polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
भीमसेनको मूर्तिको साथै दाया तर्फ आमा कुन्ति , बाया तर्फ पत्नी द्रौपति र यस पछिको दाया वाया उत्तर दक्षिणमा भाइ नहकुल सहदेवको साधारण शिला मूर्ति स्थापना गरिएको छ।
उहिले र अयहले पनि व्यापार गर्न पहाड डाडा नदी नाला भएर जानुपर्ने र चोर डाका जीव जन्तुको भय हुने भएकोले भीमसेनलाई सम्भिएर पुकार गरेमा संकटबाट मुक्त पाइने भएकोले र नोक्सान नभई नाफा नै हुने भएकोले व्यापारी वर्गहरूले भीमसेनलाई इष्टदेवको रूपमा मानेका हुन सक्छ।
श्राउतसुत्र भन्नाले कुनै खास थर वा वंशमा धार्मिक कर्म गर्दा अपनाउने परम्परागत विधि जो अन्य थर वा वंशको भन्दा केही फरक हुन्छ त्यसलाई नै श्राउतसुत्र भनेर बुझिन्छ ।
श्राउतसुत्रले धार्मिक कर्मको नियमलाई सहि ढङ्गले अपनाउने बिषयसँग सरोकार राख्दछ र यसलाई श्राउत भन्नाको कारण यो श्रुतिमा आधारित हुने हुनाले हो ।
यही कारणले गर्दा वा श्राउत सुत्र फरक भएकै कारणले गर्दा एउटै हिन्दू समाज भित्रका जात/थरहरूमा विवाह, व्रतवन्ध, किरिया, अन्त्यष्टी आदिमा केही आधारभूत कुरा फरक हुने गरेको देखिन्छ ।
तर वैद्विक कालमा गोत्र पर्वर्तन गर्ने ऋषिहरूले गोत्रसँग आफ्ना सन्ततीहरूको सामाजिक चालचलनलाई अव्यस्थित गर्न एक निश्चित धर्मसुत्र पनि विकास गरेको देखिन्छ ।
अर्थात धर्मसुत्रले गोत्रगणको सामाजिक कानुन कस्तो हुने, सामाजिक सदाचार र नैतिकता कस्तो हुने, सामाजिक विधिशास्र कस्तो हुने र वैद्विक कालमा जिवनशैलीलाई चार चरणमा व्याख्या गरेको देखिन्छ ति चार आश्रमका नियम के हुने आदि बिषयहरूका बारेमा उल्लेख हुन्छ ।
सुत्र भन्नाले कुनै खास गोत्र अन्तर्गत खास शाखा अन्तर्गतको समाजले आफ्नो थरविशेषका सामाजिक संस्कारहरूमा अपनाउने खास सुत्र अथवा कर्म विधि भन्ने बुझिन्छ ।
यस अन्तर्गत घर कसरी सञ्चालन गर्ने, सांस्कृतिक संस्कारहरू कसरी सम्पन्न गर्ने, आफ्नो जातीय धर्म के हुने भन्ने कुरा वा त्यस सम्बन्धी सुत्र पर्दछन् ।
वेद धर्मको मुल स्रोत हो सुत्रहरू धर्मका सहायक स्रोतहरू हुन्, वैद्विक समयमा विभिन्न ऋषिहरूले आ-आफ्ना वैद्विक आश्रम वा स्कुलमा सहायक धर्म सुत्रको रूपमा कल्प सुत्रहरूको विकास गरे र यसको प्रयोग सामाजिक तथा सांस्कृतिक रिवाजको रूपमा विकास हुँदै गयो ।
हिन्दू समाजमा पूजा, व्रतवन्ध, मृत्यु संस्कार विवाह आदि वेदमा आधारित भएर गरिने भएता पनि विभिन्न ऋषिहरूद्वारा धर्म संस्कारका विभिन्न उपशाखाहरू वा शुत्रहरू विकास गरेको हुनाले हिन्दू समाज भित्रका थरहरू पनि आफ्नो मुल ऋषिले विकास गरेको कर्म शुत्र अन्तर्गत विभक्त भएको देखिन्छ ।
गृहसुत्र भन्नाले एक प्रकारको घरायसी सन्धी भन्ने बुझिन्छ, जसले घर अथवा परिवारभित्र गरिने विभिन्न प्रकारका धार्मिक कर्महरूको बारेमा व्याख्य गरेको हुन्छ ।
गृहसुत्रले विशुद्ध परिवार भित्र अपनाइने धार्मिक विधि विधानको व्याख्य गर्दछ, जुन विभिन्न गृहसुत्र अनुसार फरक फरक हुन्छ र गोत्रानुसार गृहसुत्र पनि फरक हुन्छ ।
त्यसबेलाको घटनाक्रम बताउने सरकारी कागजातमा उल्लेख छ, “तत्कालीन मुख्तियार भीमसेन थापाद्वारा शाही रक्षकबाट हटाइनुका साथै यसले निशान खडा गरी हिँड्न नपाउने, सुताएर राख्नुपर्ने र चैत्र दसैँ र बडादसैँको माला पूजामा मात्र उठाउन पाउने व्यवस्था गरिदिए।
भोलिपल्ट भरियाहरूले मूर्ति बोकेर हिँड्न लाग्दा मूर्ति बोक्नै नसकिने गरी गरुङ्गो भयो र हुरीबतास पनि आएर मूर्ति ल्याउन सकेनन्।
त्यसै रातमा माता सुरप्रभालाई सपनामा नारायण भगवान्ले ‘मलाई यसै स्थानमा मन्दिर बनाई स्थापना गरिदेऊ’ भन्ने वाणी भएपछि माता सुरप्रभाले त्यसै स्थानमा मन्दिर बनाई नारायण भगवान्को पूजा गरिन्।
