polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
दबलेल्यानी पिचलेल्या मागासवर्गीय समाजाने शिक्षण घेतले तरच त्यांचा उत्कर्ष आहे व तेही सर्वाच्च शिक्षण, उच्च शिक्षण घेतले तरच ते प्रगतीपथावर जाऊ शकतात.
हजारो वर्षापासून शिक्षणापासून वंचित असलेल्या आणि निजामाच्या राजवटीत जे मागासलेपणाच्या यातना भोगत होते त्यांना शिक्षणाची संधी मिळवून देण्यासाठी १९५०ला औरंगाबाद येथे डॉ.
मिलिंद महाविद्यालयाच्या पायाभरणी प्रसंगी श्री गोविंदभाई श्रॉफ आणि माणिकचंद पहाडिया यांच्या नेतृत्वाखाली एक शिष्टमंडळ बाबासाहेबांच्या भेटीला आले होते.
त्यावेळी बाबासाहेब उद्गारले येथे फक्त एक महाविद्यालय उभारून चालणार नाही तर येथे एक विद्यापीठही उभारले जावे अशी माझी तीव्र इच्छा आहे आणि बाबासाहेबांच्या प्रयत्नाचे फलित म्हणून १९५८ साली मराठवाडा विद्यापीठाची स्थापना झाली.
शासननियुक्त समितीने विचारार्थ घेतलेल्या व गाभीर्याने चर्चा केलेल्या नावांमध्ये मराठवाडा, औरंगाबाद, पैठण, प्रतिष्ठान, दौलताबाद, देवगिरी, अजिंठा, शालिवाहन, सातवाहन, अशी सर्व स्थळ व भूमी-राज्यवाचक नावे होती.
यातील शिवाजी महाराजांच्या नावाने आधीच शिवाजी विद्यापीठ कोल्हापूर येथे पुढे १९६० साली स्थापन झाले, शिवाजी महाराजांचे उचित विद्यापीठीय स्मारक झाले पण डॉ.
जनार्धन मवाडे, संगीता बनसोडे, सुहासिनी बंसोड, प्रतिभा तायडे, अविनाश डोंगरे, चंदन कांबळे, दिलीप रामटेके, रोशन बोरकर असे कितीतरी दलित क्रांतिवीर नामांतराच्या लढ्यात शहीद झाले.
जोगेंद्र कवाडे यांनी दलित बहुजन समाजाची फौज जमा करून नागपूर ते औरंगाबाद असा लॉंगमार्च आयोजित करून "जिंकू किंवा मरू ", जळतील नाहीतर जाळून टाकतील " अशी आक्रमक भूमिका घेतली.
ज्यांनी दीनदलित, पिचलेल्या आणि उच्चभ्रू समाजाने वाळीत टाकलेल्या समाजातील माणसाला माणूसपण मिळवून दिले, जगण्याचा हक्क दिला, त्या उत्तरदायित्वापोटी बाबासाहेबांचे नाव विद्यापीठाला द्यावे ही रास्त व न्यायपूर्ण मागणी गुन्हा ठरवून अमानुष वागणूक देणाऱ्यांचा निषेध केला पाहिजे.
ज्या महामानवाने देशाची राज्यघटना लिहिली, मराठवाड्यात उच्च शिक्षणासाठी विद्यापीठ असावे ही सर्वप्रथम कल्पना मांडली त्या महापुरुषाचे नाव विद्यापीठाला देण्यासाठी १७ वर्ष संघर्ष करावा लागला.
परंतु बाबासाहेबांच्या समतेच्या विचारांचं "वारं' प्यालेल्या कार्यकर्त्यानी गावखेड्यातील बांधवांचे धगधगते मरणतांडव बघीतले. आणि पेटून उठले कार्यकर्त्यांचे सूर्यास्त्र. डोक्‍याला निळे कफन बांधून ४ ऑगष्ट रोजी दीक्षाभूमीची माती माथ्यावर लावली. आणि चळवळीतील नायकांनी पेटलेल्या आभाळातील एक गरुडझेप होती ती प्रा. जोगेंद्र कवाडे यांच्या नेतृत्वातील "लॉंगमार्च.
नारायणे, गोपाळराव आटोटे,नामदेवराव खोब्रागडे, दिलीप पाटील, नरेश वहाणे, भीवा बडगे, सरोज मेश्राम यांच्यासारखे लढाऊ कार्यकर्ते लढण्यासाठी सज्ज झाले होते.
पोलिसांनी दलितांच्या जोगीनगर, भीमनगरात अश्रूधूर फेकले असताना ते कॅच पकडून पुन्हा पोलिसांकडे भिरकाणारे कार्यकर्ते आजही या नामांतर आंदोलनाचा इतिहास डोळ्यात साठवून ठेवला आहे.
दक्षिणेत भूपेश थुलकर, दादाकांत धनविजय, अमर रामटेके, सुधाकर सोमंकुवर, मधु दुधे, विलास पाटील, बाळु हिरोळे, सुनील लामसोंगे अशी असंख्य नावं घेता येतील.
बाबासाहेब आंबेडकरांनी आणली, औरंगाबाद शहरात मिलिंद महाविद्यालयाची स्थापना करून, शैक्षणिक दृष्ट्या अप्रगत असलेल्या मराठवाड्याला प्रगत करण्याचं काम महामानवाने केले.
बाबासाहेबांचे नाव देण्याचा मुद्दा उपस्थित झाला तेव्हा, अनंत भालेराव, गोविंदभाई श्रॉफ या अविचारी माणसांनी विरोध केला, त्यांच्या या विरोधामुळे महाराष्ट्रातील तमाम आंबेडकरी जनता पेटून उठली व नामांतराची मागणी जोर धरू लागली, ठीक ठिकाणी मोर्चे, आंदोलने होवू लागले, नामांतराला विरोध म्हणून जातियवादी लोकांनी दलितांवर अन्याय, अत्याचार करण्यास सुरुवात केली, जाळपोळ करू लागले.
