polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
केशर हे गवत वर्गीय पिक असून या पिकास समुद्रसपाटी पासून २००० ते २५०० मीटर उंचीचा थंड बर्फाळ हवामानाचा प्रदेश आवश्यक असून पाण्याचा निचरा होणारी जमीन हवी असते.
त्यांच्या वडिलांकडून त्यांना विरोधही झाला कारण त्यांचे म्हणणे होते आजोबांची ' जयश्री ' , ' प्रताप ' आणि ' वसंतबहार ' ही सांगली-कोल्हापूरची थिएटर्स सांभाळ , असे त्यांचा वडिलांचे म्हणणे होते.
एकीकडे अभिनयाचा ओढा आणि दुसरीकडे घरी होणारा विरोध यामध्ये ते पुरते सापडले होते आणि त्याच वेळी वयाच्या सोळाव्या वर्षी घरातून पळून कऱ्हाडला आले आणि ' हिंदुस्थान गियर्स ' कंपनीमध्ये कामाला लागले.
संध्याकाळी काम संपल्यावर ते कामगारांची नाटके बघत आणि याच काळात कृष्णा पाटील यांचे कुलदीप पवार यांच्याकडे लक्ष गेले आणि ' एक माती अनेक नाती ' या चित्रपटाबद्दल त्यांना विचारण्यात आले.
अरे संसार संसार, शापित, मर्दानी, बिन कामाचा नवरा, गुपचूप, वजीर, जावयाची जात या चित्रपटांमधील, तसेच इथे ओशाळला मृत्यू, निष्कलंक, अश्रूंची झाली फुले, वीज म्हणाली धरतीला या नाटकांमधील यांच्या भूमिका विशेष गाजल्या.
अरे संसार संसार, शापित, मर्दानी, बिनकामाचा नवरा, गुपचूप, सर्जा, वजीर, जावयाची जात अशा काही चित्रपटांमध्ये नायक तसेच खलनायक आणि, इथे ओशाळला मृत्यू', निष्कलंक', अश्रूंची झाली फुले', वीज म्हणाली धरतीला', "पाखरू' अशा काही नाटकांमध्ये विविधांगी भूमिका साकारल्या.
भांडवली बाजारपेठा आणि व्यापार, लोहमार्ग आणि तारसेवा यांचा विकास, राजकारण्यांपासून स्वतंत्र असे नागरी व्यवस्थापन आणि समान कायदेपद्धती आणि न्यायसंस्था अशा काही गोष्टी त्यांनी सुरू केल्या.
भारतातील ब्रिटिशांच्या राजवटीच्या काळातच बाह्य जगात मोठे आर्थिक बदल होत होते, ह्याच काळात जगात मोठ्या प्रमाणात औद्योगिकीकरण झाले, तसेच उत्पादनक्षमता आणि व्यापार ह्यात प्रचंड वाढ झाली.
भारत स्वतंत्र झाला तेव्हा, औद्योगिक विकास जवळजवळ थांबला होता, शेतीचे उत्पादन वाढत्या लोकसंख्येला अपुरे होते, सरासरी आयुर्मानात आणि राहणीमानात भारत जगात तळाशी होता, आणि साक्षरतेचा दरही अतिशय कमी होता.
अनेक वर्षांच्या परकीय राजवटीमुळे ब्रिटिशांची धोरणे ही पिळवणुकीसमान होती असे सुरुवातीच्या भारतीय नेत्यांचे व धोरणकर र फेबियन समाजवादाचाही बराच प्रभाव होता.
आयातीला स्वदेशी पर्याय , सरकारच्या मदतीने औद्योगिकीकरण, रोजगारामध्ये तसेच आर्थिक बाजारांमध्ये सरकारी नियंत्रण, मोठ्या प्रमाणात सार्वजनिक उद्योग, उद्योगधंद्याचे नियंत्रण आणि आर्थिक योजनांचे केंद्रीकरण अशा गोष्टींचा यामध्ये समावेश होता.
आणि अतिशय टोकाच्या सोविएत-पद्धतीच्या केंद्रित नियंत्रणापेक्षा ही पद्धत अप्रत्यक्ष तसेच प्रत्यक्ष सरकारी नियंत्रणावर आधारित होती.
परंतु, एकीकडे भांडवल आणि तंत्रज्ञानावर आधारित जड-उद्योगांवर लक्ष केंद्रीत करताना दुसरीकडे अकुशल कामांवर आधारित लघुउद्योगांना अनुदान देण्याच्या या धोरणांवर मिल्टन फ्रिडमन ह्या प्रसिद्ध अर्थशास्त्रज्ञाने टीका केली.
निरक्षरता, सर्वसाधारण अर्थ-सामाजिक प्रगतीचा अभाव, जमीन कायद्यातील सुधारणांची संथ गती, आणि शेती-उत्पादनासाठी अकार्यक्षम अथवा अपुऱ्या वित्तसेवा आणि त्याच्या विक्री व वितरणासाठीच्या अपुऱ्या सुविधा.
अशा तंत्रज्ञानाबद्दलचे अज्ञान, साधनसामग्रीच्या जास्त किमती आणि अल्प जमीन असणाऱ्या शेतकऱ्यांसाठी अशा साधनसामग्रीच्या उपयोगाची अव्यावहरिकता.
शिवाय त्या वेळचा भारताचा व्यापारातील मोठा भागीदार असलेल्या सोविएट युनियनच्या अस्तामुळे आणि आखाती युद्धामुळे वाढलेल्या कच्च्या तेलाच्या किमतींमुळे भारतापुढे आयात-निर्यातीच्या समतोलाचा मोठा प्रश्न निर्माण झाला.
