polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
यदि समयबाट पहिला भंग गरिएन भनें, लोक सभाको कार्यकाल आफ्नो पहली बैठकबाट लिएर अगले पाँच वर्षसम्म हुन्छ त्यसको पछि यो स्वत: भंग भइहाल्छ।
लोक सभाका कार्यकालका समयमा यदि आपातकालको घोषणा गरिन्छ भनें ो संसदलाई यसको कार्यकाल कानुनका द्वारा एक समयमा अधिकतम एक वर्षसम्म बढाउने अधिकार छ, जबकि आपातकालको घोषणा समाप्त हुने स्थितिमा यसलाई कुनै पनि परिस्थितिमा छ: महीनाले अधिक बढाउन सकिंदैन।
वरिपरि गहिरो भुभाग रहेको किचकवधको १० बिगाहा मध्ये ९० प्रतिशत भाग एउटा अलग्गै क्षेत्र जस्तो युद्धकालिन गढ जस्तो डाँडाको रूपमा रहेको छ ।
पुरातत्व विभागले किच्चकवधमा पाइएका वस्तुहरूको प्रयोगशाला परीक्षणबाट करीब २२०० वर्ष पुरानो सभ्यता रहेको प्रमाणीत भएको जानकारी गराइएको छ ।
त्यसबाट द्रौपदीलाई जोगाउन पाँच पाण्डवमध्येका सबभन्दा बलशाली भीमसेन किच्चकसँग भिड्न कस्सिएछन् र भिमसेनले किच्चकको बध गर्न उसलाई खेद्न थालेछन।
यसरी खेद्दै जाँदा अर्जुनधारा धाम, विराट पोखर हुँदै किच्चकबधमा पुग्दा भीमसेनले किच्चकको घाँटी थिचेर मारेछन् र त्यस स्थानलाई किच्चकबध भनियो भन्ने किंवदन्ती पाइन्छ।
भीमसेनले किच्चकको बध गर्नासाथै सोही रगत पखाल्न उनले हानेको बाणले जुन ठाउँमा लाग्यो त्यही स्थानमा पोखरी स्थापना भयो भन्ने किंवदन्ती समेत रहेको छ।
यो क्षेत्रमा अरुवेला भने त्यति धरै पर्यटकहरू पुग्दैनन् पर्यटककै सुविधाका लागि हाल सो क्षेत्रमा सार्वजनिक सौचालय, बिजुली बत्ति र खानेपानीको राम्रो व्यवस्था गरिएको छ।
किच्चकबध उत्खनन्को प्रसंगलाई आधार बनाइ कृष्ण धरावासीद्वारा किच्चकबधको सेरोफेरोमा लेखिएको उपन्यास “राधा”ले मदन पुरस्कार पाइसकेको छ।
मेलाको अघिल्लो दिन नै सम्पुर्ण सामाग्री सहित आउने मेलाको दिन पोखरीमा स्नान सँगै किच्चकको श्राद्ध गरी जाने विशेष समुदायको उपस्थिति रोचक रहेको छ ।
किच्चकबध क्षेत्रमा पुरातात्विक उत्खनन गर्दा ८ कोठा भएको भवन फेला परेको र त्यसको तल्लो तहमा अर्को छुट्टै भवनको आकृति समेत फेला परेको छ भने सबैभन्दा ठूलो कोठा २२ मिटर लामो छ।
उपर्युक्त दश किरात ताइश्यान वंशी सरदारहरूले पुजारीहरूको आदेशनुसार फेदापका आठ याक्थुङ राजाहरू सँग याक्थुङ लाजे फेदापमा बस्ने अनुमति लिए।
यिनीहरूका जनसङ्ख्या बढेपछि आफ्नो वसमा राख्न कठिनाइ पर्छ भन्ने शंकाले ती आठ याक्थुङ हाङ हरूले सल्लाह गरी यी नौला वंशलाई हरेक किसिमले दवाउन सुरू गरे।
यस्तो अन्याय सहन नसकेकाले दश र्सदारहरूका रैयतहरूले एकमत भई राजा विरुद्ध लडाइँ गर्नै पर्छ भनी त्यस मुलुकका अम्वेपोजोमा, कामकेत लाङमा र सुम्हेत लुङमा भन्ने जग्गामा भेला भए।
अधिक दश सरदारहरूका वंश मध्ये प्रत्येक थरका एक एक वीर पुरुष निक्ली हुकुमदार र सरदार भई सबैले त्यस देवस्थलमा ढोग गरी युद्धमा विजय होस भनी बलमागे।
प्रत्येक मुल पुरुषले पूजा गरिसकेपछि हरेक लडाकु वीरलाई यसो भन्दै सपथ खुवाए -"जबसम्म हामी यी निष्ठुरी राजाहरूको र्सवनास गर्दैनौं।
आठ याक्थुङ हाङ का सेनाहरू संख्यामा धेरै भए ता पनि ती दश ताइश्यान वंशी सरदारहरूका धनुविद्यामा निपुण सेनाका अगाडि तिनीहरू टिक्न सकेनन्।
यिनीहरू एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा अस्तित्वको निमित्त संघर्ष गर्दै, घुमन्ते फिरन्ते अवस्था पार गर्दै, पशुपालन र कृषियुग हुँदै आधुनिक युगमा प्रवेश गरेका हुन्।
यही क्रममा लिम्बूहरू विशाल प्राचीन किरात भुभागमा बसोबास गर्ने याक्थुङ जाति हाे, लिम्बूहरु भोट-बर्मेली परिवारका सबैभन्दा पूराना जातिहरू हुन्।
इण्डो-मंगोलोइड नश्लका किराँतहरूको आगमन नेपालमा उत्तर तथा उत्तर-पूर्वी दिशाबाट भएको र अन्य जनजाति वा सम्प्रदायभन्दा पहिले आएका थिए।
