polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
1285 онд Ногай Тулабуга болон Куман цэргийн хамтаар Унгарыг дайлсан дайн дөч гаруй жилийн тэртээ Өгэдэй хааны үед Сүбэдэй жанжнаар удирдуулан Европыг дайлсан амжилттай аян дайнаас маш ялгаатай байлаа.
Тэрбээр мөн Болгар дахь Монголчуудын хяналтыг бэхжүүлж, олон түмний дунд нөлөөтэй гахайчин Ивайлог цааш харуулж, Георгий Тертерийг өөрийн вассал болгон, Георгийг Византи руу зугатсаны дараа, өөрийн тоглоомын ван Смилецийг оронд нь тавьжээ.
Ногай Монголын алдарт жанжин Бурундайн хамт 1259 онд Польшийн эсрэг хийсэн Монголчуудын хоёр дахь довтолгооныг толгойлж, Сандомир, Краков болон бусад хотыг эвдэн сүйтгэсэн нь түүний удирдах толгойлох үүргийн анхны сорил байлаа.
Эхний найраглалдаа муу зүгийн хар хүчин Сатаны дүрийг бурханы номлолыг үл сахин эсэргүүцэгч хүмүүсийн дүртэй холбосон бол удаах найраглалдаа Библийн дүрүүдийг ашиглан Шинэтгэлийн талынхныг эсэргүүцсэн хандлагаа илэрхийлжээ.
1644 онд хэвлэлийн эрх чөлөөг хамгаалсан Ареопагатик, 1649 онд Английн Карл хааныг гэмт хэрэгтэн хэмээн шүүн буруутгасан Иконы тэмцэгч зэрэг бүтээл туурвижээ.
Тэрбээр Хортон хэмээх бяцхан эдлэн газарт хэдэн жил амьдрахдаа Баясгалант иргэн, Бодлогоширсон нэгэн зэрэг олон шүлэг, Комус хэмээх шүлэглэсэн жүжгээ бичжээ.
Дархан хотын орон сууцны барилгууд, үйлдвэр аж ахуйн газрууд, сургууль эмнэлэг, Дархан-Шарын голын өндөр хүчдэлийн шугам, төмөр зам гээд маш олон тооны барилга байгууламжийг богино хугацааны дотор барьсны дээр хамгийн гол нь хэдэн мянган мэргэжилтэй ажилчдыг бэлтгэж өгсөн орос нөхдийн ач гавьяаг мартахын аргагүй.
Дарханы Дулааны Цахилгаан станц, Байшин үйлдвэрлэх комбинат, Барилгын нэгдэл, Хүнсний үйлдвэр, Хонгорын сангийн аж ахуй Дархан хотыг тойрсон үр тариа, хүнсний ногоо, мах сүүгээр хангах чиглэлийн дагавар аж ахуйнууд, Ерөөгийн алтны уурхай, Дархан, Номгон, Цагааннуур, Улаан толгойн САА-нууд, УГТЭШХүрээлэн гээд тоочиж баршгүй олон обьектууд энэ үеэр баригдсан байдаг.
Польш улсын тусламжтайгаар Монголын анхны силикатын үйлдвэр, Нэхий эдлэлийн үйлдвэрийг Болгар улсын тусламжтайгаар, Цементийн заводыг Чех улсын тусламжаар, Мах комбинатыг Унгар улсын тусламжтайгаар Дархан хотод барьж байгуулсан байдаг.
Цэдэнбалын ойр дотно ажиллаж байсан хүмүүс нь даргыг “Хувийн жаргал хөөцөлддөггүй, баяжих хөлжихийг огт боддоггүй, ажлаас өөр чухал зүйлгүй, ард олноо хүндэтгэдэг, үгийг нь сонсдог эрхэм хүн” гэцгээдэг байлаа.
Цэдэнбалын ажлыг товчхонд нь дүгнэж хэлэхэд тэрээр Никита Хрущевтой дотносож, Леонид Брежневтэй нөхөрлөж, Зөвлөлтийн зээл тусламжийг Монгол руу их мөрөн мэт урсган оруулж чадсан Монгол түмний өмнө мартагдашгүй гавьяатай хүн.
Зөвхөн Зөвлөлт гүрэн төдийгүй, Ардчилсан Германы Хоннекер, Болгарын Тодор Живков, Унгарын Янош Кадр, Югославын Броз Тито гээд социалист лагерийн бүх орны удирдагчид, тэр бүү хэл ард түмэндээ хамгийн харамч хатуу ханддаг байсан Румыны Чаушескугаас хүртэл мебелийн үйлдвэр, цирк бариулж буцалтгүй тусламж авч байв.
