polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
उल्टै वहाँ सौरन राजालाई फुसलाएर उसलाई दुष्टताको बाटोमा लैजान्छ र नूमेनोर द्वीप र लगभग सबै नूमेनोरवासिहरूको सर्वनाश गर्दिन्छ।
नूमेनोरिहरूको युवराज इसील्दूर एलेन्दिल आफ्नो मृत पिताको भाँचिएको तरवार नार्सिलले सौरनको औला काटेर उससंगबाट त्यो एक औंठी खोसेर लिन्छ र सौरनको शारीरिक शक्ति खतम हुन्छ।
अब नूमेनोरोको नयाँ राजा इसील्दूरको कर्त्तव्य बन्थयो कि त्यो एक औंठीलाई विनाशको पर्वत , जुन एक ज्वालामुखी थियो,मा जलिरहेको आगोको ज्वालामा हालिदिनु, किन भनें त्यस दुष्ट औंठी र यसका स्वामीको सर्वनाशको कुनै अर्को तरीका थिएन।
सिलसि लि गर्‍यो मध्य कडी भएको कारण देखि यसको कथा एकाएक नै शुरु हुन्छ, बिना कुनै चीजको जान-चिन्हारी दिये, अझ एकाएक नै खत्म पनि हुन्छ।
वहाँ फ्रोडोलाई शुरुवातमा यो फैसला सुनाइयो कि फ्रोडो औंठी वाहक बन्नेछ र यस एक औंठीलाई मर्डोर गएर मृत्युको पहाडमा लाभाको मुखमा फाल्नेछ, जसबाट औंठी र सौरन नेस्तानाबूद हुन।
यिनी सबैको लागि औंठीको मैत्री बनाइयो, जसमा थिए : फ्रोडो, स्याम, मेरी, पिप्पिन, गैन्डैफ, आरागर्न, बोरोमीर , लेगोलास र गिम्ली ।
पहिलो कडी : द लर्ड अफ द रिङ्ग्स--द फेलोशिप अफ द रिंग द लर्ड अफ द रिङ्ग्स--द फेलोशिप अफ द रिंग यस सिलसि लि गर्‍यो पहिलो कडी थियो।
नोट गर्नुहोस कि आफ्नो जीनियसको परिचय दिदै टोल्किनले न केवल एक पूरै पौराणिक गाथाको रचना गरे, बल्कि उनमा कम से कम दुई नयाँ क्रित्रिम भाषाहरू पनि बनाए : खास तरिकामा गन्धर्भहरूको शास्त्रीय भाषा क्वेन्या र उनको लोकभाषा सिन्दारिन ।
पुरानो बुखारेस्टबाट १८६२मा रूमानियाको राजधानी बने देखी अहिलेसम्म यस सहरमा धेरै परिवर्तन आईसकेको छ, र आज यसले आफुलाई रुमानियाई मीडिया, कला एवं संस्कृतिक केन्द्रको रूमामा स्थापित गरिसकेको छ।
यद्यपि यसको धेरै जसो ऐतिहासिक भवन विश्वयुद्ध, भुँइचालो इत्यादिमा स्वाहा भैसकेको छ तर अहिले पनि केही शानदार भवन आफ्नो सिर ऊंचा गरेर उभिएको छ।
बेलुका जितमहानको कथा सुन्नलाई आवश्यक पुजाको सामग्री केरा, चियुरा, दहि, चिनी लगायतको परिकार सहित गाउको एक स्थानमा गाउ भरिको सबै मानिसहरु भेला भई गाउको अगुवाको निर्णय अनुसार महिला, पुरुष संगै बसेर जितमहानको कथा सुन्ने गरिन्छ ।
बर्तको अर्को दिन बिहानै उठेर दाईभाईको सङ्ख्याको आधारमा बेलकोपात गासेर धनुष बनाउने, जाकुर , पुजाको सामान सहित खोलामा नुहाउने छलन रहेको छ ।
योनिबाट रगत बग्नु, अचानक अनुहार सुन्निनु, एकनासले बेस्सरी टाउको दुखिरहनु वा औंलाहरू दुख्नु, दृष्टि अचानक कमजोर वा धमिलो हुनु, एकदमै पेट दुख्नु, बान्ता भइरहनु, काम्नु वा ज्वरो आउनु, भ्रुणको चलहल वा तीव्रतामा फरक आउनु, योनिबाट तरल पदार्थ बग्नु, पिसाब गर्दा पीडा हुनु वा राम्ररी पिसाब फेर्न नसक्नु इत्यादि भएको खण्डमा तुरुन्तै चिकित्सकको सहयोग मागिहाल्नुपर्छ।
आमाले मद्य र लागूपदार्थ सेवन गरेको खण्डमा बच्चा सुस्त मनस्थितिको, शारीरिक विकार र अनौठो आनीबानीजस्ता खतराहरू हुन सक्ने सम्भावना बढ्‌छ।
कोही-कोही मानिसहरूले गर्भावस्थाको बेला कहिलेकाहीं अलिकता मद्यपान गर्नु ठिकै हो भने तापनि विशेषज्ञहरू भने पटक्कै नपिउने सल्लाह दिन्छन्‌।
देवर्षिद्वारा विनित भावले यसरी प्रश्न सोधिए पछि लक्ष्मीपति भगवान विष्णुले आज्ञा गर्नुभयो- प्राचीन कालमा पृथ्वीमा एउटी ब्राह्मणी बस्दथिइन् ।
व्रतको प्रभावले स्त्रीको शरीर त शुद्ध भयो तर तिनले कहिल्यै पनि ब्राह्मण एवं देवताका निम्ति अन्न दान गर्दिनथिन् अत: मैंने विचार गरे यी महिला बैकुण्ठमा बसेर पनि अतृप्त नै रहनेछिन्, त्यसैले म स्वयं एक दिन भिक्षा ग्रहण गर्न जानु पर्‍यो ।
