polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
जनसङ्ख्याको आधारमा प्रतिनिधित्व गर्ने स्पष्ट प्रणालीले पूर्वी पाकिस्तानमा राजनीतिक शक्ति केन्द्रित हुने भएकोले पश्चिम पाकिस्तानी प्रतिष्ठानले "एक इकाई" योजना ल्यायो जसले पश्चिमी पाकिस्तानलाई एउटा प्रदेश मानिन्थ्यो।
सन् १९५१ मा पाकिस्तानको पहिलो प्रधानमन्त्री लियाकत आली खानको हत्या पछि पाकिस्तानको नयाँ राष्ट्रपतिलाई राजनीतिक शक्तिले परिवर्तन गर्न थाल्यो जसले पाकिस्तानको गणतन्त्र भए पछि गभर्नर जनरलको पदलाई प्रतिस्थापित गर्‍यो र अन्ततः सेनाले पनि प्रतिस्थापन गरेको थियो।
सन् १९६४ मा पूर्वी पाकिस्तान आन्दोलनमा बङ्गाली हिन्दुलाई जातीय सफाया देखियो र सन् १९६९ को विरोध प्रदर्शनहरू पछि पाकिस्तानका राष्ट्रपति अयुब खानले राष्ट्रपति पदबाट राजिनामा दिएका थिए र पाकिस्तानी सरकारको प्रमुख पद सम्हाल्नका लागि पाकिस्तानी सेनाका प्रमुख याह्या खानलाई आमन्त्रण दिएका थिए जसकारण पछि याह्या खान पाकिस्तानको राष्ट्रपति बनेका थिए।
यस क्षेत्रका पाँच उपक्षेत्र ; भजनपुर , पाटग्राम (सुरुमा केही बङ्गलादेशी सीमा सुरक्षा बलले यस क्षेत्रको सेनापतिको रूपमन काम गरेका थिए र पछि कप्तान मतिउर रहमानले यस क्षेत्रको नेतृत्व गरेका थिए), साहेबगञ्ज , मोगलहाट र चिलाहाटी थिए।
सन् १९७१ मार्च ३१ का दिन बङ्गोबोन्धु शेख मुजिबुर रहमानको तर्फबाट जियाउर रहमानले बङ्गलादेशका जनतालाई औपचारिक रूपमा चट्टोग्रामको कलुरघाट रेडियो स्टेसनबाट स्वतन्त्रता युद्धमा भाग लिन आग्रह गरेका थिए।
सन् १९७१ मार्च २५ को आधी रातमा शेख मुजिबुर रहमानलाई पाकिस्तानी आक्रमणकारीहरूले पक्राउ गरेका थिए भने पक्राउ पर्नुभन्दा केही समय अघि २५ मार्च बिहानको १२ बजेतिर उनले बङ्गलादेशको स्वतन्त्रता घोषणा पत्रमा हस्ताक्षर गरेका थिए जसलाई प्रसारण गर्न चट्टोग्रामको तत्कालीन इपिआर प्रसारण केन्द्रमा पठाइएको थियो।
२६ मार्चका दिन बेलाल मोहाम्मद, आबुल कासिम र चट्टोग्राम रेडियो केन्द्रका केही अन्य अधिकारीहरू र स्थानीय आवामी लिगका नेता एमए हान्नानले सर्वप्रथम भाषण गर्दै शेख मुजिबको स्वतन्त्रताको घोषणालाई प्रचार गरेका थिए।
२६ मार्चमा तत्कालीन पाकिस्तान सेनाका बङ्गाली अधिकारी मेजर जियाउर रहमानले चट्टोग्रामको कलुरघाट रेडियो स्टेसनबाट बङ्गलादेशको स्वतन्त्रताको घोषणा गरेका थिए।
पाकिस्तानी सेनाद्वारा आक्रमण गरिएकै साँझ इन्दिरा गान्धीले रेडियो मार्फत भारतका मानिसरूलाई सम्बोधन गर्दै भारतको विरुद्ध पाकिस्तानद्वारा युद्धको घोषणा भएका कारण यस्तो आक्रमण भएको जानकारी दिएकी थिइन्।
सोही दिनको रातमा भारतीय वायु सेनाले सैन्य आक्रमणको कार्वाही हवाई आक्रमण गरेको थियो भने भोलिपल्ट बिहान भारतीय सेनाद्वारा हवाई आक्रमण गरिएको थियो।
भारत र पाकिस्तानले अघिल्लो बिहान दुवै राष्ट्रहरूको बीच युद्धको स्थितिको पुष्टि गर्ने वयानहरू आएको थियो तर भारत-पाकिस्तान युद्धको घोषणाको औपचारिक कार्वाही कुनै पनि राष्ट्रद्वारा जारी गरिएको थिएन।
भारतको मुख्य लक्ष्य पूर्वी पाकिस्तानी क्षेत्र ढाकामा कब्जा गर्ने र पश्चिमी क्षेत्रमा पाकिस्तानलाई भारतमा अतिक्रमण गर्नबाट प्रतिरोध गर्नु थियो।
पछि पाकिस्तान सेनाले ढाका विश्वविद्यालयलाई चारै तर्फबाट घेरा हाली त्यहाँ उपस्थित विद्यार्थी, शिक्षक तथा कर्मचारीहरूको सामूहिक हत्या गरेका थिए।
जगन्नाथ हल नामक एक हिन्दु आवसीय हललाई पाकिस्तानी सशस्त्र सेनाले ध्वस्त पार्दै त्यहाँका ६०० देखि ७०० जनाको सामूहिक हत्या गरेका थिए।
यस सैन्य कार्वाहीले पहिलो फेब्रुअरी सन् १९७१ मा राष्ट्रपति याह्या खानले पूर्वी पाकिस्तानमा रहेका तीन लाख मानिसहरूको हत्या गर्नका लागि आदेश दिएका थिए र चुनावमा अत्याधिक बहुमतका कारण विजयी भएको पूर्वी पाकिस्तानको आवामी लिगलाई सरकारले रद्द गर्दै मार्च महिनाको अन्तिम दिनहरू तिर प्रधानमन्त्री पदका उम्मेदवार शेख मुजिबुर रहमानलाई गिरफ्तार गरी पश्चिम पाकिस्तान लिएर गएका थिए।
