polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
चौधरी चरण सिंह आंतरराष्ट्रीय विमानतळ लखनौमधील प्रमुख विमानतळ असून भारतामधील बहुतेक सर्व प्रमुख शहरे लखनौसोबत थेट जोडली गेली आहेत.
मर्ढेकरांच्या कवितेतून निराशा व वैफल्य प्रगट होते याचे कारण असे सांगितले जाते की, दुसऱ्या महायुद्धानंतर जी परिस्थिती निर्माण झाली, जीवनात जी नीरसता व कृत्रिमता आली अणि युद्धात जो मानवसंहार झाला तो पाहून त्यांचे मन विषण्ण झाले.
इंग्रजांनी रणजितसिंगाचा लाहोर येथे पराभव करून कोहिनूर जिंकला व तो इतर रत्नांबरोबर लंडन येथे बळजबरीने नेऊन राणी व्हिक्टोरिया हिला नजर केला .
ज्यांच्याविषयी बोलायचे त्या व्यक्ती किंवा वस्तू यांचा उल्लेख करताना जी सर्वनामे वापरतो ती तृतीयपुरुषवाचक सर्वनामे उदा० तो, ती, ते, त्या
कोण, काय ही सर्वनामे वाक्यात प्रश्न विचारण्यासाठी न येता ती कोणत्या नामांबद्दल आली आहेत हे निश्चितपणे सांगता येत नाही, तेव्हा त्यांना अनिश्चित सर्वनामे असे म्हणतात.
त्यांच्या पूर्वी होऊन गेलेल्या पायथागोरस , प्लेटो , थेल्स इत्यादी गणितज्ञांनी केलेल्या गणितविषयक संशोधनाची युक्लिड यांनी पद्धतशीर जुळणी व मांडणी केली .
फेब्रुवारी १२ - संगीत क्षेत्रातील असाधारण स्वरूपाच्या कामगिरीबद्दल ज्येष्ठ गायक पंडित जसराज यांना टोरांटो विद्यापीठाच्या संगीत विभागातर्फे डिस्टिंग्विश्ड व्हिजिटर पुरस्कार जाहीर.
एप्रिल २० - कॉलोराडोच्या लिटलटन शहरात एरिक हॅरिस व डिलन क्लेबोल्डने आपल्या कोलंबाइन हायस्कूल या शाळेतील १२ विद्यार्थी व १ शिक्षकाला ठार मारले व नंतर आत्मह्त्या केली.
१८२७ - जोसेफ स्मिथ जुनियरच्या म्हणण्यानुसार मोरोनी या दैवी शक्तीने त्याला सोन्याच्या पत्र्यावर लिहीलेली मॉर्मोनपंथाची कथा दिली.
नरवीर तानाजी मालुसरे यांचे एक स्मारक रायगड मधील महाड तालुक्यामध्ये असणाऱ्या आंबेशिवथर गावामध्ये सर्व ग्रामस्थांच्या तसेच भारतीय लष्करामध्ये कार्यरत असणाऱ्या सैनिकांनी व गावातील शहरात असणाऱ्या नोकरदार वर्गाने पुढाकार घेऊन आपल्या वैयक्तिक निधीतून उभे करण्यात आले आहे.
स्वराज्यातील रायगडाच्या बाजूला, कोकण पट्ट्यात असणाऱ्या स्थानिक दंगलखोर जमातींचा बंदोबस्त करण्याची जबाबदारी महाराजांनी तानाजींवर सोपविली होती.
चांदीची विद्युत वाहकता सर्व धातुंपैकी सर्वात जास्त आहे, तांबेपेक्षा देखील जास्त आहे, परंतु जास्त किंमतीमुळे या चांदीचा मोठ्या प्रमाणात वापर केला जात नाही.
मध्ये दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान तांब्याच्या युद्धाच्या कमतरतेमुळे, युरेनियम समृद्ध करण्यासाठी विद्युत चुंबकांमध्ये कित्येक टन चांदी वापरली गेली.
या खोडात सामान्यत: सामर्थ्यासाठी वुडी टिशू आणि झाडाच्या एका भागापासून दुसऱ्या भागात साहित्य वाहून नेण्यासाठी रक्तवहिन्यासंबंधी ऊतक असतात.
फांद्यांवर सामान्यत: पाने उगवितात, ज्यामुळे हलकी उर्जा प्राप्त होते आणि प्रकाश संश्लेषणाद्वारे ही ऊर्जा एका प्रकारच्या साखरे मध्ये रूपांतरित होते, ज्यामुळे झाडाच्या वाढीस आणि विकासास अन्न मिळते.
मृत झाडे काढून टाकणे हा एक आर्थिक भार असतो, तर निरोगी झाडे अस्तित्वात असताना हवा स्वच्छ करू शकतात, मालमत्तेची मूल्ये वाढवू शकतात आणि अंगभूत वातावरणाचे तापमान कमी करू शकतात आणि त्याद्वारे इमारत शीतलीकरणाचा खर्च कमी करू शकतात.
दुष्काळाच्या वेळी झाडे पाण्याच्या ताणामध्ये पडू शकतात, ज्यामुळे झाड रोग आणि कीटकांच्या समस्येस बळी पडण्यास प्रवृत्त असतात आणि शेवटी या झाडांचा मृत्यू होऊ शकतो.
वृक्षांची सैद्धांतिक जास्तीत जास्त उंची १३० मीटर आहे, परंतु पृथ्वीवरील सर्वात उंच नमुना रेडवुड नॅशनल पार्क, कॅलिफोर्निया येथे कोस्ट रेडवुड असल्याचे मानले जाते.
घनफळानुसार सर्वात मोठे झाड म्हणजे कॅलिफोर्नियाच्या तुलारे काउंटीमधील सेक्वाइया नॅशनल पार्कमध्ये जनरल शर्मन ट्री म्हणून ओळखले जाणारे एक मॉन्स्टर सेक्वाइया आहे.
