polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Өвчний эхний үе шатанд тодоохой бүлэг булчин сулран хатингаршиж өвчин даамжрахын хирээр биеийн бүх булчин өвдөх, шөрмөсний рефлекс ихсэх, уруул цорвойх, труссын рефлекс ажиглагдах бөгөөд эцэст бүлэг булчингийн саажилт үүсэх нь олонтоо тохиолдоно.
даралтын бууралтанд ямар ч нөлөө үзүүлэхгүй, харин булчингийн сулрал ихсэн өвдөлт нь нэмэгддэгээрээ хоргүй явцтай цусны даралт ихсэх өвчнөөс ялгаатай.
Катехоламины задралын эцсийн бүтээгдэхүүнүүд тухайлбал ванилилминдалнны хүчлийг хоногийн буюу 3 цагийн шээсэнд тодорхойлоход хэвийн хэмжээнээс нэмэгдсэн байдаг.
Өргөтгөлийн ерөнхий захиалагчаар МАХН-ын Төв Хороо, Засгийн газрын Үйлчилгээ аж ахуйг эрхлэх газар, захиалагчийн төлөөлөгчөөр Д.Сандуй, Ц.
Цэдэв /сантехникийн инженер/, Барилгын гүйцэтгэгчээр цэргийн барилгын төлөөлөгч хурандаа Т.Батсуурь, талбайн инженерээр хушууч Ч.Цэдэнбалжир нар ажиллажээ.
Барилгын ажлын явц байдал түүнийг түргэтгэх, ажлын чанарыг сайжруулах талаар Намын Төв Хорооны Улс төрийн Товчооны гишүүд, Сайд нарын Зөвлөлийн орлогч дарга нар үе үе хэлэлцэж тухай бүр тодорхой арга хэмжээ авдаг байжээ.
Ордны барилгын хоёрдугаар өргөтгөлийг анхны өргөтгөлтэй харьцуулбал тухайн үедээ орчин цагийн гэгдэх төмөр бетон хучилтын хавтан, төмөр бетон суурь, өндөр маркийн тоосго зэргийг ашиглан газар хөдлөлтийн аюулгүй байдлыг харгалзан тооцоолж хийсэн аж.
Ордонд 1000 кг даацтай 3, 500кг даацтай 1 лифт шинээр Чехословак улсаас авчирч тэдний мэргэжилтнүүд болон игженер Д.Энхтуяа, ордны лифтчин Дашдагва, Жаргалсайхан нартай хамтран угсарчээ.
Ордны хоёрдугаар өргөтгөлөөр барилгын 4 дүгээр давхарт хоолны шинэ заал буй болгож өөртөө үйлчлэх халуун лангуу, үйлчлэгчийн болон туслах өрөө, угаагуурын өрөөтэй, мөн хоолны тусгай заалтай, ордны подвалд хоолоо боловсруулж бэлэн хоолоо түгээдэг түргэн үйлчилгээний цэгтэй болгосон.
1980-аад онд үндэсний мэргэжилтнүүдийн зураг төсөл Ардчилсан Германы мэргэжлийн хүмүүстэй хамтран Их танхимын засал чимэглэлийг өөрчлөн сайжруулж шинэлэг интерьртэй болгожээ.
Мөн тайзны гэрэлтүүлгийн хүчийг нэмэгдүүлэн их танхимын тайзнаас гэрэлтэх чадварыг сайжруулан нэмэлт прожектор, карнизын гэрлүүдийг угсарснаар танхимын гэрэлтүүлэг шаардлагын хэмжээнд хүрчээ.
Их танхимд зориулан Радио холбооны орчин үеийн тоног төхөөрөмж байрлуулж, дэлхийн 12 хэлээр шууд орчуулга хийх чадвартай болсон бөгөөд соронзон бичлэг хийх өрөө тасалгаатай болсон юм.
Их танхим руу хоёр талаасаа ордог 8 хаалгыг Герман улсад үйлдвэрлэсэн мебель хаалгаар сольж, монгол үхрийн ширээр хийсэн арьсан сийлбэрээр урлаж, нийт шалыг Унгар улсад үйлдвэрлэсэн хивсэнцэрээр өнгөлжээ.
Тайзны болон бусад модон сийлбэрийг урлагийн гавъяат зүтгэлтэн зураач Л.Чуваамидын удирдлагаар үндэсний урчууд хийж, арьсан чимэглэлийг архитектор Г.Лувсандоржийн эх загвараар Герман улсад захиалан хийлгэжээ.
30 метр урт туурган хивсийг Ардын зураач Балбарын Гомбосүрэн, Урлагийн гавъяат зүтгэлтэн Должинсүрэнгийн Цэрэнпил, Төрийн ордноос Г.Шагдаржав нарын удирдлагаар хот хөдөөгийн 20 хивсчин 2 сар гаруй хугацаанд урлан нэхэж бүтээжээ.
