polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
कुंकुपेटी- विवाहीत स्त्रियांचा साजश्रुंगार करण्यासाठी कुंकु,हळद, फणी,आकडे,गंगावन,रीबीन इत्यादी सामान वेगवेगळे ठेवण्यास खाणे असणारी आणि झाकणाच्या आतील बाजूस आरसा असणारी लाकडी पेटी
बंब-आंघोळीसाठी गरम पाणी लाकडे/जळण वापरून तापविण्यास वापरण्यात येणारा तांब्याचा सध्याच्या बॉयलरसदृष्य पण सुमारे २०-२५ लिटर पाणी क्षमतेचा बंब.
चॅनेल्सच्या वाढत्या संख्येमुळे लोकांना घरबसल्या जगाच्या कान्याकोपर्‍%यातली कोणत्याही विषयाची माहिती अत्यंत थोडक्या वेळात आणि परिणामकारक रीतीने मिळू लागली आहे.
व्ही, रेडिओ, इंटरनेट, डीव्हीडी, व्हीसीडी प्लेअर, सोशल मेडिया, फ़ेसबुक, व्हॉट्‌सॲप, ट्विटर, इन्स्टाग्रॅम यांसारख्या आधुनिक करमणुकीच्या प्रसारमाध्यमांच्या वाढत्या प्रभावामुळे वाचक पुस्तके वाचेनासा झाला.
व्ही, रेडिओ ,इंटरनेट, फेसबुक, व्हॉट्‌सॲप, ट्विटर यांसारख्या आधुनिक प्रसारमाध्यमाच्या उपलब्धतेचा साहित्यव्यवहार आणि वाचनसंस्कृतीवर जाणवण्याइतपत परिणाम झाल्याचे दिसते.
सन २००८चा भारतीय वाचक सर्वेक्षणाचा अहवालः दाखवा सर्वांत जास्त वाचल्या जाणारे स्थानिक भाषेतील वर्तमानपत्र म्हणुन दैनिक जागरण आणि राजस्थान पत्रिका दोन्ही हिंदी भाषा भाषेतील आहेत.
नंतर, न्यु इंडियन एक्सप्रेस हेपण सर्वदूर वाचल्या जाणारे आंग्लभाषिक वृत्तपत्र तर मल्याळा मनोरमा हे , मल्याळम या प्रांतिय भाषेतील सर्वांत जास्त वितरण असणारे वृत्तपत्र आहे.
जगात सर्वत्र मंदीचा प्रभाव असतानाही वृत्तपत्रांच्या विक्रीत १.३ टक्क्यांनी वाढ झाली असल्याचे वृत्तपत्र संघटनेचे अध्यक्ष गाविन ओ रिली यांनी सांगितले.
एखादे राज्य, काही जिल्हे हे एखाद्या ठरावीक वृत्तपत्राचेच- ही कल्पना जुनी होत जाऊन आघाडीची नियतकालिके नवनवीन ठिकाणी, राज्यांत जाऊन तिथे तोट्यात का होईना पण आवृत्त्या सुरू करताना दिसत आहेत.
वाचकसंख्येचा आकडा हा वितरणाच्या आकड्यापेक्षा मोठाच असतो कारण असे समजले जाते कि,वृत्तपत्राची विशिष्ट प्रत एकापेक्षा अधिक लोकं वाचतात.
चौगाव एक कृषि अर्थव्यवस्था आहे, पारंपरिक पिके बाजरी, कापूस, भुईमूग, ज्वारी, कांदा और गहू यांचा समावेश आहे, शेतबांधावर काहीप्रमाणात नारळाची झाडे आढळतात.
गांवात शिरल्यावर तिथून महाराष्ट्र राज्य महामार्ग १० ने दक्षिणेकडे ५ किमी गेल्यावर महाराष्ट्र राज्य ग्रामीणमार्ग क्रमांक १३८ चा चौक लागतो.
याशिवाय चौगावात, भारत सरकारच्या, बाल कुपोषण विरोधात १९७५ मध्ये सुरू केलेल्या, बाल विकास सेवा कार्यक्रमातर्गत, सरकारी अनुदान घेणारी ३२ माता आणि बालसंगोपन केंद्रे आहेत.
दुधाकरिता म्हैसपालन हा शेतीस प्रमुख जोड धंदा असल्यामुळे, शेतकरी अशा टक्करीत सहभागी होतील असे हेले बाळगून त्यांच्या विशेष पोषणाची काळजी घेतात.
हे शास्त्रीय नाव असलेला कवठी चाफा हासुद्धा उत्तर अमेरिकेतील आहे; परंतु भारतातही हिमालय आणि निलगिरी पर्वतरांगा अशा थंड प्रदेशात आढळतो.
मौजच्या दिवाळी अंकात नेमाने लेखन करणाऱ्या आशा बगे यांचा २०१८ सालापर्यंतचा प्रकाशित ग्रंथसंभार १३ लघुकथासंग्रह, सात कादंबऱ्या, ललितलेखांची दोन पुस्तके असा व्यापक आहे.
विषेश सांगण्याची बाब म्हणजे ज्यांनी तिन्ही छत्रपतीचा काळ पाहीलेले आहे असे रामचंद्र आमात्य बावडेकर यांचे या गड़ावर तीन महिने वास्तव्य होते.
दातेगडास भेट देण्यासाठी कराड-कोयनानगर मार्गावरल्या पाटण ह्या गावातून चाफोली रोडने १५ मिनिटे चालल्यानंतर, डाव्या बाजूलाच लाल मातीची मळलेली पायवाट दिसते.
चारी बाजूंनी नैसर्गिक काळ्या कातळाची तटबंदी लाभलेल्या दातेगडाचे दुर्गवैशिष्ट्य म्हणजे या गडावरील बऱ्याच वास्तू दगडातच खोदून तयार केल्या आहेत.