आजवर बर्लिन ही प्रशियाच्या राजंत्राची , जर्मन साम्राज्याची , वाइमार प्रजासत्ताकाची , नाझी जर्मनीची व आजच्या जर्मनी देशाची राजधानी राहिलेली आहे.
पूर्व बर्लिन हे पूर्व जर्मनीच्या राजधानीचे शहर तर पश्चिम बर्लिन हे पश्चिम जर्मनीच्या अधिपत्याखालील शहर हे दोन तुकडे बर्लिनच्या भिंतीने वेगळे करण्यात आले.
लुफ्तांसा, युरोविंग्ज आणि एर बर्लिन टेगेल विमानतळाचा तर जर्मनविंग्ज, ईझीजेट आणि रायनएर या कंपन्या शोनेफेल्ड विमानतळाचा वापर करतात.
१९४१ - दुसरे महायुद्ध - जपानच्या नैऋत्य एशियातील शिरकावास प्रत्युत्तर म्हणून अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष फ्रॅंकलिन डिलानो रूझवेल्टने अमेरिकेतील जपानी मालमत्ता सरकारी ताब्यात घेण्याचा आदेश दिला.
१९५३ - अमेरिकेच्या अ‍ॅरिझोना राज्यात मोर्मोन पंथाच्या फंडामेंटालिस्ट चर्च ऑफ जिझस क्राइस्ट ऑफ लॅटर डे सेंट्स या बहुपत्नीत्त्व पाळणाऱ्या मूलतत्त्ववादी उपपंथावर कार्रवाई.
१९५६ - जागतिक बँकेने आस्वान धरण बांधण्यासाठी अर्थसाहाय्य करण्यास नकार दिल्यावर ईजिप्तच्या राष्ट्राध्यक्ष गमाल नासरने सुएझ कालव्याचे राष्ट्रीयीकरण केले.
१९०१ - अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष थियोडोर रुझवेल्टने राष्ट्राध्यक्षीय निवासस्थानाचे नाव एक्झिक्यूटिव्ह मॅन्शन बदलून व्हाईट हाऊस केले.
१९१५ - पहिले महायुद्ध - दोस्त राष्ट्रांच्या सैनिकांना बेल्जियममधून पळून जाण्यास मदत केल्याबद्दल जर्मनीच्या सैन्याने परिचारिका इडिथ कॅव्हेलला गोळ्या घालून मृत्युदंड दिला.
१९६० - संयुक्त राष्ट्रांसमोर भाषण करताना सोवियेत संघाच्या राष्ट्राध्यक्ष निकिता क्रुश्चेव्हने टेबलावर जोडा आपटून आपला मुद्दा ठासवला.
१९८४ - प्रोव्हिजनल आयरिश रिपब्लिकन आर्मी या दहशतवादी संघटनेने युनायटेड किंग्डमच्या पंतप्रधान मार्गारेट थॅचर व तिच्या मंत्रीमंडळावर बॉम्बहल्ला केला.
१८१० - ऑक्टोबरफेस्ट - म्युनिकच्या राजघराण्याने आपल्या राजकुमाराच्या लग्नाप्रीत्यर्थ म्युनिकच्या जनतेला बियर पिण्यास मुक्त आमंत्रण दिले.
१९४० - हिंदुस्तान एरक्राफ्ट लिमिटेड हा भारतातील पहिला विमाननिर्मितीचा कारखाना तत्कालिन म्हैसूर राज्यात बंगलोर येथे प्रसिद्ध उद्योगपती वालचंद हिराचंद यांनी सुरू केला.
अँडीज पर्वतरांगेवर विमान कोसळल्यावर ७२ दिवस अतिउंच व अतिथंड परिस्थितीत राहताना जगण्यासाठी प्रवाश्यांनी नाईलाजाने मानवमांस खाल्ले.
१९९८ - रत्‍नाप्पा कुंभार, स्वातंत्र्यसैनिक, सहकारी चळवळ नेते, साखर कारखान्याचे अध्यक्ष, पद्मश्री , खासदार , आमदार , महाराष्ट्राचे मंत्री, भारतीय राज्यघटना समितीचे सदस्य
मेघालय मधील चेरापुंजी हे एक महत्त्वाचे ठिकाण आहे चेरापुंजी म्हटले की मोठे धबधबे डोंगरावर उतरलेले ढग धुके आणि पाऊस हेच निसर्गरम्य दृश्य डोळ्यासमोर येते सर्वात जास्त पाऊस देशामध्ये या ठिकाणी पडतो चेरापुंजीचे स्थानिक भाषेतील नाव 'सोहरा' असे आहे.
या ठिकाणी सर्वात जास्ती पाऊस पडण्याचे कारण म्हणजे बंगालचा उपसागरा कडून जवळजवळ चारशे किलोमीटर दूरवरून वाहून येणारे बाष्प असलेले ढग उंच असणाऱ्या खासी टेकड्यांना धडकतात.
ही रचना एखाद्या नरसाळ्या प्रमाणे असून त्याची रुंद बाजू म्हणजेच बांगलादेशचा मैदानी प्रदेश आणि चिंचोळा नळीसारखा भाग म्हणजे चेरापुंजीच्या दिशेने चढत जाणारी दरी होय.
या संदर्भातील गणित असे सांगते की भरपूर बाष्प असलेल्या मोसमी वाऱ्यांचा वेग ताशी 40 किलोमीटर व अधिक असेल तर चेरापुंजीच्या खासी डोंगररांगेत 24 तासात 45 सेंटिमीटर पाऊस होऊ शकतो.
येथील रचनेमुळे डोंगर आणि दरीच्या वाऱ्यांच्या तत्त्वांचा ही परिणाम होत असल्याने हा पाऊस बहुदा पहाटे आणि सकाळी मोठ्या प्रमाणात पडतो.
