polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
राष्ट्र-सङ्घको जनसङ्ख्या जानकारी संजाल ले गरेको वर्गीकरणमा नेपाल, बङ्गलादेश, बर्मा, भारत, ईरान, पाकिस्तान, अफगानिस्तान र श्रीलङ्कालाई दक्षिण एसियाको श्रेणीमा वर्गीकृत गरेको छ, जबकि मालद्वीपलाई यसको स्थितीको हिसाबले पेसिफिक पोपीन सबरिजनल नेटवर्क इन प्रींसीपलको सदस्य ठानेको छ।
एसिया महादेशको दक्षिणको भू-भागलाई दक्षिण एसिया भनेर चिनिन्छ अथवा हिमालय र हिमालयका वरिपरिका क्षेत्रलाई पनि दक्षिण एसिया भनेर चिनिन्छ।
अर्को शब्दमा भन्ने हो भने भारतीय प्लेटमा रहेको भू-भाग अथवा हिमालय र हिन्दूकुशदेखि दक्षिणको भू-भाग जसलाई भारतीय उपमहाद्वीप पनि भनिन्छ दक्षिण एसिया हो।
दक्षिण एसियाको दक्षिणको भाग समुद्रले घेरिएको छ र पश्चिम, उत्तर र पुर्वमा क्रमशः पश्चिम एसिया, मध्य एसिया, पूर्व एसिया छन् र दक्षिण-पूर्वमा दक्षिण पूर्व एसिया पर्दछ।
उदाहरणको लागि संयुक्त राष्ट्रसङ्घको भौगोलिक क्षेत्र वर्गिकरणमा, नेपाल, भारत, भुटान, पाकिस्तान, अफगानिस्तान, बङ्गलादेश, मालद्वीप तथा श्रीलङ्का दक्षिण एसियाका राष्ट्र हुन् भनेर उल्लेख गरिएको छ।
दक्षिण एसिया विश्वमा एक पाँचौँ भागभन्दा अधिक जनसङ्ख्याको घर हो, जुन विश्वमा धेरै जनसङ्ख्या भएको र उच्च जनघनत्वो भएको भौगोलिक क्षेत्र हो।
कास्कीमा आफूलाई प्रभावकारी राजखानदानको रूपमा स्थापित गरिसकेपछि त्यसबाट अत्यन्तै प्रभावित बनेका लमजुंगेहरूले आफ्नो राज्यमा राजाको रिक्तता पूरा गर्न कास्कीका राजा कुलमण्डन शाहका छोरा यशोब्रम्ह शाहलाई मागी आफ्नो राज्यका राजा बनाएका थिए ।
पृथ्वीनारायण अघिका गोर्खाली राजालाई पनि गोर्खा बार्पाकका गुरुङहरू ‘मगरका राजा' भन्थे र टाढा रहन खोज्थे (बाबुराम आचार्य, श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाहको संक्षिप्त जीवनी, पृ.१०) ।
त्यस्तै उक्त वर्णन अनुसार चितौडगढका सूर्यावंशी राजा भट्टारक ऋषिराज राणाजीको ३३ औँ वंशका राजा भूपति राणाजीका उदयरस, फत्तेसिंह र मनमथ नाम गरेका तीन छोराहरू थिए।
मुसलमानहरूले फत्तेसिंहकी सुन्दरी कन्याका लागि चितोरगढलाई ध्वस्त पारिदिएपछि केवल मनमथ नै जीवित रहे र उज्जैनमा शरण लिई ज्यान जोगाए ।
पछि उनै भुपालका सन्ततिबाट दुइ राजकुमार हरिहर सिंह र अजय सिंह दुइ छोरा जन्मिए तर उनीहरू व्राम्हणलाइ चिना हेराएर सोध खोज गर्दा नेपालको राजा भएर कुनै दिन नेपाल राष्टका एकीकरण गर्ने वीर पुरुष जन्मिन सक्ने भविष्य वाणी गरेका थिए ।
काठमाडौँलाई सिधै आक्रमण गर्नु मूर्खता ठान्ने गोर्खाका नवराजाले काठमाडौँ वरिपरिका राज्य र क्षेत्रहरूलाई कब्जा गरे सन् १७४६ मा।
एकातर्फ सन् १७६८ सेप्टेम्बर २५ का दिन इन्द्र जात्राको भोजसंगै काठमाडौँ उपत्यकाकै सबै भन्दा शक्तिशाली राज्यको अन्त भयो भने अर्को तर्फ विशाल नेपालका निम्ति शाहवंशीय राज्यसत्ताको उदय भयो।
जंग बहादुर राणाको नेतृत्वमा १८५७को भारतको सिपाही विद्रोहमा नेपाली जनताले दिएको पसिना रगतको मोल स्वरूप कैलाली, कंचनपुर, दाङ, देउखुरी नेपाललाई फिर्ता भयो।
यशोब्रम्ह शाहका कान्छा छोरा द्रव्य शाहले सन् १५५८ मा गोर्खा, लिगलिगकोटका घले राजवंशलाई समाप्त गरी पूर्वतर्फ शाहवंशीय राज्यविस्तारको वीजरोपण गर्दै सन् १५५९ मा गोर्खा राज्यको स्थापना गरेका थिए ।
भागिरथ पन्त, गणेश पाण्डे, सर्वेश्वर अनाल गङ्गाराम राना, गजानन भट्टराई, केशव बोहोरा, मुरली खवासहरूले उनको उत्साहलाई बढाईरहेका थिए ।
प्राचीन कालदेखि नै काठमाडौँ कृषि तथा तिब्बत र भारतवीचको व्यापारका निम्ति महत्त्वपूर्ण रहेकाले यसमा धेरैका आँखा लाग्दै आइरहेको थियो ।
