polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
चन्द्रगुप्तका प्रधानमन्त्री एवं सलाहकारको रूपमा राज्य सञ्चालन गर्ने आचार्य चाणक्य आफू एक कुटीमा सामान्य जीवन व्यतीत गर्थे भन्ने उल्लेख पाइन्छ ।
रामायणमा आर्थिक र राजनीतिक विशेषज्ञहरूको नियुक्ति गर्दा अर्थशास्त्र र दण्डनीतिको ज्ञातालाई विशेषज्ञ स्थापित गर्नु भनिएको छ ।
वाल्मीकि रामायणकोे अध्ययनबाट के स्पष्ट हुन्छ भने त्यस बेलासम्म पेशागत विशिष्टताको रूपमा चारवटा वर्णहरूको व्यवस्था समाजमा स्थापित भइसकेको थियो ।
यसका साथै कौटिलीय अर्थशास्त्रमा सामाजिक सुरक्षाको रूपमा सबै गरीब र असहाय मानिसहरूको रेखदेख गर्नु राज्यको दायित्त्वको रूपमा लिइएको छ ।
उनको विचारमा पदार्थ, वित्त, सार्वजनिक वा व्यक्तिगत सम्पत्ति, सुन, चा“दी संचित गरिएको अर्थ, श्री अर्थात् समृद्धि, भोग गर्न सकिने कुरा, विनिमय र हस्तान्तरीय वस्तु यी सबै भौतिक धन हुन् ।
यसमा उल्लेख गरिएको कोषको व्यवस्थाले आर्थिक व्यवस्थाको विकास र स्थिरताका लागि एउटा छुट्टै महत्त्वपूर्ण अङ्ग स्थापित भइसकेको स्पष्ट हुन्छ ।
यस सम्प्रदायलाई कोलबर्टले प्रतिपादन गरेकोले यसको नाम कोलबर्टवाद, व्यापार वाणिज्यलाई मुख्य महत्त्व दिएको र कृषिलाई महत्त्व नदिइएकोले वाणिज्यवाद, महाजनवाद, विदेशी वस्तुलाई प्रतिबन्ध लगाइएकोले प्रतिबन्धवाद, बहुमूल्य धातु सङ्कलन गर्ने राजकीय उद्देश्य बनाइएकोले धातुवाद, राजकीय कोष सम्पन्न गराउने क्रियाकलापलाई जोड दिइएकोले केमरावाद पनि भनिन्छ ।
कार्यक्रममा ब्राजिलमा पर्चुगिजहरूको प्रवेशदेखि ब्राजिलमा अफ्रिकन बदुवा मजदुर र त्यहाँ रहेका जापानी समुदायसम्मको इतिहासलाई समेटिएको थियो ।
लागत खर्च बढी लाग्ने भएकोले ब्राजिलको ओलम्पिक समितिले यस ओलम्पिकमा साबिकका ओलम्पिकहरूमा जस्तोस्वर्ण पदकमा शुद्ध सुनको प्रयोग नगर्ने बताएको थियो।
त्यसैले अर्थव्यवस्थामा कुन आर्थिक वृद्धि दरले देशको कुल लगानी र कुल बचतलाई आपसमा बराबर गराउंछ अर्थव्यवस्थामा त्यस कुरालाई ध्यानमा राख्नु पर्छ ।
राष्ट्रिय आयमा वृद्धिले पू“जी र लगानीमा वृद्धि भइ रोजगारी बढछ जसले सबै मानिसको कल्याणमा वृद्धि हुन्छ भन्ने पूजीवादी अवधारणा आंशिक रूपमा मात्र सफल रह्यो किनभने यसले समाजमा असमानता वृद्धि भइ धनी झन धनी र गरीब झन गरीब अझ गरीब हुन पुग्यो ।
तर यस अवधारणामा पनि आर्थिक पक्षलाई मात्र समेटिएको र अन्य मानवीय र व्यक्तिगत तत्वलाई बेवास्ता गरिएकोले मानिसको कल्याणमा यसको योगदानलाई पूर्ण मानिंदैन।
यस अवधारणाले आर्थिक विकासको अवधारणालाई अस्वीकार गर्दैन तर आर्थिक विकासमा मानवको स्वास्थ्य शिक्षा, सीप जस्ता मानव पू“जीलाई बढी महत्त्व दिन्छ ।
संकुचित अर्थमा राष्ट्रिय आय भनेको राष्ट्रिय आयमा हुने वृद्धि हो भने विस्तृत अर्थमा आर्थिक विकास अन्तर्गत, आर्थिक वृद्धि, समाजिक सुरक्षा, शिक्षा स्वास्थ्य, संस्कृति लगायत मानिसको जीवनको गुणस्तरीयतासँग सम्बन्धित सबैकुराहरु पर्दछन ।
मेलचौर मेला लाग्ने नजिकै एउटा मन्दिर छ -जिर्ण मन्दिरमा अरु मन्दिरमा जस्तै पुजारि भने हुदैन किनकी यसको छुट्टै इतिहास छ ,यहाँ जो पुजा गर्न जान्छ त्यो व्यक्ति नै पुजारि हो , संसारमा यस्तो मन्दिर छैन जो आफू स्वतन्त्र होस यहाँ कसैको कर र बाध्यता छैन सम्पुर्ण अधिकार आफैमा छ, दमाइ कामी, बादी गायन जो गएपनि आफै पुजारि भएर मन्दिरको पुजा गरिन्छ ।