नेपालको राजाहरूको १३५ वर्ष सम्म निवासस्थानको रूपमा रहेको यो भवनलाई नेपाल गणतन्त्रात्मक राज्य घोषणा भए लगत्तै बि.स. २०६५ असार १ गते राजदरवार वाट राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय बनाउने घोषणाका साथ तत्कालीन प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालाले झन्डोत्तोलनका गरी सङ्ग्रहालयको घोषणा गरेका थिए ।
१९४२ सालको पर्वमा धीर शमशेर राणाका छोराहरूले काका श्री ३ रणोेदीपको हत्या गरी वीरशमशेर श्री ३ बनेपछि धौकलसिंहको कीर्ति मन्दिर भत्काई अर्कै दरबार बनाए।
यता कीर्ति मन्दिरका लागि भने ज्योतिषीको अर्को सुझावअनुसार काठमाडौंको पूर्व–दक्षिण पर्ने नजिकैको क्षेत्रबाट नारायणको अर्को मूर्ति ल्याएर स्थापना गरी पूजा गरियो।
कान्तिपुर राज्य र गोरखा एकीकृत भएपछी हालको दरबार मार्ग, जय नेपाल सिनेमा घर, हात्तीसारसमेत प्रधान सेनापति काजी शिवरामसिंह बस्न्यातले पाएका थिए।
पृथ्वी वीर विक्रम शाहलाई सुरक्षाको वहानामा रणोद्दिप सिँह बहादुर राणाले आफ्नो दरबारको उत्तरी मोहडामा ल्याएर राखे पछि दरबार वाट राजदरबारमा परीणत उक्त खण्डको विभिन्न काल खण्डमा निर्माण तथा पुनर्निर्माण हुँदै आयो।
त्यसभन्दा त्रिभुवन, महेन्द्र, वीरेन्द्र, दीपेन्द्र र ज्ञानेन्द्रसम्मका राजाहरू र अन्य धेरै राजपरिवारका सदस्यहरू नारायणहिटीमै जन्मेका हुन्।
"आँँखा" नामक पत्रिकामा साहित्यकार कृष्णचन्द्रसिंह प्रधान प्रमुख सम्पादकको रूपमा रहेको बेलामा उनले आँखा नाम राखेर वि.सं २००४ मा, कविता प्रकाशित गराएका थिए जसलाई उनको प्रथम पटक प्रकाशित साहित्यिक कृतिको रूपमा लिन सकिन्छ।
वि.सं १९९८ मा हिन्दी भाषामा राधेश्याम बरेलीद्वारा लिखित ‘वाल्मीकि नाटक’को अनुवाद र "लैला मजनु" गीति नाटकका आधारमा "चाँद चकोरी" नाटक लेखी इन्द्रजात्रा र गाईजात्रामा मञ्चन पनि गरेका थिए।
सुरुवातमा पस्वच्छन्दतावादी कथा लेखेता पनि उक्त लेखनहरू प्रकाशन गर्न योग्य नभएकोले उनले समसामयिक वास्तविकतामा आधारित कथा लेखन थालेको थिए।
कथा र उपन्यास विधा बाहेक विष्टले वि.सं २००७ सालमा शारदा मासिक पत्रिकामा नेपाली नारीहरूको वैवाहिक स्थिति, सुकुम्बासीहरूको समस्या र विदेश सेनामा नेपाली लगायतका लेखहरू प्रकाशित गराएका थिए।
रेडियो नेपालले सञ्चालन गरेको झङ्कार नामक पत्रिकामा उनले नेपाली साहित्यमा कथाको विकास क्रम , आत्म निर्भरता लगायतका प्रवन्धहरू पनि प्रकाशित गरेका थिए।
मञ्जरी , एक पालुवा अनेकौँ याम , चपाइएका अनुहार , विग्रिएको बाटो , थाकेको आकाश , भोक र भित्ताहरू , ज्योति ज्योति महाज्योति , हिमाल र मान्छे , फाँसीको फन्दामा जस्ता उपन्यासहरू प्रकाशित छन्।
उनका प्रदर्शनी , गालाको लाली , छायाँ , घाउका सत्र चक्का , नौलो कथा र आँसु त्यसै त्यसै छचल्किन्छ जस्ता कथा सङ्ग्रहहरू पनि प्रकाशित छन्।
दुर्गम सेवा पदक , महेन्द्र प्रज्ञा पुरस्कार , मदन पुरस्कार , साझा पुरस्कार , गङ्की वसुन्धरा पुरस्कार , भूपालमान सिंह पुरस्कार , वसुन्धरा श्री पुरस्कार जस्ता थुप्रै पुरस्कार र सम्मानहरू प्राप्त गरेका थिए।
उनका रचनामा अवचेतन प्रवाह, वैचारिकता, अस्पष्टता, अमूर्तता, प्रतीकात्मकता, यौन मनोविश्लेषणात्मकता, कथाहीनता वा अकथा जस्ता प्रयोगशीलता प्रयोग भएको देखिन्छ।
त्यस्तै चपाइका अनुहार र थाकेको आकाश जस्ता साना आकारका उपन्यासमा उनले मनोविज्ञान, मावतावाद, अस्तित्व तथा विसङ्गतिवाद, राष्ट्रिय, अन्तर्राष्ट्रिय परिवेश जस्ता विधाहरूको प्रयोग गरेका छन्।
दौलत विक्रम विष्टले पाँच वर्ष उमेरमा अक्षरारम्भ गरेका थिए तर विष्टका पिताको जागिर सरुवा भएका कारण एकै स्थानमा स्थिर भएर पढ्ने अवसर उनलाई उपलब्ध थिएन।
