polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Халхын голын дайны ялалтын 75 жилийн ойг тохиолдуулан 2014 оны 9 дүгээр сард Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Цахиагийн Элбэгдоржийн урилгаар Оросын Холбооны Улсын Ерөнхийлөгч В.В.
Монгол Ардын Засгийн газар, Зөвлөлт Оросын Засгийн газрын хооронд найрсаг харилцаа тогтоох тухай Гэрээг 1921 оны 11 дүгээр сарын 5-ны өдөр байгуулан, дипломат харилцаатай болжээ.
Хоёр орны худалдаа, эдийн засгийн хамтын ажиллагаанд чухал байр суурь эзэлдэг “Эрдэнэт”, “Монголросцветмет” хамтарсан үйлдвэрүүд, хувь нийлүүлсэн “УБТЗ” нийгэмлэгийн эдийн засгийн чадавхийг дээшлүүлэх, эрх зүйн орчинг нь сайжруулах талаар хоёр тал яриа хэлэлцээ явуулж, энэ чиглэлээр хамтран ажиллаж байна.
Сүүлийн жилүүдэд Монгол, Оросын харилцаа, хамтын ажиллагаа улс төр, батлан хамгаалах, зам тээвэр, эрдэс баялаг, эрчим хүч, хүнс, хөдөө аж ахуй, соёл боловсрол, эрүүл мэндийн салбаруудад идэвхитэй хөгжиж ирсэн бөгөөд өндөр, дээд түвшний айлчлал тогтмол хэрэгжсэн байна.
Хоёр улсын боловсролын хамтын ажиллагааны хүрээнд Монгол Улс, ОХУ-ын Засгийн газар хоорондын гэрээ, хэлэлцээрийн дагуу 2000-2014 онд ОХУ-ын их, дээд сургуульд гурван мянга орчим Монгол Улсын иргэд Оросын Засгийн газрын зардлаар суралцжээ.
2013 оны тавдугаар сард Өмнөд Солонгосын компанитай байгуулсан хөрөнгө оруулалтын гэрээний дагуу Японы “” корпорацийн оффсет хэвлэлийн таван өнгийн машиныг хүлээн авч суурилуулан ном сэтгүүлийн шинэ шугам ажилд оруулав.
2014 онд Өмнөд Солонгосын “ ”, "", , БНХАУ-ын “ ” компаниудаас нугалаа, огтлоо, наалт, үдээний тоног төхөөрөмж худалдан авч суурилуулсанаар хэвлэлийн дараах үйлчилгээний дамжлагатай болов.
2015 онд хавтан боловсруулах дамжлагын өртгийн менежментийг боловсронгуй болгох чиглэлээр хөрөнгө оруулалт хийж, “” төхөөрөмжийг худалдан авч үйлдвэрлэлд нэвтрүүлэв.
20 жилийн ойн ёслолын арга хэмжээнд “Монгол дахь чөлөөт хараат бус хэвлэл” төслийг анх ивээлдээ авсан Монгол улсын анхны ерөнхийлөгч П.Очирбат; төслийн менежер, Данийн Сэтгүүл зүйн сургуулийн Гадаад харилцааны хэлтсийн дарга Йорген Ринггаард; УИХ-ын гишүүн, Сангийн анхны Захирлуудын зөвлөлийн гишүүн Н.Энхболд; Сангийн анхны ерөнхий инженер, гүйцэтгэх захирал асан Б.
Пунцагийн Жасрайн толгойлж байсан Монгол улсын Засгийн газраас 1993 оны 11 дүгээр сарын 18-нд “Дани улсын буцалтгүй тусламжийг ашиглах талаар авах арга хэмжээний тухай” 169 тоот тогтоол гаргаж, "Монголын хэвлэлийн хүрээлэн, Сонины хэвлэх үйлдвэр байгуулах" төслийг хэрэгжүүлэх ажлыг зохицуулан удирдах Монголын талын Байнгын хороог батлав.
Уг тогтоолын дагуу, Улаанбаатар хотын Сүхбаатар дүүрэгт улсын төсвийн болон зээлийн хөрөнгөөр баригдаж байсан Хүүхэд, залуучуудын хэвлэлийн үйлдвэрийн барилгын "Б" корпусыг, шинээр байгуулах Монголын хэвлэлийн хүрээлэн, Сонины хэвлэх үйлдвэрт шилжүүлэн ашиглуулахаар болжээ.
Мөн Хэвлэлийн хүрээлэн, Сонины хэвлэх үйлдвэрийн ашиглалтын өмнөх захиргааг байгуулан, Хүүхэд, залуучуудын хэвлэлийн үйлдвэрийн барилгыг барихад зориулж "Монгол хэвлэл" компани, "Монгол даатгал" банкнаас авсан зээлийг хүүгийн хамт албан ёсоор түүнд шилжүүлэхийн хамт хэвлэх үйлдвэр, хүрээлэнг төсөлд заасан графикт хугацаанд нь ажиллуулж эхлэхийг төслийн Монголын талын хорооны даргад даалгав.
