polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Үүлэн тооцоолуурын хүчин чадал ба мэдээлэл хадгалах нөөц чадал нь хувь хүн ба байгууллагын хэрэглэгчдэд чухал давуу боломжуудыг өөрийн мэдээллийн төвүүдээрээ олгодог.
технологийг ихэвчлэн асар олон сэрвэр эзэмшдэг байгууллага эрхэлж болох бөгөөд энэ ч утгаараа , , , зэрэг байгууллагууд энэ тал дээр гол үүрэг гүйцэтгэж байна.
ийг гол зах зээлийг хамрахаас сэргийлэхийн тулд мөн түүнтэй өрсөлдөхийн тулд 2008 онд корпораци нь -г 30 биллион орчим доллараар худалдаж авахыг оролдож байсан нь мөн энэ технологи хэр чухал болохыг харуулж байгаа бололтой.
13-р зуунд Зүрчид угсааны Алтан улс, Их Монгол Улсад эзлэгдсэнээр бүрэн сүйрсэн боловч 17-р зуунд Зүрчид угсааны үндэстэн гарч ирсэн нь Манж үндэстэн байсан.
Манж хэлний мөхөл 19-р зуунаас эхэлсэн ба 19-р зууны сүүл гэхэд манжийн хааны ордонд манжаар ярих хүн ховор болсон ч монголчууд манж хэл бичгийг сайн мэддэг хэвээр байв.
Алдарт зохиолч Элен Келлер, яруу найрагч Дороти Паркер, дуучин, жүжигчин Дэнни Кей, Фредрик Марч, Жон Гарфильд, Пол Муни, Эдуард Г.Робинсон нар коммунист намын гишүүн гэдэг нь нийтэд ил болжээ.
2009 - Умард Солонгосын шүүхээр АНУ-ын харьяат хоёр сэтгүүлчийг шүүж, хууль бусаар эх оронд нэвтэрсэн гэж үзэн 12 жил хөдөлмөрийн лагерьт хүнд хөдөлмөр эрхлүүлэх ял оноов.
Юнайтед нь 1878 онд «Ньютон Хийт & ФК» нэртэйгээр байгуулагдан, 1892 онд Английн хөлбөмбөгийн лиг байгуулагдахад хамрагдах болж, 1974-75 онуудын улирлыг эс тооцвол 1938 оноос хойш Английн хөлбөмбөгийн дээд дивизэд тасралтгүй тоглож байгаа.
Юнайтедын гэр-цэнгэлдэх бол 1910 оноос түүхтэй «Олд Траффорд» бөгөөд Английн шигшээ багийн домогт «Уэмбли»-йн дараа орох 76 мянга гаруй үзэгчийн суудалтай цэнгэлдэх хүрээлэн.
«Манчестер Юнайтед» нь 1968 онд Шотланд мэргэжилтэн Мэтт Басбигийн удирдлага дор Европын цомд Португалын Бенфика клубийг 4-1 харьцаагаар хожин Английн түүхэнд анх удаагаа түрүүлсэн ба аваргын буухиагаа 1999 онд Байерн Мюнхен клубийг 2-1 харьцаагаар хожин үргэлжлүүлж, гурав дахь удаагаа 2008 онд түрүүлэхдээ нутаг нэгт Челсиг буулган авч байв.
2010 оны дөрөвдүгээр сард «Форбс» сэтгүүлээс 1.835 тэрбум долларын хөрөнгөтэй Юнайтедыг тухайн үеийн дэлхийн хамгийн баян хөлбөмбөгийн баг гэж нэрлэжээ.
Тэрбээр дэлхийн хамгийн агуу хөлбөмбөгчдийн тоонд зүй ёсоор тооцогдох нэгэн бөгөөд хөлбөмбөгийн түүхэнд албан ёсны тоглолтонд хамгийн олон гоалыг оруулсан, бүх цаг үеийн мэргэн бууч билээ.
Учир нь далайд гарцгүй улсын хувьд загас агнуур зэрэг далайн баялгийг ашигладаг салбарууд хөгжих үндэсгүй гэдгээс гадна гадаад худалдаанд чухал байр суурь эзэлдэг далайн тээвэр эрхлэн явуулах боломжгүй болно.
Конгын олон улсын зөвлөл буюу одоогийн Бүгд Найрамдах Ардчилсан Конго Улс нь 1885 онд Берлиний хурлаар далайд гарцтай болохын тулд Анголын газар нутгийг 2 хэсэгт хуваах нарийн хэсэг газрыг авсан.
Түүнчлэн эргэн тойрон ганц улсаар хүрээлэгдсэн Ватикан, Сан-Марино, Лесото гэх 3 улс, хоёр улсаар хүрээлэгдсэн Андорра, Балба, Бутан, Молдав, Монгол, Лихтенштайн, Эсватини гэх 7 улс байгаа юм.
