polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
राष्ट्रपति भएलगत्तै प्राथमिक शिक्षा निःशुल्क एवं अनिवार्य बनाउनुका साथै भ्रष्टाचारविरुद्ध कठोर नीति 'जिरो टलरेन्स' अपनाएकी थिइन् ।
काठ र रबर खेतीमा धनी मानिने लाईबेरियाको जर्जर अवस्था सुधार्न उनले संसारकै ठूलो स्टिल कम्पनी आर्सेलार मित्तलसँग १ अर्ब डलर बराबरको सम्झौता गरेपछि त्यहाँ फलाम उत्पादन प्रारम्भ भयो ।
नोबेल समितिले भनेको छ-समाज विकासका सबै तहमा महिलाले पुरुषसरह समान निणर्ायक अवसर प्राप्त नगर्दासम्म विश्वमा स्थायी शान्ति र लोकतन्त्रको स्थापना हुन सक्दैन ।
यसरी विकसित भएको पितृसत्ता र अन्यायपूर्ण नरवादविरुद्ध नारीहरू धेरैपटक जुर्मुराए, धेरैपटक विद्रोहिणी बनेर सडकमा उर्लिए, अनेकौँ पटक रणचण्डी बनेर कुर्लिए र थुपै्र पटक एक वा अर्को रूपमा विरोधको स्वर उराले ।
विश्वकै सबैभन्दा ठूलो र प्रतिष्ठित मानिने 'नोबेल शान्ति पुरस्कार' यस वर्ष अर्थात् सन् २०११ का लागि तीनजना नारीलाई संयुक्त रूपमा प्रदान गरियो ।
पुरस्कृत महिलामध्ये एक एलन जोन्सन सर्लिफ लाईबेरियाकी राष्ट्रपति हुन्, अर्की विजेता लेमाह जिबोवी पनि लाईबेरियाकै महिला अधिकारकर्मी एवं सामाजिक-राजनीतिक नेतृ हुन् भने अर्की विजेता यमनकी अत्यन्तै युवा उमेर -३२ वर्ष) की मानव अधिकार अभियन्ता एवं संचारकर्मी तावाकुल कारमान हुन् ।
उनीहरू तीनजनालाई यो पुरस्कार दिने आधारका सम्बन्धमा स्पष्ट पार्दै नोबेल पुरस्कार समितिले भन्यो-'महिलाको सुरक्षा र अधिकार तथा शान्ति स्थापनामा पूर्ण सहभागिता प्रवर्द्धन गर्न उनीहरूले गरेको शान्तिपूर्ण संघर्ष'को कदर गर्दै वर्ष २०११को नोबेल शान्ति पुरस्कार प्रदान गरिएको छ ।
दशकौंदेखि गृहयुद्धको भुमरीमा पिल्सिरहेको लाईबेरियामा शान्ति स्थापना अनि त्यहाँको आर्थिक विकास र महिलाको अवस्थाका साथै समाज सुधारमा उनले अग्रणी भूमिका खेलेकी छिन् ।
अमेरिकाबाट अर्थशास्त्रको सर्वोच्च डिग्री हासिल गरेकी सर्लिफले कुनै बेला लाईबेरियाको सिटी बैङ्कको उपाध्यक्ष भएर अनि पछि वासिङ्टन डीसीस्थित विश्व बैङ्कमा अर्थशास्त्रीका रूपमा समेत काम गरेकी थिइन् ।
सैनिक विद्रोह गरी सन् १९८०मा सत्ता हत्याएका जनरल स्यामुएल के डोयको अत्याचारी शासनविरुद्ध लोकतन्त्रको माग गर्दै राजनीतिमा सक्रिय हुन थालेपछि उनी धेरैपटक जेलमा थुनिने र रिहा हुने क्रम चलिरह्यो ।
उनीहरूको चुनौती नै यही हो- कसैको निगाहले होइन, बरू स्थापित पितृसत्तात्मक संरचनालाई चुनौती दिँदै आफ्नै शक्ति, क्षमता, प्रतिभा र ल्याकतले आफ्नो महत्ता आफैले प्रमाणित गरेर देखाउनु ।
सबैभन्दा पहिलोपटक नोबेल पुरस्कार पाउने नारी अस्टि्रयाकी बार्था भोन सटनर थिइन् जसलाईर् सन् १९०५मा नोबेल शान्ति पुरस्कार प्रदान गरिएको थियो ।
पहिलोपटक दुईजना महिलालाई संयुक्त रूपमा प्रदान गरिएको वर्ष सन् १९७६ थियो जतिबेला आयरल्यान्डमा जन्मिएर बेलायतमा बसोबास गरिरहेका दुईजना क्रमशः बेट्टी विलियम्स र म्यारिड कोराजोनले यो पुरस्कार पाएका थिए ।
महिलाले नै लगातार दुई वर्ष नोबेल शान्ति पुरस्कार पाएको वर्ष सन् २००३ र २००४ हो जतिबेला पहिलो वर्ष इरानकी सिरिन एबादीले र लगत्तै अर्को वर्ष केन्याकी वान्गारी मुटा माथाई यो पुरस्कार विजेता बनेका थिए ।
स्मरणीय छ, यसअघि एकपटक मात्र सन् १९९४मा सिमोन पेरेज, यित्ज्याक रबिन र यासेर अराफात गरी तीनजनाले संयुक्त रूपमा नोबेल शान्ति पुरस्कार पाएका थिए ।
संस्थागत सामाजिक उत्तरदायित्व अन्तर्गत मेगा बैँकले लुम्बिनी विकास मञ्चमाफर्त लुम्बिनी क्षेत्रका मुसहर र नेटुवा बस्तीकालागि विक्रम सम्वत २०७३ सालमा १ सय ५० थान ब्ल्याङ्केट सहयोग गरेको थियो।
