polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Эерэг болон сөрөг туйлт дараалалууд нь хоёул ДНХ-ийн нэг хэлхээний өөр өөр хэсгүүд дээр орших боломжтой (тухайлбал хоёр хэлхээ нь хоёул эерэг, сөрөг дараалалыг агуулж байх тохиолдолд).
Химийн хувьд ДНХ нь нуклеотид хэмээх энгийн нэгжүүдээс бүрдсэн, диэфирийн холбоогоор холбогдсон чихэр болон фосфатын нэгдлээс бүрдсэн нуруу бүхий хоёр урт полимероос тогтдог.
Амархан салгагддаг ДНХ-ийн хос спиралын хэсгүүдэд тухайлбайл бактерийн промоторуудад байдаг ТАТААТ Прибнов хайрцагт АТ хослолын агуулга өндөр байх хандлага ажиглагддаг бөгөөд энэ нь хэлхээнүүдийг салгахад амархан болгодог.
ДНХ-ийн хос спиралын бүх суурийн хослолууд хайлж дуусах үед хэлхээнүүд нь салах бөгөөд тэдгээрийг уусмалд хоёр огт хамааралгүй молекулууд байдалаар байлгаж болдог.
Өөрөөр хэлбэл ДНХ-ийн хоёр хэлхээний хоорондын харилцан үйлчлэлийн хэмжээ нь ДНХ-ийн хос спиралын нийт урт болон түүнд агуулагдах ГЦ суурийн хослолын эзлэх хувиас шууд хамаарна.
ГЦ хослолын агуулга өндөртэй, урт ДНХ-ийн спирал нь хүчтэй харилцан үйчлэл бүхий хэлхээнүүдтэй байдаг ба харин АТ хослолын агуулга өндөртэй, богино ДНХ-ийн хувьд сул харилцан үйлчлэл бүхий хэлхээнүүдтэй байна.
ДНХ-ийн молекулуудын гол үүрэг нь удаан хугацаанд мэдээллийг хадгалдаг ба энэ нь эсийн бүрэлдэхүүн хэсгүүдийг тухайлбал уургууд болон Рибонуклейн хүчлийн молекулуудыг угсрах заавруудыг агуулдаг учираас ДНХ-г ихэвчлэн барилгын план зургуудын цуглуулгатай адилтгадаг.
Эукариот организмууд тухайлбал амьтан, ургамал, мөөг зэрэг нь өөрсдийн ДНХ-г эсийн бөөм дотороо хадгалдаг бол харин Прокариот организмууд тухайлбал бактериийх эсийн цитоплазм дотороо байдаг.
1862 оны 9-р сард Линколн Боолчлолоос чөлөөлөх тунхаг гаргаснаар Өмнөдөд боолчлолыг устгахыг дайны зорилго болгосон бөгөөд Британичуудыг оролцохоос түдгэлзэхэд хүргэсэн.
Ли зүүн зүгт тулалдаанд ялж байсан боловч 1863 онд түүний хойд зүгт хийсэн давшилт Геттисбургт няцаагдаж, баруун зүгт Нэгдсэн Улсын хүч Виксбургийн тулалдаанаар Миссиссиппи голыг эзлэн авч, Холбооны хүчийг хоёр хэсэгт тасаджээ.
Удаан хугацааны турш Нэгдсэн Улс хүн хүч, материал хэрэгслээр илүү хангагдаж байсны ачаар 1864 онд Улиссес С. Грант Литэй хүчийг нь барах тулалдаан хийж байх үед, Нэгдсэн Улсын генерал Виллиам Шерман Жоржиа муж улсын Атланта хотыг эзэлж, далай хүртэл давшжээ.
1860 оны АНУ-ын Ерөнхийлөгчийн сонгуульд Абрахам Линколноор удирдуулсан Бүгд Найрамдах Нам боолчлолыг одоо байгаа муж улсуудаас цааш дэлгэрүүлэхийн эсрэг сонгуулийн кампанит ажлаа өрнүүлсэн.
Энэ сонгуульд Бүгд Найрамдах Нам ялсны дараа Линколныг 1861 оны 3-р сарын 4-нд албаа хүлээж авахаас өмнө Өмнөдийн 7 муж улс Нэгдсэн Улсаас салснаа тунхаглажээ.
Америкийн иргэний дайны нийгэм, улс төр, эдийн засаг, арьс өнгөний асуудал АНУ-ын сэргээн босголтын үеийг хэлбэржүүлсэн бөгөөд зуунд ч нөлөөллөө үзүүлсээр байна.
Тэд Жефферсон Дэвисээр удирдуулан АНУ-ын холбооны засгийн газрын эсрэг тулалдсан бөгөөд холбооны засгийн газрыг бүх чөлөөт муж улсууд болон хилийн боолчлол бүхий таван муж улс дэмжиж байв.
