polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Халхын Сайн ноён хан Төгс-Очирын Намнансүрэн нь одоогийн Өвөрхангай аймгийн Хайрхандулаан сумын нутагт 1878 онд буюу 2 дугаар сар буюу Билгийн тооллоор 15 дугаар жарны Гал шар барс жилийн бар сарын бар өдөр төржээ.
Тэрээр Алтан ургийн язгууртан нутаг усандаа "Догшин цоохор ноён" хэмээн алдаршсан сайн ноён хаан Төгс-Очир болон түүний анхны аваал эгчмэд чандмань эрдэнэ хатан Хандмаа ахайтнаас мэндэлжээ.
1914 оны Хиагтын гэрээнд Монгол Улс тусгаар тогтнолоо алдаж автономит улс болсны дараа үйл ажиллагааны цар хүрээ багасч, гол нь гадаад улс төрийн үйл ажиллагаа бараг зогссон хэдий ч Дундад Иргэн Улсын Засгийн газраас Автономит Монголын эрх хэмжээ, байр суурийг улам хумих гэсэн аливаа алхамд саад хориг тавихыг чадахын хирээр оролдож байв.
Улмаар Манж, Хятад, Монгол ноёд Хатгал орчмын газар нутгийн тансаг сайхан байгалийг хараад биширч, энэ нутгийг амарч зугаацахад аятай тохитой газар юм гэж үзэж ойр хавьд нь айл мал байлгахгүй байхыг шаардаж байжээ.
1914 онд Оросын хилийн хот Мондоос Улиастай хүртэл телеграфын шугам татагдсан нь Хатгалыг дайран өнгөрч байсан бөгөөд 1921 оны байдлаар 150 орос иргэн амьдардаг Монголын хойд зүгийн Улиастай хотын дараа орох томоохон суурийн газрын нэг болж байжээ.
1921 онд Оросын цагаан цэрэг Хатгалыг эзлэн авахад Д.Сүхбаатар ".бид умар зүгийн гол стратегийн чухал газраа дайсанд алдлаа гэж онцгойлон төлөвлөгөө зохиож Чойбалсан тэргүүтэй цэрэг хөдөлгөн чөлөөлж байсан" монгол орны чухал газрын нэг юм.
Баруун буюу Визиготууд нь зууны үед өнөөгийн Румыны нутаг дэвсгэрт нутаглаж байсан бол зуун буюу Остроготууд нь Хар тэнгисийн зүүн эргээс баруун хойд эрэг хүртлэх нутагт амьдарч байжээ.
Манай тооллын 409 онд Аларик хаанаар удирдуулсан Визиготууд өнө удаан жилийн түүхт Ром хотыг тонон дээрэмдэж, хоослон цөлмөсөн бөгөөд Галлийн зүг хөдөлжээ.
Тэд Европыг бүхэлд нь захирч байсан Ромыг анх удаа ялж, сонгодог үеийн төгсгөлийг авчирсан бөгөөд Ромын соёл иргэншлийг мөхөөхөд гол үүрэг гүйцэтгэсэн юм.
Остроготууд Теодорик хааны удирдлага доор өнөөгийн Швейцарын нутгаас Балканы хойг хүртлэх нутгийг эзлэн, улмаар 488 онд Италид нэвтрэн, 493 он гэхэд бүрэн байлдан дагуулжээ.
Мөн өнөөгийн Шведийн нутгаас Балтын тэнгисээр дамжин Висла мөрний сав газарт хүрч нутагласан үндэстнүүд гэх бөгөөд зууны үед Дунай мөрөн, Хар тэнгисийн сав газарт хүрчээ гэж үзэх хандлага бас байдаг.
Ихэнх тохиолдолд хэрэглэгч оронд томоохон үйлдвэрлэгч нар хуурах явцыг хариуцаж хийх ба эсвэл жижиглэнгийн дэлгүүр, кафе зэрэг газрууд өөрсдөө хуурна.
Чингис хааны язгуурт, Абатай сайн хааны алтан ураг Хараагийн баатар ван Насан-Очирын Наваан-Юндэн 1908 онд Сэлэнгэ аймгийн Мандал сумын нутагт Насан-Очирын хүү болон мэндэлжээ.
Хараагийн баатар ван, Насан-Очирын Наваан-Юндэн нь 1985 он хүртэл монгол хаадын угсааны хамгийн сүүлд амьд сэрүүн үлдсэн ноён гаралтай, Сайн ноён хан Намнансүрэн, Хичээнгүй сайд Цэрэндоржийн гарын шавь, Ардын хувьсгалын нууц 2 бүлгэмийн 13 гишүүний нэгэн, 13 настай партизан, Ардын намын тамгыг сийлэлцсэн, Ардын намын тусламж бичгийн амьд гэрч, Монголын орчин цагийн уран зохиолыг үүсгэгчдийн нэг, боловсрол соёлын үрийг таригч, 1926 оноос Германд сурсан анхны 35 оюутны нэгэн, ард түмний дунд ардын дуу мэт түгсэн Баянмонгол, Соёл-Эрдэнэ, Үхэрчин хүү Цэрэндорж зэрэг дуу, зохиолын эзэн, Б.