त्यसवेला काठमाडौँकै सबै भन्दा पुरानो र महत्त्वपूर्ण राज्य भक्तपुरका राजा रणजीत मल्लका छोरा राजकुमार बीरनरसिं मल्लसंग मित लगाई भक्तपुर राज्यलाई मितेर सम्बन्धमा आबद्ध पारे ।
प्रचलित वर्णनका आधारमा शाह वंशका पूर्खाहरू भारतको चितौडबाट मुश्लिम आक्रमणबाट बच्न नेपाल पसेका भूपाल राणाजी राव तथा उनका छोराहरू हरिहरसिंह र अजयसिंह थिए ।
सन् १७४२ मा २० वर्षको कलिलै उमेरका पृथ्वीनारायण शाह गोर्खा राज्यमा गद्दिनासिन भएपछि काठमाडौँ लिनु नै उनको प्रमूख कार्यक्रम रहेको देखिन्छ।
यी प्रोटीन केवल २० प्रकारका एमिनो अम्‍ल को शृङ्खला-क्रमबद्धतादेखि बन्दछन् र यस प्रकार २० एमिनो अम्लदेखि प्रकार-प्रकारका प्रोटीन संयोजित हुन्छन्।
अमेरिकी र रूसी वैज्ञानिकहरूले प्रयोगद्वारा सिद्ध गरे कि मीथेन , अमोनिया र अक्सीजन लाई कंचका खोख्लो लट्टूका भित्र बन्द गर्न विद्युत आगोको झिल्का द्वारा एमिनो अम्लको निर्माण गर्न सकिन्छ।
उनले भन्न प्रारम्भ गरे कि अत्यन्त प्राचीन कालमा जीवविहीन पृथ्वीमा मीथेन, अमोनिया तथा अक्सीजनदेखि भरिएका वातावरणमा बादलहरूका बीच बिजलीको गडगडाहटदेखि एमिनो अम्ल बनेको थियो जोसित प्रोटीन योजित भए॥ ई लोभे पेओप्ले।
विद्युदणु, लेप्टोन परिवारका प्रथम पीढीको सदस्य हो, जो कि गुरूत्वाकर्षण,विद्युत चुम्बकत्व एवं दुर्बल प्रभाव सबैमा भूमिका निभाउँदछ।
चूंकि यसको सांख्यिकीय व्यवहार फर्मिअन हुन्छ र यो पोली एक्सक्ल्युसन सिध्दाँतको पालन गर्दछ अतः सबै विद्युदणुओको क्वांटम अवस्था भिन्न हुन्छ।
सन् १८०६ मा ब्रिटिस राजद्वारा कुँवर सोने सिंह परिवारलाई राज्यको ग्यारेन्टी गरिएको थियो १८५४ मा, छतरपुर ब्रिटिस सरकारको पूर्वनिर्धारित सिद्धान्त अन्तर्गत उत्तराधिकारीहरूको हातमा गयो, तर जगतराजलाई विशेष अनुग्रहको रूपमा सम्मानित गरियो।
जुम्ला राज्यमा ११ वटा पर्वत र ११ वटा नदी भएकाले पहिले पनि जुम्लालाई बाइस पाखा भनिन्थ्यो भने जुम्ली जनतालाई बाइस पख्याली भनिन्थ्यो।
त्यस कारण जुम्ला राज्यको प्रभावमा रहेको र जुम्ला राज्यलाई वार्षिक कर बुझाउने सम्पूर्ण कर्णाली क्षेत्रका राज्यहरूलाई बाइसे राज्य भनियो।
बाइसे राज्य भनिएता पनि कर्णाली क्षेत्रका राज्यहरूको सङ्ख्या घटेर कुनै बेला अठार वटा सम्म पुगेको छ भने कुनै बेला बढेर तिसवटा सम्म पनि पुगेको पनि देखिन्छ ।
वि. सं. १८४६ को आसपासदेखि अलग-अलग राज्यको रूपमा टुक्रिँदै गएको विशाल खसमण्डलको भु-भाग पृथ्वीनारायण शाहको एकिकरण अभियान अगाडिसम्म पनि टुक्रिने र जुट्ने क्रम चलिनै रहेको थियो।
लगभग ११ आंै शताब्दितिर भारत विजय प्राप्त गरिसकेका मुस्लीम शाशकहरूले भारतवर्षका कैयौँ भागमा त्यहाँ निवास गरिरहेका मानिसहरुलाइ इस्लामधर्म कबुल गर्न वा देश छोड्ने उर्दी जारी गरे ।
वर्तमान उत्तराञ्चलराज्यको गढवालमा पर्ने ‘गढकत्युरो/गडोकत्युरो’ भन्ने ठाउँमा निवास गर्दै आइरहेका कैयौँ कत्युरा मल्ल हिन्दुहरु मुसलवानधर्ममा जान नसकेर आफ्ना पुर्खाले मान्दै आइरहेको सनातन धर्म बचाउन कालीनदी पार गरी डोटि राज्यमा प्रवेश गरे।
'रिखले कार्की', 'लामा कार्की', 'सुतार कार्की', 'मुडुला कार्की', 'खुलाल कार्की', 'खपतरी कार्की', रुमे कार्की, 'सिंजापति कार्की', 'गोदार कार्की', आदि कार्कीहरूको कुलघरान हुन्।
राईकाले जितेपछो टीका थाप्न बुलाए पछि बडाबाग जितको उन्मातमा आफ्नो अहमताले राईका तथा आफ्नै सासुराको अगाडि यसो भनेर सिर ननिहुराउने कुरो गर्दछन,"म गरो कत्युरोको सुर्य बंशि मल्ल ठकुरी बाह्रखाण ठकुरीहरु जित्ने खाणजित हजुरको अगाडि सिर निहुराउदिन बरु मेरो दाहिने पाखुरामा टीका लगाउ."
