polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
परापूर्व कालमा भैरी गाउँका एकजना बृद्ध व्याक्ति मर्न लाग्दा उनको प्राण छिटो नगएकाले उनका छोराहरूले बुढाको अन्तिम इच्छा सोध्दा बुढाले दुल्लुको नागदुलोमा रहेको ठुलो सर्पलाई मारी आफ्नो दाहसंस्कार नाभिस्थनमा गराउनु पर्ने इच्छा प्रकट गरेकाले बुढाका पाँच भाइ छोराहरूले अनेक प्रयास गरी सदियौ्ँदेखि मलामीहरूलाई खाने सर्पलाई मारेर आफ्नो बाबुको अन्तिम इछ्छा पुरा गरेका थिए।
यसरी सर्प मार्ने क्रममा सर्पका अङ्गहरू पादुकामा पाउ खसेको, नाभिस्थानमा नाभि खसेको, कोटिलामा कोखा खसेको, श्रीस्थानमा शिर खसेको र धुलेश्वरमा धुलो खसेको, भन्ने भनाई छ।
धुलेश्वर मन्दिरलाई पञ्चकोशी तीर्थस्थल अन्तरगत पर्ने पाँच स्थान पादुकास्थान, शिरस्थान, नाभिस्थान, कोटिलास्थान र धुलेश्वरमा मुख्य स्थान मानिन्छ।
वैश्वानर पुराण र ज्वाला पञ्चकोशी तीर्थयात्राको नियम अनुसार पादुकास्थान, शिरस्थान र नाभिस्थान मन्दिरहरूको यात्रा गर्न धुलेश्वरबाट गएर बेलुका धुलेश्वरमा नै आएर वास बस्नु पर्ने नियम छ।
वैश्वानर पुराणको हिमवंत खण्डमा दुल्लु वरिपरि सवालाख पर्वतहरूको बीचमा छरिएर रहेको ज्वाला पर्वत बद्रीनाथ र केदारनाथ भन्दा पनि बढी पुण्यदायक छ भनेर वर्णन गरिएको छ।
एक शिलालेखमा महाराजा राजेन्द्रले शाके संवत १७४८ मा स्थापना गरेको धुलेश्वर देवताको मन्दिर भन्ने लेखेको पढ्न सकिन्छ भने अर्को शिलालेखमा शाके संवत १७७८ मा करनेल कुलमान सिंह बस्नेतले छानो हाली बनाएको देवस्थल हो भन्ने पढ्न सकिन्छ।
यी देवताहरूलाई मुख्य पूजा गरिने दिन चैते दशैं र बडा दशैंमा मात्र भोग लगाइन्छ भने अन्य दिन नित्य पूजा गर्दा धुप, दीप र नैवद्य चढाउने परम्परा छ।
यसको अगाडि मञ्चमा दक्षिणतर्फ फर्केको वि.सं. १९२२ को सर्पाकार मानक आकृती, कामधेनु गाई, गणेशजी तथा महाँदेवका मूर्तिहरू राखिएका छन्।
वैज्ञानिकहरूले यहाँ पेट्रोल ग्यासको खानी भएको सिद्ध गरेका छन् भने धार्मिक मान्यता अनुसार यी ज्वालाहरू दैविक शक्तिद्वारा देखिएका हुन् भन्ने भनाइ रहेको छ।
श्री स्वस्थानी ब्रतकथा अनुसार महादेवले सतीदेवीको मृत शरीर बोकेर यत्र तत्र घुम्ने क्रममा यस स्थानमा आइपुग्दा सतीदेवीको नाभि पतन भएकोले यस स्थानलाई नाभिस्थान भनेर पूजा गर्न थालिएको हो भन्ने स्थानीय जनश्रुति रहेको छ।
मन्दिर नजिकै विश्वकै दुर्लभ भनेर चिनिने शमीको विशाल वृक्ष रहेको छ, जसलाई पञ्चकोशी तीर्थलस्थलको प्रतीकको रूपमा पनि मानिन्छ।
पौराणिक कथा अनुसार महादेवकी पत्नी सतीदेवीको पाउ पतन भएकाले पादुका नाम रहन गएको भनिने यो स्थल दैलेख जिल्लाको पादुका गा.वि.स.मा पर्दछ।
पादुका खोलाको किनारामा भएको मन्दिरसहित उक्त बाढीले बगाएर लगेकोले खोलैभरि शिलालेख, मूर्ति, खम्बा, देवलका भग्नावशेष आदि पुरातात्विक वस्तुहरू यत्रतत्र छरिएका छन्।
योगी नरहरिनाथले आफ्नो अध्यायनपश्चात् प्रकाशित गरेको इतिहास प्रकाशका अनुसार यहाँ १०८ भन्दा बढी देवलहरू रहेका थिए भन्ने अनुमान गरिएको छ।
यहाँको मन्दिर क्षेत्रमा शिव, भैरव, गोरखनाथ, बुद्ध, जैन, लक्ष्मी-नारायण, गणेश, मच्छेन्द्रनाथ, शिवलिंग अस्तव्यस्त अवस्थामा रहेको छन्।
महापुण्यदायी ज्वालादेवी, अद्भूत ज्वालाक्षेत्र र यस क्षेत्रमा रहेका सबै स्थानहरू अद्भुत भएकाले समस्त ज्वालाक्षेत्रमा जन्मने र निवास गर्ने सौभाग्य प्राप्त गर्दछ।
त्यसकारण जसले कोटीकोटी जन्मसम्म पुण्यदायक कार्य गरेको छ, त्यसले मात्र ज्वाला क्षेत्रमा जन्मने र निवास गर्ने सौभाग्य प्राप्त गर्दछ।
आजकाल पञ्चकोशी क्षेत्रलाई मात्र ज्वालाक्षेत्र भनिए पनि पुराणहरूमा समग्र दैलेख जिल्ला लगायत भेरी र कर्णाली भित्रको सबै क्षेत्रलाई ज्वालाक्षेत्र भनेर वर्णन गरिएको छ।
