polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
अशा प्रकारे मिळालेली माहिती एकत्रित करून ती सर्व शैक्षणिक संस्थांना जसे ग्रंथालये, डीजिटल ग्रंथालये, पुस्तके आणि प्रकाशने यांच्या स्वरूपांत प्रसारीत करता येते.
अभिलेखांचे डीजिटायझेशन, विविध अभिलेखांची ऑनलाईन मागणी , अभिलेखांचे एकत्रीकरण, अभिलेख जतन करण्याबाबतचे कायदे व त्यांची तत्परतेने अंमलबजावणी यावरून शासनाचा इंटरनेटचा वापर वाढत असल्याचे दिसून आले आहे.
व्यापारी कंपन्यांच्या जाहिराती आणि नफा मिळविण्याच्या दृष्टीने लोकांपर्यंत पाहोचवायचे मजकूर याचा कॉरपोरेट कंन्टेन्टमध्ये समावेश आहे.
सार्वजनिक आरोग्य, शिक्षण आणि विज्ञान या क्षेत्रामधील उदिद्ष्टे साध्य करण्यासाठी शासनाने लोकांकडून ऑनलाईन अभिलेखाची मागणी केल्यामुळे जनसंपर्क वाढून लोकांना विविध सुविधा उपलब्ध करून देणे शक्य झाले आहे.
कुमारिका, पुत्रवती, सधवा वा विधवा, रुग्ण, वेडी, पतिनिधनाच्या दुःखाने बेभान झालेली, मूल होण्याचा काळ निघून गेलेली वृद्धा, वंध्या व गर्भवती यांना नियोगाचा अधिकार नव्हता.
नियुक्त नसलेले, आवश्यकता नसताना नियुक्त केलेले, नियुक्त केलेले परंतु विलासमग्न होणारे व उद्दिष्टपूर्तीनंतरही गमन करणारे दीर-भावजय हे अगम्य आप्तसंभोग करणारे ठरतात, राजाने त्यांना शिक्षा द्यावी; त्यांना होणारा पुत्र बीजीचा असल्यामुळे क्षेत्रीच्या संपत्तीत त्याला वाटा नाही इ.
नियोग हा व्यभिचारही नव्हे; कारण तो विधिपूर्वक नियुक्त स्त्रीपुरुषांचा संबंध असून तो तत्कालीन धर्म, शास्त्रे, नीती व शिष्टाचार यांना संमत होता.
कारणांमुळे स्त्री निपुत्रिक असेल, तर तिने केवळ पुत्रोत्पत्तीसाठी आपद्धर्म म्हणून अन्य पुरुषाशी विधिपूर्वक समागम करण्याची प्राचीन भारतीय प्रथा.
सधवेला पतीने व विधवेला वडीलधाऱ्या माणसांनी पुत्रोत्पादनाची ‘आज्ञा’ द्यावी , नंतर तिची व अन्य पुरुषाची पुत्रोत्पादनासाठी तात्कालिक ‘नियुक्ती’ करावी आणि त्यानंतर त्या स्त्रीपुरुषांनी ‘कर्तव्य’ भावनेने समागम करावा, अशी पद्धत होती.
निपुत्रिक पत्नी ही ‘क्षेत्र’ , तिचा निपुत्रिक पती हा ‘क्षेत्री’ आणि नियुक्त पुरुष हा ‘बीजी’ मानला जाई, बीजी म्हणून स्त्रीच्या दिराची आणि तो नसेल, तर पतीच्या बाजूने अग्रक्रमाने सपिंड, सगोत्र, सप्रवर, सजातीय वा उच्चवर्णीय पुरुषाची नियुक्ती केली जाई.
‘होणारा पुत्र दोघांचा’ असा आधी करार झाल्यास किंवा बीजीला स्वतःच्या भार्येपासूनचा पुत्र नसल्यास तो पुत्र बीजी व क्षेत्री या दोघांचाही ठरून त्याला दोघांच्याही संपत्ती वगैरेंचा हक्क प्राप्त होई.
क्षेत्रीने क्षेत्रज पुत्र निर्माण करून घेतल्यानंतर त्याला औरस पुत्र झाला, तर अशा पुत्रांनी आपापल्या जनक पित्याची संपत्ती घ्यावी; परंतु औरस पुत्राने क्षेत्रज पुत्राला उपजीविकेसाठी पाचवा वा सहावा हिस्सा द्यावा, असे मनूने म्हटले आहे.
प्रत्येक वेळी ती ऋतुस्नात झाल्यानंतर फक्त एकदाच या पद्धतीने गर्भ राहीपर्यत समागम करावा, इच्छित पुत्रप्राप्तीसाठी नियोग असल्यामुळे जन्मलेले मूल मृत, अयोग्य वा कन्या असल्यास पुन्हा नियोग करावा, पुत्रप्राप्तीनंतर दोघांनी सून व सासरा या नात्याने वागावे इ.
पुत्रोत्पत्तीद्वारा पितृऋण फेडणे हे कर्तव्य आहे, पुत्राच्या अभावी वंश व स्वर्गही बुडतो, पुत्राने श्राद्धतर्पणादी विधी केल्याशिवाय पितरांना उत्तम गती मिळत नाही, ऐहिक समृद्धीसाठीही पराक्रमी पुत्राची गरज आहे इ.
जॉन मकलेन्‌नच्या मते बहुपतित्वाची चाल, जॉलीच्या मते आर्थिक उद्देश व विंटरनिट्‌सच्या मते दारिद्रय, स्त्रियांची दुर्मिळता व एकत्र कुटुंबपद्धती ही नियोग प्रथेची कारणे होत.
या पद्धतीने स्त्रीला विधवा झाल्यावर संतती नसल्यास अथवा पति जिवंत असतांना त्याच्या नपुसंकतेमुळे अथवा असाध्य आजाराने संतती प्राप्ती शक्य होत नसल्यास.