किनकी इतिहासमा राजा नरसिंह मल्लका पुत्र बहादुर मल्लले गाइले धान खाएको विषयमा धमलाकि छोरि साउनीमाला र लाटिमाला नामकि दुइ युवतीलाइ सजाय स्वरुप कपडा खोलेर बाजा बजाएर पालाकोट राज्यका सारा जनाता माँझ नाङ्गै घुमाएकोले पिडा सहन नसकि विष खाएर आत्महत्या गरे,त्यसको पाँचौ दिनमा राजा सिकारबाट घर र्फकदा उनका सवै परिवारको लास भएको भेटाए , यस्तो घटना कसरि भयो भन्ने सवालमा रहस्यमय भयो राजाले छानविनको लागि तथा दैविक शक्ति अध्ययनको लागि रुकुमकोटबाट बाहुन बोलाएर हेर्न लगाए ,बाहुनले लाटिमाला र साहुनीमाला रिसाएर यस्तो घटना घटेको यसको लागि राजाले माफि स्वरुप उनीहरूको सालिक वनाइ राजकिय सम्मान दिनुपर्ने हरेक वर्षपुजा तथा मेला लगाउनु पर्ने नत्र ‌‌‍‍‍‍ जस्ता सल्लाह दिएपछि राजाले सोहिअनुरुप यो मन्दिरमा जो माफी माग्न लायक छन तथा सम्मान गर्न चाहान्छन ती सवैले जतिवेला पनि जहिले पनि पुजा गर्न सक्छन भनि पुजारि विहिन मन्दिर वनाएका थिए १, त्यो भन्दा पहिले उक्त स्थानमा बुध्दमष्टका एक ऋषि आई होमजग्य गरि त्यो पवित्र स्थानलाई चोखिनिति गरेको भन्ने भनाई छ बुध्द मष्ट एक मष्टकै भाइ हुन उनको धर्म बुध्द धर्म संग मिल्दोजुल्दो थियो तेसैले यो पुण्य भुमिमा बलि दिने वा रगत देखाउन समेत पाईदैन।
त्यसै दिन देखि स्वतन्त्र मन्दिर बन्न गयो अनि आज सम्म त्यहाका दलित हरूले समेत हामीले पनि बाजा बजाउदै गाँउभरि घुमाएर गल्ती गर्‍यौ भनेर मेलाकैदिन सवै बाजाहरु मन्दिरमा चढाएर पुजा गर्ने माफी माग्ने र मलाइ रक्षा गर भनि फुल पाथी समाएर हात जोडि पुजा गरिन्छ ।
रुकुम जिल्लको मध्यभाग तथा सदरमुकामबाट करिब ९ किलोमीटर उत्तरपुर्व तथा रुकुमकोट देखि ५ किलोमीटर पश्चिम क्षेत्रमा अवस्थीत हाल पीपल गाविस वडा नं.१र२ लागिम भन्ने गाँउमा पर्दछ।
पुर्वमा पोखरा गाविस,रेवत खोला ,पश्चिममा पुमाखोला,जिपु पीपल गाविसकै ३ र ४ वडा,दक्षिणमा सानिभेरी नदी तथा स्यालपाखा गाविस र उत्तरमा स्यालाखदी,प्वाँङ्ग र सिस्नेहिमाल,करिव ७००मीटर देखि३००० मीटर सम्म फैलियको छ ।
सिस्ने हिमालको काखमा अवस्थित डल्सीङ्गे लेक जिल्लकै अग्लो स्थान मध्यको एक हो जहाँबाट दाङ्ग,नेपालगञ्ज,वुटवल,पोखरा,बाग्लुङ्ग लगाएतका स्थानहरु देख्न सकिन्छ ।
माथिल्लो पुमामा फाँट भएपनि भौगोलीक विकटताका कारण वस्ती वसाउन सकिएको छैन,मेलचौरको भाग देखि दानिपीपल सम्मको दक्षिणको भाग सिंचाइयोग्य जमिन छ भने बाँँकी सवै भुभाग पाखो बारी छ जहाँ सिंचाइको संभाबना हुदाहुदै पनि सिंचाइ पुग्न सकेको छैन ।
२०४५ सालमा तात्कालिन राजा विरेन्द्र शाहले पुमाखोला जलविधत तथा सिंचाइ आयोजना गरी काम सुरु गरेका थिए ,करिब ७० प्रतिशत काम सम्पन्न भै सकेको छ ,देशको बदलिदो राजनिती अवस्थाले गर्दा बहुदल पश्चात यो काम राकियो पछि जनयुद्घ सुरु भयो,अव त यो योजनाको सम्भावना झन पर सर्‍यो २०५८ सालमा राजा विरेन्द्रको दरवारहत्याकाण्ड संगै राजाको योजना अधुरै रहृयो राजा मरे जसरि यो योजना र पालकोटका जनताको सपना पनि शहिद बन्न पुग्यो ।
भख्खरै मात्र -२०७२ मा) ११०किलो वाट को विधुत दिपेन्द्र बहादुर मल्ल पहल तथा स्थानियहरुकै लगानिमा निर्माण भएको छ यो पनि आर्थिक श्रोतको रूपमा विकास भएको छ ।
सदरमुकाममा विकासका योजनाहरूको प्रताव गर्न जाँदा त्यो त भैसी गोठालाहरूको अस्थायी गोठको सुचीमा भएकोले विकासका कुनै योजना नमिल्ने र नबाएको भनेर ब्याङ्गयात्मक उत्तर पाइयो ।
यहाँको सामाजिक अवस्था भने सुदृढ छ ,सारा वस्ती परम्परागत जिवन शैलीमा मिलेर बसेको छ,अनुशाषित छ, यहाँका मानिसहरु आन्तरिक विकासमा भने एकजुट छन ।
जहाँ पश्चिमा स्यार्पु ताल,पुर्वमा कमल दह,देउराली गुफा,तातोपानीर उत्तरमा सिस्नेहिमालको केन्द्रविन्दु भएकोले यो क्षेत्र अति महत्त्वपुर्ण र छ ।
पौरानिक कालमा र्स्वर्गद्वारि प्रभु देवि-हाल प्युठान र्स्वर्गद्वारि)कि माहिली बहिनी मुसीकोटको डिक्रेशाहिकुमारीमा र कान्छी बहिनी यहि पालकोटको तासुकाँडा भन्ने ठाँउमा आइ तपस्या गरेको भन्ने किम्बदन्ति छ ।