“Далайд гарцгүй хөгжиж буй орнуудын Олон улсын судалгааны төвийг байгуулах олон талт хэлэлцээр”-т нэгдсэн улсуудын төлөөллөөс бүрдэж, жилд нэг удаа хуралддаг.
Монголчууд дээл хувцсаа боловсруулсан арьс, ноосон даавуу, ангийн үс, хөвөн даавуу зэрэг материалаар хийдаг ба үнэт эдлэл, хээ угалз, алт мөнгө, шүр сувд ба эрдэнийн чулуугаар чимэглэдэг.
Түүнээс хойш 6,600 орчим хиймэл дагуул сансарт хөөрч дэлхийн тойрог замд орсон байна; үүнээс маш цөөхөн хэсэг нь сансарт угсрагдаж сансрын станц зэрэг томоохон байгууламжуудыг бий болгож, ихэнх нь ашиглалтаас гарч сансрын хаягдал болж, зарим нь дэлхийн агаар мандалд орж шатаж дуусах эсвэл газар болон далай тэнгист унасан байна.
Гэсэн хэдий ч ашиглалтаас гарсан хэдэн мянган хиймэл дагуул, хиймэл дагуулын болон цойлуурын хэлтэрхий дэлхийн тойрог замд сансрын хаягдал болон эргэлдсээр байна.
2018 онд Шинэ Зеланд улсаас Электрон цойлуур хөөрч сансарт хиймэл дагуул байрлуулснаар дэлхий дээр нийт 11 улс сансрын буудлаасаа хиймэл дагуул хөөргөх чадамжтай болжээ.
Цөөн тооны сансрын судалгааны хөлөг дэлхийгээс бусад Сар, Буд, Сугар, Ангараг, Бархасбадь, Санчир, Нарны тойрог замд байрлан, хиймэл дагуул болон ашиглагдаж буй.
Гол төрлүүд нь цэрэг болон иргэний зориулалттай Дэлхийн ажиглалтын хиймэл дагуулууд, холбооны хиймэл дагуулууд, навигацийн хиймэл дагуулууд, цаг уурын хиймэл дагуулууд, судалгааны хиймэл дагуулууд юм.
Бизнесийн замналаа барилгын салбарт 1960 оны эхээр эхлүүлсэн ба Милано 2 хэмээх Италийн хамгийн том орон сууцны хорооллын барилгын төслийг 1970-79 оны хооронд хариуцан хийхийн сацуу хэд хэдэн телевизийн сувгийг байгуулан ажиллуулж, 1978 онд Фининвест толгой компаниа байгуулж байв.
Түүнийг дээрх холдинг нь өдгөө Канал-5, Италия-1, Рете-4 зэрэг телевизийн сувгуудыг Италийн харилцаа холбооны тэргүүлэгч Медиасет компаний нэрийн дор эзэмшдэг билээ.
1994-өөс 1995, 2001-ээс 2006 оныг хүртэл түүнчлэн 2008 оноос 2011 оныг хүртэл Ерөнхий сайдын албыг нийт гурвантаа хашсан Италийн түүхэн улс төрч Берлускони Дэвшилт намын нөхдийнхөө хамтаар 2005 оны парламентийн сонгуульд олонхийн санал авсан ч намын бүлгээ хоёр задарган Эрх чөлөөний нам гэгчийг үүсгэн байгуулсан үндэслэлээр засгийн газрын тэргүүнээс огцорч байв.
Гурав дахь удаагаа Ерөнхий сайдаар томилогдсоны дараахан буюу 2009 оны арваннэгдүгээр сард Берлускони Эрх чөлөөний намын тэргүүнээр томилогдож Их наймын орнуудын засгийн газрын тэргүүнүүд дундаа хамгийн туршлагатай эрхэм юм.
1977 онд тайж угсаатнуудад олгодог байсан Хөдөлмөрийн гавъяаны одонг хүртсэнээс хойш ард нийтийн дунд Хаан // хочоор алдаршсан тэрээр улсынхаа бизнесийн салбарын тэргүүлэх Медиасет группийн хувь нийлүүлэгч, спортын салбарын тэргүүлэх хөлбөмбөгийн Милан багийн эзэн билээ.
1994 оны нэгдүгээр сарын 26-ны өдөр улс төрд хөл тавьж буйгаа илэрхийлсэн Берлускони гуравдугаар сарын 27-нд Италийн дэвшилт намыг тэргүүлэн Бүх нийтийн сонгуульд ялалт байгуулж тухайн ондоо Гадаад хэргийн сайдын албыг түр хашиж тавдугаар сарын 10-нд Ерөнхий сайдаар болон томилогдож байв.
Менежерийн хувиарх анхны улиралдаа Барселонаг Ла Лига, Копа дел Рэй, Аваргуудын Лигт түрүүлүүлж, гурван цом хүртсэн бөгөөд УЕФА Аваргуудын Лигт түрүүлсэн хамгийн залуу менежер болжээ.