पूर्वी पाकिस्तानको जनसङ्ख्या पश्चिमको भन्दा बढी भएता पनि पश्चिम पाकिस्तानले विभाजित देशलाई राजनैतिक रूपमा दमन गर्दै साधारण बजेटबाट पश्चिम पाकिस्तानका लागि बढी रकम विनियोजन गर्ने गरेको थियो।
विभिन्न कारकहरूले विकास नीतिहरूमा जानाजानी राज्य बीच भेदभाव मात्र समावेश गरेन तर देशको राजधानी र पश्चिम पाकिस्तानमा बढी आप्रवासी व्यवसायीको उपस्थितिले त्यहाँ सरकारको ठूलो रकम छुट्याएको तथ्यलाई पनि समेटेको थियो।
पूर्वी पाकिस्तानमा थोरै सङ्ख्यामा मात्रै स्वदेशी व्यवसायी, पर्याप्त श्रम अशान्ति र तनावपूर्ण राजनैतिक वातावरणका कारण पूर्वी पाकिस्तानमा विदेशी लगानी पनि कम रहेको थियो।
पाकिस्तानी राज्यको आर्थिक दृष्टिकोण सहरी उद्योगतर्फ अग्रसर थियो जुन पूर्वी पाकिस्तानको मुख्यतया कृषि अर्थव्यवस्थासँग उपयुक्त थिएन।
युद्धको पूर्वी रङमञ्च माथि भारतीय सेना र मुक्तिवाहिनीले भारतीय वायु सेना, भारतीय नौसेना र बङ्गलादेशी वायु सेनाबाट समर्थन प्राप्त गरेको थियो।
भारत र बङ्गलादेशको संयुक्त सेनाको सैन्य कार्वाही पाकिस्तानी सेनामाथि हावी हुँदै गयो जसले पाकिस्तानी सेनालाई आत्मसमर्पण गर्नका लागि प्रेरित गरेको थियो।
१६ डिसेम्बर १९८१ का दिन ढाका सहर वरिपरि रहँदै महासेनानी जगजीत सिंह अरोराको नेतृत्वमा भारतीय सेनाले मेजर-जनरल राफेल जेकबको माध्यमबाट एक सन्देश पठायो जसमा पाकिस्तानी सेनालाई ३० मिनेटमा आत्मसमर्पण गर्नका लागि अन्तिम चेतावनी दिइएको थियो।
सन् १९७१ मा पाकिस्तानको विरुद्ध बङ्गलादेशी मुक्ति सङ्ग्रामको नेतृत्व धर्मनिरपेक्षवादी नेताहरूले गरेका थिए र धर्मनिरपेक्षवादीहरूले बङ्गलादेशको विजयलाई धर्म केन्द्रित पाकिस्तानी राष्ट्रवादमा धर्मनिरपेक्ष बङ्गाली राष्ट्रवादको विजयको रूपमा स्वागत गरेका थिए।
बङ्गलादेशको विजय पछि आवामी लिगले धर्मनिरपेक्ष व्यवस्था निर्माण गर्ने प्रयास गर्दै पाकिस्तान समर्थक इस्लामी राजनैतिक दलहरूलाई राजनीतिक सहभागिताबाट प्रतिबन्ध लगाइदिएको थियो।
पूर्वी पाकिस्तानी उलामाहरू पछि तटस्थ हुँदै पाकिस्तानी राज्यलाई समर्थन गरेका थिए भने पाकिस्तानको विच्छेद इस्लामको लागि हानिकारक हुनेछ भनी उनीहरूले आँकलन गरिसकेका थिए।
सन् १९७१ अप्रिल १७ का दिन बङ्गलादेशको अस्थायी सरकार कुष्टिया जिल्लाको मेहेरपुर उपविभाग वैद्यनाथला अन्तर्गत भाबेरपारा गाउँमा स्वतन्त्रा युद्ध गर्नका लागि औपचारिक रूपमा स्थापना भएको थियो।
शेख मुजिबुर रहमानको अनुपस्थितिमा उनलाई राष्ट्रपति बनाई अस्थायी सरकारको गठन गरिएको थियो भने तत्कालीन समयमा सैयल नजरुल इस्लामले कार्यवाहक राष्ट्रपतिको रूपमा र ताजउद्दसन अहमदले प्रधानमन्त्रीको रूपमा काम गरेका थिए।
बङ्गलादेशको पहिलो सरकारले स्थानीय र विदेशी पत्रकारहरूको अगाडि शपथ लिँदै आधिकारिक रूपमा आफ्नो कर्तव्य सुरु पालन गर्न सुरु गरेको थियो।
शपथ ग्रहण समारोहमा स्वतन्त्रताको घोषणा पत्र पढेर बङ्गलादेशलाई मार्च २६ देखि औपचारिक रूपमा एक स्वतन्त्र सार्वभौम राज्यको रूपमा घोषणा गरिएको थियो।
बङ्गालीहरू आफ्नो संस्कृति र भाषामा ठूलो गर्व गर्थे जुन यसको बङ्गला लिपि र शब्दावली पश्चिमी पाकिस्तानी अभिजात वर्गलाई अस्वीकार्य थियो भने उनीहरू यसमा पर्याप्त हिन्दु सांस्कृतिक प्रभाव रहेको छ भनी।
पश्चिम पाकिस्तानीहरू पूर्वीलाई 'इस्लामीकरण' गर्ने प्रयासमा बङ्गालीहरूले उर्दु भाषा अपनाउँदै बोलीचालीको भाषा बनाएको हेर्न चाहन्थे।
