polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Ny kaominina eto Madagasikara no vondrom-paritra itsinjaram-pahefana fototra natsangana tamin' ny fiandohan' ny Repoblika Fahatelo teto araka ny Lalàmpanorenana tamin' ny 18 Septambra 1992 izay mbola nohamafisin' ny Lalàmpanorenana tamin' ny taona 2010.
Mizara faritra ara-jeôgrafia telo ny tanin’ i Namibia, dia ny tany efitr’ i Namib izay manaraka ny morontsiraky ny Ranomasimbe Atlantika, ny lembalemba afovoany izay manana haavo 1 000 m sy 2 000 m, ary ny tany efitr’ i Kalahari ao amin' ny sisin-tany atsinanana.
Anaty foana, ny hafaingan'ny taratra elektrômanetika, ny hazavana hitann'y maso indrindra indrindra dia 299 792 458 Segondra Io hafaingana io, antsoina koa hoe hafaingan'ny hazavana soratrana c , dia anisan'ny fototry ny tsimiova amin'ny taranja ny fizika.
Nisy 'Taratasy Fanazavana' niaraka tamin' ilay fifanekena izay manazava lalindalina kokoa ilay fifanekena, kanefa tsy natolotra tany amin' ny Antenimieram-pirenena Frantsay ilay taratasy talohan' ny fanasoniavana ary ny fankasitrahan' i Madagasikara azy.
Mahasoa ireto teny voafaritra ireto rehefa mandinika ny fambolena satria raha misy teknika fambelona mandaitra amin’ny toetany ankiray, dia tokony handaitra amin’ny toerana hafa misy ity toetany mitovitovy ity, na dia mifanohitra amin’ny lafiny ara-giloby aza ireto toerana ireto.
Nanomboka tamin’ ny taonjato faha-18 ny tantaran’ ny "Fanjakana Mitambatr’ i Britaina Lehibe", tamin’ ny nanakaikezan’ i Angletera (izay efa nikambana tamin’ i Valesa tamin’ ny taonjato faha-16) an’ i Ekôsy tamin’ ny alalan’ ilay Act of Union tamin’ ny taona 1707.
Tamin’ ny fotoana niforonan’ i India Britanika anefa dia voatery niatrika ady nifanandrenany tamin' ireo mpitaky ny fahaleovan-tena amerikana tamin’ ny taona 1776 hatramin’ ny 1783 ny Fanjakana Mitambatra: lasa nahazo fahaleovn-tena ny zanatany britanika miisa telo ambin’ ny folo ka niteraka an’ i Etazonia.
Teo anelanelan’ ny fiafaràn’ ny taonjato faha-18 sy ny fiandohan’ ny taonjato faha-19 dia teraka sy nandroso tao amin’ ny Fanjakana Mitambatra ny fiovam-penitry ny taozava-baventy, indrindra tamin' ny andron' ny mpanjakavavy Victoria, teo anelanelan’ ny taona 1837 sy 1901.
Nandalo tao amin' ny faritra misy an' i Môzambika ankehitriny i Vasco da Gama tamin' ny taona 1498, fandalovana azo vakiana ao amin' ny tononkalo Os Lusíadas; nanomboka nozanahan' i Pôrtogaly i Môzambika nanomboka tamin' ny taona 1505.
I Môzambika, na Repoblikan' i Môzambika, amin' ny fiteny pôrtogey dia Moçambique sy República de Moçambique, dia firenena aty Afrika Atsinanana, eo amin' ny morontsiraka atsinanan' i Afrika, manana morontsiraka ao amin’ ny Ranomasimbe Indiana, manana velarana mirefy 799 380 km².
Ara-tantara, nanao fanekem-pihavanana teo Imerintsiatosika ny mpanjaka Andrianampoinimerina sy i Andriamamy mpanjakan’i Arivonimamo ka samy namboly hazom-piandrianana izy roa ka ny an’ Andrianampoinimerina novoleny tamin’ny ilany avaratra ary ny an’ny mpanjaka Andriamamy izay nanoa kosa tamin’ny ilany atsimo.
Ny Sôgdiana dia vahoaka miteny amin' ny indô-eorôpeana ao amin' ny sampana iraniana, izay nipetraka tany amin' ny faritra mahafaoka ny atsinanana amin' i Torkmenistàna, i Ozbekistàna, ny andrefana amin' i Tajikistàna ary ny avaratra amin' i Afghanistàna.
