polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
कल्याण शेठ रागाने म्हणाला, 'येऊ दे तुझा गणेश आता तुला सोडवायला. घरी आलास तर ठार मारीन, तुझानी माझा संबंध कायमचा तुटला.' असे म्हणून कल्याण शेठ निघून गेला.
गणेश बल्लाळाला म्हणाला, "तुला ज्याने त्रास दिला त्याला याच जन्मी नव्हे तर पुढच्या जन्मीसुद्धा अपार दुःख भोगावे लागेल. तुझ्या भक्तीने मी प्रसन्न झालो आहे. तू माझ्या भक्तीचा प्रवर्तक, श्रेष्ठ आचार्य व दीर्घायुषी होशील. आता तुला हवा तो वर माग."
तेव्हा गणेश म्हणाला – "तुझ्या इच्छेनुसार मी इथे 'बल्लाळ विनायक' या नावाने कायमचे वास्तव्य करीन. भाद्रपद शुद्ध चतुर्थीला जे भक्त येथे येतील त्यांच्या सर्व मनःकामना पूर्ण होतील." असा वर देऊन गणेश जवळ असलेल्या एका शिळेत अंतर्धान पावला.
तेव्हा बल्लाळ म्हणाला – "तू याच ठिकाणी कायमचे वास्तव्य करावेस व आपल्या भक्तांच्या इच्छा पूर्ण कराव्यात. ही भूमी गणेश क्षेत्र म्हणून प्रसिद्ध व्हावी."
त्यांच्या 'जमुना के तीर', 'गोपाला करुणा क्यूं नही आवे', 'पिया के मिलन की आस', 'नैना रसीले', 'पिया बीन नही आवत चैन' यांसारख्या अजरामर ध्वनिमुद्रणांनी आजही ते रसिकांच्या हृदयात घर करून आहेत.
2 पचन संस्था : पचन संस्थेमध्ये आहार नाल प्रमुख असून अन्नातील अन्नद्रव्ये बारीक करून त्यामधील शोषण करण्यासारखा भाग अन्नमार्गामधून घेण्यासाठी बनलेला असतो.
रक्त, वनस्पतींचा रस, फुलातील मकरंद अशा द्रव अन्नावर जगणाऱ्या कीटका शिवाय घन अन्न घेणाऱ्या कीटकांच्या अन्नपुटानंतर पेषणी नावाचा अवयव असतो.
2003 मध्ये फळमाशीच्या अभ्यासामध्ये फळमाशीच्या अळीस गरम तारेचा स्पर्श केला असता अळ्या ठरावीक पद्धतीने शरीराचे खंड स्वल्पविरामाच्या आकाराचे करून प्रतिसाद देतात असे आढळून आले.
कीटक संधिपाद प्राणी वर्गातील कायटिनचे बाह्य आवरण असलेल्या या बहुपेशीय प्राण्यांचे शरीर डोके, वक्ष आणि पोट अशा तीन प्रमुख भागांनी बनलेले असते.
१८८० च्या दशकात, भारतावर राज्य करणाऱ्या ब्रिटिश सरकारने सर अलेक्झांडर कनिंगहॅम यांच्या मार्गर्शनाखाली महाबोधी विहाराचा जीर्णोद्धार करण्यास सुरुवात केली.
१८९१ मध्ये श्रीलंकेतील बौद्ध नेते अनागरिक धर्मपाल यांनी या विहाराचा ताबा हिंदूंकडून बौद्धांकडे परत द्यावा या मागणीसाठी एक मोहिम सुरू केली.
१९४९ साली या मोहिमेला काही प्रमाणात यश आले; कारण तेव्हा विहाराचा ताबा हिंदू महंतांकडून काढून घेऊन बिहार सरकारकडे देण्यात आला आणि या सरकारने ‘मंदिर व्यवस्थापन समिती’ स्थापन केली.
या व्यवस्थापन समीतीने नेमलेले महाबोधीचे पहिले प्रमुख भिक्खू होते अनागरिक मुनिंद्र हे बंगाली गृहस्त, जे बऱ्याच दिवसांपासून महाबोधी मंडळाचे एक कार्यक्षम सदस्य होते.
शाक्य वंशाचे राजकुमार सिद्धार्थ गौतमांना या ठिकाणी पूर्णज्ञान प्राप्ती होऊन ते सम्यक संबुद्ध’ बनले, व ‘बुद्ध’ म्हणून सर्वत्र ओळखले जाऊ लागले.
भारतीय वीटकामाचा हा एक सुरेख नमुना मानला जातो आणि नंतरच्या काळात शिल्पशास्त्राच्या परंपरेत जे काही बदल झाले किंवा प्रगती झाली, त्यावर या शैलीचा खूपच प्रभाव पडलेला दिसतो.
युनेक्सोच्या म्हणण्यानुसार, “हे आताचे बौद्ध विहार म्हणजे, गुप्त साम्राज्यच्या राजवटीदरम्यान पूर्णपणे विटांचा उपयोग करून बांधलेले अगदी सुरुवातीच्या विहारांपैकी एक असलेले भव्य आणि मनोवेधक असे बांधकाम आहे.”
पण पुढे ‘हिंदू सेना’ नावाच्या राजघराण्याने जेव्हा पाल सम्राटाचा पराभव केला, त्यानंतर परत बौद्ध धर्माचे महत्त्व कमी कमी होत गेले आणि हिमालयीन प्रदेश वगळता संपूर्ण भारतातून बौद्ध धर्म जवळजवळ लोपच पावला.
