polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
छत्रपती शिवाजी महाराज यांचे आजोबा, जिजाऊंचे पिता, निजामशाहीतील मराठा वतनदार असणारे राजे लखुजीराव जाधव यांनी 12 वर्ष अजिंक्य राहिलेला देवगिरी किल्ला जिंकून जाधव घराण्याचे नाव खऱ्या अर्थाने उंचावले.
जाधव हे आडनाव क्षत्रीय मराठ्यांचा वारसा सांगणारे असले तरी सद्य परिस्थितीत महाराष्ट्रातील इतर समाजात देखील जाधव आडनाव लावल्याचे पाहायला मिळते.
शिवाय लोकवाग्मय -लोकगीते, लोकजीवन, लोकसंस्कृतीवर आधारित अशा १२ विषयांवर दरमहा एक अशा १२ उत्कृष्ट कार्यक्रमांची मालिका आपल्या सहभगिनींना सोबत घेऊन सदर केली.
यातील प्रत्येक भागाचे लेखन करून अनेक मराठी ठिकाणांचे, गाण्यांचे, नृत्यांचे, रिवाजांचे चित्रण करून कवयित्री शांताबाई शेळके यांच्याबरोबर केलेली चर्चा अत्यंत अभ्यासपूर्ण आणि रंजक ठरली.
या समितीने तब्बल ११ वर्षे संत नामदेवांच्या एकेका अभंगांचा निरनिराळ्या पोथ्यांतील पाठांचा अभ्यास करून नामदेवांच्या लेखनाची अधिकृत प्रत प्रसिद्ध केली.
नाट्य परिनिरीक्षण मंडळ : -रंगमंचावर सदर केल्या जाणाऱ्या नाटकांच्या आणि तमाशांच्या संहिता तपासून त्यात वेळप्रसंगी दुरुस्त्या करवून घेऊन संमती देणारी ही समिती होती.
सुमती क्षेत्रमाडे, कुमुदिनी रांगणेकर, नरुभाऊ लिमये, शरदचंद्र गोखले, सेतू माधवराव पगडी, गंगुताई पटवर्धन, गोपीनाथ तळवलकर, डॉ.
गजाननराव वाटवे, गोविंदराव टेंबे,भीमसेन जोशी, सुधीर फडके,बबनराव नावडीकर,जयमाला शिलेदार,वत्सलाबाई महाडिक, ज्योत्स्ना भोळे, हिराबाई बडोदेकर यांच्याशी आपुलकीचे संबंध असल्याने त्यांच्या संगीत कलेवरती थोरामोठ्यांचे गायनसंस्कार होत राहिले.
१९४० साली शालान्त परीक्षेत उत्तीर्ण झाल्यानंतर महाविद्यालयीन शिक्षणाकरिता त्यांनी पुण्यातील सर परशुरामभाऊ महाविद्यालयात येथे प्रवेश घेतला.
महाराष्ट्र राज्याचे शिक्षणमंत्री बाळासाहेब देसाई यांनी यशवंतराव चव्हाणांच्या सल्ल्याने सुरू केलेल्या महाराष्ट्र राज्य लोकसाहित्य समितीवर सरोजिनी बाबर यांनी सभासद म्हणून काम केले.
तसेच सन 1958 मध्ये नियोजन आयोगाच्या शिक्षण विभागाच्या शिफारसीनुसार दुर्गाबाई देशमुख यांच्या अध्यक्षतेखाली स्थापन झालेल्या स्त्री शिक्षणासंबंधीच्या आयोगाच्या त्या सचिव होत्या.
आर्किमिडीज यांना वर्तुळ, अन्वस्त आणि सर्पिल या वक्रांच्या क्षेत्रमापनासाठी त्यांनी वापरलेली 'निःशेष पद्धत' बऱ्याच बाबतीत अर्वाचीन समाकलनाच्या विवरणाशी जुळती असल्याचे आढळते.
शंकूचे विविध प्रकारे छेद घेतल्याने बनणाऱ्या आकृतींचे क्षेत्रफळ अगर त्या आकृती अक्षाभोवती फिरवून बनणाऱ्या घनाकृतीच्या पृष्ठभागाचे क्षेत्रफळ अगर त्या आकृतीचे घनफळ तुलनात्मक रीतीने मांडता येते असे आर्किमिडीज यांनी दाखविले.
भूमिती, यामिकी (प्रेरणांची वस्तूंवर होणारी क्रिया व त्यामुळे निर्माण होणारी गती यांचा अभ्यास करणारे शास्त्र) व अभियांत्रिकी या त्रिविध क्षेत्रांत त्यांची महत्त्वाची कामगिरी आहे.
"एखादा पदार्थ द्रवरूप किंवा वायुरूप पदार्थात तरंगत असताना त्यावर खालून वर अशी एक प्रेरणा लागू होते. तिला उत्प्रणोदन असे नाव आहे व तिचे मूल्य पदार्थाने बाजूस सारलेल्या द्रायूच्या वजनाएवढे असते." हा सिद्धान्त आर्किमिडीजने प्रस्थापित केला.
"पदार्थाचे पाण्यात केलेले वजन हे त्याच्या हवेतील वजनापेक्षा त्याने बाजूला सारलेल्या पाण्याच्या वजनाइतके कमी असते" हे त्यांचे तत्त्व 'आर्किमिडीजचा सिद्धान्त' या नावाने सुप्रसिद्ध आहे.
ह्या व्याकरणाची पहिली आवृत्ती १८३६ साली गणपत कृष्णाजीच्या छापखान्यात छापून महाराष्ट्र भाषेचे व्याकरण ह्या नावाने स्वतः दादोबांनीच प्रकाशित केली.
