polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Алфа Ромео нь 1910 онд үүсгэн байгуулагдахдаа зөвхөн Милан хотын сүлд тэмдэгийг маркийн тэмдэг болгон түүн дээр АЛФА МИЛАНО гэсэн нэмэлт бичигтэй байв.
Ийм төрлийн хөдөлгүүрт нь оруулгын тахир гол байхгүй бөгөөд оруулгын клапан нь цахилгаан-гидравликаар цилиндрээ сонгон шаардлагатай үед нэг тактанд хэд хэдэн удаа удирдлагаар нээгдэх боломжтой юм.
Харин дайны дараа бусад нэрийн автомашинуудын үйлдвэрүүдтэй адил нийтэд зориулсан автомашины загварыг их хэмжээгээр үйлдвэрлэж эхэлсэн ба үүнд 1954 онд зах зээлд гаргасан Жулиетта болон 1962 оны дундаас гаргасан Жулиа зэрэг загварууд орно.
Автомашин үйлдвэрлэл нь Миланы Портелло дүүрэгт анх үүсгэн байгуулагдсан үйлдвэртээ эхэлсэн бол 1961 оноос хойш Миланы ойролцоо Арезед салбар үйлдвэр, 1969 онд неаполийн Помильяно-д’Арко хотод нээгдсэн үйлдвэрүүд нэмэгдэв.
1930 онд Алфа Ромео хөнгөн загварын ачааны автомашины үйлдвэрлэсэн бөгөөд үүний дараа Бюссингийн суурь хийц дээр тулгуурлан хүнд хийцийн ачааны автомашиныг ч үйлдвэрлэв.
Гэвч компанийн өөрийн техник технологийн амжилтаар хоцорч орхигдсонгүй, тиймээс ч 1930-аад тэдний үйлдвэрлэж байсан загвар болх 8 2900 нь тухайн үеийн цувралаар үйлдвэрлэгдсэн дэлхийн хамгийн хурдан автомашинд тооцогдож байв.
Италийн олон хотууд, цаашлаад дэлхийн олон оронд Алфа Ромеогийн үйлдвэрлэсэн троллейбусыг ашиглаж байсан ба эдгээрийн ихэнх нь 1972 он хүртэл хугацаанд үйлдвэрлэгдэн гарсан загварууд байв.
Энэ үеэр нэлээд олон ван болон гүнгийн ордууд Гротриан-Штайнвегийг ордны төгөлдөр хуур нийлүүлэгчээр сонгосон байснаас гадна тус компанид өөрсдийн сүлдийг төгөлдөр хууртаа ашиглах эрхийг олгосон байна.
“ гэсэн аж ахуйн нэгжийн нэртэйгээр Штайнвегийн төгөлдөр хуурыг үйлдвэрлэсэн ба энэ хооронд хэд хэдэн удаа Штайнвег нэрээс болон заргалдаж байгаад эцэст нь Гротриан-Штайнвег гэх нэртэй болжээ.
Тиймээс тус үйлдвэр нь дэлхийн хамгийн эртний төгөлдөр хуурын үйлдвэрүүдийн нэгэнд тооцогддог бөгөөд 2015 онд Парсонс Мюзик Групп хуадалдан авах хүртэл Гротриан-Штайнвегийн гэр бүлийн эзэмшилд байсан юм.
Тэрбээр 1830 онд Москвад хөгжмийн дэлгүүр нээн ажиллалуулах болсон ба энэ дэлгүүртээ өөрийн үйлдвэрлэсэн төгөлдөр хуурыг бас худалдаалдаг байв.
Гэтэл түүнд авга ах нь хөрөнгө өвлүүлэн үлдээсэн учраас 1856 онд буюу 26 жилийн дараа нэлээд бэл бэнчин бүхий бизнесмен болоод, буцаж эх орондоо ирэв.
Гэвч энэ нь бидний алсын хараа биш байв, түүний дараах нэг том алхам бол зөвхөн компьютер тоног төхөөрөмжийн худалдаа бус өндөр технологийн систем интеграцчлалын шийдлүүдийг боловсруулах, нийлүүлэх явдал байлаа.
Бүтэн 2 жил бэлтгэсний эцэст 1999 онд “Уулын Баяжуулах Эрдэнэт Үйлдвэр -ийн Үйлдвэрлэлийн удирдлагын системийн автоматжуулалтыг гүйцэтгэх төсөл”-ийн тендерт ОХУ, Чех, Беларус зэрэг орнуудын компаниудтай өрсөлдөн, анхны том технологийн төсөл дээр ялалт байгуулж чадав.
Энэ том төслийг эрсдэл багатайгаар, 1 жилийн дотор гүйцэтгэн өндөр үнэлгээтэй хүлээлгэн өгсөн нь залуу хамт олны хувьд урамшил авсан нөгөө талаас Монгол инженерүүдийн бие даан гүйцэтгэсэн түүхэн үйл явдал болов.
