polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Ao amin’ny Septanta na Septoaginta sy ny Volgata anefa dia atao hoe Bokin’ny Fanjakana voalohany sy faharoa sy fahatelo ary fehefatra ireo boky efatra mifanarakaraka, dia ny Samoela voalohany, ny Samoela faharoa, ny Mpanjaka voalohany ary ny Mpanjaka faharoa.
Ny ankabeazan' ny Anabatista anefa tsy nanaraka ireo rahalahiny nampiasa herisetra, ka ankehitriny izy ireo dia mitambatra ao amin' ny vondrom-pivavahana mandala ny tsy fampiasana herisetra, ary koa ny tsy fanoherana amin' ny anaran' ny fitiavan' Andriamanitra sy noho ny Fanjakan' Andriamanitra tsy eto amin' izao tontolo izao.
Raha ny ankamaroan’ ny apôkrifa dia tatỳ aoriana kokoa noho ny Testamenta Vaovao, ny sasany amin’ izy ireny, izay mahakasika an’ i Maria, dia toa nialoha ny fitantarana momba ny nahaterahan’ i Jesoa ao amin’ ny Filazantsaran’ i Matio sy Filazantsaran’ i Lioka.
Ary taty aoriana dia nitranga ny tantaran' ny fahaverezan' i Jesoa tamin' ny faha-12 taonany tamin' ny niakaran' izy ireo ho any amin' ny Tempolin' i Jerosalema izay fanao isan-taona: raha nody any Nazareta ireo ray aman-dreniny dia nitoetra tao an-Tempoly i Jesoa niady hevitra tamin' ireo mpanoradalàna .
Izy dia olona manan-danja amin' ny kristianisma, indrindra ho an' ny Ôrtôdôksa sy Katôlika, izay manome azy ny anaram-boninahitra hoe "Renin' Andriamanitra" ary manonona azy amin' ny anarana hoe "Masina Maria", "Maria Virjiny", "Virjiny Masina" sns.
Io fanoloran-tena amin' i Maria io dia niseho hatramin' ny niandohany amin' ny alalan' ny fanehoana an' i Maria ao amin' ny sary masina kristiana, amin' ny alalan' ny fankalazana ny fety maro antokana ho an' i Maria ao amin' ny tetiandro litorjika, ary amin' ny alalan' ny fananganana fitoerana masina sy trano natokana ho azy.
Araka ny tetiaran' i Jesoa ao amin' ny Evanjelin' i Matio dia avy amin' ny tranon' ny mpanjaka Davida i Jôsefa nefa tsy dia mazava loatra ny amin' izany ka miteraka tsy fifanarahan-kevitra ny Evanjelin' i Lioka satria i Jôsefa sy i Maria dia samy voalaza fa taranaky ny mpanjakan' i Israely.
"25 Ary nijanona teo akaikin' ny hazo fijalian' i Jesosy ny reniny sy ny rahavavin-dreniny, Maria, vadin' i Klopa, sy Maria Magdalena. 26 Ary nony hitan' i Jesosy ny reniny sy ilay mpianatra tiany nijanona teo, dia hoy Izy tamin' ny reniny: Ravehivavy, indro ny zanakao!" .
Io fizaràna io dia mitantara ny fahasahiranana sy ny fitaintainan’ ny anjely mpikomy marobe izay naongana avy any an-danitra; avy eo ny boky mitantara ny dian’ i Henôka izay nipaka hatrany amin’ ny toerana famaizana sy famalian-tsoa farany ka arkanjely no nitondra azy tamin’ izay sy nanambara tsiambaratelo maro taminy.
Ny Bokin' i Henôka na Bokin' i Enôka dia fanangonan-dahatsoratra apôkaliptika isan' ny literatiora tanelanelan’ ny Testamenta roa; apôkrifa na pseodepigrafa ho an' ny Testamenta Taloha izy ka tsy isan’ ny kanônan’ ny Baiboly hebreo na katôlika na prôtestanta; nampitondrain’ ny mpanoratra ny anaran’ i Henôka io boky io.
