polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
विश्वनाथ कान्हेरे ,अजय जोगळेकर, अप्पा जळगावकर , अरविंद थत्ते, आदित्य ओक, एकनाथ ठाकुरदास, केदार नाफडे, गणपतराव पुरोहित, गुलाम रसुल बशीरखाँ , गोविंदराव टेंबे , गुंडोपंत वालावलकर गोविंदराव पटवर्धन, चिन्मय कोल्हटकर, चैतन्य कुंटे, जयंत बोस, तन्मय देवचक्के,मिलिंद कुलकर्णी,वरद सोहनी तुळशीदास बोरकर, श्रीराम हसबनीस, दिनकर शर्मा, दीपक मराठे, नन्हेबाबू कुंवर , निर्मला काकोडे, ङाॅ.
देशपांडे, प्रमोद मराठे, बच्चुभाई भंडारे , बंडूभैय्या चाैघुले , बबन मांजरेकर, बलदेव मिश्र , बाबुराव बोरकर , बाबुसिंह , बाळ माटे, भीष्मदेव चॅटर्जी, मनोहर चिमोटे , मुनेश्वर दयाल, मोहनलाल, रवींद्र काटोटी, रवींद्र माने, राजाभाऊ कोसके, राजेंद्र वेैशंपायन, रामभाऊ विजापुरे , लक्ष्मणसिंंह, वसंत कनकापूर , वासंती म्हापसेकर, विजय घासकडवी, विठ्ठलराव कोरगावकर , विनय मिश्र, शेषाद्री गवई, सारंग कुलकर्णी, सीमा शिरोडकर, सुधांशु कुलकर्णी, सुधीर नायक, अश्विन वालावलकर, सुयोग कुंडलकर, सुवेंदु बॅनर्जी, सोहनलाल, हणमंतराव वाळवेकर , ज्ञानप्रकाश घोष, पुंडलिक कोल्हटकर डोंबिवली
परंतु उस्ताद अब्दुल करीमखाँ यांचे शिष्य बाळकृष्णबुवा कपिलेश्वरी यानी गंधार ट्यून्ङ हार्मोनियम बनवून ते हिंदुस्तानी गायकीला योग्य बनविले.
जोग या महान वादक कलाकारांनी या सुलभ तंबोरा पेट्यांचा वापर सुरू केला आणि वजनाने हलक्या व प्रवासात सहज नेऊ शकणाऱ्या या वाद्याला प्रतिष्ठा मिळवून दिली.
भारतीय संगीत हे मूलतः बैठकीचे असल्यामुळे खाली बसून वाजिवण्यासाठी या वाद्यामध्ये मूलभूत बदल झाले ते बंगालच्या कारागिरानी बनविलेल्या हातपेटीमुळे.
मुळात तीन स्वरांचा मेळ जो पाश्चात्त्य संगीतात आवश्यक असतो, तो साध्य करण्याचे उद्दिष्ट ज्या वाद्याने साध्य होते, तशा वाद्यांची आवश्यकता नव्या रीङ वाद्यांमध्ये निर्माण होऊ लागली.
मराठी संगीत नाटकानी शास्त्रीय संगीतातल्या बंदिशींचाही पदांसाठी उपयोग केला आणि त्यातूनच हार्मोनियमने हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीतामधले आपले स्थान बळकट केले.
यापूर्वी व्हायोलिन भारतात आले होते, आणि या वाद्याचा प्रवेश पहिल्यांदा दाक्षिणात्य संगीतात झाला, त्यानंतर ते वाद्य हिंदुस्तानी संगीतात आले.
जगातील सर्वांत मोठ्या आकाराची खाऱ्या पाण्यातील मगर , पाण घोरपड, गहिरमाथा या सागर किनाऱ्यावर दिसणारे ऑलिव्ह रिडले हे समुद्र कासव अशा दुर्मिळ प्रजाती येथील सर्वात मोठे आणि खास आकर्षण आहे.
भितरकनिका येथे लांडगा, तरस, कोल्हा, खोकड, रानमांजर, रानडुक्कर, लाल तोंडी माकड, वानर, चितळ, सांबर, मुंगूस असे विविध जातीचे सस्तन प्राणी आढळतात.
कुष्टरोग प्रवण भागामध्ये ॲेसिड फास्ट बॅसिलस काचपट्टी परीक्षण, त्वचेवरील चट्टे , चट्ट्याच्या मध्यभागी असलेला फिकट रंग आणि चट्ट्याची संवेदन हीनता हे लक्षण मानण्यात येते.
मोठया व्हिएतनामी कुटुंबाचा जनुकीय अभ्यास केल्यानंतर सहाव्या गुणसूत्रावरील मोठ्या भागावरील क्यू 25 या ठिकाणी कुष्ठरोग प्रवण जनुक सापडले आहे.
अनेक वर्षे फक्त मानवामध्ये आढळणारा हा रोग 15 टक्के आरर्मॅडिलो नावाच्या अंगावर खवल्यांच्या सात किंवा नऊ ओळी असलेल्या सस्तन प्राण्याना एम लेप्रिची लागण झाल्याचे आढळले आहे.
बकरीच्या मांसापासून तयार केलेला रस्सा व अश्वगंधा यांचा वापर करून बनवलेलेअजाअश्वगंधादि लेहम् नावाचे औषध आयुर्वेद चिकित्सेमधे वजनवर्धक व शक्तिवर्धक म्हणून वापरतात.
विविध प्राचीन भाषांमधून व देवनागरी, ग्रंथी, शारदा, मैथिली, प्राचीन बंगाली, प्राचीन तेलगू, प्राचीन मल्याळी अशा लिपींमधून शाकुंतलवरील भाष्य आणि टीका उपलब्ध आहेत.
या प्रबंधामुळे, 'शाकुंतल' नाटकाविषयी आठ प्राचीन भाषांमध्ये झालेला अभ्यास आता जयंती त्रिपाठींच्या या हस्तलिखित पुस्तकामधून समोर आला आहे.