Fiombonam-poko skitiana telo izy ireo: ny Parny sy ny Ksantiy ary ny Pisory, izay nipetraka tany amin' ny faritra mahafaoka ny ampahany be amin' i Torkmenistàna ankehitriny sy ny avaratra-atsinanana amin' i Iràna, ary koa, tatỳ aoriana, nanodidina ny Ranomasina Kaspiana.
Ny Masageteana dia vahoaka mpitaingin-tsoavaly mpifindrafindra monina tamin' ny Andro Taloha, miteny indô-eorôpeana skitiana nonina tany amin' ny Fatrana Eoraziana ao amin' ny faritra manomboka amin' ny Ranomasina Aral sy ny Ranomasina Kaspiana hatrany amin' ny sisin-tanin' ny Empira Persiana Akemenida, ary tao amin' ny empmiran' i Aleksandra Lehibe.
Niseho voalohany teo amin’ny tantara tany avaratry ny Ranomasina Kaspiana izy ireo tamin' ny taonjato faha-2 sy faha-3 ary faha-6, ary nifindra monina niankandrefana nankany amin’ny faritany maro any atsinanana amin' ny Empira Rômana.
Ny Koarezmiana dia vahoana niaina tao amin' ny faritra iray atao hoe Kôrazmia na Koarazmia izay faritra ôazisy lehibe ao amin' ny hefak' i Amu Daria any andrefan' i Azia Afovoany, manamorona ny avaratra amin' ny Ranomasina Aral, eo atsinanan' ny Efitr' i Kyzylkum, eo atsimon' ny Efitr' i Karakum, ary eo andrefan' ny Lembalemban' i Ustyurt.
Raha mbola mijanona ho fiteny ôfisialy ny fiteny neerlandein' i Nederlandy, ny fitenim-paritra vaovao, fantatra matetika amin' ny hoe "fiteny neerlandein' i Cape" na "fiteny neerlandey afrikana", na "fiteny neerlandein-dakozia", na taal , dia lasa fiteny mahaleo tena tamin' ny taonjato faha-19, ka napiasain' ny mpanoratra afrikaenera maro.
Ny fampahalalana havadibadika dia azo na amin'ny famakiana ny tadidy, na amin'ny famakiana ireo mpanorina ivelany mamadika ireo fampahalalana isan-karazany ho isa roa fototra (fihetsiky ny voalavo, bokotra voakitrika eo amin'ny klavie, fana, hafaingana.).
Rehefa ampiasaina na rehefa voavadibadika, averina soratana ireo fampahalalana ireo, na ao amin'ny tadidy na ao amina mpanorina manokana mamadika fampahalalana voasoratra amin'ny isa roa fototra ho tao (fanehoana eo amin'ny efajoro na fanaprintiana any amin'ny mpanaprinty, sns.)
Amin'ny ankapobeny dia mora ny endriky ny baiko ao amin'ny fandaharana: ampiana amin'ny isa iray ny isa iray hafa, manetsika data avy amin'ny toerana iray mankany amin'ny toerana iray hafa, mandefa hafatra any amin'ny fitaovana ivelany, mankany amin'ny andiany faha-x na miverina any amin'ny andiany faha-y.
Raha tsotsorina dia mizara faritra telo ny tany, dia ny faritra anelanelan' ny zana-pehin-tany (izay azo zaraina ho faritra manana toetanim-pehiben-tany sy toetanin-jana-pehin-tany), ny faritra antonony roa avaratry ny zana-pehin-tany avaratra sy atsimon’ ny zana-pehin-tany atsimo, ary ny faritra manodidina ny tendron-tany.
I Grisia na Gresy na Repoblika Helenika dia firenena any Eorôpa Atsimo, ao amin' ny farany atsimon' i Balkana, izay manana morontsiraka ao amin’ ny ranomasina telo, dia ny Ranomasina Egea sy ny Ranomasina Mediteranea ary ny Ranomasina Iôniana.
Ireto ny fokontany sy ny halavirany raha miala avy eo an-tampon-tananan' i Tsivory: Akotika , Amborompotsy , Ampiha , Ankilimary , Ankily , Belenalena , Bevahy , Bevovoka , Fandranarivo , Farivolo , Iaborotsy , Imanjola , Marovotry , Miangala , Tsapà , Tsilanja ary Tsivory-Centre .