त्यसपछि मैंले त्यस ब्राह्मणीलाई भने- जब देव कन्याहरू तिमीलाई भेट्न आउनेछन त्यस बेला आफ्नो कुटिको दैलो खुल्ला राख्नू, उनीहरूले तिमीलाई षट्तिला एकादशीको व्रतको विधान बताउनेछन् ।
यी वस्तुलाई आफूले स्वयं ग्रहण र उपयोग त गर्नै पर्छ तथा कुनै श्रेष्ठ ब्राह्मणलाई बोलाएर उनलाई पनि यी वस्तु उपभोग हुने गरी दानादि गर्नुपर्छ।
यस प्रकार जसले षट्तिला एकादशीको व्रत लिन्छ, भगवानले उसलाई अज्ञानतापूर्वक गरेभएका सम्पूर्ण अपराधबाट मुक्त बनाई दिनुहुन्छ र पुण्य प्रदान गरेर स्वर्गमा स्थान प्रदान गर्नुहुन्छ।
स्तूपको टुप्पामा त्रयोदंश भूवनको प्रतिक,१३ तल्ला उचाईको गजुरमा सुनको मोलम्बा लगाईएको छ भने गजुरको माथिल्लो भागमा ठूलो क्रिष्टल स्टोन राखिएको छ।
स्तूप निर्माणका लागि विसं २०३० साल भाद्र २७मा निप्पोन जान म्योहोजीका श्रद्धेय गुरू निचिदात्सु फुजिईले शिलान्यास गरेका थिए भने सोही वर्षको मंसिर १३ गते स्तुपको प्रार्थना गृहमा सिद्धार्थको जन्ममूर्ति राखिएको थियो।
स्तूपको अग्रभागमा जापानमा निर्मित धर्मचक्र प्रवर्तन मुद्राका बुद्धको विशेष मुर्ती, पश्चिममा श्रीलङ्काबाट प्राप्त ध्यान मुद्राको बुद्ध मुर्ति, उत्तरमा थाइल्याण्डबाट प्राप्त ढलोटबाट निर्मित ६ फिट लामो महापरिनिर्वाण बुद्ध मुर्ति र दक्षिण दिशामा नेपालमा बनेको सिद्धार्थको जन्ममूर्ति राखिएको छ।
विश्व शान्ति स्तूप कास्की जिल्लाको पुम्दीभुम्दी गाविस वडा नम्बर १ स्थित अनदुडाँडाको मीन थुम्कीमा रहेको धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थान हो।
पोखरा पुग्ने करिब नब्बे प्रतिशत विदेशी पर्यटकहरू यस स्तूपको अवलोकनका लागि पुग्ने गर्दछन् भने आन्तरिक पर्यटकहरूको पनि गन्तव्यको पहिलो रोजाई यही ठाउँ हुने गरेको छ।
निकै संघर्षपछि निर्माण गरिएको यो स्तूप अहिले पोखराका पर्यटन व्यवसायी र स्थानीय बौद्ध धर्मावलम्बीहरूका लागि गर्व गर्न लायक स्थल बनेकॊ छ।
१९९० सालको महाभूकम्प अघिसम्म विभिन्न पोखरी र पाखो ठाउँका रूपमा रहेको यो ठाउँमा भूकम्पपछि तत्कालीन प्रधानमन्त्री श्री ३ जुद्धशमशेरले पिच सडक निर्माण गरेका थिए ।
न्युरोडसँगै रहेको भूगोल पार्कचाहिँ नेपालकै पहिलो व्यवस्थित पार्क हो, त्यसको ठीक पछाडि नेपालकै पहिलो बैङ्क नेपाल बैंक लिमिटेडको केन्द्रीय कार्यालय अवस्थित छ ।
नेपालका निम्ति उच्च तथा स्तरिय खेल प्रस्तुत गरेका खवासले २०१७ मार्च अप्रिलमा पिलिपिन्स सँगको २०१९ एएफसी एसिया कप छनोट तेस्रो चरणको खेलमा पहिलो पटक कप्तानको भुमिका प्राप्त गरेका थिए ।
जिल्लामा रहेका थुप्रै पर्यटकीय गन्तव्यहरु मध्ये पनि राजापुर नगरपालिका क्षेत्रमा रहेका धार्मिक तथा पर्यटकीय क्षेत्रहरु आफैँमा सुन्दर र मनोरम रहेका छन् ।
यस नगरपालिका भित्र थारु रहनसहनदेखि प्राकृतिक सौन्दर्यले सजिएको सुन्दर र मनोरम दृश्य, कृषि क्षेत्रले भरिएको समथल फाट, धार्मिक तथा पर्यटकीय क्षेत्र लगायत थुप्रै पर्यटकलाई आकर्षण गर्ने क्षेत्र रहेका छन्।
यस नगरपालिकामा स्वदेशी तथा विदेशी पर्यटकहरुले छुटाउन नहुने मध्यको एक गन्तव्य हो कर्णाली नदीको गेरुवा घाटमा बनेको नेपालकै लामो पुल, जसको लम्बाइ १ हजार १५ मिटर छ ।
यसका अलवा कर्णाली नदीमा जलयात्रा, मानव निर्मित अर्नहुवाताल, सोनाहा र थारुजातीको सयुक्त संग्रहालय, वडा नम्बर १ मा रहेको नमुना गाउँ, अजिङ्गरको बासस्थान आदी विभिन्न पर्यटकीय स्थलको अवलोकन गर्न सकिन्छ ।
जब परमाणु बमलाई पृथ्वीतलका माथि विस्फुटित गरिन्छ त तरङ्गहरू पृथ्वीतलदेखि टकराएर माथि उठ्दछन् र नया आघात उत्पन्न गर्दछ जो माथि र तल तीव्रतादेखि फैल्दछ।
मात्राका बिस्तारै बढाउनुले एउटा समय यस्तो अवस्था आएगी जब कमभन्दा कम एउटा उन्मुक्त न्यूट्रन एउटा नयाँ परमाणुमा प्रह्योर गर्न त्यसका विखंडन गर्न द्नेछ।
