polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
श्याम मनोहर उर्फ श्याम मनोहर आफळे (२७ फेब्रुवारी, इ.स. १९४१:तासगाव, सांगली जिल्हा, महाराष्ट्र - ) हे मराठी भाषेतील एक साहित्यिक आहेत.
यात अस्वले, चितळ, सांबरे, भेकर, बाराशिंगा ही हरिणांची दुर्मिळ जात, रानकुत्रे , गवे , बिबट्या, रान डुक्कर, कोल्हे, रान मांजर, मुंगूस, जंगलातील संदेश वाहक - लंगूर , क्वचितच आढळणारे तांबड्या पाठीचे माकड हे प्राणी तसेच घुबड, कापशी, तुरेवाला सर्प गरुड यांसारखे शिकारी पक्षी तर स्वर्गीय नर्तक, नीलपंखी, मोर सारखे अतिशय देखणे पक्षीही आढळतात.
माहिती दिल्यावर आपल्या गाडीला जंगलात फिरायचे ठिकाण निश्चित करून दिले जाते, जेणेकरून एकाच वेळी मोठ्या प्रमाणावर गाड्यांची गर्दी होऊन वन्यजीवन विस्कळीत होणार नाही.
म्हणजे माहुतासोबत हत्तीच्या पाठीवर बसून वाघ पाहणे. निसर्गाचे नियम तसेच प्राणी व पर्यटकांची सुरक्षा पूर्णपणे विचारात घेऊन ही सफारी चालवली जाते.
इतर वन्यप्राण्यांमध्ये कोल्हे, खोकड, माकडे ,पाणमांजरी, उदमांजर, मुंगुस, तरस, रानमांजर, रानससे, खवलेमांजर,साळिंदर, नीलगाय,काळवीट असे अनेक प्रकारचे वन्यप्राणी येथे आढळून येतात.
नाटक पाहिलेल्यांनी, आणि त्याहीपेक्षा न पाहिलेल्यांनी 'या नाटकात अश्लीलता आहे', 'या नाटकामुळे विवाहसंस्था धोक्यात आली आहे', 'हे नाटक भारतीय संस्कृतीला काळिमा फासणारे आहे', असा ओरडा करायला सुरुवात केली.
हे युद्ध उत्तर व्हियेतनाम व त्याचे कम्युनिस्ट सहकारी विरुद्ध दक्षिण व्हियेतनाम, अमेरिका व त्यांचे कम्युनिस्ट-विरोधी सहकारी असे लढले गेले.
व्हियेत काँग ह्या दक्षिण व्हियेतनाममधील परंतु उत्तर व्हियेतनामच्या बाजूने लढणाऱ्या पक्षाने कम्युनिस्टविरोधी सेनेविरुद्ध शिवरायांच्या गनिमी काव्याचा वापर केला.
जीवनातील बंधनातून, मोहातून हळूहळू बाजूस होऊन पांडुरंगाशी एकरूप व्हावे, नामस्मरण करावे' असा साधा आणि उघड परमार्थ वारकरी संप्रदायाने सांगितला आहे.
सदानंद मोरे म्हणतात- "पंढरपूरची वारी हा वारकरी संप्रदायाचा मुख्य आचारधर्म होय. वारी ही ज्ञानदेव पूर्वकालीन प्रथा आहे, किंबहुना वारकरी हे नावच वारीमुळे पडले आहे. वारीतून या संप्रदायाची सामाजिकता आणि समाजाभिमुखता स्पष्ट होते. वारीची परंपरा सर्व संतांनी जतन केली आहे."
ज्ञानदेवांच्या कर्तृत्वामुळे हा संप्रदाय जनमानसावर प्रभाव गाजवून महाराष्ट्रव्यापी झाला; परंतु संप्रदायाचा आद्य प्रवर्तक ठरतो भक्त पुंडलिकच.
ही परंपरा शेकडो वर्षांची असून पत्रकार कवी दशरथ यादव यांनी वारीच्या वाटेवर महाकादंबरी लिहिली असून त्यावर ’दिंडी निघाली पंढरीला’ हा चित्रपट तयार झाला आहे.
२००३ साली निघालेल्या या चित्रपटाला उत्तम चित्रपटाचा, गाण्यासाठीचा, संगीत दिग्‍दर्शनासाठीचा आणि चित्रपट दिग्‍दर्शनासाठीचा असे चार पुरस्कार मिळाले.
एक विशेष बाब सांगायची झाली तर भारतीय गोवंश भरपूर आहेत, पण या पालखी सोहळ्यासाठी फक्त खिल्लार गाय या उपजातीच्या पोटी जन्माला येणारे खिल्लार बैलच वापरण्याची प्रथा आहे.
तुकोबांची पालखी :- तुकाराम महाराज यांच्या पालखी सोहळ्यामध्ये पुणे जिल्ह्यामधील कोणतेही कुटुंब पालखी रथाच्या बैलजोडीचा मानासाठी अर्ज भरू शकतात.
दोन कुटुंबाला मान दिल्या मुळे याचा फायदा खिल्लार बैलांना असा होतो कि, पहिल्या दिवशी एका कुटुंबाची बैल पालखी रथ ओढतात आणि दुसऱ्या दिवशी दुसऱ्या कुटुंबाची बैल रथ ओढतात, त्यामुळे पहिल्या दिवशीच्या बैलजोडीला एक दिवसाचा पूर्ण आराम मिळतो.
जेव्हा तुकाराम महाराजांचा पालखी सोहळा देहू ते पंढरपूरला जात असतो तेव्हा १८ ते १९ दिवसात जातो, पण परतीच्या वारीला निम्म्या दिवसात पालखी रथ पंढरपूरहून देहू येथे येत असतो.