गारगाेटी या गावी असणाऱ्या कर्मवीर हिरे कॉलेजात जवळपास २८ वर्षे मराठीचे प्राध्यापक म्हणून सेवा केल्यानंतर त्यांनी शिवाजी विद्यापीठात विभागप्रमुख म्हणून जबाबदारी सांभाळली.
खैराईचा गडमाथा छोटेखानीच असला तरी गडावर पाण्याची सुकलेली अनेक टाकी, दोन लहान तोफा, खोदीव पायऱ्या, एक लाकडी चौकट असलेले उघड्यावरील वेताळाचे मंदिर, एक भग्न वास्तूचा चौथरा, काही उध्वस्त बुरुज व बऱ्यापैकी शाबूत असलेली तटबंदी या गोष्टी नक्कीच पाहण्यासारख्या आहेत.
१७९० मध्ये पेठचे संस्थानिक चिमणाजी दलपतराव यांनी कर्जापोटी हा गड नरहर गोपाळ पेशवे सरकार यांना दिला शिवाजी महाराज सुरतेच्या मोहिमेवर जात असताना या किल्ल्यावर १ जानेवारी १६६४ रोजी आले होते.
या किल्यावर जूनी तोफ , हत्यारे ठेवण्याची जागा , तटबंदी , टेहळणी बुरुज , शिवकालीन स्वच्छता गृह , पाण्याचे टाके, वेताळेश्वर मंदिर, या गोष्टी पर्यटकांचे आकर्षण ठरतात.
छापलेले हे अनेक व्यक्तिंपर्यंत पोचत असल्यामुळे त्यात चुका झाल्यास वाचकाचा रसभंग होतो व त्या लेखकाची आणि छपाईची प्रतिष्ठा कमी होते असा सर्वमान्य समज आहे.
वृत्तपत्रे,साप्ताहिक,नियतकालिके,ग्रंथ,दिवाळी अंक,अहवाल,लहान-मोठी पत्रके यांसारख्या अनेक प्रकारात मुद्रित साहित्याची मोठ्या प्रमाणावर निर्मिती होत आहे व त्यात भाविष्यात वाढच होत राहणार आहे.
गावात रवळनाथाचे सुंदर मंदिर आहे येथून रामतीर्थ या ठिकाणी प्रभू रामचंद्र वनवासात असताना एक रात्र राहिले होते अशी स्थानिक रहिवाश्यांची समजूत आहे.
सरस्वती नदीच्या काठी वसलेला हा समाज गोवा राज्यात काही काळ स्थिरावला होता परंतु पोर्तुगीज लोकांचा अन्याय आणि अत्याचार सहन न झाल्याने सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात स्थायिक झाला.
ही महाराष्ट्राबाहेर कधीकधी गौड, गौडर, गौडा इत्यादी नावांनी दर्शविली जाते) ही हिंदू धर्मातल्या ब्राह्मण जातीतील ६ पोटजातींपैकी एक पोटजात आहे.
गौड सारस्वत ब्राह्मणांत कुडाळदेशकर गौड ब्राह्मण, कॅनरा गौड सारस्वत ब्राह्मण, नॉर्थ कॅनरा गौड सारस्वत ब्राह्मण अशा अनेक पोटपोटजाती आहेत.
रेने यांनी मुंबईतल्या झेवियर्स कॉलेजमधून शिकून पुढे प्राणिशास्त्र आणि सूक्ष्मजीवशास्त्रातील पदवी आणि प्राण्याचे शरीरशास्त्र या विषयात पदव्युत्तर शिक्षण पूर्ण केले.
शेकरूचे अधिवास, त्याला लागणारं खाद्य पुरवणाऱ्या वनस्पती आणि त्या अनुषंगाने एकूणच भीमाशंकरची जैवविविधता याच्या सर्वंकष नोंदी त्यांच्या अभ्यासातून झाल्या.
गडचिरोली जिल्ह्यातील मार्कंडा वनपरिक्षेत्रात रायपूर जंगलात शेकरू पार्क 30 हेक्टर जागेत संरक्षित क्षेत्र घोषित करण्यात आले असून त्या ठिकाणी शेकरू आहेत.
खरे म्हणजे, आपल्या राजकारणाचे आधुनिक रामायण सुरू झाले ते रथयात्रेनंतर म्हणजे १९९० सालापासून; परंतु राम आणि कृष्ण आपल्या सांस्कृतिक राजकारणात १९८२ पासूनच लुडबुड करू लागले होते.
त्यांनी ‘रामायणातील संस्कृती संघर्ष’ या पुस्तकावर टिप्पणी करताना म्हटले होते, ‘‘या छोटेखानी पण वैचारिक पुस्तकाचे मी स्वागत करतो. मराठीत जेव्हा विद्वत्ता सिद्ध करायची असते तेव्हा ४०० ते ५०० पानांचा ग्रंथ लिहावा लागतो. रामायणावर तर तो हजार पानांचाही होऊ शकला असता; पण अरुण कांबळे यांनी ते केवळ ७०-७५ पानांत सिद्ध केले आहे. या पुस्तकाच्या परिच्छेदा-परिच्छेदातून संशोधनाची तळमळ असल्याचे दिसून येते. एकही वाक्य निराधार नाही. आणि आवेश आहे; पण तो मैदानी किंवा सनसनाटी माजविण्यासाठी आलेला नाही. हे पुस्तक हा एक सत्याचा शोध आहे आणि तसा शोध ज्या समाजात होत नाही तो समाज मेलेला असतो. अरुण कांबळे यांच्यासारखी माणसे या समाजाची आशास्थाने आहेत.’’
खुद्द अरुण कांबळे यांच्याही स्वतःबद्दलच्या त्या स्थानाविषयीच्या प्रतिमा उंचावल्या होत्या, आणि समाजात आपल्या विचारांनी व कृतीमुळे अर्थपूर्ण परिवर्तन आणता येईल, असे त्यांना वाटू लागले होते.
