polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
देवासुरयुद्धाच्या वेळी देवांशी वैर धरलेले कालकेय दानव हे समुद्राच्या तळाशी जाऊन लपल्यावर महर्षींनी अख्खा समुद्र पिऊन कालकेयांना ठार मारले आणि देवांवरील संकट निवारले.
याबरोबरच त्यांनी नहुषाच्या शापाने विषसर्पस्वरूप झालेल्या वातापि नामक महादैत्यास भक्षून आपल्या जठराग्नीने पचवून, त्याचा सहोदर इल्वल ह्यास नेत्राग्नीद्वारा भस्मीकृत केले अशीही कथा आहे.
गुरुतुल्य महर्षींच्या अद्भुत सिद्धी मनोमन जाणून विंध्य पर्वत त्यांच्यापुढे नमला आणि महर्षींच्या दक्षिणदिग्विजयासाठी त्याने त्यांना मार्ग मोकळा करून दिला.
परंतु महर्षी दक्षिणेकडून न परतल्यामुळे विंध्य नेहमीसाठीच विनतावस्थेत राहिला आणि त्याकारणे आर्यावर्ताचा दक्षिणदेशाशी संपर्क स्थापन होऊ शकला.
दुर्गम भागात उपलब्ध होणाऱ्या धातूंच्या रासायनिक मिश्रणाचे प्रयोग करून सिद्ध केलेली अस्त्रे ही सुयोग्य योद्ध्याच्या हाती सोपवण्याचे कार्य महर्षींनी जीवितकार्य मानून अंगीकारल्याचे दिसून येते.
त्यांच्या उदाहरणावरून, त्यांच्यासारखा एक महर्षी युद्धकाळांत उपयोगी पडणारी शस्त्रास्त्रे बनवणारादेखील असू शकतो असे लक्षांत आल्यावाचून राहत नाही.
विंध्यपर्वत पार करून दक्षिणेमध्ये येतांना तसेच दंडकारण्यामध्ये निवास करतांना निसर्गदत्त धातूंच्या खाणींवर कोणाचा अधिकार असावा हा विषय ते लक्षांत घेतात.
भूसर्वेक्षण, जलसर्वेक्षण तथा दक्षिणेतील कावेरी, ताम्रपर्णी ह्या नद्यांच्या पाण्याचे तत्काळीन समाजासाठी त्यांनी केलेले उपयोगी व्यवस्थापन आदि घटना त्यांच्या अथांग कर्तृत्वाची साक्षच देतात.
एकूणच त्यांचे सारे जीवन हे विविध विद्या ग्रहण करून त्यांचा आध्यात्मिक अंगाने अभ्यास करत, तत्काळी उपलब्ध भौतिक साधनांचे व्यवस्थापन करण्यासाठी वाहिलेले असल्याचे दिसते.
तमिळ साहित्यामध्ये अनेक अगस्त्यांच्याबद्दल उल्लेख आढळत असला, तरी ज्यांस वैद्यशास्त्र तथा ज्योतिषशास्त्राचे आचार्य म्हणून आराधिले जाते, ते कुंभोद्भवन् ह्याही नांवाने प्रख्यात असलेले भगवान श्री अगस्त्य महर्षीच होत.
विश्वकर्म्याने त्याचा ग्रंथ ज्या ग्रंथावर आधारल्याचे मानले जाते तो ‘अगस्त्यकलाधिकारम्’ हा महर्षींनी स्थापत्यशास्त्रावर लिहिलेला ग्रंथ प्रचलित आहे.
त्यांनी संस्कृतमध्ये रचलेले ‘रत्नशास्त्रम्’ देखील उपलब्ध आहे, ज्यात रत्नाची उत्पत्ती तथा लक्षण, गुण आणि परीक्षा करण्याच्या विधिविधानांचे वर्णन आहे.
वराहपुराणातील ‘अगस्त्यगीत’, पत्र्चरात्रम्‌ तथा स्कन्दपुराणातील ‘अगस्त्यसंहिता’ पासून विविध पुराणांच्या भागांमध्ये महर्षींच्या कर्तृत्वाचा उल्लेख असल्याचे दिसते.
आध्यात्मिक योगशक्तिबळाने दूरच्या भविष्यकाळाचा वेध घेऊन त्या येणाऱ्या काळांतील मनुष्यप्राण्याचे जीवन सुसह्य व्हावे, आगामी समाजाने परब्रह्मस्वरूप कर्मविपाकसिद्धान्ताची कास सोडता कामा नये ह्यासाठी त्रिकालदर्शी भगवान श्री अगस्त्य महर्षींनी नाडीग्रंथरचना केली.
ह्या साऱ्यांनी आपल्या आध्यात्मिक योगशक्तिबळाच्या साहाय्याने मानवी बुद्धीच्या मर्यादा ओलांडून आकाशस्थित ज्ञानभांडारातून आगामी काळांतील अनेकांची जीवनचित्रे न्याहाळून काव्यबद्ध स्वरूपात नोंदवून ठेवली.
ईश्वरी प्रेरणेने त्यांचे जीवनकार्य घडतांना त्यांच्या आयुष्यातील छोटेमोठे प्रश्न सुटावेत ह्यासाठी वडीलकीच्या प्रेमळ नात्याने शांतिदीक्षेसारखे उपाय नाडीग्रंथलेखन करून सुचवले.
जगप्रसिद्ध ऐतिहासिक महाकाव्ये रामायण तथा महाभारत ह्या दोहोंमध्ये महर्षीं अगस्त्यांच्या आयुष्यातील प्रसंगांबद्दल विस्मयकारक आख्यायिका आढळतात.
रामायणामध्ये त्रेतायुगात प्रभू रामचंद्र, सीता आणि लक्ष्मण वनवासाच्या काळांत वनांत हिंडत असतांना नाशिकजवळ महर्षींच्या आश्रमात आले आणि त्यांना भेटले अशी एक कथा आहे.
