polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
वडा नं. १मा लक्ष्मी प्रा.वि., वडा नं. २मा चण्डी प्रा.वि., वडा नं. ३मा प्रजातान्त्रिक प्रा.वि., वडा नं. ४ भगवती मा.वि., वडा नं. ५मा गौरिशंकर प्रा.वि., वडा नं. ६मा जनज्योती नि.मा.वि., वडा नं. ८मा शारदा मन्दिर मा.वि. खर्कमा र वडा नं. ९मा वरपिप्ले प्रा.वि. रहेका छन्।
गा.वि.स.को वस्तुगत विवरण तयारीका लागि तयार गरिएको प्रस्तुत ढाँचामा सूचना संकलनका लागि परिवार र्सर्भेक्षण, वस्तीस्तरबाट सूचना सङ्कलन, वडास्तरबाट सूचना सङ्कलन तथा गा.वि.स.स्तरबाट सूचना सङ्कलन गर्ने प्रस्ताव गरिएको छ।
वस्ती, वडा तथा गा.वि.स.स्तरमा रहेका सम्बन्धित व्यक्ति, सङ्घ संस्थाबाट सूचना सङ्कलन गर्न र तालिकीकरण गर्न सहज हुने ढाँचा तयार गरी प्रस्ताव गरिएको छ।
यो गा.वि.स. उत्तरबाट दक्षिण मोहडाको उचाई बृद्धि हुँदै गएकोले दक्षिण खोला खोल्सी छहरा वन जंगल भएकोले स्वाहिदकबाट उत्पती मै खोल्सीहरू उत्तर पर्ूव तर्फभएर बग्ने भएकोले वर्षाममा मात्र बढी पानी पर्ने हुँदा हिउँदै खेती भन्दा वर्षो खेती नै मुख्य बाली मानिन्छ ।
यहाँ खोँच, कन्दरा, खोल्सा खोल्सी टारी, बेँसी समतत फाँटको अलवा थुम्की, डाडा, मैदान भिर पाखा दक्षिण तर्फपर्छ भने उत्तर तर्फकेही मैदान समथर भू-भाग पर्दछ।
यसको पूर्वमा पुतलीबजार नगरपालिका पश्चिममा चिलाउनेबास, पञ्चमूल गा.वि.स. उत्तरमा सेतीदोभान र दक्षिणमा दरौं गा.वि.स. र पुतलीबजार नगरपालिका पर्दछ ।
प्राकृति सिमाना चिसापानीको खोल्सी पश्चिम सम्धिखोला गाउँ जाने ठाडो बाटो उत्तरमा आँधीखोला दक्षिणमा खर्सुरे पानी ढलो सतौ रथस्थल एवं दरौं पर्दछन् ।
यस गा.वि.स. भित्र रहेका प्राकृतिक मनोहर दृश्य अवलोकन गर्ने वन जंगलमा रहेका जडिबुटी जैविक विविधताले भरिपूर्ण प्राकृतिक संपदाहरूको विकास कृषिको राम्रो उत्पादन बृद्धि, पर्यटकीय क्षेत्र विकास गर्न सकिने स्थलहरूको पहिचान गर्नको लागि आवश्यक पर्ने मोटर बाटो, सेतीदोभान-निवुवावोट-पञ्चमूल-लंखु सम्म जाने बाटो निर्माण सम्पन्न भएमा डिही, सालिमे, भुद्रुमपोला देउराली, सिउरेनी पाट, आदि ठाउँमा पर्यटक केन्द्र स्थापना स्थापना गर्न सकिने हुन्छ।
पूर्व चिसापानी, पश्चिम संधिखोला, बुढाखोला, सिउकटेरीपाट, रहाले, सेखेवारी, खर्र्सरे पानी ढलो, आँधी सेतीको दोभान, राम्चे विहार, लुक्कुवा वन सम्पदाले भरिभराउ जडिबुटी भएको पाताल खोंच पर्वतिय मालामा गुथिएको र ढाँडीखेतमा ढकाल कुलान मन्दिर फापर उत्पादन हुने रमणिय थुम्की, देउराली, विभिन्न वडा जात जाति अनुसारको कुलान मन्दिर, सरस्वती, चण्डी, शिवजी, गणेश दुर्गा मन्दिर जस्ता धार्मिक र ऐतिहासिक स्थलहले प्रकृतिकको शोभायन गराएको छ ।
यस गा.वि.स.को पर्ूव उत्तर पूर्व दक्षिण पुतलीबजार नगरपालिका सदरकुमाम स्याङ्जा बजार पश्चिम चिलाउनेबास "अन्धाअन्धी" श्रवण कुमारको कहानी ऐतिहासिक स्थल हुँदै पश्चिम दक्षिण पञ्चमूल पर्यटकीय स्थल उत्तर सेतीदोभान बजारसँग र दक्षिण सतौं, दरौं, खर्सूर्ट पञ्चासेसम्मको दृश्य अवलोकन गर्न सकिन्छ र पर्यटकिय स्थल विकास गर्न सिउरेनी पाट जस्ता चौर खुल्ला रूपमा रहेको छन् भने वन संपदा जडिबुटी विकास सञ्चालन गर्न सकिन्छ यही मोटर बाटो खुल्न सकेको खण्डमा
कच्ची हिउँदे बाटो तनहूँको दुलेगौडा-स्याङ्जा र कार्कीनेटा राजमार्ग खोल्ने कार्य भै कच्ची बाटो चिलाउनेबाससम्म गएको छ भने सेतीदोभान भुद्रुखपोला-पञ्चमूल मोटरबाटो पनि कच्ची रूपमा छ दुवै बाटो निर्माणाधिन अवस्थामा नै छन्।
सञ्चारको क्षेत्रमा भने दूर सञचार कार्यालय स्याङ्जाबाट तार रहित मोवाईल सेवा यू.टी.एल., पोष्ट रुख, सि.डि.एम.ए. र नमस्ते गरी आवश्यकता अनुसार सञ्चालनमा रहेका छन्।