Nankamamy ny Bokin’ i Henôka ny Kristiana tany am-boalohany; nefa, ankoantr’ ireo tonon-tsiahy mahalana, dia tsy misy zava-pantatra ny amin’ ilay boky raha tsy tamin’ ny nahitana ny soratanana mirakitra feno ny boky amin’ ny fiteny etiôpika tamin’ ny faran’ ny taonjato faha-18 tao amin' ny tapany avaratra-andrefan’ i Afrika.
“Indro ny Tompo miaraka amin’ ny masina alinalina, hanao fitsaram-panamelohana ny olona rehetra, sy hampiaiky ny ratsy fanahy rehetra ny noho ny asan’ ny haratsiam-panahy izay nataony sy noho ny fitenenan-dratsy nanoherana azy izay nataon’ ny mpanota ratsy fanahy” .
Tsy mitovy ny hevitry ny tsirairay raha ny amin’ ny fotoana niainan’ ny mpaminany, nefa saika ny mpikaroka rehetra no manaiky fa naminany mandritra ny vanim-potoana persiana i Malakia, sady taorian’ ny fananganana sy ny fanokanana ny Tempoly faharoa tamin’ ny 516 tal.
, izany hoe taorian’ ny fiverenan’ i Nehemia fanindroany avy any Persia ho any Jerosalema na talohan’ izany, raha ampitahaina amin’ ny voalaza ao amin’ ny Bokin’ i Malakia sy amin’ ny Bokin’ i Nehemia (Mal. 2.8 amin’ ny Neh. 13.15 na Mal. 2.10-16 amin’ ny Neh. 13.23).
Ny asam-pamoronana dia fitondrana filaminana avy amin' ny korontana, ary amin' ny ankabeazan' ireo kolontsaina ireo dia inoan' ny olona fa amin' ny fotoana iray dia hihalefy ny hery mihazona ny filaminana sy ny endrika ka hiverina hilentika amin' ny hantsana laina indray izao tontolo izao.
Ny fedrà momba ny fisandratana dia mitantara ny famoronana ny olombelona sy/na zava-mananaina hafa ho toa dingam-piakarana na fiovan-toetra avy amin' ny endrika nahaterahana mamakivaky tontolo ambany tany maro, ambara-pahatongany amin' ny toerana misy azy sy endrika ananany ankehitriny.
Amin' ny fitantarana voalohany dia i Elohim, anarana iombonana amin' ny teny hebreo lasa anaran-tsamirery iantsoana an' Andriamanitra, dia namorona ny lanitra sy ny tany sy izay rehetra ao aminy tao anatin' ny enina andro, avy eo niala sasatra, ary nitahy sy nanamasina ny andro fahafito.
Ao amin' ny fitantarana faharoa, Andriamanitra, izay antsoina amin' ny anarana hoe Iahveh, dia namorona an' i Adama, ilay lehilahy voalohany, avy amin' ny vovo-tany sady nametraka azy tao amin' ny Saha Edena, izay nanaovany azy ho manam-pahefana amin' ny biby rehetra.
Mahalana no ahitana mpandray anjara lahy ao amin' ireo fitantarana ireo, ary ny mpikaroka dia matetika mihevitra azy ireo ho mifanatrika amin' ireo fedrà mitantara ny fisian' ny famoronana tanterahin' ny lahy, sahala amin' ny fedrà momba ny famoronana avy amin' ny tsy misy.
dia tsikaritr' ireo Kristiana mpikaroka voalohandohany ny fifandrirotana eo amin' ny hevitra momba ny fiforonan' izao tontolo izao sy ny fahefan' Andriamanitra manao ny zavatra rehetra, ary tamin' ny fiandohan' ny taonjato faha-3 dia nanjary fototra teo amin' ny fiheveran' ny teôlojia kristiana ny famoronana avy amin' ny tsy misy.
Ny mpamorona toy izany dia mety hodidinin-javatra toy ny haizina na ny rano, nefa tsy mamorona avy amin' ireo zavatra ireo, amin' ny famoronana avy amin' ny korontana kosa, ny zavatra ampiasaina amin' ny famoronana dia efa misy rahateo miaraka amin' ny foana tsy misy endrika.
