polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
यो भन्दा पहिला बारीमा गहुँ,जौ,वा जस्ता बाली नाली हुने अनि यो समायमा मादल या बाद्यवादनका समाग्री हरू बजायो भने असिना पर्ने र बालीनाली नोक्सान पुरानो हुने जनबिश्वास छ यो दिन गाउने गीत अरु दिन न गाउनुको कारण पनि त्यही हो भनिन्छ।
तर यो नामको पछाडी अर्को कारण पनि जोड्छन बुढापाका हरू, धार- धारिलो - ढुंगा नै ढुंगाले भरिएको ठाउँ भएकोले धारबाट धारा रहन गएको भन्ने हरू पनि भेटिन्छन्।
सालैजो गीतमा एउटा पुरानो लोकल भर्सनको गीत छ------ माथिलाई पर्‍यो देउराली डाँडा लत पर्‍यो लरेनी, यानी कि वाखेतको माथी भँकसे र तल लरेनी भन्ने ठाउँ पर्छ।
यो गहिराईको क्रमलाई स्बतन्त्र बग्न दिनेहो भने कुनै दिन पाखापानी,झी,बाखेत,पात्लेखेत,घतान, दग्नाम,राखु जस्ता गाउँहरूलाई भबिस्यमा बाढीपहिरोको खतरा हुने छ।
दक्षिणमा घतान गाबिस, उत्तरमा घतान गाबिससँग सिमान जोडिन्छ भने , पूर्वमा राहुघाट नदी र पश्चिममा कुँहु गाबिसको पूर्णगाउँ सम्म सिमान जोडिन्छ।
पुरानो समायमा धना जँगल भएको र सो स्थानमा बाघले गाई बाख्रालाई लगेर खाने ठाउँ भएकोले र मरेको जनवारको लासलाई सिनो भनिने र पछि जँगल मासिएर पाखा मात्र बचेकोले सिनारे पाखा भएको हो भनिन्छ।
अनेजे, घारशुन्ना , भंकसे , टोडके जस्ता मनोरम हरियाली डाँडाहरूबाट आँखाले भ्याईन्जेल धवलागिरि, माछापुछ्रे जस्ता हिमालहरूमा सूर्‍योदोय र अस्तको दृस्य मनमोहक देखिन्छ।
पहिले पहिले यहाँ औवा - दाना गँहु जस्तो देखिने तर बोट चाहि जौ जस्तो देखिने गँहु बर्ग कै अन्नबालीको खेती गरिने हुनाले उवा खेतबाट नै वाखेत भनिन थालिएको अनुमान गरिन्छ।
वाखेतलाई वडा नं - ६लाई तल्लो टोल , वडा नं - ७लाई उपल्लो गाउँलाई उपल्लो गाउँ , वडा नं - ८लाई पल्लोगाउँ र वडा नं - ९लाई अनजेको नामले चिनिन्छ।
ब्रिटिश कालको दौरान, क्षेत्र जहां एक श्री फोर्ब्स बंगला स्थित थियो, त्यसलाई "रेजिडेन्सियल एरिया" भनिन्थ्यो, जसलाई मानिसहरु आर एरिया भन्दथे।
भक्तपुरमा सापारुका दिन वर्षभित्र मृत्यु भएकामध्ये उमेर नपुगेका बालबालिकाहरूको साँचा अर्थात डोकोलाई गाईको रूपमा सिंगारेर नगर परिक्रममा गर्ने गरिन्छ भने उमेर पुगेका व्यक्तिहरूको ताहामच्चा अर्थात चार वटा बाँस प्रयोग गरी गाईको प्रतिक बनाइ नगर परिक्रमा गर्ने प्रचलन रहेको छ ।
दुई जोडीले बाजाको तालमा लठ्ठी ठोक्काउने नाचलाई घिन्ताङघिसि भनिन्छ भने एक जनाले दुई वटा लठ्ठी जुधाई नाच्नेलाई बाँदर नाच भनिन्छ ।
भक्तपुरमा सापारुको दिन र त्यस पछिको सात दिनसम्म पनि विभिन्न नाच व्यङगात्मक नाटक साँस्कृतीक कार्यक्रमहरू प्रर्दशन गर्ने प्रचलन छ ।
यमलोकको मुख्यढोका वर्षभरि बन्द रहने र पृथ्वीलोकमा सापारु निकालेपछि यमलोकको ढोका खुल्ने र मृतआत्माहरूले यमलोक प्रवेशपाई मुक्ति पाउने गरुड पुराणमा उल्लेख भएको छ ।
दिवङ्गत भएका आफन्तको सम्झनामा सापारुका सहभागीलाई श्रदालुले दूध, फलफूल, रोटी, चिउरा, दहीका साथै अन्न र द्रव्य दान गर्ने चलन रहिआएको छ ।
यस पर्वका क्रममा प्रहसन सामाजिक विकृतिप्रति व्यङग्यात्मक प्रदर्शन नाचगान तथा मृत व्यक्तिको सम्झनामा रामायणका कारुण रसका गीतहरू पनि गाईने चलन छ ।
सापारुका अवसरमा समाजमा विद्यमान विकृति र विसङ्गति उजागर गर्न सार्वजनिकरूपमा मनोराजनात्मक तथा व्यङग्यात्मक ढङ्गले विविध कार्यक्रको आयोजना गर्ने र पत्रपत्रिकाहरूमा पनि सामाजिक कुरीतिलाई समेटेर हास्यव्यङ्ग्य अङक प्रकाशित गर्ने चलन पनि बढेको पाइन्छ ।
सापारु पर्व काठमाडौँ उपत्यकालगायत बनेपा, धुलिखेल, त्रिशूली, दोलखा, खोटाङ, भोजपुर, चैनपुर, इलाम, धरान, विराटनगर, वीरगन्ज, हेटौँडा र पोखरामा पनि मनाइन्छ ।
