polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
तारामण्डलमा एउटा तारा, अल्फा पिसियमलाई अलरेसाका नामनामले पनि चिनिने गरिन्छ, जो कि अरबी शब्द अल-रिसा' बाट आएको हो, जसको अर्थ हुन्छ "राम्रो डोरी," वा "नाल।
पहिलेको समयमा नक्षत्रहरुलाई मुख्य रूपले मार्करका रूपमा उपयोग गर्ने गरिन्थ्यो किन कि यो निर्धारित गर्न सकियोस् कि आकाशमा के प्रभाव रहेको थियो।
केहि उष्णकटिबन्धीय ज्योतिषिका अनुसार, वर्तमान ज्योतिषीय युग मीन राशिको हो, जबकि अन्य व्यक्तिहरुको भनाइ छ कि वर्तमानमा यो कुम्भ राशिको युग रहेको छ।
यद्यपि त्यो एक जोडीको रूपमा देखिने गर्दछ, सबै भाषाहरुमा साइनको नाम मूल रूपले ग्रीक, रोमानियन, बुल्गेरियन, डच, लातवियन र इटालीको अपवादको साथ केवल एउटा माछालाई सन्दर्भित गर्दछ।
समग्रमा भन्नुपर्दा घ्याल्चोक बासीले लिएको तरकारी बालीको उत्पादन संगै यस क्षेत्रका किसान महिलाहरूको स्वास्थ्य अवस्थालाई पनि निकै असर पुर्‍याएको छ।
यस क्षेत्रमा विशेषत गुरुङ तथा नेवार जातिको बाहुल्य रहेको छ भने त्यहाँबाट पारीपट्टी रमणिय हिमालका दृष्यहरू हेर्दै चिसो हिमाली हावाको साथमा मरोरञ्जन गर्दा तपाईँको दिनभरिको थकान क्षण भरमै भुलाईदिनेछ।
यस क्षेत्रको आय आर्जनको स्रोत न्यून अर्थात अति नै कमजोर केही जग्गा जमीन हुने किसानहरूको मंसीरमा २/४ मुरी मास हुन्थ्यो भने अन्य किसानहरूको हातमा रातो पैसा हुदैनथ्यो।
यस गाविसको ठूला-ठूला टार जस्तो पल्लोटार, माझटार, चुम्लिङ्गटार , चुवा टार सिमलटार र कल्टार जस्तो कहलाएकोटार करिब वर्षको ४ महिना मात्रै उपयोगमा आउथो भने अन्य समया डिंगा र बयल जुध्ने, हरियो भन्ने कुरा देख्नसम्म नपाउने धुलो उड्ने टारको रूपमा चिनिन्थ्यो।
माथि उल्लेख गरिएको टार लगायत खेत जस्तो शेराफाँट, कान्लेफाँट, अम्बोटेफाँट, निम्बोफाँट, बडहरेफाँट, फुडौरीफाँट, कौतीफाँट कहिल्यै खाली रहदैन।
यस भेगका किसानहरूले आफूलेउत्पादन गरेको नगदेबाली विशेषत सहकारी संस्था मार्फत धादिङ जिल्लाको धुषा गाविस वडा नम्बर १ गजुवा भन्ने ठाउँमा सङ्कलन गरी विक्रि वितरण गर्दै आफ्नो दैनिक आवश्यकता टार्ने गरेको पाइन्छ।
सामान्यतया यस क्षेत्रमा पहिला पहिला गुरुङ घले जातजातिको बसोवास रहेको यस गाविसको नाम पुरानो किंवदन्ती अनुसार घले शब्दबाट अपभ्रंश भई घ्याल्चोक रहेको भन्ने भनाई पाइन्छ।
किनकि यस ठाउँको तल्लो बेशी भाग ज्यादै गर्मी रहेको कारणले औलो लाग्छ भन्ने भयका कारण गुरुङ, घले जाति चिसो हावा पानी खोज्दै उकालो लागेको र ब्राम्हमण क्षेत्री समुदाय सम्म टारतर्फ उन्मुख भएको पाइन्छ।
गोरखा जिल्लाको सुदुर दक्षिण पाटामा रहेको बुढीगण्डकी र त्रिशुली नदीको काखामा हुर्किएको एउटा गाविसको रूपमा परिचित यस घ्याल्चोक तरकारी खेतीको लागि नमुना क्षेत्र बनको छ।
भौगोलिक वातावरण अनुसार समुन्द्र सतहबाट ४२५ मिटर उचाइमा रहेको यस क्षेत्रलाई इतिहासलाई हेर्दा यहाँको सबै जसो ध्यान तरकारी तथा नगद आयआर्जनको मुख्य ठाउँ भनी चिनिन्छ।
२०३७ असार २१ शुक्रबार धनकुटाको कचिडेमा बुबा कृष्णबहादुर घिमिरे र आमा आशादेवी घिमिरेको छोरीको रूपमा जन्मिएकी झमकको बाल्यकाल अत्यन्तै कष्टकर थियो।
भोकै, प्यासै, नांगै, अधिकांश एकाकीपनमा हुर्की सकेपछि नौ–दश वर्षको हुँदा घर बनाउन आएका सिकर्मी डकर्मीबाट फाटेको लुगाबाट देखिने गुप्तांगमा ताकेर ढुंगाका मसिना गिर्खाले हानिमागेर र कुरी कुरी भनेर गरेको यौन शोषण सहने जस्ता अनेक आपद विपत सँहदै उनी हुर्किन्।
इतिहासकारहरूको मत अनुसार छैंटौ सताब्दीका आठ किराँतहाँङ्गहरु माथि ताईसेनवंसी दश सरदारहरूले विद्रोह गरी दश लिम्बुवान सङ्घिय राज्य स्थापना गरे ।
