polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Мөн жил Аваргуудын лигийн шигшээд хүрч Милантай 0-0-ээр тэнцэж торгуулийн цохилтоор хожигдоход Буффон айлын хоёр бөмбөгийг хаасан боловч Милан 3-2-оор тэргүүлсэн юм.
Буффон лигийн шилдэг хаалгачаар дөрөвдүгээр удаагаа тодорч, ЕХБХ-ны Клубын шилдэг тоглогч, ДХБТСХ-ны Оны шилдэг хаалгачаар анх удаа нэрлэгдсэн.
Буффон 2015 оны байдлаар ДХБТСХ-ны тодруулснаар Дэлхийн оны шилдэг хаалгачаар дөрвөн удаа шалгарч, 21-р зууны шилдэг, Өнгөрсөн 25 жилийн шилдэг, Өнгөрсөн арван жилийн шилдэг хаалгачаар тус тус нэрлэгдсэн.
2003–04 онд Буффон ДХБТСХ-ын Оны шилдэг хаалгачаар хоёр дахь удаагаа шалгарч, 2005 онд Буффон гэмтэж, 2006 оны 1-р сард талбайд эргэн ирсэн бөгөөд Ювентус Аваргуудын лигийн шөвгийн наймд Арсеналд, Италийн цомын тэмцээний шөвгийн наймд Ромад хожигджээ.
Гэсэн ч 2006 оны Италийн шигшээгийн амжилтаас шалтгаалж Буффоны оны шилдэг хаалгачаар гуравдугаар удаа тодорч, Алтан бөмбөг -ийн төлөө өрсөлдөөнд үзүүрт бичигджээ.
Тоглогч, тайлбарлагч, дасгалжуулагч нар Буффоныг Италийн бүх цаг үеийн шилдэг хаалгач, дэлхийд ховор сайн хаалгач гэх ба зарим нь дэлхийн бүх цаг үеийн шилдэг хаалгач мөн гэж цохон тэмдэглэдэг.
1997 оноос хойш Италийн шигшээд багтаж, тоглосон тоогоороо Фабио Каннаварог давж хэдийнээ нэгдүгээрт бичигдэх болсон ба ДАШТ-д таван удаа , үүнээс дөрөвт нь үндсэн хаалгачаар тогложээ.
Дамдин гуай хэлсэн нь “ 1950 оны аргын улиралын 9,10 –н сарын үед байж билээ. би тэр үед монгол улсын дотоод явдлын яамны бага машин тэргийг жолоодож байв, дотоод явдлын яамны дэд дарга Бүрнээ гэдэг сайд тэргүүтэй 10-аад машин тэрэгтэй хүмүүс “ Жанжны шалгалт” гэдэг туршин тагнах байгууллагын ажлаар Чойбалсан аймагт хүрээд 3 хонов.
Дээрээс гэнэт бага машин тэрэгтэй хүмүүс ирж “ шашин хурх суман” / Хөлөнбуйр сум/ -ны сумын дарга хийгээд “ Хэрлэн баян сум” –ын сумын дарга Дорж нарыг даруйд нь баривчлах зарлиг хүлээсэн улс байжээ.
Орой дээрээ ганжууртай шүтээний монгол ордон хийгээд зангийн ордон, бор гэр , сангийн гэр, зарц нарын гэр гэх мэтийн 10-аад монгол гэрийг нэг дор жигдрүүлэн барьсан байв.
Тэр хам тэрэгнээс олон лаврай чимгийн зүйл гарсан ба таван өнгийн хадгаар ороосон тохой шахам урт хуучирсан бор шартай бяцхан хайрцагыг нээж торгон хадгаар багласан нэг юм авч сугавчилан бусдыг нь тэр хэвээр орхиж буцан ирэв.
Би дотоод яамны энгийн ажилтан хүнээс тэр хөдөө сүлд гэдэг нь юу байна гэж асуухад тэр чинь гууль юмуу бүү мэд 2 хөл орчихмоор том дөрөө юм гэж хэлэв.
Дараа нь би Улаанбаатар хотод хүрээд түүхийн музейг тойрон үзсэнд музейн зүүн хойд буланд ногоон бүрхүүлтэй ширээн дээр хөх торгоор бүрсэн хавирган хэлбэртэй эмээлийн том дөрөө байв.
Музейг хамаарагч 70 орчим настай галхиа Намжил гэдэг өвгөнөөс би асуухад тэр надад “ Энэ чинь зүүн үзэмчин хошууны Дорж вангийн хөдөө сүлд гэдэг чинь энэ шүү дээ гэж хэлж өгөв.
Дорнод аймгийн Сэргэлэн суманд 1959 он хүртэл тахигдаж ирсэн сүлд бол Өвөр Монголын Шилийн гол аймгийн зүүн үзэмчин хошууны “Хөдөө сүлд” байгаад, 1945 онд ноён Дорж тэргүүтэй хэсэг бүлэг айл Монголд дагаар нүүн ирэхдээ авчирсан юм.
