polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
1994 онд Мандал сум, Түнхэл тосгон, Зүүнхараа хотын иргэд нэгдэн саналт хүсэлтээ төр засгийн газарт гаргаснаар мөн оны улсын их хурлын 36-р тогтоолоор эдгээр засаг захиргааны нэгжүүд нэгдэн сэлэнгэ аймгийн Мандал сум хэмээх Зүүнхараа хот төвтэй Хэрх, Түнхэл 2 тосгонтой улсын хэмжээний хамгийн том сум болон зохион байгуулагджээ.
35 мянган хүн амтай Монгол улсын хэмжээнд аймгийн төвөөс алслагдсан сумаас хүн амын тоогоороо 1 дүгээрт орж 1 хавтгай дөрвөлжин км-т 5,3 хүн ноогдож байна.
Тогтохтөр, Ү Жамбал Чойжданзанпэрэнлэй нарын нийтлэлийн бүтээлүүдэд дүн шинжилгээ хийж, агуулга, ур чадварын онцлогийг дэлгэн харуулсан явдал юм.
Энэ бүтээл бол 1920 он хүртэлх Монголын нийтлэлийг тал бүрээс нь судалж, нэг сэдэвт зохиолын төвшинд бичигдсэн анхны томоохон судалгааны ажил төдийгүй урьд өмнө олны сонорт хүрч байгаагүй олон баримт мэдээллийг судалгааны эргэлтэнд оруулснаар Монголын сэтгүүл зүйн түүхийн судлалд томоохон хувь нэмэр оруулсан байна.
Энэ бүтээлийн боть нь “Монголын дэвшилт ардчилсан сэтгүүлчдийн нийтлэл”, “Монголын хувьсгалт нийтлэл үүссэн нь”, “Хорь, гучаад оны нийтлэлийн гол төлөөлөгчид”, “Монголын хувьсгалт нийтлэл өрнөн хөгжсөн нь”, ”Дөч, тавиад оны нийтлэл, гол төлөөлөгчид”, “Жар, далаад оны нийтлэл, гол төлөөлөгчид” гэсэн үндсэн 6 бүлэгтэй, 31 дэд хэсэгтэй бөгөөд Ж.Цэвээн, Д.Бадрахбаатар, Д.Бодоо, Б.
Ринчен, М.Бизъяа, С.Дашдэндэв, М. Чимид, Д.Сэнгээ, М.Чойжил, Н.Иштайвхай, Г.Дэлэг, Л.Түдэв, А.Чойжилжав зэрэг үе үеийн шилдэг сэтгүүлч, нийтлэлчдийн нийтлэлийн онцлог, ур чадварт дүн шинжилгээ хийжээ.
Мөн хувьсгалт нийтлэл, ухуулах хуудасны нийтлэл, “Монголын үнэн”, “Ардын үндэсний эрх”, “Монголын ардын үндэсний соёлын зам”, “Шинэ толь” зэрэг сонин, сэтгүүлүүдийн нийтлэлийн сэдэв, төрөл зүйл, ур чадварын онцлогийг тодорхой жишээ баримтад тулгуурлан гаргасан байна.
Зохиогч уг бүтээлдээ Монголын нийтлэлийн өв уламжлал, үүсэл хөгжил, тогтмол хэвлэлийн өмнөх үеийн нийтлэлийн асуудлууд, ууган тогтмол хэвлэлүүдийн нийтлэлүүдийг өргөн хүрээнд авч үзэн дүн шинжилгээ хийж, манай ард түмний нийтлэлийн баялаг уламжлал нь соёл түүхийн чухал эх сурвалж болоод зогсохгүй сэтгүүл зүйн туурвилд үнэтэй туршлага, сургамж болсныг өгүүлсэн байна.
Мөн мэдээ занги солилцох анхны хэлбэрүүд, аман зохиол дахь нийтлэлийн өв, аман нийтлэлийн уламжлал, хуучны уран зохиол дахь нийтлэлийн шинж, монголын хуучин нийтлэлүүдийн дурсгалууд, - зууны үеийн эрдэмтдийн бүтээл дэх нийтлэлийн зүйлс, зууны үеийн нийтлэлчид, тэдгээрийн бүтээлийн тойм, үг зохиол нийтлэлд холбогдох шалтгаан, заргын бичиг захидлын нийтлэлийн шинж, ном тогтмол хэвлэлийн залгамж чанар, тогтмол хэвлэл үүсгэх анхны оролдлогууд, “Шинэ толь хэмээх бичиг”, “Нийслэл хүрээний сонин бичиг” сонинуудын нийтлэлийг онцгойлон авч үзэн монголын нийтлэлийн түүхэн туршлагыг нэгтгэн дүгнэжээ.
Монголын нийтлэлийн түүхэнд холбогдох бүтээлүүдийн талаар мэдээлж, тэдгээрийг судалгааны эргэлтэнд оруулах, улмаар сэтгүүл зүйн сургалтын хэрэглэгдэхүүний агуулгыг гүнзгийрүүлж, хүрээг тэлэх зорилгоор бичигдсэн ажээ.
