polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
देश पिछडा आदिवासी निषाद समुदाय पनि आन्दोलित हो रह्यो थियो, तब भोपाल स्टेटका डा० इन्द्रजीत सिंहले आलइंडिया कहार महासभाको जनरल मिटिंगमा पारित प्रस्ताव जसका माध्यम सेपृथक कहारस्थानको मांग तात्कालिक लार्ड पेथिक लारेन्स वायसराय दिल्लीलाईमा मोरन्डम महासभा द्वारा दिनांक २०/०४/१९४६ मा दिइएको छ।
जस समय कांग्रेस आन्दोलनहरुका फलस्वरूप साइमन कमीशन भारत आयो थियो, त्यस समय हाम्रो नेताहरु जसमा डा० इन्द्रजीत सिंहका साथ श्री महावीर प्रसाद , श्री दुर्गादत्तसिंह कुशन बिजनौर, श्री गुलजारी मलजी बाथम पीलीभीत आदि बुद्विजीवी समाजका नेता थहरु, उनले देशको स्वतन्त्रताका समय कहारस्थानको मांगको थियो।
जस समय समाजको प्रबुद्ध वर्ग जातिको नाम बतानमा लज्जा अनुभव गर्थ्यो, त्यस समय डा० इन्द्रजीत सिंह बाँच्न सार्वजनिक मञ्चदेखि कहार महासभाको झंडा उठाया थियो, जसमा निषाद महासभाको यथा सम्भव सहयोग मिलेको थियो।
सन् १९४६मा देशको अन्तरिम सरकार बनी थियो तब लाहौरदेखि प्रकाशित डान अखबारले एक कार्टून छापा थियो, तल लिखा थियो, पण्डित नेहरू वरूण देवहरुका दरबारमा अर्थात अन्तरिम सरकारमा हाम्रो समाजको प्रतिनिधि लिने कुरा चल रही थियो।
यस समय समाजलाई गोत्रहरुका आधारमा संगठित गर्नका प्रयास त्याग दिएको थियो, किनभनें भारतमा भिन्न भिन्न प्रदेशहरूमा अनहरुकहरु गोत्र, उपजातिहरूछन्, यसै समय समाजको पत्र गर्णधारको प्रकाशन भोपालदेखि गरे,पश्चात् त्यसका प्रकाशन एक प्रकाशन मण्डल बनाएर झांसीसे प्रकाशित गरिएको, जसका मुख्य प्रकाशक श्रीसुन्दररातो जी रायकवार थिए।
निषाद समुदायको राजनीतिकगतिविधहरूको प्रमुख केन्द्र भोपाल रह्यो,तर्फ राजनीतिक चेतनाको केन्द्र बिन्दु अखिल भारतीय निषाद समाजको गर्णधार रहेकोछ।
यसै समय लगभग सन ३०-३१ माहोंशंगापछि बाबू गुलाबसिंह जीको अध्यक्षतामा कहार सम्मेलनको वृहद् आयोजन गरिएको थियो, जसमा भोपालसहित देशका विभिन्न प्रान्तहरुदेखि आए नवयुवकहरुने स्वयंसेवकका रूपमा भाग लिया थियो, डा० सहाब समाजलाई संगठित गर्न, तिनकोसमस्याहरूलाई अखिल भारतीय स्तरमा ब्रिटिशतथा स्थानीय शासनका सामुन्ने नियमित रूपले रख्दै रहे।
भारतको स्वतन्त्रताको लडाईका समय नैं हाम्रो नेताहरूलाई अनुमान भएको थियो कि स्वतन्त्रताका पश्चात हाम्रो समाजका साथ न्याय गरेनन् जाव्नेछ।
महाराष्ट्रमा भोइ मूल रुपदेखि बम्बाइ मै रह्न्थे नासिक,धुलिया, जलगाउँ, अहमदनगर, पुणे, अनिंगाबाद, कोल्हापुर, रत्नागिरी र महाराष्ट्रका शोलापुर जिलहरूमा हरुव मध्यप्रदेशका मन्दसौर ,रामपुरा ,आलोट ,फतेहपूर ,ताल , रतलाम ,सैलाना ।
मेगान सानै हुँदा उनको बुबा-आमाको सम्बन्ध बिच्छेद भएको थियो त्यसपछि उनी र उनको दिदिको पालन-पोषण उनको आमा र उनको सौतिने बुबाले गरेका थिए ।
उनी त्यहाँ रहेको एउटा सामुदायिक केन्द्रमा नृत्य कक्षामा भाग लिएर किंग्स्टन एलिमेंटरी स्कूलको गायन -दल र किंग्स्टन क्लिपर्सको पौडी-दलमा सामेल भएकी थिइन् ।
जब उनी १३ वर्षकी भइन्, फक्सले हिल्टन हेड, साउथ क्यारोलाईनामा वर्ष १९९९ को अमेरिकन मॉडलिंग एण्ड ट्यालेन्ट कान्वेन्शनमा कयौं पुरस्कार जिते पश्चात मॉडलिंग शुरू गरिन् ।
मेगानले आफ्नो माध्यमिक विद्यालयको शिक्षा प्राप्त गर्नका लागि मॉर्निंगसाइड एकेडमी नामक एउटा निजी क्रिश्चियन विद्यालयमा भर्ना लिएको थिइन् र उनी सेंट लुसी वेस्ट सेंटेनियल हाईस्कूलबाट आफ्नो उच्च विद्यालयको शिक्षा पुरा गरेकी थिइन् ।
सन् २००७ मा, 'ट्रान्सफर्मर्स' नामक चलचित्रमा सिया लाबेयोफ अभिनीत पात्रको प्रेमिका, मिकाएला बेन्सको रूपमा अभिनय गरिन् जुन उनको करियरको कोशेढुङ्गा भूमिका बन्यो।