यही समयमा काठमाडौँ उपत्यकामा खसहरू गाई, बाख्रा, भेडा सहित घुमन्ते, फिरन्ते अवस्थामा मातातीर्थ केन्द्रित भइरहने गर्थे, जो इण्डो-आर्यन भाषा बोल्दथे।
यसरी, उपत्यका भित्र दुबै जातिले खेतीपाती र जनावरहरू घरेलुकरण गरेकाले पहिलो पटक नयाँ किसिमको राजनीतिक, आर्थिक, सामाजिक व्यवस्था शुरुवात भएको हो।
यही क्रममा गोपाल वंशी अनुसार ३२ पुस्ता, कर्कपेट्रिक वंशावलीअनुसार २७ पुस्ता, डेनियल राइट वंशावली अनुसार २९ पुस्ता, इतिहास प्रकाशनअनुसार २५ पुस्ता, प्रेमबहादर माबोहाङका अनुसार ३३ पुस्तासम्म किराँत राजाहरूले काठमाडौँ उपत्यकामा शासन गरेका थिए।
राज्यका जनसङ्ख्या कम भए शत्रुको आक्रमणमा देश रक्षा गर्न गाह्रो पर्ने हुँदा जनसङ्ख्या बढाउनको लागि कुनै जात या वंशकामानिस भएता पनि आफ्नो भाइ-भैयात बनाइ दश लिम्बू वंशमा राख्नु।
थकतुम्बाहरू -मूल सरदारहरू)ले आफ्नो जागीरको चाहिँदो जमीन आफुलाई राखि बाँकी जमीन आफुभन्दा मुनिका थकपेबाहरू -र्सदारहरू) लाई बाँडी दिनु पर्छ।
दश ताइश्यान वंशीको आवागमन र रीति थीति कइरनमासिक अङ्क ६,माघ २०४८बाट उद्घृत विशाल किरात समुदाय भित्रकै एक समूह ताइश्यान वंशीहरू नाम्मावबाट उत्तर पश्चिम दिशा लागि बसाइँ आएका थिए।
इसाको छैटौँ शताब्दी पछि यहि खामति भन्ने जग्गाबाट दश ताइश्यान सरदारहरूले आफ्नो शाखा सन्तान उठाइ पातकोइ पहाड नाघी आसाम बसाइँ आए।
याक्थुङ र सुब्बा पनि भिनिने लिम्बूहरू पुरानो याक्थुङ लाजे फेदाप राज्यको वा पूर्वी नेपालका पहाडी क्षेत्र र अझ काेसी पूर्व र मेची वारी क्षेत्रका रैथाने हुन।
उत्तरमा तिब्बत र दक्षिणमा भारत विचको नेपालका ताप्लेजुङ, पाँचथर, इलाम, झापा, संखुवासभा, तेह्रथुम, धनकुटा, सुनसरी, मोरङ लगायत सिक्किम, पश्चिम बङ्गाल, कालिम्पोङ देखि भुटानसम्म लिम्हबूरूको थाकथलो हो।
लिम्बू जातिले के-च्याब्रुक, कोममिक्ला, फाक्वा, मुक्साङ, फामुक, नागारा, केसाङ, सिर्बोङ, फेन्जे, तुङगेवा आदि प्रयोग गर्ने गरेको पाइन्छ।
महर्षि अङ्गिराका ज्येष्ठ पुत्र बृहस्पतिको बहन भुवना जो ब्रह्मविद्या जानने थियो उ अष्टम् वसु महर्षि प्रभासको पत्नी बनी र त्यससे सम्पूर्ण शिल्प विद्याका ज्ञाता प्रजापति विश्वकर्माको जन्म हुने/भयो।
शिल्प शास्त्रको गर्ता उ ईश विश्वकर्मा देवताहरूको आचार्य छ, सम्पूर्ण सिद्धिहरूको जनक छ,वह प्रभास ऋषिको पुत्र छ र महर्षि अङ्गिराका ज्येष्ठ पुत्रको भानजा छ।
प्राचीन ग्रन्थहरूका मनन-अनुशीलनबाट यो विदित हुन्छ कि जहाँ ब्रहा, विष्णु ओर महेशको वन्दना-अर्चना भएको छ, वही भनवान विश्वकर्मालाई पनि स्मरण-परिष्टवन गरिएको छ।
माना धेरै विश्वकर्मा भए छन् र अघि चलेर विश्वकर्माका गुणहरूलाई धारण गर्ने वाला श्रेष्ठ पुरुषलाई विश्वकर्माको उपाधिबाट अलंकृत गरे जाने लगा छ भनें यो कुरा पनि मानी जानी चाहिए।
हाम्रो भारतीय संस्कृतिका अन्तर्गत पनि शिल्प संकायो, कारखानो, उधोगहरू मॆ भगवान विशवकमॉको महतालाई प्रगत गर्दै प्रत्येक र्वग १७ सितम्बरलाई श्वम दिवसका रूपमा मनाता हे।
यो पर्व सोरवर्षका कन्या संर्कातिमा प्रतिवर्ष १७ सितम्बर विशवकर्मा-पुजाका रूपमा सरकारी अनि गैर सरकारी ईजीनियरिग संस्थानोमा बडे नैं हषौलासबाट सम्पन्न होता हे।
भाद्रपद शुक्ला प्रतिपदा कन्याको संक्राति , कार्तिक शुक्ला प्रतिपदा , भाद्रपद पंचमी मई दिवस आदि विश्वकर्मा-पुजा महोत्सव पर्व छ।
अधिकांशः विद्वान् विश्वकर्मा यस नामलाई एउटा उपाधि मात्र मान्दछन्, किनभने शास्त्र र संस्कृत साहित्यमा पनि समकालीन कतिपय विश्वकर्माको उल्लेख गरिएको छ।
यो भनाईको अर्थ विश्वकर्मा नामक मूलपुरुष अथवा आदिपुरुष थिएनन् भन्ने होइन, विद्वानहरू माझमा मत भेद यसमा पनि छ कि मूल पुरुष विश्वकर्मा कोबाट भए।
