polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Тэднийг залгамжилж 1000 гаруй жилийн турш Ахемен, Аршак, Сасан гэсэн Ираны гурван улс дараалан оршиж байгаад Араб болон бусад харь улсуудын харъяанд байсаар 1551 онд Иранчуудын байгуулсан Сефевийн улс тогтож үндэстний хувьд дахин нэгтгэгджээ.
Хойгуураа Армени, Азербайжан, Туркменистан улсуудтай болон Каспийн тэнгис; зүүн талаараа Афганистан, Пакистан; урдуураа Персийн булан, Оманы булан; баруун талаараа Турк, Ирак улсуудтай тус тус хиллэдэг.
Хойгуураа Каспийн тэнгис , өмнүүрээ Персийн булан, Оманы буланд тулж , баруун болон хойд талаараа Ирак , Турк , Армени , Азербайжан дөрөвтэй, зүүн хойд болон зүүн талаараа Туркменистан , Афганистан , Пакистан гуравтай хиллэдэг.
Хүн амын 61% ᠋перс үндэстэн, 16% азербайжан, 10% курд, 6% лур, 2% араб, 2% балуч, 2% туркмен бол нэг хувь хүрэхгүй армен, гүрж, черкес, ассир ард бас байна.
1951 онд ерөнхий сайдаар сонгогдсон Мохаммед Мосаддык нефтийн үйлдвэр, уурхайдыг улсын өмчид авч ард түмэнд үнэлэгдсэн ч 1953 онд Англи-Америкийн оролцсон эргэлтээр огцорчээ.
Мохаммед Реза шах Хүйтэн дайны жилүүдэд Америктай ойр байж «Цагаан хувьсгал» хэмээн өрнөжих бодлого барьсан бол Рухолла Хомейни аятолла үүнийг буруушааж хоригдож, цөлөгдөж байв.
Иран улс нь НҮБ, Эвсэлд үл нэгдэх хөдөлгөөн, ИШУБ, Газрын Тос Экспортлогч Орнуудын Байгууллага гэх байгууллагуудын үүсгэн байгуулцсан гишүүн орон.
Каспийн тэнгисийн баруунтаа 1,000 мм, Каспийн тэнгисийн эрэг, Загросын нуруугаар 500 м байдаг бол Төв тэгш өндөрлөгийн цөл газарт 100 мм-ээс бага хур тундастай ажээ.
Ираны 4 сая гаруй хүн 1979 оны хувьсгалаас хойш голдуу гадаадын олон оронд дүрвэн цагаачилсан бол эсрэгээр Афганистан, Иракаас голдуу 1 сая гаруй хүн Иранд цагаачлан иржээ.
"Хүний амьдралыг бараан зах юм уу, олимпийн наадамтай адилтгаж болно. Зах дээр хүн бүхэн л өөрт ашигтай наймаа хийхийг боддог. Наадам тэмцээнд оролцогчид алдар нэрийг эгээрдэг. Бас тэнд юу болж байгааг ажиглагчид бишгүй олон. Амьдрал дээр ч хүмүүс ийм л байдаг. Ихэнх нь баяжиж, нэр алдар олохын хойноос хөөцөлддөг. Харин цөөн зарим нь олны тэр үймээн шуугианд үл оролцон, юмс үзэгдэл байгалийгсонирхон, алив бүхний үнэн мөнийг олохоо илүүд тавьдаг. Мэргэн ухааныг таашаагч эдгээр хүмүүсийг философичид гэх бөгөөд хүний тэмүүлэх ёстой бүхий л оюун ухааныг нэгтгэж харахыг хичээдгээрээ тэд ердийн цэцэн цэлмэг яриа хөөрөөтнөөс ангид, дээгүүр юм."
Анх номлолоо уншихад нь 2000-аад хүн цугларч шавь орцгоогоод буцаж харилгүй эхнэр хүүхдүүдээ авчирч "Их Герег" хэмээх жижигхэн улс ч гэж болохоор, бие даасан томоохон сургуулийг байгуулжээ.
Гэхдээ Пифагор-бурхны зарлигг: "Шош ИДЭХ Нь нүгэл", "Орноос босуут алгаараа гудсаа илж биеийнхээ мөрийг арилгаж бай", "Цагаан тахианд бүү гар хүр", "Толинд харахдаа хажуудаа гал асаа", "Дээвэр дор хараацай үүрээ засах нь муу ёр" зэрэг хачирхалтай, зарим талаар инээд хүрмээр номлолууд ч бас байсан.
Тэгэхдээ бэлэг эрхтнийхээ хөвчийг таслуулахгүй л бол мөнөөх нууц эрдмийг зааж өгөхгүй гэсэн тул Пифагор тэдний номд орж, эрхтнээ хозлуулж байжээ.
