polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
जस्तैः अत्यन्तै रुढीग्रस्त समाजमा जन्मेको बालकले पनि बाह्य प्रभाव प्राप्त गर्न सकेन भने त्यही समाज अनुकूल बन्न पुग्दछ तर जन्मदै उ रुढीवादी बनेर जन्मेको हुदैन ।
बोलीचाली, सहयोग, सम्मान, अरुप्रति गर्ने व्यवहार सबै त्यस परिवारका अन्य मानिसले के कसरी गरेका छन् र उसलाई के सिकाईन्छ त्यसबाट नै उसले आपूलाई त्यसै अनुसार ब्यवहार गर्न थाल्दछ ।
त्यसैले छिमेकमा के हुने र गरिने चलन छ त्यो देखेर सिकेर उसले आफुलाई परिवर्तन गर्न थाल्दछ वा समाज अनुकुल आपूलाई ढाल्दै जान थाल्छ ।
आमा, दिदीहरूले गर्दै आएका कामहरु छोरी ले अवलम्बन गर्ने र बाबु, दाजुहरूले गर्दै आएका कामहरु छोरा ले अवलम्बन प्रक्रिया अगाडि बढ्दछ ।
‘’लैंगिक समानता’’भननाले पुरुष र नारीलाई अवसर, जिम्मेवारी,अधिकार, सेवा, लाभ,स्रोत-साधन आदिमा समन अवसर पहुँच र नियन्त्रण कायम राख्नु हो।
जस्तैः एउटा कुनै धर्म मान्ने परिवारमा जन्मेको शिशुलाई जन्मने बित्तिकै उसकै धर्म अनुसारको मूल्य र मान्यताका आधारमा व्यवहार गर्न थाल्दछांै र उसलाई उसले थाहा नपाउदै सोही अनुसार बदल्न र ब्यवहार गर्न थालिन्छ ।
हाम्रा समाजका विचारहरु महिला पुरुष मैत्री छन् भने र शिशुमा पनि त्यही विचार प्रवेश गर्ने अवशर पाएमा उ पनि नारी पुरुष मैत्री बन्न सक्दछ ।
शिशु गलत विचार वा गलत विश्वास बोकेर हुर्केको छ भने त्यसमा पनि सोही अनुसारको विचार वा गलत विश्वास विकास हुन्छ र सोही अनुसार महिला र पुरुषको अलग अलग परिचय बन्दछ ।
एउटा शिशुले आफुलाई कसरी विकास गर्ने भन्ने कुरा उसले प्राप्त गर्ने शिक्षा, त्यस्तो शिक्षा प्रदान गरिने शिक्षण संस्थाको ठूलो भूमिका हुन्छ ।
हाम्रा पाठ्यक्रम, शैक्षिक संस्थाहरु र शिक्षा पद्धती अभै पनि महिला मैत्री छैनन् र भएमा पनि महिलाले भन्दा पुरुषले त्यसको लाभ बढि लिने गर्दछन् ।
जंगबहादुरको हत्या गरी उप्रेन्द्र बिक्रम शाह श्री ५ बन्ने, बमबहादुर प्रधानमन्त्री बन्ने र बद्रीनरसिंह कमान्डर इनचिफ बन्ने षडयन्त्र बनेको थियो।
वि.सं. १९१३ साउन १७ गतेका दिन जङ्गबहादुरले अकस्मात् प्रधानमन्त्रीको पदबाट राजिनामा दिएर भाइ बमबहादुरलाई आफ्ना उत्तराधिकारी घोषणा गरे ।
यो अन्य नेपाल मा बोलिने भाषा सङ्ग मेल खान्छ मैथिली भोजपुरी बङ्गाली आदि भाषा सङग मेलखाएको देखिन्छ तर थारु मुल भाषाबाट अरु भाषा विकास भएको पाइन्छ किनकि अरु थारु भाषाबाटै विकसीत भएको हुनाले सभ्य र परिस्क्रित छ थारु भाषामा अझै पनि पुरानै मौलिकता छ।
वर्तमान गुवाहाटी, उत्तरी गुवाहाटी र तेजपुरमा कामदारले आफ्नो राजधानीबाट तीन राजवंशहरू द्वारा शासन गरेको, कामरुपाले यसको उचाइमा सम्पूर्ण ब्रह्मपुत्र उपत्यका, उत्तर बंगाल, भुटान र बंगलादेशको उत्तरी भागलाई समेट्यो, र कहिलेकाँही अहिले पश्चिम बंगाल र बिहारको अंश पनि छ।
मो. बख्तियार खिलजीले ११९९ ई. मा. कामरुपा राज्यको लागि खर्चमा उल्लेख गरे कि उनीहरू त्यहाँ कोच, मेच र थारू जनजातिको बसोबास गर्ने देश पार गरे जसको मंगोलोईड विशेषताहरूले मुहम्मदहरुमा छाप पारे।
यो नेपालको ऐतिहासिक जातीले नेपाल निर्माता पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौँ उपत्यका जितेपछी उपत्यकाको सुरक्षाको लागि थारु सेना ल्याएपछि क्रमशः गोर्खाली सेनाको रूपमा नेपाल एकिकरण अभियानको अन्तसम्म भाग लिइ रहयो साथै नेपालले लडेका हरेक लडाईमा थारू युवाहरू अन्य क्षेत्री, मगर, गुरुङ, बाहुन, तामाङ, सुनुवार, राई, लिम्बू, कामी, दमाईँ, गन्धर्व, योगी लगायतका जाति जत्तीकै बहादुरी पूर्वक लडेर मातृभुमी नेपाललाई विदेशी शक्तीहरूबाट बचाएको इतिहास पाइन्छ।