आजको एउटा हजार किलोदेखि थोरै ठूलो नाभिकीय हथियार यति उर्जा उत्पन्न गर्न सक्छ जति धेरै अरब किलोका परम्परागत विस्फोटकहरूबाट उत्पन्न हुन सक्छ।
विस्फोटी यूरेनियम अन्य तत्वहरूमा बदलिन्छ, त्यो भन्दा रेडियो ऐक्टिवेधी किरणहरू निकलेर जीवित कोशिकाहरूलाई आक्रान्त गर्न तिनलाई नष्ट गर्न दिन्छन्।
नेपाल एक बहुजाति, बहुभाषी तथा बहुसंस्कृति भएको राष्ट्र हो एघारौ राष्ट्रिय जनगणना २०६८ को जनगणनामा नेपालका १२५ जातजातिहरुको अभिलेखीकरण भएको पाइन्छ यी जातजातिहरुको आफ्नै मौलिक भाषा, धर्म, संस्कृति, प्रथा, परमपरा तथा मुल्यामान्यताहरु रहेकाछन् आदिवासी जनजाती उत्थान राष्ट्रिय प्रतिष्ठान ऐन, २०५८ को दफा २ को खण्ड "क" अनुसार नेपालमा रहेका ५९ विभिन्न जातजातिहरुलाई आदिवासी जनाजजतीको रुपमा सूचिकृत गरेको छ एघारौ जनगणना अनुसार नेपालमा बोलिने भाषा संख्या जम्मा १२३ ओटा रहेको उल्लेख छ त्यस्तै भाषा आयोगको अध्ययनबाट पुन: ६ ओटा नयाँ भाषा पहिचान भयो नयाँ भाषामा राना थारू, नार फु, चुम , नुब्री , पोइके र सेराके छन् ।
नवदुलही ल्याउदा केटापक्षका चेलीहरुले बाटोमा गुन्द्रिवा कपडाले बाटो छेक्ने गर्दछन् यसबेला बाटोमा रक्सी लगायतका खानाहरु साथै केही पैसा पनि राखिएको हुन्छ ती खानेकुरा पहिले दुलाहादुलहीले खाएपछि अन्यले खानुपर्छ तर केटापक्षले सामानको उचित मूल्य स्वरूप पैसा र पैसाको ठाउँमा भरसक डबल बनाएर दिनुपर्दछ अनि मात्र जान दिइन्छ घर आइपुगेपछि केटाको आमाले नव बुहारीलाई एउटा कुचो दिएर अगेनामा पुर्याएर तीन चुलो घुमाइ छुवाउछिन र बुहारीलाई चुलो ढोग्न लगाई नयाँ दुलही आफ्नो कुलमा आएको भनी विधिवत् मान्यता दिइन्छ यसपछि आफन्त मान्यजनहरुलाई सक्दो भोज खुवाएर विवाहभोज सम्पन्न गरिन्छ
विवाहको सातौं दिनपछि दुराइतेको सल्लाह अनुसार सम्धीढोगको व्यवस्था गरिन्छ यसलाई "गारागुरी" भनिन्छ गारगुरी पूर्व नवदुलहीले आफ्ना माइत पक्षसंग भेट्न नहुने र कतै आकस्मिक भेट भएमा पनि हेर्न नहुने प्रथा रहेको छ गरगुरिमा पहिले केटा पक्षबाट केटाको बाबु लगायतका केही व्यक्तिहरुका साथ केटी पक्षकहाँ गई सम्धी ढोग्ने काम हुन्छ फेरी केटी पक्षबाट पनि सम्धी लगायत केही व्यक्तिहरु केटापक्षकहाँ सम्धीढोगमा आउछन् दुवै पक्षका सम्धी र सम्धिनी बीच ढोग गर्दा सिधा नजर जुधाउन नहुने भएकोले सकेसम्म कपडाले बार लगाई ढोग गर्ने गरिन्छ गारगुरीपछि यो जातिमा विधिवत् रुपमा मागी विवाह सम्पन्न भएको मानिन्छ
यस समुदायमा मृतकलाई प्राय: गाड्ने चलन छ साना नानीहरुको मृत्यु भएमा अनिवार्य गाड्ने गरिन्छ ठूलाहरुको मृत्यु भएमा मृतकका मुखमा मोहर पैसा लगाइदिने, शरीरमा तेल लगाइदिने गरिन्छ यसैगरी शरीरमा काँचो धागोले सात फन्को बाँधिन्छ आफन्तहरु भेला भइसकेपछि हरियो बाँसको खाटमा मृतकलाई आफ्नै छोराहरुद्वारा बोकाएर नदी, खोलाको किनारमा लगेर विधिपूर्वक गाडिन्छ वा जलाइन्छ गाड्न वा जलाउन पूर्व आफन्त सबैले दागबत्ति दिने गरिन्छ
भनेर बाहिर बस्ने पुरुषहरुलाई सोध्छन् बाहिरकाहरुले एकैसाथ छुट्यो है छुट्यो भन्नुपर्दछ चेलीबेटीहरुले ल्याएको रक्सी, बोका लगायत अन्य ल्याएका सामग्रीको मुल्य निर्धारण गरी माइत पक्षले रुपैयाँ पैसा सक्दो दान दिने प्रचलन छ पुरेतलाई चाहि एक माना चामल, केही हतियारहरु दिएर विदा गरिन्छ विभिन्न कारणले आफ्नो जात र आफन्तबाट निष्काशनमा परेकाहरुलाई तोकिएको सजाय पुरा गरेकाहरुलाई पुन जातमा पुनर्मिलन गराउन र आफन्तमा समावेश गराउन यस्तो समयमा तोकिएको पुरेतद्वारा पकाइएको कालो दाल खुवाएर सजाय फुकुवा गरिन्छ तर हाल यो प्रचलन हराएको जानकारहरु बताउछन्