Дашдондов, Монголын сэтгүүлчдийн холбооны ерөнхийлөгч С.Цэрэндорж, Үндэсний хөгжлийн газрын хэлтсийн дарга Т.Баавай, Данийн Сэтгүүл зүйн сургуулийн ректор Ким Минке нар байв.
Мөн оны есдүгээр сард Сонины хэвлэх үйлдвэр Монголын хэвлэн нийтлэгчдийн сангийн статусаар албан ёсоор улсад бүртгүүлж, Хууль зүйн яамнаас гэрчилгээ авав.
Нэгдүгээр сарын 31-нд хэвлэлийн машин техникийн суурилуулт эхэлж, хоёрдугаар сарын есөнд бүх технологиор анхны туршилтыг амжилттай хийн, хоёрдугаар сарын 27-нд албан ёсоор үйлдвэрлэлээ эхэлжээ.
1991 оны 10 дугаар сард Улаанбаатар хотноо болсон НҮБ-ын Хөгжлийн хөтөлбөрийн донор орнуудын бага хурал дээр Дани улс Монгол улс дахь ардчиллын үйл явцад дэмжлэг үзүүлэх сонирхолтойгоо илэрхийлэв.
Данийн олон улсын тусламжийн байгуулага ДАНИДА-гийн шугамаар Монголын хөдөө аж ахуй, эрчим хүч, байгаль орчин хамгаалах, боловсрол, хэвлэл болон хүмүүнлэгийн салбарт хэд хэдэн төслийг хэрэгжүүлж эхлүүлсэн бөгөөд эдгээрийн нэг нь “Монгол дахь чөлөөт, хараат бус хэвлэл” төсөл байв.
Сонин хэвлэх үйлдвэрийг байгуулахад Данийн Засгийн газар гурван сая 725 мянган дани кроны хөрөнгө оруулалт хийж, Монголын Засгийн газар 925 мянган кронтой тэнцэх төгрөгийн эргэлтийн хөрөнгө хандивласан юм.
2000 онд технологийг боловсронгуй болгож, 2001 онд зургаан секц бүхий хэвлэлийн “” машин шинээр суурилуулсан бол 2005 онд технологи нэвтрүүлэн Германы “” фирмийн хавтан боловсруулах машиныг суурилуулжээ.
2007 онд 18 секц бүхий номын цуглуулгын машин суурилуулан, Сангийн 10 жилийн ойд зориулсан “Чөлөөт хэвлэлийн голомт” номыг хэвлэсэн нь шинэ технологийн анхны дээж бүтээгдэхүүн болов.
Монгол улсыг ардчилсан чөлөөт тогтолцоо, нээлттэй зах зээлд шилжсэнтэй холбогдуулан Дани улсын Засгийн газраас үзүүлсэн буцалтгүй тусламжийн санхүүжилтээр “Монгол дахь чөлөөт, хараат бус хэвлэл” төслийн хүрээнд 1996 онд байгуулагдсан.
Монголд чөлөөт хэвлэлийн тогтолцоо бүрэлдэн хөл дээрээ баттай зогсоход энэ үйлдвэрийн гүйцэтгэсэн үүрэг үнэлж баршгүй гэдгийг судлаачид тэмдэглэдэг.
2001 онд хэвлэлийн зургаан секцтэй “” хэвлэх машин суурилуулан Монголын хэвлэлийн үйлдвэрийн салбарт хамгийн олон өнгөтэй, олон нүүртэй сонин хэвлэх боломжийг бүрдүүлэв.
2007 онд 18 секц бүхий номын цуглуулгын "" шугам, гурван тал огтлооны орчин үеийн төхөөрөмж суурилуулсан нь мөн хамгийн олон нүүртэй, хамгийн олон тоотой номыг богино хугацаанд түргэн шуурхай хэвлэж, цуглуулж хавтаслах хүчин чадалтай.
2012 онд хэвлэлтийн өмнөх үйлдвэрлэлийн процесст дараа үеийн технологийг амжилттай нэвтрүүлснээр эх бэлтгэлийн үйл ажиллагааг хялбарчилж, үйлдвэрлэлийн хурд, чанарыг нэмэгдүүлсэн.
Уг чуулганууд нь жилд нэг удаа хуралдаж, гишүүдийнхээ эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг мэргэжлийн үүднээс төлөөлүүлэхээр, Удирдах зөвлөлд гишүүн сонгох, эргүүлэн татах эрх бүхий бүтэц юм.
Хөрөнгө оруулалтын бодлогоор тухай бүр өргөтгөл шинэчлэл хийж, хэвлэлийн тоног төхөөрөмжийн үйлдвэрлэл, худалдаагаар дэлхийд тэргүүлэгч Дани, Швед, Герман, Англи, Япон улсуудын дэвшилтэт технологиор үйлдвэрээ бүрэн тоноглосон.
