polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Модун морь унан явж, улмаар цэрэгжих үйл явцад ахиц гаргаж, Хүннүгийн хүчийг үр дүнтэй төвлөрүүлж байх үед НТӨ 210 онд анхны эзэн хааны үхлийн хамт Цинь улс эмх замбараагүй байдал руу түргэнээр унасан явдал нь Хүннүгийн эзэнт улсаа өөрийн цаг үеийн том гүрнүүдийн нэг болгон өргөжүүлэх чөлөөт эрхийг Модунд үлдээв.
Түүний нэр нь хожуу хань хятад хэлээр , дундад хятад хэлээр гэж дуудагддаг; нэрийн эртний хятад хэлний дуудлага нь хожим батлагдсан Төв Евразийн соёлын хэмээх үгтэй холбоотой * гэдэг гадаад үгийн дуудлагыг илэрхийлж байж магадгүй.
Жерард Клосоны хэлснээр гарал үүслийн хувьд Хүннү ( - Англи хэлэнд эрт цагт Ази тивд буюу Монгол нутагт байсан хүннү нарыг , Европт байсан хүннү нарыг гэж бичдэг. Харин орос хэлэнд Монгол нутгийн хүннү нарыг Хунну, Европын хүннү нарыг Гунну гэж бичдэг) хэлний зохих нэр байсан гэхэд бараг маргаангүй гэдэг үгийн гадаад --ийг хятад хэлэнд --ээр галиглан буулгажээ.
Өөрийн сонгосон өв залгамжлагчийн өрсөлдөгчийнх нь хувьд Модуныг устгахаар Түмэн залуу Модуныг юэчжи нар руу барьцааны хүн болгон илгээв; тэгээд дараа нь тэр тэд шийтгэл болгон Модуныг хөнөөнө гэсэн найдлагаар юэчжи нар руу дайрчээ.
Бүдүүлэг саналд нь Люй Чжи ухаангүй уурласан байсан ба халуухан өрнөсөн ордны зөвлөлгөөн дээр түүний жанжид арми цуглуулж, Хүннүг нэн даруй устгахыг түүнд зөвлөв.
Модун шаньюй (, , , хятад үсгээр: /; пиньинь: , , , эртний хятад хэлээр : *ᴴ-, *-, НТӨ 234 оны орчим - 174 оны орчим) нь Түмэнгийн хүү бөгөөд Хүннүгийн эзэнт гүрний үүсгэн байгуулагч байв.
Тэр үеэс хойш бидний аль аль нь аз жаргал байхгүй бөгөөд өөрсдийгөө зугаацуулах юу ч байхгүйд би өөрийн эзэмшдгийг хэрэглэн танд дутагддагийг орлохыг хүснэм.
Өөрийгөө шаньюй хэмээн тунхаглаж засгийн эрхэнд гарсныхаа дараа Модун шинээр олж авсан эрх мэдэлд нь аюул занал учруулж болзошгүй хүмүүсийг устгаж эхэллээ.
Гэсэн хэдий ч тэрээр хүннү овгийн удирдагчдад "гүнж нар" гэгддэг эмэгтэйчүүдийг өгөх гэрлэлтийн хэцинь бодлогыг үргэлжлүүлэн хэрэгжүүлсэн ба хоёр талын хоорондох амар амгалан байдлын төлөө Хүннүд алба гувчуур төлжээ.
1942 - Дэлхийн хоёрдугаар дайн: Норвегийг булаан эзэлэсэн Нацистийн Германы рейхскомиссар Йосеф Тербовен тус улсын ерөнхий сайдын суудалд Видкун Кислингийг томилжээ.
1968 - Вьетнамын дайн: Америкийн зурагчин Эдди Адамс Вьетнамын үндэсний цагдаагийн газрын дарга Нгуен Нгок Лоан энгийн нэгэн цэрэг Нгуен Ван Лемийг буудан хороож байгааг зургийн хальсанд буулгав.
Үндсэн хуулийн Жаран дөрөвдүгээр зүйлийн нэгд “Монгол Улсын Үндсэн хуулийн цэц бол Үндсэн хуулийн биелэлтэд дээд хяналт тавих, түүний заалтыг зөрчсөн тухай дүгнэлт гаргах, маргааныг магадлан шийдвэрлэх бүрэн эрх бүхий байгууллага мөн” хэмээгээд Үндсэн хуулийн цэцийн бүтэц, үйл ажиллагааны зарчим, эрх хэмжээг хуульчлан тунхаглажээ.
Энэ нь нэг талаас, Их Монгол Улсын үеэс хаанд зөвлөх эрх бүхий Цэцдийн зөвлөл ажиллаж, Цэц гэдэг үгийг төрийн чухал институтийн нэр болгож байсан төрийн түүхэн уламжлалыг, нөгөө талаас, монгол үндэсний сонгодог спорт-эрийн гурван наадмын гол цөм-бөхийн маргааныг магадлан шийдвэрлэдэг, хөлийн цэц дээр үеэс ажиллаж, асуудлыг ончтой зөв шийдэж ирсэн үндэсний уламжлалыг бодолцсон хэрэг юм.
БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын дэх удаагийн сонгуулийн чуулган БНМАУ-ын Үндсэн хуулийн нэмэлтийн хуулийг баталж мөрдүүлсний дараа дээр дурдсан Үндсэн хуулийн хяналтын тусгай байгууллагын тухай асуудал яригдаж эхэлсэн юм.
Чингээд БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын дахь удаагийн сонгуулийн анхдугаар хуралдаанаар “БНМАУ-ын Үндсэн хуулийн хяналтын зөвлөлийн тухай асуудлыг хэлэлцсэн байна.
Бат-Үүл нарын 10 гаруй хүн үг хэлж, тэдний зарим нь ийм зөвлөл байгуулах нь зүйтэй гэж үзэж байхад, нөгөө хэсэг нь тийм зөвлөл байх хэрэггүй гэсэн санал гаргасан байна.
Эцэст нь БНМАУ-ын Үндсэн хуулийн хяналтын зөвлөл байгуулах эсэх тухай санал хураалгахад хуралдаанд оролцсон депутатуудын их зонхийн саналаар энэ удаад тийм зөвлөл байгуулах шаардлагагүй гэж үзсэн юм.
Өөрөөр хэлбэл Үндсэн хууль бол тухайн улс орны төрийн байгуулалтын бүтэц, зохион байгуулалт, үйл ажиллагааны үндсэн зарчим, бүрэн эрх, хүний эрх, эрх чөлөө, түүний баталгааг хуульчлан бэхжүүлж, бусад хууль тогтоомжийн хууль зүйн эх сурвалж болдог учраас юуны өмнө төрийн эрх барих хууль тогтоох дээд байгууллага болох Улсын Их Хурал, түүний гишүүд болон байнгын хороод бүрэн эрхийнхээ хүрээнд Үндсэн хуулийн биелэлтэд байнгийн хяналт тавих үүрэгтэй.
Түүнчлэн шүүх эрх мэдлийг хэрэгжүүлж, хүний эрхийг хамгаалах талаар ардчилалын баталгаа болсон шүүхийн байгууллагын чиг үүрэг бол Үндсэн хуулийн биелэлтэд хяналт тавих явдал юм.
Зарлиг, Улсын Их Хурал, Ерөнхийлөгчийн бусад шийдвэр, түүнчлэн Засгийн газрын шийдвэр, Монгол Улсын олон улсын гэрээ Үндсэн хуульд нийцэж байгаа эсэх;
Ард нийтийн санал асуулга, Улсын Их Хурал, түүний гишүүний ба Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн талаар сонгуулийн төв байгууллагын гаргасан шийдвэр Үндсэн хуульд нийцэж байгаа эсэх;
Ерөнхийлөгч, Улсын Их Хурлын дарга, гишүүн, Ерөнхий сайд, Засгийн газрын гишүүн, Улсын дээд шүүхийн Ерөнхий шүүгч, Улсын ерөнхий прокурор Үндсэн хууль зөрчсөн эсэх;
Ингээд Улсын Бага Хурлын гишүүд санал хураалт явуулахад, Улсын Их Хурлын санал болгосноор Гэндэнгийн Нямдоо, Цэндийн Цолмон, Дамбадаржаагийн Чилхаажав нарыг, Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн санал болгосноор Жавхлангийн Бямбаа, Наваанпэрэнлэйн Жанцан, Галдангийн Совд нарыг, Улсын дээд шүүхийн санал болгосноор Лэгцэгийн Баасан, Баасайн Дангаасүрэн нарыг тус тус Үндсэн хуулийн цэцийн гишүүнээр томилжээ.
Монгол Улсын Бага Хурлын 1992 оны хаврын чуулганы 7 дугаар сарын 1-ний өдрийн хуралдаанаар Үндсэн хуулийн цэцийн анхны бүрэлдэхүүнийг батлах тухай асуудлыг хэлэлцсэн юм.
Пүрэв: Цэцэд янз бүрийн мэргэжлийн хүмүүсийн төлөөлөл оруулах, Цэцийн гишүүдийн бүрэлдэхүүнийг улам чанаржуулах гэсэн үндэслэлээр нэрээ татаж авсан байна.
Цэцийн гишүүнийг хувийн хүсэлтээ гаргасан, эсхүл эрүүл мэндийн улмаас ажил үүргээ гүйцэтгэх боломжгүй болсноос бусад тохиолдолд хуульд зааснаас өөр үндэслэл, журмаар түүнийг уг албан тушаалаас чөлөөлөх, эгүүлэн татах, өөр ажилд шилжүүлэх хориотой.