वि. सं. १८३१ पश्चातका केन्द्रिकृत शाहवंशी राजाहरूबाट लिम्बुवानको सन्धि पत्रमा उल्लेख भएका राजनीतिक, आर्थिक स्वायत्तता र आत्म निर्णयको अधिकार कटौती गर्दै प्रशासनिक जिल्ला स्थापना गर्ने क्रममा धनकुटा गौडाको स्थापना भयो ।
दक्षिणमा पैदल यात्रा गर्दै तमोर नदीको याक्चाना घाटमा घिर्लिङ्ग तरेर नौकोषको पैदल यात्रा तथा सदरमुकामबाट बसको यात्रा गर्दा धनकुटा देखि
३८ कि. मि. र भेडेटारबाट २३ कि. मि. पूर्व बसको यात्रा पूरा गर्दा उत्तर मोहोडाको भूगोलमा सुन्तलाको जंगलभित्र अवस्थित ग्रामिण बस्तिमा पुगिन्छ ।
जिल्ला भरिका ३५ गाविसहरु मध्येमा जिल्ला विकास धनकुटाले गरेको भौतिक तथा चेतना विकास र सामुदायिक संस्था परिपक्वता मूँयाङ्कका आधारमा जिल्लामा उत्कृष्ट छानिएका गाविसहरुमध्ये यो गाविस एक हो ।
“मा व ना” शब्दको अर्थ लगाउँदा लिम्बू भाषामा 'मा' भनेको श्रोत, 'व' भनेको पानी छ र ना भनेको माछा अर्थात माछा भएको पोखरी भन्ने अर्थ लाग्दछ ।
यस गाविसमा एउटा स्वास्थ्य चौकी तथा उच्च अध्ययनका लागि दश जोड दुई बुधुक उच्च माध्यमिक विद्यालय र स्नातकको पठनपाठन हुने त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट संम्बन्धन प्राप्त बुधुक क्याम्पस पनि रहेको छ ।
यसरी नामाकरण भएका मौना र बुधुक शब्दले यस क्षेत्रको परिवेसलाई चरितार्थ गर्ने भएकोले उक्त मौना र बुधुक शब्दलाई एकै शब्दमा जोडी मौनाबुधुक भन्न थालिएको हो भन्ने आख्यान रहेको छ ।
यस मौनाबुधुक गा.वि.स.को पूर्वमा कुरुलेतेनुपा र बसन्तटार गा.वि.स., पश्चिममा खुवाफोक गा.वि.स, उत्तरमा बोधे गा.वि.स. र दक्षिणमा राजारानी गा.वि.स. पर्दछ ।
जुन जिल्ला सदरमुकाम धनकुटाबाट करिब ३५ किलोमीटर पूर्व-दक्षिण दिशामा अवस्थित छ भने धरानबाट करिब २४ किलोमीटरको दूरिमा पर्दछ ।
गोरखा जिल्लाको भौगोलिक नक्शामा यस गा.वि.स.को पूर्वमा नाम्जुङ्ग र बोर्लाङ्ग गा.वि.स. पश्चिममा गोरखा नगरपालिका र 'नाम गा.वि.स. उत्तरमा ताप्ले र अश्राङ्ग गा.वि.स.को साथै दक्षिणमा घैरुङ्ग गा.वि.स. अवस्थित छ।
निर्वाचन क्षेत्रको आधारमा जिल्लाको १ नम्बर क्षेत्र तथा इलाकाको आधारमा २ नं. इलाकामा पर्ने बुंकोट गा.वि.स. सदरमुकामबाट ५ कोश टाढा रहेको छ।
नेपाल एक बहुजातिय बहुधार्मीक बहुभाषिक बहुसाँस्कृतिक राज्य भएजस्तै यस गा.वि.स.मा पनि ब्राम्हण, क्षेत्री, नेवार, मगर, गुरुङ्ग, कामी, दमाई, सार्की जस्ता हिन्दु र बौद्ध धर्मावलम्बीहरूको बाहुल्यता पाइन्छ।
यस गा.वि.स.को प्रशासनिक कार्यालय अन्तर्गत गाउँ विकास समितिको कार्यालयको अलावा एक स्वास्थ चौकी एक पशु सेवा उपकेन्द्र एक कृषि सेवा सम्पर्क कार्यालय इलाका हुलाक कार्यालयबाट सेवा सम्बन्धी काम कारवाही चलिरहेका छन् भने एक संरक्षणविहिन अवस्थाको घरेलु कार्यालय पनि रहेको छ।
कृषि प्रधान देश नेपालको यो गा.वि.स.को पनि मुख्य आर्थिक स्रोत कृषि नै हो तर पहाडी गाउँ खोँच, कुना, डाँडाकाँडा, भिरालो, जमीन िसंचाईको अपर्याप्तता र परम्परागत कृषि प्रणालीमा आधारित खेतीको जीवनस्तर उकास्न भने निकै कडिन देखिन्छ।
कोदो, मकै, धान, आलु, काउली, बन्दा, रायो आदी खाद्य तथा तरकारी वालीहरू उब्जनी हुने यस गाउँ आँप, नासपाति, केरा, सुन्तला, कटहर आदी फलफूल खेती पनि राम्रै हुने गरेको छ।
त्यस्तै नेपालका प्रथम शहीद लखन थापाको जन्मभूमी भएको कारण पनि यस गा.वि.स.को अस्तित्व अन्य गा.वि.स.को भन्दा विशिष्ट खालको छ भन्नु अत्यक्ति हुदैन।
शैक्षिक केन्द्रको रूपमा हेर्दा यस गा.वि.स.मा एक उच्च मा.वि. १ प्रस्तावित मा.वि. १ प्रस्तावित नि.मा.वि. तथा ८ ओटा प्राथमिक विद्यालयबाट शैक्षिक पठनपाठनको कार्य भैरहेको छ भने एक प्राथमिक तहको बोर्डिङ्ग स्कूल पनि साचालनमा रहेको छ।
गा.वि.स.मा दलित बस्ती पनि बाक्लो रहेको र त्यो समुदायको उत्थानको प्रयास स्वरूप गा.वि.स.को सहयोगमा २ ओटा प्रारम्भिक वाल विकास केन्द्र पनि सञ्चालन भईरहेको छ।
