polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
१९३२ — जेआरडी टाटा भारतातील नागरी विमान वाहतूक मार्ग मोकळा करीत कराचीहून अहमदाबाद व्हाया मुंबईला जुहू येथील एका गवती पट्टीवर लॅंडिंग करतात.
मात्र, ‘ज्ञानेश्वरी’च्या ध्यासाने ते विरागी अथवा अध्यात्ममार्गी झाले व त्यामुळे त्यांची सुघटन शल्यक्रियेशी असलेली नाळ तुटली असे घडले नाही.
माहितीच्या अधिकाराच्या कायद्याचा वापर करून त्यांनी अनेक सरकारी आणि अन्य अधिकाऱ्यांनी जनतेच्या प्रश्नांबाबत दाखविलेली अनास्था उघडकीस आणली आहे.
वऱ्हाडपांडे यांनी देशविदेशांतील तत्त्ववेत्त्यांसोबत चर्चा करताना स्वतःतील तर्कनिष्ठता कधीही ढळू दिली नाही, यात त्यांचे खरे मोठेपण होते.
बुद्धिवाद्यांंमध्ये आढळणारी प्रतिवादाची क्षमता तर त्यांच्यात होतीच, पण त्याविरोधात उमटणाऱ्या प्रवाहांचा साक्षेपी आढावा घेण्यास ते सदैव तत्पर असत.
रोंगाली बिहू हा सर्जन शक्तीचा उत्सव मानला गेला आहे, त्यामुळे त्यादरम्यान केल्या जाणा-या नृत्यात ज्ञानेंद्रिये सुखावणा-या अशा काही हालचालींचा समावेश असतो.
या नृत्य प्रकाराची उत्पत्ती अज्ञात आहे, तथापि लोकनृत्य परंपरा आसाममधील कैवर्तास, देवरी, सोनोवाल कचारी, चुटिया, बोरोस, मिसिंग्स, राभास, मोरान आणि बोराहिस यांसारख्या विविध वांशिक गटांच्या संस्कृतीत नेहमीच महत्त्वपूर्ण राहिली आहे.
पारंपारिकपणे, स्थानिक शेतकरी समुदाय घराबाहेर, शेतात, चरांमध्ये, जंगलात किंवा नद्यांच्या काठावर, विशेषतः अंजिराच्या झाडाखाली नृत्य सादर करतात.
नाशिक जिल्हयातील पेठ, सुरगाणा, कळवण, बागलाण या तालुक्यातील आदिवासी भागातील कोकणा समाज डोंगऱ्या देवाचा कार्यक्रम मार्गशीर्ष महिन्यात महिन्यात चंद्र दर्शनानंतर गावात सुख शांती लाभावी, निसर्गाचा कोप होऊ नये, शेतातील पीक चांगले यावे, घर संसाराची भरभराट व्हावी तसेच निसर्गदेवता डोंगऱ्या देवाला बोललेले नवसपूर्तीसाठी डोंगऱ्या देवाची पूजा शेवऱ्या माऊली च्या मंत्रोच्चाराने भोपामाऊली , डवरी माऊली व गावकरी मंडळी यांच्या साक्षीने मांडत असतात.
साधारणतः पंधरा दिवस चालणाऱ्या या उत्सवात आदिवासी बांधव आपल्या दारी उंबराचे तोरण बांधतात आणि झेंडूच्या रोपट्याला दैवत मानून त्याची पूजा करतात.
पावरीचा सुरेल सूर व आदिवासी गीत कानावर पडले की आदिवासी बांधवांची जीवन कहाणी व समाजाचे संपूर्ण चित्रच डोंगऱ्या देव उत्सवाच्या निमित्ताने उभे राहते.
डोंगऱ्या देव , डोंगरी देव , माऊली माता , भाया ही महाराष्ट्र तसेच भारतातील इतर काही राज्यांच्या काही आदीवासी जमातीत पुजा केली जाणारा सरावात मोठा उत्सव आहे.
तमिळनाडू, आंध्र प्रदेश व तेलंगणा ह्या राज्यांमधून धावणारी चारमिनार एक्सप्रेस चेन्नई ते हैदराबाद दरम्यानचे ७९० किमी अंतर सुमारे १४ तासात पार करते.
त्या साथिला तेथे अटकाव करून ती नेस्तनाबूत केली त्याच्या स्मरणार्थ भव्य चारमिनार असणाऱ्या चार मीनारचे बांधकाम झाले होते तेच चार मीनार हे नाव या ट्रेनला दिलेले आहे.
ह्या मालिकेत मराठी रंगभूमी, मराठी मालिका आणि मराठी चित्रपट आणि थीम साठी यातील कलाकार येतात आणि त्यांच्या आगामी चित्रपटाची, नाटकाची किंवा प्रसारित मालिकेची माहिती देतात.
थुकरटवाडी गावाचा पोस्टमन आलेल्या पाहुण्या कलाकारांसाठी त्यांच्या नातलगांनी पाठवलेली पत्रे घेऊन येतो आणि विशिष्ट शैलीत ती वाचूनही दाखवतो.
याबरोबरच योगेश शिरसाट, अंकुर वाढवे, स्नेहल शिदम, उमेश जगताप, अरविंद जगताप हे सहकलाकार असून रमेश वाणी, विनीत भोंडे, शशिकांत केरकर, मानसी नाईक, संदीप रेडकर यांनी देखील यात काम केलेले आहे.
ठाणे जिल्ह्यातील तिसगाव येथे तिसाई मातेच्या मंदिरासमोर २० फूट उंचीचा खांबदेव असून चैत्र पौर्णिमेस देवीची पालखी फिरवून झाल्यानंतर खांबदेवास तिखट नैवेद्याचा मान दिला जातो.