परापुर्व कालदेखि एक पवित्र तीर्थस्थलको रूपमा मानिने यस क्षेत्रमा श्राद्ध, पूजा, होम, जप, तप र दान इत्यादि कर्म गर्नाले महापुण्यदायक फल प्राप्त हुन्छ भन्ने जनविश्वास रहेको छ।
पश्चिम नेपालका डोटी, अछाम, बाजुरा, कालिकोट, जुम्ला, जाजरकोट र सुर्खेत जिल्लाहरूका अधिकांश देवी देवताहरूलाई पञ्चकोशीमा ल्याएर नुहाउनाले देवताको शक्ति बढ्दछ भन्ने धार्मिक मान्यता रहेको छ ।
वैज्ञानिकहरूले यहाँ पेट्रोल ग्यासको खानी भएको सिद्ध गरेका छन् भने धार्मिक मान्यता अनुसार यो ज्वाला दैविक शक्तिद्वारा देखिएको हो भन्ने भनाइ रहेको छ।
श्री स्वस्थानी ब्रतकथामा उल्लेख भए अनुसार महादेवले सतीदेवीको मृत शरीर बोकेर यत्रतत्र घुम्ने क्रममा यस ठाउँमा आइपुग्दा सतीदेवीको शिर पतन भएकोले यस ठाउँलाई शिरस्थान भनेर पूजा गर्न थालिएको हो भन्ने भनाइ रहेको छ।
खास गरेर पाँचवटा स्थानहरूलाई मात्र पाँचथान पञ्चकोशीको नाम दिइएको भए पनि पञ्चकोशी क्षेत्र भित्र अनेकौँ धार्मिकस्थलहरू पर्दछन्।
मुख्य पाँच स्थानहरूमा पनि प्रमाणिक आधारमा कोटिलास्थानलाई पञ्चकोशीको पाँचौ स्थान मानिएको छ भने केही व्यक्तिहरू पञ्चकोशीको पाँचौ स्थान कोटिलास्थान नभएर डुङ्गेश्वर हो भन्ने दावी गर्दछन्।
यी मुख्य स्थानका साथै पञ्चकोशी तीर्थस्थल भित्र बालेश्वर मन्दिर, ब्रह्मकुण्ड, लामादुवाला, भैरवीकुण्ड, बाणगङ्गा, ललाट, ज्वालपादेवी, दुग्धेश्वर, शिवलिङ्गी, माधव पर्वत, क्षेत्रपाल भूमी, त्रीपुष्कर, शिखर मालिका, धर्मगद्दी, आदि अगण्य धार्मिक स्थलहरू रहेका छन्।
साथै उनी अखिल नेपाल जनसांस्कृतिक सङ्घका अध्यक्ष, प्रगतिशील लेखक सङ्घका केन्द्रीय पार्षद, पत्रकार महासङ्घका पार्षद, दक्षिण एसियाली पत्रकार सङ्घका सदस्य, जनअधिकार सरोकार अभियानका सदस्यसमेत भए ।
एस.एल.सी. पास गरेपछि उच्च शिक्षा पढ्ने उनको चाहना हुँदाहुँदै पनि गरिबीले उनी पढाइ छाडी कोइलाबासमा भएको साल्ट ट्रेडिङ्गको कार्यालयमा काम गर्न थाले ।
उनी विश्वविद्यालयमा भर्ना भएर एम.ए. अध्ययन गर्न थाले तर जनताको पक्षमा सक्रिय भएर आन्दोलनमा लाग्दा उनले एम.ए.को पढाई पुरा गर्न सकेनन् ।
उनले दाङको जेलमा बस्दा विद्यार्थी नेता मित्रपणि आचार्यको हत्या भएपछि उनकै सम्मान र सम्झनामा ‘शोकाञ्जलि’ काव्य लेखे जो २०४८ सालमा उनको पहिलो कृतिको रूपमा प्रकाशित भएको थियो ।
जेल जीवनका क्रममा लेखिएका सुविख्यात पत्रकार कृष्णसेन इच्छुकका रचनाहरू इतिहासको यो घडिमा, बन्दी र चन्द्रागिरि, शोकाञ्जलि लगायतका झण्डै आधादर्जन कृतिहरू उत्तिक्कै प्रख्यात छन् जति जुलियस फ्युचिकले हिटलरको गेस्टापोले दैनिकरूपमा दिने गरेको दानवीय यातना सम्वन्धी जेलमा लेखिएको 'झुण्डयाउँदा झुण्ड्याउँदै' कृति प्रख्यात रहेको छ।
माओवादी सशस्त्र विद्रोहका बेला नेकपा माओवादीको मुखपत्र जनादेशका कृष्णसेन इच्छुकको जन्म वि.सं. २०१३ साल कार्तिक ३ गतेका दिन भारतको देहरादुनमा भएको थियो ।
स्टुडियो ५४ नेटवर्कको स्थापना ६ जुन १९८५ मा फ्रान्सेस्को मासरा र पिट्रो प्यारेट्टाले एन्जो गाटो, मेमो मिनिटी तथा पियट्रो मस्मेसीसँग मिलेर रेडियो डिजे स्टुडियो क्लब ५४ नाम राखी लोक्रिमा स्थापना गरेका थिए ।
यसको नारा , गायक बब मार्लीको चर्चित भनाई "संगितको एउटा राम्रो पक्ष भनेको, जब यसले तिमीलाई छुन्छ तिमीलाई कुनै दुख हुदैन " को इटालियन अनुवाद हो ।
स्टुडियो ५४ नेटवर्कले दक्षिणी इटालीका पाँच क्षेत्रहरूका नौ प्रान्तहरू (मेस्सिना,रेजिओ क्यालाब्रिया, भिबो भ्यालेन्सिया, क्याटान्जारो, कोसेन्जा, क्रोटोन, लेसे, पोटेन्जा र सालेन्रो)बाट कार्यक्रमहरू प्रसारण गर्छ ।
प्रश्तोताहरू: रोसेला लफेस, एलेक्स अल्बानो, एन्जो डिसिएरा, पाउलो सिया, डेमेट्रियो मल्गेरी, मारिका टोर्सिभिया, फ्रान्को सिलियानो, मारा रेसिसी, लुइजी डी डेको
