polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
१९४७ च्या भारत-पाकिस्तान युद्धानंतर, लडाखमधून वाहणा-या सिंधूचा विस्तार हा हिंदू धर्म आणि संस्कृतीत मोठ्या प्रमाणावर पूजनीय असलेल्या नदीचा एकमेव भाग बनला, जो अजूनही भारतातून वाहतो.
१३ व्या शतकात भारतीय उपखंडात मुस्लिम आक्रमणांना सामोरे जाणारे लडाख यांनी तिबेटकडून धार्मिक विषयांत मार्गदर्शन मिळवण्याचे व स्वीकारण्याचे मान्य केले.
म्हणजेच, थोरल्या डपाल-ग्या-गॉन, मंगा-राईसच्या मरीयुल, काळ्या धनुष्याने वापरलेले रहिवासी; पूर्वेकडील आरओ-थोग्स आणि होगोगची सोन्याची खाण; या मार्गाने जवळ आहे.
आज बीपीसीएल या नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या कंपनीची सुरुवात रंगून ऑइल अँड एक्सप्लोरेशन कंपनी म्हणून झाली आहे ज्याची स्थापना भारतावरील ब्रिटीश औपनिवेशिक राजवटीत आसाम आणि बर्मा मधील नवीन शोध शोधण्यासाठी करण्यात आली आहे.
जरी 1886 मध्ये स्कॉटलंडमध्ये समाविष्ट केले गेले असले तरी, कंपनी शेफ रोहित ऑइल कंपनीच्या उपक्रमांमधून वाढली, जी 1871 मध्ये अप्पर बर्मामधील आदिम हाताने खोदलेल्या विहिरीतून तयार केलेले कच्चे तेल शुद्ध करण्यासाठी स्थापन करण्यात आली होती.
तथापि, जनहित याचिका केंद्राच्या याचिकेनंतर सर्वोच्च न्यायालयाने केंद्र सरकारला संसदेच्या मान्यतेशिवाय हिंदुस्थान पेट्रोलियम आणि भारत पेट्रोलियमचे खाजगीकरण करण्यापासून रोखले.
सीपीआयएलचे वकील म्हणून, राजिंदर सच्चर आणि प्रशांत भूषण यांनी सांगितले की, कंपन्यांमध्ये निर्गुंतवणूक करण्याचा एकमेव मार्ग म्हणजे 1970 च्या दशकात त्यांचे राष्ट्रीयीकरण केलेले कायदे रद्द करणे किंवा त्यात सुधारणा करणे हा आहे.
2017 मध्ये, भारत पेट्रोलियम कॉर्पोरेशन लिमिटेड ला महारत्न दर्जा प्राप्त झाला, ज्याने ते भारतातील सर्वात मोठे बाजार भांडवल आणि सातत्याने उच्च नफा असलेल्या सरकारी मालकीच्या घटकांच्या श्रेणीमध्ये ठेवले.
2021 मध्ये, ने पुढील पाच वर्षांमध्ये पेट्रोकेमिकल क्षमता आणि शुद्धीकरण कार्यक्षमता सुधारण्यासाठी $4.05 अब्ज गुंतवणूक करण्याची योजना जाहीर केली.
हे भारतातील दुसऱ्या क्रमांकाचे सरकारी मालकीचे डाउनस्ट्रीम तेल उत्पादक आहे, ज्यांचे कामकाज पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू मंत्रालयाच्या देखरेखीखाली केले जाते.
अलीकडेच मंत्रिमंडळाने भारत पेट्रोलियम कॉर्पोरेशन मधील 53.3% हिस्सा विकण्याच्या योजनेला मंजुरी दिली आहे बाकीचे फॉरेन पोर्टइन्स्टिट्यूट एस्टर्स , डोमेस्टिक इन्स्टिट्यूट इन्व्हेस्टर्स , विमा यांच्या मालकीचे आहेत.
तथापि, १९४९ मध्ये, चिनी गृहयुद्धामुळे कम्युनिस्टांनी मुख्य भूभागावर पीपल्स रिपब्लिक ऑफ चायना ची स्थापना केली, तर आरओसी सरकारने तैवानकडे माघार घेतली.
तेव्हापासून, तैवानने स्वतःचे सरकार, अर्थव्यवस्था आणि सैन्यासह एक स्वतंत्र राजकीय अस्तित्व म्हणून कार्य केले आहे, जरी ते सार्वभौम राज्य म्हणून सर्वत्र मान्यताप्राप्त नाही.
तैवानचा सांस्कृतिक वारसा हा स्वदेशी परंपरा, चिनी प्रभाव आणि शतकानुशतके बेटाशी संवाद साधलेल्या इतर संस्कृतींच्या प्रभावांचे मिश्रण आहे.
अलिकडच्या वर्षांत, तैवानने -19 साथीच्या रोगाला मिळालेल्या यशस्वी प्रतिसादाबद्दल लक्ष वेधले आहे, ज्याची पारदर्शकता, कार्यक्षमता आणि प्रभावी प्रतिबंधात्मक उपायांसाठी प्रशंसा केली गेली आहे.
एकंदरीत, तैवान हा एक समृद्ध इतिहास, दोलायमान संस्कृती आणि जागतिक अर्थव्यवस्थेत लक्षणीय उपस्थिती असलेला एक अनोखा आणि गतिशील देश आहे, त्याच्या राजकीय स्थितीची सतत गुंतागुंत असूनही.
माणदेश व इतर भागावर लक्ष ठेवण्यासाठी वेळापूर येथे उपराजधानीप्रमाणे यादवांचे लष्करी ठाणे होते व यादवांच्या वतीने या ठाण्याचा कारभार बाईदेवराणा हे पहात होते.