भौगोलिक विभाजनअनुसार यिनीहरूका केही थर हुन्: कोचिला .सप्तरीया लालपुरिया, सोलरिया, राना, मर्दनिया, कडरिया मोरङगीया, राजहटीया, रौतार, चितौनिया, मझौरा, दाङ बर्दिया खस, लामपुछुवा, बुचविहारी, डगौरा आदि।
ढाँचा:थारु भाषा को इतिहास थारू भाषाको कुनै लिखित इतिहास नभए ता पनि यो भाषा धेरै पुरानो मानिन्छ र वुद्द प्राचिन पाली भाषासंग पनि जोडिन्छ प्राय भाषा पनि मिल्छ नेपालको तराई मा बोलिने प्रमुख भाषा हो थारु भाषाको विकास नेपालको लुम्विनी देवदह क्षेत्र प्राचिन शाक्य र कोलीय राज्यबाट विकास भएको मानिन्छ ।
किनकि यस देवदह क्षेत्र वरिपरि बसोबास गर्ने थारु हरू अझ पनि पाइन्छ नेपालको पश्चिमि जिल्ला कैलाली कंचनपुर मा बसोबास गर्ने थारु जातिको एक उच्च स्थान भएको थारु राणा हाल थारुवाट छुटीएको छ ।
"उनीहरुलाई प्रान्त, ईन्दो-आर्यन वा अस्ट्रोलाइडको कुनै पनि जातिको नक्षत्रमा राख्न मिल्दैन" र राजपूत मूल सेरोलोजीको आधारमा समर्थित छैन।
यसरी प्रमाणको आधारमा यो निष्कर्ष निकालिएको छ कि थारुहरू मंगोलियन मानिस हुन्, जसले गैर मंगोलियन शारीरिक बनावटहरू पनि सफलतापूर्वक आत्मसात गरेका छन।
पूर्वी भारतको आफ्नो पुस्तकमा बुच्ननले अक्सर सुनेका दाबीलाई खण्डन गरे कि थारू राजपूतहरूका सन्तानहरू हुन् जसलाई मुसलमान आक्रमणकारीहरूले राजस्थानबाट बेदखल गरेका थिए।
तसर्थ, राजपूतानाबाट तराईमा बसाई सरेका कल्पनहरू आविष्कार केवल केही आफ्नै कुलले आफ्नै र आफ्नो छिमेकीको अनुमानमा बढाउनको लागि गरेको हुनुपर्छ।
थारू जाति नेपालको मेचीदेखि महाकाली सम्म मध्य-पश्चिम भूभागमा रहेको सुर्खेत उपत्यका, भित्री तराई भनिने दाङ उपत्यका, देउखुरी उपत्यका, चितवन उपत्यका, माडी उपत्यका, मरिनखोला उपत्यका तथा कमला उपत्यकाका साथै नेपालको समग्र तराई र उत्तर भारतको आदिवासी जाति हो।
यद्यपि उनीहरुको आफ्नै सटीक वर्गीकरण इन्डो-आर्यन भित्र पक्का छैन, थारू भाषाहरुको अवधी, मैथिली, बंगाली र भोजपुरी जस्ता छिमेकी भाषाहरु संग सतही समानता छ।
निश्चित थारू घरहरूको कोश एक पुरातन, 'स्वदेशी' सब्सट्रमको सूचक हो, संभवतः चीन-तिब्बती वा ईन्डो-आर्यन बस्ती दुवैको भविष्यवाणी गर्दछ।
जेसी नेसफील्डले कलकत्ता समीक्षामा लेखे : “मूल शब्द 'थर' हो, जुन सबैभन्दा कम बोलचाल भाषामा " जंगलका मानिसहरू "भन्ने नाम दर्शाउँछ जसले नामलाई ध्यान दिएर कुलको स्थितिलाई वर्णन गर्दछ।
थारू जाती आफ्नै थारू भाषाका अलावा नेपाली भाषा बोल्छन भने केहीले क्षेत्रगत रूपमा बोलीने भोजपुरी, मैथली तथा अवधि भाषा पनि बोलीरहेका हुन्छन्।
उनलाई नेपाली चलचित्र उद्योगकै उत्कृष्ट एक्सन् अभिनेता एबम् स्टन्टकर्ताका रूपमा लिइन्छ र नेपाली चलचित्र जगतमा एक्सन् चलचित्रहरू प्रति दर्शकको रुचिको प्रेरणा श्रोतको रूपमा हेरिन्छ।
दुई महिना जति पछि राजा राजेन्द्र र महारानी राज्य लक्ष्मी दुवैको सल्लाह अनुसार राजधानी काठमाडौं मा भारदारी बैठक पुनः डाकियो र थापा परिवार माथी लागेको पुरानो विषमुद्दाको सम्बन्धमा पुनर्विचार गर्ने भन्ने एउटा नाटकको पनि मञ्चन भयो।
राजा र रानी दुवैको उपस्थितमा भएको यस भारदारीसभाले थापा परिवारलाई निर्दोष ठहर्याइदियो, पहिले पेस भएका सबै कागजात जाली ठहरिए र मुद्दाको जितापत्रका साथै जफत भएका आफ्ना घरजग्गा पनि सबै यिनीहरूले फिर्ता पाए।
छोटा जनरल माथवरसिंह थापालाई लन्डन सम्म पुग्न राहदानीपत्र उपलब्ध नगराएर यिनले लगेको ब्रिटिस सम्राट विलियम चतुर्थका नाममा पठाइएको राजा राजेन्द्रविक्रम शाहको खलिता पत्र एवम् उपहारहरूसमेत आफैंले बुझेर लिई भारतका कम्पनी सरकारका गभर्नर जनरल सर चार्ल्स मेटकाल्फले उक्त सबै सरसामान लन्डन राजभवनमा पठाइदिने जिम्मेवारी पनि स्वयम्ले नै ग्रहण गरे।
