polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
МУИС-ийн ХЗЭ-ийн хороон дарга Жамцын Бадраа тус хамтлагийн ахлагч Баатарсүхэд "Танай хамтлаг эх орноо төлөөлж гадаад оронд тоглох тул монгол гэх үндэстний нүүр царай болох ёстой" хэмээн Н.Наваан-Юндэнгийн шүлэг Ж.Дорждагвын ая "Соёл-Эрдэнэ" дууг гитараар тогло гэсэн тул тэрээр "Соёл-Эрдэнэ" дууны аянд чимэг хийж, анх цахилгаан хөгжимд зориулан найруулж гитарын гоцлол болгож тоглосон байна.
Тэрээр ноот мэдэхгүй хэдий ч төрөлхийн хөгжмийн сайн сонсголтой, хөгжмийн найруулга сонсголоор сайн хийдэг, мөн гитар хөгжмөөр гоцолж сайн хөгжимддөг байсан зэрэг түүний авьяас чадварыг манай урлаг соёлын зүтгэлтнүүд олж харан 1969 оноос БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн дэргэдэх Мэдээлэл Радио, Зурагт Радиогийн Улсын Хорооны Хөгжмийн Нэвтрүүлгийн Редакцийн “Бигбэнд оркестр”-т гоцлол гитарчнаар урьж ажиллуулсан байдаг юм.
Энэхүү аялгууг МРЗРУХ-ны Хөгжмийн Нэвтрүүлгийн Редакцийн хариуцлагатай редактор, хөгжмийн зохиолч УГЗ Төмөрийн Чимэддорж анх ноотолж, ардын урлаг судлагч, яруу найрагч СГЗ Жамцын Бадраа “Цэнхэр залаа” хэмээн нэр өгч, Баатарсүх гитараар гоцолж Монголын Радиогийн биг бэнд оркестрын цахилгаан хөгжмийн хэсэг хөгжимдөн анх гитарын гоцлол болгож тоглосноор "Цэнхэр залаа" гитарын гоцлол 1969 оноос радио, телевизийн эфирт гарчээ.
Монгол Улсын Төрийн Дууллын аяыг бичилцсэн, Ардын жүжигчин, Төрийн хошой шагналт, манай 'Зууны манлай хөгжмийн зохиолч' Лувсанжамбын Мөрдорж “Цэнхэр залаа” аялгууг сонсоод “Хөгжим ингэж хүнд хүрч дуу шиг аялагдах нь тун ховор байдаг юм. Билэгийн Дамдинсүрэнгийн “Хэнтийн өндөр ууланд”-аас өөр ингэж хүнд хүрсэн дан хөгжим одоогоор байхгүй байгаа.
"Цэнхэр залаа"-г залгуулан Баатарсүхийн "Оддын дуулал" , "Сансрын хөлөг" , "Хөгжилтэй залуус" зэрэг гитарын гоцлолууд, "Нүдэн нуур", “Сургууль минь баяртай”, “Цэцгэн зүйрлэл” зэрэг дуунууд нь төржээ.
Монгол оронд Радио өргөн нэвтрүүлэг албан ёсоор эхлүүлсний 35 жилийн ойн баярын өдөр 1969 оны 09-р сарын 01-нд Драмын театрт болсон МРЗРУХ-ны "Цахилгаан хөгжмийн чуулга"-ын нээлтийн тоглолт дээр түүний “Цэнхэр залаа” гитарын гоцлол, "Нүдэн нуур" дуу нь тоглогджээ.
МРЗРУХ-ны цахилгаан хөгжмийн чуулга долоо хоногт гурван удаа тоглодог байх үед нэг тоглолт дээр гэхэд “Цэнхэр залаа”-г багадаа гурав дахиулдаг байсан хэмээн Баатарсүх дурссан байдаг.
Баатарсүхийг МРЗРУХ-ны “Цахилгаан хөгжмийн чуулга”-д ажиллаж байх үед тус чуулгын урансайхны удирдагч Т.Чимэддорж түүнд цахилгаан хөгжмийн хамтлагийн талаарх өөрийн туршлагаа УАДБЧ дээр шинээр байгуулагдах цахилгаан хөгжмийн хамт олонтой хуваалцаж "Цэнхэр залаа", "Оддын дуулал", "Сансрын хөлөг", "Хөгжилтэй залуус" зэрэг гитарын гоцлолуудаа Радиогийн оркестрын цахилгаан хөгжмийн хэсэг тоглодог шиг тоглуулж сургахыг даалгажээ.
Баатарсүх Радио дахь өөрийн үндсэн үүрэгт ажлын хажуугаар тэрхүү цахилгаан хөгжмийн шинэ хамтлагийн залуустай хамтран ажиллаж “Соёл-Эрдэнэ” хамтлагийг анх байгуулагдахад өөрийн уран бүтээл, авьяас чадвар, хүч хөдөлмөрөө харамгүй зориулсан билээ.
