polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Хил хязгаар талаас нь авч үзвэл баруун хойд талаар ОХУ-ын Тува улстай, баруун талаар ОХУ-ын Алтайн мужтай, зүүн талаар Увс аймгийн Ховд ба зүүн хойд талаар Бөхмөрөн сумуудтай, зүүн өмнөд талааараа өөрийнхөө аймгийн Алтанцөгц, өмнөд талаар Бугат, баруун өмнөд талаар Улаанхус сумуудтай тус тус хил залгадаг.
Хөдөлмөрийг хуваарласны үр дүнд үйлдвэрлэлийг эрс нэмэгдүүлж үр ашигтай болохыг зааж аж үйлдвэрийн хөгжлийг зогсоож байгаа засгийн газрын бодлогыг маш ихээр шүүмжилж байлаа.
Гаднаас нь харахад эмх замбараагүй мэт санагдах чөлөөт зах зээл нь нийгмийн зүгээс шаардаж байгаа, нийгэмд зайлшгүй хэрэгтэй байгаа бараануудыг гарцаагүй үйлдвэрлэхийг шаарддааг өөрөө өөрийгөө зохицуулдаг механизм юм гэсэн үзэл санаа энэхүү алдарт бүтээлийн гол сүнс нь болсон юм.
Адам Смит (англи. : 1723 оны 6 сарын 16-нд Керколди, Шотланд төрсөн- 1790 оны 7 сарын 17-нд Эдинбург хотод нас барсан) - Эдийн засгийн онолыг анх томьёолсон шотландын эдийн засгийн шинжлэх ухааны судлаач юм.
Идэр залуудаа Оксфордын Их Сургуульд суралцаж 1751-ээс 1764 онуудад Глазго хотод их сургуульд гүн ухааны профессороор ажиллаж байхдаа "Ёс суртахууны мэдрэмжийн онол" хэмээх ном гаргаж алдар нэр олж авчээ.
Гэхдээ 1776 оны 3-р сарын 9-нд хэвлэгдэн гарсан «Ард түмнүүдийн баялагийн мөн чанар, шалтгааны тухай судлагаа» ном нь түүнийг дэлхий даяар цуурайтуулж түүнийг үлдсэн амьдралдаа баян тансаг нэр төртэй өнгөрөөх боломж олгожээ.
Түүний залгамжлагч Томас Мальтус, Дэвид Рикардо зэрэг алдарт эдийн засагчид түүнийг эдийн засгийн онолыг гол санааг цааш нь хөгжүүлж Сонгодог эдийн засаг гэж нэрлэдэг бүтэцтэй болгосон билээ.
Бизнес худалдаанд төрийн оролцоог багасгах, татварыг бууруулах, чөлөөт худалдааг дэмжих тухай А. Смитийн үзэл бодол засгийн газрын бодлогод бүхэл бүтэн зууны турш шийдвэрлэх нөлөө үзүүлж байжээ.
Адам Смит Глазгоугийн их сургуульд суралцаж байхдаа Шотландын сэргэн мандалтын үеийн нэгэн том төлөөлөгч буюу "гэгээрэл", ёс суртахууны философич Францис Хүтчесоноор хичээл заалгаж байжээ.
Ярилцлагадаа: "Тийм ээ, би ичээлдээ муу үүэд байсан, 2,3 удаа шалгалтандаа унаж байсан, гэсэн эдий ч би англи элэндээ маш сайн сурдаг, дуртай байсан, заримдаа би юу гэж боддог вэ гэвэл надад энэ толь бичигт байгаа бү үгийг цээжлэ юмсан, эзээ нэгэн цагт аль нэгэн үг надад эрэг болбол би төвөггүй ашиглаж чаддаг бай юмсан, тэр үед би ямар ч эргэлзээгүйгээр тариндаа түгжсэн үгээ илэрийлж чаддаг бай юмсан" гэж элжээ.
80, 90-ээд оны үед хип хоп урлагаар өөрийн үзэл бодлоо үгээрээ илэрийлж болох юм байна гэдгийг мэдсэнээс ойш Эминэм энэ урлагийг сонирож, тэр үеийн одууд болох . гэ нилээн нэр алдартай гангста рэп бүлгэмийн дууг сонсдог болжээ.
Гэлээ ч гэсэн Эминэм өөртөө итгэл өгч зориг гарган Детройт отын жижиг бар савуудад буюу 2 үн оорондоо өгжим тавьж чөлөөт үгээрээ өрсөлддөг тэмцээнд оролцдог болжээ.
Энэхүү цомог 2000 оны 05 дугаар сарын 23-нд худалдаанд гарч эхний 7 хоногтоо 1,760,000 хувь борлогдож алдарт реппер -ийн болон поп дуучин -ийн . цомгуудын амжилтыг эвдэж АНУ-ын түүхэнд гарч байгаагүй хамгийн хурдацтай борлогдсон цомог болж чаджээ.
