polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
तथापि, टोली ताजिकिस्तानसँग दुई पटक र फिलिपिन्स र यमनसँग पराजित हुँदा, नेपाली राष्ट्रिय टोली २०१९ एएफसी एसिया कपमा छनोट हुन असफल भएको थियो।
नेपालले सन् १९८६ मा डेनमार्कविरुद्ध ८० को दशकको मध्यदेखि अन्त्यसम्म एसियन कन्फेडेरेसन बाहिरका टिमबाट धेरै उल्लेखनीय मैत्रीपूर्ण खेलहरूको आयोजना गरेको थियो।
सोही समयमा, नेपालले सन् १९८९ को एन्फा कपमा एफसी युराल सेभर्ड्लोभ्स्क ओब्लास्ट जस्ता क्लब टोली विरुद्ध प्रतियोगिताहरूमा प्रवेश गरेको थियो।
यस टोलीको घरेलु मैदान देशभरि नै विभिन्न प्रकारका छन् जसमध्ये प्रमुख मैदान दशरथ रङ्गशाला हो, जुन नेपालको काठमाडौँमा अवस्थित एक बहुउद्देश्यीय रङ्गशाला हो।
सन् २०२१ को साफ च्याम्पियनसिपमा सहभागिता जनाउँदै नेपाल समूह ख बाट भारत राष्ट्रिय फुटबल टोलीपछि समूहको दोस्रो स्थानमा उक्लिएको थियो।
खेल कार्यक्रमहरू बाहेक, रङ्गशालामा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको लागि सङ्गीत स्थलको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्छ जसमा सन् २०११ मा, ब्रायन एडम्सले प्रदर्शन गरिएको सबैभन्दा उल्लेखनीय कार्य हो।
सन् २०२१ मा निर्माण सम्पन्न भएको पोखरा रङ्गशालामा अवस्थित पोखरा फुटबल रङ्गशाला लगायत केही हालै थपिएका रङ्गशालाहरू पनि नेपालमा अवस्थित छन्।
महिला विरुद्द धार्मिक , सामाजिक , सांस्कृतिक , परम्परा, प्रचलन वा अन्य कुनै आधारमा शारीरिक, मानसिक , यौनजन्य , मनोविज्ञान वा अन्य कुनै किसिमको हिंसाजन्य कार्य वा शोषण नगरिने र त्यस्तो कार्य दण्डनीय हुने तथा पीडितले क्षतिपुर्ति पाउने ।
महिलाहरूको उपस्थितिलाई कानुनी रूपमा मान्यता प्रदान गरिए पनि समाजमा पुरुष तथा महिलाको भूमिका, कार्यव्यवहार, अधिकार आदि परम्परादेखिनै सीमांकित छन् ।
प्राचिन कालबाटै महिला भेदभाव गरिदै आएकोले साक्षरता, उच्च शिक्षा र सार्बजनिक ओहोदामा पुरुष सरह महिलाको समान रूपमा सहभागिता हुन नसक्दा महिलाको अवस्था पुरुषको तुलनामा पछि पर्न गयो ।
त्यस्तै लैंगिक सशक्तिकरण सूचक जसले राजनीतिक सहभागीता, आर्थिक निर्णयमा सहभागिता र अवसर एवं शक्ति अभ्यासको आवस्थालाई देखाउछ,सोको स्थितिमा पनि पहिलेको तुलनामा केहि सुधार भएको छ ।
२०४७ को संविधान अनुसार कुनैपनि पुरुषले महिलालाई कुनैपनि प्रकारको भेदभाव गर्न पाउँदैन भने महिला यदि ३५ वर्ष सम्म अविवाहि रहिन भने उनलाई पनि अंशको उत्तिनै हिस्सा मिल्नु पर्छ भन्ने नियम बनाइएको थियो।
यस अनुसार छोरीलाई पनि छोरा जतिनै अंश मिल्छ र यदी कोही महिलाले समबन्ध बिच्छेद गर्छिन भने उनको श्रीमानको सम्पत्तिको ५०% सम्पत्ति उनको हुन्छ।
लैङ्गिक विभेदले शोषण र हिंसाका घटनालाई मलजल गर्न मद्धत गरेको हुन सक्क्ष भन्ने महिलाको अवस्थालाई दूरगामी असर पुर्‍याएको देखिन्छ ।
यिनै असमाताहरूलाई मध्यनजर गरि समानता, न्याय, शान्ति र विकासको लागि प्रारम्भ गरिएको अभियानको स्मरण गर्दै ८ मार्चको दिनलाई विशेष महत्त्वका रूपमा लिई विश्वभर अन्तर्राष्ट्रिय महिला दिवस मनाउँदै आइएको छ।
राज्य संचालनमा महिलाहरूको अधिकार सुनिश्चित गर्ने क्रममादेशमा विधमान वर्गीय, जातीय, क्षेत्रिय, भाषिक, धार्मिक, लैंगिक विभेद अन्त्य गरी आर्थिक समानता, समृदि र सामाजिक न्याय सुनिश्चित गर्न समानुपातिक समावेशि र सहभागीतामूलक सिद्धान्तका आधारमा समतामूलक समाजको निर्माण गर्ने संकल्पका साथ नेपालको संविधान २०७२ सालमा जारी भएको छ ।
नेपालको संबैधानक इतिहासमा पहिलो पटक जनतालाई सार्वभौम रूपमा स्वीकारी जनता आफैले बनाएको परिवर्तनमुखी संविधान तर्जुमा भई कार्यान्वयनमा आएको छ ।