पांढऱ्याशुभ्र वस्त्रात असणारी ही मूर्ती असून मूर्तीच्या वरील भागात - गोलाकार - सप्तऋषींच्या प्रतिमा कोरलेल्या असून मध्यभागी कीर्तिमुख आहे.
यामध्येच उजव्या बाजूला असणाऱ्या पाच-सहा मंदिरांमध्ये नागदेवता, गणेश यांच्या मूर्ती आहेत, तर डाव्या बाजूला एक छोटेसे मंदिर असून त्यामध्ये एक पिंडी आहे.
अभ्यासकांच्या मते खाऱ्या पाण्यामुळे येथील वाघ जास्त आक्रमक आहेत व त्यामुळे नरभक्षक बनतात; तरीही कोणीही ठामपणे सांगू नाही शकत की येथीलच वाघ माणसांबाबतीत आक्रमक का आहेत .
अत्यंत वैविध्यपूर्ण निसर्गामुळे तसेच मोठ्या प्रमाणावर आढळणारे वन्यप्राणी व पक्षी यांमुळे सुंदरबनची जागतिक वारसा स्थान म्हणून निवड झाली आहे.
मुंबई हाय तैलक्षेत्राचा शोध १९६४-६७ च्या दरम्यान भारत आणि रशियाच्या संयुक्त तेल संशोधन संघाला भूगर्भ संशोधन जहाजातून खंभातच्या अखातात केलेल्या मोहीमेत लागला.
यांच्या धुरीणांनी समाजाला आवाहन केले आणि भारताचे नागरिक स्वतःच्या प्रेरणेने या स्वातंत्र्य चळवळीत सहभागी झाले हे याचे वैशिष्ट्य म्हणून सांगता येईल.
स्वातंत्र्य प्राप्त करण्यात अशा चळवळींना थेट यश आले नसले तरी त्यामुळे देशातील नागरिकांत स्वातंत्र्याची जाणीव वाढविण्यात अशा चळवळींचे योगदान महत्त्वाचे ठरले.
ब्रिटीशांनी स्थापन केलेल्या सरकारी संस्था, न्यायालये यावर बहिष्कार घालणे,कर न भरणे,शैक्षणिक संस्थांवर बहिष्कार घालणे अशा विविध मार्गांचा अवलंब करून भारतीयांनी ब्रिटीश सत्तेविरुद्ध आपला विरोध दर्शविला.
२० व्या शतकाच्या पूर्वार्धात लाल बाल पाल, अरविंद घोष आणि व्हीओ चिदंबरम पिल्लई यांनी स्वराज्यासाठी अधिक मूलगामी दृष्टीकोन पाहिला.
१९२०मधील स्वराज्य संघर्षाच्या शेवटच्या टप्प्यात भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसने महात्मा गांधी यांच्या अहिंसा आणि सविनय कायदेभंगाच्या धोरणाचा अवलंब केला.
तर सरोजिनी नायडू, प्रीतिलता वड्डेदार आणि कस्तुरबा गांधी यांसारख्या महिला नेत्यांनी महिलांना स्वातंत्र्यलढ्यात सहभाग घेण्यासाठी प्रोत्साहन दिले.
देशातील युवकांना विशेषतः देशभक्तीचे महत्त्व पटवून देण्यासाठी अनेक व्यक्तीनी सामाजिक आणि राजकीय क्षेत्रात आपल्या कार्याचा ठसा उमटविला आणि आपल्या कार्यातून देशातील नागरिकांना आवाहन केले.
स्वामी विवेकानंद, योगी अरविंद, रवींद्रनाथ टागोर, भगिनी निवेदिता, लाला लजपतराय, सय्यद अहमद खान, बंकिमचंद्र चॅटर्जी, दादाभाई नौरोजी यासारख्या अनेक व्यक्तींचे योगदान महत्त्वाचे ठरले आहे.
लोकमान्य टिळक यांना मंडाले येथे झालेली राजद्रोहाच्या आरोपासाठी जन्मठेप, स्वातंत्र्यवीर सावरकर यांना झालेली अंदमानच्या काळ्या समुद्रावरील जन्मठेप या ऐतिहासिक घटना स्वातंत्र्यसंग्रामात महत्त्वाच्या ठरल्या आहेत.
भगतसिंग, शिवराम राजगुरू, सुखदेव थापर, चंद्रशेखर आझाद आणि सुभाषचंद्र बोस यांसारख्या क्रांतिकारकांनी काँग्रेसच्या निष्क्रियतेमुळे निराश होऊन हिंसक मार्गांचा अवलंब सुरू केला.
यादरम्यान भगतसिंग, राजगुरू, सुखदेव आणि चंद्रशेखर आझाद यांनी प्रमुख ब्रिटिश अधिकाऱ्यांची हत्या केली आणि सरकारी इमारतींवर बॉम्बस्फोट केले.
मूलतः वसाहतविरोधी असलेली ही चळवळ धर्मनिरपेक्षता, लोकशाही, प्रजासत्ताक आणि नागरी-स्वातंत्र्यवादी अशा विचारांच्या राजकीय संरचनेसह स्वतंत्र, आर्थिक विकासाच्या दृष्टींनी पूरक होती.
स्वातंत्र्य आंदोलनामुळे शेवटी भारतीय स्वातंत्र्य कायदा, १९४७ तयार होऊन भारतातील ब्रिटिश राजवट संपुष्टात आली आणि पाकिस्तानची निर्मिती झाली.
14 डिसेंबर रोजी, भारतीय लष्कराने एक गुप्त संदेश रोखला की ढाका येथील सरकारी निवासस्थानी दुपारी अकरा वाजता एक महत्त्वाची बैठक होणार आहे, ज्यामध्ये पाकिस्तानी प्रशासनाचे वरिष्ठ अधिकारी सहभागी होणार आहेत.
