polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Чуулганыг Косовогийн Ерөнхийлөгч Фатмир Сейдиу буруушааж байсан бол уг хурал нь ноцтой асуудал биш тул үйл ажиллагааны үүрэг гүйцэтгэхгүй гэж мэдэгджээ.
2008 оны 10-р сарын 8-ны өдөр НҮБ-ын Ерөнхий Ассемблей Сербийн санал болгосноор Олон улсын шүүхээс Косовогийн тусгаар тогтнолоо тунхагласан тухай хууль ёсны асуудлаар зөвлөлдөх дүгнэлт гаргахыг хүсчээ.
Косово улсыг тусгаар тогтнолоо тунхаглах нь олон улсын эрх зүйн ерөнхий зарчмуудын аль алиныг нь зөрчөөгүй, нэг талын тунхаглал гаргахыг хориглодоггүй гэж үзэж, Косовог хүлээн зөвшөөрөх эсвэл хүлээн зөвшөөрөхгүй байх шийдвэрийг биелүүлэх үүрэг бүхий зөвлөмж бүхий дүгнэлтийг 2010 оны 7-р сарын 22-ны өдөр гаргасан.
тусгаар тогтнолын тухай, олон улсын тусгай хууль тогтоомж, тухайлбал, НҮБ-ын 1244-р зүйл нь эцсийн төлөвийн явцыг тодорхойлж, үр дүнг Аюулгүй байдлын зөвлөлийн шийдвэрт тусгаагүй болно.
МЭӨ 168 онд уг газар нутгийг Ромчууд эзлэн авч, дараагийн мянган жил уг газрыг Византын эзэнт гүрэн удирдаж байсан бөгөөд МЭ 6-7-р зууны үеэс эхлэн Славянуудын довтолгооноос болж засаглал нь доройтсон.
13-р зууны үед Косово нь Сербийн дундад зууны үеийн улс төрийн цөм болсон бөгөөд 14-р зууны үеэс патриархын статустай болсон Сербийн Үнэн алдартны буюу Ортодокс сүмийн төв болсон.
14-р зууны сүүлч, 15-р зууны эхэн үед Балканы хойгт Османы эзэнт гүрний тэлэлт эхэлж, Сербийн эзэнт гүрний уналтад хүргэсэн; 1389 оны Косовогийн тулалдаан нь Сербийн дундад зууны үеийн түүхийн хамгийн чухал мөчүүдийн нэг гэж тооцогддог.
Серби ба Монтенегро нь Дэлхийн 1-р дайны дараа Югославт элссэн бөгөөд вант улсад Югославын нэгдмэл байдал тогтсоны дараа Дэлхийн 2-р дайны дараах Югославын үндсэн хуулиар Югославын бүрэлдэхүүнд багтсан Косово нь Югославын бүрэлдэхүүн Серби улсын "Косово ба Метохийн автономит муж" болсон.
Косовогийн албани, сербүүдийн хоорондох хурцадмал байдал 20-р зууны туршид хурцдаж, 1998 ба 1999 оны Косовогийн дайн өрнөж, улмаар Югославын арми косовогоос гарч, Косово дахь НҮБ-ын түр захиргааны төлөөлөгчийн газар байгуулагдаж, 2008 онд тусгаар тогтнолоо зарлахад хүргэсэн.
Серби нь Косовог тусгаар тогтносон улс гэж хүлээн зөвшөөрөөгүй "Косов-Метохийн автономит муж" гэж үзсээр байгаа боловч ч 2013 оны Брюсселийн гэрээний дагуу Косовогийн удирдлагыг хүлээн зөвшөөрсөн.
Дэлхийн 2-р дайны дараа үндэстэн дамнасан үндэстнүүдийн холбоо болж өөрчлөгдсөн, Зөвлөлт хоорондын үндэстнүүдийн бодлогыг дуурайсан коммунист Югослав улсад хэлний бодлого туйлын чухал байв.
Гэсэн хэдий ч 1970-аад оны сүүлчээр Албани ба Югославийн хоорондох хэлхээ холбоо ойртсоны дараа Белград нь Албани улсын Тоск дээр суурилсан Албани хэлний стандартыг баталж, Гег үндэстний Косовар хэл дээр богино хугацаанд цэцэглэн хөгжсөн.
1974 оны үндсэн хуулийг баталсны дараа Косово дахь Албани хүмүүсийн асуудал нэмэгдсэнтэй холбоотойгоор 1978 онд Призрен Лиг үүсгэн байгуулагдсаны 100 жилийн ойг өргөн хүрээнд тэмдэглэн өнгөрүүлэв.
Албаничууд тэдний Югослав дахь "цөөнх" болох статус нь тэднийг Югославын "үндэстнүүд"-тэй харьцуулахад тэднийг хоёрдугаар зэргийн иргэд болгосон гэж мэдэрч, Косово нь бусад Югославын бүгд найрамдах улсуудтай зэрэгцэн бүрдүүлэгч бүгд найрамдах улс байхыг шаардаж байв.
