polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
त्यासाठी आवश्यक ते स्पष्टीकरण करणारे नियम व प्रशासकीय तपशील हे मृत्युपत्राचे विश्वस्त, पारितोषिके देणाऱ्या संस्थांचे प्रतिनिधी व नोबेल यांचे कुटुंबीय यांनी चर्चा करून तयार केले व स्वीडनच्या राजाने याला इ.
इतर सर्व नोबेल संस्था प्रतिष्ठानच्या नियंत्रणाखाली आहेत मात्र पारितोषिकांच्या निवाड्याशी आणि त्यासंबंधीच्या कार्याशी प्रतिष्ठानचा काहीही संबंध नसतो.
१९६९ पासून आल्फ्रेड नोबेल याच्या स्मरणार्थ स्वीडनच्या मध्यवर्ती बँकेने अर्थशास्त्रातील मौलिक कार्यासाठी सहावे नोबेल पारितोषिक देण्यास सुरुवात केली.
मुसलमान सरदाराने या घटनेचा अर्थ एका हिंदूस विचारला तेव्हा त्याने खंडोबा हे कडक दैवत असून तुम्ही त्यास डिवचले यामुळे असे घडले असे सांगितले आता ही अस्मानी बंद करण्यासाठी तुम्हास काहीतरी करणे भाग आहे असे सांगितले.
वडिलधाऱ्यानी जेव्हा पोरांच्या कथेवर विश्वास न ठेवता लिंग फेकून दिले तेव्हा लिंगाचे रूपांतर एका मौल्यवान मण्यात झाले आणि वडील माणसे विचारात पडले.
इकडे कोणाच्या भक्तीमुळे खंडोबा प्रकट झाला हा वाद सुरू झाला तेव्हा ज्या कोणाची कुऱ्हाड लिंगात रुतेल त्याला खंडोबा आणण्याचे श्रेय मिळेल असे ठरले.
यानंतर देव स्वतः प्रकट झाला व मरळ घराण्यातील व्यक्तीने स्वतःचे रक्त शिंपडल्यास हा प्रवाह थांबेल असे सांगितले आणि त्याप्रमाणे हा रक्तप्रवाह थांबला.
एक दिवस खंडोबाने सारी मेंढरे मारली व बाणाईच्या पित्यास बाणाईशी लग्न लावल्यास सारी मेंढरे जिवंत करतो असे सांगितले; आणि बाणाईचे लग्न या धनगराशी झाले.
खंडोबा किंवा खंडेराय हे मुख्यत्वे महाराष्ट्र, कर्नाटक, आंध्र प्रदेश या राज्यातील शैव पंथीय दैवत आहे, महाराष्ट्रातील अनेकांचे कुलदैवत आहे.
प्रामुख्याने क्षत्रिय धनगर, मराठे, गडरिया, वंजारी, आगरी कराडी, कुणबी, खारवी, गवळी, गोसावी, भंडारी, भोई, मल्हारकोळी, मातंग, माळी, रामोशी , वाडवळ, लिंगायत, सोनार समाज, गानली , रोंडु एडला गानलोलु किंवा गानगोलु, गोलकर, बेलदार, पद्मशाली व सोनकोळी समाजांचे, तसेच कित्येक ब्राम्हण व कायस्थ प्रभू समाजांतील लोकांचे कुलदैवत मानले जाते.
खंडोबाच्या मूर्ती, उभ्या व अश्वारूढ अशा स्वरूपात असून हातात डमरू, त्रिशूळ, खंडा आणि पानपत्र असून तो चतुर्भुज व कपाळाला भंडारा लावलेल्या रूपात असतो.
बंगाली संत चैतन्य महाप्रभू यांनी या मंदिरास भेट दिली होती व मुरळींचा वेश्याव्यवसाय बंद करण्याचे प्रयत्न केले होते; असे ऐतिहासिक उल्लेख आहेत.
याशिवाय रगडा, भरीत आणि पुरणपोळीचाही नैवद्य दाखवितात खंडोबाचे उपासक ब्राह्मणांपासून ते लिंगायत, धनगर, मातंग, मराठा अशा सर्वच जातींमध्ये आढळतात.
मल्हारी माहात्म्य या ग्रंथाशिवाय ‘जयाद्री-माहात्म्य , ‘श्रीमार्तण्ड-विजय , ‘श्री मल्हारी मार्तंड विजय” हे खंडोबावरील इतर मराठी काव्यग्रंथ आहेत.
इतिहासाला माहीत नाही हा किल्ला किती जुना आहे पण राष्ट्रकुट,चालुक्य,यादव,इस्लामी राजवटी, मान देश ज्यांना आदिलशहा आणि मुघल यांचेकडून वतन मिळाले होते ते माण चे माने या सर्व राजवटी मध्ये महिमान गड किल्ला अस्तित्वात असावा एवढा तो जुना मात्र आहे आणि राष्ट्रकुट, यादव राजवटी मध्ये तो होता असा तर्क लावला जाऊ शकतो असा ही आहे हे त्याचे जीर्ण झालेले दगड पाहूनच समजते.
इतिहास संशोधक, पुरातत्त्व खाते आणि सरकारने या किल्ल्यावर उत्खनन करून माहिती मिळवल्यास अभ्यास करून पुनर्बांधणी केल्यास महाराष्ट्राला राष्ट्रकुट,यादव यांचा खरा इतिहास समजण्यासाठी मदतच होईल आणि किल्ला ही पर्यटन दृष्टीने विकसित होईल.
मल्यखेत म्हणजेच मलवडी आणि मान्य खेत म्हणजे माण देश असण्याची श्यक्यता इतिहास संशोधक वर्तवत असतात आणि याच माण देशावर राज्य करणारे ते माने असा माण, महिमान आणि माने यांचा संबंध आहे.
