polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
पुनरुत्पादन व कुटुंब यांचे सामाजिक, आर्थिक विश्लेषण या प्रकरणात निर्मला बॅनर्जी यांनी स्त्रीवादी आर्थिक सिद्धान्तांतून पुनरुत्पादन व कुटुंब यांकडे बघत विकासाच्या प्रक्रियेमध्ये स्त्रियांचे स्थान काय आहे याची चर्चा केलेली आहे.
स्त्रिया आणि शेती या अरुणा कांची यांच्या चौथ्या प्रकरणांमध्ये व जीमोल उन्नी यांच्या स्त्रियांचे काम : मोजमाप, स्वरूप आणि अनौपचारिक क्षेत्र या प्रकरणांमध्ये अर्थव्यवस्थेतील स्त्रियांचे अदृश्य स्थान यांवर प्रकाश टाकण्यात आलेला आहे.
सहाव्या प्रकरणात, बॅनर्जी नवउदारमतवादी बाजारपेठेची धोरणे व स्त्रियांची कामगार म्हणून अदृश्यता व सारख्या विकासाच्या दृष्टिकोनातून स्त्रियांच्या स्थितीवर टाकण्यात आलेला प्रकाश याची मांडणी करतात.
नंतरच्या काळात या दृष्टिकोनावर टीका झालेली असली व सध्या 'शिक्षण' हे मानवी हक्कांचे क्षेत्र म्हणून बघितले जात असले तरी मुलींचे शैक्षणिक गळतीचे प्रमाण वाढलेले दिसून येते.
स्त्रियांचे आरोग्य हे केवळ त्यांच्या पुनरुत्पाद्नाशीच मर्यादित ठेवले जाते व पुनरुत्पादक वा माता या भूमिकेतूनच त्यांच्या आरोग्याकडे बघितले जाते.
भारतातील स्त्रियांच्या आरोग्याबद्दल भाष्य करताना, जात, वर्ग, कुटुंब या संरचना व सामाजिक, आर्थिक, राजकीय यांसारखे घटक स्त्रियांच्या आरोग्याकरिता कारणीभूत ठरतात, हे लक्षात घ्यावे लागते.
मॅपिंग द फील्ड : जेंडर रिलेशन्स इन कंटेंपररी इंडिया हे निर्मला बॅनर्जी, समिता सेन आणि नंदिता धवन यांनी स्त्री- अभ्यासज्ञानशाखेच्या विद्यार्थ्यांकरिता संपादित केलेले व स्त्रीअभ्यासक्षेत्राच्या साहित्यामध्ये उपयुक्त अशी भर घालणारे मार्गदर्शक खंड आहेत.
या खंडांतील शोधनिबंधांतून, स्त्री-अभ्यास ही विषयशाखा बनण्याकरिता प्रस्थापित अकादामिक क्षेत्रात करावा लागलेला संघर्ष, स्त्रीचळवळ आणि सिद्धांकन क्षेत्र यातील नाते यांचा इतिहास विद्यार्थ्यांपुढे मांडलेला आहे.
केवळ उच्चशिक्षणक्षेत्रात ज्ञाननिर्मिती व साहित्य उत्पादन करणे इतकेच मर्यादित ध्येय न ठेवता यासह सामाजिक परिवर्तन घडवून आणणे,सामाजिक न्यायाच्या प्रक्रियेत महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावणे व लिंगभाव समानता साध्य करणे हे व्यापक राजकीय उद्देश स्त्री- अभ्यास क्षेत्राने बाळगलेले आहे.
त्यामुळे स्त्रियांच्या चळवळी तसेच परिघावरचे वंचित समाजघटक, दलित आदिवासींच्या चळवळी यांना स्त्री-अभ्यासाची चळवळ जोडून घेताना दिसते वा या चळवळी व स्त्री अभ्यासाचे विद्यालयीन क्षेत्र परस्परपूरक असल्याचे दिसते.
म्हणूनचं या खंडांमध्ये शैक्षणिक क्षेत्रांतील स्त्री-अभ्यासविषयाची चळवळ व शैक्षणिक विश्वाच्या पलीकडे उभ्या राहिलेल्या स्त्रियांच्या चळवळी या दोहोंचा आढावा घेणाऱ्या शोधनिबंधांचा समावेश करण्यात आलेला आहे.
नंतरच्या काळात ते इतके अमेरिकाविरोधी झाले की, काही काळ ते अमेरिकेच्या हिटलिस्टवर गेले आणि त्यांना अमेरिकन हल्ल्याच्या भीतीने घरात दडून बसावे लागले होते.
हमीद गुल हे भारताला धडा शिकवायच्या वेडाने इतके झपाटलेले होते की, त्यांच्या डोक्यात भारताविरोधात अणुबॉम्ब कसा वापरता येईल याचेच डावपेच घोटाळत राहायचे.
भारत आणि पाकिस्तान यांच्यांत शांतता चर्चा सुरू झाली की, त्यांचे डोके फिरत असे आणि मग ते हाफिज सईदच्या मसलतीने भारतावर अतिरेकी हल्ल्याच्या नवनव्या योजना आखत असत.
जेव्हा १९८७ साली पाकिस्तानी गुप्तचर संस्था आयएसआयचे प्रमुखपद हमीद गुल यांच्याकडे चालून आले तेव्हा त्यांनी त्याचा वापर पाकिस्तानात एक भरभक्कम भारतविरोधी दहशतवादी यंत्रणा उभारण्यासाठी केला.
१९७१ सालच्या युद्धानंतर पाकिस्तानचे तुकडे होउन बांगलादेश तयार करण्यामागे भारत कारणीभूत असल्याने ज्या तरुण पाकिस्तानी लष्करी अधिकाऱ्यांच्या मनात भारतविरोधाचे बीज रुजले, त्यातले हमीद गुल हे एक होत.