राई जाति एक बहुभाषी जातिको रुपमा चिनिन्छ किनकि किरात राई जातिहरुमा २६ भाषीहरु छन् आदिवासी जनजातीहरु अन्तर्गत रहेका तामाङ, नेवार आदि जातिहरुमा थर फरक फरक लेख्ने गरेता पनि भाषा भने एउटै बोल्ने गरेको पाइन्छ तर राईहरुको थर राई मात्रै लेख्ने गरिन्छ भने बोल्ने भाषा भने फरक फरक हुन्छ सबै भन्दा बढी थर भएको जाति मगर हो भने सबै भन्दा बढी भाषा भएको जाति राई हो भनी अध्ययन कर्ताहरु बताउछन् किरात राई ययोक्खामा हाल २९ भाषिका राईहरु आवद्ध छन् किरात राई जातिका विभिन्न थरहरूको आ–आफ्नै प्रकारका भाषा छन् ।
नेपालका जातजाति सम्बन्धी अध्ययन कर्ता डोरबहादुर विष्टको भनाइ अनुसार राईहरुमा अनेक ससाना अलगअलग भाषा बोल्ने र अलगअलग चालचलन भएका धेरै बथान छन् कतिपयका भाषा लोप भइसकेका छन् भने कतिपयको लोपोन्मुख अवस्थामा पुगेका छन् ।
हरेक चार कोषमा पानी फेरिन्छ र हरेक आठ कोषमा बाणी फेरिन्छ भने झैँ सरकारी एकल भाषिक नीति, बसाइँसराइ, मिश्रित सामाजिक संरचना, अन्तरजातीय विवाह, आर्थिक विपन्नता, अन्तर्राष्ट्रिय प्रभाव आदिका कारण अधिकांश राईहरूको भाषिक अवस्था लोपोन्मुख अवस्थामा पुगेको देखिन्छ भने ठाउँअनुसारको संस्कार, संस्कृति र भाषिकाहरूको विकास भई भाषिक विविधता भएको पनि देखिन्छ ।
प्राय राईहरुको भाषा भोटबर्मेली भाषा परिवार अन्तर्गत पर्दछन् तर राईगाउँका देवास राईहरुले बोल्ने भाषा भारोपेली परिवार अन्तर्गत पर्दछ यस भाषाको छुट्टै लिपि त छैन तर हाल किरात राईहरुको साझा लिपि किरात सिरिजंगा लिपिलाई अङ्गीकार गर्दै आएको छ कालक्रमिक एवम् समकालिक भेदको कारणले गर्दा देवास राई भाषा एक नयाँ भाषाको रुपमा जन्म भएको अनुमान गरिएकोछ सामान्यतया यस भाषामा नेपाली, मैथली, भोजपुरी जस्ता भाषाहरुको मिश्रण रहेको पाइन्छ स्थानान्तर, ठाउँअनुसारको संस्कार, संस्कृति, भाषाभाषीको प्रभावका कारण पुर्खाले बोल्ने गरेको वास्तविक भाषालाई संरक्षण गर्न नसकेको कारण यस भाषामा विचलन आएको हो भनी जानकारहरु बताउदछन् हाल यो भाषा बोल्नेको संख्या अत्यन्तै कम संख्यामा भेटिन्छन्
राईगाउँका देवास राईहरुले बोल्ने भाषामा उच्चारणका आधारमा देवनागरी लिपि अन्तर्गतका अ, आ, इ, उ, ए, ओ गरी जम्मा ६ ओटा स्वर वर्ण र क, ख, ग, घ, ङ, छ, छ, ज, झ, ट, ठ, ड, ढ, त, थ, द, ध, न, प, फ, ब, भ, म, य, र, ल,व, स, ह गरी जम्मा २९ ओटा व्यञ्जन वर्णहरु प्रयोग भएको पाइन्छ
प्राचिन किरात भूमि वल्लो किरात(पूर्वमा सुनकोशी देखि पश्चिममा त्रिसुली नदिसम्म र दक्षिणमा मकवानपुर जिल्लाको चित्लाङदेखि उत्तरमा रसुवा जिल्लाको गोसाँइकुण्डसम्मको भूभाग) भित्र र आसपासका जिल्लाहरु मकवानपुर, नुवाकोट, काभ्रे, चितवन, धादिङ, सिन्धुली आदिको भूभागमा आधार इलाका बनाई सदियौँदेखि हाल सम्म निरन्तर बसोबास गर्दै आफ्नै प्रकारको परम्परा मूल्य मान्यताहरु रहेका भूमिपुजक भूमिपूत्र राईहरु नै किरात देवास राई हुन् ।
नेपाल एकिकरण पूर्व कालखण्डमा मुकुन्द सेनका रानी महिमवतीतर्फका कान्छा छोरा लोहांग सेनको राज्य संचालनको समयमा मकवानपुर राज्य पूर्वमा विजयपुर र दक्षिणमा भारतको चम्पारण सम्म फैलिएको थियो त्यसताका वल्लो किरात भूमि मकवानपुरका चौतारिया बाजहाङ राय र उनका छोरा चौतारिया विद्याचन्द्र राय , विजयपुर चौदण्डीका चौतारिया अगमसिँह राई, धुलिखेल चौकटका राजा महेन्द्रसिंह राई, नाम सिं राई, माझ किरातका अटल राई, चितन राई, अगमासी चम्लोंङ राई थिए यिनै चौतारियाहरु तथा राजाका सन्तानहरुनै देवास राई भएको अग्रज पुर्खाहरु बताउछन् ।