Доктор Л.Норовсүрэнгийн бичсэн энэхүү цуврал бүтээлийн боть нь “Монголын нийтлэлийн өв уламжлал”, “Монголын нийтлэлийн үүсэл, хөгжил”, “Тогтмол хэвлэлийн өмнөх үеийн нийтлэлийн асуудлууд”, “Монголын ууган тогтмол хэвлэлүүдийн нийтлэл” хэмээх үндсэн 4 бүлэг, 13 хэсэгтэй .
1944 - Коммунистуудын мэдэлд байсан Грекын ардын чөлөөлөх арми Үндэсний нийгмийн чөлөөлөх хүчний эсрэг жижиг дайралт, хийж төрийн эргэлт хийхийг санаархсан ч бүтэлгүйтэв.
Энэ нь зуунд хувьсгалт ардчилсан хүчнүүдийн хэвлэлийн салбарт авторитаризмын үзэл санааг хатуу барьж байсан феодалын хэмжээгүй эрхт хаант засаглалтай тэмцэх явцад дэвшүүлсэн гол шаардлагуудын нэг болсон юм.
Ер нь хөрөнгөтний гэгдэж байсан тэр нийгэмд бүр - зууны үед хэвлэлийн эрх чөлөөг хүндлэн дээдэлж, чөлөөт хэвлэл бол ардчиллыг хөгжүүлэх гол хүчин зүйл мөн гэж үзэж байв.
Ардчилсан нийгэмд ямар ч хориг, хязгааргүй, “чөлөөт” хэмээх үгийн жинхэнэ утгаар нь үйлчилдэг чөлөөт хэвлэл ус, агаар шиг хэрэгтэй гэдгийг тухайн үеийн нийгэм, улс төрийн зүтгэлтнүүд, эрдэмтэн мэргэд хатуу баримтлаж, тийм хэвлэлийг бий болгохын төлөө хүчин зүтгэж байсан нь чөлөөт сэтгүүл зүйг хөгжүүлэхэд чухал хувь нэмэр оруулжээ.
1644 онд хэвлэгдсэн Жон Мильтоны хэвлэлийн эрх чөлөөний үзэл санааг хүчтэй хамгаалсан “Ареопагитика” бүтээл нь 1907 онд Орост орчуулагдаж хэвлэгдсэн нь санамсаргүй тохиолдол биш байлаа.
Тэд феодалын хаант засаглалын хэвлэл чөлөөтэй байгаа нөхцөлд сэтгүүл зүйн бусад бүх “хэсэг, бүлэг” нь тэдний нэгэн адил эрхийг бодитойгоор эдлэх ёстой гэдгийг илэрхийлжээ.
Өөрөөр хэлбэл, феодалын эсрэг тэмцэгчдийн эдийн засгийн болон нийгэм-уран бүтээлийн хувьд чөлөөтэй байсан сэтгүүл зүй нь нийгмийн дэвшил, түүний эрх ашгийн төлөө дээд зэргээр бүрэн чөлөөтэй үйл ажиллагаа явуулах боломж олж авахыг шаарддаг байв.
Хууль хяналтын хүчнүүд энэ лоозонгийн утга санааг сайн ойлгож байсан учраас түүнийг хэрэгжүүлэхэд янз бүрийн аргаар эсэргүүцэл үзүүлж, зөвхөн зарим тохиолдолд нийгмийн дэвшилтэт давхаргын шахалтаар хэсэгчилсэн буулт хийдэг байлаа.
Тэдний дэвшүүлж байсан хэвлэлийн эрх чөлөөний тухай лоозонгийн агуулга нь нэлээд “цэвэр ариун” байсан бөгөөд бүхнийг хийх туйлын эрх чөлөө, хүнлэг бус, ёс суртахуунгүй юм хийхийг ерөөсөө шаардаагүй байсанд оршино.
Ардчиллын төлөө цогтой тэмцэгч, Америкийн ерөнхийлөгч Абрахам Линкольн “өөрийнхөө дайсан хүртэл чөлөөт хэвлэлтэй байхын төлөө амь насаа зориулахад бэлэн байна” гэж уриалж байсан.
Английн яруу найрагч, улс төрийн зүтгэлтэн Жон Мильтон парламентад хэлсэн үгэндээ: “Боломж бүхий бүх төрлийн үзэл бодлын салхи чөлөөтэй салхилж байг. Үзэл бодлын чөлөөт зах зээл бий болсон үед л үнэн худлыг ялж чадна. Үнэн гэдэг бол хамгаас хүчтэй. Тиймээс хүнд худал хуурмагийн эсрэг чөлөөтэй, ил тод тэмцэх боломж олгох хэрэгтэй. Энэ бол шударга бус явдлын эсрэг тэмцэх хамгийн найдвартай, цорын ганц зөв зам мөн” гэжээ.
