polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
चिसापानीको सिमाना सँगै जोडिएको बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज र विश्वकै दोस्रो पुलको नामले चिनिने कर्णाली पुल हेर्नको लागि यहाँ पर्यटकहरूको घुइँचो लागेको हुन्छ।
नेपालको तराई भूभाग मध्य चिसापानी सबै भन्दा बढी हावा चल्ने ठाउँ भएकाले यहाँ विभिन्न सुटिङ्ग कार्यक्रमहरूको पनि आयोजना गरिएको देखिन्छ।
पहिले यहाँ हटेरुहरूको पनि निकै घुईँचो हुन्थ्यो तर अब कर्णाली राजमार्ग लगायत धेरै जसो पहाडी सडकहरूको निर्माण भए यता भने हटेरुहरूको संख्यामा निकै कमि आएको छ।
कर्णाली चिसापानीलाई नेपालको सुदूर तथा मध्य पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रका जिल्लाहरू सुर्खेत जिल्ला, अछाम जिल्ला, बाजुरा जिल्ला, दैलेख जिल्ला र कर्णाली अञ्चलका पाँचवटै जिल्लाहरूको मुख्य व्यापारीक स्थलको रूपमा लिइएको छ।
यसको सिमाना पूर्व र दक्षिणमा बर्दिया जिल्लाको बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज, पश्चिममा कैलाली जिल्लाको बलिया गा.वि.स. उत्तरमा कैलाली जिल्लाकै सुँगरखाल गा.वि.स.सँग जोडिएको छ।
हामी बिजुली पाउँछौँ, ऊर्जा माध्यमको अन्य स्रोत, जस्तै कोइला, प्राकृतिक ग्याँस, तेल, परमाणु ऊर्जा र अन्य प्राकृतिक स्रोतहरू, जुन प्राथमिक स्रोत भनिन्छ भनिन्छ एक माध्यमिक ऊर्जा स्रोत हो।
100 वर्ष भन्दा अघि बिजुलीको उत्पादन कम गर्न अघि, घर किरेसन लैंपमा जम्मा भएको थियो, खाना आइसबक्समा ठुलो भएको थियो, र कोठाहरू काठको जलाउने वा कोइला जलने चलनले भरिएको थियो।
न्यूक्लियसले सकारात्मक रूपमा चार्ज गरिएका कणहरू समावेश गर्दछ जुन प्रोटोन र अनचार्ज गरिएका कणहरू भनिन्छ जुन न्यूट्रन भनिन्थ्यो।
एक इलेक्ट्रॉन को नकारात्मक चार्ज एक प्रोटोन को सकारात्मक चार्ज को बराबर छ, र एक परमाणु मा इलेक्ट्रनिक्स को संख्या सामान्यतः प्रोटोन को बराबर हुन्छ।
हरेक दिन, हामी हाम्रो लागि धेरै प्रकार्यहरू गर्न बिजुलीको प्रयोग गर्दछ - प्रकाश र ताप / हाम्रो घरलाई ठुलो पार्ने, टेलिभिजन र कम्प्यूटरको पावर स्रोत हुन।
नेपालको ३,००० देखि ४,००० मि. सम्मको उचाईमा हिमाली भेगको फिरफिरे , ठींग्रे वा गोब्रे सल्ला इत्यादि भएका जङ्गलको छेउ छाउमा , थुम्कामा , खुला ठाउँमा र ढुङ्गाको अन्तरमा विरुवा पाइन्छ।
रेल लाईनहरूले सीतामढीबाट दरभंगा, सीतामढीबाट र सीतामढीबाट जोडदछ र र्मुजफ्फरपुर, रक्सौल र मा मीटर गेजबाट ब्रड गेज काम भईरहेको छ।
सीता जन्मेको ठाउँ जनकपुर नजिकै भएको हुनाले पवित्रताको प्रतिक यो ठाउँको नाउँ सीतामढी भएको हो सीता जो हिन्दु महाकाव्य रामायणको मुख्य चरित्र हुन।
ब्रह्माजीले जन्मिएपछी मर्नु पर्छ अमरताको बरदान दिन सकिदैन यो बाहेक केही अरु बरदान माग्ने कुरा राखे तर हिरण्याक्ष आफू अमरता बाहेक अरु कोही बर नमाग्ने ढिट गर्न थाल्यो।
हिरण्याक्षले गरेको तपश्यालाई ध्यानमा राखेर ब्रह्माजीले जनावर बाहेक मनुष्य, देवता, यक्ष, किन्नर, आदी कसैको हातबाट मृत्यु नहुने बरदान दिए।
हिरण्याक्षले जनावर सामान्य नै हो भन्ने सोच गरेर ब्रह्माको बरदान स्विकार गर्‍यो तै पनि जनावर जो आमाको कोखबाट पैदा नभएको जनावरले मात्र मार्न पाउने बचन राखेरै छोड्यो।
यसरी उत्पात मचाउदै जनावरहरू यसै पृथ्वीमा छन् यो पृथ्वी नै जलमा डुबाइ दिँदा आफू सँधै जिवित रहने छु भन्ने मनसायले एक दिन पृथ्वीलाई लात्तीले हानेर पाताल पुर्याई दिए।
हिन्दू धर्मका अनुसार भगवान विष्णुले बराह "बँदेल"को रूप लिएर पृथ्वीलाई लातिले हानेर समुन्द्रमा डुबाउने "हिरण्याक्ष" नाम गरेको राक्षसको बध गरेका थिए।
जतिखेर कुर्कुच्चा चारैतिरको छाला बाक्लो हुन्छ, जसलाई चिकित्सकीय भाषामा 'कैरेटोडर्मा' भनिन्छ, अनि समस्या अझ गम्भीर हुन्छ ।