शेवटी सोळा वर्षाच्या संघर्षानंतर या विद्यापीठाचे नाव बदलून 'डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ' असे नामांतर नव्हे तर नामविस्तार करण्यात आला.
मराठवाडा, विदर्भ, खानदेश, भागातील शेतकरी, शेतमजूर, दलित, कष्टकरी वर्गातील विद्यार्थ्यांची शैक्षणिक भूमी म्हणून विद्यापीठाने नाव लौकिक मिळविला व लाखो विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षण देऊन त्यांच्या आयुष्याला आकार दिला .
भारतीय रिपब्लिकन पक्ष-बहुजन महासंघाने राज्यातील आर्थिक व सामाजिकदृष्ट्या दुर्बल असणा-या समाजघटकांची प्रगती करणे, त्यांना सामाजिक आणि आर्थिक क्षेत्रात न्याय संपादन करून देण्यासाठी प्रयत्न करणे हे पक्षाने उद्दिष्ट मानले असल्याचे आढळते.
बाबासाहेब आंबेडकरांनी बौद्ध धर्माचा स्वीकार केल्यानंतर बौद्ध झालेल्या दलितांना त्यांच्या सवलती कायम राहाव्या या मागणीसंबंधी उद्दिष्ट ठरविण्यात आले.
आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल असलेल्या समाजघटकांना सवलती देण्यात याव्या यासाठी केंद्रसरकारने नेमलेल्या मंडल आयोगाच्या शिफारशींची अंमलबजावणी शासनाने ताबडतोब करावी हे ध्येय पक्षाने ठरविले.
समाजातील अनुसूचित जाती अनुसूचितजमाती ओबीसी समाज, अल्पसंख्यांक समाजाला व उपेक्षित समाजाला संघटित करून या समाजघटकांना राजकीय सत्ता मिळवून देण्यासंबंधीचे उद्दिष्ट पक्षाने ठरवले.
कोणताही प्रश्न हाताळत असताना अथवा त्यासंबंधी संघर्ष करत असताना लोकशाहीच्या शांततामय व सनदशीर मार्गाचा अवलंब करणे व देशाची राष्ट्रीय एकात्मता धोक्यात येणार नाही याची काळजी घेणे हे पक्षाने उद्दिष्ट मानले.
ओबीसी समाजाचा शैक्षणिक दर्जा उंचावण्यासाठी या समाजाच्या विद्यार्थ्यांना शिष्यवृत्ती देण्याबाबतचा व विविध क्षेत्रात सवलती देण्याबाबतचा पुरस्कार करणे.
त्यांना संघटित करून त्यांच्यातील भिती नष्ट करणे, त्यांना पुरुषांप्रमाणे समान हक्क प्रस्थापित करणे व कायद्याने सर्व बाबतीत समान दर्जा प्रदान करणे हे ध्येय पक्षाने ठरविले.
भारतीय रिपब्लिकन पक्ष-बहुजन महासंघ पक्षाचा ध्वज, चार विविध रंगाच्या समान लांबीच्या व समान रूंदीच्या पट्या असून त्यापैकी निळी पट्टी झेंड्याच्या डाव्या बाजूला उभी जोडली असून त्या उभ्या निळ्या पट्टीला वर केशरी, मध्यभागी पांढरी व खाली हिरवी पट्टी अशा तीन पट्टया आडव्या पद्धतीने जोडलेल्या आहेत.
यांचे अर्थ म्हणजे, प्रचंड प्रमाणात सामाजिक व राजकीय शोषण झालेल्या व विशाल भूतलावर वास करणाच्या तुकोबाच्या बहुजन समाजाला गुलामीचे सगळे बांध झुगारून उंच आकाशात स्वच्छंदीपणे प्रगती व विकासाची भरारी मारावयाची आहे.
आपल्या आयुष्यातील हे परिवर्तन पांढरा रंग व प्रतिक असलेल्या शांततेच्या व अहिंसेच्या मार्गाने बहुजन महासंघाच्या माध्यमातून घडवून आणावयाचे आहे.
आंबेडकर म्हणाले की, "भारिप बहुजन महासंघाच्या माध्यमातून सामाजिक अभियांत्रिकीचा 'अकोला पॅटर्न'ला यश मिळाले असले तरी भारिप या शब्दामुळे पक्षाच्या विस्ताराला मर्यादा आल्यात." त्यामुळे वंचित बहुजन आघाडी ही व्यापक अर्थाने स्वीकारार्ह झाली असल्याने २०१९ च्या १७व्या लोकसभा निवडणुकीनंतर वंचित बहुजन आघाडीमध्ये भारिप बहुजन महासंघ विलीन करणार असल्याचे त्यांनी सांगीतले.
ते नियम पाळणे सुलभ व्हावे आणि धम्मप्रसारार्थ फिरणाऱ्या भिक्खुंची ध्यानधारणेची सोय सहज व्हावी ह्यासाठी तत्कालीन राजांनी अशी लेणी खोदून घेतली.
अशा वैशिष्ट्यपूर्ण लेण्यांमध्ये महाराष्ट्रातील अजिंठा, कार्ले, कान्हेरी, घारापुरी, पितळखोरे, भाजे, वेरूळ ही जगप्रसिद्ध लेणी आहेत.
हे प्रोटिस्ट उपासमार होई पर्येंत व्यक्तिगत अमिबाच्या रूपात राहतात, ज्यानंतर ते एकत्र येऊन एक बहुपेशीय देह तयार करतात ज्यात काही पेशी, देहातल्या इतर पेशींच्या अस्थित्वासाठी बलिदान देतात.
