polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
आफ्नो दाम्पत्य जीवनमा उतारचढाव नआओस् र दीर्घ सौभाग्य प्राप्ति होस् भन्ने उद्देश्यले उनी पति चारुवाकको आज्ञा लिई नित्य प्रति उक्त मन्दिरमा गई पूजा आराधना गर्दछिन् ।
उक्त पूजाअर्चनाको प्रभाव तथा भगवान् भोलेनाथको असीम अनुकम्पाले साम्बाका पति चारुवाकको स्वरूप देवतातुल्य मनोहर र दिव्य हुन पुग्छ र त्यसपछि उनी पति चारुवाकसँगै विभिन्न सुरम्य स्थलमा वनविहार पनि गर्न थाल्छिन् ।
तर यसै प्रसङ्गलाई जोड्दै ‘साम्बाले पतिको हत्या गरी परपुरूषसँग वृन्दावनमा विहार गर्दै गरेको’ कुरो गाँसेर चूडकले भगवान् श्रीकृष्णलाई भएनभएको उपाख्यान सुनाई पोल लगाउँछ ।
त्यसो भए पत्नी पक्षी नै रहने भएपछि आँफूलाई पनि पक्षी बनाइदिन ज्वाइँले अनुरोध गरेपछि भगवान् श्रीकृष्णले उनलाई पनि पक्षी नै बनाइदिनुभयो ।
भगवान् श्रीकृष्णले समस्त ब्रज क्षेत्रका साध्वीहरूलाई साम्बाको पातिव्रत्य धर्म डगेको छैन भनी विश्वस्त तुल्याई ती सम्पूर्णले कार्तिक शुक्ल पञ्चमीदेखि कार्तिक शुक्ल पूर्णिमासम्म ११ दिन प्रत्येक दिन सायंकालमा गोपेश्वर महादेवको मन्दिर परिसरमा गीत र नृत्य गरी भगवान् भोलेनाथलाई प्रसन्न तुल्याएमा ती दम्पतीको पक्षीयोनीबाट छुट्कारा हुने उपाय बताउनुहुन्छ ।
यसै उपायलाई अनुसरण गरी साम्ब महिलाहरूलाई सङ्गठित बनाउँदछन् र आँफूले पनि शिवको आराधनामा घनघोर तपस्या गर्दछन् ती सङ्गठित साध्वी स्त्रीहरूले शिवालयको परिसरमा साथै भगवान् श्रीकृष्णको दरबार जाने चौबाटोमा प्रत्येक साँझ गीत र नृत्य प्रस्तुत गर्दछन् ।
साम्ब र द्वारिका पुरीका समस्त साध्वी स्त्रीको आराधनाले शिव प्रसन्न हुनुहुन्छ र साम्बाका जोडीलाई पंक्षीयोनीबाट मुक्त बनाउनु हुन्छ ।
स्त्रीहरूको सङ्गठित प्रतिरोध, चेलीबेटी र माइतिबीचको अटूट प्रेम र घुसघुसे एवं पोल्याहा हरूलाई सजाय दिने सन्देश बोक्ने यही उत्सव हो–‘सामा–चकेवा’पर्व ।
यस पर्वमा यो र यसै कथानकसँग जोडिएका पात्रहरू शाम्बा , चकेवा का अतिरिक्त शाम्ब, सतभैया, खडरीच, चुगला , वृन्दावन, चौकीदार, झांझी, कुकुर आदिको माटोको मूर्ति निर्माण गरी असाध्यै रोचक अभिनय गरिन्छ ।
दाजु र बहिनीबीचको आत्मीय प्रेमको प्रतीकको रूपमा मनाइने यो पर्वमा दिदीबहिनीले आफ्नो दाजुभाइको सुस्वास्थ्य र दीर्घायुको कामना गर्दछन् ।
विभिन्न पात्रको प्रतीकको रूपमा बनाइएको माटोका मूर्तिलाई बाँसको टोकरीमा राखी कात्तिक शुक्ल पञ्चमीको साँझदेखि टोलछिमेकका दिदी बहिनीहरू गाउँको बाहिर खुला ठाउँमा एकभित्र भई सामा-चकेवासम्बन्धी गीतहरू गाउँछन् र अभिनय गर्दछन् ।
यस क्रममा समूहमा महिलाहरू डालो मा मूर्तिहरू सजाउँदै कार्तिकको शुक्लपक्ष पञ्चमीको बेलुकाबाट शुरु गरी गाउँगाउँको दोबाटो, चौबाटो, चौक आदि स्थलमा भेला भई लोकगीत गाउँदै नृत्य गर्दछन् ।
सामा खेले चलली सखी सँग सहेली हो., साम चके साम चके अइहो हे जोतला खेत में बैसिहो है., चुगला करे चुगलपन बिलैया करे म्याउँऊं, चुगला के फांसी देंऊ जस्ता लोकगीत गाउँदै चुगलाको मूर्तिमा टाँसिएको दाह्री र जुँघालाई प्रत्येक दिन डढाउँदै त्यस चुगलाको प्रतिमालाई महिलाहरू कुटेपिटे झैं पनि गर्दछन् ।
सामा-चकेवालाई शीत र दूबो खुवाइसकेपछि मूर्ति राखिएका टोकरीलाई बीचमा राखी त्यहाँ उपस्थित दिदीबहिनीहरू वृत्ताकारमा बस्दछन् र टोकरीलाई दाहिने हातले एकले अर्कालाई दिंदै बाँया हातले फेरि लिने गर्दछन् ।
त्यसपछि किशोरीहरूले आँफूले गाउँगाउँ डुली अभिभावकवर्गबाट सङ्कलन गरेको रकम र अन्नादिको उपयोग गरी तैयार गरिएको प्रसाद दही, चिउरा, चिनी र मिठाईसहित विभिन्न परिकारको भोजन तैयार गर्दछन् ।
साँझ सर्वप्रथम मूर्तिहरूलाई भोजन गराइन्छ अनि त्यसपछि दिदी-बहिनीहरूले आआफ्ना दाजुभाइलाई मूर्तिकै जुठोस्वरूप त्यही भोजन प्रसादका रूपमा दिन्छन् ।