Эрдэнэт үйлдвэр, шинэ хот барихад чухал ач холбогдолтой Салхит-Эрдэнэтийн төмөр зам, Дархан-Эрдэнэтийн авто замыг шинэчлэх, барилгын бааз барих, барилгачдад зориулсан орон сууц, соёл ахуйн объектуудыг 1973-1976 онд Зөвлөлт холбоот улсын хүчээр барьж, Эрдэнэт үйлдвэр, шинэ хотын барилга байгууламжид чухал шаардлагатай олон мянган нарийн мэргэжлийн ажилчид, инженер-техникийн ажилтан, удирдах хүмүүсийн гэр бүлийг ажилтай байлгаж, тогтвор суурьшилтай ажиллуулахад чиглэсэн хивсний үйлдвэр, хүнсний комбинат, сүү-ногооны чиглэлийн САА зэрэг олон том объектуудыг барьж байгуулах талаар Зөвлөлтийн талтай тохиролцон богино хугацаанд барьж ашиглалтад оруулахад Ю.
Аймаг орон нутагт томоохоноос нь дурьдвал зөвхөн Дорнод аймагт л гэхэд адуун чулууны нүүрсний уурхай, цахилгаан дулааны станц, гурилын үйлдвэр, Халх гол САА гэх мэтийн барилга байгууламжууд, хивсний үйлдвэр, ноос угаах үйлдвэр, Борнуур, Зүүнхараа, Түмэнцогт, Өндөрхаан, Баянцогт, Заамар, Эрдэнэсант, Орхонтуул, Байдраг, Баянчандмань, Баруунхараа, Хурхын сангийн аж ахуйнууд, Улаанбаатар хотод Барилгын ТМС, сүүний үйлдвэр, Чойбалсан, Мандалговь, Сайншанд, Баруун-Уртын дунд сургуулиуд, Баруунтуруун, Хархираа, Цагаатолгойн услалтын системүүд, зэрэг хөдөөгийн асар олон газарт малын хашаа, тэжээлийн нөөцийн барилгуудыг барьж өгснийг бид мартах ёсгүй юм.
Цэдэнбал Монгол орныг аж үйлдвэржүүлж, хөдөө аж ахуй, газар тариаланг хөгжүүлж, хүн амаа шинэ бичиг үсэгт хамруулж, эрүүл мэнд, боловсрол, шинжлэх, ухаан, соёлын салбарыг хөгжүүлэхэд онцгой анхаарч байсан.
1938 онд сургуулиа төгсөөд Улаанбаатар хотод ирж Санхүүгийн техникумд хичээлийн эрхлэгчээр ажиллаж байгаад 1939 оны 3 дугаар сараас Сангийн яамны дэд сайд, 7 дугаар сараас 1940 оны 4 дүгээр сар хүртэл Сангийн яамны сайдаар ажиллах хугацаандаа Монголын худалдаа аж үйлдвэрийн банкны ерөнхий хорооны даргын ажлыг хавсран гүйцэтгэжээ.
1940 оны МАХН-ын Х Их хурлаар МАХН-ын Төв Хорооны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга буюу намын даргаар сонгогдож 1984 оны 8 дугаар сар хүртэл 44 жил тасралтгүй ажиллажээ.
Брежнев Цэдэнбал хоёр Хятадын зүгээс занал хийсэн нөхцөл байдал бий болсон тохиолдолд хоёр тал хамтран тус хоёр орны аюулгүй байдал тусгаар тогтнол, нутаг дэвсгэрийн бүрэн бүтэн байдлыг хангах зорилгоор бүхий л шаардлагатай түүний дотор цэргийн арга хэмжээ авах болно гэсэн баримт бичигт гарын үсэг зурсанд Брежневийн айлчлалын гол ач холбогдол нь байсан юм.
9 жилийн турш тэрээр Улаан-Үд, Эрхүүд суралцаж 1938 онд Сибирийн Санхүү, Эдийн засгийн институтыг онц дүнтэй төгсөж санхүү эдийн засагчийн мэргэжил эзэмшжээ.
Хятадын байдал юунд ч хүрч болзошгүй аюултай байдалд хүрсэн тул Бал дарга ийнхүү Брежневээс Монголд байгаа цэргийнхээ тоог нэмэгдүүлэхийг гуйхаас өөр аргагүй байдалд хүрч байжээ.
Хятадууд Вьетнам руу дайрч байх тэр үед орос цэргүүд манай урьд хилийн ойролцоо байрлаж, Монголчууд бидний аюулгүй байдлын баталгаа болж байсныг илэн далангүй ухуулж таниулж болохгүй улсын нууц байсанд л хэргийн гол учир оршино.
Цэдэнбал даргын уйгагүй хөөцөлдлөгийн дүнд говь хээрийн бүсийн аймгуудад онцгой шаардлагатай үйлдвэр, хөдөө аж ахуйн томоохон барилга байгууламжуудыг барих зорилгоор Зөвлөлтийн барилгын 3-р трестийг 1965 онд Улаанбаатар хотод байгуулж байж.