यस जातिको आफ्नो छुट्टै प्रकारको भाषा, संस्कार, संस्कृति तथा धर्म, परम्परा मूल्य मान्यताहरु रहेको पाइन्छ यो जातीय समाजमा पहिला देखिने गरिने कुलपूजा तथा खेललाई देवास भन्ने गरिन्छ परापूर्व कालमा शिकार जानु अघि देवास बसेर शिकार कहाँ पाइन्छ त्यसको जोखाना हेरी शिकारमा निस्कन्थे कुनै शुभकार्य गर्न पूर्व तथा खेतीपाती लगाउँदा प्राकृतिक प्रकोप, रोगब्याधबाट जोगाउन र नयाँ बालीनाली भित्र्याउदा इष्टदेव खुशी पार्नका लागि देवास बस्ने प्रथा यस समुदायमा रहेको कारण यस जातिलाई देवास राई भनिएको हो भनी अग्रज पुर्खाहरु बताउछन् ।
पुस्तान्तरणसंगै यस्ता संस्कार तथा संस्कृति हस्तान्तरण हुन नसक्दा विस्तारै हराउदै गएको छ किरात देवास राई उत्थान समाज नेपालको अध्ययन अनुसार यो जातिको प्रमुख बसोबासको थलो मकवानपुर, सिन्धुली, काभ्रे, नुवाकोट अर्थात् वल्लो किरात क्षेत्रहरुलाई मुख्य रुपमा मानिएको पाइन्छ यस अतिरिक्त हाल रौतहट, सर्लाही, बारा, चितवन, धादिङ, ललितपुर काठमाडौं, उपत्यकाका विभिन्न स्थानमा पनि यो जातिको बसोबास
माथि किरात देवास समुदायको एक प्रतिनिधिमुलक समुदाय राईगाउँका राईहरुको संक्षिप्त परिचय उल्लेख गरिएको छ , जहाँ देवास राई समुदायको भाषा तथा संस्कार एवम् संस्कृतिको सामान्य जानकारी गराउने प्रयास गरिएको छ यस्तै धेरै विषयवस्तुहरु अध्ययन अनुसन्धान गर्न बाँकी छ, गर्न आवश्यक छ सायद हामी एक अर्कामा भएको अलग पहिचानका विषयहरु चर्चा गर्न छुटेको छ आगामी दिनहरुमा अन्य स्थानका समुदायका बारेमा अध्ययन अनुसन्धान गरी यसरीनै जानकारी गर्ने गराउने सुअवसर मिलोस र उत्थान गरिएका प्रसंगहरु बारे आवश्यक सकारात्मक सल्लाह सुझावको अपेक्षा गरिन्छ
सामान्यतया किरात राईहरु अन्तर्गत रहेको यस जातीय समुदाय अन्य राईहरु भन्दा केही पछाडी परेको महसुस गर्न सकिन्छ देवास राई समुदाय पछी पर्नाका कारणहरु धेरै छन् यस समुदाय शिक्षित जनशक्तिको कमी, सामाजिक एकता र चिन्तनको अभाव, राजनैतिक पहुँच नहुनु, आर्थिक अवस्था सवल नहुनु, राज्यबाट उपेक्षित, सरकारी सेवा तथा रोजगारीमा कमजोर उपस्थिति, व्यवसायिक संलग्नतामा खडेरी, परम्परागत रहन सहनमा रमाउनु, आफ्नो भाषा, कला, संस्कार तथा संस्कृतिको संरक्षण तथा सम्बर्द्धनमा दिलचस्पी नहुनु, खेल, भाषा, कला, साहित्य तथा संचार क्षेत्रमा परिचित हुन नसक्नु, समुदायको उत्थान र विकासको निमित योगदानको अभाव, अरुको आज्ञा पालक हनु, समाजिक भन्दा पनि व्यक्तिगत स्वार्थम रमाउन खोज्नु जस्ता थुप्रै कारणहरुले गर्दा यस समुदाय अन्य जातिहरु भन्दा पछि परको हो भन्ने सजिलै अनुमान लगाउन सकिन्छ तसर्थ देवास राई समुदायको कला, भाषा, संस्कार संस्कृतिको संरक्षण तथा सम्बर्द्धनका लागि सबै पक्षको ध्यान जानु जरुरी छ सामाजिक एवम् सामुदायिक स्वार्थलाई सर्वोपरी ठानी जातीय र सामुदायिक उत्थानको लागि सबैको ऐक्यवद्धता हुन आजको तत्कारो आवश्यकता एवम् अपरिहार्यता मानिन्छ आफ्नो पहिचान दर्शाउदै राज्यसंग संविधान प्रदत हकअधिकार प्राप्तिको लागि विशेष पहलकदमीको आवश्यक
यस समुदायमा बच्च्चा जन्मेपश्चात तत्काल आमा र बच्चालाई चारैतिरबाट जालले बारेर राखिन्छ यसो गर्दा भूतप्रेतले आमा र बच्चालाई छुन सक्दैन भन्ने जनविश्वास छ शिशु जन्मेपछी पहिलो चरणको खानपान सुत्केरी महिलालाई छोरा जन्माए कुखुराको भाले र छोरी जन्माए पोथी काटेर खुवाउने चलन
यो जातीय समाजको परम्पराअनुसार छोरा वा छोरी जे भए पनि शिशुहरुको एकै प्रकारले सात दिनमा न्वारन गर्ने प्रचलन रहेको छ शिशु छोरा भए २ माना चामल र छोरी भए १ माना चामल राखेर वंश चिनाइन्छ यही चामल राखेको आधारबाट शिशु छोरा वा छोरी के हो अन्यले चिन्ने पनि गर्दछन् यही चामल पछि न्वारान को समयमा पिसेर रोटी पकाएर साना नानीहरुलाई बाँडिदिने गरिन्छ अन्य नानीहरु जस्तै यो शिशुको पनि चाँडै हातखुट्टा लागोस् भनेर यसो गरिएको हो भनिन्छ न्वारन को दिन बिहान देखि बेलुकीसम्म ठडेउरो बत्ति बालेर राखिन्छ यसरी बालेर राखेको ठडेउरो बत्ति सकेसम्म निभ्नबाट बचाइन्छ यदि बत्ति बिचमा निभेमा अशुभ मानिन्छ न्वारान को काम प्राय : धामीले नै सम्पन्न गर्ने गर्दछन् न्वारन सकेर शिशुको नामकरण पनि धामीले नै जन्मको बार, गते, ऋतु जस्ता कुराहरु विचार गरेर मिल्दो नाम राखिदिने गर्दछन् न्वारान को समयमा आगन्तुकहरुलाई सामान्य भोजको आयोजना गरी न्वारानको कार्य सम्पन्न गरिन्छ यसै दिनदेखि सुत्केरी लगायत अन्य संलग्न सबै व्यक्तिहरु चोखिएको मानिन्छ
