polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Цэрэгт байхдаа Ардын хувьсгалын 15 жилийн ойн баяр наадмаар үндэсний хөгжмийн тэмцээнд хуучир хөгжмөөр түрүүлэн Улсын алдарт гавъяат хөгжимчин цол хүртэж, Жанжны тушаалаар Цэргийн Төв Клубт хөгжимчнөөр шилжиж цэргийн албаа хаав.
Дэлхийн дайны төгсгөлд дорно зүгт чөлөөлөх дайнд оролцохдоо цэргүүд энэ дууг их дуулдаг байсан тул зохиогчийг олж тогтоон, 1946 онд түүнд Маршал Чойбалсангийн нэрэмжит шагнал буюу Төрийн шагнал хүртээв.
Түүний эгч Цэвэгжав шанзчин, эгчийн нөхөр Чүлтэм дуу хуурт дуртай хүн байсан, авга ах Лувсан-Иш лимбэчин, дүү Дашдулам шанзчин, мөн тэднийхээр Гоож-Анаа, Лувсан зэрэг хуурчид ирж хуурддаг байв.
Бага сургууль төгсөхөд нь Гандантэгчэнлин хийдэд суулгаж лам болгох гэсэн боловч тэрээр дуу хөгжимд дурлан орой үдшийн цагаар клубүүдээр эргэлдэх болсонд "хойт эцэг" болох Чүлтэм өөрийн адил мэргэжилтэй болгохоор санхүүгийн түр сургуульд суулгав.
Лувсанжамбын Мөрдоржийн хичээл зүтгэлийн нэг чухал хэсэг нь монгол ардын хөгжмийн зэмсгээр хөгжимдөх бүтээлийг олшруулах, хөгжимдөх боломжийг нэмэгдүүлэх, хөг зохирлын хувьд баяжуулан өргөжүүлэх явдал байлаа.
Хөгжмийн их сургууль төгсөөд УАДБЧ-д томилогдон очиж "Ардын дуу бүжгийн Улсын чуулга"-ын хөгжим ангийн найрал хөгжмийн зэмсгийн бүрэлдхүүнийг өргөжүүлэх, үндэснийхээ хөгжмийн урлагийг цэцэглүүлэн хөгжүүлэх, хөгжлийн шинэ шатанд гаргаж ирэх ажилд орсон юм.
Монгол Улсын Үндэсний Урлагийн Их Театр, "Монгол Төрийн Үндэсний Хөгжмийн Их Найрал"-ын хүрсэн өнөөгийн төвшин Л.Мөрдоржийн нөр их хөдөлмөр, зүтгэлтэй салшгүй холбоотой тул 2008 онд "Үндэсний хөгжимчдийн улсын уралдаан"-ыг анх зохион байгуулахдаа "Л.Мөрдоржийн нэрэмжит" болгож, үндэсний урлагийн хөгжилд түүний оруулсан гарамгай зүтгэлийг тийнхүү мөнхлөн алдаршуулжээ.
1951-1956 онд Москвагийн хөгжмийн их сургуульд суралцан төгсөхдөө бичсэн түүний дипломын ажил болох их орксетрт зориулсан 4 ангит "Миний эх орон" симфони нь манай улсын анхны симфони болсон юм.
Хөгжмийн театрын урлаг Мөрдоржийн арга барилаас, ерөнхий сэтгэлгээнээс нилээд хол мэт ойлгогддог боловч “Хөхөө Намжил”, “Жаргал” гэдэг хоёр дуурь бичсэн.
“Хөхөө Намжил” дуурь монголын хөгжмийн урлагт үлгэр домог, аж байдлын дуурийн шинэ чиг хандлагыг хөгжүүлэн төлөвшүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн юм.
1969 онд найз мэргэжлийн дуучин Г.Хайдавын хамт хөгжмийн зохиолчдыг Монголдоо бэлтгэхийг санаачлан дотоод гадаадын мэргэжлийн хөгжмийн зохиолч мэргэжилтнүүдтэй хамтран хэрэгжүүлж, Улсын Багшийн Дээд сургуулийн хөгжмийн зохиолчийн салбарт онол, зохиомжийн багшаар ажилласан.
Дэлхийн дайн эхлэхэд Зөвлөлтийн ард түмэнд, фронтод тулалдаж яваа цэрэг эрсийн ар гэр, ар талд сэтгэлийн дэм үзүүлэхээр циркийн үзүүлбэртэй тоглолтын хөтөлбөр боловсруулах, концерт тавих зорилго агуулж байв.
Анхны галт тэргийг угтан авах дууны уралдаанд хоёрдугаар байрт орсон ч нийтийн дунд илүүтэй түгэн дэлгэрсэн тул энэ дуугаар манай ард түмэн анхны галт тэргээ угтан авчээ.