दरबार हाइस्कुलमा पढ्न लागेपछि विष्टको शिक्षा नियमित हुन थालेको थियो विष्टले वि.स २००४ सालमा निजामती मध्यमा र वि.सं २०१२ सालमा आदर्श विद्यापीठ हाइस्कुल काठमाडौँबाट तृतीय श्रेणीमा प्रवेशिका उत्तीर्ण गरेका थिए।
यसपछि उनले त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा कला र शिक्षा सङ्कायमा अध्ययन गरेका थिए भने त्यसपछि विष्टले भारतको अलिगढ विश्वविद्यालयबाट भने साहित्यरत्न तहको अध्ययन प्रथम श्रेणीमा पुरा गरेका थिए।
विष्टको नेपाली, हिन्दी र अङ्ग्रेजी भाषामा राम्रै पहुँच थियो भने उनले मैथिली, राजवंशी, ताजपुरी र भोजपुरी भाषाको पनि सामान्य प्रयोग गर्न सक्षम थिए।
सुरुमा उनले वन उपमन्त्रीका निजी सचिव भएर ८ महिना काम गरेका थिए भने उनले पछि भन्सार तथा अन्तशुल्क विभागमा वरिष्ठ अधिकृतको पदमा रहेर वि.सं २०१८ सालसम्म सेवा गरेका थिए।
त्यसपछि वि.सं २०२३ सालमा पोखरा नगर पञ्चायतमा प्रधान अधिकृत भएर दुई महिना, २०२३ साल फागुनदेखि २०३६ साल फागुनसम्म रेडियो नेपालमा , २०३६ चैतदेखि केही समय जलविद्युत् तथा सिञ्चाइ मन्त्रालय अन्तर्गत साना जलविद्युत् विकास समितिको प्रशासकीय अधिकृतमा र पछि शिक्षा मन्त्रालय अन्तर्गत रहेर जिल्ला शिक्षा अधिकारीका रूपमा स्याङ्जा र नेपालगञ्जमा काम गरेका थिए।
दौलतविक्रम विष्टको पहिलो विवाह उनी १९ वर्षको उमेर छँदा भएको थियो भने उनले दोस्रो विवाह नुतनकुमारी बस्नेतसँग भएको थियो जसबाट उनका श्रीविक्रम, ओमविक्रम, कैलाशविक्रम र अनन्तविक्रम गरि चार छोरा र इन्दिरा र निरू गरि २ छोरी जन्मिएका थिए।
सामान्यतया नेपाली कथा र उपन्यासको क्षेत्रमा कलम चलाउने विष्टले वि.सं. २०४५ सालमा ज्योति ज्योति महाज्योति उपन्यासका लागि मदन पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए।
वास्तुकलाको अनुपम नमूनाप्रस्तुत भएको यो बगैंचाभित्र हाल प्रत्येक दिन दुइ सयभन्दा बढी र्सवसाधारण र विदेशी पर्यटक आउने गरेको बगैंचा विकास समितिका कार्यालय सहायक दिमेश कर्माचार्य बताउँछन् ।
व्यस्त शहरभित्र रहेको यस बगैंचामा ऋतुअनुसार फुल्ने फूल, विभिन्न प्रजातिका रुख र बुट्यानहरूको आकषर्णले धेरैलाई प्रभावित बनाएको उनी बताउँछन् ।
तर, अहिले यसको चर्चा व्यापक बन्दै गएको छ,' स्वप्न बगैंचा विकास समितिका कार्यकारी निर्देशक धु्रवराज रेग्मीले भने, 'आगामी दिनमा यसलाई अन्तरराष्ट्रियस्तरको बगैंचाका रूपमा विकास गर्ने तयारी गरिरहेका छौं ।
'पर्यटन वर्ष२०११ लाई दृष्टिगत गरी बगैंचाको प्रवर्द्धन गर्ने र यसको दीर्घकालीन व्यवस्थापनका लागि आर्थिक स्रोत जुटाउने तयारीमा समिति लागेको उनले जानकारी दिए ।
तत्कालिन नेपाली सेनाका फिल्ड मार्शल केशर शमशेर जबराले युरोप भ्रमणका बेला बेलायतका राजा 'किङ् एडवार्ड सातौँ'को बगैंचा अवलोकन गरेका थिए ।
यसले आफ्नो आधिकारिक तथा व्यापारिक रूपले आफ्नो सेवा सन् २००५ मा मेरो मोबाइल नामबाट सेप्टेम्बर १७ मा काठमाण्डौ उपत्यकाबाट थालेको थियो।
पछि यसलाई बढाउंदै कम्पनीले एक एक गर्दै ब्ल्याक्बेरी फोन,एनसेल कनेक्ट त्यस्तै एज/जिपिआरएस,भोइस मेल जस्तै अन्य सुबिधाहरु थप गरेका छन् ।
क्यालिफेरा अर्थोप्टेरा अर्डरको एक उपक्षेत्र हो, जसमा "छोटो-सिङ्गो" ओर्थोपटेरान्सहरू समावेश छन् जसमा फट्याङ्ग्राहरू र सलहहरूका सामान्य नामहरू छन्, हालका सदस्यहरूमा सलटोरियल हिन्ड लिम्ब्स , ३० भन्दा कम खण्डहरू भएको एन्टेना, र यसको अनुपस्थिति।
यद्यपि क्यालिफेराका सदस्यहरूलाई कहिलेकाँही सामूहिक रूपमा फुड्डीहरू भनेर चिनिन्छ, प्राय: यो पदनाम क्यालिफरन परिवार को "साँचो ग्रासप्परहरू" मा सीमित हुन्छ, जबकि छोटो-सिङ्गे ग्रासप्पर्स शब्दलाई उपक्षेत्रका सदस्यहरूलाई "लामो-लामो" बाट छुट्याउन प्रयोग गरिन्छ।
सलह शब्द औपचारिक वर्गीकरण समूहीकरण होइन तर यो सिलिफरन प्रजातिहरूमा लागू हुन्छ जसले एकान्त चरणबाट एकान्त प्रवासी चरणमा व्यवहार, रूपात्मक र शारीरिक परिवर्तन प्रदर्शन गर्दछ।