यसको प्रत्यक्ष प्रसारणको यात्रामा विशेष अथितीको उपस्थितिमा विभिन्न सांगीतिक कार्यक्रम, नृत्य, खेल तथा अन्य मनोरन्जनात्मक कार्यक्रमहरू प्रस्तुत गरिन्छ ।
छद्म नाम प्रयोग गरी बिबिसीको लागि ब्लगिङ्द्वारा तालिबान शासनको अत्याचारको विरोध गर्ने मलाला १३ वर्षको उमेरमा नै स्वातमा रहेका महिलाहरूको नायिका बनिन् ।
अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा बालअधिकारको वकालत गर्ने संस्था किड्स राइट्स फाउन्डेसनले उनलाई अन्तर्राष्ट्रिय बाल शान्ति पुरस्कारको लागि नामाङ्कन गरेको थियो, उनी यस्तो पुरस्कारको लागि नामांकित पहिलो पाकिस्तानी बालिका हुन्।
दक्षिण अफ्रीकाका नोबेल पुरस्कार विजेता देस्मुंड टूटू एम्स्टर्डमले नेदरल्यान्ड्समा एक समारोहमा २०११ को यस नामांकनको घोषणा गरे, तर युसुफजई यो पुरस्कार जित्न सफल भइनन् उक्त पुरस्कार दक्षिण अफ्रीकाकी १७ वर्षीय बालिकाले जीतिन्।
अक्टोबर २०१२ मा, मंगलबारको दिनमा करीब सवा १२ बजे स्वात उपत्यकाको कस्बे मिंगोरामा विद्यालयबाट फर्किरहेको समयमा आतंककारीहरूले हमला गरेका थिए।
पाकिस्तानको आदिबासी तथा द्वन्द्वग्रस्त स्वात उपत्यकामा जन्मिएकी पस्तो परिवारकी युसुफजाईलाई महिला शिक्षाको वकालत गरेकोमा तालिबानले सन् २०१२ मा टाउकोमा गोली हान्दा पनि बाँच्न सफल भएकी थिइन् ।
उनलाई वर्ष २०१३ मा 'भाइटल भोइसेज ग्लोवल लिडरसिप एवार्ड, इन्टरनेसनल पिस एवार्ड, क्लिन्टन ग्लोवल सिटिजन एवार्ड, इन्टरनेसनल इक्वालिटी एवार्ड, नेसनल युथ पिस पुरस्कारहरू पनि प्रदान गरिएको छ ।
उनी स्वात उपत्यकामा तालिबानहरूले केटीहरूलाई विद्यालय जान प्रतिबन्ध लगाएको समयमा महिला तथा शिक्षाको लागि वकालत गरेका कारण चर्चामा आएकी हुन्।
गर्भपतन भन्नाले महिनावारी भएको दिनबाट गणना गर्दा २८ हप्ता भन्दा पहिले गर्भमा भएका भ्रुण, विकसित भ्रुण अथवा शिशु बाहिर निस्कने प्रकृयालाई बुझिन्छ ।
विकसित देशहरूमा भने विभिन्न आधुनिक उपकरणको प्रयोग गरी बचाउन सकिने हुनाले २८ हप्ता अघिको १०० ग्राम तौलको शिशु बाहिरिएमा मात्र गर्भपतन भनिन्छ ।
हर्मनको गडबडी जस्तैः मधुमेह, थाइराइड, गलगाँड, ओभरी, अण्डाशय, साल आदिले अनियमित ढङ्गले हर्मन निकालेमा पनि गर्भपतन हुने सम्भावना हुन्छ ।
स्तरिय सेवा प्रदान गर्न आवस्यक पर्ने न्यूनतम सुविधा नभइका र अनुमति प्राप्त नगरेका सरकारी, निजि तथा गैरसरकारी स्वास्थ्य संस्थामा गरिइको गर्भपतन
अवैद्यरूपमा गर्भपतनका लागि स्वास्थ्यकर्मी वा अरु कसैले केही पदार्थ, औषधी आदी प्रयोग गरी अनायास गर्भपतन गराउने प्रयासलाई आपराधिक गर्भपतन अथवा अवैधानिक गर्भपतन भनिन्छ ।
आमाको स्वास्थ्यमा गर्भले घातक असर पर्न सक्ने देखिएमा चिकित्सक तथा स्त्रीरोग विशेषज्ञको सहयोगमा गर्भपतन गराउने कार्यलाई इन्ड्युस्ड गर्भपतन भनिन्छ ।
महिलाको पाठेघरमा भएको भ्रुण परिपक्व नभइ अचानक गर्भाशयको मुख खुल्न थालेमा, रक्तस्राव बढी हुन थालेमा, दुख्न थालेमा अपरिहार्य गर्भपतन हुने सम्भावना भएको बुझिन्छ ।
यस्तै, पूर्वी नेपालका सुनकोसी र अरूण नदीको सङ्गम, तमोर र अरुण नदीको सङ्गम तथा अरूण नदीका सहायक नदीहरू सभा र पिलुवा लगायतका नदीनालामा पुगेर प्रजनन गर्छन्।
भारत गणतन्त्रमा बोलिने भाषाहरू धेरै भाषा परिवारहरूसँग सम्बन्धित छन्, जसमा प्रमुख भनेको ७८.०५% आर्य भाषाहरू र १९.६४% भारतीयहरूले बोल्ने द्राविड भाषाहरू हुन्; दुबै परिवारहरू सँगै कहिलेकाहीँ भारतीय भाषाहरू भनेर चिनिन्छन्।
संस्कृत, हिन्दी, उर्दू, पञ्जाबी भाषा, सिन्धी, कश्मीरी, पहाडी, नेपाली, मैथिली भाषा, अंगिका, भोजपुरी भाषा, मराठी भाषा, मगही, मंडियाली भाषा, डोगरी भाषा, सादरी, कोंकणी भाषा, गुजराती भाषा, बङ्गाली, उडिया भाषा, असमिया, छात्तीसगढी भाषा, बुन्देलखण्डी, ब्रजभाषा, अवधी, कन्नौजी
