वका कथानकीय गठन, लय, कथन पद्धति, बिम्ब, प्रतीक, अलङ्कार, भाषा आदि कोणबाट हेर्न नसकिएका परिसीमाहरू पनि देखिने छन् ।
नेपाली छन्दकविताको इतिहासमा सबैभन्दा धेरै छन्द प्रयोग गरिएको ‘मकवानी–बाला’ महाकाव्य वर्तमान नेपालको एकीकरणकर्ता बडामहाराजा पृथ्वीनारायण शाहकी पहिली पत्नी ‘इन्द्रकुमारी’को ऐतिहासिक जीवनकथामा आधारित छ ।
प्राचीन नेवार राज्यहरूमा राजा तथा राजपरिवारका गुरू, पुरोहित तथा राजनीतिक, अर्थिक, सामाजिक, कुटनीतिक इत्यादिका मामिलामा राजोपाध्यायहरूले सल्लाहकारको भूमिका समेत निभाएका थिए।
विश्वमा धेरैजसो ठाउँहरूमा लोप भइसकेको वा लोपोन्मुख अवस्थामा रहेका कतिपय तान्त्रिक परम्पराहरूलाई अद्यापि यो समुदायले अफ्ना रीतिरिवाज मार्फत् बचाइरहेका छन्।
उनीहरूमध्ये केही पूर्व लिच्छविकालमा, लिच्छविकालमा विभिन्न राजाहरूका समयमा, मल्ल राजाहरूसँगै सिम्रैनगढ राज्यबाट, विभिन्न मल्ल राजाहरूका कालमा तथा शाह कालमा समेत काठमाडैँ उपत्यकामा नेवार राज्य चलाउन प्रवेश गरेका देखिन्छन्।
महाभारतका "नलोपाख्यान" नामक आख्यानमा नल तथा दमयन्ती द्वारा यसलाई दूत बनाएर परस्पर संदश प्रेषणको जो कथा आएको छ, त्यो पनि दूतकाव्यले पनि परम्पराको अनुसरण छ।
कवि जसबात "मेघदूत" झैं मंदाक्रान्ता छन्दमा तीर्थकर पार्श्वनाथका जीवनसित सम्बद्ध चार सर्गहरूको एक काव्य "पार्श्वाभ्युदय" लेखेकोछ जसमा मेघका दौत्यका रूपमा मेघदूतका शताधिक पद्य समाविष्ट छन्।
१५ औँ शताब्दीमा "नेमिनाथ" र "राजमती" भएका प्रसंगलाई लिएर "विक्रम" कविले "नेमिदूत" काव्य लेखे, जसमा मेघूदत"का १२५ पद्यहरूका अन्तिम चरणहरूलाई समस्या बनाएर कविले नेमिनाथ द्वारा परित्यक्त राजमतीका विरहको वर्णन गरेकाछन्।
यसै कालमा एक अन्य जैन कवि "चरित्रसुन्दर गणिले शान्तरसपरक जैन काव्य "शीलदूत"को रचना गरे यी दुइ कृतिहरूका अतिरिक्त विमलकीर्तिको "चन्द्रदूत", अज्ञात कविको "चेतोदूत" र मेघविजय उपाध्यायको "मेघदूत समस्या" यस परम्पराका अन्य जैन काव्य छन्।
कामार्त यक्षले सोच्न थाल्छ कि कुनै प्रकारले त्यसका अल्कापुरी फर्कनु सम्भव छैन, यस कारण त्यो प्रेमिकासम्म आफ्नो सन्देश दूतका माध्यमले पठाउने निश्चय गर्दछ।
जहाँ एकातिर प्रसिद्ध टीकाकारहरूले यसमाथि टीकाहरू लेखेका छन्, अनि अनेक संस्कृत कविहरूले यसबाट प्रेरित भएर अथवा यसलाई आधार बनाएर धेरै दूतकाव्य लेखेका छन्, भावना र कल्पनाको जो उदात्त प्रसार मेघदूतमा उपलब्ध छ, त्यो भारतीय साहित्यमा अन्यत्र विरल छ।
पूर्वमेघमा यक्ष बादललाई रामगिरिदेखि अलकापुरी सम्मका बाटाहरूको विवरण दिन्छ र उत्तरमेघमा यक्षको प्रसिद्ध विरहदग्ध सन्देश छ, जसलाई कालिदासले प्रेमीहृदयको भावनालाई मुछेका छन्।
ब्रुकले उनी पहिला-पहिला आफु समेत केवल महिला-पोर्नोग्राफीको निर्माणमा शामिल थिइन्, तर उनी पनि महिला भएकै कारण जो "महिलाहरुलाई निर्देशित गर्ने" प्रयास गर्ने गर्छिन्, तर ती महिलाहरु 'साँचिक्कै' लेस्बियन भने थिइनन्।
