polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
सो प्रवृत्तिको अन्त्य गर्न चन्द्र शमशेरले सरकारी अड्डामा नियुक्त हुन चाहनेले परीक्षामा उतीर्ण हुनुपर्ने नियम बनाई कर्मचारी तयार पार्ने स्रेस्ता पाठशाला खोले।
त्यस भ्रमणमा आफ्ना भाइ भतिजा छोराहरूमा जुद्धशम्शेर, रुद्रशम्शेर, मोहनशम्शेर, बबरशम्शेर, केशरशम्शेर, सिंहशम्शेर, हिरण्यशम्शेर, ज्वाँइ जयपृथ्वीबहादुर सिंह, मामा खलकका डिल्लीशम्शेर थापा, अन्य दलबहादुर बस्न्यात, विष्णुकुमार पाण्डे, चन्द्रजङ्ग थापा, निजी सचिव मरिचमान सिंह, निजी सचिवका सहायक शमशेरमान सिंह, गङ्गाबहादुर बस्न्यात, नरनारायण शाही, शुभगोविन्द प्रसाद, बैद्यमा रत्नदास बैद्य, दरवार हाइस्कुलका हेडमाष्टर वटुकृष्ण मैत्रय, पंडित काशिनाथ तथा अन्य १९ जना नोकरचाकर लगेका थिए।
बेलायतीहरूको तर्फबाट नेपालका लागि बेलायती रेसिडेन्ट जे मानर्स स्मिथ, चौथो गोर्खा राइफलका माक्लोइड विलि, पाचौ गोरखा राइफलका मेजर अमरसिंह थापा तथा चौथो र पाँचौ राइफलका अन्य दुइ अर्दली पनि गएका थिए।
देव शमशेरका सुधारवादी कार्यले गर्दा नेपाल अधिराज्यका सर्वसाधारण नागरिकमा चेतनाको जागरण भई आफ्नो तथा आफ्ना भाइभतिजाहरूको स्वार्थमा आघात पर्ने अनुभव गरि यिनका उत्तराधिकारी कमान्डर इनचिफ जनरल चन्द्र शमशेर यिनले आरम्भ गराएका यस्ता सुधार कार्यदेखि सतर्क भए।
नेपाल अधिराज्यको राज्य प्रशासन श्री ३ महाराज देवशमशेरको नियन्त्रणमा रहिरहेमा अधिराज्यका सर्वसाधारण नागरिकमा चेतनाको जागरण भई आफ्नो तथा आफ्ना भाइभतिजाहारूका निम्ति ठुलो खतरा आइलाग्ने निश्चय गरि चन्द्रशमशेरले पहिले "खड्गशमशेर पर्व"मा जसले आफूलाई स्नेहपूर्वक जोगाइदिएका थिए, सरल र शान्त स्वभावका तिनै दाजु प्राइममिनिस्टर देवशमशेर राणालाई पदच्युत गराई स्वयम् नै प्राइममिनिस्टर तथा श्री ३ महाराज पनि बन्ने योजनाका तानाबाना बुन्न अग्रसर भए।
सात महिना गर्भमा रहेर जन्मेका र पातलो ज्यान भएकाले यिनलाई श्री ३ जंगले फिस्टे भनेर बोलाउनो हुनाले उनलाई फिस्टे महाराज भनेर समेत चिनिन्छ।
यो प्रथा रोक्ने प्रयासहरूमा राजा मानदेवकी आमा सती नजानु तथा मुलुकी ऐन १९१० को सुधार‚ वीर शमशेरको सरकारको अनुमतीमा मात्र सती जान पाइने नियमलाई लिन सकिन्छ भने सती प्रथाको विधिवत अन्त्य वि.सं. १९७७ अषाढ मा चन्द्रशमसेर द्वारा भयो।
श्री ५ त्रिभुवनवीरविक्रम शाहको राज्यकालमा श्री चन्द्रशम्शेरले वि.सं. १९७७ आसाढ २५ गतेदेखि लागु हुने गरी सतीप्रथा बन्द गरिदिएपछि कानूनी रुपमै यो प्रथा नेपालमा बन्द भयो।
यो सन्धिबाट बेलायतले नेपाललाई पहिलो पटक सर्वभैतासत्ता सम्पन्न मुलुकको रूपमा मान्यता दिएको थियो र नेपालले आफ्नो स्वार्थ अनुरुप विदेश नीति अङ्गिकार गर्न पाउन स्वतन्त्रता पाएको थियो।
पहिलो विश्वयुद्धमा पनि बाँकी तराई र गुमेको नेपाल फिर्ता पाउने आशा थियो तर चन्द्र शमशेरले वार्षिक दस लाख नगद आफ्नो खल्तीमा हाल्न ललचाएका हुँदा भारतका गभर्नर जनरलको सिफारिस कार्बाही हुन पाएन।
चन्द्र शमशेरले सुरुमा प्राइममिनिस्टर रणोद्दिप सिंह गोली चलाउने भने पनि रणोद्दिप सिंहको निवास नारायणहिटी दरबारमा पुगेपछि "मेरी श्रीमती गर्बवती छे, म गोली चलाउदिन " भने।
किम्बदन्ती अनुसार जानकीको जन्मस्थानको खोजीमा महात्मा सुरदास भौंतारिदै गर्दा एकदिन राति सपनामा जानकी आफै प्रकट भई सुरदासलाई सो स्थान देखाएकी थिईन।
विसं १८८२ माअमरसिंह थापाले पेगोडा शैलीमा राममन्दिरको निर्माण गराएका थिए भने विसं १९५०मा टिकमगढकी महारानी वृषभानु देवीले ९ लाख रूपैयाँ लगाएर हालको भव्य मुगलकालीन शैली झल्किने जानकी मन्दिर निर्माण गराएकी हुन।
धनुषा जिल्लाको धार्मिक सास्कृतिक भौगालिक आर्थिक तथा सामाजिक व्यवस्था मानव सभ्यताको हरेक युग कालबाट प्रभावित भई परिष्कृत हुँदै आएको पाइन्छ।