माण देशातील महिमा असलेला असा माण गड म्हणजे महिमा+महान अपभ्रंश होऊन मही+मान गड किंवा महि म्हणजे महेश,महिपती, महादेव यांचा माण ज्या राष्ट्रकूट राज्यांची कीर्ती म्हणजे महिमा महान आहे असा तो मान्य खेतचा महिमा महान गड जो आज महिमान गड हा महिमान गड म्हणजेच आणि माण या शब्दांचा संबंध आहे.
देवगिरीचे यादव काळात यादव लोक हे महादेव यांचे उपासक होतेत आजही यादव लोकांचे कुलदैवत महादेव हेच आहे हा किल्ला आणि प्रदेश दीर्घ काळ यादव घराण्याकडे होता आणि सिंघण याने मायणी आणि सिंगणापुर येथे मंदिरे बांधली आहेत.
देवगिरी जसा दौलताबाद झाला तसा महिमा+माण किल्ला परकीय इस्लामी राजवटी मध्ये त्यांचे आक्रमणं झाले नंतर महि माण किल्ला याला फारशी मेहमान असा अपभ्रंश गड केला आणि त्याचा आता फारशी संस्कृत व्याकरण मिश्रित अपभ्रंश महिमान झाला.
महिमा म्हणजे कीर्ती आणि मान सन्मान कीर्ती आणि मान दोन्ही आहे असा तो मही+मान जो महीमाण असा लिहला गेला पाहिजे जो माण तालुक्याची पूर्वी पासून ओळख आहे म्हणजे माण देशातील कीर्ती, महिमा असलेला किल्ला म्हणजे महिमान आणि महादेव डोंगर रांगेत असलेला महिपती किंवा महेश यांचा माण बिंदू असलेला तो महि+ माण.
हिन्दी मध्ये जसे पाणी हा शब्द पानी असा लिहतात तेच इथे पण माण हा शब्द मान असा लिहला जात आहे त्यात बदल करण्यात आला पाहिजे आणि ज्या किल्याचा महिमा महान असा तो महिमान गड महिमा माण म्हणजे महिमाण गड हे नाव दिले पाहिजे.
कोकणात एक माण गड आहे आणि नावात साधर्म्य नको म्हणून महादेव डोंगर रांगेतील माण गड म्हणजे महिमाण गड या किल्ला आणि नदीचे नावावरून याला माण देश हे नाव पडले आहे आणि मान्य खेत् दुसरे तिसरे कुठलेही नसून ते माण गड हेच असावे.
दुनिया मध्ये त्यांच्या वास्तू जतन करून, ऐतिहासिक जसी होती तशी ठेवतात नसेल तर त्याचा अभ्यास करून जसी होती तशी वास्तू उभी करतात,करण्याचा प्रयत्न करतात आणि जगापुढे आपला इतिहास ओळख निर्माण करतात आणि आमची लोक, सरकार आणि पुरातत्त्व खाते काही देणं घेणं नसल्यासारखे दुर्लक्ष करतात.
दरवाजाच्या समोर वळणदार भिंत अणि पुढे बुरुज बांधून त्याला शत्रूपासून संरक्षण दिलेले होते, असे गोमुखी पद्धतीचे बांधकाम ही शिवकालीन बांधकामाचे वैशिष्ठ होते.
पाला , शॅड किंवा सामन यांसारखे मासे समुद्राच्या खाऱ्या पाण्यातून नद्यांच्या गोड्या पाण्यात येतात; तर अमेरिकन व यूरोपियन ईल नद्यांतून निघून समुद्रात शिरतात व हजारो किलोमीटर दूरवर जातात.
खाऱ्या पाण्यातून गोड्या पाण्यात स्थलांतर करणाऱ्या माशास समुद्रापगामी मासे व गोड्या पाण्यातून खाऱ्या पाण्यात स्थलांतर करणाऱ्या माशांस समुद्रगामी मासे असे म्हणतात.
या माशांची वाढ चार वर्षे समुद्रात होते व अंडी घालण्याची वेळ आली की, ते मोठ्या संख्येने नदीच्या पाण्यात त्यांच्या जन्मस्थानाकडे म्हणजे ज्या लहान ओढ्यात त्यांचा जन्म झाला असेल तेथे स्थलांतर करू लागतात.
सामनच्या काही जातींतील नर व मादी परत समुद्रात जातात; परंतु‘सॉक आय’किंवा किंग सामनच्या नर व मादी घरटेवजा खच्चे बुजविण्याचे शेवटचे कार्य संपले की,मरून जातात.
पृष्ठवंशी प्राण्यांच्या मेंदूच्या कवटीस जोडून निरनिराळ्या मणक्यांचा बनलेला पृष्ठवंश पुच्छभागापर्यंत जातो व त्यात असणाऱ्या मेरु नालेतून मेंदूपासून निघणारा मेरुरज्जू पुच्छापर्यंत जातो.
पाठीवर एक किंवा कधीकधी दोन पृष्ठपक्ष, खांद्याच्या भागात प्रत्येक बाजूस एक अशी अंसपक्षांची जोडी, खाली पोटाजवळ श्रोणिपक्षांची जोडी, धडाच्या शेवटी मध्यस्थ असा गुदपक्ष व पुच्छ भागात पुच्छपक्ष अशी ही निरनिराळ्या पक्षांची रचना असते.
अंड्यातून डिंभ (भ्रूणानंतरची स्वतंत्रपणे अन्न मिळवून जगाणारी व प्रौढाशी साम्य नसणारी सामान्यतः क्रियाशील पूर्व अवस्था) बाहेर येण्यास अठरा तासांपासून काही आठवड्यांचा अवधी लागतो.