अयोध्येला ‘त्याच जागी’ म्हणजे बाबरी मशिदीच्या जागी राममंदिर बांधण्याचा निर्धार करून योजलेली ती यात्रा हे विश्वनाथ प्रतापसिंग यांच्या सत्तेला आव्हान होते.
तसा कांबळे यांच्याबद्दल हेवा वाटणाऱ्यांमध्ये ‘दलित इंटेलेक्च्युअल्स’ही होते; परंतु एकूणच पॅंथर्स, त्यांचे कवी, पुढारी आणि विचारवंत यांच्यातील कलह केव्हा ‘तात्त्विक’ असतात आणि केव्हा ‘व्यक्तिगत’ असतात हे अजून त्यांनाच निश्चित ठरविता आलेले नाही.
१९६८-७० या काळात ‘दलित पॅंथर्स’च्या सर्जनशील तरुणांनी जेव्हा तत्कालीन प्रस्थापित रिपब्लिकन नेतृत्वाला आणि त्याचबरोबर साहित्यातील सारस्वतांना सर्वंकष आव्हान दिले, तेव्हा अरुण कांबळे फक्त १५ वर्षांचे होते.
महाराष्ट्राच्या साहित्याचा आणि राजकारणाचा बाज कायमचा बदलून टाकण्याची जिद्द बाळगणाऱ्या पॅंथर्सना पहिल्या दशकातच आपल्या घट्ट रुतलेल्या हितसंबंधांच्या व्यवस्थेने विस्कळीत करून टाकले.
तसे पाहिले तर अरुण आणि ‘सीनिअर पॅंथर्स’ यांच्यात वयाचे फार अंतर होते असे नाही; पण तरीही विस्कळीत झालेले दलित नेते आणि साहित्यिक, राजकीय व सांस्कृतिक व्यासपीठावर तसे एकदिलाने एकत्र आले नाहीत.
मात्र सर्व दलित नेते, त्यांचे समर्थक समाजवादी आणि कॉम्रेड्स एकत्र आले आणि त्या चळवळीने अरुण कांबळे यांच्या दलित एकजुटीबद्दलच्या आशा पुन्हा पल्लवीत केल्या.
त्यांच्या स्पष्टवक्तेपणामुळे अनेकदा चळवळीतले कार्यकर्ते दुखावले जायचे तरीही सर्वसामान्य कार्यकर्त्यांशी जीवंत संबंध असणारा, सहज संवाद साधू शकणारा नेता म्हणूनच त्यांची ओळख होती.
कॉलेजात शिकवतानाही विद्यार्थ्यांना ते आपल्या विषयाबाहेरचे अनेक सांस्कृतिक-सामाजिक संदर्भ देऊन त्यांच्या जाणिवांच्या कक्षा विस्तारायचे.
त्यानंतर जेवणाच्या वेळेत एकजण येऊन कांबळेंना म्हणाला, 'हा रोटे आपल्यापैकीच आहे ना?' तेव्हा कांबळेंनी लगेच जवळच असलेल्या आपल्या एका विद्यार्थ्याला जवळ बोलवून विचारणाऱ्याला सांगितले, 'हा अभिजीत देशपांडे. हाही आपल्यापैकीच आहे.' ही एकच आठवण त्यांची जातजाणीव कशी पठडीबाहेरची होती, हे सांगायला पुरेशी आहे.
अरुण कांबळे यांनी महाराष्ट्रातील साहित्याला आणि राजकारणाला जातीयतेचा जो करकचून विळखा पडला आहे, तो आपल्या हयातीत निदान सैल व्हावा आणि शक्यतो पिढ्या-दोन पिढ्यांच्या येत्या काळात ही विषमता पूर्णपणे दूर व्हावी म्हणून अथकपणे प्रयत्न करणार एक व्यक्तिमत्त्व.
अरुण कृष्णाजी कांबळे (जन्म : करगणी-सांगली जिल्हा, १४ मार्च १९५३; - हैदराबाद, २० डिसेंबर २००९) हे दलित चळवळीचे लढाऊ नेते " नामांतर लढा" व मंडल आयोग अंमलबजावणीचा पाठपुरावा करणारे, बौद्धांना केंद्रीय स्तरावर आरक्षण मिळावे म्हणून झटणारे अग्रणी नेते आणि मराठी साहित्यातील चिकित्सक लेखक-संशोधक व साहित्याचे गाढे अभ्यासक होते.
या नंतर त्यांनी मास्टर भगवान यांच्या काही चित्रपटांत पार्श्वगायन केले आणि त्यावेळेस त्यांच्यासोबत सहगायक असत "सी. रामचंद्र" (त्यांची द्वंद्वगीते - "जो बिगड गयी वो किस्मत हूँ / नजर से नजर लड गयी, जिगर में छूरी गड गयी, हाय राम). पार्श्वगायन करताना मोहम्मद रफी, मन्ना डे, शमशाद बेगम, गीता दत्त, श्यामसुंदर यांच्यासारख्या आघाडीच्या गायकांबरोबर गाण्याची संधी त्यांना मिळाली. करियरच्या सुरुवातीलाच अनेक दिग्गजांबरोबर त्यांनी काम केले. वयाच्या सोळाव्या वर्षी गायक मन्ना डे यांच्यासोबत त्या "भोजपुरी रामायण" गायल्या होत्या.
यादरम्यानच "रंगल्या रात्री अशा" या चित्रपटातील गाणी सुलोचना चव्हाण यांनीच गावी असा आग्रह गीतकार जगदीश खेबुडकर यांनी धरला आणि "नाव गाव कशाला पुसता अहो मी आहे कोल्हापुरची, मला हो म्हणत्यात लवंगी मिरची" या गाण्याने त्यांचे आयुष्यच बदलून गेले.