यस जातिको आफ्नो छुट्टै प्रकारको भाषा, संस्कार, संस्कृति तथा धर्म, परम्परा मूल्य मान्यताहरु रहेको पाइन्छ यो जातीय समाजमा पहिला देखिने गरिने कुलपूजा तथा खेललाई देवास भन्ने गरिन्छ
परापूर्व कालमा शिकार जानु अघि देवास बसेर शिकार कहाँ पाइन्छ त्यसको जोखाना हेरी शिकारमा निस्कन्थे कुनै शुभकार्य गर्न पूर्व तथा खेतीपाती लगाउँदा प्राकृतिक प्रकोप, रोगब्याधबाट जोगाउन र नयाँ बालीनाली भित्र्याउदा इष्टदेव खुशी पार्नका लागि देवास बस्ने प्रथा यस समुदायमा रहेको कारण यस जातिलाई देवास राई भनिएको हो भनी अग्रज पुर्खाहरु बताउछन् ।
किरात देवास राई उत्थान समाज नेपालको अध्ययन अनुसार यो जातिको प्रमुख बसोबासको थलो मकवानपुर, सिन्धुली, काभ्रे, नुवाकोट अर्थात् वल्लो किरात क्षेत्रहरुलाई मुख्य रुपमा मानिएको पाइन्छ यस अतिरिक्त हाल रौतहट, सर्लाही, बारा, चितवन, धादिङ, ललितपुर काठमाडौं, उपत्यकाका विभिन्न स्थानमा पनि यो जातिको बसोबास
यो जातिले आफूहरुलाई किरात कालिन समयको उपत्यकाबासी किरातका सन्तान मान्ने गर्दछन् अन्य जातिका राईहरुमा जस्तै यो जातिभित्र पनि विभिन्न गोत्र एवम् पाछाहरु रहेका छन्
सय समुदायले मान्ने थानी पूजा पनि एक हो यो पूजा अत्यन्तै महत्वपूर्ण पूजाको रुपमा लिइन्छ यस पूजामा ३६ देवदेवीको पूजा गरिन्छ भन्ने भनाई छ यो पूजा पनि गाउँका सबै मिलेर सामूहिक रुपमा गर्ने गरिन्छ यो पूजा गर्नका निम्ति गाउँले मिलेर एकजना पुजारी चुनेर राखिएको हुन्छ उनै पुजारीको आज्ञाअनुसार पूजा सम्पन्न गरिन्छ विशेषगरी यो पूजा नयाँ अन्नबाली लगाउने बेलामा, धान रोप्ने समयमा लगाएको बाली उठाउने समयमा गर्ने गरिन्छ यो पूजामा सिन्दुर, ध्वजासमेत गरी कुखुरा काटेर बली दिइन्छ
धान पूजा तथा मिहा ढालाउनी : मङ्सिर महिनामा धान भित्र्याउने पूजालाई मिहा ढलाउनी भनिन्छ गाउँका सबैजना मिलेर खेतमा भेलाभइ सामुहिक पूजा गरिन्छ एउटा नयाँ काठ को मियो पूजाआजा गर्ने ठाउँमा गाडिएको हुन्छ र पुजारीले विधि प्रक्रिया पुर्याई ढाल्ने प्रचलन छ विशेषत: आफूले नयाँ धान भित्र्याउन पूर्व आफ्नो पितृ र देवतालाई धान चराउने गरिन्छ साथै धान भित्र्याउन पाउदाको खुशियालीमा खेतमा रमाइलो गरी नाचिन्छ कुखुरा तथा बाख्रा काटी बली दिइन्छ
प्राचिन किरात भूमि वल्लो किरात(पूर्वमा सुनकोशी देखि पश्चिममा त्रिसुली नदिसम्म र दक्षिणमा मकवानपुर जिल्लाको चित्लाङदेखि उत्तरमा रसुवा जिल्लाको गोसाँइकुण्डसम्मको भूभाग) भित्र र आसपासका जिल्लाहरु मकवानपुर, नुवाकोट, काभ्रे, चितवन, धादिङ, सिन्धुली आदिको भूभागमा आधार इलाका बनाई सदियौँदेखि हालसम्म निरन्तर बसोबास गर्दै आफ्नै प्रकारको परम्परा मूल्य मान्यताहरु रहेका भूमिपुजक भूमिपूत्र राईहरु नै किरात देवास राई हुन् ।