1981 онд Албаничууд Косовогийн статусыг эсэргүүцсэн тул Югославын нутаг дэвсгэрийн батлан хамгаалах ангиуд Косово руу орж, хүчирхийлэлд өртөж, онц байдал зарлаж, эсэргүүцлийг таслан зогсоов.
1981 оны эсэргүүцлийн дараа Коммунист намд цэвэршилт гарч, албан ёсоор албаничуудад олгосон эрх нь цуцлагдаж, үүнд боловсролын тогтолцоонд Албани профессорууд болон Албани хэлний сурах бичгүүд олгогдсон байв.
Тэр өдөр есөн сербийн ажилчдыг барьцаалсан бөгөөд сураггүй болсон хүмүүсийн олон улсын Улаан загалмайн хорооны жагсаалтад үлдсэн бөгөөд амь үрэгдсэн гэж таамаглаж байна.
1998 оны 9-р сард Сербийн цагдаа нар НЛА-г эзэлж, алсан гэж үзсэн 34 хүний цогцос, тэдгээрийн дотор зарим үндэстний албаничууд, Радонжич нуур гэж нэрлэгддэг Гложане ойролцоох Радонжиц нуурт цугларчээ.
Титогийн үеийн социологийн судалгаагаар албанчууд болон сербүүд бие биенээ хөрш, найз нөхөд хэмээн хүлээн зөвшөөрдөггүй, цөөн хэдэн үндэстэн хоорондын гэрлэлт хийдэг байжээ.
Титогийн үе дэх хоёр бүлгийн хоорондын үл тэвчих байдал, салан тусгаарлах түвшинг социологчид Югославын Хорват, Сербийн нийгэмлэгийнхээс муу байна гэж мэдэгдсэн бөгөөд энэ нь хурцадмал байдал үүсгэж байсан боловч бие биентэйгээ илүү ойр харилцаатай байв.
Тэднийг цагдаагийн статистик нотолгоотой байсан ч тэд Сербийн хэвлэлд ихээхэн анхаарал татсан бөгөөд энэ нь үндэстний цаашдын асуудал, улмаар Косовогийн статусыг бүрэн хасахад хүргэсэн юм.
1981 оны 3-р сараас эхлэн Приштинаагийн их сургуулийн Косоварын Албани оюутнууд Косово нь Югославын дотор бүгд найрамдах улс болохыг хүсч, эсэргүүцлээ илэрхийлж, хүний эрхийг шаардаж байв.
1980-аад оны үед угсаатны хурцадмал байдал Югославын төрийн эрх баригчдын эсрэг байнга хүчтэй дайрч байсан бөгөөд энэ нь Косовогийн сербүүд болон бусад үндэстний бүлгүүдийн цагаачлал улам бүр нэмэгджээ.
Хойд Атлантын гэрээний байгууллага нь 2008 онд Косовогийн хүчний ба Косовогийн хамгаалах корпусыг удирдан Косовогийн аюулгүй байдлын хүчин байгуулах бэлтгэл ажлыг эхлүүлжээ.
2014 онд Ерөнхий сайд асан Хашим Тачи үндэсний засгийн газраас 2019 онд Батлан хамгаалах яам байгуулахаар шийдвэрлэж, НАТО-гийн гишүүн орнуудын бүх стандартад нийцсэн армийг Косованы зэвсэгт хүчин болгон албан ёсоор Косованы зэвсэгт хүчин болгон өөрчлөхөөр шийдвэрлэсэн гэж мэдэгдсэн.
Баруун болон зүүн өмнөд уулархаг газар нь бор баавгай, линк, зэрлэг муур, чоно, үнэг, зэрлэг ямаа, бороохой, буга зэрэг хэд хэдэн ховор, нэн ховордсон зүйлийн амьдрах орчинг бүрдүүлж өгдөг.
Зүүн хойд зүгт, Косовогийн хөндий ба Ибарын хөндийд жилд нийтдээ 600 миллиметр хур тунадас орж, илүү их хуурайшдаг, эх газрын масс ихээр нөлөөлдөг, өвөлдөө хүйтэн, маш халуун байдаг.
Баруун талаараа Проклетижийн уулархаг нутаг, өмнөд хэсэгт нь Хар уулс, хойд талаараа Копаоник уулархаг уур амьсгалтай, жилд хур тунадас ихтэй намрын улиралд богино, цэнгэг, хүйтэн байдаг.
Косовогийн шүүх систем нь иргэний болон эрүүгийн байнгын харьяаллын болон засаг захиргааны шүүх, хувь хүн ба төрийн захиргааны хооронд үүссэн маргааныг хянан шийдвэрлэх шүүхүүд хооронд хуваасан иргэний эрх зүйн тогтолцоо юм.
