polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
മോഹൻ‌ജൊ-ദാരോ സിന്ധൂ നദീതട നാഗരികതയിലെ ഏറ്റവും വലിയ നഗര-വാസസ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു. ഇപ്പോൾ പാകിസ്താനിലെ സിന്ധ് പ്രവിശ്യയിലാണ് മോഹൻ‌ജൊ-ദാരോ. ഉദ്ദേശം ക്രി.മു. 2600-ൽ നിർമ്മിച്ച ഈ നഗരം ലോകത്തിലെ ആദ്യകാല നഗര-വാസസ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു. പുരാതന ഈജിപ്ത്, മെസൊപ്പൊട്ടേമിയ, ക്രീറ്റ് എന്നിവിടങ്ങളിലെ നാഗരികതകൾക്ക് സമകാലീനമായിരുന്നു മോഹൻ‌ജൊ-ദാരോ. ഈ നഗരത്തിന്റെ പൗരാണികഅവശിഷ്ടങ്ങളെ യുനെസ്കോ ലോകപൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.വെള്ളപ്പൊക്കം മൂലം നിരവധി തവണ പട്ടണം മണ്ണിനടിയിൽപ്പെട്ടിരുന്നതിനാൽ ഒന്നിനുകീഴെ ഒന്നായി ഒൻപതു തട്ടുകളിലാണ്‌ ഉത്ഖനനം ചെയ്തെടുക്കപ്പെട്ടത്. ഒരോ തവണയും പഴയമാതൃകയിൽ തന്നെയായിരുന്നു നഗരത്തിന്റെ പുനർനിർമ്മാണം. മെസോപോട്ടേമിയയിലെ സമാനനാഗരികയുമായി ബന്ധമുണ്ടെന്ന് തെളിഞ്ഞിട്ടുട്ടെങ്കിലും കൂടുതൽ വികസിച്ച അവരിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തത പുലർത്തുന്ന നിർമ്മാണരീതികളാണ് അവലംബിച്ചിരിക്കുന്നതെന്ന് വ്യക്തമാണ് ‌ ‍.
നന്നായി സൈനികമായി സം‌രക്ഷിക്കപ്പെട്ട ഒരു നഗരമായിരുന്നു മോഹൻജൊ-ദാരോ. ചുറ്റും മതിലുകൾ ഇല്ലാതിരുന്ന ഈ നഗറരത്തിന് പ്രധാന ആവാസ സ്ഥലത്തിനു പടിഞ്ഞാറായി ഗോപുരങ്ങളും തെക്കായി പ്രതിരോധ സന്നാഹങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു.ഹാരപ്പ തുടങ്ങിയ സിന്ധൂ നദീതടത്തിലെ മറ്റ് നഗരങ്ങളിലെ ആസൂത്രണവും, ഈ സൈനിക ശക്തിപ്പെടുത്തലുകളും പരിഗണിക്കുമ്പോൾ, മോഹൻജൊ-ദാരോ ഒരു ഭരണ കേന്ദ്രമായിരുന്നോ എന്ന ചോദ്യം ഉയരുന്നു. ഹാരപ്പയ്ക്കും മോഹൻജൊ-ദാരോയ്ക്കും ഏകദേശം ഒരേപോലെയുള്ള നഗരാസൂത്രണമാണ് ഉള്ളത്, മറ്റ് സിന്ധൂനദീതട ആവാസകേന്ദ്രങ്ങളെപ്പോലെ ഇവ വളരെയധികം സൈനികമായി സം‌രക്ഷിക്കപ്പെട്ടില്ല. സിന്ധൂനദീതടത്തിലെ എല്ലാ സ്ഥലങ്ങൾക്കുംപൊതുവായി ഒരേപോലെയുള്ള നഗരാസൂത്രണമാണ് ഉള്ളത്. ഇതിൽ നിന്നും ഭരണപരമായോ രാഷ്ട്രീയപരമായോ ഒരു കേന്ദ്രീകൃത ഘടന ഉണ്ടായിരുന്നു എന്ന് മനസ്സിലാക്കാം. എന്നാൽ ഒരു ഭരണ സിരാകേന്ദ്രത്തിന്റെ പ്രവർത്തനവും ഭരണപരിധിയും ഇന്നും വ്യക്തമല്ല.
സിന്ധൂ നദീതട നാഗരികതയിലെ ഭാഷ ഇതുവരെ നിർണ്ണയിച്ചിട്ടില്ല, അതുപോലെ ഈ നഗരത്തിന്റെയും സിന്ധ്, പഞ്ചാബ്, ഗുജറാത്ത് എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഖനനം ചെയ്തെടുത്ത മറ്റു നഗരങ്ങളുടെയും യഥാർത്ഥ പേര് അജ്ഞാതമാണ്. മോഹൻജൊദാരോ എന്ന പദം മലയാളത്തിൽ ഇംഗ്ലീഷിലെ ലിപ്യന്തരം അനുസൃതമായാണുള്ളത്. ഇവിടെയുള്ള പ്രദേശിക ഭാഷകളിലും സിന്ധി ഭാഷയിലും മോയൻജോദഡോ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. സിന്ധി ഭാഷയിൽ "മോഅൻ" അല്ലെങ്കിൽ "മോയെൻ" എന്ന പദത്തിന്റെ അർത്ഥം "മൃതർ" എന്നും "ജൊ" എന്നത് ‘ഉടെ’ എന്നും "ദരോ" എന്നത് "കുന്ന്" എന്നുമാണ്. "മോഎൻ ജോ ദരോ" എന്ന സിന്ധി പദത്തിന്റെ അർത്ഥം "മൃതരുടെ കുന്ന്" എന്നാണ്. എന്നാൽ "മോഹൻ‌ജൊ ദാരോ" എന്ന ഉച്ചാരണം ആണ് സിന്ധിനു പുറത്തും ആംഗലേയഭാഷ സംസാരിക്കുന്ന പണ്ഡിതരുടെ ഇടയിലും പ്രചുരപ്രചാരത്തിലുള്ളത്.
ഏകദേശം ക്രി.മു. 2600-ൽ ആണ് മോഹൻജൊ-ദാരോ നിർമ്മിച്ചത്. ഈ നഗരം ക്രി.മു. 1900-ഓടെ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. 1922-ൽ ആർക്കിയോളജിക്കൽ സർവ്വേ ഓഫ് ഇന്ത്യയിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥനായിരുന്ന രാഖേൽദാസ് ബന്ദോപാദ്ധ്യയ് ഈ നഗരം വീണ്ടും കണ്ടെത്തി. ഈ കുന്ന് ഒരു സ്തൂപം ആയിരിക്കാം എന്ന് വിശ്വസിച്ച ഒരു ബുദ്ധമത സന്യാസിയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തെ ഈ കുന്നിലേയ്ക്ക് നയിച്ചത്. 1930-കളിൽ പുരാവസ്തു ഗവേഷകരായ ജോൺ മാർഷൽ, കെ.എൻ. ദീക്ഷിത്, ഏണസ്റ്റ് മക്കേ, തുടങ്ങിയവരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ഇവിടെ വൻ‌തോതിൽ ഖനനങ്ങൾ നടന്നു. സൈറ്റ് ഡയറക്ടർമാർ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ജോൺ മാർഷലിന്റെ കാർ ഇന്നും മോഹൻ‌ജൊ-ദാരോ കാഴ്ച്ചബംഗ്ലാവിൽ ഉണ്ട്. ഇവരുടെ പരിശ്രമത്തിന്റെയും സമർപ്പണത്തിന്റെയും പ്രതീകമായി ഇത് പരിരക്ഷിച്ചിരിക്കുനു. 1945-ൽ അഹ്മദ് ഹസൻ ദാനി, മോർട്ടീമർ വീലർ എന്നിവർ കൂടുതൽ ഖനനങ്ങൾ നടത്തി.
