polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Аливаа хэмжилт нь хэмжилтийн зэрэг, хэмжигдэхүүн болон хэмжилтийн алдаа зэрэг дээд-хэмжилтийн шалгуур үзүүлэлтүүдийн дагуу үнэлэгддэг.
Жишээлбэл: өнгүүдийг гэрлийн долгионы урт болон тоо хэмжээн дээр тулгуурлаж тодорхойлдоггүй байсан үед ногоон болон хөх өнгүүдийг өөр өөр хүмүүс өөр өөрсдийнхөөрөө ойлгож байсан.
Үүнээс зургаа нь чөлөөт стандарт нэгж (ямар нэгэн нэмэлт тайлбар тодорхойлолт шаардлагагүйгээр объектын физик шинжийг илэрхийлдэг) ба үлдсэн нэг нэгж болох килограмм нь одоо болтол чөлөөт бус ба бусад шигээ хэвшмэл болж чадаагүй байна.
1687 онд Засагт хан Шар, Зүүнгарын Галдангийн дүү Доржжавтай нийлж халдаар ирэхэд Чахундорж өөрийн хүргэн, хошуудын Лувсангомборавдантай хамжин дийлж Зүүнгарын нутаг Эрчис хүрч давшив.
Чахундорж 1634 онд халхын Түшээт хан Гомбодоржийн гэрт (одоогийнхоор Монгол улсын Архангай аймгийн Хашаат сумын нутаг Мэндийн ам) ахмад хөвүүн нь болон, ойрадын дөрвөд аймгийн Далай тайшийн охин Ханджамц хатнаас төрсөн.
1662 онд хотгойдын Алтан хан Засагт хан руу довтлон дийлж, Чу мэргэнийг Засагт ханаар тавихад захирагдахгүй гэсэн ард дүрвэн Түшээт ханд дагасан бөгөөд 1670 онд Сэнгүм Засагт хан болж, нөхцөл байдал эргэсэн гээд найман жилийн өмнө дүрвэсэн ардыг нэхэхэд Түшээт хан өгөөгүй.
“Онги голынхон хөдөлгөөн нь” нь Онги голын ус татарч , Улаан нуур ширгэсэн шалтгааныг тогтоох , голыг хамгаалж , урсацыг нь нэмэгдүүлэх зорилгоор Өвөрхангай аймгийн Уянга , Зүүнбаян-Улаан , Тарагт , Баянгол , Арвайхээр , Дундговь аймгийн Сайхан-Овоо , Өмнөговь аймгийн Мандал-Овоо , Булган сумдын иргэдийн үүсгэл санаачлагаар байгуулагдсан Монголын анхны гишүүнчлэлтэй иргэний хөдөлгөөн.
2001 оноос үйл ажиллагаагаа явуулж эхэлсэнээс хойш Онги голын эх , түүний цутгал 72 цутгал голуудын тэнцвэрийг хадгалах , нөхөн сэргээх түүнчлэн Монгол орны байгаль экологи , гол , усны эх үүсвэрийг хамгаалах томоохон хөдөлгөөн болж чадсан юм.
Бид өөрсдийн үйл ажиллагаандаа олон нийтийн сургалт сурталчилгаа, иргэний идэвхитэй, санаачлагатай оролцоог бий болгох ажлуудыг зохион явуулж, байгаль орчины холбогдолтой төр засгийн бодлого шийдвэрт нөлөөлөл үзүүлэх чиглэлээр ажиллаж байна.
Мөн бүс нутгийн хэмжээнд 1600 гаруй гишүүнтэй, сумдаас төлөөлөн оролцсон 9 хүний бүрэлдхүүнтэй Удирдах зөвлөл, 3 хүний бүрэлдхүүнтэй Хяналтын зөвлөл, сум бүрт салбар Зөвлөлтэй.
Чацаргана нь эрс тэс уур амьсгалын манай орны нөхцөлд онцгой зохицсон, байгаль цаг уурын өөрчлөлтөд тэсвэртэй таримал төдийгүй элсний нүүдлийг сааруулах, хөрсний эвдрэлийг арилгахад онцгой нөлөөтэй, хөрсөнд сайн хавж, ус чийгийг маш сайн татдаг.
Одоогийн байдлаар 6 сумын 6 га талбайн чацарганы ургалт сайн, Өвөрхангай аймгийн Марагт сумын Алтан тал, Баянгол сумын Эргэн дэнжид тариалсан Чацаргана 2007 оноос эхлэн үр жимсээ өгч эхлээд байна.
Хөдөлгөөний Удирдах зөвлөл, Салбр зөвлөлийн бүрэлдхүүн, бүх гишүүдийн төлөөлөгчид жил бүр ээлжит хуралдаан, төлөвлөлтийн семинарыг зохион явуулж өмнөх жилийн ажлын гүйцэтгэл, үр дүнг хэлэлцэн дараа оны үйл ажиллагааныхаа чиглэл, төлөвлөгөөг боловсруулж баталдаг.