गोऱ्या कातडीच्या हूण वंशातील लोकांनी आणि मोहम्मद बिन कासिमसारख्या इस्लाम धर्मांच्या राज्यकर्त्यांनी घातलेल्या धाडींमुळे आणि केलेल्या हल्ल्यांमुळे बौद्ध धर्माला आश्रय देणाऱ्या राजघराण्यांना जेव्हा उतरती कळा लागू लागली तेव्हा बौद्ध धर्माचाही ऱ्हास होऊ लागला; पण नंतर महाबोधी विहार असलेल्या भारतीय उपखंडाच्या ईशान्य भागात पाल साम्राज्यात बौद्ध धर्माचे पुनरूज्जीवन झाले.
या कुंपनासाठी तयार केलेल्या कठड्यांमध्येही दोन अगदी वेगवेगळे प्रकार आहेत; म्हणजे ते तयार करण्याच्या शैलीतही फरक आहे आणि त्यात वापरलेले साहित्यही दोन वेगळ्या प्रकारचे आहे.
१५०च्या दरम्यान वाळूच्या दगडांचा वापर करून बांधलेले आहेत आणि इतर करडे पॉलिश न केलेल्या खडबडीत ग्रॅनाईटपासून बनवलेले आहेत आणि ते गुप्तकाळातील असावेत असे समजले जाते.
तिथे त्यांनी विहार बांधले आणि बुद्धांना ज्या जागी ज्ञानप्राप्ती झाले होते, तीच नेमकी जागा लोकांना कळावी या हेतूने तिथे एका हिरेजडित सिंहासनाची स्थापना केली.
गुप्त घराण्याच्या राजवटीच्या उत्तरार्धात आणि पूर्णपणे विटांनी बांधलेले हे विहार, अगदी सुरुवातीला बांधलेल्या बौद्ध धर्मीयांच्या विहारांपैकी एक आहे.
अनागरिक धर्मपालानंतर जपानी वंशाचे भारतीय भिक्खू भदंत आर्य नागार्जून सुरई ससाई यांनी महाबोधी विहाराचा ताबा हिंदूंकडून बौद्धांकडे यावा यासाठी व्यापक आंदोलने व संघर्ष केला.
या गीतात अमिताभने स्त्रीवेष धारण केला तसेच वेगवेगळ्या प्रकारच्या पत्नींचा जसे कि लंबी, मोठी, काली, गोरी, छोटी चा उल्लेख करून विनोदी ढंगात नाच केला.
या गाण्यासाठी अलका याग्निक यांना फिल्मफेयरचे 'बेस्ट फीमेल प्लेबॅक सिंगर' चे नामांकन मिळाले तर अमिताभला 'बेस्ट ऍक्टर' चे नामांकन मिळाले.
याच्या निर्माण कार्यात चौदह लाख चव्वेचाळीस हजार कारीगर आणि मजदूर कामगारांनी आठ वर्षांपर्यंत मेहनत घेतली, तेव्हा सन 1573 मध्ये हे बनून तयार झाले.
मुसम्मन बुर्जच्या आतले दृश्य, जेथे शाहजहां ने अापल्या जीवनाचे अंतिम सात वर्ष ताजमहलला पाहत, आपल्या मुलाच्या आणि उत्तराधिकारी औरंगज़ेबच्या नज़रबंदी मध्ये घालवले.
या किल्ल्याचे एक अर्ध-वृत्ताकार नकाशा आहे याची चहुबाजूंनी असलेली भिंत सत्तर फीट ऊंच आहे यात दुहेरी परकोटे आणि मध्य भागात भारी बुर्ज सम अंतराल वर आहेत याच्या बरोबरच तोपांचे झरोखे, आणि रक्षा चौकी पण बनलेले आहेत.
त्या नंतर भारतातून ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीचे राज्य समाप्त झाले, आणि एक लगभग शताब्दी पर्यंत ब्रिटेनचे पूर्ण शासन चालले त्या नंतर सरळ स्वातंत्र्यच मिळाले.
नंतर त्याच्या मुलाने म्हणजेच इब्राहिम लोदी ने नऊ वर्षा पर्यंत पानिपतच्या पहिल्या युद्धात जोपर्यंत तो मारला गेला नाही तो पर्यंत यानेच गादी सांभाळली.
असे म्हणटले जाते की शाहजहां ने जेव्हा अापल्या प्रिय पत्नी साठी ताजमहल बनवले, तेव्हा तो प्रयत्नशील होता की इमारत श्वेत संगमरवरच्या असाव्यात ज्यात सोने आणि कीमती रत्न जड़लेले असावे.
त्याने किल्ल्याच्या निर्माण वेळी अनेक जुन्या इमारती आणि भवन तोडण्यात यावे असे आदेश केले, कारण की किल्ल्यात त्याला फक्त त्याने बनवून घेतलेल्या इमारतीच ठेवायच्या होत्या.
ज्याच्या दोन्ही बाजूंना दोन वास्तवाकार पाषाण हत्तीची मूर्ति आहे ज्यांचे स्वार रक्षक पण उभे आहेतएक द्वार से खुलने वाला पुर, जो खाई पर बना है, व एक चोर दरवाजा, इसे अजेय बनाते हैं।
स्मारक स्वरूप दिल्ली गेट, सम्राटचे औपचारिक द्वार होते ज्याला भारतीय सेने द्वारा किल्ल्याच्या उत्तरी भागासाठी छावनी रूपात प्रयोग केले जात आहे.
तसेच अनेक इस्लामी अलंकरणांमध्ये तो इस्लाम मध्ये हराम नमूने पण मिळतात, जैसे—अज़दहे, हाथी आणि पक्षी, जेथे बऱ्याचवेळा इस्लामी अलंकरणांमध्ये ज्यामितीय नमूने, लिखाइयां, आयतें इत्यादी फलकांच्या सजावटी मध्ये दिसते.