Цэцийн гишүүний бүрэн эрхийн хугацаа дуусгавар болсон, эсхүл хуулиар тогтоосон үндэслэл, журмын дагуу чөлөөлсөн бол түүнийг гишүүнээр томилогдохын өмнөх ажилд нь эгүүлэн ажиллуулах, түүнтэй тэнцэх цалин хангамж бүхий ажлаар хангадаг.
Үндсэн хуулийн цэцийн бүрэлдэхүүнд Ерөнхийлөгч, Улсын Их Хурлын гишүүн, Ерөнхий сайд, Засгийн газрын гишүүн, Улсын дээд шүүхийн шүүгч орж үл болно.
Үндсэн хуулийн цэц өөрийн онцлох бэлгэ тэмдэгтэй бөгөөд хуралдааны явцад гишүүд олон улсын жишиг, Монгол төрийн уламжлалыг харгалзан үйлдсэн өмсгөлтэй байна.
Шинээр буюу нөхөн томилогдсон Үндсэн хуулийн цэцийн гишүүний бүрэн эрх томилогдсон өдрөөсөө эхлэн Үндсэн хуульд заасан бүрэн эрхийн хугацаа дуустал үргэлжилнэ.
Ардчилсан эрх зүйт төртэй улс орнуудад төрийн эрх мэдлийн хуваарилалт, түүний үйл ажиллагааны хууль ёсны байдалд хяналт тавих, иргэдийн үндсэн эрх, эрх чөлөөний баталгааны хэрэгжилтэд Үндсэн хуулийн замаар хяналт тавьдаг тусгай шүүх ажилладаг бөгөөд Монголд энэхүү чиг үүргийг Үндсэн хуулийн цэц гүйцэтгэдэг юм.
Хууль, зарлиг, Улсын Их Хурал, Ерөнхийлөгчийн бусад шийдвэр, түүнчлэн Засгийн газрын шийдвэр, Монгол Улсын олон улсын гэрээ нь Үндсэн хуульд нийцээгүй гэж Үндсэн хуулийн цэц шийдвэр гаргавал зохих хууль, зарлиг, батламж, шийдвэр хүчингүй болно.
ард нийтийн санал асуулга, Улсын Их Хурал, түүний гишүүний болон Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн талаар сонгуулийн төв байгууллага /Сонгуулийн ерөнхий хороо/-ын гаргасан шийдвэр /тогтоол/.
Хэрэв эрх бүхий байгууллага, албан тушаалтан шийдвэр гаргахдаа Цэцийн шийдвэрээр хүчингүй болсон хууль болон бусад шийдвэрийн заалтыг шууд буюу агуулгаар нь дахин сэргээвэл Цэцийн аль нэг гишүүний санаачилгаар Цэц хяналтын журмаар хянан шийдвэрлэж болно.
Үндсэн хуулийн цэцийн гишүүнийг сонгон томилохдоо өндөр шаардлага тавихын зэрэгцээ тэдний хараат бус байдлыг хангах, бүрэн эрхийнхээ хугацаанд тогтвор суурьшилтай ажиллах нөхцөл, бололцоог бүрдүүлэх талаар төрөөс онцгой анхаарал тавьдаг.
Үндсэн хуулийн цэц нь Үндсэн хуулийг зөрчсөн тухай маргааныг иргэдийн өргөдөл, мэдээллийн дагуу өөрийн санаачилгаар буюу Улсын Их Хурал, Ерөнхийлөгч, Ерөнхий сайд, Улсын дээд шүүх, Улсын ерөнхий прокурорын хүсэлтээр хянан шийдвэрлэнэ.
Тэгвэл Үндсэн хуулийн цэцийн хяналт Үндсэн хуульд хяналт тавьдаг бусад байгууллага, албан тушаалтны хяналтаас ямар ялгаатай вэ, тэрхүү хяналтыг заавал "дээд" хяналт гэж онцлохын хэрэг юу вэ гэдэг асуудал гарах нь зүйн хэрэг.
Аль ч шүүх авч хэлэлцэхгүй байгаа эрх зүйн маргааны хэргийн харьяаллыг тогтоолгохоор иргэн, албан тушаалтан, төр, олон нийтийн байгууллага гомдол гаргавал хэргийн харьяаллыг тогтоож холбогдох шүүхэд шилжүүлнэ.
Аливаа байгууллага, албан тушаалтан, иргэн Цэц, түүний гишүүний үйл ажиллагаанд хөндлөнгөөс оролцох, нөлөөлөхийг Монгол Улсын Үндсэн хуулиар чандлан хориглосон юм.
1969 онд цэргийн ерөнхий командлагч Бокасса төрийн эргэлт зохион байгуулж, эдийн засгийн амжилтгүй бодлогын улмаас нэр хүнд нь муудаад байсан Дакогийн засаглалыг унаган, өөрийн дарангуйллыг тогтоов.