1998 оноос эхлэн хэвлэлтийн өмнөх үйлдвэрлэлийн процесст , , гурван үеийн технологийг Монголд улсад анх удаа шат дараалан нэвтрүүлж, өнгөт сонин үйлдвэрлэх бололцоог бүрдүүлэн сонины үйлдвэрлэл, өнгө салгалтын үйлчилгээний хурд, чанарыг шинэ шатанд гаргажээ.
1998 оны нэгдүгээр сард Бельгийн “” компанийн Дани дахь салбартай хийсэн гэрээний дагуу, өнгө ялгах “ 25Е” болон бусад тоног төхөөрөмжийг хүлээн авч Данийн мэргэжилтнүүдийн тусламжтайгаар суурилуулан өнгөт сонины үйлдвэрлэл эхлэх бэлтгэл хангав.
Ингэхдээ хэвлэн нийтлэгчид өөрсдөө бус, харин хэвлэн нийтлэгчдийн нийтлэг ашиг сонирхлыг хамгаалах тал дээр мэдлэг туршлага бүхий мэргэжлийн хүмүүс, тухайлбал, хуульч, эдийн засагч эсвэл бусад чиглэлээр мэргэшсэн хүмүүсийг сонгодог байна.
1994 оны наймдугаар сард “Чөлөөт хэвлэл” сонины анхны дугаарыг төслийн менежер Майкл Соммервиль, төслийн туслах Л.Сэлэнгэ нар Дани улсад хэвлүүлэн авчирсныг нийтийн хүртээл болгожээ.
1993 оны 12 дугаар сард байгуулагдсан Л.Пүрэвсүрэн захиралтай Ашиглалтын өмнөх захиргаа “Монгол хэвлэл” компанийн 8 тоот өрөөг түрээслэн үйл ажиллагаагаа эхлэхийн хамт Сонины хэвлэх үйлдвэрийн барилгыг Барилгын цэргийн 012 дугаар анги, архитекторч Ө.
27 1995 оны 4 сарын 27-ны пүрэв гарагт, ' дэхь -ийн дэлгүүрээс хийгдсэн -ын ном, -н худалдан авалт нь Их Британийн хамгийн анхны онлайн худалдааны үйлчилгээний аюулгүй гүйлгээ болсон юм.
Сул зай эзэмшигч жижиглэн худалдааны компани ба нь төв порталаас илүүтэйгээр хэд хэдэн чиглэсэн домайнаар дамжуулан бүтээгдэхүүнээ борлуулах санаатайгаар байгуулагдав.
Хувийн худалдааны вебсайт .-ын удирдагч Жижиглэн худалдааны нэгдэл, -д 180 сая доллараар зарагдсан ба, 2012 он хүртэл ашигтай ажиллавал 170 сая долларын нэмэлтийг төлөхөөр болсон.
Хятадад, бүгд Найрамдах Хятад Ард улсын харилцаа Холбооны Зохицуулалт, -ад электрон худалдааг оруулаад бүх харилцаа холбооны холбоотой үйл ажиллагааг зохицуулах засгийн газрын агентлагаар Яам, Үйлдвэр, Мэдээлэл Технологи -г томилсон.
Мөн тэр өдөр, Интернет Мэдээлэл Үйлчилгээн дээрх Захиргааны хэм хэмжээ гарсан нь, Интернэтээр дамжуулан явуулж буй ашиг бий болгох үйл ажиллагаануудыг зохицуулах анхны засаг захиргааны зохицуулалт болсон ба, ирээдүйн Бнхау-д э-худалдааг удирдах журмуудын үндэс суурийг нь тавьсан.
2004 оны наймдугаар сарын 28-Нд арав дахь Байнгын Хорооны арван нэгдүгээр хуралдаанаар Цахим гарын Үсгийн Хуулийг баталсан, тэр нь мэдээлэл зурвас, цахим гарын үсэг таних, эрх зүйн хариуцлагын асуудлуудыг зохицуулдаг.
Энэ нь Хятадын цахим худалдааны тухай хууль тогтоомжуудыг сайжруулах явцад чухал үе шат байсан, мөн Хятадын электрон худалдааны тухай хууль тогтоомжуудын эрчимтэй хөгжлийн үе шатанд орох эхлэлийг тавьсан .
Тус Холбооны Худалдааны Комисс Ажиллах онлайн зар сурталчилгаа зэрэг бүх төрлийн зар сурталчилгааг зохицуулдаг ба зар сурталчилгаа үнэн, төөрөгдүүлсэн бус байх естой гэж заасан .
шударга бус буюу хуурамч үйл ажиллагааг хориглодог Актын Хэсэг 5 доорх өөрийн эрх мэдлийг ашиглан хэрэглэгчдийн хувийн мэдээллийн аюулгүй байдлын тухай амлалтуудыг оруулаад аж ахуйн нэгжийн хувийн нууцлалын мэдэгдлүүдийн амлалтуудыг хэрэгжүүлэхээр хэд хэдэн тохиолдлуудыг гаргаж ирсэн.