Тус трест нийслэл хотод сүлжмэлийн үйлдвэр, мянган автомашины засварын газар, барилгын машин механизмын завод, арьс шир боловсруулах үйлдвэрүүд, керамзитийн үйлдвэр, тоосгон завод, троллейбусны депо, ”Буянт Ухаа” нисэх буудал, ээрмэлийн үйлдвэрийг барьж ашиглалтанд оруулжээ.
Дархан-Сэлэнгийн бүс нутагт түлш эрчим хүчний цогцолборыг шинээр байгуулах, Дархан хотыг барьж босгох зорилгоор Зөвлөлтийн барилгын 1-р трестийг 1960 оны сүүлээр Дархан хотод байгуулсан юм.
Мөн Зөвлөлтийн барилгын инженер хайгуулын институт ирж ажилласны үндсэн дээр 1961 оны 10 сараас Бурхантын хөндийн эзгүй зэлүүд газарт шав тавьж, Найрамдлын Дархан хотын ажлыг эхлүүлж байжээ.
Цэдэнбал дарга Монгол орныг үйлдвэржүүлэх, эдийн засгийг өөд татах, экспортыг нэмэгдүүлж, валютын нөөцийг өсгөхөд “Эрдэнэт” үйлдвэр, шинэ хот чухал үүрэг гүйцэтгэхийг ухамсарлан Эрдэнэтийн овооны орд газарт геологи-хайгуул явуулах, зураг төсөл гаргах, техник-эдийн засгийн үндэслэлийг боловсруулах ажлаас эхлээд үйлдвэр, хот байгуулах, өндөр үр ашигтай ажиллуулахад эхнээс нь анхаарч, асар их зүйл санаачлан хэрэгжүүлсэн байдаг.
Зөвлөлтийн барилгын трестүүд нийслэлийн 1, 3, 4, 13,15-р хороололд орон сууц, сургууль, цэцэрлэг, үйлчилгээний төвүүдийг байгуулж, цардмал зам талбай, хорооллын тохижилтыг иж бүрэн хийсэн юм.
Орос барилгачид нийслэлд орон сууцнаас гадна гэрлэх ёслолын ордон, залуу техникчдийн ордон, хүүхдийн ордон, үйлдвэрчний эвлэлийн ордон, шинжлэх ухаан технологи мэдээллийн төв, орбит станц, усан бассейн зэрэг олон сайхан барилгуудыг барьсан.
Цэдэнбал ЗХУ болон бусад социалист лагерийн орнуудын дэмжлэгтэйгээр БНМАУ-ын нийгэм эдийн засаг, соёлыг 1960-1980 онуудад эрчимтэй урагшлуулан хөгжүүлсэн гавьяатай.
Монгол-Зөвлөлтийн барилгын мэргэжлийн хамт олон 1965-1989 оны хооронд нийслэл хотын хороололд нийтдээ 1,1сая ам метр талбайтай орон сууц, соёл ахуйн иж бүрэн цогцолборуудыг барьж ашиглалтанд оруулсаны дотор Шастины нэрэмжит улсын 3-р эмнэлэг, нэгдсэн 2-р эмнэлэг, гэмтлийн эмнэлэг, халдварт өвчин судлалын эмнэлэг, хавдар судлалын эмнэлэг, эх нялхсын төв эмнэлэг зэрэг цогцолборуудыг барьсан юм.
Тэрээр амьдралынхаа туршид БНМАУ-ын төрийн тэргүүн, Ерөнхий сайд, Монгол Ардын Хувьсгалт Намын Төв Хорооны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга, Улс төрийн товчооны гишүүнээр ажиллаж байв.
Цэдэнбал БНМАУ-ын хүндэт иргэн гэдэг цол бий болгож, давхиж яваа морьтны дүрстэй төрийн сүлд бүхий туузанд зүүдэг алтан таван хошуу гардуулъя гэсэн санал УТТ-ыхондоо гаргажээ.
Цэдэнбалын хүчин зүтгэлээр Улаанбаатар, Эрдэнэт, Дархан, Багануурт шинэ хорооллууд босч, Монгол орны нарийвчилсан газрын зургууд хийгдэж, нүүрс, барилгын материал, жонш, газрын ховор элемент, өнгөт металлын шинэ орд газрууд нээгдэж байсан түүхтэй.
Орцоор оронгуут үргэлжилсэн урд хонгил угтаж баруун тийш эргэсэн хонгилын нэг дэх хаалганд Шар ажаагийнх, зүүн тийш эргэсэн хонгилын гурав дахь хаалганд Шар бандийнх сууна.
Бид орой бүр цугларч Сэлбийн голын зүлэг хайрган дээр сууцгаан ажил амьдралын зам мөр, хайр сэтгэл, уй гашуу, баяр хөөр, дуу шүлэг гээд юу эсийг хамаг ярьж залуу насны цог хиймориор хөгжилдөнө.