आणखी एक कारण असे आहे आहे की मोसमी वाऱ्याच्या काळात पूर्वेकडून आणि उत्तरेकडून ब्रह्मपुत्रा नदी खोऱ्यातील या प्रदेशाकडे वाहत येणारे वारे चेरापुंजी जवळ एकमेकांना भिडतात.
भारत सरकारने जारी केलेल्या अहवालानुसार, लोकसंख्या, सामाजिक-आर्थिक निर्देशक आणि मूलभूत सुविधा निर्देशकांच्या २००१ च्या जनगणनेच्या आकडेवारीच्या आधारे, पिलीभीत हा भारतातील अल्पसंख्याक प्रदेशांपैकी एक आहे.
पिलीभीत हा उत्तर प्रदेशातील अनेक वनसमृद्ध भागांपैकी एक आहे, ज्यामध्ये मोठ्या प्रमाणात पर्यटकांना आकर्षित्करण्याची त्तमच क्षमता आहे सुमारे लांबीची भारत-नेपाळ आंतरराष्ट्रीय सीमा सुरक्षिततेच्या दृष्टीने पिलीभीतला अत्यंत संवेदनशील बनवते.
वाढती लोकसंख्या आणि बेरोजगारी या भागातील चिंतेचे कारण आहे आणि बऱ्याच अशासकीय संस्था आणि सरकारी संस्थांनी रोजगार उपलब्ध करून देण्यासाठी प्रकल्प सुरू केले आहेत, परंतु अद्याप मानवी संसाधनांचा पुरेपूर उपयोग झाला नाही.
पूर्वेचा छोटा विभाग लखीमपूर खेरीच्या अविकसित वनक्षेत्रांच्या जवळपास आहे, जरी लागवडीच्या प्रसारामुळे पूरणपूर आणि उर्वरित क्षेत्रामधील फरक हळूहळू कमी होत चालला आहे.
लोकन्याय म्हणजे समाजातील प्रचलित आणि प्रसिद्ध उदाहरणांना एक नाव देणे आणि ते नाव योग्य ठिकाणी वापरून मोठ्या गोष्टी कमी शब्दात सांगणे.
शास्त्रात गुंतागुंतीच्या गोष्टी सोप्या पद्धतीने सांगण्याच्या इतरही पद्धती आहेत, जसे की तंत्रयुक्ती, तच्छिल्य, अर्थाश्रय, कल्पना इ.
त्यापैकी भुवनेशच्या लैककन्या सहस्त्री व्यतिरिक्त , लौकिकन्यायरत्नाकर, लौकिक न्याय संग्रह, लौकिक न्याय मुक्तावली, लौकिकन्यायकोश इ.
१०० च्या सुमारास होऊन गेलेल्या रूफस ऑफ एफिसस या वैद्यांनी गाठी उत्पन्न होणाऱ्या अतिमारक रोगाच्या ईजिप्त, लिबिया व सिरिया या देशांतील साथींचे वर्णन केले आहे.
पौर्वात्य देशांकडून येणाऱ्या जहाजांचे ते प्रमुख बंदर असल्यामुळे व जहाजावरून येणाऱ्या संसर्गित मालामुळे प्लेग उद्भवतो अशा कल्पनेने व्हेनिशियन लोकांनी संशयित जहाजे, त्यांवरील माल व माणसे अलग ठेवण्यासाठी व सर्वसाधारण दळणवळणात मिसळू न देण्याची खबरदारी घेण्यास सुरुवात केली.
त्यामध्ये प्लेगाचे रोगी गावाबाहेर शेतात नेऊन ठेवणे, तसेच प्लेगाच्या रोग्याची शुश्रुषा केलेल्या व्यक्तीने किंवा रोग झाल्याचा संशय असलेल्या व्यक्तीने १४ दिवस विलग्नवासात राहण्याचा आदेश होता.
विकृतिविज्ञान : गाठीच्या प्लेगामध्ये सूक्ष्मजंतूंनी प्रवेश केल्याजागी त्वचेवर सहसा विकृती आढळत नाही; परंतु क्वचितच त्या ठिकाणी फोड येतो.
बहुरुपकेंद्रक प्रकारच्या (ज्यांच्या केंद्रकाचे-कोशिकेच्या कार्यावर नियंत्रण ठेवणाऱ्या जटिल गोलसर पुंजाचे-अनेक केंद्रके असल्यासारखे भासणारे खंड पडले आहेत अशा) प्रकारच्या कोशिका मोठ्या प्रमाणात गोळा होतात.
लसी-कला व जठरांत्रमार्गातील (जठर, लहान आतडे व मोठे आतडे यांनी मिळून होणाऱ्या अन्नमार्गातील) श्लेष्मकलेतून सूक्ष्म रक्तस्त्राव आढळतात.
दाट लोकवस्ती व घुशींची भरमसाट वाढ यांच्या जोडीला जेव्हा सार्वजनिक स्वच्छतेचा अभाव उत्पन्न होतो तेव्हा घुशींवरील पिसवांना मानवांना चावण्याची संधी मिळते.
प्राण्यातील रोगाचा माणसावर होणारा परिणाम हा माणूस व घूस यांच्या वसतिस्थानांच्या नजीकतेवर आणि घुशींवर उपजीविका करणाऱ्या पिसवांसारख्या प्राण्यांच्या जीवनमानावर अवलंबून असतो.
गोचीड, ऊ व ढेकूण हे परजीवी देखील प्लेगाच्या प्रसारास कधीकधी कारणीभूत असतात; परंतु पिसू (भारतात झेनोप्सायला केओपिस या जातीची आणि युरोप व उत्तर अमेरिकेत नोसोप्सायलस फॅसिएटस या जातीची) हाच परजीवी प्रमुख रोगवाहक असतो.