2001 онд үүсэн байгуулагдсанаас хойш нийт 8 удаагийн төлөвлөлтийн семинар, бүх гишүүдийн ээлжит хуралдааныг Өмнөговь аймгийн Мандал-Овоо сумын Улаан нуур багт, Дундговь аймгийн Сайхан-Овоо сумын “Цагаан овоо” жуулчны баазад, Өвөрхангай аймгийн Баянгол сумын Эргэн дэнж багт, Арвайхээрт, Улаанбаатар хотод тус тус зохион явуулсан.
Онги голын эхэнд 2001 онд 37 аж ахуйн нэгж хайгуул, ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшиж байсаны 35-ыг нь таслан зогсоож, 2 уурхай ажиллаж байгаагаас одоогоор Өлтийн уурхайн үйл ажиллагааг түр түтгэлзүүлээд байна.
УЦУОШГ-ын “Хурын шим” төвтэй хамтран голын усны урсацыг тэтгэх, таримал болон бэлчээрийн ургамлын ургалтыг сайжруулах, ган гачиг тайлах зорилгоор бороо оруулах ажиллагааг 2005 онд нутгийн иргэдийн оролцоонд тулгуурлан, мэргэжлийн байгууллагын дэмжлэгтэйгээр эхлүүлсэн.
2008 ондоо багтаан бид УИХ дахь “Онги гол- Улаан нуурыг хамгаалах сонирхолын бүлэг”-ээр дамжуулан Засгий газраас зарцуулах төсвийг батлуулж, Онги гол болон бусад голуудын эхэнд хур тунадас нэмэгдүүлэх “Газрын генератор” байрлууах шийдвэрийг гаргуулсан.
2005 оны 05-06 сард Улаан нуураас Онги голын эх хүртэл 480 км газар экологийн эсэргүүцлийн явган маршийг хөдөлгөөний гишүүд дэмжигчид, хэвлэл мэдээллийнхэнтэй хамтран зохион явуулсан.
Онги голын дагуу үүссэн экологийн сүйрлийг олон нийтэд нотлон харуулах, буруутай үйл ажиллагааг зогсоох, асуудлыг шуурхай шийдвэрлүүлэх зорилготой энэхүү маршийг зохиосон нь нилээд үр дүнтэй ажлын нэг болсон.
1951 оны 5 дугаар сарын 23 өдөр, ардын төв засгийн газар болон Төвдийн орон нутгийн засгийн газрын төлөөлөгчид, Төвдийг энх тайвнаар чөлөөлөх асуудлаар тохиролцоонд хүрч, "Төв засгийн газар болон Төвдийн орон нутгийн засгийн газрын Төвдийг энх тайвнаар чөлөөлөх аргын тухай хэлэлцээр"-т гарын үсэг зурсан байна.
Энэхүү 17 зүйлтэй хэлэлцээрийн гол агуулга нь, нэг талаар ардын чөлөөлөх арми Төвдэд байрлаж, батлан хамгаалалтыг бэхжүүлэн, империалист хүчнийг эрс шуурхай дарахад Төвдийн орон нутгийн засгийн газарт идэвхитэй туслалцаа үзүүлэхийг төв засгийн газар даалгасан байна.
Төвдийн орон нутгийн бүх гадаад харилцааны үйл хэргийг ардын төв засгийн газар нэгдэлтэй зохицуулах, Төвд цэргийг ардын чөлөөлөх арми болгон өөрчлөх , нөгөө талаар ардын төв засгийн газар, Төвдийн хэрэгжүүлж байгаа байгуулал жич Далай ламын байр суурь, эрх тушаалыг өөрчлөхгүй.
Төвдийн ард түмний зан заншлыг хүндэтгэж, шашин шүтлэгийн эрх чөлөөг хамгаалж, Төвдийн нийгмийн өөрчлөлт шинчлэлтийг Төвдийн удирдах хүмүүстэй зөвдөн зохицуулах, Төвдэд үндэстний районы өөртөө засах эрхийг хэрэгжүүлэх зэрэг болно.
Далай лам, Банчин эрдэнэ, БНХАУ-ын Ардын төв засгийн газрын дарга Мао Зэдун-д тус тус цахилгаан тэдээ илгээж, 17 зүйлтэй хэлэлцээрийг сайшааж, "эх орны бүрэн эрхийн нэгдлийг хамгаалах шийдвэр" -ийг илэрхийлсэн байна.
1954 онд, Далай лам, Банчин Эрдэнэ Бээжинд ирж, Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын анхдугаар сонгуулийн бүх Хятадын Ардын Төлөөлөгчдийн Их Хуралд оролцсон байна.
Энэ удааны хуралаар, Далай лам бүх Хятадын ардын төлөөлөгчдийн их хурлын байнгын хорооны орлогч даргаар сонгогдаж, Банчин Эрдэнэ БХАТИХ-ын байнгын хорооны гишүүнээр сонгогдсон байна.
