polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Azo inoana fa ny dingana nandalovan' ny fielezan' ny vahoaka aostrôneziana tao Filipina aloha sy Indônezia, avy eo tao amin' ny Ranomasimbe Pasifika sy Indiana, dia azo ampifandraisina amin' ny fivoaran' ny fitaovam-pitaterana sy ny teknikam-pifamoivoizana an-dranomasina: fivoaran' ny endriky ny lay sy ny lakana, famoronana ny fanary, sns).
Mitsinjo manokana ireo sokajin' olona sasany heveriny fa marefo ara-pivelomana ny fitondram-panjakana ka nikasa ny hizara sakafo sy vola amin' izy ireo: ny mpamily fiara fitateram-bahoaka sy ny mpanampy azy, ny mpamily fiarakaretsaka, ny mpanasa lamba, ny beantitra, ny mpivarotra tsy afaka mivarotra, ny mpivaro-tena.
Ny fitondram-panjakana koa dia nampanantena ny tsy hampandoavana ny faktioran' ny Jiro sy Rano Malagasy, ny handray an-tanana ny famahana ny olan' ireo olona nindram-bola tany amin' ny banky, ny famahana ny olan' ny fandoavan-ketra hiarovana ny orinasa tsy miakina.
Tamin' ny volana Marsa 2020 ny Fikambanana Maneran-Tany momba ny Fahasalamana tamin' ny alalan-dramatoa Charlotte Faty Ndiaye, izay solontenany eto Madagasikara, dia nampita ny hafatry ny OMS fa tsotra ny fiadiana amin' ny coronavirus, dia ny tsy fitangoronan' ny olona, ary ny tsy fahampian' ny fampahalalam-baovao sy fanentanana no tena olana.
Noho izany rehetra izany dia nampiantso ireo minisitra misahana ny fahasalamam-bahoaka, ny fizahan-tany, ny fitaterana ary ny famantarana ny toetrandro ny Solombavambahoaka tamin' ny 12 Marsa 2020 tao Tsimbazaza mba hahazo fanazavana momba ny fomba hiarovana an' i Madagasikara tsy hidiran' ilay valanaretina.
Ankoatry ny fitiliana ataon' ny ivontoerana maro ny olona mety ho tratran' ny Covid-19 sy ny fandraisana an-tanana amin' ny ampahany na manontolo ny marary dia nilaza ny fitondram-panjakana malagasy fa nahita fanafody hitsaboana amin' ilay valan' aretina ny mpikaroka malagasy.
Nisy olona sivy hafa indray no fantatra tamin' ny 23 Marsa 2020 fa voan' ny coronavirus, araka ny fanambaràna ôfisialy nataon' ny filoham-pirenena, ka nampitombo roa ambin' ny folo ny isan' ny olona tratran' ilay valanaretina eto Madagasikara izany.
Olana koa ny tsy fahampian' ny fandrarahana fanafody amin' ny toerana tsy maintsy voakasiky ny olona eny amin' ny tanàna na eny amin' ny toeram-piasana, ny tsy maintsy ampiasana ny fitaovam-pifanakalozana sy ny fifanolorana ny entam-barotra amin' ny mpivarotra sy ny mpividy.
Tamin' ny volana Marsa 2021, na dia tsy ampy ny mpitsabo sady ratsy ny fitaovana, dia tsy taitra amin' ny vaksiny hiadiana amin' ny Covid-19 ny fitondram-panjakana malagasy ka tsy nanao fangatahana amin' ny Covax fa mijery fotsiny ny fivoaran' ny fanaovam-baksin' ny firenena any ivelany.
Tao koa ny "raharaha Ecran plat": fanomezana avy amin' ny Fandaharan' Asan' ny Firenena Mikambana ho an' ny Fampandrosoana (frantsay: Programme des Nations unies pour le développement -- PNUD) namidy an' ilay "Ecran plat" izay mitentina 200 tapitrisa Ar .