Ринченгийн хамт шоронд 12 жил сууж, хайрт хань, төрсөн дүүгээ алдаж хэлмэгдлийн зовлонг биеэрээ амссан эсэргүү нэрт, дэлхийн сонгодог зохиолоос дуун хөрвүүлэгч, монгол хэлний товч тайлбар толь, орос монгол толийг зохиоход гар бие оролцогч, хэл шинжээч , эмч, хожмоо орос, герман, манж, түвд хэлний боловсролтой , сурган хүмүүжүүлэгч, төрийн алтан аргамж баригч, төрийн түшээ, түүхч, зохиолч болоод монгол түмний сор болсон сэхээтэн, ардын дуунд мөнхөрсөн Юндэн Гөөгөө шиг сайхан эр юм.
Учиртай гурван толгой дуурийн анхны Юндэнгийн дүрд Н.Наваан-Юндэн, Дэвээ Нансалмаад тоглохоор болсон ч Дэвээг эсэргүү Жамьянжавийн эхнэр хэмээн болиулжээ.
Төрсөн эцэг Насан-Очир 60 насандаа бие барж, түүний төрсөн дүү Баатар вангийн хошууны засаг ноён Содномдоржаа эгч Цогт-Очир, дүү Догоосүрэн, Чинбатын хамт үрчлэн авчээ.
1913 онд Содномдаржаа ноён бие барж үр хүүхэдгүйн тул хошуу ноён Содномдаржаагийн ор залган 5 насандаа Түшээт хан аймгийн 21 хошууны нэгэн Хараагийн Баатар вангийн хошууны хошуу ноён болж, Ардын засаг мандах хүртэл 8 жил ор суужээ.
Баатар вангийн хошууны туслагч хойд эцэг Ойдов, эх Лхамжав нарын хамт Нийслэл хүрээнд шилжин сууж Халхын сайн ноён хан Төгс-Очирын Намнансүрэнд шавь орж, хичээнгүй сайд Цэрэндоржийн гарын шавь болжээ.
Тэр үед Дотоод яамны сайд байсан А.Амар, Хатанбаатар Магсаржав, судар бичгийн хүрээлэнгийн анхны дарга Онходын Жамъян нар үдэн гаргаж билигтэй сайхан үг сургаал хэлцгээн их эрдэм сурахыг ерөөжээ.
Анхны дунд сургуулийн 3-р ангийн сурагчдийн зохиосон “Соёлын гэрэл нэрт” бичмэл сэтгүүлийг Н.Наваан-Юндэн, бага Нацагаа буюу Төмөрийн Нацагдорж, Уртнасан нар гаргажээ.
Чингис хаанаас хойш 30 дахь үе, Гэрсэнз Жалайр хутагтаас хойш тоолбол 15 дахь үе нь, Түшээт хан аймгийн 21 хошууны нэгэн Хараагийн Баатар вангийн хошууны (Одоогийн Сэлэнгэ аймгийн Мандал сум, Хараа, Ерөө, Дарханы Шаамар сум, Зүүнхараа хот, Дархан хот, Төв аймгийн Батсүмбэр сум болно) хошуу ноён Баатар ван Н.Наваан-Юндэн аж.
Н.Наваан-Юндэнгийн өвөг эцгийн хадгалж байсан Чингис хаан, Автай сайн ханы алтан ургын бичиг Наваан-Юндэнг эсэргүү хилс хэрэгт барьж хөрөнгө хогшлыг нь хураахад хамт алга болжээ.
Чингис хааны 32 дэхь үе Абатай сайн хааны хүү Шибагудай өлзийт хунтайж, Өлзийт хунтайжийн ахмад хүү Мужан увш хунтайж, Увш хунтайжийн хүү Шибтуй хатанбаатар болой.
Хэвлэл мэдээллийн салбарт шинэ хууль баталж радио телевизийн үйл ажиллагаа явуулах лицензийг олгох, цуцлах, үйл ажиллагааг нь зохицуулах зорилготой “Австралийн нэвтрүүлгийн шүүх” гэдэг байгуулага нээжээ.
Эхний А ангилалд багтсан радиогийн санхүүжих эх үүсвэр нь сонсогчдоос авах хураамж байсан бол харин В ангилалын радиогийн оршин тогтнох гол эх үүсвэр нь зарлал сурталчилгаа болжээ.
Мөн тухайн жил Италийн зохион бүтээгч Гульельмо Маркони агаарын орон зайд дохио дамжуулдаг яг ижил төрлийн төхөөрөмж зохион бүтээж Английн Засгийн газраас зохиогчийн эрх авсан байна.
