polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
१९४४ - दुसरे महायुद्ध-मॉँते कॅसिनोची लढाई - दोस्त राष्ट्रांनी मॉँते कॅसिनोच्या मठावर तुफान बॉम्बफेक केली व नंतर हल्ला चढवला.
दहाव्या शतकात, इस्लामिक गणितज्ञ सर्व सहा त्रिकोणमितीय कार्ये वापरत होते, त्यांचे मूल्ये मांडले होते, आणि त्यांना गोलाच्या भूमितीतील अडचणींवर लागू करीत होते.
त्रिकोणाच्या, विशेषतः काटकोन त्रिकोणाच्या बाजू आणि कोन यांच्या परस्परसंबंधांचा अभ्यास करणाऱ्या गणितशाखेस त्रिकोणमिती असे म्हणतात.
आमच्या इतिहासात भूगर्भीय, सर्वेक्षण, खगोलीय यांत्रिकी, नॅव्हिगेशन, व्हिडिओ गेम्स, बुल्डींग्जची उंची मोजण्यासाठी इत्यादी सारख्या अनेक फाईलमध्ये त्रिकोणमिती लागू केली जाते.
स.1882च्या सुमारास स्वामी म्हणून गाजलेले फुलेंचे एक अनुयायी सत्यशोधक मारूतराव रामराव नवले हे समाजाचे सदस्य झाल्यावर त्यांनी पुणे जिल्ह्यातील खेड्यापाड्या पर्यत चळवळ पोहचविली त्यंचे व्यक्तिमत्त्व आणि तत्त्व समजावुन सांगण्याची पद्धत इतकी प्रभावी होती की ग्रामीन भागातील लोक त्यांचे भाषण ऐकण्यासाठी दुर दूरूनयेत असत.
गेल ऑंमव्हेट लिहीतात की " रा. नारायन मेघाजी लोखंडे इ. स.1897च्या प्लेगमध्ये कालवश झाले,आणि त्यांच्या आश्रयाने चालणारे 'दिनबंधू 'हे वर्तमानपत्र तात्काळ बंद पडले.प्लेग, कॉंलरा या रोगराईची साथ टोळधाडीचा पिकांना उपद्रव,त्यानंतर जवळपास आठदहा वर्षे राहीलेला दुष्काळ सत्यशोधक समाज थोडा विस्कळीत झाला. कार्यकर्त्यामडळीला चरितार्थासाठी इकडे-तिकडे पांगावे लागले त्यामुळे सत्यशेधक समाजाची वाताहात होउन एक प्रकारच्या उपेक्षांचे काळे ढग चळवळीवर घोंगावु लागले (टिप: या स्थिती विषयी लिहीतांना सुप्रसिद्ध तत्कालिनसत्यशोधकी विचारवंत भास्करराव जाधव यांनी म्हटले " या काळात सत्यशोधक समाजाचे पुण्यातील कार्य संपले होते म.
ऐतिहासिक पातळीवरून पारंपारिक तत्कालिन इतिहासकारांनी 'फुल्यांच्या म्रूत्यूनतंर सत्यशोधक समाजाची चळवळ संपली अशी विधाने प्रस्रूत केली.
अशा कठीन प्रसंगी स्वामी " मारूतरावांनी पुणे जिल्ह्यत अनेक ठिकानीभाषणे देउन लोकजाग्रूती करून पुन्हा सत्यशेधक समाजात प्राण ओतला. ते म्हणत की " हुरळली मेंढी लागली लांडग्याच्यामागे, या म्हणी प्रमाणे पुर्वी सत्यशोधक असलेलेअनेक लोक देशद्रोह्याच्या सापळ्यात सापडले, नंतर त्यांना आपण केलेली भयंकर चुक लक्षात आली.
मनुष्यमात्राचेआधिकार कोणते हे समजले" ( संदर्भ :- धनजय किर, स. ग.मालसे, संपा. 'म. फुले समग्र वाड:मय' महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि सं. मंडळ मुबई -प्रकाशित पान क्र. 264 ) असे स्वतःज्योतिराव फुले
संदर्भ:-उदघ्रूत डॉं. सदानंद मोरे" म. फुले यांचे राजकिय विचार, शिवाजी विद्यापिठ कोल्हापूर येथील प्रसिद्ध- व्याख्यान1990") ज्योतिराव फुलेंनीआपल्या सहका-य़ाशी विचार विनिमय करून 24 सप्टे1873 रोजी सत्यशोधक समाजाची स्थापना केली.
प्रयोग जे आढळतात तर त्या पैकी सत्यशोधक हा शब्द बाबा पदमनजी यांचेकडून आणि मानवधर्म हा शब्द दादोबा पांडूरंग तरखडकरांकडूनआलेले दिसतात -
218 खरेतर हे शब्द बुद्ध काळापासून विद्वानात रूड आहेत फुले तथागताचेचाहाते होते त्यांनी ते शब्दबुद्धाकडूनच घेतलेले असावेत काऱण त्यानी वज्रसूची हा बौद्ध ग्रंथ चाळला होता .1) सत्यशोधक समाजाची तत्त्वे: -
"मारोतराव नवल्यांच्या चरित्रावरून असे स्पष्ट होते की या काळातील हालचालीची माहीती ' दिनबंधू' या सत्यशोधकी वर्तमान पत्राकडून समाजात मोठ्या प्रमाणात प्रस्रूत केली जात होती. इ. स. 1890 पर्यत हे पत्र स्वतःचे वर्णन "श्रमजीवी हितसंबधियांचे मुखपत्र"असे करावयास लागले होते. कदाचित असा द्रूष्टीकोन घेणारे ते पहीलेच व्रुत्तपत्र होते. या पत्रावरून असेही दिसते की "मारोतराव स्वामी केवळ सत्यशोधक समाजाचे तत्त्वेच सांगत होते असे नाही तर, त्यांनी बहुजन समाजात शिक्षणाचाही जोरदार प्रसार केला.