Nanapakevitra ny hanakatona ny toeram-pampianarana rehetra ny fanjakana malagasy, ka voakasik' izany na ny an-tanàn-dehibe na ny any ambanivohitra lavitra, na ny faritra eto Madagasikara efa ahitana olona mitondra ny tsimokaretina, na ny faritra tsy mbola tratran' izany.
Tamin' ny 12 Janoary 2020 ny Fikambanana Maneran-Tany momba ny Fahasalamana dia nanamafy fa ny novek coronavirus no fototry ny fahararian' ny fiseoan'ny olona vitsivitsy any amin' ny tanànan' i Wuhan ao amin' ny faritanin' i Hubei any Sina, izay efa nambara tamin' ny 31 Desambra 2019.
Tamin' ny taona 2021 dia nisy fanafody avy amin' ny zavamaniry izay natolotry ny mpikaroka momba ny fitsaboana nentim-paharazana, ka isan' izany ny ED1 noforonin' ny dokotera Edmond Rakotomalala izay nolazain' ny ministeran' ny fahasalamana fa tsy nahazo alalana tamin' ny fanjakana hamidy amin' ny vahoaka.
Napetraka ny sakana hanaovana fizaham-pahasalamana amin' ireo lalana mivoaka sy miditra an' Antananarivo sy amin' ny tanàn-dehibe hafa, izay izahana ny hafananan' ireo olona afaka mandeha mivoaka ny tanàn-dehibe rehetra hisorohana ny fihanak' ilay valanaretina amin' ny faritra hafa.
Amin' ny orinasa tsy miankina izay mbola manohy mamokatra dia indraindray tsy voahaja ny fepetra fihibohana isan-toerana ao amin' ny toeram-piasana tsy miankina sasany (tsy voahaja ny elanelana iray metatra noho ny tsy maintsy ahatongavan' ny mpiasa rehetra hiasa), tsy misy na tsy ampy ny sarom-bava.
Mitaky ny hisian' ny fangaraharana sy ny fitantanana madio ny vola ampiasaina mandritra ny fahamehana ara-pahasalamana vokatry ny Covid-19 ny olom-pirenena malagasy, indrindra ireo mpanao pôlitika mpanohitra mivondrona ao amin' ny Rodoben' ny Mpanohitra ho an' ny Demokrasia eto Madagasikara tarihin' ny filoha teo aloha Marc Ravalomanana.
Nitranga ilay "raharaha Bobons sucettes" izay niampangana ny minisitry ny fanabeazam-pirenena, tamin' ny fividianana vatomamy mitentina 80 000 tapitrisa Ariary hoentin' ny mpianatra hanala ny fangidin' ny CVO izay nasaina nosotroin' izy ireo, ka nahatonga ny fanesorana azy tsy hitarika intsony ilay ministera .
Tsiahivina fa tamin' ny faramparan' ny taona 2019 tany Sina no nanombohan' ilay valanaretina Covid-19 izay niteraka fahasahiranana ara-pahasalamana maneran-tany, ka ny otrikaretina niteraka izany dia ny SARS-CoV-2, araka ny fanambaràn' ny Fikambanana Maneran-Tany momba ny Fahasalamana tamin' ny 11 Marsa 2020.
Hatramin' ny 14 Marsa 2020 ny fitondram-panjakana dia nanao izay hampitony ny tahotry ny vahoaka fa mbola tsy tonga eto Madagasikara ny coronavirus ary manao izay ho afany hiarovana ny ain' ny Malagasy ny mpitondra amin' ny alalan' ny fandraisana fepetra isan-karazany mifandraika amin' izany miampy ny fanohanan' ireo mpiara-miombona antoka amin' i Madagasikara.
Raha toa ka natoka-monina mandritra ny dimy ambin' ny folo andro ny ankamaroan' ireo mpandeha tamin' ny sidina avy any ampita dia tsy vitsy koa ireo nozahana mari-pana dia nalefa nody ka atahorana hampiely ilay aretina satria tsy fantatra na mitondra ilay tsimokaretina izy ireo na tsia na dia ambany aza ny maripanany tamin' ny andro nahatongavany.