क्यालिफेरालाई दुई इन्फ्राअर्डरहरूमा विभाजन गरिएको छ: अधिक बेसल ट्राइडैक्टाइलिडिया र एक्रिडिडिया वा फट्याङ्ग्रा-जस्तो प्रजातिहरू।
पारिस्थितिक रूपमा, यी लगभग विशेष रूपमा शाकाहारी कीराहरू खाद्य श्रृंखलाका अभिन्न अंग हुन्, जसलाई विभिन्न प्रकारका कशेरुका र इन्भर्टेब्रेटहरूद्वारा खपत गरिन्छ।
जे होस्, धेरै मानिसहरूका लागि, फट्याङ्ग्राहरूको मुख्य आनन्दमध्ये एउटा विशेष आश्चर्य हो कि तिनीहरूले प्रकृतिमा थप्छन्, तिनीहरूको स्टिड्युलेसन मार्फत आवाजहरू उत्पादन गर्ने क्षमता, साथै तिनीहरूको अद्वितीय रूप र लामो दूरीमा हाम फाल्ने क्षमता।
क्यालिफेराको फाइलोजेनी, सात मध्ये छवटा सुपरफैमिलीहरूमा बत्तीस ट्याक्साको माइटोकोन्ड्रियल राइबोसोमल आरएनएमा आधारित, क्लाडोग्रामको रूपमा देखाइएको छ।
को , ग्रासपरहरूका लागि विस्तृत रूपमा वर्णन गरिएको छ, 8 मध्ये 6 वटा अवस्थित अतिपरिवारहरूलाई यहाँ क्लेडोग्रामको रूपमा देखाइएको छ।
देहरादुनको राजपुर मार्गमा भारत सरकारको दृष्टिबिहिनहरूको लागि स्थापित पहिलो र एकमात्र राष्ट्रिय स्तरको संस्था राष्ट्रिय दृष्टिबाधित संस्थान स्थित हो।
यसको स्थापना १९औँ शताब्दी दसकमा अपाङ्गहरूको लागि स्थापित चार संस्थाहरूको श्रंखलामा भयो जसमा राष्ट्रिय दृष्टिबिहिन संस्थाको लागि देहरादुनलाई चयन गरियो।
यहाँ दृष्टिबिहिन बच्चाहरूको लागि स्कूल, कलेज, छात्रावास, ब्रेल पुस्तास्तलय एवं ध्वन्यांकित पुस्तकहरूको पुस्तकालय पनि स्थापित गरिएको छ।
यसको कर्मचारी यसको अन्तर्गत रहन्छ यसको अतिरिक्त शार्प मेमोरियल नामक निजी संस्था राजपुरमा छ यो दृष्टि अपंगता तथा कान सम्बन्धि बजाज संस्थान तथा राजपुर सडकमा दोश्रो अन्य संस्थाहरू धेरै राम्रो कामा गरिरहेको छ।
मानसिक समस्याहरूको लागि काम गर्नको अतिरिक्त राफील रेडरचेशायर अर्न्तराष्ट्रिय केन्द्रले टी.बी र पक्षघातको उपचारको लागि पनि अस्पताल बनाएको छ।
सहारनपुरको राज्यपाल र अफगान प्रमुख नजीवुदौल्ला पनि देहरादुनलाई आफ्नो अधिकारमा राख्ने उद्देश्यमा सफल भए त्यसपछि देहरादुन माथि गुज्जर, सिख, राजपूत र गोरखालीहरूको लगातार आक्रमण भयो र यो उपजाउ र सुन्दर भूमि चाडै नै बाँझो स्थलमा बदलियो।
१८१४ मा नालापानीको लागि अमर सिंह थापाको नाती बलभद्र कुँवरको नेत्वृत्वमा गोरखा र जनरल जिलेस्पीको नेत्वृत्वमा बेलायतीको बीच युद्ध भयो।
यदि तपाईं मे महिना या जूनको शुरूको गर्मीमा भ्रमणको लागि जानु हुन्छ भने तपाईं यि फलहरूलाई केवल देख्नु हुन्छ मात्रै होइन बरु किन्नु हुन्छ पनि।
फेरी पनि देहरादुनको बासिन्दाहरूको लागि यहाँको स्थानीय रस्क, केक, होट क्रोस बन्स, पेस्टिज र कुकीज साथी भाइहरूको लागि सामान्य उपहार हो, कोहि पनि यस्तो बनाउदैन जस्तो देहरादुनमा बन्दछ।
१८२८ मा अलग-अलग उपायुक्तको प्रभारका अन्तर्गत देहरादुन र जनसार बवार हस्तान्तरित गरियो र १८२९ मा देहरादुन जिल्लालाई मेरठ खण्डलाई हस्तान्तरित गरियो।
देहरादुनबाट ५६ किलोमीटर टाढा काल्सीको नजिक स्थित शिलालेखबाट यहाँ तेश्रो शताब्दी ईसा पूर्वमा सम्राट अशोक को अधिकार भएको जानकारी पाइन्छ।
गद्दीबाट अपदस्त गरिएका राजाले नियमित रूपबाट मुगल बादसाह शाहजहाँ लाई कर तिर्ने गरिरहन्छु भन्ने शर्त कबुल गरेकाले उनलाई पुनः राजगद्दीमा आसीन गरियो।
एक अन्य किंवदन्तीका अनुसार द्रोणपत्रको औषधी हनुमानजीले लक्ष्मणलाई शक्तिबाण लाग्दा लंकामा लिएर गएका थिए, त्यो देहरादुनमा थियो, तर वाल्मीकि रामायणमा यस पर्वतलाई महोदय भनिएको छ।
९ नोभेम्बर, २००० का दिन उत्तर प्रदेश राज्यलाई विभाजित गरेर जब उत्तराखण्ड राज्यको गठन गरिएको थियो, त्यस समय यसलाई उत्तराखण्ड को अन्तरिम राजधानी बनाइएको थियो।