1959 оны 3 сард, Төвдийн орон нутгийн засгийн газрын олонхи тооны Калон болон дээд давхаргын феодлын хамжилгат байгууллын дүрмийг хамгаалан, ардчилсан өөрчлөлтийг эсэргүүцэх зорилго бүхий зэвсэгт бослого гаргасан байна.
Ардын төв засгийн газрын Төрийн Зөвлөлийн Ерөнхий сайд Чжоу эньлай мөн жилийн 3 дугаар сарын 28-ы өдөр зарлиг нийтэлж, Төвдийн орон нутгийн засгийн газрыг тарааж, ТӨЗО-ны бэлтгэл комисаар Төвдийн орон нутгийн засгийн эрх үүргийг хариуцуулсан байна.
үний зэрэгцээ, төв засгийн газар Төвдийн ард түмний эрэл хүслийн дагуу, Төвдэд ардчилсан өөрчлөлт хийж, феодлын хамжилгат ёсыг цуцалснаар, сая гаруй хамжилгын тариачид болон боолчууд чөлөөлөгдөн, хамжилгын эздийн хувийн хөрөнгө болж, наймайлагдах, шилжүүлэгдэх, солигдох, өр төлөөс болохоо байж, албадалгаар хөдөлмөрлөхгүй болж, эрх чөлөөгөө эдлэн, шинэ нийгмийн эзэд болсон байна.
1750 онд Төвдийн засаг захиргаа, тогтолцоондоо дахин зохицуулалт хийж, Жүн ваны дүрмийг хүчингүй болгож, Төвдийн орон нутгийн Хашаг засгийн газрыг байгуулан, Төвдэд суугаа түшмэл болон Далай лам хамтаар Төвдийн үйл хэргийг удирдан хамаарах дүрэм тогтоосон байна.
1793 онд, Чин улсын засгийн газар Төвдэд суугаа түшмэлийн эрх мэдэл, Далай лам, Банчин эрдэнэ, бусад том хутагтын төрөл арилжих, хил хязгаарын цэргийн хамгаалалт, гадаад харилцаа, санхүүгийн гааль татвар, мөнгө төгрөг үйлдэх болон удирдах жич сүм хийдийн хангалгаа, удирдан хамааралт зэрэг талаар нэртэй "Зарлигаар тогтоосон Төвдийн дотоод хэргийг хамаарах дүрэм"-ийг нийтэлсэн байна.
1911 онд, хятадад Цагаагчин гахай жилийн хувьсгал үүсч, Хятад, Манж, Өвөр Монгол, Хотон, Төвд зэрэг үндэстнүүдээс бүрэлдсэн бүгд найрамдах улс буюу Дундад Иргэн Улсыг байгуулсан юм.
1912 онд, ДИУ-ын засгийн газраас монгол Төвдийн хэрэг явдлыг хариуцах газар байгуулж, Төвдийн орон нутгийн үйл хэргийг хамааруулсан бөгөөд засгийн газраас Төвдэд суугаа хэрэг эрхлэх албан тушаалтан томилжээ.
Наньжингийн иргэний засгийн газар 1927 онд байгуулагдаж, 1929 онд монгол Төвдийн хороо байгуулан, Төвд, Монгол зэрэг үндэстний цөөхөнхийн орон нутгийн засаг захиргааны хэргийг хамааруулсан байна.
Үйл явдал ийн өрнөх зуур 1908 онд Манжууд Жао Ерфэнг Түвдийн арми командлагч Шининий захирагчаар томилон Далай ламыг хяналтандаа авах, Түвдийг шууд нэгтгэх зорилгоор цэрэг захируулан илгээв.
Түүний цэргүүд Кам Амдод олон сүм хийдийг эвдэн өргөн хүчирхийлэл явуулснаар 13-р Далай лам Энэтхэг рүү зугтан гарсан ба 1911 оны 11 сард манж Чин улс мөхөхөд Жаогийн цэргүүд босон үймж түүний толгойг авчээ.
Ийм маягаар хаад, хунтайж, тайж нарын охидтой гэрлэх замаар тавнан буюу хүргэн болж, ургийн холбоогоо бататгаж, хадмын эрх ашгийн төлөө үйлчилдэг хэсэг бүлэг дунд давхаргын ноёдыг хэлдэг байжээ.
зууны сүүл үед гадагш дайн хийх нь багассан учраас тавнан нар нь их, бага цааз батлахад тайжийн дараа, сайд ноёдын дээр бичигдэж, отог хошууны захиргааны түшмэл болох ажил үүрэг гүйцэтгэж байв.
Халх 7 хошуунд тавнан гэх үг нь бэлгэдэл, зэрэг зиндааг илтгэж байсан бол, Өмнөд Монголын Харчин 3, Түмэд 1 хошууны тухайд хэрэглээ гэхээсээ илүү хэргэм цол, эрх мэдлийг илтгэж байв.