Цомгийн эхний сингл болох дуу нь мөн нилээд амжилтыг авчирч энэ дуунд хэд хэдэн алдартнуудыг доромжилсон үг хэллэгүүд байдаг ба дуучин , хамтлагийн гишүүн , Америкийн телевиз, радионы хөтлөгч нарт дисс хийжээ.
Цомгийн 3 дахь сингл болох нь сэтгүүлийн бүх цаг үеийн шилдэг реп дуугаар тодорч, мөн 40-. сайтад бүх нийтийн санал асуулгаар 10-р байранд эрэмбэлэгдсэн байна.
Эминэмий байнга нүүдэг байсан болохоор тэрээр сургууль завсардаж, жилд 2, 3 удаа анги сэлгэдэг болсон ба Эминэм хоим дурсадаа энэ зуйл эвийн үзэгдэл болж өнгөрсөн юм гэв.
Түүний : цомогт багтсан дууны утгын тухайд фэнүүдээс нь маш их шүүмжлэл болон гайхшран дургүйцэн сэтгэгдэл ирсэн бөгөөд сүүлд тэрбээр үүнд тайлбар хийхдээ: "Амбиен чамайг хоногт 2 оос дээш цаг унтуулахгүй. Чи бүхэл өдрийн турш яг л новш шиг болох болно" гэсэн байна.
сэтгүүл түүнийг бү цаг үеийн шилдэг уран бүтээлчийн 8 дугаарт бичсэн бол бусад нөлөө бүий сэтгүүлүүд Эминэмийг ип оп урлагийн аан гэж тодоройлдог байна.
шилдэг 200 цомог шалгаруулалтаас нийт 10 удаа Эминэмийн гаргасан цомог тэргүүнд бичигдэж байсан ба нийтдээ 100 сая цомог дэлий даяар удалдаалснаас 42 сая дан дуу болон Америкийн нэгдсэн улсын эмжээнд нийт 49.1 сая цомог удалдаалсан байна.
Түүний дараагийн цомогууд болох мөн зэрэг студийн бүтээл нь олныг галзууруула дөөж олон фэн сонсогчдын үрээллийг бүрдүүлж амжилт болон атаарлыг ар араас нь рэппэрт маань өгч, мөн л энэүү цомгууд нь Шилдэг Рэп Цомог гэ -ын шагналыг түүнд авчирчээ.
Тус цомог 2 дисктэйгээр гарах ба түүний бүх цаг үеийн шилдэг хит дуунууд, -ийн уран бүтээлчид болох 12, , , нартай хамтарсан дуунууд болон цоо шинэ дуунууд нь багтжээ.
Түүнийг үсэн үлээгчид чи тавин байсан ч рэппэр маань удаан угацааны дараа буюу 2009 оны 5 дугаар сарын 19-нд буюу амгийн сүүлд гаргасан цомгоосоо ойш 5 жилийн дараа тудийн бүрэн эмжээний 6 даь бие даасан цомгоо гаргажээ.
Удаа жил нь Эминэм уран бүтээлээ зогсоосонгүй, 7 даь бие даасан студийн цомог болох -г 2010 онд гаргаж энэүү цомог дэлий даяар амгийн и борлуулалттай цомогоор шалгарчээ.
Эминэм хэмээх тайзны нэрээрээ алдаршсан Маршалл Брюс Мадэрс нь 1972 оны 10 дугаар сарын 17-нд Америкийн Нэгдсэн Улсын Сент Жосеф отод төрсөн, рэппэр, дуу зохиогч, продюсер, жүжигчин юм.
Монголын Үндэсний Олимпын Хороо нь анх МАХН-ын Төв хороо, БНМАУ-ын Сайд нарын зөвлөлийн 1956 оны 2 дугаар сарын 6-ны өдрийн хамтарсан 43/37 тоот тогтоолоор МҮОХ-г байгуулагдсан байна.
Монголын Үндэсний Олимпийн хороо нь олимпийн хөдөлгөөнийг өрнүүлэх, өсвөр, залуу үеийг олимпийн үзэл санаагаар хүмүүжүүлэх, биеийн тамир, спортыг хөгжүүлэх зорилгоор Олон Улсын Олимпийн хорооны гишүүнээр элсэх хүсэлтээ 1960 онд илэрхийлж, Москва хотноо 1962 онд хуралдсан Олон Улсын Олимпын Хорооны 60-р чуулганаар МҮОХ-г өөрийн бүрэн эрхт 69 дэх гишүүнээр элсүүлэн авчээ.
МҮОХ нь Азийн Олимпийн зөвлөл /О/, Үндэсний Олимпийн Хорооны холбоо //, Зүүн Азийн наадмын холбоо //, Ази номхон далайн орнуудын чуулган //-ы бүрэн эрхт гишүүн юм.
МҮОХ нь Олимпын наадам, Олон улсын олимпын хорооны ивээл дор зохиогдох тив, бүс болон дэлхийн спортын олон төрөлт тэмцээнд Монгол улсыг төлөөлөх онцгой эрхийг Олимпын Хартийн дагуу дангаар эдэлдэг.