जहाँ पुसमाघको जाडो समायमा मेला लाग्ने गर्दछ ,उक्त मेलाको पनि फरक विशेष्ता छ यो मन्दिरमा पुजाआजा गर्न आउने भक्तालुहरूले रातभरि आगोको अगुल्ठोले अँधेरो भागतिर हिर्काउन चलन छ ।
जसको अर्थ हो अँधेरो कालो मैलो हटाउनु, वा अँधेरोलाइ हिर्काएपछि मनभित्रको कालो मैलो डर त्रास विहिन सफा मन हुन्छ,अन्धाकारलाइ सराप्नु भन्दा एक्लै भएपनि उज्यालो फैलाउने कोसिस गर्नु भन्ने हुन्छ ।
पालाकोट हाल रुकुम जिललाको पिपल गा बि स लागिम(अहिले ६ न. प्रदेशको बाँफिकोट गाउँपालिकाको पालाकोट वडापालिका नामकरण भएको छ) भन्ने ठाँउमा पर्दछ ।
सुरुमा पोखरा गाविसको पाँगा भन्ने ठाँउमा आइ बसेपनि विभिन्न सुविधा र कठिनाइका कारण हालको लागिमको माइकाथान भन्ने स्थानमा आइ बसेका थिए ।
अहिले सम्म एक ओटा निमावि,एक प्रावि,३ मन्दिर-जिर्ण एक बाटो,नभ भिजन सहकारी,एक विधुत पावरहाउस-गाँउकै लगानी र प्रयासमा निर्माण गरेको र खेलकूद मैदान निर्माण हुदै छ ३०० घरधुरी र खानेपानी,१ बाख्रापालन समुह मौरीपालन,३ ओटा सामुदाइक बन र अन्य सहकारी समुहहरू रहेका छन।
हालको लागिमको माइकाथान भन्ने स्थानमा राजा नरसिंग मल्लले दरबार बनाएकै स्थानमा रहेको जमिनको आकृति पाला आकारको भएकोले राजाले स्वच्छिक नाम पालाकोट नाम रहेको किम्बदन्ती छ ।
यी दुईको तुलना वर्तमान समयमा अरू कुनै खेलाडीहरू सँग गर्न सकिदैन भन्दा पनि हुन्छ ,अझ यी दुई खेलाडीको दाँजोमा वर्तमान फुटबल जगतमा हाल सम्म पनि अन्य कुनै खेलाडीहरूको उदय भएको छैन।
नाम र दामबाट चर्चित यी दुई खेलाडीको तुलनामा अन्य तेस्रो खेलाडी नरहेकै कारणले गर्दा पनि वर्तमान फुटबल जगतमा यी दुई फुटबल खेलाडीहरूलाई एकआपसमा एक अर्काको प्रतिद्वन्द्वीका रूपमा हेरिन्छ ।
आ-आफ्नो क्लब तथा राष्ट्रबाट उत्कृष्ट प्रदर्शनी गर्दै आएका यी दुई सुपर स्टारहरू आ-आफ्नै राष्ट्र र क्लबका सदावहार उच्च गोलकर्ता हुन्।
युभेन्टस फुटबल क्लब का पोर्चुगीज स्टार स्ट्राइकर क्रिस्टियानो रोनाल्डो र बार्सिलोनाका चर्चित अर्जेन्टाइन स्टार स्ट्राइक लियोनेल मेस्सी दुवै विश्व फुटबल जगत् का सदावहार महाहस्तिहरू हुन्।
यदि सङ्क्रमणले मूत्रमार्गको तल्लो भागमा मात्र असर गर्यो भने यसलाई सामान्य सिस्टिटिस भनिन्छ भने माथिल्लो भागमा हुने सङ्क्रमणलाई पाइलनिफ्राइटिस भनिन्छ।
मूत्रमार्गको तल्लो भागको सङ्क्रमण भयो भने पिसाब गर्दा दुख्ने तथा लगातार पिसाब लागिरहने वा पिसाब च्यापे जस्तो लाग्ने जस्ता लक्षणहरू देखिन्छ।
त्यस्तै माथिल्लो भागको सङ्क्रमणमा तल्लो भागको सङ्क्रमणमा देखा पर्ने लक्षणहरूका साथै ज्वरो आउने तथा कम्मर दुख्ने जस्ता थप लक्षणहरू देखा पर्छन्।
यस्तो सङ्क्रमणमा मुख्यतया ई. कोलाई क्लेब्सिला , सुडोमनस , ढुसीजन्य कीटाणु क्यान्डिडा अल्बिकान्स र इन्टेरोककस सम्लग्न भएका हुन्छन्।
क्लामिडिया ट्राकोमाटिस तथा माइकोप्लाज्मा जेनिटालियमले मूत्रनलीको सङ्क्रमण गराउँछन् तर यिनीहरूले मूत्रथैलीमा सङ्क्रमण गराउँदैनन्।
सकृय रूपमा यौन क्रियाकलापमा सम्लग्न हुने युवतीहरूमा यस्ता क्रियाकलापहरूका कारण हुने सङ्क्रमणले मूत्रथैलीको सङ्क्रमणको ७५-९०% ओगटेको हुन्छ।
मूत्रमार्गको माथिल्लो भागको सङ्क्रमण भएका मानिसहरूमा तल्लो भागको सङ्क्रमणमा देखा पर्ने लक्षणहरूका साथै कम्मर दुख्ने, ज्वरो आउने, वाकवाक लाग्ने तथा बान्ता आउने जस्ता थप लक्षणहरू देखा पर्छन्।
साधारणतया पिसाबमा ब्याक्टेरिया वा सेता रक्तकोषहरू पाइए पनि यदि कुनै लक्षण देखिएको छैन भने यस्तो अवस्थामा एन्टिबायोटिक औषधिको आवस्यकता पर्दैन।
पाइलनिफ्राइटिस प्रायजसो मूत्रथैलीको सङ्क्रमणपछि देखा पर्ने गर्दछ तर कहिलेकाहीँ यो रगतबाट सर्ने सङ्क्रमणको रूपमा पनि देखा पर्ने गर्दछ।
अप्रत्यासित खालका लक्षणहरू देखिएको अवस्थामा यसको पहिचान गर्न गाह्रो हुन्छ किनभने मूत्रमार्गमा सङ्क्रमण नभएको बेलामा पनि ब्याक्टेरिया उपस्थित हुन सक्छन्।
