polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
രേഖകൾ പ്രകാരം കുറിയേടത്ത് താത്രിയുടെ സ്മാർത്തവിചാരം 1904-ന്റെ അവസാന കാലത്ത് തന്നെ ആചാരപ്രകാരം അവസാനിച്ചിരുന്നതാണ്. താത്രിക്കുട്ടിയും ദോഷം ചെയ്തതായി ആരോപിക്കപ്പെട്ട 65 പുരുഷന്മാരും ഭ്രഷ്ട് കൽപ്പിക്കപ്പെട്ട് പുറത്താക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തിരുന്നതാണ്. എന്നാൽ അന്നത്തെ പ്രത്യേക സാമൂഹികാന്തരീക്ഷത്തിൽ സ്മാർത്തവിചാരം വീണ്ടും, രാജാവിന്റെ പ്രത്യേക മേൽനോട്ടത്തിൽ, നടത്തപ്പെടണം എന്ന ആവശ്യം പരക്കെ ഉന്നയിക്കപ്പെടുകയുണ്ടായി. രേഖകൾ പ്രകാരം രാജാവിനു താത്രിയുടെ സ്മാർത്തവിചാരത്തിൽ പ്രത്യേക താല്പര്യം ഉണ്ടായിരുന്നു എന്ന് കാണാം. താത്രിയുമായി സംസർഗം ഉണ്ടായവരിൽ രാജാവോ രാജാവിന്റെ ഒരു അടുത്ത ബന്ധുവോ ഉൾപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് എന്ന ഒരു ആരോപണം ആ കാലത്തു വ്യാപകമായിരുന്നു എന്നതിനാലാകണം ഇത് എന്നാണു് ഭാസ്കരനുണ്ണി തന്റെ പുസ്തകത്തിൽ ഇതിനെക്കുറിച്ച് പറയുന്നത്. അതല്ലാതെ തന്നെ താത്രിയുടെ സ്മാർത്തവിചാരം ഒരു വലിയ വാർത്തയായിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നു.
ഇന്നത്തെ തൃശൂർ ജില്ലയിലെ തലപ്പിള്ളി താലൂക്കിൽ കൽപകശ്ശേരി ഇല്ലത്ത് അഷ്ടമൂർത്തി നമ്പൂതിരിയുടെ മകളായി താത്രി ജനിച്ചത്. രേഖകൾ അനുസരിച്ച് അവർ1885-ൽ ജനിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്നു. താത്രിയുടെ ജനനം വിപത്ത് വരുത്താനും കുടുംബത്തിന്റെ മാനം നശിപ്പിക്കാനും വിധിക്കപ്പെട്ടതാണെന്ന് അവളുടെ ജനനത്തിനുശേഷം ഒരു ജ്യോതിഷി അവളുടെ പിതാവിനോട് പറഞ്ഞതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഒൻപതാം വയസ്സിൽ നമ്പീശനിൽ നിന്ന് പാട്ട് പഠിക്കാൻ താത്രി കുന്നംകുളത്തിനടുത്തുള്ള അമ്മായിയുടെ വീട്ടിൽ പോയി. പതിമൂന്നാം വയസ്സിൽ തലപ്പള്ളിയിലെ തന്നെ കുന്നംകുളം സമീപമായ ചെമ്മന്തിട്ടെ കുറിയേടത്തു മനയിലെ രാമൻ നമ്പൂതിരിയുമായി വിവാഹിതയായി. 1905-ന്റെ ആദ്യ പകുതിയിലാണ് കുറിയേടത്തു താത്രിയുടെ സ്മാർത്ത വിചാരം ആരംഭിച്ച് പൂർത്തീകരിച്ചത്. താത്രിയുടെ സ്മാർത്ത വിചാരത്തിനൊടുവിൽ താത്രിയും ഭർത്താവും അടക്കം 66 പേർക്ക് ഭ്രഷ്ടുണ്ടായതായി രേഖപെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.
1904-ൽ ആദ്യവിചാരം കഴിഞ്ഞ ഉടനെത്തന്നെ ഉണ്ടായ ഇത്തരം വാദകോലാഹലങ്ങൾക്കൊടുവിലാണ് ആചാരങ്ങളിൽ ചെറിയ തിരുത്തുകളുമായി താത്രിയുടെ വിചാരം വീണ്ടും നടത്താനുള്ള തീരുമാനം ഉണ്ടായത്. സ്മാർത്തവിചാരത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ തന്നെ ആദ്യമായി ആരോപണ വിധേയരായ പുരുഷന്മാർക്ക് തങ്ങളുടെ വാദങ്ങൾ കേൾപ്പിക്കുവാനുള്ള അവസരം ഉണ്ടായത് അങ്ങനെയാണ്. നടപ്പാചാരമാനുസരിച്ച് വിചാരണ ചെയ്യപ്പെട്ടിരുന്ന അന്തർജ്ജനത്തിനെയും (സാധനം എന്നാണു് സ്മാർത്തവിചാരത്തിനു വിധേയമാകുന്ന സ്ത്രീയെ വിളിച്ചിരുന്നതു്. ആ ഘട്ടത്തിൽ സ്വന്തം പേരു പോലും അവർക്കു നഷ്ടമാകുന്നു) അവർ ചൂണ്ടി കാണിക്കുന്ന ആളുകളെയും പുറത്താക്കുക എന്നതാണ് അന്നോളം അനുഷ്ടിച്ചു പോന്നിരുന്ന കീഴ്‌വഴക്കം. നീതി-ന്യായ വ്യവസ്ഥകളിൽ സമൂലം മാറ്റങ്ങൾ വന്നു കൊണ്ടിരുന്ന അന്നത്തെ കാലത്തു ഇതിനെതിരെ കാര്യമായ എതിർപ്പുകൾ ഉയരുകയും തദ്ഫലമായി പുരുഷവിചാരം തുടങ്ങാൻ തീരുമാനിക്കുകയും ചെയ്യുകയാണ് ഉണ്ടായത്.
താത്രിക്കുട്ടിയുടെ സ്വഭാവദൂഷ്യം ചെമ്മന്തിട്ടയിലും കല്പകശ്ശേരിയിലും പരക്കെ അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഒന്നാണ് എന്ന് രേഖകളിൽ കാണുന്നു. താത്രിയുമായി സ്ഥിരം സംസർഗ്ഗം ഉണ്ടായതായിപ്പറയപ്പെട്ടിരുന്ന പാലത്തോൾ രവി നമ്പൂതിരിയും കൂട്ടുകാരും താത്രിക്കുട്ടിയുമായി നടന്ന സംഭാഷണങ്ങളിൽ നിന്നും വരാൻ പോവുന്ന വിചാരണയെക്കുറിച്ചു പരാമർശം ഉണ്ട്. അങ്ങനെ വരുമ്പോൾ എന്തെല്ലാം കാര്യങ്ങൾ ശ്രദ്ധിക്കണം എന്നതിനെ കുറിച്ച് താത്രിയോടു തന്നെ അവർ നേരിട്ട് സംസരിച്ചിരുന്നതായും കാണാം. മേല്പറഞ്ഞ സംഭാഷണം നടന്നത് ഉദ്ദേശം 1898-99 ആയി വരുമെങ്കിലും ആരും കൃത്യമായി മുൻകൈ എടുക്കാതിരുന്നതിനാലാവണം വിചാരം വീണ്ടും മുന്നോട്ടു പോവുകയുണ്ടായത്. ഏതായാലും കുറിയേടത്ത് താത്രിയുടെ അടുക്കളദോഷം വിചാരണ ചെയ്യപ്പെടേണ്ടതിലേക്ക് സ്വീകരിക്കേണ്ടതായ മേൽനടപടികൾ 1904-ന്റെ പ്രാരംഭ കാലത്തുതന്നെ ആരംഭിച്ചിരുന്നു.