मासिक धर्म सुक्न थाल्दा यो समस्या महिलामा बढी देखिने गरिएको हो, यस्तै 'हाइपोथाइराइडिज्म' अर्थात् थाइराइड ग्रन्थीले शरीरको आवश्यकताभन्दा कम काम गर्दासमेत कुर्कुच्चा फुट्ने समस्या देखिन सक्छ ।
तन्त्र शब्दको निरुक्ति ‘तन्’ र ‘त्र’ , यी धातु एक ठाउँमा जोड्दा त्यस्तो शास्त्र जसद्वारा ज्ञान विस्तार गर्न सकिन्छ भन्ने बुझिन आउँदछ ।
असभ्य जंगली मानिसलाई सभ्य र ज्ञानवान् पौरखी बनाउन पाषाणयुगमा हाम्रै श्लेष्मान्तक वनमा किँरातको भेषमा पार्वती परमेश्वर शिवले प्रकट गर्नु भएको मानव धर्म हो तन्त्र धर्म ।
लियोनेल मेसी : बाइस वर्षीय अर्जेन्टिनी मिडफिल्डर मेसी चालू वर्षका सर्वश्रेष्ठ खेलाडी अर्थात्, 'फिफा वर्ष खेलाडी' पनि हुन्।
स्पेनिस क्लब बार्सिलोनाबाट खेल्दै आएका मेसीले प्रतिष्ठित युरोपेली लिगमा लगातार प्रभावशाली खेल प्रदर्शन गर्दै आफ्नो अपार प्रतिभा देखाएका थिए।
उनले बार्सिलोना क्लबबाट खेल्दै ३४ 'ला लिगा' गोल गरेर युरोपियन गोल्डेन बुट पाएका थिए भने थप आठ गोलसहित लगातार दोस्रो वर्ष पनि युएफा च्याम्पियन्स लिगमा सबैभन्दा धेरै गोल गर्ने खेलाडी बनेका थिए।
वायन रुनी : लियोनेल मेसीपछि वर्तमान समयका सर्वश्रेष्ठ फुटबलर इङ्ग्ल्याण्ड तथा म्यानचेस्टर युनाइटेड क्लबका स्टार स्ट्राइकर वायन रुनी विश्वकप सुरु हुनुभन्दा केही समयपहिले घाइते भएका थिए, तर पनि उनी इङ्ग्ल्याण्डको टिममा समावेश छन्।
सहभागी ३२ देशमध्ये प्रत्येकबाट प्रथम पंक्ति र स्थानापन्नसमेत २३ जना गरी ७३६ खेलाडीले प्रतिस्पर्धा गर्न पाउने विश्वकपमा नया नायकका प्रत्याशी मानिएका केही नाम:
तसर्थ पोथी बिरुवा कलमी गरेका बेर्नाहरूले वृक्षरोपणमा प्राथमिकता पाउने गर्दछन् तर साँढे छाडा छोडेझैँ केही भाले वृक्ष पनि त्यहाँ नभई हुँदैन।
यसको आर्थिक महत्त्व दिनप्रतिदिन बढ्दै गएको र सामुदायिक वनका दृष्टिले लाभप्रद भएकाले २९ पहाडी जिल्लाहरूमा यसको उपस्थिति रहेको छ।
काठमाडौँ उपत्यकाका पशुपति-गुह्येश्वरी, गोदावरी, फर्पिङ्ग, हात्तीवन, नागार्जुन, इचङ्गु आदि स्थानहरूमा पुराना सप्रेका बोटहरू पाइन्छन्।
वि. सं. १२६७ भन्दाअघि सिद्धनाथ बाबा आफूले जिउँदै समाधि लिएर स्थापना गरेको बागेश्वरीदेवी मन्दिरको मुख्य पूजारीकारूपमा नाथ सम्प्रदाय रहने गरी तत्कालीन श्री ३ चन्द्र शमशेरबाट सनद-पत्र जारी भएबमोजिम २४ पुस्ताका रूपमा नाथ सम्प्रदायका महन्त पूजारी चन्द्रनाथ योगी रहनुभएको छ।
भारत बलरामपुरका तत्कालीन महाराजा दीर्घविजय सिंहले वि. सं. १२६७मा बागेश्वरी शक्तिपीठको दर्शन गरी खरको छानो राखेर जिर्णोद्वार गरेको दस्तावेज पाइन्छ।
सिद्धनाथ बाबा आफ्ना शिष्यकासाथ धार्मिक भ्रमणमा आउँदा देवीले 'आफ्नो बासस्थान यहाँ रहेकाले यसको उत्थान गरी सेवा गर्नु' भन्ने सपना पाएपछि भोलिपल्ट खन्दा सतीदेवीको जिब्रो पतन भएको स्थान फेला पारेको धार्मिक विश्वास छ।
सिद्धबाबाले मन्दिर बनाउँदा सुरूमा भत्किएकोले सातौँ दिनमा पुनः देवीले सपनामा 'मन्दिर बनाइसकेपछि बली दिनु' भनेपछि प्राणीपि्रय बाबा आफैँ समाधि लिने निर्णय गरी आफ्ना शिष्यलाई बागेश्वरीदेवी मन्दिरको पूजारी भई बस्ने आज्ञाबमोजिम सोही शिष्यको २४ पुस्ता अहिलेको पूजारी रहेको बताइन्छ।
बागेश्वरीदेवी मन्दिरको पूर्वढोकामा द्रोणाचल पर्वत उठाएका हनुमान, कमलको फूलमा आसन गरेका गणेश, शीरमा मुकुट, कानमा कुण्डल, दाह्री पाली मुण्डमालामा सजिएका भैरबले रक्षा गरेका छन्।
उत्तरतर्फको ढोकामा शीरमा मुकुटका साथ २२ नरमुण्डको माला पहिरिएकी र रीसले चूर भई शिवजीमाथि उभिएकी काली र राक्षसको जिब्रो समातेर निकाल्न खोजेकी बगलामुखी भगवतीले रक्षा गरेकी छिन्।