शाळा :- वारीच्या परंपरेची माहिती मुलांना विशेषतः पुढील पिढ्यांना होण्यासाठी बालगटाच्या शाळा ते माध्यमिक शाळा यांमध्ये आषाढी एकादशीच्या आधी वारीचे आयोजन केले जाते.
शहरातील निवडक माध्यमिक शाळांतील मुले प्रत्यक्ष वारीमध्ये सहभागी होतात आणि वारकरी भक्तांशी संवाद साधतात, ठरावीक अंतर पायी चालून वारीचा अनुभव घेतात.
ज्ञानदेवांची पालखी :- माउलींच्या पालखी सोहळ्याला बैलजोडी देण्याचा मान हा आळंदी गावातील फक्त ६ कुटुंबालाच मिळतो, आळंदी सोडून बाहेरील ग्रामस्थांना हा मान आजवर दिला गेलेला नाही.
जेव्हा माउलींचा पालखी सोहळा आळंदीहून पंढरपूरला जात असतो तेव्हा १८ दिवसात जातो, पण परतीच्या वारीला निम्म्या दिवसात पालखी रथ पंढरपूरहून आळंदी येथे येत असतो.
वारकऱ्याने ज्याच्याकडून माळ घेऊन वारी पत्करली असेल, त्याचा तो शिष्य असून वारीस आल्यावर नियमाने त्या त्या फडावर जाऊन तो कीर्तन -भजनादी श्रवण करतो.
श्री नामदेव महाराजचा, वासकरांचा व देहूकरांचा फड हे प्रमुख फड असून पुढे वेळोवेळी त्यातून व काही स्वतंत्र फड निर्माण होऊन त्यांनी सांप्रदायिक वारी, भजनाच्या, कीर्तनाच्या परंपरा चालू ठेवल्या आहेत.
ज्ञानदेवांची पालखी :- हैबतबाबांनी ज्ञानेश्वर महाराजांच्या पादुका पालखीत घालून दिंडी-समारंभांसह, थाटा ने ऐश्वर्याने व सोहळ्याने पंढरपूरला नेण्याची प्रथा चालू केली.
निवृत्तीनाथ,सोपानदेव, मुक्ताबाई, जनार्दन स्वामी, एकनाथ, सावता माळी, रामदास स्वामी संत गजानन महाराज यांची पालखी शेगाव या साधूंच्या पालख्याही दर्शनासाठी पंढरीस येतात.
असे मानले जाते की पंढरपूरला पायी जाता असताना संत तुकाराम महाराज यांना वेळापूर येथील छोटयाशा टेकडीवरून विठ्ठलाच्या देवळाच्या कळसाचे दर्शन झाले आणि विठ्ठलाच्या दर्शन ओढीने ते तिथून पंढरपूरपर्यंत धावत गेले.
'भरलं आभाळ पावसाळी पाहुणा गं बाई, श्रावणाचं उन्ह मला झेपेना' किंवा 'कुटं तुमि गेला होता सांगा कारभारी' या लावण्यांमधील मधू कांबीकरांची अदा अस्सल लावणी कलावंताची साक्ष देतात.
'एक होता विदूषक'प्रमाणेच 'झपाटलेला'मधील लक्ष्याच्या आईची भूमिका, तसेच संत गाडगेबाबांच्या जीवनावरील 'डेबू'चित्रपटातील डेबूच्या आईची भूमिकाही त्यांनी संस्मरणीय बनवली.
अभिनयाच्या जोरावर श्रीराम लागूंसारख्या ज्येष्ठ अभिनेत्याकडून कौतुकाची थाप मिळवलेल्या मधू कांबीकर ऊर्फ मधू वामन जाधव यांचा जन्म बीड जिल्ह्यातील गेवराई तालुक्यातील मालेगाव येथे झाला.
वयाच्या ११व्या वर्षी त्यांनी पुण्याच्या बाळासाहेब गोखले यांच्याकडे कथ्थक नृत्याचे शिक्षण घेतले, तर वयाच्या १३-१४ व्या वर्षी मधू कांबीकर यांनी गुरू पांडुरंग घोटीकर व लावणीसम्राज्ञी लक्ष्मीबाई कोल्हापूरकर यांच्याकडे लावणी नृत्याचे धडे घेतले.
एकीकडे लोककलाकार म्हणून नाव गाजत असतानाच दुसरीकडे लोककलाकार म्हणूनच त्यांना समाजाच्या अवहेलनेचा विषय व्हावे लागत होते, पण त्यानेही खचून न जाता मधू कांबीकर यांनी चित्रपटसृष्टीत कोणाच्याही मदतीशिवाय केलेला प्रवेश त्यांच्या धडपड्या वृत्तीचा निदर्शक असल्याचे लक्षात येते.
त्यांच्या सहकार्याने व आपुलकीने भारावलेल्या मधूबाईंनी या नाटकात केलेला अभिनय उत्कृष्ट ठरला व त्या वर्षीचा ‘नाट्यदर्पण’चा ‘विशेष लक्षवेधी अभिनेत्री’चा पुरस्कार त्यांनी पटकावला.
पण तरीही या भूमिकेला न्याय देण्यासाठी त्यांनी पुन्हा एकदा खेड्यात जाऊन ग्रामीण स्त्रीच्या देहबोलीचा अभ्यास केला व त्या जाणिवा भूमिकेशी पडताळून पाहून मगच अभिनय केला.
या चित्रपटातील ‘बिजली’ ही व्यक्तिरेखा सुंदर नवविवाहित स्त्री म्हणून चित्रपटाच्या सुरुवातीला समोर येते व चित्रपटाच्या शेवटी ती कणखर, आलेल्या अनुभवांनी आपले जीवन सक्षमपणे जगणारी एक बलवान स्त्री होते.
या शोकमय जीवनाचा आलेख, अक्षमतेपासून सक्षमतेपर्यंतचा ‘बिजली’ या व्यक्तिरेखेचा प्रवास मधू कांबीकर यांनी आपल्या अभिनयातून ताकदीने उभा केला.