ആചാരവിധി പ്രകാരം നടന്ന ആദ്യവിചാരത്തിൽ താത്രി ഉൾപ്പെടെയുള്ള എല്ലാവർക്കും ഭ്രഷ്ട് കല്പിച്ചെങ്കിലും വിചാരം ഒന്ന് കൂടി വിപുലമായും നീതിനിഷ്ടമായും നടത്താൻ തീരുമാനിച്ചതിനെ തുടർന്ന് താത്രിയെ ആദ്യവിചാരം നടന്ന ഇരിഞ്ഞാലക്കുടയിൽ നിന്നും കൊച്ചി രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായിരുന്ന തൃപ്പൂണിത്തുറയിലേക്ക് കൊണ്ടു വരികയാണ് ഉണ്ടായത്. താത്രിയുടെ നേരെ വധ ഭീഷണിയുണ്ട്, അവരെ തട്ടിക്കൊണ്ടു പോകാൻ ചിലർ ശ്രമിക്കുന്നു എന്ന വാർത്തകളെ ചൊല്ലി താത്രിയെ അതീവ സുരക്ഷാ സൗകര്യങ്ങളോടു കൂടി തൃപ്പൂണിത്തുറയിലെ കുന്നുമ്മൽ ബംഗ്ലാവിൽ ആണു താമസിപ്പിച്ചത്. രണ്ടാം തവണയാണ് താത്രിയുടെ കാര്യത്തിൽ ഇങ്ങനെ സംഭവിച്ചത്. ആദ്യവിചാരം നടക്കുന്ന വേളയിൽ ഇതേ കാരണത്താൽ താത്രിയെ വിചാരണ നടന്നിരുന്ന ഭർത്താവിന്റെ നാടായ ചെമ്മന്തിട്ടയിൽ നിന്നും ഇരിഞ്ഞാലക്കുടയിലേക്ക് കൊണ്ടു വന്നിരുന്നു.
പരപുരുഷബന്ധത്തിനു ശേഷവും താത്രിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതിനാലാണ് അവരുടെ ഭർത്താവിനെതിരെയും ഭ്രഷ്ട് കല്പിച്ചത്. ഭ്രഷ്ട് കല്പിക്കുമ്പോൾ ഭ്രഷ്ടരാക്കപ്പെട്ടവരുടെ മക്കളും സമുദായത്തിൽ നിന്നും പുറത്താക്കപ്പെടും എന്നതിനാൽ, ചിലരുടെ കുട്ടികളും ഭ്രഷ്ടരായി. സാധനവുമായി വേഴ്ച നടന്ന കാലത്ത് ഉണ്ടായ സന്താനങ്ങൾക്കാണു ഇത്തരത്തിൽ ഭ്രഷ്ട് കല്പ്പിച്ചിരുന്നത്. ഇട്ടീരിയും താത്രിയുമായി വിചാരത്തിനു മുൻപ് നടന്ന സംഭാഷണത്തിൽ ഇതായിരുന്നു പരാമർശ വിഷയം. തന്റെ സന്താനങ്ങൾക്ക് കോട്ടം തട്ടാത്ത രീതിയിൽ വേഴ്ച തീയതികൾ സ്മാർത്തനു മുന്നിൽ അവതരിപ്പിക്കണം എന്ന് ഇട്ടീരി തന്നോടു ആവശ്യപ്പെട്ടതായിട്ടാണ് താത്രി തന്റെ മൊഴിയിൽ പറയുന്നത്. അവരുടെ ജനനസമയത്തൊന്നും തന്നെ തനിക്കു ഇട്ടീരിയുമായി വേഴ്ചയുണ്ടായിട്ടില്ലെന്നു താത്രി പിന്നീട് പറയുകയും ചെയ്യുന്നുണ്ട്.
പാറത്തിൽ ശ്രീധരൻ നമ്പൂതിരിയ്ക്ക് അതിയായ ക്ഷീണമാണെന്നും ആറങ്ങോട്ടു ശേഖരവാരിയർ തീർഥാടനത്തിനു പോയിരിക്കുന്നതായും പുഷ്പകത്ത് കുഞ്ഞിരാമൻ നമ്പീശൻ ഇംഗ്ലണ്ടിലേക്ക് കുടിയേറിയതായും അറിവ് കിട്ടിയതിനെ തുടർന്ന് അവർ വിചാരത്തിൽ പങ്കെടുത്തിട്ടില്ല എന്നാണു രേഖകളിലുള്ളത്. കുറ്റം ചാർത്തപ്പെട്ട 60-ൽ 59 പേരും കുറ്റം നിഷേധിക്കുകയാണ് ഉണ്ടായത്. തെക്കേമടത്തിൽ ശാമു രാമു പട്ടർ കുറ്റം സമ്മതിച്ചുവെങ്കിലും വേഴ്ച നടന്ന സമയത്ത് തനിക്കു പ്രായ പൂർത്തിയായിട്ടുണ്ടായിരുന്നില്ലെന്നു വാദിച്ചു. പ്രായപൂർത്തിയാവാത്തത് കുറ്റം ചെയ്തിട്ടില്ല എന്നോ അത് ചെയ്യാൻ പ്രാപ്തിയുണ്ടായിരുന്നില്ല എന്നോ അർത്ഥമാക്കുന്നില്ല എന്നായിരുന്നു സ്മാർത്തൻ ഈ അവസരത്തിൽ നിരീക്ഷിച്ചത്. തുടർന്ന് വിചാരണ ചെയ്യപ്പെട്ടവരെല്ലാം ഭ്രഷ്ടരാക്കപ്പെടുകയുണ്ടായി.
താത്രിയുടെ നടപ്പുദോഷം / അടുക്കളദോഷത്തെക്കുറിച്ച് അറിവ് ലഭിച്ചതിനെത്തുടർന്ന് സ്മാർത്ത വിചാരം നടത്തുകയുമായിരുന്നു. അയൽവാസിയായ നമ്പൂതിരി ബന്ധപ്പെട്ട നമ്പൂതിരിയോഗത്തിൽ അക്കാര്യം അറിയിച്ചതിനെത്തുടർന്ന് അന്വേഷണമാരംഭിക്കുകയാണുണ്ടായത്. 1904 അവസാനം തന്നെ താത്രിയുടെ സ്മാർത്തവിചാരം ഒരു വട്ടം കഴിഞ്ഞിരുന്നു, എന്നാൽ വിവാദങ്ങളെത്തുടർന്ന് ഒരു പ്രാവശ്യം കൂടി സ്മാർത്തവിചാരം നടത്താൻ രാജാവ് കല്പിക്കുകയായിരുന്നു. 1905 ജനുവരി 2-നു ആണ് സ്മാർത്ത വിചാരത്തിനുള്ള രാജകൽ‌പ്പന ഉണ്ടായത്. പട്ടച്ചോമയാരത്ത് ജാതവേദൻ നമ്പൂതിരിയായിരുന്നു സ്മാർത്തൻ. മറ്റു നാലു സഹായികളും രാജാവിന്റെ പ്രതിനിധിയും സ്മാർത്ത വിചാരത്തിൽ പങ്കാളികളായി.