Дараагийн улиралд Гуардиола болон Барселоа баг Испанийн Супер цомд Атлетик Бильбаог, УЕФА Супер цомд Шахтар Донецк, ФИФА Багийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд Эстудиантес багийг ялж түрүүлснээр нэг жилд менежер хүний хувиар хүртэж болох 6 цомыг бүгдийг хүртжээ.
Жосеп "Пеп" Гуардиола и Сала (; 1971 оны 1 сарын 18-нд Каталони, Барселона, Сантпедорт төрсөн) нь Испанийн хөлбөмбөгийн менежер бөгөөд хуучин тоглогч юм.
Наннан тайху (Лигдэн хааны хатан. Боржигин Намужун. Бөх Бэлгүтэйгийн удам Авга хошууны Дорж жюнь вангийн охин. 1635 онд Манжийн Абахай сэцэн хааны татвар эм болж, Бөмбөгөр нэрт хүү төрүүлсэн.)
Далайн одны онцгой шинж чанар нь хорт бодис ялгаруулдаг ба хоёрдогч бодисийн солилцоо явуулдаг энэ нь судалгааны давуу тал болж –ыг дэлхийн өнцөг булан бүрт үйлдвэрлэх болсон.
Энэ нүх нь сувгаар дамжин амьтныг усны системтэй холбогдог, Үйл ажилгааныхаа өчүүхэн хэсгийг хангах нэмэлт ус болон амьтаны хэрэгцээг хангах усны системтэй байдаг.
Тэдгээрээс заримыг нь дурдвал Су-27УБ , Су-33 , Су-30 (голдуу экспортын зориулалтаар тухайн орны шаардлага, нөхцөлд зориулж тусгайлан өөрчилсөн 2 нисгэгчийн суудалтай онгоц. Жишээлбэл, Энэтхэг Улсад зориулсан Су-30МКИ, БНХАУ-д зориулсан Су-30МКК, Малайзи Улсад зориулсан - Су-30МКМ), Су-35, Су-34 зэрэг онгоцууд байна.
1960-д оны сүүлд АНУ агаарт ноёлох зориулалт бүхий дөрөвдүгээр үеийн сөнөөгч онгоцны -15 төсөл нууцаар боловсруулж байсан бөгөөд ЗХУ хариу болгож өөрийн дөрөв дэх үеийн сөнөөгч онгоц бүтээх ажилд орсон байна.
Су-27 загвар онгоц 1977 онд анх Т-10 хэмээх индекстэй туршилтын нислэгээ хийсэн бөгөөд одоогийнхоос харьцангуй том далавчтай анхны загварт нилээд өөрчлөлт, засвар оруулсны эцэст Т-10С загварыг батлаж, 1984 оноос эхлэн зэвсэглэлд ашиглаж эхэлсэн.
Су-27 буюу "жигүүр") нь Зөвлөлт Холбоот Улсын Сухойн нэрэмжит зохион бүтээх товчооноос агаарт ноёлох зорилгоор бүтээсэн олон төрлийн зориулалттай 4-р үеийн тийрэлтэт олон талын зориулалттай, амдан-сөнөөгч онгоц.
1993 оны 3-р сарын 19-ны өдөр Абхаз-Гүржийн дайны үед ОХУ-ын нисэх хүчний хоёр Су-27 онгоц агаарын байг амдахаар хөөрсөн боловч байгаа ололгүй буцах замдаа нэг нь зенитын пуужинд С-75 өртөж унасан байна.
2008 оны Орос-Гүржийн дайнд ОХУ өөрсдийн Су-27-г МиГ-29 онгоцны хамт Цхинвали болон Гүржийн бусад нутгаар агаарын цохилт өгөх, агаарын орон зайд хяналт тогтооход ашигласан.
Жужан нар элчийг илгээхдээ, гол төлөв төрийн өндөр албаны нэр нөлөө бүхий, буурьтай, туршлагатай зүтгэлтнүүдийг шилж сонгон явуулдаг, тэд ч харь оронд очоод баримтлах хатуу тогтсон ёс журамтай байсан болотой.
Вэй улсын хаан Сяовэнь түүнийг хянуур болгоомжтой, ёсорхог, элчийн ёс сайн мэддэг хүн, өөрийн улсдаа үнэнч хүн юм гэдгийг өөрийнхөө ордонд болсон зөвлөлгөөн дээр хэлж байснаас Жужаны гадаад харилцааны дэг ёс ямар нэг хэмжээгээр харагдана.
Жужаны хаан 480, 481 онд Өмнөд Ци улсын хаанд захидал илгээн, Вэй улсыг хамтран довтлох санал тавьж байсан, 508 оны 7 сард Футу хаан Улюбаг элчээр илгээн, Шицзун хаанд захидал , булган дах хүргүүлж байсан зэргээс үзэхэд тэд гадаад харилцаанд албан бичиг хэрэглэдэг байсан нь тодорхой юм.