ज्या माशांच्या जातीचे सहज प्रजनन होऊ शकते व जे आकारमानाने लहान पण रंगदार व दिसण्यात आकर्षक असतात असे गोड्या पाण्यातील मासे काचेच्या जलजीवपात्रात ठेवून घराची शोभा वाढविणे व मनोरंजन करणे हाही जगातील लक्षावधी लोकांचा व्यवसाय आहे.
कार्पस्-मासे हा भारतातील शेती-संवर्धनाचा मुख्‍य आधार आहे व तीन प्रकारचे भारतीय कार्प तसेच तीन प्रकारचे परदेशी मासे चंदेरी, गवती आणि सामान्य असे मिळून देशातील मत्स्यशेती उत्पादनाचा ८५% पेक्षा ही अधिक वाटा उचलतात.
चंगीझ खानाने मिळवलेली बरीचशी लूट त्याने या नगरावर व इतर बांधकामांवर तसेच व्यापारावर खर्च केल्याने अधिक लूट मिळवण्यासाठी त्याला पुन्हा स्वाऱ्या करणे भाग होते.
त्यानंतर त्याच्या अधिपत्याखाली चीनविरुद्ध सुरू करण्यात आलेले युद्ध त्याच्यानंतरही सुमारे ४५ वर्षे चालले व संपूर्ण चीन मंगोल फौजांच्या ताब्यात आला.
अफझलखानाच्या वधानंतर महाराजांनी साताराचा किल्ला जिंकून या गडांवर आक्रमण केल, व गडाची पूर्वीची नावे शूरगड आणि संग्रामगड बदलून चंदन वंदन अशी ठेवली.
१६७३ च्या सुमारास छत्रपती शिवाजी महाराजांनी सातारा प्रांत जिंकला आणि त्याचवेळी सज्जनगड, कल्याणगड, अजिंक्यतारा या किल्ल्यांसोबत चंदन-वंदन यांनादेखील स्वराज्यात सामील करून घेतले.
पुढे संभाजी राजांच्या कारकिर्दीत सन १६८५ मध्ये फेब्रुवारी महिन्यात अमानुल्लाखानाने चंदन-वंदन येथे असणाऱ्या मराठ्यांच्या तुकडीवर हल्ला केला.
शहाजीराजांनी निजामशाहीचा शेवटचा वंशज मुर्तिजा निजाम याला जीवधनच्या कैदेतून सोडवून संगमनेरजवळील पेमगिरी किल्ल्यावर त्याला निजामशहा म्हणून घोषित केले व स्वतः वजीर बनले.
त्याला श्वास शरीरात घेण्यासाठी पायांच्या खिळ्यावर जोर लाऊन संपूर्ण शरीर वरच्या बाजूला घ्यावे लागे, तर श्वास बाहेर सोडताना शरीराचा भार हळूहळू खाली जाऊन हाताच्या खिळ्यांवर तो भार पडत असे.
तरीही ती व्यक्ती कदाचित जिवंत असेल व तसे राहू नये म्हणून एक शिपाई भाला घेऊन मृत व्यक्तीच्या उजव्या कुशीतील पाचव्या आणि सहाव्या बरगड्यांच्या मधून तो भाला शरीरात घुसवित असे व तो थेट हृदधयातून आरपार मारला जात असे.
हाताच्या पंजातून खिळे ठोकले तर पंजे फाटून शरीर खाली कोसळेल, मात्र मनगटाच्या सांध्याजवळ तीन हाडांच्या मध्ये लहान पोकळी असते; तिला इंग्रजीत डेस्टॉल पॉइंट असे म्हणतात.
डेस्टॉल पॉइंट मधून खिळा ठोकताना हाताच्या बोटाकडे जाणारी संवेदनावाहिनी चिरडली गेल्याने प्रथम हाताचा अंगठा तळहातात खुपसला जातो व त्यानंतर मुठी आवळल्या जातात.
अशा तऱ्हेने हात खिळून झाल्यावर गुन्हेगाराचे दोन्ही पाय उभ्या लाकडावर एकमेकांवर दाबून एकत्र खिळीत आणि तो क्रूस जमिनीतील खड्यात उभा केला जाई.
अशाप्रकारे गुन्हेगाराला क्रूसावर खिळून झाल्यावर मारेकरी बाजूला उभे राहून गुन्हेगाराची चेष्टा करीत व त्याच्या वेदना आणि विव्हळणे न्याहाळण्याचा आसुरी आनंद लुटीत असत.
इटलीच्या वायव्य सरहद्दीजवळ असलेल्या तुरीन शहरातील सेंट जॉन बाप्तिस्टा महामंदिरात इसवी सन १५७८ पासून एक प्रेतवस्त्र जतन करून ठेवण्यात आले आहे.
या प्रेतवस्त्रावर उमटलेल्या मानवी मृतदेहाच्या दोन प्रतिमा आणि रक्ताच्या आणि जखमांच्या खुणा यांचे काळजीपूर्वक निरीक्षण आणि शास्त्रीय दृष्टीकोंनातून करण्यात आलेले परीक्षण याद्वारे अनेक शास्त्रज्ञ, धर्मपंडित, आणि पुराणवस्तु तज्ञ यांनी सदरचे प्रेतवस्त्र दोन हजार वर्षांपूर्वी कालवारी पर्वतावर क्रूसावर खिळलेल्या येशू ख्रिस्ताचेच असल्याचे मत व्यक्त केले आहे.
