polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
“ ” компанийхан бүрэн хориг болохоос өмнө аль болох их хэмжээний спирт гаргаж авахын тулд 27 метр диаметртай, 15 метр өндөртэй, 8700 метр куб багтаамжтай саваар бурам дүүртэж хийгээд спирт исгэж байж.
Гайтай өдөр савны төмөр хана дийлэлгүй ад эсргхэд 2,5-4,5 метрийн гүн бурмын урсгал цагт 60 км-ийн хурдтайгаар хотын гудамжаар таарсан бүхнээ хаман урсжээ.
Ийм хачирхалтай үер 1814 оны 10-р сарын 17-нд Их Британы нийслэл Лондон хотын гэгээн Жайлзийн тойрог дахь “Мо ба компани” нэртэй шар айраг исгэлтийн үйлдвэрт болжээ.
Энэхүү шар айраг исгэлтийн үйлдвэрийн 610 мянган литрийн багтаамжтай том сав гэнэт дэлбэрсний улмаас ойролцоох исгэлтийн савнууд дараалан дэлбэрснээр 1,5 сая литр шар айрагны үер гудамж эвдлэн урссан байна.
Харин ийм гудамжны ядуус байрны доод хонгилын өрөөг л хөлслөх чадвартай байсан бөгөөд шар айраг хонгилын давхруудыг яах ийхийн зуургүй дүүргэснээс болж наймван хүн живж, нэг хүн шар айрганд хордон нас баржээ.
Шар айраг үеэрлэн гудамжаар гол шиг урссан тухай дуулиан Лондон хотоор нэг тарсны дараа сониуч хүмүүс золгүй гудамжаар нэг шавж эхлэхэд ядуус бага ч гэсэн мөнгө олохын тулд живж үхсэн хүмүүсийнхээ цогцсыг харуулан мөнгө авч ашиг олж байсан байдаг.
Энэ хэрэг ихээхэн дуулиан тарьж, шүүх хэргийг шийдсэн ч хүн хариуцаж, урьдчилан тооцох аргагүй гэнэтийн хүчний улмаас осол гарсан гэж үзээд үйлдвэрийн эздэд ямар ч хариуцлага ноогдуулаагүй аж.
Осоол гарсан бүсэд Улаан загалмайн нийгэмлэгийн хөдөлгөөнт эмнэлэг байрлуулж, уршгийг арилгахын тулд Тэнгисийн явган цэргийн нэгтгэлүүд ажилласан байна.
Бохирдсон гудамжыг бүрэн цэвэрлэхийн тулд 87 мянган хүн цаг зарцуулсан ч ойролцоо амьдардаг хүмүүс олон сарын турш эвгүй үнэрээс болж хоолой ам нь бачууран зовсон аж.
Тэрээр өөрийн нэрээр нэрлэгдсэн гарагийн хөдөлгөөний хуулиараа хамгийн их алдаршсан бөгөөд эдгээр хуулийг нь сүүлд астрономичид түүний , , бүтээлүүд дээр үндэслэн тогтоожээ.
Карьерийнхаа турш Кеплер Австрийн Грац хотын семинар сургуульд математикийн багш, астрономич Тихо Брахэгийн туслах, Эзэн хаан Рудольфийн хааны ордны математикч, Австрийн Линц хотод математикийн багш, генерал Валлэнштайны зөвлөх зэрэг ажил хийж байв.
Тэрээр мөн оптикийн салбарт суурь бүтээл туурвиж, хугарлын телескопын сайжруулсан хувилбарыг зохион бүтээж, өөрийн үеийн эрдэмтэн Галилео Галилейн телескопоор хийсэн нээлтүүдийг баталгаажуулжээ.
1931 онд 8-р сарын 15-нд Улсын төв театрт жүжигчинээр орж, 11 сарын 12-нд тур сургуулийнхан ард олонд хөшгөө нээн С.Буяннэмэхийн "Үнэн" жүжгийг орос найруулагч найруулан тавиж, Д.Намдаг боолын дүрд тоглсон байна.
1926 - 1927 онд Герман улсын хэлний бэлтгэлд, 1927 - 1929 онд Германы Вихерсдоф сургуульд Бадарч, Г.Батсүх, Гомбо, Хаалай, Л.Намхайцэрэн, Д.Нацагдорж, Сэдэд, Цэрэнханд, Пагмадулам, Цэвээн зэрэг нөхдийн хамт суралцаж төгссөн байна.
Донровын Намдаг 1911 онд хуучнаар Сайн ноён хан аймгийн Үйзэн гүний хошуу, эдүгээгийн Завхан аймгийн Алдархаан сумын нутаг Ар шанд гэдэг газар "өртөө улаач" хэмээх Донровын гэр бүлд төржээ.