ингэснээр Монголчуудын байлдан дагууллаас болж нэг хэсэгтээ л арабуудын хүч суларчээ. харин 14-15-р зуунд тэдний шашин нэгтэй Осман-туркүүд хүчирхэгжиснээр Византийн уналт эхэлээ.
Загалмайтны аян дайны үндсэн зорилго нь Мусульманчуудын хяналтанд байсан Ариун хот Иерусалимыг буцаан авах явдал байсан бөгөөд Селжүк түрэгүүд Анатоли руу цөмрөн орж, Христийн шашны Үнэн алдартны урсгалыг шүтдэг Византын эзэнт улсад туслахаар анхны аян дайн эхэлжээ.
Гэвч улс төр, эдийн засаг, шашны үзэл санаа холилдсон байсны илрэл нь шашин шүтлэгийн зөрчилтэй байсан ч, 5 дахь аян дайны үеэр лалын шашинт Селжүк Түрэгийн Румын Султант улс нь загалмайтнуудтай холбоотон болж тулалдаж байснаар илэрдэг.
Загалмайтнууд олон удаагийн аян дайны үр дүнд маш хол газарт хүрч чадсан ч Христийн шашинт улсуудын дотоодын улс төрийн зөрчилдөөн нь тэдний үндсэн зорилгыг бусниулж байсан байна.
ортодокс гээд эхэн үедээ хэмээн үл тоомсорложээ. Мусульманы ертөнц цэрэг зэвсгийн хүчээр ч хүчирхэгжээд зогсоогүй бөгөөд урлаг шинжлэх ухаан ч гэсэн маш
1918 онд дэлхийн нэгдүгээр дайнд ялагдсан Австри-Унгарын эзэнт улс унахад бүрэлдэхүүнээс нь гарсан Хорват өмнөд Славын үндэстнүүдийн холбоо байгуулах гэсэн Сербийн Хант Улсын саналыг хүлээн авч Серби-Хорват-Словенийн хаант улс байгуулагдсан бөгөөд 1929 онд улсынхаа нэрийг Югослав болгон өөрчилжээ.
Гэхдээ үүнд ханалгүй, Анте Павеличаар удирдуулсан үндсэрхэг үзэлтнүүдийн байгууллага болох Усташи байгуулагдаж, 1941 онд Нацист Герман тус улсад халдан ороход тэдний талд орж, Хорват, Далмати, Славони, мөн Войводина, Босни ба Херцеговинын нэг хэсгийг багтаасан Хорватын тусгаар улс гэгчийг байгуулсан байна.
Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараа социалист дэглэмтэй болсон Югослав нь удирдагч Иосиф Броз Титогийн тэнцвэртэй удирдлагын үрээр хэлбэрээ хадгалж байсан ч түүнийг нас барсны дараа 1980-аад онд хорватуудын үндэсний үзэл эргэж сэргэв.
9-р зуунд хойд, баруун талаасаа Франк, өмнө, зүүн талаараа Византын довтолгоонд өртөх болсон бөгөөд Их Карлын аян дайнаар нэг хэсэг Франкийн эзэнт гүрний бүрэлдэхүүнд орж, католик шашинг хүлээн авсан байна.
Харин Адриатын тэнгисийн эрэгт орших Далмати нь 10-р зууны сүүлээс Венецийн бүгд найрамдах улсын харьяанд байж, 1815 онд Венийн хэлэлцээрээр Австрийн Хаант Улсад нэгтгэгдсэн байна.
1990 онд Югослав улс олон намын системд шилжиж, анхны чөлөөт ардчилсан сонгууль явуулахад Хорватыг Югославаас тусгаарлах бодлого баримталдаг Степан Месичийн удирдсан нам Хорватын төрийн эрхэнд гарч, тусгаар тогтнох үйл явц эхлэв.
Өөрийн бичиж хэвлүүлсэн бүтээлээс гадна Талын хэвлэх хэвлэлийн компани, Эдийн засгийн бодлого, өрсөлдөх чадварын судалгааны төв, Чулуун Шастир ТББ-аараа дамжуулан эдийн засаг, хууль эрхзүй, түүх, нийгмийн сэдэвтэй олон бүтээлийг хэвлэгдэж нийтийн хүртээл болоход дэмжлэг үзүүлжээ.
2008 оноос агаарын бохирдлыг бууруулж, сэргээгдэх эрчим хүчний хэрэглээг дэмжих зорилгоор шинэ техник технологи нэвтрүүлэх цэвэр эрчим хүчний Степпе Солар ХХК-ийг үүсгэн байгуулж "эко байшин" "байшингаа дулаалцгаая" аян өрнүүлж, энэ чиглэлээр хэд хэдэн төсөл амжилттай хэрэгжүүлсэн.