त्याच दिवशी संध्याकाळी पाकिस्तानी हवाई दलाच्या विमानांनी भारतीय हवाई हद्द ओलांडून पठाणकोट, श्रीनगर, अमृतसर, जोधपूर, आग्रा इत्यादी लष्करी विमानतळांवर बॉम्ब टाकण्यास सुरुवात केली.
क्वालालंपूर आणि त्याच्या आजूबाजूचे शहरी भाग हे मिळून एक मोठे औद्योगिक आणि आर्थिक दृष्ट्या प्रगतिशील असा भाग मलेशिया मध्ये बनवतो,जरीही येथील सांघिक सरकारचे स्थानांतरण झालेले असले तरीही काही सरकारी विभाग जसे बँक नेग्रा मलेशिया, कंपनीस मिशन ऑफ मलेशिया आणि सेक्युरीटी कमिशन इथेच आहेत.
क्वालालंपूर आंतरराषट्रीय विमानतळ सेपिंग ,मल्टिमीडिया सुपर कॉरिडॉर आणि पोर्ट क्लांग याचा विस्तार या सगळ्या पायाभूत सुविधांमुळे शहराचे आर्थिक महत्त्व वाढले आणि सशक्त झाले.
इथे अनेक शिक्षण संस्था आहेत ज्या वेगवेगळ्या विषयांवर शिक्षण उपलब्ध करून देतात,तसेच इथे विविध खासगी व सरकारी रुग्णालये आहेत जे सामान्य उपचार व विविध शस्त्रक्रिया उपलब्ध करून देतात.
क्वालालंपूर हे मलेशियाचे सांस्कृतिक व आर्थिक केंद्र आहे,तसेच येथे मलेशिया संसदेचे घर सुद्धा आहे शिवाय इथला राजा यांग दी पर्तुआन अगोंग देखील येथे त्याच्या इस्ताना नेगारा नावाच्या महालात स्थायिक आहे.
१९९० पासून क्वालालंपूर येथे अनेक राजकीय, सांस्कृतिक कार्यक्रम व खेळी स्पर्धा पार पडल्या,१९९८ कॉमनवेल्थ गेम्स सुद्धा येथे पार पडले सध्या येथे अनेक बदल झालेले आहेत,येथे जगातील सगळ्यात उंच जुळे मनोरे आहेत त्याला पेट्रोनास टॉवर्स असे म्हणतात,हे मलेशियाच्या आगामी प्रगतीचे प्रतीक बनले आहे.
लोकांद्वारे सर्वात जास्त पसंत पडणाऱ्या शहरांच्या यादीत हे शहर ३८ व्या क्रमांकावर आहे,जगातील सगळ्यात मोठ्या १० मॉल मधील ३ मॉल इथे आहेत
त्यानंतर पुन्हा एक तात्पुरता वेळपत्रक जाहीर करण्यात आला, ज्या मध्ये अबु धाबी ग्रांप्री व ब्राझिलियन ग्रांप्रीच्या तारखांमध्ये अदला-बदल करण्यात आली.
शिक्षणाच्या राष्ट्रीय पद्धतीमध्ये प्रत्येकाला त्याची, त्याची स्वाभाविक जागा, त्याचे योग्य स्थान मिळालेच पाहिजे, अशी त्यांची विचारसरणी होती.
विद्यार्थ्यांच्या अंतरात दडलेल्या ज्ञानाचे तो कारण ठरत नाही तर ते ज्ञान कोठे दडलेले आहे आणि त्याला पृष्ठभागावर आणण्याची सवय कशी लावायची हे तो दाखवितो.
आईवडिलांच्या किंवा शिक्षकाच्या इच्छेनुसार विद्यार्थ्याला ठाकूनठोकून घडविणे, त्याला आकार देणे ही कल्पना म्हणजे एक क्रूर आणि अडाणीपणाची अंधश्रद्धाच आहे.
एखाद्या पूर्वनियोजित व्यवसायासाठी त्याला तयार करणे किंवा आपल्या मुलाने हे विशिष्ट गुण, क्षमता, कल्पना, सद्गुण संपादित केले पाहिजेत असे पालकांनी आधीच ठरविणे ही पालकांची घोडचूक ठरेल.
विकसनशील जीवामधील जे सर्वोत्तम आहे ते बाहेर काढणे आणि त्याचा भल्या कामासाठी उपयोग होण्यासाठी ते विकसित करणे हेच शिक्षणाचे मुख्य उद्दिष्ट आहे.
१९३८ साली त्यांच्या पायाला दुखापत झाली आणि त्यानंतर त्यांनी साधकांशी होणारा पत्रव्यवहारही थांबविला आणि पृथ्वीचेतनेमध्ये अतिमानासाचे अवतरण घडविण्याच्या आपल्या कार्यावर आणि सावित्रीच्या लेखनाकडे लक्ष वळविले.
अतिमानसाच्या उच्चतम शिखरावर पोहोचून त्याचा साक्षात्कार करून घेणे आणि जडभौतिक अस्तित्वामध्ये त्याचे अवतरण घडविणे हे श्रीअरविंदांच्या पूर्णयोगाचे ध्येय होते.
पूर्णयोग तत्त्वज्ञानामध्ये ज्ञान, कर्म आणि भक्ती यांच्या समन्वयातून, भौतिक जीवनामध्ये दिव्यत्व आणण्याच्या प्रयत्न करण्यावर भर आहे.
'माणूस हा उत्क्रांतीतील शेवटचा टप्पा नाही, त्यानंतर अतिमानसाचा उदय व्हायचा आहे'; यासंबधीची तार्किक आणि तात्त्विक मांडणी त्यांनी 'दिव्य जीवन' या ग्रंथातून केली आहे.