Энэ үйл явдал дараа дараачийн СКАДА систем, Тетра Дижитал систем, ЦЕГ-ын Мото Турбо дижитал систем, Орон нутгийн дүрст хурлын систем, Иргэний нисэхийн агаарын хөдөлгөөн хянах мэдээллийн систем гэх мэт улс даяар хамарсан 100 гаруй төслийн эхлэл байлаа.
Өдгөө Ай Ти Зон компани нь програм хангамж, систем интеграцчлал, мэдээллийн технологи, мэдээллийн аюулгүй байдал, автоматжуулалт, компьютер тоног төхөөрөмж худалдаа гэх мэт Мэдээллийн технологийн гол цөм болсон бүтээгдэхүүн үйлчилгээг хүргэж байна.
Нийт 280 гаруй ажиллагсадтайгаас 70 хувь нь мэргэжлийн инженер, програмистууд, 35 хувь нь дэлхийн нэр хүндтэй , , , , , зэрэг компаниудын албан ёсны батламжит инженерууд ажиллаж байна.
Мэдээллийн технологийн дэлхийн хэмжээний том брэндүүдийн албан ёсны дистрибьютер болно гэдэг бол тухайн байгууллагаас санхүү, хүний нөөц, туршлага, чадавх, мэргэжлийн стандарт, үйлчилгээний найдвартай байдал шаардсан зүйл.
2000 онд М-Си-Эс электроникс зах зээлээ мэдэрч, Монголын хэрэглэгчдэд хамгийн сайн тохирох брэндийг нийлүүлэх албан ёсны эрхээ авснаар салбараа хөгжүүлэх, тэргүүлэгчээр байрших нөхцөл болсон юм.
Анхлан оруулж ирсэн брэнд Монголын компьютерын зах зээлийн 70%, дараа нь брэнд зургийн аппаратын зах зээлийн 60% ийг эзэлж, зах зээлд аль хэдийн танигдсан, хоногшсон брэнд болжээ.
Дийлэнхдээ хамаатан садан, танилын хүрээнд үйл явагддаг байсан бизнесийн орчинд М-Си-Эс групп менежментийн цоо шинэ шийдлийг оруулж ирсэн нь менежментийн багаар ахлуулсан М-Си-Эс Электроникс буюу одоогийн Ай Ти Зон ХХК юм.
Менежментийн шинэ зохион байгуулалт, мөн чадварлаг инженерийн багийг бүрдүүлж ажилдаа орсон анхны бүрэлдэхүүн нь МУИС-н Компьютер Электроникийн сургуулийн залуухан багш, төгсөгчид бүхий 10 гаруй хүнтэй эхэлсэн.
Бүтээгдэхүүнийхээ шугамыг өргөсгөж, зөвхөн компьютер бус зөөврийн компьютер, , , гар утас гэх зэрэг бүтээгдэхүүнүүд хэрэглэгчдийн гарт хүрч байна.
Группийн хувьд өөр өөрсдийн зах зээлдээ бат байршиж чадсан эдгээр компаниудаа хувьд нь гаргаж өөрийн дэд бүтэц, аж үйлдвэр, бүтээн байгуулалтын салбартаа төвлөрөхөөр шийдсэн билээ.
2013 оны 5 сарын 1-ний өдөр М-Си-Эс электрониксийг менежментийн багт нь шилжүүлэх шийдвэр гаргаж, ямар ч цомхтгол, өөрчлөлтгүйгээр Ай Ти Зон ХХК нэртэйгээр тусдаа гарсан нь анхны тохиолдол байлаа.
Мэдээллийн технологид суурилан хэрэглэгчдийнхээ амжилтыг тасралтгүй хурдасгах чин эрмэлзлээр жигүүрлэсэн Ай Ти Зон компани нь өнөөдөр Систем интеграцчлал, Програм хангамж, Компьютер тоног төхөөрөмжийн худалдаа,Мэдээлэл технологийн үйлчилгээ гэсэн 4 чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулж байна.
Түүнчлэн технологийн тусламжтайгаар уламжлалт бизнес загварт өөрчлөлтийг өрнүүлэх зорилгоор & , , , гэсэн компаниудад технологийн хөрөнгө оруулагчаар амжилттай хамтран ажиллаж байна.
Ай Ти Зон компани нь Мэдээллийн Аюулгүй байдал, Сүлжээ , Нэгдмэл дэд бүтэц , Барилгын технологи , Үйлдвэрийн автоматжуулалт , Өгөгдөл хамгаалалт , Их өгөгдөл , Анализ хийх шийдлүүдийг гаргадаг.