Ny fedrà izay mitantara an' Andriamanitra ho namorona izao tontolo izao avy amin' ny tsy misy dia foiben' ny finoana ao amin' ny jodaisma sy ny kristianisma ary ny silamo, ary ny filôzôfa jiosy Maimônida tamin' ny Andro Antenantenany dia nahatsapa fa io ihany no hevitra itovian' ireo fivavahana telo ireo.
Amin' ny ankabeazan' ireo fitantarana ireo, izao tontolo izao dia niforona tamin' ny alalan' ny teny na nofy na fofonaina na eritreritra madiodion' ny mpamorona, nefa ny famoronana avy amin' ny tsy misy dia niseho koa tamin' ny alalan' ny zavatra mivoaka avy amin' ny vatan' ilay mpamorona.
Ny fahateraham-baovao: miaiky ny asam-panavotan' i Kristy amin' ny alalan' ny fieken-keloka na fibebahana sady misafidy manokana ny hanolotra ny fiainany amin' i Jesoa mba hahazo ny fanomezam-pahasoavan' ny famonjena izay mifandray amin' ny fahateraham-baovao.
Ny fanomboana an' i Kristy: amin' ny fanomboana an' i Jesoa Kristy tamin' ny hazo fijaliana sy ny fitsanganany tamin' ny maty, izay lohahevitra miseho matetika ao amin' ny toriteny sady heverin' ny Kristiana evanjelikaa ho kihon-dalana teo amin' ny tantaran' ny Zanak' olombelona.
Misy vondrom-piangonana hafa izay azo ampifanakekezina ara-teôlôjia na ara-tsôsiôlôjia amin' io firehana io (ohatra amin' izany izay miseho ao amin' ny Fiangonana katôlika) nefa tsy azo lazaina hoe "ara-pilazantsara", amin' ny hevitra hentitr' ilay teny izany.
Maro ireo Fiangonana ara-pilazantsara izay tsy nanapaka ny fifandraisany amin' ny Conseil Œcuménique des Eglises , na dia tsikerainy ho goragora loatra ireo fiangonana mikambana ao amin' io fiombonana io sady ataony hoe manorina ny fiombonany amin' ny resaka fitondram-piangonana fotsiny.
Ny tena fôndamentalista, izany hoe mpanao fivoasana ara-bakiteny ny Baiboly, dia ireo ao amin' ny International Council of Christian Churchs izay niorina tamin' ny taona 1948 ary ahitana ireo fiangonana tsy mivelatra loatra amin' ny hafa sady milaza ny tenany ho tsy miditra amin' ny raharaha misy resaka pôlitika.
Io hetsika io dia miavaka noho ny fanomezany lanja ny Baiboly, ny fahateraham-baovao, ny batisan' ny olon-dehibe, ny toe-tsaina tia mamita iraka, ny fizakan-tena isan-toeran' ny fiangonana, ny fisarahan' ny Fiangonana sy ny Fanjakana ary ny fananan' ny fitambaran' ny mpiara-mivavaka rehetra fahefana .
Ny teny hoe andro koa dia ilazana ilay fotoana ahitana na tokony hahitana ny Masoandro eny amin' ny habakabaka ka ahafahany manazava ny Tany, eo anelanelan' ny fiposahany sy ny filentehany, ka izany dia mifanohitra amin' ny atao hoe alina izay fotoana tsy ahitana ny Masoandro eo anelanelan' ny filentehany sy ny fiposahany.
Misy boky ataon' ny Kristiana ho isan'ny bokin'ny mpaminany izay sokajin' ny Jiosy ao amin' ny hoe Ketuvim , toy ny Bokin' i Daniela, ohatra; ary misy boky izay ataon' ny Jiosy hoe "Mpaminany" izay voasokajy ho boky ara-tantara ao amin' ny Baiboly kristiana, toy ny Bokin' i Jôsoa hatramin' ny Boky faharoan' ny Mpanjaka.
Ny ataon' ny Kristiana hoe bokin' ny mpaminany dia ireo ataon' ny Jiosy hoe "Mpaminany taoriana" miampy ny Bokin' i Daniela sy ny Bokin' ny Fitomaniana (ary ny Bokin' i Baroka, ao amin' ny Baiboly katôlika sy ny Baiboly ôrtôdôksa).