Горбатов 1918 онд Улаан армид элсэн эксадрон командалж Украйны хөрөнгөтөн, Деникин, Петлюрийн цэрэгтэй байлдан Улаан тугийн одонгоор шагнагдан,иргэний дайны дараа хороо,бригад командалж цэргийн эрдэмд шамдангуй суралцаж байсан юм.
1937 оны хэлмэгдүүлтэнд өртөж,3 жилийн турш Колымын хорих лагерьт хоригдон,1940 онд суллагдан корпус командлагчийн орлогчоор Эх Орны дайны өмнөхөн буюу 1941 онд дивизийн даргаар томилогдон ажилахдаа өөрийн удирдсан дивизийн байлдааны чадварыг хэд дахин нэмэгдүүлжээ.
Сумын нутагт Хөгнө тарна байгалийн цогцолборт газрын хэсэг байх бөгөөд үзэсгэлэнт Хөгнө хан уул, Элсэн тасархай, түүнийг дагасан аялал жуулчлалын отог газар олон байна.
Тус сумын нутгийн баруун хэсгийг дайран гарах Их Монгол элс, домогт Элсэн тасархай сумын хойд хэсэгт зээглэн орших үзэсгэлэнт Хөгнө хан уул, 17-р зууны үеийн сүм хийдийн туурь, Түрэгийн үеийн хүн чулуу, Хадагт хошуу зэрэг түүх соёлын дурсгалт газрууд нь гадаад дотоодын аялагч жуулчдын анхаарлыг зүй ёсоор татдаг юм.
Их элсийг хөвөөлөн тогтсон Тахилт нуур, Адуун нуур, Захын нуурын зэгсэн шугуй, Тарна, Саван, Бад, Шилүүстэй голууд, тэнд шумбан наадах түмэн хэлийн шувуудыг харан баясаж домогт элсэн тасархай болон Их Хөгнө Хан уулсын байц сүрлэг боржин аяны дөрөө мултлан саатаж, цэцэгсийн үнэрт хөдөөгийн агаараар амьсгалж буга, шилүүс, зэрлэг гахай, бор гөрөөс, үнэг, чоно зэрэг ан амьтдын “амьд музей” үзэж говь, байгаль эхийн уран тансгийг мэдрэх болно.
Монгол-Зөвлөлтийн сансрын хамтарсан нислэгийн бэлгэдэл болгон 1982 онд Сансар САА-г байгуулж, түүнийг түшиглэн сансрын нисгэгч Ж.Гүррагчаагийн төрсөн газар “Рашаант”-аар нэрлэсэн сум байгуулах тухай БНМАУ-ын АИХ-ын Тэргүүлэгчдийн зарлиг 1984 оны 9 сарын 12-ны өдөр гарч байсан түүхтэй.
Хөгнө хан уул хус, улиас, хуш бүхий ой модтой, хайлаас, бургас, торлог, монос зэрэг модлог ургамлууд элбэг тохиолдох бөгөөд буйлс, шар харгана, алтан харгана, шар бургас, боролзгоно, дэрс зэрэг бутлаг ургамлын тархацтай.
Эрт үеэс монголчуудын дунд Тарнын яргай гэж алдаршсан яргай, чаргай, яшилаас эхлэн бургас, монос, хайлаас, улиас, хус, хуш, хар мод хүртэл ургаж гандигар, нохойн хошуу, арц, юмдүүжин зэрэг эмийн зүйлийн ургамал, алаг цэцэгс найган, самар мойл жимс нь тус нутгийн үзэсгэлэнг улам нэмдэг юм.
Сумын төсвийн нийт орлого нь 213.8 сая төгрөг бөгөөд улсын төвлөрсөн төсвийн шилжүүлэг 1116.9 сая төгрөг, сумын өөрийн орлого 104.8 сая төгрөгийн орлогоос бүрддэг.
Сумын хэмжээнд нийт 33 аж ахуйн нэгж байгууллага үйл ажиллагаа явуулж, 6.7 тэрбум төгрөгийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж, аймагт 109.0 сая, орон нутагт 104.8 сая, нийт 213.8 сая төгрөгийн татвар төвлөрүүлж байна.
Барималчид чулууг хүнтэй төстэй дүрсэд оруулах гэж хамаг чадлаараа балбадаг, харин өөрсдөө чулуутай адилхан болох ямар ч боломжгүй гэдгээ огт бодож үздэггүй нь ихэд хачирхалтай хэрэг шүү.
"Зугаа цэнгэл, чамин тансаг байдлыг бид аз жаргал гэж нэрлэдэг. Миний бодлоор юу ч хүсэхгүй байна гэдэг бурхдын мөн чанар. Тиймээс тийм ч их зүйл хэрэгтэй бусыг ойлгох нь энэ аугаа их жаргалд дөхөж очих хамгийн боломжийн арга" түүний хэлсэн энэ үгнээс л хамгийн жирийн байхыг хүсэж, эд хөрөнгийг тоодоггүй байсныг харж болох юм.