अनि सामा, चकेवा र अन्य भाँचिएका मूर्तिहरूलाई गाउँनजीकैको खोला, पोखरी वा तलाउमा विसर्जित गरिन्छ, तर चुगलाको मुर्तिलाई भने फोहोर ठाउँमा मा फ्याल्ने गरिन्छ र यस पर्वको समापन गरिन्छ ।
कलामर्मज्ञहरूद्वारा यसको कथासूत्रको रोचकता, आकर्षक दृश्यात्मकता, गीत–सङ्गीत–नृत्य र यसको पारम्परिक स्वरूपलाई अवलोकन गरी यसको अभिनेय पक्षलाई पारम्परिक ‘लोकनृत्य’का रूपमा व्याख्या गरेको पाइन्छ ।
यसको बहुआयामी स्वरूप, गायन–विविधता, प्रकृतिप्रतिको अगाधप्रेम, माइति र चेली बीचको स्नेहपूर्णसम्बन्ध, चुगला प्रतिको सामूहिक–सङ्गठित विरोध, लोककल्याणको भावना, संस्कारगत–प्रशिक्षण जस्ता अनेक खण्डमा बाँडेर यस पर्वलाई विश्लेषण गर्न सकिन्छ ।
त्यसैले यस बहुआयामी लोकनृत्यमा मूलभूत स्वरूप एउटै भए पनि व्रतालु र प्रदर्शनकारी समूहको विचार, चिन्तन, श्रुतिपरम्परा र सामजिकताका आधारमा यस पर्वको विवेचन र व्याख्या फरक फरक हुन्छ ।
त्यसैले होला द्वापर युगदेखि चली आएको सामा–चकेवा पर्व केवल मिथिलाञ्चलमा मात्र होइन आर्यावर्तका अन्य क्षेत्रमा पनि हर्सोल्लास र लोकाचारका साथमा मनाउने गरिन्छ ।
नेपालमा मनाइने विभिन्न धार्मिक तथा आध्यात्मिक सांस्कृतिक पर्वमध्ये अत्यन्त लोकप्रिय पर्व 'सामा-चकेवा' पर्व कात्तिक महिनाको शुक्ल पञ्चमीदेखि पूर्णिमासम्म मनाइन्छ ।
पाँचौँ पार्टीको महाधिवेशन सन् १९९३ जनवरीमा काठमाडौँमा सम्पन्न भएको थियो र जनवादी बहुदलीय जनवादलाई यसको मुख्य विचारधाराको रूपमा स्वीकार गरिएको थियो।
मदन भण्डारीद्वारा प्रतिपादित जनताको बहुदलीय जनवादको एउटै विचारधाराले यसले आउँदो वर्षहरूमा सबैभन्दा प्रमुख राजनीतिक दलहरू मध्ये एक बनाएको थियो।
पार्टीले प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४मा, १२१ सिट जित्दै प्रतिनिधि सभामा सबैभन्दा ठूलो पार्टी बनेको थियो र नेपालका सात प्रदेशमध्ये ६ वटा प्रदेशमा सबैभन्दा ठूलो पार्टी बन्न पुगेको थियो।
निर्वाचनपछि पार्टीले नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी सँग आफ्नो गठबन्धन कायम गरेको थियो र नेपालको केन्द्र र सात प्रदेशमध्ये ६ वटामा गठबन्धन सरकार गठन गरेको थियो ।
सत्ता बाँडफाँड सम्झौता अनुसार नेकपा ले प्रदेश नं १, बागमती प्रदेश, गण्डकी प्रदेश र लुम्बिनी प्रदेशमा सरकारको नेतृत्व गरेको थियो।
२०६५ मा, पुष्पकमल दाहाल नेतृत्वको माओवादी सरकारले सेना प्रमुख रुक्माङगद कटवाललाई निष्कासन गरेपछि नेकपा गठबन्धन सरकार छाड्न बाध्य भएको थियो।
सरकारबाट हटेपछि, पार्टी माधवकुमार नेपाल नेतृत्वको सरकारमा नेपाली काङ्ग्रेस र मधेशी जनअधिकार फोरमसँग नयाँ गठबन्धन सरकार बनाएको थियो।
सात महिनाभन्दा बढी राजनीतिक गतिरोधपछि खनाल २०६७ माघ २३ गते, एकीकृत नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी को समर्थनमा नेपालको प्रधानमन्त्री निर्वाचित भएका थिए।
उनको निर्णयको विरोध गर्न सात दलीय गठबन्धन गठन गरिएको थियो र नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी सँग भएको सहमतिपछि राजाको प्रत्यक्ष शासनविरुद्ध संयुक्त सङ्घर्ष सुरु भएको थियो।
२०६३ को जनआन्दोलन सफल भएपश्चात्, राजतन्त्रको अन्त्य भएको थियो र नेपाली काङ्ग्रेसका नेता गिरिजाप्रसाद कोइराला नेपालको प्रधानमन्त्री बनेका थिए।
गिरिजाप्रसाद कोइराला नेतृत्वको नेपाली काङ्ग्रेस–नेपाल सद्भावना पार्टीको गठबन्धन सरकारलाई समर्थन गर्दै २०५५ मा, पुन: पार्टी सरकारमा सहभागी भएको थियो।
पार्टीले सुशील कोइरालाको नेतृत्वमा सत्तारुढ नेपाली काङ्ग्रेस र राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीसँग गठबन्धन सरकारमा सहभागी भएको थियो।