धनुषा जिल्लाको हालको स्वरूप कोशी देखि गण्डकी र गंगा देखि हिमालयसम्म फैलिएको वृहत मिथिला प्रदेशको युगान्तमा खुम्चिँदै गएको सानो स्वरूप नै हो भन्ने गरिन्छ।
मुखमा अग्नी लिई यस वनले ढाकिएको अनकन्टार प्रदेशमा आईपुग्दा उनको मुखमा रहेको आगो बाहिर आई सम्पूर्ण वनको विनाश भए पश्चात यहाँ मानव वसोवास शुरु भएको थियो।
किम्बदन्ती एवं धर्मग्रन्थहरूका अनुसार त्रेता युगमा प्रजाहरूलाई अनिकालवाट मुक्ति दिलाउन जनकवंशका वाईसौ राजा शीरध्वजले आफैं हलो जोत्न थाल्दा भूमीबाट बालिका जानकी उत्पन्न भएकी थिइन्।
सर्वगुण सम्पन्न जानकीको विवाहका लागि स्वयंवर लिन ईच्छुक विभिन्न प्रदेशबाट आएका शक्तिसम्पन्न राजकुमारहरू मध्येबाट शिवधनुषमा ताँदो चडाउनेलाई वरको रूपमा ग्रहण गर्ने राजा शीरध्वजको शर्तमा अयोध्याबाट आएका दशरथपुत्र रामचन्द्र बाहेक कोही सफल हुन सकेनन।
नेपालको कूल भूभागको ०.८०% भाग, कुल जनसङ्ख्याको २.९% ओगटी जनसङ्ख्याको क्रममा पाँचौ स्थानमा पर्ने तथा विभिन्न ९३ जातजाति पाइएको यस धार्मिक क्षेत्रले आफू भित्र समेटेको भौगोलिक, सामाजिक तथा सांस्कृतिक विविधताले यस जिल्लालाई देश विदेशमा परिचित गरएको छ।
जनआन्दोलन २०४६ मा बाम मोर्चाबाट सकृय रहेका भण्डारीले नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी र मनमोहन अधिकारी द्वारा नेतृत्व गरिएको नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी लाई एकीकरण गरी नेकपा गठन गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए।
उनले प्रतिपादन गरेको बहुदलीय जनवादको नीति पछ्याउँदै नेकपा बहुलबादी राजनीतिमा अगाडि बढी आम निर्वाचन २०४८ मा भाग लिई देशको प्रमुख प्रतिपक्षको रूपमा स्थापित भएको थियो।
लेनिनले सबैभन्दा पहिला संसारमा स्थापित गरेको सोभियत समाजवाद असफल भएर विश्व कम्यूनिष्ट आन्दोलनले गम्भीर धक्का खाएको बेलामा पनि माक्र्सवादको सिर्जनात्मक प्रयोग गर्दै नेपालमा जनताको बहुदलीय जनवादको सिद्धान्त प्रतिपादन गरे ।
वि.सं. २०१५ साल गाउँ मै एउटा हिउँदे पाठशाला बाट औपचारिक शिक्षातर्फ प्रवेश गर्ने भण्डारी अप्ठेरा पाठहरू भए पनि दुईपटक आफ्नो कानमा परेपछि सधैँका लागि कण्ठ गर्नसक्ने र बाल्यकाल मै चण्डी कण्ठाग्र गर्ने गर्नाले उनी जिल्लाभर चर्चित भए, यद्यपि उनले अक्षरहरू चिनिसकेका थिएनन्।
जीवराज आश्रितको मृत अवस्थामै गाडीमै शव भेटिएको थियो भने मदन भण्डारीको घटनास्थलदेखि धेरै तल नारायणी नदी किनारमा तिन दिन पछि शव भेटिएको थियो।
त्यसको निर्माणमा सक्रिय रहेका नेताहरू पुष्पलालको पार्टीसँग विद्रोह गरी २०३४ सालमा नेकपा को स्थापना हुनुभन्दा पूर्वको 'को-अर्डीनेशन केन्द्र'मा आवद्ध भई 'मुक्तिमोर्चा समूह'लाई नै त्यसमा विलय गराइयो।
अन्याय सहन नसक्ने उहाँको आफ्नै खालको बिद्रोही स्वभाव, विषयवस्तुको उच्चतम् ज्ञानको आधार, साहित्य र सिर्जना मार्फत नविन चिन्तनको विकासले उनलाई बनारसमा सङ्गठित रूपमा क्रियाशील राजनीतिककर्मीहरूसँग नजीकिने वातावरण बनायो।
२०४८ सालको संसदीय निर्वाचनमा नेकाका तत्कालीन सभापति एवम् अन्तरिम प्रधामन्त्री कृष्णप्रसाद भट्टराईलाई परास्त गरी काठमाडौँ क्षेत्र नं. १ बाट प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचित भए।
रक्षा राज्य सचिव डेनिस हेलीले बेलायती सशस्त्र बलहरू गम्भीर रूपमा बढाइएको र केही सन्दर्भमा शेखशाहीको रक्षा गर्न खतरनाक रूपमा कम सुसज्जित भएको रिपोर्ट गरे।
२४ जनवरी १९६८ मा, बेलायती प्रधानमन्त्री ह्यारोल्ड विल्सनले सरकारको "ब्रिटिश संरक्षणमा बहराइन र कतारसँग मिलेर सात ट्रुसियल शेखडोमहरूसँगको सन्धि सम्बन्ध अन्त्य गर्ने" निर्णयको घोषणा गरे, मार्च १९७१ मा प्रधानमन्त्री एडवर्ड हेथले पुन: पुष्टि गरे।