Ай Ти Зон компани Мэдээллийн технологи, -ийн аутсорсинг, Аудит, Дата гэх мэт Мэргэжлийн инженерүүдийн зөвлөмж, Програм хангамж зохион бүтээх, суурьлуулах, , гэх мэт үйлчилгээг мэргэжлийн инженерүүдийн багийн хамт хүргэдэг.
Энэ нь зүгээр нэг өндөр борлуулалт, нэр хүнд бус Монгол хүн, Монголын технологийн салбарыг хөгжүүлэх, боловсрол олгох, дэлхийн хөгжлөөс тусгаарлагдахгүй байх, бүтээгдэхүүний шугамаа экспортлож эхлэх гэсэн алсын хараатай ажил байсан билээ.
Ай Ти Зон компани залуу ажиллагсад ихэнх хувийг эзэлдэг тул маш олон төрлийн програм, хөтөлбөрүүдийг зохиож, урт хугацааны буюу Хүмүүсээ хөгжүүлэх, хамтдаа дэвших зорилгтойггор ажилладаг.
Инженерүүдийн компанийн нэг онцлог бол буюу Цахиурын хөндийн компаниуд шиг аль болох бүтээлч, эрч хүчтэй, ажиллах гэх мэт орчноор хангаж байж технологийн зөв шийдлүүдийг бүтээж чаддаг.
Компьютер болон түүний дагалдах хэрэгслээс гадна бизнесийн байгууллагуудад илүү тохиромжтой хэвлэх хувилах төхөөрөмж, аюулгүй байдал, хяналтын төхөөрөмж, дата центерийн бүрдэл хэсэг, төхөөрөмжүүд, сервер, хадгалах төхөөрөмжүүд, , буюу програм хангамжийн албан ёсны эрхүүдийг зах зээлд нийлүүлсээр байна.
Бизнесийн орчны өөрчлөлтөөс хамааран голчлон инженерүүд ажилладаг Ай Ти Зон компани инженерүүддээ Менежментийн мэдлэг, ойлголт өгөх зорилготойгоор хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж, хамтран Магистрын хөтөлбөрт ажиллагсдаа хамруулдаг.
Мэдээллийн технологийн бүтээгдэхүүн импортлогчоос зохион бүтээгч, үйлдвэрлэгч, хөгжүүлэгч болсон Ай Ти Зон компани нь одоогоор компьютер тоног төхөөрөмж, мэдээллийн технологийн мэргэжлийн үйлчилгээ, шийдэл гэсэн гурван төрлийн бизнесийг зах зээлд хүргэж байна.
М-Си-Эс Электроникс маш амжилттай байсан тул 2014 оноос эхлэн М-Си-Эс Групп компаниас тусдаа гарч, удирдлагын баг нь менежментийн хувьчлал хийж шинээр Ай Ти Зон ХХК болон өөрчлөгдөв.
Жилд 4 сая гаруй гадны жуулчин хүлээн авдаг тул үйлчилгээний салбарын эдийн засагт эзлэх хувь түлхүү байгаа бөгөөд АНУ-д хувцас экспортлох тогтвортой квот тогтоож чадсан тул энэ нь нийт экспортын 50% эзэлдэг байна.
Тэрбээр Монгол Улсын 30, 31 дахь Ерөнхий Сайд, МАН-ын дарга байсан бөгөөд 2021 оны 7 дугаар сараас Монгол Улсын 6 дахь Ерөнхийлөгч болоод байна.
2020 оны 7 сарын 02-ны өдрийн УИХ-ын Анхдугаар чуулганы хуралдаанаар У.Хүрэлсүх-ийг дахин улираан Монгол Улсын Ерөнхий Сайдад 98.5 хувийн саналаар томилов.
Морь, нохой хөтөлсөн, хоорондоо хөтлөлцсөн, хөөцөлдсөн, ноцолдож байгаа, давхарлан хэвтсэн хүн мэт зургуудыг хүрэл зэвсгийн эхэн үе болон хойших үеийн зургуудад түгээмэл байдаг тоймлон зурах уламжлалт арга барилаар урлажээ.
Сүхбаатар аймгийн Онгон сумын төвөөс баруун урагш 70-аад км зайд Бударын чулуу хэмээх газар энэхүү дурсгал орших бөгөөд нутгийнхан “Догшин Бударын чулуу” хэмээн нэрлэдэг хад цохиот сонин тогтоц бүхий газар юм.
Үйл ажиллагааны концепци, цагийн хуваарьт багтаах менежмент, загварчлал эсвэл дэд бүтцийн төлөвлөлт зэрэгт мэдээлэл солилцох нь их цаг хугацаа зарцуулдаг байсан ба зөвхөн тусгайлан боловсруулсан интерфейсүүд болон төмөр замын компаниудын зардлын асуудалд нөлөөлсөн.
Энэ нь бүтээлч нийтийн лицензийн дагуу нээлттэй эх үүсвэрийн солилцооны хэлбэр юм ( дээрхи үнэгүй бүртгэл нь схемийг татаж авах болон хэрэглэхэд зайлшгүй шаардлагатай).
