polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Tamin’ ny taona 1990 dia niseho matetika ny fitokonana sy ny fihetsiketsehana nanoherana ny kolikoly nanjaka teo amin’ ny fitondrana, nanoherana koa ny fandrobana ny harem-pirenena nataon’ ny filohan’ ny Repoblika, nanoherana ny fanitsakitsahana ny zon’ olombelona mbamin’ ny demôkrasia.
Ao ireo karazam-biby atahorana ho lany tamingana toy ny gorilin-tendrombohitra ao amin’ ireo tendrombohitra Virunga, ny elefanta, ary koa ny biby misy nono lehibe toy ny liona, ny leôparda, ny jirafa, ny lalomena, ny ôkapy, ny zebra ary ny bofalô.
Nandritra ny Ady Lehibe Voalohany dia niady niaraka tamin’ ny miaramilan' ny firenena mpiara-dia ny andian-tafika kôngôley ka nahazo ny ampahany amin’ ny faritr’ i Tanganyika sy nahazo koa an’ i Roanda-Orondy , tany fehezin’ ny Alemàna, izay napetraka eo ambany fitantantan’ i Belzika araka ny alalana nomen’ ny Fikambanan’ ny Firenena tamin’ ny taona 1919.
I Arthur Z'ahidi Ngoma, izay mpandrindra ny fiokoana hatramin’ ny taona 1998, avy eo i Ernest Wamba dia Wamba, izay samy Kôngôley lohandohany ao amin’ ny Rassemblement congolais pour la démocratie dia niala an-daharana, ary nanambara i Oganda fa hampody ny andian-tafiny.
Tamin’ ny vaolana Jolay 1999 dia nifanaraka tao Lusaka any Zambia ny firenena enina (i Angôla, i Namibia, i Zimbaboe, ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô, i Roanda ary i Oganda), izay nandray anjara tamin’ ny ady, fa hampitsahatra an’ izany ady izany.
Tamin’ ny volana Mey 1960, ny fifidianana, izay nahazoan’ ny Mouvement national congolais tarihin’ i Patrice Lumumba fandresena, dia nanome ny toeran’ ny filoham-pirena an’ i Joseph Kasa-Vubu, taorian’ ny fanambaràna ny fahaleovan-tena tao Léopoldville tamin’ ny 30 Jona 1960.
Izany fanararaotana izany, sy ny taham-pahafatesana mbony nateraky ny filanjana entana, dia nampihetsi-po ny mpanara-baovao, ka nisy ny fampielezan-kevitra avy ao amin’ ny Fanjakana Mitambatra izay nanameloka izany fanararaotana nataon’ ny fitondran’ i Léopold II izany.
Tamin’ ny tenantenan’ ny volana Ôktôbra 1996 dia niharan’ ny fanafihan’ ny Totsy zairoà mpioko, izay notarihin’ ireo mpiady taloha niaraka tamin’ i Mulele, ireo tobin’ ny mpitsoa-ponenana tao amin’ ny faritra manakaiky an’ i Bukavu.
Tamin’ io volana io ihany dia voatosiky ny tafika kôngôley avy ao amin’ ny tendrombohitra ao Nord-Kivu ny mpioko M23 izay tsy niady intsony sady nandrava ny fikambanany tamin’ ny 3 Desambra 2013 tamin’ ny alalan’ ny fifanarahana nosoniavina tao Nairobi.
Manerinerina ao avaratry ny farihy Albert, izay ao amin’ ny rafi-dranon’ i Nily, i Rwenzori, fa ny farihy Tanganyika kosa izay ao amin’ ny rafi-dranon’ ny ony Congo dia mivelatra manaraka ireo tendrombohitra Mitumba sady manefitra an’ i Kôngô amin’i Tanzania.
Tamin’ ny taona 1955, raha nitombo ny fitakiana fahaleovan-tena nataon’ ny Association des Bakongos naorin’ i Joseph Kasa-Vubu dimy taona tany aloha, sy ny Conscience africaine izay naorina tamin’ ny taona 1951, dia nivoy ny amin’ ny atao hoe "Fianakaviambe belgô-kôngôley" i Baudouin I.