समग्रमा महिलाका लागि विशेष व्यवस्था समावेश गरी अस्तित्वमा आएको यस संविधनले परिवर्तनका मुद्दाहरु संस्थागत गराउन आवश्यक पहल गर्नुपर्ने देखिन्छ ।
महिला भएको कारणबाट खण्डित वा वन्चित गरिएका आधारको खोजि अनी प्रतिस्थापनाको लागि गरिने व्यवस्था र मानवको रूपमा पाउनुपर्ने महिलाको अधिकार निश्चितरूपमा अलग विषय नभई मानवअधिकारकै विषयवस्तु हुन् ।
मानवअधिकारको विषयलाई सामान्यीकरण गरेर वा व्यवहार गरिदा कतिपय अवस्थामा जैविक भिन्नता भएको कारण महिलाले उपयोग गर्न पाउने अधिकार कटौती हुन पुग्ने भएको हुदाँ महिला अधिकारको विषयलाई अलगै प्राथमिकतामा राखेर हेर्नुपर्ने पनि हुन आउछ।
परिणामत संयुक्त राष्ट्र संघबाट सन् १९७९ मा महिला विरुद्ध हुने सबै प्रकारका भेदभाव उन्मुलन गर्ने महासन्धि लगायतका विशेष व्यवस्था गर्नुका साथै यसको पालनाको प्रत्याभूतिका लागि सन् २००० मा यसको ईच्छ्धीन आलेख समेत पारित भएको छ ।
राणाकालको अन्त्यतिर पहिलो संवैधानिक लिखितको रूपमा जारी भएको नेपाल सरकारको वैधानिक कानुन २००४ ले प्रथम पटक सिमित मात्रामा नागरिकका आधारभुत मौलिक हक प्रदान गरियो।
नेपाल अधिराज्यको संबिधान २०१५, नेपालको संविधान २०१९ ले लिंगको आधारमा भेदभाब नगरिने साथै वालिग मताधिकारको व्यवस्था गरी महिला अधिकारलाई संवैधानिक र कानुनि संरक्षण दिने प्रयासको थालनी गरेको पाइन्छ ।
महिला र पुरुष बीच आर्थिक, सामाजिक, राजनीतिक तथा सांस्कृतिक असमानतालाई कम गर्ने सन्धर्भमा सर्वप्रथम १९१० मार्च ८ मा विश्वका केहि प्रबुद्ध महिलाहरूको संगठित रूपमा थालनी गरेको प्रयासलाई कदर गर्दै सोहि दिनको स्मरणमा प्रतेक वर्ष मार्च ८ का दिनलाई अन्तरास्ट्रिय महिला दिवशको रूपमा मनाउन सुरु गरेको हो ।
महिलाहरूको हक अधिकारको स्थापना उनीहरूको सामाजिक, राजनीतिक तथा आर्थिक विकासका लागि कानुनी, नीतिगत तथा विकास कार्यक्रमहरूको विस्तारका माध्यमबाट राष्ट्रिय विकासको मुलधारमा समाहित गर्ने प्रयासमा विश्वको ध्यान आकृष्ट भएको छ ।
मानव अधिकारको विविध पक्षहरूलाई समेट्ने गरी तयार भएका महासन्धिहरू लगायत महिला अधिकार विषयमा केन्द्रित महासन्धि र सम्मेलनहरूमा संयुक्त राष्ट्र सङ्घको सदस्यको रूपमा नेपालले सहभागिता, सम्मिलन र प्रतिबद्दता जाहेर गरेको छ।
यी दस्तावेजहरूमा मानवअधिकारको स्थापनाको लागि लैङ्गिक विभेद हुने पक्षलाई वर्जित गर्नुका साथै महिला र पुरुषलाई समानताको आधारमा व्यवहार गर्ने कुराको सुनिश्चित गरेको छ।
विश्व समुदायबाट पारित र नेपालले समेत अनुमोदन गरिसकेका महासन्धिहरूलाई मानव अधिकारको क्षेत्रमा प्रमुख अन्तर्राष्ट्रिय संयन्त्रको रूपमा लिने गरेको छ।
साउन महिनाको सोमबार भक्तपुरको सीपाडोलस्थित केदारनाथको शिर डोलेश्वरको मन्दिर, ललितपुरका शिव मन्दिर, भक्तपुरको दत्तात्रेय मन्दिर, काभ्रेका मन्दिरहरू र पशुपति मन्दिरमा विभिन्न ठाउबाट श्रदालु भक्तजनहरूको घुइचो लाग्ने गर्दछ ।
मुख्य रूपमा नेपालको जुनसुकै भूभागमा बस्ने मानिसहरूले पनि यस महिना विशेष रूपमा भगवान् शिवको पुर्जा अर्चनाका साथ ब्रत बस्ने परम्परा रही आएको छ ।
महिलाहरू हरियो पहिरनमा सजिनुका साथै, हरियो चुरा र हातमा मेहन्दी लगायर यस महिना आयको महसुस गराउदछन् भने भगवान् शिवको पूजा गरी ब्रत बस्ने गर्दछन् भने पुरुषहरू पनि पहेलो वस्त्रमा सजियर शिवको मन्दिर पूजा अर्चनाका लागि जाने गर्दछन् ।
सोमबार ब्रत बस्ने दिनभर भगवान् शिवको पूजा गर्ने अनि बेलुका चोखो खानेकुरा खाने जसमा विशेष गरी कर्कलो खायर ब्रत त्यस दिनको समाप्त गर्ने गर्दछन् ।
विवाहित महिला आफ्नो घरपरिवार र श्रीमानको स्वास्थ्य लाभको कामना गदै ब्रत बस्ने गर्दछन् भने् अविवाहित महिला राम्रो श्रीमान तथा शिवजी जस्तो वरपाम भनी ब्रत बस्नुको साथै आफ्नो परिवारको सुख शान्तिको कामना गर्दै ब्रत बस्ने गर्दछन् ।