यही सुक्त यजुर्वेद अध्याय १७, सुक्त मन्त्र १६बाट ३१सम्म १६ मन्त्रोमा आया छ ऋग्वेदमा विश्वकर्मा शब्दको एक बार इन्द्र अनि सुर्यको विशेषण बनेर पनि प्रयुक्त हुने/भयो छ।
अथवा यो बिस्तारै रचिए र अंतत: पहिला वेदलाई तीन भागहरूमा संकलित गरिएको- ऋग्वेद, यजुर्वेद अनि सामवेद जि‍से वेदत्रयी भनिन्थ्यो।
उक्त सबैलाई इतिहास सम्मत क्रमबद्ध लेख्नु धेरै नैं कठिन कार्य छ, किनभनें पुराणहरूमा उक्त इतिहासलाई अलग-अलग प्रकारबाट व्यक्त गरिएको छ जसका कारण यसका सूत्रहरूमा बिखराव र भ्रम निर्मित थाह लाग्दछ, र पनि धर्मका ज्ञाताहरूका लागि यो भ्रम छैन।
हिन्दू धर्मका इतिहास ग्रन्थ पढे ऋषि-मुनिहरूको परम्पराका पूर्व मनुहरूको परम्पराको उल्लेख मिल्दछ जसलाई जैन धर्ममा कुलेर भनिएको छ।
आर्हरूको नैं एक शाखाले पारसी धर्मको स्थापना पनि गरे यसका पछि क्रमश: यहूदी धर्म दुइ हजार ई.पू., बौद्ध धर्म पाँच सौ ई.पू., ईसाई धर्म सिर्फ दुइ हजार वर्ष पूर्व, इस्लाम धर्म आजभन्दा १४०० वर्ष पूर्व भयो।
यस्तो भन्नु कि यहाँबाट सुरुवात भएको यो ‍शायद उचित हुनेछैन र पनि हिन्दू इतिहास ग्रन्थ महाभारत र पुराणहरूमा मनु बाट भगवान कृष्णको पीढी सम्मको उल्लेख मिल्दछ।
ब्याक्टेरियाको प्रोटिनलाई प्रभाव पारेर रोग नियन्त्रण गर्ने समूहमा एजिथ्रोभाइसिन, क्लिनडामाइसिन, क्लोरामफेनिकल र टेट्रासाइक्लिन पर्छन्।
यो गाविसको पूर्वमा छिवाङ्ग पश्चिममा पूर्तिमकाँडा तथा रुकुमकोट उत्तरमा गरायला र दक्षिणमा अर्मा र खोलागाउँ गाविसको बीचमा रहेको छ।
यस गाविसको ऐतिहासिक पॄष्ठ भूमिलाई खोतल्दा कुनै पौरानिक िकंवदन्ति नभएतापनि त्यहाँका जानकार तथा बुढापाका ब्यक्तिहरूका अनुसार सिम्ली नाम रहनुको पछाडी सोही गाविसको वडा नं।
१मा सिम्सार क्षेत्र अर्थात सिमले धेरै जसो भाग ओगटेको हुनाले सिम रले मिश्रणबाट सिमले भनिएको पछि अपभ्रसं भई सिम्ली नाम रहन गएको भन्ने भनाई रहेको छ।
यस गाविसको धेरै जसो वडाहरू तत्कालिन अर्मा गाउँ पाचायत र केही वडाहरू छिवाङ गाउँ पाचायत अन्तरर्गत रहेकोमा २०३९ सालमा गाउँ पाचायतलाई ब्यवस्थि तगर्ने क्रममा सिम्ली गाउँ पाचायत भनेर छुट्टै स्थापना गरियो।
सिम्ली हासिवाङ सुलीहाले सहरे जस्ता औलका बस्तीहरूमा उष्ण हावापानी पाइन्छ ता पनि समष्टिगत रूपमा भन्नुपर्दा यस गाविसको हावापानी ठण्डा र समशितोष्ण रहेको छ।
असार साउन र भादौ महिनामा बढी वर्षा हुन्छ वर्षायाममा सरदर एक हजार पाँच सय मिलिलिटर वर्षा हुने गरेको एक तथ्याङ्कमा उल्लेख गरिएको पाइन्छ।
सिम्ली गाविसको करिब १६० हेक्टर वन क्षेत्र र ६३१ हेक्टर चरण क्षेत्रले ओगटेको यस गाविसमा विभिन्न प्रजातिका जडिबुटी तिते समायो पाँच औंले कुरिलो टिमुर समायो हर्रो चिराइतो दालचिनी बोझो भलायो तथा बाघ भालु थार स्याल रतुवा दुम्सी बादर गुनो झारल घोरल खरायो कालिज डाँफे मुनाल चाकुरा तित्रा जस्ता वन्यजन्तु तथा पाछीहरू पाइन्छन्।
सरकारी सेवामा यहाँका मानिसहरू न्युनरूपमा लागेका छन् भने सहायक पेशाको रूपमा आयआर्जनको लागि छिमेकी मूलुक भारत लगायतका विभिन्न खडी मुलुकहरूमा जाने गरेको पाइन्छ।
१ हालको राप्ती ज्ञानोदय उच्च माविस सिम्ली रहेको स्थानमा अन्न नखाई फलफूल मात्र खाएर सानो भवन निर्माण गरी शिक्षाको औपचारिक प्रारम्भ गरेको पाइन्छ।
शिक्षा स्वास्थ्य यातायत साचार विद्युत खानेपानी सिंचाई लगायत विकासका पूर्वाधारहरूको सन्दर्भमा उल्लेख्य उपलब्धि भइसकेको छैन तथापि त्यस दिशातर्फ यो गाविस उन्मुख छ।
उनले एक लेख लेखे- "प्लाङ्क्स ल एण्ड लाईट क्वान्टम" जसलाई भारतमा कुनै पनि पत्रिकाले छापेन त्यो सत्येन्द्रनाथले सीधै आइन्स्टाइन समक्ष पठाए।
लोकतन्त्रसँगै मङ्गोलियाले उदार आर्थिक नीति पनि अनुसरण गरेकाले त्यसबाट निजी क्षेत्रको आर्थिक गतिविधि केही वर्षदेखि निकै फस्टाएको छ ।