" आफ्नो गर्भावस्थाकालमा हुँदा, ब्रुकले भनेकी थिइन् कि उनलाई "बच्चा कहिल्यै पनि हुँदैन् भनेर" अनि उद्योगमा जारी रहन्छिन् कि रहँदिनन्, तर उनी "यसको बारेमा पत्ता लाग्नुभन्दा पहिले नै" गरिसकेकी थिइन्।
यो भगवानको जस्तो थियो, बस तल पुगीसकेको र साँचिक्कै मलाई 'त्यस दुनिया' बाट नै पृथक गरी दियो र मलाई फेरी 'असली जिन्दगी' मा फिर्ता ल्याई दियो।
उनी सन् २००७ मा न्यू सेन्सस्/ डिजिटल सिनको साथमा करारमा कार्यको थालनी गर्दै एउटा विशेष कलाकार बनिन् तत्पश्चात सन् २००९ मा उनले "एस्लिन ब्रुक्स लेज्बियन फ्यानटेसिज" का साथ निर्देशनको शुरुआत गरिन्।
एस्लिन ब्रुक, स्वयम् ले आफ्नो ट्विटर प्रोफाइल र ब्लगमा पोस्ट गर्दै लेखेकी थिईन, आफुलाई नै परिचित गराउँदै भनेकी थिइन् "एस्लि" जो कि पहिले "एस्लिन ब्रुक" थिइन्, अब अश्लील उद्योगबाट सेवानिवृत्त भईसकि र उनको पूर्व वेबसाइट अबदेखि अपडेट गरिदैन्।
एलिजाबेथले उनलाई लेखिएको थियो कि ऊ आफ्नो गतिविधिहरूमा धेरै अघि चले गएका छन् र तिनलाई यति अघि छैन बढकर परिवारका नजिक फिर्ता आउन आबस्यक छ।
तिनले पत्रमा लेखेका थिए "तिमी हामीदेखि यति टाढा चले गये हो बेटे कि तिमीलाई अजन‍बिहरुका दुख तकलीफको अधिक चिं्दछ र मांका आसुंहरूको जरा पनि फिक्र छैन।
उनले आफ्नो पहचान गुप्त रख्दै हुये कारखानहरूमा काम गर्ने मजदूरहरूको वास्तविक स्थितहरूमा राइनीश जेतुंग नामक समाचारपत्रमा पनि धेरै लेख लेखे त्यस समय यस अखबारका संपादक कार्ल मार्क्स थिए।
मार्क्स र एंगेल्सको यसबाट पहिला कुनै परिचय थिएन र नोभेम्बर १८४२मा भएको एक सानो सी मुलाकातका पछि नैं दुइटैलाई एक अर्कालोई जानने मौका मिल्यो।
तर पनि इंग्ल्याण्ड जाँदै वक्त एंगेल्स राइनीश जेतुंगका दफ्तर हुँदै गये थिए जहाँ तिनको मार्क्स देखि पहिलो पल्ट मुलाकात भएको थियो।
यस मुलाकातका बेला मार्क्सले एंगेल्सलाई अधिक गंभीरतादेखि छैन लिया किनभनें मार्क्सको मान्नु थियो कि एंगेल्स अहिले पनि हीगेलवादिहरुदेखि प्रभावित छन्, जबकि मार्क्स त्यस समयसम्म हीगेलवादिहरुदेखि अलग हो चुके थिए।
मचेस्टर प्रवासका बेला एंगेल्सको मुलाकात क्रान्तिकारी विचार वाली एक श्रमिक महिला मैरी बर्न्सदेखि भएको र तिनको साथ १८६२मा बर्न्सको निधन हो जानेसम्म बनाई रह्यो ।
एंगेल्स एक नैं जीवनसाथीका साथ जिंदगी बितानेका प्रबल पक्षधर थिए तर तिनको मान्नु थियो कि विवाह राज्य र चर्च द्वारा थोपी गयी एक व्यवस्था छ यस कारण त्यो वर्गीय शोषणको नैं एक कुन ्म छ।
उनले बेहद खराब माहौलमा बाल मजूरी गर्दै बच्चाहरूमा लेख लिखे र मार्क्सलाई लेखहरूको एक नयाँ शृङ्खला पठाई दी१ यी लेखहरूलाई पहिला राइनीश जेतुंग र फेरि डाउचे फ्रांसोइस्चे जारबखेरमा प्रकाशिक गरिएको छ।