Raha ho any Tsivory avy eo Amboasary Atsimo, manaraka ny lalana RIP 107, dia izao ny elanelana handehanana: Amboasary-Atsimo – Behara: 11 km, Behara – Tranomaro: 45 km, Tranomaro – Amboangy: 39 km, Amboangy – Tsivory: 50 km.
Ny volana roa mafana indrindra dia ny volana Desambra (ny maripana ambany indrindra dia 19,2 C, ny ambony indrindra 34 C ,fa ny salany kosa 26,6 C) sy ny volana Janoary (19, 6 C ny maripana ambany indrindra, fa 33,3 C kosa ny ambany indrindra, ary 26,4 C ny salany).
Ny volana roa mangatsiaka indrindra dia ny volana Jona (ny maripana ambany indrindra dia 9,7 C, ny ambony indrindra 25, 9C, ary ny salany 17,8 C) sy ny volana Jolay (ny maripana ambany indrindra dia 9,7 C, ny ambony indrindra 27 C, ary ny salany 18,3 C).
Ny taona 2008 dia lalana mirefy 200 km eo ho eo no namboarina sy nohavaozina tamin' ny alalan' ny famatsiam-bola avy amin' ny Projet de développement du Haut Bassin du Mandrare , izay nampihena ny fotoana andehanana avy ao Tsivory mankany amin' ireo tanàna hafa toa an' Amboasary-Atsimo.
Ny kaominina ambanivohitr' i Tsivory, amin' ny maha vondrom-bahoaka itsinjaram-pahefana azy, dia tantanin' ny ben' ny tanàna, ampian' ny lefiny izay mandrafitra ny birao mpanatanteraka, sy ny mpanolotsaina kaominaly eo anivon' ny filankevitra kaominaly.
Ny Fitehirizana Vola Ifampisamborana , antsoina koa hoe Mutuel de Mandrare, no efa miasa ao amin' io kaominina io nanomboka tamin' ny taona 2005, izay misahana ny fampindramam-bola, indrindra ho an' ny tantsaha sy ny mpivarotra madinika, hamatsiana ny asany.
Ny tarehin-tsoratra voalohany indrindra nanoratana ny fiteny grika taloha dia ny abidy lineary B, izay silabera tsy misy ifandraisana amin' ny abidy grika taloha na ankehitriny, izay nanoratana ny firokin' ny fiteny grika nampiasaina tany Grisy an-kôntinenta ary tany Kreta tamin' ny taonjato faha-14 sy faha-13 tal.
Ireto avy ireo mpandray anjara amin’izany: pretra, relijiozy, katekista, komitim-piangonana, mpampianatra, seminarista, ny fikambanana masina rehetra, ary ny Eveka ray aman-dreny ka ny zavatra atao amin’izany dia ny tatitra amin’ny zava-misy any amin’ny paroasy sy distrika ka anolorana.
Ary mbola mifandraika amin’izay fanabeazana izay ihany, dia ny fanafaran’ny Diosezy ireo fikambanan-drelijozy maro hiasa aty Menabe mba hiandraikitra mivantana izany asa fanabezana izany indrindra any ambanivohitra ary koa hiantsoroka ny asa pastoraly isan-karazany.
Raha atao indray mijery ny tantaran’ny Diosezin’ny Morondava dia ireo misionera spiritana sy zezoita no nitondra voalohany ny Vaovao mahafaly tany amin’iny faritra Menabe iny, fa tamin’ny taona 1928 no nandraisan’ireo misoneran’ny Lasalety ny Misiona tao, ka ry zareo amerkanina no nanomboka izany.
Tamin’ny 14 Septambra 1955 no natsangana ho Diosezy i Morondava ary ireto avy ireo Eveka nifandimby tao: Mgr Paul Girouard m.s , Mgr Bernard RATSIMAMOTOANA m.s , Mgr Donald PELLETIER m.s ary Mgr RAHARILAMBONIAINA Marie Fabien o.c.d
Telo ny vadin’ Andrianamboninolona, dia i Rasoavimbahoaka Rafotsindrindramanjaka anabavin’ Andriamanelo mpanjakan’i Alasora, i Rabefaravolamanjaka zana-dRabiby mpanjakan’ Ambohidrabiby ary ilay vadiny niterahany an-dRambavy.