Орлого ба хөрөнгийн татварыг давхардуулж ногдуулахгүй байх, татвар төлөхөөс зайлсхийх явдлаас урьдчилан сэргийлэх тухай Монгол Улсын Засгийн газар, Канад Улсын Засгийн газар хоорондын конвенц 2002.05.27 Улаанбаатар
Канад Улсын иргэдийг 30 хүртэлх хоногийн хугацаанд Монгол Улсад визгүй зорчихыг зөвшөөрсөн шийдвэрийг Монгол Улсын Засгийн газраас тухай ноот бичиг 2013.06.04 Улаанбаатар
Канад улсын Гадаад хэрэг, Олон улсын худалдааны департаментын Ази, Номхон далайн асуудал эрхэлсэн Төрийн нарийн бичгийн дарга Рей Пагтахан 2001 оны 4 дүгээр сард Монгол Улсад айлчилсан:
Монгол Улсын Гадаад харилцааны яам, Канад Улсын Гадаад хэрэг, олон улсын худалдаа, олон улсын хөгжлийн яам хоорондын анхдугаар Зөвлөлдөх уулзалтыг 2022 оны 3 дугаар сарын 31-ний өдөр зохион байгуулав.
Талууд хоёр улсын худалдаа, эдийн засгийн харилцааг идэвхжүүлэх хүрээнд уул уурхай, хөдөө аж ахуй, батлан хамгаалах, байгаль орчин, соёл зэрэг салбарын хамтын ажиллагаагаа улам өргөжүүлэх боломж бололцооны талаар ярилцав.
Мөн НҮБ болон олон улс, бүс нутгийн бусад байгууллагын хүрээн дэх хамтын ажиллагаагаа бэхжүүлэхийн төлөө байгаагаа илэрхийлж, олон улсад өрнөж буй цаг үеийн болон харилцан сонирхсон бусад асуудлаар санал солилцов.
Уулзалтын үеэр УИХ-ын гишүүн Г.Дамдинням Монгол, Канадын харилцаа, хамтын ажиллагааг Иж бүрэн түншлэлд хүргэн хөгжүүлэхэд хоёр улсын хууль тогтоох байгууллага хоорондын харилцаа, түүний дотор хоёр бүлгийн хамтын ажиллагаа, улс төрийн харилцан итгэлцэл, дэмжлэг чухал үүрэгтэйг цохон тэмдэглээд, хатагтай Ратанси Ясминд энэхүү үйл хэрэгт хувь нэмрээ оруулж байгааг үнэлж талархлын захидал гардуулав.
Япончууд Ерөнхий командлагчийнхаа нисэх маршрутыг дайсанд алдсанаа мэдээгүй ч түүний аюулгүй байдалд санаа зовж байсан учир адмиралд нислэгээ өөрчлөхийг санал болгож байв.
Үгаки 1945 онд өөрөө камиказе болж Окинава арлын ойролцоо тулалдаж байсан Америкийн хөлөг онгоцнуудыг сөнөөгч онгоцоороо мөргөж Эзэн хаандаа амиа зориулжээ.
Микро эдийн засгийн шинжлэх ухаан нь зах зээлд оролцож буй нэгжүүд нийлж хэрхэн зах зээлийн бүтцийг бүрдүүлж байгаа, мөн тэдний хариу үйлдлийн дүнд зах зээлийн систем хэрхэн бүрэлдэж буйг судалдаг.
Онолын хувьд чөлөөт зах зээл дээр хүмүүсийн үүсгэж буй нийт бараа бүтээгдэхүүний эрэлт нь үйлдвэрлэгчийн талаас нийлүүлж буй нийт бараа бүтээгдэхүүний хэмжээтэй үнийн нөлөөгөөр дамжин тэнцэх ёстой байдаг боловч бодит байдал дээр тэнцвэрт хүрэхэд зарим төрлийн саадууд учирдаг ба уг саадаас үүдэн үр ашигтай тэнцвэр тогтохгүй байх тохиолдол байдаг.
Жишээлбэл эрүүл мэндийн үйлчилгээ гадны нөлөөллөөс болж хязгаарлагдмал байдалд орвол тухайн үйлчилгээг авах хэрэгцээтэй боловч төлбөрийн чадвар бага хэрэглэгчдэд үйлчилгээ тэнцвэрт түвшний үнээр хүрэх боломжгүй болох юм.
Үүн дотроос төгс өрсөлдөөнт зах зээлийн хувьд зах зээлд оролцогчид ижил төрлийн бараа нийлүүлэх учир үнээр дамжин зах зээлд эзлэх хэмжээндээ нөлөөлж чадахгүй.