एवढेच नव्हे तर लंकापतीस वश करून त्याचा अंत करण्याच्या हेतुपूर्तीसाठी अजोड, अमोघ शस्त्रास्त्रांसह कधीही समाप्त न होणाऱ्या बाणांचा भाता दिला.
ते शिवपुत्र कार्तिकेयाचे आद्य शिष्य तथा दाक्षिणात्य भक्तिपरंपरेतील मान्यताप्राप्त अठरा सिद्धपुरुषांच्यापैकी प्रथम सिद्धपुरुष मानले जातात.
‘अगस्त्य’ ह्या नांवाव्यतिरिक्त त्यांस तमिळमुनी, माधवमुनी, महामुनी, कुरुमुनी, तिरुमुनी, बोधीमुनी, अमरमुनी, कुडमुनी, कुंभज, कुंभसंभव, घटोद्भव ही नामाभिधाने प्राप्त आहेत.
ज्या ठिकाणी महर्षी तपश्चर्या करत बसलेले होते, त्या ठिकाणी कावळ्याच्या रूपात भगवान श्रीगणेशाने उडत येऊन त्या कमंडलूस एक धक्का देऊन पाडले.
प्रसिद्ध तमिळ व्याकरणपर ग्रंथ ‘तोल्‍क्काप्पियम्’ ज्यांनी रचले, ते ‘तोल्‍क्काप्यर मुनी’ हे महर्षींचेच प्रथमशिष्य होत.
संस्कृतभाषेच्या तोडीस तोड ज्ञानभाषा म्हणून तमिळभाषेला मान्यता प्राप्त होण्यात महर्षींनी स्वतः पुढाकार घेऊन तमिळभाषेत निर्मिलेली विपुल ग्रंथसंपदा ही मुख्यत: कारणीभूत ठरावी.
दक्षिणेकडे निसर्गतःच भरपूर प्रमाणांत उपलब्ध असलेल्या ताडाच्या झाडांच्या पत्रांची उपयुक्तता जाणून, त्यांवर कोरून लेखन करण्याच्या कलेचा शोध त्यांनी ज्ञानविद्या दीर्घकाळ टिकण्याच्याच उद्देशाने लावला.
दूरदृष्टीने ताडपत्रांच्या केलेल्या ह्या उपयोजनाचा प्रभाव शतकानुशतके टिकून राहिला असून पुरातन काळांतील अशी अनेक हस्तलिखिते आजही दक्षिण भारतांत आढळतात.
भारतवर्षात तसेच इतरत्रदेखील, अगस्त्यकूट, अगस्त्यपुरम, अगस्त्यतीर्थ, अगस्त्यगिरी, अगस्त्यवटम्, अगस्त्यसरस्स्, अगस्त्याश्रम, अगस्तीश्वरम ह्यासारखी ह्या महर्षींच्या नांवाने आरंभ होणारी विविध स्थळांची नांवे ही त्यांच्या चतुरस्र चरित्ररेखेची साक्ष देणारी ठरावीत.
आकाशाच्या ईशान्य कोपऱ्यात उगवणारा तारा कॅनोपस हा पौरस्त्य ज्योतिषशास्त्रात ‘अगस्तीचा तारा’ म्हणून गणला जातो, हा भगवान श्री अगस्त्य महर्षींच्या व्यक्तिरेखेचा गौरवच आहे.
मनुस्मृतीच्या कथनानुसार साऱ्या हिंदुंप्रमाणे महर्षींनासुद्धा विवाह करून संततीजनन करण्याची वेळ प्राप्त झाली, तेव्हा धनकीर्तिप्राप्त विदर्भराज निमी ह्याची कन्या लोपामुद्रा ही युक्त वयास प्राप्त झाल्यावर त्यांनी तिच्याशी विवाह करण्यासंबंधी विदर्भराजास विनंती केली.
खरीपाची हंगामी पैसेवारी कोकण पुणे नाशिक या राजस्व विभागात दरवर्षी १५ सप्टेंबरला तर नागपूर,अमरावती,औरंगाबाद विभागात,३० सप्टेंबरला जाहीर होते.
१० मीटर १० मीटर असा शेतीतील चौरस भाग घेउन त्यात निघणाऱ्या धान्याचे उत्पादन,राज्य सरकारच्या सांख्यिकी विभागाने पुरविलेल्या मागील १० वर्षाच्या त्या पिकाच्या सरासरी उत्पन्नाशी ताडुन, निघणारा अनुपात.
महाराष्ट्र जमीन महसुल कायदा १९६६ चे कलम ७८ नुसार,पैसेवारीच्या अनुपातानुसार,जमीन महसुल तहकुब,कमी वा रद्द करण्यास समर्थन म्हणुन,शासनाचा महसुल विभाग प्रत्येक गावातील कोरडवाहु,खरीप व रब्बी पिकांची पैसेवारी काढीत असतो.
१५ जानेवारी १९४८ रोजी पटेलांनी सर्व संस्थानिकांसमोर गुजरातीत भाषण करून एकत्रित येऊन एक संयुक्त राज्य स्थापन करण्याचे कळकळीचे आवाहन केले.
तिसऱ्या दिवशी मेनन यांनी संस्थानिकांची बैठक बोलावून सांगितले की, ‘आपण आवश्यक त्या संरक्षण, दळणवळण व परराष्ट्र व्यवहार या तीन विषयांपुरते हिंदुस्थान देशात विलीन झाला आहांत. परंतु, ती काही अंतिम उपाययोजना होऊ शकत नाही. .हिंदुस्थान सरकार जनतेच्या हक्कांचे समर्थक आहे. त्यांना वाटते की, राजेशाहीविरुद्ध उठाव न होता शांततेच्या मार्गाने जनतेकडे सत्तांतर झाले पाहिजे. एकत्रीकरणापासून तुमची सुटका नाही. तुम्हाला स्वतंत्र अस्तित्व टिकविणे अशक्य आहे. तो धोका पत्करायचा आहे का, हे तुम्हीच ठरवा.’ संध्याकाळपर्यंत प्रमुख संस्थानिकांनी एकत्रीकरणास मान्यता देऊन टाकली.
