polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
त्याची मात्रा प्रथम बाष्पीकरणाद्वारा कमी करून त्या मात्रेचा बीटूमेन, सिमेंट किंवा तत्सम पदार्थाबरोबर संयोग करून त्याला बंदिस्त साच्यात किंवा मॅट्रिक्स स्वरूपात सिमेंटच्या चरातून पुरतात.
अगदी सौम्य द्रवरुपी कचऱ्याची म्हणजे तीव्रता एकसहस्रांश मिली क्युरी प्रति लिटरहून कमी असलेल्या कचऱ्यावर रासायनिक प्रक्रिया करून नंतर त्याला गाळून व विपुल प्रमाणात पातळ करून आलारा तत्त्वाप्रमाणे समुद्रात किंवा वातावरणात सोडण्यात येते.
वाल्मीकी रामायणातील बालकांडामध्ये जनकाने लग्नानंतर आपला आनंद व्यक्त करण्यासाठी सोने, चांदी, मोती आणि पोवळी दिली असे दिसते (ददौ कन्या शतं तासां दासी दासं अनुत्तमम्‌। हिरण्यस्य सुवर्ण्यस्य मुक्तानां विद्रुमस्यच ॥
गीतेच्या पंधराव्या अध्यायात "अधश्चोर्ध्वम् प्रसृतास्तस्य शाखा: गुणप्रवृद्धा विषय प्रवाला:" असे अश्वत्थ वृक्षाचे वर्णन आहे तेथे हा शब्द आला आहे.
यातील काही प्रकारचे सूक्ष्म प्रवाळजीव मोठ्या प्रमाणावर कॅल्शियम कार्बोनेटचे उत्सर्जन करतात आणि यामुळे या कठीण अशा स्तराच्या निर्मितीमुळे समुद्रातळाशी जेथे प्रवाळ आढळते तेथे प्रवाळाची विस्तीर्ण बेटे तयार होऊ शकतात, तसेच योग्य तापमान, आणि पुरेसा सूर्यप्रकाश मिळाल्यास त्यांची वाढ उत्तम होते.
व्हेनेझुएला येथील मार्गेरिटा बेट हे मोत्यांसाठी प्रसिद्ध आहे आणि हे मोती सप्टेंबर ते मे या महिन्यांमध्ये काढतात, मोत्यांच्या एका शिंपल्यात एकाहून अधिक मोती असू शकतात, परंतु मोठा गोलाकार असा मोती बहुधा एकच असतो असे काही जुन्या नोंदींवरून समजते.
पृथ्वीवर, जमिनीखाली, खडकांमध्ये किंवा जलाशयांच्या तळाशी सापडणारे जे काही मौल्यवान खडे किंवा तत्सम टणक व शोभिवंत वस्तू आहेत, त्यांना रत्ने म्हणतात.
नवग्रहांच्या गतीच्या व अवकृपेच्या मानवी जीवनावर होणाऱ्या तथाकथित वाईट परिणामांची तीव्रता कमी करण्यासाठी ज्योतिषी काही विशिष्ट रत्‍न वापरण्याचा सल्ला देतात.
अर्थ : माणिक, मोती, हिरा, नीलम आणि मरकत ही पंचरत्ने आणि गोमेद, पुष्कराज, वैडूर्य आणि पोवळे ही चार धरून झालेल्या एकूण ९ रत्नांना, नवरत्ने म्हणतात.
२००६ साली जीवनविद्येच्या परिसस्पर्शी क्रांतीला ५० वर्षे पूर्ण झाली म्हणून ६ ते ८ जानेवारीला बांद्रा-कुर्ला कॉम्प्लेक्स येथे भव्य दिव्य सुवर्ण महोत्सवी सोहळा साजरा करण्यात आला.
1946 मध्ये, त्यांच्या लग्नाच्या दोन वर्षांपूर्वी, श्री रामकृष्ण कामत यांचे ‘नामजपाचे महत्त्व’ हे प्रेरणादायी पुस्तक वाचून त्यांनी मंत्र ध्यान सुरू केले.
25 वर्षांच्या अगदी लहान वयात, त्यांना त्यांचे गुरू, श्री नाना महाराज श्रीगोंदेकर, अहमदनगर, महाराष्ट्र, भारत यांच्याकडून अध्यात्मवादाची दीक्षा मिळाली.
त्यांनी स्वतःच्या आत्म्यात अवर्णनीय आनंद अनुभवला आणि यामुळे त्यांना आध्यात्मिक ज्ञान आणि आनंद लोकांपर्यंत पोहोचवण्यास प्रवृत्त केले.
श्री वामनराव पै एक महान समाजसुधारक, एक प्रसिद्ध तत्त्वज्ञ, आध्यात्मिक नेता आणि नाविन्यपूर्ण जीवनविद्या तत्त्वज्ञानाचे प्रवर्तक - यांचा जन्म मुंबई, भारत येथे 21 ऑक्टोबर 1922 रोजी झाला.
त्यांनी त्यांचे ध्येय साध्य करण्यासाठी 1955 मध्ये जीवनविद्या मिशन नावाची ना-नफा, नोंदणीकृत, धर्मनिरपेक्ष, शैक्षणिक आणि सामाजिक संस्था स्थापन केली.
हे गेली ५४ वर्षे सातत्याने व निरपेक्षपणे लोकांचे अज्ञान, अंधश्रद्धा, निराशावाद व दैववाद नष्ट करून त्यांना सुख, शांती, समाधान, सुयश व समृद्धी प्राप्त व्हावी म्हणून जीवन विद्या मिशनच्या माध्यमातून व नाम संप्रदाय मंडळातर्फे प्रवचने, ग्रंथनिर्मिती, व्याख्याने, ध्वनिफिती व दूरदर्शनवर कार्यक्रम इत्यादी द्वारा समाज प्रबोधनाचे कार्य करीत होते.