ही आवृत्ती शाळाखात्याकरता असल्याने मेजर थॉमस कॅन्डी, कृष्णशास्त्री चिपळूणकर ह्यांसारख्या शिक्षणविभागातील समकालीन विद्वानांकडून त्या आवृत्तीचे कसून परीक्षण करण्यात आले.
दादोजींचे मराठी व्याकरणविषयक अग्रेसर कार्य महत्त्वाचे असून त्यायोगे मराठी गद्याला प्रमाणरूप प्राप्त झाले असल्याने ‘मराठी भाषेचे पाणिनी’ हे रास्त बिरुद त्यांना लावले जाते.
नॅक, राज्य मराठी विकास संस्था, साहित्य अकादमी, राज्य ग्रंथ पुरस्कार समिती, बालपुरस्कार समिती आणि एसएससी बोर्डाच्या मराठी अभ्यास मंडळाचे अध्यक्ष असे कामही त्यांनी केले आहे.
मुंबईतले युवक साहित्य संमेलन, श्रीगोंद्यात आठवे ग्रामीण साहित्य संमेलन आणि कराडजवळ उंडाळे येथील साहित्य संमेलन, पुण्यातील पहिले औंध उपनगरीय मराठी साहित्य संमेलन राज्यस्तरीय सूर्योदय मराठी साहित्य संमेलन इत्यादी संमेलनांची अध्यक्षपदे नागनाथ कोतापल्ले यांनी भूषविली आहेत.
रझियाच्या प्रश्नांना गावकऱ्यांचे एकच उत्तर असे, ‘की असेच परंपरेने चालत आले आहे, त्यामुळे समाजाने आणि धर्माने जे ठरवले आहे ते मानलेच पाहिजे’.
संघटनेच्या पूर्णवेळ कार्यकर्ती म्हणून काम करताना तिला आदिवासी वस्तींमधून फिरायला मिळाले; आसाम आंदोलनांसारख्या अनेक आंदोलनांत सहभागी व्हायला मिळाले.
अशा रीतीर्ने दलित, महिला, विद्यार्थी वगैरे क्षेत्रांत काम करता करता एक दिवस रझिया पटेल ह्या छात्र युवा संघर्ष वाहिनीच्या राष्ट्रीय संयोजक झाल्या.
विशिष्ट कालावधीत दोन्ही हातांच्या संयोगाने वा वियोगाने काल, मार्ग, क्रिया, अंग, ग्रह, जाती, कला, लय, यती व प्रस्तार अशा दहा प्राणांनी व्याप्तमान ठेका होय.
कला: वाद्य वाजवताना वा ताल हाताने दर्शविताना सहा प्रकारच्या मुद्रा बनतात त्या - वक्रा,कृष्णा, सर्पिणी, पद्मिनी, अपताका, कंपना, देवसंभवा व विसर्जिनी अशा आहेत.
ज्ञानेश्वर-तुकारामांबरोबरच हरी नारायण, लिंगनाथ योगी, चिदंबरदास राजाराम, रघुपती महाजन, गणपतराव साधू, ठाकुरदास बावा, दादा नाईक भिडे, नगाजी महाराज, पांडुरंग दाढी, नाथभुजंग यांसारख्या सर्वस्वी अप्रसिद्ध व उपे्क्षित कवींना ज.
संतचरित्रकार महिपतीनंतर प्राचीन कवींची चरित्रे एवढ्या परिश्रमाने व एवढ्या मोठ्या संख्येने लिहिणारे लेखक म्हणून आजगावकरांचे नाव महत्त्वाचे आहे.
कथा सम्राट प्रेमचंदांचे म्हणणे होते की साहित्यकार देशभक्ति आणि राजनीतीच्या मागे जाणारी सच्चाई नाही तर त्याच्या पुढे मशाल दाखवत चालणारी सच्चाई आहे.
१९२१मध्ये त्यांनी महात्मा गांधींच्या आवाहनानुसार आपली नोकरी सोडून दिली आणि काही महिने 'मर्यादा पत्रिकाचा संपादनभार सांभाळला. सहा वर्षापर्यंत 'माधुरी' या पत्रिकेचे संपादन केले.
१९३४मध्ये प्रदर्शित मजदूर या फिल्मची कथा लिहिली आणि कॉन्ट्रॅक्ट केलेल्या वर्षभराचा कालावधी पूर्ण करण्याआधीच दोन महिन्‍याचा पगार सोडून ते बनारस येथे पळून गेले.
१९३६मध्ये प्रगतिशील लेखक संघांचे पहिल्या संमेलनाच्या अध्यक्षपदी करताना ते म्हणाले की 'लेखक स्वभावाने प्रगतिशील असतो, जो असा नसेल तर तो लेखक नाही'.
सेवासदन - ही कादंबरी मूळरूपात 'बाजारे-हुस्‍न' नावाने उर्दूमध्ये लिहिली होती, नंतर हिचे हिंदी रूप 'सेवासदन' प्रकाशित झाले ही एका स्त्रीच्या वेश्‍या बनण्याची कथा आहे.
प्रेमचंद हे मुळात उर्दू लेखक होते आणि उर्दू भाषेतून हिंदीमध्ये आले होते, म्हणून त्यांच्या सुरुवातीच्या कादंबऱ्या उर्दूमध्ये आहेत, नंतर त्याचे हिंदीमध्ये भाषांतर झाले.
डॉ॰ गोयंकांच्या मते कानपूरहून निघालेल्या उर्दू मासिक पत्रिका 'ज़माना'च्या एप्रिलच्या अंकात प्रसिद्ध झालेली 'सांसारिक प्रेम और देश-प्रेम वास्तवात त्यांची पहिली प्रकाशित कथा आहे.
प्रेमचंद यांच्या पत्नी शिवरानी देवी यांनी प्रेमचंदांवर लिहिले आणि ज्यापासून लोक अनभिज्ञ होते त्या त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाला उजाळा दिला.