जीवाणूच्या विविध अंगांमध्ये देवाणघेवाणी आणि, सामाजिक वर्तन आणि परार्थ, ह्याच्या बरीच साम्ये आहेत परंतु शेजाऱ्यांच्या गरजे शिवाय अमर्याद प्रजोत्पादनाची व्यक्तीची क्षमता ह्या दोन्हीत फरक दर्शवतो.
नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ हेल्थ आणि लॅब-डी किंवा हॉस्पिटल नेटवर्क मधील मज्जातंतूशास्त्रज्ञ जॉर्ज मोल आणि जॉर्डन ग्राफमन , ह्यांनी कार्यात्मक चुंबकीय चित्रीकरणा द्वारे सामान्य स्वस्थ स्वयंसेवकांमध्ये परार्थी दानाची चैतनी आधारावर सर्वप्रथम साक्ष पुरवली.
ऑक्टोबर २००६ च्या प्रोसिडिंग्स ऑफ नॅशनल ऍकॅडमी ऑफ सायन्सेस युएसए मध्ये प्रकाशित झालेल्या त्यांच्या अभ्यासात त्यांनी दाखवले की, शुद्ध धनात्मक बक्षिसे आणि धर्मादाय देणग्यांनी मेसोलीम्बिक रिवॉर्ड पाथवे सक्रीय होतात, जे मेंदूतील प्रर्तामिक भाग आहे आणि जे खाद्य आणि लैंगिक गतीविधीतही सक्रीय होतात.
तथापि स्वयंसेवक जेंव्हा, उदार मनाने धर्मदाय देणग्यादेऊन स्वतःच्या अगोदर इतरांच्या हिताला स्थान देतात, तेंव्हा मेंदूतील आणखीन एक परिक्रम निवडकपणे सक्रीय होतो: ज्याला सबजेनुअल कॉर्टेक्स/सेप्टल प्रभाग असे म्हणतात.
ह्या प्रयोगानुसार, परार्थ ही मुलभूत स्वार्थी इच्छांना दाबणारी वरिष्ठ नैतिक कार्यप्रवृत्ती नसून ती स्वतःच मेंदूतील मुलभूत, मूळजोडणीतली आणि सुखदायी प्रवृत्ति आहे.
स्वतः मरणाची जोखीम पत्करून किंवा प्रजोत्पादनाची योग्यता धोक्यात घालून, जर एखादी व्यक्ती समूहाचे संरक्षण करत असेल, तर जे जनुक त्या व्यक्ती आणि संरक्षित व्यक्तींमध्ये समान असतील त्यांची वारंवारता वाढेल .
बॉवेल्सनी जनुकात्मक, वातावरणणात्मक, पुरातत्त्वीय, वांशभौगोलिक आणि प्रायोगिक माहिती गोळा करून, प्राचीन मानवी सहकार्याच्या जमा-खर्चाची तपासणी केली.
त्याच्या नमुन्यात, परार्थास कारणीभूत जनुक असलेल्या व्यक्ती तेंव्हा परार्थ निवडतात जेंव्हा - स्वतःच्या प्रजोत्पादनाच्या संध्या मर्यादित - करण्याच्या खर्चाचा अन्न आणि माहितीच्या लाभाच्या स्वरूपात परतफेड होते.
जर त्यांच्या कृतीने समूहाची सरासरी योग्यतेत सुधार होत असेल, आणि जोवर समूहाचे सदस्य समूहांतर्गत नाती टिकवतात किंवा वाढवतात तोवर परार्थाची वाढ होते.
बायबली ते मध्ययुगीन ख्रिस्ती परंपरा पाहता, स्वहित आणि इतरांचे हित ह्या मधील ताण-तणावांबाबत "निरपेक्ष प्रेम" ह्या मथळ्या खाली वादविवाद आढळून येतो, जसे पॉलीन बोधवाक्य "प्रेम स्वहित बघत नाही" .
इनडॉक्ट्रीनेशन ऍन्ड सेल्फ-डिसेप्शन नामक पुस्तकात रॉड्रीक हेन्द्रीने, विश्वसनीय स्वहित आणि परार्थेच्या तोतया कर्त्यांमध्ये वैधर्म्य दाखवून, स्वतःच्या उत्पादक व्यक्तीकरणात इतरांच्या हिताच्या बिश्लेषणा वरून, आणि काहींप्रत प्रेमा विरुद्ध अनेकांप्रत प्रेमात वैधर्म्य दाखवून अश्या तणावांवर प्रकाश टाकला आहे.
जे प्रेम इतरांचे स्वातंत्र्य कायम करते, गुप्तं नितींना आणि मुखवट्यांना टाळते, त्याच्या अस्थित्वाची खातरजमा अखेरीस केवळ इतरांच्या घोषणेनेच होत नाही तर, प्रत्येक व्यक्तीच्या अंतरानुभवातून निश्चित होतो.
जरी येशूच्या शिकवणींमध्ये परार्थाला प्रमुख स्थान असल्या बद्दल शंका नसली तरी, ख्रिस्तं धर्माचा एक महत्त्वाचा आणि प्रभावी मुद्दा ह्याला अपवाद दर्शवतो.
त्याच्या मते पौलीनचा अर्थ असा आहे की आपण खाजगी चांगुलपणापेक्षा सामाईक चांगुलपणचा शोध घेतला पाहिजे कारण सामाईक चांगुलपणा वैयक्तिक हिताचे ठरते.