"यो भुमिमा अन्याय नगर्नु,छलकपट नगर्नु यो देव स्थल हो,यदि कुनै किसिमको पाप गर्यौ भने,यहाँ को जमिन भासिएर पानी सुकेर जानेछ,र तिम्रा पुस्तौपुस्ता दुक्ब भोग्ने छन।
दुर दृष्टि भएका भाईहरुले भोलिका दिनमा सन्तान वृद्धि हुँदै जादा रिखालीको जमिन सानो पर्न सक्ने दुर्गामी सोछ राखेर अझ जमिन बस्न योग्य बनाउने निर्णय गर्दछन।
"हे देउ हे कुले तम मेरा दगडी भया धन्यवाद छ तम मेरा दगडी सधै रहिरया मेरा सन्तानका दगडीरहि रहा तमलाई हम दोगडानामले पुकार गद्दु,तमरो नाम जपुन्ज्या तमलाई सम्झिन्ज्या दुख कष्टका बेला हमरो डरभौ नाश भैइ गयो तमलाई हम भौनेकी भौ हद्दे भौ नेल्ले हमरा कुल्याअ दोगडाभौनेली नामले पुकार गद्दु।
त्यहा राईकाले सोधपुछ गर्दा बडाबागले आफू गरोकत्युराका मल्ल भएको र राज्यमा मुस्लिम आक्रमण थेग्न नसकेर शान्ति संग जिवनयापन गर्न बस्न योग्य भुमी खोज्दै यहाँ सम्म आईपुगेको कुरा बताउन्छन।
ऋषिखाल पुगेपछी मझिल्ला भाईले आफू यहाँ कार्की भएर बस्न नसक्ने र अन्त्यै गएर मल्ल भएर नै बस्ने कुरा भाईहरु संग राखेर पुर्व तिर ख्यातड भन्ने ठाउँ गएर बस्न थाल्छन।
बडाबाग भाईहरु सानो कुटि बनाएर दरबार गएर आफ्नी भार्याहरु लिएर त्यो ठाउँ मा फर्कन्छ्न र ऋषि भएको ठाउँ हुनाले ठाउको नाम ऋषिखाली राख्दछन।
दूरसञ्चार भन्नाले कुनै सङ्केत, सन्देश, शब्द, लेख, तस्वीर, आवाज वा अन्य किसिमको जानकारीको तार, रेडियो, प्रकाश वा विद्युतचुम्बकीय तरङ्गको माध्यमबाट प्रसारण गरिने पद्दतिलाई बुझिन्छ।
दूरसञ्चार प्रणालीमा सूचना प्रसारणको मार्गलाई प्राय: सञ्चार च्यानलहरूमा विभाजन गरिन्छ, जसले गर्दा मल्टिप्लेक्सिङ विधिको फाइदाहरु उपभोग गरी दूरसञ्चारको प्रक्रियालाई अझै प्रभाबकारी बनाउन सकिन्छ।
२० औँ र २१ औँ शताब्दीमा भएका नयाँ नयाँ आविस्कारसंगै विद्युतीय तथा विद्युतचुम्बकीय प्रविधिको प्रयोग गरेर लामो दुरीमा सम्पर्क स्थापना गर्न सम्भव भयो।
टेलिग्राफ, टेलिफोन, टेलिप्रिन्टर, रेडियो, माइक्रोवेव, अप्टिकल फाइबर, भू-उपग्रह आदि नयाँ प्रविधिमा आधारित दूरसञ्चार सेवा हुन।
२० औँ शताब्दीको पहिलो दशकमा वैज्ञानिक मार्कोनीले रेडियो तरङ्गमार्फत दूरसञ्चार गर्न सकिने पद्दतिको विकास गरेपश्चात ताररहित दूरसञ्चारको क्षेत्रमा क्रान्तिको सुरुवात भयो।
उनीलगायत अन्य विश्वप्रशिद्ध वैज्ञानिकहरु व्हिटस्टोन, मोर्स, ग्राहम बेल, आर्मस्ट्रंग आदिको अद्वितीय आविष्कार तथा योगदानले गर्दा विद्युतीय तथा इलेक्ट्रोनिक्स प्रविधिमा आधारित दूरसञ्चारको क्षेत्रमा उल्लेख्य प्रगति सम्भव भयो।
दूरसञ्चार ऐन, २०५३ का अनुसार दूरसञ्चार भन्नाले आवाज, चिन्ह, सङ्केत, लेखोट, आकृति, कुनै प्रकारको गोप्य सङ्केत वा खबर उत्सर्जन , प्रसारण वा प्राप्तिको लागि कुनै तरिकाले पुनर्व्यवस्था, गणना वा अन्य परिवर्तन गरेको वा नगरेको त्यस्तो आवाज, चिन्ह, सङ्केत, लेखोट, आकृति वा गोप्य सङ्केत वा खबर, विद्युतीय माध्यमबाट तार, रेडियो, प्रकाश वा अन्य विद्युत चुम्बकीय प्रणालीद्वारा उत्सर्जन, प्रसारण वा प्राप्ति गर्ने कार्य सम्झनु पर्छ।
उनको अन्तर्राष्ट्रिय खेलको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण वा रोमाञ्चक क्षणका रूपमा उनले नेपालका निम्ति गरेको एकमात्र अन्तर्राष्ट्रिय गोललाई लिन सकिन्छ ।
जुन २०११ साफ च्याम्पियनसिप मा ०-१ ले पछि परेको अवस्थामा आयोजक बङ्गलादेश विरूद्व खेलको अन्तिम मिनेटमा गरेको सर्वोत्कृष्ट फ्रि-किक गोल गरेका थिए।
थापाले सोहि खेलमानै आलोचना पाएका थिए जब उनले रेफ्रीलाई चिच्याए अपमान गरेका थिए र त्यो गरेबापत रेफ्री सर्वन लामाले थापा एक पहेंलो कार्ड जारी गरेका थिए ।
तब देखि, थापाले ५० अन्तर्राष्ट्रिय म्याचमा आफ्नो देशको प्रतिनिधित्व गरेका छन् जसले उनलाई बाल गोपाल महर्जन र उपेन्द्रमान सिंहबाट मात्र पछि परे ।