Хуучин эзэн орон Францын дэмжлэг тусламжийг хүртэхийн тулд тэр үеийн ерөнхийлөгч Валери Жискар д'Эстьенд асар үнэтэй бэлэг нууцаар илгээсэн бөгөөд тэр нь ч ашгаа өгч Франц улс түүний байгуулсан хаант улсыг хүлээн зөвшөөрч, эдийн засгийн тусламж үзүүлэхээр болсон байна.
Эх орны дайны эхэн үед Жанжин штабын дарга Жуков нь баруун болон баруун өмнөд чиглэлд хийсэн германы давтолгоог няцаахын тулд бололцоотой бүх арга хэмжээнүүдийг авч Баруун өмнөд фронтод удаа дараа очин амжилттай сөрөг довтолгоонуудыг зохион байгуулж байжээ.
Адольф Хитлер Москва руу хийх довтолгооны чиглэлийг өөрчлөн баруун өмнөд чиглэлээр гол довтолгооноо Киевийн чиглэлд хийхэд тус фронтын командлагч Кирпоносын алдаанаас уламжлан фронтын байдал хүндрэхэд Жуков Киев хотыг дайсанд алдах нь тодорхой боллоо гэж хэнээс ч айлгүй Сталин болон ЗХУКН-ын Төв хорооны Улс төрийн товчооны гишүүдэд мэдэгдсэн байна.
Жуков Нөөц фронтын командлагч байхдаа зөвлөлтийн цэргийн анхны амжилттай сөрөг давшилтыг Ельня хотын орчимд зохион байгуулан Хитлерийн Москва руу давших гол түшиц газрыг устган Ельнягийн мөргөцөгийг устган Ельня хотыг чөлөөлжээ.
Брежнев маршалын дуртгалд өөрийн тухай хэсэг оруулах гэж маршалд санал тавьсан боловч маршал нэг армийн улс төрийн газрын дарга нэг хурандаагийн байлдааны ажиллагаанд нөлөөлөх боломжгүй, тэгээд ч би Брежневийг дайны үед таньдаггүй байсан гэж хэлээд засвар хийгээгүй тул редакцийн зүгээс "Бага газар" гэсэн жижиг хэсгийг оруулсан байна.
Түүний дуртгалын эхний хувилбарыг Зөвлөлтийн удирдлага, цэргийнхэн ихэд эмзэглэн хүлээн авч дайны эхэн үеийн ялагдлан тухай үнэнийг өгүүлсэн хэсгүүдэд цензур тавин засуулсан байна.
1941 оны 9-р сарын 30-д Хитлерийн Москваг эзлэх "Тайфун" ажиллагаа эхэлж, Баруун фронтын командлагч Конев шаардлагатай арга хэмжээг авч чадалгүй байсаар зөвлөлтийн цэрэг Вязьмагийн бүслэлтэнд орж устгагджээ.
Ингэж Москвагийн чиглэл дэх зөвлөлтийн цэрэг бут цохиулан Москваг хамгаалах ямар ч боломжгүй болсон үед Сталин Жуковыг бүслэлтэнд байгаа Ленинградаас дуудан байдлыг газар дээр нь үзэж шаардлагатай арга хэмжээ авахыг тушаасан байна.
Жуков фронтын командлалыг авсаны дараа германы давшиж буй цэргийн эсрэг өөрт байгаа цөөн цэрэг зэвсгийн хүчээр давшилтын гол чиглэлийг эсрэг хаалт, жижиг хориглолтуудыг хийж эхэлсэн нь үр дүнгээ өгч германы давшилтын хурд саарсан байна.
Түүнийг командлалыг авсаны дараахан 7 сарын эхээр генерал Комацүбара Мичитароийн захирамжаар японы эзэн хааны явган цэргийн 23-р дивиз Халхын голыг гатлан Баянцагааныг эзлэн аюултай байдал үүсгэсэн байна.
Энэ үед Жуков эрс шийдэмгий арга хэмжээ авч Яковлевийн танкийн 11-р бригадыг Баянцагаан дах японы цэргийн түшиц газар луу явган цэргийн дэмжлэггүй давших тушаал гарган агаарын бүх хүч болон артиллерийн ангиудад япончуудыг буудаж бөмбөгдөх тушаал өгсөн байна.
Эгзэгтэй үед үүнээс өөр бэлтгэл хүч түүнд байгаагүй бөгөөд энэ эрс шийдвэрийн ачаар япончуудыг Бяанцагаанд бут цохин тэд нарыг дахин Халхын голыг гатлах боломжгүй болгосон.
Халхын голын байлдааны эхний үе шатанд 57-р корпусын захирагч Фекленко захирагчтай зөвлөлтийн цэрэг газар болон агаарт болсон тулалдаануудад удаа дараа ялагдал хүлээн хүн хүч, зэвсэг техникийн хувьд хүнд хохирол учирсан байна.