1990-ээд оноос хуучин кино үзвэрийн /анх ордны барилга баригдахад уг зориулалтаар хийгдсэн/ танхимыг улсын их баяр, тэмдэглэлт үйл явдлын үед дайллагын зориулалтаар ашигладаг танхим болгон өөрчилжээ.
Ордны танхимуудын гоёл чимэглэл, арын фонын түмэн наст хээ, сүлдийг гар урлалын үйлдвэрийн хамт олон хийж, угалз сийлбэртэй ширээнүүдийг сандлын хамт зураг урлал компанийн Д.Батдорж, Д.Наранжав, Н.Сандагсүрэн нарын урчууд урлан бүтээжээ.
Төрийн ордны өрөө, хонгилуудыг үндэсний хээ хуартай гоёмсог сайн чанарын хивсээр бүрсэн бөгөөд түүнд С.Бавуусүрэн /Төр Засгийн үйлчилгээ аж ахуйг эрхлэх газрын орлогч дарга асан/ их үүрэг гүйцэтгэсэн юм.
Ордны барилгын гүйцэтгэгчээр батальоны дарга хурандаа Д.Бямбаа, батальоны ерөнхий инженер дэд хурандаа А.Дорж, хангалтын орлогчоор И.Чулуун, улс төрийн орлогч С.Дамба нар ажиллаж байв.
Барилгын модон материалыг Түнхэл, Зүүнхараагаас, тоосгыг Улаанбаатарын тоосгоны заводаас, шохойг Шохойнбулагаас, будаг, төмөр, шилэн материал, хивс, их танхимын сандлыг хятадаас, тусгай өрөөнүүдийн царсан ширээ сандлыг Румын улсаас тус тус авчээ.
Ордны барилгын өргөтгөлийн суурийн гүнийг ордны барилгын урьд баригдсан хэсгийн гүнтэй адил 4 метр бөгөөд, ялгаатай нь урьдах суурийг Богд уулын арын том хавтгай чулуугаар хийсэн бол нэмэгдсэн суурийг бетон цутгаж хийжээ.
Урд талдаа 4 давхар, хойшоо 3 давхар дөрвөлжин хэлбэртэй цагаан өнгөтэй байсан ордон хойшоо дундуураа урт, хоёр талаараа богино, урагшаа хоёр талаараа тэлсэн гадна талдаа тразит шавардлагатай саарал өнгөтэй ордон болжээ.
Ордны анхны өргөтгөлөөр 800 хүний суудалтай Ардын Их Хурлын сүрлэг гоёмсог танхимтай болсон нь төрийн ордонд явуулдаг улс төр, нам олон нийтийн олон хүн хамарсан томоохон арга хэмжээнүүдийг зохион байгуулахад зохистой болжээ.
Цэдэнбал, Ү давхарт МАХН-ын Төв Хорооны Улс төрийн Товчооны хурал, баруун урд жигүүрийн давхарт Сайд нарын Зөвлөлийн хурлын танхим, давхарт Намын Төв Хорооны нарийн бичгийн дарга Д.Моломжамц, Ү давхарт Ардын Их Хурлын тэргүүлэгчдийн орлогч дарга Н.Жагварал нар албан ажлаа явуулах болсон байна.
Ордны өргөтгөлийн дараа ордны дэг журам, зохион байгуулалтад нэлээд өөрчлөлт орж урд хоёр жигүүрийн хаалгаар нам, төр засгийн удирдлагууд, урд гол хаалгаар зочид төлөөлөгчид, хөдөлмөрчид, хойт талын зүүн баруун хаалгаар ордонд ажиллагсад нэвтэрдэг болжээ.
Эл ордонд 100 хүний суудалтай зоогийн газар болон номын сан, уншлагын газар, хэвлэх үйлдвэр, спорт чийрэгжүүлэлтийн танхим, худалдааны цэгүүд, угаалга, хими цэвэрлэгээ, оёдолчин, үсчин, цайны газар, цэцгийн хүлэмж, эмийн сан, банкны тооцооны төв, холбооны салбар зэрэг үйлчилгээний зориулалттай 40 гаруй өрөө тасалгаатай.
Эдгээрийн дотор эзэн Чингис хааны гантиг чулуун цээж баримал, есөн хөлт цагаан туг орчны 87 ам метр талбай тойрсон чимэглэл, хүннүгийн үеийн хээ бүхий ширмэл ширдэг, Ардын зураач Н.Чүлтэмийн “Талын айл”, О.Цэвэгжавын “Гүүн зэл дээр”, М.Цэмбэлдоржийн “Отгон тэнгэр” , Б.
Гомбосүрэн, Д.Цэрэнпил нарын бүтээсэн “Эх орон” сэдэвт 20 м туурган хивс, түүх уламжлалын сэдэвт монгол зураг зэрэг гайхамшигт бүтээлүүд олон бий.
