polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
वैज्ञानिकहरू भन्छन् कि यो नदीको पानीमा ब्याक्टिरियोफेज नामक विषाणु हुन्छन् जसले जीवाणुहरू र अन्य हानिकारक सूक्ष्मजीवहरूलाई जीवित रहन दिदैनन्।
यसको पानीलाई सफा गर्ने विभिन्न प्रयत्न जारी छ र सफाईको अनेक परियोजनाको क्रममा नोभेम्बर, २००८ मा भारत सरकारद्वारा यसलाई भारतको राष्ट्रिय नदीको रूपमा घोषणा गरिएको छ।
२,०७१ किलोमिटर सम्म भारत तथा बङ्गलादेशमा आफ्नो लामो यात्रा तय गर्दै यो सहायक नदीहरूको साथै दस लाख वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफलको अति विशाल उब्जाउ मैदानको रचना गर्छ।
सामाजिक, साहित्यिक, सांस्कृतिक र आर्थिक दृष्टिबाट अत्यन्त महत्त्वपूर्ण गङ्गाको यो मैदान आफ्नो बाक्लो जनसङ्ख्याको कारण पनि चिनिने गर्दछ।
भारतीय पुराण र साहित्यमा आफ्नो सौन्दर्य र महत्त्वका कारण पटक-पटक आदरका साथ गङ्गा नदीको प्रति विदेशी साहित्यमा पनि प्रशंसा र भावुकतापूर्ण वर्णन गरिएको छ।
करीब २५२५ किलोमिटर लामो यो नदी हिमालयको पश्चिमी भागमा अवस्थित भारतको उत्तराखण्ड राज्यबाट निस्किएर दक्षिण पूर्व तिर बग्दै भारतको उत्तरी समथर भूभाग हुँदै बङ्गलादेश प्रवेश गर्छ र अन्तिममा गएर बंगालको खाडीमा गएर समुद्रमा मिसिने गर्दछ।
उनले स्वदेश र प्रवासमा नेपाली काङ्ग्रेसका नेता बिपी र गिरिजा निकट रहेर नेपाली प्रजातान्त्रिक आन्दोलनमा महत्त्वपूर्ण योगदान दिएका छन्।
सन् २००० सेप्टेम्बरमा फिलिपिन्सको मनिलामा भएको एसियाली राजनीतिक दलहरूको पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनमा उनले नेपाली प्रतिनिधिमण्डलको नेतृत्व गर्दै भाग लिएका थिए।
०४६ मा प्रजातन्त्र पुनःस्थापनापछिको अन्तरिम सरकारमा परराष्ट्रमन्त्री र त्यसपछि पनि पटक-पटक उपप्रधानमन्त्री बन्न गरिएको आग्रह अस्वीकार गरेका थिए।
२०३५ सालदेखि कांग्रेस केन्द्रीय सदस्य रहेका कोइराला महामन्त्री, उपसभापति हुँदै पूर्वसभापति स्वर्गीय गिरिजाप्रसाद कोइरालाको कार्यकालमै कार्यवाहक सभापति बनेका थिए।
बीपी कोइरालाको निधनपछि नेता गिरिजा प्रसाद कोइरालासँग सोसलिस्ट इन्टरनेसनलसँग पार्टीको सम्बन्ध विस्तार गर्न युरोप र अमेरिका भ्रमण गरेका सुशिलले समाजवादी नेता बिली ब्रान्ट, ब्रुनो कास्की तथा अन्य युरोपेली र अमेरिकी नेतासँग समाजवादी आन्दोलन सम्बन्धमा छलफल गरेका थिए।
कोइरालाले आफ्नो नेतृत्वमा पार्टीभित्र मूल्यमान्यताको संस्कार सुरू गर्ने, सामूहिक निर्णय प्रक्रियाअनुसार पार्टी सञ्चालन गर्ने, मूल्यांकन र अनुशासन पद्धति विकास गर्ने बताए।
पाँच दशक राजनीतिमा बिताएका कोइरालाले वि. सं. २०४६ सालपछि कांग्रेस नेतृत्वमा पटक-पटक सरकार बन्दा पनि मन्त्री पद अस्वीकार गरेका थिए।
हनुमान प्रसाद पोद्दारलाई "भाईजी" का रूपमा चिनिने गरिन्छ, जो कि आफ्नो प्रसिद्ध पत्रिकाका संस्थापक अनि आजीवन सम्पादक थिए, जसले आफ्ना कलमको नाम पनि "शिव", कल्याण राखेका थिए र त्यसैले लेख, रचनाहरु लेख्ने गर्दथे।
सेठ जय दयाल गोएङ्का, श्री हनुमान प्रसाद पोद्दार र श्री घनश्याम दास जालान, गीता प्रचारकहरुले २९ अप्रिल १९२३ मा सोसाइटी रजिस्ट्रेशन एक्ट, १८६० का अन्तर्गत पञ्जीकृत गोविन्द भवन क्रियालयका एउटा क्षेत्रका रूपमा गीताप्रेसको स्थापना गरे।
यसको स्थापनापछी, गीताप्रेसले गीताको लगभग ४१० मिलियन प्रति र रामचरितमानसको ७० मिलियन प्रति, आर्थिक सहायता-प्राप्त गर्ने किसिमको मूल्यमा प्रकाशित गरे।
यी ग्रन्थहरु संस्कृत, हिन्दी, मराठी, अङ्ग्रेजी, कन्नड, तमिल, तेलुगु, गुजराती, बङ्गाली, उडिया र भारतमा बोलिने अन्य भाषाहरुमा प्रकाशित हुने गर्दछ।
