polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Шашны хувьд манхэйзм, буддизм, ислам, загалмайтан аль алин нь нэвтэрч байсан боловч нүүдэлчид бүгдэд нь тэгш ханддаг байсан нь тэдний прагматик сэтгэлгээтэй холбоотой байж болох юм.
Хэдийгээр Хятад ба нүүдэлчид хэдэн мянганы турш бие биендээ халдан довтлогч байсан боловч ихэнхи тохиолдолд нүүдэлчид довтлогчид суурин хятадууд хамгаалагч байсан бололтой.
Гэвч умрын нүүдэлчдын байнгын довтлогооноос нэгдсэн хүчээр хамгаалах зайлшгй шаардлагын үүднээс МЭЄ 221 онд Цинь династи үүсэж, цагаан хэрэмийг нийллэн нэгдсэн хамгаалалттай болсон байна.
Өөрөөр хэлбэл хятадын бутарсан ханлигууд тус тусдаа умрын нүүдэлчдээс хамгаалж чадахаа болиод эхлэхээр түүхэн шаардлагаар хамгаалалтын нэгдсэн тєр байгуулахад, нэгдсэн Хятадын хамгаалалтыг бутархай ндэлчид сэтлэж чадахаа болин мєн л тхэн шаардлагаар анх удаа нэгдсэн тєр байгуулсан байна.
Цинь, Хан, Тан, Мин зэрэг династуудыг хятадууд өөрснөө байгуулсан боловч Хятадын ихэнхи династийг умрын нүүдэлчид байлдан эзлэж байгуулаад өөрснөө тун удалгй өндөр иргэншилд уусдаг байснаас болоод тэднийг хэдийгээр хань ндэстэн биш боловч хэрэвзээ цагаан хэрэмнээс дотогшоо ороод л ирэх юм бол Хятадын төрийг нэгтгэж өгдөг зэрлэг бүдүүлэг боловч хчирхэг өөрийн хмс гэсэн үзэл хятадуудад нэн эртнээс тогтжээ.
Цагаан хэрэмнээс чанагш нутгийг хэдэн мянган жилийн турш гол төлөв тунгус, монгол, түрэг угсааны алтайн омгийн нүүдэлчид ээлжлэн эзэгнэж байсаар 924 онд Хиргисийн хаант улс унаснаар энд монгол угсааныхан дагнан ноёрхох болсон ба трэг угсааныхан баруун тийш үүрд шахагдсан юм.
Барууны жишгээр хийх реформ хийх гэсэн хэд хэдэн удаагийн оролдлого сүйрсний эцэст 1907 онд хатан хаан Цү Ши үндсэн хуульт хаант улс болон өөрчлөгдөхийг зөвшөөрчээ.
Энэ зөвшөөрлийн дагуу хийсэн реформын анхны алхмуудад Монголын онцгой байдлыг халж, ердийн муж болгон өөрчилж, газар тариалан эрхлэх хятадуудыг үй олноор нь нутгийн гүн рүү оруулж эхэлсэн нь Монголын феодалуудын дургүйг хүргэн, эцэст нь Хятадын хувьсгалын үеэр өөрийн тусгаар тогтнолоо зарласан юм.
Гэвч энэ орон Оросын хяналтанд байгаа явдал хоорондоо тэмцэлдэгч Хятадын генералуудын дургүйг хүргэж, эцэст нь дотоодын тэмцэлдээ нэр алдар олох зорилгоор Сю Шүжэн генерал 1919 онд Монголын автономыг устгасан юм.
1920 онд Засгийн эрхэнд гарсан дараагийн бүлэглэл Сю генералын үйлдлийг адал балмад явдал хэмээн хүлээн зөвшөөрөөд Монгол дахь онцгой жийргэвч бүсийн бодлогоо дахин сэргээх бодолтойгоо хэлсэн байна.
Гэвч удалгй Октябрийн хувьсгал гарч, Орост иргэний дайн дэгдсэн хийгээд, Бээжинд тогтвортой төр байхгүй, мөн л иргэний дайн болж байсан учраас Монголын талаар нэгдсэн бодлого боловсрох цаг зав гарсангй.
1924 онд тогтож байсан Засгийн газар нь Монголоос Зөвлөлтийн цэрэг гарч, Монголыг Хятадын нэг хэсэг гэдгийг Зөвлөлтийн тал хүлээн зөвшөөрч л байвал энэ орон хоёр хөршийн завсрах жийргэвч бүсээрээ үлдвэл үлдэг гэсэн бодолтой байсан бололтой.
1927 онд Хятадын Засгийн эрхэнд Чан Кайшигийн бүлэг гарч ирснээс хойш Монголыг Хятадын салшгүй нэг хэсэг гэдгийг л ЗХУ хүлээн зөвшөөрч байвал бусад нь хамаагй гэсэн бодолтой байж.