Гилберт, Лопез нар технологийн өөрчлөлтийн илтгэгч хурдыг тодорхойлсон байна : нэг хүн бүрт ногдох мэдээллийг тооцоолох машины ашиглалтыг нарийвчилсан хүчин чадал 1986-2007 оны хооронд ойролцоогоор14 сар тутамд хоёр дахин өсч байсан; дэлхийн ерөнхий зорилготой компьютеруудын нэг хүнд ногдох хүчин чадал нь энэ хугацаанд 18 сар тутамд хоёр дахин өсч байсан; нэг хүнд ногдох олон улсын харилцаа холбооны хүчин чадал 34 сар тутамд хоёр дахин өсч байсан; нэг хүнд ногдох дэлхий санах ойн хүчин чадал хоёр дахин ихсэхийн тулд 40 сар шаарддаг, нэг хүнд ногдох өргөн нэвтрүүлгийн мэдээлэл 12,3 жил тутам 2 дахин нэмэгддэг.
Дэлхий даяар өдөр бүр үлэмж хэмжээний өгөгдөл хадгалагддаг ч үр дүнтэйгээр задлан шинжлэгдэж, үзүүлэгдэхээс нааш үнэн хэрэгтээ өгөгдлийн булш гэгддэг зүйлд оршин суудаг: “хааяа хандагддаг өгөгдлийн архив”.
Тэрхүү асуудлыг хаяглахад өгөгдлийн уурхайн талбар буюу “үлэмж хэмжээний өгөгдлөөс сонирхолтой хэлхээ ба мэдлэг нээн илрүүлэх үйл явц” 1980-аад оны сүүл үеэс үзэгдэж эхэлсэн.
1941 онд хийгдэж дууссан 3 нэртэй электромеханик компьютер нь дэлхийн хамгийн анхны програмчлах боломжой компьютер бөгөөд орчин үеийн стандартаар хамгийн анхны бүрэн тооцоолох машин гэж тооцогддог машинуудын нэг юм.
Хамгийн анхны нийтэд хүлээн зөвшөөрөгдсөн, орчин үеийн, хадгалсан програмтай электрон дижитал компьютер нь “ - ” ба анхны програмаа 1948 оны 6 сарын 21нд ачаалуулсан.
Колоссус гэх мэт дээр үеийн цахилгаан компьютерууд цоорхой хальс буюу өгөгдөл нь нүхний дараалал маягаар үзүүлэгдсэн урт нарийн цаасыг хэрэглээнд оруулсан, одоо тэр технологи хоцрогдсон.
Орчин үеийн компьютеруудад хэрэглэдэг электрон өгөгдлийн санах ой дэлхийн хоёрдугаар дайнаас хойш, удаашрууулдаг шугаман санах ойн загвар радарын дохион замбараагүй байдлыг арилгахаар хөгжүүлэгдэх үеэс мөнгөн усны удааширдаг шугам анхны бодит хэрэглээ байжээ.
Анхны шуурхай дижитал санах ой нь стандарт катодын цацраг хоолой дээр тулгуурласан Виллиамсын хоолой байв, гэвч үүн дээр хадгалагдсан мэдээлэл удаашруулдаг шугаман санах ой нь хувирдаг байснаас үргэлжид шинэчлэгдэхээс өөр аргагүй байсан, мөн дээрээс нь хучдэл салсан тохиолдолд арилдаг байсан.
Хамгийн анхны компьютерийн үл хувирах санах ой бол 1932 онд зохиогдож, дэлхийн хамгийн анхны арилжааны үндсэн зориулалттай цахилгаан компьютер болох Ферранти Марк 1 -д хэрэглэгдэж байв.
Ойролцоогоор МЭӨ 3000 жилийн тэртээд Месопотами дахь Шумерчууд бичиг үсэг бий болгосноос эхлэн хүн төрөлхтөн мэдээллийг хадгалах, олборлох, ашиглах мөн мэдээлэл солилцох болсон боловч мэдээллийн технологи гэх нэр томъёог анх 1958 онд “Харвардын Бизнесийн тойм” сэтгүүлийн нийтлэлд Харолд Ж Леавит болон Томас Л Вислер нар бичсэн бөгөөд “энэ шинэ технологид одоогоор тогтсон ганц ч нэр байхгүй байна. Бид үүнийг мэдээллийн технологи гэж нэрлэх хэрэгтэй.” гэсэн байдаг.
Тэд ер нь интернет мэтийн гадаад эх үүсвэрийг агуулсан олон янзын, шийдвэр гаргахад тусалдаг системийг хөнгөвчлөхөөр зохион байгуулагдсан эх үүсвэрүүдээс задалж авсан өгөгдлүүдийг хадгалдаг.
Мэдээллийн технологи гэдэг нь Америкийн Мэдээллийн Технологийн Холбооны тодорхойлсоноор "Компьютер дээр суурилсан мэдээллийн систем, програм хангамж болон техник хангамжийн дизайн, хөгжүүлэлт, хэрэгжүүлэлт, хангамж болон удирдлагыг судлахыг хэлнэ".