സർക്കാർ രേഖകളിൽ താത്രിയെ ഭ്രഷ്ടിനു ശേഷം ചാലക്കുടിപ്പുഴയുടെ സമീപത്തുള്ള സർക്കാർ മഠത്തിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോയി എന്നാണ് അവസാനം രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്. അതിനു ശേഷമുള്ള അവരുടെ ജീവിതത്തെ കുറിച്ച് യാതൊരു രേഖകളും ലഭ്യമല്ല. എന്നാൽ ഇക്കാര്യത്തിൽ ധാരാളം കേട്ടുകേൾവികൾ ഉണ്ട്. ഭ്രഷ്ടായ താത്രി ക്രിസ്തുമതം സ്വീകരിച്ച് ക്രിസ്ത്യാനിയായ ഒരാളെ വിവാഹം കഴിച്ചുവെന്നാണ് ഏറെ പ്രശസ്തിയുള്ള വിശ്വാസം. പ്രശസ്ത സിനിമാനടി ഷീലയുടെ അമ്മയുടെ അമ്മയാണിവരെന്നും പറയപ്പെടുന്നുണ്ട്. മുമ്പ് ഷീല ഇക്കാര്യം സ്ഥിരീകരിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും പിന്നീട് ഈ വാർത്ത നിഷേധിച്ചിട്ടുണ്ട്.
സ്മാർത്തവിചാരത്തിൽ താത്രി 65 ആൾക്കാരുടെ പേരാണ് പറഞ്ഞത്. താനുമായി ബന്ധം പുലർത്തിയിരുന്നതായി താത്രി പറഞ്ഞവരിൽ പലരും, അവരുടെ അച്ഛനും , അച്ഛനു മറ്റൊരു വേളിയിലുണ്ടായ സഹോദരനും ഉൾപ്പെടെ, അവരുടെ അടുത്ത ബന്ധുമിത്രാദികളിൽ പെടുന്നവരായിരുന്നു. 65 ആൾക്കാരെയും നോട്ടീസ് അയച്ചു വിളിപ്പിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും 60 പേർ മാത്രമാണ് വിചാരത്തിന്റെ സമയത്ത് ഹാജരുണ്ടായിരുന്നത്. ശേഷിച്ച അഞ്ചു പേരിൽ രണ്ടു പേർ അപ്പോഴേക്കും മരിച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്നു .
1905-ലെ സ്മാർത്തവിചാരത്തിൽ താത്രിയുടെ പിതാവ് അഷ്ടമൂർത്തിയും ഭ്രഷ്ടാക്കപ്പെട്ടതോടെ താത്രിയുടെ ജന്മദേശമായ ആറങ്ങോട്ട് കരയിൽ, അഷ്ടമൂർത്തി പൂജ ചെയ്തിരുന്ന കാർത്യായനി ക്ഷേത്രത്തിലെ കളിമൺ വിഗ്രഹം ഉടഞ്ഞുപോയെന്നാണ് വിശ്വാസം, വിഗ്രഹത്തിന്റെ സ്ഥാനത്ത് മുളച്ചുപൊന്തിയ 'മാധവീലത' എന്ന മരത്തിനാണ് ഇപ്പോൾ പൂജ ചെയ്യുന്നത്. പിന്നീട് പ്രേതമായിത്തീർന്ന താത്രിയെ, താത്രിയെ വിവാഹം ചെയ്തയച്ച കല്പകശേരിയില്ലത്ത്, കല്ലിൽ ആവാഹിച്ചിരുന്നുവെന്നും പറയപ്പെടുന്നു.
കേരളത്തിൽ നടന്ന സ്മാർത്തവിചാരങ്ങളിൽ ഏറ്റവും വിവാദമായ ഒന്നിൽ വിചാരണ ചെയ്യപ്പെട്ട നമ്പൂതിരി യുവതി ആയിരുന്നു കുറിയേടത്ത് താത്രി അഥവാ കുറിയേടത്ത് സാവിത്രി. അതിനു മുൻപ് പല സ്മാർത്തവിചാരങ്ങളും, ശേഷം ഒരു സ്മാർത്തവിചാരവും നടന്നിട്ടുണ്ടെങ്കിലും കേരളത്തിൽ വളരെ അധികം കോളിളക്കങ്ങൾ സൃഷ്‌ടിക്കുകയും ഏറ്റവും അധികം ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്ത സ്മാർത്തവിചാരമായിരുന്നു കുറിയേടത്തു താത്രിയുടെത്.
ഒമ്പതു മുതൽ 23 വയസ്സുവരെയുള്ള കാലയളവിൽ നിരവധി പുരുഷന്മാരുമായി നിരന്തരം ബന്ധപ്പെട്ടിട്ടും താത്രി ഗർഭിണിയായതായോ ഗർഭച്ഛിദ്രം നടത്തിയതായോ ആരും പറഞ്ഞുകേട്ടിട്ടില്ലന്നും അതേസമയം, ഭ്രഷ്ടിനുശേഷം പുനർവിവാഹിതയായതോടെ രണ്ടുപെൺകുട്ടികൾക്കും ഒരാൺകുട്ടിക്കും ജന്മം നൽകിയതായും പറയുന്നു. ഇത് താത്രിയ്ക്ക് ഒരുതരം രോഗാവസ്ഥയാണുണ്ടായിരുന്നതെന്നതിന് ഉദാഹരണമായി കാണിക്കപ്പെടാറുണ്ട്.
താത്രീവിചാരത്തിൽ ഭ്രഷ്ടരാക്കപ്പെട്ടവരിൽ പ്രശസ്തനായ കഥകളി കലാകാരൻ കാവുങ്ങൽ ശങ്കരപണിക്കർ ഭ്രഷ്ട് നീക്കി നാട്ടിൽ തിരിച്ചെത്തി. മറ്റൊരാൾ വി.കെ. നാരായണ ഭട്ടതിരി പത്തു വർഷത്തിനു ശേഷം 1915-ൽ വടക്കാഞ്ചേരി ആസ്ഥാനമാക്കി, പിൽക്കാലത്ത് പ്രശസ്ത വേദപണ്ഡിതനായി.
മസ്ജിദുന്നബവിയിലെ മുഹമ്മദ്‌ നബിയുടെ വീടിന്റെയും മിമ്പറിന്റെയും ഇടക്ക് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പള്ളിയുടെ ഭാഗമാണ് റൗള ശരീഫ്. മിമ്പറു മുതൽ ഭിത്തിവരെയുള്ള ഇരുപത്തി രണ്ടു മീറ്റർ നീളവും പതിനഞ്ചു മീറ്റർ വീതിയുമുള്ള സ്ഥലം ഇളം പച്ച കാർപ്പറ്റ് വിരിച്ചു പ്രത്യേകമായി അടയാളപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ സ്ഥലം സ്വർഗ്ഗത്തിലെ ഉദ്യാനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഒരു ഉദ്യാന മാണ് എന്നാണ് വിശുദ്ധ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിട്ടുള്ളത്. റൗളയും പരിസരവും മാത്രമായിരുന്നു നബിയുടെ കാലത്തെ മസ്ജിദുന്നബവിയുടെ വിസ്തൃതി. റൗളക്കടുത്ത് നബി നമസ്കാരത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയ സ്ഥലത്ത് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട മിഹ്‌റാബ് കാണാം. ഉമറുബ്‌നു അബ്ദിൽ അസീസ് ആണ് ആ സ്ഥലത്ത് മിഹ്‌റാബ് നിർമിച്ചത്. റൗളയിലെ ചില തൂണുകൾക്കും ചരിത്ര പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ആദ്യ കാലത്ത് മിമ്പറിന്റെയും ഹുജ്റത്തുശ്ശരീഫയുടെയും ഇടയ്ക്കുള്ള അകലം 26.5 മീറ്റർ ആയിരുന്നു. പിന്നീട് വികസന പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഭാഗമായി റൗളയുടെ അല്പഭാഗം കവർന്നെടുത്തിട്ടുണ്ട്. അതു കൊണ്ട് ഇപ്പോൾ മിമ്പറു മുതൽ ഈ ഭിത്തിവരെ അവശേഷിക്കുന്നത് ഇരുപത്തിരണ്ടു മീറ്റർ നീളവും പതിനഞ്ചു മീറ്റർ വീതിയുമുള്ള സ്ഥലം മാത്രമാണ്.
