polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Урал голыг гаталж, Каспийн тэнгис, Арал тэнгисийн хойд биеэр дөтлөн муслимчуудын хотоор дайрч явсаар 7-р сарын 22-нд Орхон гол, Хархорумын орчимд байрлаж байсан Шар Ордод хүрч очив.
Тэднийг очиход Өгэдэй хаан нас барж, Өгэдэйн ууган хүү Гүюг эхийн хамт төр барьж байсан бөгөөд Гүюгийг албан ёсоор их хаанд өргөмжлөх Их Хуралдай Шар Ордод Ази, зүүн Европын өнцөг булан бүрээс хүрэлцэн ирсэн 3000-4000 төлөөлөгчтэйгээр хуралдахад элч нар гэрч болон байлцжээ.
Тэд Киевийг өнгөрөөд Каневт Монголчуудын хилийн харуултай дайралдаж, цааш Днепр, Дон, Ижил мөрнийг гаталж, Ижил мөрний хөвөөнд байрлаж байсан Батын орд өргөөнд хүрэлцэн очив.
1840 оноос 1920-оод оны үе буюу техник технологийн ид цэцэглэлтийн эрин үе байлаа, цахилгаан, харилцуур утас, машин механизм, зургийн аппарат гээд их олон зүйлийг хүмүүс нээгээд, аль хэдийн амьдрал ахуйдаа оруулаад байсан үе билээ.
Мөн хэлэхдээ нарийн давтамж бүхий долгионыг барьж авах дуу хураагуур зэрэг нь сүнстэй холбоо тогтоодог (сүнс дуудахад ашигладаг цагаан толгойн үсэг бүхий самбар-кинон дээр зөндөө гардагдаа) зэрэг хэрэгслийг ашиглахаас хавьгүй дээр хэмээсэн байна.
Цаг хугацаа улиран өнгөрөхийн хэрээр техник технологи ч даган улам боловсронгуй болон хөгжсөөр байгаа бөгөөд энэ талын судалгаа шинжилгээний ажил ч илүү нарийн бодьтой болсоор байна.
Мөн тэрээр гэгчтэй хамтран ажиллаж сүнс хий үзэгдэлтэй гэсэн газруудаар явж, сүнстэй гэгддэг байшингуудын өрөө тасалгаануудад микрофон тэргүүтэй олон тооны дуу хураах аппаратуудыг байрлуулж судалгаагаа хийдэг байв.
Түүний бичсэн зарим нэгэн бичлэг дээр үнэхээрийн хачирхалтай чимээнүүд бичигдэж байсан ба үүнийгээ гарцаагүй хий үзэгдлийн хоолой гэдэгт итгэлтэй байв.
Яг одоо бидний хэрэглэж буй компьютер, гар утас, телевиз, радио гэх мэт энэ бүх цахилгаан хэрэгслээр дамжуулаад сүнснүүд нөгөө ертөнцөөс бидэнтэй холбоо тогтоох гээд оролдож байдаг гээд төсөөлдөө
Дараа нь бичлэгээ тоглуулж байх үед нь түүний нас барсан эцгийнх нь хоолой сонсогдсон агаад өвчнөөр нас барсан эхнэрийнх нь өөрийн нь нэрийг дуудах нь сонсогдсон гэнэ.
Тодруулж хэлбэл, дүн гэдэг нь сэтгүүл зүйн өмнө “мэдээллийг үйлдвэрлэгчдийн” болон “хэрэглэгчдийн” бодит боломжийг харгалзах замаар тухайн нийгмийн мэдээллийн хэрэгцээг хангах үүднээс тавигдсан зорилгод хүрэх хэмжээ юм.
Нийгмийн болон түүний аль нэг бүлэг, давхаргын мэдээллийн хэрэгцээг хангасан Олон нийтийн мэдээллийн хэрэгсэл, сэтгүүлч, нийтлэл, нэвтрүүлэг болгонд тодорхой хувь, хэмжээ ноогддог онцлогтой.
Мэдээллийг “хэрэглэгчид” нэг талаар олон түмэн, нөгөө талаар нийгмийн байгууламж байдаг тул үйл ажиллагааны үр дүн ч дээрх хоёр хэрэглэгчид чиглэсэн байдаг.
Хэдийгээр энэ хоёр ойлголтыг ойролцоо утгатай, заримдаа бараг адилхан ойлголт гэж үздэг боловч ингэж ялгаж өгөх нь онол, үйл ажиллагааийн чухал ач холбогдолтой юм.
Үр ашиг нь үр нөлөөг хүчтэй болгоход (өөрөөр хэлбэл, олон нийтийн санаа бодол ОНМХ-ийн тусламжтайгаар нийгмийн байгууламжэд нэмэлт “дарамт” үзүүлдэг), эсрэгээр өндөр үр нөлөө үр ашгийг идэвхжүүлэхэд (нийгмийн байгууламжуудын дунд нэр хүнд нь дээшилж, тодорхой шийдвэр гаргахад нөлөөлдөг ОНМХ-д хандах хүлээн авагчдын итгэл найдвар нь дээшилдэг) нөлөөлдөг.
