polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
विल ब्रुकरले आफ्नो किताब ब्याटम्यान अनमाक्स्डमा लेखेका छन् "ब्याटम्यानको पहिचानको पुष्टिले युवा दर्शकलाई झुट हुन्छ .उनलाई ब्रुस वेन हुन पर्दैन; उनलाई सुट र ग्याजेट, दक्ष र अझ महत्त्वपूर्ण नैतिकता र मानवता भए हुन्छ।
११ सेप्टेम्बर २०१६ मा आयोजना गरिएको ब्याकलास पे-पर-भ्युमा पहिलो स्म्याकडाउन महिला च्याम्पियनसिपका लागि ६ महिला मैदान उत्रिएका थिए तर उक्त खेलमा लिन्चले कारमेलालाई आत्मसमर्पथ गराउँदै पहिलो स्म्याकडमउन महिला विजेता बन्न सफल भएकि थिइन् जुन उनको डब्ल्युडब्ल्युईमा आएपछि उनको पहिलो उपलब्धि थियो।
उनी महिला विजेता बनेपछि उनले उनको च्याम्पियनसिप पहिलोपटक ८ नोभेम्बरमा अलेक्सा ब्लिसको विरुद्धमा दाउमा लागाएकी थिइन् तर उक्त खेलमा पनि लिन्चले ब्लिसलाई हराउँन सफल बनेकी थिइन्।
सन् २०१६ को परम्परागत इलिमिनेसन चेम्बरमा रका ५ महिला र स्म्याकडानका ५ महिला विरुद्ध खेल भएको थियो भने उक्त खेलमा स्म्याकडाउनबाट अन्तिममा लिन्च मात्र रहेकी थिइन्।
टि.एल.सी पे-पर-भ्युमा लिन्चको समना ब्लिससँग एक टेबुल म्याचमा भएको थियो तर उक्त खेलमा ब्लिसले लिन्चलाई हराएका कारण लिन्चले ८४ दिन सम्म विजता बनेर च्याम्पियनसिप हारेकी थिइन्।
त्यस खेलको दुई हप्ता पछि लिन्च एक ला लुच्चाडोरा (सबै अनुहार र ज्यान ढाकिने खालको लुग लगाएर कुस्ती खेल्न आउने महिला)को रूपमा आएर ब्लिसलाई हराइन जसका कारण उनले पुन उपाधिका लागि दावेदार बनेकी थिइन्।
लिन्चले १७ जनवरी २०१७ मा च्याम्पियनसिपका लागि स्टिल केज भित्र पुन खेल खेल्न पाइन् तर उक्त खेलमा पनि एक ला लुच्चाडोराले लिन्चलाई आक्रमण गरिन् जो डब्ल्युडब्ल्युईमा पुन फर्किएकी मिकी जेम्स थिइन् र जेम्सले लिन्चलाई आक्रमण गरेका कारण लिन्चले च्याम्पियनसिप जित्न असफल बनिन्।
२१ फेब्रुअरी स्म्याकडाउनको एक शृङ्खलामा लिन्चलल एक पटक पुन उपाधिका लागि खेल खेल्न पाएकी थिइन् तर उक्त खेलमा पनि उनले च्याम्पियनसिप जित्न असमर्थ बनिन्।
लिन्च रेसलमेनिया ३३ मा आयोजना गरिएको ६ महिला च्याम्पियनसिप खेलमा भाग लिएकी थिइन् तर उक्त खेलमा नेयोमी विजेता बन्दै च्याम्पियनसिप जितेकी थिइन्।
सन् २०१६ फेब्रुअरी महिना भरी लिन्चले बेङ्क्ससँग साथी बन्दै टमिना र नेयोमीको विरुद्ध उत्रिए जसका कारण दुई टोली बीच द्वन्द्व चलेको थियो।
द्वन्द्वका झन बढ्दै गएपछि उक्त दुई टोली बीच खेल फाष्टलेन पे-पर-भ्युमा निर्धारित गरिएको थियो र त्यस खेलमा लिन्च र बेङ्क्सले नेयोमी र टमिनालाई हराउन सफल भएका थिए।
त्यस खेलको अर्को दिनको रमा लिन्च र बेङ्क्सको खेल निर्धारित गरियो र उक्त खेलका विजेताले डिभास च्याम्पियनसिपका लागि खेल्ने मौका पाउने नियम राखिएको थियो तर उक्त खेलमा कोहीपछि विजेता बन्न असमर्थ बने।
खेलमा कोहीपनि विजेता नबने पछि आउँदै रेसलमेनिया डिभास विजेता सार्लेटले उनको च्याम्पियनसिप दुवै लिन्च र बेङ्क्ससँग दाउमा लगाउन पर्ने भएको थियो।
रेसलमेनिया ३२ मा पनि सार्लेटले दुवै बेङ्क्स र लिन्चलाई हराउँदै नयाँ डब्ल्युडब्ल्युई महिला (डिभास च्याम्पियनसिपलाई महिला च्याम्पियनसिपमा परिणात गरिएको थियो) विजेता बनेकी थिइन्।
मनी इन द बेङ्क पे-पर-भ्युमा बेकी नेटालियासँग साथी बन्दै सार्लेट र डेना ब्रुकसँग खेल खेलेका थिए तर उक्त खेलमा पनि लिन्च र नेटालिया सार्लेट र ब्रुकको जोडिसँग हार्न पुगेका थिए।
उक्त खेलपछि नेटालियाले आफ्नै साथीे लिन्चलाई आक्रमण गरेकी थिइन् जसका कारण उनीहरूको खेल ब्याटलग्राउण्ड पे-पर-भ्युमा आयोजना गरिएको थियो तर त्यस खेलमा पनि लिन्चले हार बेहोरेकी थिइन्।