नगरपालिका सहितको सदरमुकामको नजिकरहेको गाउँको हैसियतले भौतिक विकासलाई तुलनात्मक रूपमा त्यति सन्तोषजनक मान्न नसकिए पनि प्रायः गा.वि.स.को बचि भागबाट पूर्वदेखी पश्चिमसम्म कच्ची मोटरबाटो निर्माण गरिएको छ।
जिल्लाको सुदुर दक्षिणपूर्वमा पर्ने, पाँचथर र ताप्लेजुङ जिल्लाको सिमानामा अवस्थित तिम्बु पोखरी जिल्लाको सवैभन्दा महत्त्वपूर्ण पर्यटकीय स्थल हो।
पाँचथर जिल्ला सदरमुकाम फिदिमबाट करिब १८ कोस टाढा फलैचा र ताप्लेजुङ्ग जिल्लाको कालीखोला गाविसको अति नै दुर्गम तथा विकट भौगोलिक स्थानमा रहेको तिम्बु पोखरी समुन्द्री सतह देखि करिब ४,२३८ मिटरको उचाइमा छ।
यसै क्षेत्रमा कुम्भकर्ण हिमालको वरिपरि १७८ कुण्डहरू माला जस्तै आकारमा रहेकाले यस स्थानलाई पूर्वको गोसाइँकुण्ड भन्ने गरिएको पाइन्छ।
यहाँको प्राकृतिक सुन्दरता र दृष्यहरू पशु, पंक्षी, रंगीचंगी फूलहरू अनि अनेकौँ जडीबुटी देख्दा यहाँ पुग्ने जो कोहीलाई पनि स्वर्गमा पुगेको आभास हुन्छ।
यो पोखरीको विशेषता के छ भने यहाँको पानी अतिनै सङ्गलो र पारदर्शी छ त्यसैले त्यति गहिरो पोखरीमा तीर्थयात्रीहरूले चढाएको पैसा र अन्य वस्तुहरू पोखरीका पीधमा विस्कुन सुकाए झैं स्पष्ट देखिन्छन्।
तिम्बु पोखरीको पानी बिरामीलाई खुवाएमा बिरामी निको हुन्छ भन्ने जनविश्वास रहेकाले यहाँ आउने यात्रीहरूले सो पोखरीको पानी वोतलमा लिएर जाने गरेको पाइन्छ।
तिम्वु पोखरी रहेको स्थानबाट खुल्ला मौसम भएका बेला कञ्चनजङ्घा र कुम्भकर्ण लगायत विभिन्न हिमश्रृखंलाहरू मनोहक दृष्य, तराइका विशाल फाँटहरू, अग्ला होचा पहाड र भारतको सिक्किम, दार्जिलिङ सहरहरूको पनि दृश्यावलोकन समेत गर्न सकिन्छ।
विभिन्न रङ्गका गुराँस, चिमल, क्यान्जो, माइकोपिला, सुनाखरी तथा विभिन्न जडिबुटी, रंगीविरंगी फूलहरू फूलेको बेला प्रकृतिको अनुपम सुन्दरताले सवैको मन पगाल्छ।
यहाँ क्यान्जोका साथै अन्य जडिबुटीहरूमा जस्तै यार्शागुम्बा, पाँचऔले, माइकोपीला, हडचुड, पदमचाल, कालो तथा सेतो विख्मा, कुड्की, पाखनवेत, बुढोओखती, चिराइतो जातका औषधी र किटनाशक औषधीको रूपमा प्रयोग गर्न सकिने विषका बोटहरू तथा विभिन्न प्रकारका सुगन्धीत धुपकोरूपमा प्रयोग गर्न सकिने भैरुङ्पाती, सुनपाती, सक्पा जस्ता वनस्पतिहरू पनि प्रशस्तै पाइन्छन्।
समाचार तथा मनोरन्जनात्मक दुवै खाले सामाग्री प्रसारण गर्ने यो टेलिभिजनले बिश्व चर्चित रियालिटी सोहरू द भ्वाइस अफ नेपाल, हिमालय रोडिज, डान्सिङ विथ द स्टार र नेपाल्स नेक्स्ट टप मोडल जस्ता ठूला रियालिटी सोहरू पनि प्रसारण गर्छ ।
समाचारका साथसाथै मनोरञ्जनात्मक टेलिभिजन कार्यक्रमा पनि जोड दिएको यस हिमालय टेलिभिजनले काठमाडौँ उपत्यकाका साथसाथै अन्य जिल्लाका समाचारलाई पनि प्राथमिकताका साथ प्रसारण गर्दै आएको छ ।
धर्मराज भुसाल नेतृत्वको नयाँ टीमले टेलिभिजन खरिद गरेपछि टीभी प्रसारणलाई हाइ डेफिनेसन प्रबिधिमा स्तरउन्नती गरी २०७५ माघ १ गते टेलिभिजन रिब्रान्डिङ र रिलन्चिङ गरिएको थियो ।
यिनीहरूको खेल भनेपछि काठमाडौँ दुई चिरा परेजस्तो हुन्थ्यो,' पाण्डे विगत सम्झन्छन्, 'ज्वरो आएका कारण एकपटक खेल्न जान सकिनँ।
२०४३ सालको 'दी राइजिङ नेपाल' मा सुशील शर्माले लेखेका छन्, 'मनाङ मर्स्याङ्दी क्लबले सुपर लिगको अन्तिम खेलमा फ्रेन्ड्स क्लबलाई पेनाल्टी सुटआउटमा पराजित गरी लिग उपाधि जितेको छ।
'त्यतिखेर हामीलाई नेपालको लिगमात्र जानकारी थियो, बढीमा भारतको लिगमा मोहन बगान, इस्ट बङ्गाल, साल्गावकर कुन स्थानमा छ भन्ने चासो हुन्थ्यो,' शर्माले भन्छन्, 'अहिले स्पेनिस,इपिएलदेखि सबै लिग थाहा पाउनुपरेको छ।
थ्री स्टार क्लब, नेपाल पुलिस क्लब,मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब,नेपाल आर्मी क्लब,फ्रेन्ड्स क्लब र जावलाखेल युथ क्लब शीर्ष ६ स्थानमा रहे।
