polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
इपिल इपिलको कलिलो पात र कोसामा विषाक्त एमिनो अम्ल मिमोसिन सुख्खा पदार्थको आधारमा १२ प्रतिशत पाइन्छ तर घाँस छिप्पिदै गएपछि यसको मात्रा घट्दै जान्छ।
दैलेख जिल्लाको लयाँटी बिन्द्रासैनी, जम्बुकांध, नेपा, पाँचला, लकान्द्र र अछामको भुलु र रहप गरेर सात गाउँकी धनि विन्द्रासैनी भगवतिको पूजा कहिले देखि गर्न थालियो भन्ने कुनै ठोस प्रमाण नभए पनि केहि किंवदन्तिहरू यस प्रकार रहेका छन्।
परापूर्व कालमा लयाँटी बिन्द्रासैनी गा.वि.स.को वडा नं. ३ का वासिन्दा रेग्मी बाहुनको घरमा एक जना रावल जातीको लाठेग्रो मान्छे काम गर्थे।
उक्त लाटो रावलले ति रेग्मी बाहुनको कर्णाली नदीको काखमा अवस्थित पालतडाको खेत जोत्न लाग्दा धेरै दिन सम्म एउटै गरामा जति जोते पनि भोली पल्ट फेरी बाँझो देखिने हुन थाल्यो।
सबै मिलेर खोज खबर गर्दा भगवति सयं प्रकट भएर मलाई सात गाउँको वीच पर्ने सल्लेरीमा लगेर राख्नु, सात गाउँ मिलेर पूजा गर्नु र लकान्द्रको बाहुनलाई मेरो पूजारी बनाउनु भनेकोले सबैले मिलेर विन्द्रासैनीमा भगवतीको मन्दिर बनाएर पूजा गर्ने गरेको भन्ने एक किंवदन्ती रहेको छ।
अर्को किंवदन्ती अनुसार परापूर्व कालमा एक जना रेग्मी बाहुनकी महिलाको भैंसी हराएकोले उक्त महिला भैंसी खोज्दैजाँदा घना जंगलको वीचमा एक देवल भेटियो।
पुनमाला भगवती प्रकट भएर विन्द्रासैनीको पूजा रोकिन गएकाले यो अनिष्ट भएको हो, लकान्द्रबाट रेग्मीहरूलाई ल्याएर विन्द्रासैनी माइको पूजा गरेमा ठिक हुन्छ भनिन् ।
जत्तिको विन्द्रासैनी मन्दिरमा विन्द्रासैनी माइको शक्तीले श्रदालु भक्तजनहरूको मनोकामना सिद्ध हुन्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ त्यत्तिकै यहाँको सौन्दर्यता पनि अतुलनिय छ।
पूर्वतिर सुन्दर मनमोहक महावुलेक, तिनचुली, मदानताल आदी चुचुराहरूको दृष्य निकै रमणिय देखिन्छ भने पश्चिममा कर्णाली नदीको निरन्तर कलकल आवाजले यहाँ पुग्ने मान्छेको मन लोभिन्छ।
विन्द्रासैनीको उत्तरतिर बग्ने रामगाड खोला र दक्षिणतिर बग्ने पादुका खोलाको किनारामा समथल भु-भागमा देखिने धान र गहुँका हरिया खेतहरूका साथै यहाँबाट देखिने दैलेख बजार र दुल्लु बजारको दृष्य पनि निकै मनमोहक छ।
बिहान सूर्योदयको बेला र बेलुका गोधुलीको समयमा नागबेली जस्तै घुमेका दैलेखका डाँडाकाँडाहरूमा टलक्क टल्किने घामको दृष्य देख्दा साँच्चिकै स्वर्ग पुगेको अनुभव हुन्छ।
प्रतेक वर्षको मालिका चतुर्दशी, पुसको पुर्णिमा, दशैं, चैते दशैं र जेठको पुर्णिमाको दिनमा यहाँ विन्द्रासैनी भगवतीको मुख्य पूजा गरिने भएकोले भव्य मेला लाग्दछ।
श्रद्धा भक्तिका साथ भगवतीको पूजा दर्शन गर्नाले मनोकामना सिद्ध हुने विस्वास बोकेर दैलेख लगायत छिमेकी जिल्ला सुर्खेत, बर्दिया, कैलाली, अछाम, कालिकोट, बाँकेका साथै पश्चिम नेपालका धेरैजसो ठाउँका भक्तजनहरू भेला हुने गर्दछन्।
मन्दिरको सम्पतीको नाममा भक्तजनहरूले मनोकामना सिद्धीकालागी विन्द्रासैनी भगवतिलाई चढाएका शंख, घण्ट, नगरा आदी बाजाहरू मात्र रहेका छन्।
पहिले केही जमिन पनि मन्दिरको नाममा गुठी राखिएको थियो तर मन्दिर व्यवस्थापनको लापरवाहीका कारण अब जमिन भोग चलन गर्ने मान्छेहरूले आफ्नो आफ्नो नाममा नाप जाँच गरी सकेको कुरा थाह हुन आएको छ।
उनीहरूलाई घाटु नाच्नुअघि अक्षेताले इष्टदेवी, हिउँचुली, बरचुली, देउचुली, गङ्गाचुली आदिको पूजा गरेपछि घाटु नाच्ने कन्याहरूको आँखा बन्द हुने गर्दछ ।
सति घाटुमा गुरुवाले गितवाटै मंगलचरण गरी घाटु देवता जगाउने, घाटुली चयन, सिंगार गर्ने, नृत्यकला सिकाउने सति ढलाउने सति जगाउने काम गर्दछन ।
१६ औँ शताब्दीतिर लमजुङका एक दम्पत्ति राजारानीको विवाह, प्रेम, गृहस्थी, राजकाज, जंगल प्रस्थान, सिकार आदि घटनामा आधारित भएर घाटु नाचिन्छ ।