УИХ-ын хуралдааны танхим дахь УИХ-ын дарга, Ерөнхийлөгч, Ерөнхий сайдын үндэсний уран гоё сийлбэртэй сэнтий /суудал/, төр засгийн тэргүүн нарт гадаадын байгууллага, хүмүүсээс бэлэглэсэн зүйлийн 70 гаруй үзмэр бүхий үзэсгэлэн байдаг.
2001 онд Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Н.Багабанди Их Эзэн Чингис хааны мэндэлсний 840 жилийн ой, Их Монгол Улсын тулгар төр байгуулагдсаны 800 жилийн ойг орон даяар төрт ёсны их баяр болгон тэмдэглэх тухай зарлиг гаргажээ.
Энэхүү зарлигийн дагуу Монгол Улсын Засгийн газрын 2001 оны 112 дугаар тогтоолоор ойг тэмдэглэн өнгөрүүлэх ажлыг удирдан зохион байгуулах үндэсний хороог Монгол Улсын Ерөнхий сайд Намбарын Энхбаяраар толгойлуулан байгуулжээ.
Зохион байгуулах үндэсний хорооны төлөвлөгөөний хүрээнд “Төрийн ёслол хүндэтгэлийн өргөө” цогцолбор шинээр байгуулах, “Монгол төрийн тамга” хөшөө босгох шийдвэр гаргаж, “Төрийн ёслол хүндэтгэлийн өргөө”-г Монгол төрийн ордны нэгэн цогцолбор болгон төрийн ордны урд талд залгаж байрлуулахаар төлөвлөжээ.
Цогцолборын нүүр хэсэгт Их Эзэн Чингис хаан түүний үйл хэргийг дүрслэн харуулахдаа Монгол Улсыг үндэслэн байгуулагч Их Эзэн Чингис хааны хөшөөг цогцолборын төв хэсэгт, Өгөдэй хааны хөшөөг баруун хэсэгт, Монголын Юань гүрнийг үндэслэгч Хубилай хааны хөшөөг зүүн хэсэгт байрлуулж, Монголын их хаадыг төлөөлсөн цогцолбор хөшөө болгон бүтээжээ.
Их Эзэн Чингис хааныг төв суудалтайгаар, гар болоод хөлийг уужим тавиун, эгэл даруухан боловч ухаалаг, ихэмсэг дүртэйгээр тэнгэрлэг Эзэн хаан бэлгэдлээр үүлэн хээ, монгол угалз хээ бүхий бүс агссан байдалтай, хүч чадлын илэрхийлэл болсон барын арьс, торго дурдан тэргүүтнийг тохсон, монголчуудын өнө эртнээс хэрэглэж байсан суудалд заларч байгаа байдлаар дүрсэлсэн.
“Ордны чулуун суурь нь 4 метр зузаан тавигдсан тул ордныг долоон давхар өндөрлөх даацтай, хөрсний усгүй, Ү зэргийн хайрган хөрстэй” гэж ахмад барилгачин Д.Жанцансамбуу, Ж.Агваанлувсан нар тодорхойлж байв.
БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн 1951 оны 6 дугаар сарын 14-ний өдрийн 130 дугаар тогтоолоор томилогдсон комисс 1951 оны 12 дугаар сарын 30-ны өдөр Засгийн газрын ордныг ашиглалтад хүлээж авсан актанд гарын үсэг зуржээ.
Засгийн газрын ордны шинэ барилгад 1951 ондоо багтаж Улсын бага хурал, Засгийн газрын хэрэг эрхлэх газар, зохион зааварлах хэлтэс, хянан шалгах газар, Намын төв хороо, Үнэн сонины газар, Улсын төлөвлөгөөний комисс, Шүүх яам, Хэвлэл утга зохиолыг хянах газар, Зохиолчдын эвлэлийн хороо шинээр нүүн байрлажээ.
Цэдэнбал /МАХН-ын Төв Хорооны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга/ ордны 2 дугаар давхрын зүүн урд хэсэгт Г.Бумцэнд /улсын бага хурлын дарга/ мөн давхрын баруун урд талд Ч.Сүрэнжав /Ерөнхий сайдын нэгдүгээр орлогч сайд/ нар байрлажээ.
Үүнээс БНМАУ-ын төрийн ордон бариулах асуудлыг нийслэл Улаанбаатар хот байгуулалтын нэгэн хэсэг болгон 1930 оны сүүлчээс сэдэн 1947 онд барилгын ажлыг эхлүүлэн 1951 онд бүрэн ашиглалтанд өгчээ.
БНМАУ-ын Төрийн ордон тухайн цагтаа Нийслэл Улаанбаатар хот барилга архитектурын хувьд хосгүй сүрлэг чимэг болсон төдийгүй төр, засгийн дээд байгууллага түүний ажлын үйлчилгээний албад байрладаг Монгол түмний шүтээн болсон, европ болон дорно дахины барилга архитектурын шийдлийг хосолсон томоохон цогцолбор болжээ.