१९२१पर्यंत प्रेमचंद शिक्षण खात्यात डेप्युटी कलेक्टर म्हणून नोकरी करीत होते, मात्र त्यानंतर ते बनारसला परतले, आणि त्यांनी फक्त देशमुक्तीच्या संघर्षाकरिता आपली लेखणी चालवण्याचे ठरविले.
ती उर्दू साप्ताहिक 'आवाज-ए-ख़ल्क'मध्ये ८ ऑक्टोबर १९०३पासून क्रमशः प्रसिद्ध झाली, तर त्यांची शेवटची कादंबरी 'मंगलसूत्र' अपुरी राहिली.
प्रेमचंद यांनी महात्मा गांधींच्या विचारांनी प्रेरित होऊन आपली सरकारी नोकरी सोडली व पहिली कादंबरी हिंदुस्थानवरील ब्रिटिश सत्तेच्या जुलमाची आणि भारतीयांच्या गुलामगिरीवर लिहिली.
गोव्यातील पोर्तुगीज सरकारने येथील सर्व घरे मुंबईतील पाद्रोआडो पार्टीचे प्रमुख बिशप ऑफ दमाओ ह्यांना भाडेतत्त्वावर राहण्यासाठी दिली.१७४३ मध्ये, ब्रिटिश कुलाबा रिचर्ड ब्रीटन यांच्याकडे वार्षिक २०० रुपये भाडेतत्त्वावर भाडेपट्टीवर देण्यात आले तसेच भाडेपट्टी १७६४ मध्ये नूतनीकरण करण्यात आले.
गेराल्ड ओंगियर ह्या मुंबईच्या दुसऱ्या राज्यपालाने आणि सुरतमधून ब्रिटीशांचा राज्यकारभार पाहणाऱ्या अध्यक्षाने कुलाबा आणि ओल्ड वूमन्स आईसलंड ब्रिटीशांच्या वतीने काबीज केले .
कुलाबा कॉजवे १८३८ मध्ये पूर्ण झाले, आणि अशा प्रकारे उर्वरित दोन बेटे इतरांना जोडण्यात आली.१८४४ मध्ये कॉटनग्रीन येथे कापूस एक्सचेंज उघडल्यानंतर, हळूहळू कुलाबा हे व्यावसायिक केंद्र बनले.
मालवीयांनी भारतीयांमध्ये आधुनिक शिक्षणाला चालना देण्यासाठी धडपड केली आणि शेवटी १ 16 १ मध्ये वाराणसी येथे बनारस हिंदू विद्यापीठाची स्थापना केली, जे बी.
आशियातील सर्वात मोठे निवासी विद्यापीठ आणि जगातील सर्वात मोठे एक, कला, वाणिज्य, विज्ञान, अभियांत्रिकी, भाषिक, धार्मिक वैद्यकीय, कृषी, परफॉर्मिंग आर्ट्स, कायदा आणि तंत्रज्ञान या सर्व क्षेत्रातील सुमारे ,000०,००० विद्यार्थी आहेत.
इंडो-कॅरिबियन लोकांना मदत करण्याच्या त्यांच्या प्रयत्नांची तुलना महात्मा गांधींनी भारतीय दक्षिण आफ्रिकेला मदत करण्याच्या प्रयत्नांशी केली.
तर बापूरावविषयी प्रसिद्ध ऐतिहासिक कादंबरीकार विश्वास पाटील म्हणतात, शाहीर पठ्ठे बापूराव-ज्यांचा उल्लेख सार्थपणे 'लावण्यांचे विद्यापीठ' असा केला जातो, त्या बापूरावांच्या एका गौळणीतील शृंगार तर मला 'ओलेती' या चित्रकृतीच्या दर्जाचा वाटतो.
त्या निःसंग, ढंगदार रात्रीचे वर्णन करता करता बापूराव राधा-कृष्णाचा हा शृंगार "मग आनंद मारील चिपळ्या, करील दंग दंग दंग' अशा बेहोषीच्या उंचच उंच झुल्यावर नेऊन ठेवतात.
सोवळे ठेवले घालूनि घडी ! मशाल धरली हाती तमाशाची लाज लावली देशोधडी !’ ह्या जिद्दीने 'कुबेराला लाजवील असे वैभव तमाशाच्या जोरावर पायाशी लोळवीन' हा संकल्प करूनच बापूराव घराबाहेर पडले.
' दोन लक्ष आम्ही केली लावणी केवढी म्हणावी मात बडी ' असा स्वतःच्या काव्य लेखनाचा निर्देश करणारा हा शाहीर, मुंबईत आला, बटाट्याच्या चाळीत राहू लागले.
पेट्रोडीझेल मधून सल्फरचे प्रदुषण कमी होते म्हणून त्यास अल्ट्रा लो सल्फर डिझेल - 'गंधकाची पातळी अति कमी असलेले डीझेल' असेही संबोधले जाते.
हे क्रूड तेलाच्या २०० अंश सेंटिग्रेड ते ३५० अंश सेंटिग्रेड या तापमानावर सामान्य वातावरणाच्या दाबात क्रूड तेलाच्याच्या अंशतः शुद्धीकरणातून मिळवले जाते.
भारतीय राष्ट्रीय दिनदर्शिकेतला श्रावण महिना हा जुलैच्या उत्तरार्धात पौर्णिमेपासून सुरू होतो आणि ऑगस्टच्या तिसऱ्या आठवड्यात पुढील पौर्णिमेच्या दिवशी संपतो.
ऋग्वेद्यांची श्रावणी, यजुर्वेद्यांची श्रावणी, तैत्तिरीय शाखा व तिच्या अंतर्गत येणाऱ्या हिरण्यकेशी उपशाखेच्या ब्राह्मणांची श्रावणी या वेगवेगळ्या दिवशी असू शकतात.
