polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
पुण्यातील टाय एक्स्प्लोजिव्ह्ज , मुंबईतील खंडेलवाल आणि नंतर मुंबईतील मिनिस्ट्री ऑफ सायंटिफिक ॲन्ड कल्चरल अफेअर्स अशा ठिकाणीही त्यांनी भूशास्त्रज्ञ म्हणून नोकऱ्या केल्या.
१९७४साली शरद राजगुरू यांना ऑस्ट्रेलियातल्या कॅनबेरा येथील ऑस्ट्रेलियन नॅशनल युनिव्हर्सिटीच्या जैविक भूगोल आणि भूरचना विज्ञान विभागात एका वर्षासाठी व्हिजिटिंग फेलो म्हणून काम करण्याची संधी मिळाली.
प्रोफेसर जेम्स बाऊलर यांच्या चमूबरोबर राजगुरू यांनी ऑस्ट्रेलियातील वाळवंटे आणि तेथे असलेली मंगो व फ्रॉमे तळी आणि त्यांच्या परिसरातील प्रदेशात काम केले.
त्या उत्खननात त्यांनी ’मंगो मॅन’या ४०,००० वर्षापूर्वीच्या आणि त्या वेळी ऑस्ट्रेलियात सर्वात जुन्या समजल्या जाणाऱ्या मानवाचा शोध लावला.
पुरात्तत्त्व विभागात नोकरी सुरू झाल्यावर शरद राजगुरू यांनी मुळा-मुठा नदी प्रणालीच्या उत्तर चतुर्थक कालखंडातील भूपुरातत्त्वीय इतिहासावर संशोधन केले.
त्या स्तराभिलेखात राजगुरूंना, चतुर्थक कालखंडातील पर्जन्यमानातील बदल आणि त्यामुळे मुठेच्या वागणुकीत पडलेला फरक यांचे अतिशय चांगले चित्रण दगड, गोटे, वाळू, रेव, माती अशा अवसादांच्या स्वरूपात पहायला मिळाले.
जोशना चिनप्पा व दीपिका पल्लिकल ह्या दोघींनी स्क्वॉशमधील दुहेरीचे तर पारूपल्ली कश्यपने बॅडमिंटनमधील एकेरीचे सुवर्णपदक मिळवून नवे भारतीय विक्रम प्रस्थापित केले.
वसई-विरार मतदारसंघात वॉटर माफिया कार्यरत असल्याचा आरोप त्यांनी केला असून त्यामध्ये विशिष्ट प्रदेशात पाण्याचे असमान वितरण झाल्याने पाण्याची चुकीची टंचाई निर्माण होते आणि लोकांना दररोज वॉटर टँकरमधून पाणी खरेदी करण्यास भाग पाडले जाते.
या प्रकरणाचे निराकरण करण्यासाठी लोकांनी बऱ्याच निषेधाचा आधार घेतला आहे परंतु लोकानी ठाकूर वर त्यांच्या मागण्यांसंदर्भात मुद्दाम डोळेझाक करण्याचा आरोप केलेला आहे.
२०१३ मार्च पासून त्यांना तीव्र पाण्याची कमतरता भासू लागली आहे, त्याठिकाणी त्यांना वॉटर माफियाकडून पाणी घेण्यास भाग पाडले जावे लागले या पार्श्वभूमीवर रहिवाशांनी वॉटर माफिया आंदोलन केले.
दोन वर्षांनंतर, १९९० च्या महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीत ते वयाच्या २९ व्या वर्षी भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसकडून वसई-विरारसाठी आमदार म्हणून निवडले गेले.
नंतर त्यांनी वसई विकास मंडळ नावाचा आपला राजकीय पक्ष स्थापन केला, जो बहुजन विकासात आघाडीत बदलला गेला आणि त्यांनी त्यानंतरच्या 3 निवडणुका देखील जिंकल्या.
हे दोन्ही खंड दुर्मीळ झाल्यामुळे, त्यांचे महत्त्व ओळखून दिल्लीच्या साहित्य अकादमीने हे दोन्ही खंड फेब्रुवारी २००९मध्ये पुनःप्रकाशित केले आहेत.
१९१७साली मुंबई विद्यापीठातर्फे "महाराष्ट्रातील भक्तिमार्गी संत, त्यांचे वाङ्मय व कार्य" या विषयावर वासुदेव बळवंत पटवर्धन यांनी इंग्रजीतून सात व्याख्याने "विल्सन फायलॉलॉजिकल लेक्चर्स" या मालेतून दिली.
मराठी भाषेचा माध्यमिक शिक्षणात, विद्यापीठांत सर्वत्र वाजवी हक्काने प्रवेश व्हायला हवा या न्यायमूर्ती रानड्यांनी चालविलेल्या सर्व चळवळीत वासुदेव बळवंत पटवर्धन अग्रभागी असत.
मात्र आंबेडकरोत्तर भारतीय रिपब्लिकन पक्षाचे राजकारण, दलित पॅंथर, नामांतर चळवळ आदी दलित चळवळींनी दलित स्त्रीचा प्रश्न स्त्रीप्रश्न आहे असे मानून त्याकडे दुर्लक्ष केले.
भूमिदृष्टी सिद्धान्त हा सिद्धान्त मार्क्सवादी लेलीनवादी तत्त्वज्ञानातून आलेला असून या सिद्धान्तानुसार समाजातील सर्वात शोषित समूहाच्या दृष्टीकोनातूनच सत्याचे आकलन होऊ शकते यालाच भूमिदृष्टी असे म्हणतात.
ती भारतातील सध्या अस्तित्वात असलेल्या भूमिदृष्टीपैकी सर्वात मोठी मुक्तिदायी भूमिदृष्टी असल्याने स्त्रीवादी चळवळीने त्याचा स्वीकार करावा असे रेगे यांचे मत आहे.