Ингэхдээ сэтгүүл зүйн үйл ажиллагаа дээрх хоёр илрэлийн хүрээнд хамгийн оновчтой хувилбараар үр дүнтэй байх бөгөөд энэ нь нийгэмд олон талаас нь “иж бүрэн” нөлөөлөхөд чиглэсэн байдаг.
Үр нөлөө, үр ашиг хоёрыг сэтгүүлчийн хандах зүйлийн хувьд ингэж ялгаж үзэх нь сэтгүүлчид өөрийнхөө хүч чадлыг тодорхой зорилготой чиглүүлэх, үр дүнг түүнд тохируулан хэмжих боломж олгодог.
Мөн зарим улсын амьтны хүрээлэнд арслантай эрлийзжүүлэн буюу барслан хэмээх амьтанг гаргаж авсан бөгөөд биеийн хэмжээгээр эцэг эхээсээ хавьгүй том, бие гүйцсэн шар үхрийн чинээ болдог ажээ.
Биеийн нийт урт нь 4 метр хүрдэг, жин нь 300 килограм татдаг том биетэй дэд зүйл нь мийнхэн овгийн хамгийн том биетэй сөнөсөн зүйлүүдтэй дүйцэхүйц хэмжээтэй юм.
2014 — Малайзын Куала-Лумпураас Хятадын Бээжинг зорьж, 239 хүн тээн шөнөөр хөдөлсөн Боинг-777 загварын нисэх онгоц Хятадын өмнөд тэнгис дээгүүр нисч яваад ор сураггүй алга болов.
2021 - Олон улсын эмэгтэйчүүдийн эрхийг хамгаалах өдрөөр Мехико хотод байсан жагсаал сүүлдээ эмх замбараагүй байдал болон хувирч цагдаагийн 62 алба хаагч, 19 энгийн иргэн шархаджээ.
ЯӨХХ-ний бүх бие бүрэлдхүүн албан ёсоор иргэний албан хаагчид бөгөөд: дүрэмт хувцастай эдгээр бие бүрэлдхүүнийг иргэний тусгай албан хаагчдын нэгэн адил ангилдаг ба Батлан хамгаалах яаманд ажилладаг ердийн иргэний албан хаагчдад захирагддаг.
Баазын дотор эсвэл гадна, албан үүргээ гүйцэтгэж байхдаа эсвэл гүйцэтгээгүй байхдаа үйлдсэн, цэргийн буюу цэргийн бус шинжтэй аливаа хэрэг зөрчлийг ердийн журмаар иргэний шүүхэд зохих харъяаллын дагуу шийдвэрлэдэг.
Японы өөрийгөө хамгаалах хүчин нь Дэлхийн хоёрдугаар дайн дууссаны дараа Америкт эзлэгдсэн Японы нутаг дэвсгэр дээр зохион байгуулагдсан Японы зэвсэгт хүчин юм.
Сүүлийн үед үүссэн хурцадмал байдал, ялангуяа Хойд Солонгос Хятадтай харилцах харилцаанд үүссэн хурцадмал байдлын улмаас ЯӨХХ болон түүний нийгэмтэй харилцах харилцааны талаар маргаан мэтгэлцээн дахин өрнөжээ.
Хожуу Алтан улсын Нурхачи хааны үед Лигдэн Мин улстай холбоотны гэрээ байгуулж, Мин улсын хилийг Манжийн довтолгооноос хамгаалах болсон ба үүнийхээ төлөөсөнд Мин улсаас жил бүр 13000 лан мөнгө авдаг байсан ажээ.
1630-аад онд Абахай сэцэн хаан өмнөд Монголын зарим ноёдтой хамтран Лигдэнгийн эсрэг тэмцсэн бөгөөд улмаар 1632 онд Лигдэнг довтлоход Лигдэн Хөх нуур руу ухарчээ.
Хун тайж гэдэг ба түүхийн судар бичгүүдэд голдуу хэмээх нэрээр дурдагддаг, харин зарим эх сурвалжид Абахай гэсэн нэр байдаг ч Абахай гэж Хятадын түүхэнд огт дурдаагүй Орос хэлний галигласан Амбагай гэх үгтэй ойролцоо байснаас үүссэн гэж үздэг.
Тухайлбал 1626-1636 оны Хожуу Алтан улсын Тэнгэрийн сэцэн, манжаар Абка-и суре, хятадаар Тяньцун, 1636-1643 оны Чин улсын Дээд эрдэмт, манжаар Вэсихун эрдэмунгэ, хятадаар Чундө, хааны сүмийн цолыг Чин Тайзун гэдэг.
Харин Манжийн хаан Нурхачийг нас барсны дараагаар түүнийг залгамжилсан Хунтайж Дээд Эрдэмт хаан Монгол аймгуудыг нэгтгэх талаар эрчимтэй гадаад бодлого явуулж эхлэв.