Araka ny fanentanan' ny fitondram-panjakana dia ilaina ny fahadiovan' ny vatana , ny fampiasa takom-bava, ny tsy fivoaboahana ivelan' ny toeram-ponenany avy , ny fiantsoana ny tompon' andraikitra amin' ny laharan-telefônina 910 na 913 raha misy olona ahiahina ho tratran' ny aretina.
Voatsikera ny toa fitanilana nataon' ny fitondrana malagasy raha nanome fotoana ampy hampodiana ny Malagasy avy any ampitan-dranomasina sy namela azy ireo hitaingina fiaramanidina, nefa tsy navelany handeha fiara ny Malagasy eto an-toerana tokony hody any amin' ny faritra misy azy avy.
Taorian' ny fiaraha-midinika tamin' ny filoham-pirenena dia nanapa-kevitra ny tao amin' ny Fiombonan' ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara ny hanakatona ny toeram-pivavahana, ka nanomboka tamin' ny Alahady 21 Marsa 2020 dia maro ny fiangonana nampihatra izany.
Ny emiratan' i Abu Dhabi, izay efa tao amin' ny Fikambanan' ny Firenena Mpanondrana Solitany talohan' ny niforonan' ny Emirata Arabo Mitambatra, no ahitana tahirin' etona sy tahirin-tsolitany lehibe indrindra, Ireo emirata fito mitambatra ao ireo dia tsy mitovy raha ny fananana solitany no resahina.
Ny Ludlul bel Nemeqi dia asa soratra anisan' ny literatioram-pahendrena tany Atsinanana Akaiky, tany Mesôpôtamia amin' ny teny akadiana, izay mirakitra ny fitarain' ny olona iray avy amin' ny fianakavian' olona babilôniana, izay very sitraka teo anatrehan' ny mpanjaka na dia nanana fitondran-tena tsy misy ho kianina aza.
Sekoly ambaratonga faharoa ny STPL, ka ny eo alohany dia ny Sekoly Biblika izay sekoly ambaratonga voalohany anomanana ny olona hanao ny raharahan' ny katekista ary ny manaraka azy dia ny Sekoly Ambony Loterana momba ny Teolojia izay ambaratongna ambony ampianarana ireo pastora sy teôlôjiana.
Fivavahana sy filôzôfia ary fomba fiainana nipoitra ao amin' ny Zana-Kôntinenta Indiana ny hindoisma, anisan' ireo fivavahana tranainy indrindra eran' izao tontolo mbola misy manaraka, mino ny fahefan' ireo boky atao hoe Veda izay nambara tamin' ny olombelona tamin' ny alalan' ilay andriamanitra mpamorona atao hoe Brahmâ.
Ao amin' ny Zana-kôntinenta Indiana no tena betsaka mpanaraka ny hindoisma nefa ahitana azy koa ireo toerana ivelan' i India izay misy Indiana mpifindra monina toa an' i Afrika Atsinanana sy Atsimo, i Azia Atsimo-Atsinanana, ireo Antilia ary i Angletera.
Ny finoana silamo dia fivavahana mifototra amin' ny finoana an' Andriamanitra tokana mifototra amin' ny Kor'any izay inoan' ny Mozilmana fa boky nandraiketana ny tenin' Andriamanitra natao sora-tononina, nambara tamin' i Mohamady mpaminan' Andriamanitra.
Ny fivavahana abrahamika dia ireo finoana heverina fa nandova tamin' i Abrahama ny finoana andriamanitra tokana, ka ny tena fantatra amin' izany dia ny jodaisma sy ny kristianisma ary ny silamo, izay manorina izany finoany izany amin' ny boky heveriny ho Soratra Masina, dia ny Tanakh sy ny Baiboly ary ny Kor'any.
Mino Andriamanitra tokana Faratampony ny mpino ao aminy, ka izany Andriamanitra izany dia tsy manam-petra, mandrakizay, mpamorona, anton' ny anton-javatra rehetra, tsy manam-pahavalo, tsy misy fankahalana, izay sady ato amin' izao tontolo izao no ao ivelany sy mihoatra azy .
