polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Далайн эргийн орнууд газар тариалан эрхлэх, суурьшилт бий болгох зорилгоор далайн эргийг тэлж таац газар үүсгэдэг ба таац газрын хүрээгээр давалгаа түрлэгээс хамгаалсан усны хаалтыг барьдаг.
Хүчитгэсэн хөрс ба усны хаалтын хамгаалалт – АНУ-ын Инженерийн армийн корпусийн санаачлагчид болон хайрцаглаэн тусгаарлах технологийг практик туршилтын үедээ боловсруулжээ.
Далай үерээс хамгаалах усны хаалтууд нь Вадден тэнгисийн хойт эргийн шугмаар баригдсан байдаг ба энэ орчмийн газар түүхэндээ маш олон удаа далайн үерт сүйтгэгдэж байсан.
Нилээд ач холбогдол бүхий үеийн усны хаалтууд дэлхий даяар том голуудын хоёр талаар баригдсан байдаг ба эдгээрийн жишээ нь Америкийн Нэгдсэн Улсын Миссиссиппи болон Сакраменто голын эрэг, Европт ихэнх голуудад тухайлбал Нидерландад Счелдд голын эргийн усны хаалтууд юм.
2016 оны 10-р сарын 5-ны өдөр НҮБ-ын Аюулгүйн зөвлөлд тус байгууллагын Ерөнхий нарийн бичгийн даргын албан тушаалыг сонгох санал хураалтаар Гутерреш ялалт байгуулсныг зарлав.
Тэрээр тус улсыг Европын Эдийн засгийн нийгэмлэгт элсүүлэх хэлэлцээрт оролцогчдын бүлгийн гишүүн байсан бөгөөд 1991 онд Дүрвэгсдийн асуудал эрхэлсэн Португалийн зөвлөлийг үүсгэн байгуулагчдын нэг байв.
747 онд Күллиг Бойла гэнэт үхсэний дараа түүний томилсон хоёр ябгу болох дэд хүү уйгурыг захирсан Баянчор, ууган хүү байырку аймгийг захирсан Тай Билгэ тутук хоёул зэрэг хаан болжээ.
Байырку аймгийг ялж, Тай Билгэ тутукийг Тан улс руу зугтаалгасны дараа Баянчор хаан улсдаа шинэтгэл хийж хоёр хөвүүндээ ябгу цол олгоод Хиргисийн Чик аймгийг дайлжээ.
744 онд түүний эцэг Күллиг Бойла нь Уйгур улсыг байгуулаад баруун гарын ябгугийн албан тушаалд түүнийг томилж, зүүн гарын ябгуд ууган хүү Тай Билиг тутуг хөвүүнээ томилсон.
747 онд эцэг нь гэнэт нас барсны дараа баруун, зүүн гарын ябгу тэргүүтэй баруун зүүн гарын олон аймгийг хамарсан том үймээн дэгдэж, эцэстээ хаан суурины төлөөх тулалдаанд Баянчурын тал ялснаар төгсгөл болсон.
742 оны эхний хагаст Баянчор мянгат цэргээ удирдаж Ударган-д Түрэг улсын Озмыш тегинийг анх удаа довтолж, дараа нь Хэйрэ гэх газарт Үч Биркү -д нэр үл мэдэгдэх нэг аймгийг өөртөө нэгтгэв.
Дараа нь Каракумыг гэтэлж Көгэр -ийн Көмүр уул, Яр голд Монголоос нүүж очоод байсан 5 мянган өрхтэй гурван тугт түрэгтэй 742 оны 8 сарын 18-нд тулалдаж ялж, харьяатаа болгожээ.
Энэ үймээний улмаас хоёр улсын худалдаа арилжаа зогсож, Уйгур улсын хэрэгцээт барааг авдаг гол эх үүсвэрээ алдахгүйн тулд энэ бослогыг дарах нь Баянчур хаан, Уйгур улсын талд чухал явдал байжээ.
Удаан хугацааны туршид эхлээд Сибонеичүүд энэ арал дээр амьдарч байгаад, дараа нь ихэд амгалан Аравакчууд гарч ирснийг Карибын дайчид хөнөөн устгасан гэж үзсээр ирсэн байна.
Халуун орны уур амьсгалтай, зүүн хойд зүгээс салхилах зөөлөн салхитай, их хэмжээгээр бороо орох ба энэ нь хар салхины улиралд буюу тавдугаар сараас арваннэгдүгээр сарын хооронд орох бөгөөд үер болон хөрс нураах онцгой аюултай.
Энэ нь -н хувьд Биллбоард чартын эхний 5 байранд дотор бичигдсэн тэдний 3 дахь дуу болсон бол хамтлагийн хувьд энэ нь тэдний 2008 онд чартыг тэргүүлсэн " " синглээс хойших чартын эхний 5 байр дотор бичигдсэн анхны тохиолдол байв.