१८ वर्षभन्दा माथिका मानिसमा यदि माथिल्लो ब्लड प्रेसर १४० अथवा त्यसभन्दा बढी र तल्लो -डायस्टोलिक) ब्लड प्रेसर ९० वा त्यसभन्दा बढी पुगे उच्च रक्तचाप भएको मानिन्छ।
यस योजनामा फलफूल, हरियो सागसब्जीलाई प्रमुख प्राथमिकतामा राखिएको छ भने दूध, चिल्लो पदार्थ, तृप्त फ्याटी एसिड, कोलेस्टेरोलको प्रयोगलाई न्यून गरिएको छ।
खानामा नुनको कमी, शारीरिक तौलमा नियन्त्रण, धूमपानको त्याग, नियमित शारीरिक व्यायाम, ताजा फलफूल तथा सागपातको बढी प्रयोग इत्यादि रक्तचाप नियन्त्रण गर्ने उपयोगी उपाय हुन्।
यस सन्दर्भमा थारू जातिमा माघ पर्वमा पुस मसान्तको रात्रिमा गाइने एउटा 'ढुमु्र गाथा'मा सीता आश्रमबाट अपहरण भएपछि राम-लक्ष्मण सीताको खोजीमा हिँडेका र लक्ष्मण अग्लो सिमलको रूखमा चढेर हेर्दा रावणको फूलबारीभित्र पिङ खेलिरहेको देखेको प्रसङ्गले पनि महव राख्दछ।
यता सीता, नन्दको इच्छापूर्ण गर्न रावणको तस्बिर बनाएको कुरा राम-लक्ष्मणलाई जानकारी भएमा घरबाटै निस्कनुपर्ने अवस्थाप्रति चिन्ता गर्दछिन्।
यो दाङ उपत्यकाका थारू जातिमा डस्या -दसैँ)को अवसरमा थारू बठिन्याहरू -युवतीहरू) सामूहिकरूपमा नाच्दा स्वयं नर्तकीहरूद्वारा गाइन्छ।
आधुनिक कवि तथा लेखकहरूमा हरिमोहन झा, रामभरोस कापडी, धीरेन्द्र प्रेमर्षि, विनीत ठाकुर, डा राजेन्द्र बिमल, डा चन्द्रमणि झा, रुपा झा , देवेन्द्र मिश्र , श्यामसुन्दर यादव ,श्यामसुन्दर शशी, चन्द्र शेखरलाल शेखर धीरेन्द्रप्रसाद साह, दिनेश यादव, अर्जुण प्र . गुप्ता दर्दिला आदि पर्दछन्।
नेपालमा युवा सर्जक मध्ये विन्देश्वर ठाकुर, गजेन्द्र गजुर, नारायण मधुशाला, विद्यानन्द वेदर्दि,राम उद्गार यादव, रामसाैगारथ यादव, शम्भु श्री लगायत मैथिलीका लेखकहरू छन्।
‘एकरारनामा’, बहिखत, अजातपत्र, निस्तारपत्र, दानपत्र, राजकीय अभिलेख, चिट्ठी आदिमा मैथिली भाषाको प्रयोग देखिए पनि मौलिक साहित्य रचना भेटिँदैन ।
तर शाह कालको अढाइ सय वर्षको अवधिमा मैथिली भाषाका पदहरू विभिन्न विद्वान्को हातबाट प्रतिलिपि गराई राखिएका ताम्रपत्र, प्राचीन कागज हरू निजी अभिलेखालयमा प्राप्त भएका छन् ।
त्यसलाई राम्ररी अध्ययन गरेपछि त्यस कालमा पनि नेपालीबाहेकका भाषाहरूमा रचना सुरक्षित राख्ने प्रचलन रहेको तथ्य अझ प्रमाणिक रूपमा फेला पर्न सक्छ ।
मिथिला क्षेत्रमा विद्यापतिको अवतरणपछि त्यसको प्रभाव क्षेत्र विस्तार हुँदै नेपालको मल्ल राजाहरूसम्म आइपुग्दा उपत्यकाका तीनवटै राजदरबारमा स्वयं राजाहरूबाट मैथिली भाषामा पद र नाटकहरूको रचना भएको थियो ।
विष्णुको यो कुरा सुनेर शिवले घमण्ड गर्दै आफू ति मुर्ख देवता र दानव जस्तो मोहनी रुप हेर्दैमा मोहीत हुने मुर्ख नभएको र आफ्ना सबै इन्द्रियहरूलाई बसमा राखेको जितेन्द्रिय भएको कुरा भने ।
यिनै शिव विर्य पतन भएका ठाउँमा पछि आएर विभिन्न धातुहरूका खानि बने यसरी चौध भुवन डुलेर थाकेपछि अन्तमा विष्णुले शिव र पार्वतीलाई आफ्नो मोहनी रुप छोडेकाले शिव र पार्वती लजाउँदै कैलाश फर्केका थिए ।
मोहनीले देवता र दानव दुवै समूहको परिश्रमबाट प्राप्त भएको अमृत कसरी दैत्य समुहमा मात्र बाँटी दिउँ भनेर प्रश्न गर्दा मोहित भएका दैत्यहरूले दुवै समुहमा बाँट्ने सहमती दिए।
त्यस पछि मोहनीले एक तर्फ दैत्य समुह र अर्को तर्फ देवता समुहलाई बसालेर आफ्नो लिलाले अमृतको घडा सँगै मदिराको घडा जोडेर देवताहरूलाई अमृत र दैत्यहरूलाई मदिरा दिन थाले त्यसै बेला चन्द्रमा र सूर्यदेवको बिचमा राहु नामको राक्षस बसेको थियो राहुले चन्द्रमालाई दिन लागिएको अमृत थापेर खायो यो देखेर मोहनी रूप छोडेर भगवान विष्णुले तरवारले राहुको टाउको काटे तर अमृत खाई सकेको राहु मरेन त्यसलाई भगवान विष्णुले टाउको तर्फको भाग राहु ग्रह र खुट्टा तर्फको भाग केतु ग्रह बनाई देवता समुहमा राखे।