Amin' ireo mpino ao amin' ny fivavahana iray dia misy ireo mpino vitsy anisa kokoa izay manokana ny androny amin' ny fanompoana ilay fanahy ivavahany ka tsy misahana asa hafa ankoatra izany , ao koa ny mpino maro anisa izay mitoetra ao amin' ny fiarahamonina mahazatra .
Taorian' ny fandrosoan' ny ziônisma tamin' ny faramparan' ny taonjato faha-19 sy ny fisehoan' ny siônisma kristiana sy ny Ady Lehibe Faharoa ary ny fahaterahan' ny Fanjakan' i Israely ankehitriny dia nanomboka niseho amin' ny endrika ahafantarana azy ankehitriny ilay hetsika tao Etazonia tamin' ireo taona 1960.
Raha tsy tsinanam-bolana ny andro aorian' ny vody Asorotany dia miafara amin' ny vava Alahasaty ny volana izay misy 29 andro; raha mbola tsy tsinana aorian' io vava Alahasaty io dia mifarana amin' ny vody Alahasaty ny volana izay misy 30 andro.
Ny ankamaroan' ny mpandinika dia mirona amin' ny fiheverana fa ny teny hoe Allah dia niforona amin' ny alalan' ny fanakambanana ny hoe al sy ny hoe ilāh (izay midika hoe "ny andriamanitra", "ilay andriamanitra", endrika voafaritra), ka ny zanatsoratra voalohany amin' ilay teny faharoa dia nilatsaka tsy voatonona, noho ny fampiasana matetika an' ilay teny.
Raha lazaina amin' ny teny hafa, ny teny hoe Allah dia ahitana ny mpanoritra / al (izay manamarika ny maha voafaritra an' ilay teny, toy ny mpanoritra ny ao amin' ny teny malagasy ary misy hamza tsy marin-toerana) sy ny hoe َِ / ilāh na َِ / ilah, izay midika hoe "andriamanitra ".
Ny zana-bondrona any amin' ny farany atsimo izay misy zana-pizaràna maro: ny be mpiteny indrindra dia ny fiteny tamoly, izay tenenina ao atsimo amin' i India sy ao Srilanka ary ao amin' ny nosy maro ao amin' ny Ranomasimbe Indiana; ny fiteny malaialama, izay manakaiky azy ary ny fiteny kanada izay mihataka aminy kokoa, dia tenenin' ny olona miisa ampolony tapitrisa.
Aorian'ny fahazoana ny Fianahana no ahazoana ny Abily: Tsy manao tokom-boan-tsikidy intsony ny mpisikidy fa mijery marindrano ny tsanganam-boan-tsikidy efa misy rahateo, ka ny tratran'ny Tale no lohany, ny tratran'ny Maly no tratrany, ny tratran'ny Fahatelo no vaniany ary ny tratran'ny Bilady no tongony.
Ny fiteny hebreo dia nampiasaina tamin' ny fotoana samihafa sy noho ny tanjona maromaro nanerana ny Diaspôra jiosy, ary nandritra ny Yishuv Taloha ( / haYishuv haYashan: vahoaka jiosy tany amin' ny faritany atsimo any Siria tamin' ny vanim-potoana ôtômàna) dia nanjary fiteny fampiasa tao amin' ny Jiosin' i Palestina izany.
Ny faneken' ny Jiosy mpifindra monina voalohany nankany Palestina ôtômàna azy dia vokatry ny fanohanan' ny fikambanan' i Edmond James de Rothschild tamin' ny taona 1880 sy ny sata ôfisialy azony tao amin' ny lalàm-panorenan' ny Mandata Britanika ho an' i Palestina tamin' ny taona 1922.