उमेर पुगेर महिनावारी रोकिएका महिलाहरूमा एस्ट्रोजेनको मात्रा घटेपछि भजाइनल फ्लोराको कमी हुने हुनाले यस्तो बेलामा मूत्रमार्गको सङ्क्रमणको जोखिम बढ्छ।
सन् १८२० तिर भारतको पुनामा समेत खेलिएको भनिएको यो खेल बेलायतका ड्युक अफ वियुफोर्टले पाहुनाको मनोरञ्जनका लागि सन् १८७० मा नियमबद्ध रूपमा खेलाएपछि यो खेलको आधिकारिक सुरुवात भएको थियो ।
व्यक्तिमा स्फूर्ति,लचकता,स्थिरता तथा सन्तुलनको विकास गर्न साथै शारीरिक तथा मानसिक स्वस्थ्यता का निम्ति यश ब्याडमिन्टन खेल खेलिन्छ।
ए दिल है मुश्किल सन् २०१६ को भारतीय हिन्दी भाषाको साङ्गीतिक प्रेमप्रसङ्गयुक्त नाटक चलचित्र हो जसको निर्देशन, निर्माण र लेखन करण जोहरले गरेका थिए।
यसमा रणबीर कपूर, अनुष्का शर्मा, ऐश्वर्या राय बच्चन र फवाद खान छन् जसमा शाहरुख खान, लिजा हेडन, इमरान अली अब्बासको विशेष उपस्थिति रहेको छ र २८ अक्टोबर २०१६ मा विश्वव्यापी प्रदर्शन भएको थियो।
बहुमुखी प्रतिभाका धनी प्रगतिवादी साहित्यकार हृदयचन्द्रसिंह प्रधानको जन्म आमा सूर्यमाया र बुबा सूर्यप्रसादको कोखबाट काठमाडौँको ढोकाटोल मरुहिटीमा भएको थियो ।
यी उपन्यासका माध्यमबाट प्रधानले लेखनकालीन नेपाली समाजका नारीहरूले भोग्नु परेका पुरुषका यातना, किसानहरूमाथिको आर्थिक शोषण, सामाजिक अन्ध विश्वास र त्यस प्रकारका विकृतिहरूबाट मुक्तिको मार्ग निर्देश गरेका छन् ।
प्रधानका उपन्यासले सामाजिक विकृतिका विभिन्न पक्षलाई केलाएका भएपनि प्रस्तुत लेखमा उनका उपन्यासका विषयमाथि सामान्य प्रकाश पार्दै नारी समस्याको चित्रण र तत्सम्बन्धी मुक्तिको सन्देशको पक्षलाई मात्र केलाउने प्रयत्न गरिएको छ ।
साहित्यकार बन्ने धुनमा त्यति बेलाका चर्चित कवि लेखनाथ पौड्याललाई कविता लेख्न सिकाइदिन अनुरोध गरे तर लेखनाथले नपढेको मान्छे, शुद्ध बोल्न पनि नसक्ने नेवारको छोरो भएकाले कविता लेख्न सम्भव छैन भनी फर्काएको तीतो अनुभव गरेका हृदयचन्द्रसिंले कडा मेहनतका साथ अध्ययन र लेखन गर्न लागिपरे ।
हृदयचन्द्रसिंह प्रधान नेपाली साहित्यका उपन्यास, नाटक, निबन्ध, समालोचना, कथा, व्याकरणजस्ता वाङ्मयका विविध क्षेत्रमा कलम चलाउने बहुमुखी व्यक्तित्व हुन् ।
करिब दुई दर्जनजति पुस्तकहरू नेपाली माटोमा समर्पण गरेका प्रगतिवादी सिद्धान्तअन्तर्गत लेख्ने एक धुरन्धर लेखक क्षयरोगका कारण २०१६ साल माघ १० गते दिवङ्गत भए ।
रुपन्देही जिल्लाको उत्तरी क्षेत्र विशेष गरेर शंकरनगर, आनन्दवन, करहिया, मक्रहर, गंगौलिया, टिकुलिगढ गा.वि.स.हरू विकसित क्षेत्र मानिन्छ ।
सङ्गीत र चलचित्रमा तीब्र गतिमा परिवर्तन भइरहेको बेलामा पनि उनले आफ्नो पुरातन साङ्गीतिक शैलीलाई अँगालिरहेको हुनाले उनले लता मङ्गेशकर र आशा भोसले जस्ता आधुनिक पार्श्वगायिकासँग प्रतिस्पर्धा गर्न सकिनन् ।
उनको निधनको दुई दिन अगाडि लिइएको शिशिर कृष्ण शर्मासँगको अन्तर्वार्तामा उनले भनेकी थिइन्, "मलाई मेरो आमाबुबा को थिए, कस्तो देख्थे भन्ने केही सम्झना छैन ।
दर्दको सफलता पछि सन् १९४८ मा टुन टुनले महबूब खानको अनोखी अदामा काम पाइन् जसमा "काहे जिया डोले" र "दिल को लगाके हमने कुछ नहीं पाया" जस्ता प्रख्यात एकल समावेश गरिएका थिए ।
त्यही साल उनले चेन्नईमा अवस्थित जेमिनाइ स्टुडियोजमा सुब्रमनियम श्रीनिवासनको चन्द्रलेखाका लागि गीत गएपछि दक्षिण भारतमा पनि लोकप्रिय बनेकी थिइन् ।
यस चलचित्रमा उनको प्रख्यात गान "सांझ की बेला" समावेश गरिएको थियो जसले गर्दा उनी उत्तर देखि दक्षिण भारत सम्म नै प्रख्यात त बनिन् तर श्रीनिवासनसँगको साझेदारीले गर्दा उनले पहिले करदारसँग गरेको साझेदारीको उल्लङ्घन भयो जसले गर्दा उनले टन्नै घाटा व्यहोर्नुपर्यो ।
