polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Вьетнамын дайд дургүйцсэн дургүйцэл, Францчууд Солонгын дайчныг живүүлсэн явдал, байгаль орчин, хөдөө аж ахуйн худалдааны асуудлаархи санал зөрөлдөөн, Шинэ Зеландын цөмийн зэвсэггүй бодлого зэргээс болж Шинэ Зеланд дахь Америкийн нөлөө суларсан.
Шинэ Зеландчууд хурдан хатуужил, шийдэмгий байдлаараа нэр хүндтэй болсон бөгөөд Сиди Резег, Эль Аламейн, Монте Кассиногийн тулалдаанд тэдний оруулсан хувь нэмэр онцгой ач холбогдолтой байв.
Христийн шашин бол Шинэ Зеландад зонхилох шашин бөгөөд 2018 оны хүн амын тооллогоор судалгаанд оролцогчдын 44.7% нь нэг буюу хэд хэдэн шашинтай гэж тодорхойлсон байна.
Хоёр гол арлууд нь нийт 268 мянган хавтгай дөрвөлжин километр газар нутагтай, хамгийн ихдээ 400 километр өргөн, хойд-зүүн хойд тэнхлэгийн дагуу 1600 гаруй километр урттай.
Их Британийн эзэнт гүрний гишүүн орны хувьд Шинэ Зеланд Британид дэмжлэг үзүүлэхээр хүлээгдэж байсан бөгөөд Британийн иргэдийг нүүлгэн шилжүүлэхэд туслах зорилгоор фрегатыг тус бүс рүү илгээв.
Шинэ Зеландын хотууд олон улсын амьдрах чадварын зэрэглэлд ерөнхийдөө өндөр байр суурь эзэлдэг бөгөөд 2016 онд Мерсерийн Амьдрах чанарын судалгаагаар Окленд дэлхийн гурав дахь, амьдрахад таатай хотоор Веллингтон арван хоёрдугаарт орсон байна.
Шашнаас ангид үзэл рүү чиглэсэн энэхүү чиг хандлага нь сүүлийн хэдэн арван жилд цагаачлал, хүн ам зүйн өөрчлөлтийн улмаас Шинэ Зеландад төлөөлөл ихэссэн Хиндуизм, Ислам, Буддизм, Сикхизм зэрэг цөөнхийн шашны өсөлтөөр илэрч байна.
Өмнөд арлаас доош 500 км үргэлжилдэг Өмнөд Альпийн нуруунд 3000 метр өндөр 18 оргил, Франц Жозеф, Фокс зэрэг дэлхийн хамгийн том мөсөн голууд байдаг.
Тус улс эдийн засгийн өсөлтийн үеийг туулж, үйлчилгээний салбар нь хөдөө аж ахуйн уламжлалт экспортын зэрэгцээ эдийн засагт томоохон хувь нэмэр оруулдаг салбар болсон.
Шинэ Зеландын дайны хүчин чармайлтад оруулсан гол хувь нэмэр бол Баруун фронт дахь янз бүрийн кампанит ажил, түүнчлэн Османы эзэнт гүрэн дэх Галлиполи кампанит ажилд тулалдаж байсан юм.
Шинэ Зеланд нь АПЕК, Зүүн Азийн Дээд Хэмжээний Уулзалт, Үндэстнүүдийн Хамтын Нөхөрлөл, Эдийн Засгийн Хамтын Ажиллагаа, Хөгжлийн Байгууллага, Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон юм.
Шинэ Зеланд чөлөөт худалдааны олон хэлэлцээрт нэгдсэнээс хамгийн чухал нь Хятад-Шинэ Зеландын Чөлөөт Худалдааны Хэлэлцээр, Австралитай байгуулсан Эдийн Засгийн Ойр Харилцааны Хэлэлцээр юм.
Үүний хариуд Их Британийн засгийн газар 1839 онд Уильям Хобсоныг Шинэ Зеланд руу илгээж, Маори үндэстний удирдагчидтай Их Британийн тусгаар тогтнолыг хүлээн зөвшөөрсөн гэрээ хэлэлцээр хийхээр болжээ.
Маоричууд христийн шашинд орсон нь тэр дороо биш, нэгдмэл байсангүй бөгөөд шинэ шашин нь тэдний хүч чадал, амьдралын хэв маягт заналхийлж байна гэж үздэг уламжлалт Маори шашны удирдагчдын эсэргүүцэлтэй тулгардаг байв.
Хойд арлын галт уулын өндөрлөг нь арлын төв хэсгийн ихэнх хэсгийг эзэлдэг бөгөөд олон тооны идэвхтэй, унтаа галт уул, лаавын тэгш өндөрлөг, тогоо нууруудын эх орон юм.
2023 оны 1-р сард Ерөнхий сайд Жасинда Ардерн огцорч, түүний оронд 2023 оны бүх нийтийн сонгуульд Хөдөлмөрийн намыг удирдана гэж таамаглаж буй Крис Хипкинс томилогдов.