Тэр үеийнхэн Сократад "Чи сургаал хэлээд хөлс авахгүй байна гэдэг бол чиний үг ямар ч үнэ цэнэгүй гэсэн үг. Нэгэнт яриа чинь сохор зоосны үнэгүй болохоор чи ухаантан биш" хэмээдэг байжээ.
"Сайн эхнэр таарвал онцгой явдал болно. Муу эхнэр таарвал гүн ухаан судлахгүй юу" гэх мэт түүний хэлсэн энэ үгнүүдээс гэр бүлдээ хандаж байсан хандлагыг нь ойлгож авч болох юм.
Мөн тэрээр ямар нэгэн юмны талаар бодож бясалгах шаардлага гарвал зогсож байсан газраа маш удаан хугацаагаар зогссоор байдаг байсан бөгөөд хотын оршин суугчид түүнийг харах гэж ихээр цуглардаг байсан байна.
Сократ хэт ягшмал үзэлт- зовлон эдлэгч биш, үзэл санаа үнэмшилээ сохроор баримтлагч биш, харин философийг бишрэн зовогч, амьдрал үхлийн хооронд чөлөөтэй сонголт хийсэн итгэл төгөлдөр мэргэн ухаантны ёсоор энэ хорвоог орхисон хүн билээ.
"Үнэн эрт орой хэзээ нэгэн цагт ялна" гэдэгт итгэсэн энэ философч шүүх ажиллагаа төгсөх үед өөрийг нь үхүүлэхээр шийтгэсэн тэр хүмүүс алсдаа хатуу ширүүн цээрлэл амсна гэж зөгнөн хэлжээ.
Ер нь Сократ төрийн байгууллагыг өөрчлөх талаар ямар нэг онцгой хөтөлбөр дэвшүүлээгүй, зөвхөн төрийн хариуцлагатай албан тушаалтан мөн цэргийн удирдах дарга нарыг санал хураалтаар сонгох санал гаргасан ажээ.
Шүүх хурлын хоёр дахь хэсэгт тэрээр шүүх хуралд яллагдагч биш, харин материаллаг баялгаас оюуны баялгийг илүү дээдлэхийг уриалсан номлогчийн дүрээр үг хэлсэн гэдэг.
Гэхдээ сүүлчийн үг нь "Би амьд үлдсэнээс ингэж хамгаалж байгаад үхсэн нь дээр", "Би цаазлуулахаар болж эндээс явж байна. Харин намайг яллагчид хорт явдал, шударга бус явдал нь үнэнд гүйцэгдэж илчлэгдэн явж байна." гэж хэлсэн байна.
Сайн сайхан байдал гэдгийг хүнд “ашигтай” юмыг таньж мэдэх явдалтай холбож ойлгосны дүнд Сократ утилитаризм, заваан прагматизмын явцуу хүрээнээс гарч чадсан хэрэг.
Учир нь, Афинчууд Крит арал дээр минотавр мангасыг даран сөнөөж Критийн хаан Миност төлөх гувчуур төлөөснөөс ангижруулснаас хойш Апполон тэнгэрт Тезей хааны өргөсөн тангаргийг биелүүлж бэлэг сэлт тээсэн ариун хөлөг онгоцыг Делос арал дахь Аполлоны сүм рүү жил бүр илгээдэг заншилтай байсан бөгөөд тийнхүү ариун элч нар одсон өдрөөс Афинд эргэж иртэл нь цаазын ял гүйцэтгэхийг хориглодог байжээ.
Сократ: "Хэн ч сайн дураараа шударга бус юм хийдэггүй, харин тийм явдал гаргасан бол өөрөө мэдэлгүй тэгсэн хэрэг. Үүнтэй холбогдуулж Сократ ганц хүслээр шударга бус муу юмнаас зайлахад хэцүү, хүслээс гадна" ямар нэг хүч, ур чадвар, сургалт практик, бие сэтгэлийн хүмүүжил хэрэгтэй юм гэсэн санааг өгүүлсэн байдаг.
Түүний энэ санааг Аристотель "хүн сайн зүйлийг мэддэг атлаа, муу юм хийдэг явдал буй. Өөрийн явдлын муу хор уршгийг мэдсээр байж, уруу татагдаж шунал тачаалд автагдах нь бий" гэж шүүмжилсэн байдаг юм.
"Сократ нь хот даяараа шүтэн дагадаг бурхдыг хүлээн зөвшөөрдөггүй, ондоо шинэ бурхны номыг түгээдэг. Залуучуудыг замбараагүй зүйлд уруу татдаг. Тиймээс цаазаар авбаас зохилтой" хэмээн буруутгасан байдаг.
Тэрбээр 1990-1992 онд Ардын Их Хурлын депутат, 1992-1996 онд Монголын Ардчилсан Намын улс төрийн судалгааны хүрээлэнгийн захирал, Монголын Үндэсний Ардчилсан Намын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга, дэд даргаар ажиллаж байгаад 1996-2000 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүнээр сонгогдон ажиллаж байв.