इंग्रजीमध्ये लिहिलेल्या या ग्रंथाद्वारे 'शाकुंतल'चे भाषाशास्त्रीय सौंदर्य, टीकाकारांची माहिती, त्यांची टीका करण्याची पद्धत, व्याख्यापद्धती, शैली, भाषा आदी बाबी, वेगवेगळ्या अभ्यासकांनी 'शाकुंतल'चे लावलेले अर्थ, त्यातून उलगडलेली नाट्यशास्त्राची विविध अंगे या सर्व गोष्टी एकाच ठिकाणी जाणून घेता येत आहेत.
दुसऱ्या वर्गातील घोडदल हे जहागिरदारांचे व मनसबदारांचे असते तर तिसऱ्या वर्गाच्या घोडदलात मुसलमान, पुरभय्ये वगैरे व्यावसायिक लढवय्ये मोडतात.
जेंव्हा घोड्यांना खाण्यासाठी गवत किंवा इतर गोष्टी मिळू शकत नाहीत तेंव्हा हे सैनिक गवताची जमिनीत असलेली मुळे खणून काढतात व स्वच्छ धुऊन घोड्यांना खायला देतात.
जेंव्हा कधीही त्यांना पेशव्यांचा हुकुम होतो तेंव्हा आपल्या हाताखालचे इतर दुसरे सरदार व सैनिक घेऊन या जहागिरदारांना, पेशव्यांच्या सैन्यामधे सामिल व्हावे लागते.
या सरदारांच्या एका बाजूला असलेल्या एका सेवकाने त्यांच्या डोक्यावर जरीचे काम केलेली मखमली छत्री धरलेली असते तर दुसऱ्या बाजूचा सेवक चवरी ढाळत असतो.
या उत्तरेकडून आलेल्या सैनिकात, समरकंदकडून आलेले मुघल, इराणच्या व कंदहारच्या बाजूने आलेले पठाण व कास्पियन समुद्राजवळचे तुर्की या सर्वांचा समावेश होतो.
रजपूत लढवय्यांच्यात, इतर सैनिकात अभावानेच दिसणारे, शौर्य, उदारपणा व खाल्या मिठाला जागण्याची वृत्ती हे गुण भरपूर असल्याने ते अतिशय सुप्रसिद्ध आहेत.
हिंदुस्तानातील ज्या जातिजमातींचे लोक लढवय्ये म्हणून ओळखले जातात, असे सर्व हिंदू व मुसलमान लोक, सैन्यात पराक्रम गाजविण्यासाठी मोठे उत्सुक असतात.
केझोन लोकांना पराजीत करून माक्वी व व्हॉयेजर जहाजाचे खलाशी एकत्र येऊन, एका जहाजात, एकजुटीने पृथ्वीकडे ७०,००० प्रकाश वर्षे लांबीचा प्रवासाची सुरुवात करतात.
व्हॉयेजरवर नवीन आलेले माक्वी आता व्हॉयेजरचे खलाशी बनतात, चकोटे व्हॉयेजरचा सेनपती बनतो, बिलाना टोरेस जी अर्धी मनुष्य व अर्धी क्लिंगॉन असते व्हॉयेजरची मुख्य तंत्रज्ञ बनते, टुवाक जो चकोटेच्या माक्वी जहाजावर स्टारफ्लीटचा गुप्तहेर म्हणुन गेलेला असतो, व्हॉयेजरचा मुख्य रक्षणकर्ता बनतो.
ईतर खलाशांमध्ये टॉम पॅरिस जहाजाचा सुकाण्या बनतो व व्हॉयेजरचा द डॉक्टर नावाचा संकटकालीन वैद्यकीय हॉलोग्राम, जहाजाचा मुख्य वैद्य बनतो.
डेल्टा क्वाड्रंट मध्ये व्हॉयेजरच्या खलाशांची ओळख निल्कीस नावाच्या टलॅक्झियन प्रजातीच्या माणसा बरोबर होते, जो व्हॉयेजरचा "डेल्टा क्वाड्रंट मार्गदर्शक" आणि "मुख्य आचारी" बनतो.
या मालीकेतील चौथ्या पर्वात सेव्हेन ऑफ नाईन नावाची एक बॉर्ग प्रजातीच्या सद्स्ये बरोबर होते, जीची बॉर्ग समुदायापासून सुटका केली जाते व ती व्हॉयेजरची खलाशी बनते.
पण ते ढग तिच्या जहाजाला काही क्षणातच घेरून टाकते व त्या जहाजा सोबत आतील सर्व खलाश्याना, पृथ्वी पासून ७०,००० प्रकाश वर्षे लांब डेल्टा क्वाड्रंट मध्ये आणुन टाकते.
ठार मारले गेलेल्या खलाशां मध्ये जहाजाचा ऊप-कपतान, जहाजाचा सुकाण्या , जहाजाचा मुख्य तंत्रज्ञ आणि सर्व वैद्यकीय खलाशांचा समावेश असतो.
त्या वेळेस एक केयरटेकर नावाच्या प्रजातीच्या प्राणी त्यांना पृथ्वी पासून ७०,००० प्रकाश वर्षे लांब डेल्टा क्वाड्रंट मध्ये ओढतो जेथे त्याचा निवास असतो.
पृथ्वीही त्यांच्या सध्याच्या जागेपासून एकूण ७०,००० प्रकाश वर्षे लांब असते, व एवढे अंतर कापण्यासाठी त्यांना तब्बल ७५ वर्षे सतत प्रवास करावा लगेल.
त्यांना ते अंतराळ जहाज, बॅड-लॅडंस नावाच्या एका अंतराळातील जागेत शोधायचे असते, कारण काही दिवसांपूर्वी स्टारफ्लीट या पृथ्वीवरील संस्थेचे एक अंतराळ जहाज, त्या माक्वी जहाजाच्या पाठलाग करत असतांना, तो माक्वी जहाज बॅड-लॅडंस मध्ये गायब होतो.