मुुकुंदशास्त्री काळे आणि गंगाबाई या सात्त्विक व धर्मपरायण दांपत्यापोटी प्रल्हाद महाराजांचा जन्म मेहकर तालुक्यातील वेणी या छोट्या गावी इ.
विश्वशांती केंद्र , माईर्स एमआयटी , व आळंदी-देहू परिसर विकास समितीच्या संयुक्त विद्यमाने ज्ञानेश्वरांच्या ७१७व्या संजीवनसमाधी सोहळ्याच्या निमित्ताने झालेल्या जागतिक सहिष्णुता सप्ता्हादरम्यान डॉ.
स्त्री चळवळ स्वतंत्र रित्या उभा राहत असताना व्यवहारिक आणि सैद्धान्तिक पातळीवरील आपले संमिश्र स्वरूपाचे योगदान ही ऐतिहासिक दृष्ट्या उभे करताना दिसून येतात.
खाजगी /सार्वजनिक द्वेताची चर्चा,समानतेच्या हक्काची चर्चा एका बाजूला सैद्धान्तिक स्तरावरून सुरू असतानाच दैनंदिन स्वरूपातील प्रश्नांची सोडवणूक ही वसाहत काळामधील स्त्रियांच्या चळवळी कशा करतात ते दारूबंदीची चळवळ,मिठाच्या सत्याग्रहात असणारा समावेश,क्रांतिकारक बनून ब्रिटीश विरोधात लढाई करणे असो या सर्व प्रक्रियेतून राधाकुमार मांडत जातात.
द हिस्टरी ऑफ डुइंग कर्तेपणाचा इतिहास या पुस्तकामध्ये राधाकुमार या स्त्रीवादी लेखिकेने स्त्री चळवळीचा विकास कसा होत गेला, स्त्री चळवळीचे टप्पे कोणकोणते होते.
स्त्रीवादी सिद्धांतने कशा प्रकारे उभी राहत गेली एकूणच स्त्री चळवळ आणि स्त्रीवादी संघटना यांचा सखोल ऐतिहासिक दस्तऐवज या पुस्तकामधून समोर येतो.
सुरुवातीलाच त्या वसाहत काळातील स्त्रियांचा सार्वजनिक अवकाश कशा प्रकारे सुधारणावादी विचार प्रवाहांच्या माध्यमातून उभा राहिला याचे विवेचन विस्तारित स्वरूपात देतात.
पंडिता रमाबाई यांचा जीवनपट मांडून त्यांनी प्रस्थापित समाज व्यवस्थेला धर्मांतराच्या प्रक्रियेने हादरे बसविले याचे स्पष्टीकरण राधाकुमार देत जातात.
तिमिंगल तारकासमूहाच्या उत्तरेला मीन आणि मेष, दक्षिणेला शिल्पकार आणि अश्मंत, पूर्वेला यमुना आणि वृषभ आणि पश्चिमेला कुंभ तारकासमूह आहेत.
विभिन्न सामाजिक स्थानांमधून येणा-या स्त्रियांच्या गटांनी एकमेकांसोबत जोड घेणे कसे महत्त्वाचे आहे, त्या चे काय असू शकतात याबद्दल मांडणी केली आहे.
स्त्रिया–स्त्रियांमधील विभिन्नता लक्षात घेतानाच जागतिकीकरणाची आर्थिक व सांस्कृतिक प्रतिक्रिया, अरब आणि मुस्लिम स्त्रीवादांची नव्याने पुढे येणारी मांडणी यांची सुद्धा दाखल घेतली आहे.
२० व्या ते २१ व्या शतकापर्यंत वेगवेगळ्या सामाजिक एतिहासिक स्थानांमध्ये असणा-या स्त्रियांचे पद्धतशीरपणे होणारे शोषण हा कळीचा मुद्दा आहे.
परंतु स्त्रिया ह्या विविध सामाजिक, राजकीय, आर्थिक व सांस्कृतिक पार्श्वभूमीमधून येत असल्याने त्यांचे शोषणाचे अनुभव सारखे नसतात तसेच त्याला प्रतिकार करणारे स्त्रीवादी सिद्धांत सुद्धा एकच प्रकारचे असू शकत नाही.
तसेच लिंगभाव संकल्पनेची चिकित्सा करताना वर्ण , वर्ग राष्ट्रीयत्व लैंगिकता यांच्यासोबत असणारे आंतरसंबंध स्त्रियांचे स्थान तसेच अस्मिता कशी निर्माण करतात हे बघणे गरजेचे असते.
गो-या मध्यम वर्गीय भिन्नलिंगी अमेरिकन स्त्रीवाध्यांशी सिद्धांताने ही चे , अनुभव हे सार्वत्रिकपणे सर्व स्त्रियांना लागू होतात अशी मांडणी करतात.
याला विरोध करीत वरील स्त्रीवाद हा खरतर 87 कसा आहे हे सांगून या स्त्रीवाद्यांनी वर्ग, वर्ण, राष्ट्र आणि लैंगिकता यांच्या जोरावर स्त्रीवादी सिद्धांतावर कसे नियंत्रण/ प्राप्त केले आहे हे मांडले आहे.
सदर पुस्तकामध्ये स्त्रीवादी सिद्धांतानाशी वरील सर्व संदर्भात केलेली मांडणी ही पुढील ३ विभागांमध्ये मांडलेली आहे प्रत्येक विभागाला प्रस्तावना असणे त्यामध्ये असणा-या लेखांचे स्वरूप, त्यांचा ऐतिहासिक संदर्भ यांचा समावेश केलेला आहे.