शेतकरी आणि गावातील रहिवासी समुदायांना बचत आणि रोख प्रवाहाचे व्यवस्थापन, आधुनिक शेती तंत्राचा वापर आणि पुढील पिढीला शिक्षित करण्याचे महत्त्व समजले.
त्यांनी त्यांच्या कोणत्याही व्याख्यानासाठी किंवा मार्गदर्शनासाठी कधीही एक रुपयाही घेतला नाही, त्यांनी त्यांच्या पुस्तकांसाठी कोणतीही रॉयल्टी स्वीकारली नाही किंवा त्यांच्या कोणत्याही कार्यक्रमासाठी कोणतेही मानधन घेतले नाही.
त्यांनी प्रवचन दिले, प्रश्नांची उत्तरे दिली आणि जीवनविद्या तत्त्वज्ञानातील प्रत्येकाला नैतिक मूल्ये, नैतिक आचरण आणि जीवन मूल्यांच्या उन्नतीसाठी शिक्षित करण्यासाठी विविध चर्चांमध्ये भाग घेतला.
वामनराव पै यांनी त्यांच्या संपर्कात आलेल्या लोकांच्या मानसिकतेत सकारात्मक बदल घडवून आणले आणि त्यांना इतरांची काळजी घेणारे, इतरांना मदत करण्यास सदैव तत्पर असणारे आणि खऱ्या अर्थाने उत्कृष्ट जागतिक नागरिक बनले.
विविध कौटुंबिक आणि सामाजिक जबाबदाऱ्या पार पाडण्याबरोबरच सांसारिक, व्यस्त जीवन जगत असताना सराव करता येऊ शकणाऱ्या अनेक ध्यान तंत्रांचा त्यांनी शोध लावला.
हे पुष्टीकरण, जाणीवपूर्वक आणि अवचेतनपणे हे दर्शविले जाते की, सर्व प्राणी अधिक महत्त्वाचे आहेत आणि मोठ्या हितसंबंधांचा विजय झाला पाहिजे.
श्री वामनराव पै यांनी विचार प्रदूषणावर उपाय म्हणून अनोखे सुपर पॉझिटिव्ह पुष्टीकरण तयार केले आहे आणि ते अधिक मानवतावादी भल्यासाठी आणि जागतिक शांततेसाठी सामूहिक अवचेतन मनाचे स्वरूप सुधारते.
इंग्लंडमध्ये प्रथम सुरू झालेल्या आणि नंतर सर्व युरोपभर पसरलेल्या उत्पादन साधने व प्रक्रियांत झालेल्या बदलाला औद्योगिक क्रांती असे म्हणतात.
इंग्लंडमध्ये घडून आलेल्या औद्योगिक क्रांतीने संपूर्ण युरोप आणि आशिया खंडामध्ये परिवर्तनाला दिशा दिली औद्योगिक क्रांतीच्या परिणामस्वरूप वसाहतवादी स्पर्धा निर्माण झाली
ऑपरेशन मेघदूतच्या अंतर्गत, भारतीय सैन्याने सियाचिन ग्लेशियरच्या पश्चिमेस, साल्तोरो रिजवरील बहुतेक बळकट उंची पकडण्यासाठी पाकिस्तानच्या ऑपरेशन अबीलीला केवळ एक दिवसच बाहेर काढले.
हिची एकूण लांबी ७० किमी इतकी असून ती काराकोरम पर्वतरांगांमधील सर्वात लांब हिमनदी आहे व अध्रुवीय हिमनद्यांमध्ये लांबीमध्ये दुसऱ्या क्रमांकाची हिमनदी आहे.
सर्वात लांब अध्रुवीय हिमनदी ताजिकिस्तानची फेडचेंको हिमनदी आहे. तिची लांबी ७७ किमी इतकी आहे.) भारताने जवळपास ह्या हिमनदीच्या व मुख्य हिमनदीला मिळणाऱ्या सर्व उपहिमनद्यांवर नियंत्रण प्रस्थापित केले आहे.
वेदशास्त्रसंपन्न रामशास्त्री शेवाळकर हे राम शेवाळकरांचे पणजोबा, बाळकृष्ण काशीनाथ ऊर्फ भाऊसाहेब शेवाळकर हे त्यांचे वडील.
मराठी साहित्य महामंडळ, विश्वकोष निर्मिती मंडळ, महाराष्ट्र राज्य पाठ्यपुस्तक निर्मिती व अभ्यासक्रम संशोधन मंडळ, अखिल भारतीय सानेगुरुजी कथामाला, महाराष्ट्र साहित्य परिषद, साहित्य अकादमी, नाट्य परीक्षण मंडळ, महाराष्ट्र राज्य साहित्य संस्कृती मंडळ, कविकुलगुरू कालिदास संस्कृत विद्यापीठ अशा संस्थांच्या कामात शेवाळकरांचा सहभाग होता.
साहित्य संमेलनाचे अध्यक्षपद ; शिवाय जागतिक मराठी संमेलन, जागतिक कीर्तन संमेलन, भंडारा येथे १९७८ मध्ये झालेले विदर्भ साहित्य संमेलन, महाराष्ट्र राज्य ग्रंथालय संमेलन, पहिले आदिवासी साहित्य संमेलन, स्वातंत्र्यवीर सावरकर साहित्य संमेलन, गुजरात प्रदेश मराठी साहित्य संमेलन, मराठी संत साहित्य संमेलनाचेही ते अध्यक्ष होते.
