polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
कोइराला नारायण गोपाल, तारा देवी, अरुणा लामा, रामकृष्ण ढकाल, लोकबहादुर क्षेत्री, धर्मराज थापा, र झलकमान गन्धर्भ जस्ता गायकहरूबाट प्रभावित थिएँ।
प्रेमराजा महतको सहयोगमा कोइरालाले निजी रेकर्डिङ स्टुडियोमा आफ्नो पहिलो एल्बम पाइनँ खबर रेकर्ड गरिन् र स्टुडियोलाई करिब ६ हजार नेपाली रुपैयाँ तिरेका थिन।
साहले म्युजिक नेपालमा निवेदन दर्ता गराइन् जहाँ उनले आफू गीतकार र निर्माता भएको भन्दै गीतको प्रतिलिपि अधिकार आफूसँग रहेको दाबी गरिन् तर महतले आफूलाई श्रेय नदिएको दाबी गरिन्।
नेपाली लोक सङ्गीतका अर्का चर्चित कलाकार बमबहादुर कार्कीसँग उनले सन् १९८६ मा रिलिज भएको म्युजिक नेपालको पहिलो लोकगीत खोला परी निर्माया गाएका थिएँँ।
काठमाडौँ उपत्यकामा रहेका ढुङ्गाका शिलालेखहरूले पुरातन ढुङ्गाका स्ल्याबहरू, स्तम्भहरू र पेडेस्टलहरूमा कुँदिएको पाठलाई जनाउँछ।
तिनीहरूमा हिन्दु र बौद्ध मन्दिरहरू, स्तूपहरू, मूर्तिहरू, पानीको टुक्राहरू र अन्य वास्तु संरचनाहरूमा शाही आदेशहरू र समर्पण नोटहरू समावेश छन्।
नेपाल मण्डला, वा काठमाडौँ उपत्यका र यसको छेउछाउमा छरिएका हजारौँ नेपाली भाषा शिलालेखहरूमध्ये केही अन्य भाषाहरूमा पनि उत्कीर्ण छन्।
यो खोज हुनु अघि, उपत्यकाको सबैभन्दा पुरानो मितिको ढुङ्गाको शिलालेखको भेद भक्तपुरको चाँगु नारायण मन्दिरको छेउमा स्थापित स्तम्भमा कोरिएको शिलालेखले राखेको थियो जुन हिन्दु देवता विष्णुलाई समर्पित छ।
दस महिना पछि, सन् नोभेम्बर १९८२ मा, जब उनलाई बम्बईको जेजे अस्पतालमा ल्याइएको थियो, उनी तीन प्रकारका यौन सञ्चारित रोगहरू, जननांग वार्ट्स र मस्तिष्क क्षयरोगबाट पीडित थिइन् जसले उनको स्पास्टिक र स्थायी रूपमा प्रयोग गर्न छोड्यो र अन्ततः उनको मृत्यु भयो।
उनलाई उनको बुबा, वीरध्वज थापाकहाँ फर्काउने प्रयास गरियो, तर उनको दोस्रो पत्नी द्वारा अस्वीकार गरियो र अन्ततः उनको परिवारले उनलाई भेट्न छोडे।
तुलसा थापा एक नेपाली केटी थिइन् जसलाई १९८२ मा काठमाडौँ नजिकैको थानकोटबाट १३ वर्षको उमेरमा अपहरण गरिएको थियो, पर्सा जिल्लाको सीमावर्ती सहर वीरगन्ज हुँदै मुम्बईमा तस्करी गरिएको थियो, र वेश्यावृत्तिमा बेचिएको थियो।
वेश्यालयमा प्रति रात कम्तिमा तीन ग्राहक मा गर्न बाध्य पार्ने यौन कार्यका अलावा उनलाई युरोपेली शैलीको लुगा लगाएर सहरका विभिन्न होटलमा प्रति रात १८० रुपैयाँमा ग्राहकलाई मनोरञ्जन गराउन पठाईन्थियो।
जनआक्रोश पछि, भारत र नेपाल सरकारले भारतमा वेश्यालयमा बेचिने नेपाली युवतीहरूको उद्धार र स्वदेश फिर्ता गर्ने सम्बन्धमा सन् १९८५ मा एक सहयोग सम्झौतामा हस्ताक्षर गरिएको थियो।
सञ्चारमाध्यममा भएको बहसका कारण भारत र नेपाल सरकारले भारतीय वेश्यालयबाट नेपाली युवतीहरूको उद्धार र स्वदेश फिर्ता गर्ने सन्धिमा हस्ताक्षर गरिएको थियो।
उनी सन् १९९५ मा आफ्नो संस्थाबाट रिहा भइन्, निको भए जस्तो देखिन्थ्यो, तर पुन: दोहोरिएकी थिइन् र त्यही वर्ष वर्षको उमेरमा क्षयरोगको कारणले मृत्यु भएको थियो।
नेपालका सातै प्रदेशका लागि पहिलो प्रदेश सभा निर्वाचन २०७४ सालमा सम्पन्न भएको थियो र सुदूरपश्चिम प्रदेश निर्वाचन प्रतिनिधिसभा तर्फको ५३ सिटका लागि सम्पन्न भएको थियो।
प्रादेशिक सभामा ५३ जना विधायक सदस्यहरू छन् जसमध्ये १६ जना पहिलो पटक मतदान मार्फत निर्वाचित भएका थिए भने ३२ जना समानुपातिक तर्फबाट निर्वाचित भएका थिए।
व्यवसायीक सङ्गीत व्यवसायमा सफलता प्राप्त गर्न प्रोत्साहित हुँदै, वाल्सले जर्मनेली वास्तविक दूरदर्शन कार्यक्रम पपस्टार्सको सन् २००० को पहिलो संस्करणका लागि अडिसन दिएकी थिइन्।