उक्त दुई टोलीको खेल ब्याकलास पे-पर-भ्युमा आयोजित गरिएको थियो भने उक्त खेलमा द वेलकमीङ कमिटीले लिन्च, नेयोमी र सर्लेटलाई हराएका थिए जब लिन्चले निटालियाको सार्पसुटरमा आत्मसमर्पण गरिन्।
त्यस खेलपछि केही महिना पछि आयोजना गरिएको पहिलो महिला मनि इन द बेङ्कमा लिन्चले भाग लिएकी थिइन् तर उक्त खेलमा कारमेलाको जित भएसँगै उनी पहिलो महिला मनि इन द बेङ्क विजेता बनेकी थिइन्।
अक्टोबर महिनामा लिन्च ५ महिलाको फेटल फाइभ वे म्याचमा भाग लिइन र उनले सार्लेट, टमिना, नेयोमी र कारमेला हराउँदै परम्परागत सरभाइभर सिरिजको कप्तान बन्ने मौका पाएकी थिइन्।
त्यसपछिका केही महिना लिन्च पेन नेय‍मी र फ्लेयरसँग साझेदारी गर्दै भर्खरै डब्ल्युडब्ल्युईमा पर्दापण गरेका द राएट स्क्वाडको विरुद्धमा उत्रिएका थिए।
जनवरी २०१८ मा लिन्चले पहिलो पटक हुन लागेको ३० महिलाको ब्याटल रोयलमा भाग लिएकी थिइन् जहाँ उनी दोस्रो प्रतिस्पर्धाको रूपमा रिङमा आएकी थिइन् र ३० मिनेटसम्म खेलमा अढिक रहेकी थिइन्।
त्यस खेलको केही महिना पछि लिन्चले रेसलमेनियामा हुन लागेकी महिला ब्याटल रोयलमा पनि भाग लिएकी थिइन् तर उनलाई मिकी जेम्सले निस्कासन गरिदिएकी थिइन्।
३१ अगस्ट २०१५ रको एक शृङ्खलामा पिसिबी टोलीको तीनै सदस्यले डिभास च्याम्पियनसिपका लागि पहिलो दावेदार बन्नका निमित्त पहिलो "डिभास बिट द क्लक च्यालेञ्ज" नामक एक प्रतिस्पर्धामा भाग लिएका थिए।
उक्त खेलको अर्को दिन पेजले उनका साथी सार्लेट र बेकीलाई आक्रमण गर्दै गरेकी थिइन् र उनले भनिन् कि सार्लेटले उनको बुवा नभएको भए उनी त्यहाँ हुने थिइनन्।
२ नोभेम्बर रको एक शृङ्खलामा पेजले बेकीलाई र अन्य दुई प्रतिद्वन्द्वीलाई हराउँदै सार्लेटको डिभास च्याम्पियनसिपका लागि पहिलो दावेदार बनेकी थिइन्।
लिन्चले आधिकारिक रूपमा १३ जुलाई २०१५ डब्ल्युडब्ल्युईको मुख्य कार्यसूची र मा सार्लेट फ्लेयर र सासा बेङ्क्सको साथमा पर्दापर्ण गरेकी थिइन्।
लिन्च र सार्लेटले पेजसँग साझेदारी गर्दै एक टोली गठन गर्दै टिम बेला सँग द्वन्द्वको सुरुवात गरेका थिए भने सासा बेङ्क्सले नेयोमी र टमिनासँग साझेदारी गर्दै अर्को टोली गठन गरेका थिए जसलाई उनहरूले टिम ब्याड नाम राखेका थिए।
नक्सले क्यानडा स्थित सुपल गर्लस् रेस्लिङ र सन् २००५ मा अल-फिमेल अफसट अफ एक्सट्रिम क्यानडेली च्याम्पियनसिप रेस्लिङमा पनि आफ्नो पदोन्नति गर्ने मौका पाएकी थिइन्।
उक्त खेलको केही महिना पछि भानकोभारमा आयोजना गरिएको एक मिश्रति कुस्ती खेलमा उनी केलम म्याकबेथसँग साझेदारी गर्द‌ै चिभिएस र टोनि टिसोईको जोडीलाई हराउन सफल भएका थिए।
उनी महिला विजेता भएपछि उनले उक्त च्याम्पियनसिपलाई विभिन्न स्थानमा आयोजित कार्यक्रममा दाउमा लगाएकी थिइन् तर अप्रिल २००६ मा उनले उक्त च्याम्पियनसिप लिजा मोराटिसँग हार्नु पुगेकी थिइन्।
सन् २००६ को सेप्टेम्बर महिनामा जर्मनीमा आयोजित एक कार्यक्रममा उनको टाउकोमा चोट लागेका कारण उनले केही वर्षका लागि कुस्ती क्षेत्रबाट अवकाश लिनु परेको थियो।
उनी सन् २०१२ को अन्त्य तिर फर्किन् र उनले सन् २०१३ मा डब्ल्युडब्ल्युईसँग आवद्ध पत्रमा हस्ताक्षर गरेकी थिइन् र त्यसपछि उनले डब्ल्युडब्ल्युईको विकासशील क्षेत्र एनएक्सटीमा आफ्नो कुस्ती कार्यकाललाई अगाडि बढाउने काम गरिन्।
उनी जुलाई २०१५ मा डब्ल्युडब्ल्युईको मुख्य कार्यक्षेत्रमा आएकी थिइन् र उनले सन् २०१६ को ब्याकलासमा स्म्याकडाउनको पहिलो महिला विजेता पनि बन्न सफल भएकी थिइन् र डिसेम्बर २०१८ मा उनले उक्त च्याम्पियनसिप पुन हात पार्न सफल भएकी थिइन्।
नक्सले सन् २००५ जुनमा क्यानडा स्थित एलिट क्यानडेली च्याम्पियनसिप रेस्लिङमा सुपरगर्लस् च्याम्पियनसिप जित्ने पहिलो महिला कुस्ती खेलाडी बनेकी थिइन्।