महाभारतातील स्त्रीशक्ती, स्वातंत्र्यवीर सावरकर, योगेश्वर कृष्ण, सीता, दुर्योधन, रामायणातील राजकारण, विनोबा भावे, ज्ञानेश्वरी, अवसेचे चांदणे, कानडा तो विठ्ठलू, ज्ञानेश्वर माऊली, ज्ञानेश्वरांचा प्रतिभाविलास भाग १ आणि २.
ज्ञानेश्वरांचा चिद्विलासवाद, ज्ञानेश्वरांचा नारायणीयधर्म, पसायदान, समाधिसोहळा, ज्ञानेश्वरांचा भक्तियोग भाग १ आणि २, अमृतसरिताः , या त्यांच्या अत्यंत अभ्यासपूर्ण आणि विचारप्रवण ध्वनिफिती आहेत.
त्याचप्रमाणे मराठी साहित्य महामंडळ, विश्वकोष निर्मिती मंडळ, महाराष्ट्र राष्ट्रभाषा, महाराष्ट्र राज्य पाठ्यपुस्तक निर्मिती व अभ्यासक्रम संशोधन मंडळ, अखिल भारतीय सानेगुरुजी कथामाला, महाराष्ट्र साहित्य परिषद, साहित्य अकादमी, नाट्य परीक्षण मंडळ, महाराष्ट्र राज्य साहित्य संस्कृती मंडळ, आकाशवाणी सल्लागार मंडळ, संतपीठ सल्लागार समिती, कवी कुलगुरू कालिदास संस्कृत विद्यापीठ अशा कितीतरी संस्थाचे अध्यक्ष-उपाध्यक्ष किंवा सदस्य या नात्यानं शेवाळकरांनी मोठी कामगिरी केली.
याशिवाय अभिज्ञान शाकुंतल, भासाची नाटके, प्रतिज्ञायौगंधरायण, स्वप्नवासवदत्ता, मालविकाग्निमित्र, विक्रमोर्वशीय, कालिदासाची यक्षसृष्टी, चारुदत्त आणि शूद्रकृत मृच्छकटिक, त्रिवेणी हे अनुवादही मराठी-संस्कृतच्या अभ्यासकांना मार्गदर्शक ठरणारे आहेत.
पहिले म्हणजे पहिल्या विल्यमने १०६६ मध्ये स्थापलेले इंग्लंडवरील नॉर्मन घराण्याचे राज्य जवळपास वीस वर्षांच्या अवकाशानंतर दुसऱ्या हेन्रीने पुन्हा नॉर्मन घराण्याकडे आणले.
परंतु त्याच्या आईचे त्याच्या वडलांशी कधीच पटले नाही, व केवळ पुरूष वारसदार नसल्यामुळे आपल्या वडिलांच्या, म्हणजे पहिल्या हेन्रीच्या, हातून राज्य निसटले याची तिला कायम खंत होती.
हेन्रीच्या पुर्वी केवळ आजच्या नॉर्मंडी व इंग्लंड भागात असलेले इंग्रजी राज्य हेन्रीच्या हुकुमतीखाली स्पेनपासून स्कॉटलंडपर्यंत पसरले.
हे राज्य युरोपमधील तत्कालीन राज्यांच्या तुलनेत इतके मोठे होते की कधीकधी त्यास ॲंजेवीन साम्राज्य, म्हणजे ॲंजूचे साम्राज्य, म्हणून देखील संबोधले जाते.
दुसऱ्या हेन्रीच्या राजवटीची तिसरी विशेष बाब ही त्याच्यात आणि इंग्लंडमधल्या ख्रिस्ती धर्माच्या सर्वात श्रेष्ठ प्रतिनिधीत झालेला वाद होय.
दुसरा हेन्री आणि कॅंटरबरीचा आर्चबिशप थॉमस बेकेट यांच्यातला हा वाद इतका विकोपास गेला की त्याचा शेवट बेकेटच्या प्रसिद्ध हत्येत झाला.
म्हणजेच ऐहिक राज्य ख्रिस्ताने सांगितलेल्या आणि पोपने मान्यता दिलेल्या तत्त्वांवर आधारित असावे की सामान्य राजेरजवाड्यांनी मानलेल्या तत्त्वावर या पुढे युरोपमध्ये ज्वलंत स्वरूप धारण केलेल्या प्रश्नाला दुसऱ्या हेन्रीच्या इंग्लंडमध्ये तोंड फुटले.
१९९९ साली त्यांनी रेडिफला दिलेल्या मुलाखतीत सांगितले की त्यांच्या वडिलांनी त्यांना केवळ पाच वर्षांचे असल्यापासून शास्त्रीय गायन आणि तबल्याचे धडे द्यायला आरंभ केला.
त्यांच्या आई उमा दत्त शर्मा यांनी सखोल अभ्यास करून ठरवले की शिवकुमार यांनी भारतीय शास्त्रीय संगीत संतूरवर वाजवणारे भारतातील पहिले वादक बनावे.
म्हणून मग त्यांच्या इच्छेनुसार, शिव कुमार यांनी वयाच्या तेराव्या वर्षापासून संतूर शिकण्यास प्रारंभ केला आणि उमा दत्त शर्मा यांचे स्वप्न प्रत्यक्षात उतरवले.
१९६७ साली त्यांनी प्रसिद्ध बासरीवादक हरिप्रसाद चौरसिया आणि ब्रिज भूषण काब्रा यांच्यासमवेत "कॉल ऑफ द व्हॅली" ही ध्वनिमुद्रिका प्रसिद्ध केली.
त्या सुमारासच "खेडा डिस्ट्रिक्ट को-ऑपरेटिव्ह मिल्क प्रोड्यूसर्स युनियन लिमिटेड" ही संस्था बाल्यावस्थेत होती आणि तेव्हाच्या बाजारपेठेत मक्तेदारी असलेल्या पोलसन कंपनी विरुद्ध आपल्या अस्तित्वासाठी संघर्ष करीत होती.