Ийнхүү академид ажиллаж байхдаа 1988 оноос Шинэ Үе хэмээх нууц бүлгэмийг байгуулж ардчилсан үзэл санааг түгээх зорилготой хотын гудамжинд ухуулах хуудас нааж эхэлснээр улс төрийн амьдралын гараагаа эхлүүлжээ.
Эрдэнийн Бат-Үүл Монголын Ардчилсан хувьсгалын анхны зүтгэлтнүүдийн нэг, нийслэлийн засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын захирагч, УИХ-ын гишүүн асан.
Феодалын нийгмийн хөгжлийн замд тохиолддог тархай байдал зууны үеэс нэн даамжирч, их хааны захиргаа суларсан үед хөрш зарим орнууд монголын аль нэг хэсгийг алгуур татах, эсвэл эзлэн дагуулах бодлого ил далд явуулах болсны улмаас Монгол улсын дотоод нэгдэл алдагдаж, харь гүрнүүдийн идэш болсон тул оршин тогтнохоо больж, Манж Чин, хаант Орос зэрэг улсуудын захиргаанд орсон билээ.
Тэгэхэд Өмнөд Монгол буюу Өвөр Монгол 1636 онд, Ар Монгол буюу Халх Монгол 1691 онд Манжийн захиргаанд тус тус орж Монголын тусгаар тогтнолын сүүлчийн голомт нь Ойрд буюу Баруун Монгол болж, тэнд шинэ мандсан Зүүнгарын хант улс зууны хоёрдугаар хагас хүртэл тусгаар байдлаа хамгаалан Манжийн түрэмгийлэгчидтэй тэмцэж байгаад давуу хүчинд цохигдон эзлэгдэхэд, Орос улс Монголчуудаас Манжийн эсрэг хийж байгаа тэмцэл ялангуяа Ойрадын Галдан бошогтыг зарим талаар дэмжих дүр үзүүлэн Монголын хойд хэсэг Буриад болон Ойрадын үлдэгдлээс өөртөө нэгтгэхийг хичээж байлаа.
Манж нар Зүүн Монголын өмнөд хэсгийг буюу Өвөр Монголыг дотоод 6 чуулган, Ар Монголыг дөрвөн чуулган болгох зэргээр засаг захиргааны хувьд монголчуудыг бутаргасан зохион байгуулалт хийж байлаа.
Сүргийг анхлан байгуулахдаа Халхын дорно замын дундад дахь зүүн этгээдийн ошуу /одоогийн Сүхбаатар аймгийн Мөнххаан, Уулбаян сумын нутаг, Түмэнцогтын зүүн хэсэг, Хэнтий аймгийн Батноров, Баян-Овоо, Норовлин сумдын нутгийн хагас/, Халхын дорно замын дундад дахь адгийн хошуу /одоогийн Хэнтий аймгийн Галшар, Буянт зэрэг сумдын багахан хэсэг/, Халхын дорно замын баруун гарын өмнөд хошуу ( Одоогийн Дорноговь аймгийн Сайхандулаан, Улаанбадрах, Хатанбулаг, Хөвсгөл сумуудын нутаг), Өвөр Монголын Авга, Сөнөд хошуунаас таслан авч байгуулсан ажээ.
Дарьганга зөвхөн адуу мал адгуулан өсгөдөг газар байсангүй, Зүүн гарын улстай хийж байсан олон жилийн дайны туршид газар газраас татсан цэргийг хураан цуглуулах, бэлтгэх, цэрэг болвсруулан сургаж өнгөрүүлдэг чухал бааз, дамжлага газар болж байв.
Дарьганга өмнөд талаараа Шилийн голын чуулганы баруун, зүүн Сөнөд ба баруун, зүүн Авга хошуудтай, зүүн талаараа Түшээт хан аймгийн Мэргэн вангийн засгийн хошуу, хойд талаараа Сэцэн хан аймгийн Эрх засаг, Ёст засаг, Хурц засгийн хошуудтай тус тус зах нийлж байжээ.
Дарьгангын сүргийг байгуулсны дараа тахих овоо анх тогтоох үед нутгийн эрх баригчид Их булгийн Зүүн хойно байдаг, Давхар энгэрийн ард байдаг Дашлүнг тахина гэхэд ардууд Дарь-Овоог тахина гэж маргалдахад ноёд нь албадаж гар тутмаас тодорхой тооны хуяг эр, азарга дайчлан гаргуулж Давхар энгэрээс чулуу зөөлгөж Дашлүн дээр овоо босгуулж эхлэхэд нутгийн шударга эр Жамъян, Магсар нар ард олныг тухирч зарга тэмцэл үүсгэж Гусай /хошуу захирагч/ амбанд заалдахдаа: Дарь-Овоог байхад Дашлүнг тахина гэж Давхар энгэрээс чулууг зөөлгөж, Дээдсийн сүргээс 70 гүү сувайруулан, албаны олон эрчүүдийг чирэгдүүлэн, ар гэрийг нь зовоож байгааг илчилсэн тул зарга авч Дарь-Овоог дарьгангынхан жил тутмын тахилгатай болж “Дарь Алтан-Овоо” гэж алдаршсан ажээ.