आर्ट ग्यालेरीमा श्री राम र श्री कृष्णका लीलाहरु लाई ६८४ चित्रहरुमा चित्रित गरिएको छ, जो भुत र वर्तमानका प्रसिद्ध कलाकारहरुद्वारा प्रस्तुत गरिएको छ।
चूरूमा ऋषिकुल ब्रह्मचार्यश्रम वैदिक स्कूलका अगाडी एउटा स्टल रहेको छ अनि नादियाडमा सन्तराम मन्दिरको नजिक एउटा स्टल रहेको छ।
तर १९८० मा आफ्नो दाजु सञ्जय गान्धीको एउटा विमान दुर्घटनामा असामयिक मृत्यु पछि आमा इन्दिरा गान्धीलाई सहयोग दिनको लागि १९८२ मा राजीव गान्धी राजनीतिमा प्रवेश गरे।
उनी अमेठीबाट लोकसभाको चुनाव जीतेर सांसद बने र ३१ अक्टूबर १९८४ मा सिख आतंकवादीहरूले द्वारा प्रधानमन्त्री इन्दिरा गान्धीको हत्या गरीए पछि त्यसै दिन राजीव गान्धी भारतको प्रधानमन्त्री बने र त्यसपछिको आम चुनावमा सबैभन्दा धेरै बहुत पाएर प्रधानमन्त्री बने।
उनको प्रधानमन्त्रित्व कालमा भारतीय सेना द्वारा बोफोर्स तोपको खरीदमा लिएको किकबैक को मुद्दा उठ्यो जसको मुख्य पात्र इटली का एक नागरिक, ओटावियो क्वाटोराची थियो जो सोनिया गान्धीको साथी थियो।
जवाहरलाल नेहरू रङ्गशाला, भारतको राजधानी नयाँ दिल्लीमा स्थित एक बहुउद्देशीय रङ्गशाला हो, जहाँ ठूलो स्तरमा खेल प्रतियोगिताहरू र संगीतको कार्यक्रम आयोजित गरिन्छ।
भारतका प्रथम प्रधानमन्त्री पंडित जवाहरलाल नेहरूको नाममा स्थापित यस रङ्गशालाको निर्माण सन १९८२ मा नवौँ एसियाली खेलकुदको आयोजनको निम्ति गरिएको थियो, साथै ३ अक्टूबर देखि १४ अक्टूबर २०१०, सम्म भएकोप कमनवेल्थ खेलहरूको आयोजना पनि यही रङ्गशालामा भएको थियो।
यस रङ्गशालामा आजसम्म मात्र दुईवटा क्रिकेट खेल खेलिएका छन्, जसमा एउटा सन १८८४ मा भारत बिरुद्ध अस्ट्रेलिया र दोस्रो सन १९९१ मा भारत बिरुद्ध दक्षिण अफ्रीकाका बीच खेलियो जुन एक दिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट प्रतियोगिता थियो।
पहिलो मुकाबलामा उनले अस्ट्रेलिया तर्फबाट खेल्दै १०७ रन बनाए जबकि दोस्रो मुकाबलामा उनले दक्षिण अफ्रीकाको पारीमा ९० रनहरूको योगदान दिए।
सन २०१०मा ३ अक्टोबर देखि १४ अक्टोबरको मध्यसम्म आयोजित राष्ट्रमण्डल खेलहरूको केही खेल प्रतियोगिताहरूको अतिरिक्त यी खेलहरूको उद्घाटन र समापन समारोह पनि यसै रङ्गशालामा आयोजना गरियो।
बज्जिकालाई मैथिलीको भाषिकाको रूपमा हेरिने हो कि होइन भन्न पनि बिहारमा बोलिने मैथिली भाषिकालाई हेर्ने हो कि सम्पूर्ण भाषिका समावेश गरिएको मैथिली भाषालाई हेर्ने भन्ने कुरा उठ्छ।
२०औँ शताब्दीको प्रारम्भिक कालतिर बिहारका विद्यालयमा मैथिलीलाई प्रमुख भाषाको रूपमा पढाइने निर्णय गर्दा पनि बज्जिका र अङ्गिका बोल्ने व्यक्तिहरूले यसको विरोध गरी हिन्दीलाई प्रमुख भाषाको रूपमा पढाइनुपर्ने माग गरेका थिए।
सन् १९६० र सन् १९७० का दशकमा मैथिली वक्ताहरूले उनीहरूका लागि छुट्टै मिथिला प्रान्त बनाउने माग गरेपछि अङ्गिका र बज्जिका भाषीहरूले पनि उनीहरूको भाषालाई आधिकारिक मान्यता दिनुपर्ने माग गरे।
बज्जिका मुख्य गरी बिहार प्रान्तको समस्तीपुर, सीतामढी, मुजफ्फरपुर र वैशाली जिल्लाहरूका साथै केही हदसम्म पूर्वी चम्पारण, सारण र शिवहर जिल्लाहरूमा बोलिन्छ।
राजाका सचिव नारायणप्रसाद श्रेष्ठले नाचघरका मुख्य प्रबन्धक इन्द्रप्रसाद काफ्लेलाई, 'यो केटोको हो ? निकै राम्रो अभिनय गर्दो रहेछ,' भन्नुभएछ।
लोभिपापी, फिलिम, राजामति, बलिदान, जे भो राम्रै भो, तँ त साह्रै बिग्रिस नी बद्री उनका लोकप्रिय फिलिमहरू मध्ये केही हुन् जुन नेपाली फिलिम उद्योगमा निकै नै लोकप्रिय थिए।
उनको लाल पुर्जा, पन्द्र गते, भकुण्डे भूत, हरि बहादुर र मदन बहादुर, ५०/५०,दशैंको च्याङ्ग्रा इत्यादीको सीरीज निकै नै उल्लेखनीय कमेडी शृङ्खला हरू मध्ये केही हुन् जसलाई अझै पनि नेपाली हरू द्वारा मन पराइन्छन्।