२३ वर्षको उमेरमा उमा देवी आफ्नो घरबाट भागी बम्बईमा सङ्गीतकार नौशादको दैलोमा पुगेकी थिइन् जहाँ उनले नौशादले उनलाई गाउने अवसर नदिए आफैँलाई समुद्रमा फाल्ने धम्की दिएकी थिइन् ।
उनले केही समय पछि नौशादसँग काम गरिरहने निर्माता-निर्देशक अब्दुल रशीद करदारसँग साझेदारी गरी नूरजहाँ, राजकुमारी दुबे, खुर्शीद बानु र जोहराबाई अम्बालेवाली जस्ता लोकप्रिय कलाकारसँग काम गर्ने मौका पाएकी थिइन् ।
सन् १९४७ मा नौशादको निर्देशनमा उनले करदारको दर्दमा अभिनेत्री मुनावर सुल्तानाको पार्श्वगयिकाको रूपमा "अफसाना लिख रही हूँ दिल-ए-बेकरार का", "यह कौन चला मेरी आँखों में समा कर" र "आज मची है धूम झूम खुसी से झूम" गाई लोकप्रिय बनेकी थिइन् ।
पाँच वर्षको कार्य जीवनमा उनले भगवान दादा, आगा, सुन्दर, मुकरी, धुमाल, जोनी वाकर र केष्टो मुखर्जी लगायत अन्य हास्य कलाकारका साथ हिन्दी, उर्दू र पञ्जाबी भाषाहरूमा करिब २०० चलचित्रमा काम गरेकी थिइन् ।
सन् १७९८ मा टी आर माल्थसको पुस्तक एन एसे अन पपुलेशन ९ब्ल भ्ककबथ यल एयउगबितष्यल० जनसङ्ख्याको विवेचना गर्ने प्रथम महत्त्वपूर्ण पुस्तक मानिन्छ।
तर म्झयनचबउजथ शब्दको प्रयोग सर्वप्रथम फ्रांन्सिसी लेखक आशिले गिलार्ड ले आफ्नो पुस्तक भ्झिभलतक मभ बि क्तबतष्कतष्त्रगभ ज्गबष्लभ यल म्झयनचबउजष्अ ऋयउबचभभ ९ज्ञडछछ० मा गरे ।
यस पुस्तकमा उनले जनसाङ्ख्यिकीलाई जनसङ्ख्याको भौतिक,सामाजिक, बौद्धिक तथा नैतिक अवस्थाहरु र सामान्य प्रवासको अध्ययन बताएका छन् ।
तसर्थ, जनसङ्ख्या शास्त्रलाई यस प्रकार परिभाषित गर्न सकिन्छः जनसाङ्ख्यिकी जनसङ्ख्याको आकार, संरचना र वितरण तथा यसमा जन्म मृत्यु विवाह र प्रवास र सामाजिक गतिशीलताका प्रक्रियाहरु द्वारा समय समयमा हुने परिवर्तनहरूको तथ्यांकीय र गणितीय अध्ययन गरिन्छ ।
अर्थशास्त्री विलियम पेट्टीले आफ्नो पुस्तक पोलिटिकल अर्थमेटिक मा जनंसख्या, शहरीकरण, बेरोजगारी र राष्ट्रिय आयको बारेमा व्याख्या गरेका छन् ।
यसरी जीवविज्ञान, समँज शास्त्र र अर्थशास्त्रको एक अंगको रूपमा रहेको यो विषय आज एक स्वतन्त्र विषय जनसङ्ख्या अध्ययन को रूपमा विकसित भइसकेको छ ।
समैजीका सम्बन्धमा समैजीका पूजारी खान्दानका जोरायल सरस्वतीनगर गाविस २ ओझगाउँ हाल अत्तरियामा बसोबास गर्ने वर्ष ७३ का श्रीधर ओझाका अनुसार ओझाहरुका कुलदेवता समैजी, गणपति, भूमे, कफलकट्टी , हुन् ।
समैजी देवता र नागी मल्लका सम्बन्धमा रहेको किवदन्ती अनुसार के भनाई छ भने नागी मल्लले सबै देवताको परीक्षण लिने र शक्ति नभएका देवताको सम्पती लुट्न थाले समैजी देवताको पनि परीक्षण लिन काँसाका थालमा पोखल हालेर पिड्काका तल ओखडका दाना राखेर अमयमेहरूकोटको भीरमा नाँच्न लगाए पछि समैजी काँप्दै त्यो धामी नचाउँने स्थानमा बस्दा समैजीको शिक्तले ओखडका दाना पिचीए र तेल निक्ल्यो ।
यी देवता कश्यप गोत्रका दियाकोटी वोहरा र कश्यप गोत्रकै वगिस्ता भट्ट ब्राह्मणसँग कुमाऊँ गढवालको जोगेश्वर र वागेश्वरबाट आएकाहुन् ।
म अव यही कुम्भी भ्याल मा बस्छु तिमिहरूले मलाई यही पूजा गर्नु भनेर राती सपनामा भनेको कारण वोहरा र भट्टका पूर्खाले पनि सल्लाह गरी अव हामी पनि यतै बसौ भनेर वोहराहरु मौरी र वगिस्ता भट्ट कुँणी बसेकाहुँन ।
कुम्भीभ्यालमा ग्वाँसी समैजी पुजिने समयमा वगिस्ता भट्टका पूर्वजले समैजीलाई भनेछन् त अवतार हुन्छस तर ग्वाँसी अवतार हुँदैन् ग्वाँसीको पनि अवतार हुनु पर्यो भनेपछि त्यसो हुँदैन् भनेर समैजीले भनेछन तर वगिस्ता भट्ट ब्राह्मणले मानेनन् जिद्दी गरे यसबाट दिग्दार भएका समैजीले हे वैना –वहिनी भनेर पुकार गर्दा त्यहाँ बाघ आयो र ठूलो ढुङ्गामा उभिएर खोस्र्यो पुजारीले बाघलाई टिका लगाउँन सकेनन् ।