Энэ сүлдийг “Чингисийн Алтан Дөрөө” гэх ба задалж үзвэл нүдний хараа буурна, нүгэл хилэнц нэмэгдэнэ гэсэн яриа нийтэд түгсэн учир гардан хадгалж явсан занги хүртэл дотор нь юу байгааг мэддэггүй байжээ.
Аман ярианд Галдан Бошигт Манжтай хийсэн тулалдааны үед Соёлзын голд сүлдтэй тэргээ шаварт суухад хөлөглөсөн морио суллан авч шүтээнээ орхисон тул үзэмчин хошууныхан сүлдлэн авч тахисан гэдэг.
Сүлдийг будаж гоёсон тэргэн дээр орой дээрээ алтан шармал ганжиртай, дээсээр зээглэж 4-н өнцөгт нь халз тавин гоёсон цагаан эсгий бүрээстэй тохилог мухлагт залдаг байв.
Үзэмчин нар дээр үед Алтай, Хангайн Үзмийн цагаан ууланд нутаглаж зэрлэг үзэм түүж боловсруулж байсан тул өөрийн нутаг ус эрхэлж байсан аж ахуйгаа санагалзан өөрсдийгөө Үзэмчин хэмээн нэрлэсэн бололтой.
Тухайлбал: Батмөнх Даян хаан баруун гурван түмний бослогыг дарах үед Алагчуудын Цагаан зайран, Үзэмчиний Илдэнгээ багш хоёр ёр бэлгэ үзэж хааны зөвлөгчөөр ажиллаж байжээ.
Энэ үед Үзэмчин аймаг нь Боржигид, Тайчууд, Хэрэйд, Сартуул, Борос, Тэлэнгэс, Шувуучин, Луусчин зэрэг найман отгоос бүрэлдэж бие даасан томоохон аймаг болжээ.
Учир нь социалист тогтолцооны үеийн үзэл суртлын улмаас гарал угсаагаа нууцлах, албан ёсны баримт бичигт “халх” ястан хэмээн бүртгүүлэх явдал үзэмчингүүдийн дунд түгээмэл байсан нь тэдний халхжих үйл явцад ихээр нөлөөлсөн болно.
Тухайн үед үзэл суртлын дарамт ил ба далд, шууд ба шууд бус янз бүрийн хэлбэрээр илэрч байсны зарим жишээг дурдвал, хүмүүс “үзэмчин бол урдаас орж ирсэн хужаа”, “хар дотортой өвөрлөгчид”, “Хятадын тагнуул туршуул” гэх мэтээр нэр хоч өгөхөөс гадна “халх бол үндэстэн, бусад нь бага ястан” гэж үзэж байв.
Дээрх шалтгаанууд болон амьдарч буй орчин нөхцөлдөө дасан зохицох бодит шаардлагаар тэдний хэл аялгуу аажмаар халхжиж, үзэмчин ясны хүмүүс ч халх гэсэн данстай болжээ.
Сүүлдээ Манж хүчирхэгжиж Өмнөд Монголын дотоодод ч хагарал зөрчил гарч Хорчин тэргүүтэй талын аймгууд Манжийг дагах үед Үзэмчин, Хуучид, Сөнид, Авга зэрэг аймаг нь Халхын Сэцэн хан Шолойг түшихээр 1620-оод оны үеэр Ар Монголд нүүдэллэн ирж Хэрлэн голын сав газар, Гүн Галуут зэрэг газраар нутаглан суужээ.
1634 онд Лигдэн хаан нас нөгчиж түүний хөвгүүн Эжэй Хонгор Манжид олзлогдон Өвөр Монгол бүхэлдээ Манжийн эрхшээлд орж Ар Монголыг ч сүрдүүлэн дарамт шахалт үзүүлэх болсонд Сэцэн хан Шолой Манжид буулт хийж, Чин гүрэнд есөн цагааны алба өргөж эхэлснээр Үзэмчин, Хуучид, Сөнид, Авга зэрэг аймаг ч түүний харьяанд багтаж чадахгүй болж дахин говийн өмнөх хуучин нутагтаа нүүж Манжийн эрхшээлд оржээ.
Тимоковский "Путешествие в Китай через Монголию 1820-1821" гэдэг зохиолдоо тэр үеийн үзэмчний тухай товч өгүүлж, үзэмчийн гэдэг нэрийн тухай тайлбар хийхдээ "Үземерчи" или "Үцзумурчин" гэж тэмдэглэсэн байна.
Мөн Амтлаг сайхан жимс ургадаг "Үзэм хайрхан" уул Даянпангийн даваанаас урагш Төөтгөн хэмээх алтны уурхайтай газар бий гээд түүний баруун урд орших ганц шовх уулыг "үзэм уул" гэж нэрлэгдэг.
Үзэмчин нар БНХАУ-ын ӨМӨЗО-ны Шилийн гол аймгийн харъяанд баруун, зүүн хошуу хэмээх хоёр хэсэг болон суурьшсан бөгөөд 1945 оны өвөл тэдний нэг хэсэг нь БНМАУ-д нүүн шилжин ирж дагаар орж нутагласан байна.