गा.वि.स.को वस्तुगत विवरणको ढाँचा तयारीका लागि हाल तयार भएका विभिन्न वस्तुगत विवरणहरूको अध्ययन, सहस्राब्दी विकास लक्ष्यका लक्ष्य तथा सूचकहरूको अध्ययन, जिल्ला सूचना व्यवस्थापन सम्बन्धी दिर्ग्दर्शन, आवधिक गाउँ विकास योजना तर्जुमा मस्यौदा निर्देशिका आदि सामग्रीहरूको अध्ययन, विभिन्न जिल्लाका गा.वि.स.हरूको स्थलगत अध्ययन, यस क्षेत्रका कार्य गरेका विज्ञहरूसँग गरेको परामर्श आदि प्रमुख हुन् ।
गा.वि.स.को वस्तुगत विवरण तयारीका लागि ढाँचा तयार गर्ने क्रममा प्राप्त विभिन्न साहित्यको सैद्धान्तिक अध्ययन गरिएको भएता पनि वास्तविक रूपमा सम्बन्धित क्षेत्रमा परीक्षण गर्न वाँकी रहेको हुनाले सुधार गर्नुपर्ने हुन सक्छ।
यसैगरी भौगोलिक, सामाजिक, धार्मिक, सास्कृतिक, आर्थिक, प्राकृतिक आदि विविधता भएको देशको सम्पूर्ण पक्ष नसमेट्न सक्छ भने कतिपय गा.वि.स.मा यसमा उल्लेखित सवै फारमहरू उपयोग नहुन सक्छ।
जडीबुटीमा भृंगिराज, अमल्त, राजबृक्ष, कुकुरतरुल, सजीवन, भ्याँकुर, भुकट, िकाफल्बोक्रा, दालचिनी, धुगाकोबोक्रा, भोजपत्र, छतिवनको बोक्रा, निमकोपत्ता, उन्यूकोजरा, घोलटाप्प्रे, सिस्नुकोजरा, कुरिलो, इन्देणिपूलगाठो, गुजरगानो, भोर्लाको बोक्रा, तेजपत्ता, असुराको पात, तितेपानी, नागवेली, लहरा, हर्र्रो, बर्र्रो, चिर्राईतो, दुधेलहरा, भलायो, टाँकी, गुराँसको फूल टिमुर र मलटाटो आदि जडिबुटीहरू पाइन्छन् ।
संधिखोला, बुढोखोला, जुकेखोली, काल्चे, बगाले, खोली, पिरेको खोला, भूते खोली, स्यानछहरी, ठूलछहरी, ढडेन, ढाँडीखोल्सी, ढुंगेछहरो, बार्डर्गेखोल्सी, आरुखोला, पातीखोला, जुकेखोला जुन आँधीखोलामा मिल्दछन् भने त्यस्तै आरुखोला, साङ्गखोला, ढावको खोल्सी चिसापानी खोल्सी आदि मुख्य रहेका छन्।
जातजातियतामा विभाजन रहेका यी विभिन्न जातजातिहरू परापूर्व कालदेखि आ-आफु आपसी सौहादर्रता र मित्रता कायम राखी बसोबास गर्दै आएका नेपाली भाषा मातृ भाषाको रूपमा सबैले बोल्ने गर्दछन् ।
अधिकांश वनपाखामा पाईने रुखहरू चिलाउने, कटुस, उत्तिस, मलाईतो, मौवा, खुख्य छन् भने अरु तिजु, सेतीकाठ, सल्लो, दमौरो, काफल, झिआनो, रात्पाते, सौर, विलाउने, धायरो, लागि गुराँस, चुत्रो, गम्हारी, टुनी, पयौं, वेदबास, घोक्रो आदि पाइन्छन् ।
यो गा.वि.स.को पूर्व र पश्चिम तर्फ साघुरिएका, बिच भागदेखि पश्चिम फुकेको, उत्तर तर्फ कम उचाई भई, दक्षिण पश्चिम तर्फ उचाई बृद्धि हुँदै गएकोले अधिकांश आवादी कृषि भूमी पश्चिम दक्षिणबाट पूर्व उत्तर मोहडा फर्केकोले खेतीपाती भन्दा नगदेबाली फलफूल खेती अति राम्रो हुन्छ ।
अधिकांश मानिसहरू कृषि र पशुपालन पेशामा संलगन रहेका छन् भने केही प्रतिशत मानिसहरू सरकारी सेवामा जागीर खाने, व्यापार गर्ने, विदेश गई काम गर्ने र कुनै प्रहरी, सैनिक लेवामा पनि संलग्न र भारतीय सैनिक लेवामा रहेका छन्।
गिद्ध, कोईली, काग, लामपुच्छ्रे, डाँग्रे, बट्टर्राई, जुरेली, न्याउली, भएरा, चिरविरे, तिन्तारे, वन कुखुरा, डाँफे, मुनाल, ढुकुर, गौथली, च्याखुरा आदि विभिन्न स्थानमा र उचाईमा पाइन्छन्।
मुसलमानहरूको पाँच महत्त्वपूर्ण कार्य रोजा, नमाज, हज, जकात र फित्तरा नियामानुसार गर्नुपर्ने तथा तिर्नुपर्ने भए पनि हजबाहेक सबै कार्य रमजान महिनामा प्राप्त गर्ने अवसर पाउने भएकाले पनि यो महिनालाई मुसलमानहरूले महत्त्वपूर्ण महिनाका रूपमा लिने गरेका छन् ।
शरीर र मन दुवै शुद्ध रहनु पर्ने रोजामा महिलाहरूको महिनावारी सुरू भएमा त्यो महिलाको रोजा हुँदैन र महिनावारी रोकिएपछि पुनः रोजा बस्नु पर्ने हुन्छ ।
यस अतिरिक्त रोजाको अवधि पूरा गरिसकेपछि "इद"को नमाज पढ्नुभन्दा पहिले जनही एक किलो ७ सय ५० ग्राम गहुँको दाम निकाल्नुपर्छ, जसलाई फित्तरा भनिन्छ ।