व्हॉयेजरची कपतान कॅप्टन कॅथरीन जेनवे ही टॉम पॅरिसला निवडते कारण टॉम पॅरिस हा स्टारफ्लीटचा पुर्व-अधिकारी असतो, ज्याने स्टारफ्लीट सोडल्यावर माक्वींच्या संस्थे बरोबर संगत जोडलेली असते.
पॅरॅमाऊंट पिक्चर्स ही एक अमेरिकन संस्था आहे, जी इंग्लिश चित्रपट निर्मित करून त्यांना विविध देशांच्या चित्रपटगृहामध्ये प्रदर्शित करण्यासाठी, त्यांचे वितरण करते.
१९९३ला पुन्हा पॅरॅमाऊंट पिक्चर्स मध्ये नवीन वाहिनीची योजना आखण्याची सुरुवात झाली व व्हॉयेजरच्या कथानकातील काही छोटे छोटे संदर्भ त्या वेळी चालू असणाऱ्या स्टार ट्रेक:द नेक्स्ट जनरेशन व स्टार ट्रेक:डीप स्पेस नाईन या मालिकेतील काही भागांमध्ये टाकण्यात आले.
स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिकेचे निर्माण व दिग्दर्शन, स्टार ट्रेक:द नेक्स्ट जनरेशनच्या सोबत एकाचवेळी त्या वेळेस उभारलेल्या दृश्यांमध्ये झाले.
ही मालीका स्टार ट्रेक श्रुंखलेतील पहिली मालीका झाली, ज्या मध्ये "संगणकावर उत्पत्तीत चित्रांच्या प्रणालीचा " तंत्राज्ञानाचा अपवर्जक उपयोग झाला, ज्यामुळे अंतराळातील द्रुश्यांच्या चित्रीकरणासाठी प्रतिकृती वापरण्याची गरज लागली नाही .
ईतर मालिकांमध्ये सुद्धा या तंत्रज्ञानाचा अपवर्जक उपयोग झाला कारण ह्या तंत्रज्ञानाचा वापर केल्याने, मालीका बनवण्याच्या खर्चात बऱ्यापैकी बचत झाली.
स्टार ट्रेकच्या ईतर मालिकांसाठी त्यांच्या दिग्दर्शकांनी अंतराळातील द्रुश्यांच्या चित्रीकरणासाठी प्रतिकृती वापरण्याची पद्धत चालु ठेवली, कारण त्यांच्या मते प्रतिकृती वापरण्याने चित्रीकरणातील खरेपणा चांगला येतो.
स्टार ट्रेक: व्हॉयेजर ही मालिका रिक बर्मन, मायकेल पिल्लर आणि जेरी टेलर यांनी बनवलेली आसुन, स्टार ट्रेक श्रुंखेलेतील ही चौथी मालिका आहे.
अजून पुढे ही मालिका खूप लोकप्रिय झाली कारण प्रत्येक भागातील कहाणी एकदम निमग्न होती व भागातील कहाण्यांमधून वारंवार बॉर्ग प्रजातीचा समावेश होत असे.
स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिकेतील घटनाक्रम स्टार ट्रेक:द नेक्स्ट जनरेशनच्या घटनाक्रमानंतर चालते व त्याच्या सुरुवातीला पाच पर्व हे स्टार ट्रेक:डीप स्पेस नाईन बरोबर प्रक्षेपीत करण्यात आले.
व्हॉयेजर आणि माक्वी जहाजावर हल्ला चढवतात, कारण त्यांना केयरटेकरचे ते तंत्रज्ञान हवे असते ज्याच्या उपयोगाने व्हॉयेजर आणि माक्वी जहाज बॅड-लॅडंस मधुन डेल्टा क्वाड्रंट मध्ये आले असतात.
कॅप्टन कॅथरीन जेनवे माग त्या केयरटेकरच्या यंत्राला नष्ट करते, कारण तिला वाटते की केझोन लोक त्या यंत्राचा उपयोग करून ओकांपा प्रजातीच्या प्राण्यांवर अत्याचार करतील.
पण केयरटेकरचे यंत्र नष्ट केल्यामुळे, माक्वी व व्हॉयेजरचा पृथ्वीला परत येण्याचा मार्ग नष्ट होतो व ते डेल्टा क्वाड्रंट मध्ये अडकतात.
डेल्टा क्वाड्रंट हे स्टारफ्लीटसाठी एकदम अज्ञात जागा असते, व पृथ्वीकडे परत येतांना व्हॉयेजरचा सामना बऱ्याच विविध प्रकारच्या प्रतीकुल व शत्रुभाव ठेवणाऱ्या प्रजातींच्या प्राण्यांसोबत होतो, जसे शरीराचे अवयव कापुन चोरणारे विडीयन, सतत लढाईसाठी तैयार असणारे, निर्दयी व कठोर केझोन, पशुचरणजिवि हिरोजन शिकारी, अर्धे प्राणी-अर्धे यंत्र असणारे बॉर्ग, द्रव्य विश्वातील स्पिसीझ ८४७२, ९ वर्ष जगणारे अल्पायुषी ओकांपा, रंगीबेरंगी टलॅक्झियन आणि काळ बदलू शकणारे क्रेनिम.
व्हॉयेजरचा सामना विविध खगोलीय देखाव्यांसोबत होतो, व त्यांना पृथ्वीच्या खगोलीय-शोधाच्या इतिहासाच्या बाबत काही माहिती मिळते जी पृथ्वीवर कोणाला माहीत नसते.
डेल्टा क्वाड्रंटमध्ये व्हॉयेजरला बरेच नवीन तंत्रज्ञान मिळते व त्यांच्या सामना बेसुमार गोष्टीं सोबत होतो ज्याच्या विचार देखील विस्मित करणारा ठरेल.