Учир нь Чингис хааны 11-р онд Жалайрын Мухулайд улсын ван цол өгөхдөө Мангуд, Уруд, Жалайр, Хонгирад, Ихирэс гэсэн 5 аймгийг захируулж, таван түшээ аймаг гэж нэрлээд, Алтан улсыг дайлах хэргийг хариуцуулсан.
Галдан туслагчийн бичсэн Эрдэнийн эрих гэх сурвалжид Чингис хааны их хатан Бөртэг Модон хотын Мухар бор хулгайлсанд, Урианхайн Зэлмэ аргаар оргуулж, зугтааж яваад шөнө дөлөөр амгаланг үүсгэж, нэгэн хүү төрснийг Чингис хааны тавдугаар хүү гэж цээрлэн нэрлээд, хожмын үед Харчин гурван хошуу, Түмэдийн нэг хошуу, Зостын чуулганы ноёдын дээд өвөг боллоо гэж дурдсан байдаг.
1990 ээд оны дундуур өрнөсөн - -оос - руу шилжих хөдөлгөөний явцад вэб браузер хэмээх киллер-апликэшн бий болж улмаар интернэтийн хөгжлийн хурдыг асар ихээр нэмсэн.
Дэлхий хавтгай болсоор байна гэснээрээ даяаршлын ачаар дэлхий дээр мэдээллийн асар хүчтэй сүлжээ үүсч, өрсөлдөөний талбай улам бүр тэв тэгшхэн хавтгай болсоор байна, ингэснээр Ази, Африк, Европ, Америк, хар шар Энэтхэг, Хятад ер хэн байвч ижил тэгш эрхтэйгээр тоглоомд оролцох боломжтой үе ирж байна гэсэн санааг гаргажээ.
Тэгэд тэрхүү шинэ ертөнцийн үүсэл хөгжлийг өөрийхөөрөө тайлбарлахыг ородож, бас зохиогч өөрөө Америк хүн тул Америк орныг энэхүү ертөнцтэй холбосон тайлбарыг хийжээ.
Дэлхий бөөрөнхий биш ном нь 2005 оны 4 сард хэвлэгдэн гарсан бөгөөд хэвлэгдсэнээсээ хойш Нью-Йорк Таймсын Бестселлерүүдийн жагсаалтад тасралтгүй байсан бөгөөд дэлхийн 30 гаруй хэлнээ орчуулагдаж зөвхөн 2006 оны дотор 2 сая хувь борлогдсон байна.
Эцэг эхийн өндөр дээр үндэслэн регреси ашиглан үр удмынх нь биеийн өндөрийг тооцоолж болох бөгөөд хэт өндөр эсвэл хэт намхан эцэг эхээс харгалзах өндөр эсвэл намхан хүүхэд төрж болно.
Түүгээр ч барахгүй эхийн эрүүл мэндийн байдал бүх талаараа хүүхдийн өсөлтөд, ялангуяа хүүхдэд эхийн хэвлийд байх үед болон өсөлтийн чухал үеүүдэд онцгой нөлөөтэй.
Харин нилээд эрт хийгдсэн судалгаануудад тодорхой хүн ам зүйн нөхцөл байдалд эхийн анхны төрөлт эрт байх нь ургийн өсөлтөд сөргөөр нөлөөлдөг гэж үзэж байлаа.
Эдгээр төстэй судалгаануудын үр дүнг биологийн хүчин зүйлсийн нөлөөлөлтэй холбон тайлбарлахаас илүү залуу эхээс төрсөн хүүхэд нь тухайн эхийн боловсролын түвшин, бие хүний төлөвшил, хоол хүнсний хүрэлцээгүй байдал, гэр бүлийн байдал зэргээс хамаардаг үздэг.
Хүний биеийн өндөрт гадаад орчны хүчин зүйлс хэрхэн нөлөөлдөг талаархи судалгааг антропологич Барри Богин болон түүний хамтрагчид АНУ-д амьдарч буюу Гуатемалагийн Маяан хүүхдүүдийн дунд явуулжээ.
Богин 1970-д оны эхээр анх Гуатемалад айлчлах үедээ маяан эрэгтэйчүүдийн дундаж өндөр ердөө 1.575 м , эмэгтэйчүүдийнх 1.442 м байдгийг судлаж мэджээ.
Энэхүү судалгаагаар АНУ-д дүрвэж ирсэн Гуатемалачуудын 6-12 насны хүүхдүүд нутагтаа үлдсэн хүүхдүүдээс мэдэгдэхүйц өндөр байгааг тогтоосон байна.
АНУ дахь илүү хоололт сайтай, эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээ авч чадсан маяан хүүхдүүд нь ижил насны Гуатемала дахь хүүхдүүдээс дунджаар 10.24 см өндөр байв.