Мэдээллийн технологи нь цахим тооцоолуур болон програм хангамжийг хэрэглэн мэдээллийг хувиргах, хадгалах, хамгаалах, боловсруулах, дамжуулах болон найдвартайгаар хүлээн авах тухайг судалдаг.
Хэдийгээр өгөгдөл энгийн файлын систем дээр хадгалагдаж болдог ч “олон жилийн онол, практикийн хүчин чармайлтаар тогтоогдсон бат бөх хэрэгжүүлэлт” гэсэн давуу талаа олж авах үүднээс харилцан хамааралтай өгөгдлийн санг ихэвчлэн барьдаг.
Анхны транзисторт компьютер Манчестэрийн их сургуульд зохион бүтээгдэж 1953 оны 11 сард ашиглалтад орсон ба хамгийн сүүлийн хувилбар нь дөнгөж 150 ваттын эрчим хүчийг л зарцуулдаг.
Энэ нэр томъёог компьютер, компьютерийн сүлжээ гэдэгтэй адил үг болгон ихээхэн ашигладаг ч мэдээллийн технологи нь бусад мэдээлэл түгээх технологиуд болох телевиз, утас зэргийг хамруулдаг.
Хэд хэдэн салбарууд компьютерийн техник хангамж, програм хангамж, цахилгаан хэрэгсэл, хагас дамжуулагч, интернет, харилцаа холбооны тоног төхөөрөмж, цахим худалдаа, компьютерийн үйлчилгээг агуулсан мэдээллийн технологитой холбогдсон байдаг.
нь 2000-аад оны эхэн үеэс хойш өгөгдөл сэлгэлтийн утга маягаар, ялангуяа “-- –ээс илүү --” гэж тодорхойлдог шиг, сүлжээнд чиглэсэн протоколд хамрагддаг харилцан үйлчлэл гэх мэт машинд чиглэсэн харилцан үйлчлэлд өсөлттэйгөөр ажиллаж байгаа.
МЭӨ 100 оны эхэн үед хамаарагдах “Антикитериа механизм” нь ерөнхийдөө одоогоор мэдэгдэж байгаа хамгийн анхны механик аналог компьютер мөн хамгийн анхны хөтлөгч араатай механизм юм.
Түүнтэй адилтгаж болохуйц хөтлөгч араатай төхөөрөмжүүд нь 16-р зууныг хүртэл Европд гарч ирээгүй бөгөөд 1945 оныг хүртэл үндсэн дөрвөн арифметикийн үйлдүүдийг гүйцэтгэж чадахуйц механик тооны машин үүсч бий болоогүй л байлаа.
Бүхий л өгөгдлийн сангийн удирдлагын систем хамтдаа ажиллаж, шууд байдлаа хадгалж үлдэх зуураа олон хэрэглэгчдээс зэрэг ханддаг байхаар хадгалсан өгөгдлийг боломжтой болгож байдаг олон тооны бүрдлүүдээс тогтдог.
Хадгалах ба боловсруулах технологийн ажиллагаан дээр тулгуурлан мэдээлэлийн технологийн хөгжлийг дөрвөн ялгаатай үе шатуудад хуваах боломжтой: механикаас өмнөх , механик , электромеханик , электрон .
Энэ нь мэдээлэл нэг чиглэлтэй буурах эсвэл хоёр чиглэлтэй буурах, өсөх сувагтай харилцаа холбоогоор шилжүүлэгддэг цацалт шиг өргөнөөр ангилагдаж болно.
Мэдээллийн технологи нь ихэвчлэн бизнес болон бусад аж ахуйн нэгжийн хүрээнд өгөгдөл дамжуулах, удирдаж, хадгалах, хүлээн авах компьютерийн програм мөн харилцаа холбооны хэрэгсэл юм.
Их Ижил мөрөн,Уралын Зайраас 1771 оны 01 сарын 5-нд нүүдлээ эхэлж доор дайн самуун, байгалын хүнд хэцүү бэрхшээлийг даван туулж эх нутагтаа нүүдэллэн ирсэн Торгуудуудыг 1771 оны 08-24 нд Одоогийн Булган сумын нутагт суурьшуулжээ.
Булган голын хөндий нь улиас, бургас, чацаргана, алтан харгана, хонхот харгана шигүү ургасан, зам харгуй байхгүй битүү ургамлаар хучигдсан, Булган голоос гадна булаг шанд ихтэй, нуур цөөрөмтэй , чийглэг хөрстэй,урсгал усандаа минж элбэгтэй, тохой булан бүрт минж голын усыг тас боосон боогой ихтэй, зэрлэг амьтдаар дүүрэн тансаг нутаг байлаа.