अश्याच एका सामन्यात जेनवे चक्क बॉर्ग-समोर शांती प्रस्ताव मांडते कारण त्या दोघांचा स्पिसीझ ८४७२ नावाचा, एकच शत्रू असतो जो दोघांना नष्ट करण्याच्या मार्गात असतो.
व्हॉयेजरचे इतर बॉर्ग बरोबरच्या सामन्यात ते बॉर्ग समुदायातील काही बॉर्गची सुटका करतात, ज्या मध्ये सेव्हेन ऑफ नाईन आणि ईचेबचा समावेश आहे.
व्हॉयेजर डेल्टा क्वाड्रंट मध्ये एकटे होते व पृथवीसोबत सौंवाद साचण्यासाठी त्यांच्याकडे काही मार्ग नव्हता कारण पृथवीकडे पाठवलेल्या एका संदेशाला तब्बल ७५ वर्ष लागले असते.
व्हॉयेजर नष्ट नाही झालेले आहे, कारण रेगीनाल्ड बर्कले नावाचा एक स्टारफ्लीट येथे काम करणारा अधिकारी, असे यंत्र बनवतो ज्याच्यामुळे स्टारफ्लीटला ही माहिती मिळते.
त्याच्या ह्या कामगीरीमूळे स्टारफ्लीट एक पाथफाइंडर प्रोजेक्ट नावाचा एक प्रकलप चालवते, ज्याचा मुळ ध्येय व्हॉयेजरला पृथवीकडे लवकरात लवकर येण्याचा मार्ग शोधण्यास मदत करणे असतो.
जीन रॉडेनबेरी यांनी १९६० मध्ये स्टार ट्रेक या नावाने, एका काल्पनिक ब्रह्मांडाची रचना केली व या कल्पनेवर त्यांनी काही दूरचित्र मालिका बनवल्या.
हे जहाज अंतराळ जहाजांच्या विविध जातीत, इंट्रेपीड या जातीचे होतो व हे जहाज स्टारफ्लीटने एका मुलहेतुसाठी बनवले होते, जे होते आकाश भ्रमण आणि नवीन गोष्टी शोधणे.
व्हॉयेजरची कपतान म्हणुन कॅथरीन जेनवेची निवड एकदम बरोबर होती, कारण ती स्वतःही एक खगोल विद्वान होती व कॅथरीन जेनवेनी तिच्या स्वतःच्या मेहनतीने प्रगती करून, कपतानच्या पदासाठी पात्रता दर्शावली होती.
तिसऱ्या पर्वाचा "द स्वॉर्म" या भागात फाऊंडेशन इमेजींगने त्या तंत्राज्ञानाचा वापर करून बराचसा भाग तैयार केला व जेव्हा तो भाग प्रक्षेपीत झाला, तेव्हा स्टार ट्रेकच्या ईतर मालिकांच्या दिग्दर्शकांनी हेच तंत्राज्ञान वापरण्यास सुरुवात केली.
त्यामुळे जेव्हा वायाकॉमची, पॅरॅमाऊंट पिक्चर्स विकत घेण्याची प्रक्रिया पूर्ण झाली, त्या नंतर स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर या मालिकेला या नवीन संस्थेच्या नवीन वाहिनीवर सर्वांत पहिली प्रदर्शित मालिकेचे बहुमान मिळाले.
प्रत्येक कार्यकारी निर्मात्याने जितक्या भागांसाठी कार्यकारी निर्मात्याची भुमीका पार पाडली तेवढ्या भागांची ऐकुन संख्या व ज्या-ज्या वर्षी काम केले त्या वर्षांची कालावधी पण टाकण्यात आलेली आहे.
प्रत्येक दिग्दर्शकाने जितक्या भागांचे दिग्दर्शन केले तेवढ्या भागांची ऐकुन संख्या व ज्या-ज्या वर्षी काम केले त्या वर्षांची कालावधी टाकण्यात आलेली आहे.
प्रत्येक लेखकाने जितक्या भागांसाठी लेखन केले तेवढ्या भागांची ऐकुन संख्या व ज्या-ज्या वर्षी काम केले, त्या वर्षांची कालावधी टाकण्यात आलेली आहे.
श्रीधर रानडे आणि मनोरमा श्रीधर रानडे (विवाहापूर्वीचे नाव द्वारकाबाई हिवरगांवकर हे दोघेही फर्ग्युसन महाविद्यालयाचे विद्यार्थी होते.
१२ ह्या महामार्गाला येउन मिळतो, व पूर्व दिशेकडे धुळे जिल्ह्यातील साक्री तालुक्यात असलेल्या खरडबारी गावकडे वळतो आणि हा महामार्ग दक्षिणकडे वळतो.
तेथुनपुढे हा महामार्ग दक्षिणेकडे वळतो व अंतर धावल्यानंतर अजनाळे गाव येते व ते गाव ओलांडल्यावर धुळे तालुक्याची हद्द येते व ती ओलांडल्यावर नाशिक जिल्ह्यातील, मालेगाव तालुक्यात शिरतो.
३० येथून पुढे ह्या महामार्गासोबत धावतो व नंतर पुर्वेकडे वैजापुर शहराकडे वळतो, व हा महामार्ग दक्षिणेकडे अहमदनगर जिल्ह्यातील, कोपरगाव तालुक्यातील, येसगांव कडे जातो.
तेथुनपुढे धावल्यावर पिंपळगाव जलाल गाव येते व ते गाव ओलांडल्यावर येवला तालुक्याची हद्द येते व ती ओलांडल्यावर अहमदनगर जिल्ह्यातील, कोपरगाव तालुक्यात शिरतो.