त्यावेळी पोलसनने स्थानिक दूध विक्रेत्यांना कमी भाव देणे, मालाचा दर्जा कमी असल्याबाबत कायम तक्रार करणे, जमा केलेले दूध मुंबई सारख्या दूरच्या ठिकाणी विकणे, स्थानिकांच्या मागणीकडे दुर्लक्ष करणे, असे प्रकार करीत होती.
आज घडीला अमूल भारतासह ऑस्ट्रेलिया, चीन, सिंगापूर, हाँगकाँग, अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने, बांगलादेश, मॉरिशस, आखाती देश आणि आफ्रिकेतील काही देशांमध्ये पोहोचले आहे.
याशिवाय भारत सरकारच्या मत्स्यव्यवसाय, पशुसंवर्धन आणि दुग्धव्यवसाय मंत्रालयाच्या अधिपत्याखाली वर्गीस यांच्या हस्ते १६ जुलै १९६५ रोजी राष्ट्रीय दुग्धविकास मंडळाची स्थापना करण्यात आली.
1947 मध्ये परकीयांकडून मिळालेल्या नागरी सेवांचे स्वरूप हे परकीय शासनाच्या निरोगी आणि प्रशंसनीय प्रणालींपैकी एक होते, जरी तिच्या संरचनेत परकीयांचा प्रभावशाली दृष्टीकोन कल्याणकारी राज्याच्या जटिल आणि अत्यावश्यक गरजांशी सुसंगत नव्हता, परंतु कायदा होता.
परंतु सर्वसाधारणपणे नागरी सेवा या स्वातंत्र्यपूर्व काळातील कायदे व उद्दिष्टांनुसार, आपल्या राज्यघटनेने घालून दिलेल्या व्यवस्थेनुसार चालत आहेत.
स्वतंत्र भारतासमोर मुख्य समस्या प्रशासकीय कर्मचाऱ्यांची होती, जी भारतीय नागरी सेवेसारख्या महत्त्वाच्या नागरी सेवांमध्ये काम करणाऱ्या परकीय कार्यकर्त्यांच्या परत येण्यामुळे आणि भारताच्या फाळणीमुळे मुस्लिम अधिकाऱ्यांचे पाकिस्तानात स्थलांतर झाल्यामुळे उद्भवली.
1947 ते 50 या कालावधीत, या सेवांच्या स्थापनेसह आणि त्यासंबंधित इतर निर्णयांसह, संविधान सभेने स्वतंत्र भारतासाठी एक राज्यघटना तयार केली आणि विविध संस्थानांच्या विलीनीकरणानंतर, देशात राजकीय एकात्मता प्रस्थापित झाली.
राज्य एक शक्तिशाली लोकशाही संस्था असावी आणि ते धर्मनिरपेक्ष आणि कल्याणकारी राज्य असावे, हा राज्यघटनेचा आदर्श होता, यासंबंधीच्या कल्पना राज्यघटनेच्या प्रस्तावनेत आणि मूलभूत हक्क आणि मार्गदर्शक तत्त्वे या अध्यायात विस्तृतपणे मांडल्या आहेत.
या आदर्शाच्या पूर्ततेसाठी सरकारच्या कामात आमूलाग्र बदल घडवून आणण्याची गरज होती, कारण राज्याला आता सामाजिक सुधारणेच्या दिशेने सक्रियपणे काम करायचे होते आणि समाजवादाच्या आधारे राजकीय लोकशाही आणि कायदेशीर व्यवस्था निर्माण करायची होती.
संसद किंवा विधानसभा प्रश्न विचारू शकतात, ठराव आणि निर्णय पास करू शकतात, सरकारच्या धोरणांवर चर्चा करू शकतात आणि सार्वजनिक उत्पन्न, खर्च किंवा अंदाज, सरकारी निर्णय, याचिका, गौण कायदा आणि सुव्यवस्था आणि सार्वजनिक घडामोडींवर विविध समित्यांद्वारे सर्वेक्षण करू शकतात.
संपूर्ण देशभरात एक स्वतंत्र न्यायव्यवस्था स्थापन करण्यात आली, ज्यांच्या हातात असा अधिकार देण्यात आला की ते संविधानाच्या विरोधात असलेले कायदे आणि प्रशासनाचे असे आदेश जे असंवैधानिक, बेकायदेशीर आहेत किंवा दुर्भावनापूर्ण हेतूने जारी केलेले आहेत.
डिसेंबर 1962 मधील संसदीय निर्णयानुसार, भारतीय अभियंता सेवा, भारतीय वन सेवा आणि भारतीय वैद्यकीय आणि आरोग्य सेवा यांच्या स्थापनेची देखील शिफारस करण्यात आली आहे.
मग राज्यांची रचना जरी संघराज्यीय बनवली असली तरी लोकसेवकांची मनमानीपणे बडतर्फी, बदली, पदे कमी करणे इत्यादी टाळण्यासाठी राज्यघटनेने देशभर एकसमान व्यवस्था केली.
सेवाशर्ती, पदोन्नती, बदली, शिस्तभंगाची कार्यवाही आणि सेवेदरम्यान नुकसान किंवा वाद इत्यादी प्रसंगी या कर्मचाऱ्यांच्या हक्कांशी संबंधित नियम बनविण्यासंदर्भात या आयोगांचे मत घेणेही आवश्यक मानले गेले.
संसद किंवा संबंधित राज्याचे विधिमंडळ सेवा किंवा पदे प्रस्थापित करतील आणि नियुक्त्या व सेवाशर्ती इत्यादींसंबंधी नियम बनवतील, असेही ठरविण्यात आले.