"मल्हारी मार्तंड, केला इशारा जाता जाता, सवाल माझा ऐका, अशा अनेक तमाशाप्रधान चित्रपटांतून त्यांनी आपल्या ठसकेबाज स्वरात लावण्या सादर केल्या. चपखळ, फटकेबाज शब्दांना आपल्या आवाजाच्या, सुरांच्या माध्यमातून ठसका व खटका देण्याचे काम सुलोचना चव्हाणांइतके कुणीच उत्तम करू शकलेले नाही. "पाठीमागे अंतरे कसेही असोत पण लावणीच्या मुखड्याची सुरुवात ठसकेबाजच झाली पाहिजे" असे सुलोचना चव्हाणांचे ठाम मत होते आणि याचा प्रत्यय त्यांनी गायलेल्या लावण्यांतून येतोच.
वत्सलाबाई कुमठेकर यांनी गायलेली "सांभाळ गं, सांभाळ गं, सांभाळ दौलत लाखाची" ही लावणी सुलोचना चव्हाण लहानपणी वारंवार गुणगुणत असत आणि त्यासाठी आईकडून त्यांनी भरपूर ओरडाही खाल्ला होता.
निखाराच्या वेळेपासून समुद्राचे पाणी हळूहळू वाढू लागते किमान पातळीपासून उच्च पातळीपर्यंत जाणाऱ्या समुद्राच्या पाण्याच्या हालचालीस भरती असे म्हणतात.
त्यामुळे पृथ्वीवरील पाण्यावर चंद्र व सूर्य यांच्या गुरुत्वाकर्षण शक्ती कार्य करतात व ते दोन्ही पृथ्वीचे पाणी आपल्याकडे खेचतात त्यामुळे येणारी भरती नेहमीच्या भरतीपेक्षा मोठी व ओहोटी नेहमीच्या ओहोटीपेक्षा लहान असते.
भरती ओहोटी होण्याची करणे -पृथ्वीच्या पाण्यावर परिणाम करणारी पृथ्वीची केंद्रत्यागी शक्ती व चंद्राचे गुरुत्वाकर्षण या दोन शक्तींच्या परिणामामुळे भरती-ओहोटी होते.
या सूचीतील ६४ कला या जनोपयोगी कला असून त्यापैकी निम्म्या पुरुषार्थाच्या प्राप्तीसाठी व निम्या मात्सर्य शीलप्रभान मान यासंबंधी असल्याचे सांगितले आहे.
मध्ये फैजाबाद येथे स्थापित अवध कमर्शियल बँक ही संपूर्ण भारतीय बँक 1958 मध्ये गुंडाळली गेली.) दयाल सिंग मंजिठिया, लाला हरकिशन लाल, लाला लालचंद, श्री कालीप्रसन्न राय,श्री इ.
नारिवली या गावापासून काही अंतरावर डोंगर पायथ्याशी सिद्धगड पडा हे गाव लागत तिथून पायवाट काढत अगदी जंगलाच्या मधोमध पोहचल्यावर काकड माळ लागत तिथे भावरी कुटुंब फार पूर्वी पासून राहत आहे, तिथून अगदी जवळच हे स्थळ आहे.
क्रांतीकारकांची भूमी स्वातंत्र्य लढयात ब्रिटिशांना सळो-की-पळो करून सोडणा-या आणि आपल्या प्राणांची आहुती देणा-या वीर भाई कोतवाल व हिराजी पाटील या महान क्रांतीकारकांची ही ‘बलिदानभूमी’ ही तरुणांसाठी स्फूर्तीस्थान आहे.२ जानेवारी १९४३ रोजी क्रांतिकारक हुतात्मा भाई कोतवाल आणि हुतात्मा हिराजी पाटील यांना सिद्धगड किल्ल्याच्या पायथ्याशी वीरमरण आले होते.
या किल्ल्याचा कालखंड निश्चित सांगता येत नसला तरी या ठिकाणी असणारी बौद्धकालीन लेणी, उद्ध्वस्त वाडयांचे अवशेष, सैनिक बराकी, धान्याची कोठारे, पाण्याची टाकी यामुळे किल्ल्याचा थोडाफार इतिहास उलगडण्यास मदत होते.
हा किल्ला गायधरा या महत्त्वाच्या घाटरस्त्याच्या लगतच असल्याने त्या काळी व्यापारी या किल्ल्याच्या पायथ्याशी असलेल्या ‘भिवाचा आखाडा’ येथे विश्रांतीसाठी थांबत होते.
उत्तर बाजूला सिद्धगड पाडा, नारिवली तर दक्षिण बाजूला बोरवाडी आणि गडाच्या दक्षिण पायथ्याशी हुतात्मा भाई कोतवाल आणि हिराजी पाटील यांचे स्मारक आहे.
त्यांच्या प्रकाशित साहित्यकृतींमध्ये 'नीतिकथा', 'इंग्लंड देशाची बखर', 'इंग्रजी व्याकरणाचा संक्षेप', 'हिंदुस्थानचा इतिहास', 'शून्यलब्धिगणित' या ग्रंथांचा समावेश आहे.
देशाची प्रगती, आधुनिक विचार आणि संस्कृतीचा विकास यासाठी वैज्ञानिक ज्ञानाची गरज आहे, तसेच सामाजिक प्रश्नांकडे पाहण्याच्या विवेकनिष्ठ भूमिकेसाठी शास्त्रीय ज्ञानाच्या प्रसाराची आवश्यकता आहे, याची जाणीव त्यांना झाली होती.
यातूनच पुढे ‘स्ट्युडंट्स लिटररी ॲन्ड सायंटिफिक सोसायटी’ या संस्थेला प्रेरणा मिळाली व दादाभाई नौरोजी, भाऊ दाजी लाड यांसारखे दिग्गज कार्यरत झाले.