गोर धुवाई : यो पर्व विशेषत: खेतीपातीको कार्य सकिएपछि मनाइन्छ गोरुलाई विशेष रुपमा पूजी मिठा खानेकुरा खुवाएर खुट्टा धोइदिएर तेल, बेसार लगाइदिन्छ यसरी पुजियको गोरुलाई पुन: जोत्न हुँदैन जोत्नु परेमा पुन: पूजा गर्नुपर्छ तर, गाउँका पुजारीले पहिले गर्नुपर्दछ पुजारीले नगरेसम्म अन्यले यो पूजा गर्ने अनुमति हुँदैन यस्तैगरी नयाँ अन्नबाली भित्र्याउने समयमा पनि सबैभन्दा पहिले पुजारीले आफ्नो घरमा अन्नबाली भित्र्याएपछि मात्र अन्यले पनि भित्र्याउने अनुमति पाएको मानिन्छ गाउँघरमा जुनसुकै खेतीपातीको कार्य सुरु गर्दा वा भित्र्याउँदा पहिले पुजारीले काम सुरु गरेपछि मात्रै अन्यले पनि गर्ने अनुमति पाउँदछन् यस्तै यो जातिले परापुर्व कालदेखि सुँगुर, राँगा खाने गरेका थिए तर, पृथ्वीनारायण शाहको विजयपछि सुँगुर, राँगा खानेलाई सानो जाति मान्ने कुरा फैलाएपछि उनीहरुले खान छाडेका हुन् भनिन्छ कतिपयले खाए पनि घरभित्र राम्ररी चोखिएर पस्न पाइने मान्यता बसेको छ तर, आजभोलि यस्ता खानाहरु सहज बन्दै गएको अनुभूति गर्न सकिन्छ
यो समाजमा सामूहिक रुपमा गरिने पूजा भूमे पूजा पनि पर्छ गाउँले मिलेर भाले, पोथी कुखुरा लिएर भूमे थानमा गई ध्वजापताका साथ आफ्ना पुजारीद्वारा पूजा गराउछन् कुखुरा काटेर थानमा बलि दिई टाउकोबाहेक जीउ सम्बन्धित व्यक्तिलाई दिइन्छ टाउको चांही धामीले लाने गर्दछन् गाउँका सबैजना मिलि एउटा बोकाको बली दिइन्छ र मासु भाग लगाई अनिवार्य प्रत्येक घरधुरीमा पुर्याइन्छ यो पूजा विशेषत: गाउँघरमा कुनै रोग,व्याधि, हैजा,प्राकृतिक विपति नआओस् भनेर गरिन्छ
यस अतिरिक्त यो समुदायले भीमसेन, महादेव, गयर, कुन्टा, भगवती, बलदेव, भवानी, तिरपुर, सावरसामी आदि मान्ने गर्दछन् मरेका धामी, पितृ, राजालगायतका आत्मालाई पनि को रुपमा मान्ने गर्दछन् मुख्यगरी गर्भारीराजा, ब्रम्ठाकुर,ब्राम्हथान, आइतबारे, सोमबारे, गिढावर राजा, बलदेउ राजा, मानवीर भुँइया, बुढाइ धामी, सनाई धामी, नौधरन, सातौ संसारी, बागमती, त्रिपाई धामी आदि छन् डाँडा खोला को पनि पूजा गर्ने गर्दछन्
नेपाल बहुजाति, बहुभाषि, बहुसंस्कृति भएको राष्ट्र हो यहाँ बसोबास गरिरहेका आदिवासी जनजातिहरुको आ-आफ्नै मौलिक भाषा, संस्कृति, इतिहास र पहिचान छ किरात देवास राई पनि आफ्नो छुट्टै भाषा, संस्कृति, इतिहास र पहिचान भएको आदिवासी जनजाति हो
नेपालको प्राचिन कालमा महिषपाल वंश अन्तिम शासक भुवन सिंहलाई परास्त गरी इसा पुर्व छैठौ सताब्दी तिर राजा बनेका प्रथम किराती राजा यलम्बरका सन्ततिहरु मध्येकै देवास राई पनि हो किरातीका अन्तिम राजा गस्ती मगधको आक्रमणबाट बिचलित भई मुलथलो बैशाली छाडेर आएका लिच्छिवीहरुले प्राचिन नेपालको राज्य शासन व्यवस्था आफ्नो हातमा लिएपछि विस्थापित भएका किरातीहरु ठूलो हुल पूर्व भेगतिर लागेको इतिहास छ यहि भागमा केहि किरातीहरु प्राचिन नेपाल कै वरपर बसोबास गरेको इतिहासमा छ इतिहासमा धुलिखेल किराती छाँप, मकवानपुर सेन किराती संयुक्त राज्य, उदयपुर चौदण्डी राज्य भएको उल्लेख
राईगाउँका राईहरुमा छेवर तथा गुन्युचोली प्राय गरिदैन तर अहिले अन्य समुदायको प्रभावका कारण केहिले गर्ने गरेकाछन् छोराको छेवर प्राय: ३ वर्ष नाघेपछी गर्ने चलन छ यसमा मामाको उपस्थिति अनिवार्य हुन्छ साथै अन्य आफन्तहरु पनि आमन्त्रण गरिन्छ मामाहरुले पालो पालो गरी भान्जाको कपाल काटिदिनुपर्दछ कपाल फुपूले टपरीमा थापेर चोखो ठाउँमा फाल्ने गर्दछन् कपाल काटिसकेपछि भान्जालाई नयाँ लुगा फेराएर घरभित्र दहीचामलको सेतो टीका लगाई आशिर्वाद साथ केही दक्षिणा दिने गरिन्छ यो कार्य आगन्तुक सबैले गर्दछन् यो बेला आगन्तुकहरुलाई भोज खुवाइन्छ यस्ता भोजहरुमा प्राय: जाँड, रक्सी बान्छनीय मानिन्छ
यो समाजमा मुख्यरुपमा मानिने इष्टदेव कूलपूजा हो यो पूजा प्राय: विहान, बेलुका, हरियो गोबरले चुला र दलान लिपेर ठडेउरो बत्ति बालेर गरिन्छ यो पूजामा आफ्नो परिवारको कल्याणको कामना गरिन्छ कसैले भाकल भए सो अनुसार विशेष रुपमा पूजा गर्ने गरिन्छ यसका लागि कुनै निश्चित हुँदैन, समय अनुसार गर्न सकिन्छ भाकलअनुसार कुखुरा तथा बोका पूजा गरेर बलि दिइन्छ पूजा गरेको कुखुरा तथा बोका मासु आफ्नै कूल परिवारबाहेक अन्यले खान हुँदैन भन्ने विश्वास छ साथै बली दिएका कुखुरा र बोका को मासु सोही दिन खाइसक्नु पर्दछ भने घर बाहिरसमेत निकाल्नु हुँदैन