त्यानंतर हा महामार्ग दक्षिणेकडे आणखी ७ किमी कोल्हारपर्यंत जातो जिथे राज्य महामार्ग ४५ हा महामार्गाच्या जंक्शनपासून सुरू होतो आणि वायव्येकडे नाशिक जिल्ह्यातील सिन्नरकडे जातो.
२४ येथून पुढे ह्या महामार्गासोबत मनमाड शहरातून धावतो व नंतर पश्चिमकडे चांदवड शहराकडे वळतो, व हा महामार्ग दक्षिणेकडे येवला तालुक्यातील अनाकवाडे गावाकडे जातो.
हा महामार्ग धुळे जिल्ह्यातील दोंडाईचा गावाला, पुणे जिल्ह्यातील दौंड गावासोबत जोडतो व धुळे, अहमदनगर, नाशिक आणि पुणे जिल्ह्यातूून जातो.
हा महामार्ग दोंडाईचा, शेवडे, मेहेरगाव, कुसुंबे, मालेगाव, मनमाड, कोपरगाव, रहाता, राहूरी, अहमदनगर आणि दौंड ह्या गावांना अथवा शहरांना जोडतो.
येसगाव येथे कोपरगाव तालुक्यात प्रवेश करून साधारण ५ किमी धावल्यानंतर महामार्ग कोपरगाव शहरात येतो आणि तेथून पुढे सावळी विहीर गावाजवळ राहता तालुक्यात प्रवेश करतो.
ते म्हणतात, "आपण मात्र आपल्या खास मराठी लेखकीय शब्दाळू आणि लडिवाळ मोहाने पुस्तकाच्या शीर्षकाचा अनुवाद ‘एका कोळियाने.’ असा केला आणि एका जातीच्या माणसाची कथा या पुस्तकात आहे की काय असा गैरसमज होईल याची तरतूद करून ठेवली!" तथापि मूळ पुस्तकाबाबत ते म्हणतात, "समुद्र, नाव, एक म्हातारा आणि माणूस नष्ट होईल, पण पराभूत होणार नाही, हे मनावर ठसणारे, बुलंद आणि बलदंड तत्त्व या पुस्तकात दिसून येते. "
ही व्याधी अनेक कारणांनी होऊ शकते, विशेषतः जन्माच्या वेळेस डोक्यास झालेल्या जखमा, पट्ट्कृमी तसेच कमी शिजविलेल्या भाज्या वा मांस खाल्ल्यामुळे असे होऊ शकते.
समर्थ रामदास यांनी बनवलेली दास मारुतीची मूर्ती अतिशय सुंदर आणि आकर्षक अशी आहे चाफळचे हे मंदिर पर्यटकांना आणि भक्तांना आकर्षित करणारी आहे दुपारच्या वेळेस या मंदिरांमध्ये येणाऱ्या सर्व भक्तांना प्रसाद स्वरूपात भोजन दिले जाते दुपारची आरती नियमित असते रामदासी संप्रदायाचे सेवक या ठिकाणी अतिशय नम्रतापूर्वक मंदिराची सेवा करतात उपासनेला याठिकाणी विशेष महत्त्व दिले जाते
प्रभू श्रीरामचंद्रांनी दिलेल्या दृष्टांताप्रमाणे चाफळपासून जवळच असलेल्या अंगापूरच्या डोहातील रामाची मूर्ती त्यांनी बाहेर काढली व तिची स्थापना ह्या देवळात केली.
त्या पुरुषांच्या तुलनेत राजकीयदृष्ट्या सक्रिय असण्याची शक्यता फारच कमी आहे, आणि त्या घरगुती हिंसाचाराचा बळी होण्याची शक्यता खूपच मोठी आहे.
स्त्रियांना हतोत्साहित करणारे वर्तन करून, त्यांचा जीवनस्तर उंचावण्याकडे दुर्लक्ष करण्यापासून ते त्यांचा छळ आणि अत्याचार करण्यापर्यंत अनेक प्रकारे हीनत्वाची वागणूक स्त्रीजातीला मिळत राहिली आहे.
हा भेदभाव दूर करून स्त्रियांच्या प्रगतीस पोषक वातावरणाची निर्मिती आणि त्याचे सुचालन करणे आणि लैंगिक समतेद्वारे समाजाचे संतुलन साधणे यासाठी पुरोगामी आणि विवेकी समाजाने बाळगलेला दृष्टिकोन केलेली कृती यांचा समुच्चय म्हणजे स्त्री सक्षमीकरण, असे थोडक्यात म्हणता येईल.
महिलांनी फक्त 'चूल आणि मूल' याकडेच लक्ष दिले पाहिजे असे अनेक जणांना वाटते, पण आता महिलांनी चुला आणि मुलासोबतच 'देश आणि विदेश' यांकडेसुद्धा लक्ष देण्याची गरज आहे.
नंतर झोपायच्या १० मिनिटे अगोदर १०० ग्रॅम गूळ खवा गूळ खल्यांनातर मुळीच पाणी पिऊ नये फक्त चूल भरावी,सकाळ पर्यंत सर्दी पडसे बरे होते.
खोक्ल्यामुळेच अनेक सूक्ष्मजीवांना कमालीची मदत होते- एकतर खोकला ते घडवून आणतातच, पण वरून ह्याच खोकल्यावाटॅ त्यांचा हवेतून प्रसार होतो.
खोकला ही शरीराची संरक्षणात्मक प्रतिक्षिप्त क्रिया असून याद्वारे श्वसनमार्गातील क्षोभजनक पदार्थ, धूर, धूलीकण, प्रदूषित हवा किंवा श्वसनमार्गातील जंतू फुप्फुसातून सोडलेल्या हवेच्या दाबाने बाहेर टाकले जातात.