मुख्यप्रवाही स्त्रीवाद आणि दलित चळवळ यांनी दलित स्त्रियांच्या प्रश्नाकडे सिद्धान्ताच्या, विश्लेषणाच्या व कृतीच्या पातळीवर दुर्लक्ष केले हा तात्कालिक संदर्भ होता.
सुषमा अंधारे यांच्या मते ब्राह्मणवादाची सावली पडलेल्या आंबेडकरी चळवळीने स्त्री नेतृत्वाला गृहित धरले, 'आंबेडकरी चळवळीवर विश्लेषण, समीक्षा, त्याची सैद्धांतिक मांडणी करताना या चळवळीतल्या नेत्यांनी स्त्रीला कायम दुय्यम स्थान दिले.
हुंडाविरोधी आंदोलने, बलात्कारविरोधी आंदोलने, घरगुती हिंसाचारविरोधी चळवळी यातून भारतातील स्त्रीवाद चळवळ सिद्धान्त व व्यवहाराच्या पातळीवर विकसित होत होता.
सिनेपत्रकार म्हणून फिल्म इंडिया मासिकाचे संपादक बाबूराव पटेल यांनी १९४० च्या दरम्यान चित्रपटसृष्टीवर लालित्यपूर्ण लिखाण करायला सुरुवात केले.
जेमतेम १०वीपर्यंत शालेय शिक्षण घेतल्यानंतर इसाक यांनी फिल्मी दुनियेत मामासोबत वावरत असतानाच १९४६ला ‘तारका’ या चित्रपटविषयक मासिकात आपल्या लिखाणाला सुरुवात केली.
स्वातंत्र्यापूर्वी दोन वर्षे त्यांचा त्या 'तारका' सिनेसाप्ताहिकात राज कपूरच्या वाल्मीकी या चित्रपटासंदर्भात वाचकांच्या पत्रव्यवहारात पत्रवजा लेख छापून आला.
हिंदी-मराठी चित्रपटसृष्टीतील निर्माते, दिग्दर्शक, नायक, नायिका, संगीतकार, गीतकार, विनोदी कलावंत, खलनायक या सर्वांसोबत त्यांची बातचीत आजही त्यांच्या ध्यानात आहे.
त्यांचे २०१३ साली प्रकाशित झालेले पुस्तक, “ल कापिताल ओ व्हुनेउनियेम सिएक्लं” हे पुस्तक अनेक देशांत सर्वाधिक खपाचे पुस्तक ठरले.
त्यामुळे कार्ल मार्क्स, डेव्हिड रिकार्डो, इत्यादिंसारख्या सामाजिक विषमतेवर विचार करणाऱ्या विसाव्या शतकाच्या आधी होऊन गेलेल्या अर्थतज्ञांचे विचार आज पुन्हा बघण्यासारखे आहेत.
परंतु या तत्कालीन अर्थतज्ञांकडे सामाजिक व वैयक्तिक संपत्तीची अचूक आकडेवारी नसल्यामुळे त्यांचे निष्कर्ष तर्कशुद्ध नसून पुर्वग्रहदूषित असण्याची शक्यता आहे.
त्याचबरोबर अचूक आकडेवारी असलेल्या सायमन कुझनेट्स सारख्या विसाव्या शतकातल्या अर्थतज्ञांकडे बघितले तर त्यांचे निष्कर्ष मार्क्स प्रभृतींच्या उलटच नाहीत तर विसाव्या शतकातील शीत युद्धाच्या पार्श्वभूमीमुळे वेगळ्याप्रकारे पुर्वग्रहदूषित आहेत.
उदाहरणार्थ, मार्क्सच्या मते खासगी भांडवलदारी व्यवस्थेत सामाजिक संपत्ती काही थोड्या व्यक्तींच्या हातात—म्हणजेच खासगी भांडवलदारांच्या हातात—येऊन विषमता वाढत जाते व शेवटी भांडवलदारी व्यवस्थाच संपुष्टात येते.
याउलट कुझनेट्सच्या मते खासगी भांडवलदारी व्यवस्थेत केवळ सुरुवातीस सामाजिक विषमता वाढते व काही वेळाने संपत्तीच्या देवाणघेवाणीतून साहजिकच अार्थिक समता अस्तित्वात येते.
एकोणिसाव्या व विसाव्या शतकांतल्या भांडवलावरच्या या विरोधी कल्पनांचा पिकेती यांनी एकविसाव्या शतकात भांडवल या पुस्तकात एकविसाव्या शतकासाठी उहापोह केला आहे.
प्रामुख्याने स्त्रीसहित्यच प्रसिद्ध करणारे काही प्रकाशक आहेत, आणि प्रामुख्याने स्त्रियांना रस असलेल्या विषयांवरच लिहिणाऱ्या काही लेखिका आहेत.
जसे- काटी, वाकटी, बला, राजा - राणी, जीपटी, चोर बोंबील, चप्पल मासे, शीवांड, जिताडा, मोडि, निवटी, कर्ली, तारली, ढोमा, कोलीम , बोंय म्हावरा, सल्फा, नारशिंगाला, खाडीतली कोळंबी, बिलजा, तेंडली,शिवल्या , कालवे इ.
वर्षाचे ८ महिने म्हणजेच नारळी पौर्णिमेपासून ते शिमगा पर्यंत त्यांची मासेमारी चालते आणि होळीनंतर बोट्या किंवा होड्या किनाऱ्यावर चढवून नारळी पौर्णिमेची वाट बघतात ४ महिन्यात म्हणजेच पावसाळ्यात ते सुकवलेल्या मासळीवर किंवा खाडीतील लहान - सहान मासे पकडून आपली गुजराण करतात, कारण पावसाळ्यात समुद्राचे रौद्र रूप त्यांना मासेमारीसाठी धोकादायक असते.