Хувь хүний амжилтад нас, хүйс, нийгэм эдийн засгийн статус, гэх мэт хүчин зүйлс илүүтэйгээр нөлөөлөх боловч биеийн өндөр болон ажил мэргэжлийн хоорондох хамааралыг судалсан хэд хэдэн судалгаа хийгджээ.
Гэсэн хэдий ч Жесуйтын үндэслэгч Игнатус Лояота нь ердөө 1.5 м өндөртэй байсан боловч Владимр Ленин, Бенито Муссолини, Николой Чаусэску, Иосиф Сталин, Наполеон нарын адил дунджаас доогуур өндөртэй 20-р зууны цуутай удирдагч нарын нэг болж чадсан билээ.
Түүнчлэн магадгүй биеийн өндөр нь улс төрчдийн хувьд өөртөө итгэх итгэлийг нэмэгдүүлэхэд нөлөөлдөг байж болох бөгөөд энэ нь мэргэжлийн амжилтад тодорхой нөлөөлөл үзүүлэх боломжтой юм.
Самарас болон Элрик нарийн Өрнөдийн Анагаах Ухааны сэтгүүлд нийтлүүлсэн судалгааны ажлаас хархад биеийн өндөр болон наслалт нь хүн мэтийн хэд хэдэн сүүн тэжээлтнүүдийн хувьд урвуу хамааралтай ажээ.
Бодгалийн өсөлт нь тухайн организмийн эрүүл мэндийн хэвийн байгаа эсэхийг тогтооход удаан хугацааны турш хэрэглэгдсээр ирсэн нэгэн хэмжигдэхүүн бөгөөд үүний тулд өсөлтийн муруйг ашигладаг.
Бодгалийн хувьд өсөлтийг эрүүл мэндийг байдлыг илтгэх үзүүлэлт болгон ашиглахын тулд хэвийн өсөлтийн муруйтай харьцуулан дүгнэх бөгөөд удамшлийн хүчин зүйлсээс хамаарсан өсөлтийн гажуудалыг илрүүлэх боломжтой.
Удмын мэдээлэл буюу генетик нь бодгалийн өндөрт нөлөөлдөг хамгийн гол хүчин зүйлсийн нэг боловч хүн амын дундах өсөлтийн алдалдалын шалтгаануудын дунд төдийөн ач холбогдолтойд тооцогддоггүй.
Европыг бүс нутгийн хүн амын дундаж өндөр их байдагийн голлох шалтгаан нь удамшлийн хүчин зүйлээс гадна хоол хүнсний хангамж болон эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээний чанар өндөр түвшинд байдгаас хүн амын амьдралын чанар, амьдралын жишиг эрс дээгүүр байдагтай холбоотой.
Харин Азийн бүс нутагт хоололтын байдал өөрчлөгдөж, эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээний чанар ерөнхийдөө сайжрах болсон нь хүн амын дундаж өндөр нэмэгдэхэд нөлөөлж байна.
Хэт өндөр хүмүүсийн эрүүл эсэхийг нотолохын тулд гэр бүлийхэний өндөрийг судлан тогтоох нь чухал бөгөөд хэрвээ гэр бүлийнхэн нь өндөр хүмүүс бол эмгэг гэж үзэх үндэслэлгүй.
Хамгийн өргөн тохиолдоог хэт өндөр болох эмгэг нь гигантизм бөгөөд хүүхэд насанд өнчин тархинаас хэт их хэмжээтэй өсөлтийн даавар соматостатин ялгарсантай холбоотой.
Эдийн засагч Жон Комлос болон Франческо Синнирелла нарын судалгаагаар 18-р зууны эхний хагаст Англи эрэгтэйчүүдийн дундаж өндөр 165 см байсан бол дундаж Ирланд эрэгтэйн дундаж өндөр 168 см байжээ.
1770-д оны сүүлээр Америкад төрсөн колонгийн цэргүүдийн дундаж өндөр нь тухайн цаг үед Английн холбоотон байсан тэнгисийн армийн цэргүүдийн дундаж өндөрөөс 3 инч илүү байжээ.
Америк болон Европчуудын дундаж өндөр аж үйлдвэржилтийн хурдацтай хөгжлийн эрин үед эрс буурсан бөгөөд энэ нь хүн амын хэт их өсөлт болон эдийн засгийн тэгш бус байдал ноёлох болсонтой холбоотой байж болох юм.
Өсөлт гэдэг нь маш олон хүчин зүйлсийн үр дүнд өнчин тархны өмнөд хэсгээс ялгардаг өсөлтийн даавар буюу соматотрофин дааврын нөлөөгөөр ясны эсүүд хуваагдан олширч, яс уртсах үйл явц юм.
Эдгээр даавруудын аль аль нь хүний биеийн ихэнхи эдүүдэд нөлөөлөх бөгөөд зөвхөн өсөлтөд нөлөөлөхөөс гадна хүний амьдралын турш ялгарч өөр олон чухал үүрэг гүйцэтгэдэг.