लुम्बिनी विकास मञ्चको आयोजनामा 'न्यानो अभावमा कोहि मर्न नपरोस्' आफ्नो घरमा प्रयोग नभएको कपडा खेर नफालौँ ' भन्ने मुल नाराका साथ निशूल्क न्यानोपन अभियान विक्रम सम्वत २०७३ मा यस बैँकले गरेको सहयोगबाट यी समुदायमा रहेका करिब १५० भन्दा बढी घरधुरीका लगभग २०० बालबालिकाहरु लाभान्वित भएका थिए।
यसैगरि मेगा बैँकले बुढानिलकण्ठस्थित फुड फर लाइफ नेपाललाई १५ दिनका लागि पुग्ने चामल, नुन, तेलसहित विभिन्न प्रकारका खाद्य सामाग्रीहरु सहयोग गर्दै आएको छ।
ग्राहकहरूलाई आत्याधुनिक बैँङिक सेवा र सुबिधा प्रदान गर्दै आएको मेगा बैँकले संस्थागत सामाजिक उत्तरदायित्वमार्फत असहाय तथा विपन्न वर्गका बालबालिकाको शिक्षाका लागि पनि सहयोग गर्दै आएको छ।
तीब्र गतिका साथ ग्राहकको विश्वास जित्दै अघि बढेको यो बैँकले स्थापनाको एक दशक नबित्दै आफ्नो शाखा सञ्जाल र व्यवसायलाई देशभर विस्तार गरिसकेको छ।
नेपालको मुस्ताङ जिल्लामा बेस समेत बनाइ गुप्त रूपमा अभ्यास समेत गर्न थालेपछी चीन सरकार तथा अन्तराष्ट्रिय समुदायको अनुरोधमा शाही नेपाली सेना परिचालन गरियो ।
हतियार त्यागी आत्मसर्मपण गर्नेहरूलाई नेपालको नागरीकता समेत दिइ रसुवा, र राज् धानी को माथिल्लो तिमाल क्षेत्रों मा जमिन दिने जानकारी गराइयो ,र खम्पा कमान्डर वाङदी सर्मपण गर्न तयार भए तर मुस्ताङ छाडी आफ्नो फौज लिएर उत्तर पश्चिमी नेपालका डोल्पा, मुगु, जुम्ला हुदै भागे ।
विक्रम सम्बवत २०२० को दशकको बेला चिनियाँ फौजसँग लड्न तालिम र सेल्टरका लागि खम्पाहरू अवैध रूपमा मनाङ आएका थिए र पुरै नेपाल भरी सन् १९७४ मा नेपाली भूमि प्रयोग गरी तिब्बती खम्पाहरूले चिनीया सेना विरूद्ध गुरिल्ला युद्ध शुरू गरे ।
आवतजावत गर्नका लागि बिहानको ११ बजेभन्दा अगाडि नै खोला तरसिक्नुपर्छ, नत्र हिउँ पग्लेर खोला ठूलो हुने भएकाले दिउँसो बगाउन सक्छ।
फू गाउँका पेम्बा लामा भन्छन्, "खम्पाहरू गएपछि उनीहरूले बनाएको म्यातादेखि क्याङ्सम्मको हालको चल्तीको बाटो मर्मत सम्भारमा समेत सरकारले चासो देखाएको छैन।
उदाहरणत: एउटा किलो ग्राम भारलाई पृथ्वीका आकर्षणका विरुद्ध एउटा मीटर अग्लो उठाउनमा जति कार्य गर्नु पर्छ त्यसलाई एकक मान्न सकिन्छ।
यो त्यस कार्यको मात्रा छ जो लण्डनका अक्षांशमा समुद्रतटमा एउटा पाउंडलाई एउटा अर्का नैं एककको प्रयोग गरिन्छ जो सेण्टीमीटर-ग्राम-सेकंडका माथि निर्भर हुन्छ।
एक किलो ग्राम भारका एउटा पिण्डलाई पृथ्वीका आकर्षणका विरुद्ध एउटा मीटर अग्लो उठाउनमा जो कार्य गर्नु पर्छ त्यसलाई हामी किलो ग्राम-मीटर कह सक्छौं र यो लगभग ९८१ जूलहरूका बराबर हुन्छ।
यदि हामी एउटा डोर लिएरतर्फ त्यसलाई एउटा घिरनीका माथि हालेर त्यसको दुइटै सिरहरूदेखि लगभग एउटा किलो ग्रामका पिण्ड बाँधे र तिनलाई यस्तो अवस्थामा छो्ने कि ती दुइटै एउटा नैं उचाईमा न होउन् र ऊँचे पिण्डलाई धेरै धीरे-से तल आउने दिउन् त हामी हेर्नुहोस्गे कि एउटा किलो ग्रामका पिण्डलाई एउटा मीटर अग्लो उठा द्नेछ।
एउटा किलो ग्राम भारका पिण्डलाई यदि ५ मीटर अग्लो उठाया जाए त त्यसमा ५ किलो ग्राम-मीटर कार्य गर्ने क्षमता आउँछ, एवं त्यसको ऊर्जा पहिलाको अपेक्षा त्यसै परिमाणमा बढ्न जान्छ।
जब कहिले पनि पिण्डहरूका कुनै समुदायको पारस्परिक दूरी अथवा एउटा नैं पिण्डका विभिन्न भागहरूको स्वाभाविक स्थितिमा अन्तर उत्पन्न हुन्छ त स्थितिज ऊर्जामा पनि अन्तर आउँछ।
हरू त प्रागैतिहासिक कालमा पनि मनुष्य दाउराहरूलाई रग्डेर अग्नि उत्पन्न गर्थ्यो, परन्तु ऊर्जा एवं उष्माका घनिष्ठ सम्बन्धतर्फ सबैभन्दा पहिला बहरूजामिन टामसन को ध्यान गया।
एउटा प्रयोगमा तोपको नालका चारहरूतर्फ काठको नाँदमा पानी भरकर त्यसले देखा कि खरादनाले जो उष्मा उत्पन्न हुन्छ त्यो भन्दा ढाई घण्टामा सारा पानी उबलनेका तापसम्म पुग गया।