यहाँ यो ध्यान राख्ने योग्य कुरा छ कि भारतमा द्विभाषिकता एवं बहुभाषिकताको प्रचलन छ यस कारण यो सङ्ख्या ती मानिसहरूको छ जसले हिन्दीलाई आफ्नो प्रथम भाषाका तौरमा १९९१को जनगणनामा दर्ता गरेका थिए।
प्रथम श्रीमतीको मृत्यु भएपछि सुब्बा कटकबहादुरले दुई छोराको स्याहार गर्न र घर व्यवहार चलाउन भन्दै मात्र चौध वर्षकी हरिमतीलाई विवाह गरेको सुनेपछि मपात्रलाई आफू पहिला जन्ती गएको एक अनमेल विवाहको सम्झना हुन्छ ।
व्यग्र भएर दुलाहाको रूपहेर्न बसेका उनी र गाउँका स्वास्नीमानिसहरूलाई खिन्न पार्दै त्यतिबेला एउटा छिप्पीएको दुलाहा निस्कीएको थियो ।
उनले २५/३० वर्षकी, घर व्यवहारको काममा निपुण, बढेका दुई छोरालाई हेर्न सक्ने, दुलाहाको सारा व्यवहार थाम्न सक्ने दुलहीको कल्पना गरेका थिए ।
उनी कल्पना गर्छन्- कटकबहादुरले माया गर्दै …मेरी रानी भन्दा हरिमतीको बाल हृदयमा संगीहरूसँग राजारानी खेलेको याद आयो होला र यत्रो ठूलो मान्छेले बच्चाले जस्तै खेलवाड गरेकोमा रिस उठ्यो होला ।
माथि उल्लेख गरिएअनुसार जीव वैज्ञानिकहरू कतिपय कम विकसित प्राणीको प्रतिरूप तयार पार्न सफल भए पनि उच्च विकसित प्राणी विशेषतः स्तनधारी प्राणीको प्रतिरूप तयार पार्न धेरै वर्षसम्म असफल रहे।
सन् १९९६ जुलाई ५मा मात्र स्कटल्यान्डका आएन विल्मट र उनका सहकर्मी वैज्ञानिकहरू क्लोनिङ प्रविधिमार्फत् एक स्तनधारी प्राणीको प्रतिरूप निर्माण गर्न सफल भएका थिए।
यस प्रविधिको प्रयोगद्वारा मानिसको समेत प्रतिरूप तयार पार्नसक्ने प्रबल सम्भावना देखिएकाले विल्मट र उनका सहकर्मीको उक्त अनुसन्धानले त्यतिबेला विश्वमा ठूलै हलचल मच्चाएको थियो र डली विश्वप्रख्यात भएको थियो।
विल्मट र उनका सहकर्मीले विकास गरेको क्लोनिङ प्रविधिको प्रयोग गरी वैज्ञानिकहरू अहिलेसम्म बिरालो, मुसा, कुकुर, गाई, भैँसी, उँट, घोडा तथा मानिसको सबैभन्दा नजीकको आनुवंशिक नाता भएको प्राणी मानिने 'रेसस' जातको बाँदरजस्ता धेरै प्रकारका स्तनधारी प्राणीको प्रतिरूप तयार पार्न सफल भइसकेका छन्।
स्तनधारी प्राणीको प्रतिरूप तयार पार्न प्रयोग गरिने प्रचलित क्लोनिङ विधिलाई 'सोमेटिक सेल न्युक्लियर ट्रान्स्फर' वा छोटकरीमा 'न्युक्लियर ट्रान्स्फर' भनिन्छ।
स्तनधारी प्राणीको क्लोनिङ प्रक्रियामा वैज्ञानिक भाषामा 'सोमेटिक सेल' भनिने विकसित कोषको 'न्युक्लियस'लाई अर्को कोषभित्र प्रवेश गराउने भएकाले यस विधिलाई 'सोमेटिक सेल न्युक्लियर ट्रान्स्फर' वा 'न्युक्लियर ट्रान्स्फर' भनिएको हो।
सामन्यतया यस प्रक्रियाका लागि जुन प्राणीको प्रतिरूप तयार पार्नु छ त्यही प्राणीबाट सङ्कलन गरिएको पूर्ण विकसित कोष र सोही प्रजातिको पोथीबाट सङ्कलन गरिएको डिम्ब कोषको प्रयोग गरिन्छ।
विल्मट र उनका सहकर्मी वैज्ञानिकले विकास गरेको यस क्लोनिङ विधिबाट मानवको प्रतिरूप पनि तयार पार्न सकिनेमा वैज्ञानिकहरू विश्वस्त छन्।
उदाहरणका लागि सन् २०००मा मरेका एक प्रकारको जंगली बोकाको कोषबाट सन् २००९मा वैज्ञानिकहरू कलोनिङ प्रविधिमार्फत् त्यसको प्रतिरूप तयार पार्न सफल भएका थिए।
तथापि, मृत स्तनधारी प्राणीको कोषबाट धेरै वर्षपछि पनि त्यसको प्रतिरूप तयार पार्न सम्भव छ भन्ने आधारभूत तथ्य यस प्रयोगबाट प्रमाणित भएको थियो।
अर्थात्, सिद्धान्ततः क्लोनिङ प्रविधि प्रयोग गरी जीवित मानिसको मात्र नभएर कुनै पनि मृत व्यक्तिको कोषबाट समेत प्रतिरूप तयार पार्न सकिने देखिन्छ।
विगतमा विश्वका विभिन्न मुलुकमा वैज्ञानिकद्वारा मानव प्रतिरूप निर्माण गर्ने कैयौँ प्रयास भएको अपुष्ट समाचार आए पनि आजसम्म कुनै मानव क्लोनिङ सफलतापूर्वक सम्पन्न गरिएको अकाट्य प्रमाण भेटिएको छैन।