पुदुच्चेरी, पहिले पोन्डीचेरी' को नामले जानिन्थ्यो , एउटा भारतको केन्द्र शासित प्रदेश हो जुन पूर्व फ्रेन्च भारतको चार परिक्षेत्रहरूबाट गठन गरिएको हो र यसको नाम सबैभन्दा ठुलो रहेको पोन्डीचेरीबाट नामाकरण गरिएको हो ।
केन्द्र शासित प्रदेश पुदुच्चेरीमा ४ पृथक जिल्लाहरू रहेका छन्: पोन्डीचेरी, कराइकल ,यनम बङ्गालको खाडी संगै तथा माहे अरब सागरसंगै जोडिएर रहेको छ ।
यस सत्य सन्देश कविताले प्रसिद्ध कवि दुर्गालाल श्रेष्ठका शब्दमा न्ह्यू बज्राचार्यको सङ्गीतमा गायिका आनी छोइङ डोल्माले गाएका "फूलको आखाँमा फुलै संसार, काँडाको आखाँमा काँडा संसार" को अर्थ दिन्छ।
राजा हरिशाहीले आफ्नो सेना बलियो बनाउन रण गर्ने आफ्नो सेनाको सेनापति प्रगलाको चयन गर्ने आफ्ना युवराज तपिराम शाही सङ्ग्राम शाहीलाई सक्रिय गराए ।
डोटी कुमाउँ ढुकुरीको खेट पिरी मल्ल कुँवर चलिगया रैका जयुकी भन्दै पिरी मल्ल कुंवर शाहीका लुगा धुने नाउलो बोहरो जन्मी गयो गढ पिरी बोहरो ।
विष्णू बोहराका नाती कृष्ण कुजर बोहरा तथा माता रानी जायका वीर सपुत पिरी बोहराको जन्म विक्रम संवत १६०७ सालमा तत्कालिन गर्खा निन्तोला गाउँ हालको डडेल्धुरा जिल्ला कोटेली गाविस वडा नंवर २ निन्तोलामा भएको थियो ।
सिइ हाल्यो झगुली उडेली हाल्यो फेर, रिसको बोहरा कसैकी नहेर सिइ हाल्यो झगुली राखी हाल्यो कठौ तिन्तोले बोहरा बचनको छटो सिइहाल्यो झगुली राखी हाल्यो पाती सोही पिरो बोहराको वंश लगाइ नघाती भाइ जईतारो मेरो बोल लेन मेरो हतियार बाहिर सारिदेउ ।
पिथौरा माथी फूली गइ भडग्याल पिरो बोहरा पडी गइ सयकी अङ्ग्याल, सनु ताली खुकुरी चन्दनैको भिड शयकी अपाल पिरी लय लय हिंड पिथौरा माथी बाजोलो भानो जो बोहरा भलो छियो बैसहोयो नानो धन्नो पायल पिरी बोहरा धन्न तेरिया हरी ठाकुरकी निम्ती आफ्नो जीउ दिय ।
विक्रमको १७ औँ शताब्दीको प्रारम्भमा भएको पिथौरागढ युद्धमा पिरी बोहराले धेरै वीरता कला कौशलताका साथ आफ्नो पूर्ण जिउ ज्यानबाट युद्ध गर्दै विक्रम संवत १६३७ शाके संवत १५०२ मा वीरगति प्राप्त भयो ।
पिरी बोहराले आफ्नो हातबाट ककलको पातमा लेखेको पत्र रणमा परेको विवरण सिपिही पिरी बोहराको मृत्यु पश्चात ठाकुर हरी शाहीले संदेश निन्तोला पुराए तथा सुदुर पश्चिमको महान चाड गौरापर्वमा चैत गायनको प्रचलन चलाएका थिए ।
कोही जोलिया चेलाको सुनी बात रण परया पिरी बोहरा वेली प्रभाव सातका सतिया भाईला मिलिजुली रहया मेरो हुनु लाडु चिउडा बाँडीचुडी खाया मेरा माया बा खी अपुता जन कया मेरी रानी खी रणी जन कया मेरा जति चेलाचेली खी हे मुले जन कया मेरी रानी खी आउनै छ कया जौ गडा ज्वाँतो धान गडा साउँ तेरो पिरी बोहरा चम जुग जुग नाउँ ।
मातृभूमिको निमित्त जिउ ज्यान दिने यस वीर पुरुष पिरी बोहराको चैत गाथा सुदूर पश्चिमका विभिन्न जिल्लामा हुने गौरा पर्वमा पनि गाइने गरिन्छ ।
डडेल्धुरा जिल्ला कोटेली गाविसको निन्तोला गाउँका बोहराको कुल देवता कालिदुर्गाको स्थापना, रण विजय गरी ल्याएका प्राचिन देवल माथी राखिएको ढुङ्गाको मुर्ती पिरी बोहराकी रानीको नुहाउने नाउलो यस वीर पुरुषका चिन्ह हुन् ।
कुमाउँ राज्यले डोटी राज्य माथि युद्धको घोषणा गरेपछि तत्कालिन डोटेली राजा हरि शाही प्रथमले डोटी राज्यको नेतृत्व गर्दै दलबल सहित पिरी बोहरालाई कुमाउँको युद्धमा लड्न पठाएका थिए ।
त्यो युद्धमा डोटी राज्यले एक वीर पैकला गुमाउनु पर्दा डोटीका तत्कालिन राजाले युद्धमा भए गरेको सम्पूर्ण घटनाको सार संक्षप प्रस्तुत हुने गरी चैतको रचना गर्न लाएका थिए ।