घोषणाको केही दिन पछि, अबु धाबीका शासक शेख जायद बिन सुल्तान अल नाह्यानले जोखिमको डरले बेलायती सशस्त्र सेनाहरूलाई इमिरेट्समा राख्ने सम्पूर्ण खर्च व्यहोर्ने प्रस्ताव गरेर सुरक्षा सन्धिहरूको सम्मान गर्न बेलायतीहरूलाई मनाउने प्रयास गरे।
लेबर सांसद गोरोन्वी रोबर्ट्सले शेख जायदलाई बेलायती फिर्ताको खबरको बारेमा जानकारी दिएपछि, फारसको खाडीका नौ शेखशाहीहरूले अरब इमिरेट्सको एक सङ्घ गठन गर्ने प्रयास गरे, तर १९७१ को मध्यमा उनीहरूले बेलायती सन्धिको म्याद त्यो वर्षको डिसेम्बरमा अन्त्य हुने अवस्थाको बाबजुद पनि युनियनका सर्तहरूमा सहमत हुन सकेनन्।
१९२२ मा, ब्रिटिस सरकारले अरबका राज्य का शासकहरूसँग ब्रिटिस सरकारको सहमति बिना विदेशी कम्पनीसँग कुनै सम्झौता नगर्ने सुनिश्चितता गरेको थियो।
पर्सिया मा र मेसोपोटामिया मा तेलको खोज भएपछि, तेल जस्ता प्राकृतिक स्रोतको खोज हुने सम्भावनालाई ध्यानमा राख्दै, ब्रिटिस नेतृत्वको इराक पेट्रोलियम कम्पनी ले यस क्षेत्रमा आफ्नो रुचि देखायो।
१९७१ मा युएईबाट ब्रिटेन निस्किएर र एक राज्यको रूपमा युएईको निर्माण पछि, युएई र इरान बीच पर्सियन खाडीमा रहेको तीन टापु अबु मुसस, ग्रेटर तुन्ब, रलेसर तुन्ब, को विषयमा विवाद भयो।
युएई सहित कयौं मध्य पूर्वी र अफ्रिकी देशहरूले २०१७ जुनमा कतारलाई आतंकवाद प्रायोजनको आरोपमा कतारसँग कुटनैतिक सम्बन्ध तोडेका थिए, परिणामस्वरूप कतार कुटनैतिक सङ्कट सुरु भयो।
यसमा अबु धाबी, अजमान, दुबई , फुजैराह, सारजहा, रास अल खैमाह, उम अल- कुवान का सत्तासीन शेखहरूबाट बन्ने सङ्घीय सर्वोच्च परिषदले शासन गर्छ।
युनाइटेड अरब इमिरेट्स सात इमिरेट्स, अबु धाबी , अजमान, दुबई, फुजैराह, रस अल खैमाह, शारजाह र उम्म अल क्वाइन मिलेर बनेको एक वैकल्पिक राजतन्त्र हो।
१९५२ मा उनीहरूले ट्रुसियल स्टेट्स काउन्सिल बनाए, र दुबईका शेख रासिद बिन सईद्का कानुनी सल्लाहकार परिषदको महासचिव र कानुनी सल्लाहकार नियुक्त भए।
साथै विश्व बैङ्क, अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष, अरब लिग, अर्गनाइजेसन अफ ईस्लामिक को-अपरेसन , र असंलग्न आन्दोलनको सदस्य पनि हो।
अबु धाबीका शासक तथा देशका प्रथम राष्ट्रपति जायद बिन सुल्तानले तेलको आम्दानीलाई स्वास्थ्य, शिक्षा, र पूर्वाधारमा लगानी गरेर अमिरातको विकासको सुरुवात गरे।
अधिकांश अधिकारीहरू बेलायतको "रोयल मिलिटरी एकेडेमी" र अन्य अमेरिकाको "युनाइटेड स्टेट्स मिलिटरी एकेडेमी" , अस्ट्रेलियाको "रोयल मिलिट्री कलेज, डनट्रुन" र फ्रान्सको "सेन्ट सिर" सैन्य प्रतिष्ठानबाट प्रशिक्षित छन्।
फ्रान्स र संयुक्त राज्य अमेरिकाले रक्षा सहयोग सम्झौता र सैन्य सामग्रीको लागी सबैभन्दा रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ।
तेलको आम्दानी बढ्दै गएपछि अबु धाबीका शासक जायद बिन सुल्तान अल नाहयानले ठूलो स्कुल, हाउजिङ, अस्पताल र सडक निर्माण कार्यक्रम सुरु गरे।
जब दुबईको तेल निर्यात १९६९ मा सुरु भयो, शेख रसिद बिन सैइद अल मख्तुम सीमित भन्डार विविध क्षेत्रमा लगानी गर्न सक्षम भयो जसले आधुनिक दुबईलाई वैश्विक सहर बनायो।
२०१९ डिसेम्बरमा, आफ्नो तल्लो सदनमा ५०% महिला सहित युएई राष्ट्रिय व्यवस्थापिकामा लैंगिक समानता हासिल गर्ने एक मात्र अरब मुलुक, र विश्वको पाँच मध्ये एक देश बन्यो।
युएईका केही सैन्य परिचालनहरूमा १९९३ को सोमालियामा संयुक्त राष्ट्रसंघ उणोसोम ई फोर्समा इन्फन्ट्री बटालियन, कोसोभोमा ३५ औं मेकानाइज्ड इन्फन्ट्री बटालियन, इराक युद्धको समयमा कुवेतको एउटा रेजिमेन्ट, लेबनानमा डिमिनिङ अपरेसन, अफगानिस्तानमा अपरेशन एन्ड्युरिङ फ्रीडम, लिबियामा अमेरिकी नेतृत्वको हस्तक्षेप, सिरियामा अमेरिकी नेतृत्वको हस्तक्षेप र यमनमा साउदी नेतृत्वको हस्तक्षेप पर्छ।