मदन कृष्ण श्रेष्ठको साथ प्रदर्शन र 'महजोडी' को एक हिस्सा बन्नु भन्दा, उनले ६ वर्षको लिगी मनोरंजन अकेला क्षेत्र में संघर्ष गरेको थियो।
सन् १९८०को दशकमा 'ब्रायन एडम्स' नामक एल्बमबाट सांगीतिक क्षेत्रमा लागेका ब्रायनका 'समर अफ सिक्स्टी नाइन', 'एभ्रीथिङ्स आइ डु' र 'प्लिज फर्गिभ मी'जस्ता उनका गीत श्रोतामाझ चर्चित छन्।
३२ वर्षको सांगीतिक यात्रामा उनले ग्य्रामी अवार्ड, अमेरिकन म्युजिक अवार्ड अन्तर्गत् १८ जोनो अवार्ड र क्यानेडियन ग्य्रामी अवार्ड जितिसकेका छन्।
उनले हाल सम्म १५औँ ग्रामी अवार्डमा बेस्ट सङ रिटन, बेस्ट रक भोकल, एमटीभी अवार्डमा बेस्ट स्टेज प्रोफम, क्यानडा र बेलायतमा पपुलर म्युजिक अवार्ड, अमेरिकन म्युजिक अवार्ड, लिड अवार्ड फर फोटोग्राफीलगायत विभिन्न अवार्ड हात पारिसकेका छन्।
फेब्रुअरी/मार्च–भारतीय राज्य जम्मु काश्मिरबाट १ लाख भन्दा बढी रैथाने कश्मीरी पण्डितहरू इस्लामिक कट्टरपन्थीको विद्रोहको कारण पलायन भएका थिए।
१० फेब्रुअरी– दक्षिण अफ्रिकाको राष्ट्रपति फ्रेडरिक विलेम डी क्लार्कले अघिल्लो दिन नेल्सन मन्डेलालाई जेलमुक्त गरिने घोषणा गरेका थिए।
११ फेब्रुअरी– दक्षिण अफ्रिकाको केप टाउन नजिकै रहेको भिक्टर भर्स्टर जेलबाट २७ वर्षको लामो जेल जीवनपछि नेल्सन मन्डेला जेलमुक्त भएका थिए।
१८ मार्च– अमेरिकाको बोस्टन अवस्थित इसाबेला स्टिवर्ट गार्डनर सङ्ग्रहालयबाट २ चोरहरू प्रहरीको भेषमा आई जम्माजम्मी १०० देखि ३०० मिलियन अमेरिकी डलर बराबरको १२ चित्र र साङ वंशको एउटा फुलदानी चोरेर लागेका थिए।
यस वर्षको महत्त्वपूर्ण घट्नाहरूमा जर्मनीको पुन:एकीकरण, यमनको एकीकरण, हबल अन्तरिक्ष दूरदर्शी प्रक्षेपण, दक्षिण अफ्रिकाबाट नामिबिया छुट्टिनु, खाडी युद्धको विजारोपण, नेल्सन मन्डेलालाई जेलबाट रिहा गरिनु र ११ वर्षको लामोसमयसम्म संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्रीको पदमा रहेकी मार्गरेट थ्याचरद्वारा राजिनामा दिनु रहेको थियो।
२५ जनवरी–पाकिस्तानको प्रधानमन्त्री बेनजिर भुट्टोले छोरी जन्म दिएकी थिइन्, आधुनिक समयमा सरकार प्रमुख रहेकै समय यसो गर्ने उनी पहिलो महिला बनेकी थिइन्।
महात्मा रामचन्द्र वीरद्वारा रचित अमर कृति "विजय पताका" पढेर अटल जीको जीवनको दिशा नैं परिवर्तन भयो. अटल जीको बी.ए.को शिक्षा ग्वालियरको विक्टोरिया कलेज मा भयो।
उनको सङ्घर्षमय जीवन, परिवर्तनशील परिस्थितिहरू, राष्ट्रव्यापी आन्दोलन, जेलवास सबै परिस्थितिको प्रभाव एवं अनुभूतिले काव्यमा अभिव्यक्ति पाएकोछ।
१९ अप्रिल, १९९८ मा पुनः प्रधानमन्त्री पदको शपथ लिए र उनको नेतृत्वमा १३ दलहरूको गठबन्धन सरकार मार्फत् पाँच वर्षमा देशले प्रगतिका अनेक आयाम छोयो।
सन २००४ को लोकसभा चुनावमा भाजपाका नेतृत्वमा राष्ट्रिय लोकतान्त्रिक गठबन्धन ले वाजपेयीका नेतृत्वमा चुनाव लड्यो र भारत उदय को नारा दियो।
यस्तो स्थितिमा वामपंथी दलहरूको समर्थन लिएर कांग्रेसले भारतको केन्द्रीय सरकारमा कायम हुनमा सफलता प्राप्त गर्‍यो र भाजपा विपक्षमा बस्न मजबूर भयो।
उनी भीडको भाग भएको बेलामा २ अगस्ट १ 194 2२ मा बटेश्वरमा भएको लडाकू घटनामा भाग नलिएको भनेर धर्मशास्त्रीय उपक्रम दिएपछि उनलाई रिहा गरिएको थियो।
किंवदन्ती अनुसार दानवले देवदेवी तथा मनुष्यलाई विभिन्न प्रकारका दुःख दिन थालेपछि देवदेवीको गोप्य बैठकबाट महिषासुरसँग युद्ध गर्ने निष्कर्ष निकाली साइत जुराइन्छ।
युद्ध आरम्भ गर्न बाजागाजासहित देवदेवी कालिञ्चोक भगवतीमा सहायता माग्न जाने र सहायता लिएर फर्किएपछि दोलखा शहरको राइतीमा रहेको तीनधारा अगाडि यज्ञ गर्ने गरिन्छ।
जात्रा शुरु गर्नका लागि कालरात्रीको दिनमा प्रसिद्ध दोलखा भीमसेनको मन्दिरमा ४ वटा राँगाको बली दिने प्रचलन छ जसलाई महिषासुरको गणको बध गरेको मानिन्छ।