पतीच्या संमतीने अथवा ज्येष्ठांच्या आणि गुरूंच्या संमतीने दुसऱ्या योग्य पुरुषाची नेमणुक करून त्याच्याशी होणाऱ्या संमागमाद्वारे संतती प्राप्ती करून घेण्याचा मार्ग होत
१९०३ ते १९१२ पर्यंत शास्त्री म्हणून नोकरी करीत असताना, विष्णूशास्त्री बापट यांनी, सुमारे ७५ आध्यात्मिक, धार्मिक व पौराणिक संस्कृत ग्रंथांची मराठी भाषांतरे, आपल्या विवेचक प्रस्तावनांसह प्रसिद्ध केली.
ईश, केन, कठ, प्रश्न, मुंडक, ऐतरेय, तैत्तिरीय, छांदोग्य, बृहदारण्यक, कौषीतकी व श्वेताश्वतर या अकरा उपनिषदांचे सुबोध भाषात्मक शैलीत विवरण असलेले मराठी भाषांतर
त्या करीत असतानाच संस्कृतच्या अभ्यासाची ओढ निर्माण झाल्यामुळे संस्कृत शिकले व वाई येथील प्रज्ञानंद सरस्वतींकडे सुमारे अकरा महिने राहून त्यांनी वेदान्ताचे अध्ययन केले.
बापटशास्त्री यांनी धर्मराजा ध्वरींद्रकृत वेदान्तपरिभाषा ह्या ग्रंथाच्या विवरणाचे तसेच वेदान्त शब्दकोशाचे कामही हाती घेतले होते, तथापि ते त्यांच्याकडून अपूर्ण राहिले.
ह्या दोन्ही कामांचा उर्वरित भाग रंगनाथ दत्तात्रेय वाडेकर ह्यांनी पूर्ण केला आणि वेदान्तपरिभाषा व वेदान्तशब्दकोश हा ग्रंथ प्रसिद्ध झाला .
बुद्धांनी सामान्य माणसाकरिता आपल्या शरिरावर नियत्रंण ठेवण्यासाठी व शाब्दिक कृती नियंत्रित करण्यासाठी, त्यापासून परावृत्त होण्याकरीता हे पाच गुण सांगितले आहेत.
सुरा-मेरय-मज्ज पमादठ्ठाना वेरमणी सिक्खापदं समादियामीअर्थ : मी मद्य, त्याचप्रमाणे मोहात पडणाऱ्या इत्तर मादक वस्तूच्या सेवनापासून अलिप्त राहण्याची प्रतिज्ञा करत आहे.
मठाम्नाय ह्या ग्रंथात गोसाव्यांच्या तीर्थ, आश्रम, वन, अरण्य, गिरी, पर्वत, सागर, सरस्वती, भारती व पुरी ह्या दहा उपनामांची माहिती दिलेली आहे.
ह्या दहा उपनामांवरून पृथ्वीगीर हरिगीर गोस्वामी यांनी ‘दशनामी’ वा ‘दसनामी’ गोसाव्यांची परंपरा वेदकाळापर्यंत नेऊन पोहोचविली आहे व त्यांची गोत्रप्रवरादी माहितीही दिली आहे.
गोसाव्यांतील ‘घरबारी’ वा ‘गहनबारी’ ह्या भेदाचा अर्थ ते ‘यज्ञ करणारा गृहस्थ असा देतात आणि गोसाव्यांना त्या काळी यज्ञ करण्याचा अधिकार होता, असे मत मांडतात.
रेवा साम्राज्याच्या रामचंद्र राजाचा पराभव करणारा, राणीचा एक समकालिन मुघल सेनापती, ख्वाजा अब्दुल माजिद असफ खान हा अतिश्य महत्त्वाकांक्षी मनुष्य होता.
प्रतिपदेच्या चंद्रकलेप्रमाणे प्रतिदिन वृद्धिंगत होणारी, जगाला वंदनीय असणारी शाहपुत्र शिवाजीची ही मुद्रा मांगल्यासाठी शोभत आहे.
प्रतिपदेचा चंद्र जसा कले कलेने वाढत जातो व साऱ्या विश्वात वंदनीय होतो, त्याप्रकारे शहाजींचा पुत्र शिवाजी महाराजांच्या मुद्रेचा लौकिक वाढत जाईल व ही राजमुद्रा फक्त लोकांच्या कल्याणासाठी चमकेल.
टाटा इन्स्टिट्यूट ऑफ सोशल सायन्सेसमधून ' मास्टर ऑफ सोशल वर्क ' ही पदवी घेतल्यानंतर सरकारी सेवेच्या माध्यमातून त्यांनी कार्याला प्रारंभ केला.
केंद्र आणि राज्य सरकारांच्या अनेक समित्यांवर सल्लागार आणि समित्यांचे सभासद असताना त्यांनी वेळोवेळी केलेल्या सूचना, नंतरचे धोरण आणि विधिविषयक तरतुदी मंजूर करण्यासाठी शरच्चंद्र गोखले यांनी केलेला पाठपुरावा अतुलनीय आहे.
“आपल्यासारख्या लोकशाही राष्ट्रात नैसर्गिक संपत्ती सर्व जनतेच्या मालकीची असते” आणि “शासनाकडे त्यांचा लोकहितासाठी वापर करावा यासाठी मालकी असते” असे त्यांनी प्रतिपादन केले.
त्यावेळी अमेरिकेत सरकीचा प्रमुख उपयोग बियाण्यासाठी होत असे व उरलेली सरकी कारखान्याबाहेर ढीग करून ठेवीत किंवा नदीच्या पात्रात टाकून देत; परंतु त्यामुळे आरोग्याला धोका उत्पन्न झाला.