Teny vaovao maro no nindramina avy amin’ ny fiteny arabo, noho ny fototeny semitika iombonan’ ilay fiteny amin’ ny fiteny hebreo, saingy novana mba hifanaraka amin’ ny fônôlôjia sy ny fitsipiteny hebreo, ohatra ny teny hoe gerev / garbayim ankehitriny dia ilazana ny “bakiraro”, izay filaza fohy ny teny arabo hoe ğuwārib .
Fanampin' izany, ny Jiosy mpifindra monina voalohany dia nindrana tamin' ny fiteny arabo teo an-toerana, ary ny mpifindra monina avy any amin' ny tany arabo tatỳ aoriana dia nampiditra teny indrana avy amin' ny teny arabo (toy ny hoe na'ana, zaatar, mishmish, kusbara, ḥilba, lubiya, hummus, gezer, rayḥan, sns. .), ary koa ny ankamaroan’ ny fitenenana hebreo môderina.
Voazara roa i Torkestàna ka ao i Torkestàna Andrefana (mifanandrify amin' i Torkestàna rosiana taloha, izay mahafaoka ny tapany atsimon' i Kazakstàna, i Kirgizistàna, i Ozbekistàna, ary i Torkmenistàna) sy i Torkestàna Atsinanana .
Eo andrefan'ilay vohitra kely atao hoe Antamboho, fonenan'ny taranaka Zanamangarira iray no nanorenan'ny vazaha Fiantsonan-dalamby satria nisy sampanan-dàlana lehibe tao avaratra keliny: avy any Antananarivo , Antsirabe , Ambatotsipihina-Ankaratra , Vakinisisaony-Antsiriribe ka nomena anarana hoe Ambohimandroso.
Mbola afaka nandositra indray Rabehety sy ny havany akaiky, lasa nankany andrefana any Imamo, fa azo sambo-belona tao kosa Ramaromanompo sy Ravaonimerina anabaviny, izay nalahelo ny vadiny lasa nandositra; dia nalain' Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.
Niakatra teo an-tampon' Ambohipeno izy, nanopy maso ny manodidina ka talanjona nahita izato tany midadasika tsy taka-maso, nefa foana tsy misy olona, na miantsinanana hatrany amoron'ala, na mianatsimo hatrany Betsileo na miankandrefana hatrany ambodin'Ankaratra; dia nantsoiny ireo andriana mpitaritafika rehetra niaraka taminy ka hoy izy:
Io faritany nisy an' Andriampakatro sy ireo zanany io dia voafaritra tsara: ny reniranon' Ikelilalina no mamaritra azy avy ato andrefana ka mihaona amin'ny reniranon' Ihazolava avy ato avaratra; ny reniranon' Ionive kosa no eo antsinanana ary ny reniranon'i Maromoka no farany atsimo.
«.Nantsoina hifampiraharaha amin'i Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan'ny havan'ny mpanjaka dia ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina , mpanjakan' Ambohidratrimo, afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao vadin' Andriantomponimerina sy Razafinamboa.».
Andriambolamena dia nanoa mandrakariva an' Andrianamboatsimarofy sy Ramaromanompo satria iray fileovana aminy ary iray fianakaviana satria Reniamboa, vavimatoan' Andriambolamena dia vadiben-dRamaromanompo ary anabavin-dRaboabe Andrianjakapingarivo.
Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina dia ity andriandahy atao hoe Andriandambozozoro, izay mpanjaka andriantompombodivona tao Ivatobe, Androhibe, Ambohitrontsy, Malaza sy ny manodidina dia naka vady ny zanakavavin'Andriamasinavalona izay napetrany ho andriantompombodivona, masoivoham-panjakana foibe tao Ambohimahamanina.
Tamin'ny taona 1831, efa nanjaka Ranavalona I, dia nisy andian-tafika lehibe nentin-dRainiharo sy Rainimanonja nampandry tany tany atsimo atsinanana, Vangaindrano sy Ikongo; mbola voasoratra ho isan'ny miaramila nanafika tany koa Andriampakatro nifehy miaramila 100 lahy, na dia somary efa lehibe taona aza.