आज पनि सुदूर पश्चिमका जनता चाड पर्वमा विशेष गरेर गौरा पर्वको अवसरमा आफ्नो राष्ट्रिय समाज र स्वजातिय अस्तित्वकोलागि आफ्नो जीवन उत्शर्ग गर्ने वीर शहिद प्रतिको श्रदा प्रकट गर्ने उद्देस्यले यस्ता वीर गाथाहरूलाई प्रस्तुतीको रूपमा गाउने गर्दछन् ।
राजा शक्ती सिंहले राज्य स्थापित गर्न सहयता गर्ने दाजु - भाई गुरु बोहरा र ढेक्रे बोहरा लाई तपाईं हरु ले नगारा पिटेको हुँदा आज देखी तपाईं हरु जात खस्काएर बोहोरा बाट नगार्जी भयौ भनेर नगार्जी भनेर सम्बोधन गर्नु भए छ ।
जात खस्काएको कुरा सुनेर दाजु गुरु बोहोरा ले यो कुरा सुइकार्न नसकी ("मैले हजुर को राज्य स्थापित गर्न साहयता गरे तर बद्लामा मलाई जात खस्कायो ") - भनि आफ्नु कम्मर मा बाँधेको खुकुरी निकाली अत्महत्या गरेको र दजु गुरु बोहरा मरे पछी भाई ढेक्रे बोहरा ले पनि सोही खुकुरी निकाली अत्म्हत्या गर्न खोज्दा राजा शक्ती सिंह हात बाट खुकुरी खोसी अत्महत्या गर्न बाट रोखेको र आज बाट माथिल्लो कोटको राज म तल्ल कोटको कार्य भार ढेक्रे बोहोरा ले बनाई खानु भनेर समेत बचन दिएर तक्मा समेत देइएको र त्यो दिन देखी तल्लो कोटमा लिनु पर्नी सम्पूर्ण कार्य कार्वाही हरु , न्याय निसाब हरु सङ्गै कर तथा भात्ता उठाउने काम ढेक्रे बोहोरा तथा ढेक्रे बोहोरा सन्तान अथवा बंश नगार्जी हरुले गर्दै आएको तर समय बित्दै जादा नगार्जी उच्चारण परिवर्तन भएर नगार्जी वंश का केहि परिवार नगार्जी बाट नगर्ची भएको जस्को अस्तित्व राजा पृथ्वी सिंह को पाला सम्म पनि राजा को सल्हाकार रहेको भन्ने भनाइ छ ।
ईतिहासका अनुसार शक्ती सिंह र जक्ती सिंह दुइ दाजु भाई चितुवन गढ बाट बिभिन्न भेग हुँदै बुङ्गल हुँदै बझाँगा मा राज्य गर्ने उद्देस्य बोकेर बझाङ तर्फ हिडेका थिए ।
तर बझाङ जादै गर्दा दुबै दाजु भाई बिच बझाङ को राजा को हुने राजपाठ कस्ले सम्हाल्ने भन्ने बारे बहस हुन पुग्दा, बझाङ मा दुबै दाजु भाई मध्य जो पहिले पुगेर इसरा दिनेछ उसैले राज्य स्थापना गर्ने र राज पाठ चलौने निष्कर्ष मा पुगे ।
उकालो चढ्ने क्रम मा शक्ती सिंह ले बुङ्गल का वासिन्धा दुईजना दाजु-भाई "जेठा दाजु गुरु बोहरा र भाई ढेक्रे बोहरा" लाई बझाङ मा राज्य स्थापान गर्न सहयता का लागी गुहार गरे ।
दाजु गुरु बोहरा र भाई ढेक्रे बोहरा ले तत्कालाई सय थान कोराको सय थान कपडा लट्ठी मा बेरी घ्यू मा डुबाएर राको बनाएर राजा शक्ती सिंह सहित गुरु बोहरा र भाई ढेक्रे बोहरा राता रात बुझाँग मा पुगेका थिए ।
हाल छबिस–पाथिभेरे गाउँपालिकाको ब्याँसी–तामाखानीमा पर्ने बझाङकोट पुग्न जयपृथ्वी राजमार्गको मोरिबगर–भाँडेबगरबाट तीन–चार किमी ठाडै उकालो चढ्नुपर्छ ।
बझाङी राजाहरूको राजकाज र शुभकार्यमा बढाइँ गर्ने नगार्जी हरू आफूलाई ढेक्रे बोहराका दरसन्तान मान्छन् र अफुलाई ढेक्रे बोहरा को वंशज भएको हुँदा आफु हरु भएको इतिहस द्वार पिष्टी गर्छन ।
राजा शक्ती सिंह ले गुरु बोहरा र ढेक्रे बोहरा लाई नगरा तथा दमहा बजाएर सुचित गर्न आग्रह गरे छन र बजाए सँगै बझाङ मा राजा शक्ती सिंह ले आफ्नु राजपाठ सुरु गरेको संकेत राजा जक्ती सिंह लाई दिए छन ।
यो सार्वभौमसत्ता सम्पन्न राष्ट्रहरूको सूची ले सार्वभौमसत्ता सम्पन्न राष्ट्रहरूको विश्व मानचित्रमा स्थिति तथा तिनीहरूको अवस्थाको बारेमा जानकारी प्रदान गर्दछ ।
तलको श्रेणी संयुक्त राष्ट्र सङ्घको सदस्य प्रणाली अनुसार ३ भागमा बाँडिएको छ जसमा: १९३ संयुक्त राष्ट्र सदस्य, २ पर्यवेक्षक राष्ट्र, तथा ११ अन्य सदस्य राष्ट्रहरू रहेका छन् ।
यस किसिमको सूचीलाई निर्धारण गर्दा केही कठिनाई तथा विवादास्पद प्रक्रिया हुन सक्छ किन भने राष्ट्रको दर्जाको लागि कुनै मापदण्ड निर्धारण नगरिएको हुँदा समुदायमा रहेको सम्पूर्ण सदस्य राष्ट्र बाध्य छ ।