९० च्या दशकामध्ये जगतीकरणाच्या लाटेमध्ये आणि या दोन्ही संकल्पनेची चिकित्सा केली असून अमृता बसू नमूद करतात त्याचप्रमाणे म्हणजे सार्वत्रिक/जागतिक ते पाश्चात स्त्रीवादासोबत जोडलेले असते; तर म्हणजे विशिष्ट असे जे तिस-या जगासोबत जोडलेले असते.
स्त्रीवादी सिद्धातांत देखील जातदेषीय/प्रादेशिक स्त्रीवादी सिद्धांतात व चळवळी म्हणजे आणि स्थाने आणि यांमधून झालेली निर्मिती म्हणजे अशी विभागणी केली जाते मध्ये विकसित झालेल्या विभिन्न चळवळी, संस्था, विशिष्ट विषयाला धरून केली जाणारी यांच्या मधून जागतिक स्त्रीवादांची निर्मिती होते.
तर वर्ण, वसाहतवाद, वर्ग आणि लिंगभाव यांच्याशी संबंधित बदलत जाणारे सत्तासंबंध हे स्त्रीवादी सिद्धांताच्या शक्यता व मर्यादा यांना आकार देत होते.
परंतु हे लक्षात घेणे आवश्यक आहे, कि जगात होणारे आर्थिक, राजकीय, सांस्कृतिक, तांत्रिक आणि भौगोलिक बदल हे संपूर्णपणे शुद्ध अशा स्तानिक अवकाशांची शक्यता नाकारतात.
स्त्रीवादी सिद्धातांमधून स्त्रियांचे होणारे शोषण याविषयी ज्ञाननिर्मिती करण्यात आली; ज्या ज्ञानाच्या माध्यमातून स्त्रियांच्या दुय्यमत्वाला प्रतिकार करणे व स्त्रियांचा जीवनमान सुधारणे विषयी विकसित केल्या जाऊ लागल्या.
अभ्यासक्रमांची पुनर्रचना करणे, त्याची आखणी करणे, अभ्यास करणे वाचन साहित्याची निवड करणे अशा प्रकारे स्त्रीवादी सिद्धांतांचे अभ्यासक्रम हे प्रयोगशाळा बनवले होते.
दुस-या लाटेतील स्त्रीवाद्यांनी जरी ही संकल्पना प्रस्तापित केली तरी स्त्रीवाद म्हणजे नक्की काय याचा अर्थ एतिहासिकदृष्ट्या कधीच स्थिर किंवा स्थगित राहिला नाही.
बदलत्या स्थल-काळानुसार स्त्रीवादाचा अर्थ सुद्धा बदलत राहिला; तसेच या संकल्पनेचा गौरव करणारे आणि त्याला प्रश्न विचारणारे या दोघांसाठी ही संकल्पना वादविवादाचा विषय ठरली जाऊ लागली.
विभाग पहिला यामध्ये लिंगभाव, स्त्रियांचे अनुभव, जे जे खाजगी ते राजकीय, भिन्नता आणि आंतरछेदिता या पाच महत्त्व्ताच्या संकल्पनाच्या ऐतिहासिक आढावा घेऊन त्यांची सविस्तर चर्चा केली आहे.
२० व्या शतकाच्या शेवटी आणि २१ व्या शतकाच्या प्रारंभीच्या स्त्रीवादी मांडणीमधून या संकल्पना पुढे आल्या ज्यांच्या वर आधारित अश्या विविध लिंगभावाधारित शोशाणाविरुद्ध/भेदभाव विरुद्ध निर्माण केल्या गेल्या.
ज्या राष्टीय सीमारेषांच्या पलीकडे जाणारे स्त्रीवादी राजकारण, पुन्रुत्पादनाचे व लैगिंक हक्क, लिंगभावात्मक ओळख, वर्ण व अर्थकारणाचे प्रश्न आणि & हे सर्व महत्त्वाचे मुद्दे संकलित केले आहेत.
परस्पर संबंधित वर्चस्ववादी या स्त्री वा पुरुषांची अस्मिता व परिस्थिती कशी निर्माण करण्यात कारणीभूत ठरतात हे विभिन्न स्त्रीवादी सिद्धांतामधून मांडले आहे.
या मध्ये स्वताच्या अस्मितेबद्दल असणारे कथन, समूहासोबतचे जोडले पण तसेच समूह/अस्मिता यांच्या सीमारेषा पार करण्यात येणारी आव्हाने यांचे स्पष्टीकरण देणारे लेख आहेत.
कॅरोल मॅकएनोन आणि सेयुंग-क्युन किम यांनी संपादित केलेल्या व २०१० साली प्रसिद्ध झालेल्या या पुस्तकामध्ये पाश्चात्य जगातील स्त्री चळवळ आणि स्त्रीवादी सिद्धांकनाचा उदय कसा झाला याची सविस्तर मांडणी केली आहे.
गार्डन कॅफे हे 24 तास चालू असणाऱ्या पाण्याच्या कुंडा जवळील विश्राम गृहाचाच एक भाग आहे तसेच तेथेच उच्चतम प्रतीचा कबाब कारखाना, आणि सभोवताली सुरक्षेसाठी गज !
प्रतिक्षालय आणि सभागृहामध्ये राजशाही थाटाचे विविध खेळांची सुविधा, त्यात ऐछिक 3 विभाग, आणि राजशाही थाटाचे उच्चतम ठिकाण, त्यात 2 ऐच्छिक विभाग आहेत.
नाट्यकलेचे पद्धतशीर आणि शास्त्रशुद्ध शिक्षण देऊन नट, नटी आणि दिग्दर्शक तयार होणे रंगभूमीच्या विकासाठी आवश्यक असल्याचे जाणून पार्ष्वनाथ आळतेकरांनी पुण्यात १९३८ साली ’नॅशनल थिएटर ॲकॅडमी’ स्थापन केली.