മദീനയിൽ ഇസ്ലാമിക സംസ്ക്കാരം ഉടലെടുക്കുമ്പോൾ അതിൽ പ്രതീകാത്മകമായി നില കൊണ്ട വൃക്ഷമാണ് ഈന്തപ്പന. അതിനാൽ തന്നെ ഈന്തപ്പനയും അതിന്റെ സ്വാദിഷ്ഠമായ പഴവും ഇസ്ലാം സംസ്ക്കാരത്തിലാകെ നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നു. 270ൽപരം ഇനം ഈന്തപ്പഴം ഉൽപാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന പ്രദേശമാണ് മദീന. ഫലത്തിലും വിലയിലും മുന്നിൽ അജ്വയാണ് മദീനയിൽ ഉല്പാതിപ്പിക്കുന്ന ഈന്തപ്പഴങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധം. ഫല സിദ്ധിയിൽ ഏറെ മുന്നിലാണ് മദീനയിൽ മാത്രം ഉല്പാതിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന അജ്വ, മുഹമ്മദ്‌ നബിക്ക് ഈന്തപ്പഴങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഇഷ്ടം അജ്വയോടായിരുന്നുവെന്നാണ് ചരിത്രം. വിഷം തീണ്ടിയാൽ പോലും അജ്വയിൽ ഔഷധമുണ്ടെന്നാണ് ഇസ്ലാമിക ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പറയുന്നത്. ഒട്ടുമിക്ക അസുഖങ്ങൾക്കും അജ്വ സിദ്ധൗഷധമാണെന്ന് മദീനാ നിവാസികൾ വിശ്വസിക്കുന്നണ്ട്. തലകറക്കം, നെഞ്ചുവേദന പോലുള്ള രോഗങ്ങൾക്ക് അജ്വ പാലിൽ ചേർത്ത് കഴിച്ചാൽ ഉടൻ ശമനമുണ്ടാവുമെന്ന് വിദഗ്ദ്ധരും അഭിപ്രായപ്പെടുന്നുണ്ട്. കൂടാതെ അൻബറ, സ്വഫാവി, ശലഭി, മജ്ഭൂൽ, റോതാന, ഹൽവ, സുക്കരി, ഹൽവ എന്നിവയും മദീനയിൽ പ്രശസ്തമായ ഇനങ്ങളാണ്.
മദീന പട്ടണത്തിനു ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽ ചെറുതും വലുതുമായ നിരവധി കാരക്ക തോട്ടങ്ങൾ ഉണ്ട്. സൗദി കൃഷി വകുപ്പിന്റെ കണക്കു പ്രകാരം വർഷത്തിൽ 45000 ടൺ ഈന്തപ്പഴം മദീനയിൽ ഉല്പാതിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. ഈന്തപ്പന കൃഷി വിശ്വാസത്തിന്റെ ഭാഗമായി കാണുന്നവരും ഇവിടെ ഉണ്ട്. ഈന്തപ്പന കൃഷിക്ക് സർക്കാർ ഭാഗത്ത് നിന്നും നല്ല പ്രോത്സാഹനവും ലഭിക്കുന്നുണ്ട്. മദീനയിലെത്തുന്ന തീര്താടകർ ഇവടെ നിന്നും വാങ്ങുന്നതിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ് മദീന ഈന്തപ്പഴം. മദീനയിലെ മസ്ജിദുന്നബവിയുടെ ചുറ്റുമുള്ള പാതകളുടെ ഇരു വശവും ഉള്ള താൽകാലിക കാരക്ക കച്ചവട കേന്ദ്രങ്ങളിലും മദീനയിലെ പ്രസിദ്ധ വാണിജ്യ കേന്ദ്രമായ മദീന കാരക്ക മാർക്കറ്റിലും ഇവിടുത്തെ വിവിധയിനം കാരക്കകൾ ലഭ്യമാണ്. ശാസ്ത്രീയ രീതിയിൽ ഈന്തപ്പഴം സംസ്ക്കരിച്ചു വിപണനം നടത്തുന്ന നിരവധി കമ്പനികൾ ഇപ്പോൾ ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. ഈത്തപ്പഴത്തിന്റെ ജാം, കാരക്കയോടൊപ്പം മറ്റു ചേരുവകൾ കൂടി ചേർത്ത വിവിധയിനം വിഭവങ്ങൾ, അത്തിപ്പഴം തുടങ്ങിയവയും മദീനയിലെ ഈത്തപ്പഴ വിപണിയിൽ ലഭിക്കും.
മസ്ജിദുന്നബവിയുടെ പടിഞ്ഞാറു വശത്ത് പൂക്കളും മരങ്ങളും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന തോട്ടമാണ് സത്യപ്രതിജ്ഞ നടന്ന തോട്ടം എന്നർത്ഥം വരുന്ന ഹദീഖതുൽ ബൈഅ. ഹദീഖതു സഖീഫതു ബനീ സാഇദ എന്ന പേരിലും ഇതറിയപ്പെടുന്നു. മുഹമ്മദ്‌ നബി മരണപ്പെട്ടപ്പോൾ ഇസ്ലാമിക രാഷ്ട്രത്തിന്റെ ഒന്നാമത്തെ അധിപതിയായി അബൂബക്കർ സിദ്ദീഖിനെ തെരഞ്ഞെടുക്കാൻ അൻസ്വാറുകളും മുഹാജിറുകളും ഒത്തുചേർന്ന തോട്ടമാണിത്. ഇസ്ലാമിനു ഏക നേതൃത്വമുണ്ടാകേണ്ടതിന്റെ പ്രാധാന്യം സന്ദർശകർക്ക് പകർന്നു നൽകുന്നതിന് വേണ്ടി ഈ സ്ഥലം ഇപ്പോഴും മറ്റ് ആവശ്യങ്ങൾക്ക് ഉപയോഗിക്കാതെ അതേപടി നിലനിർത്തിയിരിക്കുകയാണ്. മലിക് അബ്ദുൽ അസീസ് ഗ്രന്ഥാലയത്തിനു സമീപമാണ് ഈ തോട്ടം. അടുത്ത കാലത്ത് ഈ ഭാഗത്ത് ഈത്തപ്പനത്തടികളിൽ റാന്തൽവിളക്ക് സ്ഥാപിച്ചു കൊണ്ട് തീർത്ത മതിലിൽ സൂഖു മദീനതിൽ ഖദീം എന്ന് രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. മുഹമ്മദ്‌ നബിയുടെ കാലത്ത് ഇവിടെയായിരുന്നു ഇസ്ലാമിക കച്ചവട സംസ്കാരം നില നിന്നിരുന്നത്.