Донровын Намдаг (1911 оны 10-р сарын 16-нд өнөөгийн Завхан аймгийн Алдархаан суманд төрсөн- 1984 оны 3-р сарын 11-нд Улаанбаатар хотод нас барсан)- Төрийн хошой шагналт, УГЗ, Монголын орчин үеийн уран зохиолын гол төлөөлөгчдийн нэг, жүжгийн зохиолч, монголын театрын урлагийн анхдагчдын нэг.
1925 онд МХЗЭ-д элсч, 1925 онд МХЗЭ-ийн 4-р их хурлын төлөөлөгчөөр сонгогдон Улаанбаатар хотноо ирсэн нь түүний сурч боловсрох үүд нээгдсэн байна.
Би орчин үеийн "онолыг” ийн ойлгуулах оролдлого маш эртнээс олон удаа хийж ирсэн. Монголын сэхээтэн нэрт мулгуунууд тухай бүр үл тоох буюу бөөрөлхөн над руу дайрах. Тэгээд нийгэм нь ор тас мартах. Үр дүн нь ердөө л энэ…Жишээлбэл, энэ өгүүллийг бичсэний төлөө намайг золтой л "бариад идчих” шахаж билээ.
Манай монголчууд юмыг "их хожуу ойлгодог” гэж би олон удаа хэлж байсан. 2011 оны 3 дугаар сарын 20-нд бичсэн энэ өгүүллийг одоо л жинхэнэ унших цаг гэж би бодож байна. Гэхдээ өнөөдөрт тохируулан ганц нэгхэн өгүүлбэр нэмэв. Хэр их өөрчлөлт орсныг энэхүү гарчиг, он сар, өдрөөр хайгаад харьцуулаад үзэх боломжтой. Миний блогт өмнөх өгүүлэл нь байж л байгаа. Яагаад ингээд байна гэхээр би "өдөр болгон” үзэл бодлоо өөрчлөөд, дахин дахин хувираад байдаг хүн биш гэдгээ нотлох гэсэн юм.
Стив Манн бол шугаман бус систем, конфликтологи, цэргийн урлагийн өндөр түвшний мэргэжилтэн бөгөөд түүнийг очсон газар болгонд шахам өнгөт хувьсгал гардаг "зүй тогтолтой” учраас түүнийг ирлээ гэвэл бараг бүгдээрээ "айн чичирдэг” юм.
Гуйлгачид, орон гэргүй болон хараа хяналтгүй хүмүүсээс бүрдсэн нийгмийн асар том ёроол үүсгэж амиа хорлох зогсолтгүй механизм бий болгодог бөгөөд энэ бүлгийн хүмүүс маш хурдан үхэж үрэгддэг.
Эндээс гарсан ерөнхий зарчмуудыг том том орнуудын Засгийн Газрууд хийгээд ОУВС, Дэлхийн банк, Дэлхийн Худалдааны Байгууллага зэргийн практикт өргөн хэрэгжүүлдэг.
Тэрбээр АНУ-ын үндэсний ашиг сонирхлын үүднээс "шүүмжлэлт чанарын мөлжлөгийг хүчтэй болгох”, "хаос бүтээх” тухай анх номлож практикт хэрэгжүүлсэн юм.
Үзэл сурталгүй болгох, үзэл санааны олон ургальч үзэл, эрхэмлэлийн системийг устгах, юуны өмнө элит хэсгийн материаллаг эрэлтийг эрс дээшлүүлэх зэрэг нь эдийн засгийн удирдлагыг алдагдуулах, "ардчиллын солиорол” үүсэх нөхцлийг бүрдүүлдэг бөгөөд эдгээр нь шинжлэх ухааны үндэстэй боловсруулж, санаатай, маш нарийн сонгон авч нэвтрүүлсэн удирдлагат хаос болно.
Хаос бол маш эртний ойлголт бөгөөд зууны үеэс статик хаосыг олж, эдүгээ шалтгаацсан систем дэх динамик хаос, нийлмэлийн онол дахь когнитив хаосын онол болтлоо хөгжжээ.
Тэдгээр улсын удирдлагыг үндэстэн дамжсан корпораци, үндэстэн дамжсан гэмт хэргийн синдикат, үндэстнээс дээгүүрх байгууллагууд эзлэн авдаг бөгөөд эдгээр нь удирдлагат хаосыг нэвтрүүлэгчдийн хяналтад байдаг.
Ийм байдалд орсон үндэсний төр олон улсын санхүүгийн институтын шахалтад орж, өмч хувьчлал явуулан нийгмийн хэрэгцээт зардлаа бууруулж, шинжлэх ухаан, соёл зэрэг үндэсний системээ тэтгэхээ болих буюу харь систем авдаг.
Улмаар эдгээр улсууд ажиллах хүчээ гадагш нууцаар бөөнөөр нь гаргахад хүрдэг бөгөөд энэ нь тухайн үндэстнийг ямар ч эрх чөлөөгүй, маш хямд, нэр хүндгүй болгодог.