परिणामी सासवडमध्येच मागासलेल्या जमातीतील विद्यार्थीसंख्या इतकी वाढली की सरकारी शाळातही मुलांना जागा पुरेना " ब) भिमथडी भागातील विस्तार:पुणे जिल्ह्यातील विविध भागात सत्यशोधक विचारांचा प्रचार आणि प्रसार होत असतांना इंदापूर किंवा भीमथडी आलिप्त राहूच शकत नव्हती . सासवडला या समाजाचे काम जोरात होते . त्याची धग इदापूर आणि बारामती परिसरीत येणे अपरिहार्यच होते. " पुणे जिल्ह्याच्या भीमथडी, इंदापुर तालुक्यात काही कट्टर सत्यशोधकी कार्यकर्ते ब्राम्हणांचा जाच सहन करीत घट्टपणे उभे राहीलेले होते.
1912च्या सुमारास बारामती या भागातील प्रमुख गावी एक कार्यप्रवन मराठा पुढारी येईपर्यंत आणि परिषदा पुन्हा भरण्यास सुरुवात झाल्याने प्रोत्साहन मिळे पर्यंत हालचाल करणे अशक्य झाले होते.
याच ग्रंथालयाच्या इमारतीमध्ये श्रीधर स्वामी सभागृह देखील आहे ज्या श्रीधर स्वामींनी बारामतीच्या करा नदी काठावर बसून शिवलीलामृत हा ग्रंथ लिहिला अशा या थोर पुरुषांची आठवण म्हणून या सभागृहाला त्यांचं नाव देण्यात आलेला आहे
विद्यानगरी तसेच माळेगाव येथील अभियांत्रिकी महाविद्यालय आणि शारदाबाई पवार महिला महाविद्यालय गव्हमेंट वैद्यकीय महविद्यालय ही पाच महत्त्वाची महाविद्यालये आहेत.
शिक्षणाच्या बाबतीत व्यवस्थापन, अभियांत्रिकी, आरोग्य, संगणक आणि माहिती व तंत्रज्ञान, कायदा, मनुष्यबळ विकास, कृषी, शास्त्र, वित्तसहाय्य, ॲनिमेशन , कला, वाणिज्य, डिझायनिंग, पाकशास्त्र, मानव्यशास्त्र, मुक्‍त शिक्षण अभ्यासक्रम यामध्ये महाविद्यालयीन शिक्षणाच्या सुविधा सरकारी, खासगी, एनजीओ यांच्याद्वारे उपलब्ध आहेत.
नीरा नदीचे पाणी बारामती तालुक्यातील बरयाच गावांना शेतीसाठी उपयुक्त झाले आहे त्यामुळे नीरा नदी किनाऱ्यालगतचा शेती उद्दोग उत्तम चालतो.
संदर्भ: - हरि नरके , संपा- म.फुले: शोधाच्या नवीन वाटा.- प्रकाशन म. फुले चरित्र साधनेप्रकाशन समिती महाराष्ट्र शासन, 3 जाने 1998 पान क्र.70) फुलेच्या मते " ज्या प्रमाने आई वडिलांची भेट घेण्यासाठी मुलाला मध्यस्थाची गरज नसते त्या प्रमाने ईश्वराची प्रार्थना करण्यास भट-भिक्षूकांची गरज नसावी.
पाचव्या परिषदेचा रिपोर्ट सांगतो की " इदापुर तालुक्यातील 'खरोची ' सारख्या छोट्या गावात देखील सत्यशोधक समाजाचे कार्य चालू असल्याचे रेकॉंर्ड मिळते" इदापूर तालूक्याच्या सिमेवरील भागात भीमथडीचा प्रदेश मोडत होता , म्हणून कधी कधी.
1880 साली बारामती तालूक्यातील ' स्वामीची चिंचोली या ठिकाणी शेतक-य़ाची पहिली सभा भरविली गेली होती. क्रूष्णराव पांडूरंग भालेकर या सत्यशोधकीयांनी इ. स.1815. मध्ये 'दीनबंधू '- सार्वजनिक सभा पुण्यातील सार्वजनिक सभेच्या विरोधात निर्मान केली होती " ( संदर्भ:- डॉं. एरंडे आशोक, सत्यशोधक मुकूंदराव पाटील ' दीनमित्र ' स्फुर्तीस्थान, अहमदनगर ,1996 पान क्र. 26) त्याचा फार मोठा आधार शेतकरी बहुजनवर्गाच होता.
संदर्भ:- डॉं. दिनेश मोरे - आधुनिक महाराष्ट्राच्या परिवर्तनाचा इतिहास कैलाश प्रकाशन. औरंगाबाद 2006 पा.393) वरील तत्त्वे फुलेनी सार्वजनिक सत्यधर्म या ग्रथात विस्ताराने दिली आहेत.2) सत्यशोधक चळवळीचा विस्तार:-ज्योतीराव फुलेंनी आपल्या जीवन काळाच्या अखेरच्या टप्यात सत्यशोधक चळवळीची निर्मिती करून बहूजनांना त्यांचे पहिले संघटन मिळवुन दिले.
फुलेनी त्यांच्या कार्यकाळात पुण्यात सत्यशोधकी तत्त्वे चांगलीच रूजविली, परंतु त्या चळवळीचा विस्तार त्यांना आपल्या हयातीत मोठ्या प्रमाणात करता आला नाही.