सन् १९९७मा व्यावसायिकरूपमा मानव क्लोनिङ गर्ने उद्देश्यका साथ स्थापना गरिएको अमेरिकी कम्पनी 'क्लोन एड'ले सन् २००२मा सफलतापूर्वक मानव क्लोनिङ गरेको दाबी गर्दै पहिलो मानव प्रतिरूप भनिएकी बालिका शिशु 'इभ'को तस्बिर सार्वजनिक गरेको थियो।
तर कम्पनीले पहिलो मानव प्रतिरूप भनी दाबी गरिएकी शिशु र उनकी आमाको डीएनए परीक्षण गर्न / गराउन अस्वीकार गरेकाले त्यसको दाबी विश्वसनीय हुनसकेन।
सन् १९६३मा चिनियाँ भ्रूणशास्त्री तोङ डिझुले भालेको कोषभित्रको डीएनए पोथीको डिम्बभित्र प्रत्यारोपण गरेर पहिलोपल्ट एक प्रकारको माछाको क्लोनिङ गरेका थिए।
यी खोज नतिजाले प्राणीको प्रत्येक कोषमा सोही जीवको पुनर्विकास गर्न आवश्यक सम्पूर्ण आनुवंशिक सूचना पाइन्छ भन्ने यथार्थ प्रमाणित गरेका थिए।
जर्मन प्राणीशास्त्री हान्स ड्राइस पहिलोपल्ट एक प्रकारको समुद्री जीव को विकसित हुँदै गरेको भू्रणका दुई कोषलाई छुट्ट्याएर प्रत्येक कोषलाई पूर्ण जीवमा विकसित गर्न सफल भएका थिए।
आनुवंशिक तत्व एकैनासको हुने भएकाले प्रतिरूप बनाउन प्रयोग हुने मानव र तिनको प्रतिरूपको अनुहार र व्यवहारमा ठूलो समानता पाइने वैज्ञानिकहरू विश्वास गर्छन्।
यसले परिवार नियोजन, पाठेघर र प्रजननद्वार संक्रमण, एचआईभी, पाठेघर खस्ने समस्या, नवजात शिशुको हेर विचार, किशोर किशोरीहरूको स्वास्थ्य, मातृ स्वास्थ्य, वृद्धवद्धाको हेरचाह जस्ता बृहत विषयहरु समेट्दछ ।
कायरो सम्मेलन १९९४ र विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनका अनुसार प्रजनन स्वास्थ्य भन्नाले बिरामी वा रोगबाट मुक्त हुनु मात्र नभई शारीरिक, मानसिक तथा सामाजिक दृष्टिकोणबाट पूर्णरूपमा स्वस्थ्य रहनु हो साथै प्रजनन प्रणाली, यससको कार्य र प्रजनन प्रक्रियाको सन्दर्भमा निरोगी रहनु हो।
मानिस प्रजनन रूपमा पुर्ण स्वास्थ हुनका लागि उसमा प्रजनन अंगहरु ठीक,सबल हुनुमात्र नभई प्रजनन तथा यौन सम्बन्धित मानसिकता, दृश्टिकोण,अवधारणा, सोच आदि पनि सकारात्मक हुनु जरूरी छ।
कुनै पनि जोडी वा दम्पतीले आफूले चाहेको परिवार नियोजनका विविध साधन र विधिहरूको निर्वाध छनोट एवं उपयोग गर्न पाउने अधिकार प्रजनन स्वास्थ्यभित्र पर्दछ ।
यसका साथै गर्भवती अवस्थामा कम्तीमा चार पटक भु्रणको जाच, कानुनी मापदण्ड अनुसारको गर्भपतन सेवा, वैज्ञानिक प्रसूति सेवा, संक्रमित आमाबाट गर्भमा रहेको शिशुमा एचआईभी सर्न रोक्ने विधि सेवा, मातृशिशु खोप एवं उपचार सेवा, सुत्केरीपछिको स्याहार र उपचार जस्ता सेवाहरूलाई प्रजनन् स्वास्थ्यले समेटेको हुन्छ ।
प्रजनन स्वास्थ्य भन्नाले मानिसका प्रजनन प्रणाली, प्रजनन अंगहरूको स्वास्थ्य, प्रजनन र यौनसम्बन्धी सम्पूर्ण विषयहरु भन्ने बुझाउँदछ ।
यस अन्तर्गत व्यक्तिहरूले ससुरक्षित र आनन्दमय यौन जीवनयापन गर्न सक्षम छन्, सन्तान जन्माउने क्षमता छ, सन्तान जन्माउने नजन्माउने, कहिले जन्माउने, कति समयमा जन्माउने भन्ने निर्णय गर्ने स्वतन्त्रता छ भन्ने कुराहरु पर्दछन् ।
पटियालाको सीमाहरू उत्‍तरमा फतेहगढ, रूपनगर र चंडीगढबाट, पश्चिममा संगरूर जिल्लाहरूबाट, पूर्वमा अंबाला र कुरुक्षेत्रदेखि र दक्षिणमा कैथलसित मिल्दछन्।
इस महलको निर्माण कार्य महाराजा नरेन्‍द्र सिंहका कालमा शुरू भएको थियो जो बीसौं शताब्‍दीमा जाएर महाराजा भूपेन्‍द्रर सिंहका शासनकालमा पूरा भयो।
आमाको दूधमा लेक्टोफोर्मिन नामक तत्व हुन्छ, जो बच्चाहरूको शरीरमामा फलाम तत्त्व दिन्छ फलाम तत्त्वको अभावमा शिशुको शरीरमा किटाणु प्रवेश गर्न पाउँदैनन् ।
वातावरण देखि आमाको शरीरमा पुगेको रोगाणु, शरीरमा स्थित विशेष भागको संपर्कमा आउछन्, जो उन रोगाणु-विशेषको बिरुद्ध प्रतिरोधात्मक तत्व बनाछन ।
