polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
अग्रवाल यांच्या लेखातील मुख्य मुद्दा हा आहे की, बऱ्याच तिसऱ्या जगातील देशातील बेकारीचा प्रश्न, गरिबी, निराधारपणा आणि विकासाची धोरणे लिंगभाव निर्धारित आहेत आणि ही परिस्थिती सुधारण्यासाठी गरीब घरातील स्त्रियांवर लक्ष केंद्रित करणे गरजेचे आहे.
अग्रवाल यांच्या लेखातून अजून एक महत्त्वाचा मुद्दा पुढे येतो की, ग्रामीण रोजगार योजना आणि उत्पन्न निर्माण करणाऱ्या योजना यासंदर्भात स्त्रियांवर अधिक लक्ष केंद्रित करणे का गरजेचे आहे कारण राज्यांकडून पुरस्कृत गरीब घरादाराच्या संदर्भात ज्या कल्याणकारी योजना आखताना घरादारातील श्रमविभागणी आणि स्त्री पुरुषांचे वेतन किंवा स्त्रियांना स्वतंत्रपणे रोजगारासाठीची गरज किंवा उत्पन्न निर्माण करणाऱ्या संधी याविषयी कमी माहिती असते.
चौधरी यांचा अभ्यास हा हरियाणा येथील स्त्रियांचे कामाचे स्वरूप आणि त्याठिकाणचे एकूण अर्थकारण यांच्यातील संबंध यासंदर्भातील वेगवेगळ्या पैलूंवर आधारित आहे.
तसेच पशुपालन जे या राज्यातील ग्रामीण अर्थकारणातील दूसरे महत्त्वाचे क्षेत्र आहे त्यामध्ये अगदी गहन कामांपासून ते देखरेखीच्या कामांपर्यंत सर्व कामे जात आणि वर्गाचा विचार न करता स्त्रिया करतात.
त्याचबरोबर राज्यातील ग्रामीण अर्थकारणातील दूसरे महत्त्वाचे सांस्कृतिक वर्चस्व आणि वैचारिक घटक यावर लक्ष वेधते आणि एका पातळीवर हरयाणविंचा वाढता सहभाग दिसतो तर दुसऱ्या पातळीवर दिसून येते की, सांस्कृतिकरित्या ह्या सहभागाचे पुरुषांच्या तुलनेत कमी दर्जाचे, दुय्यम आणि सहाय्यकारी म्हणून अवमूल्यन केले जाते.
‘ , ’ या विषया अंतर्गत चार लेख येतात माहिती व्यवस्थापनेच्या अयोग्य अशा व्याख्येला प्रश्न करणे काम आणि कामगारांच्या व्यवस्थेसंदर्भातील तंत्रे आणि पद्धतींना प्रश्न विचारणे माहिती संकलनासाठी पर्यायी व्यवस्था सुचविणे याद्वारे स्त्रियांचा आर्थिक सहभाग आणि त्याचबरोबर राष्ट्रीय माहिती व्यवस्थापने वरील मर्यादा यावर भारतीय स्त्रीवादी यावर प्रकाश टाकतात.
या भागातील लेख स्त्रियांचे आर्थिक योगदान निदर्शनास आणतात, तसेच कशाप्रकारे फक्त राष्ट्रीय हे योगदानाविषयी अपूर्ण मांडणी आणि कमी लेखते तर जेथे मोठ्या प्रमाणावर स्त्रिया त्यांचा वेळ घरादारच्या उदरनिर्वाहासाठीच्या कामांमध्ये घालवतात यांवर संकल्पनेच्या आणि तांत्रिक पातळीवर मांडणी करत नाही आणि त्यांचे हे 'अनुत्पादक' काम ने ठरवून दिलेल्या अद्यावत कामांच्या वर्गवारीमध्ये बसत नाही.
त्या नमूद करतात की, कामाच्या मूल्यमापनासाठी वेळ हा योग्य मापदंड नाही विशेषतः कोणत्याही प्रकारची मालमत्ता नसलेल्या स्त्री कामगारांच्या संदर्भात.
म्हणून भारतातील स्त्रियांच्या कामातील सहभागाची नोंदणी करण्यासाठी विशिष्ठ अशा प्रकारचा अभ्यास आणि पद्धतीशास्त्राची गरज आहे याविषयक मांडणी या लेखामधून येते.
उत्पादनातील पुरुषसत्ताक संरचना आणि भांडवलशाही संबंध यामुळे स्त्रियांना रोजगार मिळवताना कशाप्रकारे दडपशाहीला सामोरे जावे लागते याविषयी मांडणी यामधून येते.
या लेखामधून जातीव्यवस्था आणि पुरुषांची सत्ता टिकवणे यासाठी काळानुसार लिंगाधारित श्रमविभागणीमध्ये ही बदल होतात तसेच सांस्कृतिक आणि धार्मिक घटक ही या श्रमाची विभागणी संरचित करण्यावर परिणाम करतात हे निदर्शनास येते.
दक्षिण गुजरातमधील अभ्यासावर आधारित लेखामध्ये कोठारी ग्रामीण समाजातील परिवर्तनाच्या संदर्भात भूमिहीन घरातील कनिष्ठ वर्गातील बालिका आणि स्त्रियांच्या वेतनासाठीच्या घरकामाविषयी परिक्षण करतात.
असे जरी असले तरी हे काम ते ग्रामीण भागामध्ये असताना जजमानी नातेसंबंधामध्ये करत होते परंतु आता तेच काम ते शहरी भागामध्ये जजमानी नातेसंबंधामध्ये करत नसल्यामुळे त्यातून त्यांना फायदा होत आहे.