Биеийн тамир спортыг хөгжүүлэх, Олимпийн хөдөлгөөнийг сурталчилан дэлгэрүүлэх үйл хэрэгт тодорхой хувь нэмэр оруулж, амжилт гаргасан хүмүүсийг МҮОХ-ны ерөнхийлөгчийн заригаар МҮОХ-ны дээд шагнал "Олимпийн Алтан-Од" одон, "Алтан очир" одон, "Олимпийн алдар", "Дурсгалын алтан медаль"-иар шагнадаг.
Монголын Үндэсний Олимпын Хороо ("Монголын Үндэсний Олимпийн Хороо" гэх, дүрмийн алдаатай нэрийг албан ёсоор хэрэглэдэг) нь Монгол улсад олимпын хөдөлгөөнийг хөгжүүлэх зорилготой байгууллага юм.
Монгол шатарт “Тэрэгтэй морин довтолгоо”, “р гэсэн тэмээний өрсөлт”, “Хоёр тэмээний тэшилт”, “Хоёр морины хатираа” зэрэг гарааны хувилбарууд, “Хорин дөрөв буюу хоёр тэмээн тойруулга”, “Алаг арав”, “Морин дөрөв”, Морин гурав”, “Түмэн түүхий”, “Холбоо үгийн чимэгт хорт таван шаг”, “Буурал морины бухалт”, “Уран бэрийн хожил” зэрэг уран сайхан хожлууд байдаг нь үлгэр домогт хадгалагдан ирсэн байна.
Монгол улсын Баянхонгор аймгийн Эрдэнэцогт сумын нутагт байдаг Шатар чулууны хөшөө дурсгал бол манай эриний өмнөх 3000 жилийн тэртээх эртний хүмүүсийн оюуны соёлын гайхамшигт өв юм.
Энэхүү буган чулуун хөшөө гадуураа сийлбэр хээтэй, дөрвөлжин чулуун хашлагатай оруулга, монгол шатрын дүрс хэлбэрүүд байж болох янз бүрийн хэлбэрүүд, хиргисүүрүүдээс бүрддэг байна.
Өвөг дээдсээс уламжлагдан ирсэн монгол шатрын суурь дээр 1930-аад оны дунд үеэс манай оронд орчин үеийн шатар дэлгэрэн хөгжиж эхэлсэн бөгөөд 1935 оны 6 дугаар сард Улаан-Үд хотноо болсон Бүх Сибирийн 2 дугаар тэмцээнд Санжаажамц, Гивааннинж нар оролцож байжээ.
Шатрын 64 нүдтэй хөлгийн босоо нүднүүдийг латин үсгээр /-/ тэмдэглэдэг, хэвтээ нүднүүдийг 1-8 хүртэл тоогоор тэмдэглэж нүд бүр босоо үсэг, хэвтээ тоогоор нэрлэгддэг байна.
1956 онд Москва хотноо зохиогдсон Дэлхийн шатрын 12 дугаар олимпиадад Монголын баг анх оролцсоноос хойших хугацаанд хөгжлийн түвшин нь эрс дээшилсэн гэж шатрын мэргэжилтнүүд үнэлдэг.
Тус муж улсын газарзүйн бүсүүдэд нь АНУ-ын дотоод өндөрлөг газрыг бүрдүүлэгч Озаркс ба Уачита нурууны уулархаг бүсээс эхлээд зүүн зүгт Миссиссиппи голын дагуух нам дор газар хүртэл хамаарна.
Нарны маш бага энерги, мөн өндөр өргөгдсөн (Антарктид далайн төвшнөөс дээш дунджаар 2,800 метр өргөгдсөн, дэлхийн хамгийн өндөр өргөгдсөн тив) байдгаас болоод Өмнөд туйл нь дэлхийн хамгийн хүйтэн цэгүүдийн нэг болно.
Лазерев нар "Восток", "Мирний" хэмээх хөлөг онгоцоор 1819 онд Георг аралд хүрч, шинэ шинэ газар нээж Петрийн арал, Александрын газар гэх зэргээр нэрлээд, 1820 оны 1 сарын 16-нд Антарктидын эх газрыг хүн төрөлхтөний түүхэнд анх удаа нээв.
ЗХУ, одоогийн ОХУ тэнд "Мирный", "Оазис", "Пионерская", "Восток", "Комсомольская" станц байгуулж, тогтмол судалгаа хийж иж бүрэн хайгуул шинжилгээний ангиуд ажиллаж байна.1972-1973, мөн 1983-1984 онд ажилласан Өмнөд туйлыг судлах , хайгуул эрдэм шинжилгээний ангиудад БНМАУ-ын мэргэжилтэн Ж.Цэрэндэлэг, Д.Чулуунбат нар оролцон, Антарктидад очиж судалгаа, шинжилгээний ажил хийсэн билээ.