मन्त्री तथा सेनापती, याकरगण बंशज र उनका भीम बली बोक्नेसमेत युद्धमा सामेल भएको दृष्य युद्ध अभिनय गर्दै नाच्दै जाने क्रममा चक्रमण्डप नकछे टोलको बौद्ध चैत्य र कोर्छे टोलमा घमासान युद्धनाच प्रदर्शन गरिन्छ।
सेतो दौरा, जामा र फेटा गुथेको पहिरनमा जमराको माला लगाई बाजागाजाकाको तालमा साना बालकदेखि वृद्धले खड्ग बोकेर नाच्दै दोलखा शहरका विभिन्न टोल, डबली र मठमन्दिरहरूको परिक्रमा गरेर देखाइने यो जात्रा विजया दशमीको भोलिपल्ट मनाइने गरिन्छ।
शरीरलाई दैनिक कर्म र उष्माका लागि कार्बोहाइड्रेट, बोसो र प्रोटिन, तीनटै पदार्थहरुको आवश्यकता हुन्छ, जो त्यसलाई आहारबाट प्राप्त हुने गर्दछ।
आहारबाट उपलब्ध बोसो यकृतमा जाने गर्दछ र त्यहाँ रासायनिक प्रतिक्रियाहरुमा वसाम्ल र ऐसिटो-ऐसीटिक-अम्लमा परिवर्तित भएर रक्तमा प्रवाहित हुने गर्दछ तथा शरीरलाई शक्ति र उष्मा प्रदान गर्ने गर्दछ।
अन्तर केवल यति मात्रै छ कि जब शरीरलाई आहारबाट कार्बोहाइड्रेट मिल्ने गर्दछ तब ऐसिटो-ऐसीटिक-अम्ल यकृत द्वारा त्यति नै मात्रामा सञ्चालित हुने गर्दछ जतिको आवश्यकता शरीरलाई हुने गर्दछ।
यस अंशलाई किटोन भनिने गरिन्छ कीटोन मूत्रमा पाइने गर्दा शरीरमा कार्बोहाइड्रेटको कमीको चिह्न हो र त्यसको अर्थ यो हुन्छ कि कार्बोहाइड्रेटको कार्य अब सञ्चित बोसोलाई गर्नुपर्दछ।
एक पटक भोजन ग्रहण गरे पश्चात् केहि घण्टासम्म, शरीरलाई खाएको आहारबाट शक्ति मिल्ने गर्दछ,तर तत्पश्चात शरीरमा सञ्चित आहारका अवयव- प्रोटीन, कार्बोहाइड्रेट, क्याल्सियम जस्ता तत्वहरु शरीरले उपयोग गर्न थाल्दछ।
शरीरमा कार्बोहाइड्रेट दुई रूपमा अवस्थित हुने गर्दछ : ग्लूकोज, जुन कि रक्तमा प्रवाहित हुने गर्दछ र गलाइकोजेन, जुन पेशी र यकृत मा सञ्चित रहने गर्दछ।
उपवासको अवस्थामा यो सञ्चित कार्बोहाइड्रेट दुई चार दिनमा समाप्त हुने गर्दछ; तब कार्बोहाइड्रेटको काम बोसोलाई गर्नपर्दछ र साथै प्रोटिनलाई पनि यस कार्यमा सहायता गर्नुपर्दछ।
नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानमा प्राज्ञ, लामो समय साझा प्रकाशनको महाप्रबन्धक रहेका प्रधानका कवि व्यथित र काव्य साधना वि.सं. २०१५ सालमा प्रकाशित कृति थियो ।
त्यसपछि वि.सं. २०२६ सालमा उनको सालिक निबन्धसंग्रह प्रकाशित भयो भने वि.सं. २०३६ सालमा नेपाली उपन्यास र उपन्यासकार नामक समालोचनात्मक ग्रन्थ प्रकाशित भयो ।
यि स्तन्य ग्रन्थीहरू चुकको आधार भन्दा ३० मि.मि. भित्र पट्टी दोस्रो वा तेस्रो तन्तुसँग रहेको हुन्छ, जसको निकास नली हुदै स्तनको मुन्टाबाट हुन्छ।
स्तनको अघिल्लो भन्दा पछिल्लो भागमा दुध बढी हुने गर्छ र स्तनपान गर्दा स्तनमा रहेका ग्रन्थीका नरम तन्तुले दुधलाई अगाडि धकेल्ने काम गर्छ ।
स्तनहरू भिन्न - भिन्न आकार, घनत्व, आकार र स्थितिमा एक महिलाको छातीमा रहेको हुन्छ र यसको बाह्य स्वरूपबाट आफ्नो आंतरिक शरीर रचना या दुध निकालने क्षमताको बारेमा थाहा हुन सक्दैन।
यसरी यसका फाइबर स्तनको आसपास तथा स्तन हुदै फैलिएका हुन्छन, यिनी अस्थिबन्धन स्तनहरूलाई छातीमा यसको स्थानमा अड्याउन र आफ्नो आकार बनाई राख्न सहयोग गर्दछ ।
अक्षत स्तन अतिवृद्धि स्तनको अत्यधिक विकास हुने साथै केही अवस्थाहरूमा युवा वा वयस्क अवस्थाको उमेर पार भईसकेपछि पनि स्तनको निरन्तर वृद्धि भईरहने अवस्था हो ।
स्तनहरूलाई धमनीरक्त आंतरिक वक्ष धमनी , पाश्विक वक्ष धमनी , थोराकोआक्रोमिएल धमनी , र पछिल्लो ईन्टरकोस्टल धमनी बाट आपूर्ति हुन्छ ।
दुध उत्पादन हुने प्रक्रियालाई अङ्ग्रेजीमा भनिन्छ ( हुनत दुध उत्पादन गर्ने स्तन्य ग्रन्थी पुरुषमा पनि अविकसित रूपमा हुन्छ) ।