जतिखेर उनले नेपालमा फुटबलको आवश्यकता ठाने त्यतिबेला वा वि.स.२००७ साल तिर उनले भारतीय मोहम्दन स्पोर्टिङ क्लबबाट व्यवसायीक फुटबल खेल्दथे।
सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग नेपालको सर्वाधिक ठूलो र स्तरीय फुटबल लिग हो र अखिल नेपाल फुटबल सङ्घको शीर्ष बिभाजन मध्य एक हो जुन प्रत्येक वर्षमा नेपालको उत्कृष्ट फुटबल क्लबहरू बिच प्रतिस्पर्धात्मक रूपमा सञ्चालन हुने गर्दछ।
असोज १३ देखि सुरु हुँने सहिद स्मारक ए डिभिजन लिगको पुर्वसन्ध्यामा सुरु भएको ट्रफी टुर पहिलो दिन त्रिपूरेश्वर स्थित दशरथ रंगशालामा राखिएको थियो ।
'स्कोर अ गोल’ नाम दिइएको ट्रफी टूरमा नेपालका अन्तर्रा्ष्ट्रिय खेलाडी, प्रशिक्षक र सेलिब्रेटीहरूको समेत उपस्थिती भएका थिए।
पहिलो राष्ट्रिय लिगका बारेमा तत्कालीन आरसीटि क्लबका प्रशिक्षक वैजु कपालीले "दोहोरो लिग आवश्यक छ,स्वीकार्छौ" भन्ने भाव व्यक्त गरेका थिए।
तत्कालीन प्रधानमन्त्री पद्म शम्शेरले काठमाडौँ उपत्यकामा त्यसबेला चलेको फुटबल लहरलाई प्रतिस्पर्धामा उतार्न २००४ सालमा रामजानकी कप फुटबल प्रतियोगिता गराए।
भएको एउटै व्यवस्थित कप पच भएपछि पुलिस फोर्सले यो वास्तविकतालाई बुझेर प्रतियोगितालाई निरन्तरता दिन सहिदको संस्मरणार्थ एउटा ट्रफी तत्कालीन नेपाल फुटबल सङ्घलाई दियो, जुन आजसम्म सहिद स्मारक नामले चलिरहेको छ।
त्यसबाट दुवै समूहबाट शीर्ष दुई मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब,एनआरटी क्लब,फ्रेन्ड्स क्लब र संकटा क्लबले सुपर लिग पुग्दै उपाधिका लागि खेलेका थिए।
राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्को वार्षिक प्रकाशन 'नेपालमा खेलकुद' २०३९ संस्करणअनुसार सो वर्ष लिग यस प्रकारले भएको थियो– सहभागी ११ टोलीलाई दुई समूहमा विभाजन खेलाइँदा त्यसबाट २–२ टोली सुपर लिग पुगेका थिए।
त्यसपछि प्रजातन्त्र प्राप्तिका लागि जिवन आहुती दिएका सम्पूर्ण सहिदको सम्झनामा यो ट्रफीलाई सहिद स्मारक ए डिभिजन लिग ट्रफी भनिएको हो ।
सन् २०११ मा एक नयाँ नेपाल राष्ट्रिय लिग, काठमाडौँको उपत्यका बाहिरको क्लबहरूलाई एक स्तरीय प्रतियोगितामा प्रतिस्पर्धा गर्न मौका दिएको थियो।
तेलगु पनि कर्नाटक, तमिलनाडु, महाराष्ट्र, छत्तीसगढ, ओडिशा र पुदुच्चेरी र अन्डमन र निकोबार द्वीपसमूहहरूको केन्द्र शासित राज्यहरूमा बोलिन्छ।
यो संयुक्त राज्य अमेरिका, अष्ट्रेलिया, मलेसिया, मौरिसस, संयुक्त अरब इमिरेट्स, साउदी अरेबिया र अन्य देशहरूमा फैलिएको तेलगु प्रवासका सदस्यहरूले पनि बोल्छन्।
आन्ध्र प्रदेश आधिकारिक भाषा ऐन, १९६६ ले तेलगुलाई राज्यको आधिकारिक भाषा घोषणा गर्दछ जुन हाल आन्ध्र प्रदेश र तेलङ्गानामा विभाजित छ।
आन्ध्र प्रदेशको बापटला जिल्लाको भट्टीप्रोलुमा ४०० ईसा पूर्व र १०० ईपूको बीचमा भएका धेरै तेलगु मूल वा शब्दहरू भएका प्राकृत शिलालेखहरू फेला परेका छन्।
विजयनगर साम्राज्यले १३३६ देखि १७औँ शताब्दीको अन्त्यसम्म प्रभुत्व प्राप्त गर्यो, १६औँ शताब्दीमा कृष्णदेवरायको शासनकालमा आफ्नो चरम सीमामा पुग्यो, जब तेलगु साहित्यले यसको स्वर्ण युग मानिन्छ।
गाविसको केन्द्र विन्दु वडा नं. ४ मा स्थापीत श्री महालक्ष्मी प्रावि वि.स.२०४२ सालमा माविको रूपमा साचालन भई २०५०बाट प्रवेशिका परीक्षा दिन शुरु गरेको पाइन्छ भने हाल सो विद्यालयमा उच्च माविको रूपमा प्लस टु तहसम्म पढाइ हुन्छ ।
त्यसपछि स्थापित अन्य विद्यालयहरूमा: श्री जनज्योति निमावि वडा नं.७, श्री कालिका देवी प्रावि वडा नं. ८, श्री वाघ भैरव प्रावि वडा नं. २, श्री दया ज्योति प्रावि वडा नं. १, श्री नवज्योती प्रावि वडा नं. ९ र श्री रजविया हनफिया प्रावि वडा नं. ५ रहेका छन् ।