तीस दिनको रोजा पूरा गरेपछि पुरूषहरू इदगाहमा र महिलाहरू एकान्त ठाउँमा गएर सामूहिकरूपमा नमाज पढ्ने गर्छन् र अन्त्यमा एक आपसमा अँगालो मारेर इदमुवारक भन्दै बधाई साटासाट गर्छन्।
हालको समयमा, यसमध्ये केही संघर्षहरूले हिंसक रूपले लियो जसको फलस्वरूप उल्फा , एनएलएफटी , एनडीएफबी र एनएससीएन जस्ता सशस्त्र विद्रोही समूहहरूको प्रसार हुन थाल्यो।
केहि समयदेखी यस क्षेत्रको नियम निर्माताहरू र अर्थशास्त्रिहरूको बीच यस तथ्यलाई व्यापक स्तरमा मान्यता दिईएको छ कि उत्तरपूर्वीय क्षेत्रको विकासमा अवरोधको प्रमुख कारण यसको भौगोलिक अवस्थिति हो।
यसको सीमानाको ९८ प्रतिशत भाग चीन, म्यांमार, भुटान, बङ्गलादेश र नेपालको साथ भएको कारण भूमण्डलीकरणको युगमा उत्तरपूर्वीय भारतमा विकासकहरू सम्भावनाहरू धेरै छं।
परिणामस्वरूप, बुद्धिजीविहरू र राजनीतिज्ञहरूको बीच एक नयाँ नीति विकसित भयो कि एक मात्र दिशा जसको तर्फ उत्तरपूर्वीय क्षेत्रलाई अभिमुख हुनुपर्दछ, उ यो छ कि शेष भारतको साथ राजनीतिक एकीकरण र शेष एसिया, विशेष गरेर पूर्व र दक्षिणपूर्व एसियाको साथ आर्थिक एकीकरणद्वारा नैं विकासको नयाँ मार्ग खुल्नेछ्न् किनभनें शेष भारतबाट आर्थिक एकीकरणको फलस्वरूप कुनै विशेष लाभ प्राप्त भएको छैन।
यस नीतिको उल्लेख बाह्य मामलाको मंत्रालयको २००४ को वर्षांत समीक्षामा छ, जसमा भनिएको छ कि: "भारतको हेर पूर्व नीतिलाई अब यूपीए सरकार द्वारा नयाँ आयाम दिइएको छं. विशेष गरेर आफ्नो पूर्वीय तर्फ उत्तरपूर्वीय क्षेत्रको लागि,
बीआईएमएसटीयसै मा र भारत-एएसइएएन शिखर वार्ताद्वारा, दुबैको अर्थव्यवस्था र सुरक्षा हितहरूको लागि अनिवार्य रूपबाट जोडदै, अब भारत एएसइएएन देशहरूको साथ साझेदारी तर्फ विचार गर्दैछ।
पछि स्वतन्त्र त्रिपुरा कमेटी जस्ता धेरै स्वतन्त्रता आन्दोलन समस्त उत्तरपूर्वीय राज्यहरूलाई असमको अन्तर्गत समूहीकृत गरेको विरोधमा चलाईएको थियो।
यस मध्ये अधिकांश क्षेत्र ब्रिटिश राजको समयमा भारतको मुख्यधारामा शामिल गरिएको थियो जब ब्रिटिश औपनिवेशिक अधिकारिहरूले पारंपरिक अलग अलग सीमानाहरू भएका राज्यहरूलाई आफ्नो क्षेत्र र बाह्य शक्तिहरूको बीच एक मध्यवर्ती क्षेत्र बनाउनको लागि जोड दिए (जस्तै: उत्तरपूर्वमा असम, मणिपुर र त्रिपुरा र उत्तरपश्चिममा बलुचिस्तान तथा उत्तर पश्चिम सीमान्त प्रदेश). १९४७ मा स्वतन्त्रता पछि भारतीय राज्यहरू र राजनीतिक प्रणालिहरूको विस्तार एक चुनौती रहेको छ।
पूर्वोत्तर भारत , भारतको सुदुर पूर्वीय क्षेत्रहरूको तर्फ सङ्केत गर्दछ जसमा एक साथ जोडिएको सात दिदि-बहिनीहरुको नामबाट प्रसिद्ध राज्य, सिक्किम र उत्तरी बङ्गालको केही भाग शामिल छं।
यी आठ राज्यहरूको आर्थिक र सामाजिक विकासको लागि १९७१ मा नर्थ ईस्टर्न काउन्सिल को गठन एक केन्द्रीय संस्थाको रूपमा गरिएको थियो, नर्थ ईस्टर्न डेवेलपमाट फाइनहरूस कारपोरेशन लिमिटेड को गठन ९ अगस्ट १९९५ लाई गरिएको थियो र उत्तरपूर्वीय क्षेत्र विकास मन्त्रालय को गठन सेप्टेम्बर २००१ मा गरिएको थियो।
तर पनि, शीघ्र नैं चीनले स्वयं नैं जीतको घोषणा गर्यो र यू.एन. मा सोभियत संघको वीटोको कारण मैकमोहन लाईनसम्म फिर्ता गयो र १९६३ मा युद्धका समयमा बन्दी बनाएको कैदिहरूलाई पनि छोडिदियो।
बेलायती साम्राज्यवादको परिणामस्वरूप उत्तरपूर्वी राज्यहरूको पृथकताबाद त्यसै बेला देखी शुरू भएको थियो जब यस क्षेत्रलाई आफ्नो पारंपरिक व्यवसायिक भागीदारहरू बाट अलग गरिन लागेको थियो।
१९४७ मा भारतीय स्वतन्त्रता र विभाजनले यस एकाकी क्षेत्रलाई भंग गर्दै यसलाई एक स्थल सीमाना क्षेत्र बनाई दियो जो ढिलो गरी जनकारी भयो, तर अहिलेसम्म यसमा अध्ययन गर्न सकिएको छैन।
पश्चिम बङ्गालमा स्थित सिलीगुडी करिडोर जसको औसत चौडाई २१ किलोमीटर देखी ४० किलोमीटरको बीच छ, उत्तरपूर्वीय क्षेत्रलाई मुख्य भारतीय भू-भागबाट जोड्दछ।