लन्डन सम्मै पुग्ने केही सैनिक अफिसर र कलकत्तासम्मकलकत्तासम्म मात्र जाने ६५० जति सैनिकलाई पनि साथमा लिई बडो सजधजका साथ कलकत्ता सहर पिगेका छोटा जनरल माथवरसिंह थापाले त्यहाँ आफ्नो शिष्टता एवम् शालिनता प्रकट गर्नुको साटो उल्टो अनावश्यक तडकभडक का साथै निकै आर्थिक अपव्यय पनि गरिदिए।
वि.सं १८६४ मा काँगडा किल्लाको युद्धमा बडाकाजी अमर सिंह थापाको सहमति बिना नयनसिंह थापाले मनमुखी भै आक्रमण गर्दा शत्रु सेनाको गोलि लागि वीरगति पाउँदा माथवर सिंह थापा सानैमा टुहुरा भए ।
'न्याय' को यस नाटक मञ्चनमा थापा तथा पाँडे गुट दुवै तर्फबाट तटस्थ रहँदै आएका चौतारा फत्यजङ शाह आदि अन्य भाइ भारदार पनि रानी राज्यलक्ष्मीका डरले गर्दा चुपचाप जितापत्रको यस फैसलालाई समर्थन गर्न विवश थिए।
यसै भारदारीसभामा जनरल माथवरसिंह थापाले लेखाएर ल्याएको जितापत्रको फैसलामा राजा राजेन्द्र तथा सभामा उपस्थित अन्य सबै भारदारले विसं १९०० आषाढ ३१ मा आ-आफ्ना सहमतिका छाप बाध्यतापूर्वक लगाइदिए।
यसै सन्दर्भमा लन्डनमा ग्रेट बृटेन का सम्राट विलियम चतुर्थ कहाँ पनि राजदूत का साथ खलितापत्र पठाउने भन्ने राजा राजेन्द्र र मुख्तियार भीमसेन थापा बीच सल्लाह भयो।
करवीर पाँडे, रणदल पाँडे, कुलराज पाँडे, रणबम थापा तथा कनकसिंह बस्नेत आदि थापा बिरोधी भारदार एवम् यिनका परिवारलाई पनि यसै दिन मसानघाट लगी कटाइयो।
माथवरसिंह थापा नेपालमा बसिरहन कल्याण नदेख्ता नेपालबाट भीमसेन थापाको सङ्केत मा लाहोरतिर जान भनी विदेसिँदा सिमलामा अङ्ग्रेजका नजरमा परी पन्जाबमा छिर्न नपाई पाहुनाको रुपमा ससानो जागिर टिपी बसे।
यसै कार्यक्रम अनुसार वि.सं १८९२ को कार्तिकमा सिंहनाद नामक नयाँ कम्पु पल्टन खडा गरियो र यस पल्टनको तैनाथी दिई मथवरसिंह थापालाई कर्नेलको पदबाट 'छोटा जर्नेल' पदमा पदोन्नति गराइयो।
विक्षिप्त भएर रोगशैय्यामा सुतिरहेका भूतपूर्व काजी रणजङ्ग पाँडेलाई पनि निर्दयतापूर्वक बेरुप गराई काठमाडौं सहरका गल्लीगल्लीमा घुमाएर अन्त्यमा विष खुवाई मराइयो।
यस कालका प्रमुख गजलकारहरू तथा कृतिहरूमा घनश्याम न्यौपाने ‘परिश्रमी’ – ‘यो मौसम घामको छहारी जून चुहेको रात , मनु ब्राजाकी– गजलगङ्गा काँडाका फूलहरू के हेरेको ए जिन्दगी , बूँद राना – रातो मलाई प्यारो चल्दैछ जिन्दगी , वियोगी बुढाथोकी – आफन्तका चोटहरू , राजेन्द्र थापा – सुर्जे पनि अस्ताउन मात्रै सहनैको छाती अचानो , श्रेष्ठ प्रिया ‘पत्थर’ – पग्लिएका कथाहरू पत्थरका प्रलापहरू आँसुको सौगात , कृष्ण पौडेल ‘बी’ – नानी हजुरको , कृसु क्षेत्री – अद्र्धमुदित आँखाहरू , मुन पौडेल – गजलोत्सव , गोवद्र्धन पूजा – धर्तीको धूलोमा . भीम विराग – भीम विरागका गीत गजल रासा –रात निदाएको रातमा , माधव वियोगी –गुम्सिएका भावहरू , ऋचा लुइँटेल – बाँसुरीका धुनहरू: , पुष्पलता कलमका डोवहरू,- सन्तोश काफ्ले "स्पन्दन" ,२०६४-स्पन्दन, जनक खड्का जे‍ के विरक्त रहेका छन्।
जस्तै कामको सिलसिलामा मलेसिया जानु भएका नेपाली गजलकारहरूले "प्रवासी कलम मलेसिया" नामक साहित्य संस्थ गठम गरेर २०७० साउन ३० गते देस तथा बिदेसमा रहेर गजल लेखी रहनु भएका १०३ जना अग्रज तथा समकालिन गजकारहरूको ५,५ ओटा गजल समाबेश गरेर जम्मा ५१५ वटा गजलको अहिले सम्म कै प्रवासबाट प्रकाशन गरिएको सबैभन्दा ठूलो एक बृहत संयुक्त गजल सङ्ग्रह "सामुन्द्रीक छल्का" प्रकाशन गरेर नेपाली गजलमा एक इटा थप्ने काम भएको छ ।
जसरी मोतिराम भट्टले गजललाई नेपाल भित्र्याए, त्यसरी नै भूटान भित्र नेपाली गजल भित्र्याउने पहिलो नेपाली भाषी गजलकार ‘शेरू राई उदास’ हुन्।
पहिलो शेरलाई मत्ला भनिन्छ, जसमा दुबै मिसरा अनुप्रासयुक्त हुन्छन् भने अन्तिम शेरलाई मकता भनिन्छ, जसमा गजलकारले आफ्नो उपनामको प्रयोग पनि गर्न सक्छ।