Эдүгээ дэлхийн тэргүүлэх орнуудын эдийн засгийн өсөлт үйлдвэрлэлийн өсөлтөөс биш, харин хүчтэй хийгээд сул дорой орнуудын баялгийг дахин хуваарилснаас гардаг байна.
Үүнийг хэрэгжүүлэхийн тулд үндэсний төрийг байнгын өрийн занганд оруулах, өмч хувьчлах, ашигт малтмал зэрэг бүх төрлийн үндэсний ресурсыг худалдаж авах зэргээр үндэсний төр улсыг сул дорой, үхээнц болгодог.
Тухайлбал физикийн салбарт хаос нь шугаман бус динамикийн үзэгдлээс үүсдэг гэж үзээд хаос нь хэдийгээр эмх замбараагүй яаж ч өөрчлөгдөж болох боловч аяндаа цэгцрэх хуулийн үүднээс төлөв байдлыг тодорхойлж болно гэж үздэг.
Энэхүү бүтээлд орчин үеийн физик, химийн ололтод тулгуурлан хаосыг нарийн нийлмэл системийн динамик тогтворгүй байдлын үр дагавар гэж үзэх гүн ухааны ноцтой үндэслэл гаргаж иржээ.
Удирдлагат хаосыг зохион байгуулахдаа мэдээлэл болон нийгэм-соёлын өндөр технологи хэрэглэж хүний оюун санааны бүхий л хүрээнд эрс чанд үйлчилж, ухамсар болон ертөнцийг үзэх үзлийг нь өөрчлөн засварладаг байна.
Энэ нь онолын хэллэгээр уламжлалт шинжлэх ухааны "субъект-объект” гэсэн бүдүүвчээс хожмын сонгодог бус "субъект- субъект” гэсэн шинэ бүдүүвчид орж буй хэрэг бөгөөд энэхүү холимог субъектын орчинд л хаосын удирдлагыг хэрэгжүүлэх боломжтой.
Энэ дайны үр дүнд соёлын эв нэгдэл эвдэрч, мөнгө шүтэх үзэл өргөн нэвтэрч, хүн болон нийгмийн тухай социал-дарвинист урьдач бодол ноёрхож, хүн амын олонхийн эсэргүүцэх, өөрөө зохион байгуулагдах, хөгжих чадвар эрс буурдаг байна.
Дайны энэхүү шинэ төрөл болох удирдлагат хаосыг дэлхийн бүх халуун цэгүүдэд олонтаа туршсан бөгөөд одоо ч гэсэн "өнгөт хувьсгал”, "лалын хувьсгал” мэтийг үүсгэх болон дарахад өргөн хэрэглэж байна.
Үүний оронд түүхэн ой санамжгүй болсон хүмүүсээс бүрдсэн цоо, шинэ нийгэм бий болох бөгөөд үүнийг голчлон нийтийн мэдээллийн хэрэгсэл, боловсролын хүрээнд тусгай технологоор хийж гүйцэтгэдэг.
Энэ бүхний үр дүнд удирдлагат хаосыг зохион байгуулагчид дэлхийн хамтын нийгэмлэгийн санхүү, цэрэг болон мэдээллийн бүхий л ресурсэд хяналт тавих боломжтой болдог.
Нацагийн Багабанди 1950 оны дөрөвдүгээр сарын 22-нд Завхан аймгийн Яруу сумын нутагт малчин ард Нацагийн тав дахь хүүхэд болж төрсөн, эхнэр, хоёр хүүхэдтэй.
Огторгуйн тухай орчин үеийн онолууд эдгээр санаануудыг өргөтгөн олон хэмжээст геометр, Евклидийн биш геометрууд (энэ геометрууд харьцангуйн ерөнхий онолд гол үүрэг гүйцэтгэдэг) ба топологийг судалдаг.
Алгебрлаг геометр нь геометрын объектуудыг олон гишүүнт тэгшитгэлүүдийн шийдийн олонлогоор дүрсэлснээр тоо хэмжээ ба огторгуйг хооронд нь холбоод зогсохгүй топологи бүлгийн тухай судалж бүтэц ба огторгуйг хооронд нь холбодог байна.
Энд жишээлбэл удаан хугацаанд шийдэгдээгүй байсан Пуанкарьегийн таамаглал ба компьютерээр баталсан боловч хүн хэзээ ч баталгааг нь шалгаагүй дөрвөн өнгийн теорем зэрэг хамрагдана.
Өөрчлөлт хувьслыг ойлгож тайлбарлах асуудал нь байгалийн шинжлэх ухааны нийтлэг асуудал бөгөөд интеграл ба дифференциал тоолол нь яг үүнийг судлахын тулд бий болгосон хүчтэй хэрэгсэл юм.