१९९० को दशकमा आर्थिक उदारीकरणको सुरुवातबाट नैं अध्ययनहरूका माध्यमबाट यो प्रकट भएको छ कि विकासका मामिलामा यो क्षेत्र अन्य क्षेत्रहरूको तुलनामा पछाडी परेको छ।
उत्तरपूर्वीय भारतको जलवायु मुख्यतः नम अर्ध-ऊष्णकटिबंधीय छ र ग्रीष्मकाल गर्म अनि उमस भरा हुन्छ तथा अत्यधिक वर्षा हुन्छ र हल्का ठण्ड पड्दछ।
भारतको पश्चिमी तटको साथ साथ, यस क्षेत्रमा पनि भारतीय उपमहाद्वीपको केही बचेको वर्षा वन स्थित छं. अरुणांचल प्रदेश र सिक्किम राज्यहरूको पर्वतीय जलवायु ठण्डी हिमाच्छादित सर्दिहरूको साथ हल्का गर्म छ।
उत्तरपूर्वीय राज्यहरूमा मतदाताहरूको तुलनात्मक प्रतिशत कम छ यस लागि तिनलाई लोक सभाको कुल ५४३ स्थानहरू मध्येबाट मात्र २५ स्थानहरू नैं बाडिएको छ।
खप्तड राष्ट्रिय निकुञ्ज पश्चिम नेपालको सेती अञ्चलका ४ पहाडी जिल्लाहरू बझाङ, बाजुरा डोटी र अछाम जिल्लाको संगम स्थलमा अवस्थित छ।
खप्तड बाबाको कुटी त्रिवेणी नदी खापर दह शिव मन्दिर सहस्रिलंग गणेश मन्दिर नागढुंगा केदारढुंगाजस्ता धार्मिक स्थल निकै प्रख्यात छन्।
सिलगढी- साँफेबगर सडकखण्डको शान्तिनगरबाट खप्तड क्षेत्र जोड्ने सडक निर्माण शुरु भएकाले केही वर्षमा खप्तडको बाहिरी क्षेत्रसम्म गाडी पुग्ने आशा गरिएको छ।
खप्तड़ बाबा यहि राष्ट्रिय निकुञ्ज भित्र पर्ने त्रिवेणी मा बस्दथे उनी एक महान् दार्शनिक, चिकित्सक, वैज्ञानिक, र ज्योतिषीका रूपमा चिनिन्छन।
कास्की जिल्लाको नामाकरणका सम्वन्धमा कश्यप ऋषिको तपोभूमी रहेको यस ठाउँलाई "काश्यपकुट्ट" शब्द दिइएको र तहाँ "कास्यप सिहंता" नामक अमुल्य आर्युवैदिक ग्रन्थ रचना गरेकामा त्यही शब्द खिईदै अपभ्रंस भई कास्यप वाट कास्की बनेको किंवदन्ति एकातर्फ छ भने अर्कोतर्फ प्राकृत खनिज स्रोतको भण्डारलाई "काष" र त्यसबाट "काषकी" हुदै कास्की रहन गएको किंवदन्ति छ।
अर्को तर्फ सोह्रौँ शताब्दिमा राजा कुलमण्डन शाहबाट शासित यो राज्य वि. सं. १८४२ जेष्ठमा राजा सिद्ध नारायण शाहको राज्यकालमा नेपाल एकीकरणमा गाभिएको पाइन्छ।
जिल्लाको मध्यभागमा रहेको कास्कीडाँडा र कास्कीकोटबाट नै कास्की जिल्लाको नाम रहन गएको कुरा नेपाल एकीकरणको सन्दर्भमा निकै प्रचलित शब्द "त्रिशक्ति" मध्येको एउटा राज्य कास्की भएबाट यो भाग ऐतिहासिक भएको पुष्ट्याईं मिल्दछ।
भाषाविदहरूका आधारमा गुरुङ्ग तमु भाषामा "कास" भन्नाले कछाड र "शिव" भन्नाले लगाउने अर्थात "कास शिव" कछाड लगाउनेहरू वस्ने ठाउँ शव्दवाट खिइँदै कास्कीको नामाकरण हुन गएको कुरा गुरुङ्ग भाषाविदहरूको भनाई रहेको पाइन्छ।
खासगरी पोखरा उपत्यका भराभरीदेखि कोत्रेखोलासम्म र अन्य मर्दी याम्दी, हर्पन विजयपुर, दोभान र स्याङखुदी खोलाहरूको तल्लो भाग ज्यादै विस्तृत छ।
यस जिल्लाको सम्पूर्ण भू–भागलाई सप्तगण्डकी प्रवाह प्रणाली अन्तर्गत सेती गण्डकी,मोदी, मादी र तिनका सहायक नदी र खोलाले प्रवाहित गरेका छन् ।
समुद्र सतहदेखि मादी नदीको किनारमा करिब ४५० मिटर, सेती नदीको कोत्रे स्थित गल्छी करिब ५५० मिटर र मोदी नदीको विरेठाँटी नजिकलगभग ९५० मिटर उचाइमा यस जिल्लाको होंचो भाग अवस्थित छ।
यीमध्ये अन्नपूर्ण प्रथम मिटर यसै जिल्लाको उत्तर–पश्चिम सिमानामा पर्छ भने अति मनमोहक कुमारी चुचुरा भर्जिन पिक माछापुच्छ्रे हिमाल जिल्लाको उत्तरी मध्य–भागमा पर्दछ।
जिल्लाको सम्पूर्ण भू–भाग अन्नपूर्ण शृङ्खलाको दक्षिण मोहडामा परेको हुँदा स्थायी हिमरेखा ४,५०० मिटरको उचाइभन्दा माथि रहेको छ।
स्थायी हिमरेखा माथि अनवरत हिउँका प्रक्रिया रहेतापनि यस क्षेत्रको तल्लो सीमान्त भू–भागमा अस्थायी हिउँका प्रक्रिया केन्द्रित रहन्छन्।