Өсөлтөнд нь маш чухал зүйл бол янз бүрийн тэжээллэг хатаасан ялтсан тэжээл болон амьд тэжээлийг хольж өгөх, бас дулааны хэм, аквариумны хэмжээ зэрэг нөлөөлдөг.
А ийн амьдардаг Амазон мөрний усны найрлага хатуулаг зэрэгийг гэрийн нөхцөлд бүрдүүлэхийн тулд өргөн аквариуманд 25 - 26С ийн 6.3 аас 7.0 хатуулагтай ус байлгавал тохиромжтой.
Цомог нийт 10 дуутайгаас 1 оригинал, 4 монголын хуучны уянгалаг, хит дуунуудыг жааз хэмнэлд оруулсан хувилбар, 5 гадаадын алдартай жазз дууг коверлон оруулжээ.
Наранбаатар нь 2003 онд “Натур саунд” дуулаачын төвд суралцаж төгсөн дуучин, продюсер Дашдондогийн “Дашка” студийн дэргэдэх дуучнаар шалгаран дуучин болох гараагаа эхэлсэн.
"Дашка" студид дуучнаар ажиллахын хажуугаар саунд инженер мэргэжлийг эзэмшиж, 2011 он хүртэл ажиллахдаа бусад уран бүтээлчдийн 50 гаруй цомгийн дууны найруулагч, продюсерээр ажилласан төдийгүй дэлгэцийн уран бүтээл, жүжгийн дуун дээр бие даан ажилласан туршлагатай.
2018 онд Наранзунтай хамтран “Итгэл”, “Саран” уран бүтээлүүдийг гаргасан бөгөөд “Итгэл” дуу нь Үндэсний шилдэг 21 дууны жагсаалтад 3 долоо хоног дараалж тэргүүлсэн бол “Саран” дуу нь уг жагсаалтад 2 долоо хоног тэргүүн байр эзэлсэн юм.
Тус театр байгуулагдсанаасаа хойш дэлхийн сонгодог болон үндэсний 58 дуурь, 58 бүжгэн жүжгийг тайзнаа тавьж, олон сая үзэгчдэд сонгодог урлагийн гайхамшгийг мэдрүүлжээ.
Есөн улс 2018 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ийг зохион байгуулах эрхийн төлөө саналаа ирүүлж Мексик, Индонез 2010 оны 2-р сард ФИФА-н зохион байгуулах эрхээс татгалзсан.
Зохион байгуулах эрх авах шалгаруулалтын явцад -ийн бус гурван улс -ыг 2018 хөлбөмбөгийн ДАШТ-ийг зохион байгуулах эрхээс хасаж, -ын улс орнуудыг 2022 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ийг зохион байгуулах эрхээс хассан.
Иймээс 2018 оны ДАШТ зохион байгуулах эрх авахаар европын 4 улс өрсөлдөж 2010 оны 12-р сарын 2-нд Цюрихт болсон 22 гишүүнтэй ФИФА-гийн Гүйцэтгэх Хорооны сонгуульт хурлаар Орос улс зохион байгуулах эрхээ авсан юм.
Одоогоор Орос улсад 6-р сарын 14-нээс эхлэн явагдаж байгаа бөгөөд 2018 оны 7-р сарын 15-нд сүүлийн тоглолтоо хийснээр 2018 оны хөлбөмбөгийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн дуусах болно.
Дөрвөн жилийн дараах ээлжит тэмцээн буюу 2022 оны Хөлбөмбөгийн Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн Баруун Өмнөд Ази тивийн төлөөлөл Катар улсад зохион байгуулагдана.
И.Майский 1884 оны 1 дүгээр сарын 7-нд Новгород мужийн буюу өнөөгийн ОХУ-ын Вологодск хязгаарын Кириллов хэмээх жижиг хотод цэргийн эмчийн гэрт төрсөн.
1887 оны 11 дүгээр сард түүний еврей гаралтай польш үндэстэн эцэг Михал Ляховецки нь Анагаах ухааны академийг эмч мэргэжилээр онц дүнтэй төгсөөд 1888 оны хавар Сибирийн Омск хотод гэр бүлийн хамтаар ажиллахаар явсан байна.
1892-1901 онд Иван Майский Омск хотын эрэгтэй хүүхдүүдийн гимназид сурч төгсөөд 1901 онд Санкт-Петербургийн Их сургуулийн түүх-хэл шинжлэлийн ангид элсэн суралцсан.
Орос улсад болсон 1917 оны “Хоёрдугаар сарын” хувьсгалын дараа эх орондоо буцаж ирээд Түр Засгийн газрын Хөдөлмөрийн яамны удирдах зөвлөлийн гишүүнээр ажилсан.
Дуурь буюу О́пера (итали: — хөдөлмөр, бүтээл, туурвил; латин: нь гэдэг үгнээс гаралтай — хөдөлмөр, бүтээгдэхүүн, уран бүтээл гэсэн утгыг илэрхийлж байдаг) — үг, тайзны үйл хөдлөл болон хөгжмийн нийлмэл хөгжимт драмын уран бүтээлийн төрөл юм.