गजल भनेको प्रेमसम्बन्धी वा रागात्मक, पुरानो, लयात्मक कविताको एक प्रकार हो, जसमा सीमित श्लोक, उही अनुप्रासको आवृत्ति तथा पश्चिमी पद्यभन्दा पृथकता अपनाइएको हुन्छ।
वि.सं. २०३६ सालको ‘मधुपर्क’ साहित्यिक पत्रिकामा ज्ञानुवाकर पौडेलको ‘मुक्तक’ शीर्षकमा प्रकाशन भएको एउटा रचनाले गजलले संरचनाभित्र प्रवेश गरेको मानिएको छ।
ललिजन रावल – केही गजलहरू , विरानो यो ठाउँमा , सिरानीमा आँसु , धर्मागत शर्मा ‘तुफान’– तुफानका गजलहरू, देशको माटो दुख्ने गर्छ, रवि प्राञ्जल– ‘उही बाढी उही भेल’, ‘घामका झुल्काहरू’, ‘तारिदेऊ न माझी दाइ’ आदि गजल सङ्ग्रहहरू प्रकाशनमा भएको छ।
भूपि शेरचन, म.वी.वी.शाह, भीम विराग, राम मान तृषित, शङ्कर लामिछाने, ईश्वरवल्लभ, गोपाल प्रसाद रिमाल आदि प्रतिभाहरू देखिन्छन्।
संस्कृत छन्दमा अनेक वार्णिक र मात्रिक पिङ्गल छन्दहरू भए झै इस्लामिक काव्यशास्त्रमा वर्णमात्रामा आधारित अनेक इस्लामिक शास्त्रिय बहरहरू छन्।
शब्दको अन्तिम अक्षरलाई मात्र काफियाको रूपमा प्रयोग गरिएको छ भने त्यस्तालाई एक अक्षरे काफिया भनिन्छ जस्तैः कथा सदा मजा गला आदि त्यस्तै हो त्यो रातो कालो आदि।
काठमाडौँ पछि बनेपा, धुलिखेल, पचाखल केहि वर्ष राज्य गरेको प्रमाण भेटिन्छ त्यस पछि वल्लो किरात कोईच सुनुवारहरूले भोटेकोशी देखि दुधकोशी सम्म राज्य गरेकोथिए सन् १७६८ पछि पृथ्वीनारायण शाहले वल्लो किरातका कोइच सुनुवार राजासँग लडाई नगरी मुखिया पद दिने संझौत गरे पछि वल्लो किरात सबै नेपाल राज्यमा गबिएको थियो
गाबे भने पल्लो किरात मोराङ राज्य देवान हरूले राज्य गरेको थिए,फेदाप लिम्बुवानका लिम्बुहरू पृथ्वीनारायण को पछ्यमा युद्ध लडेका थिए भने धेरै समय सम्म पनि लडाई गर्दा पनि हारजीत नभए पछि लिम्बु हाङ र पृथ्वीनारायण शाह बिच नुनपानी सन्धि गरि लिम्बु हाङ हरुलाई लिम्बुवान र सुब्बा पद दिई संझौत गरी पल्लो किरात मोराङ राज्यलाई पनि नेपाल राज्यसँग गाबे !
जिल्ला सदरमुकामबाट पुर्बतिर जादा पहिला गुठिचौरको वडा नम्बर 5 को धिता गाउँ अनि देपालगाउ, झार्जवाला अनि तेसपछि गुठिचौरकै अर्को 3 नम्बरको गर्ज्याङ्गकोट गाउँ आउन्छ ।
गर्ज्याङ्गकोट एक एतिहासिक महत्त्वपूर्ण स्थान हो यश गर्ज्याङ्गकोट गाउँमा किराँतकालमा महाभारत युद्धका प्रमुख पाात्रहरु पाण्डपहरु बनबास जादा भिमले निर्माण गरेको एक ऐतिहासिक महत्त्व बोकेको कलात्मक मन्दिर रहेको छ जसको अतिनै महत्त्व रहेको छ ।
गर्ज्याङ्गकोट बाट 2/3 घण्टा हिडेपछि सानो गुठिचौर आउन्छ जुन अहिलेको गुठिचौर 3 पर्छ भने पहिलाको गर्याङ्गकोट गा.वि.स मा पर्ने थियो।
सानो गुठिचौर र ठुलो गुठिचौर को बिचमा लाग्नाकाधाले छुट्टाउने गर्छ जुन ठाउँ जुम्ला जिल्लाकै एक चर्चित ऐतिहासिक धार्मिक स्थात छ रामचुल्लो को मन्दिर रहेको छ जुन मन्दिरमा जुम्लाका किसानहरुलाई आकासबाट पानि नपरेर खडेरी परेको अबस्थामा तेहा गएर रामचुल्लो देबताको पुजाआरधाना गरेपछि पानी पर्छ र खडेरी हटछ भन्ने जनबिश्वस छ ।
ठुलो गुठिचौर अहिलेको गुठिचौर गाउँपालिका वडा नम्बर 2 मा पर्छ र सानो गुठिचौर अहिलेको गुठिचौर गाउँपालिका वडा नम्बर 3 मा पर्छ यसरी अहिलेको गुठिचौर गाऊपालिकाको वडा नम्बर 2 र 3 मिलेर पुरै गुठिचौर बनेको छ ।
सानो गुठिचौर र ठुलो गुठिचौरको बिचमा पुर्वतिर साना फाटहरु रहेका छन्न जसलाई डाभ भनिन्छ डाभ पनि तल्लो डाभ र माथिल्लो डाभ भनिन्छ ।
जहाँ बर्षाको समयमा गर्ज्याङ्गकोट, प्याकुरेबाडा, उखाडि, ढल्पुरा, डाबाडा, थामिगाऊ, खल्ललबाडा, चौबिगारे, बिगारे, धितागाऊ, देपालगाऊ लगाएतका किसानहरु गाई भैसिहरु लिएर जाने गर्छन्न ।
जुम्ला जिल्लाका अधिकांश मानिसहरु धिर खान र धुम्न जाने गर्छन् भने जुम्ला धेरै जसो बिद्यालयका बिद्यार्थीहरुको एक आकर्षक गन्तव्यका रुपमा पनि रहेको छ गुठिचौर जुम्लामा ।
