polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Ny Sabata dia ilay andro fitsaharana na fialan-tsasatra sy hanaovana fanompoam-pivavahana isan-kerinandro ao amin' ny fivavahana abrahamika izay mandray ny Testamenta Taloha na ny Tôrah , izany fotoana izany dia manomboka amin' ny Zoma amin' ny filentehan' ny masoandro hatramin' ny Asabotsy amin' ny filentehan' ny masoandro.
Marina fa ny misterin’ ny fanavotana sy ny famonjena nataon’ Andriamanitra ary ny fiainana omeny izay mino Azy ho an’ ny olombelona no torîna hatraiza hatraiza, kanefa mitàna anjara toerana lehibe amin’ ny asa fampielezana ny finoana ny fiheveran-ko zavatra ireo zava-misy sy ny toe-piainan’ ny olona eo amin’ ny faritra ampidirana ny Evanjely.
Na dia samy irahina hitory ny Evanjely aza ny mpianatr’ i Kristy ka samy mandeha eran’ izao tontolo izao ho iraka mpitory Vaovao Mahafaly, mitondra hafatra iray: i Jesoa Kristy sy ny famonjena, dia mety hiova arakaraky ny fotoana sy ny faritra, ny kolontsaina ary ny karazan’ olona vantanina ny fomba fampitàna ny Evanjely.
Ny Diôsezin' Ambositra dia iray amin' ireo diôsezy roa amby roapolo ao amin' ny Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina eto Madagasikara, sady iray amin' ireo diôsezy efatra ao amin' ny Arsidiôsezin' i Fianarantsoa.
Ny Droza dia mihevitra fa tsy fehezin' ny fitsipika sasany ao amin' ny sharia izy ireo, ka isan' izany ny fitsipika momba ny fombafomba mipoitra avy amin' izany, nefa manana ny azy manokana izy ireo izay misy tsy fitoviany amin' ny an' ny fivavahana hafa toy ny kristianisma sy ny finoana silamo.
Izany vavaka izany dia atao mba homba sy hiaro ilay olona Andriamanitra, ohatra amin' izany ny vavaka alohan' ny hatory izay atao mba hiarovan' Andriamanitra amin' ny fahafatesana, amin' ny nofy ratsy, amin' ny demony sy amin' ny zavatra rehetra mety handoza na hampijaly.
Ohatra, ny Soràta 2:28 manao hoe: "Ahoana no ahafanareo mandà an' i Allah nefa Izy no nanome anareo ny aina, raha tsy nanana izany ianareo? Dia hahafaty anareo Izy; dia hemelona anareo indray Izy ary farany dia Aminy no hiverenanareo".
Tamin'ny Desambra 1959, Bassett dia nividy trano 3.6-hektara ary tamin'ny 1963 dia namindra ny Telegram ho amin'ny trano vaovao eo amin'io toerana io avy amin'ny tranokala Bay sy Melinda Street izay namokarana ny taratasy nanomboka tamin'ny 1899.
Andraikitry ny loham-pianakaviana zokiolona ny miantso ny razana sy miresaka amin' izy ireo, mangataka ny fiarovany na ny famelan-keloka avy aminy, ary manome antoka fa hampahafantarina tsara azy ireo ny zava-mitranga eo amin' ny fiainana – satria isaky ny misy antony tokony hahagaga ny razana dia te hanontany izy ireo, ka hiteraka korontana ho an' ny velona izany.
Ny maha-izy azy dia mifanaraka amin' ny zava-misy manodidina ary azo amin' ny alalan' ny fanao, miseho ao amin' ny fahaiza-manao nianarana toy ny fanjonoana na ny lomano sy ny kitro maniry amin' ny tanana vokatr' izany, fa tsy amin' ny ra, na fototarazo, na volon-koditra.
Ho setrin' izany, maro ny Vezo no lasa manjono an-jatony kilaometatra an-dranomasina, mandany enim-bolana ka hatramin' ny sivy volana isan-taona ao amin' ny rano misamboaravoara sy mampidi-doza mba hitady antsantsa sy zanga, izay samy be mpitady any amin' ny tsenan' ny hazan-dranomasina any Azia.