Хөгжмийг туслах, хоёрдогч ач холбогдолтойгоор хэрэглэж байдаг жүжгийн театртай харьцуулбал дуурь нь хөгжмийн үүргийг голлож, түүн дээр суурилж байдгаараа онцлогтой.
Дээрх дуурь буюу “опера” гэдэг нэршил нь энэ төрлийн бүтээл бий болсноос хойш буюу 1639 оны үед хэрэглэгдэх болсон ба болон зууны үед бүрэн утгаараа нэрлэгдэх болжээ.
Мэргэжлийн анхдагч студийн хувьд Сонор Рекордс нь Монголын нэр алдартай 200 гаруй уран бүтээлчидтэй хамтран ажилласан ба мэргэжлийн симфони, сонгодог зохиолууд, киноны дуу оруулалт,хөгжим, Монгол угсаатны хөгжим, орчин үеийн поп, рок, хип хоп гэх мэт олон төрөл жанрын төслүүдийг амжилттай бүтээсээр ирсэн.
2000 оноос хойш тус компани өөрийн эзэмшлийн ФМ 105.5 радио станц байгуулсан ба цаашлаад олон тооны телевизүүдтэй хамтран ТВ хөтөлбөрүүдийг амжилттай гаргаж, 2002 онд одоогийн хамгийн том рок фестивал болох " [" -ыг санаачлан үүсгэн байгуулалцаж хамтран зохион байгуулжээ.
2010 онд Сонор Рекордс ХХК нь орчин үеийн, тохилог орон сууц, албаны зориулалт бүхий барилгуудыг Монголд нэвтрүүлэх замаар барилгын зах зээл дэх бизнесийн цар хүрээгээ өргөжүүлэв.
Компани нь тус тус Дэлхийн Оюуны Өмчийн Газар , Олон Улсын Дуу Бичлэг Бүтээгчдийн Холбоо , Монголын Дуу Бичлэг Бүтээгчдийн Үндэсний Төвийн албан ёсны гишүүн юм.
Улмаар 2001 оны намраас эхлэн Пүрдүгийн Их Сургуулид докторын эрдэм шинжилгээний ажлаа хийж эхэлсэн бөгөөд 2005 оны 12 сарын 12- нд докторын зэргээ амжилттай хамгаалсан.
Улмаар 2010 оны 7 сар хүртэл Америкийн Нэгдсэн Улсын Үндэсний Эрүүл Мэндийн Хүрээлэнгийн Химийн Физикийн Лабораторид эрдэм шинжилгээний ахлах ажилтан хийж байгаад Аргонне Үндэсний Лабораторид уригдан ажиллаж байгаад эх нутагтаа ирж Оном сангийн Төлөөлөн удирдах зөвлөлийн даргаар ажиллан бүх үйл ажиллагааны ерөнхий чиглэлийг гарган удирдан зохион байгуулж ажиллаж байна.
Жишээлбэл: МУИС Физикийн Факултетын Оюутаны Эрдэм Шинжилгээны Хуралд тэргүүн байр , МУИС Оюутаны Эрдэм Шинжилгэний Хурлын тэргүүн байр , МУИС Философийн Тэнхмийн Оюутаны Эрдэм Шинжилгээний хурлын хоёрдугаар байр , Сигма Шинжлэх Ухааны Нийгэмлэгийн Эрдэм Шинжилгээны хурлын тусгай байр тэргүүн байр , Фотосинтезийн Судалгааны Нийгэмлэгийн Эрдэм Шинжилгээний хурлын тэргүүн байр .
Дашдоржийн Наранбаатар нь Оном сангийн үүсгэн байгуулагч төдийгүй стратегийн бодлогод үнэлэлт дүгнэлт өгч, үйл ажиллагааны ерөнхий чиглэлийг тогтоон ажилладаг.
Доктор Д.Наранбаатар нь Монгол оронд тогтвортой хөгжлийг бий болгох, шинэ технологийг хөгжүүлэх зэрэгт анхаарлаа хандуулж буй бүтээлч нэгэн бөгөөд, Монгол Улсад тулгарч буй асуудлын талаарх олон талын мэдлэгтэй эрдэмтэн юм.
Биофизик, био-энергетик, мөн биохимийн чиглэлүүдээр эрдэм шинжилгээний бүтээлүүдээ олон улсын нэрд хүндтэй сэтгүүлүүдэд олонтаа хэвлүүлсэн эрдэмтэн хүн юм.
Анхны төвлөрсөн бус блокчэйний концепцыг 2008 онд Сатоши Накамото гаргаж, дараа жил нь цахим мөнгөн тэмдэгт болох - ны цөм хэсэгтэй холбож өгснөөр цахим гүйлгээ бүрд нийтийн данс маягаар ашиглах боломжтой болгосон.