३० नोभेम्बर डब्ल्युडब्ल्युई रको एक शृङ्खलामा सार्लेटको सामना बेकी लिन्चसँग भएको थियो र उक्त खेलमा सार्लेटको बुवा रिक फ्लेयरले बेकीलाई झुक्याका कारण सार्लेटले उनलाई पछाडिबाट आक्रमण गर्दै लिन्चलाई हराएकी थिइन्।
डिसेम्बर महिना भरि सार्लेट र बेकीको तनाव झनझन उच्च हुँदै गएक थियो र ४ जनवरी २०१६ मा आयोजना गरिएको एक खेलमा लिन्चले सार्लेटलाई हराएपछि सार्लेटले लिन्चलाई पछाडिबाट आक्रमण गरेकी थिइन्।
उक्त खेलको तीन दिन पछि बेकीले सार्लेटको डिभास च्याम्पियनसिपका लागि खेल रोयल रम्बल पे-पर-भ्युमा खेल्न पाएकी थिइन् तर उक्त खेलमा पनि सार्लेटको बुवा रिक फ्लेयरले बेकीलाई झुक्याका कारण सार्लेटले उनलाई पछाडिबाट आक्रमण गर्दै लिन्चलाई पुन हराएकी थिइन्।
उक्त खेलको अर्को हप्ता लिन्चले बेइलीसँग साझेदारी गर्दै तात्कालिक एनएक्सटी महिला विजेता सार्लेट फ्लेयर र सासा बेङ्क्ससँग एक ट्याग टिम खेलमा सामना भएको थियो।
लिन्चले त्यस खेल पश्चात् विभिन्न महिला कुस्ती खेलाडीसँग च्याम्पियनसिप रहित खेल खेलेकी थिइन् जहाँ उनको सामना सार्लेट फ्लेयरसँग भएको थियो उक्त खेलमा लिन्च फ्लेयरसँग तीन पटक हार्न पुगेकी थिइन्।
अक्टोबर २३ एनएक्सटीको एक शृङ्खलामा लिन्च बेङ्क्ससँग साझेदारी गर्दै उनको साथी बेइलीलाई आक्रमण गरेका थिए जसको फल स्वरुप लिन्च र बेइली छुट्टिएका थिए।
उनले उक्त विद्यालयमा प्रशिक्षण लिन सुर गरेको ५ महिना पछि उनले कुस्तीमा आफ्नो नाम रेबेका नक्स राख्दै कुस्तीमा पर्दापर्ण गरेकी थिइन्।
उक्त क्षेत्रको पहिलो खेलमा उनीको खेल एलिसन डेञ्जरसँग जारी गरिएको थियो भने खेलको बीचमा उनले चोट लागेको जस्तो नाटक गर्दै डोञ्जरलाई पछाडिबाट आक्रमण गरेर उनलाई हराएकी थिइन् जसको फल स्वरुप उनी उक्त कार्यक्षेत्रमा एक खलनायकको रूपमा प्रस्तुत भएको थिइन्।
कुइन सानै उमेर देखि आफ्नो दाजुसँग व्यवसायीक कुस्ती खेल हेर्ने गर्थिन् जसले पछि गोञ्जो डे मोन्डो नामले कुस्ती खेल्न सुरु गरेका थिए।
एनएक्सटी टेक ओभर राइभलमा लिन्च फेटल फोर वे खेलमा भाग लिएकी थिइन् जुन खेल एनएक्सटी महिला च्याम्पियनसिपका लागि जारी गरिएको थियो तर उक्त खेल सासा बेङ्क्सले जित्दै पहिलो पटक महिला महिला विजेता बनेकी थिइन्।
अप्रिलमा लिन्चले एक ट्रिपल थ्रेट म्याचमा सार्लेट फ्लेयर र बेइलीलाई हराउँदै महिला च्याम्पियनसिपका लागि पहिलो दावेदार बनेकी थिइन् तर एनएक्सटी टेक ओभरमा उनी च्याम्पियनसिप जित्न असफल रहिन्।
सेप्टेम्बर २००६ मा जर्मनीमा कुस्ती खेल्ने क्रममा उनको टाउकोमा गम्भीर चोट लाग्न पुगेको थियो र उनलाई तत्काल अस्पताल पुर्‍याइएको थियो।
उनका अनुसार उनको टाउको एकदमै नराम्रोसँग दुख्ने, बाँया कानमा विभिन्न चर्का आवाजहरू सुनिने र आँखाले राम्रोसँग देख्न नसक्ने समस्या देखा परेको थियो।
कुइनले दर्शनशास्त्र, इतिहास र राजनिती अध्यक्ष गर्नका लागि एक विश्वविद्यालयमा अध्यन गरेकी थिइन् तर उनका अनसार उनलाई सो विषयहरू मन पर्दैन थियो।
सन् २००५ को अन्त्यमा उनी अल प्रो रेस्लिङमा सहभागी भइन् र एक प्रतिस्पर्धामा उनले मोर्गेनलाई हराएकी थिइन् तर पछिको खेलमा उनी उक्त प्रतिस्पर्धाकि विजेता मारिको युसुडालेसँग हार बेहोर्दै उक्त प्रतिस्पर्धाबाट बाहिरिएकी थिइन्।
समरस्ल्याममा लिन्च नेयोमी र कार्मेलासँग साथी बन्दै अलेक्सा ब्लिस, नेटालिया र नेकी बेलासँग मैदान उत्रिएका थिए तर उक्त खेलमा ब्लिस, बेला र नेटालियाको जित भएको थियो।
सन् २०१३ अप्रिल महिना देखि कुइनले डब्ल्युडब्ल्युईको विकासशील क्षेत्रका लागि दुई वर्षिए आवद्ध पत्रमा हस्ताक्षर गरिन् र त्यसपछि उनी डब्ल्युडब्ल्युईको विकासशील क्षेत्र एनएकस्टीमा कुस्ती खेल्न सुरु गरेकी थिइन्।