वर्ष दिनभित्र मरेका मान्छेको दिवंगत आफन्तको सम्झनामा मनाइने धार्मिक सांस्कृतिक तथा ऐतिहासिक महत्त्व बोकेको यो पर्व नेवार समुदाय रहेका विभिन्न ठाउँमा मनाइने गरिन्छ ।
ऐतिहासिक प्रमाण अनुसार पुत्रशोकले विहृवल भएकी आफ्नी रानीलाई दुनियाले पनि यस्तै शोक बेहोर्नुपर्छ भन्ने देखाउन मध्ययुगका राजा प्रताप मल्लले जनतालाई आ-आफ्नो मरेका व्यक्तिका नाममा सापारु निकाली सहर परिक्रमा गराउनु भनी आज्ञा दिएको र यतिले पनि रानीको मन शान्त हुन नसकेकाले विभिन्न प्रकारका प्रहसन तथा व्यङग्यात्मक कार्यक्रम पनि गराउने आदेश दिएअनुरूप सो प्रचलन चलेको हो भन्ने जनविश्वास रहेको छ ।
श्री ३ रणोद्दीप निश्शङ्क, विश्वास गर्ने उनको बानी र आफू श्री ३ हुन पाएकोमा धीरशमशेर सँग र आफ्नो खानदान बढाइदिने दाजु जङ्गबहादुर सँग ज्यादै अनुगृहीत थिए।
उनी अदूरदर्शी र राजनीतिक धूर्तताबाट बिलकुल टाढा तथा योग्य-अयोग्यताको पहिचान गर्न नजान्ने राजनीतिक चक्रव्यूहमा परेका मन्द राजनीतिक खेलाडी थिए।
वि.सं. १९३८ मा प्रधानमन्त्री रणोद्दीप सिंह सिकारको लागि तराई गएको बेलामा , नरेन्द्र बिक्रम शाह ले प्रधानमन्त्री रणोद्दीप सिंह, प्रधान सेनापति धीर शमशेर र उनका शाखा सन्तान सखाप बनाउने षड्यन्त्र बनाए।
तर यस षड्यन्त्रको पोल चाडै खोलिएकाले नरेन्द्र बिक्रम शाह, जगतजंग राणा, बमवीर सिंहलाई इलाहावादको चुनारगढ किल्लामा नजरबन्द गरिएको थियो।
वि.सं. १९३३ मा पत्थरघट्टामा श्री ३ तथा प्रधानमन्त्री जङ्गबहादुरको मृत्यु भएपछि; धीर शमशेरको चातुर्यताले रणोद्दिप सिंहले श्री ३ महाराज तथा प्राइममिनिस्टर दुवै पद हासिल गरे।
नेपालमा चिठीपत्र मार्फत खबर, सूचना र समाचार आदान-प्रदान गर्ने उद्देश्यले तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री रणोद्दीप सिंहको पालामा विक्रम सम्वत् १९३५ मा नेपाल हुलाक घरको स्थापना भई हुलाक सेवाको प्रारम्भ भएको पाइन्छ।
कुष्ठ रोग, जसलाई हान्सेन्स् रोग पनि भनिन्छ, एक जीर्ण संक्रमण हो जुन माइकोब्याक्टेरियम लेप्रे र माइक्रोब्याक्टेरियम लेप्रोम्याटोसिसजीवाणु को कारणले हुन्छ।
यो रोगको अङ्ग्रेजी नाम ल्याटिन शब्द लेप्राको आधारमा राखिएको हो, जसको अर्थ हो "कत्लादार", र "हान्सेन्स् रोग" नाम चिकित्सक जेर्हार्ड अर्मउर हान्सेन को नामबाट राखिएको हो।
कुष्ट रोग लागेका मानिसहरूलाई लेपर कोलोनीहरू मा राखेर छुट्याउने चलन अझैपनि भारत, हजारभन्दा बढी; चीन, सय वरपर; र अफ्रिका लगायतका ठाउँहरूमा प्रचलित छ।
कुष्ठ रोगलाई धेरै पहिले देखि सामाजिक कलङ्कसँग जोडिँदै आएको छ, जुन कारणले गर्दा बिरामी स्वयंले यो बारे जानकारी गराएर प्रारम्भिक चरणमै उपचार प्राप्त गर्न हिचकिचाउँछ।
यी दुईवटा प्रकारलाई शरीरमा कतिवटा वास्तविक रङ गुमेको, लाटिएको दाग-धब्बा छ भन्ने कुराको आधारमा छुट्याइन्छ; पौसिबेसिलरीमा पाँच वा सोभन्दा कम हुन्छ भने मल्टिबेसिलरीमा पाँचवटाभन्दा बढी हुन्छ।
यो गरीबीमा रहने मानिसहरूलाई बढी हुने गर्छ र सास फेर्दा, बोल्दा, हाच्छिउँ गर्दा वा खोक्दा निस्कने मसिना थोपाहरूको माध्यमबाट सर्छ भनी विश्वास गरिन्छ।
भने यस फुटबल क्लबको राष्ट्रिय लिग तथा अन्य जुनसुकै सानो ठूलो फुटबल प्रतियोगितामा प्रमुख प्रतिद्वन्दीका रूपमा सुरुमा रानीपोखरी कर्नर टिम र न्युरोड टिम आएको थियो भने पछिलो पटक नेपालकै अर्को उत्कृष्ट क्लब थ्री स्टार क्लब र नेपाल पुलिस क्लब लिईन्छ।
कोरियालीहरू चान्द्र पात्रो अनुसार नयाँ वर्षको पूणिर्माको राति दुर्भाग्य भगाउन तथा सौभाग्य ल्याउनका लागि ठूलो चङ्गामा 'अशुभ जाओस्' लेखेर आकाशमा उडाउँछन् र आकाशमा उडिरहेको चङ्गाको धागोलाई काटिदिन्छन्।
श्रीलङ्का र थाइल्याण्डमा चङ्गाको माध्यमबाट स्वर्ग र पृथ्वीबीच सम्पर्क हुन्छ र मरेपछि स्वर्ग पुगिन्छ भन्ने विश्वासमा चङ्गा उडाइन्छ।