Mandritra ny androm-piainany, ny Vezo dia mety hotratran' ny hanimboky, izay mahatonga ny lehilahy hivozihi-kibo toy ny vehivevy bevohoka, vokatry ny sakafo nohanina avy amin' ny vehivavy havana nahazo tangy tamin' ny fanaovana firaisana ara-nofo amin' ny olona tsy vadiny.
Izy ilay nandresy lahatra ireo rahalahiny hivarotra an' i Josefa tamin' ny Ismaelita mpividy olona fa tsy hamono azy ; izy no niantoka ny hampodiana an' i Benjamina faralahy eo amin-drainy mba hahafahana mitondra azy any Egipta araka ny sitrapon' ilay manam-pahefana egiptiana .
Taty aoriana, nandritra ny fahababoana tany Babilôna, dia isan' ny fokon' i Jodà ny mpitarika voatendrin' ny mpanjaka babilôniana hitondra ny vahoaka jiosy, torak' izany koa rehefa tapitra ny fahababoana ka isan' izany i Zerobabela , i Seltiela ary i Nehemia .
Tamin' ny taona 2010 dia nahatratra ny 56 %n' ny mponina kôngôley ny mpiteny frantsay, ka ny 78 %n' izany dia mihoatra ny 10 taona, izany no maha laharana faharoa ny Repoblikan’ i Kôngô manerana an' i Afrika aorian' i Gabôna, raha ny isan-jato no heverina.
Ny fiteny frantsay no fiteny ôfisialin’ ny Repoblikan’ i Kôngô nefa ny mponina tsirairay ao dia miteny amin’ ny fitenin’ ny vondrona misy azy, nefa amin’ ny ankapobeny dia io no fiteny ifaneraserana ao amin’ ny faritra misy azy amin’ ny sehatry ny varotra sy ny hafa.
Ny Kiorda dia vahoaka miteny indô-eorôpeana, anisan' ny vahoaka iraniana, izay ny ankabeazany Miozolmàna sonita izay miisa eo anelanelan' ny 30 tapitrisa sy 40 tapitrisa, monina indrindra ao Torkia sy ao Iràna sy ao Iràka ary ao Siria.
Na dia tsy voasoratra ao amin' ny Testamenta Vaovao aza ny nahatongavan' ny apostoly Piera tao Rôma amin' ny maha lohan' ny Fiangonana kristiana azy , na ny nahafatesany martira tao, dia manambara ny Katôlika, araka ny lovantsofina, fa ao afovoan' io bazilika io no misy ny fasan' i Md Piera.
Eo amin' ny toerana nahatongavan' ireo mpanao fivahiniana masina voalohany hanao fanompoam-pivavahana amin' i Md Piera no nanorenana azy araka ny sitrapon' i Konstantino I, eo amin' ny nisy ny toeram-pilalaovana naorin' i Kaligola sy i Nerô.
Filoha izy tamin' ny 27 Aogositra 1930 hatramin' ny 1 Marsa 1930, amin' ny maha fiohan' ny Junta azy taorian' ny fionganan' i Augusto Leguía, avy eo amin 'ny maha lehiben' ny governemanta azy teo am-pitarihana ny antokony, dia ny Unión Revolucionaria, izay nivoy ny firehan-kevitra fasista, izay nokasainy hata antoko tokana.
Sahala amin'ny fiteny tigrinia dia heverina ho fiteny velona mifandray akaiky amin'ny fiteny gezy (izay mbola ampiasaina ho fiteny litorjika ao amin'ny Fiangonana Teoahedo Ortodoksa Etiopiana sy ny Fiangonana Teoahedo Ortodoksa Eritreana) ny fiteny tigrea.
Ny Tigrea dia hita indrindra any amin'ny faritra andrefana ao Eritrea, na dia isy aminy ny monina any amin'ny tany avo any avaratr'i Eritrea sy any amin'ny sisintany itambarany sy i Sodàna, sy any amin'ny morontsiraka eritreanan'ny Ranomasina Mena ao Zula.