Ийм бодлогууд эхлээд худалдаа, газар хэмжилт, сүүлд одон оронд олддог байсан бөгөөд одоо үед бүх шинжлэх ухаан, түүнчлэн математик өөрөө төрөл бүрийн математикийн бодлогуудын эх үүсвэр болдог.
Тухайлбал Исаак Ньютон интеграл ба дифференциал тооллыг үндэслэгчдийн нэг байсан, Фейнманы замын интегралыг физик сэтгэлгээний үндсэн дээр Фейнман оруулсан, мөн өнөөгийн утасны онол шинэ математикийг бий болгоход нөлөөлж байна.
Математикийг эдгээр салбарт хэрэглэснийг ихэвчлэн хэрэглээний математик гэдэг ба энэ нь математикийн нээлтүүдийг хэрэглэдэг, уг нээлтүүдэд хүргэдэг, заримдаа цоо шинэ шинжлэх ухааныг ч төрүүлдэг математикийн нэг салбар юм.
Дээр дурдсанаар математикийн гол салбарууд татвар ба худалдаатай холбоотой тооцоо хийх, тоонуудын хоорондох харьцаа хамаарлуудыг ойлгох, газрыг хэмжих, одон орны үзэгдлүүдийг урьдчилан хэлэх шаардлагуудаас үүдэн бий болсон.
Эдгээр гол хэсгүүдээс гадна математикийн цөмөөс бусад салбарууд руу холбогдсон холбоог судлах зорилготой дэд хэсгүүд бий: логик, олонлогийн онолтой холбоотой тулгуур салбарууд, төрөл бүрийн шинжлэх ухааны туршлагын математиктай холбоотой хэрэглээний математик гэх мэт.
Математикийг зөвөөр харвал энэ нь зөвхөн үнэнийг агуулаад зогсохгүй дээд гоо сайхан - баримал мэт хүйтэн бөгөөд хатуу чанд, бидний сул байдлын аль ч талтай холбоогүй, зураг эсвэл хөгжим шиг элдэв гоёл чимэглэл байхгүй боловч гайхамшигтай цэвэр бөгөөд зөвхөн хамгийн сайн урлагтай зүйрлэж болохоор гуйвшгүй төгс төгөлдөр байдалтай холбоотой тийм гоо сайхныг агуулдаг.
Хамгийн дээд давамгайллын жишиг болсон жинхэнэ баяр бахдал, сэтгэлийн хөөрөл, мах цуснаас бүтсэн хүнээс илүү болохоо мэдрэх мэдрэмжийг математикаас яруу найрагтай адилаар олж болно.
Үүнээс хойш математикт том дэвшил гарах нь их цөөн байж байгаад зууны Сэргэн Мандлын Үед математикийн шинэчлэл дараа дараагаараа гарч байсан шинжлэх ухааны нээлтүүдтэй харилцан үйлчилсний дүнд өнөөг хүртэл үргэлжилсэн их хурдацтай судалгааг эхлүүлсэн юм.
Севрюкийн бичсэнээр "Математикийн Судалгаа санд 1940 оноос хойш хамрагдсан ном хэвлэлүүдийн тоо нь одоо 1.9 саяыг даваад байгаа ба жил бүр 75 мянган ном хэвлэл нэмэгдэж байна. Энэ их далай дахь ажлууд бараг бүгдээрээ математикийн теоремууд ба тэдгээрийн баталгаануудыг агуулдаг".
Математик буюу Тоон ухаан нь тоо хэмжээ, бүтэц, огторгуй, өөрчлөлт зэрэг ойлголтууд дээр төвлөрсөн мэдлэгийн цогц, мөн тэдгээрийн тухай судалдаг шинжлэх ухаан юм.
Линн Стийн ба Кейт Девлин нар математик нь зүй тогтлын шинжлэх ухаан бөгөөд тоонууд, огторгуй, шинжлэх ухаан, компьютер, эсвэл хийсвэр зүйлүүдэд зүй тогтлуудыг эрдэг гэж үзсэн.
Мөн Евклидийн энгийн тооны тоог хязгааргүй гэж баталсан баталгаа шиг ур ухаан шаардсан баталгаа, Фурьегийн хурдан хувиргалт шиг тооцооллыг хурдасгах аргуудад гоо сайхан чанар бий.
Тоо хэмжээний судлал нь бидний мэдэх натурал тоонууд, бүхэл тоонууд ба тэдгээр дээр хийгдэх арифметик үйлдлүүдээр эхлэх бөгөөд энэ нь арифметикийг төрүүлнэ.
Түүхэнд тэмдэглэгдэж үлдсэнээр математикт хамрагдах гол салбарууд татвар ба худалдаатай холбоотой тооцоо хийх, тоонуудын хоорондох харьцаа хамаарлуудыг ойлгох, газрыг хэмжих, одон орны үзэгдлүүдийг урьдчилан хэлэх шаардлагуудаас үүдэн бий болсон аж.