दिलीपका पुत्र भगीरथ हुये, यिनैं भगीरथले आफ्नो तपोबलदेखि गङ्गालाई पृथ्वीमा लाए भगीरथका पुत्र ककुत्स्थ र ककुत्स्थका पुत्र रघु हुये।
अर्थात् - वाणी और अर्थ जैसे पृथक् रूप होते हुए भी एक ही हैं उसी प्रकार पार्वती और शिव कथन मात्र से भिन्न-भिन्न होते हुए भी वस्तुतः एक ही हैं।
किरातीहरुको राज्यमा कैयौं पटक विशाल शक्ति लगाउदा पनि लिच्छबीहरुले हार व्यहोनु परे पछि किरातीहरुको शक्तिकेन्द्र सम्बन्धी जानकारी लिन उनीहरुले किराती चेलीसँग नाटकीय माया रची विबाह गरेका थिए ।
श्रीमानको अभुतपूर्व मायाको जालमा फसेकी किराती चेलीले श्रीमान समक्ष आफ्ना माइती किराती हरुको शक्तिकेन्द्रका बारेमा एक पछि अर्को गर्दै जानकारी गर्दै गईन् ।
आफ्नो मुन्दुम भाषा संस्कृति र परम्पराको सुरक्षाका निम्ति खिगुहोङले उपत्यका छोडे पनि स्थायी बसोबास र पूर्व शिलालेखहरुको अभावमा तिनको मौलिकता क्रमशः नास हुँदै गयो ।
किराती लोककथा अनुसार मापेहोङका सन्तान खालिङ खिन्चीहोङका सन्तान सुनुवार हिनाहोङका सन्तान वायुङ वाहेङ र वाम्बुले अम्बु खप्पाहोङका सन्तान कुलुङ कुसे्रहोङका सन्तान तिलुङ चालिमहोङका सन्तान चाम्लिङ साङपाङ र पुमा सेकुहोङका सन्तान दुमी नाछिरिङ लोहरुङ र याक्खा रामलिहोङका सन्तान थुलुङ र सायामाका सन्तान यम्फु र नेवाहोङ हुन् भन्ने छ ।
मल्ल र शाहबंशिय राजाहरूले किरांत राजा बुढाहाङलाई युद्धमा हराउनु नसक्दा तिनीहरूले एउटा घोर षडयन्त्र रचेर बुढाहाङलाई दावतमा आमन्त्रित गरे र त्यो आमन्त्रितलाई सहजै स्विकार गरेर बुढाहाङ त्यो दावतमा सामिल भए र त्यही मौका हेरी मल्ल या शाहबंशिय राजाहरूले दैविक शक्ति द्वारा बुढाहाङलाई शिलामा परिणत गरी पानीमा डुबाईदिएका थिए ।
पछि पछि किरांतहरू त्यस शिलामा कोदो मर्चा अदुवा लगेर पुजा गर्दा त्यो शिला कम्पन हुने गर्दथ्यो र यो कुरा मल्ल र शाह राजाहरूले थाहा पाएर त्यो बुढाहाङको शिलालाई कसैले थाहा नपाउने गुप्त ठाँउमा लुकाएर राखिदिए साथै त्यो असली शिला भएको जग्गामा चै नक्कली शिला राखिदिए जसलाई आज बुढ़ानिलकण्ठ भनेर चिनिन्छ ।
सफ्टकोर भिडियोमा यौनसम्पर्क गर्दै गरेको दखाइँदैन तर विपरित लिङ्गीहरूको शारीरिक अङ्गहरूको माड-मर्दन गर्दै गरेको भने देखाइन्छ ।
हार्डकोर भिडियोमा यौनसम्पर्क तथा यौनाङ्ग खेलाएका दृश्यहरू अवलोकनकर्ता लाइ हस्तमैथुन नै गर्नसम्म तुल्याउने गरिको बनाइएको हुन्छ ।
फेन्टासी भन्नेबित्तिकै महिलाले गर्ने नाटकीय यौन मात्र नभएर शारीरिक बनावट , फिगर, स्तनको आकार, हेयर-स्टायल, सम्बन्धका दौरान निकाल्ने चित्कार आदिबाट समेत दर्शकलाइ यौन आनन्द दिलाउने कौशल भन्ने बुझ्नुपर्दछ ।
पोर्न फिल्म बनाउँदा त्यहाँ अभिनय गर्ने कलाकारहरूले प्राय: कण्डमको प्रयोग गर्दैनन् जसका कारण कलाकार पनि विभिन्न यौन रोगहरूको सिकार हुन जान्छन् ।
किवी फलको व्यवशायीकरणकै लागि हेस्टी किवी प्रा‍ली‍ ले पूर्वी नेपालमा यस फलको अत्याधिक उत्पादन, प्रशोधन र विक्रीवितरण गरेको पाईन्छ ।
राम्रो निन्द्रा: एसिया प्यासिफिक जर्नल अफ क्लिनिकल न्युटे«सनमा प्रकाशित एक अध्ययन प्रतिवेदनका अनुसार वृद्ध अवस्थामा निदाउने समस्या भएमा यसको सेवनले राम्रो निन्द्रा लाग्छ।
सामान्यतः फूलभित्र हुने पराग र मकरन्दयुक्त मसिनो कोमल भुवालाई तथा विशेषरूपले प्रायः काश्मीरमा पाइने, सानो भुइँझारमा फुल्ने हल्का प्याजी रङ भएको फूलमा हुने सुगन्धी पहेँलो केस्रालाई केशर भनिन्छ ।
अग्निशिख, अग्निशिखा, अग्निशेखर, अभ्राह्व, अरुण, असृक्, अंशुक, कान्त, कालेयक, काश्मीर, काश्मीरज, काश्मिरजन्मन्, किञ्जल्क, कुङ्कुम, कुसुम्भ, केसर, केसरवर, गौर, घुसृण, चारु, जागुड, धीर, पक्ष्म, पिशुन, पीत, पीतक, पीतन, बाह्लीक, मकरन्द, रक्त, रुधिर, लोहितचन्दन, वर, वरेण्य, वर्ण्य, वह्निशिख, वाह्लीक, शठ, शोणित, शोणिताभिध र सङ्कोच ।
