polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Чечений арми Аргун хотыг хамгаалж, төв штабаа бүрэн бүслэгдсэн Шали руу шилжүүлж, дараа нь Сержен-Юрт руу нүүж, сүүлд нь Шамил Басаевын уугуул нутаг болох Веденод ирсэн байна.
Оросын хүчний удирдлага хууль, ёс суртахуун зөрчсөн өөрийн бүрэлдэхүүнээ чимээгүй өнгөрүүлж байсан бөгөөд шийтгэх бүү хэл шалган тодруулдаг ч үгүй байжээ.
Харин телевиз, сонинууд оросын цэргүүдийн үйлдсэн гэмт хэргийн үзэл сурталгүй дүр зургийг уудлан олон нийтэд хүргэж байсан бөгөөд энэ нь олон нийтийн засгийн газартаа итгэх итгэл үнэмшлийг бууруулж, Ельцины нэр хүнд эрс унав.
18-р зууны эхээр Их Петр хааны үед Орос анхлан Чечений уулархаг нутгийг эзлэн авсан бөгөөд 1817-1864 оны Кавказын дайны үед анхны түрэмгийлэгчдийн эсрэг бослого дэгдэж байв.
Германы цэргүүдтэй хамтран ажиллаж байсанд нь шийтгэн 1944 онд Зөвлөлтийн улс төрийн цагдаагийн газрын дарга Лаврентий Бериягийн тушаалаар 1 сая гаруй Чечень, Ингуш болон бусад Умард Кавказын хүн амыг Сибирь, Төв Ази руу цөлсөн байна.
Түүнчлэн Ельцин нэгэн алдаа гаргасан нь Чечень руу хөрш зэргэлдээ бүс нутгаас цэрэгт дөнгөж татагдсан шинэ цэргүүдтэй ангиудыг дайчилсан бөгөөд мэргэжлийн цэрэг тун цөөн байлаа.
Оросын цэргийн сэтгэл санаа, ёс суртахууны болоод байлдааны бэлтгэл, чухам яагаад, бүр хаашаа явж буйгаа ч үл ухах Оросын цэрэг байлдах чадвар үнэхээр сул байжээ.
Ингушетэд томоохон хэмжээний эсэргүүцлийн ажиллагаа явагдан баруун замын цэргийг саатуулсан бөгөөд 30 гаруй цэргийн тээврийн хэрэгслийг галдан шатааж, 70 гаруй байлдагч ангиа орхин явлаа.
Оросын арми дахь кавказ болон төв азийн гаралтай цэргүүдийг ялгаварлан гадуурхах, хүчирхийлэх явдал газар авсны нэг жишээ нь архи уусан орос цэргүүд 9 ингуш, 1 башкир цэргийг буудан хороосон явдал бөгөөд тэр битгий хэл оросуудын эмх замбараагүй явдлын хохирогч болон 5 ингуш иргэд болон Ингушетийн Эрүүл мэндийн сайд нь өөрөө амиа алджээ.
Олон улсын Европын аюулгүй байдал, хамтын ажиллагааны байгууллага үүнийг “төсөөлөхийн аргагүй сүйрэл” хэмээн тодорхойлсон бол Зөвлөлтийн удирдагч байсан Михайл Горбачев “шившигт, цуст адал явдал”, Германы канцлер Хэльмут Коль “жинхэнэ солиорол” хэмээн мэдэгдэж байлаа.
Салан тусгаарлагчид ч барьцаалах ажиллагааг өргөн хүрээтэй зохион байгуулж, холбооны хүчинтэй хамтран ажилласан, урвасан чеченүүд болон олзлогдогчдыг олноор нь цаазлаж байв.
1992 оны 10 сард Оссет-Ингушийн мөргөлдөөнийг зохицуулахад оролцож байсан оросын арми Чечений хилийн ойролцоо шилжих болсныг Дудаев эмзэгээр хүлээн авч улсдаа онц байдал зарлан, хэрэв хилээс цэргээ татахгүй бол хариу арга хэмжээ авахаа мэдэгдэж байлаа.
12 сарын 11-нд Оросын Батлан хамгаалахын сайд, Генерал Павел Грачев болон Дудаев нар “цаашид хүч хэрэглэхээс татгалзах”-аар тохирон Оросын цэрэг “Чеченьд үндсэн хуулийг сахиулж, Оросын нутаг дэвсгэрийн нэгдмэл байдлыг” хангах нэрийн дор тус бүсд нэвтэрлээ.
Грачев Дудаевыг хоёрхон цагийн дотор ганц хороо агаарын десантаар буулгаж авна хэмээн сайрхаж, энэ бол цус урсгахгүй “блицкрэг-цахилгаан дайн” байх болно гээд яаж ч бодсон 12 сарын 20-ноос цааш хэтрэхгүй хэмээж байлаа.