521 оны 2 сард Вэй улсын элчин Цзюй Жэнийг ёс хүндэтгэл алдсан хэмээн, Жужаны Поломынъ хаан зэмлэж байсан нь тэд дипломат ёс журамтай, түүнийгээ баримтладаг байсныг харуулна.
520 оны үед Тоба улсын Сяоцзун хаан Жужаны хаан Анагуйг хүлээн авахдаа, төрийн таван дэс бүхий түшмэл, хааны ургийнхан болоод өөрийн харьяат улсын элч төлөөлөгчдийг цөмийг зэрэг дэвээр нь болгоод, Анагуй хааны дүү, хоёр авгыг нь олон түшмэдийнхээ дараад байрлуулсан аж.
Тэр болбоос умард нутаг -таа байхдаа хоёр авгаас минь тушаалаар дээгүүр тул түүнийг хаанд бараалуулахыг хүснэ гэсэнд, Сяоцзун хаан түүний үгийг хүлээн авч, үеэл ахыг нь Анагуйн дүүгийнх нь доод талд, хоёр авгынх нь дээд талд суулгасан ажээ.
Жужаны аж ахуй Эртний Хятад сурвалж бичигт, Жужан нарыг хүн нь олон болоод хүчирхэг, өвс усны аяыг даган нүүдэллэж, мал адгуулан аж төрдөг, дуртай газраа сонгон нүүдэллэхдээ зөөж авч явдаг бөмбөгөр эсгий гэрт суудаг.
Хандсүрэн Хятад сурвалжийн мэдээг үндэслэн "Жужаны нутагладаг говийн умард газар өндөрлөг бөгөөд сэрүүн, шумуул батганагүй, бэлчээр усны чанар сайн, тэд зуны улиралд умард газраар нутаглаж мал малладаг, малаа энд тэнд тус тусад нь суурилан бэлчээрлүүлдэг. Намар адуу таргалсан хойно хуран цуглаж, улмаар хүйтнээс зайлан дулаан нутаг руу очдог" хэмээн бичжээ.
Түүхэнд 449 оны 9 сард Тобагийн 3 замын их цэрэг 1 сая гаруй мал дээрэмдэн одсон, 547 онд баруун Вэй улс 200 000 тэмээ, адуу, үхэр, хонь олзолсон, 555 оны 7 сард Умард Ци улс хэдэн буман үхэр, хонь дээрэмдсэн зэргээр өгүүлсэнээс үзэхэд, Жужанчууд олон сая толгой малтай, сүргийн бүтэц бүрэлдэхүүнд таван хошуу малын аль аль нь багтаж байсан нь харагдана.
Гэхдээ 538 онд Баруун Вэй улсад Анагуй өөрийн охиноо өгөхдөө, сүргээсээ 1000 тэмээ инжинд нь өгч байснаас харахад бас ч тэмээ тийм цөөн байгаагүй бололтой.
Энд нэг баримтыг жишээ болгоход 429 онд Табгачийн Шицзу хан Жужанаас нэг сая орчим цэргийн агт, 443 онд Вэй улсын цэрэг Жужаныг довтлохдоо 200 000 гаруй адууг тус тус дээрэмджээ.
Тэгээд ч Жужаны хаан эрх мэдэл үлэмж, түүний нэгдсэн захирлагыг хэрэгжүүлдэг бүхэл бүтэн төрийн тогтолцоо, тухайлбал, тодорхой зэрэг дэв, эхр үүрэг бүхий захиргаа-цэргийн эрэмбэ дараалсан албан тушаалтнууд ажилладаг байлаа.
Хааныг дээд тэнгэрээс заяат төрсөн гэх үзэл Жужанд байсан бөгөөд тэд "Хатагтай", "Зөв", "Тэнгэрийн" гэх мэт өргөмжилсөн нэр хэрэглэж байв.
Мөн түүнчлэн хаад нь "Ашиг амгалан", "Машид түвшин", "Машид тайван", "Мандан бадрах", "Мөнхөд энх" гэх зэрэг тусгай оны цол хэрэглэсэн нь хойш уламжлагдсан юм.
Хаад нь төрийн дотоод, гадаад бодлогын бүх хэргийг үндсэнд нь дангаараа шийддэг онцгой эрхтэй байснаас гадна нэн шаардлагатай үед түшмэдийн зөвлөлгөөнөөр хэлэлцүүлэн шийдвэр гаргадаг байв.
Жужаны эзэд нь хаган хэргэм зүүдэг болсон нь тэдний эрх нь урьдах үеийн нүүдэлчдийн эздийн хэрэглэж байсан Шаньюй, хан хэмээн цол хэргэмээс эрх захиргааны хувьд давуутайг илтгэхийг оролдсон хэрэг гэж судлаачид үздэг байна.