खेडवळ स्त्रीची बसण्या-उठण्याची, बोलण्या-हसण्याची, तिच्या व्यक्तिगत व सामाजिक संघर्षाची, मुलाप्रती असणाऱ्या तिच्या ममत्वाची, आपल्या स्त्री अस्मितेचा अपमान झाला, त्याला नवरा जबाबदार असल्यामुळे त्यांच्यावर आयुष्यभर असणाऱ्या रोषाची निरनिराळी रूपे मधू कांबीकरांनी आपल्या अभिनयाने संपन्न केली.
त्यांच्या या अभिनयासाठी त्यांना १९८३ सालची सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री म्हणून राज्य शासनाने गौरवले, तसेच ‘फिल्मफेअर’ हा मानाचा पुरस्कारही लाभला.
राजदत्त यांनी दिग्दर्शित केलेल्या या चित्रपटातील अभिनयासाठी राज्य शासनाच्या सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीच्या पुरस्कारासाठी मधू कांबीकर यांचे नामांकन झाले होते.
या दोन चित्रपटांच्या यशस्वी कारकिर्दीनंतर मधूबाईंना एक ते दीड वर्ष कामे मिळाली नाहीत, पण १९८४ साली त्यांना ‘हेच माझे माहेर’ नावाचा चित्रपट मिळाला.
आयुष्यभर दुःख पाहिलेल्या अनाथ मुलीचा लग्नानंतरही सासरी छळ होतो, एका मुलाच्या जन्मानंतर नवऱ्याचा मृत्यू होतो व तिचे आयुष्य आणखी वैराण होते, पण मुलाला सांभाळण्याची जबाबदारी समर्थपणे ती पेलते व आपल्या मुलाला मोठे करते.
अनाथ मुलगी ते कर्तव्यदक्ष माता असा ‘शकू’ या व्यक्तिरेखेचा बहुआयामी प्रवास त्यांनी आपल्या अभिनयातून समर्थपणे साकारल्यामुळेच या भूमिकेसाठी त्यांना १९८५चा महाराष्ट्र शासनाचा सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा पुरस्कार लाभला.
हा संघर्ष वयात आलेल्या आपल्या मुलाबरोबर तमाशाच्या फडात काम करताना आपल्या वयाचे भान ठेवण्याचे तारतम्य व त्याच वेळेस आपल्या कलेला न्याय देण्याचा ध्यास, असा दुहेरी पातळीवरचा आहे.
हा दोन टोकातला संघर्ष या बाणेदार व स्वाभिमानी स्त्रीला सतत अस्वस्थ करत राहतो, ते अस्वस्थपण त्यांनी आपल्या अभिनयातून प्रत्ययकारी पद्धतीने मांडले आहे.
त्यांच्या वास्तव अभिनय कारकिर्दीमधील ठसठसते दुःख प्रेक्षकांना ‘एक होता विदूषक’ या चित्रपटाच्या माध्यमातून, त्यातल्या त्यांच्या अस्सल अभिनयातून पाहायला मिळते.
या चित्रपटाची निवड ‘इंडियन पॅनोरमा’त झाली होती, तसेच राज्य शासनाच्या सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीच्या पुरस्कारासाठीही मधूबाईंचे नामांकन झाले होते.
यशाच्या शिखरावर पोहोचलेल्या मधू कांबीकर यांनी त्यानंतर ‘रावसाहेब’ या चित्रपटात काम केले व त्यातील अभिनयासाठीही त्यांना १९९६ सालचा राज्य शासनाचा सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा पुरस्कार मिळाला.
याशिवाय त्यांचे ‘बिनकामाचा नवरा’, ‘मुंबईचा डबेवाला’, ‘रणरागिनी’, ‘दुसऱ्याग जगातली’, ‘पैज लग्नाची’, ‘अशी असावी सासू’, ‘झपाटलेला’ आदी चित्रपटही प्रेक्षकांच्या लक्षात राहिले आहेत.
त्यांनी ‘होळी रे होळी’, ‘सर्जा राजा’, ‘वैभव’, ‘संत गाडगे महाराज’, ‘श्रावणधारा’, ‘मुक्ती’ यांसारख्या दूरदर्शन मालिकांमध्येही काम केलेले आहे.
तसेच त्यांनी ‘मधुप्रीतम’ नावाची संस्था स्थापन करून त्याद्वारे अभिजात पारंपरिक लावणी या लोककलेचे जतन व संवर्धन करणारा ‘सखी माझी लावणी’ हा कार्यक्रम सातत्याने सादर केला.
तसेच नृत्यासाठी राष्ट्रीय पुरस्कार प्राप्त केलेल्या लावणीसम्राज्ञी लक्ष्मीबाई कोल्हापूरकर यांच्या नावे ‘लक्ष्मीबाई कोल्हापूरकर प्रतिष्ठान’ची स्थापना ही त्यांच्या लोककलेशी असणाऱ्याा इमानाची ग्वाही देणारी आहे.
लोकनाट्य-नाटक-दूरदर्शन मालिका-चित्रपट असा चौफेर प्रवास करणाऱ्या मधू कांबीकर यांनी आपल्या बहुआयामी अभिनयकौशल्याने मराठी चित्रपटसृष्टीत स्वतःचे ठाम, निश्चित व आवर्जून दखल घेतले जाणारे स्थान निर्माण केलेले आहे.
प्रतिकूल परिस्थितीत अभिनय सामर्थ्याच्या जोरावर मराठी चित्रपटसृष्टीत स्वतःचे स्थान आणि वेगळी ओळख निर्माण करणाऱ्या कलावंत म्हणून मधू कांबीकर यांना ओळखले जाते.