भगवान विष्णुले देवता र दानवहरूले समुद्र मन्थन गरेर निक्लेको अमृत देवताहरूलाई मात्र बाँट्नको निमित्त स्त्री मोहनी रुप धारण गरेका थिए यो अवतारमा विष्णुले देवताहरूलाई अमृत र दानवहरूलाई मदिरा दिएर देवताहरूको कल्याण गरेका थिए।
असुर शक्तिमाथि दैवीशक्तिको विजय तथा असत्यमाथि सत्यको विजयका रूपमा लिइने दसैँ हिन्दुधर्मावलम्बीहरूले वर्षमा दुइ पटक मनाउने गर्दछन्।
चैते दशै पर्वको अवसरमा देवीमन्दिर तथा घरघरमा दुर्गा सप्तशती, देवी भागवत कालिकापुराण लगायत देवी महिमायुक्त ग्रन्थको वाचन गर्ने गरिन्छ।
पुराना कथनहरूका अनुसार पहिले पहिले मुख्य दसैँ चैतमा पर्ने गर्दथ्यो तर उक्त समयमा सुख्खा भएर खडेरी पर्ने, मौसम बदली साथै दसैँको गरिष्ठ भोजन अनि हिँडडूलले धेरैजना बिरामी परेपछी दसैँलाई वर्षको मध्यमा सारीएको मान्यता छ।
यस वर्ष २०७३ को चाडपर्वको श्रृखलालाई यस वर्षको चैते दसैँ अनि भोलीको रामनवमीले समापन गरेको छ, यी पवहर्रु नै यस वर्षकालागि लगभग अन्तिम पर्व हो है।
चैत शुक्ल अष्टमिका दिन उपत्यकाभित्र गुह्येश्वरी, दक्षिणकाली, शोभाभगवती, रक्तकाली, नक्साल भगवती, मैतिदेवी र संकटामा बिहानैदेखि दर्शनार्थीको घुँइचो लाग्ने गर्दछ।
तलेजु भवानी, हनुमान ढोका दरवार स्क्वायर, भक्तपुर दरवार स्क्वायर लगायतका उपत्यकाका मन्दिरहरूमा आज वली दिईन्छ र यस्ता वली दिने कार्यक्रमहरूमा नेपाली सेनाको समेत सहभागीता रहन्छ।
आजकै दिन मर्यादा पुरूषोत्तम प्रभू श्री रामचन्द्र आफ्नो १४ वर्षे वनवास सकाएर अयोध्या फिर्नुभएको मानिन्छ, आफ्नी श्रीमती सीताको अस्मिता रक्षार्थ अनि पापी रावणको दुस्साहस र असुरमुखी व्यवहारबाट संसारलाई जोगाउन भगवान श्री रामले रावणको वध गर्नुभएको थियो।
यी सम्पूर्ण कुराहरू वहाँको १४ वर्षे वनवास भित्रै भएको थियो र आज अर्थात चैते दसैँका दिन वहाँको सकुशल आगमन भएकोमा अयोध्यावासी लगायत सबैले असत्यमाथी सत्यको जितको रूपमा चैते दसैँ मनाएका हुन् भन्ने सामाजिक मान्यता रहेका छन्।
वास्तवमा दसैँ भन्ने वित्तिकै दशमी भन्ने बुझिन्छ, तर फेरि नेपालमा दसैँको रौनक भने अष्टमीको दिन बली दिने कुराहरूमा केन्द्रित रहन्छ।
दानवीय शक्तिमाथि दैवी शक्तिको विजय उत्सवका रूपमा मनाइने चैते दसैँमा पनि मुख्य दसैँमा झै विभिन्न शक्तिपीठहरूमा पशुवली भोग दिने गरिन्छ।
माशांहारीरुले माछा मासु खाने चलन छ र यसकालागि जनावरहरू वली दिईन्छ भने शाहाकारीहरूले भने घिरौला, भाण्टा , कुभिन्डो या अन्य फलफूललाई खुट्टाको टेको लगाएर वली दिने चलन छ।
राज्यलाई ६ मण्डल र ३६ जिल्लाहरूमा विभाजन गरिएको छ, राज्यको राजधानी मुम्बई, भारतको सबैभन्दा जनसङ्ख्या भएको सहरी क्षेत्र, र नागपुरले शीतकालीन राजधानीको रूपमा सेवा गरिरहेको छ।
महाराष्ट्र राज्यमा ६ युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको घर हो: अजन्ता गुफाहरू, अजन्ता गुफाहरू, अजन्ता गुफाहरू, छत्रपति शिवाजी टर्मिनस, भिक्टोरियन गोथिक र आर्ट डेको एन्सेम्बलहरू र पश्चिमी घाट।
भारतको सबैभन्दा ठुलो स्टक एक्सचेन्ज बम्बई स्टक एक्सचेन्ज, एसियाको सबैभन्दा पुरानो, सहरमा अवस्थित छ, जस्तै नेसनल स्टक एक्सचेन्ज, जुन भारतको दोस्रो ठुलो स्टक एक्सचेन्ज र विश्वको सबैभन्दा ठुलो डेरिभेटिभ एक्सचेन्जहरू मध्ये एक हो।
सातवाहन वंशको शासन पछि पश्चिमी क्षत्रप, गुप्त साम्राज्य, गुर्जर प्रतिहार, वाकाटक, कदम्ब, चालुक्य साम्राज्य, राष्ट्रकूट वंश, र पश्चिमी चालुक्य र यादव वंशको शासन थियो।
१७औँ शताब्दीको प्रारम्भमा, शाहजी भोसले, एक महत्वाकांक्षी स्थानीय सेनापति जसले अहमदनगर सल्तनत, मुगलहरू र बिजापुरका आदिल शाहलाई आफ्नो क्यारियरको विभिन्न अवधिहरूमा सेवा गरेका थिए, आफ्नो स्वतन्त्र शासन स्थापना गर्ने प्रयास गरेका थिए।