एंगेल्सले यस पुस्तकमा पूँजीवादका जर्जर भविष्य र औद्योगिक क्रान्तिमा त आफ्नो विचार प्रकट गरे ही,यसका अतिरिक्त इंग्ल्याण्डको मेहनतकश जनताको वास्तविक स्थितिको बयान पेश गरे।
फ्रांस सरकारले ०३ फरवरी १८४५ मा मार्क्सलाई देशनिकालो दे दिएको थियो जसका पछि त्यो आफ्नो पत्नी र पुत्री सहित बेल्जियमका ब्रसेल्समा जाएर बस गये।
कम्युनिस्ट लीगले मार्क्स र एंगेल्सलाई कम्युनिस्ट पार्टीका आदर्सहरूमा एक पैम्‍फलेट लिखने काम सुँम्प्ा जसलाई अघि जाएर कम्युनिस्ट घोषणापत्र के नामले जानिएको छ।
यसको प्रकाशन २१ फरवरी १८४८ मा गरिएको र यसको जो चंद पंक्तिहरु इतिहासमा सधैंका लागि अमर हो गयीं ती थियों, एक कम्युनिस्ट क्रान्ति सत्तारूढ वर्गहरूको बुनियादलाई हिलाएर रख द्नेछ।
एंगेल्सले इंग्ल्याण्ड आउनेका पछि मार्क्सको दास कैपिटल लेख्नमा आर्थिक मदद गर्नका इरादेदेखि आफ्नो पिताका स्वामित्व वाली त्यसै पुरानो कंपनीमा काम गर्ने निश्चय गरे।
ब्रिटिश खुफिया पुलिस एंगेल्समा लगातार नजर रखे हुये थियो र त्यो मैरी बर्न्सका साथ यहाँ अलग अलग नामहरुका साथ छिपकर रहोस् थिए१ एंगेल्सले मिलमा काम गर्नका बेला नैं समय निकालेर द पीसहरुट वार यी जर्मनी नामक पुस्तक लिखी।
मार्क्स र एंगेल्सका बीच यस बेला हुये पत्राचारमा दुइटै मित्रहरूले रूसमा संभावित रूपले हुने बुर्जुवा क्रान्तिमा पनि विस्तारदेखि चर्चा गरे एंगेल्स १८७० मा इंग्ल्याण्ड आए र आफ्नो अन्तिम दिनहरुसम्म यहीं रहे।
एंगेल्स प्रशियामा नैं टिके रहोस् र उनले कम्युनिस्ट सैन्य अधिकारी आगस्ट विलीचको टुकडिहरूमा एक एड डे कैंपको भूमिका निभाए यी टुकडिहरूले दक्षिण जर्मनीमा हथियारबंद संघर्षलाई अंजाम दिएको थियो।
एंगेल्सले पेरिस प्रवासका बेला पवित्र परिवार होली फैमिली लेख्नमा मार्क्सको मदद गरे यस पुस्तकको प्रकाशन फरवरी १८४५मा गरिएको र यो युवा हीगेलवादिहरु र बौअर बंधुहरूमा प्रह्योर गर्दथ्यो।
उनले मार्क्सका साथ मिलेर १८४८मा कम्युनिस्ट घोषणापत्रको रचनाको र पछि अभूतपूर्व पुस्तक "पूंजी" दास कैपिटललाई लेख्न मार्क्सको आर्थिक तौर मा मदद गरे मार्क्सको मौत भएपछि एंगेल्सले पूंजीका अर्का र तेस्रो खंडको संपादन पनि गरे।
एंगेल्सले अतिरिक्त पूंजीका नियममा मार्क्सका लेखहरूलाई जमा गर्ने जिम्मेदारी पनि बखूबी निभाई र अन्तमा यसलाई पूंजीका चौथो खंडका तौरमा प्रकाशित गरिएको छ।
एंगेल्सले बताएका छन् एक पत्नी प्रथाको उदय विशेषतया पुरुषको आफ्नो बच्चाहरुका हाथहरूमा नैं संपत्ति सुँम्प्ने इच्छादेखि महिरातोाई गुलाम बनाउने आवश्यकताका साथ भयो।
हिमालयको दक्षिणी भेग , पूर्वमा बर्मा देखि बङ्गलादेश, भारत, नेपालको सम्पूर्ण तराई क्षेत्र, विशेष गरी चुरे पहाड को क्षेत्र र भारतको विभिन्न उपउष्णप्रदेशीय क्षेत्रमा फैलिएका वनहरूमा साल वनको प्रधान वृक्षको रूपमा पाईछ ।