त्यांचे काका त्यांना कोल्हापुरात होणाऱ्या प्रत्येक नाटकाला घेऊन जात, त्यामुळे पार्श्वनाथानांही नाटकाचे वेड लागले, आणि ते त्यांनी आयुष्यभर जपून ठेवले.
कॉलेजात असताना ’हाच मुलाचा बाप’ या नाटकातील नायकाच्या भूमिकेसह आळतेकरांनी गडकऱ्यांच्या एकच प्याला, पुण्यप्रभाव, प्रेमसंन्यास या नाटकांचे दिग्दर्शनही केले.
रंगभूमीचा वनवास संपला पाहिजे आणि नाट्यकलेचा जीवनासाठी उपयोग झाला पाहिजे, असे ते सतत म्हणत, आणि त्या दृष्टीने त्यांनी आयुष्यभर प्रयत्‍न केले.
काशीनाथ घाणेकर, दादा कोंडके, लक्ष्मीकांत बेर्डे, अशोक सराफ, विक्रम गोखले, अलका कुबल, प्रिया अरुण, वर्षा उसगावकर अशा आघाडीच्या कलाकारांसोबत त्यांनी काम केले होते.
१९६० साली अंतरीचा दिवा या माधव शिंदे दिग्दर्शित चित्रपटामधून आशा पाटील यांनी साहाय्यक अभिनेत्री म्हणून मराठी चित्रपटसृष्टीत पदार्पण केले.
याशिवाय अश्विनशेठचा मित्र वैशाखशेठ, रेवतीची आई मघा नायकीण, तसेच भादव्या, रोहिणी, आषाढ्या, स्वाती, तारका आदी दुय्यम पात्रेही नाटकात कथानकाच्या संदर्भात महत्त्वाची भूमिका बजावताना दिसतात.
तेव्हा रात्री अकरा ते पहाटे चार दरम्यान रंगवलेल्या मैफलीमध्ये त्यांनी मुखोद्गत असलेले गालिब, मीर, अनिस, सौदा, अजगर गोंडवी, यगाना चंगेजी यांचे हजारो शेर ऐकवले होते.
११ फेब्रुवारी २०१६ रोजी लिगो संशोधन गटाने दोन कृष्णविवरांच्या विलीनीकरणाने निर्माण झालेल्या गुरुत्वीय लहरींचे डिटेक्शन झाल्याचे घोषित केले.
यामुळे सापेक्षतावादाचा सिद्धान्त मांडून वैज्ञानिक जगताची समीकरणे बदलणारे आइनस्टाइन यांनी शतकभरापूर्वी वर्तवलेले भाकीत खरे ठरले आहे.
गुरुत्वीय लहरींचा शोध अखेर शास्त्रज्ञांनी लावला असून, गेल्या मोठ्या कालावधीत लावण्यात आलेला हा महाशोधच आहे, अशी आनंदाची भावना शास्त्रज्ञांच्या वर्तुळात व्यक्त झाली.
ज्याप्रमाणे पाण्यात दगड टाकल्यावर तरंग निर्माण होतात आणि हे तरंग सर्व दिशांना पसरतात त्याप्रमाणे, गुरुत्वीय लहरी स्रोतापासून बाहेर सर्व दिशांना पसरतात.
१९७४ साली लावलेला गरुड तारकासमूहातील द्वैती न्यूट्रॉन ताऱ्यांचा शोध या दृष्टीने महत्त्वाचा ठरला, ज्यांनी गुरुत्वीय लहरी या काही काल्पनिक संकल्पना नाहीत असे सूचित केले.
या लहरी निर्माण करणारी घटना ही एखाद्या अवकाशस्थ वस्तूचे भ्रमण असू शकते, अवकाशस्थ वस्तूंची टक्कर असू शकते वा ताऱ्याचा मृत्यू घडवून आणणारा प्रचंड स्फोटही असू शकतो.
त्या कोणत्याही पदार्थातून प्रवास करू शकतात, त्यामुळे प्रकाशाच्या लहरींप्रमाणे गुरुत्वीय लहरींच्या मध्ये कोणतीही वस्तू आल्यास त्याची सावली निर्माण होत नाही.
गावात ७ शासकीय पूर्व-प्राथमिक शाळा, ४ शासकीय प्राथमिक शाळा,१ खाजगी प्राथमिक शाळा, २ शासकीय कनिष्ठ माध्यमिक शाळा,१ शासकीय माध्यमिक शाळाव १ शासकीय उच्च माध्यमिक शाळा आहे.
पदवी महाविद्यालय,अभियांत्रिकी महाविद्यालय,अनौपचारिक प्रशिक्षणकेंद्र व अपंगांसाठी खास शाळा इचलकरंजी येथे ५ ते १० किलोमीटर अंतरावर आहे.
१०३०च्या सुमारास या भागात मोठा दुष्काळ पडला असता तत्कालीन शिलाहार राज्यकर्त्यांनी कृत्रिमरीत्या या नदीचे पात्र खोदले असे काही अभ्यासकांचे मत आहे.
परंतु औद्यागिक सांडपाण्यापेक्षा प्रक्रिया न केलेले घरगुती सांडपाणी वालधुनीच्या पात्रात नियमित सोडले जाणे यावर आळा बसणे अतिशय जरुरीचे आहे.
भारत-पाकिस्तान फाळणीनंतर पाकिस्तान येथील तोफखाना भारतात हलविण्याचा निर्णय घेण्यात आला तेव्हा पेशव्यांनी सुरू केलेल्या सर्वात मोठ्या तोफखान्याची पार्श्वभूमी लक्षात घेऊन पाकिस्तानातील तोफखाना नाशिकमध्ये स्थलांतरित करण्यात आला असावा.
महिरावणी गावाची नवी ओळख येथे निर्माण झालेले शैक्षणिक केंद्र, बागातयदार शेतकरी आणि त्या जोडीला हुशार अन् प्रतिभासंपन्न तरुणांमुळे जगाच्या नकाशावर पोहचली आहे.