Энэ зургийг 1975 он хүртэл нандигнан хадгалсан боловч өөрийн гэх орох оронгүй, хот тойроод олон удаа нүүж явахдаа "40 мянгат"-ын байрын нэг айлынд хоёр шуудай номтойгоо орхисон санагдана.
Удалгүй хичээл эхэлж ихэнх оюутнууд нөгөө муу хадаастай модон хайрцгаа чирээд нэгдэл, сангийн аж ахуйд тариа ногоо хураах, хадлан дарш бэлтгэхээр явцгааж, би комбинатын мал нядалгааны ажилд гарснаас гадна Зайсан толгойн зүүн талд дан бүрээстэй, шалгүй бор гэр барьж оюутан амьдралын хүнд бэрх хэдий ч хөгжилтэй сайхан дөрвөн жилийг даван туулах гараагаа эхэлсэн юм.
Р.Чойном 1946 онд Дархан сумын бага сургуульд орж суралцаад 4-р ангийг 1950 онд онц дүнтэй төгссөн боловч дунд сургуулийн 6-р ангид суралцаж байгаад өвчний улмаас цаашид суралцаж чадаагүй байна.
Гэвч тэрээр өөрийн хичээл зүтгэл, авъяас билгийнхээ хүч чадлаар бие дааж зохих хэмжээний боловсрол мэдлэг эзэмшиж, орос, казак, монголоор бичсэн ямар ч ном зохиолыг уншиж судалж, казак монгол бичгээр шүлэг туурвилаа бичдэг, зураг зурж, баримал сийлбэр бүтээдэг, хөгжмийг нотоор тоглож, түүнийг сурах зөвлөмж бичиж, зарим шүлэг зохиолд ая зохиож явсан нэгэн бээр билээ.
Р.Чойном бид хоёр мартагдашгүй тэр намрын нар шарсан аагим халуун өдрүүд, уйтан бороо зүсэрч манан будан хөвөрсөн сэрүүн өдрүүд, "100 айл"-ын шавар намгийн дунд нэгэн зуур шүлгээ бичиж, уншиж, зургаа зурж, сайхан үерхээд аадрын цахилгаан мэт газар тэнгэрийн савслагаар атиралдан зурайсаар алсын алсад одсон.
Тэртээх он жилүүдэд бороо зүсрэн хэд хоногоор орж шавар шавхай шагай татаж, муу үг бардаг байсан бол өдгөө уй салхитай ширүүн аадар дүрсхийгээд өнгөрдөг гажиг цаг уур илт мэдрэгддэг болжээ.
Р.Чойном Монгол Улсын Хэнтий аймгийн Дархан сумын нутаг Бор ухаа гэдэг газар 1936 оны 2-р сарын 10-ны өдөр эцэг Рэнчингийн 31-ний, эх Рэгзэнгийн 26-ны жил дээр төржээ.
Эцэг эхээсээ тэрбээр Чойномусурияа нэрийг өргөмжлөн авсан хэдийч хожим 1951 онд товчлон Чойном гэж товчилж хэлж бичих болсноор олны дунд Чойном нэрээрээ үлдэж алдаршсан болно.
Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын засаг төрийг бусниулан доройтуулах буюу сулруулах зорилгоор төрийн эсрэг чиглэсэн шүлгүүдийг зориуд бичиж харалсан гэдэг нэрийдлээр баривчлагдан шийтгэгдэж, Дорноговь аймгийн Хажуу-Улаан дахь засан хүмүүжүүлэх хөдөлмөрийн колонид 4-н жил хорих ял эдэлжээ.
1950-аад оны сүүлчээр хятад ажилчид ёстой л гамин цэрэг шиг орж ирж манай орны хөдөө аж ахуйн нэгдэл, сангийн аж ахуй, хаана л бол хаана шоргоолж мэт үймсэн.
1953 онд Хэнтий аймгийн МАХН-ын хороо, “Ардын Депутат”-уудын хурлын гүйцэтгэх хорооны “Урагшаа” сонины газарт үсэг өрөгч, бичгийн машины бичээчээр орж хөдөлмөрийн мөр хөөж эхэлжээ.
Ренчиний Чойном (1936 оны 2-р сарын 10-ны өдөр Хэнтий аймгийн Дархан сумын нутагт төрсөн 1979 оны 4-р сарын 24-нд Улаанбаатарт нас барсан) -Монголын алдартай яруу найрагч байсан.
1960 онд Хотын Соёлын ордонд зураачаар ажилласан мөн ондоо Монголын эрдэм дэлгэрүүлэх нийгэмлэгт, “Шинжлэх ухаан амьдрал” сэтгүүлийн хэвлэх газар зураачаар ажилласан.
1979 оны 4-р сарын 24-нд 43 настай байхдаа Дэмбэрэл гэж зураачийн гэрт байхад нь бие нь муудаж эмнэлэгт хүргэгдээд тэр шөнөдөө сүрьеэ өвчнөөр зуурдаар нас баржээ.