Teo Ambohidrabiby koa, amin’ ny faritra avaratry ny lapany, no namponenin-dRalambo noho ny antony manokana ireo Andriandoriamanjaka zanak’ Andrianamboninolona tamin-dRabefaravolamanjaka ary ry Andriantomponarivo telo mirahalahy anadahin-dRatsitohininamanjaka izay zanak’ Andrianamboninolona tamin-dRafotsindrindramanjaka.
Misy fotoana anefa i Andrianamboninolona mitoetra amin-dRabefaravolamanjaka vadiny aman-janany teo Ambohitrandriananahary avaratr’ Ambohidrabiby, koa izy Andrianamboninolona no nanao io anaram-bohitra eo avaratr’ Ambohidrabiby io ho fitadidiana ny maha iray io vohitra io amin’ Ambohitrandriananahary akaikin’ i Alasora izay zara-taniny rahateo.
Fa ny tarana-dRambavy ao Masindray, na dia zanaka naterak’ Andrianamboninolona aza i Rambavy, saingy hafa reny, hoy ny lovantsofina, dia tsy mba natao ho “andrianamboninolona” ny firazanany fa nataon-dRalambo ho “zanadralambo” ny firazanany.
Tamin'i fiparitahan'ny kaontinenta lehibe Rodinia , hita fa misongadina ny Gondwana atsinanana (Atsimon'i Afrika , Antartika atsinanana, Aostralia, India, Madagasikara, Arabia, Ginea Vao, Avaratr'i Sina, Atsimon'i Sina, Indôsina ary dobon'i Tarim) ary i Gondwana andrefana (Amazonia, Rio de Plata, Afrika Andrefana, Florida, Avalonia ary Atsimon'i Eoropa).
Ny fiteny kantôney (amin' ny fiteny sinoa mandarina ary kantôney: , (sinôgrama notsorina, tononina hoe Yuè yǔ amin' ny fiteny manadarina ary Jyut6 jyu5) dia fiteny sinoa tenenina any amin' ny tapany atsimon' i Sina, ao amin' ny faritan' i Guangdong, i Guanxi any Hong Kong ary any Macao.
Tsy tanteraka tao Jodà na Jodea amin' ny fomba feno anefa izany fanantenana izany satria tsy navelan' ny Persiana hitsangana ny fanjakan' i Jodà mahaleo tena fa fanjakana fehezim-bahiny nentin' ny mpisoronabe no nisy ka tsy nahafa-po ny Jiosy.
Araka ny filazan' ny manampahaizana sasany dia tsy mônôteista tanteraka ny fivavahan' ny Hebreo tany amboalohany fa henôteista atao hoe iahvisma, izany hoe manompo andriamanitra iray izy ireo, dia i Iahveh izay antsoiny hoe Elohim koa matetika, nefa mino ny fisian' ny andriamanitra maro ivavahan' ny firenena hafa manodidina.
Vokatr' izany dia teraka ny fanavaozam-pivavahana izay niezaka ny hampirindra kokoa ny jodaisma ka anisan' izany ny fanaovana amin’ ny fitenin' ny olona andavanandro ny toriteny , ny fandaozana ny ankamaroan' ny fomba amam-panao jiosy noheverina fa antitra loatra, ny fanafohezana ny faharetan' ny fotoam-pivavahana.
Ity firehana ity dia manizingizina ny amin' ny atao hoe fahafahana sy ny atao hoe fanjakana tsy refesi-mandidin' ny Andriamanitr' i Israely ary manandratra avo ny fitiavan-tanindrazana sy ny fiandrasana ny fanafahana amin' ny andro farany hataon' Andriamanitra .
Nanohitra ny hasidisma ny antokon' ny raby nefa nihen-danja izany noho ny tahotr' ireo antoko roa mpifanohitra ireo ny fivoaran' ny filôzôfian' ny Fahazavana tao Eorôpa andrefana sy ny mety ho vokatr' io filôzôfia io teo amin' ny jodaisma.
Ny fihetsiketsehana masorti dia mitonon-tena ho firehana afovoany izay manome lanja ny fahefan' ny Talmud nefa manaraka ny fitsipika amin' ny fomba tsy hentitra loatra sady tsy mila fanajana amin' ny pitsopitsony ireo fanapahan-kevitra tany aloha, ka izany no mahatonga ireo rabiny halalaka kokoa amin' ny fivoasany ny Halakà.