БНМАУ-ын хамгийн залуу ГАВЪЯАТ цолтон: 1936 онд Ардын Хувьсгалын 15 жилийн ойн баяр наадмаар зохион байгуулагдсан ҮНДЭСНИЙ ХӨГЖМИЙН ТЭМЦЭЭН-д хуучир хөгжмөөр 16 настай байхдаа түрүүлж Улсын Алдарт Гавъяат Хөгжимчин цол хүртсэн.
Алдарт бүтээл - Монгол улсын төрийн дуулал, 1950 он (Ардын Хувьсгалын 30 жилийн ойн жил 1951 онд БНМАУ-ын Маршал Х.Чойбалсангийн шагнал буюу Төрийн шагналыг хоёр дахь удаагаа хүртсэн.)
Улаан лооль нь хүнсний ногооны төрөлд багтдаг бөгөөд уураг, сахар, каротин болон А, С, В1, В2, В3, К, Р, РР аминдэмээр баялаг төдийгүй кали, кальци, магни, фосфор, төмөр, хүхэр, иод зэрэг бичил элементээр баялаг байдаг.
Орон нутгийн продюсеруудын дэмжлэгтэйгээр гаргасан эхний 2 цомог нь Колумбаас гадна бараг мэдэгдэлгүй өнгөрсөн багаад Шакира өөрийн хөгжмийн брэндийг бий болгохоор шийдэж, 1996 онд цомгоо гаргасан нь Латин Америк болон Испанид алдаршиж, түүнд алдар хүндийг авчрав.
цомог нь Роллинг Стоун, Олл Мюзик Гайд, Биллборд зэргээс маш өндөр үнэлгээ авч, испаниар ярьдаггүй улсууд, ялангуяа Америкийн Нэгдсэн Улсад түүнийг сонсогчдын тоо хурдацтай өсчээ.
Шакира хэмээн алдаршсан Шакира Изабель Мебарак Риполл нь 1990-ээд оны дундуур Латин Америкийн хөгжмийн тавцанд тодрон гарч ирсэн Колумбийн дуучин, ая зохиогч, хөгжимчин, продюсер, бүжигчин, филантроп юм.
Колумбын Барранкилла хотод төрж өссөн Шакира дунд сургуулийн сурагч ахуйгаасаа өөрийн хоолойн чадавхи, рок-н-ролл, латин, Ойрх Дорнодын нөлөө орсон өөрийн араб бүжгийн гайхалтай хөдөлгөөнөөрөө бусдыг татдаг байв.
Мөн тэрээр АНУ-ын Биллбордын Шилдэг 100, Канадын Шилдэг 100, Австралийн АРИА, Нэгдсэн Вант Улсын хит парадыг тэргүүлсэн Өмнөд Америкийн цорын ганц дуучин болно.
гэдэг нь Грек хэлний "нөөцлөгч", "хадгалагч" гэсэн утгатай үг бөгөөд уг амьтны өвлийн идэш хоолоо бэлдэн нөөцөлдөг зуршлаас ингэж нэрлэх болжээ.
Энэ төрөлд 25 зүйл байхаас 1 нь Азийн зүүн хойд хэсэг, нэг нь Хойд Америкийн зүүн хэсэг, үлдсэн нь Хойд Америкийн баруун хэсгийн нутгаас гаралтай.
1935 оны 10 сарын 1-нд шинэ тулгар Монгол улсын түүхэнд анх удаа Улсын төв театрын жүжигчин, хөгжимчин 4 хүн гавъяат жүжигчин цол хүртсэний нэг нь Л.Цэрэндорж байв.
1928 онд Ленинград хотод, 1933-1935 онд моквад очиж монгол ардын дуунуудыг алдарт хуурч Д.Түдэв, М.Дугаржав, Ж.Дорждагва нарын хамтаар лимбэдэж пянзанд бичүүлсэн.
Дэлхийн бөмбөрцгийн өмнөд хагасын дулаан болон сэрүүн бүсийн орнууд Чили, Бразил, Өмнөд Африк, Австрали, Аргентин, Шинэ Зеландад нэвтрүүлэн тарьж ургуулсан бөгөөд дүнз, гуалин бэлтгэх гол эх үүсвэр нь болж байгаа ба нөгөөтэйгүүр зарим зүйл нарс хэтэрхий ихээр тархан ургаж бусад ургамал, газрыг түрэн эзлэх асуудал бас гарж байна.
Евразид Канарын арлуудаас Шотланд, зүүн тийш Оросын зүүн хэсэг болон Филиппин, хойд зүгт Норвеги, Финланд, зүүн зүгт Сибирь, өмнө зүгт Африк, Гималайн нуруу, зүүн өмнөд Ази хүртэл байна.
Энхманлай түүнд хамтлаг байгуулах хүсэлтэй байгаагаа илэрхийлж, Ардын Дуу Бүжгийн Чуулгын дэргэд "Соёл Эрдэнэ" хамтлаг байгуулагдсан байхад Драмын театрын дэргэд яагаад хамтлаг байж болохгүй гэж ятгасан байна.