जयरंजन आणि स्वामिनाथन यांच्या लेखातून लक्षात येते की, वेतन मिळवणाऱ्या स्त्रियांना पितृसत्ताक संरचना आणि उत्पादनाचे भांडवलशाही संबंध यांमुळे दडपणूकीला सामोरे जावे लागते.
मीना गोपाल दाखवून देतात की, कशाप्रकारे विशिष्ट संघटना जसे बिडी कारखाना यांनी घरस्थित कामगारांना मुख्यतः गृहिणी अशी ओळख केल्यामुळे त्यांना मुलांचे संगोपन आणि घरकाम याबरोबरच आर्थिक उत्पन्न मिळवण्यासाठीही काम करावे लागते.
तीन हा लेख एका गोष्टीचा उल्लेख करतो की, येथे काम करणाऱ्या बऱ्याच स्त्रिया या नाच काम आणि वेश्या व्यवसाय करणाऱ्या समुदायांमधून आलेल्या असतात.
हा लेख स्त्रीवाद्याना हे काम स्त्रिया त्यांच्या उदरनिर्वाहासाठी स्वतः जरी निवडत असल्या तरी काही स्त्रियांना जबरदस्तीने या कामामध्ये आणले जाते याकडे लक्ष वेधण्यास सांगतो.
‘ : ’ या प्रभागातील लेखांमधून हे निदर्शनास आणले गेले आहे की, विकास हा काही समुदायांपर्यंत पोहोचलेला नाही किंवा या समुदायांना बगल देऊन हा विकास पुढे गेलेला दिसतो.
या भागातील लेख वेगवेगळ्या प्रकारे 'विकास'चा अर्थ फक्त लिंगभाव समानता नाही तर तत्त्वे, संरचना आणि आपल्या सामाजिक कल्याणकारी व्यवस्था आणि धोरणांवरील उद्दिष्टे यांवर भर देणे या गोष्टींचा अन्वयार्थ लावण्याचा प्रयत्न करतात.
मिरियम शर्मा यांनी त्यांच्या लेखामधून राजस्थान मधील गरीब स्त्रियांना दुभत्या म्हशींच्या खरेदीसाठी राजस्थान सरकारच्या अंतर्गत कर्जासाठी अर्थसहाय्य करण्याच्या योजनेचे चिकित्सक विश्लेषण केले आहे.
या कार्यक्रमाअंतर्गत स्त्रियांसाठी शिबीर राबविण्यात आले होते त्या संदर्भात लेखिका नोंदवतात की, शिबीर घेणाऱ्याची ग्रामीण स्त्रियांना प्राण्यांच्या काळजी संदर्भात अज्ञान असते तसेच त्यांना औपचारिक शिक्षणापेक्षा व्यावहारिक अनुभव अधिक असतात.
लेखिका नोंदवतात की, या शिबिरामध्ये स्त्रियांचे मुख्य प्रश्न मांडले गेले नाहीत आणि अशाप्रकारच्या कार्यक्रमांचे समाजातल्या मुख्य संरचनांमध्ये बदल न करता कर्ज आणि अर्थसहाय्यच्या माध्यमातून गरिबी हटवण्याचा उद्देश असतो.
स्त्रियांचे सक्षमीकरण करण्यासाठी जी धोरणे आखली जातात त्यात विशेषतः त्यांना यशस्वी उद्योजक बनवणे, सक्षमीकरणासाठीचे कार्यक्रम हे त्यांच्या उद्दिष्टामध्ये कशाप्रकारे अपयशी ठरली आहेत हे दर्शवणारे अनेक अभ्यास पुढे आलेले आहेत तरीही ही धोरणे कशाप्रकारे यशस्वी झालेली आहेत हेच कायम दाखवले जाते.
अशाप्रकारचे कार्यक्रम काही प्रमाणात स्त्रियांचे सक्षमीकरण आणि गरिबी निर्मुलनामध्ये यशस्वी ठरतात परंतु त्यांचा उद्देश सत्ता संबंध किंवा उतरंड यामध्ये परिवर्तन घडवून आणणे हा नसतो.
थोडक्यात या पुस्तकातील लेख पश्चिम बंगालमधील भात उत्पादक कामगार स्त्रिया, तामिळनाडू मधील बिडी कामगार, आंध्रप्रदेश मधील लेस उत्पादक स्त्री कामगार आणि महाराष्ट्रातील बारबाला या सर्व स्त्रिया खेदजनक परिस्थितीमध्ये राहत आहे आणि काम करत आहे आणि त्यातून त्यांना मिळणारे उत्पन्नही अतिशय कमी आहे याकडे लक्ष केंद्रित करते.
त्यांच्या मते सदर पुस्तकामध्ये ज्या पद्धतीने लेखांचे संकलन केले आहे अशा पद्धतीचे अभ्यास होणे गरजेचे आहे की ज्यातून धोरणांची सूक्ष्म आणि दीर्घ चौकट समजण्यास मदत होते आणि वेगवेगळ्या सामाजिक धोरणांचा वरवरचा भपकेपणा लक्षात येतो.
उत्पादनातील पितृसत्ताक रिती आणि भांडवलशाही संबंध यामुळे स्त्रियांना रोजगार मिळवताना कशाप्रकारे दडपशाहीला सामोरे जावे लागते ह्या विषयी प्रस्तावनेत मांडणी केलेली आहे.
'विमेन ॲन्ड वर्क' हे पदमिनी स्वामिनाथन संपादित पुस्तक ओरिएन्ट ब्लॅकस्वॅन,नवी दिल्ली यांनी २०१२ मध्ये प्रकाशित केले आहे.
रॅगिंग शिक्षेशी संबंधीत किंवा रॅगिंगच्या प्रत्येक घटनेतील तथ्यावर आधारीत व रॅंगीगच्या घटनेचा प्रकार व तीव्रता बघुन संस्था योग्य तो निर्णय घेईल.