2023 оны 1-р сарын 25-нд Ерөнхий сайд Крис Хипкинс болон түүний Шадар сайд Кармел Сепулони нар тангараг өргөсөн бөгөөд энэ нь Номхон далайн арлын гаралтай анхны хүн юм.
19-р зууны эхээр Христийн шашны номлогчид Шинэ Зеландад суурьшиж эхэлсэн бөгөөд Сүмийн Номлогчдын Нийгэмлэг 1814 онд Арлуудын булан дахь номлолын станцыг анх байгуулжээ.
Шинэ Зеландын хүн амын дийлэнх нь Хойд аралд төвлөрч, оршин суугчдын 76.5% орчим, үлдсэн 23.4% нь Өмнөд аралд 2022 оны 6-р сарын байдлаар оршин суудаг.
Шинэ Зеланд нь Австралитай хамт Австрали гэж нэрлэгддэг бүс нутгийн нэг хэсэг бөгөөд Полинез хэмээх газар зүй, угсаатны зүйн бүс нутгийн баруун өмнөд хязгаарыг бүрдүүлдэг.
Өөрийн засаг захиргаатай боловч чөлөөт холбооны бүрэлдхүүнд ордог Күүкийн арлууд болон Ниуэ; Токелау; Росс хараат нутаг дэвсгэр мөн Шинэ Зеландын хүрээлэлд багтдаг.
Шинэ Зеландын олон янзын ландшафтууд нь Куинстаун хотын ойролцоох хөдөө тосгон, баруун эргийн Хокитика хавцал, Тонгариро уулын маргад эрдэнийн нуурууд, Ганн нуур зэрэг дэлхийн өнцөг булан бүрээс жуулчдыг татдаг.
Христийн шашны Маори ард түмэнд үзүүлэх нөлөө нь тэдний уламжлалт итгэл үнэмшил, зан үйл, түүнчлэн Европын суурьшсан хүмүүстэй харилцах харилцааг өөрчлөхөд хүргэсэн.
Европчууд Маоричуудаас хэрхэн суурьшиж, газар нутгийг нь авсан тухай нарийн ширийн зүйл нь маргаантай сэдэв хэвээр байгаа бөгөөд энэ талаар олон янзын үзэл бодол, хэтийн төлөв байсаар байна.
Шинэ Зеландын цэргүүд дэлхийн нэгдүгээр дайн, түүнчлэн дараагийн мөргөлдөөнүүдэд хийсэн золиослолыг тус улсад жил бүрийн АНЗАК-ын өдрөөр тэмдэглэсээр байна.
Гэрээний төслийг яаравчлан бэлтгэсэн бөгөөд орчуулгатай холбоотой санал зөрөлдөөн, үл ойлголцол их гарч, утга агуулга, хэрэглээний талаар маргаан үргэлжилсээр байна.
Хааны Тэнгисийн цэргийн Шинэ Зеландын дивизийг Британийн Адмиралтатын мэдэлд өгсөн бол Шинэ Зеландын Хатан хааны Агаарын цэргийн хүчин -д үйлчлэх нисгэгчдээ Европ руу илгээв.
Шинэ Зеланд байгаль орчны хамгаалал, хүний эрх, чөлөөт худалдаа, ялангуяа хөдөө аж ахуйн чөлөөт худалдааны талаар олон улсын тавцанд хүчтэй байр суурьтай билээ.
Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одонт Хөдөө Аж Ахуйн Их Сургууль нь 1958 онд мал эмнэлэг, зоотехник, агроном гэсэн 3 факультеттайгаар анхны хичээлээ эхэлж байсан бол өнөөдөр бүрэлдэхүүндээ 7 сургууль, Дархан-Уул, Ховд, Орхон зэрэг аймгуудад салбар сургуулиуд, Улаанбаатар хот, хөдөө орон нутагт нийт 5 эрдэм шинжилгээний хүрээлэн бүхий сургалт-эрдэм шинжилгээний цогцолбор болжээ.
Тус сургууль нь өнгөрсөн хугацаанд хөдөө аж ахуйд шинжлэх ухааныг хөгжүүлэхэд ихээхэн хувь нэмэр оруулж, өмнөө тавьсан зорилго, зорилтоо биелүүлж хэрэгжүүлсээр ирсэн.
ХААИС нь өнөөдөр бүрэлдэхүүний 7, салбар 3 сургууль, харъяа эрдэм шинжилгээний 5 хүрээлэнтэйгээр үйл ажиллагаагаа явуулж эдгээрт 750 гаруй багш эрдэм шинжилгээний ажилчин, ажиллагсад ажиллаж, 9500 гаруй оюутан залуус суралцаж байгаа нь сургалт-эрдэм шинжилгээ-үйлдвэрлэлийн гурвалсан холбоо бүхий үндэсний хэмжээний их сургууль болсныг бэлхнээ харуулж байна.