मात्र या प्रेतवस्त्रावर मृतदेहाच्या प्रतिमा कशा उमटल्या, याचे गूढ शास्त्रज्ञांना अजूनपर्यंत उकलले नसल्याने तसेच कार्बन १४ चाचणीत या प्रेतवस्त्राचा कालावधी दोन हजार वर्षांचा दाखविला जात नसल्याने कॅथॉलिक ख्रिस्तमंडळाने हे प्रेतवस्त्र प्रभू येशूचेच असल्याचे अजून जाहीर केलेले नाही.
नाताळ हा ख्रिस्ती धर्मियांचा महत्त्वाचा सण असला तरी ख्रिस्तीधर्माच्या स्थापनेनंतर बरीच वर्ष हा सण साजरा करण्याची प्रथा पडली नव्हती.
पोप पहिले लायबेरीऊस यांनी चवथ्या शतकात ख्रिस्ती धर्मियांसाठी निश्चित केलेली ख्रिस्ताचा जन्मदिवस साजरा करण्याची तारीख २५ डिसेंबर असणे शक्य नव्हते कारण तोपर्यंत डायनाशियूसची दिनदर्शिका तयार झाली नव्हती.
या गणित पद्धतीनुसार रोमन लोक सूर्यदेवाचा सण साजरा करीत ती तारीख आणि पोप पहिले लायबेरीऊस यांनी ख्रिस्तीधर्मियांसाठी ख्रिस्तजन्माची निश्चित केलेली तारीख इंग्रजी कलेंडरनुसार २५ डिसेंबर असल्याचे ठरविण्यात आले.
जरी हा दिवस अनिश्चित असला तरी साधारणपणे हे मान्य केले जाते की येशूचा जन्म ख्रिस्तपूर्व पहिल्या शतकामध्ये साधारणपणे सहा ते चार या कालावधीमध्ये झाला होता.
ख्रिस्तानंतरच्या चवथ्या शतकात राजा कोंस्टंटटाईन याने ख्रिस्ती धर्माला अधिकृतरित्या ‘राज्याचा धर्म’ म्हणून घोषित केले तेव्हापासून नाताळचा सण अधिकृतरित्या साजरा करण्यास सुरुवात झाली.
इसवी सन ३५३ साली पोप महोदय जुलियस यांनी जागतिक ख्रिस्तसभेसाठी २५ डिसेंबर हा दिवस ख्रिस्ताचा जन्मदिवस म्हणून साजरा केला जावा, अशी आज्ञा केली.
६ व्या शतकात डायनाशियूस या मठवासी धर्मगुरुने ख्रिस्ताच्या जन्माचे वर्ष कोणते असावे याबाबतचे आणि त्या नंतरच्या ऐतिहासिक घटनांच्या तारखांचे एक गणित मांडले.
जेव्हा गब्रिएल दूताने जखऱ्याला यरूशलेम येथील मंदिरात बाप्तिस्मा करणाऱ्या योहानाच्या जन्माची शुभवार्ता सांगितली तो दिवस यहुदी धर्मातील अत्यंत पवित्र असा दिवस होता.
पोप पहिले लायबेरीऊस यांनी इसवी सन ३५३ ते ३५४ यावर्षी जगातील सर्व ख्रिस्ती धर्मियांसाठी ख्रिस्ताचा जन्मदिवस साजरा करण्याची तारीख २५ डिसेंबर ही निश्चित केली.
या रोमन दैवताच्या जन्मदिवसाऐवजी नवख्रिस्ती लोकांनी मानवी रूप धारण केलेला खरा परमेश्वर प्रभू येशू ख्रिस्त याचाच जन्म साजरा करावा असा पोप महोदय जुलियस यांचा हेतु होता.
म्हणून ख्रिस्ती लोकांचे लक्ष ख्रिस्तजनमकडे वळविण्यासाठी पोपमहोदयांनी २५ डिसेंबर हा ख्रिस्ताचा जन्मदिवस या सणाची स्थापना केली.
आलेक्झांदर दी ग्रेट याने ती शिक्षा पूर्वेकडील देशात ख्रिस्तपूर्व चवथ्या शतकात आणली तर फोनेशियन लोकांकडून तिसऱ्या शतकात रोमन लोकांनी ती शिकून घेतली.
रोमन साम्राज्यात या शिक्षेचा वापर होऊ लागल्यानंतर त्या काळातील अत्याधुनिक तांत्रिक आणि शास्त्रीय पद्धतीने ती शिक्षा देण्याचे तंत्र असे साधले गेले की ज्याद्वारे गुन्हेगाराला जास्तीत जास्त वेदना सहन कराव्या लागतील.
क्रौर्याचा परमोच्च बिंदू गाठणारी ही शिक्षा अतिशय नीच दर्जाचे गुन्हेगार, बंडखोर, देशद्रोही आणि पळून जाणारे गुलाम अशांनाच दिली जाई.
ख्रिस्ताच्या जन्मापासून इसवी सन सुरू झाला, याचा अर्थ १ जानेवारी इसवी सन १ या साली त्याचा जन्म झाला, मग २५ डिसेंबरला ख्रिस्तजयंती का साजरी करतात असा प्रश्न अनेकांना पडतो.
सहाव्या शतकात गणित पद्धतीने त्याने ख्रिस्तजन्माचा काळ ठरविला आणि त्या वर्षाला इसवी सन १ कल्पून तेथून पुढील ६०० वर्षांची दिनदर्शिका तयार केली.
क्रूसावरील मृत्यूदंडाची शिक्षा फर्माविलेल्या गुन्हेगाराच्या खांद्यावर क्रूसाचे भलेमोठे ओझे देऊन त्याची भर वस्तीतून धिंड काढण्यात येत असे.
त्याला ज्या गुन्ह्यासाठी शिक्षा झाली असेल त्याचा फलक घेऊन सरकारी बेलीफ पुढे चाललेला असेकिंवा सदर गुन्हेगाराच्या गळ्यात टांगविला जाई.