बेलायती भारतको विभाजन अघि, लाहोर प्रस्तावले हिन्दु-बहुसाङ्ख्यक राज्यहरूलाई बेलायती भारतको पूर्वी र उत्तरपश्चिम क्षेत्रहरूमा प्रस्तुत गरेको थियो।
एक स्वतन्त्र संयुक्त बङ्गलाको लागि प्रस्ताव सन् १९४६ मा प्रधानमन्त्री होसेन सहिद सोहरावार्दीद्वारा प्रस्ताव गरिएको थियो तर औपनिवेशिक अधिकारीहरूले उक्त प्रस्तावको विरोध गरेका थिए।
अन्ततः राजनैतिक वार्तालापले अगस्ट १९४७ मा दुई राज्य, पाकिस्तान र भारतको आधिकारिक रूपमा विभाजन गरेको थियो जसले पाकिस्तानमा मुस्लिम र भारतमा हिन्दुहरूका लागि स्थायी घरहरू प्रदान गरेको थियो।
पश्चिमी क्षेत्र लोकप्रिय थियो जुन पछि पश्चिम पाकिस्तानक‍ो रूपमा स्थापना भयो भने पूर्वी क्षेत्र पूर्वी पाकिस्तानको रूपमा स्थापना भएको थियो।
यद्यपि दुई क्षेत्रहरूको जनसङ्ख्या लगभग बराबर भएतापनि राजनीतिक शक्ति पश्चिम पाकिस्तानमा केन्द्रित थियो भने पूर्वी पाकिस्तान आर्थिक रूपले शोषण भइरहेको थियो जहाँ धेरै समस्याहरू आइलाग्ने गरेको थियो।
२५ मार्च १९७१ का दिन भएको चुनावमा पूर्वी पाकिस्तानको एक राजनितीक दल आवामी लिगले जितेता पनि पश्चिम पाकिस्तानद्वारा पूर्वी पाकिस्तानलाई शासन सत्ता चलाउन बहिस्कार गरिएको थियो।
पूर्वी पाकिस्तान र पश्चिम पाकिस्तान बीच बढ्दो राजनीतिक असमानता र सांस्कृतिक राष्ट्रियता क्रान्तिकारी प्रकसीकरणीय शक्तिले गर्दा पश्चिम पाकिस्तानले अपारेसन सार्चलाइटको योजना बनाएको थियो।
पाकिस्तान सेनाद्वारा हिंस्रक दमनको नेतृत्वमा अवामी लिगका नेता शेख मुजिबुर रहमानले २६ मार्च १९७१ का दिन पूर्वी पाकिस्तानलाई स्वतन्त्र बङ्गलादेशको रूपमा घोषणा गरेका थिए।
पाकिस्तानी राष्ट्रपति याह्या खानले पाकिस्तानी सेनालाई गृहयुद्ध सुरु गरेर पाकिस्तानी सरकारको अख्तियार फिर्ता लिन आदेश दिएका थिए भने यस गृहयुद्धका कारण शरणार्थीहरू समुद्री किनारमा घर बसाल्न बाध्य बनेका थिए र पछि भारतको पूर्वी प्रदेशहरूमा भिषण बाढी आएका कारण कयौँ मानिसहरू विस्थापित तथा घरवारविहीन हुन पुगेका थिए।
बढ्दो मानवीय र आर्थिक सङ्कट सामना गर्दै भारतले मुक्तिवाहिनी नामक बङ्गलादेशी प्रतिरोध सेनालाई सक्रिय सहयोग र सङ्गठित गर्न सुरु गरेको थियो।
सेनापति एमजिए ओसमानी र ११ क्षेत्रीय वरिष्ठ सैनिकले नेतृत्वमा रहेको बङ्गलादेशी सेनाले पाकिस्तानी सेनाको विरुद्धमा एक ठूलो युद्धको गरेको थियो।
पाकिस्तानी सेनाले वर्षाऋतुको सुरुवातमा पुनः गति पाएको थियो भने पछि बङ्गलादेशी लडाकुहरूले पाकिस्तानी नौसेना विरुद्ध विभिन्न कार्वाही र आक्रमणहरूलाई तिव्र बनाएका थिए।
बङ्गलादेश वायु सेनाले पाकिस्तानी सेनाको आधार सिविरमा आक्रमण गर्न सुरु गरेका थिए भने नोभेम्बर सम्ममा बङ्गलादेशी लडाकुहरूले पाकिस्तानी सेनालाई रातको समयमा आक्रमण गरेका थिए।
बङ्गाली नागरिकहरूले यस युद्धको प्रचार विश्वव्यापी गरिसकेपछि इन्दिरा गान्धीको नेतृत्वमा रहेक‍ो भारतीय राज्यले बङ्गलादेश राष्ट्रवादीहरूलाई पर्याप्त राजनैतिक, आर्थिक र सैन्य सहयोग प्रदान गरेको थियो।
बेलायती, भारतीय र अमेरिकी सङ्गीतकारहरूले बङ्गलादेशी नागरिकहरूको समर्थन गर्दै न्यु योर्क सहरमा विश्वको पहिलो प्रत्यक्ष साङ्गीतिक कार्यक्रमको आयोजना गरेका थिए।
पछि जनरल टिक्का खानलाई पूर्वी बङ्गालको गभर्नर बन्न ढाका पठाइएको थियो तर पूर्व-पाकिस्तानी न्यायाधीशहरू, जस्टिस सिद्दिक लगायतले उनको शपथ लिन अस्वीकार गरिएका थिए।
अर्कोतर्फ पश्चिम पाकिस्तानमा पाकिस्तान पिपुल्स राजनितीक दल र राष्ट्रपति याह्या खान सरकारमा पूर्वी पाकिस्तानबाट एक पार्टी हुनको पक्षमा थिएनन् जसकारण विधानसभा सत्र आयोजना गरिएको थिएन।