Зохиогч гадаад улс орон, эх орны өнцөг булнаар аялж явах, томилтоор ажиллах явцад ажиглагдсан шинэ сонин зүйл, тэдгээр орны хөгжил цэцэглэлт, ард түмний аж байдал, зан заншил, нийгмийн байгууллын онцлог, байгалийн өвөрмөц үзэгдэл, үйл явдал зэргийг уншигчдад сонирхуулах, танин мэдүүлэх зорилгоор бичигдсэн тэмдэглэлийн дотоод хэлбэр мөн.
Х зууны үед Оросын худалдаачин Афанасий Никитин Энэтхэг орны тухай “Гурван далайн цаана аялсан нь”, Хятадын цэргийн офицер Жао Ху “Монгол-Татарын бүрэн тэмдэглэл” зэрэг аян замын тэмдэглэл бичснийг сэтгүүл зүй судлаачид хамгийн анхны тэмдэглэл гэж үздэг.
Мөн - зуунд амьдарч байсан их соён гэгээрүүлэгч Чойжиданзан буюу дөрөвдүгээр Жамбал Чойжиданзанпэрэнлэй Жагар орны тухай “Өмнөх замбуу тивийн байр байцыг дэлгэр номлосон тодорхой толь” хэмээх сонирхолтой аян замын цуврал тэмдэглэл бичиж байжээ.
Францын их зохиолч Ги де Мопассан Алжир орны тухай цуврал тэмдэглэлээрээ алдаршсан бол Оросын Глеб Успенский аян замын тэмдэглэлийг дагнан бичиж сонгодог зохиолчдын эгнээнд хүрсэн түүхтэй юм.
Ренчингийн “Баруун этгээдэд зорчсон тэмдэглэл”, “Өмнөд этгээдэд зорчсон тэмдэглэл” хэмээх дан аян замын тэмдэглэлээс бүрдсэн хоёр ном нь манай сэтгүүл зүйд аян замын тэмдэглэл хөгжиж, төлөвшихөд үнэтэй хувь нэмэр оруулжээ.
1960-аад оны үед аян замын тэмдэглэл сэтгүүл зүйн нийтлэл-уран сайхны бичлэгийн бие даасан томоохон зүйл болж төлөвшсөн бөгөөд энэ бичлэгийн төрлийг дагнан бичдэг зохиолч, сэтгүүлчдийн тоо ч нэмэгджээ.
Г.Дэлэгийн “Хал үзсэн буурал хот”, “Лаост хийсэн тэмдэглэл”, “Номин цэнхэр эрэг”, Л.Түдэвийн “Дээр хөх тэнгэр, доор бор дэлхий” , “Замбуулангийн наран дор” номонд орсон олон тэмдэглэл нь аян замын тэмдэглэл бичих шилдэг жишээ болсон бүтээлүүд юм.
Тэдний дотор Т.Баасансүрэнгийн “Хүн хөшөөний дууль” , “Дэлхийг эзлэх Японы төлөвлөгөө” , Ч.Галсангийн “Алаг хорвоогийн гэрэл сүүдэр” зэрэг бүтээл бичлэгийн ур чадвар, танин мэдэхүйн ач холбогдлыг хувьд чамбай бүтээл болсон юм.
1990-ээд оноос хойш манай орон нээлттэй гадаад бодлого явуулах болж, чөлөөт сэтгүүл зүйн эх суурь тавигдсантай холбоотой аян замын тэмдэглэл эрчимтэй хөгжиж, сэдвийн хүрээ өргөжих, бичлэгийн ур чадварт ахиц өөрчлөлт гарах хандлага ажиглагдаж байна.
Аян замын тэмдэглэл нь зохиогчоос өргөн дэлгэр мэдлэг, ажигч гярхай чанар, багагүй хүч хөдөлмөр, цаг хугацаа шаарддаг, тусгах зүйлийн цар хүрээ ихтэй, мэдээллийн багтаамж сайтай, танин мэдэхүйн ач холбогдолтой, сонирхолтой бичлэгийн төрөл мөн.
Энэ бичлэгийн төрөл нь зохиомжийн хувьд чөлөөтэй, хэмжээний хувьд харьцангуй том, нийтлэл-уран сайхны бичлэгийн өнгө аясыг хосолсон, зохиогчийн хувийн сэтгэгдэл, тайлбар, уянгын халил, үнэлэлт дүгнэлт чөлөөтэй орсон, тухайн сэдвийг гүнзгийрүүлэн баяжуулах, итгүүлэн үнэмшүүлэх чадварыг дээшлүүлэхийн тулд янз бүрийн нэмэлт мэдээллийг өргөн ашигласан байдаг.
Харин Л.Түдэвийн Америкийн тухай “Нью-Йорк урт чацтай хот” , Солонгосын тухай “Барын таван тамир” бүтээл нь гадаад сэдвээр бичигдсэн аян замын тэмдэглэлийн шилдэг жишээ мөн.