Нэгдсэн Вант улсад, Санхүүгийн Үйлчилгээний удирдлага урьд нь ЕХ-ийн Төлбөрийн Үйлчилгээний Удирдамж -ын ихэнх асуудлыг зохицуулах эрх мэдэлтэй байсан ба үүнийг 2013 онд Зохистой харьцааны Зохицуулалтын Удирдлага , Санхүүгийн Явуулах Удирдлагаар солисон.
Хамт 668 сая интернэт хэрэглэгчид, Бнхау-ын онлайн худалдааны борлуулалт хүрсэн $253 тэрбум 2015 оны эхний хагас нягтлан бодох бүртгэл 10% нийт Хятадын хэрэглээний жижиглэнгийн худалдааны борлуулалт энэ хугацаанд.
худалдаа гүйлгээ хооронд Хятад болон бусад улс орнууд нэмэгдсэн 32% 2.3 их наяд юань 2012 онд тус тус эзэлж байна 9.6% - ийг Бнхау-ын олон улсын нийт худалдаа 2013 Онд байсан и-худалдаа зах зээлийн эзлэх хувь 80% нь Бнхау-д.
2013 онд Бразил-ийн цахим худалдаа нь хурдан өсөн нэмэгдэж буй нь 2014 онд жижиглэнгийн цахим худалдааны борлуулалт хоёр оронтой тоогоор өсөх төлөвтэй байгаагаар дамжуулан харагдаж байсан.
2016 он гэхэд Бразилын жижиглэнгийн цахим худалдааны борлуулалт $17.3 тэрбумд хүрэх болно гэж таамагласан.2014 оны нэгдүгээр сарын байдлаар Энэтхэгт интернэт хэрэглэгчийн нөөц ойролцоогоор 243.2 сая байна.
Дэлхийн гурав дахь том хэрэглэгчийн нөөцтэй байгаа хэдий ч, Ану, Нэгдсэн Вант улс болон Франц гэх мэт зах зээлтэй харьцуулахад интернэт нэвтрэлт нь бага, гэвч сар бүр ойролцоогоор 6 сая шинэ хэрэглэгчид нэмэгдэж илүү хурдан хэмжээгээр өсч байна.
Эдийн засагчид э-худалдаа хэрэглэгчдийн бүтээгдэхүүний үнийн талаар мэдээлэл цуглуулах чадварыг нэмэгдүүлж байдгаараа эрчимжсэн үнийн өрсөлдөөнийг удирдах естой гэж үзсэн байна .
ийн дөрвөн эдийн засагчдын судалгаагаар гэхэд онлайн дэлгүүрийн өсөлт нь мөн төслийн э-худалдаа, номын дэлгүүрүүд , аялал жуулчлалын агентлагуудад ихээхэн өсөлт харагдсан хоер чиглэлийн салбарын бүтэцэд нөлөөлсөн гэдгийг олж мэджээ.
Бусад судлаач гэж заасан э-худалдаа зөвхөн логистикийг сайжруулах бус үйлчлүүлэгчдийн сэтгэл ханамж,мөн үнэнч байдлыг нэмэгдүүлэхийн тулд гадаад улсуудад агуулах төв, өндөр үр ашигтай тээврийн систем бий болгохыг авч үзэх хэрэгтэй.
Электрон худалдаа, э-худалдаа эсвэл эхудалдаа гэж түгээмэл бичдэг, нь интернэт эсвэл онлайн нийгмийн сүлжээ гэх мэтийг ашиглан бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг худалдах үйл ажиллагаа юм.
Электрон худалдаа гар утасны худалдаа, цахим гүйлгээ хийх, нийлүүлэлтийн гинжин менежмент, Интернет маркетинг, онлайн гүйлгээ боловсруулах, электрон өгөгдөл солилцоо , бараа материалын удирдлагын систем, автомат мэдээлэл цуглуулах систем гэх мэт технологиудас бүтдэг.
Орчин үеийн электрон худалдаа нь -г наад зах нь гүйлгээний амьдралын мөчлөгийн нэг хэсэгт ихэвчлэн ашигладаг хэдий ч и-мэйл гэх мэт бусад технологиудыг ашигладаг .
Э-худалдаа нь бүх компани хоорондын болон компанийн доторх үйл ажиллагааг нэгтгэх боломжтой, тэр нь нийлүүлэлтийн гинжний гурван урсгалд мөн э-худалдаа нөлөөлсөн гэсэн утгатай байж болох юм.
Мэдээллийн урсгалын хувьд, э-худалдаа компаниуд өмнөхөөсөө илүү хэмжээтэй мэдээллийг боловсруулах хүчин чадлыг олгосон, харин санхүүгийн урсгалын хувьд, цахим худалдааны компаниудад илүү үр дүнтэй төлбөр тооцооны шийдэлтэй байх боломжийг олгодог.
