polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Михаэль спорт автомашины 1990 оны уралдааныг Карл Вендлингертэй адилхан оноотойгоор тавдугаарт байрт бичигдсэн бол дараа жилийнх нь дэлхийн аваргаар дахиад л Вендлингертэй адилхан оноогоор есдүгээр байранд оржээ.
Тэрээр эргэлтэн дээр 280 км/ц хурдтай явтал түүний тэрэг нь ар талаа эхэлж шидэн замаас гарч, замын гадна талын хайрган дэвсгэр дээр бүтэн хоёр эргээд дугуйн дээрээ буцаж буулаа.
Оны дунд үеэс Феррари үндсэндээ бусад багуудаас илүү байгаа нь мэдэгдэн ерөнхийдөө түрүүлэх шинжтэй байсан ч уралдаан болгон ихэд сонирхолтой өрнөж байлаа.
1990 болон 1991 онд спорт загварын автомашины дэлхийн аваргын тэмцээнд идэвхтэй оролцож байгаад 1991 анх удаа формула 1-ийн Бельгийн Гран Прид Жордан багийг төлөөлөн оролцов.
Австрийн гран-при дээр Феррари багийн шийдвэрээр Рубенс Барричелло хэдийгээр тус уралдааны турш түрүүлж явсан ч яг барианд орохын өмнө Михаэльд зам тавьж өгөн түрүүлүүлсэн байна.
Харин багийн дарга Жан өөрийн зааврыг зөвтгөн: "Манай баг сүүлийн жилүүдэд гурав дараалан жолоочийн дэлхийн аваргад ялагдал хүлээсэн, бидэнд хүчтэй өрсөлдөгчид байгааг бүгд мэднэ. Тиймээс бид тухайн нөхцөл байдлаас шалтгаалан багтаа хэрэгтэй шийдвэрийг л гаргах болно" гэж хэлсэн байна.
В 194 загварын тэрэг нь "өндөр" хамартай байсан ба түүний өмнөх загварууд ч адилхан өндөрт байрласан хамартай байсан нь бусадтай тэрэгтэй харьцуулахад тэс эсрэгээр нь хийж байв.
Михелин тус уралдааны өмнө мэдэгдэл хийн манай дугуйтай уралдахгүй байх, дугуйнууд нь хагарч задрах магадлал маш өндөр байгаа тухай тайлбар хийсэн ба дээрээс нь америкийн иргэний хуулиар осол аваар гаргагч нь өндөр торгууль төлөх болдогоос ч айн бусад тамирчидыг оролцохыг нь хориглосон байна.
Хамгийн сүүлчийн Австралийн гран при уралдаанд Михаэль түрүүлж явсан боловч жолоодлогын алдаа гаргасанаар замаасаа гарсан ба буцаж замдаа орохоор бага хурдтай явж байхад нь Дамон гүйцэж түрүүлэх гэж байгаад мөргөсөнөөр хоёулаа барианд орж чадаагүй юм.
Гэвч тэрээр энэ тухайгаа: "Би хэн нэгнийг уралдаанд бүтэлгүйтээсээ гэж хүсэн итгэл найдвар тавихгүй байна. Надад сайхан уралдаанд уралдааныг түрүүлэн дуусгах бодол л байна. Бидний зүгээс бүх л хүчээ дайчлан уралдаад тэмцээнийг нэг болон хоёрдугаар байрт орж дуусгах, тэгээд зохион бүтээгчийн дэлхийн аварга цолыг баг маань авч чадах үгүйг л харах үлдлээ" гэжээ.
Михаэль багийн хамтрагч Барричеллог түрүүлээсэй гэсэн итгэл найдвар тавиж байсан биеллээ олон тэр ч түрүүлсэн бол харин өөрөө жолооны алдаа гарган Такуматай мөргөлдөн хугацаа алдан явсаар наймдугаар байрт оржээ.
"Би ихэнх дэлхийн аварга цолоо түрүүлж байж авсан бол өнөөдөр 8-р байранд орсон мөртлөө дэлхий аварга боллоо. Тиймээс миний хувьд жаахан сэтгэл дундуурхан байна."
1992 оны Өмнөд Африкийн гран-прид дөрөвдүгээр байрт орсоны дараа Михаэль дараагийн гурван гран прид шагналт байрт шалгарав: Мексик болон Бразилын уралдаанд гуравдугаар байрт орсон бол Испанид хоёрдугаар байр.
Үүний дараагийн хоёр уралдаан Канад болон Германд түрүүлсэнээр Формула 1-д орсоны жилийн ой дээрээ Бельгийн Гран При дээр солигдмол цаг агаартай байхад түүний ухаалаг дугуй солилтын хүчинд анхныхаа ялалтыг авлаа.