Чечень дэх учир утгагүй дайнд иргэдээ оролцуулахгүй хэмээн олон бүгд найрамдах улсууд цэрэг татлага зохион байгуулахгүй тухай хууль хүртэл гаргаж байсны нэг жишээ нь Чувашийн засгийн газар Чечень дэх дайнд иргэдээ оролцохоос эрх зүйн хувьд хамгаалж хууль гаргаж байсан явдал юм.
1994 оны 8 сард Умард Чечень дэх сөрөг хүчний бүлэглэл томоохон зэвсэгт ажиллагаа зохион байгуулсан бөгөөд Москва босогчдыг далдуур дэмжин зэр зэвсэг, цэргийн тоног төхөөрөмж, мөн хөлсний цэргүүдээр хангаж байв.
Энэ үед буюу 1991 оны 9 сарын 6-нд хуучин Зөвлөлтийн агаарын цэргийн хүчний нэр хүнд бүхий генерал байсан Жохар Дудаев тэргүүтэй Чечений ард түмний үндэсний конгресс намын дайчид Чечень-Ингушийн дээд зөвлөлийг хүчээр эзлэн Грозный дахь Зөвлөлт холбоот улсын коммунист намын дарга Виталый Куценког цонхоор шидэн амийг нь хороож, засгийн газрыг тараалаа.
Ельцин энэ үед Ингуш Оросын өөр нэг бүгд найрамдах улс болох Умард Осеттай зэвсэгт мөргөлдөөн хийж байсныг далимдуулан тус өөртөө засах улсыг задлан шинээр Ингушэтийн өөртөө засах улсыг байгуулж, холбоонд нэгтгэв.
Орос угсаатан Зөвлөлт Социалист Холбооны Орос улсын хүн амын 70 гаруй хувийг бүрдүүлж байсан боловч нилээд олон бүс нутгуудад угсаатны болон шашны ялгаа хүчтэй гарч байлаа.
Оросын байлдааны үндсэн стратеги нь галын хүч буюу хүнд артилери болон агаарын цохилтонд тулгуурлаж байсан тул орон нутгийн иргэдтэй хэлхээ холбоо муутай, хорогдох газар хомс, тусгаарлагдсан орос иргэд уг бөмбөгдөлтийн үндсэн бай болж байжээ.
1996 оны 1 сард 200 гаруй орос иргэдийн зорчиж явсан Туркийн зорчигч тээврийн хөлөг онгоцыг зэвсэглэсэн туркчууд барьцаалан Чеченьд өрнөж буй цуст хядлагыг дэлхий нийтэд мэдээлэхийг шаардсан байна.
Заналхийлж буй тулааны аюулаас нүүн шилжих гэсэн энгийн иргэдийн нүүдлийг Оросын цэргүүд хорьж, олон улсын хүмүүнлэгийн байгууллагуудтай хамтран ажиллааагүй учир иргэд олноор хохирч байлаа.
Хиргисүүрийг цогцлон бүтээхдээ маш их хүч хөдөлмөр зарж, асар олон чулууг овоолон, том дугуй чулуун дараас үүсгэн байгуулсан байдаг учир малтан судлахад их хүч хөдөлмөр, цаг хугацаа шаардагддаг.
Хиргисүүрийг үйлдэгчид нь хүрэл ба төмөр зэвсгийн түрүү үеийн нүүдэлчид байсан гэдэг нь түүний дөрвөлжин булш, буган хөшөөтэй нэг дор нэгэн цогцолбор болон оршин байдгаас илэрхий.
Хиргисүүрүүдийг МЭӨ мянган жилийн сүүлчээс МЭӨ мянган жилийн эхэнд буюу хүрэл зэвсгийн үед, гадуураа хүрээтэй нь төмөр зэвсгийн үед холбогдоно гэж үздэг.
Хиргисүүрийн оршуулгын байгууламжид хүнээ баруун тийш хандуулан газрын хөрсөн дээр тавьж , чулуугаар овоолон даруулсан байх бөгөөд эд өлгийн зүйл төдийлөн элбэг олддоггүй.
Судлаачид хиргисүүрийг МЭӨ мянган жилийн төгсгөл МЭӨ мянган жилийн эхэн үед холбогдуулан авч үздэг бөгөөд бүтэц зохион байгуулалтыг нь авч үзвэл, нас барагсадаа гол төлөв баруун болон баруун хойд зүг рүү чиглүүлэн тавьдаг байсан нь тодорхой байна.
Үүнийг 18-р зуунд оросын түүхч Василий Татищев анх нийтэлсэн ба түүнийхээр өнөөдөр үгүй болсон нэгэн баримтад Суздалийн их ван Юрий Долгорукий Ижил мөрний дээд хэсэгт газар нутгаа өргөтгөх явцад байгуулсан хэмээжээ.