Үүнийг засахын тулд байдлыг газар дээр нь тодруулан яаралтай арга хэмжээ авах армийн бие төлөөлөгчөөр томилох хүнийг Иосиф Сталин тэргүүтэй зөвлөлтийн дээд удирдлага хэлэлцэх үед маршал Будённый болон Ворошиловын саналаар Белоруссын цэргийн тойргийн командлагчийн орлогч жуковыг томилсон байна.
Жуковыг Монголд ирж тулалдааны байдалтай газар дээр нь танилцсаны дараа байдлыг Воршилов илтгэхэд 1939 оны 7-р сарын 11-нд түүнийг 57-р корпусын командлагчаар томилогдсон байна.
Жуков армийн командлагчид цахилгаан утас явуулж "Фронтын цэргийг би командалж байна. Цэргийг Истрагийн усан сангийн ард татах тушаалыг хүчингүй болгож байна. Одоо эзлэн байгаа заагтаа хориглох тушаал өгч байна. Москвагийн дэргэд Германы давшилтыг цөөн цэргийн хүчээр туйлдуулан зогсоож чадсан төдийгүй германы армийг хүчээ шавхан зогссон тэр эгзэгтэй мөчид сөрөг давшилтыг эхлүүлж чаджээ. Армийн генерал Г.К.Жуков" гэжээ.
Жуков нь үүний дараа Ленинградын бүслэлтийг сэтлэх "Оч" ажиллагаа, Курскийн тулалдаан, Днепр мөрнийг гатлах, зүүн Украйныг чөлөөлөх давшилт, Беларуссыг чөлөөлөх "Багратион" ажиллагаа, Болгарыг чөлөөлөх ажиллагаа, Варшавыг чөлөөлөх, Одер мөрөн хүртэл давших ажиллагаа, Берлиныг эзлэх давшилт зэргийг төлөвлөн амжилттай хэрэгжүүлж чадсан зөвлөлтийн цэргийн гарамгай жанжин юм.
Жуков нь холбоотонууд болох АНУ, Англи, Францын төлөөлөгч нарын хамт фашистын германы буууж өгөх актанд Берлин хотноо гарын үсэг зурсан гавъяатан бөгөөд 1945 оны 6-р сарын 24-д Москва хотод болсон Ялалтын ёслолын жагсаалыг хүлээж авч байжээ.
Дэлхийн нэгдүгээр дайн эхэлсэн ба 1915 оны наймдугаар сард хаант засгийн армид татагдаж, Баруун –Өмнөд фронтод байлдаж гарамгай гавьяа байгуулсн тул Георгийн 2 загалмайгаар шагнагджээ.
ЗХУ-ын Эх Орны дайн эхлэх хүртэл хороо, бригад, дивиз, корпус командалж 1939 онд Беларуссын цэргийн тойргийн орлогч командлагч, 1940 онд Киевийн цэргийн онцгой тойргийн командлагчЖанжин Штабын дарга 1941 оноос Нөөц, Ленинград, Баруун, Украйны 1, Белоруссын 1-р фронтуудыг командалж алдар цуугаа Европ даяар мандуулжээ.
Георгий Жуковын цэрэг удирдах өндөр чанар, цэргийн байлдааны ба улс төрийн бэлтгэлийн түвшинг дээшлүүлэх талаар хийж байсан шаргуу чимхлүүр ажлыг ахлах дарга нар нь анхааран ажиглаж байлаа.
1942 оны зун Хитлерийн дээд ерөнхий командлал Зөвлөлт-германы фронтын нийт шугамаар давшилт хийж чадахгүй болсон тул өмнөд жигүүрээр "Блау" ажиллагааг эхлүүлэн Сталинград, Кавказын нуруу хүртэл давшжээ.
Маршал Жуковын нэр нөлөө өсөн нэмэгдэж байсан тул түүнээс айсан удирдагч Хрущев түүнийг Югославт албан ёсны айлчлал хийж байхад Батлан хамгаалах яамны сайд болон бусад албан тушаалаас нь зайлуулсан байна.
Москвагийн тулалдааны хамгийн эгзэгтэй үед хийж ялалтыг авчирсан сөрөг довтолгооны тухай "Манай сөрөх довтолгоон амжилт олсон тухайд гэвэл дайралтыг гэнэт хийсэн, тэгэхдээ дайсны хүчээс давуугүй хүчээр хийсэн юм. Байлдааны туршлагатай ч болсон байлаа." гэж хожим Г.К.
Жуков нь ЗХУ-ын төрийн эрхэнд Никита Хрущевийг гарахад гол үүрэг гүйцэтгэсэн бөгөөд Л.Берияг баривчлах болон Булганин, Молотов нарыг Хрущевийн эсрэг хуйвалдаан зохион байгуулахад түүний эсрэг зогсон Хрущевийг байр сууриа бэхжүүлэхэд тусалсан байна.