चौथो शताब्दीमा एैरदाइनका इरपुल नामक ग्रीक वैज्ञानिकले सर्वप्रथम चङ्गाको आविष्कार गरेको उल्लेख किंवदन्तीमा पाइन्छ तर चौथो शताब्दीभन्दा अघि नै एसियामा चङ्गा उडाउने खेल पर्याप्त लोकपि्रय भइसकेको मानिएको छ।
सन् ७१३मा लेखिएको एक पुस्तकमा चीनका गोङ्ग सु-वानले काठ र बाँसको चरा आकारको चङ्गा बनाएर तीन दिनसम्म आकाशमा उडाउनुभएको उल्लेख छ।
लोककथा र किंवदन्ती अनुसार वषरायाममा धेरै पानी परिसकेको हुने र धान पाक्ने बेला भइसकेको हुने हुनाले पानीका राजा इन्द्रलाई पानी चाहिँदैन भन्ने सन्देश चङ्गा उडाएर पठाएको मानिन्छ।
बेलायतका ओलिभर तथा विलबर राइट दाजुभाइले सन् १९०३मा हवाईजहाजलाई आकाशमा उडाउने अनुसन्धानका क्रममा चङ्गाको यथेष्ट प्रयोग गर्नुभएको थियो।
पुख्र्यौली पेसाका रूपमा २०२८ सालदेखि बाबुको बिँडो थाम्दै आउनुभएका काठमाडौंको नःघल टोलका चङ्गा बिक्रेता प्रतापमान श्रेष्ठ आˆना बाजेले पनि चङ्गा व्यवसाय गर्नुभएको कुरा बताउनुहुन्छ।
सन् १८७४मा स्कटल्याण्डका दुई वैज्ञानिक थोमस मेलविन र अलेक्जेन्डर ल्सिनले चङ्गामा थर्मामिटर बाँधेर वायुमण्डलको तापक्रम लिनुभएको थियो।
सन् १८९३मा अमेरिकाका वैज्ञानिक लरेन्स हाग्रेभले बनाउनुभएको बाकस आकारको चङ्गाले १२ वर्षसम्म अमेरिकाको मौसम विभागको लागि वायुको तापमान र दबाब नाप्ने काम गरेको थियो।
चङ्गाको अर्थ 'कागज/कपडाको चार कुने टुक्रामा एउटा घुमाउरो र एउटा ठाडो सिन्के काम्रो हाली बनाइएको र धागो गाँसेर हावामा उडाइने खेलौना वा खेलको साधन वा खेल' उल्लेख गरिएको पाइन्छ।
पूर्वमा कुलुङ्, पश्चिममा खाटाम्मा, दक्षिणमा नेपालेडाँडा अनि कुदाककाउले र उत्तरमा छिमेकी जिल्ला संखुवा-सभा सँग यसको सिमाना जोडिएको छ।
नयाँ बनेको स्थानिय निकायको निर्माण पछि यो भोजपुर जिल्लाका ९ स्थानिय निकायमध्ये साल्पासिलिछो गाउँपालिकाको वार्ड नं-३ अन्तर्गत पर्छ।
माले यसको राजधानी र सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको सहर हो, जसलाई परम्परागत रूपमा "राजाहरूको टापु" भनिन्छ जहाँ प्राचीन शाही राजवंशहरूले यसको केन्द्रीय स्थानको लागि शासन गर्दथे।
त्यसपछिका दशकहरूमा राजनीतिक अस्थिरता, प्रजातान्त्रिक सुधारका प्रयासहरू, र जलवायु परिवर्तन र बढ्दो समुद्री सतहका कारण उत्पन्न वातावरणीय चुनौतीहरू देखा परेका छन्।
माल्दिभ्सले मानव विकास सूचकाङ्कमा "उच्च" दर हासिल गरेको छ भने प्रतिव्यक्ति आय अन्य सार्क राष्ट्रहरूको तुलनामा उल्लेखनीय रूपमा उच्च रहेको छ।
समुद्र सतहबाट औसत जमिन-सतहको उचाई १.५ मिटर र केवल २.४ मिटरको उच्चतम प्राकृतिक बिन्दुको साथ, यो विश्वको सबैभन्दा तल्लो तहमा अवस्थित देश हो।
आफ्नो विविध वनस्पतिहरू अनि जीव-जंतुहरूका कारण मणिपुरलाई 'भारतको आभूषण' अनि 'पूरबको स्विट्जरलैंड' आदि विविध नामहरूबाट संबोधित गरिन्छ।
श्री गोविंद जी मन्दिर, खारीम बन्द बाजार युद्ध कब्रिस्तान, शहीद मीनार, नुपी सान मेमोरियल कम्लोर क्सा, खोंघापत उद्यान, आईएनए मेमोरियल , लोकटक झील, कीबुल लामजो राष्ट्रिय उद्यान, विष्णुपुर स्थित विष्णु मन्दिर, सहरूड्रा, मोरेह सिराय गाउँ, सिरायको पहा‍डीहरू, डूको घाटी, राजकीय अजायबघर, कैना पर्यटक निवास, खोंगजोम वार मेमोरियल आदि मणिपुरका केही महत्त्व पूर्ण पर्यटक स्थल हो।
यसका अतिरिक्त विभिन्न फलहरू जस्तै अनानास, नींबू, केरा, नारंगी आदि र सब्जीहरू जस्तै फूलगोभी, बंदगोभी, टमाटर अनि मटर आदिको उत्पादन गरिन्छ।
यस फलस्वरूप खाद्य प्रसंस्करण क्षेत्र, कृषि, बागवानी, माछा पालन, मुर्गी पालन, पशु पालन र वनहरूका विविधीकरण तथा वाणिज्यीकरणमा एउटा महत्त्व्पूर्ण भूमिका निभाउँदछ।
यस उद्योगका महत्त्वलाई देख्दै राज्य सरकारले इंफालमा 'खाद्य प्रसंस्करण प्रशिक्षण केन्द्र र 'खाद्य प्रसंस्करण प्रशिक्षण हल'को स्थापनाको हो।