Хүн төрөлхтний өнөөгийн эрин үе экологи, байгаль шинжлэл, биотехнологи, генийн инженерчлэлийн хөгжлөөс ихээхэн хамаарах болсон энэ цаг үед Монгол орны нийгмийн үйлдвэрлэлийн үндсэн салбар болсон ХАА-н мэргэжилтэн боловсон хүчнийг бэлтгэдэг ХААИС-ийн гүйцэтгэх үүрэг хариуцлага улам бүр нэмэгдэж байна.
Мөн 25 орны 60 гаруй их дээд сургуулиуд, эрдэм шинжилгээний байгууллагуудтай хамтран ажиллаж оюуны болоод материаллаг баазын нөхцөл, хангамжаа нэмэгдүүлж, сайжруулсаар байна.
Дөрвөдийн Зүүн гарын Бат-Ерөөлт төгс хүлэг Далайхан аймаг 12 хошуутай хөвөөт цагаан өнгөт тугтай, Баруун гарын Зоригт хан аймаг нь 15 хошуу, хөвөөт шар тугтай байжээ.1921 оны хувьсгалын дараа баруун хязгаарын ар түмний анхдугаар хурал “Дөрвөд” хэмээх яс угсаагаар ялгаатай хуучин нэрийг халж, Чандмань уулын аймаг хэмээн нэрлэхээр шийдвэрлэжээ.
Ховд аймаг нь Алтайн нуруу Монгол Алтайн их уулст оршино, Энд Мөнххайрхан,Хөхсэрх,Баатар хайрхан,Мянган Угалзат зэрэг том уулууд бий бөгөөд аймгийн нутгийн 20 орчим хувийг говь тал эзэлнэ.
Эдгээр ястан, үндэстнүүд нь бүгд өөрсдийн уламжлалт суурин газар, түүний хэв маяг, уламжлалт хувцас зэрэг соёлын ялгаанууд, мөн уран зохиолын, урлагийн, дуу хөгжмийн уламжлалуудтай юм.
Ховд аймгийн олон ястан иргэд өөр өөрийн онцлог аман аялага бүхий Монгол хэл-ээр харилцах ба Жаргалант сум, Ховд сум, Буянт сум, Булган сум зэрэг зарим сумдад олноор суурьшсан казакууд Монгол хэл ба Казах хэл-ээр харилцдаг.
БНМАУ-ын Бага хурлын Тэргүүлэгчдийн 1931 оны 02 дугаар сарын 07-ны өдрийн 05 дугаар хурлын тогтоолоор Жаргалант төвтэй Ховд аймгийг Алтай, Алтантээл, Манхан, Үенч, Булган, Цагаанбулан , Буянт, Эрдэнэбүрэн, Дарви, Чандмань, Хайрхан, Цэцэг, Мөнххайрхан гэсэн 13 сумтай байгуулжээ.
Ховд аймгийн нутгаар Ховд гол , Буянт гол, Булган гол, Чонохарайх гол, Цэнхэр гол зэрэг том голууд урсах бөгөөд Хар-Ус нуур, Хар нуур, Дөргөн нуур, Цэцэг нуур зэрэг том, жижиг нуурууд оршдог.
Ховоо ховил хотгор хөндийг Ховд гэнэ.1755 онд Манж нар Зүүнгарын хаант улсыг эзэлж авсны дараа Зүүнгарын уламжлалт засаг захиргааны хэлбэрийг эвдэн Манж чин улсын Ховдын хязгаар хэмээх засаг захиргааны зохион байгуулалтыг бий болгожээ.
Ховд хязгаар гэдэгт Дөрвөдийн нэг чуулган хоёр аймаг, 16 хошуу, Торгуудын чуулган гурван хошуу, Алтайн Урианхайн 7 хошуу, Захчины хоёр хошуу, Өөлд, Мянгадын нэг нэг хошуу тус тус багтаж байв.
1990-ээд онд нь хурдацтай хөгжиж, Канадад зах зээлээ нээх зорилгоор 1995 онд 2 баг шинээр байгуулсны нэг нь Канадийн Бритиш Колумбиа мужийн Ванкувер хотын Ванкувер Гриззлийз баг юм.
Шинээр байгуулагдсан Глиззлийз өрөгтгөсөн драфтаар бусад багуудаас Грег Антони, Теөдөр "Блүе" Эдүардс зэргийн хөгшин тамирчид голдуу эгнээндээ элсүүлсэн бөгөөд Брайнт Рийвес анхны драфтлагдсан тамирчин болжээ.
2000-01 улиралын дундуур багийг нүүлгэхээр төлөвлөж байсан Майкл Хэйсли, НБА-д Теннесс мужийн Мемфис руу багаа нүүлгэхээр өргөдөл гаргасан нь зөвшөөрөгдсөөр 2001 оноос багийг Мемфис Гриззлийз хэмээн нэрлэх болжээ.
1998 онд НБА-гийн тамирчид багийн эздийн хоорондох үл ойлголцлоос НБА локоут болсон бөгөөд тухайн улирлын тоглолтууд 2 сараас эхлэн, Гриззлийз багийн үзэгчдийн тоо маш ихээр буурч.