यस प्रयोगमा त्यसका वास्तविक ध्येय यो सिद्ध गर्नु थियो कि उष्मा कुनै द्रव छैन जो पिण्डहरूमा हुन्छ र दाबका कारण त्यस्तो नैं बाहिर निकल आउँछ जस्तै निचोडनाले कपडेमा देखि पानी; किनभनें यदि यस्तो होता त कुनै पिण्डमा यो द्रव एउटा सीमित मात्रामा नैं होता, परन्तु छेदने प्रयोगदेखि ज्ञात हुन्छ कि जति नैं अधिक कार्य गरियोस् उतनी नैं अधिक उष्मा उत्पन्न हुनेछ।
यसका २० वर्ष पहिला नैं लाव्वाजिए तथा लाग्राँजले यो देखेको थियो कि जानवरहरूमा भोजनदेखि उतनी नैं उष्मा उत्पन्न हुन्छ जति रासायनिक क्रिया द्वारा त्यस भोजनदेखि प्राप्त हुन सक्छ।
उष्मामापीका पानीका तापमा जति वृद्धि भएको त्यो भन्दा यो ज्ञात हो सकन्थ्यो कि कितनी उष्मा उत्पन्न भएको; र तब उष्माको यान्त्रिक तुल्यांक ज्ञात गरे जा सकन्थ्यो।
हामी आफ्नो दैनिक जीवनमा प्रयोग गर्न हेतु ऊर्जाका प्रयोग धेरै रूपहरूमा गर्दछन्, यथा - यान्त्रिक ऊर्जा , विद्युत ऊर्जा, ऊष्मीय ऊर्जा, प्रकाश ऊर्जा, रसायनिक ऊर्जा इत्यादि।
यदि हामी एउटा किलो ग्राम भारलाई एउटा मीटर अग्लो उठा्दछन् त पृथ्वीका गुरुत्वाएर्षणका विरुद्ध एउटा विशेष मात्रामा कार्य गर्नु पर्छ।
यदि हामी यसै भारलाई दुई मीटर अग्लो उठाहरू अथवा दुई किलो ग्राम भारलाई एउटा मीटर अग्लो उठायौं भनें दुइटै दशाहरूमा पहिलाको अपेक्षा दूना कार्य गर्नु पर्नेछछ।
यसदेखि प्रकट हुन्छ कि कार्यको परिमाण त्यस बलका परिमाण पर, जसका विरुद्ध कार्य गरियोस्, र त्यस दूरीका परिमाण पर, जस दूरी द्वारा त्यस बलका विरुद्ध कार्य गरियोस्, निर्भर रहन्छ र यी दुइटै परिमाणहरूका गुणनफलका बराबर हुन्छ।
सन् १८१९ मा फ्रांसीसी वैज्ञानिक ड्यूलहरूले देखा कि कुनै ग्यासका संपीडनदेखि त्यसमा उष्मा त्यसै अनुपातमा उत्पन्न हुन्छ जति संपीडनमा कार्य गरिन्छ।
सन् १८४२ ई.मा यसै भावनाको उपयोग जूलियस राबर्ट मायर ने, जो त्यस समय केवल २८ वर्षको थियो र जर्मनीका हाइलब्रन नगरमा डाक्टर थियो, यस कुराको गणनाका लागि गरे कि एउटा कलरी उष्मा उत्पन्न गर्नका लागि कति कार्य आवश्यक हुन्छ।
अर्को अवस्थामा ग्यासलाई बाह्य दबावका विरुद्ध कार्य गर्नु पर्छ र दुइटै विशिष्ट उष्माहरूमा जो अन्तर हुन्छ त्यो यसै कार्यका समतुल्य हुन्छ।
उन वस्तुहरूको अपेक्षा, जसको अस्तित्वको अनुमान हामी केवल तर्कका आधारमा गर्न सक्छौं, हामीलाई ती वस्तुहरूको ज्ञान अधिक सुगमतादेखि हुन्छ जसलाई हामी स्थूल रूपले देख सक्छौं।
मनुष्यका मस्तिष्कमा ऊर्जाका त्यस रूपको भावना सबैभन्दा प्रथम उदय भएको जसको सम्बन्ध ठूला ठूला पिण्डहरूदेखि छ र जसलाई यन्त्रहरूको सहायतादेखि कार्यरूपमा परिणति हुँदै हामी स्पष्टत: देख्न सक्छौं।
गति विज्ञानमा ऊर्जा-अविनाशिता-सिद्धांतका प्रमाणित भएपछि पनि यसका अर्का स्वरूपहरूको ज्ञान न हुनेका कारण यो समझिन्थ्यो कि धेरै स्थितिहरूमा ऊर्जा नष्ट पनि हुन सक्छ; जस्तै, जब कुनै पिण्डसमुदायका विभिन्न भागहरूमा अपेक्षिक गति छ भनें घर्षणका कारण स्थितिज र गतिज ऊर्जा कम हुन जान्छ।
यसका अतिरिक्त घरहरूमा उपयोगमा आउने वैद्युत ऊर्जालाई नापनका लागि एउटा अर्का एककको उपयोग हुन्छ, जसलाई किलोवाट-घण्टा भन्दछन् र जो ३.६६ जूलहरूका बराबर हुन्छ।
र पनि यसको अस्तित्व उति नैं वास्तविक छ जति कुनै अन्य वस्तुको र यस कारण कि कुनै पिण्ड समुदायमा, जसका माथि कुनै बाह्य बलको प्रभाव रहँदैन, यसको मात्रामा कमी बेशी हुँदैन।
वर्णक्रमका विभिन्न वर्णहरूका अनुसार कृष्ण पिण्डका विकिरणका वितरणको ठीक सूत्र के छ, यसको अध्ययन गर्दै प्लांक यस निष्कर्षमा पुग्नुभयो कि विकिरणको आदान प्रदान अनियमित मात्रामा हुँदैन प्रत्युत ऊर्जाका साना कणहरू द्वारा हुन्छ।