Түүний моторт спорттой амьдралаа холбосон гараа нь бүр эрт дөрвөн настайгаасаа эхэлсэн бөгөөд түүний эцэг нь Михаэльд 5 морины хүчтэй мотор бүхий кетт кар бэлэглэсэнээр эхэлжээ.
Тус клуб нь 1964 онд нээгдсэн бөгөөд 1961 онд Формула 1-ийн уралдаанд осолдон нас барсан Формула 1-ийн нисгэгч Вольфганг Граф Берге фон Трипст зориулан ингэж нэрлэжээ.
1996 оны улиралд зориулан Феррарри арван цилиндр бүхий мотор шинээр тэргэндээ угсарсан бөгөөд 1989 оны улирлаас хойш хэрэглэж байсан арван хоёр цилиндрт хөдөлгүүрээсээ татгалзав.
Хөдөлгүүрийг нь, арван цилиндрт хөдөлгүүрийг үйлдвэрлэн нэлээд туршлага суусан японы Хондагийн үйлдвэрийн инженерүүд нь ихэд сайн хийсэн нь тус хөдөлгүүрийг угсран уралдсан уралдаануудаас илэрхий мэдэгдэж байв.
Силверстоуны тэмцээн дээр Михаэлийг буруутгасан хэд хэдэн үйл явдал болсон: эхлээд түүнийг тэмцээн дээр хасан гаргасан боловч тэмцээний төгсгөлд буцаан уралдуулав.
Түүний унасан Бенеттоны тэрэг нь Жорданы тэрэгтэй харьцуулбал явалтын хувьд болон техникийн хувьд хамаагүй муу тэрэг байсан тухай Михаэль: "Миний тэрэг гүдгэр товгор л үзвэл үсэрдэг, зүтгэлт маш муутай байсан, эргээд бодоход пиреллигийн дугуйнд байсан байна лээ" гэж өгүүлжээ.
Ингээд энэ улирлын дэлхийн аварга цолыг Михаэль хүртсэн ба Феррарид 1979 онд Жоди Шектерийн авсан жолоочийн дэлхийн аварга цолноос хойш тасраад байсан цолыг буцаан авчирч өглөө.
Дэлхийн долоон удаагийн аварга, 91 түрүү, 68 поле байрлал буюу нэгдүгээр байрны гараа, болон 77 хамгийн хурдан тойргоороо формула 1-ийн түүхэнд хамгийн өндөр амжилт гаргасан нисгэгч юм.
Энэ улиралд нийт 18 гран при уралдаан болсоноос Михаэль 13-т нь түрүүлэн дэлхийн аварга цолыг долоо дахь удаагаа авсан бол Феррари 6-удаа дараалан зохион бүтээгчийн дэлхийн аварга цолыг хүртжээ.
Гурав дахь гран пригийн өмнөх бэлтгэл дээр Рубенс Барричелло нэлээд хүнд осолд орсон бол дараа өдрийн хугацаат уралдаан дээр Роланд Ратцэнбергер осолдон нас барсан юм.
1993 онд Вилли нь Рикардо Патресе, Михаэлиэс хамаагүй өндөр цалин авдаг болохыг мэдсэн бөгөөд Бенеттонтой хийсэн гэрээндээ ингэж өөр хооронд нь ялгаатай цалин өгөхгүй байхыг тусгасан байжээ.
Тэмцээний дараах сэтгүүлчдийн тависан "Та Аиртон Сеннагийн хувийн рекордыг эвдлээ. Энэ талаарх сэтгэгдэлээ бидэнтэй хуваалцаач?" гэсэн асуултанд тэрээр ямар нэг хариулт өгөлгүй уйлсан аж.
Үүнийг нь италийн хэвлэлүүд болон фенүүд нь "Уг нь Михаэль сэтгэлийн хөөрөл багатай биеэ барьж чаддаг нэгэн, гэтэл энэ удаа уйлсан нь түүний хэр зэрэг хүн чанартай хүн болохын илэрхийлэл боллоо" хэмээн мэдээлж байлаа.
Яг уралдаан дээр Жанкарло Физикеллаг гүйцэж түрүүлэх гэж байгаад түүний урд гуприйг дугуйгаараа шүргэн хагархай дугуйгаа солиод буцаж орох хоорондд хамгийн сүүлчийн байранд орсон байна.
Тус сэтгүүлчидтэй уулзсан уулзалт нь буруу тийш эргэн, Феррари нэг сая долларын торгуулиар торгуулсан ба энэ нь тухайн баг ийм нөхцөлд энэ шийдвэр гаргасан тохиолдолд торгоно гэсэн дүрэм байхгүй учир Михаэль Шумахер шагналын тавцанд Барричеллог 1-р байрын тавцан луу түлхэн гаргасан нь байж болшгүй үйлдэл гэх шалтгааныг нэрлэжээ.