याशिवाय सरकीत अल्प प्रमाणात पण विशिष्ट गुणधर्मांचे घटक म्हणजे ‘गॉसिपॉल’ नावाचे संयुग आणि कच्च्या सरकी तेलाला गडद रंग देणारी रंगद्रव्ये असतात.
उत्तम वाचन, अभ्यासपूर्ण युक्तिवाद, सामाजिक भान ठेवून राजकारणाचे गणित ओळखणे व ते इतरांना समाजाऊन देणे या गोष्टी शैलाबाई वडिलांकडून शिकल्या, तर आईकडून त्यांना अपार श्रमाचा वारसा मिळाला.
त्यांनी १९७३ च्या सुमारास अंबाजोगाईत ५० मुलामुलींचा एक सांस्कृतिक गट स्थापन केला, आणि राष्ट्र सेवा दलाच्या त्या पथकाचे मनोरंजक आणि बोधप्रद कार्यक्रम शैलाबाईंनी गावोगावी सादर केले.
ह्या शास्त्रज्ञांनी पाय ची किंमत, दशमान पद्धत, शून्य, ऋण संख्या, अनंत, अंकगणित, बीजगणित, क्षेत्रमिती, भूमिती, त्रिकोणमिती, त्रिकोणमितीय चलने व त्यांचे तक्ते, क्षेत्रमिती, वर्ग व घन समीकरणे, डायोफॅंटाईन समीकरणे, कंटिन्यूड फ्रॅक्शन्स, घातांक शृंखला, अनंतांश कॅलक्युस आणि विभेदीय व समाकलनीय कॅलक्युलसची प्रारंभिक संकल्पना ह्या गणितीय विषयांवर; तर सौर मंडळाची सूर्य केन्द्रीयता, पृथ्वीचा परिवलन व परिभ्रमण काल, सूर्योदयाचे समीकरण, चंद्राचे वर्धमान, सूर्यग्रहण, चंद्रग्रहण, ग्रहांचे परागमन, फिरते ग्रहगोलीय अक्षांश, ग्रहांचे परस्पर सबंध, ग्रहांचे ताऱ्यांशी सबंध आणि गुरुत्वाकर्षणाची प्रारंभिक संकल्पना ह्या खगोलशास्त्रीय विषयांवर संशोधन केले.
"प्रात्यक्षिक शिस्त" म्हणून गणिताचा अभ्यास व्या शतकापासून पायथागोरियन लोकांपासून सुरू होतो, ज्यांनी "ग्रीक" या शब्दाची रचना प्राचीन ग्रीक पासून केली होती, ज्याचा अर्थ "शिक्षणाचा विषय" होता.
ग्रीक गणिताने या पद्धती मोठ्या प्रमाणात परिष्कृत केल्या (विशेषतः निष्ठावान तर्क आणि पुरावांमध्ये गणिताची कडकपणा यांच्या माध्यमातून) आणि गणिताच्या विषयाचा विस्तार केला.
त्यांनी सैद्धांतिक गणितामध्ये अक्षरशः कोणतेही योगदान दिले नसले तरी, प्राचीन रोमी लोक सर्वेक्षण, स्ट्रक्चरल अभियांत्रिकी, यांत्रिकी अभियांत्रिकी, बुककीपिंग, चंद्र आणि सौर दिनदर्शिका तयार करणे, तसेच कला व हस्तकला यांमध्ये गणितांचा उपयोग करीत असत.
हिंदु-अरेबिक अंक प्रणाली आणि त्याच्या कारवायांचा उपयोग करण्याचे नियम, जगभरात आज वापरल्या जाणाऱ्या, पहिल्या शतकातील एडीच्या काळात विकसित झाले आणि मुहम्मद इब्न मसा यांच्या कार्याद्वारे इस्लामिक गणिताद्वारे पाश्चात्य जगात प्रसारित केले गेले.
मेक्सिको आणि मध्य अमेरिकेच्या माया सभ्यतेने विकसित केलेले गणित ही या परंपरांपेक्षा स्वतंत्र परंतु स्वतंत्र आहे, जिथे शून्या ही संकल्पनेला माया अंकांमध्ये प्रमाणित प्रतीक दिले गेले.
भारतीय उपखंडात गणिताची सुरुवात वैदिक पूर्व ते उत्तर वैदिक काळातील यजुर्वेद, शतपथ ब्राह्मण व शुल्ब सूत्रे इत्यादी ग्रंथांमध्ये प्राथमिक स्वरूपांत झाली.
या सूत्रांमध्ये भूमिती, बौधायनचा सिद्धान्त , बौधायनची त्रिके , पाय ची ३.१४ ही किंमत आणि संख्यांचे वर्गमूळ या विषयांवर चर्चा केलेली आढळते.
छंदशास्त्रावरच्या लेखनात मेरु प्रस्तार, द्विपद प्रमेय, पिङ्गल संख्या आणि ची कॉंबिनेटरियल आयडेंटिटी याबद्दल पिङ्गल या संगीत तज्ज्ञाला बरेचसे ज्ञात होते असे आढळून येते.
मध्ययुगीन कालखंडात पहिला आर्यभट, आचार्य वराहमिहिर, आचार्य ब्रह्मगुप्त, पहिला भास्कराचार्य, आचार्य वीरसेन, महावीर आचार्य, श्रीधराचार्य, मंजुल, दुसरा आर्यभट, आचार्य श्रीपती, नेमीचंद्र सिद्धान्त चक्रवर्ती, दुसरा भास्कराचार्य, संगमग्रामचे माधवाचार्य, ज्येष्ठदेव व नीलकंठ सोमयाजी अशा अनेक शास्त्रज्ञांचे गणित व खगोलशास्त्रात मोठे योगदान आहे.
त्यांचे महाविद्यालयीन सहाध्यायी पुरुषोत्तम पाटील यांनी स्वहस्ते सरिताबाईंच्या कविता उतरवून काढल्या आणि साहित्य, अभिरुची आणि सत्यकथा या तीन प्रतिष्ठित नियतकालिकांकडे पाठवल्या.