आदीवासी समाजातील गावीत, वळवी, पाडवी, वसावे, नाईक या जमातीत अपघाती मृत्यू झालेल्या मृतव्यक्तींच्या स्मृतीप्रित्यर्थ खांबदेवांची स्थापना करून ‘खांबदेव’ या देवतेची पूजा केली जात असताना लोकगीतांचे गायन केले जाते.
बिद्युत लता रे यांच्या मतानुसार ओरीसा राज्याच्या आदीवासींमध्ये प्रचलित खंबेश्वरी देवीची पूजा हा काठी पूजेचा प्रकार असून खंबेश्वरीची पूजा वैदिक हिंदू धर्मातील मुर्तीपुजांपेक्षा प्राचीन असावी.
सुधीर राजाराम देवरे यांच्या अहिराणी लोकपरंपरा या ग्रंथातील काठीकवाडी लेखानुसार, नाशिक जिल्ह्याच्या सटाणा तालुक्यातील विरगाव येथे गुढीपाडव्या पासून अक्षय तृतीयेपर्यंत येणाऱ्या प्रत्येक सोमवारी रात्री संपूर्ण गावात काठीकवाडी मिरवणूकीने मिरवली जाते.
भारतातील एकूण विदेशी पाहुण्यांपैकी ५-१०% पाहुणे दाभोळी विमानतळातून येतात आणि देशात खर्च होणाऱ्या विदेशी चलनाचा १०-१५% रक्कम हे प्रवासी खर्च करीत असतात.
नौसेनेने घातलेल्या निर्बंधांमुळे यांतील बहुतांश उड्डाणे सोमवार-शुक्रवारी दुपारी १ ते ६ च्या दरम्यान असतात तर उरलेल्यांपैकी बरीचशी उड्डाणे पहाटे असतात.
२००७मध्ये भारतीय आरमार, भारतीय विमानतळ प्राधिकरण आणि कर्नाटक राज्य सरकारने कारवारमधील धावपट्टी २,५०० मी इतकी लांब करण्याचा प्रस्ताव ठेवला होता.
बहुजन समाजावरअन्याय दूर करण्यासाठी शासनावर आणि शोषणकर्त्यांवर कर्मवीर काका आपल्या निर्भीड कर्तृत्वाची आणि पहाडी आवाजाची तोफ डागत असत.
त्यामुळे काकांनी काँग्रेस, शेतकरी कामगार पक्ष, कामगार किसान पक्ष, कम्युनिस्ट पक्ष, पुन्हा काँग्रेस व भारतीय क्रांती दल असे प्रसंगानुरूप पक्षांतर केले.
त्यापायी त्यांना अनेक वेळा अपयशही पत्करावे लागले, तरीसुद्धा काकांनी स्वतःच्या हिंमतीवर, कर्तबगारीने जनसेवा केलीच; सर्वसामान्य जनतेचे जीवनमान सुधारण्यासाठी राजकीय पक्ष व सत्ता गौण मानून सहकार, शिक्षण शेती व बहुजनांच्या विकासासाठी स्वतःचे सर्वस्व पणाला लावले.
परंतु, नगरपालिकेच्या तत्कालीन अधिकाऱ्यांनी काकांच्या बिलाबद्दल दंडात्मक कारवाईचा वापर करून पूर्ण इमारतीच्या बांधकामाच्या बिलापेक्षाही ज्यादा दंडाची आकारणी केली.
१९४८ मध्ये त्यावेळीच्या मुंबई सरकारने नाशिक जिल्ह्याच्या इगतपुरी भातास कमी भाव व गुजरातमधील भातास जास्त भाव, अशी भेदभावपूर्ण वागणूक शेतकऱ्यांना दिली.
ऊस उत्पादक शेतकऱ्यांना योग्य न्याय मिळावा, त्यांच्या उसाची योग्य व्यवस्था लागून देशात साखर उत्पादनात वाढ व्हावी या उद्देशाने त्यांनी रानवड, नाशिक व कादवा सहकारी साखर कारखान्यास केंद्र शासनाकडून मंजुरी मिळवून दिली.
चांदवड तालुक्यातील केंद्राई धरणाचे पाणी खडकमाळे गावाला मिळवून देण्यासाठी तत्कालीन जहागिरदार व हितसंबंधी लोकाविरुद्ध जंग लढून काकांनी खडकमाळे गावास पाणी मिळवून दिले.
औरंगाबादहून अजिंठ्याच्या दिशेने जाताना वाटेत छोटासा चौका घाट लागतो, त्याला ओलांडून पुढे आंतरराष्ट्रीय बौद्ध विद्यालय आहे, त्याच्या थोडे पुढे उजव्या हाताला वनविभागाच्या सारोळा उपहारगृहाची पाटी आहे, तिथून आत वळले की रस्ता थेट सारोळा गावात जातो.
यशवंतराव चव्हाण यांच्या मंत्रिमंडळातील अत्यंत विश्वासू महाराष्ट्रात सहकाराचे जाळे उभे करणारे जुन्या पिढीतील धुरंदर राजकारणी म्हणून सहकार महर्षी केशवराव सोनवणे यांचे नाव अग्रेसर घ्यावे लागेल.
सहकार क्षेत्राची मुहूर्तमेढ रोवून महाराष्ट्राचा लौकिक वाढविणारे केशवराव सोनवणे मात्र कुठल्याही सहकार संस्थेवर स्वतः राहिले नाहीत हे त्यांचे मोठेपणच आजच्या सहकार चळवळीला मार्गदर्शक ठरेल.
शेतकरी सहकारी साखर कारखाना किल्लारी, तेरणा सहकारी साखर कारखाना, उदगीरची दुध डेअरी, जिल्हा बँक यांची स्थापना करून, दयानंद शिक्षण संस्थेची मुहूर्तमेढही त्यांनीच रोवली.