यसरी उनी पाँच सदस्यीय युवती साङ्गीतिक समूह नो एन्जेल्सको सदस्य बनेकी थिइन् जसमा उनका साथ सेन्डी मोलिङ, नाडिया बिनाइसा, लुसी डियाकोभस्का र भनेसा पिट्रुओ समावेश थिए।
जेसिकाले सन् २००३ मा एकल गीत टेन स्टेप्स ब्याकबाट एकल कार्यकालको सुरु गरेकी थिइन्, जुन आठ हप्तासम्म जर्मनेली बिक्री चार्टमा रहन सफल भएको थियो भने यो गीत जर्मनेली एकल चार्टको ४३अौँ र अस्ट्रियाली एकल चार्टको ५४अौँ स्थान सम्ममा पुगेको थियो।
सन् २००४ मा, उनले आफ्नो दोस्रो गीत डन्ट गेट मि स्केयस्ड जारी गरेकी थिइन् भने उक्त गीत जर्मनेली एकल चार्टको ५१अौँ स्थानमा पुगेको थियो।
वाल्स सन् २००० मा जर्मनेली दूरदर्शन प्रतिभा कार्यक्रम पपस्टार्समा नो एन्जेल्सको नामद्वारा गठन भएको एक युवती साङ्गीतिक समूहकी एक महत्त्वपूर्ण सदस्य थिइन्।
भिभा र एमटिभी लगायतका दूरदर्शन च्यानलमा विभिन्न कार्यक्रमहरू प्रस्तुत गरे पछि उनलाई प्रोसिबेनको कार्यक्रम वि आर फेमिलीमा उनको जीवनीलाई प्रसारण गरिएको थियो।
उनले आफ्नो अन्तिम एकल प्रस्तुति ४ नोभेम्बर २००५ मा, अनकन्डिसनल नामक गीत जारी गरेकी थिइन् जुन गीत जर्मनेली एकल चार्टको ९२ अौँ स्थानमा दुई हप्ता सम्म रहेको थियो।
सन् २००५ को मेमा, उनी जर्मनेली संस्करणको प्लेब्वाईमा देखा परेकी थिइन् भने उनी सोही वर्षको अन्त्य तिर, पुरुष लक्षित पत्रिका म्याक्सिमका लागि तस्वीर खिचाएकी थिइन्।
उनका बाबुआमाको सम्बन्ध विच्छेद पछि, वल्सले उनको बुबासँग थोरै सम्पर्क हुने गरेको थियो र उनको आमाले परिवारलाई सहयोग पुर्‍याउनका लागि निजी सहयोगीको रूपमा काम गरेकि थिइन्।
यस जिल्लालाई गाजीपुर र टाङ्गाइल जिल्लाले उत्तर, मुन्सिगञ्ज जिल्लाले दक्षिण, नारायणगञ्ज जिल्लाले पूर्व, मानिकगञ्ज र राजबाडी जिल्लाले पश्चिमबाट घेरेको छ।
बुडिगङ्गा, इछामति, धलेश्वरी, तुराग, बङ्शी, कालीगङ्गा, गाजीखाली, कलमनई नदी, तुलसी खलकी रघुनाथपुर बिल तथा बेतलाई यस जिल्लाका प्रमुख नदिहरू हुन्।
२०२२ मा रिमालले क्रिकेट खेलमा सहभागी भएको आफ्नो तस्बिर पोष्ट गरिन्, र धेरै समाचार स्रोतहरूले भ्रामक शीर्षकको साथ फोटो प्रयोग गरे।
यस विषयमा पन्तले आफ्नो सामाजिक सञ्जाल एकाउन्टमा पोष्ट गर्दै आफूलाई यो गीतको रिमेक भर्सन गाउनका लागि सङ्गीतकार र एरेन्जरले नै बोलाएको र नयाँ गीतको व्यवस्था पनि गरिएको दाबी गरेकी थिन, तर अचानक रिमेक रिलिज हुदा अचमित भएको बताइन।
त्यसपछि उनले फोटो फिरिम्मा गाइन्, जुन शिशिर भंडारी, एक यूट्यूबर र मिडिया व्यक्तित्व द्वारा लिखित र रचना गरिएको र २०२० मा रिलीज भयो।
यस क्षेत्रलाई त्यसपछि अरक्कलको मुस्लिम घरानाले शासन गरेको थियो, जो कन्नूरको कोलाथिरी राजाहरू, त्यसपछि टिपू सुल्तानले पछ्याएका थिए।
प्रायः सबै एटोलहरूमा पूर्वी किनारमा रहेका टापुहरूसहित उत्तरपूर्व-दक्षिणपश्चिम अभिमुखीकरण हुन्छ, र पश्चिमी किनारमा प्रायः डुबेको चट्टान, एउटा लगुन घेरिएको हुन्छ।
मध्यपूर्वमा भारतको अत्यावश्यक ढुवानी लेनहरू र सुरक्षा विचारहरूमा टापुहरूको बढ्दो सान्दर्भिकताको सुरक्षा गर्न, एक भारतीय नौसेना बेस, आईएनएस दिपरक्षक, कावरत्ती टापुमा कमीशन गरिएको थियो।
१ नोभेम्बर १९५६ मा, भारतीय राज्यहरूको पुनर्गठनको क्रममा, लक्षद्वीप टापुहरूलाई मालाबार जिल्लाबाट अलग गरियो र प्रशासनिक उद्देश्यका लागि छुट्टै केन्द्र शासित प्रदेशमा संगठित गरियो।
माओको मृत्यु भन्दा केही अघि माओले हुआलाई "तिमीलाई कार्यभारीको रुपमा पाएर, मलाई अहिले सजिलो भएको छ " भन्ने सन्देश लेखेका थिए हुआले यसै सन्देशलाई आफूलाई माओको उत्तराधिकारी प्रमाणित गर्न प्रयोग गरे।
हुआलाई राजनैतिक सीप र आकाङ्क्षा नभएको मानिस मानिन्थ्यो र "ग्याङ अफ फो " समूहले उत्तराधिकारीको दौडमा उनलाई खासै ठूलो खतराको रुपमा देखेनन्।