जरी काथी लोक १६ व्या शतकाच्या उत्तरार्धात या भागात स्थलांतरित झाले असे मानले जात असले तरी, त्यांनी या प्रदेशाच्या दस्तऐवजीकरण केलेल्या इतिहासात महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे.
द्वीपकल्प पुरातन वास्तूंनी नटलेला आहे आणि प्रागैतिहासिक काळापासून ते महाभारताच्या सुरुवातीच्या काळात सिंधू संस्कृतीपर्यंतचा अखंड इतिहास आहे.
त्याच वेळी, या प्रदेशावर अधिराज्य गाजवणाऱ्या प्रमुख राजपूत कुळांमध्ये ब्रिटीश नियम वालास उपाध्याय, , जेठवास, रायजादास, चुडासमास, गोहिल, झालास, जडेजा, चावदास, परमार, पतगीर किंवा पारगीर , सोलन सरवैयस, यांचा समावेश होता.
१८२० पर्यंत काठियावाडमधील बहुतेक संस्थान ब्रिटिशांच्या संरक्षणाखाली आणले गेले, परंतु ब्रिटिशांशी पहिला करार काठियावाड येथून जेतपूरचा विरा वाला आणि बडोदा येथील कर्नल वॉकर यांच्यात २६ ऑक्टोबर १८०३ रोजी झाला.
सरंजामशाही काळात, सौराष्ट्रात काही प्रमुख विभाग होते जे संस्थानांच्या अधीन होते: राजकोट राज्य, जामनगर राज्य, गोंडल राज्य, भावनगर राज्य, ध्रांगध्रा राज्य, मोरबी राज्य, जसदन राज्य, जेतपूर राज्य, आणि वांकानेर राज्य, वाधवान राज्य, लिमडी राज्य.
तथापि, काठियावाडच्या मुख्य क्षेत्रामध्ये आता १० जिल्ह्यांचा समावेश होतो: राजकोट, भावनगर, जामनगर, सुरेंद्रनगर, पोरबंदर, अमरेली, जुनागढ, बोताड, मोरबी, गीर-सोमनाथ.
सततच्या इस्लामिक आक्रमणांमुळे, या मंदिरांतील देवतांच्या मूर्ती इतर ठिकाणी हलवण्यात आल्या, त्यापैकी एक महाराष्ट्रातील रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील पावसजवळील कशेळी येथील कनकादित्य मंदिरात आहे.
या दोन आखातांच्या शिखरावरून, कच्छ आणि खंभातचे छोटे रण, अर्धे खारट खड्डे अर्धे वालुकामय वाळवंट, एकमेकाच्या दिशेने अंतर्देशीय पसरलेले आणि काठियावाडचे वेगळेपण पूर्ण करते, एक अरुंद मान वगळता, जे त्यास उत्तर-पूर्वेला जोडते.
तथापि, सौराष्ट्र हा काठियावाडचा पूर्णपणे समानार्थी नाही, कारण ऐतिहासिक सौराष्ट्र प्रदेशाचा एक छोटासा भाग काठियावाड द्वीपकल्पाच्या पलीकडे पसरलेला आहे.
काठियावाड म्हणजे काठींची भूमी, एक क्षत्रिय जात ज्याने ८ व्या शतकात या प्रदेशात स्थलांतर केले आणि समकालीन गुजरातच्या नैऋत्य द्वीपकल्पावर नियंत्रण ठेवले.
बांधकाम करताना उत्तम दिशासाधन साधले असल्यामुळे उत्तरायण आणि दक्षिणायन यांच्या मध्यकाळात सूर्याची प्रकाशकिरणे देखील झळाळत्या सोनेरी तेजाचे आवरण लेऊन महागणपतीच्या पूजेसाठी येतात.
ब्राह्मणाने तीन विमाने करून दिली व त्याला सांगितले, "यातून तू कुठेही जाऊ शकशील, मात्र शंकराने बाण मारल्यास तुझा नाश होईल. त्रिपुरासुराने आनंदाने त्या ब्राह्मणाला दहा गावे बक्षीस दिली. नंतर त्रिपुरासुर व शंकर यांच्यात तुंबळ युद्ध झाले. शंकराने "प्रणम्य शिरसा देवम्‌' या श्‍लोकाचे स्मरण करून, एका बाणात त्रिपुरासुराचा वध केला.
भाद्रपद शुद्ध प्रतिपदा ते भाद्रपद शुद्ध पंचमी या पाच दिवसांच्या कालावधीत दर्शनासाठी येणाऱ्या प्रत्येक भक्ताला देवाच्या गाभाऱ्यात अगदी मूर्तीपर्यंत जाऊन दर्शन घेता येते, त्यामुळे या काळात दर्शनासाठी भाविकांची इथे रीघ लागलेली असते.
मंदिरात इंदूरचे सरदार किबे यांनी सभामंडप बांधलेला आहे, व गाभारा श्रीमंत माधवराव पेशवे यांनी बांधला असून शिंदे, होळकर आदी सरदारांनीही बांधकाम तसेच इनामाच्या स्वरूपात मोठे साहाय्य दिले आहे.
श्री महागणपती ः पुणे-नगर महामार्गावर पुणे-वाघोली-शिक्रापूरमार्गे रांजणगाव हे श्री क्षेत्र शिरूरच्या अलीकडे २१ किलोमीटरवर तर पुण्यापासून ५० किलोमीटरवर आहे.