1999 оны драфтын 1-р тойргийн 2-р сонголтоор Гриззлийзийн сонгосон Стэв Франсис багаа голсноос багийн нэр төрд дахин сэв сууж, Гриззлийз ч Франсисыг авахаас татгалзан солилцоогоор Хьюстон Рокетс руу явуулжээ.
Эхний улирлуудад Хүрэн Баавгайн эгнээнд Шарееф Абдур-Рахим, Майк Бибби зэрэг залуу тоглогчид байсан боловч 20оос доош хожил, 60аас дээш хожигдол гэсэн хүнд хэцүү улирлууд үргэлжилсээр байлаа.
Бие даасан тоглолтуудаа театрын тайзнаас гадна цэнгэлдэх хүрээлэнгүүдэд хийж, олон арван мянган үзэгчид түүний тоглолтыг үзэхээр хошуурцгаадаг байсан ч Павароттиг хамгийн их алдаршуулсан Плачидо Доминго, Хосе Каррерас нартай хамт хийсэн "Гурван цээл хоолойтон" хэмээх концертын бичлэг бүхий , видео хуурцаг нь Эльвис Пресли болон Роллинг Стоунз гэх мэт суутнуудын цомгийн борлуулалтыг давжээ.
Лучано Паваротти (, 1935 оны 10-р сарын 12 -нд Италийн Модена хотод төрсөн- 2007 оны 9-р сарын 6-нд Модена хотод нас барсан) нь Италийн цээл хоолойтой тенор дуучин бөгөөд дуурийн алдартай дуучдын нэг юм.
1961 онд Режжо Эмилиагийн урлагийн наадамд түрүүлж, мөн оны 4 сарын 29-нд тус хотын театрын тайзнаа Пуччинигийн "Ла Поэм" дуурийн Родолфогийн дүрд дуулан, дуурийн талбарт гарч иржээ.
Паваротти 2004 оны 3 сард, 69 настайдаа Метрополитан театрын тайзнаа "Тоска" дуурьт дуулаад урлагийн алтан тайзаа орхих болсноо зарлаж, дэлхийг тойрсон аялан тоглолт хийсэн юм.
Үйл үгийг үгийн сангийн бодит утгаар нь 1. үйл хөдлөл заах/яв, гүй, бич/, 2. явц заах /бод, хөгж, сэтгэ/, 3. байдал заах /царц, гялай, хагар/гэж ангилж болно.
Үйл үг нь өмнөх үгээ нэр,үйлийн ихэнх холбох нөхцөл, үгийн үндэс, захируулан холбох үгээр захирч, холбоо үг, өгүүлбэрийн доторх үгсийн хэлзүйн хэлбэржилтийг тогтоох гол тулгуур нь болдог.
Оросууд ингуш ба чеченьчүүд нь угтаа нэг үндэстэн гэж буруу ойлгож байсан боловч Хаант Орос Улс Хойд Кавказыг эзлэхэд ноцтой эсэргүүцэл үзүүлсэн зүүн хэсгээр нь нутагладаг догшин 'Нохчи' хэмээх угсаатанд чеченүүд гэж нэрлэж.
1943-44 онд дэлхийн хоёрдугаар дайны үеэр Германы талд тусалсан хэмээх шалтгаанаар Иосиф Сталины шийдвэрээр чечень, ингуш зэрэг үндэстнүүдийг Дундад Ази, Сибирь лүү хүчээр нүүлгэн шилжүүлжээ.
Сарын өмнө болсон, ингушуудын бойкотлосон сонгуулиар сонгогдсон ерөнхийлөгч Бүгд Найрамдах Чечень-Ингуш Улсын тусгаар тогтнолыг тунхаглахад, ингушууд бүх нийтийн санал асуулга зохион байгуулж, Бүгд Найрамдах Ингуш Улс болон Чечениэс салахаар шийдсэн.
1992 оны 6 сард ОХУ-ын ерөнхийлөгчийн зарлигаар Бүгд Найрамдах Ингуш Улс албан ёсоор байгуулагдсан бөгөөд ингэхдээ Хойд Осетоос газар нутаг таслан өгчээ.
1999 онд эхэлсэн Чеченийн дайны улмаас дүрвэгсэд тус улсын нутагт орж ирэн, дотоод байдал хурцадсан тул ОХУ-ын засгийн газар дотоодын цэргийн 2500 орчим хүнтэй арми илгээн, бие бүрэлдэхүүнээ 3 дахин ихэсгэсэн байна.
Монгол хэлэнд эгшгийг эр, эм, саармаг хэмээн ангилж, эр эгшиг бүхий язгуурын араас эр болон саармаг эгшиг, эм эгшиг бүхий язгуурын араас эм болон саармаг эгшиг ордог.