Үүнд хоёрдугаар байрт орсон нисгэгчийн оноо нь түрүүлсэн нисгэгчийн онооноос ердөө л хоёр онооны бага байхаар тогтсон нь хоёрт орсон нисгэгчийн оноог хамаагүй өндөрөөр үнэлсэн явдал боллоо.
Ингээд шинээр дахин эхэлсэн ба тэрээр 22-р байрлалаас хөдөлсөн ч гуравт орсоноор дэлхийн дэд аварга цолыг хүртэн, харин Мика Хаккинен дэлхийн аварга болжээ.
Михаэль Шумахер нь 1969 оны нэгдүгээр сарын 3-нд Ролф Шумахер болон түүний эхнэр Элизабет нарын анхны хүү болон Хюрт-Хермюльхаймд төрсөн бөгөөд түүний эцэг Ролф Михаэлийг төрөх үед пийшин өрөгч байгаад сүүлд Керпенд карт уралдааны замын түрээслэгч хийж байжээ.
Михаэль өөрөө энэ талаар сүүлд дурсахдаа: «надад их сонин сэтгэгдэл төрж байсан, уг нь надад Жордан баг Формула 1-д орох боломжийг олгосон байтал би ганцхан уралдааны дараа орхиж явсан, гэвч миний зүгээс Бенеттонд спортоор илүү амжилтанд хүрнэ» гэж үзсэн.
Сүүлд 2005 онд энэ явдлын талаар Жорданы өгсөн тайлбартаа: "Энэ уралдаанд Михаэль өөрөө оролцох сонирхол байгаагүй, харин Стефан Йоханссоны сонирхол байсан буюу германчуудын мөнгөний төлөө найруулсан хор байсан" хэмээн гэмээ хүлээсэн байна.
Хятадын гран-при дууссаны дараа Михаэль тухайн үеийн дэлхийн аваргатай онооны хувьд тэнцүү болсон бөгөөд ахиад хоёр уралдаан үлдсэн байсан нь түүний хувьд мэргэжлийн тамирчны амжилтаа дахин дэлхийн аварга болон дуусгах сайхан боломж байлаа.
Карт уралдаанд Михаэль оролцож байхдаа тэрээр сүүлд түүний өрсөлдөгчид болох Хайнц-Харалд Френтцен болон Ник Хайдфельд , эсвэл финландын Мика Хаккинен болон Мика Сало нартай таарч байж.
Сэтгүүлчидтэй уулзах уулзалтын өмнө Жан Тодт нисгэгч нартайгаа тусгайлан уулзаад энэ болсон явдал нь багийн шийдвэр байсан, тиймээс ганцаараа шийдэн уралдаж болоогүй гэж тайлбар өгөхөөр тохирсон байна.
Хил заагийн хувьд Сүхбаатар аймгийн Эрдэнэцагаан сум бүхэлдээ, Сүхбаатар сумын зүүн урд хэсэг, Асгат сумын зүүн болон зүүн урд хэсэг, урд хэсэг, Дарьганга сумын зүүн хойд хэсэг, Дорнод аймгийн Матад сум бүхэлдээ, Халхгол сумын баруун хэсэг, Баянтүмэн зүүн урд хэсэг, Булган зүүн урд хэсгийг багтаан нийтдээ 53371,6км2 талбайг эзэлдэг.
“Сав газрын захиргааны талаар авах арга хэмжээний тухай” Засгийн газрын 2012 оны 254 дүгээр тогтоол, “Мэннэгийн талын сав газрын захиргааны бүтэц, орон тоо, дүрэм батлах тухай” Байгаль орчин, ногоон хөгжлийн сайдын 2014 оны А-26 дугаар тушаалаар байгуулагдсан.
Аригбөх монголын хаан ширээнд суух бэлтгэл хийж буй тухай мэдээг Хубилай сонсмогц яаравчлан Кайпин /хожмын Шанду/ хотод билгийн 1260 оны 3-р сарын 24-нд буюу аргын 1260 оны 5-р сарын 6-нд нэгэн Их хуралдай зарлан хуралдуулж, өөрийгөө Монголын зүй ёсны Их хаан хэмээн өргөмжилсөн байна.
Хонгорын элсний ойр хавийг бүхэлд нь харахад урдуураа хадтай уул, дундуураа ургамал ургах аргагүй элсэн манхан, хойд бэлээр нь гол урсаж ногоорсон баянбүрд харагдах нь тун үзэсгэлэнтэй.
Хонгорын элс нь шовх оройтой үргэлжилсэн алтан шаргал уул бий болгож ар ёроолоосоо урсгал булаг, ногоон зүлэгтэй, түүний хөвөөгөөр мал сүрэг налайн бэлчиж адаг цагаан нууранд нь усны шувууд ганганалдан чухам нүдийг хужирласан нутаг юм.