शिक्षाको अभावबाट पीडित यस गाविसमा क दरवन्दीमा मात्र सरकारी अनुदान प्राप्त भएको हुँदा बाँकी १७ दरवन्दि मध्ये ६ वटा निजी स्रोतबाट राख्न जनताहरू वाध्य छन् भने नपुग शिक्षकबाट वाल वालिकाहरू शिक्षा लिन वन्चित रहेको पाइन्छ।
यस जिल्ला सदरमुकाम देखि पूर्वोत्तर दिशा तर्फ १२ किमिको दुरीमा अवस्थित यस गाविस जिल्लाको पूर्वोत्तर क्षेत्र तर्फ आवागमन गर्ने प्रमुख द्वारको रूपमा रहेको छ ।
गोरखा सदरमुकामबाट पुर्वोत्तर भेगका उत्तरी गाविसहरु लगाएत प्रमुख व्यापारिक केन्द्रहरु आरुघाट, घ्याम्पेसाल, देउराली, बोर्लाङ जाने कच्ची सडक ताप्ले गाविस हुदै अघि बढ्ने हुनाले सदरमुकामबाट यस गाविससम्म जानको लागि बस, ट्रक आदिको सुविधा उपलब्ध छ ।
यस गाविसको शीरको रूपमा रहेको ताप्लेकोट भन्ने उच्च भागबाट उत्तर र पूर्व जमीनको भाग भन्दा दक्षिण र पश्चिम तर्फको जमीनको भाग मानिस वसोवास गर्न योग्य हुने गरी केही भिरालो र केही समथर हुँदै फैलिएको छ।
सुस्ता भन्ने ठाउँको नाम २०२० तिर नै मानिसहरू को हल्का बस्ति बस्ने क्रम जारि भएको कारण र भारत को सिमाना नजिक पर्ने भएको हुदा भारत तर्फ का डाकु र चोरहरू ले नेपालमा सरण लिने एक मुख्य थलोको रूपमा चिनिन्थ्यो / र त्याहा जुनै खेति लगाएपनि निकै राम्रो हुन्छ र सस्तो पनि पर्दछ / भोजपुरी भासामा सस्तो लाई सस्ता भनिन्छ /यसैगरी सस्ता चामल गहुँ पाउने ठाउको रूपमा सस्ता भन्ने गर्दा गर्दै सुस्ता भनिएको भन्ने केहि त्याहाका पुराना बासिन्दाबाट जानकारी भएको हो /
त्रिबेणी सुस्ता गाउविकास समितिको दक्षिण तर्फा नारायणी नदि र भारत को सिमाना पर्दछ / उत्तर र पूर्व तर्फ चितवन निकुन्ज पर्दछ / भने पश्चिम तेफ कुडिया र रुपौलिया को महलबारी गाउ पर्दछ ./
रामायण, महाभारत, पुराण आदिका आधारमा रचिएको भए पनि बालन बोललाई लोकसाहित्यको महवपूर्ण पक्ष मान्ने गरिएको छ र बाबुबाजेको पालादेखि चल्दै आएको बालन नेपाली समाजमा विशेष आकर्षणको विषय रहादै आएको छ।
बालनको पहिलो चरणमा 'हो. हो. हो धरै क्यारे पाञ्चायन देवता रक्षा गरे हामीलाई हामी खेल्छौा दस अवतार.' भन्दै भगवान्को आरती गराएर थाहा पाएसम्मका देवीदेवताहरू जगाउने गरिन्छ।
त्यसैले गेयात्मक पक्षको प्रवलता र त्यसमा नाचसमेत प्रस्तुत गरिने हुादा यसको एउटा उद्देश्य श्रोताहरूको मनलाई आकषिर्त गर्ने रहेको पाइन्छ।
लमजुङको सिम्पानीका स्थानीय टुकमान थापा भन्नुहुन्छ, "बालनको रचना गीता, महाभारत, रामचरित्र, कृष्णचरित्र र भगवान्का दस अवतारलाई लिएर गरिएको हो।
हिन्दू परम्पराका अनुयायी व्रतालुहरू भगवान्को विशेष पूजा आराधनाको बेला र खासगरी रीति जाग्राम बसेको बेला बालनका टोली ल्याएर गाउने र नाच्ने गरिन्छ।
आफ्ना पतिको यस्तो रूप देखेर विह्वल भएकी इन्द्राणीले आफ्ना गुरू वृहस्पतिका सामु यो श्राप कसरी हटाउने भनी बिन्ती चढाउँदा ब्रह्माजीको आज्ञा लिएर तिमी र इन्द्रले कुञ्जपर्वत -हालको गोरखनाथ डाँडा)को फेदीमा लीलावती र पद्मावतीको सङ्गममा जहाँ सुकेको बाँस गाड्दा टुसाएर आउँछ त्यहाँ प्रत्येक ज्येष्ठ शुक्ल पूणिर्माका दिन स्नान गरी १२ वर्षसम्म महादेवको तपस्या गरे यो श्रापबाट मुक्त मिल्ने सल्लाह पाए।
गुरू वृहस्पतिको उपदेशले पनौतीको गोरखनाथ पर्वत नजीकै पुण्यवती र लीलावती खोलाको सङ्गममा इन्द्रले शिवको र शचीले पार्वतीको १२ वर्षसम्म तप गरे।
सूर्य मकर राशिमा रहेका बखत अर्थात् प्रत्येक १२ वर्षमा पनौती (काठमाडौंबाट करिब ३० कि.मि. पर पर्ने बनेपा सहरको दक्षिणतिर रहेको शहर)मा मकर मेला लाग्छ ।
लिच्छवि कालीन राजा मानदेवको पालादेखि नै सुरु भएको अनुमान रहेको यो मेलामा असङ्ख्य भक्तजनको जमघट रहँदै आएको ऐतिहासिक प्रमाण छ तर पनौती मेलाको चर्चा स्कन्द पुराणमै पनि भेटिनु र लक्ष्मणलाई बचाउन हनुमानले ल्याएको बुटी यहीँ खसेको थियो भन्ने चर्चा पाइनुले त्योभन्दा पनि अघिदेखि चल्दै आएको अनुमान गर्न सकिन्छ।