यसैगरी दक्षिणढोकामा गणेश र पिताम्बर, विश्वकर्मा पुराण र कमण्डलु बोकेका विश्वकर्मा बाबाको प्रतिमा बनाइएको छ भने मन्दिरको भित्रतिर सरस्वती, गणेश, अखण्डदीप, दुर्गादेवी, बागेश्वरी, हनुमानका मूर्ति छन्।
बागेश्वरीदेवी मन्दिरभित्र सिंहमरमरको भित्तामा देव्याबवच, देवीको आरती, अथागलस्त्रोत्रमम्का श्लोक, अर्थकिलकम्का श्लोक, दुर्गा सप्तसतीको पहिलो र दोस्रो अध्याय छन्।
सतीदेवीको शक्तिले बागेश्वरीदेवी मन्दिर परिसरको पृथ्वी खाडल परेको धार्मिक किम्वदन्ति रहेको भए पनि उक्त खाडल कति गहिरो छ भन्ने यकिन हुन नसकेको बताइन्छ।
यी विद्रोहीहरूमध्ये विशेष गरेर शाह, पांडे, थापा एवं वस्नेतहरू नै मुख्य थिए र पुराना दरवारिया हुँदा यिनीहरू प्रति राजेन्द्रविक्रम विशेष आशावादी पनि थिए।
अव जङ्गबहादुरलाई सिध्याउनु सिवाय अर्को विकल्प नभएको ठहर गरी यसको उचित व्यवस्था गर्न चौतरिया गुरुप्रसाद शाह, काजी जगतराम पाँडे र रघुनाथ पण्डित आदि नियुक्त गरिए।
यो योजना सफल भएमा गुरुप्रसाद शाहलाई प्रधानमन्त्री, जगतराम पाँडेलाई कम्यांडर इन्चीफ र रघुनाथ पण्डितलाई बडागुरुजुको पदमा आसीन गराउन राजेन्द्रविक्रम तयार थिए।
यसै कुरालाई दृष्टिगत गरी आफ्ना विश्वस्त तीन सैनिकलाई भरिएको पिस्तोल सहित जङ्गबहादुरलाई जहां भेटे पनि मार्ने भन्ने लालमोहर गरी गोप्य रूपले काठमाडौँ पठाइयो।
जङ्गबहादुरको हत्या गर्ने उद्देश्यले गुप्त भेषमा आएको उक्त सैनिकहरू किलागल स्थित एकजना उदासको घरमा लुकेर बसी अनुकुल समयको प्रतीक्षा गर्दै थिए।
लगभग तीन महिनाको वनारस बसाइपछि आफ्ना विशेष सहयोगीहरूको परामर्शमा श्री ५ राजेन्द्रविक्रम महारानी राज्यलक्ष्मीलाई पनि पुनः दरबारमा भित्र्याउने उद्देश्य लिएर नेपाल फर्कने तरखरमा लागे।
संवत् १९०३ साल चैत७ गते बृहस्पतिवार दिनको १६ घडि १५ पलाको साईतमा वनारसबाट प्रस्थान गरी चैत्रशुक्ल नवमी अर्थात् रामनवमीका दिन दरवार प्रवेश गर्नेछु तसर्थ कान्छा बडामहारानीलाई जसरी हुन्छ त्यही साईतमा नेपाल फर्काउने काम गर भनी जीवनाथ शर्मालाई राजेन्द्रविक्रमले पत्र लेखेथे२२।
निर्वासित भारादार र श्री ५ राजेन्द्रका बीच भएको सरसल्लाह र योजनाका एक एक सूचना खड्गबहादुरहरू द्वारा प्राप्त भैरहेकाले राजेन्द्रविक्रम कुन उद्देश्य लिएर नेपाल फर्कदैछन् भन्ने कुरा पनि जङ्गबहादुरवाट छिपेको थिएन।
तर भगुवाहरूले र श्री ५ कान्छा बडामहारानीले तेरा विरुद्धमा जतिकुरा मसँग गरेका छन् ती सवै म त्यहाँ आएपछि तेरा सामुन्यमा निरूपण गर्नेछु" भनी सुगौलीवाट राजेन्द्रविक्रमले चैत्रशुक्ल पूर्णिमाका दिन जङ्गबहादुरलाई पत्र लेखेथे।
उपस्थित भद्रभलाद्मी सहित जङ्गी तथा निजामती कर्मचारीका समक्ष राजेन्द्रविक्रमलाई अयोग्य घोषित गरी वर्तमान युवराजाधिराज सुरेन्द्रविक्रमशाह आजदेखि नेपाल अधिराज्यको श्री ५ महाराजाधिराज भएको घोषणा गरे।
अतः तत्कालै राज्याभिषेकको तयारी भयो र सोही दिन अर्थात् संवत् १९०४ साल अधिक ज्येष्ठकृष्ण त्रयोदशी बुधवार राती करीव साढे आठ बजेको शुभ-मुहूर्तमा विधिपूर्वक सुरेन्द्रविक्रमको राज्याभिषेक गरियो।
भारदारहरूले दोसल्ला सहित मान र खिलत पाउँदा जङ्गवहादरुले सन्तान दरसन्तान सम्मका लागि खोस मोस नहुने गरी सर्वाधिकार सम्पन्न मुख्तियारीको लालमोहर पाए।
यसको भोलि पल्ट अर्थात् १९०४ साल अधिक जेष्ठकृष्ण चतुर्दशी बृहस्पतिवार का दिन ३७० जना भाइ–भारादार र अफिसरहरूको हस्ताक्षर सहितको पत्र बृटिस लिगेसन मार्फत् इष्टइण्डिया कंपनीका गभर्नर जनरलका नाउमा पठाउने काम भयो।
त्यसपछि अघिल्लो दिन पक्रिएका बागीहरूलाई शहर घुमाई विष्णुमती पारी खरीको रूखमा लगी दुईजनालाई झुण्ड्याउनाको साथै एकजना ब्राह्मणलाई जात पतित गर्दा किलागल स्थित उदासले पनि घर सर्वस्वको दण्ड भोग्नु परेको थियो।