भाषा आन्दोलनको घटनाले बङ्गालीहरूमा धर्मनिरपेक्ष आड लिइ राजनीतिको पक्षमा पाकिस्तानको साम्प्रदायिकतालाई त्याग्ने पक्षमा भावना उत्पन्न गराएको थियो भने आवामी लिगले यसको प्रचार प्रसार गर्न सुरु गर्दै पत्रिका मार्फत बङ्गाली पाठकहरूलाई धर्मनिरपेक्ष सन्देश प्रवाह गरेको थियो।
बङ्गलादेशको स्वतन्त्रताका लागि लडिरहेका स्वतन्त्र सेनानी र भारतीय सेनाले पुनः ढाकामा घेरा हाली पाकिस्तानी सेनाको आत्मसमर्पणको माग गरेका थिए।
गभर्नर मालिकको नेतृत्वमा पूर्वी पाकिस्तानको कठपुतली सरकारले पनि गठबन्धनको घर मा भएको बम विष्फोटका कारण राजीनामा दिँदै होटल इन्टरकन्टिनेन्टल मा शरण लिएका थिए।
लगभग दस हजार स्वतन्त्रता सैनिकहरूले यस क्षेत्रको स्वतन्त्रताका लागि युद्ध लडेका थिए जसमा प्रहरी, सेना, नौसेना र वायु सेनाका लगभग दुई हजार नियमित सैनिक र लगभग आठ हजार मानिसहरू रहेका थिए।
अगस्ट महिना लगत्तै बङ्गलादेशका विभिन्न भागमा अधिक सङ्ख्यामा स्वतन्त्रता सेनानीले पाकिस्तानी सेना र त्यसका सहयोगी दलहरू माथि आक्रमण गर्न सुरु गरेका थिए।
बङ्गलादेशको स्वतन्त्रताका लागि लडिरहेका लडाकुले पाकिस्तानी सैन्य आधरदेखि लिएर सैन्य प्रतिष्ठानहरू, सडकहरू, पुलहरू आदि जस्ता स्थानहरूमा पाकिस्तानी सेनालाई आक्रमण गरेका थिए।
१६ अगस्त १९७१ मा मुक्तिवाहिनीको नौसेना सेनापतिले अपारेशन ज्याकपटको माध्यमबाट चट्टोग्राम बन्दरगाहमा कयौँ युद्धजहाजहरूलाई ध्वस्त पारेका थिए।
सन् १९६५ काश्मीरको भारत पाकिस्तान युद्धले बङ्गालीहरूमा सैनिक असुरक्षाको भावनालाई पनि प्रकाश पारेको थियो किनकि द्वन्द्वको क्रममा कुनै पनि भारतीय प्रतिरोधलाई असफल तुल्याउन पूर्व पाकिस्तानी सेनालाई खटाइएको थियो जसमा मात्र १५ लडाकु विमानहरू रहेका थिए।
३ डिसेम्बर १९७१ का दिन उत्तर भारतका ११ भारतीय वायु सैन्य किल्लाहरूमा पाकिस्तानद्वारा हवाई आक्रकण सुरु गरेपछि भारत-पाकिस्तान युद्ध चर्किएको थियो।
पाकिस्तानले उत्तर भारतमा उपप्रथम समुद्री आक्रमण सुरु गरेपछि भारत पनि युद्धमा सामेल भएक‍ो थियो र त्यस घटना पछि पाकिस्तानी सेनाहरू दुई पक्षमा विभाजित भएका थिए।
युद्धले दक्षिण एसियाको भौगोलिक परिदृश्य परिवर्तन गरेको थियो भने बङ्गलादेश उद्भवसँग विश्वको सातौँ सबैभन्दा धेरै जनसङ्ख्या भएको देश बनेको थियो।
जटिल क्षेत्रीय गठबन्धनहरू र यस युद्धका कारण संयुक्त राज्य अमेरिका, सोभियत सङ्घ र गणतन्त्र चीनबीच शीतयुद्ध तथा तनाव बढेको थियो।
बङ्गाली राष्ट्रवादी आन्दोलनलाई प्रतिबन्धित गर्न र निरुत्साहित गर्नका लागि पाकिस्तानी सेनाले २६ मार्च १९८१ देखि २५ मे १९७१ ‘अपारेशन सार्चलाइट’ नामक एक सुनियोजित सैन्य कार्वाहीको सुरुवात गरेका थिए भने उक्त सैन्य कार्वाहीले एक महिनाको भित्रै पूर्वी पाकिस्तानका केही प्रमुख सहरहरूमा रहेका सबै राजनैतिक दल तथा सेनाहरूलाई त्यहाँबाट हटाएका थिए।
पाकिस्तानी राज्यले मार्चको सुरुमा बङ्गालीहरूलाई बिहारी विरोधी हिंसाको आधारमा अपारेशन सार्चलाइट सुरु गर्न औचित्य प्रमाणित गरेको थियो।
सन् १९४७ मा बङ्गाली मुलका मुसलमानहरूले आफूलाई पाकिस्तानको मुसलमानको रूपमा चिनाएका थिए तर सन् १९७० को दशकमा पूर्वी पाकिस्तानका मानिसहरूले आफ्नो धार्मिक पहिचानलाई भन्दा बङ्गाली जातीयतालाई प्राथमिकता दिँदै धर्मनिरपेक्षता, लोकतन्त्र र समाजवाद जस्ता पश्चिमी सिद्धान्तहरू अनुसार समाजको चाहना गरेका थिए।
पश्चिम पाकिस्तानका शासक अभिजात वर्गका अधिकांश सदस्यहरू पनि उदार समाजवादी धारणा राख्नेहरूमा थिए तर पनि उनीहरूले साझा विश्वासलाई पाकिस्तानको सृष्टि र पाकिस्तानको बहु पहिचानलाई एकमा परिणत गर्ने गतिशील कारकको रूपमा बुझेका थिए।
पाकिस्तान र भारतको बीच शत्रुताको सुरुवात सन् १९७१ मा भारत-पाकिस्तान युद्धको परिणामस्वरूप भएको थियो जब पाकिस्तानी वायु सेनाले ३ डिसेम्बर साँझ ५:४० बजे भारतको सीमावर्ती क्षेत्रमा आक्रमण गरेको थियो।