Ny mpikambana tao amin' ity Fiangonan' i Jerosalema ity dia Jiosy mbola nanaja ny lalàn' i Mosesy, izay atsoina hoe Nazôreana indraindray, nefa tsy fantatra marina ny momba azy noho izy ireo nihataka ny tontolo namokatra ny Testamenta Vaovao.
Ny fiainana andavanandron' izany fiangonana jiosy izany dia maneho olona tso-piainana izay niara-niaina sy niombom-pananana ka niara nizara mofo tamin' ny famamakiana izany sady niara-nivavaka, izay nanao asa fanasitranana nampalaza azy ireo, araka an' i Flavio Jôsefa.
Ny fiteny armeniana andrefana no fiteny ampiasaina any faritra andrefana amin' i Armenia sy any amin' ny zanaka am-pielezana armeniana indrindraindrindra hatramin' ny nisian' ny fandripahana ny Armeniana, afa-tsy ao amin' ny vondrom-piarahamonina armeniana any Iràna sy any Rosia.
Ny fiteny armeniana atsinanana sy ny armeniana andrefana dia mazàna dia ifankahazoan' ireo mpampiasa azy nahita fianarana na mahay mamaky teny sy manoratra, raha toa kosa ireo mpampiasa tsy mahay mamaky teny sy manoratra na tsy tena mahay mamaky teny sy manoratra dia sahirana amin' ny fahazoana ilay karazana fiteny armeniana hafa.
Ireo mpanjaka kosa rehefa miamboho dia atao hoe "ny masina" no iantsoana ny taolambalony ary ny tendrombohitra anafenana ireny taolambalon'ny mpanjaka ireny no atao hoe "tendrombohitra 12 masina", ary ilay trano kely eo ambonin'ny fasan'ny mpanjaka merina no atao hoe "trano masina" .
Naka vady sy niteraka tamin'ny olombelona io zanak'andriamanitra io ka tamin'io fiterahana io dia nifindra tamin'ireo taranany ny hasiny ary ireo taranany ireo dia nohajain'ny olombelona fatratra sy notompoiny ary noandrianiny satria manan-kasina, dia ireo taranaka ireo no loharanon'andriana voalohany.
Ireo mpanjaka maro nifandimby aza dia nanome lanja io hasina io tamin'ny anarany toy ny hoe Ramasimparihy, Andriamasinavalona.Toy izany koa, ny zavatra heverina fa masina dia tsy mety raha tsy landy no atafy na amatorana azy ka izany no mahatonga ireo andriana merina hitafy landy ary ny vakan-tsampy dia atohy amin'ny kofehy landy.
Ambohidrabiby, iray amin'ireo tendrombohitra 12 masina eto Imerina, ohatra, dia "Hasin'imerina" no anaram-boninahiny satria hono mipetraka amin'Ambohidrabiby, eo amin'ny alahamadintaniny, amin'ilay tanàna atao hoe Fonohasina ny hasin'ny fanjakan'andriana merina.
Isan' izany ny ao amin' ny Evanjelin' i Matio , ny ao amin' ny Evanjelin' i Lioka , ny ao amin' ny Evanjelin' i Joany , ny ao amin' ny Asan' ny Apôstôly , ny ao amin' ny Epistily faharoa ho an' ny Kôrintiana , ary ny Epistily ho an' ny Rômana .
Ao amin' ny Fanekem-pinoana apôstôlika (izay tsy ampiasain' ireo Fiangonana tatsinanana, isan' izany ny Ôrtôdôksa) dia tsy ahitana afa-tsy ny hoe "Mino ny Fanahy Masina aho", ka tsy ahafantarana na persôna na Andriamanitra ny Fanahy Masina.
Ny fomba fijery ny amin' ny Fanahy Masina, izay tomponandraikitra tamin' ny fitorontoronana tao amin' i Maria araka ny Vaovao Mahafaly sinôptika, dia tsy mitovy amin' ny an' ny Evanjelin' ny Hebreo izay boky apôkrifa neken' ny Nazôreana na Nazarena izay ahitana ny filazan' i Jesoa fa reniny ny Fanahy Masina, izany hoe vavy.