Францын их хувьсгалын нэрт зүтгэлтэн, улс төрийн удирдагч М.Робеспьер ч энэ байр суурийг баттай баримтлагч байсан бөгөөд “хэвлэлийн эрх чөлөө гэдэг бол бүх төрлийн үзэл бодлыг чөлөөтэй нийтлэх явдал” гэдгийг нэг бус удаа цохон тэмдэглэжээ.
Тэр “Хэвлэлийн эрх чөлөөний тухай үг”-эндээ: “Хүн болгонд заяасан эгэл жирийн оюун санаа, сайн мууг ялгах чадвар нь нэг үзэл бодлыг авч хаях, нөгөө үзэл бодлыг сонгож авахад сургадаг. Хүмүүсийн энэхүү оюун ухаан, чадварыг хаан боогдуулж, өөрийнхөө явцуу эрх ашгийг түүнээс дээгүүр тавих нь үнэхээр тэнэг хэрэг” гэсэн нь санамсаргүй зүйл биш ажээ.
Авторитари байр суурийг баримталдаг ноёрхож буй хүчнүүдтэй хийх тэмцлийн явцад дэвшилт үзэлтнүүд хэвлэлийн бүрэн эрх чөлөөний талаарх өөрсдийн үзэл бодлыг дэвшүүлж, түүнийг хэрэгжүүлэхийн төлөө тэмцэж байв.
Өрнөдийн улс орнуудын түүхэнд чөлөөт сэтгүүл зүйн гүйцэтгэсэн үүрэг, ардчиллыг хөгжүүлэхэд оруулсан хувь нэмэр их байсан бөгөөд түүнийг хөгжүүлэхэд ардчилсан үзэлтнүүд чухал нөлөөтэй байсныг дээрх жишээ баримтаас ойлгож болох байна.
Улс төрийн ардчилал, шашны эрх чөлөө хөгжиж, чөлөөт худалдаа өргөжиж, улс орнуудаар айлчлах боломж нээгдэж, чөлөөт өрсөлдөөний эдийн засагт шилжиж эхэлсэн явдал болон Соён гэгээрлэлтийн үеийн гүн ухааны уур амьсгал авторитаризмын үндсийг таслахад нөлөөлж, хэвлэл мэдээллийн өөр үзэл баримтлалыг шаардаж эхэлжээ.
Бавария Мюнхен клубээс долоон тоглогч 2010 оны тавдугаар сарын 6-нд шигшээ багт дуудагдаж, зургадугаар сарын нэгэнд тэмцээн болох Өмнөд Африк руу зургадугаар сарын 1-нд мордохын өмнөх өдрүүдэд бэлтгэлийн үеэр бага зэргийн гэмтэл авч, 23 тоглогчийн нэрсэд багтах эсэх нь эргэлзээтэй болсон байсан ч дасгалжуулагч Иохам Лаав багийн ахлагч Михайл Баллакийн томоохон бэртэлийн дэргэд гайгүй гэж үзэн Баллакийн тоглодог байрлалд түүний 13 дугаарын өмсгөлтэйгээр тоглуулахаар болсон байна.
Алдарт Герд Мюллерын амидаа залуу тоглогч ийнхүү Германы шигшээ багийн бүрэлдэхүүн дэх гурав дахь гараагаа Австралийн шигшээ багтай хийсэн хэсгийн эхний тоглолт байв.
Тус тэмцээнд Мюллер таван гоол оруулснаар мэргэн буучдын жагсаалтыг тэргүүлж байгаа, гурван гоолын дамжуулалт өгсөн зэрэг амжилтаараа Алтан шаахайн эзэн болоход ойрхон байгаа.
Тэр жилийнхээ аравдугаар сард Бавари Мюнхен клубийн тоглолтыг ажигласан суусан Германы шигшээ багийн дасгалжуулагч Иохам Лаав Мюллерийг багийн бүрэлдэхүүнд дуудахаар шийдэж, улмаар нэг сарын дараа Кот Д'Ивуар улсын шигшээ багтай хийсэн нөхөрсөг тоглолтонд Мюллерийг гараанд гаргаж байв.
Мюллер Германы хөлбөмбөгийн ирээдүйтэй залуу үеийн төлөөлөл болохоо мэргэжилтнүүдэд 2004 оноос эхлэн 16-гаас доошхи насныхны шигшээ багт харуулж байсан юм.
Сэтгүүлч сонгож авсан сэдвийн хүрээнд агуулгыг илэрхийлэхийн тулд ямар нэгэн хэлбэрийг урлан бүтээсний үндсэн дээр нийтлэл, эсвэл нэвтрүүлэг төрдөг.
Энэхүү загвар нь бизнес логикийг дэлгэцийн зохиомжоос тусгаарласнаар тест болон хөгжүүлэлтийн дараа арчилгаа тордолгоо хийхэд тус тусад нь хөгжүүлэх боломж олгоно.