Орчин үеийн судалгааны явцад Антарктидын эх газрын тогтоц, гадарга, ашигт малтмал, мөсөн хучлагын байгуулалт, уур амьсгал, ургамал, амьтны аймаг судлагдаж, байгалийн орчин, хүний бие махбодод хэрхэн нөлөөлөх зэрэг олон асуудал шийдвэрлэгдэж байна.
1928 онд Америкийн нисэх онгоц Антарктид хүрч, 1929-1950-д онд АНУ, Английн хэд хэдэн шинжилгээний ангиуд судалгаа хийж, мөсний тодорхойлолт гаргаж, зарим газраар уул нуруу нээжээ.
1772-1775 онд Английн Ж.Кукын шинжилгээний анги Антарктидыг тойрон Өмнөд Георгийн аралд ойртон, Сандвичийн газар, Өмнөд Тулегийн арлыг, Английн У.Смит Өмнөд Шетланд арлыг нээсэн.
Дөрөвдэх үеэс эхлэн олон улсын геофизикийн судалгаа хийгдэж 11 орны 57 станц Антарктид, түүний эрэг орчмын арлууд дээр байгуулагдан нутаг даяар иж бүрэн судалгаа ажиглалт хийх боломж бүрдүүлжээ.
Энэхүү Үндсэн хуулиар Хааны эрх мэдлийг эрс хязгаарлаж, гүйцэтгэх эрх мэдлийг Засгийн газрын кабинетэд шилжүүлсэн тул "тайван хувьсгал" гэж үздэг.
Одооноос эхлэн хүн амд улс төрийн төдийгүй нийгмийн эрхүүд ялгаварлан гадуурхахаас хамгаалах (шашин шүтлэг, улс төрийн итгэл үнэмшил, арьсны өнгө, хүйс болон бусад шалтгаанаар), цаазаар авах ялыг хориглох, амьдрах эрхийг баталгаажуулсан болно.
1983 оноос хойшхи Үндсэн хуулийн хэд хэдэн өөрчлөлтөөр албадан цэрэг татахыг цуцалж, армийг гадаадад энхийг сахиулах үйл ажиллагаанд ашиглах боломжийг нээсэн байна.
Тус улс нь НҮБ-ын гишүүн бөгөөд Европын Холбоо, НАТО, Эдийн Засгийн Хамтын Ажиллагаа ба Хөгжлийн Байгууллага -ыг үндэслэн байгуулагч гишүүдийн нэг юм.
Тухайлбал: Арбитрын байнгын шүүх, Олон Улсын Шүүх, Хуучин Югославын асуудлаарх олон улсын эрүүгийн шүүх, Олон Улсын Эрүүгийн Шүүх, Ливаны асуудлаарх тусгай шүүх байрладаг.
Хүн амын шашин шүтлэг: 33% - протестант шашинтнууд, 31.27% - католик шашинтнууд, 6% - мусульманчууд, 0.6% - Хинду шашинтнууд, 0.5% нь Буддын шашинтнууд, 2.2% нь бусад шашныг шүтдэг.
Нидерландын хүн ам нь дэлхийн хамгийн өндөр хүмүүс гэдэг: насанд хүрсэн эрчүүдийн дундаж өндөр 182.5 см, насанд хүрсэн эмэгтэйчүүдийн дундаж өндөр 168.7 см байна.
Тус улсын зүүн өмнөд хэсэг дэх Арденнийн нуруу болон мөсөн галвын мөсөн голоор үүссэн төв хэсгийн намхан толгодыг тооцохгүй бол нутаг дэвсгэрийн ихэнх хэсэг нь маш хавтгай.
Хуучны парламентын ардчилсан улс болох Нидерланд сүүлийн жилүүдэд мансууруулах бодис, биеэ үнэлэх явдал, ижил хүйстний хоорондоо гэрлэх эрх, эвтанази зэрэгт орчин үеийн либерал бодлого баримтлах болсон.
Тус улсын Үндсэн хуулийн дагуу албан ёсны нийслэл нь Амстердам хот гэвч бодит байдал дээр Хааг хотод хааны албан ёсны өргөө, парламент, Засгийн газар болон гадаад орнуудын ихэнх ЭСЯ-д байралдаг байна.
Мөн тогтмол хэвлэлийн мэдээлэл нийтлэл, өгүүлэлээс ч дэлгэн үзүүлэхийн зэрэгцээ уншигч хэрэглэгчдэд үзэсгэлэнд тавигдсан номуудаар тойм яриа хийвэл илүү үр дүнтэй.
Номын сангийн зурагт хуудас нь утга зохиолын томоохон төлөөлөгчдийн бүтээлийг дэлгэн үзүүлэх, онцлог сэдвүүдээс сонгох, фондын идэвхгүй боловч зарим нэгэн уншигчийн сонирхолыг татахуйц номуудыг илрүүлэн уншигчдад мэдээлж сурталчилахад зориулагдана.
Олон улсын хамтын ажиллагааны тусламж дэмжлэгтэйгээр дэлхийн номын сангуудын түвшинд ойртохуйц, хүүхэд залуусын хэлний боловсролыг дээшлүүлэхэд зориулагдсан төрөлжсөн соёл мэдээллийн төвүүдтэй.