Ахмадуудын дурсамжаас үзэхэд Хорлоогийн Чойбалсан /тэр үеийн БНМАУ-ын Засгийн газрын Ерөнхий сайд/ төр, засгийн удирдлага зөвлөх, мэргэжилтнүүдээ дагуулан хотын төвд ирж тэднээс Москвагийн Улаан талбай, Парисийн талбайн /Францын/ хэмжээг асууж лавлаад өнөөгийн Сүхбаатарын талбайг алхаа метрээр явган явж хэмжиж байсан гэдэг.
Төрийн ордны зураг төслийг зохиохдоо хот байгуулалтын тухай гадаад орны болон Монголын хаадын /Өгөдэй хааны Түмэн Амгалан ордон/ зэрэг уламжлалт аргыг харгалзсан ажээ.
Энэхүү зураг төслөөр төв талбайн хойморыг төрийн ордноор эзлүүлэн, түүнийг тойрсон баруун, зүүн, алсын урд талын барилгуудын хаалгыг төрийн ордон руугаа харуулан барихаар тогтоожээ.
Нээлтийн ёслол дээр МАХН-ын Төв Хорооны Улс төрийн Товчооны гишүүд, Ерөнхий сайдын орлогчид, сайд нар, Намын Төв Хорооны гишүүд, Улсын Их хурлын депутатууд, олон нийтийн байгууллага ба хөдөлмөрчдийн төлөөлөгчид, Монгол ардын хувьсгалт цэргийн төлөөлөгчид, гадаадын дипломат төлөөлөгчид, Энхтайван найрамдлын байгууллагын ба Зөвлөлтийн урлагийн зүтгэлтний төлөөлөгчид оролцжээ.
Цэдэнбал, партизан Содномдаржаа, барилгачин Сансрайдорж, академич Н.Жагварал, дэслэгч генерал С.Батаа нар үг хэлж төгсгөлд нь төрийн дуулал эгшиглэж, их буугаар 21 удаа буудаж ёсолжээ.
Бунхант индрийн нээлтийн ёслолын дараа хөдөлмөрчид цэцэг тавьж ёсолсноос эхлэн амралт баяр ёслолын үеэр хөдөлмөрчид, зочид төлөөлөгчид бунханд орж хүндэтгэл үзүүлдэг болсны дээр бунханд орох хүмүүсийг шалгадаг, фото зураг авхуулдаггүй, цүнх зэрэг юм барихыг хориглодог байжээ.
Энэ талаар МАХН-ын Төв Хорооны Улс төрийн товчооны 1955 оны 4 дүгээр сарын 2-ны 101 дүгээр тогтоолоор батлагдсан журам 1990 он хүртэл мөрдөгдөж байсан байна.
Төрийн шинэ ордон ашиглалтад орохоос өмнө БНМАУ-ын Засгийн газар 1930 онд барьсан хоёр давхар байшинд /одоогийн Боловсролын их сургуулийн төв байрны доод хоёр давхар/ байрлаж байв.
Энэ байшинд Улсын бага хурал, Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газар, хянан байцаах газар, зохион зааварлах хэлтэс, Улсын төлөвлөгөөний комисс байрлаж байсан бөгөөд БНМАУ-ын Засгийн газрын ерөнхий сайд маршал Хорлоогийн Чойбалсан, түүний нэгдүгээр орлогч Ч.Сүрэнжав, Улсын бага хурлын дарга Гончигийн Бумцэнд нар энд ажиллаж байв.
Энэ байшин тухайн үеийн Төр, засгийн төв аппаратын өсөн нэмэгдэж байсан орон тоо, ажлын шаардлага хангахгүй болсноос гадна нийслэл хот байгуулалтад байршлаа олоогүй, төвөөсөө хазгай сэлбийн голын эрэгт байлаа.
Энэ тухай Ч.Сүрэнжав гуай: “Монгол Улсын Засгийн газрын ордон бариулахыг би санаачилж Чойбалсанд хэлсэн юм. Чойбалсан түүнийг маш зүйтэй гэж дэмжээд намайг Москвад явуулсан юм. Би Москвад очоод К.Е.Воршиловтай уулзаж Монголын Засгийн газрыг ордонтой болгох санаатай байна. Намайг Чойбалсан явууллаа гэхэд Воршилов намайг их уриалгахан хүлээж аваад бэлэн зураг үзүүлж энэ зургаар ордноо бариулвал зүгээр юм биш үү гэсэн. Би тиймээ зүгээр юм байна гэж хэлээд уг зургийг авчирч Чойбалсанд танилцуулсан. Засгийн газрын ордон бариулах комисс томилж комиссын даргаар намайг тавьсан юм” гэв.