यहाँका तेल, कोइला, तामा, सुन, युरेनियम आदि खानी सञ्चालनमा आएपछि मङ्गोलियाको आर्थिक समृद्धि चामत्कारिक ढङ्गले बढ्ने विश्वास गरिएको छ ।
त्यसैले, मङ्गोलिया तथा अन्य लुटेराबाट बेइजिङलाई जोगाउन चीनले आफ्नो उत्तरी सिमानामा विश्वको सात आश्चर्य मध्येको एक आश्चर्य आठ हजार आठ सय एकाउन्न दशमलम आठ किमि लामो ग्रेटवाल कैयौँ पुस्ता लगाएर निर्माण गरेको हो ।
विगतदेखि अहिलेसम्म पहिले पूर्व सोभियत संघबाट र अहिले रुसबाट अत्यन्त सस्तो मूल्यमा पर्याप्त परिमाणमा भोड्का आउने गरेकाले यहाँका मानिसमा अत्यधिक मदिरा सेवन गर्ने लत बसेको छ ।
सन् २००९ मा क्यानडा र अस्ट्रेलियाका कम्पनीलाई सन् २०१२ सम्ममा सञ्चालनमा ल्याउनेगरी चार अर्ब अमेरिकी डलरमा तामा र सुन खानी सञ्चालन गर्न ठेक्का दिइएको छ ।
केन्द्रीय राज्य कमजोर भएपछि विशाल नेपालका विषयपतिहरूले सामन्तको रूपमा शक्ति संचय गदै यो अधिकारलाई आफ्नो पैत्रिक अधिकार संझी आ-आफ्नो नाममा राज्य खडा गदै गएपछि नेपाल टुकि्रन थालेको हो।
यस राज्यमा नागराजापछि चाप चापिल्ल क्राशिचल्ल क्राधिचल्ल क्राचल्ल अशोक चल्ल जितारी मल्ल रिपुमल्ल आदित्य मल्ल कल्याण मल्ल प्रताप मल्ल पुण्यमल्ल पृथ्वीमल्ल र अभय मल्ल राजा भएका थिए।
राजा नागराजका वंशजहरूले -इल्ल र -चल्ल जस्ता उपाधि लिएका थिए: राजा चापिल्ल तथा क्राचल्लका चल्ल र मल्ल राजा र राजकुमारहरूको उपाधि थियो।
खस मल्ल राज्य , खस राज्य वा खस साम्राज्य को नामले प्रसिद्ध छ, नेपालको पश्चिमी भेग, तिब्बतको पश्चिमी भेग तथा भारतीय उत्तराखण्डको पूर्वी भेगमा मध्यकालीन राज्य थियो।
भारतको खजुराहोमा रहेको ई. सा. ९५४ को एक अभिलेखले खस राज्यको अस्तित्व बङ्गालको गौड राज्य र उत्तर भारतको गुर्जर प्रतिहार वंश समान भएको बताउँछ।
यस धुराको पश्चिममा रुपाल गाउँ विकास समिति, पश्चिम उत्तरमा भागेश्वर गाउँ विकास समितिको वार्ड नम्बर ४ उत्तरमा वगरकोट गाउँ विकास समिति, पूर्वमा गाङखेत गाउँ विकास समिति र दक्षिणमा शीर्ष गाउँ विकास समितिको वार्ड नम्बर २ पर्दछन् ।
यहाँ कश्यप गोत्रीय चटौत ब्राह्मणबाट पूजापाठ रुद्री लगाउँने गरिन्छ भने पूजारा थरका जैशी ब्राह्मणबाट सबै कुराको व्यवस्थापन गर्ने गरिन्छ ।
यस सन्तानकाहरूको अनुपस्थिति भएको खण्डमा टाँटर गाउँ विकास समितिको टाँटर गाउँका जोशी र निरोला भण्डारी ब्राह्मणले कर्ताको रूपमा यज्ञमा बस्नु पर्दछ ।
पूजा शुद्ध पवित्र वस्तु गाईको दूध गङ्गाको जल पँयलो रङ्ग मात्र चाहिने भएको र रातो रंग भागेश्वरलाई नचढ्ने भएका कारण श्रीखण्डको चन्दनबाट पूजा हुने गर्दछ ।
खासगरी सुदूर पश्चिमको बैतडीदेखी मध्य पश्चिमको प्युठान हुँदै म्याग्दी, पोखरा हुँदै काठमाडौंसम्म चन्द ठकुरीको बसोवास रहेको देखिन्छ ।
भारतका विभिन्न भु-भागहरू मध्य खासगरी उत्तराखंड राज्यको काँगडा, गढवाल, कुमाउँ, पिथौरागढ हुँदै नेपालको बैतडी तथा सम्पूर्ण नेपालभर फैलिएको यस थरको नेपालमा ऐतिहासिक तथा सामाजिक पहिचान अत्यन्त सवल रहेको देखिन्छ ।
कालिकुमाउँ, चम्पावत, सिंजावलीगढी हुँदै, काँगडा क्षेत्रमा फैलिएको प्राचिन कत्युर राज्यमा आफ्नो आधिपत्य जमाइ राजकाज सुरु गरेका सोमचन्द्र र उनका वंशहरू अहिले भारतका विभिन्न राज्यहरू तथा नेपालको काठमाडौंसम्म फैलिएर बसोवास गरिरहेका छन् ।
तर, आधुनिक समयमा नेपाली समाजमा चन्दवंशको पहिचान बनाउन आधुनिक नेपाली राजनीतिक इतिहासका महान् शहिद दशरथ चन्दको योगदान सबै भन्दा माथी र अमुल्य रहेको देखिन्छ ।
त्यसपछि चन्द वंशलाई आजको अवस्थासम्म ल्याइ पुर्याउनमा चार पटकसम्म नेपालको प्रधान मन्त्री बनेका लोकेन्द्रबहादुर चन्दलाई जान्छ ।