"एउटा राज्यलाई परिभाषित गर्न अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको एक राज्यको रूपमा देहायका निम्न योग्यताको जरुरी हुन्छ : स्थायी जनसङ्ख्या; परिभाषित इलाका; सरकार; र अन्य राज्यमा प्रवेश गर्न सक्ने सम्बन्ध क्षमता" राज्यको दर्जाको मान्यता मापदण्ड रूपमा समावेश गर्न सकिन्छ जुन डिग्रीमा समावेश रहेको छ त्यसमाथि ठुलो बहस चल्दै आएको छ ।
उदाहरणको रूपमा हामी मोन्टेभिडियो चौतारीमा पाउन सक्छौ कि राज्यको दर्जाको कथात्मक सिद्धान्त हो र राज्यको दर्जाको लागि बिशुद्ध उद्देश्य हो ।
२ राज्यहरूले राज्यत्वको कथात्मक सिद्धान्तलाई सन्तुष्ट गर्दछ र गैर-संयुक्त राष्ट्र सदस्य: नागोर्नो-काराबाख गणतन्त्र, ट्रान्सनिसट्रियाबाट मान्यता पाएको छ ।
उनले स्टिफन विटाकरकको आइटिभीको लागि बि बि सि र एच बि ओले मिलेर बनाएको कन्स्पिरेसि र रान्डल्फ चर्चिलको छोरा विस्टन चर्चिलको रूपमा द ग्यादरीनङ्ग ईस्टोर्म नाटकहरूमा खेलेका थिए।
उनले टिभीमा माग्नस मार्टिसन भएर बि बि सि को घारावाहिक वालान्डरमा, बिल हेज्लेडाइन भएर सबअर्बन सुटआउटमा, जोन पल्म्प्ट्रए भएर मिस अस्टिन रिर्गेट्समा र विलियम बक्सटन भएर रिर्टन टू क्रयान्फर्डमा भुमाकाहरु निर्बाह गरेका थिए।
सन् २००७मा उनले क्याजुअल्टि भन्ने चिकित्सा विज्ञानसम्बन्धी धाराबाहिकमा अभिनय गरेका थिए जसमा केट विन्स्लेट र ओर्न्याल्डो ब्लुम जस्ता ख्यति प्राप्त कलाकारहरूलेपनि अभिनय गरेका थिए।
उनले खेलेका अरु प्रसिद्ध चलचित्रहरु हुन् : स्टिभन स्पिल्बर्गको प्रथम विश्व युद्ध आधारित चलचित्र वार हर्स , बेलायति नाटक द डिप ब्लू सि , वुडि एलेनको भावुक चलचित्र मिड नाइट इन प्यारिस , र २०१२ का बि बि सि घारावाहिक हेनरी ४ र हेनरी ५।
सन् २०११ मा उनले वुडि एलेनको मिड नाइट इन प्यारिसचलचित्रमा उपन्यासकार अ्याफ. स्कट फिट्जगेरल्ड , स्टिभन स्पिल्बर्गको वार हर्समा क्याप्टेन निकोल्स र द डिप ब्लू सिमा रेचल विस्जसँग आर ए अ्फको हावाइ चालक फर्रेगी पेजको भुमा निर्वाह गरेका थिए।
सन् २०१४ को फेब्रवरीमा घोसणा गरिएको थियो कि हिडल्स्टनले जे जि बल्लार्डको उपन्यास हाई राइजमा आधारित चलचित्रमा रोबर्ट ल्याङ्गको भुमिका खेल्ने छन्।
हिडल्स्टनले सन् २०१२ मा बि बि सि २ को शेक्स्पियरकि हेनरी ४ र हेनरी ५ मा आधारित घारावाहिक द होलो कर्आउनमा राजाकुमार हालको अभिनय गरेका थिए।
गीत सङ्गीत भनेपछि मरिमेट्ने नातिकाजी रोगका कारण थलिएर ओछ्यानमा ढल्दासमेत उनको सङ्गीत माग्न आउनेहरूलाई खाली हात फर्काउँदैन थिए।
नातिकाजीका त्यस बेलादेखिका सङ्गीतका सम्पूर्ण सङ्ग्रहहरू हेर्ने हो भने यिनका दुई हजारभन्दा बढी साङ्गीतिक धूनहरू रेडियो नेपालमा रहेका छन्।
मान्छेले गीत सुन्ने इच्छा मात्रै गर्छ भने पनि यिनको स्वर, सङ्गीत र रचनालाई मन नपराउने मान्छे नै हुँदैनन् किनभने यिनी गाउँदा, लेख्ता र सङ्गीत भर्दा नेपाली मुटुको ढुकढुकीबाट प्रस्तुत गर्ने गर्थे नातिकाजीले सङ्गीतकै सिलसिलामा नेपालका विभिन्न भूभाग डुले।
प्रेमध्वज प्रधान, तारादेवी, योगेश वैद्य, रुवि जोशी, फत्तेमान, उदितनारायण झादेखि रामकृष्ण ढकाल, यम बरालसम्मका लागि सङ्गीत तयार गरेका छन्।
कुनै पनि गीतको संगीत तयार गर्नुपहिले नातिकाजी शब्दलाई ध्यान दिएर दोर्‍याई तेर्‍याई पढ्थे अनि अलिअलि धुन फेर्नासाथ सुसेल्न थाल्थे।
रेडियो नेपालमा राजा वीरेन्द्रको हुकम प्रमाङ्गीबाट शाखा अधिकृत हुदै उपसचिवस्तरीय सङ्गीतकारसम्म भएका र वि.सं. २०४६ सालदेखि उमेरका कारण रेडियोको जागिरबाट अवकाश पाएका नातिकाजीले यस अवधिमा थुप्रै गीतहरूमा सङ्गीत दिए।
आधुनिक, चलचित्र, नेवारी, राष्ट्रिय, लोक सबै प्रकारका गीतमा सङ्गीत दिएका नातिकाजीका पिंजराको सुँगा, कुञ्जिनी, हामी आफ्नै भरमा ज्युँदै छौँ, भक्त प्रल्हाद, पृथ्वीनारायण शाहका चार पक्ष लगायतका २२ वटा जति गीतिनाटक अहिले पनि रेकर्डको रूपमा रहेका छन्।