Олон улсад, 1991 онд худалдан авагч шударга худалдааны байгууллагуудын засгийн газрын албан бус сүлжээнээс үүссэн олон Улсын Хэрэглэгчийн эрх ашгийг Хамгаалах ба хууль Сахиулах Сүлжээ гэж байдаг.
Түүнчлэн Ази, Номхон далайн Эдийн засгийн Нэгдэл нь 1989 онд чөлөөт болон нээлттэй худалдаа ба хөрөнгө оруулалт хийх бүс нутгийн тогтвортой байдал, аюулгүй байдал, хөгжил дэвшилд хүрэх алсын хараатай байгуулагдсан юм.
Австралид, Худалдаа нь электрон худалдааны Австралийн төрийн Сангийн Заавар-ын дагуу зохицуулагддаг мөн , Австралийн Өрсөлдөөн, Хэрэглэгчийн Комисс онлайнаар бизнес эрхлэгчдэд санал зөвлөгөө өгдөг ба тэднийг зохицуулдаг , мөн юмс буруугаар эргэвэл яах талаар тодорхой санал зөвлөгөө өгдөг.
Орчин үеийн электрон худалдаа "дижитал" контентийг шууд онлайн хэрэглээнд зориулан захиалахаас эхлээд, уламжлалт бараа, үйлчилгээг захиалах, бусад төрлийн электрон худалдааг дэмжих "мета" үйлчилгээ гээд бүх зүйлийг багтаадаг.
2008 онд гаргасан Райан Онлайн Эмийн сан Хэрэглэгчдийн эрх ашгийг Хамгаалах тухай Хууль 2008, онлайн эмийн санг шийдвэрлэхийн тулд Зохицуулагдах Бодисын тухай Хууль-ийг баталсан .
Л.Энэбиш 1970-1975 онд Улаанбаатар хотын АДХ-ын гүйцэтгэх захиргааны барилгын зураг төслийн товчоонд сантехникийн инженер, ерөнхий инженер, дарга, 1975 - 1977 онд Улаанбаатар хотын барилга, архитектурын газрын орлогч дарга бөгөөд ерөнхий инженер, 1977-1980 онд Улаанбаатар хотын АДХ-ын гүйцэтгэх захиргааны орон сууц, нийтийн үйлчилгээний хэлтсийн дарга, 1980- 1983 онд БНМАУ-аас ЗСБНХУ-д суугаа ЭСЯ-ны эдийн засгийн зөвлөхийн товчоонд мэргэжилтэн, 1983-1990 онд Улаанбаатар хотын АДХ-ын гүйцэтгэх захиргааны орлогч даргаар тус тус ажиллаж байв.
1992 оны сонгуулиар Л.Энэбиш Улсын Их Хурлын гишүүнээр сонгогдож, 1992 оны 10 дугаар сараас Монгол Улсын Ерөнхий сайдын орлогч, Засаг захиргааны сайд, улмаар 1993-1996 онд Монгол Улсын шадар сайдаар ажиллахдаа гүйцэтгэх засаглалын тогтолцоо, орон нутгийн засаг захиргааг шинэ Үндсэн хуулийн дагуу бүрдүүлэх, төрийн албаны тогтолцоог төлөвшүүлэхэд гол үүрэг гүйцэтгэжээ.
Онниудын Ном Тэмээт хааны хүү Буриадайн охин Хүхүрэй хатан: Жаяг цогт үйзэн ноён, Жамц абай, Чамбум тайж, Лхаржал буюу Сэржээ даян хунтайж нарыг төрүүлсэн.
Түмэнхэн сайн ноён бол Даян хааны бага хатан Жимсгэнэ хатнаас мэндэлсэн Гэрсэнз жалайр хунтайжийн 3-р хүү, Онохуй Үйзэн ноёны 4-р хөвгүүн юм.
Түүний өөр хоорондын шилжилт нь, нэг нэгэндээ эсрэгээр үйлчлэх үрэлтийн хүчний нөлөө хэмжээнээсээ хэтрээгүй үед хөдөлгөөнгүй буюу гацалтын байдалтай байна.
Хүч буюу үрэлтийн хүчний холбоос нь тангенциал чиглэлд үйлчлэх хүчний хэмжээ үрэлтийн хүчний хэмжээнээс хэтрэх үед гадаргуунууд нэг нэгэн дээрээ гулсан үрэлтийн хүчний холбоос үгүй болно.
Хэдийгээр уралдаанд алгоритм ялж гэж нэрлэгдсэнээр стандарт болон гарсан ч -6 алгоритм нь энгийн шинж чанар, хурдан гүйцэтгэлээрээ өнөөг хүртэл хэрэглээтэй, тодорхой аюулгүй байдлыг хангасан хэвээр байна.
Блокын хэмжээ: 128 бит ( мэдээллийг 128 бит блок хэсгүүдэд хувааж ажилладаг гэсэн үг, энэ нь 32, 64 бит байж болно. Гэхдээ нийтийн хэрэглээнд 128 бит блок хэмжэээтэйгээр ажилладаг.)