जोपर्यंत हे करता येत नाही, तोपर्यंत या प्रकरणांबाबत आपोआप निर्णय घेण्याचा आणि नियम बनवण्याचा अधिकार कार्यकारिणीला देण्यात आला, ज्याचा कायदा किंवा कायद्याप्रमाणेच परिणाम व्हायला हवा.
उत्पन्नाचे साधन वाढवणे, केंद्राच्या किंवा राज्याच्या एकत्रित निधीमध्ये सरकारी तिजोरीवर विश्वास ठेवणे, सार्वजनिक तिजोरीतून होणारा खर्च इत्यादी बाबींवर निर्णय घेण्यासाठी विधिमंडळाची मान्यता आवश्यक मानली जात होती.
ही विधाने विधिमंडळाच्या प्रत्येक सभागृहासमोर मांडणे बंधनकारक मानले गेले आणि सभागृहाच्या वित्त समितीने त्यांचे पुनरावलोकन करण्याची व्यवस्था केली.
अशा प्रकारे, ही प्रक्रिया अशा प्रकारे करण्यात आली की वित्त विभागांव्यतिरिक्त, संसद आणि नियंत्रक आणि महालेखा परीक्षक हे ठरवू शकतील की कमी खर्चात महसूल कार्यक्षमतेने प्राप्त होत आहे आणि त्याचा योग्य वापरही केला जात आहे.
संसदेतील वृत्तपत्रे आणि सार्वजनिक संस्थांमध्ये टीका आणि उघडकीस येण्याची भीती आणि प्रशासकीय आदेशांना न्यायालयात आव्हान देण्याची भीती यामुळे नागरी सेवांमध्ये नियुक्त कर्मचाऱ्यांच्या पारंपारिक निरंकुशता आणि नोकरशाही प्रवृत्तींचा समतोल राखण्यास आणि निरोगी होण्यास मदत व्हावी, हा उद्देश होता.
1950 नंतर विकसित झालेल्या नागरी सेवांच्या संरचनेचा विचार करता, हे स्पष्ट होते की भारतात तीन प्रकारच्या सेवा प्रचलित आहेत - केंद्रीय सेवा, राज्य सेवा आणि अखिल भारतीय सेवा या दोन्ही क्षेत्रात कार्य करतात.
राज्यकारभाराचे संघराज्य प्रस्थापित झाल्यानंतरही, ते कायम ठेवले गेले आहे जेणेकरून देशाची एकात्मता मजबूत होईल, सुनियोजित प्रशासकीय विकास शक्य होईल, राज्यांमध्ये उच्च-गुणसंपन्न आणि प्रतिभावान अधिकारी नियुक्त करता येतील, त्यांच्या सहकार्याने.
केंद्रात आणि राज्यांमध्ये दोन्ही ठिकाणी सार्वजनिक सेवक नियमित सेवा म्हणून आयोजित केले जाऊ शकतात किंवा तात्पुरत्या आणि तात्पुरत्या पदांवर काम करू शकतात.
या सर्व सेवांचे मोठ्या प्रमाणावर उच्च, गौण आणि खालच्या श्रेणींमध्ये वर्गीकरण केले जाऊ शकते म्हणजे प्रथम, द्वितीय, तृतीय आणि चौथ्या श्रेणींमध्ये, जरी पगार आणि प्रतिष्ठेच्या रकमेतील फरक अद्याप त्याच श्रेणीमध्ये कायम आहे.
नागरी सेवकांच्या देखील काही पारंपारिक आणि वैधानिक जबाबदाऱ्या असतात, ज्या काही प्रमाणात सत्तेत असलेल्या पक्षाला राजकीय सत्तेचा फायदा घेण्यापासून संरक्षण देतात.
भारतासारख्या विशाल आणि वैविध्यपूर्ण देशाच्या प्रशासनाला त्याच्या नैसर्गिक, आर्थिक आणि मानवी संसाधनांचे कार्यक्षम व्यवस्थापन आवश्यक आहे हे मान्य आहे.
नवीन अखिल भारतीय सेवा किंवा केंद्रीय सेवा तयार करण्यासाठी राज्यसभेला दोन तृतीयांश बहुमताने विसर्जित करण्याच्या क्षमतेसह राज्यसभेला अधिक नागरी शाखा स्थापन करण्याचा अधिकार दिला जातो.
केंद्र सरकार आणि राज्य सरकारांमध्ये प्रशासक म्हणून नागरी सेवांचे सदस्य, परदेशी दूतावास/मिशनमध्ये दूत; कर संकलक आणि महसूल आयुक्त म्हणून, नागरी सेवा आयोग पोलिस अधिकारी म्हणून, कमिशन आणि सार्वजनिक कंपन्यांचे अधिकारी म्हणून आणि युनायटेड स्टेट्स आणि त्याच्या एजन्सीचे कायमचे प्रतिनिधित्व म्हणून काम करतात.
नागरी सेवेमध्ये सरकारी मंत्री , संसदेचे सदस्य, विधानसभेचे विधानसभा सदस्य, भारतीय सशस्त्र दल, गैर-नागरी सेवा पोलीस अधिकारी आणि स्थानिक सरकारी अधिकारी वगळले जातात.
इडली बनवण्यासाठी, चार भाग शिजवलेले तांदूळ एक भाग संपूर्ण पांढरा डाळ किमान चार तास ते सहा तास किंवा रात्रभर स्वतंत्रपणे भिजवून ठेवावेत.
सर्वात लवकर उपलब्ध कन्नड विश्वकोश, लोकोपकार चे लेखक, चवंदाराय द्वितीय, ताकात बारीक बारीक करून, दही आणि मसाल्यांच्या स्वच्छ पाण्यात मिसळून काळ्या हरभरा भिजवून या अन्नाच्या तयारीचे वर्णन करतात.