2004 оны УИХ-ын сонгуульд МАХН үнэмлэхүй байр сууриа алдсан ч олон суудал авсан учраас 8 дугаар сард сөрөг намуудтай хамтарч Их эвслийн Засгийн газар байгууллагдахад, Н.Энхбаяр 2004-2005 онд Улсын Их Хурлын даргаар сонгогдон ажилласан юм.
Тэрбээр 2005 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нийт сонгогчдын 65 хувийн санал авч үнэмлэхүй ялалт байгуулснаар Монгол Улсын гурав дахь Ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон юм.
2012 оны 4 дүгээр сард Авлигатай тэмцэх газар түүнд холбогдох эрүүгийн хэргийн мөрдөн шалгах ажиллагаанд удаа дараа саад учруулсан гэх үндэслэлээр дуулайнтай цагдан хорьсон болно.
Н.Энхбаяр 1980-1990 онд Монголын зохиолчдын холбоонд орчуулагч-редактор, ерөнхий нарийн бичгийн дарга, дэд ерөнхийлөгчөөр ажилласан бөгөөд 1990-1992 онд Соёл-урлагийн хөгжлийн хорооны тэргүүн дэд даргаар ажилласан.
Шүүхээс түүнд төрийн тэргүүний албан тушаалаа урвуулан ашигласан хэргээр 2 жил 6 сарын ял оноосон бөгөөд ялын хугацааныхаа тодорхой хэсгийг клиникийн 2-р эмнэлэгт эмчлүүлж өнгөрүүлсэн.
Зураглалын онцлог шинж нь хязгаарлагдмал хүрээнд сонгож авсан үйл явдал, үзэгдэл, баримт, задгай зохиомж, оновчтой өвөрмөц эхлэл, төгсгөл, тухайн цаг мөчийн мэдрэмж, төрсөн сэтгэгдэл, санаанд үлдэхүйц өвөрмөц зүйл , түүний оновчтой байрлал, уран бүтээлчийн өндөр мэдрэмжээр сонгогдсон үг, хэллэг, нүдэнд харагдахуйц амьд сонирхолтой дүр, дүрслэл, сэтгэл хөдөлгөм, хүний сэтгэл зүйд нөлөөлөхүйц уран яруу найруулгын өнгө аяс, амьдралын “амт”, дуу чимээ, өнгө төрхийг тэр чигээр нь буулгасан байдал зэрэг болно.
Зураглал уран зохиолын үгээр урлах, дүрслэн харуулах, дүр бүтээх, уран зургийн гадна талаас нь тод томруун харуулах, тухайн мөчийн мэдрэмжийг илэрхийлэх, нийтлэлийн бодит баримтын талаар мэдээлэх шинжийг хосолсон байдаг.
Манай тогтмол хэвлэлд зураглал 1930-аад оны үеэс гарч эхэлсэн бөгөөд энэ бичлэгийн төрлийн сонгодог жишээ бол их зохиолч Д.Нацагдоржийн “Хөдөө талын үзэсгэлэн” юм.
Орчин үед зураглал зөвхөн тогтмол хэвлэл төдийгүй, радио, телевизэд тодорхой байр эзэлдэг болж, сэдэв дотоод хэлбэрийн хувьд баяжин хөгжиж буй зүйлийн нэг юм.
Нийтлэл–уран сайхны элементийг оновчтой хослуулсан, уран дүрслэлээр баян, уянгын өнгө аяс нэвт шингэсэн, цаг үеийн шинэлэг асуудлыг тусгасан зураглал сонины дугаар, радио, телевизийн нэвтрүүлэгт чимэг болж, хүлээн авагчдын сэтгэл зүйд хүчтэй нөлөөлдөг.
Цэрэнпилийн зарим бүтээл нь хөрөг зураглал бол О.Дашбалбарын “Хаврын сүлжээ буюу уянгын халил хэмээх зураглал”, Т.Баасансүрэнгийн “Уул усны нутгаар”, С.Батмөнхийн “Голын урсгал” байгалийн тухай зураглал.
Зураглал нь орон зай, цаг хугацааны хувьд хязгаарлагдмал хүрээнд сонгож авсан үйл явдалд зохиогч “би” баатар болон оролцох замаар тухайн мөчид төрсөн мэдрэмж, сэтгэгдэлд тулгуурлан уран сайхны аргаар дүрслэн харуулах зорилго бүхий нийтлэл-уран сайхны бичлэгийн төрлийн бие даасан зүйл юм.
Тодорхой нэг үйл, үйл явдлыг зураглал ашиглаж уншигчийн нүднээ харагдаж, чихнээ сонстох мэт тодоор хүргэх нь түүний тухай ярих, энгийн мэдээлэхээс илүү нарийн мэдээлэл болдог.
Тийм ч учраас Хятад, Төв Ази, цаашлаад бүр баруун руу Монголоор нутаглах нийт монгол, түрэг хэлтнийг Татар хэмээн нэрийдэх болсон нь дундад зууны үед баруун Европын бүх үндэстнийг “Франк” хэмээж байсантай адил юм.