घडलेल्या गुन्हाचा प्रकार व तीव्रता बघून दोषी आढळलेल्या प्रशिक्षणार्थीस/व्यक्तीस संस्थास्तरावर खालीलपैकी एक किंवा एकापेक्षा जास्त एकत्रित शिक्षा होईल.
प्रशिक्षणाथींची खिल्ली उडवणे, त्याच्याशी उद्धटपणे वागणे, त्याला वाईटपणे हाताळणे, त्याला दंगलखोर वा बेशिस्त कृत्यांमध्ये गोवणे आदी शारीरिक वा मानसिक छळाचे प्रकार.
प्रशिक्षणार्थीस तो सामान्यरीत्या करणार नाही किंवा आणि ज्याचा परिणाम लाजिरवाणी भावना निर्माण होण्यास, यातना होण्यास किंवा गोंधळ निर्माण होण्यास कारणीभूत होईल असे कुठलेही कृत्य करण्यास लावणे.
प्रशिक्षणार्थी, त्याचे पालक किंवा संस्थेतील शिक्षक वा संस्थेचे प्रमुख संस्थेमध्ये रॅगिंग करणाऱ्याविरुद्ध लेखी तक्रार करू शकतात.
निमंत्रणात्मक 20 स्पर्धेदरम्यान स्काउट्सद्वारे पाहिल्यानंतर त्याला राजस्थान रॉयल्ससोबत आयपीएल करार प्राप्त झाला, जिथे त्याच्या प्रतिभेला विशेषतः लेग स्पिनच्या उत्कृष्ट भिन्नता बॉलिंग करण्याच्या क्षमतेमुळे लक्षात आले जे विरोधी फलंदाजांना धक्का देऊ शकते.
जानेवारी २०१३ मध्ये झालेल्या डीवाय पाटील स्पोर्ट्स अकादमीच्या निमंत्रित टी-२० स्पर्धेत तांबे हे ब संघाचे प्रशिक्षक असल्याचे सुरुवातीला उघड झाले.
तथापि, दुखापतग्रस्त राहुल शर्माच्या जागी त्याला मुख्य प्रथम पसंतीचा गोलंदाज म्हणून उतरावे लागले आणि तांबे यांनी 12 विकेट्स घेतल्या ज्यामुळे त्याच्या संघाला निमंत्रित स्पर्धा जिंकण्यात मदत झाली आणि निमंत्रण स्पर्धेतील त्याच्या कामगिरीने लक्ष वेधून घेतले आणि यामुळे लगेचच मदत झाली.
त्याने वयाच्या 41 व्या वर्षी 2013 इंडियन प्रीमियर लीगमध्ये राजस्थान रॉयल्स विरुद्ध दिल्ली डेअरडेव्हिल्स विरुद्ध खेळताना आपले व्यावसायिक शीर्ष-उड्डाण क्रिकेट पदार्पण तसेच 20 पदार्पण केले.
माजी क्लब-मेट आणि मुंबईचे निवडक अॅबे कुरुविला यांनी देखील खुलासा केला आहे की प्रवीणने गेल्या 8 वर्षात केवळ मध्यमगती गोलंदाजीतून लेग स्पिनकडे वळले आहे.
2014 इंडियन प्रीमियर लीग दरम्यान, प्रवीणने 5 मे 2014 रोजी अहमदाबाद येथे कोलकाता नाईट रायडर्स विरुद्ध मनीष पांडे, युसूफ पठाण आणि रायन टेन डोशेटे यांना बाद करून हॅटट्रिक घेतली ज्यामुळे त्याला सामनावीराचा पुरस्कार मिळण्यास मदत झाली.
त्याने 2014च्या आयपीएल हंगामाचा शेवट 15 विकेट्स घेऊन उच्च पातळीवर केला जरी राजस्थान रॉयल्सला मुंबई इंडियन्सकडून झालेल्या विनाशकारी पराभवानंतर प्लेऑफमध्ये प्रगती करता आली नाही.
तथापि, संबंधित अधिकाऱ्यांकडून योग्य परवानगी न घेता आणि च्या धोरणांचे उल्लंघन केल्याबद्दल 10 लीगमध्ये खेळल्यानंतर 2020 मध्ये भाग घेण्यासाठी प्रशासकीय समितीने त्याला अपात्र ठरवले होते.
10 लीग खेळण्यासाठी त्याने सुरुवातीला 2018 मध्ये निवृत्तीची घोषणा केली कारण च्या नियमानुसार सक्रिय भारतीय क्रिकेट खेळाडू परदेशी लीगमध्ये खेळू शकत नाही.
केरळ नाईट्स विरुद्ध 2018 10 लीगच्या चौथ्या गटातील सामन्यात, त्याने ख्रिस गेल, इऑन मॉर्गन, किरॉन पोलार्ड, फॅबियन ऍलन यांना बाद करून 10 फॉरमॅटच्या इतिहासात 5 बळी घेणारा पहिला खेळाडू बनून विक्रम केला.
"ज्याला प्रथम-श्रेणी क्रिकेट खेळण्याची संधी देखील मिळाली नाही आणि डॉ. एचडी कांगा मेमोरियल क्रिकेट लीगमध्ये एवढी वर्षे कठोर परिश्रम घेतले आहेत, त्यांच्यासाठी ही एक अद्भुत गोष्ट आहे," राहुल द्रविड, राजस्थान रॉयल्सचे त्याचे मुख्य मार्गदर्शक म्हणतात.
त्यानंतर तो शिवाजी पार्क जिमखान्यात सामील झाल्यावर अव्वल लीगमध्ये खेळण्यासाठी उडी मारण्यापूर्वी मुंबईच्या स्थानिक लीगच्या बी विभागातील पारसी जिमखान्यात गेला.