स.१९६२ ते ६७ पर्यंत तब्बल पाच वर्षे महाराष्ट्राचे सहकारमंत्री म्हणून त्यांनी केलेले काम आजच्या सहकार चळवळीसाठी मार्गदर्शक ठरले आहे.
उदारमतवादी आणि जहाल स्त्रीवादांमधील विचारांशी फारकत घेऊन मार्क्सवादी स्त्रीवाद हा स्त्रियांच्या मुक्तीसाठी वर्गमुक्त समाज आवश्यक असल्याचे नमूद करतो कारण सत्ताहिनांनी निर्माण केलेल्या संपत्तीचा उपभोग सत्ताधारी घेतात; ज्यातून मोठ्याप्रमात स्त्रियांचे शोषण होते.
लिंगभाव आधारित जी श्रमविभागणी केली जाते त्यानुसार पुरुषांना कामासाठी सार्वजनिक जग उपलब्ध केले जाते तर स्त्रियांना घरकामाच्या माध्यमातून घरादाराच्या 'खाजगी' जगामध्ये अडकवले जाते.
जेव्हा स्त्रिया कामाच्या करण्यासाठी येतात तेव्हा त्यांची लैंगिकता, लिंगभाव याला अनुसरून बहुतांशी कामे दिली जातात आणि तुलनेने कमी उत्पन्न दिले जाते.
यापुढे जाऊन समाजवादी स्त्रीवादाबद्दल सांगितले आहे की, हा स्त्रीवाद मार्क्सवादातील भांडवलशाही विरोधातील मांडणी आणि जहाल स्त्रीवाद्यांची पितृसत्तेविरोधातील या दोन्ही मांडणींचा स्वीकार करून नमूद करतो की, भांडवली पितृसत्ता किंवा पितृसत्ताक भांडवलशाही हे दोन्ही स्त्रियांचे शोषण करतात.
स्त्रियांची लैंगिकता, त्यांच्यावरील सामाजिक बंधने आणि या सगळ्याचा भांडवलशाही सोबत असणारा संबंध अशी आंतरसंबंध प्रस्थापित करणारी मांडणी समाजवादी स्त्रीवादामधून येते.
समाजातील ज्या रूढी, परंपरा आहेत त्यामध्ये स्त्रियांच्या दुय्यमत्वाचे मूळ आहे आणि कायद्याच्या चौकटी या स्त्रियांच्या सार्वजनिक जगात प्रवेश करण्याच्या शक्यता संकुचित करतात.
कारण स्त्रिया निसर्गतःच शारीरिक तसेच बौद्धिकदृष्ट्या कमकुवत आहेत असे समाज प्रचलित असते याप्रकारे उदारमतवादी स्त्रीवादाचा विचार प्रवाह असलेला दिसतो.
जसे की, तो सुरुवातीच्या काळात स्त्रियांच्या सामाजिक भूमिकांबद्दल अतिरिक्त भर आणि पुरुषांच्या विरोधात स्त्रियांच्या प्रश्नाची मांडणी करणारा, वर्गवादी, वर्णवादी, सक्तीच्या भिन्न लैंगिकतेला अप्रत्यक्ष पाठींबा देणारा आहे.
ही स्त्रीवादी विभिन्न परिप्रेक्ष्य, दृष्टीकोन व सैद्धांतिक चौकट यांचे आकलन स्त्रियांच्या शोषणाच्या संदर्भात तसेच त्यांचे निराकरण करण्यास मदत करतात; त्यामुळे ती उपयुक्त देखील आहेत.
प्रत्येक स्त्रीवादी विचारप्रवाहाची मांडणी, विश्लेषणाच्या संकल्पना व दृष्टीकोन हे परस्परांपेक्षा वेगळे असले तरी स्त्रियांची मुक्ती हे त्यांचे अंतिम उद्दिष्ट असलेले दिसते.
पुरुष हा स्वतंत्र, स्वतः निर्णय घेणारा, स्वतःच्या अस्तित्वाला अर्थ देणारा असतो तर स्त्रिया या पुरुष नसणाऱ्या अशा 'इतर' मानल्या जातात कारण त्यांनी 'पुरुषांप्रमाणे' असणे ही समाजमान्य नसते.
पुढे आधुनिकोत्तर स्त्रीवादाची चर्चा केली असून ते स्त्रीवादाची मांडणी डोक्यावर उभी करतात, की स्त्रिया जरी 'इतर' असल्या तरी ते वास्तव परिस्थिती नाकारण्यापेक्षा त्यामाध्यामातूनच स्त्रियांची स्वतंत्र अशी ओळख निर्माण होऊ शकते.
स्त्रियांबद्दल फ्रान्समध्ये निर्माण झालेल्या कल्पना आणि व्याख्या या पुढे जाऊन आधुनिक समजल्या जाऊ लागल्या; ज्याची पुनर्व्याख्या केली गेली.
जहाल स्त्रीवादाची विभागणी - आणि - या दोन समूहांमध्ये केलेली असून जहाल स्त्रीवाद या समान प्राथमिक सिद्धांकनाचा पाया असणारे हे दोन स्त्रीवादी विचार प्रवाह हे किती वेगळी आणि बहुआयामी मांडणी करतात हे दाखविले आहे.
जहाल स्त्रीवाद मांडतो, की स्त्रियांच्या शोषणाला विषम सत्तासंबंध, वर्चस्व, नियंत्रण, उतरंड आणि स्पर्धा यांनी युक्त अशी पितृसत्ताक सामाजिक संरचना कारणीभूत आहे.