अस्सल खानदानी लावणी सादर करता करताच त्या लावणीची परंपरा जपण्यासाठी आणि अस्सल लावणी लोकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी त्या अखंड प्रयत्‍न करीत राहिल्या.
लावणीच्या चाहत्या वर्गाला लावणीचा इतिहास कळावा, यासाठी त्यांनी लावणीबाबतचे जेवढे लिखित साहित्य आहे ते जमवून त्याद्वारे तमाशाचा इतिहास गुंफण्याचे महत्त्वाचे काम केले.
हेन्‍री फोर्ड यांनी १९०६ साली २४ अश्वशक्तीचे चार सिलिंडरी अभे मोटारगाड्यांचे पेट्रोल एंजिन व ग्रहमाली प्रेषण व्यवस्था वापरून एक प्रयोगिक ट्रॅक्टर बनविला.
तसेच अभिकल्पात आणि बांधणीत सुधारणा होऊन ट्रॅक्टराच्या मागच्या बाजूने स्वतंत्र्य रीत्या एंजिनचलित्र फिरत्या दंडाच्या रूपाने शक्तिग्रहणाची प्रथमच सोय करण्यात आली.
यानंतरची मोठी महत्त्वाची घटना म्हणजे १९३१–३२ साली ट्रॅक्टरांकरिता पोलादी धावांच्या लोखंडी चाकांच्या जागी रबरी हवेचे टायर वापरण्यास सुरुवात झाली.
एंजिनाच्या बाबतीत वाफ एंजिन, वायू एंजिन, केरोसीन एंजिन, पेट्रोल एंजिन आणि शेवटी आपले स्थान अजूनही टिकवून असलेले डीझेल एंजिन असे त्याच्या विकासातील टप्पे पडतात.
डकोटा राज्यात, जेव्हा एक एकसिलिंडरी ‘चार्टर’ वायू एंजिन, चार्टर गॅस एंजिन कंपनीने बसवून नव्या तऱ्हेचा ट्रॅक्टर तयार केला तेव्हाच खऱ्या अर्थाने ट्रॅक्टर पर्वाला सुरुवात झाली असे मानतात.
पुढील ७–८ वर्षांत जॉन फ्रोएलिक व जॉन डीअर यांनी अमेरिकेत, नीकोलाउस ओटो यांनी जर्मनीत व तसेच काही तंत्रज्ञांनी इंग्लंडात अंतर्ज्वलन एंजिनाचे ट्रॅक्टर बनविले.
अशा तऱ्हेने ट्रॅक्टराचा विकास होत असता १९०६ मध्ये एकदम ११ ट्रॅक्टर उत्पादक कंपन्यांच्या स्थापनेने ट्रॅक्टर उद्योगाला सुरुवात झाली.
किले नावाच्या ब्रिटिश तंत्रज्ञांनी १८७५ मध्ये शेतीची अवजारे ओढण्यासाठी जनावरांऐवजी वाफेच्या एंजिनावर चालणाऱ्या ट्रॅक्टराचा उपयोग केली.
वर उल्लेखिलेला वाफ एंजिनाचा ट्रॅक्टर आल्यावर तो मग घोडे लावून यंत्र असलेल्या ठिकाणी नेण्यात येत असे व ट्रॅक्टराची कप्पी यंत्राच्या कप्पीला पट्ट्याने फिरवी.
बांधलेले रस्ते किंवा रूळ न लागणाऱ्या ट्रॅक्टरांनी जेव्हा जमीन नांगरण्यात येऊन लागली तेव्हा ‘ट्रॅक्टर’ शब्दाचा जन्म झाला.
गाड्यावर घातलेली वा त्यालाच सरळ जोडलेली शेतकामाची व अन्य प्रकारची यंत्रे; तेल, पाणी किंवा अन्य पदार्थ असलेल्या गाड्यांवरील टाक्या; सामान लादलेले चालीत डबे वगैरे ओढण्यासाठी वापरावयाचे स्वयंचलित शक्तिसाधन.
या कामात गुंतलेली माणसे म्हणजे ट्रॅक्टराचा परिचालक, लाकडे आणि पाणी यांच्या पुरवठ्यासाठी एक माणूस व घोडे, एक आगवाला, दोन नांगर परिचालक आणि संशोधकातर्फे एक माणूस अशी सहा माणसे व काही घोडे असत.
ट्रॅक्टर जनावरांऐवजी नुसते ओढण्याचे कामच करीत नाही; तर तो मालसामान भरण्याचे, कणसे-लोंब्या खुडण्याचे, कापण्याचे, फवारा मारण्याचे, झोडण्याचे, थप्प्या लावण्याचे वगैरे माणसांनी करावयाची कामेही करू शकतो.
भांडवली व्यवस्थेला नकार, जातिअंताचे संसूचन, धर्म व्यवस्थेतील ढोंगीपणा-शोषण, वर्गसमूहातील वाढलेली आर्थिक विषमता आणि आंबेडकरी तत्त्वज्ञानाचे प्रकटीकरण या महत्त्वाच्या सूत्रांना केंद्रभूत ठेवून हे नाटक आकार घेते.