साउन महिना भर चोखो खाएर माछामासु नखाई कन शुद्ध भएर बस्ने गर्दछन् भने कतिजना त लसुन प्याज तथा बिटुलो मानिने कुनै पनि खानेकुरा नखाइकन पुरा १ महिना शुद्ध चोखो खाएर साउन महिना भर बस्ने गर्दछन् ।
प्रतियोगितामा धेरै उदास र आश्चर्यजनक परिणामहरू देखिएको थियो, जसमा साविक विजेता फ्रान्स एक गोल नगरी एक अङ्क प्राप्त गर्दै समूह चरणबाट बाहिरिएको थियो र दोस्रो बलियो टोली मानिएको अर्जेन्टिना पनि समूह चरणमा बाहिरिएको थियो।
दक्षिण कोरिया युइएफए, कन्मेबोल र कन्काकाफ क्षेत्रहरूको बाहिरबाट सेमिफाइनलमा पुग्ने पहिलो टोली बनेको थियो र विश्वकपको सेमिफाइनलमा पुग्ने पहिलो एसियाली टोलीहरू मध्ये एक बनेको थियो।
तथापि, प्रतियोगिताको सबैभन्दा शक्तिशाली टोली, ब्राजिलले जर्मनीलाई २-० ले पराजित गर्दै फाइनलमा विजयी भएको थियो, जसले उनीहरूलाई पाँच पटक विश्वकप जित्ने पहिलो र एकमात्र देश बनाएको थियो।
जितले ब्राजिललाई सन् २००३ र त्यसपछि सन् २००५ मा भएको फिफा कन्फेडेरेसन कपका लागि योग्य बनाएको थियो, जुन लगातार चौथो र पाँचौँ कन्फेडेरेसन कपमा उपस्थिति थियो।
दक्षिण कोरियाविरुद्धको तेस्रो स्थानको खेलमा टर्कीले ३–२ को जित निकाल्दै दोस्रो पटक फिफा विश्वकपमा तेस्रो स्थान हासिल गरेको थियो र फिफा विश्वकप इतिहासमा सबैभन्दा छिटो गोल गरेको थियो।
चीन, इक्वेडर, सेनेगल र स्लोभेनियाले विश्वकपमा पहिलोपटक छनोट भएका थिए भने सेनेगलले मात्र समूह चरणमा पार गर्दै क्वाटरफाइनलमा स्थान बनाएको थियो ।
जसलाई कोरिया जापान २००२ को नामले पनि चिनिन्छ फिफा विश्वकपको १७औँ संस्करण थियो, जुन पुरुषहरूको वरिष्ठ राष्ट्रिय टोलीहरूको लागि प्रत्येक चार वर्षमा हुने फुटबल प्रतियोगिता थियो।
त्यो तलाउ भेटेपछी श्रवणकुमारले पानीको घैटो डुबाउदा शिकार खेल्दै आएका उनका मामा दशरथले मिर्ग पनि खान आएको भने बुझेर आफ्नो धनुषबाट बाण प्रहार गरेछन जसले गर्दालाई ठुलई चोट लागेछ।
आवाज सुनेपछी राजा दशरथले आफ्नो भन्जा भन्ने चिनेछन र हतार-हतार गर्दै पुगेछन र आफ्ना भान्जाको त्यो स्थिती त्यो पनि आफ्नै हातबाट भएको देख्दा उनी अतालिए छन अन्तिम पटक वोल्दै श्रवणकुमारले दशरथलाई सबै कुरा भनेछन र तुरुन्तै आफ्ना बुवा-आमा भएको ठाउँमा जान अनुरोध गरेछ्न।
जुन दहलाई अन्धा-अन्धी दह भनेर चिनिन्छ जुन एउटा चिलाउनेबास कै अति महत्त्व बोकेको धर्मिक र एतिहासिक ठाउँ हो साथै यस ठाउँलाई पर्यटकीय गन्तव्य क्षेत्रको रूपमा विकास गर्ने प्रचुर सम्भावनाहरु देखिन्छन।
त्यस समयमा त्यहाँ पानीको श्रोत नभएको कारण आफ्ना अन्धा-अन्धी बुवा आमाको पानीको प्यास मेटाउन पानीको खोजिमा एउटा डाडामा पुग्छन जहाँ पनिको तलाउ भेट्छ्न जुन ठाउँलाई आहिले पन्चासे भनेर चिनिन्छ।
श्री सिद्धनाथ देवताभ्यो नमः, श्री भुमिराज देवताभ्यो नमः, श्री भगभाट व्रह्मराज देवताभ्यो नमो नम्, वामनी आमादेवताभ्यो नम्, श्री डाँडावाघ लोट्ने चुणे देवताभ्यो नमः, बारागढ देवताभ्यो नमः
परापूर्वकालमा नेपाल राज्यको सुदूरपश्चिम क्षेत्रको उत्तराखण्ड भूमीको वैतडी पाटन उपल्लो सोराड गड पन्त्यौडा भुकोट प्रचलित भकुडा भन्ने ठाउँ कालिझाडि बुङाछडी दहभुम्क भन्ने ठाउँमा सिद्धबाबा देवताको गुफामा देवस्थान एक मात्र थियो भन्ने किम्बदन्ति रहेको छ ।
सो स्थानमा उक्त क्षेत्र भित्रको सिमा पूर्वमा सुनकेसर महादेव, पश्विम सोर्नाया तिरमा हंशराज देवता, उत्तरमा मैनाकोट र दक्षिणमा हल्यामहादेव चार किल्लाको बीचमा हाल वैतडी जिल्ला पा. न. पा.-१२ भकुडा भूकोट भन्ने व्रह्मनगरी भकुडामा भगभाट भन्ने व्राह्मण राज्य गर्दथे ।