प्रकरणाच्या शेवटी लेखिका जहाल स्त्रीवादावर टीका करतात, की या सिद्धांकनामधून स्त्रियांबद्दल ज्या समाजप्रचलित ताठर भूमिका आणि गृहीतके मंडळी जातात त्यामध्ये स्त्रियांना नेहमी निष्पाप समजले जाते.
टॉंग असे अधोरेखित करतात, की स्त्रियांचे होणारे शोषण अभ्यासताना किंवा विश्लेषण करताना कायदेशीर, राजकीय आणि आर्थिक संस्था आणि संरचना यांची दखल घेणे देखील आवश्यक आहे.
पुस्तकाच्या लेखिका रोझमेरी टॉंग या स्त्रीवादी लेखिका असून १९७० च्या दशकापासून त्यांनी स्त्रीवादी विचार, सिद्धांकन आणि बायो-एथिक्स या ज्ञानक्षेत्रामध्ये मोठे योगदान दिले आहे.
"अनुवाद शक्य तितक्या निर्दोषपणें करणें, हें अनुवादकाचें काम. तें केल्यानंतर वाचकाला सांगायचें खरोखर कांहीं उरत नाही. अमुक ग्रंथाचा अनुवाद कां केला, या अनुवादाला प्रेरणा कशी मिळाली इत्यादी प्रश्नांचा खुलासा अगदी अप्रस्तुत असतो. मूल्यमापनाचें काम वाचकांचें. अनुवादातील गुणदोष वाचकांच्या- विशेषतः तज्ज्ञांच्या-सहज लक्षात येतात. अनुवादकानें स्वतःच या गुणदोषांचें प्रत्यक्षपणे निर्देशन करणे, किंवा, अनुवाद करताना कोणत्या अडचणी आल्या, त्या अडचणींवर कशी मात केली इत्यादी सांगण्याच्या मिषानें त्या गुणदोषांचा अप्रत्यक्षपणें निर्देश करणें म्हणजे आत्मश्लाघा अथवा असमर्थतेचें समर्थन करणें. तेव्हां अनुवादकाच्या प्रस्तावनेचें कांहीं प्रयोजन नाहीं."
पुणे विद्यापीठाचा प्रकाशन विभाग गेल्या काही वर्षांपासून बंद असल्याने ग्रंथ निर्मिती थांबली आहे; त्यामुळे जुन्या ग्रंथांचे पुनर्मुद्रण होत नाही.
१९८० च्या दशकात तत्कालीन महाराष्ट्र राज्य सरकारने प्रादेशिक भाषांतून पाठ्यपुस्तके आणि संदर्भ ग्रंथ तयार करण्यासाठी राज्यातील विद्यापीठांना राज्याच्या शिक्षण खात्याकडून बिनव्याजी कर्जाच्या रूपाने अनुदान दिले होते.
नाटकः आकलन आणि आस्वाद, (यशवंतराव चव्हाण महाराष्ट्र मुक्त विद्यापीठ, नाशिक यांच्या तृतीय वर्ष बी. ए.च्या अभ्यासक्रमाचे पाठ्यपुस्तक) २००२.
‘महाराष्ट्राचा शेतीविकास’– स्वातंत्र्योत्तर काळातील महाराष्ट्राच्या शेतीचा आलेख दाखविणारा माहितीपट, भारत सरकारच्या शेती मंत्रालयासाठी, २०००
बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या चळवळीतील अग्रणी स्त्री कार्यकर्त्या आणि दादासाहेब गायकवाड यांच्या सहकारी शांताबाई दाणी यांच्या जीवन व कार्यावर आधारित माहितीपट २०००.
तसेच ते फुले आंबेडकर अध्यासन मुंबई विद्यापीठचे समन्वयक व गुरुदेव टागोर तौलनिक साहित्य अध्यासन, मुंबई विद्यापीठ, मुंबईचे प्रभारी विभागप्रमुख आहेत.
येथे आहार व्यवस्था,सभा ग्रह,व्यवसाय केंद्र, स्पा, यूरोपियन आणि असियन पद्दतीची खान पान व्यवस्था, ही विश्राम ग्रहात तसेच आथीती ग्रहात सुद्धा आहे.
प्रोजेक्टर, ओहर हेड प्रोजेक्टर, स्लाइड प्रोजेक्टर, पाना बोर्ड, टेबल माइक, म्यूजिक सिस्टम, , , लॅपटॉप,कोडलेस्स माइक, मुलांचेसाठी मनोरंजन केंद्र, 24 तास लौंडरी सुविधा आहेत.
अम्बॅसडर, पाल्देन ठोंडप नांगयल,डोमीनिक लपीरे हे क्रौन प्रिन्स ऑफ सिक्किम आणि मार्क तुल्ली या उच्च पदस्त अधिकाऱ्यानी या हॉटेलचा उपभोग घेतलेला आहे.
आनंदऋषीजी यांनी दहा वर्षांचे असताना जैन धर्माचा अभ्यास सुरू केला आणि वयाच्या १३व्या वर्षी, ७ डिसेंबर १९१३ रोजी अहमदनगर जिल्हातील मिरी या गावी दीक्षा घेतली, त्यावेळी त्यांना आनंदऋषीजी महाराज हे नाव देण्यात आले.
धरमशालामध्ये नवीन गवती विकेट, वानखेडे स्टेडियममध्ये दिवे, बैठकी, शौचायलये आणि मैदानाचे आधुनिकीकरण तर चिदंबरम स्टेडियममध्ये विकेट आणि नवीन दिवे घालण्यात आले आहेत.
त्यांपैकी यवतमाळ, जळगाव जिल्ह्यात प्रत्येकी ५, औरंगाबाद जिल्ह्यात ४, अमरावती, धुळे, नंदुरबार व पुणे जिल्ह्यात प्रत्येकी ३, आणि नांदेड आणि नाशिक जिल्ह्यात प्रत्येकी दोन पिंपऱ्या आहेत.