नील्स बोरले सन् १९१३ ई.मा यो देखिलाया कि यो क्वांटम सिद्धान्त अत्यंत व्यापक छ र परमाणुहरूमा इलेक्ट्रान जिन कक्षाहरूमा घूम्दछन्।
जबसम्म केवल मानवी वा पाशविक उर्जादेखि नैं काम हुन्थ्यो, तबसम्म उर्जा सीमित थियो; त्यसलाई स्वचालित एवं नियन्त्रित गर्नु कठिन कार्य थियो।
यदि किलो ग्रामको कुनै पिण्ड प्रारंभमा स्थिर छ र त्यसमा एउटा नियत बल , सेकेण्डसम्म कार्य गरेर जो वेग उत्पन्न गर्छ त्यसको मान मीटर प्रति सेकेण्ड छ भनें बलको मान न्यूटन हुनेछ।
झुके भए धनुषमा जो ऊर्जा छ त्यसलाई स्थितिज ऊर्जा भन्दछन्; बग्दोको ऊर्जा गतिज ऊर्जा हो; बारूदको ऊर्जा रासायनिक ऊर्जा हो; बिजलीको धाराको ऊर्जा वैद्युत ऊर्जा हो; सूर्यका प्रकाशको ऊर्जालाई प्रकाश ऊर्जा भन्दछन्।
सन् १८४७ ई.मा हरमान फान हेल्महोल्ट्सले एउटा पुस्तक लिखी जसमा उष्मा, चुंबक, बिजली, भौतिक रसायन आदि विभिन्न क्षेत्रहरूका उदाहरणहरू द्वारा उष्मा-अविनाशिता-सिद्धान्तको प्रतिपादन गरिएको थियो।
सन् १९०५ ई.मा आइन्स्टाइनले आफ्नो आपेक्षिक सिद्धान्त प्रतिपादित गरे जसका अनुसार कणहरूको द्रव्यमान तिनको गतिज ऊर्जामा निर्भर रहन्छ।
अर्थात् असलकन्या,योग्य ज्वाइं, पशु,सुपुत्र, जूवाम विजय,कृषिमा सपलता,व्यापारमा लाभ,२खुरभएका पशुमा लाभ,१खुर भएका पशुमा लाभ, ब्रह्मतेज सम्पन्न सन्तान,सुन-चाँदी,ताँबा-सीसा,जाति समाजमा श्रेष्ठता,शस्त्रघातबाट मृत्यु हुनेको श्राद्ध मात्र हुने हुँदा चतुर्दशीमा अन्य कामना हुनेले काम्यक श्राद्ध न गर्नु ,सबै कामनापूर्तिका लागि औंसीमा
पहिले पहिले ग्रिक, रोम तथा अन्य सभ्यताका मानिसहरूले उत्तरपट्टी तारामण्डलहरु हेरी यी मण्डलहरूलाई कथासँग मिल्दो जनावर, देवता आदि पात्रहरू वा सामागृहरूको नाम दिएका थिए ।
आधुनिक कालका खगोलशास्त्रमा तारामण्डल त्यही तारहरूका समूहहरूलाई भनिन्छ जुन समूहहरूमा अन्तरराष्ट्रिय स्तरमा अन्तरराष्ट्रिय खगोलीय सङ्घमा सहमति हो।
ध्यान रहहरू कि कुनै तारामण्डलमा देखिने वाले ताराहरू र अन्य वस्तुहरू पृथ्वीबाट हेर्नेमा चाहे एक-अर्कोका समीप लागहरू तर जरूरी छैन कि यस्तो वास्तवमा पनि हो।
जस तरह दूर हेर्नेमा दुई पहाड एक-दूसरेका नजदीक लग सक्दछन् तर समीप जानेमा ठेगाना चल्दछका उनमा धेरै फासला छ र एक पहाड वास्तवमा दूसरे पहाडबाट मीलहरू पीछे छ।
तारामण्डल ती ताराहरू र खगोलीय वस्तुहरू हुन्छन् जुन पृथ्वीको सतहबाट हेर्दा स्थाई रूपमा आकाशमा एकै क्षेत्रमा जम्मा भएको देखिन्छ।
ब्रासिका नेपस र ब्रासिका क्याम्पेसट्रिज दुवै वार्षिक र द्वयवार्षिक प्रजातिका हुन्छन् जो दुवैमा शारीरिक बनोटमा फरक छन् अनि पछिल्लो प्रजाति धेरै लामो तापमान नपाएसम्म फुल्दैन।
यसैले, धेरै पर्यायवाची भएकोले यसको नामाकरणको मानक पूर्ण तथा बुझ्ने प्रकारको छैन अनि यसको वर्गीकरण पनि अन्योलपूर्ण अवस्थामा छ अर्थात् ब्रासिका नेपस प्रजातिलाई पहिला ब्रासिका क्याम्पेसट्रिसको रूपमा परिभाषित गरिएको थियो अनि हालैका लेखहरूमा पनि यस्तै वर्णित छन्।
साधारणत: फलको डाँठ ३ डिग्रीदेखि ५० डिग्रीको कोणमा हुन्छ अनि मुख्य काखीमा यी एकगट्ठ देखिन्छन् वा फल पूर्ण रूपमा नुहिन्छ र कोसा लर्किइन्छ।
तोरीको प्रकारअनुसार यसको पत्रदल पनि फरक-फरक किसिमको हुन्छ अर्थात् यदि पहेंलो तोरी छ भने चार झुण्डमा अलग-अलग पत्रदल हुन्छन् अनि खैरो तोरी छ भने यी फूलहरू एकार्कामा खप्टिएर अलग-अलग झुण्डमा रहेका हुन्छन्, जो प्रजातिमाथि भर पर्दछ।
पातहरू साधारणत: कानको बाहिरी भागजस्तो र डाँठसँग गाँसिएका हुन्छन्, जबकि तोरी आमरूपमा लिरेट पिनाटिपार्टाइट आकारको हुन्छ र किनारमा परेको चिराको गहिराइ, लोतीको संख्यामा धेरै फरक हुन्छ भने यसको आकार र झर्ने लोतीमा ठूलो मात्रामा फरक हुन्छ।