Гомбосүрэн болон Монгол Улсын Ардын зураач, Урлагийн гавъяат зүтгэлтэн уран сийлбэрч Лэгшидийн Чуваамэдийн загвар төслөөр чимэглэгдсэн Төрийн ёслолын "Соёмбо" танхим төрийн ордны гуравдугаар давхрын нүүрэн төв хэсэгт байдаг.
Соёмбот танхимын гурван өрөөний чимэглэл нь урд хийгдэж байгаагүй таазанд урласан цэвэр сийлбэр гипс-ганч /их эрдэмтэн Ренчингийн нэрлэснээр алтан хөмөрлөг/ нь 114.6 м2 хээтэй.
Дунд өрөөний тасралтгүй үргэлжилсэн түмэн насан хээг соёмботой холбож бат бэхийг билэгдсэн бол, баруун өрөөний үргэлжилсэн хээ, төв үзэлтэй, зүүн ёслолын жижиг өрөөний сийлбэр ганч монгол үндэсний гэрийн хананы сүлжээг билэгдэн үндэсний хээ угалзыг холбон урласан анхны монгол “Ганч” урлаг гэж болно.
Соёмбот танхимын чимэглэлийг гар урлалын үйлдвэр, Улаанбаатар хотын урчуудын эвлэлийн салбар, хэвлэл чимэглэлийн үйлдвэр, Монументаль чимэглэлийн үйлдвэрийн 40 гаруй урчууд хийж бүтээжээ.
Уг өргөтгөлийн ерөнхий архитектор Г.Лувсандорж “Тэр үед улсын барилгын комиссын дарга байсан С.Лувсангомбо бид хоёр ордны барилгыг чухам яаж өргөтгөх тухай МАХН-ын Төв Хорооны Улс төрийн Товчоонд дэлгэрэнгүй тайлбарлан танилцуулж байсан юм. Тэгэхэд асуудлыг яг шийдэх үед Ю.Цэдэнбал дарга биднээс чухам ямар хэмжээгээр ордныг өргөтгөх юм гэж асуухад Г.Лувсангомбо одоогийн байгаагийн 20 хувь гэхэд Ю.Цэдэнбал дарга инээмсэглээд Содном гуай руу харж Содномоо чиний нөгөө хэдийг чинь жаахан үймүүлэх нь дээ, /тэр үед Содном гуай Улсын төлөвлөгөөний комиссын дарга байсан/ гэж хэлээд уг асуудал шийдэгдсэн юм” гэв.
1956 оноос хойш бунхныг хамгаалах арчлах ажлыг Төрийн ордны комендатурт хариуцуулж, тэнд хязгаарын цэргийн 05 дугаар анги буюу одон тэмдэгт тусгай хорооны цэргүүд тогтмол арчилгаа цэвэрлэгээ хийдэг байв.
Нийгмийг аюулаас хамгаалах яамны сайдын 1960 оны 10 дугаар сарын 17-ны 651 тоот тушаалаар бунхант индрийн арчилгаа цэвэрлэгээг сайжруулах мэргэжлийн зааварчилгаа батлан, орон тоо, зохион байгуулалтыг бэхжүүлжээ.
1971, 1980 онд бунхант индэрт их засвар хийхэд Москвагийн Кремлээс /Ленины бунхан/ 2 мэргэжилтэн ажиллуулж, Улаан-Үдэ хотоос тусгай зориулалтын шил авчирч шиллэжээ.
Төрийн ордон ашиглалтад орсноос хойш 10-аад жилд төр, засгийн олон талтай үйл ажиллагаа, түүний төв аппаратын бүтцэд өөрчлөлт удаа дараа гарсантай уялдан орчин үеийн шаардлагад тохируулан ордны барилгыг томсгон шинэчлэх болжээ.
БНМАУ-ын Засгийн газар БНБАУ-ын Засгийн газрын хоорондын хэлэлцээрээр ордны барилгын өргөтгөлийн зураг төслийг Болгарын архитектор Аксина, Петров, конструктур Геригоров нар оролцон хийж барилга барих ажилд инженер Когоо ажилласан байна.
Өргөтгөлийн цахилгаан гэрэлтүүлгийн ажлыг Чехословакийн мэргэжилтнүүд, телефон холбоог ЗХУ-ын мэргэжилтнүүд, радио холбоог БНХАУ-ын мэргжилтнүүд, хөшиг болон ханын чимэглэлийг БНАГерманы мэргэжилтнүүд, нийт засал, шавардлага будгийн ажлыг хятадын мэргэжилтнүүд гүйцэтгэжээ.
Уг төлөвлөгөө эскизийн дагуу бунхант индрийн багтаамжийн урт 14.3м, өргөн 13.87м өндөр шалнаас индрийн холхивчийн орой хүртэл 11.5м , оройн хэсгийн урт 9.5м өндөр 5.5 метрийн хэмжээгээр барьжээ.