काही कोळी लोकांचे होडी किंवा बोटी नाहीत अशा स्त्रिया पहाटे ४ वाजता उठून मुंबईतील भाऊंचा धक्का किंवा क्रॉफर्ड मार्केट येथून मासळी विकत घेऊन बाजारात तर काही स्त्रिया घरोघरी जाऊन विकतात.
तसेच मुंबईतील माहीम येथील रहिवाशी वांद्रे येथील श्री कडेश्वरी देवी हिला बारेकरणी आई म्हणून संबोधतात, बारेकरणीचा अर्थ बारा - कोसावर म्हणजेच दूर असलेली देवी.
मुंबई ही १८व्या शतकाच्या मध्यकाळात ब्रिटिशांद्वारे कुलाबा, जुने स्त्रीचे बेट , माहीम, माझगाव, परळ, वरळी आणि मलबार हिल ह्या कोळीवाड्यांमुळे बनवली गेली आहे.
हे लोक समुद्रावर पोटासाठी अवलंबून असल्याकारणाने समुद्रालाही देव मानतात आणि नारळी पौर्णिमा या दिवशी समुद्राला वाजतगाजत सोन्याचा मुलामा दिलेला नारळ अर्पण करतात आणि घरोघरी नारळाचे गोड नैवेद्य करतात जसे नारळीभात, नारळवडी, करंज्या.
महाराष्ट्रातील कोळी समाजात सुद्धा निरनिराळे जाती आहेत, जसे कोळी,कोळी मल्हार मांगेला कोळी, भोई कोळी, वैती कोळी, सोनकोळी, ख्रिश्चन कोळी,महादेव कोळी टोकरे कोळी, इत्यादी .
कोळी समाज हा कोल्या वंशीय समाज असल्याने त्यांना कोळी असे नाव पडले आहे कोळी समाज हा क्षत्रिय समाज असून प्राचीन काळात संपूर्ण भारतात ह्या जातीचे वर्चस्व होते.
महाराष्ट्राच्या बाहेर भारतभरात हरियाणा, हिमाचल प्रदेश, उत्तर प्रदेश, राजस्थान तसेच भारताबाहेर पाकिस्तान येथेही या जमातीचे समाज आढळतात.
शांती-सद्भावनेचे प्रतीक ग्लोबल पॅगोडा, मुंबईच्या मध्य रेल्वेचं मुख्यालय सीएसटी स्टेशन, मध्ययुगीन काळातील एक अभेद्य किल्ला देवगिरीचा किल्ला, पश्चिम घाटातील कास पठार, स्वराज्याची पहिली राजधानी राजगड किल्ला, बुलडाण्यातील लोणार सरोवर, औरंगाबादमधील अजिंठा लेणी ही महाराष्ट्राची सात आश्चर्ये आहेत.
जागतिक स्तरावर जशी सात आश्चर्ये निवडली गेली, त्याच धर्तीवर ‘एबीपी माझा’ ने महाराष्ट्रातूनही सेव्हन वंडर्स ऑफ महाराष्ट्रा कार्यक्रमाच्या माध्यमातून सात आश्चर्य निवडली.
सोळाव्या शतकात बहामनी राज्याचे गोवळकोंड्याची कुतुबशाही, अहमदनगरची निजामशाही, वऱ्हाडची/विदर्भाची/एलिचपूरची इमादशाही, विजापूरची आदिलशाही आणि बिदरची बरीदशाही अशा पाच स्वतंत्र राज्यांत विभाजन झाले.
अल्ला‍उद्दीनचे अनुकरण मुहम्मद बिन तुघलक या दिल्लीच्या सुलतानाने करून आपली सत्ता वाढविण्यासाठी दक्षिणेतील मदुरेपर्यंत आक्रमणे केली.
बदामीचे चालुक्य, कल्याणीचे चालुक्य, मौर्य, शुंग, सातवाहन, हल , शक क्षत्रप, सातकर्णी, वाकाटक, नल, विंध्यसेना, प्रवरसेना, राष्ट्रकूट यांच्यानंतर बाराव्या शतकाच्या शेवटच्या २५ वर्षात देवगिरीच्या यादवांचा उदय खान्देश परिसरात झाला.
कृष्णा नदीच्या उत्तरेकडे वर्चस्व प्रस्थापित करणाऱ्या या यादव वंशातील पाचवा भिल्लमा या राजपुत्राने देवगिरी शहराची स्थापना करून पुढे तेथून राज्य चालवले.
या भिल्लिणीवर शंकर अनुरक्त झाले आणि त्यांनी देवांना वेरूळ परिसरात येण्यास मनाई केली आणि जवळच असलेल्या ज्या डोंगरावर देव राहू लागले तो देवगिरीचा डोंगर होय.
ती तोफ अतिशय अद्भुत आहे, त्या तोफेचे खासियत म्हणजे तो तोफ एक माऱ्यात एखादा गड किंवा किल्ला उद्ध्वस्त करण्याची क्षमता त्या मध्ये आहे.
अशोक जैन यांनी कलंदर या टोपणनावाने 'कानोकानी' हे राजकीय-सामाजिक-साहित्यिक-सांस्कृतिक घटना-घडामोडींवर मिश्कील टिप्पणी करणारे सदर लिहायला सुरुवात केली.
सन १९३७ मध्ये जेव्हा वेयर्णे एर सेवा सिंगापूर ते कौला लुंपूरव पेनांग चालू झाली तेव्हा मलाया येथे नियमित विमान प्रवाशी आणि टपाल सेवा सुरू झाल्या.
ही एरलाइन मुख्यतः क्वालालंपूर आंतरराष्ट्रीय विमानतळावरून आणि त्याच्या कोटा किनाबालू व कुचिंग या दुय्यम केंद्रातून पूर्ण एशिया, ओस्सानीय, यूरोप या खंडात विमान सेवा चालवते.