Өмнөговь аймгийн бүх нутгийн 3 орчим хувийг эзэлдэг элсэн нуруу, манхан, тармаг элсээс Сэврэй, Номгон, Зөөлөн уулийн ар хоолойг дагаж баруунаас зүүн тийш 185 км үргэлжлэн 925 ам дөрвөлжин км талбай эзлэх Хонгорын элс хамгийн том бөгөөд Монгол улсын томоохон баянбүрдийн нэгэнд тооцогдох юм.
Хонгорын элсний баруун үзүүрт орших баруун зүүн Шургуул, Тал гашуун, Адаг гашуун, Талын цүнхэл, Хоохорын тээг, Хун нуурын шал, Харын боом, Шар хулсан зэрэг хиаг, хулс,ширэг, заг, сондуул, хужир бүхий сонин тогтоцтой хонхор хотгор газар юм.
Түмэндэмбэрэл нар үзүүрлэн аймгийн заан цолоо баталсан бол Налайх дүүргийн баяр наадамд Говь-Алтай аймгийн Бугат сумын харьяат Налайх дүүргийн бөх аймгийн хурц арслан Ц.
Бямба-Очир, Баянхонгор аймгийн баяр наадамд Заг сумын харьяат цэргийн арслан Д.Цэрэнтогтох, Дорнод аймгийн баяр наадамд Цагаан-Овоо сумын харьяат аймгийн арслан Д.Ариунмөрөн, Орхон аймгийн баяр наадамд Завхан аймгийн Завханмандал сумын харьяат аймгийн арслан Б.
Баянхонгор аймгийн баяр наадамд Баянбулаг сумын харьяат аймгийн хурц арслан Н.Золбоо түрүүлэн " Бадрангуй " чимэг, Бүх цэргийн баяр наадамд Говь-Алтай айгмийн Чандмань сумын харьяат аймгийн арслан Б.
Хишигбаатар, Баян-Өлгий аймгийн баяр наадамд Цэнгэл сумын харьяат аймгийн арслан У.Береке, Дундговь аймгийн баяр наадамд Эрдэнэдалай сумын харьяат аймгийн арслан Д.Дэлгэрбат, Өмнөговь аймгийн баяр наадамд Хүрмэн сумын харьяат аймгийн арслан Ш.
Цэргийн наадам болон хорин нэгэн аймгуудын баяр наадам, Налайх дүүрэг, Багануур дүүргийн баяр наадмууд оролцоод аймгийн цол олгох хорин дөрвөн наадам зохион байгуулагдсанаас аймгийн харцага долоо, аймгийн нэмэх начин дөрөв, аймгийн начин дөрөв, цэргийн начин нэг, сумын заан хоёр нийт арван найман цолтон цолоо ахиулан аймаг болон цэргийн заан цолыг хүртлээ.
Цэргийн наадам болон хорин нэгэн аймгуудын баяр наадам, Налайх дүүрэг, Багануур дүүргийн баяр наадмууд оролцоод аймгийн цол олгох хорин дөрвөн наадам зохион байгуулагдсанаас аймгийн заан найм, аймгийн харцага тав, аймгийн нэмэх начин нэг, аймгийн начин гурав, сумын заан хоёр нийт арван есөн цолтон цолоо ахиулан аймгийн арслан цолыг хүртлээ.
Шинээр аймаг, цэргийн заан цол хүртсэн бөхчүүдийг Говь-Алтай аймгаас хоёр, Завхан аймгаас хоёр, Увс аймгаас хоёр, Сэлэнгэ аймгаас хоёр Архангай, Баян-Өлгий, Булган, Дундговь, Өмнөговь, Сүхбаатар, Төв, Ховд, Хөвсгөл, Хэнтий аймгуудаас тус тус нэг цолтнууд эзэлж байна.
Шинээр аймгийн арслан цол хүртсэн бөхчүүдийг Увс аймгаас гурав, Булган аймгаас хоёр, Говь-Алтай аймгаас хоёр Архангай, Говь-Сүмбэр, Дархан-Уул, Дорнод,Завхан, Өвөрхангай, Сүхбаатар, Сэлэнгэ, Төв, Ховд, Хөвсгөл, Хэнтий аймгуудаас тус тус нэг цолтнууд эзэлж байна.
Монгол Ардын Намын удирдлагын зүгээс анх удаа 2011 онд МАН байгуулсан 90 жилийн ойн өдөр намын дарга С.Батболд, мөн 2021 онд намын дарга Л.Оюун-Эрдэнэ нар Монгол Улсад өрнөсөн улс төрийн хэлмэгдүүлэлтэд өртөн амь насаа алдан, эд хөрөнгө, сэтгэл санаагаар хохирсон иргэд, албан хаагчид, цэргийн алба хаагч, лам хувраг, намын гишүүдийн ах, дүү, төрөл төрөгсөд, үр ач нарт гүн эмгэнэл илэрхийлж, уучлал хүсэж байв.