श्री छत्रपती शाहू हायस्कूल अँड ज्युनिअर कॉलेज, बारामती १९४४ मध्ये पद्भूषण डॉ कर्मवीर भाऊराव पाटील यांनी शाहू बोर्डिंग यांच्या संयुक्त विद्यमाने स्थापन केले.
1880 पर्यत सत्यशोधक समाजाची पाळेमुळे पुणे, मुबंई, ठाणे , अहमद नगर वगैरे जिल्ह्यतील काही भागआणि पुणे जिल्ह्याच्या सिमांवरील चार तालुक्यात चागंलीच रोवली गेली.
" इ.स.1875 मध्ये बारामती भागात 'सोळा' धार्मिक विवाहविधी पार पडल्याचा अहवाल वाचला गेला " ( संदर्भ:- काडंगे राम , ' महा- महात्मा ज्योतिराव फुले:व्यक्ति व कार्य', राजश्री प्रकाशन , पान क्र.184-85 )
बारामतीला वैभवशाली अशी सामाजिक राजकीय व सांस्कृतिक परंपरा लाभलेली आहे पूर्वीच्या भीमथडी म्हणून ओळखल्या गेलेल्या या शहराला आज एक वेगळा लौकिक प्राप्त झालेला आहे
शिवनगर विद्या प्रसारक मंडळ, शिवनगरची स्थापना 1972 मध्ये ग्रामीण भागातील मुलांना पूर्व-प्राथमिक ते पदव्युत्तर स्तरापर्यंतच्या शिक्षणाच्या प्रवाहात आणण्यासाठी केली गेली.
"बारामती भागात सत्यशोधक धायगुडे मास्तर कार्यरत होते ते खाटीक गल्लीत रहात असत तेथील सत्यशोधक गालिंदे हे देखील चळवळीचे काम करीत असत. या समाजाच्या दोन सभा ' दाने बाजारात' घेतल्या जात . जेथे दहा बारा लोक जमले की ही मंडळी सत्यशोधकी विचार सांगत ".
बारामती येथुन सातारा, कोल्हापूर, सांगली, भूम ,पंढरपूर ,मुंबई, तुळजापूर, धुळे ,औरंगाबाद ,जळगाव, सोलापुर, रावेर अशा लांब पल्ल्याच्या गाडी दररोज सोडल्या जातात.
"कोणत्याही महापुरूषाच्या विचाराला म्रूत्यूच काय प्रत्यक्ष काळ देखील मारू शकत नाही, हे कितीही खरे असले तरीदुसरे सत्य असे की महापुरूषांनाचकाय त्याच्या एकुन विचाराला मारून टाकण्याची ताकद शत्रूपेक्षा त्यांच्याच अनुयायात असते " ( डॉं. दिनेश मोरे, सुधारकांचा सुधारकः क्रांतिबाफुले, प्रकाशन - के. एस. पब्ली. औरंगाबाद 2008 पान क्र. प्रास्तविक 2)
१५०५ साली केरळातील कोची येथे फ्रान्सिस्को द अल्मीडा याच्या पहिला पोर्तुगीज व्हाइसरॉय म्हणून झालेल्या नेमणुकीपासून भारतातील पोर्तुगीज सत्तेला आरंभ झाला.
१७५२ सालापर्यंत आफ्रिका खंडाच्या दक्षिणेपासून आग्नेय आशियापर्यंत, अश्या हिंदी महासागरातील सर्व पोर्तुगीज वसाहतींना पोर्तुगीज भारत या संज्ञेने उल्लेखले जाई.
१८४४ साली पोर्तुगीज भारताच्या शासनाने मकाव, सोलोर व तिमोर येथील वसाहतींना प्रशासकीय कक्षेतून वगळल्यानंतर पोर्तुगीज भारताची व्याप्ती गोवा व मलबारापुरती सीमित राहिली.
१५३३मध्ये दियोगो दि सिल्व्हेरियाने वांद्र्याच्या बेटापासून गुजरातमधील सुरते पर्यंतच्या समुद्रकिनाऱ्यावरील दिसेल ते शहर बेचिराख केले.
नंतर त्याचा सेनापती जलालुद्दीन खिलजीने त्याच्याविरुद्ध उठाव करून सत्ता बळकावली/हस्तगत केली.१३व्या शतकात त्याचा पुतण्या अल्लाउद्दीन खिलजीने त्याची कपटाने हत्या केली आणि तो शासक बनला.
छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या नेतृत्वाखाली मराठा साम्राज्य,स्वराज्य ाची महाराष्ट्रात स्थापना झाली,ज्याचा मुख्य उदेश्य भारतात एतद्देशीयांचे राज्य पुन‍:प्रस्थापन करणे हा होता.
छत्रपती शिवाजी महाराजांनी मुघली व दक्षिण भारताच्या विजापूरची आदिलशाही आणि गोवळकोंड्याची कुतूबशाही तर इंग्रज,फ्रेंच,पोर्तुगीज या तीन परकीय सत्तांचा प्रतिकार केला .
पहिल्या बाजीराव पेशव्यांचे पुत्र असलेल्या नानासाहेबांच्या काळात अफगाण शासक अहमदशहा अब्दालीशी झालेल्या पानिपतच्या तिसऱ्या युद्धात दारुण पराभवानंतर पेशव्यांचे पतन सुरू झाले.
इंग्रजांनी साहजिकच आपल्या विकसित शस्त्रास्त्रे व युद्धकौशल्य तसेच मुत्सद्देगिरी,फुटीचे राजकारण करून हळूहळू भारताच्या सर्व राज्ये आपल्या अधिपत्याखाली आणली.