त्यांनतर कांही वर्षांनंतर सिंगापूरला स्वातंत्र्य मिळाले आणि १९७२ मध्ये या विमान कंपनीची संपत्ति विभागली गेली त्याने सिंगापूर झेंडा धारी सिंगापूर एर लाइन आणि मलेशिया झेंडा धारी मलेशीयन एर लाइन सिस्टम उदयास आली.
१९७२ साली स्थापन झालेल्या मलेशिया एरलाइन्सचे मुख्यालय क्वालालंपूर महानगरामधील सुलतान अब्दुल अझीझ शाह विमानतळावर असून क्वालालंपूर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ हा तिचा मुख्य विमानतळ आहे.
प्रथमेशा (अष्टविनायक गीते. संजीव अभ्यंकरांनी गायलेल्या आणि केदार पंडित यांनी संगीतबद्ध केलेल्या या गीतांची सोनी कंपनीने कॅसेट काढली आहे.)
भीमराव पांचाळे, यशवंत देव, गजानन वाटवे, शरद करमरकर, सुरेश देवळे, केदार परांजपे, केदार पंडित, वगैरे संगीतकारांनी संगीता जोशी यांच्या काही गजलांना संगीत दिले आहे.
ज्यांच्याकडे लिहिण्याची हातोटी नाही पण सांगण्यासारखे खूप काही आहे त्यांच्यासाठी त्यांनी सिद्धहस्त लेखकांची फळी शब्दांकनासाठी उभी केली आहे.
लता मंगेशकर ते गुलज़ार, दिलीप चित्रे ते शंकर वैद्य, सुशीलकुमार शिंदे ते यशवंतराव गडाख, रंगनाथ पठारे ते अरुण साधू, नरेंद्र चपळगावकर ते सदानंद मोरे अशी कितीतरी माणसे ऋतुरंगचे लेखक झाले आहेत.
आठवणींच्या सावल्या, उरतात त्या आठवणी, सांगण्यासारखे बरेच काही, तेव्हाची गोष्ट, मागे वळून पाहताना, दोस्ताना, अज्ञात मनाचा शोध, ओळखीच्या पलीकडे, अनुभवांची शोधयात्रा, सांगायचं झालं तर, माझे अनुभव, माझे जन्मघर, माझे गाव-माझे जगणे, मी स्त्री आहे म्हणून, मला उमगलेला पुरुष, एकच मुलगी, नापास मुलांची गोष्ट. यांसारख्या विषयांवर त्यांनी दिवाळी अंक काढले.
हे साहित्य सतत वाचकांसमोर रहावे यासाठी 'ऋतुरंग'च्या दिवाळी अंकातील खास विषय अधिक आकर्षक स्वरूपात पुस्तकरूपाने प्रसिद्ध होत असतात.
‘ग्रंथाली’, ‘लोकवाङ्मय’, ‘अनघा’, ‘मुद्रा’, ‘मेहता पब्लिशिंग हाऊस’, ‘पद्मगंधा’ यांसारख्या मान्यवर प्रकाशन संस्था शेवत्यांनी संपादित केलेली पुस्तके काढतात आणि हातोहात ती विकली जातात.
रखमाबाईंच्या जडणघडणीत त्यांच्या कौटुंबिक पार्श्वभूमीचा मोठा वाटा तर आहेच, परंतु त्याचा योग्य वापर करून आपलं व्यक्तिमत्त्व घडवणं, हेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.
कदाचित वयात आल्याआल्या त्यांना सासरी पाठवलं गेले असते तर असा - सासरी जाणे हितावह की नाही - हा विचार कितपत टोकदारपणे त्या करू शकल्या असत्या, हा एक प्रश्नच आहे.
तेव्हा इमारतीत शेळीचं सुखरूप बाळंतपण करून खात्री देण्यापासून ते दवाखान्यात प्रसूतीसाठी न येणाऱ्या स्त्रियांचं समुपदेशन तर केलंच आणि त्यासाठी शेवटपर्यंत अथक प्रयत्न करत राहिल्या.
स्त्रियांनी घराबाहेर पडून काही करावे म्हटले तर सर्वसाधारणपणे घरांतल्यांकडून विरोध होतो, पण तोच विरोध त्या धार्मिक कार्यासाठी बाहेर पडत असतील तर तितकासा तीव्र राहत नाही.
नेमकी हीच बाब लक्षात घेऊन रखमाबाईंनी प्रथमतः स्त्रियांना धार्मिक पुस्तक वाचनासाठी एकत्र केले व नंतर त्यातून 'वनिता आश्रम'ची स्थापना केली.
एकीकडे दिवसाचे अठरा तास काम, दर शनिवारी 'आयरिश मिशन'च्या दवाखान्यात मोफत सेवा तर दुसरीकडे समाजिक कार्य, हे शिवधनुष्य त्यांनी सहज पेलले होते.
बाळंतपणाचे शास्त्र व बाळंतपणातल्या शस्त्रक्रिया ह्या विषयांत 'लंडन स्कूल ऑफ मेडिसिन' इथल्या परिक्षेत विशेष प्रावीण्य मिळवले.
तेव्हाच्या पद्धतीप्रमाणे रखमाबाईंनी ही शेवटची परीक्षा 'ऑनजॉइंट बोर्ड ऑफ द कॉलेजेस ऑफ फिजिशियन्स अँड सर्जन्स ऑफ एडिंबरा अँड ग्लासगो' ह्या स्कॉटलंडच्या संस्थेत दिली आणि त्या उत्तम तऱ्हेने उत्तीर्ण झाल्या.