माधवाने उपनिषदांचा आणि अद्वैत साहित्याचा अभ्यास केला, परंतु मानवी आत्मा आणि देव यांच्या एकत्वाच्या अद्वैतवादाच्या तत्त्वज्ञानावर ते सहमत नव्हते, त्याचे त्याच्या गुरूशी वारंवार मतभेद होत असत.
त्यांनी स्थापन केलेल्या द्वैत विद्यालयाचा वैष्णव धर्मावर प्रभाव पडला, मध्ययुगीन भारतातील भक्ती चळवळ , आणि अद्वैत वेदांत आणि विशिष्टाद्वैत वेदांतासह तीन प्रभावशाली वेदांत तत्त्वज्ञानांपैकी एक आहे.
माधवाने त्याच्या हयातीत अनेक चमत्कार केले, ज्यात चिंचेचे दाणे नाण्यांमध्ये रूपांतरित करणे, दरोडेखोर आणि जंगली प्राण्यांविरुद्ध लढणे आणि जिंकणे, ओले कपडे न घालता गंगा पार करणे , आणि त्याच्या मोठ्या बोटांच्या नखांमधून आपल्या विद्यार्थ्यांना प्रकाश देणे यासह अनेक चमत्कार केले.
ब्रह्मसूत्रभाष्य, अनुव्याख्यान, गीताभाष्य, गीतातात्पर्यनिर्णयं, भागवततात्पर्यनिणर्यं, ऋग्वेदभाष्य, महाभारततात्पर्य निर्णयं, तत्त्वविवेक, उपाधिखंडनं हे त्यापैकी काही आहेत.
न्यू यॉर्क शहरातील मधील मॅनहॅटन भागामध्ये एकत्र राहणारे मित्र आणि एकत्रित राहणीमानाशी निगडीत खर्चांसंबंधांतील त्यांच्या तडजोडी यावर ही मालिका आधारित आहे.
नंतरच्या भागांमध्ये ऍडम चेस, माईकेल कर्टिस, ग्रेग मॅलिन्स, स्कॉट सिल्वेरी, शाना गोल्डबर्ग-मीहान, अँड्रिव्ह रेईच आणि टेड कोहेन यांनी देखील निर्मितीची सूत्रे सांभाळली.
मालिकेची सुरुवातीची समीक्षणे समिसळित होती; पहिल्या सीझनमध्ये १०० पैकी ६५ मेटाक्रिटिक स्कोअर आहे, २४ प्रतिदर्श आढाव्यांवर आधारित, "सर्वसाधारणपणे अनुकूल समीक्षणे" दर्शवितात.
द प्लेन डीलरच्या टॉम फेरनने लिहिले की हँग आउटवर मालिका "अस्पष्टपणे आणि कमी यशस्वीपणे ट्रेड झाली. सेनफेल्डची शैली", तर ह्यूस्टन क्रॉनिकलच्या अॅन हॉजेसने याला "नवीन सेनफेल्ड व्हॅनाबे, पण ते सेनफेल्डसारखे मज्जेशीर कधीच होणार नाही." लॉस एंजेलिस डेली न्यूजमध्ये, रे रिचमंडने या मालिकेचे नाव दिले.
पेट्रोलियम हे प्रामुख्याने हायड्रोकार्बन या प्रकारच्या अनेक संयुगाने मिश्रण असून त्यामध्ये आँक्सीजन, नायट्रोजन तसेच अनेक गंधकाची संयुगेही असतात.
पेट्रोलियम पासून विमानाचे पेट्रोल, डिझेल, केरोसीन, नॅफ्था, वंगण, डांबर हे घटक बनवले जातात, त्यांचा उपयोग इंधन म्हणून तसेच रंग, जंतुनाशके, सुगंधी द्रव्य आणि कृत्रिम धागे तयार करण्यासाठी देखील केला जातो.
निरनिराळ्या तेलक्षेत्रांतील खनिज तेलांचे रासायनिक संघटन अगदी सारखेच नसते, पण ती मुख्यतः हायड्रोकार्बनी संयुगांच्या मिश्रणांची बनलेली असतात.
सृष्टीच्या विभाजनाच्या वेळी टायटन्सविरुद्ध ऑलिम्पियन्स या दैवी युद्धात आपल्या वडिलांचा‒क्रोनसचा‒पाडाव झाल्यानंतर झ्यूसने अंतरिक्षावर, पोसायडने समुद्रावर, तर हेडीसने पाताळावर आपली सत्ता प्रस्थापित केली.
साधारणपणे हेडीस हा पाताळाचा देव असल्याने आणि त्याने ऑलिम्पियस पर्वताला कधीच भेट दिली नसल्याने १२ ऑलिम्पियन्स देवतांमध्ये त्याचा समावेश केला जात नाही.
प्राचीन काळापासून येथे वानरांचा वावर असावा म्हणूनच त्याकाळी इथे लेणीं कोरणाऱ्यांनी किंवा येथे राहत असलेल्या भिक्खू संघाने या लेणीं समूहाला "कपिचित बुद्ध लेणीं" असे संबोधले होते.
शिलालेखात ‘कपिचित’ म्हणजेच माकडांचे आवडते ठिकाण या ठिकाणी ४० शैलगृह असून मुख्य ३० शैलगृह पूर्व-पश्चिम रांगेत दक्षिणेकडील जुन्नर शहराकडे तोंड करून आहेत.
हे पुरातत्त्वशास्त्रज्ञांनी व अभ्यासकांनी लिहून ठेवले आहे व भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण देखील हे मान्य करते) व या लेणींचे नामांतर "लेण्याद्री" करण्यात आले.
जुन्नर तालुक्याच्या उत्तरेला हतकेश्वर आणि सुलेमानच्या डोंगररांगांमध्ये असलेल्या २८ लेण्यांपैकी एका लेण्यात गणपतीची मूर्ती असल्याने त्या सर्वच लेण्यांना ‘गणेश लेणी’ असे म्हणतात.