भाषिक विद्वानहरूका बीचमा सबैभन्दा व्यापक रूपमा स्वीकृत सिद्धान्त भनेको मराठा र महाराष्ट्र शब्दहरू अन्ततः महा र राष्ट्रियको संयोजनबाट व्युत्पन्न भएको हो, जुन डेक्कन क्षेत्रमा शासन गर्ने प्रमुखहरूको जनजाति वा राजवंशको नाम हो।
यो पश्चिममा अरब सागर, दक्षिणमा भारतीय राज्य कर्नाटक र गोवा, दक्षिणपूर्वमा तेलङ्गाना र पूर्वमा छत्तीसगढ, उत्तरमा गुजरात र मध्य प्रदेश, र दादरा र नगर हवेली र दमन र दीवको भारतीय केन्द्र शासित क्षेत्रसँग जोडिएको छ।
महाराष्ट्र भारतको दोस्रो-सबैभन्दा धेरै जनसङ्ख्या भएको राज्य हो र विश्वव्यापी रूपमा तेस्रो-सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको देश उपविभाग हो।
नेपाल सरकार, स्वास्थ्य मन्त्रालयअन्तर्गत स्वास्थ्य सेवा विभागद्वारा आयोजित वा सञ्चालित हात्तीपाइले विरुद्धको कार्यक्रममा सबै जनताहरूको सामुहिक सहभागिता जुटाउनुपर्दछ ।
तर, अमेरिकास्थित सेन्टर फर डिजिज कन्ट्रोल एन्ड पि्रभेन्सन को तथ्यपत्र अनुसार दुई वर्षसम्मका बालबालिकामा भने यो रोग प्रायः देखिँदैन ।
यस क्रियाअन्तर्गत जुकानाशक एल्वेन्डाजोल एउटा र उमेर हेरी डाइथाइल कार्बामाजाइन चक्की एकदेखि तीन वटासम्म वर्षमा एकपटक खानुपर्छ ।
यो औषधि गर्भवती, एक सातासम्मका सुत्केरी, छारे रोग, मुटु रोग, मृगौला, जन्डिस, कलेजोका दीर्घ रोगीहरू, सिकिस्त बिरामी र दुई वर्ष नपुगेका बच्चाहरूबाहेक सबैले खानसकिन्छ ।
यो परजीबी शरीरमा रहे हात्तीपाइलेको औषधि सेवन गरेपछि कसै कसैलाई ज्वरो आउने, वाकवाकी लाग्ने, वान्ता हुने, जस्ता सामान्य असर देखापर्नसक्छन् ।
मानिसको शरीरमा यो रोग लागेर विकसित भएपछि उपचार नहुने भएकाले यस रोगलाई सुरुको अवस्थाबाटै नियन्त्रणमा ल्याउनु नै यसको नियन्त्रण भएकाले शरीरमा देखापर्नुभन्दा पहिले नै उपचार हुनु नै उत्तम विकल्प भएकाले औषधि सेवन नै यसको मुख्य उपाय हो ।
क्युलेक्स वा एनोफिलिसको पोथी लामखुट्टेको टोकाइबाट फाइलेरिया नामक परजीबीबाट सर्ने यो रोग शरीर कुनै एक भाग वा अंगमा लाग्ने र त्यो अङ्ग सुनिदै जाने भएकोले हात्तीपाइले रोग भनेर चिनिन्छ ।
विश्व जलचर इतिहासमा सङ्कटपूर्ण अवस्थामा पुगेका दर्जनौ जातका रैथाने माछाका प्रजाति, पुतली तथा अन्य दुर्लभ मानिने चराचुरुङ्गीहरूलाई अझसम्म पनि यो तालले संरक्षण दिइरहेका पाइएपछि सन् २००३ अगस्त १३ गते विश्व रामसार सूचीमा सूचिकृत भएको छ ।
यूरोप, अमेरिका तथा दक्षिण एसियाली मुलुकका कतिपय प्रकृति संरक्षणविद्, अनुसन्धानकर्ताका लागि यो क्षेत्र ज्यादै महत्त्वपूर्ण भएपनि नजीकको तीर्थ हेला भनेझैं घोडाघोडी ताल वरिपरिका बासिन्दाको क्रियाकलापबाट दिनदिनै क्षतविक्षत हुँदै गएको छ ।
नेपालको सन्दर्भमा भन्नुपर्दा तराई क्षेत्रमा पाइने प्राकृतिक तालहरूमध्ये सबैभन्दा ठूलो क्षेत्रफल ओगटेको ताल क्षेत्र यो नै हो ।
पूर्व पश्चिम राजमार्गको छेउमै अवस्थीत यो ताललाई पर्यटकीय तथा पौराणिक दृष्टीकोणबाट नेपालको एक प्रसिद्ध स्थलको रूपमा लिईएको छ ।
योगी नरहरिनाथले यो तालबाट पौराणिक काललाई स्मरण गराउने केही चिन्हहरू पत्ता लगाएर यो ताल महाभारत काल भन्दा पनि पहिलेबाट नै एक पवित्र तिर्थस्थल थियो भन्ने सावित गरेका थिए ।
पूर्व-पश्चिम राजमार्गमा पर्ने धनगढी बजारबाट करिब ५३ किलोमिटर पूर्वमा पर्ने यो ताल कैलाली जिल्लाका दरख, रामशिखरझाला र साँडेपानी गाविसहरूको सिमानामा अवस्थित छ ।
यस आसपासमा रहेक अन्य १३ वटा ससाना तालहरू समेत गरेर उक्त सिमसार क्षेत्रमा तालैतालले ओगटेको क्षेत्रफल मात्र दुइसय ४८ हेक्टर रहेको छ ।
पहिलो संविधानसभा निर्वाचन २०६४ मा उनी इलाम क्षेत्र नं. ३बाट नेपाली कांग्रेसका तर्फबाट सभासद्‍मा प्रत्यक्ष निर्वाचित भएका थिए।