Жужаны хаад тийнхүү урьдах нүүдэлчдийн удирдагчаас эрх хүчээрээ илүүтэй гэхээс гадна Жужан улсын нийгэм нь өмнөх Хүннү, Сяньби нарын нийгмийг бодвол, хөгжлийн хувьд нилээд урагшилж, давхраажилт нь нарийсч байсны бас нэг илэрхийлэл юм.
Тэрчлэн Жужаны төрийн түшмэлүүдийн дунд Мохэ, Сыцзинь, Дархан, Хоуцзинь гэх зэрэг томоохон тушаалтан байсан боловч тэдгээр нь чухам ямар алба хашиж агсан нь тодорхой бус байна.
Дээр дурдсанаас үзэхэд, Жужан улсын төрийн үйл хэргийг явуулахад захиргаа-цэргийн эрэмбэ дараалсан зэрэг дэв бүхий олон түшмэл ажиллаж, бас их хуралдай, түшмэдийн зөвлөлдөөн болж, төрийн дотоод, гадаад хэргийг шийдвэрлэдэг байжээ.
Жужан улсад нийгмийн давхраажилт явагдаж, хаан тэргүүтэй төр барих язгууртны бүлэг урьдах нүүдэлчдийнхээс мэдэгдэхүйц товойн, сүр хүч нь ч нэмэгдэж байсан аж.
Тэрээр өмнөд нутгийн бөгчим халуун улиралаас зайлахын тулд ус билчээр тэнцсэн, үзэсгэлэнт сайхан Хөлүн далайн эрэгд өөрийнхээ түшиц газраа байгуулсан байна.
Уламжлал яриагаар бол Чингис хаан цэцэр майхан болон цэрэг дасгалжуулах талбайгаа өөрөө тушаал буулгаж хөлүн нуурын баруун эргийн тэгшхэн дэнжин дээр байгуулсан байлаа.
Чингис хааны их цэргийг дагаж явсан бомбо Чю Жи Чу Чингис хаанд бараа болон ар талаар нь нуурын ус цэлэлзэж, өмнө талаар нь тал үргэлжилсэн цэцэр майхныг дэргэд алсыг харан зогсч байхдаа, салхины аясаар дэрвэлзэх туг далбаа, тоогүй олон цэрэг морийг хараад хаан эзний гарамгай цэргийн эрдмийг өөрийн эрхгүй бишрэн бахархаж байсан байна.
тэрээр энэ цэргийн бууцыг хараад, Чингис хаан эрхбиш хожим хойшид хүчирхэгжин мандаж, Жунюань орныг эзлэн, шинэ агуу төр бий болох нь гарцаагүй болоод байна хэмээн уулга алдаж байсан байна.
Сурвалжийн зарим мэдээг үндэслэвэл, Жужаны төрийн хэрэгт эмэгтэйчүүд, хатад, гүнж нар оролцдог, тэднийг төрийн бодлогод ямар нэгэн хэмжээгээр ашигладаг байсан бололтой.
Тоба-Вэй улсад очсон Жужаны хэд хэдэн гүнжүүд нь өөрийн зан заншлаа хатуу баримтладаг, шулуун шийдмэг байдалтай, угаасаа ухаалаг, зоримог дайчин, халин нисэж яваа элээг эвэр нумаар харван онож унагаж чаддаг, чанга шийдмэг зантай, хятадаар ярихыг зөвшөөрдөггүй байсан гэж судар түүхэнд тэмдэглэжээ.
Монгол улсын Ховд аймгийн Эрдэнэбүрэн сумын нутагт Цамбагарав уулын "Хар хад" гэдэг хананд сийлсэн хуягт морин цэргийн зураг нь Жужанд холбогдон гэж судлаачид үздэг байна.
Сурвалжийн мэдээгээр 402 онд Тоба улсын цэрэг Сугуянь, Чуфу хоёр аймгийг довтлоход Шэлүнь тэдгээрийг хамгаалан байлдаад, Вэй улсын цэрэгт цохигдон, хуягтай морь 2000 гаруйг олзлуулж байсан ажээ.
Зарим сурвалжид өгүүлснээр 439 онд Жужан нар Вэй улсын цэрэгтэй тулалдан ялагдаад цэргийн жанжин, дарга нар болон цэрэг 500-г алуулж, 10000 илүү хүнээ олзлуулсан байна.
Шэлүнь өөрийн тэрхүү хүч нөлөөгөө ашиглан, Их элсэн говиос хойш нутаглаж агсан Монгол, Уйгур, Түрэг угсааны олон аймгийг янз бүрийн аргаар өөрийн хараанд оруулж, хүчин чадлаа улам нэмэгдүүлсээр байв.
Тэр үед Гаогюй нар хэдийгээр Вэй улсын хараат агсан боловч Шэлүний Төв Азид нэр нөлөөгөө дээшлүүлэх бодлогодоо хүрэхэд нь сүрхий садаа тотгор болж байжээ.
Шэлүнь тэр удаагийн довтолгооноороо Гаогюй нарыг бут цохин эзэлсэн төдийгүй, өөр бусад аймгуудыг ч бас хураамжлан авч, газар нутгаа мэдэгдэхүйц өргөжүүлж чадсан байна.