Ny Bokin' i Mika na Bokin' i Mikea dia mirakitra faminaniana ho an’ i Samaria renivohitry ny Fanjakan i Israely sy ho an’ i Jerosalema renivohitry ny Fanjakan’ i Jodà, satria tsy nitondra ny fireneny hanompo an’ Andriamanitra ny mpitondra tao fa nanompo andriamani-kafa sady nifetsy sy nangalatra ny fananan’ ny malahelo.
Ny Bokin' i Baroka dia boky ao amin' ny Baiboly katôlika sy ny Baiboly ôrtôdôksa misy faminaniana tao Babilôna sy ahitana fandinihana ny amin' ny teôlôjia sy ny tantaran' i Isiraely, ny amin' ny fahendrena, sady teny nampitaina tamin' ny mponin' i Jerosalema sy ireo any am-pielezana mba hahery sy hahay hionona.
Ny Bokin' i Amôsa na Bokin' i Amôsy dia mitsikera ny tsy fisian’ ny fahamarinan’ ny fiarahamonina tao amin’ ny Fanjakan’ i Israely sy maneho ny ho setrin’ izany, dia ny fanamelohana ny fahotan’ i Israely sy i Jodà ary ireo firenana mpifanolo-bodirindrina aminy.
Ny Bokin' i Ezekiela dia milaza faminaniana ny fitsarana sy fandrahonana an' ireo Israelita raha mbola tsy rava ny Fanjakan' i Jodà, fa faminaniana ny fanamelohana ireo firenena mpampahory ny vahoakan’ Andriamanitra sy fanantenana ny hiverenan’ ny voninahitr’ i Isiraely kosa no asongadin' ny mpanoratra nandritra ny fahababoana tany Babilôna.
Mitantara ny fahorian' ireo Jiosy nody ao Jodà avy any am-pahababoana, sy mirakitra ny faminanian' i Jôela izay mitaona ny vahoaka hibebaka sady mampanantena azy ireo fahasambarana ho avy amin' ny Andron' i Iahveh ny Bokin' i Jôela .
Ny ao amin' io Baiboly io dia ahitana bokin' ny Testamenta Taloha miisa 39 (araka ny kanônan' ny Baiboly hebreo izay ataon' ireo fiangonana katôlika sy ôrtôdôksa hoe prôtôkanônika) sy ireo boky 27 ao amin' ny Testamenta Vaovao ka manome ny fitambarany ho boky 66.
Ireo boky apôkrifa ireo dia tsy hita tao amin’ ny tabilaom-botoatin’ ny Testamenta Taloha ao amin’ ny Baibolin’ i Lotera tamin’ ny taona 1532, fa tamin’ ny 1534 kosa dia nomena mazava ny anarana hoe “Apokrifa: Ireo boky ireo dia tsy mitovy fahefana amin' ny Soratra Masina, nefa mahasoa sy tsara vakîna".
Amin’ ny ankapobeny, ny Baiboly prôtestanta dia tsy ahitana fanazavana an-tsisin-takila na ambany takila firy satria, amin' ny Prôtestanta, ny olona tsirairay dia tokony ho afaka mandinika malalaka ny Baiboly ka afaka mivaofy izany araka ny tsindrimandry azony avy amin’ ny Fanahy Masina.
Satria izy ireo tsy nanao asa hafa afa-tsy ny raharaha momba ny fanompoana an’Andriamanitra sy ny fitantanan-draharaha ary ny fampianarana ny Lalàna, dia nanome ny ampahafolon-karenany azy ny sisa amin’ny Israelita mba hivelomany sy hanamboarana na hanarenana ny tempoly.
Betsaka ireo mpaminany nivoaka avy amin’ny Fokon'i Levy, dia i Mosesy , i Samoela, i Elia, i Ezekiela, i Ezra , i Hagay , i Jeremia, i Zakaria zanak’i Jehoiada, i Zakaria zanak’i Berekia, i Malakia ary i Jaona mpanao batisa.