Тус агентлаг нь эрүүгийн мөрдөн байцаах, эргүүлийн үйл ажиллагаа, замын цагдаа, хилийн хяналт зэрэг цагдаагийн бараг бүх ерөнхий үүргийг гүйцэтгэдэг.
Үндсэн хуулийн хүрээ нь сербүүдийн хувьд 120 гишүүнтэй чуулганаас доод тал нь арав, бусад цөөнхөд арав суудал өгөхөөс гадна Засгийн газарт байгаа сербүүд болон бусад цөөнхийн газруудад баталгаа гаргаж өгдөг.
1999 оны дайны үеэр болон Албани руу хилээр гарсан гурван зуун сербийн энгийн иргэн Буррел хотын ойролцоох "Шар байшин"-д алагдаж, хэд хэдэн эрхтнүүдээ хар зах дээр зарж борлуулахаар авч явжээ.
Энэ сонгуулийн дараа Косовогийн улс төрийн намууд бүхэл бүтэн нам эвсэл байгуулж, Ибрахим Руговаг Ерөнхийлөгчөөр, Баграм Рексепи Ерөнхий сайдаар сонгогдов.
Ерөнхийлөгч төрийн тэргүүнээр ажиллаж, таван жил тутамд сонгогддог ард түмний эв нэгдлийг төлөөлж, парламентыг бүх гишүүдийн гуравны хоёрын олонхийн саналаар нууц санал хураалтаар төлөөлдөг.
Ерөнхийлөгч хууль тогтоомжийн төслийг дахин хэлэлцүүлэхээр парламентад буцааж өгөх бүрэн эрхтэй бөгөөд гадаад харилцаа, тодорхой албан томилолтоор үүрэг гүйцэтгэдэг.
НҮБ-д олон долоо хоног хэлэлцүүлэг хийсний дараа АНУ, Их Британи болон Европын Аюулгүй байдлын зөвлөлийн бусад гишүүд Оросын дэмжлэгийг авч чадаагүйн улмаас 2007 оны 7-р сарын 20-ны өдөр Ахтисаарийн саналыг дэмжсэн тогтоолын төслийг албан ёсоор "хаяв".
14-р зууны сүүл ба 15-р зууны эхээр Приштинагийн ойролцоо оршдог Косовогийн зарим хэсэг нь Дукагжинигийн зарлигуудын нэг хэсэг байв, хожим нь бүх Албаны ноёдын эсрэг Османы эсрэг холбоо болгон байгуулжээ.
Косовогийн Үндсэн хуулинд хүлээн зөвшөөрөгдсөн хэдий ч Румын, Цыган, Египет бүлэглэлүүд орон сууц, боловсрол, эрүүл мэнд, ажил эрхлэлт, нийгмийн халамж зэрэгт ялгаварлан гадуурхагдах зэрэг олон бэрхшээлтэй тулгарсаар байна.
Румынчуудын олонх нь мөргөлдөөний үеэр сербүүдтэй талцаж байсан, Албани улсын өмчийг их хэмжээгээр хулгайлах, устгах ажилд оролцсон гэж үздэг тул цөөнхийн эрх ашгийн төлөөх олон улсын бүлэглэл Румынчууд нутгийнхаа гаднах албаничуудын дайсагналтай тулгардаг гэж мэдэгджээ.
1989 онд Сербийн Ерөнхийлөгч Слободан Милошевич нь айлган сүрдүүлэх, улс төрийн арга хэргэлж Сербийн дотор Косовогийн онцгой автономит статусыг эрс бууруулж, Албани үндэстний ард түмний соёлын дарангуйллыг эхлүүлсэн гэж үздэг.
Косовагийн албаничууд хүчирхийллийн бус салан тусгаарлах хөдөлгөөнд хариу өгч, өргөн тархсан иргэний эсэргүүцэх байдлыг ашиглаж, боловсрол, эмнэлгийн тусламж, татварын салбарт зэрэгцээ бүтэц бий болгосноор Косовогийн тусгаар тогтнолыг бий болгох эцсийн зорилго байжээ.
Мөргөлдөөний дараах Косовогийн нийгэмд олон нийтийн соёлыг тараасан дайны үеэр Сербийн хүчирхийллийн өмнө хийж байсан хүчирхийллийнхээ төлөө хариу арга хэмжээ авахыг уриалав.
Албаничууд тоо нь тогтмол өсч байгаа нь 19-р зуунаас хойш Косовод дийлэнх хувийг эзэлж байсан байж болох ч уг бүс нутгийн түүхэн угсаатны бүрэлдэхүүн маргаантай байдаг.