पाश्चात्य चालुक्य राजा आणि विद्वान सोमेश्वरा तिसरा, ज्याला आता कर्नाटक म्हणतात त्या प्रदेशात राज्य करत आहे, त्यांने त्यांच्या मानसोलासा या विश्वकोशात एक इडली रेसिपी समाविष्ट केली.
गजमल माळी ह्यांचा ‘राष्ट्रीय काँग्रेस आणि सत्यशोधक समाज’ हा त्यांचा वैचारिक ग्रंथ काँग्रेस आणि सत्यशोधक समाज यांच्या संबंधांवर प्रकाश टाकतो.
भारताच्या स्वातंत्र्यपूर्व आणि स्वातंत्र्योत्तर काळात बहुजन समाज काँग्रेसकडे कसा वळला आणि त्याचे हे वळणे ही सामाजिक अभिसरणाची सुरुवात कशी होती, याचे विवेचन प्रा.
अखिल भारतीय साहित्य परिषदेचे आणि मराठवाडा साहित्य परिषदेचे ते माजी अध्यक्ष असून शिक्षणतज्ज्ञ आणि मुद्रण व्यवसायात आघाडीचे प्रणेते होते.
२३ एप्रिल १९८३ला मध्ये पंजाब पोलिसचे डीआईजी अवतार सिंह अटवाल यांची सुवर्ण मंदिरच्या परिसरात दर्शानासाठी गेले असतांना सुवर्ण मंदिरच्या समोरच गोळी मारून हत्या झाली.
अखेर ऑक्टोंबर १९८३ साली कायदा व सुव्यवस्थेच्या कारणावरून पंजाबमधील कांग्रेसशासित राज्यसरकारच्या बरखास्तीची केंद्र सरकारने घोषणा करून राज्यात राष्ट्रपती शासन लागू केले.
यामुळे त्यांच्या वर सरळ गोळीबार करता येत नव्हता त्यातच अश्रुधुराप्रमाणे काम करणारे सन ग्रेनेड भारतीय सैनिकांनी फेकल्यावर ते उलटुन परत येत होते.
सैनिक अकाल तख्तच्या जवळही जाऊ शकत नाहीत आणि प्राणहानीचा आकडाही वाढत होता तेव्हा एका चिलखती गाडी तुन जवानांना अकाल तख्तजवळ जाण्यासाठी पाठवन्यात आले.
प्रथम रणगाड्यांच्या हॅलोजन दिव्यांच्या प्रकाशाने दहशतवाद्यांवर प्रखर प्रकाशझोत मारून हल्ला करायचा प्रयत्न झाला पण तोही यशस्वी झाला नाही.
याठरावानुसार केंद्र सरकारने केवळ विदेश, संरक्षण व मुद्रा अशी पाच खाती सांभाळावीत आणि इतर अधिकार पंजाबला देत स्वायत्तता द्यावी अशी मागणी करण्यात आली.
पण २९ सप्टेंबर १९८१ला गजिंदर सिंह आणि सतनाम सिंह यांनी त्यांच्या दल खालसाच्या इतर ३ सदस्यांसोबत मिळुन श्रीनगरहुन दिल्लीला येणारे इंडियन एयरलाइंसच्या विमानाचे अपहरण करून लाहोरला नेले व जर्नेल सिंह यांच्या सुटकेची मागणी केली.
ऑपरेशन ब्लू स्टार हे ३ ते ६ जून १९८४ दरम्यान शीख दहशतवादी व भारतीय लष्करादरम्यान अमृतसरमधील सुवर्णमंदीरात घडलेल्या चकमकीचे नाव आहे.
अमृतसरमधील सुवर्णमंदीरात शीख अतिरेक्यांनी मोठ्या प्रमाणावर शस्त्रास्त्रे जमवली होती व हे मंदीर दहशतवाद्यांचे प्रमुख तळ बनले होते.
तत्कालिन पंजाबमधील राजकीय घडामोडी, त्यातुन फुटीरतावाद्यांना वाढत जाणारा पाठिंबा, खलिस्तानची मागणी व या सर्वांना मिळणारा शीख धार्मिक पाठिंबा यासर्वांचे पर्या‍वसान पंजाबमधील सामाजिक, राजकीय आणि धार्मिक हिंसाचारात झाले व परिस्थिती बिघडण्यात कारणीभूत ठरले.
हिंसाचाराची मालिका येथेच न संपता याचीच परिणिती पुढे तत्कालिन पंतप्रधान इंदिरा गांधींची त्यांच्याच शीख सुरक्षारक्षकांकडुन झालेली हत्या व त्यानंतर उसळलेल्या शीख विरोधी दंग्यांत झाले.
१० च्या सुमारास पॅराशुट रेजिमेंटच्या जवानांना मुख्य दरवाजातुन प्रवेश करून मध्यभागी असणारया तळ्याच्या कडेने अकाल तख्त कडे पोहोचण्यास सांगितले.
यात बरेचसे जवान मारले गेले, काही जवान त्यावर मात करून आत प्रवेश करण्यात यशस्वी झाले पण त्यांवर आतल्या इमारतींतुन गोळेबार‍ झाला अखेर त्यांनी बाहेर पडुन पहिला हल्ला नाकाम झाल्याचे जनरल बरार यांना कळवले.
पुन्हा रात्री ७ वाजता तशाच सुचना देण्यात आल्या पण प्रतिसाद मिळाला नाही अखेर रात्री ९ वाजता पुन्हा सुचना दिल्यानंतर ८ ते १० वृद्ध माणसे बाहेर आली.