Дайны дараа Герман дахь Хяналтын Зөвлөлийн дарга, Одессын цэргийн тойргийн командлагч, Батлан хамгаалах яамны сайд зэрэг хэд хэдэн өндөр албан тушаал хашиж байгаад 1957 онд чөлөөндөө гарчээ.
Эцэг Альбрехт Дюрер нь нэлээд нэрд гарсан алт мөнгөний дархан байсан ба тэрээр 1455 онд Нюрнбергт ирж суурьшин өөрийн гарын багшийн охин Барбара Холпертой 1467 онд гэрлэсэн байна.
Тэрээр 1490 онд тухайн үедээ хойд Европын шилдэг сийлбэрчин гэгдэх Мартин Шонгауэрийн дор ажиллахаар зорьсон боловч түүнийг Кольмарт 1492 онд очихоос өмнө Шонгауэр таалал төгсчээ.
Дюрер нь 20 гаран наснаасаа л тун их нэрд гарч, өөрийн хөргийг олноор бүтээсэн байдаг тул түүний амьд ахуйн талаар олон ном, тэмдэглэл хадгалагдан үлдсэн байдаг.
1600-аад оны үед нутгийн анчин Шунхлай тус рашааны увидасыг олон нийтэд таниулснаар Хужиртын халуун рашаан, эмчилгээний шаврыг түшиглэсэн буддын шашны тусгай хүрээ хийд ажиллаж 1921 оны үе буюу Ардын хувьсгал ялах хүртэл оточ маарамба, лам нар ард олонд эмчилгээ хийдэг байв.
Хужирт сумын малчин ард Өрнөх БНМАУ-ын Эрүүлийг хамгаалах яамны түшмэдэд өргөх бичиг барьж халуун рашааны дэргэд европ эмнэлэг, сувилалын газар байгуулах хүсэлт өргөн барьж эмнэлэг, сувилалыг байгуулахад өөрийн зүгээс хандив өргөж байжээ.
Зөвлөлт Орос болон Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны Академийн эрдэмтдийн хамтарсан экспедици 1920-оод оноос эхлэн тус бүс нутагт судалгаа шинжилгээ хийж Хужиртын рашаан нь эмчилгээний ховор элемент бүхий үр дүнтэй орд болохыг илрүүлэн шинжлэх ухааны үндэслэлтэй эмчилгээний төлөвлөгөө боловсруулах, барилгын ажил эхлүүлжээ.
Тус рашаан сувилал нь анх 1939 онд 40 ортой 1 эмчтэй “Партизаны сувилал” нэртэйгээр байгуулагдан ажиллаад 1948 онд улсын бага хурлын тэргүүлэгчдийн 10 дугаар зарлигаар Их жанжин Д.Сүхбаатарын нэрэмжит болж, 1980 онд АИХ-ын 179-р зарлигаар “Алтан гадас” одонгоор, 2019 онд Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зарлигаар "Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон"-оор тус тус шагнагджээ.
Хужирт Рашаан Сувилал нь 1970 оноос Монгол улсын хэмжээнд хамгийн том сувилал болон өргөжиж, сувиллын харьяанд "Цагаан залаа" хүүхдийн зуслан, цэцэрлэг, зочид буудал, лаборатори, орон сууц зэрэг олон объектийг багтаасан цогцолбор болсон бөгөөд Хужиртад 1992 он хүртэл байнгын агаарын нислэгтэй байв.
Хужирт Рашаан Сувилал нь Монгол улсын аялал жуулчлалын гол бүс нутагт оршдог бөгөөд ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн өвд багтсан Орхоны хөндийн байгалийн цогцолборт газарт оршдог Монгол Улсын Маршал Ю.
2007 онд Монгол Улсын Үйлдвэр худалдааны яам, Япон улсын Засгийн газраас зохион байгуулсан “Нэг суурин нэг бүтээгдэхүүн” үзэсгэлэнгээс “Шилдэг бүтээгдэхүүн, шилдэг үйлчилгээ” өргөмжлөл цом хүртжээ.
Зуны улиралд 800-1200, өвлийн улиралд 300 амрагч зэрэг хүлээн авах хүчин чадалтай ажиллаж, 21 аймаг төдийгүй гадаад орны сувилуулагчдыг хүлээн авч эмчлэн сувилж байна.
Сувилуулагчдын амрах 300 ортой 3 давхар 2 корпус нь хоорондоо холбогдсон, 3-5 ор бүхий 20 гэртэй ,сувилуулагчдын саналыг харгалзан люкс, хагас люкс, энгийн зэрэглэлээр өрөөний үйлчилгээ үзүүлнэ.