Tao amin’ ny tapany avaratr’ i Katanga dia tsy voafehin’ ny fitondrana ny milisin’ i Laurent-Désiré Kabila izay nampiadin’ ity filoham-pirenena ity tamin’ ny milisy roandey, nefa tsy nampandraisina anjara tamin’ ilay fifanarahana tao Lusaka tamin’ ny taona 1999.
Ao no ahitana ireo tendrombohitra avo indrindra ao Kôngô, dia i Karisimbi , i Mikeno , i Nyaragongo , ao amin’ny tangorom-bohitry ny afotroa Virunga, i Ruwenzori, ny "tendrombohitry ny Volana", izay mahatratra 5 119 m ao amin’ ny tendro Marguerite.
Tanteraka tamin’ ny 30 Desambra 2018 ny fifidianana ary tamin’ ny 10 Janoary 2019 ny filohan’ ny Commission électorale nationale indépendante Corneille Nangaa dia nanambara ny maha filohan’ ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô an’ i Félix Tshisekedi.
Nisy ny fanjakana, anisan’ izany i Frantsa sy i Pôrtogaly, izay nilaza ho manana tany tao amin’ io faritra io, ka ny fivoriam-be natao tao Berlin tamin’ ny taona 1885 no nanaiky ny maha masi-mandidy ny mpanjaka Léopold II amin’ ny ampahany be amin’ ny lemaka tondrahan’i Congo sy ny faritra ivoahan’ ity ony ity any amin’ ny ranomasina.
Ny tantaran' ny Repoblika Demôkratikan' i Kôngô dia voamariky ny fisian' ny fanjakana maro madinidinika tany aloha, ny fahatongavan' ny Eorôpeana, ny fivarotana andevo, ny fanjanahan-tany belza, ny fahaleovan-tena, ny ady an-trano, ny fanonganam-panjakana, ny fitsabahan' ny firenena mpifanolo-bodirindrina, ary ny fizorana mankany amin' ny demôkrasia.
Nitohy ny fifanandrinana tao amin’ ny tapany atsinan’ i Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô nefa nitohy ihany koa ny tetezamita mankany amin’ ny demôkrasia, ka tamin’ ny volana Desambra 2005, dia nisy ny fitsapan-kevibahoaka momba ny lalàm-panorenana vaovao izay lany tamin’ny 83,8 %n’ ny vato.
Ireto ireo firenana mpifanolo-bodirindrina amin’ io firenena io: ao andrefana ny Repoblikan’ i Kôngô, ao avaratra ny Repoblikan’ i Afrika Afovoany sy i Sodàna, ao atsinanana i Oganda sy i Roanda ary i Borondy ary i Tanzania, ao atsimo i Zambia sy i Angôla.
Ny Fiangonana Ôrtôdôksa eto Madagasikara dia fiangonana kristiana miorina eto Madagasikara izay anisan' ny Fiangonana tatsinanana efa tafasaraka tamin' ny Fiangonana Katôlika tany aloha, niorina teto amin' ny Nosy efa tamin' ny taona 1930 nefa tamin' ny taona 1999 vao nahazo fankatoavana avy amin' ny fanjakana malagasy.
Sarotra inoana toy ny gisa mainty no naha-mpanoratra an' i Fredy Jaofera fa nisy tokoa ny sakantsakana teo amin' ny fiainany : Mino ve ianao raha lazaiko hoe mafy tamin' i Fredy Jaofera no nandray ny penina sy nanoratra litera iray na roa tany am-boalohany tany an-dakilasy ?
Araka ny voalazan' ny fehin-kevitry ny Antenimieran-doholona rômana iray izay nataon' i Macrobius tonon-tsiahy dia nisafidy ity volana ity ny emperora satria tamin' io no fotoana nisian' ny fandreseny lehibe maro, anisan' izany ny fandreseny an' i Ejipta.