2006 оны Оросын шилдэг хөлбөмбөгчингөөр шалгарч байсан Аршавин шигшээ багийн ахлагчийн үүргийг Евро-2008 тэмцээнээс хойш гүйцэтгэсээр ирсэн бөгөөд 2009 оны хоёрдугаар сарын 3-нд «Их буучдын» эгнээнд элсэж, хорин нэг хоногийн дараа Сандерленд багтай хийсэн Премьер лигийн ээлжит тоглолтод анхны гараагаа 61 дэх минутад Карлос Велагаар сэлгэгдэн хийж байв.
2009 оны гуравдугаар сарын 21-нд Блэкберн Роверс багийг 4-0 харьцаагаар буулган авсан тоглолтод Аршевин «Премьер лигийн анхны гоолоо» хийсэн бол 2009 оны дөрөвдүгээр сарын 11-нд Уиган Атлетик багийг 4-1 харьцаагаар ялсан тоглолтод гурван гоол оруулсан байх юм.
Зардлаа бууруулахын тулд - Энэ нь хямд ажиллах хүчин бүхий улс орон, эсвэл компаниудыг гуравдагч гэрээлэгчээр сонгох замаар гаргах байсан зардлаа бууруулах үндсэн зорилготой байдаг.
Гол бизнестээ төвлөрөхийн тулд - Бизнесийн гол нөөц болох хүн, дэд бүтэц, -доо төвлөрөөд бусад жижиг сажиг ажлуудаа төрөлжсөн өөр компаниудаар гүйцэтгүүлэх зорилготой байдаг.
Хугацаа хэмнэхийн тулд - Том ажлыг жижиглээд өөр өөр компаниудад өгч зэрэг гүйцэтгүүлэх, бага хугацаанд олон хүний хүчээр гүйцэтгүүлэх зэрэг аргаар цаг хэмнэж бүтээгдэхүүн үйлчилгээг хүлээлгэн өгөх хугацаагаа багасгах зорилготой байдаг.
Эрсдлээ бууруулахын тулд - Тухайн ажлыг гүйцэтгэхэд янз бүрийн эрсдэлүүд учрах магадлалтай бөгөөд үүнийг гуравдагч талд өгч шийдүүлсэнээр эрсдэл буурах боломжтой тохиолдолд аутсорсинг хийж болно.
Татварын боломж эдлэхийн тулд - Зарим улсад тодорхой нэр төрлийн бүтээгдэхүүн үйлчилгээ явуулахад татварын таатай орчин бүрдүүлсэн байдаг бөгөөд үүнийг ашиглахын тулд тэр орны компаниудаар ажил гүйцэтгүүлэх сонирхол бий болдог.
Хүний нөөцийн улмаас - Тухайн ажлыг гүйцэтгэхэд хүний нөөцийн бололцоо хүрэхгүй тохиолдол элбэг гардаг бөгөөд энэ үед бусдаар ажлаа гүйцэтгүүлэхээр өгдөг.
Өөрчлөлт нэвтрүүлэхийн тулд - Зарим нэг өндөр технологи, нарийн процессийг өөртөө нэвтрүүлэхийн тулд чиглэлийн сайн компаниар гүйцэтгүүлэх замаар суралцах үйл ажиллагаа явуулах үндсэн зорилготой байдаг.
Хөгжингүй орнуудын компаниуд хөгжиж буй орны хямд ажиллах хүчээр ажлаа гүйцэтгүүлэх сонирхол их байдаг боловч хэд хэдэн хүчин зүйлийн улмаас энэ нь тийм хялбар хийгддэггүй.
Гэрээ байгуулж ажил гүйцэтгүүлэхийн тулд сайн ойлголцох, тохиролцох зайлшгүй шаардлагатай бөгөөд хоёр өөр улсын зан заншил, хууль журам зөрөлдөх тохиолдол гэх мэт саадуудыг давж гарахын тулд хөгжиж буй орны компаниуд ажилчдынхаа хэлний мэдлэгийг дээшлүүлэх шаардлага тулгардаг.
Хэлний зөрүү байдаггүй орнууд аутсорсинг хийхэд бусад улсаасаа харьцангуй давуу талтай байдаг бөгөөд жишээлбэл Америкийн Нэгдсэн Улс-аас Энэтхэг Улсад аутсорсинг хийж буй үйл ажиллагаа дэлхийд хамгийн сайнд тооцогддог байна.
Учир нь захиалагчийн ажлыг гүйцэтгэхээр гэрээ байгуулсан гүйцэтгэгч дараах шалтгаануудын улмаас гуравдагч этгээдэд уг ажлын тодорхой хэсгийг, эсвэл бүтнээр нь хийлгэх болдог.
Одоо Биндэр сум, сум дундын эмнэлэг нь 2006 онд “Эрүүл мэндийн салбар хөгжил-2” төслийн хүрээнд 159 сая төгрөгний их засвар хийгдэж, 30 орон тоотой, 14 ортой 3 их эмч, 7 бага эмч, 7 сувилагчтай сумын 3784 хүн амд эмнэлгийн болон нийгмийн эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээ үзүүлж байна.