मणिपुरका छिमेकी राज्य हुन: उत्तरमा नागाल्यान्ड र दक्षिणमा मिजोरम, पश्चिममा असम; र पूर्वमा यसको सीमा म्यानमार सँग जोडिन पुग्दछ।
यहाँ तरोताजा गर्ने वाला जल-प्रपातछ; रंग-बिरंगी फूलहरू छन्, दुर्लभ वनस्पतीहरू अनि जीव जंतु छन्, पवित्र जंगल छन्, सधैं बहने नदीहरू छन्, पर्वतहरू-पहाडिहरूको सुन्दर दृश्य हेर्न पाईन्छ।
मणिपुरमा मिट्टीका भाँडाकुँडा बनाउने प्रथा पर्याप्त पुरानो छ र यो उद्यम मुख्यत: एण्ड्रो, सिकमाई, चैरन, थोगजाओ, नुंगवी अनि सेनापति जिल्लाहरूमा गरिन्छ।
मणिपुरका मानिस कलाकार हुन्छन् साथ नैं सृजनशील हुन्छन् जो तिनको द्वारा तैयार खादी अनि दस्तकारीका उत्पादहरूमा झलक्दछ, यी उत्पाद विश्वभरमा आफ्नो डिजाइन, कौशल अनि उपयोगिताका लागि जाने जान्छन्।
यी क्षेत्रहरूमा निवेशकहरूलाई आकर्षित गर्नका लागि सरकारले धेरै नीतीहरू तैयारको छन् साथ नैं निवेशकहरूलाई आकर्षित गर्नका धेरै प्रोत्साहन दिने पनि घोषणा गरिएको छ।
यो पर्मिट मात्र दस दिनका लागि वैध हुन्छ, अनि सैलानी यहाँ भ्रमण गर्नका लागि प्राधिकृत ट्रैवल एजहरूटद्वारा वयवस्थित चार मानिसहरूका समूहहरूमा नैं जा सक्दछन्।
यद्यपि, नेपाली काङ्ग्रेसका साथ असहमति पश्चात, नेपाली काङ्ग्रेसका एक वरिष्ठ राजनेता टङ्कप्रसाद आचार्य र भद्रकाली मिश्रले पार्टीबाट अलग भए र २०१५ मा, नेपाल प्रजा परिषद्लाई पुन: सक्रिय गरेका थिए।
पार्टीले वि.सं २००९ मा मातृकाप्रसाद कोइरालाको सरकारमा सेवा गरेको थियो र नेपाली काङ्ग्रेसका विरोधमा एक उल्लेखनीय राजनीतिक पार्टी बनेर रहिरहेको थियो।
राणा सरकारलाई नेपाल प्रजा परिषद्का सदस्यहरूका हत्याको षड्यन्त्रका बारेमा थाहा भए पश्चात, प्रधानमन्त्री जुद्ध शमशेरले समूहका प्रमुख सदस्यहरुलाई गिरफ्तार गरेका थिए।
शुक्रराज शास्त्रीका साथ माथेमा, चन्द र श्रेष्ठ, एउटा र राणा-विरोधी बुद्धिजीवी, जो प्रजा परिषदमा सम्मिलित थिएन, अब नेपालका ४ सहिदहरूका रूपमा मान्यता प्राप्त रहेको छ।
टङ्कप्रसाद आचार्य जेलमा २००२ माघ १२ गते शुक्रबारका दिन नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेस गठन भएको थियो र आचार्य आफ्नो अध्यक्ष निर्वाचित भएका थिए।
तर, जेलमा रहेका र नेपाली कांग्रेससँग संवाद गर्न नसकेका कारण यो एउटा साङ्केतिक कदम मात्र थियो र पछि विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला उक्त पार्टीका कार्यवाहक सभापतिमा चयन भएका थिए।
काम तथा अन्य प्रायोजनको लागि भारत पुगेका नेपालीहरूले त्यहाँ रहँदा देखेको र प्रत्यक्ष अनुभव सम्हालेका विभिन्न युवाहरूको सक्रियतामा नेपालमा राणा शासनको अन्त्य गर्ने उद्देशका साथ टङ्कप्रसाद आचार्य र दशरथ चन्दको अध्यक्षतामा वि.सं १९९३ जेठ २२ गते नेपालको पहिलो राजनीतिक दलको रूपमा नेपाल प्रजा परिषद्को स्थापना भएको थियो।
यसको स्थापना हुनु पूर्व वि.सं १९९४ मा शुक्रराज शास्त्रीको अध्यक्षतामा नेपाल नागरिक अधिकार समिति गठन भएको थियो जसलाई तात्कालिक राणा सरकारले गठनको एक वर्ष पश्चात् खारेज गरिदिएको थियो।
नेपाल प्रजा परिषदका विचारलाई दशरथ चन्द र टङ्कप्रसाद आचार्यले नेपालका मकवानपुर जिल्लाको भीमफेदीमा एउटा होटलमा प्रस्तावित गरेका थिए।
प्रधानमन्त्रीको भूमिकामा राणाहरुका अनेकौं वर्षसम्मका तानाशाही शासन पछी, नेपालमा मानिसहरुले तिनीहरुलाई जराबाट उखेलेर फाल्नका लागि समर्थन गर्न सुरु गरिदिएका थिए, यद्यपि यो प्रायः उच्च वर्गको बुद्धिजीवीहरुका लागि विशेष थियो, अशिक्षित किसान असमर्थ र सहयोग गर्नका लागि तयार थिएनन्।
टङ्कप्रसाद आचार्यद्वारा समूहको नेतृत्व गरिएको थियो र सङ्गठनको प्रधान कार्यालय काठमाडौँको ओम बहालमा धर्मभक्त माथेमाको घरमा राखिएको थियो।