Ny tantara matetika miverimberina dia milaza fa nanana 31 andro ny volana Aogositra satria naniry ny hampitovy halavana ny volana Aogositra amin' ny halavan' ny volana Jolay an' i Jolio Kaisara i Aogosto, saingy zavatra noforonin' ilay manam-pahaizana Johannes de Sacrobosco izany.
Olon’ ny fisokafana: Voalohany, amin’ ny lafiny firazanana dia maro ireo hova sy olona avy amin’ ny fanjakan’ Anjozorobe, Imamo, Vonizongo, Andratsay, Betsileo, Sakalava, Antemoro, sns izay nankasitrahany no nataon’ Andrianampoinimerina ho isan’ ny Zanadralambo, Andriandranando, Andrianamboninolona, Andriamasinavalona ary Zazamarolahy.
Nipetraka ho tarazo tamin’ ireo mpanjaka nandimby azy izany fisokafana izany, ka Radama I dia nanana vady sakalava, Ranavalona I dia niteraka tamin’ Andriamihaja hova, Ranavalona I dia nanangana zaza avy amin’ ny fanjakan’Andratsay ary Ranavalona II sy Ranavalona III ary Rasoherina dia vadin’ ny praiministra izay hova.
Faharoa, teo amin’ ny raharaham-panjakana koa dia nanao fisokafana tamin’ ny foko hafa sy ny hova merina izy ka saika ireo olona avy amin’ ny foko hafa sy hova merina no nanodidina azy tao androvan’ Ambohimanga Ohatra, Ratendro sy Rabefiraisana taranak’ andriana avy any Imamo no lehiben’ ny mpanandrony sy mpanolotsainy.
Vao tafiditra teo Ambohimanga ireo iraka dia nasain’ ny loholon’ Ambohimanga nohidiana ny vavahadin’ Ambohimanga ary natafin’ izy ireo an’ Andrianampoinimerina ny jaky noentin’ ireo iraka sady napetrak’ izy ireo miaraka amin’n y mpanotrona maro teo Ambatomiatendro Andrianampoinimerina ary natao fararano ny fanapoahana basy sy dobok’ aponga sy sodina.
Tsy nino izany izy fa niroso hatrany ny diany ka afaka an’ Ambohitrandriamanjaka izy no nahatazana an’ Andrianampoinimerina eroa Ambatomiatendro miavaka amin’ ny jaky tinafiny izay mbola mazava loko tsara satria vaovao ka fantatr’ Andrianjafy fa efa lasan’ Andrianampoinimerina Ambohimanga ary Ambohidrabiby koa.
Mbola navelany hitondra ny anaram-boninahitra mpanjaka anefa ireo mpanjaka nanoa fa Radama I no nilaza tany Fianarantsoa fa tsisy mpanjaka intsony amin’ ny fanjakany eto Madagasikara afa-tsy izy ihany fa zanak’andriana no anaram-boninahitra isaloran’ ireo mpanjaka nanoa azy.
Nandritra izany, ny fanjakan’ Anjozorobe dia efa ireo zanaky ny vadiben’ Andriamiharamanjaka no nanjaka tao ary izy ireo tsy nety nanoa an’ Andrianampoinimerina koa notafihan’ ito farany izy ireo ka lasany ny ampahany amin’ ny faritry ny fanjakan’ Anjozorobe ka nataony ho isan’ Avaradrano.
Ireo fanjakana merina ireo nohodidinin’ireo fanjakana tsy merina dia ny fanjakan’ Anjozorobe tao avaratra sy avaratra antsinanana, ny fanjakan’ Andratsay tao atsimo, ireo fanjakan’ ny Bezanozano tao atsinanana, ny fanjakan’Imamo tao andrefana atsimo ary ny fanjakan’ i Vonizongo tao andrefana avaratra.
Teroa ambany avaratry ny rova kosa, manodidina an’ Andohalo dia nisy faritra nohodidininy hadivory ka fianakaviana notsongainy avy amin’Andriatompokoindrindra, Andriandranando, Andrianamboninolona, Andriamasinavalona, Andriandoriamanjaka, Raberanto ary Zazamarolahy no namponeniny tamin’ izany faritra voahodidina hadivory izany.