Tsy eken' ny Fiangonana Tatsinanana (anisan' izany ny Fiangonana ôrtôdôksa sy ny Fiangonana armeniana) anefa ny nampitsofohan' ny Fiangonana Tandrefana ilay hevitra hoe "nivoaka tamin' ny Zanaka koa ny Fanahy Masina", izay nomena ny anarana latina hoe Filioque .
Ny Fanekem-pinoana nikeana na niseana dia nisy tovana natao taty aoriana ka nampidirin' ny Fiangonana Tandrefana miteny latina ny teny hoe "sy tamin' ny Zanaka" izay nanova ny tokony hinoana momba ny fifandraisan' ny Fanahy Masina sy ny Zanaka ka lasa mivoaka avy amin' ny Ray sy ny Zanaka ny Fanahy Masina.
Anisan' izany ny ao amin' ny Bokin' ny Genesisy , ny ao amin' ny Bokin' ny Salamo : 13; 98 : 1), ny ao amin' ny Bokin' i Jeremia , ny ao amin' ny Boky faharoan' i Samoela , ny ao amin' ny Bokin' i Isaia , ary ny ao amin' ny Bokin' i Jôela .
"2 Ary nisy feo tonga tampoka avy tany an-danitra, toy ny rivotra mahery mifofofofo, ka nanenika ilay trano niangonany. 3 Ary nisy lela maro mitarehin' afo niseho taminy, izay nizarazara; ary nipetraka tamin' izy rehetra isan-olona izany. 4 Ary samy feno ny Fanahy Masina izy rehetra, ka dia niteny tamin' ny fiteny maro samy hafa, araka ny nampitenenan' ny Fanahy Masina azy."
Voarakitra ao amin' ny fiekem-pinoana apôstôlika izay tokony hinoana momba ny Fanahy Masina, araka izao: "Mino ny Fanahy Masina aho, ny Fiangonana Masina manerana izao tontolo izao, ny fiombonan' ny olona masina, ny famelan-keloka, ny fitsanganan' ny tena amin' ny maty ary ny fiainana mandrakizay." .
"7 Fa Izaho milaza ny marina aminareo; mahatsara anareo ny fialàko; fa raha tsy hiala Aho, dia tsy ho avy aminareo ny Mpananatra; fa raha handeha Aho, dia hirahiko hoy aminareo Izy. 8 Fa Izaho milaza ny marina aminareo; mahatsara anareo ny fialàko; fa raha tsy hiala Aho, dia tsy ho avy aminareo ny Mpananatra; fa raha handeha Aho, dia hirahiko hoy aminareo Izy."
"32 Ary nilaza marina Joany nanao hoe: Efa hitako ny Fanahy Masina nidina avy any an-danitra toy ny voromailala, ka nitoetra teo amboniny. 33 Ary izaho tsy nahalala azy, fa izay naniraka ahy hanao batemy amin' ny rano no nilaza tamiko hoe: Izay hitanao hidinan' ny Fanahy Masina sy hitoerany eo amboniny no ilay manao batemy amin' ny Fanahy Masina."
"10 Fa ireo kosa dia niodina ka nanome alahelo ny Fanahy Masiny ; dia tonga fahavalony Izy ka niady taminy. Ary ny olony dia nahatsiaro ny andro taloha ela, dia ny tamin' i Mosesy. 11 Aiza Ilay nitondra azy mbamin' ny mpiandry ondriny niakatra avy tamin' ny ranomasina? Aiza Ilay nametraka ny Fanahy Masiny tao aminy, ." .
"16 Ary izaho kosa hangataka amin' ny Ray, ka homeny Mpanafaka alahelo hafa hianareo, mba hitoetra ao aminareo mandrakizay, 17 dia ny Fanahin' ny fahamarinana, izay tsy azon' izao tontolo izao raisina, satria tsy hitany ka tsy fantany, fa hianareo no hahafantatra azy, satria hitoetra ao aminareo sy ao anatinareo izy."