जुम्ला सदरमुकाम खलङ्गाबाट पूर्वी भेगमा पर्ने गुठिचौर उपत्यकाको फाँटिलो भूभाग पुग्न सदरमुकामबाट छ घन्टे पैदल हिड्नु पर्छ ।
गुठिचौर देखि उत्तरतिरको लाक्ना डाँडा चढेपछि कान्जिरुवा हिमाल आँखैअगाडि देख्न सकिन्छ भने जुम्लाकै पातारासी हिमशृंखला लमतन्न परेको देखिन्छ।
यिनीहरूमध्ये स-साना घरायसी गन्थन भएका केही चिट्ठी छाडेर अधिकांश नेपालको राजनीति र प्रजातान्त्रिक आन्दोलनको दशा र दिशासँग नै सम्बन्धित छन्।
सुन्दरीजल जेलबाट बीपीले तारिणीलाई लेखेका चिट्ठी हुन् वा केशव कोइरालाले तारिणीलाई र तारिणीले केशवलाई लेखेका चिट्ठी हुन्, ती सबैमा व्यक्ति कोइरालाका भन्दा नेपाली समाज र राजनीतिकै कुरा प्रमुखताका साथ उठाइएका छन्।
विश्वविख्यात राजनीतिज्ञ भएर पनि आफ्नो साहित्यलेखनमा त्यसको एउटा छिटो पनि पर्न नदिनु वी.पी.को विशेषता हो भने त्यसबाट बच्न चाहिँ तारिणीप्रसाद कोइरालाले नसकेको स्पष्टै देखिन्छ।
उनी राजनीतिक व्यक्तित्व भएकै कारणले अन्याय र अत्याचारी शासकहरूका विरुद्धमा पाइला चाल्दा र आवाज उठाउँदा उनले काठमाडौँ जेलको हावा खानु परेको थियो।
तारिणीप्रसाद कोइराला आधुनिक नेपाली कथाका क्षेत्रमा विजय मल्ल र भवानी भिक्षुको हाराहारीमा देखिएका मनोवैज्ञानिक कथाकारका रूपमा परिचित छन्।
वी.पी. कोइरालाले कथाका क्षेत्रमा सर्वप्रथम भित्र्याएको मनोविज्ञानलाई विजय र भिक्षुले मात्र अनुकरण गरेनन् यसका अनुशीलनकर्ता तारिणीप्रसाद पनि भए।
वी.पी. बाटै प्राप्त यौनवादलाई भिक्षुले उच्छृङ्खल बनाउन चाहेनन् भने तारिणीले चाहिँ आफ्नै दाजुको बिंडो थामेर यस धारालाई स्पष्ट वा छर्लङ्गै पार्ने जमर्को गरेको पाइन्छ- उनका कृतिहरूका अध्यात्मबाट।
देशको पहिलो रेडियोकर्मी, पहिलो स्टेसन म्यानेजर, जनजागरण-गानका पहिलो लेखक, उच्चकोटीको कवि, गीतकार र कथाशिल्पी, आख्यान साहित्यमा बाल-यौनमनोविज्ञानको पहिलो प्रयोक्ता उनले, आफ्नो मेधा, कर्मठता र प्रयोगशील रचनात्मकताका वलमा आधुनिक नेपाली समाजको विकासक्रममा अति नै महत्त्वपूर्ण योगदान गरेका थिए।
राणाशाहीविरुद्धको पहिलो जनआन्दोलनको प्रचार-प्रसार गर्ने र क्रान्तिकारी योद्धामा उत्साहको ऊर्जा भर्ने उद्देश्यले एक्लैले खोलेको, सञ्चालन गरेको नेपाल प्रजातन्त्र रेडियो अहिले रेडियो नेपालका रूपमा देशका कुनाकुनामा गुञ्जने विशाल प्रसारण सञ्जाल बनेको छ।
तारिणीबाबुको सम्झनामा उनका साथीसंगाती, परजिन र उनीप्रति श्रद्धाभाव राख्ने मानिसले लेखेका संस्मरणात्मक लेख-रचना समेटिएको खण्ड 'क', उनले र उनलाई उनका आफन्तले लेखेका चिट्ठीहरूको खण्ड 'ख' र फोटोसंग्रहको खण्ड 'ग' गरी तीन भागमा विभाजित यो स्मृतिग्रन्थ उनको व्यक्तित्व र कृतित्वलाई उद्भाषित गर्न सक्षम देखिन्छ।
नेपाली साहित्यमा बाल-यौनमनोविज्ञानमा सम्पूर्णतः आधारति उपन्यास सर्पदंश लेखेर उनले जुन एउटा नितान्त नौलो क्षितिज नेपाली साहित्यमा खोलिदिएका थिए, त्यसमाथि अध्ययन र मन्थन हुनु जरुरी थियो र छ।
यस ग्रन्थमा परेको गणेशमान सिंहको 'बिर्सन नसक्ने राजनीतिक व्यक्तित्व' शीर्षक लेख विचारोत्तेजक छ, जसमा स्वर्गीय लौहपुरुष सिंहले ०१७ सालको काण्डपछि क्षोम, द्विविधा, अन्योल र दिशाहीन अवस्थामा पुगेका तारिणीबाबुको निराश मनस् िथतिलाई शान्त पार्ने प्रक्रममा कांग्रेसका बहुसंख्यक कार्यकर्ताको प्रजातन्त्रप्रतिको अप्रतिम निष्ठाको जुन ज्यूँदो चित्र खिच्नुभएको छ, त्यो अद्भुत छ।
सिंहले त्यतिबेला नेपाली कांग्रेसको मूलधारका कार्यकर्ताले प्रजातन्त्रको दीपलाई मर्न दिएका छैनन्, दिने पनि छैनन् भनेर तारिणीबाबुलाई आश्वस्त बनाउन खोज्नुभएको थियो वास्तवमा सिंहको त्यो आकलन वस्तुपरक थियो भन्ने कुरा तारिणीको देहान्त भएको १५ वर्षपछि कांग्रेसको नेतृत्वमा भएको सफल जनआन्दोलनले पनि पुष्टि गरेको छ।