प्राचीन समयमा माछापुच्छ्रेदेखि उत्तर तर्फको ठूला बाँध फुटेर अकस्मात पोखरा उपत्यकामा रोडा र गिटी थुप्रिन गई निर्माण भएको समतल नदीका टार क्षेत्र र गण्डकीका गरा यस समूहमा पर्दछन।
यसमा पनि निर्माण समयावधिका आधारमा कुनै निकै पुराना छन र त्यहाँ भुङ्कान पर्ने क्रिया देखिन्छ भने कुनै नयाँ र कठोर सिमेन्टेड अवस्थामा छन।
पर्यटन, वाणिज्य, शिक्षा र स्वास्थ्यसम्बन्धी सेवा र सुविधाले सम्पन्न पोखरा शहर नेपाल अधिराज्यकै एक सुन्दर र सफा नगरको रूपमा पहिचान राख्दछ।
प्रमुख तालको रूपमा फेवाताल १५ वर्ग कि.मी. बेगनास ताल १० वर्ग कि.मी. रुपा ताल १ वर्ग कि.मी. र अन्यमा दिपाङ्ग, मैदी, कमल, न्युरेनी, खास्टे ताल,वुडुवा, गुदे, आदि।
कास्कीको पूर्वमा लमजुङ, पश्चिममा स्याङ्गजा र पर्वत, उत्तरमा मनाङ र म्याग्दी र दक्षिणमा स्याङ्गजा र तनहुँ गरी ६ जिल्लासँग सिमाना जोडिएको छ।
नेपाल अधिराज्यको मानचित्रमा वर्तमान कोशी प्रदेश अन्तर्गत तत्कालीन भद्रपुर नगरपालिकाको वि.सं. २००८ सालमा नगरपालिकाको रूपमा स्थापना गरिएको थियो।
पञ्चायती व्यवस्था कालमा नगर पञ्चायत, प्रजातन्त्रको पुनर्बहाली पश्चात् नगरपालिका बनेको यो नगरलाई सो कालखण्डमा विभिन्न व्यक्तिद्वारा नेतृत्व प्रदान गरिएको थियो।
वि.सं. २०२६ सालमा पुनः एक पटक प्रधानपञ्चको जिम्मेवारी डा. ऋषिकेश उपाध्यायले सम्हालेका थिए भने चेतनाथ शर्माले उप–प्रधानपञ्च भएर काम गरेका थिए।
सरावगीमाथि मुद्दा लागिसकेपछि उप–प्रधानपञ्च रहेका रामचन्द्र शर्माले वि.सं. २०२९ को चैत्रदेखि वि.सं. २०३३ सम्म कार्यवाहक प्रधानपञ्च भएर कामकाज चलाएका थिए।
वि.सं. २०३४ मा सम्पन्न निर्वाचनमा भक्तिमान देवान र ओमप्रकाश सरावगी क्रमशः प्रधानपञ्च र उप–प्रधानपञ्च भएर पूर्ण कार्यकालको लागि काम गरेका थिए।
वि.सं. २०३९ सालमा भएको स्थानीय निर्वाचनमा ओमप्रकाश सरावगी प्रधानपञ्च र गोविन्दचन्द्र क्षेत्री उप–प्रधानपञ्चमा निर्वाचित भएका थिए।
वि.सं. २०४७ सालको राजनीतिक परिवर्तनपछि वि.सं. २०४९ सालको स्थानीय निर्वाचनमा एमालेका पुष्पराज पोखरेल नगर प्रमुख पदमा र सद्भावना पार्टीबाट भारतेन्दुकुमार मल्लिक उप नगर प्रमुख पदमा विजयी भएका थिए।
यो नगरपालिका काठमाडौँ उपत्यकाको काठमाडौँ, ललितपुर र भक्तपुर नगरपालिका र पूर्वी नेपालकै विराटनगरपछि वि.सं. २००८ सालमा स्थापना भएको नेपालको पाँचौ पुरानो र झापा जिल्लाको पहिलो नगरपालिका हो।
भद्रपुरलाई तत्कालिन सरकार मन्त्रिपरिषदको विकास समितिले वि.सं. २०७१ साल मङ्सिर १६ गते गरेको निर्णय र वि.सं. २०७१ पुस २८ गते नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित सूचना अनुसार तत्कालिन महेशपुर र चन्द्रगढी गाविसलाई समावेश गरेर यो नगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गरेको थियो।
राणा शासनकालमै तत्कालीन भद्रपुर बजार भारतको बिहार राज्यमा पर्ने गलगलियासँग जोडिएकोले यहाँबाट पश्चिम बङ्गाल र पूर्वी बङ्गाल सँग व्यापार गर्न सहज रहेको थियो।
देशमा प्रजातन्त्रको स्थापना भएपछि यस बजार क्षेत्रलाई तत्कालीन सरकारले वि.सं. २००८ मा चारकिल्ला खोली भद्रपुर नगरपालिका घोषणा गरेको थियो।
तत्कालिन राजा महेन्द्र शाहले वि.सं. २०१७ पुष २२ गते नेपालमा पञ्चायती व्यवस्था लागु गरेपछि भद्रपुर नगरपालिकाको नाम स्वतः परिवर्तन भई 'भद्रपुर नगर पञ्चायत' भएको थियो।
भद्रपुर नगरपालिकाको पूर्वमा भारत, पश्चिममा हल्दीबारी गाउँपालिका, उतरमा मेचीनगर नगरपालिका तथा दक्षिणमा कचनकवल गाउँपालिका रहेका छन्।
यस नगरपालिको पूर्वी सिमाना भारतको बिहार राज्यको किशनगञ्ज जिल्लाको गलगलिया र पश्चिम बङ्गालसँग जोडिएको छ भने यसको पश्चिममा बिर्तामोड नगरपालिका र हल्दीबारी गाउँपालिका, उतरमा मेचीनगर नगरपालिका तथा दक्षिणमा कचनकवल गाउँपालिका रहेका छन्।