"34 Ary hoy Maria tamin' ilay anjely: Hanao ahoana re no hahatanteraka izany, fa tsy mahalala lahy aho? 35 Ary ilay anjely namaly ka nanao taminy hoe: Ny Fanahy Masina ho tonga ao aminao, ary hisy herin' ny Avo Indrindra hanaloka anao; koa ny Masina Izay hateraka dia hatao hoe Zanak' Andriamanitra."
"28 Sitraky ny Fanahy Masina sy izahay ny tsy hampitondra entana anareo, afa-tsy izao zavatra tsy maintsy tandremana izao: 29 dia ny hifadianareo ny hena natolotra tamin' ny sampy, sy ny rà, ary ny biby nokendaina, mbamin' ny fijangajangana; soa ho anareo ny mifady an' izany. Veloma."
Niteraka ny tsy fitiavan' ny Zôrôastriana izany fielezan' ny manikeisma haingana izany ka rehefa tafakatra teo amin' ny fitondrana an' i Persia i Bahram tamin' ny taona 273 dia niampanga an' i Manỳ ho mpanao fampianaran-diso izy ireo ka nandresy lahatra ny mpanjaka hanagadra azy.
Ireo Alahady tsy isaina aorian’ ny Epifania dia afindra ao amin’ ny fotoana aorian’ ny Pantekôty ary ankalazaina eo anelanelan’ ny Alahady faha-23 sy ny Alahady farany aorian’ ny Pantekôty araka ny filaharana tondroina ao amin’ ny Codex Rubricarum N18, izay tsy misy andro avela amin’ ny taona.
Talohan’ ny fanavaozana natao tamin’ ny taona 1960 dia tokony ho nankalazaina amin’ ny Asabotsy mialoha ny Alahadin’ ny Fitopolo andro ny Alahady avela, na, raha misy ny Alahady faha-23 aorian’ ny Pantekôty, amin' ny Asabotsy mialoha ny Alahady farany aorian’ ny Pantekôty.
Izany dia fotoana tetezamita ao amin’ ny ampahany voalohany manomboka amin’ ny fizaràn-taona per annum hatramin’ ny fizaràn-taon’ ny Karemy sady fiomanana amin’ ny fifadian-kanina sy amin’ ny fieken-keloka sy fibebahana izay manomboka amin’ ny Alarobian’ ny Lavenona.
Na dia mitovy ny fanatanterahana ny ankamaroan’ ny Opus Dei mandritra ny fizaràn-taona per annum, dia misy fomba fanao sasany momba ny Karemy izay arahina, isan’ izany ny fanafoanana ny Aleloia, ary ny fanoloana ny Aleloian’ ny sorona masina amin’ ny Tractus sy ny Gloria dia tsy atao intsony.
Nihamaty ny fomba fanao izay manapitra ny Noely amin’ ny fetin’ ny Fahazavana, afa-tsy ao amin’ ny faritra miteny espaniôla eto amin’ izao tontolo izao izay mbola manome lanja ny Fetin’ ny Fahazavana sady fiafarana tsy ôfisialin’ ny fizaràn-taon’ ny Noely.
Araka ny fanao tranainy dia tandremana amin’ ny alalan' ny fifadian-kanina izany, ary mampifantoka amin’ ny fiomanana amin’ ny fiavian’ i Kristy, tsy ny fiaviany tamin’ ny fahazazany izay ankalazaina amin' ny Noely ihany, fa koa ny fiaviany amin’ ny andro farany , izay mahatonga ny Fiaviana ho "fotoan’ ny fiandrasana am-pinoana sy an-kafaliana".
Talohan’ ny taona 1970, ny herinandro roa mialoha ny Paka dia mamorona ny fizaràn-taon’ ny Fiaretana, izay zana-pizaràn-taona ao amin’ ny Karemy , manomboka amin’ ny Litorjia marain’ ny Alarobian’ ny Lavenona ary mifarana alohan’ ny lamesan’ ny Harivan’ ny Paka.
Ao amin’ ireo lemesa Alahady sy "andro hafa" (nefa tsy amin’ ny fety ankalazaina amin’ ny voalohany amin’ ireo herinandro roa ireo), ny Gloria Patri dia tsy atao ao amin’ ny Antifônia Fidirana sy amin’ ny Lavabo, toy izany koa ny repons amin’ ny Officium Divinum.