Porofon' izany ny fampiasana ny hoe "i Jodà sy i Jerosalema", ny firesahana ny amin' ireo Jiosy any am-pielezana sy ny Grika, ny fampiasana lahatsoratra avy amin' ireo boky heverina fa voasoratra taoriana kokoa ary ny toetsaina mifantoka amin' ny fanompoam-pivavahana.
Vokatra hita amin'ny rafitra avo zitina ny panina miely, ka mahatonga fiakaran-besatr'asa tampoka eraky ny rafitra ny toeram-panina tokana anaty rafitra efa mizaka ny vesatr'asa ambony indrindra izay zakany, na mihoatra kely fotsiny ny vesatr'asa ambony indrindra izay zakany.
Anisan’ny olana fototra amin’ny fisorohana panin-drafitra fitaterana herinaratra dia ny hafaingam-pitateran’ny baiko izay tsy ho afa-mihoatra ny hafaingam-besatra mihoatra, izany hoe samy mitovy hafaingam-pandeha ny baiko sy ny vesatra, ka tsy afaka atao ny mandefa fampitandremana mialoha mba hisarihana ny singa iray.
Amin’izy ireo dia misy dikany ara-paminaniana ny hafatry ny anjely telo ao amin’ny Apokalipsy ary misy ifandraisany amin’ny asa fanompoan’i Kristy izany ao amin’ny masina indrindra ao amin’ny fitoerana masina ao an-danitra ka izany dia fanombohan’ny asa fitsarana izay mialoha ny ny fiverenan’i Jesosy amin’ny fiafaran’izao tontolo izao.
Ny teny hoe restaorasiônisma dia ampiasaina indrindra hanondroana ireo antokom-pivavahana niforona tao Etazonia, sahala amin’ ny an’ ireo mpanaraka an’ i Campbell na ireo Kristadelfiana, sy iresahana ny amin’ ny Pentekôtista, ny Adventista , ny môrmônisma ary ny Vavolombelon’ i Jehovah.
Ny fanasan' ny Tompo izay ankalazaina isaky ny fanompoam-pivavahana ahitana toriteny dia mampahatsiahy ny mpivavaka fa fitiavana amin' izao fotoana izao Andriamanitra sady azo tsapain-tanana ao amin' ny asa azo tsapain-tanana nataon' ny Zanany izay nanolo-tena hamonjena ny olombelona.
Ny loteranisma na loterianisma dia iray amin' ny sampana lehiben' ny prôtestantisma izay sampan' ny kristianisma no sady ilazana ny teôlôjia nipoitra avy amin' ny fandinihana sy soratr' ilay teôlôjiana sy monka aogostiniana alemàna atao hoe Martin Lotera , nanomboka tamin' ny taona 1517.
Izany fandinihana izany dia niteraka ny teôlôjia prôtestanta maro sy ny fiangonana prôtestanta isan-karazany tamin' ny taonjato faha-16, sady nipetraka ho loharano amin' ny tenim-pianoana ao amin' ny teôlôjian' ny fiangonana loterana maro, indrindra any Alemaina sy any Skandinavia .
Nandao ny oniversite izy ka tapa-kevitra niditra tao amin' ny fikambanan' ny mpirahalahy aogostiniana tao Erfurt izy tamin' ny taona 1505 noho ny tahotra fahafatesana sy ny fitsaran' Andriamanitra taorian' ny filatsahan' ny varatra teo akaikiny sy noho ny nahafatesan' ny namany anankiray.
Ny fanasan' ny Tompo dia fomba anamasinan' ny pastora ny mofo sy ny divay ary isotroana sy ihinanan' ny mpivavaka izany araka ny nandidian' i Jesosy Kristy tamin' ny niarahany misakafo farany tamin' ireo mpianany manao hoe: "Izao no ataovy ho fahatsiarovana ahy".
Ao amin’ny heviteny amin'ny teny latina nataon'i Hieronimo avy any Stridona, ny lohaten'io boky io dia Cronicon totius divinae historiae, izany no nipoiran'ny anaran'io boky io amin’ny fiteny maro ao Eoropa (ohatra: latina: Libri Chronicorum; frantsay: Livres des Chroniques; anglisy: Books of Chronicles sns.).