Хүүхдийн төв номын сан нь хүүхэд, залуучуудад уншлагын 6 танхимаар Монгол, Орос, Англи, Герман, Хятад, Япон болон бусад хэлний 80 гаруй мянган ном, хэвлэмэл бус материалууд, сурах бичиг, тогтмол хэвлэлтэй.
Үүнд, 10 хүртэлх насны хүүхдийн “Их мэдэх”, 10-16 насны дунд ангийнханд зориулсан “Мөрөөдөл”, 16 ба түүнээс дээш насны оюутан, залууст зориулсан “Боловсрол хөгжил” уншлагын танхим, Герман, Өрнө,дахины, Дорно дахины гэсэн уншлагын танхим нийслэлийн алслагдсан дүүргийн хүүхдүүдэд зориулсан Зөөврийн номын сантай.
1921 оны 11-р сарын 9-нд Ардын засгийн газрын 24-р хурлын тогтоолын 3-р зүйлд Судар бичгийн хүрээлэн байгуулахаар зааж улмаар уг хүрээлэнгийн үүрэг зорилго, зохион байгуулалтыг тодорхойлж засгийн газарт оруулснаар 1921 оны 11-р сарын 19-нд хүрээлэнгийн дүрмийг баталж судар бичгийн хүрээлэнг албан ёсоор байгуулж өдгөөгийн номын сангийн үүсэл болсон юм.
Энэхүү хүрээлэнгийн /одоогийн Шинжлэх ухааны Академи/ дэргэд гүн О.Жамъян, бичээч Ч.Бат-Очир, Д.Дашням, эрдэмтэн Ж.Цэвээн нар хувийнхаа номыг нийлүүлэн 2000 номоор анхны номын санг байгуулсан байна.
Дээрх тогтоолд зааснаар Судар бичгийн хүрээлэнг Орос худалдаачин Козины байрлаж байсан өндөр байшинд байгуулахаар тогтож, хүрээлэнгийн албан хэрэгцээнд зориулан 3000 лан мөнгө олгож байжээ.
Монгол Улсын ууган их сургууль МУИС байгуулагдаж, үндэсний дээд боловсролтой мэргэжилтэн бэлтгэж эхэлсний 75 жилийн ойн баяраар буюу 2017 онд МУИС нь шинэ номын санг нээсэн.
Өөрийн фондод буй мэдээллүүдээс үйлчлүүлэгчдэд зээлүүлэх, түр хэрэглүүлэх, хувилж олшруулан хэрэглүүлэх, уншуулах зэрэг үйлчилгээг үзүүлдэг.
Түүхийн туршид судалгаа шинжилгээний зорилгоор ном, хэвлэмэл мэдээллүүдийг цуглуулдаг газрууд нь эрдэмтэд, язгууртнууд л ашиглах боломжтой, эсвэл энгийн иргэд ашиглах боломжтой ч өндөр төлбөртэй байжээ.
Европод цаас үйлдвэрлэж 1440-өөд онд Йохан Гутенберг ном хэвлэлтийн технологийг нэвтрүүлсэнээр номыг олноор нь хэвлэх боломжтой болж, үнэ өртөг нь ч буурснаар энгийн иргэдэд хүртээлтэй зүйл болж эхэлжээ.
Хотын төв номын сан саяхан олон улсад ашигладаг “Коха” программыг үйлчилгээндээ нэвтрүүлж, үйлчлүүлэгч нэг картаараа төв болон салбар номын сангуудаар давхар үйлчлүүлэх боломжтой болсон.
Аман ярианы аргууд нь номын болон зохиолч, хэвлэн нийтчлэгчдийн мэдээг дамжуулах, уншигч хэрэглэгчдийн уншлагыг удирдан бие дааж боловсроход нь ихээхэн үүрэгтэй бөгөөд амьд үг ашиглан явуулдаг сурталчилгаа юм.
Номын аман сурталчилгааг хийхдээ тухайн ном сэдвийн талаар судалж мэдсэн байхын зэрэгцээ хэлж буй яриа нь эмх цэгцтэй, товч ойлгомжтой хэрэглэгчийн ерөнхий сонирхолд нийцсэн байх ёстой.
Тодруулбал, нийтийн номын сан 362, их, дээд сургуулийн номын сан 101, Ерөнхий боловсролын сургуулийн номын сан 817, МСҮТ-ийн номын сан 54, албан байгууллагын дэргэдэх номын сан 120, эрдэм шинжилгээний номын сан 44 болон бусад номын сангууд багтдаг аж.
Ингэхдээ хэрэглэгчдийн үүднээс хандаж, тодорхой төлөвлөгөөний дагуу цуглуулж, мөн хэрэглэгдэхгүй болсон мэдээллүүд дундаас хадгалах шаардлагагүй гэж үзсэн зүйлсийг хаяж болдог.