तसर्थ राजेन्द्रविक्रम शाह महारानी राज्यलक्ष्मी र चौतरीया गुरुप्रसाद शाह आदि निर्वासित भारदारहरूको सल्लाह बमोजिम अन्य पुराना बागीहरूलाई समेत प्रभावमा पारी जङ्गबहादुरलाई सिध्याउने योजनामा संलग्न हुन पुगे।
यसै सिलसिलामा उदयबहादुर र सम्शेरवहादुर पाँडेलाई, माथवरसिंह थापा लगायतका भारादारसहित "तेरा बाबु वीरकेशर पांडेलाई मार्ने पनि जङ्गबहादुर नै हो तसर्थ म मुडको वदला मुड बक्सौला" तं डराउनुपर्दैन भनी राजेन्द्रविक्रमले खातिरदारीको पंजा-पत्र गरी आफ्नो पक्षमा मिलाएका थिए।
तर राजा नफर्केर षड्यन्त्रमा व्यस्त रहेकाले प्रधानमन्त्री जङ्गबहादुरले वि. सं. १९०४ मा राजालाई पदच्युत गरी युवराज सुरेन्द्रलाई गद्दीमा राखे।
राजा राजेन्द्र केही समयका लागि मात्र काशी गएका भए पनि त्यहाँ जम्मा भएका भारदारहरूको उक्साहटमा लागेर जङ्गबहादुरको हत्या गर्ने षड्यन्त्र गर्न लागे।
जसको परिणाम स्वरुप राजा राजेन्द्र विक्रम शाहका सैनिक टोलीलाई बिरगंज नजिकै अलौ भन्ने ठाउँमा बाटो ढुकी सबैको हत्या गरियो र राजा राजेन्द्र शाहलाई गिरफ्तार गरी जरबन्दमा राखियो।
फलस्वरुप, प्राइम मिनिस्टर जनरल जंगबहादुर को निर्देशन अनुसार, "म तीर्थयात्राबाट फर्किएर नआएसम्म मेरो प्रतिनिधि भई देशको राजकाज तिमीले नै चलाउनू, कथंकदाचित म त्यहाँ पक्रिएमा तिमीले गद्दीमा बसे हुन्छ।
म नआएमा मेरो उमेर ४० वर्ष पूरा भएपछि तिमीले गद्दीमा बसे पनि हुन्छ" भन्ने अधिकारपत्रका साथ युवराज सुरेन्द्र विक्रम शाहलाई आफ्नो प्रतिनिधि नियुक्त गरेर १९०३ साल पुषकृष्ण पञ्चमी मंगलवारका दिन ८ घडि ३२ पलाको साइतमा नेपालसरहद पार गरी भारत प्रवेश गरे।
राजेन्द्रविक्रमको काशी आगमनको सूचना पहिले नै प्राप्त भएको हुँदा इष्टइण्डिया कंपनीका तर्फबाट कुवाडिमा डेरा दण्डाको राम्रो प्रबन्ध गरी दिएको थियो।
रानी लक्ष्मीदेवीसँगै राजा राजेन्द्र पनि बनारस गएपछि जंगबहादुर झन् शक्तिशाली भए र उनले अनुकूल स्थितिको सिर्जना गरी सुरेन्द्रलाई विधिवत् रूपमा नेपालको नयाँ राजा घोषित गरे।
"अलौ पर्व" वि. सं. १९०४ साउन महिनामा राजा राजेन्द्रको समयमा उनी बनारसबाट फर्केर नेपाल आउँदा वीरगञ्ज नजीकै अलौ भन्ने ठाउँमा जङ्गबहादुर राणााको हातबाट सत्ता फर्काउन गरिएको सैनिक विद्रोहको प्रयासको उपज हो।
नेपाली शब्दसागर शब्दकोषमा रुद्राक्ष शब्दलाई "लामा-लामा हरिया केशर हाँगामा-फूल सेता हुने स्याउले एक ठूलो जातको रुख र त्यसैको साना ओखर वा तिमिला खाले काँडे फल" भनेर परिभाषित गरिएको छ ।
रुद्राक्षको उत्पत्तिका बारेमा पौराणिक कथा अनुसार भगवान शिवले महाबली दैत्य सुरलाई नाश गर्न लामो समयसम्म चिन्तन गरी आँखा खोल्दा शिवको सूर्यमुखी आँखाबाट बगेको आँसुका थोपा निस्की विभिन्न ठाउँमा छरिन गए ।
'रुद्राक्ष रहस्य' नामक पुस्तकका अनुसार रुद्राक्ष २७ मुखीसम्म हुन्छ भनेका छन् भने हालैको खोजअनुसार संसारभरि ३८ मुखीसम्म रुद्राक्ष पाइएको खोजकर्ताले बताएका छन् तर सामान्यतः १ देखि १४ मुखीसम्म मात्र सर्वसुलभ उपलब्ध हुन्छन् ।
विद्वानहरूको भनाई रहेको छ रुद्राक्षको माला धारण गर्नाले मानिसको शरीरमा प्राणको नियमन भै कैयौ प्रकारका शारीरिक तथा मानसिक विकारबाट रक्षा हुने गर्दछ ।
धा‍र्मिक विश्वाश अनुसार एकमुखी रुद्राक्ष भगवान शिव, द्विमुखी श्री गौरी-शंकर, त्रिमुखी तेजोमय अग्नि, चतुर्थमुखी श्री पंचदेव, षष्ठमुखी भगवान कार्तिकेय, सप्तमुखी प्रभु अनंत, अष्टमुखी भगवान श्री गणेश, नवममुखी भगवती देवी दुर्गा, दसमुखी श्री हरि विष्णु, तेरहमुखी श्री इंद्र तथा चौदहमुखी स्वयं हनुमानजीको रूप मानिन्छ ।
सिद्धियोग परेको बिहीबारका दिन आकाशबाट परेको पानी रुद्राक्षको फूलमा परी तत्काल बन्द हुँदा त्यसबाट एकमुखे रुद्राक्ष फल्न सक्छ भन्ने पनि शिवपुराणको रुद्राक्ष महात्म्यमा उल्लेख छ ।