Amin’ ny ankapobeny, ny fizaràn-taona litorjika ao amin’ ny fiangona katôlika, izay môdelin' ny tetindro litorjikan' ny fiangonana kristiana tandrefana, dia ny Fiaviana, ny Noely, ny vanimpotoana tsotra , ny Karemy, ny vanimpotoan’ ny Paka ary ny vanimpotoana tsotra .
Ny Triduum dia manomboka amin’ ny takariva alohan’ ny Zoma Masina amin’ ny alalan’ ny lamesan’ ny Sakafo farany, izay ankalazaina miaraka amin’ ny fitafiana fotsy sady ahitana matetika fombam-pivavahana anasana tongotra amin’ ny fotoam-pivavahana.
Ny fari-potoan’ ny Noely dia mitohy hatramin’ ny fetin’ ny batemin’ i Jesoa Zazakely, izay ankalazaina amin’ ny endrika ahalalana azy amin’ izao fotoana izao, amin’ ny Alahady aorian’ ny 6 Janoary na ny Alatsinainy manaraka raha an’ ny Epifania io Alahady io.
Sahala amin’ ny Fiaviana, amin’ ny endriky ny fombam-pivavahana talohan’ ny taona 1970, ny diakra sy ny sodiakra dia tsy mitondra ny akanjo dalmatika mahazatra sy ny akanjobeny ao amin’ ny lamesan’ ny fizaràn-taona mandritra ny Karemy; raha tokony ho izany dia mitondra akanjobe misy foriporitra izy ireo, araka ny fanao taloha.
Ny Gloria in Excelsis Deo sy ny Te Deum dia tsy ampiasaina ao amin’ ny lamesa sy ny litorjian’ ny ora, afa-tsy amin’ ny andro manetriketrika sy amin' ny fety, ary ny famakiana ny Aleloia sy ny andalana mialoha izany amin’ ny ankapobeny dia soloana fiderana hafa.
Ny lehibe indrindra amin' ireo vondrom-bahoaka banto dia ahitana mponina an-ketsiny, ohatra ny Sôna ao Zimbaboe , ny Zolo ao Afrika Atsimo , ny Loba ao amin' ny Repoblika Demôkratikan' i Kôngô , ny Sokona ao Tanzania , ary ny Kikoio ao Kenia .
Ny fampianaran-diso na finoan-diso na herezia na heresia, raha ara-tantara, dia fampianaram-pinoana izay heverin' ireo ao amin' ny fivavahana arahin' ny maro anisa, na ao amin' ny fivavahana ôfisialy, fa mifanohitra amin' ny fampianarana marina tena izy .
Nampiasaina indrindra ny teny hoe heresia tamin' ny tantaran' ny fivavahana kristiana hanoherana ireo manao foto-pampianarana na tenim-pinoana momba an' i Kristy sy ny Trinite na lohahevitra hafa tsy mifanaraka amin' izay tapaka amin' ny kônsily, indrindra ny tamin' ireo kônsily ekiomenika.
, izay nitarika ny mazdeisma ho any amin' ny fivavahana amin' ny andriamanitra tokana ; i Ahora Mazda amin' izany dia naseho hodidinin-javatra ara-panahy maro, ka iray amin' izy ireo Mitra , izay tsy fahita matetika intsony tao amin' ny bokim-pivavahana.
Nandritra ny taonjato faha-6 dia nanao matetika izay hifehezany an’ i Bizantioma ny Ateniana ka tamin’ ny taona 409 vao azon’ ny mpitari-tafika ateniana Alkibiadesy izy, nefa efa-taona taty aoriana dia noroahin’ ny Spartiata notarihin’ ny mpitari-tafika Lisandrôsy ny Ateniana.
I Bizantioma na Bizantiona na Bizansa na Bizantio dia tanàna grika tamin' ny Andro Taloha tao Traka, teo amin' ny moron' i Bôsfôrôsy amin' ny ilany ao Eorôpa, ao amin' ny misy an' i Istanbul ankehitriny, izay niandoha tamin' ny fanorenam-ponenan' ny mpila ravinahitra grika tamin' ny taona 660 tal.