Хэдийгээр ЗХУ, Гоминданы Засгийн газрын хооронд 1927­-37 онд гүн зөрчил байсан боловч 1924 оны гэрээг дагаж л байвал бусад нь бага ач холбогдолтой гэж зэж байсан, тэгээд ч иргэний дайн болон Японтой хийж буй дайндаа тун завгй байжээ.
Хэдийгээр Орос нь Византын соёл бхий загалмайн шашинт Европын гүрэн гэх боловч энэх олон зуун жилийн турш монгол, түрэг болон тэдний угсааныхантай хийсэн тэмцэл, хамтын ажиллагааны үед улам илүү дорножиж генетикийн хувьд ч , соёлын хувьд ч европчуудаас ихэд хөндийрчээ.
Орос эх газрын колончлолд Европыхныг бодвол илүү гаршсан, ард түмнүүдтэй нь харилцаж сурсан нь зуу гаран жил үргэлжилсэн Төв Азийг эзэмших өрсөлдөөнд Британийг дийлж гарсан явдал юм.
Ингээд 1646 онд Дээд Ангар, 1648 онд Баргуужин, 1665 онд Сэлэнгэ, 1666 онд Дээд д гэсэн цэрэгжсэн суурин гацаа байгуулж өөрсдийнх болгоод тун удалгй Оросын хоосорсон тариачдыг авч ирэн суурьшуулж өнөөгийн Монгол улсын хил орчимд тулж ирсэн ажгуу.
Галт зэвсэг нэгэнт буй болсон байсан, хоёр талаараа хүчирхэг гүрнүүдээр хүрээлэгдсэн учир нүүдэлчин монголчууд хамаг хөрөнгө зоорьтойгоо чанагш дутаах бололцоогүй болсон байсан, Монголын дотоодын тэмцэл хэтэрхий хурц байсан, ”шарын” хэмээх Буддын шашны төвд хэлбэрийн урсгал Монголд бүрэн нэвтэрч сүм хийд буй болсон байсан зэрэг олон шалтгаанаар монголчууд анх удаа манжуудад газар нутагтайгаа эд хөрөнгийн хамт эзлэгдлээ.
Үүнээс "Гадаад Монголын төрийг засах явдлын яамны хууль зйлийн бичиг” хэмээх олон боть хууль актын бичигт хятадууд болон Хятадын төрөөс Монголд хандах харилцааг нилээдгй зохицуулсан байна.
1944 онд ЗХУ-ын бүрэлдэхүүнд орсон Танну Тува улсын хил яаж брэлдэхээс үүдсэн маргааныг явсаар хоёр талын хилийн комиссын шийдвэрээр жараад оны эх гэхэд демаркаци болгон гарын үсэг зуржээ.
Мөн 1945 оны Москвагийн ЗХУ-Хятадын гэрээгээр дараа тодотгохоор орхисон Монгол-Хятадын хилийг 1962 онд хоёр орны шийдвэрээр нарийвчлан тогтоож демаркаци хийсэн.
Монгол-Хятадын гэрээгээр Монголд 80 мянган хятад ажилчин ажиллах ёстой байсан авч эдгээр нь 15 мянгаас хэтрээгй ба ажиллах хчнийг явуулахгй боогдуулах, нэгэнт ажиллаж буй хүмүүсээрээ улс төрийн акци хийлгэх гэх мэтээр дарамт шахалт байнга үзүүлж байлаа.
Зөвлөлтийн тал ч чамгй дарамт үзүүлсээр эцэст нь 1964 онд Хрушев Брежневээр солигдох үест Монголын Засгийн газар сөргөлдөгч хоёр хчний ЗХУ-ыг хэлбэрэлтгй баримтлагч тал болон хувирчээ.
1971 онд Хятад улс ус төрөгчийн бөмбөгтэй болсон, ялангуяа 1979 онд Вьетнамд халдан довтлосон үед Монголын жийргэвч бүсийн роль улам ихсэж, цэргийн хч нэмэгдүүлэх, цэргийн сургууль хийх, янз брийн хөрөнгө оруулалт хийх зэргээр идэвхи сэргэж байв.
Ийнх Монгол нь Хятадын талаас Ланжуугийн, Бээжингийн 24-р тойрог ЗХУ-ын зүгээс Читийн Байгалийн гэсэн цэргийн тойргуудаар хүрээлэгдсэнээс гадна дотроо Зөвлөлтийн 5-р армийг байрлуулж, бүрэн зэвсгэлсэн байлаа.
1970-аад оны эцсээр дотоодын нийт бүтээгдэхүүнд эзлэх цэргийн зардлаар дэлхийд тэргүүний орон болсноос гадна ЗХУ-аас өдий төдий зэвсэг техник үнэгүй авдаг байв.
1950 оны Зөвлөлт-Хятадын найрамдлын гэрээгээр Манжуур дахь онцгой эрхээсээ ЗХУ татгалзаж, Дорнод Хятадын төмөр зам дахь тэдний онцгой эрхийг хлээн зөвшөөрсөн юм.