Дараа нь 1999 онд "Монгол Улс 2050 онд" нэртэй нийтлэл, 2013 онд Хуульзүйн латин-англи-орос-монгол толь бичиг, 2015 онд "Холын зорилго үгүй бол ойрын зовлон оршино" цуврал нийтлэл, 2016 онд "Түүхийн судалгаан дахь Монголын газрын зураг", "Хөрөнгө оруулалтын орчин түүнийг сайжруулах арга зам", 2017 онд "Ерөнхийлөгчид нэр дэвшигчээ намын даргаа сонгосон шигээ тодруулъя", "Япон, Монгол даргын ялгаа", 2018 онд "Даргын эрх ямбыг хязгаарла, иргэний эрхийг нэм", " ", "О проблемах повышения конкурентоспособности экономики Монголий", 2019 онд "Чимэд дарга бид хоёр" дурсамж өгүүлэл, 2020 онд " " зэрэг нийтлэл бичиж, хэвлүүлсэн.
Байт харвааны холбоо нь өдгөө 6 салбар, 19 спорт бэлтгэлийн клубтэйгээр үйл ажиллагаа явуулж байгаа ба Токио 2020 зуны олимпын наадамд байт харвааны ганцаарчилсан болон холимог багийн төрлөөр ОУХМ БИШИНДЭЭГИЙН УРАНТУНГАЛАГ, ОУХМ БААТАРХУЯГИЙН ОТГОНБОЛД нар эрх аваад байна.
П.Цагааны санаачилга, удирдлагаар Монгол Улсад анхны стандартын "Дайчин чанар тэсвэрийн талбар-360" задгай талбай Үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнд 2018 оны 8 дугаар сарын 1-нд албан ёсоор нээлтээ хийсэн билээ.
1995 оны 3-р сарын 6-нд байгуулагдсан Монголын анхны хувийн банкуудын нэг Голомт банкыг үүсгэн байгуулалцаж, анхны Гүйцэтгэх захирлаар нь жил гаруй хугацаанд буюу 1996 оны 8 дугаар сар хүртэл ажилласан.
"Эх орныхоо хөгжлийн түүчээ, иргэн бүрийн аз жаргалтай амьдралын төлөө Сайн сайхныг санхүүжүүлнэ уриаг өмнөө тавин, үйл хэрэг бүхнээ зориулж ирсэн Голомт банк нь 1995 оны 3-р сарын 6-нд үндэсний хөрөнгө оруулалттайгаар үүсгэн байгуулагдсан Монголын ууган арилжааны банкуудын нэг юм.
Анх 400 сая төгрөгийн дүрмийн сантай байгуулагдаж байсан Голомт банкны нийт актив 2015 оны байдлаар Монгол Улсын ДНБ-ний дөрөвний нэг, банкны системийн 20 орчим хувьтай тэнцэхүйц хэмжээнд хүрсэн байна.
Эрдэнэт үйлдвэрийн хөвүүлэн баяжуулах технологид тохирдоггүй, балансын бус хаягдал овоолгыг түшиглэн жилд 10 мянган тонн катодын цэвэр зэс үйлдвэрлэх хүчин чадал бүхий орчин үеийн өндөр технологийн Ачит Ихт үйлдвэрийн үүсгэн байгуулагч, хувьцаа эзэмшигч юм.
2020 оны байдлаар үндэсний шилдэг татвар төлөгч топ 100 аж ахуйн нэгжийн нэгээр 4 дэхь удаагаа шалгарсан, улсад нийтдээ 200 гаруй тэрбум төгрөгийн татвар төлсөн аж ахуйн нэгж байна.
Ингэснээр Монголчууд улирал үл харгалзан өвлийн спортын зарим төрөл, тухайлбал хоккей, уран гулгалт, шорт трэйкийн спортоор хичээллэх, олон улсын тэмцээн уралдаанд хүчтэй өрсөлдөх боломж бүрдэж байна.
1994 онд АНУ-ын Жорж Вашингтоны Их сургуульд зочин судлаачаар уригдан ажиллахдаа үндсэн хуулийн эрхзүй, үндэсний аюулгүй байдал, банк, санхүү, хүний эрхийн чиглэлээр судалгаа хийсэн гэдэг.
Степпесолар компани нь “Агаарын бохирдлыг бууруулах, сэргээгдэх эрчим хүчний техник, технологийг нэвтрүүлэх” чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулахаар 2008 оны 11 сард байгуулагдсан.
2009 оноос сэргээгдэх эрчим хүчинд суурилсан халаалтын тоног төхөөрөмж үйлдвэрлэж, суурилуулдаг дэлхийд алдартай Германы Групптэй хамтран ажиллаж, улмаар группийн Монгол дахь Албан ёсны төлөөлөгч болсон.
Түүний сүүлийн үед амжилттай удирдаж, хэрэгжүүлсэн төслүүдээс дурьдвал, гидрометаллургийн орчин үеийн өндөр технологийн үйлдвэр болох Ачит-Ихт, Байт харвааны стандартын "Дайчин чанар-Тэсвэрийн талбар 360" талбай, Монголд анх удаагаа олон улсын олимпын хорооны стандартын дагуу баригдаж буй "Мөсөн өргөө" төсөл зэргийг дурьдаж болно.