മുഹമ്മദ്‌ നബി ഉപയോഗിച്ച ചരിത്ര പ്രധാനമുള്ള നിരവധി കിണറുകൾ മദീനയിൽ ഇപ്പോഴും അവശേഷിക്കുന്നുണ്ട്. ചരിത്ര പ്രധാനമായ പല കിണറുകളും അടുത്ത കാലത്ത് മൂടപ്പെട്ട് പോയിട്ടുണ്ട്. ജലചൂഷണത്തിനും കുത്തകവത്കരണത്തിനുമെതിരെയുള്ള ഇടപെടലിന്റെ നേർസാക്ഷ്യമാണ് ഖലീഫ ഉസ്മാൻ വിലക്കു വാങ്ങി വഖഫ് ചെയ്ത മദീനയിലെ ബിഅർ റൂഹ. മസ്ജിദ് ഖിബ്‌ലതൈനിയുടെ വടക്കുഭാഗത്തുള്ള ഈ കിണർ ഇന്ന് കാർഷികാവശ്യങ്ങൾക്കും മറ്റുമായി വിപുലമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. മസ്ജിദു ഖുബായുടെ വടക്കുകിഴക്ക് ഒരു കിലോമീറ്റർ ദൂരത്ത്‌ ദാറുൽഹിജ്റ വിദ്യാലയത്തിന്റെ അടുത്തായി അൽഗുർസ് എന്ന സ്ഥലത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കിണറാണ് ബിഅറു ഗൂർസ്. മുഹമ്മദ്‌ നബി വെള്ളം കുടിക്കാറുണ്ടായിരുന്ന ഈ കിണറിലെ തന്നെ വെള്ളം ഉപയോഗിച്ചാണ് നബിയുടെ മയ്യിത്ത് കുളിപ്പിച്ചത്. ഇവ കൂടാതെ ബിഅറു അനസുബ്ൻ മാലിക്, ബിഅറു സുഖ്യാ, ബിഅറു ഖറാസ്വ, ബിഅറു ഹൽവ, ബിഅറു യസീറ മുതലായ നിരവധി കിണറുകൾ മുഹമ്മദ്‌ നബി ഉപയോഗിച്ചതും ബന്ധപ്പെട്ടതുമായി മദീനയിലുണ്ട്.
ഖന്തഖ് യുദ്ധം നടന്ന സ്ഥലത്ത് ഉയരം കുറഞ്ഞ മലയുടെ മുകളിൽ ഇരു വശത്തേക്കും ചവിട്ടു പടികളുള്ള ചെറിയൊരു പള്ളിയാണ് മസ്ജിദുൽ ഫതഹ്. ഖന്തഖ് യുദ്ധത്തിൽ പ്രധിരോധം നീണ്ടു പോയപ്പോൾ ഈ പള്ളിയിൽ വച്ച് മുഹമ്മദ്‌ നബി പ്രാർഥിക്കുകയും തുടർന്ന് ശത്രു സൈന്യം കൊടുങ്കാറ്റിൽ പെട്ട് തിരിച്ചു പോവുകയും ചെയ്തു എന്നാണ് ചരിത്ര ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പറയുന്നത്. അതിനാൽ ശത്രുക്കളിൽ നിന്നും മോചനം എന്നർത്ഥം വരുന്ന മസ്ജിദുൽ ഫതഹ് എന്ന പേര് വന്നു. മദീനയിലെ മറ്റു പള്ളികളെ പോലെ പ്രസിദ്ധമാണ് എയർപോർട്ട് റോഡിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന അബൂദറുൽ ഗിഫാരി മസ്ജിദ്. മുഹമ്മദ്‌ നബി ഒരിക്കൽ രണ്ട് റക്അത് നിസ്കരിച്ചു ദീർഘമായി പ്രാർഥിക്കുകയും തുടർന്ന് ജിബ്രീൽ മാലാഖ വഴി നബിയുടെ പേരിൽ സ്വലാത്ത് ചൊല്ലൽ പുണ്യമാണെന്ന് വഹ്യ് നൽകുകയും ചെയ്തു എന്നാണ് ചരിത്ര ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ കാണുന്നത്. ഈ സംഭവം നടന്ന സ്ഥലത്താണ് മസ്ജിദു അബൂദറുൽ ഗിഫാരി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.
വളരെക്കാലം മദീനയിലും പരിസരങ്ങളിലും ഉള്ള തീർത്ഥാടകരും യാത്രക്കാരും നാടോടിഗോത്രങ്ങളിൽ നിന്നും വളരെയേറെ ക്ലേശങ്ങൾ അനുഭവിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. അവരുടെ ആക്രമണങ്ങൾ നിർത്താൻ വേണ്ടി ഹിജ്റ വർഷം 1344 ൽ അബ്ദുൽ അസീസ്‌ രാജാവ് മദീനയിലെത്തി നാടോടിഗോത്രങ്ങളുടെ നേതാക്കളെ കണ്ടു ചർച്ചനടത്തി. ഈ ചർച്ചയിൽ മദീനയിലെയും അവിടേക്ക് വരുന്ന തീർത്ഥാടകരെയും ആക്രമിക്കുകയും കൊള്ളനടത്തുകയും ചെയ്യാതിരിക്കാൻ വേണ്ടി രാജാവ് അവർക്ക് ധനസഹായം നൽകി. തുടർന്ന് അക്രമങ്ങളും കൊള്ളയും നടത്തി ജീവിച്ച ഈ നാടോടിഗോത്രങ്ങളെ നേർവഴിക്ക് നടത്താൻ പരിശീലനം നൽകാൻ പ്രത്യേകം ആളുകളെ നിയോഗിച്ചു. ഒട്ടോമാൻ ഭരണകൂടം സ്ഥാപിച്ചിരുന്ന പോലീസ് സ്റ്റേഷനുകൾക്ക് പകരം തീർത്ഥാകരും കച്ചവടക്കാരും വരുന്ന വഴികളിൽ നാടോടി ഗോത്രങ്ങളിലെ അംഗങ്ങളെ തന്നെ സൈനികരായി വിന്യസിച്ചു. ഈ ചെയ്തിയിലൂടെ അബ്ദുൽ അസീസ്‌ രാജാവ് മദീന മേഖലയിലെ ജനങ്ങളുടെ ജീവനും സ്വത്തിനും സംരക്ഷണം നൽകിക്കൊണ്ട് ചരിത്രപരമായ ദൌത്യം നിർവഹിച്ചു.
മക്ക, മദീന പുണ്യനഗരങ്ങളെ തുർക്കിയിലെ ഇസ്തംബൂളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പുരാതന റെയിൽ പാതയാണ് ചരിത്ര പ്രാധാന്യമുള്ള ഹിജാസ് റെയിൽവേ. 2241 കി.മീറ്റർ നീളമുള്ള ഹിജാസ് റെയിൽവേ പുരാതന കാലത്ത് ഇസ്‌ലാമിക ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വഖ്ഫ് സ്വത്തായിരുന്നു. 1908-ൽ ഉസ്മാനിയാ ഭരണകാലത്ത് ആണ് ഈ പാതയിലൂടെ ട്രെയിൻ ഓട്ടം തുടങ്ങിയത്. ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധകാലത്താണ് തകർക്കപ്പെട്ടത്. തുർക്കിയിലെ മൂന്ന് നഗരങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന റെയിൽവേ സിറിയയിൽ ഹലബ്, ഹമാ, ദർഅ എന്നീ പ്രമുഖ നഗരങ്ങളിലൂടെ കടന്ന് ജോർദാനിലേക്ക് പ്രവേശിക്കും. ജോർദാനിൽ നിന്നും വടക്കൻ അതിർത്തിയിലൂടെ സൌദി അറേബ്യയിൽ പ്രവേശിക്കുന്ന റെയിൽവേ മദായിൻ സാലിഹിലൂടെയാണ് മദീനയിലെത്തുന്നത്. മദീനയിലെ പൗരാണിക റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ ചരിത്ര സൂക്ഷിപ്പുകളുടെ ഭാഗമായി ഹിജാസ് റെയിൽവേ ഇപ്പോഴും നിലനിർത്തിയിട്ടുണ്ട്. മറ്റു രാജ്യങ്ങളുമായി സഹകരിച്ച് ഈ റെയിൽവേ പുനർനിർമ്മിക്കാൻ തുർക്കി പദ്ധതി ആവിഷ്കരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ഹറം എന്ന പദം മക്കയോടും മദീനയോടും ചേർന്നുനിൽക്കുന്ന പ്രത്യേകമായ പ്രദേശത്തിന്റെ പേരാണ്. ഹറം അതിർത്തിക്ക് പുറത്ത് അനുവദനീയമായ പല കാര്യങ്ങളും ഇതിനകത്ത് നിഷിദ്ധമാണ്. പരസ്പരം കലഹിക്കാനോ, മരം മുറിക്കാനോ, മൃഗങ്ങളെ വേട്ടയാടാനോ കൊല്ലാനോ, ഇസ്ലാമിക വിശ്വാസികൾ അല്ലാത്തവർക്ക് പ്രവേശിക്കാനോ പാടില്ലാത്ത പ്രദേശമായി പ്രത്യേകം കണക്കാക്കിയ സ്ഥലമാണ് മദീനയിലെ ഹറം അതിർത്തി. മദീനയിലെ സൗർ, ഐർ മലകൾക്കിടയിലുള്ള പതിനഞ്ച് കിലോമീറ്ററോളം സ്ഥലം ഹറം പരിധിയിൽ പെട്ടതാണ് എന്ന് മുഹമ്മദ് നബി പറഞ്ഞതായിട്ടാണ് ഇസ്ലാമിക ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്. പുറത്തു നിന്നും വരുന്ന തീർത്ഥാടകർക്ക് എളുപ്പത്തിൽ മനസ്സിലാക്കുന്നതിനു വേണ്ടി ആധുനിക സൗദി ഭരണകൂടം ഹറം അതിർത്തികൾ പ്രത്യേകമായി അടയാളപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഇതിനായി മദീന നഗരാതിർത്തിയുടെ ചുറ്റു ഭാഗങ്ങളിലുമായി പതിനാറു കിലോമീറ്റർ ചുറ്റളവിനുള്ളിൽ 161 കമാനങ്ങൾ നിർമിച്ചിട്ടുണ്ട്.