आर्थिक सुधारांबरोबरच परवाना राजवट बंद झाली आणि सार्वजनिक उद्योगांची मक्तेदारी संपून विविध क्षेत्रांमधील परकीय व खाजगी गुंतवणुकीचा मार्ग खुला झाला.
परंतु, कोणत्याही पक्षाच्या सरकारने शेतीच्या अनुदानातील घट अथवा कामगार कायद्यातील सुधार ह्यासारख्या वादग्रस्त मुद्द्यांचा सामना करणे टाळले आहे.
वसाहतपूर्व भारताच्या अर्थव्यवस्थेच्या मूल्यमापनाबद्दलची परिमाणवाचक माहिती फारशी उपलब्ध नसल्यामुळे फक्त गुणात्मक माहितीच उपलब्ध आहे.
पानिपतच्या लढाईतील पराभवानंतर मराठा साम्राज्याचे हळूहळू ग्वाल्हेर, बडोदे, इंदूर, झाशी, नागपूर, पुणे, आणि कोल्हापूर अशा छोट्या संस्थानांमध्ये विघटन झाले.
भारतात काम करणाऱ्या लोकांपैकी दोन-तृतियांश लोकांचा उदरनिर्वाह अजूनही शेती अथवा शेतीशी संबंधित उद्योगांवर चालतो, परंतु अर्थव्यवस्थेत विविध प्रकारच्या सेवांचाही वाढता वाटा आहे आणि अलिकडे सेवांवर आधारित व्यवसायही अर्थव्यवस्थेत अतिशय महत्त्वाची भूमिका बजावत आहेत.
अलिकडील काही वर्षात भारतातील संगणक तंत्रज्ञान आणि माहिती तंत्रज्ञानाच्या प्रगतीमुळे तसेच उच्चशिक्षित आणि इंग्रजी बोलू शकणाऱ्या वाढत्या तरुण पिढीमुळे भारत हळूहळू सर्व जगाला बाह्यस्रोताच्या सेवा पुरवणारा देश म्हणून भूमिका बजावायला लागला आहे.
याचबरोबर उत्पादन, औषधनिर्माण, जैवतंत्रज्ञान, अतिसूक्ष्मतंत्रज्ञान, दूरसंचार, जहाजनिर्माण, विमाननिर्माण, आणि पर्यटन ह्या क्षेत्रांमधील भारताची क्षमताही वेगाने वाढताना दिसत आहे.
२००५ मध्ये शेती व लाकूडतोड, जंगल संवर्धन, आणि मासेमारी अशा इतर संबधित व्यवसायांचा भारताच्या वार्षिक सकल उत्पन्नामध्ये १८.६% इतका वाटा होता, आणि या व्यवसायांमध्ये कामगारांपैकी ६०% लोक काम करत होते.
वार्षिक सकल उत्पन्नामधील शेतीचा वाटा सतत घटत आहे, परंतु अजूनही शेती हाच अर्थव्यवस्थेचा सर्वात मोठा घटक आहे व भारताच्या अर्थ-सामाजिक विकासामध्ये ह्या क्षेत्राची महत्त्वाची भूमिका आहे.
परंतु, आंतरराष्ट्रीय उत्पन्नांची तूलना केली तर भारतातील शेतीची उत्पन्नक्षमता जगातील सर्वात जास्त उत्पन्नक्षमतेच्या सर्वसाधारणपणे ३०% ते ५०% एवढीच असते असे दिसते.
भारतातील शेयरबाजारातील बहुसंख्य व्यवहार बॉम्बे स्टॉक एक्स्चेंज आणि नॅशनल स्टॉक एक्स्चेंज या दोन कंपन्यांच्या शेयर विनिमय सेवांद्वारे होतात.
अथवा - हा बॉम्बे स्टॉक एक्स्चेंजमधील ३० कंपन्यांच्या शेयर किमतींचे त्यांच्या महत्त्वाप्रमाणे सरासरी मूल्य दर्शविणारा निर्देशांक आहे.
भारतात एकूण २३ शेयरबाजार आहेत, परंतु बॉम्बे स्टॉक एक्स्चेंज, आणि नॅशनल स्टॉक एक्स्चेंज मध्ये देशातील ८३% शेयर व्यवहार होतात.
सेबी अथवा सेक्योरिटिज अँड एक्स्चेंज बोर्ड ऑफ इंडिया ही १९९२ मध्ये स्थापित संस्था देशातील शेयरबाजार आणि इतर कर्जरोख्यांच्या बाजारांचे नियमन करते.
भारताच्या राज्यघटनेने केंद्रसरकारला आयकर, गुंतवणुकीवरील कर , विक्रीकर, सेवांवरील कर, आयातकर व अबकारी कर वसूल करण्याचा अधिकार दिला आहे, तसेच राज्यांना मालाच्या आंतरराज्यीय विक्रीवरील कर, करमणूक कर, व्यवसाय कर, मद्य-उत्पादनावरील अबकारी कर, तसेच मालमत्तेच्या हस्तांतरावरील स्टॅंप ड्युटी वसूल करण्याचा अधिकार दिला आहे.
याचबरोबर राज्यसरकारकडून स्थानिक स्वराज्य संस्थांना मालमत्ता कर व जकात कर वसूल करण्याचा, तसेच पाणी व स्वच्छतेच्या सोयींसारख्या सार्वजनिक सेवांसाठी किंमत वसूल करण्याचा अधिकार दिला गेला आहे.
शेतकरी आपल्या महसूलातील काही भाग सत्ताधाऱ्यांना सोपवीत व हस्तकामगारांना त्यांच्या सेवांबद्दल शेतकऱ्यांकडून हंगामानंतर पिकांच्या उत्पादनातील काही वाटा मिळत असे.