त्यसो भएर पनौती त्रिवेणी र गोदावरीमा ६-६ वर्षको अन्तरमा गोदावरीमा श्रावण महिनाभरि र पनौतीको त्रिवेणीघाटमा माघ महिनाभर १२ वर्षे मेला लाग्छ।
अर्गलीमा मुख्यरूपमा उत्पादनहुने तरकालीहरूमा काउली, बन्दा, आलु, काक्रो, मुला, धनियाँ इत्यादि हुन भने फलफुलहुरुको पनि राम्रो उत्पादन हुन्छ ।
खेतीपाती तथा तरकारी उत्पादनलाई प्रभाकारी र उन्नत बिउ बिजनको सहयोग तथा प्राबिधिक सहयोग लुम्लेले गर्ने भएकोले पनि यहाँका किसानहरू खेतीपातीलाई आफ्नो जीविकोपार्जनको रूपमा अगाडि बडाउन हौसिएका हुन तथा बजारको राम्रो प्रर्बधन अनि उब्जाउ भएका तरकारी र खेतीपाती यातायातको सुविधाले गर्दा खेत र बारी बाटै धुबानि हुने कारणले पनि खेतीपातिमा आर्षण बढेको अनुमान लगाउन सकिन्छ ।
प्रशिद्द श्री ऋषिकेश भगवानको मन्दिर अर्गली गाउँ विकास समिति मै पर्दछ भने रूरू क्षेत्र पनि अर्गलीबाट जम्मा ५ किलोमिटर दुरिमा रहेको छ ।
अर्गलीका बुढापाका तथा जान्ने बुझ्नेहरूका अनुसार धेरै समय पहिले अर्गलीको मुस्लुक भन्ने डाँडामा रहेको सिद्धबाबाको मन्दिरमा और्व ऋषीले तपस्या गर्न आएर बसेका थिए गरे उनले बिहान बेलुका कालीगण्डकी नदीको पबित्र जलमा स्नान गरेर पुन सिद्धबाबाको मन्दिरमा आइ तपस्या गर्दथे गरे ।
यहाँ भगवती देविको मन्दिर, अष्टभुजा मन्दिर, ऋषिकेश भगवानको मन्दिर, बद्रिनाथको मन्दिर, सिद्धबाबाको मन्दिर लगायत साना ठुला धेरै मठमन्दिरहरू रहेका छन ।
उच्च तथा चिसो स्थानको तापक्रम बढ्नाले झिँगा र लामखुट्टेजस्ता रोगबाहक कीरा ती भागमा पुग्ने र रोग तथा महामारी फैलिने चुनौती बढ्दै गएको छ।
यसबाट प्रकोपजन्य जोखिम उत्पन्न त भएको छ नै नागरिक सुरक्षा र संरक्षणका थप समस्या जस्तै नयाँ र असाध्य रोगको फैलावट, कृषिजन्य उत्पादन चक्रमा परिवर्तन र उत्पादनमा ह्रास आदिका कारण भोकमरी हुनगई व्यापक वसाई सराई देखापर्ने निश्चित छ र यसको सुरुआत भइसकेको पनि छ।
उदाहरणका लागि वर्षाको प्रकार र तापक्रममा आएको परिवर्तनले देशका विभिन्न क्षेत्रमा बाढी, पहिरो, भू-क्षय र खडेरीजस्ता प्रकोपका घटना बढ्दै गएका छन्।
पहाडी भागमा व्यापक बाढीपहिरो जानका साथै स-साना खोल्सा, मूलकुवा आदि पानीका स्रोत सुक्दै जान थालेका छन् भने तराई भागमा भूमिगत पानीको सतह घट्न गएको छ।
यसैगरी तापक्रमको वृद्धिसँगै झिंगा तथा लामखुट्टेको पनि बृद्धि भई मलेरिया, पहेँलो ज्वरो, डेङ्गु, इन्सेफलाईटिसजस्ता सरुवा रोगको प्रकोप बढ्नाका साथै कृषि तथा पशुपालन क्षेत्रमा पनि नयाँ-नयाँ झार तथा रोगकीराको आगमनले नकारात्मक असर पारेको छ।
तापक्रमका साथै वर्षातको समय, मात्रा र अवधिमा आएको परिवर्तनका कारणले कृषि उत्पादन र खाद्य सुरक्षामा थप नकरात्मक प्रभाव देखिन थालेको छ भने जलवायुको परिवर्तित अबस्था अनुसार खेतीपातीमा सुधार गर्ने सीप र दक्षताको अभावका कारण कृषक थप मारमा परेका छन्।
यदि अहिलेकै गतिमा जलवायुमा परिवर्तन भइरहने हो भने प्रकृतिबाट अपूर्व वरदानका रूपमा पाएका सुन्दर हिमताल र नदीनाला यिनीहरू कालान्तरमा सङ्कटमा पर्ने निश्चित छ।
देशभरि नै वातावरण मैत्री सार्वजनिक यातायात प्रणालीको विकास गरी प्रत्येक घरमा ऊर्जा बचतको प्रविधि लागू गरिनुपर्दछ र सम्पूर्ण उद्योगलाई कम कार्बन उत्सर्जन गरेको सुनिश्चित गर्न नियमन गरिनुपर्दछ।
यसैगरी विद्यालयको सम्पूर्ण तहमा वातावरण शिक्षाको पाठ्यक्रम समावेश गर्नु र भएका पाठ्यक्रमको अद्यावधिक र स्तरीकरण गरिनु जरूरी छ।
त्यसैले आजैदेखि ऊर्जाको रूपमा पेट्रोलियम पदार्थको उपयोगमा कमी ल्याई वैकल्पिक ऊर्जाजस्तै जलविद्युत्, सौर्यशक्ति, बायोग्यासको उपयोगमा वृद्धि गर्न आवश्यक छ।