മദീനയുടെ പടിഞ്ഞാറു ഭാഗത്തുള്ള ഹർറത്തുൽവബ്റ പർവതത്തിന്റെ വടക്കു പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത് അഖീഖുസ്സുഗ്റ താഴ്വരക്ക് അഭിമുഖമായിട്ടാണ് മസ്ജിദ് ഖിബ്‌ലതൈൻ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. രണ്ട് മിഹ്റാബുകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു എന്നതാണ് ഈ പള്ളിയുടെ പ്രത്യേകത. ഉൾഭാഗത്ത് കഅബയെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന മിഹ്റാബും കാണാം. ഉൾഭാഗത്തെ മിഹ്റാബിന് ഖുബ്ബയുടെ ആകൃതിയാണുള്ളത്. അതിന്റെ നീളം 9.20 മീറ്ററും വീതി 4.50 മീറ്ററും ഉയരം 4.50 മീറ്ററും ആകുന്നു. പള്ളിയെ വലയം ചെയ്ത് വിശാലമായ ഒരു മുറ്റമുണ്ട്. ഓട്ടോമാൻ ഭരണാധികാരികൾ, ചെത്തിമിനിക്കിയ കല്ലുകളും കുമ്മായവും ഉപയോഗിച്ചാണ് ഇത് നിർമിച്ചിരിക്കുന്നത്. മക്കയിലെ മസ്ജിദുൽ ഹറമിനെ ഖിബ്‌ലയാക്കി നിശ്ചയിച്ച സംഭവവുമായാണ് ഖിബ് ലത്തൈൻ മസ്ജിദിന്റെ ബന്ധം. പല ഘട്ടങ്ങളിലായി പള്ളി പുനർനിർമ്മാണം ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. അവസാനമായി ആധുനിക സൗദി ഭരണാധികാരിയായ ഫഹദ് രാജാവിന്റെ കാലത്താണ് ഇന്ന് കാണുന്ന രൂപത്തിൽ പള്ളി പുനർനിർമിച്ചത്.
ഓട്ടൊമൻ രാജവംശമായിരുന്നു മംലൂക്കി ഭരണ ശേഷം മദീനയടക്കമുള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭരണം നടത്തിയത്. ഈ കാലഘട്ടങ്ങളിൽ ഇസ്താംബൂൾ ആയിരുന്നു തലസ്ഥാന നഗരം. ഒട്ടോമാൻ തുർക്കികളുടെ ഭരണ കാലത്ത് പഴയ കിണറുകളെല്ലാം വൃത്തിയാക്കി മദീനയിൽ കുടിവെള്ള വിതരണവും കനാൽ വഴിയുള്ള ജലസേചന സംവിധാനവും നടപ്പാക്കി. ഓട്ടൊമൻ ഭരണാധികാരി സുൽത്താൻ സുലൈമാൻ തന്റെ ഭരണ കാലത്ത് മദീന നഗരത്തിനു ഒരു ചുറ്റുമതിൽ നിർമിച്ചു. നാല് കവാടങ്ങളും ഒരു കോട്ടയും അടക്കം പത്തു വർഷമെടുത്തു നിർമിച്ച ഈ ചുറ്റുമതിൽ നഗര വിസ്ത്രിതിക്ക് വേണ്ടി പൊളിച്ചെങ്കിലും ചില ഭാഗങ്ങളിൽ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഇപ്പോഴും ഉണ്ട്. സിറിയയിലെ ദമാസ്കസിൽ നിന്നും മദീനയിലേക്കുള്ള ഹിജാസ് റെയിൽവേ ഓട്ടോമൻ രാജാക്കന്മാരുടെ കാലത്താണ് പണിതത്. ഈ റെയിൽവേയുടെ ഭാഗങ്ങളും പഴയ റെയിൽ നിലയങ്ങളും ഇപ്പോഴും നില നിൽക്കുന്നുണ്ട്. ചരിത്ര പ്രാധാന്യമുള്ള ഈ റെയിൽ പാത ഇപ്പോൾ പുതുക്കി പണിതു കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
മുഹമ്മദ്‌ നബിയുടെ വരവിനു മുമ്പ് കാടുകൾ നിറഞ്ഞ ശുചിത്വമില്ലാത്ത പ്രദേശമായിരുന്നു മദീന. ഇത് കാരണം മക്കയിൽ നിന്ന് അഭയാർഥികളായി എത്തിയവർ രോഗബാധിതരായി. അതിനാൽ മുഹമ്മദ്‌ നബി മദീനയെ വൃത്തിയുള്ള നഗരമാക്കി മാറ്റാൻ തദ്ദേശവാസികളോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് മദീനയിലെ വെള്ളക്ഷാമം പരിഹരിക്കാൻ മുഹമ്മദ്‌ നബിയുടെ സ്വന്തം മേൽ നോട്ടത്തിൽ 50 ൽ പരം കിണറുകൾ കുഴിച്ചു. കൂടാതെ കിണറുകൾ കുഴിച്ച് ദാനം ചെയ്യാൻ അനുയായികളെ പ്രേരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. മദീനയിൽ കുടിവെള്ളവും കൃഷിജലവും ലഭ്യമാക്കാനുള്ള പോരാട്ട വേദികളിൽ മുഹമ്മദ്‌ നബി ഉണ്ടായിരുന്നു. തന്റെ ഭരണ കാലത്ത് ജൂത ജലനയത്തിന് നേർവിപരീതമായി മുഹമ്മദ്‌ നബിക്ക് ഒരു ജലനയമുണ്ടായിരുന്നു. ജലസ്രോതസ്സുകളെല്ലാം ജനങ്ങൾക്ക് പൊതുവായി അവകാശപ്പെട്ടതാണെന്ന പ്രവാചക നയം പ്രഖ്യാപിച്ചു ജൂതന്മാരുടെ സ്വകാര്യ കിണറുകളെ വിലകൊടുത്ത് വാങ്ങി നബി ദേശസാൽക്കരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
സംസം ജലവിതരണം, ശുചീകരണ സൗകര്യങ്ങൾ, ഹറം പള്ളിയുടെ അടുത്തേക്കുള്ള വഴിയൊരുക്കൽ എന്നിവ കുറ്റമറ്റ രീതിയിൽ നടപ്പാക്കിയിട്ടുണ്ട്. അനുഷ്ഠാനകർമങ്ങൾ സംബന്ധിച്ച സംശയനിവാരണത്തിനും വഴി അറിയാത്തവർക്ക് മാർഗദർശനത്തിനും വിപുലമായ സംവിധാനവുമുണ്ട്. പോലീസ്, പൊതുസുരക്ഷ, ട്രാഫിക്, സിവിൽ ഡിഫൻസ്, റെഡ് ക്രസന്റ് എന്നീ വിഭാഗങ്ങൾ തീർത്ഥാടകർക്കു വേണ്ട സൗകര്യങ്ങൾ ഒരുക്കി സജീവമായി ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. ഓരോ വർഷവും തീർത്ഥാടകരുടെ എണ്ണത്തിൽ 10 ശതമാനത്തിൽ കൂടുതൽ വർധനയാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. മസ്ജിദുന്നബവിയുടെ വികസന പ്രവർത്തനങ്ങൾ വളരെ വേഗത്തിലാണ് നടന്നു കൊണ്ടിരിക്കുന്നത്. ഇപ്പോൾ നടക്കുന്ന വികസനം പൂർത്തിയാകുതോടെ, മദീന പള്ളിയുടെ വിസ്തീർണ്ണം 4,70,000 ചതുരശ്ര മീറ്ററിൽ നിന്നും പത്തുലക്ഷത്തി ഇരുപതിനായിരം ചതുരശ്രമീറ്ററായി വർദ്ധിക്കും. ഇതോടെ മുപ്പത് ലക്ഷം പേർക്ക് ഒരേ സമയം ഇവിടെ നമസ്കാരം നിർവ്വഹിക്കാൻ കഴിയും.