Дээрх тогтоолоор уг барилгыг барих, санхүүжүүлэх, Зөвлөлт Холбоот Улсаас мэргэжилтэн урьж ажиллуулах талаар Сайд нарын Зөвлөл, Батлан хамгаалах яам, Дотоод яаманд үүрэг даалгавар өгсний дагуу гүйцэтгэжээ.
Уул ажлыг архитекторч Г.Лувсандоржийн зураг төслөөр хотын барилга трест, цахилгаан сантехник угсралтын нэгдсэн трест, ордны барилга засварын тасаг, зохион байгуулах анги хамтран гүйцэтгэжээ.
Засвар шинэчлэлт хийхийн өмнө их танхимын доорхи хоосон зайд байсан барааны агуулахуудыг зайлуулах, цахилгаан кабель холбооны утсыг шилжүүлэх, дулааны шугамыг шилжүүлэн өөрчлөх, дренажийн шугамыг муу усны шугамтай холбосон байдлыг өөрчилж, хөрсний тунасан усыг хүлээн авах хийн насосын тусламжтайгаар усыг гадагш хаях зэргээр төхөөрөмжилжээ.
Дээрх байгууллагууд нь их танхимын үүдний доод хэсэгт 1000 хүний хувцас хүлээж авах өлгүүрийн хэсэг, 22 суудалтай эрэгтэй, эмэгтэй сан узель, 4м урт, 4м өндөр ханын толь, тус бүр 60 суудалтай хурлын 2 танхимыг шинээр буй болгожээ.
Шинэ үндсэн хуулийнхаа дагуу үйл ажиллагаагаа эхэлсэн БНМАУ-ын Төр засгийн дээд байгууллага Улсын бага хурал, Засгийн газар нь 1950-иад оны эхэн хүртэл Нэгдсэн ордонтой болоогүй янз бүрийн байруудад байрлаж байснаас түүний үйлчилгээ нь нэгдсэн системд орж чадаагүй байв.
Энэ тухай уг барилгыг хариуцан бариулж байсан ахмад барилгачид Д.Жанцансамбуу гуай дурсан ярихдаа: “Д.Гончиг /сүүлд барилгын яамны сайд болсон/ бид хоёр барилгын нурсан хэсэг дээр гараад бууж чадахгүй дүүжингээр бууж байлаа. Барьсан хэсэг шатсаны дараа барилгачдыг жигдрүүлж дотоодын 300, гадаадын 500 хоригдол /орос, хятад, япон/ хөлсний ажилчин 400, бүгд 1200 хүн ажиллаж ордны барилгын ажлыг дуусгасан юм” гэв.
Барилгын ажилчид голдуу мэргэжлийн хүмүүс байсан бөгөөд сантехникийн мэргэжилтнээр ЗХУ-ын Федренко, цахилгааны мэргэжилтнээр мөн ЗХУ-ын Чембелюк түүнийг дагалдаж Даржаагийн Чойдог /сүүлд гавъяат барилгачин болсон/ нар ажиллажээ.
1980-аад оноос хойш Төрийн ордны гадна талын бүх довжоо, залгаа хэсэг, бунхант индрийн арын талбай, мөн индрийн хоёр талын түшиг хана, машин орж гарахад зориулагдсан пандус, ордны эргэн тойрон боржин талбай, зүлэг цэцэг, гэрэлтүүлэг зэргийг байнга засаж сайжруулсаар байв.
Ордны гадна талын бүх хаалгуудыг сийлбэртэй царс модон хаалгууд болгосон бөгөөд ордны гадна талд шөнийн гэрэлтүүлэг ханын гэрлэн чимэглэлийг нэмэгдүүлжээ.
Их хурал ардын Засгийн газрын тайлан, яамд болон аймаг, шавь тусгай хошуудын илтгэлийг сонсож Ардын Засгийн эхний 3 жилийн үйл ажиллагааны үр дүнг сайшааж уг асуудлаар тусгай тогтоол гаргасан байна.
Энэ нь Монголын төрийн түүхнээ анх удаа хаант ёсыг халж үндэсний ардчилсан өөрчлөлт, эрх зүйн чухал зарчмууд, улс төрийн цоо шинэ тогтолцоог хуульчлан баталгаажуулж туурга тусгаар төр улсаа “Бүрэн эрхт Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс” гэж дэлхий дахинд тунхагласан түүхэн ач холбогдолтой болжээ.
5 х 100 х 78 см-ын харьцаатай төрийн ёслолын ширээ нь дороос дээш бадрах усны долгион хээ, хос хоёр загас эргүүлэн ороож мөнх байх бэлгэдлээр 4 хөл, 8 загасан хээнээс дээш бадамлаж ургасан хээ, тасралтгүй үргэлжилсэн Монгол үндэсний хээн дунд бадамласан угалз, хээний гол төвд соёмбо буулгасан нь төрийн бэлгэдэл болжээ.