Энэ довтолгооныхоо дараагаар тэр тухайн үед баруун хойд Хятадын нэг хэсгийг ноёрхож агсан Тангудын Цян улстай найрсаг харилцаа тогтоон, Вэй улсын түрэмгийллийн эсрэг тэмцэлдээ түүнийг нэг өмөг түшиг болгох эх суурийг тавьжээ.
Тийнхүү Шэлүнь хөрш жижиг улс, аймгуудыг довтлон цохиж, янз бүрийн аргаар өөрийн эрхшээлдээ оруулах, бас гадаад байдлаа бэхжүүлэхэд чиглэсэн зарим арга хэмжээ авсныхаа дараа өөрийгөө .
Хүннүгийн соёл нь Монгол нутаг дахь урьд үеийн хүрэл, төмрийн үеийн соёлыг уламжлан урагш ахиулж, хойч үеийнхээ нүүдэлчдийн соёлд гүнзгий ул мөрөө үлдээсэн аж.
Түүнчлэн Хүннүгийн түүх, соёлын дурсгалуудад хөрш зэргэлдээ нүүдэлчид болоод Хятад, Солонгос, Дундад Ази, Грек-Бактрийн суурьшмал иргэншилтэй өргөн харилцаж явсны ул мөр хадгалагдан үлдсэн байдаг.
Шэлүнь Жужан улсыг байгуулсан тэр үедээ урьд нь нүүдэлчдийн хэрэглэсээр ирсэн аравтын тогтолцоонд улс орноо оруулж цэрэг захиргааны шинжтэй шинэ хуулиудыг тогтоов.
Мөн шинэ тогтоосон хуулийн дагуу дайсанд түрүүлэн довтлон орогсод нь олзны хүн ба эд зүйлүүдийг бусдаас урьтан авч байх, дайн тулааны үед айж ухрагчдын толгойг чулуугаар хага цохих буюу, шийдмээр дэлдэж алах журамтай болжээ.
Тийнхүү улсаа аравтлан зохион байгуулсан нь нүүдэлчдийг нэгтгэн удирдаж, зохион байгуулах, төрийн захиргааг хэрэгжүүлэхэд тухайн үедээ тохиромжтой хэлбэр байв.
Аравтын тогтолцоогоор зохион байгуулагдсан нүүдэлчид төрийн тусгаар тогтнол, газар нутаг, хөрөнгөө батлан хамгаалах, тэрчлэн аж ахуйгаа эрхлэн хөтлөх өргөн бололцоотой болдог байжээ.
Нөгөө талаар, хүрээ, хот айл болж, нүүдэллэн аж төрдөг нүүдэлчдийг засаг захиргаа цэргийн зохион байгуулалтад оруулж өгдөг чухал хэлбэр нь аравтын тогтолцоо юм.
Зарим судлаачид, аравтын тогтолцоо нь нүүдэлчин угсаатны захиргаа цэрэг, аж ахуйн үйл ажиллагаагаа явуулдаг зохион байгуулалтын түгээмэл хэлбэр юм хэмээн тодорхойлсон байна.
Киданы нэг хэсэг Монгол, Манжуур, умард Хятадад шинээр тогтсон Алтан улсад багтаж, Елюй Да-ши жанжин тэргүүтэй нөгөө нэг хэсэг нь Алтан улсыг дагалгүй баруун зүг одон Дундад азид Си Ляо /Баруун Ляо/ буюу Хар Кидан хэмээх нэрээр тэмдэглэгдэх болсон улсыг байгуулжээ.
Хүннү гүрэн нь дотоодын тэмцэл самуун болоод Хан улсын арга явуулга зэргээс болж, МӨ 53 онд 2 хэсэг болон хуваагдаад, улмаар МӨ 93 онд Сяньбид эзлэгдэн мөхсөн байна.
Түмний ноёд ажил хэргээ залгуулахын тулд аравт, зуут, мянгатын дарга нарыг томилдог ба тэдний дундаас үе залгамжлуулан ван, цэргийн томоохон дарга нарыг дэвшүүлдэг байжээ.
Тухайлбал Вэй улсын талаарх Жужаны бодлого нь нэг талаар түүний шахалт түрэмгийллээс тусгаар тогтнолоо хамгаалах, бусад орноор үүнийгээ дэмжүүлэх, найрсаг харилцаатай байхад, нөгөө талаар түүний өрсөлдөгч улсууд болох Сүн, Умард Ци, Лянь, Солонгос зэрэг улсуудтай харилцаагаа бэхжүүлэн шаардлагатай үед тэдний хүч анхаарлыг Вэй улсын эсрэг хандуулхад чиглэгдэж байжээ.
Түүнчлэн Жужан нар Дорнод Туркестан, Дундад азийн орнуудыг болж өгвөл Вэй улстай ойртуулахгүй байж, өөрийн улсын нөлөөнд байлгахыг эрмэлздэг байсан ажээ.