लेटेविकस १९ आणि मॅथिव २२ मधल्या 'तुम्ही तुमच्या शेजाऱ्यावर स्वतः प्रमाणे प्रेम केले पाहिजे'चा अर्थ संत थॉमस स्वतः बद्दलचे प्रेम हे इतरांवरच्या प्रेमाचे आदर्श उदाहरण असल्याचा अर्थ लावतात.
मात्र त्यांच्या मते, आपण देवावर स्वतः आणि शेजाऱ्यांपेक्षा जास्तं प्रेम केलं पाहिजे, कारण तेच आपल्या शारीरिक आयुष्यापेक्षा पूर्णत्व आहे, कारण शेजाऱ्यावर प्रेम करण्याच्या मागचे अंतिम ध्येयं ते शाश्वत सौंदर्य वाटून घेणे आहे जे ह्या ऐहिक विश्वाच्या पलीकडले आहे.
कॉम्टे बहुदा ह्याच, कॅथोलिक धर्मात मुख्यप्रवाहात असलेल्या थॉमसी धर्मतत्त्वाचा, विरोध करत होता जेंव्हा त्याने परार्थाला इंग्रजीत "" ही संज्ञ तयार केली.
सतराव्या शतकाच्या उत्तरार्धात, गुरू गोबिंद सिंह जी , मोगलशासाकांशी विविध धर्मांतील लोकांच्या संरक्षणार्थ लढत होते जेंव्हा, एक शीख भाई कन्हैया, शत्रूच्या जमावात हजर होता.
राबिया अल्-अडविय्या सारख्या सुफी गुढवाद्यांचा ह्या संकल्पनांवर भर आहे, ज्यांनी अल्लाहला समर्पण आणि समाजाला समर्पण ह्यातल्या फरकावर लक्ष केंद्रित केलं.
१३व्य शतकातील तुर्की सुगी कवी युनूस इम्रे ह्यांनी ह्या तत्त्वज्ञाचे स्पष्टीकरण " , " अर्थात "आम्ही निर्मात्यासाठी निर्मितीवर प्रेम करतो" असे केले आहे.
प्राणीवर्तन शास्त्राच्या , आणि सर्वसाधारण सामाजिक उत्क्रांती च्या अभ्यासात, परार्थ म्हणजे एखाद्या व्यक्तीचे असे वर्तन ज्यामुळे दुसऱ्या व्यक्ती किंवा व्यक्तींच्या पात्रतेत वाढ होईल पण कर्त्याच्या पात्रतेत घट होईल.
प्राण्यांमधील अभिकथित परार्थी वर्तनाच्या अभ्यासाकांचा, समाजशास्त्रीय सामाजिक डार्विनवादी 'सगळ्यात चांगल्यांचे अस्थित्व' ह्या नवा खाली वापरलेल्या 'सगळ्यात योग्यतेचे अस्थित्वा'च्या संकल्पनांना विरोध आहे - इथे जीवशास्त्रीय डार्विनच्या उत्क्रांतीच्या सिद्धांताशी गोंधळ करू नये.
प्राण्यांमध्ये अश्या परार्थी वर्तनाचा अग्रह रशियन प्राणीजीवशास्त्रज्ञ आणि अराज्यवादी पीटर क्रोपोत्कीन ह्यांच्या १९०२ सालच्या " : " ह्या पुस्तकात सर्वप्रथम प्रकाशित झाला.
अमेरिकेतील न्यू मेक्सिकोतील सांता फे इन्स्टिट्यूट मधल्या सम्यूएल बॉवेल्सच्या अभ्यास, हा काहींच्या मते परार्थाचा गट निवडीचा नवनिर्मित नमुना आहे, ज्याला "सगळ्यात चांगल्याचे अस्थित्व" असे संबोधले जाते.
बॉवेल्सनी तात्कालीन चरणाऱ्या गटांचे जनुकात्मक विश्लेषण केले, ज्यात ऑस्ट्रेलियाच्या आदिवासी, सैबेरियाच्या स्थानिक, इंन्युईट आणि आफ्रिकी जमातींचा समावेश होता.
राबाय मोशे चैम लुझ्झाटो ह्यांनी 'निर्मितीच्या हेतूवर', आणि देव ह्या श्रुष्टीला ह्या उच्च शक्तीचा समावेश करून कसे आदर्श करत असल्यावर भर दिला.
चांगल्या किंवा वाईट परिणामाची बहुतेक कर्मे, कर्त्याला संसाराच्या चक्रात अडकवून ठेवतात, आणि काही इतर निवडक कर्मे कर्त्याला निर्वाण प्राप्त करून मुक्ती देतात.
नैतिक वर्तन आणि निवड्यांच्या उच्च तात्त्विक संवादांत मात्र, बौद्ध धर्मात अशी श्रद्धा आहे की ऋणं परिणाम हे शिक्षा किंवा नैतिक आधारावर केलेल्या सुधारांवर अवलंबून नसून कर्माच्या नियामांवरून ठरतात जो कारण आणि परिणामांचा नैसर्गिक नियम आहे.
ह्या कारण आणि परिणामाचं एक साधं उदाहरण म्हणजे, मी ज्या गोष्टीश कारणीभूत असतो तीच मला अनुभवास येते: जर मी भोगनिर्मिती करत असेन तर, परिणामी मलाही ते भोगायला लागतील, जर मी आनंद निर्माण करत असेन तर परिणामी मला ही आनंद अनुभवास येईल.
जरी एका क्षेत्रातल्या परार्थाबद्दलच्या कल्पनांचा इतर क्षेत्रांत परिणाम होऊ शकतो, तरी विविध पद्धती आणि केंद्रीकरणे परार्थाप्रत विविध दृष्टीकोनांना जन्म देतात.