येथे वाघ, बिबट्या, रानमांजर, छोटे उदमांजर, खोकड, झिपरे अस्वल, चौशिंगा, काळवीट, भारतीय मुंगीखाऊ, चितळ आदी मुख्य सस्तन प्राणी असून सरपटणारे प्राणी नाग, घोणस, धामण, अजगर, घोरपड येथे पहायला मिळतात.
वृक्षांपैकी अंजन, आपटा, बहावा, बाभुळ, बेल, बिबा, बोर, चिंच, चंदन, धावडा, हिरडा, जांभुळ, काठ सावर, खैर, मोह, पळस, साग, सालई, सिताफळ, सुबाभुळ, तेंदू, तिवस, उंबर, वड हे मुख्य वृक्ष येथे आहेत.
हर्षवर्धनांच्या काळात राष्ट्रीय उत्पन्‍नाचा एक चतुर्थांश भाग उच्च कोटींच्या राज्य कर्मचाऱ्यांना वेतन किंवा बक्षिसाच्या रूपात, एक चतुर्थांश भाग धार्मिक कार्यांच्या खर्चांसाठी, एक चतुर्थांश भाग शिक्षणासाठीच्या खर्चासाठी आणि बाकी एक चतुर्थांश भाग हे सम्राट स्वतः आपल्या खर्चासाठी उपयोगात आणत होते.
६४६मध्ये 'लीन्य प्याओं' आणि 'वांग-ह्नन-त्से'च्या नेतृत्वात तिसरे दूत मंडळ हर्षवर्धनांच्या दरबात पोहोचण्यापूर्वीच हर्षवर्धनांचे निधन झाले.
सम्राट हर्षवर्धनांच्या सैन्यातील साधारण सैनिकांना चाट व भाट, अश्वसेनेच्या अधिकाऱ्यांना हदेश्वर, पायदळ सैन्याच्या अधिकाऱ्यांना बलाधिकृत आणि महाबलाधिकृत म्हटले जात होते.
हर्षवर्धनांच्या काळात अधिकाऱ्यांना नगद वा जहागिरीच्या रूपात वेतन दिले जात असे, पण ह्युएन्संगाच्या म्हणण्यानूसार, मंत्र्यांना व अधिकाऱ्यांना वेतन हे भूमी अनुदानाच्या रूपात दिले जात होते.
"फॅन्टा" आणि "चंद्रिका" आयुर्वेदिक साबण यांसारख्या सुप्रसिद्ध ब्रँडच्या टीव्ही जाहिरातींमध्ये दिसणारी मॉडेल म्हणून तिला यश मिळाले.
मार्च २०१५ मध्ये, ती "झी तेलुगू" ची ब्रँड एंबेसडर बनली आणि त्याच महिन्यात तिने स्वतःचा दागिन्यांचा ब्रँड, "वाइट एंड गोल्ड" लाँच केला.
तिचा साहित्यिक प्रवास ऑगस्ट २०२१ मध्ये पेंग्विन रँडम हाऊस इंडियाने प्रकाशित केलेल्या, "बॅक टू द रूट्स" या तिच्या पहिल्या पुस्तकाच्या प्रकाशनाने सुरू झाला.
जानेवारी २०२३ मध्ये "आईआईएफएल फाइनेंस" आणि त्याच वर्षी जुलैमध्ये "वीएलसीसी" मध्ये सामील होऊन तिने तिच्या ब्रँड एंबेसडरच्या भूमिकांचा विस्तार केला.
कोंचम इष्टम कोंचम कष्टम , १००% लव , ऊसरावेल्ली , रच्चा , तड़खा , बाहुबली: द बिगिनिंग , बंगाल टाइगर , ऊपिरि , बाहुबली २: द कन्क्लूजन , एफ२: फन एंड फ्रस्ट्रेशन , सई रा नरसिम्हा रेड्डी और एफ३: फन एंड फ्रस्ट्रेशन हे तमन्ना यांचे उल्लेखनीय तेलुगू चित्रपट आहेत.
इसके अतिरिक्त, उन्होंने ११- तं अवर , नवंबर स्टोरी , जी करदा और आखरी सच सारख्या स्ट्रीमिंग प्रोजेक्ट्समध्ये मुख्य अभिनेत्री म्हणून काम केले आहे.
२००७ मध्ये, हॅप्पी डेज आणि कल्लुरी ने तिच्या अभिनय कारकिर्दीचा टर्निंग पॉईंट म्हणून चिन्हांकित केले आणि दोन्हीमध्ये महाविद्यालयीन विद्यार्थिनी म्हणून तमन्नाच्या अभिनयाने तिची समीक्षकांची प्रशंसा केली.
तिने वयाच्या तेराव्या वर्षी अभिनयाचा अभ्यास करण्यास सुरुवात केली आणि एक वर्षासाठी पृथ्वी थिएटरमध्ये प्रवेश केला, जिथे तिने स्टेज परफॉर्मन्समध्ये भाग घेतला.
तिने पंचाहत्तर हून अधिक चित्रपटांमध्ये काम केले आहे आणि कलईमामणी आणि सिम्मा यासह अनेक पुरस्कार जिंकले आहेत, आणि फिल्मफेर पुरस्कार दक्षिणेसाठी आठ नामांकन आणि सॅटर्न पुरस्कारासाठी एक नामांकन मिळाले आहे.
कमी उपलब्ध ऑक्सिजनमधून ऑक्सिजन वहन करण्यासाठी गर्भावस्थेमध्ये अर्भकाच्या रक्तातील हीमोग्लोबिन प्रौढ हीमोग्लोबिनपेक्षा वेगळे असते.
मलेरिया, काही इतर परजीवी आजार, कॅन्सर , ल्युकेमिया, आणि काहीं आनुवंशिक ॲतनिमियामध्ये प्लीहेमधून जाणा-या रक्तप्रवाहास अडथळा होतो.