Их хурлын дараа бага хурал хуралдаж малчин ард гаралтай 5 хүнийг тэргүүлэгчдийн бүрэлдэхүүнд оруулан Улсын бага хурлын даргаар Пэлжидийн Гэндэн, БНМАУ-ын Ерөнхий сайдаар Балингийн Цэрэндоржийг баталжээ.
Уул барилгын ажлыг ордны барилгын дарга Лэгцэгийн Гончиг /ахлах дэслэгч/ Улсын барилгын Хэрэг эрхлэх ерөнхий газрын нэгдүгээр орлогч хурандаа Д.Гончиг, мөн газрын орлогч Д.Жанцансамбуу, Улсын төлөвлөгөөний комиссын барилгын хэлтсийн дарга Ж.Агваанлувсан, зөвлөлтийн мэргэжилтэн Порпинов нар барилгын ажил эхлэхээс ашиглалтад ортол хариуцан гүйцэтгэжээ.
Төрийн ордны тухай хуулинд заахдаа Төрийн ордон бол Монгол Улсын төрийн дээд байгууллагууд байнга байрлаж үйл ажиллагаа явуулж байдаг Монголын архитектор, хот байгуулалт, үндэсний түүх соёл, уламжлал, дизайн урлагийн нэгдмэл зохицлыг илэрхийлсэн төрт ёсны хүндэтгэлийн обьект бөгөөд монгол хүний ур ухаан шингэсэн архитектор урлагийн бүтээл мөн гэсэн байдаг ажээ.
МАХН-ын Төв Хорооны Улс төрийн Товчооны 1954 оны 6 дугаар сарын 29-ний өдрийн 32/180 дугаар тогтоолоор уул барилгыг Сүхбаатар, Чойбалсангийн бунхант индэр гэж нэрлэж нээх ёслол хийх төлөвлөгөөг баталжээ.
ЗХУ-аас авчирсан төрийн захиргааны барилгын бэлэн зургийг Засгийн газрын комисс нягтлан үзээд Монголын нөхцөл байдал, уламжлалд тохируулан зарим өөрчлөлт хийлгэжээ.
1921-1924 онд ардын төрөөс хэрэгжүүлсэн улс төр, нийгэм, эдийн засгийн гол арга хэмжээ бол 1921 оны үндэсний ардчилсан хувьсгалын эхний ололтыг бэхжүүлж, Богд хаант төрийн хууль тогтоомж хэв хэмжээг бүрмөсөн халж Монголд үндсэн хуульт Бүгд Найрамдах байгуулал тогтоох явдал байжээ.
МУИС-ын Хуульзүйн сургуулийг эрхзүйч мэргэжилтэйгээр төгссөний дараа Өмгөөлөгчийн мэргэшүүлэх курсийг өмгөөлөх эрхийн лицензтэйгээр төгссөн ба
“Ази Номхон далайн Хууль ба эмэгтэйчүүд” бүсийн сүлжээний ажлын хэсгийн гишүүн зэрэг сонгуульт албан тушаалуудыг хашиж байсан ба заримыг нь өнөөг хүртэл гүйцэтгэсээр байна.
Тэрбээр Иргэний нийгэмд 20 жилийн турш тасралтгүй ажиллаж байгаа ба 2001 оноос 2018 он хүртэл Хүчирхийллийн эсрэг үндэсний төвийн захирлаар ажиллаж байсан юм.
Энэ хугацаандаа Гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэх, хохирогчийг хамгаалах эрхзүйн цогц тогтолцоог бий болгоход чиглэсэн нөлөөллийн ажлыг удирдсан ба Гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэх тухай хуулийг боловсруулах ажлын хэсгийн гишүүнээр ажиллаж, Эрүүгийн хууль, Зөрчлийн тухай хууль зэрэг хуулиудад жендэрт суурилсан хүчирхийллийн хохирогчийг хамгаалах зохицуулалтыг тусгуулахад нөлөөлөх ажлыг зохион байгуулж байсан.
Улмаар Хууль цаазны дунд сургуулийг эрхзүйч мэргэжлээр 1990 онд, Монгол улсын их сургуулийн харъяа Хуульзүйн дээд сургуулийг эрхзүйч мэргэжлээр 1997 онд, Хүмүүнлэгийн ухааны их сургуулийг англи хэлний орчуулагч мэргэжлээр 2006 онд тус тус төгссөн байна.
Биогазар зүйн бүсүүдийг Тибестийн уулархаг бүс нутаг, сахарын цөлийн өвөр хэсэг болох элсэн- ба чулуун манхан, чад нуурын эргэн тойрон болон түүний цутгалуудын ойт хээрийн бүс, суданы чийглэг ойт хээрийн бүс ба хуурай ойт хээрийн бүсүүд бүрдүүлнэ.