Сүүлийн 5 жилд 0-5 насны хүүхдийн эндэгдэл улс аймгийн дунджаас доогуур, халдварт өвчний гаралт жил ирэх тутам буурсан, 0-15 насны хүүхдийн вакцинжуулалт 100%, хөдөөгийн 4 баг багийн эмчээр хангагдсан, эхийн эндэгдэл гаргалгүй ажиллаж байна.
Сумын цэцэрлэг одоо 27 орон тоотой, 8 бүлэгтэйгээр үйл ажиллагаа явуулж, аргазүйч, бакалавр зэрэгтэй, туслах багшийн эрхтэй дадлага туршлагатай багш нар ажиллаж байна.
Малчдын хүүхдэд сургуулийн өмнөх боловсрол олгох зуны сургалтыг 12 дахь жилдээ амжилттай зохион байгуулж, жил бүр хөдөөгийн багуудад нийт 80-115 хүүхдийг хамруулдаг.
Ардын уран зохиолч С.Эрдэнийн нэрэмжит Биндэр сумын 11 жилийн сургууль нь 900 гаруй суралцагч,60 гаруй багш, ажилтантай, Хэнтий аймгийн хойд бүсийн төв сургууль юм.
Халхын Сэцэн хан аймгийн Хөвчийн Жонон вангийн хошуу 200 гаруй жилийн түүхтэй, Монгол улсын зах хязгаарын өргөн уудам газар нутгийг хамарч, хүн малынхаа тоогоор аймгийнхаа хэмжээнд томоохонд тооцогддог засаг захиргааны нэгж байжээ.
1923 онд Ардын засгийн газрын 38, 43-р тогтоол, 1923.01.05-ны өдөр батлагдсан нутгийн захиргааны дүрмийн дагуу Хан Хэнтий уулын аймгийн Биндэръяа уулын хошуу хэмээн нэрлэж Баянхутаг, Баян-Өлзийт, Баруун баян, Хутагтхайрхан, Дэлгэрхаан Жинс, Биндэръяа, Түмэн, Жаргалан, Баря, Баян-Адарга зэрэг 10 сумаар зохион байгуулж төв Биндэръяа нь Хурх голын хойно төвлөрч Шагдарын Гомбо гэдэг хүн хошуу даргаар ажиллаж байжээ.
Сумын соёлын төв анх 1926 онд “Улаан гэр” нэртэйгээр байгуулагдсан ба улмаар 1950 онд сумын Улаан булан болж, 1987 онд Соёлын төв болон өргөжиж, одоо 7 орон тоотой, мэргэжлийн 4 боловсон хүчинтэй, захирлаар нь Н.Амарсайхан ажиллаж байна.
Тус соёлын төв аймгийн болон тойргийн сумдын урлагийн наадамд 2006-2008 онд тэргүүн байр, “Алтаргана” наадамд тогтмол амжилттай оролцдог ба үндэсний хөгжмийн сургалтанд 45 хүн хамрагдан хичээллэж байна.
Биндэр сум 536601 га нутагтай, далайн түвшнээс дээш дунджаар 1049м өргөгдсөн, өвөлдөө дунджаар -23 хэм орчим, зундаа дунджаар +18 хэм, жилийн дундаж температур -2,2 хэм, жилд дунджаар 317 мм тунадас унах ба үзэсгэлэнт сайхан байгальтай ойт хээрийн бүсэд оршдог.
Биндэр сумын ЗДТГазар 13 орон тоотой ажиллаж, Засаг даргаар Н.Алтангэрэл 2004 оноос, Тамгын Газрын даргаар Р.Бадрах 2004 оноос одоог хүртэл ажиллаж байна.
Тэрээр 1576-1583 оны хооронд олон газруудаар явж орчлон ертөнцтэй танилцаж явангаа 35 настайдаа Английн Лондон, Оксфорд хотуудад гүн ухааны чиглэлээр эрдмийн зэргийн ажил эрхэлж цол хамгаалсан байжээ.
Бруногийн шинжлэх ухааны таамаглал, онол, үзэл баримтлал зэрэг нь ихэс дээдэс болон тэдний эрдэмтэд ихэд дургүйцэн 1600 оны хоёрдугаар сарын 17-нд төрийн эсрэг ухуулга явуулж, шашны үзлээр ард олны санаа сэтгэлийг өөрийн бодол санааны зүйлээ тулгаж, үл мэдэгдэх утгагүй онолууд тавьсан гэх зэрэг эрүү үүсгэн, ард иргэдийн нүдэн дээр цаазлан хороосон бөгөөд эцсийн амьсгалаа хураахаас өмнө 'Та бүхний гарт байгаа миний бие тамлан зовоогдож оюун санаа минь диваажинд очих агшин хүртэл доромжлогдсоор байх юм байна хэмээн хэлжээ.