മസ്ജിദുന്നബവിയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം നാല് കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് അറേബ്യൻ ഉപദ്വീപിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മലകളിലൊന്നായ ഉഹ്ദ് മല സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ചെറുതും വലുതുമായ കുന്നുകളും താഴ്‌വരകളുമാണ് ഉഹ്ദ്മല. മദീനയിലെ ഏറ്റവും നീളം കൂടിയതും രൂപാകൃതിയുടെ കാര്യങ്ങളിൽ ഒറ്റയാനുമായ ഉഹ്ദിന് ഏകദേശം 8 കി.മീ നീളവും ചിലയിടങ്ങളിൽ രണ്ട് കി.മീ വീതിയുമുണ്ട്. മറ്റു മലകളിൽനിന്ന് ഒറ്റപ്പെട്ടു നിൽക്കുന്നതിനാലാണ് ഈ മലയ്ക്ക് ഉഹ്ദ് എന്ന പേരു വന്നത്. മദീനാ തീർത്ഥാടകരുടെ പ്രധാന സന്ദർശന കേന്ദ്രമാണ് ഉഹ്ദ് മല. മശ്ഹദ് ഹംസ എന്ന പേരിലാണ് മദീനക്കാർ ഉഹദ് മലയെ വിളിക്കുന്നത്‌. ചരിത്രപ്രധാമായ പോരാട്ടം നടന്നത് ഉഹ്ദ് മലയുടെ താഴ്വരയിൽ വെച്ചാണ്. ഉഹ്ദിൽ മരണമടഞ്ഞ രക്തസാക്ഷിളെ ഇവിടെ ഖബറടക്കിയിട്ടുണ്ട്. കെട്ടി ഉയർത്തിയ മതിലിനുള്ളിലാണ് രക്തസാക്ഷികളുടെ മഖ്ബറകൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.
വിവിധ ഘട്ടങ്ങളിലെ വിപുലീകരണത്തിലൂടെയാണ് ഇന്നുള്ള രീതിയിൽ മസ്ജിദുന്നബവി വിശാലമായത്. 622-ൽ മക്കയിൽ നിന്ന് പലായനം ചെയ്തെത്തിയ മുഹമ്മദ്‌ നബി ശിഷ്യരോടൊപ്പം മണ്ണും മരവും ചുമന്ന് നിർമ്മിച്ചതാണ്‌ മസ്ജിദുന്നബവി. 1984 മുതൽ 1994 വരെ ഫഹദ് രാജാവിന്റെ ഭരണ കാലത്താണ് മസ്ജിദുന്നബവിയുടെ ഏറ്റവും ബൃഹത്തായ വികസന പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടന്നത്. . ഇപ്പോൾ പതിനാറു ലക്ഷം വിശ്വാസികൾക്ക് ആരാധനയർപ്പിക്കാൻ സൗകര്യപ്പെടുന്നവിധത്തിൽ മദീന ഹറമിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വികസന പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടന്നു കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. എട്ട് ലക്ഷം പേരെ ഉൾകൊള്ളാവുന്ന തരത്തിൽ രണ്ടു ഘട്ടങ്ങളായാണ് വികസന പദ്ധതി നടപ്പിലാക്കുന്നത്. ഇപ്പോൾ മദീന പള്ളിയിൽ മൂന്നു ലക്ഷത്തോളം പേർക്കു നമസ്കരിക്കാം. . മുറ്റവും ടെറസും കൂടി ഉപയോഗിച്ചാൽ ആറര ലക്ഷം പേർക്ക് ഒന്നിച്ചു നമസ്കരിക്കാം.
സൗദി അറേബ്യയുടെ പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത് മദീന നഗരം ആസ്ഥാനമാക്കി പ്രവർത്തിക്കുന്ന പ്രവിശ്യ ഭരണ കൂടമാണ് മദീന പ്രവിശ്യ. സൗദി അറേബ്യയുടെ ഭരണാധികാരി സൽമാൻ രാജാവിനറെ മകൻ ഫൈസൽ സൽമാൻ രാജകുമാരൻ ആണ് നിലവിലെ പ്രവിശ്യാ ഗവർണർ.151,990 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തൃതിയുള്ള മദീന പ്രവിശ്യയിലെ ജനസംഖ്യ 2010-ലെ കണക്കെടുപ്പ് പ്രകാരം 1,777,933 ആണ്. മദീന, യാമ്പു എന്നിവയാണ് മദീന പ്രവിശ്യയിലെ പ്രധാന നഗരങ്ങൾ. മദീന, യാമ്പു എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് മദീന പ്രവിശ്യയിലെ വിമാനത്താവളങ്ങൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വ്യാവസായിക മേഖലയായ യാമ്പുവിൽ മൂന്നു പെട്രോളിയം റിഫൈനറികൾ, നിരവധി പെട്രോ കെമിക്കൽ ഫാക്ടറികളും പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. പെട്രോളിയം ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ കടത്തിനായി യാമ്പു തുറമുഖത്ത് പെട്രോളിയം ഷിപ്പിംഗ് ടെർമിനൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
മക്കയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 447 കിലോമീറ്ററും സൗദി അറേബ്യയുടെ തലസ്ഥാനമായ റിയാദിൽ നിന്നും 900 കിലോമീറ്ററും അകലെയാണ് ഈ നഗരം. ഓട്ടൊമൻ ഭരണ കാലത്ത് ദമാസ്കസ്, ഇസ്താംബുൾ എന്നീ നഗരങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിച്ചു കൊണ്ടുള്ള ചരിത്ര പ്രാധാന്യമുള്ള ഹിജാസ് റെയിൽവേ മദീന ലക്ഷ്യമാക്കി നിർമിച്ചതാണ്. മുമ്പ് യഥ്‌രിബ് എന്ന് പേരുണ്ടായിരുന്ന പട്ടണം മുഹമ്മദ് നബിയുടെ പലായനശേഷം, നബിയുടെ പട്ടണം എന്നയർത്ഥമുള്ള മദീനത്തുന്നബി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുകയായിരുന്നു. കാലാന്തരത്തിൽ ഈ പട്ടണം മദീന എന്ന ചുരുക്കരൂപത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായി. പുകയില ഉത്പന്നങ്ങളുടെ വിൽപ്പനയും ഉപയോഗവും പൂർണ്ണമായി നിരോധിക്കപ്പെട്ട നഗരമാണ്‌ മദീന. ലോകത്ത് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഖുർആൻ അച്ചടിക്കുന്ന സ്ഥാപനമായ കിംഗ് ഫഹദ് ഖുർആൻ അച്ചടിശാല സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് മദീനയിലാണ്.