Marihina anefa fa Andriamiharamanjaka dia manila ihany koa satria isan' ireo razambeny sy razan' andriana nanjaka tamin' ny faritr' Anjozorobe dia ireo Andriamamilaza sy Andriandoriamanjaka izay samy niainga avy eo Ambohidrabiby ary tarana-dRabiby no niverina nankany Anjozorobe.
Noheverin’ Andrianampoinimerina fa hametsifetsy ny vahoakany sy hanangona ny harena eto an-toerana fotsiny no ahatongavan’ ireo vahiny ka noferan’ Andrianampoinimerina fa hatreo Ambatomanga sy Betafo ary Maevatanana no azon’ ireo vahiny hiakarana sy tsidihana raha avy any amorontsiraka sy avy any atsimo hoany ankibon' Imerina izy ireo.
Ny Malagasy kosa, dia ny Sakalava, Betsileo, Betsimisaraka sy ireo foko hafa mponina amin’ ny Nosy, dia navelan’ Andrianampoinimerina hiakatra an’ Imerina satria noheveriny fa ny lafivalon’ ny Nosy no fanjakany ka vahoakany no niheverany azy ireo na dia hafa foko aza.
Tamin’ izany, ny andriana fito toko dia tsy mba nomeny zaratany teo Ambohimanga satria tsy noeken’ Ambohimanga izany, fa dia ireo terak’ Ambohimanga efa tompontany teo ihany sy ireo olona avy amin’ ny lafy valo nampiakarin’ Andrianampoinimerina taty Imerina sy ny mpiambina andriana ary ny vady amanjanak’ Andrianampoinimerina no nonina teo Ambohimanga.
Ny manarakandro, ny miasa tany, ny kilalaontsaina, ny tafasiry amin’ ny antitra, ny mikarakara ireo zandriny iray tampo aminy, ny mitsidika ireo vohitra manan-tantara ary ny mihaino kabary an-dapa no nandaniany ny antokonandrony fa tsy mba liana tamin’ ny fanaon’ ireo zaza sy tanora mitovy taona aminy izy.
Vao nanjaka teo Ambohimanga izy dia nisalotra ny anarana Andrianampoinimerina, nentiny nampangina ireo andriana merina madio izay nanenjika azy ho manila merina sy mpisandoka fahefana ary koa hanehoany ny maha zafind-Rangorinimerina azy, ary ny vadibeny dia nantsoiny hoe Rabodonimerina.
Manodidina ny taona 1720–1730 ny taona nahaterahan’ Andrianampoinimerina satria i Mayeur, frantsay nivahiny tao amin’ ny fanjakan’ Andratsay ny taona 1777, dia nirakitra tamin’ ny diariny ny filazan’ ny olona nohadihadiany fa Andrianampoinimerina mpanjakan’ Ambohimanga dia antidahy.
Rehefa henon’ Andrianjafy anadahin-dreniny, Andrianjafy izay efa nanjaka nandimby an’ Andriambelomasina teo Ambohimanga ary Andrianjafy moa tsy niteraka rahateo, ny nahazo an’ Andrianampoinimerina dia nalainy ho any aminy eny Ambohimanga izy izay hany havany akaiky.
Fantatr’ Andrianampoinimerina koa fa hamotika ny vahoaka ny toaka sy fomban’ ny vahiny koa nofehezin’ Andrianampoinimerina tamin’ ny sainy ny vahoakany ka novoriany ny vahoaka ary nalainy ny omby velona nampibobohany toaka ary nasainy norasainy ka indreo ny atin’ ny omby masaky ny toaka ka niaiky ny vahoaka fa ratsy ny fomba vahiny.
Nozarain’ Andrianampoinimerina ho toko roa Imerinatsimo mba tsy hatanjaka intsony, dia tokon’ny Vakinisisaony sy tokon’Ambodirano ka nalainy vady ny maro tamin’ny Zanak’andriana teo Alasora ka nisy napetrany teo Antsahadinta fa izy kosa nanao lapa hitoerany teo Antananarivo.