काहीं कारणाने केशवाहिन्याची अंतत्त्वचा नष्ट झाली म्हणजे तांबड्या रक्तपेशीचे बदललेल्या खडबडीत पृष्ठ्भागाबरोबर घर्षण हो ऊन त्या नष्ट होतात.
सापाचे आणि कोळ्याचे विष, जिवाणूजन्य विषे, तांबे आणि कार्बनी औद्योगिक रसायने प्रत्यक्ष तांबड्या रक्तपेशीच्या आवरणावर परिणाम करून ते नष्ट करतात.
त्या सर्वांना ५-वर्षांसाठी एक कामगिरी दिली गेलेली असते, ज्याप्रमाणे त्यांना शोध लावण्यासाठी जेथे मानव जातीने कधीच प्रवास केलेला नाही अशा अंतराळातील अज्ञात प्रदेशात प्रवास करावयाचा असतो' ही मालिका इ.
लिओनार्ड "बोन्स" मॅकॉयच्या भूमिकेत डिफॉरेस्ट केली, माँटगोमेरी "स्कॉटी 'स्कॉटच्या भूमिकेत जेम्स डोहान, उहूराच्या भूमिकेत निशेल निकोल्स, हिकारू सुलूच्या भूमिकेत जॉर्ज टेकेई आणि पावेल चेकोव्हच्या भूमिकेत वॉल्टर कोइनेग.
खान नूनिएन सिंग , ज्याला कर्क ने पंधरा वर्षांपूर्वी एंटरप्राइझचा ताबा मिळवण्याच्या प्रयत्नात रोखले होते , आता तो अ‍ॅडमिरल कर्कचा सूड घेण्यासाठी एक धूर्त आणि भयावह सापळा रचला आहे.
एकूण ७ दूरचित्रवाणी मालिका मिळूळुन, सर्व स्टार ट्रेकच्या काल्पनिक ब्रह्मांडाची रचना झाली आहे स्टार ट्रेकच्या विश्वासाठी एकूण ७४१ भाग निर्माण करण्यात आले व ते ३१ पर्वामध्ये प्रसारित झाले.
या अनुरोधाने महाराष्ट्र शासनाचे भाषा संचालनालयांतर्गत कार्यरत असणाऱ्या भाषा सल्लागार मंडळाचे सदस्य व महाराष्ट्रातील सर्व विद्यापीठांचे कुलगुरू यांची एक संयुक्त बैठक होऊन त्यात पदव्युत्तर स्तरापर्यंत शास्त्रीय व तांत्रिक विषय धरून सर्व विषयांची परिभाषा शासनाने तयार करावी असे ठरले.
या निर्णयानुसार शास्त्रीय मराठी परिभाषा विकसित करण्याच्या प्रयोजनार्थ भाषा संचालनालयाने शास्त्रीय व तांत्रिक विद्याशाखांतील निरनिराळ्या विषयांच्या उपसमित्या स्थापन करून त्यांच्या साहाय्याने अजूनपर्यंत सुमारे ४५ परिभाषा कोश प्रकाशित केले आहेत.
यामध्ये रसायनशास्त्र, भौतिकशास्त्र, लोकप्रशासन, जीवशास्त्र, अर्थशास्त्र, वाणिज्यशास्त्र, वृत्तपत्रविद्या भाषाविज्ञान व वाङमयविद्या अशा अनेकविध विषयांचा समावेश आहे.
अशा रितीने सर्व तज्ज्ञांच्या सहमतीने तयार झालेले हे पारिभाषिक शब्द बोजड आहेत, कृत्रिम आहेत, सामान्यांना समजत नाहीत अशी या कोशांवर टीका होते.
पारिभाषिक संज्ञामध्ये , , , , ह्यांसारखे शुद्ध पारिभाषिक शब्द , , , , ह्यांसारखे अर्धपारिभाषिक शब्द आणि या शब्दांचा परिभाषेत वापर होत असताना प्रयुक्त होणारे , , , , ह्यांसारखे सामान्य शब्दसुद्धा अंतर्भूत होतात.
प्रत्येक इंग्रजी शब्दातील गर्भितार्थ, त्याची छटा, त्याचे अनेकविध संभाव्य वापर ह्यांसारख्या अनेक बाबी लक्षात घेऊन परिभाषा निर्मितीचे काम प्रयत्नपूर्वक करावे लागते.
नव्याने शब्द निर्माण करण्याच्या ह्या प्रक्रियेमध्ये नव्याने तयार करण्यात आलेला प्रतिशब्द भाषिक कसोटीवर तपासून पाहण्याचे काम संस्कृततज्ज्ञ किंवा भाषातज्ज्ञ करतात.
भाषा संचालनालयाच्या मूळ उद्दिष्टांमध्ये अमराठी अधिकाऱ्यांसाठी मराठी भाषा प्रशिक्षण, मराठी टंकलेखन परीक्षांचे आयोजन, सरकारी आस्थापनांमधील मराठीच्या वापराचे परीक्षण, परिभाषा कोश निर्मिती अशा भाषेच्या विविध उपयोजित क्षेत्रांचाही समावेश आहे.
त्यातदेखील भाषेची उत्तम जाण असणाऱ्या कर्मचाऱ्यांना मूळ इंग्रजी अहवालाची वा नियमपुस्तिकांची नक्कल करण्याचेच निस्तेज व कृत्रिम काम करावे लागते.
इंग्रजी शब्दांना राजभाषा मराठीतले अधिकृत पर्याय देणारे भ्रमणध्वनी उपयोजक दिनांक २७/०२/२०१८ रोजी राजभाषा मराठी दिनाच्या निमित्ताने,भाषा संचालनालय,मराठी भाषा विभागाने गुगल प्ले स्टोअरवर उपलब्ध करून दिले आहे.