शिपायांच्या पाहऱ्यानीशी गुन्हेगाराला गावाबाहेरील उंच ठिकाणी नेऊन क्रूसावर खिळले जाई, उद्देश असा की साऱ्या लोकांना त्या जीवघेण्या शिक्षेचे दर्शन घडून त्यांच्या मनात शासनाविषयी भीती व दहशत निर्माण व्हावी.
स्पेनमध्ये नाविदाद , इटलीमध्ये ‘नाताले’ , फ्रान्समध्ये ‘नोएल” , आणि पोर्तुगालमध्ये ‘नाताल’ हाच शब्द ख्रिस्ताचा जन्मदिवस साजरा करण्यासाठी वापरला जातो.
ख्रिस्ती लोकांनी या सणाच्या आठवड्याचे ख्रिस्तीकरण करून सणाचा शेवटचा दिवस २५ डिसेंबर हा दिवस अंधारावर मात करणाऱ्या खऱ्या प्रकाशाचा उगम जो प्रभू येशू याचा जन्मदिवस साजरा करण्यास सुरुवात केली.
वधस्तंभ आणि सुळ यावरील शिक्षा देण्याची पद्धत लक्षात घेता येशूला वधस्तंभावर दिले अगर सुळावर दिले असे म्हणणे किती चुकीचे आहे ते आपल्या लक्षात येईल.
तरीसुद्धा त्या येशूचा यहूदी लोकांनी स्‍वीकार केला नाही, देवाने येशूला अभिषेक करून विशेष कार्यासाठी निवडून, पृथ्वीवर पाठविण्‍यात आले होते, अशी ख्रिस्ती लोकांची श्रद्धा आहे.
येशू ख्रिस्ताला, 'इब्री भाषेत 'येशुआ' तर ग्रीक भाषेत 'येसूस' असे म्हटले आहे येशू हे याच शब्‍दाचे मराठी रूपांतर आहे, या नावाचा अर्थ तारणारा असा होतो , येशू सर्व मानवजातीला पापांच्‍या बंधनातून सोडविण्‍याकरिता आला, असे पवित्र शास्त्र सांगते.
तरी नवीन करारातील लूककृत शुभवर्तमान ह्या पुस्तकात यहुदी कॅलेंडर प्रमाणे सहाव्या महिन्यात मरियेला देवदूताने तिच्या पोटी येशू जन्म घेणार असल्याचा देवाचा निरोप दिल्याची नोंद आहे.
वधस्तंभ म्हणजे जमिनीत उभा केलेला एक खांब; ज्यावर गुन्हेगारांना बांधून ठार करण्यात येई; तर सुळ म्हणजे जमिनीत उभा केलेला एक अणकुचिदार खांब त्यावर गुन्हेगारांना अशा प्रकारे ठेवले जाई की तो सुळ गुन्हेगाराच्या पोटातून आरपार जाऊन त्याला मृत्यू येई या शिक्षेला इंग्रजीत इम्पालमेंट असे म्हणतात.
क्रुसावरील मृत्यूदंड दिल्याने मरण पावलेल्या व्यक्तीच्या मृतदेहाचे आजच्या आधुनिक पद्धतीने शवविश्लेषण केले तर वैद्यकीय निष्कर्ष असा निघेल की सदर व्यक्तिला श्वासावरोधामुळे मृत्यू आला.
अशी ही जगाच्या इतिहासातील मानवी क्रूरपणाचा कळस गाठणारी क्रुसावरील मृत्यूदंडाची शिक्षा इसवी सन 320 साली सम्राट कोंस्टंटटाईन नावच्या बादशहाने कायमची बंद केली.
वैनगंगेच्या वरच्या टप्प्याचे सुरुवातीचे काही पात्र खडकाळ असून त्यानंतर सिवनी जिल्ह्याच्या पूर्व सरहद्दीवर येईपर्यंतच्या तिच्या खोऱ्यात आलटून पालटून सुपीक गाळाचे प्रदेश व अरुंद दऱ्या आढळतात.
अंधारी, कथणी, कन्हान, खोब्रागडी, गाढवी, गायमुख, चुलबंद, चोरखमारा, पथानवर, पोटफोडी, फुअर, बावनथरी, बोदलकसा, वाघ, सुर या वैनगंगेच्या महाराष्ट्रातील प्रमुख उपनद्या आहेत.
शेवटी या दोन जिल्ह्यांच्या दक्षिण सरहद्दीवरच सेवनी गावाजवळ तिला पश्चिमेकडून वाहत येणारी व विदर्भातील दुसरी महत्त्वाची वर्धा नदी मिळते.
पुढे भंडारा-नागपूर जिल्ह्यांच्या सरहद्दीवरून दक्षिणेस जाऊन भंडारा जिल्ह्याच्या दक्षिण भागातून आग्नेयेस वळून गोंदिया-गडचिरोली जिल्ह्यांच्या सरहद्दीवरून आग्नेयेस वाहत येते.
महानदी, शोण, नर्मदा, तापी यांसारख्या अनेक नद्यांचे उगमस्थान असलेल्या मध्य भारतातील पूर्व-मध्य उच्चभूमी प्रदेशातच वैनगंगेचाही उगम होतो.
वैनगंगा नदीला वर्धा नदी मिळाल्यावर तिचे नाव प्राणहिता होते ही प्राणहिता त्यानंतर, महाराष्ट्रातून तेलंगणात गेलेल्या गोदावरी नदीला मिळते.
अंधारी, कथणी, कन्हान, गाढवी, गायमुख नदी, खोब्रागडी, चुलबंद, चोरखमारा, थानवर, पोटफोडी, फुअर, बोदलकसा, वाघ, बावनथडी, सुर या वैनगंगेच्या उपनद्या आहेत.