Дорнод аймгийн дэвсгэрт нутагласан Дорж ноёны албат явсан зүүн үзэмчин нар 1946 онд шинэ засаг захиргаатай болж, Хэрлэнбаян сумыг байгуулсан бөгөөд 1959 онд Баянтүмэн хот, Булган сумнаас тасалж байгуулсан Баянтүмэн сум, 1961 онд Хэрлэнбаян, Хөгнө сумаар байгуулсан Сэргэлэн суманд харьяалагдах болсон байна.
Үзэмчин Судлалыг дэмжих нийгэмлэгийн тооцоогоор “үзэмчингийн 700-гаад өрх айл, 4000 гаруй хүн ам”буйгаас “Дорнодын Сэргэлэнд 300 гаруй өрх, Баянтүмэнд 100 гаруй өрх, Булганд 40-өөд өрх, аймгийн төвд 100 гаруй, Улаанбаатар хотод 100 гаруй өрх байна. Бусад нь бусад газраар байна”.
Энэхүү 700 орчим өрх, 4000 гаруй хүн нь Дорнодын нутагт Зүүн Үзэмчин хошуунаас ирсэн Хэрлэнбаянгийн үзэмчингүүд, тэдний үр хойчсын тоо бололтой.
Сүхбаатар аймгийн Эрдэнэцагаан сумын үзэмчингүүд анх тус нутагт ирж суух болсон тухай нутгийнхны ярьж буйгаар, “1945 оны чөлөөлөх дайны үед зарим япончуудыг баривчлаад Ар Монгол руу хүргэж ирэхэд дандаа ид 18-19 насны залуус явсан бөгөөд япончуудыг хүргэж ирчхээд буцаж очоод хүмүүсээ нүүлгэж ирсэн байна. Мөн учир мэдэх хүмүүс гөрөө хийх нэрийдлээр явахдаа Ар Монгол руу ирж нөхцөл байдлыг судлаад буцдаг байсан ба дээр үед эхлээд арван хэд хориод айл ирсэн, сүүлдээ 1945 оноос 1949 оны хооронд 40-өөд өрх орж ирсэн бололтой юм” .
Өвөр Монголын эрдэмтэн Н.Түвдэн, В.Намжилсүрэн, З.Цэрэндонров, З.Дэмбэрэл нар: “Үзэмчин Зүүн гарын хошууны 14-р үеийн засаг төрийн эрдэнэ бэйл дархан ван Минжүүрдорж 1945 оны хуучин улирлын 11 сарын эхээр нэг бүлэг айл өрхийг албадлагаар БНМАУ-д нүүлгэн аваачсан ба түүний албадлага шахамдлагыг хайхралгүй … эх нутагтаа үлдсэн айл өрх, хүн амын үнэн бодат тоог тэмдэглэн үлдээж түүхийн гэрч баримт болгоё. Тухайн үед Үзэмчин Зүүн гарын хошууны есөн сум, зургаан хийдээс долоон сум, таван хийдийг Халхад нүүлгэжээ… Бүх нүүлгэсэн айл өрх 437, 1751 хүн, үүнд, эрэгтэй 807 хүн, эмэгтэй 944 хүн буй. Нутагтаа үлдсэн айл өрх 316, 1308 хүн байв” хэмээн тэмдэглэжээ.
Дээрх ишлэлээс үзэмчингүүд Монгол улсын нутагт албадлагаар орж ирсэн гэсэн санааг олж харж болохоор байгаа ч Сүхбаатар, Дорнод аймгийн үзэмчингүүдийн ярьж буйгаас үзвэл албадлага шахалт төдий л байгаагүй мэт.
Мөн Дэлхийн дайны үед өвөр монголчууд Хятад, Японы давхар дарамт дор зовж зүдэрч байсан учраас дүрвэж, Ар Монголын нутаг руу нүүж ирсэн гэх үзэл түгээмэл байдаг.
Бид үзэмчингүүд Ар Монголд нүүж ирэх тухайн үед Өвөр Монголд нөхцөл байдал ямар байсан, яагаад нүүж ирэх болсон, хэрхэн нүүдэллэж ирж, суурьшсан зэргийг үзэмчиний ахмад настнууд, тэдний үр хүүхдээс багахан хэмжээгээр тодруулснаа сийрүүлэн бичье.
Үүнд: “боржигон, шарнууд, түмчүүд, хавхчин, баргачууд, цагаан аймаг, чилингэр, урианхан, хэс, бярган, бухайн аймаг, халхчууд, огтор халх, үнэг шонхор, жороо, тэйх, жомнор, өргөдөг, унагачин, янгаад, буриад, дөрвөд, урианхай, хэрээд, бодонгууд, хэвтүүл, бурас, сартуул, бэлнүүд, гочид, баяд, бүрээчин, аохан, луусчин, ордчин, гонигууд, тэмээчин, тангууд, эшин, гурван хятад, бөх нар, горидууд, шарга морьтон, хайс, цохиочин, баарин, авгачууд, буурал, бураг, хар төвд, галзуу, зурхай, бухсалчи, улаан дээл” зэрэг болно.