पाउडर दूध बनाउने कम्पनीहरू सबै आमाले पाउडारलाई स्तनपानको सट्टा पाउडर दूध खुवाउन् भन्ने चाहन्छन् तर बोतल र कृत्रिम दूधको प्रयोग ज्यादै हानिकारक हुन्छ ।
बच्चाको टाउको र शरीर सिधा राख्नको लागि बच्चाको मुख पूरै खुल्न दिनुपर्छ र बच्चाको तल्लो ओठले स्तनको मुन्टोलाई राम्ररी समात्न सक्नेगरी बच्चालाई नजिक राख्नुपर्छ ।
विगत १९ वर्षदेखि स्तनपानलाई प्रोत्साहन गर्ने उद्देश्यका साथ हरेक वर्ष अगस्ट महिनाको पहिलो हप्तालाई स्तनपान हप्ताको रूपमा मनाइने गरिएको छ ।
केही मान्छेहरू सुत्केरीले खास-खास प्रकारका खानाहरू खानु नहुने र वच्चाले पहिलो दुध खानु हुँदैन भन्छन् तर उनीहरूले सन्तुलित खाना खाना पाएनन् भने उनीहरू कुपोषण, रक्तअल्पता र अन्य रोगका हुन्छन् ।
तत्कालिन सशस्त्र प्रहरी बलका महानिरीक्षक कृष्णमोहन श्रेष्ठ, उनकी पत्नी नुडुप श्रेष्ठ र अंगरक्षक सशस्त्र प्रहरी नायव निरीक्षक सूर्यप्रसाद रेग्मी गोली प्रहारबाट मारिएका थिए।
उनीहरू लाई नियमित मर्निङ वाकमा जाँदै गर्दा माओवादीले गोली हानेको थियो त्यसको तीन दिनपछि सरकार र माओवादीबीच दोस्रो पटक द्विपक्षीय युद्धविरामका लागि सहमति भएको थियो।
स्नातक गरेको लगत्तै चैनपुरमा आफैले अध्ययन गरेको स्कुल श्री सरस्वती मा.वि. चैनपुरमा २०२५ देखि २०२७ साल सम्म प्रधानाध्यपकका रूपमा सेवा गरेका श्रेष्ठ।
२०२७ सालमा खुल्ला प्रतियोगिताबाट छनौट भई प्रहरी निरीक्षकबाट प्रहरी सेवामा प्रवेश गरी नेपाल प्रहरीको प्रहरी नायव महानिरीक्षक हुँदै नेपाल प्रहरीको प्रहरी अतिरिक्त महानिरीक्षक सम्म भए।
२००३ साल फाल्गुण ३ गते संखुवासभा जिल्लाको तत्कालीन जिल्ला सदरमुकाम चैनपुर निवासी स्व. गङ्गाबहादुर श्रेष्ठ तथा स्व. प्रेमकुमारी श्रेष्ठका साहिला छोराको रूपमा जन्मेका थिए ।
दुई दाजुहरू महनमोहन र मानमोहन तथा भाइ जेसमोहन र पाँच जना दिदीबहिनीहरूका माईती स्वर्गीय कृष्णमोहनको शुभविवाह काठमाण्डौं लाजिम्पाट निवासी तेजमान शाक्यकी छोरी नुडुपसँग भएको थियो।
सामाजिक तथा शिक्षा क्षेत्रमा सक्रिय नुढुप सशस्त्र प्रहरी बल परिवार महिला संघका अध्यक्षका साथै लिङ्कन स्कुल काठमाण्डौंमा शिक्षिका थिइन्।
चैनपुरस्थित स्थानीय श्री सरस्वती माध्यमिक विद्यालयबाट पूरा गर्दै धरान स्थित महेन्द्र कलेजबाट आई.ए. र त्रिचन्द्र कलेज काठमाण्डौंबाट अङ्ग्रेजी विषय लिई स्नातक गरेका श्रेष्ठले प्रहरी सेवामा कार्यरत रहँदा बेलायत स्थित लाईसेस्टर युनिभर्सिटीबाट क्रिमिनल जस्टिस एण्ड पुलिस म्यानेजमेन्ट विषयमा पोष्ट ग्र्याजुएट गरेका थिए।
जनस्तरबाट वाचन शिरोमणिको उपाधिले सम्मानित पं. पोखरेलले भगवान कथाको माध्यमबाट भौतिक विकास र अस्पश्र्यता निवारणको प्रयास गरेर हिन्दु धर्ममा एक जागरण ल्याइ दिएका थिए।
कथा भनेर स्कूल, क्याम्पस, अस्पताल, वृद्धाश्रम, सामाजिक भवन, बाटो, पुल र खानेपानी आदि दर्जनौं निर्माण कार्य गराउदै र कथाको माध्यमबाट अस्पश्र्यता निवारण कार्यलाई अभियानको रूपमा संचालित गरेका थिए ।
दक्षिणी अमेरिकामा रहेको सानो देश ट्रिनीडाडमा वि.सं.२०६१ मा सम्पन्न विश्व हिन्दु महासम्मेलन पछि उनले नेपाललाई विश्वका हिन्दुहरूको एकमात्र केन्द्रको रूपमा विकसित गर्ने परिकल्पना गरेका थिए ।
उनीबाट प्रभावित भएर साक्षर, निरक्षर, समाजसेवी, शिक्षक, कर्मचारी, व्यापारी, विद्यार्थी आदि अनेक वर्ग र पेशाका मानिसहरु उहा“को अभियानमा समावेश भएका थिए ।
रामापुर क्याम्पस रुपन्देहीको कथावचन सकेर दुई दिन पछि उनको रानीबास गुल्मीमा निर्माणाधीन क्याम्पसको सहयोगार्थ भागवत पुराणवाचन कार्यक्रम तय भएको थियो ।
घटना पश्चात सार्वजनिक समाचारमा युवराज दीपेन्द्रले राजा बीरेन्द्र, रानी ऐश्वर्य, अधिराजकुमारी श्रुति, निराजन वीर विक्रम शाह, काका धीरेन्द्र शाह, काकी शान्ति, श्रद्धा, जयन्ती र श्रद्धाका पति कुमार खड्गविक्रम शाहलाई गोली हानी मारे र त्यसपछि युवराज दीपेन्द्रले आफैँमाथि गोली प्रहार गरेको प्रचार गरियो।