Энэ хот нь Москвагаас зүүн хойд зүгт 300 орчим километрийн зайд Кострома гол Ижил мөрөнд цутгах бэлчир дээр орших ба оросын эртний, гоёмсог хээнцэр архитектур бүхий жуулчдын очих дуртай Алтан цагаригийн нэг хэсэг бүрэлдэхүүн хот юм.
Дабл-дабл буюу 13.1 оноо, 10.5 дамжуулалтыг замналынхаа турш дунджилж, улирлыг дамжуулалтаар завсаргүй тэргүүлсэн, нэг багт завсаргүй гараалсанаараа , оролцсон тоглолтоороо Карим Абдул-Жаббар болон Роберт Пэришийн удаад -т тус тус НБА-д эрэмбэлэгддэг.
Жон Хьюстон Стоктон (, 1962 оны гуравдугаар сарын 26-нд Вашингтон мужийн Спокан хотод төрсөн) — Америкийн зодог тайлсан мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд алдартай холбон тоглогч юм.
Юта Жаз, АНУ-ын шигшээд сагсан бөмбөгийн замналаа өнгөрүүлсэн Стоктон НБА-гийн түүхэнд 15 806 дамжуулалт, 3 265 бөмбөг таслалтаар тэргүүлдэг.
1991 оны нэгдүгээр сарын 15-нд Сан-Антониотой тоглоход хувийн дээд 28 дамжуулалтаа бүртгүүлсэн Стоктоныг 2006 оны тавдугаар сарын 11-нд . 'бүх цагийн холбон тоглогчоор' Мэжик Жонсон, Оскар Робертсон, Айзея Томас нарын удаад нэрлэсэн билээ.
Багийн анд Карл Мэлоунтойгоо хоёр дараалан шувтаргын тоглолтонд Майкл Жорданы Чикаго Буллзийг баралгүй 'НБА-д аваргалаагүй шилдэгүүдийн эгнээг' тэлсэн байдаг билээ.
Ардын жүжигчний уран бүтээлийн хөрөг УРАН АВЪЯАС, ОЮУН БИЛГЭЭ УРЛАГТ ЗОРИУЛСАН ХҮН Монголын театр хөгжлийнхөө түүхэнд авъяас билэгтэн олныг төрүүлсээр илсэн билээ.
БНМАУ-ын Ардын жүжигчин Нямын Цэгмид бол оюун билэгт авъяаслаг жүжигчин бөгөөд түүний бүтээсэн менго, Пеклеванов, Верст, Дандар, Даравгар, Цотон, Богд зэрэг өөр хоорондоо адилгүй өвөрмөц олон сонин дүрүүд театрын түүхэнд үүрд үлдэнэ.
Монголын театрын ахмад зүтгэлтний нэг БНМАУ-ын ардын жүжигчин Н.Цэгмид 1910 онд Булган аймгийн могод сумын нутагт болох Сайхан хулж гэдэг газар малчин ард Нямын гэрт төржээ.
тэр үед ардын нам засгийн бодлого хувьсгалт арга хэмжээний тухай олон түмэнд сурталчилан таниулах зорилгоор ухуулаг урлаг уран сайхны бригадтай хамт аймаг хошуудаар ажиллаж байв.
авъяастан залуучуудаар бүрдэл болсон урлагийн энэ бригад нь ардын урлагт түшиглэн үлгэр магтаал хэлэх, дуулах хөгжимдөх ший гаргах зэргээр олон төрөл зүйлийг үзүүлдэг байв.
Хар шар феодлын харгис дээрэнгүйлэл, шунахай ховдог шинж, завхай зайдан бузар явдал, ялзарч хоцорсон хуучин үзэл санааг хайр найргүй илрүүлэн шүүмжилсэн олон тооны жүжгийг орон нутагт тавьж сонирхуулж байсан байна.
Төвөөс авзагын хушуунд очсон урлагийг бригадын хүмүүс “Саьъяа носн” гэдэг дуут жүжгийг орон нутгийн сайн дурын уран сайханчдад зааж сургахад Н.Цэгмид оролцож Ламъяа ламын рольд жүжиглэсэн нь ирээдүйн ардын жүжигчин болохын их үүсвэр байлаа.
Дараа нь Н.Цэгмид Улаанбаатар хотын Санхүүгийн сургуульд шилжин ирж суралцахдаа сургуулийн дэргэдэх уран сайхны дугуйланд идэвхтэй оролцохын хамт төвийн үзвэрийн газруудад их явах болов.
Шалгалтанд тэнцсэн боловч мэргэжилтэй санхүүгийн мэргэжилтэн дутагдалтай байсан учраас Н.Цэгмидийг театр шилжүүлсэнгүй харин засгийн газрын нягтлангаар томилов.
Гэвч Н.Цэгмид өөрийн хүсэл сонирхолтой уранс айхны сайн дурын ажилд идэвхтэй оролцож, тэр үеийн нэрт жүжигчин “Дэлдэн боохой” хэмээх Лувсансодном, Дамдинбазар нартай ойртон танилцсан нь Н.Цэгмидэд уран бүтээлийн том алхам болжээ.