नेपालका संरक्षित क्षेत्रहरु जस्तै चितवन राष्ट्रीय निकुन्ज, बर्दिया राष्ट्रीय निकुंज, शुक्लाफाँट राष्ट्रीय निकुंज आदिमा सालका रुखका घना वनहरू छन ।
यसको काठ खोटोयुक्त र बलियो हुन्छ, निर्माण कार्यमा यसको असाध्यै महत्त्व हुने गर्छ यद्दपी यसलाई रन्दा लगाएर सम्माउन र रँगरोगन गरेर टलकाउन भने त्यति उपयुक्त हुँदैन ।
नेपालको तराईमा यसलाई घरको खम्बा, ढोका र झ्यालको फ्रेम, घरको छानाको कैंची,सिँडि,गोरुगाडा, हलो, हरिस, फर्निचर र अन्य धेरै कामकोलागि सालको काठ प्रयोग गरिन्छ ।
यसलाई विभिन्न क्षेत्रमा भनिने नामहरु जस्तै साल, शाल, शखुवा आदि सँस्कृत भाषा को 'शाल'बाट आएको हो जसको अर्थ 'घर' हो , यसको अर्थ के बुझिन्छ भने यो घर बनाउन प्रयोग हुने काठ को रूपमा प्रयोग हुने गरेको थियो ।
बुध्द धर्मको मान्यता अनुसार माहारानी मायाले नेपालको लुम्बिनीमा साल वा अशोका को वृक्ष मुनी यसको हाँगो समाउँदै गौतम बुध्दलाई जन्न दिएकी थिईन ।
मलाई यसको बारेमा त्यति धेरै जानकारी थिएन तर मेरो अनुभवमा यो नै मेरो लागि ठुलो उपलब्धि हुन पुग्यो जसले गर्दा मैले यो पात्रलाई मेरै किसिमले निर्वाह गर्न पाएँ।
उनले ब्रिटिश कोलम्बिया हकि लिगमा ल्यान्गलि हर्नेट्स टिमबाट जुनियर आइस हकि खेल्दथे तर गोडाको चोटले गर्दा उनको हकि करियर समाप्त भयो।
२००९मा किट्च स्टिभन सिल्भरको द बिग ब्यान्ग क्लबमा रायन फिलिप र मालिन एकरम्यानसँग खेल्ने भए जुन दक्षिण अफ्रिकामा खिचिएको थियो र रंगभेदको विषयमा आधारित थियो।
छुपेर त्यो पाण्डवहरूका शिविरमा पुग्यो र घोर कालरात्रिमा कृपाचार्य तथा कृतवर्माको सहायतादेखि पाण्डवहरूका बचे हुये वीर महारथिहरूलाई मार हालयो।
यस विनाशलाई देखेर अर्जुनले दोंनहरू ब्रह्मास्त्रहरूलाई लौटा गर्न शान्त गरिदिए र झपट गर्न अश्वत्थामालाई पकड गर्न बाँध लागि श्रीकृष्ण बोले, “हे अर्जुन! धर्मात्मा, सोये हुये, असावधान, मतभएका, पागल, अज्ञानी, रथहीन, स्त्री तथा बालकलाई मारना धर्मका अनुसार वर्जित छ।
जब गुरु द्रोणाचार्यले धर्मराज युधिष्ठिरदेखि अश्वत्थामाको सत्यता जान्न चाही त उनले जवाब दिए-"अश्वत्थामा मारिएको तर हात्ती"॥ श्रीकृष्णले त्यसै समय शङ्खनाद गरे,जसको अन्तिम शब्द गुरु द्रोणाचार्यले सुन्न सकेनन् र आफ्नो प्रिय पुत्रको मृत्युको समाचार सुनेर उनले शस्त्र त्याग दिये,अनि युध्द भूमिमा आँखा बन्द गरेर शोक अवस्थामा बसे।
जन्मदेखि नै अश्वत्थामाकाे मस्तिकमा एउटा अमूल्य मणि विद्यमान थियो जसले उनलाई दैत्य, दानव, शस्त्र, हानि, देवता, नाग आदिदेखि निर्भय राख्दथ्यो।
त्यस अति प्रचण्ड तेजोमय अग्निलाई आफ्नोतर्फ आता देख अर्जुनले श्रीकृष्णदेखि विनती गर्यो, “हे जनार्दन! तपाईँ नै यस त्रिगुणमयी श्रृष्टिलाई रचने भएका परमेश्वर छन्।
तपाईँ नैं ब्रह्मास्वरूप हो रचना गर्दछन्, तपाईँ नैं विष्णु स्वरूप हो पालन गर्दछन् र तपाईँ नैं रुद्रस्वरूप हो संहार गर्दछन्।