'लायसेन्शियेट ऑफ द रॉयल कॉलेज ऑफ फिजिशियन्स अँड सर्जन्स' ही पदवी मिळाल्यानंतर त्यांचे नाव इंग्लंडच्या 'मेडिकल रजिस्टर'मध्ये सनदशीर दाखल झाले.
अगदी ऐंशीच्या घरात वय असतानादेखील कुणा एकाकी मुलीला आसरा देणे, तिला लिहायला वाचायला शिकवणे, 'मिडवाईफरी'ची परीक्षा द्यायला लावणे अशी कामे त्या करत राहिल्या.
कामा हॉस्पिटलमधल्या तात्पुरत्या नेमणुकीनंतर रखमाबाईंना सुरतच्या तेव्हाच्या 'शेठ मोरारभाई व्रजभूषणदास माळवी हॉस्पिटल'मध्ये 'मेडिकल ऑफिसर' ह्या पदावर नियुक्त करण्यात आले.
या प्रकरणाने अनेक विषयांवर महत्त्वपूर्ण सार्वजनिक चर्चा घडवून आणली, ज्यामध्ये ब्रिटिश भारत आणि इंग्लंड या दोन्ही देशांतील कायदा विरुद्ध परंपरा, सामाजिक सुधारणा विरुद्ध पुराणमतवाद आणि स्त्रीवाद यांचा प्रामुख्याने समावेश होता.
त्यांच्या एका शिष्येनं, रखमाबाईंनी भावाच्या सुनेला दिलेला सल्ला लिहून ठेवला आहे - 'बायकोचे पोट हे नवऱ्याच्या पोटात' हे तत्त्वत: मान्य कर परंतु पाच-पंचवीस माणसांच्या घरात सर्वात शेवटी जेवायला बसणाऱ्या बायकांचे जेवण आधी वेगळे काढून ठेवत जा.
१९०७ च्या सुरतेच्या अखिल भारतीय महिला परिषदेच्या स्वागत समितीच्या चिटणीसपदी त्यांनी काम केले, तर पुढे राजकोटला गेल्यावर 'रेडक्रॉस सोसायटी'ची शाखा उघडली.
2008 मध्ये, रुखमाबाई आणि त्यांचे पती यांच्यातील कायदेशीर खटल्यातील तपशील गुलामगिरीच्या मुली: वसाहतवाद, कायदा आणि महिला हक्क लेखक सुधीर चंद्र यांनी.
2016 मध्ये, रुखमाबाईची कथा अनंत महादेवन दिग्दर्शित आणि डॉ स्वप्ना पाटकर निर्मित तनिष्ठा चटर्जी अभिनीत डॉक्टर रखमाबाई या मराठी चित्रपटात रूपांतरित करण्यात आली.
कृत्रिम हात किंवा पाय लावण्यापूर्वी संबंधित व्यक्तीसाठी ते कितपत योग्य ठरेल, त्याचा कोणत्या प्रकारातील कृत्रिम अवयव लावायला हवा त्याची डॉक्टरांकडून पाहणी होते.
सुश्रुत या प्राचीन भारतातल्या शल्य शल्य विशारदाने या प्रकारच्या अनेक शस्त्रक्रिया करून रूग्णांना लाकड़ी व लोखंडी हातपाय बसवल्याचे उल्लेख आहेत.
त्याचप्रमाणे, आंध्र प्रदेशातील सुमारे १२६२ सीईच्या शिलालेखात प्रसूतीशाळा , वैद्य , आरोग्यशाळा यांची व्यवस्था मठांनी समाजासाठी केल्याचे दिसते.
ज्ञान आणि सेवा भांडार म्हणून मठांची ऐतिहासिक भूमिका सुरुवातीच्या संस्कृत ग्रंथांमध्ये तसेच भारतीय मंदिरे आणि मठांच्या अवशेषांजवळ सापडलेल्या अनेक ऐतिहासिक शिलालेखांमध्ये प्रमाणित आहे.
मध्वाचार्यांच्या थेट शिष्यांच्या माध्यमातून अवतरलेले बारा मठ, अधोक्षजा तीर्थ, हृषीकेश तीर्थ, नरसिंह तीर्थ, उपेंद्र तीर्थ, राम तीर्थ, वामन तीर्थ, जनार्दन तीर्थ आणि माधवाचा भाऊ विष्णू तीर्थ हे तुजवरातील पेढे तीर्थ आहेत.
मठाची स्थापना देखील त्यांच्या हिंदू भिक्षुंना राहण्यासाठी आणि शिक्षण आणि त्यांच्या शिकवणींच्या प्रसारासाठी केंद्रे म्हणून कार्य करण्यासाठी केली होती.
स्वप्नावस्थेमध्ये मुलं/मुली किंवा स्त्री/पुरूष पाहत असलेलं स्वप्न लैंगिकदृष्ट्या उत्तेजित करणारं असेल तर कदाचित लिंगाला ताठरता येऊन परमोच्च क्षणी वीर्यपतनदेखील होवू शकतं.
कुणबी लोकांची कुणबी बोलीभाषा असून ती वेगवेगळ्या प्रदेशात वेगवेगळी बोलली जात असली तरी त्या भाषेमध्ये येणारे विशिष्ट काही शब्द, गाणी, चाली-रीती, म्हणी, संदर्भ हे फक्त त्याचं बोलीभाषेमध्ये दिसून येत असून त्याद्वारे कुणबीयांची संस्कृती दिसते.
तर इतर जातीय कुणबी जसे तिरळे कुणबी, झाडे कुणबी, जाधव कुणबी, खैरे कुणबी, बावणे कुणबी, वाडेकर कुणबी, राजपूत कुणबी, धनगर कुणबी हा समाज प्रामुख्याने अमरावती, यवतमाळ, वर्धा, नागपूर, गडचिरोली, गोंदिया ह्या भागात आहेत.