Плано Карпини их аялалдаа Францын Лион хотоос 1245 оны 4 дүгээр 16-нд гарсан бөгөөд замдаа Польшийн Вроцлав хотод түр саатаж, эртний орос хэл сайн мэддэг Бенедиктийг орчуулагчаар сонгон авсан гэдэг.
Нийгмийн хөгжлийн хурдтай өсөлт нь түүнийг тольдон харуулж, тохиолдсон саад бэрхшээлийг даван туулах арга замыг санал болгодог хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийн үр нөлөөг сайжруулах, тэр тусмаа үндэсний дээд мэргэжилтэй сэтгүүлчдийг бэлтгэн гаргах шаардлага хурцаар тавигдсан байна.
Энэ шаардлагын дагуу Монгол Улсын Их Сургуульд сэтгүүлчийн мэргэжлээр элсэлт авах болсон нь эх орондоо дээд боловсролтой сэтгүүлч боловсон хүчин бэлтгэх ажлын эхлэлийг тавьсан хэрэг байлаа.
Анх 1960-1961 оны хичээлийн жилд МУИС-ийн Хэл бичгийн акультетийн Т.Пагва эрхлэгчтэй Хэл шинжлэлийн тэнхимийн харьяанд сэтгүүлчийн анги нээсэн байна.
Улмаар 1961-1962 оны хичээлийн жилд Нийгмийн ухаан факультетийн дэргэд Сэтгүүл зүйн тэнхим байгуулж, анхны эрхлэгчээр нь тэр үед ЗХУ-ын Ленинградын Их Сургуулийг сэтгүүлч мэргэжлээр төгсөж ирээд «Үнэн» сонинд ажиллаж байсан Лувсандашийн Содов -ыг томилжээ.
Сэтгүүл зүйн нарийн мэргэжлийг оюутнуудад гүнзгий эзэмшүүлэх, Зөвлөлтийн их, дээд сургуулиудад сэтгүүлч боловсон хүчин бэлтгэдэг аргаас суралцах зорилгоор ЗХУ-ын Киевийн Их Сургуулийн Сэтгүүл зүйн тэнхимийн багш, дэд эрдэмтэн, доцент И.Л.
Демъянчукийг мэргэжилтэн багшаар урьж ирүүлсэн нь шинэ тутам байгуулагдсан тэнхимийн сургалтын стандартыг тогтоох, сургалтын төлөвлөгөө, хичээлийн хөтөлбөр зэрэг үндсэн баримт бичгүүдийг шинжлэх ухааны үндэстэй боловсруулах, багш нарын мэргэжлийн мэдлэг, заах аргыг сайжруулах, сургалтын агуулгыг баяжуулахад чухал түлхэц болсон байна.
ЗХУ туршлагатай мэргэжилтэн багшаа ирүүлж,тухайн үеийн удирдлагууд ЗХУ-д бэлтгэгдсэн чадварлаг сэтгүүлчдийг Их сургуульд багшлуулахаар илгээсэн нь Сэтгүүл зүйн тэнхимийг бэхжүүлж, сургалтын чанарыг сайжруулахад үнэтэй туслалцаа болсон ажээ.
1964 онд МУИС-ийн сэтгүүлчийн ангийн анхны төгсөлт болж, 30 оюутан МУИС-ийг сэтгүүлч мэргэжлээр төгссөн анхны мэргэжилтнүүд болж түүхэнд орсон байна.
Монгол Улсын Их Сургуульд сэтгүүлч бэлтгэх болж, мэргэжлийн тэнхим байгуулсан нь хожим манай орны бусад дээд сургуульд сэтгүүлч бэлтгэх, сургалт-заах аргын нэгдсэн журам боловсруулах чухал суурь болсон юм.
МУИС-ийн Сэтгүүл зүйн тэнхимийн сургалтын туршлага, материаллаг бааз, нөөц бололцоонд шууд тулгуурлан 1967 онд МАХН-ын Төв Хорооны дэргэдэх Намын Дээд Сургуульд сэтгүүлчийн анги нээсэн байна.
Тэр нь нэгд: МАХН үзэл суртлын ажилд онцгой анхаарал тавьж, уг ажлыг өөрийн итгэлтэй гишүүдийн гарт атгуулах шаардлага өсөн нэмэгдсэн, хоёрт: арван жилийн сургуулиас Их сургуульд шууд элсэж суралцсан хүүхдүүдийг нам, төрийн төв хэвлэл, үзэл суртлын бусад байгууллагад шууд ажиллуулахад ажлын туршлага, буурь суурь ямар нэг хэмжээгээр дутагддаг байсан явдал мөн.