पूर्वी पाकिस्तान बङ्गालीहरू र बहु-जातीय पश्चिम पाकिस्तानिहरूको बीच पाकिस्तानको संविधान र शासनको अधिकारको मुद्दाले अन्तत पूर्वी पाकिस्तानमा अशान्ति मच्चाएको थियो जसले केही समयमै गृह युद्धको रूप लिएको थियो।
पूर्वी पाकिस्तानमा पश्चिमी पाकिस्तानको समर्थन गर्नेहरूमा बिहारी समुदायलाई मार्च १९७१ को सुरुवात दिनमा एक दङ्गाको समयमा चट्टोग्राममा बङ्गाली मानिसहरूद्वारा लगभग ३०० बिहारीहरूको हत्या गर्नको परिणामस्वरूप भएको असन्तुष्टीको प्रकोपको सामना गर्नु परेको थियो।
चट्टोग्राममा भएको एक दङ्गाका कारण कयौँ बिहारीहरूको मृत्यु भएपछि पश्चिम पाकिस्तानले बिहारी नरसंहारको उपयोग गर्दै यस महिनाको २५ तारिखमा पूर्वी पाकिस्तानमा सेना तैनात गरेको थियो जसको नेतृत्व टिक्का खानले गरेका थिए जुन पछि उनको उत्तरदायित्व अन्तर्गत भएको अत्याचार र हत्याको लागि उनी "बङ्गालीको हत्यारा" को रूपमा परिचित भएका थिए बङ्गाली राष्ट्रवादी आन्दोलनलाई प्रतिबन्धित गर्नका र निरुत्साहित गर्नका लागि पाकिस्तानी सेनाले २६ मार्च १९८१ देखि २५ मे १९७१ ‘अपारेशन सार्चलाइट’ एक सुनियोजित सैन्य कार्वाहीको सुरुवात गरेका थिए।
यस सैन्य कार्वाहीले पहिलो फेब्रुअरी सन् १९७१ मा राष्ट्रपति याह्या खानले पूर्वी पाकिस्तानमा रहेका तीन लाख मानिसहरूको हत्या गर्नका लागि आदेश दिएका थिए र चुनावमा अत्याधिक बहुमतका कारण विजयी भएको पूर्वी पाकिस्तानको अवामी लिगलाई सरकारले रद्द गर्दै मार्च महिनाको अन्तिम दिनहरू तिर प्रधानमन्त्री पदका उम्मेदवार शेख मुजीबुर रहमानलाई गिरफ्तार गरी पश्चिम पाकिस्तान लिएर गएका थिए जबकि पार्टी का अन्य सदस्य र सहानुभूति राख्ने मानिसहरू पूर्वी पाकिस्तान भागेका थिए।
बङ्गलादेश स्वतन्त्रता युद्धको समयमा बङ्गलादेशको मुक्तिका लागि लडिरहेका लडाकुहरू देशको सम्पूर्ण स्थानमा फैलिएको बसेका थिए तर उक्त सेनाले पाकिस्तानी सेनालाई सहर प्रवेश गर्नबाट प्रतिरोध गर्नु सहज थिएन र प्रतिरोधी कार्यहरू लामो समयसम्म हुने आशा गरिएको थिएन।
यद्यपि जब पाकिस्तानी सेनाहरू विभिन्न स्थानमा छरिन थाले, त्यसपछि बङ्गलादेशको मुक्तिका लागि लडिरहेका लडाकुले पाकिस्तानी सेनालाई केही स्थानहरूमा प्रतिरोध गर्न सफल बनेका थिए भने उनीहरू थप सक्रियता पूर्वक विभिन्न स्थानमा छरिएका थिए।
पाकिस्तानी सेनाले उनीहरूलाई विभिन्न स्थानमा आक्रमण गर्न खोज्दा बङ्गाली सेनाको बढ्दो सङ्ख्याले यस भूमिगत बङ्गलादेशी सेना लाई असक्षम तुल्याएको थियो।
पाकिस्तानी सेनाले राजाकार, अल-बद्रस र अल-शमश र स्वतन्त्रताको विरोध गर्ने अन्य बङ्गालीहरू र विभाजनको समयमा बसोबास गर्ने बिहारी मुसलमानको अर्धसैन्य बल पनि खडा गर्न सफल भएका थिए।
ढाकामा भएको नरसंहार पछि पाकिस्तानी सैन्य बलले १० अप्रिलसम्म पुरै बङ्गलादेशलाई आफ्नो कब्जामा लिने योजना बनाएका थिए तर बङ्गलादेशी सेनाका सदस्यहरू, विद्यार्थी र सर्वसाधारणहरूले पाकिस्तानी सेनालाई प्रतिरोध गर्न सुरु गरेका थिए।
जसमा गाजी मोहाम्मद रहमतुल्लाह , सैयद मोशर्रफ होसेन , आमिन उल्लाह शेख, आहसान उल्लाह, एडब्ल्यू चौधुर, बदीउल आलम, एआर मिया र आबेदुर रहमान रहेका थिए।
प्रशिक्षण पछि चार टोलीहरूलाई अगस्टको पहिलो हप्तामा चट्टोग्राम, नारायनगञ्ज, दाउडकान्दि र मङ्ला बन्दरगाहमा पठाइएको थियो जसलाई समुद्री किनारमा गरेका जहाजहरूलाई नष्ट गर्न आदेश दिइएको थियो।
चट्टोग्राम बन्दरगाहमम एडब्ल्यू चौधुरीको नेतृत्वमा रहेको एक दलले सात जहाजहरूलाई नष्ट गरेका थिए जसमा पाकिस्तानी मालवाहक जहाज एमडी ओह्रमाज्द र एमभी अल-अब्बास सामेल थिए।
यसपछि अक्टोबर र नोभेम्बरमा देशको सबै बन्दरगाहहरूमा यही तरिकाबाट केही सफल आक्रमणहरू गरिएका थिए जसकारण पाकिस्तानी सेनाका कयौँ जहाजहरू डुबेका थिए।