Олноо Өргөгдсөн Монгол улс 1911 онд байгуулагдсны дараа 1912 онд Дарьгангын сүргийнхэн бусад нутгийн монголчуудын адил тусгаар улсыг хүлээн зөвшөөрч захирагдах болсноос хойш Дотоод Хэргийг Бүгд Захирах Шийтгэгч Яам ны шууд мэдэлд аанай л бүгдийн тэргүүний захиргаатай таван гар хэвээрээ байлаа.
Ардын Засаг тогтсоны дараа ч гэсэн Дотоод Яамны харъяанд байснаа засаг захиргааны шинэ хуваариар 1925 оноос Дарьгангын хошуу гэгдэх болоход гарууд нь сумын зохион байгуулалтад шилжиж Хан Хэнтий уулын аймагт харьяалагдах болов.
Хоньчины сүрэг Их уулаас Дарьганга, Молцог, Онгон элс, Баруун булаг, Шардат, Тавантолгой, Бударын чулуу зэрэг одоогийн Дарьганга, Онгон, Наран сумдад болон Баян дэлгэр сумын Хонгор, Дөхөмийн бригадын нутгийг хамарч байсан бололтой.
Зүүн гар тэмээчний сүрэг нь Сэхүүл, Баянбулагаас Жингэр, Цагаан тэмээт, Өөш, Морин хошууны говь буюу одоогийн Халзан, Баяндэлгэр, Онгон, Түвшинширээ, Уулбаян сумдын зааг нутагт байгаа говирхог бэлчээр.
Баруун гар тэмээчний сүрэг нь Хөшөө Цагаан, Хөөвөрөөс Төгрөг, Жирэм, Аргалийн уул хүртэлх нутаг буюу Баяндэлгэр сумын Дөхөм, Баян Тээгийн говь, Орлой, Гурванзээрд.
Өмнөөс Филиппиний хавтан Амарын, Окинавын хоёр хавтан доогуур, умар руу Номхон далайн хавтан Агнуурын тэнгисийн хавтан доогуур шурган шүргэж байдгаас Японд үе үе хүчтэй газар хөдөлж, галт уулс оргилдог.
Түүнчлэн Саппоро, Сэндай, Токио, Сайтама, Чиба, Кавасаки, Ёкохама, Нагояа, Киото, Осака, Кобэ, Хирошима, Китакюүшюү, Фүкүока зэрэг саяас дээш хүн ам бүхий хотуудад хүн амын төвлөрөлт явагдаж байна.
Японд хүн хамгийн өндөр насалж байгаа, хүн амын 21.2% нь 65 гарсан настан болсон, хүүхэд төрөх нь урьдынхаас цөөрсөн зэргээс шалтгаалаад Японы хүн ам цаашид буурах нээ.
Японы парламентад 1955 оноос хойш ихэнхдээ Японы Либерал Ардчилсан Нам олонх болж засгийн газраа бүрдүүлж байсан бөгөөд 2009 онд болсон бүх нийтийн сонгуулиар Ардчилсан Нам илт давуу ялалт байгуулан засгийн эрхийг авч, Либерал Ардчилсан Нам 2 дахь удаагаа сөрөг хүчин болсон.
Японы тэнгис талдаа өвөл цас их унадаг, 6, 7 сард агаарын их даралтын шугамын нөлөөгөөр борооны улирал болж, зун, намрын заагаар өмнө талаас ирэх тайфунь зэргийн нөлөөгөөр харьцангуй хур тунадас ихтэй бүс нутгийн тоонд орно.
2001-2006 оны хооорондох Койзүми Жүничирогоос хойш жил бүр ерөнхий сайд солигдсоны эцэст 2012 оны 12 сараас Абэ Шинзоо 2 дахь удаагаа ерөнхий сайд болоод 8 жил орчим буюу хамгийн удаан ажиллажээ.
Одоогийн япончууд анх Зүүн Азийн эх газраас тус арлын өмнөд хэсэгт нүүн ирж хэдэн мянган жилийн турш аажим аажмаар тэднийг түрэн уусгасаар Японы арлуудын нутаг дэсвгэрт бүхэлд нь суурьшжээ.
1945 онд АНУ, Японы Нагасаки, Хирошима хотууд дээр цөмийн бөмбөг хаяж, ЗХУ Японд дайн зарласны дараа 1945 оны 8 сарын 15-нд Япон бууж өгөх гэрээнд гарын үсэг зуржээ.
Японы үндсэн хуулинд эзэн хааныгаа "ард түмний эв нэгдэл, төр улсын бэлгэ тэмдэг" гэж тодорхойлж, ёс ямбаны тэргүүнд өргөж, их л хүндэтгэж байдаг.