Ny kristianisma liberaly hatramin' ny nisiany dia nandray ny fomba fiasa amin' ny sehatry ny fikarohana ara-tsiansa tamin' ny Taonjaton' ny Fahazavana, izay nampiditra ny fanaporofoana amin' ny alalan' ny fanandramana sady mampiasa ny sain' olombelona ho fototry ny fivoasana ny Baiboly sy ny fiainana sy ny finoana ary ny teôlôjia.
Ny teôlôjia liberaly dia ao amin' ny firehana teôlôjika nisy an' i Friedrich Schleiermacher sy i Adolph von Harnack ary indrindra tamin' ny fiovam-penitra amin' ny fitsikeran-dahatsoratra tamin' ny taonjato faha-19, izay nahitana an' i Albrecht Ritschl sy i Ernst Troeltsch izay nitondra fanavaozana teo amin' ny fivoasana ny Baiboly.
Amin'ny maha hazom-panandratana azy dia saika amin'ny toerana, andaniny, hanaovana vavaka amin'ny zanahary sy ny razana no ahitana azy mba hisandratra amin'ny zanahary sy ny razana ny vavaka izay atao, ankilany, amin'ny vohitra misy andriana, mba hisandratra hatrany ny taranak'ireny andriana ireny.
Araka ny lovantsofina dia nipoitra avy amin' ny mponina amorotsiraka ao amin' ny faritra atao ankehitriny hoe Banjarmasin ny Maaniany; nilaozan' izy ireo io faritra io tamin' ny taonjato faha-15 na faha-16 rehefa nanjakan' ny fiteny maley sy ny fivavahana silamo.
Izany fisian' ny Maaniany tany amorontsiraka izany dia hamafisin' ny fitenin' izy ireo izay mpihavana akaiky amin' ny fiteny aty Madagasikara, araka ny fampitahana ny fiteny maaniany amin' ny fiteny malagasy merina (mifandray ny 50 hatramin' ny 54 %n' ny voambolan' ireo fiteny roa ireo).
Ny vahaolana noraiketina tao amin’ ny lalàm-panorenana voalohany, izay manaraka ny rafitra federaly , dia nanambatra ireo fanjakà-mpanjaka efatra teo aloha, nefa nihazona ny lanjany manokana i Boganda ka hita izany ao amin’ ny anaran’ ny fanjakana vaovao, dia i Oganda tanin’ ny Baganda .
Nanendry an' i Yusufu Lule ho filoham-pirenena mpisolo toerana vonjimaka manomboka amin' ny 13 Avrily 1979 ny Uganda National Liberation Front , nefa nesorina indray izy tamin' ny 20 Jona 1979 satria nolazaina fa mpanao didy jadona sy tsy nahay namerina ny filaminana.
Ny tantaran' i Oganda dia voamariky ny fisian' ny fanjakana efatra tany aloha, ny fahatongavan' ny Eorôpeana, ny fanjanahan-tany britanika, ny fahaleovan-tena, ny fanoganam-panjakana, ny fifampitsabahana amin' ny raharahan' ny firenena mpifanolo-bodirindrina, ary ny fahasarotana amin' ny fizorana mankany amin' ny demôkrasia.
Nihozongozona ny fitondran’ i Milton Obote vokatry ny fanoheran’ ny Boganda, izay voatohintohina tombontsoa noho ny nanaovan’ i Milton Obote ho fananam-pirenena ny raharaham-barotra, sy vokatry ny fitontonganan’ ny toekarena ary ny fiampangana azy ho mpanao kolikoly.
Lalana isan-karazany no nomban’ ireo tafika efatry ny saranga ambony (izay notarihin’ i Godefroy de Bouillon, Bohémond I, ny kômten’ i Toulouse atao hoe Raymond de Saint-Gilles sy ny solontenan’ ny papa, Adhémar de Monteil) izay tonga tany Kônstantinôpôlisy teo anelanelan’ ny volana Novambra 1096 sy Mey 1997.