वादन(ताशा,सूरपेटी, हार्मोनियम, बिगुल, गिटार, मृदुंग, तबला,सारंगी, तुतारी,वीणा, तंबोरा,सरोदे, सारंगी, सतार, व्हायोलिन,सनई, डमरू,झांज,डफ, मंजिरी,ड्रम,संबळ,पुंगी,जलतरंग, चौघडा, बासरी,बीन, एकतारी, संवादिनी,घटम, चिंकारा,सरगम, वनस्पती वाद्य-तरवाड,करंज)
बहुभाषिक(मराठी, हिंदी, इंग्रजी, संस्कृत,कन्नड, उर्दू, तमिळ, तेलुगू, पाली, मल्याळम, गुजराती, पंजाबी, भोजपुरी, मणिपुरी, आसामी, ओरिसा, काश्मिरी, नेपाळी,नागा,सिंधी,छत्तीसगढी, अपभ्रंश,प्राकृत, मैथिली,मागधी,ब्रम्ही,ब्रज,शौरसेनी, फारसी,जर्मन, फ्रेंच,रोमन,ग्रीक, लॅटिन,स्पॅनिश, चीनी, व्हिएतनामी, इटालियन, हिब्रू, तिबेटन, अरेबिक,रशियन, अमेरिकन, डॅनिश, आयरिश, कोरियन,थाई,तुर्कीश, सर्बियन,स्विडीश,मलाला, हंगेरियन,डच,रूमानियन, जापनीज,जॉर्जियन,मंगोल,फ्लेमिश,फिनिश,
नृत्य (कुचिपुडी,बिहू,कथ्थक,मोहिनीअट्टम, कथकली, भरतनाट्यम,भांगडा, मणिपुरी,गरबा,घूमर, यक्षगान,गढवाली,जाऊ, तांडव, लावणी,हि पॉप)
पी शिव कुमार नावाचा शूर व निष्ठावंत पोलीस अधिकारी आपली बायको शीतल व त्यांची मुलगी ह्यांच्याकडे घरी परत येतो आणि जाहीर करतो की त्याची बदली मुंबई येथे झालेली आहे.
ह्या धक्कादायक प्रासंगामुळे, विजय आणि रवी शिवला दुसऱ्या प्रकाराची नोकरी मिळवण्याचा सल्ला देतात, असा वाद घालत की त्याच्या साध्याचा व्यवसाय एका कुटुंबातल्या माणसासाठी अत्यंत धोकादायक आहे.
असं अखेरीस समोर येतं की तो रहस्यमय माणूस काम करत होता शाकाल ह्याच्या साठी, जो एक निर्दयी आंतरराष्ट्रीय गुन्हेगार असून भारताच्या बाहेर एका पेटावरून कार्यरत करतोय, आणि त्याचे शत्रू व देशद्रोही ह्यांच्या दुःखात आनंदी राहून मुंबईत गुन्हेगारीला निधी पुरवतोय.
जसे विजय, रवी आणि शीतल शिवच्या दुःखद निधनाचा शोक व्यक्त करतात, तो रहस्यमय माणूस त्यांच्या घरी येतो व सर्कसमध्ये काम करणारा राकेश म्हणून स्वतःचा परिचय करतो.
राकेश कबूल करतो की शाकालनं त्याच्या पत्नीला आपल्या कबज्यात ठेवून शिवला मारण्यासाठी ब्लॅकमेल केलं, आणि आपल्या पत्नीला वाचवायला वेळ मिळवण्याच्या आशेने त्यानी पहिल्या दोन प्रयत्नांमध्ये जाणूनबुजून नेम चुकवला.
हे कळल्यानंतर, विजय व रवी राकेश बरोबर सहयोगी होतात आणि ते एकत्र त्यांच्या कुटुंबातल्या लोकांना मारल्याबद्दल शाकाल ह्याच्याकडून बदला घ्यायचा ठरवतात.
शिव हा मुंबईत होणाऱ्या गुन्ह्यांचं मूळ शोधण्यात जवळ आलाय ह्या वस्तुस्थितीमुळे, शाकाल आपल्या सहाय्यकांना शिव ह्याला पळवून आपल्या पेटावर आणण्यास भाग पाडतो.
तिथे शाकाल शिवला उदरनिर्वाहासाठी पुष्कळ संपत्तीच्या बदल्यात त्याच्या गुन्हेगारी सैन्यात सामिल होण्यास प्रभावित करण्याच्या प्रयत्न करतो.
शोलेच्या अमाप यशानंतर रमेश सिप्पीने दिग्दर्शित केलेल्या शानकडून चांगल्या प्रदर्शनाची अपेक्षा होती परंतु त्याला तुलनेत कमी प्रतिसाद मिळाला.
प्रवेश घेताना १६ मैलांची अट जशी कायम होती, तशी मॅरेथॉन रेसमधून महाविद्यालयातील सर्व विद्यार्थ्यांना १६ मैलांचे अंतर धावत धावत चार तासांत पूर्ण करावे लागे.
चंडोल ऊर्फ माळचिमणी, कोकिळा ऊर्फ कोयाळ, सातबहिणी ऊर्फ बोलांड्या, लावा ऊर्फ भुरगुंज्या अशी कितीतरी नावे चितमपल्लींना आईकडून ऐकायला मिळाली.
नोकरीदरम्यान आणि त्यानंतरही अशी एकूण ६५ वर्षे जंगलात काढणारे चितमपल्ली, जंगलातील प्राणीजीवन आणि त्याचे बारकावे रेखाटणारे लेखन अतिशय ओघवत्या शैलीत करतात.
महाविद्यालयात प्रवेश घेतल्यावर चितमपल्लींनी त्यांची वही मराठीच्या प्राध्यापकांना दाखवली, आणि तिच्यातली एक कथा महाविद्यालयाच्या नियतकालिकात प्रकाशित झाली.
सन १९९७ : चारा घोटाळ्यानंतर लालूप्रसाद यादव बिहारच्या मुख्यमंत्रिपदावरून खाली उतरले आणि त्यांनी रातोरात 'राष्ट्रीय जनता दल' नावाचा नवा राजकीय पक्ष काढून, आपली पत्नी राबडीदेवी हिला बिहारचे मुख्यमंत्री केले.
सन १९९० : चंद्रशेखर, देवीलाल आणि मुलायम सिंह यादव जनता दलातून बाहेर पडले आणि त्यांनी 'समाजवादी पक्ष' नावाचा एक वेगळाच राजकीय पक्ष काढला.