Нийгэмд шударга ёсыг улам бүр батжуулан тогтоох, улс төрийн ба бусад төрлийн элдэв хэлмэгдүүлэлт дахин гаргуулахгүйн төлөө тэмцэж ажиллахаа тус бүр илэрхийлж байлаа.
Үүний зэрэгцээ улс төрийн хэлмэгдүүлэлтийн адил хор хөнөөлтэй, нийгмийн тогтолцоог эвдэж, олон хүний амьдралд тохиох боломж, бололцоог боомилдог авлигатай тэмцэх, мөн хүний эрхийн соёлыг бэхжүүлэх үүднээс хууль тогтоомж, эрх зүйн орчныг өөрчлөн шинэчлэх, төрийн алба хаагчдыг сөрөг хандлагыг өөрчлөх, иргэдийн утга учиртай оролцоогч хөхиүлэн дэмжсэн ардчилал, парламентат ёсыг бэхжүүлэх санаачилгыг МАН-ын 30-р Их хурлаас дэмжин, хэрэгжүүлж байна.
Монгол Ардын Намын 2017 онд дотоод уур амьсгал хүндэрч, УИХ-ын 65 гишүүн 33 болон 32 гэсэн хоёр хэсэгт хуваагдан, Засгийн газраа огцруулж, мөн 2019 онд УИХ-ын даргыг огцруулсан зэрэг хүндхэн цаг үеийг туулжээ.
Хожим МАН-ын УИХ дахь бүлэг, УИХ-ын дарга, намын дарга, Ерөнхий сайд, Удирдах зөвлөлийн гишүүд болон бага хурлын гишүүдийн саналыг тусгаж, нийт ард иргэдийн дунд явуулсан санал асуулгад тулгуурлан Монгол Улсын Үндсэн хуульд нэмэлт өөрчлөлт хийх улс төрийн шийдвэрийг намын лидерүүдтэй хамтран гаргажээ.
Ялангуяа, Засгийн газрын тогтвортой байдал, Ерөнхий сайдын эрх хэмжээг нэмэгдүүлсэн зүйл, заалтуудыг оруулсан нь Монголын улс төрийн тогтвортой байдлыг хангахад чухал үүрэг гүйцэтгэсэн үйл явдал болсон юм.
Тэрээр нийслэлийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурал дахь Монгол Ардын Намын Бүлгийн дарга байхдаа Хавдар Судлалын Үндэсний Төвд элэг шилжүүлэн суулгах мэс заслын тоног төхөөрөмж худалдан авч, суурилуулахад шаардлагатай 1 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалтыг эрх баригчдаар шийдвэрлүүлж чадсан нь элэгний хорт хавдрын өвчлөлөөр дэлхийд тэргүүлэх болсон Монгол Улсын хувьд түүхэн шийдвэр болсон юм.
Гадны улс оронд өндөр өртөгтэй элэг шилжүүлэн суулгах мэс заслыг эх орондоо үнэ төлбөргүй хийлгэх бодит боломжийг бүрдүүлж, элэг шилжүүлэн суулгах хагалгаа 2018 оны эхний улирлаас үнэ төлбөргүй хийж эхэлжээ.
Францын мэс засалчдын академийн хүндэт гишүүн, мэс засалч Ж.Чинбүрэн тэргүүтэй элэг шилжүүлэн суулгах 64 хүний бүрэлдэхүүнтэй мэс засалчдын баг гадны өндөр хөгжилтэй орнуудад мэргэжил дээшлүүлж, эх орондоо элэг шилжүүлэн суулгаж байна.
Түүнчлэн Монгол Ардын Нам 2010 онд Монгол Ардын Хувьсгалт Нам хэмээх нэрээ өөрчлөхөд тэрхүү өөрчлөлтийг дэмжээгүй хүмүүс уг нэрээр шинэ нам байгуулж, 2021 онд Монгол Ардын Намтай нэгдэх тохиролцоонд хүртэл ажилласан болно.
Энэхүү намын өөрчлөлтийг таниулан ойлгуулах, удаа дараагийн сонгуулийн явцад нэгдэх санаачилга өрнөж байсан бөгөөд олон жилийн турш үргэлжилсэн санал, санаачилгыг бодитой биелүүлсэн, эв санааны нэгдлээр түүчээлэх ажлыг гардан хийсэн хүн бол Д.Амарбаясгалан хэмээн МАН-ын гурван үеийн төлөөлөл хүлээн зөвшөөрдөг.
Монгол Ардын Нам социал демократизм буюу нийгмийн ардчилал хэмээн монгол хэлнээ үгчлэн буулгасан үзэл баримтлалыг 2010 оноос тунхаглан мөрдөж байгаа бөгөөд 2021 онд эх хэлнээ хөрвүүлэн буулгалгүй, шинжлэх ухааны тогтсон нэр томьёогоор хэрэглэн хэвшүүлэхээр социал демократ үзэл баримтлалтай улс төрийн байгууллага болохоор хамтран шийдсэн болно.