सरिता पदकी यांचे प्राथमिक शिक्षण ठाण्यात, माध्यमिक शिक्षण साताऱ्यातल्या न्यू इंग्लिश स्कूलमधून, तर महाविद्यालयीन शिक्षण पुण्याच्या फर्ग्युसन कॉलेजमध्ये झाले.
त्यानंतर रामोजी राव यांचा 'चालू नवरा भोळी बायको', 'माणूस', 'लगीनघाई', 'माझं सौभाग्य' या मराठी चित्रपटांसाठी व 'नई पडोसन' या हिंदी चित्रपटासाठी त्यांनी आपला आवाज दिला.
मराठी चित्रपटांबरोबरच 'रामायण', 'सारा आकाश', 'भाभी', 'महाभारत', हेमा मालिनीची 'कामिनी दामिनी', 'कागज की कश्ती', 'नॉक नॉक कौन है' यासारख्या लोकप्रिय हिंदी दूरचित्रवाणी मालिकांसाठी नेहा राजपाल यांच्या आवाजाचा उपयोग करून घेण्यात आला आहे.
महाराष्ट्रातील जनता नेहा राजपाल यांना, दूरदर्शनच्या ’सह्याद्री वाहिनी’वरील ’सह्याद्री अंताक्षरी’ या कार्यक्रमाच्या सूत्रसंचालनामुळे ओळखू लागली.
त्याना २००८ साली मुक्काम पोस्ट लंडन' या चित्रपटातील ’फुलणारा मौसम’ या गीतासाठी सर्वोत्कृष्ट गायिका म्हणून झी गौरव पुरस्कार मिळाला आहे.
‘नया दौर’मधील दिलीपकुमार-अजित यांच्यातील टांग्याची शर्यत, त्यांची टेकडीवरील मारामारी या जेजुरीच्या परिसरातील झालेल्या चित्रीकरणाचा प्रभाव संजय यांच्या मनावर कायमचा कोरला गेला.
त्यांचे शाळेच्या मुख्याध्यापकांच्या ट्रान्झिस्टरवर चित्रपटांची गाणी ऐकणे, संधी मिळेल तेव्हा तंबूतील चित्रपट पाहणे हेही सुरू झाले.
प्रत्यक्षात भोगलेली अनंत दुःखे, यातना; सुरुवातीचा कठीण काळ आणि संकटांना तोंड देत खंबीरपणे चालवलेला संसार यांचा कुठलाही मागमूस त्यांच्या मुलाखतीत नव्हता.
कमलाकर सोनटक्के यांनी दिग्दर्शित केलेल्या 'रक्त नको मज प्रेम हवे' या नाटकात अभिनय करताना त्यांनी आपला जुन्या नाटकातील अभिनय किंचितसा बाजूला ठेवून, ते नव्या अभिनयाला सामोरे गेले.
तर 'कौन्तेय' आणि 'वैजयंती' या नाटकाच्या दिग्दर्शिका दुर्गा खोटे यांच्या दिग्दर्शनाखालीही त्यांनी तितकाच समर्थ अभिनय करून दाखवला.
सखारामपंत बर्व्यांपासून ते पुरुषोत्तम दारव्हेकर आणि केशवराव दातेपासून ते चिंतामणराव कोल्हटकरांपर्यंतच्या दिग्दर्शकांच्या दिग्दर्शनाखाली काम करून तेवढ्याच ताकदीचा अभिनय त्यांनी करून दाखवला.
वयाच्या ९व्या वर्षी मास्टर दत्ताराम यांनी नाटकांच्या ओढीने घर सोडले, आणि ’कुंजविहारी’ नाटकात पेंद्याची विनोदी भूमिका करून रंगभूमीवर पहिले पाऊल टाकले.
साहित्यसंघाच्या ’कौन्तेय’, ’दुसरा पेशवा’, ’भाऊबंदकी’ , ’वैजयंती’ , ’राजकुमार’ यांसारख्या नाटकांत नटवर्य नानासाहेब फाटक, दुर्गा खोटे, मामा पेंडसे यांसारख्या बुजुर्ग अभिनेत्यांबरोबर तोडीस तोड भूमिका करून दत्तारामांनी 'नटवर्य' हे बिरुद मिळवले.
काशीनाथ घाणेकर, कृष्णकांत दळवी, रमेश देव, सीमा, श्रीकांत मोघे आणि पुढे सुप्रसिद्ध झालेल्या दिग्दर्शिका व अभिनेत्री विजया मेहता यांना नाट्यदिग्दर्शन केले.
सालबेगचा अतूट विश्वास आणि त्याने भगवान जगन्नाथाची भावभक्तिने केलेली पूजा ह्यामुळे तो मुसलमान समाजामध्ये अत्यंत अप्रिय झाला, त्यामुळे त्याला त्याच्या राहत्या घरातून हाकलून देऊन त्याचे सर्व अधिकार काढून घेतले गेले.
अशाप्रकारे पूर्णपणे द्रव्यहीन झाल्यानंतर तो पायी चालतच पुरीला गेला परंतु तिथे पोहोचल्यानंतर त्याला भगवान जगन्नाथाच्या मंदिरात प्रवेश दिला गेला नाही तसेच कोणत्याही मठात आणि हिंदु कुटुंबाने त्याला आश्रय दिला नाही.
त्यावर त्याने स्वतःच ग्रँड रोडवर बलगंडी येथे तालवृक्षाच्या पानांपासून एक कुटीर बांधले व त्यामध्ये राहून तो रथोत्सवामधिल मिरवणूकीतून येणाऱ्या भगवान जगन्नाथाच्या रथाची उत्सुकतेने वाट पहात राहिला.