बंगालपासून सुरुवात करत, कर्नाटकातील म्हैसूरचा सुल्तान हैदर अली व त्याचा मुलगा टिपू सुलतान, १८१८ मध्ये मराठा साम्राज्य, १८५० च्या सुमारास पंजाबमधील शीख राज्य/साम्राज्य व जाट राज्ये/साम्राज्ये असे एक एक हस्तगत करत जवळपास संपूर्ण भारताला इंग्रजांनी ईस्ट इंडिया कंपनीच्या कारभाराखाली गुलाम बनवले.
साधारणपणे ९,००० वर्षांपूर्वी भारतात ग्रामीण व शहरी स्वरूपांची मानवी वस्ती होऊ लागली व सिंधू नदीच्या काठावर त्याचे हळूहळू सिंधू संस्कृतीत रूपांतर झाले.
काही इतिहासकार मान्य करतात की युरोप व मध्य आशियातून आलेल्या आर्य लोकांच्या टोळ्यांनी सातत्याने आक्रमणे करून सिंधू संस्कृती नष्ट केली व त्यानंतर वैदिक काळ सूरू झाला.
भारतीय उपखंडाच्या वायव्येला असलेल्या आजच्या अफगाणिस्तानपासून ते पूर्वेला बिहार, बंगाल,ओडीसा पर्यंतच्या प्रदेशात आणि दक्षिणेत महाराष्ट्रापर्यंत ही जनपदे पसरलेली होती आजच्या महाराष्ट्राचा काही भाग तेव्हाच्या या जनपदाने व्यापलेला होता संस्कृत, पाली आणि अर्धमागधी साहित्यात या जनपदाची नावे आढळतात ग्रीक इतिहासकारांच्या लिखाणातूनही त्यासंबंधीची माहिती मिळते त्यातील काही जण पदांमध्ये राजेशाही ही अस्तित्वा मध्ये होती तर काही जणांमध्ये मात्र गणराज्य व्यवस्था होती.
गणराज्य असलेल्या जनपदांमधील ज्येष्ठ व्यक्तीची गणपरिषद असे परिषदेचे सदस्य एकत्रितपणे चर्चा करून राज्यकारभारास संबंधीचे निर्णय घेत असत अशा चर्चा ज्या ठिकाणी होत त्या सभागृहाला संतागार असे म्हटले जाई गौतम बुद्ध नेपाळमधील शाक्य गणराज्यातील राजपुत्र होते प्रत्येक जनपदाची स्वतंत्र नाणी प्रचलनात होते.
जन पदांच्या संदर्भातला उल्लेख हा तत्कालीन प्राचीन धार्मिक साहित्यामधून येतो यामध्ये बौद्ध धर्मातील त्रिपिटक आणि जैन धर्मातील ग्रंथ यामध्ये जनपदांचा व गणराज्यांचा उल्लेख आलेला आहे.
कोसल महाजनपदाचा विस्तार हिमालयाच्या पायथ्याशी नेपाळ आणि उत्तर प्रदेश या ठिकाणी झालेला होता या राज्यातील श्रावस्ती कुशावती आणि साकेत ही नगरे प्रसिद्ध होती श्रावस्ती हे कोसल महाजनपदाची राजधानी होती गौतम बुद्ध श्रावस्थीमध्ये चेतवणी या प्रसिद्ध विहारात दीर्घकाळ राहिलेले होते कोसल राजा प्रसेनजित हा वर्धमान महावीर आणि गौतम बुद्ध यांचा समकालीन होता.
वत्स महाजनपदाचा विस्तार हा उत्तर प्रदेशातील प्रयागच्या आसपासच्या प्रदेशात झालेला होता कोसम म्हणजेच प्राचीन काळाचे कौशांबी होईल हे एक महत्त्वाचे व्यापारी केंद्र होते कौशांबीतील तीन अत्यंत श्रीमंत व्यापाऱ्यांनी गौतम बुद्ध आणि त्यांचे अनुयायी यांच्यासाठी तीन विहार बांधले होते.
राजा उदयन हा गौतम बुद्धांचा समकालीन होता राजा उदयन नंतर वत्स महाजन पदाचे स्वतंत्र अस्तित्व फार काळ टिकले नाही ते अवंती महाजन पदाच्या राजाने जिंकून घेतले प्राचीन भारताच्या इतिहासात पदांची स्थान हे महत्त्वपूर्ण ठरलेले आहे या काळातील जनपदांच्या उदयातूनच सार्वभौम सत्ता ह्या आकाराला आल्या त्याच्या प्रदेशांमध्ये क्या सत्तांचा मोठा विस्तार घडून आला अनेक वैभव संपन्न असे राज्य देशांमध्ये आकाराला आले.
तमिळनाडूतीलपांड्य, चोल साम्राज्य,चेरा,विजयनगरचे साम्राज्य / राज्य, महाराष्ट्रातील सातवाहन,यादव,विदर्भ या काळातील कला, स्थापत्यशास्त्रातील प्रगती आजही खुणावते.
चंद्रगुप्त मौर्यने भारताचा मोठा भूभाग मौर्य साम्राज्याचा अधिपत्या खाली आणला, तो विस्तार त्याचा मुलगा/पुत्र बिंदुसाराच्या काळात चालू राहिला व सम्राट अशोकच्या काळात त्या विस्ताराने कळस केला.
जवळपास संपूर्ण भारत, पाकिस्तान, अफगाणिस्तान॰, बांग्लादेश, इराण व ब्रम्हदेशाचा काही भाग इतका मोठ्या भूभाग मौर्य साम्राज्याच्या अधिपत्याखाली आला होता.
२६० मध्ये झालेल्या कलिंगच्या युद्धात अशोकने कलिंग राज्य मौर्य साम्राज्याला जोडला परंतु झालेली मानवहानी पाहून त्याचे मन विरक्त झाले व त्याने बौद्ध धर्माचा स्वीकार केला, तसेच त्याने बौद्ध धर्माच्या प्रसारकाचे काम हाती घेतले.