Тэгээд чингис хаан их цэргийн өмнө түүнийг шийтгэж, цээрлэл болгосноос хойш цэргүүдийн оморхох сэтгэл арилан хожим хойшдын дайн байлдааны үед нэн их ялалт байгуулсан юм.
Хэрвээ байлдан дагуулсан газар болгоны ардыг энэрэн тэтгэж, хууль дүрмийг чандлан дээдэлж, цэрэг дайчдын оморхох сэтэглийг тэвчүүлэх юм бол богд эзэн таны байгууулах улс хэрхэн монгол хаант улсаар тогтох ажээ гэж хэлсэн гэнэ.
Далайн гол зам дээрх газар зүйн таатай байрлал, байгалийн баялагийн их нөөцтэй болон байгаль цаг агаарын нэн таатай орчин зэрэг нь анхнаасаа том улс гүрнүүдийн сонирхлыг татаж ирсэн.
Иймээс ч Тайландаас (Английн Энэтхэг, Францын Энэтхэг-хятадын бүс нутгийн албан бус хилийн зааг бүс нутаг болж байсан) бусад бүс нутгийн бүх орнууд гаднын түрэмгийлэлд автаж колоничлогдож байсан түүхтэй.
Тус бүс нутгийн хамгийн олон хүн амтай орон бол 255 орчим сая оршин суугчтай Индонез улс, харин тухайн бүс нутгийн хамгийн цөөн хүн амтай орон бол 402 мянган хүн амтай Бруней юм.
Газар нутгийн байршлаар энэ бүс нутгыг Эх газрын (Энэтхэг-Хятадын хойг дахь Вьетнам, Камбож, Лаос, баруун Малайз, Мьянмар, Тайланд улсууд, Энэтхэгийн Андаманы арлууд), тэнгисийн (Малайн олтриг дахь Бруней, Зүүн Тимор, Индонез.
Бүс нутгийн нийт хүн амын 60 % орчим нь хөдөө орон нутагт амьдардаг бөгөөд сүүлийн жилүүдэд томоохон хот суурин газрууд бий болж буйгаас хотын оршин суугчдын тоо жилээс жилд нэмэгдэх хандлагатай байна.
Тайлбарын ярилцлагаас ялгагдах гол онцлог нь сэтгүүлч, эсвэл мэргэжилтэн тухайн үйл явдлын хамгийн чухал гэж үзсэн зүйлийн талаар санал бодлоо илэрхийлж, сонсогчдод зайлшгүй шаардлагатай гэсэн зүйлийн талаар мэдээлэл өгөхөд оршино.
Нэвтрүүлэгт эзлэх байрын хувьд тайлбарыг бие даасан тайлбар, тодорхой нэг нэвтрүүлгийн зохиомжийн бүрэлдэхүүний үүргийг гүйцэтгэдэг товч тайлбар гэж ангилдаг.
Шуурхай тайлбар цаг үеийн чухал үйл явдалд үнэлэлт өгч, дүгнэлт хийдэг бол асуудал хөндсөн тайлбар тодорхой нэг асуудлыг харьцангуй өргөн хүрээнд авч үзээд баримтад гүнзгий дүн шинжилгээ хийж, түүний учир шалтгаан, үр дагаварыг гаргаж өгдөг.
Радио сэтгүүл зүйд тогтмол хэвлэлийн нэгэн адил сонгож авсан сэдвийг задлан шинжилж, мөн чанар, шалтгаан, үр дагаварыг дэлгэн үзүүлэх зорилго бүхий хэсэг төрөл, зүйл байдаг бөгөөд үүнийг радио сэтгүүл зүйн шинжлэлт бичлэгийн төрөл, зүйлүүд гэж нэрлэдэг.
Шинжлэлт бичлэгийн төрлүүд мэдээлэх үүргийг задлан шинжлэх зорилготой хосолж, баримтад дүн шинжилгээ хийж, тайлбарлан, үнэлэлт дүгнэлт өгч, сонсогчдын санаа бодол, мэдрэмжид шууд хандсан байдгаараа онцлогтой.
1999 онд Сальгадо Реал Мадрид багтай 11,000,000 еврогийн гэрээг байгуулан элсч арван улирлыг өнгөрүүлсэн Сальгадо Сельта Виго, Саламанка багуудад тус тус тоглосоор Испанийн лигт 378 тоглолтонд оролцсоны 343 нь Ла Лигийн тоглолт байжээ.
Мигель Анхель Сальгадо Фернандес буюу Мичел Сальгадо нь Испанийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Английн Премьер лигийн Блэкберн Роверс багт баруун жигүүрийн арын хамгаалагчаар тоглодог.
1921 – Оросын Зөвлөлт Холбоот Социалист Бүгд Найрамдах Социалист Бүгд Найрамдах Улсын бүрэлдэхүүнд Крымийн Автономит Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Улс байгуулагджээ.