д блокчэйнийг ашигласан нь давхар төлөлт буюу цахим гүйлгээнд нэг тоон токен нэгээс илүү ашиглагдах асуудлыг итгэмжлэгдсэн зохион байгуулагчийн шаардлагагүйгээр шийдсэн анхны тоон мөнгөн тэмдэгт болсон.
Блок болон чэйн гэх үгүүд нь Сатоши Накамото - ийн 2008 оны 10-р сарын анхны эрдэм шинжилгээний нийтлэлд салангид бичигдэн хэрэглэгдсэн байсан бөгөөд олон нийтэд алдаршиж блокчэйн гэх нэг үг болтлоо 2016 оныг хүртэл блок чэйн гэх салангид үг байдлаар ашиглагдаж байсан.
Хөгжмийн зах зээлийн төлөөлөл болсон байгууллагууд олноор блокчэйн технологи ашиглан оюуны өмчийн эрхийн шимтгэлийг цуцлуулах, зохиогчийн эрхийг удирдан хянах ажлыг дэлхий нийтээр хэрэгжүүлэх туршилтын загваруудыг туршсаар байна.
2017 оны эхээр Харвард бизнес шүүмж сэтгүүлд блокчэйн бол өнөөгийн эдийн засгийн болон нийгмийн системд шинэ үндэслэл бий болгох чадамж бүхий суурь технологи юм гэсэн санал илэрхийлсэн нийтлэл бичжээ.
Зөвшөөрөгдсөн блокчэйн : нь нийтийн болон хувийн блокчэйнүүдийн хосолмол шинжтэй, хувийн блокчэйнтэй ижил хяналттай боловч хянагч нь сүлжээний хэрэглэгч дотроосоо байдаг.
Дээрх гурван төрлийн блокчэйнууд гурвуулаа криптограф ашиглан аль ч өгөгдсөн сүлжээнээс хэрэглэгч бүрийг төвлөрсөн хянагчийн шаардлагагүйгээр сүлжээнд хэрэгжиж буй дүрмүүдийг хэрэгжүүлэх, данс бүрийг хянах боломжийг олгодог.
Блокчэйний хувьд энэ нь том хэмжээний блокчэйний нэгдлийн гишүүн нэг бүр мэдээлэлд өөрчлөлт орсныг зөвшөөрөх болон зөвшөөрөхгүй байхыг шийдэж байж эцсийн өөрчлөлт хийгдэнэ гэсэн үг юм.
Хэрэв хэн нэгэн блокчэйнд бичилт хийх буюу өөрөөр хэлбэл гүйлгээ хийх эсвэл дансны харилцаа хийхийг хүсвэл сүлжээн дэх батлах эрхтэй хэрэглэгчид тухайн захиалсан гүйлгээг баталгаажуулна.
Үүнд л блокчэйний хамгийн төвөгтэй хэсэг оршдог учир нь блокчэйн бүр хэн хэрхэн ажиллах, хэн гүйлгээг баталгаажуулах зэргээр бие биеэсээ бага зэрэг өөр үүрэгтэй ажилладаг.
Мэдээлэл дижитал хэлбэрт тогтвортой бөгөөд найдвартай байх боломжтой болсон тул өмнө нь гүйлгээний ажлыг зөвхөн онлайн бус горимд хийдэг байсан хэрэглэгчид онлайнаар гүйцэтгэхэд найдвартай итгэж болохуйц болсон.
Анхны блокчэйн апликэйшнууд өөрийн давтагдашгүй токеноор гүйлгээг баталгаажуулж найдвартай дижитал утгыг гүйлгээгээр дамжуулах нөхцөлөөр хангахаар загварчлагдан бүтээгдэж байсан.
Мэдээллийн бүрэн бүтэн, аюулгүй байдлыг хангахын зэрэгцээ төвлөрсөн хяналтыг халах нэг чухал арга нь бие даасан хэрэглэгчид бүхий том хэмжээний төвлөрсөн бус сүлжээтэй байх явдал юм.
Дэлхийгээр төвлөрсөн бус 5000 орчин бүрэн зангилаанаас бүрдэж байсан бөгөөд арилжаалах болон утга шилжүүлэхэд гол зорилго нь оршиж байсан ч хэрэглэгчид энэ сүлжээнд үүнээс ч илүү боломж байгааг олж харсан.
Криптовалютын шилжүүлгийг баталгаажуулах бичилт хийх нь блокчэйн бүрийн хувьд нэн тэргүүний зорилт нь байдаггүй ч блокчэйн бүр криптовалиут болон токэн дамжих үйлдлийн бичилтийг хийсээр байдаг.
Одоо блокчэйнийг бие даасан хэрэглэгчдийн нэгдэл мэдээллийн санг хадгалж, мэдээллийг хуваалцаж мөн удирдаж ажиллах төвлөрсөн бус өгөгдлийн сан гэж ойлгож болно.