Мөн Дорнод Хятадын төмөр замтай праллель замыг Байгалаас Улаанбаатараар дайруулан Бээжин рүү татахаар болсноор олон жилийн хэрүүлийн яс болж байсан Дорнод Хятадын төмөр замын ач холбогдол нилээд буурав.
1957 онд Монголын Засгийн газрын дээд хэмжээний уулзалт Москвад болсноор Монголд нилээд хэмжээний буцалтгй тусламж ЗХУ-аас үзүүлэх болсноос гадна их хэмжэний хөнгөлттэй зээл олгожээ.
Орос нь 1907 онд Японтой хийсэн нууц хэлэлцээр болон үүнийг тодотгосон 1912 оны нууц гэрээгээр өөрсдийнхөө Гадаад Монгол дахь онц эрхийг хүлээн зөвшөөрүүж, хариуд нь Японы Манжуур дахь онц эрхийг зөвшөөрсөн юм.
Иймээс оросууд Монголд Хятадын бүрэлдэхүүн дэхь автоном эрх олгож өөрснөө хяналт тогтоох талын хувилбар санаачлан "Хиагт"-ын 1915 оны Гэрээгээр зөвшөөрүүлсэн билээ.
Үүнийг Хятад зөвшөөрсөн нь нэг талаас том гүрнүүдэд шахагдан хүч нь мөхөстсөн тал бий боловч нөгөө талаас Монголын уламжлалт жийргэвч бүсийн бодит байдлыг үргэлжлүүлэхээс татгалзаагй хэрэг бололтой.
Европын бодлого нилээд баримталж байсан их Петр хааныг нас барсаны дараа Екетарина хатан хаан дахин дорнын бодлогод анхаарал тавьж Сава Лукич Владиславич Рагузинский хэмээх гнг Бээжинд илгээн хэлэлцээ хийлгэсний днд 1727 оны 10 дугаар сарын 31-нд Орос, Хятадын Хиагтын гэрээгээр тус хоёр орны хилийг Сэлэнгэ мөрний хавиар тогтоожээ.
Ард түмний их сургууль бол санхүүгийн боломжтой эсэхээс, хаана болоод ямар нийгэмд амьдарч байгаа эсэхээс тэрчлэн хөгжлийн бэрхшээлтэй эсэхээс үл хамааран орон бүрийн хүмүүсэд дэлхийн дөвшиний чанартай дээд боловсролыг олж авах замыг нээж өгдөг.
Ард түмний их сургууль бол мэдээллийн технолог, бизнесийн удирдлага зэрэгээр дөрвөн жилийн баклаварын зайн сургалтыг үнэ төлбөр үгүй явуулж, төгссөн оюутанууддаа америкийн нэгдсэн улсын батлан итгэмжлэгдсэн баклаварын үнэмлэхийг гардуулдаг.
Тус сургууль нь дэлхийн хамгийн шилдэг их сургуулиудын дэмжлэгтэйгээр сургалтыг явуулдаг бөгөөд одоогийн байдалаар 150 гаруй орны 2000 гаруй оюутанууд тус сургуулиас явуулдаг зайн сургалтанд хамрагдан суралцаж байна.
Яали хуулийн сургууль , Нью-йорк их сургууль , Микрософт4Африка тэдгэлэгт хөтөлбөр програм , Нэгдсэн үндэсний байгууллага, Клинтоны даяарчлалын санаачлага , Технологийн компан зэрэг олон улсын болоод боловсролын байгууллагуудтай тэрчлэн дэлхийн хэмжээнд үйл ажилгаагаа явуулдаг томоохон компануудтай нягт хамтран ажилдаг.
Ард түмний их сургууль өөрийн бүх оюутануудаас суралцах болоод унших материалуудаар бүрэн хангадаг бөгөөд түүний төлөө төлбөр авдаггүйгээр барахгүй жил бүрийн бүртгэлийн төлбөр ч авдаггүй.
Миний хамт сурдаг нэг ангийнхан маань дэлхийн өнцөг болгонд байдаг, манай багш нар бол дэлхийн шилдэг их сургуулиудын өндөр мэдлэг туршлатай шинжлэх ухааны доктор, профессорууд байдаг бөгөөд намайг тэдэнтэй интернетээр байнгын холбоотой байх нөхцөлийг манай сургуулиас бүрэн хангасан байдаг.
Тэрчлэн манай сургуульд эхний жилдээ хамгийн амжилттай суралцсан нэг оюутаныг Нью-йорк их сургуулийн камп дахь сургалтанд үнэ төлбөр үгүй үргэлжлүүлэн суралцаж төгсөх боломжийг өгдөг.
34 настай Жордиан улсын иргэн Али Патрик Ейд бол ард түмний их сургуулийг бизнесийн удидлагаар төгсөж багалаврын үнэмлэхээ хэдхэн долоо хоногийн өмнө шуудангаар хүлээн авчээ.