स्त्रीहरूको स्तनको विकास वास्तबिक रूपमा यौवन अवस्थामा, सेक्स हार्मोन को परीवर्तन , जुन पुरुषहरूमा पनि आइमाइको जस्तै ठूला स्तन विकासको कारकको रूपमा चिनिन्छ, यसको कारण हुने गर्छ, यसलाई एक शर्तमा गाईनेकोमास्टिया पनि भनिन्छ ।
यस अवस्थालाई गालाक्टोर्हिया भनिन्छ, जुन केही औषधी को प्रतिकुल प्रभाव, आन्तरिक शारीरिक तनाव वा अन्त;स्राब विकारहरूका कारणबाट हुन सक्छ।
नवजात शिशुहरू स्तनबाट पनि अक्सर दुध उत्पादन हुने गर्छ किन भनें उनिहरूलाऐ आमाको रक्तनलीको माध्यमबाट प्रोलैक्टिन र अक्सीटोसिन नामक हार्मोन प्राप्त भई द्वारा छानिन्छ ।
साथै सांख्यिकरूपमा अन्य परिवर्तनहरू गर्भावस्थाको समयमा हुने गर्छ , मुख्यत: हार्मोन प्रोलैक्टिन को जवाबमा अवयववृद्धिको कारणले ; यसबेला स्तन अझ ठूलो हुनाका साथै साधारणतया स्तन मजबूत पनि बन्छ ।
स्तन्यतन्तुको एक पातलो तह माथि काँधको हाड देखि तल सातौँ वा आठौँ करङ सम्म तथा मध्यरेखा बाट पछाडीको ल्याटिसिमस डोर्सि को किनारासम्म फैलिएको हुन्छ ।
दुवै पुरुषहरू र महिलाहरूमा थोरासिक क्याविटि थोरासिक ईनलेट को माथि) देखि तल्लो करङको माथि सम्म बाहिर तर्फ ढल्दै आएको हुन्छ जसले आफ्नो तल्लो सीमालाई स्तनहरूलाई आड दिन लगाउँदै सङ्केत गर्छ ।
यस्तो विभिन्न कारणहरू जस्तै; सबैभन्दा प्रत्यक्ष रूपमा जब एउटा केटी यौवन अवस्थामा बढ्छ र जब महिला गर्भवती हुन्छले गर्दा हुने गर्छ ।
झुण्डिएका वा उच्च स्तनहरू छातीको आधार स्थानमा अडिएर रहेका हुन्छन् र वजन लगभग समान रूपमा, गुम्बज वा शंकु आकारमा स्तनहरूको आधारको क्षेत्रमा वितरित भएको हुन्छ।
यदि अस्थिबन्धन तन्किएमा स्तन झोलिन्छ, यो एक प्राकृतिक प्रक्रिया हो जुन समय संगै हुन्छ र यो व्यायामको क्रममा स्तन लच्किने कारणबाट पनि प्रभावित हुन्छ ।
मौलाना दाउदको "चण्डायन" सबैभन्दा पुरानो कृति भएपनि यस विधाका महान लेखक मलिक मुहम्मद जायसी थिए जसले सन १५२० र १५४० को बिच चितौणको रानी पद्मिनीको कथामा आधारित "पद्मावत" कविताको सिृजना गरे ।
मंझन को "मधुमालती", उसमान को "चित्रावली", आलम को "माधवानल कामकंदला", नूरमुहम्मद को "इंद्रावती" र शेख निसार को "यूसुफ जुलेखा" यही परम्परा को रचनाहरु हुन्।
शब्दावलीको दृष्टिबाट यो रचनाहरु हिन्दू कविहरूको ग्रन्थ भन्दा यो कुरामा भिन्न छन कि यिनमा संस्कृत को तत्सम शब्दहरूको त्यति प्रचुरता छैन।
चलचित्र, मोडेलिङजस्ता ग्ल्यामर क्षेत्रमा उमेर र सुन्दरता रहुन्जेल मात्र टिकिन्छ भन्ने मान्यतालाई चुनौती दिँदै धेरै वसन्तलाई पार गरिसक्दा पनि सशक्त अभिनयद्वारा दर्शकको मन जितिरहेकी गौरी मल्ल उक्त मान्यताविरुद्धको बलियो उदाहरण हुन् ।
वि.सं. २०४३ मा सन्तान चलचित्रबाट अभिनय यात्रा थालेकी गौरी मल्लले पिरती, कन्यादान, चोट, सरस्वती, चेलिबेटी, चाहनालगायत ५० भन्दा बढी चलचित्रमा अभिनय गरिसकेकी छिन् ।
विभिन्न राष्ट्रिय तथा अन्तराष्ट्रिय सम्मान तथा पदकहरूद्दारा सम्मानित गौरी मल्ललाई कठिन चुनौतीका बाबुजुत पनि चलचित्र क्षेत्रमा महिला पात्रको अस्तित्व जोगाइराख्न तथा यो क्षेत्रको पूरानो मान्यतालाई तोडी आजसम्म पनि दर्शकलाई आफूतर्फ तान्न सफल भएकोमा सेमिब्रेटी वुमनहुड -२०१६ मा महामाया विधाद्दारा सम्मान गरियो ।
त्यस्तै नेपालमा सन् २००३ मा पहिलोपटक भएको लक्स फिल्म अवार्डमा उनले "उत्कृष्ट सहायक अभिनेत्री"को पुरस्कार पनि प्राप्त गरेकी थिइन्।
सुरुङ्गा क्षेत्र र यसको उत्तरमा रहेको पहाड अनि त्यसको उत्तरमा रहेको “गरुवा”लाई पाण्डवहरू गुप्तवास बसेका बेला उपभोग गरिएका स्थानका रूपमा लिन सकिन्छ ।
अर्का कुरा सुरुङ्गा क्षेत्रकै पूर्व–उत्तरमा रहेको लुकानी भन्ने स्थानमा विराट राजाका गाईहरू हरण गरेर लुकाइएको हो भन्ने कुरा यस क्षेत्रका वयोबृद्ध व्यक्तित्वहरूबाट सुनिदै आएको छ ।