Тус хамтлагийн ятгач залуусын зүгээс “Цэнхэр залаа” гитарын гоцлолыг тоглож сурахаар сургуулилж байхдаа хөгжмийн зохиолч Баатарсүхэд түүний гитараар гоцолж тоглосон хэсгийг гитараар биш ятгаар тоглох' (жич: үүнийг 'гитарт зориулж бичсэн хөгжмийг ятганд зориулан найруулж хөгжимдөх гэдэг байна) санал тавьж, ятга хөгжим гитар шиг өнгө шууд сольж тоглож болдоггүй тул С.Баатарсүхийн 1969 онд хийсэн "Цэнхэр залаа" гитарын гоцлолын анхны эх аранжировка дээр хоёр өөр хөгтэй ятгаар хоёр ятгачин ээлжилж тогложээ.
Ийнхүү 1971 онд нээлтийн тоглолтоо хийсэн, манай Зууны манлай, "Алдрын Од"-ын анхны эзэн "Соёл-Эрдэнэ" хамтлагийн урын сангийн гол бүтээлүүдийн нэг С.Баатарсүхийн ая "Цэнхэр залаа" цахилгаан хөгжимтэй ятгын гоцлол төрсөн түүхтэй.
Харин олны хэлж заншсан "Цаг агаарын ая" буюу МҮОНРТ-ийн эфирт цаг агаарын мэдээ гарах бүрт эгшиглэдэг "Цэнхэр залаа" ятгын гоцлолыг МРЗРУХ-ны Хөгжмийн Нэвтрүүлгийн Редакцийн хариуцлагатай редактор, Радиогийн цахилгаан хөгжмийн чуулгын уран сайхны удирдагч, хөгжмийн зохиолч УГЗ Т.Чимэддоржийн өгсөн үүргийн дагуу Радиогийн цахилгаан хөгжмийн чуулгын хөгжимчид ятга хөгжимчидтэй хамтран 1972 оны 4-р сарын 23-нд Радиод бичүүлж Монголын Радиогийн Алтан Фондод үлдээжээ.
1966-1967 оны хичээлийн жилд 1-р курсийн оюутан байхдаа найз З.Хангалынхаа байгуулсан ХБДуС-ийн багш нараас бүрдсэн дагшаа хөгжимд цахилгаан гитар тоглож байв.
Мөн "Цэнхэр залаа” гэдэг хөгжмийн хувьд ярихад болбол үнэхээр энэ хөгжмийн онцлог нь тэр монгол аялгуундаа, монгол сэтгэхүйдээ байгаа л гэж боддог гэжээ.
Бөмбөр - Бямбаагийн Нямбаяр (Радиогийн цахилгаан хөгжмийн чуулгын анхны бөмбөрчин, Б.Нандинцэцэгийн дуулсан "Хаврын урь", М.Янжиндуламын дуулсан "Аавын хайр" дуу зохиосон),
Орган - Лунжгайн Батаа (Радиогийн цахилгаан хөгжмийн чуулгын альто саксафонч, даралтат хөгжимчин, хөгжмийн зохиолч, С.Оюуны шүлэг "Мөнгөн шөнө", Ш.Цогтын шүлэг "Үртэй хүн жаргалтай", Ш.Шажинбатын шүлэг "Алтайн хангайн уулс" дуу зохиосон),
Басс гитар - Лувсанчойдорын Сэргэлэн (1966-1967 онд МУИС-ийн "Оюутны цахилгаан гитарын чуулга"-д, 1967 оноос Радиогийн цахилгаан хөгжмийн чуулгад басс гитарчин, орос нэр нь 'Сергей')
Ритм гитар - Самбуугийн Баатарсүх ("Цэнхэр залаа" хөгжмийн зохиолч, 1966 оноос МУИС-ийн "Оюутны цахилгаан гитарын чуулга"-д гоцлол гитарчин, 1969 оноос Радиогийн цахилгаан хөгжмийн чуулгад гоцлол ба хэмнэлт гитарчин),
1964 онд Барилгачдын Соёлын Ордон дээр, 1965 онд Монголын Хүүхдийн Пионерын Ордон дээр байгуулагдсан З.Хангалын удирдаж байсан гитарын дугуйланд хамтлагаараа явж гитарын шинэ барилт сурч, шинэ дуу заалгаж байв.
1964-1965 он Барилгачдын Соёлын Ордны дагшаа найрлын албан ёсны тоглолт эхлэх хүртэл тус дагшаа найрлын хөгжимчин, найз З.Хангалын хамт бүжгийн ая тоглож, бүжиг явуулдаг байв.
С.Баатарсүх З.Хангал найзаараа бөмбөр тоглохыг заалгаж, З.Хангалыг төгөлдөр хуураа тоглох үед нь бөмбөр дээр сууж, З.Хангалыг бөмбөр дээр суух үед гитар тоглож байв.
1975-1982 онд ОХУ-ын Уралын Консерваторт (зохиомжийн багш нар Биберган, Вадим Давидович; Кобекин, Владимир Александрович) суралцан, симфони, "Арван хоёр баярын дуу" кантат бүтээлүүдээрээ дипломоо онц дүнтэй хамгаалж, хөгжмийн зохиолч мэргэжил эзэмшсэн.