जातहरू कश्मीरी केशर वा कस्मिरी केशर कश्मीरको पाम्पोर नाम गरेको स्थानमा विशेष मात्रामा पैदा हुने एक जातको फूलको केशरलाई कस्मिरी केशर भनिन्छ ।
क्यान्दी सहरमा जन्मेका विभिन्न चर्चित खेलाडीहरूले विभिन्न खेलहरू जस्तैः क्रिकेट, फुटबल, रग्वी, पौडी, एथलेटिक्स, गल्फ, हक्की, बक्सिङ तथा बास्केटबल जस्ता खेलहरूमा अनेक किर्तिमहरू राखेका छन् ।
पछि श्रुत्यनुसरणी स्मृति भन्ने व्युत्पत्ति अनुसार वेदहरूको अनुसरण गरेर वेदज्ञहरूबाट जो ग्रन्थ लेखिए ती स्मृतिग्रन्थ कहलाइए।
भारतीय ज्योतिषविद् तिलक र अर्का पश्चिमी विद्वान याकोबीले वैदिक साहित्यमा वर्णित नक्षत्रहरूको स्थितिका आधारमा यस साहित्यलाई ४५०० ई.पूर्वको माने ।
तिनको मतमा ऋग्वेदमा कुभा , सुवास्तु , क्रमु , गोमती , सिन्धु, गंगा, यमुना सरस्वती तथा पञ्जाबको पाँच नदीहरू शतुद्रि , विपाशा , परुष्णी , असिवनी र वितस्ता को उल्लेख छ।
मुक्तिकोपनिषद् चार वेदहरूदेखि सम्बद्ध १०२ उपनिषद् गिनाये गए छन्, किन्तु ११ उपनिषद् नैं अधिक प्रसिद्ध छन्-ईश, केन, कठ, प्रश्न, मुण्डक, माण्डूक्य, तैत्तिरीय, ऐतरेय, छान्दोग्य, बृहदारण्यक र श्वेताश्वतर यिनमा छान्दोग्य र बृहदारण्यक अधिक प्राचीन र महत्त्वपूर्ण मानिन्छन्।
यसको प्रतिपाद्य विषय विभिन्न प्रकारको ओषधीहरू, ज्वर, पीलिया, सर्पदंश, विष-प्रभावलाई टाडा गर्नका मन्त्र सूर्यको स्वास्थ्य-शक्ति, रोगोत्पादक कीटाणुहरू तथा विभिन्न बीमारिहरूलाई नष्ट गर्नका उपाय छन्।
यसका समयमा कुरु-पाँचाल आर्य संस्कृतिको केन्द्र थियो, यसमा पुरूरवा र उर्वशीको प्रणय-गाथा, च्यवन ऋषि तथा महा प्रलयको आख्यान, जनमेजय, शकुन्तला र भरतको उल्लेख छ।
गृहस्थाश्रममा यज्ञविधिको निर्देश गर्नका लागि ब्राह्मण-ग्रन्थ उपयोगी थिए र त्यसको पछि वानप्रस्थ आश्रममा वनवासी आर्य यज्ञका रहस्हरू र दार्शनिक तत्त्वहरूको विवेचन गर्ने आरण्यकहरूको अध्ययन गरिन्थ्यो।
ऐतरेयमा ४० अध्याय र आठ पंचिकाहरू छन्, यसमा अग्निष्टोम, गवामयन, द्वादशाह आदि सोमयागहरू, अग्निहोत्र तथा राज्यभिषेकको विस्तृत ऐतरेय ब्राह्मण-जस्तो नैं छ।
भगवान् व्यासका अनुसार, चार वेदका चार उपवेद हुन्छन् ऋग्वेदको आयुर्वेद, यजुर्वेदको धनुर्वेद, सामावेदको गन्धर्ववेद, र अथर्ववेदको अर्थशास्त्र हो ।
हिंदुहरूको लागि यो पर्वत भगवान विष्णुको पवित्र आश्रय स्थल हो त जैन धर्मलाई मानने वाला मान्छे प्रसिद्ध तीर्थंकर भगवान वासुपूज्यबाट यसलाई जुडा मान्दछन्।
मंदारको चट्टानहरूमा उत्कीर्ण सैकडहरू प्राचीन मूर्तियां, गुफाहरू, ध्वस्त चैत्य र मन्दिर धार्मिक र सांस्कृतिक गौरवका मूक साक्षी छन्।
विभिन्न पुराणहरू, ऐतिहासिक र धार्मिक ग्रंथहरूमा अनेक पल्ट मंदारको नाम आएको छ स्कंद पुराणमा त मंदार महातम्य नामक एक अलग अध्याय नैं हो।
दीर्घ निकायका महागोविंद सुत्तमा भारतको आकृतिको वर्णन गर्दै त्यसलाई उत्तरमा आयताकार तथा दक्षिणमा त्रिभुजाकार अथवा एक गोरुगाडीको प्रकार बताइएको छ ।
यसका अतिरिक्त जैन ग्रन्थ भगवती सूत्र र सूत्र कृतांग, पाणिनीको अष्टाध्यायी, बौधायन धर्मसूत्र र महाभारतमा उपलब्ध जनपद सूचीमा दृष्टिपात गर्नुहोस् त पाहरुगे कि उत्तरमा हिमालयदेखि कन्याकुमारीसम्म तथा पष्चिममा गांधार प्रदेशदेखि लिएर पूर्वमा असम सम्मको प्रदेश यी जनपदहरुदेखि आच्छादित थियो ।
ईसापूर्व छठी शताव्दीदेखि ईसापूर्व अर्को शताव्दीसम्म प्रचलनमा रहोस् आहत सिक्कोका वितरणदेखि अन्देशा हुन्छ कि ईसापूर्व चौथो शताव्दीसम्म सम्पूर्ण भारतमा एक नैं मुद्रा प्रचलित थियो ।
ईसापूर्व छठी शताव्दीमा जिन चार महत्त्वपूर्ण राज्यहरूले प्रसिद्धि प्राप्तको तिनको नाम छन् - मगधका हर्यंक, कोसलका इक्ष्वाकु, वत्सका पौरव र अवंतिका प्रद्योत ।