जसे कि कण्हगिरी बुद्ध लेणी म्हणजे आत्ताची कान्हेरी बुद्ध लेणी , तिरणहू म्हणजे त्रिरश्मी बुद्ध लेणी किंवा जखीणवाडी बुद्ध लेणी .
नंतरच्या काळात म्हणजे १७व्या शतकानंतर महाराष्ट्रातील अनेक बुद्ध लेणींवर अतिक्रमण झाले व काही लेणींचे रूपांतर मंदिरात झाले तर काही अतिक्रमणाच्या प्रचंड विळख्यात अडकले आहेत आणि त्यांना तशी "नवीन नावे" देण्यात आली आहेत.
पुराणांमध्ये राजधर्म, न्यायव्यवस्था, धर्मशास्र, देवतांंच्या स्तुतिपर कथा, आयुर्वेद, रत्नशास्र, विविध तीर्थक्षेत्रांंचे वर्णन इत्यादी विषयांंचे वैपुल्य आढळते.
बहुतेक मुघल इतिहासकारांनी गुरू अर्जनच्या फाशीला राजकीय घटना मानली, असे म्हटले की शीख एक सामाजिक गट म्हणून प्रबळ झाले आहेत आणि शीख गुरू पंजाबी राजकीय संघर्षांमध्ये सक्रियपणे सहभागी झाले आहेत.
या सिद्धांतानुसार, जहांगीर आणि त्याचा मुलगा खुसरो यांच्यात जहांगीरने बंड केल्याचा संशय असलेल्या मुघल घराण्यातील वाद सुरू होता, ज्यामध्ये गुरू अर्जन यांनी खुसरोला आशीर्वाद दिला आणि त्यामुळे पराभूत बाजू.
त्यांनी गुरू अर्जन यांना हिंदू म्हणून संबोधले, ज्यांनी "हिंदूंच्या अनेक साध्या मनाच्या लोकांना आणि इस्लामच्या अज्ञानी आणि मूर्ख अनुयायांनाही, त्यांच्या पद्धती आणि वर्तनाने.तीन-चार पिढ्यांपर्यंत पकडले होते. उत्तराधिकारी) त्यांनी हे दुकान गरम ठेवले होते." गुरू अर्जन देव यांची फाशी ही हिंदू आणि ख्रिश्चन धर्मासारख्या इतर धर्मांप्रती जहांगीरच्या सहिष्णू वृत्तीचा तीव्र विरोध दर्शवते.
विविध शीख इतिहासकारांनी त्याचे जन्मवर्ष १५५३ किंवा १५६३ असे दिले आहे, नंतरचे जन्मवेळ हे विद्वानांच्या सहमतीने खरे जन्माचे वर्ष म्हणून स्वीकारले जाते आणि १५ एप्रिल ही स्वीकारलेली जन्मतारीख आहे.
शीख परंपरेनुसार, त्यांच्या वडिलांनी त्यांच्या पहिल्या चुलत भाऊ सहारी मलच्या मुलाच्या लग्नात सहभागी होण्यासाठी तसेच शीख मंडळीची स्थापना करण्यासाठी पाठवल्यानंतर तरुणपणी तो लाहोरमध्ये दोन वर्षे राहिला होता.
1606 सीई मध्ये, गुरूला लाहोरच्या किल्ल्यामध्ये कैद करण्यात आले होते, जिथे काही खात्यांनुसार त्यांना छळ करून फाशी देण्यात आली होती आणि इतर खात्यांनुसार, त्यांच्या मृत्यूची पद्धत अद्याप निराकरण झालेली नाही.
पारंपारिक शीख खात्यात असे म्हटले आहे की मुघल सम्राट जहांगीरने 200,000 रुपयांचा दंड मागितला आणि गुरू अर्जनने त्याला आक्षेपार्ह वाटलेल्या मजकुरातील काही भजन पुसून टाकण्याची मागणी केली.
19व्या शतकातील लतीफ सारख्या काही मुस्लिम पारंपारिक खाती सांगतात की गुरू अर्जन हुकूमशहा होता, जो "खर्चिक पोशाख" सह वैभवात राहत होता, ज्याने जपमाळ आणि संत चे कपडे बाजूला ठेवले होते.
याउलट, मियाँ मीर - गुरू अर्जनचा सुफी मित्र, जहांगीरने फाशीची आणि गुरू अर्जनची मालमत्ता जप्त करण्याचा आदेश दिला तेव्हा लॉबिंग केली, त्यानंतर ऋषी सिंगच्या म्हणण्यानुसार जप्तीचा आदेश पुढे ढकलला गेला.
2003 मध्ये शिरोमणी गुरुद्वारा प्रबंधक समितीने जारी केलेल्या नानकशाही दिनदर्शिकेनुसार मे किंवा जूनमध्ये गुरू अर्जन यांचा शहीदी दिवस म्हणून स्मरण केले जाते.
त्यात असे नमूद केले आहे की गुरूची फाशी हा मुघल साम्राज्यातील इस्लामिक अधिकाऱ्यांकडून शिखांवर चालू असलेल्या छळाचा एक भाग होता आणि पंजाबचे मुघल शासक पंथाच्या वाढीमुळे घाबरले होते.
जहांगीरच्या तुझक-ए-जहांगीरी या आत्मचरित्रानुसार, ज्यामध्ये गुरू अर्जनने त्याचा बंडखोर मुलगा खुसरो मिर्झा यांना दिलेल्या समर्थनाची चर्चा केली आहे, बरेच लोक गुरू अर्जन यांच्या शिकवणीचे अनुकरण करत होते आणि जर गुरू अर्जन मुस्लिम झाले नाहीत तर शीख पंथात जावे लागेल.