ज्या कुटुंबात रोजच्या खाण्यात नारळ नसतो, त्याही मराठी घरांमधून या दिवशी नारळीभात, नारळाच्या वड्या यांसारखे नारळापासून बनलेले खाद्य पदार्थ बनवतात.
राखी पौर्णिमेच्या दिवशी भारताच्या उत्तराखंड राज्याच्या चंपावत जिह्यातल्या देईपुरी इलाख्यात बरही देवीला खुश करण्यासाठी गावातल्या दोन गटांत एकमेकांवर दगडफेक होते.
ही पौर्णिमा पोवती पौर्णिमा म्हणूनही ओळखली जाते, कारण या दिवशी सुताची पोवती करून ती विष्णू, शिव, सूर्य इत्यादी देवतांना अर्पण करतात व मग कुटुंबातील स्त्री-पुरुष ती पोवती हातात बांधतात.
पुढे ख्यातनाम बीनकार बंदे अलीखॉं यांनी किर्लोस्कर नाटक मंडळीत बखलेबुवांचे नाटकातील गाणे ऐकून आनंदाने बुवांची स्वतः शिकवणी घेतली.
नाट्यगीत, ठुमरी, भजन, टप्पा, पंजाबी लोकसंगीत, लावणी, गझल, ध्रुपद धमार, आणि ख्यालगायन या सगळ्यांवर भास्करबुवांची विलक्षण हुकमत होती.
त्यांनी ग्वाल्हेर घराण्याच्या संगीताबद्दल लिहिलेले अर्धेमुर्धे पुस्तक भास्कबुवांच्या शैला दातार या नातसुनेने पूर्ण करून प्रकाशित केले आहे.
त्यात त्यांनी स्वनिर्मित राग व बंदिशी यांचा समावेश केला तसेच भास्करबुवांनी शिकवलेल्या बंदिशी आणि इतर पारंपारिक बंदिशी यांचादेखील अंतर्भाव केलेला आहे.
त्यांनी किर्लोस्कर नाटक मंडळीतर्फे 'रामराज्यवियोग' या नाटकात मंथरेची, संगीत सौभद्र या नाटकात नारदाची आणि संगीत शाकुंतलात शकुंतलेची भूमिकाही साकारल्या होत्या.
त्या निमित्ताने बालगंधर्व यांचे साथीदार ऑर्गनवादक हरीभाऊ देशपांडे ज्यांच्या ऑर्गनवादनाने मास्टर कृष्णराव खुष होऊन स्वयंवर नाटकाच्या पदांची मूळ बंदिशींची तालीम स्वतःदिली होती , यांनी ऑर्गनवर वाजविलेली स्वयंवर नाटकातली गाणी येथे ऐकता येतात.
गावांमधून, आश्रमांमधून मंत्रिपरिषदेच्या बैठकांतून, सैनिक, व्यापारी आणि श्रमिक यांच्या बोलीभाषेतून असंख्य शब्द, वाक्प्रचार, म्हणी पाणिनीने गोळा केल्या.
तसेच शेती, निरनिराळे खेळ, नृत्य, अर्थव्यवहार, चालीरीती या आणि अश्या अनेक गोष्टींमधून त्याने शब्दांचा ढीग आधी रचला आणि मग त्यातून ते जोडून वापरण्याच्या ज्या प्रचलित पद्धती होत्या त्यांना नियमांत बांधले.
तसेच काही शब्दांत, उच्चारणात फरक आहेत, वैदिक वाङ्मयाच्या निर्मितीनंतर पाणिनी झाला त्यामुळे मुख्य ब्राम्हणे व वेदग्रंथ हे पाणिनीच्या वेळीच प्राचीन झाले होते हे पाणिनीच्या सूत्रांवरून निश्चित होते.
हळुहळु, या भावलक्षींची स्वीकृती खेड्यापाड्यात आणि शहरांमध्येही वाढू लागली आणि अधिकाधिक भावलक्षी समाजांनी इतर लाखो स्वाध्यायांसह दिव्य बंधुत्वाची भावना अनुभवली.
या परिवर्तनाचा एक भाग म्हणून, दीदीजींनी त्यांना एका महान नवीन दिव्य विमानात चढवले आणि संवतोत्सवादरम्यान भाव निरझरमध्ये भगवान योगेश्वराचे पूजन करण्याची जबाबदारी देऊन त्यांचा सन्मान केला.
भावलक्षी घरांतील मातीच्या भांड्यातून साचलेल्या पिण्याच्या पाण्याचा वापर करून योगेश्वराची पूजा करण्यात आली हे ऐकून संपूर्ण जगाला आश्चर्य वाटेल.
तसेच बाजारातून ‘प्रसाद’ खरेदी केला नाही; त्याऐवजी, तो जमा केलेल्या गुळापासून बनवला गेला होता, जो हजारो भावलक्ष्यांनी स्वतःच्या घरातून आणला होता.
अगदी लहान वयातच, पूज्य दादांना "अस्पृश्य" लोकांवरील ही जाचक वागणूक आणि अन्याय लक्षात आला आणि त्यांनी समाजातून अशा अमानुषतेचे उच्चाटन करण्याची शपथ घेतली.
गेल्या काही दशकांमध्ये, पूज्य दादांनी स्वाध्याय उपक्रमाद्वारे, प्रत्येक मानवामध्ये वास्तव्य करणाऱ्या ईश्वराची जाणीव करून दिली आहे, या शक्तिशाली वैदिक विचाराच्या व्यावहारिक वापराद्वारे ते "परमात्मा" निर्माण करण्यात यशस्वी झाले आहेत.