तोरीको बोटमा सामान्यतया लामो र शीर्ष जरा हुन्छ, तर ‘तोरीया’ प्रजातिको जरा धेरथोर सतहबाट खाद्य चुस्ने हुन्छ, किनभने यसको जरा व्यवस्थामा काम गर्ने गहिराइ सीमित हुन्छ, जसमा व्यापकमात्रामा पार्श्व जराहरू फैलिएका हुन्छन्।
कालीकोट जिल्लाकोे पूर्वी क्षेत्रमा पर्ने पचालझरना गाउपालिका वडा नं. ३ स्थित खाद्रु गाँउमा पर्ने ऐतिहासिक पर्यटकिय स्थल पचाल झर्ना ४ सय १५ मिटर रहेको प्रमाणीत भएको छ ।
जिल्लाकै ऐतिहासीक रमणिय पर्यटकिय स्थल भएपनि गुमनामा रहेको पचाल झर्ना पर्यटन बोर्डको सहयोग, जिल्ला समन्वय समिति कालिकोटको समन्वय तथा जिल्लाको रास्कोट नगरपालिका निवासी युवा बिद्यार्थी यसोधा बराल र जिल्ला विकास समितिको प्राबिधि टोलीले पचालझरनाको नापनक्सा गरी ४ सय १५ मिटर रहेको प्रमाणीत गरेको हो ।
जिल्ला प्राविधिक कार्यालय कालिकोटका प्राविधिक कुलप्रसाद न्यौपाने, र्‍याप थ्री संस्थाका प्राविधिक विश्वास मण्डल र पचालझरना गाउँपालिकाका प्राविधिक टेकबहादुर शाहीको टिमले झरनाको उचाईको नाप लिएको हो ।
‘हामीले दुई दिन लगाएर यसको नाप लिएका हौं’ अध्यक्ष सेजुवालले भने, ‘२ वटा जिपिएसको सहयोगले तीन जना प्राविधिकले २ दिनमा यसको नाम लिँदा ३८१ मिटर पाइयो ।
गाउँपालिकाको नाम सोही झरनाबाट राखिएकाले पनि झरनाको बारेमा सत्यतथ्य प्राप्तिका लागि २०७४ साउन ५ गतेदेखि ८ गतेसम्म पदयात्रा कार्यक्रमसहित नाप लिइएको उनको भनाइ छ ।
आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकलाई लोभ्याउने अनगिन्ति प्राकृतिक सौँदर्यताले भरिपुर्ण पचाल झर्ना हालसम्म जिल्लाको पर्यटकीय गन्तव्यको रूपमा विकास हुन नसक्दा गुमनाम छ ।
अग्ला अग्ला पहाडी हिम श्रृङखलाहरूको फेदमा कर्णाली नदीको दक्षिणतर्फ साविकका बदालकोट गाविस र राम्नाकोट गाविसको बीचमा पर्ने ऐतिहासीक पचाल झर्नाको उचित विकासका साथै राष्ट्रिय स्तरमा प्रचार प्रसार तता यसको उचाई प्रमाणीकरण हुन नसक्नुलाई विडम्बनानै मान्नु पर्दछ ।
प्राबिधिक सहितको टोली लिएर पचालझरनाको अध्यायन अवलोकनमा जानु भएको यशोधा बरालले यो झर्ना कालिकोट जिल्लाको पर्यटकिय सम्भावनाको प्रमूख स्थल रहेको बताएकी छन् ।
उनले भनिन्, यो ऐतिहासीक झर्नाको संरक्षण, विकास र प्रवद्र्धन गर्न सकिए कालिकोट जिल्लाकै पर्यटकहरूको लागि मूख्य आकर्षक गन्तव्य बन्ने निश्चित छ ।
तर पनि सम्बन्धित निकाय, राजनीतककर्मी, स्थानीय पर्यटन व्यावसायी र सरोकारवाला निकायहरूको वेवास्ताका कारण पर्यटन व्यवसायको प्रचुर सम्भावना रहेरको यो झर्ना गाँउघरे उख्खान कागलाई बेल पाक्यो हर्स न बिस्मात भने जस्तै भएको उनको भनाई छ ।
स्थानियहरूका अनुसार यो झर्नाको बचिमा ठुला ठुला गुफाहरू पनि छन् र सशस्त्र द्धन्द्धको समयमा माओवादीहरूले यिनै गुफाहरूमा हातहतियारको गोदाम समेत बनाउने गरेका थिए ।
अब झरनाको वास्तविक उचाई समेत पत्ता लागेकाले यसलाई नेपाल पर्यटन बोर्डमा सूचिकृत गराउनका लागि प्रकृया सुरु गर्ने गाउँपालिका अध्यक्ष सेजुवालले बताए ।
’ गाउँपालिकाले झरनासम्म पुग्नका लागि बाटो, बसोबासको व्यवस्था मिलाएर पर्यटकीय क्षेत्रका रूपमा विकास गर्ने लक्षका साथ योजना तथा कार्यक्रम बनाएको छ ।
पचाल झरना कालीकोट जिल्लाको सदरमुकाम मान्मादेखि १८ कोस उत्तर-पूर्वमा रहेको राम्नाकोट गाविस वडा नम्बर ७ र ८ मा पर्ने पचाल झरना ३ सय ८१ मिटर अग्लो झरना हो ।
कालीकोटको पचाल झरना नेपालकै अग्लो मानिएको अर्को ह्यातुङ झरनाभन्दा करिब १६ मिटर अग्लो भएको जिल्ला प्राविधिक कार्यालयले प्रमाणित गरेको पनि छ ।
घना जंगलको बीचमा पर्ने पचाल झरना कर्णाली अञ्चलको चर्चित धार्मिकस्थल पुगमालिकाबाट बग्ने पानीका मूल एकै ठाउँमा मिसिएपछि बनेको छ ।