त्यसको विलापलाई सुन गर्न अर्जुनले त्यस नीच गरम हत्यारे ब्राह्मणका सिरलाई काट हालन प्रतिज्ञा गरे अर्जुनको प्रतिज्ञा सुन अश्वत्थामा भाग निस्क्यो।
सो जस तालाबका नजिकगदायुध्द हिड रह्यो थियो त्यसै तालाबमा घुस्यो र पानीलोई बाँधेर लुक्यो दुर्योधनका पराजय हुँदै नैं युद्धमा पाण्डवोको जीत पक्की भएको थियो सबै पाण्डव पट्टीका मानिस जीतको खुशीमा मतभएका हो रहोस् थिए।
श्रीकृष्ण बोले, “छ अर्जुन! तिम्रो भयदेखि व्याकुल भएर अश्वत्थामाले यो ब्रह्मास्त्र तुममा ब्रह्मास्त्रदेखि तिम्रो प्राण घोर संकटमा छ।
म हिन्दु धर्मको त्याग गर्नेछु जुन मानवताको लागि हानिकारक, उन्नति र मानवताको विकासमा बाधक छन्, किनकि यो असमानतामा आधारित छन्, र आफ्नो धर्मको रूपमा बौद्ध धर्मलाई अपनाउने छु।
म गम्भीरता एवं दृढताको साथ घोषित गर्दछु कि म यस पछि आफ्नो जीवनलाई बुद्धको सिद्धान्त र शिक्षा एवं उनको धर्म अनुसार मार्गदर्शन गर्नेछु।
राजनीतिक मुद्दा हरू द्वारा उदास आंबेडकरको स्वास्थ्य असाध्यै खराब हुँदै गयो र सन् १९५५ को समयमा गरिएको निरन्तर कामले उहाँलाई सिकिस्त बनाइदियो।
आफ्नो अन्तिम पाण्डुलिपि "बुद्ध र उनको धर्म" को पुरा गरिएको तीन दिन पछि ६ दिसम्बर १९५६ मा अम्बेडकरको महापरिनिर्वाण दिल्ली उहाँको घरमै भएको थियो।
७ डिसेम्बर को दिन मुम्बईमा दादर चौपाटी समुद्र तट मा बौद्ध शैलीले अन्तिम संस्कार गरिएको थियो जसमा उहाँको लाखौं समर्थकहरू, कार्यकर्ताहरू र प्रशंसकहरू ले भाग लिए।
उहाँको अन्तिम संस्कारको समय उहाँलाई साक्षी राखेर उहाको लगभग १०,००,००० अनुयायी हरूले बौद्ध धर्मको दीक्षा लिएको थियो, जुन विश्वको इतिहासमा पहिलो चोटि भएको थियो।
मृत्युपछि आंबेडकर को परिवारमा उहाको दोस्रो श्रीमती डा० सविता आंबेडकर रहेको थियो जो जन्म देखि नै ब्राह्मण थियो तर उहाँको साथै उनी पनि धर्म परिवर्तन गरी बौद्ध भएको थियो, तथा दलित बौद्ध आन्दोलनमा बाबासाहेब आंबेडकर पछि बौद्ध बन्ने पहिलो व्यक्ति थियो।
डा० सविता आंबेडकर को एउटा बौद्धको रूपमा सन् २००३ मा मृत्यु भए, आंबेडकर नाति, प्रकाश यशवंत आंबेडकर, भारिपा बहुजन महासङ्घको नेतृत्व गर्दछन् र भारतीय संसदको दुवै घरमा सदस्य पनि रहेको थियो।
धेरै सार्वजनिक संस्थानका नाम उहाँको सम्मान को लागि उहाँको नाम मा राखिएको छन्, जस्तै हैदराबाद, आंध्र प्रदेश को डा० अम्बेडकर मुक्त विश्वविद्यालय, बी आर अम्बेडकर बिहार विश्वविद्यालय- मुजफ्फरपुर, डा० बाबासाहेब अम्बेडकर अंतरराष्ट्रिय विमानस्थल नागपुर मा छन्, जुन पहिले सोनेगांव हवाई अड्डको नाम ले चिनिन्थियो।
मुम्बईमा उहाँको स्मारक हरेक साल लगभग पन्ध्र लाख मानिसहरू वार्षिकोत्सव , पुण्यतिथि र धर्मचक्र प्रवर्तनको दिन नागपुरमा, उहाँलाई आफ्नो श्रद्धांजलि अर्पित गर्नुको लागि जम्मा हुने गर्दछन।