उनी शक्तिमा रहेको अक्टोबर १९७६ देखि डिसेम्बर १९७८ को छोटो अवधिमा, उनलाई ग्याङ अफ फोरलाई हटाउनुको श्रेय दिइन्छ र उनको उदयलाई चीनको सांस्कृतिक क्रान्तिको अन्त्य मानिन्छ।
ग्याङ अफ फोर को गिरफ्तारी पछि शासनको केन्द्रमा पुगेका त्रिमुर्ती (हुवा गोफेङ, मार्सल ये जियानयिङ, र प्रमुख आर्थिक योजनाकार लि सियानियन) ले देङ शियाओ पिङलाई शक्तिमा पुनर्स्थापना गरे र राजनैतिक व्यवस्थाबाट " ग्याङ अफ फोर"को प्रभाव अन्त्य गरे।
हुआको आर्थिक तथा राजनैतिक कार्यक्रममा सोभियत शैलीको औद्योगिक योजनाको पुनर्स्थापना र महान अग्रगामी छलाङ / ग्रेट लिप फरवार्ड भन्दा अगाडिको जस्तै पार्टी नियन्त्रण समावेश थिए।
हुआ गोफेङ एक चिनियाँ राजनीतिज्ञ थिए जसले चीनको कम्युनिष्ट पार्टीको अध्यक्ष र जन गणतन्त्र चीनको प्रधानमन्त्रीको रूपमा सेवा गरेका थिए।
माओ त्से तुङका उत्तराधिकारी नियुक्त भएका हुवाले माओ र प्रधानमन्त्री चाउ एन लाइको मृत्यु पछि सरकार, पार्टी र सेनाका शीर्ष पदहरू पनि सम्हालेका थिए, तर बिस्तारै पार्टी नेताहरूको गठबन्धनद्वारा डिसेम्बर १९७८ र जुन १९८१ बीचमा सर्वोच्च शक्तिबाट हटाइयो।
शरण प्रधानले गोपाल योञ्जनको उदाहरणीय भूमिकालाई स्वीकारेका छन् भने आधुनिकताको प्रसंगमा निवन्धकार शंकर लामिछानले भनेका छन्, “एक दृष्टिले हेर्ने हो भने नेपाली संगीतमा मूड सृजन गर्ने देन दार्जीलिङ तथा कालिम्पोंग कै बढी छ ।
लामिछाने ले ‘विम्ब प्रतिविम्ब’मा लेखेका छन्, “मसँग चर्चा हुँदा काठमाडौँका संगीतप्रेमीहरू भन्छन्, दार्जीलिङका गीतमा रवीन्द्र संगीतको प्रतिध्वनि आउँछ ।
तर त्यो यदि भाव पक्डिने शैली तिखारिने एक साधन मात्र, एक खुड्किलो मात्र भएको छ भने त्यसले हाम्रो संगीतलाई एकै अर्को विश्वमा दृष्टिगोचर गर्ने गर्छ ।
कविताकै एउटा उपविधा मानिएको गीतले कविता वा काव्यकै पङ्क्ति वा श्लोकमा रहेको सङ्गीतात्मकताबाट विशिष्टता प्राप्त गर्दै आधुनिक स्वरूपमा आइपुगेको देखिन्छ ।
शिष्ट वा लेख्य गीति परम्परामा प्रथम कवि मानिएका सुवानन्ददासको कविता पृथ्वीनारायण देखि हाजिरमान राईको मीठा–मीठा नेपाली गीत पूर्वका थुप्रै फुटकर कविता, लामा कविता र काव्यकृतिहरू गीतिकाव्यका रूपमा आधुनिक नेपाली गीतको पृष्ठभूमि तयार पार्ने आधारभूमि बनिसकेको देखिन्छ ।
यसक्रममा यदुनाथ पोख¥यालको स्तुति पद्य, वसन्त शर्माको समुन्द्र लहरी, इन्दिरसको गोपिका स्तुति लगायत गुमानी, हिनव्याकरणी विद्यापति, भानुभक्त आचार्य, ज्ञानदिलदास आदिका मौलिक तथा अनुदित कविता–काव्यमा पाइने वीर, करूण, शान्त र भक्ति भावका गीति लयको विशेषता र विशेष गरी मोतीराम भट्टबाट रचित माध्यमिककालीन पद्य ले आधुनिक गीतको आधार भूमि तयार भएको देखिन्छ ।
ग्रामोफोन एन्ड टाइपराइटर लिमिटेडका पहिलो एजेन्ट जोन वाट्सन हावड ७ जुलाई सन् १९०१ मा भारत आएर सम्पूर्ण देश भ्रमण गरेर अन्ततः कलकत्ताको ६।
त्यसपछि लन्डन अफिसले हावडलाई प्रतिउत्तरमा गेइसवर्गलाई फ्रेब्रुरीको पहिलो सातासम्म पठाएर रेकर्डिङ शुरु गर्ने योजना बनाइरहेको जानकारी पठाएको देखिन्छ ।
फ्रेडरिक विलियम गेइसवर्ग आएर कोलकत्तामा रेकर्डिङ् स्टुडियो सुरु गरे पछि उर्दू, हिन्दीमा गीत रेकर्ड गर्न प्रारम्भ गराए ।
शरण र रञ्जीतका साथ गीतकार जीतेन्द्र वर्देवा, गायिका अरुणा लामा, गायक मणीकमल छेत्री, अजय गुरुङ सबै आबद्ध थिए भने हिमालयन कला मन्दिरमा गोपाल योञ्जन, कर्म योञ्जन, गायिका दिलमाया खाति, गीतकार नगेन्द्र थापा आदि आबद्ध थिए ।
आधुनिकताको प्रसंगमा संगीतकार शरण प्रधानले भनेका छन्, “हाम्रो दार्जीलिङे नेपाली संगीतमा यस्तो आधुनिकता ल्याउने र हामीलाई बाटो देखाउने श्रेय त अम्बर दाइलाई दिइनुपर्छ तर यसरी आधुनिकीकरण गरेर पाश्चात्य संगीतको हार्मोनाइजेशन र काउन्टर अनि रिद्मका सहयोगले हाम्रो गीतमा मिठास भर्न पनि असाध्यै असल हुन जान्छ, जसरी ‘मलाई माफ गरिदेउ’ भन्ने गीतमा गोपाल योञ्जनज्यूले एउटा बल्दो उदाहरण थप्नु भएको छ ।