सर्व जाती, पंथ, धर्म आणि राष्ट्रांच्या लोकांमध्ये या आध्यात्मिक संबंधाची समज निर्माण करून, त्यांनी देवाच्या पितृत्वाखाली लाखो लोकांचे एक वैश्विक कुटुंब तयार केले आहे.
हे पवित्र विधी त्या आध्यात्मिक प्रक्रियेचे प्रतीक आहेत ज्याद्वारे देवाला मूर्तींमध्ये वास्तव्य करण्यासाठी बोलावले जाते आणि त्यांना केवळ दगडी मूर्तींमधून स्वतः देवाच्या भौतिक अवतारात रूपांतरित केले जाते.
भावलक्षी कुटुंबाचा नेता म्हणाला, "तुमचे नातेवाईक आणि तुमची जात हे मान्य करणार नाहीत आणि आमच्यामुळे तुमचे त्यांच्याशी असलेले संबंध धोक्यात येतील." क्षत्रिय नेत्याने उत्तर दिले.
"दादाजींच्या विचारांबद्दलच्या माझ्या प्रामाणिकपणाची परीक्षा होत आहे आणि मी दादाजींशी एकनिष्ठ राहिले पाहिजे. माझ्या नातेवाईकांना आणि जातीच्या लोकांना हे समजून घ्यावे लागेल आणि स्वीकारावे लागेल."
प्रत्येक अर्चिरायन दरम्यान, दादाजींची मुले 20,000 ते 40,000 पर्यंत कुठेही दादाजींना सर्वात जास्त आवडणारी गोष्ट करण्यासाठी आध्यात्मिक प्रवासाला निघतात, म्हणजे निःस्वार्थपणे देवाच्या मुलांना भेटतात.
"आम्हाला असे तत्त्वज्ञान नको आहे जे पूर्णपणे सैद्धांतिक आहे आणि जे केवळ यूटोपियन कल्पना आणि सिद्धांतांवर चर्चा करते. आम्हाला असे तत्त्वज्ञान नको आहे जे केवळ इतर जगाचे आहे; त्याऐवजी, आम्हाला असे तत्त्वज्ञान हवे आहे जे व्यावहारिक आहे, जे आपल्या दैनंदिन जीवनात उपयुक्त ठरेल. , म्हणजे आपल्याला जगता येईल असे तत्त्वज्ञान हवे आहे."
दैवी प्रेमाचे असे अपवादात्मक प्रदर्शन जगाच्या इतिहासात याआधी कधीच पाहायला मिळाले नव्हते आणि ते केवळ दादाजींच्या आशीर्वादामुळे आणि दीदीजींच्या मार्गदर्शनामुळेच शक्य झाले आहे.
सर्व मानवांना ज्ञानी, आनंदी आणि कृतज्ञ बनवण्याच्या त्यांच्या प्रयत्नात, दादाजींनी स्वतःच्या शारीरिक अस्वस्थतेकडे लक्ष दिले नाही.
दीदीजी स्पष्ट करतात की अस्थी विसर्जनाच्या विधीद्वारे, फुगलेला अहंकार, मत्सर, अनियंत्रित इच्छा आणि क्रोध यासारखे दुर्गुण प्रतीकात्मकपणे काढून टाकले जातात.
तिने त्यांना दादाजींच्या अर्चिरायनमध्ये सक्रिय भाग घेण्याची परवानगी दिली, हा सन्मान पारंपारिकपणे फक्त जवळच्या कुटुंबातील सदस्यांपुरता मर्यादित आहे.
स्वाध्याय परिवार : स्वाध्याय परिवार हा भारतीय तत्त्वज्ञानातील काही महत्त्वाच्या बाबींचा अभ्यास, अंगीकार आणि त्यानुसार कृती करीत जीवनपालन करीत असलेला वैश्विक परिवार आहे.
संवतोत्सवाच्या अलिकडच्या काही वर्षांत आणि महिन्यांपूर्वी, हजारो क्षत्रिय आणि इतर स्वाध्यायी खेडोपाडी आणि शहरांमधील भावलाक्षींच्या घरी नियमितपणे निवासी देव आणि दैवी बंधुत्वाची जाणीव निर्माण करण्यासाठी भेट देत.
शास्त्रीनी आध्यात्मिक ग्रंथाची उकल करताना उत्क्रांतिवाद, सांख्यवाद, नास्तिकवादाची उदाहरणे देत, हिंदू दशावताराचे स्वरूप बदलून ते विज्ञानवादी बनविले.
वैद्यांच्या ’महाभारत ए क्रिटिसिझम या इंग्रजी ग्रंथावर लोकमान्य टिळकांनी केसरीतून सलग आठ अग्रलेख लिहून परीक्षण केले व ग्रंथांची मौलिकता दाखविली.
रामायण व महाभारत ही कल्पित काव्ये नसून ते इतिहासाचे ग्रंथ आहेत, या आपल्या विश्वासाला वैद्यांकडून व्यासंगपूर्ण समप्रमाण पुष्टी मिळाल्याबद्दल लोकमान्यांनी आपल्या अग्रलेखात समाधान व्यक्त केले आहे.
१५ व्या शतकाच्या सुरुवातीच्या काळात पश्चिम युरोपियन भिक्षुंनी त्यांच्या प्रकाशित हस्तलिखितांमध्ये वन्य स्ट्रॉबेरीचा उपयोग केला होता.
स्ट्रॉबेरीची कृत्रिम चव आणि सुवास देखील कँडी, साबण, लिप ग्लॉस, अत्तर आणि इतर बऱ्याच उत्पादनांमध्ये मोठ्या प्रमाणात वापरल्या जातात.
स्ट्रॉबेरी वनस्पतिशास्त्राच्या दृष्टीकोनातून, एक बोरासारखे बी असलेले लहान फळ तांत्रिकदृष्ट्या, मांसल भाग हा वनस्पती अंडकोषापासून तयार झालेला नाही तर तो अंडकोषांना जागेवर ठेवणाऱ्या अवयवापासून बनलेला आहे .