त्याने पाच सामन्यांमध्ये 6.50च्या प्रभावी सरासरीने 12 विकेट्स घेतल्या, जे रविचंद्रन अश्विन आणि सुनील नरेन यांच्यापेक्षा कितीतरी चांगले होते.
प्रवीण तरुण असताना त्याला वेगवान गोलंदाज व्हायचे होते पण ओरिएंट शिपिंगचा कर्णधार अजय कदम यांनी त्याला लेगस्पिन गोलंदाजी करण्यास सांगितले.
तेथे शिवपिंडीच्या आकाराची एक छोटी विहीर, पाठीमागे अष्टकोनी मुख्य विहीर, त्याला जोडूनच पुढे चौकोनी भाग आणि त्याही पुढे निमुळत्या झालेल्या भागातून पायऱ्यांचा मार्ग अशी ही या पंधरा मोटेच्या विहिरीची रचना आहे.
या विहिराला पायऱ्या, पूल, कमानी, सज्जा, मंडप, खोल्या, कोरीव खांब, त्यावर शिल्पांकन, शिलालेख, मोटांचे धक्के, पाणी जाण्यासाठी दगडी पन्हाळी आणि मुख्य म्हणजे या साऱ्यांच्या सोबतीला स्वच्छ-नितळ पाणी आहे.
पहिल्या भागात पंडिता रमाबाई यांनी लिहिलेल्या ‘द हायकास्ट हिंदू वूमन’ या पितृसत्तेची समीक्षा करणाऱ्या पुस्तकाचे संदर्भ विशद केले आहेत.
जात, लिंगभाव आणि शासन यातील परस्पर संदर्भ पहिल्या भागात अधिक स्पष्ट होताना १८व्या शतकात लिंगभावात्म्क आचार संहिता हा सांस्कृतिक आचारविचारांचा पाया होता.
१७१३ साली शिवाजीच्या नातवाने पेशवाईच्या दफ्तरात केलेली चित्पावन ब्राम्हणाची नेमणूक वंशपरंपरागत ठरली त्यामुळे १८ व्या शतकात पेशव्यांनी ब्राम्हणी सामाजिक व्यवस्थेची जबरदस्ती करून ब्राम्हणी हिंदू साम्राज्य उभे करण्याचा प्रयत्न केला.
जातिव्यवस्थेची उतरंड अबाधित राखण्यासाठी स्त्रियांच्या लैंगिकतेचे दमन, सौभाग्याची कल्पना आणि कठोर वैधव्य या कल्पनांचा वापर करण्यात आला.
रमाबाई रानडे सारख्या स्त्रीला त्यांच्या सुधारक पतीच्या अपेक्षा पूर्ण करताना कुटुंबातील इतर सदस्यांचा अवमान होणार नाही याचीही काळजी घ्यावी लागली.
या सर्व प्रकरणांमध्ये घरगुती जग हे पुरुषा-पुरुषांमधील, स्त्रिया-स्त्रियांमधील आणि स्त्री-पुरुषांमधील संघर्षाचे कुरुक्षेत्र ठरले.
पुस्तकाच्या दुसऱ्या प्रकरणात वसाहतींच्या राजवटीमध्ये जात लिंगभाव आणि शासन व्यवस्था यामधील संबंध कसे बदलत गेले याविषयी लेखिकेने लिहिले आहे.
ब्राम्हणांच्या हातून सत्ता निसटून गेल्यानंतर ब्राम्हणी पितृसत्तेला कितपत धक्का पोहोचला किंवा तिचे स्वरूप कसे बदलले याचा आढावा लेखिकेने दुसऱ्या प्रकरणात घेतला आहे.
नव्या ब्रिटिश प्रशासनाला त्यांच्या प्रजेच्या सामाजिक आयुष्यात टोकाचे बदल करायचे नव्हते परंतु, त्यांनी असा एक वर्ग निर्माण करण्याचा प्रयत्न केला.
पुस्तकाच्या पाचव्या प्रकरणात सुधारणावादी दृष्टिकोन हा सांस्कृतिक आचारविचारांकडे कसे पाहतो आणि स्त्रियांच्या लेखनात त्यांची समीक्षा कशी केली गेली आहे याबद्दल आहे.
अनौरस संततीची हत्या केल्याबद्दल विधवा स्त्रीला दोषी ठरवून या परिस्थितीस जबाबदार असणाऱ्या पुरुषाला मोकळे सोडणाऱ्या सामाजिक नियमांची खिल्ली ताराबाईंनी उडवली आहे.
भारतातील प्रमुख ऐतिहासिक विचार धारेनेपंडिता रमाबाई यांचे जे जीवन आणि कार्य पद्धतशीररीत्या दडपून ठेवले त्याला उजेडात आणण्याचा हा प्रयत्न आहे.
आधुनिक इतिहासातील ॲनी बेझंट यांच्यासारख्या इतिहासातील प्रमुख व्यक्तींच्या उपस्थितीच्या विरोधाभासात रमाबाईंची उपेक्षा अधिक स्पष्ट होते.
रीरायटिंग हिस्ट्री : द लाइफ ॲन्ड टाइम्स ऑफ पंडिता रमाबाई हे पुस्तक स्त्रीवादी इतिहासकार उमा चक्रवर्ती यांनी लिहिले असून काली फॉर विमेन यांनी ते प्रसिद्ध केले आहे.
पुस्तकाचे शेवटचे प्रकरण ‘स्ट्रक्चर ॲन्ड एजन्सी : इ लाइफ ॲन्ड टाईम’ या प्रकरणात पंडिता रमाबाईंच्या आयुष्याबद्दल लिहिले आहे.