Төгс бус өрсөлдөөнт зах зээлийн хувьд Монополь , дуополь , олигополь , монопольт өрсөлдөөнт (олон нийлүүлэгчтэй байх боловч бүтээгдэхүүний ялгаварлал өндөр), монопсон (тухайн бүтээгдэхүүнийг худалдан авдаг зөвхөн ганц хэрэглэгчтэй), олигопсон (тухайн бүтээгдэхүүнийг худалдан авдаг цөөн тооны хэрэглэгчтэй).
Микро эдийн засаг нь зөвхөн тухайн нэг зах зээлийн талаар судалдаг бөгөөд тухайн үйл явцыг илүү хялбар, ойлгомжтой тайлбарлахын тулд бусад зах зээлүүдийн нөлөөг тэг гэж үздэг.
Харин ерөнхий тэнцвэрийн загвар нь бүх зах зээлийн харилцан хамаарлыг судалдаг буюу зах зээлүүдийн хариу үйлдлүүд, тэдгээрийн тэнцвэрийг хамтад нь авч үздэг.
Алдагдсан боломжийн өртөг гэдэг нь тухайн нэгж бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэхэд зарцуулсан эдийн засгийн зардлын хамгийн үр ашигтай байж болох байсан хэмжээг хэлнэ.
Энэ бүгдээс үзэхэд алдагдсан боломжийн өртөг гэдэг нь үр ашигтай зарцуулагдсан ховор хомс нөөцийн илүү их эвсэл илүү бага үр ашигтай зарцуулагдаж болох байсан хувилбарт харьцуулсан хэмжээг хэлдэг.
Алдагдсан боломжийн өртөг нь нягтлан бодох бүртгэлийн зардал эсвэл санхүүгийн зардал гэх мэт зардлуудтай адил хэмжигддэггүй бөгөөд харин бий болох боломжтой байсан боловч үйлдвэрлэгдээгүй бүтээгдэхүүний бодит өртөг эсвэл өөр илүү үр ашигтай хувилбарт зарцуулах байсан зардлын хэмжээтэй харьцуулагдаж хэмжигддэг.
Үйлдвэрлэлийн анхан хүчин зүйлст хөдөлмөр, капитал, газар зэрэг ордог бол эцсийн бүтээгдэхүүн болох үйл явцад зуучлах гэх мэт хүчин зүйлсүүд нэмэгддэг.
Зөвхөн буудай болон торго гэсэн хоёр бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг энгийн зах зээлийг авч үзвэл үйлдвэрлэлийн боломжийн муруй нь хязгаарлагдмал нөөц болон боломжит технологийг ашиглан энэ хоёр бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэж болох боломжит хувилбаруудыг харуулна.
Үйлдвэрлэлийн муруй дээрх хоёр бүтээгдэхүүн урвуу хамааралтай байгаагийн шалтгаан нь тухайн нэг бүтээгдэхүүнээс нь нэгжийг нэмж үйлдвэрлэхэд нөгөө бүтээгдэхүүнээс тодорхой нэгжийг үйлдвэрлэх боломжтой байсан нөөцийг авах шаардлагатай болдогтой холбоотой юм.
Микро эдийн засаг нь хувь агентууд, зах зээл хоорондын хариу үйлдэл, хариу үйлдлийн үр дүн зэрэг эдийн засгийн анхдагч нэгжүүдийн үйл хөдлөлд илүү анхаарлаа хандуулдаг.
Харин Макро эдийн засаг нь нийт эдийн засаг , түүнд нөлөөлж буй хүчин зүйлс болох нөөцүүдийн хүрэлцээт байдал , инфляци, эдийн засгийн өсөлт болон эдгээрийг хэрэгжүүлэх шаардагатай нийгмийн бодлогын талаар судалдаг.
Тэрхүү цаг үеэс эхлэн эдийн засгийн шинжлэх ухаан гэх ойлголт нь илүү түгээмэл хэрэглэгдэх болсон бөгөөд математикийн арга хэрэгслийг түлхүү ашиглах болсон нь эдийн засаг гэдэг тусдаа шинжлэх ухаан болон хүлээн зөвшөөрөгдөх, улс төрийн шинжлэх ухаан болон бусад шинжлэх ухаануудаас тусдаа зарчимтай гэдгийг хүлээн зөвшөөрөх анхны суурь тавигдсан байна.
Эдийн засгийн судалгаа, шинжилгээ нь нийгэм, бизнес, санхүү, эрүүл мэнд , засгийн газар гэх мэт сувгуудаар ихэвчлэн дамжиж хэрэгждэг боловч гэмт хэрэг, боловсрол, гэр бүл, хууль, улс төр, шашин шүтлэг, нийгмийн институциуд, дайн, шинжлэх ухаан болон хүрээлэн буй орчин зэрэг илүү өргөн хүрээний сувгуудаар ч дамжин хэрэгждэг байна.