केंद्र शासनातर्फे घेण्यात येणाऱ्या केंद्रीय सेवांच्या परीक्षांसाठी, कोणताही उमेदवार या २१ पैकी एक किंवा हिंदी/इंग्रजी भाषेची निवड परीक्षेचे माध्यम म्हणून करू शकतो.
भारतीय कायद्यानुसार जोपर्यंत भारतीय संघराज्याची सर्व राज्ये मान्यता देत नाहीत तोपर्यंत कोणतीही भाषा ही राष्ट्रभाषा म्हणून मान्य करता येणार नाही.
घटनेच्या ३४३ व्या कलमानुसार देवनागरी लिपीत लिहिलेली हिंदी ही केंद्र शासनाच्या व्यवहाराची प्रमुख भाषा तर इंग्रजी ही व्यवहाराची सहकारी भाषा आहे.
वेगाने होणारे औद्योगिकीकरण आणि बहुराष्ट्रीय कंपन्यांचा अर्थव्यवस्थेवरील प्रभाव यामुळे इंग्रजी हीच आता केंद्र शासनाशी व्यवहाराची प्रमुख भाषा झाली आहे.
१८६५ - अमेरिकन यादवी युद्ध - दक्षिणेच्या जनरल जोसेफ जॉन्स्टनने उत्तरेच्या विल्यम टेकुमेश शर्मन समोर उत्तर कॅरोलिनातील ड्युरॅम येथे शरणागती पत्करली.
या विषयावर आख्यायिका मानली जाते की भगीरथाने प्रयत्न करूनही गंगा नदी पृथ्वीवर अवतरण करायला तयार होत नव्हती, त्यावेळी तिला असे सांगितले गेले की कुंभमेळा प्रसंगी तुझ्या पाण्यात साधू स्नान करतील.
या उत्सवात विविध साधू आणि त्यांचे आखाडे यामध्ये होम-हवन, वैदिक मंत्रांचे पठण, प्रवचने, लोकांना उपदेश करणे असे अनेक विविध उपक्रम पहायला मिळतात.
शाही स्नान म्हणजे एकाद्या विशिष्ट मुहूर्तावर तीर्थक्षेत्र स्थानी जाऊन तेथील नदीमध्ये स्नान करणे, सूर्याला अर्घ्य देणे, नदीची पूजा करणे असे याचे स्वरूप असते.
दर तीन वर्षांनंतर एकदा अश्या पद्धतीने बारा वर्षांत प्रयागराज, उज्जैन, नाशिक , हरिद्वार या चार वेगवेगळ्या तीर्थक्षेत्री पूर्ण कुंभमेळे भरत असतात.
कुंभमेळा हा असा धार्मिक उत्सव / सोहळा आहे की ज्याचे कोणतेही औपचारिक निमंत्रण दिले जात नाही, असे असूनही भाविक या सोहळ्याला मोठ्या प्रमाणावर उपस्थित राहतात.
सूर्याभोवती भ्रमण करणारे नऊ ग्रह एका रेषेत येतात त्यावेळी सूर्याचे किरण ज्या स्थानावर पडतात तिथे कुंभमेळ्याचे औचित्य असते असे मानले जाते.
अपरिग्रह - भगवान महावीर स्वामीत्वावर म्हणतात, जो माणूस स्वतः सजीव किंवा निर्जीव वस्तू गोळा करतो, इतरांकडून असा संग्रह करतो किंवा इतरांना ते गोळा करण्याची परवानगी देतो, तो कधीही दुःखापासून मुक्त होऊ शकत नाही.
ब्रह्मचर्य- महावीर स्वामी ब्रह्मचर्य बद्दल त्यांचे अत्यंत अमूल्य उपदेश देतात की ब्रह्मचर्य हे परिपूर्ण तपस्या, नियम, ज्ञान, तत्त्वज्ञान, चारित्र्य, संयम आणि नम्रता यांचे मूळ आहे.
जैन परंपरेत असे मानले जाते की 6 व्या शतकाच्या पूर्वार्धात महावीरांचा जन्म आजच्या बिहार, भारत मधील कुंडलपूर येथे राजा सिद्धार्थ व राणी त्रिशलामाता यांचेपोटी क्षत्रिय कुटुंबात झाला.
चैत्र शुद्ध त्रयोदशी हा त्यांचा जन्मदिवस महावीर जयंती म्हणून साजरा केला जातो, आणि त्यांचे निर्वाणपर्व जैन अनुयायी दीपावली म्हणून साजरे करतात.
केवल ज्ञान प्राप्त केल्यानंतर महावीरांनी असे शिकवले की अहिंसा, सत्य , अस्तेय , अपरिग्रह व ब्रह्मचर्य ही पंचमहाव्रते आध्यात्मिक मुक्तीसाठी आवश्यक आहेत.
क्षमेबद्दल भगवान महावीर म्हणतात- 'मी सर्व प्राणिमात्रांकडून क्षमा मागतो. मी जगातील सर्व प्राणिमात्रांशी मैत्रीपूर्ण आहे. माझे कोणाशीही वैर नाही. मी प्रामाणिक मनाने धर्मात स्थिर झालो आहे. सर्व प्राणिमात्रांना, मी सर्व पापांची क्षमा मागतो. सर्व सजीवांनी माझ्याविरुद्ध केलेले अपराध मी क्षमा करतो.' ते असेही म्हणतात, 'माझ्या मनात जी काही पापी वृत्ती मी संकल्पित केली आहे, जी काही पापी प्रवृत्ती मी शब्दांतून प्रकट केली आहे आणि माझ्या शरीरात जी काही पापी वृत्ती आहे, त्या सर्व पापी प्रवृत्तींचा नाश होऊ दे. माझी सर्व पापे खोटी होवोत.'