सामाजिक व धार्मिक सुधारणांच्या बाबतीत बाळशास्त्री यांची वृत्ती ही पुरोगामी विचारांची राहिलेली आहे भारतीय समाजातील व हिंदू धर्मातील अनिष्ट प्रथा बंद पडाव्यात किमान त्यांना आळा बसावा अशी त्यांची भूमिका होती त्यामुळे विधवा पुनर्विवाह, स्त्री-शिक्षण यांचा त्यांनी पुरस्कार केला.
शिवाय त्यांना रसायनशास्त्र, भूगर्भशास्त्र, प्राणिशास्त्र, वनस्पतीशास्त्र, न्यायशास्त्र, इतिहास, मानसशास्त्र या विषयांचे उत्तम ज्ञान होते.
अनेक विषयांचे ज्ञान आत्मसात केलेल्या बाळशास्त्री जांभेकर यांची तत्कालीन सरकारने मुंबई इलाख्याच्या शिक्षण विभागाचे अधिकारी म्हणून नेमणूक केली.
या काळामध्ये बाळशास्त्रींनी अनेक महत्त्वाचे निर्णय घेतले शिक्षणाच्या संदर्भामध्ये मोलाची भूमिका बजावली महाराष्ट्रात शिक्षण प्रसाराचे सुरुवातीच्या अवस्थेत निरनिराळ्या विषयांवरील अभ्यासासाठी पाठ्यपुस्तके तयार करण्याचे अतिशय कठीण असे काम या काळामध्ये बाळशास्त्री जांभेकरांनी केले.
या वर्तमानपत्राचा उद्देश हा स्वदेशीय लोकांमध्ये विलायतेतील विद्यांचा अभ्यास अधिक व्हावा आणि लोकांना त्या देशांची समृद्धी व येथील लोकांचे कल्याण याविषयी स्वतंत्र विचार करता व्हावा हा होता.
‘बॉंबे नेटिव्ह एज्युकेशन सोसायटी’च्या विद्यालयात अभ्यास करून त्यांनी विशीच्या आत कोणाही भारतीयाला तोवर न मिळालेली प्राध्यापक म्हणून नियुक्ती मिळवण्याइतपत ज्ञान कमवले.
पारतंत्र्याने ग्रासलेला देश, याबरोबरच समाजातील अनेक रूढी, चालीरीती, अज्ञान, दारिद्ऱ्य, भाकड समजुती यामुळे एतद्देशीय समाज कसा व्याधिग्रस्त झाला आहे, या विचाराने ते चिंता करीत.
‘बॉंबे नेटिव्ह एज्युकेशन सोसायटी’चे ‘नेटिव्ह सेक्रेटरी’, अक्कलकोटच्या युवराजाचे शिक्षक, एल्‌फिन्स्टन इन्स्टिट्यूटमध्ये गणिताचे पहिले असिस्टंट प्रोफसर, शाळा तपासनीस, अध्यापनशाळेचे संचालक अशा अनेक मानाच्या जागांवर त्यांनी काम केले.
'दिग्दर्शन'मधून ते भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र, पदार्थ विज्ञान, निसर्ग विज्ञान, व्याकरण, गणित तसेच भूगोल व इतिहास याविषयांवरील लेख व नकाशे आकृत्यांसह प्रकाशित करत.
ख्रिस्त्याच्या घरात राहिल्यामुळे वाळीत टाकल्या गेलेल्या एका हिंदू मुलास त्यांनी तत्कालीन सनातन्यांच्या विरोधास न जुमानता शुद्ध करून पुन्हा हिंदू धर्मात घेण्याची व्यवस्था केली.
१९६० मध्ये आकाशवाणीच्या पुणे केंद्रावर त्या निर्मात्या म्हणून रुजू झाल्या अणि ‘गृहिणी’ या कार्यक्रमाचा भाग असलेल्या ‘माजघरातील गप्पा’ याद्वारे त्या घरांघरांमध्ये पोहोचल्या.
त्यांच्या ‘घर गंगेच्या काठी’, ‘कल्याणी’ आणि ‘पडझड’ या कादंबऱ्या पुणे विद्यापीठ, कोल्हापूर विद्यापीठ, मराठवाडा विद्यापीठ आणि इस्लामिया विद्यापीठ या विद्यापीठांच्या अभ्यासक्रमात होत्या.
समुद्रगुप्त हे नाव त्यांनी पार पाडलेल्या लष्करी मोहिमांमुळे पडले होते व त्यांनी गुप्त साम्राज्याच्या सीमा तत्कालीन भारताच्या सागरापर्यंत नेऊन ठेवल्या होत्या.
समुद्रगुप्त यांनाअनेक ज्येष्ठ बंधू असले तरी समुद्रगुप्त यांची सम्राट बनण्याची पात्रता इतरांपेक्षा जास्त होती, म्हणून पहिल्या सम्राट चंद्रगुप्तानंतर समुद्रगुप्त सम्राट बनले.
समुद्रगुप्ताने आपले अधिराज्य पाच क्षेत्रांमध्ये गाजविले होते.१) उत्तरेला हिमालय- नेपाळपर्यंत, २) दक्षिणेला कांचीपुरमपर्यंत, ३) पूर्वेला ब्रह्मपुत्रा नदी- आसाम, बंगालपर्यंत ४) पश्चिमेला रावी नदी- पंजाबपर्यंत, ५) आणि मध्य भागात, मध्य भारत ते विंध्यपर्यंत.
पण १९व्या शतकात मराठा समाजातील, शेतकरी कुटुंबातील स्त्रीला लग्न न करता जीवन जगणे शक्य नव्हते आणि विवाहसुद्धा वडील माणसाच्या सांगण्यानुसार करावा लागे.