संयोगले महाभारतमा वर्णित प्रसिद्ध राज्य - कुरु-पाँचाल, काशी र मत्स्य यस कालमा पनि थिएमा तिनको गिनती अब सानो शक्तिहरूमा हुन्थ्यो ।
तर राजा द्रौपदले राज्य र धनको घमण्ड देखाउँदै दौर्णाचार्यलाई "भिखारी भएर राजाको राज्यमा बस्ने ठाउँ खोज्न लाज मान्दैनौ" भनेर लज्जित गरे ।
धृतराष्ट्रले पाण्डवहरूलाई जलाएर मार्नको निमित्त बनाएको लाक्षागृहमा आफ्नी माता सहित गएर बस्न आज्ञा गरेकाले पाण्डवहरू त्यहाँ गए ।
पाण्डवहरू धृतराष्ट्रको आज्ञा अनुसार लाहा भवनमा गएको खबर पाएर पाण्डवहरूका काका विदुरले एक दुत पठाएर पाण्डवहरूलाई त्यो भवनबाट राती भाग्न लगाए ।
जसले त्यो पानीमा परेको लक्षको छायाँलाई हेरेर धनुषमा बाण चढाएर लक्ष भेदन गर्ने छ त्यसैसँग द्रौपदीको विवाह गर्ने राजा द्रुपदले प्रतिज्ञा गरेका थिए ।
सबै राजा र राजकुमारहरूले पालै पालो लक्ष भेदन गर्ने प्रयास गरे तर कसैले धनुषमा ताँदो चढाउन सकेनन् भने कसैले धनुषमा ताँदो चढाए पनि लक्ष भेदन गर्न सकेनन् ।
कर्ण वीरले धनुषमा ताँदो चढाएर लक्ष भेदन गर्न थालेका थिए त्यै बेला द्रौपदीले राजकुमार बाहेक अरूले लक्ष भेदन गरेमा म उसलाई पति स्विकार गर्ने छैन भनेकाले कर्ण वीर सयंवर स्थलबाट बाहिरिए ।
मरिचको गहिरो हरीयो रंग का घना बिरुवाहरूमा जुलाईको बीचमा स-साना सेता अलि हल्का पहेंलो रंगको फूल उम्रिन थाल्छन् र त्यसपछिको जनवरी देखि मार्चको बीच यिनका नारंगी रंगको फल पाकेर तैयार हुन्छन्।
इन्डोनेशिया, स्याम आदि देशहरूमा पूर्णतया पाकेका फलहरू लाई उतारेर पानीमा भिजाएपछि, बोक्राहरू लाई बिलगाएर, सेता मरिचको रूपमा तैयार गरिन्छ।
यसका झाङ स्थूल एवं पुष्ट, कांडग्रन्थिहरू स्थूल केही कहिले-काँही मूलयुक्त तथा पातहरू चिप्ला, लंबाग्र, संवृत, अंडाकार तथा १०-१८ सें.मी. लामा र ५-१२ सें.मी. चौडा हुन्छन्।
यो बाह्रैमासे बिरुवा साधारणतया २५-३० वर्ष सम्म फल्ने एवं फूल्ने पनि गर्दछ, कहीं कहीं त ६० वर्ष भन्दा पनि धेरै समय सम्म फलिएको देखिएको छ।
अग्ला रुखहरूको आश्रयले मरिचको बिरुवाहरू ३० देखि ४५ मीटर सम्म अग्लो चढ्छन् तर फलहरू लाई सुगमतापूर्वक उतारनेको लागि यिनलाई साधारण तथा ६-९ मीटर सम्म नै बढ्न दिइन्छ।
१५औं शताब्दीमा भास्को-डि-गामा द्वारा समुद्रमार्ग देखि भारतको सुप्रसिद्ध मलाबारको तटवर्ती इलाकाको खोजको मुख्य कारणमा पनि मरिचको व्यापारको आर्थिक महत्त्व नै थियो।
पाश्चात्य देशहरूमा यसको विशिष्ट उपयोग विविध प्रकारको मासुहरूको डिब्बाबंदीमा, खाद्य पदार्थहरूको परिरक्षणको लागि र मसलाको रूपमा गरिन्छ।
यसको अतिरिक्त त्रावणकोर, कोचीन, मलाबार, मैसूर, कुर्ग, महाराष्ट्र तथा असमको सिलहट र खासीको पहाडी इलाकाहरूमा बहुतांशमा पनि उमारिन्छ।
यसको दानाहरूमा ५ देखि ९ प्रतिशत सम्म पिपेरीन , पिपेरिडीन र चैविसीन नामक ऐल्केलायडहरूको अतिरिक्त एक सुगंधित तैल १ देखि २.६ प्रतिशत सम्म, ६ देखि १४ प्रतिशत हरीया रंगको छिटो सुगंधित गंधाशेष, ३० प्रतिशत स्टार्च इत्यादि पाइन्छन्।
इब्राहीम लोधीले राज्यलाई विभाजन गरेर आफ्ना भाइ 'जलाल खाँ' लाई जौनपुरको शासक नियुक्त गरे, तर पछि जौनपुरलाई आफ्नो राज्यमा मिलाए।
१९९१ सालमा देशमा पहिलोपल्ट आयोजना गरिएको फुटबल लीगमा पनि दरबार स्कूल र त्रिचन्द्र कलेजका विद्यार्थीहरूको संयुक्त टीम सहभागी बनेको तथ्य यहाँ उल्लेख हुन्छ ।
यसै सालदेखि गङ्गालाल श्रेष्ठ यहीँ पढी यसै स्कूलबाट सं. १९९४ सालको एस. एल. सी. परीक्षा प्रथम श्रेणीमा दोस्रो स्थान प्राप्त गरेका थिए ।