परंतु, अतिशय मोठ्या लोकसंख्येमुळे भारताचे वार्षिक दरडोई उत्पन्न मात्र ९६१ डॉलर एवढेच आहे, तर वर आधारित वार्षिक दरडोई उत्पन्न ४,१८२ डॉलर एवढे आहे.
ह्या काळात रुपयाचे मूल्य ब्रिटिश पाउंड स्टर्लिंगच्या मूल्याशी जोडलेले होते, स्वातंत्र्यानंतरही भारताच्या परकीय व्यापारापैकी ३०% व्यापार पाउंड स्टर्लिंगमध्ये होत असे.
परंतु, तेव्हासुद्धा भारतीय रुपयाचे मूल्य विशिष्ट चलनांच्या समूहाच्या मूल्यावरून ठरवले जात असे, आणि रुपयाच्या मूल्याचे रिझर्व बँकेकडून कडक नियमन केले जात असे.
१९९१ च्या आर्थिक सुधारांनंतर रुपयाचे मूल्य पूर्ण कन्व्हर्टिबल झाले, अर्थात रुपयाचे चलन दुसऱ्या चलनांमध्ये बदलायची सर्व बंधने हटविण्यात आली.
नद्या, तलाव, कालवे अशी अंतर्गत जलसंपत्ती, तसेच हिंदी महासागरावरील पूर्वेकडील व पश्चिमेकडील किनारे आणि इतर खाड्या आणि आखाते यांवरील मासेमारी आणि संबधित उद्योगांवर भारतातील ६० लाख लोकांचा निर्वाह चालतो.
भारतात सुरुवातीस खाजगी क्षेत्राच्या अर्थव्यवस्थेतील सहभागावर, परदेशांशी व्यापारावर, आणि इतर देशांकडून भारतात होणाऱ्या थेट गुंतवणुकीवर कडक बंधने होती.
मात्र, १९९० च्या दशकाच्या सुरुवातीपासून भारताने हळूहळू परकीय गुंतवणुकीवरील आणि व्यापारावरील नियंत्रण कमी करून, आपली अर्थव्यवस्था आर्थिक सुधारांद्वारे खुली करायला सुरुवात केली आहे.
मात्र, राजकारणातील मतभेद आणि भिन्न विचारधारांमुळे, सरकारी उद्योगांचे खाजगीकरण आणि विशिष्ट क्षेत्रांमधील खाजगी आणि परकीय सहभागाला मार्ग खुला करणे अशा आर्थिक सुधारांमधील काही महत्त्वाच्या गोष्टी मंद गतीने पुढे सरकत आहेत.
या शहरांमध्ये योजनाबद्ध रस्ते, स्वच्छतेसाठी सोई, तसेच नगरपालिका संस्था असल्याचे पुरावे आहेत, यावरून या लोकांना नगरांचा योजनाबद्ध विकास करण्याचे ज्ञान होते हे समजते.
वीजनिर्मिती, बांधणी, दळणवळण, दूरसंचार आणि स्थावर मालमत्ता यामधील भारताच्या अत्यल्प गुंतवणुकीमुळे भारताचा विकासदर वाढण्यामध्ये अडथळे आले.
लोहमार्ग, टपालसेवा आणि काही अतिमहत्त्वाच्या सेवा, तसेच ज्यांची खाजगी क्षेत्रामध्ये नफा होण्याची शक्यता कमी, अशा गोष्टी सर्वसाधारणपणे सार्वजनिक क्षेत्राकडे देण्यात येतात.
स्वातंत्रप्राप्तीनंतर, बँकांसारखी क्षेत्रे राष्ट्रीयीकरण आणि खाजगीकरण अशा अवस्थांमधून गेली आहेत, परंतु अलीकडे खाजगीकरणाचे वारे जास्त वाहताना दिसून येतात.
केंद्राच्या योजनांवरील खर्च हा केंद्र सरकारच्या विविध विकासयोजनांसाठी राखून ठेवलेला असतो, तर केंद्राकडून मिळणारी आर्थिक मदत ही राज्यांना आणि केंद्रशासित प्रदेशांना विकासकामांसाठी मदत व विकासासाठी कर्ज म्हणून राखून ठेवलेली असते.
भारतातील आर्थिक व्यवस्थांची देखरेख करणे, देशाच्या वित्तधोरणाचे नियमन करणे, परकीय चलनांचे व्यवहार सांभाळणे, तसेच भारतीय चलनाचे वाटप करणे अशी रिझर्व बँकेची काही कामे आहेत.
भारतातील खनिजसंपत्तीमध्ये दगडी कोळसा , लोह, मॅंगेनीज, अभ्रक, बॉक्साइट, टायटॅनियम, क्रोमाइट, नैसर्गिक वायू, हिरे, खनिजतेल, चुनखडी, व थोरियम यांचा प्रामुख्याने समावेश होतो.
ब्रिटिशांनी त्यांच्या राजवटीत भारतात नागरी सेवा, भारतीय रिझर्व बँक, भारतीय रेल्वे अशा बऱ्याच सेवा चालू केल्या होत्या, स्वातंत्र्यानंतर भारतात त्या सेवा पुढे चालू राहिल्या.
ह्या अर्थव्यवस्थेच्या घडणीमध्ये धर्म, विशेषतः हिंदू धर्म, तसेच एकत्र कुटुंब पद्धती आणि भारतातील जाती पद्धती यांचीही मोठी भूमिका होती.
काही विशेष व्यवसायांमधील कुटुंब त्याच व्यवसायांमध्ये पिढ्यान् पिढ्या काम करत असल्याने त्या विषयांत अतिशय नैपुण्य मिळवणेही त्यांना शक्य झाले.
परंतु, ही विकासकामे भ्रष्टाचार, नोकरशाहीतील अकार्यक्षमता, मोठ्या शहरांना जास्त प्राधान्य, आणि विकासाची गती वाढवण्यातील असमर्थता अशा अनेक कारणांमुळे संथ गतीने होत गेली.