महिलामा मुर्छा र हिस्टेरिया हुने रोग छ भने छ मुखे रुद्राक्ष विधिपूर्वक पूजा गरेर धागोको सहायताले कम्मरमा बाधिदिनाले उक्त समस्या समाधान हुन्छ ।
गाईको दूधमा चारमुखे रुद्राक्ष डुबाएर उक्त दूध दिनको दुई पटक सेवन गरेमा केही दिनमा मनमस्तिक शान्त हुन्छ र स्मरण शक्ति समेत बढाउन मद्दत गर्छ ।
प्रभु कृष्ण जुनकी प्रभु विष्णुका अवतार मानिन्छन्, वहाँले आफ्नो जन्म निवास मथुराको सट्टा द्वारकालाई आफ्नो कर्मभुमि बनाएको हुनाले यसको बेग्लै महत्त्व रहेको छ ।
आठौँ शताब्दीमा जन्मेका हिन्दू धर्मका जगतगुरू आदी शंकाराचार्य द्वारा माथी उल्लेखीत स्थानहरूलाई हिन्दूहरूका चार धामको रूपमा नामांकन गरेका थिए ।
चार धामहरु प्रत्येक एक युग सँग सम्बन्धित रहेको छ, सत युगमा बद्रीनाथ, त्रेता युगमा रामेश्वरम, द्वापर युगमा द्वारका तथा बर्तमान समय कली युगमा जगन्नाथ पुरी रहेको छ ।
भौगोलिक रूपमा हेर्ने हो भने चारै धामले भारतको पूर्ण बर्ग बनाएको छ , बद्रीनाथ र रामेश्वरम एउटै देशान्तरमा रहेका छन् भने द्वारका र पुरी एउटै अक्षांशमा रहेका छन् ।
यस क्षेत्रका बासिन्दाहरूले भारतीय समाजको सामाजिक-साँस्कृतिक आन्दोलन र भारतको स्वतन्त्रताको लागि भएको आन्दोलनमा प्रमुख भूमिका निर्वाह गरेका थिए।
ब्रिटिस राजलाई परास्त गर्ने सशस्त्र प्रयास सन्यासी र फकीर विद्रोहबाट सुरु हुँदै सुभाषचन्द्र बोसले अङ्ग्रेजहरू विरुद्ध लड्न जापानसँग सम्बद्ध भारतीय राष्ट्रिय सेनालाई नेतृत्व गर्दा चरमोत्कर्षमा पुर्‍याएका थिए।
स्वतन्त्रताका लागि भएका प्रयासहरूमा थुप्रै बङ्गालीहरूको मृत्यु भएको थियो भने थुप्रैलाई अण्डमानमा रहेको काला पानी कारागारमा निर्वासित गरिएको थियो।
यस कदमको बङ्गालका प्रधानमन्त्री हुसेन सुहरावार्दी र राष्ट्रवादी नेता शरतचन्द्र बोसले विरोध गरेका थिए भने उनीहरूले एक संयुक्त र स्वतन्त्र राष्ट्र बङ्गालको लागि अभियान चलाएका थिए।
राजनीतिक रूपमा पश्चिम बङ्गालको भागमा जलपाइगुडी विभाग (अलिपुरद्वार, कूचबिहार, दार्जिलिङ, जलपाइगुरी, उत्तर दिनाजपुर, दक्षिण दिनाजपुर र मालदह) र बिहारका भागहरू एक साथ किशनगन्ज जिल्ला पर्दछन्।
बङ्गाल सल्तनत र औपनिवेशिक कालखण्डमा यस क्षेत्रलाई आधुनिक बिहार, झारखण्ड, उडिसा, असम, त्रिपुरा, मिजोरम, मेघालय, नागाल्यान्ड र भारतको मणिपुर राज्यहरू र बर्माका केही भागहरू समावेश थिए।
सिलेट सहर यसको सबैभन्दा ठुलो सहरी केन्द्र हो भने यो क्षेत्र आफ्नो अनुपम क्षेत्रीय भाषाको लागि प्रसिद्ध छ जसलाई सिल्हटी भाषा भनिन्छ।
प्रमुख बङ्गाली जनसङ्ख्याको साथसाथै विष्णुप्रिया मणिपुरी, खसिया र अन्य आदिवासी अल्पसङ्ख्यकहरू बसोबास यस क्षेत्रमा रहेको छ।
दक्षिणपूर्वी बङ्गाल भन्नाले दक्षिणपूर्वी बङ्गलादेशको चट्टोग्राम विभागको पहाडी र तटीय क्षेत्रको बङ्गाली भाषी क्षेत्रलाई जनाउँदछ।
मध्यकालीन समयमा यस क्षेत्रलाई बङ्गालको सल्तनत, त्रिपुरा राज्य, आरामान अधिराज्य, पुर्तगाली साम्राज्य र मुगल साम्राज्यले शासन गरेको थियो।
यस क्षेत्रमा बङ्गाली जातिको साथसाथै चाक्मा, मर्मा, चाञ्चाङ्ग्या र बोम जाति लगायत भोट-बर्मेली जातीय समूहहरूको पनि बसोबास रहेको छ।
बङ्गलादेशका अधिकांश भाग समुन्द्री सतहबाट १० मिटर को उचाइमा रहेको छ भने समुद्री सतह १ मिटर माथि उठ्ने हो भने करिब १०% जमिन जलमग्न हुने विश्वास गरिन्छ।
तटरेखाको एक प्रमुख भागमा दलदली जङ्गल, सुन्दरबन, विश्वकै सबैभन्दा ठुलो दलदली जङ्गल पाटे बाघ लगायत विविध वनस्पति तथा पशुपन्छीहरूको बासस्थान रहेको छ।
द्रविड जाती दक्षिण भारतबाट, तिब्बती-बर्मेली जाती हिमालयबाट भने हिन्द-आर्य जाती उत्तर-पश्चिम भारतबाट यस क्षेत्रमा प्रवेश गरेका थिए।