1854 оны 3-р сарын 31-нд АНУ-ын усан цэргийн ахмад Маттью Перри Японтой "Канагавагийн хэлэлцээр"-ийг байгуулснаар Япон дахин гадаад ертөнцтэй харилцаж, "Мэйжийн эрин" эхэлжээ .
Эсрэгээр Дорнод Хятадын тэнгист байгаа Японы мэдлийн Сэнкакү хэмээх 5 арал, 3 хадыг БНХАУ, Тайваниас 1895 оноос өмнөх эзэд нь авна гээд ид мэтгэцгээж байна.
Дорноос Номхон далай, өмнөөс Филиппиний тэнгис, өрнө өмнөдөөс Дорнод Хятадын тэнгис, өрнөдөөс Солонгосын хоолой, Япон тэнгис, умар дорнодоос Агнуурын тэнгисээр хүрээлэгдэнэ.
Япончуудын гарал бүрэн тодорхойгүй, зарим эрдэмтэд дор хаяж 10,000 гаруй жилийн өмнө Японд байсан уугуул хүмүүс гэж үздэг ч ихэнх эрдэмтэд Зүүн эсвэл Зүүн Өмнөд Азиас нүүн ирсэн хүмүүс гэж үздэг.
Хэдийгээр эхний онолд 10,000 гаруй жилийн өмнө тэд Японд байсан гэсэн таамаг дэвшүүлдэг ч Айнүчүүдээс сүүлд тус аралд ирсэн болох нь археологийн олдвороор батлагддаг.
Газарзүйн байрлалын хувьд газраар хиллэдэг орон байхгүй бөгөөд Япон тэнгисээр Солонгосын хойг , ОХУ-тай , Дорнод Хятадын тэнгисээр БНХАУ, Тайвань зэрэг улсуудтай хиллэнэ.
Япон нь Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараа зохиосон Японы Үндсэн Хуульд үндэслэн шүүх, гүйцэтгэх, хууль тогтоох эрх мэдлийг хэрэгжүүлдэг Үндсэн хуульт хаант засагт улс бөгөөд Үндсэн хуульд нь Төрийн тэргүүн гэж хэн болохыг заагаагүй боловч Япон Улсын ард түмний эв нэгдлийн бэлгэ тэмдэг болох эзэн хаан нь төрийн тэргүүн гэж хэлж болох юм.
Энэхүү нэрийг анх 645 оны 7-р сард Солонгосын хойгт оршин байсан Гүгурёо болон Вэкжэ улсын элчид хандсан бичигт "Бурханы сурвалжит Наран үндэст улсын эзэн хаан" хэмээн хэрэглэгдсэн гэж үздэг.
Японы хүн ам нь Хоншүү арлаар төвлөрөн суудаг япон, Окинава аралд оршин суух Рюүкюү болон Хоккайдо, Сахалинаас гаралтай Айнү, Орок, Нивхи зэрэг жижиг үндэстнүүдээс бүрдэнэ.
Голомт банк өндөр ашигтай, өсөлттэй салбарт хөрөнгө оруулахаас илүүтэй байгаль орчин, нийгэмд ээлтэй, нийгмийн харилцаа хандлагад өөрчлөлт авчран дэмжлэг үзүүлэхийг зорьдог бөгөөд бидний санхүүжүүлсэн олон зуун төсөл хөтөлбөрүүд өдгөө Монгол Улсын эдийн засгийн нөлөө бүхий, гол тоглогчид болон өсөж хөгжжээ.
Голомт банк нь эдийн засгийн хөдөлгөгч хүч болсон бүхий л салбарт санхүүжилт олгох замаар эх орныхоо хөгжилд үнэтэй хувь нэмэр оруулан ажиллахыг зорьдог бөгөөд байгууллагын банкны бизнес нь үйлдвэр худалдаа, уул уурхай, дэд бүтэц, байгууллагын хөгжил, хамтын ажиллагаа зэрэг чиглэлд “ ” шийдлийн дагуу судалгаанд үндэслэсэн цогц үйлчилгээг томоохон байгууллага, төсөл хөтөлбөрүүд, жижиг, дунд бизнес эрхлэгчдэд хүргэн ажилладаг.
2017 онд дижитал хэтэвчийг санал болгосон нь өнөөдөр банк санхүүгийн салбарт хамгийн өргөн хэрэглэгдэж, жил ирэх тусам олон талаар өргөжин, цар хүрээгээ тэлсээр байгаа нь харилцагчдын талархлыг хүлээн Монголын финтекийн салбарт тэргүүлэгч аппликэйшний нэг болсон юм.
"Дэлхийн жишиг Монголын банк" болох алсын хараан дор эрхэм харилцагчдынхаа эрэлт хэрэгцээнд тулгуурлан орчин үеийн, дэвшилтэт технологид суурилсан санхүүгийн иж бүрэн үйлчилгээг чадварлаг, мэргэжлийн баг хамт олон, орон даяарх 100 гаруй салбар нэгжээрээ дамжуулан өндөр түвшинд хүргэн ажиллаж байна.