Үзэмчингүүд түүхэн хугацаанд хаагуур нутаглаж байсан, хэрхэн нүүдэллэж, хэдийнээс Өвөр Монголын Зүүн, Баруун Үзэмчин хошуунд суух болсон талаар судлаачид нилээд зүйлийг бичсэн билээ.
Өвөр Монголын Баруун Үзэмчин хошуунаас ирсэн үзэмчин нь Сүхбаатар аймгийн Эрдэнэцагаан, Зүүн Үзэмчин хошуунаас ирэгсэд нь Дорнод аймгийн Сэргэлэн, Баянтүмэн, Булган сумдад голчлон суудаг.
Үүнээс гадна Сүхбаатар аймгийн Баруун-Урт, Түмэнцогт, Дорнод аймгийн Чойбалсан , Улаанбаатар хот болон бусад нутагт шилжин суусан үзэмчингүүд цөөн тоогоор байна.
Довдондорж ноён өөрийн талийгаач хатан Манжийн Энх Амгалан хааны зургадугаар охин Хичээнгүй амарлингуй гүнжид зориулан бариулсан Гүнжийн сүм Төв аймгийн Эрдэнэ сумын нутаг Туул голын баруун гарын томоохон цутгалын нэг Баруун Баян гол, Хөх чулууны голын эхэнд байдаг.
Өөрийн охиныг харь оронд хатан болгон явуулахдаа хатуу чанга үүрэг даалгавар өгөх нь зүйн хэрэг авч Монгол хүний эхнэр болсон Хичээнгүй Амирлангуй гүнж үүрэг даалгаварыг үл биелүүлсэн.
Нутгийн хөгшдийн яриагаар бол зандан модон авс нь алтаар хучигдсан, дотор талд нь алт мөнгөөр хийсэн хүний дүрснүүд, таван хошуу малын дүрснүүд, сийлбэртэй эрдэнийн чулуунууд байсан гэнэ.
Хичээнгүй Амирлангуй гүнжийг тухайн үеийн Монголын сэхээтнүүд ихэд хүндэтгэдэг байсан бөгөөд Гүнжид зориулан энэхүү шарилын сүмийг барьж сүмчин 13 отгийг өөр өөр хошуудаас авчиран, хатуу ёс горимыг сахиулан харж хамгаалж ирсэн юм.
Дөрвөлжин булшны соёл нь Монгол орны төв, зүүн хэсэг, Буриадын бүх нутаг, Эрхүү мужийн өмнөд хэсэг (Ангар мөрөнд цутгадаг Уда, Бирюса голуудын эхээс Байгал нуурын хойд эрэг хүртэл), Тувагийн зүүн тал, Өвөр Байгалийн хязгаарын өмнөд нутаг , Өвөр Монголын ихэнх нутаг, Хятадын баруун хойд хэсэгт (Наньшаний нуруу хүртэл буюу Цинхай мужийн хойд хил Ганьсу мужтай залгаж байгаа хэсэг хүртэл) тархжээ .
Дөрвөлжин булшны соёлын хүмүүс нь монголжуу төрхтэй байсан ба харин цөөн хэсэг нь буюу Тува, баруун хойд Монголоос сүүлд ирсэн дөрвөлжин булшны хүмүүс нь кавказ төрхтөн байжээ.
Монгол эрдэмтэд дөрвөлжин булшны соёл нь дараа үеийн Хүннү, Сяньби зэрэг монгол угсаатнуудын соёлтой ижил, дөрвөлжин булшны хүмүүс нь Монгол төрхтний өмнөд Сибирийн дэд бүлэг буюу монголчууд байсан гэж баталдаг бол гадны зарим судлаачид тэднийг гарал үүсэл нь бүрхэг тодорхойгүй гэх буюу Монгол төрхтний умард Сибирийн дэд бүлгийн угсаатан, монголчууд Карасукийн соёлыг мөхсөний дараа энд ирсэн гэж үздэг.
Дөрвөлжин булшинд талийгаачийг зүүн тийш нь хандуулан, дээш харуулан, нуруу тэнэгэр, хөл шулуун байдлаар хэвтүүлж, гарыг нь бие дагуулан тавьж оршуулах бөгөөд түүний эдэлж хэрэглэж байсан эд зүйлсийг дагалдуулахаас гадна оршуулгын ёслол үйлддэг байжээ.
Дөрвөлжин булшны соёл нь Монгол орон дахь хүрэл зэвсгийн үеийн сүүл, Төмөр зэвсгийн эхэн үеийн буюу МЭӨ 1300-300 жилийн өмнөх археологийн соёл юм.
Дөрвөлжин булш нь Монгол улсын нутаг болон Өвөр Байгалийн нутагт голчлон тархсан дурсгал бөгөөд Манжуур , Өвөр Монгол, Шинжааны нутагт бас тодорхой хэмжээгээр мэдэгдэж байна.