प्रशासकीय कामकाजामध्ये कनिष्ठ स्तरावरील कर्मचारी,अधिकाऱ्यांकडून प्राप्त होणाऱ्या फाईलींवर वरिष्ठांकडून शेरे लिहिले जात असतात.
अशा सहजपणे व वारंवार लिहिल्या जाणाऱ्या इंग्रजी शेऱ्यांना मराठी पर्याय उपलब्ध असलेली एक लघुपुस्तिका अधिकाऱ्यांच्या हाताशी असावी असा मानस होता.
परिभाषा निर्मितीच्या कामात महाराष्ट्रातील सर्व विद्यापीठे सक्रिय सहभागी होत असल्यामुळे एका अर्थाने महाराष्ट्रातील सर्व प्रदेशाचे प्रतिनिधित्व होते.
नित्याचा व्यवहारात आम्ही वापरीत असलेल्या शब्दसंग्रह तोडका असतो व सामान्य व्यवहारात वगळून कार्यालयीन बाबीसंबंधी आम्ही जेंव्हा बोलतो तेव्हा प्रायः नामे सर्वनामे व क्रियापदेच फक्त मराठी वापरतो.
उदा० लिटर, मीटर, केबल, प्रोटॉन, न्यूट्रॉन इ० कधी दुसऱ्या भाषेतील शब्द त्यातील कल्पनेसह आपल्या भाषेशी जुळते करून घेण्यात येतात.
उदा० मर्क्यूरन पाश्चरण, विकार्बनन, व्होल्टता, इलेक्ट्रॉनी, इ० आंतरराष्टीय स्वरूपाच्या सर्व संज्ञा, मूलद्रव्ये, संयुगे वगैरेंची नावे त्यांच्या इंग्रजी स्वरूपातच जशीच्या तशी लिप्यंतरित केली जातात.
मराठीकरण्याच्या पूर्वतयारी साठी भाषा सल्लागार मंडळाच्या बहुमोल मार्गदर्शन खाली भाषा संचालनालयाने जी महत्त्वाची प्रकाशाने प्रसिद्ध केली त्या पैकी प्रस्तुत प्रशासनिक लेखन हे पुस्तक अनेक दृष्टीने उपयुक्त ठरेल.
माहिती अधिकारांतर्गत मिळालेल्या तपशीलातून मराठी अभ्यास केंद्राने या विभागाच्या मूळ उद्धिष्टांचीच कशी माती झाली आहे हे सप्रमाण उघडकीस आणले आहे.
शासन पुरस्कृत कार्यक्रमांमधून भाषा संचालनालयाचे गोडवे गाणारे सनदी अधिकारी मात्र या माहितीमुळे चांगलेच तोंडघशी पडल्याचे साधार स्पष्ट होते .
भाषा संचालनालय हे महाराष्ट्र राज्य शासनाच्या सामान्य प्रशासन विभागाच्या अखत्यारीतील एक कार्यालय असून राज्याच्या राजभाषा मराठी विषयक धोरणाची अंमलबजावणी करण्याचे काम करते.
सन २०१०मध्ये स्थापन झालेल्या मराठी भाषा विभागाच्या नियंत्रणाधीन सध्या हे कार्यालय असून या कार्यालयाने आजपर्यंत मराठी भाषेबाबत मोलाची भूमिका पार पाडली आहे.
दर या ज्ञानाच्या जोडीला भाषिक समस्यांकडे पाहण्याची वैज्ञानिक दृष्टी आवश्यक असते व म्हणून व्याकरणशुद्ध परिभाषा घडविण्यासाठी एका भाषा संस्कृत तज्ज्ञांची देखील या उपसमितीवर नेमणूक करण्यात येते.
ज्याप्रमाणे आंधळ्यांच्या पाठीवर लंगडा बसला की लंगडा वाट दाखवितो व आंधळा त्याला पाठुंगळीस घेऊन वाटचाल करतो त्याप्रमाणे विषयतज्ज्ञ व भाषातज्ज्ञ हे दोघे एकमेकांच्या सहकार्याने परिभाषा निर्मितीचे काम करतात.
त्यांत आता भर घालण्याचे काम वेगात सुरू आहे आणि तिसरा टप्पा न्यायालयात मराठी भाषेचा वापर होण्यासाठी न्याय व्यवहार कोश प्रकाशित करण्यात आला आहे.
भाषा संचालनालय, महाराष्ट्र राज्य यांचे अंतर्गत अनेक कोश्याचे काम केले जाते शासन व्यवहारात मराठीच सक्षम आणि सुलभ पद्धतीने वापर व्हावा यासाठी अनेक आवश्यक पुस्तके आणि कोश्यांची निर्मिती केली जाते त्या पैकी आपण आज "प्रशासनिक लेखन" या विषयी माहिती पाहू
‘शेंडीच्या ठिकाणी मेधा शक्ती जागृत झाली की, तिने तेथेच नित्य रहावे हा चौलकर्म करण्याचा उद्देश आहे. यावरूनच ‘खूण गाठ बांधणे’ आणि ‘शेंडीला गाठ मारणे’, असे म्हटले जाते.
शिवाजी राज्यांनी प्रतापगडाच्या पायथ्याशी अफजलखानाला मारल्यावर अफझलखानाच्या 'सय्यद बंडा' नावाच्या रक्षकाने शिवाजी महाराजांवर तलवारीचा जोरदार वार केला.
रायरेश्वर किल्ल्याच्या पायथ्याला सरदार श्रीमंत श्री वीर कान्होजी जेधे यांच्या जहागीर आंबवडे गावी, वीर कान्होजी जेधे यांच्या समाधी स्थळाच्या बाजूलाच जिवा महाला यांची समाधी आहे.