प्रारम्भमा उनले अग्रपंक्ति र मध्यपंक्ति रूपमा खेलेका थिए तर केन्द्रीय रक्षापंक्तिको स्थान खाली भएकाले उनलाई प्रस्ताव गरियो र पछि उनले आफ्नो स्थान त्यहि बनाए ।
दुई भाइबीच झगडा भए पछि दुबै राजाकी आमा राजमाता वसन्तावतीले दूधपोखरीमा पुगी चेपे नदीमा आफ्नो दूधको धारा बगाइ दुई भाइलाई सीमा छुट्ट्याएको किंबदन्ती छ ।
द्रव्य शाहले सर्वप्रथम गोरखाका जनताहरूलाई आफ्नो समर्थक बनाएपछी वि.सं १६१६ को भाद्रमा आफ्ना सहयोगीहरुका साथ लिगलिगकोटबाट गोरखामाथी आक्रमण गरे।
अर्कोपटक पुन: आक्रमण गर्नका लागि गणेश पाँडे, नारायणदास अर्ज्याल, भगिरथ पन्त, गङ्गाराम राना, मुरली खवास, सर्वेश्वर खनाल, केशव बोहोरा, गजानन्द भट्टराई लगायतका गोर्खाली भारदार तथा प्रजाहरूले द्रव्य शाहलाई तल्लो कोटमा लुकाई खड्का राजालाई आत्मसमर्पण गराउने प्रयास गरे तर सफल भएनन्।
नेपाल एकीकरणको सुरूवातकर्ता मानिएका द्रव्य शाह लिगलिगकोट, बार्पाक लगायतका राज्यहरूमा षड्यन्त्र गरी राज्य हत्याएका कारण एक षड्यन्त्रकारी राजाको रूपमा परिचित छन।
उक्त राज्यारोहणमा उनलाई सहयोग गर्ने भारदारहरू गणेश पाण्डे, भागीरथ पन्त, नारायण अर्ज्याल, गङ्गाराम राना भुसाल, केशव बोहोरा, मुर्ति खवास, सर्वेश्वर खनाल, आदिहरू हुन् ।
लिगलिगकोटको राजा छान्ने परम्परा अनुसार प्रत्येक वर्ष विजयादशमीको दिन दौडको आयोजना गरिन्थ्यो र दौड सुरु भएपछी लिगलिगकोटमा सबैभन्दा पहिले पुग्ने व्यक्तिलाई त्यसै दिन देखि एक वर्षका लागि राजा मानिन्थ्यो ।
यहि परम्परा अनुसार वि.सं. १६१५ को विजयादशमीको दिन सम्पूर्ण लिगलिगे भाइभारदार तथा प्रजाहरु राजा छान्न दौड प्रतियोगितामा व्यस्त रहेको मौका परेर लमजुंगका द्रव्य शाहले लिगलिगकोट माथि अचानक आक्रमण गरे ।
गोरखामा अधिकार गरेपछि खड्का राजाका कुलदेवताले द्रव्य शाहको १९ औ वंशको शरीरमा प्रवेश गरी द्रव्य शाहको सन्ततिको वंश विनाश गरी कालान्तरमा शाह वंश नै अन्त्य गरेको खड्का समुदायको विश्वास रहेको छ ।
कञ्चनपुर जिल्लाको पुर्वी सिमानामा रहेको साविक कृष्णपुर नगरपालिका, साविक रैकवार विचवा गा.वि.स र साविक देखतभुलि गा.वि.स वार्ड नं. ९ को क्षेत्रफल भित्र पर्ने सम्पूर्ण क्षेत्र कृष्णपुर नगरपालिका हो ।
कृष्णपुर नगरपालिकासंग उत्तरमा डडेल्धुराको चुरे पहाड, पूर्वमा कैलाली जिल्ला दक्षिणमा देखतभुली गा. वि. स. र पश्चिममा झलारी गा.वि. स.सँग सिमाना जोडिएको छ।
२०१६ मा नेपालले पहिलो एएफसी आधिकारिक प्रतियोगिताको उपाधि जित्दा उत्कृष्ट प्रदर्शनी गरेको आधारमा उनलाई टिसी स्पोर्ट्स क्लबले अनुबन्ध गरेको थियो।
उनले पहिलो खेल टिसी स्पोर्ट्स क्लबको लागि फेब्रुअरी २०१७ मा बाङ्लादेशको क्लब विरुद्ध खेलेका थिए जसमा उनले निकै प्रभावशाली प्रदर्शन देखाएका थिए।
उनले इस्ट बङ्गाल फुटबल क्लब विरूद्वको खेलमा ५० औँ मिनेटमा एक उत्कृष्ट पेनाल्टी बचाउ समेत गरेका थिए साथै उनले उक्त खेलमा म्यान अफ दि म्याच वा हिरो अफ द म्याचको सम्मान प्राप्त गरेका थिए ।
सन् २०१७ देखि उनी व्यवसायिक फुटबल खेलका लागि माल्दिभ्सको क्लब टिसी स्पोर्ट्स क्लबमा अनुबन्धित भएका थिए भने सन् २०१९ देखि उनी भारतको आइलिगमा खेल्ने पञ्जाबको एक व्यवसायीक फुटबल क्लब मिनार्व पञ्जाबमा अनुबन्धित भएका छन्।
नेपाले पहिलो पटक एसियाली फुटबल महासङ्घ ले आयोजना गरेको प्रतियोगिताको रूपमा २०१६ एएफसी सोलिडारिटी कपको उपाधि जित्ने क्रममा गोलरक्षक किरण चेम्जोङको महत्त्वपूर्ण भूमिका रहेको थियो ।
लाओसबिरुद्धको सेमिफाइनल खेलको पेनाल्टी सुटआउटमा तीन पेनाल्टी रोकेर नायक भएका उनी नेपाली टोलीका नम्बर एक गोलरक्षकका रूपमा स्थापित भए ।