Бруно "Тэнгэр огторгуй хязгааргүй агаад түг буман од эрхэстэй, тэд нь нарны адил асар хол зайд оршиж, дэлхий тэр однуудын нэг адил бөгөөд нарны аймгийн нэгэн гариг юм. Од болгонд амьдрал байж болох. Мөн нар болон однууд нь өөрийн тэнхлэгийг тойрон эргэх агаад мэдэгдээгүй шинэ шинэ гаригууд нээгдэхийг үгүйсгэх аргагүй" хэмээн эртний Ромын математикч Николай Кузанскийн онол дээр үндэслэн ""Орчлон ертөнцийн төгсгөлгүйн тухай"" онолоо гаргаж асар том нээлтийн эхлэлийг тавьсан ажээ.
Брунод одон орны судлахад Араб Персийн одон орон судлал, эртний Грекийн гүн ухааны Неоплатонизм үзэл ихээхэн нөлөө үзүүлсэн байдаг талаар хожмоо Английн түүхч Фрэнсис Йейтс /1899-1981/ өгүүлсэн байдаг байна.
Жордано Бруно буюу Флиппо Бруно нь Доминик шашны бүлгийн лам, гүн ухаантан, математикч, одон оронч хүн байсан ба орчлон ертөнцийн хязгааргүйн онолыг үндэслэгч болон байгалийг шүтэх үзлийг түгээн дэлгэрүүлэгч гэдгээр нь илүү сайн мэдэх билээ.
Усан дахь ураны агуулга нь усаар угаагдаж байгаа чулуулаг дахь ураны найрлага болон орчны нөхцлөөс (усанд хялбар уусах хэлбэр, орчны рН, органик болон нүүрс хүчлийн хэмжээ г.м.) хамаардаг байна.
Смысловын тооцоолсноор ураны агуулга : чулуун мандлын тунамал чулуулагт дунджаар 2.8, боржин-метамор чулуулагт 4.2, диорит-трахиандезитын чулуулагт 2.0, хүрмэн чулуулагт 2.1, дээд мантид 0.014 байдаг байна.
Тэгвэл зургаан валенттай уран нь саармаг болон хүчиллэг уусмалд нийлмэл уранил ион +2 үүсгэдэг ба уранилын ихэнх давсууд болох сульфатууд, нитратууд, карбонатууд усанд сайн уусна.
Байгаль дээр уран агуулагч 249 орчим эрдэс байдгаас цөөн тооны эрдэс үйлдвэрлэлийн ач холбогдол бүхий хуримтлал үүсгэдэг ба зарим ордод тохиолдох ураны гол эрдсүүдийг хүснэгт 4, туслах эрдсүүдийг хүснэгт 5-д -т үзүүлэв.
Биомасс үй олноор мөхөж ялзран исэлдэх нь ангижрах нөхцлийг бүрдүүлдэг учраас уран нь органик нүүрстөрөгчөөр баяжсан энэхүү биомасст сорбцлогдон хуримтлагдах нь элбэг байдаг байна.
Хагас задралын арван үетэй тэнцэх хугацаа өнгөрсний дараа ураны цацраг идэвхижлийн эгнээнд нэгж хугацаанд задарч буй элементүүдийн атомын тоо ижил болдог цацраг идэвхижлийн тэнцвэрийн тогтвортой байдал бий болно.
«Ди Дабл Ю» цэнгэлдэх хүрээлэнд 1999 оноос тоглох болсон бөгөөд регбигийн лигийн «Уиган Варриорс» багтай хамтран эзэмшдэг ба өмнө нь «Спрингфиелд Парк» цэнгэлдэхэд 67 жилийн турш тоглож байв.
Английн баруун хойд нутгийн Ланкашир хотын нэг хэсэг Уиган хэмээх жижиг хотод 1920 онд байгуулагдсан «Уиган Боро» хөлбөмбөгийн багийг 1932 онд «Уиган Атлетик» нэртэйгээр шинэчлэн байгуулсан нь уг багийн түүх эхэлсэн гэж үздэг.
Уиган Атлетик 1945 оноос Ланкаширын лигийн сонгон шалгаруулалтын бага лигт тоглож байх үедээ 1950 онд Английн хөлбөмбөгийн лигт шалгарах боломжоо «Сканторп Юнайтед» багт хожигдон алдаж өмнө нь тоглож байсан баруун хойд Английн бас нэгэн бага лиг рүү 1961 онд шилжих хүртлээ Ланкаширын лигтээ тоглож байв.
Уиган Атлетик баг 1934-35 оны улирлын Английн хөлбөмбөгийн холбооны цомын нэгдүгээр шатны «Карлайл Юнайтед» багийг 6-1 харьцаагаар ялсан тоглолт нь өдгөөг хүртэл цомын тэмцээнд үзүүлсэн түүхэн ялалт хэвээрээ байгаа юм.
Сэмюэл Морзе 1791 оны дөрөвдүгээр сарын 27-нд Массачусеттс Муж Улсын Чарлзтаун хотод чинээлэг газар зүйч, хуврага Жедидиа Морз болон Элизабет Анн Финли Бриз нарын ууган хүү болон мэндэлжээ.