भावपूर्णपणे भगवान जगन्नाथाची स्वरचित भजने कुटीराबाहेर उभा राहून गात असतानाच लोकांच्या समोर आश्चर्यकारकपणे एकामागोमाग एक असे तिन्ही रथ त्याच्या कुटीरासमोरच थांबले.
एक घटिका झाली तरीदेखिल रथ तसूभर सुद्धा हलत नाही हे पाहून पुजाऱ्यांनी नम्रपणे सालबेगला रथाचे दोर ओढण्याची विनंती केली, जेणेकरून रथ पुढे सरकेल.
जेव्हा कटकचा सुभेदार मिर्जा अहमद बेग पुरीच्या जगन्नाथ मंदिरावर हल्ला करण्यास आला तेव्हा सालबेगने त्याची भेट घेऊन अतिशय कळकळीची विनंती करून त्यास मंदिरावर हल्ला करण्यापासून परावृत्त केले.
मंदिरावरील हल्ला टाळल्यामुळे तत्कालीन राजा नरसिंह देवाने अत्यंत कृतज्ञतापूर्वकपणे सालबेगला कुटीराच्या जागी एक कायमस्वरूपी घर बांधण्याची परवानगी दिली.
त्यानंतर त्याची आई ललिता त्याच्या सोबत राहण्यास पुरीला आली; कालांतराने तिच्या मृत्युनंतर जेव्हा सालबेग तिचे पार्थीव शरीर घेऊन पुरीतील स्मशानभूमि "स्वर्गद्वारा"ला गेला असताना मंदिराच्या पुजाऱ्यांनी स्मशानभूमि वापरण्यास परवानगी तर दिली नाहीच वर त्याच्यावरील तिरस्कार व्यक्त करण्याकरिता त्यांनी अहंकाराने उन्मत्त होऊन त्याच्या मठावर हल्ला केला.
आपण रथयात्रेच्या वेळेस जाऊ न शकल्यास प्रभु जगन्नाथाचे दर्शन आपल्याला दुरापास्त होईल ह्या काळजीने त्याने भगवान जगन्नाथाला कळवळून तो येईपर्यंत त्याची वाट पहाण्याची विनंती केली.
इकडे पुरीस नेहमीप्रमाणे भगवान जगन्नाथाची रथयात्रा थाटामाटात निघाली, परंतु बलगंडीला म्हणजे सालबेगने उभारलेल्या मठाजवळ येताच रथ थांबला आणि काही केल्या रथ पुढे सरकेना.
अनेक यज्ञयाग केले, कीर्तने करून पाहिली, शक्य तेवढे मनुष्यबळ लावून पाहिले आणि सर्वात शक्तिमान असे अनेक हत्ती देखिल रथास जोडून रथ ओढण्याचे प्रयत्न केले गेले; परंतु, सर्व प्रयत्न अयशस्वी ठरले.
१६०७ साली लालबेगची बंगालचा सुभेदार म्हणून जहांगीरने नेमणूक केल्यानंतर, त्याने दिल्लीच्या बादशाहीविरुद्ध बंड करणाऱ्या अफगाणी बंडखोरांविरुद्ध स्वतः सोबत लढण्याकरिता सालबेगला बोलवून घेतले.
त्याच्या आईने बाल मुकुंदा नावाच्या एका हिंदु साधुला बोलावून आणले, ज्याने २१ दिवस सालबेगच्या बिछान्याजवळ बसून अविरतपणे महामंत्राचा जप केला आणि त्याच्या कपाळी भस्म लेपन केले.
आता मात्र राजा नरसिंह देवाला भगवान जगन्नाथाची सालबेगवर विशेष कृपा असल्याची पूर्ण खात्री झाली आणि त्याने मंदिराच्या पुजार्यांना सालबेगला मंदिरात प्रवेश देण्याची आज्ञा केली, परंतु, पुजार्यांनी राजाज्ञा पालन करण्यास साफ नकार दिला.
परंतु, सालबेगला प्रभु जगन्नाथाचे प्रेमच पुरेसे होते, त्यामुळे आपल्या इष्टदेवतेच्या भक्तित रममाण होऊन तो अखेरपर्यंत पुरीतच राहिला.
सन १६४६ मध्ये त्याने स्वतःच्या मर्त्य शरीराचा त्याग करून तो जगन्नाथाशी एकरूप झाला, असे म्हणतात की त्याच्या निर्वाणानंतर त्याचा मृत देह नाहीसा होऊन आश्चर्यकारकपणे त्या जागी सुगंधित फुलांची एक रास मात्र उरली होती.
जणूकाही आपल्या अत्यंत प्रिय असलेल्या भक्त सालबेगची जगाला आठवण करून देण्याकरिता प्रत्येक वर्षी रथोत्सवाच्या वेळी भगवान जगन्नाथाचा रथ छ्त मठाजवळ म्हणजेच सालबेगच्या समाधिजवळ थांबतो.
आपल्या जीवनकाळात सालबेगने भगवान जगन्नाथ, राधाकृष्ण, शंकर आणि माता मंगला ह्या देवांना उद्देशून एकंदरीत १५० भक्तिगीते विविध भाषांमध्ये लिहिली.
जेव्हा दुसऱ्याच्या मनात मनातील एखाद्या गोष्टीस अत्यंत सरलता पूर्वक साधक समजू शकतो तेव्हा समोरच्या व्यक्तीच्या अभिव्यक्तीस कारणच उरत नाही आणि तिथे मनोसंवादास प्रारंभ होतो.
सांख्यकारिका, तत्वसमास, तांत्रिक बौद्धसम्प्रदाय यामध्ये या शब्दाचा अर्थ विशिष्ट पद्धतीने दाखविला आहे- 'चमत्कारिक साधनाद्वारा अलौकिक शक्तींचे अर्जन म्हणजे सिद्धी.'उदाहरणादाखल पहावयाचे झाल्यास दिव्यदृष्टी,एकाच वेळेस दोन जागी असणे,आपल्या आकारास सूक्ष्म अथवा मोठे करणे इ.