Дээр дурдагсан гоцлолуудын нэг "Уянгалан дуулагч гитар"-ыг С.Баатарсүх 1994 оны 11-р сарын 2-4-нд СТӨ-нд "Цэнхэр залаа-25" бие даасан уран бүтээлийн анхны тоглолт дээрээ тоглож үзэгч сонсогчдод толилуулсан.
Жич: С.Баатарсүх гитараар гоцолж, Радиогийн цахилгаан хөгжмийн чуулга буюу одоогийн УФ-ийн "Баянмонгол" чуулга хөгжимдснөөр Монголын Радиод анх бичигдсэн эдгээр гитарын гоцлолууд нь Англиийн " ", АНУ-ын " ", Чехословакийн " ", ЗХУ-ын "Поющие гитары" ВИА зэрэг хамтлаг, чуулгын урын санд орж тоглогдож ирсэн бүтээлүүд юм.
Монголын Радиод анх бичигдсэн 1960-аад оны сүүлээр, тухайн цаг үед барууны дуу хөгжим хориотой байсантай холбоотой эдгээр бүтээл монгол нэрээр сонсогчдод хүрсэн байдаг.
Дундад Ази, Хойд Кавказ, Австри, Нидерланд, Балканы хойг, Грек, Турк зэрэг улсуудад элбэг тохиолддог бол Өмнөд Африк, Японы зарим хэсэг, Каспийн тэнгисийн эрэг орчмын орнуудад тохиолддоггүй байна.
Газар нутгийн онцлогоос гадна тухайн хүний амьдралын хэв маяг, хооллолтын байдал, бодисын солилцооны болон бамбайн дэргэдэх булчирхайн эмгэг, шээсний замын халдвараар байнга өвдөх нь бөөрний чулуу үүсэх шалтгаан хүчин зүйл болж байдаг.
Шээлэй буюу энгийнээр хэлбэл бөөрнөөс давсаг руу шээс дамжуулах гуурсны аль нэг хэсэгт чулуу тээглэж бөглөснөөс шээсний урсгалд саад болж бөөрний хатгаа өвдөлтийн шинж илэрнэ.
Хэрэв бөөрөн дотор ямар нэг ширхэгтэй зүйл байна гэж эмч хэлсэн бол яаран эмчлүүлэхээсээ урьдаар биеийн байдлаа сайтар ажиглаж, 6 сар тутам хэт авианы шинжилгээнд хамрагдах нь зүйтэй.
Хүний идэж ууж, хэрэглэж буй бүтээгдэхүүн, биед байгаа биологийн идэвхт бодисууд, химийн микроэлементүүдийн бүтцээс хамаараад чулууны төрөл, бүтэц хүртэл өөр байдаг
Энэхүү давс удах тусмаа хоорондоо нягтаршиж хурц ирмэгтэй талстыг үүсгэж шээх явцад шээлүүрийн хучуур эсүүдийг гэмтээж, шээсээр улаан эс гадагшилж эхэлдэг.
Хөлс ихээр урсгадаг, чийгтэй орчинд ажил хөдөлмөр эрхэлдэг болон удаан хугацаагаар ус хэрэглэхгүй байх, хэрэглэж байгаа усны чанар муу байх нь чулуу үүсэхэд нөлөөлж байна.
Төрөлхийн гажиг бөөртэй, бөөр дутуу байх, бөөрнөөс шээс ялгаран гарахад шээсний урсгалд саад болохуйц бүтэцтэй бол шээсний тогтонгишил үүсч түүнээс шалтгаалан бөөр чулуужих нь бий.
О.Батзориг нь Монголын киноны ноён оргил "Мандухай Сэцэн Хатан" "Мөнх тэнгэрийн хүчин дор" "Алтан шонхор" зэрэг түүхэн кинонуудын бүхий л гол дүрийн хувцас хэрэглэлийг ерөнхийлөн гардаж хийсэн зураач, уран дархан С.Оргодолын хүү юм.
Түүний кинонууд дийлэнхи нь айдас, адал явдлын төрлөөр хийгддэг хэдий ч кинонуудынх нь үзэл санаа нь шударга ёс, хүнлэг энэрэнгүй амьдрал, эр зориг, үнэнч нөхөрлөл, цэвэр ариун хайр дурлалыг магтан дуулдаг.
Процессийн ашиглалтын хугацааны туршид ийм өгөгдөл процесст заагдсан санах ойн сегментүүд, орчны хувьсагчууд, нөөцийн хэрэглээ, хэрэглэгчийн-, бүлэг-бүл ба бүлгийн тоонууд, магадгүй бусад төрлийн мэдээллүүд ордог.
Үйл явцыг дуусгаад, эсвэл гэнэт зогсоох дохио хүлээн авснаар үйлдлийн систем нь ихэнх нөөц, энэ процесс, гэхдээ нөөцийн ашиглалт болон дуусгавар болох төлөвийн кодын өгөгдлийг хадгалсаар байдаг.