Персийн түүхч Рашид ад-Дин агуу бүтээлийнхээ бүхий л агуулгын туршид Татар аймгийн нэр хэрхэн тийм уудам нутгаар, Хятадаас Энэтхэг хүртэл, Дешт-и-Кипчак, Сири хүртэл, Умард Африкийн арабчуудад хүртэл, тэр ч бүү хэл Магреб хүртэл тархаж чадсаныг үнэхээр гайхаж байгаагаа нууж чадаагүй байдаг.
Плано Карпинигийн түүхэнд Монголчуудын дотор Су Монгол буюу усан Монгол гэж аймаг байсан гэх бөгөөд нэгэн голын нэрээр Татар хэмээн өөрсдийгөө нэрлэнэ гэж тэмдэглэн үлдээжээ.
Гэвч Их Нирун улсын хаан Татарын нэрээр язгуурын Монголчуудыг нийтэд нь нэрлэсэн бөгөөд энэ нэрийг Түрэгүүд удирдагчдынх нь нэрээр нэрлэсэн гэдэг нь үндэслэлтэй юм.
Эртний Жужан улсын Датань хааны албатууд болох 49 аймгаас бүрдсэн монгол хэлт аймгуудын холбоо байсан бөгөөд хааны угсааны язгууртай 9 цагаан татар, бусад 40 хар татар аймгаас бүрдэж байсан байна.
Нэгдсэн Монгол улс байгуулагдахын цагт 9 цагаан татар аймаг нь Чингис хааны зарлигаар тэрэгний мөртэй чацуулан хядуулж, эмс хүүхдүүд нь бусад овог аймгуудад хуваагдсанаар 40 хар татар аймаг түүхэнд 40 түмэн Монгол гэж бичигдэж үлджээ.
Нэгэнтээ олон зууны турш өөрсдийгөө татар аймаг гэж нэршсэн байсан нь нэгдсэн Монгол улсын эхэн үед ч хэвээр хадгалагдаж үлдсэн нь Татар-Монголчуудын байлдан дагуулал гэж нэрлэгдэх шалтгаан болжээ.
Монголчуудын тухай тухайн үеийн хятадын тагнуул, жуулчдын бичсэн Хар татаруудын тухай тэмдэглэл болон бусад эх сурвалжуудыг сайтар судалбаас энэ тухай илүү өргөн хүрээтэй мэдлэг олж авч болно.
Энэ нь эртний монгол түрэг хэлний татах гэх үйл үгийн үйлдэгч эзний оноосон нэр болох тат буюу татвар, харьяат албат гэсэн нэрийн тайлал бөгөөд тухайлсан овог угсаатны нэр бус түрэг аймгууд давамгайлж ирсэн цаг үэс байгуулсан улс орныхоо хүн амыг хоёр бүлэгт хувааж түрэг буюу эзэн, тат буюу харьяат вассалаар зааглаж байсан нь Түрэгийн хүн чулууны бичээст "Тат үгүй түрэг үгүй болой" гэж бичигдсэнээс тодорхой бий болсон нэршил юм.
Түрэгүүд ид мандаж байх үдээ Солонгосын хойгоос Каспийн тэнгис, Уралын нуруу хүртэлх, эзлэгдэн дагаар орсон бүх овог аймгуудын хүн ардыг тат буюу үйлийн эзнээр татар, татарлар хэмээн нэрийддэг байжээ.
Гэхдээ ОХУ-д байгаа татарууд түрэг хэлний өөр өөр салбар хэлээр ярьдаг, генетикийн талаасаа ч нийтлэг түрэг угсааны боловч өөр өөр гарлын ард түмэн гэдэг нь тогтоогдсон.
1940 - Дэлхийн хоёрдугаар дайн: Алтмарк гэх хөлөг онгоцонд хоригдож байсан Английн цэргүүдийг аврах зорилгоор Британийн "Коссак" сөнөөгч онгоц цэргийн ажиллагаа явуулжээ.
1998 - Хятадын агаарын тээврийн 676-р нислэг Чиан Кай Шийн олон улсын нисэх буудлын ойролцоо орших иргэд суурьшсан бүсэд осолдож хөлөгт зорчиж байсан 203 хүн бүгд амиа алдсан байна.
Нэгдүгээр сарын 17-нд Кардифф Сити багтай хийсэн «Лигийн АШТ-ий» ээлжит тоглолтонд тэнцээний нэг гоолыг оруулж, анхны тоглолтоо боломжийн эхлүүлж байв.
Вест Хэм Юнайтед багтай Бойерийн өмнө байгуулсан гэрээ дуусгавар болсон тул Бирмингем Сити багтаа хоёр жилийн хугацаанд алба хашихаар 2009 оны долоодугаар сард албан ёсны гэрээ байгуулсан байна.
ТэрФулхэм болон Вулверхэммптон Уондерерс багуудтай хийсэн Премьер лигийн тоглолтуудад дараалан хожлын гоол оруулж багаа хүснэгтийн дунд хавьцаа бичигдэхэд гавъяа байгуулж байсан байх юм.