त्यसै साल केही महिना अगाडि दरबार स्कूलको भवन अर्न्तर्गत पहिलेको मजलिश घरको ठूलो हलमा आयोजित पुरस्कार वितरणोत्सवमा कोलम्बसको प्रथम ऐतिहासिक समुद्रीयात्राको अन्तिम दृश्यको अङ्ग्रेजी भाषामा मञ्चन गरिएको थियो जसमा कोलम्बसको पाठ कक्षा १० का विद्यार्थी गङ्गालालले नै खेलेका थिए ।
समुद्रबाट पृथ्वीको परिक्रमा गर्न सकिन्छ भन्ने महत्त्वकांक्षा राख्ने साहसिला कोलम्बसलाई इ. १४९२ सालमा एटलान्टिक महासागरको अथाह, अनकन्टार जलराशिमा दुइ महिना सम्म रातदिन तर्दै अगाडि बढ्दा पनि मञ्जिलमा नपुगी आजित भै विद्रोह गर्न लागेका उनका सहयोगी नाविकहरूले एक दिन बेलुका "हामीहरु यहीँबाट स्पेन फर्केर जान्छौं, मान्दैनौ भने तिमीलाई यहीँ मार्छों " भन्दै लछारपछार गर्न थाले ।
त्यस्तो अप्ठ्यारो संकटपूर्ण क्षणमा पनि धीर, वीर, साहसी कोलम्बसले आफूमाथि हातपात गर्न लागेका अनुयायीहरूलाई साम्य पारिरहेको अभिनय गङ्गालालले गर्नुपरेको थियो ।
उनीहरूको झगडा नटुङ्गिदै केही पर लहरै धेरै बत्ती बलिरहेको उज्यालो देखिन्छ, अनि सबैजना खुशीले "ल्यान्ड, ल्यान्ड" भन्दै कराउँदै उफन लाग्छन्, र पर्दा र्झछ ।
सं. १९९५ साल श्रावण २४ गते दरबार स्कूल र त्रिचन्द्र कलेजको पुरस्कार वितरण समारोह संयुक्त रूपमा जुद्धसडकमा नयाँ निर्मित सभागृहमा आयोजना गरियो ।
"अहो ! भाग्य हाम्रो, यही पुण्यभूमि" शिर्षकको विद्यार्थीहरूले गाएको स्वागतगानबाट प्रारम्भ गरिएको उक्त समारोहको बढी उल्लेखनीय पक्ष श्री ३ महाराजबाट रोचक सम्बोधन भाषण दिईनु, विशिष्ट विद्यार्थीहरूलाई उनले आफ्नै हातले पुरस्कार प्रदान गर्नु, विद्यार्थीहरूबाट शेक्स्पियरको "द मर्चन्ट अफ् भेनिस्"ट्ट को ट्रायल सीन खेलिनु इत्यादी थिए ।
उक्त सम्बोधन भाषणबाट तत्कालीन राणासरकारको शिक्षानीति, दरवार स्कूलको पूर्वइतिहास, देशको तत्कालीन शैक्षिक स्थिति आदिमा राम्रो प्रकाश परेको छ ।
यस विद्यालयको शिक्षक विद्यार्थीहरूको लागि पनि रानीपोखरी घण्टाघर छेउको पहेँलो घरमा सञ्चालित डिस्पेन्सरीमा ०३२ साल सम्म निशुल्क उपचारको व्यवस्था थियो ।
२०४२ सालमा पर्ढाई राखेको वखतमा कक्षा १० को कोठाको तला भत्केर खसी छात्रछात्राहरु साधारण र्घाईते हुन गएकोले विद्यालय भवनको तत्काल मर्मत गर्नु पर्ने आवश्यकता देखिएकोले सरकारी अनुदानबाट भित्री भागको दुवै तला र दुवै कोशी ढलान गरी यसको मर्मत सम्भार गरियो ।
यस स्कूलमा प्रारम्भिक अवधिमा पढ्ने विद्यार्थीहरु तत्कालीन शासक राणापरिवारका मात्र भएको नाताले यसका कतिपय विद्यार्थीहरु पछि आ-आफ्ना समयमा "श्री ३ महाराज" जस्तो देश र जनताको तत्कालीन भाग्य निर्णायक ओहदामा आसीन रहे ।
राणा श्री ३ महाराजहरु बाहेक सं. २००७ सालको परिवर्तनपछि प्रधानमन्त्री भएका व्यक्तिहरुमध्ये ज्येष्ठ राजनीतिज्ञ एवं नेपाल क्रान्तिका अग्रदूत - टंकप्रसाद आचार्य पनि यसै स्कूलका उपज विद्यार्थी थिए ।
सं. २००७ सालको परिवर्तनपछि मन्त्री जस्ता पदमा मात्र होइन अन्य उच्च पदहरूमा पनि यसै स्कूलका भूतपूर्व विद्यार्थीहरु थुप्रै देखिएकै छन् ।
संक्षेपमा यस स्कूलबाट उत्पादित विद्यार्थीहरूले उहिलेदेखि अहिलेसम्म पनि राष्ट्रको उत्थान वा विकासका विविध क्षेत्रहरूमा के कति योगदान गरिसकेका छन् भनेर पूरापूरा लेखाजोखा गर्न नसकिए पनि उनीहरूको योगदान अनुपम र अतुलनीय भैसकेको छ भन्नु अत्युक्ति नहोला ।
एक शताब्दीभन्दा बढी समयदेखि विद्यार्थीहरूलाई निःशुल्क शिक्षा प्रदान गर्दै आएको यस स्कूललाई सं. २०३० "दरबार स्कूललाई दिईएको सम्पूर्ण सरकारी खर्च अब उप्रान्त नयाँ शिक्षा योजना अर्न्तर्गत बन्द गरिनेछ र यो स्कूल पनि अरु गैर सरकारी स्कूलहरु सरह चलाउनु पर्नेछ "।
२०३१ साल पश्चात सक्रियतापूर्वक अतिरिक्त क्रियाकलाप अर्न्तर्गत विभिन्न खेलकूद, सांस्कृतिक, साहित्यिक गतिविधिहरूमा विद्यार्थीहरूलाई सहभागी गराइयो ।