Математик нь тоолох, тооцоолох ба хэмжих үйлдлүүд, мөн физик объектуудын хэлбэр дүрс ба хөдөлгөөний системтэй судалгаан дээр хийсвэрлэл, логик сэтгэлгээг хэрэглэсний үр дүнд үүссэн.
Математикчид эдгээр ойлголтуудын талаар шинэ таамаглал дэвшүүлж, тэдгээрийн үнэн болохыг зохих аксиомууд ба тодорхойлолтуудаас логик дүрмүүдийг чанд баримтлан батлах зорилготой судалгаа хийдэг.
Хэрэглээний математикийн олон салбар математикийн гаднах харгалзах шинжлэх ухаануудтай нийлж статистик, үйлдлийн судалгаа, компьютер судлал гэх мэт биеэ даасан шинэ шинжлэх ухаанууд болж хөгжсөн.
Поль Эрдос ингэж хэлсэн байна: "Тоонууд яагаад сайхан гэж? Энэ нь яагаад Бетховений 9-р симфони сайхан бэ гэж асуусантай адил. Хэрэв чи яагаад гэдгийг нь харахгүй байгаа бол хэн ч чамд ойлгуулж чадахгүй. Би тоонууд сайхан гэдгийг мэдэж байна. Хэрэв тоо сайхан биш бол юу ч тийм биш."
Цаашилбал тоонуудыг бүртгэж авах ямар нэг арга, жишээлбэл бичих, жижиг чулуунууд ашиглах, эсвэл Инкагийн Эзэнт Гүрэнд хэрэглэдэг байсан шиг куйпу гэгдэх олсон зангилаа хэрэг болж эхэлсэн байна.
Бүх математикийн дээр нь тогтож байгаа үндэс суурийг тодорхой болгохын тулд математик логик ба олонлогийн онол, мөн одоогоор бүрэн төгөлдөржөөгүй байгаа категорийн онолыг үүсгэжээ.
Тахилт, Урт, Тарвагат, Хараа, Түнхэлийн хөх нуруу, Ширээ хошуу, Чивээ, Улааншавар, Матах, Мөнгөлөг, Хараагийн зэрэг 150 гаруй уултай, Хараа, Ерөө, Чулуут, Түнхэлэг гэсэн томоохон голтой, нийт 120 гол горхитой, 136 булаг шандтай.
Түүх дурсгалын өв болсон Ноён уул болон байгалийн сонин тогтоцтой газар нутаг ихтэй, 160 гаруй эртний булш хирэгсүүртэй бөгөөд цаашид эдгээр газруудыг түшиглэн археологийн хайгуул судалгааг явуулж баталгаажуулан дэлхийд алдаршуулах замаар аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх бүрэн боломжтой юм.
Мандал суманд 2017 оны жилийн эцсийн байдлаар 149,2 тэрбум төгрөгний бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэсэн нь өнгөрсөн оны мөн үеэс 2 хувиар өссөн үзүүлэлттэй байна.
Аж үйлдвэрлэлийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэл өнгөрсөн оны мөн үеэс 20,3 хувиар, худалдаа, үйлчилгээний салбарын бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэл 13,4 хувиар тус тус өссөн бол хөдөө аж ахуйн салбарын бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэл 22,6 хувиар буурсан үзүүлэлттэй байна.
Тус багийн нутаг дэвсгэрт СББХК, Нарны өртөө ХХК, Алсын өртөө ХХК, Идэрмандал ХХК, Жаврай ХХК, Номголжин ХХК, Маргадхараа ББН, Билэг ДБ сургууль, Аврах гал унтраах 19-р анги, Өгөөмөрмандал ХХК, Монгол чихэр ХХК, Хараачулуут ХХК, ШТС зэрэг 28 ААНБ –ууд үйл ажиллагаагаа явуулж байгаа бөгөөд дийлэнхи хувь үйлдвэрлэлийн чиглэлээр ажилладаг.
БНМАУ-ын Бага хурлын тэргүүлэгчдийн 1931 оны 2-р сарын 7-ны өдрийн 5 дугаар тогтоолоор Мандал сумыг төв аймгийн харьяанд байгуулж, 1938 онд Сэлэнгэ аймгийн харьяалалд оруулсан.
Гэвч удалгүй 1941 оны 12 дугаар сарын 11-ний өдрийн БНМАУ-ын Бага Хурлын Тэргүүлэгчдийн 81 дүгээр тогтоолоор Төв аймгийн харьяалалд буцаан шилжүүлсэн байна.
Засаг захиргаа нутаг дэвсгэрийн нэгжийн хувьд 5 баг, үүнээс 2 нь тосгоны статустай байсан бол 2010, 2011 онд аймаг, сумын иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын холбогдох тогтоолуудыг үндэслэн тус суманд Баянхангайн 6-р баг, Минжийнхангайн 7-р баг, Тарнийн 8-р баг, Баян-Арцатын 9-р багуудыг шинээр нэмсэн.