आंतरराष्ट्रीय ॲथलेटिक्स महासंघ असोसिएशन ने ऑलिंपिकसाठीचे पात्रता निकष सोपे करताना "अ" आणि "ब" अशा दुहेरी निकषावरून एकमेव पात्रता मानकावर आणले.
ज्या देशाचा एकही ॲथलीट पात्रता निकष पार करु शकणार नाही असे देश ज्यांनी मानक साध्य करू शकले नाहीत त्या एक पुरुष आणि एक महिला ॲथलीटला ऑलिंपिकसाठी पाठवू शकतात.
२०१६ उन्हाळी ऑलिंपिकमधील ॲथलेटिक्स खेळ तीन विविध प्रकारांमध्ये विभागले गेले होते: ट्रॅक आणि मैदानी प्रकार, रोड रनिंग प्रकार आणि रेस वॉक प्रकार
ट्रॅक आणि मैदानी प्रकार एस्तादियो ऑलिंपिको होआवो हावेलांगे येथे पार पडले, तर रेस वॉक आणि मॅरेथॉन अनुक्रमे रेक्रियो दोस बेन्डेरन्ट्स आणि साम्बोड्रोमो येथे घेण्यात आले.
ज्या देशांची ॲथलेटिक्समध्ये मजबूत परंपरा आहे आणि त्यांचे अनेक खेळाडू पात्र झाले असतील अशा देशांनी त्यांचे संघ निर्धारित करण्यासाठी निवड चाचण्या आयोजित केल्या किंवा राष्ट्रीय प्रशासकिय संस्थ्येच्या पॅनेलने दिलेल्या निर्णयावर अवलंबून कोणते ॲथलीट स्पर्धेत भाग घेतील याचा निर्णय घेतला.
फुलसिंग, लाल सिंग, चतुरसिंह, हरीसिंघ वगैरे, तसेच गोत्र देखील राणावत, रणसोत, रामावत, सांगावत , झरपला, झारापत , बिंजरावत,मुनावत, मेघावत, खेतावत, धेगावत गोरावत, आमगोत, पालतीया , मालोत, पंवार, सांगावत, उधावत, धारावत, लोकावत, जाठरोत , बाणोत, घुगलोत, नुणसावत, गोरामा , वाकडोत, लाखावत असे गोत्र आढळून येतात.
महागौर , महागौरी , सतगुरू हाथीराम बाबा महाराज, संत सेवालाल महाराज, राणा लखीराय बंजारा , बंजारी माता, संत रूपसिंह महाराज, सामकी माता, संत सामतदादा, संत लक्ष्मण चैतन्य महाराज, महानायक वसंतराव नाईक, संत ईश्वरसिंह महाराज, संत रामराव महाराज , सुधाकरराव नाईक ही बंजारा समाजाचे श्रद्धास्थान मानले जाते.
यासह वीर गोरा बादल , राजा गौरभोज, राणी दूर्गावती बंजारन , गुरुगोविंद गौर , राणा प्रतापसिंह ,वीर मनिसींह पंवार ,राजा गोपीचंद गौर , वीरांगना मलुकी आदी शुरवीर महापुरुषांचे स्मरण समाजात विविध उत्सव विधीप्रंसगी स्मरण केले जाते.
मुळ राजपुताना मधला वैभवशाली इतिहास व संस्कृती असणाऱा हा समाज कालांतराने भारतात वेगवेगळ्या राज्यांत, भौगोलिक प्रदेशात आपल्या विविध व्यवसायावरून गौर-बंजारा', 'गोरमाटी' , 'लमाणी',' ' 'वंजारा' 'लभाणा' , 'बाजीगर', 'नायक' , राजपूत बंजारा , 'बामनिया बंजारा' इत्यादी नावाने ओळखला जातो.
परंतु या समुदातातील विविध उपसमुहाचे व्यवसाय पूर्वी जरी भिन्न होते, परंतु यातील अनेक उपसमुह हे स्वतः बंजारा नाव धारण केल्याने बंजारा म्हणून ओळखू लागली.
आजमितीला बंजारा समाज हा भारतातील जवळ जवळ सर्वच राज्यांमध्ये व केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये कमी-अधिक प्रमाणात वास्तव्यास असल्याचे पहावयास मिळते.
त्यामुळे गौर बंजारा समुह व उपसमुहाच्या अनेक टोळया राजस्थानमधून दक्षिण मध्य, उत्तर भारतातील काही राज्यामध्ये तर काहींनी महाराष्ट्र, गुजरात व मध्यप्रदेश मध्ये येऊन वेगवेगळ्या नावांनी राहू लागली.
बंजारा लोकगणाच्या संदर्भात एक बाब अशी दिसते की, बंजारांची लोकवस्ती आजही प्रामुख्याने डोंगराळ भागात डोंगर पायथ्याच्या जवळ असल्याचे दिसून येते.
परंतु इतिहासातील संशोधनावरून राजपुतान्यातील अस्थिरतेमुळे क्षत्रिय समुह वेगवेगळ्या प्रदेशात रानावनात राहू लागले, यालाच पुढे बंजारा हे नाव धारण केल्याचेही संदर्भ इतिहासात सापडतो.
जीवनावश्यक वस्तू आपल्या बैलांच्या पाठीवर लादून व्यापार करणे, एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी मार्गक्रमण करणे याला 'लदेणी' असे म्हणतात.
व्यापाराच्या निमित्ताने 'भटकंती करणारा' या अर्थाने बंजारा शब्दाचा उर्दू भाषेतील अर्थ सुद्धा विचारात घेण्यासारखा आहे, असे गोर- बंजारा संस्कृतीचे अभ्यासक आत्माराम राठोड, डॉ.