अरुणा ढेरे यांच्या मते "एके काळी वाचकांनाही झिंग यावी अशा अंकांची निर्मिती होत असे. अनेक लेखक आपले उत्कृष्ट लेखन दिवाळी अंकासाठी राखून ठेवायचे. दिवाळी अंकांनी वाचकांना वाङ्मयीन दृष्टी दिली. वाचक अभिरुचीवर संस्कार करणे आणि लेखकांना नवनिर्मितीसाठी उद्युक्त करणे अशी दुहेरी जबाबदारी दिवाळी अंकांनी समर्थपणे पेलली आहे. त्यामुळेच दिवाळीचा सण केवळ चार दिवसांपुरताच मर्यादित न राहता कालविस्तार करून तो चार महिन्यांचा झाला. लेखक नसलेल्या विविध क्षेत्रांतील लोकांना लिहिते करण्याचे काम दिवाळी अंकांनी केले आहे." चंद्रहास जोशींच्या मते "दिवाळी अंकाची एक ठराविक चाकोरी निर्माण झालेली असली, तरी काही विशिष्ट क्षेत्र निवडून वाचकांना विचारप्रवण करण्याची योजकंताही त्यांतून दिसून येते. विशेषतः काही दिवाळी अंकांतून महत्त्वपूर्ण परिसंवादांचे पद्धशीर संयोजन केले जाते व त्यामुळे त्यांची उपयुक्तता कायम स्वरूपाची ठरते."
दिवाळी अंक या उद्देशास वाहून घेतलेल्या पहिल्या दिवाळी अंकाचा मान काशिनाथ रघुनाथ मित्र यांनी संपादित केलेल्य १९०९ साली प्रकाशित 'मनोरंजन' दिवाळी अंकास जातो.
गुर्जर ह्यांचे ‘वधूंची अदलाबदल’ हे प्रसिद्ध प्रहसन आणि महाराष्ट्रातील तत्कालिन प्रसिद्ध लेखक, प्रकाशक, वकील, मुत्सद्दी, नट इत्यादींची छायाचित्रे ही ह्या अंकाची काही वैशिष्ट्ये होती.
दिवाळी अंक झालेल्या स्पर्धा (या विभागात प्रस्तावित स्पर्धांची माहिती मुळीच देऊ नये.झालेल्या स्पर्धांत पुरस्कृत दिवाळी अंकांच्या/लेखांच्या/लेखकांच्या संदर्भाने केवळ ससंदर्भ परिच्छेद लेखन करावे.पुरस्कृत दिवाळी अंकांची यादी स्पर्धा आणि पुरस्कार प्राप्त दिवाळी अंकांची यादी येथे जोडावी.)
पुुढील वर्षीच्या म्हणजे १९१० च्या ’मनोरंजन’च्या दिवाळी अंकातील ‘महाराष्ट्राला चिरस्मरणीय' अशा जवळजवळ एकशे-पंधरा ‘विभूतीं’ची दुर्मीळ छायाचित्रे व त्रोटक चरित्रे आणि ‘वधुवरांच्या लग्नाची वयोमर्यादा’ या विषयावरील विद्वानांचा परिसंवाद, हे दोन विशेष लक्षणीय गोष्टी होत्या.
‘मनोरंजन’ने आपल्या १९०१ च्या नोव्हेंबरच्या अंकात दिवाळीसंबंधी काही खास लेख घालून आणि अधिक कविता व गोष्टी देऊन दिवाळीनिमित्त आपला पहिला थोडा मोठा अंक काढलेला आढळतो.
केयरटेकर ह्या भागाने त्याच्या स्टार ट्रेक डिप स्पेस नाईन मालिकेतील "द जेम हडार" या एका प्रतिद्वंदी भागासोबत याच वर्गात नामांकनासाठी दाखल केली, पण शेवटी यास त्याने मात दिली.
१९९५ मध्ये "आऊटस्टॉंडींग इंडिविजुअल अचिवमेंट इन कॉस्ट्युम डिझायीन फॉर अ सिरीज" ह्या एम्मी पुरस्कारासाठी रॉबेर्ट ब्लॅकमॅन नामांकित झाला होता.
१९९५ मध्ये "आऊटस्टॉंडींग इंडिविजुअल अचिवमेंट इन म्युसिक कॉंपोझिशन फॉर अ सिरीज" ह्या एम्मी पुरस्कारासाठी जे चाट्टावे नामांकित झाला होता.
१९९५ मध्ये "आऊटस्टॉंडींग इंडिविजुअल अचिवमेंट इन हेअरस्टायलिंग फॉर अ सिरीज" ह्या एम्मी पुरस्कारासाठी व्हॉयेजर मालिकेतील सर्व केशरचनाकार आणि केस डिझाइनर नामांकित झाले होले.
केयरटेकर हे स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिकेतील या २ तासांच्या एका भागाला, १-१-तासांचे-दोन भाग म्हणुन विभाजित करण्यात आले व केयरटेकर, भाग १ हा पहीला भाग रोजी प्रक्षेपित करण्यात आला.
अखेरच्या काळात प्रधानांचा सदाशिव पेठेतील वडिलोपार्जित वाडा त्यांनी एका सामाजिक संस्थेला दान केला, आणि स्वतः सोबत फक्त काही पुस्तके, ग्रंथ, वापरायचे चार कपडे घेऊन पुण्याच्या हडपसर येथील सानेगुरुजी रुग्णालयातल्या एका भाड्याच्या खोलीत राहायला गेले.
वनस्पती शास्त्रज्ञांच्या दृष्टीने महत्त्वाची व सर्वसामान्यांसाठी कुतूहलाचा विषय असलेली ही वनस्पती आता मोठ्या प्रमाणावर कोकणातच पहायला मिळते.
नामकरणलाजाळूचे ।लॅटिन नांवमायमोसा पुडिका ।कार्ल लिन्नाअस या शास्त्रज्ञाने सर्वप्रथम सन १७५३ ला ।स्पेसीज प्लँटेरम मध्ये हिचे वर्णन केले.