"Улаанбаатар", "Бат хаан" зэрэг нэрийн саналууд ирснээс Ардын дуу бүжгийн чуулгын бүжигчин Д.Сүхбаатарын санал болгосон Харанга гэж нэрийг сонгосон түүхтэй.
Хамтлагийн ажил жигдэрч, уран бүтээлдээ шаргуу орсон тэд өмнө нь зохиосон болон шинээр зохиосон 12 дуутай тоглолт хийхээр болж хамтлагийн ахлагч Энхманлайгийн зохиосон "Амьдрал" дуугаар тоглолтоо нэрлэжээ.
Оюун "«Ай даа хүний амьдрал эгэл жирийн боловч энэхэн биедээ багтахааргүй их хүслийн далай юм даа" гэж энэ хүүхдүүд мөн ч сайхан хэлсэн байна шүү. Хүүхдүүдийг тоглуулъя» гэж хэлснээр тоглолт тавих эрхийг өгчээ.
Мөн бүх гишүүд нь Гавьяат цолтой, мөн Монголын түүхэн дэх анхны бөгөөд цорын ганц бүрэн бүрэлдэхүүнээрээ Монгол Улсын Төрийн шагналыг хүртсэн цор ганц хамтлаг болоод байна.
1517 онд Магеллан Испанийн хаан 1-р Карлост бараалхахдаа Малакка арал уруу баруун зүгээр чиглэн явах усан замын эрлийн талаар айлдаж, өөрийгөө дэмжүүлж чадсанаар аяллын багаа бүрдүүлж чаджээ.
1519 оны 9 сарын 20-нд тухайн үеийн байлдааны усан онгоц болох Тринидад , Сан Антонио , Консепшон , Викториа , Сантьяго гэсэн 5 хөлөг, нийт 270 багийн гишүүдтэйгээр Санлукар дэ Барамэда боомтоос хөдөлжээ.
Урам нь хугарсан багийнхан өмнөдийн нэгэн аралд өвлийг өнгөрөөхөөр шийдсэн ба найдвар нь тасарсан хөлгийн гишүүдийн дундах бухимдал нь 3 хөлөг хамарсан мөргөлдөөнд хүргэсэн гэдэг.
Нэгдүгээр сарын 22 - Цуст Ням гараг: Тайвнаар жагсч байсан жагсагчид Санк Петербургын өвлийн ордон руу дайрч, хүч хэрэглэхээс өөр аргагүй байдалд хүрчээ.
Дөрөвдүгээр сарын 14 - Шведийн ерөнхий сайд Эрик Густаф Бострөм Швед-Норвегийн нэгдэлийн асуудалд хойрго хандсаныхаа төлөө өөрийн хүсэлтээр суудлаа өгөв.
Зургаадугаар сарын 7 - Норвегийн парламент хэлэлцсэний үндсэн дээр Швед-Норвегийн нэгдэлийг хэрэгсэхгүй болгож, Норвеги улс Шведээс бүрэн тусгаар тогтножээ.
Тавдугаар сарын 27-28 - Орос-Японы дайн: Цүшима хотод хоёр өдөр үргэлжилсэн тулааны эцэст Японы эзэн хааны тэнгисийн цэргийн арми Хейхачиро Того Оросын тэнгисийн цэргийг бут цохив.
Есдүгээр сарын 5 - Орос-Японы дайн: АНУ-ын ерөнхийлөгч Теодор Рүүзвельт Японыг дайнд ялсан гэж үзэн, Манжуурт төмөр зам барихийг зөвшөөрчээ.
1965 онд Монгол улсын төлөөлөгчидийн хүсэлтээр Дэлхийн Эрүүл Мэндийн байгууллагаас Дауны Синдромыг "Монголойд" гэж нэрлэхгүй байх шийдвэрийг гаргасан.
Хүүхдийн энхийн конвенцийг удирдлага болгон хүүхдийн сайн сайхны төлөө ёс суртахууны зарчим, ОУ-ын стандартыг хүлээн зөвшөөрөх замаар хүүхдийн эрхийг хамгаалахад хүчин чармайлт гаргах
Улс орнууд, ялангуяа хөгжиж байгаа улс орнууд "Юуны өмнө хүүхдийн төлөө" уриан дор хүүхэд, тэдний гэр бүлийн сайн сайхны төлөө улс төрийн зохистой бодлого явуулах, үйлчилгээ, халамж үзүүлэхэд нь уриалан дуудаж, дайчлан хөдөлгөх
Дайн, байгалийн гамшигт өртсөн, ядуугийн туйлд орсон, элдэв төрлийн хүчирхийлэл дарамтанд байгаа болон хөгжлийн бэрхшээлтэй зэрэг эмзэг хүүхдүүдэд тусгай халамж үзүүлэх
Хүмүүнлэгийн болон НҮБ-ын бусад байгууллагатай хамтран зовж, шаналж байгаа хүүхдүүд, тэднийг халамжлагчдын зовлонг хөнгөвчлөхөд шуурхай арга хэмжээ авах
Өөрийн гүйцэтгэдэг ажлын дотроос хүнд нөхцөлд байгаа улс орны хамгийн ядарч зүдэрсэн хүүхдүүдэд илүү анхаарал тавьж, тэргүүн зэргийн ач холбогдол өгөх
Улс орнуудад хэрэгжүүлж байгаа хөтөлбөрөөрөө дамжуулан эмэгтэйчүүд, охин хүүхдэд тэгш эрх олгохын төлөө улс төр, нийгэм, эдийн засгийн амьдралд тэдний оролцоог нэмэгдүүлдэг.
Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараах Европ, мөн Хятад дахь хүүхдийг хоол хүнс, эм, хувцас хунараар тэтгэх яаралтай хэрэгцээг хангах зорилгоор ОУ-ын Хүүхдийн Тусгай Санг Ерөнхий Ассамблей 1946 онд анхныхаа чуулганы шийдвэрээр байгуулжээ.
1953 онд Сангийн үзэл санааг хөгжиж байгаа орнуудын хүүхдэд тусламж үзүүлэх алсын зорилттой холбож өргөтгөн НҮБ-ын Хүүхдийн Сан гэдэг байнгын байгууллага буй болжээ.
ЮНИСЕФ -ийн гол зорилго нь хүүхдийг хамгаалах, өсгөн бойжуулж хөгжүүлэх талаар улс гүрнүүд, ялангуяа хөгжиж байгаа орнуудын яармайлтыг дэмжиж хүмүүнлэгийн ба тэтгэлгийн туслалцаа үзүүлэхэд оршино.
нь А ба дээр суурилсан өөрсдийн “64” ажлын машин болон серверд ашиглах процессоруудыг зах зээлд эрчимтэйгээр нийлүүлсэн, мөн “86” системийг үйлдвэрлэсэн компаниудын нь , - болон зэрэг байна.
2038 он нь системийн цагийг "-н Эрин" буюу 1970 оны 1-р сарын 1-ны 00:00 цагаас эхлэн секундээр тоологдох " " буюу тэмдэгтэй урт бүхэл тоон төрлөөр тодорхойлогдсон _ төрлийн хувьсагчид хадгалдаг.
Гэхдээ дээрх алдааг зөвхөн 2106 оны 2-р сарын 7 хүртэл л хойшлуулахаас хэтрэхгүй бөгөөд програмуудын цагийн форматын зөрөөнөөс янз бүрийн алдаа гарч болно.
Жишээ нь 64 битийн , хоёр _-г 64 битийн урт бүхэл тоогоор тодорхойлсон байдаг нь үйлдлийн систем болон 64 битийн програмууд нь 292 тэрбум жилийг зөв илэрхийлж чадах юм.
Татралтын үед далангийн гадна тал дах усны төвшин буурч түвшний зөрүү үүсэх бөгөөд энэ үед далан доторх усыг турбинээр дамжуулан гадагшлуулах үед, потенциаль энергийг кинетик, механик энергид хувиргаж улмаар цахилгаан эрчим хүч гаргаж авдаг.
Нарны эрчим хүчээр цахилгаан үйлдвэрлэх фото цахилгаан хавтан бүхий станцуудын суурилагдсан чадал нь 2006 оны байдлаар 2,000 егаватт-аас давж гарсан бөгөөд Герман болон Испани улсад хамгийн түгээмэл ашиглаж байна.
Харин нарны дулааны цахилгаан станцыг АНУ ба Испани улсад өргөнөөр ашиглаж байгаа ба хамгийн том нь АНУ-ын Калифорнийн Можави цөл дэх Иванпа-гийн нарны дулааны цахилгаан станц юм.
Дэлхийн гадаргуу дээр нарны цацраг ижил бус хэмжээгээр туссаны улмаас температурын зөрүү үүсч үүний улмаас агаар өндөр даралттай хэсгээсээ нам даралттай хэсэг рүү шилжих үзэгдэл болдог бөгөөд үүнийг хүн төрөлхтөн салхи гэж нэрлэдэг.
Сэргээгдэх эрчим хүч гэдэг нь байгаль дээр тасралтгүй нөхөн сэргээгдэж байдаг энерги бөгөөд үүнд нарны эрчим хүч, салхины эрчим хүч, усны эрчим хүч, биомассын эрчим хүч, далайн татралт, түрэлтийн эрчим хүч, газрын гүний дулааны эрчим багтдаг.
Үүний 13%-ийг уламжлалт түлш болох модноос, 3%-ийг уснаас , 1.3%-ийг нарны эрчим хүчнээс , үлдэх 0.8% орчмыг нь газрын гүний дулаан, салхи, нар, далайн эрчим хүчийг ашиглан гарган авч байна.
Салхины хурд үргэлж тогтмол байдаггүй учир салхин турбины үйлдвэрлэх эрчим хүч нь тухайн турбины суурилагдсан хүчин чадлыг шууд жилийн бүх хоногт үржүүлсэнтэй тэнцдэггүй байна.