2009 оны 9-р сард тэр дэлхийн анхны сургалтын төлбөр үгүй, ашгийн бус, ард түмний гэж алдаршсан их сургуулийг үндэслэн байгуулж, одоо тус сургуулийн ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байна.
Дамдинсүрэн дураар дургиж, түүнийгээ булахын тулд хамтралаа галдан шатааж, Дарби бандидын хүрээ, Асайтын хүрээ, Шар талын хүрээний лам нарыг зэвсэгт тэмцэлд уриалан дуудаж өөрөө толгойлон оролцов.
Д. Дамдинсүрэн нь 1932 онд БНМАУ-ын баруун дөрвөн аймагт гарсан 1932 оны зэвсэгт бослогод идэвхитэй оролцон зохион байгуулж байсан нөлөө бүхий гол удирдагч нарын нэг юм.
"Цогт тайж" жүжгийн "Алтан бүс", "Амарсанаа" жүжгийн Гэрэлгуа, Амарсанаа нарын дуу, Ч.Ойдовын "Миний баясгалан" жүжиг, манай анхны бүжгэн жүжиг "Манай нэгдлийнхэн"-ий хөгжмийг зохиожээ.
Г.Жамьян багадаа ааваараа бичиг үсэг, морин хуур заалгаж аймгийнхаа наадамд хуурдаж, бүр улс хувьсгалын 15 жилийн ойгоор зохиосон хуурчдын уралдаанд оролцож байсан энэ хүн урлагийн сургуульд 1936 онд суралцсан байна.
Чайковскийн "Баркороло" зэрэг үндэсний болон сонгодог хөгжмийн бүтээлүүдийг морин хуураар тоглож, уг хөгжмийн зэмсгийн аялгуу гаргах царыг нийтэд харуулсан алдарт хөгжимчин ажээ.
Гэрийн хөгжим гэгдэж байсан морин хуурыг шинжлэх ухааны үндэслэлтэйгээр сургалтын хөтөлбөрт оруулж, мэргэжлийн хөгжмийн зэмсэг болгож, дэлхийд сурталчлахад их хувь нэмэр оруулсан байна.
Гомбодоржийн Жамъян (Цэцэн хаан аймгийн Саруул сумын хошуу буюу өнөөгийн Дорнод аймгийн Булган суманд 1919 онд төрсөн-2007 онд Улаанбаатар хотод нас барсан)- БНМАУ-ын Ардын Жүжигчин, Төрийн шагналт, Алдарт морин хуурч.
Бяцхан нууцыг задлахад үл хөдлөх хөрөнгө худалдаж авахд эзэмшигчийн нэр уыг олон нийтэд ил тод мэдээлдэг АНУ-ын ШИЛЭН ДАНСНЫ хууль дүрмээс С. Баяр гуай жаахан жийрхсэн байх.
АНУ-ын Вашингтон мужид албан ёсны бүртгэлтэй бүх компаниудын мэдээлэл тус мужийн нарийн бичгийн даргын албаны вебсайт дээр байдаг тул ://.// линкээр орж компанийн нэрийг хайж үзээрэй.
2007 оны 11 сарын 21-нд буюу С.Баярыг Монгол улсын ерөнхий сайдаар томилохын урьд өдөр Баярын том охин Нандин гэгч 31 настай эмэгтэй Нью-Йоркийн Манхэттэн дүүрэгт орон сууц худалдаж авчээ.
Манхэттэний төвд орших Флэтайрон гэдэг индүү хэлбэртэй эртний чамин барилгын ойролцоох тэнгэрт хадсан үнэтэй тансаг хороололд хэвлэлийн магнат Руперт Мурдок, загвар өмсөгч Жизель Бундхен зэрэг алдартай баячууд, олны танил хүмүүс, урлагийн одод амьдардаг.
Тэдний нэг “Виктория Секрет”-ийн супермодель Миранда Керрийн амьдардаг 16 19 дэх байшинд С. Баярын охин 10- тоотын студио буюу манай Монголчуудын ойлголтоор 60 кв.метр талбай бүхий 1 өрөө байрыг 895 мянган доллараар худалдан авчээ (үүн дээр татвар, бүртгэлийн хураамж зэргийг нэмээд нийт $911,334 доллар бэлнээр төлсөн).
1906 онд Манхэттэнд баригдсан Нью Йоркийн эртний барилгуудын нэг болох Жэйд хэмээх энэ барилгыг “Роллинг Стоунз” хамтлагийн дуучин Мик Жаггерийн ганц охин, үнэт эдлэлийн дизайнер Жэйд Жаггерийн нэрээр нэрлэсэн.
Тус байрны гал зуух, ариун цэврийн өрөө, хувцасны шүүгээг тасалгааны голд байрлуул хэмээх дизайны өвөрмөц санааг Жэйд Жаггер гаргаж, байшинг олон жижиг сууц болгон хуваажээ.