किरण चेम्जोङले थ्री स्टार क्लबमा हुदाँ नेपाल राष्ट्रिय लिग २०१५ को उपाधि सहित थुप्रै नेपाली घरेलु फुटबल प्रतियोगिता समेत जितेका थिए ।
ऐतिहासिक रूपमा अक्साई चिन भारतलाई रेशम मार्गसँग जोडने कारण थियो र भारत र हजारौ सालदेखी मध्य एसियाको पूर्वी इलाका र भारतको बीच संस्कृति, भाषा र व्यापारको बाटो रहेको छ।
चीनले जब १९५०को दशकमा तिब्बतमा कब्जा गर्यो तब त्यहाको केही क्षेत्रमा विद्रोह भडकियो जसबाट चीन र तिब्बतको बीचको मार्ग बिच्छेद हुने खतरा भएको थियो।
चीनले त्यस समय शिंजियांग-तिब्बत राजमार्गको निर्माण गर्यो जो अक्साई चिनबाट निस्कन्छ र चीनको पश्चिमी तिब्बतसँग संपर्क राख्ने अर्को कारण दिन्छ।
रिसको झोकमा उनीहरूले सो ढुङ्गामा तरबार प्रहार गरे, तरबार प्रहारका क्रममा ढुङ्गाबाट म्याउँको आवाज आएको र त्यसबाट रगतसमेत बगेका कारण ढाक्रेहरू डराएछन् ।
उक्त घटना सुनिसकेपछि गाउँलेहरूले अब अनिष्ट हुने भयो भनी सो ढुङ्गालाई बाजागाजासहित हालको म्याङलुङ बजारको मध्यभागमा रहेको चौताराको वरको रूखको फेदमा स्थापित गरे ।
म्याङलुङ धेरै पहिलेदेखि तेह्रथुम जिल्लाका विभिन्न गाविस तथा पाँचथर, ताप्लेजुङ र संखुवासभाका केही गाविसको व्यापारिक स्थल बन्दै आएको छ ।
तेह्रथुमको प्रवेशद्धार बसन्तपुर बजारबाट लसुने हुँदै म्याङलुङसम्म पुग्दा बाटोमा चियाबारी, तीनजुरे, पिँगुवा खोला, शिशिर ऋतुमा लालिगुराँसका ढकमक्क फुलेका रूखहरू साथै कुम्भकर्ण, मकालु हिमालको दृश्यवलोकन, जलजले, ओख्रे, ओयाक्जुङ, जिरिखिम्ती, सिम्ले, पिप्ले, फाक्चामारा देख्न सकिन्छ।
वि.स. २०५९ मंसिर २२ गते बेलुका लागेको आगलागीले मानवीय क्षति नभए पनि लगभग ८५ वटा घरसहित लत्ताकपडा, फर्निचर आदिका साथै सम्पूर्ण सामान जलेर खरानी भएका थिए।
महाकवि कालिदासको अभिज्ञान शाकुन्तलम् को कथानकलाई प्रमुख आधार मानी यो शाकुन्तल महाकाव्य रचना गरिएको हुनाले यसमा विश्व प्रसिद्ध संस्कृत साहित्यका महाकवि कालिदासलाई नेपाली सहात्यका महाकवि देवकोटाले पछ्याएको देखिन्छ ।
प्रकृतिकी छोरी शकुन्तलाको प्राकृतिक साहचर्य, मानव र प्रकृतिको मधुर मिलन प्रदर्शन गर्ने उद्देश्यले प्रस्तुत महाकाव्य लेखेको हुनुपर्दछ ।
भानुभक्तद्वारा नेपाली भाषा र साहित्यमा प्रतिष्ठापित एवम् नेपालीहरूले ज्यादै मन पराएको शार्दूलविक्रीडित छन्द बाट महाकाव्यको श्रीगणेश गरेका देवकोटाले मालिनी, तोटक, भुजङ्गप्रयात, स्रग्विणी, इन्द्रवज्रा, वसन्ततिलका, अनुष्टुप्, शालिनी, स्रग्धरा, पृथ्वी, पञ्चचामर, वंशस्थ, रथोद्धता, द्रुतविलंवित, प्रहर्षिणी आदि संस्कृतका विभिन्न वार्णिक छन्दहरूलाई यस महाकाव्यमा उपयोग गरिएको छ ।
शास्त्रीय छन्दमा कविताको रचना हुनु, कथानक पौराणिक हुनु, शृङ्गार रस प्रधान हुनु, नायक प्रतापी क्षत्रीय राजा दुष्यन्त धीरोदात्त नभएपनि धीरललित प्रकृतिको हुनु, नायिका शकुन्तला स्वकीया मुग्धा हुनु प्राचीन परम्परा हो ।
बियोन्सेको वैकल्पिक अहम साशाको अवधारणा सन् २००३ मा सार्वजनिक गरिएको "क्रेजी इन लभ" भिडियोको निर्माणको बेला नै सिर्जना भए पनि उनको पहिचान यो एल्बमको साथमा भएको थियो ।
समीक्षक र आलोचकहरूले खासै राम्रो समीक्षा नदिए पनि यो एल्बमले सार्वजनिकीकरणको पहिलो हप्तामा नै ४,८२,००० प्रति बिक्री गरी बिलबोर्ड २०० मा पहिलो स्थान पाउने तेस्रो एल्बम बनेको थियो ।
यस एल्बममा बेलायतमा पहिलो स्थानमा परेको गीत "इफ आइ वर अ बोइ" र अमेरिकामा पहिलो स्थानमा परेको गीत "सिङ्गल लेडिज " समावेश गरिएको थियो ।
बियोन्सेको कार्य जीवनमा नै सबैभन्दा लामो समयसम्म हट १०० मा सूचिकृत भएको "हेलो" को सफलताले बियोन्सेलाई त्यो दशककै सबैभन्दा सफल गायिका बनायो ।