उत्तर-पश्चिमी भारतमा ११ हवाई क्षेत्रहरूमा आक्रमण भएको थियो जसमा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण निशाना सीमाभन्दा ४८० किलोमिटर टाढा आगरा क्षेत्र थियो।
कश्मीरमा भारतीय सैनिक किल्लामा पाकिस्तानी सेनाद्वारा तोपद्वारा आक्रमण गरिएको थियो तर भारतले पहिलेनै आक्रमण हुन सक्ने अनुमान लगाउँदै त्यहाँ रहेका सबै लडाकु र हातहतियारहरूलाई अन्य सैनिक किल्लामा स्थानान्तरण गरेको थियो जसकारण मानवीय क्षति हुनबाट भारतीय सैनिकलाई बचाइएको थियो।
सन् १९७१ डिसेम्बरको सुरुवाती दिनहरूमा भारत र बङ्गलादेशको स्वतन्त्रताका लागि लडिरहेका लडाकुहरू सिधै पाकिस्तान विरुद्धको युद्धमा सामेल भएको थियो।
बङ्गलादेशको स्वतन्त्राका लागि लडिरहेका लडाकु र भारतीय सेनाको संयुक्त आक्रमणका कारण पाकिस्तान पहिले देखिनै विभिन्न स्थानहरूमा पराजित भएको थियो जसकारण पाकिस्तानी सेनाले आत्मसमर्पण गर्ने निर्णय लिएको थियो।
१६ डिसेम्बरका दिन लगभग ९३,००० सैनिकहरूको साथ पाकिस्तानी सैन्य अधिकारीहरूले ढाका स्थित रेसकोर्स मैदानमा औपचारिक रूपबाट आत्मसमर्पण गरेका थिए।
मार्चमा पूर्वी र पश्चिम पाकिस्तान बीचको द्वन्द्व बढ्दै जाँदा राहत कार्यमा संलग्न दुई सरकारी सङ्गठनहरूको ढाका कार्यालयहरू कम्तीमा दुई हप्तासम्म बन्द भएका थिए।
पहिलो साधारण हडताल गरेर र त्यसपछि पूर्वी पाकिस्तानमा सरकारी काममा प्रतिबन्ध लगाएर आवामी लिग तनावको यो वृद्धिसँगै हिंसाको डरले विदेशी कामदारहरूलाई बाहिर निकालिदिएको थियो।
पाकिस्तानी सेना र बङ्गाली मुक्तिबहिनीको बिचमा बीचको बढ्दो युद्धका कारण अनुमानित १ करोड बङ्गालीहरूले भारतीय राज्य असम र पश्चिम बङ्गालमा शरण लिएका थिए।
१६ डिसेम्बर १९७१ ढाकामा पाकिस्तान भारत युद्ध समाप्त भएको थियो जब पाकिस्तानको सैन्य बलका पूर्वी सेनापति द्वारा आत्मसमर्पण पत्रमा हस्ताक्षर गरिएको थियो।
यस सङ्घर्षमा हजारोँ सर्वसाधारणहरू पाकिस्तानी सैनिकहरू र राजाकारद्वारा मारिएका थिए जबकि लाखोँ मानिस भारतमा शरण लिन बङ्गलादेशबाट भागेका थिए भने भारतीय सेनाद्वारा हजारोँ पाकिस्तानी सैनिकहरूलाई बन्दी बनाइएको थियो।
पाकिस्तानी सेना प्रभावी रूपबाट भारतीय आक्रमणको प्रतिउत्तर दिन असमर्थ रह्यो किनभने पाकिस्तानी सेनाको एक सानो समूह मुक्तिवाहिनीद्वारा गरिएको छापामार आक्रमणको प्रतिरोध गर्नका लागि सीमा वरिपरिका क्षेत्रहरूमा तैनाथ गरिएको थियो जहाँ पाकिस्तानी सेना नराम्रोसँग पराजित भएको थियो जसको फलस्वरूप पाकिस्तानी सेनाद्वारा १६ डिसेम्बर १९७१ का दिन आत्मसमर्पण गरिएको थियो जुन पाकिस्तानको एक सबैभन्दा ठूला पराजित थियो जसमा ८,००० मानिसहरूको मृत्यु भयो भने २५,००० युद्धको समयमा घाइते भएका थिए।
पूर्वी पाकिस्तानका ११ राजनीतिक नेताहरूद्वारा जारी एक बयान चक्रवातको दश दिन पछि जारी गरिएको थियो जसले सरकारलाई घोर उपेक्षा, कठोर र पूर्ण उदासीनताका आरोप लगाएको थियो।
आब्दुल हामिद खान भसानीले २४ नोभेम्बरमा ५० हजार मानिसहरूको एक र्‍यालीलाई सम्बोधित गरेका थिए जहाँ उनले राष्ट्रपति माथि अक्षमताको आरोप लगाउँदै उनको राजिनामा माग गरेका थिए।
७ दिसेम्बर १९७० मा पाकिस्तानमा भएको पहिलो साधारण निर्वाचन पूर्वी पाकिस्तानको अवामी लिगको जित्न सफल भएको थियो जसले पूर्वी पाकिस्तान विधानसभामा १६९ मा १६७ सिटहरूका साथ पूर्ण बहुमत हासिल गर्‍यो र ३१३ सिटहरू भएको राष्ट्रिय विधानसभामा लगभग पूर्ण बहुमत प्राप्त गर्न सफल भएको थियो भने तात्कालिक समयमा अवामी लिगका नेता शेख मुजिबुर रहमान थिए।
पाकिस्तान पिपल्स राजनितीक दलले पश्चिम पाकिस्तानमा राष्ट्रिय विधानसभामा ८१ सिटहरूको साथ अधिकांश मत जित्न सफल भएको थियो भने तात्कालिक समयमा उक्त राजनितीक दलका नेता जुलफिकार अली भुट्टो रहेका थिए।