भारतामधून मलमल, शाली, कालीकतचे कापड, मिरे, दालचीनी असे मसाल्याचे पदार्थ, तसेच अफू आणि "इंडिगो" ही शाई अशा गोष्टींची मोठ्या प्रमाणात निर्यात युरोपातील तसेच मध्यपूर्वेतील देशांमध्ये होत असे.
१९४७-८० मधील भारताचा सरासरी आर्थिक विकासदर हा भारताबरोबरच स्वतंत्र झालेल्या बाकी अशियाई देशांपेक्षा आणि मुख्यत्वे आशियाई वाघ म्हणल्या जाणाऱ्या देशांपेक्षा बराच कमी होता.
ब्लास्टोफॅगा सेनेस हा चिलटाएवढा कीटक आणि उंबर एकमेकांशिवाय राहू शकत नाहीत, त्यांच्या सहजीवनातून या कीटकाचे प्रजनन आणि उंबर या वनस्पतीचे परागण ही दोन्ही उद्दिष्टे साध्य होतात.
१९४० साली 'निमोई संन्यासी' ह्या बंगाली चित्रपटासाठी तर १९४४ साठी 'ईरादा' ह्या हिंदी चित्रपटांसाठी गाणी गाऊन हेमंतदांचा चित्रपटातील पार्श्वगायकाच्या कारकिर्दीस सुरुवात केली.
त्यांच्या गीतांजली प्रॉडक्शन्स ह्या चित्रपटकंपनीने निर्माण केलेले बीस साल बाद , कोहरा , खामोशी ह्यांसारखे हिंदी चित्रपट त्यांतील गाण्य़ांसकट लोकप्रिय झाले.
सन १९७८मध्ये पुरुषोत्तम बेर्डे यांना 'या मंडळी सादर करू या' या नाट्यसंस्थेकडून “अलवार डाकू' या नाटकाचे लेखन, दिग्दर्शन आणि संगीत करायला मिळाले, आणि त्यांची नाट्यकार्कीर्द सुरू झाली.
पुरुषोत्तम गजानन बेर्डे हे मराठीतले एक यशस्वी चित्रकार, लेखक, एकांकिकाकार, नाट्यलेखक, नाट्यदिग्दर्शक, संगीतकार, अभिनेते, प्रकाशयोजनाकार,वेशभूषाकार आणि सिनेदिग्दर्शक आहेत.
असेच एकदा मद्रासला एक काम अडकल्याने मीरसाहेब भगवानना म्हणाले, 'आपण राम चितळकरला-अण्णांना बोलावून घेऊ. अण्णा ती सगळी कामे पटकन करतील.' नंतर अण्णा मद्रासला गेले आणि पटापट स्वरलिपी-लिखाण करून त्यांनी अडकलेले काम पुढे नेले.
मीरसाहेबांकडे असताना चितळकरांची ओळख पाश्चात्त्य वाद्यांवर हिंदुस्थानी संगीत वाजवून दाखवणाऱ्या ‘हूगन’ नावाच्या संगीत कलाकाराशी झाली.
पडेल ते काम करायची त्यांनी तयारी दाखवली, तेव्हा मोदींनी चितळकरांना मीरसाहेब नावाच्या त्याकाळच्या सुप्रसिद्ध संगीत दिग्दर्शकाकडे पाठवले.
उत्तरेस सातपुडा पर्वत व रावेर तालुका आणि 'मध्य प्रदेश' राज्य, पूर्वेस बुलढाणा जिल्हा, दक्षिणेस बोदवड,व जामनेर तालुका व पश्चिमेस भुसावळ तालुका.
तापी नदी रावेर व मुक्ताबाई तालुका हद्दीत पच्छिमेकडे वाहते,आणि पुर्णा नदी मुक्ताईनगर तालुक्यातून वाहते,चांगदेव इथे पुर्णा नदी तापीला मिळते.
हा मार्ग मुक्ताईनगरला भुसावळ, जळगाव, धुळे, नागपूर या शहरांशी जोडतो आणि गावातून जाणारा एक राज्य-मार्ग - जामनेर, बोदवड, इच्छापुर आणि बुरहानपुरला जोडतो.
आपल्या राज्यकाळादरम्यान त्याने शेरशाह सूरीचा पाडाव केला व पानिपतच्या दुसऱ्या लढाईत हिंदू राजा सम्राट हेमचंद्र विक्रमादित्य ऊर्फ हेमूचा पराभव केला.
हिंदू आणि इस्लामेतर धर्मान विषयीचा त्याचा असहिष्णू दृष्टीकोन, राजपूत राजकन्येशी वैवाहिक बोलणी सुरू झाल्यानंतर बराच बदलला, व नंतर तो इस्लामेतर धर्मांविषयी बरीच सहनशीलता बाळगून राहिला.
पुढे त्यांनी धार्मिक चर्चा सुरू केल्या, ज्यात मुसलीम विद्वान सिख, हिंदू, चार्वाक, नास्तिक, ज्यू, पोर्तुगीज आणि ख्रिश्चन विद्वानांबरोबर धार्मिक विषयांवर चर्चा करत असत.
पंजाबच्या कळनौर येथे १३ वर्षाच्या अकबरचा राज्याभिषेक मुकुट, सोन्याच्या झगा आणि गडद पगडीमध्ये नव्याने तयार केलेल्या व्यासपीठावर झाला.
अकबर तीमुरीद घराण्यातील नसिरुद्दीन हुमायूॅंचा पुत्र आणि भारतात मुघल घराण्याची स्थापना करणाऱ्या झाहीरुद्दिन मुहम्मद बाबर चा नातू व वारसदार होता.