Монгол Улсын баруун хил хязгаарыг манаж дайчин баатарлаг үйлсээрээ гайхагдсан Чингисийн торгон цэргийн тасархай, Ойрадын 4 хүчирхэг аймгийн нэгэн болж хүчирхэгжиж явсан торгууд түмэн зонхилсон өгөөмөр сайхан нутаг.
Сумын урд хэсгээр Хятад улстай хиллэдэг Байтаг богдын нурууны Бүдүүн харгайтын аманд 1948 оны 07 дугаар сарын 07-ны өдөр Оспан, Гоминданы хил зөрчигчидтэй тулгарсан үйл явдал болсон байдаг.
Булган сумын нутгаар урсан өнгөрч Хятад улс руу урсан гарахдаа Өрөнгө гол болон Өлөнгөр нуурт цутгадаг Булган гол нь төв Азийн гадагш урсгалгүй ай савд багтах Монгол улсын 2 дахь том гол юм.
Булган голын хөндийд 1000 шахам га усалгаатай тариалан эрхлэж гурилын түүхий эдээ өөрсдөө бэлтгэхийн зэрэгцээ хил худалдаа хийдэг Байтаг, Ярант гэсэн 2 боомттой.
Одоо Булган сум 70 гаруй мэргэжлийн багш, 110 гаруй ажилчинтай, 1900 гаруй сурагчтай 11 жилийн 2 дунд сургууль, 30 орчим их эмч, 50 гаруй ажилчинтай сум дундын эмнэлэг, соёл урлаг, тээвэр, эрчим хүч, худалдаа эрхэлдэг 40 гаруй байгууллагатай.
Хуучин манай уртын дуучид уртын дууг “айзангийн гучин хоёр, хангайн найм" гэж ялган хувааж ярилцдаг байсан. "Айзангийн гэдэг нь "Аяа, зээ хө" гэж эхэлдэг дууны нэр юм гэж тайлбарладаг ч ёс бий.
Уртын дууны шүлгийн өргөлтөт үе- уртасгал дээр уухайлах маягаар уртаар аялгуулж, амьсгал, өгүүлэхүйн эрхтэн болон төвөнх хоолойн оролцоотойгоор олон янзын эгшиг чимэглэл үүсгэн, хүнгэнүүлж, хангинуулж, цангинуулж, шуранхайлж дуулах урлагийг уртын дуу гэнэ.
Уртын дууны тэр бүхий гайхамшиг "ид шидийг" утга зохиол, хэлний шинжлэл, яруу найргийн зүй, хөгжмийн судал, дуулаачны авиан зүй, түүх, угсаатны зүй гэх зэрэг дав дээр холбогдох шинжлэх ухааны үүд-нээс нягтлан нуталбаас зохистой билээ.
Үеийн аялгууллаар дуулах явцад монгол хэлний авиа зүйн зөв дуудлагад суурилсан өөр өөр эгшгийн сэлгээг хийснээр дууны аяыг улам баялаг, эрхэмсэг дуулалтай болгодог.
Уртын дууны шүлгийн утга агуулгад үл хамаарах “байду зэ”, “лаа”, “лоо”, “лээ”, “аа-ээ”, “ээ-оо” гэх мэт оруулга үг шинээр нэмж дууны шүлгийн үеийн аялгууллыг улам өргөжүүлдэг.
Уртын дуу бол монгол ардын дууны сонгодог хэлбэр даруй мөн бөгөөд дэлхий дахинд ардын дууны шинж төлөвтэй харьцуулан үзэхэд нэн өвөрмөц, гайхам сонин, чухам Монголын урлал юм.
Тооцон бодох шинжлэх ухааны програм хангамжууд ихэвчлэн цаг уур, нисэх онгоцны эргэн тойрны агаарын урсгал, мөргөлдөлтөөр үүсэх автомашины деформаци, галактик дахь оддын хөдөлгөөн, тэсрэх төхөөрөмж гэх мэт бодит системийн хувьслыг загварчлахад зориулагдсан байдаг.
Жишээлбэл цаг уурын загварчлалд торын нүд бүр нэг квадрат километр газарт харгалзаж энэ талбай дахь газрын өндөрлөг, хугацааны тухайн агшин дахь салхины чиглэл, чийглэг, температур, даралт гэх мэтийг агуулдаг байж болно.
Тэгвэл програм нь системийн одоогийн төлөв байдал өгөгдсөн үед систем яаж хувьсахыг заадаг тэгшитгэлүүдийг бодсоны үндсэн дээр дараагийн хугацааны агшин дахь системийн төлөв байдлыг тодорхойлох ба энэ процессийг цааш давтах замаар ажиллах юм.
"Тооцон бодох" гэсэн тодотгол "тооцон бодох шинжлэх ухаан" ба "тооцон бодох математик" гэсэн хэллэгүүдэд зарчмын ялгаатай утга илэрхийлдгийг анхаарах хэрэгтэй.