नेपाली आधुनिक गीतले प्रविधिसँग निकट हुने मौका पाउनुका साथै आधुनिक समयका विविध विशेषताहरू भएका गीति वाणी प्रकट गर्न थालेका आधारमा आधुनिकताको मान्यता यस कालावधिले पाएको हो ।
नेपाली गीतमा एकातिर अत्यधिक लोकधारका गीतहरू र अर्कोतिर अत्यधिक शास्त्रीय छन्दमा कुँदिएका पूर्वीय परम्पराका गीति–कविताहरू यी दुवैबाट छुट्टिएर जीवनका अनेक भोगाइ र परिस्थितिहरूका सापेक्षतामा प्रेम, वात्सल्य, करूणा लगायत युगीन चेतनालाई समेत प्रकट गर्ने आत्मनिष्ठ अनुभूतिका भाव र लयको प्रधानता दिने उन्मुक्त गीतकारिताले आधुनिक नेपाली गीतको विशिष्ट मार्ग बनाएको देखिन्छ ।
गीतमा एकातिर शब्द–संरचना र अर्कोतिर प्रयुक्त शब्दको अर्थका तहमा हुने फराकिलो युग चेतनासँगै गीतमा अन्तर्निहित नवीन सङ्गीत शैलीका आधारमा पनि गीतमा आधुनिकताको चरण निर्धारण गरिन्छ ।
प्रस्तुत अध्ययनमा नेपाली लेख्य गीतको पृष्ठभूमि र त्यस सम्बन्धमा गीत रेकर्ड र गायनका आरम्भ र विकासलाई समेत आधार मानी विश्लेषणको ढाँचा तयार पारिएको छ ।
नेपाली गीतमा आधुनिकताको मापनका निम्ति नेपाली परिवेशमा बढ्दै गएको बाह्य प्रभाव र नेपालभित्र पनि यथार्थका सामाजिक, राजनीतिक घटनाक्रमसँगै संस्कृति र परम्परामा सुधारका अपेक्षा र अवधारणा लिएर उपस्थित भएका परिवर्तनगामी चिन्तनका पक्षबाट विकसित भएका गीतलाई आधुनिकताको आधार मानी अध्ययनलाई अघि बढाइएको छ ।
नेपाली गीतको पहिलो सङ्कलन हाजिरमान राईको मीठा–मीठा नेपाली गीत नै हो, जुन पहिलो संस्करण पारसमणि प्रधानको पुस्तकालय आगलागी हुँदा जोगाउन नसकिएको र पछि सन् १९०८ मा दोस्रो संस्करणका रूपमा छापिएको थियो ।
यसरी शास्त्रीय गीतका रागहरूमा आधारित हुँदै लोकगीतका सामान्य लयलाई छाड्दै विशिष्ट किसिमका सङ्गीतमा आबद्ध भएर आधुनिक प्रविधि र सङ्गीत उपकरणका साथ प्रस्तुत हुने गीतहरू सं. १९६० को दशकमा आरम्भ भई २००७ सालपछि उर्वर रूपमा प्रकट हुन थालेको देखिन्छ र ती गीतका शैलीलाई सुगम शैली पनि भन्न थालिएको पाइन्छ ।
आधुनिकताको अर्थ स्वीकार्नु र त्यसलाई पछ्याउनु मात्र नभई त्यसमा आँशिकताको आधारमा आफू वा सर्जकको समय सन्दर्भ गुँथिएको हुनु अनिवार्य हो भन्ने बुझिन्थ्या,े यसलाई निबन्धकार मोन्टेनले आफ्नो निबन्धमा स्पष्ट भनेका छन्, मेरो कृतिको विषय नै म हुँ, म अन्यथा आफ्नोबाहेक अरूको विषयमा अल्झिरहन चाहन्नँ ।
नेपाली गायन संगीतमा सुरुवात देखि रचनामा प्रकृति र गायनमा लोकलय कायमै थियो, जहाँ देवकोटाको ‘हातको मैला सुनको थैला’ भन्दा माथि पुग्न नसकेको गीतलाई मास्टर रत्नदास प्रकाशले आफ्नो स्वरमा कवि माधव घिमिरेलाई पहिलो आधुनिक भनेर लेखाएको गीतमा प्रकृतिसँगै रचनाकारको आफू बाहिरको परिवेश थियो ।
गायनका हिसाबले सेतुरामपछि बीस वर्षभित्र धेरै गायक गायिका आए तर रेकर्डिङका हिसाबले मित्रसेन थापा मगर, उस्ताद बद्री, उस्ताद साइँला, गायिका मेलवादेवीको नाम उच्चकोटिमा देखिन्छ ।
मेलवादेवीले त्यतिबेलाका सामाजिक अभियन्ता शुक्रराज जोशीको रचनामा ‘न घरलाई घर कहिन्छ, नारी नै घरको द्वार हो’ गाए पछि रचनाकारिताका हिसाबले आधुनिक गीतको सामान्य परिचयसम्म देखियो ।
जोशीले आफ्नो नाटक स्वर्गको द्वारको निम्ति लेखेको यो गीत रचनापक्षका हिसाबले स्वच्छन्द रचना भए पनि यसको रेकर्डिङमा गायिकाले शास्त्रीयता र लोकशैली मिश्रित गरेर गाइन् तर आधुनिक गीतको दर्जा यसले पाउन सकेन ।
धर्मराज थापा, उस्ताद भैरववहादुर थापा, उस्ताद गोविन्दलाल, उही गोविन्द लाल अनि नातिकाजी सम्मको युग आइपुग्दा पनि आधुनिकताको खोजीमा गीतमा भन्दा रचनामा मात्रै प्रयोग भइरहेका थिए ।