यो अरब प्रायद्वीपको पूर्वी छेउमा अवस्थित छ र ओमान र साउदी अरेबियासँग सीमानाहरू साझा गर्दछ, जबकि कतार र इरानसँग फारसको खाडीमा समुद्री सीमाहरू छन्।
संयुक्त अरब इमिरेट्सको बहराइन, चीन मिश्र , फ्रान्स, भारत, जोर्डन, पाकिस्तान, रसिया, साउदी अरब र संयुक्त राज्य अमेरिकासँग बलियो सम्बन्ध छ।
संयुक्त अरब एमिरेट्सको सैन्य बलको निर्माण १९७१ मा ऐतिहासिक "ट्रुसियल ओमान स्काउट",जुन पूर्वी अरेबियामा शान्ती सुव्यवस्था कायम गर्ने प्रतीक थियो र जसको कमान्ड ब्रिटिस अधिकारीले गर्थे, बाट भएको थियो।
आफ्ना पिता चन्द्रदास श्रेष्ठको व्यापारिक हैसियतका कारण भारतमै साक्षर बनेका गोपालदास श्रेष्ठ विश्वयुद्धबाट भारत पनि प्रभावित भएपछि नेपाल आउनुभयो।
त्यसअघि नै काठमाडौँ, पाटन र भक्तपुरमा नेपाल प्रज्ञा पञ्चायतद्वारा आयोजित जनसभाका प्रखरवक्ताका रूपमा उहाँ चर्चित भइसक्नुभएको थियो।
त्यसपछि दुई वर्ष चुपचाप बस्नुभएका श्रेष्ठ २०१३ सालदेखि 'द कमनर' नामको अङ्ग्रेजी दैनिकको प्रकाशन/सम्पादन सुरू गरी सार्वजनिक हुनुभयो।
औपचारिक शिक्षाका रूपमा नेपालमा आई.ए.सम्म अध्ययन गरेका श्रेष्ठ २०१४ सालमा डा.के.आई.सिंहको प्रधानमन्त्रीत्वकालमा गठित नेपालको पहिलो प्रेस कमिसन आयोगको सदस्य रहनुभएको थियो।
२०१४ सालमा अमेरिकाको नर्थ वेस्टर्न युनिभर्सिटीअन्तर्गत 'मेडिल स्कूल अफ जर्नालिज्म'मा पत्रकारिताबारे अध्ययन गर्न जानुभयो।
नेपालबाट अमेरिका जाने पहिलो पत्रकार श्रेष्ठले स्वदेश फर्केपछि 'विज्ञापन पत्रिकाको नैसर्गिक अधिकार हो' भन्ने आवाज उठाउनुभयो।
२०२८ सालमा दुई वर्षका लागि निर्वाचित सभापति बनेका श्रेष्ठलाई तत्कालीन काठमाडौँ नगर पञ्चायतको हलमा पत्रकार संघको अधिवेशन गर्दागर्दै सो संघबाट निष्काशित गरियो।
त्रि.वि.वि. काउन्सिलका सदस्यसमेत रहिसक्नुभएका श्रेष्ठ नेपालमा पत्रकारहरूको मर्यादित विकासका लागि निरन्तर लागिपरेको संस्था 'नेपाल प्रेस इन्स्टीच्युट' का संस्थापक अध्यक्ष हुनुहुन्छ।
विकलका कथा सङ्ग्रहहरूमा नयाँसडकको गीत , बिरानो देशमा, एउटा बूढो भ्वाइलिन आशावरीको धूनमा , आज फेरि तन्ना फेरिन्छ , शव सालिक र सहस्र बुद्ध, उर्मिला भाउजू , उपन्यासहरूमा सुनौली , अविरल बग्दछ इन्द्रावती , सागर उर्लन्छ सगरमाथा छुन , यात्रा साहित्यमा सात सूर्य एक फन्को, निलगिरिको छायाँमा, नाटकहरूमा सरदार भक्ति थापा , मिल्किएको मणि र बालसाहित्यमा अगेनाको डिलमा, विक्रम र नौलो ग्रह, सात थुँगालगायत पुस्तक प्रकाशित छन्।
निधन हुनु अघि उनले अग्रेजी लेखक म्यारी शेलीद्वारा लेखिएको फ्रेन्केष्टेन उपन्यासको पनि नेपालीमा अनुवाद गरेका थिए तर त्यो कृति हालसम्म प्रकाशित गरिएको छैन ।
यही प्रभावबाट विकलले हार्मोनियम, तबला, भ्वाइलिन र बाँसुरी बजाउन सिके तर रेडियो नेपालको स्वर परीक्षामा असफल भएपछि यो क्षेत्रबाट टाढिए।
६ दशकको साहित्य साधनामा ५५ कृतिहरू मार्फत् नेपाली साहित्यको विकासमा उल्लेखनीय योगदान पुर्‍याए वापत रमेश विकल दुई दर्जन भन्दा बढी संस्थाहरूबाट अभिनन्दित र एक दर्जन पुरस्कारहरूबाट सम्मानित भएका छन्।
नयाँसडकको गीत कथासङ्ग्रहका लागि उनले वि. सं. २०१८ को मदन पुरस्कार पाएका थिए, त्यतिबेला उनको उक्त कथासङ्ग्रह पाण्डुलिपिमै थियो।
नेपाली साहित्यिक भण्डारमा कथा, उपन्यास, नाटक, यात्रा, आत्मसंस्मरण, व्यङ्ग्य र बालसाहित्यका ५५ वटा पुस्तक प्रकाशित गरेर रमेश विकलले महत्त्पूर्ण योगदान पुर्‍याएका छन्।
उनको मृत्यु वि. सं. २०६५ पुस २ गते ८१ वर्षको उमेरमा जोरपाटीस्थित नेपाल मेडिकल कलेज शिक्षण अस्पतालमा श्वासप्रश्वास सम्बन्धि रोगको उपचारका क्रममा भएको हो।