धर्म भक्त माथेमा राजा त्रिभुवनका जिम प्रशिक्षक पनि थिए र संगठनका उद्देश्यहरुलाई उनको कामद्वारा पनि चिनिने गरिन्थ्यो र उनको समर्थन पनि गरिएको थियो।
यस संगठनका अन्य सदस्यहरुमा चूडाप्रसाद शर्मा, गोविन्द प्रसाद उपाध्याय , पुस्कर नाथ उप्रेती, मुकुन्द नाथ रिमाल, बल बहादुर पाण्डे, ध्रुव प्रसाद दवाडे, फणीन्द्र नाथ सत्याल, हरि कृष्ण श्रेष्ठ, चक्र बहादुर खत्री, गणेश मान सिंह, रामजी श्रेष्ठ, चन्द्रमान श्रेष्ठ र बझाङ् का राजा जयपृथ्वी बहादुर सिंह ।
प्रारम्भमा, नेपाल प्रजा परिषदले मानिसहरुका बीच हातबाट लेखिएका पर्चा बाँडेका थिए र नेपालमा राणा शासनका विरुद्ध एक भारतीय समाजवादी पत्र "जनता" र कलकत्तामा प्रकाशित एक अन्य पत्र "एडभान्स" नामले लेख लेखेका थिए।
पछी, टंक प्रसाद आचार्य भारतबाट एउटा प्रिन्टिङ् मेसिन ल्याएका थिए र संगठनले आफ्नो शासनको विरुद्ध मानिसहरुलाई प्रबुद्ध गर्नका लागि राणा वंशका विरुद्ध पर्चा वितरित गरेका थिए, समाचारपत्रहरुमा लेख छाप्ने काम र पर्खालहरुमा पोस्टर लगाउन शुरू गरिदिएका थिए।
टङ्क प्रसाद आचार्यद्वारा नेतृत्व, यस समूहको स्थापना वि.सं १९९३ मा भएको थियो र यसलाई नेपालमा पहिलो राजनीतिक पार्टीका रूपमा पनि लिने गरिन्छ।
आजाद जम्मू र कश्मीर अथवा आजाद कश्मीर स्वशासित प्रदेशको रूपमा पाकिस्तानद्वारा प्रशासित क्षेत्र हो जसले ठूलो कश्मीर क्षेत्रको पश्चिमी भाग को गठन गर्दछ भने यो सन् १९४७ देखि भारत र पाकिस्तान बीच विवादको विषय बनेको छ।
यस सँगै संयुक्त राष्ट्र सङ्घ तथा अन्य अन्तर्राष्ट्रिय सङ्गठनहरूले यसलाई "पाकिस्तान प्रशासित कश्मीर" भनी सम्बोधन गरेका छन्।
उत्तरी आजाद कश्मीर यस्तो क्षेत्रमा पर्छ जसले युरेसिय प्लेटलाई थिच्दै भारतीय प्लेटको परिणामस्वरूप पृथ्वीको बलियो कम्पन अनुभव गर्दछ।
आजाद कश्मीरी परिवारको झण्डै ८७% खेतीयोग्य सम्पत्ति रहेको छ र यस क्षेत्रमा पाकिस्तानमा विद्यालय भर्नाको उच्चतम दर र साक्षरता दर लगभग ७२% रहेको छ।
आजाद कश्मीरको प्रदेश प्रमुख संवैधानिक प्रदेश प्रमुख हुन् भने मन्त्रिपरिषद्ले समर्थन गरेको प्रधानमन्त्री कार्यकारी प्रमुख हुन्।
यस भूभागको आफ्नै सर्वोच्च अदालत र उच्च न्यायालय छ भने पाकिस्तानको कश्मीर मामिला तथा गिल्गित-बल्तिस्तान सरकारले आफू र आजाद जम्मू र कश्मीर सरकारबीच सम्बन्धको रूपमा काम गर्दछ।
नेपाली समाजमा खुकुरी लाई देवताको रुपमा पुजा गरीने गरीन्छ जाहाँ मूर्तिको स्थापना गर्न असम्भव हुन्छ त्याहाँ खुकुरी लाई राखी पुजा गर्ने गरीन्छ ।
वोन धामी झाँक्री वसेको ठाउँमा अनिवार्य रुपमा खुकुरी लाई गाडने गरिन्छ अझ यसलाई सिरानीमा राखी सुत्नाले भत प्रेत ले छुन सक्दैन भन्ने हाम्रो मान्यता चली आएको छ ।
खुकुरी नेपालमा विभीन्न जात जाती हरुले आफ्नों संस्कार र संस्कृति अनुसार कुल पुजा गर्ने गरेको पाईन्छ मगर,राई, लिम्बु ,खस क्षेत्री आदी नेपाली हरूको खुकुरीमा कुल देवताको बास हुन्छ ।
द्रव्य शाहलाई गोरखाको राजा बनाउन अह्म भूमिका निर्वाह गरेका गणेश पाण्डे नेपाल एकिकरणका नायक पृथ्वीनारायण शाह, काजी कालु पाँडे, काजी तुलाराम पाँडे, कपरदार भोटुँ पाँडे लगायतको कम्मरमा दापसहितको खुकुरी रहेबाट पनि यसका प्राचीनताको पुष्टि हुन्छ ।
केही गरी अनजानबस दापबाट खुकुरी निकालियो भने खुकुरीलाई काठ वा भूँई वा जेमा भए पनि हानेर दोष मेट्नु पर्छ भनी वुढापाकाहरू भन्ने गर्छन् ।
बाह्र मगरात अन्तर्गतका पाल्पा, तनहुँ तथा स्याङ्जा जिल्लामा बोलिने मगर भाषालाई मगर ढुट भनिन्छ भने अठार मगरातमा बोलिने मगर भाषालाई खाम र काईके गरी दुई भागमा बाडिएको छ ।
डोल्पाको ताराकोट आसपासमा बोलिने मगर भाषालाई काइके भाषा भनिन्छ भने रुकुम, रोल्पा र बाग्लुङतिरका मगरहरूले बोल्ने मगर भाषालाई खाम भाषा भनिन्छ ।