स्त्रियांमध्ये जसे दुर्गुण असतात तसेच पुरुषांमध्येही ते काठोकाठ भरलेले आहेत, हे एकोणिसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात स्पष्टपणे मांडण्याचे धैर्य दाखवणारी आणि त्यासंबंधीचा जाब समाजाला विचारणारी धडाडीची स्त्री अशी ओळख असणारी धडाडीची स्त्री म्हणून त्यांची ओळख होती.
किमान हजार वर्षे परंपरेने चालत आलेल्या समाज व्यवस्थेला कारणमीमांसा विचारण्याचे धैर्य दाखवणारी एकोणिसाव्या शतकातील बंडखोर स्त्री म्हणजे ताराबाई शिंदे.
समकालीन वृत्तपत्रे, नियतकालिके, वैचारिक निबंध, ग्रंथ, संत कवियित्रीच्या रचना, पंडिती काव्य, महात्मा फुले आणि विष्णूशास्त्री चिपळूणकरांचे लेखन यांचा त्यांना अभ्यास होता.
वडिलांच्या नोकरीमुळे कार्यालयीन कामकाजाच्या वेळा, कामाच्या पद्धती, स्वरूप,वरिष्ठ कनिष्ठांचे परस्परांशी असणारे नटे, परस्परांशी चालणाऱ्या कारवाया, खरेखोटे व्यवहार, माणसातील हेवेदावे, लोभ, मत्सर हे सारे त्यांनी जवळून पहिले होते.
त्यांच्या बुद्धीची तीक्ष्णता आणि अभिव्यक्तीची सहजता त्यांनी ओळखली होती आणि म्हणूनच महात्मा फुले यांच्या 'सत्सार ' या अनियतकालिकांच्या दुसऱ्या अंकात ताराबाईचे मनापासून कौतुक झाले.
ताराबाईंनी आपल्या पुस्तकात विधवा-विवाहास उच्चवर्णीयांनी केलेली मनाई, तिचे हाल, शिक्षण नसल्याने स्त्रीची होणारी कुचंबणा त्यांच्या भोवताच्या परिस्थितीत त्या बघत होत्या.
परंपरेने रूढी संस्कृतीने स्त्रियांना कुटुंबात दिलेले गौण स्थान, सर्व बंधने स्त्रीवर घालण्याची पद्धत, पुरुषांना गरजेपेक्षा दिलेले महत्त्व ताराबाईना पटत नव्हते.
सर्गेईने वयाच्या ११ व्या वर्षी वोरोशिलोव्हग्राद येथील चिल्ड्रन अँड युथ स्पोर्ट् स्कुल मध्ये विताली पेत्रोव्ह यांच्याकडून उंच उडी खेळाचे यथासांग प्रशिक्षण घेण्यास सुरुवात केली.
गुदद्वाराची नैसर्गिक रचना ही कोणतीही वस्तू आत खेचून ठेवणे ह्यादृष्टीची असते, त्यामुळे बाहेर चटकन काढता येणार नाही अश्या लहान वस्तू गुदद्वारामध्ये कधीही घालू नये.
ताठरलेल्या शिश्नाचा कठीणपणा/कडकपणा हा शिश्नांतील रक्ताचे प्रमाण आणि शिश्नाच्या मुळाशी असलेल्या, पेरीनियम भागातील लैंगिक स्नायूंच्या आकुंचनावर अवलंबून असते.
स्त्री आणि पुरूष लैंगिक चरमोत्कर्ष होण्याच्या आधी थोडी संथगती घेऊन पुन्हा वेग वाढवून अधिक काळ आणि जोरकस चरमोत्कर्ष करून घेऊ शकतात.
क्वचित काही जण चरमोत्कर्ष होण्याच्या किंवा स्ख्लीत होण्याच्या किंचीत आधीच हस्तमैथुन बंद करतात अशावेळी पेल्वीक कंजेशनमुळे थोडी अस्वस्थता वाटू शकते.
विल्हेम रीच या ऑस्ट्रियन मानसशास्त्रज्ञाने 'कन्सर्निंग स्पेसिफीक फॉर्म ऑफ मॅस्ट्रूबेशन' या १९२२ साली लिहिलेल्या निबंधात हस्तमैथुन पद्धतींची प्रशस्त आणि अप्रशस्त प्रकारात मांडणी करण्याचा प्रयत्न केला.
विरूद्धलिंगी व्यक्तीबद्दल असलेल्या आकर्षणाचे प्रमाण व लैंगिक मनोबल यांचा त्याने हस्तमैथुनाशी संबंध प्रस्थापित करण्याचा प्रयत्न केला.
काही वेळा दोन व्यक्तींनी हस्तमैथुनासारख्या क्रिया एकमेकांच्या जननेंद्रियांवर करून, दुसऱ्यास लैंगिक उत्कटता मिळवून देण्याच्या क्रियेस सामायिक हस्तमैथुन असे म्हणतात.
एका हाताने हस्तमैथुन करताना स्वतःच्या दुसऱ्या हाताने स्वतःची स्तने किंवा गुद्द्वारा सारखी इतर संवेदनशील अंगही बरेच जण स्पर्श करून किंवा चोळून आनंद घेतात.
तसेच, स्त्री स्वतःच्या हाताने अथवा स्तनांनी शिश्नमर्दन करूनही किंवा पुरूष हस्तमैथुन करत असताना त्याच्या शिश्नाखाली/केसात/पाठीवर/नितंबावर हात ठेवून जोडीदार पुरूषास साहाय्य करू शकते.
वर्ल्ड हेल्थ ऑर्गनायझेशनने केलेल्या संशोधनात असं दिसून आलं आहे की, लैंगिक शिक्षण दिल्यानंतर मुलांमध्ये नको ते धाडसी प्रयोग करण्याची प्रवृत्ती कमी होते व जबाबदार लैंगिक संबंध ठेवण्याचं वय होईपर्यंत थांबण्याचं ‘मनोबल‘ त्यांना प्राप्त होतं.