त्यसपछि पूजारीका अन्य सन्तानले हाम्रो पुजारी गायव गर्ने भनेर यी देवतालाई नपूज्ने निर्णय गरेपछि वुँडरका ओझा ब्राह्मण वगिस्ता भट्टका भान्जा खलक भएकाले तिनलाई पूज्न दिएकाहुन् ।
ढुङ्गयानीमा कश्यप गोत्रका साउँदहरु मस्सेमा क्षेत्री भण्डारी,दोमा छेडाल र अलडे सिह, वैतडी पुर्चडीका बम र क्षेत्री भण्डारीहरु,डोटी बोगटान को घाङल गाविस अन्तरगतको जमनचौकामा वोगटानी मल्ल पनि समैजी पूज्ने गर्दछन् ।
वर्तमान ग्वाँसी समैजीका पुजारी विश्वराज भट्टका अनुसार साकाहरी भोजन गर्ने यी भट्टका पूर्खा, दक्षिण भारतबाट आएका र कुमाउ गडवालको पाली गाउँ भएर डडेल्धुराको पाली गाउँमा बसेका हुन् ।
ग्वाँसी, समैजी, कैलपाल, महादेव र उग्रतारा देवीका पूजारी रहेका यी ब्राह्मणका जजमान शौनक गोत्रका रावल , भण्डारी, वोहारा, ऐर सहितका पाण्डेय, भट्ट पनि जजमान छन् ।
जुम्लाको रैका मल्ल राजाका वंशजनागी मल्लले देवताको परीक्षण गर्ने देवताहरूको शक्ति जाँच गर्ने र शक्ति नभएका देवताको भँराणको सम्पति खोसेर लाने गर्दथे ।
यसैक्रममा समैजी देवताको शक्ति परीक्षण गर्न र सम्पति लान आउदैछन् भन्ने सूनेर समैजीको ७ किलो सून माटामुनि खाता हालेर लुकाएको र नागी मल्ल आउदा समैजीसँग विवाद भएर समैजी अजयमेहरकोट छोडेर तल गाढको क्षेत्रमा गएर बसे त्यहाँ नागी मल्लले तल गएर बसेका कारण रिसले समैजीका् थानमा आगो हालेर जलाएछन् ।
कत्यूरी विशाल राज्यको अवशान पश्चात कत्युरी राजवंश / खान्दानका र यस खान्दानसँगै भित्रिएका राजवंशकाहरूलाई डोटीको शाही खान्दानले रजवारी दिएको पाइन्छ ।
रजवारी प्राप्त गर्नेले स्थानीय स्तरमा उठती पुठती हुन् रकम उठाई खानपाउने र राजाका प्रतिनिधिका रूपमा स्थानीय प्रशासन चलाई राजालाई सहयोग गर्ने परिपाटी थियो ।
यस्तो रजवारी प्रर्था राज्य विभाजन नभएर जीवनवृति स्वरुप केही सहुलिएत दिएको र त्यस वापत राजाप्रति वफादार भएर केही दायित्व पुरा गर्नु पर्ने अर्थमा हुने गर्दथ्यो ।
रजवार शव्द पहिले प्रयोग गर्ने कत्यूरीहरुनै हुन् र पछिका दिनमा त्यस शव्दलाई अरु राजखान्दानले पनि प्रयोग गरे साथै उच्चओहोदामा बस्नेलाई पनि रजवार भन्न थालियो ।
कुमाऊँ गढवालको राज्य पनि यसै स्थानबाट हेरिन्थ्यो भन्ने कुरा गढवालमा भेटीएका सबैखाले शिलालेख र ताम्रपत्रमा कत्यूरीहरूको नै छाप भेटिएको छ ।
श्रोत - डडेल्धुरा जिल्ला रुपाल गाविस वार्ड नं. ५ पाण्डेय गाउँका विष्णुदत्त पाण्डेयका पुत्र छविराज पाण्डेको घरमा सुरक्षित ताम्रपत्र
यसमा उदय सिहलाई एकातिर ”राजाधिराज” भनिएको छ भने अर्कोतिर रजवार दत्त पसाकीइ अर्थात् रजवारले निगाहा गरेर भनेर उदय सिहको हैसियत रजौटाको वताइएको छ ।
त्यस्तै हरिवर्माराउलाले वि.स. १४२९ मा वीरसिन्ध जोइसीलाई बझाङ्ग भेकमा जमिन दान दिदाँ आपूलाई ”श्री राजाधिराज परमेश्वर” भनेता पनि ”रजवार भाष पसा भई” अर्थात रजवारको वचन निगाहा भयो भनेर आप्नो हैसियत रजवारको नै बताएका छन् ।
ऐतिहासिक समयमा राजाहरूमा सर्वश्रेष्ठ, राजपरिवारको जेठो शाखा, कुनै प्रभावशाली राज्यभित्र रहेका अन्य राज खान्दानका व्यक्तिहरु वा १२ ठकुरी भित्रका भाइवान्धवलाई रजवार भन्ने चलन थियो ।
राजा, राजपरिवार, राजाका रगतसँग सम्बन्धित विभिन्न ठाउँका हाकीमहरु तैनाथवाला क्षेत्रपति गर्खा र दर्राका प्रमुख तथा खोलाका भलादमिलाई रजवार, रतला, आदि भन्ने चलन थियो ।
आचार्य रजनीशका अनुसार, सृष्टिको आदि अवस्थाका बारेमा अध्ययन गर्दा वैज्ञानिकहरु त्यसबेलाको कल्पना गर्दछन् जब पृथ्वी एकदम सुनसान थियो ।
देब्रेतिरबाट जुन अर्धचन्द्राकार छ, त्यो अकार हो त्यसको तलतिर जो यस्तै नै दोस्रो अर्ध चन्द्राकार जुन प्रथमसँग मिलेको उकार हो र बीचबाट जोडिएको अगाडि जुन किन्दु छ, त्यो मकार स्वरुप हो ।