Микро эдийн засагт тэнцвэрт үнэ болон тоо хэмжээ нь төгс өрсөлдөөнт зах зээлийн хувьд хэн ч үнэд нөлөөлж чадахгүй гэсэн таамаглалын дүнд тогтдог.
Тухайн нэг бүтээгдэхүүний зах зээлийн хувьд эрэлт гэдэг ойлголт нь худалдан авагчийн тухайн үнээр худалдаж авахыг хүссэн бараа бүтээгдэхүүний хэмжээгээр тодорхойлогдоно.
Эрэлтийн онол ёсоор худалдан авагчийг рациональ сонголт хийдэг гэж үзэх учир тухайн өгөгдсөн орлого, үнэ, таашаал зэргийн хүрээнд өөрт хамгийн их таалагдсан бүтээгдэхүүнийг сонгоно гэж үздэг.
ялгаатай хувь хүн, улс орнууд нь хөдөлмөрийн зардал эсвэл хөдөлмөр капиталын ялгаатай харьцаанаас үүдэн тухайн нэг ижил бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэх бодит өртөг нь ялгаатай байдаг.
Эдийн засгийн онолд тусгаснаар үүнийг харьцангуй давуу талын онол гэдэг бөгөөд энэхүү онол нь тухайн нэг бүтээгдэхүүнийг хамгийн үр ашигтай бөгөөд хямд зардлаар үйлдвэрлэх боломжтой болохыг харуулдаг байна.
Хэдий тухайн улс ямар нэгэн бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэхэд бусад бүтээгдэхүүнээс хамгийн бага зардал зарцуулдаг эсвэл тухайн бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэх түүхий эд хангалттай байдаг ч бусад улсуудтай харьцуулахад хамгийн бага зардлаар үйлдвэрлэж чадаж байна уу гэдгийг харьцуулж үзэх шаардлагатай.
Хэрэв тийм биш бол худалдаа хийх замаар ашиг хонжоо олох буюу өөрийн харьцангуй давуу талтай бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэж нөгөөг нь худалдаж авах замаар үр ашигтай тэнцвэрт хүрэх боломжтой байдаг.
Хэрэв тодорхой бус байдал байхгүй байсан бол үйлдвэрлэлийн үйл ажиллагаанд ажилгүйдлийн тодорхой бус байдал, орлогын тодорхой бус байдал зэрэг нь нөлөөлөлгүй болох бөгөөд зах зээл дээр ямар нэгэн харилцаа холбоо үүсэхгүй юм.
Орчин үед эдийн засгийн шинжлэх ухааны талаар ялгаатай тодорхойлолтууд бий болсоор байна: Шотландын философич Адам Смит улс төрийн эдийн засгийг тодорхойлохдоо “Байгалийн баялагийн эрэлт хэрэгцээ ба улс үндэстнүүдийн баялагийн шалтгаан” гэсэн ба илүү дэлгэрэнгүй тодорхойлбол: Улс төрч болон хууль санаачлагчид элбэг орлого олох эсвэл иргэдийг амь зуулгах замаар нийтийн бараагаар дамжин нийтийн баялагийг хангах шинжлэх ухааны салбар юм.
Макро эдийн засаг нь нийт эдийн засгийг нэгэн цул гэж үзэн, нийт үзүүлэлтүүдийн хариу үйлдлийг ерөнхий тэнцвэрийн загварын дагуу судлан, шинжилдэг салбар юм.
Тэрхүү үзүүлэлтүүд нь нийт орлого, нийт үйлдвэрлэл, ажилгүйдлийн түвшин, инфляци гэх мэт байдаг бөгөөд мөн нийт хэрэглээ, хөрөнгө оруулалт гэх мэт дэд үзүүлэлтүүдийг мөн агуулж байдаг.
Улсын сектор нь эдийн засгийн шинжлэх ухааны нэг хэсэг бөгөөд орлогыг төсөвлөж нийтийн бараа ба үйлчилгээгээр дамжин хэрэглэгчдэд нийлүүлэлт хийдэг.
Неоклассик эдийн засгийн онолд төрийн оролцоог хязгаарлагдмал байх ёстой гэж үздэг бөгөөд зөвхөн ард иргэдийг хамгаалах эсвэл нийтийн барааг нийлүүлэх үүргээр зах зээлд оролцох ёстой гэж үздэг.
1904-1905 оны Орос-Японы дайны дараа Сахалины өмнөд хагасыг Япон эзэлсэн бол Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараа Сахалиныг Зөвлөлт авахад айнү хүмүүс Япон руу нүүцгээжээ.
Орос, Зөвлөлтөд байсан айнүчууд «япон» гэгдэн хэлмэгдэх аюулаас зайлсхийж слав нэр авдаг болсон ба 1960-аад оны Яманакогийн гэр бүлээс хойш Орост айнү айл байхгүй болсон.