Косовогийн улс төрийн хил хязгаар нь Албани мужийн бүх мужид үнэмлэхүй олонхийг бүрдүүлж буй угсаатны хил заагтай бүрэн нийцдэггүй; жишээлбэл, Сербүүд Хойд Косово ба бусад хоёр хотын нутгийн ихэнх хэсгийг бүрдүүлдэг бол Косовогоос гадна Албани дийлэнх хэсэг бүхий том газар нутаг байдаг, тухайлбал өмнөд Югославын хөрш зэргэлдээ бүс нутаг: Хойд Македонийн баруун хойд хэсэг, Прешево хотод.
Югославын есөн албан тушаалтнууд, түүний дотор Милошевичийг хүн төрөлхтний эсрэг гэмт хэрэг, дайны гэмт хэрэгт буруутгаж, 1999 оны 1-р сараас 6-р сарын хооронд хийсэн гэмт хэрэгт буруутгагдаж, шүүгдэгчдээс зургаа нь яллагдаж, нэг нь цагаатгагдсан, нэг нь шүүх хурал эхлэхээс өмнө нас баржээ.
Брюсселийн хэлэлцээр хүртэл Хойд Косово нь Сербийн байгууллагууд эсвэл Сербийн санхүүжүүлдэг зэрэгцээ байгууллагуудын мэдэлд байсан боловч Үндсэн хуулиас үүдэлтэй хууль тогтоох, гүйцэтгэх, шүүхийн байгууллагуудаар зохицуулагддаг.
Жишээлбэл, 1986 онд Сербийн Ортодокс сүм нь Косовогийн сербүүдийг Албани 'геноцид' нэвтрүүлэгт хамруулж байсан гэсэн албан ёсны мэдэгдлийг нийтэлжээ.
АНУ, Их Британи болон Аюулгүй байдлын зөвлөлийн бусад Европын гишүүд дэмжсэн тогтоолын төслийг Оросын зүгээс ийм тогтоол нь улсын тусгаар тогтнолын зарчимд ноцтой хохирол учруулах болно гэсэн болгоомжлолыг хангах үүднээс дөрвөн удаа танилцуулж дахин бичсэн байна.
1999 оны 6-р сарын 10-ны өдөр НҮБ-ын Аюулгүй байдлын зөвлөл НҮБ-ын Аюулгүй байдлын зөвлөлийн 1244-р тогтоолыг батлан, Косово нь НҮБ-ын шилжилтийн засаг захиргааны, НАТО-гийн удирддаг энхийг сахиулагч Косовогийн хүчин -д эрх мэдэл олгов.
1244-р тогтоолоор Косово Холбооны Бүгд Найрамдах Югославын Холбооны Бүгд Найрамдах Улсын бүрэлдэхүүнд автономит байдалтай байх бөгөөд Сербийн Бүгд Найрамдах Улсад хууль ёсоор амжилтанд хүрсэн Югославын нутаг дэвсгэрийн бүрэн бүтэн байдлыг батлав.
Косово нь Олон улсын валютын сан, Дэлхийн банк, Олон улсын зам ба тээврийн холбоо, Бүс нутгийн хамтын ажиллагааны зөвлөл, Европын хөгжлийн банк, Венецийн комисс, Европын хөгжлийн банк зэрэг олон улсын байгууллагуудын гишүүн юм.
Албани, Сербийн аль аль нь албан ёсны хэлтэй боловч хотын төрийн албан хаагчид зөвхөн тэдгээрийн аль нэгийг мэргэжлийн түвшинд ярихыг шаарддаг бөгөөд Косовогийн хэлний комиссар Славиша Младеновичийн хэлснээр 2015 оноос хойш ямар ч байгууллага нь бүх баримт бичгээ хоёуланд нь агуулаагүй болно.
Хэл ашиглах тухай хууль нь Туркэд Призрен хотын захиргаанд албан ёсны хэлний статусыг өгдөг бөгөөд тэнд амьдардаг Туркийн нийгэмлэгийн хэмжээнээс үл хамаарна.
Анхны дүн гарсны дараа 35 хувийн санал авахаар явсан Хашим Тачи Косовогийн Ардчилсан нам болох -д ялалт байгуулж, тусгаар тогтнолоо зарлах санаатай байгаагаа мэдэгдэв.
Байгалийн тааламжтай байрлал, мөн байгалийн арвин нөөц нь амьдралд хамгийн тохиромжтой байсан нь Косово даяар олдсон олон зуун археологийн дурсгалуудаар нотлогдсон бөгөөд энэ нь түүний баялаг археологийн өв юм.
Косово нь сүүлийн 10 жилийн хугацаанд эдийн засгийн тогтвортой өсөлтийг мэдэрсэн бөгөөд 2007-2008 оны санхүүгийн хямралаас хойш эдийн засаг нь тогтвортой өсч байна.