वन्य प्लेगाचा प्रवेशनिष्ठ संचय वन्य घूस, खार, घरगुती व वन्य उंदीर, मार्मोट, घुबड, गोफर, बिजू, ससा व गवताळ रानातील कुत्रा या प्राण्यांतून विखुरलेला असतो.
यांपैकी घरगुती घुशी (रॅटस रॅटस व रॅटस नॉर्वेजिकस या जातींच्या; यांचा उल्लेख चुकीने ‘उंदीर’असाही केला जातो) प्रमुख पोषक असतात व त्या जगभर आढळतात.
गाठीचा प्लेग: याचा परिपाककाल (सूक्ष्मजंतू शरीरात शिरल्यापासून प्रत्यक्ष रोगलक्षणे दिसू लागेपर्यंतचा कालावधी) १ ते ६ दिवसांचा असतो व गंभीर आजारात रोगी ३ ते ५ दिवसांतच मृत्युमुखी पडतो.
हा रोग यर्सिनिया पेस्टिसया ग्रॅम-रंजक-अव्यक्त (एच्. सी. जे. ग्रॅम यांनी शोधून काढलेल्या रंजनक्रियेत निर्माण होणाऱ्या जांभळटसर रंग टिकून न राहणाऱ्या) दंडाणूमुळे होतो.
ऑक्सीजीवी आणि अनॉक्सिजीवी , विशिष्ट रंजनक्रियेने रंगविल्यास सूक्ष्मदर्शकाखाली द्विध्रुवी व दोन्ही टोकांकडे बंद सुरक्षित टाचणीचा मोठा भाग असल्याप्रमाणे दिसतात.
इतिहास : हिवतापाने काही प्राचीन संस्कृतींचा नाश केला असला, तसेच प्रलापक सन्निपात ज्वराने मोठमोठा फौजफाटा धुळीस मिळविला असला, तरी प्लेगामुळे ऐतिहासिक काळात झालेली मानवी हानी इतर कोणत्याही रोगांपेक्षा महाभंयकरच ठरते.
प्रदेशनिष्ठ प्रदेशातून प्लेगाची शंका येताच घुशींतील वाढती मृत्युसंख्या व इतर कोणतेही कारण नसताना आढळणारी सार्वदेहिक लक्षणांसहित असलेली लसीका ग्रंथींची वाढ या गोष्टी लक्षात येताच गाठीतील स्त्राव अंतःक्षेपण पिचकारीने ओढून घेऊन ताबडतोब तपासण्याकरिता पाठवणे जरूर असते.
श्वसनमार्गाच्या प्रत्यक्ष बिंदुक संसर्गामुळे न्यूमोनिया उत्पन्न होतो व या प्रकाराला ‘प्राथमिक प्लेगजन्य न्यूमोनिया’ म्हणतात.
दुसऱ्या प्रकारात गाठीच्या रोग्यात संसर्गित अंतर्कील रक्तप्रवाहाद्वारे फुप्फुसात पोहोचतो व तेथील रक्तवाहिन्यांत अडकून न्यूमोनियाची लक्षणे उत्पन्न होतात.
दोन्हीमध्ये न्यूमोनियाच्या खंडकीय ते खंडीय (छोट्या श्वासनलिका व वायुकोश यांना होणाऱ्या शोथापासून ते फुप्फुसाच्या एका वा अधिक खंडांचा होणारा शोथ) यांच्या दरम्यानच्या सर्व अवस्था दिसतात.
जागतिक आरोग्य संघटनेच्या १९७१ च्या वृत्तांतामध्ये बोलिव्हिया, ब्राझील, ब्रह्मदेश, एक्वादोर, मॅलॅगॅसी , पेरू, व्हिएटनाम, अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने व झाईरे या प्रदेशांतून प्लेगाचे रोगी आढळल्याची नोंद आहे.
प्लेग : सामान्यतः वन्य व घरगुती कृंतक प्राण्यांत आढळणाऱ्या यर्सिनिया पेस्टिस नावाच्या सूक्ष्मजंतूमुळे उद्भवणाऱ्या संसर्गित पिसूद्वारे मानवात संसर्ग होणाऱ्या, तीव्र व गंभीर संसर्गजन्य रोगाला ‘प्लेग’ म्हणतात.
मूळ लॅटिन शब्द ‘’ यावरून इंग्रजी भाषेत आलेला हा शब्द ‘संकट’, ‘अनर्थ’, ‘अरिष्ट’, ‘पीडा’, ‘उपाधी’ अशा अर्थांनी रूढ झाला आहे.
आज वैद्यकात वर उल्लेखिलेल्या सूक्ष्मजंतूमुळे उद्भवणाऱ्या आणि अतिज्वर, तीव्र विषरक्तता (सूक्ष्मजंतूंपासून तयार होणारी विषे रक्तात मिसळली जाऊन रक्ताभिसरणाबरोबर शरीराच्या सर्व भागांत पसरल्यामुळे निर्माण होणारी अवस्था), शक्तिक्षीणता, लसीका ग्रंथीचा शोथ व कधीकधी फुप्फुसात पसरणाऱ्या संसर्गजन्य रोगाला ही संज्ञा लावतात.
फुप्फुसदाहक अथवा प्लेगजन्य न्यूमोनिया: प्रत्यक्ष श्वसनमार्गातून सूक्ष्मजंतू शिरल्यामुळे उत्पन्न होणारा हा प्रकार सर्व प्रकारांत गंभीर असून अनुपचारित रोगी सर्वसाधारणपणे तीन दिवसांतच दगावतो.
यांशिवाय इराक, इराण, श्रीलंका, ब्रह्मदेश, दक्षिण चीन, इंडोनेशिया, यूरोप व आफ्रिकेतील काही क्षेत्रे या प्रदेशांचा प्रदेशनिष्ठ भागात समावेश केला जातो.