अशोकाच्या संदर्भातील अनेक शिलालेख भारताच्या कानाकोपऱ्यात पहावयास मिळतात, तसेच अनेक स्तूप आजही पहायला मिळतात, सारनाथ येथील अशोकस्तंभ आज आधुनिक भारताची राजमुद्रा बनली आहे.
मौर्य आणि गुप्त काळात भारतीय स्थापत्यकलेचा विकासाचा मोठा उत्कर्ष झाला सम्राट अशोक आणि ठिकाणी उभारलेले दगडी स्तंभ ही भारतीय शिल्पकलेची उत्कृष्ट उदाहरणे आहेत सांची येथील स्तूप आणि कारले तसेच नाशिक व अजिंठा-वेरूळ येथील ठिकाणांच्या लेण्यांमधून तीच परंपरा अधिकाधिक विकसित होत गेली असे दिसून येते गुप्तकाळात भारतीय मूर्ती कलेचा मोठा विकास झाला दक्षिण भारतात चालुक्य आणि पल्लव राजसत्तेच्या काळात मंदिर स्थापत्याचा विकास झाला तामिळनाडूमधील महाबलीपुरमची मंदिरे त्याची साक्ष देणारी आहेत पल्लव राजसत्तेच्या काळात देवदेवतांच्या कास्य मूर्ती बनविण्यास सुरुवात झाली होती दिल्लीजवळ नेहरोली येथे असलेल्या गुप्तकालीन लोहस्तंभाच्या आधारित प्राचीन भारतीयांचे धातू शास्त्राचे ज्ञान हे किती प्रगत होते हे समजते प्राचीन भारतीय संस्कृती अत्यंत समृद्ध आणि प्रगत होते भारतीय संस्कृतीचा जगातील इतर संस्कृतीशी असलेला संपर्क आणि त्याचे झालेले दूरगामी परिणाम हेदेखील यावरून लक्षात घेण्यासारखे आहे
या काळात दक्षिण भारत व महाराष्ट्रात राष्ट्रकूटांचे राज्य होते तर मध्य व पश्चिम भारतात मालव प्रांतात प्रतिहार पूर्वेकडे बंगालमध्ये पाल साम्राज्य उदयास आले ज्यांनी काही काळ जवळपास संपूर्ण उत्तर भारत व अफगाणिस्तानापर्यंत आपल्या सीमा वाढवल्या होत्या.
प्रतिहारांनी उमय्यद खलीफांच्या काळात झालेल्या पहिल्या इस्लामी आक्रमणाचा प्रखर सामना केला व पुढील तीन चार शतके इस्लामी आक्रमणे होण्यापासून भारताचे रक्षण केले.
प्रतिहारांचे मध्य व पश्चिम भारतावरील साम्राज्य कालांतराने क्षीण झाले व अनेक लहान सहान राज्यांमध्ये विभागले जी राज्ये राजपूत राज्ये म्हणून ओ़ळखली जात, त्या राज्यांनी अगदी भारत इंग्रजांपासून स्वतंत्र होईपर्यंत आपले अस्तित्व टिकवले होते.
चालुक्यांचे राज्य क्षीण झाल्यानंतर दक्षिणेत प्राचीन चोल साम्राज्याने जबरदस्त उभारी घेतली व भारताच्या इतिहासातील एक अतिशय प्रभावी साम्राज्य बनले.
या राज्यांमध्ये ग्रीक-भारतीय अश्या प्रकारची मिश्र संस्कृती उदयास आली व याच काळात भारतीय संस्कृतीचा अविभाज्य भाग असलेला वायव्य प्रांत सांस्कृतिक दृष्ट्या वेगळा बनू लागला.
लोकमान्य टिळक यांच्या नेतृत्वाखाली विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीला भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसने राष्ट्रीय पातळीवर स्वातंत्र्य चळवळ सुरू केली.
सरते शेवटी दुसऱ्या महायुद्धानंतर १५ ऑगस्ट १९४७ रोजी भारताला ब्रिटनपासून स्वातंत्र्य मिळाले परंतु त्यासाठी बहुसंख्य मुस्लिम असलेला भाग आजचा पाकिस्तान व बांगलादेश हे वेगळे व्हावे लागले.
आणि २६ जानेवारी १९५० रोजी भारतीय घटनेची अंमलबजावणी सुरू झाली, भारत गणतंत्र राष्ट्र बनले व जगातील सर्वांत मोठे लोकशाही राष्ट्र अशी आज बिरुदावली मिरवत आहे.
पोर्तुगीजांशी भारताला लढावे लागले.१९६१मध्ये भारताने आपले लष्कर पाठवून गोवा,दीव,दमण आणि दादरा आणि नगर हवेली पोर्तुगीजांच्या जोखडातून मुक्त केले.
जम्मू आणि काश्मीर,पंजाबमध्ये १९८० च्या दशकात झालेला हिंसाचार व ईशान्येकडील आसाम,मणिपूर,मिझोराम,नागालैंड राज्यात सुरू असलेल्या हिंसाचार आणि गरिबीमुळे आदिवासी भागांत सुरू होत असलेला नक्षलवाद यांमुळे भारताच्या आतंकवाद/दहशतवाद ही एक महत्त्वाचा सुरक्षाविषयक मुद्दा बनला आहे.