Хүчит бөхийн барилдааны нэгийн даваанд Хэнтий аймгийн Баянхутаг сумын харьяат аймгийн хурц арслан С.Ариунбилэг Сэлэнгэ аймгийн Сант сумын харьяат сумын заан М.Эрдэнэбаярт, Говь-Алтай аймгийн Тонхил сумын харьяат аймгийн арслан Б.
Болдбаатарт, Дархан-Уул аймгийн Хонгор сумын харьяат аймгийн арслан С.Ерөөлт Увс аймгийн Малчин сумын харьяат сумын заан Т.Батсүрэнд, Өмнөговь аймгийн Ноён сумын харьяат аймгийн арслан Э.
Бямба-Отгонд, Ховд аймгийн Алтай сумын харьяат аймгийн арслан Г.Хишигбат Хэнтий аймгийн Өмнөдэлгэр сумын харьяат сумын заан Д.Алтанцоожид тус тус өвдөг шороодлоо.
Жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулагддаг цэргийн цол чимэг олгох бүх цэргийн баяр наадмыг Монголын Үндэсний Бөхийн Холбоо, Батлан Хамгаалах Яамны харьяа " Алдар " спорт хороо хамтран зохион байгуулна.
Хүүтэй нь барьцаанд байх үед ёс бусаар хандсан тухай яриаг сонссон, дүү Хуханьег нь илтээр дэмжиж буйг мэдсэн Жижи шаньюй ихэд хилэгнэн Хан улсын элч нарыг цаазалсанаар хоёр улс дахин мөргөлдөөнд орох нөхцөл үүсжээ.
Жижи шаньюйг энэ хязгаар нутагт бэхжиж буйг сэтгэл зовнин ажигласан Чэнь Тан Хүннү нар дахин хүчирхэгжвэл өрнө зүгтэй харилцах замыг боож хаасан Хан улсын цайзуудыг дайлах болно хэмээн зүй ёсоор хардаж эхлэв.
Чэнь Таны мөрөөдөл, эрхэм их алдар гавъяагаар хааны ордонд буцаж очихыг санагалзан гансран суух Ган Яншоугийн санаашралтай давхцаж, Ар Хүннүгийн Жижи шаньюйг бэхжихээс өмнө бутцохих төлөвлөгөө болон хувирчээ.
Хааны ордоны зөвшөөрөлгүйгээр Хүннү нарын эсрэг их цэрэг хөдөлгөх нь өөрөө ялтай хэрэг болох бөгөөд ялагдах ахул шууд цаазаар авахуулах ялд унана хэмээн тэрбээр болгоомжилж байв.
Хааны ордонд буй дайснууд нь “дайн байлдаан огт үзээгүй Ган Яншоу сүржигнэж, хүчирхэг Хүннү нартай зөвхөн ганц мужийн цэргээр дайтахыг санаархсан осолтой санал байна” хэмээн эзэн хааныг ятгаж, далдуур эртний өрсөлдөгчөө Хүннү нарын гарт үрэгдээсэй хэмээн мөрөөдөж суугааг тэрээр хэрхэн мэдэх билээ.
Чэнь Тан жанжинтай хэд хэд ярилцсаны эцэст залуу жанжин гавъяа байгуулахын тулд амь насаараа ч дэнчин тавихад бэлэн байгааг ойлгомогцоо Ган Яншоу хааны ордны хуйвалдаанд туршлагажсан хүний хувьд заль мэх зохиохоор шийдвэрлэжээ.
Энэ үед Их эзэн хааны зарлигаар Ар Хүннүг дайлах болсон тухай Баруун хязгаарын захирагч Ган Яншоугийн тушаал гэгч хуурамч бичиг баримт үйлдсэн Чэнь Тан яаралтайгаар цэрэг цуглуулж эхэллээ.
Талас голыг чиглэн хөдөлсөн Чэнь Таны армийн тухай мэдээ авсан Жижи шаньюй өөрийн холбоотон Кангьюйн хааны морин цэргийн хамт давшиж яваа хятад цэргийн хүнс хангамжийн цуваг булаан авах оролдлого хийсэн ажээ.
Том бамбайтай цэргүүдээр халхавчилсан нум сумт цэргүүдийг бэхлэлтийн хана руу илгээж, бэхлэлтийн ханан дээр байх хамгаалагчдыг харваж, өндийх боломжгүй болгомогц хятад цэргүүд модон ханыг шатаахаар түлээ өрж эхэлсэн аж.
Энэ үед бамбайгаа загасны хайрс мэтээр үелэн барьж, дөрвөлжин хэлбэрээр жагссан содон хувцастай цэргүүд бэхлэлтийн хаалганаас гарч ирж, ханыг шатаах гэж оролдож буй хятад цэргүүдийг довтлон бутаргахыг харсан Чэнь Тан чамгүй их гайхлаа.