बाबासाहेब आम्बेडकरका पुर्खा केही पुस्ता देखि इस्ट इन्डिया कम्पनीको सेनामा कार्यरत थिए र उनका पिता पनि भारतीय सशस्त्र सेनाको महू छाउनीमा सेवारत सुबेदार थिए।
७ नोभेम्बर १९०० मा उनलाई सातारामा अवस्थित सरकारी उच्च माध्यमिक विद्यालयमा उनको बाल्यकालको नाम भिवा रामजी आम्बडवेकरको नाममा भर्ना गराइदिए।
उनले कोलम्बिया विश्वविद्यालय र लन्डन स्कुल अफ इकोनोमिक्स, दुबैबाट नै अर्थशास्त्रमा विद्यावारिधिको उपलब्धि प्राप्त गर्नुका साथै कानुन, अर्थशास्त्र र राजनीति विज्ञानमा शोध कार्य पनि गरेका थिए।
उनले भारतको स्वतन्त्रताको प्रचारप्रसार तथा चर्चामा सहभागी हुँदै पत्रिकामा लेख प्रकाशन, राजनीतिक अधिकारहरूको वकालत र दलित समुदायको सामाजिक स्वतन्त्रका लागि आवाज उठाई स्वतन्त्र भारतको पुनर्निर्माण तथा विकासमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याएका थिए।
वहाँलाई अङ्ग्रेजी, हिन्दी, मराठी, पाली, संस्कृत, गुजराती, जर्मन, फारसी, फ्रान्सेली तथा बङ्गाली भाषाको राम्रो स्तरको ज्ञान थियो।
बाबासाहेब आम्बेडकर भनेर चिनिने भीमराव रामजी आम्बेडकर एक भारतीय बहुज्ञ, विधिवेत्ता, अर्थशास्त्री, राजनीतिज्ञ र समाजसुधारक थिए जसले नवबौद्ध आन्दोलनलाई प्रेरणा दिनका साथै दलित जातिका मानिसलाई गरिने भेदभावको विरोधमा अभियान चलाएका थिए।
भारतमा बाल विवाह प्रचलनमा रहेको बेला रामजी सकपाल सपरिवार बम्बई आई अप्रिल १९०६ मा १५ वर्षको आम्बेडकरको विवाह नौ वर्षकी रमाबाईसँग गराइदिए।
उनले वि.सं. २०४६ को महानन्द पुरस्कार तथा राष्ट्रिय प्रतिभा पुरस्कार, उत्तम-शान्ति पुरस्कार, युवा वर्ष मोती पुरस्कार आदि पाएका छन्।
पहिलेको घनिष्टता र आधा राज्य सम्म पनि दिने द्रुपदको वचन याद गरेर द्रुपदले अवश्य पनि सहयोग गर्ने छ भन्नेविश्वास गरेर द्रोण राजा द्रुपद कहाँ गए ।
युधिष्ठिरले हाँसेर ठट्टा गरी भने – “ओ ब्राह्मण यदि तिमीले त्यो बल झिकि दियौ भने कृपाचार्यको घरमा तपाईँले राम्रो भोजन गर्न पाएको हामीले हेर्न पाउने छौँ ” ।
अनि त्यस अपरीचित ब्राह्मण द्रोणले घाँसको एउटा पात टिपी बाणको तीर जस्तै जोडले जाने गर्न शक्तिको वाचा बोलि त्यस पातलाई जोडसँग इनारमा फाले ।
घाउ चोट निको हुन्छ तर अनादर भनेको कहिल्यै निको नहुने भएकोले द्रोण उपरको शत्रुता र उनी माथि रीस फेर्ने इच्छा द्रुपदको मनमा जीवन भर नै रहि रह्यो।
पहिलो पटक, कृष्णको चरित्रलाई व्यासले यस पर्वमा गहिरो महत्त्व दिएका छन् , र महाभारतमा पहिलो पटक उनको चरित्र प्रकट भएको छ जब उनले आफ्नो दिव्य रूप देखाउँछन्।
व्यासको महाभारत अर्जुनको यात्राको वरिपरि केन्द्रित छ, उहाँ महाकाव्यको केन्द्रीय नायक हुनुहुन्छ तर कथा उहाँको मात्र होइन, अर्जुन र उनका भाइहरूको यात्रामा भीष्म र कृष्ण जस्ता अन्य पात्रहरूको महत्त्वपूर्ण भूमिका छ।