Дэлхийн дулаарал, газрын тосны үнийн өсөлт зэрэг нь сүүлийн үед сэргээгдэх эрчим хүчний талаар далайцтай судалгаа явуулах, судалгаанд ихээхэн хөрөнгө оруулах, үйлдвэрлэх, хэрэглэх үндсэн шалтгаан болж байна.
"Сэргээгдэх эрчим хүч нь байгалийн процессоор үүсэх ба тасралтгүй нөхөгдөнө. Эдгээр нь нарнаас шууд, эсвэл Дэлхийн гүнээс үүсэж болно. Энэ тодорхойлолтонд нар, салхи, далай, ус, биомасс, газрын гүний дулаан, биотүлш, сэргээгдэх эх үүсвэрээс үүдэлтэй устөрөгч зэргээс гарган авсан цахилгаан, болон дулааныг хамааруулан ойлгоно."
Дэлхийн хэмжээнд салхинаас гарган авч болохуйц эрчим хүчний хэмжээ дэлхийн одоогийн эрчим хүчний хэрэгцээнээс 5 дахин, цахилгаан эрчим хүчний хэрэгцээнээс 40 дахин их байна.
Нууц адал явдал эрэлхийлсэн сэдвээр бичсэн бүтээлүүд туурвиж, Кельтийн соёл сэргэн мандалын тэргүүн эгнээнд Августа Грегори, Эдвард Мартин нартай зэрэгцэн алхалж, Ирландын бичгийн соёлыг нэгэн шат ахиулсан гэж үздэг.
1923 онд утга зохиолын салбарт Нобелийн шагналын эзэн болоход нь "Нэгэн үндэстний бүхий л санаа бодол, сэтгэлийг тухай урлагийн өндөр түвшинд илэрхийлж, үргэлж сэтгэлийн урам олгох яруу найраг бол түүнийх" хэмээн шагналыг олгох зөвлөлийнхөн үнэлж байжээ.
Арваннэгдүгээр сарын 23 – Колорадо мужийн амбан захирагч Жеймс Хамилтон Пийбади Криппи тосгонд байрлах уурхайн ажилчид эсэргүүцэл зарлан ажил хаялт зарласан учир түүнийг дарах зорилгоор цэргийн хүч илгээх шийдвэр гаргажээ.
Зүрх нь 2 уушигний дунд, цээжний хөндийд, зүрхний үнхэлцэг хальсаар хучигдан байрлах ба уртаараа 12-13, хөндлөнгөөрөө 9-10,5 см. Зүрхний орой зүүн тийшээгээ налуу ташуу, доошоо, урагшаа чиглэнэ.
Зүрхний орой нь өвчүүний зүүн ирмэгээс 2 см орчим, 5-р хавирга хоорондын завсрын харалдаа байх ба энгийнээр бол зүүн хөхний товчны доохно, энд 2 хавтаст хавхлагын шуугианыг сонсож чагнана.
Зүрх нь өөрөө өөрөөсөө сэрэл үүсгэх чадвартай пейсмакер эсээс тогтох бөгөөд энэ нь зүрхний тогтмол хэмнэл буюу цохилтыг үүсгэдэг чухал эс юм.
Энэ компани нь интернетийн орчны хөдөлгөөнт дүрс тоглуулагч, бүтээгч програм болох Флэш , веб сайт бүтээгч програм Дриимвивэр , вектор, график зурагтай ажилдаг Фриихэнд зэрэг програмуудаараа олонд алдартай.
Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага энгийн ханиаднаас урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээний нэгэн адилаар эрүүл ахуйг сайн сахих, амин дэмээр баялаг хүнс хэрэглэх, биеийн эсэргүүцлийг сайжруулах зэрэг арга хэрэглэхийг санал болгож буй.
Ямартай ч халдвар авсан хүнд дээрх шинж тэмдэг илэрч байгаа үе болон дараах долоо хоногийн хугацаанд вирус халдах боломжтой гэгдэж буй бөгөөд бага насны хүүхэд өвчлөх магадлал өндөртэй аж.
Монгол Улсын заан Донровын Долгорсүрэнгийн гэр бүлд төрж өссөн түүний хүүхэд насны дурсамж спортын амжилтын түүхээр бичигддэг бөгөөд үндэсний бөхийн Монгол Улсын аварга, чөлөөт бөхийн Азийн наадмын мөнгө, Азийн Аварга шалгаруулах тэмцээний мөнгө, Зүүн Азийн наадмын алтан медальтай, ийн олон улсын хэмжээний мастер цолтой тамирчин юм.
Тэрбээр 1997 оны улсын наадамд төрсөн ах дүү нар болох том ах Д.Сугаррагчаа, улсын начин Д.Сэржбүдээ, мэргэжлийн сумо бөхийн аварга /ёкозүна/ Д.Дагвадорж болон аав, улсын заан Д.Долгорсүрэнгийн хамт зодоглосон нь өдгөө ч Монголын үндэсний бөхийн түүхэнд тэмдэглэгдэн үлдсэн гайхалтай тэмдэглэлт үйл явдлын нэг болон дурсагддаг билээ.