"सिङ्गल लेडिज" को भिडियोलाई विश्वभर इन्टरनेटमा प्यारोडी बनाइएको छ जसले गर्दा टोरन्टो स्टारले भने अनुसार नयाँ इन्टरनेट नाँचको चलन चल्तीमा आएको थियो ।
सर्वोकृष्ट महिला भिडियोको श्रेणीमा यो भिडियोको सट्टा टेलर स्विफ्टको "यू बिलङ टु मि" ले जित्दा कान्ये वेस्टले कार्यक्रमको अवरोध गरेका थिए ।
उनको चौथो एकल "लभ अन टप" ले हट आर एन्ड बी गीति चार्टको पहिलो स्थानमा ७ हप्ता बितायो भने बिलबोर्ड हट १०० को बीसौँ स्थानमा सूचिकृत भयो ।
बियोन्सेले आफ्नो सन् २०१० को साङ्गीतिक जीवनबाट लिएको विश्रामको वर्णन गर्दै एसेन्स पत्रिकाको लागि लेखेको "ईट, प्ले, लभ" का लागि न्यू योर्क असोसिएसन अफ ब्ल्याक जर्नलिस्ट्सबाट लेखन पुरस्कार पाएकी थिइन् ।
सन् २०११ को पछिल्लो भागमा बियोन्सेले न्यू योर्कको रोजल्यान्ड बलरूममा ४ इन्टिमेट नाइट्स विथ बियोन्से कन्सर्टमा ४ रात प्रत्यक्ष प्रस्तुति दिइन् ।
त्यो वर्ष आफ्नो फेशन ब्य्रान्ड र संयुक्त उपक्रमहरूबाट $३ करोड ५० लाख कमाएकी बियोन्से आगामी वर्ष उनी "३० वर्ष मुनिका सबैभन्दा बढी धनी हस्तीहरू" मा आठौँ स्थानमा परेकी थिइन् ।
८ वर्षको उमेरमा बियोन्से र उनका साथी केली रोल्यान्ड महिला मनोरञ्जन समूहको प्रतिस्पर्धी छनोट गर्न जाँदा लटेभिया रबर्सनसँग चिनजान भयो ।
चर्चित आर एन्ड बी रेकर्ड निर्माता आर्ने फ्रेजरले गर्ल्स टाइमलाई उत्तर क्यालिफोर्नियाको स्टुडियोमा बोलाई स्टार सर्चको लागि दर्ता गराए ।
म्याथ्यूले, फलस्वरूप, समूहबाट २ जनालाई निष्काशन गरे र बाँकी सदस्यलाई अन्य प्रचलित आर एन्ड बी समूहको कन्सर्टमा सहयोगीको रूपमा गाउन लगाए ।
बियोन्से र उनका साथीहरूलाई इलेक्ट्रा रेकर्ड्सले छान्नु भन्दा अगाडि उनीहरूले टन्नै रेकर्ड लेबलका लागि प्रस्तुति पेश गरेका थिए ।
सन् १९९६ मा उनीहरूले सोनी म्यूजिकको साझेदारीमा आफ्नो पहिलो गीति एल्बम सार्वजनिक गरे, नोल्स परिवारको पुनर्मिलन भयो र उनीहरूले कोलम्बिया रेकर्ड्ससँग साझेदारी गरे ।
डेस्टिनीज चाइल्डको अन्तरालमा बियोन्सेले सन् २००२ मा अमेरिकामा सर्वाधिक कमाई गर्ने चलचित्र अस्टिन पावर्स इन गोल्डमेम्बरमा आफ्नो अभिनय कला देखाउँदै सन् २००३ मा आफ्नो पहिलो एकल गीति सङ्गालो डेन्जरस्ली इन लभ सार्वजनिक गरेकी थिइन् जसले अमेरिकाको बिलबोर्ड २०० तालिकामा शीर्ष स्थान हासिल गरेको थियो ।
सन् २००६ मा डेस्टिनीज चाइल्डबाट छुट्टिएपछि उनले आफ्नो दोस्रो एकल गीति सङ्गालो बिडे सार्वजनिक गरिन्, जुन अमेरिकामा पहिलो स्थानमा परेको गीत "इरिप्लेसेबल" तथा बेलायतमा पहिलो स्थानमा परेका गीतहरू "डेजा भु" र "ब्युटिफुल लायर" पनि समावेश थियो ।
जे-जीसँगको उनको विवाह र क्याडिल्याक रेकर्ड्समा एटा जेम्सको भूमिका खेलेकोले उनको सन् २००८ मा सार्वजनिक गरिएको तेस्रो गीति सङ्गालो आइ एम.सासा फियर्सलाई प्रभावित गरेको थियो जसले सन् २०१० मा ६ वटा ग्रामी पुरस्कार प्राप्त गरेको थियो ।
नोभेम्बर २००३ मा डेन्जरस्ली इन लभ टूरमा युरोपमा प्रदर्शनी प्रस्तुत गरेकी बियोन्सेले पछि मिसी एलियट र एलिसिया किजका साथ भेराइजन लेडिज फर्स्ट टूरमा प्रस्तुति दिएकी थिइन् ।
फेब्रुअरी १, २००४ मा बियोन्सेले ह्युस्टन, टेक्ससमा अवस्थित रिलायन्ट स्टेडियममा आयोजित सुपर बोलमा अमेरिकी राष्ट्र गान गाएकी थिइन् ।
डेन्जरस्ली इन लभको सार्वजनिकीकरण पछि दोस्रो एल्बम बनाउने योजना गरेकी बियोन्सेले डेस्टिनीज चाइल्डको अन्तिम स्टुडियो एल्बम, डेस्टिनी फुल्फिल्डको रेकर्डिङका लागि पछि सारेकी थिइन् ।
म्याकडोनल्ड्सद्वारा प्रायोजित डेस्टिनी फुल्फिल्ड.लभिङ इटमा डेस्टिनीज चाइल्डले "नो, नो, नो", "सर्भाइभर", "से माइ नेम", "इन्डिपेन्डेन्ट विमेन" र "लूज माइ ब्रेथ" जस्ता लोकप्रिय गीतहरू गाए ।