100 жилийн өмнө Менделийн биометрийн хэлэлцүүлэг гарсанаас хойш хийгдсэн хэд хэдэн судалгаагаар хүний биеийн өндөрийн ялгаа нь 60-80%-д уламшдаг гэж үзэх болжээ.
буюу геномын тархалтын нийгэмлэгийн 180 мянга гаруй хүнийг хамруулсан судалгаагаар насанд хүрсэн хүний биеийн өндөртэй холбоотой хамгийн багадаа 180 генийн хувилбар байгааг тогтоожээ.
Хүн амын дунд хэт өндөр эсвэл хэт намхан хүмүүс байх нь нь тодорхой ген эсвэл дотоод шүүрлийн эмгэг өвчнүүдийн улмаас үүсдэг бөгөөд анагаах ухаанд гигантизм эсвэл дварфизм гэж нэрлэдэг.
Ядуурал, дайн дажин бүхий бүс нутагт хоол хүнсний дутагдал мэтийн гадаад орчны хүчин зүйлсийн нөлөөгөөр хүүхэд өсвөр насныханы дунд ямар нэгэн өвчин эмгэгтэй холбоогүйгээр архаг хоол тэжээлийн дутагдалаас шалтгаалсан өсөлтийн хоцрогдол өргөн тохиолддог.
Түүхэн баримтуудаас авч үзвэл 18, 19 зууны үед Хойд Америк дахь Европчууд нь бусад Европчуудаас илүү өндөр байсан төдийгүй дэлхий дээрх хамгийн өндөр хүмүүс байжээ.
Архаг болон хурц хоол хүнсний хомсдолоос шалтгаалсан өсөлтийн зогсонгошил аль ч хүн амын дунд тохиолдож болдог бөгөөд үүнийг бид хойд Солонгосоос эхлээд Африкийн зарим орнуудад болон Европын болон бусад улс орнуудын түүхээс тодорхой харж болно.
Хамгийн голлох шугаман өсөлт нь урт ясны төгсөлийн хэсэгт байх өсөлтийн бүс хэмээх мөгөөрсөн хэсэгт явагдах бөгөөд энэ хэсэгт мөгөөрс яс болж хатуурдаг.
19-р зууны сүүлчээр Нидерландчууд нь намхан хүн амтай улс гэж нэрлэгддэг байсан бол өнөөдөр дэлхийн хамгийн өндөр хүмүүсийн тоонд багтах болсон бөгөөд залуучуудын дундаж өндөр 1.84 м болжээ.
Европын хамгийн өндөр хүмүүс нь Альпын нуруу орчмоор амьдардаг бөгөөд залуу эрчүүдийн дундаж өндөр нь 1.86м байдаг бол эмэгтэйчүүдийнх 1.71 м ажээ.
Хэрвээ тухайн өвчтөний өнчин тархи хангалттай хэмжээний өсөлтийн даавар ялагруулаагүйгээс үүдэн өсөлт зогссон бол өсөлтийн дааврыг нэмж уулгах замаар эмчлэх боломжтоы гэсэн үг.
Жишээ нь, Испанийн Бильбаогийн үйлдвэрт устөрөгчийн өндөр агууламжтай коксын хийг үйлдвэрлэдэг ба түүнийг 12 хийн хөдөлгүүрийг ажиллуулахад ашиглан, 7164 кВт цахилгаан эрчим хүчийг гарган авдаг.
Эхэн үеийн утасгүй холболтын төхөөрөмжүүд нь 9600 бит/секундын модем дээр сонирхогчийн радио дамжуулагчийг холбон утасгүй холболтыг үүсгэн туршигдаж байсан бол 1985 онд Холбооны Улсын Харилцаа холбооны Зөвлөл буюу -ээс цэргийн бус хэрэглээнд зориулан туршилт хийх долгионы үелзэлийг суллаж өгснөөр хоёр дахь үеийн төхөөрөмжүүд хийгдэж эхэлсэн байна.
Тухайн үед 1 Мбит/с хурдтай хэд хэдэн төхөөрөмжүүд гараад байсан бөгөөд 802.11 зөвлөл нь утасгүй сүлжээний нэгдсэн стандартыг боловсруулах ажлаа эхлээд байсан юм.
Төхөөрөмж хоорондын гэдэг нь сүлжээний хэрэглэгч төхөөрөмжүүд нь өөр нэмэлт төхөөрөмжгүйгээр шууд хоорондоо холболт үүсгэн мэдээлэл дамжуулдаг.
Хөдөлгөөнт байдал: Олон нийтийн газруудад утасгүй сүлжээ түгээмэл болсноос зөвхөн ажлын байрнаасаа эсвэл гэрээсээ интернетэд холбогдолгүй зөөврийн компьютерээ ашиглан хаа явсан газраасаа холбогдох боломжтой.