वर्तमान राजविराजको पूर्वी भागमा पर्ने भलुवाही खोलाको छेउमा लामो इतिहास बोकेको राजदेवी भगवतीको मन्दिरबाट राजविराज नाम रहन गएको विभिन्न पुस्तकमा उल्लेख छ।
योजनाबद्ध किसिमले व्यवस्थित राजबिराज छिट्टै व्यवसायिक रूपमा अगाडि बढी विक्रम सम्वत २०१० साल तिर पूर्वी नेपालको तराई र पहाडी जिल्लाका व्यापारिक केन्द्रको रूपमा विकसित हुन पुग्यो।
नगरपालिकामा ऐतिहासिक राजदेवी, दुर्गा भगवती, वागेश्वरी भगवती, हनुमान, रामजानकी, राधाकृष्ण, विष्णु, बैष्णवी काली, महादेव लगायतका मठ मन्दिर तथा मुस्लिम समुदायको जामे मस्जिद र जैन धर्मावलम्बीका मन्दिर छन्।
वि.सं. १९९४ तिर सप्तकोशी नदीले पुरानो सदरमुकाम हनुमाननगरलाई कटान गर्न थाले पछि सदरमुकाम अन्यत्र सार्न उपयुक्त ठाउँको खोजी हुन थाल्यो।
तत्कालीन बडाहाकिम प्रकाश शमशेर जबराले उपयुक्त ठाउँ खोजेर सहर बसाउने जिम्मेवारी ख्याति प्राप्त इन्जिनियर डिल्लीजङ्ग थापालाई सुम्पेका थिए।
त्यस बेला सुन्दर सहरको रूपमा प्रसिद्धि पाएको भारतको जयपुर सहरको नक्सा बमोजिम टाउन प्लानिङ गरी वि.सं.१९९८ मा राजविराज शहर बसाइयो।
एउटा सुन्दर र शान्त पारिवारिक जीवन धान्न अनेक कसरत गरी सेनाबाट छुट्टिएर स्वर्ग जस्तो घर आउँदा त्यहाँ एक्कै चोटि उनको जीवन इँटाभट्टीको भतभत पोल्ने रापमा पसेसरी हुन आँटेको थियो।
विक्रम संवत् १९५२ सालमा भारतको हिमाञ्चल प्रदेशको भाग्सु तोतारानीछेउ छाउनी धाराखोलामा जन्मेका मित्रसेनका हवल्दार मानवीरसेन थापा मगर र राधा थापाका उनी एउटै सन्तान थिए।
आकाशगङ्गाको आयु ठम्याउन निक्कै कठिन छ, तापनि यस पुञ्जको सबै भन्दा पुरानो ताराको आयु अन्दाजि करिव १३.६ अर्ब वर्ष छ जुन लगभग यस तारापुञ्जकै आयु समान छ।
आकाशगङ्गा १३.६१ बिलियन वर्ष अघि बिग ब्याङ्गको केही समय पछि ब्रह्माण्डमा जन वितरणमा एक वा धेरै सानो ओभरडन्सिटीको रूपमा सुरु भयो।
पहिलो ताराहरू बन्न थालेदेखि, आकाशगंगा दुवै ग्यालेक्सी विलय र ग्यालेक्टिक हलोबाट सीधै ग्यासको वृद्धि मार्फत मिल्की वे बढेको छ।
मिल्की वेले हाल यसका दुई ठूला उपग्रह ग्यालेक्सीहरू, ठूला र साना म्यागेलानिक क्लाउडहरू, म्यागेलानिक स्ट्रिम मार्फत धेरै साना आकाशगंगाहरूबाट सामग्री संकलन गरिरहेको छ।
ब्रह्माण्ड सम्बन्धी सिमुलेशनहरूले संकेत गर्दछ कि, ११ बिलियन वर्ष पहिले, यो विशेष गरी ठूलो आकाशगंगासँग विलय भएको थियो जसलाई क्राकेन भनिन्छ।
यद्यपि, मिल्की वेका विशेषताहरू जस्तै तारकीय द्रव्यमान, कोणीय गति, र यसको बाहिरी क्षेत्रहरूमा धातुपनले गत १० अर्ब वर्षमा ठूला आकाशगंगाहरूसँग कुनै विलय भएको छैन भनी बताउँछ।
हालैका प्रमुख विलयहरूको यो अभाव समान सर्पिल आकाशगंगाहरूमा असामान्य छ; यसको छिमेकी एन्ड्रोमेडा ग्यालेक्सीको तुलनात्मक रूपमा ठूला आकाशगंगाहरूसँग हालैको विलयले आकारमा थप विशिष्ट इतिहास भएको देखिन्छ।
हालैका अध्ययनहरूका अनुसार, मिल्की वे र एन्ड्रोमेडा ग्यालेक्सी ग्यालेक्सी रङमा रहेको कुरामा रहेको छ–मग्निच्युड रेखाचित्रलाई "ग्रीन भ्याली" भनिन्छ, "निलो क्लाउड"
हरियो उपत्यका आकाशगंगाहरूमा तारा-निर्माण गतिविधि सुस्त भइरहेको छ किनभने तिनीहरू अन्तरतारकीय माध्यममा तारा-बनाउने ग्यास बाहिर निस्कन्छ।
मिल्की वे र एन्ड्रोमेडा दुवै बीचको टक्करको कारण तारा निर्माणको दरमा अपेक्षित, छोटो अवधिको बृद्धिको लागि लेख्दा पनि समान गुणहरू भएका सिमुलेटेड आकाशगंगाहरूमा, ताराको गठन सामान्यतया अबदेखि करिब पाँच अरब वर्ष भित्र समाप्त हुनेछ।
वास्तवमा, मिल्की वेसँग मिल्दोजुल्दो अन्य आकाशगंगाहरूको मापनले यो सबैभन्दा रातो र चम्किलो सर्पिल ग्यालेक्सीहरू मध्येको हो जसले अझै नयाँ ताराहरू बनाउँदैछ र यो नीलो रातो अनुक्रम ग्यालेक्सीहरू भन्दा थोरै नीलो छ भन्ने सुझाव दिन्छ।