ग्रन्थमा परेका संस्मरणमा छोरा ज्योति, बुहारी इन्दिरा, दाइ बीपीकी बुहारी सुषमा, नवीनप्रकाशजंग शाह र भतिजा शेखर र शशांक कोइरालाका उम्दा लाग्छन् र तिनले स्वर्गीय तारिणीबाबुको व्यक्तित्वमा निहित सरलता र फक्कड जीवनशैलीमाथि प्रामाणिक रूपमा प्रकाश पार्छन।
यी रचना पढ्दा पाठक तारिणीबाबुको जीवन र जगत्प्रतिको उदार दृष्टिकोण, चुरोट र रक्सीप्रतिको घातक सीमासम्मका आशक्ति अनि आफ्ना विख्यात अग्रज बीपीका प्रति उनको भक्तिभावसँग साक्षात्कार गर्न पुग्छ।
तारिणीप्रसाद मूलतः एक भावुक हृदय, रोमान्टिक कवि र साहित्यकार भएको, राजनीतिमा त पारविारकि वातावरण र दाजु बीपीको नेपाली जनताको मुक्तिको सपना साकार पार्ने अभियानको आकर्षणका कारण मात्र लागेको कुरा पनि यी रचनाबाट थाहा पाउन सकिन्छ।
अस्वस्थकर खानपान र जीवनशैलीका कारण ५२ वर्षको अल्पायुमै दिवंगत भएका तारिणीबाबुलाई धेरै वर्षसम्म कसैले पनि, न उनले जीवनभर सेवा गरेको नेपाली कांग्रेसले, न रेडियो नेपालले, न त नेपाली साहित्य-जगत्ले नै सम्झने कष्ट उठायो।
उनको मृत्यु भएताका -२०३१ साल)मा राजनीतिक दल प्रतिबन्धित भएको र छापाहरूमा कांग्रेस र कोइरालाको 'क' पनि निषेध गरएिकाले नेपाली समाजले उनलाई धेरै दिनसम्म सम्भिए पनि बिर्सिएजस्तो गररिहेको थियो।
यस साल उनले चोला बिसाएको ३७ वर्षपछि ती बहुप्रतिभाशाली व्यक्तिको जीवनी, कृतित्व र उनले जीवनमा आर्जन गरेका उपलब्धिको अभिलेख सँगालेर तारिणीप्रसाद कोइराला, एक दृष्टि : अनेक स्मृति शीर्षकमा एउटा स्मृतिग्रन्थको प्रकाशन गरेका छन् उनका छोरा-बुहारी ज्योति र इन्दिराले।
उनको र उनकी श्रीमती रोशाको सम्झनामा संयुक्त रूपले स्थापित तारिणी रोशा स्मृति कोषको तत्त्वावधानमा प्रकाशित यस ग्रन्थलाई ज्योति कोइरालाले स्मारकिा भनेका छन्।
स्मृतिग्रन्थमा परेको सुशील कोइरालाको 'रेडियो प्रसारण र तारिणीप्रसाद कोइराला' शीर्षकको लेखले नेपालको रेडियो प्रसारणको इतिहासलाई विस्तारका साथ प्रस्तुत गरेको छ।
यसको स्वाद पर्पर्याउने हुन्छ तर जब पकाइन्छ यो केही गुलियो र स्वादिलो हुँदै जान्छ. यसको पात, जमिनमुनि रहेको काण्ड र फूल पनि खान योग्य हुन्छ ।
ठूलो चम्चाको ४ चम्चा शुद्ध तोरी वा नरिवलको तेलमा ६ गेडा लसुन, सानो चम्चा आधा चम्चा हिङ र सानो चम्चा १ चम्चा सिदेनूनको धूलो तेलमा कालो पार्ने र छानेर सिसीमा राख्ने र आवश्यकता अनुसार कान सफा गरी बिहान बेलुका ४ ४ थोपा हाल्नाले कानको रोग निको हुन्छ ।
दतिउनको पात, मरिच र लसुन तीनवटै बराबर राखी पानी हालेर सिलौटामा पिस्ने र सखर हालेर केराउ जत्रो गोली बनाएर दुई/दुई गोली बिहान/दिउँसो/बेलुका तातोपानीसँग खान दिएमा एक हप्तामै ठीक भएर आउँछ ।
लसुन सेवन गर्दा सरीरमा भिटामिन ए, बी तथा सी का साथै आयोडिन, आइरन, पोटासियम, क्याल्सियम तथा म्याग्नेसियम जस्ता खनिज तत्वहरू समेत प्राप्त हुन्छ ।
यसरी परम्परागत घरेलु औषधिको रूपमा तथा आयुर्वेदिक औषधिको रूपमा प्रयोग हुदै आएको लसुनमा औषधीय गुण हुन्छ भन्ने कुरा एलोप्याथिक विशेषज्ञहरू पनि मान्दछन् ।
तर शिवलिंगको स्थापनाको सुभ साइत निकट थियो तर उनको पत्तो थिएन तब सीताजीले हनुमानको फर्कनुमा बिलम्ब देखेर वहाँले समुद्रको किनाराको बालुवालिई मुट्ठीमा बाधेर एउता शिवलिंग निर्माण गरिदिए ।
पहिला यो द्वीप भारतको मुख्य भूमि सँग जोडिएको थियो, तर पछि गएर सागरका ज्वारहरूले यसलाई जोड्ने भागलाई काटिदियो, जसले गर्दा यो चारैतिरबाट पानीले घेरियो र टापुमा परिणत भयो ।