रेडियो नेपालका प्रथम संगीतकार नातिकाजी श्रेष्ठको पहिलो रेकर्डेड गीत ‘पहाड बसी वनमा खेली हुर्केकी अकेली …’ लाई लोक प्रभावले छ्याप्पै छोपेको थियो ।
उनलाई त्यतिबेला उनकै समयवयी भाञ्जी उर्मिलाकुमारी श्रेष्ठको गायकीले अपार साथ दियो, जब उर्मिलाकुमारीले नवीन वर्देवाको शब्दमा ‘सन्ध्या तिम्रो रिमझिमतामा दुःखै दुःखले भरिएको छ …’ गाइन्, यस गीतले नेपाल र नेपाल बाहिर एक रसमा आधुनिकताको विहङ्गम झल्को दियो ।
यसैबेला मेचीपारिका संगीतमा शरण प्रधानमा अङ्ग्रेजी ‘काउव्वाय’ फिल्मको छाप भेटियो, संगम समूहका शरण प्रधानको संगीतकारिताका बारेमा साहित्यकार पिटर जे कार्थकले भनेका छन्, “शरणको यहाँ फूल नखिलेछ … डेड म्युजिकबाट प्रभावित थियो ।
” डेड म्युजिक भनेको यहाँ मृत संगीत नभई संरचनाको आधारमा डी मेजर, ई मेजर, ए मेजर, र डी मेजर अर्थात् डीईएडी म्युजिक भन्ने बुझिन्छ ।
दार्जीलिङमा काउब्वाय् शैलीको फिल्म ‘द म्याग्निसिफेन्ट सेभेन’ प्रदर्शन भएपछि रचिएको ‘हेर न हेर कान्छा’ बोलको गीतमा दार्जीलिङको बतासे डाँडाको पनि देन छ ।
अम्बर गुरुङको ईश्वरवल्लभ रचित ‘मलाई भाँचिदे’ होस् वा वैरागी काइँला रचित ‘खोजिरहेछु निस्तार .’ ले आधुनिकताको परिभाषालाई ठीक व्याख्या गर्न खोजे जस्तो गर्दै गर्दा बच्चुकैलाशको ‘आकाशबाट म उडी आएँ भने .’, प्रेमध्वज प्रधानको पहिलो गीत ‘तिमी आयौ मेरो दिलमा .’ गीतले आधुनिकताको केही नयाँ परिचायक पक्ष दृश्यांकित भएको छ ।
प्रेमध्वज प्रधानले आफ्नै संगीतमा गाएको रवीन्द्र शाहको यो गीतमा नजानिँदो पाराले पश्चिमीया गायक बे्रन डेरेन र अर्केष्ट्राको ‘कम सेप्टेम्बर’ को मधुर प्रभाव थियो, यो नै यसको पूँजी बन्न पुग्यो ।
यिनै परिवर्तनहरूमा परिवर्तनको सहयोद्धा र परिवर्तनको संवाहक संवेदना बोकेर यात्रारत गीत–सङ्गीतको ऐतिहासिक निरन्तरतामा आधुनिक नेपाली गीतको महत्त्वपूर्ण परम्परा रहिआएको छ ।
उनले स्पष्ट भनेका छन्— मिथक, संगीत, नृत्य आदि कलाहरू भाषाजस्तो सम्प्रेषणीय छैनन् , ध्वनिद्वारा एक संगीतकार जे कुरा भन्न चाहन्छ त्यसको धेरै अर्थ सुन्ने वालाको व्याख्यामा निर्भर पर्दछ ।
सन् १९०५ कै हाराहारीमा जब जर्मन लेखक तथा चिन्तक हरमन बाहरले पश्चिममा आफ्नो विचार अभिव्यक्त गरे, उनले भन्न खोजेका थिए, “आधुनिकता नै हाम्रो कर्तव्य हो ।
जीवनको अभिव्यक्तिबाट स्थापित यो विधा अरू माध्यममा आश्रित नभईकन र आफ्नो ऊर्जामा परिवर्तन नगरीकन आफ्नै निर्माणाधारमा रहेर आफ्नो निजत्व सुरक्षित राख्दछ ।
सेतुरामले गीत रेकर्ड गराएपछि नेपाली जनसमाजमा यसले गहिरो प्रभाव पार्यो भने गेइसबर्ग हिउँदमा आराम गर्न कोलकत्ताको निकटवर्ती बस्ती दार्जीलिङमा गएर बस्न थालेपछि उनलाई नेपाली भाषामा गीत संगीत सुन्ने आदतको विकास हुँदैगयो, यो नै नेपाली गीतको विस्तारका निम्ति एउटा सुखद संकेत भयो ।
भारतमा औदका नबाब वाजिद अली शाह, मैसुरका राजघरानाका शासकको संगीतमा रुचि र तिनीहरूसित तत्कालीन नेपालका राणा शासकको निकटताको कारण पनि नेपालका दरबारमा गायन संगीतको प्रभाव बढ्दै गयो ।
शास्त्रीय सङ्गीत कुनै पनि मुलुकको ऐतिहासिक सङ्गीत मानिन्छ भने आधुनिक सङ्गीत समय र कालअनुसार देश, देशीय स्वभाव, स्थानान्तरण, पुनर्वास, परर्राष्ट्र सम्बन्धीकरण, मानव–जीवन, मानवीय जीवनको मूल्य, मान्यता र संघर्षमा यसको उत्थापन भएको पाइन्छ ।
यो आधुनिक गीत भनिए पनि महाकवि देवकोटाको सोह्र अक्षरे शैलीबाट बाहिर जान सकेको थिएन भने यसलाई लयमा आवद्ध गर्दा लोकलयको धार नै प्रमुख बन्न पुग्यो ।