या शिवलिंगात सिख ग्रंथ, गुरू ग्रंथ साहिब आणि गुरू गोविंद सिंह यांनी लिहिलेल्या शिखांच्या मानाने एक हुकुमनामाची जुनी हस्तलिखित प्रत आहे.
येथे पुष्कर नावाचा एक मोठा तलाव असून याच तलावाच्या नावावरून या क्षेत्राचे नाव सुद्धा पुष्कर असे पडले आहे, भारतातले हिंदू पुष्कर सरोवराला पवित्र समजतात आणि पुष्करची यात्रा करतात.
राजपूत हिंदूंनी १२८७ मध्ये रंथामभोरच्या चौहान अंतर्गत कब्जा केला होता, परंतु १३०१ मध्ये दिल्ली सल्तनत यांनी त्याला पुन्हा मिळवून दिला आणि अनेक शतकांपासून मुस्लिमांच्या ताब्यात राहिला.
औरंगजेबनंतर मुगल साम्राज्याचे पतन झाल्याने पुष्कर हिंदूंनी परत मिळविले आणि मारवाडच्या राठोडांचे भाग बनले ज्याने मंदिरे व घाटांची पुनर्बांधणी केली.
पशु व्यापार बाजारपेठेत, पुष्कर समांतर लोक संगीत, नृत्य, फेरिस व्हील, जादू शो, घोडा व ऊंट जाळे, इतर अनेक पारंपारिक खेळ आणि टीम मनोरंजन स्पर्धा यांचा उत्सव असतो.
पुष्कर मेळावा कार्तिक पौर्णिमेच्या आसपास आयोजित करण्यात आले आहे, जे ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरच्या सुरुवातीच्या काळाच्या दरम्यान ओव्हरलाप करते, अन्य ऋतूंमध्ये पवित्र तलावाला भेट देणाऱ्या यात्रेकरूंसाठी इतर क्रीडा आणि उत्सवांचा समावेश असतो.
अरवली पर्वतांनी मोहनजोडारो-शैलीतील कलाकृत्यांचे उत्पादन केले आहे, त्याच्या जवळील साइट प्राचीन ब्रह्मी लिपीतील शिलालेख आहेत, ज्याला बडली गावाजवळ पूर्व-अशोकन मानले जाते.
पुष्कर आणि अजमेर यांच्याशी संबंधित सर्वात जुने ऐतिहासिक नोंदी इस्लामिक ग्रंथात आढळतात जे भारतीय उपमहाद्वीपच्या उत्तर-पश्चिम भागात छाप आणि वर्णन करतात.
कोळी, गोंड, गोवारी, ढिवर या चंद्रपूर जिल्ह्यातील मुख्य आदिवासी जमाती दैनंदिन खाद्यान्नात सुमारे २५ रानभाज्यांचा उपयोग करीत असल्याचे समोर आले आहे.
ऋतूनुसार त्यांना या भाज्या सहज उपलब्ध होत असून त्यांच्या जुन्या पिढीतील भाज्यांचे हे ज्ञान नव्या पिढीतही कायम असून या वनस्पती त्यांच्या दैनंदिन खाद्यान्नातील अविभाज्य घटक आहेत.
उतरण, काटवल, माल कामोनी, पांढरा कुडा, कुळमुळी, केना, कोंबडा, तरोटा, धानभाजी, टेकोडे, ढेमाणी, पकानवेल, भशेल पानवेल, काळा पेठारा, पांढरा पेठारा, बांबूवाष्टे, भराटी, मटारू, राजगिरा, रानआल, रानकोचई, रानमटाळू, वाघोटी, वगैरे.
अभ्यासक्रमाच्या पहिल्या वर्षात विद्यार्थ्यांना सूक्ष्मअर्थशास्त्रावरील दोन, दीर्घअर्थशास्त्रावरील दोन, संख्याशास्त्रावरील दोन, गणितावरील एक तर विकासाच्या अर्थशास्त्रावरील एक असे एकूण ८ विषय अभ्यासाला असतात.
तर दुसऱ्या वर्षी भारतीय अर्थव्यवस्था, उर्जेचे अर्थकारण आणि सार्वजनिक अर्थकारण हे ३ समान विषय आणि एकूण २० पैकी ५ ऐच्छिक विषय असे एकूण ८ विषय अभ्यासाला असतात.
सन 1986 मध्ये वरील घटनेने दक्षिण-पश्चिम आफ्रिका राष्ट्रीय परिवहन संघाची निर्मिती झाली आणि नामीब एरने देश्यातील सर्व विमान वाहतूक चालविणेची जबाबदारी स्वीकारली.
या विमान कंपनीचा इतिहास शोध घ्यायचाच तर जेव्हा साऊथ वेस्ट एर ट्रान्सपोर्टची स्थापना झाली तेथपर्यंत म्हणजेच नोव्हेंबर १९४६ पर्यंत मागे जावे लागेल.
सन १९५८मध्ये ऱ्यान नवीओंस ही सात आणि दे हॅविलॅंड ड्रॅगन रॅपिड एक या विमान तांड्याच्या सेवा मार्गाच्या नेटवर्कमध्ये ग्रूत्फोंतें, त्सुमेब, ओटीजीवरोङ्गो, औटजो, स्वकोप्मुंड, वलविस बे आणि विन्धोएक यांचा समावेश केला.
स्थानिक, प्रादेशिक, आंतरराष्ट्रीय प्रवासी व मालवाहतूक सेवा पुरविणाऱ्या या कंपनीचा आंतरराष्ट्रीय तळ विंडहोक होसेया कुटाको हा तर स्थानिक तळ विंडहोक एरोझ हा आहे.