आकाशगङ्गा जसमा सौर्यमण्डल समावेश छ, जसको नाम पृथ्वीबाट ग्यालेक्सीको रूप वर्णन गर्दछ: रातको आकाशमा देखिने प्रकाशको धुलो ब्यान्ड जुन नाङ्गो आँखाले व्यक्तिगत रूपमा छुट्याउन सकिँदैन।
खगोलविद् हार्लो शापली र हेबर डस्ट कर्टिस बीचको 1920 को महान् बहस पछि, एडविन हबलले गरेको अवलोकनले मिल्की वे धेरै आकाशगंगाहरू मध्ये एउटा मात्र हो भनेर देखाएको छ।
भर्खरको सिमुलेशनहरूले सुझाव दिन्छ कि अँध्यारो पदार्थ क्षेत्र, जसमा केही दृश्य ताराहरू पनि छन्, लगभग 2 मिलियन प्रकाश-वर्ष को व्यास सम्म फैलिन सक्छ।
मिल्की वेमा धेरै उपग्रह ग्यालेक्सीहरू छन् र यो स्थानीय आकाशगंगाहरूको समूहको भाग हो, जुन सुपरक्लस्टरको अंश हो, जुन आफैं लानियाकेआ सुपरक्लस्टरको एक भाग हो।
सौर्यमण्डल ग्यालेक्टिक केन्द्रबाट लगभग 27,000 प्रकाश-वर्ष को त्रिज्यामा स्थित छ, ओरियन आर्मको भित्री किनारमा, ग्यास र धुलोको सर्पिल आकारको सांद्रता मध्ये एक।
स्थिर घूर्णन गतिले केप्लेरियन गतिशीलताको नियमको विरोधाभास भएको देखिन्छ र यसले मिल्की वेको द्रव्यमानको धेरै भाग टेलिस्कोपहरूमा अदृश्य छ, न त विद्युत चुम्बकीय विकिरण उत्सर्जन गर्दैन वा अवशोषित गर्दैन।
समग्रमा मिल्की वे एक्स्ट्राग्यालेक्टिक फ्रेम्स अफ रेफरेन्सको सन्दर्भमा लगभग ६०० किलोमिटर प्रति सेकेन्डको वेगमा चलिरहेको छ।
मिल्कीवेका सबैभन्दा पुराना ताराहरू ब्रह्माण्ड जत्तिकै पुराना छन् र यसैले बिग ब्याङ्गको अँध्यारो युगको केही समयपछि नै बन्न सकेका हुन सक्छन ।
परन्तु अर्को शव्दमा भन्दा "ब्रह्माण्ड" जसलाई अङ्ग्रेजीमा "" भनिन्छ, धेरैको विचार अनुसार महाब्रह्माण्ड मा फैलिंदो स्थिति जसबाट चुँडिएको भागलाई ब्रह्माण्ड भनेर भनिन्छ।
यो भन्दा अघि संसारका धेरै भागहरू का मानिसहरू सौरमण्डललाई पृथिवी केन्द्रित मान्थे र सम्पूर्ण सूर्य र अन्य ग्रह पृथिवीको धुरीमा घुमेको मान्थे।
शताव्दियौंको अध्ययन फलस्वरूप सही तथ्यहरू फेला पर्दै गए, जसमा कोपर्निकसको सूर्य केन्द्रित सिद्धान्त, सर आइजक न्यूटनको गुरूत्वाकर्षण शक्ति को सिद्धान्त, सूर्य केन्द्रित सौर-मण्डल को अध्ययन,बाट मिलेको जानकारी ।
त्यसपछि आकाशगंगा , मन्दाकिनीहरू र माइक्रोवेव पृष्ठभूमि विकिरण को खोज अनि सतर्कता पूर्वक गरिएको अध्ययन अनि विश्लेषणबाट प्राप्त यी मन्दाकिनीहरू को स्थिति आदिको बारे जानकारी मिल्यो र आधुनिक ब्रह्माण्ड विज्ञानलाई अरु तथ्य पहिल्याउन बल मिल्यो।
वर्तमान वैज्ञानिक सिद्धान्त अनुसार ब्रह्माण्डको उत्पत्ति महाभीषण ताप र अत्यन्त घनत्व को स्थितिमा महा विस्फोट बाट भएको हो र यसपछि ब्रह्माण्डको विस्तार सुरु भएको हो।
आदिकालको युग मा सम्पूर्ण पदार्थहरू र उर्जा एकिकृतकेन्द्रित) भएर भीषण घनत्व प्राप्त गरे पश्चात् महाविस्फोट अथवा महाविस्तार आरम्भ भयो, जो विस्तार भइरहेछ र जसको कारण आजको स्थितिमा पुगेकोछ।
ब्रह्माण्ड शव्दले ती सम्पूर्ण कुराहरूको बोध गराउँछ जस अन्तर्गत प्रकृति, अन्तरीक्ष र समय, पदार्थ र उर्जा, भौतिक नियम र सृष्टि सञ्चालन आदि चलेको छ।
ढुङ्गे युगदेखि निरन्तर बसोबास गर्दै आधुनिक सर्बियाको इलाकाले छैटौँ शताब्दीमा यसले स्लाभ जातिको बसाइँसराइको सामना गर्नुपरेको थियो।
सोह्रौँ शताब्दीको बीचतिर, ओटोमनहरूले आधुनिक सर्बियाका सम्पूर्ण भागलाई आफ्नो अधीनमा लिएका थिए जसले गर्दा हब्सबर्ग साम्राज्यसँग युद्ध चलेको थियो।
युगोस्लाभियाको विच्छेदको समयमा, सर्बियाले मोन्टेनेग्रोसँग एक सङ्घको गठन गरेको थियो जुन सन् २००६ मा शान्तपूर्वक रूपमा भङ्ग भएको थियो।
अन्तर्राष्ट्रिय समुदायबाट मिश्रित प्रतिक्रियाहरू प्राप्त भएपछि सर्बियाले यसलाई आफ्नै सार्वभौम क्षेत्रको भागको रूपमा दावी गरिरहेको छ।