ते पूर्व व पश्चिम, बुद्धिवाद व धर्म, विज्ञान व अध्यात्म, शरीर व आत्मा, इहलोक व परलोक, आधिभौतिक व आध्यात्मिक यांच्यात भेद व द्वैत आहे असे मनात असले तरी त्यांच्यात विरोध व वैर आहे असे ते मानत नाहीत.
त्यांच्या तत्त्वचिंतनात वेदांताचा परमात्मा व परमेश्वर तसेच अचल, स्थिर, अविकारी, अविनाशी परब्रह्म, त्रिगुणातीतता, सांख्यांची प्रकृती, शाक्तांची शक्ती आणि शक्तीशीलत्व, वैष्णवांचा वासुदेव, बौद्धांचे अप्रतिहत परिवर्तन व संभवन या सर्वांना परस्परांशी विरोध न होता स्थान मिळालेले आहे.
कोणत्याही भारतीयाने आजवर इतक्या उत्तम इंग्रजीमध्ये इतके ओजस्वी लिखाण तोपर्यंत केलेले नव्हते त्यामुळे जेव्हा हे लिखाण प्रकाशित होऊ लागले तेव्हा सर्वांचेच विशेषतः इंग्रज सरकारचे लक्ष त्याकडे वेधले गेले.
तेव्हा आपल्याला जो आशय ज्या पद्धतीने मांडायचा आहे, तसा तो मांडता येणार नाही, अशी शक्यता लक्षात आल्यावर, त्यांनी ती लेखमाला बंद केली आणि राजकारणाच्या तत्त्वज्ञानाविषयी लिखाण करावयास सुरुवात केली.
हिंदुस्थानातील राजकीय कृतिकार्यक्रमाचे ध्येय ’संपूर्ण आणि निरपवाद स्वातंत्र्य‘ हे आहे ह्याचा उघडपणे जाहीर उद्घोष करणे आणि सातत्याने वृत्तपत्रांच्या पानापानांमधून त्यावर जोर देत राहणे, हा तेव्हा श्रीअरविंदांच्या आस्थेचा पहिला विषय होता; अशा प्रकारचा जाहीर उद्घोष करण्याचे धाडस असणारे हिंदुस्थानातील पहिले राजकीय नेते म्हणजे श्रीअरविंद होते आणि लगेचच ते यामध्ये यशस्वीही झाले.
ते म्हणाले होते, ”हे सगळे वितंडवाद जेव्हा शांत झालेले असतील, ही सगळी धामधुम, ही सगळी आंदोलने थंड झाली असतील, जेव्हा श्रीअरविंद निधन पावलेले असतील तेव्हा देशभक्त कवी, राष्ट्रवादाचे प्रणेते आणि मानवतेचे प्रेमी म्हणून ते ओळखले जातील.
त्यांना त्यांनी स्पष्टपणे नकार देत म्हटले, "मी टिळकांचे स्थान घेऊ शकेन असे जर तुम्हाला वाटत असेल तर तुमची निवड साफ चुकली असे मला स्पष्ट म्हणावेसे वाटते. मी तर सोडाच, पण त्यांची जागा घेऊ शकेल अशी कोणतीच व्यक्ती मला तरी दिसत नाही."
कोणते एखादे महत्त्वाचे पत्र, आदेश, खलिता, किंवा ब्रिटिश शासनाशी पत्रव्यवहार किंवा त्यासंबंधी कागदपत्रे असतील तर अरविंदांना बरेचदा बोलावणे धाडण्यात येत असे.
श्रीअरविंद यांनी याविषयी असे म्हटले आहे, कारावासामध्ये असताना, एकांतात माझी जी ध्यानसाधना चालत असे त्या दरम्यान एक पंधरवडा मला सातत्याने विवेकानंदांची वाणी ऐकू येत असे, त्यांची उपस्थिती जाणवत असे.
आध्यात्मिक अनुभवाच्या एका विशिष्ट, मर्यादित परंतु अत्यंत महत्त्वाच्या क्षेत्राबद्दल ती वाणी माझ्याशी बोलत असे आणि त्या विषयासंदर्भात जे काही सांगण्यासारखे होते ते सांगून पूर्ण झाल्याबरोबर ती वाणी लुप्त झाली.
पुढे ईश्वरी आदेशानुसार अरविंद फ्रेंच वसाहतीमध्ये असलेल्या चंद्रनगरला निघून गेले, तेव्हा ते संपादन करत असलेल्या 'कर्मयोगिन्' या इंग्रजी साप्ताहिकाची जबाबदारी आपल्या पश्चात निवेदितांनी घ्यावी, असा संदेश त्यांनी निवेदितांना पाठविला आणि निवेदितांनीही ती जबाबदारी या प्रकाशनाच्या अखेरपर्यंत सांभाळली होती.
तर त्याच्या स्वीकारासाठी उन्मुख असणारी प्राण, प्रकाश व प्रेम या स्वरूपातील पार्थिव तत्त्वाची अभीप्सा, ऊर्ध्वमुख त्रिकोणाने दर्शविली आहे.
दोन्ही त्रिकोण जेथे मिळतात तो मध्यावरील चौरस म्हणजे संपूर्ण आविष्काराचा दर्शक आहे, त्याच्या केंद्रस्थानी असणारे कमळ हे परमश्रेष्ठाचा अवतार आहे.
त्यांनीच टिळकांशी सल्लामसलत न करता मवाळांच्या संमेलनास जाण्यास नकार दिला, आणि परिणामतः कांग्रेसमध्ये जहाल आणि मवाळ अशी दुफळी निर्माण झाली.
०८ सप्टेंबर १९०७ रोजीच्या वंदे मातरमच्या अंकामध्ये गुरुदेव रवीन्द्रनाथ टागोर यांनी बंगालीतून लिहिलेली अरविंदांना अभिवादन करणारी कविता प्रकाशित झाली होती.