साऊथ वेस्ट विमान कंपनीची निर्मिती करण्यासाठी अलीकडील साधारण तीन वर्षांत स्थापन झालेली ओर्यक्ष एव्हिएशन ही लहानशी विमान कंपनी २६-३-१९५९ रोजी मध्ये समाविष्ट झाली.
ऑक्टोबर 1991 मध्ये राष्ट्राच्या स्वातंत्र्याचे स्मरण होऊन या विमान कंपनीने ख्रिस्ती वारसा जपण्यासाठी सध्याचे नाव एर नामीबिया धारण केले.
शास्त्रीय पद्धतीने गतिरोधकाच्या उभारणीसाठी व रात्री होणारे अपघात होऊ नयेत म्हणून रस्त्यावर आणि वाहनांना रिफ्लेक्‍टर लावण्यासाठी परमारांनी पाठपुरावा केला.
राजश्री फाउंडेशनच्या माध्यमातून यांनी वाहतूक नियमांविषयी जनजागृती करणे, चालकाला हेल्मेट वापरायला उद्युक्त करणे, वाहतूक नियमांचे पालन करणाऱ्या व्यक्तींचा व या क्षेत्रात कार्यरत असलेल्या संस्थांचा गौरव, वगैरे गोष्टी कल्या.
शहरातील वाहतूक व्यवस्थेत सुधारणा करण्यासाठी सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्था चांगली करण्यासाठी त्यांनी आग्रह धरला, सूचना केल्या, शहराभोवती रिंग रोड उभारणी, मेट्रो, मोनो अशा प्रकल्पांवरही त्यांनी सकारात्मक मते, सूचना मांडल्या होत्या.
प्रिव्हेंंटिव्ह आणि फॉरेन्सिक मेडिसिनमध्ये प्रावीण्यासह व स्त्रीरोग आणि प्रसूतिशास्त्रात त्यांना परीक्षअंती सुवर्णपदक मिळाले होतं.
दातारांवर शालेय जीवनापासून टिळकांची विचारधारा, त्यांचा राजकीय दबदबा यांचा प्रभाव असल्याने टिळक-गांधी यांच्या विचारधारेमुळे ते काँग्रेसवासी होऊन प्रचारक म्हणून स्वातंत्र्य चळवळीत सक्रिय झाले.
राजवाडेयांची पुस्तके, समग्र मोरोपंत व रामायणाचे मराठी भाषांतर तसेच रेनॉल्ड्स व आर्थर कॉनन डॉईल यांची पुस्तके त्यांच्या संग्रही असून शिळाप्रेसवर छापलेली सुमारे १५० वर्षे जुनी पुस्तके त्यांनी जपून ठेवली होती.
हा कायदा अशा वननिवासी अनुसूचित जमाती व पारंपारिक वननिवासींकरीता केला आहे, ज्यांचे वास्तव्य पिढ्यानपिढया जंगलात असूनही त्यांच्या हक्कांची कोणत्याही प्रकारची नोंद घेतली गेली नाही, आणि अधिकारांना मान्यता दिली गेली नाही.
असे वनहक्क न्याय्यपणे नोंदवून त्याचे अभिलेख तयार करण्याची रचना निर्माण करून त्यासाठी आवश्यक अशा विविध पुराव्यांचे स्वरूप सुनिश्चित करण्याची हमी हा कायदा देत आहे.
तसेच वापराच्या क्षेत्रातील जैवविविधतेचे संरक्षण व पर्यावरणाचे संतुलन राखण्याच्या दृष्टीने संवर्धन करण्याचे अधिकार गाव समाजाला देऊन वनव्याप्त क्षेत्राची विकासप्रक्रिया मजबूत केली आहे.
अनुसूचित जमाती व इतर पारंपारिक वननिवासींचे त्यांच्या परंपरागत जमिनी व वास्तव्य असलेल्या भूप्रदेशावरील वनहक्क हे ब्रिटीश वसाहतकाळात आणि स्वातंत्र्योत्तर काळातही झालेले बंदोबस्त व इतर धोरणांत योग्य प्रकारे मान्य न केल्यामुळे या वननिवासी वर ऐतिहासिक अन्याय झाला आहे.
अशाप्रकारे प्रदीर्घ काळापासून प्रलंबित असलेल्या हक्कांविषयीची असुरक्षिततेची भावना योग्यप्रकारे संबोधित करून ती दुर करणे हे अत्यंत आवश्यक झाले आहे.
केंद्र व राज्य शासनाच्या विकासाच्या योजनांमुळे जबरदस्तीने ज्यांचे त्यांच्या उपजिवीका क्षेत्रामधुन विस्थापन झाले अशांनाही न्याय देणे हे कायद्याचे उद्दिष्ट आहे.
ज्या ज्या वनहक्कांपासून वंचित ठेवल्यामुळे वननिवासींवर ऐतिहासिक अन्याय झाला, त्या वनहक्कांना मान्यता देऊन तो अन्याय दूर करण्याचे मुख्य ध्येय कायद्याच्या वरील प्रस्तावनेतून स्पष्ट होते.
५० टक्के पेक्षा जास्त भूभाग जिथे जंगलाने व्याप्त आहे व १५ ते २० टक्के इतक्या अत्यल्प भूभागावर मागास पद्धतीने केली जाणारी शेती आहे अशा जिल्ह्यांतील लोकांची उपजिवीका परंपरेने व यापुढेही वनावरच अवलंबून असणार आहे.
अशा वननिवासी समाजांना अनुसूचित जमाती व इतर पारंपारिक वननिवासी अधिनियम -२००६ अंतर्गत सामूहिक वन हक्काच्या माध्यमातून वनाचे व्यक्तिगत व सामुहिक अधिकार दिले गेले आहेत.