മോഹൻ‌ജൊ-ദാരോയിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട അവസാനത്തെ ഖനനം നടത്തിയത് 1964-65-ൽ ഡോ. ജി.എഫ്.ഡേത്സ് ആയിരുന്നു. ഇതുവരെ കുഴിച്ചെടുത്ത രൂപങ്ങൾക്കും നിർമ്മിതികൾക്കും കാലാവസ്ഥകൊണ്ട് സംഭവിച്ച നാശത്തെപ്രതി ഈ തിയ്യതിയ്ക്കു ശേഷം ഖനനങ്ങൾ നിരോധിച്ചു. 1965 മുതൽ ഈ സ്ഥലത്ത് അനുവദിച്ച ഖനനങ്ങൾ പരിരക്ഷാ ഖനനങ്ങൾ , ഉപരിതല സർവ്വേകൾ, സംരക്ഷണ പ്രോജക്ടുകൾ എന്നിവ മാത്രമാണ്. പ്രധാന പുരാവസ്തു പദ്ധതികൾക്ക് വിലക്ക് ഉണ്ടെങ്കിലും 1980-കളിൽ ഡോ. മൈക്കൽ ജാൻസൻ, ഡോ. മൌരിസിയോ റ്റോസി എന്നിവരുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള സംഘങ്ങൾ പുരാവസ്തു രേഖപ്പെടുത്തൽ, ഉപരിതല സർവ്വേകൾ, ഉപരിതലം ചുരണ്ടൽ, ചൂഴൽ , തുടങ്ങിയ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ ഉപയോഗിച്ച് ഈ പുരാതന നാഗരികതയെക്കുറിച്ച് പുതിയ വിവരങ്ങൾ ശേഖരിച്ചു.
ഈ നഗരത്തിലെ പൊതു കെട്ടിടങ്ങളും വലിയ അളവിലുള്ള സാമൂഹികാസൂത്രണത്തെ കാണിക്കുന്നു. മോഹൻജൊ-ദാരോയിലെ "മഹത്തായ ധാന്യശാല" എന്നറിയപ്പെടുന്ന കെട്ടിടത്തെ 1950-ൽ സർ മോർട്ടീമർ വീലർ വ്യാഖ്യാനിച്ചത് അനുസരിച്ച് ഗ്രാമങ്ങളിൽ നിന്നും ധാന്യങ്ങളുമായി വരുന്ന വണ്ടികളെ സ്വീകരിക്കാനുള്ള തുറസ്സുകളോടും, ശേഖരിച്ചിരിക്കുന്ന ധാന്യം ഉണക്കുന്നതിനായി വായൂസഞ്ചാരത്തിനായി നാളികളോടും കൂടിയാണ് ഈ ഈ കെട്ടിടം ആസൂത്രണം ചെയ്തിരിക്കുന്നത് എന്നാണ്. എന്നാൽ, ജോനാഥൻ മാർക്ക് കെനോയർ ഈ "ധാന്യശാല"യിൽ നിന്നും ധാന്യങ്ങളുടെ ഒരു തെളിവും കിട്ടിയിട്ടില്ല എന്ന് രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. ഇതിനാൽ കെനോയർ പറയുന്നത് ഈ കെട്ടിടത്തിന് കൂടുതൽ ചേരുന്ന നാമം "മഹത്തായ മുറി" എന്നായിരിക്കും എന്നാണ്.
നഗരത്തിന്റെ പഴക്കം പരിഗണിക്കുമ്പോൾ മോഹൻജൊ-ദാരോയുടെ നിർമ്മിതി സവിശേഷമാണ്. ആസൂത്രിതമായി നിർമ്മിച്ച, തെരുവുകൾ ലംബമായും തിരശ്ചീനമായും നിശ്ചിത അകലത്തിൽ ക്രമമായ ശ്രേണികളിൽ നിർമ്മിച്ച നഗരമായിരുന്നു മോഹൻജൊ-ദാരോ. അതിന്റെ ഉന്നതിയിൽ നഗരത്തിൽ ഉദ്ദേശം 35,000 പേർ താമസിച്ചിരുന്നു.
നഗരത്തിലെ കെട്ടിടങ്ങൾ വളരെ പുരോഗമിച്ചിരുന്നു, കളിമണ്ണിലും മരക്കരിയിലും നിർമ്മിച്ച് വെയിലിൽ ഉണക്കിയ ഒരേ വലിപ്പമുള്ള ചുടുകട്ടകൾ കൊണ്ടായിരുന്നു വീടുകളുടെ നിർമ്മിതി. ഈ ചുടുകട്ടകളുടെ വലിപ്പത്തിൽ വളരെയധികം നിഷ്കർഷത പുലർത്തിയതായി കാണാം.
സിന്ധുനദിയുടെ വെള്ളപ്പൊക്ക സമതലത്തിന്റെ നടുക്ക് ഒരു പ്ലീസ്റ്റോസീൻ മലയിലാണ് മോഹൻ‌ജൊ-ദാരോ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. സമതലത്തിലെ വെള്ളപ്പൊക്കങ്ങൾ കാരണം ഈ മല ഇന്ന് മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഈ മല കാരണം നഗരം ചുറ്റുമുള്ള സമതലത്തെക്കാളും ഉയർന്നുനിന്നു. പടിഞ്ഞാറ് സിന്ധൂനദീതടത്തിനും കിഴക്ക് ഘാഗ്ഗർ-ഹക്രയ്ക്കും ഇടയ്ക്ക് ഏകദേശം മദ്ധ്യത്തിലാണ്‌ മോഹൻ‌ജൊ-ദാരോ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഇന്നും സിന്ധൂനദി മോഹൻ‌ജൊ-ദാരോയ്ക്ക് കിഴക്കായി ഒഴുകുന്നു എങ്കിലും ഘാഗ്ഗർ-ഹക്ര നദീതടം വരണ്ടുപോയി.
നഗരത്തിനുള്ളിൽ, ഓരോ വീടുകളും, അല്ലെങ്കിൽ വീടുകളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ, കിണറുകളിൽ നിന്നും വെള്ളം ശേഖരിച്ചു. ഈ വീടുകളിൽ ചിലവയിൽ കുളിക്കാനായി നീക്കിവെച്ചിരിക്കുന്നു എന്നു തോന്നിക്കുന്ന മുറികളും ഉണ്ട്. അഴുക്കുജലം നേരിട്ട് മൂടിയ ഓടകളിലേയ്ക്ക് ഒഴുകി, മൂടിയ അഴുക്കുചാലുകൾ പ്രധാന നിരത്തുകൾക്ക് വശങ്ങളിലായി ഉണ്ടായിരുന്നു. വീടുകളുടെ വാതിലുകൾ നടുമുറ്റങ്ങളിലേയ്ക്കോ ചെറിയ നിരത്തുകളിലേയ്ക്കോ മാത്രമായിരുന്നു. പല കെട്ടിടങ്ങളും ഇരുനില കെട്ടിടങ്ങളായിരുന്നു.
"വളഞ്ഞ ചുണ്ടുകളും കണ്ണുകളിൽ കുസൃതി നോട്ടവുമായി അതാ, അവളുടെ ചെറിയ ബലൂചി-രീതിയിലെ മുഖം. എനിക്കുതോന്നുന്നത് അവൾക്ക് ഏകദേശം പതിനഞ്ച് വർഷം പ്രായം കാണും, അതിൽക്കൂടുതൽ ആവില്ല, പക്ഷേ അവൾ കൈനിറയെ വളകളുമണിഞ്ഞ്, മറ്റൊന്നും ധരിക്കാതെ നിൽക്കുന്നു. ഒരു പെൺകുട്ടി, പൂർണ്ണമായി, ഒരു നിമിഷത്തേയ്ക്ക്, തന്നെക്കുറിച്ചും ലോകത്തെക്കുറിച്ചും പൂർണ്ണമായി ആത്മവിശ്വാസത്തോടെ നിൽക്കുന്നു. എനിക്കുതോന്നുന്നത്, അവളെപ്പോലെ ലോകത്തിൽ മറ്റൊന്നുമില്ല എന്നാണ്."