यिनीहरू जलवायु परिवर्तनको बढ्ता जोखिममा छन् किनभने उनीहरूको अत्यन्त न्यून आयले परिवर्तित परिस्थितिको चुनौती सामना गर्नेगरी कृषिमा र स्वास्थ्य सेवा वा अन्य प्रकारका सुरक्षात्मक उपायका निम्ति थोरै वा विल्कुलै दक्षता, सीप र पहुँच पुग्दैन।
सन् १९६०को दशकपछि पृथ्वीमा भएको द्रूत औद्योगिक विकास तथा जनसङ्ख्या बृद्धिले ल्याएका नकारात्मक असरका कारण पृथ्वीमा जलवायु परिवर्तन भएको तथ्य वैज्ञानिकहरू बताउँछन्।
मूलतया जीवावशीष इन्धनको अत्यधिक प्रयोग र तिनबाट उत्सर्जित हरितगृह ग्यासका साथै वनजङ्गलको विनास भै त्यस्तो ग्यास अवशोषण गर्ने "सिङक"को कमीले भूमण्डलीय तापक्रम बढेको अनुमान गरिन्छ।
जङ्गल फँडानी र भू-क्षयीकरणले पनि वायुमण्डलमा बढी कार्बन डाइअक्साइड पठाउँछ र खेतीपातीदेखि चिस्यान प्रविधि का गतिविधिबाट हरितगृह ग्याससमेत सिर्जना भइरहेका हुन्छन्।
त्यस्तै सन् १९६१ र २००३ का बीचमा समुद्रसतहमा प्रतिवर्ष १.८ मिलिमिटरले बृद्धि भएको छ र जलवायुमा आएको यस्तो अस्वाभाविक परिवर्तनका कारण सामाजिक, आर्थिक, पर्यावरणीय र विकासका संरचनामा नकारात्मक असर पुगेको कुरा विभिन्न तथ्याङ्क र प्रमाणले पुष्टि गरेका छन्।
जलवायु परिवर्तनका सन्दर्भमा सन् २००४मा प्रकाशित प्रतिवेदनलाई आधार मान्ने हो भने अहिले विश्वमा उत्सर्जन हुने करिव ६० प्रतिशत कार्बन डाइअक्साइड वनजङ्गलले सोस्ने गर्दछ।
विकसित देशका तुलनामा नेपालले हरितगृह ग्यास नगण्य मात्रामा उत्सर्जन गरे पनि तापक्रमवृद्धिका कारण वातावरणमा क्रमशः बहुआयामिक असर देखा परिरहेका छन्।
सन् २००७को जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी अन्तरसरकारी कार्यदल र सन् २००९मा जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी कोपनहेगन सम्मेलनको प्रतिवेदनले विश्वभरिको जलवायुको तथ्याङ्कलाई आधार मान्दै विश्वको तापक्रम बढ्दै गएको, वर्षामा थपघट भएको र विश्वका विभिन्न ठाउँमा यसका असर देखा परेको कुरा वैज्ञानिक रूपमा पुष्टि गरेको छ भने भविष्यमा हरितगृह ग्यासको मात्रा अहिलेका अनुपातमा बढ्दै गएको खण्डमा अझ स्थिति भयावह हुने कुरालाई इङ्गित गरेको छ।
तसर्थ हरितगृह ग्यास उत्सर्जनमा कमी ल्याउन स्थानीय, राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा साझा प्रयासको खाँचो टड्कारो देखिएको छ।
पृथ्वीले सूर्यबाट जति सौर्य विकिरण प्राप्त गर्दछ त्यति नै विकिरण पुनः अन्तरीक्षमा फिर्ता पठाउँछ, जसले गर्दा पृथ्वीको वायुमण्डलको तापक्रम स्थिर रहन्छ तर कुनै कारणवश विकिरणको लेनदेनमा घटबढ हुनगई असन्तुलन हुन गएमा पृथ्वीको वायुमण्डलको तापक्रम घटबढ हुन जान्छ र जलवायुमा परिवर्तन आउँछ।
विश्वव्यापीरूपमा बढेको यस समस्याका लागि विश्वका औद्योगिक तथा धनी राष्ट्र जिम्मेवार रहेको यथार्थ विभिन्न अध्ययन प्रतिवेदनले सार्वजनिक गरिसकेका छन्।
धनी र औद्योगिक मुलुकले कार्बन डाइअक्साइड अत्यधिक उत्सर्जन गरे पनि नेपाल जस्ता विकासोन्मुख तथा अति कम विकसित मुलुकहरूले यसलाई खप्नसक्ने हैसियत प्राप्त गर्न अझै बढी कठिनाइ भोग्नु परिरहेको छ।
जलवायु परिवर्तनको मूलकारक नेपाल जस्ता विकासोन्मुख मुलुक होइनन् तर हालका दिनमा विश्व जलवायु परिवर्तनले हिमालय लगायत मानव जीवन, सामाजिक-आर्थिक विकास, जैविक विविधता, पर्यटकीय विकास आदि क्षेत्रमा नकारात्मक असर पुर्‍याउन थालेको छ।
हिमालय क्षेत्र नजीकका भू-भागमा मात्र होइन, यसको नकरात्मक प्रभाव दक्षिण एसिया र सम्पूर्ण विश्वको वातावरणीय सन्तुलनमा समेत पर्न गएको छ।
पछिल्लो २०० वर्षमा मिथेन, नाइट्रस अक्साइड, कार्बन डाइअक्साइजस्ता हरित गृह ग्यास र ओजन तह विनास गर्ने क्लोरोफोलोरो कार्बन जस्ता अन्य विषाक्त ग्यासको उत्सर्जन दिन प्रतिदिन वायुमण्डमा बढ्दै गइरहेको छ र परावर्तित विकिरणहरू वायुमण्डलमै रोकिनाले पृथ्वीको तापक्रम बृद्धि हुँदै छ।