'' या नावाने असलेल्या या कवितेमध्ये त्यांनी अरविंदांना उद्देशून ‘देशमित्र’, ‘अवतारी व्यक्तिमत्त्व’, ‘भारताचा आत्मा’ अशी विविध विशेषणे योजिली आहेत.
जयाप्पाचा ज्या बिजसिंगाच्या मोहिमेत खून झाला, त्या मोहिमेतही दत्ताजी होता; खून झाल्यावर दत्ताजीने तें दुःख एकीकडे ठेवून बिजेसिंगाचा मोड केला व .
पुढील सालीं दादासाहेब अबदालीवर गेला असतां व मल्हारराव होळकर, हिंगणे, राजेबहाद्दर वगैरे मंडळी त्याला मदत करण्यांत कुचराई करीत असतां, त्यानें दत्ताजीसच धाडण्याबद्दल पेशव्यांस अनेक पत्र लिहिली आहेत.
यावेळीं नजीबानें त्याच्याशी तात्पुरता तह केला; सुजाने हरिद्वाराच्या गंगेचे नाकें दाबून धरल्याने व अबदाली कुरुक्षेत्रास आल्याने, दत्ताजीनें गंगापार जाण्याचें रहित करून कुरुक्षेत्री अबदालीची गांठ घेतली .
जनकोजी लहान पण मुत्सद्दी असल्याने, त्याने हा सल्ला फेटाळला, पण भोळ्या दत्ताजीनें तो स्वीकारून नजीबास राखलें, मात्र त्याच नजीबानें दत्ताजीचा विश्वासघातानें प्राण घेतला.
पेशव्यानें त्याला नजीबाचें पारिपत्य, बंगाल काबीज करणे, लाहोर सोडविणे, काशी प्रयाग घेणे व पुष्कळ पैसा घेऊन दादासाहेबाने केलेंले स्वारी कर्ज फेडणें वगैरे कामें सांगितली होती.
यावेळी दिल्ली मराठ्यांच्या ताब्यांत कायमची गेल्यासारखी झाल्याने नजीबाने व बादशहाने गुप्‍तपणें पत्रे लिहून अबदालीस ताबडतोब बोलाविलें व दत्ताजीस भागीरथीवर पूल बांधून देण्याच्या गुळचट थापा देऊन स्वस्थ बसविलें.
याप्रमाणें नजीबाने सहा महिने पुलाच्या थापेवर त्याला झुलविलें व त्याच्या विरुद्ध आपली सर्व तयारी चालविली आणि आंतून सर्व मुसुलमानांशी कारस्थानें करून नोव्हेंबरांत अबदालीस दत्ताजीवर आणवून त्यास कैचीत पकडले.
मरण्याच्या आगोदर नजीबने त्यांना विचारले होते 'क्यूॅं मरहट्टे और लढोगे ?' त्यावर दत्ताजीने दिलेले 'क्यूॅं नही, बचेंगे तो और भी लढेंगे" हे उत्तर अजरामर झाले आहे.
१९४४ मध्ये ते मॅट्रिक झाले आणि सन १९४६ साली त्यांनी विलिंग्डन कॉलेजात असताना इंटर आर्ट्‌सच्या परीक्षेत तर्कशास्त्र या विषयासाठी ठेवलेले प्रसिद्ध असे सेल्बी पारितोषिक मिळविले.
त्यांनी आजचे मराठीतील आघाडीचे लेखक विश्वास पाटील, राजन गवस, दादासाहेब मोरे यांच्यापासून सांगली परिसरातील नामदेव माळी, दिलीप शिंदे, दयासागर बन्ने, चैतन्य माने अशा अनेक नवोदित लेखकांना लिहिते केले, त्यांना प्रकाशक शोधून दिले.
’कोसला‘कार भालचंद्र नेमाडे यांची कोसला ही कादंबरी गाजण्याआधी हातकणंगलेकरांनी नेमाडे यांना सांगलीच्या ’विलिंग्डन’ कॉलेजात व्याख्यानास निमंत्रित केले होते.
त्यानंतर हातकणंगलेकरांनी डेक्कन एज्युकेशन सोसायटीच्या विलिंग्डन महाविद्यालय, सांगली येथे अर्धव्याख्याता म्हणून अध्यापन कारकिर्दीला सुरुवात केली.
त्यांनी समीक्षा केलेल्या अनेक कांदबऱ्या आणि साहित्याबाबत त्यांनी आपली मते ठामपणे मांडलेली असायची त्यामुळे त्याविरोधात कोणीसुद्धा ब्र काढू नये इतके ते मत ठाम आणि परिपूर्ण असायचे.
त्यांनी अनेक नवसाहित्यिकांना प्रेरणा देण्याचे आणि त्यांना लेखनासाठी प्रोत्साहन देण्याचा जो प्रयत्‍न केला त्यातून अनेक नवे साहित्यिक तयार झाले.
श्यामा कोलामचीची टेकडी, मसलगा, दोधारी धबधबा, राजोबा देवस्थान, वाघ भुयार, एक शिवालय आणि सोनधाबी आणि सहस्त्रकुंड धबधबा अशी येथील अनेक ठिकाणे पाहण्यासारखी आहेत.
पैनगंगा अभयारण्य यवतमाळ जिल्हा आणि नांदेड जिल्हा यांना विभागणाऱ्या पैनगंगा नदीच्या दोन्ही बाजूंस असलेल्या संरक्षित वनास दिलेले नाव आहे.
कुसळी, खस, तिरकडी, पवण्या, मारवेल, यांसारखे गवत उगवत असल्याने अस्वल, कोल्हा, खवलेमांजर, चिंकारा, चितळ, चौसिंगा, तरस, नीलगाय, भेकड, मसण्या ऊद, रानमांजर, हरीण, इत्यादी अनेक तृणभक्षी वन्यप्राणी अभयारण्यात मोठ्या संख्येत असतात, असे सांगितले जाते.