Төв аймгийн Батсүмбэр, Борнуур, Сэлэнгэ аймгийн Ерөө, Баянгол сумдтай хиллэдэг, нийт 484,3 мянган га газар нутагтай төвийн бүсийн аймгуудтай олон улсын төмөр зам, авто замаар холбогдсон дэд бүтэц сайн хөгжсөн сум болон өргөжжээ.
1924 онд Богдхан уулын аймаг Ноён уулын хошууны дотор Баатар вангийн хошууг шинэчлэн зохион байгуулсантай холбогдуулан Ардын засгийн газрын 1924 оны 68-р тогтоолоор Баатар вангийн хошууны Мандал хэмээх сум анх байгуулагдсан.
Сумын хэмжээнд хүнсний манлай үйлдвэр Спирт Бал Бурам ХК, Мод боловсруулах үйлдвэр, Төмрийн болон тоосгоны үйлдвэр зэрэг томоохон үйлвэрүүд байршихаас гадна сүүлийн жилүүдэд жижиг дунд үйлдвэрлэл, үйлчилгээ эрчимтэй хөгжиж байна.
1961 оны 166-р зарлигаар Зүүнхараа орон нутгийн хот байгуулагдаж, 1994 оны УИХ-ын 36 дугаар тогтоолоор Сэлэнгэ аймгийн Мандал сум /одоогийн Хэрх тосгон, Түнхэл тосгон, Зүүнхараа хот нэгдэж/ байгуулагдсан.
Нийт өрхийн 25,2 хувь нь мал аж ахуй эрхэлж тус салбарт 23,2 тэрбум төгрөгийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэсэн нь НБҮ-ийн 15,5 хувийг эзэлж байна.
Хондурас , испани дуудлага , албан ёсны бүтэн нэр Бүгд Найрамдах Хондурас Улс, испаниар ) улс Төв Америкт хойгуураа Гватемал, баруун урдаараа Сальвадор, зүүн урдаараа Никарагуатай хиллэн оршдог.
Бие гүйцсэн шүрэн цохын хөлнүүдэд шавьжны цус мэдрэгч бий болдог ба дайснаасаа бие хамгаалах үедээ эвгүй хурц үнэр бүхий тосорхог шингэн ялгаруулдаг байна.
Ихэнх шүрэн цохууд хавар юм уу намар үржилд орж, эмэгчин нь ирээдүйн цохуудын хүнс тэжээл болох ургамал шимэгчдийн колонид хялбар хүрч болохуйц газарт өндгүүдээ бөөнөөр нь гаргадаг байна.
Тухайлбал англи хэлтэн орнуудад хатагтай цох гэх нэр өргөн тархсан байдаг ч, үнээ цох, мэй бясаа, алтан бөмбөлөг, алтан бясаа, Барней хамба лам, Барнеби гэх мэтээр нэрлэдэг байна.
Уг цох нь ихэвчлэн тариалангийн талбай болон цэцэрлэгт тарьсан үр тариа, хүнсний ногоо, цэцэрлэгийн ургамлыг иддэг тул Мексикийн фермерүүд шүрэн цохонд ихээхэн дургүй байдаг.
Шүрэн цох ихэвчлэн ургамал идэшт шавьж болон ургамлын шимэгч шавьжнуудыг иддэг бөгөөд цэцэрлэг, ХАА-н эдэлбэр газар, жимсний цэцэрлэг болон болон бусад ургамлын бүрхэвчтэй талбайд амьдардаг.
Нийгэм-соёлын антропологийн ерөнхий дөрвөн том салбарын нэг болох шашны антропологи гэдэг нь аливаа шашин, шүтлэг бишрэлийн хэлбэр, шашны байгууллагууд, түүний харилцаа холбоог тухайн болон бусад нийгмийн байгуулал, бүтэцтэй харьцуулан соёл дамнасан судалгаа хийдэг гэж болно.
Энгийн үгээр бол хүний нийгэм соёл гэдэг нь бие биенээс нь салгаж тасдаж аваад судлаад байдаг бүрэлдэхүүн хэсгүүдтэй бус харин ч бие биеэтэй нь нягт уялдаа холбоотой авч судлах ёстой бүтэцүүдтэй байдаг.
Шашны антропологи нь антропологийн үндсэн суурь зарчимын нэг болон орчин үеийн бус эгэл нийгмүүдэд анхааралаа голдуу хандуулж, эгэл шашны хэлбэрүүд болон гадны сонин гаж үзэгдэлд анхаарч ирсэн байдаг нь карго культ, дом шившлэг, анимизм, тотемизмын судалгаанаас нь харагддаг.