ധാന്യശാലയ്ക്ക് അടുത്തായി, പൊതു ആവശ്യത്തിനായുള്ള മറ്റൊരു കെട്ടിടം - ഒരു വലിയ പൊതു കുളിസ്ഥലം ഉണ്ട്. വരിയായ മുറ്റത്തിനുള്ളിൽ, ചുടുകട്ടകൾ പാകിയ കുളത്തിലേയ്ക്ക് ഇറങ്ങാൻ പടികളോട് കൂടിയതാണ് ഇത്. ഈ വിശാലമായ പൊതു കുളിസ്ഥലം വളരെ നന്നായി നിർമ്മിച്ചിരുന്നു, ചോരുന്നതിൽ നിന്നും തടയാൻ പ്രകൃതിദത്തമായ ടാറിന്റെ ഒരു പാളി പാകിയിരുന്നു, കുളിസ്ഥലത്തിനു നടുവിലായി 12 മീ 7 മീ വലിപ്പത്തിലും, 2.4 മീ ആഴത്തിലും ഒരു കുളവും ഉണ്ടായിരുന്നു.
മോഹൻജൊ-ദാരോ പുരാതന കാലത്ത് പുരാതന സിന്ധൂ നദീതട നാഗരികതയുടെ ഭരണകേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നായിരിക്കാം എന്ന് അനുമാനിക്കുന്നു. മോഹൻ‌ജൊ-ദാരോയുടെ പരമോന്നതിയുടെ കാലത്ത് തെക്കേ ഏഷ്യയിലെയും ഒരുപക്ഷേ ലോകത്തിലെ തന്നെയും ഏറ്റവും വികസിച്ചതും പുരോഗമിച്ചതുമായ നഗരവും അതായിരുന്നു. നഗരത്തിന്റെ ആസൂത്രണവും സാങ്കേതികവിദ്യയും സിന്ധൂ നദീതടത്തിലെ ജനങ്ങൾ നഗരത്തിനു കൽപ്പിച്ച പ്രാധാന്യം കാണിക്കുന്നു.
മോഹൻജൊ-ദാരോയിലെ "നൃത്തംചെയ്യുന്ന പെൺകുട്ടി" ഏകദേശാം 4500 വർഷം പഴക്കമുള്ള ഒരു പുരാവസ്തുവാണ്. 10.8 സെമീ ഉയരമുള്ള ഈ വെങ്കല ശില്പം മോഹൻജൊ-ദാരോയിലെ ഒരു വീട്ടിൽ നിന്നും 1926-ൽ കൺറ്റെത്തുകയായിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് പുരാവസ്തു ഗവേഷകനായ മോർട്ടീമർ വീലർക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയങ്കരമായ പുരാവസ്തുവായിരുന്നു ഇത്. 1973-ൽ ഒരു ടെലെവിഷൻ പരിപാടിയിൽ മോർട്ടീമർ വീലർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറുമുള്ള രണ്ടു നഗരങ്ങളും ഏകദേശം ഒരേരൂപകല്പനയാണ് അനുസരിച്ചിരിക്കുന്നത്. രണ്ടിനും പടിഞ്ഞാറായി ഒരു മേനോട്ടപ്പുര ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇത് തറയിൽ നിന്ന് 30-50 അടി ഉയരത്തിൽ ഏകദേശം 400200 അടി വലിപ്പമുള്ളതാൺ. ഇത് കനമുള്ള മതിലുകളാൽ സം‌രക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ഈ മതിലുകളിൽ തന്നെ ചില കാര്യാലയങ്ങളും പൊതുകെട്ടിടങ്ങളും പ്രവർത്തിച്ചുവന്നു.
നഗരം രണ്ട് ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ചിരുന്നു, കോട്ട എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന ഭാഗവും കീഴ്-നഗരവും. കീഴ് നഗരത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ഇനിയും അനാവരണം ചെയ്തിട്ടില്ല, എന്നാൽ കോട്ട എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭാഗത്ത് ഒരു പൊതു കുളിസ്ഥലവും, ജനങ്ങൾ കൂടുന്നതിനുള്ള രണ്ട് വലിയ മുറികളും, 5,000 പേർക്ക് താമസിക്കാവുന്ന ഒരു വലിയ ഗാർഹിക നിർമ്മിതിയും ഉണ്ട്.
വർഷങ്ങൾ നീണ്ടുനിന്ന മനുഷ്യനിർമ്മിതികൾ നഗരത്തിന്റെ വികാസം ആവശ്യമാക്കി. ഇതിനായി കുന്ന് ഭീമാകാരമായ ചെളിത്തിട്ടകൾ കൊണ്ട് വലുതാക്കപ്പെട്ടു. ഒടുവിൽ, ഈ വാസസ്ഥലത്തിന്റെ വികാസം കൊണ്ട് ചില കെട്ടിടങ്ങൾ ഇന്നത്തെ സമതലനിരപ്പിൽ നിന്നും 12 മീറ്ററും, പുരാതന സമതലത്തിൽ നിന്നും വളരെ ഉയരത്തിലും വരെ നിർമ്മിച്ചു.
മോഹൻജൊ-ദാരോയിൽ ഖനനം നടത്തിയവരിൽ ഒരാളായ ജോൺ മാർഷൽ അവളെ യുവത്വത്തിന്റെ വർണ്ണാഭമായ പ്രതീതി എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു . "പെൺകുട്ടി, അവളുടെ അരയിൽ ഊന്നിയ കയ്യും, പകുതി-ധാർഷ്ട്യം നിറഞ്ഞ നിൽപ്പുമായി, കാലുകൾ അല്പം മുന്നോട്ടുവെച്ച്, അവളുടെ കാലുകൾ കൊണ്ടും പാദം കൊണ്ടും സംഗീതത്തിന് താളം പിടിക്കുന്നു."
മോഹൻജൊ-ദാരോ, ഹാരപ്പ, എന്നിവയും ഇവയുടെ സംസ്കൃതിയും 1920-കളിൽ വീണ്ടും കണ്ടെത്തുന്നതുവരെ ചരിത്രത്തിൽ ഒരു അവശിഷ്ടവും ശേഷിപ്പിക്കാതെ മണ്മറഞ്ഞു. ഇവയെ 1920-കളിൽ വ്യാപകമായി ഖനനം ചെയ്തു, പക്ഷേ 1960-കൾക്കു ശേഷം ആഴത്തിൽ ഒരു ഖനനവും നടത്തിയിട്ടില്ല.
ഒരു കാർഷിക നഗരമായിരുന്നതുകൊണ്ട്, നഗരത്തിൽ ഒരു വലിയ കുളവും, ഒരു പൊതു ചന്തയും ഉണ്ടായിരുന്നു. ഭൂഗർഭ ചൂളയുള്ള ഒരു കെട്ടിടവും ഈ നഗരത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഈ രാശിയുടെ വടക്കു ഭാഗത്ത് കാണുന്ന ഏതാനും നക്ഷത്രങ്ങളാണ് തീറ്റ ബോഓട്ടിസ്, ലോട്ട ബോഓട്ടിസ്, കാപ്പ ബോഓട്ടിസ്, ലാംഡ ബോഓട്ടിസ് എന്നിവ. തീറ്റ ബോഓട്ടിസിന്റെ കാന്തിമാനം 4.05ഉം സ്പെക്ട്രൽ തരം 7ഉം ആണ്. ലോട്ട ബോഓട്ടിസ് മൂന്നു നക്ഷത്രങ്ങൾ ചേർന്നതാണ്. പ്രധാന നക്ഷത്രത്തിന്റെ കാന്തിമാനം 4.8ഉം സ്പെക്ട്രൽ തരം 7ഉം ആണ്. ഇത് ഭൂമിയിൽ നിന്ന് 97 പ്രകാശവഷം അകലെയാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. രണ്ടാമത്തെ നക്ഷത്രത്തിന്റെ കാന്തിമാനം 7.5ഉം മൂന്നാമത്തേതിന്റേത് 12.6ഉം ആണ്. കാപ്പ ബോഓട്ടിസ് മറ്റൊരു ഇരട്ട നക്ഷത്രമാണ്. ഭൂമിയിൽ നിന്നും 155 പ്രകാശവർഷം അകലെ കിടക്കുന്ന പ്രാഥമികനക്ഷത്രത്തിന്റെ കാന്തിമാനം 4.5 ആണ്. സ്പെക്ട്രൽ തരം 7ൽ പെടുന്ന ഒരു വെള്ള നക്ഷത്രമാണിത്. 196 പ്രകാശവർഷം അകലെ കിടക്കുന്ന രണ്ടാമത്തെ നക്ഷത്രത്തിന്റെ കാന്തിമാനം 6.6 ആണ്. ഇതൊരു നീലനക്ഷത്രമാണ്.