बियोन्से ग्रामी पुरस्कारको इतिहासकै सबैभन्दा बढी नामाङ्कित कलाकार हुन् र २२ चोटी विजयी भएकी बियोन्से इतिहासकै सबैभन्दा बढी पुरस्कृत व्यक्तिहरूको सूचीमा दोस्रो स्थानमा पर्छिन् ।
माइकल ज्याक्सन भिडियो भ्यानगार्ड पुरस्कार लगायत २४ वटा एमटिभी म्यूजिक भिडियो पुरस्कार जितेकी बियोन्से यो श्रेणीमा पनि सबैभन्दा बढी पुरस्कृत भएकी छिन् ।
मनोरञ्जन क्षेत्रमा बियोन्सेले पुर्याएका योगदानका लागि उनलाई सन् २०१९ मा इन्साइक्लोपिडिया ब्रिटानिकाको १०० महिलाहरूमा सूचिकृत गरिएको थियो ।
जून १४, २००३ मा बियोन्सेको पहिलो एकल प्रस्तुति र कन्सर्टको बेला उनले आफ्नो प्रथम एकल एल्बम डेन्जरस्ली इन लभको घोषणा गरेकी थिइन् ।
जे-जीलाई सहयोगी कलाकारको रूपमा राखिएको यस एल्बमको प्रमुख एकल गीत "क्रेजी इन लभ" संयुक्त राज्यमा प्रथम स्थानमा समावेश भएको बियोन्सेको एकल साङ्गीतिक कार्य जीवनको प्रथम गीत थियो ।
उनको एकल "बेबी बोइ" पनि प्रथम स्थानमा सूचिकृत भएको थियो भने "मि, माइसेल्फ एन्ड आइ" र "नटी गर्ल" पाँचौँ स्थानमा सूचिकृत भएका थिए ।
सन् १९९९ मा उनीहरूले आफ्नो मल्टि-प्लेटिनम दोस्रो एल्बम द राइटिङ्स अन द वाल सार्वजनिक गरे जसमा "बिल्स, बिल्स, बिल्स", समूहको पहिलो प्रथम स्थानमा परेको गीत "जम्पिङ, जम्पिङ, जम्पिङ" र उनीहरूको सबैभन्दा चर्चित एकल "से माइ नेम" समावेश गरिएको थियो ।
"से माइ नेम" ४३ औँ ग्रामी पुरस्कारमा सर्वोत्कृष्ट आर एन्ड बी गीत र समूहमा गाइएको सर्वोत्कृष्ट आर एन्ड बी गीतको श्रेणीमा विजयी भएको थियो ।
जे-जीलाई सहयोगी कलाकारको भूमिकामा राखिएको यो एल्बमको प्रमुख एकल "डेजा भू" बिलबोर्ड हट १०० मा पाँचौँ स्थानमा सूचिकृत भएको थियो ।
अस्ट्रेलिया, हङ्गेरी, आयरल्यान्ड, न्यूजिल्यान्ड र संयुक्त राज्यमा पहिलो स्थानमा एल्बमको दोस्रो अन्तर्राष्ट्रिय एकल "इरिप्लेसेबल" विश्वव्यापी रूपमा लोकप्रिय बनेको थियो ।
बीडेमा "रिङ दी अलार्म", "गेट मी बडीड" र संयुक्त अधिराज्यमा मात्रै सार्वजनिक गरिएको "ग्रीन लाइट" समावेश गरिएको थियो जसले गर्दा उनी ग्रामी पुरस्कारमा पाँच श्रेणीमा नामाङ्कित भएकी थिइन् ।
आगामी वर्ष बियोन्सेले बीडेका लागि दुई नामाङ्कन र ड्रीमगर्ल्स: म्यूजिक फ्रम द मोशन पिक्चरका लागि एउटा नामाङ्कन प्राप्त गरिन् ।
बाँकी रहेका सदस्यहरूले सन् २००० को चलचित्र चार्लीज एन्जल्सका लागि "इन्डिपेन्डेन्ट विमेन पार्ट १" रेकर्ड गरे जुन बिलबोर्ड हट १०० मा ११ हप्ता प्रथम स्थानमा रही समूहको सबैभन्दा लोकप्रिय गीत बन्यो ।
डेस्टिनीज चाइल्डले आफ्नो तेस्रो एल्बममा काम गरिरहँदा बियोन्सेले मेकई फाइफरसँग कार्मेन: अ हिप हपरामा प्रमुख भूमिका निर्वाह गर्ने अवसर प्राप्त गरिन् ।
चार्टमा प्रथम स्थानमा परेको "बूटिलिशियस" र ग्रामी पुरस्कार विजेता "सर्भाइभर" समावेश गरिएको र बिलबोर्ड २०० मा प्रथम स्थानमा परेको यस एल्बमको सार्वजनिकीकरणको एक हप्तामा नै ६,६३,००० प्रति बेचिएको थियो ।
त्यही साल अगस्ट महिनामा बियोन्सेले एमटिभी भिडियो सङ्गीत पुरस्कारमा "लभ अन टप" प्रस्तुत गरेपछि आफ्नो गर्भ संसारसामु पेश गरिन् ।
प्रति सेकेन्ड ८,८६८ ट्विटको दरमा पोस्ट राखिएको यो घोषणालाई गिनिज वर्ल्ड रेकर्ड्समा "एकल घटनाको लागि रेकर्ड गरिएको सर्वाधिक ट्विट गरिएको पोस्ट" भनी प्रकाशित गरिएको थियो ।
सन् २००८ मा क्याडिल्याक रेकर्ड्समा एटा जेम्सको भूमिका निर्वाह गरेकी बियोन्सेले आफ्नो प्रस्तुतिका लागि सकारात्मक आलोचनात्मक प्रतिक्रिया पाएकी थिइन् ।
बियोन्सेले यो चलचित्रबाट कमाएकी सबै आम्दानी लागु पदार्थ दुर्व्यसनीमा लागेका व्यक्तिको सहयोग गर्ने फीनिक्स हाउसमा दान गरेकी थिइन् ।
सन् २००१ मा बियोन्से वर्षको पप सङ्गीतकारको श्रेणीमा अमेरिकन सोसाइटी अफ कम्पोजर्स, अथर्स एन्ड पब्लिशर्स पप सङ्गीत पुरस्कार जित्ने प्रथम अफ्रिकी-अमेरिकी महिला र दोस्रो महिला सङ्गीतकार भएकी थिइन् ।