सैयद बंडाने महाराजांवर तलवार उगारली तेव्हाच दांडपट्टा काढून जिवाजी महाले यांनी त्याला पालथा पाडला होते, "होता जिवा म्हणून वाचला शिवा" नव्हे तर ही म्हण अशी होती "होते जिवाजी म्हणून वाचले शिवाजी’, ही म्हण या प्रसंगावरून पडली.
जिवाजी महाले हे श्रीमंत छत्रपती शिवाजी महाराजांचे अंगरक्षक होते, त्यांनी प्रतापगडाच्या लढाईत श्रीमंत छत्रपती शिवाजी महाराजांना वाचवले होते.
जेम्स लेन नामक तथाकथित इतिहासकाराने आपल्या छत्रपती शिवाजी महाराजांविषयीच्या पुस्तकात म्हटले की, ‘‘दादोजी कोंडदेव हा महाराजांचा जन्मदाता पिता होता असा ज्योक महाराष्ट्रात सांगण्यात येतो.
भांडारकर संस्थेतील ब्राह्मण संशोधकांनीच वरीलप्रमाणे लिहायला लेनला सांगितले असा समज करून घेऊन संभाजी ब्रिगेडच्या कार्यकत्र्यांनी वरील हल्ला केला होता.
पाटील हे पुण्यात पत्रकार परिषदेत म्हणाले की, समस्त ब्राह्मण समाजाला नजरेसमोर ठेवून ब्राह्मणेतर सर्व जातीतील उच्चशिक्षित तरुणांनी हा हल्ला केला.
त्याच किंवा त्याच्या दुसऱ्या दिवशी एका चॅनेलवरील चर्चेत भाग घेताना संभाजी ब्रिगेडचे वरिष्ठ पदाधिकारी प्रवीण गायकवाड म्हणाले की, २००४ सालच्या महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीत सोनियांच्या काँग्रेसपेक्षा राष्ट्रवादी काँग्रेसला जास्त जागा मिळवायच्या होत्या, म्हणून आमचा वापर करून घेण्यात आला आणि नंतर आम्हाला वाऱ्यावर सोडण्यात आले.
ब्राह्मणांनी भारतीय समाजाची जडणघडण, सामाजिक सुधारणा, अस्पृश्यता निवारण, स्वातंत्र्यलढा इत्यादी क्षेत्रात केलेले कार्यही बहुजन समाजातील नवशिक्षित तरुण पिढीसमोर आणण्याची गरज निर्माण झाली आहे.
ब्राह्मण समाजाविषयी किंवा कोणत्याही धर्म-जातीविषयी या प्रकारे हिंसक वातावरण तयार करून त्यावर राजकीय स्वार्थाची पोळी भाजून घेणे ही अनिष्ट प्रवृत्ती आहे.
पुरुषोत्तम खेडेकर यांनी त्यांच्या ‘शिवरायांच्या बदनामीची केंद्रे' या छापील पुस्तिकेत ब्राह्मणांच्या सर्रास कत्तली केल्या पाहिजेत आणि त्या कामी मराठा तरुणांनी पुढाकार घेतला पाहिजे, अशी चिथावणी अगदी उघडपणे दिली आहे.
हजारो जाती, धर्म, पंथ, भाषा, सांस्कृतिक परंपरा असलेल्या संमिश्र भारतीय समाजात जातीजातींत निर्वैर सामंजस्य नांदले पाहिजे, तरच भारतीय समाज एकसंध राहू शकेल अशी माझी भूमिका आहे.
मराठे हे किर्लोस्कर मासिकाच्या संपादक मंडळात होते; त्यानंतर ते लोकप्रभा, घरदार, पुढारी, मार्मिक आणि नवशक्ती अशा अन्य नियतकालिकांकडे गेले.
त्यांना संगीताचे सुरुवातीचे शिक्षण व्यवसायाने वकील असलेल्या व ग्वाल्हेर घराण्याच्या गायकीचा वारसा लाभलेल्या आपल्या वडिलांकडून, नागेश दत्तात्रेय कशाळकर यांचेकडून मिळाले.
जयपूर गायकीतील निष्णात गवई निवृत्तीबुवा सरनाईक, दत्तात्रेय विष्णू पलुसकर, मास्तर कृष्णराव, कुमार गंधर्व या मंडळींचा उल्हास कशाळकरांच्या गायकीवर प्रभाव आहे.
१९९३ मध्ये त्यांनी कोलकाता येथील आय टी सी संगीत संशोधन अकादमीत आचार्य पद स्वीकारले व आजवर ते तिथे ग्वाल्हेर घराण्याच्या गुरुपदावर कार्यरत आहेत.
उल्हास कशाळकर हे नामवंत हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत गायक असून ते ग्वाल्हेर, आग्रा आणि जयपूर या घराण्यांच्या गायनपद्धतींवर हुकुमत असणारे गवई आहेत.
या युद्धानंतर लवकरच अशोकाने बौद्ध धर्माची दिक्षा घेतली आणि देशविदेशात त्याचा प्रसार करण्यासाठी आपली सर्व शक्ती आणि साम्राज्याची साधनसंपत्ती पणाला लावली.
सैन्यबळावर विसंबून राहण्याऐवजी त्याने शांतता, मैत्री या सिद्धांतावर अधिक भर दिला; म्हणूनच कलिंगचे युद्ध ही मानवी संस्कृतीमधील एक महत्त्वाची घटना मानली जाते.
लिओट्टाने 2009 च्या जोडी हिल कॉमेडी ऑब्झर्व्ह अँड रिपोर्टमध्ये डिटेक्टीव्ह हॅरिसनची भूमिका केली होती स्थानिक पोलिसांकडून सेठ रोगेनची नेमसिस म्हणून.
तो 2003 मध्ये जॉन कुसॅक आणि अल्फ्रेड मोलिना यांच्यासोबत, गडद भयपट-थ्रिलर आयडेंटिटीमध्ये दिग्दर्शक जेम्स मॅंगॉल्डसोबत पुन्हा एकत्र आला.