1922 – Британийн өргөн нэвтрүүлгийн компанийг үндэсний өргөн нэвтрүүлгийн үйлчилгээгээр хангах радио дамжуулагчийн үндэсний сүлжээг бий болгох зорилгоор консорциум байгуулжээ.
1929 – Нууцлалын зөвлөлийн Шүүхийн хороо Канадын Дээд шүүхийг Канадын хууль тогтоомжийн дагуу эмэгтэйчүүдийг "хүн" гэж үздэг гэж мэдэгдсэнийхээ дараа Эдвардсын эсрэг Канадын эсрэг Канадын Дээд шүүхийн шийдвэрийг хүчингүй болгожээ.
1945 – Марио Варгас, Маркос Перез Жименез, Карлос Делгадо Чалбауд тэргүүтэй Венесуэлийн Зэвсэгт хүчний хэсэг бүлэг хүмүүс өдрийн эцэс гэхэд түлхэн унагасан Ерөнхийлөгч Исаиас Медина Ангарита руу төрийн эргэлт хийв.
1977 – Германы намар: Ханнс Мартин Шлейерийг хулгайлах, Улаан армийн фракц нисэх онгоцыг барьцаалахтай холбоотой олон үйл явдал Шлейерийг хөнөөж, -ийн янз бүрийн гишүүд амиа хорлов.
2007 – Карачи хотод болсон дэлбэрэлт: Пакистаны Ерөнхий сайд асан Беназир Бхуттогийн сууж явсан кортеж руу амиа золиослогч халдсаны улмаас 139 хүн амиа алдаж, 450 хүн шархаджээ.
2019 – НАСА-гийн сансрын нисгэгчид Жессика Мейр, Кристина Кох нар олон улсын сансрын станцаас цахилгаан хянагчийг солихоор гарахад анхны эмэгтэй хүн бүрийн сансарт алхахад оролцов.
1565 – Японы Мацура овогын хөлөг онгоцууд Япон ба Барууны хооронд болсон анхны тэнгисийн цэргийн тулаан болох Фукуда булан дахь тулалдаанд Португалийн худалдааны ачааг барьж чадсангүй.
Улсын дээд заргач нь хаантай зөвлөн, хааны нэрийн өмнөөс шүүн таслах ажиллагаа явуулах, хаан төрийн “үзэх нүд, сонсох чих” болж улс үндэсний аюулгүй байдлыг сахин хамгаалах, шинээр байлдан эзэлсэн газар нутаг, дайны олзыг хувь тэнцүүлэн хуваах, зарга ялгаснаа хөх бичиг, цагаан цаасан дээр бичиж дэвтэрлэх үүрэгтэй болжээ.
1206 онд Чингис хаан Шихихутагт Гүр иргэний хувь хувилсныг, зарга заргалсныг хөх дэвтэрт бичиж, дэвтэрлэж ургийн ургаар хүртэл Шихихутагийн надад эетэж, ёсолж хөх бичиг цагаан цаасанд дэвтэрлэснийг бүү егүүтгэтүгэй.
Их Монгол улсад тогтоосон хэм хэмжээ нь ард иргэдийн тайван амьдрал хийгээд хуулиа чандлан сахидаг хэв журам улс даяар тогтоож хуулийн хүрээнд амьдрах тэр л нөхцөлийг хангаж өгчээ.
“Их засаг” хуулийн анхны эх нь олдоогүй учраас ямар бүтэц агуулгатай байсан, хэзээ анх батлагдан гарч төр нийгмийн асуудлыг хэрхэн зохицуулж байсан нь өнөө хүртэл тодорхойгүй.
“Их засаг” хуулийн үндсэн бүрдэл нь 1206 онд бий болсон бөгөөд түүнээс хойш тухайн үеийн нөхцөл байдалд зохицуулан нэмэлт оруулах журмаар баяжуулж ирсэн гэж судлаачид үздэг.
6 – р зүйл: Ноёд жил бүр хоёр удаа хааны ордонд цугларч, ажилаа тайлагнаж, хааны сургаал зарлигийг сонгож, буцаж хариад биеэр үлгэрлэн гүйцэтгэж, ард олноо сайтар удирдаж чадвал хамаг үйлс эсэр бүтнэ.
14 – р зүйл: Хүмүүс өөрийн тогтоосон аравт зуут мянгатынхаа харъяанд байхаас биш өөр тийшээ дураар шилжиж болохгүй, өөр газар очиж нуугдаж болохгүй, тийм этгээдийг нуун дарагдуулж болохгүй.
“Их засаг” хуульд хаан өргөмжлөх, их хуралдайг зарлан хуралдуулах, гадаад улс оронтой харилцах ёс, цэргийн болон иргэний үүрэг, алба татвар, эрүүгийн болон иргэний шинж чанартай олон асуудлыг хэрхэн зохицуулахыг хуульчлан заажээ.