यस्ता सैन्या कार्वाही र नरसंहारले बङ्गालीहरूलाई स्वतन्त्रताका लागि थप कडा रूपमा प्रस्तुत हुन प्रेरित गर्‍यो जसको फलस्वरूप त्यही वर्ष पूर्वी पाकिस्तानमा पश्चिम पाकिस्तानबाट छुट्टिएर बङ्गलादेशको रूपमा स्थापित भएको थियो।
जब पूर्वी पाकिस्तानका मानिसहरू स्वतन्त्रताको खोजीमा थिए तब याह्या खान ढाका आउँदै सरकार गठन गर्ने र सत्ता हस्तान्तरण गर्ने सम्बन्धमा शेख मुजिबसँग छलफल गर्न सुरु गरेका थिए।
बलूचिस्तानका हत्यारा भनेर चिनिने जनरल टिक्का खानलाई पूर्वी पाकिस्तानको गभर्नरका रूपमा ढाका पठाइएको थियो तर पूर्व-पाकिस्तानी न्यायाधीशहरू, जस्टिस सिद्दिक लगायतले उनको शपथ लिन अस्वीकार गरेका थिए।
मार्च १० देखि १३ मार्चको बीचमा पाकिस्तान एअरलाइन्सले पूर्वी पाकिस्तानमा "सरकारी यात्रीहरू" ढुवानी गर्न सबै अन्तर्राष्ट्रिय उडानहरू रद्द गरेको थियो।
गोला बारुद र हतियारले भरिएको एमभी स्वाट नामक पाकिस्तानी पानीजहाज चट्टोग्रामको बन्दरगाहमा ल्याइएको थियो तर बन्दरगाहामा काम गर्नेहरूले सामानहरू उतार्न अस्वीकार गरेका थिए।
पूर्वी पाकिस्तान राइफल्स नामक एक समूहले बङ्गाली प्रदर्शनकारीहरूलाई गोली हान्न अस्वीकार गरे जसकारण बङ्गाली सेनाले विद्रोहको सुरुवात गरेका थिए।
मार्च २५ को रात पाकिस्तानी राष्ट्रपति याह्या खानले पश्चिम पाकिस्तानी सेनालाई पूर्वी पाकिस्तान र सर्वसाधारणहरूलाई मार्नका लागि हरित सङ्केत दिँदै साँझ तिर पश्चिम पाकिस्तानको लागि प्रस्थान गरेका थिए।
अप्रिल महिनासम्ममा यस क्षेत्रमा कुष्टिया, जशोर, खुलना, बरिशाल, फरिदपुर र पटुयाखाली जिल्लाहरूलाई समावेश गरी यस क्षेत्रको गठन गरिएको थियो भने मे महिनामा यस क्षेत्रमा कुष्टिया, जशोर, खुलना, सातखीरा उपविभाग र फरिदपुरको उत्तरी क्षेत्रहरू समावेश गरी पुनर्गठन गरिएको थियो।
यस क्षेत्रमा परिचालित नियमित सैन्य बलले कयौँ क्षेत्रहरूमा आफ्नो अधिकार स्थापना गर्दै लडाकु बलले बङ्गलादेश भित्र कयौँ सैन्य किल्लाहरूको निर्माण गरेका थिए।
नियमित सैन्य बलले बङ्गलादेश भित्र पाक बाहिनीको किल्लाहरू भन्दा ६-७ माइलको दूरीमा उक्त क्षेत्र प्रवेश गर्दै स्थितिलाई सम्हाल्दै पाकिस्तानी सेना माथि आक्रमण गरेका थिए।
भने यस बाहेक टाङ्गाइलको एक स्वतन्त्रता सेनानी क्वादेर सिद्दीकीले आफ्नो जिल्लामा १८,००० छापामार सैनिकहरूलाई सङ्गठित गर्दै पाकिस्तानी सेना विरुद्ध केही सफल आक्रमणहरू गरेका थिए।
यस क्षेत्रमा सैन्य बल परिचालन गरेको परिणाम स्वरूप कुमिल्ला र फेनीको बीच ढाका-चट्टोग्राम राजमार्गबाट पाक सेनालाई सम्पूर्ण रूपमा निस्कासित गरिएको थियो भने यस क्षेत्र बङ्गलादेशको स्वतन्त्रता युद्धभरी स्वतन्त्रता सेनानीहरूको कब्जामा रहेको थियो।
क्षेत्र नम्बर १ र २ का स्वतन्त्रता लडाकुहरूको संयुक्त अभियानको फलस्वरूप बलोनिया सुचिबुजहमा प्रवेश २१ जुनसम्म खुला गरिएको थियो जसअन्तर्गत क्षेत्र २ मा नियमित कम्पनीहरू बङ्गलादेश भित्र सञ्चालनमा रहेका थिए।
सन् १९४८ मा पाकिस्तानका तत्कालीन जनरल महम्मद ली जिनाहद्वारा मात्र उर्दू भाषालाई पाकिस्तानको सङ्घीय भाषा हुनेछ भनि घोषणा गरेका थिए।
यद्यपि उर्दू ऐतिहासिक रूपमा उपमहाद्वीपको उत्तर, मध्य र पश्चिमी क्षेत्रमा मात्र प्रचलित भाषा थियो जबकि पूर्वी बङ्गालमा बङ्गालीहरूको मातृभाषा बङ्गला थियो जुन दुई भारतीय-युरोपेली भाषाहरूको महत्त्वपूर्ण भाषाहरू हुन्।
पाकिस्तानमा भाषा आन्दोलन सन् १९४८ मा सुरु भएको थियो जब नागरिक समाजले बङ्गला लिपिलाई मुद्रा र टिकटबाट हटाउने निर्णयलाई विरोध गरेको थियो यद्यपि बेलायती राजको समयदेखिनै चलनचल्तीमा ल्याइएको थियो।
सन्‌ १९७२ मा यो आन्दोलन चरम सीमामा पुगेको थियो जब २१ फेब्रुअरीमा प्रहरीले प्रदर्शनकारी, विद्यार्थी र सर्वसाधारणलाई गोली हान्दै कयौँको हत्या गरेका थिए।