Atao hoe ‎ / aṣ-Ṣūmāl na / Jumhūriyyat aṣ-Ṣūmāl al-Fideraaliya ny anarany amin' ny teny arabo, fa Soomaaliya na Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya kosa izany amin' ny teny sômaly.
Ankehitriny, fikarohana voalohany eo amin'ny Internet i Google ankehitriny ; 80 isan-jaton'ny internaoty amerikanina no mampiasa ny fitaovam-pikarohana Google, kanefa 35 isan-jaton'ny sinoa monja no mampiasa azy, satria alehany ilay tranonkala sinoa Baidu, mamoaka valim-pikarohana tsaratsara kokoa ho an'ny karoka amin'ny fiteny sinoa.
Naniry tany amin’ ny lohasahan’ i Tehuacán kosa ny katsaka dia, ao amin’ ny faritra atsimon’ i Meksika tany amin’ ny taona 7 000 any ho any, nefa ny fikarohana taty aoriana dia namaritra ny fisehoan’ ny katsaka tao amin’ io faritra io ho tamin’ ny 4 600 taona any ho any.
Izany Fanjakan' i Madagasikara izany dia miainga amin'ny Lalàm-Panorenana vaovao miori-paka sy manaja ny Tantara, ny Soatoavina ary ny Kolotsaina eto Madagasikara, mba hisian’ ny tena fampandrosoana marina, azo antoka, mirindra, mifandanja, isam-paritra, mafy, ary maharitra.
Araka ny Teny Fikasan’ Andriamanitra, ny tanjon’ ny Fanjakan’ i Madagasikara, Fanjakam-pisorona, dia ny Fanombezam-boninahitra an’ i Zanahary, ny Fijoroana ho vavolombelon’Andriamanitra manerana ny tany, ny Famonjena sy ny Fiadànan’ ny tompontany tsirairay sy ny firenena manontolo, ary ny Fiarovana ny tanindrazana sy ny Fiandrianam-pirenena.
Manaraka izany, ny fanajàna ny Mpanjaka izay Filoham-panjakana, ny Ampanjaka, ny zokiolona, ny raiamandreny, ny olon-dehibe, ny tanora, ny ankizy, ny mpiara-belona, ny fanànan’ ny tompontany, ny vakoka isan-karazany, ny harem-pirenena ary ny tontolo iainana.
Araka ny OTAN, i Romania dia firenena ao Eorôpa Atsinanana, na dia, noho ny antony ara-tantara sy ara-kolontsaina, sokajian' ny tantara ho ao amin' ny faritra Balkana; ny faritra andrefana sy atsimon' i Romania izao dia mety ho ao Eorôpa Afovoany, noho ireo faritra tao amin' ny Empira Aostrô-Hongariana tamin' ny Andro Taloha.
I Christophe Colomb (velona anelanelan' ny 25 Aogositra sy ny 31 Ôktôbra 1451 tany Zena - Maty tamin' ny 20 Mey 1506, tany Valladolid, Espaina) dia olona voalohany indrindra teo amin' ny Tantara niampita ny Ranomasimbe Atlantika amin' ny alalan' ny fahitana lalana vaovao mandroso sy miverina anelanelan' ny kôntinenta Amerika na sy i Eorôpa.
Nisy akony lehibe tao aminy ny Bokin' ny hagagan' ny tany nosoratan' ny andriana anglisy Jean de Mandeville teo anelanelan' ny taona 1355 sy 1357 (nandritra ny Ady Zato Taona, tamin' izy avy any Azia Atsinanana, avy amin' ny zavatra hitany sy ny tantaran' ny misiônera frantsiskana sy dôminikana.
I Felipa dia maty afaka fotoana vitsivitsy taorian' ny nahaterahan' ny zanany lahy tokana : Diego Colomb, mety teraka tany amin' ny taona 1480 teo amin' ny nosin' i Porto Santo (nanana zanaka lahy faharoa i Colomb amin' ny taona 1488, Fernand no anarany, mety nahaterahan' i Beatriz Enriquez de Arana).