ഒരു പട്ടത്തിന്റെയോ ഐസ്ക്രീം കോണിന്റെയോ രൂപവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിയാണ് അവ്വപുരുഷനെ പൊതുവെ ചിത്രീകരിച്ചു വരാറുള്ളത്. എന്നാൽ പലരും ഇതിനെ വ്യത്യസ്ത രൂപത്തിലും കാണാനും ശ്രമിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഗ്രീക്ക് കവിയായിരുന്ന അരാറ്റസ് ഒരു ഇടയനായാണ് അവ്വപുരുഷനെ ചിത്രീകരിച്ചത്. ഉത്തരധ്രുവത്തെ ചുറ്റി നടന്ന് രണ്ട് കരടികളെയാണ് ഈ ഇടയൻ നോക്കുന്നത്. പുരാതന ഗ്രീക്ക് രചനകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ടോളമി എന്ന രണ്ടു വേട്ടനായ്ക്കളെയാണ് നോക്കുന്നത് എന്നു പറയുന്നു. 1681ൽ ഹെവെലിയസ് പെലപ്പനീസ് പർവ്വതത്തെ പ്രതിനിധീകരിച്ച് മോൺസ് മെനലസ് എന്ന ഒരു നക്ഷത്രഗണം ഉണ്ടാക്കുകയും അതിനു മുകളിൽ നിൽക്കുന്ന ഇടയനായി അവ്വപുരുഷനെ ചിത്രീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. 1801ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ജൊഹാൻ ബോഡിന്റെ ഖഗോളമാപ്പിൽ അവ്വപുരുഷന്റെ ഇടതുകൈയ്യിൽ ഒരു അരിവാൾ കൂടി ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഉത്തരാർദ്ധഖഗോളത്തിലെ ഒരു നക്ഷത്രരാശിയാണ്‌ അവ്വപുരുഷൻ . രാത്രിയിൽ കാണുന്ന നക്ഷത്രങ്ങളിൽ പ്രഭ കൊണ്ട് നാലാം സ്ഥാനത്തുള്ളതും ഉത്തരാർദ്ധഗോളത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രകാശമേറിയതുമായ ചോതി ഈ നക്ഷത്രരാശിയിലാണ്‌. മറ്റു നക്ഷത്രങ്ങളെല്ലാം പ്രകാശമാനം കുറഞ്ഞവയായതിനാൽ ഇതിന്റെ രൂപം തിരിച്ചറിയാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്‌. അവനമനം 0ക്കും +60ക്കും ഖഗോളരേഖാംശം 13 മണിക്കൂറിനും 16മണിക്കൂറിനും ഇടയിലായാണ് ഖഗോളത്തിൽ ഇതിന്റെ സ്ഥാനം. ഇതിന് ഇംഗ്ലീഷിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന ബോഓട്ടീസ് എന്ന പേര് ഗ്രീക്ക് ഭാഷയിൽ നിന്നും എടുത്തതാണ്. ഉഴവുകാരൻ എന്നാണ് ഈ വാക്കിനർത്ഥം. രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ടോളമിയുടെ 48 ഗണങ്ങളുള്ള രാശിപ്പട്ടികയിലും 88 ഗണങ്ങളുള്ള ആധുനിക രാശിപ്പട്ടികയിലും ബോഓട്ടിസ് ഉൾപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.
ഹിജിനസ് ഇതിനെ ഇക്കാരിയസ്സുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്. ഡൈനീഷ്യസിൽ നിന്ന് മുന്തിരിക്കൃഷിയും വീഞ്ഞുനിർമ്മാണവും പഠിച്ച ഇക്കാരിയസ് വളരെ വീര്യം കൂടിയ വീഞ്ഞ് ഉണ്ടാക്കുന്നതിൽ വിദഗ്ദധനായിരുന്നു. ഈ വീഞ്ഞിൽ വിഷാംശമുണ്ട് എന്നു കരുതിയ ഇടയന്മാർ അവരുടെ ഇടയിലുള്ള ചിലർക്ക് വിഷമേറ്റതിനു കാരണം ഈ വീഞ്ഞാണ് എന്നു കരുതുകയും പ്രതികാരമായി ഇക്കാരിയസിനെ കൊലപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുകയുണ്ടായി. ഇക്കാരിയസ്സിന്റെ വളർത്തു പട്ടി മീറാ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകളായ എറിഗോണിനെ മൃതദേഹത്തിനടുത്തെത്തിക്കുകയും അവടെ വെച്ച് രണ്ടു പേരും ആത്മഹത്യ ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. സ്യൂസ് ഇവരെ ആകാശത്തു പ്രതിഷ്ഠിച്ചു എന്നുമാണ് കഥ. ഇക്കാരിയസ് അവ്വപുരുഷനും എറിഗോൺ കന്നിയും മിറാ കാനിസ് മേജർ, കാനിസ് മൈനർ ഇവയിലൊന്നും ആയിരിക്കാമെന്നു പറയുന്നു.
അവ്വപുരുഷനിലെ ഏറ്റവും തിളക്കം കൂടിയ നക്ഷത്രമാണ് ചോതി അഥവാ ആൽഫാ ബോഓട്ടീസ്. ഭൂമിയിൽ നിന്നും 36.7 പ്രകാശവർഷം അകലെയാണ് ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ദൃശ്യകാന്തിമാനം -0.05 ആയ ഈ നക്ഷത്രം ആകാശത്തു കാണുന്ന നക്ഷത്രങ്ങളിൽ തിളക്കം കൊണ്ട് നാലാം സ്ഥാനത്താണുള്ളത്. ഉത്തരഖഗോളത്തിൽ ഏറ്റവും തിളക്കത്തിൽ കാണുന്ന നക്ഷത്രവും ഇതു തന്നെയാണ്. സ്പെക്ട്രൽ തരം 1.5 ആയ ഈ നക്ഷത്രം ഒരു ഓറഞ്ചു ഭീമൻ നക്ഷത്രമാണ്. ചോതി ഒരു വയസ്സൻ നക്ഷത്രമാണ്. ഇതിന്റെ കേന്ദ്രത്തിലുള്ള ഹൈഡ്രജൻ അവസാനിക്കുന്നതിനനുസരിച്ച് താപനില കുറയുകയും വ്യാസം കൂടി വരുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇപ്പോൾ ഇതിന്റെ വ്യാസാർദ്ധം സൂര്യന്റെ 27 മടങ്ങാണ്. എന്നാൽ പിണ്ഡം സൂര്യന്റേതിനു തുല്യവും തിളക്കം സൂര്യന്റേതിനെക്കാൾ 133 മടങ്ങുമാണ്.