1932 онд Н.Цэгмид Улсын төв театрт нягтлан бодогчоор шилжин ирж үндсэн ажлаа хийхийн хамтаар оройн түр сургуульд амжилттай суралцан урлагийн ухааны зарим нэг үндэсүүдтэй танилцжээ.
1982 онд тэрээр бичиг баримтаа бүрдүүлж, Одесса дахь Тэнгисийн цэргийн дээд сургууль, Киевийн Улсын Их Сургуулийн Олон улсын харилцаа, олон улсын эрх зүйн факультетэд тэнцэж, сүүлчийнхийг сонгосон.
2004 оны ерөнхийлөгчийн сонгуульд Виктор Ющенко ялалт байгуулсны дараа Порошенко Украины Үндэсний аюулгүй байдал, батлан ​​хамгаалах зөвлөлийн нарийн бичгийн даргаар томилогдсон.
2005 оны 9-р сард Украины улс төрийн хямралын үеэр Украины улстөрчид авлигын хэрэгт холбогдсон гэж олон нийтэд буруутгаж эхэлсэн тул ерөнхийлөгч В.Ющенко Порошенко болон тэр үед Ерөнхий сайд Юлия Тимошенко тэргүүтэй сайд нарын танхимыг бүхэлд нь огцруулжээ.
Виктор Януковичийг ерөнхийлөгчийн суудлаас огцруулахтай зэрэгцэн Дээд Рада ерөнхийлөгчийн ээлжит бус сонгуулийг 2014 оны тавдугаар сарын 25-нд явуулахаар товлов.
1993 онд тэрээр "Украины аж үйлдвэр, хөрөнгө оруулалтын концерн" ХК-ийн ерөнхий захирал болсон бөгөөд чихэр, боовны хүнсний үйлдвэрүүдэд автомашин, түүхий эд борлуулах бизнесүүдийг нэгтгэсэн.
1921 онд Монголд ирсэн зөвлөлтийн тагнуулын нууц удирдагч Яков Блюмкины хэрэгжүүлсэн далд ажиллагаа олон хүнийг хэлмэгдүүлэхдээ 1922-24 оны хооронд дөрвөн том монгол төрийн зүтгэлтэнг зүй бусаар хороожээ.
Ерөнхий сайд асан Догсомын Бодоо хувьсгалын эсэргүү хэмээгдэн цаазлуулж, Бүх цэргийн жанжин асан Дамдины Сүхбаатар зөвлөлтийнхэнд хорлогдон амь алдаж, Монгол улсын хэмжээт эрхт хаан Богд Жавзандамба хутагт “коминтерний үрэл үмхэж”, Ерөнхий сайдын орлогч, Бүх цэргийн жанжин Солийн Данзан хувьсгалын эсэргүү хэргээр мөн цаазлагдсан байна.
Сүхбаатар, Данзан, Ерөнхий сайд Дамдинбазар гэх мэт хүмүүсийг алсан Элбэгдорж Ринчино гэгч тийм их эрх мэдэлтэй хүн байв уу гэвэл бас үгүй аж.
Тэр зөвхөн Сүхбаатар, Чойбалсан нарыг л удирдах эрхтэй коминтерний нууц агентын хувьд хэрэв үүрэг даалгавар биелүүлэхгүй бол өөрөө ч гэсэн “шүүхээс гадуур шийтгүүлэх” магадлалтай тул оросын эсрэг үзэл дээр тоглож Сүхбаатар, Данзан нарыг итгэлийг хөсөрдүүлсэн байна.
Яков Блюмкин бол 1918 онд Германы элчин сайд, гүн Вильгельм фон Мирбахыг гэгээн цагаан өдөр алснаараа алдаршсан улаан оросын супер тагнуулч агаад Оросын коммунист нам, Чекистийн байгууллагаас даалгавар авсан л бол, оч гэсэн газар нь очоод, хий гэснийг нь өөрийнхөөрөө сэтгээд, гүйцэтгээд дараагийн даалгавараа авахаар эргээд ирдэг алуурчин зомби байсан байна.
Монголыг түшиглэн Төвдөд коммунист үзэл санаа түгээх коминтерний стратегчдийн зорилгыг давхар биелүүлж явсанЯков Блюмкин Далай ламын эсрэг хэзээ ч, яагаад ч хөдлөхгүй монголын төр засаг, шашны удирдагчдыг Бодоогоос Богдыг хүртэл алж хядаад буудах эрхээ хэтрүүлсэн тул буцаан дуудагдсан байна.
Харин 1925 оны үед Монголд дахин очих санал түүнд тавихад царай нь барааж “Би тэнд олон хүнийг нядалсан шүү дээ… Буддын лам нарыг буудахын өмнө гэзгийг нь өөрийн гараар огтолдогсон” гэж хариулсан гэнэ.