Mihamaranitra hatrany ny fahaizan' i Colomb amin' ny fifamoivoizana an-dranomasina, mety avy amin' ny sarin-tany nomen' ny vadiny tamin' ny fanambadiany angamba io ; ireo sarin-tany ireo, izay manoro ny rivotra sy ny fananan-tany pôrtogey, dia mety an' i Bartolomeu Perestrelo.
Na dia lazaina aza fa ny Vikingy no tonga tao Amerika voalohany tany amin' ny Terre-Neuve-et-Labrador, ary na dia efa nisy tanàna vikingy aza tany amin' ny faritra avaratry ny nosin' ny Tere-Neuve, I Colomb no tena lazaina fa "mpahita an' i Amerika".
Maty teto Madagasikara tamin' ny taona 1999 Ramatoa Jane Collins ary tamin' ny taona 2004 kosa ny Rev Mounir Aziz Daoud rehefa voky andro sy nitambesaran' ny asa mafy, tamin' ny fifadian-kanina lavareny, ny asa fitorian-teny, ny asa fanitarana teo Ankorondrano Foibe, ny asa fanamboarana trano fiangonana marobe manerana an' i Madagasikara.
Nalevina eny amin' ny fasam-piangonana eny Soamanandray Ivato ny nofo mangatsiakan' izy mivady araka ny hafany fony mbola natanjaka izy ireo: "Tsy alefa any Etats-Unis izahay rehefa miala ety, hoy izy, fa mijanona miaraka aminareo eto Madagasikara satria efa eto ny fonay".
Fa vokatry ny fitoriana Filazantsara izay nataony teo Fenoarivo, nitohy hatrany Toamasina dia nanindry mandry azy ireo ny Fanahy Masina hanorina fiangonana teto Madagasikara tamin' ny taona 1963, izay nomeny ny anarana hoe "Fiangonana Jesosy Mamonjy".
Mba ho fanatanterahana ny Tenin' Andriamanitra hoe "Hitory hatrany am-paran' ny tany" dia nanapa-kevitra izy ireo ny hanao fitoriana ny Filazantsara teto Madagasikara tamin' ny taona 1961 (nihevitra izy ireo fa any am-paran' ny tany no misy an' i Madagasikara raha miohatra an' i Amerika fiavian' izy ireo).
Ireo boky ireo no mirakitra ny fampianaran' ny misiônera Daoud mivady sady manoro lalana "ny fomba hianarana feno ny Baiboly", izay nosoratan' izy mivady ihany ary ampiasaina amin' ny Fiangonana Jesosy Mamonjy rehetra sy ny fiangonana hafa manovo ny fampianaran' izy ireo.
Manana ny fihirànany manokana ny Fiangonana Jesosy Mamonjy, fihirana nadika avy amin' ny fihirànan-dRamatoa Daoud ary vokarina sy atonta ao amin' ny Literatiora Jesosy Mamonjy ihany, dia ny Song Book, "Songs with a message", hira nangoniny sy nofantenana avy tamin' ireo hira fifohazana tranainy.
Taorian' ireo fiangonana lehibe, ny Fiangonan' i Jesoa Kristy eto Madagaskara, ny Eglizy Katôlika Rômanina, ny Fiangonana Loterana Malagasy, izay efa nisy teto Madagasikara tamin' ny vanim-potoana faha mpanjaka, dia ny Fiangonana Jesosy Mamonjy no fiangonana tranainy indrindra niorina teto taorian' ny Ady Lehibe Faharoa.
Manana trano fiangonana miorina mihoatra ny 1 000 izy tamin' ny taona 2019 ary manana mpitandrina sy mpianatra ao amin' ny Sekoly ara-Baiboly ary mpino mihoatra ny 2 000, miara-miasa, mitandrina amin' ireo fiangonana ireo sy ny zanam-piangonana tsy mbola nahavita trano.