आई जेव्हा भारुडातील ’दादला नको गं बाई’ किंवा, ’नणदेचं कार्टं किरकिर करतंय’ आदी प्रतीकांचा अर्थ विचारू लागली तेव्हा त्यांनी भारुडांवर संशोधन करायला सुरुवात केली.
रामचंद्र अनंत देखणे हे मराठी लेखक, संशोधक, संत साहित्याचे आणि लोकवाङ्‌मयाचे व्यासंगी अभ्यासक , व्याख्याते, प्रवचनकार आणि भारूडकार आहेत.
मानववंशाचे सातत्य कायम राहावे, त्यात उत्तमोत्तम संस्कारगुणांचे निरूपण व्हावे, या दृष्टिकोनातून कॅनडामधील ओटावा विद्यापीठातील संशोधक फ़ेब्रुवारी २०१३पासून त्र्यंबकेश्‍वरच्या या संस्थेत ’ब्राह्मणत्व’ या विषयावर संशोधन करीत आहेत.
ब्राह्मण ही केवळ एक जात आहे की तो एक विचार आहे, आणि असेल तर त्या विचारामागे नेमकी कोणती सामाजिक आणि वैज्ञानिक अधिष्ठाने आहेत, याचाही अभ्यास यानिमित्ताने सुरू आहे.
या अभ्यासात ब्राह्मण समाजाची उत्पत्ती, त्यांची कुळे, देवस्थाने, चालीरीती, परंपरा, संस्कार, नव्या पिढीचा उत्कर्ष अशा प्रत्येक पैलूचा सूक्ष्म धांडोळा घेतला जात आहे.
भारतासारखा बहुआयामी सांस्कृतिक व सामाजिक परंपरा असणाऱ्या देशामधील ज्ञातींचा अभ्यास कोणत्या प्रकारे केला जातो, त्यांच्या नोंदी कशा ठेवल्या जातात, हे तपासण्याचा हा प्रयत्न आहे.
या संशोधनातून जे निष्कर्ष पुढे येतील, ते त्यांच्या देशातील समूहजीवनास लागू केले, तर अनेक पिढ्यांचे दस्तऐवज सांभाळून ठेवण्यास मदत होईल, या उद्देशाने हे संशोधन हाती घेण्यात आले आहे
कोणत्याही मोठ्या मानवी वा नैसर्गिक आपत्तीत एखादी ज्ञाती संपुष्टात आली तरीही त्याच्या नोंदी राहाव्यात यासाठी या साऱ्या संशोधनाचे दस्तऐवज वेगवेगळ्या देशांतील संबंधित संस्थांकडे ठेवण्यात येणार आहेत.
२५ डिसेंबर रोजी , आंबेडकर यांच्या मार्गदर्शनाखाली शास्त्रोब्धे यांनी निषेध म्हणून मनुस्मृती या हिंदू कायद्याच्या पुस्तकाचा दहन केले.
संदर्भ नमुद करण्यासाठी ईंग्रजी भाषेत हा शब्द वापरला जातो त्यास मराठी पारभाषिक शब्दकोशात 'उद्धरण', 'उल्लेख निर्देश', 'अवतरण', 'वाक्संहिता', 'प्रावाहन' हे शब्द सूचवले गेले आहेत.
विद्वत्तापूर्ण लेखनामध्ये चर्चा केलेल्या विषयाबद्दलच्या परिच्छेद अथवा ओळी पुढे इतर पुर्वासुरींच्या मांडणीचा वाङ्मयसूचीनुसारी सुसंबद्ध निर्देश उद्धृत केला जातो यास उद्धरणे म्हणतात.
सर्वसाधारणपणे संदर्भार्थ उद्धरण नमुद करावयाच्या परिच्छेद अथवा ओळी नंतर लगेचच संक्षिप्त वर्ण-संख्यानुसार अनुक्रमांक आंतर्भूत केला जातो, आणि लेखपान, लेख अथवा ग्रंथाच्या शेवटी या अनुक्रमांकापुढे संबंधीत संदर्भ कोणत्या लेख, ग्रंथ, व्याख्यान, बातमी, दस्तएवजातून घेतला गेला हे नमुद केले जाते.
सर्वसाधारणपणे परिच्छेदांतर्गत नमुद अनुक्रमीत संदर्भ उद्धरणे, आणि लेख/निबंध/ग्रंथाच्या शेवटी नमुद संदर्भ ग्रंथसूची मिळून लेख/ग्रंथाची संपूर्ण वाङ्मयसूची बनते.
पुर्वासुरींच्या कल्पना आणि लेखनाचे श्रेय संदर्भ नेमक्या स्रोत ग्रंथ अथवा दस्तएवजाच्या नामनिर्देशासहीत नमुद करणे, लेखकाची वैचारिक मांडणी आणि दिलेले संदर्भ लेखनात केलेल्या दाव्यांनुसार, दिलेल्या स्रोतांशी जुळतात का ते स्वतंत्रपणे पडताळण्याची वाचकासाठी सोय करून, वाचकास लेखकाने वापरलेल्या स्रोतांची योग्यता आणि क्षमता तपासण्यास साहाय्यभूत ठरावे; लेखनाची एकात्मता आणि बौद्धिक प्रामाणिकता जोपासली जावी , श्रेय न देता होणारी उचलेगिरी टाळली जावी अशा प्रकारची महत्त्वपूर्ण उद्दीश्ट्ये सुविहीत उद्धरणांच्या माध्यमातून साधली जातात.