Энэхүү улс төрийн тагнуулын үйл ажиллагаа нь хоёрхон үе шаттай: 1920 оны 8 сард Коминтерний Монгол, Төвдийн хэлтэс байгуулагдахад даргаар томилогдсон Сергей Борисов “Шашны фанатикуудаас агент элсүүлж, цэрэг байгуулан тэднээр удирдуулах” эхний үе шатны үйл ажиллагааг хэрэгжүүлсэн бол “Оросын коммунист чекистүүдийн дохио зангаагаар ажиллахыг зөвшөөрөхгүй бол Засгийн газрыг нь устгах, шашны тэргүүнийг нь алах” хоёрдугаар шатны үйл ажиллагааг Яков Блюмкин удирдсан байна.
Яков Блюмкин 1921 онд “Зөвлөлтийн Улс Төрийн Тагнуулын Ерөнхий Газар шиг байгууллагыг Монголд байгуулж өг” гэсэн Троцкийн даалгавартай ирсэн нь тодорхой боловч яг хэзээ ирсэн, хэдэн он хүртэл юу хийсэн тухай тодорхой баримт Монголд ч, Орост ч олдоогүй гэж ТЕГ-ынхан хэлж байна.
Халуун орны зэрлэг амьтдаас тухайлбал сармагчин, жимсний сарьсан багваахай зэрэг амьтнаас хүнд халдварлан улмаар хүнээс хүнд дамжин дэгдэлтийн түвшинд хүрдэг.
Эболагийн цусархаг халууралт өвчнөөр Африкийн Гвиней улсын иргэн 2013 оны 12-р сард өвчилж, улмаар хөрш зэргэлдээ Сьерра Леон, Либери, Нигери улсуудад уг халдвар тархан, 2014 оны 8-р сарын 8-ны байдлаар 1779 тохиолдол бүртгэгдснээс 961 тохиолдол буюу нийт өвчлөгсдийн 54.0% нас барсан байна.
Хүнд болон амь насанд аюултай үедээ цусархаг диатез илэрч, элэгний, бөөрний дутал, Төв мэдрэлийн системийн өөрчлөлт болон олон эрхтэн системийг хамарсан хүндрэлд хүргэнэ.
Гэнэт өндөр халуурч эхлэх ба бие сульдаж, булчин өвдөх, толгой өвдөх, хоолой эмзэглэлтэй болж өвдөх зэрэг шинж тэмдгүүд илэрч дараа нь бөөлжих, суулгах, тууралт гарах зэрэг шинжүүд нэмэгдэнэ.
ДЭМБ /Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага/ уг халдварын нөхцөл байдлыг авч хэлэлцээд, өндөр эрсдэл бүхий нийгмийн эрүүл мэндийн аюултай, онцгой нөхцөл байдал үүссэнийг зарласан байна.
Өвчтнийг хэвтүүлэн эмчлүүлж буй эмнэлгийн ажилтнууд халдвар хамгааллын чанд дэглэмийг сахиж мөрдөөгүй тохиолдолд халдвар эмнэлгийн дотоод халдвар байдлаар дэгдэх аюултай.
Английн 18-аас доошхи насныхны шигшээ багийн ахлагч асан Бэрри, дотны найз, хагас хамгаалагч Майкл Стэндин нарыг 1997 онд Астон Вилла багт 2.5 сая фунт стерлингээр эгнээндээ элсүүлсэн байна.
Виллагийн анхны гараа нь 1998 оны тавдугаар сарын 2-нд Шеффилд Уэнсдэй багтай хийсэн тоглолт байсан бөгөөд төвийн хамгаалагчийн байрлалд зүүн жигүүрээр багийн анд Гарет Саутгейт, Уго Эхиогу нартай хослодог болов.
Харин Шигшээ багийн бүрэлдэхүүнд дасгалжуулагч Кевин КиганийАнглийн Эзэнт гүрний одонт нүдэнд өртөн Дэвид Бекхэмтэй хослон тоглуулах болсоныг Евро 2000 тэмцээнд бэлтгэн хүлээж байсан хэдий ч Жейсон Уилкоксийн бэртэл илааршсанаар сэлгээний тоглогчийн хувиар л Евро-2008 тэмцээний урьдчилсан шатны тоглолтуудад оролцож байсан бол есдүгээр сарын 2-нд Францын шигшээ багтай тоглосон тоглолтонд гараанд гарч шигшээ багийнхаа анхны гарааг хийсэн байдаг ажээ.
2008 оны дөрөвдүгээр сар гэхэд Бэрригийн Астон Вилла дахь гарааны тоо 400 дөхөн багийн бүх цагийн хамгийн олон гарааны долоодугаарт бичигдсэн ба улмаар байсан байна.