१००० ते १५०० मिलिमीटर पर्जन्यमान आणि आजूबाजूला पैनगंगा नदीचा जलाशय यामुळे या अभयारण्य परिसरातील अर्जुन, आवळा, ऐन, कदंब, गुळवेल, चारोळी, चिंच, तिवसा, धामणवेल, धावडा, बेहडा, मोईन, मोहा, साग, साजड, सूर्या, हलदू इत्यादी अनेक वृक्ष आहेत.
पैनगंगा अभयारण्यातले पक्षी :- अडई, पांढऱ्या मानेचा करकोचा, कूट, कोतवाल, घनवर किंवा हळदी कुंकू , जकाना, पॉंड, पाणकावळा, पाणपिपुली, पारवा, भोरी, शिक्रा, शिखा सर्प गरुड, हेरॉन इत्यादी.
त्याने पोर्तुगालमध्ये पहिल्या प्रथम फ्रेंचाचे रसद व दळणवळणाचे मार्ग यांचा संपर्क तोडला आणि अनेक पोर्तुगीजांना फ्रेंचाविरुद्ध लढण्यास प्रेरित केले.
नेपोलियनसारख्या महान सेनापतीला त्याने वारंवार जेरीस आणले आणि वॉटर्लूच्या युद्धात त्याचा अंतिम पराभव करून युरोपमधील नेपोलियनची सद्दी संपुष्टात आणली.
निरानदी पुणे जिल्ह्यातील भोर पुरंदर बारामती इंदापूर तालुक्याच्या दक्षिण तर सातारा जिल्ह्यातील खंडाळा व फलटण तालुक्यांच्या उत्तर सीमेवरून वाहात गेल्यानंतर, ती सोलापूर जिल्ह्यातील माळशिरस तालुक्यात उत्तरेकडे वळते आणि पुणे जिल्ह्यातील इंदापूर तालुका व माळशिरस तालुका यांची सरहद्द बनते.
कऱ्हा नदी, वेळवंडी नदी, गुंजवणी नदी, बाणगंगा नदी, पूर्णगंगा नदी , खेमवती नदी ह्या नीरेच्या उपनद्या असून ती स्वतः भीमेची उपनदी आहे.
आणि सरदार घोरपडेंना गारपीराकडे जाऊन जालन्याकडून येत असलेल्या ब्रिटिश फौजेला अडवण्याचे आदेश दिले, पण जसा-जसा बंदूक-तोफांचा आवाज जवळ येऊ लागला तसे ऐनवेळेस सरदार घोरपड्यांनी आपली फौज माघारी फिरवली.
इंग्रजांनी बाजीरावास 'त्र्यंबकजी डेंगळेंना आमच्या कैदेत द्या' अशी मागणी परत-परत करूनही बाजीरावाने ह्याना त्या कारणाने इंग्रजांच्या मागण्या धुडकावून लावल्या.
शेवटी इंग्रजांच्या अनेक तहांना आणि अटींना कंटाळून १८१७ला बाजीराव पेशव्यांनी सरदार बापू गोखले, कारभारी मोरदीक्षित यांना हाताशी घेऊन, त्र्यंबकजी डेंगळे तसेच शिंदे-होळकर-भोसले यांच्या बळावर इंग्रजांविरुद्ध युद्धाची घोषणा केली.
सत्ताधीशाने सूड उगवावयाचा नसतो, प्रजेचे पालन करावयाचे असते, मात्र दुस-या बाजीरावाने सत्तेचा दुरुपयोग करून आपल्‍या वडिलांच्‍या विरोधातील राजकारणी लोकांना भयभीत केले.
त्‍यामुळे पिढ्यानपिढ्या मराठी सत्तेच्‍या कल्‍याणासाठी प्राणपणाने झटणारे सत्तेचे चाकर दुस-या बाजीरावाच्‍या काळात झपाट्याने राज्‍यकारभारामधून बाजूला झाले.
एका बाजूला सत्तापदावर बसलेला दुसरा बाजीराव व त्‍याला साथ होती दौलतराव शिंदे याची या दोघा अपरिपक्‍व तरुणांनी बेबंद कारभार करून प्रजेला सळो की पळो करून सोडले.
बहुधा या ड्रॉव्‍हरमध्‍ये या ठिकाणच्‍या इंगज वकिलांनी पाठविलेली माहिती ठेवली जात असावी व त्‍याचा एकत्रित विचार करून पुढील राजकारण ठरविले जात असावे.
मराठी रियासतमध्‍ये असा उल्‍लेख आहे की, सर्व ठिकाणच्‍या दरबारांतील इंग्रजांचे रेसिडन्‍ट आपल्‍याला समजलेली स्‍थानिक माहिती चार पाच प्रतींमध्‍ये तयार करून मुंबई, कलकत्ता, मद्रास तसेच इतर सहकारी रेसिडन्‍टना पाठवीत असत.
"एक पक्ष म्‍हणतो की इंग्रजांकडे उत्तम प्रतीची शस्‍त्रास्‍त्रे व कवायती युद्धपद्धती असल्‍यामुळे इंग्रजांनी मराठ्यांवर विजय मिळविला.
मात्र मराठ्यांच्‍या पक्षामध्‍ये सर्वांना सावरून घेणारा, सांभाळून घेणारा, पुढे नेणारा कोणी नेता नव्‍हता त्‍यामुळे मराठ्यांच्‍या पक्षाचा पराभव झाला.
यावेळी इंग्रजांकडे एकाहून एक धुरंधर सेनानी, मुत्‍सद्दी व राजकारणी होते ते सर्व एकत्र विचार करून चर्चा करून राजकारणाचे धोरण काय ठरवावयाचे याचा निर्णय घेत.