अर्को कुरा पाँच पाण्डवद्वारा खनिएको सुरुङमार्गबाट यो नदी बगेको र कुनै समयमा पवित्र माई गङ्गा समाहित भएर बगेको कारणबाट पनि यो नदी “सुरगङ्गा”का नामबाट प्रख्यात भएको हुनसक्छ ।
महाभारत पर्वत श्रृङ्खलाको काखमा रहेको यसै भूमिको आसपासमा गाण्डिव धनुर्धारी अर्जुनले कठोर तपस्या गरेको, किरातेश्वर महादेव र तपस्वी अर्जुनको लडाइ भएको, धनुको टुप्पो शिवमा लय भएको, शिवलाई चिनेर अर्जुनले स्तुति गरेको, सो स्तुतिबाट प्रसन्न भई शिवजीले अर्जुनलाई वरदान दिएको र सो क्षेत्रलाई “धनुषकोटि महातीर्थ”का रूपमा शिव भगवान् स्वयंले उद्धोष गर्नुभएको कुरा हिमवत्खण्ड र शिव पुराणमा वर्णित छ ।
कनकाई उच्च माध्यमिक विद्यालय तथा सरस्वती माध्यमिक विद्यालय गरी दुईवटा सामुदायिक माध्यमिक विद्यालयहरू एवम् ८ वटाको सङ्ख्यामा प्राथमिक विद्यालयहरू स्थापित छन् ।
पहिले सुरुङ्गा गाउँ विकास समितिको रूपमा रहेको यो ठाउँ र तत्कालिन सुरुङ्गा र घैलाडुवा गाविस मिलेर वि.स. २०७१ जेठदेखि कन्काई नगरपालिका बनेको हो।
ऐतिहासिक, धार्मिक, पौराणिक एवं पर्यटकीय दृष्टिबाट यो स्थान उल्लेख्य रहेको छ तापनि अद्यावधि यसको अध्ययन, अनुसन्धान हुन सकेको देखिदैन।
यसका सिमानामा उत्तरमा खुदुनाबारि,पूर्वमा अर्जुनधारा र घैलाडुबा,पश्चिममा कन्काई नदी, सतासीधाम र शिवगन्ज तथा दक्षिणमा शरणामति छन् ।
उल्टी, पेटको अल्सर, ग्यास्टि्रक आदि रोगका लागि यसको पानी लाभकारी मानिन्छ भने कब्जियत, झाडाबान्ता, पिसाब रोग, अनिद्रा आदिमा औषधिको रूपमा दिइन्छ।
नरिवलको फूल मधुमेहका रोगीलाई लाभदायक हुन्छ भने वीर्यबर्द्धक एवं छालाका अनेक रोग हटाइदिनुका साथै सौन्दर्यवृद्धिमा समेत उत्तिकै उपयोगी मानिन्छ।
सोडियम, पोटासियम, क्याल्सियम, म्याग्निसियम, फलाम, फस्फोरस, गन्धक र क्लोरिन प्रशस्त पाइने भएकाले काँचो नरिवलको पानीलाई 'मिनरल वाटर' पनि भन्ने गरिन्छ।
थुप्रै गुणले सम्पन्न हुनुका साथै स्वास्थ्यबर्द्धक पनि भएकोले नरिवललाई स्वास्थ्य विज्ञानले एक उत्तम भिटामिनको रूपमा स्वीकारेको हो।
खास गरी भारत, श्रीलङ्का, इन्डोनेसिया, फिलिपिन्स, इष्ट तथा वेस्ट इण्डिज र मध्यअमेरिकी देशमा पाइने नरिवल हाम्रो देश समुद्रको तटबाट टाढा रहे पनि पूर्वी नेपालका भित्री मधेस र तराईमा फल खेती मौलाएको पाइन्छ।
स्वास्थ्य विशेषज्ञहरू भन्दछन्- नरिवलमा भिटामिन 'ए', कम भए पनि प्रोटिन, एमिनोएसिड र भिटामिन 'बी'को मात्रा प्रशस्त पाइन्छ।
भनिन्छ, भारतीय नरिवलभन्दा फिलिपिन्स, इन्डोनेसिया, श्रीलङ्काको नरिवलमा दोब्बर गुदी हुन्छ साथै स्वादमा पनि निकै उच्च मानिन्छ।
दममा फोक्सोमा भएको हावाको नली धेरै सम्वेदनशील हुन्छ र त्यसले चुरोटको धुवाँ, चिसो, परागकणजस्ता थुप्रै इरिटेन्ट प्रति प्रतिक्रिया गर्छ।
किनभने कुनै पनि घरको पोषण अवस्था पोषणयुक्त खाद्य पर्याप्यता, स्वास्थ्य तथा सरसफाईमा पहुँच र मातृ तथा शिशु स्याहारको अभ्यासमा भर पर्छ।
त्यसैले खाद्य स्वास्थ्यलाई प्रवर्द्धन गर्नु तथा रोगका ढाँचाहरूसँग मेल खाने उपायहरूलाई सक्रियता साथ अवलम्वन गर्नु अहिलेको आवश्यकता हो।
खाद्य अभाव हुने जिल्ला वा गा.वि.स.हरूमा मानिसलाई घरपरिवारको तहमा खाद्यान्नलाई सुरक्षित ढङ्गले भण्डारण तथा व्यवस्थापन कसरी गर्ने भनी राज्य वा सम्वन्धित संध संस्थाहरूले निरन्तररूपमा जानकारी गराउनुपर्छ।
स्वास्थ्य स्याहारकर्ताहरूलाई मातृ तथा शिशु आहारका घरेलु स्रोतहरूको अधिकतम प्रयोग गर्ने, खाना तयार पार्ने सुरक्षित तरिकाहरूवारे जानकारी दिनु पर्छ।
तल केही नेपाल सुहाँउदो खाने कुरा मिसाएर खाने तरिकाहरू उदाहरणका लागि दिइएको छ, जसलेगर्दा मानिसले प्रतिदिन सन्तुलित आहारवाट पाउने पर्ने शक्ति, प्रोटिन र खनिज पदार्थ तथा अन्य चाहिने पौष्ट्रिक तत्व प्राप्त गर्न गरोस्।