दासोपंतांचे ‘लळित’ म्हणजे ‘रूपके’, ‘कूट’, ‘खेळिया’, ‘नवल’, ‘कोडे’, सामाजिक, कौटुंबिक अशा अनेक विषयांना स्पर्श करणाऱ्या विविध सोंगांचे रंगाविष्करणच होय.
पाखंडी लोकांच्या बाह्य़रूपातील फोलपणा स्पष्ट करून समाजशिक्षकाची भूमिका विविध पात्रांतून वठविण्यासाठी रंगपीठावर केलेली लळिताची योजना म्हणजे लोकसंस्कृतीच्या माध्यमातून लोकविषयाचा, लोकमानसाचा विविध अंगांनी, विविध रंगांनी नटवून मांडलेल्या लोकवाङ्मयाचा लोकरंग, भक्तिरंग, रंजन, प्रबोधनाच्या साहाय्याने घडविलेला रंगपीठीय रंगाविष्कार!
पंथोपपंथांच्या उपासना मार्गाच्या साधकांवर आधारित जोगी, जोगन, बैरागी, बैरागन, पीर-फकीर, कानफाटे, संन्यासी, जंगम, नाथ, पांगुळ ही लळित पदे आढळतात तर टिपरी, गोफ, फुगडी, कोंबडा , पिंगळा, मुंढे-हिजडे, सोवरी, इ.
‘योगसंपत्ती’ हा मुख्य प्रतिपाद्य विषय असलेला गुरुशिष्यसंवाद रूपाने लिहिलेला- तत्त्वज्ञानात्मक ग्रंथ म्हणजे ‘ग्रंथराज’ होय.
सिद्धराज आगम या ग्रंथात गुरूपरीक्षा, शिष्यपरीक्षा, गुरूदर्शन, यंत्रपूजा, मानसिक पूजा, कालनियम कर्म, श्रीदत्ताच्या १६ अवतारांचे विवेचन इ.
अवधूतराज हा गुरू-शिष्य संवादी तत्त्वज्ञानात्मक ग्रंथ, प्रबोधोदय हा मुमुक्षुंसाठी लिहिलेला ग्रंथ वाक्यवृत्ती , वाक्यवृत्ती , सार्थगीता, स्थूल गीता, अवधूत गीता, अनुगीता, पंचीकरणप्रबोध या प्राकृत रचना तसेच प्रणव व्याख्या, पुरुषसूक्तार्थ प्रकाश:, गायत्री मंत्रभाष्य, दत्तात्रेय माहात्म्य, सिद्धराजागम, बोधप्रक्रिया, गुरुप्रसाद, अद्वैतश्रुतिसार, गीतार्थबोध, उपनिषदर्थप्रकाश या संस्कृत ग्रंथकृती सूचित तसेच वाङ्मयेतिहासाच्या ग्रंथात उल्लेखिलेल्या आढळतात.
याशिवाय अनेक स्तोत्रे, पूजाविधी, दत्तात्रेय सहस्रनामावली, दत्तात्रेय द्वादशनाम, दत्तात्रेय शतनाम, गीतार्थ प्रबंधस्तोत्र, शिवस्तोत्र, षोडशस्तोत्र, भक्तराजकवच, मंगलमूतपूजा, मासिक पूजा, यंत्रपूजा, उपकालस्तोत्र, वेदपादाख्यान, षोडशयंत्र, दत्तात्रेय दशनाम, षोडशनाम, अत्रिपंचक, सिद्धदत्तात्रेय, गुरूस्तोत्र, सीताज्वरनिवारणस्तोत्र, वज्रपंजरस्तोत्र, दत्तात्रेय नामावली, महापूजा, वैदिक पूजा, सिद्धमाला, षोडशावतार प्रादुर्भावस्तोत्र, षड्गुरू यंत्र, इ.
दासो आपल्या सात पिढ्यांपासून असलेल्या कुलदैवताला, श्रीदत्तात्रेयाला, आर्त टाहो फोडून आळवीत होता आणि दिवसाच्या शेवटच्या प्रहरी सूर्य मावळताना हातात काठी, डोक्यावर मुंडासे, खांद्यावर घोंगडी अशा वेषातील दत्ताजी पाडेवार बादशहापुढे हजर झाला.
"मी दिगंबरपंतांचा सात पिढ्यांपासून सेवक आहे, माझे नाव दत्ताजी पाडेवार. मला दिगंबरपंतांनी या मुद्रा देऊन पाठवले आहे", असे म्हणून त्याने हातातली पाच लक्ष मुद्रा असलेली चंची बादशहाच्या पुढ्यात खळखळा ओतली.
गीतेच्या श्लोकांवर स्वयंप्रज्ञा भाष्य व परमार्थ निरूपण ही मुख्य विषयभूमिका स्वीकारून विवेचनातून चिंतन करणारे निबंध, समाजकथा, बोधकथा सांगत प्रशस्त विवेचनशैलीने, विस्ताराने विषय मांडणी, यांत केलेली दिसते.
गीतार्णवातील शिवकालखंडपूर्व राजनीती विचार , कृषिधर्म व वाणिज्य धर्म तसेच धर्मावरील चिंतन व भाष्य दासोपंतांची स्वतंत्र सामाजिक प्रज्ञा प्रदर्शित करतात.
पती घरातून निघून जाऊन १२ वर्षे होऊन गेल्यामुळे दिगंबरपंत व पार्वतीबाई वैधव्य पत्करण्यासाठीच्या विधीसाठी जानकीला वाणीसंगमावर घेऊन आले.
हा निरोप कोणी दिला त्यांची भेट घ्यावी, दर्शन घ्यावे म्हणून ही सर्व मंडळी व्याघ्रेश्वराच्या मंदिरात आली आणि जानकीने तात्काळ आपल्या पतीस ओळखले.