जनसङ्ख्याको उत्पत्तिको सापेक्षिक क्रम अहिले आनुवंशिक विशेषज्ञहरूको अध्ययनको अधीनमा भएको हुँदा यो विषय अझै पनि पुरातात्त्विक अनुमानको अधीनमा रहेको छ।
मध्य युगको समयमा तटीय क्षेत्रहरूमा बङ्गाली जनसङ्ख्यासँग मिश्रित इरानी र अरबीहरू, मुख्यतया जलमार्गद्वारा व्यावसायिक कारणले गर्दा यहाँ आइपुगेका थिए।
पहाडी वर्षावन लगायतका घना जङ्गलहरूले बङ्गालको उत्तरी र पूर्वी क्षेत्रहरूलाई र अग्लो जङ्गल भएको क्षेत्रले यसको केन्द्रीय क्षेत्रलाई ढाकेको छ।
समुद्रितटमा रहेको दक्षिणपश्चिम भूभागहरूमा सुन्दरवन रहेको छ जुन विश्वकै सबैभन्दा ठुलो म्याङ्ग्रोभ जङ्गल र पाटे बाघको बासस्थान हो।
समुद्रीतटको दक्षिणपूर्वमा कोक्सबाजार अवस्थित छ जुन संसारको सबैभन्दा लामो समुद्री किनार हो जसले १२५ किलोमिटरको क्षेत्रलाई ओगटेको छ।
साँघुरा तराई क्षेत्रले यस क्षेत्रलाई मैदानबाट छुट्याउँँछ भने यो क्षेत्र दक्षिणतर्फ गङ्गाको त्रिकोणत्मक द्वीपमा परिणत हुन्छ।
एउटा सानो तटीय क्षेत्र दक्षिणको अत्यन्तै दक्षिणमा छ भने सुन्दरबान दलदली जङ्गल गङ्गा त्रिकोणत्मक द्वीपको उल्लेखनीय भौगोलिक स्थल हुन्।
बङ्गालको खाडी यसको महत्त्वपूर्ण जलमार्गबाट सरसामग्री वसारपसार गर्ने गल्ली र मध्य पूर्व तथा प्रशान्त महासागरबीचको यसको केन्द्रीय स्थानको लागि रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण छ।
ढाकामा अवस्थित बङ्गालको खाडीको पहलले उपक्षेत्रमा आर्थिक एकीकरणलाई बढावा दिन बङ्गलादेश, भारत, बर्मा, थाइल्यान्ड, नेपाल, भुटान र श्रीलङ्कालाई एकै ठाउँमा ल्याएको छ।
अन्य क्षेत्रीय समूहहरूमा क्षेत्रीय सहयोगका लागि बङ्गलादेश–चीन–भारत–म्यानमार फोरम र बङ्गलादेश- भुटान-भारत-नेपाल पहल रहेका छन्।
बङ्गाल शब्दको सबैभन्दा पुरानो उल्लेख राष्ट्रकूट गोविन्द ३ को शिलालेखमा गरिएको छ जहाँ भङ्गालाका राजा धर्मपालाको कथा लेखिएको छ।
अधिकांश बङ्गाल क्षेत्र गङ्गा-ब्रह्मपुत्रको त्रिकोणत्मक द्वीपमा पर्दछन् भने यसको उत्तर, उत्तरपूर्व र दक्षिणपूर्वमा उच्च भूभागहरू रहेका छन्।
बङ्गलादेशी भागमा खुलना विभाग, बरिशाल विभाग र प्रस्तावित फरिदपुर विभाग रहेको छ भने दक्षिण बङ्गालको भारतीय भागमा १२ जिल्लाहरू; कलकत्ता, हाओडा, हुगली, बर्धमान, पूर्वी मेदिनीपुर, पश्चिम मेदिनीपुर, पुरुलिया, बाँकुडा, वीरभूम, नादिया, दक्षिण २४ परगना र उत्तर २४ परगनाा समावेश छन्।
बङ्गाल क्षेत्र दुई विशाल आर्थिक समूह, दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठन र दक्षिण पूर्वी एसियाली राष्ट्रहरूको सङ्गठन चौतर्फी मार्गमा अवस्थित छ।
पश्चिम बङ्गालका कम्तीमा ९ र बङ्गलादेशका ४२ जिल्लाहरूमा विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनको अधिकतम अनुमित सीमा वा प्रति अरब ५० भागभन्दा माथि आर्सेनिक स्तर रहेको छ।
बङ्गाल क्षेत्र गङ्गाऋद्धि, नन्दा साम्राज्य, मौर्य साम्राज्य, गुप्ता साम्राज्य, पाला साम्राज्य, सेना वंश र बङ्गाल सल्तनत जस्ता प्रमुख साम्राज्य र राज्यहरूको भाग थियो।
बिहार, ओडिसा, आराकान जस्ता छिमेकी क्षेत्रहरूमा शासन गर्ने र उत्तर भारत, आसाम र नेपालका केही भागहरूमाथि शासन गर्ने यो क्षेत्रीय साम्राज्य पनि बनेको थियो।
अरुणाचल प्रदेश, दिल्ली, छत्तीसगढ, झारखण्ड, मेघालय, मिजोरम, नागाल्यान्ड र उत्तराखण्ड राज्यमा पनि बङ्गालीहरूको उल्लेखनीय उपस्थिति रहेको छ।
बाङ्ला वा बङ्गाल शब्दको उत्पत्ति अज्ञात छ तर यो शब्दको उत्पत्ति द्रविड भाषा बोल्ने जाति वा समूहबाट भएको हो भन्ने विश्वास गरिन्छ जसलाई बङ वा बाङ भनिन्छ।
दुई मुख्य नदी हरू नरायणी उत्तरबाट पश्चिम तर्फ बगेको छ भने राप्ती पूर्वबाट मध्यभाग हुदै पश्चिम पुगेर नारायणीमा मिल्न पुगेको छ।