Косово нь Олон Улсын Валютын Сан, Дэлхийн банкны гишүүн бөгөөд Интерполд гишүүнээр элсэх, Исламын хамтын ажиллагааны байгууллагад ажиглагчын статус авах өргөдөл гаргажээ.
Нишийн эргэн тойрон дахь зарим хэсгийг дүүргэхийн тулд Скопье болон бусад бүс нутгуудаас албаничууд нүүлгэн шилжүүлсэн боловч ийм үйл явдал Косовод болсон гэсэн баримт байхгүй байна.
2011 оны тооллогоор Косовогийн хүн амын 95.6% нь Лалын шашинтай, 3.7% нь Христэд итгэгчид, түүний дотор Ромын Католикчууд 2.2%, Дорнод Ортодокс 1.5% байсан гэж үздэг.
Косово дахь Албани Лалын болон Ромын Католик шашны бүлгүүдийн хоорондын харилцаа сайн гэж тооцогддог боловч эдгээр хоёр нийгэмлэг Сербийн Ортодокс нийгэмлэгтэй цөөн буюу огт холбоогүй байдаг.
Ерөнхийдөө Косовогийн Албаничууд угсаагаа шашинаар нь биш шашинаар нь тодорхойлдог бол шашин нь Косовогийн Славуудын дунд өвөрмөц онцлог шинж чанарыг тусгасан байдаг.
1935, 1938 онд Югославын хаант улс, Турк улсын хооронд 240 мянган албаничуудыг Турк руу нүүлгэн шилжүүлэх тухай гэрээ байгуулагдсан бөгөөд энэ нь Дэлхийн 2-р дайн эхэлснээс болж дуусаагүй байв.
1966 онд Ранковичиа огцорсны дараа Югослав дахь төвлөрлийг сааруулах шинэчлэгчдийн асуудал, ялангуяа эрх мэдлийн төвлөрлийг сааруулж, Косово, Воеводинаад ихээхэн бие даасан байдал үүсгэж, Югославын мусульман үндэстнийг хүлээн зөвшөөрөв.
2013 оны 4-р сарын 19-ний өдөр хоёр улсын Засгийн газар хоорондын ойр дотно байдал нь Косово дахь серб цөөнхийг өөрийн цагдаагийн хүч, давж заалдах шатны шүүхээр байгуулахыг ЕХ-ны зуучлалаар тохиролцсон Брюсселийн тохиролцоонд хүрсний дараа болжээ.
Турк хэл, Босни, Румын нь хотын хэлний албан ёсны хэлний статусыг эзэмшдэг бол хэл шинжлэлийн нийгэмлэг нь хотын нийт хүн амын 5-аас доошгүй хувийг эзэлдэг.
Косовогийн нийгэм нь маш нууцлаг бөгөөд Өмнөд Европт нэгдүгээрт, дэлхийд есдүгээрт, шашин шүтлэг, атеизмд тэсвэр тэвчээрийн хувьд адил тэгш байрлалд ордог.
Албаничууд эдгээр нөхцлийг эсэргүүцэж, 1960-аад оны сүүлээр Косово дахь эрх баригчдын хийсэн арга хэмжээг колоничлол гэж буруутгаж, Косовог бүгд найрамдах улс болгохыг шаардаж эхлэсэн.
Тухайн үеийн сонгодог хувцас нь маш үнэтэй материалаар хийгдсэн энгийн бөгөөд ес дэгтэй байхад энэ үед үүссэн хиппи стиль нь ази, африк болон цыган, индиан зэрэг үндэстэн ястны хувцасны хэлбэр, өнгө орнаментуудыг хольж маш хямд материалаар хийж үүгээрээ өөрсдийн эрх чөлөөт байдлыг илэрхийлэхийг оролддог байв.
Хи́ппи гэдэг нь тухайн үеийнхээ нийгмийн үзэл бодлыг эсэргүүцэн итгэл, хайр зэрэг энэрэнгүй байдлыг илүүд чухалчлан дайн дажинг бус амар амгалан, энх тайвныг хүсэгч АНУ-н залуусын нэгдсэн бүлэг хүмүүсийг хэлдэг байсан бөгөөд 1960-аад оны дунд үеэс дэлхий дахинаа тархсан ажээ.
1952 онд Бобби ахыгаа Сенатад сонгох кампанит ажлыг удирдан явуулсан; 1960 онд ахыгаа АНУ-ын ерөнхийлөгчийн сонгуульд Ардчилсан намаас нэр дэвшиж, дараа нь ерөнхийлөгчийн албан тушаалд очиход нь дэмжиж тусалсан.
Үүний дараа Жон Кеннеди өөрийн дүүг Ерөнхий прокуророор томилсон нь Америкийн түүхэнд анх удаа ерөнхийлөгч өөрийнхөө засгийн газрын томоохон албан тушаалд маш ойр дотно хамаатан байсан тохиолдол болсон юм.