नेकपा ले पाँच वटा सरकारको नेतृत्व गरेको छ जसमा मनमोहन अधिकारीले एकपटक, केपी शर्मा ओली दुई पटक, माधवकुमार नेपालले एकपटक र झलनाथ खनालले एकपटक नेतृत्व गरेका थिए।
२०७८ भदौमा, पूर्वप्रधानमन्त्री माधवकुमार नेपालको अध्यक्षतामा केन्द्रीय समिति सदस्य र झलानाथ खनाल लगायत सांसद्ले, नेकपा नामक नयाँ दल गठन गरेसँगै दल विभाजित बन्न पुगेको थियो।
२०७७ फागुन २४ गते, सर्वोच्च अदालतले नेकपा र नेकपा को विलयबाट बनेको नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीको आधिकारिकता वा आधिकारिक नाम ऋषि कट्टेलले यस भन्दा अगाडि नै निर्वाचन आयोगमा दर्ता गरेको भन्दै पूर्ववर्ती दलहरूलाई छुट्टाभिन्न गर्ने गरि आदेश जारी गरेको थियो।
२०७५ जेठ ३ मा, नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी र नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी बीच एकीकरण भएको थियो र यो दल लगभग दुई तिहाइ बहुमत सहित नेपालको सबैभन्दा ठूलो दल बन्न पुगेको थियो।
नयाँ संविधानको मस्यौदा तयार भएपछि सुशील कोइरालाले राजीनामा दिएर खड्गप्रसाद ओली एकीकृत नेकपा , राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी र अन्य दलको समर्थनमा प्रधानमन्त्री निर्वाचित भए।
यद्यपि, संसद तथा सडकमा अवरोध गर्ने, सडकमा रेलिङ भाच्ने तथा टायर बाल्ने संसदीय विकृतिको सुरुवात गरेको दोष पनि यो पार्टीलाई जान्छ।
नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी वा छोट्करीमा नेकपा एमाले नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी र नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी बीच एकीकरण भई २०४७ पुस २२ गते स्थापना भएको नेपालको सबैभन्दा ठूलो विपक्षी राजनीतिक दल हो।
विज्ञानको अन्य शाखाहरुका समान भाषाविज्ञानका पनि प्रयोगात्मक पक्ष छन्, जसको लागि प्रयोगको प्रणालिहरु र प्रयोगशालाको अपेक्षा हुन्छ।
भिन्न-भिन्न यान्त्रिक प्रयोगहरुका द्वारा उच्चारणात्मक स्वनविज्ञान , भौतिक स्वनविज्ञान र श्रवणात्मक स्वनविज्ञान को अध्ययन गरिन्छ।
स्वरहरुका मापनका लागि जस्तै स्वरत्रिकोण वा चतुष्कोणको रेखाहरु निर्धारित गरिएको छन्, त्यस्तो नैं इन्होंने व्यंजनहरुका मापनका लागि आधार रेखाहरूको निरूपण गरे, जसको द्वारा उच्चारण स्थानहरूको ठीक ठीक वर्णन गर्न सकिन्छ।
सैद्धांतिक र प्रायोगिक स्वनविज्ञानमा समान रूपबाट काम गर्नभएका व्यक्तिहरूमा निम्नलिखित मुख्य छन्: स्टेटसन , नेगस पोटर, ग्रीन र कप , मार्टिन जूस , हेफनर , मौल आदि।
भाषाविज्ञान भाषाका अध्ययनको त्यो शाखा हो जसमा त्यसको उत्पत्ति, स्वरूप, विकास आदिको वैज्ञानिक एवं विश्लेषणात्मक अध्ययन गरिन्छ।
पुरानो नेपाली अथवा मध्यकालीन नेपाली र आधुनिक नेपालीमा परिभाँडा हुने/भयो छ, यसलाई ऐतिहासिक पद्धति द्वारा नैं स्पष्ट गरेर जान सकिन्छ।
सन् १९५२ फेब्रुअरी २१ मा ढाका विश्वविद्यालयमा विद्यार्थी तथा आन्दोलनकारीहरूको विरोध गर्दै बहुसङ्ख्यकको मातृभाषा बङ्गालीको राज्य भाषाको माग गर्दै उनीहरूले आफ्नो जीवन बलिदान दिएका थिए।
बङ्गाली लिपि एक प्रकारको शब्दीय वर्णमाला लिपि हो जसमा व्यञ्जनका लागि वर्ण, स्वरहरूको लागि रूप र यदि कुनै कार प्रतीक छैन भने त्यसलाई स्वरको रूपमा लिइन्छ।
बङ्गलादेश मुस्लिम बाहुल्य देश भए तापनि यसले पाकिस्तानमा प्रयोग हुने शाहमुखी लिपिजस्तै अरबी आधारित वर्णमालाको सट्टा बङ्गाली वर्णमाला प्रयोग गर्दछ।
बङ्गाली भाषा र साहित्यले बङ्गालको पुनर्जागरण र पुस्तकमा बङ्गालको साँस्कृतिक विविधता र बङ्गाली राष्ट्रवादको विकासका साथै बङ्गलादेशको निर्माणमा सबैभन्दा महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेको थियो।