अकबरचा राज्यकाळ १६०५ साली संपण्या अगोदर, शेवटच्या वर्षानमध्ये मुघल साम्राज्याने जवळ जवळ संपूर्ण उत्तर आणि मध्य भारत व्यापला होता, व ते तत्कालीन शक्तिशाली राज्यांपैकी एक होते.
अकबराने सर्वधर्मसमभावाचे तत्व स्वीकारून धार्मिक सलोखा स्थापित करण्याचा प्रयत्न केला तत्कालीन भारतातील शक्तिशाली व सार्वभौम साम्राज्य उभारण्या मध्ये अकबराचे योगदान महत्त्वपूर्ण राहिलेला आहे
मुंबई-सिकंदराबाद देवगिरी एक्सप्रेस, नागपूर-मुंबई नंदीग्राम एक्सप्रेस, नांदेड-मुंबई तपोवन एक्सप्रेस, मनमाड-सिकंदराबाद अजंता एक्सप्रेसया गाड्या दैनंदिन आहेत.
साईनगर शिर्डी - तिरुपती एक्स्प्रेस, विजयवाड़ा - साइनगर शिर्डी एक्सप्रेस, निजामाबाद - लोकमान्य तिलक टर्मिनस एक्सप्रेस, औरंगाबाद - रेणीगुंठा एक्सप्रेस"', या साप्ताहिक गाड्या आहेत.
परतूरपासून राज्य परिवहन मंडळाच्या बसने पुणे, औरंगाबाद, पंढरपूर, तुळजापूर, सोलापूर, सांगली, लोणार, शेगाव, खामगाव, अकोला, नांदेड, लातूर, हैदराबाद येथे थेट जाता येते.
येथून मुंबई, नाशिक, पुणे, औरंगाबाद, हैदराबाद, नागपूर, मनमाड, लातूर, परभणी, परळी वैजनाथ, उस्मानाबाद, मुदखेड, आदिलाबाद, बासर, निजामाबाद, सिकंदराबाद आणि मनमाड या गावांना जाण्यासाठी थेट आगगाड्या आहेत.
जाणीव व बुद्धी यांच्यामुळे घडणाऱ्या ज्ञान, विचार, मत, स्मरणशक्ती, भावना, कल्पनाशक्ती, तर्कशक्ती, चेतना या गोष्टी ज्या ठिकाणी होतात त्या ठिकाणाला मन असे म्हणतात.
पैकी अजितजींनी गायलेली "भक्तीवांचूनि मुक्तीची मज जडली रे व्याधी, विठ्ठला मीच खरा अपराधी" आणि "सजल नयन नित धार बरसती" ही दोन भावगीते प्रचंड लोकप्रिय झाली.
बुवांच्या सक्त कडक शिस्तीत बहरात आलेल्या अजितजींच्या गायकीला न्याय देणारी निष्णात संगीतकार किमया या अशोकजींनी साधून अजितजींच्या आवाजाला साजेशी अनेक गाणी विशेषतः भावगीते अजितजींकडून गाऊन घेतली, आणि ती इतकी प्रचंड लोकप्रिय बनली की "सजल नयन" म्हणजे अजित कडकडे हे जणू समीकरणच बनलं.
या दोन गाण्यांव्यतिरिक्त "नभ भरले घनमालांनी", "मैफिलीचे गीत माझे मैफिलीने ऐकिले"यांसारखी गाणीही अशोकजींनी संगीतबद्ध केली आणि अजित कडकडेंनी गायली जी अमाप लोकप्रिय झाली.
तेव्हा त्या मैफिलीत बुवांचे शास्त्रीय संगीत गायन, तानपुरे लावणे, बसण्याची आणि गायची शैली, सूर-भाव-ताल-लय हे सगळं बघून तो तरुण अजित एकदम भारावून गेला.
आयुष्यात एखाद्या गोष्टीचं क्षणार्धात आपल्याही नकळत आपल्याला वेड लागावं आणि तेच आपल्या जीवनाचं अंतिम ध्येय बनावं असं काहीसं अजितचं त्या मैफिलीनंतर झालं.
घरी आल्यानंतर आपल्या वडिलांना अजित कडकडेंनी सांगितलं, "बाबा मला गाणं शिकायचंय." हे ऐकून त्यांच्या वडिलांना आनंद झाला खरा, पण आपल्या मुलाचं पुढचं वाक्य ऐकून मात्र त्यांना धक्का बसला.
अजित पुढे म्हणाला, "हो बाबा, मला गाणं शिकायचंय आणि तेही फक्त पं.जितेंद्र अभिषेकी बुवांकडेच.!" वडिलांना आधी वाटलं, आपला मुलगा आत्ताच ती दैवी मैफिल बघून आलाय, त्या तात्पुरत्या प्रभावाखाली जाऊन असं बोलत असेल असं समजून त्यांनी आधी दुर्लक्ष केलं.
पण नंतर एक दिवस झाला-दोन दिवस झाले-आठवडा झाला, पण मुलाचा हट्ट तस्साच ! "बाबा मला अभिषेकी बुवांकडे घेऊन चला, मला त्यांच्याकडेच गाणं शिकायचंय."
"लंगडा गं लंगडा लंगडा गं लंगडा देव एका पायाने लंगडा, असा कसा असा कसा असा कसा असा कसा देवाचा देव बाई ठकडा" ही अजितजींनी 'तोडी' रागावर आधारित गायलेली गौळण सुद्धा विलासबुवांनीच संगीतबद्ध केलेली आहे.