‘लैंगिकतेचा विकास होत असताना‘ वयाच्या १३-१४ वर्षांपासून, शाळांमधून किंवा पालकांकरवी लैंगिक शिक्षण दिल्याने मुलांमध्ये लैंगिकतेबाबत एक प्रांजळ स्वीकार निर्माण होतो, हे आज जगभर झालेल्या प्रयोगाअंती सिद्ध झालेलं एक वैज्ञानिक सत्य आहे.
मुला-मुलींमध्ये वयात आल्यावर होणारे बदल हे जर त्यांना आधीच ज्ञात असतील तर त्या अवस्थेतून जात असताना मुलं त्याचा सहज व स्वाभाविकपणे स्वीकार करायला शिकतात.
लैंगिक शिक्षण म्हणजे जननेंद्रियांशी केंद्रीत प्रजनन प्रक्रियेची माहिती पुरवणं एवढंच नसून लैंगिकतेच्या मानसिक व भावनिक पैलूंची समग्र माहिती देणं, स्त्री व पुरुष यांच्या लैंगिकतेमधील मूलभूत फरक समजावून देणं, लैंगिक विकासाच्या सर्व अवस्थांचं शास्त्रोक्त विवरण करणं, जबाबदार लैंगिक वर्तन कशाला म्हणतात याचा अर्थ समजावून सांगणं, या सर्व गोष्टी त्यात येतात.
पुरुष आपल्या हाताच्या मुठीत शिश्नाचे वरील टोक जरा सैलसर धरून, शिश्नाच्या कातडीचे घर्षण होईल अश्या रितीने मूठ वरखाली करून हस्तमैथुन करतात.
हस्तमैथुनापूर्वी आणि नंतर जननेंद्रीये आणि हातांची स्वच्छता करणे जरूरी असते विशेषतः स्त्री पुरूष जोडीदाराच्या हाताने हस्तमैथुन करून घेत असल्यास जोडीदाराच्या हाताची नखे काढलेली असणे तसेच त्याचे हात स्वतःच्या वीर्याने भरलेले नाहीत हे आरोग्य आणि अनपेक्षित प्रजनन टाळण्याच्या दृष्टीने चांगले असते.
स्त्रिया सर्व साधारणत: आपल्या पहिल्या किंवा मधल्या किंवा दोन्ही बोटांनी उल्वेस चोळतात किंवा योनिच्या आत बोटे अगर इतर काही वस्तू घालून दाण्याला चोळून हस्तमैथुन करतात.
वीर्यचे कार्य, उत्पादन ह्याबाबतीत अनेक गैरसमजुती प्रचलीत आहेत, ज्यातील काही म्हणजे, जैवशक्ती म्हणजेच वीर्य आणि त्यामुळे स्वप्नदोष किंवा रात्री वीर्यपतन होणे म्हणजे जैवशक्तीचा नाश होय ही संपूर्ण कल्पनाच अशास्त्रीय आहे आणि त्या बाबतचे गैरसमज दूर व्हायलाच हवेत.
"इस्लामची आध्यात्मिक शिकवण काय आहे, ती निवडून निवडून आम्ही समोर मांडली आहे, सर्व धर्मांच्या अनुयायांसमोर आणि सर्व जगासमोर " या पुस्तकाच्या अनुवादात श्री.
हा अनुवाद कुराणाचे उर्दू पांच अनुवाद आणि चार भाष्य व इंग्रजी दोन अनुवाद व एक भाष्य यांच्या आधाराने आणि कुराणावरील अरबी-उर्दू आणि अरबी-इंग्रजी कोशांच्या साह्याने मूळ अरबीवरून करण्यात आलेला आहे.
कुराणाच्या सूरा मक्की व मदीनी अश्या दोन भागांत विभागल्या असून मोहम्मदाच्या मदिनेकडील प्रस्थानाअगोदर अवतीर्ण झालेल्या सूरांना मक्की, तर त्यानंतर अवतरलेल्या सूरांना मदीनी असे म्हणतात.
‌ आदरणीय ज़़ैद, आदरणीय अबूू बकर, आदरणीय उस्मान, आदरणीय अली इब्न अबु तालीब, आदरणीय उबई इब्न क़ाब, आदरणीय अब्दुल्लाह‌ बिन‌ मसूद, आदरणीय मुआवीया इब्न अबु सुफियान यांच्याकरवी‌करवी‌ स्वतः प्रेषितांनी समोर बसवून‌ लिपीबद्ध केले होते.
ला इलाह् इल्लिल्लाह् मुहम्मदुर् रसूलिल्लाह् अर्थात 'अल्लाशिवाय इतर कुणीही पूजनीय नाही, मोहम्मद हा अल्लाचा प्रेषित आहे' ही कुराणाची मुख्य शिकवण आहे.
चकोटेत्या धमकीकडे लक्ष न देता, बिलानाला सांगतो की जर तिला जहाजाचे इंपल्स इंजिन फक्त ३० सेकंद चालू ठेवता आले, तर तो त्यांच्या जहाजाला बॅड-लॅन्ड्‌स नावाच्या अंतराळातील एका जागेत पोहचवू शकतो.
बिलाना त्याला सुचवते की इंपल्स इंजिन ३० सेकंद चालू ठेवण्यासाठी अधिक शक्ती लागेल, व जर आपण शस्त्र-प्रणाली बंद केली तर तेथून वाचलेली शक्ती इंजिनाला देता येईल.
बिलाना मग त्याला सत्य परिस्थिती सांगते की त्यांच्या जहाजाच्या शस्त्राघाताने त्या कारडॅशियन जहाजावर काहीही परिणाम नाही होत आहे व त्यांचे शस्त्र कारडॅशियन जहाजाविरुद्ध निरुपयोगी आहेत.