चितवन राष्ट्रिय निकुन्जको मुख्य संरक्षीत क्षेत्र समेत यसै उपत्यकामा रहेकाले चितवन काठमाडौँ र पोखरा पछि नेपाल कै तेस्रो ठूलो पर्यटक गन्तव्य हो।
सडक यतायतमा दाङ उपत्यकालाई देउखुरी उपत्यकामा पर्ने लमही बजार अवस्थीत महेन्द्र राजमार्गसँग एक पक्की सहायक राजर्मागले जोडदै त्रिभुवन नगर देखि तुल्सीपुर सम्म तथा बिचका अन्य ग्रामीण गाँउ तथा बजारलाई यातयात सेवा गर्दछ।
त्यसै गरी त्रिभुवन नगर देखि सुर्खेतको बिरेन्द्रनगर सम्म अर्को सडक खनीएको छ भने तुल्सीपुर बाटै पनि एक कच्ची साहायक मार्गले उपत्यका बाहीर पश्चिमी खण्डको महेन्द्र राजमार्गसँग जोडदछ।
दुर सञ्चारमा टेलीफोन एस टि डि , आई एस टि डि तथा इमेल इन्टरनेटको सुविद्या पाउन सकिन्छ स्थानीय यातायातका साधन हरूमा मुख्य दुई शहरमा थोरै टयाक्सी तथा रिक्साको सुविद्या रहेको छ भने ग्रामीण क्षेत्र तिर साइकल मोटरसाइर्कल गोरू गाढा प्रचलित छन।
दाडको बारेमा अझबढी जानकारीका लागि त्रिभुवन नगर नगर पालीकाको वेभ साइट ://./ मनोरंजनात्मक वेभ साइट ://./ तथा विकिपेडीयाको त्रिभुवननगरको अङ्ग्रेजी पान्ना ://.//ले पनि मध्दत गर्न सक्छन।
क्षेत्रफलमा साना र ठूला रहेका यी उपत्यकाहरू पहाडी उपत्यका भन्दा गर्मी रहेकाले हावापानीका लागि तराई क्षेत्रसँग केही समानता रहेता पनि अन्य कुराहरूमा पहडी क्षेत्रसँग बढी मेल खान्छ किन भने नेपालको धेरै ठाउँमा यी उपत्यकाहरू पहाड र तराई बिचका सांघु पनि हुन्।
हाल चल्तीमा कम रहेपनी नेपाल कै पुरानो उत्तर दक्षीण राजमार्ग त्रिभुवन राजपथ यसै उपत्यकाको पूर्वी क्षेत्र हेटौडा हुदै काठमाडौँ गएको छ भने उपत्यकालाई काठमाडौँ र पोखरा उपत्यका तथा देशको पहाडी क्षेत्र जोडने अत्यन्त चल्तीको नारयणगढ मुग्लिङ सडक रहेको छ।
साथमा भरतपुर रामपुर भरतपुर माडी सडकको भरतपुर पटीहानी खण्ड, हेटौडा हर्नामाडी टांडी सोराहा लगायतका साहायक मार्ग पक्की रहेका छन त्यसै गरी भरतपुर हेटौडा तथा रत्ननगर नगरपालीका भित्रका शहरी सडक सञ्जालको ठूलो हिस्सा पक्की रहेको छ।
त्यसवाहेक कावसोती पहाडी क्षेत्र सडक, भरतपुर शक्तिखोर उपरदाङगढी‎ सहायक सडक मार्ग, टाडी विरेन्द्रनगर शक्तिखोर सडक ,भरतपुर मेघोली सडकको केही खण्ड हेटौडा फापरवारी सडक कान्ती राजपथ लगायत ठूला कच्ची सडक मार्गले उपत्यका अन्य क्षेत्रसँग जोडीएको छ।
बर्तमान नेपालमा चितवन उपत्यकाको भूभाग दुई अन्चल नारायणी र लुम्विनी तथा तिन जिल्ला चितवन,नवलपरासी तथा मकवानपुरमा प्रसासनीक बिभाजनमा परेको छ।
पूर्वको हेटुडाबाट शुरू भइ पश्चिम दाउन्ने पहाडको फेदी दुम्कीवास सम्म तथा उत्तरमा माहाभारत र दक्षीण चुरे सम्म कती चाक्लो र कतै सांगुरो हुदै यो उपत्यका फैलीएको छ।
नारायणी नदी पश्चिमको भूभाग लुम्विनी अञ्चल तथा नवलपरासी जिल्ला तथा नारायणी नदीको पूर्वपट्टी चितवन जिल्ला तथा सुदुर पूर्वी क्षेत्रमा मकवानपुर जिल्लाका रूपमा रहेको छ।
चितवन उपत्यकामा मुख्य दुई नहर प्रणाली खगेरी र नारायणी लिफ्ट सिंचाइ योजना वाहेक अन्य साना ठूला नहर तथा कुला प्रणालीहरू खेतहरू सिंचित गर्न उपयो गरीएका छन।
यसका साथै यस क्षेत्र अन्तर्गत पर्ने दुई नगरपालिका त्रिभुवननगर र तुल्सीपुर वाणिज्य केन्द्रको रूपमा विकास भइसकेको छ र यहाँबाट पहाडी क्षेत्रमा सामान पैठारी हुने गर्दछ।
नेपालको दोस्रो पुरानो महेन्द्र संस्कृत विश्वविद्यालय समेत यसै उपत्यकामा रहेको र महेन्द्र क्याम्पस त्रिभुवननगर तथा अन्य क्याम्पस तथा विद्यालय समेत यस उपत्यकामा रहेका तथा जनरल तथा अन्य अस्पताल समेत रहेकाले यो उपत्याका पुरै राप्तीको पहाडी क्षेत्रको शिक्षा,श्वास्थ तथा वाणिज्य केन्द्र समेत हो।