काही प्रदेशांतून विशेषेकरून इराण, आग्नेय रशिया, मंगोलिया, दक्षिण आफ्रिकेतील काही भाग या ठिकाणी प्लेग प्रथम वन्य प्राण्यांत उद्भवतो व मानवात त्याचा त्याच वेळी फुप्फुसदाहक [प्लेगाच्या सूक्ष्मजंतूमुळे शरीरात प्राथमिक वा दुय्यम न्यूमोनिया उत्पन्न होणाऱ्या; न्यूमोनिया] प्रकारात प्रादुर्भाव होतो.
वाढत्या आजाराबरोबरच संभ्रमावस्था, मुग्धभ्रांती (भ्रम, शारीरिक अस्वस्थता, असंबद्धता इ. लक्षणे असलेली व सापेक्षतः अल्पकाळ टिकणारी मानसिक क्षोभावस्था) व मनोदौर्बल्य उत्पन्न होतात.
त्यांपैकी गाठीचा प्लेग, फुप्फुसदाहक अथवा प्लेगजन्य न्यूमोनिया आणि जंतुविषरक्तता या तीन प्रमुख प्रकारांविषयीच येथे माहिती दिली आहे.
पिसूच्या आंत्रमार्गात शिरलेले सूक्ष्मजंतू ३ ते ६ आठवड्यांपर्यंत आपली तीव्रता टिकवून धरतात व या कालावधीनंतर ते तिच्या विष्टेतून बाहेर पडतात.
प्लेगाने घूस मरताच तीवरील पिसवा नव्या जिवंत घुशी पोषणाकरिता शोधतात व अशा प्रकारे रोग घुशींतून पसरतो पोषणाकरिता घुशींची संख्या कमी पडताच पिसवा मानवी रक्त पोषणाकरिता शोधतात व रोग मानवात पसरतो.
जंतुविषरक्तता : या प्रकारात विषरक्ततेची सर्व लक्षणे (उदा., एकाएकी थंडी वाजणे, अंगदुखी, अती शारीरिक तापमान, डोकेदुखी वगैरे) जोरदार प्रमाणात आढळतात; परंतु शरीरात गाठी आढळत नाहीत.
प्रयोगशाळेत कफ व गाठीतील पू रक्तमिश्रित आगर (प्रयोगिक रीत्या सूक्ष्मजंतू वाढविण्याकरिता वापरण्यात येणाऱ्या द्रवाचे घनात रूपांतर करणारा पदार्थ) घातलेल्या तबकड्यांतून ठेवल्यास प्लेगजंतूंचे संवर्धन करता येते.
गिनीपिगच्या शरीरात सूक्ष्मजंतू टोचून त्याच्या शरीरातील विशिष्ठ बदल व ऊतकांची सूक्ष्मदर्शकीय तपासणी प्लेगाच्या निदानास पूरक असते.
पिसू नव्या रक्तशोषणाकरिता जेव्हा चावा घेते तेव्हा पूर्वी शोषिलेले काही रक्त व सूक्ष्मजंतू चाव्याच्या जागी ओकते आणि चाव्याच्या जखमेतून सूक्ष्मजंतू मानवी शरीरात शिरतात.
गाठ बनल्यानंतर किंवा तत्पूर्वीही जंतुविषरक्तता (सूक्ष्मजंतू व त्यांची विषे यांचा रक्ताला मोठ्या प्रमाणावर प्रवेश झाल्यामुळे निर्माण होणारी मारक अवस्था) उत्पन्न होते.
या तिन्ही जगद्व्यापी साथींचे वैशिष्ट्य असे की, पहिल्या व दुसऱ्या साथींत ८०० वर्षांचे तर दुसऱ्या आणि तिसऱ्या साथींत ६०० वर्षांचे मध्यंतर होते.
व्हिएटनाममध्ये प्लेग प्राणि-प्रदेशनिष्ठ असून तेथील युद्धामुळे शहरे व खेडी उद्ध्वस्त झाल्यामुळे केरकचरा वाढून घुशींची संख्या भरमसाट वाढली व प्लेग मानवात पसरला.
१९२९ - लाहोर कटातील आरोपी जतींद्रनाथ दास यांनी तुरुंगातील जुलुमाचा निषेध म्हणून केलेल्या उपोषणात त्यांचा त्रेसष्टाव्या दिवशी मृत्यू.
मांजरींच्या पाळीव प्राणी म्हणून पैदासीवर नियंत्रण ठेवण्यातील अपयशमुळे संपूर्ण जगातील मांजरी मोठ्या संख्येने वाढू लागल्या आणि याचा संपूर्ण जगातील पक्षी नष्ट होण्यास हातभार लागला.
मांजराकडे पालेभाज्या पचवण्याची क्षमता नसल्याने, जेव्हा मांजर गवत खाते, अशा वेळेस वमन क्रियेद्वारे मांजराच्या पोटातून गवताबरोबर इतर अपायकारक पदार्थ बाहेर पडतात.
मांजरींचे शरीर इतर प्रजातींप्रमाणेच आढळते, त्यामध्ये एक मजबूत लवचिक शरीर, द्रुत प्रतिक्षेप, तीक्ष्ण दात आणि मागे घेतलेले लहान पंजे लहान शिकार
मांजरीच्या बोलण्याचे प्रकारामध्ये म्याव म्याव करणे, गुरगुरने, फुसफूसने, कंपयुक्त आवाज करणे, कल्लोळ करणे, तसेच मांजरींच्या विशिष्ट शारीरिक भाषेचा समावेश आहे.
जास्वंदीमुळे चहाला लाल किंवा पिवळसर रंग येण्याचे कारण म्हणजे फुलात असलेली फ्ल्याओनाईड, डेल्फिनिडिन, सायनिडिन, अन्थोसायनिंस ही सेंद्रिय द्रव्ये.