Учир нь эцэг эхийн үйл ажиллагаа амжилттай хэрэгжсэн эсэхийг (сонирхогч этгээдийн төлөв байдлын кодыг кодлох стандарт функцийг ашиглан) болон системийн нөөцийн хэмжээг Гүйцэтгэлийн явцад хэрэглэсэн.
Монголын их говьд орших атлаа хангайн байгалийг санагдуулам номин ногоон хөвд ургамал, өнгө алаглах цэцэгсийн хүрээлэн, хүрхрэн шуугих өндөр уулын түргэн урсгалт гол горхи, газар хөдлөлтөөс тогтсон байгалийн өвөрмөц сонин тогтоц, нуур, дэлхийд ховордож дархлагдсан аргаль, янгир, ирвэс зэрэг ховор ан амьтад, вансэмбэрүү, алтангагнуур, лидэр зэрэг эмийн ургамлуудыг үзэж болох юм.
Ан амьтдаас аргаль, янгир ямаа, шилүүс, ирвэс, хар сүүлт, зээр, үнэг, мануул, туулай, тарвага, чоно, хярс, цагаан үен, өмхий хүрэн, суусар, дорго, шар зурам, бозлог зэрэг ховор ан амьтадтай Ичээтэй, Битүүтэй, Их, Бага нарийн, Элгэн зэрэг голуудтай.
Ангир, нугас, хун, цахлай, тогоруу, тоодог, зэрэг усны шувууд тас бүргэд, шар шувуу, ууль, хон хэрээ, ногтруу, хулан жороо, ятуу, гөтүү, хойлог зэрэг жигүүртэн шувууд байдаг.
Их Богд уулын орчмын ургамал, уур амысгалын өөрчлөлт, хүний үйл ажиллагааны сөрөг нөлөөний улмаас устах буюу дүрвэн ховордож байгаа аргал, янгир, ирвэс болон бусад амьтдыг тусгайлан хамгаалах зорилгоор Жинст, Богд, Баянлиг, Баянговь сумдын хил зааг орчмын 262.856 га талбайг УИХ-ын 2008 оны 05 тоот тогтоолоор Байгалийн цогцолборт газрын ангиллаар улсын тусгай хамгаалалтад авсан байна.
Их Богд ууланд 1957 онд хүчтэй газар хөдлөлт болж уулын нэгэн оргил тасран унаж хоёр голын хөндийг хааснаар эдүгээ “Хөх нуур”, “Ногоон нуур” нэртэй үзэсгэлэнт хоёр нуурыг бий болгосон нь гадаадын жуулчдын сонирхлыг гойд татдаг билээ.
Эдэлбэр газарт байгалийн ил болоод далд баялаг болох хоолны улаан давс, малын тэжээл, хужир, зэрлэг сонгино, гоёо, хармаг, арц, чихэр өвс, лидэр алтан гагнуур, вансэмбэрүү, мөгз, цулхир, чулуун нүүрс, альбасторын чулуу, шөрмөсөн чулуу, өнгө бүрийн шороон будаг, барилгын хүрмэн чулуу мэтийн баялагтай, таван хошуу малын бэлчээр хосолсон энэ нутгийн бэлчээрийн гол ургамал нь шар улаан бударгана, дэрс, зэгс, хиаг, хялгана, агь, сазаг, шаваг, тэсэг, багалуур, заг буйлс, улиас байдаг.
Их Богдын нурууны ноён оргил, далайн түвшнээс дээш өндөр Их Богд уул, түүний салбар Бага Богд уул, Жаранбогд уул, Дулаан Богд уул зэрэг сүрлэг сайхан уулс, 140 хавтгай дөрвөлжин км талбайтай Орог нуур, Холбоолжийн их бага улаан давст нуур, Түйн голын цутгалан зэрэг тогтмол ба урсгал устай гол, нуурууд үзэсгэлэнт газрууд байдаг.
Нутгийн өмнөд хэсэгт орших эх нутгийн минь өвөг дээдсээс уламжлагдан бишрэн шүтэж, идээ цагааныхаа дээжийг өргөж арц хүж тэргүүтнээрээ ариулан сүсэглэн мөргөж ирсэн их говийн сүрлэг уулс Алтан Манзушир хэмээх энэ их хайрхан уул нь уртаашаа 18 км өргөөшөө 5-6 км эргэн тойрондоо 38 км талбайг эзлэн далайн түвшнээс дээш өргөгдсөн үзэсгэлэн төгөлдөр нутаг билээ.
Энэ уулын хаанаас нь ч харсан дэлийг нь зассан морь, өрөөд тавьсан шагай шиг мөртлөө орой дээр нь гарахад тал хөндий жижигхэн уул толгодтой говь хангай хосолсон юм шиг ургамалтай байдаг нь нэн сонирхолтой.