त्यांचा जन्म पंजाबमधील गोइंदवल येथे झाला, भाई जेठा यांचा सर्वात धाकटा मुलगा, जो नंतर गुरू राम दास झाला आणि गुरू अमर दास यांची मुलगी माता भानी.
गुरू अर्जन यांनी पूर्वीच्या गुरूंची आणि इतर संतांची स्तोत्रे शिख धर्मग्रंथाची पहिली आवृत्ती आदि ग्रंथात संकलित केली आणि हरिमंदिर साहिबमध्ये स्थापित केली.
गुरू अर्जन यांनी गुरू राम दास यांनी सुरू केलेल्या मसंद पद्धतीची पुनर्रचना केली आणि शिखांनी त्यांच्या उत्पन्नाचा, वस्तूंचा किंवा सेवेचा एक दशांश भाग शिख संघटनेला दान करावा असे सुचवून.
गावचा कारभार करण्याकरिता एका वतनदाराची नेमणूक केल्यानंतर तो गावकीच्या नोंदी कापसाने विणलेल्या पट्ट्या वर घेऊन तो पट्टा एका वेळूच्या नळीत जपून ठेवत.
उंट हा शब्द अनौपचारिक रीतीने व्यापक अर्थानेही वापरला जातो, जेथे कॅमेलिड कुटुंबातील सर्व सात प्रजातींचा समावेश करण्यासाठी अधिक योग्य शब्द "कॅमेलिड" आहे.
यामध्ये खरे उंट आणि पुढील "न्यू वर्ल्ड" जातीच्या उंटांचा समावेश होतो: लामा, अल्पाका, गुआनाको, आणि विकुना, जे लॅमिनी या स्वतंत्र जमातीशी संबंधित आहेत.
पॅराकेमेलस हे आधुनिक उंटांचे पूर्वज बेरिंग लँड ब्रिज ओलांडून आशियामध्ये सुमारे ६ दशलक्ष वर्षांपूर्वी मायोसीनच्या उत्तरार्धात स्थलांतरित झाले होते.
जगातील उंटांच्या एकूण लोकसंख्येपैकी एक-कुबड ड्रोमेडरी किंवा अरबी उंटांची संख्या ९४% आहे आणि दोन-कुबड असलेला बॅक्ट्रियन उंटांची संख्या ६% आहे.
नोव्हेंबर १९८९ मध्ये घडलेल्या अहिंसक चळवळीमुळे अलेक्झांडर दुब्चेकच्या नेतृत्वाखालील चेकोस्लोव्हाकियाची कम्युनिस्ट राजवट पडली व लोकशाही स्थापन झाली.
चेकोस्लोव्हाकियाचा भाग झाल्यानंतर येथील जर्मन व हंगेरियन लोकांची संख्या घटू लागली व १९३८ साली येथील ५९ टक्के लोक स्लोव्हाक व चेक भाषिक होते.
दुसऱ्या महायुद्धानंतर येथील उर्वरित सर्व जर्मन व हंगेरियन लोकांना हाकलून लावले गेले व ब्रातिस्लाव्हाचा चेहरा पूर्णपणे स्लोव्हाक बनला.
दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान दोस्त राष्ट्रांनी ब्रातिस्लाव्हावर बॉंब हल्ला केला व अखेर ४ एप्रिल १९४५ रोजी सोव्हिएत लाल सैन्याने येथे प्रवेश केला.
ब्रातिस्लाव्हा प्रदेश स्लोव्हाकियामधील सर्वात श्रीमंत व समृद्ध प्रदेश असून येथील अर्थव्यवस्था देशातील २६ टक्के जीडीपीसाठी कारणीभुत आहे.
१६व्या शतकातील ओस्मानांच्या हंगेरीवरील आक्रमणामुळे १५३६ साली हंगेरीची राजधानी प्रेसबर्ग येथे हलवण्यात आली व हे हाब्जबर्ग राजतंत्रामधील प्रमुख शहर बनले.
ऐतिहासिक काळापासून प्रेसबर्ग ह्या जर्मन नावाने ओळखले गेलेले हे शहर हंहेरीच्या राजतंत्रातील व हाब्जबर्ग साम्राज्यामधील एक प्रमुख शहर होते.
सध्या ४.५७ लाख शहरी व ७ लाख महानगरी लोकवस्ती असलेले ब्रातिस्लाव्हा हे स्लोव्हाकियाचे आर्थिक, राजकीय व सांस्कृतिक केंद्र आहे.
पूर्व-पश्चिम धावणारा डी-१ महामार्ग ब्रातिस्लाव्हाला स्लोव्हाकियातील कोशित्सा व इतर शहरांसोबत जोडतो तर उत्तर-दक्षिण डी-२ महामार्ग प्राग, ब्रनो व बुडापेस्ट शहरांना जोडतो.
जुलमी अधिकारी दुष्काळावर मदत देण्याऍवजी आमच्या क्रिकेट खेळाची टिंगलटवाळी करता म्हणून दुप्पट कर लावतो व जर समजा या खेळात गावकऱ्यांनी हरवून दाखवले तर तिन वर्षाचा लगान माफ करण्याची पैज् लावतो.
या विषयावर त्यांची "नाव आहे चाललेली" (विभूतीभूषण बंदोपाध्याय यांच्या दोन कादंबऱ्या व त्यावर सत्यजित राय यांनी केलेले तीन चित्रपट यांचा अभ्यास) व ’गर्द रानात भर दुपारी’ (जपानी लेखक अकुतागावा याच्या दोन कथा व त्यांवरील अकिरा कुरोसावाने तयार केलेला चित्रपट राशोमोन) ही पुस्तके प्रकाशित झाली आहेत.