पशुपति पाठशालाबाट औपचारिकरूपमा एसएलसीसम्मको शिक्षा लिएका नातिकाजी विवाह गरेको एक वर्षपछि पढाइलाई पनि अगाडि बढाउने विचारले त्रिचन्द्र कलेजमा आइ.ए.मा भर्ना भएका थिए तर पारिवारिक जिम्मेवारी र सङ्गीतको व्यस्तताका कारण एक वर्षपछि उनले कलेजको पढाईलाई विश्राम दिए।
धर्मराज थापा, उस्ताद साइँलाहरूको लोकलहरी, मित्रसेन थापाको लाहुरे लोकशैली र मास्टर रत्नदास प्रकाशको तत्कालिक हिन्दुस्तानी शैलीको सङ्गीतमा हिँडिरहेको नेपाली सङ्गीतलाई परिमार्जन गरेर आज सबै नेपालीले गर्व गर्न लायकको आधुनिक सङ्गीत भनेर चिनिने शैलीको सङ्गीतको निर्माण गर्नमा नातिकाजीको ठूलो हात रहेको छ।
उनले आफ्नै शब्द सङ्गीत र स्वरमा ‘जब प्रेम छुट्यो रोएर के गरौँ’ बोलको गीत पहिलोपटक रेडियो नेपालको प्रत्यक्ष प्रसारणमा गाएका थिएका थिए।
त्यस्तै पुष्प नेपालीको शब्द र उनकै स्वर र सङ्गीत रहेको गीत ‘पहाड बसी वनमा खेली हुर्केकी अकेली’ उनको स्वरमा रेकर्ड भएको पहिलो गीत हो।
नातिकाजीले रेडियो नेपालमा प्रवेश गरेका बेला नेपाली गीतको अभावमा हिन्दी गीतलाई नै हुबहु नक्कल गरेर त्यसमा नेपाली शब्दहरू राखी गाउने गरिन्थ्यो।
साङ्गीतिक यात्राको क्रममा नातिकाजीले नेपाली लोकलय, नेवारी लोकलय र शास्त्रीय सङ्गीतलाई आधार बनाएर सङ्गीत सिर्जना गर्न थाले र नेपाली मौलिकपन भएका गीतहरु रचना गर्न उनी सक्षम भए, यसरी विस्तारै उनको सङ्गीत बाहृय प्रभावबाट फरक हँदै आयो।
सङ्गीत सिर्जना गर्दा शब्दको भावअनुसार सङ्गीत सिर्जना गर्न रुचाउने नातिकाजी गीत रेकर्ड गर्दा शब्दको उच्चारण गलत नहोस् भनेर निकै होसियारी अपनाउँथे।
नेपालको चर्चित सङ्गीतकार, आकर्षक जिउडाल र लोभलाग्दो मुस्कानसहितको हेराइ, यस्ता गुणहरूले भरिपूर्ण नातिकाजीलाई आफ्नो बनाउन त्यसबेलाका युवतीहरु निकै मरिमेट्थे तर उनले पारिवारिक सहमतिमा वि.सं. २०१७ सालमा वीर अस्पतालमा नर्सको रूपमा कार्यरत सरस्वती राजभण्डारीसँग लगनगाँठो कसे।
मामाघरका बाजे गुह्वेश्वरीका पुजारी भएका कारण पशूपति र गुहृयेश्वरी मन्दिरमा हुने विभिन्न भजन कार्यक्रमहरूमा नातिकाजी सहभागिता जनाउँथे।
बाजेको पछिलागेर भजनमा सरिक हुँदाहुँदै सङ्गीतमा सक्रियरूपमा सहभागी हुन थालेका नातिकाजीले वि.सं. २००४ सालतिर केही साथी कृष्ण मानन्धरसँग मिलेर ‘जीवनज्योति’ नामक नाटक पनि बनाएका थिए।
पार्किन्सन रोगले थलिएर बस्दासमेत हरदम हार्मोनियममा भुलेर बस्ने नातिकाजी आफ्नो समयको कालजयी सङ्गीत सिर्जना गर्ने महान सङ्गीतकार हुन्।
रेडियो नेपालमा प्रवेश गरेपछि नेपाली सङ्गीतको क्षेत्रलाई फराकिलो बनाउन ठूलो भूमिका खेलेका नातिकाजी रेडियो नेपालको साङ्गीतिक क्षेत्रको विकासका पृष्ठाधार मध्येका एक हुन्।
त्यस दिन देखि राजकुमारी लूनी बिस्तारै चाङनाको यादमा हराउन थाल्छिन्, एकान्तमा बसेर रून थाल्छिन, वासना हराएर खोज्दै हिँडेको कस्तुरी झैं हुन्छिन् ।
यता विरहमा डुबेर रहेकी राजकुमारी लूनीलाई केलिन्दी नदीको तिरमा रहेको बगैंचामा लिएर जान्छिन् जहाँ चाङना लूनीलाई सम्झिँदै पूजा गरिरहेको हुन्छ ।
महाकवी लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाले हेलम्बुको राजा सोङ्गोको दरवार र वरपरको प्राकृतिक वातावरणको वर्णन गर्दै लूनी खण्डकाव्यको उठान गरेका छन् ।
लुनीको पहिलो खण्डको सुरूमा हिमाल, हिमनदी, फुलबारी, चराचुरूङ्गी, सगरमाथा र हिमालमा देखिने सुन झैं टल्कने बिहानी किरण अदि प्राकृतिक छटाले सिंगारेको हेलम्बुको लोङ्गो दरवारमा बस्ने सेर्पा राजाको ठाँटबाँट, जीउडाल तथा दैनिक जीवनको चित्रण गरिएको छ ।
उनी फूलको थुङ्गा झैं हलुका शरीर, गुलाबी गाला, मोती जस्ता दन्तलहर, वनचरीको झैं सुमधुर बोली भएकी लूनी विभिन्न धातुजडित लुगा तथा गहना लगाएर सुखसयलमा हुर्केकी राजकुमारी हुन् ।