Сайн сайхан ирээдүйг цогцлоохын төлөө үйлс бүхнээ зориулж буй Голомт банк улсын төсөвт нийт 500 тэрбум төгрөгийг татан төвлөрүүлж, 15 мянга гаруй ажлын байрыг бий болгоход шууд болон шууд бусаар дэмжлэг үзүүлжээ.
Голомт банк нь төр засгаас үндэсний хэмжээнд хэрэгжүүлсэн бодлого шийдвэр, төсөл хөтөлбөрүүдийг амжилттай хэрэгжүүлэгч төдийгүй Монгол улсад хийгдсэн томоохон бүтээн байгуулалтыг сүндэрлүүлэхэд гар бие оролцож ирсэн бүтээгч хамт олон төдийгүй байгуулагдсан цагаасаа эхлэн Монгол Улсын эдийн засгийн хөгжлийн түүхийн салшгүй нэг хэсэг нь байж, улсын хэмжээнд хөгжил дэвшил авчрах, эдийн засгийг солонгоруулахад хувь нэмэр оруулж буй хүсэл тэмүүлэлтэй, ёс зүйтэй, шилдэг бизнесүүдийг дэмжин санхүүжүүлсээр ирсэн билээ.
Технологи суурьтай үйлчилгээгээр түүчээлэгч Голомт банк дэлхийн үсрэнгүй хөгжилтэй мөр зэрэгцэн дижитал шилжилтийн эхлэлийг тавьж, инноваци шингэсэн дэвшилтэт шинэлэг бүтээгдэхүүн, үйлчилгээнүүдийг Монголын зах зээлд анхлан нэвтрүүлсээр ирсэн.
Хиймэл оюун ухаанд суурилсан алгоритмийг тасралтгүй судлан хөгжүүлэх замаар банкны салбарт дижитал тэсрэлт хийж буй Голомт банк технологид үргэлж нээлттэй байж, харилцагчдад тулгардаг асуудлуудад гарц, шийдэл олж, хамтдаа шилжилт хийн зогсолтгүй урагшлахыг зорьдог.
"Бизнес эрхлэгч эмэгтэйчүүдийг дэмжигч банк" байх уриан дор эмэгтэй харилцагчдад чиглэсэн төрөл бүрийн цуврал цахим сургалт, цогц хөтөлбөрүүдийг амжилттай зохион байгуулан ажиллаж байна.
Голомт банкны нийт харилцагчдын 70 хувийг эмэгтэй харилцагчид эзэлдэг ба тэднийг дэмжин санхүүгийн хувьд улам чадавхжуулж, бизнесээ идэвхтэй эрхлэх боломжоор хангасны үр дүнд сүүлийн гурван жилийн хугацаанд эмэгтэй зээлдэгчийн тоо 26 хувиар өссөн үзүүлэлттэй байна.
Голомт банк нь 2020 оноос Монголын орчин цагийн банк, санхүүгийн салбарын шинэ өнгө төрхийг тодорхойлж, инноваци суурьтай "Нээлттэй банк" бизнес загварыг үйл ажиллагаандаа цогцоор нь нэвтрүүлсэн.
Олон улсын банк, санхүүгийн салбарын жишиг болсон Нээлттэй банкны бүтээгдэхүүн буюу тухайн харилцагч болон бизнесийн онцлогт тохирсон багц үйлчилгээг системээр дамжуулан хүргэж байна.
Эх орны хөгжлийн түүчээ, иргэн бүрийн аз жаргалтай амьдралын төлөө "Сайн сайхныг санхүүжүүлнэ" уриаг өмнөө тавин үйл хэрэг бүхнээ зориулж ирсэн Голомт банк нь 1995 оны 3-р сарын 6-ны өдөр 4 хүний бүрэлдэхүүнтэйгээр үүсгэн байгуулагдсан Монголын ууган арилжааны банкуудын нэг юм.
Голомт банк нь Монголын банкны салбарт технологийн дэвшил, хиймэл оюун ухаанд суурилсан алгоритмийн шинэчлэл хөгжүүлэлтийг тогтмол хийж, банкны бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний автоматжуулалт, хэрэглээний хялбар шийдлийг бий болгож, инноваци шингэсэн бүтээгдэхүүн үйлчилгээг зах зээлд анхлан нэвтрүүлж, цаашдын хөгжлийг тодорхойлсоор ирсэн нь бусдаас ялгарах хамгийн том давуу тал юм.
2017 онд НҮБ-ын Байгаль Орчны Хөтөлбөр Санхүүгийн Санаачилга / /-ийн банкны хороонд нэгдэж “Хариуцлагатай Банкны Зарчмууд”-ыг боловсруулах ажлын багт оролцон зарчмуудыг үндэслэгч анхны 30 банкны нэг болсон билээ.