Үхрийн ширээр хуяг хийдэг Хүннү нараас тэс өөр, төмөр дуулгатай, хөл гартаа төмөр хамгаалалттай, том дөрвөлжин бамбайтай ийм цэргийг урьд өмнө нь тэрээр харж байсангй.
Чэнь Тан цэргийн бичээчид энэ явдлыг тэмдэглэхийг тушаагаад, дарга нартаа энэ хачирхалтай цэргүүдийг алж хядахыг урьтал болголгүй, амьдаар барихыг үүрэг болгов.
Шөнөөр Кангьюйн морин цэргүүд хотыг бүсэлсэн хятад цэргийн хуаран руу дайрч, энэ завсар сиймхийг ашигласан хотынхон ханын нурсан хэсгийг эргэн сэргээн босгоод байлаа.
Нүүдэлчин хүннүчүүд шөнөөр хотын шатаж нурсан ханыг сэргээгээд байгаа нь хятадуудын гайхлыг чамгүй төрүүлж, хэрхэн инженерийн барилга байгууламжийн ийм мэдлэгтэй болсоныг тааварлахдаа хятадын олзны инженерүүд ажиллаад байгаа юм болов уу хэмээн таамаглаж байв.
Төв Азийн өндөрлөгт хоёр зууны турш ноёрхож, хойд талдаа Байгаль нуур, өмнө талдаа Түмэн газрын цагаан хэрэм, зүүн талдаа Солонгосын хойг, баруун талдаа Туркестанд тулсан их нутгийг эрхшээж байсан Хүн гүрэн дотоодын тэмцэлд доройтон сульдсаар тал нутаг дахь ноёрхлоо алдаж байсан.
Сүүлүүгийн бага хатан Жуанцү өөрийн эртний амраг баруун гарын ван Воянцүдитэй хуйвалдан, шинэ шаньюйг сонгох хуралдайгаас өмнө түүнийг шаньюйгаар өргөмжилжээ.
Засгийн эрхийг булаан авсан Воянцүди хаан ширээгээ алдахаас эмээж, Сүүлүү шаньюйгийн удмынхныг гадуурхан дарлаж эхэлсэн тул Сүүлүүгийн хүү Хуханье МЭӨ 58 онд бослого гарган тэмцэлдсэн.
Утга учиргүй харгислалд нь дургүйцсэн жанжид нь түүнийг хаян одож, Хуханьед нийлсэний тул Воянцүди аргагүй байдалд орж, амиа хорлосны дараа хаан ширээний асуудал дахин гарч ирлээ.
Эхэндээ Жижи шаньюй амжилттай байлдаж, Хуханьег өмнө зүг рүү даран дутаалгасан боловч Хятадын Хан улсын дэмжлэгийг хүлээсэн Хуханье эргэн хүчирхэгжиж иржээ.
Дотоодын дайн самуунаас дайжсан Жижи шаньюй Хүннү гүрний уугуул нутгийн баруун хэсэгт төвлөрөх болж, Кангьюй омгийнхны дэмжлэгийг хүлээн авч, Усун, Динлин овгийнхныг дараад тэр бүст ноёрхох болжээ.
2005 онд энэ хотын уугуул иргэдийн дунд хийсэн ДНК-ийн судалгаагаар хачирхалтай өндөр хувь нь Европ гаралтай гентэй болохыг тогтоосон бөгөөд одоо ч энд ногоон, цэнхэр нүдтэй, хятад хан үндэстэнд байхааргүй өндөр хамартай хүмүүс таарах нь элбэг.
2006 онд Монгол улсын Баян-Өлгий аймгийн Улаанхус суманд хийсэн малтлагаар гарсан эртний Ромын аяга сенатор хүний аяга болох нь тогтоогдсон бөгөөд энэ малтлагаар гарсан эмэгтэй хүний цогцсын үсэнд химийн анализ хийж үзэхэд фосфор их агуулсан байсан нь 80% загасан хүнстэй хүн болох нь тогтоогджээ.
Хан улс болон дүүгийнхээ өмнөд Хүннү нартай тэмцэлдэж байсан Жижи шаньюйн Талас дахь хотод Ромын гурвалын нэг болох Крассын олзлогдсон легионы цэргүүд нэгдсэн байна.
Мервт туугдаж очсоноос хойш Жижи шаньюйн нийслэлийг хамгаалах байлдаанд оролцох хүртлээ 17 жил олзонд байсан ромчууд хаана юу хийж явсан тухай эх сурвалжийн мэдээ байдаггүй.
Харин Жижи шаньюйн нийслэл хотын тухай Хятадын эх сурвалжуудад тэмдэглэсэн мэдээллүүд дээр үндэслэн зарим судлаачид хотын бэхлэлт Ромын цэргийн архитектурын хэв шинжийг хадгалсан хэмээн үздэг.
Бүх бие нь хөө хуягласан, хөлний хуяган хамгаалалттай, хятадуудын өмнө нь үзэж байгаагүй сонин хувцастай, өндөр нуруутай, шаргал үстэй, ногоон, цэнхэр нүдтэй энэ хачин эрс байжээ.