भलाक्चा गाविसको ऐतिहासिक पृष्ठभूमिलाई खोतल्दा यस गाविसलाई भलाक्चा रहनुको मुख्य कारण नपाइएता पनि यहाँका बुढापाका तथा बुद्धिजीविका अनुसार करिब एक सय वर्ष पहिला हालको वडा नं. १ निवासी महादेव पुन नाम गरेका एक ब्यक्तिले खुर्सानी बेच्न हिड्दै गरेको बेला अचानक बाटोमा एउटा गिद्धले सिक्काले भरिएको थैली च्यातिरहेको देखेपछि आफुसँग भएको खुर्सानीको थैलो फालेर पैसाले भरिएको थैली घर लिएर फर्कीएको भन्ने भनाई रहेको छ।
पैँसाको थैली लिएर घर गएपछि उनले त्यो पैँसा पाए स्वरूप प्रत्येक वर्ष उनले राँगा काटेर गिद्धलाई भोज खुवाउने गरीब दुखीलाई समस्या परेको बेला सहयोग गर्ने जस्ता सामाजिक सेवा तथा गाउँलेको भलोका लागि पैँसा खर्च गर्दै जाँदा उनी बसेको ठाउँलाई भलो भन्ने गरेको सुन्नमा पाइएको छ।
कृषि पेशाका अलावा यस गाविसका अत्याधिक कम रूपमा सरकारी रोजगारी धेरै जसो वैदेशिक रोजगारीका लागि विदेश पलायन हुने र केहीले ब्यापार गरेर जीवन निर्वाह गरिरहेका छन्।
यस गाविसमा खेतियोग्य जमीन जम्मा नौ सय ९३ दशमलव ९७ हेक्टर रहेको यस गाविसमा भिरालो पनाको कारण कृषि पेशामा प्रत्यक्ष प्रभाव पारेको पाइन्छ ।
भलाक्चा गाविस रुकुम जिल्लामा पर्ने ४३ गाविस मध्ये सदरमुकाम खलङ्गा देखि तीन कोष दक्षिणी क्षेत्रमा अवस्थित भलाक्चा गाविस पनि एक हो ।
मकै, धान, गहुँ, जौँ, कोदो, तोरी यस गाविसमा उत्पादन हुने प्रमुख खाद्यान्न बाली हुन् भने आलु, सिमी, काउली, गोलभेडा, लसुन, प्याज, घुइया, पिडालु, भटामास, अदुवा, गहत, भान्टा, टमाटर, बोडी आदि यस गाविसमा उत्पादन हुने ताजा तरकारी उत्पादन हुने गर्दछन्।
यस गाविसको वडा नम्बर १मा खालीचौर मेला र वडा नम्बर ५मा कार्तिक पूर्णिमाको दिन टाकुरे मेला लगायतका विभिन्न समयमा ठूला ठूला जात्राहरू लाग्ने गर्दछन्।
सन् २०२१ को पश्चिम बङ्गाल विधानसभा निर्वाचनमा उनले नन्दीग्राम विधानसभा सिटबाट चुनाव लडेकी थिइन् र भाजपाका सुभेन्दु अधिकारीसँग पराजित भएकी थिइन्, यद्यपि उनको पार्टीले ठूलो बहुमत सिट जितेको थियो।
सन् १९६७ मा प्रफुल्लचन्द्र सेन र सन् २०११ मा बुद्धदेव भट्टाचार्यपछि आफ्नै निर्वाचन क्षेत्रबाट चुनाव हार्ने उनी पश्चिम बङ्गालको तेस्रो मुख्यमन्त्री हुन्।
उनी भारत सरकारको मन्त्रिपरिषद्मा कोइला मन्त्रालय र मानव संसाधन विकास, युवा मामिला र खेलकुद, महिला र बाल विकास मन्त्रालय सम्हाल्ने दोस्रो महिला मन्त्री हुन्।
पश्चिम बङ्गालमा विशेष आर्थिक क्षेत्रहरूको लागि कम्युनिस्ट नेतृत्वको सरकारको औद्योगीकरणको लागि तत्कालीन भूमि अधिग्रहण नीतिहरूको विरोध गरेपछि उनी प्रख्यात बनेकी थिइन्।
सन् २०११ मा, बनर्जीले पश्चिम बङ्गालमा अखिल भारतीय तृणमूल काङ्ग्रेस गठबन्धनको लागि एक शानदार विजय हासिल गरेकी थिइन्, जसले ३४ वर्ष पुरानो भारतीय कम्युनिस्ट पार्टी नेतृत्वको वाम मोर्चा सरकारलाई पराजित गरेकी थिइन्, जुन यस प्रक्रियामा विश्वको सबैभन्दा लामो समयसम्म प्रजातान्त्रिक रूपमा निर्वाचित कम्युनिस्ट नेतृत्वको सरकार थियो।
ममता बनर्जी एक भारतीय राजनीतिज्ञ हुन् जसले २० मे २०११ देखि भारतीय राज्य पश्चिम बङ्गालको आठौँ र वर्तमान मुख्यमन्त्रीको रूपमा सेवा गरिरहेकी छिन्।
केन्द्रीय मन्त्रिपरिषद्मा मन्त्रीको रूपमा धेरै पटक सेवा गरिसकेकी ममता बनर्जी सन् २०११ मा पहिलो पटक पश्चिम बङ्गालको मुख्यमन्त्री बनेकी थिइन्।
उनले सन् १९९८ मा भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेसबाट अलग भएपछि अखिल भारतीय तृणमूल काङ्ग्रेसको स्थापना गरेकी थिइन् र पछि सन् २००१ मा यसको दोस्रो अध्यक्ष बनेकी थिइन्।
गौतम ऋषिको आश्रम उत्तर भारत र दक्षिण भारत छुट्याउने पर्वतमा थियो र दक्षिण भारतमा बग्ने नर्मदा नदीका उद्गम स्थलमा गौतम ऋषिको आश्रम थियो ।