हिन्दु विश्वास अनुसार यहाँ भगवान रामले श्रीलङ्कामाथि चढाई गर्नु अघि ढुंगाको सहायताले सेतुको निर्माण गराएका थिए, जसमा चढेर वाँदर सेना श्रीलङ्का पुगेको थियो र विजय पाएको थियो ।
मान्यता अनुसार नल-निल नामक दुई वाँदरहरूले उनले पाएको वरदानको कारण जस ढुंगा शिलालाई छून्थे, त्यो पानीमा तैरिन्थ्यो, जुन सेतुको निर्माणमा काम आयो ।
मन्दिर भित्र सयों विशाल खम्बा छ, जुन हेर्नमा एक-जस्तै लागछन तर नजिकगएर ध्यानले हेर्दा प्रत्येक खम्बामा बेग्लाबेग्लै बेल-बूटाको कारिगरी रहेको छ ।
पुरा भारत, दक्षिण पूर्व एसिया र पूर्व एसियाको धेरै देशहरूमा हरेक वर्ष दशैंमा र रामको जीवनमा आधारित सबै तरिकाको नृत्य-नाटकमा सेतु बंधनको वर्णन गर्ने गरिएको छ ।
नासा र भारतीय सेटेलाईट देखि लिइएको चित्रहरूमा धनुषकोटि देखि जाफना सम्म जुन एक पातुलो द्वीपहरूलाई रेखा देखिन्छ, त्यसलाई नै आज रामसेतुको नामले चिनिन्छ ।
रामानाथको मन्दिरमा जुन ताम्रपट छ, त्यसले थाहा हुन्छ कि सन् ११७३ मा श्रीलङ्काको राजा पराक्रम बाहुले मूल लिंग भएको गर्भगृहको निर्माण गराएका थिए ।
रामेश्वरको मन्दिरमा शिवजीको दुई मूर्तिहरू रहेका छन्, त्यसै प्रकार देवी पार्वतीको पनि मूर्तिहरू बेग्ला-बेग्लै स्थानमा स्थापित गरिएको छ ।
नेपाल लगायतका विक्रम सम्बत मान्ने स्थानहरूमा बैशाख १ गतेका दिन भने इस्वी सम्बत मान्ने स्थानहरूमा जनवरी १ तारीखका दिन नयाँ वर्ष मनाइन्छ ।
यस अवसरमा आपसमा सद्भावको आदान प्रदान गर्ने शुभकामना लिने दिने, साथीभाइ इष्टमित्र भेटघाट गर्ने, वनभोज कार्यक्रमको आयोजना गर्ने, मठ मन्दिरमा गई पूजाआजा गर्ने, मीठामीठा परिकार खाएर हर्षोल्लासका साथ मनाउने गरिन्छ ।
विगतका नराम्रा क्रियाकलापलाई सच्याएर नयाँ जोश र जाँगरका साथ आफ्नो कर्मक्षेत्रमा लागेर आर्थिक सामाजिक र सांस्कृतिक विकास गर्ने प्रेरणा मिलोस् भनेर कामना गरिन्छ ।
राजस्थानमा पनि नयाँ वर्षको अवसरमा मीठामीठा परिकार खाएर आपसमा रमाइलो गरिन्छ भने जनजाति विशेषले आफ्ना मन नपरेका जीवनसाथी भए तिनीहरूसँग छोडपत्र गरी नयाँ जीवनसाथी छान्ने प्रचलन रहेको पाइन्छ ।
यो सम्बतको चन्द्रमासमा आधारित पात्र अनुसार पहिलो दिन म्ह पूजा कार्तिक शुक्ल पक्ष प्रतिपदा को दिनमा हुन्छ भने सौर्यमासमा आधारित पात्र अनुसार पहिलो दिन कछला १ को दिनमा हुन्छ ।
यो दिन विशेष ईसाई धर्मालम्बीहरूले नयाँ वर्षको रूपमा मनाउने भए तापनि हिजोआज विश्वका प्राय सबै देशहरूमा नयाँ वर्ष मनाउने गरिन्छ ।
विक्रम सम्वत् पात्रो अनुसार सौर्यमानक हिसाबले बैशाख १ गते नयाँ वर्ष मनाइन्छ भने चन्द्रमानक हिसाबले चैत्र शुक्ल प्रतिपदा तिथिका दिन नयाँ वर्ष मनाइन्छ ।
रोनाल्डिन्होले कूप डी फ्रान्सको सेमी-फाइनलमा बोर्डक्स माथीको २-०को जीतमा दुबै गोल गरेर पेरिस सेन्ट-जर्मेनलाई फाइनलमा पुर्याएर आफनो प्रदर्शनलाई उचाईमा पुर्याए।
२२औं मिनेटमा पहिलो गोल गरे पछि, रोनाल्डिन्होले ८१औं मिनेटमा १८ यार्ड परबाट बललाई उठाएर गोलकरक्षक अलरिच रामे आफ्नो अनुकूल स्थानमा भएता पनि उनको टाउको माथीबाट छलाएर गोलपोष्टमा छिराई क्लबलाई २ गोलको अग्रता दिलाए।
क्लब, रोनाल्डिन्हो र टिमको लागि दुर्भाग्य कि अन्तिम समयमाजीन-एलेन बम्सङ्गले गरेको गोलको कारण अक्सरे सँग २-१को हार ब्यहोर्नु परेपछि फममा आउन असफल भए।
रोनाल्डिन्होले ४ अगस्ट २००१मा पेरिस सेन्ट-जर्मेनबाट एक्सर क्लब बिरुद्ध १-१ नतीजाको खेलमा वैकल्पिक खेलाडीको रूपमा प्रवेश गरेर लीगमा आफ्नो पहिलो शुरुवात गरे।
सेमीफाइनलमा रोनाल्डिन्होको सहायतामा लुडोभिक गुलीको एक गोल सँगै मिलान माथी १-०को विजय हासिल गरेपछि, बार्सिलोना च्याम्पियनस लीग फाइनलको लागि अगाडि बढ्यो।
दुई हफ्ता पहिले, बार्सिलोनाले सेल्टा भिगोलाई १-०ले पराजित गर्दै दोस्रो पटक ला लिगा उपाधि जितेको हुनाले रोनाल्डिन्होले आफ्नो करियरको पहिलो दोहोरो विजय प्राप्त गरे।