Найз Феликс Надаль нь агаарын бөмбөлөг бүтээсэн бөгөөд түүнд сууж үзсэн Верн 1863 онд "Агаарын бөмбөлгөөр 5 долоо хоног аялсан нь" зохиолоо бичсэн нь ихэд алдаршжээ.
Жюль Габриэл Верн нь Францын зохиолч, улс төрч бөгөөд Херберт Жорж Уэллсийн хамтаар шинжлэх ухааны уран сэтгэмжийн зохиолын төрөл жанрыг үндэслэгчдийн нэг хэмээн тооцогддог юм.
Верн байгалийн шинжлэх ухааныг сонирхон судалдаг байсан бөгөөд энэ нь түүний дуртай зохиолч Эдгар Алан По шинжлэх ухааны баримтуудыг зохиолдоо оруулан, үйл явдлаа үнэмшилтэй болгодог байснаас үүдэлтэй аж.
Түүнийг бүх цаг үеийн хамгийн агуу жүжигчдийн нэг гэдэг бөгөөд Америкийн Кино Институт түүнийг Америкийн 4 дэх хамгийн агуу эрэгтэй жүжигчин гэж тодорхойлж байжээ.
Манжуурыг Япончууд эзэлсний дараагаар 1934 онд Японы хараа хяналт, улс төрийн зорилго бүхий дэмжлэгтэйгээр өсч томрон ухаан суусан Пуиг хаанаар “томилж” Манж го буюу Манж улсыг байгуулсан нь 1945 онд Зөвлөлтийн арми Манжуурт орж ирснээр мөхөж манжуудын 3 дах удаагаа сэргэх оролдлогыг нураажээ.
Хятадад Манж нарыг гадуурхах үзэл БНХАУ-ын засгийн газраас манжуудыг үндэсний цөөнх гэж албан ёсоор нэрийдэх 1952 он хүртэл байсаар асан ба манж нарын тоо энэ үед 2 дахин хорогдсон гэсэн байдаг байна.
МЭӨ 1,2-р мянганд 202-220 онд мандаж явсан Иүлүйгийн харъяанд байсан мэдээ байдаг ба 5,6-р зуунд мохе аймгуудын хар ус овог жүрчин овогтон болсноор жүрчидын суурь тавигджээ.
Мөн тэд хамжлагат ёсны нийгмийн байгуулалттай ба хятад олзны хүмүүсийг боо и буюу манжаар нукай хэмээн нэрийдэж тамга шивээс хийн хойлогт дагуулах, хүнд хүчир ажил хийлгэх зэргээр боолчилдог байсан байна.
Үүнээс Жяньжоу зөрчиний Нурхач сэцэн бэйл олон аймгийг дагуулж «Хожуу Алтан улс»-ыг үүсгэсэн ба Дээд эрдэмт хаан үндэстэний нэрээ 1635 онд «манж», улсаа 1636 онд «Чин» буюу ариун хэмээжээ.
Хэдий манжийн засаг захиргаа манж хэл соёлыг хадгалах хүчин чармайлт гаргасан ч гэлээ (манжийн язгууртнууд хан хятадтай ураг барилдахыг хориглох зэрэг) соёл уламжлал нь хан хятуудуудад уусан нийлж хятад соёл мэтээр харагдан бүдгэрэн арилж, ярианы хэл нь устан бичгийн хэл нь зөвхөн хааны ордонд хаан болон өндөр угсаат язгууртны ярианы тэмдэглэлд хэрэглэх болсон нь л хожуу хүртэл уламжилж, одоо цөөн тооны өндөр настан болон манж судлаачдаас өөр мэдэх хүнгүй болжээ.
Цэргийн эрхтний жилүүдэд Манжуурыг Жан Золин атгаж байсан бөгөөд Чан Кайши 1928 онд Бээжинг түүнээс булаан авч таван өнгөт тугийг одоогийн Тайваний тугаар өөрчлөн сольжээ.
1932 онд Манжуурт Японы тоглоомын улс Манж-го байгуулагдаж Пү И хаанаар дахин өргөмжлөгдсөн боловч 1945 онд Япон дайнд ялагдан Манжуурыг алдсанаар Манж-гогийн нутаг Хятадад хураагджээ.
Дундад Иргэн Улсын засгийн газар манжийн хаан болон ордныхонд 1924 он хүртэл цалин пүнлүү олгож байсан хэдий ч хятад даяар манж нарыг ялгаварлан гадуурхах явдал маш түгээмэл байснаас олон манж хүн угсаа гарвалаа нуух, хятад нэр авах, манжуудаасаа харилцаа холбоогоо таслах зэрэг нуугдмал амьдралаар амьдарч эхэлсэн байна.
ДИУ байгуулагдсанаар Шиань, Ганжоу, Наньжин, Ханжоу зэрэг хотод болсон аллага нь олон манж хүний амийг авч одсон ба овог нэрээ нууж хятад овог нэр авах нь улам ихэсчээ.