Тооцон бодох шинжлэх ухаан нь байгалийн ба нийгмийн шинжлэх ухаанууд, инженерчлэлийн бодлогуудыг компьютер ашиглан шинжлэх ба шийдэх, эдгээр бодлогуудад зориулсан математикийн загварууд болон тоон аргуудыг бий болгох асуудлыг судалдаг салбар юм.
Тооцон бодох шинжлэх ухаан нь компьютер дээр хэрэгжүүлсэн математик загварууд дээр анализ хийх замаар судлагдаж буй зүйлийн талаар илүү ойлголт олж авах гэж оролддогоороо онцлогтой.
Зарим томоохон эрдэмтэд тухайлбал Стивен Вольфрам, Юрген Шмидхюбер нар тооцон бодох шинжлэх ухаан нь шинжлэх ухааны судалгааны уламжлалт хэлбэрүүд болох онол ба туршлага/ажиглалтыг нөхөн гүйцээх гуравдагч арга зам болж чадсан гэж үздэг байна.
Ямар бодлогыг авч үзэх вэ, ямар хэлбэрийн үр дүн гаргаж авах ёстой вэ, бодлогын мөн чанар, зорилго нь юу юм бэ гэх мэт асуудлууд энэ шатанд шийдэгдсэн байх ёстой.
Үүнээс гадна Төв Америк, Африкт экваторын бүсийн дагуу Камерунаас Конго хүртэл, зүүн өмнөд Азид Мьянмараас Индонез, Папуа Шинэ Гвиней хүртэл, мөн хойд ба зүүн Австрали, Хавайн арлууд дээр тархсан байна.
Ийм их шигүү тул нарны гэрлийг маш бага хүлээж авах бөгөөд нарны гэрлийн нэг хүрэхгүй хувь нь газарт хүрдэг тул ёроолоор нь сүүдэрт зохицсон харьцангуй сийрэг ургамал ургана.
Эрдэмтдийн дийлэнхи нь ширэнгэн ойг агаар мандал дахь нүүрстөрөгчийн давхар ислийг шингээгч гэж үзэхгүй байгаа ба бусад ойтой адил нейтраль төвшинд байдаг гэж тооцож байна.
Ширэнгэн ойд Дэлхийн нийт амьтан, ургамлын зүйлийн гуравны хоёр нь байх ба эрдэмтэд хэдэн сая зүйлийн ургамал, шавьж, микроорганизм нээгдээгүй байгаа гэж үзэж байна.
Хэдийгээр хэрэглэдэг хэмжээнээсээ илүү хүчилтөрөгч ялгаруулдаг эсэх нь тогтоогдоогүй байгаа ч гэсэн, ширэнгэн ойг "Дэлхийн уушиг" гэж нэрлэдэг байна.
Тропикоос гадна, Хойд Америкийн Номхон далайн эрэг, Европт Ирланд, Шотланд, өмнөд Норвеги, Адриатын тэнгисийн эрэг, Хар тэнгисийн зүүн эрэг, Азид өмнөд Хятад, Тайвань, Япон, Солонгос, Сахалины арал, Оросын зүүн эрэг, Өмнөд Америкт Чили, аргентин, Өмнөд Африк, шинэ Зеланд, зүүн өмнөд Австралид ширэнгэн ой ургана.
1920 оны эхээр уг хоёр бүлгэм нэгдэж Хятадын дарангуйлал, феодализмыг эсэргүүцэн ухуулах хуудсууд тараах, Их Хүрээн дэх гамин цэргийг хүч, байрлалыг судлах, Богд хаан болон бусад томоохон ноёд язгууртнуудын үзэл бодлыг тандах зэрэг ажлуудыг хийж байжээ.
Бодоогийн холбоо тогтоосон большевик оросуудаар дамжуулан уулзсан Коминтерны хэсэг төлөөлөгчид нууц бүлгэмийнхэнд Зөвлөлт Орос улс руу очиж тусламж хүсэхийг зөвлөсөн байна.
Бүлгэмийн үлдсэн гишүүд хятадын түрэмгийллийн эсрэг Зөвлөлт Орос улсаас тусламж хүссэн Богд хааны тамгатай бичгийг Да лам Пунцагдоржийн тусламжтайгаар олж аван Сүхбаатар, Лосол, Догсом нар 7 дугаар сарын эцсээр Орос руу явжээ.
Мөн оныхоо 9 дүгээр сарын эхээр Данзан, Лосол, Д.Чагдаржав нар цаашаа Москва руу явж, Сүхбаатар, Чойбалсан нар Эрхүүд үлдэн, харин Бодоо, Догсом нар Их Хүрээ луу буцсан байна.
Бүлгэмийн үлдсэн гишүүд хятадын түрэмгийллийн эсрэг Зөвлөлт Орос улсаас тусламж хүссэн Богд хааны тамгатай бичгийг Да лам Пунцагдоржийн тусламжтайгаар олж аван Сүхбаатар, Лосол, Догсом нар 7-р сарын эцсээр Орос руу явжээ.