Тойм яриа явуулахдаа урьдчилан бэлтгэж, цаг үеийн болон чухал үйл явдал, болох гэж буй тэмдэглэлт ой, уншигчдын эрэлт хэрэгцээ сонирхолд нийцүүлэн 3-7 номыг сонгон өөрөө номын оршил, өмнөх үг, дүгнэлт зохиолчийн тухай дэлгэрүүлэн уншиж мэдсэн байх хэрэгтэй.
Гэвч өмнө нь сүм хийдүүдэд шашны холбогдолтой ном судрууд хадаглагдаж байсан бөгөөд хувь хүмүүс, томоохон лам хуваргууд номы олноор цуглуулж гэртээ болон сүмдээ хадаглаж байсаар иржээ.
Номын сан гэж ном хэвлэл, гар бичмэл зэрэг мэдээлэл агуулсан зүйлсийг цуглуулж, хадгалан олон нийтэд уншуулж, үзүүлж, сонсгох үйлчилгээ үзүүлдэг байгууллагыг хэлнэ.
Номын тойм яриа гэдэг нь сурталчлах гэж буй шинэ номнууд болон нэг сэдэв, нэг зохиолчын зохиол бүтээлүүд, үзүүлж сонсгох мэдээллүүдийн тухай тоймлон ярихыг хэлнэ.
Энэ шашин нь итгэгчдийн тоогоор 1,8 тэрбум буюу дэлхийн хоёрдугаарт ордог том шашин бөгөөд дэлхийн 125 орчим улсад дэлгэрсэн харьцангүй залуу шашин юм.
Араб хэлнээс галигласан "Аль-Ислам" гэх үгийг монголчилбол албадлагагүйгээр бурхныг дагах гэсэн утга бүхий туйлын үнэн , аль эсвэл хязгааргүй энх амгалан гэдэг агуулгатай ажээ.
Шинэ Зеландын биологийн олон янз байдал нь 80 сая гаруй жилийн турш үргэлжилсэн газарзүйн тусгаарлагдмал байдлаас шалтгаалан маш гайхалтай бөгөөд өвөрмөц бөгөөд өвөрмөц бөгөөд эндемик амьтад, мөөгөнцөр, ургамлын төрөл зүйлд хувь нэмэр оруулдаг.
Хүн ирэхээс өмнө нийт газар нутгийн 80 орчим хувь нь ойгоор бүрхэгдсэн байсан ч хүмүүс ирсний дараа ой мод огтолж, Полинезийн суурьшлын дараа ойн нөмрөгийн тал орчим хувь нь түймэрт автсан.
Хүн ирснээс хойш тус улсын сээр нуруутан амьтдын бараг тал хувь нь устаж үгүй болсон ч Шинэ Зеландын байгаль хамгаалагчид ховордсон зэрлэг ан амьтдыг сэргээхэд туслах хэд хэдэн аргыг анхлан санаачилсан бөгөөд арлын дархан цаазат газар, хортон шавьжтай тэмцэх, зэрлэг ан амьтдыг нүүлгэн шилжүүлэх, арлууд болон бусад тусгай хамгаалалттай газар нутгийг өсгөн үржүүлэх, экологийн нөхөн сэргээлт хийх гэх мэт.
1863 онд Ерөнхий сайд Алфред Дометт Өмнөд Аралыг тусгай колони байгуулахвий гэж санаа нь зовсны учир нийслэлээ Күүкийн хоолойн хавьд шилжүүлэх тогтоол гаргажээ.
Австралиас ирсэн комиссын гишүүд Веллингтоныг усан онгоцны буудал, төв байрлалтай тул нийслэл байгуулахад тохиромжтой гэж зөвлөсөн бөгөөд 1865 онд парламент энд албан ёсоор байрлах болжээ.
1987 оныд Шинэ Зеландын цөмийн зэвсэггүй бүс, зэвсэг хураах, зэвсгийн хяналтын тухай актаар Шинэ Зеландын нутаг дэвсгэрт цөмийн зэвсэг байрлуулах, Шинэ Зеландын усанд цөмийн зэвсэгтэй буюу цөмийн хөдөлгүүртэй хөлөг онгоц нэвтрүүлэхийг хориглосон.
Энэхүү хууль нь Шинэ Зеланд-АНУ-ын хоорондох хэрүүлийн алим болсон бөгөөд АНУ Шинэ Зеландын өмнө хүлээсэн үүргээсээ түдгэлзсээр байгаагийн шалтгаан юм.
1939 оны есдүгээр сарын 3-нд Германд дайн зарлахдаа Ерөнхий сайд Майкл Жозеф Савиж "Түүний явсан зүгт бид явна. Түүний зогссон газарт бид зогсоно" гэж мэдэгдэж байлаа.
Дайны дараа Америкийн Нэгдсэн Улс тус улсын соёлд ихэд нөлөө үзүүлж эхэлсэн бөгөөд Шинэ Зеландчуудын үндэсний өвөрмөц царайны мэдрэмж улам тодорсон юм.