Энэ уул нь 108 өтөг бууц бор шороотой 108 агуй хөндийтэй, агуй бүрийн үүдэн дээр арвин гэгээн Хандмаа нар зогсон сартуул түмэндээ ариун цацлаа өргөн мишээж байдаг.
2014 онд Өмнөговь аймгийн оюутан залуучуудын ГУРВАН САЙХАН шинэ жилийн цэнгүүнийг санаачлан ивээн тэтгэж, нутгийн оюутан залуустай хамтран анх удаа зохион байгуулсан.
2004 онд "Эрхэт Монгол" ХХК-ийг хэвлэл мэдээлэл, шуудан харилцаа, үйлдвэрлэл, гадаад худалдаа, барилга угсралтын чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг 17 охин компанитай, 470 гаруй ажилтантай Бизнесийн Групп болгон өргөжүүлсэн.
2008 онд Монголын Маркетинг Менежментийн Хүрээлэнг санаачилж, хэвлэл мэдээлэл, маркетинг, сургалт, судалгаа, пи ар агентлагуудын захирлуудтай хамтран үүсгэн байгуулсан.
1996 онд Нийслэлийн Ерөнхий Боловсролын 17 дугаар дунд сургуулийг төгсөж, мөн онд МУИС-ийн Математик компьютерын сургуулийн дэргэдэх математикийн гүнзгийрүүлсэн сургалттай ангийг дүүргэсэн.
2004 онд "Их Монгол Шуудан" ХХК-ийг үүсгэн байгуулах хөрөнгө оруулалтыг хийж, Монгол Улс даяар 43 салбар нэгжтэй, 170 гаруй ажилтан албан хаагчтай хувийн шуудангийн сүлжээг байгуулсан.
2004 онд "Хүүхдийн нэвтэрхий толь" сэтгүүлийг үүсгэн байгуулж 2005-2014 онд “Хүүхдийн нэвтэрхий толь” сэтгүүлийн Ерөнхий эрхлэгчээр ажилласан.
2004 онд Өмнөговь аймгаас УИХ-ын сонгуульд нэр дэвшигчийн Хэвлэл мэдээлэл, Сонгуулийн маркетинг хариуцсан зөвлөхөөр ажиллаж сонгуулийн ялалт байгуулсан.
2015 онд Монголын цахим сэтгүүл зүйн анхдугаар чуулганыг санаачлан МОСАХ, МСНЭ-тэй хамтран Төрийн ордонд зохион байгуулж, Улаанбаатарын цахим тунхагийг батлан гаргасан.
2014 онд “Өмнөговь аймгийн өрх бүрт хоёр тонн нүүрс үнэ төлбөргүй олгоё” төслийг санаачилж, Өмнөговь аймгийн засаг дарга, ИТХ-д төслөө хүргүүлсэн.
Үүнээс гадна мөн л Нью Орлеанс Пеликансын эсрэг 11 сарын 4-нд өөрийн замналынхаа дээд үзүүлэлт буюу 38 оноог авснаар баг нь нэмэлт цагт 112:111 харьцаатай хожиж байв.
Мөн Девин Бүүкер 19 нас буюу хамгийн залуудаа 1000 оноонд хүрсэн дөрөв дэх "залуу тоглогч" болсон бөгөөд түүний өмнө нь Леброн Жеймс, Коби Брайант, Кевин Дюрант нар бичигддэг юм байна.
Мөн 2004-05 оны улирлаас хойш замналынхаа эхний 90 тоглолтын дундаас 9-өөс олон тоглолтод 30+ оноо авсан тоглогч Дэвин Бүүкэрийг нэмээд 4 байдаг ба Кайри Ирвинг, Блэйк Гриффин, Стефен Карри нар юм.
Сонирхолтой нь яг жилийн өмнөх 2016 оны 3-р сарын 26"ны өдөр Лос Анжелес Лэйкэрс багийн талбайд Финикс Санс баг зочлон тоглоход Коби Брайант түүнд өөрийн нэрийн пүүзэн дээрээ "Домог болоорой" гэсэн бичигтэй, гарын үсэгтэй пүүзээ бэлэглэж байжээ.
Бүүкер нь Вероника Гутьеррес ба Мэлвин Бүүкер нарын хүү бөгөөд эцэг нь 1994 онд Миссурид онооны хамгаалагчаар тоглодог байхдаа оны шилдэг 8 тоглогчийн тоонд багтаж байсан.
Дөрвөн насныхаа төрсөн өдөрт тэрбээр гранд төгөлдөр хуурыг бэлгэнд авч байсан бол дараа жил нь пянз тоглуулагч авч, түүн дээр Элвис Пресли, Клифф Ричард, Битлз зэргийг сонсдог байж.
Фалько (жинхэнэ нэр Йоханн „Ханс“ Хөлцель, герм. „“ ; * 1957 оны 2 сарын 19-нд Венад төрсөн; 1998 оны 2 сарын 6-нд Пуэрто Платагийн ойролцоо, Доминикан) нь Австрийн дуучин байсан юм.