शाळेत जाण्यासाठी दलित मुलांची इच्छा तसेच कुटुंबाच्या गरिबीमुळे तसेच त्याच्या जमातीसाठी ह्या समाजात खोलवर रुजलेले द्वेष आणि तिरस्कार या कारणांमुळे मुलांना औपचारिक शिक्षण मिळण्यासाठीची असमर्थता हा लघुपट दर्शवितो.
खासदार नरेंद्र जाधव म्हणतात की, “नागराज मंजुळे हे २१व्या शतकातील सत्यजित राय आहेत. अस्सल आणि वास्तववादी समाजचित्रण तर ते करतातच, पण त्याहूनही महत्त्वाचे म्हणजे ते सामाजिक संदेश देऊन जातात.”
डॉ प्रेम चौधरी ही एक भारतीय सामाजिक शास्त्रज्ञ, इतिहासकार आणि स्त्रीवादी, ऐतिहासिक स्ंशोधक, नवी दिल्ली भारतीय कौन्सिल येथे वरिष्ठ शैक्षणिक फेलो.
भारतातील राजकीय अर्थव्यवस्था आणि हरियाणा राज्यातील सामाजिक इतिहास याचाही अभ्यास् केला आहे आणि हरदवारी मुलगी, यश शिक्षणतज्ज्ञ आणि हरियाणा साठी संसदेच्या भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस सदस्य.
चौधरी सुद्धा स्वतःची शिकवले कलाकार आहे ज्याचे चित्रकला राष्ट्रीय गॅलरी, भारत ललित कला अकादमी, ललित कला भारतातील राष्ट्रीय अकादमी आयोजित केली जाते.
‘मराठी भाषाशैली’ या विषयाचा व्यासंग असल्याकारणाने त्यांनी अनेक मराठी प्रकाशनसंस्थांकरिता व छापखान्यांकरिता मुद्रितशोधक म्हणून काम पाहिले.
मोरेश्वर रामचंद्र वाळंबे यांनी महाराष्ट्र राज्य पाठ्यपुस्तक मंडळासाठी इयत्ता पाचवी, सहावी आणि सातवीसाठी व्याकरण विषयक पुस्तिकांचे लेखन करून त्यांच्या शालेय व्याकरण लेखनास सुरुवात केली.
जनता, व्यापारी, शेतकरी, व्यावसायिक, उद्योजक, सरकार, शेअर मार्केट आणि देशी-परदेशी संस्था यांच्याशी आर्थिक व्यवहार करणाऱ्या संस्थेस बँक म्हणतात.
२००६ मध्ये रेड फॉक्स हॉटेल बांधण्याचे ठरविले आणि २००९ मध्ये जयपूरमध्ये पहिले रेड फॉक्स हॉटेल चालू करण्यात आले आणि लेमन ट्री हॉटेलबरोबर एकत्रित करण्यात आले.
बंगलोर, चंदीगढ, चेन्नई, देहरादून, दिल्ली, गोवा, गुरगांव , हैद्राबाद, इंदूर, जयपूर, केरळ, नोएडा आणि पुणे अशा महत्त्वाच्या शहरांमध्ये या कंपनीची हॉटेल्स आहेत.
१९८३ पासून मुंबईच्या ऑबेराय हॉटेलमध्ये ऑबेराय सेंटर फोर लर्निंग ॲण्‍ड डेव्हलपमेंटमधून रतन यांनी आपल्या कामाची सुरुवात केली.
लेमन ट्री कंपनीमध्ये पदार्पण करण्यापूर्वी त्यांचेकडे ट्रिडेन्ट हॉटेलच्या अध्यक्षाचे पद असून त्यांनी भारताबाहेरील १३ हॉटेलचे व्यवस्थापन सांभाळले आहे.
ते टाटा प्रशासकीय सेवेमध्ये गेली १५ वर्षे कार्यरत असून तेथील ताज हॉटेलमध्ये उपाध्यक्ष आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी म्हणून तसेच ए.
लेमन ट्री हॉटेल या भारतीय साखळीच्या कंपनीचे मुख्यालय दिल्लीच्या इंदिरा गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळाजवळ एअरोसिटी हॉस्पिटॅलिटीमध्ये आहे.
लेमन ट्री प्रिमिअर, लेमन ट्री हॉटेल्स आणि रेड फॉक्स हॉटेल्स अशी तीन प्रकारच्या दर्जाची हॉटेल्स या समूहाने उपलब्ध करून दिलेली आहेत.
जपानच्या काही वित्तीय संस्था जसे शिनसिई बँक, भारतीय दर्जाचा रिअल इस्टेट फन्ड- कोटक रीअल्टी फन्ड, पीई फर्म – वॉरबर्ग पिंकस आणि डच पेन्शन फन्ड मॅनेजर – एपीजी यांचा या कंपनीच्या वित्तीय सहायतेमध्ये महत्त्वाचा सहभाग आहे.
हिंगण्याचे वातावरण गीता साने यांना एवढे आवडले होते की पुढे त्यांनी त्यांच्या स्वतःच्या मुलींना १९४८ साली, धनबाद ते हिंगणे हा १२०० मैलांचा प्रवास करून शिक्षणासाठी हिंगण्याला आणले.
त्यांच्या बहुतेक कादंबऱ्यांचे विषय हे भारतीय कुटुंबसंस्थेतील दोष, त्यांच्या मर्यादा आणि त्यात स्त्रीच्या होणाऱ्या घुसमटी संदर्भातील होते.
स्त्रीच्या अंतःकरणातील स्वातंत्र्याची जाणीव साने यांनी आपल्या कादंबऱ्यांतून सातत्याने प्रकट केल्यामुळे तत्कालीन काळात त्या बंडखोर ठरल्या.