यसरी संं. १९४८ सालमा आयोजना गरिएको यस स्कूलको पुरस्कार वितरणोत्सवमा मोतीराम भट्टले दशौँ कक्षामा प्रथम भएको पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए ।
यहाँको समारोह सिध्याई क्याम्पाबाट बाहिर निस्कने वित्तिकै उनलाई भाइहरूले "ठूलो भाउज्यू अकस्मात् बिरामी भइन्, हेर्न जानुपर्‍यो" भनी उनलाई जमल, नारायणहिटी दरबार भित्र लगे ।
त्यहाँ उनलाई भाइहरू (चन्द्रशमशेर, भीमशमशेर, फत्तेशमशेरले श्री ३ महाराजको ओहदाबाट खोसी डाँडो कटाउने षड्यन्त्र गरे तथा चन्द्रशमशेर श्री ३ महाराज बने ।
सं. १९६२ सालमा उनी कक्षा पाँचमा पढिरहेको बेला उनलाई बाबु माधवराज जेल परेकाले जात पतित भयो भन्ने आधारमा तत्कालीन प्रधान-अध्यापक बटेकृष्ण-मित्रले स्कूलबाट निष्काशित गरे ।
विदेशीहरूको सर्म्पर्कमा आइरहेको निरन्तर वृद्धिको कारणले आधुनिक शिक्षाको महत्त्व र आवश्यकता महसुस गरिँदै थियो, धेरैजसो शासक वर्गमा ।
उपर्युक्त तथ्यहरुकै कारणले होला मिनिष्टर जङ्गबहादुरले आफ्नै परिवारका छोरा भतिजाहरूलाई प्रारम्भिक शिक्षा प्रदान गर्न सं. १९१० आश्विन २७ गते थापाथली स्थित आफ्नै दरबारको दाखचोकको भूइँतलामा एउटा स्कूल खोली बैध रूपमा प्रारम्भिक तहको आधुनिक अंग्रजी शिक्षा पढाउने काम शुरुवात गराए ।
वि. सं. १९१५ मा शिक्षा निर्देशकको कार्यालय, शिक्षा विभाग खडा गरी जंगबहादुरले आफ्ना माईला भाइ जनरल बवर जंगलाई र्डाईरेक्टर नियुक्त गरेका थिए ।
वि. स. १९४५ तिर दरबार स्कूल सेतो दरबारमा चल्दा विद्यार्थीहरूलाई लिन पुर्याउन घरघरमै पाले जान्थे र दिउँसो खाजा सरकारको तर्फाट मनग्य खुवाउने व्यवस्था थियो ।
प्रधानमन्त्री वीरशमशेरले आफ्नो शाशनकालमा २,३ वर्ष लगाई १९४८ सालमा रानीपोखरीको पश्चिमपटि दरबार स्कूलको सुन्दर भवन वनाईदिए ।
अन्त्यमा यस स्कूललाई आजको उन्नत स्थितिमा पुर्‍याउन प्रारम्भिक कालदेखि विशेषरूपले लगनशील भएका धीरशमशेर, श्री ३ वीरशमशेर, श्री ३ जुद्धशमशेर, शिक्षा विभागका निर्देशकहरु, समय समयमा कार्यभार सम्हालेका प्रधान-अध्यापकहरु ( केन्निङ्ग, ड्रमण्ड, केदारनाथ चर्टर्जी, जदुनाथ मजमदार, बटेकृष्ण मैत्री, शारदाप्रसाद मुखर्जी, रुद्रराज पाण्डे, बोधविक्रम अधिकारी, अमरेन्द्रनाथ, तुलसी प्रसाद ढुङ्गाना, तिर्थप्रसाद प्रधान, चन्द्रदेव ओझा, इन्द्रप्रसाद काफ्ले, पूर्णरत्न शाक्य, मुकुन्दपाणि गौतम, सुवर्ण शाक्य, मेघराज खड्का, रामराज कुँवर शिक्षकहरु, संचालक समितिका अध्यक्ष र सदस्यहरु, अभिभावकहरु, एस.एल.सी. परीक्षामा उत्कृष्ट परिणाम निकालेर र अन्य क्षेत्रमा प्रसंशनीय सेवा गरेर स्कूलको गौरव बढाउने विद्यार्थीहरु योगदान र सद्भावनाको सम्झना पनि यस स्कूलले सदैव कृतज्ञताका साथ गर्दै आएको र गरिनैरहनेछ ।
संक्षेपमा देशको अग्रणी शिक्षण संस्थाको रूपमा यस स्कूलले र्सवसाधारण जनतामा शिक्षा प्रचार गर्नमा - विशेष गरी त्यसको माध्यमद्धारा त्यस अन्धकारयुगमा नवयुवकहरूमा समसामयिक जागरण ल्याउनामा खेलेको भूमिका, अविस्मरणीय छ ।
हाम्रो देशको इतिहासका विभिन्न युगमा विक्रमशीला विद्यापीठका अध्यापक भएका रत्नकिर्ति, वैरोचन, कनकश्री, द्वारपाल पण्डितसम्म भएका वागीश्वरकिर्ति, देशविदेशबाट आएका विद्धानहरुलाई सन्तुष्ट पार्ने धर्ममति, दुस्खोर्पा, धान चुपा, यहाँको स्तरीय बौद्धिक वातावरणबाट प्रभावित भई त्यहीँ बसोबास गर्ने सुनमश्री मिश्र आदि दिग्गज विद्धानहरु यहाँ भएका थिए भनेर हामीहरूले अतीतका गौरवगाथा जति गाएपनि राणा युग प्रारम्भ भएको बेलासम्म अर्थात् सं. १९१० सालसम्म पनि देशमा नियमित अंग्रेजी शिक्षाको आलोक प्रदान गर्ने कुनै विद्यालय थिएन ।
सं. १९३३ सालमा रणोद्दिप सिँह बहादुर राणा श्री ३ महाराज भएपछि शासक राणाहरु कहाँ पहुँच पुगेका, उनीहरूको सेवामा रहेका जागीरदारहरुका छोराहरूले पनि यस स्कूलमा पढ्न पाए ।