Фалькогийн аав Алойс нь Доод Австриас гаралтай ба суурь машины цехэд цехийн ахлахын ажилтай, харин түүний эх Мариа нь Бургенланд мужийн Бад Тацманнсдорфоос гаралтай бөгөөд Фальког төрөх үед Венийн Пенцинг дүүрэгт угаалгын газрын салбарыг хариуцсан даргын ажил хийдэг байжээ.
НҮБ-ын Үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх чөлөөний Тусгай илтгэгчийн 2012 оны тайланд “Сэтгүүлч бол нийгмийн салбаруудад, эсвэл нийгэмд бүхэлд нь мэдээлэл өгөхийн тулд үйл явдлыг ажиглаж, тодорхойлон тайлбарладаг, баримтжуулдаг, мөн нийгэмд нөлөө үзүүлж буй үйл явдал, мэдэгдэл, бодлого, төлөвлөгөөнд шинжилгээ хийж, ийм мэдээллийг системд оруулах, баримт сэлт цуглуулах зорилготой хүн хувь юм” гэжээ.
Сэтгүүлч нь олон нийтийн хэвлэл мэдээллээр дамжуулан сэдвийн мэдээлэл ба үзэл бодлыг олон нийтэд нийтлэх, түгээх ажлыг үндсэн мэргэжлээ болгон ажилладаг хүн юм.
Урд жигүүрийн аэродинамикийн хийц нь ард яваа тэрэгний аэродинамикт хэмээн нэрлэгдэх нөлөөтэй ба энэ нь гүйцэд түрүүлэхэд ихээхэн саад учруулдаг учраас түүний хийцийг өөрчлөх гол шалтгаан болсон юм.
Миланы автомашин үйлдвэрлэгч Алфа Ромео нь тус уралдааны жүчээний хөрөнгөнөөс эзэмшил байхгүйгээс гадна техникийн болон зохион байгуулалтын хувьд ч ямар нэгэн оролцоо байхгүй.
Жолооч нарын аюулгүй байдлыг сайжруулах үүднээс шинэ бээлийтэй болгосон ба энэ нь жолоочийн зүрхний цохилт, хүчилтөрөгчийн хангалт зэргийг хянан уг мэдээллээ командын төв рүү мэдэгдэж байх юм.
Хөдөлгүүрийн хувьд хэдийгээр нэр нь өөр боловч Мерседес өөрийн үйлдвэрийн баг болон Уильямс уралдааны жүчээнд нийлүүлж байгаа хөдөлгүүртэй яг адилхан хөдөлгүүр юм.
Хэрвээ энэ жинд хүрэхгүй бол кабины нээлхий хэсэгт ОУ-ын автомашины холбооноос лацдан бэлтгэсэн нэмэлт жинг бэхлэн оруулах ба үүгээр жолоочийн жинг гүйцээн хүргэх юм.
1951 оны ЭХКН-ын хоёрдугаар Их хурал Энэтхэг-хятадын хойгийн гурван улсыг төлөөлсөн 3 нам болгон ЭХКН-ыг хуваахаар шийдсэн боловч дөнгөж 1955 оны 3 дугаар сарын 22-нд хуралдсан Лаосын Ардын Намын Анхдугаар чуулганаар албан ёсоор нам байгуулснаа зарласан аж.
Лаост олон жил үргэлжилсэн иргэний дайны дараа буюу 1972 оны 2 дугаар сард Намын хоёрдугаар хурлаар нэрээ өөрчилж өнөөгийн Лаос Ардын Хувьсаглт Нам гэсэн нэрээ авч зорилт зорилгоо шинэчилсэн байна.
1975 онд Засгийн эрхэнд гарснаар гишүүдийн тоо эрс нэмэгдэж 25 мянгад хүрсэн бөгөөд 1991 онд Намын 5 дугаар Их хурлаар 60 мянган гишүүнтэй болсноо зарласан нь нийт хүн амын 1,5% хүрээд байгаа ажээ.
Намын өдөр тутмын үйл ажиллагааг удирдах дээд шатны байгууллага ЛАХН-ын Улс Төрийн Товчоог Төв Хорооны бүгд хурлаас, Төв Хорооны бүрэлдэхүүнийг таван жилд нэг удаа хуралддаг намын Их хурлаас тус тус сонгодог байна.
1990-ээд оны эхээр “ах дүүгийн” баридлагатай ЗХУ задран унаж, социалист систем үгүй болсон хэдий ч Лаосын эрх баригч Лаос Ардын Хувьсгалт Нам улс төрийн хяналтаа хадгалсаар, улс орноо удирдан чиглүүлсээр байна.
Түүний 1982 онд бичиж, хэвлүүлсэн "Аян замын тэмдэглэл" номд нь явсан газрын сонин хачин, хүн ардын амьдрал, ёс заншил, манай тамирчдын амжилт ололт, ялалт ялагдал гээд маш сонирхолтой олон нийтлэл багтсан байдаг юм билээ.