यस क्षेत्रमा ८ उपक्षेत्रहरू ; मालन (सुरुवातमा कयेकजन जुनियर अफिसर र उनको पछि कप्तान महिउद्दिन जाहाङ्गीर), तपन (मेजर नजमुल हक र उनको पछि कयेकजर जुनियर बङ्गलादेशी सीमा सुरक्षा बलका कप्तान महिउद्दीन जाहाङ्गीर), हामजापुर , आङ्गिनाबाद , शेखपाडा , ठोकराबाडि र लालगोला थिए।
यस क्षेत्रमा परिचालित सैन्य बलले जुन महिनामा महेशकान्द र परागपुर प्रहरी चौकीमा आक्रमण गर्दै अगस्ट महिनामा मोहनपुरमा थानामा अधिक सङ्ख्यामा दुश्मनहरू माथि सफल आक्रमण गरेका थिए।
हामजापुर उपक्षेत्रका सेनापति कप्तान इद्रिसले आफ्ना सैन्य बलको साथमा पाक बाहिनी माथि एक आकासमात आक्रमण गर्दै पार्वतीपुर नजिक रहेको एक रेललाई नष्ट गरेका थिए।
यसद्वारा बङ्गालीको आत्मनिर्णयको अधिकारको मागलाई दबाउन र बङ्गालीहरूलाई स्वतन्त्रता आन्दोलन गर्नबाट निरुत्साहित गर्नका लागि तत्कालीन पश्चिम पाकिस्तानले पूर्वी पाकिस्तान माथि सैनिक कार्वाही सुरु गरेको थियो।
यस नरसंहार चलिरहँदा पूर्वी पाकिस्तानका सर्वसाधारणहरूले स्वतन्त्रता युद्धको सुरुवात गरेका थिए जसलाई बर्बरतापूर्वक दबाउनका लागि पश्चिम पाकिस्तानी सेना र जमाते इस्लामी नामक एक कट्टर इस्लामी लडाकु दलले भयानक नरसंहार गरेका थिए जसमा ३ लाखदेखि ३० लाखसम्म अनुमानित सङ्ख्यामा सर्वसाधारणहरूको हत्या गरिएको थियो।
यस सैन्य कार्वाही तथा सङ्घर्षका कारण ८० लाखदेखि १ करोड मानिसहरू पूर्वी पाकिस्तानबाट भागेर छिमेकी देश भारतमा शरणार्थीको रूपमा शरण लिएका थिए जसमा अधिकांश हिन्दु धर्मवलम्बी थिए।
उनले जुन महिनामा सीमा चौकी वरिपरिको क्षेत्रमा नियन्त्रण जमाउँदै स्वतन्त्रता सैनिकहरूको साथमा केही क्षेत्रमा नियन्त्रण जमाउन सफल भएका थिए।
यस क्षेत्रमा परिचालित सैन्य बल तथा बङ्गलादेशको स्वतन्त्रका लागि लडिरहेका लडाकुहरूले देभाता र श्यामनगर प्रहरी चौकीमा आक्रमण गर्दै उक्त स्थानमा नियन्त्रण जमाएका थिए।
सन् १९७१ नोभेम्बरसम्ममा यस क्षेत्रका स्वतन्त्रता लडाकुहरूको सङ्ख्या लगभग ३० हजार रहेको थिए भने सेनानीहरूले कुमिल्ला सिफेत मार्गका केही पुलहरू नष्ट गर्दै पाकिस्तानी सेनाका लागि यातायातको मार्ग बन्द गराउन सफल भएका थिए।
यस क्षेत्र अन्तर्गत दश उपक्षेत्रहरू; आश्रमबाडि , बाघाइबाडि , हतकटा , सिमला , पञ्चबटी , मनतला , विजयनगर , कालाछडा , कलकलिया र बामुटिया थिए।
जुलाईमा बङ्गलादेशलाई ११ क्षेत्रहरूमा विभाजन गरिएको थियो जसमा प्रत्येक क्षेत्रहरूमा एक सेनापति र उनको समूहहरूलाई खटाइएको थियो जो पाकिस्तानी सेनाद्वारा सेनापदबाट निकालिएको थियो भने उनीहरू बङ्गलादेश स्वतन्त्रता युद्धमा प्रशिक्षकको भूमिका सम्हाल्दै मुक्तिवाहिनीमा सामेल भएका थिए।
जुन र जुलाई महिनाको बीच मुक्तिवाहिनीले अपारेशन ज्याकपट नामक एक सैन्य कार्वाहीको सुरुवात गरेका थिए भने उक्त सैन्य कार्वाहीको माध्यमबाट भारतीय सहायताको साथ सीमामा सेनाको पुनः सङ्गठित गर्न सफल हुँदै सीमामा २,००० देखि ५,००० लडाकुहरूलाई पठाउन सुरु गरेका थिए।
पछि विभिन्न कारणहरूले गर्दा (उचित प्रशिक्षणको अभाव, आपूर्तिको अभाव, बङ्गलादेश भित्र उचित समर्थन सञ्जालको अभाव) मुक्तिवाहिनी आफ्नो उद्देश्य प्राप्त गर्न असफल भएको थिए।
इन्दिरा गान्धीको प्रधानमन्त्री मन्त्रालयले २८ अप्रिल १९७१ मा भारतीय सेनाका तत्कालीन सेनाध्यक्ष श्याम मानेकशलाई पूर्वी पाकिस्तानमा जानका लागि निर्देशन दिइएको थियो।
केही समयपछि भारतमा रहेका शरणार्थी शिविरहरूको प्रयोग भारतको विदेशी गुप्तचर निकाय र पूर्वी पाकिस्तानका सैन्य अधिकारीहरूद्वारा गरिएको थियो।