सं. १९४२ सालमा जेठा बाबु रणोद्दीपसिंहको हत्या गरी श्री ३ महाराज बनेका वीरशमशेरले यस स्कूललाई जमल स्थित सेतो दरबारको ढोकानिरका टहरामा सारे ।
कक्षा ६ देखि माथिका विद्यार्थीहरूलाई खेलकुदमा शरिक गराउन आदित्य, सोम, मङ्गल बुध वृहस्पति र शुक्र मण्डलमा विभाजन गरी खेलकुद गर्राईन्थ्यो ।
सं. १९६८ सालताका विद्यार्थीहरूको संख्या बढ्दै गएकोले स्कूलभवनमा कोठाहरु नपुग भई रानीपोखरीको उत्तरीछेउमा रहेको तत्कालीन श्रेस्ता पाठशालाको सरकारी भवनका केही कोठाहरूमा सेक्सन खोलिए ।
सं. १९८८-९ सालताका श्री ३ महाराज जुद्धशमशेरबाट यस स्कूलको क्याम्पाभित्र तर छुट्टै रहेको तत्कालीन मजलिश घर दरवार स्कूललाई प्रदान गरियो ।
सं. १९९० सालको ठूलो भूकम्पमा यस भवनको छाना केही भाग विग्रेकोले त्यसको मरम्मत पूरा नभएसम्म सं. १९९०-९१ सालको शैक्षिक सत्रभरि यस स्कूलले त्रिचन्द्र कलेज, घण्टाघरको क्याम्पाभित्र गुजारा गर्नु परेको थियो ।
उक्त जीर्णोद्धारको सिलसिलामा यस भवनको टायल छाना झिकी कर्कटपाताको छाना हालियो तथा बीचको ढोका बन्द गरी उत्तरी र दक्षिणी पर्खालमा एक-एकवटा ढोका र भवनमा पनि एक-एकवटा भर्‍याङ्ग थपियो ।
यस बाहेक प्रजातन्त्रको संस्थापनार्थ पहलकदमी गर्नामा ज्यानको आहुति दिने कतिपय देशभक्तहरूले यसै स्कूलमा पढेका थिए (उदाहरणार्थ शुक्रराज, गङ्गालाल, बलबहादुर पाण्डे, चिनियालाल सिंह, थीरबम मल्ल जस्ता शहीद एवं टंकप्रसाद जस्ता अग्रगण्य क्रान्तिकारीहरु ।
शैक्षिक स्तर र उपलब्धिको कुरा गर्ने हो भने पनि यस स्कूलको आफ्नो समयको देन - संख्यात्मक मात्र होईन गुणात्मक रूपले पनि श्रेयपूर्ण भएकै छ ।
एस.एल.सी. परीक्षा प्रारम्भ भएको समय सं. १९९० सालमा देशभर थुप्रै हाइस्कूलहरु भैसकेतापनि त्यस सालदेखि सं. २००४ सालसम्म पनि "बोर्ड फष्ट" हुने विद्यार्थीहरु अचुक तवरले यस दरबार स्कूल कै भएका थिए ।
त्यसताका यस स्कूलमा पढ्ने विद्यार्थीहरूमा जङ्गबहादुरका छोरा भतिजाहरु थिए जसमध्ये उनका भाइ धीरशमशेरका छोराहरुकै संख्या बढी थियो ।
त्यहाँबाट पनि यो स्कूलसँगै रहेको धीरशमशेरको निवासस्थान जमल, नारायणहिटी दरवार क्यम्प भित्र सानु चोक बैठकमा सर्‍यो र त्यहीँ कक्षा दशसम्मको पढाइ पनि चालू गरियो ।
अंग्रेजी शिक्षाको अग्रणि यस विद्यालयको परिचय भन्ने वित्तिकै त्यसमा देशका शैक्षिक इतिहासका साथसाथै तत्कालीन परिस्थितिका रमाइला र नरमाइला झझल्काहरु स्वतः समाविष्ट हुन्छन् ।
नेपालमा माैलिक शिक्षाका विद्यालयलाइ राणाहरुले प्रोत्साहन नगरेतापनि, त्यस्ता विद्यालय सानो संख्यामै भएपनि त्यस अघि देखि नै संचालनमा थिए, जस मध्येको एक मानिन्छ याज्ञवल्क्य विद्यापीठ ।
श्री ३ महाराज वीरशमशेरले यस स्कूलको सम्पपूर्ण खर्च गुठीको आय स्रोतबाट व्यहोर्ने व्यवस्था गरेका थिए र सं. १९५७ सालताका यस स्कूलमा सर्वसाधारण जनताले पनि पढ्न पाउने व्यवस्था गरिदिए ।
यस विद्यालयको प्रारम्भ दरबारभित्र भएको र ३८ वर्षसम्म दरबारै दरबार भित्र चालू रहेको एवम् दरबार भित्रकै तत्सम्बन्धी विद्यार्थीहरू मात्र पढ्ने भइ आएको कारणले यसको नामाकरण पनि "दरबार स्कुल"भएको थियो।
पूरन पूर्ण हो वा दाल बाटी, तंदूरी रोटी होस् वा शाही पुलाव, पञ्जाबी खाना होस् वा मारवाडी खाना, भारतीय भोजनको आफ्नो एक विशेषता छ र यसै कारणले आज संसारका सबै ठूला देशहरूमा भारतीय भोजनालय पाइन्छन् जो अत्यन्त लोकप्रिय छन्।
यहाँ आउने विदेशी व्यापारीहरूलाई भारतीय भोजन प्रति यति विघ्न चासो थियो कि ती यसलाई पकाउने विधि सिक्ने गरिन्थ्यो र भारतका मोतिहरुका साथै साथ विश्‍वप्रसिद्ध गरम मसाला किनेर आफ्नो साथ लान कहिले पनि भुलेनन्।