Тус байшинд 24 студио , 14 нэг унтлаганы өрөөтэй байр , 11 нь нэг унтлаганы өрөө + ажлын өрөөтэй байр, 2 унтлаганы өрөөтэй 4 байр болон 3 пентхауз байдаг.
Гэрэлтуяа 2007 онд АНУ-ыг зорьж, Вашингтон мужийн Сиэтл хотын чинээлэг цагаан арьстай мерикчууд голдуу амьдардаг Квин Энн дүүрэгт 164 кв.метр талбайтай 3 унтлагны өрөөтэй цоо шинэ байшинг 635 мянган доллараар худалдаж авчээ.
Тодруулбал, Чойндон овогтой Давааням гэгч эр ердөө 2.5 жилийн өмнө 1 сая доллараар худалдаж авсан Сиэтл хотын 6539 41 хаягаар орших 322 кв.метр талбай бүхий 5 унтлаганы өрөөтэй байшинг .
Өөрийн хүч хөдөлмөрөөр олсон эд хөрөнгөнд ингэж үрэлгэн хандах хүн тэр бүр байхгүй… Харин луйварчдад бол алдагдал хамаагүй, мөнгөө амжилттай угаах нь л чухал ажээ.
Иргэдийн овог нэрийг оруулмагц оршин сууж байсан гэрийн хаяг, утас, нас, ойрын хамаатан садан, гэрлэлтийн, нас барсан болон гэмт хэрэгт холбогдсон байдал зэрэг бүртгэл мэдээллийг олж өгч үйлчилдэг гэдэг . сайтаас үзвэл Сиэтл хотын 1710 хаягаар орших байшингийн А тоотод *** Баяр, Г*** Орсоо нар оршин суудаг гээд, “жинхэнэ нэрийг бүтнээр мэдэхийг хүсвэл төлбөрөө төлөөрэй” гэжээ.
Гурвыг нь уучихаад байж байтал Баттулга "Энэ муу Төмөрбаатар хянагч надад ял нэмүүлнэ гэж хуцаад байгаа юм. Ер нь энэ муугийн хандыг хага дарнаа" гээд хутга гаргаад иржээ.
Хянагч Төмөрбаатарын хармаанд буу байгааг Мундаа мэдчихээд: "Хөөе, наадах чинь чамайг буудчихна шүү!" гэж хашгираад Баттулгын хутгыг гаргаж ирээд Төмөрбаатарын хоолой дээр тавьчихжээ.
гэтэл Төмөрбаатар "Мундаа минь намайгаа өршөө! Авгай хүүхдийг минь бодооч! Би та хоёрыг юу гэж буудах юм бэ? Хэрэв би чамд буугаа өгчихвөл ажил амьдралгүй болно" гэхэд нь Мундаа өрөвдөөд буутай нь тавиад явуулчихжээ.
Мундаа Баттулга руу агсарч "Хэл амаараа зохицоод өнгөрч байхад чи зугтаалгачихлаа. Одоо баларсан. Засан даяар түргэн авна. Тэгэхээр одоо шууд л байлдаад л өнгөрье. Хулгайч минь чи битгий айгаад байгаарай!" гэж түүнийг зандраад бүх утсан холбоог нь тасалсан аж.
Ингээд эзэнгүй болсон хорих зоон руу орж тэнд унтаж байсан 300 хоригдлыг сэрээж "За, хулгайч нар минь сонсож бай! Та нар оргож босно гэж их хуцацгаадаг. Засан эзэнгүй болсон. Дуртай нь оргоцгоо!" гэж Мундаа хашгирчээ.
Урьд өмнө Мундаагийн араас дандаа хий буудаж сүрдүүлдэг Пүрэвсүрэн гэдэг хянагч байсан бөгөөд Мундаа юуны түрүүнд түүнээс өшөөгөө авах гээд гэр лүү нь очжээ.
За, тэгвэл авгайг нь эдэлчихээд явья гэж Мундаа шийдээд "Чамайг би зүгээр эдлэхгүй. Харин нөхрийг чинь байсан бол би шууд алах байсан юм" гээд бугуйн дахь цагаа авгайд нь тайлж өгөөд, хармаандаа байсан 150 төгрөгөө бас өгчээ.
“Цагаан сар болоход би "Ганц худаг"-т ууц чануулж, бүтэн битүүлэг бэлдүүлээд тэр үед хорихын даргаар шинэ томилогдож ирсэн Б-г дуудуулж өрөөндөө “хүлээж авахад” нүд нь орой дээрээ гардаг хүүр юм.
Хуримын ордноос “Хурим” архи, шоколадыг нь захиалж авчруулаад, хаан бугуйвч, хатан сүйх бөгжийг утсанд уяад Алтанцэцэг бид хоёр өрөө, өрөө рүүгээ зөрүүлж дамжуулалцаж байлаа.