व्रामण भगभाट सिद्धनाथ, भुमिराज, सुनकेश्वर महादेव, मानकेश्वर महादेव, सिमोडा शशिलिङ्ग, मैनाकोट भगवती, नियास दह शिगास, शिगास धुरी, डुणै भौनेली, छडिशिद्धनाथ, कतिउर भगवती का साथै त्यति वेला अजैमेरु कोट क्षेत्रमा रहेका देवीदेवता एवम् विभिन्न शक्तिपीठका पुजारी रहनुका साथै त्यो समयका महान ज्योतिषी समेत रहेको जनश्रुति छ ।
त्यो समयमा नौलद्याल जोशी हाल पनि रहेको र अरु जातजातिहरू चाँड, आङ्क, धुन, पराल, आडो, केटो, धुनपरालि, सौन, बोरा, कपरे, खिउरे, खुसमुसे, औजि, भाँण, लाटो पन्त, भगभाट, डोखलजोशी, अनिभाट, पानुभाट, दाँसिभाट जस्ता जातजातिको वंश निरन्तरता नरहेको देखिन्छ ।
त्यस बखतमा भूकोट क्षेत्र मा भगभाट व्राह्मण, सुङौडाकोटमा डोखल जोशी व्राह्मण, दुबिकोट/दुबसल्ला मा लाटो पन्त व्राह्मण, मैनाकोट दह निगास क्षेत्रमा दाँसिभाट व्राह्मण, पानाकोट कोटखोलामा पानु भाट व्राह्मण र अन्नाडी क्षेत्रमा अनिभाट व्राह्मणको अधिनमा सामाजिक राज्यव्यबस्था रहेको किम्बदन्ति एवम् जनश्रुति रहेको पाइन्छ ।
हाल वर्तमान समयमा यस वैतडी पाटन सोराड क्षेत्रमा वसोवास गर्दैआएका व्राह्मण, क्षेत्री, वैश्य एवम् दलित वर्ग भित्र पर्ने जातजातिहरू मूलरूपमा दुवानगरी वाट पलाइन भएर आएका हुन ।
मुगल सामराज्यवादको अतिवाद सहन गर्न नसके पछि आफ्नो सनातन धर्म, सस्कृति र रितिरिवाजको संरक्षणको लागि आफू वसोवास गर्दै आएको स्थान छोडेर यस ठाउँमा बस्न आएको किम्बदन्ति रहेको छ ।
यसरी दुबानगरी क्षेत्रवाट यस सोराड भूमिमा वसोवास गर्न आएका जातजातिहरू मध्ये हाल श्री भगभाट व्राह्मणको भूमिमा वसोवास गर्दै आएका उपमन्यु गोत्र भएका पन्त व्राह्मण र अन्य सोराड क्षेत्रको लोर्खा, भकुडा, डैसिली बस्ने मध्ये माधवाचार्यका सन्तान हुन ।
लोर्खावाट यस क्षेत्रमा आइ बसोबास गर्ने मुख्य कारण यो छ कि परापूर्व कालमा भकुडा भन्ने भूकोट क्षेत्रका व्राह्मण श्री भगभाट व्रह्माको राज्यहरण गर्न तत्कालिन राजा रजौटा र तिनका काँजि हरू विभिन्न षडयन्त्रमा लागि परेका थिए ।
यसैक्रममा भगभाटको राज्य हरण गर्न महान ज्योतिषी भगभाट व्राह्मण तत्कालिन अजैमेरुकोटका राजासंग भेटघाट गरी भारतको कतिउर तर्फ गएको मौका पारि सुङौडाकोटका तत्कालिन बोट्ये राजा खिपचनका काँजिहरूले षडयन्त्र रचि आफ्ना गुरू श्री भगवाट व्राह्मणको कोट मा गई गुरू भगभाटको परदेश गएको बेला स्वर्गवास भयो भनि मनगण्ते झुट्टा खवरको स्वाँग रचि छेउरमण्डन गरी खबर ल्याइ सुनाए ।
त्यति बेला भगभाट व्राह्मणको बाईस कोठे घर र बाईस जना सदस्य घरमा रहेको साथै भगभाट व्राह्मण सँग वेद अध्ययन गर्न आएका २७ जना शिष्य रहेको किम्वदन्ति रहेको छ ।
भगभाट मरिसके को खवर पुर्यागएको सात दिन पछि भगभाट व्राह्मण कतिउरवाट आफ्ना भरिया सहित आफ्नो घरमा आई पुग्दा घरमा शोकाकुल अवस्था रहेको र व्राह्मणी र त्यहाँ पढन आएका शिष्यहरु मृतक सुतक बारिरहेको अवस्था देखेपछि मनमा निकै दुखित हुन पुगे र आफुसँग भएको श्रीसम्पति, नौकरचाकर ब्राह्रमणी सवै सुतिसकेपछि आफू स्वयमं एक हातमा वेद लिई, घरको झ्याल ढोका बन्दगरी घरको घूरीमा गई अग्नी जलाई घरका सम्पूर्ण सदस्य, पाहुना, शिष्य सहित स्वयमंको हवन गरी लख्यहोम गरेको भन्ने किम्बदन्ती रहेको छ ।
यसरी भगभाट वेद ब्राह्रमणले स- परिवार अतिर्थि र आफ्ना शिष्य सहित लख्यहोम गरी प्राण त्याग गरेपछि सो भूमीमा ठूलो आपत विपत र संकट पर्न थाल्यो ।
त्यसपछि सुङौडाकोटका तत्कालिन बोट्या राजा खिपचनले यस कोट भकुडालाई आफ्नो अधिनमा लिई आफ्नो कब्जा गरी शान्ति होला कि भनेर वेद ब्राह्मणबाट वेदपाठ गराउन त्यस बेला पाटन लोर्खा बाँसी उपमन्यू गोत्रका ब्राह्मण हाल त्यस ठाउँमा बसोबास गर्ने पन्त जातिका पुर्खा लाई आग्रह गरी पूजापाठ गर्न लगाएको किम्वदन्ती पाईन्छ ।