Япон үндэстэн Японд тархан суухаас өмнө цөөн тоот айнүчүүд нь Дорно Өмнө Азийнхан шиг негр төрхтэй байсан бөгөөд Японы хойд хэсэгт оршин сууж байгаад НТӨ 3-р зуунаас хойш ямато буюу олон тооны япончуудад шахагджээ гэж үздэг.
Монгол Улсыг тусгаар тогтносон улс болж хамжлагат ёсыг халан хаант засгаас Бүгд Найрамдах засаглалд шилжсэн баярыг монголчууд хотол олноороо тэмдэглэх нь ихээхэн ач холбогдолтой.
Манай улс Бүгд Найрамдах Улс тунхагласны баярын өдрийг нийтээр тэмдэглэх баярын өдөр болгон ёслол төгөлдөр тэмдэглэж ирсэн уламжлалтай ч 2012 оноос уг өдрийг "тэмдэглэлт өдрийн" түвшинд өнгөрөөх болсон юм.
Содбаатар нарын 9 гишүүнээс Бүгд Найрамдах Улс тунхагласны баярын өдрийг "Нийтээр тэмдэглэх баярын өдөрт" болгон сэргээж хуульчлахаар Нийтээр тэмдэглэх баярын болон тэмдэглэлт өдрүүдийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг боловсруулж УИХ-д өргөн барьсан юм.
Ингээд уг хууль батлагдсанаар жил бүрийн 11 дүгээр сарын 26-ныг "Улс тунхагласны баяр" хэмээн зарлаж, бүх нийтийн амралтын өдөр болгон, тэмдэглэн өнгөрүүлдэг болсон.
1924 оны 11 дүгээр сарын 26-ны өдөр Монгол улс анхдугаар Үндсэн хуулиа баталж, Хаант засгаас Бүгд найрамдах засаглалд шилжиж, хамжлагат ёсыг халан, үндэсний ардчилсан өөрчлөлт, эрхзүйн чухал зарчмууд, улс төрийн цоо шинэ тогтолцоог хуульчлан баталгаажуулсан нь Монголын түүхийн асар том үйл явдал болсон юм.
Анхдугаар Үндсэн хууль батлагдсан нь нийгэм эдийн засгийн олон ололтыг манай улсад бий болгон батжуулсан төдийгүй Монголын газар шороо, хөрсөн доорх баялаг, ой мод, ан амьтан зэргийг ард түмний өмч гэж зарлаж байжээ.
Түүнчлэн иргэдийн сонгох сонгогдох эрхийн асуудлыг хуульчлан Азид анх удаа Монгол Улс эмэгтэйчүүд эрчүүдтэй адил тэгш эрхтэй байх явдлыг хангаж өгсөн юм.
Тухайлбал, бүх нийтээрээ бичиг үсэгт суралцах, эрэгтэй, эмэгтэй хүмүүс адил эрх тэгш байх, шашин шүтлэг болон хэвлэн нийтлэх эрх чөлөөний суурь чухам энэ цаг үеэс л тавигджээ.
Иймд он цагийн урсгалд баларч гээгдэхийн аргагүй түүхэн үйл явдал бол 1924 оны 11 дүгээр сарын 26-ны энэ өдөр тохиож Монголын түүхэнд бичигдэж үлдсэн юм.
Энэхүү барилдаан 1996 онд тодорхой шалтгааны улмаас зохион байгуулагдаагүй бөгөөд мөн 2009 онд 11вирусын улмаас олон нийтийн газруудад карантин тогтоогдож зохион байгуулагдаагүй өнжсөн билээ.
онгол адуу нь жилийн дөрвөн улирлын турш (зуны улиралд дунджаар 30 С-ээс өвлийн улиралд -40 С хүртэлх гадны температурт) өөрсдөө өвс тэжээлээ олж идэн бэлчээрлэнэ.
Сүүлийн жилүүдэд монгол адууны махыг япон, солонгос зэрэг улсуудад гаргаж буйгаас гадна хятад руу удаан хугацаанд нийлүүлэх талаар гэрээ хэлцэл хийж байгаа нь дуулдах болсон.
Ингэхдээ өөр хоорондоо хамааралгүйгээр еврази тивийн өөр өөр бүсэд гэршүүлсэн байх ба европ болон дорнод азийн адууны үүлдрийн гарал нь өнөөг хүртэл мэдэгддэггүй бол монгол адуу нь тахиас гаралтай юм.
Монголчууд эртнээс нааш морио эрхэмлэн дээдэлж, уналга, ачилга, дайн тулаанд ашиглаж ирсэн таван хошуу малын нэг учраас хөгжмийн зэмсгээ мориороо нэрлэн, төрийн сүлдэндээ хүртэл тахин шүтэж иржээ.
Уралдааны морьдын бас нэг онцлог нь баяр наадмын өмнөх сунгаанд олон хоног бэлтгэгдэх учир хүүхэд нь унасан ч бусад уралдаж буй морьдыг даган барианд ортлоо давхих чадвартай байдаг.