प्रख्यात हिंदी चित्रपट दिग्दर्शक गुलजार यांच्या दिग्दर्शकीय कारकिर्दीचा आढावा घेणारे "गंगा आए कहाँ से" हे त्यांचे पुस्तकही प्रकाशित झाले आहे.
या पुस्तकाच्या प्रस्तावनेत गुलजार म्हणतात, मुझे लगता है, हिंदुस्तान की हर जुबान में, सिनिमा पर लिखने के लिए एक विजय पाडलकर की जरूरत हैं। २००६ साली विजय पाडळकर यांनी गुलजार यांची टप्प्या टप्प्याने सुमारे वीस तास मुलाखत घेतली.
’कवडसे पकडणारा कलावंत’ हे श्रेष्ठ रशियन कथाकार आंतोन चेखव याचे जीवन व त्याच्या कथा यांचा अभ्यास करणारे पाडळकरांचे हे पुस्तक अत्यंत महत्त्वाचे समजले जाते.
२००८ साली लोकसत्ता दैनिकाच्या रविवार पुरवणीत पाडळकरांनी ’सिनेमाटोग्राफ’ या नावाने एक सदर लिहिले, ज्यातून जगातील महान चित्रपट दिग्दर्शकांच्या कार्याची माहिती देत त्यांनी चित्रपट कलेचा इतिहास सादर केला.
त्यांचे वडील वसंतराव पाडळकर हे उप-शिक्षणाधिकारी असल्यामुळे त्यांच्या सतत बदल्या होत, म्हणून त्यांचे शिक्षण देगलूर, कंधार, औरंगाबाद अशा वेगवेगळ्या गावी झाले.
सुमारे ३००० हायकूंच्या वाचंनंनंतर त्यांना या साहित्य प्रकाराची इतकी भूल पडली ही त्यांतील निवडक हायकू त्यांनी मराठीत भाषांतरित करण्याचा प्रकल्प हाती घेतला.
हिंदी सिनेमात गीतकारांना योग्य तो मान दिला जात नाही ही खंत मनात असल्यामुळे त्यांनी नव्वद गीतकारांच्या जीवनाची व कार्याची माहिती देणारे ‘बखर गीतकारांची’ हे पुस्तक परिश्रमपूर्वक सिद्ध केले.
ते मुंबईच्या ‘मैत्रेय प्रकाशनर्फे २०१४ साली प्रकाशित झाले. याच प्रकाशनातर्फे ‘देवदास ते भुवन शोम’ हा हिंदी सिनेमाच्या इतिहासाचा प्रथम खंड २०१५ साली प्रकाशित झाला.
प्रख्यात हिन्दी गीतकार शैलेन्द्र याचे जीवन आणि त्याचे काव्य यांचा वेधक अभ्यास सादर करणारे 'सुहाना सफर, और' हे पुस्तक रोहण प्रकाशन पुणे यांच्यातर्फे प्रकाशित झाले आहे.
१७७ चित्रपटांसाठी लिहिलेल्या जवळपास आठशे गीतांचा खजिना आपल्यासाठी सोडून गेलेल्या महान गीतकाराचे जीवन आणि त्याचे कार्य यांचा वेध घेत त्यांच्या अजरामर गीतांचा रसास्वाद घेणारा हा आगळावेगळा ग्रंथ.
साहित्य आणि चित्रपट यांच्या तुलनात्मक अभ्यासाचा पुढला टप्पा असे ‘शेक्सपिअर आणि सिनेमा’ हा पाडळकरांचा ग्रंथ २३ एप्रिल २०१६ रोजी, शेक्सपिअरच्या चारशेव्या पुण्यतिथीस प्रकाशित झाला.
या पुस्तकाच्या पूर्वार्धात नाटक आणि सिनेमा या कलांचा तौलनिक अभ्यास मांडलेला असून उत्तरार्धात ‘मॅकबेथ’ आणि ‘किंग लिअर’ ही नाटके व त्यांवर आधारित चित्रपट यांची चर्चा केली आहे.
रॉबर्ट फ्रॉस्ट याचे जीवन आणि कार्य यांचा वेध घेणारा 'कवितेच्या शोधात' हा ग्रंथ राजहंस प्रकाशन पुणे यांच्यातर्फे 2018 साली प्रकाशित झाला आहे.
या पुस्तकास 'महाराष्ट्र ग्रन्थोत्तेजक संस्था, पुणे यांचा पुरस्कार प्राप्त झाला आहे. याच वर्षी पाडळकरांच्या 'लघुतम कथांचे 'छोट्या छोट्या गोष्टी' हे पुस्तक प्रकाशित झाले.
एंच्या जन्म शताब्दीच्या निमित्ताने पाडळकरांनी त्यांना वाहिलेली अभिनव कथारूप श्रद्धांजली 'अनंत यात्री' या नावाने मे २०२३ मध्ये प्रकाशित झाली आहे.
२०१६ सालच्या डिसेंबरमध्ये पाडळकरांचे ‘गगन समुद्री बिंबले’ हे पुस्तक ‘राजहंस प्रकाशन पुणे’ यांच्याकडून प्रकाशित झाले असून या पुस्तकात गाजलेल्या साहित्यकृतींवर आधारित सत्यजित राय यांच्या नऊ चित्रपटांची आस्वादक समीक्षा त्यांनी सादर केली आहे.
भ्रम आणि भ्रमनिरास या वर्तुळात मानवी जीवन फिरत असते या आशय सूत्राभोवती गुंफलेली ‘कवीची मस्ती’ ही पाडळकर यांची कादंबरी मॅजेस्टिक प्रकाशन, मुंबई तर्फे प्रकाशित झाली असून तिला ‘द. ता. भोसले साहित्य पुरस्कार’ मिळाला आहे.