त्यस बेला उक्त हाल भगभाटको मन्दिर रहेको ठाउँमा लोर्खाबाट पूजापाठ गर्न आएका अनिरुद्र पन्त नामका पण्डितले जाग्रम लगाई ११ दिन सम्म सतसंघ माहायज्ञ को जाग्रम गरे र भगभाट देवतालाई पण्ठ गरी त्यसै ठाउँमा पुजारी भै बसे ।
 श्री सिद्धनाथ देवताको पुजा पर्वः- १) चैत्र नवरात्री पर्व पुर्णिमा २) आश्विन शुक्ल पुर्णिमा ३) मंसिर शुक्ल पुर्णिमा ४) माघ शुक्ल पुर्णिमा ५) जेष्ठ शुल्क पुर्णिमा ।
 श्री डाडाँबाघ देवताको पुजा पर्वः- १) चैत्र नवरात्री पर्व सप्तमीमा २) आश्विन शुक्ल सप्तमी फूलपातीमा ३) आश्विन शुक्ल चर्तुदशी तथा पुर्णिमा विशेष मेला लाग्दछ ।
 श्री महारुद्र देवताको पुजा पर्वः- १) चैत्र शुक्ल अष्टमि २) आश्विन शुक्ल महाअष्टमि ३) माघ शुक्लअष्टमि ४) दिपवली पर्वको अष्टमिको रात्री र नवमिको विहान भव्य मेला लाग्ने ।
जिल्ला बैतडी पाटन नगरपालीका वार्ड नं.१२ उपल्लो सोराढ क्षेत्रमा अवस्थित डडेल्धुरा-वैतडी दशरथ चन्द राजमार्ग नजिक रहेको भगभाट/सिद्धनाथ देवताको प्रसिद्ध मन्दिर रहेको छ ।
यो विश्वका ती क्षेत्रहरूमा बढी हुने गर्छ जहाँ सरसफाइको अवस्था एकदमै नाजुक हुन्छ र पर्याप्त रूपमा सुरक्षित पिउने पानी उपलब्ध हुँदैन।
विकासशील मुलुकहरू मा लगभग 90% बालबालिकाहरू 10 वर्षको उमेरसम्ममा यसबाट संक्रमित भइसकेका हुन्छन् र त्यसकारण वयस्क हुँदासम्ममा उनीहरू यसबाट प्रतिरक्षित भइसकेका हुन्छन्।
सामान्य रूपमा विकसित देशहरूमा यसले प्रकोपको रूप लिने गर्छ जहाँ बालबालिकहरू सानै छँदा यसको सम्पर्कमा आउँदैनन् र व्यापक रूपमा खोप लगाइएको पनि हुँदैन।
लक्षण देखिँदा सामान्यतया तिनीहरू आठ हप्तासम्म देखा परिरहन्छन् जसमा निम्न पर्न सक्छन्: वाकवाकी लाग्ने, वान्ता हुने, पखाला लाग्ने, छाला पहेँलो हुने, ज्वरो आउने, र पेट दुख्ने।
यो रोग लागेको पत्ता लगाउनको लागि रगत परीक्षण गर्न आवश्यक हुन्छ किनभने यसका लक्षणहरू अन्य केही रोगहरू लाग्दा देखिने लक्षणहरू जस्तै हुन्छन्।
यिनले राम्रा राम्रा जीवनवादी चिन्तन र सामाजिक चेतनायुक्त कथाहरु जस्तै टपरी, भोकतृप्ति, प्रलयप्रतीक्षा, आदि देवकुमारी थापाका प्रकाशित कथासंग्रहहरु हुन् ।
उनीहरुले नराम्रो प्रतिक्रिया देखाएको बेला राम्ररी सम्झाउनु बुझाउनुपर्छ र उनीहरुका मनभित्र असल भावना जगाइदिनुपर्छ भन्ने सन्देश प्रस्तुत कथाले दिएको छ ।
यस कथामा कथाकारले बालकहरुमाथि वातावरणले पार्ने गहिरो प्रभावको प्रसङ्ग दिँदै सकारात्मक सन्देशबाट मात्र बालकहरुको भविष्य निर्माण गर्न सकिने धारणा प्रकट गरेकी छन् ।
देवकुमारी थापा विद्यार्थी अवस्थामा लेखेको यो कथा नेपाली गद्यसङ्ग्रह भाग १ मा प्रकाशित भई एस.एल.सी.को पाठ्यक्रममा पनि समावेश भयो।
उनी थाईल्याण्डकि एक उतकृष्ट महिला भलिबल खेलाडी हुन् उनी २०१० मे ३ मा ' थाइल्याण्ड महिला राष्ट्रिय भलिबल टोली एक पनि हुन् उनलाई शक्तिशाली , सर्विसले पनि चिनिन्छ वा ।
नेपालको खस शब्यतामा खस ब्राहमणले आफुभन्दा तलका जात का स्त्री बिवाह गरी घरबार गर्दा , निज बाट जन्मेका बंश कुल लाई सामाजिक बर्णास्म अनुसार ब्राहमण बाट तल क्षेत्री जात रहन गएको भन्ने बुभिन्छ ।
अब कतिपय खत्रीहरू आफ्नो नामको अगाडि खत्री क्षेत्रीको छोटो रुप के.सी. थर लेख्ने अथवा भन्ने गर्दछन् भने कतिपयले क्षेत्री मात्र लेख्दछन् ।
माथि उल्लेखित वंशावलीमा विभिन्न प्रवर मध्य तीनै प्रवर, वेदका विभिन्न शाखा मध्य शुक्ल यजुर्वेदको वाजसानेयी मध्यनी शाखा, गौतम गोत्री, चन्द्रवंशी, खड्गक्षेत्री, रानादेउका सन्ततिका विभिन्न राज्यका राजाहरू मध्य एक राज्यका मध्य एक राज्यका प्रथम राजा ऐकल चन्द उनका छोरा शैकल चन्द उनका छोरा रंग चन्द उनका छोरा ध्वंगध्वज चन्द उनका छोरा मदनमाणिक चन्दसम्म आफ्नो राज्य सञ्चालन र विस्तार हुँदै आएको र ती राजाहरू अत्यन्त वीर, पराक्रमी, शाहसी भएको देखिन्छ ।