यो संयुक्त राष्ट्र सङ्घ, युरोप परिषद्, युरोपमा सुरक्षा र सहकार्यका लागि सङ्गठन, कृष्ण सागर आर्थिक सहयोग परिषद्, मध्य युरोपेली स्वतन्त्र व्यापार सङ्घ, एसियाली पूर्वाधार लगानी बैंक र विश्व व्यापार सङ्गठनको सदस्य राष्ट्र हो।
सन् २००६ जुन ५ मा सर्विया स्वतन्त्रताको घोषणापत्रबाट सर्बिया र मोन्टेनिग्रोको सङ्घ अन्त्यको घोषणा गरियो र सर्बिया सन् १९१८ पछि पहिलो पटक नयाँ स्वतन्त्र राष्ट्रको रूपमा उदाएको थियो।
यसको सिमाना उत्तरमा हङ्गेरी, उत्तरपूर्वमा रोमानिया, दक्षिणपूर्वमा बुल्गेरिया, दक्षिणमा उत्तर म्यासेडोनिया, पश्चिममा क्रोएसिया र बोस्निया र हर्जगोभिना र दक्षिण पश्चिममा मोन्टेनेग्रो, कोसोभोको विवादित इलाका हुँदै अल्बानियासम्म फैलिएको छ।
यो घोषणाप्रति अन्तर्रष्ट्रिय समुदायमा विविध प्रकारको प्रतिक्रिया आएको थियो, केहीले यसको स्वागत गरे भने केहीले एकपक्षीय कदमको निन्दा गरेका थिए।
तेस्तै यसले टेलिसेन्टरहरूको व्यवस्थापन, प्रवर्ध्दनरा सुदृढिकरण ,मानव श्रोत र संसाधनको विकास , अनुसन्धान तथा खोजमुलक कार्य ,तालिम प्रशिक्षण तथा परामर्श दिने तथा अन्य सङ्घ-संस्था तथा निकायहरूसँग सहकार्य गरी सुचना तथा सञ्चार प्रविधिको विकास र प्रवर्ध्दनमा टेवा पुर्याउँदै आएको छ ।
सूचना नीति सन् २००० अनुसार विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय अन्तर्गत ,नेपालमा सूचना प्रविधि क्षेत्रको विकास तथा प्रवर्धनको लक्ष्य लिएर स्थापना भएको थियो ।
यसले सिंहदारबारको विद्युतीय प्रवेशद्वारको पनि व्यस्थापन गरिरहेको छ र सिंहदरबार भित्र विभिन्न मन्त्रालयहरू तथा विभागहरूको वीचमा रहेको फाइबर अप्टिक्सको व्यवस्थापन पनि गर्दै आइरहेको छ ।
यसको टेलिसेन्टर निर्माणको पनि उदेश्यरहेको छ र सरकारी कर्मचारीहरूलाई साधारण सूचना प्रविधि साक्षरता कार्यक्रम पनि सञ्चालन गर्दै आइरेको छ ।
यसले विद्युतीय सरकारको अवधारणा विकास तथा मुहुर्ततामाकार्य गरेको छ जसले देशमा सरकारी काम तथा कार्यवाहीहरूलाई जनता समक्ष पारदर्शी किसिमले प्रवाह गर्न सकिने छ र सरकार र जनता , सरकार र व्यवसायीक सङ्गठनहरू र सरकारका विभिन्न अङ्गहरू बीच समन्वयको स्थिति निर्माणमा टेवा पुर्याउने छ ।
राज्यको अर्थतन्त्र धेरै हदसम्म धानको टेरेस्ड खेती र मकै, कोदो, गहुँ, जौ, सुन्तला, चिया र अलैंची जस्ता बालीहरूको खेतीमा आधारित कृषिमा आधारित छ।
ब्रुइङ, डिस्टिलिङ, टेनिङ र घडी बनाउने मुख्य उद्योगहरू हुन् र मुख्य रूपमा राज्यको दक्षिणी क्षेत्रहरूमा मुख्य रूपमा मेल्ली र जोरथाङ सहरहरूमा अवस्थित छन्।
साथै, सिक्किममा तामा, डोलोमाइट, तालक, ग्रेफाइट, क्वार्टजाइट, कोइला, जस्ता र सिसा जस्ता खनिजहरू निकाल्ने एउटा सानो खानी उद्योग अवस्थित छ।
ख्ये बुम्साका पाँचौं पुस्ताका फुन्टसोग नामग्याल, १६४२ मा सिक्किमको राजतन्त्रको संस्थापक बने, जब उनलाई युकसोममा तीन पूज्य लामाहरूले सिक्किमको पहिलो छोग्याल, वा पुजारी-राजाको रूपमा अभिषेक गरे।
१७१७ र १७३३ को बीचमा, राज्यले पश्चिममा नेपालीहरू र पूर्वमा भुटानीहरूद्वारा धेरै आक्रमणहरूको सामना गर्यो, जसको समापन नेपालीहरूद्वारा राजधानी राब्देन्ट्सको विनाशसँगै भयो।
२००० मा, सत्रौं कर्मापा, उर्गेन त्रिन्ले दोर्जे, जसलाई दलाई लामाले पुष्टि गरेका थिएँँ र चिनियाँ सरकारले तुल्कुको रूपमा स्वीकार गरेका थिएँँ, तिब्बतबाट भागेर सिक्किमको रुम्टेक मठमा फर्कन खोजेका थिएँँ।
चिनियाँ अधिकारीहरू यस मुद्दामा अलमलमा थिएँँ, किनकि भारतको कुनै पनि विरोधको अर्थ सिक्किमको भारतको शासनको स्पष्ट समर्थन हुनेछ, जसलाई चीनले अझै पनि भारतद्वारा कब्जा गरेको स्वतन्त्र राज्यको रूपमा मान्यता दिएको छ।