മസ്‌ജിദുന്നബവിയുടെ തെക്ക്-കിഴക്ക് ഭാഗത്ത്‌ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രമുഖ ഖബറിടമാണ് ജന്നത്തുൽ ബഖീ. മസ്‌ജിദുന്നബവിയുടെ മുൻവശത്തെ മുറ്റത്തുകൂടി മുന്നോട്ടു നടന്നാൽ കാണുന്ന കുറ്റൻ മതിൽക്കെട്ടിനകത്താണ്‌ മദീനയിലെ പ്രമുഖ ഖബറിസ്ഥാൻ ജന്നത്തുൽ ബഖീ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്‌. ഈ ഖബറിസ്ഥാനിലാണ്‌ ഖദീജ, മൈമൂന എന്നിവരൊഴികെ ബാക്കി എല്ലാ പ്രവാചക പത്‌നിമാരെയും ഖബ്‌റടക്കിയിട്ടുള്ളത്‌. മൂന്നാം ഖലീഫ ഉസ്‌മാൻ, അബ്ബാസ്‌, നബിയുടെ മകൾ ഫാത്വിമ, നബിയുടെ അമ്മായി സ്വഫിയ്യ, നബിക്ക്‌ മുലയൂട്ടിയ ഹലീമ, നാല്‌ മദ്‌ഹബീ ഇമാമുകളുടെ കൂട്ടത്തിലെ ഇമാം മാലികുബ്‌നു അനസ്‌ ചെയ്യുന്നത്‌. സുബ്‌ഹി, അസ്വർ നമസ്‌കാരങ്ങൾക്ക്‌ ശേഷം ഖബർ സന്ദർശിക്കാൻ പുരുഷന്മാർക്കു ഇതിന്നകത്തേക്കു പ്രവേശനമുണ്ട്‌.
ഹിജ്‌റ വർഷം അഞ്ചിന് ശവ്വാൽ മാസം നടന്ന ഇസ്‌ലാമിക ചരിത്രത്തിലെ സുപ്രധാന യുദ്ധങ്ങളിലൊന്നാണ് അഹ്‌സാബ് യുദ്ധം അഥവാ ഖന്ദഖ് യുദ്ധം. ശത്രുക്കളെ പ്രതിരോധിക്കാൻ മുസ്‌ലിംകൾ കിടങ്ങ് കുഴിച്ചിരുന്നതിനാലാണ് യുദ്ധത്തിന് ഖന്ദഖ് എന്ന പേര് വന്നത്. വിവിധ വിഭാഗങ്ങൾ പങ്കെടുത്തതിനാൽ ഇത് അഹ്‌സാബ് എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെട്ടു. അഹ്‌സാബ് യുദ്ധത്തിന് മുൻകൈയ്യെടുത്തത് ബനുനളീർ എന്ന ജൂതഗോത്രമാണ്. ശത്രുക്കളിൽ നിന്നും രക്ഷ നേടാൻ വലിയ കിടങ്ങ് കുഴിച്ചു കൊണ്ടുള്ള ഈ യുദ്ധതന്ത്രം അക്കാലത്തെ അറബികൾക്ക് അജ്ഞാതമായിരുന്നു. കിടങ്ങ് മറികടക്കാൻ കഴിയാതെ അവിടെ നിന്നും ശത്രുക്കൾക്ക് പിന്തിരിഞ്ഞു പോകേണ്ടി വന്നു. ഇപ്പോൾ ഈ സ്ഥലം സബ്അ മസാജിദ് അഥവാ ഏഴു പള്ളികളുള്ള സ്ഥലം എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
മസ്ജിദുന്നബവിയിൽ നിന്നു മൂന്നു കിലോമീറ്റർ അകലെയായി നിലകൊള്ളുന്ന മസ്ജിദ് ഖുബാ നിരവധി ചരിത്രസ്മരണകൾ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നതാണ്. മദീനയിലെത്തിയ തീർത്ഥാടകരുടെ പ്രധാന സന്ദർശന കേന്ദ്രമാണ് ഖുബാ മസ്ജിദ്. മുഹമ്മദ് നബിക്ക് പ്രവാചക പദവി ലഭിച്ച ശേഷം ആദ്യമായി നിർമിച്ച പള്ളിയാണ് ഖുബ മസ്ജിദ്. ഓരോ കാലഘട്ടങ്ങളിൽ വിവിധ ഭരണാധികാരികളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ വിപുലീകരിച്ച പള്ളി ഇന്ന് ഒരേ സമയം 20,000 വിശ്വാസികളെ ഉൾക്കൊള്ളാനാകുംവിധം വിശാലമാണ്. അവസാനമായി 1986-ൽ ഫഹ്ദ് രാജാവ് പുതുക്കി പണിത പള്ളിയാണ് ഇപ്പോഴുള്ളത്. ലൈബ്രറിയും വിശാല പാർക്കിങ് സൗകര്യങ്ങളും നിരവധി ശൗച്യാലയങ്ങളും ഉൾപ്പെടെ സന്ദർശകർക്കായി നിരവധി സൗകര്യങ്ങൾ ഇപ്പോൾ മസ്ജിദുൽ ഖുബയിൽ ഏർപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.
പേരുകളെ കൊണ്ട് പ്രശസ്തമായ പ്രദേശമാണ് മദീന. നിരവധി പണ്ഡിതന്മാർ മദീനയുടെ ചരിത്രമെഴുതിയിട്ടുണ്ട്. അവരുടെ കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധനായ അല്ലാമാ അലി സംഹൂദി തന്റെ ഏറ്റവും വിഖ്യാതമായ വഫാഉൽ വഫാ എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ മദീനാ പട്ടണത്തിന് ഖുർആൻ, ഹദീസ്, പൂർവ്വ വേദങ്ങൾ, ചരിത്ര ഗ്രന്ഥങ്ങൾ എന്നിവയെ ആധാരമാക്കി 94 പേരുകൾ എണ്ണിപ്പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ഡോ. മുഹമ്മദ്‌ ഇല്യാസ് അബ്ദുൽ ഖനി തന്റെ ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് മദീന മുനവ്വറ എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ മദീനയുടെ 64 പേരുകൾ പരിചയപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്. ത്വാബ, ത്വൈബ, ദാറുൽ ഹിജ്റ, ഖുബ്ബതുൽ ഇസ്ലാം തുടങ്ങി നിരവധി പേരുകൾ ഈ നഗരത്തിനുണ്ട്. നൂറോളം പേരുണ്ടെങ്കിലും പ്രവാചക പട്ടണം എന്നർഥം വരുന്ന മദീനത്തുറസൂൽ എന്ന പേരാണ് പ്രസിദ്ധം.