प्रेम आणि करुणा बौद्धांच्या सर्व प्रकारांत महत्त्वाचे घटक आहेत, आणि दोन्हीचा सर्व साजीवांवर समान भर आहे: सर्व सजीव सुखी असण्याची मनोकामना आणि सर्व सजीव दुःखा पासुन विरहित असण्याची मनोकामना .
"बरेच रोग केवळ प्रेम आणि करुणेच्या एका औषधाने बरे केले जाऊ शकतात. हे गुणधर्म मानवी सुखाचे अंतिम गुणधर्म आहेत, आणि त्यांची गरज हे आपल्या अस्थित्वाच्या गाभ्याशी निगडीत आहे" .
परार्थ इतरांना मदत करण्याच्या किंवा चांगलेक्रिये मागील 'हेतुंवर' लक्ष केंद्रित करतो, तर कर्तव्य विशिष्ठ व्यक्ती , विशिष्ठ संस्था किंवा अमूर्त संकल्पनेप्रत नैतिक बंधनावर लक्ष केंद्रित करते.
परंतु व्यावहारिक दृष्ट्या, आपल्यात उपजत स्वकेंद्रित वृत्ती असल्याने, बौद्ध धर्मात इतरांवरील प्रेम आणि करुणेला उत्तेजन देतो, ज्याला "परार्थ" म्हणता येईल.
आधुनिक काब्बालःचे निर्माते राबाय येहुदा ऍशलॅग, त्यांच्या भविष्यातील पिढ्यांबाबतच्या लिखाणांत, परार्थावर आधारित सामाजिक चौकट तयार करण्यावर भर देतात.
अशी चौकट हीच निर्मितीचं हेतु असून, जे काही घडते ते परार्थाच्या आणि एकमेकांच्या प्रेमाच्या पातळीवर मानवतेला उंचावण्यासाठीच घडत असल्याचे ऍशलॅग ह्यांनी प्रस्तावित केले आहे.
उर्डच्यानुसार परार्थ इतरांच्या हितासाठीची क्रिया होय, आणि स्त्रीमुक्तीवाद्यांशी सहमत आहे ज्यांच्या मते कधीकधी प्रेमासाठी स्वहितासाठी कृती करावी लागते जेंव्हा इतरांच्या अपेक्षा एकूण कल्याणाच्या विपरीत असते.
साधारणतः हेतु "चांगल्या" आणि "वाईटा"तील फरक ठरवतो, परंतु हेतु मध्ये अज्ञानाचा पैलूही समाविष्ट आहे; तद्नुसार चांगल्या हेतूनी प्रेरित कर्म देखिल अज्ञानी मनानी केल्यास "वाईट" ठरू शकते ज्यामुळे "कर्त्या"ला अप्रिय परिणाम अनुभवास मिळू शकतो.
संकेत सिद्धांत आणि त्याच्याशी निगडीत अडथळ्याच्या तत्त्वाचे जनक अमोत्झ झाहावी ह्यांनी अरेबियन बॅबलर नामक आश्चर्यजनक परार्थी वर्तनाकरता प्रसिद्ध असलेल्या पक्ष्याच्या निरीक्षणावरून, उत्क्रांती विषयक जीवशास्त्रात परार्थाचे सिद्धांत मांडले.
तरी, अश्या दृष्टीकोनानी परार्थाचा मूळ समजात बदल केला आहे, कारण ह्या मागील विचार असा आहे की अश्या वर्तनाने स्वतःच्या सुखात वाढ होते: "आपण इतरांच्या सुखाचा जितकी जास्तं काळजी घेऊ, तितके आपले कल्याण होते".
मौखिक परंपरेत, श्रुष्टीवर शासन करणाऱ्या कारण यंत्रणेचे प्राचीन ग्रंथांच्या शिकवणीत पाच गटात वर्गीकरण केले आहे, ज्यांना नियम धम्मं असे म्हणतात:
या बेरजेला ६० ने भागावे जी बाकी राहील त्या अंकाइतक्या क्रमांकाचा संवत्सर, म्हणजे प्रभव संवत्सरापासून मोजल्यावर त्या क्रमांकावर जे नाव येईल ते त्या शकाचे नाव समजावे.
महाभारताच्या भीष्म पर्वात गोमता, मदंका, खर्डा, विदर्भ व रूपवाहिका असा विविध प्रदेशांचा उल्लेख आहे त्यांतील खर्डा म्हणजेच खानदेश, म्हणजे पूर्वीचा कन्हदेश म्हणजेच कृष्णाचा देश.
काहीच्या मते गुजरातचा सुलतान पहिला अहमद याने या तालुक्यातील थाळनेरचा दुसरा फारूखी राजा मलिक यांना खान ही पदवी बहाल केली होती, त्यावरून खानदेश हे नाव पडले.
शिरपूर गावात दोन प्रसिद्ध बालाजी मंदिर असून खालच्या गावातील व वरच्या गावातील अशा नावाने ती ओळखली जातात, श्री तिरुपती बालाजी नावाने व दरवर्षी खंडेराव देवाच्या नावाने यात्रा भरते.
शिरपूर पंचायत समितीच्या शिक्षण विभागातून सर्व शैक्षणिक सुविधा पुरविल्या जातातशिक्षण क्षेत्रात शिरपूर शहर बऱ्यापैकी आघाडीवर असून गावात चांगल्या प्रकारचे शिक्षण उपलब्ध आहे.
येथे कर्मवीर आण्णासाहेब व्यंकटराव तानाजी रणधीर यांची किसान विद्या प्रसारक संस्था आहे व आमरीश भाई पटेल यांची शिरपूर एज्युकेशन सोसायटी ही मह्त्वपूर्ण शैक्षणिक संस्था आहेत.