शाहकालीन, राणाकालीन, पंचायतीकालिन साशन व्यवस्थामा दासत्व, उत्पिदनामा परेको यो आदिवासी जनजाति हालको दलीय संघीय गणतन्त्रात्मक शासन व्यवास्थामा पनि राजनैतिक पहुँच, अवसर तथा उच्च जाति, सामन्ती वर्गको प्रभाव, राजनैतिक तथा सामाजिक आरक्षणको अभावका कारण र गरिबी, अशिक्षा एवम् समुदायमा चेतनाको अभावले अझै पनि समुदायको विकास एवम् उत्थान हुन सकेको छैन तसर्थ गुमाएका आफ्नो गौरवमय पहिचान र अधिकारलाई पुन: स्थापित गर्न सम्पूर्ण छरिएर रहेका किरात देवास राईहरु एकजुट भई आ-आफ्नो क्षेत्र, स्थानबाट समुदायको उत्थान एवम् विकास गर्न लाग्नु पर्ने आजको आवश्यकता
एकादशी ब्रत : हरिबोधनी एकादशीको दिन विशेषत: महिलाहरु एकादशीको ब्रत बस्ने गर्दछन् विहादेखि पानी समेत नखाई ब्रत बसी नजिकको शिव मन्दिरमा गइ पूजाआजा गर्दछन् पूजाआजा पश्चात मात्रै केही कन्दमुल, फलफुल खान्छन् कोही त उक्त दिन निराहार नै बस्ने गर्दछन् रातको समयमा पुजारीको घरआँगनमा जाग्राम बसी रातभर रमाइलो गरिन्छ रातभर जाग्राम बसी रमाइलो गरेमा आफूले शिवसंग मागेको वरदान प्राप्ति हुने जनविश्वास रहेको छ अर्को विहान नजिकैको खोला-नदीमा गइ नुहाउने र पूजा गरेपछि एकादशी ब्रत पूरा हुन्छ
आउता बाबु : यस समुदायले मान्ने गरेको एक फरक पर्व आउता बाबु पर्व हो घटस्थापनाको दिन विहानै तीन चुलो को वरिपरी लिपेर ठडेउरो बत्ति बाली विभिन्न परिकारका पकाइएका परिकारहरु आफ्नो कुलदेवता र पितृहरुलाई चढान्छ यतिबेला बनाएका परिकारहरुमा माछाको परिकार अनिवार्य मानिन्छ तयार पारिएका परिकार खान गाउँ छरछिमेकका आफन्तहरुका बालबालिकाहरुलाई बोलाइ पालोपालो गरी सबैले एक अर्काको घरमा खान दिइन्छ यो पर्वले दशैको आगमन भएको संकेत गर्दछ यो रातमा देवास बस्ने गर्ने चलन
यस समुदायका राईहरुले पास्नी प्राय : छोरी भए ५ महिना र छोरा भए ६ महिना पुगेपछि राम्रो दिन विचार गरेर गर्दछन् यो कार्य गर्नका लागि समुदायले मान्दै आएको धामीलाई आवश्यक विधि प्रक्रिया गर्ने जिम्मा दिइन्छ धामीले आफ्नो विधिअनुसार पूजा गरी कुखुरा काट्छन् कुखुराको मासु पकाएर भरसक नयाँ चामलको भात पकाएर मासुभात बालबालिकालाई पहिले आबुआमा अनि मान्यजनाहरुलाई खुवाइन्छ यसरी आफन्तहरुलाई सामान्य भोजको आयोजना गरी पास्नीको काम सम्पन्न गरिन्छ
साउने संक्रान्ति : यो जातिले मान्ने अर्को पर्व साउने सक्रान्ति पनि हो गाउँलेहरु मिलेर, सुँगुर, राँगा काटेर जाँडरक्सी खाई रमाइलो गरी यो पर्व मनाइन्छ भलायो, कुरिलोको राँको बाली नाङ्लो बजाई सबै कोठाचोट घुमी घरमा भएको भूत निकालिन्छ साथै बालेको राँको फाल्दै लुतो लैजा, अनिकाल लैजा, हैजा गइजा, सुख सहकाल आइज भन्दै कराउदै सबै घरभित्रको भूतप्रेत धपाइन्छ यो कार्य गाउँको पुजारीले थालनी गरेपछि मात्रै अन्यले सुरु गरिन्छ
भौगोलिक हिसावमा आधुनिक नेपालको मध्ये क्षेत्र बागमती प्रदेशको मकवानपुर, सिन्धुली, चितवन, धादिङ, नुवाकोट र काभ्रेमा सघन बसोबास रहेको एवम् २ नम्बर प्रदेशको रौतहट, बारा, पर्सा र सर्लाहीमा समेत यस जातिको सघन बसोबास रहेको छ अन्य केहि जिल्लाहरुमा पनि बसोबास गरिरहेको पनि जानकारी भएको छ संस्थाको आफ्नो अध्ययन र नेपाल तथ्यांक विभागको अध्ययनलाई आधार मान्दा करिव एक लाख पचास हजार हाराहारीको जनसंख्या रहेको देखिन्छ
हरेक जातजातिहरुमा अलग अलग मुल्य मान्यता भए झैँ यो जातिमा पनि आफ्नै छुट्टै मान्यता रहेको छ मकवानपुरको साविक राईगाउँ गाविस मा सदियौदेखि बसोबास गर्दै आएका देवास राई समुदायमा प्रचलित मूल्यमान्यतामा आधारित जन्मदेखि मृत्युसम्मका संस्कार बारे छोटो चर्चा गर्ने प्रयास गरिएको