Мөн тэрбээр Монголын чөлөөт бөхийн холбооны дэд ерөнхийлөгчөөр сонгогдон ажиллаж байсан бөгөөд энэ төрлөөр Атланта, Сиднейн олимпод Монгол Улсаа төлөөлөн оролцож байсан түүхтэй.
Долгорсүрэнгийн Сумъяабазар нь Улсын Их Хурлын гишүүнээр гурван удаа, Засгийн газрын гишүүн, уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн сайдаар нэг удаа ажиллаж байсан, одоо Нийслэлийн засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын захирагчаар ажилладаг, Нийслэлийн МАН-ын дарга, үндэсний бөхийн Монгол улсын аварга, чөлөөт бөхөөр олимпын наадамд оролцож байсан улс төрч, бизнесмэн, тамирчин хүн юм.
Тэрбээр Улаанбаатар хотын Сонгинохайрхан дүүргээс гурав дахь удаагаа УИХ-ын гишүүнээр сонгогдсон ч 2020 оны орон нутгийн сонгуульд нийслэл хотод үнэмлэхүй олонхын санал авч, ялалт байгуулсан Нийслэлийн МАН-ын багийг удирдахаар УИХ-ын гишүүний бүрэн эрхээсээ татгалзаж, Улаанбаатар хотын захирагч бөгөөд Нийслэлийн Засаг даргын албыг хаших болсон байна.
Тэрбээр 1987-1988 онд хуучны Октябрийн район, одоогийн Баянгол дүүргийн хүүхдийн “Соёл” спортын төвд хичээллэж эхэлсэн бөгөөд түүний анхны багш нь Ардын багш, чөлөөт бөхийн дасгалжуулагч Ч.Дамдиншарав, Н.Ганбаатар нар юм.
Н.Ганбаатар багшийнхаа тухай тэрбээр “Ч.Дамдиншарав багш маань Өвөр Монголд ажиллах болоод, намайг Н.Ганбаатар багшид хүлээлгэж өгсөн. Тэр жилийн есдүгээр сард залуучуудын шигшээ багт орсноор миний бөх болох үндсэн суурь тавигдсан. Би анх баруун өрөөтэй байсан. Н.Ганбаатар багш намайг зүүн өрөөтэй барилдуулж сургасан. Багш ингэж л миний барилдааныг 100 хувь өөрчилсөн” хэмээн дурссан байдаг.
Чөлөөт бөхийн багш нарынхаа “Та нар үндэсний бөхөөр барилдах гэж яарч болохгүй” гэсэн захиасын дагуу 1994 оныг хүртэл тэрбээр үндэсний бөхөөр барилдаж байгаагүй гэдэг.
Энэ тухайгаа тэрбээр хожим “Хаа нэгтээ нууцаар үндэсний бөхөөр барилдаж байгаад багш нартаа баригдаж загнуулдаг байсан. Гэхдээ 1994 оныг хүртэл чөлөөт бөхөөрөө тууштай хичээллэж, долоон жил шар дэвжээн дээр өдөр шөнөгүй нухлуулсан хүний хувьд хэр баргийн бөхийн хийх гэж байгаа мэхийг мэдэрдэг болчихсон байсан” гэж дурссан бөгөөд 12 жилийн дараа үндэсний бөхөөр Улсын аварга цолыг хүртсэн байна.
Түүнчлэн түүний улс төрийн намтарт бусад улстөрчдөөс ялгарах нэг онцлог нь анх удаа МАН-ын Удирдах зөвлөлөөс Нийслэлийг хариуцсан нарийн бичиг гэдэг статус бий болгож, Д.Сумьяабазарыг томилсон явдал юм.
Улмаар МАН-ын Удирдах зөвлөлийн шийдвэрээр Нийслэлийн засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын захирагчаар ажиллуулах шийдвэр гарсантай холбогдуулан 2020 оны 10 сарын 23-нд өөрийн хүсэлтээр УИХ-ын гишүүнээс чөлөөлөгдсөн байна.
2020 оны аравдугаар сард болсон Орон нутгийн сонгуульд түүний удирдсан Нийслэлийн МАН НИТХ-д үнэмлэхүй ялалт байгуулснаар тэрбээр УИХ-ын гишүүнийхээ бүрэн эрхээс татгалзаж, Улаанбаатар хотын захирагч бөгөөд нийслэлийн Засаг даргаар ажиллаж эхэллээ.
Нийслэлийн Сонгинохайрхан дүүргийн 6 дугаар хорооны нутаг дэвсгэр дэх тухайн үеийн МАХН-ын 45 дугаар үүрийн гишүүнээр 2008 оны 8 дугаар сарын 26-нд элсэж, улмаар тус үүрийн дарга, МАН-ын Бага хурлын гишүүнээр сонгогдов.
2017 онд Ерөнхий сайд, МАН-ын дарга У.Хүрэлсүхийн Засгийн газрын бүрэлдэхүүнд багтаж, Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн сайдад УИХ-ын гишүүдийн олонхын саналаар дэмжигдэж, ажлаа эхлүүллээ.