तसेच सूचीच्या शेवटी लेखकाचे नाव, ग्रंथाचे नाव, विशेष शीर्षक ह्यांच्या निर्देशसूची दिलेल्या असून त्यायोगे सूचीतील ग्रंथ शोधण्याची सोय करून दिलेली आहे.
यानंतर सूड म्हणून हिंदूू समुदायाची दंगल उसळली ज्यात हल्लेखोरांनी शहाजिंदे यांच्या वडिलांवर हल्ला केला, या हल्ल्यात त्यांच्या वडिलांचा दुर्दैवी मृत्यू झाला.
शहाजिंदे यांची ‘निधर्मी’ आणि ‘आदम’मधील कविता क्रांतिकारकरीत्या विद्रोही आणि ज्या व्यवस्थेने इथल्या मुसलमानांचे जगणे कठीण करून सोडले आहे, त्या व्यवस्थेला व त्याच्या इतिहासाला आणि वर्तमानाला आव्हान देणारी कविता आहे.
शहाजिंदेच्या कवितेमधून व्यक्त होणारा विद्रोह आक्रस्ताळी नसून या व्यवस्थेला अस्तित्वाच्या आत्मसामर्थ्याने आणि इथल्या मातीने दिलेल्या सार्थ आत्मविश्वासाने आव्हान करणारा आहे.
वैचारिक भूमिका ठरवताना, कामाचे क्षेत्र निवडताना, प्रत्यक्ष काम करताना आलेले अनुभव, लोकांनी प्रशिक्षणाचा करून घेतलेला उपयोग आणि अनेक गमतीदार प्रसंग या पुस्तकात वर्णिले आहेत.
शाळा, महाविद्यालये, कंपन्या, सामाजिक संस्था, चळवळी, महिला संघटना, अशा सर्वत्र ठिकाणी श्यामलाबाईंनी चित्रपट या माध्यमाचा कल्पक वापर करून त्या त्या विषयांची मांडणी केली.
मुले आणि महिला हे त्यांचे विशेष आस्थेचे समूह असल्याने तिथेही त्यांनी आवर्जून चित्रपट या माध्यमाचा शैक्षणिक, सामाजिक व सांस्कृतिक संदर्भात वापर केला.
शिवण, रेक्झीन पर्सेस, क्रोशा, स्वेटर, ब्युटी कल्चर, स्क्रीन प्रिंटींग, योगासने, हस्तकला, भरतकाम, ग्रंथालय चालवणे, अभ्यास वर्ग, संस्कार वर्ग, काउंटर सेल्समनशीप, व्यक्तिमत्त्व विकास या विषयांवर प्रेरक कार्यशाळांचे काम अव्याहत सुरू आहे.
हा शो मूळतः कॅलिफोर्नियामधील पॅसेडिना येथे राहणाऱ्या पाच मित्रांवर केंद्रित होता: लिओनार्ड हॉफस्टॅडर आणि शेल्डन कूपर , दोघेही कॅलटेकचे भौतिकशास्त्रज्ञ, जे एक अपार्टमेंट शेअर करतात; पेनी , हॉलमध्ये राहणारी एक वेट्रेस आणि महत्वाकांक्षी अभिनेत्री; आणि लिओनार्ड आणि शेल्डनचे सारखेच गीकी आणि सामाजिकदृष्ट्या विचित्र मित्र आणि सहकारी, एरोस्पेस अभियंता हॉवर्ड वोलोविट्झ आणि खगोलभौतिकशास्त्रज्ञ राज कूथरापळ्ली .
कालांतराने, साहाय्यक पात्रांना प्रमुख भूमिकांमध्ये पदोन्नती देण्यात आली, ज्यात न्यूरोसायंटिस्ट एमी फराह फॉलर , मायक्रोबायोलॉजिस्ट बर्नाडेट रोस्टेन्कोव्स्की , आणि कॉमिक बुक स्टोअरचे मालक स्टुअर्ट ब्लूम यांचा सामावेश आहे.
मोरक्कन प्रवासी इब्न बतूता याने त्याच्या भारतीय वास्तव्यातील निरीक्षणे नोंदवताना लिहिले आहे की, भारताच्या उत्तर भागात कबाब व नान हा लोकप्रिय नाश्ता होता.
मिथुन तारकासमूह शोधण्याचा सर्वात सोपा मार्ग म्हणजे “” आकाराचा वृषभ तारकासमूह आणि मृगातील तीन तारे यांच्या पूर्वेला मिथुनमधील कॅस्टर आणि पोलक्स हे दोन तेजस्वी तारे शोधणे.
सर्वात जवळील अभियांत्रिकी महाविद्यालय, वैद्यकीय महाविद्यालय, व्यवस्थापन संस्था व अपंगांसाठी खास शाळा कोल्हापूर येथे ६० किलोमीटर अंतरावर आहे.
त्याच्या उत्तरेला पीठ, दक्षिण त्रिकोण आणि कर्कटक, पश्चिमेला मक्षिका आणि वायुभक्ष, दक्षिणेला अष्टक आणि पूर्वेला मयूर हे तारकासमूह आहेत.
जसजसा हा तारा दीर्घिकेमध्ये प्रवास करत आहे तसतसा त्याने उत्सर्जित केलेल्या वादळातील धुळीचा आसपासच्या आंतरतारकीय माध्यमाशी झालेल्या संपर्कामुळे धनुष्याच्या आकाराचा अभिघात निर्माण होत आहे.
२५० २०० दशलक्ष वर्षाचा हा तारा अतिरिक्त २४ मायक्रोमीटर अवरक्त प्रारण उत्सर्जित करत आहे, जे कदाचित त्याच्याभोवतीच्या ३१ खगोलीय एककापेक्षा जास्त अंतरावरील धुळीच्या चकतीमुळे होत असावे.