शाबेग सिंह हे पुर्वी भारतीय सैन्यात मेजर जनरल पदावर होते, १९७१ च्या युद्धात त्यांनी बांगलादेश मुक्तीबाहिनीच्या सभासदांना प्रशिक्षित केले होते. त्यांनी भा‍रतीय सैन्यात अतिविशिष्ठ सेवा पदक व परमविशिष्ठ सेवा पदक मिळाले होते.)
बंडात सामील असणाऱ्या सैनिकांवर जेल मध्ये शिक्षा भोगण्याची कारवाई सुद्धा झाली पण जेल मधुन सुटल्यावर या सैनिकांना पुन्हा भारतीय सैन्यात सामावुन घेण्यात आले.
भारतीय सैन्यातही काही शीख सैनिकांनी बंड केले, त्याचवर्षी पंतप्रधान इंदिरा गांधींची त्यांच्याच शीख सुरक्षारक्षकांकडुन हत्या करण्यात आली व त्यानंतर राजधानी दिल्लीत शीख विरोधी दंगे उसळले.
वारल्यांची वस्ती मुख्यत्वे महाराष्ट्र, गुजरात व कर्नाटक या राज्यांत तसेच दादरा व नगर हवेली या केंद्रशासित प्रदेशांत असून महाराष्ट्र राज्याच्या ठाणे, पालघर व नाशिक जिल्ह्यांत त्यांची वस्ती अधिक प्रमाणात आढळते.
विद्युत केंद्रातले टर्बाइन चालविण्यासाठी कोणत्या प्रकारच्या उर्जेचा वापर होतो त्यावरून मुख्यत्वे त्या विजनिर्मिती प्रकल्पाचा प्रकार निश्चित होतो.
महाराष्ट्रात वीजनिर्मिती ही वेगवेगळ्या मार्गाने केली जाते त्यात प्रामुख्याने ऊर्जानिर्मितीसाठी दगडी कोळसा खनिज तेल व नैसर्गिक वायू जलविद्युत याचा वापर केला जातो वीजनिर्मिती करता वापरली जातात हे टर्बाइन्स फिरवण्यास करिता ज्या ऊर्जेचा वापर केला जातो त्यानुसार औष्णिक विद्युत जलविद्युत अनुविद्युत नैसर्गिक वायू विद्युत असे प्रकार पडतात.
दुग्धोत्पादनाच्या बाबतीत गायीपेक्षा शेळी कमी प्रतीची असली तरी शारीरिक आकारमानाचा विचार करता दुधाळ शेळ्या गायीपेक्षा किती तरी अधिक दूध देतात.
हरयाणा, पंजाब, राजस्थान, उत्तर प्रदेशाचा पश्चिम भाग, तसेच गुजरात, हिमाचल प्रदेश आणि जम्मू-काश्मीर यांचा काही भाग या सिंधु  गंगा खोऱ्याच्या पट्यात जमनापारी, बीटल, बारबारी, अलवरी व सिरोही या दुधाळ शेळ्या आढळतात.
बिहार, ओरिसा, बंगाल, आसाम, मेघालय, मणिपूर, त्रिपुरा, नागालँड व सिक्कीम येथे जास्त करडे देणाऱ्या शेळ्या मांसोत्पादनासाठी पाळतात.
गुजरात, मध्य प्रदेश, राजस्थान या कोरड्या भागांत कच्छी, काठेवाडी, जाखराणी, झालावाडी, मारवाडी, मेहसाणा, बेरारी, सिरोही या प्रजाती आढळतात.
दक्षिणी भारतातील आंध्र प्रदेश, कर्नाटक, गुजरात, महाराष्ट्र, तामिळनाडू राज्यांत उस्मानाबादी, कन्नीआडू, मालवारी, संगमनेरी, सुरती या प्रजाती जास्त दिसतात.
भावप्रकाश या वेदकालीन वैदयकीय गंथामध्ये शेळी सर्व तऱ्हेचा झाडपाला खात असल्यामुळे तिचे दूध रोगनाशक, विशेषतः क्षयरोगावर गुणकारी, आहे असा उल्लेख आहे.
समखुरी गणाच्या(पायांवरील खुरांची संख्या सम असते अशा पाण्यांच्या आर्टिओडॅक्टिला गणाच्या) बोव्हिडी कुलातील पोकळ शिंगांच्या व रवंथ करणाऱ्या प्राण्यांपैकी एक आहे
खनिज प्राप्त करण्यासाठी पहिले त्या पदार्थाला कठोर आणि क्रिस्टलीय होणे आवश्यक है। काही व्याख्या प्रमाणे खनिज ते पदार्थ आहे जे क्रिस्टलिय हो आणि भौगोलिक परिस्थिति परिणामस्वरूप बनलेला असो.
सुभाष भेंडे यांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ भेंडे कुटंबीय आणि मॅजेस्टिक पब्लिशिंग हाऊस यांच्या संयुक्त विद्यमाने पहिला 'सुभाष भेंडे नवोदित लेखक वाङ्मय पुरस्कार' बबन मिंडे यांच्या 'कॉमन मॅन' या कादंबरीला देण्यात आला.
तेथे नारायण मंदिरातच यामुनाचार्यांचे शिष्य, रामानुजांचे मामा, महापूर्ण यांच्या मुखातून यामुनांचे स्तोत्ररत्न रामानुजांच्या श्रवणपथावर आले.
रामानुज महापूर्णांबरोबर श्रीरंगम् येथे यामुनाचार्यांचे दर्शन घेण्याकरिता त्यांच्या निवासस्थानी गेले परंतु त्यावेळी नेमकी यामुनाचार्यांची जीवनज्योती मालवली होती.