Роберт Фрэнсис Кеннеди (англи. «» ; 1925 оны 11-р сарын 20-нд АНУ-ын Массачүсэтс мужийн Бруклайн хотод төрсөн- 1968 оны 6-р сарын 6-нд Калифорни мужийн Лос-Анжелес хотод нас барсан)- америкийн төрийн болон улс төрийн зүтгэлтэн.
Халимагийн офицер Сусаев нь 1942 оны хавар Смоленскийн тулалдаанд гарамгай гавъяа байгуулсан учир ЗХУ-ын баатар цолоор шагнагдсан гвардийн 12-р хорооны урдаа барьдаг мэргэн буудагч байжээ.
Харин Москвагийн дэргэдээс Сталинград руу яаралтай татагдсан мэргэн буудагч Сусаев 1943 оны нэгдүгээр сард Германы тусгай албаныханы хараанд өртөн бүслэгдэж амьдаараа олзлогджээ.
Гэвч түүнийг дайн дуусаад эх нутагтаа ирсэний дараа Сталины байгуулсан цэргийн онцгой комиссынхон олзлогдож урвасан хэмээн 270-р тушаалын дагуу баривчилж урвагч Власовын армийн бие бүрэлдэхүүнд оруулан Сибирьт 25 жилийн хүнд хүчир яланд зүтгэх шийтгэл оногдуулан цөлж орхисон юмсанжээ.
Үүний дараа 1952 оны зун ЗХУ-аас татаж авчирсан 30 орчим чекист эр “местный” оросуудаар газарчлуулан Хүүлээ хаан руу орж уулан дээгүүр нь байлдааны онгоц хүртэл эргэлдээд бөөн сүр дуулиантай самналт хийжээ.
Түүнээс хойш хэд хэдэн удаа монголчуудыг хүртэл оролцуулан отолт занга хийж үзсэн боловч Сусаев өөрөө цэв цэвэрхэн харин ч мэдэгдэхүйц хүн хүчний хохирол учруулаад зайлан гарч чаджээ.
Гэхдээ тэрбээр монголчуудыг амин газраар нь бус шархдуулж бууддаг байсан бол харин өөрийгөө мөрдсөн оросуудыг цохонд нь юм уу зүрхээр нь нэвт буудаж алдаг байсан гэдэг.
Үүний дараа 1953 оны мөн л Оросын 300 орчим зэвсэгтэй цэргүүд ирж Хүүлээ хаан уулыг нэгжин хүрэн сахалтын араас мөшгөсөн боловч хорь орчим хүнээ хядуулаад ямар ч урамгүй буцсан байна.
Ингээд 1954 оны зун Москвагаас Катерина хэмээх чекист хүүхнийг авчирч нутгийн ногоочин орос Климовынд суулгахын зэрэгцээ уул усанд дасгаж хэд хоног бэлтгэл хийлгээд хэдэн өдөр цор ганцааранг нь ойд жимс түүлгэхээр морин тэрэгтэй явуулжээ.
Ингээд мань эрийг Катятай болзсон газраа уулзахаар ирэхэд нь мэргэн буудагчид газар дээр нь шууд нам буудан унагасан бөгөөд хожим нь мөн эсэхийг нь үзэж гэрчлэхээр очсон монголчууд биед нь зургаа, толгойд нь гурван сумны нүх онгойж байсан хэмээн ярьдаг ажээ.
Оросын шалгарсан 48 шилдэг чекистийг Монголын нутагт буудан устгасан Халимагийн баатарлаг оргодолын үнэн бодит түүх ийнхүү эмгэнэлтэйгээр өндөрлөсөн бөгөөд харин түүний тухай үлгэр туульс шиг өчнөөн яриаг өнөөдөр ч нутгийн ардууд үргэлжлүүлэн зохиосоор байгаа билээ.
Оросын цэрэг-цагдаагийн их хүч оргодолуудын араас сар гаруй хөөцөлдсөний эцэст зургааг нь алж устган нутгийнханы хэлдэгээр “хүрэн сахалт”-ыг Хүүлээ хаан уул руу алдаж орхижээ.
1951 оны хавар Хүүлээ хаан ууланд Сусаев бүгж байгаа нь нутгийн олонд илэрхий болсон учир 500 орчим орос цэрэг ирж Борхужирын улаан буланд байрлан үе үе чанга яригчаар уул руу хандан “Чамайг өөрөө ирж бууж өгвөл амийг чинь өршөөнө” хэмээн хэдэн өдөр зарлаж байгаад араас нь хөдөлсөн боловч долоо хоногийн дараа 10-аад хүнээ Сусаевийн суманд алдаад хоол хүнс нь дууссан учир юу ч үгүй бууж ирсэн байна.