बियोन्से जिसेल नोल्सको जन्म ह्युस्टन, टेक्ससमा केशप्रशाधक टिना नोल्स र जीरक्स बिक्री प्रबन्धक म्याथ्यू नोल्सको छोरीको रूपमा भएको थियो ।
सन् २०१६ मा सार्वजनिक गरिएको नारीवाद र बेवफाइका विषयवस्तुलाई केन्द्रिकृत गरिएको लेमनेड त्यो सालको सबैभन्दा बढी बिक्री भएको साङ्गीतिक सङ्गालो बन्न सफल भएको थियो ।
सन् २०२० मा डिज्नी+ मा ब्ल्याक इज किङ नामक साङ्गीतिक चलचित्र सार्वजनिक गरी बियोन्सेले सकारात्मक आलोचनात्मक प्रतिक्रिया प्राप्त गरेकी थिइन् ।
म्याथ्यूले समूहको व्यवस्थापन गरेकोले असन्तुष्ट भएका लटोया लकेट र रबर्सनलाई फेरा फ्रयाङ्क्लिन र मिशेल विलियम्सद्वारा प्रतिस्थापित गरिएको थियो ।
सामाजिक सञ्जालमा लकेट र रबर्सनको प्रतिस्थापनको प्रत्यक्ष कारण बियोन्से भएको हल्ला फैलिएका कारण बियोन्सेको मानसिक स्थिति बिग्रिएको थियो ।
बियोन्सेको मानसिक स्वास्थ्य समस्या र डिप्रेसनको बेला डेस्टिनीज चाइल्डले आफ्नो पहिलो ग्रामी पुरस्कार जितेका हुनाले उनले यसको बारेमा सार्वजनिक रूपमा आवाज उठाउन ठिक मानिनन् ।
फेब्रुअरी १, २०१७ मा बियोन्सेले जुम्ल्याहा बालबालिका जन्माउने भन्दै आफ्नो गर्भवती भएको तस्वीर इन्स्टाग्राममा सार्वजनिक गरेकी थिइन् ।
उनले आफ्नो गर्भावस्था र त्यसका असरहरूको बारेमा भोगको सेप्टेम्बर २०१८ संस्करणमा लेखेकी थिइन्, जसको आवरण तस्वीर बियोन्सेको निर्देशनमा ह्यामरवुड पार्कमा छायाचित्रकार टाइलर मिचेलद्वारा खिचिएको थियो ।
सन् २००५ को भ्यानिटी फेयरको प्रमुख लेखमा उनले डेस्टिनीज चाइल्डको कयौँ पहिलो स्थानमा परेका गीतहरू लेखेको बताएकी थिइन्, जसमा उनलाई सहयोगीको रूपमा श्रेय दिइएको थियो ।
सन् २००७ मा बार्बरा वाल्टर्ससँग अन्तर्वार्ता गर्दा बियोन्सेले डेस्टिनीज चाइल्डको "बूटिलिशियस" गीतको धुन बनाएको दाबी गरेकी थिइन् जसले गर्दा उक्त गीतको निर्माता रब फुसारीले बियोन्सेका पिता र तत्काल प्रबन्धक म्याथ्यू नोल्सको विरोधमा आवाज उठाएका थिए ।
यद्यपि, सन् २०१६ मा इन्टरटेनमेन्ट वीक्लीसँगको अन्तर्वार्तामा फुसारीले बियोन्सेलाई नै "बूटिलिशियस" को अवधारणा रचना गरेको श्रेय दिए ।
सन् २००६ मा ज्याक्सनलाई विश्व सङ्गीत पुरस्कारले सम्मानित गर्दा बियोन्सेले ज्याक्सन नभएको भए उनी कहिल्यै सङ्गीतमा नलाग्ने खुलासा गरेकी थिइन् ।
आफ्नो शक्तिलाई स्त्रीलिङ्गी र मोहक बनाउने टिना टर्नर र उनलाई आफ्नो काममा सधैँ प्रेरणा दिने ह्विट्नी ह्युस्टनलाई बियोन्सेले खुब मन पराउँछिन् ।
जनवरी २०१३ मा डेस्टिनीज चाइल्डले आफ्ना पुराना एल्बमहरूमा भएका प्रेम प्रसङ्गयुक्त गीतका साथै "न्युक्लियर" नामक गीत समावेश गरी आफ्नो तेस्रो सङ्ग्रहित एल्बम लभ सङ्स सार्वजनिक गरे ।
बियोन्सेले पहिले देखि रेकर्ड गरिएको ट्र्याकको प्रयोग गरी वाशिङटन डिसीमा आयोजित राष्ट्रपति ओबामाको दोस्रो उद्घाटनमा अमेरिकी राष्ट्रिय गान गाएकी थिइन् ।
फेब्रुअरी १६, २०१३ मा एचबीओमा पहिलो पटक प्रसारण गरिएको उनको वृत्तचित्र लाइफ इज बट अ ड्रीमको निर्देशनमा बियोन्सेले पनि सहयोग गरेकी थिइन् ।
यसले गर्दा बियोन्से र लेडी गागा सन् १९९२ मा नीलसेन टप ४० चार्टको स्थापना देखि सबैभन्दा बढी एकल पहिलो स्थानमा भएको कलाकारको रूपमा मराया केरीको स्तरमा पुगेका थिए ।
नर्थइस्टर्न विश्वविद्यालयमा सङ्गीत प्राध्यापकको रूपमा काम गर्ने एमेट प्राइसले बियोन्सेको वर्णको कारणले गर्दा पनि उनले यस्तो नकारात्मक आलोचना पाएको हुन सक्छ भनेका छन् ।
सन् २००८ मा लोरियाल माथि फेरियाको दिन सार्वजनिक गरिएको केश रङ्गको विज्ञापनमा बियोन्सेलाई गोरो बनाएको आरोप लागेको थियो, जसलाई उक्त कम्पनीले अस्वीकार गरेको थियो ।