19-р зуун болоход манжууд ихэвчлэн хятадаар ярьдаг болсон ба хятаджисаар манжийн улс оршин тогтнох боломжгүй болж, 1911 оны 12 сард Сунь Ятсэнь нарын гаргасан бослогоор хятад үндэстэнд улсын эрхийг буцаан авчирч, «манж, хятад, монгол, төвөд, хуй» таван үндэстний хэмээх Дундад Иргэн Улсыг байгуулжээ.
Азийн үчимбэр : хойд Африк (Алжир, Жибути, Египет, Мали, Мавритани, Марокко, Нигер, Тунис, Баруун Сахаар) ба Ази (Афганистан, Энэтхэг, Иран, Ирак, Израил, Йордан, Оман, Пакистан, Саудын Араб, Сири, Орос)
Увс нуур нь Евразийн тал нутгийн байгалийн унаган төрхийг хамгийн сайн хадгалан үлдээсэн 700,000 хавтгай дөрвөлжин километр нутгийг хамрах Увс нуурын сав газрын төв нь билээ.
Тус сав газар нь Сибирь болон Төв Азийн гео уур амьсгалыг хооронд нь зааглах хил хязгаар болдог бөгөөд зундаа агаарын температур 47 хэм хүрдэг бол өвөлдөө -58 хэм хүрдэг байна.
Ийм хатуу ширүүн уур амьсгалтай ч 173 зүйл шувуу, дэлхий дахинаа маш ховордсон цасны ирвэс, аргаль, янгир тэргүүтэй 41 зүйл хөхтөн амьтны амьдрах орчин болдог.
Увс нуурын савд хүн амын нягтшил бага, аж үйлдвэрийн салбар хөгжөөгүй, оршин суугчид нь эртний уламжлалт нүүдлийн ахуйгаа өнөөг хүртэл орхиогүй байгаа нь тус бүсийн экосистем онгон төрхөө хадгалан үлдэхэд чухал нөлөө үзүүлсэн байна.
Энэ сав газрын талаар цохон тэмдэглэхдээ “…Төв Азийн хамгийн том хөндөгдөөгүй усны хагалбар, дэлхийн түүхэнд тод ул мөр үлдээсэн нүүдэлчид Хүннү, Түрэг, Скифүүдийн уугуул нутаг болох Увс нуурын сав нь байгалийн үзэмж төгсөөс гадна 40000 гаруй археологийн дурсгалуудыг агуулдаг билээ…” гэсэн байна.
8-р зууны үеийн Уйгурын эзэнт улсын нийслэл хот нь ордон, сүм, дуган, дэлгүүр гэх мэт маш олон тооны сүрлэг байгууламжуудтай 50 хавтгай дөрвөлжин км нутаг дэвсгэрийг хамран оршиж байжээ.
Орхон голын хөндий нь Төв Азийн хоёр мянга гаруй жилийн турш нүүдэлчдийн соёл иргэншил хэрхэн хувьсан өөрчлөгдөж байсныг илтгэх хосгүй нандин дурсгалуудыг агуулдаг байна.
Монгол улсад Дэлхийн өвд бүртгэгдсэн Орхоны хөндий , Монгол Алтайн нурууны хадны зургийн цогцолбор , Бурхан халдун уул, түүнийг хүрээлсэн тахилгат газар нутаг , Увс нуурын сав , Дагуурын ландшафт гэсэн 5 байршил байдаг.
Оюутны хөдөлгөөнд оролцон хоригдож байсны улмаас ажил олдохгүй байсан тул тэрээр ерөнхийлөгч асан Пак Жон Хыи-д засгийн газрын зохисгүй байдлын талаар “Ажилд ороход саад болох” хэмээн шүүмжилсэн захиа бичжээ.
Ерөнхийлөгчийн тамгын газрын дарга түүн дээр хүрч ирэн “Залуу хүн өөрийн хүч чадлаар хөл дээрээ босоход саад хийж буй бол төрөөс тэр асуудлын хариуцлагыг үүрэх болно”хэмээн дамжуулж хэлжээ.
Хьюнда компанид ажилд орсноос 1 жилийн дараа Тайландын Патани болон Малайзын хил Наративадыг холбосон хурдны замын барилгын ажлын үеэр гарсан үймээн самуунаас компанийн эд материалыг хамгаалсан хэмээн ажилд ороод 2 жил ч болоогүй байхад албан тушаал ахин, 29 настайдаа хувь нийлүүлэгчдийн тэргүүн, 12 жилийн дараа 1977 онд 35 настайдаа Хьюнда барилгын компанийн захирал, 1988 онд тус компанийн тэргүүлэгч болжээ.