9-р сарын эхээр Данзан, Лосол, Д.Чагдаржав нар Москва руу явж, Сүхбаатар, Чойбалсан нар Эрхүүд үлдэн, харин Бодоо, Догсом нар Их Хүрээ луу буцаад иржээ.
Ардын намынхан анх Зөвлөлт Орос улс явахдаа зөвхөн зэвсэг гуйхаар явсан боловч сүүлдээ зэр зэвсгээс гадна оросын улаан цэргийн хүчийг авахаар тохирч үүний төлөөсөнд Монголд зөвлөлт маягийн төр засаг тогтооно гэсэн амлалт өгсөн ажээ.
1920 оны эцсээр Оросын Байгал нуурын чанадын Цагаатны удирдагч Атаман Семёновын харьяаны дэслэгч генерал Барон Унгерн фон Штернбергийн удирдсан Оросын цагаан армийн Азийн морин дивиз Монголд орж ирэн 10 сараас эхлэн нийслэл хүрээг хэд хэдэн удаа довтолж 1921 оны 2-р сарын 23 ны өдөр Нийслэл Хүрээг хятадын гамин цэргээс бүрэн чөлөөлжээ.
1919 онд Оросын консулын сургуулийн багш Догсомын Бодоо Консулын дэнжийн нууц бүлгэмийг, гаалийн хорооны түшмэл Солийн Данзан Зүүн хүрээний нууц бүлгэмийг үүсгэн байгуулжээ.
Консулын бүлгэмд Хорлоогийн Чойбалсан, Дамбын Чагдаржав, Сангийн яамны түшмэл Жамьян, лам Д.Лосол, Жигмиддорж зэрэг хүмүүс байсан бол Зүүн хүрээний нууц бүлгэмд Цэргийн яамны түшмэл Дансранбилэгийн Догсом, Магсаржав хурцын Дугаржав, Дамдины Сүхбаатар, Галсан, Тогтох, Даш, буриад Балсанов зэрэг хүмүүс байжээ.
1920 оны эхээр уг хоёр бүлгэм нэгдэж Хятадын дарангуйллыг буруушаасан ухуулах хуудсууд тараах, Их Хүрээн дэх гамин цэргийг хүч, байрлалыг судлах, Богд хаан болон бусад томоохон ноёд язгууртнуудын үзэл бодлыг тандах зэрэг ажлуудыг хийж байжээ.
1921 оны 3 дугаар сарын 1-нд Дээд Шивээд эхэлсэн хуралдаанаар Монгол Ардын Намыг албан ёсоор байгуулж, Түр засгийн газрыг байгуулан намын даргаар Данзан, Түр засгийн газрын ерөнхий сайдаар Дамбын Чагдаржав, Гадаад хэргийн сайдаар Д.Бодоо, бүх цэргийн жанжнаар Сүхбаатар нар томилогдсон байна.
1921 оны 3 дугаар сарын 18-нд Сүхбаатараар удирдуулсан Ардын цэрэг хүчээр хэд дахин давуу Хятадын гамин цэргийн хүчийг бут цохин Хиагтыг чөлөөлөх тулаан хийн уг хотыг эзлэн авчээ.
1921 оны 7 дугаар сарын 6-нд Ардын цэрэг Их Хүрээнд орж ирсэн ба 5 хоногийн дараа буюу 11-ний өдөр Ардын эрхт хэмжээт цаазат Монгол улс ба Ардын хувьсгалын ялалтыг зарлан тунхагласан байна.
1919 онд Нийслэл Хүрээ дахь оросын консулын Бодоо "Консулын дэнж"-ийн нууц бүлгэмийг, гаалийн хорооны түшмэл Данзан "Зүүн хүрээ"-ний нууц бүлгэмийг тус тус үүсгэн байгуулж байсан.
Чойбалсан, Д.Чагдаржав, Сангийн яамны түшмэл Жамьян, лам Д.Лосол, Жигмиддорж зэрэг хүмүүс байсан бол Зүүн хүрээний нууц бүлгэмд Цэргийн яамны түшмэл Д.Догсом, Магсаржав Хурцын Дугаржав, Д.Сүхбаатар, Галсан, Тогтох, Даш, буриад Балсанов зэрэг хүмүүс байжээ.
1921 оны 3-р сарын 1-нд Дээд Шивээд эхэлсэн хуралдаанаар Монгол Ардын Намыг албан ёсоор байгуулж, Түр засгийн газрыг байгуулан намын даргаар Солийн Данзан, Түр засгийн газрын ерөнхий сайдаар Дамбын Чагдаржав, гадаад хэргийн сайдаар Д.Бодоо, бүх цэргийн жанжнаар Д.Сүхбаатар томилогдсон байна.