Nanomboka tamin’ ny 27 Novambra 1095 ny kroazada, tamin’ ny toriteny nataon’ ny papa Orbano II teo anatrehan’ ny mpivory nandritra ny kônsily tao Clermont , izay nanainga ny mpandray anjara mba hamonjy ny Kristiana any Atsinanana sy hanafaka ireo tanàna sy toerana masina.
Ny kroazada voalohany dia fanafihana miaramila nataon' ny Kristiana tamin' ny taona 1095 hatramin' ny 1099, taorian' ny fandavan' ny Tiorka seljokida tamin' ny taona 1078 ny hamela malalaka ny fandalovan' ny Kristiana mpanao fivahiniana masina ho any Jerosalema.
Na dia manan-karena amin’ ny solitany an-dranomasina sy ny tanjaky ny seranan-tsambo izay ahafahany manala ny fitokana-monin’ ny Repoblikan’ i Afrika Afovoany sy i Tsady ary i Gabôna aza ny Repoblikan’ i Kôngô, ny toekaren’ ity firenena ity dia mbola mila fanarenana lehibe taorian’ ny taona maro nitantanan’ ny fanjakana ny toekarena sy nisian’ ny ady an-trano.
Rehefa nihanalemy ny fitondran' i Seleokôsy II tao Siria dia nanararaotra nanorina ny fahefany i Arsàka, mpanjaka partiana, izay lohan' ny faritra avaratr' i Iràna, atao hoe Parnes, izay isan' ny foko nanjakan' ny Seleokida, Nahazo fahaleovantena ny fokon' i Arsàka teo an-tenantenan' ny taonjato faha-3 tal.
Niverina indray ny fanjakan' ireo Seleokida tamin' i Parnes tamin' ny nandraisan' i Antiôkôsy III ny fitondrana, ka tsy azon' ny Arsakida ny fahaleovantenany raha tsy tamin' ny faharesen' ny Siria tamin' ny ady nifanaovany tamin' ny Rômana tao Magnesia tamin' ny taona 190 tal.
Nisy ny ady an-trano vokatry ny tsy fifanarahana ny amin' ny fifandimbiasana hanjaka, ka nohararaotin' ny emperora rômana Traiano izany ka nataony ny fampandrian-tany tao Armenia sy Mesôpôtamia ary Asiria tamin' ny taona 114 hatramin' ny 117 taor.
Ny Asorotà na Asorotany, araka ny fanaovana sikidy malagasy, dia ny tsanganan-tsikidy fahatelo ambin'ny folo, isan'ireo tsanganan-tsikidy valo atao hoe tera-tsikidy, izay apetraka any amin'ny fàfana faharoa eo ambanin'ireo atao hoe renin-tsikidy, vokatry ny fampifanampiana ny soratry ny Fahatelo sy ny an'ny Bilady.
Nohelohiny ny fampianaran' i Nestôriôsy, patriarkan' i Kônstantinôpôlisy izay nampianatra (mba tsy hampifangaroana ny olona atao hoe Jesoa sy ny Logos izay an' Andriamanitra) fa i Maria Virjiny dia tsy niteraka afa-tsy olombelona izay manana fifamatorana tsy azo foanana amin' ny Lôgôsin' Andriamanitra.
Ny disadisa teo amin' i Roanda sy i Frantsa hatramin' ny nisian' ny fandripahana tamin' ny taona 1994 sy ny fiverenan' ny Totsy maro avy any Oganda miteny anglisy sy soahily ary ny fiarahan' i Roanda amin' i Etazonia dia nanosika ny fitondram-panjakana hanao ny fiteny anglisy ho fitenim-pirenena nanomboka tamin' ny taona 2003.
Rehefa tonga ny Repoblika fahatelo dia naverina ho teny enti-mampianatra indray ny teny frantsay nefa tsy ampy hahafehezan' ny mpianatra malagasy ny teny frantsay izany noho ny ankamaroan' ny mpampianatra izay tsy mahafehy rahateo an' ilay fiteny mandraka ankehitriny.