Ny Kôsta Rika, na Repoblikan' i Kôsta Rika, dia firenena any Amerika Afovoany, any Amerika Latina, voafaritr' i Nikaragoa ao avaratra, i Panama ao atsimo-atsinanana, ny Ranomasimbe Pasifika ao andrefana ary ny Ranomasina Karaiba ao atsinanana.
Satria, noho ny hasarotan'ny fitsipi-pitenenan'ny fiteny volapoky na dia hoe manara-dalàna foana aza : misy mpiteny te-hanamora ny fitsipi-pitenenana, ary ny voambolana, volana amin'ny fiteny eoropeana navadibadik'i Schleyer, dia sarotra ianarana.
Ary i Grabowsky, nandinika ilay fiteny volapoky, dia nilaza amin'i Zamenhof : "Ratsy be ny fahaizan'ny tompony ny teniny. Tamin'izahay niara-niresaka, nila nampiasaina matetika ny raki-bolana ary tsy haiko ho iza tamin'izahay roa no nanokatra azy matetika".
Nanoboka nirava ny fiteny volapoky nanomboka teo : niteraka fiteny mifaninana ireo refôrma (Dil, Dilpok, Nuvo-Volapük, Balta, Spelin, Veltparl, Idiom Neutral), nanomboka teo verin'ny volapoky tsikelikely ireo mpiteny azy, maro tamin'ireo mpiteny volapoky taloha ireo no nianatra ny fiteny esperanto.
Ankehitriny, ny teny namboarina be mpiteny dia ny fiteny esperanto , ny fiteny ido , ny fiteny interlingua (vitsy ny tena mpiteny, fa mora azon'ny olona mahay miteny fiteny latina, izany hoe eo amin'ny 900 tapitrisa eo manerana izao tontolo izao), vitsy zanapeo nohon'ny fiteny volapoky ireo fiteny naorina telo ireo, ary manamora ny fanononana izany.
I Auguste Kerchkhoffs, mpampianatra any amin'ny école des hautes études commerciales any Paris, dia nanaparitaka ny fiteny volapoky tany Frantsa tamin'ny alalan'ny famoahany ; taona vitsivitsy taoriana no namorona ny Fikambanam-pirenena ho an'ny fanaparitahana ny fiteny volapoky.
Ny teny hoe Indianina dia avy amin' i Christophe Colomb, nihevitra hoe tonga tany Azia izy nefa tany Amerika izy no nitotona, noho izany dia Indianina ny anarana nomeny ny teratany satria tamin' izany fotoana izany, mbola tsy fantatra ny fisian' ny kontinenta amerikana (izy irery ny anisan' ny voalohany niampita ny Ranomasimbe Atlantika tamin' izany fotoana izany).
Ny fiteny wiyot, miami, illinois, etchemin, loup A, loup B, mahican, massachusett, mohegan, pequot, nanticoke, narragansett, pamlico, powhatan, kiripì, naugatuck, unami, unquachog sy shinnecock dia lazaina fa maty avokoa; ny mpiteny wiyot farany dia matin' ny fahanterana taminy taona 1962.
Ireo vondrom-piteny manodidina dia ny vondrom-piteny kwa (ankoatry ny sisintany atsinanana ary avaratra atsinanna, izay miteny yoruba), vondrom-iteny ga-danme , guang ary akan any andrefana, ary ny fiteny adele, aguna, akpafu, lolobi ary yoroba ary avaatra.
Ny faritanin' i Anda no be olona indindra: ao no misy ny tanàna manan-danja any Kôlômbia, indrindra i Bogotá, i Medellín, i Bucaramanga, i Cúcuta, i Pasto, i Manizales, i Pereira, i Neiva ary i Ibagué, ary any amin' ny morontsiraka avaratra: ny Karaiba, any no misy an' i Barranquilla, i Cartagena, i Santa Marta, i Sincelejo, i Montería ary i Valledupar.
Manamarina an' io fiavin' ny anarana io aloha ilay pôeta amin' ny maha akaiky azy ny andriamanitra Marsa sy ny volana Marsa ary noho ny zava-misy fa ny fianakaviana Jolia , izay malaza indrindra amin' ny fianakavian' i Jolio Kaisara, dia nilaza fa nanoro ny niandohan' ny fianakaviany avy amin' ilay andriamanibavy.