भारतीय प्रताधिकार कायदा, १९५७ चे कलम १६, प्रताधिकार केवळ भारतीय प्रताधिकार कायदा, १९५७ मध्ये आणि इतर संबंधीत नमुद केलेल्या अमेंडमेंट कायदे किंवा प्रताधिकार इतर संबंधीत कायदे येथ पर्यंतच या कायद्याचा परिघ असल्याचे, जे कायद्यात लिहिले आहे त्या वर प्रताधिकार निर्मित होऊ शकतो, जे कायद्यात लिहिलेले नाही त्यावर प्रताधिकार नाही तसेच तरतुदीत नेमके पणा राहील, शक्यतो अस्पष्टता अथवा असंबद्धता राहणार नाही हे सुनिश्चीत आणि सुस्पष्ट करतो.
कलम १६ संविधानेतर, प्रारुढ विधी लागू होण्याची शक्यता निरस्त करून, अधिकार केवळ संसद संमत संविधानिक तरतुदींपर्यंत मर्यादीत करणे हे उद्दीष्टही हे कलम साध्य करते.
या कायद्यात उल्लेखीत उपलब्धते व्यतरीक्त प्रताधिकार नाही; या कायद्यातील अथवा, त्या त्या काळी अंमलात असलेल्या इतर कोणत्याही कायद्यातील नमुद तरतुदींचे व्यतरीक्त, इतर कोणत्याही प्रकाशित अथवा अप्रकाशित कामात कुणीही व्यक्ती प्रताधिकार किंवा कोणतेही समकक्ष अधिकारास पात्र असणार नाही; परंतु या कलमातील कोणतीही गोष्ट, न्यासभंग अथवा विश्वासघात निरोधी कोणतेही अधिकार अथवा क्षेत्राधिकाराधिकारक्षेत्र , रद्दबातल करणारी समजली जाणार नाही.
भारतीय प्रताधिकार कायदा, १९५७ चे कलम १३ कशावर प्रताधिकार आहेत हे स्पष्ट करते, कलम १४ आणि कलम ५७, या कायद्यांतर्गत कोणकोणते अधिकार आहेत हे स्पष्ट करतात, कलम ५२ अपवादांची नेमकी यादी देते, त्याच प्रमाणे कलम १५ सारखी इतरही कलमे आहेत जी प्रत्येक गोष्ट नेमके पणाने सांगतात.
याचा एक परिणाम असा की, प्रताधिकार विषयक कायद्यांच्या उद्दीष्टात आंतरराष्ट्रीय पातळीवर बऱ्यापैकी सारखेपणा असला तरीही, जसे काही देशांच्या कायद्यात मोघमता असल्यामुळे, काही अपवादांबाबत अधिक अर्थ लावणे, संभवते तसे भारतीय कायद्यात कमी संभवते.
प्रताधिकार विषयक इतर दाव्यां कलमाचा संदर्भ उद्धृत करण्यासोबतच, फॉट्सच्या टाईपफेसेसवर कॉपीराईट लागेल किंवा नाही, क्रीडा क्षेत्रातील वृत्त मोबाईल एस एम एसच्या स्वरूपात प्रसारीत केल्यास कॉपीराईट लागू होईल किंवा नाही अशा प्रकारचे दावे न्यायालयांमधून विचारार्थ घेतले जाताना कलम १६ प्रकर्षाने विचारात घेतले जाते.
प्रवीण गेडाम यांच्या ही बाब लक्षात आल्यावर तीन फेब्रुवारी २००६ रोजी शहर पोलीस ठाण्यात घरकुल योजनेत २९ कोटी ५९ लाख नऊ हजार रुपयांचा अपहार झाल्याची तक्रार देण्यात आली.
झोपडपट्टीत राहणाऱ्या लोकांना स्वस्त दरात चांगली घरे देण्यासाठी तत्कालीन नगरपालिकेतील सत्ताधारी गटाने झोपडपट्टी निर्मूलनाच्या उद्देशाने ही योजना राबवण्याचे ठरवले.
त्यासाठी हरी विठ्ठलनगर, खंडेरावनगर, समतानगर आणि तांबापुरा या ठिकाणी सुमारे ११० कोटींचे कर्ज काढून ११ हजार घरकुले बांधण्याच्या कामास इ.
बजाज, बिरला, सिंघानिया, अंबानी, पिरामल, मित्तल व बर्मन सारख्या भारतभरातील कित्येक उद्योगपती घराण्यांसाठी सुविज्ञने कलाकृती निर्माण केल्या आहेत.
या व्यतिरिक्त त्यांचे बॉलीवुडमध्ये ही काही प्रशंसक व ग्राहक आहेत, त्यांत प्रियंका चोपङा, राणी मुखर्जी व आदित्य चोपङा यांचाहीहि समावेश आहे.
सुविज्ञ शर्मा यांचा फ्रेस्को वॉल पेंटिंग, प्युअर स्टर्लिंग सिल्व्हर, चंदन व मकराना संगमरवरी मंदिर, औद्योगिक जगतासाठीच्या प्रेक्षणीय भेटवस्तू व डिझायनिंगशी संबंधित कामांचा विशिष्ठ अभ्यास आहे.
त्यांनी जगभरात भ्रमण करून लंडन, ससेक्स व इंग्लंड सारख्या ठिकाणी विविध प्रदर्शने व कार्याशाळांच्या माध्यमातून कित्येक कलाप्रेमींचे लक्ष वेधले आहे.
सुविज्ञच्या कलाकृती सिमरोझा आर्ट गॅलरी, चित्रकूट आर्ट गॅलरी, चेन्नई आर्ट गॅलरी, आर्टिझन्स आर्ट गॅलरी व इंडिया हॅबिटॅट सेंटर यांसारख्या विभिन्न कला दालनांमध्ये प्रदर्शित झाल्या आहेत.