खाम भाषा विशेष गरी रोल्पाको उत्तर खण्ड, रुकुमको पूर्वी खण्ड र बागलुङ्गको पश्चीमी भेकमा बस्ने बुढा, घर्ति, पुन र रोका मगरहरूले बोल्ने गरेता पनि यस क्षेत्रका मगरहरूसँग मिसिएर बसोबास गर्ने अन्य जातिहरूले पनि यही भाषा नै बोल्ने गर्दछन ।
यी क्षेत्रीय भाषाहरू एक आपसमा भने त्यती धेरै मेल नखाने भएकोले शेशीले गमालेको, गमालेले पर्वतेको र पर्वतेले शेशीको भाषा धेरथोर बुझेता पनि पुरै बुझ्न भने धौ धौ पर्छ ।
गमाले खाम रोल्पाको पूर्वी पुछार र प्युठानको उत्तरी पुछारका केही गाउँहरूमा बोलिन्छ, भने शेशी खाम रोल्पाको दक्षिण पश्चिम भेकका केही गाउँहरूमा बोलिन्छ जसलाई "शेषी खाम" भनेर पनि चिनिन्छ ।
पर्वते खाम भने यी अन्य खामको तुलनामा बृहत रूपले रुकुमको सम्पूर्ण पूर्वी भेक, रोल्पाको सम्पूर्ण उत्तरी भेक र बाग्लुङको पश्चीमी भेकका मगरहरूले बोल्दछन् ।
बागलुङ्गको निसी, भुजी तिर बोलिने पूर्बे पर्वते खाम रुकुम रोल्पामा बोलिने पश्न्चिमे पर्वते खाम भन्दा केही फरक भएता पनि धेरै हदसम्म मिल्दो जुल्दो छ ।
गाउँ र ठाउँ अनुसार खाम भाषाका केही शब्दहरूमा पनि केही भिन्नता पाईन्छ जस्तै: गहुँलाई तक गाउँमा "ताम" भनिन्छ भने लुगुम तथा अन्य गाउँहरूमा "पिमा" भनिन्छ, त्यस्तै गरी जुत्तालाई थबाङमा "पनै" भनिन्छ भने लुगुम तथा अन्य गाउँहरूमा "पो:ला" भनिन्छ ।
यसरी बोलिने केही शब्दहरूमा स्थानिय रूपमा केही मात्रामा मात्र फरकता पाईन्छ तर समग्रमा एकै खाले हुन्छ भने बोल्ने लवाज चाँही हरेक गाउँको आफ्नै प्रकारको हुन्छ र जुन अर्को गाउँमा बोलिने लवाजसँग मिल्दैन ।
हरेक गाउँको आफ्नै बोल्ने लवाज भएता पनि भाषामा मेल खाने भएकोले यस भेकका मगरहरूले एक अर्काको भाषा सहजै बुझ्दछन संख्यागत हिसाबले सबै भन्दा बढी प्रचलित पर्वते खाम बोलिने प्रमुख गाउँहरूमा लुगुम, काँक्री, खाबाङ, तक, सेरा, बाच्छीगाउँ, हुकाम, मैकोट, कोल, पदमी, नाखा, राङ्सी, सिमा, महत, धरमशाला, थबाङ, उवा, जेल्बाङ, धानुङ, धाङ्सी, धाबाङ, निसी, भल्कोट आदि हुन र यसमा पनि "पश्चिमे पर्वते" बोलिने क्षेत्रका गाउँहरू मध्य विशेष गरेर लुगुम, काँक्री, खाबाङ, तक, सेरा, बाच्छीगाउँ, कोल, थबाङ, जेलबाङ, धानुङ, मिरुल, उवामा बोलिने खाम भाषामा झन्डै पूर्ण रूपमा समानता पाइने भएकोले एक आपसमा बुझ्नलाई कुनै बाधा र मुस्किल पर्दैन, त्यसैले यस क्षेत्रलाई खाम भाषाको केन्द्रबिन्दु मान्दा केही फरक नपर्ला ।
ग्रेटवालको पूर्वी भागबाट प्राचीन चीनको राजधानी बेइजिङ जान तत्कालीन समयमा बनाइएको जुयोङग्वान प्रवेशद्वार धार्मिक तथा ऐतिहासिक दृष्टिले महत्त्वपूर्ण र कलात्मक छ ।
प्राचीन ग्रीक तथा रोमले स्कटल्याण्ड र इङल्याण्डको बीचमा सुरक्षाका लागि ग्रेटवाल बनाउनुअघि नै हयाड्रीयन पर्खाल बनाइसकेका थिए ।
पहाडमाथि नागबेली हुँदै पूर्वबाट पश्चिमतिर गएको ग्रेटवाल लियाउनीङ प्रान्तको यालु नदीको किनाराबाट सुरु भएर पश्चिममा गान्सु प्रान्तको जीयाउग्वानमा पुगेर टुंगिएको छ।
चीनको एकीकरण गर्ने क्वीन वंशका पहिला सम्राट क्वीन शि ह्वाङले सुरक्षा पर्खालको विभिन्न खण्डलाई जोड्न र बिस्तार गर्नलाई तीन लाख कामदारहरूलाई दश वर्षसम्म काममा लगाएका थिए।
आठौँ शताब्दी ईसापूर्वमा चीनमा राज्यको रक्षा गर्नको लागि पर्खाल बनाउने शुरुवात भयो जुन बेला कुई , यान र जाहो राज्यहरूले तीर र तलवारहरूको आक्रमणबाट बचनको लागि माटो र ढुंगालाई ढाँचामा बनाएको ईटाबाट पर्खालको निर्माण सुरु गर्‍यो ।
अग्रेंजीमा ग्रेटवाल भनिने चीनको विशालकाय पर्खाल इशापूर्व ६५६ मा बाह्य आक्रमणबाट बच्नका लागि चू राज्यका राजा चङले सर्वप्रथम सुरक्षाको कारण निर्माण गराएका थिए।