नेपाली साशन व्यवस्थाको बागडोर चार पटकसम्म सम्हाल्ने व्याक्ति लोकेन्द्रबहादुर चन्दको कारणले नेपालका चन्द ठकुरीहरूको सामाजिक अस्तित्व अत्यन्त मजबुत बनेको देखिन्छ ।
उनीपछि विभिन्न चन्दहरू नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी, निजामती सेवा, नेपाली राजनिती, व्यापार व्यवसाय आदिमा उच्च पदस्थ भइ कार्य गरिरहेकाले पनि नेपाली समाजमा चन्द ठकुरीको पहिचान र स्थान अत्यन्त सबल देखिन्छ ।
यसैगरी भारतको उत्तराखंड राज्यमा ११ औँ शताब्दीदेखि चन्दवंशले १९ औँ शताब्दीसम्म शासन गरेकाले त्यस क्षेत्रमा पनि चन्दवंशको सामाजिक स्थान र पहिचान अत्यन्त सबल रहेको देखिन्छ ।
उदयदेउको वंशबाट अहिले नेपालको राष्ट्रिय जिवनमा महत्त्व राख्ने र प्रभाव पार्ने व्याक्तित्वहरूमा नेपालको चार पटकसम्म प्रधान मन्त्री भएका लोकेन्द्रबहादुर चन्द उल्लेखनिय छन् ।
मो. रफीको साथ गाएको उनको गीत जस्तो ‘माँगको हात तुम्हारा.’, ‘साथी हात बढाना.’ र ‘उडे जब जब जुल्फे तेरी.’ शाहिर लुधियानवीको द्वारा लिखित र ओ. पी. नैयर द्वरा सँगीतबद्ध एक खास परिचय दियो।
शम्मी कपूर यस चलचित्रको नायकले एक पल्ट भनेका थिए “यदि म नजीकै मो. रफी यस चलचित्रको गीत गाउनको लागि हुदैनथे भने म आशा भोसलेलाई यो कार्य दिन्थे”।
उमराव जान :- रेखा अभिनित ‘उमराव जान’ आशाले गजल गाएकी थिईन जस्तो- दिल चीज क्या है., यिनी आँखोंको मस्ती के., यो के ठाँउ है दोस्तों. र जुस्त जु जिसकी थी.।
राज कपुरले गीत ‘नन्हे मुन्ने बच्चाहरू.’को लागि मोहम्मद रफीको साथ चलचित्र ‘बुट पलिश्’ को लागि अनुबंधित गरे जसले एकदम प्रसिद्धि आशालाई दिलायो।
यस्तो भनिन्छ कि जब पनि आशा गाउदथिन हेलन रिकाडिंगको समय मौजुद रहन्थिन ताकि गीतलाई राम्रो तरिकाबाट सम्झन सकियोस र त्यो गीतमा राम्रो तरिका नृत्य गर्न सकियोस।
२००५ मा ७२ वर्षीय आशाले तामिल चलचित्र ‘चन्द्रमुखी’ र पप सँगीत ‘लक्की लिप्स.’ सलमान खान अभिनितको लागि गाइन जुन चार्ट बस्टरमा प्रसिद्ध रहयो।
डिसेम्बर २००४ ‘मेनु मैगजीन’को रिपोर्टको अनुसार ‘रसेल स्कट’ जुन ‘हैरी रामसदेन’को प्रमुख छ आउने वाला पाँच वर्षमा आशाको ब्रैण्डको अंतर्गत ४० रेस्टुरा पुरा यू. के. भित्र खोल्ने घोषणा गरेकि छन्।
आशा भोसले राहुल देव वर्मन जीसँग उनी त्यसबेला पहिलो पल्ट मिलीन जब उनी दुई बच्चाको आमा थिईन र सँगीतकार राहुल देव वर्मन को साझेदारीमा चलचित्र तीसरी मंजिल मा पहिलो पल्ट मान्छेहरूको ध्यान आकर्षित गर्न सकिन।
१९७० मा आशा भोसलेले पञ्चमको साथ धेरै युवा गीत गाएक थिए जस्तो- पिया तु अब तो आ जा हेलनमा खिचिएको, दम मारो दम. , दुनिया में. चुरा लिया है तुमने. आदि छन्।
यसको आलावा पञ्चमको सँगीत निर्देशनमा आशाले किशोर कुमारको साथ थुप्रै प्रसिद्ध युगल गीत गाईन जस्तो- जाने जाँ ढुढता फिर रहा. , भली भली सी एक सूरत. आदि।
आर. डी. वर्मन जीले धेरै हिन्दी प्रसिद्ध गीतहरूलाई बङ्गाली भाषामा आशाको आवाजलाई रेकर्ड गरे जस्तो- ‘मोहुए झुमेछे आज माऊ गो, चोखे चोखे कोथा बोले चोखे नामहरू बृष्टि (बङ्गाली रूपांतरण गीत जाने के कुरा हो।
यस एलबममा आशालाई मनपर्ने आठ गजल जस्तो- फरीदा खानमको ‘आज जानेको जिद ना करो.,गुलाम अलीको ‘चुपके चुपके.’, ‘आवारगी.’ र ‘दिल मे एक लहर.’ जगजीत सिहको ‘आहिस्ता आहिस्ता.’, मेहदी हसनको ‘रंजीश है सही.’,’रफ्ता रफ्ता.’ र ‘मुझे तुम नजर से.’ शामिल थियो।
आशाको ६० औँ जन्मदिवसमा इ.एम.आई. इण्डियाले तीन कैसेट जारी गरे- ‘बाबा मै बैरागन होंगी ’, ‘द गोलडेन कलैक्सन-गजल ’ र ‘द गोलडेन कलेक्शन- द एवर भरसाटाइल आशा भोसले’ जुन ४४ प्रसिद्ध गीतहरूको सँग्रह थियो।
२००६ मा आशाले ‘आशा एण्ड फ्रैण्डस’ नामक एलबम रेकर्ड गरे जसमा युगल गीत सञ्जय दत्त र उर्मिला मातोंडकरको साथ गाईन साथै प्रसिद्ध क्रिकेट खेलाडी ब्रेट लीसँग आशाले ‘यू आर द वन फरमी ’ गीत गाइन।