एकोणिसाव्या शतकाच्या मध्यावर मराठीला दर्जेदार छंदबद्ध रचनांनी अलंकृत करण्याचे कार्य ज्यांनी केले त्यांत कृष्णशास्त्री चिपळूणकर यांचे नाव आदराने घेतले जाते.
पुण्याच्या संस्कृत पाठशाळेत शिक्षण घेतलेल्या कृष्णशास्त्री चिपळूणकर यांनी पुढे पूना कॉलेजमधून इंग्रजीचेही शिक्षण पूर्ण केले आणि १८५२ मध्ये ते अनुवादक म्हणून सरकारी नोकरीत रुजू झाले.
यानंतरच्या काळात त्यांनी पुणे पाठशाळेत सहाय्यक प्राध्यापक, दक्षिण प्राइझ कमिटीचे चिटणीस, पूना ट्रेनिंग कॉलेजचे प्राचार्य, रिपोर्टर ऑन द नेटिव्ह प्रेस अशा पदांवर काम केले.
त्यांनी लिहिलेल्या ग्रंथसंपदेपैकी १८५५ मध्ये प्रकाशित झालेला ‘अर्थशास्त्रपरिभाषा, प्रकरण पहिलें’ हा ग्रंथ महत्त्वाचा आहे.
या ग्रंथातली मेघदूत, अन्योक्तिकलाप, विद्याप्रशंसा, प्रश्नोत्तरावली व विलाप अशी पाच प्रकरणे कालिदास, भवभूती, बिल्हण, जगन्नाथराय इत्यादी अत्यंत रसिक व प्राचीन कवींच्या ग्रंथांच्या आधाराने लिहिली होती.
मराठी सिनेमातील नव्या प्रवाहातील प्रत्येक सिनेमा हा नवीन विचाराचा असला आणि नवीन प्रयोग करणारा असला तरी तो कथेच्या बाबतीत मात्र वेगळी दिशा शोधताना दिसतो .
अर्ध्या दशकाच्या कालावधीमध्ये डोंबवली फास्ट , वळू , ग्राभीचा पाऊस , जोगवा , हरीश्चन्दाची फक्टरी , विहीर , नटरंग असे आणि इतरही खूप संख्येने सिनेमे आता आजवर दुर्लक्षित अशा विषयाकडे आणि परिघबाहेरिल विषयांकडे वळले आहेत मराठीतील सिनेमा पाहण्यारयाची संख्या आता वाढताना दिसून येत आहे ही वाढ मल्टीप्लेक्स , विविध चित्रपट महोत्सव यातून आवड निर्माण होताना दिसून येते आहे .
समलिंगी संबंधाना मान्यता देण्यापर्यंत हे सिनेमा येत नाही तर सिनेमातील दोन्ही नायक हे समलिंगी संबंधाला त्याच्या त्याच्या परीने विरोध करताना पुढे येतात .
घरगुती, शेती व व्यापारी उपयोगासाठी प्रतिदिवस ९ तासांचा वीजपुरवठा उन्हाळ्यात व १२ तासांचा वीजपुरवठा हिवाळ्यात प्रतिदिवस वापरासाठी उपलब्ध आहे.
१९६४ साली आर्नो पेंझियाज आणि रॉबर्ट विल्सन यांनी होमडेल टाऊनशिप, न्यू जर्सी जवळच्या क्रॉफर्ड हिल येथील बेल टेलिफोन लॅबोरेटरीजमध्ये डिके रेडिओमीटर बनवला, ज्याचा त्यांना रेडिओ खगोलशास्त्र आणि उपग्रह संदेशवहनाच्या प्रयोगांसाठी वापर करायचा होता.
त्याच वेळी रॉबर्ट डिके, जिम पीबल्स आणि डेव्हिड विल्किन्सन ६० किमी दूर प्रिन्सटन विद्यापीठात वैश्विक मायक्रोवेव्ह पार्श्वभूमीचा शोध घेण्याची तयारी करत होते.
पेंझियाजला त्याच्या एका मित्राकडून वैश्विक मायक्रोवेव्ह पार्श्वभूमीच्या अस्तित्वाच्या शक्यतेबद्दल समजले व पेंझियाज आणि विल्सनला त्यांच्या शोधाचे महत्त्व समजू लागले.
विश्व अगदी सुरुवातीच्या काळात म्हंणजे ताऱ्यांच्या व ग्रहांच्या निर्मितीच्या आधी, अतिशय घन व उष्ण होते आणि ते हायड्रोजन प्लाझ्माच्या धुक्याने व एकसारख्या तीव्र प्रारणाने भरले होते.
अल्फर व हर्मन यांचे भाकीत याकोव्ह झेल्डोविच आणि रॉबर्ट डिके यांनी स्वतंत्रपणे १९६० च्या दशकाच्या सुरुवातीच्या काळात पुन्हा वर्तवले.
वैश्विक मायक्रोवेव्ह पार्श्वभूमी प्रारणाची प्रत्यक्षात मोजता येणारी गोष्ट अशी ओळख पहिल्यांदा सोव्हिएत युनिअनच्या दोरोश्केविच आणि आयगॉर नोविकोव यांच्या १९६४ च्या वसंत ऋतूत प्रकाशित झालेल्या संक्षिप्त शोधनिबंधातून झाली.
१९६४ साली डेव्हिड विल्किन्सन आणि पीटर रोल या डिकेच्या प्रिन्सटन विद्यापीठातील सहकाऱ्यांनी वैश्विक मायक्रोवेव्ह पार्श्वभूमी मोजण्यासाठी डिके रेडिओमीटर बनवायला सुरुवात केली.