Бойер Английн шигшээ багийн 21-ээс доошхи насны багт 13 тоглолтонд оролцож байсан бөгөөд 2000-01 оны улиралд шигшээ багийн бүрэлдэхүүнд дуудагдах боломж байсан хэдий ч Английн хөлбөмбөгийн холбооны шийдвэрийн дагуу энэ асуудал түр хугацаагаар хойш тавигдаж байжээ.
Улмаар 2002 оны есдүгээр сард дасгалжуулагч Свен-Горан Эрикссон Английн шигшээ багийн Португалийн шигшээтэй хийсэн нөхөрсөг тоглолтын өмнөхөн бүрэлдэхүүндээ дуудаж байжээ.
1980 оны Москвагийн олимпод медаль хүртэж чадаагүйн дээр 1981 онд Зүүн Германы АШТ-д хоёрдугаар байр эзэлснээр Ромд болох Дэлхийн цомын тэмцээнд оролцож чадсангүй.
Жилийн дараа түүний ялыг хүчингүй болгон суллаж, Феликс Дзержинскийн Хамгаалагчдын Хорооны спортын баг болох Динамо Адлершофых дасгалжуулагчаар ажиллах тушаал хүлээн авсан байна.
Вольфганг Шмидт нь Германы хөнгөн атлетикч бөгөөд 1976 оны Монреалийн олимпод Зүүн Германыг төлөөлөн оролцож, зээрэнцэг шидэлтийн төрөлд мөнгөн медаль хүртсэн тамирчин юм.
Шмидт хувийн дээд амжилтаа 1978 онд Берлинд 71.16 метрээр тогтоосон бөгөөд энэ нь Германы зээрэнцэг шидэгчдийн түүхэнд Юрген Шульт, Ларс Ридль нарын дараа орох амжилт болно.
Тэд «Ла Лигийн» 33 түрүүтэй, «Испанийн цомын» 18 цомтой, «Испанийн Супер цомын» 8 цомтой бөгөөд «Лигийн цомын» 1, « » тэмцээний 1, «УЕФА Аваргуудын Лигийн» 13, «УЕФА-гийн цомын» 3, «УЕФА Супер цомын» 3, «Тив хоорондын цомын» 2 тус тус цомыг хүртсэн энэ цагийн баялаг түүх, уламжлалтай баг билээ.
1978 - Агаарт олсон дээр явдаг Карл Валленда Пуерто Рикогын Сан Хуан хотын зэргэлдээ зочид буудлын хооронд олс татан ээлжит үзүүлбэрээ үзүүлж байгаад унаж амиа алджээ.
1981 - Монгол-Зөвлөлтийн хамтарсан Союз-39 сансрын нислэгээр огторгуйн уудамд ниссэн Жүгдэрдэмидийн Гүррагчаа нь сансарт ниссэн дэлхийн 101 дахь, Азийн хоёр дахь, анхны болоод цорын ганц Монгол хүн болов.
2019 - АНУ-ын Хууль зүйн яамны Ахлах зөвлөх Роберт С.Муеллер 2016 онд болсон АНУ-ын Ерөнхийлөгчийн сонгуульд АНУ-ын Засгийн газар холбогдсон байж болзошгүй тухай мэдээллийг АНУ-ын Конгресст мэдээлжээ.
Барууны сэтгүүл зүйд “Ямар нэг юмыг илчлэн харуулж байвал мэдээ мөн. Нохой хүнийг зуусан бол сонин биш, харин хүн нохойг хазсан бол энэ нь мэдээ. Хэн нэгэн хүн дараад өнгөрөх гэсэн нэг юм бол мэдээ юм. Бусад нь цөм сурталчилгаа” гэх зэрэг сонгодог тодорхойлолтууд байдаг.
Анх сонин олон түмнийг мэдээллээр хангах зорилгоор бий болсныг харгалзан үзвэл “” буюу сонин мэдээ сэтгүүл зүйн амин сүнс, оршин тогтнох үндэс нь мөн гэдэг нь тодорхой юм.
Тухайн уншигчид шинэлэг мэдлэг өгч буй, баримтан дээр тулгуурласан, нэг л үйл явдлын тухай өгүүлсэн, нийтлэлийн хамгийн бага нэгжийг мэдээ гэж тодорхойлж болно.
Агаар мандал, ус, хөрсөнд хүчилтөрөгчийг ялгаруулж амьд бүхний амьдрахуйн орчныг буй болгон сайжруулагч ургамал нь хүнд хүнс, эм, харин амьтанд тэжээл болохын хамт хөрсний элэгдэл, элсний нүүдлийг хязгаарлаж, ус хангамжийг сайжруулан бидний аятай тухтай амьдрах нөхцлийг эерэг сайн болгох, орон байр барилга барих, хувцас хэрэглэл үйлдвэрлэхэд анхдагч материал түүхий эд болдог зэрэг тоо томшгүй олон ач холбогдолтой.