अशा पासोडीवर वेदान्ताचे आकृतीसह स्पष्टीकरण देताना, कपाटाकृती विवरणात्मक मांडणी करताना, कागदाला कागद जोडून लिहिणे गैरसोयीचे व त्याची काळजीपूर्वक हाताळणी करणे व ते दीर्घ काल टिकणे अशक्य व अवघड झाले असते.
म्हणूनच पिढ्यान्‌पिढ्या हा अमूल्य विषय अमीट राहावा या उद्देशाने दासोपंतांनी ‘कापड’ हे वैशिष्ट्यपूर्ण माध्यम वापरून चित्राकृतीतून अध्यात्मासारखा विषय प्रतिपादन करणे ही कल्पनाच मुळात अभिनव आहे.
विषयांची मांडणी करताना त्या अनुषंगाने त्यांनी अश्वत्थवृक्ष, सर्प, भावचक्र, पंचकोशचक्र, स्थूलादिदेहचक्र, श्रीदत्तमूर्ती, माला, त्रिशूल, शंख, डमरू, कमंडलू, चक्र व हंस या चित्रांचे रेखाटन केले आहे.
शास्त्राच्या अनुषंगाने विचार केल्यास वेदान्तशास्त्रातील पंचकोशचक्र दर्शविण्यासाठी त्यांनी ह्रदयाच्या आकाराप्रमाणे चित्राकार घेतला आहे.
अश्वत्थवृक्षाची अप्रतिम मांडणी, सर्प व हंसातील सजीवपणा किंवा स्थूलादिदेहचक्रांत तांबड्या, निळ्या रंगांचा केलेला वापर, तसेच कपाटाकृतीच्या आधारे केलेली शिक्षकी शैलीतील मांडणी यावरून अत्यंत परिश्रमपूर्वक व अभ्यासपूर्ण केलेली ही वाङ्मयनिर्मिती आहे हे लक्षात येते.
प्राचीन काळापासून विश्वाचे मूळ शोधणे, सृष्टिप्रक्रियेला सांख्ययोगाधाराने पंचीकरणाद्वारे मांडू पाहणे हा मानवी-प्रज्ञेचा आविष्कार होय.
यात प्राचीन ऋषी-मुनींपासून मुकुंदराज, यंबक, ज्ञानेश्वर, सोपानदेव, जनार्दन स्वामी, मृत्युंजय स्वामी, रंगनाथबुवा निगडीकर, दीन कवी, हरिबुवा, मौनी स्वामी इत्यादींनी पंचीकरणावर स्वतंत्र रचना केल्या.
परंतु आजवर निर्माण झालेल्या या पारमार्थिक वेदान्ती वाङ्मयात दासोपंतांची पासोडी ही वेदान्तातील पंचीकरण इतक्या सूक्ष्मपणे, विस्ताराने विवरण करणारी एकमेव आकृत्या असलेली व चित्रमय वाङ्मयीन रचना असावी.
मध्ययुगातील ज्ञानदेव, नामदेव, एकनाथ या पूर्वसूरींच्या रचनांचा मंद परिमळ, तरीही स्वयंप्रज्ञ भावानुभवांची सुसंघटित आशयघन, भक्तिपर पदरचना संत दासोपंतांनी केली.
त्यात ओवी, धवळे, ध्रुवा, चौचरणी, जती, अभंग, पद, प्रबंध, आरती, शेजारती, लळित आरती, भारूड, गवळण, विरहिणी, पाळणा, हिंदूोळा, कूट, स्तोत्र, श्लोक, अष्टक यांचा समावेश होतो.
दासोपंतांच्या अभिजात संगीताची साक्ष देणाऱ्या षटभार्या भैरवं, प्रबंध, खंड प्रबंध, चतुरंग प्रबंध, त्रिवट, स्वरसामगायन, ताल स्वरालंकार, झपतालालंकार, तीवडा वीणालंकार या रचना आढळतात.
या विविध भूमिकांतील भक्ताची अनुभूती, तन्मयता, देवाच्या रूप-गुणांचे वर्णन, त्याच्याविषयी वाटणारी आत्यंतिक ओढ, पराकोटीचे प्रेम, कृतकृत्यता, अनन्यशरणता, आर्तता इ.
नादब्रह्माचे पूर्णार्थाने व पूर्णत्वाने आकलन होण्यासाठी शरीरशास्त्र, मानसशास्त्र, इंद्रिय विज्ञानशास्त्र, योगशास्त्र आणि सर्व शास्त्रांचे प्रधान शास्त्र असे वेदान्तशास्त्र इ.
दासोपंतांच्या इतर गद्यपद्य ग्रंथांतील मीमांसा, विवेचन, चिकित्सापूर्ण बौद्धिक विषय प्रतिपादन व पदार्णवातील संगीत यावरून दासोपंतांचा वरील सर्व शास्त्रांचा अभ्यास असला पाहिजे.
संत दासोपंतांच्या पदार्णवातील काही पदांतून विशिष्ट प्रसंगांचे वर्णन, कथन तसेच वैशिष्टयपूर्ण नाटय़ात्मक निवेदन असलेली लक्षणीय पदे आहेत.
काही पदांवर शीर्षकाची नोंद आढळते तर काही पदांचा समूह अभ्यासताना त्यातील अनुस्यूत सूत्र, अंतसंबंधावरून, ती पदे म्हणजे ‘पद्यनाट्य’ असावे असे वाटते.
यात ‘जन्मकाळची पदे’, ‘हळदुली’, ‘प्रीतीकळहो’, ‘नामनिर्देशु’ आणि ‘गूज’ अशी शीर्षके असलेली नाट्यपदे आहेत तर काही पदसमूह विविध विषयांवर गुंफलेली पदनाट्ये आहेत.
त्यांनी केवळ अफाट साहित्य निर्माण केले, असे नाही तर त्यातील वैविध्य, वैचित्र्य, विलक्षणता यामुळे त्यांचे साहित्य संत काव्यांत आपली विशिष्टता सिद्ध करते.