राजा मदनमाणिक चन्द अझैं सबैभन्दा लडाकु, पराक्रमी, शाहसी, तेजिला र प्रभावशाली हुनाले राज्य विस्तारको कार्यमा आफ्नो राज्यलाई बढाउन निकै ठुलो योगदान गरेका व्याक्ति थिए भन्ने पुष्टी हुन्छ ।
खानामा खीर खण्डित खाने अर्थात शाही व्यञ्जन खाने, उनको ढोग कसैलाई पनि नजाने, उनलाई सबैले ढोग्नु पर्ने, शरिरमा लामो झगुली पैरन गर्ने, शिरमा पगडी र शिर भुषण पैरन गर्ने, उनलाई कसैले पनि खाँडा चक्र प्रहार गरी भेद्न नसकेको वंशावलीको सातौँ पंक्तिले प्रष्ट पारेको छ ।
आठौँ पंक्तिमा गरिबको रक्षा गर्ने, कानुनको रक्षा गर्ने, प्रजा र असहायलाई मद्दत गर्ने तर बलियाको खन्दिखोपाल गर्ने अर्थात बैरीको शिर फोर्ने पराक्रमी थिए भनिएको छ ।
त्यसपछिका पंक्तिले पहाडका टाकुरामा आफ्नो झण्डा गाड्ने, वेंसी अथवा मालमधेशसम्म आफ्नो सिमानी कायम गर्ने, आफूसँग निहुँ खोजी चलखेल र हरकत गर्ने शत्रुहरूको माथै ताकेर खाँडो प्रहार गरी निस्तेज तुल्याउने, आकाशमा बाण प्रहार गर्ने, धर्तिमा खाँडो प्रहार गर्ने, अचाक्ला उप्रदव दुश्मनलाई खाँडो प्रहार गरी शिर भेद्ने ।
लडाइँको शिलशिलामा खाँडा जुधे, कटारा जुधे, अनेक हातहतियारहरू जुधे उनको दलबलसँग विरोधीहरूको केही नचली सम्पूर्ण हतियार काटेर भाँची नष्ट बनाइदिए ।
कालिकुमाउ, चम्पावत हुँदै सिंजावलीगढीमा राज्यहरूलाई पराजित गरी बैतडीको सानो राज्यलाई कालिकुमाउँ, चम्पावत, सिंजावलीगढी राज्यहरू माथि विजय हाँसिल गर्ने अभियानको नेतृत्व गरी सामाजिक सम्बन्धको बाटो खोल्ने कलिला, आँटिला, शाहसी, राज्यका सैन्य कमाण्डर सहित रहेका ति कुशल नातीलाई मदनमाणिक चन्दले रजवार, मुक्तियार, काजीजस्तै अतुलनिय "बटाला" उपाधी दिएका थिए ।
वास्तवमा मदनमाणिक चन्दका नातीले सैन्य शक्तिको आडमा कालिकुमाउँ, चम्पावत, सिंजावलिगढी राज्यहरूसँग रहेको वैमनष्यताको अन्त्य गरी ति राज्यहरूलाई आफ्नो राज्य सामु झुकाई ति राज्यहरूमा आफ्नो राज्यको सामाजिक सम्बन्धको बाटो लाउने काम गरेकाले यो बटाला उपाधी दिइएको हो ।
यसले प्रष्ट पार्छ कि आफ्नो राज्यसँग वैमनष्यता रहेका कालिकुमाउँ राज्य, चम्पावत राज्य, सिंजावलिगढी राज्य माथि सैने हमला गरी, विजय हाँसिल गरी, ति राज्यमा आफ्नो राज्यको सामाजिक सम्बन्धको बाटो खोल्ने काम गर्ने बहादुर नातिलाई राजा मदनमाणिक चन्दले दिएको बटाला उपाधी दिएर विभुषित गरेका थिए ।
जंगबहादुर राणाका सन्तानहरूले आफ्नो नामको पछाडी गौरव स्वरुप ज.ब.रा. जोडे झैं झँती बटाला चन्दका सन्तानहरूले पनि आफ्नो नामको पछि आफ्ना पिता झँति बटाला चन्दको नाम जोडेर उच्चारण गर्न थाले ।
कुँवरहरूले कुँवर शब्दलाई थरको रूपमा प्रयोग गर्न छोडेर उपाधीको रूपमा पाएको राणा शब्दलाई थर माने झैं झँती चन्दका सन्तानहरूले झँती चन्दलाई उनका बाजेले दिएको बटाला उपाधीलाई आफ्नो थरको रूपमा प्रयोग गर्न थाले र नामको पछाडी चन्दको सट्टा झँती बटाला चन्द भनी प्रयोग गर्न थाले ।
यसरी झँती बटाला चन्दका दुईटा छोरा हरी बटाला चन्द र हिरू बटाला चन्द सैन्य कमाण्डर रहेको राज्यमाथि एक दिन चन्दहरूकै अर्को राज्यको फौंजले आक्रमण गर्दा झँती चन्दका दुई छोरा मध्य कान्छा भाइ हिरू बटाला चन्द लडाईमा काटिए ।
यसरी भाइ काटिए पछि विरोधीहरूले सारा परिवार नै सखाप गर्ने निश्चित भयो र परिवार जोगाउन जेठा भाइ हरी बटाला चन्द बैतडीको आफ्नो राज्य छोडि गर्भवती अवस्थामा रहेकी भाईकी पत्नी सहित आफ्नो परिवार लगेर बैतडीबाट डोटी तर्फ भागे ।
यसरी जहाँ बसे पनि बटाला चन्दहरू आफू झँती बटाला चन्दका सन्तान भएकाले आफ्नो परिचय दिंदा झँती चन्द बटालाका सन्तान अर्थात झाँती चन्द बटाला भनेर दिने गर्दथे ।