मास्टर रत्नदास प्रकाश, मास्टर मित्रसेन र उनका पूर्ववर्ती गायक गायिकाले बनाएको बाटो तोड्न हाम्रो आफ्नो संगीतलाई हम्मे हम्मे पर्दै थियो, यही समय भारतीय संगीतमा विशेषत ः बाङ्ला संगीतमा आएको परिवर्तनले जो तिनका निकट वा सान्निध्यमा थिए, तिनलाई घनघोर प्रभाव पारेको देखियो ।
बङ्गाली जातिका कवि रवीन्द्रनाथ ठाकुरको एक विशेष सांगीतिक योगदानले भारतको मूलधारको संगीतलाई विस्तारै गति दिँदै गर्दा हिन्दी र अन्यभाषी संगीतमा पनि त्यसको प्रत्यक्ष प्रभाव पर्यो ।
र, बङ्गालीका नजीक भएर गीत संगीतमा साधना गरिरहेका कोलकत्ताका नेपाली संगीतकर्मीहरूमा यसको स्पष्ट छाप त्यतिबेला पर्या,े जब कोलकत्ता अलिपुर निवासी गोपाल श्रेष्ठले नेपाली गीतमा भव्य र चमत्कारपूर्ण तरिकाले आधुनिकता भित्र्याए ।
नेपाली आधुनिक गीत लेखनको समय स्पष्टतः मोतीराम भट्टबाट सुरु भएको छ भने रेकर्डिङ र प्रसारणका हिसाबले यस विधाको आरम्भ लगभग सबा सय वर्ष पूरा हुँदै छ ।
सन् १९०२ को नोभेम्बर मा सिँगल साइडमा सात ईञ्चीको डिस्कमा फ्रेडरिक विलियम गेइसबर्गले पहिलो पटक भारतीय गायिका मिस गौहर जान को ‘डगर ना जानी जाबी कैसे तूने’ रेकर्ड गराएको इतिहास नै पहिलो आधार मानिन्छ ।
अम्बर गुरुङको यो गीत पछि बच्चुकैलाश, प्रेमध्वज प्रधान, माणिकरत्न, नारायणगोपाल, तारादेवी, कोइलीदेवीले विस्तारै आधुनिकताको नयाँ झलक दिन थाले ।
रेडियो नेपालको स्थापनापछि नेपालभित्र र नेपाल बाहिर भारतमा आकाशवाणी खरसाङले नेपाली गीतको श्रीवृद्धिमा जुन छलाङ लगायो, त्यसमा पौडी खेल्दै कर्म योञ्जन, गोपाल योञ्जन, शरण प्रधान, रञ्जीत गजमेर, अरुणा लामा, दिलमाया खाती देखिए ।
यसरी नै गीतको शब्द रचना र सङ्गीत–गायनका दुवै पक्षबाट नेपाली गीतको आधुनिकतासम्बन्धी तथ्यहरू जम्मा गरी विश्लेषण विधिमार्फत यस लेख तयार पारिएको छ ।
संगीतकार गोपाल श्रेष्ठले ल्याएको संगीतमयी आधुनिकतालाई गायिका उर्मिलाकुमारीको गायकीले भन्दा स्रोताले स्वीकारेको स्वीकारोक्तिले त्यहाँ पुर्याएको छ, जहाँ नवीन वर्देवाले दिएको नवीनता रचना सन्दर्भ नभईकन प्रत्यक्ष संवादको स्वरूप बन्न पुगेको छ ।
मित्रसेन र प्रकाशको स्वाद र शैलीमा जब धर्मराज थापा गायकका रूपमा आए उनले मूलधारको संगीतलाई न्यायसंगत रूपमा लोक बिम्वसँगै जोडे, यो उनको आफ्नो जन्मथलोको पहिचान अनि ज्ञानको सीमितता पनि होला भन्न सकिने आधार छँदै छन् ।
कविता त्यस समय संगीत वा मिथक को अवस्थासित निकट हुन्छ, जब त्यो शब्दको उनको प्रचलित भाषा यी सन्दर्भबाट विचलित गरेर एक नयाँ कवितायी सन्दर्भ दिइरहेको हुन्छ, अर्थात् भाषाबाट नै कला बन्न जान्छ ।
तिनको व्याख्या राष्ट्रको भौतिक विकास, भूगोलैतिहासिक आधारमा परिवर्तित र विकसित हुँदै गएको देखिन्छ, विशेषतः राष्ट्रको परिवर्तनसित त्यस मुलुकको गीत–सङ्गीतले कोल्टो फेर्दै गरेको पाइन्छ ।
दार्जीलिँगमै बसेर त्यहाँको आर्ट एकेडेमीमा काम गरिरहेका अम्बर गुरुङले समला तालमा भीमपलासी रागमा तैयार पारेको ‘नौलाख तारा उदाए’ पछि जुन ख्याति कमाए, त्यसपछि उनले नेपाली गीतमा अत्यधिक नयाँ प्रयोग ल्याए, जसमा उनको एउटा विशेष गीत हुन गयो ।
हिसाबले हेर्दा मेलवादेवी, हिनादेवी, बेबी खूश्बू, चाइना पातली आदिले गाएका गीतमा नेपाली स्वाद त थियो तर देखिने गरी आधुनिकता भन्ने कलेवर थिएन ।
मास्टर मित्रसेनको गीतलाई प्रसार भारतीले झाम्रे गीत भने पछि त्यही गीतको शैली देवकोटाको मुनामदनदेखि मास्टर रत्नदास प्रकाशका गायनसम्म चलिरहे ।
यही समय गोपाल श्रेष्ठले यस धाराको यो गीत ल्याए जसलाई नेपाली संगीत समाजले उही बाजा, उही वाद्य संयोजनमा एक आधुनिक जोड देखे , यसलाई नै नेपाली संगीतको टर्निँग प्वाइन्ट मानिन्छ ।
नेपाली गीतमा आधुनिक भाव र शिल्पको प्रवेश गराउने गीतकारहरूमा देवकोटा प्रमुख छन् भने सिद्धिचरण श्रेष्ठ, गोपालप्रसाद रिमाल, युद्धप्रसाद मिश्र, केवलपुरे किसान, जनकप्रसाद, हुँमागाईं, गोकूलप्रसाद जोशी, भूपी शेरचन, माधव घिमिरे, प्रेमविनोद नन्दनलगायतका स्रष्टाहरू यसका अगुवाहरू हुन् ।