स्वस्तिक र ॐकारलाई एक अर्काको पर्यायवाची पवित्र चिन्ह मानिन्छ भने क्रस चिन्ह र स्वस्तिक चिन्हको उत्पत्ति आधार ॐ हो भन्ने खप्तड बाबाको विचार छ ।
छान्दोग्य उपनिषद् का अनुसार, सम्पूर्ण चराचरजगतको सार पृथ्वी, पृथ्वीको सार जल, जलको सार अन्न, अन्नको सार मानव देह, मानव देहको सार वाणी, वाणीको सार ऋग्वेद, ऋग्ववेदको सार सामवेद र सामवेदको सार उद्गीथ हो ।
अ, उ, र म् यी तीन वर्णले सत्व, रज र तम तीन गुण, ऋक्, यजु, साम तीन वेद, भूः, भुवः, स्वः तीन व्याहृति, जाग्रत, स्वप्न, सुषुप्ति तीन वृत्तिको भाव धारण गर्दछन् ।
भर्तृहरिका अनुसार एकाग्रचित्त भइ घोरिएका परमेष्ठि ब्रह्माजीको हृदयाकाशबाट कण्ठ तालु आदि कहीं पनि संघर्ष नभएको एक अत्यन्त विलक्षण अनाहत नाद प्रकट भयो ।
वस्तुको मूल्य निर्धारण माग र पूर्तिका शक्तिले गर्छन् भन्ने आज सामान्य स्वीकृति छ तर सुरुमा अर्थशास्त्रीहरुबीच अर्थशास्त्रको मूल्य निर्धारण कसरी हुन्छ यस विषयमा गम्भीर मतभेद थियो ।
मार्शलले यी दुवै मतको समन्वय गर्दै के निष्कर्ष निकाले भने वस्तुको मूल्य केवल उत्पादन लागत वा केवल वस्तुको उपयोगिता .माग पक्ष) द्वारा मात्र निर्धारित हुंदैन ।
त्यसैले अर्थशास्त्रमा के भन्ने गरिन्छ उतपदन लागत कि उपयोगिता भन्ने गाउंखाने कथाको ठीक उत्तर ११० वर्ष अघि मार्शलले दिइसकेका छन् ।
"क्वाँटि" शब्द नेपालभाषाको "क्वाति" शब्दबाट बनेको हो, जस अनुसार "क्वा" को अर्थ तातो र "ति" को अर्थ झोल वा सुप अर्थ लाग्ने भएकोले "क्वाति" वा "क्वाँटि" को अर्थ तातो सुप भन्ने बुझिन्छ ।
चार दिन भिजाएर टुसा उम्रेपछी मात्र पकाइने यस्ता परिकार स्वास्थ्यका लागि फाइदा जनक छन् टुसा उमारी बनाइने विशेष प्रकारको परम्परागत नेपाली परिकार हो ।
तागाधारीहरूले ऋषिको सम्झना गर्दै जलाशय तथा धारामा गई माटो, गोबर, कुश, खरानी अपमार्गले स्नान गरी विशेष मन्त्रबाट मन्त्रिएको डोरो बांधी रक्षाबन्धन पनि गरिन्छ ।
जनैपूर्णिमाका अवसरमा पाटनको कुम्भेश्वर, रसुवाको गोसाइकुण्ड, नुवाकोटको देवीघाट, म्याग्दीको नागीबाराही लगायत देशका विभिन्न मन्दिरहरूमा पनि जनैपूर्णिमाको अवसरमा मेला लाग्ने गर्दछ ।
विहान बाह्रमणले जपेको डोरो हातमा बाँध्ने, दिदिबहिनीले आफ्ना दाजुभाईलाई हातमा राखी बाध्ने र बेलुका नौ प्रकारका गेडागुडी मिश्रित क्वाटी खाने हिन्दु मान्यता छ ।
क्वाटी खाएर पर्व मनाउनुका साथसाथै यसै दिन रक्षा बन्धन पनि पर्ने भएकोले दिदी बहिनीहरूले आफ्ना दाजुभाइहरूलाई हातमा राखी बानेर हर्षोउल्साथका साथ यस दिन मनाउने गर्दछन् ।
कत्यूरी पाल राजाका पूर्खादेखि राजदरवारमा पूज्य रहेका कारण डोटी वोगटानका ठकुरीका पूर्वज निरयपालले यिनलाई निरोलीमा कोट स्थापना गरी लगेर गएका थिए ।
निरोला भण्डारी ब्राह्मणका पूर्वजले डोटीबाट कुमाऊँ गडवालको कत्यूरमा रहेका देवताको भण्डारको व्यवस्थापन गर्ने जिम्मेवारी पाएको समयदेखि जोशीबाट भण्डारी भनिएका हुन् ।
यसपछि उनका सन्तान लटौला जोशी भनेर चिनिएका हुँन् भन्ने कुरा कुमाऊँका इतिहासमा लेखिएको छ तर निरौला भण्डारी ब्राह्मणका पूर्वज कत्यूरी राज्यकालमै आएको वताईन्छ ।
नागी मल्ललाई भागेश्वरले दण्डित गरेपछि भागेश्वर देवता लाग्यो भनेर देवतालाई मनाई दिनु पर्यो भनेर यिनलाई वर्छैन गाउँ विकास समिति अन्तरगतको कडवन्नीबाट झिकाएको भनिन्छ ।
आगे किस्ना भँडारी,केशव भँडारी,जयाकर भँडारी के तिमिलाई गडसिरा गर्खा मध्ये जीउना बस्तो गाउँ र स्याल कोटिला भित्रका खेत र पाखो समेत मानाचावल गरी अघिका जाँचकिहरूले थामि दियाको आज सम्म चर्चि वेहोरी आयाको जग्गा तपसिल वमोजिम का घर ५ खेत २२६ पाखो तामि १३ तेस्को लागपात समेत षडा भित्र कठवझाको हुन्या वमोजिम विहोरेको त भय मुरि १२ जम्मा खेत २३८ थामी वक्स्यौ ।