मग्मा गाविसको ऐतिहासिक पृष्ठभूमिलाई खोतल्दा स्थानीय बुढापाकाहरूको भनाई अनुसार परापूर्वकालमा भान्जाले मामालाई हत्या गरेको र मगरको भाषामा यस गाविसलाई मग्मा भनिएको भनाई रहेको छ।
भौगोलिक भू वनावटको आधारमा पहाडी ज्युला गरी दुई भागमा विभाजन गरिएको यस गाविसको नापी शाखा रुकुमको रेकर्ड अनुसार २७ हजार सात सय ७्३ हेक्टर रहेको छ।
दुई सय ५० हेक्टर वन क्षेत्रले ओगटेको यस गाविसमा कुरिलो अमला पदमचाल सिल्पारो हाच्छयु झार झ्याउ कुमकुम कटुकी हलहले टिमुर हर्रो दालचिनी पाँचऔले चिराइतो जटामसी बोझो ग्रुजो बादलपाते भलायो आदी जडिबुटीहरू पाइने गर्दछन्।
पकाउनेलाई भाँडाकुडा दिनेगरेकोमा एक दिन भाँडाकुडा दिन विसर्ी भूत रीसाएर गाउँलेहरू मध्ये कुनै एक घरबाट अदान उखेलेर यस गुफामा लुकाई दिएको हुनाले यस गुफालाई त्यसैबेला देखि अदान लुकाउने गुफाको रूपमा चिनिन थालेको हो।
२०१५ सालमा नेपाल राष्ट्रिय प्राथमिक विद्यालय स्थापना भई यस गाविसमा पहिलो पटक औपचारीक रूपमा शिक्षाको प्रारम्भ भएको यस गाविसमा हालको ५० दशमलव ६१ प्रतिशत सारक्षरता रहेको छ।
महाभारत कालमा पाण्डवहरू लुकेर यीनै स्थानमा गुप्तवास भंग गर्न विराट राजाका नौ लाख गाईहरू हरण गरी लगेको तथा कौरवहरूले गाई हरण गरेको स्थान गौ हरण तथा यसको अपभ्रंश भई गोरूवा हुदै गरूवा भएको बताइन्छ,जुन स्थान हाल इलाम जिल्लाको दानाबारी गाविसमा पर्दछ।
हरण गरेर लगेका गाईहर कौरव पक्षले गौहटी पुर्यागएका थिए र पाण्डव पक्षका वीर योद्धा बृहन्नला को रूपमा लुकेर बसेका अर्जुनले लुटिएका गाईहरू कौरवहरू सँग युद्ध गरी फिर्ता ल्याउँदा अत्यन्त तिर्खाएकाले जलदेवता भगवान शिवको आरधना गरी जमिनमा प्रर्जन्य अस्त्र ले पानी निकाली गौमातालाई खुवाएको स्थानका रूपमा यस स्थानलाई लिइन्छ।
जाँड रक्सी र धुम्रपान समेत निषेधित गरिएको अर्जुनधारा क्षेत्र परिसर भित्र अर्जुनले वाण हानी पानी निकालेको प्राचीन पोखरी छ भने यसको बीचमा अर्जुनले गाईलाई पानी ख्वाईरहेको मूर्ति स्थापित गरिएको छ।
सातकुने उक्त पोखरीको दक्षिण तर्फ पंचधातुबाट निर्मित ५ वटा धाराहरू छन् जसबाट निरन्तर चिसो पानी बगिरहन्छ भने पोखरीभित्र विभिन्न जातका रंगी विरंगी माछाहरू पाइन्छ।
२०५५ सालको हुलाक टिकटमा समेत चित्रांकित अर्जुनधारा क्षेत्रमा प्रत्येक वर्ष लाखौं स्वदेशी तथा भारतीय तीर्थ यात्रीहरूले भ्रमण गर्ने गरेको पाईन्छ ।
महाभारत कालमा पाण्डवहरू लुकेर यीनै स्थानमा गुप्तवास बसेका र दु्र्‍योधन लगायत कौरवहरूले उक्तपत्ता लगाई पाण्डवहरूको गुप्तवास भंग गर्न विराट राजाका नौ लाख गाईहरू हरण गरी लगेको तथा कौरवहरूले गाई हरण गरेको स्थान गौ हरण तथा यसको अपभ्रंश भई गोरुवा हुदै गरुवा भएको बताइन्छ, जुन स्थान हाल इलाम जिल्लाको दानाबारी गाविसमा पर्दछ।
हरण गरेर लगेका गाईहरू कौरव पक्षले गौहटी पुर्याएका थिए र पाण्डव पक्षका वीर योद्धा बृहन्नला को रूपमा लुकेर बसेका अर्जुनले लुटिएका गाईहरू कौरवहरू सँग युद्ध गरी फिर्ता ल्याउँदा अत्यन्तै तिर्खाएकाले जलदेवता भगवान शिवको आरधना गरी जमीनमा प्रर्जन्य अस्त्र ले पानी निकाली गौमातालाई खुवाएको स्थानका रूपमा यस स्थानलाई लिइन्छ।
जाँड रक्सी र धुम्रपान समेत निषेधित गरिएको अर्जुनधारा क्षेत्र परिसर भित्र अर्जुनले वाण हानी पानी निकालेको प्राचीन पोखरी रभ्ने यसको बीचमा अर्जुनले गाईलाई पानी ख्वाईरहेको मूर्ति स्थापित गरिएको छ।
सातकुने उक्त पोखरीको दक्षिण तर्फ पञ्चधातुबाट निर्मित ५ वटा धाराहरू छन् जसबाट निरन्तर चिसो पानी बगिरहन्छ भने पोखरीभित्र विभिन्न जातका रङ्गी विरङ्गी माछाहरू पाइन्छन्।
२०५५ सालको हुलाक टिकटमा समेत चित्रांकित अर्जुनधारा क्षेत्रमा प्रत्येक वर्ष लाखौं स्वदेशी तथा भारतीय तीर्थ यात्रीहरूले भ्रमण गर्ने गरेको पाइन्छ।