चलचित्र सँगीत, पप, गजल, भजन, भारतीय शास्त्रीय सँगीत, क्षेत्रीय गीत, कव्वाली, रविन्द्र सँगीत र नजरूल गीत यिनको गीतहरूमा सम्मिलित छ।
यिनले १४ भन्दा धेरै भाषाहरूमा गीत गाइन जस्तो– असमिया, नेपाली, हिन्दी, उर्दू, तेलगू, मराठी, बङ्गाली, गुजराती, पञ्जाबी, तमिल, अङ्ग्रेजी, रसियन, चेक, मलय र मलयालम।
आशा उस्ताद अली अकबर खानसँग १९९५ मा विशेष रूपले मिलिन, पछि आशाले उस्ताद अली अकबर खानको साथ ग्यारह बन्दिसे रेकर्ड गरिन ’कैलीफिर्निया मे’।
१९९० मा आर.डी.वर्मनद्वारा सँगीतबद्ध गीतहरूलाई आशाले ‘रिमिक्स’ गरेर प्रयोगात्मक अनुभव गरिन जुन धेरै मान्छेहरू द्वारा आलोचनाको विषय बन्यो।
जब अधिकांश सँगीतकार आशालाई बी-ग्रेड गीत गाउनको लागि जान्दथे त्यसबेला रविले आशालाई भजन गाउन भने जसमा ‘घराना’, ‘गृहस्थी’ ‘काजल’ र ‘फुल र पत्थर’ चलचित्रहरू प्रमुख छन्।
यिनको साझेदारीमा धेरै प्रसिद्ध चलचित्रको गीत रेकर्ड भए जस्तो- वक्त, चौदहवी का चाँद, गुमराह, बहु-बेटी, चायना टाउन, मानिस र मान्छे, धुंध, हमराज र काजल आदि छन्।
ओ.पी.नैयर र आशा भोसलेको यादगार चलचित्रहरू जस्तो- मधुबालामा खिचिएको गीत ‘आईये मेहरबाँ.’ र मुमताजमा खिचिएको गीत ‘ये छ रेशमी जुल्फोको अंधेरा. आदि हुन।
बलीवुडको अन्य प्रसिद्ध सँगीतकारकहरू साथ पनि आशाले काम गरिन जसमा जतिन ललित, बप्पी लाहिरी, कल्याण जी आन्नद जी, उषा खन्ना, चित्रगुप्त एवं रौशन शामिल छन्।
रहमान र आशाको साझेदारीमा धेरै गीत रेकर्ड भए जसमा हिट गीत ‘‘मुझे रंग दे. ’, राराधा कैसे न जले. , कही आग लगे. , ओ भवरें. , वीनीला वीनीला. प्रमुख छन्।
जयदेव र आशाले फिल्मी चलचित्रको वाहेक ८ गीतहरूको एक विशेष सँग्रह जसमा गजल एवं केही अन्य गीत शामिल थिए लाई “एन अनफर्गेटेबल ट्रिट”को नामबाट निकले।
शंकर जयकिशनले आशासँग कम काम गरे, फेरि पनि केही हिट गीत रेकर्ड गरे जस्तो- परदेमा रहन दो. यस गीतको लागि आशाको द्वितीय चलचित्र फेयर अवार्ड मिलयो।
गाइजात्राको भोलिपल्ट हरेक वर्ष ललितपुरको खोकनास्थित रूद्रायणी मन्दिरअगाडिको द्यःपोखरीमा हुने परम्परागत जिउँदो बाख्राको पाठीलाई टोकेर मार्ने जात्रा मनाइन्छ ।
रूद्रायणीदेवीलाई खुशी पार्ने बहानामा पशुमाथि सामूहिकरूपमा जाइलागेर गरिने उक्त जात्रामा कुमारी पाठीलाई द्यःपोखरीमा फालेर युवाहरूबीच लामो समयसम्म लुछाचुँडी हुनेगर्छ ।
विशेषगरी वडास्तरका युवाहरूवीच हुने उक्त लुछाचुँडीमा जुन वडाका युवाहरू मरेको पाठी लैजान सफल हुन्छन्, त्यही वडाका युवाले आगामी दशैंका लागि नाटक सिकाउनुपर्छ भन्ने मान्यता रहिआएको छ ।
रूद्रायणीदेवीले नुहाउने उक्त पोखरीमा धेरै मानिसको नुहाउने क्रममा चिप्लिएर मृत्यु भएका कारण देवीलाई खुशी पार्ने बहानामा पाठीलाई भोग दिन उक्त जात्रा आयोजना गर्ने परम्परा छ ।
खोकनामा शिखली जात्रा मनाइएपछि भोलिपल्ट साँझतिर रूद्रायणीमा गाईजात्राको दिनमा चढाइएको फर्सी ल्याएर द्यःपोखरीमा बलि दिइन्छ र लगत्तै कुमारी पाठीलाई पोखरीमा फ्याँकी लुछाचुँडी गरिन्छ ।
हरेकपल्ट उक्त जात्रामा संलग्न युवाहरूमध्ये एक जनाले जिउँदो पाठीलाई काँधमा राखी पोखरीमा छाडेपछि टोकेर तथा तानातान गरी लैजानुपर्ने परम्परा छ ।
द्यःपुखू अर्थात देव पोखरी जात्रा ललितपुर जिल्लाको चम्पापुर नगरपालिकामा अवस्थित प्राचिन वस्ती खोकनामा नेवार समुदायले मनाउने सांस्कृतिक उत्सव हो ।
यस स्थानका नेवार समुदायले बौद्ध धर्म मान्दै आइरहेको भएपनि रुद्रायणी देवीको मन्दिर स्थापना भएपछि हिंसा सुरूभएको र यो संस्कृतितर्फ मोडिएको छ ।