"Indrindra izao hianareo, ka tsy ny terad’Rasoherina, sy Ralesoka no han­drianina, sy ho tompoina sy ho hasinina mandrakizay mandrakizay, mandrakizay doria, mandrakizay alaovalo, mandrakizay antaranoa, Raha hanao izany hianareo, Dia reseny ity velirano masina ity hianareo."
Ny soratr' izy ireo dia tsy nampidirina ho anisan' ny boky ao amin' ny Baiboly nefa heverina fa fitohizan' ny soratry ny Apôstôly mamorona ny kanônan’ ny Testamenta Vaovao sady loharano saro-bidy amin' ny fahafantarana ny tantaran' ny fiangonana.
Teraka tamin' ny taona 35 tao amin' ny faritanin' i Siria ary maty martiry tany Rôma I Ignatiôsy avy any Antiôkia na Ignatiôsy Teôfôrôsy, izay dia eveka fahatelo tao Antiôkia, angamba teo anelanelan' ny taona 107 na 113, taorian' i Petera sy i Evôdiôsy .
Ny Fiombonan' ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara dia fikambanana ekiomenika iraisan' ny fiangonana kristiana vitsivitsy eto Madagasikara, dia ny Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina sy ny Fiangonana Loterana Malagasy sy ny Fiangonan' i Jesoa Kristy eto Madagasikara ary ny Eklesia Episkopaly Malagasy .
Tamin' ny 01 Jolay 2019 no nivoaka ny andia-mpianatra voalohany nahazo ny maripahaizana licence miisa 23 izay nisalotra ny anarana hoe "Miombona", ka tao amin' ny Sekoly seminera katôlika ao Faliarivo Ambanidia ao Antananarivo no namoahana azy ireo.
Vokatr' izany dia maro ny zavatra tapaka: ny fampiraisana ny fanononana ny anaran' ny Mpamonjy ho Jesoa , ny fandikan-teny iraisana ny Vavaka nampianarin' ny Tompo, ny fandikana iraisana ny fanekem-pinoana ekiomenika , ny famoahana ny boky fihirana Miara-mizotra, sy ny maro hafa.
Ny ankamaroan' ny Hindoa dia mino ny fahefan' ny boky maro atao hoe Veda izay ekeny fa nambara tamin' ny olombelona "tsy araka ny fomban' olombelona" tamin' ny alalan' ilay andriamanitra mpamorona atao hoe Brahmā araka ny fandrenesan' ireo Rishi .
Ao amin' ny zana-kôntinenta indiana no tena betsaka mpanaraka ny hindoisma nefa ahitana azy koa ireo toerana ivelan' i India izay ahitana Indiana mpifindra monina toa an' i Afrika Atsinanana sy Atsimo, i Azia Atsimo-Atsinanana, ireo nosy Antilia ary i Angletera.
Ireo lamina, na "fahitana" ireo, izay an' ny hindoisma klasika ireo, dia miisa enina; ny tsirairay amin' izy ireo dia vokatry ny fivoarana naharitra araka ny asehon' ny literatiora mivelatra be sady manana toetra sôteriôlôjika avokoa izy rehetra , mikendry ny hahatratra ny fanafahana, famotsorana amin' ny fifindrafidran' ny fanahy amin' ny vatana samihafa :
Ny andriamanitra sy avatara isan-karazany ivavahan' ny Hindo dia heverina ho endrika samihafa amin' ilay Iray, ilay Andriamanitra fara tampony na Brahman, endrika izay hany azon' ny olombelona fantarina (tsy tokony hafangaro i Brahman, ilay avo indrindra sady loharano ipoiran' ny herin' ny andriamanitra, ary i Brahma, ilay mpamorona an' izao tontolo izao).
Hita ao koa ny Fiangonana ôrtôdôksa izay misy mpino eo amin' ny 20 000 eo sady miaraka amin' ny Patriarkatan' i Aleksandria , ny Fiangonan' i Jesoa Kristy ho an' ny Olomasin' ny Andro Farany , ny Vavolombelon' i Jehovah, ny Fiangonana Adventista Mitandrina ny Andro Fahafito sy ny hafa koa.