Сэм Морзе Массачусеттс муж дахь «Филлипс Академи» хэмээх хувийн ахлах сургуульд суралцаж төгсөөд Америкийн анхдагч гурав сургуулийн нэг Йелийн Их Сургуулийн коллежид элсэн суралцах хугацаандаа гүн ухаан, математик болон адууны биеийн бүтцийн талаар мэдлэг эзэмшсэн байна.
Сургуулийнхаа профессорууд болох Бенжамин Силлиман болон Жеремиа Дэй нарын цахилгаан хүчний онолын хичээлд суудаг байсан нь түүний зохион бүтээх үйл хэрэгт бага боловч нөлөөлсөн нь лавтай.
Санхүүгийн асуудлаас шалтгаалан цахилгаан холбооны түүхэн ажил нь хойш тавигдсаар байсан бөгөөд энэ хугацаанд Англи, Франц, Орос зэрэг орнуудаар явж түнш олохоор хөөцөлдөж байв.
Хөрөнгө, дэмжлэгийн асуудлыг сая нэг Америкийн конгрессийн гишүүдээр дэмжүүлэн батлуулж, Вашингтоноос Мэрилэнд мужийн Балтимор хот хүртэлх 61 км урт холбооны шугам татахаар засгийн газраас 30000 доллар гаргуулан эхүүлсэн ажил нь 1843 оноос 1844 оны тавдугаар сарын 24-нийг хүртэл үргэлжлэв.
Цахилгаан холбооны шугамын нээлтийг Морзе өөрийн зохиосон Морз үсгээрээ « » буюу «Бурхан таны бүтээл гайхамшиг» гэсэн мөрийг дамжуулан баяр ёслолтойгоор нээж байв.
Уильям Куук болон профессор Чарльз Уитстон нарын хичээл зүтгэлээр Вильгельм Вебер, Карл Гаусс хоёр 1833 онд цахилгаан соронзон холбооны хэрэгслийг бүтээж Морзоос түрүүнд арилжааны салбарт нэвтрүүлсэн түүхтэй.
Түүнээс хойш Морзе цахилгаан холбооны хэрэгсэл бүтээхээр хэд хэдэн удаа оролдсон ч 1837 оны тавдугаар сард Куук болон Уитстон нар анхны цахилгаан холбооны хэрэгсэл бүтээсэн гэсэн эрхийг авсанаар 1836 оноос бэлтгэж эхэлсэн цахилгаан мэдээний цагаан толгойг гүйцээх ажилдаа орсон юм.
1832 онд Морзе их сургуулийн анд Чарлз Томас Жексоны цахилгаан соронзон долгионы туршилтууд дээр үндэслэн цахилгаан соронзон холбооны хэрэгслийг бүтээх санааг олж нээж, цахилгаан холбооны хэрэгсэл бүтээхээр шаргуу хөдөлмөрлөх болсон байна.
Тэрээр «Цахилгаан соронзон долгионы тусламжтайгаар утасны хоёр үзүүрт байрласан хүмүүс бие биенээ харахгүй ч гэлээ мэдээлэл солилцож чадах болно» хэмээн тодорхойлсон байдаг.
Хэдийгээр цахилгаан соронзон холбоо бүтээх санааг эрдэмтэд өмнө нь нээсэн байсан ч тэрээр өөрийгөө анхдагч гэж үздэг байсан нь дээрх хэлсэн үгнээс мэдэгдэж байна.
1825 онд Нью-Йоркын эрхтнүүдийн даалгавараар Морзе Францын цэргийн зүтгэлтэн Мари-Жозеф Лафайетийн хөргийг 1000 долларын хөлсөөр Вашингтонд зурж байхдаа эцгээсээ «эхнэр нь чилээрхсэн» гэсэн зурвасыг хүлээн авчээ.
Коннектикут мужийн Нью-Хейвен хот дахь гэр рүүгээ Морзе даруйхан очиход аль хэдийн эхнэр нь таалал болж, оршуулсан байсан бөгөөд эрхэм хайртай хүнээ алдсан тэрээр хүмүүс хоорондоо алс холоос яагаад харилцдаг байж яагаад болохгүй гэж гэсэн санаа төрж, бие сэтгэлээ зориулахаар шийдсэн гэдэг.
Европын орнуудын харилцаа холбооны салбарт түүний бүтээл үр дүнгээ мэдэгдэхүйц өгч байсан гэдэг нь 1858 онд түүнд Франц, Австри, Белги, Нидерланд, Пьемонт, Орос, Швед, Тоскана, Турк зэрэг орнуудаас олгосон 400 мянган франкын мөнгөн шагнал хүртсэн байна.
Морзе Бүгд найрамдах намаас сонгогдсон Америкийн хоёр дахь ерөнхийлөгч Жон Адамсын хөргийг 1816 онд зурсан нь сайшаалыг авчирсан бөгөөд түүнээс улбаалан олон олон шилдэг бүтээлүүдийг туурвисан байх юм.