Raha tombanana fa tokony ho tany amin'ny fiantombohan'ny taonjato faha-19 tany ho any Andrianampoinimerina no nandeha nanafika tany Vakinankaratra sy Betsileo, dia azo heverina fa efa tovolahy afaka niady Andriampakatro; tokony ho teraka tamin'ny taona 1770 tany ho any izy.
Niakatra tao Anatirova-Antananarivo ary izy roalahy Andriampakatro, miaramila mpitari-tafika sy Andriamahandry, tompomenakely hilazalaza ny antony sy hangataka tso-drano amin-dRadama Rainy; faly tokoa ny Andriamanjaka ka nitso-drano nanao hoe:
Mpitoriteny mahay nanana ny paikadiny manokana i Tetzel ka nampiandraiketin'ny mpitondra fivavahana ambony tao Roma ny fanangonana ny volan'ny endolzansy izay natao hamatsiana ny fanamboarana indray ny bazilika Masindahy Piera ao Roma izay natomboka tamin'ny taona 1450.
Tamin'ny taona 1515 dia nanavao ny endolzansy natomboky ny papa Jolio II tamin'ny taona 1407 ny papa Leo X mba hahafahana mamita ny bazilika Masindahy Piera ao Roma ka raikitra ny fivarotana endolzansy niaraka tamin'i Albrecht von Brandenburg sy ny mpanana banky malaza atao hoe Jakob Fugger von der Lilie.
Io Tanin' i Israely io koa dia atsoin' ny Jiosy hoe "Tany nampanantenaina" mba hampahatsiahivana ny fampanantenana voalohany nataon' Andriamanitra tamin' i Abrahama sy i Isaaka ary i Jakôba nilazany ny hanomezany io tany io ho azy ireo sy ho lovan' ny taranak' izy ireo, araka ny voasoratra ao amin' ny Bokin' ny Genesisy .
Manantitra ny tokony handraisan' ny tsirairay anjara sy hankatoavana an' Andriamanitra ny boky eto, sady manantitra koa ny amin' ny fiainana ara-panahy ao anaty ary ny fahitana ny amin' ny tontolo feno fiadanana izay hiarahan' ny Jiosy sy ny Jentilisa hivavaka amin' Andriamanitra.
Ny Prôtô-Zakaria dia ampahany voalohany ao amin' ny Bokin' i Zakaria ao amin' ny Testamenta Taloha ao amin' ny Baiboly, izay manomboka amin' ny toko voalohany ka miafara amin' ny toko faha-8, sady heverina fa nosoratan' ny mpaminany Zakaria tenany tokoa.
I Babilôna tamin' izany fotoana izany dia ivon-toerana ara-pivavahana sy ara-kolontsaina fotsiny fa tsy fanjakana mahaleotana na tanàna lehibe; sahala amin' ny faritra sisa rehetra amin' i Mesôpôtamia dia notapahin' ny Empira Akadiana i Babilôna izay nanangona ireo vahoaka miteny akadiana sy someriana ka nametraka azy eo ambany fitsipika tokana.
Taorian' ny firodanan' ny Empira Akadiana, ny faritra atsimon' i Mesôpôtamia dia nanjakan' ny Gotiana nandritra ny taompolo vitsivitsy talohan' ny niakaran' ny dinastia fahatelon' i Ora, izay, ankoatry ny faritra avaratra amin' i Asiria, mahafaoka an' i Mesôpôtamia, isan' izany i Babilôna.
Sahala amin' i Asiria koa ny Fanjakana Babilôniana izay nitahiry ny fiteny akadiana soratana amin' ny soratra ara-panjakana ataony, na dia miteny semitika avaratra-andrefana aza ny Amôrita mpanorina azy ary na dia miteny amin' ny fiteny manirery aza ireo Kasita mpandimby azy ireo, izay tsy manam-piaviana mesôpôtamiana.
Nisahana anjara asa lehibe teo amin' ny kolontsaina babilôniana sy asiriana ny fomba amam-panao akadiana sy someriana, ary nitoetra ho ivo ara-kolontsaina matanjaka izany faritra izany, na dia tamin' ny vanimpotoana maharitra nisian' ny fanjakazakana nahazo azy avy ety ivelany.