त्रेता युगकै मध्यभागतिर गौतमका सुपुत्र उत्तरतिर आएका थिए र जसको नाम सतानन्द थियो, सामवेदी थिए र नेपालमा आएर जनकपुरका राजा एक्काइसौं जनक अथवा सीताका पिता सिरध्वजका गुरू र पुरोहित पदमा नियुक्त थिए भन्ने कुरा बाल्मिकिय रामायणमा पाइन्छ ।
तर यो कुरा किटान गर्न अरू अध्यायन गर्न खाँचो छ कि कल्पजीवी गौतम ऋषिका कल्पजीवी पुत्र शतानन्द सिरध्वजकै पालामा जनकपुर आएका थिए या अरू कुनै जनकका पालामा यहाँ रहे र जनकको गुरुत्व स्विकारे त्यो पनि अनुसन्धानकै विषय छ ।
अर्थात म द्रविड देशमा दक्षिणात्य जनपदमा जन्मेकी थिएँ कर्णाटक देशमा म बढें महाराष्ट्रमा पनि मेरो कतै कतै सम्मान भयो तर गुज्जरदेशमा पुगेपछि म बुढी भएँ ।
काम गरेर प्रसस्त अन्न कमाएर उनीहरू फर्कन्थे र अरु बेला पनि अनिकाल परेका बेला गुजरातीहरू अन्न बेसाउन अन्नको भण्डार जनकपुर आउने गर्दथे ।
त्यसरी आवत - जावत गर्दा गुजरातीहरूले जनकपुरको धर्म र दर्शनसम्बन्धी उभाई र गौतमका सामवेदी ब्राह्मणहरूको बर्चस्व र उनिहरूले सम्पन्न गर्ने गरेका वैद्विक अनुष्ठानका कारणबाट भएको जनकपुरको समृद्धि देखेर यस्ता ब्राह्ममहरूलाई हाम्रा देशमा पुर्यान पाए देशको धार्मिक उथ्थान हुँदो हो भनेर शतानन्दकै कुनै पुस्ताका सन्तानलाई त्यहाँ लगे ।
महर्षि गौतमका सन्तान हुँदा गौतम गोत्र ऋग, यजुर र साम तीनै वेदका ज्ञाता हुँदा यहाँ आउने आद्य पूर्खा शिवदेव त्रिपाठीभन्दा धेरै पहिलेका पूर्खा सैचन त्रिपाठी गढ कुमाउ स्थित गोमति नदीको तटमा कुटी तयार गरेर तपस्या गरिरहेका थिए ।
राजाको प्रश्नमा ति तपस्वीले "म संसारको गतिविधीलाई बुझेर प्रमार्थको चिन्तनमा रहेको केवल आत्मा वा ब्रह्मको भरोसा राख्ने त्रिपाठी ब्राह्मण हुँ भनेर जवाफ दिए ।
त्यसपछि राजाले आफू र आफ्नो फौंज भोकै हुँदा सतम् बिहाय भोगतव्य"' -अर्थात सयौं कुरालाई छोडेर खानु पर्दछ भन्ने नैतिक पक्ष विचार गरेर राजाले सारा फौज भोकै छ, अब ब्राह्मणसँग आफ्नो वेदना पोख्नु पर्यॅ भनेर आफुलाई परेको आपत्तिको पोको फुकाउन सुरू गर्दै भने - "हे ! ऋषि सारा फौंज दिनभरी भोकै छ, तपाईँबाट हाम्रो पिडा हटाउने केही उपाय छ भने हामी भोकै छौं, हाम्रो उद्धार गर्नुहोस्" ।
त्यो देखेर राजाले ती तपस्वीको प्रसंसा गर्दै भने - "हे ऋषि तपाईँ तपोरुपि योगबलले परिपूर्ण हुनोहँदो रहेछ जो कि हाम्रो आपत्ति टार्नुभयो साथै मेरो इज्जत पनि राखिदिनुभो, ऋषि म तपाईँलाई केही धनराशी अथवा जग्गा दिन चाहन्छु इच्छा भएको कुरा लिनुहोस् ।
" यो सुनेर राजाले पनि भने जस्तै गरी एक बोट लौकाले जति जमिन ओगट्छ त्यती जग्गा तपस्वी त्रिपाठीलाई भदाले बिर्ता नामाकरण गरी ताम्रपत्र समेत गरिदिए ।
गीत संगितमा देखिने प्रथम, द्वुतिय, तृतिय, चतुर्थ, पञ्चम, षष्ठ र सप्तम नामका सात स्वर, सा रे ग म प ध नि यि सात वणु, ग्रिम, मुछना, तान, स्थायी, अन्तरा आदि सबैको उद्गम सामवेद नै हो भन्न सकिन्छ ।
अभेद्य रूपमा रहेको वेदको मर्म व्यक्त गर्ने उद्देश्यले प्राचिन ऋषिहरूले भाव सम्प्रेषणका सरल उपायको अन्वेषण गरी गीत संगितको विकास गरेका हुन् ।
यिनै गौतम ऋषिका ब्राह्मणगणका संतती मध्य गौतम गोत्रिय त्रिपाठीहरू भएको हुँदा उनिहरू सामवेदी गौतम गोत्रिय त्रिपाठी हुन गएको बुझिन्छ ।
सामवेद खुला स्थानमा गीत संगितको लयमा पाठ गरिने र पाठ गर्ने समय भदौ महिनामा शुरू भै पौष / माघमा सम्पन्न गरिने हुँदा वेदको पाठ भाद्र महिनाको हस्ता नक्षत्रका दिन खोलाखाल्सीबाट पानी जम्मा बनाई गौतम सर बनाएर उक्त तलाउमा व्रतबन्ध गरेको सबै भन्दा कान्छो वन्धले बाटेर तयार पारेको जनै तलाउमा राख्ने गरिन्छ र अरु पाका बन्धुहरूले सामवेदको पाठ गरी जनैको जप गरिन्छ ।