यहाँ शिव, गणेश, नाग, हनुमान र सरस्वती आदि देवी देवताका मूर्तिहरूका अतिरिक्त विवाह, कर्मकाण्ड, यज्ञकक्ष, क्रियापुत्री कक्ष, धर्मिक कार्यक्रम वाचन तथा श्रोता कक्ष आदिको स्थापना गरिएको पाइन्छ।
अर्जुनधारा जलेश्वरधाम झापा जिल्लाको विर्तामोडबाट लगभग ५ कि.मी. उत्तरको गए पछि शनिश्चरे बजारबाट पश्चिमतर्फ करीब ६ मिनट जति हिँडेपछि अर्जुनधारा जलेश्वर धाममा पुग्न सकिन्छ ।
अर्जुनधारामा प्रत्येक वर्ष बालाचतुर्दशी र श्रावण महिनाभर मेला लाग्ने गर्दछ, जुन अवसरहरूमा देश भित्रका र भारतबाट समेत भक्तजनहरूआउने गर्दछन।
एन्ड्रोइड निगम पालो एल्टो,क्यालिफोर्निया,संयुक्त राज्य अमेरिकामा सन २००३मा एन्डि रूविन ,रिच मिनर ,निक सियर,तथा क्रिस् वाइटले ,रूविनकै शब्दमा ".स्मार्ट मोबाइल जो मालिकको स्थान तथा रोजाइहरूको जानकारी राख्न सक्दछ"त्यस्ता स्मार्ट फोन विकास गर्ने हेतुले स्थापना गरेका थिए।
ती एप्सहरू गुगलको एप्स भण्डार एन्ड्रोइड मार्केटबाट डाउनलोड गर्न सकिन्छ अथवा थर्ड पार्टी साइटबाट पनि सिधै डाउनलोड गर्न सकिन्छ।
यसको प्रयोग स्मार्टफोन, ल्यापटप, नेटबुक, ट्याबलेट कम्प्युटर , गुगल टिभी, रिस्टवाच, हेडफोन, कार सिडि, डिभिडि प्लेयर तथा अन्य साधनहरूमा हुन्छ।
वि . सं . २०६५ सालमा भारतमा प्रकाशित " अति पिछडा दर्पण मा गरी लाल प्रतिवेदनको अनुसार , भारतमा १९७१ इ . स . सम्म सिन्मुरियाहरूको जनसंख्या लगभग पौने दुई लाख थियो जुन राज्यको गुण जनसंख्याको जगमा चार प्रतिशत थियो ।
यस मारेगा भारतबाट प्रकाशित राष्ट्रिय सिन्दुरिया निर्देशिका पुस्तकका पुछायोजक राजेश रंजन आफ्नो विचार राख्नु हुन्छ कि आज यस जातिमा आफै पनि ८० प्रतिशत यस्तो समुदाय छ जो गरीब छन र कठिन पूर्वक जीवन यापन गरिरहेछन् ।
त्यसमध्ये पनि २० प्रतिशत व्यक्तिहरू आजपनि आफ्ना पारम्परिक व्यवसाय सिन्दुर , नित जडिवुटी सग घरेलु मसला पागारका पारचुन सामग्री आदि नम मिसाएर विभिन्न स्थाई अस्थाई गेला , हाट या मन्दिरमा व्यापार भने गरिरहेको भेटिन्छन् ।
६० प्रतिशत सिन्दुरियाहरूको अवस्थामा भने करिब – करिब अज्ञात नै शिम छ र बाँँकी २० प्रतिशतहरू सगृद्ध त छन तर तिनीहरूको सम्पर्क कर प्रायः सबै जनासँग नरहेकोले रिति चिन्ताजनक छ ।
तराई क्षेत्रमा बसोवास गर्ने केही पहिचानमा आएका जातिहरू बाहेक विभि संख्या कति यस जातिले प्रयोग गर्ने थरहरू दास , बनिया , बानिया आदि शब्दहरूको मात्रै पहिचान हुन सकेको नेपालमा प्रकाशित विभिन्न जातजाति सम्वन्धि पुस्तकहरूको अध्ययनबाट प्रष्ट हुन्छ ।
डा दर्पण इ . स . सम्म ' नेपाल वैश्य कल्याण महासंघले आफ्नो विधानमा वैश्य समुदाय अन्र्तगतका सिन्दुरिया वनिया सहित २३ वटा जातिहरूलाई हाल सम्म पहिचान गरी समावेश गरेको पाइएकोछ ।
उपलब्ध हुन व्यवसायको यसरी विभिन्न सरोकारवाला निकाय समेत वनिया अर्न्तगत पुग्छ त्यसै अन्य जातजाति संगै सिन्दुरियाहरूको पनि वास्तविकता वारे खोजीनिति भाषिक रूप गरेको पाइदैन ।
यसर समग्रमा व्राह्मण वर्ण र क्षेत्रिय वर्णलाई जस्तै गरी समग्र भाषाका स बनिया को जनसंख्या के कति र यस वर्ण अर्न्तगत छुट्टाछुट्टै स्थानिय भ उपजातिहरूको पहिचान गरी उल्लेख गर्न आवश्यक देखिन्छ ।
हरेक जात दौडमा यस अहिलेको बहुसंख्या अशिक्षित र भूमिहीनहरूको वाहुल्य रहेको यस जमघट , जाति वारे जनगणनावाट पनि हालसम्म पूर्ण पहिचानमा ल्याउन सम्बन्धित निकायहरू असमर्थ रहेको पाउन सकिन्छ ।
फेब्रुवरी २६,१९८२ मा चीनको हुबेइ प्रान्तमा जन्मेकी व्यबसायिक टेनिस खेलाडी हुन् तथा उनी ग्रान्ड स्लाम टेनिस उपाधि जित्ने पहिलो एसियाली खेलाडी हुन्, त्यसैले यसलाई एसियाली खेलकुदकै सर्वाधिक ठूला सफलतामध्ये एक मानिएको छ।
त्यसैले चिनियाँ सरकारी टेलिभिजनमा फ्रेन्च ओपन फाइनलमा कमेन्ट्री गरिरहेकी प्रस्तोताले भनेका थिए, 'सय वर्षको अन्तर्राष्ट्रिय टेनिसको इतिहासमा यस्तो कहिल्लै भएको थिएन।