Ийм ч учраас Буддын, Христын, Исламын гэх мэт тотоохон шашинг судалсан судалгаа голдуу шашин судлалд хамаарч байдаг бол Бөө болон сонин гаж, хүрээ хэмжээ жижиг шүтлэгийн талаарх судалгааг ихэнхдээ антропологичид хийсэн байдаг.
Гэхдээ заавал ийм ялгаа заагтай биш гэдгийг ойлгох хэрэгтэй, антропологич хүн ч Христын шашинг судалж болохтой адил шашин судлаач ч хүрээ цар жижиг шүтлэг мөргөлийн тухай анхаарч болно.
Мөн шашны антропологи хүмүүсийн шүтээд байгаа шашин нь нийгэм болон тухайн хүндээ ямар нөлөө үзүүлж, ямархуу хүн, нийгмийг бий болгоод байгааг нь анхаардаг, шүтэгч итгэгч хүнээр нь дамжуулан уг шашинг судалдаг билээ.
Удвал “Бөөгийн эдийн засгийн амьдрал” сэдэвтэй судалгаа хийж байсан бөгөөд түүндээ хэн нэгэн хүн бөө болохдоо зарцуулдаг мөнгө, хөрөнгийг задлан шинжилсэн нь эл ухааны онцлогийг харуулсан хэрэг байсан.
Гэтэл шашин судлал энэ мэт судалгааг хийхээсээ илүү шашны сургаал, түүний үзэл санаанд анхаарах нь их байдаг төдийгүй хүнээс нь бус нийгмийн бүтцээс нь хүн рүү нь хандсан судалгааг хийж байдаг.
Тухайлбал, зууны үеийн Арабын эрдэмтэд Дундад Ази болон Газар дундын тэнгис ялангуяа Энэтхэгийн шашны тухай өнөөгийн антропологичдын адил харьцуулан нэлээд гүнзгий нарийн судалгааг тэмдэглэн үлдээжээ.
Энэ тухай ч зарим эрдэмтэд эртний энэ харьцуулсан хандлага өнөө үеийг хүртэл маш ховор байсан төдийгүй шашны судалгааны арга зүйд авч ашиглах шилдэг эх сурвалж болсон юм хэмээн бичиж байв.
Олонх антропологичид бөө мөргөл болон өвөг дээдсээ шүтэх шүтлэгийн хэлбэрүүдийг анхаарч үзээд шашинд сүнс, онгод дом шившлэгийн хэрэглээ, ер бусын хүчний хяналт, үл мэдэгдэх болон ирээдүйг тайлбарлах тайлбар, ид шидийн мэдлэг, зан үйлийн тоглолт, мөргөл, тахил өргөл, ер бусын хүчний төлөөлөгч гэх мэт маш олон зүйл багтсан байдаг хэмээн итгэж байна.
К.Геерцийн бичсэнээр бол шашин нь бэлгэдлийн тогтолцоо хүчирхэг байдлыг бий болгох үйл явц оршин байхын ерөнхий дэг жаягын ойлголтыг томъёологч увьдас шидийн ойлголтын нөмрөг сэтгэл санаа болон дур сонирхолын ганц бодит байдал мэт санагддаг.
Өөрөөр хэлбэл өрнийхөн эртнээс олон тэнгэрт нэг зэрэг итгэх явдалыг ташааж үзэхгүй байсан бол дорно зүгт бол байдал өөр олон тэнгэрт нэг зэрэг сүслэж байсан, байсаар ч байна.
Үүн дээр тулгуурлан, уран зохиолыг хөөхөөр болж, Хятад руу буцаад Бээжингийн их сургууль, Бээжингийн эмэгтэй багш нарын коллежид багшилж байх явцдаа зохиолоо туурвиж эхэлжээ.1918 оны 5 сард "Лү Шүнь" нэрээ анхныхаа удаад хэрэглэж, анхныхаа зохиол болох "Галзуу хүний өдрийн тэмдэглэл" нь хэвлэгдэн гарчээ.
1918 онд, анх удаа “лөө шион” гэдэг бичгийн нэрээр “ шинэ залуучууд ” сэтгүүл дээр хятдын од үеийн утга зохилын түүхэн дээрх анхны нэгэн ут үеийн өсгийн дэг зохион бүтээсэн охор ярины хэлний туужс “солиё хүний этрийн тэмдэглэл ” нийтэлсэн .1921 оны 12 сарт , дар бас аа -гийн дүр төрхийг амьдлагаар бүтээж , доож “ аа ийн жинхэнэ намтар ” нийтлэсэн.1924 онд , лөө шион, жев жуве рен , чаан шиован дүн , лин юй зэргийн хүмүүний гаргийн сэтгүүл “үгсийн чуулган ”үүдэн байгуулсан .
Долоодугаар сарын 3 – Туркийн идэрчүүдийн хувьсгал: Оттоманы эзэнт гүрний хошууч Ахмед Ниязи, Македонийн гуравдугаар явган цэргийн хороотой хамт хувьсгалыг дарах ажиллагааг эхлүүлэв.