गुरेवीच् यांनी त्यांच्या लेखात, पाचव्या शतकात रघुवंशाच्या लेखनात कालीदासाने आपल्या पुर्वीच्या कवींना अंशतः उल्लेख केला आहे तर सातव्या शतकातील बाणाने स्वतःच्या लेखनावरील प्रभावांची श्रेयनामावली दिली पुढे ही संस्कृत साहित्यात बौद्धिक सातत्य दाखवण्याच्या दृष्टीने प्रभावांचे श्रेय नमुद करण्याची परंपरा चालू झाली, अशी माहिती दिली आहे.
स्वतःची मांडणी करताना इतर लेखकांच्या वापरलेल्या संकल्पना आणि लेखनाचे संदर्भांची जाणीवपूर्वक अभिस्वीकृती करण्यासाठी लागणाऱ्या साठी गरजेच्या प्रत्येक परिच्छेद अथवा ओळीत वर्ण-संख्यानुसार अनुक्रमीत आणि सुसंबद्ध नसलेल्या, केवळ लेखाच्या/ग्रंथांच्या शेवटी संदर्भ अथवा ग्रंथसूची नमुद करण्यास स्विकार्य उद्धरण म्हटले जात नाही.
मराठी शाब्दबंधानुसार संदर्भ म्हणजे अशी स्थिती ज्यात एखादी घटना घडली मराठी शाब्दबंधानुसार अवतरण उतारा म्हणजे अभियुक्त ग्रंथकारांच्या ग्रंथांतून आपल्या मतास पुष्टी आणण्याकरता किंवा लेखास शोभा आणण्याकरता घेतलेले वचन किंवा अंश होय.
विविध माध्यमातल्या संदर्भांबाबत उद्धरणे उद्धृत केली जाऊ शकतात जसे ऐतिहासिक दस्तएवज, हस्त लिखीते, पत्र व्यवहार, ग्रंथ, वृत्तपत्रे, नियतकालीके, आंतरजाल यावरील लेख, निबंध, व्याख्याने, किंवा इतर दस्तएवज, उद्धृत केले जातात.
तथैव जल्पेदथ यो ऽन्यथा वास काव्यचोरो ऽस्तुस पातकी च।। १.१३ ~संदर्भ ग्रंथ यशस्तिलकः मूळ संस्कृत कवी सोमदेव सुरी इ.
दहाव्या शतकातील सोमदेव सुरीने त्याच्या यशस्तिलकामधून स्वतःपुर्वी लिहिलेले काव्य श्रद्धेने वापरा पण पुर्वासुरींचे काव्य स्वतःचे असल्याचे सांगून काव्यचौर्य करण्याचा निषेध केला.
प्रामुख्याने मराठी मालिकांमध्ये काम करणाऱ्या स्पृहा जोशी ह्या झी मराठी वाहिनीवरील उंच माझा झोका, एका लग्नाची दुसरी गोष्ट व एका लग्नाची तिसरी गोष्ट, इत्यादी मालिका आणि सूर नवा ध्यास नवा, किचनची सुपरस्टार कार्यक्रमांमध्ये चमकल्या.
पदावर असताना राष्ट्रपतीचा मृत्यू, राजीनामा, अभियोग अथवा इतर कारणांस्तव राष्ट्रपतीपद रिकामे झाल्यास उपराष्ट्रपती ह्या पदाचा कार्यभार सांभाळतो.
बेल टेलिफोन लॅबोरेटरीजमध्ये एक अभियंता म्हणून तो अटलांटिक पलीकडच्या आवाजाच्या प्रक्षेपणात अडथळा आणणाऱ्या गोष्टीचा तपास करत होता.
एक मोठा दिशादर्शक ॲंटेना वापरताना त्याच्या लक्षात आले, की त्याची ॲनालॉग रेकॉर्डिंग प्रणाली अज्ञात स्रोतापासून वारंवार येणारे संदेश रेकॉर्ड करत होती.
हे संदेश जवळपास २४ तास आवर्ती असल्याचे दिसून आल्याने ते सूर्य त्याच्या दिशादर्शक ॲंटेनाच्या दृश्यासमोरून जाताना होत असल्याचा प्राथमिक निष्कर्ष त्याने काढला.
पुढील तपशीलवार निरीक्षणांवरून असे लक्षात आले, की ते संदेश सूर्याप्रमाणे दर २४ तासांनी नाही तर २३ तास आणि ५६ मिनिटांनी पुन्हापुन्हा येत होते.
पुढे या निरीक्षणांची दृश्य वर्णपटलातील निरीक्षणांशी तुलना करून जान्स्कीच्या असे लक्षात आले की जेव्हा आकाशगंगेतील सर्वात जास्त घनतेच्या मध्यवर्ती भागातील धनू तारकासमूह त्याच्या ॲंटेनाच्या दृश्यासमोरून जाते, तेव्हा हे संदेश तीव्र होतात.
एका दुर्बिणीने जशी निरीक्षणे घेतली जातात, तसेच अनेक स्वतंत्र दुर्बिणींची शृंखला तयार करून त्यापासून इंटरफेरोमेट्री आणि छिद्र संश्लेषण ही तंत्रे वापरून अधिक कोनीय विभेदन असलेली निरीक्षणेही घेतली जातात; त्यामुळे रेडिओ वर्णपटामध्ये स्रोतामधील लहान संरचनांचा सखोल अभ्यास करता येतो.
भारतातील पुण्याजवळील जायंट मीटरवेव्ह रेडिओ टेलिस्कोप, अमेरिकेतल्या न्यू मेक्सिको राज्यातील वाळवंटातील व्हेरी लार्ज ॲरे या रेडिओ दुर्बिणी जगातील अशाप्रकारच्या अनेक लहान रेडिओ दुर्बिणींची शृंखला वापरून तयार केलेल्या दुर्बिणींपैकी काही दुर्बिणी आहेत.
या तंत्रज्ञानाचा वापर करून अनेक देशातील शास्त्रज्ञ एकत्र येऊन स्क्वेअर किलोमीटर ॲरे या जगातील सर्वात मोठ्या रेडिओ दुर्बिणीची निर्मिती करत आहेत.