बङ्गलादेशी सेनाको एक समूह ११ जुलाईमा गठन गरिएको थियो जसमा मुहम्मद आताउल गनि ओसमानीलाई मन्त्रिमण्डलको एक सदस्यको रूपमा सेनापति घोषित गरिएको थियो भने आब्दुर रबलाई प्रमुख सेनानीको भूमिकामा राखिएको थियो।
मुक्तिवाहिनीद्वारा सञ्चालन अपारेशन ज्याकपट नामक एक सैन्य कार्वाहीले १५ अगस्ट १९७१ मा चट्टोग्राम, मोङ्ला, नारायनगञ्ज र चाँदपुरमा रहेका पाकिस्तानी सेनाका पानी जहाजहरूमा बम बारुद खसाली ध्वस्त पारेका थिए जसकारण थुप्रै पाकिस्तानी सेना मारिएका थिए।
सन्‌ १९७० मा भोला नामक एक चक्रवातले पूर्वी पाकिस्तानको तटवर्ती क्षेत्रमा नोभेम्बर १२ को साँझको समयमा आँधीको प्रभाव परेको थियो जसकारण अनुमानित ३ देखि ५ लाख मानिसहरूको मृत्यु भएको थियो।
आँधीको एक हप्ता पछि सरकारले विपत्तिको परिमाण बुझ्न नसक्दा राहत कार्यहरूलाई सम्बोधन गर्न ढिलाइ भएको भनी राष्ट्रपति खानले स्वीकार गरेका थिए।
अवामी लिगका नेता शेख मुजीबुर रहमानले छ बुँदे आन्दोलनको नेतृत्व गरेका थिए जसले पूर्वी पाकिस्तानका लागि अधिक स्वायत्ततामा जोड दिएको थियो।
जुलाई १९७१ मा भारतीय प्रधानमन्त्री इन्दिरा गान्धीले पुरानो पूर्वी पाकिस्तानलाई बङ्गलादेश भनेर जनसमुदाय समक्ष उल्लेख गरेकी थिइन् तर केही पाकिस्तानी र भारतीय अधिकारीहरूले १६ डिसेम्बर १९७१ सम्म पनि "पूर्वी पाकिस्तान"कै नाम प्रयोग गरिरहेका थिए।
नेपाली भाषा साहित्यकार जितेन्द्र रसिकको जन्म २०३७ सालमा सिन्धुपाल्चोकको तत्कालिन स्याउले गा‍विस हालको चौतारा साँगाचेकगढी नगरपालिका वडा नम्वर १ मा पिता जगलाल श्रेष्ठ र माता रमादेवी श्रेष्ठका दोस्रो सन्तानका रूपमा भएको हो ।
तारापुञ्ज एलियनको पृथ्वी भ्रमण काफिया हावा फल्ने रुख एङ्ग्री बर्ड लज्जावती एङ्री बर्ड , अलकापुरी भक्तपुर , सर्वरत्न (वामपन्थी नेता पद्मरत्न तुलाधरको जीवनी वि.सं. २०७६ र पब्लिक स्पिकिङ -उद्घोषणकला,भाषणकला र पत्रकारिता सिकाई पुस्तक-२०७७ र बेलबहादुरसँग बिहे प्रकाशित छन् ।
सँस्कृति र इतिहासमा कलम चलाउँदै आएका रसिकका चर्चित कृतिहरु लज्जावती, सँस्कृति र इतिहास सम्वन्धि अलकापुरी भक्तपुर सर्वरत्न हुन् ।
रसिकका बालकथा कृतिहरु एलियनको पृथ्वी भ्रमण, एङ्री बर्ड, हावा फल्ने रुख, र बेलबहादुरसँग बिहे कथा कृतिहरु बालबालिकाहरुले अत्याधिक रुचाइएका किताब हुन् ।
बालसाहित्यका क्षेत्रमा भने विज्ञान कथा लेख्दै आएका रसिक साहित्यमा विश्वकै फरकपन अपनाउँदै मानिसको चेतना र समाज रुपान्तरणमा साहित्यको भूमिका अपरिहार्य मान्छन् ।
मुख्य सामग्रीहरू बासमती चामल, बाख्राको मासु वा कुखुराको मासु वा गाईको मासु, दही, प्याज, दालचिनी, ल्वाङ, इलायची, तेज पत्ता, जायफल, कालो जीरा , गदा फूल , चक्र फूल , कागती, र केसर हुन्।
यो चुनौतीपूर्ण प्रक्रिया हो किनकि यसमा मासुलाई धेरै पकाउन वा मासु पकाउनबाट बच्न समय र तापक्रममा सावधानीपूर्वक ध्यानमा राख्न आवश्यक पर्दछ।
हैदराबादी बिरयानी सामान्यतया मुगलई र इरानी खानाको मिश्रणको रूपमा ऐतिहासिक हैदराबाद राज्यको हैदराबादको निजामको भान्छामा बनाइएको हो भनेर विश्वास गरिएको छ।
यो महाभारत पर्वत शृङ्खला माथि चढे र हेटौडामा झर्थ्यो र त्यसपछि शिवलिक पहाडहरू भएर अमलेखगञ्जको मैदानमा पुग्थ्यो यहाँ, बस यात्रुहरू उनीहरूको अगाडिको यात्राको लागि नेपाल गभर्मेन्ट रेलवे बाट जारी गर्थे ।
नेपाल ट्रान्सपोर्ट सर्भिसले आफ्नो सेवा कार्गो तान्ने ट्रक कम्पनीको रूपमा मार्च १९५९ मा काठमाडौँ र भारतीय सिमानाको नजिक अमलेखगंजको रेलहेडको बीचमा त्रिभुवन राजमार्गमा १९० किलोमिटर दक्षिणतर्फ सुरू गर्यो।