पुढे संशोधनांती कळाले की केलर यांना अर्धचेतनस्मृती झाली होती, म्हणजेच की त्यांना कॅनबी यांची कथा ऐकवली गेली होत त्यांच्या अंतर्मनामध्ये राहिली होती.
दि स्टोरी ऑफ माय लाइफ : वयाच्या २२ वर्षी त्यांनी स्वतःची आत्मकथा द स्टोरी ऑफ माय लाइफ , सॅलिव्हन आणि त्यांचे पती जॉन मेसी यांच्या साहाय्याने लिहिली.
१८९४ मध्ये त्यांनी आणि ॲन सॅलिव्हन यांनी न्यू यॉर्कमधल्या बधिरांसाठीच्या राइट ह्यूमसन शाळेत प्रवेश घेतला आणि सारा फुलर यांच्याकडून शिक्षण घेतले.
केलर यांनी महिलांसाठीच्या केंब्रिज शाळेत प्रवेश घेतला आणि १९०० मध्ये त्या रॅडक्लिफ कॉलेजला गेल्या व तेथे त्या ब्रिग्स हॉल, साऊथ हाऊसमध्ये राहिल्या.
त्यांचे प्रशंसक, मार्क ट्वेन यांनी त्यांची ओळख हेन्री हटलस्टन यांच्याशी करून दिली, त्यांनी व त्यांच्या पत्‍नी एबी यांनी केलर यांच्या शिक्षणाचे पैसे भरले.
१९३५ साली वारलेल्या प्रसिद्ध अकीता कुत्र्याबद्दल चौकशी केली, तिने एका जपानी माणसाला सांगितले की तिलाही तसे कुत्रे हवे आहे; तिला महिन्याभरातच कामिकाझे-गो नावाचा एक कुत्रे देण्यात आले, पण ते विषाणुजन्य रोगाने मेले.
हेलन त्यानंतर ॲन आणि जॉन ह्या दोन्ही सहकाऱ्यांबरोबर फॉरेस्ट हिल्स, क्वीन्स येथे राहण्यास गेल्या व त्यांनी तिथून "अमेरिकन फाऊंडेशन फॉर द ब्लाईंड" सुरू केले.
त्यामुळे दुधाच्या ग्रंथींचा आणखी विकास होऊन गर्भारपणाच्या अगदी शेवटी शेवटी त्या दूध निर्मितीसाठी तयार होतात आणि मुख्यतः बाळंतपणानंतर दुधाच्या ग्रंथींत दुधाची निर्मिती सुरू होते.
बाळंतपणानंतर बाळाने चोखायला सुरुवात करताच स्तनाग्रांच्या उद्दीपनामुळे प्रोलॅक्टीन आणि ऑक्सीटोसिन या संप्रेरकांच्या निर्मितीला चालना मिळून त्यांच्या निर्मितीत झपाट्याने वाढ होते.
पण काही वेळा संप्रेरकांचे असंतुलन, अंतःस्रावी ग्रंथींचे विकार, काही औषधांचा दुष्परिणाम, अतीतणाव इत्यादी कारणांमुळे गर्भारपण नसतानाही दूधनिर्मिती होऊन दूध पाझरू शकते.
पौगंडावस्थेच्या सुरुवातीला, वयाच्या साधारण आठ वर्षांनंतर, स्त्री-संप्रेरक ईस्ट्रोजेनची रक्तातली पातळी वाढायला लागण्यामुळे मुलींच्या स्तनाग्राच्या खाली घट्ट गाठ दिसायला लागते.
त्यात मुख्यतः दुधाच्या ग्रंथींच्या नलिकांचे जाळे, प्राथमिक अवस्थेतील ग्रंथी, भोवतालची चरबी आणि आधारभूत ऊतींची वाढ होऊन साधारण 18 ते 20 वर्षांपर्यंत स्तनांना त्यांचा पूर्ण आकार मिळतो.
त्यानंतर बाळाला पाजण्याच्या कालावधीत बाळाच्या चोखण्याप्रमाणं दूध पाझरत असल्यामुळे हा घट्टपणा कमी होतो आणि बाळाच्या गरजेप्रमाणे दूधनिर्मिती आणि पाझरणे चालू राहाते.
त्यांतील उष्णता टिकून राहाण्यास मदत व्हावी, बाळाला अंगावर पिण्यासाठी सोयिस्कर व्हावे आणि पिताना त्याचे नाक स्तनावर दाबले जाऊन श्वास घ्यायला अडचण पडू नये म्हणून स्तनांचा वैशिष्ट्यपूर्ण गोल आकार विकसित झाला आहे.
क्वचित प्रसंगी खूप उतार वयात टेस्टोस्टेरॉन या पुरुष-संप्रेरकाचा प्रभाव कमी झाल्यामुळे स्तनांची थोडी वाढ होऊ शकते आणि दूधही पाझरू शकते.
तसेच लाज वाटण्याच्या प्रसंगी आणि मुख्यतः कामोत्तेजनेच्या वेळी नाक, गाल, कानाची पाळी यांच्याबरोबरच स्तन आणि स्तनाग्रांचा रक्तपुरवठा वाढल्यानं ते लालसर, गरम आणि जडही होतात.
शिवाय कॉलरबोन आणि छातीच्या स्नायूंवरील आवरणापासून, ग्रंथी आणि चरबीमधून स्तनांवरील त्वचेच्या आवरणापर्यंत स्तनांचे आधारबंध पसरलेले असतात.
गर्भारपणात गर्भरक्षक संप्रेरकाच्या प्रभावामुळे दुधाच्या ग्रंथींची अधिक वाढ होते आणि मुख्यतः प्रसूतीनंतर त्यांत दुधाची निर्मिती सुरू होते.