Долоодугаар сарын 23 – Туркийн идэрчүүдийн хувьсгал: Хувьсгалын холбоо Оттоманы султан Абдул Хамидтай тохиролцоонд хүрч, үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулах болжээ.
Долоодугаар сарын 24 – Олимпийн наадмын марафоны төрөлд оролцсон Италийн гүйгч Дорандо Пьетригий шөрмөс татаж, улмаар тэнд байсан хүмүүсийн тусламжтайгаар барианд оржээ.
Есдүгээр сарын 27 – АНУ-ын Мичиган мужийн Детройт хотод байрлах Фордын үйлдвэрт Хенри Фордын зохион бүтээсэн "Модель Т" загвар худалдаанд гарахад бэлэн болжээ.
Арваннэгдүгээр сарын 3 – АНУ-ын ерөнхийлөгчийн сонгуульд гурав дахь удаагаа өрсөлдөх гэж байсан Теодор Рүүзвельт нэрээ татаж Уиллиам Ховард Тафт-д сонгуульд өрсөлдөх эрхийг олгожээ.
Нэгдүгээр сарын 24 – Дэлхийд хөвгүүдийн скаутын хөдөлгөөнийг үүсгэсэн "Скаутын хөдөлгөөнд хөвгүүдийг нэгтгэх нь" ном худалдаанд гарчээ.
Дөрөвдүгээр сарын 20 – Мельбурны галт тэрэгний осол: Австралийн Мельбурн хотод галт тэрэг өөд, өөдөөсөө мөргөлдөж 44 хүн амиа алдан, 400 хүн бэртэж, гэмтжээ.
Жакомог 5 настай байхад аав нь нас барж, тэрээр авга ах Фортунато Магигийнд амьдран, ном эрдэмд суралцах болсон боловч авга ах нь түүнийг юм сурахгүй хүүхэд гэж дүгнэдэг байжээ.
Жакомо Антонио Доменико Мишел Секондо Мариа Пуччини нь Италийн хөгжмийн зохиолч бөгөөд түүний зохиосон Бохем, Тоска, Хатагтай Эрвээхэй болон Турандут зэрэг дууриуд нь стандарт репертуарууд дунд хамгийн ихээр тоглогддог билээ.
Нью-Йорк хотод түүний Бохем дуурийг тоглож байх үед нас барсан тухай мэдээ очиход найрал хөгжимчид дууриа тоглохоо завсарлаж, түүний дурсгалыг хүндэтгэн Фредерик Шопений Оршуулгын марш-ийг тоглосон гэдэг.
Архаг тамхичин тэрээр улаан хоолойн хорт хавдар тусч, эмчийн зөвлөгөөгөөр Брюссель хотод очиж шинээр туршигдаж байсан цацраг идэвхжлийн эмчилгээ хийлгэхээр болжээ.
Пуччини сүүлийн дуурь болох Турандут-аа дуусгаж амжаагүй байсан бөгөөд сүүлийн 2 үзэгдлийг түүний ноорогт тулгуурлсан Франко Алфано гүйцээж дуусгасан ажээ.
1932 он хүртэл Налайхын уурхай улирлын чанартай үйл ажиллагаагаа явуулж байгаад 1932 онд 60 квт, 1936 онд 120 квт -ын хүчин чадалтай цахилгаан станцтай болж 1930-аад он хүртэл чулуун нүүрсийг ард иргэд, албан байгууллага зохих хэмжээгээр хэрэглэж байсан бол 1930-аад оноос эхлэн эх орны нийслэлд аж үйлдвэрийн газрууд шинээр байгуулагдаж 1939 оны 2 дугаар сарын 26-нд анхны төв цахилгаан станцыг 2500 квт-ын хүч чадалтайгаар ашиглалтанд оруулсан нь түлшний хэрэгцээний шаардлага улам өсөж, үүнтэй уялдан Налайхын уурхайг өргөтгөх арга хэмжээнүүдийг авсан байна.
Их уурхай нь жилдээ 600 мянган тн нүүрс гаргах хүчин чадалтай, 100 хувь механикжсан, 1500 гаруй ажилтантай, улсын аж үйлдвэржилтэд шаардлагатай нүүрсний хэрэгцээний 70 хувийг дангаараа хангаж ирсэн түүхэн үүрэг гүйцэтгэжээ.
1922 онд хятад пүүсүүдийн эзэмшилд байсан уурхайнуудыг хураан авч улсын мэдэлд шилжүүлснээр Монголд уул уурхайн салбар аж үйлдвэр хэлбэрээр анх хөгжиж эхэлсэн юм.
1962 онд их уурхайг түшиглэн Налайх хот байгуулах тухай БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн 88 дугаар зарлиг гарч, Налайх хот байгуулах их үйлс эхэлсэн юм.