ആദ്യകാലനക്ഷത്രരാശികളിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്ന ക്വാഡ്രാൻസ് മുറാലിസ് സൃഷ്ടിച്ചത് അവ്വപുരുഷനിലെ എതാനും ചില നക്ഷത്രങ്ങളെ കൂടി ചേർത്തായിരുന്നു. 1795 ജെറോം ലെലാൻഡെ എന്ന ഫ്രഞ്ച് ജ്യോതിഃശാസ്ത്രജ്ഞനാണ് ഈ രാശിക്ക് രൂപം കൊടുത്തത്. ക്വാഡ്രാന്റ് എന്ന ഖഗോള മാനക ഉപകരണം ഇദ്ദേഹം സ്ഥിരമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. അവ്വപുരുഷന്റെ കിഴക്കു ഭാഗത്തുള്ള നക്ഷത്രങ്ങളും ജാസി, വ്യാളം എന്നിവയുടെ പടിഞ്ഞാറു ഭാഗത്തുള്ള നക്ഷത്രങ്ങളും ചേർത്താണ് ക്വാഡ്രാൻസ് മുറാലിസ് സൃഷ്ടിച്ചത്. വളരെയേറെ മങ്ങിയ ഈ രാശിയിലെ ഏറ്റവും തിളക്കം കൂടിയ നക്ഷത്രത്തിന്റെ കാന്തിമാനം 5 ആയിരുന്നു. അവ്വപുരുഷനിലെയും കന്നിയിലെയും ചില നക്ഷത്രങ്ങളെ ചേർത്ത് 1687ൽ‍ ജൊഹാൻ ഹെവേലിയസ് മോൺസ് മെലാനസ് എന്ന രാശി രൂപകല്പന ചെയ്തു.
അവ്വപുരുഷന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് കന്നിയും കിരീടമണ്ഡലം, വിശ്വകദ്രു എന്നിവ പടിഞ്ഞാറും സപ്തർഷിമണ്ഡലം വടക്കുപടിഞ്ഞാറും വ്യാളം വടക്കുകിഴക്കും ജാസി, കിരീടമണ്ഡലം, സർപ്പമണ്ഡലം എന്നിവ കിഴക്കും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. '' എന്ന മൂന്നക്ഷരത്തിലുള്ള ചുരുക്കെഴുത്ത് 1922ൽ അന്താരാഷ്ട്ര ജ്യോതിശാസ്ത്ര സംഘടന അംഗീകരിച്ചു. 16 വശങ്ങളുള്ള ഒരു ബഹുഭുജത്തിന്റെ ആകൃതിയിലാണ് ഇതിന്റെ അതിരുകൾ നിശ്ചയിച്ചിട്ടുള്ളത്. 1930ൽ യൂജിൻ ജോസഫ് ഡെൽപോർട്ട് ആണ് ഇതിന്റെ അതിർത്തികൾ നിശ്ചയിച്ചത്. ഖഗോളരേഖാംശം 13മ.36.1മി.നും 15മ.49.3മി.നും ഇടയിലും അവനമനം +7.36ക്കും 55.1ക്കും ഇടയിലും ആണ് ഇതിന്റെ സ്ഥാനം. 907 ചതുരശ്ര ഡിഗ്രി വിസ്താരമുള്ള ഈ രാശി വലിപ്പത്തിൽ 13-ാം സ്ഥാനത്താണുള്ളത്.
ഇസർ എന്നും പുൽചെറിമ എന്നും അറുയപ്പെടുന്ന എപ്സിലോൺ ബോഓട്ടിസ് മൂന്നു നക്ഷത്രങ്ങൾ ചേർന്നതാണ്. അരപ്പട്ട എന്നർത്ഥം വരുന്ന അറബിവാക്കിൽ നിന്നാണ് ഇസർ എന്ന പേര് ഉണ്ടായത്. വളരെ ഭംഗിയുള്ളത് എന്ന അർത്ഥം വരുന്ന ലാറ്റിൻ വാക്കിൽ നിന്ന് പുൽചെറിമ എന്ന പേരും ലഭിച്ചു. കാന്തിമാനം 2.5 ഉള്ള പ്രധാനനക്ഷത്രം ഒരു ഓറഞ്ചുഭീമനാണ്. രണ്ടാമത്തേത് ഒരു മുഖ്യധാരാനക്ഷത്രമാണ്. ഇതിന്റെ കാന്തിമാനം 4.6ഉം മൂന്നാമത്തേതിന്റെ 12ഉം ആണ്. ഭൂമിയിൽ നിന്നും 210 പ്രകാശവർഷം അകലെയാണ് എപ്സിലോൺ ബോഓട്ടിസ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഒന്നാമത്തേയും രണ്ടാമത്തേയും നക്ഷത്രങ്ങൾ 2.6 കോണീയസെക്കന്റ് അകലത്തിലാണു കാണുക. സൂര്യന്റെ 200 മടങ്ങ് തിളക്കമുള്ള പ്രാഥമിക നക്ഷത്രത്തിന്റെ സ്പെക്ട്രൽ തരം 0 ആണ്.
സ്പന്ദിക്കുന്ന ചരനക്ഷത്രങ്ങളുടെ വിഭാഗത്തിൽ പെടുന്നു ബിൽ.എൽ.ബോഓട്ടിസ്. ഇത്തരം നക്ഷത്രങ്ങളെ പൊതുവെ അനോമാലസ് സെഫീഡുകൾ എന്നാണു പറയുക. ഇവക്കു ചില കാര്യങ്ങളിൽ സെഫീഡ് ചരനക്ഷത്രങ്ങളുമായി സാമ്യമുണ്ടെങ്കിലും തിളക്കം കാന്തിമാനം കൂടുന്നതിനും കുറയുന്നതിനുമെടുക്കുന്ന കാലക്രമം‌ തുടങ്ങി പല കാര്യങ്ങളിലും സമാനതകളില്ല. എൻ.ജി.സി. 5464 എന്ന ക്ലസ്റ്ററിലെ ഒരംഗമാണ് ബിൽ.എൽ.ബോഓട്ടിസ്. അനോമാലസ് ചരനക്ഷത്രൾ ലോഹസാന്നിദ്ധ്യം കുറവുള്ളവയും ശരാശരി പിണ്ഡം സൂര്യന്റെ ഒന്നര മടങ്ങു മാത്രമുള്ളവയുമാണ്. ബിൽ.എൽ.ബോഓട്ടിസിനെ പോലെയുള്ള നക്ഷത്രങ്ങളെ ആർ.ആർ.ലൈറ എന്ന ഉപഗണത്തിലാണ് ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്.
ബേയർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ യൂറാനോമെട്രിയയിൽ ചോതിയെ ഇടയന്റെ കാൽമുട്ടായാണ് ചിത്രീകരിച്ചിട്ടുള്ളത്. മുഫ്രിഡ് എന്ന ഈറ്റ ബോഓട്ടിസ് ഇടതു കാലിലെ ഏറ്റവും മുകളിലുള്ള നക്ഷത്രമായും അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. 37 പ്രകാശവർഷം അകലെ കിടക്കുന്ന ഇതിന്റെ കാന്തിമാനം 2.68 ആണ്. ഇതിന്റെ സ്പെക്ട്രൽ തരം 0 ആണ്. ഇതിനർത്ഥം ഇതിലെ ഹൈഡ്രജന്റെ അളവ് വളരെ കുറഞ്ഞിരിക്കുന്നു എന്നും നക്ഷത്രത്തിന്റെ താപനില കുറയുകയും വികസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു എന്നുമാണ്. ഇതിന്റെ വ്യാസം സൂര്യന്റേതിനേക്കാൾ 2.7 മടങ്ങും തിളക്കം 9 മടങ്ങും കൂടുതലാണ്. ചോതിയും മുഫ്രിഡും തമ്മിലുള്ള അകലം 3.3 പ്രകാശവർഷമാണ്.