Ny jodaisma ôrtôdôksa dia firehan' ny jodaisma rabinika mihevi-tena ho hany mandray tokoa ny finoana sy ny fanaon' ny Jiosy mandala ny Lalàna voasoratra sy ny Lalàna am-bava nampitain' i Mosesy teo amin' ny tendrombohitra Sinay , miaraka amin' ny fivoasana ireo lalàna ireo.
Misy koa ny Lalàna am-bava atao hoe Misnà izay manazava ny Lalàna voasoratra, izay voatahiry ao amin' ny Talmoda, asa soratra nataon' ny manampahaizana jiosy, ka ny fandraiketana an-tsoratra izany dia vita tamin' ny taonjato faha-6 taor.
Ny Khanukka ; ahatsiarovana ny fitokanana indray ny alitara fanaovam-panatira ao amin' ny Tempoly Faharoa tao Jerosalema, tamin' ny fiverenana amin' ny fanompoam-pivavahana jiosy, telo taona taorian' ny nandraran' i Antiôkôsy IV an' izany, manomboka amin' ny 25 Kislev hatramin' ny 2 Tevet.
Ny Pesakh io no Paska jiosy; ahatsiarovana ny nandalovan' ny fahafatesana eny ambonin' ny tranon' ireo Jiosy tany Ejipta ka tsy nahafaty ny voalohan-terany sady ahatsiarovana koa ny fivoahan' ny razany avy tamin' ny fanandevozana tany Ejipta; ankalazina manomboka amin' ny 15 hatramin' ny 22 Nisan.
Ny Shemini Atseret (hebreo:ְִִׁ ֲֶֶ‬ "valo andro fivoriana" na ֹּ ְִִַּׁ ֲֶֶ / Yom ha-Shemini Atseret "fetim-pamaranana amin' ny faha-valo andro"); anombohan' ny fotoana irotsahan' ny rononorana ao Israely; ankalazaina amin' ny 22 Tishri.
Ny Rosh ha-Shana (hebreo: ֹׁ ַָָּׁ "fiantombohan' ny taona" na ֹ ְָּּ‬ /Yom Teruah "androm-piantsoana"); ankalazana ny taom-baovao ivelan' ny fivavahana; ankalazaina amin' ny 1 sy 2 Tishri .
Betsaka ireo fitaovana izay mety zakan'i Debian x86, SPARC, PowerPC, MIPS , IA-64, S/390, AMD64, ARM, Alpha ary PA-RISC (amin'ny fomba ofisialy, tsy zakan'i Debian intsony ireo mpizara fitaovana roa farany ireo manomboka ny version "Squeeze").
I Debian dia fizarazarana GNU/Linux tsy manan-tanjona ny hanangom-bola, naorin'i Ian Murdock tamin'ny 1993 miaraka amin'ny fanohanan'i Free Software Foundation ; ny tanjony amin'ny ankapobeny dia mamorona mpandrindra milina iray malalaka mampiasa rindrankajy malalaka.
Maro ny andiam-pifohazam-panahy nanaraka niseho, dia ny fifohazam-panahy lehibe voalohany , ny fifohazam-panahy lehibe faharoa sy ny fifohazam-panahy lehibe fahatelo teo anelanelan' ny taona 1855 sy ireo taompolo voalohandohany amin' ny taonjato faha-20.
Roa ny isan' ny sakramenta iraisan' ny fiangonana kristiana rehetra, dia ny batisa sy ny eokaristia , fa miampy dimy izany ao amin' ny Fiangonana katôlika sy ny Fiangonana ôrtôdôksa, dia ny kônfirmasiôna, ny sakramentan' ny fampihavanana, ny fanosorana ny marary, ny fanambadiana, ary ny ôrdinasiônan' ny pretra.
Ny prôtestantisma dia mahafaoka ireo fiangonana nipoitra mivantana na tsia amin' ny Refôrmasiôna ka mizara ho sampany maro (toy ny adventisma, ny anabatisma, ny anglikanisma, ny fiangonana batista, ny fiangonana nohavaozina, ny loteranisma, ny metôdisma, ny pentekôtisma sns).