उनले निर्माण सुरु गरेको उक्त पर्खालको विभिन्न समयका राजा महाराजाहरूले थप्दै जोड्दै लम्बाई बढाउदै लगेर आज पर्खालको संरचना यस्तो आईपुगेको छ।
सन् १९८७ मा विश्व सम्पदा सूचीमा समावेश भएको चीनको ग्रेटवाल यस्तो ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक वास्तुकलाको नमुना हो जसले हालसम्म पनि संसारका अधिकांश मानिसहरूलाई आकर्षण गरिरहेको छ ।
हुनत पुरातत्व सर्वेक्षण विभागको हाल सम्मको सर्वेक्षण अनुसार समग्र महान पर्खाल, आफ्नो सबै शाखाहरू सहित ८८५१.८ किलोमिटर सम्म फैलिएको छ ।
पर्खाल बनाउने सामग्रीलाई सीमाहरू सम्म लैजानु एउटा कठिन कार्य थियो त्यसैले मजदूरहरूले स्थानीय साधनहरूको उपयोग गर्दै पर्वतहरू नजिकरहेको ढुंगाहरू र मैदानी भाग नजिकमाटो र ढुंगाको पर्खालको निर्माण गर्‍यो ।
चीनको विशाल पर्खाल माटो र ढुंगाबाट बनेको एउटा किलानुमा पर्खाल हो जसलाई चीनको विभिन्न शासकहरूद्वारा उत्तरी शत्रुहरूबाट रक्षाको लागि ईसा पूर्व पाँचौँ शताब्दी देखि सोह्रौँ शताब्दी सम्म बनाईयो ।
विश्व व्यापी रूपमा भइरहेको औद्योगीकरण र मानव जीवनमा भइरहेको जीवनशैलीको परिवर्तनसंगै मुटुरोग मानव मृत्युको पहिलो कारण बन्न पुगिरहेको छ।
सम्पूण् मुटुका रोगहरूको ७५ प्रतिशत हृदयाघातसँग सम्बन्धित मुटुरोगको ९० प्रतिशत कारण अव्यवस्थित जीवनशैली हो भन्ने कुरा प्रमाणित भइसकेको छ, हिजो आज धेरै व्यक्तिहरूमा मुटुसँग सम्बन्धित समस्या देखिन्छ ।
आधुनिक सभ्यता, व्यस्त जीवन, महत्त्वकांक्षा, भोजभतेर, कम्प्युटर, टेलिभिजन, अत्यधिक मानसिक तनाव, व्यायामको कमी, यी नै मुटु रोग बढ्नुका प्रमुख कारणहरु हुन् ।
छातीको बीच भागमा पीडा हुनु, परिश्रम गर्दा दम बढ्नु, खुट्टाहरू सुन्निनु, मुटु बेतालले धड्किनु, चक्कर लाग्नु, धाँटीको रक्तनली फुल्नु वा चल्नु, बाल्यकालमा जोर्नीहरू दुख्नु र साथमा ज्वरो पनि आउनु, जिब्रो,औंलाका टुप्पाहरू नीलो हुनु आदि सबै मुटुरोगका लक्षणहरू हुन सक्छन्।
धूम्रपान साथै सूर्तिजन्य पदार्थको सेवन नगर्नुहोस्: सूर्ति / तमाखु, सिगरेट , सिगार अथवा खैनी-सूर्ती स्वास्थ्यको लागि एकदमै हानिकारक हुन्छ।
कसै- कसैलाई भने पहिलो पटक नै असहूय तरिकाले छाती दख्नु, देब्रे छातीतिर झनै श्वास फेर्न गार्हो हुने, चिटचिट पसिना आउने, वाकवाक लाग्ने जस्ता हृदयघातका लक्षणहरू देखिन्छन्, जस मध्य एक तिहाई बिरामीको अस्पताल पुग्नभुन्दा अगाडि नै मृत्यु हुन्छ।
उनी उत्कृष्ट बौद्धिकताका कुरा लेख्छिन्, लुकेका कुरा लेख्छिन्, दुःखेका कुरा लेख्छिन्, भावनाका कुरा लेख्छिन्, खुसी लेख्छिन् र चोट लेख्छिन् ।
२०३९ सालमा बी.पी. विशेषाङ्कका रूपमा प्रस्तुत ‘पूजा’ पत्रिकामा शारदा शर्माको ‘नहार्ने योद्धालाई मेरो बधाई’ शीर्षकको कविता प्रकाशित भएको थियो ।
आख्यानको स्पर्शसहित यथार्थको रोचक प्रस्तुति रहेका उनका निबन्धहरूमा परम्परागत सामाजिक संरचनाले मानसिकतामा पारेको प्रभावको सूक्ष्म विश्लेषण गरिएको पाइन्छ ।
नारी, पुरुष, धर्म, कविता, अध्यात्म आदिप्रतिको आफ्नो धारणालाई जीवनका अति सामान्य लाग्ने घटना र प्रसङ्गसित जोडेर व्यावहारिक तथा तर्कपूर्ण ढङ्गले पुष्टि गरी गम्भीर चिन्तन प्रस्तुत गर्नु उनका निबन्धको सामथ्र्य हो ।
उनी तार्किक र सूक्तिमय भाषाका माध्यमबाट निबन्धमा पनि कवितात्मक अनुभूति प्रकट गर्दै पाठकमा विषयवस्तुप्रतिको स्पष्ट विचार प्रवाह गराउन सक्षम निबन्धकार हुन् ।
शारदा शर्माको जन्म वि.सं. २०१५ कार्तिक ४ गते माता राधाकुमारी शर्मा र पिता डा. महेश्वर शर्माकी पुत्रीरत्नका रूपमा थुम गाउँ, चिलाउनेबास स्याङ्जा जिल्लामा भएको हो ।
उनको त्यो आकर्षक बौद्धिक व्यक्तित्व नेपाली राजनीति र साहित्यका अर्का बौद्धिक व्यक्तित्व नरहरि आचार्यसँग २०३५ सालमा लगनगाँठो कसियो ।