भगवान महावीर यांचा जन्म चैत्र शुक्ल तेरस रोजी वैशाली प्रजासत्ताकातील कुंडग्राम येथे ५९९ वर्षांपूर्वी इक्ष्वाकू वंशातील क्षत्रिय राजा सिद्धार्थ आणि राणी त्रिशाला यांच्या पोटी झाला.
ज्या श्वेतांबर पंथात साधू शुभ्र वस्त्रे परिधान करतात, त्यानुसार महावीर दीक्षा घेतल्यानंतर काही काळ नग्न राहिले आणि त्यांना दिगंबर अवस्थेतच ज्ञान प्राप्त झाले.
जैन धर्मग्रंथ, उत्तर पुराणानुसार, महावीर स्वामींनी सात तत्त्वे, सहा पदार्थ, जग आणि मोक्षाची कारणे आणि त्यांची फळे यांचे वर्णन समवसरणात, नया इत्यादीद्वारे केले होते.
जैन ऋषी, आर्यिका त्यांचे पूर्ण पालन करतात, म्हणूनच त्यांचे महान व्रत आणि श्रावक, श्राविका एकाच देशात त्यांचे पालन करतात, म्हणून त्यांना अनुव्रत म्हणतात.
दंगल सुरू असताना मोदी म्हणाले की, "जे काही घडत आहे ते म्हणजे कृती आणि प्रतिक्रियेची साखळी." नंतर २००२ मध्ये मोदींनी माध्यमांना ज्या पद्धतीने हाताळले त्या प्रसंगाविषयी त्यांची एकच खंत असल्याचे त्यांनी सांगितले.
मार्च 2008 मध्ये सुप्रीम कोर्टाने 2002 मधील दंगलींशी संबंधित अनेक गुन्हे पुन्हा उघडले, ज्यात गुलबर्ग सोसायटी हत्याकांड होता, आणि या प्रकरणात लक्ष घालण्यासाठी विशेष तपास पथक ची स्थापना केली.
झलिया जाफरी (गुलबर्ग सोसायटी हत्याकांडात ठार झालेल्या एहसान जाफरी यांची विधवा) यांनी दिलेल्या याचिकेला उत्तर म्हणून, एप्रिल 2000 मध्ये कोर्टाने एसआयटीला मोदींच्या हत्येतील गुंतागुंत प्रकरणाची चौकशी करण्यास सांगितले.
एसआयटीने मुख्यमंत्र्यांविरूद्ध कोणतेही पुरावे नसल्याचे आढळून आल्याने डिसेंबर 2013 मध्ये दंडाधिकारी कोर्टाने निषेध याचिका फेटाळली.
तथापि, अहमदाबादमध्ये शाळा स्थापण्याऐवजी त्यांनी 1992 मध्ये राजकारणापासून थोडा विश्रांती घेतली; त्यावेळी गुजरातचे भाजप खासदार शंकरसिंह वाघेला यांच्याशी झालेल्या वादानेही या निर्णयामध्ये भूमिका निभावली होती.
मध्ये 1999 मध्ये मोदी निवडणुकांच्या राजकारणाकडे परत आले, काही अंशतः अडवाणींच्या आग्रहावरून आणि पक्षाचे सचिव म्हणून मोदींची निवडणूक रणनीती 1995.च्या विधानसभा निवडणुकीत भाजपाच्या विजयाला केंद्रस्थानी मानली जात होती.
त्यावर्षी नोव्हेंबरमध्ये मोदींना भाजपचे राष्ट्रीय सचिव म्हणून निवडले गेले आणि त्यांची नवी दिल्ली येथे बदली झाली, जिथे त्यांनी हरियाणा आणि हिमाचल प्रदेशातील पक्षीय कारवायांची जबाबदारी स्वीकारली.
पुढच्याच वर्षी गुजरातमधील भाजपाचे प्रमुख नेते शंकरसिंह वाघेला यांनी लोकसभा निवडणुकीत आपली संसदीय जागा गमावल्यानंतर भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस कडे नाकारला.
गुजरातमधील 1998 च्या विधानसभा निवडणुकांच्या निवड समितीत मोदींनी वाघेला यांना पक्षातील गटबाजी संपवण्यासाठी पाठिंबा देणा ्या भाजपा नेते केशुभाई पटेल यांच्या समर्थकांची बाजू घेतली.
1998ची रणनीतीच्या निवडणुकीत भाजपाने सर्वांगीण बहुमत मिळविण्यामागील प्रमुख सूत्र म्हणून त्यांच्या या रणनीतीचे श्रेय देण्यात आले आणि त्या वर्षाच्या मे महिन्यात मोदींना भाजपा सरचिटणीस म्हणून बढती देण्यात आली.
गुजरात सरकार स्वतःच सामान्यत: अभ्यासक दंगलीत सहभागी असल्याचे मानले जाते आणि अन्यथा परिस्थिती हाताळल्याबद्दल त्यांच्यावर कडक टीका झाली आहे.
या विषयावर शैक्षणिक दृष्टिकोनांचा सारांश देताना मार्था नुस्बॉम म्हणाल्या: "गुजरात हिंसा ही जातीय शुद्धीकरणाचे एक प्रकार होते यावर आता सर्वत्र एकमत झाले आहे आणि अनेक प्रकारे ते पूर्वनिर्मिती केले गेले होते आणि ते राज्याच्या गुंतागुंतीने केले गेले होते. सरकार आणि कायद्याचे अधिकारी. " मोदी सरकारने २ मोठ्या शहरांमध्ये कर्फ्यू लावला, शूट-अट-व्हिजन ऑर्डर जारी केले आणि सैन्याला रस्त्यावर गस्त घालण्याची मागणी केली, परंतु हिंसाचार वाढण्यापासून रोखण्यात ते अक्षम झाले.