2006 मध्ये तो स्मोकिन' एसेसमध्ये दिसला - नार्कचे दिग्दर्शक कार्नाहान यांच्यासोबत पुन्हा एकत्र आले, ज्यामध्ये त्यांनी डोनाल्ड कॅरुथर्स नावाच्या एफबीआय एजंटची मुख्य भूमिका साकारली.
न्यू यॉर्क टाइम्सच्या बेन ब्रँटलीने लिओटाचे वर्णन "आकर्षक" असे केले परंतु "त्याच्या ब्रॉडवे पदार्पणासाठी त्याच्याकडे काम करण्यासारखे फारसे काही नाही." त्याच वर्षी तो यूकेमधील हेनेकिनच्या जाहिरातीत दिसला.
समथिंग वाइल्ड ही त्यांची पहिली प्रमुख भूमिका होती, ज्यासाठी त्यांना त्यांचे पहिले गोल्डन ग्लोब नामांकन मिळाले, हे नामांकन सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेता - मोशन पिक्चरसाठी आहे.
१९९० मध्ये, लिओट्टाने मार्टिन स्कॉर्सेसच्या सर्वत्र प्रशंसनीय आणि व्यावसायिकदृष्ट्या यशस्वी अकादमी पुरस्कार विजेत्या गुडफेलास चित्रपटात वास्तविक जीवनातील मॉबस्टर हेन्री हिलची भूमिका साकारली.
लिओट्टाने जेम्स मॅंगॉल्डच्या १९९७ च्या कॉप लँड चित्रपटात त्याच्या वळणासाठी टीकात्मक प्रशंसा मिळवली आणि १९९८ मध्ये फिनिक्समध्ये एक सक्तीचा जुगारी म्हणून त्याच्या कामगिरीबद्दल त्याला टीकात्मक प्रशंसा मिळाली.
तो अधूनमधून त्याच्या दैनंदिन जीवनात प्रार्थनेचा वापर करत होता, एका मुलाखतकाराला सांगत होता, ". जर मी ठीक आहे तर मी प्रार्थना करेन. जर मला एखाद्या गोष्टीबद्दल अस्वस्थ वाटत असेल तर मी "आमच्या वडिलांचा" आणि "जय" म्हणेन. मेरीस "आजपर्यंत.
ते मधील त्यांच्या टेलिव्हिजन कामासाठी देखील ओळखले जात होते ज्यासाठी त्यांना २००४ मध्ये ड्रामा मालिकेतील उत्कृष्ट अतिथी अभिनेत्यासाठी प्राइमटाइम एमी पुरस्कार मिळाला होता.
लिओट्टाने प्रथम जोनाथन डेमे चित्रपट समथिंग वाइल्ड मधील रे सिंक्लेअरच्या भूमिकेसाठी लक्ष वेधले, ज्यासाठी त्याला सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेता - मोशन पिक्चर नामांकनासाठी गोल्डन ग्लोब पुरस्कार मिळाला.
डॉमिनिक आणि यूजीन , अनलॉफुल एंट्री , कॉप लँड हॅनिबल , ब्लो , जॉन क्यू , किलिंग देम सॉफ्टली , द यांसारख्या चित्रपटांमध्ये त्यांनी भूमिका करणे सुरू ठेवले.
प्लेस बियॉन्ड द पाइन्स , किल द मेसेंजर , मॅरेज स्टोरी , आणि सोप्रानोस प्रीक्वेल थिएटरिकल चित्रपट द मेनी सेंट्स ऑफ नेवार्क .
एका अनाथाश्रमात सोडून दिल्यावर, त्याला सहा महिन्यांच्या वयात टाउनशिप क्लर्क मेरी आणि ऑटो-पार्ट्स स्टोअरचे मालक अल्फ्रेड लिओटा यांनी दत्तक घेतले होते.
त्याचे दत्तक पालक प्रत्येकाने स्थानिक राजकीय पदासाठी अयशस्वीपणे धाव घेतली; आपल्या वडिलांच्या धावपळीसाठी फ्लायर्स वाटप करण्यासाठी परेडमध्ये उपस्थित राहिल्याचे आठवते.
2010 च्या दशकात, लिओटा डेट नाईट विथ स्टीव्ह कॅरेल, चार्ली सेंट क्लाउड विथ झॅक एफ्रॉन, स्नोमेन या स्वतंत्र नाटक आणि द रिव्हर सॉरोमध्ये दिसला, ज्यात लिओटा ख्रिश्चन स्लेटर आणि विंग र्हेम्स यांच्यासमवेत गुप्तचर म्हणून काम करत होते.
त्याने ब्रॅड पिट आणि जेम्स गँडोल्फिनी सोबत 2012 च्या अँड्र्यू डोमिनिक चित्रपट किलिंग देम सॉफ्टली आणि 2013 च्या एरियल व्रोमेन चित्रपट द आइसमन मध्ये रॉय डीमियोच्या पात्रात लिओटा सोबत काम केले.
लिओट्टाने 2001 मध्ये अँथनी हॉपकिन्स आणि ज्युलियन मूर यांच्या विरुद्ध हॅनिबल चित्रपटात न्याय विभागाचे अधिकारी पॉल क्रेंडलरची भूमिका केली होती.
2002 मध्ये तो जो कार्नाहन-दिग्दर्शित नार्क चित्रपटात डिटेक्टिव लेफ्टनंट हेन्री ओकच्या भूमिकेत दिसला, या भूमिकेमुळे इंडिपेंडंट स्पिरिट अवॉर्ड नामांकन आणि फिनिक्स फिल्म क्रिटिक्स सोसायटी अवॉर्ड्ससाठी सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक पुरुषासाठी नामांकन मिळाले.