Tsy misaraka amin' ny tontolon' ny velona ny tontolon' ny Razana izay ivavahana ka izany no ahitana Malagasy manao fomba isan-karazany amin' ny fanamboaram-pasana sy amin' ny fanatanterahana ny famadihana amonosan-damba indray ny maty sy andevenana azy indray aorian'izay.
Noho ny ezak' i Eosebio avy any Kaisarea, lehilahy voalohany amin' ny mpanoratra ny tantaran' ny Fiangonana, izay nanda ny fanamelohana an' i Ariosy dia niantso an' i Ariosy avy any am-pialokalofana ny emperora Kônstantio I tamin' ny taona 334.
Tsy ela dia nisy olona roa manana ny maha izy azy izay nanohana ny arianisma, dia ny emperora Kônstantio II sy ilay eveka sady teôlôjiana atao hoe Eosebio avy any Nikômedia, ary taorian' izany dia nanao toy izany koa ny patriarkan' i Kônstantinôpôlisy izay lasa iray amin' ireo lohan' ny fanohanana ny arianisma.
Ny antoko voalohany tamin' ny arianisma dia ireo avy any Atsinanana izay manaraka ny Faneke-mpinoana nikeana nefa misalasala ny amin' ny fampiasana ny teny grika hoe / homoousios (latina: consubstatialita "fitoviana sobstansa", "fitoviam-pomba") ao amin' ilay fanekem-pinoana nefa tsy hita ao amin' ny Soratra Masina.
Tsy foana anefa ilay fampianarana nandritra ny taonjato roa tao amin' ireo vahoaka barbariana - indrindra ny Visigôty, ny Vandala, ny Borgônda, ny Lômbarda ary ny Ôstrôgôty - niova ho kristiana noho ny asa nataon' ny mpitodra fiangonana ariana.
Ny teny hoe arianisma dia avy amin' ny anaran' ny mpamorona azy, i Ariosy , teôlôjiana tao Aleksandria, izay niditra an-tsehatra tamin' ny adihevitra momba ny Trinite, indrindra ny maha Andriamanitra na tsia an' i Jesoa Kristy, tamin' ny taona 319.
Ireto avy ireo boky deoterôkanônika ao amin' ny Baiboly katôlika: Bokin' i Tôbia, Bokin' i Jodita, Boky voalohan' ny Makabeo, Boky faharoan' ny Makabeo, Bokin' ny Fahendrena , Bokin' i Siràka , Bokin' i Baroka, fanampin' ny Bokin' i Estera tamin' ny teny grika ary fanampin' ny Bokin' i Daniela.
Ankoatr' ireo boky deoterôkanônika voatanisa etsy ambony dia ireto koa no fanampiny ao amin' ny Baiboly ôrtôdôksa etiôpiana: ny Bokin' i Henôka , ny Bokin' ny Jobily ny Boky voalohan' ny Mekabiana, ny Boky faharoan' ny Mekabiana ary ny Boky fahatelon' ny Mekabiana.
17 Ary ny zava-manan' aina rehetra, izay eo aminao, avy tamin' ny nofo rehetra, dia ny vorona sy ny biby fiompy sy ny biby rehetra izay mandady na mikisaka amin' ny tany, dia ento mivoaka miaraka aminao; ary aoka hiteraka be eny ambonin' ny tany sy ho maro anaka ary hihabetsaka eny ambonin' ny tany ireny.
Amin' ny ankapobeny izany loza izany, araka ireo boky sy fedra ireo, dia tonga noho ny hatezeran' ireo andriamanitra na hatezeran' Andriamanitra vokatry ny haratsian' ny zava-misy teto an-tany, indrindra ny ratsy ataon' ny olombelona izay efa tafahoatry ny azo leferina.