डोलेहरूले बोक्ने सुन बुट्टे पाल्कीमा चडेर वरिपरि सुसारेहरूको बथानसहित हिड्ने, चराको भुवाले बनेको ओछ्यानमा तिलको सिरानी लगाएर सुत्थिन भन्नेकुरा उल्लेख गरेर सेर्पा राजकुमारी लूनीको शाही जीवनशैलीलाई महाकवीले अत्यन्तै उत्कृष्टरूपमा उतारेकाछन् ।
तेस्रो खण्डमा महाकविले मारदौन भन्ने काल्पनिक प्रतियोगितात्मक उत्सवको कल्पना गरेकाछन् जसलाई हेर्न राजा, राजकुमारीसहित उक्त भेगका आइमाई, बच्चा, ठिटा, बूढा, जवान मैदानमा जम्मा हुने गर्दछन् ।
साझा प्रकाशन ले विसं २०२५ सालमा प्रथम पटक प्रकाशित गरेको यो खण्डकाव्यमा सिन्धुपाल्चोक जिल्लाको हेलम्बुमा रहेको सेर्पा समुदायको प्राचिन रहन-सहनलाई चित्रित गरिएको छ ।
यस खण्डकाव्यमा महाकवि मुख्य पात्र लूनीलाई केन्द्रित गर्दै हेलम्बुको प्राकृतिक छटा, त्यहाँको तत्कालीन सेर्पा परिवार र तिब्बतको ल्हासाको शाही परिवारको ठाँटबाँट, सामाजिक परिवेस तथा रीतिरिवाजको सजीव चित्रण गरेका छन् ।
ल्हासामा एकदमै प्रख्यात लामा ह्लुसिंगोलाई सबैकुरा बताएर लूनीलाई चाङना भएको ठाउँमा पुर्याइदिए मात्र ठीक हुन्छ भन्न लगाउँछन् ।
लामा ह्लुसिंगो दरवारमा आएर राजा तासी र राजकुमार ह्लानोलाई भेट्छ र लूनीलाई केलन्दीको तिरमा रहेको गुम्बामा नलगी नहुने कुरा बताउँछ ।
यदि तिमीलाई कर्म र आचरणको सम्बन्धमा कुनै प्रकारको सन्देह हुन्छ भने विचारशील, परामर्शकुशल, आचरण निष्ठ, निर्मल बुद्धि, धर्माभिलाषी ब्राह्मणसँग सल्लाह लिनु पर्छ ।
तैत्तिरीयोपनिषदकृष्ण यजुर्वेद अंतर्गत पर्ने संस्कृत भाषाका दश उपनिषदहरू मध्येको अत्यन्त मह्त्वपूर्ण तथा प्राचीन उपनिषद हो ।
थापा पच्चीस वर्षी हुँदा नेपालबाट दार्जिलिड्ग पुगेका त्रिमूर्तिमध्ये महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाले चाहिँ सुश्री थापाको लेखनको प्रशंसा गर्दै कविशिरोमणि लेखनाथ पौड्याल र नाट्यसम्राट् बालकृष्ण समलाई पनि थापाको व्यक्तित्वप्रति आकर्षित गरेका थिए ।
” यसै प्रसङ्गमा गणेश गुरु अर्थात् गणेशप्रसाद शर्मा नेपाल भन्थे “थापा मनकी सुकुमारी हुन्, बुद्धिकी राजकुमारी हुन् र तनकी सम्पूर्ण हुन् ।
उनका अनिगिन्ती कथाहरूमध्ये "टपरी", "झझल्को", "सेतो बिरालो", "देवकुमारी थापाका कथाहरू" , "सुनपखेटी चरी", "जङलको कथाहरू" प्रमुख हुन् ।
पुण्यात्मा आमा, रामको कथा, कथाको बटुलो, प्रलय प्रतीक्षा, टपरी, भोकृप्ति, देवकुमारी थापाका प्रतिनिधि कथाहरू आदि उनका साहित्यिक रचनाहरु हुन् ।
उनी विद्यार्थी हुदै लेखेको ‘भविष्य निर्माण’ शीर्षकको कथा नेपाली गद्यसङ्ग्रह भाग १ मा प्रकाशित भई एस.एल.सी.को पाठ्यक्रममा पनि समावेश भयो।
साहित्य समाज, गुरुकुल विद्यालय, बालमन्दिर, नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान आदि संस्थासँग आबद्ध भई शैक्षिक जागरण ल्याउन उनी सदा अग्रसर भएर लागिन् ।
वास्तवमा उनले आफ्ना बाबुलाई चाहिँ देख्नै पाइनन्, उनी आमाका पेटमा भएकै बेला उनका बुबा हस्तबहादुरसिंह कटुवालको स्वर्गारोहण भइसकेको थियो ।
‌कथाकार थापा दार्जिलिङ्गबाट प्रथम श्रेणीमा प्रवेशिका परीक्षा उत्तीर्ण गरी तीन वर्षे स्वास्थ्यपरिचारिकाको डिप्लोमा उत्तीर्ण हुन् ।
अग्रिम कर कट्टी गर्ने व्यक्ति वा कर कट्टी हुने व्यक्तिले दफा ९० बमोजिम वुझाउनु पर्ने रकम वा किस्तावन्दीमा दाखिला गर्ने व्यक्तिले दफा ९४ वमोजिम वुझाउनु पर्ने रकम वा अग्रिम कर दाखिला गर्नु पर्ने व्यक्तिले दफा ९५क. वमोजिम बुझाउनु पर्ने रकम वा दफा ९९, १००, १०१ बमोजिम कर निर्धारण भए अनुसार बुझाउनु पर्ने रकम,
नेपालको आयकर कर प्रणाली अनुसार व्यक्तिको आयमा आयकर लाग्दछ भने कर प्रयोजनको लागि व्यक्ति भन्नाले दुई प्रकारको व्यक्तिलाई बुझाउँदछ पहिलो प्राकृतिक व्यक्ति तथा निकाय ।