П.Цагаан Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын даргаар ажиллаж байхдаа олон улсын хил дамнасан хууль бус наймааны золиос болж, Нью-Иоркийн Хэритэйж аукшны дуудлага худалдаагаар 1 сая ам доллараар зарагдсан "Т-Батаар"-ыг эх нутагт нь буцаах ажиллагааг амжилттай удирдаж, эх орондоо эргүүлэн авчирсан юм.
Түүний эхнэрийг Д.Эрдэнэцэцэг гэдэг ба эхнэр нь Ачит Ихт компанийн Ерөнхий захирал ажилтай, Монголын боловсруулах үйлдвэрлэлийн салбарын шилдэг бизнес эмэгтэйчүүдийн нэг юм.
П.Цагаан 1959 оны 4 дүгээр сарын 4-нд Баян-Өлгий аймгийн Булган сумын нутаг Булган, Сөнхөл голын бэлчир Ихэм хэмээх газар Пунцагийн 3 дахь хүү болж төрсөн.
Голомт банк нь төр засгаас үндэсний хэмжээнд хэрэгжүүлсэн бодлого шийдвэр, төсөл хөтөлбөрүүдийг амжилттай хэрэгжүүлэгч төдийгүй Монгол улсад хийгдсэн томоохон бүтээн байгуулалтыг сүндэрлүүлэхэд гар бие оролцож ирсэн бүтээгч хамт олон юм.
Монгол Улсын Засгийн газар Өвөр Монголыг хятад цэргээс чөлөөлж улс үндэстнээ нэгтгэн, хязгаар нутгаа батлан хамгаалахаар Дотоод чуулганы Чуулалт хаалга, Бат хаалга, Долон нуур, Хөх хот, Бугат хотын чиглэлд таван замаар цэрэг хөдөлгөхөөр шийдвэрлэж зүүн өмнө хязгаарын цэргийг захирах жанжинд Манлайбаатар Ж.Дамдинсүрэнг томилжээ.
Хэлэлцээрийг Орос улсын хаан эзний засгийн хэргийг шийтгэх газраас тусгайлсан төлөөлөгч Иван Коростовиц, Монгол улсын хаан эзний засгийн газраас тусгайлан гаргасан шадар сайд, сайн ноён хан Намнансүрэн, Шадар сайд, засаг төрийн эрдэнэ далай жүн ван Гомбосүрэн нар зөвлөн хэлэлцсэн тухай тэмдэглэл үлджээ.
Монголын талаас Гадаад явдлын яамны дэд сайд нягт билэгт Да лам Равдан, эрхэлсэн түшмэл Манлайбаатар ван Дамдинсүрэн, Түвдийн талаас Далай ламаас томилогдсон Гүжир Цансан Ханчин Луузаннаваан, Донид Агваан ёнзон нар оролцов.
Есөн зүйл бүхий уг гэрээгээр хоёр улс бие биенээ тусгаар тогтнож, хаан өргөмжлөгдсөнийг хүлээн зөвшөөч, харилцан туслалцах, худалдаалах ба санхүүгийн асуудлыг хэрхэн шийдэх талаар зөвшилцөлд хүрчээ.
Зургаадугаар сарын 13 - Эмэгтэйчүүдийн эрхийн төлөөх жагсаалтай холбогдуулан АНУ-ын Сенатын танхим эмэгтэйчүүдийн эрхийн талаар хууль боловсруулахаар хэлэлцэж эхэлжээ.
Зургаадугаар сарын 22 - Балканы хоёрдугаар дайн эхэлсэнтэй холбоотойгоор Сербийн ерөнхий сайд Никола Пашич засгийн газраа тарааж, шинээр эмхлэн байгуулахаар болжээ.
Зургаадугаар сарын 23 - АНУ-ын ерөнхийлөгч Вүүдроу Вильсон Конгрессийн хуралдаанд оролцож холбооны нөөцийн систем байгуулах, түүний ач холбогдлын талаар илтгэл тавьжээ.
АНУ-ын Сонгогчдын коллеги хуралдаж энэ удаагийн сонгуульд Вүүдроу Вильсоныг 40 мужийн 435 гишүүний санал, Теодор Рүүзвельтийг зургаан мужийн 88 гишүүний санал, Уиллиам Х.
Нэгдүгээр сарын 15 - Монгол Улсын Ерөнхий сайд Намнансүрэн, Сангийн сайд Чагдаржав нар Оросын эзэнт улсын Бүрэн эрхт төлөөлөгч И.Кростовец лугаа найман зүйлийн гэрээ байгуулж, хоёр сая целковыг хорин жилийн хугацаатай зээлдэн авахаар тохиролцжээ.