Nandritra ny fotoana fohy taorian' i Hamoraby dia lasa fanjakana matanjaka i Babilônia tany amin' izany faritra izany, izay namorona empira tsy nahari-pisiana, nandimby ny Empira Akadiana voalohany sy ny dinastia fahatelo tao Ora ary ny Empira Asiriana Taloha.
Aorian'ny fahazoana ny Bilady no ahazoana ny Fianahana: Tsy manao tokom-boan-tsikidy intsony ny mpisikidy fa mijery marindrano ny tsanganam-boan-tsikidy efa misy rahateo ka ny lohan'ny Tale no lohany, ny lohan'ny Maly no tratrany, ny lohan'ny Fahatelo no vaniany ary ny lohan'ny Bilady no tongony.
I Joany na Jaona evanjelista, izany hoe ilay nanoratra evanjely na filazantsara, dia heverina ho ilay "mpianatra tian' i Jesoa indrindra", isan' ireo Apôstôly roa ambin' ny folo, tsy voatonona anarana ao amin'ny Evanjely araka an'i Joany na Filazantsara araka an'i Jaona izy amin'ny maha mpanoratra azy.
Io teôlôjia io dia miorim-paka amin' ny zavatra niainan' ny vahoaka hebreo notarihin' Andriamanitra hiampita ny Ranomasina Mena sy namakivaky tany efitra avy any amin' ny tany nahandevozana, i Egipta, ho any amin' ny "Tany nampanantenaina", dia ny tany Kanaana, araka ny Bokin' ny Eksôdôsy ao amin' ny Baiboly .
Ny hoe "teôlôjian' ny fanafahana" dia nampiasain' ny pretra peroviana Gustavo Gutiérrez nandritra ny kôngresy nataon' ny Consejo Episcopal Latinoamericano tao Medellín, tanàna any Kôlômbia, tamin' ny taona 1968, izay nivorian' ireo evekan' ny Eglizy katôlikan' i Amerika Latina sy Karaiba.
Ny tera-tsikidy, ao amin'ny sikidy malagasy, dia ireo tsanganan-tsikidy azo avy amin'ny fanakambanana na fampivadiana an-tsaina tsiroaroa ny tsanganan-tsikidy efa misy rahateo, ka ny akambana voalohany dia ireo atao hoe "renin-tsikidy" izay ahitana tsanganana valo.
Ny fiteny lôry na fiteny lory dia vondrom-piteny madinika ao atsimo-andrefana izay tetenin' ny vahoaka lôry sy ny vahoaka baktiary izay monina ao amin' ny faritany iranianan' i Lorestan, Ilam, Chahar Mahaal sy Bakhtiari, Kohkiluyeh ary Buyer Ahmad, sy ao amin' ny faritra sasany ao Khuzestan.
Ny fiteny korda na kordy dia fiteny iraniana andrefana, tenenin' ny vahoaka korda izay monina ao amin' ny faritra malalaka atao hoe Kordistàna, izay mizara amin' i Torkia afovoany sy atsinanana, ao avaratra-andrefan' i Iràna, ao Iràka atsimo ary ao Siria atsimo.
I Cyprien Ntaryamira dia mpanao pôlitika lasa filoham-pirenen’i Borondy nandritra ny roa volana, teraka tamin’ny 6 Marsa 1955 tao amin’ny havoanan’i Gitwe, kaomioninan’i Mubimbi, faritanin’i Bujumbura, ary maty nisy namono tamin’ny 6 Avrily 1994 tao Kigali reniovohitr’i Roanda.