या तहानुसार इंग्रज बाजीरावाला त्याचे पेशवेपद परत मिळवून देणार होते, पण त्याबदल्यात इंग्रजांना त्यांचे सैन्य मराठा साम्राज्यात ठेवण्याची तसेच त्यांचे राजकीय कारभार पुण्यातून करण्याची परवानगी हवी होती.
इतर पेशव्‍यांना जसे लष्‍करी पद्धतीचे शिक्षण मिळाले होते व त्‍यांचे व्‍यक्तिमत्त्व जसे बहुआयामी घडले होते तसे व्‍यक्तिमत्त्व दुसरा बाजीराव यांस मिळाले नाही कारण त्‍याचे शिक्षण मुख्‍यतः फक्‍त भिक्षुकी शिक्षण झाले.
अनेक चुकीचे निर्णय, चैनीसाठी शत्रूंशी केलेले नुकसानकारक समझोते, ऐन युद्धात मोक्याच्या क्षणी पळून जाणे अश अनेक कारणांनी याला 'पळपुटा बाजीराव' असेही म्हणतात.
इतिहासकार प्रफुलचन्द्र गुप्ता म्हणतात की "ह्या युद्धाच्या फार काळ आधीपासूनच मराठी सत्तेची अवकळा सुरू झाली होती. यापूर्वी कधीही कोणत्याही पेशव्यावर अशी वेळ आली नव्हती. बाजीरावाच्या जागी कोणताही शूर असता तरी त्याला हे टाळता येणे शक्य नव्हते."
पण तीसरी मंजिल च्या चित्रीकरणादरम्यान गीता बाली या शम्मीच्या पहिल्या पत्नीचे 'देवी'च्या आजारामुळे निधन झाले आणि वैयक्तिक जीवनात शम्मीला आणि त्यांच्या दोन मुलांना एका खरोखरच्या शोकांतिकेचा सामना करावा लागला.
'७० च्या दशकात ते यशस्वी चरित्र-अभिनेता म्हणून काम करू लागले. जंगली आणि ब्लफ मास्टर मध्ये ज्या सायरा बानू बरोबर नायकाचे काम केले होते तिच्याच जमीर मध्ये त्यांनी त्याच सायराच्या वडिलांचे काम पत्करले. शम्मीने मनोरंजन आणि बंडलबाज़ चे दिग्दर्शन केले. 'मनोरंजन'मध्ये स्वतः चरित्र अभिनयही केला.
१९९० च्या दशकांत त्यांनी चरित्र-कलाकार म्हणून काम सुरू ठेवले आणि विधाता मधील अभिनयासाठी सर्वोत्कृष्ट सहकलाकाराचा फिल्मफेअर पुरस्कार पटकावला.
शम्मीने अभिनयाची सुरुवात गंभीर भूमिकांपासूनच केली, पण फिल्मिस्तानच्या नासिर हुसेन - दिग्दर्शित तुमसा नही देखा आणि दिल देके देखो , ह्या चित्रपटांनंतर शम्मीची एका खेळकर प्लेबॉयची प्रतिमा तयार झाली.
विशेषतः जंगली मधील "याहू ! चाहे कोई मुझे जंगली कहे" हे सिनेमात शम्मी कपूरच्या धुम-धडाका आणि माकडउड्यांनी तुफान लोकप्रिय झालेले गाणे रफींच्याच आवाजात आहे.
शम्मी कपूर आणि आशा पारेखची जोडी चार चित्रपटांमध्ये एकत्र दिसली, त्यापैकी तीसरी मंजिल हा विजय आनंददिग्दर्शित आणि राहुल देव बर्मन यांचे बहारदार संगीत असलेला थरारक रहस्यपट सर्वात जास्त गाजला.
२००८ - लाइफटाइम अचीवमेंट अ‍ॅवॉर्ड - भारतीय चित्रपटसृष्टीला दिलेल्या बहुमूल्य योगदानासाठी, पुणे आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सवामध्ये
भारतीय मनोरंजन उद्योगाला दिलेल्या बहुमोल योगदानासाठी शम्मी कपूर हे, फेडरेशन ऑफ इंडियन चेंबर ऑफ कॉमर्स ॲन्ड इंडस्ट्री च्या 'लिव्हिंग लेजेंड अ‍ॅवॉर्ड'ने पुरस्कृत.
१९६० च्या दशकात आपल्या आगळ्या नृत्यशैली, तसेच लकबी आणि दिमाखदार व्यक्तिमत्त्वासाठी शम्मी कपूरला बरेच जण भारताचा एल्विस प्रिसली म्हणत.
ते इंटरनेट यूझर्स कम्युनिटी ऑफ इंडिया - या संस्थेचे संस्थापक-चालक होते आणि एथिकल हॅकर्स असोशिएशन यांसारख्या इंटरनेट संस्थांमध्ये कार्यरत होते.
फ्रान्सिस रॉडन-हेस्टिंग्ज यांनी ब्रिटीश सरकारकडून पिंडारिसांवर कारवाई करण्याचे अधिकार प्राप्त केले जेव्हा प्रमुख मराठा नेत्यांशी त्याच्याशी मैफिल होण्यासाठी काम करण्याची मुत्सद्दीगिरी केली.
त्याच्या वैयक्तिक आज्ञेनुसार उत्तरेकडील ग्रँड आर्मी किंवा बंगाल सैन्य आणि दक्षिणेकडील जनरल हिसलोपच्या अधीन दख्खनची सेना या दोन लहान सैन्यांतून सैन्य एकत्र केले गेले.
पिंडार्यांविरूद्ध ब्रिटिशांना मदत करण्याचे आणि त्याच्या हद्दीत कोणतीही नवीन टोळी स्थापन होऊ नये म्हणून त्यांनी वचन दिल्यामुळे तो करार करण्यास भाग पाडला गेला.