Ny ray aman-dreny dia tompon' andraikitra amin' ny fanabeazana ny zanany, ary ankehitriny raha mbola mianatra any an-tsekoly ireo izay afaka mianatra, ny ray aman-dreny sy ny fianakaviam-be dia miara-miombon' antoka amin' ny fanabeazana ny ankizy mba hanaraka fitsipika sy fanao ara-piarahamonina sy ara-kolontsaina.
Voasakana izany fanafihana izany tamin' ny alalan' ny fitambaran' ny fitaoam-piadiana - satria ny Sihanaka dia nahazo basy maro tamin' ny alalan' ny varotra nifanaovany amin' ny Sakalava any andrefana - ary ny fihanaky ny tazomoka sy ny aretina trôpikaly hafa izay namotika ny miaramila frantsay.
Ny fiovam-pon' ny tao amin' ny lapan' ny mpanjaka merina ho amin' ny kristianisma tamin' ny taona 1869 dia nanosika ny fahatongavan' ireo misiônera merina tany amin' ny tanin' ny Sihanaka sy ny fiovan' ny ampahany betsaka amin' ny mponina tany ho Kristiana.
Taorian' ny nahazoan' ny Frantsay an' Antananarivo, renivohitry ny Merina, tamin' ny taona 1895, dia nilaozan' ny ankamaroan' ny Sihanaka ny kristianisma ka nahazo vahana indray ny fivavahan-drazana; fara fahakeliny, fiangonana manan-tantara lehibe iray tao amin' ilay faritra no nisy nandoro.
Amin' izao fotoana izao, ny Sihanaka dia manao fambolena mafimafy kokoa ary bebe kokoa ny voka-bary any amin' io faritra io raha oharina amin' ny any an-toeran-kafa, ka miteraka fahasahiranana amin' ireo karazan-javamaniry sy biby tsy manam-paharoa izay miankina amin' ny tontolo iainana ao amin' ny farihy Alaotra.
Izany dia nitarika ho amin'ny fidiran' ny voanjo merina izay nanorim-ponenana teo amin' ny Sihanaka ary nampiditra fomba amam-panao ara-kolontsaina, ara-toekarena ary ara-pôlitika tao amin' ny kolontsaina sihanaka ka hatramin' ny tapaky ny taonjato faha-19 dia "mitovitovy amin' ny faritany merina" ny tanin' ny Sikanaka.
Ny fomba fijery iray hafa dia milaza fa ny fisian' ny hadivory fiarovana natao tamin' ny tany taloha dia manondro fa ny razamben' ny Merina dia mety nandalo teo amin' ny farihin' i Alaotra tamin' ny fifindra-monina avy any amin' ny morontsiraka atsimo-atsinanana mankany amin' ny faritra afovoany, ka namela mpifindra monina nitaranaka ny Sihanaka voalohany.
Raha tsy izany, dia mety ho nisy andiana lehibe niantso ny tenany hoe Sihanaka nifindra monina avy any Imerina ho any amin' ny faritr' i Alaotra, izay mety ho efa nonenan' ny olona avy amin' ny foko maro samihafa, mba hitazomana ny fahaleovantenany amin' ny fitondran' ny mpanjaka merina.
Ny fady tsy azo leferina sy toa hajain' ny Sihanaka rehetra dia ny fandrarana ny tsy hiasa tanimbary amin' ny andro Talata; manaja fady hafa mifandraika amin' ny andro manokana ao amin' ny herinandro koa ny zana-poko sihanaka sasany, toy ny tsy mivoaka ny trano na tsy manadio tsihy amin' ny andro sasany.
Anisan' ny fanompoam-pivavahana amin' ny razana eo anivon' ny Sihanaka ny joro (vavaka iaraha-manfataka ny fitahian' Andriamanitra na ny razana), ny fandevenana any amin' ny fasan' ny fianakaviana, ny famadihana, ny fanamasinana tsangambato sy ny tany masina ary ny toerana masina .