Холбоотны Эвсэл - Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед Германы буюу Тэнхлэгийн гүрнүүдийн эсрэг тулалдаж байсан ЗХУ, АНУ, Их Британи, Хятад улс улсуудаар толгойлуулсан эвслийг Холбоотны эвсэл гэж үздэг.
Монгол улсаа дахин сэргэн мандуулахын төлөөх энэ их үйл хэргийг зохион байгуулахад Сайн ноён хан, Чин ван, Да лам Цэрэнчимэд нарын гурван эрхэм зонхилох үүрэг гүйцэтгэжээ.
Үүний дараа дахин Богд ууланд цугларан зөвлөлдөж хаант Орос улсаас тусламж гуйх нь зүйтэй хэмээн тохиролцон Ханддорж чин ван, Да лам Цэрэнчимэд, Өвөр Монголын эрдэмтэн Хайсан гүн нарыг томилон одуулахаар зөвшилцжээ.
Хэдийгээр хүндрэл тохиолдож байсан ч Оросын Сайд нарын зөвлөлийн дарга Пётр Столыпинд Богд гэгээн, Түшээт хан Дашням, Сайн ноён хан Намнансүрэн, Засагт хан Содномравдан, Сэцэн хан Навааннэрэн нарын гарын үсэглэсэн 21 зүйлт тусламж хүссэн бичгийг гардуулан өгч чаджээ.
Оросын Засгийн газар Монголыг сонирхож байсан хэдий ч Японтай байгуулсан нөлөөллийн бүсийн тухай нууц хэлэлцээгээ баримтлан цааргалсан хариу өгсөн тул Ханддорж ван нар аргагүйдэн нутгийн зүг жолоо эргүүлсэн байна.
Энэ үед Жавзандамба хутагт “. Ер аливаа юманд цаг хэмжээ огт үгүй. Манж, Хятадын ийнхүү байдал цөм цаг болсны тул билээ. Харин одоо Монгол овгийн олон аймаг бүгдээр нийлж, өөртөө улс болон тогтох. цаг болсон. Бүгдээр нэгэн сэтгэл хамт хүчин гаргаж, чармайн зүтгэхэд харгалзмуй” хэмээн лүндэн буулгасан хийгээд энэхүү лүндэнг хэрэгжүүлэхээр Монголын ихэс ноёд яаравчлан орсон.
Монгол төрийн тусгаар тогтнолыг сэргээн тогтоох зорилго бүхий “Халхын хүрээний бүгд хэргийг түр эрхлэн шийтгэх газар”-ыг байгуулсан нь үндсэндээ Түр засгийн газрын үүргийг гүйцэтгэж, Манжийн засаг захиргааг түлхэн унагаах, улс үндсээ сэргээн мандуулахаар завдаж буй олон овог, аймаг бүхий монголчуудад сонсгон дуулгах, уриалан дуудах зорилгыг агуулж байв.
Тус байгууллага Ар Монголын дөрвөн аймгаас нэжгээд мянган цэрэг дайчлах тушаал гаргасан хийгээд шийдвэр гарснаас 1, 2 хоноход хүрээ орчмын хошуудаас 500 гаруй цэрэг цугларсан гэдэг.
Монголын удирдагчид Сандо амбанд “Чиний бие эхлэн, манж хятад түшмэд 3 хоногийн дотор Монголын хязгаараас гартугай. Зөрчвөл цэргийн хүчин хэрэглэн уул нутагт чинь хүргэнэ” гэж тулган шаардсаны дагуу энэ хувьсгал цус асгаруулахгүйгээр хэдхэн цагийн дотор болж, Сандо амбан Оросын консулын газар хэд хоног хорогдоод нутгийн зүг арга буюу зайлан оджээ.
Монгол орон төдийгүй дэлхий дахины анхаарал татсан эл үйл явдлын дараа улс орны бүх эрх мэдэл Түр засгийн газарт шилжиж, шинэ тулгар Монгол төрийн суурь тавигдахад бэлэн болов.
Цагаагчин гахай жилийн өвлийн дунд сарын шинийн есөн буюу 1911 оны сарын 29-ны өдөр Монгол улс түүхийн шаштиртаа нэгэн шинэ хуудсыг нээж, Олноо өргөгдсөн Монгол улс байгуулсныг тунхаглаж, Богдыг Монгол улсын наран гэрэлт түмэн наст Богд эзэн, Цагаан Дарийг улсын эх дагина хэмээн өргөмжилснийг зарлажээ.
Энэ өдөр Богд хааны зарлигаар Монгол улсын Засгийн газрыг 5 яамтайгаар байгуулж, улс орныхоо тусгаар тогтнолын төлөө тэмцэж, амь биеэ огоорон зүтгэгчдийг төрийн өндөр албан тушаалд тохоон томилсны дотор Эрдэнэ дайчин Чин ван Ханддоржийг ханы ямба эдлүүлэхээр зарлигдаж Шадар сайд, бүгд захирах сайд, гадаад хэргийг эрхлэн шийтгэгч яамны тэргүүн сайдаар томилээ.