Хьюнда компанид ажиллаж байхдаа дэлхийд уртаараа 3-т орох Малайзын Пинан гүүр, Иракын дулааны эрчим хүчний үйлдвэрийг барих зэрэг дэлхийн олон улс орнуудад барилгын ажил хийсэн бөгөөд Саудын Арабаас захиалсан, тухайн үедээ хэмжээгээрээ дэлхийд томоохонд тооцогдох Жүбэилийн усан боомтын барилгын ажлыг гүйцэтгэн, солонгос улсад ихээхэн хэмжээний ашиг оруулжээ.
Харин 1980 оны 9 сард Иран Иракын хооронд дайн дэгдэн, томоохон хэмжээний барилгын ажил авах ёстой төлбөрөө авч чадахгүйд тулах үед, түүнчлэн 1990-1991 онд Ирак Кувейтын хооронд дайн дэгдсэний улмаас төлөгдөөгүй байсан төлбөрийг авахад хэцүү болон ажлаасаа огцорсноос хойш 9 жилийн дараа 2001 онд Хьюнда барилгын компани ажил хаях үед ажил хаях шалтгааны эхлэлийг тавьсан хэмээгддэг.
1992 онд ерөнхийлөгчийн сонгуулийн үеэр Жон Жү Ёнын үед Хьюнда групын тэргүүнд нэр дэвшилгүй, Ардчилсан намаас парламентад нэр дэвшин улс төрд хөл тависнаар, Жон Жү Ёнтой харьцах харьцаа нь муудсан байна.
Гэсэн ч 2007 оны ерөнхийлөгчийн сонгуулийн өмнө Жон Мун Жүн гишүүнийг намд элсэж орсноор Жон Жү Ёнтой найрамдсан хэмээн хэвлэл мэдээллээр яригдаж байжээ.
Хөрөнгөө олон нийтэд зарлахаас өмнө байр өмчлөх эрхээ шилжүүлэх, үл хөдлөх хөрөнгийн үнэлгээ нь тодорхой бус зэрэг шалтгаанаар олон нийтээс шүүмжлэл хүлээж байв.
Сонгуулийн төлөвлөгөөг хариуцсан зөвлөх ажилтан Ким Юү Чан нь 700 тэрбумын сонгуулийн зардлын мөнгөн үнийн дүнг дарагдуулан 70 сая вон хэмээн мэдүүлэг өгсөн нь илэрсэн байна.
Тухайн үед Сөүлийн хотын захирагчийн албан тушаалд нэрээ дэвшүүлнэ хэмээн ярьж байсан И Мён-Бак нь дээд шүүхийн тогтоолын талаар “хуулийн тогтоол гэхээс илүүтэй төр засгаас гаргаж буй тогтоол бөгөөд хүлээн зөвшөөрөх аргагүй” хэмээн өөрийн санал бодлоо илэрхийлж байв.
Парламентын хурлын үеэр төр засагт хандан тавьсан асуултандаа “ Сөүлээс Пүсан хүртэлх тээврийн зардал Пүсанаас АНУ-ын Лос-Анжелес хот хүртэлх далайн тээврийн зардлаас өндөр өртөгтэй байдаг” хэмээн дурдсан бөгөөд 500 км хүртэлх одоогийн мөрдөгдөж буй “Ханбандугийн усан тээвэр” хэмээх албан ёсны амлалтын эхлэл болох “Кёнбү тээвэр “барилгын ажлыг санал болгожээ.
Гэсэн хэдий ч анги даасан багшийн ятгалгаар төлбөрөөс хөнгөлсөн хугацаанд л суралцах болно хэмээн амлалт өгөн, Дунжи ахлах сургуулийн оройн ангид элсэн орж, 3 жил онц сайн дүнтэйгээр тэтгэлэг аван суралцаж сургуулиа төгсжээ.
Дээд сургуулийн 2-р курст суралцаж байхдаа цэргийн албанд татагдсан бөгөөд, мөгөөрсөн хоолойн үрэвсэл нь архагшиж хүндрэн, цэргийн албанаас чөлөөлөгджээ.
Дээд сургуулийн 3-р курст байхдаа Гурё их сургуулийн эдийн засгийн факультетын оюутны зөвлөлийн даргаар сонгогдон, дараа жил нь 1964 онд тус сургуулийн оюутны зөвлөлийн даргаар сонгогдон, Япон-Солонгосын дипломат харилцааг эсэргүүцэн 6 сарын 3-ны хөдөлгөөнийг зохион байгуулж байгаад эрэн сурвалжлагдах болжээ.
Гэр бүлийнхэн нь ядуу амьдралын улмаас Япон руу дүрвэсэн бөгөөд чөлөөлөлтийн дараа 1945 оны 11 сард Кёнбүг аймгийн Пухан гэдэг газар руу буцаж ирж суурьшжээ.
Залуу язгууртан Версингеториксийг дагаж бослогод оролцон, Цезарийг эсэргүүцэх нь түүний авга ах тэргүүтэй хотын язгууртнуудын хувьд хэтэрхий эрсдэлтэй алхам байсан тул тэд Версингеториксийг дэмжихгүй байв.