सुविज्ञच्या कलाकृती जयपूर आणि उदयपूरच्या हवेल्या, किशनगड, जामा मस्जिदची सुवर्ण पाने, जयपुर सिटी पॅलेसचे काही भाग, बंगले, दर्गा व अनेक ऐतिहासिक वारसा असणाऱ्या ठिकाणी दिसून येतात.
सुविज्ञ शर्मा यांच्या अनेक कलाकृती बजाज, बिरला, सिंघानिया, अंबानी, पिरामल, मित्तल व बर्मन सारख्या श्रीमंत व्यक्तींनी खरेदी केलेल्या आहेत.
पेशव्यांनी जोर्तीलिंगांचा केलेला जीर्णोधार असो अथवा रामदास स्वामींच्या आज्ञेने झालेल्या मारूती मंदिरांची निर्मीती असो वडार समाजाचे योगदान या कामात आहेच.
भटक्या जमातीचे उपद्रवी मुल्य लक्षात घेऊन गुन्हेगार जमाती कायदा जरी आणला असला तरी वडार समाजाचे कोशल्यच गुन्हेगार जमात म्हणून घोषीत करण्यास कारणीभूत ठरले.
तेव्हा पासून वडार समाज तेथेच राहत आहेत आणि येवढेच नाही तर त्यांची वर्तणूक बरी दिसल्याने तत्कालीन प्रांत आधिका-यांनी त्यांना उंदीरगांव येथे 10 ते 15 गुंठे जमीन राहण्यासाठी दिली.
मग पोलीस पाटील गावात चोरी वगैरे झाली नसल्याची खात्री करायचा व वडार वस्तीची झडती घेतली जाई, नोंदवलेल्या मुद्देमालापेक्षा जास्तीच्या वस्तूंची चौकशी करून मुसाफिरी नोंदवूनच त्यांना परवानगी द्यायचा.
तसेच नंतरच्या काळात ब्रिटिश राज्यकर्ते व ब्रिटिश अधिकारी यांनी भारतीय जातीव्यवस्था, हिंदुधर्म यांचा अभ्यास केला जरूर परंतु त्यामागील त्यांचा प्रमुख उद्देश प्रशासकीय गरज हाच होता.
भारतीय समाजजीवनाच्या अनाकलनामुळे अत्यंत चुकीची गृहीतके सुरुवातीच्या काळामध्ये ब्रिटिश अधिका-यांनी मनामध्ये बाळगल्यामुळे भटक्या विमुक्तांना याची फळे भोगावी लागली.
धंदेवाईक गुन्हेगारांचा संदर्भात ही सज्ञा विचारात घेतली तर एक गोष्ट स्पष्ट होते की ज्या जमातीचे सदस्य पुरातन काळापासून गुन्हेगार आहेत, ते आपल्या जातीचा उपयोग गुन्हे करण्यासाठीच करतात.
युरोपियन राज्यकर्त्यांनी जिप्सींसारख्या जमातींबद्दल कायदे करतांना असे म्हटले होते कि, “बदक हे बदकच असल्याने ते पाण्यातच जाणार. गुन्हेगार जमातीत जन्मलेली व्यक्ती ही गुन्हेगारच होणार”
ज्या प्रमाणे काही जमाती टोळ्यांच्या स्वरूपात काम करतात त्याप्रमाणे वडार समाजात टोळींच्या स्वरूपात कामकरण्याची प्रवृत्ती वडार समाजात दिसून येत नाही.
बांधकाम क्षेत्राशी जवळीकता पाहता सुरूंग वापरण्याची कला व क्रांतिकारकांनी रेल्वेतील खजीना लूटीच्या वेळी वडार जमातीचा वापर केल्याची उदाहरणे आढळून येतात.
रेल्वे चालकाला ही गोष्ट लक्षात येताच रेल्वे उलट दिशेने सुरू होण्याची व्यवस्था होती खरी, परंतु उलट्या बाजुलाही वडार लोक मोठमोठी दगडे क्षणार्धात रूळावर रचत असत अशाप्रकारे रेल्वे जागेवरच बंधीस्त होत होती.
या परीस्थितीचा फायदा घेऊन रेल्वे लुटल्या जात होत्या, परंतु वडार समाजाच्या उपद्रवाची उदाहरणे येवढ्या प्रमाणात आढळून येत नाहीत की ज्यामुळे त्यांचा या कायद्यात समावेश करता येईल.
ब्रिटिशांनी वडार जमातीचा मजुर म्हणूज वापर करण्याच्या हेतूने व वडार जमातीला आपल्या अधिकारात आणन्यासाठी गुन्हेगार जमाती कायद्यात त्यांचा समावेश केल्याची शक्यता दिसून येते.
परंतु कनिष्ठ स्तरातील शुद्रांना यातुन सुटका होणे शक्य नव्हते त्यातच वर्ण व्यवस्थेची सांगड व्यवसायाशी घातल्यामुळे विशिष्ठ जातीच्या लोकांनी विशिष्ठी व्यवसाय करणे कायम स्वरूपाचे झाले.
23 जुन, 1931ला सोलापुर, बेळगांव, विजापुर, धारवाड, दख्खन व दक्षिण मराठा राज्यातील सर्व संस्थाने, म्हैसूर राज्य व मद्रास केंद्रशासित प्रदेश यामध्ये वडार जमातीला गुन्हेगार म्हणुन घोषीत करण्यात आले.
मुन्शी कमिशनने गुन्हेगार जमातींच्या कायद्याचा आढावा घेऊन 1937 मध्ये 28 जमाती व काही मिश्र गुन्हेगार टोळ्यापैकी फक्त सात जमातींना भटक्या जमाती म्हणुन घोषीत केले.