हरितगृह ग्यासका प्रमुख स्रोतहरूमा वनजङ्गलको विनाश, कोइला, खनिजजन्य इन्धनको अत्याधिक प्रयोग, औद्योगिकीकरण आदिजस्ता क्रियाकलापहरू पर्दछन्।
विद्यार्थी जीवनदेखि नै कम्युनिष्ट राजनीतिमा सकृय भण्डारी वि.सं. २०३७ मा महेन्द्र मोरङ्ग बहुमुखी क्याम्पस विराटनगरको स्ववियू कोषाध्यक्ष निर्वाचित भएकी थिइन्।
मदन भण्डारीको निधनपछि रिक्त काठमाडौँ १ मा वि.सं. २०५० सालमै भएको उपनिर्वाचनमा सत्तारुढ नेपाली कांग्रेसका तत्कालिन सभापति कृष्णप्रसाद भट्टराईलाई पराजित गरेपछि राजनीतिमा भण्डारीको परिचय व्यापक हुन पुगेको थियो।
गणतन्त्र नेपालको दोस्रो राष्ट्रपतिमा निर्वाचित हुनु पूर्व उनी एक राजनीतिज्ञ तथा नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी की उपाध्यक्ष तथा अखिल नेपाल महिला सङ्घकी अध्यक्ष थिइन्।
भोजपुर क्याम्पसमा कला सङ्कायमा प्रवीणता प्रमाण पत्र तहको अध्ययनको थालनिसगै वि.सं. २०३५ देखि नेकपा मालेको युवा लिगमा सङ्गठित हुँदै विद्याले राजनीतिक जीवनको थालनी गरेकी थिइन्।
बेहेरेश्वर प्राथमिक विद्यालय भोजपुरबाट प्राथमिक शिक्षाको शुरुवात गरेकी विद्याले विद्योदय व्यवसायिक सेकेन्डरी स्कुल, भोजपुरबाटै एसएलसी उत्तिर्ण गरिन्।
भोजपुर क्याम्पस, भोजपुरमाबाट प्रवीणता प्रमाण पत्रको अध्ययन पुरा गरी महेन्द्र मोरङ आदर्श बहुमुखी क्याम्पस विराटनगरमा बि.ए.अध्ययन गरेकी हुन्।
जहां पानीको कमी हुँदैन, ती क्षेत्रहरूमा रुख बिरुवा लगाउने योजना यस प्रकार हुन सक्छ- खेतमा मेंडहरूको सहाराले पछिल्तिर, सिसौ जस्तै अग्ला काठको वृक्ष र बबूल, अगाडि तिर कलमी आँप, मेवा, अम्बा, कागति र सुन्तला जस्तै फलहरूको वृक्ष लगाउनु पर्छ।
सिंचाईको सहायताबाट भूमि, मनुष्य र पशुहरूको लाभको लागि, खेतिहरू र वृक्ष बनाउँछ र यसको बदलामा मनुष्य र पशु मल द्धारा भूमिलाई उर्वरक बनाउँछन।
यस प्रकारको कृषि-व्यवस्थामा प्रत्येक परिवार एक या दुइ गाइ या भैंसि, गोरुहरूको जोडी र, यदि सम्भव भएमा, केही कुखुराहरू पनि पाल्न सकिन्छ।
थोरै भूमिमा साग-तरकारिहरू उमार्न सकिन्छ, खेतहरूमा अनाज आदिको खेतिहरू पैदा गर्न सकिन्छ र मेडोंको सहाराले घर-खर्चको लागि या बेच्नको लागि फल दिने वृक्ष उमार्न सकिन्छ।
मोतिबिन्दु ग्लुकोमा, पिकमेटोसा, दृष्टिसम्बन्धी नसाको रोग, मधुमेह, उच्च रक्तचापलगायत विभिन्न स्नायुसम्बन्धी रोगले रंग अन्धताको सम्भावनालाई बढाउँछ।
क्षयरोग, कुष्ठ, उच्च रक्तचाप, मृगौलाको रोग, जोर्नीको दुखाइ, मुटु रोग र विभिन्न मानसिक रोगले पीडित व्यक्तिमा पनि रंग अन्धता हुने सम्भावना बढी हुन्छ किनभने यी रोगहरूको निदानमा दिइने औषधिले स्नायु तन्त्रमा असर पार्छ।
तथ्यांकअनुसार युरोपेली मुलुकमा १० प्रतिशत, भारतमा ५ प्रतिशत व्यक्ति फरक-फरक रंग छुट्याउन सक्दैनन्, अर्थात् उनीहरूमा रंग अन्धता छ।
नेपालका अन्य आम-मूल जातीय वा जातीय समूहहरूको विपरीत, नेवारहरूलाई एक अवशेष पहिचान भएको राष्ट्र समुदायको उदाहरणको रूपमा मानिन्छ, जुन जातीय रूपमा विविध, पहिले अवस्थित राजनीतिबाट व्युत्पन्न भएको थियो।
प्रागैतिहासिक कालदेखि नै नेपाल मण्डलामा बसोबास गर्दै आएका विविध समूहका सन्तान भएकाले यस भित्रका नेवार समुदायमा विभिन्न जातजाति, जातीय, जातीय र धार्मिक भिन्नता छन्।
विभिन्न कालखण्डमा आएका सम्बन्धित भारतीय महाजनपद का लिच्छवि) बाट लिच्छवि, कोसल, र मल्ल जस्ता इन्डो-आर्य जनजातिहरू अन्ततः आफ्नो भाषा अपनाएर स्थानीय जातिमा विलय भएका थिए।
यद्यपि यी जनजातिहरूले आफ्नो वैदिक संस्कृतिलाई कायम राखे र तिनीहरूको संस्कृत भाषा, सामाजिक संरचना र हिन्दू धर्म ल्याए, जुन स्थानीय संस्कृतिहरूसँग आत्मसात गरिएको थियो र वर्तमान नेवार सभ्यताको जन्म भयो।