1998 оны Чөлөөт бөхийн аварга шалгаруулах Азийн тоглолтын мөнгөн медаль, Турк, Иран, Герман, Болгар, Грек улсуудад зохиогдсон олон улсын тэмцээнүүдийн мөнгө хүрэл медалиудыг хүртсэн.
2006 онд Их Монгол Улс байгуулагдсаны 800, Ардын хувьсгалын 85 жилийн ой, Улсын баяр наадмаар 1024 бөх барилдсанаас арав даван түрүүлж, Монгол Улсын аварга цол хүртэв.
УИХ-ын 2016 оны сонгуулийн 73 дугаар тойрогт МАН-аас нэр дэвшин өрсөлдөж 52.5 хувийн санал авч УИХ-ын гишүүнээр хоёр дахь удаагаа сонгогдлоо.
Өмчит журам гэдэг бол "Хүмүүс өмчгүй учир хөдөлмөрөө хөрөнгөтөнд худалдаж, бүтээгдэхүүн бий болгоно. Хөрөнгөтөн бүтээгдэхүүнийг арилжиж, өмчийн хөрөнгөө арвижуулдаг горимыг хэлнэ" гэж К. Маркс бусдаас өөрөөр санал дэвшүүлсэн бол Л. Мизес, А. Рэнд, М. Фридман, М. Ротбард нарын тодорхойлолт янз бүр хэдий ч юун түрүүнд чөлөөт зах зээл, төрийн оролцоогүй байх журамтай гэдэгт нэгддэг.
Хөрөнгө өмчлөх эрх, ашгийн төлөө бараа, үйлчилгээ бий болгох, өрсөлдөөнт зах зээл, цалинт хөдөлмөр зэрэг нь өмчит журмын чухал махбодууд болохыг ихэвчлэн хүлээн зөвшөөрнө.
Тэрээр Британийн Урлагийн Нийгэмлэгийн Хүндэт Гишүүн, Папын Шинжлэх Ухааны Академийн Насан туршийн гишүүн, 2009 онд АНУ-ын Иргэдийн хамгийн дээд шагнал болох Ерөнхийлөгчийн Эрх Чөлөөний Медалийг хүртсэн.
Хокингийн түлхүүр шинжлэх ухааны бүтээлүүд нь Рожер Пенрөүзтэй хамт хийсэн харьцангуйн ерөнхий онолын тогтолцоо доторх татах хүчний сингуляр байдлын талаарх теоремүүд, мөн өнөө үед Хокингийн цацраглал хэмээн нэрлэгдэх болсон хар нүх цацраг ялгаруулдаг гэж таамагласан онол юм.
Улаангом гэдэг нэрийн тухайд гэвэл тус хотын дэргэдэх Чандмань уулыг "Чандмань улаан", " Улаан уул" гэж нэрлэсээр ирсэн бөгөөд уг уул үнэхээр улаавтар өнгийн чулуунаас тогтсон тэр орчимдоо улаан өнгийн хайрган хөрстэй юм.
Нүдний байрлал хажуу байдаг ба хэвтээ сунасан хүүхэн харааны харах өнцөг ойролцоогоор 270-320 хүртэл харах боломжтой тул толгойгоо эргүүлэлгүйгээр арын зүйлийг харах боломжтой байдаг.
Манай улсад ч мөн адил хонийг их эртнээс гэршүүлэн өсгөсөн ба Монголын мал аж ахуйн гол амьтан болохынхоо хувьд үхэр, адуу, тэмээ, ямааны хамтаар таван хошуу мал хэмээн нэрлэгддэг.
Тэд өнгөрсөнд болон саяхан болсон нар, сарны хиртэлт, сарны мөчлөг, Сугар, Ангараг гаригуудын эргэлтийн мөчлөг, бусад гаригсын хөдөлгөөн, огторгуйн биетүүдийн хоорондын шүтэлцээний талаар цаг тооны бичиг, цагалбарыг үйлддэг байжээ.
Тэдгээр таамаглал тооцоонууд нь Мезоамерикийн одон орончдын мэдлэгийн түвшинг илэрхийлэх ба маш нарийн, нягт нямбай зөв үйлдэгдсэн байдгаараа гайхалтай юм.
Энэ тоглоом нь инжрийн модны үүсийг хатууруулан хийсэн резинэн бөмбөгөөр тоглодог ба уг бөмбөгийн хөдөлгөөн нь нар болон орчлон ертөнцийн хөдөлгөөнийг илэрхийлдэг байжээ.
Эдгээр дүрмийн нэгэнд нь бөмбөгийг зөвхөн гараар барьж тоглодог бол зарим газарт ташаа, ууц болон тохойгоороо хүрч тоглох дүрэмтэй байсан бол зарим газарт бүр цохиур хэрэглэж тоглодог байжээ.