किशोरवयात स्त्री-संप्रेरक ईस्ट्रोजेन आणि गर्भारपणात ईस्ट्रोजेनबरोबरच गर्भरक्षक संप्रेरक प्रोजेस्टेरॉनच्याही प्रभावाखाली दुधाच्या ग्रंथींची अधिक वाढ होते.
याप्रमाणे स्तन कामभावनेने उत्तेजित झाले असताना त्यांचा रक्तपुरवठा वाढतो, त्यामुळे त्यांच्या आकारमानात थोडी वाढ होते, त्यावरील शिरा दिसू लागतात, ते थोडे जास्त गरम होतात आणि स्तनाग्रे मोठी होऊन पुढे येतात आणि जास्त टचटचीत होतात.
सस्तन प्राण्यांच्या या वर्गात देवमासा व डॉल्फिन हे जलचर; वटवाघूळ; हरीण, शेळी, घोडा, गाय यांसारखे खूर असणारे शाकाहारी प्राणी; उंदीर, घूस, चिचुंदरी यांसारखे कुरतडणारे प्राणी; मांजरे, कुत्री, वाघ, सिंह, यांसारखे मांसाहारी शिकारी प्राणी आणि माकडे वानरे, चिंपांझी, गोरिला यांसारखे व मानवासहित वानर-कपी-नर गणातील सर्व फलाहारी किंवा मिश्र आहारी प्राणी अशा विविध सजीवांचा समावेश होतो.
पण सामाजिक परीस्थितीत स्त्री-पुरुष इतर अनेक कारणांनी एकत्र येण्याची परीस्थिती निर्माण झाल्यावर असे कामोत्तेजन होणे परवडणारे नाही आणि योग्यही नाही.
स्तनात तयार झालेल्या लसीपैकी जवळजवळ 75% लस त्या त्या बाजूच्या काखेतील लसिका ग्रंथींकडे वाहून नेली जाते आणि उरलेली छातीच्या मधल्या हाडाच्या दोन्ही बाजूंच्या लसिका ग्रंथींकडे जाते.
हे विशेषतः स्तनांच्या कर्करोगाच्या दृष्टीने महत्त्वाचे असते कारण त्याचा प्रसार प्रामुख्याने लसिका वाहिन्या आणि लसिलाग्रंथीच्या द्वारे होतो.
सर्व सस्तन प्राण्यांच्या भ्रूणावस्थेत नर आणि मादी, दोघांच्याही शरीरावर छाती आणि पोटाच्या डाव्या आणि उजव्या बाजूला, पुढच्या पायांपासून मागच्या पायांपर्यंत, बाह्य आवरणाच्या दोन जाडसर घड्या किंवा उंचवटे निर्माण होतात.
काही अपवादात्मक सस्तन प्राणी सोडल्यास इतर सर्व सस्तन प्राण्यांच्या भ्रूणांची वाढ मातेच्या गर्भाशयात होते व या काळात भ्रूणांचे वारेमधून पोषण होत असते.
गर्भाशयातून बाहेर आलेल्या नवजात अर्भकाने स्वतंत्रपणे अन्नग्रहण करून ते पचविण्याची क्षमता त्याच्यात निर्माण होईपर्यंत या प्राण्यांची बालके स्तनातील दुधावर अवलंबून असतात.
वेळीच योग्य माहिती दिली नसेल तर पहिल्या पाळीच्या सुरुवातीप्रमाणेच स्तनाच्या कळीच्या वाढीसाठीही मुली मानसिक दृष्ट्या तयार नसतात आणि त्यांना ते अनैसर्गिक वाटून धक्का बसू शकतो.
कुत्र्यां-मांजरांमधे स्तनांच्या चार-पाच जोड्या पुढच्या पायांपासून मागच्या पायांपर्यंत असतात, गायी-म्हशींत दोन जोड्या पोटावर मागच्या पायांमधे असतात आणि शेळीत एक जोडी मागच्या पायांमधे दिसते.
स्तनांना अंतस्थ स्तन-रोहिणी , छातीतील इतर रोहिण्या आणि तिसऱ्या ते आठव्या बरगड्यांमधल्या जागेतून जाणाऱ्या रोहिण्यांच्या शेवटच्या शाखा यांतून भरपूर रक्तपुरवठा असतो.
एकूणच स्त्रीच्या आयुष्यात किशोरावस्था, तारुण्य, गर्भारपणा, अंगावर पाजण्याचा काळ आणि रजोनिवृत्तीनंतरचा काळ यांमधे स्तनांचा आकार, आकारमान आणि वजन बदलत राहाते.
त्यामधे चेतातंतूंचे दाब आणि थरथरीला संवेदनक्षम पापुद्रेयुक्त गोलक; स्पर्षसंवेदक गोलक; जननेंद्रियांवर आढळणारे वैशिष्ट्यपूर्ण तापमानसंवेदक गोलक आणि काही सुसंघटित चेतातंतूंची टोकेही विखुरलेली आढळतात.
स्त्रीयांमधे पूर्ण वाढ झालेल्या स्तनातील २/३ भाग दूध-निर्मितीच्या ग्रंथींनीच व्यापल्यामुळे स्तनांचे मुख्य काम दूध निर्मिती आणि बाळाला दूध पाजणे हेच आहे.
याशिवाय गर्भप्रतिबंधक गोळ्या, संप्रेरकांचा उपयोग करून उपचार, वजनातले मोठे बदल, धूम्रपान, यांमुळे स्तनांच्या आकारमानात चढ-उतार होत राहातात.