दंगलीतील मुस्लिम बळी पडलेल्यांना आणखी भेदभाव करण्यात आला होता जेव्हा राज्य सरकारने जाहीर केले की मुस्लिम पीडितांना देण्यात येणा नुकसान भरपाईंपैकी निम्मे नुकसानभरपाई हिंदूंना देण्यात येतील परंतु हा मुद्दा न्यायालयात नेल्यानंतर नंतर हा निर्णय उलटविण्यात आला.
गुजरातमधील आणीबाणीला विरोध दर्शविणाऱ्या राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाच्या समितीने "गुजरात लोक संघर्ष समिती"चे सरचिटणीस म्हणून मोदींची नियुक्ती केली.
सरकारला हवे असलेल्या व्यक्तींसाठी सुरक्षित घरांचे जाळे निर्माण करणे आणि राजकीय शरणार्थी आणि कार्यकर्त्यांसाठी निधी उभारण्यातही मोदींचा सहभाग होता.
२००१ मध्ये भुज येथे झालेल्या भूकंपात प्रशासनाच्या हाताळणीमुळे सत्तेचा गैरवापर, भ्रष्टाचार आणि कमकुवत प्रशासनाचे आरोप केले गेले आणि पटेल यांच्या भूमिकेला नुकसान झाले.
भाजपाचे राष्ट्रीय नेतृत्व मुख्यमंत्रिपदासाठी नवे उमेदवार शोधू लागला, आणि मोदी यांना पटेल यांच्या कारभाराबद्दल गैरसमज व्यक्त केले, त्यांची बदली म्हणून निवड झाली.
जरी भाजप नेते लालकृष्ण अडवाणी यांना पटेल यांना काढून टाकण्याची इच्छा नव्हती आणि मोदींना सरकारमधील अनुभवाची कमतरता वाटत होती, पण मोदींनी पटेल यांचे उपमुख्यमंत्री होण्याची ऑफर नाकारली.
२ फेब्रुवारी २००२ रोजी गोध्राजवळ शेकडो प्रवाशांसह एक ट्रेन जळून खाक झाली आणि अंदाजे जण ठार पाडलेल्या बाबरी मशिदीच्या ठिकाणी धार्मिक सोहळ्यानंतर अयोध्याहून परत येणाऱ्या हिंदू यात्रेकरूंनी या ट्रेनमध्ये प्रवेश केला.
ते २००१ च्या ऑक्टोबर मध्ये गुजरातचे मुख्यमंत्री झाले व त्यानंतर सरळ ४ विधानसभा जिंकत मोदींनी मुख्यमंत्रिपदाचा कार्यभार पाहिला.
लहानपणी मोदींनी वडनगर रेल्वे स्थानकात आपल्या वडिलांना चहा विकण्यास मदत केली आणि नंतर सांगितले की आपण नंतर बस टर्मिनसजवळ आपल्या भावासोबत चहाची स्टॉल चालवा.
मोदींनी आपले उच्च माध्यमिक शिक्षण वडनगर १९६७ मध्ये पूर्ण केले, जिथे एका शिक्षकाने त्यांना नाट्यगृहाची आवड असलेल्या सरासरी विद्यार्थी आणि उत्सुक वादविवाचक म्हणून वर्णन केले.
नाट्यनिर्मितीमध्ये मोदींनी आयुष्यापेक्षा मोठे व्यक्तिरेखा साकारण्यास प्राधान्य दिले ज्यामुळे त्यांच्या राजकीय प्रतिमेवर परिणाम झाला.
नरेंद्र मोदींच्या बालपणात त्यांच्या जातीच्या रूढीनुसार त्यांच्या कुटुंबीयांनी जशोदाबेन चिमणलाल मोदी या मुलीशी विवाहसोबतीची व्यवस्था केली आणि किशोरवयातच त्यांचे लग्न केले.
त्यानंतर, त्याने घर सोडले, ते जोडपे स्वतंत्र जीवन जगू लागले, दोघांनीही पुन्हा लग्न केले नाही आणि अनेक दशकांपर्यंत मोदींच्या जाहीर घोषणेतही हे लग्न निर्बंधित राहिले.
एप्रिल २०१ मध्ये मध्ये, त्यांना सत्तेत आणणा ्या राष्ट्रीय निवडणुकांपूर्वी मोदींनी जाहीरपणे कबूल केले की आपण विवाहित आहात आणि त्यांचे साथीदार जशोदाबेन; हे जोडपे लग्न झाले आहे, पण परदेशी आहे.
युद्धाच्या काही काळाआधीच मोदींनी नवी दिल्लीतील भारत सरकारविरोधात अहिंसक निषेधात भाग घेतला, त्यासाठी त्यांना अटक करण्यात आली; इनामदार यांनी त्यांचे मार्गदर्शक म्हणून निवड केल्याचे हे एक कारण आहे.
मुलाखतींमध्ये मोदींनी स्वामी विवेकानंद यांनी स्थापन केलेल्या हिंदू आश्रमांना भेट देण्याचे वर्णन केले आहे: कोलकाताजवळील बेलूर मठ, त्यानंतर अल्मोडा येथील अद्वैत आश्रम आणि राजकोटमधील रामकृष्ण मिशन.
दख्खनची राणी पुणे स्थानकावरून दर दिवशी सकाळी सव्वासात वाजता प्रयाण करते व सव्वातीन तासांनी सकाळी साडेदहा वाजता मुंबईच्या छ्त्रपती शिवाजी टर्मिनस ला पोहोचते.