റോ ബോ‍ഓട്ടിസും സിഗ്മ ബോഓട്ടിസും ചേർന്നതാണ് ഇടയന്റെ അരക്കെട്ട്. റോ ബോഓട്ടിസ് ഒരു ഓറഞ്ചുഭീമൻ നക്ഷത്രമാണ്. ഭൂമുയിൽ നിന്നും 160 പ്രകാശവർഷം അകലെ കിടക്കുന്ന ഇതിന്റെ സ്പെക്ട്രൽ തരം 3ഉം കാന്തിമാനം 3.57ഉം ആണ്. വളരെ നേരിയ വ്യതിയാനം മാത്രം കാണിക്കുന്ന ഒരു ചരനക്ഷത്രമാണ് ഇത്. വെള്ളമുഖ്യധാരാനക്ഷത്രമാണ് സിഗ്മ ബോഓട്ടിസ്. ഇതിന്റെ സ്പെക്ട്രൽ തരം 3 ആണ്. ഭൂമിയിൽ നിന്നും 52 പ്രകാശവർഷം അകലെയാണ് ഈ നക്ഷത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. കാന്തിമാനം 4.45നും 4.49നും ഇടയിൽ ചാഞ്ചാടിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു ചരനക്ഷത്രമാണ് ഇതും.
ക്സൈ ബോഒട്ടിസ് നാലു നക്ഷത്രങ്ങൾ ചെർന്നതാണ്‌. അമേച്വർ ജ്യോതിശാത്രജ്ഞന്മാർക്ക് പ്രത്യേക താല്പര്യമുണ്ട് ഇതിനോട്. കാന്തിമാനം 4.7 ഉള്ള മഞ്ഞനക്ഷത്രമാണ് ഇതിൽ പ്രമുഖമായത്. രണ്ടാമത്തേത് ഒരു ഓറഞ്ചു നക്ഷത്രമാണ്. ഇതിന്റെ കാന്തിമാനം 6.5 ആണ്. 22 പ്രകാശവർഷം അകലെയാണ് ഇവയുടെ സ്ഥാനം. 150 ഇവ പരസ്പരം ഒന്നു കറങ്ങി വരുന്നത്. ഒന്നാമത്തെയും രണ്ടാമത്തെയും നക്ഷത്രങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള അകലം 1.6 കോണീയ സെക്കന്റുകൾ ആണ്. മൂന്നാമത്തേതിന്റെ കാന്തിമാനം 12.6ഉം നാലാമത്തേതിന്റേത് 13.6ഉം ആണ്.
ചൈനീസ് ജ്യോതിഃശാസ്ത്രത്തിൽ വ്യത്യസ്തമായ പല രാശികളുമായും അവ്വപുരുഷൻ ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. ചോതി നക്ഷത്രത്തെ അവരുടെ ഒരു പ്രധാന ദൈവമായ അസൂർ ഡ്രാഗന്റെ കൊമ്പായി പരിഗണിക്കുന്നു. ഡായ്ജിയാവോ എന്നാണ് ഇതിനെ വിളിക്കുന്നത്. മഹത്തായ കൊമ്പ് എന്നാണ് ഈ വാക്കിനർത്ഥം. ഈ നക്ഷത്രത്തിന് ചൈനീസ് ഐതിഹ്യങ്ങളിൽ വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട സ്ഥാനമാണുള്ളത്. ഉത്തരാർദ്ധഗോളത്തിൽ ഏറ്റവും തിളക്കത്തിൽ കാണപ്പെടുന്ന ഈ നക്ഷത്രത്തിൽ നിന്നാണ് ചൈനീസ് ചാന്ദ്രവർഷം ആരംഭിക്കുന്നത്.
ഡെൽറ്റ ബോഓട്ടിസ് ഒരു ദ്വന്ദനക്ഷത്രമാണ്. പ്രധാന നക്ഷത്രത്തിന്റെ കാന്തിമാനം 3.5ഉം രണ്ടാമത്തേതിന്റേത് 7.4ഉം ആണ്.സൂര്യന്റെ 10.4 മടങ്ങ് വ്യാസമുള്ള പ്രാഥമികനക്ഷത്രം ഒരു മഞ്ഞഭീമൻ നക്ഷത്രമാണ്. ഇതിന്റെ സ്പെക്ട്രൽ തരം 8ഉം ഭൂമിയിൽ നിന്നുള്ള ദൂരം 121 പ്രകാശവർഷങ്ങളുമാണ്. 0 സ്പെക്ട്രൽ തരത്തിൽ പെട്ട രണ്ടാമത്തെ നക്ഷത്രം ഒരു മഞ്ഞ മുഖ്യധാരാനക്ഷത്രമാണ്. ഈ നക്ഷത്രങ്ങൾ പരസ്പരം ഒന്നു ചുറ്റിവരാൻ 1,20,000 വർഷങ്ങൾ എടുക്കും.
സീറ്റ ബോഓട്ടിസ് മൂന്നു നക്ഷത്രങ്ങൾ ചേർന്നതാണ്. ഭൂമിയിൽ നിന്നും 205 പ്രകാശവർഷങ്ങൾക്കപ്പുറം കിടക്കുന്ന ഇതിന്റെ കാന്തിമാനം 4.5 ആണ്. ഒരു ജോഡി ദ്വന്ദനക്ഷത്രവും അതിനോടു ചേർന്നു കാണുന്ന മറ്റൊരു നക്ഷത്രവും ചേർന്നതാണിത്. 42 പ്രകാശവർഷങ്ങൾക്കപ്പുറത്തു കിടക്കുന്ന ഇരട്ട ചരനക്ഷത്രമാണ് 44 ബോഓട്ടിസ്. ഇതിന്റെ കാന്തിമാനം 4.8 ആണ്. ഭൂമിയിൽ നിന്നും നോക്കുമ്പോൾ ഇതിനെ മഞ്ഞ നിറത്തിൽ ആണ് കാണുക. 220 വർഷമാണ് ഇവയുടെ ഭ്രമണകാലം.
ബോഓട്ടീസ് എന്ന പേര് ആദ്യമായി ഉപയോഗിച്ചത് ഹോമർ ആയിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഒഡീസ്സി എന്ന കൃതിയിലാണ് കടൽ യാത്രയിൽ ദിശാസൂചകമായി ഈ നക്ഷത്രരാശിയെ പരാമർശിക്കുന്നത്. അദ്ദേഹം അതിന് ഉഴവുകാരൻ എന്നർത്ഥം വരുന്ന ബോഓട്ടിസ് എന്ന പേരു നൽകി. ഗ്രീക്ക് ഇതിഹാസങ്ങളിൽ ഇതിനെ കുറിച്ച് കൃത്യമായ വിവരങ്ങളൊന്നും ഇല്ല. ഒരു പാഠത്തിൽ ഡിമീറ്റർ എന്ന കർഷകദേവതയുടെ മകനാണ് എന്നു പറയുന്നുണ്ട്.
ഭൂമിയിൽ നിന്നും 86 പ്രകാശവർഷം അകലെ കിടക്കുന്ന ഗാമ ബോഓട്ടിസ് സെഗിനസ് എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഈ വെള്ളഭീമൻ നക്ഷത്രത്തിന്റെ സ്പെക്ട്രൽ തരം 7 ആണ്. ഈ നക്ഷത്രത്തിന്റെ പ്രാകാശികത സൂര്യന്റെ 34 മടങ്ങും വ്യാസം 3.4 മടങ്ങും ആണ്. ഇതൊരു ഡെൽറ്റ സ്കൂട്ടി ചരനക്ഷത്രമാണ്. ഇതിന്റെ തിളക്കം ഓരോ ഏഴു മണിക്കൂറിലും 3.04ൽ നിന്നും 3.07ലേക്കും തിരിച്ചും മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കും.
അടുത്തടുത്തു കിടക്കുന്ന മൂന്നു നക്ഷത്രങ്ങൾ ചേർന്നതാണ് പൈ ബോഓട്ടിസ്. ഒന്നാമത്തെ നക്ഷത്രത്തിന്റെ കാന്തിമാനം 4.9ഉം രണ്ടാമത്തെ നക്ഷത്രത്തിന്റെ കാന്തിമാനം 5.8ഉം മൂന്നാമത്തേതിന്റേത് 10.4ഉം ആണ്. ഒന്നാമത്തേതും രണ്ടാമത്തേതും തമ്മിലുള്ള അകലം 5.6 കോണീയസെക്കന്റ് ആണ്. ഒന്നാമത്തേതും മൂന്നാമത്തേതും തമ്മിലുള്ള അകലം 128 കോണീയസെക്കന്റ് ആണ്.