नासाच्या वैश्विक पार्श्वभूमी एक्सप्लोरर मिशनने डिफरन्शियल मायक्रोवेव्ह रेडिओमीटर यंत्राच्या सहाय्याने १९९२ साली प्रसिद्ध झालेल्या शोधात प्राथमिक अनियमिततेवर स्पष्टपणे शिक्कामोर्तब केले.
वैश्विक मायक्रोवेव्ह पार्श्वभूमीच्या अस्तित्वाचे भाकीत पहिल्यांदा राल्फ अल्फर व रॉबर्ट हर्मन यांनी १९४८ मध्ये वर्तवले होते.
वैश्विक मायक्रोवेव्ह पार्श्वभूमीचे अचूक मोजमाप विश्वनिर्माणशास्त्रासाठी अतिशय महत्त्वाचे आहे, कारण विश्वाच्या प्रत्येक मॉडेलला या प्रारणाचे स्पष्टीकरण देता आलेच पाहिजे.
मुंबई मराठी साहित्य संघाच्या अमृतमहोत्सवी वर्षानिमित्त २४ ऑक्टोबर २००९ रोजी प्रसिद्ध झालेल्या अमृताते पैजा जिंके या मराठी भाषेचे वैभव सांगणाऱ्या ग्रंथात डॉ.
मसूराकार दीर्घिकांना सर्पिलाकार आणि लंबवर्तुळाकार दीर्घिकांमधील कमी आकलन असलेली संक्रमण अवस्था समजले जाते, ज्यामुळे त्यांना हबल अनुक्रमावर मध्यभागी ठेवले आहे.
दीर्घिकांच्या संरचनात्मक वर्गीकरणामध्ये मसूराकार दीर्घिका किंवा बहिर्गोल भिंगाकार दीर्घिका लंबवर्तुळाकार आणि सर्पिलाकार दीर्घिकांच्या मध्ये असतात.
त्यांच्यामध्ये सर्पिलाकार फाटे नसल्याने जर त्या फेस-ऑन कललेल्या असल्या तर त्यांच्यामध्ये आणि लंबवर्तुळाकार दीर्घिकांमध्ये फरक करणे अतिशय अवघड असते.
वैकल्पिकरीत्या, या दीर्घिका सर्पिलाकार दीर्घिकांपेक्षा जास्त तेजस्वी असल्याने त्या केवळ क्षीण सर्पिलाकार दीर्घिकांच्या अवशेष नाहीत असे सूचित होते.
मसूराकार दीर्घिका दीर्घिकांच्या विलीनीकरणातून तयार झाल्या असाव्यात, ज्यामुळे त्यांच्या वस्तुमानात वाढ होते आणि नवीन दीर्घिकेला तबकडीसारखा फाटे नसलेला आकार मिळतो.
अलीकडील संशोधन असे सुचवते की, तेजस्वी मसूराकार दीर्घिकांच्या उत्क्रांतीचा लंबवर्तुळाकार दीर्घिकांशी आणि कमी तेजस्वी दीर्घिकांचा सर्पिलाकार दीर्घिकांशी जवळचा संबंध आहे.
याव्यतिरिक्त मसूराकार दीर्घिकांमध्ये गोलाकार तारकागुच्छांचे प्रमाण सारखी तेजस्विता आणि वस्तुमान असलेल्या सर्पिलाकार दीर्घिकांपेक्षा जास्त असते.
त्यांच्यामध्ये रेण्वीय वायूचे प्रमाणसुद्धा अत्यंत कमी असते किंवा अजिबात नसते आणि हायड्रोजन चे प्रमाण किंवा २१-सेंमी उत्सर्जन कमी असते.
जरी साध्या मसूराकार दीर्घिकांचे वर्गीकरण धुळीच्या प्रमाणाच्या आधारे केले जात असले तरी भुजायुक्त मसूराकार दीर्घिकांचे वर्गीकरण भुजेच्या स्पष्टतेनुसार करतात.
येथे पंजाबी, रावळपिंडी, सिंधी ही हिंदुस्थानी प्रकारची अन्‍ने, युरोपियन अन्न, आणि वाईन्स, मेडिटरॅनियन अन्न, ब्लेण्ड बार, ब्रेव्ह कॉफी आणि चहा, आणि दिवसभर चालणारी सॅन्डविचेस, चोकलेट्स वगैरेंची सेवा मिळते.
त्यांच्या विश्लेषणाद्वारे त्या अधोरेखित करतात कि लोकप्रिय संस्कृतीच्या या प्रकारात स्त्री शरीराला जास्त दृश्यता मिळालेली दिसते व त्या 'प्राप्त करण्याची इच्छा करण्याजोगी वस्तू' किंवा 'विकण्याजोगी वस्तू' म्हणून सादर केलेल्या दिसतात.
लेखिका हिंदू देवींच्या प्रतीमांचे चित्रण हिंदू देवांचे सोबती किंवा माता म्हणून केले जाणे व त्याचे सामाजिक व राजकीय परिणामांचे परीक्षण देखील करतात व या माध्यमातून स्त्रीत्वाच्या विविध धारणांचे ते विश्लेषण करतात.
ओबेरॉय विषयवस्तूत वैविध्य असलेले व भिन्न काळांमध्ये प्रदर्शित झालेले भारतातील अत्यंत लोकप्रिय अशा चार हिंदी चित्रपटांचे (हम आपके हैं कौन, 'साहेब, बीबी और गुलाम', परदेस, दिलवाले दुल्हनिया ले जायेंगे) परीक्षण, त्यांचे विषयवस्तू, कल्पना व त्यातून पुनर्उत्पादित होत असलेल्या संस्थांच्या आधारावर करताना दिसतात.