Ireo fiangonana ara-pilazantsara (ny batisma, ny pentekôtisma, ny hetsika karismatika ara-pilazantsara, ny hetsika karismatika vaovao, sns) dia indraindray heverina ho anisan' ny Prôtestanta nefa indraindray koa lazaina hoe sampana manokan' ny kristianisma.
Ny Fiangonana ôrtôdôksa atsinanana, izay fantatra koa amin' ny anarana hoe Fiangonana tsy kalkedôniana na Fiangonana tsy kalsedôniana, dia ireo fiangonana kristiana tranainy niorina araka ny Kônsilin' i Nikea sy ny Kônsily voalohan' i Kônstantinôpôly ka indraindray atao hoe Fiangonan' ny kônsily roa na Fiangonan' ny kônsily telo.
Tany amin' ny fotoana lazaina fa nilatsahan' ny Fanahy Masina tamin' ny Apôstôly sy nanombohan' izy ireo nitory ny filazantsara no azo lazaina fa nanombohan' ny fivavahana kristiana efa nahaleo tena ka tsy nikambana intsony tamin' ny fivavahana jiosy.
Ny Fiangonana ôrtôdôksa etiôpiana na Fiangonana ôrtôdôksa teoahedo etiôpiana dia fiangonana antekalkedôniana niforona tao Etiôpia, mahaleo tena hatramin' ny taona 1959, izay miombona ao amin' ny Fiangonan' ny kônsily telo.
Nofoanan' ny Frantsay ny Fanjakana Merina tamin' ny fandresen' ny Frantsay azy tamin' ny ady nifanaovan' ny Merin sy ny Fratsay, atao hoe "Ady Hova-Frantsay", izay nifarana tamin' ny taona 1895, ary lasa zanatany frantsay i Madagasikara, ary i Gallieni no governoran' i Mafagasikara tamin' izay.
Ranavalona I dia naneho hevitra momba ny fahamendrehana ara-pôlitika sy ara-kolotsain' i Britaina sy Frantsa miaraka amin' ny didy amam-pitsipika izay nandrara ny fampiharana ny kristianisma eto Madagasikara ary nanosika ny ankamaroan' ny vahiny handao ny Nosy.
Anisan' ireo nanohy niaina tao Imerina i Jean Laborde, mpandraharaha iray izay nanamboatra basy sy nanorina orinasa hafa tamin' ny anaran' ny fitondram-panjaka, ary i Joseph-François Lambert, mpiantoka frantsay sy mpivarotra andevo niaraka tamin' ny printsy Radama II, dia nanao sonia fifanarahana fifaneraserana fantatra amin' ny anarana hoe Charte Lambert.
Nanaiky an' izany ny mpanjakavavy Rasoherina ka nanambady an' i Rainivoninahitriniony, ary taorian' ny fanonganana an' ity farany dia nanambady ny rahalahiny atao hoe Rainilaiarivony , izay hanambady an-Ranavalona II sy an-dRanavalona III koa taty aoriana.
Ireo mponina ireo dia antsoina hoe Ntaolo, izay niparitaka eran' i Madagasikara: misy ireo atao hoe Vezo izay nijanona teo amin' ny morontsiraka, ary ireo Vazimba izay lasa nipetraka eny amin' ny tany avo, izay mbola be ala tamin' ny andron' ny Ntaolo.
Nandritra ny fotoana fohy nanjakany, dia nomen-dRadama II fahafahana ny andevo rehetra teo amin' y tay nofeheziny, nasaina natsahatra ny fanenjehana ny Kristiana ary nomeny vahana ny fananganana ny Eglizy katôlika rômana, nofoanany ny haban-tseranana, ary nomeny alalana honina ny vahiny.
Radama II dia nanandrana ny hamaha ny pôlitikam-piarahamonin' ny mpanjakavavy, saingy roa taona taty aoriana dia noroahin' ny praiministra Rainivoninahitriniony sy ny fifanarahana amin' i Andriana sy ny Hova, izay nanandrana namarana ilay fahefana feno nananan' ny mpanjaka.
Io fiteny io dia voapirina ao amin'ny vondron'ny fitenyu inuit ; ny fiteny hafa ankohatry ny fiteny inuktitut anatin'io vondrona io dia ny fiteny inupiaq, izay tenenina any Alaska, ny fiteny inuktun - tenenina ao amin'ny faritra avaratra andrefan'i Kanada - ary ny fiteny kalaallisut tenenina ao Groenlanda;.