ब्रम्हचर्य, निरोध, शुक्रवाहिनीची शस्त्रक्रिया, शरीरसंबंध खंडित करणे व शुक्राणू निरोधक जेली किंवा क्रीम वापरणे यांचा पुरुष संततिनियमन उपायात समावेश होतो.
भारतातील प्राथमिक आरोग्य केंद्रामध्ये निरोगी आणि पुरेशा अंतराने मूल जन्मास घालण्यासाठी दांपत्याना कुटुंबनियोजन सल्ला आणि साधने मोफत उपलब्ध करून दिली जातात.
भारतीय लोकसंख्येचा विचार केला तर लोकसंख्या स्फोट, वाढती महागाई आणि अपुरी साधनसंपत्ती यामुळे एकत्र कुटुंब पद्धती हळू हळू नाहिशी होत आहे.
संततिनियमन केल्याने दोन अपत्यामध्ये पुरेसे अंतर ठवणे आणि आर्थिक स्तिति सुधारली म्हणजे इच्छित वेळी मूल होऊ देण्याकडे विवाहित जोडप्यांचा कल वाढतो आहे.
'द्रष्टा दृष्यवशात् बद्ध:' या सुभाषिताप्रमाणे दूरचित्रवाहिन्या आणि अन्य माध्यमे यांद्वारे चंगळवाद, भ्रष्टाचार, हाणामारी यांचे बालमनावर आक्रमण होत आहे.
सध्याच्या एकत्र कुटुंबपद्धती नसलेल्या, व्यस्त आणि अत्यंत धकाधकीच्या जीवनात पालकांनाही प्रत्येक दिवशी मुलांसाठी पुरेसा वेळ देणे कठीण होत आहे.
अशा वेळी मुलांचे पालकत्त्व नेमके कोणी घ्यायचे आणि हा संस्काराचा भाग कोणी मुलांवर रुजवायचा अन् सातत्याने बिंबवायचा, हा एक प्रश्नच असतो.
'मुलांना केवळ माहिती देणे', असा या संकेतस्थळाचा मर्यादित उद्देश नसून खऱ्या अर्थाने व्यक्तीमत्त्व विकास होण्यासाठी संकेतस्थळावर विविध सदरे देण्यात आली आहेत.
व्यक्तीमत्त्व विकास म्हणजे शारीरिक, मानसिक आणि बौद्धिक अशा स्तरांवर मर्यादित न, त्याही पुढे जाऊन आध्यात्मिक स्तरावरही होणे गरजेचे आहे.
विकासासाठी मुलांमध्ये प्रामाणिकपणा, वक्तशीरपणा, नम्रता यांसारख्या नैतिक मूल्यांची ओळख होणे, एवढा एकच उद्देश नसून त्याचे संवर्धन होणेही महत्त्वाचे आहे.
खरेतर आपली संस्कृती एवढी महान आहे की, त्यातील विविध गोष्टी, राष्ट्रपुरुषांची उदाहरणे, धर्मशास्त्रात सांगितल्याप्रमाणे केले जाणारे आचरण यांप्रमाणे कृती केली आणि ते गुण आपल्यात आणण्याचा प्रयत्न केला, तरी खऱ्या अर्थाने व्यक्तीमत्त्व विकसीत होईल.
आपण या भाषांचे जाणकार असाल किंवा ह्या भाषा आपल्याला चांगल्या प्रकारे येत असतील तर आपण या संकेतस्थळावरील प्रसिद्ध झालेले लेखांचे भाषांतर करून आम्हाला आमच्या @. या संगणकीय पत्त्यावर पाठवावेत.
हे संकेतस्थळ गुरुपौर्णिमेच्या मुहूर्तावर हिंदी भाषेत आणि गणेशचतुर्थीच्या मुहूर्तावर इंग्रजी भाषेत , कृष्ण जयंतीला कन्नड भाषेत सुरू करण्यात आले.
हे सर्व जाणून घेऊन व्यक्तीमत्त्व विकास खऱ्या अर्थाने व्हावा आणि आपली वाटचाल आनंदप्राप्तीच्या दिशेने व्हावी, ही ईश्वरचरणी प्रार्थना !
सामान्यतः मुतखड्यामुळे लक्षणे दिसुन येत नाहीत परंतु जेव्हा मूत्रमार्गात त्याची हालचाल होते किंवा अचानक अडथळा निर्माण होतो त्यावेळी तीव्र वेदना सुरू होतात.
पाणी अथवा पातळ पदार्थ कमी घेण्याने किंवा श्रम, व्यायाम, जुलाब या कारणांनी पाण्याचे शरीरातील प्रमाण कमी झाल्याने मुतखडा तयार होण्याचे प्रमाण वाढते.
दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान मित्र राष्ट्रांना असे कळले, की जर्मन लोक या मनोऱ्याचा उपयोग टेहळणी बुरूजासारखा करतात; परंतु ज्या अमेरिकन सार्जंटवर टॉवर उद्‌ध्वस्त करण्याची जबाबदारी टाकली होती, त्याने तो उद्‌ध्वस्त न करण्याचा निर्णय घेतला.
अत्यंत मोहक अशा पांढऱ्या संगमरवराच्या शुभ्र खांबांनी आणि जाळीदार झरोक्यांनी प्रत्येक मजला सुशोभित झालेला हा मनोरा त्याच्या सौंदर्यापेक्षा त्याच्यातल्या दोषामुळेच अधिक प्रसिद्धी पावला.
कमकुवत पाया, पायाखालील ठिसूळ जमीन इत्यादी कारणांमुळे ११७८ साली तीन मजले बांधून पूर्ण झाल्यानंतर हा मनोरा एका बाजूला कलण्यास सुरुवात झाली.