गीता आनंद या भारतीय वंशाच्या पत्रकार असलेल्या महिलेस २००३ मध्ये 'पॉम्प डिसीज अ मस्क्युलर कंडिशन' या मालिकेसाठी हा पुरस्कार मिळाला.
त्यांना 'नॉन फिक्शन' गटात 'द एम्परर ऑफ ऑल मेलडीज- अ बायोग्राफी ऑफ कॅन्सर' या पुस्तकासाठी २०११ मध्ये पुलित्झर पुरस्कार मिळाला.
अमेरिकेतील ट्विन टॉवर्स पडल्यानंतर शेषाद्री यांच्या त्या विषयावर लिहिलेल्या ’डिस‍ॲपिरन्सेस’ या कवितेने त्यांचे नाव जगभरात गेले.
पत्रकारितामध्ये चार, अक्षरे आणि नाटक श्रेणीत चार, शिक्षण श्रेणीत एक असे पारितोषिके आणि पाच प्रवासी शिष्यवृत्ती यासाठी पुलित्झर दिला जातो.
फिल्मफेर सर्वोत्तम सहाय्यक अभिनेत्री पुरस्कार दरवर्षी फिल्मफेअर नियतकालिकातर्फे बॉलिवूडमधील सर्वोत्तम सहाय्यक अभिनेत्रीला दिला जातो.
काही शिक्षकांची नावे : मुंबई :- जुबैर मुश्ताक अहमद मोहम्मद , धर्मराज यादव , माताचरण मिश्रे , जयवंत पाटील , प्रभज्योत मसिंह , नानासाहेब पुंदे यांना.
शिक्षक कवी, लेखक ,निवेदक व तंत्रस्नेही शिक्षक श्री संजय वसंत जगताप यांना कोसन्मानचिन्ह , शाल व रोख रक्कम ११०००/- स्वरूपात भगवती सभागृह नागपूर येथे प्रदान करण्यात आला.
२ परिच्छेदपेक्षा अधिक माहिती उपलब्ध असलेल्या शिक्षकांबद्दल अधिक ज्ञानकोशीय स्वरूपातील माहिती उपलब्ध झाल्यास स्वतंत्र लेख बनू शकतो का याचा विचार करा.
खालील यादीत आदर्श शिक्षक पुरस्कार प्राप्त आदर्श शिक्षक, आदर्श प्राध्यापक, आदर्श मुख्याधापक, आदर्श प्राचार्यांची नावे माहिती सहीत जोडा.
कोल्हापूर जिल्ह्यातील पन्हाळा तालुक्यात पोहाळे तर्फ आळते येथे असलेल्या श्री नवनाथ हायस्कूलचे अनेक अखिल भारतीय, राज्य व जिल्हा पातळीवरील पुरस्कार प्राप्त मुख्याध्यापक चंद्रकांत काशिनाथ निकाडे यांच्या कार्याचा परिचय.
लल्लेश्वरी योगिनी , श्री शंकराची एक परमकोटीची भक्त, संतांच्या मांदियाळीत सर्वप्रथम येते, ज्यांनी मध्ययुगीन रहस्यवाद अथवा गूढवादाचा प्रचार केला, जो तदनंतर संपूर्ण भारतात पसरला.
ज्या संयुक्त संस्कृती आणि विचारधारेची तिने शिकवणूक दिली आणि ज्या धर्मबंधुत्वाचा पाया घातला, तो सर्वकाही शैव धर्मातील अव्दैत तत्त्वज्ञान तसेच मुस्लिम सुफी तत्त्वांचा सुरेख संगम होता.
अत्यंत लवकर, म्हणजे १३व्या शतकातच तिने अहिंसा, साधी राहणी आणि उच्च विचारसरणी ह्यांची शिकवण दिल्यानेच की काय, मुस्लिम समाजाकरिता ती ’लल्ला अरिफा’ होऊन पूज्य झाली तर हिंदूंकरिता ती ’लल्लेश्वरी योगिनी’ ह्या नावाने पूज्य ठरली.
लल्लेश्वरी योगिनी, सर्वतोमुखी लाल डेड हिने तिच्या समकालीन व्यक्तिंच्या जीवनावर तसेच विचारपद्धतिवर गंभीरपणे प्रभाव टाकला आणि जिची वचने प्रत्येक काश्मिरी व्यक्तिच्या हृदयाला भिडतात तसेच त्यांच्याकडून वेळप्रसंगी नीतिवचनांच्या रूपात वापरली जातात.
१३२६ , म्हणजे ६८८ वर्षांपूर्वी, सुल्तान अल्लाउद्दीनच्या काळात पद्मपोरा काश्मिर मध्ये राहणाऱ्या चेता भट नावाच्या काश्मिरी ब्राह्मणाच्या पोटी झाला.
काश्मिरमध्ये एक गोष्ट सर्वांच्याच ओठी आहे - एक मोठी वकरी मारली काय की छोटी मारली काय, लल्लाच्या जेवणाला फक्त एक दगडच असणार; ही गोष्ट म्हणजे, तिच्या सासूचा एका ताटात एक मोठा दगड ठेवून त्यावरून हलकासा भात पसरुन, एक ढीगभर भात तिला वाढलेला दाखविण्याच्या नित्यनेमाचा अप्रत्यक्ष उल्लेख होय.
सरतेशेवटी, अनेक प्रकारच्या विसंगती आणि प्रपंचातील क्रूरपणा पाहून लल्ला ने सर्वसंगपरित्याग करून ब्रह्मतत्त्वामध्ये स्वातंत्र्य मिळविले.
तिचे जीवन आणि वचने ह्यांनीच लोकांचे चारित्र्य घडविले तसेच प्रेम आणि सहनशिलतेचा पायंडा घालून दिला, जो आजही आपल्याला काश्मिरमध्ये पहायला मिळतो.