Ankoatr' ilay fitantarana ny Safodrano ao amin' ny Bokin' ny Genesisy ao amin' ny Baiboly izay miresaka ny amin' i Nôa sy ny sambofiarany, dia ahitana an' izany lohahevitra izany koa ny lovantsofina am-bava na ny literatiora tranainy amin' ny firenena sy vahoaka maro eto an-tany, ka ny malaza indrindra dia ny Tantaran' i Gilgamesy.
Ary izao no nambara tamin' i Nôa: "Tsy hisy mpino afa-tsy izay efa nino avy amin' ny vahoakanao. Aza malahelo amin' izay ataony. Ary manamboara sambo eo ambany masonay sy araka ny fanambarànay. Ary aza miantso Ahy intsony hangataka ny amin' ny olon-tsy marina, satria ho dobo izy ireo."
Samy manana ny fivosany izany arivo taona izany ny mpanao heviteny sy ny antokom-pinoana kristiana tsirairay ka ao ireo mandray izany ara-bakiteny, izay atao hoe milenarista, ary ao koa ireo mandray izany amin'ny heviny am-panoharana, izay atao hoe amilenarista.
Tsy voaresaka mazava tsara ny fotoana sy ny fomba hisehoan'ireo arivo taona ireo ka maro ny fanaovana hevi-teny momba ilay fanjakana arivo taona ary maro koa ny antokom-pivavahana mandray ara-bakiteny izany arivo taona izany ka miteraka ny atao hoe milenarisma, raha ny sasany kosa manome heviny am-panoharana izay voalaza ao amin'ny Apokalipsy.
Ny Bokin’ i Isaia no bokim-paminaniana mahakasika lohahevitra maro izay voavelabelatra amin’ ny fomba lava dia lava, ka ireto ny tena lehibe amin' izany: ny maha-tokana an' Andriamanitra , ny faharavan' i Babilôna sy i Tiro , ny fanantenana ny Mesia mpanjaka ary ny Andro farany.
Ny porofo tena miharihary ny amin’ ny fahamaroan’ ny mpanoratra dia hita eo am-panombohan’ ny toko faha-40, izay anombohan’ ny fizaràna atao hoe "Deoterô-Isaia" : tsy misy ny tetezamita mazava tsara fa tonga dia alefan’ ny boky any amin’ ny fotoan’ ny Fahababoana ny mpamaky .
Tsy i Asiria intsony no resahina ao fa i Babilôna izay voatonona matetika, torak’ izany koa ny mpanjakan’ ny Medianita sy Persiana, dia i Kirosy ilay nahalavo an’ i Babilôna sy nampody ny Jiosy tany amin’ ny taniny no voaresaka bebe kokoa noho ireo mpanjaka hafa.
Hatramin’ ny fikarohana nataon’ i Claus Wintermann izay nanamafy ny petrakevitr’ i Bernhard Duhm , ireo manampahaizana momba ny Baiboly dia miresaka ny amin’ i Isaia Fahatelo na Tritô-Isaia na Tritô-Izaia mba hanondroany ny fizaràna fahatelo izay mahafaoka ny toko faha-56 hatramin’ ny faha-66.
Ny ampahany faharoa, atao hoe Isaia Faharoa na Deoterô-Isaia na Deoterô-Izaia, toko faha-40 hatramin’ ny toko faha-55, dia nosoratana ho an’ ireo Jiosy nasesitany tany Babilôna, tokony ho teo antenantenan’ ny taonjato faha-6 tal.
Raha ny amin’ ny asa faharoa indray , i Nehemia dia nandray fepetra maromaro: nisy Amônita nonina tao amin’ ny kianjan’ ny Tempoly izay nesorina avy ao ho fampiharana ny voalazan’ ny Bokin’ ny Deoteronomia hoe: "Ny Môabita sy ny Amônita dia tsy manana anjara ao amin’ ny fiangonan’ Andriamanitra."
1Tesalôniana 1.4-5: "4 fa fantatray, ry rahalahy malalan' Andriamanitra, ny fifidianana anareo, 5 fa ny filazantsaranay tsy tonga teo aminareo tamin' ny teny ihany, fa tamin' ny hery koa sy ny Fanahy Masina ary ny fahatokiana be, araka ny ahafantaranareo izay toetry ny fitondran-tenanay teo aminareo noho ny aminareo."