१९९५, मा, उनले उप-कनिष्ठ स्तरमा लाइट भोकल समूहमा संगम कला समूहले आयोजना गरेको अखिल भारतीय लाइट भोकल संगीत प्रतियोगिता, नयाँ दिल्ली जित्यो।
१९९७ मा, जब उनका बुबा भाभा आणविक अनुसन्धान केन्द्रमा सरुवा गरिएको थियो, उनको परिवारसँगै मुम्बई सारियो र अनुशक्ति नगरको आणविक ऊर्जा केन्द्रीय विद्यालयमा अध्ययन गर्यो।
उनी जुनियर कलेजबाट छाडिइन् र मुम्बईको एसआईइएस कलेज अफ आर्ट्स, विज्ञान र वाणिज्यमा भर्ना भएकी थिइन, जहाँ उनले अंग्रेजीलाई कलाको रूपमा लिइन्।
प्लेब्याक गायन बाहेक, घोषाल धेरै टेलिभिजन रियलिटी कार्यक्रममा न्यायाधीशको रूपमा देखा पर्छिन् र उनी म्यूजिक भिडिओमा पनि देखा पर्छिन्।
उनको संयुक्त राज्य अमेरिका ओहायो राज्यले सम्मान गरेको छ, जहाँ गभर्नर टेड स्ट्रिकल्याण्डले २६ जुन २०१० लाई "श्रेया घोषाल दिवस" ​​को रूपमा घोषणा गरे।
उनले १८ महिनाको लागि स्वर्गीय कल्याणजी भाईबाट प्रशिक्षण प्राप्त गरे र उनको मुम्बईमा स्वर्गीय मुक्ता भिडेसँग शास्त्रीय संगीत तालिम जारी राखी।
सोह्र वर्षको उमेरमा उनलाई फिल्म निर्माता संजय लीला भन्सालीकी आमाले याद गरिन् जब उनी प्रवेश गरी र टेलिभिजन गायन रियलिटी शो सा रे गा मा जित्थिन्।
यस पछि, उनले भंसालीको रोमान्टिक नाटक देवदास बाट बलिउड पार्श्व गायनको शुरुवात गरे जसको लागि उनलाई राष्ट्रिय फिल्म पुरस्कार, सर्वश्रेष्ठ महिला प्लेब्याक सिंगरका लागि फिल्मफेयर पुरस्कार र नयाँ संगीत प्रतिभाको लागि फिल्मफेयर आरडी बर्मन पुरस्कार प्राप्त भयो।
उनले चार राष्ट्रिय फिल्म पुरस्कार, चार केरला राज्य फिल्म पुरस्कार, दुई तमिलनाडु राज्य फिल्म पुरस्कार, सात फिल्मफेयर पुरस्कार सहित उत्कृष्ट महिला प्लेब्याक गायकका लागि छवटा र दश फिल्मफेयर अवार्ड्स दक्षिण प्राप्त गरीन्।
उनले विभिन्न भारतीय भाषाहरूमा फिल्महरू र एल्बमहरूको लागि गीतहरू रेकर्ड गरिन् र आफूलाई भारतीय सिनेमाको अग्रणी पार्श्व गायकको रूपमा स्थापित गरेकी छिन्।
उनका बुवा, विश्वजित घोषाल विद्युतीय ईन्जिनियर हुन् र भारतको आणविक उर्जा निगमका लागि काम गरिरहेका छन्, र उनकी आमा, सरमिष्ठ घोषाल, साहित्य पोस्ट स्नातक छन्।
तत्कालीन एमाओवादीको सरकार रहेको बेला पर्यटनमन्त्री लोकेन्द्र विष्ट मगरले सुदूरपश्चिममा रहेका विमानस्थललाई तत्काल सुचारु गर्ने प्रतिबद्धता जनाए पनि यो पनि गफमै सीमित भएको छ ।
यस परिस्थितिमा जर्मनी, इटाली, हङ्गेरी, डेनमार्क आदि देशहरू छोडेर अमेरिकामा बस्न आएका वैज्ञानिकहरूलाई हिटलरको मिलिटरी क्याम्पसँगै रहेको 'काइजर विल्हेल्म इन्स्टिच्युट' मा 'नाभिकीय विखण्डन प्रतिक्रिया' आविष्कार गरेको समाचारले अत्यन्त आतंकित पार्यो।
नाभिकीय विखण्डन प्रतिक्रिया लाई विकास गरेर जर्मनीले आणविक बम बनाई संसारलाई ध्वस्त बनाइदेला भन्ने कुरामा वैज्ञानिकहरू अत्यन्तै चिन्तित भए।
ती वैज्ञानिकहरूमध्ये एल. जिलार्ड र इ. वाइगनरले पहिले अमेरिकामा परमाणु बम बनाउन लगाउन अमेरिकी राष्ट्रपतिलाई दवाब दिन आइन्स्टाइनलाई राष्ट्रपतिको नाममा पत्र लेख्न अनुरोध गरे।
ग्रहहरू गुरुत्वाकर्षणको कारणले गर्दा घुमाउरो कक्षमा रही घुमिरहेको नभई घुमाउरो अन्तरिक्षमा सबभन्दा सोझो बाटो पछ्याउँदै जाँदा तिनीहरूले सूर्यलाई घुम्न पुगेका हुन्।
उदाहरणको रूपमा दुई जुम्ल्याहा दाजुभाईहरूमध्ये यदि एकजना पृथ्वीमा रहिरहन्छ र अर्को प्रकाशको गतिमा रहेको यानमा बसी अन्तरिक्षमा घुमेर फर्कन्छ भने, त्यस समयमा उसले पृथ्वीमा बसेको आफ्नो भाइलाई आफू भन्दा धेरै बुढो भएको पाउँदछ।
सापेक्षता सिद्धान्त अथवा सापेक्षताको सिद्धान्त , वा मात्रै सापेक्षता, आधुनिक भौतिक विज्ञानको एउटा महत्त्वपूर्ण सिद्धान्त हो जसलाई अल्बर्ट आइन्स्टाइनले विकसित गरेका थिए।