दादांचे शब्दोच्चार एके ५६ रायफलमधून सुटणाऱ्या गोळ्यांसारखे सुसाट असायचे, पण नेमक्या ठिकाणी पॉज घेतल्याने प्रेक्षक अख्खे थिएटर डोक्यावर घ्यायचे.
ताडदेवच्या कामाक्षीच्या कार्यालयात त्यांना भेटायला त्यांचे चाहते महाराष्ट्रातल्या कानाकोपऱ्यांतून यायचे व दादांनी त्यांना कधीच निराश परत जाऊ दिले नाही.
द्विअर्थी विनोदाकडे झुकणारे संवाद, चित्रपटातल्या तारिकेशी पडद्यावरची नको तितकी घसट व ह्या सर्वामुळे सतत सेन्सॉर बोर्डाशी उडणारे खटके/वादंग ह्यांनी त्यांच्या चित्रपटांना सतत निगेटिव्ह प्रसिद्धी मिळत राहिली
दूरदर्शन अस्तित्वात नसलेल्या काळात - दिवसभर घाम गाळून विरंगुळ्याच्या चार क्षणांसाठी पिटात शिट्या वाजवत 'गंगू'च्या तंगड्यांची चर्चा करणारा वर्ग हा त्यांच्या चित्रपटांचा 'मायबाप' होता.
स्वतःच्या "कामाक्षी प्रॉडक्शन" ह्या चित्रपट निर्मिती कंपनीतर्फे १६ चित्रपट प्रकाशित करणाऱ्या दादांनी ४ हिंदी व १ गुजराती चित्रपट प्रदर्शित केले.
नायगाव - मुंबईच्या मिलमजूर कामगाराच्या घरात गोकुळाष्टमीला जन्मलेल्या ह्या "कृष्णा" ने नावाचे सार्थक मराठी चित्रपट सृष्टीच्या पडद्यावर दाखवून दिले.
नाटकांच्या निमित्ताने केलेल्या राज्यभराच्या दौऱ्यांनी दादांना सर्वसामान्यांसाठी करमणुकीचे महत्त्व व कोसा-कोसांवर बदलत जाणारी रसिकता कळली व हेच पुढे त्यांच्या यशाचे गमक सिद्ध झाले.
वादग्रस्त दादांच्या यशस्वी कारकिर्दीची सुरुवातही वादग्रस्तच असायला हवी, असाच विधिसंकेत असावा कोहिनूर सिनेमाच्या मालकांनी दादांच्या 'सोंगाड्या' चित्रपटाच्या आगाऊ आरक्षणाला बगल देऊन देवानंदचा 'तीन देवियॉं' हा चित्रपट प्रदर्शित करण्याचे ठरवले.
या चित्रपटाची हाईप इतकी झाली होती, की खुद्द राज कपूरने आपल्या पोराला लॉंच करताना चित्रपटाची तारीख पुढे ढकलली, आणि 'बॉबी' पाच महिने उशिरा प्रदर्शित झाला.
सेन्सॉरच्या दंडेलीपुढे नमते न घेण्याची प्रवृत्ती किंवा नियमाविरुद्ध जाण्याची खुमखुमी; त्यांची शिवसेनेशी बांधीलकी; त्यांचे प्रणय; त्यांचे व्यक्तिगत आयुष्य ते मृत्यूनंतर उठलेले वाद हे एका वादग्रस्त चरित्राचे पैलू असावेत.
एखाद्यावर पूर्ण विश्वास कसा टाकावा हे दादांकडून शिकावे कामाक्षी प्रॉडक्शनची टीम वर्षानुवर्षे कायम राहिली त्यात उषा चव्हाण ही अभिनेत्री, राम लक्ष्मण ह्यांचे संगीत, महेंद्र कपूर व उषा मंगेशकर - पार्श्वगायनासाठी तर 'बाळ मोहिते' प्रमुख दिग्दर्शन साहाय्यक कुठल्याही 'क्विझ' कार्यक्रमात हा प्रश्न विचारल्यास बेधडक उत्तरे हीच द्यावीत
नामदेव ढसाळांच्या निधनानंतर त्यांच्या स्मृती तेवत ठेवण्याच्या इराद्याने वैभव छाया आणि इतर समविचारी मित्रांनी 'नामदेव ढसाळ स्मृती गौरव समिती'ची स्थापना करून नामदेव ढसाळांच्या एकूण आयुष्याला सलाम करणारा सारे काही समष्टीसाठी हा अभिवादनपर कार्यक्रम दरवर्षी १५ जानेवारी रोजी मुंबई येथे साजरा केला जातो.
या कार्यक्रमात आंबेडकरी कविता, नामदेव ढसाळ यांच्या कवितांचे वाचन, त्यांच्या कवितांचे नाट्यरूप, त्यांनी लिहिलेल्या गाण्यांचे सादरीकरण तसेच त्यांच्या जीवनावर व कवितांवर आधारित चित्रप्रदर्शन, चित्रकविता प्रदर्शन, त्यांची शाहिरी, कविता वाचन, चर्चासत्र, चित्रपट-लघुपट स्क्रीनिंग अशा कार्यक्रमांचे आयोजन करण्यात येते.
ढसाळ यांच्या जन्मदिनी दरवर्षी महाराष्ट्र साहित्य परिषद, राजगुरुनगर, व ग्रामपंचायत पूर यांच्या संयुक्त विद्यमाने "पद्मश्री नामदेव ढसाळ जयंती सोहळा, काव्यप्रतिभा पुरस्कार व कविसंमेलन." आदी भरगच्च कार्यक्रम जन्मभूमी खेड तालुक्यात आयोजित केले जातात.
मसापचे कार्यवाह व जिल्हा परिषद सदस्य शरद बुट्टेपाटील यांच्या विशेष प्रयत्नातून या कार्यक्रमासाठी जिल्हा परिषदेच्यावतीने दरसाल किमान २५०००/— रु.