ऑप्टिकल फायबरमार्फत टेलिकम्युनिकेशन, माहिती-तंत्रज्ञान संकलन, होलोग्राफी, रोबोटिक्‍स, शस्त्रक्रिया अशा अनेक उपयोगांसाठी त्याचा थेट संबंध आहे.
हा अडथळा दूर करण्यासाठी योग्य अशाच वक्रीभवनांकाचे स्वस्त, पण मस्त असे "मटेरियल' जास्वंदीच्या पानांनी क्‍लोरोफिल आणि कॅरोटेनॉईडच्या स्वरूपात रंगद्रव्ये प्राप्त करून दिले आहे.
उंच वाढणाऱ्यांत "हिबिस्कस कॅनाबिनस' ही जात असून, ती त्याच्या लाकडासाठी प्रसिद्ध आहे. भरपूर सेल्युलोजयुक्त कर्बोदके असलेल्या या वनस्पतीला "केनाफ' म्हणतात आणि कागदनिर्मितीच्या उद्योगात तो एक महत्त्वाचा कच्चा माल आहे.
इतर नावे: हरिवल्लभ, जयपुष्पी, रक्तपुष्पी, रुद्रपुष्पी, जपा , अरुणा, जासुम, जवाकुसुम, रोझेला, जमेका सॉरेल, शू-फ्लॉवर, चायना रोज
१९६० ते ७० च्या दशकात ही विशिष्ट गायकी नामशेष होण्याच्या मार्गावर असताना जानोरीकरांनी देशभर मैफिली करून ती सर्वदूर पोहोचवली आणि लोकप्रियही केली.
सुहासिनी कोरटकर, शरद करमरकर, पद्माकर कुलकर्णी, श्रीकांत पारगावकर, अनुराधा कुबेर, किशोरी जानोरीकर, केदार बोडस, कुमुदिनी मुंडकर आणि अनुराधा मराठे ही त्यांतली काही ठळक नावे आहेत.
तेव्हापासून सौदी अरेबिया जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचा तेल उत्पादक आणि जगातील सर्वात मोठा तेल निर्यातदार बनला आहे, ज्याने जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचे तेल नियंत्रित केले आहे.
सौदीची अर्थव्यवस्था मध्य पूर्वेतील सर्वात मोठी आहे; नाममात्र द्वारे जगातील अठराव्या क्रमांकाची आणि द्वारे सतरावी सर्वात मोठी अर्थव्यवस्था.
अतिशय उच्च मानवी विकास निर्देशांक असलेला देश म्हणून, ते शुल्क-मुक्त विद्यापीठ शिक्षण, वैयक्तिक आयकर नाही, आणि एक विनामूल्य सार्वत्रिक आरोग्य सेवा प्रदान करते.
गल्फ कोऑपरेशन कौन्सिलचा सदस्य असण्याव्यतिरिक्त, सौदी अरेबिया हा संयुक्त राष्ट्र संघ, इस्लामिक सहकार्य संघटना, अरब लीग, अरब हवाई वाहक संघटना आणि ओपेकचा सक्रिय आणि संस्थापक सदस्य आहे.
आधुनिक काळातील सौदी अरेबियाच्या क्षेत्रामध्ये पूर्वी प्रामुख्याने चार विशिष्ट ऐतिहासिक प्रदेशांचा समावेश होता: हेजाझ, नजद आणि पूर्व अरेबियाचे काही भाग आणि दक्षिण अरेबिया .
त्याने 1902 मध्ये रियाध, त्याच्या कुटुंबाचे वडिलोपार्जित घर, हाऊस ऑफ सौद ताब्यात घेऊन विजयांच्या मालिकेद्वारे चार प्रदेशांना एकाच राज्यात एकत्र केले.
तेव्हापासून सौदी अरेबिया एक निरंकुश राजेशाही आहे, जिथे राजकीय निर्णय राजा, मंत्री परिषद आणि उच्च हुकूमशाही शासनावर देखरेख करणाऱ्या देशातील पारंपारिक अभिजात वर्ग यांच्यात सल्लामसलत करून घेतले जातात.
2010 च्या दशकात धार्मिक स्थापनेची शक्ती लक्षणीयरीत्या कमी झाली असली तरी सुन्नी इस्लाममधील अतिसंरक्षित वहाबी धार्मिक चळवळीचे वर्णन "सौदी संस्कृतीचे प्रमुख वैशिष्ट्य" म्हणून केले गेले आहे.
त्याच्या मूलभूत कायद्यात, सौदी अरेबियाने स्वतःला एक सार्वभौम अरब इस्लामिक राज्य म्हणून परिभाषित करणे सुरू ठेवले आहे ज्यामध्ये इस्लामचा अधिकृत धर्म आहे, अरबी त्याची अधिकृत भाषा आहे आणि रियाध त्याची राजधानी आहे.
सौदी अरेबिया ख्रिश्चनांना तात्पुरत्या कामासाठी परदेशी कामगार म्हणून देशात येण्याची परवानगी देतो, परंतु त्यांना उघडपणे त्यांच्या विश्वासाचे पालन करू देत नाही.
सौदी अरेबियातील ख्रिश्चन नागरिकांची टक्केवारी अधिकृतपणे शून्य आहे, कारण सौदी अरेबियाने इस्लाममधून धर्मांतर करण्यास मनाई केली आहे आणि त्याला मृत्युदंडाची शिक्षा दिली आहे.
सौदी अरेबियातील सुन्नी लोकसंख्येचा अंदाज 85% आणि 90% च्या दरम्यान आहे, उर्वरित 10-15% शिया मुस्लिम आहेत, ते ट्वेल्व्हर शियावाद किंवा सुलेमानी इस्माईलवादाचे पालन करतात.