प्रजनन उमेरका महिलाहरूमा हुने गरेको सम्पूर्ण मृत्युको पा“च भागको एक भाग गर्भावस्था तथा सुत्केरी हुने अवधिका जटिलताहरूस“ग गा“सिएको छ ।
६८ प्रतिशत सामान्य महिलाहरू, ७५ प्रतिशत गर्भवती महिलाहरू र ७८ प्रतिशत विद्यालय जाने उमेर नपुगेका बालबालिकाहरू रक्त अल्पताले ग्रसित छन् ।
हाल नेपाल सँगै सम्पूर्ण संसार खाद्य सुरक्षाको वढ्दो भयावह अवस्थाबाट गुजिरहेको परिस्थिति छ किनभने खाद्यान्न पदार्थको मूल्य अकाशिदै छ र खाद्यान्न उत्पादन जलवायु परिवर्तन सँगै धेरै मात्रामा घटिरहेको छ।
जसले गर्दा नेपालको विशेष गरी पहाडी तथा हिमाली जिल्लाहरूमा कुपोषणमा लगातार वृद्धि भएको छ, तथापी, केही शहरी मानिसहरू उच्च मोटोपनवाट पनि पिडित छन्।
कर्न्र्सन वर्ल्डवाइड नेपालले गत डिसेम्वर २००८मा जाजरकोटमा गरेको सर्वेक्षण अनुसार जाजरकोटमा उच्चतम कुपोषित बालबालिकाहरू १०.५% रहेको छ।
मध्य र सुदुरपश्चिमका पहाडी तथा हिमाली जिल्लाहरूमा प्रायः ८० प्रतिशत भन्दा बढी महिलाहरू र विद्यालय जाने उमेर नपुगेका बालबालिकाहरू कुपोषणवाट प्रभावित छन्।
यसले गर्दा बच्चाहरू दीर्घकालीन रूपमा कुपोषित भई कम तौल, ख्याउटे र पुड्कासमेत हुने गरेका छन् तापनि यो पनि सत्य हो कि नेपालको अरु भागहरूमा पनि लौह तत्व, भिटामिन, आयोडिन तथा खनिज लवणहरूको कमी टड्कारो रूपमा छ।
यु.एन.डि.पि.को पछिल्लो रिपोर्ट अनुसार ४८% बालबालिकाहरू नेपालमा हाल कुपोषित छन् र २१% नेपालीहरूको प्रति दिनको आम्दानी १ डलर कम छ।
औसत रूपमा खाद्यमा निर्भर मानिसको लागि २१०० केक्याल/ किक्यालोरी प्रति दिन प्रति व्यक्ति शक्ति तथा माथि उल्लेखित प्रोटिन, खनिज र अन्य सुक्ष्मपोषण पदार्थ भए उनीहरू स्वस्थ तथा पोषित हुन्छन्।
यहाँ तिन वटा मात्रै सूचक राखेर विश्लेषण गरिएको छ जव कि मानिसको शरीरलाई अन्य धेरै प्रकारको भिटामिन, माईक्रोन्युट्रियन्ट्स र अन्य सुक्ष्मपोषण पदार्थहरूको आवश्यकता हुन्छ।
जसको जन्मकुण्डलीमा सूर्य र राहु वा केतु ग्रहको युतिसम्बन्ध छ, त्यस्तो कुण्डली भएको व्यक्तिलाई पितृदोष रहेको छ भन्ने गरिन्छ ।
यसरी पितृदोष हुँदा टाउको वा दिमागी बिमारी, निर्णय क्षमतामा कमी, धन नटिक्ने, उन्नतिप्रगतिमा रोकावट आदि विभिन्न बाधा ब्यहोर्नु पर्ने हुन्छ ।
पितृपक्षमा श्राद्धकर्मद्वारा पूर्वजहरूलाई दिवङ्गत भएको तिथिअनुसार पिण्डदान, तर्पण आदि गर्नाले पितृदोषबाट मुक्ति पाइन्छ ।
तैत्तिरीय संहितामा बताइएअनुसार सृष्टिको प्रारम्भमा पूर्व, पश्चिम र उत्तर दिशा क्रमशः देवता, मनुष्य र रुद्रदेवलाई प्रदान गरिएको थियो, अनि दक्षिण दिशा पितृहरूको भागमा पर्यो ।
यसबाहेक श्राद्धमा प्रयोग गरिएको तुलसीको मञ्जरीबाट पितृगण प्रलयकालपर्यन्त प्रसन्न रहन्छन् भन्ने गरिन्छ र पिण्डको भित्री भागमा तुलसीको मञ्जरी लुकाउने चलन पनि छ ।
सोह्रश्राद्धमात्र होइन, अन्य एकोद्दिष्टादि सामान्य श्राद्धमा पनि श्राद्धभन्दा एकदिन अगावै नङ, केश आदि काटी एकछाक मात्र सात्विक भोजन गरी चोखोनीतो गर्नु पर्दछ ।
एकोद्दिष्ट श्राद्धमा एकछाकी र श्राद्धका दिन तथा सोह्रश्राद्धको पूरा अवधिभर घरमा तामसी भोजन माछामासु, मदिरा वा कुनै मादक पदार्थको सेवन र संसर्ग गर्नु हुँदैन ।
पितृश्राद्धका दिन पिण्डदानको कार्य पूर्ण नहुन्जेलसम्म हवनादि कार्य, भिक्षादान, देवपूजा, ब्रह्मचारी, तपस्वी र अभ्यागतहरूको आतिथ्यादि कुनै पनि काम गर्नु हुँदैन ।
श्राद्धका दिन पितृकर्म नै मुख्य र विशेष काम हो, त्यसैले पहिलो प्राथमिकता पितृकर्मलाई दिनु उपयुक्त हुन्छ, त्यसैले त्यस दिन पिण्डदानअघि अन्य समस्त कर्म प्राथमिकताका क्रममा राख्नु हुँदैन ।
यस कर्मका क्रममा विशेष गरी जसको श्राद्ध गरिंदैछ उसका छोरीपट्टिका नातिनातिना, गोतियार बन्धुबान्धव, ज्वाइँ र भान्जाभान्जीलाई निमन्त्रणा गर्नु अनिवार्य मानिन्छ ।