१९३४ मध्ये इटलीचा सर्वेसर्वा बेनिटो मुसोलिनीने मनोऱ्याच्या पायात ३६१ मोठी छिद्रे पाडून त्यात सिमेंट ग्राऊटिंग इंजेक्ट करण्याचा प्रयोग करून बघितला.
मानवी मन निर्भय करणारे, रोखठोकपणाची भाषा बोलणारे, प्रस्थापितांविरूद्ध उघडपणे संघर्ष करणारे हे दलित नाटक, मनोरंजनापेक्षा प्रबोधनाचीच कास पत्करते.
तरीदेखील दलित समाजाला हळूहळू प्रबोधनाची चाहूल लागल्याने ह्या दलित रंगभूमीच्या माध्यमातून दलितांच्या जीवनातच नव्हे तर सबंध समाजात होत असलेल्या परिवर्तनाचीही कल्पना येऊ शकते.
" आंबेडकरी विचार आत्मसात केल्यामुळे प्राप्त होणाऱ्या जीवनविषयक दृष्टिकोनाच्या आधारे स्वतःला आणि स्वतः भोवतीच्या वास्तवाला जाणून घेण्याच्या उत्कट इच्छाशक्तीचा शब्दरूप आविष्कार म्हणजे दलित नाटक " असे प्रा.
परिवर्तनाचा विचार देणाऱ्या नाट्यकृती 'भिक्षुणी वासवदत्ता', 'न्याय ', मुख्य म्हणजे बौद्ध धम्मातील सद्धम्माचा विचारही काही दलित नाट्यकृतींत आढळतो.
दलित नाटकांचे विषय दलितांवरील अत्याचार, त्यांची उपेक्षा, त्यांच्या जीवनातील दुःखे आणि सर्व प्रकारच्या अन्यायाविरुद्ध बंड असे असावेत हे स्पष्टच आहे.
परंतु दलित नाटके म्हणजे केवळ एवढेच नव्हे; ह्या सर्व दलित नाटकांतून धर्मशास्त्रांतून निर्माण झालेली अंधश्रद्धा, दैववाद, जातीयवाद यांवर कठोर आणि मर्मग्राही आघात आहे.
तर मजुरांची होणारी पिळवणूक 'तनमाजोरी' आणि साऱ्या जगभराच्या मानवी अन्यायाविरुद्ध दंड थोपटून उभे राहण्याची क्षमता व निर्धार ह्या नाटकाच्या शब्दाशब्दांतून व्यक्त होतो.
ह्या दलित रंगभूमीवरील नाटकात अस्पृश्यांच्या वाट्याला आलेले हिणकस जीवन, दारिद्ऱ्य उपासमार, पोटासाठी चाललेली धडपड , अस्पृश्यतेमुळे समाजजीवनात होणारी उपेक्षा, दलितांवर सवर्णाकडून होणारे अत्याचार, अंधश्रद्धा , गैरसमजुती यांचे प्रामुख्याने चित्रण आलेले आहे .
त्यात बंडखोरी , संतप्तता, आक्रमकता, त्वेषपूर्णता, झालेल्या अन्यायाचा दंश, सरळ सरळ आणि उघड स्वरूपात बहुतांशी प्रगट असल्याचे दिसून येते.
देव, दैव अंधश्रद्धा, कर्मकांड, पुराणमतवाद किंवा पारंपरिक संकल्पना नाकारणे, तसेच बद्ध विचारातून आलेला अनिश्वरवाद, अनात्मवाद, तर्कवाद, बुद्धिप्रामाण्यवाद, नीतिवाद स्वीकारणे हेच दलित जाणिवेचे नाटक होय!
आक्रस्ताळी लेखनातून काहीच साध्य होत नाही हे लक्षात घेऊन दलितांना सोसाव्या लागणाऱ्या दुःखांचे, व्यथांचे दर्शन या नाटककारांनी जरुर दाखवावे, पण त्याचे प्रदर्शन करण्याची वृत्ती असू नये, हे महत्त्वाचे आहे.
त्या दलित नाटकाच्या मुळाशी जी बंडखोर वृत्ती आहे, त्याचा परिपोष करण्याऐवजी आपले नाटक हे एका मोठ्या व्यापक चळवळीचे शक्तिस्थान आहे, याचे ह्या दलित नाटककारांनी अजिबात भान विसरता कामा नये.
दलितांना येणारे विदारक अनुभव एका नाट्यात खच्चून भरण्यापेक्षा एका एका अन्यायाच्या, उपेक्षेच्या घटना, घडामोडी याभोवती कथासूत्र गुंफून त्यातून मानवी मनाच्या स्वभावाच्या क्रिया- प्रतिक्रिया, आघात- प्रत्याघात यांचे कौशल्यपूर्ण- कलापूर्ण चित्रण प्रतिबिंबित करण्याचा प्रयत्न होणे या गोष्टीकडे दुर्लक्ष करून चालणार नाही.
सामाजिक समस्याप्रधान नाटकातून एखाद्या तत्त्वाची व मूल्यांची मांडणी होत असेल तर आणि नाट्यमयतेला बाधा देत नसेल तर केवळ दलित नाटक आहे असे म्हणून त्यावर टीका करणे योग्य होणार नाही.
दलित रंगभूमीतील नाटकात तोचतोपणा टाळण्यामध्ये प्रामुख्याने प्राध्यापक दत्ता भगत मलाकर डहाट, टेक्सास गायकवाड, प्रेमानंद गज्वी, रामनाथ चव्हाण, भि.
प्रस्तुत दलित रंगभूमीवरील नाट्यकृतींचे अंतरंग तपासताना असे दिसून येते की , लेखकांनी ह्या नाटकात दलितांच्या जीवनाशी निगडित असणाऱ्या समस्या व प्रश्न यांनाच अधिक प्राधान्य दिलेले दिसून येते .