सन १९९७ : ओरिसाच्या नवीन पटनाईक यांनी जनता पक्षातून फारकत घेतली आणि 'बिजू जनता दल' नावाचा पक्ष स्थापन केला, आणि ओरिसात सत्ता काबीज केली.
विविध अभ्यासांनुसार अल कायदाशी संलग्न असणाऱ्या बांग्लादेशातील दहशतवादी गटांना मिळणारे पैसे व गेंड्यांच्या शिकारी यांचा परस्पर संबंध आढळून आलेला आहे.
काझीरंगा उद्यानात तयार करण्यात आलेली शिकारी-विरोधी ठाणी, गस्तीमध्ये वाढ तसेच जंगलाच्या आजूबाजूला हत्यारे बाळगण्यावर घालण्यात आलेली बंदी यांच्यामुळे शिकारींची संख्या लक्षणीयरीत्या घटलेली आहे.
दुसऱ्या आख्यायिकेप्रमाणे १६ व्या शतकातील वैष्णव संत श्रीमंत शंकरदेव यांनी एका निपुत्रिक दांपत्यावर कृपा केली व त्यांना त्या भागात एक मोठे तळे तयार करण्यास सांगितले.
शिकारी पक्ष्यांमध्ये दुर्मिळ असे इंपिरियल घार, ठिपक्यांची घार, पांढऱ्या शेपटीची घार, पल्लास मत्स्य घार, करड्या डोक्याची घार, व केस्ट्रेल घार हे पक्षी आढळतात.
कार्बी लोकांमध्ये 'काझीर' हे मुलीचे नाव मोठ्या प्रमाणात वापरले जाते, व असे म्हणतात की पूर्वी "काझीर" नावाच्या एका स्त्रीने या भागावर राज्य केले.
ते स्वतः हाडाचे शेतकरी असल्याने कोकणात न पिकणारा गहू आपल्या शेतात पिकवून दाखवल्याबद्दल १९५४-५५ साली खालापूर तालुका विकास संघाने ‘प्रगतशील शेतकरी’ म्हणून त्यांचा गौरव केला.
‘‘शेती ही फुकाची नाही. इथे कौशल्य लागते. त्यात भातशेती म्हणजे कशिदा. गप्पा मारून वा शिरा ताणून भागायचे नाही. इथे नुसते जमीनवाटप करून वा कायदे करून हा प्रश्न सुटायचा नाही. शेतीचे ज्ञान असणाऱ्यांच्या हातात जमीन गेली पाहिजे किंवा ज्यांच्या हातात ती आहे, त्यांनी अद्ययावत शेतकरी बनले पाहिजे. नाहीतर ही काळी आई आपली बाळे खाऊन टाकील.’’ शेतकीच्या यशाचे हे गमक त्यांनी कृषीतज्ज्ञाच्या अधिकारवाणीने शेतकऱ्यांना सांगितले.
‘गानलुब्धा मृगनयना’ या कादंबरीत त्यांनी ग्वाल्हेर संस्थानचा तोमरवंशीय राजा मानसिंह व त्याची प्रेयसी मृगनयना यांची प्रेमकथा रंगवली आहे.
आकाराने प्रचंड मोठ्या ताऱ्याचे जेव्हा कृष्णविवरामध्ये रूपांतर होते तेव्हा तो स्वतःच्याच गुरुत्वाकर्षणाने इतका लहान होत जातो की शेवटी तो जवळ जवळ अदृश्यच होतो.
'घटना क्षितिजापाशी मुक्तिवेग हा प्रकाशाच्या वेगाइतकाच असतो तर त्याच्या आतील कृष्णविवरापासून मुक्तिवेग हा प्रकाशाच्या वेगापेक्षा जास्त असतो. ज्याअर्थी प्रकाशापेक्षा कोणतीही गोष्ट जलद नसतो अशी समजूत असली तरी प्रत्यक्षात 'घटना क्षितिज'च्या पलीकडे मुक्तिवेग हा प्रकाशाच्या वेगापेक्षा जास्त असल्याने प्रकाश देखील इथून बाहेर पडू शकत नाही.
ताऱ्यामधील इंधन संपत आल्यावर अखेर एक वेळ अशी येते जेव्हा ताऱ्याच्या गर्भातील सर्व हायड्रोजन ज्वलन होऊन संपतो आणि रूपांतरित हेलियमचे ज्वलन होण्यास सुरुवात होते.
सूर्य समान घनता एक गोल उपांत्य व्यास 500 : 1 या प्रमाणात सूर्य की जास्त होते, तर अगणित उंची पासून घसरण वस्तू हे त्या पेक्षा त्याचे पृष्ठभाग जास्त गती लागते असते दिशेने प्रकाश, आणि यामुळे वाटते प्रकाश अशा वस्तू फेकली सर्व प्रकाश त्याच्या स्वतःच्या योग्य गुरुत्वाकर्षण ते दिशेने परत केली जाईल, इतर संस्था, त्याच्या सध्या प्रमाणात समान शक्ती द्वारे आकर्षित करणे.
एकोणिसाव्या शतकात तो प्रकाश लाट आणि म्हणून वस्तुमान हवा गुरुत्व प्रभाव मुक्त आहे विश्वास ठेवला कारण "तारे गडद", याकडे दुर्लक्ष केले जाते.
1915 साली, अल्बर्ट आइनस्टाइन सापेक्षता त्याच्या सामान्य सिद्धांत विकसित, तो आधीच सिद्ध होते कि गुरुत्वीय बलाचा प्रकाशाच्या गतीवर परिणाम होतो.
काही महिने नंतर, कार्ल शेवरझकिल्ड यांनी एक बिंदू वस्तुमान गुरुत्वाकर्षण क्षेत्रात आणि उपाय एक गोलाकार वस्तुमान, एक काळा भोक पार्शल अस्तित्वात नाही, हे दाखवण्याच्या.