Өргөтгөх боломж: Утасгүй сүлжээнд илүү олон хэрэглэгчдийг шууд холбох боломжтой байдаг бол утастай сүлжээний хувьд заавал нэмж кабель, холболтын үзүүр тавих хэрэгтэй болдог.
Утасгүй технологийн хөгжлийн 4 дэгч үеийн стандарт болох -ийг анх 2005 оны 12-р сард олон улсын электроникийн инженерүүдийн институт болох зүгээс тусгай стандарт болгон баталснаар хөгжлийн гараагаа эхэлсэн юм.
Компьютерийн томоохон үйлдвэрлэгч болох , , , , , , зэрэг бүх компаниуд сүүлийн үеийн компьютерүүддээ -ийг суулгаж зарж байгаа бөгөөд 2-3 жилийн дараа бүх компьютерүүд -тай болох чиг хандлагатай байна.
Үүнийгээ дагаад бизнес эрхлэгчид онлайн систем рүү шилжиж үйл ажиллагаагаа онлайнаар явуулж, зар сурталчилгаа, рекламаа цахим хуудсуудад тавих хандлага нэмэгдсээр байна.
гэсэн үг нь Данийн “” гэсэн үгийн англижсан хэлбэр бөгөөд нь зууны үеийн Данийн салангид овгуудыг нэг улс болгон нэгтгэсэн, Денмарк болон Норвегийн зарим хэсгийн захирагч хааны цол, чимэг байсан үг юм.
Бидний хамгийн өргөн хэрэглэдэг гар утас энэхүү технологиор зураг, дуу, дүрс гэх мэт дурын файлыг дамжуулах боломжтойгоос гадна гар утсыг хооронд нь холбож тоглоом тоглох боломжтой байдаг.
2009 оны 1-р сард зохиогдсон Хойд Америкийн Олон улсын /2010 оны загвар машин/ авто шоунд Тоёота компани Приус машиныхаа шинэ загварыг танилцуулсан ба 2009 оны 5-р сарын 18-нд Япон улсад худалдаанд гарсан.
Энэ нь манай улсын эрс тэс уур амьсгалаас гадна эрлийз машиныг арчлах тал дээр жолооч нарын мэдлэг тааруу, мөн амжиргааны түвшинтэй холбоотой жолооч бүр дулаан гаражинд автомашинаа тавиад байх нөхцөл бололцоо муу зэрэг олон хүчин зүйлээс шалтгаалдаг нь тодорхой юм.
Бүтээгдэхүүн буюу машин үйлдвэрлэлийн эхлэл 2003 оны 8-р сард Тоёота, Айчи-д Цуцуми үйлдвэрээ нээсэн бол салбар үйлдвэр Фүжимацугаа 2004 оны 10 сард Карияа, Айчид байгуулсан.
Түүнийг сайд байх үед Монгол улсын Засгийн газар Гадаад харилцааг эдийн засагжуулах хөтөлбөрийг баталсан нь улс орны хөгжлийн тогтвортой өсөлтийг хангахад гадаад улс төр, эдийн засгийн дипломат үйл ажиллагааг түлхүү чиглүүлж ашиглахад томоохон түлхэц болсон юм.
Сайдын алба хаших хугацаандаа тэрбээр АНУ, Герман, Япон, БНСУ, Итали зэрэг 20 шахам улсад айлчилсан нь Монгол улсын гадаад харилцаанд ахиц дэвшил гарахад ихээхэн үр нөлөө үзүүлсэн бөгөөд тухайлбал, Япон улстай 17 жил баримталсан иж бүрэн түншлэлийн харилцааг стратегийн түншлэлийн харилцаа болгон шат ахиулах зорилт дэвшүүлэн ажилласан нь таван жилийн дараа үр дүнгээ өгч, хоёр улс уг түншлэлийн гэрээг 2015 онд байгуулсан билээ.
Тэрбээр 2005-2010 онд МАСЗХ-ны Удирдах зөвлөлийн гишүүн, дэд ерөнхийлөгч байсан бөгөөд 2010 онд тус холбоог өөрчлөн зохион байгуулах ажлыг шат дараатай хэрэгжүүлснээр “Нийгмийн Ардчилал-Монголын залуучуудын холбоо” болгон нэр логог өөрчилж, шинэчлэлийн бодлого хэрэгжүүлжээ.
УИХ-ын даргаар сонгогдсон даруйдаа цахим парламент болгож, гишүүдийн ирц, санал хураалтыг хурууны хээгээр авдаг болсон нь тэдний ёс зүй, сахилга хариуцлагыг шинэ шатанд гаргасан юм.
Монгол Улсын эдийн засгийн шинэ сэргэлтийн бодлогыг тодорхойлох, засаглалын чадавхийг бэхжүүлэх, сайн засаглалыг төлөвшүүлэх Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийг амилуулах эрх зүйн шинэчлэлийг хийхээр дэвшүүлсэн юм.