മിറാ ചരനക്ഷത്രങ്ങളുടെ‌വിഭാഗത്തിൽ പെടുന്ന രണ്ടു നക്ഷത്രങ്ങളാണ് ആർ ബോഓട്ടിസും എസ്‌ ബോഓട്ടിസും. ചുവപ്പു ഭീമന്മാരായ ഇവയുടെ കാന്തിമാനം 223 ദിവസം കൊണ്ട് 6.2ൽ നിന്ന് 13.1ലേക്കും തിരിച്ചും മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. കൃത്യമാായ ഇടവേളകളിലല്ലാതെ കാന്തിമാനം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന നക്ഷത്രങ്ങളാണ് വി ബോഓട്ടിസും ഡബ്ലിയു ബോഓട്ടിസും.
പ്രാചീന ബാബിലോണിയക്കാർ ഇതിനെ ഷു.പാ എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്. എനിൽ എന്ന ദൈവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് ഇവർ ഇതിനെ ചിത്രാകരിച്ചത്. കർഷകരെ സംരക്ഷിച്ചിരുന്നത് എനിൽ ആയിരുന്നു എന്ന് അവർ വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. പുരാതന ഈജിപ്തിൽ അവ്വപുരുഷനെ കാളയുടെ മുൻകാലിന്റെ രൂപത്തിലാണ് ചിത്രീകരിച്ചിരുന്നത്.
ഇടയന്റെ തലയാണ് ബീറ്റ ബോഓട്ടിസ് എന്ന നെക്കാർ. ഈ മഞ്ഞഭീമൻ നക്ഷത്രത്തിന്റെ കാന്തിമാനം 3.5ഉം സ്പെക്ട്രൽ തരം 8ഉം ആണ്. ഇതും തണുത്തുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതും വികസിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുന്നതുമായ ഒരു നക്ഷത്രമാണ്. ഭൂമിയിൽ നിന്നും 219 പ്രകാശവർഷം അകലെ കിടക്കുന്ന ഈ നക്ഷത്രത്തിന്റെ തിളക്കം സൂര്യന്റെ 58 മടങ്ങാണ്.
ജൊഹാൻ ബെയറിന്റെ യുറാനോമെട്രിയ എന്ന നക്ഷത്രചാർട്ടിൽ 35 നക്ഷത്രങ്ങളെയാണ് അടയാളപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്. ഇവക്ക് ഗ്രീക്ക് അക്ഷരമാലയിലെ ആൽഫ മുതൽ ഒമേഗ വരെയും ഇംഗ്ലീഷ അക്ഷരമാലയിലെ മുതൽ വരെയുമുള്ള അക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചാണ് പേരു നൽകിയിരിക്കുന്നത്. ജോൺ ഫ്ലാംസ്റ്റീഡ് ഇത് 54 നക്ഷത്രങ്ങളായി വിപുലീകരിച്ചു.
എ0പി വിഭാഗത്തിൽ പെടുന്ന ലാംഡ ബോഓട്ടിസിന്റെ കാന്തിമാനം 4.18 ആണ്. രാസികമായി ചില സവിശേഷതകളുള്ള ഈ നക്ഷത്രം ഡെൽറ്റ സ്കൂട്ടി വിഭാഗത്തിൽ പെടുന്ന നക്ഷത്രങ്ങളെ പോലെ സ്പന്ദിക്കുന്നവയാണ്. വർണ്ണരാജിയിലെ പ്രത്യേകതകളാണ് ലാംഡ ബോഓട്ടിസ് നക്ഷത്രങ്ങളെ മറ്റുള്ളവയിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമാക്കുന്നത്.
അൽകാലുറോപ്സ് എന്ന മ്യൂ ബോഓട്ടിസ് മൂന്നു നക്ഷത്രങ്ങൾ ചേർന്നതാണ്. ഭൂമിയിൽ നിന്നും 121 പ്രകാശവർഷം അകലെ കിടക്കുന്ന ഇതിന്റെ ഒന്നിച്ചുള്ള കാന്തിമാനം 4.3 ആണ്. ദണ്ഡ് എന്നർത്ഥം വരുന്ന അറബിവാക്കിൽ നിന്നാണ് അൽകാലുറോപ്സ് എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്.
നു ബോ‍ഓട്ടീസ് ഒരു ഇരട്ടനക്ഷത്രമാണ്. പ്രധാന നക്ഷത്രം ഒരു ഓറഞ്ചു ഭീമൻ ആണ്. രണ്ടു നക്ഷത്രങ്ങളുടെയും കാന്തിമാനം 5 ആണ്. പ്രാഥമിക നക്ഷത്രം ഭൂമിയിൽ നിന്ന് 870 പ്രകാശവർഷം അകലെയും രണ്ടാമത്തേത് 430 പ്രകാശവർഷം അകലെയും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു.
മുഖ്യ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണർ എൻ. ഗോപാലസ്വാമി 2008 ഡിസംബർ 28-ന്‌ 2009 ഏപ്രിൽ-മെയി മാസങ്ങളിലായി തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടക്കുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുകയുണ്ടായി. മാർച്ച് ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ പരീക്ഷക്കാലമായതിനാൽ വോട്ടെടുപ്പ് കേന്ദ്രങ്ങൾ ലഭ്യമാകുന്നതിനുള്ള കുറവു കാരണമാണ്‌ ഫെബ്രുവരി മാർച്ച് മാസങ്ങളിൽ നടക്കേണ്ട തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഏപ്രിൽ മേയ് മാസങ്ങളിലേക്ക് നീട്ടിയതന്നും ഗോപാലസ്വാമി പറഞ്ഞു.
ഏപ്രിൽ 16 - ആന്ധ്രപ്രദേശ്,അരുണാചൽ പ്രദേശ്, ആസ്സാം, ബിഹാർ‍, ജമ്മു കാശ്മീർ‍, കേരളം, മഹാരാഷ്ട്ര, മണിപ്പൂർ‍, മേഘാലയ, മിസോറം, നാഗാലാന്റ്, ഒറീസ്സ, ഉത്തർപ്രദേശ്, ഛത്തീസ്‌ഗഢ്, ഝാർഖണ്ഡ്‌, ആന്റമാൻ ആന്റ് നിക്കോബർ ദ്വീപുകൾ, ലക്ഷദ്വീപ്.
ഏപ്രിൽ 30 - ബിഹാർ‍‍,ഗുജറാത്ത്, ജമ്മു കാശ്മീർ, കർണാടകം, മദ്ധ്യപ്രദേശ്, മഹാരാഷ്ട്ര, സിക്കിം, ഉത്തർപ്രദേശ്, പശ്ചിമ ബംഗാൾ, ദാദറും നാഗർ ഹാവേലിയും ദമാനും ദിയുവും.
ഏപ്രിൽ 23 - ആന്ധ്രപ്രദേശ്, ആസാം, ബിഹാർ, ഗോവ, ജമ്മു കാശ്മീർ‍, കർണാടകം, മദ്ധ്യപ്രദേശ്, മഹാരാഷ്ട്ര, മണിപ്പൂർ, ഒറീസ്സ,ത്രിപുര, ഉത്തർപ്രദേശ്, ഝാർഖണ്ഡ്‌.
മേയ് 13 - ഹിമാചൽ പ്രദേശ്, ജമ്മു കാശ്മീർ‍, പഞ്ചാബ്, തമിഴ്‌നാട്, ഉത്തർ പ്രദേശ്, പശ്ചിമ ബംഗാൾ, ഉത്തരാഖണ്ഡ്, ചണ്ഢീഗഡ്, പുതുച്ചേരി.