Хүний гараар бүтээсэн далангуудын нийтлэг хэрэглээ нь эдэлбэр, аж ахуйн газрыг үерийн уснаас хамгаалах, гол мөрний сав газарт оршин суух хот тосгоныг хамгаалах, далайн эрэг, усан замын зөрлөгийн өөрчлөлтийг бага байлгах, чиглүүлэх гэх мэт юм; мөн даланг голын урсгалыг чиглүүлэх, голдирол өөрчлөх, голын урсгалын хурдыг тохируулах зорилгоор барьж болно.
АНУ-ын Инженерийн армийн корпус Миссиссиппи голын коммисстой хамтран усны хаалтын өргөтгөлийн ажлыг 1882 оноос эхлүүлж Иллиниосын Каирогоос Миссиссиппи делтагийн ам хүртэл барьж дуусгажээ.
Эртний далангуудын нэг нь МЭӨ2600 оны үед Харраппен тариаланч хүмүүс барьсан байж магадгүй гэсэн таамагтай Пакистан болон Энэтхэгийн хойт хэсэгт ул мөр нь байдаг.
Даланг мөн л 3000 жилийн өмнө Эртний Египетэд барьсан ба энд Нил мөрний зүүн эргээр системчилэн 970км орчим урттай үргэлжилж Газар дундын тэнгисын эрэг дээрх Нил делтагаас эхлэн орчин үеийн Авсан хүртэл өргөтгөгдсөн байна.
Эртний иргэншлийн хувьд усны хаалтанд ганц хүчтэй сул тал байсан нь усны хаалтын өндөр ба түүний барилгын стандарт уртынхаа дагууд нэгэн ижил байх ёстой гэсэн шаардлага байсан юм.
Учир нь усны хаалтыг барьж байх үед голын хөндлөн огтлолын багасалтын нөлөөгөөр усны түвшин голын эрэг тус бүрд хурдан нэмэгдэж, голын ёроол дахь шаврын хуримтлал нэмэгдэж буурь тогтворгүй болох зэргээс хамаарч түр хүчитгэлийг хэрэглэдэг.
Голын эргээс хоёр тийш үерийн татмыг үлдээж усны хаалтыг барих ба ихээхэн үертэй бүс нутагт усны хаалтын задралаас сэргийлж хэд хэдэн үе, зурвас усны хаалтын системийг босгодог.
Хиймэл усны хаалт нь голын байгалийн ёроолын өндөржилт, морфологийг урт хугацааны турш чиглүүлэх ба хэр хурдан эсвэл хэр хүчтэй нөлөөлөх эсэх нь өөр өөр хүчин зүйлээс хамаарах ба үүний нэг нь голын байгалийн хагшаас хөдөлгөх чанар буюу ёроолын ачаалал юм.
Америкийн нэгдсэн улмын Миссиссиппи голын хөндий, Хятадын Шар мөрний хөндийн зарим хэсэгт усны хаалтын гадна талын гадаргын өндөржилт усны хаалтын дотор талын буву голын ёроолын өндөржилтөөс бага байдаг нь тухайн хэсгийн усны хаалт голын ёроолын өндөржилтийг хагшаасны хуримтлалаар ихэсгэдэг гэдгийг харуулна.
Орчин үеийн бас нэг нэр болох эсвэл нь Голланд хэлний "" гэсэн үгнээс гаралтай ба 12-р зуунд Присиагийн даланг барьж түүнийгээ гэж нэрлэсэнээр эхэлсэн гэж үздэг.
Ромын он тооллын бичиг хөтлөгч Такитус үймээн дэгдээгч Батави омгийнхон тэдний гэр орон, газар нутгаа үерээс хамгаалахын тулд хэсэг хэсэг далан барьлаа гэж тэмдэглэсэн байдаг.
Хөвмөл хагшаасны хэмжээ хэт их бол голын урсгалын хөндлөн огтлол хагшаасыг өнгөрүүлэх хүчин чадал дутагдаж улмаар эргийн дагуу тунаж үлдэх цүлхэх үзэгдлийг бий болгоно.
Далангийн хэрэглээ их байх ба ихэвчлэн газар нутгийг ус, үерээс хамгаалах зориулттай учир голын урсгалын чиглэл, далайн эргийн шугам гэх мэт обьектдоо тэнхлэгийн хувьд параллел чиглэлтэй, ихэвчлэн ул хөрсөөр баригддаг.
Урсгал чиглүүлэх усны хаалт нь алльювийн хурдастай голд перпендукляр эсвэл тодорхой өнцөг үүсгэж байрлах ба анлуу болон сувгийн эрэг дагуу байрлах бол давалгаа таслагч нь далайн эргийн шугам дагуу төрөл бүрийн байрлалтай байдаг.