त्योभन्दा पनि ठूलो कुरा उनको मुहारमा हरदम मुस्कान हेर्न पाइन्छ, आमचिनियाँको भावहीन अनुहारका तुलनामा उनी ख्यालठट्टा पनि उत्तिकै रुचाउँछिन्।
सांस्कृतिक क्रान्ति (सरलीकृत चिनियाँ: ; पारम्परिक चिनियाँ: , : 'चीनको महान सर्वहारा सांस्कृतिक क्रान्ति' ) जनवादी गणतन्त्र चीनमा माओ त्से-तुङद्वारा चलाइएको एक सामाजिक-राजनीतिक आन्दोलन थियो सन् १९६६ बाट सुरु भएर सन् १९७६ सम्म चल्यो।
यस क्रान्तिको सुरुवातको घोषणा गर्दै माओ-त्से-तुङले चेतावनी दिएका थिए कि बुर्जुआ वर्ग कम्युनिस्ट पार्टीमा आफ्नो प्रभाव कायम गरेर एक किसिमको तानाशाही स्थापित गर्न चाहन्छ।
"विद्यार्थीहरूले क्रान्तिमा ध्यान दिन सकुन् र क्रान्तिमा लाग्न सकुन्" भनेर कलेजहरूलाई बन्द गरियो र माओले देशभरका छात्रहरूलाई यस क्रान्तिमा अगाडि आउनको लागि आह्वान गरे।
सुरुवातमा माओ र तिनका समर्थकहरूले हजारौं रेड गार्डहरूलाई एकजुट गरेर तिनलाई चीनीया समाजका चार पुराना स्तम्भहरू लाई खत्म गर्नको लागि भनियो ।
उदाहरणका लागि जब नैं चालकसित धेरै अधिक आवृतिको प्रत्यावर्ती धारा प्रवाहित हुन्छ त त्यसको बाह्य ससम्मका नजिकधारा घनत्व अधिक हुन्छ तथा ज्यहरू-ज्यहरू सतहदेखि भीतर केन्द्रतर्फ जान्छन्, धारा घनत्व कम होतिन्छ।
यिनी पत्रों देखि उन समयको सामाजिक एवं संस्कृतिक दशाको ठूलो राम्रो ज्ञान प्राप्त हुन्छ तथा ईरान र तूरानको विद्वानहरू एवं अकबरद्वारा विद्वानहरूको प्रोत्साहनमा प्रकाश पर्दछ।
१५९४ ई.मा उनले निजामी गंजबीको खम्से को समान पाँच मसनवियोंको रचनाको योजना बनाए जसमा निजामीको मखजने असरारको समान मरकजे अदवारको र लैला मजनूको समान नल दमन को रचना समाप्त गर्यो।
९७४ हि. मा फैजी शाही दरबारको कवि बने, तर अझै सम्म धार्मिक विषयहरूमा अकबरले स्वतन्त्र रूपले निर्णय लिन प्रारम्भ गरेको थिएन, अत: दरबारको आलिमोंको अत्याचारको कारण शेख मुबारक, फैजी तथा अबुल फजलको केही समय सम्म ठूलो कष्ट भोगने पडे।
त्यतिकैमा खोलाको बीचबाट सुकिलो आभूषणमा मौलिक गरगहनाले सुसज्जित दिव्यसुन्दरी (युमा साम्माङ वा युमामाङ अर्थात पारुहाङ/सुम्निामा, महादेवी जस्तै थिइन) निस्केर हल्का मुस्कानका साथ आई बालकको शरीरमा सुमसुम्याउँदै बडो सुमधुर स्वरमा धेरैबेर पहिलाको कुराहरु संझाए।
हत्या हिंसा गर्न नहुने, झुट्ठो बोल्न नहुने, नारीजाती सृस्टिकर्ता हुनाले उनीहरूलाई समाजमा उच्चो सम्मान गर्नु पर्ने, आफ्नो कुल देवतालाई सदा बिहान बेलुकि चोखो नीतोसँग ‘माङसेवा’ गर्नु पर्ने, मासु मंस तथा मदिरापान गर्नु नहुने, शिक्षा, भाषा लिपि, संस्कार तथा मुन्धुमको पुर्नउत्थान गर्नुपर्ने जस्ता कुराको दीब्य ज्योती छोडेर ‘‘तपस्वी गुरु/महागुरु हुन्छौ, अगाडिको सर्तहरु सबै पूरा गर्नु ।
बालकलाई लिएर घरमा पुग्दा छोरा निको भएर हाँस्दै आएको देखेर अचम्म र खुशी हुँदै आमा–बुवाले के भएर यस्तो भयो भनी सोध्दा मासु बोकेर खोला तर्न नहुने रहेछ भन्दै छोटो उत्तर दिनुभयो।
खोलामा घाँटी–घाँटी आउने वरफ झैं चिसो हिउँदे पानीमा डुबाएर उनै दिब्यनारी आएर अगाडिका दिब्यउपदेश, मुन्धुमका अक्षहरु देखाइ रहन्थ्यो।
चुक्चिनाम्बामा खान, लाउन, बस्न दुःख भएकाले जगुनबाजले पनि माइखोलापारि जितपुरको खत्रक्पा खोल्सीपारि दानाबारीको बोरुङ सहवीरे भन्ने ठाउँमा हिउँदमा गाई गोठ राखेर वस्नुभएको थियो।
छोराले आँसु खसाउँदै टुलुटुलु हेरि मात्र रहेको देखेर सानीआमाले ८ वर्षका बिरामी छोरालाई वास्ता नै नगरी यत्रो भारी बोकाएर पठाएछ भन्ने सम्झनुभयो।
वि. सं. १९४२ साल कातिक २५ गते आइतवार राती नेपालको पूर्व लिम्बुवान माङसेबुङ गाउँपालिका वडा नं. २, साविक इभाङ–५ चुक्चिनाम्बामा बुबा जगुनबाज लिङदेन र आमा हंसमति बेघा लिङदेनको कोखबाट साइँला छोराको रूपमा सामान्य किसान परिवारमा महागुरु फाल्गुनन्द लिङदेनको जन्म भयो।