रोनाल्डिन्होका दाई रोबर्टो ग्रेमिओसँग अनुबन्ध भए पछि पूरा परिवार पोर्टो एलेग्रेको एक समृद्ध शहर गुअरुजामा स्थानांतरित भयो, जुन रोबर्टोको क्लबमा अनुबन्ध भए बापत ग्रेमिओले दिएको एक उपहार थियो।
यही वर्ष, रोनाल्डिन्हो उपविजेता फ्रान्क लाम्पार्डलाई ३०६को बिरुद्ध ९५६ अंकले पछि पार्दै दोस्रो पटक फिफा वर्षको सर्वोत्कृष्ट खेलाडिको सम्मान प्राप्त गरे।
रोनाल्डिन्होले १९ नोभेम्बरमा भएको अल क्लासिको लिगको पहिलो चरणमा रियल म्याड्रिड बिरुद्ध दुई पटक गोल गर्दै बार्सिलोनालाई रियल म्याड्रिड माथी ३-०को जीत हासिल गराए।
सन २००१ मा, आर्सनलले रोनाल्डिन्होलाई अनुबन्धन गर्न रुचि देखायो तर उनी पर्याप्त अन्तर्राष्ट्रिय खेल नखेलेका एक गैर-यूरोपीयसंघका खेलाडी भएका कारण कार्य आज्ञापत्र प्राप्त गर्न सकेनन् र अनुबन्धन कार्य असफल भयो।
उनले स्कटिश प्रीमियर लीगमा सेन्ट मिरनबाट ऋणमा खेलको मानिन्छ, जुन उनी ब्राजिलमा अबैधानिक पासपोर्ट काण्डमा संलग्नता भएको कारणबाट सफल भएन।
फुटबल मैदानमा उनी मुख्यतया आक्रमक मध्यपङ्क्तिको रूपमा खेल्थे तर समयानुकूल उनी अग्रपंक्ति र विङ्गरको रूपमा समेत खेल्ने गरेका थिए ।
रोनाल्डिन्हो, रोनाल्डोको पोर्चुगेली भाषामा पर्यायवाची शब्द भएकोले ब्राजिलमा उनका समकक्षी खेलाडीले रोनाल्डोसँग अलग गर्नको लागि गाशो उपनाम दिएका थिए ।
तर युरोपमा रोनाल्डोले आफ्नो पहिचान पहिले नै आफ्नो नामले बनाए, जसले गर्दा रोनालडिन्होलाई आफ्नो गाशो उपनामको प्रयोग गर्नु पर्ने अवस्था रहेन ।
रोनाल्डिन्होले पेरिस सेन्ट-जर्मेनलाई कूप डे ला लीग २००१-०२ संस्करणमा सेमीफाइनल सम्म पुर्याउन महत्त्वपूर्ण भुमिका खेले पछि उनीहरू बोर्डो द्वारा पराजित भई खेलबाट बाहिरिनु पर्‍यो।
रोनाल्डिन्हो क्लब सँग प्रारम्भिक सफलताको बावजूद उनको सीजन विवादपूर्ण रह्यो, पेरिस सेन्ट जर्मेनको प्रबन्धक लुइस फर्नान्डिजले दावा गरे कि ब्राजिलीयनहरू फुटबलमा भन्दा पेरिस नाइटलाईफमा ध्यान केन्द्रित गर्छन र उनको छुट्टिहरूमा ब्रजिलमा गएपछि कहिल्यै निर्धारित समय भन्दा बढि छुट्टि मनाउने बताए।
उनले आफ्नो टिमको लागि पहिलो शुरुवात वाशिङ्गटन, डीसीमा भएको रोबर्ट एफ केनेडी मेमोरियल स्टेडियममा मिलान बिरुद्ध मैत्रीपूर्ण खेलबाट गरे जसमा उनले एक गोल गर्दै क्लबलाई २-०को जीत हासिल गराए।
अभियानको पहिलो मध्यान्तरमा चोटग्रस्त भएपछि, उनी अन्तिममा पुन: खेलमा फिर्ता भएर क्लबलाई लीगमा दोस्रो स्थानमा पुर्याउनमा सहयोग गरे।
स्थान्तरणको हल्लाको क्रममा, धेरै रिपोर्टहरूले पूर्व वर्षको खेलाडी लस एन्जलस ग्यालेक्सी, कोरिन्थियन्स, पाल्मेईरस र अङ्ग्रेजी प्रिमीयर लीग क्लब ब्लैकबर्न रोवर्स लगायतका विभिन्न क्लबहरूमा जाने कुरा व्यक्त गरे।
रोनाल्डिन्होले लुका एन्टोनिनीले शुरुवाती गोल गरेको जुभेन्टस बिरुद्धको सीजनको अन्तिम खेलमा दुई गोल गरी मिलानलाई ३-०को विजय दिलाए।
जब पहिलो पल्ट १९९७मा ब्राजिलको टिमले फिफा यू-१७ विश्व च्याम्पियनशिप जीतेको थियो तब रोनाल्डिन्हो पनि उक्त टिममा समावेश थिए, जसको पहिलो ग्रूप म्याचहरूमा अस्ट्रियाको बिरुद्ध रोनाल्डिन्होले आफ्नो पहिलो गोल पेनाल्टिमा गरेका थिए, जसमा ब्राजिल ७-०ले विजयी भयो।
२००६को फिफा क्लब विश्वकपमा मेक्सिकोको क्लब अमेरिका बिरुद्ध दुई गोलमा सहायता र एक गोल आफैले गरेर बार्सिलोनालाई ४-०को जीत हासिल गराए तर फाईनलमा बार्सिलोनाले ब्राजिलियन क्लबइन्टरनेसनल सँग १-०को हार ब्यहोर्नु पर्‍यो।
हुनत, उनको २००७-०८को अभियान पुरै चोटग्रस्त भएर बित्यो र ३ अप्रिलमा उनको दायाँ खुट्टाको मासु च्यातिएपछि समयभन्दा पहिले उनको सीजन समाप्त भयो।