"Чи чинь дуртай цагтаа дуртай өрөөндөө орж, шинэ орж ирсэн хоригдлуудын шинэ гутал хувцсыг мулзалдаг байсан гэсэн, Алтанцэцэгийнхээ өрөөнд нь явж очоод бөгжөө солилцохгүй яасан юм" гэсэн асуултад Мундаа:"Иш-ш, ламтан минь, Та ийм гэнэн юм ярих юм. Дашийн Мундаа хуримаа хийж байна гэдгийг "Ганц худаг"-ийн бүх хулгайч нарт мэдүүлэх гэж, тэднийг түрхрүүлэх гэж, зориуд тэдний өрөөний шагайвар нүхнүүдийнх нь урдуур утсанд уясан бөгжнүүдээ явуулж, тэдэнд гайхуулж, тэднийг атаархуулж байгаа байхгүй юу.
Намайг Ганц-д байхад нэгдлийн дарга нар торх, торхоор нь цөцгийн тос авчирч өгдөг, би тэндээс чүдэнзний хайрцагийн чинээтэйг хулгайч нарт таван цаасаар зардаг байлаа" гэж ярьжээ.
"Ах нь нэг ч удаа хүний талх булааж үзээгүй. Харин талхыг тэнцүүхэн тарааж өгдөг байсан. Ядарсан хоригдлуудыг бусдаас хамгаалаад их л харж үздэг байлаа. Харин өөдгүй зантай, хар муу санаатай, дээрэлхүү хоригдлуудыг олон ч удаа дарамтанд оруулж мөнгө төгрөгийг нь саасан. Жинхэнэ мөнгө эргэлдүүлдэг газар чинь юм шүү дээ. Мөнгө хатуу байхад "Ганц худаг"-ийн сувилагч хүүхнүүдийн нүдэн дээр яс цоожны мань мэт мянган төгрөг тоолоод гээд шүлсийг нь гоожуулж байлаа.
Олон төрлийн шалтгааны улмаас үе үе сэдэрч даамжрах явцтай, голдуу үрэвслийн шинжтэй, булчирхайлаг эдийн хатангиршил, холбогч эдийн солигдол бүхий нойр булчирхайн цуллаг эдийн голомтот ба тархмал гэмтэл, түүний цоргын бүтцэд уйланхай, шохойжилт, чулуу үүсдэг гадаад ба дотоод шүүрлийн үйл ажиллагаа алдагдах бүлэг эмгэгийг нойр булчирхайн архаг панкреатит гэнэ.
Аж үйлдвэр хөгжсөн орнуудад сүүлийн хорин жилд нойр булчирхайн архаг үрэвсэлтэй өвчтөний тоо 1,5- 2 дахин ихэсч, хоол боловсруулах замын өвчний дотор 6,5%-ийг эзэлж байна.
Нойр булчирхай нь хоол боловсруулахад оролцдог хамгийн том булчирхай бөгөөд уураг, өөх тос, нүүрс усыг задлах ферментүүдийг ялгаруулж, хоол боловсруулах үйл ажиллагаанд оролцдог аж.
Бидний идэж буй хүнсний бүтээгдэхүүний уураг, өөх тос маань моно сахар, амин хүчил болтлоо задарч энгийн хэлбэрт шилжихээр нарийн гэдэсний ханаар цус руу шингэж шимэгдэх үйл ажиллагаа явагдаж биднийг тэжээдэг байна.
Хэвийн үйл ажиллагаа алдагдсанаар хоол боловсрох, шимт бодисын шимэгдэх хэвийн явц алдагддаг ба архаг үрэвсэл нь чихрийн шижин өвчин үүсэх шалтгаан болдог аж.
Тэрбээр 1923 онд Монголын Хувьсгалт Залуучуудын Холбоонд гишүүнээр элссэн ба 1927 оноос 1928 оныг хүртэл Улаангомын ойролцоо дунд сургуулийн багшаар ажиллажээ.
Банзаржавын Баасанжав (1906 онд Ховдын хязгаарын Мянгад хошуу буюу өнөөгийн Ховд аймгийн Мянгад суманд төрж; 1940 онд нас барсан) МАХН-ын адил эрхтэй 3 Төв Хорооны Ерөнхий нарийн бичгийн даргын нэгээр 1936 оны аравдугаар сарын 7-оос 1940 оны хоёрдугаар сарын 22-н хүртэл ажилласан.
1930 онд Баасанжав Монгол Ардын Хувьсгалт Намд гишүүнээр элссэн бөгөөд үүнээс нэг жилийн хойно Улаанбаатар хот руу томилогдон, эхлээд МАХН-ын Төв Хороонд сургагчаар, дараа нь 1932 оноос 1936 оныг хүртэл Ховд аймаг дахь МАХН-ын Төв Хорооны ерөнхий нарийн бичгийн даргаар ажилласан байна.