1967 онд Мексикийн нийслэл Мехико хотод зохиогдсон зуны олимпийн тоглолтын өмнөх чөлөөт бөхийн тэмцээн, 1968 оны Францын Греноблийн өвлийн Олимпийн тоглолт, 1976 онд Канадын Монреал хотод зохиогдсон зуны олимпийн тоглолтод Монголын багийн хамгийн хэрэгтэй хүн нь манай "бадарчин" байсан гэдэг.
Мөн 1974 онд Туркийн Стамбул хотод болсон Ази тивийн их наадам, 1975 онд Ром хотод зохиогдсон олон улсын олимпийн их хурлын төлөөлөгч, 1974, 1978 оны Азийн зуны долоо, наймдугаар тоглолт 1971 онд Японд болсон идэрчүүдийн чөлөөт бөхийн аварга шалгаруулах тэмцээн, 1984 онд Испанид болсон идэрчүүдийн самбо бөхийн тэмцээн, 1990 онд Итали, Японд болсон чөлөөт бөх, сонгомол бөхийн барилдааны дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн гээд олон тэмцээн уралдаанд эмч, хэлмэрч бас сэтгүүлчээр ажиллаж явжээ.
Гүйлтийн маршрут нь Улсын Их дэлгүүрийн урдаас зүүн тийшээ гүйж, Эрүүлийг Хамгаалах яамны хажуугаар Их тэнгэрийн засмалд орж, Их тэнгэрийн гүүрээр гарч, Туул голын урд хаяагаар Зайсан толгойн чиглэлийн автобусны замыг даган гүйсээр гарсан газраа ирдэг байж.
Энд тэндхийн түмэн хэлийн хүмүүстэй уулзахдаа аргалахыг аргалж, залилахыг нь залилж, тус дэм болох нэгэнд нь тусалж явдаг бадарчин хэмээгч нь ямартаа ч юм үзэж, нүд тайлсан нэгэн байлаа.
Н.Эрдэнэпэл, Т.Гомбодорж, Г.Бат-Очир, Р.Гарамсэд, М.Галаарид, Л.Лувсан, О.Дагважанцан нарын лам байсан хүмүүсийн хүсэлтээр Улсын бага хурлын 1944 оны 34 дүгээр тогтоол гарч, Улаанбаатарт Мөргөлийн дуганыг нээсэн.
Фенилаланинаас бие махбодид нийлэгжиж болох тирозин нь уураг, уураг, цацагт хяруул, загас, сүү, тараг, зуслангийн бяслаг, бяслаг, газрын самар, бүйлс, хулууны үр, кунжутын үр, шар буурцаг гэх мэт олон төрлийн уураг ихтэй хүнсний бүтээгдэхүүнээс олддог.
Хөгжмийн зохиолч Ч.Сангидорж нь 1960 -аад оны дунд үеэс уран бүтээлийн гараагаа эхэлж "Зулай цагаан Алтай", "Монгол далай", "Хатан тунамал Туул" зэрэг нийтэд алдартай 500 гаруй дуу, "Хамгийн сайхан ээж", "Хүүгийн бодол" зэрэг 50 гаруй хүүхдэд зориулсан бүтээл туурвиж ард олныхоо хүртээл болгосон юм.
Түүний дуун уран бүтээлүүд нь байгаль эх дэлхий, элбэрэл журам, гүн хүндэтгэлийн утга агуулга шингэсэн уянга аялгуугаараа сонсогчдийн таашаалыг байнга хүлээсээр ирсний зэрэгцээ мэргэжлийн болон ардын авьяастнуудын дуулах ур чадварыг хөгжүүлэхэд их хувь нэмэр болсоор иржээ.
Ч.Сангидорж нь "Хирошима 1945", "Рихард Зорге" зэрэг симфони уран сэтгэмж, "Халх гол" симфони найраглал, симфони удиртгал, төгөлдөр хуурын сонатууд, ардын дууны 60 гаруй найруулга, прелюди 50 гаруй, жүжиг киноны хөгжим зэрэг дан хөгжмийн олон арван бүтээлүүдийг туурвиснаас төгөлдөр хуурт зориулсан 3,4, 11 дүгээр сонатууд нь өөрийн гэсэн өвөрмөц дуурьсал,хэм хэмнэлийн эрхэмлэг шинж, арвин баялаг өнгө будаг, шинэлэг өнгө аясаараа бусдаас тод ялгардаг юм.
Бага дунд сургууль, Улаанбаатар хотын "Хүн эмнэлгийн техникум"-ын эм зүйчийн анги, 1962-1966 онд Багш нарыг Бэлтгэх Сургуулийн хөгжмийн багшийн анги, ЗХУ хуучин нэрээр -ын Казахстаны Алма-Ата хотын Хөгжмийн Дээд Сургуулийн хөгжмийн мэргэжлийн ангид тус тус суралцсан бөгөөд 1978 онд УБДС-ийг хөгжмийн багшийн мэргэжлээр суралцаж төгссөн байна.