Маргааш нь байлдахад дийлэгдсэн дүр үзүүлж, бүгсэн цэргийн байх газарт аваачин дайрваас ялж болмой хэмээж шөнө дөл морьдын аманд мод зуулгаж хотоос зүүнш 15 газар хоёр хөндийн хооронд бүгжээ.
Маргааш нь Монголбухагийн цэрэг давшиж Алтан улсын цэргийг хараад даруй хэнгэрэг хиурыг гээж зугтаж Алтан улсын цэргийг бүгсэн цэрэгтээ ойртуулахад, монголын цэрэг бүслэн байлдаж, Алтан улсын цэргийг бут цохин 7000 илүүг нь алаад морь 800 гаруйг олзолжээ.
Бэйжингийн түр захирагч болсон Ши Тяньин Алтан улсын баатар жанжин Жан Тяожянийг барьж ирэхэд, Мухулай түүний дагаар орохгүйг буруушаасанд их дуугаар өгүүлсэн нь: "Би Алтан улсын хайр хишгийг 20 илүү жил хүлээжээ. Өдгөө хэрэг үүнд хүрвээс үхсүгэй" гэсэнд Мухулай түүнийг шудрага журамтай хэмээн хүлээсийг нь тайлах гэхэд бусад ноёд жанжид эсэргүүцэн алав.
1220 он цагаан луу жил басхүү Янь-аас Жао , Манчэн хотыг эзлэсэнд, түшмэл Ушянь бээр Жэньдин зэрэг газрын иргэнийг тэргүүлэн дагахаар ирсэнд Хэбэйгийн баруун замын уг ёсоор нь үлдээв.
Тус жилд хятан жанжин Ши Тяньни өгүүлсэн нь: "Эзэлсэн эл газарт басхүү цэргийг дураар тавьж уулгалан булааваас иргэнийг амаржуулах нь үгүй болой" хэмээсэнд Мухулай: "Зөв" хэмээж цэргийн цаазыг зарлан "Бүү уулгалан булаагтун" хэмээж олсон хулгайлсан тариаг хүмүүст эргүүлэн өгсөнд цэргийн дотор хямгатай болсонд түшмэл, иргэд ихэд баярлав.
Их цэрэг цааш давшиж Тяньпинзай цайзыг эзлэсний дараа, Монголбуха ноёнд цэрэг хуваан өгч Хэбэйгийн Вэй , Хуай , Мэнжоу зэрэг олон газрыг дараалан эзлэж, Жинаньд орвоос түшмэл Янь Ши -гийн зэргэлдээх Сянь , Вэй , Цы , Мин , Энь , Бу , Хуан , Жюнь зэргийн жоугийн 30 түмэн өрхийг эзлэн аваад Мухулайн удирдсан их цэрэгт нийлж ирэв.
1217 он улаагчин үхэр жилийн 9 сард, Чингис хааны зарлигаар тайш, улсын ван, муж хотыг захирах эрх, шижир алтан тамга хүртээж, зарлиг өгөн . Хонгирад, Ихирэс, Уруд, Мангуд, Тангуд, Кидан, Нангиад цэргийг захируулав.
Чингис хаан Монголын гол хүчний ихэнхийг салган холдуулж, өрнө зүгт аваачсанаас үл хамааран, хэдийгээр зарим түүхчид түүний гадаадын туслахуудыг тооцон 40,000 ба 70,000-ын хоорондох хүний тоо өгдөг ч Мухулай ойролцоогоор 20,000 монголчууд бүхий бага хүчээрээ Хойд Хятадын ихэнх хэсгийг захирч чадсан болой.
1220 онд Мухулай Шаньдун мужийн бусад хэсэгт анхаарлаа хандуулж, нэг хэсгийг нь эзлэн авав; дөрвөн хотыг эзэлсэн боловч хүчтэй шахагдсан Алтан улсын цэргүүд мужийн өөр газрыг тогтоон барьж чаджээ.
Тулалдааны талбарт Мухулайгаас хэд хэдэн аймшигт ялагдал хүлээсний дараа Алтан улс өөрсдөд нь хотуудаа тогтоон барьж, Мухулайн хүчин чадлыг тэсвэрлэн давж байж түүний эсрэг зогсох цорын ганц найдлага үлдсэнийг мэдсэн ажгуу.
Тэр үед Алтан улсын Хуанлинганд төвлөрсөн 20 түмэн гэж алдаршуулсан 2 түмэн явган цэргээр Жинанийг довтлоход, Мухулай ван гавшгай цэрэг таван зууг өөрөө удирдан, дайсны цэргийг довтлоход, дайсны тал ялагдсан дүр үзүүлэн зугтахад, тэднийг нэхсээр Хуанлинганд хүрэхэд Алтан улсын цэрэг голын өмнө ирмэгт жагсаж, өөд байлдахаар зэхсэнд, Мухулай морьт цэргийг мориноос буулгаж явганаар гол гатлан байлдсанд үнэхээр ихэд даржээ.