देशमा सङ्घीयता लागू भएपछि सम्पन्न वि.सं. २०७४ सालको स्थानीय तहको निर्वाचनमा यस नगरपालिकाको नगर प्रमुख पदमा नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीका जीवनकुमार श्रेष्ठ र उप नगरप्रमुख पदमा नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीकी चन्द्रामाया श्रेष्ठ विजयी भएका थिए भने वि.सं. २०७९ सालमा सम्पन्न स्थानीय तहको निर्वाचन परिणाम अनुसार नगरपालिकाको नगर प्रमुख पदमा इतिहासमा पहिलो पटक नेपाली कांग्रेसका गणेश पोखरेल र उप नगर प्रमुख पदमा राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीकी राधा कार्की विजयी भएका थिए।
वि.सं. २०७१ सालमा झापा जिल्लाका साविक महेशपुर र चन्द्रगढी गाउँ विकास समितिहरू तथा वि.सं. २०७३ सालमा पृथ्वीनगर गाउँ विकास समितिलाई यस नगरपालिका सम्मिलित गरी यसको क्षेत्र विस्तार गरिएको थियो।
वि.सं. २०५४ सालको स्थानीय निर्वाचनमा सद्भावना पार्टीका भारतेन्दुकमार मल्लिक र एमालेका जीवनकुमार श्रेष्ठ क्रमशः नगर प्रमुख र नगर उप प्रमुख पदमा विजयी भएका थिए।
शाही शासनकालमा पूर्व राजा ज्ञानेन्द्र शाहले वि.सं. २०६२ सालमा गराएको स्थानीय निकायको निर्वाचनमा स्वतन्त्र भएर चुनावमा होमिएका भारतेन्दुकमार मल्लिक नगर प्रमुख र गोपाल धमला नगर उपप्रमुख पदमा विजयी भएका थिए।
पञ्चायती व्यवस्थाको अन्त्य भएपछि तत्कालिन श्री ५ को सरकारद्वारा वि.सं. २०४७ साल जेठ २८ गते नगरपालिका ऐन, २०४७ घोषणा गरि लागु गरे पछि नगरपालिका बन्नको लागि चाहिने आवश्यक पूर्वाधार तथा जनशक्ति भएको कारणले भद्रपुर स्वतः आधिकारिक रूपमा नगरपालिका बन्न पुगेको थियो।
यो प्राचीन भाषा समूह भारोपेली भाषा परिवार अन्तर्गत पर्दछ र भाषाशास्त्रको हिसावले बङ्गाली, आसामी, उडिया र नेपालीसँग यसको धेरै निकट सम्बन्ध छ।
मैथिली साहित्यको आफनै समृद्ध इतिहास रहेको छ र चौधौं तथा पन्ध्रौं शताब्दीका कवि विद्यापति लाई मैथिली साहित्यमा सबैभन्दा माथिल्लो दर्जा प्राप्त छ।
लगभग ४ देखि ५ करोड मानिस मैथिलीका मातृभाषाको रूपमा प्रयोग गर्छन् र यसको प्रयोगकर्ता भारत लगायत विश्वका अन्य धेरै देशहरूमा फैलिएका छन्।
दिल्ली सम्झौता पछि राजाको शासन विरूद्ध आन्दोलनरत ७ राजनीतिक दल र संसदिय व्यवस्था कै विरूद्धमा सशस्त्र संघर्ष चलाईरहेको तत्कालिननेकपा माओवादी मिलेर शान्तिपूर्ण आन्दोलन भएको थियो र विघटित संसद पुनर्स्थापित भयो।
त्यसपछि नेपालको अन्तरिम संविधान २०६३ निर्माण पश्चात संविधानसभाको निर्वाचन सम्पन्न भै त्यसले नयाँ संविधान निर्माण गरेर लागू नहुञ्जेल सम्मका लागि यो संविधान लागू भएको थियो।
२०४६ चैत्र मसान्तसम्म नेपालको सरहदभित्र जन्म भई नेपालमा स्थायी रूपले बसोबास गर्दै आएका ब्यक्तिले जन्मको आधारमा नागरिकता लिन सक्छ ।
आधुनिक भाषा विज्ञान लिएर उनले स्कूलबाट सन् १९७६मा प्रवेशिका परीक्षा उत्तीर्ण गरेपश्चात् राष्ट्रिय सेवा अन्तर्गत एनसीओको रूपमा शाही लाई फ गार्डको रूपमा पनि तालीम प्राप्त गरे।
सन् १९९६मा उनले कोपेन्हेगनको ललितकला र आर्किटेक्ट प्रतिष्ठानबाट आर्किटेक्ट र सोही स्थानबाट सन् १९९७मा मल्टीमेडियामा स्नातकोत्तर तहसम्मको पढाइ सकाए।
उनले सन् १९८० ताका का सम्पादक पल बोरमको साथमा मिकेल स्ट्रङ्ग लगायतका सहकर्मीहरूसँग मिलेर कोपेन्हेगनमा समकालीन कविहरूको औपपचारिक तथ्यांक ‘एन ए ८०’को सङ्कलन पनि गरे।
उनी विभिन्न साहित्यिक र सांगीतिक भेलाहरू, कलेज र पुस्तकालयहरूमा बेला बेला स्याक्सोफोन र की बोर्ड जस्ता वाद्ययन्त्रहरूका साथ स्लाईड प्रदर्शनको माध्यमबाट आफ्ना कविताहरू प्रस्तुत गर्ने गर्दछन्।
डेनमार्क, नर्वे र स्विडेन जस्ता देशहरूमा उनको बेइजिङ्गका छविहरू, (चीनको राजधानीका दृश्यहरू र साथमा त्यहाँका बासीन्दाहरूको अनुहारहरू, अन्तर्राष्ट्रिय एम्नेष्टीद्वारा वितरित।