ny vondrom-piteny helenika (ahitana ny fiteny mikeniana, ny fiteny arkadiana, ny fiteny kipriôta, ny fiteny pamfiliana, ny fiteny grika, ny fiteny iôniana, ny fiteny beôtiana, ny fiteny lesbiana, ny fiteny tesaliana, ny fiteny makedôniana taloha, ny fiteny dôriana, ny fiteny eleana, ny fiteny etôliana, ny fiteny lôkriana ary ny fiteny fôkidiana);
ny vondrom-piteny italika (ahitana ny fiteny latina, ny fiteny faliska, ny fiteny sarda, ny fiteny rômaniana, ny fiteny dalmatika, ny fiteny italiana, ny fiteny espaniôla, ny fiteny ladino, ny fiteny pôrtogey, ny fiteny frantsay, ny fiteny ôksitana, ny fiteny katalana, ny fiteny rômantsa, ny fiteny ladîna, ny fiteny friôlana, ny fiteny ôska, ny fiteny ômbriana, sns .
ny vondrom-piteny tôkariana (ahitana ireo fiteny maty telo, dia ny fiteny agneana sy ny fiteny kotseana ary ny fiteny kroraniana, notetenina tao amin' ny lemak' i Tarima tamin' ny taonarivo voalohany taor. J.K., ao atsimon' ny faritra mizakatenan'i Xinjiang any Sina);
ny vondrom-piteny keltika (ahitana ny fiteny gaoloà, ny fiteny lepontika, ny fiteny keltibera, ny fiteny galatiana, ny fiteny norika, ny ny fiteny ekôsey, ny fiteny irlandey, ny fiteny gaelga, ny fiteny galoà, ny fiteny kornika, nyfiteny bretôna, ny fiteny kambriana ary ny fiteny pikta);
Heverina ho fitenin' ny tompon-tany ao Azia Atsimo-Atsinanana sy any atsinanan' i India ireo fiteny ireo noho izy ireo mety efa tao talohan' ireo fiteny tai-kaday, fiteny aostrôneziana, fiteny sinô-tibetàna ary fiteny indo-eorôpeana izay nentin' ny mpiavy taty aoriana.
ny sampam-piteny tibetika (fiteny tibetàna afovoany, ny fiteny tibetàna amdo, ny fiteny tibetàna kama, ireo fiteny jongka-koka, ireo fiteny ladaki-balty, ireo fiteny laholi-spity, ny fiteny kirong-kagata, ny fiteny serpa-jirela, ary fiteny maro hafa koa);
Ny fiteny hamitô-semitika, izay atao hoe koa fiteny afrô-aziatika, dia fianakaviam-piteny tenenina indrindra ao Afrika Avaratra, ao amin'ny Tandrok'i Afrika, ao Atsinanana Afovoany, ao amin' ny faritr' i Sahara ary ao amin' ny ampahany amin' ny faritr' i Sahely.
ny fiteny torkika (tenenina any Eorôpa Atsinanana ka hatrany andrefan' i Sina sy avy any Kiprosy hatrany Siberia, misy fiteny miisa manodidina ny 30, ahitana ny fiteny azery, fiteny baskira, fiteny kazàka, fiteny kirgizy, fiteny oigora, fiteny ozbeka, fiteny tatara, fiteny torka, fiteny torkmena);
ny vondrom-piteny dravidiana atsimo (fiteny telogo, fiteny gondy, fiteny kônda, fiteny manda, fiteny koy, fiteny kovy, fiteny naiky, fiteny kôia, fiteny pengô, fiteny tolo, fiteny kôraga, fiteny belary, fiteny kanada, fiteny modo kôraga, fiteny badaga, fiteny kôdago, fiteny tôda, fiteny kôta, fiteny modova, fiteny manàna, fiteny tamoly, fiteny malaialama, fiteny irola).
Ireto ny sampan' ny fianakaviam-piteny aostrôaziatika: ireo fiteny monda, ireo fiteny kasika, ireo fiteny palaongika, ireo fiteny kmoika, ireo fiteny pakanika, ireo fiteny vietnamita, ireo fiteny katoika, ireo fiteny banarika, ireo fiteny kamboiana, ireo fiteny pearika, ireo fiteny nikôbarey, ireo fiteny asly ary ireo fiteny môna.