मानवी जीवनातील दुःखांच्या व वेदनांच्या आघातांनी सोसलेल्या दलीतांचा , त्यांच्या स्वतःचा असा हा जीवन अनुभव हाच ह्या नाटकातील संघर्षाचा स्थायीभाव आहे.
ग्रामीण भागातील महार, मांग, चांभार, लोहार, सुतार, घिसाडी, कैकाडी, साळी, कोळी, कोष्टी, कुंभार, भराडी, अशा बारा बलुतेदारांचे, आदिवासींचे, कष्टकऱ्यांचे, कामगारांचे, पिचलेल्यांचे, रंजल्या - गांजल्यांचे, अन्याय-अत्याचारग्रस्तांचे प्रश्न दलित साहित्याने, दलित नाटकांनी प्रकर्षाने मांडले.
दलितांनी ज्या मूल्यसंकल्पना स्वीकारल्या आहेत त्यासाठी या नाटकातील संघर्ष निर्माण झाला आहे , तो वास्तव पूर्ण पातळीवरचा असून त्याआधारे "स्व" त्वाचा शोध , परंपरेला नकार , परिवर्तनाची दृष्टी , क्रांती प्रवणता , जीवनातील न्याय , स्वातंत्र्य , समता , बंधुता यांच्याशी बांधिलकी इत्यादी असणे प्रस्तुत दलित नाटकात व्यक्त होतात .
दलितांचे जीवन, त्यांचे राहणीमान, त्यांचे त्यांच्यातील परस्पर संबंध , त्यांचे भाव , विचार त्यांची राजकीय सामाजिक चळवळ पाहतांना भडक विषय ,आक्रस्ताळी भाषा, हृदयाला थेट जाऊन भिडणारा असे हेच दलित जीवन दर्शनाची प्रमुख अंग आहे.
राखीव जागा , अस्पृश्यता , आंतरजातीय दलित-सवर्ण प्रेमविवाह संबंध , पिण्याचा पाण्याचा प्रश्न , जातीयता , अंधश्रद्धा , समाजकारण , राजकारण , दलित चळवळ , नामांतर इत्यादी प्रश्न बहुतांशी दलित नाटकात आढळले आहेत .
त्यामुळे ह्या दुःख , व्यथा आणि वेदना यांचा अविष्कार आवेशाने , त्वेशाने दलित रंगभूमीवरील नाट्य कृतीतून व्यक्त होणे यात अस्वाभाविक असे काहीच नाही.
जा दलित समाजातून ते पुढे आले आहेत त्या अनुभवांशी इमान राखून , अधिकारवाणीने सत्यनिरपेक्षतेने जीवनदर्शन घडविण्याची त्यांची लेखणी वचनबद्ध झाली .
भारतरत्न डॉक्टर बाबासाहेब आंबेडकरांच्या उदयाने व त्यांच्या विचारसरणीमुळे , शिकवणुकीमुळे भारतातील समग्र दलित समाजात जागृती निर्माण होऊ लागली .
प्रस्तुत दलित रंगभूमीवरील नाट्यकृती हे दलित चळवळीचे एक महत्त्वपूर्ण साधन मानले गेले असून त्यासाठी प्रामुख्याने आधारस्तंभ असणारे घटक म्हणजे दलित पॅंथर , आंबेडकरवाद , नामांतर चळवळ , धर्मांतर , दलितांवरील अत्याचाराचा जोरदार प्रतिकार तसेच दलितांच्या राखीव जागांच्या संदर्भात घटनात्मक तगादा , दलितांच्या विद्यमान परिस्थितीतील राजकारण व समाजकारण इत्यादी कार्यक्रम व विषय प्रामुख्याने दलित नाटकांमध्ये चित्रित झाले आहे.
तसेच सध्या अलीकडच्या प्रेमानंद गज्वी यांच्या गांधी-आंबेडकर या नाटकात प्रथमच मराठी रंगभूमीच्या इतिहासात स्री पात्र विदूषकाची निर्मिती करून दाखवली आहे.
तनमाजोरी, देवनवरी ,साक्षीपुरम ,काळोखाच्या गर्भात, इत्यादी तेव्हा दलित चळवळीची ,आंबेडकरी विचारांची नाटके म्हणजे मूल्यवाचक, मूल्याधिष्ठित संकल्पना व जीवनपद्धती स्वीकारणारी साहित्यकृती होय !
तेव्हा ह्या दलित नाटकांचा वेगळा प्रवाह, मानवी जीवनविषयक मू ल्ये परिवर्तनशील समाजाला परावर्तित विचारांची , शोषणा विरहित समाजजीवनाचा , समतेचा प्रवाह बलदंड करणारा ; मूल्याधिष्ठित विचार प्रणाली स्वीकारून वेगळे अस्तित्व असलेला असा हा मूलतःच वेगळा वाड्.
ही नाटके अशी आहेत; वाटा पळवाटा , अमली , अश्मक , आगट , आग्या वेताळ , उचक्का , कथा खैरलांजी , कॅम्पस , काॅम्रेड जोशी , कालचक्र , काळोखाच्या गर्भात , कैफियत , कोर्ट मार्शल , खेळीया, गांडू बगिचा , गावकी , चक्रांत, जय जय रघुवीर समर्थ, जाता नाही जात , झाडाझडती , झुंबर विदूषक , बाबा भांड लिखित ‘तंट्या’ कादंबरीवर आधारित ‘तंट्या’ तनमाजोरी, तृष्णापार , थांबा रामराज्य येत आहे , देवनवरी, किरवंत , धादान्त खैरलांजी , पांढरा बुधवार, पुन्हा एकदा नव्याने , पैदागीर, पोतराज, बळी अडगुळ , भाई तुम्ही कुठे आहांत?