यो अङ्ग्रेजी शब्द समूह "रिलेटिभ थ्योरी" बाट लिइएको थियो जसमा यो सिद्धान्तले प्रिन्सिपल अफ रिलेटिभिटीको प्रयोग कसरी गर्दछ भन्ने कुरा उल्लेख गरिएको छ।
यसो भएतापनि पिण्ड शक्तिमा परिवर्तन भएको खण्डमा यति धेरै शक्ति निस्कन्छ, जुन कल्पना गर्न पनि गार्हो हुन्छ भन्ने कुरा आइन्स्टाइनको समीकरणबाट हिसाब गरेर निकाल्न सकिन् सकिन्थ्यो।
अर्थात् हामीले प्रत्येक महिना १० हजार लिटर मट्टीतेल जम्मा गर्दै गएर २३ वर्ष समय बितायौं र त्यतिबेला सम्म जम्मा गरेको सबै मट्टीतेललाई एकैचोटी बाल्यौं भने हामीलाई त्यति तापशक्ति प्राप्त हुन्छ, जति १ ग्राम पदार्थलाई शक्तिमा परिवर्तन गर्न सकेको खण्डमा उत्पन्न हुन्छ।
'पदार्थ वा पिण्डलाई शक्तिमा रूपान्तर गर्न सकिन्छ' भन्ने आइन्स्टाइनको सिद्धान्तलाई दोस्रो विश्वयुद्धको अन्त्यतिर अमेरिकी वैज्ञानिक जे. आर. ओपनहाइमर ले परमाणु बम बनाएर प्रयोगात्मक रूपमै पुष्टि गरिदिए।
वास्तवमा परमाणु बममा नाभिकिय प्रतिक्रिया बाट पिण्ड शक्तिमा बदलिन्छ, तर त्यहाँ अत्यन्तै थोरै मात्राको पदार्थ मात्र शक्तिमा बदलिएको हुन्छ।
दोस्रो विश्वयुद्धको अन्त्यतिर अमेरिकाले सन् १९४५ को अगस्ट ६ मा 'लिट्टल ब्वाई' सङ्केत नाम दिइएको परमाणु बम जापानको हिरोशिमा शहरमा र त्यसको लगत्तै तीन दिनपछि 'फ्याट् म्यान' सङ्केत नाम दिइएको अर्को परमाणु बम सन् 1945 अगस्ट ९ मा जापानको अर्को शहर नागासाकीमा खसाल्यो।
ब्यक्ति वा व्यावसायिक सङ्गठनले बैङ्कमा रहेको आफ्नो खाताबाट निश्चित ब्यक्ती वा संस्थालाई दिन भनी बैङ्कलाई लेख्ने आदेश वा निर्देशन हो ।
लेखक ए.एन.अग्रवालका अनुसार "आदेश दिएको व्यक्ति वा उपकरण को बाहकलाई मात्र माग गरिएको समयमा निश्चित रकम भुक्तानी दिनु भनी तोकिएको बैङ्कलाई जारीकर्ताले हस्ताक्षर गरी तोकिएको बैङ्कलाई दिने शर्तरहित आदेश चेक हो ।
अर्को मुठी चामल खान लाग्दा लक्ष्मीले कृष्णलाई रोक्दै भनिन् - "एक मुठी चामलले सुदामालाई सबै पुगिसकेको छ, अर्को मुठी चामल खाएर मलाई सहित सुदामाको घरमा पठाउने इच्छा भयो ? " लक्ष्मीका कुरा सुनेर कृष्णले अर्को मुठी चामल खाएनन् ।
स्वाभिमानी, वीर तथा साहसी इतिहास प्रसिद्ध एक जना नायकको जीवनमा घटेको ज्यादै मार्मिक र वियोगान्त घटनालाई ‘बिगा पनेरूको भारत’ मा वण्र्य विषय बनाइएको छ ।
मध्य कालमा पनि अन्यायी शासकका विरुद्ध निकै प्रेरणाप्रद सङ्घर्ष र क्रान्तिका क्रियाकलाप हुने गरेका कुराको सशक्त प्रमाण पनि यो पाठ हो ।
डोटी राज्यको राजदरबार अजैमिरकोटका राजा पहाड शाहीले राज्यलाई प्राप्त हुने कर नबुझाएको दोष लगाएर सजाय तोक्दा उनको राज्य छोडी बिगा पनेरू छिमेकी राज्य कुमाउ“मा शरणार्थी बन्दछन् ।
तात्कालिक कुमाउँ राज्यको राजधानी चम्पावत गएर त्यहाँका राजा जगि चन्दलाई रिझाए पनि उनका प्रमुख सहयोगी विजयसिंह गेडासित कुरा नमिल्दा कुमाउ“मा बिगाले कष्ट भोग्नु पर्ने अवस्था आउँछ ।
बाँकी कुराको निर्णय जे गर्नु हुन्छ म केही भन्दिनँ तर अर्काको देशमा आएर आप्नो स्वाभिमान बेच्न, झुक्न र लत्रन भने बाँचेसम्म मेरो परिवारका सदस्यलाई म दिन्नँ ।
राजा जगि चन्दका निकटका सारा सहयोगीको अन्त्य गरेर दुश्मनको हातबाट मर्नुभन्दा आफैले मृत्यु वरण गर्नु उचित हुने विचार गरी तदनुरूप युद्ध कौशल देखाउँदै बिगा पनेरूको परिवारका सबै सदस्यले आफ्नो ज्यान आफै समाप्त गरे ।
पश्चिम नेपालको चर्चीत देउडा भाकामा गाइने हुड्केली गितमा पौराणीक कथा, राजा महाराजाहरू गाथाको बर्णन र पुराना लडाईका कथाहरू समाबेश गरिन्छ ।
यो नाच नाच्नेले टाउकोमा सेतो फेटा पगडी बाँधेको हुन्छ भने सेतो नै पहिरन लगाएको हुन्छ र रातो कपडा छड्के पारेर कम्मरमा बधेको हुन्छ ।