Монгол Ардын Нам “улс орныхоо хөгжлийн бодлогыг нийтийн сайн сайхны төлөө нийгмийн нөөц, баялгийг хуваарилахад төрийн зохистой, иргэний идэвхтэй оролцоог хангаж, иргэн бүрд эрүүл мэнд, боловсрол, нийгмийн хамгааллын үйлчилгээг хүртээмжтэй, чанартай хүргэх социал демократ үзэл баримтлалд тулгуурлан явуулах болно” гэдгээ зарлажээ.
Монголын улс төрийн орчинд сүүлийн 1990 оноос хойш байгаа авлига, албан тушаалын гэмт хэрэгтэй улс төрийн нам, ялангуяа эрх барьж буй нам өөрсдөө санаачлан тэмцэх тухай бодлогыг дэвшүүлсэн нь Монголын улс төрийн түүхэнд анх удаагаа гарсан үзэгдэл байв.
Авлига, албан тушаал, хүнд сурталтай тэмцэх дэвшилтэд бодлогын хүрээнд намын дүрэмдээ ёс зүйн хийгээд авлига, албан тушаалын гэмт хэрэгт шүүхээр ял авсан, холбогдсон улс төрчдийг намын гишүүнээс хасах, улс төрийн дэмжлэг үзүүлдэггүй байх тухай хэд хэдэн дүрмийн заалтыг 30 дахь Их хурлаараа батлуулж, намын бүх шатны гишүүддээ авлигаас ангид байх соён гэгээрүүлэх хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж эхэлжээ.
Монгол Улсад хүчин төгөлдөр мөрдөж байгаа 815 хуулиас өдөр тутмын харилцааг тогтмол зохицуулдаг 318 хуульд мэргэжлийн судлаачид, хуульчдийн баг бүрдүүлэн хүний эрхийн хэм хэмжээ, жишигт нийцсэн эсэх талаар судлуулж, 800 гаруй заалт нь өнөөгийн нийгмийн эрэлт хэрэгцээг хангахгүй, өөрчлөх шаардлагатай, хүний эрхийг зөрчигдөхүйц заалтууд байгааг тодруулжээ.
Хүний эрх зөрчигдөж байгаа газар шударга ёс тогтох боломжгүй учраас дээрх хууль болон цаашид шинээр батлах хуульд хүний эрхийг зөрчсөн заалт орохоос урьдчилан сэргийлэх зорилгоор хүний эрхийг хамгаалах дэвшилтэд бодлогыг танилцуулж, Хүний эрх дэвшилтэт бодлогын хүрээлэнг байгуулжээ.
Монгол Улсын гадаад бодлогын үзэл баримтлал, үндэсний аюулгүй байдлын үзэл баримтлал зэрэг суурь баримт бичгүүдэд нийцүүлж, Монгол Улсын төрийн гадаад бодлогын үндсэн зорилго, зарчим чиглэлүүдтэй уялдуулсан олон тулгуурт, энхийг эрхэмлэсэн, нээлттэй, бие даасан гадаад бодлогын хүрээнд дэлхийн 40 гаруй улс төрийн нам, СоцИнтерн, Прогрессив Альянс, Азийн социал демократ намуудын сүлжээ зэрэг 30 гаруй олон улсын байгууллагатай хамтран ажиллаж байгааг улам өргөжүүлэх, олон улсын социал демократ хамтын нийгэмлэгийн нэр хүндтэй гишүүн нам болох томоохон зорилтуудыг тус тус дэвшүүлж, түүнийгээ хурдтай хэрэгжүүлж байгааг улс төр судлаачид төдийгүй сөрөг хүчний улс төрчид өндрөөр үнэлдэг ажээ.
Эцэг Дүгэрийн Дашзэгвэ насаараа хөдөө аж ахуйн чиглэлээр ажилласан бөгөөд Говь-Алтай аймгийн “Жаран жил хоршоолол”-ын дарга, Намын үүрийн даргаар ажиллаж байжээ.
Малын үүлдэр, угсааг сайжруулах, мах, сүүний чиглэлийн гарц сайтай үхрийн аж ахуй байгуулах чиглэлээр олон ажил ажилласан Дашзэгвэ нь амьд сэрүүн ахуйдаа Норвегийн өндөр ашиг шимт үрээр мах, сүүний чиглэлийн “Норвегийн улаан” үхрийн цөм сүрэг бүрдүүлэх ажлыг гардан хийсэн юм.
МАН-ын 2017 оны 28-р Их хурлаас У.Хүрэлсүх намын даргаар сонгогдож, улмаар Бага хурлын анхдугаар хуралдаанаас Ерөнхий Нарийн бичгийн даргаар Д.Амарбаясгаланг улираан томилов.