Чэнь Тан эдгээр цэргүүдийг бусад озлныхноос тусад нь, хангамж сайтай байлгахыг тушааж, Хан улсын эзэн хааны ордонд ялалтын мэдээгээ хүргэхдээ хачирхалтай цэргүүд олзолсон тухайгаа мэдээлэхээр шийджээ.
Хойд Хүннүгийн эсэргүүцлийг бүрмөсөн дарж, Жижи шаньюйг устгасан явдал нь шагнан урамшуулах ёстой хэрэг боловч хааны зарлиггүйгээр дур мэдэн цэрэг татаж, дайн хийсэн явдалд нь гарцаагүй ял асуух ёстой байлаа.
Гэвч Ган Яншоугийн өмнөх ялыг хэрэгсэхгүй болгон, ордонд үлдээж, Чэнь Тан аймшигт Хүннү нарыг дарсан баатар жанжны дүрээр Хятадын цэргийн түүхэнд үлджээ.
Тэрхүү ертөнцөд хүн болгон байгалиасаа заяагдсан ид шид ашиглах чадвартай, эсвэл Ид шид , Астад харин ямар ч ид шидийн хүч байхгүй, оронд нь биеийн хүчээ хөгжүүлэхэд хүргэсэн.
Тэгсэн ч, Хулгайч Юуногийн гримойрыг хар маркетид зарахаар оролдох үед, Аста гримойроо дуудаж, үзэгдэж харагдаагүй ид шидийг эсэргүүцдэг нууцлаг зүйлээр түүнийг ялна.
БНМАУ-ын алдарт гавьяат хөгжимчин Д.Ишдулам 1871он буюу билгийн улирлын цагаагчин хонин жил тэр үеийн Нийслэл хүрээнд ядуу ард Дашзэвэгийн гэр бүлд төржээ.
Эд хөрөнгөө хураалгасан Эрэгдэндагва тайж Төвөдийн Банчин богдод монгол түмний амьдрал доройтож буйг дурдаж, аврал өршөөлдөө багтаахыг гуйсан захидал илгээх санаа сэджээ.
Энэ цуурхал харийнханд итгэл үнэмшил төрүүлсэн ч хутагтын нэрд хар толбо, сэтгэлд нь бул чулуу болж, эх нутагтаа хэзээ ч эргэн ирэх боломжгүй болсон нь үнэхээр эмгэнэл байсан гэж хэлж болно.
Хутагтын намтартаа дурдсанаас үзвэл, тэрээр 1884 оны хөх бичин жилийн аравдугаар сарын 8-нд эцэг Башлуугийн 67, эх Гимбээгийн 48 насан дээр, одоогийн Завхан аймгийн Түдэвтэй сумын нутаг Ойгон нуурын хөвөө Баян-Айраг уулын өвөрт Онхот овгийн Баашлуугийн 3-р хүү болон мэндэлжээ.
Хутагтыг хорвоод мэндэлсэн тэр жил дээрх хүрээний хоёр хутагт Дилов хутагт, Нарованчин гэгээн хоёул жанч халж тэдний хойд дүрийг тодруулахаар жирийн бус 40 гаруй хүүхдийн нэрсийг гаргасан байна.
Өмнөд нутагт тэрбээр Банчин богд, Чан Кайши /6 жил зөвлөх/, Далай лам тэргүүтний дэргэд шадарлаж байхдаа Америкийн монголч эрдэмтэн О.Латтимортой 1930 онд Бээжинд танилцсан нь түүний амьдралын шинэ үеийг нээсэн байна.
Нэр хүндтэй эрдэмтний урилгаар 1949 оны 3 дугаар сард Америкийн Нэгдсэн Улсад хоёр монгол тусдахын хамт морилж, Балтимор хот дахь "Жон Хопкинс"-ийн их сургуулийн Монгол судлалын тэнхимд зөвлөх багшлаар ажиллаж АНУ дахь монгол судлалыг хөгжүүлэхэд үнэтэй хувь нэмэр оруулжээ.
1939 онд тэрээр Чунцин хотод суурьшсан бөгөөд мөн онд Япончуудын баруун сөнөдийн нутаг Бүтэмжийн говьд 1932 онд дүрвэн гарч нутаглаж байсан Ганжуурваа хувилгааны 100 өрх айл, Дархан бээлийн хошуугаар нутаглаж байсан Очирдарь хувилгааны 80 гаруй өрх айл нарыг цуглуулан 1941 /1939 гэж зарим эх сурвалжид/ онд "Дилавын хошуу"-г байгуулж даргаар нь Намсрайг, дараа нь Очирдор хувилгаан, Ганжуурваа хувилгаан нар ажиллаж байна.
Дилов хутагт 1931 оны хоёрдугаар сарын 26-ны шөнө эх орныхоо хилийн алтан дээсийг алхан гарахдаа “хэзээ ч эх нутагтаа эргэж ирэхгүй” гэж төсөөлөөгүй нь лавтай.