तथा दक्षिणका डुङ्गाहरू, (मेडिटेरियन समुन्द्र, यूरोपका एटलाण्टिक तट र मोरक्कोमा माछा मार्न प्रयोग गरिने साना साना डुङ्गा, मछुआराहरू र उनीहरूको वरिपरिको बातावरणको झलकहरू।
सन् २०१४ अक्टोबरमा हिमआँधी र हिमपहिरोले गर्दा अन्नपूर्ण हिमाल आरोहण गर्न गएका ३९ जनाको मृत्यु भएको थियो जुन नेपालको पदयात्रा इतिहासको सबैभन्दा ठुलो आपदा रहेको थियो।
यो हिमालय समूह लामो रहेको छ भने यसको पश्चिम भागलाई कालीगण्डकी खोंच त्यस्तै यसको उत्तर र पूर्वलाई मर्स्याङ्दी नदी तथा यसको दक्षिण भागलाई पोखरा उपत्यकाले सीमाबद्ध गरेको छ।
अन्नपूर्ण आधार शिविरमा अन्नपूर्ण पदयात्रा मार्ग; र अन्नपूर्ण सर्किट, जुन अन्नपूर्ण हिमाललाई घिमिरे गर्दछ र जमोसम राउटर समावेश गर्दछ।
पोखराको प्रायः यो पदयात्राको लागि शुरुवात बिन्दुको रूपमा कार्य गर्दछ, र यो पनि घोरपानी वा घान्द्रुकका मार्गहरू जस्तै एक देखि चार दिनको अन्य छोटो ट्रकका लागि सुरूवात स्थान हो।
तिब्बतको पूर्व राज्यस्थल जिल्लामा भौगोलिक रूपमा अन्नपूर्ण क्षेत्रको एक भाग हो, तर माथिल्लो मुस्ताङ्गमा अवस्थित विशेष प्रतिबन्धहरूको विषय हो।
क्षेत्र सजिलै सुलभ छ, पर्वतमा अतिथि घरहरू प्रचुर मात्रामा छन्, र यो पदमार्ग उच्च पहाडी र तल्लो गाउँका साथ अविश्वसनीय विविध दृश्यहरू प्रदान गर्छन्।
भित्रका यी दुवै भाग कमजोर पदार्थले बन्ने भएकाले सबैभन्दा बाहिरपट्टि सिन्थेटिक वा हाइ डेन्सिटी पोलिथिनले बनेको कभर राखिएको हुन्छ यसलाई ज्याकेट भनिन्छ।
पर्याप्त उपकरण हुने हो भने अप्टिकल फाइबर केबुलबाट असीमित डाटा आदान प्रदान गर्न सकिन्छ तर हाल सम्म ४० गेगाबाइट प्रतिसेकेन्डका दरले डाटा आदान प्रदान गर्ने उपकरणहरू बनेका छन्।
विश्वको सन्दर्भमा हेर्दा दूरसञ्चारका अतिरिक्त ब्याङ्किाङ तथा बित्तीय निकायहरू, सुरक्षा, टेलिभिजन प्रसारण, लगायतका क्षेत्रमा अप्टिकल फाइबर नेटवर्कको प्रयोग हुने गरेको छ।
हालसालै चीनले नेपालको दूरसञ्चार सेवाका लागि काठमाडौंदेखि कोदारीसम्म एकसय १५ कि.मी. अप्टिकल फाइबर बिच्छ्याउने कार्यमा सहयोग प्रदान गरेको छ।
अहिलेसम्म एउटा टावरबाट अर्को टावर गर्दै माइक्रोवेभ लिंकबाट डाटा आदान प्रदान गरिरहेको नेपाल टेलिकमलाई विभिन्न कारणले टावरहरू क्षतिग्रस्त हुँदा त्यस क्षेत्रको सञ्चार सम्पर्क नै लथालिङ्ग हुने स्थितिबाट अप्टिकल फाइबरले छुट्टी दिने भएको छ।
यो पर्व दिदीले भाइलाइ र बहिनीले दाजुलाई अनि त्यसैगरी भाइले दिदीलाई र दाजुले बहिनीलाई विशेष मान-सम्मानका साथ विधिपूर्वक पूजाआजा गर्ने, मेवा-मिष्ठान्न आदि मनपर्ने कुरा ख्वाउने, दिदीबहिनीलाई दान-दक्षिणा एवं वस्त्र आदि दिने परम्परा छ ।
भाइ तिहारको दिन दियो, कलश र गणेशको पूजा गर्ने, यमराजको आह्वान गर्ने, बिमिरो, ओखर, तेल, मखमलीको माला, दूबोको टीका, कटुस आदिको प्रयोगमा आफ्ना दिदीबहिनी र दाजुभाइको सुख-समृद्धि, अरोग्य एवं दीर्घायूको कामना अन्तर्निहित छ ।
लामो समयसम्म भेटघाट नभएका दाजुभाइसँग भेटघाट हुने, सम्बन्धमा आएको चिसोपन हटाई मिलन गराउने तथा सम्बन्धलाई अझ दिगो बनाउने माध्यमका रूपमा लिइन्छ ।
गाईतिहार र लक्ष्मी पूजा कुनै पनि धार्मिक वा सामाजिक संस्कार गर्नु अघि गाईको गोबरले घर-आँगन लिपपोत गर्ने, गाईको गहुँत सबैतिर छर्केर आफ्ना घर-कोठा-चोटा पवित्र तुल्याउने हिन्दूहरूको संस्कार छ ।
भगवान् रामचन्द्रले लोककल्याणको भावनाले रावणादि विविध असुरहरूको नाश गरेपछि कार्तिक कृष्ण औंसीको दिन अयोध्याको राजाका रूपमा राज्यारोहण गरेको खुसीयालीमा अयोध्यावासीले दीपावली गरेको प्रसङ्ग होस् वा यमराजले यमपञ्चकका पाँच दिन आफ्नी बहिनी यमुनाकहाँ बसेका कारण यस दिन मृत्यु हुने कुनै मानिसले नरक देख्नुनपर्ने विश्वासमा खुसी मनाउँदै दीपावली गर्ने प्रचलन आरम्भ भएको नै किन नहोस्, यी सबै प्रसङ्गमा यो दिनको ठूलो महत्त्व रहेको तथ्य स्पष्ट हुन्छ ।