राजधानीमा रहेको प्रधान कार्यालयसँग काम गर्न, सार्वजनिक सेवाको लागि निजी क्षेत्रको उत्तम व्यवस्थापन र प्राविधिक समाधानको लागि काम गर्न, महानगरीय नागरिक सूचना केन्द्रबाट नागरिकहरूको प्रतिक्रिया लिन, महानगरपालिका सूचना केन्द्रबाट प्रतिक्रिया बुभाउन र सहर अधिकारीहरूको निर्माताहरू र सामाजिक बीमा सन्दर्भ सेवाहरूमा पहुँच बृद्धि गराउन यसले उल्लेखनीय भूमिका निर्वाह गर्दै आइरहेको छ।
हाल मोबिकम निगमले संस्था र व्यक्तिगत प्रयोगकर्ताहरूलाई दूरसञ्चार, आपसी जडान, इण्टरनेट, भूउपग्रह सञ्चार र सञ्जाल पूर्वाधारहरूका लागि आधारभूत सेवाहरू प्रदान गर्दछ।
यसले विमोसप्र र डब्ल्यूसिडिएमए लगायतका लोकप्रिय दूरसञ्चार सेवाहरू सञ्चालन गर्दै आइरहेको छ र विश्वका १७६ वटा देशहरूमा यसले ५०० वटा दूरसञ्चार कम्पनीहरूसँग सहकार्य गरी रोमिङ सेवा पनि सञ्चालन गर्दछ।
उनले आफजालसँग झुठो कुरा बोल्दै आफू एक एक क्याम्पसको सङ्गीत प्रशिक्षक रहेको कुरा बताउँछन् र आफजालको घर पुग्छन् जहाँ उनले नीलालाई देख्छन् र आफजालको अगाडि नीला समक्ष अप्रत्यक्ष रूपमा माफी माग्न खोज्छन् जुन कुरा आफजालले पत्तो पाउँदैनन्।
आबिरले पछि आफजाललाई नीलासँग विवहा गर्छु भन्ने भन्छन् तर आफजालले उनको हजुरबुबाको लडेको मुर्ती खडा गरेका नीलासँग विवहा गराइदिने एक सर्त राख्छन् जसलाई आबिरले स्वीकार गर्छन् र एक साङ्गीतिक कार्यक्रममा पुरै समुदायहरूलाई बोलाई पृष्ठभूमिमा उक्त मुर्तीलाई खडा त गर्छन् तर मुर्तीको हातमा रहेको सानो चराको मुर्ती भुइँमा खस्छ।
आबिरले काम सम्पन्न भयो भन्दै आफजाल कहाँ भिनाजुको साथ पुग्छन् तर मुर्तीको हातबाट चराको मुर्ती खसेका कारण उनले उनले काम पुरा भएन भन्दै प्रतिक्रिया दिन्छन्।
त्यस पछिका दिनहरूमा पनि आबिर नीलाको पछि लाग्छन् भने आबिर एक दिन नीलाको घर पुगेर केही भन्न खोज्दै गर्दा नीलाले ड्यानीसँग विवहा गर्छु भनेर भन्छिन्।
पछि नीलाको ड्यानीसँग विवहा हुन लाग्छ भने आबिर लुकेर नीलाको कोठासम्म पुगेर उनलाई आफ्नो कुरा भन्दै त्यहाँबाट जान्छन् भने नीलाको साथीले नीलालाई आबिरलाई धोका नदे भनेर सम्झाएका कारण नीलाको मन फर्किन्छ र उनी त्यहाँबाट भागेर त्यही रातो पहाडमा जान्छिन् जहाँ आबिर हुन्छन्।
यसकारण उनीहरू बीच पुनर्मिलन हुन्छ र ड्यानी भाइका गुण्डाहरू नीलालाई खोज्दै त्यहाँसम्म आइपुग्छन् तर नीला र आबिर भीरबाट तल तालमा हाम फाल्दै रेल स्टेसनसम्म पुग्छन् जहाँ ड्यानी पुगिसकेका हुन्छन् भने आबिरले ड्यानीलाई एक मुक्का हानेर उनलाई पर पुर्‍याइदिन्छन् र रेली भित्र दुवै जना चड्छन् जहाँ आबिरका साथीहरू र उनका भिनाजु हुन्छन्।
त्यसपछिका दिनहरूमा पनि आबिर उनको घर वरिपरि देखा पर्छन् र एक दिन एक क्याम्पसद्वारा आयोजित एक कार्यक्रममा पनि आबिर उनको वरिपरि देखा पर्छन्।
आबिर उनको पछिपछि लागेका कारण उनी घर जानका लागि रिक्सामा सवार हुन्छन् तर क्याम्पसको उक्त कार्यक्रममा आबिरले गीत गाएको उनले आवाज सुनेर पर्किन्छिन् र आबिरलाई चिन्न सफल हुन्छन्।
उनीहरूको मगनीको कुरा पनि चल्छ तर नीलाले ड्यानीलाई सम्झाउँदै पहिला एकअर्कालाई राम्रोसँग चिनौँ अनि विवहा गरौँला भनेर भन्छिन् जुन कुरा ड्यानीले स्वीकार गर्छन्।
नीला र ड्यानी बीच विवहा हुने भनिएको दिन आबिरले नीलालाई भगाउँछन् र त्यसपछि उनीहरू एक रेल स्टेसनमा पुग्छन् जहाँ आबिरले १२ वर्ष अगाडि समुदाय भेलाका बीच आबिर मेरो पछि लाग्छ र मलाई सताउँछ भनेका कारण उनले नीलालाई भगाएता पनि धोका दिँदै उनलाई त्यही छाडेर घर फर्किन्छन्।
नीला अर्को दिन आफ्नो साथीका साथ घर फर्किन्छिन् भने उनको बुबाले उनलाई विवहाको दिन कहाँ गएकी थिइस् भनेर सोध्छन् भने नीलाले म डराएको थिएँ भनेर जवाफ फर्काउँछिन् र त्यो कुरा सुन्ने बित्तिकै नीलाको बुबाले उनलाई थप्पड लगाउँछन्।
उता आबिर घर फर्किएर उनको बुबालाई आफू कहाँ गएको थिएँ र के गरेर आएँ भन्ने कुरा सुनाउने बित्तिकै आबिरको बुबाले आबिरलाई थप्पड लगाउँछन् र यस्तो किन गरिस्?