Сувилуулагчид өдөрт 5 удаа цай хоолоор үйлчлүүлэх 300 суудал бүхий орчин үеийн тоног төхөөрөмжтэй, мэргэшсэн тогооч нарын багтай зоогийн газар тогтмол ажиллана.
“Хужиртын хар сувд” хэмээх эмчилгээний шавар нь гидрокарбонат-хлорт-натри-калийн сул хүчиллэг орчинтой, дунд зэргийн эрдэсжилттэй, хүхэрт устөрөгчийн сулавтар үнэртэй хөрсний ургамлын үлдэгдэл, ургамлын үлдэгдэл, ургамлын ялзмагийн хольцтой шавар юм.
Энэ шавар эрдэс бүрэлдэхүүндээ альбит десмин, монтморилллонит, тридимит-О, элементийн найрлагадаа эрдсийг бүрдүүлэгч элементүүдээс зонхилох хувийг , , , , , , агуулдаг болох нь судалгаа шинжилгээгээр тогтоогджээ.
Эмчилгээний шаварт биологийн өндөр идэвхит липид гэдэг нэгдэл ихээр агуулагдаж байгаагийн дотор ханасан нүүрст устөрөгч 45.3%,карбон хүчил, тэдгээрийн эфирээс бусад хүчилтөрөгч агуулсан органик нэгдэл 31.4% байдаг.
“Хужиртын хөх сувд” хэмээх халуун рашаан нь 120 метрийн гүнээс ундаргатай, химийн найрлагаараа сулавтар радонт, гидрокарбонат, карбонат-натрийн, бага эрдэсжилттэй , шүлтлэг +48+56 халуун ус юм.
Бас нөгөө онцлог нь гидросульфид /Н/-ийн хэлбэрт хүхэрт устөрөгчийн агууламж 10.0 мг/л-ээс их, нүүрсхүчлийн хийн агууламж эзэлхүүндээ 0.4-5.0 % байна.
Хужирт рашаан сувиллын эргэн тойрон Орхон голын сав газарт эртний түүхтэй Хархорин, Эрдэнэ зуу хийд, Төвхөн, Шанхын хийд, Улаан цутгалан, Бага хүрхрээ, Үүртийн тохой зэрэг байгалийн үзэсгэлэнт газрууд байх тул сувиллын эмчилгээ хийлгэхээс гадна аялал жуулчлалаар явах боломжтой.
Эдүгээ Хужирт рашаан сувилал нь жилийн 4 улиралд тасралтгүй тогтмол үйл ажиллагаа явуулдаг бөгөөд байгалийн халуун рашаан, эмчилгээний шавраас гадна физик, биеийн тамир, усан иллэг болон эмэгтэйчүүд, зүү төөнө зэрэг эмчилгээний кабинетуудад дотор мэдрэл, уламжлалт анагаах ухааны эмч нар эмчилгээ сувилгаа хийж байна.
Хужирт Рашаан сувилал эрүүл мэндийн байгууллагуудаас анх удаа эмчилгээ үйлчилгээндээ Стандартчилал хэмжил зүйн газраас "Үндэсний тохирлын тэмдэг" хэрэглэх эрх 2 удаа авсан ба рашаан сувиллуудаас анх удаа олон улсын 9001-2015 стандартыг хангасан байгууллага болсон.
Хужирт рашаан сувиллын хамт олон үйлчлүүлэгчдийн дунд “Хужиртын хөх сувд” хэмээн алдаршсан халуун рашаан, ”Хужиртын хар сувд” хэмээн алдаршсан эмчилгээний шавар хоёрыг ашиглаж эмчилгээ сувилгааны үйлчилгээ үзүүлдэг.
Хужирт рашаан сувилал нь Өвөрхангай аймгийн Хужирт сумын нутаг, Орхон голын сав газар, Хангайн нурууны салбар Шунхлай, Гуа, Шивээт уулсын дунд далайн түвшнээс 1660 метрийн өндөрт оршдог.
Фигарогийн хурим буюу Фигарогийн хурим, галзуурмаар өдөр нь 1786 онд Вольфганг Амадей Моцарт болон Италийн зохиолч Лоренцо Да Понте нарын хамтран зохиосон хошин дуурь юм.
Хүн амын дийлэнхийн эх хэл нь Угро-Фин хэлний бүлэгт хамаарагдах, Эстон хэлтэй төстэй Фин хэл бөгөөд энэ нь Энэтхэг-Европ хэлний аймагт хамааралгүй Европын Холбооны 4 хэлний нэг болно.
1917 онд Оросоос тусгаарласны дараа иргэний дайн, ЗХУ-ын эсрэг дайн, Нацист Германы эсрэг дайн болж, Хүйтэн дайны үеэр албан ёсоор төвийг сахисан байр суурьтай байжээ.