करिब पाँचसय वर्ष अघि नेपाल संम्वत ६३३ मा अमर मल्लको पालमा रुद्रायणी देवीको मन्दिर स्थापना भएपछि खोकनाका नेवार समुदायले रुद्रायणी देवीको मेला प्रत्येक बाह्र वर्षमा एकपटक मनाउने गर्दछन् ।
जनैपूर्णिमाको तेस्रो दिन देखि इन्द्रजात्राको दिन एक महिनासम्म मनाइने मेलामा रुद्रायणी देवीको मन्दिर राखिएको कोठामा बाह्र वर्ष पुगेका नेवार समुदायका बालिकाहरूलाई गुफा राख्ने प्रचलन पनि रहेको छ ।
उनीहरूका बङ्सपुरुष कौशिक ऋषिबाट छुटिएका १०० मध्यका ५० भाइ छोराहरूमा १० भाइ ककेसियस पर्वत उपत्यकामा बसोबास गरेका र तिनै १० भाईको सन्तान कस्मिर आएको र कस्मिर आउदा उक्त बङ्सको मुख्य ब्यक्ती थानेश्वर थिए भन्ने भनाई छ।
गोस्ठुका ती १८ भाइ छोराहरु मध्य कान्छा भाइ खाप्पडुका सन्तान हरिहर क्षेत्र, केदार नाथ, बद्री नाथ, मानसरोवर, कुमाउ गढ्वाल हुँदै हालको खप्तड क्षेत्र प्रवेश गरेको र यसरी कास्मिर देखि हालको खप्तड क्षेत्र आईपुग्दा यस खाप्पडु बङ्सिमा प्रध्युम्न सङ्राम सिंह थिए र ती नै सङ्ग्राम सिंहका छोरा अइमानसिंका चार भाइ छोरामध्य कान्छा महाराज अम्बरिसो भोटुबिर हुन ।
बासु शब्दबाट जसरी राजा जनिन्छ त्यस्तै नेत प्रत्ययबाट नेतृत्व वा नेता जनिन्छ र यी दुई शब्दबाट नै बस्नेत बन्दछ जसको पूर्ण अर्थ हुन्छ राजाहरू मध्ये नेतृत्व गर्ने राजा अथवा महाराज।
उनका चार छोराहरू (काजी नाहरसिंह बस्न्यात, सेनापति केहरसिंह बस्न्यात, मूलकाजी अभिमान सिंह बस्नेत र बडाहाकिम धोकलसिंह बस्न्यात)ले उक्त अभियानमा भाग लिएका थिए ।
त्यस्तै पूर्व गृहमन्त्री यज्ञबहादुर बस्न्यात, सेनापति सिँह बहादुर बस्न्यात, पूर्व राजदूत डा. सिँँह बहादुर बस्न्यात, जनरल चिनीया बहादुर बस्न्यात खब्तडि बस्नेत हुन् ।
बस्नेत वा बस्न्यात नेपालको विभिन्न स्थानहरूमा बसोबास गर्ने मस्टो तथा प्रकृती पूजक हिन्दू धर्मावलम्बी विशेषतया नेपाली क्षेत्रीहरूको थर हो ।
गोरखाका एक श्रीपालीहरू शिशाकोटी महादेव, वीरभद्र, महाकाली लाई कुल देवता र अराध्यादेवी लाई इष्ट देवता मान्ने गरेका छन् भने बाँकी अन्य सबैैैले मष्टो मान्दछन्।
यो बाह्य ऊर्जा आपाती विकिरण का रूपमा मिल्न सक्छ वा अत्यन्त वेगगामी कणहरु द्वारा प्राप्त हुन सक्छ जो यी धातुहरुका धरातलमा प्रह्योर गर्नुहोस्।
परन्तु यदि कुनै प्रकार चालकको ताप बढा दिए जाए, जसदेखि स्वतन्त्र इलेक्ट्रोनहरूलाई उतनी ऊर्जा मिल सके जति उनको धातुका धरातलदेखि बाहिर लानका लागि आवश्यक छ भनेंत्यो क्रिया हुन जान्छ जसलाई तापायनिक उत्सर्जन भन्दछन्।
यो एक महत्त्वपूर्ण कुरा छ जसको ध्यान ती पदार्थहरुका चुनावमा रखना पर्छ जो उत्सर्जकका रूपमा प्रयुक्त हुन्छन्, किनभनें यस तापमा नष्ट हुने पदार्थहरूको उपयोग गर्न सकिंदैन।
यी विचारहरूलाई ध्यानमा रख्दै यदि ती पदार्थहरूको खोजको जाए जो उत्सर्जकका रूपमा प्रयोगमा ल्याउन सकिन्छ त धेरै नैं कम संख्यामा पदार्थ मिल्नेछ्न्।
व्यापारिक रूपमा इलेक्ट्रोन नलिहरु मा प्रयोगमा लाए जाने उत्सर्जक वा त अक्साइड लेपित उत्सर्जक हुन्छन् अथवा टंग्स्टन वा थोरियम युक्त टंग्स्टन हुन्छन्।
एक त आयनीकरण छ जो इलेक्ट्रोनहरूलाई यति गतिज ऊर्जा प्राप्त् हुन जान्छ कि ती ग्यासका परमाणुहरूलाई मुठभे्ने द्वारा आयनहरूमा परिवर्तित गर्न दिन्छन्।
अधिशोषित अणु अथवा परमाणु विद्युत्‌को एक द्विगुण सतह धातुका धरातलमा बनाइन्छन्, जो वा त उत्सर्जनमा सहायक हुन्छ वा त्यसको कम गर्न दिन्छ।
जब संतृप्त धाराका यस मानलाई तापहरुका विभिन्न मानहरुका साथ रेखाचित्रका द्वारा प्रदर्शित गरिन्छ त चित्र २मा दिए भएको वक्र रेखा प्राप्त हुन्छ।
सन्‌ १९०८ मा वेनल्टले एक महत्त्वपूर्ण खोज गरे त्यसले यो देखा कि जब इलेक्ट्रोन नलीमा प्रयुक्त उत्सर्जकलाई क्षारीय अक्साइडदेखि लेपित गरिन्छ त तापायनिक उत्सर्जन धेरै अधिक बढ्न जान्छ।