सौदी अरेबियातील सुन्नी इस्लामचे अधिकृत आणि प्रबळ स्वरूप सामान्यतः वहाबीझम म्हणून ओळखले जाते ), ज्याची स्थापना अरबी द्वीपकल्पात मुहम्मद इब्न अब्द अल-वहाब यांनी केली होती.
सौदी अरेबियाच्या उत्तरेला जॉर्डन व इराक, ईशान्येला कुवेत, पूर्वेला कतार, बहारीन, संयुक्त अरब अमिराती व ओमान, दक्षिणेला येमेन हे देश व पूर्वेला पर्शियन आखात व पश्चिमेला लाल समुद्र आहेत.
जुलै 2013 पर्यंत सौदी अरेबियाची लोकसंख्या 26.9 दशलक्ष असल्याचा अंदाज आहे, ज्यात 5.5 दशलक्ष आणि 10 दशलक्ष गैर-राष्ट्रीयकृत स्थलांतरितांचा समावेश आहे, जरी सौदीच्या लोकसंख्येचा दीर्घकाळापासून अचूक अंदाज लावणे कठीण झाले आहे.
सौदीची लोकसंख्या 1950 पासून वेगाने वाढली आहे जेव्हा ती अंदाजे 3 दशलक्ष होती, आणि अनेक वर्षांपासून जगातील सर्वाधिक लोकसंख्या वाढीचा दर वर्षाला सुमारे 3 टक्के होता.
1953 मध्ये, सौदी अरेबियाचे सौद हे त्यांच्या वडिलांच्या मृत्यूनंतर, सौदी अरेबियाचे राजे म्हणून यशस्वी झाले, 1964 पर्यंत, जेव्हा शाही कुटुंबातील शंकांना कारणीभूत ठरलेल्या तीव्र प्रतिस्पर्ध्यानंतर, सौदी अरेबियाचा सावत्र भाऊ फैसल याच्या बाजूने त्याला पदच्युत करण्यात आले.
1938 मध्ये, पर्शियन गल्फच्या किनाऱ्यालगत अल-अहसा प्रदेशात तेलाचे अफाट साठे सापडले आणि 1941 मध्ये यूएस-नियंत्रित अरामको अंतर्गत तेल क्षेत्राचा पूर्ण विकास सुरू झाला.
1970 च्या उत्तरार्धात, बहुतेक सौदी ग्रामीण प्रांतांमध्ये उपजिविका जीवन जगत होते, परंतु 20 व्या शतकाच्या उत्तरार्धात, राज्याचे वेगाने शहरीकरण झाले आहे.
परंतु आल्प्सचे सानिध्य असल्याने उत्तरेकडून येणारे वारे या ठिकणी अडतात त्यातून येणाऱ्या बाष्पामुळे म्युनिचमध्ये जर्मनीतील इतर शहरांपेक्षा सरासरीपेक्षा २०० ते ३०० मीमी जास्त पाउस पडतो.
सर्वाधिक वेळा राष्ट्रीय विजेत्या तसेच अनेक वेळा युरोपीय विजेत्या ठरलेल्या या संघाने केवळ जर्मन फुटबॉल नव्हे तर जगाला महान फुटबॉलपटूंचा वारसा दिला आहे.
याच मनुष्यप्राण्याचे नंतर नागरिकांमध्ये रूपांतर होत असताना माणूस मानवी जीवनात अनेक बदल घडून आलेले दिसतात जीवन- मृत्यू, मृत्यू व त्याच्याशी निगडीत परंपरा, संकल्पना या देखील याच परिवर्तनाचा अविभाज्य भाग आहेत.
उत्तर पुराश्मयुगीन मानवाची संस्कारित दफने मध्यप्रदेश येथील भीमबेटका सारख्या दहा हजार वर्षांपूर्वीच्या अश्मयुगीन गुहांमध्ये सापडलेले आहेत.
या उत्तर पुराश्मयुगीन दफनामध्ये अंत्येष्टी सामग्रीच्या स्वरूपात दगडापासून तयार केलेली हत्यारे प्राण्यांची हाडे आभूषणे यासारख्या वस्तू पुरातत्त्व अभ्यासकांना आढळल्या आहेत.
मृत व्यक्ती सोबत त्यांच्या आवडीच्या वस्तू दान करणे किंवा त्यांच्या पुढच्या प्रवासासाठी त्यांच्यासोबत पुरणे ही प्रथा प्राचीन काळापासून अस्तित्वात होती, हे दर्शवणारे उत्तम उदाहरण भीमबेटका या ठिकाणी पाहायला मिळते.
मानवी उत्क्रांतीच्या इतिहासात मृत्यू तसेच तत्संबंधी प्रथा परंपरांचा मागोवा घेताना प्रकर्षाने जाणवणारी गोष्ट म्हणजे मृत्यूची भीती मानवी अस्तित्व बरोबरच उदयाला आलेली असली तरी मृत्युनंतरचे संस्कार हे मानवी विकासासोबतच टप्प्याटप्प्याने विकसित होताना दिसतात.
याच टप्प्यावर अंत्येष्टी विधी मध्येही काळाची हे परिवर्तन जाणवते काश्मीर स्थित बुर्झाहों सारख्या नवाश्मयुगीन पुरातत्त्वीय स्थळावर अंडाकृती दखणे सापडलेले आहेत येथे मृतांत सोबत कुत्रा बकरी यासारखे प्राणी पूरलेली दिसतात.
या काळातील काही दफने ही घरातच फरशीच्या आत किंवा अंगणात पुरलेली असत तर काही ठिकाणी लहान मुलांची शरीर ही गर्भातील बाळाप्रमाणे मातीच्या मडक्यात पोटाजवळ पाय दुमडलेल्या स्थितीत जमिनीत पुरलेली होती.