Уг сургуульд урьд нь нам, улсын байгууллагад алба хашиж байсан, бичиж туурвих авьяастай, намын гишүүн хүмүүсийг элсүүлэн сургадаг байсан учир төгсөгчид нь нам, засгийн төв хэвлэл «Үнэн» сонины төв, хөдөөгийн сурвалжлагч, аймгийн намын хороодод үзэл суртлын хэлтсийн эрхлэгч, ажилтан зэрэг хариуцлагатай албанд шууд томилогдон ажилладаг байжээ.
Манай оронд сэтгүүлч боловсон хүчин бэлтгэх үйлсэд Улаанбаатар хотын Намын хорооны дэргэдэх Марксизм-Ленинизмийн Их Сургууль багагүй хувь нэмэр оруулсан байна.
Тус сургууль хожим нь Улс Төрийн Дээд Сургууль нэртэйгээр ерээд оны дунд үеийг хүртэл үйл ажиллагаагаа явуулж байсан бөгөөд гурван жилийн сургалттай сэтгүүлчийн оройн ангид нийт долоон удаа элсэлт авч, зургаан удаагийн төгсөлт хийжээ.
Энэ бүхэн нь сэтгүүлч мэргэжилтнийг бэлтгэх оновчтой хувилбарыг олж тогтоох нэг ёсны туршилт байсан бөгөөд эцэст нь МУИС-д сэтгүүлч бэлтгэх замыг эргэлт буцалтгүй сонгосон байна.
1978 онд МУИС-д сэтгүүлчийн ангийг дахин нээж, улмаар 1979 онд Нийгмийн Ухааны Факультетийн дэргэд Сэтгүүл зүйн тэнхим байгуулахад урьд нь «Үнэн» сонины нэгдүгээр орлогч эрхлэгч бөгөөд «Тоншуул» сэтгүүлийн Ерөнхий эрхлэгчээр ажиллаж байсан доктор Г.Дэлэг эрхлэгчээр томилогдож, ЗХУ-д сэтгүүлчийн мэргэжил эзэмшээд хэвлэл мэдээллийн салбарт ажиллаж байсан Ц.
Цогтсайхан, Л.Бадамханд нар орон тооны багшаар, жараад онд сэтгүүлчийн анги нээхэд багшилж байсан С.Чулуунцэрэн, ахмад сэтгүүлч С.Жамбалдорж нар цагийн багшаар ажиллаж эхэлсэн байна.
МУИС-ийн Сэтгүүл зүйн ангийн хоёр дахь удаагийн элсэлтийн анхдугаар төгсөлт 1982 онд болж 26 сэтгүүлчийг төгсгөн төв, орон нутгийн хэвлэл мэдээллийн газруудад хуваарилсан байна.
МУИС-ийг төгссөн сэтгүүлчид өнгөрсөн хагас зуун жилийн туршид манай орны хэвлэл мэдээллийн газруудад үр бүтээлтэй ажиллаж, сэтгүүл зүйн үр нөлөөг сайжруулах, нийтлэл нэвтрүүлгийн ур чадварыг ахиулах гол хүч болж ирсэн байна.
Наяад онд сэтгүүл зүйн тэнхим дөрвөн багш, нэг туслах ажилтантай байсан бөгөөд сургалтыг амьдралтай ойртуулах зорилгоор гэрэл зургийн болон бичгийн машины лаборатор, сэтгүүл зүйн кабинет байгуулах зэргээр материаллаг баазаа бэхжүүлэхэд ихээхэн анхаардаг байв.
Оюутнуудад нийгэм-улс төр, эрдэм шинжилгээ, мэргэжлийн ажлын дадлага олгох зорилгоор салбарын нийт ангийн дунд соёлч нөхөрлөлийн хөдөлгөөн өрнүүлж, оюутнуудыг спорт, урлаг, эрдэм шинжилгээний төрөл бүрийн дугуйлан, секцэд хамруулан, төгсөх болон анги дэвших оюутнуудаар курс, дипломын ажил хийлгэх, эрдэм шинжилгээний илтгэл бичүүлэх зэрэг ажлыг амжилттай зохион байгуулж хэвшүүл байжээ.
Ломоносовын нэрэмжит Москвагийн Улсын Их Сургууль, Болгарын Софийн Их Сургуулиудын Сэтгүүл зүйн Факультет, ажил төрлийн холбоо тогтоож, тэдгээрийн сургалтын агуулга, арга туршлагаас суралцах, багш нараа илгээж мэргэжил дээшлүүлэх зэргээр хамтран ажиллаж эхэлсэн байна.
1982 онд тэдгээр сургуулиас сэтгүүл зүйн мэргэжлийн 200 гаруй ном, сурах бичиг, гарын авлагыг тусламжаар ирүүлсэн нь шинэ тутам байгуулагдаад байсан тэнхимийн сургалт эрдэм шинжилгээний ажилд үндсэн хэрэглэгдэхүүн болж байв.