Түүний ЕНБД-д нэр дэвшихдээ дэвшүүлсэн зорилт нь намын институтийг бэхжүүлэх, сонгуулиас сонгуулийн хооронд явуулдаг үйл ажиллагааг мэргэжлийн институт болгон сайжруулах, бодлогын судалгааны хүрээлэнгүүд байгуулах, Стратеги академийг бүсийн хэмжээнд нөлөөтэй тинк танк байгууллага болгох, гишүүн бүрдээ хүрч ажилладаг орчин үеийн мэдээлэл технологийн дэвшлийг ашигласан цахим нам болох зорилтуудыг тус тус дэвшүүлж, дүрмийн хэд хэдэн шинэчлэлийг хийжээ.
“Төр бизнес эрхлэгчдийнхээ хурдтай, бүтээмжтэй ажиллагааг удаашруулж, хязгаарлагч биш хөгжлийг нь дэмжигч, хамтран ажиллагч байна. Бизнес эрхлэгчдээ төр дэмжиж, үр дүнтэйгээр хамтран ажиллахдаа уриа лоозон хэлбэрээр биш тодорхой тулгамдсан асуудлуудаа шийдвэрлэхэд анхаарч ажиллана. Нэн түрүүнд Монгол Улс ойрын 10 жилийн бодлогоо маш тодорхой мөрдөж, төрийн бодлогыг тууштай хэрэгжүүлэх замаар бизнес эрхлэгчдэд ойлгомжтой нөхцөлд үйл ажиллагаагаа явуулах боломжоор хангана” гэж хэллээ.
Монгол Улсын Засгийн газрын 2022 оны аравдугаар сарын 19-ний өдрийн хуралдаанаар Мэргэжлийн хяналтын Ерөнхий газрыг 2023 оны нэгдүгээр сарын 01-нээс татан буулгах шийдвэрийг гаргасан.
МХЕГ 20 жилийн хугацаанд өөрийн зорилт, чиг үүргээ хэрэгжүүлсээр ирсэн ч цаашид өөрчлөн шинэчлэх шаардлагатай байгаа гэж үзэн холбогдох хуулийн төслүүдийг Засгийн газраас өргөн мэдүүлсэн.
Сонгуулийн кампанит ажлыг шинэлэг аргаар оновчтой зохион байгуулж, горилогчдыг нэр дэвшүүлснээр орон нутгийн сонгуульд 21 аймгаас 20 аймагт, нийслэлийн 9 дүүргээс 6 дүүрэгт ялалт байгуулж, өмнөх гаргасан амжилтаа бататгасан юм.
Монгол Улсын Ерөнхий сайд П.Жасрайн хүү Жанцан агсантай харилцаа холбооны салбарт мөр зэрэгцэн “Монгол Шуудан” компанид Маркетинг төлөвлөлтийн газрын даргаар 2007-2009 онд ажиллах хугацаандаа шуудан холбооны үйлчилгээний алдагдлыг тэглэж байв.
Мэргэжлийн хяналтын байгууллага нь 26 чиглэлийн хяналтыг хийдэг, 1,600 гаруй албан хаагчтайгаас гадна мэргэжлийн яамдад давхардсан тоогоор 1,400 байцаагч мэргэжлийн хяналтын үйл ажиллагааг явуулж байгаа нь бодитой болсон.
Энэ нь хувийн хэвшил, бизнес эрхлэгчдийн зүгээс төр давхардсан хяналт шалгалтаар бидний үйл ажиллагаанд хүндрэл учруулж байна гэх гомдлыг үндэслэл гэж үзсэн" байна.
Хэдий Монгол Ардын Нам бүх шатандаа ялагдаж, сөрөг хүчин болсон хэдий ч нийслэлийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хуралд сөрөг хүчний бүлгийн даргаар сонгогдож, эрс шийдэмгий зоригтой дуу хоолой, үзэл бодлоо илэрхийлдэг төлөөлөгч хэмээн намын гишүүдийнхээ дунд нэр хүндтэй болжээ.
УИХ-ын 2008 оны сонгуулийн кампанит ажлын хүрээнд идэвх зүтгэлтэй ажиллаж, тухайн оны орон нутгийн сонгуульд нийслэлийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хуралд Баянзүрх дүүргээс анх удаагаа сонгогдож, 26 настай хамгийн залуу төлөөлөгч болж байжээ.
Намын гишүүд төдийгүй иргэд, сонгогчдынхоо санал, гомдлыг сонсох, эргэх холбоотой байх зорилгоор тусгай дугаар, сошиал орчны чат бот системийг бий болгож, намын үйл ажиллагааны зардлыг олон нийтэд нээлттэй ил тод болгох зорилго дэвшүүлж, 2022 оны 1-р сарын 1-ний өдрөөс Монгол Ардын Намын санхүүгийн мэдээлэл олон нийтэд нээлттэй болгожээ.