११ वर्षांच्या सातत्याचा लढाईंमुळे अलेक्झांडरची सेना चांगलीच कंटाळली होती व तत्कालीन मगध साम्राज्याची ताकद अलेक्झांडरच्या सैन्याच्या तुलनेत जास्त होती व भारतीयांशी पहिल्या काही लढायातील अनुभवांमुळे मगधशी टक्कर महाग पडेल या कल्पनेने अलेक्झांडरच्या सैन्यात परतीची लाट उफाळून आली.
अरबस्तानात सहाव्या शतकातील इस्लामच्या उदयानंतर इस्लामी राज्यकर्त्यांनी स्पेन, उत्तर अफ्रिका, तुर्कस्तान ते इराण बलुचिस्तानपर्यंत भाग इस्लामय करून टाकला होता.
भारताचा इतिहास वैभवसंपन्न आणि सामर्थ्यशाली असाच राहिलेला आहे भारतामध्ये प्राचीन काळापासून ते आधुनिक काळापर्यंत अनेक राजवटी सत्ताकेंद्री आल्या या राजवटीने भारतामध्ये अनेक काळापर्यंत राज्य केलं यामधील सर्वात प्रभावी आणि सामर्थ्यशाली राज्य म्हणजे मौर्य साम्राज्य होय.
हे भारताच्या पहिले प्रभावी असे केंद्रीय शासन होते भारतामध्ये सत्ताही मोठ्या काळापर्यंत टिकून राहिली देशातील ती पहिली केंद्रीकृत अशी सत्ता होते या काळामध्ये राज्यकर्त्यांनी मोठा भूप्रदेश आपल्या अंमलाखाली आणला आणि प्रजा कल्याणकारी शासन व्यवस्था निर्माण करण्याचा प्रयत्न केला.
भारताच्या वायव्य प्रांत व अफगणिस्तानवर ग्रीक राज्य कर्त्यांनी पुन्हा वर्चस्व मिळवले परंतु कालांतराने ते भारतीय संस्कृतीत सरमिसळून गेले.
मौर्य साम्राज्याचा शेवटचा सम्राट बृहदत्त याचा पुष्यमित्र शुंग ने वध केला व स्वता: सम्राट बनला, त्याच्या राज्यकालात त्याने मागील शतकात बौद्ध धर्माचे वाढलेले प्रस्थ कमी करण्याचा प्रयत्न केला व सनातन वैदिक धर्माला चालना दिली.
वैदिक संस्कृती संदर्भात खूप साहित्य आहे परंतु पुरातत्त्वीय पुरावे नाहीत व सिंधू संस्कृतीबद्दल भरपूर पुरातत्त्वीय पुरावे आहेत परंतु त्या संदर्भात कोणतेही साहित्य नाही.
यांचा विस्तार आधुनिक अफगणिस्तानपासून ते बंगालपर्यंत तर दक्षिणेकडे महाराष्ट्रपर्यंत होता व सर्व प्रमुख महाजनपदे ही गंगा नदीच्या खोऱ्यात होती.
महाजनपदांच्या काळात भारतीय संस्कृतीतील महत्त्वाचा हिस्सा असणाऱ्या तत्त्वज्ञानाचा विकास झाला, उपनिषदे व इतर वेदोत्तर साहित्यामधून त्याकाळी आलेले प्रचंड मोठे वैचारिक बदल दर्शावतात.
द्वैत अद्वैतवाद्, तसेच नास्तिकवाद, पदार्थवाद, अजिविकवाद इत्यादी मतप्रवाह त्याकाळी अस्तित्वात होते, जैन धर्म व बौद्ध धर्माची तात्त्विक बांधणी याच सर्व तत्कालीन ऊहापोहाचा निकाल आहे असे मानतात.
सिंधू संस्कृती आधुनिक भारत (पंजाब, हरयाणा, राजस्थान, गुजरात व पाकिस्तानातील पंजाब, सिंध, बलुचिस्तान व वायव्य प्रांत) भूभागावर वसलेली होती.
त्यातील बराचसा भाग आधुनिक पाकिस्तानात असला तरी सिंधू संस्कृतीत आजच्या भारतीय संस्कृतीची पाळेमुळे सापडतात व भारताच्या इतिहासाचा अविभाज्य अंग आहे.
या राजपूत राज्यांनी उत्तर भारताच्या मोठ्या प्रांतावर अनेक शतके राज्य केले, यापैकी पृथ्वीराज चौहान हा पराक्रमी राजपूत राजा दिल्लीचा राजा होता व इस्लामी आक्रमकांविरुद्ध अनेक युद्धे केली.
विशेषतः वेदांच्या अभ्यासाकडे जेंव्हा पाश्चात्य लोकांना आपले लक्ष वळविले तेंव्हा इतर गोष्टींच्या बरोबरच त्यांनी वेदांच्या कालनिर्णयाकडे चर्चा सुरू केली.
उत्तरेस प्रतिहार,पाल,वर्धन,गहडवाल इत्यादी तर दक्षिणेस राष्ट्रकूट,होयसळ,पांड्य,चेर,कदंब,यादव इत्यादी साम्राज्ये होऊन गेली.
१९९४ रोजी नागपूर येथे गोवारी समाजातील लोकांचा शिक्षण आणि सरकारी नोकऱ्यांमध्ये आरक्षणाची मागणी करण्यासाठी मोर्चा निघाला, तेव्हा मुख्यमंत्री या नात्याने मोर्चेकऱ्यांची भेट न घेता त्यांच्यावर लाठीमार करण्यात आला.
जून १९८८ मध्ये पंतप्रधान आणि काँग्रेस अध्यक्ष राजीव गांधींनी महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री शंकरराव चव्हाण यांचा केन्द्रीय मंत्रिमंडळात अर्थमंत्री म्हणून समावेश केला.