आधुनिक गीतको परिभाषामा अल्झिरहेको नेपाली गीतलाई प्रेमध्वज प्रधानको मुम्बई रेकर्ड गरिएको आठओटा गीतले नयाँ तरंग ल्यायो भने बच्चुकैलाशको कोलकत्तामा रेकर्ड गरिएको ‘एट ब्युटिफूल सङ्स’ नेपाली गीतको स्वरूप बदल्नमा अहम् भूमिका निर्वाह गर्यो ।
नातिकाजी र उनका समकालीन अनि उनका अनुयायीले त्यस समय नेपाली संगीतमा विस्तारै बाजाको प्रयोग अनि संयोजनको शैलीमा आधुनिकता भनिने विषयलाई साधारणीकरण गर्न खोजे जुन यथासमय सम्भव थिएन ।
काठमान्डू कमिःलाछीको भजन मण्डलीको समूहमा गाउने सेतुरामले मौलिक स्वभाव र शैलीको लोकलयमा आधारित भएर गाएको त्यो गीत नै नेपाली गीतको पहिलो श्रव्य गीत भएको मानिन्छ ।
उनको पछिल्लो फिल्म प्रश्न फिल्मफेयर सर्ट फिल्म अवार्ड २०२० का लागि सर्टलिस्ट गरिएको छ र विश्वभरका ३६ फिल्म फेस्टिभलका लागि आधिकारिक रूपमा चयन गरिएको छ , १७ अवार्ड जितेर।
उहाँ आफ्ना छोटो फिल्महरू वर्तुल , गल्ली र प्रार्थना को लागि व्यापक रूपमा परिचित हुनुहुन्छ, जुन विश्वभरका विभिन्न चलचित्र महोत्सवहरूमा पुरस्कृत र प्रदर्शन गरिएका छन्।
सन्तोष रामले फ्लोरेन्स, इटालीमा भएको युनिसेफ इनोसेन्टी फिल्म फेस्टिभल २०२१ मा प्रार्थनाको लागि विशेष उल्लेख को लागि आइरिस अवार्ड जिते।
सन् २०२३ जुन २ मा स्थानीय समय अनुसार लगभग बेलुकी ७ बजे भारतको पूर्वी राज्य ओडिशाको बालासोर जिल्लाको बहानगा बजार रेलवे स्टेसन नजिकै हावडा-चेन्नई मुख्य लाइनमा दुईवटा यात्रुवाहक रेलहरू ठोक्किएका थिए।
पहिलो रेल पटरीबाट बाहिरिएको अनुमान गरिएको छ र यसका केही डिब्बा पल्टिएर विपरित ट्रयाकमा पुगेको थियो र दोस्रो रेलसँग ठोक्किन पुगेको थियो।
रेलवेले मृतकका परिवारलाई ₹ १० लाख, गम्भीर घाइतेहरूलाई ₹ २ लाख र सामान्य घाइतेहरूलाई ₹ ५० हजार क्षतिपूर्ति प्रदान गर्ने घोषणा गरेको छ।
जुन मामिलामा अविश्वास प्रस्ताव पारित हुन्छ, त्यसमा सामान्यतया त्यो मामिलामा सत्तारुढ दलको सामान्य बहुमत हुन्छ र उप-चुनाव वा दलबदलद्वारा सरकार ढल्न सक्छ, जस्तो सन् १९७९ मा बेलायतमा क्यालेघान सरकार एक मत नपुगेर ढलेको थियो जसबाट ब्रिटेनमा आम चुनाव सम्पन्न भएपछि मार्गरेट थ्याचरको सरकार चुनिएकोो थियो।
यस स्थितिसँग सामना गर्न फ्रान्सका जनताले फ्रान्समा राष्ट्रपतिलाई भारी कार्यकारी शक्ति दिएपछि राष्ट्रपतिलाई अविश्वास प्रस्तावबाट प्रतिरक्षा हासिल हुन सकेेेेको थियो।
सन् २००८ मा क्यानडामा निर्वाचित अल्पमत सरकारको प्रधानमन्त्री स्टिफन हार्पले क्यानडाका गभर्नर जनरल माइकल जिनसँग संसद स्थगित गर्ने अनुरोध गरेका थिए।
अनुरोध स्वीकार गरिएपछि यसबाट क्यानडाका प्रधानमन्त्रीलाई विपक्षद्वारा प्रस्तुत हुने अविश्वास प्रस्तावमाथिको संभावित मतदानमा ढिलाई गर्ने सुविधा प्राप्त भएको थियो।
यो एक यस्तो स्थितिमा पैदा हुन सक्छ जसमा कयौँ अल्पकालिक सरकारहरू बन्छन्, किनकी दलीय ढाँचा साना दलको सरकार बनाउने साधनको बिना एक सरकार ढाल्ने क्षमता दिन्छ।
पहिलो अविश्वास प्रस्ताव सन् १७८२ मार्चमा पेश गरिएको थियो जब अमेरिकी क्रान्तिकारी युद्धमा योर्कटाउनमा बेलायतको हारको खबर प्राप्त थियो भने बेलायतको संसदले वर्तमान मन्त्रीहरूलाई अब विश्वास गरिँदैन भनेर मत दिएका थिए।
१९औँ शताब्दीको प्रारम्भमा रोबर्ट पिल जस्ता प्रधानमन्त्रीहरूलाई संसदीय बहुमत बिना शासन गर्ने प्रयास असफल साबित भएपछि १९औँ शताब्दीको मध्यसम्म बेलायतमा अविश्वासको प्रस्तावबाट सरकार ढाल्ने क्षमता दृढतापूर्वक स्थापित भएको थियो।
अविश्वास प्रस्ताव संसदीय प्रक्रियामा पारम्परिक रूपमा विपक्षीद्वारा संसदमा सरकारलाई गिराउने वा कमजोर गर्ने उद्देश्यले पेश गरिने एक संसदीय प्रस्ताव हो।