तर अरुबेलाको भन्दा ठुलो र ३–४ घण्टासम्म जिबित नै रहेपछि भोकले मर्ला भन्ने डरले जबरजस्ती स्तनपान गराउन खोज्दा पनि नमाने पछि चार दिनअघि ब्याएको कालो बाख्राको दूध खुवाएर शिशुको पालनपोषण भयो।
न्वारनको दिन नाम नरध्वज राखिए पनि उनि जन्मनुभन्दा पहिला धरै सन्तान जिवित नरहेकोले फलामे साधन लगाईदिए स्वस्थ्य र दीर्घायु हुन्छ भन्ने त्यस समयको प्रचलन अनुसार बाबाले फलामको चुरा र कल्ली लगाईदिए।
महागुरु फाल्गुनन्द लिङदेनको जन्म बिक्रम सम्बत १९४२ को कार्तिक २५ गते आइतबारका दिन इलाम जिल्लाको इभाङ ५ चुक्चिनाम्बामा भएको थियो।
बाल्यकालमा सिकिस्त बिरामी भएका फाल्गुनन्दलाई फलामका चुरा बनाएर हातमा लाईदिनाले ठीक हुन्छ भनेकाले उनका हातमा फलामका चुरा लाई एको थियो।
महागुरु फाल्गुनन्द आफ्नो जीवनको अन्तिम अवस्थासम्म भाषा, लिपि, संस्कार संस्कृति, सम्मान शिक्षा, समाज सुधारका निम्ती किराँत धर्मको उत्थान तथा संरक्षणको निमित्त लागिरहे।
वर्तमान अवस्थामा महागुरु फाल्गुनन्दले समाज सुधारका निम्ति वि. सं. १९८८ वैशाख २४ गते स्थापना गरेको 'सत्य धर्म मुचुल्का'को नीति विश्व समुदायले अनुसरण गर्न थालेका छन्।
गरिब खान, लाउन, बस्न दुःख भएको परिवारमा जन्मिएका बालक गाई बाख्रा गोठाला गर्दै वनजंगल, खोलानाला, डाँडाकाँडा चहार्दै ८ वर्षको हुनुभयो।
दिव्य पुरुषः ‘‘मासु बोकेर यो खोलामा किन पसेको? त्यो खानु हुँदैन भन्ने बिर्सिस? ऊ युमामाङसँग माफी माग’’ भन्दै दिव्य पुरुष त्यही अल्पिए।
पञ्चकर्म, आयुर्वेद शास्त्रमा वर्णित एक विशेष चिकित्सा पद्धति हो, जुन दोषहरूको शरीर भन्दा बाहिर निकालेर रोगहरूको जडबाट समाप्त गर्छ।
यस विधिबाट शरीरमा लाग्ने रोगहरूको कारण जुन वात, पित्त, तथा कफ हुन्छ यी तीन दोषहरु अर्थात् त्रिदोषहरुका असम रूपलाई समरूपमा पूर्ववत् स्थापना गर्नको लागि विभिन्‍न प्रकारको प्रक्रियाहरू प्रयोगमा ल्याइन्छन्।
स्वेदनका २ भेद छन् - १) अङ्ग विशेषको स्वेदन जस्लाई एकाङ्ग स्वेदन भनिन्छ र २) पूरै शरीरको स्वेदन जस्लाई सर्बाङ्ग स्वेदन भन्ने गरिन्छ ।
यो स्नेह क्रिया शरीरमा बाह्य रूपबाट तेल आदि स्निग्ध पदार्थहरूको अभ्यंग गरेर गरिन्छ तथा यिनी पदार्थहरूको मुखद्वारा प्रयोग गरेर गरिन्छ।
शल्य चिकित्सानुसार आस्थापन तथा अनुवासन वस्तिलाई वस्ति शीर्षक अन्तर्गत राखी यिनलाई तेस्रो तथा चौथो प्रधान कर्म मानिएको छ भनेँ पाचौँ प्रधान कर्म रक्त मोक्षणणलाई मानिएको छ।
खीप चन्द तत्कालीन शासकको रूपमा डुग्राकोटमा बस्नेक्रममा एक दिन स्थानीय जलेवा माझीले सुर्नणागाडबाट माछा मारेर कोटमा राजाको दर्शन गर्न गएको र माछा दिए बक्सिस पाउने प्रलोभनमा उक्त माछा राजाको दरवारमा दिए पछि माछा सफा गर्दा माछाको पेटमा लामो सुन्दर कपाल निस्किएको थियो ।
कपाल निकै सुन्दर भएको र त्यसमा पनि निकै लामो कपाल देखेर खीप चन्द अचम्मित भए र यति राम्रो लामो सुन्दर कपाल भएकी आईमाई को रहेछन् पत्ता लगाउनु पर्यो भनि आफ्ना सहयोगीहरूलाई अह्राएका थिए ।
उक्त कपाल आफ्नी दरवारकी मन्त्रीकी श्रीमतीको भएको थाहा मन्त्रीलाई मार्न लगाएर भण्डारीको गर्भिणी श्रीमती लाई विबाश गर्न सोच राख्न पुगे ।
उता मन्त्रीलाई मारेको र निजका एक मात्र छोरा र निजकी आमा भएकोमा राजाले छोरालाई शिकार खेल्न डोटी लगेकोमा पछि डुग्राकोट फर्किने बेलामा निज भण्डारीको हत्या गरी मृग र निको मासु लिएर फर्केकोमा पाप धुरीबाट कराउंछ भने झै राजाले आफ्नो राज्यबाट फिर्ता भएपछि त्यहांका भद्र भलादमीहरूलाई दरवारमा खान बोलाउने चलन रहेकोमा खीप चन्द श्री भण्डारीकी रानी र स्थानीय भलादमीहरूलाई दरवारमा निम्तो पठाए तर भण्डारा खाने बेलामा मृगको मासु भन्दा अर्को मासु मीठो भएको कुरा भण्डारीको रानीले भन्दा खीप चन्दले किन राम्रो नहोस् भनेर मासु देखाउन खोज्दा आफ्नै छोराको हातको औंलामा रहेको औंठीबाट छोरा मारेर मासु खुवाएको रहेछ भन्ने थाहा भएछ ।