उनले उपन्यास 'कम्प'मा नारी पात्रलाई विशेष महत्त्व दिएर महिलाको सामाजिक, आर्थिक र मनोवैज्ञानिक पाटो केलाउने प्रयास गरेकी छिन् र महिला हिंसा र यससँग जोडिएका आम मुद्दाको चर्चा गर्दै उनले महिलामा हुर्कंदै गएको विद्रोही चेत देखाएकी छिन् ।
केही समसामयिक यथार्थ, केही पौराणिक आख्यान, केही कल्पना र स्वैरकल्पनाको मिश्रणले बनेको ‘कम्प’मा उनका सुन्दर शैली, चिटिक्कको भाषा, सु-स्पष्ट विचार र गज्जबको यात्रा प्रसंगको मीठो समिश्रण पाइन्छ ।
प्रकृति वर्णन र ‘यसो गर्‍यौं, उसो गर्‍यौं’ भन्दा माथि उक्लेर उनका निबन्ध पाठकलाई सान्दर्भिक विषयमा आफ्नो विचार पनि पस्कन सफल छिन् ।
उनले परिवार कल्याण सम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय संस्था आईपीपीएफको दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय कार्यालय भारतको नयाँ दिल्लीमा कार्यक्रम अधिकारीका रूपमा पनि कार्यरत भई सेवा गरिन् ।
जस्तै निदमा बोल्नु, एक्लै बरबराउनु, रक्शी, जाँड, चरस, गाँजा, अफिम जस्ता लागु पदार्थको दुर्वेसनी बन्नु अचानक रिसाउनु आदी सबै मानसिक रोग नै मानिन्छ तर कुनै खास रोगका कारण व्याक्तीको मानसिक सन्तुलन पुरै बिग्रेर व्याक्तीको दिमागले सही काम गर्न छोड्छ भने त्यसलाई पूर्ण रूपले मानसिक रोगको सिकार भएको मानिन्छ।
मानसिक रोगको सिकार भएका मानसिक रोगीहरूको अवलोकनानुशार मानसिक रोग लाग्न सक्ने कारणहरू मनो चिकत्सक तथा मनो वैज्ञाकहरूले निम्नानुशार सिद्ध गरेका छन्।
यसैले हाम्रो धर्म तथा पुराणहरूमा विद्वानहरूले मन माथी ठूलो वर्णन गरेको पाइन्छ यस्तै आजको वैज्ञानिक युगमा पनि मनको मानव मानव शरीर माथी प्रमुख अस्तित्व छ।
नेपाली समाजका आमा समूह, टोल सुधार समिति, मानव अधिकारकर्मी, समाज सुधारकहरूले यसलाई गम्भिररूपमा लिनुपर्दछ अन्यथा हाम्रा आगामी पुस्ता पनि कुलतमा नफस्लान् भन्न सकिदैन।
कतिपय परिवार, टोल सुधारकहरु तथा आमा समूहहरु लागु औषध बिक्री बितरण गर्ने, ओसारपसार गर्ने कार्यमा निरूत्साहित गर्नलाई सहयोग गर्ने प्रशासक र अड्डा-अदालत चिन्दैनन् जसको कारण उनीहरू आफनो व्यथा आफैमा सिमित राखेको पाइन्छ।
उनीहरू आन्तरिक रूपमा हारगुहार त गर्छन् तर केही उपाय नलागेपछि पुग्छन्, पुनर्स्थापना केन्द्र, अहिले नेपालका विभिन्न ठाउँमा पुनर्स्थापना केन्द्र स्थापना गरी उपचार गरिएको छ तर यो दीर्घकालीन समाधान चाँहि हुदै होइन।
उद्योग कलकारखाना खोलेर युवाहरूलाई रोजगार दिनुपर्ने अवस्थामा पुनर्स्थापना केन्द्र खोल्नु परेको यो बाध्यता समाजको निकै कष्टदायक पीडा हो।
लागु औषध ओसारपसारका गिरोह हाम्रो प्रहरीभन्दा धेरै अगाडि देखिने र उपत्यकाबाहेकका जिल्लातिर छुट्टै प्रहरी सेलको स्थापना नगरिएको हुँदा नियन्त्रण गर्न सकिरहेको अवस्था छैन।
लागु औषध -नियन्त्रण) ऐन, २०३३ मा यससम्बन्धी मुद्दाहरु हेर्न नेपाल सरकारले विशेष अदालत गठन गर्न सक्ने प्राब्धान भ्ए पनि कार्यान्वयन नभएकोले यसलाई पनि अरु अपराधसरह जिल्ला अदालतहरूबाटै हेरिने प्रचलन रहेको छ।
लागु औषधजस्तो गहन किसिमको मुद्दालाई विशेष अदालत गठन गरी हेर्ने व्यवस्था भएमा छिटोछरितो फैसला हुन सक्ने र यस विषयमा विशेष ज्ञान भएका व्यक्ति न्यायाधीशको पदमा नियुक्त हुने हुँदा लागु औषध नियन्त्रण गर्न अझ बढी बल पुग्न सक्ने थियो।
लागु औषध नियन्त्रण अधिकारीको रूपमा प्रजिअहरूलाई तोकिएको भए तापनि निजहरूले प्रहरीद्वारा तयारी गरिएको अनुसन्धान कागजमा सही गर्ने लागु औषध नष्ट गरेको मुचल्का प्रमाणित गर्ने कार्यमा भन्दा बढी सक्रियता देखाइएको पाइँदैन।
अपराधको प्रविधिभन्दा माथि उठेर अनुसन्धान गर्ने प्रहरी सङ्गठन र अन्तर्राष्ट्रियस्तरबाटै मुद्दा चलाउने न्यायीक कार्यको अभावले पनि लागु औषधसम्बन्धी अपराध दिनानुदिन बढ्दै गएको छ।