नंतर शाळेत असतानाच भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीशी त्यांचा संबंध आला आणि मग गोपाळ कृष्ण गोखले यांच्या आज्ञेवरून त्यांनी आपले शिक्षण न्यू इंग्लिश स्कूल येथे पूर्ण केले.
स्वातंत्र्यानंतर मुंबई प्रांताचे पहिले मुख्यमंत्री होण्याचा मान त्यांना मिळाला आणि नंतर १९५२ सालापर्यंत ते मुंबई प्रांताचे मुख्यमंत्री राहिले.
त्यांनी शिक्षणमंत्री म्हणून घेतलेले अनेक निर्णय (उदा० शालेय वर्ष जून ते मे ऐवजी एप्रिल ते मार्च करणे, शाळेत पाचवीपासून इंग्रजी न शिकवता ते आठवीपासून शिकवणे, वगैरे) त्यांना एकतर मागे घ्यावे लागले किंवा पुढच्या मुख्यमंत्र्यांपैकी एकाने ते रद्द केले.
गोदामाहात्म्य : ब्रह्मपुराणातील गौतमीमाहात्म्यावर आधारलेला, गोदावरी नदीचे व तिच्या तीरावरील तीर्थक्षेत्रांचे माहात्म्य वर्णन करणारा एकतीस अध्यायांचा पद्य ग्रंथ.
अमृताआगळीं मुखींची वचनें तींच माना मनें गीता जेवींगणू म्हणे बाबा वसंत सोज्ज्वळ भक्तांनो कोकीळ व्हा रे तुम्ही शिर्डी क्षेत्राचा महिमा शिर्डीक्षेत्र नोहे पचंबा बाजार तेथें दुकानदार परमार्थाचा
अशा अडचणीच्या वाटातून मार्ग काढून ललित वाङ्‌मयाच्या रूपात महाराजांना साकार करण्याचे काम जिकरीचे, त्यातून शिवाजी माहाराजांची ही व्यक्तिरेखा फार मोठी आहे.
मराठी ऐतिहासिक कादंबरीच्या प्रांतात महाराजांना मराठी ललित वाङ्‌मयात वास्तवरूपात प्रथम चित्रित करण्याचे श्रेय निश्चितच रणजित देसाई यांचे आहे.
राजेश खन्ना आणि अमिताभ बच्चन यांचे बरोबर हृषीकेश मुखर्जी यांनी दिग्दर्शित केलेला हा दुसरा चित्रपट आहे याआधी या दोघांना घेऊन त्यांनी आनंद हा चित्रपट दिग्दर्शित केला होता.
धर्म-जिज्ञासा, ज्ञान-पिपासा आणि आध्यापन हेच ज्यांच्या जीवनाचे प्रेरक हेतु होते असे धर्मानन्द कोसंबी एखादें नाटक लिहितील असें कोणाला स्वप्नींही वाटलें नसतें.
त्यांना गौतम बुद्धाच्या गृहत्यागाची आणि प्रवज्याग्रहणाची नवीन व संयुक्तिक उत्पत्ति सुचली असतांना आणि ती उत्पत्ति खरी असावी असें वाटण्याइतका मुबलक पुरावा मिळूनही तो अपुरा असल्याची रुखरुख लागली असतानां त्यांना काय करावें ?
आणि ज्याला लग्न होऊन एक मूलही झालें होतें, त्याला जरा, व्याधिं आणि मरण यांची कल्पनाच नसावी आणि त्यांचे दर्शन होतांच त्याला घर सोडून जाण्याची बुद्धि व्हावी हें देखील अनैतिहासिक आणि असंभवनीय वाटतें.
आणि त्या राजपुत्राला जन्म, मृत्यु, जरा आणि व्याधि यांचे जें औषध सांपडलें तें देखील जगांतील भौतिक जरा, व्याधि आणि मरण यानां दूर करूं शकले आहे असेंही नाहीं.
यावरून असेंच समजलें पाहिजे कीं ज्या गोष्टीची तळमळ बुद्धाला लागली होती आणि ज्या दुःखाचा परिहार त्याला सांपडला तें केवळ शारीरिक दुःख नसून तें समाजिक दुःख होतें.
नेहमीच्या व्यवहारांत जे चुकीचे आदर्श बाळगले जातात आणि राष्ट्रांराष्ट्रांच्या व्यवहारांत जी नैतिक शिथिलता आढळून येते त्याचा उपाय बुद्धाला सांपडला आणि तो त्यानें लोकांना जन्मभर उपदेशिला.
स्वतःच्या चुकांचें खापर दैवाच्या अथवा दैवी व्यक्तींच्या माथीं फोडतात आणि भोगविलासांनी क्षीण झाल्यानंतर दुस-या टोकाला जाऊन देहदंडन करणे हाच उपाय आहे असें मानतात, आणि ज्याप्रमाणें इहलोकीं राज्यकर्त्यांना लांच देऊन कायद्याला धाब्यावर बसवितां येते त्याचप्रमाणें देवदेवींना यज्ञयागादिकाची लांच देऊन कर्माच्या आणि कर्मफलाच्या सार्वभौम सिद्धांताच्या कचाटयांतून सुटून जाण्याची आशा बाळगतात.
आणि म्हणावेसें वाटतें कीं गौतमाच्या वैराग्याला कारण कांहींही झालेलें असो, प्रस्तुत नाटकांत दिलेल्या उपपत्तिनंतरच बुद्धाचा उपदेश आपल्याला आधिक चांगल्या रीतीनें पटतो.