Баянцагааны хөндийн буган хөшөөдөөс анхны байрандаа байгаа, нарийн бүтэц, зохион байгуулалт бүхий тахилгын цогцолбортой, уран нарийн сийлбэртэй онцгой нэг хөшөө бий.
Энэ хөшөө нь өөрийн тахилгын цогцолборын төв хэсэгт газарт унаж шороонд булагдсан байсныг Монгол-Монакогийн хамтарсан «Хойд Тамир-Хүнүй» төслийнхөн босгож, бүрэн баримтжуулалт хийж, тахилын цогцолборын дэвсгэр зургийг үйлдэн, битүү чулуун дараастай гурван тахилгын байгууламж малтан шинжилсэн байна.
Энэ хөндийгөөс одоогоор нийт 18 буган хөшөө илэрч олдоод байгаа бөгөөд тэдгээр нь өөрийн анхны байрандаа, бусад төрлийн дурсгалд буюу ихэвчлэн дөрвөлжин булшинд ашиглажээ.
“АЙСЭК”-ийн “Дэлхийн айн дурын ажилтан” хөтөлбөр нь олон улсын хэмжээнд явагддаг айн дурын ажиллагаа бөгөөд 18-29 насны залуус “НҮБын тогвортой хөгжлийн 17 зорилт” дээр тулгуурлаж гадаад улсад сайн санааны үйл ажиллагаа явуулдаг.
Энэхүү програм нь богино хугацааны буюу 6-8 долоо хоногийн хугацаанд үргэлжилдэг ба “АЙСЭК”-тай хамтарч ажилладаг Ашгийн төлөөх бус байгуулагад ажиллахын хажуугаар аялах боломжийг мөн олгодогоороо давуу талтай.
Хөтөлбөрүүд нь бага насны хүүхдүүдэд хичээл заах буюу багшлах, СҮРЬЕЭ/ ДОХ өвчний талаарх мэдээллийг олон нийтэд таниулах, хүний эрхийг хамгаалах ажил, хүрээлэн буй орчны тогтвортой хөгжлийг хангах зэрэг олон олон үр нөлөөтэй ажлуудыг багтаадаг.
“АЙСЭК” ба “НҮБ” хоёрын гол холбоо нь, олон улс ба дэлхийн хүрээнд удаан хугацаанд оршин тогтнох хөгжил цэцэглэлтийг бүтээх ил гарч ирээгүй потенциал өндөртэй, манлайлах чадвартай залуу үеийг нээн илрүүлэхэд оршдог.
Жил бүр “АЙСЭК” байгууллага нь 500 гаруй томоохон хурлыг 100,000 оюутан залуус дунд зохион байгуулж тэднээс 40,000 оюутан залуусыг сонгож, манлайллын байр суурийг хүртээдэг.
Мөн 120+ орны 2400 гаруй их дээд сургуулиудад “АЙСЭК” байгууллага нь идэвхтэй байдаг бөгөөд энэхүү байгууллагын нийгмийн зорилтот хөтөлбөрүүд нь ойролцоогоор 27,500 их дээд сургуулийн оюутнууд болон дөнгөж их сургуулиа төгссөн залууст гадаад улсыг зорьж, сайн дурыг ажил хийх гайхалтай боломжийг олгодог.
Энэхүү байгууллагын сайн дурын ажил нь “НҮБын тогвортой хөгжлийн 17 зорилт” дээр тулгуурлаж хэрэгждэгээрээ онцлог бөгөөд сайн дурын ажилтан тухайн нэг “АЙСЭК”-ийн салбар улсад очиж хийсэн сайн дурын үйл ажиллагаа нь эргээд тухайн орны хэмжээнд үнэлэгддэг юм.
"АЙСЭК "нь дэлхийн бизнес эрхлэгчдийн хөтөлбөрийн хүрээнд энэ чиглэлээр хувь нэмрээ оруулж байгаа бөгөөд залуу хүн зорилгоо дэвшүүлэх, өсч хөгжихийн тулд гадаадад бизнес эрхлэгчидтэй хамтран ажилладаг; улмаар өөрийн сүлжээгээ өргөжүүлэх, хувь хүний болон мэргэжлийн түвшинд хөгжүүлэх боломжийг дэлхий нийтийн боломжоор дамжуулан бизнес эрхлэгчдийг хөгжүүлэх явдал юм.
1960 онд Америкийн Нэгдсэн Улсын Моррис Вүлф хэмээх хүн “АЙСЭК” байгууллага дахь хамгийн анхны ерөнхий нарийн бичгийн даргаар сонгогдож, Швед улсын Женев хотод анхны “АЙСЭК ОУлсын байнгын төв оффис”-ыг байгуулжээ.
Дараагийн арван жилд “АЙСЭК” нь Зүүн Ази, Австрали, олон Европын улсууд, Африк, Хойд Америк зэрэг улсуудад улам илүү тэлэн, газар авч, 1969 оны байдлаар гэхэд 43 улсад оролцоогоо нэмэгдүүлэв.