Манчестер Ситигийн бүрэлдэхүүнд 18 дугаарын өмсгөлтэйгөөр анхны гоолоо Селтик багтай тоглохдоо хийсэн бол Премьер лигийн анхны гоолоо 2009 оны есдүгээр сарын 20-нд Манчестер Юнайтед багийн хаалганд оруулсан байдаг байна.
Бэрри «Брайтон энд Хоув Альбион» багаас Астон Вилла баг руу шилжин 12 жил тоглохдоо багийн ахлагчийн үүргийг хашиж явсан агаад багийнхаа бүх цагийн гарааны тоглогчдын жагсаалтын долоодугаарт эрэмблэгдсэн тоглогч болжээ.
2005 оны дөрөвдүгээр сард Бэрри Ньюкасл Юнайтед багтай хийсэн тоглолтын үеэр өрсөлдөгч багийн Ли Боуер, Кирон Дайер нарын тоглогчидтой маргалдсанаас болж зодооны хэрэгт холбогдсон юм.
Түүнчлэн Бэрри Английн шигшээ багийн бүрэлдэхүүнд 2000 оноос эхлэн тоглож байгаа бөгөөд 2010 онд Египетийн шигшээ багтай хийх тоглолтонд багаа ахлан оролцохоор болжээ.
Андерсон Луис де Соуза (, 1977 оны наймдугаар сарын 27-нд Бразилын Сан Бернардо до Кампо хотод төрсөн) — Португалын зодог тайлсан хөлбөмбөгчин бөгөөд довтолгооны хагас хамгаалагчаар 2000 оны дундуур гялалзаж байлаа.
Бразилын шигшээд дуудагдаж байгаагүй Деко Португалын шигшээд өвөг садан төрлүүд португалчууд, өөрөө зургаан жил суурьшсан, 2003 онд иргэншилтэй болсон гэдэг шалтгаануудаар тоглох эрхийг ФИФА олгожээ.
Ингээд манжийн хааны сүр хүч, нэр нөлөө ихээхэн нэмэгдсэн тул 1636 онд Өмнөд Монголын 49 ноёдын чуулганаар түүний эзэн эрхийг нь хүлээн зөвшөөрчээ.
Халхыг Сэцэн хан Шолой, Түшээт хан Гомбодорж, Засагт хан Субадай нар захирч байсан бөгөөд энэ үеийг түүхэнд Халхын хаант улс, Халхын 3 Хаант улс хэмээн тэмдэглэсэн байдаг.
Өмнөд Монголын аймгууд манжийн хаанд дагаар орж, манжийн түрэмгийлэл бодитой нүүрлэх болсонд Халхын Сэцэн хан Шолой, Түшээт хан Гомбодорж, Засагт хан Субадай, Зүүнгарын Эрдэнэбаатар хунтайж, Хошуудын Гүүш хан нар Монголд шарын шашныг улам дэлгэрүүлэх замаар монголчуудын оюун санааны нэгдлийг буй болгох, өөр хоорондын харилцааг харилцан зохицуулах зэргээр эв нэгдлийг бататгах нэгэн ижил бодлого баримтлах болжээ.
Түүний тод нотолгоо нь 1640 оны Тарвагатайн Халх Ойрадын чуулган бөгөөд тус чуулганаас Дөчин дөрвөн хоёрын их цааз хэмээх эрх зүйн баримт бичгийн баталсан явдал юм.
Гэтэл дээрх нөлөө бүхий ноёд бараг нэгэн зэрэг шахам таалал төгсөж, (1652 онд Сэцэн хан Шолой, 1655 онд Түшээт хан Гомбодорж, Гүүш хан Төрбайх нар, 1660 онд Эрдэнэбаатар хунтайж) тэдний залгамжлагчид эцэг өвгөдийн бодлогыг үргэлжлүүлж чадаагүй явдал Монголын цаашдын тусгаар тогтнол алдагдах эх суурийг тавьсан байна.
Тэд өмнө нь Халхын ноёдод татвар төлдөгөөр шалтаглан Орост татвар төлөхөөс зайлсхийж ирсэн боловч өмгөөлөл авах Халх нь Ойрадуудад ялагдсан үе таарсан нь Оросын эзэн эрхийг хүлээн зөвшөөрөхөд хүргэсэн бизээ.
Монголын тусгаар тогтнолын сүүлийн голомт Зүүнгарын хаант улс Цэвээнравдан, Галданцэрэн хаан нарын үед тусгаар тогтнолоо тууштай хамгаалж байсан ч Галданцэрэнгийн дараа дахин хаан ширээний тэмцэл өрнөсөн явдал тусгаар тогтнолоо алдахад хүргэжээ.
Тодорхой өгүүлбэл манжийн хаан Зүүнгарт хаан ширээний төлөө тэмцэл өрнөсөн энэ үеийг ашиглан эзлэн авахаар шийдвэрлэж, манж, хятад төдийгүй Өмнөд Монгол, Цахар, Барга, Халхаас цэрэг татаж 1755 оны 7 сар гэхэд Зүүнгарын хаант улсыг эзлэн авсан байна.