चकोटे बिलानाच्या सूचनेला मानतो आणि मग टुवाकला शस्त्र-प्रणाली बंद करण्यास सांगतो व उरलेले सर्व फोटॉन टॉर्पेडो कारडॅशियन जहाजावर सोडण्यास सांगतो.
चकोटेचे जहाज बॅड-लॅन्ड्‌समध्ये शिरते, व ते कारडॅशियन जहाजसुद्धा त्यांच्या पाठोपाठ लगेचच त्या बॅड-लॅन्ड्‌स मध्ये शिरते.
टुवाक कळवतो की त्यांचे जहाज एका संलग्नित टेट्रियॉन प्रकाश झोतातून गेले आहे व त्यांच्या जहाजाला ढकलू शकणारी एक खूप मोठी राक्षसी लाट त्यांच्याकडे तीव्र गतीने येत आहे.
हे ऐकून चकोटे त्यांच्या जहाजाला त्या लाटेच्या मार्गातून काढण्याचा प्रयत्न करण्यास सुरू करतो व बिलानाला विचारतो की इंपल्स इंजिन मध्ये काही शक्ती बाकी आहे का?
मग पुढे हे कथानाक पृथ्वीकडे वळते जेथे न्यू झीलंडच्या एका पुनर्वसनी तुरुंगात, काही कैदी काम करत असतात, व एका कैद्याला एक अधिकृत वाटणारी महिला टॉम पॅरिस या नावाने संबोधते.
ती टॉमला कळवते की या पुनर्वसनी तुरुंगातील अधिकाऱ्यांना टॉमचे काम पसंतीस आले आहे, व त्यांनी कॅथरीनला तिच्या कामासाठी टॉमची मदत घेण्यास परवानगी दिली आहे.
मग कॅथरीन पुढे सांगते की तिला माक्वी नावाच्या अतिरेकी संस्थेच्या, बॅड-लॅंडस्मध्ये एक आठवड्यापूर्वी गायब झालेल्या अंतराळ जहाजाचा शोध घ्यायची कामगिरी दिलेली आहे.
टॉम विरोध करत तिला सांगतो की, ज्याने बॅड-लॅन्ड्‌समधील प्लाझमा वादळातून सुखरूप मार्गक्रमण केले आहे असे त्याला स्टारफ्लिटचे एकही अंतराळ जहाज आठवत नाही .
टॉम मग कॅथरीनला सांगतो की मूळ हेतु त्याच्या माक्वी सोबतींचा शोध घेणे हा आहे, पण तो त्यांच्या सोबत फक्त थोडेच आठवडे असल्याने त्याला त्यांचे गुप्त ठिकाण माहीत नाही .
याला प्रत्युतर देत कॅथरीन म्हणते कि बॅड-लॅन्ड्‌सची सर्वात चांगली माहिती फेडरेशनमधील टॉमशिवाय कोणालाच नाही व तिच्या जहाजाचा मुख्य रक्षणकर्ता, टुवाक माक्वी संस्थेत एक गुप्तहेर म्हणून गेला आहे, व बऱ्याच काळापासून त्याचा काही ठावठिकाणा नाही.
खरे तर, टॉमने चकोटेच्या घराला व वसाहतीला एका हल्ल्यापासून वाचवण्यासाठी स्टारफ्लिट पदाचा त्याग केला होता, पण चकोटेला वाटते की टॉमने स्टारफ्लिट पदाचा त्याग केला कारण त्याला फक्त पैसा हवा होता.
१९९५ मध्ये "आऊटस्टॅन्डिंग इंडिव्हिजुअल अ‍ॅचिव्हमेंट इन स्पेशल व्हिज्युअल इफेक्ट्‌स" हा एम्मी पुरस्कार जिंकला.
केअरटेकर ह्या भागाने त्याच्या स्टार ट्रेक डिप स्पेस नाइन मालिकेतील एका प्रतिद्वंदी भागासोबत याच वर्गात नामांकनासाठी दाखल केलेल्या"द जेम हडार"वर मात केली.
१९९५ मध्ये "आऊटस्टॅन्डिंग इंडिव्हिज्युअल अ‍ॅचिव्हमेंट इन कॉस्ट्यूमम डिझाइन फॉर अ सीरीज" ह्या एम्मी पुरस्कारासाठी रॉबेर्ट ब्लॅकमॅन नामांकित झाला होता.
१९९५ मध्ये "आऊटस्टॅन्डिंग इंडिव्हिज्युअल अ‍ॅचिव्हमेंट इन म्युझिक कॉंपोझिशन फॉर अ सीरीज" ह्या एम्मी पुरस्कारासाठी ’जे चाट्टावे’ नामांकित झाला होता.
१९९५ मध्ये "आऊटस्टॅन्डिंग इंडिव्हिज्युअल अ‍ॅचिव्हमेंट इन हेयरस्टायलिंग फॉर अ सीरीज" ह्या एम्मी पुरस्कारासाठी व्हॉयेजर मालिकेतील सर्व केशरचना व केश रचनाकारांसाठी नामांकित झाले होले.
मग पुढे कारडॅसियन जहाजाचा मग पुढे हे कथानक डीप स्पेस नाईन कडे वळते जेथे एक फिरंगी प्रजातीचा, क्वॉर्क नावाचा प्राणी हॅरी किमला काही सुंदर व दुर्मिळ श्र्वेतमणींबद्दल सांगतो, हॅरी त्याला नम्रपणे नाही सांगतो कारण त्याला फिरंगी प्रजातीच्या प्राण्यांबद्द्ल स्टारफ्लीट विद्यानिकेतन मध्ये सांगितले होते की ते चोर व खोटारडे असतात.