1921 оны 3-р сарын 18-нд Сүхбаатараар удирдуулсан Ардын цэрэг хүчээр хэд дахин давуу Хятадын гамин цэргийн хүчийг бут цохин Хиагтыг чөлөөлөх тулалдааныг хийн уг хотыг эзлэн авчээ.
1921 оны 7-р сарын 6-нд Ардын цэрэг Их Хүрээнд орж ирсэн ба 11-нд Ардын эрхт хэмжээт цаазат Монгол улс ба Ардын хувьсгалын ялалтыг зарлан тунхагласан байна.
15-р зууны дунд үед Кускод төвлөрөн хүчирхэгжиж байсан Инкийн эзэнт гүрний хаан Тупак Инка Юпакигийн аян дайнаар Инкад харьяалагдах болж, Кито нь Кускогийн дараа орох хоёр дахь том хот болон цэцэглэж байв.
1527 онд Уайна Капак хаан испаничуудын Панамаас авчирсан Европын халдварт өвчинд нэрвэгдэж нас барахад Китод өссөн Атауальпа хаан ширээний төлөө Кускод суудаг Уаскартай тэмцэлдэж, ялсан боловч удалгүй өөр хоорондоо биш, испаничуудтай тэмцэхээс өөр аргагүй болов.
1789 онд гарсан Францын хувьсгалаас хойш Европын нийгмийн байдал өөрчлөгдөж, 1808 онд Францын хаан Наполеон өөрийн ах Жозеф Бонапартыг Испанийн хаан Хосе хэмээн өргөмжилсөнд Өмнөд Америк дахь Испанийн колониуд шинэ хааныг хүлээн зөвшөөрөхгүй гэж шийдэв.
1531 онд Испанийн конкистадоруудын удирдагч Франсиско Писарро галт зэвсэг, морь бүхий, хүчээр Инкүүдээс давуу цэргүүдтэй байлдаж, 1532 онд Атауальпаг олзлон, 1533 он гэхэд Инкийн эзэнт гүрнийг мөхөөв.
Одоогийн Эквадор улсын нутаг дэвсгэр дээр МЭӨ 10000 оны орчим хүн амьдарч байсан ул мөр олдсон бөгөөд түүнээс хойш янз бүрийн эртний соёл иргэншлүүд цэцэглэж байлаа.
Колоничлолын үеийн хүнд хөдөлмөр зэргээс болж индианчуудын тоо эрс цөөрч, ажиллах хүчийг нөхөхийн тулд Эквадорт Африкаас хар арьстан боолуудыг олноор авчрах болов.
Анхны дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн Японы нийслэл Токио хотод болж, ганцхан нээлттэй ангилал буюу үнэмлэхүй жингийн аваргыг шалгаруулахад эзэн орны Нацүй Шоокичи түрүүлж, анхны дэлхийн аварга гэгдэн түүхэнд үлджээ.
1961 онд дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн анх удаа Японы хилийн дээсийг алхан Францын Парист зохиогдоход Нидерландын жүдоч Антон Геесинк өмнөх дэлхийн аварга Сонэ Коожиг ялж, анхны Япон биш дэлхийн аварга болжээ.
Харин эмэгтэйчүүд дөнгөж 1980 оноос л аваргаа шалгаруулж эхэлсэн бөгөөд эхэндээ эрэгтэйчүүдийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн зохиогддоггүй жил, сөөлжилж болдог байлаа.
Төвөдийн дүрвэгсдийн Засгийн газар нь Төвөдийн өөртөө засах орон, Цинхай муж бүхэлдээ, Сычуань мужийн баруун хэсэг, Юньнань, Ганьсу мужийн зарим хэсгийг Төвөдийн нутаг гэж үздэг.
Одоогийн Төвөдийн өөртөө засах ороноос бусад төвөдүүд тархсан нутагт төвөдүүд хүн амыг олонхыг бүрдүүлж байгаагүй, Төвөдийн хаант улсын бусад үед төдийлөн захирч байгаагүй байна.
Газар зүйн тогтцын хувьд Төвөдийн өндөрлөг хэмээх энэ газар орон дунджаар далайн түвшнээс дээш 4900 метрт өндөрт орших, 1,2 сая хавтгай дөрвөлжин газар нутаг юм.
Түүнээс хойш Лхас, Шигацэ дахь Төвөд удирдлагад нэр төдий нэгддэг байсан ба түүнээс хойш зарим зуунуудад Монгол, Нанхиад, Манжийн удирдлага, нөлөөлөл дор орж байв.
1912 онд Манж Чин улс нуран унахад бодит байдал дээр шашин төрийг хослуулсан тусгаар тогтносон Төвөд улс буй болсон тухай 1913 оны 1-р сарын 23-нд 13-р Далай лам зарлан тунхагласан байна.