सन् २०१४ नोभेम्बर १ का दिन पेप्सी र इखानेइ डटकमले माइक्रोसफ्ट र युनिलिभर बङ्गलादेशको साथ प्रायोजक र बजारीकरण साझेदारी गर्नका लागि यस चलचित्रमा सामेल भएका थिए भने त्यस बेलादेखि रेडियो फुर्टीले चलचित्रका गीतहरूलाई रेडियो प्रचारको लागि साझेदारीको रूपमा उक्त चलचित्रसँग साझेदारी गरेको थियो।
एसियाली ध्वनिचित्र निगमले सन् २०१५ जनवरी २९ का दिन बङ्गलादेशमा यस चलचित्रलाई सार्वजनिक गर्ने निर्णय गरेको थियो तर सोही दिन विश्वकप क्रिकेटको उद्धाटन खेलका कारण यस चलचित्रको सन् २०१५ अप्रिल १० का दिनसम्मका लागि पछाडि धकेलिएको थियो।
यस चलचित्रको छायाङ्कन सिलेट विभाग अन्तर्गत पर्ने सनामगञ्ज जिल्लाको छातक उपजिल्लामा भएको थियो भने यस चलचित्रका केही अंशहरूको छायाङ्कन ढाकामा गरिएको थियो।
बितेका १२ वर्षपछिको दृश्यमा आबिर ठूला भैसक्छन् सानै उमेरदेखि गितार बजाउन सक्षम रहेका हुन्छन् भने उनले एक कलाकारको रूपमा पनि परिचित हुन पुग्छन्।
वरिपरि हेरेपछि उनले उक्त ठाउँमा पहिलानै आएको जस्तो अनुभव गर्छन् र उनको एक साथी पाभेललाई (जसलाई आबिरले मोटो भएका कारण हात्तीको बच्चा भनेर जिस्काउने गर्छन्) बोलाउँछन्।
हृदोयपुर आइपुगेपछि उनले नीलाको घर पत्ता लगाउने कोशिश गर्दै त्यहाँका स्थानीय मानिसहरूलाई सोध्छन् र घर पत्ता लगाउन सफल हुन्छन्।
अस्पतालमा पाभेललाई पुर्‍याएछन् त्यहाँ एक जना युवती उनको उपचारका लागि आउँछिन् भने आबिरले उनीसँग कुरा गर्ने जमर्को गर्छन् र उनको पछिपछि उनको घरसम्म पुग्दै उनीसँग केही व्यक्तिगत कुरा गर्छन्।
छुँये दिले मन चलचित्रलाई सन् २०१५ अप्रिल १० का दिन बङ्गलादेशको ४३ चलचित्र मन्दिरहरूमा सार्वजनिक गरिएको थियो तर यस चलचित्रलाई थप बजारीकरण गर्ने र सार्वजनिक गर्न सम्भावना भएतापनि यस चलचित्रको नक्कल गरिन सकिने खतराका कारण निर्माताहरूले यस चलचित्रलाई पहिलो हप्तामा केही चलचित्र मन्दिरहरूमा सार्वजनिक गर्ने मनसाय व्यक्त गरेका थिए।
यस चलचित्रलाई पछि देशका ठूला चलचित्र मन्दिरहरूमा सार्वजनिक गरिएको थियो जसमा बोसुन्धरा चलचित्र मन्दिर, ब्लकबास्टर चलचित्र मन्दिर, बालाका चलचित्र मन्दिर आदि समावेश छन्।
सन् २०१५ को अन्त्य तिर यस चलचित्रलाई दक्षिण अमेरिका, बेलायत र अस्ट्रेलियामा सार्वजनिक गर्ने निर्णय यस चलचित्रका निर्देशक शिहार शाहीन र मुख्य कलाकार आरिफिन शुभोले गरेका थिए।
यस चलचित्रको सुरुवात हृदोयपुरमा रहेका दुई परिवारलाई लिएर सुरु हुन्छ भने यसको सुरुवात देखेनी दुई पृथक् पृष्ठभूमि रहेका बालबालिकाको प्रेमलाई लिएर चलचित्रको कहानी अगाडि बढाइएको छ जसको नाम आबिर र नीला हुन्छ।
यस चलचित्रको सुरुवातमा ती आबिरको दाजु र नीलाको दिदी बीचको प्रेमलाई देखाइएको छ भने नीलाको परिवारलाई त्यस कुराको पत्तो पाउने बित्तिकै नीलाको परिवारमा रहेका गुण्डाहरूले आबिरको दाजुलाई भीरबाट तल धकालिदिएको दृश्य देखाइएको छ।
आफजाल खानको घरमा जम्मा भएको मानिसहरूको बीच आबिरको परिवारलाई त्यस क्षेत्रबाट बसाइँ सर्नका लागि ७ दिने म्यादको फैसला आफजालले गर्छन् भने त्यसको केही दिन पश्चात् आबिरको परिवार त्यस क्षेत्रबाट अन्तै बसाइँसराइ गर्छन् जसकारण नीला र आबिर बीचको प्रेम सम्बन्धिको अन्त्य हुन पुग्छ।
यस चलचित्रको सुरुवात हृदोयपुरमा रहेका दुई परिवारलाई लिएर सुरु हुन्छ भने यसको सुरुवात देखेनी दुई केटाकेटीहरूको प्रेमलाई लिएर चलचित्रको कहानी अगाडि बढाइएको छ।