മേയ് 7 - ബിഹാർ‍,ഹരിയാന, ജമ്മു കാശ്മീർ‍, പഞ്ചാബ്, രാജസ്ഥാൻ‍, ഉത്തർ പ്രദേശ്, പശ്ചിമ ബംഗാൾ‍, ഡൽഹി
വായനക്കാർക്കിടയിൽ തികച്ചും അമരനായ കഥാപാത്രമാണ് ഷെർലക് ഹോംസ്. കോനൻ ഡോയൽ ഹോംസിനെ സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ ഈ കഥാപാത്രം ഇത്രമാത്രം വളരുമെന്ന് വിചാരിച്ചിരുന്നില്ല. പുസ്തകങ്ങൾ ഓരോന്നും പുറത്തിറങ്ങും തോറും ഹോംസ് ഡോയലിനേക്കാൾ വളർന്നു. തന്റെ ചരിത്രാഖ്യായികകളും ഗവേഷണവും നടത്തുന്നതിനു വേണ്ടി സമയം കണ്ടെത്തുന്നതിനായി ഡോയൽ ഹോംസ് "മരണക്കെണി" എന്ന നോവലിലൂടെ ഈ കഥാപാത്രത്തെ വധിച്ചു. പക്ഷേ ഇതു വായനക്കാർക്കിടയിൽ പ്രതിഷേധം സൃഷ്ടിച്ചു. കഥാകാരൻ വലിയ തെറ്റു ചെയ്തതായി അവർ വ്യാഖ്യാനിച്ചു. വായനക്കാരുടെ പ്രതിഷേധങ്ങൾക്കൊടുവിൽ ഗത്യന്തരമില്ലാതെ ഡോയലിനു "ഒഴിഞ്ഞ വീട്" എന്ന തന്റെ കഥയിലൂടെ ഹോംസിനെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കേണ്ടി വന്നു. തിരികെ വന്ന ഹോംസ് വീണ്ടും കഥകളിൽ നിറഞ്ഞുനിന്നു. ഷെർലക് ഹോസ് ആരാധകഹൃദയങ്ങളിൽ ഇന്നും ജീവിക്കുന്നു. ഷെർലക് ഹോംസ് രചനകൾ എല്ലാം തന്നെ മലയാള ഭാഷയിലേക്കും പരിഭാഷപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.
ഒരുപാട് ആലോചിച്ചാണ് ഡോയൽ തന്റെ കഥാപാത്രത്തിന് ഷെർലക് ഹോംസ് എന്ന പേര് കണ്ടുപിടിച്ചത്. ഷെർലക് ഹോംസ് എന്ന പേര് ആദ്യമായി കുറിച്ചിട്ട ഡയറി ഇന്നും ബ്രിട്ടീഷ് മ്യൂസിയത്തിലുണ്ട്. അക്കാലത്ത് ജീവിച്ചിരുന്ന ഒലിവർ വെൻഡൽ ഹോംസ് എന്ന എഴുത്തുകാരനിൽ നിന്നാണ് ഡോയൽ ഹോംസ് എന്ന പേര് കടമെടുത്തത്.ലണ്ടനിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ജെയിംസ് എന്നു പേരുള്ള ഒരു ഡോക്ടറുടെ പുനരാവിഷ്കാരമായിരുന്നു ഷെർലക് ഹോംസ്. രോഗികളുടെ രോഗവിവരങ്ങൾ സൂക്ഷമദർശനത്തിലുടെ അപഗ്രഥിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് പ്രത്യേക സാമർഥ്യമുണ്ടായിരുന്നു. ഹോംസിന്റെ ഉറ്റചങ്ങാതിയായ ഡോഃ വാട്സൻ ഡോയിലിന്റെ തനിപ്പകർപ്പായിരുന്നു. ലോകത്തിന്നേവരെ എഴുതപ്പെട്ട എല്ലാ കുറ്റാന്വേഷണ നോവലുകളെക്കാൾ പ്രശസ്തിയുടെ കൊടുമുടിയിൽ നിൽക്കുന്നു ഷെർലക്ഹോംസ് കഥകളും നോവലുകളും. അപസർപ്പകചക്രവർത്തിയായി ഷെർലക് ഹോംസ് എക്കാലവും ആരാധകരുടെ മനസ്സുകളിൽ കൊടിയേന്തി വാഴുന്നു.
ആർതർ കോനൻ ഡോയലിന്റെ വിഖ്യാതമായ കുറ്റാന്വേഷണനോവലുകളിലെ കുറ്റാന്വേഷകനായ കഥാപാത്രമാണ് ഷെർലക് ഹോംസ്. സ്രഷ്ടാവിനേക്കാളും താൻ പിറന്നുവീണ ഗ്രന്ഥത്തെക്കാളും മഹത്ത്വമാർന്ന അസ്തിത്വവിശേഷം നേടിയ കഥാപാത്രമാണിത്. തീർത്തും കൽ‌പ്പിത കഥാപാത്രമായിരിക്കുകയും അതേസമയം ജീവിക്കുന്ന യാഥാർത്ഥ്യമായി ലോകം വിശ്വസിക്കുന്ന പ്രതിഭാസവുമായി ഷെർലക് ഹോംസ് മാറി. ഡോയലിന്റെ ഈ അപസർപ്പകനായ കഥാപാത്രം എഴുതപ്പെട്ട് ദിവസങ്ങൾക്കകം ലോകവായനക്കാരെ വശീകരിച്ചു. ലണ്ടനിലെ ബേക്കർസ്ട്രീറ്റിലെ 221 എന്ന മുറിയിൽ താമസമാക്കി തന്റെ സന്തത സഹചാരിയായ ഡോ. വാട്സണൊപ്പം നടത്തുന്ന കുറ്റാന്വേഷണം വളരെയധികം ഉദ്വേഗജനകമാണ്.
എ സ്റ്റഡി ഇൻ സ്കാർലെറ്റ് എന്ന 1887-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ നോവലിലാണ്‌ ഹോംസ് എന്ന കഥാപാത്രം ആദ്യമായി പുറത്തുവന്നത്. മൊത്തം നാല്‌ നോവലുകളിലും 56 ചെറുകഥകളിലും ഹോംസ് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുണ്ട്. ദി കേസ് ബുക്ക് ഓഫ് ഷെർലക്ക് ഹോംസ് എന്ന ചെറുകഥാസമാഹാരത്തിലാണ്‌ ഡോയലിന്റെ സൃഷ്ടിയായി ഹോംസ് അവസാനം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടത്. ഡോയലിനു ശേഷം മറ്റ് സാഹിത്യകാരന്മാരും ഹോംസിനെ കഥാപാത്രമാക്കി നോവലുകളും ചെറുകഥകളും രചിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ബെല്ലഡോണ, കറുപ്പ് എന്നിവയിലും വിഷവസ്തുക്കളിൽ പൊതുവെയും നല്ല അറിവുണ്ട്. പ്രായോഗിക തോട്ടപ്പ​ണിയിൽ അറിവൊന്നുമില്ല.
നാല്‌ ചെറുകഥകൾ ഒഴികെയുള്ള രചനകളല്ലാം ഹോംസിന്റെ സുഹൃത്തായ ജോൺ വാട്സൺ ആഖ്യാനം ചെയ്യുന്ന രീതിയിലാണ്‌ രചിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. ഷെർലക് ഹോംസ് നായകനാകുന്ന 56 കഥകളും 4 നോവലുകളും പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. അവയെല്ലാം തന്നെ മലയാളത്തിലേക്കും പരിഭാഷ ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് :
ഷെർലക് ഹോംസിനെ ബ്രിട്ടനിലെ റോയൽ സൊസൈറ്റി ഓഫ് കെമിസ്ട്രി വിശിഷ്ടാംഗത്വം നൽകി ആദരിച്ചു. ലോകത്ത് ആദ്യമായാണ് ഒരു കഥാപാത്രം ഇത്തരത്തിലാദരിക്കപ്പെടുന്നത്"' .