Ёслолын төвүүд нь өөр өөр цаг хугацаанд баригдсан ч ерөнхийдөө ижилдүү, бурхдын болон хаадын хайр хүндэтгэл, агуу байдлыг илэрхийлсэн архитектур, чимэглэлтэй байдаг.
Газар тариалангийн гол бүтээгдэхүүн нь эрдэнэшиш, цаг тооны бичиг хэрэглэдэг (сарны хэмнэлд тохируулсан 365 өдөртэй ба 260 өдөр бүхий ёслолын гэсэн 2 төрлийн байсан), зурган болон дүрс үсэг хэрэглэх байдал, олон төрлийн цусан тахилгууд, үзэл суртлын төстэй зарчмууд, хэл зүйн хувьд нэг бүлэгт хамаарах байдал нь тус бүсийг Мезоамерик хэмээх нэгэн бүс болгох нөхцөл болжээ.
Мезоамерикийг умард Мексик болон АНУ-ын баруун хэсгийн Аридоамерик, Оазисамерикийн соёлын бүстэй нэг бүлэг оруулах явдал байдаг боловч төдийлөн түгээмэл хэрэглэгддэггүй.
Мезоамерик буюу Месо-Америка нь , зууны үед испаничууд Төв Америкт ирж, колоничлохоос өмнө цэцэглэн хөгжиж байсан Колумбын өмнөх нийгмийн соёлын бүс орших Америк тивийн дундад өргөргүүд дээр орших нутгийг хэлдэг.
Үүний шалтгаан нь байгалийн нөөц баялаг ихтэй байдал нь хүмүүст хэрэглээний гачигдлыг бий болгохгүй байснаас үүдэн арилжаа наймаа хийх шаардлага төдийлөн гардаггүй байсантай холбоотой юм.
Мезоамерикийн аль ч нутагт ихэвчлэн эрдэнэшиш гол хүнсний бүтээгдэхүүн болж байсан ба ердийн болон тепари гэх мэт төрөл бүрийн шошнууд, жикама, улаан лооль зэргийг МЭӨ 3500 оны үеэс тариалж эхэлсэн байна.
Археологич, антропологич Майкл Д.Кой энэ бүсийг далайн түвшнээс дээш 1000 метр хүртлэх нам дор газар ба 1000 аас 2000 м хүртэл өргөгдсөн өндөрлөг газар гэж өөр хоорондоо ялгаатай 2 хэсэгт хувааж үзсэн байна.
Пүүкийн суурингууд нь ихэвчлэн өмнөх үеийн Майячуудаас илүү дэвшилтэт технологи бүхий хөдөө аж ахуй эрхлэх арга хэлбэр, барилгын техникүүдээрээ бусдаасаа ялгарч байсан.
Эерэг талд гэрэлтэй гэгээлэг зүйлс , сөрөг талд сүүдэр, харанхуйгаар илэрхийлэгдэх зүйлс (эмэгтэй хүн, эм хүйстэн, амгалан, энх тайван байдал, сар гэх мэт) ордог байв.
Сонгодог эринээс өмнөх үед далайн эрэг хавьд ихэвчлэн лавай түгээмэл төлбөрийн хэрэгсэл болж байсан бол дараа нь какао нь гүйлгээний хэрэгслийн түгээмэл стандарт болсон байна.
Энэ үе нь МЭӨ 8000-2000 жилийг хамрах ба хүмүүс газар тариалан эрхлэх болж эхэлсэн хугацаа бөгөөд хүмүүс суурьшин амьдарч эхэлснээр төгсгөл болжээ.
2005 онд батлагдсан үндэсний баяр наадмын тухай хуулиар Улсын наадамд 5 давбал Улсын начин, 6 давбал Улсын харцага, 7 давбал Улсын заан, 8 давбал Улсын гарьд, 9 ба түүнээс дээш давбал Улсын арслан, Улсын Арслан цолтон түрүүлбэл Улсын аварга, Улсын Аварга цолтон түрүүлбэл Далай аварга, Улсын Далай Аварга цолтон түрүүлбэл Даян аварга, Улсын Даян Аварга цолтон түрүүлбэл Дархан аварга цол олгодог болсон.
Мөн аймгийн наадамд 5 давбал Аймгийн начин, 6 давбал Аймгийн харцага, 7 давбал Аймгийн заан, 8 ба түүнээс дээш давбал Аймгийн арслан, Аймгийн арслан цолтон түрүүлбэл Аймгийн хурц арслан цол олгоно.
Монгол бөхийн зодог нь цэнхэр байдаг нь өнгөний хувьд мөнх хөх тэнгэрийг бэлгэдэж улаан шуудаг нь Монгол бөхийн гал голомт тасрахгүй үргэлжид бадамлаж байхыг бэлгэджээ.
Түүхийн зарим үед монгол бөхийн зодог шуудаг нь шашны янз бүрийн номлол бэлгэдлийн тогтолцооны өөр өөр хэв шинжээс хамаарч харьцангуй ондоо өнгөөр хийгдэж ашиглагдаж байсан байна.