भनिन्छ, त्यसैले पनि पितृहरू आफू दिवङ्गत भएको तिथिका दिन आफ्ना सन्तति हरूबाट आफ्नो उद्धारको आकाङ्क्षा राखी पिण्ड र तर्पणको आशा गर्दछन् ।
अर्काको घर वा डेरामा श्राद्ध गर्दा पितृ अप्रसन्न हुनेमात्र होइन, तिनको शक्ति र सामर्थ्यमा पनि कमी आउँछ भन्ने शास्त्रीय मान्यता रहेको छ ।
त्यसैले खासगरी सहरी क्षेत्रमा अरूको स्वामित्वको घरमा डेरा गरी बस्ने श्राद्धकर्ताले श्राद्ध र तर्पणादि कार्य सकेसम्म नजिकको तीर्थक्षेत्र वा मन्दिरमा गई गर्नु उपयुक्त हुन्छ ।
मन्दिर वा तीर्थक्षेत्र पनि नजिकै छैन भने भुइँमा आँगनमा बनाइएको तुलसीको मठ छ भने गृहमालिकको स्वीकृति लिई त्यहाँ श्राद्ध गरेमा दोष लाग्दैन ।
एक पक्षमा १५ तिथि हुने भए पनि भाद्र शुक्लपूर्णिमादेखि आश्विन औँसी सम्मका १६ तिथिमा श्राद्ध गरिने भएकाले यस समयमा गरिने श्राद्धलाई सोह्र श्राद्ध भनिएको हो।
कसैकसैले सोह्र दिनको गणना गर्दा आश्व्वीन कृष्णपक्ष प्रतिपदादेखि आश्विन शुक्ल प्रतिपदा मातामह श्राद्धसम्मका सोह्र दिनलाई लिने गर्दछन्।
खासगरी आश्विन कृष्ण प्रतिपदा तिथिदेखि औंसीसम्म १५ दिन र भाद्र शुक्ल पूणिर्माको एक तिथि जोडेर जम्मा सोह्र दिनको समयलाई सोह्रश्राद्ध भनिएको हो।
केही मानिस, जसलाई आफ्ना परिजनहरूको मृत्युतिथि थाहा हुँदैन, तिनको समस्यालाई ध्यानमा राखी पितृपक्षका त्यस्ता केही विशेष तिथिहरू निर्धारित गरिएको छ जुन दिन श्राद्ध गर्नाले हाम्रा समस्त पितृजनहरूको आत्मालाई शान्ति प्राप्त हुन्छ।
आश्विन कृष्णपक्ष पञ्चमी श्राद्ध - यस तिथिमा ती परिजनहरूको श्राद्ध गर्नु महत्त्वपूर्ण मानिन्छ जसको मृत्यु अविवाहित स्थितिमा भएको छ।
आश्वीन कृष्णपक्ष चतुर्दशी श्राद्ध - यो तिथि ती परिजनहरूको श्राद्धका लागि उपयुक्त छ जसको अकाल मृत्यु भएको छ, जस्तै- दुर्घटना, हत्या, आत्महत्या, शस्त्रद्वारा मृत्यु आदि।
आश्वीन कृष्णपक्ष अमावस्या - कुनै कारणले पितृपक्षका सबै तिथिमा पितृहरूको श्राद्ध सम्पादन गर्न विघ्न परेमा अथवा कुनै पनि पितृको तिथि सम्झना नभएको अवस्थामा यस तिथिमा सबै पितृहरूको श्राद्ध गर्न सकिन्छ।
यदि मावलीको परिवारमा श्राद्ध गर्ने व्यक्तिको अभाव छ र तिनको मृत्युतिथि पनि थाहा छैन भने यस तिथिका दिन श्राद्ध गर्नाले तिनको आत्मालाई शान्ति प्राप्त हुन्छ भन्ने मान्यता छ र यसबाट घरमा सुख-समृद्धिको प्राप्ति पनि हुन्छ।
तर अहिले सोह्रश्राद्धको कुनै एउटा दिन श्राद्ध गर्ने र बाँकी दिनहरूमा अन्य श्राद्धमा एकछाकीका दिन बारे सरह चोखोनीतो गरेर बस्ने गरिन्छ ।
आमरूपमा नेपाली परिवेशमा सोह्रश्राद्ध गर्दा पिता , पितामह वा प्रपितामह मध्ये कुनै एक जनाको तिथि समाती वर्षेनी उक्त दिन श्राद्ध गर्नु राम्रो हुन्छ ।
तर जसलाई आफ्ना परिजनहरूको मृत्युतिथि थाहा हुँदैन, तिनीहरूले पनि यस पक्षको पञ्चमी, अष्टमी, द्वादशी वा अमावस्या तिथिका दिन श्राद्ध गर्ने चलन छ ।
यस श्राद्धमा चार जना ब्राह्मण चाहिने भएकोले ब्राह्मणको प्रतीक स्वरूप कुशको ब्राह्मण थापिएको हो पहिले, पहिले पार्वण श्राद्ध गर्दा चार जना नै ब्राह्मण अगाडि राखेर पूजा गर्ने परम्परा रहेको र यो परम्परा लोप हुँदै गएर श्राद्ध मण्डपमा कुशको ब्राह्मण राखिएको हो।
यसपछि प्रत्येक ब्राह्मणलाई निमन्त्रण गरिन्छ ब्राहृमण निमन्त्रणपछि भूस्वामीलाई अन्नदान गरिसकेपछि चारै जना ब्राहृमणलाई विधिपूर्वक सिधादान गरिन्छ।
तर समय व्यस्तता र ब्यवहार नमिल्ने हुनाले र विविध कारणले गर्न नसकेका कारण समग्रमा असोज महिनामा प्रतिपदादेखि औंसीसम्मका पन्ध्र र पूणिर्माको एकदिनलाई गरी सोह्र तिथिमा श्राद्ध गरेमा पार्वण श्राद्ध नै मानिने शास्त्रमा उल्लेख छ।