पुष्करणी जवळूनच पहिल्या लेण्याकडे जाण्याचा मार्ग आहे, या लेण्याला मरगळ म्हशीचे लेणे म्हणतात असे जरी असले तरी या लेणीमध्ये जे आहे त्याला नंदिकेश्वर असे नाव आहे कारण तिथे नंदीचे म्हणजेच वृषभाचे वशिंड याला शिवलिंगाचे रूप दिले आहे.
यशिवाय या लेण्यात दशवतार, अष्टमातृका, माहेश्वरी, नवग्रह, शेषशायी विष्णू, महिषासूरमर्दिनी, कार्तिकेय, चामुंडा इत्यादी शिल्पेही पहायला मिळतात.
तर दुसऱ्या शिवलिंगावर मध्यभागी मुख्य शिवलिंगावर दाढी, मिशा असलेला शंकर कोरलेला आहे आणि बाजूने ७१ दंडगोलाकार शिवलिंगे कोरलेली आहेत.
पाटेश्वरची हिंदू लेणी कधी आणि कोणी खोदली हे अज्ञात असले तरी पाटेश्वरचे मंदिर अठराव्या शतकात सरदार अनगळ यांनी बांधल्याचे ज्ञात आहे.
संस्कृत व इतिहास विषयाचे व्यासंगी अभ्यासक असलेल्या आळतेकर यांनी बनारस हिंदू विद्यापीठात व पाटणा विद्यापीठात इतिहासाचे प्राध्यापक म्हणून काम केले इतिहासाच्या क्षेत्रातील मौलिक संशोधन आणि त्यांना काशी प्रसाद जयस्वाल रिसर्च इन्स्टिट्यूटचे संचालक पद मिळाले शिलालेख ताम्रपट पुरावशेष नानी यांचा त्यांनी विशेष असा अभ्यास केला सर्वांगिन चिकित्सक संशोधन वस्तुनिष्ठ दृष्टिकोन ही त्यांच्या लिखाणाची वैशिष्ट्ये होती शिक्षण क्षेत्रात पाश्चात्त्यांच्या तुलनेत प्राचीन भारत मागासलेला होता हा समज त्यांनी एज्युकेशन इन इंडिया या ग्रंथाद्वारे दूर केला भारतामध्ये संपन्न उच्च दर्जाची विद्यापीठे होती परदेशी विद्यार्थी देखील येथे विद्यार्जनासाठी साठी येत असल्याचे त्यांनी नमूद केले प्राचीन काळातील स्त्री जीवनाचा अभ्यास करून प्राचीन काळी स्त्रियांना समाजात वरचा दर्जा होता, मध्ययुगात धार्मिक रूढी कर्मकांड व परंपरा अंधश्रद्धा यांचे स्तोम निर्माण झाल्यानंतर स्त्रियांचा दर्जा घसरत गेला असं प्रतिपादन त्यांनी केलं.
राजसत्तेचे वेगवेगळे सिद्धांत प्रचलित होते हे त्यांनी सिद्ध करण्याचा प्रयत्न केला महाभारताच्या व्यासपर्व तील राजनीतीचा विचार त्यांनी उलगडून दाखवला.
'प्राचीन भारतातील स्त्रियांचे सामाजिक स्थान व परिस्थिती' या ग्रंथातून प्राचीन साहित्य, शिलालेख, शिल्पे, प्रवासवृत्ते इत्यादी साधनांच्या आधारे भारतातील स्त्रियांचे शिक्षण, विवाह, घटस्फोट, सतीची चाल, स्त्रियांची वेशभूषा याबाबतची माहिती त्यांनी दिलेली आहे.
बुलडाणा जिल्ह्यातील जळगाव जामोद तालुक्यातील जामोद, चालठाणा, सोनबर्डी, कुॅंवरदेव, उमापूर, रायपूर तसेच संग्रामपूर तालुक्यातील शेंबा, चिचारी, वसाडी या आदिवासीबहुल गावांमध्ये पाचशेच्या जवळपास निहाल कुटुंबीयांची वस्ती आहे.
भारताच्या केंद्रीय गृहमंत्रालयाने नुकत्याच जारी केलेल्या अहवालात देशातील ४२ भाषा-बोलीभाषा अस्तंगत होण्याच्या मार्गावर असल्याचे सांगितले आहे.
म्हणून जव्हार संस्थानाचे महादेव कोळी राजे धुळाबा यांनी पिंपरीच्या सदानंद महाराज समाधीच्या देवस्थानास शहापूर तालुक्यातील 'काळभोंडे' व 'पाटोळ' ही दोन गावे इनाम म्हणून दिली.
यमाईने दिलेल्या वांझ गाईस सदानंद गुराख्यांबरोबर पिठ्या डोंगरावर चरावयास नेत असत एके दिवशी महाराजांनी मुलांच्यासाठी त्या वांझ गाईस दुधाच्या धारा काढून दाखवल्या, असे म्हणतात.
जव्हारचे तत्कालीन राजे धुळाबा, देवबा, कृष्णशाह, विक्रमशाह, पतंगशाह, ते यशवंतराव मार्तंडराव मुकणे यांच्यापर्यंत सर्व राजे नियमितपणे सरोद पिंपरीला येऊन महाराजांची प्रथम पूजा करीत असत.
15 एप्रिल 1882ला पट्टाभि रामाराव चित्तूर जिल्ह्यातून ‘मद्रास राष्ट्र रेविन्यू सेटिल्‌मेट् शाखे’मध्ये उद्योगी म्हणून जीवित प्रारंभिले.
कोची संस्थानामध्ये रेविन्यू सेटल्‌मेंट् व्यवस्थेचे संस्करण करण्याकरिता, त्या विषयामध्ये अनुभवसंपन्न असलेल्या पट्टाभि रामारावांना कोची संस्थानप्रभुने दीवाण म्हणून नियुक्तले.