साथै एक्लै भागेर आएकाले आफ्नो थप चन्द हो भन्दा त्यस समयका खोले राजाहरूबाट आक्रमण हुन सक्ने डरले उनले आफ्नो थर चन्द भन्दा पनि बटाला हो भन्न थाले र बटालाको नामले प्रख्यात भए ।
तर त्यस ठाउँमा लामो समयसम्म बस्द पनि आफ्नो सङ्ख्या नबढ्ने, १२ घर भन्दा नबढ्ने, अकालमा ज्यान जाने जस्ता घटना घट्न थालेपछि बटालाहरू बजगाउँ छोडी कवाल्लेख हुँदै मंगलसेनको पूर्वपट्टीको चौसाल गाउँ आई बसेको इतिहास छ ।
चौसालमा बटाला परिवारको अत्यन्त विकास भएको र धन सम्पतिले पनि भरिपूर्ण भएका बटालाहरूले अहिलेसम्मकै सबै भन्दा बढी सम्पन्नता हाँसिल गरेको बताइन्छ ।
दूध त सबै उम्लेर आगोमा जाने र देवतालाई चढाउनसम्म पनि नरहने भएपछि उनी आत्तिएर पूजाको लागि समेत दूध नरहने भो भन्दै हतारमा त्यो अलिकति बचेको तातो दूध लिएर ति गोप्य देवताको शिलामा खन्याइन् ।
झाँती बटालाहरू गौतम गोत्री, कत्यायन श्राउतसूत्री, कत्यायन गृहशुत्री, वौद्धायन धर्मशुत्री, वाजसानेयी मध्यनी शाखा, शुक्ल यजुर्वेद तीन प्रवर भएका चन्द्रवंशी खड्ग क्षेत्री हुन् ।
यसरी माथि उल्लेखित गोत्र - शुत्र - शाखा - प्रवर भएका बटालाहरूको वंशावली खोतल्दा झाँती बटालाको वंश सम्बन्ध प्राचिन कन्नौज सभ्यतासँग जोडिन्छ ।
त्यस प्राचिन कन्नौज सभ्यता अनुसार विक्रमादित्यको सम्वतको ७ औँ शाताब्दितिर तत्कालिन अवस्थामा कान्यकुब्ज भनिने कन्नौज क्षेत्रका गौतम गोत्री चन्द्रवंशी राजखानदानको उदय भएको देखिन्छ ।
करिब ११ औँ शताब्दिमा कन्नौजमा मुसलमानहरूले आक्रमण गरी हिन्दूहरूमाथि अत्याचार गर्न थालेपछि कन्नौज छोडेर सोम चन्द लागायतका केही चन्द खलकहरू कन्नौजबाट उत्तर पश्चिममा पर्ने तत्कालिन कत्युर राज्यमा प्रवेश गरेका थिए ।
विस्तारै सोम चन्दले कत्युर राज्यको चलखेल गर्न थाले र अन्ततः ११ औँ शताब्दिको अन्त्यतिर सोम चन्दले कत्युरी राजसत्ताको अन्त्य गरी आफू कत्युरको राजा भए ।
यसरी बस्ने क्रममा जेठा भाइ रानादेउ मध्य-बैतडी क्षेत्रमा बसोवास गर्न थाले, माइला भाइ उदयदेउ तल्ला स्वराडमा बसे र साहिला भाइ उदयदेउ बैतडीबाट पूर्वतिर लागेको देखिन्छ ।
यसरी स्थापना भएको राजसत्ता क्रमशः फैलिदै गयो तर रानादेउको अन्त्यपछि उनका सन्ततिहरूले राज्य भागबण्डा गरी अलग - अलग राज्य लिई शासन गर्न थाले ।
यसरी बाँडिएका राज्य मध्यको एक राज्यका प्रथम राजा एकल चन्द, द्वुतिय राजा शैकल चन्द भए भने तेश्रो राजा रंग चन्द, चौथो राजा रंगध्वज चन्द र उनका छोरा पाँचौ राजा मदनमाणिक चन्द भएको इतिहास छ ।
त्यो राज्य अत्यन्त शक्तिशाली र प्रभावी राज्य थियो भन्ने कुरामा कुनै संका छैन किनकी झाँती बटालाहरूको पाटापत्र अनुसार राजा मदनमाणिक चन्दका बारेमा यस्तो भनिएको छ :-
वास्तवमा चन्दवंशी बटाला चन्दलाई झाँती बटाला भन्नुको वास्तविक कारणलाई थाहै नपाई झाँता गाउँमा बसेकाले झाँती बटाला भनिएको हो भन्ने बुझाइ छ ।
हालको अछाम जिल्लाको बाटुलासैन गाविस वडा नं. ७ स्थित झाँता आउनु भन्दा निकै पहिले अछामको श्रीकोटबाट छुटेका बटालाहरू पनि आफुलाई झाँती बटाला भन्दछन् ।
त्यसैले झाँती भन्ने शब्द बटालाहरू अहिलेको झाँता बसेका कारणले भन्दा झाँती बटाला बसेकोले त्यो ठाउँको नाम झाँता रहेको भन्ने प्रष्ट हुन्छ ।
वर्तमान झाँतामा बटालाहरूको वस्ती र बटालाहरूको इतिहासका बारेमा झाँता गाँउका न्यौपाने ब्राह्मणका पुराना पण्डितहरू, त्यस्तै बजगाउँ र चौसाल गाउँका पुराना पण्डितहरूले गर्ने सुप्कार यस्तो पनि छ :-
माथि उल्लेखित यो तत्थ्यले प्रष्ट पार्छ कि वास्तवमा बटालाहरू झाँता आई बसेकाले झाँती भएको नभई झाँती बटालाहरू आई बसेकाले पहिले बुढेतोला भनिने ठाँउको नाम झाँता रहन गएको हो ।