Д.Гомбожав нь 1957 оноос багийн тоо бүртгэгч, багийн дарга, сум нэгдлийн дарга гэх зэрэг ажлыг хийж байгаад 1968-70 онд Намын дээд сургуулийн удирдах ажилтны хоёр жилийн анги, улмаар 1972-76 онд тус сургуулийн үндсэн ангид суралцан дүүргэжээ.
Тухайлбал, Хэнтий аймгийн Чандганын сангийн аж ахуйн даргаар 1982 онд томилогдон очсоноос хойш тус аж ахуй улс, аймагтаа хамгийн их ургац хураасан САА-гаар олон жил дараалан шалгарч байжээ.
Эцэг Д.Гомбожав нь шатарт хорхойтой, Намын дээд сургуулийн сум нэгдлийн дарга нар голдуу оюутнууд тэднийхээр нийлж шатар тоглох нь олон тул Занданшатар хүү тэднийг харсаар гурван настайдаа шатар нүүж сурчээ.
“Таван онцын эзэн” “Номын сайн нөхөр” цол тэмдгийн болзлыг байнга биелүүлдэг, урлагийн үзлэгт шүлэг уншдаг, үндэсний болон чөлөөт жүдо бөхөөр барилддаг байв.
1996 оноос тэрбээр тухайн үеийн Хөдөө аж ахуйн банкинд Гадаад тооцооны газрын эдийн засагч, гадаад тооцооны менежер, улмаар тус газрын захирлаар, залгуулан Зээл, мөнгөний бодлогын газрын захирлаар ажиллаж байгаад 1999 онд Монгол банкны Сургалтын төвийн захирлаар томилогджээ.
Тэрбээр энэ ажлыг аваад тус банкинд бүтцийн өөрчлөлт хийх төлөвлөгөөг боловсруулж, банкийг сэргээн босгох, дахин хөрөнгөжүүлэх үйл ажиллагааг удирдан ажилласан байна.
2000 онд АНУ-ын Олон улсын хөгжлийн агентлагийн тусламжтайгаар эрүүлжүүлэх хөтөлбөр боловсруулан хэрэгжүүлэхээр тус банкинд удирдлагын шинэ баг бүрдүүлэн ажиллахад Маркетинг, үйл ажиллагаа хариуцсан дэд захирлын хувиар, банкны нэр хүндийг зах зээлд сэргээх, бэхжүүлэх ажлыг хариуцжээ.
Тус банкны бүтцийн өөрчлөлтийн төлөвлөгөөг боловсруулан хэрэгжүүлж, дахин хөрөнгөжүүлж, нэр, логог өөрчлөн одоогийн ХААН банк нэр логог зохиож брэнджүүлэх ажлыг Г.Занданшатар хариуцан ажилласан гэдэг.
2019-2020 онд түүний даргалсан Улсын Их Хурал 20 шахам жил шүүмжлэгдэн яригдаж, шийдлээ ололгүй байсан Үндсэн хуулийн шинэчлэлийг хийсэн нь түүхэн гавъяа мөн.
Хамгийн гол нь улстөрийн нөхцөл байдлын ойлгомжгүй, ээдрээт байдлын улмаас Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийн энэ удаагийн парламент хийж чадах эсэх нь эргэлзээтэй байв.
УИХ-ын даргын хувьд Улсын Их Хурал дахь улс төрийн хүчнүүдийн төлөөлөлтэй биечлэн уулзаж, үл ойлголцсон асуудлуудыг эергээр шийдэж Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийг хэлэлцүүлэн батлуулсан.
Парламентын гишүүнээр сонгогдсон өмнөх хоёр бүрэн эрхийн хугацаандаа тэрбээр УИХ-ын Төсвийн зарлагын дэд хорооны дарга, УИХ дахь МАН-ын бүлгийн дэд ахлагчаар ажилласан байна.
Улмаар Татварын хууль, Бичил уурхайн тухай хууль, Авлигатай тэмцэх тухай хууль, Мөнгө угаах, терроризмыг санхүүжүүлэхтэй тэмцэх тухай хууль зэрэг 20 шахам хуулийн төслийг санаачилж, янз бүрийн чиглэлээрх УИХ-ын 40 гаруй ажлын хэсгийн ахлагч болон гишүүнээр ажиллажээ.
1992 оны зургадугаар сард тухайн үеийн Зах зээлийн коллежид багш-эрдэм шинжилгээний ажилтнаар орж, “Валют, санхүү, банкны үйл ажиллагаа” гэсэн сэдвээр хичээл зааж эхлэв.
Энэ нь Монгол улс төвлөрсөн төлөвлөгөөт эдийн засгаас зах зээлийн эдийн засагт эргэлт буцалтгүй шилжсэн, улмаар банкны систем хоёр шатлалтай болсон үе бөгөөд эдийн засаг, банк санхүүгийн цоо шинэ орчин бүрэлдэж байх үед Монголд энэ чиглэлээр хичээл заасан анхны багш нарын нэг болжээ.