1951 онд Шинэ Зеланд Австрали, Америкийн Нэгдсэн Улстай АНЗЮС-ын аюулгүй байдлын гэрээ байгуулсан бөгөөд сүүлд Солонгосын болон Вьетнамын дайнуудад Америкийн Нэгдсэн Улсын талд тулалджээ.
Харин Нэгдсэн Вант Улс Суэцийн сувгийн хямралын дараа Европ дахь эрх ашигтаа илүү анхаарах болж, 1973 онд Европын Хамтын Нийгэмлэгт элссэний дараа Шинэ Зеланд шинэ зах зээл хөгжүүлэхээс өөр аргагүй байдалд орсон.
Тус улсад 2020 онд нийт төрөлтийн түвшин 1.6 болж, нөхөн үржихүйн төрөлт ажиглагдаж байгаа ч энэ үзүүлэлт Эдийн засгийн хамтын ажиллагаа, хөгжлийн байгууллагын дунджаас дээгүүр хэвээр байна.
Шинэ Зеландын эдийн засаг экспорт, ялангуяа ноос, сүүн бүтээгдэхүүнээс ихээхэн хамааралтай байсан бөгөөд эдгээр бүтээгдэхүүний эрэлт буурсан нь өргөн хүрээний хүндрэлийг үүсгэсэн.
Төрөөс санхүүжүүлдэг эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээ, ажилгүйдлийн тэтгэмж, тэтгэвэр, нийгмийн орон сууц зэрэг нийгмийн олон төрлийн үйлчилгээг Засгийн газар нэвтрүүлсэн.
Тэд мөн төрөөс санхүүждэг эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээ, ажилгүйдлийн тэтгэмж, тэтгэвэр, нийгмийн орон сууц зэрэг олон төрлийн нийгмийн үйлчилгээг нэвтрүүлсэн.
Шинэ Зеландын анхны парламент нь 1854 онд байгуулагдсан бөгөөд хоёр жилийн дараа колонийн засгийн газар нутгийн уугуул хүн амд чиглэсэн бодлогоос бусад бүх дотоодын асуудлыг хариуцдаг өөрөө өөрийгөө удирдах улс болжээ.
Тус улс нь янз бүрийн газарзүйн байршил, тэр ч байтугай долгионоос дээш гарч ирсэн нь Номхон далай ба Энэтхэг-Австралийн ялтсуудын хоорондох динамик хил хязгаартай холбоотой юм.
Бусад газарт хавтангийн хил нь нэг хавтанг нөгөөгөөр нь доошлуулж, өмнө зүгт Пуйсэгур суваг, Хойд арлаас зүүн тийш Хикуранги суваг, хойд талаараа Кермадец, Тонга суваг шуудууг үүсгэдэг.
Тасман эдгээр арлыг 1615 онд Жакоб Лө Мэрийн Өмнөд Америкийн өмнөд хошуунаас өмнө зүгт нээсэн газартай холбоотой өмнөд тивийн нэг хэсэг гэж бодсон.
Яг хэн анх энэ нэрийг зохиосон нь тодорхойгүй байдаг боловч энэ нэр 1645 онд анх хэрэглэгдсэн бөгөөд зурагзүйч Йохан Блэугийн сонгосон нэр байж болох талтай.
2020 оны сонгуулийн үеэр саналын хуудсанд хоёр санал асуулга явагдсаны нэг нь амралт зугаалгын зориулалттай каннабисыг хууль ёсны болгох тухай, нөгөө нь сайн дурын эвтаназийг хууль ёсны болгох тухай юм.
Шинэ Зеландын ойд нэгэн цагт шувууд зонхилдог байсан бөгөөд хөхтөн махчин амьтдын хомсдол нь киви, какапо , века, такахэ зэрэг шувууд нисдэггүй болоход хүргэсэн.
Гэсэн хэдий ч хүмүүс ирж, амьдрах орчны өөрчлөлт, харх, гарам болон бусад хөхтөн амьтдын нутагшуулалт нь моа, Хаастын бүргэд зэрэг том шувууд зэрэг олон төрлийн шувууд устахад хүргэсэн.
Испанийн судлаач Хуан Фернандесийг 1576 онд Шинэ Зеландад очсон гэж зарим хүмүүс үздэг ч ихэнх нэр хүндтэй эрх баригчид үүнийг хүлээн зөвшөөрдөггүй.
Тухайлбал: Кипр, Сомали, Босни ба Херцеговина, Синай, Ангол, Камбож, Иран/Иракийн хил, Бугэнвилль, Зүүн Тимор, Соломон Арлуудад энхийг сахиулах үйл ажиллагаанд оролцсон.
Шинэ Зеланд Бурын дайн, Дэлхийн нэгдүгээр дайн, Дэлхийн хоёрдугаар дайн, Солонгосын дайн, Малайн онцгой байдалд (Индонезтэй тулалдахад нь цэрэг, сөнөөгч болон бөмбөгдөгч онгоцоор тусалсан), Вьетнамын дайн, Персийн булангийн дайн, Афганистаны Дайнд оролцсон.