'साहेब, बीबी और गुलाम' वरील लेखामध्ये चित्रपटातील कथानकाच्या परीक्षणाद्वारे लेखक मांडतात की चित्रपटाचे कथानक हे व्यक्तिगत इच्छा व सामाजिक जबाबदारी, तसेच स्त्री पुरुष संबंधांमध्ये स्वातंत्र्य व नशीब यावर केंद्रित आहे.
हम आपके हैं कौन या चित्रपटावर आधारित लेखांमध्ये अशाहे चित्रपटांत भारतीय कुटुंब व त्यात सत्ता व कर्तव्यांची वाटाघाट कशी होते यावर दृष्टिक्षेप टाकलेला आहे.
'परदेस' व 'दिलवाले दुल्हनिया ले जायेंगे' या चित्रपटांच्या परीक्षणात लेखिकेनी 'विदेशात वसलेले भारतीय' व घर व देश या संकल्पनांवर प्रकाश टाकला आहे.
फ्रीडम ॲन्ड डेस्टिनी : जेंडर, फॅमिली ॲन्ड पॉप्युलर कल्चर इन इंडिया हे पुस्तक स्त्रीवादी व समाजशास्त्रज्ञ लेखिका पेट्रीशिया ऑबेरोय द्वारा लिखित ८ लेखांचे संकलित पुस्तक आहे.
या पुस्तकात लेखिका लोकप्रिय संस्कृतीच्या अभ्यासाद्वारे भारतीय जनमानसाच्या कल्पना विश्वातील विविध संस्थांचे जसे भारतीय कुटुंब, सहजीवन आदी तसेच स्त्रियांचे व मुलांचे कुठल्या प्रकारचे प्रतिकं उमटतात याचे परीक्षण केले आहे.
पेट्रीशिया ऑबेरोय या पुस्तकाची सुरुवात, नवी दिल्लीच्या एका ट्रकच्या मागील बाजूस इंग्रजीत चुकीच स्पेलिंग वापरून लिहिलेल्या एका अपमानकारक उक्तीच्या विश्लेषणाद्वारे करतात.
ओबेरॉय हे 'विमेन्स एरा ' या इंग्रजी मासिकात येणाऱ्या प्रणयकथांच्या विश्लेषणाद्वारे दाखवून देतात की या कथा स्त्री वाचकांच्या जीवनात महत्त्वपूर्ण व धोक्याची सूचना देण्याचे कार्य पार पाडतात.
त्या जाणीवपूर्वक याचाही उल्लेख करतात की कथानक व शैली जरी एकसारखी वाटत असली तरीही या कलेच्या स्वरूपाला अनुभवण्याच्या व स्वीकारण्याच्या पद्धतीत पाश्चात्त्य देशांमध्ये व भारतात फरक आहे.
या चित्रपटांचे ठरावीक साचेबंद कथानकं कशा प्रकारे एका आनंदी पारंपरिक भिन्नलिंगी सहजीवन व कौटुंबिक जीवनाबाबत विविध पर्याय समोर ठेवतात हे ओबेरॉय या विभागात दाखवून देतात.
पुस्तकाच्या प्रस्तावनेत ओबेरॉय लिहितात की, मुळात त्यांना या पुस्तकाचे शीर्षक ' धर्म आणि तीव्र इच्छा' असे ठेवायचे होते, जेणेकरून स्त्रियांसाठी परंपरेने व संस्कृतीने ठरवलेल्या अपेक्षा व स्त्रियांच्या इच्छा यांच्या संघर्षांमधील भारतातील स्त्रीवाद्यांचे योगदानही समाविष्ट करता येतील.
त्यांच्या मते यामुळे कुटुंब व सामाजिक जीवन यांतील नैतिक अर्थकारण ओळखणे शक्य होईल, व आधुनिकतेच्या धारणांमुळे वैयक्तिक स्वायत्तता व स्त्री/ पुरुष दोघांचेही स्वातंत्र्य कसे नष्ट झाले हेही बघणे शक्य होईल.
८ भागांमध्ये विभागलेले हे पुस्तक लोकप्रिय संस्कृतीतील तीन घटकांच्या (चित्रपट, दिनदर्शिकेवरील चित्र व मासिकांमध्ये छापून आलेल्या प्रणयकथा) विश्लेषणाद्वारे कुटुंब व सामाजिक जीवनातील विरोधाभास पुढे आणते.
बोर्दीयू यांच्या फिल्ड या संकल्पनेपासून रे राजकीय फिल्ड ही संरचित, असमान आणि सामाजिकरित्या घडवलेले वातावरण आहे या दृष्टीकोनातून बघतात की ज्याला स्त्रीया प्रतिसाद देतात.
त्यातील दोन राजकीय संलग्नित अशा दोन संघटना आहेत पश्चिमबंगा गंगात्रिक महिला समिती आणि जनवादी महिला संघटना तर दोन स्वायत्त संघटना आहेत सचेतना आणि कलकत्ता, मुंबई मधील फोरम.
त्याचबरोबर कशाप्रकारे कलकत्तामधील राजकीय संदर्भ जसे डावे जहाल राजकारणाचा या योगदानावर परिणाम झाला आणि कार्यकर्त्यांनी त्या काळातील वर्चस्व असलेल्या राजकीय कृती कार्यक्रमांशी वाटाघाटी करण्यासाठी वापरलेली धोरणे याची नोंद घेतली आहे.
कलकत्त्याची एकजिनसी राजकीय संस्कृती आणि मुंबईची बहुजिनसी राजकीय संस्कृती या दोन्हीतील फायदे आणि वाटाघाटीमध्ये येणारे अडथळे याचा आढावा सदर पुस्तकामध्ये घेतला आहे.