अधिक तापमानका कारण उत्पन्न आवेश-वाहकहरु को कुनै सतहदेखि वा कुनै स्थितिज-ऊर्जा बैरियरका विरुद्ध प्रवाह तापायनिक उत्सर्जन कहलाउँछ।
जस्तो पहिला नैं भनिसकिएको छ, टंग्स्टन, थोरियम युक्त टंग्सटन तथा अक्साइड लेपित उत्सर्जक नैं प्राय: यस कार्यमा प्रयुक्त हुन्छन्।
सडकहरूको हालत यस्तो थियो कि पहियेदार गाडीहरूको चल्नु खतरेबाट खाली न थियो मान्छे लद्दू टट्टुहरूमा दाहरु-बाहिरु पालनहरूमा असबाबको भाउँति लदकर यात्रा गर्थे।
स्त्रीहरूलाई लडकीहरूलाई सहतीरहरूमा बाउँधकर समुद्रका किनारामा छोड दिथे कि धीरे-धीरे बढती भए समुद्रको लहर्नुहोस् तिनलाई निगल जाहरु।
तर जब-जब त्यो फ्रांसको शक्ति र उन्नतिको कुरा सोच्थ्यो, तब-तब त्यो फ्रांसको जनताका सम्बन्धमा छैन, केवल आफ्नो र आफ्नो सामन्तहरुका सम्बन्ध मा ।
सन् १७१५मा जब त्यो मरयो त पेरिस आफ्नो शान-फैशन साहित्य, सौन्दर्य र ठूला-ठूला महलहरु तथा फव्वारहरूबाट सुसज्जित थियो र फ्रान्स यूरोपको प्रधान राजनीतिक र सैनिक शक्ति बन्ेको थियो।
उनका प्रकाशित कृतिहरूमा १. नेपाली लघु उपन्यास : परम्परा र प्रवृति , २. कालापानी यात्रा, , ३. हृदयको ज्योति , ४. हामी साना लालाबाला , ५. सानासाना पुतली , ६. फेवादेखि विवासम्म छन् ।
उनीद्वारा सम्पादित कृतिहरूमा चर्चित व्यङ्ग्य लेखक विष्णु नवीनका कृतिहरू 'सोझा नवीनका बाङ्गा निबन्ध', 'केही सोधी केही खोजी' र 'धेरै कुरा एकै ठाउँमा' हुन् ।
उनले 'सम्झनामा माधव गुरु - प्रोफेसर माधव भण्डारी स्मृतिग्रन्थ' र नन्दकला सुवेदीको नियात्रा सङ्ग्रह'अठासी वर्षमा कैलाश मानसरोवर' जस्ता पुस्तकहरू पनि सम्पादन गरेका छन् ।
साहित्यिक पत्रकारितामा पनि रुचि राख्ने उप्रेतीले झोक्का, अन्तु, साहित्य सन्ध्या, कविता आदि साहित्यिक पत्रिकाहरूको सम्पादन र सहसम्पादन गरेका छन् ।
उनी रेडियो नेपालबाट प्रशारण हुने ‘घटना र विचार’ कार्यक्रमका सह-निर्देशक थिए र उनले चलचित्र सेन्सर बोर्ड, नेपालका सदस्यका रूपमा पनि काम गरेका थिए।
उनी कवि युद्धप्रसाद मिश्र स्मृति प्रतिष्ठानको महासचिव र राष्ट्रिय जनसंस्कृतिक महासंघ नेपालको केन्द्रीय सदस्यका रूपमा कार्यरत छन् ।
पण्डित बद्रीदत्त पाण्डेको एतिहासिक पुस्तक "कुमाउँ र गढवाल को इतिहास" अनुसार, उप्रेती मूल पश्चिमी भारत क्षेत्रको महाराष्ट्र राज्य का वासिन्दाहरू थिए, तिनीहरू १२औं शताब्दीमा इस्लामी आक्रमणको फलस्वरूप उत्तर को हिमालय क्षेत्रमा बसाइँ सरे।
एचटिएमएलले अक्षर विशेषको लिङ्क, शीर्षक, अनुच्छेद, सूची आदिको रूपमा नोट गर्दछ तथा यसमा अन्तर्क्रियात्मक फारम, संलग्न चित्र, तथा अन्य ओब्जेक्ट जोड्दछ।
एचटिएमएल केही हदसम्म कुनै दस्तावेजको दृश्य, रूप आदिलाई निर्धारित गर्न सक्दछ तथा यसमा स्क्रिप्टिङ भाषा कोड जस्तो जाभास्क्रिप्ट, पिएचपी आदिमा पनि संलग्न गर्न सकिन्छ।
फेरि, मानौं कि हामी कसैलाई आफ्नो आँखा र अनुहार हेरेर थाहा छ, त्यहि यहाँ जान्छ शीर्षकको रूपमा सम्पूर्ण वेबपेजलाई के भनिन्छ।
एच.टि.एम.एल को प्रारम्भिक सार्वजनिक रूपमा उपलब्ध व्याख्या "एच.टि.एम.एल ट्यागहरू" भनिने कागजात थियो, जसलाई टिम बर्नर्स-लीले सन् १९९१ को अन्तमा वेबमा सन्दर्भ गरे।
उनको पुस्तक इंडियाज एक्सपोर्ट ट्रेंड्स एन्ड प्रोस्पेक्ट्स फर सेल्फ सस्टेइन्ड ग्रोथ, , भारतको अन्तर्मुखी व्यापार नीतिको पहिलो र सटीक आलोचना मानिन्छ।
इसपछिको वर्षमा उनी योजना आयोगको उपाध्यक्ष, रिजर्व बैङ्कको गवर्नर, प्रधानमन्त्रीको सलाहकार र विश्वविद्यालय अनुदान आयोगको अध्यक्ष रहे छन्।
आफ्नो कुशल र ईमानदार छविको कारणले सबै राजनीतिक दलहरूमा उनको राम्रो चिनाजानी छ, तर टूजी स्पेक्ट्रम घोटालामा मनमोहन सिंह चुपचाप सँग उनको ईमानदार छविमा प्रश्न उठेको छ।