आता नॉन-फिरवत कृष्णविवर झाल्यास क्षितीजच्या त्रिज्या त्रिज्या म्हणून ओळखले जाते, पण हे खरं त्या वेळी समजला नाही, उदाहरणार्थ, स्वतः शारीरिक नाही.
योहान्स द्रोस्ते , हेनरिक लोरेन्ट्स एक विद्यार्थी, स्वतंत्रपणे काही महिने समाधान बिंदू वस्तुमान आणि त्याचे गुणधर्म अधिक लेखन झाले आहे.
1930 मध्ये, सुब्रमण्यम् चंद्रशेखर इलेक्ट्रॉन-भ्रष्ट बाब वरील 1,44 सौर जनतेला एक नॉन-फिरवत शरीर गडगडणे असे सामान्य सापेक्षता मुल्यमापन.
पण 1939 मध्ये, रॉबर्ट आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी कारण चंद्रशेखर दिलेल्या कारणे, गडी बाद होण्याचा क्रम 'स्टार तीन सौर जनतेला ब्लॅक होल असेल की अंदाज.
अशा कृष्णविवरांजवळचे गुरुत्वाकर्षण इतके जास्त असते की प्रकाशदेखील त्यांपासुन सुटू शकत नाही आणि यामुळेच अशा ताऱ्यांना कृष्णविवर म्हणतात.
वेळ यामुळे, वेळ कोसळून जात तारे "फ्रोजन तारे " बाह्य निरीक्षक म्हणून ओळखले जाते, स्टार पृष्ठभाग गोठविली दिसेल क्षण तारे संकुचित त्रिज्या मध्ये घेऊन जाईल.
आधुनिक काळा राहील परिचित मालमत्ता आहे, पण तो स्टार प्रकाशाची गोठविलेल्या पृष्ठभाग अतिशय त्वरीत आहे, असे प्रतिपादन पाहिजे आणि फार लवकर काळा काळा भोक करते.
आणि त्याच्या सहकारी लेखक प्रणाली दुसऱ्या शब्दांत, त्रिज्या येथे गणिती निर्मिती कोणत्या वापरला होता , हे समीकरण वापरले जाते की काहीतरी त्रिज्या येथे असीम झाले समन्वय.
1967 मध्ये, खगोलशास्त्रज्ञांनी पल्सार शोधला, आणि काही वर्षातच ते माहीत पल्सार , वेगाने न्यूट्रॉन तारे फिरवत आहेत हे सिद्ध करण्यास सक्षम असेल.
भारतीय शास्त्रज्ञ चंद्रशेखर यांनी असे सिद्ध केले की सूर्याच्या १.४ पटी पेक्षा लहान असणारा तारा "श्वेत बटु" मध्ये रूपांतरित झाल्यानंतर आणखी कोसळत नाही.
त्यावेळी गुरुत्वाकर्षण आणि अणूच्या मूलभूत कणांच्या परस्पर विरोधी बलांत समतोल साधला जातो, आणि असा तारा प्रचंड घनता असलेला " श्वेत बटु " तारा बनून स्थिरावतो.
सूर्याच्या १.४ ते ३ पट वस्तुमान असलेल्या ताऱ्यांमधे अणुकेंद्रे परस्परांत विलीन होऊन ताऱ्यामध्ये फक्त न्यूट्रॉन कण शिल्लक राहतात.
प्रकाश, हेन्री कॅव्हेंडिश यांनी 1783 मध्ये भूगर्भशास्त्रज्ञ जॉन , रॉयल सोसायटीचे एक पत्र प्रकट होते लपवू शकला नाही, असे एक जड शरीर संकल्पना प्रकाशित करण्यात आला होता:
हिवाळ्यात उब देणारा, अंधारात प्रकाश देणारा आणि त्यात पडलेले अन्न रुचकर करणारा अग्नी हा मानवी आयुष्याच्या व्यवहाराच्या दृष्टीने महत्त्वाचा ठरला.
वृत्तपत्रे ही वाचकांच्या जीवनाशी,विचारांशी,ध्येयवादाशी त्यांच्या सामान्य गरजा,त्यांचे प्रश्न त्यांवरील अन्याय,त्यांचे अभिमान,त्यांचे आनंद आणि दुःख ही अशा वेगवेगळ्या प्रसंगाशी समरस झालेली असते.
वाचकांना आपली मते, विचार, अपेक्षा, तक्रारी, क्रिया-प्रतिक्रिया व्यक्त करण्याची जणू हक्काची जागाच एका व्यासपीठाप्रमाणे पत्रव्यवहाराच्या सदरात उपलब्ध होते.
समाजात घडणाऱ्या चांगल्या आणि वाईट घटनांबाबत तात्काळ मतनोंदणी करणारे,ग्रामीण आणि नागरी सुविधेबाबत विकासातील त्रुटी सांगणारे, नाराजी, निषेध करणारे, चांगल्या बातमींचे स्वागत तसेच अभिनंदन करणारे असे लेख वाचकांचे पत्रव्यवहारमध्ये असतात.
अशा पत्रव्यवहारातून शिक्षण, सामाजिक सुधारणा, विचारक्षमता,संवेदनशीलता विकसित होऊन जागृत आणि प्रगल्भ समाजनिर्मितीस पोषक वातावरण निर्माण होते.
महाराष्ट्रामधील वृत्तपत्र विक्रेत्याला सुट्टी मिळावी म्हणून दादरमधील एक जुने वृत्तपत्र विक्रेते जयराम रघुनाथ सहस्रबुद्धे यांनी दादरमधील दोन-चार वृत्तपत्रविक्रेत्यांना बरोबर घेऊन दोन्ही ग्रुप तसेच इतर वृत्तपत्रांच्या व्यवस्थापकांची भेट घेऊन काही मार्ग निघतो का?