Жишээ нь, энэ тухай Алашаагийн засаг ноён Нийслэл Хүрээнд “Манай Алашаа нутаг уулсын дунд хуваагдсан, эргэн тойрон 13 сяньтай зах нийлж иргэн нутгийн дотор бүхий адгийн хязгаар учир бослого гарган тэмцэх хэцүү, хүчин мөхөсдөн хий дэмий алмайран гайхсаар өдрийг өнгөрүүлэн байна” хэмээн мэдэгдэж байжээ.
Тухайн үеийн олон улсын харилцаанд алив улсын тусгаар тогтнолыг хүрээлэн буй улсууд хүлээн зөвшөөрсөн тохиолдолд л оршин тогтнож болдог практик нэгэнт тогтоод байлаа.
Европын түүхэнд гучин жилийн дайн гэж тэмдэглэгдсэн дайныг эцэслэсэн дээрх хэлэлцээрээр Германы олон ванлигуудын тусгаар тогтнолыг хүлээн зөвшөөрсөн байдаг.
Тэгвэл Монгол улс тусгаар тогтнолоо сэргээн тунхагласан явдал тус бүс нутгийг сонирхогч их гүрнүүдийн дунд “Монголын асуудал” хэмээх нилээд маргаантай асуудлыг буй болгосон юм.
Тухайлбал Орос-Японы 1907 оны 7 сарын 30-ны гэрээнд “Японы эзэн хааны Засгийн газар Орос улсын Гадаад Монгол дахь тусгай сонирхлыг хүлээн зөвшөөрч, тэрхүү сонирхолд хохирол учруулж болохуйц аливаа оролдлогоос татгалзахыг үүрэг болгоно” гэжээ.
Манжийн хаад анх цагаан хэрмээс хойшхи нүүдэлчдийг гадаад муж хэмээн нэрлэж байсан боловч хожмоо өмнөд Монголын 49 хошууг дотоод засаг, Халх, Ховдын хязгаар, Хөх нуурын зэрэг бусад 150 хошууг гадаад засаг хэмээн нэрлэх болсон байдаг.
Монгол нь Оросын хувьд худалдаа, эдийн засгийн ашиг сонирхлын бүс нутаг байсны зэрэгцээ түүний алс дорнод дахь хилийн аюулгүй байдлын хувьд стратегийн чухал ач холбогдолтой байв.
1206 онд байгуулагдсан Их Монгол Улсын төрийн тусгаар тогтнол 17 дугаар зуунд алдагдсан бөгөөд энэ нь түүний дотоод байдал болон гадаад хүчин зүйлстэй салшгүй холбоотой юм.
Монголчууд зүүн баруун гэж хуваагдах болсон нь газар нутгийн байршил, эрхлэх аж ахуйтайгаа холбоотойгоор тэртээ 11 дүгээр зууны үеэс ойн, талын гэж ялгагдах болсноос эхтэй.
Байгаль нуурын баруун, Хөвсгөл нуурын зүүн хойд захаар нутаглаж байсан ойрадууд 1207 онд Монголын эзэнт улсын бүрэлдэхүүнд орсноор засаг захиргааны хувьд дөрвөн мянганд зохион байгуулагдсан байна.
Халх бол Зүүн Монголын зургаан түмний нэг бөгөөд дотроо долоон хошуу буюу Батмөнх хааны отгон хүү Гэрсэнз жалайр хунтайжийн долоо хүүгийн эзэмшилд хуваагдаж байв.
Зүүн Монголын бусад зургаан түмний үр хойчис бол их говийн өмнүүр нутаглах Өмнөд Монгол бөгөөд тухайн үед Цахар, Хорчин, Түмэд, Юншээбүү, Ордос, Найман, Жарууд зэрэг 16 аймаг байжээ.
Ийнхүү монголчууд түүхэн хөгжлийн явц болон байгаль-газарзүйн хүчин нөхцөлийн улмаас дээрхи гурван хэсэгт хуваагдах болсон төдийгүй дотроо мөн олон язгууртнуудын эзэмшил болох хошуунд хуваагдаж байв.
Ингээд Монголын төлөөлөгчдөөр Чин ван Ханддорж, Да лам Цэрэнчимэд, өвөрмонголын Хайсан нар явсан бөгөөд тэд Халхын хаадын тамгатай тусламжийн бичгийн зэрэгцээ худалдаа болон төмөр зам тавих, шуудан харилцаа өргөтгөх хэлэлцээр байгуулах санал тавьжээ.
Оросын Засгийн газар Монголын асуудлаар хуралдаан хийж, Монголын асуудалд идэвхитэй оролцохгүйгээр манж монголын хооронд зуучлан, монголчуудын язгуур эрх ашгаа хамгаалах явдлыг дипломат замаар дэмжих шийдвэр гаргасан байна.