Хатан хаан Элизабет Шинэ Зеландын хатан хааны хувьд Төрийн тэргүүний үүргийг гүйцэтгэдэг бөгөөд түүний эзгүйд намын гишүүн бус Амбан захирагч Хатан хааныг төлөөлдөг.
Хоолны дэглэм болон хэмнэлтийн бусад хэлбэрүүдийг нэвтрүүлж, засгийн газар дайны хүчин чармайлтыг дэмжихийн тулд томоохон суртал ухуулгын кампанит ажил эхлүүлэв.
Шинэ Зеланд сүүлийн хэдэн арван жилд улам олон янз, олон үндэстний соёлтой болж, 1961 оны хүн амын 92% нь Европ, 7% нь Маоричууд байсан гэж мэдээлсэн 1961 оны хүн амын тооноос мэдэгдэхүйц өөрчлөлт гарсан байна.
Тухайлбал: 2005 оны гуравдугаар сараас 2006 оны наймдугаар сар хүртэл Хатан хаан Элизабет, Амбан захирагч Хатагтай Силвиа Картрайт, Ерөнхий сайд Хелен Кларк, Шинэ Зеландын Төлөөлөгчдийн Танхимын дарга Маргарет Вилсон, Ерөнхий шүүгч Хатагтай Сиан Элиас нар Шинэ Зеландын дээд албан тушаалуудыг хашиж байлаа.
Шинэ Зеландын 2-р экспедицийн хүчин байгуулагдаж, Ойрхи Дорнод руу илгээгдсэн бөгөөд Хойд Африк, Газар дундын тэнгисийн кампанит ажилд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн.
Тэд Европын хүнсний бүтээгдэхүүн, бараа бүтээгдэхүүн, ялангуяа төмөр багаж зэвсэг, зэр зэвсэг авчирч, Маори мод, хүнсний бүтээгдэхүүн, эд өлгийн зүйл, усыг худалдаалж байв.
Хелен Кларк тэргүүтэй Хөдөлмөрийн нам 1999 онд Хөдөлмөрийн тав дахь засгийн газрыг байгуулж, өмнөх засгийн газрын эхлүүлсэн эдийн засгийн шинэчлэлийг үргэлжлүүлэхийн зэрэгцээ нийгмийн бодлогод илүү анхаарал хандуулсан.
Голландын судлаач Абел Тасман 1642 онд Өмнөд арлыг харж, түүнийг гэж нэрлэсэн бөгөөд дараа нь Голландын зураг зүйч Жоан Блэу түүнийг Ниев Зеланд болгон өөрчилсөн байна.
Шинэ Зеландын дээд шүүх нь хүнд гэмт хэрэг, иргэний хэргийг анхан шатны түвшинд шийддэг бөгөөд доод шатны шүүхүүдээс ирэх давж заалдсан хэргийг мөн хянан хэлэлцдэг.
2017 оны аравдугаар сард Жасинда Ардерн Хөдөлмөрийн намын тэргүүлсэн эвслийн засгийн газрыг тэргүүлж, орон сууцны хомсдолын хямралыг шийдвэрлэхэд анхаарлаа хандуулав.
2019 оны 3-р сард Баасан гарагийн мөргөлийн үеэр Крайстчерч хотын хоёр лалын сүм рүү террорист халдлага үйлдэж, 51 хүн амиа алдаж, 40 гаруй хүн шархадсан үед Жасинда Арден "хамгийн хар бараан өдрүүд" гэж Шинэ Зеландад тохиолдсон.
Энэ нь Европоос, ялангуяа Британийн арлуудаас цагаачдын тоо нэмэгдэхэд хүргэсэн тул суурьшсан хүмүүс газар нутаг, эдийн засгийн хөгжил цэцэглэлтийн боломжуудыг олж харав.
Тус нам эвлэлдэн нэгдэл, халамжийн төрийг дэмжсэн нь хөдөө аж ахуйг өргөжүүлэхэд тус дөхөм болж, Их Британи руу мах, цөцгийн тос, ноосны дээд амжилтыг илгээжээ.
Шинэ Зеландын үлдсэн ургамлуудын төрлүүд нь өвс, соёолонгийн бэлчээр, өвс, ойн дундах намхан бутлаг газар бөгөөд модлог, 3 м өндөртэй мандарваа цэцэг зонхилдог.
"Рожерномикс" бол 1980-аад онд Сангийн сайд Рожер Дугласын удирдлаган дор Хөдөлмөрийн засгийн газраас хийсэн эдийн засаг, нийгмийн томоохон өөрчлөлтүүдийн тухай алдартай хэлэлцүүлэг юм.
Кейсийн засгийн газар Шинэ Зеландын Батлан хамгаалах хүчний бие бүрэлдэхүүнийг Афганистанд байршуулахаас татан буулгаж, АНУ-тай Веллингтоны тунхаглалд гарын үсэг зурлаа.