त्यांच्या प्रयत्‍नांना यश येऊन त्यांना थेट कुलाब्यापासून कल्याणपर्यंत व इकडे विरारपर्यंत सर्व वृत्तपत्रविक्रेत्यांचा पाठिंबा मिळाला.
महाराष्ट्र राज्य वृत्तपत्र विक्रेता संघटनेने वृत्तपत्र विक्रेता दिवस देशाचे माजी राष्ट्रपती, भारतरत्न डॉ एपीजे अब्दुल कलाम यांच्या जयंती दिनी करण्याचे ठरवले.
1840 ते 1843 पर्यंत, त्यांनी वैद्यकीय आणि सैद्धांतिक तत्त्वज्ञान आणि भौतिकशास्त्र या विषयांचा अभ्यास केला, ऑलओमोक विद्यापीठाच्या तत्त्वज्ञानाच्या संस्थेत, आजारपणामुळे आणखी एक वर्ष बंद होते.
जेव्हा मेंडेल तत्त्वज्ञानाच्या फॅकल्टीमध्ये प्रवेश करीत होता तेव्हा नैसर्गिक इतिहास आणि कृषी विभागाचे नेतृत्व जॉन कार्ले नस्लेर यांच्या नेतृत्वाखाली होते, ज्यात वनस्पती आणि प्राण्यांच्या आनुवंशिक लक्षणांचा विशेषतः मेंढींचा व्यापक शोध होता.
त्याच्या भौतिकशास्त्रज्ञ फ्रेडरिक फ्रांझ यांच्या शिफारशीनुसार, मेंडलने ब्रोनोतील ऑगस्टियन सेंट थॉमसची अभय मध्ये प्रवेश केला आणि पुजारी म्हणून त्यांचे प्रशिक्षण सुरू केले.
मुख्यतः भौतिकशास्त्रातील शिक्षक म्हणून, 1853 मध्ये मेंडेल आपल्या मठात परतले 1856 साली त्यांनी प्रामाणिक शिक्षक होण्यासाठी परीक्षा उत्तीर्ण केली आणि पुन्हा मौखिक भागांमध्ये अपयशी ठरले.
1868 मध्ये महासत्ता म्हणून त्यांचा वाढदिवस झाल्यानंतर, त्यांचे वैज्ञानिक काम मोठ्या प्रमाणात संपले, कारण मॅडेल प्रशासकीय जबाबदाऱ्यांमुळे अतिवद्दीन झाला, विशेषतः धार्मिक संस्थांवर विशेष कर लावण्याच्या प्रयत्नाबद्दल नागरी शासनाशी वाद चालू होता.
मेंडल जर्मन भाषिक कुटुंबात जन्मला ऑस्ट्रियन साम्राज्य च्या सिलेसियन भागामध्ये आणि आनुवांशिक विज्ञानाचे आधुनिक विज्ञान संस्थापक म्हणून मरणोत्तर मान्यता प्राप्त केली.
शेतक-यांना हजारों वर्षांपासून माहीत होते की जनावरे आणि वनस्पतींचे संकर प्रजाती काही उपयुक्त गुणधर्मांना हातभार लावू शकतील, परंतु 1856 आणि 1863च्या दरम्यानच्या मेंडलच्या मटारांच्या वनस्पतींचे प्रयोग आनुवंशिकतेचे अनेक नियम बनले जे आता मेंडेलियन वारसाचे नियम म्हणून ओळखले जातात.
झाडाची उंची, झाडाची आकार आणि रंग, बियाणे आकार आणि रंग आणि फ्लॉवरचे स्थान आणि रंग: मेंडेलने वाटाणा रोपेच्या सात वैशिष्ट्यांसह कार्य केले.
उदाहरण म्हणून बियाण रंगाचा वापर करणे, मेंडलने सिद्ध केले की जेव्हा खरे-प्रजनन पिवळ्या वाटाणा आणि खऱ्या प्रजननयुक्त हिरवे वाटाणे, त्यांचे संतती नेहमी पिवळ्या बियांचे उत्पादन करते.
मागील उदाहरणातील, हिरवा रंग, ज्याला पहिल्या पिढीतील पिढी मध्ये गायब असल्यासारखे दिसते आहे, तो मागे हटलेला आहे आणि पिवळ्या प्रभावाखाली आहे.) त्याने 1866 मध्ये आपले कार्य प्रकाशित केले, अदृश्य "घटक" प्राणवायूच्या प्रादुर्भावांचे निर्धारण करणे.
"आधुनिक आनुवांशिकांचा बाप" म्हणून ओळखले जाणारे ग्रेगोर मॅडेल हे पॅलेक्वे विद्यापीठ, ओलोमॉक आणि त्यांच्या सहकार्यांना मठात अभ्यास करण्यासाठी प्रेरणा देतात.
मोंडेल मठ त्याच्या लहान बाग प्लॉट मध्ये सामान्य खाद्यतेल वाटाणा त्याच्या प्रयोग चालते हे प्रयोग 1856 मध्ये सुरू झाले व काही आठ वर्षांनंतर पूर्ण झाले.
एरिच फॉन सशरकमक, ह्यूगो डी व्ह्रीस, कार्ल कोर्रेन्स आणि विल्यम जास्पर स्पिलमन यांनी स्वतंत्रपणे मॅंडेलच्या प्रायोगिक निष्कर्षांविषयीचे अनेक स्वतंत्रपणे पडताळले, आधुनिक जननशास्त्रांच्या युगात प्रवेश केला.
चार्ल्‌स डार्विन यांच्या उत्क्रांतिवाद या विचारातील म्हणण्याप्रमाणे गुणधर्म बदलून नव्या जाती कशा निर्माण होतात, हे बघण्यासाठी वेगवेगळ्या वनस्पतींच्या लागवडी करून त्यांच्यावर प्रयोग केले.