अन्य घाँसको समान यस प्रजातिको घाँसको जरामाका ग्रन्थिहरूमा सिनोरीहिजोबिएम मेलिलोटी, ब्याक्टेरिया हुन्छ जसले नाइट्रोजनको पूर्ती गर्न कम गर्दछ भने यसको सहायताले नाइट्रोजन माटोमा उपलब्ध नभएको खण्डमा पनि अधिक-प्रोटीन युक्त आहारको उत्पादन हुन्छ।
यो माटो र सिँचाईको पानमा नुनको मात्रलाई लिएर थोरै संवेदनशील हुन सक्छ, तरपनि संयुक्त राज्यको सुख्खा दक्षिण-पश्चिमी क्षेत्रहरूमा यसको खेती हुँदै आएको छ जहाँको नुनिलो पानी यसका लागि त्यति उपयुक्त मानिँदैन।
सामान्यतया मल जल नभएको ठाउँमा यसको उत्पादन कम हुने हुँदा यसको अधिक उत्पादनका लागि माटोको अम्लीय तथा छारिय पन जाँच गरी रसायनिक मलको प्रयोग गर्न सकिन्छ।
लुसर्नको जरा अति संवेदनशील हुन्छ र यसमा रसायन मलको वा कीरा रोक्नका लागि छर्किने रसायन मात्रा बढी भएको खण्डमा यस प्रजातिको घाँस मर्न सक्छ।
यस घाँसको खेती गर्नका लागि रामरी खनजोत गरी तराई तथा मध्यपहाडी क्षेत्रमा असोज-कार्तिक र उच्च पहाडी क्षेत्रमा वैशाख-जेष्ठ अर्थात हिउ पग्लीए पछि छर्नु उपयुक्त हुन्छ।
यस घाँसलाई उत्तर अमेरिकामा अल्फाअल्फा भनिन्छ भने यसलाई संयुक्त अधिराज्य, दक्षिण अफ्रिका, अस्ट्रेलिया तथा न्युजिल्यान्डमा लुर्सनको नामले पहिचान गर्न सकिन्छ।
लुसर्नलाई विश्वव्यापी रूपमा घरपालुवा जनावहरूका आहाराको रूपमा उपयोग गरिन्छ भने यस प्रजातिको घाँसको खेती मुख्यतया सुख्खा घाँसको रूपमा गरिन्छ भने यसको अधिक मात्रामा खेती गरेर घरपालुवा जनावरहरूका लागि चरन क्षेत्रको पनि स्थापनम गर्न सकिन्छ।
यस प्रजातिको घाँसमा अधिक मात्रामा प्रोटिन उपलब्ध हुने र घरपालुवा जनावरहरूले सजिलोसँग पचाउन सक्ने भएकाले यसको प्रयोग मुख्यतया दूधालु पशुहरूको प्रमुख आहाराको रूपमा हुन्छ।
माथिल्लो मध्य-पश्चिमी अमेरिकी राज्यमा उत्पादनमा ५०%, पूर्वोत्तर राज्यहरूले १०%, पश्चिमी राज्यहरूमा ४०% र दक्षिणी राज्यहरूमा निम्न उत्पादन हुन्छ।
लुसर्नमा अनुकूलनको व्यापक सीमा हुन्छ भने यसलाई अत्यन्त चिसो उत्तरी क्षेत्रदेखि उच्च क्षेत्रमा, उच्च शीतोष्ण कृषि क्षेत्रहरूदेखि भूमध्य सागरीय जलवायु र मरुभूमिमा पनि लगाउन सकिन्छ।
नेपालको सन्दर्भमा विगतमा विभिन्न हावापानीमा २५ प्रकारका लुसर्नका जातहरू परीक्षण गरिएता पनि केहि मात्र सफल भएको कुरा अनुसन्धानले देखाएको थियो।
सुख्खा घाँसको रूपमा यसलाई नसुकाइकन छोटो छोटो गरी काटिन्छ र यसलाई बोरा तथा अन्य भण्डार केन्द्रमा भण्डार गरी पछि प्रयोग गर्न सकिन्छ।
काटिएको घाँसहरूमा पौष्टिक तत्व कायम राख्नका लागिलाई विषेश प्रकारको भण्डारन केन्द्रमा भण्डार गरिन्छ भने यसको गुणस्तरलाई कायम राख्न विभिन्न परजीवीहरूको पनि प्रयोग गरिन्छ जसले यसको गुणस्तर कायम राख्नमा ठूलो मद्दत गर्दछन्।
चाटमोहर शाही मस्जिद, पाठनपारा खोनकार्नी मस्जिद, शाहपुरमा रहेको शाह चेटनरको चिहान, हजरट आसरफ जेदानीको मजार, बुरा पसरको चिहान, हानदियालमा रहेको जगन्नाथ मन्दिर,चाटमोहरमा रहेको काली हिन्दु मन्दिर, सनान हिन्दु मन्दिर आदि।
यस उपजिल्लामा १ उपजिल्ला स्वास्थ्य केन्द्र, १ सङ्घ स्वास्थ्य तथा परिवार नियोजन केन्द्र, १ आँखा अस्पताल, ३ स्वस्थ्य जाँच केन्द्र, १ जनावर प्रजनन केन्द्रहरू रहेका छन्।
यस उपजिल्लालाई तारश र गुरुदासपुर उपजिल्लाले उत्तर, आटघोरिया उपजिल्ला दक्षिण, पाबना जिल्लाको फरिदपुर र भाङ्गुडा उपजिल्लाले पूर्व र बाडाइग्राम र गुरुदासपुर उपजिल्लाले पश्चिमबाट घेरेको छ।