सुख-सम्पत्ति र ऐश्वर्य अभिवृद्धिको मनोकामनासहित कार्तिक कृष्ण औंसीका दिन माता लक्ष्मीको विशेष रूपमा पूजाआजा र अर्चना गर्नु तथा त्यसपछि लक्ष्मीकै प्रसाद प्रयोग गरी आफ्ना दराज, सेफ, भण्डार आदिमा स्वस्तिक चिह्न अंकित गर्नु वा शुभलाभ लेख्नु हाम्रो धार्मिक परम्परा हो ।
दीपावलीमा "तमसोमा ज्योतिर्गमय" अर्थात् अन्धकारबाट प्रकाशतर्फ लागि आफूलाई आत्मिक रूपमा सुख-सन्तोष प्रदान गर भन्नेयो दिन चेलीबेटीहरू भैलो खेलेर रमाइलो गर्छन् ।
बालीनालीमा लाग्ने कीराहरू खाइदिएर चराहरूले कृषिप्रधान मुलुकका कृषकहरूलाई सहयोग पुर्याउने काम त यसै पनि गर्दै आएका छन् अप्रत्यक्षरूपमा उनीहरूले मौसम सन्तुलनको दिशामा पनि त्यति नै महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दछन् ।
वर्षको एकदिन कागको पूजा गर्ने प्रसङ्गले मानिसलाई सधैँभरि चराहरू र उनीहरूका वासस्थानप्रति इमानदार हुनुपर्छ भन्ने सन्देश दिन खोजेको बुजिन्छ ।
त्यस्तै गाईबाट दूधदेखि मलमूत्र र हलो तान्ने वहर दिएर हाम्रो जीवन बचाउने वहरले हलो तानेर र पहाडपर्वतले अक्सिजन दिएर सम्पुर्ण प्रा‍णीको प्राण बचाउने गरेको बुजिन्छ ।
दिदीबहिनीले दाजुभाइको र दाजुभाइले दिदीबहिनीको पूजा गर्दा यसको अर्थ मान्छेले मान्छेको सम्मान गर्न सक्नु र जान्नुपर्छ भन्ने सन्देश दिनु हो ।
कृष्णले एकदिन गोकुलवासीहरूलाई केही नदिने इन्द्रको पूजा गर्नु भन्दा खनिज,घास,पानी दाउरा दिने गोवर्धन पर्वतको पूजा गर्नु राम्रो हो भन्ने कुरा राख्छन् र सबैजना त्यसै गर्न राजी हुन्छन् र गोवर्धन पर्वतको पूजा हुन्छ ।
आफ्नो सट्टा गोवर्धन पर्वतलाई पूजा गरेकोले रिसाएका इन्द्रले गोकुलमा असिना र पानीको वृष्ठी गराउँछन् र भगवान कृष्णले गोवर्धन पर्वतलाई हातले उचालेर सवै गोकुलवासीहरूलाई आश्रय दिन्छन् र अन्त्यमा आफ्नो हार मानि गल्तिको लागि कृष्ण समक्ष क्षमा माग्दछन्।
वास्तवमा गोवर्धन पूजाको दिन तिहार को चौथो दिनमा पर्दछ र त्यसदिन घरघरमा गाईको गोवरले गोवर्धन पर्वतको प्रतिमा बनाई त्यसैको पूजा गरिन्छ ।
यो पर्व कार्त्तिक कृष्ण पक्ष त्रयोदशीका दिन काग तिहारको नामले सुरु भएर कार्त्तिक शुक्ल पक्षको द्वितीया तिथिको भाइटीकासम्म मनाइन्छ।
यसै दिन साँझमा घरको मूलद्वारको सामु यमराजलाई दीपदान गर्नाले मृत्युदेव प्रसन्न भई आरोग्यता तथा दीर्घजीवन प्रदान गर्छन् भन्ने विश्वास रहेको छ।
पाँच दिनसम्म मनाईने तिहारको सम्बन्धमा हिन्दू धर्मशास्त्रका पौराणिक कथाहरूको अनुसार सूर्यका छोरा यमराजले आफ्नी बहिनी यमुनाको निम्तो स्वीकार गरी बहिनीका घरमा गई रमाइलो मनाएको हुँदा यी पाँच दिनलाई यमपञ्चक मानिएको कुरा हिन्दू शास्त्रमा उल्लेख गरिएको छ।
यसरी रहँदा-बस्दा यमुनाको व्यवहारले निकै प्रसन्न भई यमराजले बहिनी यमुनालाई "जे मन लाग्छ वर माग" भन्दा यमुनाले 'हरेक वर्ष आजकै दिन मलाई भेट्न आउनुपर्ने, साथै दिदी-भाइ दाजु-बहिनीको प्रेम सदा अटल रहोस् र दाजु भाइको आयू, कीर्ति सदा वृद्धि होस्' भन्ने वरदान मागिन्।
यमराजले पनि तथास्तु भन्दै मनसा, वाचा, कर्मणा र शुद्धचित्तले यस प्रकारसँग भ्रातृपूजा गर्ने गराउनेहरूको सदा उन्नति हुने तथा कीर्ति पनि फिँजिने वर दिई आफ्नी बहिनीसँग बिदा भई गएको र यसरी प्राचीन काल देखि अहिलेसम्म अविच्छिन्नरूपले यो पर्व मानिँदै आएको परम्परा रहेको छ।
तिहारले एकातिर मानव तथा पशुबीचको प्रगाढ सम्बन्धको चित्र प्रस्तुत गर्छ भने अर्कातिर दाजुभाइ तथा दिदीबहिनी बीचको आत्मीय र पवित्र स्नेह एवं सम्बन्धलाई पनि यसले छर्लङ्ग पार्दछ।