Энэ нь зөвхөн ургамлын ногоон эдэд явагддаг ба ургамал нь тодорхой эрхтэн системтэй, үндэсний хэсгээрээ хөрсөнд бэхлэгдэн оршдог, дэлхийн энерги шим тэжээлийн бодисын эргэлтийн эхлэл суурийг нь бүрдүүлж байдаг амьд биес юм шүү.
Ургамал бүлгэмдэл нь биологийн олон янз байдлуудын хамгийн өргөн хэмжээнд судлагдсан бүрэлдэхүүн хэсэг бөгөөд хамгийн их үүрэг бүхий нөөц баялаг билээ.
Тухайлбал: цөөн тооны үр тарианы ургамлууд үндсэн хүнс тэжээл, ургамлын гаралтай хүнсний бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэх ба хэдэн арван мянган зүйл зэрлэг ургамал эм, хүнс тэжээл, түлш, хувцас болон сууц үйлдвэрлэхэд хэрэглэгдэх замаар эдийн засаг аж ахуйн хувьд ихээхэн үүрэг гүйцэтгэдэг.
Ногоон ургамлын бүлгэмдэл нь гэрлийн оролцоотой фотосинтезийн урвал явуулж энерги үүсгэх ба энэхүү энерги нь идэш тэжээлийн хэлхээний дараа дараагийн түвшнүүд оршин тогтноход хүргэдэг.
Фотосинтезийн үр дүнд бий болсон ногоон биомасс нь эцэстээ ургамал идэштэнд хэрэглэгдэх, эсвэл ургамлын үлдэгдлээр хооллогчдоор дамжин задрах замаар энерги, бодисын солилцооны эх үүсвэр болно.
Ой гэдэг нь хамгийн энгийнээр модлог болон бусад ургамлууд их хэмжээний нягтшил үүсгэн ургаж байгаа юм уу, ямар нэгэн модлог ургамлууд их хэмжээний талбай эзлэн тодорхой массыг бүрдүүлэн ургаж байгаагаар тайлбарлагддаг.
Модлог ургамал ноёрхсон экосистемийг ой гэж нэрлэх бөгөөд түүний амьд бүрэлдэхүүнд мод, сөөгүүд, сөөгөнцөрүүд, өвслөг ургамлууд, хөвд, мөөг, замаг, хаг шавьжууд, амьтад, шувууд, сээр нуруугүйтэн, ургамал болон бичил организмууд хамаарна.
Хөнөөгдөж устах аюулд орсон эмийн ургамлын зүйл 75 байгаагаас 20 зүйл нь устаж байгаа, ийм хандлагатай хүнсний ургамал 11 зүйл байгаагаас 6 зүйл нь устаж байгаа, техникийн ургамал 16 байгаагаас 4 нь, гоёл чимэглэлийн 55 зүйл байгаагаас 5 зүйл тус бүр устаж байгааг судлаачид тодорхойлсон байна.
Манай орны ой нь Төв Азийн хээр цөл, зүүн Сибирийн их тайгын зааг дээр дэлхийн усны гурван том ай савын хагалбарыг дагаж ургасан бөгөөд гол мөрний усыг зохицуулах, цуглуулах, хөрсний эвдрэлээс хамгаалах, уур амьсгалыг зөөлрүүлэх, хүлэмжийн хийг шингээх, амьтан ургамлын амьдрах орчин бүрдүүлэх, мөнх цэвдгийг тогтон барих зэрэг байгаль орчны тэнцвэрт байдлыг хангах, хамгаалалтын өндөр ач холбогдолтой, эмзэг тогтоцтой экосистем юм.
Судалгаанаас үзэхэд ган, гэнэтийн салхи-шуурга, хуурайшилт, үер зэрэг байгалийн хүчин зүйлсээс гадна ургамлыг хүнс, эм, тэжээл болон барилгын гэх мэт олон чиглэл зориулалтаар түүний нөөц, нөхөн сэргэх үржих чадварыг харгалзахгүйгээр ашиглах үйл явц давамгайлж байгаа төдийгүй хүний үйл ажиллагааны нөлөөнөөс шалтгаалсан ой хээрийн түймэр зэрэг нь ургамлын нөөц
Монгол орны ургамлан нөмрөгийг бүрдүүлэгч дээд цоргот ургамал 130 гаруй овгийн 660 гаруй төрлийн 3000 орчим зүйл байдаг ба үүний дотроос Монгол орноос өөр нутагт ургадаггүй зөвхөн Монголын унаган ургамал 150 гаруй зүйл, хөрш зэргэлдээ орнуудад ургадаг боловч тархацын зах сэжүүр нь манай оронд орж ирсэн завсрын унаган ургамал 200 гаруй зүйл байдаг.
Тухайлбал Монгол орны агаарын температур сүүлийн 60 жилд 1.56 хэмээр дулаарч, дараагийн 25 жил гэхэд дулааралтын эрчим 2 дахин, хуурайшилт 7-10 дахин нэмэгдэх төлөвтэй байна.