Тэндээс давшиж Чуцюй хотыг бүслэн байлдахуйд, Чуцюй хот бага бөгөөд бас 4 талдаа цөм усаар хүрээлэгдсэн тул олон цэргээр өвс модоор гууг дүүргэн хэрмийг давж эзлэв.
Даньжоу газрыг довтлон байлдаж аваад Дунпин хотыг бүслэн хаахуйд түшмэл Яньшигаар Шаньдун мужийн баруун замын хятад цэргийг түр захируулан, анхааруулан өгүүлсэн нь: "Дунпингийн амуу барагдаваас эрхгүй хотыг гээж буруулмуй. Чи түүний явахыг үзэж даруй хотод ороод тохинуулагтун. Бүү жюнь, сянийг зовоож хэргийг эвдэлэгтүн" хэмээж Сорхоту ноёнд монгол цэрэг гурван мянгатыг өгч суулган сахиулжээ.
Юань улсын судрын 119-р дэвтэр дэхь Мухулайн шастирт Мухулайн эцэг ".Күнвэнгува нь Тайзугийн туг доор байхуйд Мэргидийг түвшитгэж, Найман аймгийг дайлахуйд олон гавьяа байгуулжээ. Нэгэн удаагийн дайсны цэрэгт нэхэгдэж байхад Тайзугийн морь үхсэнд. Күнвэнгува өөрийн морио унуулж, өөрөө нэхэх цэргийг тосч байлдан үхсэн." хэмээжээ.
"Мухулайг төрөх цагт гэрийн дотроос цагаан уур гарсанд бөө гайхаж өгүүлсэн нь: Энэ гайхамшигт хөвгүүн болой", "жич өсөөд ухаан нь гүн, мэргэн бодлоготой, гар нь том, харвах намнахдаа чадамгай, нум татах нь хоёр таар татмуй" гэж тэмдэглэжээ.
Монголын нууц товчоонд түүнийг Чингис хааны хараат болсныг Жүрхинийг дарсан 1196 онд гэдэг бол Юань улсын судрын 119-р дэвтэр Мухалигийн шастирт Мэргидийг дайлсан үеэс эхлүүлдэг.
Чингис хааны хэд хэдэн зарц хожим түүний армийн чухал албан тушаалд томилогдсон, тухайлбал Зэлмэ балчир хүүхэд байхдаа тангараг өргүүлж Чингисийн боол болон өгөгдсөн ба хожим мянгатын ноёны албан тушаалд дэвшсэн байна.
1215 он хөхөгчин гахай жил туслах жанжин Сяо Есөн уран аргаар Дунжин хотыг түвшитгэн тогтоогоод цааш давшиж зүрчидийн хойд нийслэл Бэйжинийг байлдахуйд, тус хотыг сахисан жанжин Инчин 200,000 цэргээ дагуулан Хуандоуд тосч тулалдахад номхотгож, зүрчид хятад цэргийн 80,000 илүү хүнийг алжээ.
Мухулай энэ удаагийн байлдааны үр дүнд уурлаж, хотын иргэдийг талан алсугай хэмээсэнд хятан жанжин Сяо Есөн өгүүлсэн нь : “Бэйжин хэмээгч Ляосигийн чухал газар болой. Дагаваас төдий буй за, хойно юуны дагах нь буй аж” гэсэнд зөвшөөж Индухуг айлтгаж Бэйжинийг сахиулаад ᠎Үер ноёнд хотын цэргийг захируулав.
1221 оны цагаагчин могой жилийн 4 сард Дунпингийн амуу барагдаад Алтан улсын мужийн түшмэл Мангү нь Бянбян руу зугтахад, Солохоту тосч цохиод 7000 илүү хүнийг алжээ.
Хатгамал 5 хас бүс өгч өгүүлсэн нь: "Чи давж гэтлэхээс эмээлгүй хэдэн мянган газар журмыг хүсэж ирсэн тулд цол өгмой. Чи хичээгтүн" хэмээжээ.
Цинжоу -гийн Жан Жин 100,000 илүү цэрэг цуглуулж өөрийгөө зэдуши түшмэлийг алж, Линхай жюнь ван хэмээн өргөж, дагахаар ирсэнд Мухулай түүнийг Бэйжингийн ерөнхий сыту гүн болгоод, Тохулан ноёныг дагаж урагш дагаагүй жоу, жюнийг дайлагтун хэмээв.
Үүнээс үүдэж Жан Жингийн дүү Жан Жи нь цэрэг хөдөлгөж Мухулайгийн цэрэгтай олонтаа байлдахад, Мухулай ялж Хунло уул , Шэншуй сянь , Су, Фу, Хай 3 жоуг эзэлж, Жан Жи болон түүний цэрэг харьяатыг хожим бидний үрсэд их гай болохгүй гэх газаргүй тул зөвхөн гар урчууд, бүжигчидийг үлдээж бусдыг нь хядав.
1218 он шар барс жил Сижин -гээс Тайхэлин даваагаар Хэдунд орж Тайюань -ийг бүслэн байлдсанд Шинь , Дай , Зэ , Лу , Фэнь , Хуо зэргийн жоу бүрнээ дагасан тулд түүнээс Пинянд хүрсэнд Алтан улсын сахих түшмэл хотыг гээж дутаажээ.