पण बाळासाहेब ठाकरे यांचा शिवसेना हा पक्ष भारतीय जनता पक्षाशी युती करून काँग्रेस पक्षाच्या अनेक वर्षे अबाधित असलेल्या वर्चस्वाला आव्हान देऊ लागला होता.
संगमा आणि तारिक अन्वर यांच्या साथीने शरद पवारांनी अशी मागणी केली की, '१३ व्या लोकसभा निवडणुकीसाठी काँग्रेस पक्षाने इटलीत जन्मलेल्या सोनिया गांधींऐवजी भारतात जन्मलेल्या कोणाही नेत्याला पंतप्रधानपदाचे उमेदवार म्हणून घोषित करावे. काँग्रेस अध्यक्ष सोनिया गांधींना लिहिलेल्या पत्रात त्या तिघांनी म्हटले,'उच्च शिक्षण, कर्तबगारी आणि पात्रता असलेल्या अनेक व्यक्ती असलेल्या या ९८ कोटी लोकांच्या भारत देशात भारताबाहेर जन्म झालेली कोणत्याही व्यक्तीने सरकारचे नेतृत्व करणे योग्य होणार नाही, कारण हा प्रश्न देशाची सुरक्षा, आर्थिक हितसंबंध आणि जागतिक राजकारणातील भारताच्या प्रतिमेबरोबरच प्रत्येक भारतीयाच्या अस्मितेशी निगडित आहे' या कारणावरून काँग्रेस पक्षाने शरद पवार, पी.
पवारांबरोबर काँग्रेस पक्षातून बाहेर पडलेले १२ आमदार, काँग्रेस पक्ष आणि जनता पक्ष यांची आघाडी पुरोगामी लोकशाही दल या नावाने बनली आणि त्याचे नेते पवार झाले.
भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसपासून वेगळे झाल्यानंतर १९९९ मध्ये त्यांनी स्थापन केलेल्या राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाचे ते अध्यक्ष आहेत.
त्यामुळे शिवसेना-भाजप विरोधी मतांचे विभाजन टळले आणि काँग्रेस-रिपब्लिकन पक्ष आणि समाजवादी पक्ष यांच्या युतीने ४८ पैकी ३७ जागा जिंकून जोरदार यश प्राप्त केले.
कुटुंबातील इतर राजकारण्यांमध्ये त्यांची मुलगी सुप्रिया सुळे, अजित पवार हे त्यांचे पुतणे, रोहित राजेंद्र पवार हे पुतण्याचे पुत्र आणि त्यांच्या विस्तारित कुटुंबातील इतर सदस्यांचा समावेश आहे.
त्याअंतर्गत त्यांना पश्चिम जर्मनी, फ्रान्स, इटली, इंग्लंड इत्यादी देशांना भेट देऊन तेथील राजकीय पक्षांचा आणि त्यांच्या पक्षबांधणी करायच्या पद्धतीचा जवळून अभ्यास करता आला.
१९९१ मध्ये विलासराव देशमुख, सुरूपसिंग नाईक आणि इतर काही मंत्र्यांनी शरद पवारांना मुख्यमंत्रिपदावरून हटवण्याची मागणी पक्षाध्यक्ष राजीव गांधी यांच्याकडे केली.
त्यांना आवडणाऱ्या सौम्य इंग्रजी विनोदाप्रमाणे ते गमतीने 'व्याख्यानबाजी' असे आपल्याच भाषणांना म्हणतात खरे; पण त्यांनी हे व्रत अनेक दशके सांभाळले.
मराठी साहित्य आणि संस्कृती व्यवहारांचा पुढचा प्रवास या नव्या दिशेने होत राहिला तरच साहित्य संमेलनाचा हा विज्ञानयोग सार्थकी लागेल, असे त्यांचे म्हणणे आहे.
त्यांचे वडील, रॅंग्लर विष्णू वासुदेव नारळीकर हे एक प्रसिद्ध गणितज्ञ, वाराणसी येथील बनारस हिंदू विद्यापीठाच्या गणित शाखेचे प्रमुख होते.
नारळीकरांनी 'चार नगरांतले माझे विश्व' या विलक्षण ओघवत्या आणि साहित्य अकादमीचा पुरस्कार मिळालेल्या आत्मकथनाचा समारोप करताना 'विज्ञानप्रसार आणि अंधश्रद्धानिर्मूलन यांच्या मागे लागताना पदोपदी जाणवते की, आपल्या सुशिक्षित समजल्या जाणाऱ्या समाजावर देखील अंधश्रद्धांचा पगडा आहे,' असे खेदाने म्हटले आहे.
मात्र, लगेच संस्कृत सुभाषिताचे उद्धरण देऊन त्यांनी 'कितीही विघ्ने कोसळली तरी शहाणी माणसे आपले नियतकर्तव्य सोडत नाहीत' असाही उतारा त्याला जोडला आहे.
दिनांक ३, ४ व ५ डिसेंबर या तारखांना कुसुमाग्रजनगरी, नाशिक येथे ९४व्या अखिल भारतीय साहित्य संमेलनाचे अध्यक्षपद जयंत नारळीकर यांना प्रदान करण्यात आले होते.
नांदेड लोकसभा मतदार संघ अंतर्गत उत्तर नांदेड, दक्षिण नांदेड, देगलूर, भोकर, नायगाव, मुखेड, माहूर, किनवट व कंधार हे विधानसभा मतदार संघ येतात.
नांदेड जिल्ह्यात स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ व श्री गुरूगोविंदसिंहजी अभियांत्रिकी व तांत्रिक महाविद्यालय या महत्त्वाच्या शैक्षणिक संस्था आहेत.