भरतपुर हेटौडा लगायतका ठूला वाणिज्य तथा उद्योग क्षेत्र मध्यम खालका रत्न नगर, पर्सा मनहरी रामपुर , गितानगर पार्वतीपुर , गैडाकोट रजहर,कावासोती , चोरमारा , अरूण खोला , तथा दुम्कीवास लगायतका केन्द्रले उपत्यका तथा त्यस वरपरका अन्चल जिल्लाका जनतालाई वाणिज्य सेवा दई रहेका छन।
राप्ती नदीले चिरेर गएको यो उपत्यका लाई नेपालको सबभन्दा लामो महेन्द्र राजमार्गले समेत बिचैबाट काट्रदै गएकाले शिक्षा श्वास्थ्यको पनि विकास हुदैछ साथै लमही, भालुवाङ तथा कुसुम जस्ता वाणिज्य केन्द्रको पनि विकास हुदै गइरहेको छ।
डडेल्धुरा जिल्लामा पर्ने जोगबुढा उपत्यकाको दक्षिणमा रहेको शुक्लाफाँट राष्ट्रिय निकुञ्ज रहेको छ भने रङ्गुन नदीले चिरेर गएको यो उपत्यका डडेल्धुरा जिल्लाको मुख्य अन्न भण्डार हो।
सामवेदमा यस्ता मन्त्र मिल्दछन् जसबाट यो प्रमाणित हुन्छ कि वैदिक ऋषिहरूलाई त्यस्ता वैज्ञानिक सत्यहरूको ज्ञान थियो जसको जानकारी आधुनिक वैज्ञानिकहरूलाई सहस्त्राब्दिहरू पछि प्राप्त हुन सक्यो।
अग्नि पुराणका अनुसार सामवेदका विभिन्न मंत्रहरूका विधिवत जप आदिदेखि रोग व्याधिहरूदेखि मुक्त भयो जा सक्छ एवं बचा जा सक्छ, तथा कामनाहरूको सिद्धि हुन सक्छ।
ऋषिहरूले विशिष्ट मंत्रहरूको सङ्कलन गरेर गाईनको पद्धति विकसित गरे अधुनिक विद्वान् पनि यस तथ्यलाई स्वीकार गर्न लागेका छन् कि समस्त स्वर, ताल, लय, छन्द, गति, मन्त्र, स्वर-चिकित्सा, राग नृत्य मुद्रा, भाव आदि सामवेददेखि नैं निकले छन्।
तर, राजाले त्यो सुतिरहेको ज्यापुसँगै पाँचवटा टाउको भएको नागले संरक्षण दिइरहेको अचम्मको दृश्य देख्दा केही नभनी हिँडेरै राजदरबार फर्किए ।
डरले ज्यापु घोडा लिई राजदरबार गई मैले गल्ती गरेँ, गल्ती भएकोमा क्षमा पाऊँ भनी राजाको पाउ पर्न लाग्दा उल्टै राजाले मलाई माफ गर, तिमी भगवानको अवतारलाई मैले घोडाको सुसारे बनाउन पुगेँ भनी आफू आएको बेला देखेको दृश्यबारे बताए ।
पाटनको तिभय राजाको नामबाट प्रख्यात नरसिंह, पुरन्दसिंह र उद्धव सिंहलाई विजय गरी ने.सं. ७४२ मा यी राजाले 'माणिग्लाधिपति' उपाधि प्रदान गरेका हुन् ।
' त्यतिबेला उनले ठूलो अचम्मको काम गरेकाले होला नेवार समाजमा आजसम्म पनि कुनै असम्भव काम कसले गर्ने भन्दा सिमसिम महाराजको पालाको कुरा नगर भन्ने चलन छ ।
यस गुठीका थकालीले आवश्यक परम्परागत विधिपूर्वक पूजा गरी आजुहरूले चुनेका गुठियारमध्ये कुनै पनि व्यक्तिलाई घोडा चढाउनुका साथै घोडा चढ्नेलाई सम्मानस्वरूप भीमसेनस्थानबाट ल्याएको फूलमाला पहिर्‍याइ, टीका पूजा गरिन्छ ।
गुठी संस्थानले नै बन्दोबस्त गरिने लाय्कु बाजाबाट शुभारम्भ हुने यो जात्रा विधिवत् रूपमा पाटनको मूलचोकबाट सुरु भई ओल्खु, नेउत, लोहलँ, भोल गणेश हुँदै बालकुमारी परिक्रमा गरी फेरि भोल गणेश हुँदै बालकुमारीमै फर्किन्छ ।
जात्राको पछि-पछि सिमसिम राजाको प्रतीकका रूपमा गुठी संस्थानका एक कर्मचारीलाई तरवार बोकाउनुका साथै छत्र ओढाई सम्पूर्ण गुठियारहरू जात्रामा सरिक हुने गरिन्छ ।
यो दिनलाई घोडचढी प्रतिस्पर्धाको रूपमा मनाइन्छ, त्यसमा पनि कुनै दिन एसियाकै ठूलो परेड मैदान भनिएर चिनिएको काठमाडौँको मुटुमा रहेको टुँडिखेलमा यसको आयोजना हुनु र देशको अति उच्च देखि साधारण नागरिक सम्मले हेर्नु यो जात्राको विशेषता हो ।
यो एकल घोडेजात्रा गर्नेक्रममा सबैभन्दा पहिला पाहाँचर्‍हेको दिन अर्थात् घोडेजात्राको एक दिनअगाडि पाटनको ओल्खु चिबहाः टोलका ज्यापुले महाभारतका पात्र पाँच पाण्डवको मूर्ति रहेको मङ्गलबजारको भीमसेनस्थानमा छ्वयलाभु गर्ने भनी राँगो बलि दिइन्छ ।
यहाँ ब्रिटिश सङ्ग्रहालय, नेशनल ग्यालरी, प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्रहालय, टेट मोडर्न, ब्रिटिश लाइब्रेरी र वेस्ट एन्ड थिएटर सहित कई धेरै महत्त्वपूर्ण सङ्ग्रहालय, गिर्जाघर र अन्य राम्रा पर्यटकिय ठाउँहरू छन्।