तर अंत्येष्टी मध्ये या धोरणाच्या विरुद्ध अंत्यसंस्कारानंतर दहन किंवा दफन केल्यानंतर आजही एकविसाव्या शतकात हातात मातीचे मडके घेऊन प्रदक्षणा घालून अखेरीस हे फोडले जाते.
आईच्या गर्भातून परत एकदा त्या मुलाने जन्म घ्यावा हाच या कल्पनेतून ही प्रथा त्याकाळी अस्तित्वात आली असावी ताम्रपाषाण युगात मात्र भारतीय मानव हा नागरी जीवन अनुभव लागला.
प्राचीन काळात प्राचीन भारतात मोठ्या प्रमाणात दफनविधी आढळून येते, तर अर्वाचीन काळामध्ये दहन विधी असे असले तरी हिंदू धर्मातील काही जातींमध्ये आजही दफन परंपरा अस्तित्वा मध्ये आहे.
सिंधुसंस्कृती नंतर मानवाने लोखंडाचा वापर मोठ्या प्रमाणात करायला सुरुवात केली या लोहयुगाशी संबंधित एक संस्कृती भारताच्या इतिहासात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावणारे ठरली ती म्हणजे महाश्मयुगीन संस्कृती, या संस्कृतीची वैशिष्ट्ये दफन पद्धतीशी संबंधित आहे.
देव यांनी नमूद केल्याप्रमाणे, 'भारतातील महाराष्ट्र अश्मयुगीन संस्कृतीचे अवशेष प्रामुख्याने आणि मोठ्या प्रमाणात महाराष्ट्रात व दक्षिण भारतात उपलब्ध झालेले आहेत.
दक्षिण भारतातील केरळ आंध्र प्रदेश तमिळनाडू कर्नाटक या भागात, तर महाराष्ट्रात अश्मयुगीन संस्कृतीच्या लोकांनी उभारलेली दफणे मोठ्या प्रमाणावर आजही पहावयास मिळतात.
१९९० नंतर जेव्हा भारतात फटफटी बनू लागल्या तेव्हा भारतीय तरुणवर्ग तिच्या मर्दानी, अश्वारूढ अशा प्रसिद्धीमाध्यमांनी तयार केलेल्या प्रतिमेच्या प्रेमातच पडला.
गर्भरेशीम ह्या काव्यसंग्रहाच्या प्रस्तावनेत वासंती मुझुमदार ह्यांनी इंदिरा संतांविषयी सांगितले आहे की, "आपला आनंद अक्का स्नेहीजनांना सुंदर भेटवस्तू देऊन जरी साजरा करत तरी त्या स्वतः मात्र ह्या सर्वांतून अलिप्त असत. ही अलिप्तता त्यांना त्यांच्या आयुष्यातल्या खडतर अनुभवांनी मिळवून दिली होती. मात्र त्या खुल्या मनाने बदलांचं आणि नव्या गोष्टींचं स्वागत करत. यश आणि अपयश त्या एकाच मापाने तोलत असत." एका उमद्या आणि जीवनाचा भरभरून आस्वाद घेत त्याच्याशी दोस्ती करण्याच्या त्यांच्या ह्या स्वभावधर्मामुळेच आपल्याला त्यांच्या कवितांतून गहिऱ्या, अंतरंग व्यापणाऱ्या आणि तरीही नवोन्मेशशालिनी अशा कवयित्रीचे दर्शन घडते.
देवकी पंडित, माणिक भिडे, पद्मा तळवलकर, अरुण द्रविड, सुहासिनी मुळगांवकर, रघुनंदन पणशीकर, मीरा पणशीकर, मीना जोशी, नंदिनी बेडेकर, विद्या भागवत, माया उपाध्याय, किशोरीताईंची नात तेजश्री आमोणकर, व्हायोलिन वादक मिलिंद रायकर यांसह अनेक कलावंत किशोरीताईंच्या शिष्यवर्गांत मोडतात.
चाणक्यप्रणीत नेतृत्वाची सात रहस्ये (मूळ इंग्रजी 'कॉरपोरेट चाणक्य', लेखक राधाकृष्ण पिल्ले आणि डॉ. शिवानंदन; मराठी भाषांतर - राजेश आजगावकर)
अलेक्झांडरच्या हल्लेला सामोरे जाणे केवळ भारतीय राज्यांची एकत्र सेनाच करू शकेल असा विश्वास विष्णूगुप्ताला होता, त्यामुळे चाणक्याने विविध राज्यांच्या राज्यकर्त्यांना एकत्र लढण्याचे आवाहन केले.
पण वेगवेगळ्या राज्यांचे व जनपदांचे एकमेकांशी हेवेदावे व संघर्षांमध्ये अडकलेल्या राज्यांना एकत्र करून अलेक्झांडरविरुद्ध लढण्यासाठी प्रेरित करण्यात चाणक्यला अपयश आले.
अलेक्झांडरच्या सैन्यामध्ये इतर भारतीय राज्यांच्या सामर्थ्याबद्दलच्या कथा ऐकून त्याच्या सैन्यामध्ये दुफळी माजली व परिस्थिती हाताबाहेर जाऊ नये यासाठी त्याने मॅसेडोनियाला परतण्याचा निर्णय घेतला व काही काळातच अलेक्झांडरने भारतातून माघार घेतली.
माघार घेतली तरी जिंकलेला प्रदेश अलेक्झांडरच्या नियंत्रणात रहावा म्हणून या राज्यांवर क्षत्रपांची नेमणूक केली होती त्यामुळे पश्चिम व वायव्य भागावर ग्रीक सत्ताच होती.
तक्षशिलेला परतल्यावर चाणक्याने आपल्या शिष्यांना संघटित करून ग्रीकांविरुद्ध स्वातंत्र्ययुद्धासाठी प्रेरित केले व शिष्यांद्वारे जनजागृतीचे कार्य करून घेतले.