Хуучнаар Засагт хан аймгийн Эрдэнэ бишрэлт Засагт ханы хошуу, Сайн Ноён Хан аймгийн Хошууч засгийн хошуу Наро Банчин хутагтын шавь нарын нутгийн баруун хэсэг орсон байдаг.
Ардын засгийн газрын 1923 оны 10 дугаар сарын 19-ний өдрийн шийдвэрээр 1924 оны хавар Завхан голын баруун дэнж “Цагаан-Олом” хэмээх газар Засагт хан аймгийн Эрдэнэ бишрэлт Засагт хааны хошууг Хан Тайшир уулын хошууны Тахилгат /Тайшир/ сум гэж нэрлэн, 8 багтайгаар сумын түр хороог байгуулсан түүхтэй.
Монгол улсын баруун хязгаарт Говь-Алтай аймгийн зүүн хойд хэсэгт Хасагт Жаргалангийн нуруунаас урагшлан Хан Тайшир нурууны ар хүртэл, хангай говийн заагт, Завхан голын дагуу уул нуруу, тал хээр хосолсон 391.3 мян га талбайг хамран оршдог.
1953 онд Тайшир сумын “Туяа” нэгдэл, 1955 онд Түмэн суманд “Сүхбаатарын зам” нэгдэл байгуулагдаж, 1968 онд Тайшир, Түмэн сумууд нэгдэж, Тайшир сумын захиргаа, “Сүхбаатарын зам” нэгдэл болж өргөжсөн түүхтэй.
1925 оны 8 дугаар сарын 20-нд анхны сургууль Шаврын голд Арын хүрээний тэнхим нэртэй байгуулагдаж, Сумын Соёлын төв 1928 онд Улаан гэр нэртэйгээр байгуулагдсан.
Харин 1947 онд Мухаммад Али Жиннах ба Мусульмануудын Чуулганы удирдсан, мусульмануудад зориулсан орон байгуулах хөдөлгөөний үр дүнд Синд, Баруун хойд заагийн муж, Баруун Панжаб, Балучистан, Зүүн Бенгал мужууд нэгдэж Пакистан улс бүрэлдэн тогтох болжээ.
Пакистан нь Исламын зөвлөгөөний байгууллага , Өмнөд Азийн бүсийн хамтын ажиллагааны нэгдэл , Хөгжиж буй 8 орон , Эдийн засгийн хамтын ажиллагааны байгууллага зэрэг байгууллагуудыг анх байгуулсан орнуудын тоонд орно.
Мөн НҮБ, Үндэстнүүдийн хамтын нөхөрлөл , Дэлхийн худалдааны байгууллага, 33 хөгжиж буй орнууд , 77 хөгжиж буй орнууд зэргийн гишүүн бөгөөд, НАТО-гийн гишүүн биш АНУ-н чухал холбоотон бөгөөд цөмийн зэвсэгтэй юм.
Хо өрлөгөөр ахлуулсан Торгууд, Дөрвөд аймгийнханаас ихэвчлэн бүрдсэн Ойрад нь 1607 онд баруун зүг нүүдэллэн одсон бөгөөд цааш нүүсээр Ижил мөрөнд суурьшиж Халимагийн хант улсыг байгуулжээ.
Халимагууд Оросын харъяанд байсан жирийн нэгэн жижиг угсаатан байсангүй 1681 онд Башкирыг Орост нэгтгэхэд, 1710 онд Туркийн эсрэг дайнд, 1709 онд Шведтэй хийсэн Полтавын тулалдаанд, 1728 онд Персийн дайнд, 1786 онд Оросууд Кавказыг эзлэн авч Крымын ханлигийг бут цохиход, 1810-1814 оны Орос-Францын дайнд Оросын гол холбоотон болж оролцож байжээ.
Наполеон Бонапарт "хүн төрөлхтөн дайн байлдааны үед жигд цэмцгэр хувцас, ёслол төгөлдөр жагсаал, нижгэр бөмбөр гэх мэт цэргийн урлагийн соёлыг харуулах ёстой. Оросын армийн дунд хүн иддэг зэрлэгүүд байгаа ба тэдгээр махчидаас болж эр цэрэг ид хаваа үзүүлж чадахгүйд хүрч байна. Та тэр зэрлэгүүдийг турхирч араас нь Оросын армийн хүч чадал гэж хийрхэж буй нь инээдэмтэй хэрэг. Харин би тэр зэрлэгүүдтэй бус тантай, Оросуудтай тулалдахыг хүснэ" гэж Оросын хаан Александрт захидал илгээж байлаа.
Энэ дайнд халимагийн Түндэв, Цэрэнжав, баруун Монголоос ирсэн Жамъян, Цэвэгжав нарын удирдсан Халимаг цэргүүд Оросын армийн бүрэлдхүүнд явж Австри хүртэл тулалдаж Оросын хаанаас их шан харамж авчээ.
1631-ээс 1771 он хүртэл «Ижилийн Ойрадын улс» тусгаар тогтнож байсан хэдий ч 1771 оноос Оросын Хаант Улсын Астрахань мужийн харьяанд 9 улс болон хуваагдаж оржээ.