याशिवाय "डोळे मोडीत राधा चाले", "झोली भरकर लाना", "बोलो हरि बोलो", "खेती करो हरि नाम की", "जो देखे सो दुखिया बाबा सुखिया कोई नहीं", "वेढा रे पंढरी", "मुरली मनोहर रे", "भुलविले वेणू नादे", "पाहिला सखा पांडुरंग", "पंढरीचा निळा लावण्ण्याचा पुतळा", "खायेबा साखर लोणी माझ्या बाळा", "ओम गणनाथ गणपती", "नमोस्तुते नारायणी नमोस्तुते", "अवधूत म्हणजे आकाशासारिखा", हनुमंत महाबळी रावणाची दाढी जाळी", "कैसे वेड लाविले या हरि ने", "नाम तुझे बरवें गा शंकरा", "जे शंभूने धरिले मानसी तेचि उपदेशिले गिरिजेसी", "धन्य जे ऐकती शिवरात्रीची कथा", "किती बेलाची आवडी", "पावला प्रसाद आता उठोनि जावें" यांसारख्या असंख्य गौळणी-अभंग-कबीर भजनं विलासबुवांनी संगीतबद्ध केली आहेत जी अजित कडकडेंनी गायली.
अजितकुमार सदानंद कडकडे हे हिंदुस्थानी शास्त्रीय संगीत गायक व संगीतकार असून शास्त्रीय संगीत, उपशास्त्रीय संगीत, अभंग, नाट्यसंगीत, गौळणी, भावगीत, कबीर आणि मीराभजने, इत्यादी गायन प्रकारांमध्ये त्यांचा कमालीचा हातखंडा आहे.
पहाडी खणखणीत आवाज, भावपूर्ण सादरीकरण, विशिष्ट प्रकारचा स्वर लगाव, कडाडणाऱ्या विजेसारख्या ताना, अशा वैशिष्ट्यांनी युक्त अशी त्यांची गायकी प्रचंड ताकदीची आहे.
हे सगळे गीतप्रकार तेव्हा अजितजींसाठी नवीन होते आणि या सगळ्या प्रकारांचे सादरीकरण मूळ शास्त्रीय संगीत अथवा नाट्यगीते यांच्या सादरीकरणाहून कमालीचे भिन्न होते.
शास्त्रीय संगीत सुद्धा कायम ताकदीने न गाता शक्य तिथे हळुवारपणे गाऊन त्यातले सौंदर्य आणि नजाकत जपता आणि साधता आली पाहिजे ही नवी आणि महत्वाची शिकवण त्यांनी अजितजींना दिली.
गोविंदप्रसादजींचे शिष्यत्व पत्करल्याने अजितजींच्या गळ्यावर या माधुर्याने नटलेल्या दिलखेचक, सौम्य व हळुवार गायकीची एक वेगळीच नजाकत उतरली.
त्यानंतर थोर दत्तभक्त विनायकबुवा साठे यांनी परमहंस परिव्राजकाचार्य श्रीमत सद्गुरू वासुदेवानंद सरस्वती उर्फ टेंम्ब्ये स्वामी महाराजांवर लिहिलेल्या ८ पदांना अजितजींनी स्वतः चाली देऊन 'नमो गुरवे वासुदेवाय' हा अल्बम १९९० मध्ये निघाला.
अजितजींच्या संगीत प्रवासात त्यांना सर्वाधिक साथ देऊन विविध सांगीतिक रचनांचा मेरुमणी रचणारे संगीतकार ठरले ते नंदूजी होनप. प्रवीण दवणेंच्या रचनांना नंदू होनप यांच्या संगीताचा आणि अजित कडकडेंच्या सुरांचा परिसस्पर्श झाल्यावर काय चमत्कार होऊ शकतो याचा दिव्य अनुभव महाराष्ट्राने १९८७ साली घेतला.
हा अल्बम इतका प्रचंड गाजला की भक्तीगीत गायक म्हणून प्रसिद्ध झालेले अजितजी भक्तीगीत गायनात सुद्धा ‘दत्त आणि स्वामी समर्थांची भजनं' गाणारे म्हणून सर्वमान्यता पावले.
बुवा त्यांच्या इतर शिष्यांना शिकवत असताना अजितच्या कानावर जे संगीत पडत होतं ते अजित अगदी मनापासून श्रवण करीत असे आणि त्याचेच सतत मनन चिंतन करीत असे.
हे गातंय कोण असा विचार त्यांच्या मनात क्षणभर चमकून गेला, पण पुढच्याच क्षणी त्यांच्या लक्षात आलं की हे गाणारा दुसरा तिसरा कुणीच नसून आपलाच 'अजित' आहे.
बुवांनी त्याला कौतुकाने विचारलं, "अरे तू हे सगळं कधी शिकलास?" अजित म्हणाला, "छे हो बुवा मी कुठलं शिकलोय? तुम्ही तुमच्या बाकीच्या शिष्यांना शिकवताना जे काही आजवर कानावर पडत आलं ते थोडंफार गुणगुणायचा प्रयत्न केला इतकंच. माझी चूक झाली, पुन्हा मी तुमच्या परवानगीशिवाय तानपुऱ्याला हात लावणार नाही."
स्वामी समर्थ या आणि अशा कित्येक देव-देवता-संतांवर या त्रिकुटाने रचना लिहून-संगीतबद्ध आणि सुरबद्ध करून त्या अल्बमच्या स्वरूपात प्रसिद्ध केल्या.
आपले गुरू पंडित जितेंद्र अभिषेकी बुवांच्या इच्छेखातर १९७८ साली संत गोरा कुंभार या नाटकात अजितजींनी संत नामदेव ही भूमिका साकारली आणि याच नाटकाद्वारे त्यांचे संगीत नाटक रंगभूमीवर पदार्पण झाले.