Тухайлбал тус газраас гадаад, дотоод монгол, хөх нуур, барга, алашаа зэрэг бүх монголын засаг ноёдод Жавзандамба Хутагтыг хаан өргөмжлөн тусгаар улс байгуулах тухай мэдэгдэж, тус тусын харьяат хошуу нутгийг цэрэг томилон хамгаалах, манж, хятад түшмэдийг хөөн гаргах тушаал хүргүүлжээ.
Ингээд 1911 оны 12 дугаар сарын 29-нд Жавзандамба Хутагтыг шашин, төрийг хослон барьсан наран гэрэлт, түмэн наст Богд хаан хэмээн Монгол улсын хаан ширээнд өргөмжлөх их ёслолыг Их Хүрээнд хийсэн байна.
Манжийн хааны эзэн эрхийг хүлээн зөвшөөрч, дагаар орсон Монголын язгууртан ноёд манжийн хаанаас хэргэм зэрэг хүртэж, жил бүр тухайн хэргэм зэргийнхээ дэвээр цалин пүнлүү авах болсон байна.
Ийнхүү манжийн хаан язгууртан ноёдоор нь дамжуулан Монголыг захирах болсон бөгөөд харин үүнийгээ баталгаатай болгох зорилгоор хошуу захирах эрх мэдэл бүхий ноёдын тоог улам олшруулах бодлого явуулсан байдаг.
Мөн дайнч монголчуудыг номхон хүлцэнгүй байлгах үүднээс шарын шашныг хөхүүлэн дэмжих, цай тамхи, гурил будаа, даавуу даалимба зэрэг материаллаг хэрэгцээг нь байнга хангах сүлжээг бий болгожээ.
Энэхүү гэрээгээр Орост худалдааны давуу эрх олгосны зэрэгцээ Оросын зүгээс Гадаад Монголд автономит засаг байгуулах, Хятадын цэрэг нутагтаа оруулахгүй байхад нь туслах үүрэг хүлээжээ.
Ингээд 1914-15 оны Монгол, Хятад, Орос гурван улсын "Хиагтын хэлэлцээр"-ээр Монгол улсын тусгаар тогтнолын статусыг үгүй болгож, зөвхөн Гадаад Монгол нь Хятадын эзэн эрхийн дор орших, автономит улс гэсэн статусыг тулган хүлээлгэсэн төдийгүй газар нутгийн хувьд Халх дөрвөн аймаг, Ховдын хязгаараас бүрдэнэ гэж бусад монгол нутгаас хязгаарлан заажээ.
Гэвч Гадаад Монгол нь өөрийн эзэн хаантай, үндэсний засгийн газартай, тодорхойлон тогтоосон хил хязгаартай, үндэсний цэрэг армитай байх, бусад улстай худалдаа, үйлдвэрийн салбарт гэрээ, хэлэлцээр байгуулахыг хоёр хөрш нь хүлээн зөвшөөрсөн юм.
Тухайлбал түүнийгээ хэрэгжүүлэхээр хятадууд монгол нутагт суурьших, монгол хятад хүмүүс ураг барилдах, монгол хүн хятад нэр хэрэглэх зэргийг хориглосон манжийн хуулийг хүчингүй болгож, хятад иргэдийг олноор нь монгол нутагт нүүлгэн шилжүүлж тариалан эрхлүүлэх, ашигт малтмал бүхий газрыг нээн олж уурхай нээх зэрэг арга хэмжээ авч эхэлжээ.
Энэ нь манжийн хаанчлалын сүүлийн жилүүдэд тэдний цалин пүнлүүг тавих явдал тасалдах болсон, хэргэм зэргийг хахууль авч байж сая залгамжлуулах болсон, шарын шашныг дэмжих бодлого өөрчлөгдсөн зэргээс үүдэлтэй байв.
Олноо Өргөгдсөн Монгол Улс гэсэн нэр нь буриад, халх, ойрад, өвөрмонгол гээд бүх монголчуудын хамтын дэмжлэгээр байгуулагдсан, бүх монголчуудыг захирах улс гэсэн утгатай тул Орос улс энэ нэрийг эрс эсэргүүцэж байжээ.
Иймээс ч Англи улс Монгол хэрвээ тусгаар тогтновол Төв Азийнхан монголчуудын жишгээр тэр чигтээ бослого гарган салан тусгаарлаж, дэлхийн колоний дэглэмийг нураах аюултай тул монголчуудын тусгаар тогтнолыг устгах, бүх монгол угсаатны нэгдсэн улс байгуулагдахыг эсэргүүцэн хориглохыг Оросод зөвлөжээ.
Оросын гадаад харилцааны сайд Сазанов Монголын талаарх бодлогоо "Өөрийн улсын хил дээр цэргийн хувьд хүчирхэг улсыг батжуулан бэхжүүлэхгүй байх" гэж томъёолсон байдаг.