Хожим 1920 онд ЗХУ, түүний ЗСБНХОУ-ын доор «Халимагийн автономит муж» байгуулагдаж, 1935 онд «Зөвлөлт Социалист Автономит Бүгд Найрамдах Халимаг Улс» болсон ба ОХУ байгуулагдахад 1992 оноос Бүгд Найрамдах Халимаг Улс болжээ.
1917 оны хувьсгалын дараа Халимагийн олон язгууртан, ноёд Франц, Америкийн Нэгдсэн Улс руу цагаачилсан бөгөөд Ижил мөрөндөө үлдэн өлсгөлөнд нэрвэгдсэн халимаг ах дүү нартаа 1922-1923 онд Монголын АЗГ-аас тусламж үзүүлж байсан тухай архивын мэдээ байдаг.
Октябрийн хувьсгалын дараа халимагчууд бие даах зорилгын үүднээс 1917 онд ван Тундутовын удирдлагаар Халимагийн зэвсэгт бослого гаргасан ба зөвлөлтжүүлэх үйл явцын эсрэг 1930-д онд мөн зэвсэгт бослого гарган эсэргүүцэж байсныг Зөвлөлт Холбоот Улс өөрийн Улаан Армийн хүчээр цус урсган хүчээр дарж байжээ.
17-р зууны эхэнд Торгуудын Хо өрлөг Эрчисийг уруудан баруунш алслаж хасаг, татар зэрэг олон улс түмэнтэй байлдан нүүсээр Ногайн улсыг мөхөөгөөд газар орныг нь эзлэн сууснаас эхлэсэн 9 хэсэг нүүдэл, 1771 оных гэх мэт Зүүнгар руу буцсан 4 нүүдлийн дараа Ижилийн хөвөөнд хоцорсон нь Халимаг болон үлджээ.
Оросууд тэднийг калмык гэдэг болсон нь «үлдсэн», «гээгдсэн» гэсэн утгатай калмак гэх татар тэмдэг нэрээс уламжласныг 1761 онд Оросын түшмэл В.Бакунин бичиж үлдээсэн.
Л.Гумилевээс ямар ард түмнийг хамгийн их хүндэлдэг гэж асуухад халимаг болон Умард Америкийн индианчууд, учир нь тэд боол болсноос үхсэн нь дээр гэж үздэг гэж хариулжээ.
Америкийн сэтгүүлч Анна-Луиза Стронг 1945 онд "Зөвлөлтийн ард түмнүүд" номондоо Берлиний сонингууд халимагуудын хэтэрхий гэмээр эрэлхэг зоригийг онцгойлон бичиж байсан гэжээ.
Орос хэлний "калмыки" гэдэг оноосон нэр ЗХУ-ын бүрэлдэхүүн дэх Ойрадыг хэлэх ерөнхий нэр болсноор алс хол ч гэсэндээ Киргиз улсад байгаа 4,188 Сарт халимагийг мөн л калмыки гэж бүртгэдэг хэвээрээ байна.
Халимаг , о.т. хальмгуд, хальмг улс; оросоор калмык, о.т. калмыки; англиар о.т. , ) — Монгол хэл-угсааны, Ойрадын бүлэгт багтдаг, ОХУ-ын харьяа болох монгол ард түмэн, 190 мянга орчим хүнтэй ястан.
Халимагууд одоо Астрахань мужид багтсан 10 аймаг, Ойрадын Батут, Хэрэйд, Дөрвөд, Хошууд, Харнууд, Тэлэнгэд овог, ястнууд багтсан ОХУ-ын харъяа 178000 орчим хүн амтай, өөртөө засах эрх бүхий Бүгд Найрамдах Халимаг Улсад амьдарч байна.
Гүюг хаан нь 1246 оны 8 сарын сүүлч 9 сарын эхээр Ромын папын элч Плано Карпиниг хүлээн авч уулзаж байсан ба энэ үеэр Плано Карпини нь Ромын пап Иннокентийн албан захидлыг их хаанд өргөн барьжээ.
1 метр 12 см урт, 20 см өргөн хоёр хэсгээс бүрэлдэж бичгийн төгсгөл ба наалдуулсан залгаас дээр нь "Мөнх тэнгэрийн хүчинд" хэмээх Монгол үсгийн улаан тамга дарсан энэхүү бичиг хожим нь Ватиканы номын сангаас олдсон юм.
Мөн Ромын пап ламын элч Плано Карпини оролцсон бөгөөд тэрээр Ромын папын монголчуудыг Христийн шашинд орж, Унгар зэрэг Христийн шашинт орнуудыг түйвээснийхээ бурууг хүлээхийг шаардсан захидлыг авч иржээ.
Үүнд дургүйцсэн Чингис хааны отгон дүү Тэмүгэ отчигин ноён өөрийн харъяат газраас цэрэг дайчлан Дөргэнэ хатныг зайлуулж, өөрөө хааны суурийг эзлэхээр хөдөлжээ.