त्यानंतर संगीत संशयकल्लोळ , सौभद्र , संगीत शारदा , कधीतरी कुठेतरी, संगीत महानंदा, अमृतमोहिनी, कुलवधू, यांसारख्या अनेक संगीत नाटकांत त्यांनी गायक + अभिनेता भूमिका साकारून सुमारे ८ ते १० वर्षे त्यांनी संगीत नाटकांमधून काम केले.
मनसोक्त खेळून घरी आल्यावर बघतो तर काय, त्याचे संगीत शिक्षक माडये गुरुजी त्याच्या आधीच घरी हजर ! आज आपली करामत घरी कळली असणार असं लक्षात आल्याने वडिलांचा ओरडा खाण्याची शक्य तेवढी मानसिक तयारी करूनच अजितने घरात पाऊल टाकले.
"वचन ऐका हो कमलापती", "सकळ तीर्थांहूनि पंढरी मुकुट मणी", "टाळी वाजवावी गुढी उभारावी वाट ती चालावी पंढरीची", "पायी खडावा गर्जती वाजती", "पैल आले हरि शंख चक्र गदा पद्म शोभे करि", "येई गा तू येई गा पंढरीच्या राया" "राम कृष्ण गोविंद" असे एकाहून एक भावपूर्ण अभंग आहेत या अल्बममध्ये.
ते अजितला म्हणाले, "हे पहा, मी जरा काही कामासाठी बाहेर जाऊन येतोय. तासाभराने मी परत येईन. तोपर्यंत तू इथेच थांब आणि घराकडे नीट लक्ष ठेव." अजितने "बरं" असं म्हणून होकार दिला.
बुवांच्या घरी आलेल्या अजित कडकडेंकडे बघून बुवा म्हणाले, "मला तुझ्या गळ्याची परीक्षा बघायची आहे. थोडंसं काहीतरी गाऊन दाखव पाहू." बुवांच्या या वाक्यावर अजित काहीतरी गायला खरा, पण त्या आधी गळ्यावर संगीत संस्कार जवळपास काहीच झालेले नसल्याने तो अत्यंत बेसूर गायला.
त्याची ती गाण्याची अजिबात नसलेली तयारी पाहून बुवा म्हणाले, "माझ्याकडे एवढ्या प्राथमिकतेपासून शिकणारे लोक नाहीयेत, माझ्याकडे अलंकार-विशारद झालेले लोक गाणं शिकायला येतात. आणि याला तर साधा षड्जही लावता येत नाहीये, तुम्ही असं करा, याला वर्ष-दोन वर्षं कुणाकडेतरी संगीताचे प्राथमिक धडे घेऊद्या आणि नंतर माझ्याकडे घेऊन या. मग मी याला शिकवेन."
"भ्रमर चित्त हे पुन्हा विचारी", "गोकुळात मनमोहन दिसला", "कसा कळेना तुला विसरलो कुणी साथीला दावा नंदलाला घुमव कृपेचा पावा", "तुजविण कोण हरि मज तारी" अशी एकापेक्षा एक सुंदर ठायलयीत गायलेली भजनं यात आहेत जी अजितजींनी गायली आहेत.
एकंदरीत पहायला गेलं तर १९८५ हे साल अजितजींच्या गायक म्हणून संगीत साधनेच्या प्रवासातील लोकप्रियतेचा आणि प्रसिद्धीचा एक अतिशय महत्वाचा टप्पाच ठरलं असं म्हणायला हरकत नाही.
निर्मला देवींसमोर सहज योगा शिबिरात पहिली मैफिल अजितजींनी १९८५ मध्येच साकारली ज्यामुळे त्यांना 'सहजयोग' या देशात आणि देशाबाहेरही चालणाऱ्या एका अतिशय मोठ्या संघटनेचं - योग परिवाराचं प्रचंड मोठं व्यासपीठ उपलब्ध झालं.
१९८५ पूर्वी अशोकजी पत्कींनी संगीतबद्ध केलेली विविध भावगीतं, तसंच शास्त्रीय संगीत आणि नाट्यगीतं, अभंग, भक्तिगीतं अजितजी गात होतेच.
त्या जमान्यात सर्वसामान्य लोकांच्या अगदी मनामनांत आणि प्रत्येक घराघरांत पोहोचण्यासाठी एक जबरदस्त सांगीतिक अविष्कार कॅसेट्च्या माध्यमातून निर्माण होऊन तो सर्वसामान्य लोकांच्या हाती पडण्याची नितांत आवश्यकता होती.
'देवाचिये द्वारी' या अल्बममधील एकूण आठपैकी सहा अभंग प्रभाकरजी पंडित यांनी संगीतबद्ध केलेले आहेत, तर दोन अभंग ("आकल्प आयुष्य व्हावे तया कुळा" आणि "अवघेंचि त्रैलोक्य आनंदाचे आता") हे प्रभाकरजींचेच सुपुत्र केदारजी पंडित यांनी संगीतबद्ध केले आहेत.
१९८६ साल संपेपर्यंत अजितजींच्या आयुष्यात आलेले प्रसिद्ध संगीतकार होते अशोकजी पत्की, पांडुरंग दीक्षित, प्रभाकर पंडित आणि केदार प्रभाकर पंडित.
या चारही संगीतकारांनी संगीतबद्ध केलेल्या चाली अजितजींनी स्वरबद्ध करून महाराष्ट्रातील भक्तिसंगीत गायन क्षेत्रावर आपली भक्कम पायाभरणी केली होती.
या भक्कम पायावर कळस चढवणारे संगीतकार ठरले नंदूजी होनप, शांक-नील, विलासबुवा पाटील, अनिल मोहिले, प्रदीप वर्तक आणि स्वतः अजित कडकडे अजित कडकडेंनी स्वतः देखील अनेक अल्बम संगीतबद्ध करून गायले आणि ते जबरदस्त लोकप्रिय झाले.