नारदजी कुरा सुनेर कुरुराज युधिष्ठिरले आफ्नो भाइहरूको अवस्था बारे सोधे - "देवर्षे! जसको कारण घोदा, हात्ती र मनुष्य सहित सारा पृथ्वी नष्ट भयो, जसको वैरको बदला लिन हामी पनि क्रोधको आगोमा जल्नु पर्यो, जो धर्मको नाम पनि जान्दैनन्, त्यस पापी दुर्योधनलाई यदि यो सनातन वीरलोक प्राप्‍त भएको छ भने ती वीर, महात्मा, महान व्रतधारी, सत्यप्रतिज्ञ विश्वविख्‍यात शूर र सत्यवादी मेरा भाइ यस समय कुन लोकमा प्राप्त भए? म उनीहरूलाई हेर्न चाहन्छु।
विराट, द्रुपद, धृष्टकेतु आदि पाञ्चाल राजकुमार शिखण्डी, द्रौपदीका पाँचै पुत्र तथा दुर्धर्ष वीर अभिमन्युलाई पनि देख्न चाहन्छु।
तिमीले गुरुपुत्र अश्वत्थामाको विषयमा छलबाट काम गरी द्रोणाचार्यलाई उनको पुत्रको मृत्‍युको विश्वास दिलाएका थियौ, यसकारण तिमीलाई पनि छलद्वारा नै नरक देखाइएको हो।
जसरी तिमी यहाँ आयौ, यसै प्रकार भीमसेन, अर्जुन, नकुल, सहदेव तथा द्रुपदकुमारी कृष्णा- उनीहरू सबै छलद्वारा नरकको नजिकै ल्याइएका थिए।
मेरा यी महामना भाइहरूले, कर्णले, द्रौपदीका पाँच पुत्र र स्वयं द्रौपदीले कुन पाप गरेका थिए, जसले गर्दा यिनीहरूले यस्तो दुर्गन्धपूर्ण भयंकर स्‍थानमा निवास गर्नुपरेको छ।
द्वैतवनमा अरणिकाष्ठको अपहरण गरे पश्चात जब यक्षको रूपमा मैले तिमीलाई कयौँ प्रश्न गरेको थिए, त्यो मैले गरेको तिम्रो पहिलो परीक्षा थियो।
अ‍ब यो तिम्रो परीक्षाको तेस्रो अवसर थियो; तर यसमा पनि आफ्नो सुखको ख्याल नगरी भाइहरूको हितको लागी नरकमा रहना चाहयु, अत: तिमी यस प्रकार शुद्ध प्रमाणित भयौ ।
तिमी जसको लागि सदा संतप्‍त रहने गर्छौ, ती सम्पूर्ण शस्त्रधारिहारूमा श्रेष्ठ महाधनुर्धर कर्ण पनि परम सिद्धिको प्राप्‍त भएका छन्।
तिमीलाई प्राप्‍त भएको सम्पूर्ण लोक राजा हरिश्चंद्रको लोकको समान सब राजाहरूको लोकभन्दा उच्च छ; जहाँ राजर्षि मान्धाता, राजा भगीरथ र दुष्यन्तकुमार भरत गएका छन्, त्यहीँ लोकमा तिमी पनि विहार गर्नेछौ।
स्वर्गलोकमा पुगेर धर्मराज युधिष्ठिरले दुर्योधन स्वर्गीय शोभाबाट सम्पन्न भै तेजस्वी देवताहरू सँग दिव्य सिंहासनमा विराजमान भएको देखे।
इन्द्रको साथ मरुद्गण, वसुगण, दुबै अश्विनीकुमार, साध्यगण, रुद्रगण, आदित्यगण, अन्यान्य देवतालोकवासी सिद्ध र महर्षि सबै त्यस स्‍थानमा आए, जहाँ महातेजस्‍वी धर्मपुत्र राजा युधिष्ठिर उभिएका थिए।
तत्‍पश्चात उनी धर्मको साथमा त्यस स्‍थानमा गए, जहाँ पुरुषसिंह शूरवीर पांडव र धृतराष्ट्रपुत्र क्रोध त्‍यागी आनन्‍दपूर्वक आ-आफ्नो स्‍थानमा रहेका थिए।
हनुमान ढोकाको मुर्ति, काल भैरवको स्थापना, रानी पोखरीबीचको जलेश्वर महादेवको मन्दिर, पशुपति कोटिलिगं, दक्षिणकालीको मन्दिर निर्माता तथा हनुमान ढोका दरबार भित्र सुन्दरीचोक, नासलचोक, नरसिंहचोक, कालीचोक बनाउने र बुढानिलकण्ठ देखि हनुमान ढोकासम्म पानी ल्याउने कुलो बनाउने राजा प्रताप मल्ल हुन् ।