Түүний дараа 1236-1240 онд болсон Бат хааны Кипчак, Алан, Кавказын нутаг болон Оросын вант улсуудыг эзлэх аян дайнд оролцож байсан бөгөөд энэ дайны явцад Баттай муудалцсан тул Өгэдэй хааны зарлигаар өөрийн цэргийн хамт Монгол улс руу буцжээ.
Чингис хааны үндэс суурийг нь тавьж, Өгэдэй хааны үед жинхэнэ ёсоор төлөвшин тогтсон Монгол гүрэн Гүюг хааны үед нүүдэл, суурьшмал хосолсон дэлхийн хэмжээний эзэнт гүрэн болсон билээ.
Түүний эх нь Мэргид аймгийн Дөргэнэ (түүнийг түүхийн сурвалж бичгүүдэд Туракина, Турхан, Наймалж, Наймалжин гэх мэтээр нэрлэсэн байдаг) хатан байсан юм.
Уур амьсгал гэдэг нь явцуу утгаараа бол "дундаж цаг агаар" бөгөөд үүнийг илүү нарийвчилбал, сараас мянган жил, сая жилийн хугацаан дахь цаг агаарын дундаж хэлбэлзэлийн статистик үзүүлэлт юм.
Эртний уур амьсгал судлал нь нуурын ёроолын шавар, мөнх цас болон мөс, модны жилийн цагираг, шүр зэргийг судлан, түүнийхээ үр дүнд өнгөрсөн цаг үеийн уур амьсгалын талаарх мэдээллийг гаргаж авдаг салбар шинжлэх ухаан юм.
Уур амьсгалд өргөрөг, өндөр, хуурай газар, усны харьцаа, далай, тэнгис, уул нурууд, далайн урсгал, далайн усны дулааны энергийн хувиарлалт , ургамлын бүрхэвч, хүлэмжийн хийн эффект зэрэг олон хүчин зүйл нөлөөлнө.
Орчин үеийн уур амьсгалын бүсүүдийн ангилал нь температур ба хур тунадасны хэмжээн дээр тулгуурлах тул уур амсьгалын бүсүүдын зураг нь ургамлын бүрхэвчийн зурагтай ойролцоо харагдана.
Эртний уур амьсгал судлал нь Дэлхийн өнгөрсөн түүхийн хугацаанд тохиолдсон уур амьсгалын өөрчлөлт, түүний давтамжийг, мөнх цас, мөс, модны жилийн цагираг, тунадас, шүр, чулуу зэргийн судалгаанаас гарган авсан мэдээлэл дээр тулгуурлан судлана.
Радикал үзэлтэй Кэбэкийг чөлөөлөх фронт 1970 онд Кэбэкийн тусгаар тогтнолыг шаардаж бөмбөг дэлбэлж, хүн хулгайлснаар аравдугаар сарын хямралыг дэгдээсэн.
Илүү аядуу үзэлтэй Рене Левескийн Парти Кэбэкуа нам 1976 онд төрийн эрхэнд гарч, 1980 онд Кэбэкийн бүрэн эрхэт байдлын талаар бүх нийтийн санал хураалт явуулсан боловч амжилт олоогүй юм.
Брайан Малрунигийн Дэвшилтэт Консерватив Намын засгийн газар 1989 онд Мийч нуурын зөвшилцлөөр Кэбэкийг "өвөрмөц нийгэм" хэмээн үндсэн хуулинд хүлээн зөвшөөрөхийг оролдсон боловч амжилтгүй болжээ.
Үндсэн хуулийн маргаанаар дэгдсэн бүсийн хурцадмал байдал бүсийн шинэхэн намууд болох Люсиан Бушараар удирдуулсан Блок Кэбэкуа болон Баруун Канадын Престон Мэннингээр удирдуулсан Канадын Шинэчлэлийн Намд Дэвшилтэт Консервативчуудыг 1993 оны холбооны сонгуулиар тавдугаар байр руу ухраах боломж өгчээ.
1995 онд явагдсан Кэбэкийн бүрэн эрхэт байдлын тухай хоёрдахь удаагийн бүх нийтийн санал асуулга 50.6 : 49.4 буюу маш өчүүхэн хувиар татгалзсан дүн гарчээ.
1997 онд Канадын Дээд Шүүх аль нэг муж дангаараа тусгаарлахыг үндсэн хуульд нийцэхгүй хэмээсэн шийдвэр гаргасан бөгөөд Жан Шретианий Либерал засгийн газар хэлэлцэн тохирсон тусгаарлалтын нөхцлийг заасан "Тодорхой байдлын акт" гаргав.
Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеэр Британи Германд дайн зарласнаас хойш гурав хоногийн дараа Канад Либерал Ерөнхий сайд Виллиам Лион Маккензи Кингийн удирдлага дор Германд хараат бусаар дайн зарласан.