सरकारद्वारा प्रकाशीत पुस्तिकेत कायद्याची पार्श्वभूमी व प्रधान उद्दिष्टे ज्यातून अंमलबजावणीसाठी व्यापक दृष्टी मिळू शकते,ती खालीलप्रमाणे आहेत -
वन अधिकार अधिनियम हा भारतातील पर्यावरणाचे शाश्वत व्यवस्थापन व स्थानिक लोकसमुहांचे नैसर्गिक साधन संपत्तीवर अधिकार विषयक कायद्यांपैकी एक आहे.
स्टेटलेर हॉटेलचे बांधकाम झाल्यापासून पेनसिल्व्हेनिया व्यवस्थापन पहात होते, त्यांनी ती मालमत्ता सन १९४८ मध्ये पूर्ण ताब्यात घेतली.
एकत्रित व्यवसाय करत असलेल्या फेंटा हॉटेल चेनचे ब्रिटिश एरवेज लुफथांसा आणि स्वीस्स एर ने सन १९८४ मध्ये हे खरेदी केले आणि ते न्यू यॉर्क पेंटा म्हणून ओळखले जाऊ लागले.
सन १९६३ मध्ये मॅडीसन स्क्वेयर गार्डन साठी खोल्या तयार करण्यासाठी जुने पेनसिल्व्हेनिया स्टेशन संपूर्ण पाडले आणि आत्ताचे वापरात असणारे स्टेशन त्याखाली सुधारित पद्दतीचे बांधले.)
हॉटेल पेनसिल्व्हेनिया न्यू यॉर्कच्या मध्यवर्ती भागात पेन प्लाझा पॅव्हेलियन आणि मॅडिसन स्क्वेर गार्डन पासून कांही अंतरावर एंपायर स्टेट बिल्डिंगच्या जवळ असलेले हॉटेल आहे.
'स्वातंत्र्योत्तर काळात शिक्षणाची झपाट्याने वाढ झाली. उच्च शिक्षणाकडे ओढा सुरू झाला होता. पण मुंबई, पुणे, नाशिकसारख्या ठिकाणी संगमनेर व अकोले येथील विद्यार्थ्यांना प्रवेश मिळणे कठीण, खर्चिक झाले होते. या विद्यार्थ्यांची उच्च शिक्षणाची सोय कमी खर्चात व जवळपास व्हावी' अशा आशयाची पत्रे, लेख, मनोगते येथील राजकीय कार्यकर्ते, समाजसेवक व बहुश्रुत माहितगार शंकरराव गंगाधर जोशी यांनी त्यावेळी लोकसत्ता, गावकरी इत्यादी वृत्तपत्रातून लिहिली.
संगेमनेरातील सामाजिक कार्यकर्ते, ज्येष्ठ नागरिक आणि शिक्षण प्रसारक संस्थेचे कार्यवाह शंकरराव जोशी यांच्या पाठपुराव्याने महाविद्यालय सुरू झाले.
संगमनेर, अकोले, भंडारदरा, सिन्नर, प्रवरानगर आणि इतर परिसरातील ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षण मिळावे या हेतूने शिक्षण प्रसारक संस्थेची स्थापना १९६० साली करण्यात आली.
कौण्डिण्य संशोधन भवन, योग आणि निसर्गोपचार केंद्र, श्रमिक कनिष्ठ महाविद्यालय, ओंकारनाथ मालपाणी विधी महाविद्यालय, शिक्षणशास्त्र पदवी महाविद्यालय, शिक्षणशास्त्र पदविका महाविद्यालय, वगैरे.
पुढे पुढे पुष्पलताबाईंची दान-धर्माची ऊर्मी एवढी वाढली की आयुष्याच्या शेवटच्या काळात त्यांना आवर घालावा लागला, व जो काही दानधर्म करायचा आहे तो आता इच्छापत्राद्वारे तुमच्या मृत्यूनंतर करावा अशी जाणीव त्यांना द्यावी लागली.
जीवनभर आणि आपल्या मृत्युपत्राद्वारे जीवनपश्चात त्यांनी आपली पै अन्‌ पैची सर्व मालमत्ता कोणताही अपवाद न ठेवता फक्त सामाजिक पुरस्कार व शिष्यवृत्तींसाठीच व्यतीत करावी अशी उत्तम व्यवस्था करून ठेवून समाजाला एक उद्बोधक आदर्श घालून दिला.
वयोमानपरत्वे आता आपण कीर्तनांतून धनसंचय करू शकणार नाही हे लक्षात आल्यावर दानधर्म हेच व्रत असल्यामुळे, ते केल्याशिवाय जीवन व्यर्थ आहे ह्या जाणिवेने त्यांनी पुण्यातील लक्ष्मीरोडवरील ऐंशी-नव्वद वर्षांपूर्वीचे पेशवाई थाटाचे आपले ऐसपैस घर विकून व जवळील सर्व मौल्यवान वस्तूंच्या विक्रीतून मोठी रक्कम जमा केली व झपाटल्याप्रमाणे स्वतःला मुलबाळ नसल्यामुळे अनेक संस्थाना अपत्यवत भावनेने योग्यता आणि गरज पाहून लहान-मोठ्या देणग्या देण्याचा सपाटा लावला.
आपले पती राजाभाऊ रानडे यांच्या निधनानंतर सर्वसामान्य स्त्रीप्रमाणे हताश होऊन न बसता स्थावर आणि जंगमाची योग्य निरवानिरव करून त्यातून प्राप्त झालेल्या धनाचा सदुपयोग करण्याचे व्रतच पुष्पलता रानडे यांनी घेतले होते.