Тэрбээр 1964 оноос 1982 он хүртэл Зөвлөл Холбоот Улсын Коммунист Намын дарга, ЗХУ-ын төрийн тэргүүнээр ажиллаж байсан ба Зөвлөлт Холбоот Улсын баатар цолоор дөрвөн удаа, Социалист хөдөлмөрийн баатар цолоор нэг удаа шагнагдаж байсан аж.
1974 оны 11-р сарын 23-24-ний өдрүүдэд ЗХУ-ын Коммунист намын Төв хорооны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Л.Брежнев, АНУ-ын Ерөнхийлөгч Жеральд Форд нар ЗХУ-ын Алс Дорнодын Владивосток хотод уулзаж түүхэн хэлэлцээ хийж хамтарсан Мэдэгдэл гаргасан байна.
Л.Брежнев ЗХУ-ын удирдагч байхдаа Монгол улсад 1966 онд анх удаа, 1974 онд БНМАУ-ыг тунхагласны 50 жилийн ой, МАХН-ын Ш хуралд оролцохоор хоёр дахь удаагаа айлчилсан байна.
Чили зэс, лити, бусад эрдэс, хүнсний бүтээгдэхүүн, загас боловсруулах, төмөр, ган, мод, модон бүтээгдэхүүн, тээврийн тоног төхөөрөмж, цемент, нэхмэл гэх зэрэг бүтээгдэхүүнүүдийг үйлдвэрлэдэг.
Мөн Чилийн хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүнүүд бол усан үзэм, алим, лийр, сонгино, улаан буудай, эрдэнэ шиш, овъёос, тоор, сармис, спаржа, шош, үхрийн мах, шувууны аж ахуй, ноос, загас, мод юм.
Үндэсний Конгресс нь хоёр танхимтай (38 суудал, гишүүд шууд 4 жил тутам шинэчлэн гишүүдийн нэг тал нь 8 жилийн хугацаатай үйлчлэх олонхийн саналаар олон суудалтай тойрогт сонгогдсон) Депутатуудын танхим нь (120 суудал, шууд олонхийн саналаар олон суудалтай тойрогт сонгогдсон гишүүд нь 4 жилийн хугацаатай үйлчлэдэг).
Отто фон Бисмарк буюу бүтнээр О́тто Эдуа́рд Леопо́льд, фюрст фон Би́смарк-Шёнха́узен, герцог цу Ла́уэнбург (герман. -, ; 1815 оны 4-р сарын 1-нд төрсөн - 1898 оны 7-р сарын 30-нд нас баран) - Германы олон вант улсууд байсан 19-р зуунд амьдарч байсан улс төрийн нэрт зүтгэлтэн, Германы анхны канцлер.
Тэрээр Германы нэгдсэн хаант улс буюу Кайзерийн германыг үндэслэгч бөгөөд түүнийг зохион байгуулсан гол төрийн зүтгэлтэн Германы хааны зөвлөх, нэгдсэн германы хаант улсын анхны канцлер, германы нэгдлийн төлөө Австри болон Францтай хийсэн дайныг ялалтаар дуусгасан гол гавъяатан хүн.
1813 онд Зургаадугаар эвсэл Наполеоны цэргийг Лайпцигт бут цохиж, дараа жил нь Эвсэл Франц руу довтолж, Наполеоныг хаан ширээнээсээ буухад хүргэсэн бөгөөд түүнийг Элба аралд цөлжээ.
Нэг жил хүрэхгүй хугацааны дараа Наполеон Элбагаас оргож, эргэж эрх мэдлээ олж авсан боловч 1815 оны 6-р сард Долоодугаар эвсэл эхэлж Англи Пруссын хамтарсан цэргийг тосож Ватерлоогийн тулалдаанд ялагджээ.
Задлан шинжилгээгээр түүнийг ходоодны хорт хавдраар өнгөрсөн гэж дүгнэсэн боловч Стен Форсхуфвуд болон бусад эрдэмтэд түүнийг хүнцлээр хордуулж алсан гэж үздэг.
Корсикад төрж, эх газрын Францад их бууны офицероор бэлтгэгдсэн Наполеон Францын анхдугаар бүгд найрамдах улсын үед алдар хүнд олж авсан ба Францын эсрэг Анхдугаар ба Хоёрдугаар эвсэлийн эсрэг дайны ажиллагааг амжилттай удирдсан.
1799 онд Бонапарт төрийн эргэлт зохион байгуулж, өөрийгөө анхны консулаар томилж, таван жилийн дараа 1804 оны 5 дугаар сарын 18-нд өөрийгөө Францын Эзэн хаанаар өргөмжилжээ.
зууны эхний арван жилд тэрээр Францын анхдугаар эзэнт улсын армийг Европын томоохон гүрнүүдийн эсрэг хөдөлгөж, Аустерлицийн тулалдаан Вагнерийн тулалдаан зэрэг олон тулалдаанд дараалсан ялалтууд байгуулж Европын эх газарт ноёлов.