1983 оны байдлаар сэтгүүлчийн мэргэжлийн бүрэн курсийг төгсөгчид нь дөрвөн жил суралцах хугацаандаа 27 шалгалт, 31 шүүлэг өгч, нийт 37 төрлийн хичээлийг 4200 цаг судалж байсны дотор «Оросын сэтгүүл зүйн түүх», «Зөвлөлтийн нам, төрийн хэвлэлийн түүх», «Коммунист ажилчны намуудын хэвлэлийн түүх», «БНМАУ-ын хэвлэлийн түүх» зэргээс гадна «Монголын хэвлэлийн онол, дадлага», «Сонины техник, чимэглэл», «Гэрэл зураг», «Сонгон мэргэжих» зэрэг мэргэжлийн 11 төрлийн хичээлийг 1300 орчим цаг судлуулж байв.
Наяад онд МАХН-ын Төв Хорооноос өгсөн удирдамжийн дагуу МУИС-ийн мэргэжлийн үндсэн хичээлүүдийг орос хэлээр заах хөдөлгөөний гадна тус тэнхимийнхэн үлдэж хоцроогүй юм.
Уг арга хэмжээ нь иргэдийн төрөлх хэлээрээ сурч боловсрох эрхийг боогдуулсан нэг янзын туйлшрал байсан хэдий ч тухайн үедээ багш оюутнуудын орос хэлний мэдлэгийг ахиулахад зохих ахиц гаргасныг үгүйсгэх аргагүй.
1990-ээд оныг хүртэл сэтгүүл зүйн сургалтын агуулга, бүтцийг ЗХУ-ын сэтгүүлч бэлтгэдэг их, дээд сургуулиудын туршлагыг шууд хуулбарлаж, үндэсний онцлогийг нэмж тусгах замаар боловсруулдаг байв.
Функцийн гальваникийн техник гэхээр зэврэлтээс хамгаалах, элэгдлээс хамгаалах, катализ эсвэл цахилгаан дамжуулах чадварыг сайжруулах болон үрэлтийн хүчийг бууруулах үүрэгтэй болно.
Мөн түүнчлэн цахилгааны пин хэмээн нэрлэгдэх контактуудыг төрөл бүрийн зэсийн хайлшаас бүрдэх бөгөөд түүнийг гальваникийн техникийн аргыг хэрэглэн цагаан тугалгаар бүрдэг.
Гальваникийн техникийн аргын түүх нь италийн эмч Луижи Гальванид хамааралтай бөгөөд тэрээр 1780 оны арваннэгдүгээр сарын 6-нд түүний нэрээр нэрлэгдсэн гальванижуулалт нээсэн юм.
Эхнийх нь хуванцарыг шууд металлаар бүрэх, нөгөөх нь энгийн буюу эхлээд гадаргууг нь бэлтгээд дараа эхний металл давхаргыг түрхэн явсаар хамгийн сүүлд гоёлын давхаргаараа бүрдэг.
Гоёлын гэдэг нь ямар нэг эд зүйлсийг ихэвчлэн гоё сайхан харагдуулах үүднээс хэрэглэх бөгөөд ингэж хэрэглэхийн тулд тодорхой техникийн шаардлагыг биелүүлэх хэрэгтэй байдаг.
Үүний жишээнд хуванцар эд ангийг буюу автомашины хаалганы бариул, төрөл бүрийн тавилганы бариул гэх мэтийг никель болон алтаар бүрэх эсвэл гоёлын зүүлт чимэг болон хоолны хэрэгсэл орно.
Гальваникийн техник нь металлын боловсруулах үйлдвэрт үйлдвэрлэлтийн нэг процесс болгон оруулсан байхаас гадна зөвхөн үүгээр дагнасан үйлчилгээ үзүүлдэг аж ахуйн нэгж ч байж болно.
1947 онд хуралдсан Намын их хурлын заалтын дагуу Намын Дээд Сургууль -ийн бүрэн дээд сургууль болсон үеэсээ эхлэн үндсэн 4 жилийн сургалттай ангийн зэрэгцээ казак анги, гэрээр суралцах факультет, эчнээ дунд, дээд ангиудыг нээн ажиллуулж дунд шатны ажилтан бэлтгэх 2 жилийн салбар, 1963 оноос дээд боловсролтой төрөл бүрийн мэргэжилтнийг дахин мэргэшүүлэх 2 жилийн анги, 1971 оноос нэгдлийн дарга нарыг бэлтгэх курс, МҮЭ ба МХЗЭ-ийн ажилтан, дипломат, сэтгүүлч, хуулийн ажилтан, нийгмийн ухааны багш нарыг бэлтгэх 1-2 жилийн сургалт бүхий ангиудыг тус тус нээн олон мянган мэргэжилтэн бэлтгэж төгсгөсөн байна.
Монгол Улсын Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын дэргэдэх Удирдлагын Академи-н анхны шав тавигдсан түүхэн замнал нь 1924 оны сарын 5-нд Халхын дөрвөн аймаг, шавиас зарлан дуудаж ирүүлсэн 18-30 насны 60 залуучуудаас бүрэлдсэн “Нам, улсын Түр сургууль ”-ийг байгуулснаар эхэлсэн юм.