प्रताप मल्लको शासन-कालको अर्को महत्वपूर्ण कुरा त्यस अवधिभरि काठमाडौं उपत्यकाभरि राजनैतिक र सांस्कृतिक जगजगी बढिरहेको देखिन्छ ।
यस कुराको अर्थ यस तथ्यबाट पनि प्रस्टिन्छ कि उनका आफ्नै र उनका पालाका गरी असीभन्दा बढी शिलालेख आजसम्म भनेक रूपमा थाहा पाइएका छन् र प्रकाशित भएका छन् ।
उनी बागलुङ जिल्लाको अमलाचौर गाउँ विकास समिति वडा नं ४, कुंडहरमा बुवा स्व. हिरण्य ढकाल र आमा जानुकादेवी ढकालको कोखबाट जन्मेका हुन्।
कार्गो व्यवसायबाट व्यवसायिक यात्रा शुरु गरेका ढकाललाई कामप्रतिको लगनशिलता, जोखिम मोल्न सक्ने क्षमता, मिलनसारिता जस्ता कुराले आजको स्थानमा पुर्याएका छन ।
न्यून आर्थिक पृष्ठभूमिबाट आएका व्यक्ति चन्द्र ढकाल हाल वित्तिय क्षेत्रमा मात्र होइन जलविद्युत उत्पादन, सूचना प्रविधि, ट्राभल्स एण्ड टुर्स, सवारीसाधन विक्री, केबुलकार लगायतका क्षेत्रमा छाएका छन् ।
भारतमा सन् १५५०मा प्रेसले प्रवेश पायो भने नेपालमा विसं १९०८ तिर जंगबहादुर राणा बेलायत भम्रणबाट फर्कदा फलामे हाते प्रेस ल्यायपछि मात्र विधिवत् रूपले प्रवेश पायो।
विक्रम सम्बत २००७को क्रान्तिका कालमा नारदमुनी थुलुङको नेतृत्त्वमा पूर्वी नेपालको पहाडबाट प्रजातन्त्र रेडियोको नाममा रेडियो प्रसारण भएको थियो।
एक व्यक्तिभन्दा बढी असीमित जनसमुदायका लागि जब कुनै माध्यमको सहायताद्वारा कुनै पनि विषयवस्तुलाई सन्देशको रूपमा प्रसारण, प्रक्षेपण गरिन्छ तब यस्तो प्रक्रियालाई आमसञ्चार भनिन्छ।
आमसञ्चारको उद्देश्य भनेको कुनै विचार वा सन्देशलाई ती व्यक्तिसम्म पुर्‍याउनु हुन्छ, जसलाई त्यस्तो सूचना आवश्यक हुन्छ र यसबाट सबै व्यक्तिले त्यस्तो जानकारी लिन सक्छन्।
तसर्थ आमसञ्चारका साधनहरूले परापूर्वकालदेखि सुरुभएको भाषिक तथा मौखिक सञ्चार प्रक्रिया होस् वा आधुनिक पत्रपत्रिका, रेडियो, टेलिभिजन, इमेल, इन्टरनेट, फ्याक्स आदि जस्ता सबै सञ्चार साधनहरूलाई जनाउँछ।
परापूर्वकालदेखि आज पनि सार्वजनिक वा महत्त्वका सूचनाहरू सर्बसाधरणलाई जानकारी दिन कटुवाल घोकाउने प्रचलन पनि पत्रकारिताको पूर्वाभ्यास हो।
सामान्य अर्थमा सञ्चार भन्नाले दुई वा दुईभन्दा बढी व्यक्तिहरूका बीच सूचना, विचार, अनुभव,भावना आदिको विनिमय हुने र एकअर्कामा आपसी समझदारी कायम गर्ने प्रक्रियालाई बुझिन्छ।
यसर्थ एकअर्काबीच सूचना, विचार धारणा जानकारी साटासाट गर्ने प्रक्रिया वा साझेदारी कायम गर्ने प्रक्रियालाई सञ्चारको अर्थमा बुझ्न सकिन्छ।
नेपालमा हाल पत्रपत्रिका, रेडियो, टेलिभिजन, चलचित्र, पुस्तक, इन्टरनेट, अनलाईन लगायतका सबै किसिमका आमसञ्चार माध्यमहरू सञ्चालनमा रहेका छन्।
मिजोरममा रातोड्नेछ, झारखंड,मा बिहार, सानो नागपुर, मध्यभारत, महा कौशलमा डा० जयपाल सिंह पृथक झारखंड गणतन्त्रको मांग लिएर चल पडे थिए।