Улсын нийгэм, эдийн засаг, улс төр, цэрэг армийн үзүүлэлтүүдийг авч үзсэн судалгаагаар Финланд нь зөвхөн Норвегийн дараа дэлхийн хоёр дахь тогтвортой орноор тодорчээ.
Өндөр технологи бүхий аж үйлдвэр, нийтийн боловсрол, ДНБ-ий өсөлтийн хурд, иргэний эрхийн хамгаалалт зэргийн олон улсын харьцуулалтаар маш өндөр үнэлгээ авдаг.
Танкийн дарга нь сумлагчийг хамтран хийж байсан ба орчны хяналт нь хязгаарлагдмал, дотор цамхагийн дотор зай ихээхэн давчуу ашигтай тусгал 300 метрийн дотор зайд Германы "Барс"-ийн хуягийг нэвтэлж чадахаар байсан бөгөөд Германы Барс танкуудад дарга нь сумлагчийг хийж байгаагүйгээс өөрөө байлдааны талбарыг бүрэн хянах боломжоор илүү, 1000 метрээс багагүй зайнаас буудлага хийж Т-34 ийг сөнөөх бололцоотой байжээ.
Соммын тулалдааны үеэр Их Британий арми Уинстон Черчиллийн шууд удирдлаган дор 2600 орчим танкийг үйлдвэрлээд байсан нь тухайн цаг үедээ дэлхийн хамгийн хүчирхэг хуурай замын армийг үүсгээд байв.
Танкийг анх бүтээж байхдаа зэвсэг гэж танигдуулахгүйн тулд Месопотамын аян дайнд хэрэглэх ус тээвэрлэгч байдлаар зохион бүтээж байсан бөгөөд хийж буй зүйлээ "танк" гэж нэрлэж байв.
зууны дунд үед нэрт зохион бүтээгч Леонардо да Винчи бүтээлийнхээ нэгэн хэсэгт өөрөө явагч гинжин техникийг зурж, хэрхэн ажиллах техникийн дэс дарааллыг бичсэн байдаг.
Дэлхийн хоёр дайны хооронд танкийн загвар, тактикийн чадварыг улам сайжруулж, Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеэр хувьсан хөгжиж өнөөг хүртэл оршиж байгаа хуягт техникийн байлдааны концепцийг бий болгосон бөгөөд Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед асар их үүрэг гүйцэтгэсэн юм.
Герман танкийн асар их хүчийг артиллер, агаарын хүчээр дэмжүүлэн дайсны фронтыг сэт цохиж, дайсны эсэргүүцлийг бүрэн задлах блицкрийг хэмээх стратегийг боловсруулжээ.
Танк нь гинжтэй хуягт байлдааны техник бөгөөд хөдөлгөөнт операци, тактикийн шинжтэй довтолгоо, хамгаалалтын чадавхийг хослуулсан фронтын шугамын байлдааны хэрэгсэл юм.
Харин хүнд хуяг болон хаа сайгүй явах хөдөлгөөний чадавхи нь танк болон түүний багийг хамгаалж, тулалдааны талбарт хуягт цэргийн гүйцэтгэдэг бүхий л гол үүргийг хэрэгжүүлэх боломжоор хангана.
Гэхдээ уламжлалт бус, хүч тэнцвэргүй байлдаан зонхилох болсон, танк устгах зориулалтын зэвсэг техник олноор нь зохион бүтээгдэж хуягт танкийн хүчний ашигтай талд эргэлзэх хандлагатай болсон.
1915 онд Үндэсний Командлалын төв удирдлагаас гинжит хөдөлгүүртэй танк зохион бүтээх төсөл боловсруулж, “Шнайдер”, “Сайнт-Чамонд” нэртэй хоёр төрлийн өөрөө явагч техник бүтээсэн аж.
Тухайн үед Герман Улс нь армидаа танкгүй байсан учир Английн инженерүүдийг хөлсөлж -7 нэртэй танк зэвсэглэлдээ нэвтрүүлсэн ч Дэлхийн нэгдүгээр дайны төгсгөл үе тохиож уг танкны байлдах чадвар төдийлөн туршигдаагүй юм.
1833 – АНУ-ын Ерөнхийлөгч Эндрю Жексон, дэд ерөнхийлөгч Мартин ван Бюрен рүү Өмнөд Каролина мужид гарсан бослогыг энхийн замаар нэн даруй дарахыг шаардсан захидал бичиж байжээ.
1910 – АНУ-ын Нью-Йорк хотын Метрополитан дуурийн театраас "Пиалиаччи", "Кавальера рустикана" дуурийг радиогоор дамжуулсан нь олон нийтэд зориулсан анхны радиогийн нэвтрүүлэг болжээ.
1972 – Гана улсын Ерөнхийлөгч Эдуард Акуфо-Аддо болон ерөнхий сайд Кофи Адрефа Бусиа нарыг хороож, хурандаа Игнатиус Куту Ачимпонг төрийн эрхийг авчээ.