Болгар, Серби, Монтенегро улс Оттоманы эзэнт гүрэнд шаардлага хүргүүлж, хэрэв хариу илгээхгүй бол 14 хоногийн дараа дайныг дахин эхлүүлнэ гэдгээ мэдэгдэв.
Нэгдүгээр сарын 22 - Оттоманы эзэнт гүрний "Их зөвлөл" хуралдаж Эдирне буюу Адрианополь хотыг Балканы холбооны зөвлөлт шилжүүлэх хүсэлтийг хүлээн авчээ.
Нэгдүгээр сарын 25 - Зөвлөлтийн ирээдүйн удирдагч Йосеф Жугашвили "Сталин" нэртэйгээр анхны нийтлэлээ "Социал Демократ" сонинд "Социал Демократын өмнө тулгамдаж буй асуудал" нэртэйгээр нийтлүүлжээ.
Нэгдүгээр сарын 28 - Эдирне буюу Адрианополь хотыг Балканын холбоотны эвсэлд өгөх шийдвэрийг "Залуу Туркуудын холбоо" эрс эсэргүүцэж, тэмцэл өрнүүлж эхлэв.
Наймдугаар сарын 1 - Энэ өдөр Өвөр Монголд өрнөсөн үндэсний эрх чөлөөний хөдөлгөөнийг дарахаар Дундад Иргэн Улсын Засгийн газраас цэрэг илгээсэн байна.
Наймдугаар сарын 4 - Хятадын Чоншинг муж тусгаар тогтнолоо зарласнаар, Бүгд найрамдах засаглалыг эсэргүүцсэн бослого хөдөлгөөн хэдэн долоо хоног үргэлжлэв.
Мексикийн хувьсгалаас шалтгаалан АНУ-ын ерөнхийлөгч Вүүдроу Вильсон Мексик дахь АНУ-ын элчин сайд Хенри Лейн Уильсоныг эргүүлэн татахаар болжээ.
Наймдугаар сарын 11 - Австри-Унгарын эзэнт гүрэн, Франц, Герман, Итали, Орос, Их Британийн элчин сайд нар хуралдаж Албанийн вант улсын хилийн зурвасыг тогтоохоор хэлэлцлээ.
Наймдугаар сарын 12 - Үндэсний жигнэмэгийн компани зохионх бүтээсэн жигнэмэгтээ "Орео" гэсэн нэр өгч АНУ-ын патент, тусгай тэмдэгтийн хорооноос эрхийн тэмдэг авчээ.
Наймдугаар сарын 26 - Даблин хотын ажил хаялт: Ираны тээвэр харилцааны ажилчдын хороо Даблин хотын трамвайны компанитай хөдөлмөрийн маргаанаас болж ажил хаялтаа эхлүүлэв.
Тавдугаар сарын 2 - АНУ-ын ерөнхийлөгч В.Вильсон Хятадын ерөнхийлөгч Юань Шикайд цахилгаан илгээж хамтран ажиллахад таатай байна гэдгээ мэдэгджээ.
Тавдугаар сарын 6 - Гааг хот дахь арбитрын шүүх Италийн хаант улсыг Турктэй хийсэн дайны үеэр Картейж, Мануба хотыг бүсэлсэнд буруутай гэж үзэн 32,800 долларын торгуулийг Францын талд олгох шийдвэр гаргажээ.
АНУ-ын төрийн нарийн бичгийн дарга Брайн Их Британи, Орос, Итали, Норвеги, Швед, Бразил, Перу улуудтай хамтран олон улсын энхтайвны зөвлөл гэгчийг байгуулахаар болжээ.
Тавдугаар сарын 30 - Австралийн холбооны сонгууль: Австралийн сонгуульд Австралийн хөдөлмөрийн нам ялалт байгуулж, намын дарга Эндрью Фишер ерөнхий сайд болох нь тодорхой болов.
Арванэгдүгээр сарын 1 - Энэ өдөр Богд хааны зарлигаар Хаант Орос улсын хаан Николайд тэргүүн зэргийн “Эрдэнийн очир” одон, ханхүүд зэргийн одон хүртээж, Ерөнхий сайд В.Н.
Арваннэгдүгээр сарын 6 - Өмнөд Африкийн уурхайд ажиллаж байгаа Энэтхэг уурхайчдын эрхийн төлөөх жагсаалыг зохион байгуулсан гэж үзэн Мохандас Гандиг баривчлав.
Арваннэгдүгээр сарын 12 - Мексикийн бослогын хөдөлгөөний удирдагчдын нэг Панчо Вилла Суидад Хуарез хотыг эзлэхэд Тройн морийг зохион бүтээж, дотор нь 2,000 цэрэг нууснаар бүрэн эзлэн авчээ.
Арваннэгдүгээр сарын 20 - Францын нийслэл Парис хотод орших Эйфелийн цамхагын оройд радио хүлээн авагч суурилуулан АНУ-ын Виржиниа мужийн Арлингтон хотод радио дохио илгээжээ.