आफ्नो श्रीमान्लाई पनि मारि सकेको र छोरालाई पनि शिकार खेल्ने निहूमा लगी मारेकोले आफ्नो बंश समेत नाश हुन लागेकोमा के गर्ने भनि निज भण्डारीकी रानीले आफ्ना माईती भनिने कठायतहरूलाई सो सम्बन्धमा छलफल गर्न लगाएकोमा कचहरी बसेको कुरा खीप चन्दले थाहा पाएको हुंदा उनी राति नै कोटबाट भागेर पाटन गा.वि.स. वडा नं. १ नगाडीबाडामा बसेको र राति त्यहि भोज खुवाएको रहेछ ।
स्थानीय भाट जाति प्रत्येक दिन गाउं गाउंमा अन्न माग्दै श्लोक भनि जाने चलन रहेकोमा संजोगबश उक्त दिन नगाडीबाडा पुगेको र आफ्नो लठ्ठी मलको थुप्रो मा गाडेकोमा गाउंबाट फर्किई लठ्ठी समात्न खोज्दा लठ्ठीसंगै पात्लो आएकोले निजबाट खीप चन्द नगाडीबाडामा बसेको रहस्य खुल्न गएको थियो ।
यसरी आफ्नो बारेमा जानकारी भएकोले सहयोग जुटाउंदै खीप चन्द भाटकै घट्टको कोठामा लुक्न पुगेकोमा कठायतहरूले खीप चन्दलाई मारेको र निजकी श्रीमती बच्चा पाउने अवस्थामा रहेकोमा निजलाई समेत दरवारमै भाला रोपी मारि दिएको ।
उता दीप चन्दको यस सम्बन्धमा खासै भूमिका नदेखिएकोमा आफ्ना वैरीको रूपमा राख्न हुन्न भन्ने सल्लाह अनुसार मृग आएको बहाना गरी दीप चन्दलाई दरवार बाहिर निकाल्ने योजना भण्डारी खेमाले बनाएकोमा योजना अनुसार नै मृग आएको हल्ला गर्दै मार मार भन्ने आवाज दरवार नजिक खैलाबैला भएको सुनेर शिकार खेल्न तम्सिने दीप चन्द पनि दरवारबाट बाहिर निस्किएको तर निजकी रानीले बाहिर ननिस्कनु भन्दा भन्दै आफ्नी पति तिरबाट ढल्क पुगेको र सो देखेर आफू पनि बहोस भएको र पछि मृत्यु भएको थियो ।
श्रीभडारीकी रानीले मार फर्काउन लागेकोमा कठायतहरूलाई आफ्नो दरवारदेखि डुगरा सम्मको भूमि दिएको कुरा स्थानीय पाटन गा.वि.स.मा बस्ने कठायतहरूले नै भन्ने गरेको पाईएको छ ।
पहिला देखि नै यस कोटको नजिकै चिहान रहेको थियो र दरबारको नजिकै चिहान हुँदा राती साझ आफुलाई अप्ठेरो भएको कुरा राजाले आफ्ना ब्राह्मणलाई राखेको थियो ।
पन्त ब्राह्मण तन्त्र मन्त्र पनि गर्दथे र उक्त चिहानलाई सराईदिन भनि पन्त ब्राह्मणलाई भने पछि तन्त्र मन्त्र द्धारा स्वर्गेनीपिपलमा रहेको चिहानलाई सराई हाल रहेको तिपरीगाढ भन्ने ठाउमा पुर्‍याएको कुरा सुन्नमा आउछ ।
इतिहास लेखनकार्य त्यति सहज छैन् जति इतिहासलाई विगतको खाली स्मरण मात्र मान्ने गरिन्छ, यदि यसका लागि प्राथमिक स्रोतको संरक्षण नगर्ने हो भने माध्यमिक स्रोतको आधारमा मात्र प्रमाणित गर्न एवम् विश्वासनीय बनाउन गाह्रो हुने मात्र नभई भावि सन्ततीका लागि इतिहास मेटिन पुग्दछ ।
नेपाल सिंगो मुलूक विभिन्न स–सना राज्यमा विभाजित हुने क्रममा कर्णाली र गण्डकी क्षेत्र बाइसी, चौबिसी राज्यमा खस राज्य टुक्रिन गएको कुरा इतिहासका पानाहरूको अध्ययनबाट थाहा पाउन सकिन्छ ।
इतिहासमा उल्लेख भई आए अनुसार बाइसी राज्यहरुमध्ये शक्तिशाली राज्यको रूपमा रहेको हालको डोटी जिल्ला तत्कालीन राज्यको मौसमी राजधानीका रूपमा रहेको दिपायल, अजैमेरु, उकुबाकु , जोराईल बाहेकको प्रमुख विशेषता बोकेको तर इतिहासमा नाम मात्र उल्लेख गरिएको वर्तमान अवस्थामा पनि उक्त राजधानीको स्थलगत अध्ययन गर्न सकिने तर स्रोत साधनहरु उल्लेख नभएको पाईए तापनि विभिन्न कथा कहानीको रूपमा मात्र सीमित रूपमा रहेको डुग्राकोटलाई परिचित गर्न खोजिएको छ ।
एक पटक यो राज्य निकै शक्तिशाली भएको समयमा यस राज्यका शासकहरूको एकताका कारणबाट कुमाउ र गढवाललाई समेत आफ्नो कब्जामा लिएको तर पछि शासकहरूमा आपसी मनमुटाव हुंदा ती राज्यहरु स्वतन्त्र भएका थिए ।