Тэрбээр эх нутагтаа эргэж ирэхийн хүслэн их байсан ч түүнд даалгавар өгсөн хүмүүс нь өөрсдөө хэлмэгдлийн хар шуурганд өртөж, хутагтын эх оронч-тагнуулчийг гэрчлэх хүн үгүй болжээ.
Дилов хутагт эх орныхоо тусгаар тогтнол, бүрэн эрхт байдал, монгол зоныхоо сайн сайхан амьдралын төлөө хоёргүй сэтгэлээр зүтгэсэн эх оронч, улс төрийн зүтгэлтэн байжээ: Хатанбаатар Магсаржав, Догсомын Бодоо нартай Орос улсаас тусламж гуйхаар яваад албан бичиггүй хэмээн Хиагтын хил дээрээс буцаж байсан ажээ.
Башлуугийн Жамсранжав (1884 оны 10 сарын 8-нд Засаг хан аймгийн гүн Загдсамбарын хошуу буюу одоогийн Завхан аймгийн Түдэвтэй суманд төрсөн- 1965 оны 4 сарын 7-нд Нью-Йорк хотод нас барсан) - Монголын шашин болон төрийн зүтгэлтэн.
Тэр уулзалтад Паул Кирхофф нарын багш нар, өдгөө Висконсины Их Сургуульд багшилж буй Роберт Миллер нарын докторын оюутнууд идэвхтэй оролцож, олон асуулт тавьж байсан ажээ.
1960 онд Дилов хутагт “Монгол бусад тусгаар тогтносон улс гүрний адил Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагад бие даасан гишүүн байж болно” хэмээн Чан Кайшигээр хүлээн зөвшөөрүүлж чадсан нь түүний түүхэн гавьяа билээ.
Хожим 1990 оны 5 дугаар сарын 18-нд БНМАУ-ын Дээд Шүүхийн 04 дүгээр тогтоолоор Башлуу овогтой Жамсранжавт холбогдох хэргийг хүчингүй болгон цагаатгажээ.
Манчестер Сити анх улирлын нээлтийн тоглолтдоо Брайтон ба Хөүв Альбион клубыг талбайд нь буулган авсан ба, дараагийн тоглолтоо талбайдаа Эвертон клубыг хүлээн авсан ч тоглолт тэнцээгээр өндөрлөсөн юм.
Манчестер Сити улирлын анхны хожигдлоо 23-р тойрогт Ливерпүүл клубын эсрэг амссан бөгөөд Анфилд цэнгэлдэх хүрээлэнд тэд 4-3-ийн харьцаатай хожигдсон билээ.
Дурдвал, 1 улиралд авсан хамгийн олон оноо , хамгийн олон хожсон , хамгийн олон зочлон тоглолтод хожсон , хамгийн олон гоол оруулсан , 1 улиралд хамгийн олон дараалан хожсон , хамгийн их гоолын зөрүү , хамгийн олон оноогоор тасарч түрүүлсэн хэмээх рекордуудыг эвдэж, түүхэнд тодоор бичигдэхүйц улирлыг өнгөрүүлсэн билээ.
Өнгөрсөн улирлын аварга Челси клуб аваргын цолыг хамгаалж тоглосон ба доод лигээс Ньюкасл Юнайтед, Брайтон ба Хөүв Альбион болон Хаддерсфилд Таун хэмээх 3 клуб дэвшин оролцох болзлоо хангасан билээ.
3 дахь буюу хамгийн сүүлчийн нэг эрхийн төлөө өрсөлдөхөөр доод лигт 3-6-р байр эзэлсэн 4 баг хоорондоо өрсөлдсөн ба финалын шатанд Ридинг, Хаддерсфилд Таун клубууд тунаж үлдсэн юм.
Финалын тоглолт Английн хамгийн том цэнгэлдэх хүрээлэн Уэмблид явагдсан ба үндсэн цаг 0-0-ийн харьцаатай дуусаж, пенальтаар Хаддерсфилд Таун клуб ялалт байгуулсан билээ.
Дараагийн Чемпионшипт тоглох болсон баг нь Вест Бромвич Альбион бөгөөд, мөн энэ тойрогт доош унахгүйн төлөө тэнцүүхэн өрсөлдөж байсан 2 баг болох Саутхемптон, Суонси Сити нар хоорондоо тоглох хуваарьтай байсан ба Саутхемптон хожсоноор Суонси Сити доош унахаар болсон сүүлчийн багаар нэрлэгдсэн билээ.
Энэ өндөр амжилтад нь чухал нөлөө үзүүлсэн хүмүүс болох дасгалжуулагч Шон Дайк, хамгаалагч Жеймс Тарковски нар Премьер Лигийн шилдэг дасгалжуулагч, шилдэг тоглогч төрөлд нэр дэвшсэн билээ.