नयाँ राजाले सर्वोच्च अदालतका प्रधान न्यायाधीश केशवप्रसाद उपाध्याय र तत्कालिन सभामुख तारानाथ रानाभाट रहेको एक उच्चस्तरीय छानबिन समिति गठन गरी घटनाका सम्बन्धमा छानबिन गर्न आदेश दिए।
राज्यारोहणपछि हनुमानढोकाबाट नारायणहिटी दरबारसम्म बग्गीमा चढेर आउँदा दरबारको नयाँ नेतृत्व विरुद्ध चारै तर्फ नारा-जुलूस भैरह्यो।
नेपाल अधिराज्यको संविधान २०४७ राजगद्दी उत्तराधिकारी सम्बन्धी कानून, रीत र परम्परा अनुसार राज परिषद्को बैठकले युवराज दीपेन्द्र बेहोस अवस्थामा राजा घोषणा गर्यो र राजा शारीरिक अशक्तताको कारण कार्यभार संचालन गर्न असमर्थ भएकाले अधिराजकुमार ज्ञानेन्द्रलाई राज्य सहायक घोषणा गरियो।
जताततै सुरक्षाकर्मी तैनाथ गरिए पनि सैनिक अस्पताल छाउनीबाट शुरु शवयात्रा जुलुसमा प्रधानमन्त्री र मन्त्रीहरु माथि स्वयम्भू क्षेत्रमा ढुङ्गा बर्सियो ।
शाही सन्देश मा राजा ज्ञानेन्द्रले राजादरबारमा घटेको घटनाको यथार्थ विवरण जनसमक्ष ल्याउने प्रक्रिया स्वरूप प्रधानन्यायाधीश केशवप्रसाद उपाध्यायको अध्यक्षता मा एक उच्चस्तरीय समिति गठन गरे।
तर नेता माधवकुमार नेपालले "उक्त समितिमा रहेर काम गर्ने सम्बन्धमा २०५८ जेठ २३ गते बसेको नेकपा एमाले स्थायी कमिटीको बैठकले मेरो हकमा उक्त समितिमा रहन नसकिने निर्णय गरेकाले सोही बमोजिम सो समितिबाट राजिनामा जाहेर गरेको छु।
घटानास्थलमा जमघटका लागि उपस्थित पारिवारिक सदस्यहरू तथा अन्य व्यक्तिहरू, राजपरिवारको सुरक्षा एवं सेवामा खटिएका व्यक्तिहरू, उपचारमा संलग्न रहेका चिकित्सकहरू एवंम परिचारिकाहरू तथा समितिले आवश्यक देखेका अन्य व्यक्तिहरूबाट जानकारी लिन सक्ने
सो घटनासंग सम्बन्धित हतियार, गोलीलागायतका अन्य चिज वस्तुको संकलन र जांच गर्न सक्ने एवम् घटनाका सम्बन्धमा अस्पतालबात भएको जांच परिक्षणको विवरण प्राप्त गर्न सक्ने
राजा वीरेन्द्र शाहको सैनिक सचिव विवेक शाहले दरबारका अन्य उच्च कर्मचारी, सेनापति, प्रहरी प्रमुख, गृहका उच्च अधिकारी सबैलाई त्यही बोलाए ।
अब के गर्नेभन्दा कोइरालाले परम्परा, विधि जे छ, सोहीअनुरूप गर्नुस्, सरकारको तर्फबाट मैले के सहयोग गर्नुपर्छ, गर्छु मात्र भन्नुभयो ।
अन्तमा तत्कालीन युवराज दीपेन्द्रलाई राजा घोषणा गर्ने र ज्ञानेन्द्रलाई राज्यसहायक बनाएर उहाँबाट देशवासीका नाममा सम्बोधन गर्ने तय भयो ।
कथाकार विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाको 'दोषी चस्मा' कथा प्रत्येक पाठकभित्र अन्तहृदयदेखि नै केशवराजप्रति करुणा र सहानुभूति जगाउँदै अगाडि बढेको छ।
मूलरूपमा राणाकालीन समयको सामान्य कर्मचारीहरूको दिनचर्यालाई केशवराज नामको प्रतिनिधिपात्रको माध्यमबाट केलाइएको यो कथाको मूल सन्देश चाकरीप्रथाको विरोध गर्नु हो र यस प्रथाले व्याप्त हुनपुगेको व्यक्तिको कुण्ठा र निराशालाई राम्ररी अभिव्यक्त गर्नु नै हो।
जर्साबको चाकरी नगरी खान, लाउन पाइन्न र चाकरी नगरे आफ्नो मात्र होइन परिवारकै जीवन बर्बाद हुन्छ भन्ने कमजोर मानसिकता बोकेर उसले आफ्नो स्वाभिमानलाई समेत पूर्णरूपमा गुमाउन पुगेको देखिन्छ।
ऊ अति सामान्य किसिमको घटनालाई पनि समस्याको सगरमाथा नै खडा भएको रूपमा लिनपुग्छ र यसकै कारण मनभित्र विभिन्न किसिमका शङ्का-उपशङ्काका पहाड सिर्जना गरेर मानसिक रोगी बन्न पुग्छ।
जर्साबलाई स्वस्ति गर्न नपाएको ठानेपछि उसभित्र उत्पन्न हुनपुगेका विभिन्न किसिमका संवेग र अन्तर्द्वन्द्वहरूलाई मनन गर्दा उक्त कुराको पुष्टि हुन्छ।