Байгальд нуугдан хамгаалдаг байсан арга хэлбэрийг дэмждэг байсан ч шийдвэрлэх тулааныг зоригтой хийдэг байсан ба Ромын легионууд хоосон хот суурингуудыг шатаахаас хэтэрдэггүй байв.
Алесиагийн тулалдаанд ялагдсаны дараа өөрийн морьтойгоо гаран Цезарын лагерийг тойрон өөрийн хуяг, дуулгаа тайлан, Цезарын хөлд сэлмээ шидэн түүний өмнө ихэмсгээр өвдөг сөгджээ.
2001 онд Жак Дорфманны найруулж, Кристофер Ламбертын гол дүрд нь тоглосон "Версингеторикс: Галлийн хааны домог" хэмээх кино францад хийгдсэн бөгөөд Англи хэл рүү хөрвүүлэгдэн АНУ, Европод маш амжилттай зарагдаж байжээ.
Зэв, Сүбээдэйгээр удирдуулсан 20,000 орчим монгол цэрэг Хорезмийн Муххамед султаныг хөөж устгах зорилгоор цахилгаан дайныг дэлхийн түүхэнд анх удаа хийсэн гэдэг.
Монголчууд энэ байлдаанд дайсны хүчийг таслан хувааж сарниулах, бүсэлж байлдаж айлгах, зугтах боломж олгож араас нь хөөх зэргээр их олон тактикийг хослуулан ашгласан ба тулааны үр дүн нь гайхалтай байсан юм.
Тулааны дараа түүхийн сурвалж бичгүүдэд өгүүлснээр монголчууд маш бага хохирол амссан (яг тоо хэмжээ нь тодорхойгүй бөгөөд байлдааны эхэнд байсан цэргийн тоотой харьцуулахад маш бага цэрэг алдсан гэсэн байдаг) бол Орос болон Кипчакууд 50,000 орчим хүнээ алдсан гэгддэг.
Үүний дараагаар Зэв жанжин монголын 10 элчийг Киевийн ван Мстислав Романович Старый-руу илгээж та нартай байлдахыг хүсэхгүй байна, зөвхөн Кипчакуудтай байлдана гэж хэлүүлсэн боловч Оросууд элчийг дор нь барьж цаазаар авжээ.
Монголчууд 12 өдрийн турш зугтахад холбоотнууд тэднийг яллаа хэмээн омогшиж зам зуур дайсныхаа хаяж гээгдүүлсэн эд зүйл,үхэр малыг талан дээрэмдэж,омтгойрон шунаж явсаар байлдааны журмаа алдаж эхэлжээ.
Дайтах тулалдах ид хав нь оргилсон оросуудаас зугтаж явсаар Зэв, Сүбээдэй нар 1223 оны 5 дугаар сарын 31-нд Калка голын цаад талд морьдоо сэлгэж унаад байлдааны байрлалд ороод тосон зогсов.
Галицын Мстислав энэ удаад тун шаламгай зугтаж Днепр мөрнийг хамгийн түрүүнд гаталж,айж эмээсэндээ бүх завийг устгаснаар араас ирж буй нутаг нэгтнүүдээ гар мухардуулжээ.
Зэв,Сүбэдэй нарын Кавказын уулсыг давж хийсэн аян дайн амжилт олж тэндээс Орос-ын хилрүү зулбан зугтсан команчууд Днепр мөрөнд зугтан гарч тэдний удирдагч Котян Киев-т хүрч ирэн Мстислав-аас тусламж эрсэн байдаг.
Калка голын тулалдаан нь 1223 оны 5 сарын 31-нд Зэв ноён, Сүбээдэй баатар нараар удирдуулсан монголын хүч, "Зоригт" Мстислав, Киевийн Мстислав нараар удирдуулсан Киевийн Русь болон Команчуудын хамтарсан хүчний хооронд тулалдаан болж, монголчуудын илт давуу ялалтаар дуусчээ.
Энэхүү ДНХ полимераза нь дан хэлхээт ДНХ-г загвар болгон ашиглаж ДНХ-г бүрэлдүүлэгч нэгж болох нуклеотидуудаас шинэ ДНХ-ийн хэлхээг ферментийн тусламжтай нийлэгжүүлэх замаар бүрэлдүүлдэг бөгөөд үүнд ДНХ-ийн олигонуклеотидуудыг ДНХ-ийн нийлэгжилтийг эхлүүлэхэд хэрэглэдэг.
ПГУ-ын аргуудын ихэнх нь термал циклерийг ашигладаг бөгөөд энэ төхөөрөмж нь ПГУ-ын дээжийг тодорхой температурын шатлалуудын дагуу явуулах үүднээс ээлжлэн халааж, хөргөх процессыг явуулдаг.