1213 оны харагчин тахиа жил Жю Юйгуан боомтыг бүслэн байлдахдаа хотын хэрэм рүү өөрийн жанжин Товыг илгээж цэрэг захируулаад Сижин коу аманд хүрвээс, Алтан улсын зүүн этгээдийн цэргийн жанжин Гаочи цэрэг авч эсэргүүцэн байлдахаар ирсэн ч, байлдалүй зугтсан тул Жужоу хотыг эзлэн аваад, түүнээс цэргийг хувааж Иду , Бин , Тай олон хотыг байлдаж, эзлэн аваад даруй Бажоу хотод ирсэнд, дайсны цэргийн жанжин Ши Тяньни , Сяо Бодиэ нар харьяат цэрэг, иргэнээ тэргүүлэн дагаар орсныг Мухулай ноён түмт болгов.
Монголчуудад үнэнч байх тангараг өргөсөн жалайрын ахлагч Гүүн-Увагийн хүү тэрээр Их Хаан болон Монголын эзэнт гүрэнд тууштай, чадварлаг зүтгэснээрээ олсон "Битүү нэгэн" гэх утгатай "Мухали" хэмээх нэрээр алдаршжээ.
1212 оны хар бичин жил Юньжун , Жю-юань , Фужоуг бүслэхүйд, Алтан улсын тал Үнэгэн даваанд их цэрэг цуглуулснаа дөчин түмэн цэрэг хэмээн цуу тарааж байлдахаар бэлдсэнд Мухулай ноён өгүүлсэн: “Тэд олон бид цөөн тул үхтэл хүчлэн байлдахгүй болбоос ялахад хялбаргүй болой” хэмээгээд шилдэг цэргийг удирдан Алтан улсын цэргийн эсрэг гарамгай байлдаж, дараад Хуайху голд хүртэл нэхэн байлдаж, дайсны үхсэн хүний яс зуун газар хүрэв.
Алтан улсын нийслэлийн зүүн амаржуулан тохинуулах түшмэл Жан Лин дагаар ирсэнд Шаньдунгийн зүүн замын Иду , Цань , Жин , Бин , Тай зэргийн жоугийн бүгд юаньшуай фу -гийн хэргийг захируулжээ.
Жэнзүнь Гү Зо, Сянсюй сянийг авч дагасанд дэвшүүлэн Юаньжоу -гийн түшмэл болгоод Жэнзүнийг зэдуши түшмэл болгож юаньшуай фугийн хэргийг захируулав.
Алтан улс руу довтлох үед Мухулай Чингис хааны хоёрдугаар тушаалтны үүргийг гүйцэтгэж, Хятадын амбан захирагчаар дэвшсэн ба Чингис хаан Төв Азийг байлдан дагуулахаар мордсоны дараа түүнд бие даасан байдлын асар их эрх олгосон байна.
Аливаа давуу талыг олж авахын тулд үй олноор хөнөөхөд бэлэн байсан олон монгол удирдагчдаас ялгаатай нь Мухулай ихэвчлэн эвлэрлийн арга замаар дайснуудаа найз нөхөд болгохыг оролддог байлаа.
1206 онд Чингис хааныг хаан ширээнд залах үеэр Мухулайн тусламжийг эргэн дурсаж, түүнийг 95 мянганы ноёдын гуравт эрэмбэлж, зүүн жигүүрийн түмтийн ноёноор томилов.
Халхын голын дайны дараа Зөвлөлт-Монгол, Япон-Манжгогийн дөрвөн этгээдийн хилийн хэлэлцээ 1939 оны 12 дугаар сарын долооноос 1941 оны зургаадугаар сарын 14-нд Чита болон Харбинд бүгд дөрвөн удаа явагдсан байна.
Тус хэлэлцээрт Монголын талаас Төлөөлөгчдийн тэргүүнээр Бүх цэргийн жанжны орлогч Гончигийн Самбуу, гишүүдэд МАХЦ-ийн корпусын дарга Гомбожавын Дамба, нарийн бичгийн даргаар Онход Жамъяангийн Догсүрэн,комендантаар Цэргийн явдлын яамны ажилтан Чимэгийн Жагван, шуудан зөөгчөөр Дотоод явдлын яамны тасгийн дарга Нэрэндоогийн Чимэддорж, төлөөлөгчдийн тэргүүн Г.Самбуугийн хувийн нарийн бичгийн даргаар Жанлавын Лувсандэндэв,хятад хэлний орчуулагчаар Үйлдвэрчний төв зөвлөлийн орчуулагч Журамт, орос хэлний орчуулагч нэг, шифр утасны орчуулагч нэг, тэнд үйлчлэх жолооч хоёр, шуудангийн жолооч нэг, нийт 13 хүний бүрэлдэхүүнтэй төлөөлөгч ажилласан байна.