Одоогоор уг зарчимуудад дэлхийн 197 банк нэгдсэн байгаа бөгөөд хэрхэн хэрэгжүүлэх, тайлагнах зэрэг дээр төлөвлөгөө боловсруулан хамтран ажиллаж байна.
2002 онд Монгол Улсад анхлан нэвтрүүлж байсан Интернэт банкны үйлчилгээ нь тасралтгүй шинэчлэгдэн сайжирч, 2020 онд 5.0 хувилбараа харилцагчдад хүргэснээр дижитал банкны үйлчилгээний стандартын жишиг тогтоогоод байна.
Иргэд, харилцагчдаа гал голомтоо бадраахад нь онцгойлон анхаарч дэмжсээр ирсэн бөгөөд өнгөрсөн хугацаанд нийт 39,770 харилцагчид 2.3 их наяд төгрөгийн зээл олгож, 139,195 иргэн буюу нийт хүн амын 4.2 хувийг орон сууцтай болоход нь дэмжлэг үзүүлж, орон сууцны зээлийн зах зээлд тэргүүлэх байр суурийг эзэлж байна.
Харилцагч төвтэй банкны үйлчилгээ буюу хадгаламж, харилцах, дижитал банк, зээл, картын бүтээгдэхүүн, гадаад төлбөр тооцоо, даатгал зэрэг олон төрлийн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг Монгол Улсын өнцөг булан бүрт суугаа нэг сая гаруй харилцагчдадаа өөрийн салбар тооцооны төвүүд болон цахим сувгуудаараа хүргэн ажиллаж байна.
Голомт банк нь Тогтвортой санхүүжилтийн бодлогыг 2015 оноос хойш хэрэгжүүлэн ажилласан бөгөөд 2019 онд уг бодлогыг “Тогтвортой хөгжлийн бодлого” болгон өөрчилснөөр зөвхөн санхүүжилт бус банкны бүх шатны үйл ажиллагааг хамруулан Тогтвортой Хөгжлийн Зорилгуудыг хэрэгжүүлэн ажиллаж байна.
Дижитал банкны үйлчилгээгээр салбартаа манлайлагч Голомт банк байгуулагдсан цагаасаа хойш технологийн үсрэнгүй хөгжилтэй хөл нийлүүлэн алхаж, инноваци шингэсэн дэвшилтэт шинэлэг бүтээгдэхүүн, үйлчилгээнүүдийг Монголын зах зээлд анхлан нэвтрүүлсээр ирсэн билээ.
Голомт банк нь үүсгэн байгуулагдсан цагаасаа хойш банк, санхүүгийн салбарын хөгжлийг түүчээлэн харилцагчдын хэрэгцээ, шаардлагыг соргогоор мэдэрсэн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний хөгжүүлэлт, нэвтрүүлэлтээр анхдагч, зах зээлд манлайлагч банк байж ирсэн.
2019 оны 9-р сарын 22-ны өдөр Нью-Йорк хотноо “Хариуцлагатай банкны зарчмууд”-ыг үндэслэгч банкнуудын нэг болж, өөрийн үйл ажиллагааг “Тогтвортой хөгжлийн зорилтууд” болон “Парисын гэрээний уур амьсгалын өөрчлөлтийн эсрэг зорилтууд”-тай уялдуулахаа тунхагласан.
Харилцагчдадаа технологид суурилсан төлбөр тооцооны шийдлийг санал болгосноор харилцагч өдөр тутмын гүйлгээ, төлбөр тооцоогоо хийхээс эхлээд банкны бүх төрлийн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг хялбар, шуурхай авах боломж бүрдсэн.
Голомт банк нь дотоодод үйл ажиллагаа эрхэлж буй жижиг, дунд бизнес эрхлэгчдийн 26 хувьд бүтээгдэхүүн, үйлчилгээгээ хүргэн ажиллаж байгаа ба цаашид үйл ажиллагааныхаа цар хүрээг илүү өргөжүүлэхээр төлөвлөж байна
Корпорэйт гэйтвэй үйлчилгээ нь байгууллагууд өөрсдийн ашигладаг санхүү, бүртгэлийн системээс нээлттэй дамжуулан банкны систем рүү холбогдсоноор байгууллагууд өөрсдөө банкны дансаа удирдах боломж бүрдсэн.
Голомт банк нь Монгол Улсад анх удаа харилцагчдадаа илүү ойртож, гэртээ байгаа мэт тав тухтай сэтгэгдэл төрүүлэхүйц үйлчилгээг хүргэж эхэлсэн нь “Харилцагч төвтэй банкны үйлчилгээ” юм.
Богд гэдэг үг бол Будда гэсэн утга бүхий Монголчуудын дунд ариун дээд шүтээн болсон хүн, эсвэл өндөр дээд шүтлэгт уул хайрханыг нэрлэхэд хэрэглэдэг үг.