Арваннэгдүгээр сарын 28 - Мексикийн босогчдын толгойлогчдын нэг Панчо Вилла Чиуауа хотод хяналтаа тогтоох, эрх мэдлээ тэлэх зорилгоор босогчдын цэргийн бааз барихаар болсон байна.
Долоодугаар сарын 6 - Монголд суугаа Америкийн дипломат төлөөлөгч Миллер Гурван улсын хэлэлцээрийн үр дүнгийн талаар Гадаад яамандаа цахилгаан утас явуулан мэдээлэл хийв.
Долоодугаар сарын 11 - Балканы хоёрдугаар дайн: Болгарын арми Дунай голын эрэгт болсон тулалдаанд Грек, Серби, Румын улсын хамтарсан хүчтэй гурван фронтод зэрэг тулалдав.
Долоодугаар сарын 16 - Хятадын ерөнхийлөгч Юань Шикай өөрийнх нь эсрэг үйл ажиллагаа зохион байгуулсан гэх үндэслэлээр ерөнхий сайд Жао Бингжүнийг үүрэгт ажлаас нь огцруулжээ.
Долоодугаар сарын 18 - Хятадын Сычуань хотод төв засгийн газрын эсрэг бослого эрчээ авч улмаар бослогын удирдагч Цен Чүн-Хсуан өөрийгөө ерөнхийлөгч хэмээн зарлав.
Долоодугаар сарын 29 - Асвтри-Унгарын эзэнт гүрэн, Франц, Герман, Итали, Орос, Их Британийн элчин сайдууд Лондон хотноо бага хурал зохион байгуулж, Албани улсын одоогийн нөхцөл байдал, хилийн маргааны асуудлыг хөндөн ярилцжээ.
Арванхоёрдугаар сарын 1 - "Форд мотор" компани анх удаа үйлдвэрийн шугам гэх ойлголтыг нэвтрүүлж, машин үйлдвэрлэлийн хугацааг 2 цаг 40 минут болгож хурдасгажээ.
Арванхоёрдугаар сарын 2 - АНУ-ын ерөнхийлөгч Вүүдроу Вильсон олон нийтэд хандсан анхны үгэндээ "Мексикийн ерөнхийлөгч Викториано Хуерта улс орондоо эмх замбараагүй байдал үүсгэсэн тул албан тушаалаа өгч эх орондоо энх байдал тогтоох ёстой" гэж мэдэгджээ.
Арванхоёрдугаар сарын 16 - Шинээр эмхлэгдэн байгуулагдсан Хорват-Славониагийн хаант улсад сонгууль болж Хорват-Сербийн нэгдэл нам 39.09 хувийн саналаар олонх болж ялалт байгуулав.
Францын нийслэл Парис хотноо болсон Жек болон Жим Жонсон нарын тулаан 10 үе үргэлжилж онооны зөрөөгөөр Жек Жонсон ялалт байгуулж дэлхийн хүнд жингийн аварга болжээ.
Арванхоёрдугаар сарын 23 - АНУ-д Холбооны нөөцийн системийг бүрэлдүүлж Төв банк байгуулах "Холбооны нөөцийн тухай хууль"-нд АНУ-ын ерөнхийлөгч Вүүдроу Вильсон гарын үсэг зуржээ.
Уг гэрээнд “Энэхүү зөвлөх түшмэл, улсын санхүүгийн зүйлийг хэрхэн хадгалах ба гаргах, бас тодорхой данс үйлдэх дүрэм хэмжээг зохиож, сайдуудын хуралд өргөн мэдүүлж батлуулна. Зөвлөх түшмэл ба Улсын санхүүгийн хэргийг зөвлөх хурлын түшмэлийн хамт улсын жилийн орлого зарлагыг урьдаар сайнаар төсөвлөн бодож данс үйлдэн мэдүүлж нарийвчлан үзүүлж, ёсчлон батлуулна. Энэ тухай олон яам, яамны захиргаа, хороод, хэлтэс ба хүн нар хэрэглэгдэх зүйлийг мөнхүү зөвлөх түшмэлд тодорхойлон хүргүүлэн өгнө” гэжээ.
1911-1921 он хүртэлх хугацаанд Монголд орчин үеийн сонин хэвлэлийн эх үүсвэр тавигдаж, улмаар хувьсгалт хэвлэлийн бэлтгэл суурь тавигдсан нь тэр цагийн соёлын томоохон амжилт байв.
Уг бичигт “Хятадын засгийн хэрэг шийтгэх газраас бидний Монголын тусгаар улс болсныг эдүгээ хүртэл хүлээгээгүйн дээрхятадын цэрэг энэ хавар цагт Дотоод, Гадаад Монголыг дайлаар орно хэмээлцэж буй болно” гэжээ.