संयुक्त राष्ट्र संघका धेरै एजेन्सीहरू र रेड क्रसको मुख्यालय सहित धेरै अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूको उपस्थितिको कारण जेनेभा एक विश्वव्यापी शहर, वित्तीय केन्द्र, र कूटनीतिको लागि विश्वव्यापी केन्द्र हो।
जेनेभामा नै जेनेभा महासन्धिहरूको हस्ताक्षर गरिएको थियो, जुन मुख्य रूपमा युद्धकालीन गैर-लडाकू र युद्धका बन्दीहरूको उपचारसँग सम्बन्धित छ।
यो सहर देशको राजधानी होइन; यद्यपि न्यूयोर्क शहर , बासेल , र स्ट्रासबर्ग जस्ता सहरसँग एक अद्वितीय भिन्नता साझा गर्दछ जुन कम्तिमा एउटा महत्वपूर्ण अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाको मुख्यालयको रूपमा सेवा गर्दछ।
२०२१ मा, ग्लोबल फाइनान्सियल सेन्टर इन्डेक्सले जेनेभाले प्रतिस्पर्धात्मकताका लागि विश्वको नवौं सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण वित्तीय केन्द्रको रूपमा स्थान पाएको थियो, युरोपमा लन्डन, जुरिच, फ्र्याङ्कफर्ट र लक्जमबर्ग पछि पाँचौं।
२०१८ मा , विश्वव्यापी शहरहरूको रैंकिंगमा, जेनेभा कुल आम्दानीको लागि पहिलो, दोस्रो सबैभन्दा महँगो, र क्रय शक्तिमा चौथो स्थानमा थियो।
कयौं एजेन्सीहरूको मुख्यालय जेनेभामा छ, जसमा शरणार्थीहरूका लागि संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय उच्चायुक्त, मानव अधिकारका लागि संयुक्त राष्ट्र सङ्घको उच्चायुक्तको कार्यालय, संयुक्त राष्ट्र शरणार्थी उच्च आयोग विश्व स्वास्थ्य संगठन, अन्तर्राष्ट्रिय श्रम संगठन, अन्तर्राष्ट्रिय दूरसञ्चार सङ्घ, अन्तर्राष्ट्रिय स्नातक संगठन र विश्व बौद्धिक सम्पत्ति संगठन समावेश छन्।
संयुक्त राष्ट्रका एजेन्सीहरू बाहेक, जेनेभामा विश्व व्यापार संगठन, दक्षिण केन्द्र, विश्व मौसम संगठन, विश्व आर्थिक फोरम, आप्रवासनका लागि अन्तर्राष्ट्रिय संगठन, अन्तराष्ट्रिय रेड क्रस र रेड क्रिसेन्टको महासंघ, अन्तर्राष्ट्रिय रेडक्रस कमिटि जस्ता धेरै अन्तर-सरकारी संस्थाहरूको मुख्यालय रहेको छ ।
जेनेभा स्विट्जरल्याण्डको दोस्रो-सबैभन्दा बढी जनसंख्या भएको सहर हो र स्विट्जरल्याण्डको फ्रान्सेली-भाषी भाग रोमन्डीको सबैभन्दा जनसंख्या भएको सहर हो।
उनी आफ्नो उच्च शिक्षाको लागि वि.सं. २०२९ मा भारत गए र भारतको बनारस हिन्दू विश्वविद्यालयबाट ललित कलामा स्नातक र स्नातकोत्तर डिग्री प्राप्त गरेका थिए।
मानन्धरले नेपालका अर्का प्रख्यात कलाकार रामानन्द जोशीलाई हस्तान्तरण गर्नु अघि दुई वर्षसम्म परिदृश्य, चित्र र स्थिर जीवनसँग सम्बन्धित चित्रकला सिकेका थिए।
७औँ शताब्दी सम्मको आधुनिक सिरोहीको वसन्तगढ शिलालेखमा राजस्थानीदित्य शब्द आधिकारिक वा राजस्थानीमा लेख्ने कविको सन्दर्भमा प्रयोग गरिएको छ।
सामान्यतया पुरानो गुजराती भनेर चिनिने भएतापनि केही विद्वानहरूले पुरानो पश्चिमी राजस्थानीको नाम रुचाउँछन्, जुन तर्कमा आधारित छ कि गुजराती र राजस्थानी त्यतिबेला फरक थिएनन्।
राजस्थानी भाषाहरू मुख्यतया राजस्थान राज्य र भारतको हरियाणा, गुजरात र मध्य प्रदेशका छेउछाउका क्षेत्रहरूमा बोलिने आर्य भाषाहरू र बोलीहरूको समूह हो।
राजस्थानी शब्द पनि प्रायः मारवाडीमा आधारित साहित्यिक भाषालाई जनाउन प्रयोग गरिन्छ, जुन राजस्थान राज्यको लागि मानक भाषाको रूपमा प्रचारित भइरहेको छ।
समृद्धि भएको शहर, मुम्बईको प्रभा देवी क्षेत्रको सिद्धिविनायक मन्दिर गणेश मन्दिरहरू मध्ये एक हो, जहाँ हिन्दुहरू मात्र होइन, सबै धर्मका मानिस दर्शन र पूजाका लागि आउँछन्।
यद्यपि यस मन्दिरलाई न त महाराष्ट्रको अष्टविनायकहरूमा गणना गरिएको छ न त यो 'सिद्ध टेक' मा सम्बन्धित छ, यद्यपि गणपति पूजाको यहाँ विशेष महत्त्व छ।