या विभागांचे नेतृत्व जनरल हिसलोप, ब्रिगेडिअर जनरल डोव्ह्टन, जनरल मॅल्कम, ब्रिगेडियर जनरल स्मिथ, लेफ्टनंट कर्नल अ‍ॅडम्स यांनी केले.
चौथा विभाग पुणे आणि अमरावती प्रशासकीय विभागांमधील प्रदेश ताब्यात घेणाऱ्या खानदेशकडे कूच केला, तर पाचवा विभाग होशंगाबाद येथे ठेवण्यात आला आणि भीमा व कृष्णा नद्यांच्या दरम्यान राखीव विभाग ठेवण्यात आला.
या उत्सवाच्या वेळी मराठा घोडदळाच्या मोठ्या सैन्याने ते ब्रिटीश सिपाहींकडे चार्ज करीत असल्याचे भासवले पण शेवटच्या क्षणी ते चाकांनी बंद पडले.
हे प्रदर्शन एलफिन्स्टनच्या दिशेने थोडेसे होते आणि पेशवेच्या बाजूने ब्रिटीश सिपाह्यांची भरती करणे व भरती करण्याचे धाडसी युक्ती म्हणून.
आधीच्या अँग्लो-मराठा युद्धाचा विस्तार पूर्ण करण्याच्या उद्देशाने हे युद्ध मुख्यतः मोपिंग-अप ऑपरेशन होते, जे ब्रिटिशांच्या आर्थिक चिंतेमुळे थांबवले गेले होते.
ब्रिटिश पिंडारांशी संघर्ष करीत आहेत हे पाहून पेशव्याच्या सैन्याने ५ नोव्हेंबर १८१७ रोजी १६:०० वाजता इंग्रजांवर हल्ला केला आणि मराठा डाव्या बाजूने ब्रिटिशांच्या उजवीकडे हल्ला करत होता.
१ नोव्हेंबर १८१७ रोजी ब्रिटिश सैन्याच्या हालचाली सुरू झाल्या तेव्हा कर्नल बुरने आपले सैन्य सध्या बंड गार्डनच्या दिशेने होळकर ब्रिज मार्गे हलवले.
लपलेल्या कालव्याद्वारे मराठा घोडे गोंधळात पडले आणि गोखले ज्याच्या घोड्याला गोळी मारली गेली, तात्पुरती हुकली गमावून मराठा घोडे या यशस्वी होण्याला यश आले.
होळकर आणि शिंदे यांच्या विरोधाभासी धोरणांमुळे आणि १७७३ मध्ये नारायणराव पेशवे यांच्या हत्येच्या शेवटी झालेल्या पेशव्याच्या कुटूंबातील अंतर्गत वादांमुळे उत्तरेकडील मराठा नफा पूर्ववत झाला.
११ वर्षांच्या पेशवे सवाई माधवराव यांच्या दरबारात मंत्री नाना फडणवीस यांच्या मुत्सद्दीपणामुळे ब्रिटीश आणि मराठ्यांनी दोन दशकांहून अधिक काळ शांततेचा आनंद लुटला.
होळकर आणि शिंदे यांच्यातील सामर्थ्याच्या संघर्षामुळे १८०१ मध्ये होळकरांनी पुण्यातील पेशव्यावर हल्ला केला, कारण पेशवे शिंदे यांची बाजू घेत होती.
या कराराला उत्तर म्हणून, भोसले आणि शिंदे यांनी पेशवांनी इंग्रजांवरच्या त्यांच्या सार्वभौमत्वाचा विश्वासघात नाकारला म्हणून त्यांनी इंग्रजांवर हल्ला केला.
अठराव्या शतकाच्या सुरुवातीच्या काळात मराठे मोगलांशी युद्ध करीत असताना, ब्रिटिशांनी मुंबई, मद्रास आणि कलकत्ता येथे छोट्या छोट्या व्यापारिक पदे घेतली.
दूत यशस्वी झाले आणि १२ जुलै १७३९ रोजी एक करारावर स्वाक्षरी झाली ज्याने ब्रिटीश ईस्ट इंडिया कंपनीला मराठा प्रदेशात मुक्त व्यापार करण्याचे अधिकार दिले.
तिथे पश्चिमेकडे मराठ्यांचे वर्चस्व असल्यामुळे ते पश्चिमेकडे विस्तारू शकले नाहीत, परंतु ते समुद्रामार्गे पश्चिम किनाऱ्यावरील सुरतमध्ये दाखल झाले.
उत्तरेकडील प्रशस्त मराठा साम्राज्य सांभाळण्याची जबाबदारी दोन मराठा नेते शिंदे आणि होळकर यांच्यावर सोपविण्यात आली कारण पेशवे दक्षिणेत व्यस्त होते.
त्यांनी इतर हिंदू राज्यकर्त्यांपासून दूर ठेवले जसे राजपूत, जाट आणि रोहिल्ला आणि ते मुसलमानपणे इतर मुस्लिम नेत्यांवर विजय मिळविण्यात अपयशी ठरले.
१४ जानेवारी १७६१ रोजी पानिपत येथे अफगाण अहमद शाह अब्दाली यांच्या नेतृत्वात जिहाद साठी एकत्र जमलेल्या एकत्रित मुस्लिम सैन्याच्या विरोधात मराठ्यांचा मोठा पराभव झाला.
मद्रास रेसिडेन्सीच्या जनरल हिसलोपने दक्षिणेकडून पिंडारांवर हल्ला केला आणि त्यांना नर्मदा नदीच्या पलीकडे नेले, जिथे गव्हर्नर जनरल फ्रान्सिस रॉडन-हेस्टिंग्ज आपल्या सैन्यासह थांबले होते.