हिंदू धर्मात प्राचीन काळचे यज्ञयाग, त्यानंतरच्या स्मृतींतून व्यक्त झालेलें कर्मकांड आणि वर्णाश्रम धर्माचा विस्तार, त्या बरोबरच उपनिषद् काळापासून चालत आलेली तत्त्वज्ञानाची चर्चा आणि आत्म्यापरमात्म्याचा शोध या गोष्टी महत्त्वाच्या आहेत.
आत्मविकासाला बाधक अशा वासनांवर विजय मिळवावा, सदाचारानें चालावें, अहंकाराचा नाश करावा, समाजाची बिघडणारी घडी त्यागधर्म आणि दानधर्म यांच्या द्वारा सुधारत जावी आणि पंचशील तत्त्वांचे पालन करून जीवनाचे सार्थककारावे हाच बौद्ध धर्माचा गाभा होय.
बोधी म्हणजे पूर्णज्ञान; आणि त्या ज्ञानाच्या प्राप्तीसाठीं जो अविश्रांत प्रयत्‍न करणारा सत्त्व म्हणजे प्राणी, तो बोधिसत्व होय.
अत्यंत प्राचीन कालीं हे विशेषण गोतम बुद्धाला त्याच्या जन्मापासून ते त्याला सम्बोधि प्राप्त होईपर्यंत लावीत असत, असें नालक सुत्ताच्या वत्थुगाथांवरून दिसून येते.
जुन्या रामलीलांमध्ये केव्हां केव्हां सूत्रधार सर्व वेळ रंगभूमीवर एका बाजूला उभा असे आणि नाटकाच्या पात्रांमध्यें आणि श्रोत्यांमध्ये दुभाष्याचें काम करी पण ख-याखु-या नाटकांमध्ये सूत्रधार नाटकाला प्रारंभ करून देऊन जो गुप्त होतो ते शेवटच्या भरतवाक्यापर्यंत प्रगट होत नाहीं.
यांत जरी कवीचे चातुर्य प्रगट होत असलें आणि त्यामुळें आपण ‘तदानीन्तन’ आहोंत हा भास जरी कायम टिकत असला तरी खरोखर इतकी मेहनत घेण्याचे कारण नाहीं.
भारतीय लोकांविषयी कथन करतांना एका इंग्रज लष्करी अंमलदारानें कोठेसें म्हटलें आहे कीं ‘पृथ्वीराजच्या काळापासून आजपर्यंत हिंदुलोक नवे कांहींच शिकले नाहींत आणि जुने कांहींच विसरले नाहींत.’ बुद्धकाळचें हें चित्र वाचल्या नंतर म्हणावें लागतें कीं ‘पृथ्वीराजाच्या’ ऐवजीं ‘सिद्धार्थाच्या’ काळापासून असें म्हटलें पाहिजे.
राज्याच्या दक्षिणेकडील काणकोण तालुक्‍याच्या पोळे सीमेपासून सात-आठ किलोमीटर अंतरावर काळी नदीच्या अलीकडच्या काठावर उंच टेकडीवर सदाशिवगड वसला आहे.
त्याच काळात ते आकाशवाणीसाठीही लेखन करत होते आणि 'भाषणेही सादर करत होते. याच काळात त्यांची 'चोरटे हल्ले' आणि 'गाळीव रत्‍ने' ही अभिजात विनोदाची दोन पुस्तके प्रसिद्ध झाली होती.
बाहेरील चौकोनी पेटी - ही साधारणपणे गॅल्व्हनाइझ्ड प्रकारचे लोखंड, अ‍ॅल्युमिनियम किंवा फायबर रीएन्फोर्स्ड् प्लास्टिकपासून बनवतात.
अन्न शिजवण्यासाठीची अ‍ॅल्युमिनियमची आतील पेटी आकारमानाने बाहेरील पेटीपेक्षा किंचित लहान असते व तिला काळा रंग दिलेला असल्याने ती सूर्यप्रकाश सहजपणे शोषून घेऊन त्याची उष्णता अन्न ठेवलेल्या भांड्यांपर्यंत पोहोचवते.
कोर्टाने आपल्या आदेशात म्हटले आहे की, केंद्र, राज्य सरकार आणि त्यांच्या कार्यकर्त्यांनी अनुसूचित जाती-जमातीच्या लोकांसाठी दलित शब्दाचा उपयोग करू नये.
यापूर्वी मार्च महिन्यांत केंद्रीय सामाजिक न्याय मंत्रालयाने सर्व राज्यांच्या प्रमुख सचिवांना लिखित आदेश दिले होते की, आता सरकारी स्तरावर कुठेही दलित शब्दाचा प्रयोग वर्ज्य करायला हवा.
कारण, मुंबई हायकोर्टाने केंद्रीय माहिती व प्रसारण मंत्रालयाला माध्यमांतून दलित शब्द वापरण्यावर प्रतिबंध घालण्यात यावा असे स्पष्ट निर्देश दिले आहेत.
माहिती व प्रसारण मंत्रालयाच्या सूत्रांच्या माहितीनुसार, पीसीआय या मुद्रित माध्यमांची नियामक संस्था असणाऱ्या संस्थेकडून हायकोर्टाच्या आदेशाची अंमलबजावणी करण्यास सांगण्यात येईल.
मुंबई हायकोर्टाच्या नागपूर खंडपीठाने गेल्या आठवड्यात केंद्रीय मंत्रालय आणि पीसीआयला बातम्यांमध्ये दलित शब्द वापरण्यावर बंदी घालण्यात यावी असे सांगितले होते.
केंद्राने मध्यप्रदेश हायकोर्टाच्या २१ जानेवारी २०१८ रोजी दिलेल्या आदेशानुसार, सरकारी कागदपत्रे आणि अन्य जागी दलित या शब्दाच्या वापरावर बंदी घालण्यात आली होती.