गुरुङ राणा शासन विरोधी, पञ्चायत विरोधी र पूर्व राजा ज्ञानेन्द्रको निरंकुश शासन विरोधी सबै आन्दोलनहरूमा प्रजातन्त्रको पक्षमा सक्रिय रहेका थिए।
शुरुदेखि नै नेपाली कांग्रेसमा आबद्ध गुरुङ झण्डै छ दशक लामो राजनीतिक जीवनमा पार्टीका विभिन्न तह, पद र जिम्मेदारी पूरा गर्दै हाल केन्द्रीय सदस्य हुन्।
त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट बी.एड. सम्मको अध्ययन गरेका गुरुङले २०१८ सालदेखि आदर्श पब्लिक हाई स्कूलमा उप प्रधान अध्यापकका रूपमा लामो समय अध्यापन गरेका छन्।
यस क्रममा राष्ट्रिय मेलमिलापको नीति लिएर बी.पी. कोइराला भारतको निर्वासनबाट स्वदेश फर्कदा उनी पनि त्रिभुवन विमानस्थलमा पक्राउ परेका थिए।
आषाढस्य प्रथम दिवसेको पहिलो निबन्ध जुनसुकै कुरा लेखिए पनि .मा उनले अदालतमा प्रयोग हुने भाषालाई विषय बनाएर तीव्र व्यङ्ग्य गरेका छन्।
यसमा द्वन्द्व र हिंसाले गाउँघरको जीवन, संस्कृति र परम्परामा पारेको घाउको मर्मस्पर्शी चित्रण गर्दै राष्ट्रिय चेतना, मानवीय भावना र सामाजिक संवेदनालाई अत्यन्त राम्ररी प्रस्तुत गरिएको छ।
मेघलाई सम्बोधन गरेर लेखिएको यस निबन्धमा मेचीदेखि महाकालीसम्मको हाम्रो ग्रामीण परिवेश र भूबनोटको चित्रात्मक अभिव्यक्ति पनि पाइन्छ।
व्यङ्ग्यकार खरेलको पाँचौँ व्यङ्ग्यकृति तेस्रो आँखामा रहेका निबन्धहरूले पनि सामाजिक कुप्रवृत्तिप्रति प्रहार गर्नुका अतिरिक्त मानव अधिकारका नाममा हाम्रो देशमा हुनेगरेका गलत कार्यहरूप्रति तीखो व्यङ्ग्य गरेका छन्।
उनका निबन्धहरूले व्यक्तिलाई नभई प्रवृत्तिलाई कटाक्ष गर्दै त्यसका विरुद्ध मोर्चा तयार पार्नुपर्ने आवश्यकतालाई जोड दिएको पाइन्छ।
"तपाईँको नाम के हो ?" निबन्धसङ्ग्रहमा भएका प्रारम्भकालीन निबन्धमा उनले समसामयिक यथार्थलाई अत्यन्त राम्ररी छर्लङ्ग्याउनुका अतिरिक्त विकृतिविरुद्ध कडा प्रहार गरेको पाइन्छ।
त्यसपछि उनी क्रमशः अझ बढी सक्रियताका साथ सामाजिक बेथिति र अन्धविश्वास, राजनीतिक कुकर्म र चरित्रलगायतका विषयमा चर्को प्रहार गर्न संलग्न देखिन्छन्।
उनी आफ्ना निबन्धमा एकातिर सामाजिक–राजनीतिक क्षेत्रमा विद्यमान बेथिति र विषमताहरूलाई चिरफार गर्छन् भने अर्कोतिर नारीप्रति कुदृष्टि राख्ने र विदेशी संस्कृतिप्रति बढी मोह राख्ने प्रवृत्तिविरुद्ध चर्को प्रहार गर्छन् तर उनको व्यङ्ग्य यत्तिमै सीमित छैन।
आफ्ना अनुभव र पर्यवेक्षणका माध्यमले उनले समसामयिक स्थितिप्रति तीव्र व्यङ्ग्य गर्दै समाज र राष्ट्रलाई एउटा उचित बाटोमा हिँड्नपर्ने निर्देश गरेको देखिन्छ।
समाजमा उभिएका भ्रमका पर्खालहरू भत्काउँदै उनी आफ्नै सांस्कृतिक चेतनाले युक्त आदर्श र सुसंस्कृत समाजको स्थापनामा निबन्धमार्फत जोड दिन्छन्।
आषाढस्य प्रथम दिवसे , तेस्रो आँखा र शब्दको भ्वाङ छ व्यङ्ग्यनिबन्धसङ्ग्रहका माध्यमबाट उनी यथार्थ र प्रगतिवादी चेत भएका चोटिलो व्यङ्ग्यनिबन्धकारको रूपमा स्थापित भएका छन्
पहिले यो पश्चिम नेपालका मानिसहरू आफुलाई चाहिने आवश्यक सामग्री ल्याउन महिनौँ लगाएर राजापुर, नेपालगञ्ज, सति, भारतको पिलिभित, गोला, काशिपुर आदी ठाउँमा हाट गर्न जान्थे।
पिठिउँमा डोको त्यसमा घिउका कनिस्तर, आफुलाई चाहिने आवश्यक सामग्री (चामल, पिठो, दाल, तरकारी, पकाउने भाँडाकुडा, खाने भाँडाकुडा, आदी) साथमा बोकेर हिँड्ने ति पैदल यात्रीलाई स्थानिय भाषामा "हटेरु" भनिन्थ्यो।
उनी आफ्नो माइती भेट्न जाँदा माइतीहरूले दाईजो के लिने भनेर सोधेको बेला "तराईको गर्मिबाट बच्न चिलखायाको चिसो बतास चाहियो" भन्ने माग गरेकीले माईतीहरूले उनलाई चिलखायाबाट हावा पठाइदिए त्यो हावा चिसपानीमा छोडेकाले यो ठाउँको नाम चिसापानी रहेको।