आपल्या शिष्याचं हे उत्तर ऐकून बुवा अतिशय प्रेमाने म्हणाले, "अरे, तुझी बिलकुल चूक झालेली नाही. तू योग्यच केलंयस. खरंतर याच दिवसाची गेली दोन वर्षं मी वाट बघत होतो. आजपासून मी तुला गाणं शिकवणार आहे." असं म्हणून बुवांनी त्यांना यमन रागाची पहिली बंदिश शिकवली.
विलासबुवा पाटील यांनी संगीतबद्ध केलेले आणि अजितजींनी गायलेले 'अष्टस्तुती सुमनांजली', 'पांडुरंग श्रीरंग', 'बोलो हरि बोलो', आणि 'शिव माझा भोळा' हे अल्बम प्रचंड लोकप्रिय झाले.
अजितजींच्या भक्तिसंगीत गायनात विलासबुवा पाटील या आगळ्यावेगळ्या संगीतकाराने आपल्या वैशिष्ट्यपूर्ण सांगीतिक नियोजनाने विशेषतः गौळणींना दिलेल्या संगीताने काहीशी नटखट शैली आणली हेच खरं आहे.
अजितजींचं गेल्या जवळपास ४० वर्षांमधलं भक्तिसंगीत, अभंग आणि एकूणातच संगीत क्षेत्रातलं योगदान पाहून २०१७ साली त्यांचा करवीर पिठाचे शंकराचार्य यांनी 'गानसमर्थ' हा पुरस्कार देऊन यथोचित सन्मान केला.
एकदा अजितजींची मैफिल संपल्यावर एक गृहस्थ त्यांना व्यासपीठाजवळ भेटायला आले आणि म्हणाले, "बेटा, कभी मेरे यहां आया करो, तुम्हारे गले में ऐसी चिजें भर दूंगा की तुम्हारी गायकी और उभर जाएगी ।"
महाराष्ट्र राज्याच्या मराठी चित्रपट महोत्सवात अजितजींना 'आई पाहिजे' या चित्रपटातील पार्शवगायनासाठी 'उत्कृष्ट पार्श्वगायक' हा पुरस्कार देऊन गौरवण्यात आलं आहे
त्यांच्या सूचनेनुसार त्यांनी आपले नाव "केदारनाथ भट्टाचार्य" वरून "कुमार सानू" केले कारण कुमार सानू यांच्या आवाज आणि गाण्यांच्या शैलीवर किशोर कुमार यांचा जास्त प्रभाव होता.
त्यानंतर कुमार सानू मुंबईत स्थायिक झाले तिथे त्यांना कल्याणजी-आनंदजींनी जादूगर या चित्रपटात गाण्याची संधी दिली.१९९० च्या ‘आशिकी’ या चित्रपटासाठी संगीत दिग्दर्शक नदीम-श्रावण यांनी सानूला एका गाण्याशिवाय इतर सर्व गाण्याची संधी दिली
सुरुवातीस कल्याणजी-आनंदजी यांच्या स्टेज शो मध्ये गाऊन व विख्यात गझल गायक जगजीत सिंग यांचे कडून हिंदी भाषा व उर्दू या भाषेतील बारकावे त्याने शिकून घेतले.
तत्पश्चात कुमार सानूने टी सिरीझ या संगीत कंपनीसाठी किशोर कुमार यांच्या जुन्या गीतांचे कव्हर वर्जन गायले व ते यादें व किशोर की यादें अशा नावाखाली प्रसिद्ध झाले.
८-७-२०१८ रोजी इंग्लंडमधील इंडो-ब्रिटिश अाॅल पार्टी या संसदीय गटाने इंग्लंडच्या संसदेमध्ये कुमार सानू यांचा, त्यांच्या संगीत कारकिर्दीबद्दल आणि समाजकार्याबद्दल गौरव केला.
बोधी प्राप्तीनंतर गौतम बुद्धांनी आपला प्रथम धर्मोपदेश सारनाथ येथे कौण्डिण्य, वप्प, भद्दीय, अस्सजि आणि महानाम या पाच भिख्खूंना दिला.
बौद्ध इतिहासामध्ये पहिल्या धर्मोपदेशाला धम्मचक्र प्रवर्तन सूत्राने संबोधिले जाते आणि पाच भिक्षूंना पंचवर्गीय भिक्षू म्हणून ओळखले जाते.
आषाढ पौर्णिमेच्या ज्या दिवशी बुद्धांनी पाच भिक्षूंना पहिला धर्मोपदेश दिला, ती पौर्णिमा आज गुरुपौर्णिमेच्या नावाने प्रचलित आहे.
शेतीच्या आजुबाजूला असलेल्या झाडांचा पालापाचोळा, गोवऱ्या, झाडांच्या तुटलेल्या फांद्या,भाताचा तूस वगैरे व्यवस्थित एका खाचरात पसरवला जातो आणि मग वाऱ्याच्या दिशेने आग लावली जाते.
ही जमीन भाजल्यावर दोन तीन दिवसांनी किंवा पाऊस पडल्यावर भाताचे चांगले बियाणे पेरले जाते आणि साधारणपणे २०-२५ दिवसानंतर त्याची संपूर्ण शेतात आवणी अथवा रोपणी केली जाते.
आदिवासी संस्कृती जोपासणारा बोहाडा उत्सव होळी पौर्णिमा संपल्यानंतर लगेचच दुसऱ्या दिवशी म्हणजे धुलीवंदनाच्या दिवशी ह्या उत्सवाची सुरुवात होते.
दुसऱ्या दिवशी मत्स्यावतार, तिसऱ्या दिवशी कुर्मावतार, चौथ्या दिवशी वराहावतार, पाचव्या दिवशी भीम-हिडींबा विवाह व बकासूर युद्ध दाखवले जाते.