त्रिपाठी र वेदका सम्बन्धमा छलफल गर्नु भन्दा पहिले वेदको अर्थ वेदको प्रकार आदिको बारेमा संक्षिप्त रूपमा विवेचना गर्दा पाठकलाई सजिलो होस् भनेर यहाँ वेदको विवेचना गरिएको छ ।
यि पाँच शब्द गुण, कमा, काशन र गन्धवती पृथ्वी आदि वैशेषिक दर्शनका परिभाषा अनुसार क्रमशः आकाश, वायू, अग्नी, जल र पृथ्वी नाम गरेका पाँच महाभुतका सूचक हुन् ।
जुन स्वरमा नाभीबाट उडी वायु उर, हृदय कण्ठ र शिर्षबाट ठोकिएर ध्वनीको रूपमा उत्पन्न हुन्छ, त्यसैलाई मध्यम स्वर भनिन्छ ।
प्राचिन कालमा वैदिक अनुष्ठान गर्दा तीन वेदको पाठ गर्न सक्ने ब्राह्मणहरूलाई त्रिपाठीको उपाधी दिइयो र त्यो उपाधी नै उनिहरूको थर भयो ।
अधिक भूस एवं कम खली खाने पशुहरुका गोबरमा नाइट्रोजनयुक्त पदार्थ एंव वसाको मात्रा कम तथा सैलूलोज जस्ता वस्तुहरु अधिक रहन्छन्, परन्तु अधिक खली खाने पशुहरुका गोबरमा यसका विपरीत नाइट्रोजनभएका पदार्थ एवं वसाको मात्रा अधिक रहन्छ।
यसमा फास्फोरस, नाइट्रोजन, चूना, पोटाश, मगनीज, लोहा, सिलिकन, ऐल्यूमिनियम, गंधक आदि केही अधिक मात्रामा विद्यमान रहन्छन् तथा आयोडीन, कोबल्ट, मोलिबडिनम आदि पनि थोरै मात्रामा रहन्छन्।
माटोका संपर्कमा आउनाले गोबरका विभिन्न तत्व माटोका कणहरूलाई आपसमा बाँध्दछन्, परन्तु यदि यी कण एउटा अर्काका अत्यधिक समीप वा जोडिएका हुन्छन् त ती तत्व तिनलाई दूर गर्न दिन्छन्, जसबाट माटोमा हावाको प्रवेश हुन्छ र पौधाहरूको जराहरु सरलताबाट त्यसमा साँस लिन पाउँछन्।
भारतीय कृषि अनुसन्धान केन्द्र द्वारा विकसित गरिएको यस विधिमा एउटा साधारण यन्त्रको उपयोग हुन्छ, जसमा गोबरको पाचन हावाको अनुपस्थितिमा होता।
यस विधिको विशेषता यो छ कि गोबर सडेर गंधहीन मलका रूपमा प्राप्त हुन जान्छ र यसका नाइट्रोजन, फास्फोरस, पोटाश आदि यस्ता उपयोगी तत्व बिना नष्ट भए यसैमा सुरक्षित रहन्छन्।
घास, भूस, खली आदि जो केही चार खुट्टे द्वारा खाइन्छ त्यसको पाचनमा कति नैं रासायनिक परिवर्तन हुन्छन् तथा जो पदार्थ अपचित रहन्छ ती शरीरका अन्य अपद्रव्यहरुका साथ गोबरका रूपमा बाहर निस्कन्छन्।
जस्तो अहिले भनिएको छ, गोबरको सबैभन्दा लाभप्रद उपयोग मलका रूपमा नैं हुन सक्छ, परन्तु भारतमा जलाउने दाउराहरूको अभाव हुनाले यसको अधिक उपयोग ईंधनका रूपमा नैं हुन्छ।
यस रीतिबाट विशेष लाभ यो हुन्छ कि ताप बढ्नमा घास, मोटा आदि हानिकर पौधाहरुका बीज, जो गोबरमा उपस्थित रहनसक्छन्, नष्ट हुन्छन्।
कुल निर्वाचित सदस्यताको वितरण राज्यहरूका बीच यस प्रकारबाट गरिन्छ कि प्रत्येक राज्यलाई आवंटित सीटहरूको संख्या र राज्यको जनसङ्ख्याका बीच एक व्यावहारिक अनुपात हो, र यो सबै राज्यहरूमा लागू हुन्छ।
तर पनि वर्तमान परिपेक्ष्यमा राज्यहरूको जनसङ्ख्याका अनुसार वितरित सीटहरूको संख्याका अनुसार उत्तर भारतको प्रतिनिधित्व, दक्षिण भारतका मुकाबलामा पर्याप्त कम छ।
जहां दक्षिणका चार राज्यहरू, तमिलनाडु, आन्ध्र प्रदेश, कर्नाटक र केरललाई जसको संयुक्त जनसङ्ख्या देशको जनसङ्ख्याको मात्र २१% छ, लाई १२९ लोक सभाको सीटहरू आवंटित गरिएको छन् जबकि, सबैभन्दा अधिक जनसङ्ख्या भएका नेपाली भाषी राज्य उत्तर प्रदेश र बिहार जसको संयुक्त जनसङ्ख्या देशको जनसङ्ख्याको २५।
लोक सभा सार्वभौमिक वयस्क मताधिकारका आधारमा मानिसहरू द्वारा प्रत्यक्ष निर्वाचन प्रणाली द्वारा निर्वाचित प्रतिनिधिहरूबाट गठन हुन्छ।
भारतीय संविधान अनुसार सदनमा सदस्यहरूको अधिकतम संख्या ५५२ सम्म हो सक्दछ, जसमाबाट ५३० सदस्य विभिन्न राज्यहरूको र २० सदस्यसम्म केन्द्र शासित प्रदेशहरूको प्रतिनिधित्व गर्न सक्छन्।
सदनमा पर्याप्त प्रतिनिधित्व छैनने स्थितिमा भारतको राष्ट्रपति यदि चाहे त आंग्ल-भारतीय समुदायका दुई प्रतिनिधिहरूलाई लोक सभाका लागि मनोनीत गर्न सक्दछ।