Хамгийн өндөр -тай хүнЭцэг Борис Сидис нь америкийн алдартай сэтгэл судлаач эрдэмтэн, Харвардын Их сургуулийн сэтгэл судлалын тэнхимийн багш, харин эх Сара нь Бостон хотын Анагаах ухааны Их сургуулийг төгссөн боловч хүүгээ сод ухаантан болгож хүмүүжүүлэхийн тулд ажлаа орхисон гэдэг.
ХААН Банк технологийн дэвшилд ихээхэн хөрөнгө оруулж, цахим шилжилтэд ихээхэн анхаарал хандуулснаар банкны бараг бүх үйлчилгээг цахимаар авах боломж бүрдүүлж чадсан.
Одоогийн байдлаар тус банкны харилцагчид вэбд суурилсан Интернэт банк, ухаалаг гар утсанд суурилсан аппликэйшн, 2 утсаар ашиглаж болох Мобайл банкаар дамжуулан бүтээгдэхүүн үйлчилгээ авдаг.
Үүнээс гадна, кодоор төлбөр төлөх -, сар тутмын төлөвлөгөөт төлбөрийн И-биллинг, сошиал сүлжээ болон байршлын мэдээлэл ашиглан шилжүүлэг хийх , Телефон банкны үйлчилгээ, Ухаалаг мэдээ санал болгож буй.
Түүнчлэн ХААН Банк онлайнаар зээл авах, хадгаламж болон данс нээх үйлчилгээ нэвтрүүлж, улсын томоохон эмнэлгүүдэд цахим төлбөр тооцооны систем суурилуулан бэлэн мөнгөний хэрэглээг багасгах зорилттойгоор ажиллаж байна.
Монгол Улсад хамгийн олон картаар үйлчлэгч байгууллага буюу мерчанттай ХААН Банк нь тус аппыг гаргаснаар дотоодын цахим төлбөрийн хөгжил шинэ шатанд гарна гэж салбарынхан харж буй.
ХААН Банк нь нэг шатлал бүхий улсын банкны тогтолцоо задарсан үе буюу 1991 онд орон даяар салбар нэгжтэйгээр Хөдөө Аж Ахуйн Хоршоологчдын банк нэртэйгээр байгуулагдсан.
Улмаар улсын банкны хөдөө орон нутаг дахь хөрөнгө, үйл ажиллагааг өөртөө шилжүүлэн авч банк хувьчлагдсан ч бизнесийн үйл ажиллагаа нь төр засгийн хүчтэй нөлөөллөөс ангид байсангүй.
Үүний дараа 2000 онд Дэлхийнбанкны удирдлага дор банкийг эрүүлжүүлэх хөтөлбөрийг боловсруулж, тухайн үеийн Засгийн газраас банкийг өөрийн өмчлөлд авч, нэмэлт дахин хөрөнгөжүүлэх ажлыг хийсэн бөгөөд АНУ-ын Олон Улсын Хөгжлийн Агентлагийн тусламжтай удирдлагын шинэ баг томилогдон ажиллаж эхэлсэн.
Олон улсын банк, санхүүгийн туршлагатай менежер, ноён Ж.Питер Морроу ХААН Банкны бүтэц, зохион байгуулалт, үйл ажиллагаанд оновчтой менежмент явуулж, санхүүгийн хувьд найдвартай, тогтвортой, үр ашигтай банк болгох, улмаар хувьчлалд бэлтгэх ажлыг амжилттай удирдаж зохион байгуулсны дүнд 2003 онд олон улсын тендер зарлан хувьчилсан билээ.
Тухайн үед банкны 100%-ийн хувьцааг Япон улс дахь Савада Холдингс компани эзэмшиж байсан бөгөөд хожим нь Таван Богд Трейд ХХК-д нийт хувьцааныхаа 40%-ийг худалдсан.
ХААН Бизнес нь жижиг, дунд бизнесүүдийг бодитоор дэмжин, цар хүрээг нь тэлж, хөгжлийн шинэ шатанд хүргэх зорилготой ба хамтын оффис буюу инкубатор төв, бизнесийн зөвлөх үйлчилгээ, сургалт, тусгай арга хэмжээ, бүх төрлийн зээлийн бүтээгдэхүүн зэрэг цогц үйлчилгээг үзүүлдэг.
Энэ хүрээнд Европын холбоо, Монголын менежментийн зөвлөхүүдийн институт, Европын Сэргээн Босголт ба Хөгжлийн Банктай хамтран 2 уулзалт, хэлэлцүүлгийг жил бүр зохион байгуулдаг байна.
Олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн дотоодын чадварлаг бизнесийн зөвлөхүүд энэхүү арга хэмжээгээр үнэ төлбөргүй зөвлөгөө өгч, салбарын мэргэжилтнүүд онцлох трэнд, удирдлагын төлөвлөлт зэрэг амин чухал сэдвүүдээр ярилцдаг аж.