ती मिटलेली तीन बोटे तीन अपेक्षा सूचित करीत होती : जनतेला आळवार संतांचा वैष्णव मार्ग शिकविण्याकरिता द्राविड वेद म्हणजे आळवारांचे दिव्य प्रबंधम् शिकवायचे आणि प्रपत्तीचा सिद्धांत जनमनावर बिंबवायचा वैष्णव संप्रदायाप्रमाणे विशिष्टाद्वैतवादी भाष्य ब्रह्मसूत्रावर लिहावयाचे आणि वैष्णव संप्रदायाच्या स्पष्टीकरणाचे अनेक ‘प्रबंध’ स्वतः व पराशरादी शिष्यांच्या द्वारे निर्माण करावयाचे.
कपाळ आणि बाहू यांच्यावर तप्तमुद्रा, मस्तकावर आणि बाहूंवर चंदनाचा उभा लेप, नवे नामधारण, मंत्रग्रहण आणि याग म्हणजे हवन करावयाचे.
रामानुजांच्या लक्षात आले, की या पत्नीबरोबर आदर्शरूपात गृहस्थाश्रम चालवता येणार नाही म्हणून ऐन उमेदीतच सुमारे ३२ व्या वर्षी, पत्नीला युक्तिप्रयुक्तीने त्यांनी माहेरी कायम पाठविले आणि संन्यास घेतला.
दीड हजार वर्षे प्रचलित असलेल्या वैष्णव संप्रदायाला ब्रह्मसूत्रावर भाष्य लिहून वेदान्ताचा आधार दिला आणि भक्तिमार्गाला ज्ञान व कर्म यांच्यापेक्षा अधिक माहात्म्य प्राप्त करून दिले.
कर्म व ज्ञान यांनी चित्त शुद्ध होते आणि भक्तियोगानेच मोक्षाधिकार प्राप्त होतो, असा शंकराचार्यांपेक्षा काहीसा वेगळा सिद्धांत त्यांनी स्थापन केला.
महाराष्ट्रात गेल्या सातशे वर्षांत ज्ञानदेव-नामदेव, एकनाथ-तुकाराम ही जशी संतमालिका प्रसिद्ध आहे तशीच रामानुजाचार्यांच्या अगोदर सु.
यामुनमुनींचे सिद्धित्रय, आगमप्रामाण्य, गीतार्थसंग्रह, महापुरुषनिर्णय, चतुःश्लोकी व स्तोत्ररत्न हे संस्कृत ग्रंथ प्रसिद्ध आहेत.
रामानुजांना भाष्यकार म्हणून व वैष्णव संप्रदायाचे श्रेष्ठ तत्वज्ञ म्हणून स्थान प्राप्त झाले त्यांच्या पाठीमागे यामुनमुनींची प्रेरणा होती.
तिरुप्पाण आळवाराची एक मोठी सूचक गोष्ट सांगण्यात येते, ती अशी : श्रीरंगम् येथे तिरुप्पाण आळवार कावेरी नदीच्या घाटावर बसून वीणेवर भक्तांच्या कविता गात बसे.
एकदा तो श्रीरंगनाथस्वामींच्या मंदिरासमोर द्वारमार्गावर वीणेच्या तारा छेडीत भजनात दंग झाला होता येणाऱ्या जाणाऱ्यांचे भान राहिले नाही तेव्हा मंदिराचा लोकसारंगमुनी हा पुजारी मंदिराकडे जाऊ लागला असताना, मंदिराच्या दरवाज्यात बेभान होऊन गाणाऱ्या तिरुप्पाण आळवाराला बाजूला होण्यास त्याने सांगितले कारण तो अस्पृश्य असावा असे लक्षात आले.
आतून आकाशवाणी ऐकू आली, ‘मी रंगनाथस्वामी मला दगड मारला, शिवी दिली. म्हणून मी दरवाजा बंद केला आहे. कावेरीच्या घाटावर एक महापुरुष माझ्या नामस्मरणात तल्लीन झाला आहे. त्याला खांद्यावर घ्या, मंदिराची प्रदक्षिणा करा, तर हे दरवाजे उघडतील, नाहीतर दरवाजे उघडणे शक्य नाही’.
त्याने उत्तर दिले, ‘मी अस्पृश्य, अतिशूद्र आहे. मी त्या द्वारमार्गावर भजन करीत बसलो, हा माझा अपराध आहे. मी तुमच्या देहाला दूषित करू इच्छित नाही’.
तिरुप्पाण आळवाराचे हे बोलणे न मानता क्षमा मागून लोकसारंगमुनीने तिरुप्पाणला खांद्यावर घेतले, प्रदक्षिणा केली रंगनाथस्वामीचे दरवाजे आपोआप उघडले गेले.
रामानुजांनी त्यांच्या चरणांवर मस्तक ठेवण्याचा प्रयत्न केला परंतु कांचीपूर्णांनी तो नमस्कार नाकारला आणि म्हटले, ‘मी खालच्या जातीतला आहे, मी शूद्र आहे. तू ब्राह्मण आहेस, तू असा नमस्कार मला करू नकोस’.
रामानुज उत्तरले, ‘मी हे दुर्दैव समजतो, की मला तुमच्या चरणांचा स्पर्श तुम्ही होऊ देत नाही. मी यज्ञोपवीत धारण केले, म्हणून मी ब्राह्मण आहे हे खरे नाही. तिरुप्पाण आळवार अंत्यज होते परंतु ब्राह्मणांनाही वंदनीय होते’.
ही कीर्ती श्रीरंगम् येथील वैष्णव भक्त यामुनाचार्यांच्यापर्यंत पोहोचली आणि त्यांना हेही कळले, की अद्वैतसिद्धांतापेक्षा द्वैतसिद्धांतच म्हणजे जीव आणि ईश्वर हे एक नव्हेत हा सिद्धांत, उपनिषदांद्वारे रामानुज सिद्ध करतात त्यामुळे यादवप्रकाशांपासून त्यांना दूर व्हावे लागले.