Д.Амарбаясгалан Монгол Ардын Намын Ерөнхий нарийн бичгийн даргын албан тушаалд дөрөв улиран сонгогдсон анхны улс төрч бөгөөд нийслэлийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хуралд 2008 онд сонгогдсон хамгийн залуу төлөөлөгч, Монгол Ардын Намын Хэрэг эрхлэх газарт ажилласан хамгийн залуу хэлтсийн дарга байлаа.
Тэрээр 2015 оноос МАН-ын Сонгууль хариуцсан нарийн бичгийн даргаар ажиллахдаа сонгуулийн кампанит ажлыг оновчтой зохион байгуулах бүтцийг бий болгож, ялангуяа хэвлэл мэдээлэл, пиарын багийг өргөжүүлж, судалгаанд суурилан шийдвэр гаргаж хэвшжээ.
Үүний үр дүнд намын анхан болон дунд шатны намын байгууллагын үйл ажиллагаанд ахиц дэвшил гарч, бүх гишүүнээ цахим бүртгэлд хамруулж, намын үйл ажиллагаанд жирийн гишүүд, дэмжигчид идэвхтэй оролцдог болсноор МАН-ын гишүүний тоо 212,000 байсан бол 2022 оны байдлаар 310,000 гаруй гишүүн, дэмжигчтэй болжээ.
Д.Амарбаясгалан Улсын Их Хурал, Засгийн газрын гишүүн болох саналаас удаа дараа татгалзаж, МАН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргын үүрэг гүйцэтгэгчээр сонгогдож, орон нутгийн сонгуульд цааш намаа удирдаж орохоор болсон нь түүний аавын захиас, зөвлөгөө байсан гэж хожмоо дурсан ярьсан байдаг.
Монгол Ардын Намын 2021 оны 30 дахь Их хурлаар Л.Оюун-Эрдэнэ намын даргаар сонгогдож, Бага хурлын анхдугаар хуралдаанаас Ерөнхий нарийн бичгийн даргаар Д.Амарбаясгаланг 4 дэх удаагаа дэмжин сонгожээ.
Тэрээр 1988-1998 онд Говь-Алтай аймгийн 1-р дунд сургууль, 1998-2002 онд Шинжлэх Ухаан, Технологийн Их сургуулийг Цахилгаан холбооны инженер – Мэдээлэл хэмжлийн электроник – цахилгааны холбооны инженер, 2012 онд Монгол Улсын Их Сургуулийг Улс төр судлаач мэргэжлээр төгсчээ.
Д.Амарбаясгалан Монгол Улсын тусгаар тогтнол, эрх чөлөө, шударга ёс, эв санааны нэгдэл, үндэсний язгуур эрх ашгийг дээдэлсэн зүүн төвийн нийгмийн ардчилсан үзэл баримтлалтай улс төрч юм.
Тэрээр хэлэхдээ: “Улс төрийн намын Ерөнхий нарийн бичгийн даргын улс төрийн эрх мэдэл, боломжийг энэ нийгмийг сууриар нь өөрчлөх том шинэчлэлийн бодлогуудыг хийхэд зориулахаар шийдсэн” хэмээн сонинд ярилцлага өгч байжээ.
Түүний улс төрийн шинэлэг арга барил, залуу боловсон хүчний хувиар МАН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байсан У.Хүрэлсүх МАН-ын Хэвлэл мэдээлэл, олон нийттэй харилцах хэлтсийн даргаар томилж байлаа.
МАН УИХ-ын 2016 оны ээлжит сонгуулиар үнэмлэхүй ялж, Сонгууль хариуцсан нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байсан түүнийг Ерөнхий нарийн бичгийн даргын үүрэг гүйцэтгэгчээр анх томилжээ.
Ноттингхамын Их Сургуульд докторантад суралцаж байхдаа НҮБ-ийн Боловсрол, Соёл, Шинжлэх Ухааны Байгууллага буюу ЮНЕСКО-гийн шилдэг залуу эмэгтэй эрдэмтэдэд зориулсан шагналыг хүртсэн анхны Монгол эмэгтэй болсон.
2012 онд Канад улсын Гранд Чалленжес байгууллагын Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Одод нэртэй том нѳлѳѳтѳй ѳвѳрмѳц санааг дэмжих хѳтѳлбѳрийн хүрээнд Вирүст Хепатитын Эсрэг Авах Арга Хэмжээ сэдэвт тѳсѳл дэвшүүлж санхүүжилт авсан нь Элэг бүтэн Монгол хѳтѳлбѳрийн эхлэлийг тавьсан.
Түүнчлэн Хятад улс даяар нэр хүндтэй Бээжингийн Их Сургуулийн 3-р эмнэлгийн ерѳнхий мэс заслын резидэнт хѳтѳлбѳрт орсон анхны гадаад эмэгтэй оюутан юм.