ХААН Банк нь бизнес эрхлэгчдийг дэмжих зорилгоор 2006 онд Инкубатор төвийг санаачлан байгуулж байсан бөгөөд 2018 оноос Жижиг дунд бизнесийг дэмжих төв болгон өргөжүүлсэн.
Монгол орны 21 аймаг дахь 554 салбар, тооцооны төвөөрөө дамжуулан ХААН Банк харилцагчдад банк, санхүүгийн бүхий л үйлчилгээг цаг алдалгүй, найдвартай хийж гүйцэтгэх нь ХААН Банкны эрхэм зорилгуудын нэг.
Өөрөөр хэлбэл, энэ нь хотын төвийн харилцагчдад тав тухтай орчинд үйлчилж, алслагдмал бүсийг үл тоон, ялгаварлахгүй гэсэн энгийн ёс суртахууны илрэл юм.
ХААН Банк бүтээгдэхүүн, үйлчилгээгээ цогцоор нь шуурхай хүргэх үүднээс 2010 онд Хувийн банк буюу үйлчилгээг бий болгож, Сигначур гэх сегмент анх нэвтрүүлжээ.
Түүнчлэн, приорити харилцагчдыг хүндэтгэлийн үйл ажиллагаанд урьж оролцуулан, онцгой урамшуулал, хөнгөлөлт эдлэх эрхийг тогтмол олгож, тусгай Приорити дебит карт болон Платинум кредит картуудыг санал болгодог байна.
Харин ХААН Сигначур үйлчилгээ нь завгүй амьдралын хэв маягт тохирсон дебит болон кредит карт, сэтгэлд хүрэх хөнгөлөлт урамшуулал, бизнесийн уулзалт, арга хэмжээг санал болгосон бүтээгдэхүүн аж.
ХААН Банк 1991 онд Хөдөө аж ахуйн хоршоологчдын банк нэртэйгээр орон даяар салбар нэгжтэй байгуулагдсан цагаасаа хойш 29 дэх жилдээ үйл ажиллагаагаа явуулж байна.
Энэ хугацаанд олон улсын банк, санхүүгийн шилдгийг шалгаруулдаг , , , , , тэргүүтэй сэтгүүлээс Монгол Улсын шилдэг банк, Шилдэг цахим банк, Шилдэг Иргэдийн банкаар тогтмол шалгарч, Европын Сэргээн Босголт ба Хөгжлийн Банк, Азийн хөгжлийн банкны худалдааны санхүүжилтийг дэмжих хөтөлбөрийн Хамгийн идэвхтэй аккредитив нээгч банк болон Шилдэг хамтрагч банкаар жил бүр нэрлэгддэг.
ХААН Банк 2020 оны эхээр өөрөө өөртөө үйлчлэх Киоск машиныг нийслэл болон 21 аймаг дахь салбар, тооцооны төвд 100 ширхгийг нэмж байршуулсан нь банкны салбарт дижитал шилжилт хийхэд томоохон ахиц болж чадсан.
Киоск машины тусламжтайгаар харилцагч дансны хуулга цахим шуудан руу авах болон хэвлэх, өндөр дүнтэй гүйлгээ хийх, тодорхойлолт авах, зээлийн хүсэлт илгээх зэрэг үйлчилгээг хурууны хээгээ ашиглан 24 цагийн турш авах бололцоо бүрдсэн.
2020 оны 7-р сард ХААН Банкны цахим сувгийн мэдээллийн үйлчилгээ буюу онлайн чат 24/7 цагаар үйлчилж эхэлсэн бөгөөд автомат хариулагч биш, банкны мэдээллийн ажилтнууд харилцагчдад үйлчилдгээрээ салбартаа шинэлэг байв.
ХААН Банк бүтэц, зохион байгуулалт, үйл ажиллагааны цар хүрээний хувьд ийнхүү өргөжихийн зэрэгцээ банкны бизнесийн үйл ажиллагааны цөм болсон зээлийн үйл ажиллагааг богино хугацаанд сэргээж, манай орны жижиг дунд бизнес эрхлэгчид, малчид, газар тариалан эрхлэгчид, өмчийн бүх хэвшилд ажиллагсад, нийгмийн халамж хүртэгсдийн хэрэгцээг олж харан, тэдний мөнгөний урсгалд нь тохирсон зээлийн бүтээгдэхүүнийг зах зээлд бага эрсдэлтэйгээр нийлүүлж эхэлсэн.
ХААН Банк нь Монгол Улсын нийслэл Улаанбаатарт төвтэй үндэсний хэмжээний тэргүүлэгч арилжааны банк бөгөөд Монгол орны 21 аймагт байрлах 550 гаруй салбар, тооцооны төвөөрөө дамжуулан нийт айл өрхийн 80 гаруй хувьд буюу 2.7 сая харилцагчид банк санхүүгийн цогц үйлчилгээ үзүүлж байна.