Eo izy no mitondra ny anarana hoe Amazonas any Pero ary any Kôlômbia, ary aveo ny anarana Rio Solimões rehefa miditra ao amin' ny faritra manodidin' i Tabatinga, ao Brazila, dia avy eo indray mbola miverina mitondra ny anarana Amazona eo amin' ny tanàna misy an' i Manaus rehefa niray tamin' i Rio Negro.
Betsaka dia betsaka ny rano mirotsaka ao amin' ny ranomasimbe Atlantika avy amin' i Amazôna: eo amin' ny 300 km3 eo ho eo isa-tsegondra amin' ny fitaona ilatsahan'ny orana; izany hoe eo amin' ny 209 000 km3/s mandavan-taona, izany hoe roapolo isan-jaton' ny ranomamy mifangaro amin' ny ranomasina.
Misy koa ny raki-pahalalana nosoratan'ny mpamorona sady agrônôma Wang Zhen izay nanoratra ny boky Nong Shu tamin'ny taona 1313; sy ny Tiangong Kaiwu nosoratan'i Song Yingxing , izay nomen'i Joseph Needham solon'anarana hoe "Diderot an'i Sina".
Te hanana raki-pahalalana amin'ny tenim-pireneny daholo ny firenena maro, ary tsy resaka firehareham-pirenena fotsiny izy io fa tombontsoa ho an'ny firenena ihany, satria ny fampielezana ny fahalalana amin'ny vahoaka dia ilaina amin'ny fivoarana ara-toekarena sy ara-pahaizan'ny firenena iray.
Tamin'ny faramparan'ny taonjato faha-20 no nipoiran'ireo raki-pahalalana amin'ny CD-ROM izay azo vakiana amin'ny alalan'ny solosaina: ny Encarta an'i Microsoft nalefa tamin'ny taona 1993, dia ohatra iray amin'ny raki-pahalalana tsy misy boky voaprinty sahala aminy sady tsy natonta taratasy.
Ny fahasamihafan'ny soridala-manodidina amin'ny boribory lavorary dia 0.0430338 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 406.106km , ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 372.106km .
Ny fahasamihafan'ny soridala-manodidina amin'ny boribory lavorary dia 0.0378032 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 488.106km , ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 453.106km .
Ny fahasamihafan'ny soridala-manodidina amin'ny boribory lavorary dia 0.0864957 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 360.106km , ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 303.106km .
Na dia anisan'ny asa soratra feno indrindra avy amin'ny Taona latina Taloha aza io zavatra io, tsy hita ny firaketana ambon'ny papyru, fa singantsingan-taratasy mateza nosoratana nandritra ny taonjato fahadimy ary singan-taratasy tamin'ny taonjato fahavalo.
Ny Naturalis historia, izay azontsika dikaina hoe Tantara Voajanahary amin'ny fiteny malagasy dia asa soratra izay mirakitra anaty volume 37 nosoratan'i Pliniosy Ilaibe, izay tia nanangona fampahalalana betsaka indrindra mahakasika ny kolontsaina amin'ny ankapoben'ny olom-pirenena romana izay manan-kolontsaina.
Ny fahasamihafan'ny soridala-manodidina amin'ny boribory lavorary dia 0.2825312 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 507.106km , ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 284.106km .
Ny fahasamihafan'ny soridala-manodidina amin'ny boribory lavorary dia 0.0303740 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 441.106km , ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 415.106km .
Ny fahasamihafan'ny soridala-manodidina amin'ny boribory lavorary dia 0.0353923 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 350.106km , ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 326.106km .
Ny fahasamihafan'ny soridala-manodidina amin'ny boribory lavorary dia 0.1946068 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 544.106km , ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 367.106km .
Ny fahasamihafan'ny soridala-manodidina amin'ny boribory lavorary dia 0.2383528 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 442.106km , ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 272.106km .
Ny fahasamihafan'ny soridala-manodidina amin'ny boribory lavorary dia 0.1722958 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 395.106km , ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 279.106km .
Ny fahasamihafan'ny soridala-manodidina amin'ny boribory lavorary dia 0.1996640 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 479.106km , ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 320.106km .
Ny fahasamihafan'ny soridala-manodidina amin'ny boribory lavorary dia 0.0661601 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 494.106km , ary ny periheliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 433.106km .