तैपनि सामान्यतया बालबालिका आफैले रोजेर पढ्ने साहित्यिक सामग्री र अभिभावक, शिक्षक तथा विशेषज्ञहरूले 'बालबालिकाका लागि उपयुक्त' भनेर छुट्याएका साहित्यिक सामग्रीलाई बालसाहित्य भन्न सकिन्छ ।
कतिपय कृतिहरु विवादमा परेर कुनै पनि उमेर समूहका लागि भनेर छुट्याउन सकिएको छैन भने कतिपय कृतिहरु बालबालिका, किशोर र प्रौढ, तीनै वर्गका लागि भनेर बजारमा विक्री भइरहेका पनि छन् ।
समालोचक राजेन्द्र सुवेदीका अनुसार, "बालसाहित्यको सृजना बालकको उमेरको हद, ग्रहणशीलता, परखक्षमता, मनोवैज्ञानिक विकास आदिलाई दृष्टि दिएर गरिएको हुनुपर्छ ।
समाज, जीवन र परिवेशलाई सुहाउने र यथार्थ ढङ्गले सोच्न सकिने रुप प्रदान गरेर लोकसाहित्य, पौराणिक र वैज्ञानिक एवं सामाजिक विषयस्रोतका वस्तुलाई बाल्य-उपभोक्ता बजारको उपयोगी, रोचक, आकर्ष र कौतुकतापूर्ण शिल्पमा शिक्षाप्रद बनाएर प्रस्तुत गरिने सामग्री नै बालसाहित्य हो ।
संयुक्त राज्य अमेरिकाका पुस्तक प्रकाशकहरूले बालसाहित्यलाई 'प्रि-रिर्डस' , 'अर्ली रिर्डस' , 'च्याप्टर बुक्स' , र 'यंग अडल्टस्' भनेर चार उमेर समूहमा बाँडेका छन् ।
तर सामान्यतया साना बालबालिकाका लागि छापिने किताबमा ठूलाठूला र धेरै चित्र हुन्छन् भने माथिल्लो उमेर समूह वा किशोरहरुका लागि चित्रमा त्यति जोड दिइँदैन ।
यस्तो मान्न्यता छ कि रामले वालिमा जो तीर चलाएका थिए त्यो एक साधारण तीर थियो, अर्थात् रामको ठुक्रोमा अनेकानेक अस्त्र थिए जिसले पल भरमा जीव त के पूर्णको पूर्ण सभ्यताको विनाश हुन सक्थ्यो, जस्तै ब्रह्मास्त्र इत्यादि।
तर मर्यादा पुरुषोत्तम राम — जो कि विष्णुका अवतार थिए, र सर्वज्ञाता थिए —ले एक साधारण तीर यस कारण चलाए कि वालिको तुरन्त मृत्यु न होस् र मर्नुभन्दा पहिले त्यसलाई आफ्नो प्रश्नहरूको उत्तर राम्ररी प्राप्त हउन् ताकि त्यो शान्तिसँग प्राण त्याग गरोस् र मर्नुभन्दा पहिला त्यो स्वजनहरूलाई राम्ररी भेटोस् ।
वहाँ गएर वालिको समक्ष ताराको विलाप अति महत्त्वपूर्ण छ किन भने मनुष्यका अतिरिक्त कुनै र प्राणी आफ्ना स्वजनको मरणमा यति विलाप गर्दैन ।
यो एक अनूठा सन्दर्भ छ कि ताराले वालिको चितामा आफ्नो पनि प्राण त्याग्ने संकल्प लिइन् यसको अभिप्राय यो हो कि सती प्रथा हाम्रो समाजमा प्रचीन कालदेखि चली आएको छ ।
ताराले लक्ष्मणलाई महर्षि विश्वामित्रको उदाहरण दिएर यस्ता महात्मा पनि इन्द्रिय विषयका भोगहरूका अघाडी लाचार भएका थिए भने सुग्रीवको त बिसात नैं के त्यसमा पनि यि मनुष्य नभएर एक बाँदर हुन् ।
वाल्मीकि रामायण तथा अन्य भाषाहरूका रूपान्तरणहरूमा यो उल्लेख छ कि अधखोलेको नयन वाली मदोन्मत्त ताराका तर्कहरूलाई सुनेर लक्ष्मण अलि शान्त भए ।
रामायणका केही क्षेत्रीय रूपान्तरणहरूमा यो पनि दर्शाइएको छ कि जुन बखत लक्ष्मणले किष्किन्धाको राजधानीको राजमहलको गर्भागृहमा क्रोधित भएर प्रवेस गरेका थिए त्यस समय सुग्रीवका साथमा मदिरा-पान गर्न उनकी प्रथम पत्नी रूमा नभएर तारा थिइन् ।
यसमा यो याद दिलाउन उचित हुन्छ कि रामसँग मैत्री गर्ने समयमा सुग्रीवले आफ्नो राज्य छिनिएको भन्दा पनि बालि द्वारा आफ्नो पत्नी रूमाको हरण भएकोमा दुःख प्रकट गरेका थिए ।
त्यो सुनेर मंत्रणा गरी मन्त्रीहरूले सुग्रीवलाई किष्किन्धाको राजा चुने र प्रकट रूपले विधवा भएकी तारा आफ्नो पतिका भाईकी पत्नी स्वीकृत भईन् ।
ताराको बुद्धिमता, प्रत्युत्पन्नमतित्वता, साहस तथा आफ्नो पतिका प्रति कर्तव्यनिष्ठालाई सबै पौराणिक ग्रन्थहरूमा वर्णन गरिएको छ ।
तर पनि तारालाई मुख्य भूमिकामा वाल्मीकि रामायणमा केवल तीन ठाउँमा मात्र दर्शाइएको छ, तर त्यसको चरित्रले रामायणको कथालाई समझनेहरूका मनमा कहिले पनि नमेटिने छाप छोडेको छ ।