Францын ерөнхий сайдад сонгогдоод удаагүй байсан Аристид Бриан сонгогчдын коллщегийн хуулийг шинэчлэх асуудлаас болж албан тушаалаа өөрийн хүсэлтээр өгч, засгийн газраа тараажээ.
Аравдугаар сарын 1 - Мексикийн хувьсгал: Торреон хотыг Панчо Вилла тэргүүтэй цэргүүд эзэлснээс гурав хоногийн дараа засгийн газрын цэргүүд эргүүлэн хяналтаа тогтоожээ.
Аравдугаар сарын 2 - Хятадын үндсэн хуульд өөрчлөлт орж ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхийн хугацааг таван жил бологосон бөгөөд зөвхөн нэг удаа дахин сонгогддог байхаар болов.
Аравдугаар сарын 23 - 1900 оны 12-р сарын 20-ны өдөр Италийн одон оронч Мишель Жиакобинигийн нээсэн нэгэн төрлийн сүүлт одыг Германы одон оронч Эрнст Циннер дахин нээж, 6.5 жилийн давтамжтайгаар манай нарны аймагт орж ирдэг болохыг тогтоосон юм.
Есдүгээр сарын 19 - Энэ өдөр Богд хаант Монгол Улсын Гадаад хэргийг Бүгд Захиран шийтгэгч яамнаас Хаант Оросын малын эмч Антон Исебуевич Лифирский, түшмэл Аркадий Николайевич Петров, гүн Владимир Вистявич Тусевич нартай 22 зүйл бүхий гэрээ байгуулж байжээ.
Дөрөвдүгээр сарын 3 - Эмэгтэйчүүдийн эрхийн төлөө тэмцэгч Эммелин Панкхөрстэд бөмбөг тэслэхийг завдсан гэх ндэслэлээр Британийн шүүх гурван жилийн хорих ял оноов.
Хан Хэнтий уулын аймгийн анхдугаар хурлаар хошуудад сургууль байгуулах тухай 1924 онд тогтоол гарч Галшар уулын хошуунд 1926 онд анхны сургуулийн эх тавигдаж 1940 онд байгуулагдсан.
1973 онд 8 жилийн сургууль болон өргөжиж 1977 онд Дорнын гүн ухаантан соён гэгээрүүлэгч, Буддын шашинтны ертөнцөд “7 дахь гайхамшиг”-аар нэрлэгдсэн Линсрай гавж, Галшар нутгийн уугуул Занын Агваанбалдангийн нэрэмжит сургууль болсон түүхтэй.
Баярсайхан захиралтай Галшар сумын 8 жилийн дунд сургууль нь 1987-1988,1988-1989 оны хичээлийн жилүүдэд ажил үйлсээрээ аймагтаа хошуучилж тус сургуулийн багш сурган хүмүүжүүлэгчид, суралцагсад, төгсөгчдөөс олон арван шилдэг тэргүүний хүмүүс төрөн гарсан нь түүхэнд тэмдэглэгдсэн юм.
Хэнтий аймгийн Галшар сум нь Богд хаант Монгол улсын үед Сэцэн хан аймгийн Бишрэлт вангийн хошуу хэмээн нэрлэгдэж байсан ба 1923 онд Хан Хэнтий уулын аймаг байгуулагдахад Галшар уулын хошуу нэртэйгээр байгуулагдсан ууган сумдын нэг билээ.
Түүнээс хойш хамгийн сүүлд 1979 онд АИХ-ын Тэргүүлэгчдийн 301-р зарлигаар дахин нэгтгэж Галшар сум болгон Буянт сумын төвд төвлөрүүлсэн түүхтэй билээ.
Галшар сум нь Арвин 1-р баг, Оч 2-р баг, Баянбадрал 3-р баг, Сангийндалай 4-р баг, Жаргалант 5-р баг, Буянтбулаг 6-р баг гэсэн засаг захиргааны 6 багтай.
Эртний хоёр мөрний улсад одон зурхай, одон орон судлал хөгжсөн ба эртний Египетийн зурхай судлалаас ялгаатай нь вавилончууд бүх гараг ертөнцийг шүтэж, гараг бүр тодорхой нэгэн бурханд харьялагдаж түүний нэрээр нэрлэгдэж байгаа гэдэгт итгэдэг байжээ.
Ийнхүү гараг эрхсийн зурхай судлал үүссэн ба гараг эрхсийн өөрсдийн жинхэнэ байрлал нөлөө хүмүүст хэлмэрчилж хувь тавилан, хүний ирээдүйг харахад тусалдаг гэж үздэг байжээ.
2004 онд Ирак уруу Америкчууд довтлох үед Иракийн нийслэл Багдад хотын музейгээс эртний Ассир, Вавилоны үеийн түүхэн дурсгалт үнэт бүтээлүүд олноор алга болж хар захын наймаачдаар дамлан худалдагдсан нь харамсалтай зүйл болсон.