रे दाखवून देतात की, कशाप्रकारे कलकत्ता मध्ये स्त्रियांचे साक्षरता किंवा रोजगार विषयक सार्वजनिक प्रश्न साम्यवादी विचारसरणी आणि पक्ष निर्देशित करतात तर मुंबई मध्ये लिंग निदान किंवा हिंसे सारखे प्रश्न स्त्रिया स्वतः स्वतंत्रपणे मांडतात.
मुंबईतील पुरुषसत्तेने लिंगभावात्मक हिंसा समजून घेण्याकडे लक्ष केंद्रित केले होते तर कलकत्त्यामधील आंदोलनांनी पक्षाच्या कृतीकार्यक्रमांवर आणि स्त्री आणि पुरुषांमधील भेदभाव समोर न आणण्याकडे लक्ष केंद्रित केले होते.
सदर पुस्तक स्त्रिया या नेहमी अत्याचाराच्या बळी ठरतात या चौकटीला छेद देते आणि स्त्रियांच्या जीवनातील बारकावे आणि गुंतागुंत याचे विवेचन करते तसेच स्त्रियांच्या साक्षरता, पाणी, सुरक्षित गर्भनिरोधक साधने आणि लैंगिक हिसाचाराविरोधी लढयांना पाठिंबा देते.
त्याचबरोबर या प्रकरणामध्ये राजकीय क्षेत्राचे स्वरूप हे चळवळ कशाला म्हणायचे याची परिभाषा देते आणि प्रत्येक शहरात चळवळ ही विभिन्न पद्धतीने विकसित होते हा महत्त्वाचा मुद्दा मांडला आहे.
हा मुद्दा उदाहरणासहीत स्पष्ट केला आहे की कशाप्रकारे कलकत्त्यामध्ये रोजगाराच्या प्रश्नासाठी संघटन झाले, तर मुंबई मध्ये स्त्रियांविरुद्ध हिंसाचार हा महत्त्वाचा मुद्दा बनतो.
चौथ्या प्रकरणात स्पष्ट केले आहे की, कशाप्रकारे पक्ष हा पश्चिम बंगा गणतांत्रिक महिला समितीशी संलग्नित आहे आणि सचेतना स्त्रियांचा स्वायत्त गट विचारप्रणाली आणि राजकीय संस्कृती वेगळ्या पद्धतीने परिभाषित करतो.
रे यांनी सदर पुस्तकामधून मुंबई आणि कलकत्ता या दोन शहरांच्या केसेसच्या माध्यमातून स्त्री चळवळी आणि आंदोलनांचा उगम, संदर्भ, त्यांनी घेतलेले प्रश्न आणि धोरणे समजून घेण्यासाठी १९७० आणि १९९० च्या दशकातील स्त्री चळवळी आणि आंदोलनांच्या प्रारंभाचा मागोवा घेतलेला आहे.
तसेच हे प्रकरण या संघटनांच्या अडचणी आणि सामर्थ्य आणि त्याचबरोबर कार्यकर्ते त्यांच्या कार्यक्षेत्रावर कशाप्रकारे निर्णय घेतात यावर प्रकाश टाकते.
मुंबई मध्ये जे विखुरलेले आणि संघर्षात्मक राजकीय क्षेत्र आहे आणि ज्याच्या परिणामातून बहुविध राजकीय संस्कृती निर्माण झाली आहे या विषयक सहाव्या प्रकरणामध्ये मांडणी केलेली आहे.
फिल्ड ऑफ प्रोटेस्ट: विमेन्स मूव्हमेंट इन इंडिया हे समाजशास्त्रज्ञ आणि स्त्रीवादी अभ्यासक राका रे लिखित पुस्तक काली फॉर वुमेन यांनी २००० मध्ये प्रकाशित केले आहे.
सदर पुस्तक हे स्त्री चळवळ आणि स्त्रीवादी राजकीय कृती समजून घेण्यासाठी स्त्री अभ्यास आणि स्त्रीवाद या अभ्यास विषयांसाठी उपयुक्त आहे.
तिसऱ्या प्रकरणामध्ये कलकत्ता मधील राजकीय क्षेत्र डाव्या एकसंध राजकीय संस्कृतीतून घडवले आहे की ज्यावर कलकत्त्यातील भद्रलोकी संस्कृतीचा परिणाम असलेला दिसतो या मुद्द्याकडे लक्ष केंद्रित केलेले आहे.
गर्भवती महिलांची चाचणी करून एका पट्टीच्या मदतीने गर्भधारणा आहे की नाही हे ठरवतात तशीच एक पट्टी त्यांनी तयार केली असून त्यावर कर्करोगाचे निदान करता येते.
उंदरांमध्ये नॅनोकण टोचले, तेव्हा त्यातील रेणूंची अभिक्रिया कर्करोगातील गाठीशी झाली व ज्या उंदरांना कर्करोग होता त्यांचे मूत्राशय प्रकाशित झाले, हा डॉ.
चायना ईस्टर्न एर लाइन कार्पोरेशन लिमिटेड या एर लाइनचे मुख्य कार्यालय चीन देश्याच्या शांघाय मधील चांगनिंग जिल्ह्यातील शांघाय होंग्कीओ इंटरनॅशनल एरपोर्ट येथील चायना ईस्टर्न एर लाइनचे वास्तूत आहे.
सन 1997 मध्ये चायना ईस्टर्न नेना नफाना तोटा या धर्तीवर चायना सामान्य विमान उड्डाण प्रशिक्षण सुरू केले तसेच आंतरराष्ट्रीय नाणे निधि बाजारात सेअर्स मागणी करणारी चीन देश्यातील पहिली एर लाइन ठरली.
चीनचे स्टेट कौन्सिल कडून मान्यता आल्यानंतर 2-9-2007 रोजी सिंगापूर एर लाइन्स आणि टेमासेक होल्डिंग यांनी एकत्रित येऊन चायना ईस्टर्न एर लाइन्सचे शेअर्स खरेदी केले असी घोषणा केली.