Эдгээр төрөл бүрийн био цаг уурын болоод биогазар зүйн бүс нутгуудаас үүдэлтэйгээр сахель суданы их бүс нутагт ургамал, амьтны аймгийн хамгийн олон төрөл зүйлүүд бий.
Жишээ нь 2011 онд тус улсын газар нутгийн 9 % хувь буюу 11.921.000 га талбайг ой бүрдүүлж байв (гэхдээ сүүлийн жилүүдэд хаяналтгүйгээр модыг тайрах, эсвэл хулгайгаар мод огтлох зэргээс шалтгаалан ихээхэн хэмжээгээр ойгоо устгаж үгүй хийж байгаа).
Чадын ай савын зүүн талаар Эннедийн тэгш өндөрлөг ба Вадайн хязгаараар өргөгдөх бол умард зүгт нь галт уулын гаралтай Тибестийн нуруу мөн Эрдийн тэгш өндөрлөгүүд бий.
Нутаг дэвсгэрийн хойд талаар өдөр шөнийн эрс ялгаа бүхий температуртай, бараг хур тунадас буудаггүй цөлийн уур амьсгалтай байхад өмнө зүгт нь бараг л халуун орны болон хувьсамтгай чийглэг уур амьсгалтай байх ба энэ хэсгээрээ жилдээ 1000 мм гаран хур тунадас буудаг.
Үүний 71 төрөл зүйлийн ургамал, 4 хөхтөн, 1 хэвлийгээр явагч, 1 шувуу, 16 төрлийн загас зөвхөн тус улсын нутагт дэвсгэрт цөөн тоогоор тархсан байдаг буюу тус улсад л бүртгэгджээ.
Чадын нутгийн хойд хэсгээр дэлхийн хамгийн том хуурай цөл болох Сахарын цөл сунан орших бол түүний урд хэсгээр нь уур амьсгал ба ургамлын бүс болох сахелиар үргэлжлэн, өмнө зүгт нутгийн захаар ойт хээрийн бүс хүртэл төрөл бүрийн байгалийн бүс нутагтай.
Хэдийгээр энэ улс нь 2003 оноос эхлэн газрын тос олборлон эдийн засаг нь хөгжлийн шатандаа орсон боловч дэлхийн улсуудын хамгийн буурай хөгжилтэй, ядуу орнуудын тоонд багтсаар байгаа юм.
Тус улс нь умард талаараа Ливитэй, зүүн талаараа Судантай, өмнөд талдаа Төв Африкийн Бүгд Найрамдах Улстай, баруун талаараа Камерун, Нигер, Нигери улсуудтай хиллэдэг.
Жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулагддаг цэргийн цол олгох бүх цэргийн баяр наадам 2018-06-09- ны бямба гаригт 14.00 цагаас Алдар спорт хорооны зааланд зохион байгуулагдна.
Арван нэгэн настай байхдаа тэрээр Парисын консерваторид элсэн орж Поль Дюкийн хөгжмийн зохиомжийн ангид, мөн Морис Эмманюэль ба Марсель Дюпре нарын орган хөгжмийн ангид суралцсан байна.
О.Мессиан хөгжмийн онолын зохиолууддаа(“миний хөгжмийн хэл зүйн техник” 1944 он, “Хэмнэлийн тухай сургаал” 1948 он) өөрийнхөө шинэ, зохиомжийн төвөгтэй зарчмуудаа тайлбарласан байдаг.
Түүний уран бүтээлд шашны үзэл санаа(төгөлдөр хуурт зориулсан “Иисусын бага насны тухай 20 дурсамж”1944 он), симфони найрал хөгжим ба найрал дууны бүтээл , Энэтхэг, япон, латин америк зэрэг европ бус гадна ертөнцийн соёл , амьтан судлал буюу шувуу судлал(төгөлдөр хуурт зориулсан “Шувуудын цоморлиг” 1-7 дэвтэр, 1956-1958 он зэрэг) тусгалаа олсон байдаг.
Олзлогдсон цэргийн хорих ангид байхдаа тэр нэлээд зохиол бичсэн бөгөөд 1941 оны 1-р сард “Ертөнцийн төгсгөл дэх квартет” хэмээх зохиолоо олзны цэргийн хөгжимчдөөр хөгжимдүүлжээ.
1966 оноос Парисын консерваторийн хөгжмийн зохиомжийн ангийн профессор болсон ба түүний шавь нарын заримыг дурдвал: Пьер Анри, Родольфо Арисага, Жорж Бенжамин, Пьер Булез, Жерар Гризе, Хенрик Гурецкий, Питер Донохоу, Эугениуш Кнапик, Янис Ксенакис, Дьёрдь Куртаг, Ивонна Лорио , Микис Теодоракис, Карлхайнц Штокхаузен гэх мэт.