Сэтгүүл зүйн туршлагад тогтмол хэвлэлд гарсан бүх зүйлийг нийтлэл гэж нэрлэхдээ үгийн уг утгыг харгалзан “нийтлэх, нийтлэгдсэн зүйл” гэсэн утгаар авч үзэж байгаа хэрэг юм.
Энэ бол тодорхой нэг сэтгүүл зүйн бүтээлийн төрөл зүйлийг эсвэл гол шинж тэмдгийг зааж байгаа хэрэг огтхон ч биш, харин уг үгийг өргөн утгаар хэрэглэж байгаа явдал юм.
Нийгмийн амьдралд бараг өдөр тутам хэрэглэж буй “нийтлэл, нэвтрүүлэг” гэсэн нэр томъёог тухайн мэдээллийн агуулга, хэлбэр, төрөл зүйл, ур чадварыг харгалзахгүйгээр сонин хэвлэлд нийтлэгдэж, радио, телевизээр нэвтрүүлж байгаа бүх зүйлийг илэрхийлж байгаа ерөнхий нийтлэг нэр томъёо гэж ойлговол зохино.
Сэтгүүл зүйн туршлагад бодит үйл явдал, баримт, үзэгдлийг тусгасан, олон нийтэд зориулсан, гаралтын хувьд тогтмол шинжтэй аливаа бүтээлийг нийтлэл гэж нэрлэдэг.
Үүнээс үзэхэд сэтгүүл зүйд түгээмэл хэрэглэдэг “нийтлэл” хэмээх нэр томъёог хэд хэдэн утга санаа, онцлог шинжийг агуулдаг өргөн ойлголт гэж үзэж болно.
Нийтлэл гэдэг үгийг явцуу утгаар авч үзэхдээ тодорхой нэг тодотголын хамт тухайн сэтгүүл зүйн бүтээлийн төрөл, зүйлийг буюу агуулгын үндсэн шинжийг заах өөрөөр хэлбэл, нийтлэл зүй гэсэн утгаар тайлбарлаж байгаа хэрэг мөн.
Энэ бол уран нийтлэл, эсвэл нийтлэл зүйн бүтээлийн шинжийг агуулсныг илэрхийлэх гэсэн оролдлого, эсвэл тухайн бичлэгийн төрөл зүйлийг огт тодорхойлж чадаагүйн илэрхийлэл юм.
Тогтмол хэвлэлд гарсан бүх зүйлийг нийтлэл гэж нэрлэхдээ үгийн уг утгыг харгалзан “нийтлэх, нийтлэгдсэн зүйл” гэсэн утгаар авч үзэж байгаа хэрэг юм.
Сэтгүүл зүйн аливаа бүтээлийг бичих, бэлтгэх, бүтээх үе шатыг сэдвээ олох, олсон сэдвийн дагуу баримт цуглуулах, цуглуулсан баримтыг ашиглан төлөвлөгөө хийх, нийтлэлийн анхны нооргийг гаргах, эцсийн хувилбараар найруулан бичих гэсэн таван үндсэн үе шатаас бүрддэг гэж үздэг.
Чөлөөт сэтгүүл зүйн эх суурь тавигдсанаар онигоо тогтмол хэвлэлийн хуудсанаа өөрийн гэсэн байр суурийг баттай эзэлж, радио, телевизийн нэвтрүүлгийн чухал хэсэг болон хувирчээ.
Гурав дахь хэлбэр нь ихэнх тохиолдолд зохиогчийн бүтээлч хөдөлмөрийн үр дүнд бий болдог ч онигоогийн үндсэн шинж тэмдгийг хадгалан үлддэг учраас судлаачид сэтгүүл зүйн бичлэгийн тодорхой нэг төрөл зүйл гэж үзээд “онигоо” хэмээх ерөнхий нэрээр нэрлэдэг байна.
Орчин үед ийм онигоогийн утга санааг тогтмол хэвлэлийн нийтлэл, радио, теленэвтрүүлэгт төдийгүй реклам сурталчилгааны болон -ын бүтээлүүдэд ч өргөн ашиглаж байгаа нь ажиглагддаг.
Шог яриаг нийгмийн бүх давхаргад үйлчилдэг шинжийг харгалзан ахуйн, нийгмийн, улс төрийн, янаг амрагийн, бадарчны, хүүхдийн гэх мэт олон төрөл зүйлд хуваадаг бол зорилго, утга санааг харгалзан шүүмжлэлт, хошин ёгт гэж ангилдаг.
Монгол ардын аман зохиолд хошин шог яриа элбэг бөгөөд энэ нь “өгүүлэмж хураангуй нягт, цөөн дүртэй, эхлэл төгсгөл гэсэн тусгай хэсэггүй, нэгэн тохиолдлыг наргиантай өгүүлдэг” онцлогтой юм.
Онигоо сэтгүүл зүйд зугаацуулах болон олон түмэнд инээдэм, хошин шогийн оршиж буй хэм хэмжээний талаар мэдээлэх, хүмүүсийн хошигнох, алиалах мэдрэмжийг дээшлүүлэх зорилгыг биелүүлдэг.