चातुर्मासिक वेद आवृति , रुद्री आवृति चँडी आवृति २७ पाठ पूजा गरी हाम्रो जय अपनाइ आप्ना ज्योतिष कर्ममा रुजुरहि मानाचावल जानि भोगगर इतिसम्वत १८७३ साल मिति माघ सुदि १३ रोज ६ शुभम्
नोट : निरोलीका उपाध्याय तथा भूजाउ भण्डारी ब्राह्मण डोटी निरोली क्षेत्र, रुवाखोलाको भेउलाना क्षेत्र, एक परिवार अछाममा र एक परिवार मुडेगाउँ देखि माथि छन् ।
नैधभंडारी, श्रीरामभंडारी, श्रीकेशभंडारी, रामुभंडारी, हर्षुभंडारी, ठगीभंडारी, कालुभंडारी, जोगीभंडारी, भानुभंडारी, रनुभंडारी, मेदभंडारी, गोसलभंडारी, रामभंडारी, ज्ञानुभंडारी, साधुभंडारी, गुजुभंडारी, सजतुभंडारी, सुर्तानभंडारी, नरीभंडारी, हाँसुभंडारी, पिरोजभंडाुरी, पुरुषुभंडारी, भगीभण्डारी, विकुभंडारी, सारँगभंडारी,विदुकर भंडारी,भगी भंडारी, भिज्याभंडारी, रिपुभंडारी, काँशीभंडारी, दुता भंडारी, जयदेवभंडारी, करनभंडारी, बलिभद्रभंडारी, नैदाभंडारी, परमाभंडारी, देवभंडारी, शंकरभंडारी, जोगाभंडारी, शिवाभंडारी, बलदेवभंडारी, नामकरभंडारी, काँशीभंडारी, भगीरथभंडारी, केशवभंडारी, धनुषभंडारी, शिवुभंडारी, कृष्णाभंडारी आदि ।
हालको जुम्ला जिल्लाको महतगाउँ लगायत अन्य विभिन्न गाउँमा बसोवास गर्ने महतहरूको करिब ६०० जति घरधुरीमा करिब ४००० जति जनसङ्ख्या रहेको छ ।
महतहरू आफू बसोवास गर्ने ठाउँको विकास निर्माणका लागि उच्चस्तरीय सामाजिक सेवा गर्ने भावना राख्ने प्रवृत्तिका भएका कारण नेपालको २००७ सालको प्रजातान्त्रीक क्रान्ति कर्णालीमा २००८ सालमा क्रान्ति भएको थियो ।
सो क्रान्तिको अगुवाइ जय बहादुर महत, श्रीराम महत, लक्ष्मिमान महत लगायतका व्याक्तिले गरेको हुँदा अगवाइ गर्ने मध्य जयबहादुर महतलाई बडाहाकिम, श्रीराम महत समेत अन्यलाई भूमिका निर्वाह गरे बमोजिम विभिन्न पदमा तत्अवस्थामा विभिन्न पद सहितको जिम्मेवारी दिई पजनी गरिएको थियो ।
प्रजातान्त्रिक क्रान्तिमा सहभागी नहुने तर पदको लालच मात्र राख्ने जुम्ला जिल्लाका अदनसिंह कठायतले कुनै पद तथा जिम्मेवारी नपाएको कारणबाट राणाकालिन बडाहाकिमसँग मिलेर सिमित मान्छे जम्मापारी प्रजातान्त्रिक क्रान्तिको विरुद्धमा प्रतिक्रान्ति गरी प्रजातान्त्रिक क्रान्तिबाट नियुक्त भएका जनप्रतिनिधिहरूलाई थुनक्षक गराएकोमा केही दिनपछि केन्द्रबाट हस्तक्षप भई तत्अवस्थाको परिस्थितिलाई हेरी पूनर्वहाल गरिएको थियो ।
तत् पश्चात २०२४ सालमा हरिश्चन्द्र महत राष्ट्रिय पञ्चायत सदस्यमा निर्वाचित भई विभिन्न विभागिय मन्त्रमा रहनुका साथै नेपालको पहिलो जलस्रोत मन्त्रीसमेत भए ।
त्यस्तै २०४८ सालको प्रजातन्त्रपछिको पहिलो निर्वाचनमा जुम्ला जिल्लाबाट डिल्लिबहादुर महत सांसदमा निर्वाचित हुनुका साथै २०६७ सालमा शान्ति तथा पुनः निर्माण राज्यमन्त्री भई देशको सम्पूर्ण राजनिती प्रक्रिया र शासन व्यवस्थापनको परिवर्तनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरी प्रजातान्त्रिक व्यवस्था पछिको राज्यको औपचारिक जिम्मेवारो बहन गरेका थिए ।
हाल देशभरि रहेको महतहरूको अवस्थालाई दृष्टिगत गरी उनीहरूको सम्पूर्ण सूचना सङ्कलन तथा आपसी हितका निमित्त अग्रिणी भूमिका निर्वाह गर्दै अग्रज भरतराज महतबाट महत वंशावली तयार पारी त्यसलाई प्रकाशित एवं प्राप्त भएका थप विवरण समावेस गरी पुनः प्रकाशन गर्ने कार्य भईरहेको छ भने महत समाज को विधिवत संस्था दर्ता गरी संस्थाको अध्यक्षको रूपमा कुशेन्द्रबहादुर महतले महतसँग सम्बन्धित विभिन्न कार्यहरू गरी रहेका छन् ।
त्यो खबर नरिमान महतले थाह पाएर दुःखीको दया गर्ने वाचा गरी आफू त्यो गाउँको मुखिया भई ति दुवै मुखियाकी स्वास्नी र उनको घरमा भएको धन सम्पती सहित राखेर आफ्नो जिवनोपार्जन गर्ने निर्णय गरे ।