1812 онд эхэлсэн Их Британи болон Нэгдсэн улс хоорондын дайныг жигшин, эрс эсэргүүцэгч анти-үзэлтнүүдийн эгнээнд холбоотон францын удирдагч Наполеоны ардчилсан үзэл санааны баримтлалыг туйлын их дэмжиж, Морзе эх оронч үзлээр тэмцэж байв.
Сэмюэл Финли Бриз Морзе (, 1791 оны дөрөвдүгээр сарын 27-нд төрсөн- 1872 оны дөрөвдүгээр сарын 2-нд нас барсан) нь Америкийн шинийг санаачлагч, авъяаслаг зураач байсан ба түүний зохион бүтээсэн Морз үсэг нь Европын ихэнхи орнуудын цахилгаан холбооны стандарт болон олон арван жилийн гайхамшигтай түүхийн хуудсыг сөхөлцсөн байдаг билээ.
1911 онд 2 сарын 26-нд А. Аюушийг ардууд чөлөөлсөн бөгөөд Гомбожав тайж тэргүүтэй 200 гаруй босогчид нийлэн «Цэцэг нуурын дугуйлан»-г байгуулж тайжийн боловсрол мэдлэгт тулгуурлан хошуу ноёндоо 44 зүйлийн шаардлага бүхий заргын бичгийг хүргүүлсэн байна.
Тухайн хөдөлгөөнийг ардын хөдөлгөөн болгон харуулахын тулд Ард Аюуш толгойлсон бөгөөд ийн тэмцсэний нь төлөө «есөн эрүү» шүүлтээр тамлан зовоогдож давж гарсан хүн юм.
Хятадын худалдаачид, тэдэнтэй сүлбэлдсэн хошуу ноён Маньбазарын эсрэг тууштай тэмцсэн Аюушийн хошуу нутаг нь одоогийн Ховд аймгийн Цэцэг сум болох тул 1959 онд түүний гэрэлт хөшөөг Ховд хотын төвд босгож, Цэцэг сумын дунд сургуулийг түүний нэрэмжит болгосон.
Эцэг нь математикаар хичээллэхийг хориглосон боловч нууцаар геометр үзэж эхэлсэн бөгөөд татварын албаны байцаагч аавынхаа ажлыг хөнгөвчлөхийн тулд тооны машиныг зохиожээ.
Америкийн Нэгдсэн Улсын шигшээ багийнхан энэ удаагийн тэмцээнд үзүүлж буй дараалсан том ялалтуудаа үргэлжлүүлэн Африк тивийн аварга Анголын шигшээ багийг 121–66 харьцаагаар хожиж харьцангуй том ялалт байгуулав.
Нэгдүгээр үеийн эхний цөөн минутанд тооны харьцааг 12–4 болгон хошуучилж эхэлсэн Америкийн шигшээ 10–0 харьцааны давамгай байдлыг үзүүлсээр эхний үе шувтарахад тооны харьцааг 33–13 болгосон байв.
Энэ үед 18 шидэлтийг гүйцэтгэн тавыг нь л амжилттай болгосон гэсэн үзүүлэлт харагдаж байгаагаас харахад Анголын шигшээ хангалтгүй тоглолт үзүүлсэн нь мэдэгдэж байна.
Эхний гурван үед тоглолтын тооны харьцааг гуч хол илүү давсан онооны зөрүүтэй болгосон Америкийн баг эхний хагасын дараахь байдлаар 27, сүүлийн хагасын дараахь байдлаар 28 онооны зөрүүг тус тус бий болгожээ.
Америкийн тоглогчид самбарын доор тун Анголын багийг илүүрхэн бөмбөг авч байсан нь 48–23 харьцаанаас харагдах ба 28 ашигтай дамжуулалт өгөхдөө таван удаа довтолгоон тасалж бөмбөгийг өөрсдийн болгож байв.
Киприано оронд талбайд гарч тоглосон Гомеш 21 оноо авч багаа тэргүүлсэн Америкийн багаас Чонси Биллапс багтаа оноо авчирсан арван хоёр тоглогчдоо 19 оноо авсан гэх үзүүлэлтээр тэргүүлсэн бол түүний ард тус бүр 17 оноо авсан Кевин Дюрант, Руди Гэй болон Эрик Гордон нар оржээ.
Өндөр хар хувцастнууд 9-2 харьцаагаар нэгдүгээр үед тооны харьцааг хошуучилж байсан хэдий ч цаг дуусах мөч хүртэл гүйцэгдсээр бүр хоёр онооны дутуу болж ирсэн.
Гуравдугаар үеийн хагаст Шинэ Зеландын түлхүүр тоглогчид болох Кирк Пенни болон Мика Вукона нарын хувийн алдаа дөрөв болж сэлгээнд суусан ба энэ боломжийг ашигтайгаар хувирган Оросууд 13–0 оноо авч 38–35 байсан тооны харьцааг 51–35 болгон онооны зөрүүг холдуулсан юм.