श्री गुरूगोविंदसिंह यांचा गुरुद्वारा, माहुरची रेणुकादेवी , बिलोली मशिद, कंधारचा भुईकोट किल्ला, लोहा तालुक्यातील माळेगाव यात्रा, सहस्रकुंडचा धबधबा किनवट तालुका, देगलूर तालुक्यातील सिद्धेश्वर मंदीर व इतर मंदिर समुह , नांदेडचा किल्ला व मुखेड येथील शिवमंदिर, अर्धापूर येथील केशवराज मंदिर, शंभर फूटी मजार
तेलगू ते प्रादेशिक अभिमान आणि शेतकरी, मागासवर्गीय आणि मध्यमवर्गीय लोकांसाठी एक पक्ष यावर जोर देऊन काँग्रेसच्या पुढाकारासाठी पर्याय म्हणून ही स्थापना झाली.
रामारावा 1 9 83 मध्ये पक्षाच्या स्थापनेच्या नऊ महिन्यांच्या आत आंध्रप्रदेशचे 10 वे मुख्यमंत्री झाले आणि अशाप्रकारे आंध्रप्रदेशात पहिले बिगर काँग्रेस सरकार स्थापन झाले.
तेलगू भाषेतील प्रसिद्ध लेखक आणि नोकरशहा असलेल्या सुब्बाराव यांनी 1962 मध्ये विशाखापट्टणमचे जिल्हा कोषागार अधिकारी म्हणून काम करताना प्रतिज्ञा तयार केली.
त्यांनी ती प्रतिज्ञा काँग्रेसचे ज्येष्ठ नेते तेनेती विश्वनधम यांना सादर केली आणि त्यांनी ती तत्कालीन शिक्षणमंत्री पीव्हीजी राजू यांच्याकडे पाठवली.
भारतीय राष्ट्रीय प्रतिज्ञा ही सामान्यतः भारतीय सार्वजनिक कार्यक्रमांमध्ये, अनेक भारतीय शाळांमधील दैनंदिन संमेलनांमध्ये आणि स्वातंत्र्यदिन आणि प्रजासत्ताक दिनाच्या समारंभांमध्ये वाचतात.
राष्ट्रगीत तसेच राष्ट्रगीताचे लेखक भारतात सुप्रसिद्ध आहेत; परंतु पीव्ही सुब्बा राव, जे या प्रतिज्ञाचे लेखक आहेत, हे अल्प-ज्ञात व्यक्ती आहेत.
स्वतः सुब्बा राव यांना स्वतःला राष्ट्रगीत आणि राष्ट्रीय गीताच्या बरोबरीने स्थान असलेल्या राष्ट्रीय प्रतिज्ञा म्हणून त्यांच्या प्रतिज्ञेची स्थिती माहीत नव्हती, असे मानले जाते.
सार्वजनिक कार्यक्रमांमध्ये, विशेषतः शाळांमध्ये आणि स्वातंत्र्यदिन आणि प्रजासत्ताक दिनाच्या समारंभात भारतीयांकडून ही सामान्यतः म्हटली जाते.
१९६३ मध्ये विशाखापट्टणम येथील एका शाळेत ती प्रथम वाचण्यात आली आणि त्यानंतर विविध प्रादेशिक भाषांमध्ये या प्रतिज्ञेचा अनुवाद करण्यात आला.
त्यापूर्वी रोममधे प्रचलित असलेल्या दिनदर्शिकेप्रमाणेच ती दिनदर्शिका पृथ्वीच्या सूर्यभ्रमणावर अधिष्ठित होती, पण तिच्यातली कालमापनपद्धत सीझरच्या सल्लागारांनी बऱ्यापैकी सुधारलेली होती.
पुढे ५७० वर्षांनी डायोनिसीअस एग्झिगस नावाच्या एका वजनदार मठवासीने त्यावेळच्या समजूतीनुसार येशू ख्रिस्ताचा जन्म ५२५ वर्षांपूर्वी झाला होता असे धरून तेव्हाचा जू.
१५८० मधे रोममधल्या क्रिस्ती धर्मगुरू पोप तेराव्या ग्रेगरींनी विद्वानांचे एक मंडळ स्थापून त्या मंडळावर कालमापनपद्धत निर्दोष करण्याची जबाबदारी सोपवली.
ग्रेगरीय दिनदर्शिकेनुसारचे एक वर्ष पृथ्वीच्या सूर्यभ्रमणानुसार अचूकपणे असावे त्यापेक्षा सरासरी २६.३ सेकंद अधिक लांबच आहे!
त्यांपैकी ग्रेगरीय दिनदर्शिकेने आंतरराष्ट्रीय कारभारांकरताच नव्हे तर वेगवेगळ्या राष्ट्रांच्या अंतर्गत कारभारांकरताही गेली चारशे वर्षे जगात अधिकाधिक मान्यता मिळवली आहे.
एक अधिवेशन म्हणून आणि व्यावहारिक कारणांसाठी, ग्रेगोरियन कॅलेंडर जगभरातील कॅलेंडर वर्ष ठरवण्यासाठी स्वीकारले जाते, जे राष्ट्रांमध्ये संबंध सुलभ करते.
पण ४०० वर्षांपूर्वी पोप ग्रेगरींनी नियुक्त केलेले खगोलशास्त्रज्ञ सौरवर्षाचे कालमान केवळ सरासरी २६.३ सेकंदाच्या अगदी किरकोळ फरकाने चुकावेत ह्या गोष्टीत दिसणारे त्यांचे खोल ज्ञान फार कौतुकाचे निःसंशय आहे.
सध्याच्या व्याख्येनुसार एखाद्या आकाशस्थ गोलाचे वस्तुमान जर गुरूच्या वस्तुमानापेक्षा १२ पट जास्त असले तर ते ड्युटेरियमचे ज्वलन चालू करायला पुरेसे असते.