त्यानंतरच्या काळात रेडिओ निरीक्षणे वापरून तारे, दीर्घिका त्याचप्रकारे क्वेसार, पल्सार, रेडिओ दीर्घिका, मेझर्स यासारख्या नवीन प्रकारच्या वस्तूंचा आणि रेडिओ प्रारणाच्या स्रोतांचा शोध लावण्यात आला.
त्याचबरोबर महास्फोट सिद्धान्ताचा पुरावा मानल्या जाणाऱ्या वैश्विक मायक्रोवेव्ह पार्श्वभूमी प्रारणाचा शोध देखील रेडिओ खगोलशास्त्रामुळे लागला.
जान्स्कीच्या संशोधनापासून प्रेरणा घेऊन ग्रोटे रेबर याने १९३७ साली त्याच्या घराच्या अंगणात ९ मीटर व्यासाची पॅराबोलिक आकाराची दुर्बिण बनवली.
त्याला या रेडिओ संदेशांचे आणखी संशोधन करायची इच्छा होती, परंतु बेल लॅबॉरेटरीने त्याला दुसऱ्या प्रकल्पावर काम करायला सांगितल्याने त्याने या क्षेत्रात पुढे काम केले नाही.
पुढे लवकरच अनेक प्रकारच्या स्रोतांची निरीक्षणे रेडिओ तरंगलांबीमध्ये होऊ लागली आणि रेडिओ इंटरफेरोमेट्री, छिद्र संश्लेषण सारख्या तंत्रज्ञानांचा शोध लागला.
आयकर कायदा, 1961 आणि आयकर नियम, 1962 अन्वये नागरिकांनी आयकर विभागामध्ये प्रत्येक वित्तीय वर्षाच्या अखेरीस कर परतावा दाखल करणे बंधनकारक आहे आणि भारतीय शासनाने नमूद केल्यानुसार कर दाखल करण्याच्या पद्धतीमधील सदर अर्ज हा एक भाग आहे.
राजाभाऊ परांजपे मद्रासला चित्रपटासाठी आले असतांना त्यांच्या ओळखींमुळे इथल्या च्या स्टुडिओतून राजदत्त यांना मनसोक्त फिरता आले आणि चित्रपट या क्षेत्राशी त्यांचे नाते जोडले गेले.
महाराष्ट्र शासनाचा सर्वोत्कृष्ट चित्रपटाचा पुरस्कार मिळाला आणि मग राजदत्त यांनी मागे वळून पाहिलेच नाही.१९६९ साली 'अपराध'चित्रपटाला पुन्हा एकदा 'राज्य शासनाचा प्रथम पुरस्कार'मिळाला.
त्यानंतर सतत २८ चित्रपटाचे दिग्दर्शन केले त्यापैकी ९ चित्रपटांना प्रथम, ३ चित्रपटांना द्वितीय, २ चित्रपटांना तृतीय आणि एका चित्रपटाला विशेष असे राज्य शासनाचे एकूण १४ पुरस्कार मिळाले आहेत.
चित्रपट हे फक्त लोकरंजनाचे माध्यम नसून ते लोकशिक्षणाचे माध्यम आहे ,ही धारणा मनात ठेवून गेल्या चार दशकाहून अधिक काळ ज्यांनी मराठी चित्रपट सृष्टीत एखाद्या व्रतस्थाप्रमाणे कार्य केले ते जेष्ठ दिग्दर्शक म्हणजे राजदत्त.
अपंग मुलांचे विश्व उलगडून दाखवणारी, त्यांच्या जीवनाच्या मुख्य प्रवाहात आणण्यासाठी प्रयत्नरत असलेल्या संस्थेची माहिती देणारे दोन लघुपट .
मानवी मनाच्या स्पंदनाची उकल करणाऱ्या थोड्याश्या गूढतेकडे झुकणाऱ्या कथा 'मन वढाय वढाय' मध्ये ऐतिहासिक, कर्तृत्ववान स्त्रियांच्या जीवनांचा स्फूर्तिदायक आलेख मांडण्यात आला.
राजदत्त यांनी प्रामुख्याने राष्ट्रभक्ती, सामाजिक प्रश्नांची तळमळ आणि चिंतनाला चालना देणारे चित्रपट दिग्दर्शित केले म्हणूनच अनेक विषय प्रेक्षकांपर्यंत पोहचले.
सुप्रसिद्ध साहित्यिक विदुषि दुर्गा भागवत यांच्या जीवनावरील लघुपट - दूरदर्शनच्या माध्यमातून हा लघुपट ८ भाषांमध्ये प्रसारित करण्यात आला.
सर्वात खालचा फुलोरा बाहेर पडतानाच या वृक्षाच्या पानाच्या खाचेतून पक्षांच्या विष्ठेतून रुजणारे वड पिंपळ इत्यादी वृक्षाचे रुजणारे अंकुर दिसू लागतात,तेव्हा या वृक्षाच्या जीवनाची सांगता झाली आहे अस समजण्यास हरकत नाही.
प्राचीन ग्रंथांत, तसेच पाणिनीच्या अष्टाध्यायीत व जातक ग्रंथांतही निष्क, कृष्णल, सुवर्ण, धरण, शतमान, पुराण, द्रम, कार्षापण, रूप्य ही नाणीवाचक नावे आढळतात.
या क्रियेत घायपात, अंबाडी, ज्यूट या वनस्पतींच्या खोडांना साठविलेल्या स्वच्छ पाण्यात तीन ते चार आठवडे ठेवून नंतर सूर्यप्रकाशामध्ये सुकविले जाते आणि नंतर त्यांचे गठ्ठे बांधून ज्यूट गिरणीमध्ये दोर, दोरखंड सुतळी, गोणपाट, धान्याची पोती तयार करण्यासाठी पाठवले जाते.