Цэдэнбал нар И.Сталинд явуулсан цахилгаан утсандаа тэрхүү хэлэлцээрийг "Зөвлөлт улсын гадаад бодлогын шинэ ялалт", "Аугаа их Сталины гүн санаачилга" хэмээн үнэлж байжээ.
Монгол Манж-Го улсуудын хил дээр 1935-1936 онуудад болсон Халхын сүмийн мөргөлдөөн, Адагдулаан, Буландэрс зэрэг хилийн мөргөлдөөнийг зохицуулах зорилгоор БНМАУ ба Япон, Манж-Го Улсуудын хооронд Манжуурт 1935 оны 6 сарын 3-наас 1937 оны 9 сарын 13 хүртэл үргэлжилсэн хэлэлцээрийг Манжуурын бага хурал гэж нэрлэдэг.
Манжуурын бага хурлаар Хилийн мөргөлдөөн болсон нутгууд нь хэний нутаг болохыг шийдэх, хилийн шугамыг нягтлан тогтоох гэсэн хоёр үндсэн асуудал хэлэлцэн тохиролцоонд хүрдгийн даваан дээр Зөвлөлт ба Японы хөндлөнгийн оролцоо нөлөөлөл нь тун их саад үзүүлж тодорхой үр дүнд хүргээгүй байна.
Гэвч олон удаагийн, хилийн хэлэлцээгээр хөндөгдсөн маргаантай асуудал эцсийн мөчид ЗСБНХУ-ын Гадаад Хэргийн Ардын комиссар В.Молотов, Москвад суугаа Японы элчин сайд Того-той 1941 оны зургаадугаар сарын есны өдөр Москвад байгуулсан хэлэлцээрээр дуусгавар болж,
В.Молотовын хэлэлцээрийн уршгаар Халх голын чанад дахь 62.700 га нутаг, түүний дотор Нөмрөгийн Мана уул, халхын эртний шүтээн Халхын сүм хилийн гадна Манжгогийн мэдэлд үлдсэн байна.
Байгаа байрлалдаа дайны галыг зогсоох тухай шийдвэр ирэх үед Монголын зарим газар нутаг Японы армийн мэдэлд үлдсэнийг шийдвэрлэх нь хэлэлцээрийн чухал асуудал байв.
Уолл Стрит нь үнэт цаас болон бие даасан зах, тэдгээрийг хөдөлгөгч хүч болсон ашиг сонирхлыг агуулагч цогц ойлголт бөгөөд 1934 онд Үнэт цаас, Биржийн хуулиар байгуулагдсан Үнэт цаас, Биржийн Хороо үйл ажиллагааг нь удирдан зохицуулдаг.
1792 оны 3 сарын 17-ны өдөр 24 худалдаачин "Баттонвүүдийн гэрээ " хэмээн нэрлэгдсэн баримт бичигт гарын үсэг зурж, үнэт цаасыг зөвхөн хоорондоо худалдаалж байх, шимтгэлийн түвшинг хатуу тогтоож мөрдөх, бусад дуудлага худалдаанд оролцохгүй байх гэсэн зарчмуудыг тохирчээ.
Жорж Вашингтон ерөнхийлөгчийн тангарагаа өргөж байсан Уолл Стритийн Холбооны танхимд 1789 оны НУ-ын анхны Конгресс хуралдаж бизнесийн хамгийн анхны тогтоолоороо дайны зардлыг санхүүжүүлэхийн 80 сая долларын өртөгтэй засгийн газрын бонд гаргахыг зөвшөөрчээ.
Уолл Стритийн гудмын нэг адагт Хадсон голын зогсоолууд, нөгөө адагт импортын бараа орж ирдэг Ийст Ривер буюу Зүүн Голын боомт оршиж байсан тул тун удахгүй арилжааны төв болон өргөжжээ.
1609 онд Нидерландчууд Нью-Йорк хотыг худалдааны цэг болгон байгуулаад удаагүй байхдаа шороон замын хажуу талд шавраар бүрсэн гөрмөл хананы нэрээр Уолл Стрит буюу Ханат Гудамж хэмээн нэрлэсэн түүхтэй.
Уолл Стрит нь Нью-Йорк хотын Бродвэйгээс доод Манхэттэн дахь Зүүн голын Өмнөд гудамж хүртэлх гудамжийн нэрээр нэрлэгдсэн санхүүгийн дүүрэг юм.
Өнөөдөр Осакаг хамгийн том худалдааны төв гэж тооцогддог: хот нь газар зүйн хувьд давуу байр суурь эзэлдэг, далайн асар том боомт дэлхийн өнцөг булан бүрээс усан онгоц хүлээж авдаг бөгөөд хиймэл арал дээр барьсан "Кансай" нисэх онгоцны буудлыг ерөнхийдөө 21-р зууны гайхамшиг гэж нэрлэдэг юм.
Олон тооны цэцэрлэг, цэцэрлэгт хүрээлэнгийн ногоон байгууламж жилийн турш Осакаг чимдэг боловч хавар цэцэглэж буй ягаан, цагаан өнгийн Сакура цэцэгс нь хотын онцгой сэтгэл татам байдлыг харуулдаг.