यसरी झाँता आईसकेपछि झाँताबाट झाँती बटालाहरू कालिकोट जिल्लाको रकु गाविसको ठिके भन्ने ठाउँमा, अछामकै पुलेतोलाको द्वारेपडा, वनरसैन, निज्वला, तोली, खक्लाना, लयाँटी, कैलाली जिल्लाको टिकापुर, सुँगुरखाल, धनगढी, लम्की, जानकी नगर, डोटी जिल्लाको पूर्बीचौकी गाउँपालिकाको वडा नम्बर ५, जाजरकोट जिल्ला भेरी नगरपालिकाको वडा नं. १३ कुदु र वडा नम्बर १ कालेगाँऊ,रुकुम पश्चिम जिल्लाको चौरजहारी नगरपालिका वडा नं. ३ स्यालखोला, रुकुम पश्चिम जिल्लाकै आठबिसकोट नगरपालिकाको वडा नं. ९, सल्यान जिल्लाको बागचाैर नगरपालिका वडा नं. ६ र १०, बाँकेको चिसापानी, र राप्ती सोनारी गाउँपालिका लगायतका ठाउँहरूमा फैलिएका छन् ।
एक समयमा बटालाका पुर्खाहरू हैजामा परेर समाप्त हुनलाग्दा एक गर्भवती महिला मात्र गाउँमा रहिन् बाँकी कति मरे कति हैजाबाट जोगिन जंगल तिर भागे ।
ज्योतिषले यि आज विहान पक्राउ गरेर ल्याएकी बटाल्नीको कुल देउता रिसाएको छ, यिनलाई यहींबाट फिर्ता पठाईदिनु पर्छ अन्यथा यिनको कुल देउता दाडेमष्टाले हाम्रो राजकाजको नाश गर्छ भन्दा सिपाहीहरूले ति बटाल्नीसँग माफी माँगी त्यही ज्योतिषको भनाई अनुरुप पाँच रोत-पाँच खत पुर्याइ दाडेमष्टाको पूजागरी ति बटाल्नीलाई खनाल पण्डितको जिम्मा लगाई सिपाहीहरू गएको र त्यसपछि कहिल्यै पनि तिरो उठाउन नआएको भनाई रहेको छ ।
यो घटना देखे पछि यस्ता सुरवीर बटालाहरूबाट पछि आफूलाई खतरा हुन सक्ने ठानी मानाकोटी रावलले बटालाहरूलाई मुजाबगरबाट भगाउने गोप्य चाल चले ।
उनीहरूले आफ्ना भैंसी र बटालाहरूका भैंसी एकै साथ मिलाई माथि तिर चरन राम्रो छ, भैंसी बढी दूध दिन्छन्, त्यहाँको वातावरण पनि राम्रो छ, त्यतै जाउँ उतै बसौंला भन्दै बटालाहरूको सबै परिवार बाटुलासैनको हुँडोतोला पुर्याए ।
झाँती बटालाहरूका पुर्खा प्राचिन समयको कन्नौजबाट कत्यौर हुँदै तत्कालिन खस प्रदेश प्रवेस गर्दासम्म विभिन्न ठाउँहरूमा भएको बसाई, त्यहाँको स्थानिय संस्कार-संस्कृतिको प्रभावबाट प्रभावित हुँदै अघि बढ्ने क्रममा अहिले मुलतः अछाम जिल्लामा बसोवास गरिरहेका छन् ।
बटालाहरूका मुख्य सांस्कृतिक पर्वहरू दशैं, तिहार, जेठ पूर्णिमा, बिसु पर्व, पुष पन्ध्र, माघे सङ्क्रान्ति, भुवा पर्व, रत्यौली, आदी रहेका छन् ।
बटालाहरूले पूज्ने अन्य भगवतीहरूमा नन्दादेवी, रुपादेवी, डाँडाकाली, वर्जुकी दुर्गा, जाल्पादेवी, साँचुल्ला, कुईकाल्याँ, बडिमालिका आदी हुन् ।
खासगरी अछामको बाटुलासैन गा.वि.स. वडा नं. ७ झाँतामा बसोवास गर्ने बटाला अछामकै पुलेतोला गा.वि.स.को द्वारेपडा, निज्वला, वनसैन तोली गा.वि.स.को खक्लाना आदि तथा अछामकै लयाँटी गा.वि.स.मा बसोवास गर्ने गर्ने बटाला, त्यस्तै अछाम जिल्लाको बाबलाको बाब्लीकोटमा बसोवास गर्ने बटाला, रकालीकोट जिल्लाको ठिकेमा बसोवास गर्ने बटालाहरू झाँती बटालाका नामले परिचित हुन्छन् ।
यस प्रकार शाब्दिक अर्थ "एक प्राणी, आत्मा को छिटो" हो, र यो सामान्यतया "एक पुरुष वा महिला भ्रूण छिटो, एक पुरुष वा महिला बच्चा ल्याउन" को रूप मा अनुवाद गरिएको
गर्भावस्था देखाउन सुरु हुँदा, सामान्यतया गर्भावस्था को तेस्रो महिना मा वा पछि र सामान्यतया भ्रूण कोख मा सार्न सुरु हुनु भन्दा पहिले पालन गरिएको एक अनुष्ठान हो।
यसको पहिलो उद्देश्य पुत्र प्राप्ति रहेको पाइन्छ भने स्वस्थ, सुन्दर तथा गुणवान् शिशु प्रप्तिका रूपमा दास्रो उद्देश्य रहेको देखिन्छ ।
अर्थात् अग्निदेव पनि पुरुष थिए, इन्द्रदेव पनि पुरुष थिए, देवताका गुरु पनि बृहस्पति पनि पुरुष नै थिए त्यसकारण तिमीलाई पनि पुरुषत्वयुक्त पुत्र नै प्राप्त हुन्छ ।
निरन्तर दक्षिण-पश्चिम हुँदै राजमार्ग लालुंग ला को उक्काली लाग्छ त्यसपछि केहि अगाडि गए पछि ठोंग ला , पुग्छ जहाँ बम-चु/अरुण र मत्साङ्ग सांगपो/सुन कोशीबाट नहर निकालिएका छन्।