जब भारतकी तत्कालीन प्रधानमन्त्री इन्दिरा गान्धीको नेतृत्वमा भारत पाकिस्तान विरुद्धको युद्धका लागि तैयार थियो तब सोभियत सङ्घले कथित रूपमा पाकिस्तानका राष्ट्रपति याह्या खानलाई भारत विरुद्ध युद्धबाट बच्न र पूर्वी पाकिस्तानमा शान्तिपूर्ण राजनीतिक समझौता गर्नका लागि एक गुप्त सन्देश पठाइएको थियो किनभने यदि भारत विरुद्ध युद्धमा पाकिस्तान सामेल भयो भने पाकिस्तानी सेनालाई दुई पक्षको नियन्त्रण गर्न लगभग असम्भव जस्तै हुने।
२३ नोभेम्बर १९७१ का दिन पाकिस्तानमा आपातकालको स्थिति घोषित गरिएको थियो जबकि अर्कोतर्फ भारतले भारतीय सेनाहरूलाई तैनातीका साथ आफ्ना पश्चिमी सीमाहरूमा नियन्त्रण गर्न सुरु गरेका थिए।
यस क्षेत्रले सिलेट जिल्लाको दुर्गापुरदेखि डाउकी सम्मको विस्तृत क्षेत्र र जिल्लाको पूर्वी सीमालाई ओगटेको थियो भने यस क्षेत्रका सेनापति मेजर मिर शओकत आली थिए।
यस क्षेत्रका छ उपक्षेत्र ; मुक्तापुर (सूबेदार नजिज होसेर र लडाकु फारुक यस क्षेत्रका दोस्रो सेनापति थिए), डाउकि , शेला (कप्तान हेलाल सहयोग सेनापति सेनानी माहबुबर रहमान र सेनानी आब्दुर रउफ), भोलागञ्ज , बालाट र बडछडा थिए।
यस क्षेत्रका स्वतन्त्रता लडाकुहरूले सिलेट, तामाबिल र सिलेट-सुनामगञ्ज सडकखण्डका कयौँ पुलहरूलाई नष्ट गरेका थिए जसकारण पाकिस्तानी सेना आउने बाटो अवरोध भएको थियो।
केही विद्यार्थीहरूले पाकिस्तान प्रसारण निगमको नजिक एबटआबाद स्टेसनबाट सन्देश प्रसारित गर्नका लागि उच्च अधिकारीहरूबाट अनुमति प्राप्त गर्न विफल रहेका थिए।
तर यस सन्देशलाई केहीपटक स्वतन्त्र स्वाधीन बाङ्ला रेडियो केन्द्र कलुरघाटमा केही विद्रोही बङ्गाली रेडियो कार्यकर्ताहरूद्वारा स्थापित गरिएको थियो।
कलुरघाट रेडियो स्टेसनको प्रसारण क्षमता सीमित थियो तर सन्देश बङ्गालको खाडीमा रहेको एक जापानी जहाजद्वारा पुनः प्रसारण गरिएको थियो र त्यसपछि रेडियो अस्ट्रेलिया र पछि बीबीसीद्वारा पनि यस समाचारलाई प्रसारण गरिएको थियो।
मुक्तिवाहिनीले छापामार आक्रमण गर्दै पाकिस्तानी सेनालाई सीमावर्ती क्षेत्रबाट विस्थापित गर्दै विभिन्न ठाउँहरूलाई पश्चिम पाकिस्तानबाट स्वतन्त्र बनाएका थिए।
बङ्गलादेशी सेनाहरूले पाकिस्तानी सेना रहेको कमलपुर, बिलोनिया, बोयरा, आदि जस्ता सीमावर्ती क्षेत्रहरूमा आक्रमण गर्दै ३०६ स्थान मध्ये ९० क्षेत्रहरूमा नियन्त्रण जमाउन सफल भएका थिए।
सीमा र देश भित्र बङ्गलादेशको मुक्तिका लागि लडिरहेका लडाकुले पाकिस्तानी सेनाद्वारा गरिएको भयङ्कर आक्रमणको फलस्वरूप पाकिस्तानी सेना र राजाकार माथि थप सक्रियतासाथ आक्रमण गर्न सुरु गरेका थिए।
अक्टोबरको महिनाको अन्त्य तिर पाकिस्तानी सेनाले बङ्गलादेशका स्वतन्त्रताका लागि लडिरहेका लडाकुको विरुद्ध कडा प्रतिरोधको सामना गर्नु परेको थियो जसकारण पश्चिम पाकिस्तानबाट ५ लडाकु दल सहितका पाकिस्तानी सेनाहरू पूर्वी पाकिस्तानमा आपातकालीन परिचालनका लागि ल्याइएको थियो।
९ डिसेम्बरका दिन गभर्नर मालिकले पाकिस्तानी राष्ट्रपतिलाई सैन्य स्थिति खराब भएको जानकारी गराएका थिए भने उनले सोही सन्देशमा पश्चिममा दुश्मनहरू फरिदपुरको नजिक आइरहेका छन् र पूर्वमा हाम्रो सैनिक किल्लाको नजिक कुमिल्ला वरिपरिका क्षेत्रहरू र मेघना नदीको तटसम्म आएका छन् भनी सन्देश मार्फत सार्वजनिक गरेका थिए।
१० डिसेम्बरमा गभर्नरका सैन्य सल्लाहकार मेजर जनरल राओ फरमान आली र पश्चिम पाकिस्तानका मुख्य सचिव मुजफ्फर होसेनले एक सैन्य किल्लामा जनरल नियाजीसँग विस्तृत छलफल गर्दै ढाकामा संयुक्त राष्ट्र सङ्घका प्रतिनिधि समक्ष आत्मसमर्पण पत्र हस्तान्तरण गरेका थिए।
त्यसकारण म पाकिस्तानको राष्ट्रपतिले अधिकार पाएको पूर्वी पाकिस्तानका निर्वाचित प्रतिनिधिहरूलाई ढाकामा सरकार गठन गर्न आग्रह गर्दछु।