Богд хаант Монгол улсын Засгийн газрын бүрэн эрхт төлөөлөгчид эхлээд хаант Орос улсад Гадаад хэргийн сайд Сазанов, Ерөнхий сайд Коковцев, Худалдааны сайд Тимашев нарын албаны хүмүүстэй удаа дараалан уулзаж, хэрэг зоригоо танилцуулжээ.
Эзэн хаан Монголын төлөөлөгчдийг хүлээн аваад Оросын Засгийн газрын түшмэд ажил хэргийн явцыг мэдээлж байгаа тухай хэлээд, цэрэг сургах багш өгөх болсноо хэлж, буу зэвсгийн хувьд гадаад хэргийн яамтайгаа ярилцаж байж болно хэмээжээ.
Ханддорж ван эзэн хаанд бараалхсаныхаа дараа Оросын цэргийн яамны сайд Сухомлинов, жанжин штабын дарга генерал Зелинский нартай уулзаж, цэрэг зэвсгийн тусламжийн тухай асуудлыг яаралтай шийдэж өгөхийг хичээнгүйлэн хүссэн байна.
Эцэст нь Ханддорж нарын зорьсон хэргийн зарим нь бүтэж Хаант Оросын Засгийн газар 2 сая рублийн зээллэг өгсөн ба зэр зэвсгийн тусламж дараа өгөхийг зөвшөөрчээ.
Орос оронд хоёр дахь удаа очсон нь Ханддоржийг улс төрийн зүтгэлтний нь хувьд улам ухааруулж, хоёр их гүрний дунд оршиж буй бага буурай орон тун ухаалаг, нарийн, давхар тооцсон бодлого явуулж байж сая бие даан оршин тогтнох болно хэмээсэн дүгнэлтэд хүргэжээ.
Бээжин хотод 1903 онд Ханддорж ван Халхын ноёдын түр жасаанд ээлж тааран очиж, төрийн хэрэг хэлэлцэхэд оролцсон нь Манжийн хааны бодлогын цаад санааг илүү сайн таньж мэдэх бололцоог олгожээ.
Манжийн төр Ханд ванд ямба хэргэм, цалин пүнлүү шагнал чамгүй хүртээж, олон арван зэрэг нэмж, тэмдэглэж байсан боловч “Буруу элэгтэн” хэмээн хардаж мөшгөн тандахаа ч хойш тавиагүй байна.
Манж Чин улсын Засгийн газар түүнийг сүйд болон хүлээж авахгүй байхыг Их хүрээний манж, төвөд, монгол эрх баригчдад чандлан тушаасан хэдий ч Далай ламыг сүсэглэн биширсэн олны давлагааг хэн ч хориглож чадсангүй.
Далай ламын нэр хүнд Богд Жавзандамбын нэр хүндэд нөлөөлөн түүнийг дарж эхэлсэн учир Богдын талынхан Далай ламыг хавчиж эхэлсэн нь түүнд хэцүү байсан бөгөөд тэрбээр Чин ван Ханддоржийн багш Дандар аграмбын урилгаар Вангийн хүрээнд анир чимээгүй өвөлжжээ.
Монгол улс, улс шиг байхын тулд гадаад олон улс гүрэнд эрх чөлөө, тусгаар тогтнолоо хүлээн зөвшөөрүүлэх нь юу юунаас илүү эрхэм чухал хэмээн үзэж харь улс гүрнүүдтэй харилцаа тогтоох асуудлыг эрчимтэй хөөцөлдөх болов.
Чин ван Ханддорж шинэ тутам байгуулагдсан төрд хан, хутагтууд давамгайлсан маягийн засаглалд дургүй байсан бөгөөд тэр тусмаа Сайд нарын зөвлөлийн үүрэг гүйцэтгэх шинжтэй Дотоод явдлын яамны үйл ажиллагааг тэр бүр ойшоодоггүй байжээ.
Ханддоржийн тэргүүлсэн Гадаад явдлын яам Монгол улс тусгаар улс болсон тухайгаа юуны өмнө Манж чин улсад 1911онд, Хаант Орос, Франц, Их Британи, Герман, АНУ, Бельги, Япон, Дани, Нидерланд, Австри зэрэг улсад 1912 онд албан ёсоор мэдэгдээд “Гэрээ байгуулан худалдаа нэвтрүүлж, найрамдлыг зузаатгана уу?" хэмээн тодорхой санал дэвшүүлсэн байна.
Ханддорж юуны өмнө хойд хөрш Орос улстай ойртон нөхөрлөхийг эрхэмлэх нь шинэ тусгаар Монгол улсын тусгаар тогтнолыг бэхжүүлэхэд ач холбогдолтой хэмээн үзэж байв.