Канадын цэрэг Атлантын Далайн тулалдаан, нуран унасан 1942 оны Франц дахь Дийппийн довтолгоо, Холбоотны Италийг эзлэх ажиллагаа, Д-өдрийн буулт, Нормандийн тулалдаан, 1944 оны Шэлдтийн тулалдаан зэрэгт чухал үүрэг гүйцэтгэжээ.
Нидерландыг эзлэгдсэний дараа дайны үеэр тус улсын хааны гэр бүлийг орогнуулж байсных нь төлөө Нидерланд Канадад талархал хүргэсэн бөгөөд Нидерландыг Нацист Германаас чөлөөлөхөд манлайлж, томоохон хувь нэмэр оруулсных нь төлөө талархснаа илэрхийлсэн.
Канадын аж үйлдвэр Канад, Британи, Хятад, Зөвлөлт Холбоот Улсад зориулан цэргийн зориулалттай техник, хэрэгсэл үйлдвэрлэж байсан тул эдийн засаг нь цэцэглэн хөгжжээ.
1967, 1976 онд ялгаварлан гадуурхах үзэлгүй Цагаачлалын хуулиуд баталж, 1971 онд олон соёлоос бүрдсэн улс болох бодлого явуулж эхэлснээр; Европ бус цагаачдын давалгаа тус улсын нүүр царайг өөрчилжээ.
Нийтийн эрүүл мэндийн үйлчилгээ, Канадын тэтгэврийн төлөвлөгөө, Канадын оюутны зээл, Гадаадын хөрөнгө оруулалтыг хянах алба, Үндэсний эрчим хүчний хөтөлбөр зэрэг социал-демократ хөтөлбөрүүд 1960-1970-аад онд бий болсон боловч мужийн засгийн газрууд, ялангуяа Кэбэк, Альбертагийн засгийн газрууд эдгээрийн олонхийг өөрсдийн харъяалах асуудалд хөндлөнгөөс оролцсон явдал хэмээн үзэж эсэргүүцсэн байна.
Эцэст нь Ерөнхий сад Трудогоор удирдуулсан үндсэн хуулийн хурлууд болж, эдгээрийн үр дүнд үндсэн хуулиа Британиас тусгаарлан 1982 оны Үндсэн хуулийн актанд хувь хүний эрх дээр тулгуурласан Канадын эрх, эрх чөлөөний хартиг гаргасан ажээ.
Кэбэкт зөрчилдөөн гарахаас сэргийлж, 1774 онд Кэбэкийн тухай хууль гарган Кэбэкийн нутаг дэвсгэрийг Их Нуурууд болон Охайо голын хөндий хүртэл тэлж, франц хэл, католик шашин, Францын иргэний эрх зүйг Кэбэкт сэргээжээ.
Кэбэк муж дахь англи хэлт лоялистуудын сэтгэл санааг түвшитгэхийн тулд, 1791 оны Үндсэн хуулийн актаар тус мужийг франц хэлт Доод Канад, англи хэлт Дээд Канад хэмээн хувааж, тус бүрт нь өөрийн хууль тогтоох хуралтай байх эрхийг олгожээ.
Гэхдээ үндсэн хуулийн концепцийн дагуу хатан хаан ба түүний томилсон төлөөлөгч болох Канадын Амбан захирагч их төлөв ёслолын шинжтэй, улс төрийн бус үүрэг гүйцэтгэдэг бөгөөд гүйцэтгэх эрх мэдлийг хэрэгжүүлэх эрх нь Канадын засгийн газрын танхимд байдаг.
Засгийн газар нь сонгуулиар гарч ирдэг Канадын Нийтийн Танхимын өмнө хариуцлага хүлээдэг сайд нараас бүрддэг бөгөөд Ерөнхий сайд засгийн газрыг тэргүүлдэг.
Хариуцлагатай засгийн газрын зарчмуудаас үүдэн гарч ирсэн энэхүү зохицуулалт засгийн газрын тогтвортой байдлыг хангаж, Засгийн газрын танхимын бусад гишүүд, Сенатчид, холбооны шүүхийн шүүгчид, хатан хааны корпорациуд, засгийн газрын агентлагуудын тэргүүнүүд, холбооны болон мужийн төлөөлөгчдийг томилохоор сонгодог Ерөнхий сайдын албыг тус тогтолцооны хамгийн хүчтэй байгууллагуудын нэг болгодог.
Канад, Америкийн Нэгдсэн Улс хоёрын хооронд дэлхий дээр хамгийн урт хамгаалалтгүй хил байдаг, тус хоёр улс цэргийн ажиллагаа, хээрийн дадлага сургуулий талаар хамтран ажилладгаас гадна, бие биенийхээ хамгийн том худалдааны түншүүд юм.
Гэхдээ Канад хараат бус гадаад бодлого хэрэгжүүлдгийн хамгийн тод жишээ нь Кубатай бүрэн харилцаатай байдаг, Иракийн дайнд оролцохоос татгалзсан зэрэг явдал юм.