चीन सरकारले अन्ततः २००३ मा सिक्किमलाई भारतीय राज्यको रूपमा मान्यता दियो, बदलामा भारतले तिब्बतलाई चीनको "अंश" क्षेत्रको रूपमा घोषणा गर्‍यो।
कार्यकारी: भारतका सबै राज्यहरूमा जस्तै, एक राज्यपाल राज्यको कार्यकारी शक्तिको प्रमुखमा खडा हुन्छ, जसरी राष्ट्रपति सङ्घमा कार्यकारी शक्तिको प्रमुख हुन्छ, र भारतको राष्ट्रपतिद्वारा नियुक्त गरिन्छ।
सन् १९४७ मा एक लोकप्रिय मतद्वारा सिक्किमले भारतसँगको विलय अस्वीकार गरियो र तत्कालीन भारतीय प्रधानमन्त्री जवाहर लाल नेहरूले सिक्किमलाई संरक्षित राज्यको दर्जा प्रदान गरे।
यस समयमा सिक्किम नेशनल कंग्रेसद्वारा पुनः मतदान र नेपालीहरूलाई अरु धेरै प्रतिनिधित्व हुनुपर्ने माग गरेपछि सन् १९७३ को शुरूमा समस्या उत्पन्न भयो।
अप्रिलमा, भारतीय सेना सिक्किमको भूमिमा प्रबेश गर्यो र राजदरबारको सुरक्षामा खटिएका सुरक्षाकर्मीहरूलाई निःशस्त्र गरे र राजा छोग्याललाई नजरबन्दमा राखे अनी पछि गान्तोकलाई आफ्नो कब्जामा लिए।
यसको उत्तर र उत्तरपूर्वमा चीनको तिब्बत स्वायत्त क्षेत्र, पूर्वमा भुटान, पश्चिममा नेपालको कोशी प्रदेश र दक्षिणमा पश्चिम बङ्गालसँग सीमा जोडिएको छ।
पूर्वी हिमालयमा अवस्थित, सिक्किम लेकाली र उपोष्णकटिबंधीय हावापानी सहित यसको जैविक विविधताका लागि उल्लेखनीय छ, साथै कञ्चनजङ्घा हिमाल, भारतको सबैभन्दा उच्च चुचुरो र पृथ्वीको तेस्रो उच्च स्थान हो।
सिक्किमको दक्षिणी र पश्चिमी भागका सहरहरूले सिक्किमलाई पश्चिम बङ्गालको उत्तरी भागका पर्वतीय सहर कालिम्पोङ र दार्जिलिङसँग जोडदछ।
सन् १९७५ मा, भारतीय सेनाले गान्तोक सहर कब्जा गरेपछि, एक जनमत सङ्ग्रह भयो जसले राजतन्त्रको विघटन र सिक्किमलाई भारतको २२औँ राज्यको रूपमा सामेल गर्यो।
राज्यमा संस्कृति र परम्पराको संरक्षणका लागि गुरुङ, लिम्बू, मगर, मुखिया, नेवारी, राई, शेर्पा र तामाङलाई थप आधिकारिक भाषाहरू समावेश गरिएको छ।
२०१९ को रूपमा, राज्यको भारतीय राज्यहरूमध्ये पाँचौं-सबैभन्दा सानो कुल ग्राह्यस्थ उत्पादन थियो, यद्यपि यो सबैभन्दा छिटो-बढ्नेहरूमध्ये पनि हो।
यसले ब्रिटिस इस्ट इन्डिया कम्पनीलाई नेपालमाथि आक्रमण गर्न प्रेरित गर्‍यो, जसको परिणामस्वरूप सन् १८१४ को नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध भयो।
अस्थिरताको एक अबधि पछि, सन १९७९ मा, सिक्किम सङ्ग्राम परिषद्का नेता नरबहादुर भण्डारीको नेतृत्वमा एउटा लोकप्रिय मन्त्री परिषद्को गठन भयो।
यसको उँचाइको स्तरीकरणको कारण, राज्यमा उष्णकटिबंधीय प्रजातिहरूदेखि समशीतोष्ण, लेकाली र टुन्ड्रासम्मका विभिन्न प्रकारका बोटबिरुवाहरू छन्, र यति सानो क्षेत्रमा यस्तो विविधता प्रदर्शन गर्ने केही क्षेत्रहरू मध्ये एक हो।
गान्तोकबाट बागडोगराको लागि सिक्किम हेलिकप्टर सर्विस द्वारा एक हेलिकप्टर सेवा उपलब्ध छ जसको उडान ३० मिनेट लामो छ, दिनमा केवल एक पल्ट चल्दछ र केवल ४ जना मात्रलाई लान सक्दछ।
सिक्किमको जीवजन्तुमा हिउँ चितुवा, कस्तुरी मृग, झारल, हाब्रे, हिमाली फ्याउमुसो, थारल, घोरल, रतुवा, लङ्गुर, हिमाली कालो भालु, ध्वाँसे चितुवा, छिरबिरे बिरालो, चरी बाघ, वन कुकुर, तिब्बती ब्वाँसो, सुँगुरे भालु, र भालु बिरालो।
सिक्किम १९औँ शताब्दीको पछिल्ला दसकहरूमा बेलायती संरक्षित राज्य बनेको थियो, जसलाई सन् १८९० मा चीनसँग हस्ताक्षर गरिएको एउटा महासन्धिले औपचारिक रूपमा मान्यता दिएको थियो।
सिक्किमलाई बिस्तारै अर्को तीन दसकहरूमा थप सार्वभौमसत्ता प्रदान गरियो, र सन् १९२२ मा भारतीय रियासतहरूका शासकहरूको प्रतिनिधित्व गर्ने सभा, चेम्बर अफ प्रिन्सको सदस्य बन्यो।
लोककथाका अनुसार राब्देन्टेलाई आफ्नो नयाँ राजधानी बनाएपछि भुटियाका राजा तेन्सुङ नामग्यालले दरबार बनाएर आफ्नी लिम्बू रानीलाई नाम राख्न भनेका थिएँँ।