चाकरी नगरे तथा ठूलाबडा मानिससँग टेक राखे भोकभोकै मर्नुपर्छ भनेर चाकरीलाई जीवनको अभिन्न आधार र सर्वेसर्वा ठान्दै अनि जर्साबलाई देवता समान मान्दै चाकरीमा निर्लिप्त केशवराजको दारुण नियतिमाथि "धानको लहलहाउँदो खेतबाट आएको सुगन्धी वायुलाई स्वादसँग फोक्सोभित्र भर्दै उनी आइरहेका थिए" भन्ने कथोक्तिका माध्यमबाट नै कथाकारले राम्रो प्रकाश पारेका छन्।
बिहान झिसमिसेदेखि बेलुकी अबेरसम्म चाकरीमा निर्लिप्त व्यक्तिहरूले आफ्नो अमूल्य समयलाई केवल चाकरीमै समर्पित गरेको कारण ऊभित्रको शक्ति, सामर्थ्य र श्रम त्यसै खेर गइरहेको एवं आफूलाई आत्मनिर्भर तुल्याउन नसकी खेतको सुगन्धी वायुलाई नै स्वादका रूपमा लिनुपरेको यथार्थको प्रकटीकरण गर्दै भोकभोकै बाँच्न विवश र बाध्य हुनु परिरहेको यथार्थ यसमा राम्ररी अभिव्यक्त हुनपुगेको छ।
यस किसिमका विभिन्न प्रतीकात्मक शब्द र उक्तिहरूका माध्यमबाट सदैव चाकरीमा निर्लिप्त केशवराजको चारित्रिक विशेषता, उसको मनस्थिति र क्रियाकलापहरूको मनोवैज्ञानिक शल्यक्रिया गर्ने काम कथाकारले कथामा गरेका छन्।
केशवराजका विविध किसिमका मानसिक संवेगहरू र पात्रानुकूल संवादका माध्यमबाट मूलरूपमा केशवराजको मनस्थितिको गहिरो विश्लेषण गर्ने काम कथाकारले गरेका छन्।
यति हुँदाहुँदै पनि मानिसको चेतन मन, अर्द्धचेतन मन र अवचेतन मनमध्ये मूलरूपमा केशवराजको अवचेतन मनको व्यवहारवादी मनोविश्लेषण कथाकारले 'दोषी चस्मा' शीर्षकको कथामा गरेका छन्।
यति हुँदाहुँदै पनि उसको अर्द्धचेतन मनले चेतन मनलाई दमन गर्न पुगेको छ "जसले चाकरीकै भरमा दुई साँझ गास टिप्छ, ऊजस्ता झुत्रेले टेक राख्ने र ! टेक राखेर के ? जर्साबको के बिग्रन्छ ? के उहाँको भ्रम निवारण हुन्छ ? आफैँ भोको मर्नुपर्छ।
" भन्दै उसको चेतन मनलाई अर्द्धचेतन मनले र अर्द्धचेतन मनलाई अवचेतन मनको परिवेशले नराम्ररी थिच्न पुगेका विभिन्न किसिमका मनोवैज्ञानिक अवस्थाको चित्रण कथामा पाइन्छ।
यसरी अवचेतन मनले मानिसको व्यक्तिगत इच्छाहरूलाई कसरी र कुन रूपमा थिच्न पुग्छ र उसभित्र कसरी कुण्ठा र नैराश्य उत्पन्न हुनपुग्छ भन्ने तथ्यलाई अत्यन्त कलात्मक एवं प्रतीकात्मक रूपमा कथाकारले यो कथामा राम्ररी उदघाटन गरेका छन्।
जर्साबसँग माफी माग्दा 'केको माफी!' भनेर सोद्धा नै तर्सिएर त्यहाँबाट त्यसै फर्किएको घटनाबाट ऊ अत्यन्त कमजोर मुटु भएको मानिस हो भन्ने तथ्य परिभाषित हुन्छ।
कुनै पनि तिलजस्तो कुरालाई विभिन्न शङ्का-उपशङ्का गरी त्यसलाई पहाड बनाउने, आफ्ना कमजोरीहरूको रिस अरूमाथि पोख्ने, वनको बाघले नखाए पनि सदैव मनको बाघले भने खाइरहने अत्यन्त काँतर किसिमको केशवराजको चारित्रिक मनस्थितिको गहिरो विश्लेषण कथाकार कोइरालाले यो कथामा गरेका छन्।
यस किसिमले केशवराजको चारित्रिक विशेषताहरूलाई उजागर गर्ने कार्यमा पात्रको मनोवृत्ति र त्यसको आधारमा अघि बढेको स्वभावोक्तिजन्य प्रतीकात्मक कथाकलाको राम्रो संयोजन कथामा हुनपुगेको पाइन्छ।
" भन्ने कथोक्तिमा कथाकार कोइरालाले धुँवालाई एउटा जटिल समस्या समाधानको प्रतीकका रूपमा लिएका छन् भने समस्याबाट समाधान पाएको ठानी प्रसन्न भएको केशवराजको भविष्य अझैँ अन्धकारमय बनेको यथार्थलाई कथोक्तिमा अभिव्यक्त 'अँध्यारो' शब्दले प्रष्ट्याएको छ।
यसले केशवराजको भविष्य अझै अनिश्चित छ र उसको प्रसन्नतासम्बद्ध तुष्टि धुवाँझैँ क्षणिक छ भन्ने प्रतीकात्मक अर्थ अभिव्यक्त गर्दै उसको अर्द्धचेतन अवस्थाको राम्रो चित्रण गरेको छ।
चाकरीजस्तो विकृत प्रथाले मानिसमा उत्पन्न गर्न पुगेका विभिन्न किसिमका जटिल समस्याजन्य विकृति र विसङ्गतिहरू एवं यसले उत्पन्न गर्न पुगेका विविध किसिमका मानसिक चिन्तालाई केलाएर यो प्रथालाई जरैदेखि निर्मूल गर्नुपर्ने आवश्यकतामाथि कथाकार कोइरालाले केशवराजको 'दोषी चस्मा' का माध्यमबाट गहन प्रकाश पारेका छन्।