सदाशिव पेठेत एक सदनिका व रोजच्या दैनंदिन उपजीविकेपुरता पैसा जवळ ठेवून बाकी सर्व रक्कम त्यांनी समाजकार्यासाठी मुक्तहस्ते वापरली.
वास्तविक गरजू संस्था देणगीसाठी धनवंतांच्या शोधात असतात; पण येथे पुष्पलाताबाई सत्पात्र संस्थांच्या शोधात राहत व व्यवहारकुशलतेने एखादी संस्था जसे कार्य करेल तसे एकटीच्या हिमतीवर करत.
त्याचबरोबर त्यांनी शिवणाचा, ग्रंथपालनाचा व मॉंटेसरी शिक्षण पद्धतीचा अभ्यास केला तसेच मराठी साहित्यविशारद, हिंदी कोविद आदी पदव्याही त्यांनी संपादन केल्या.
पुष्पलता रानडे यांनी पन्नास वर्षांच्या काळात हजारो कीर्तने करून त्यांतून मिळालेल्या पैशातून अनेक सामाजिक, शैक्षणिक व धार्मिक संस्थाना उभारणीसाठी व संवर्धनासाठी लाखो रुपयांच्या देणग्या दिल्या.
नव्वद वर्षांचे कृतार्थ जीवन जगणाऱ्या पुष्पलता रानडे या उभ्या महाराष्ट्राला लेखिका, कवयित्री, दानवीर व कीर्तनकार म्हणून परिचित झाल्या.
रामपूर गावाच्या मागे एक पाण्याची टाकी आहे तेथून अगदी पाचच मिनिटात रामगडाच्या ढासळलेल्या तटबंदीवरून किंवा प्रवेशद्वारातून गडात प्रवेश करता येतो.
गोखले यांनी सुरेंद्र शिवदास बारलिंगे यांच्या मार्गदर्शनाखाली इन्फरन्सेस ॲन्ड फॅलसीज डिस्कस्ड इन एन्शंट इंडियन लॉजिक विथ स्पेशल रेफरन्स टू न्याय ॲन्ड बुद्धिझम या विषयावर प्रबंध लिहून पीएच.
या सर्वातून व्यक्त होणारा चा अर्थ 'सुज्ञता, पशुपासून माणसाचे भिन्नत्व दर्शविणारी बुद्धीची उच्च इयत्ता हा अर्थ तेराव्या शतकात प्रस्थापित झाला, 'तार्किक रितीने विचार करणे' हा अर्थ १५९० च्या दरम्यान सर्वमान्य करण्यात आला.
'बुद्धी' हा या इंग्लिश शब्दाचे मराठी भाषांतर म्हणून आपण मान्य करतो ; मात्र ते फारसे योग्य नाही, असे मत महाराष्ट्रातील विवेकवादी तत्त्ववेत्ते दि.
त्यांच्या मते, इंग्लिशमधील , आणि या तिन्ही शब्दांचे मराठी भाषांतर 'बुद्धी' असे केले जाते पण मुळात या तिन्ही इंग्लिश शब्दांचे अर्थ भिन्न आहेत.
अमेरिकन यादवी युद्धात आणि पहिल्या महायुद्धात सैनिकांना अन्नधान्य, मद्य, सिगारेट, कपडे इत्यादी वस्तू देण्यासाठी मुख्यतः हा शब्द वापरण्यात आला.
त्यासाठी सैनिक व अधिकारी वर्गास त्यांच्या दर्ज्यानुसार वस्तूंच्या पुरवठ्याचे प्रमाण ठरवून ज्या नोंदपत्रकावर पुरवठ्याची ही नोंद केली जात असे त्यास असे नाव देण्यात आले.
ज्ञानाचा विषय असणाऱ्या ज्ञेयातील चांगले-वाईट, योग्य-अयोग्य, सत्य-असत्य असा भेद करून निवड करते आणि त्या निवडीचे कारणासहीत समर्थन देते, ती बुद्धिची अधिक प्रगत अवस्था समजली जाते, या अवस्थेला 'प्रज्ञा' म्हणावे, असा संकेत आहे.
थॉमस पेन या इंग्लिश-अमेरिकन राजकीय सिद्धांतकर्ता, तत्त्ववेत्ता आणि क्रांतिकारकाने १७९४ साली लिहिलेल्या एका छोट्या ग्रंथाला दिलेल्या नावावरून हे नाव दिले गेले.
आपल्याला जगाचे होणारे ज्ञान मुख्यतः आपल्या ज्ञानेंद्रियानी होते, इंद्रियानुभव हे ज्ञानाचे आवश्यक साधन असले तरीही ते पुरेसे नाही; माणसाकडे आणखी एक साधन आहे ते म्हणजे त्याची बुद्धी.
बुद्धीनेच सत्यज्ञान प्राप्त होते, बुद्धी हाच ज्ञानाचा एकमेव मार्ग आहे, असा सिद्धान्त मांडणारी विचारसरणी म्हणजे 'बुद्धिवाद' होय.
बुद्धीला 'प्रज्ञा' असा अधिक प्रौढ शब्द वापरला जातो, त्यानुसार 'प्रज्ञा' हा ज्ञानाचा मार्ग आहे, असे समजणारी विचारसरणी म्हणजे 'प्रज्ञावाद' .
'बुद्धी' या शब्दासाठी प्रज्ञा, विवेक आणि बुद्धिप्रामाण्य असे शब्द मराठीत वापरले जातात, म्हणून प्रज्ञावादास विवेकवाद, बुद्धिप्रामाण्यवाद असेही नाव आहे.
हा झुलता पूल भोर संस्थानचे राजे श्रीमंत रघुनाथराव शंकरराव पंडित पंतसचिव यांनी आपली आई श्रीमंत जिजीसाहेब पंतसचिव यांच्या स्मरणार्थ बांधला.