polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ທິດໃຕ້ ຕິດຕໍ່ກັບເຂດດິນແດງແລະເຂດລາຊະເທວີ ມີຖະໜົນດິນແດງຟາກໃຕ້ແລະຄອງສາມເສນເປັນເສັ້ນແບ່ງເຂດ
ເຂດພະຍາໄທ ແມ່ນ 1 ໃນ 50 ເຂດການປົກຄອງຂອງບາງກອກ ຢູ່ໃນກຸ່ມເຂດບາງກອກກາງ ສະພາບພື້ນທີ່ໂດຍທົ່ວໄປເປັນແຫຼ່ງການຄ້າ ການບໍລິການ ແລະແຫຼ່ງທີ່ຢູ່ອາໄສໜາແໜ້ນຫຼາຍ
ທາງ​ທຳ​ມະບານ​ກຸ​ມານ​ກໍ​ ພະຍາຍາມ​ຄິດ​ຄົ້ນ​ຫາ​ຄຳ​ຕອບ ລ່ວງ​ເຂົ້າ​ວັນທີ່ 6 ທຳ​ມະບານ​ກຸ​ມານ​ກໍ​ລົງ​ຈາກ​ປາ​ສາດ​ມາ​ນອນ​ຢູ່​ໃຕ້​ຕົ້ນ​ຕານເຂົາ​ຄິດວ່າ ຂໍ​ຕາຍ​ໃນ​ທີ່​ລັບ​ຍັງ​ດີກວ່າ​ໄປ​ຕາຍ​ດ້ວຍ​ອາ​ຍາ​ທ້າ​ວກະບິນ​ລະ​ພົມ ບັງ​ເອີນ​ເທິງ​ຕົ້ນ​ໄມ້​ມີ​ນົກ​​ແຮ້ງ 2 ຕົວ​ຜົວ​ເມຍ​ເຮັດ​ລັງ​ຢູ່.
ນາງ​ນົກ​ແຮ້ງ​ຖາມ​ຜົວ​ວ່າ ມື້​ອື່ນ​ນີ້​ເຮົາ​ຈະ​ໄປ​ຫາ​ອາຫານ​ແຫ່ງ​ໃດ ຜົວ​ຕອບ​ນາ​ງ​ແຮ້ງວ່າ ເຮົາ​ຈະ​ໄປ​ກິນ​ສົບ​ທຳມະ​ບານ​ກຸ​ມານ ຊຶ່ງ​ທ້າ​ວກ​ະບິນລະ​ພົມ​ຈະ​ຂ້າ​ເສຍ ດ້ວຍ​ແກ້​ບັນຫາ​ບໍ່​ໄດ້.
ຜົວ​ກໍ​ເລົ່າ​ໃຫ້​ຟັງ ຊຶ່ງ​ນາງ​ນົກ​ກໍ​ບໍ່​ສາມາດ​ຕອບ​ໄດ້ ຜົວ​ຈຶ່ງ​ສະ​ເຫຼີຍ​ວ່າ ຕອນ​ເຊົ້າ ລາສີ​ຈະ​ຢູ່​ທີ່​ໜ້າ ຄົນ​ຈຶ່ງ​ຕ້ອງ​ລ້າງ​ໜ້າ​ທຸກ​ໆ ເຊົ້າ ຕອນ​ທ່ຽງ ລາສີ​ຈະ​ຢູ່​ທີ່​ໜ້າ​ເອິກ ຄົນ​ຈຶ່ງ​ອາບນ້ຳ​ແລະເອົາ​ເຄື່ອງ​ຫອມ​ປະ​ພົມ​ທີ່​ໜ້າ​ເອິກ ສ່ວນ​ຕອນ​ຄ່ຳ ລາສີ​ຈະ​ຢູ່​ທີ່​ຕີນ ຄົນ​​ເຮົາຈຶ່ງ​ຕ້ອງ​ລ້າງ​ຕີນ​ກ່ອນ​ເຂົ້າ​ນອນ ທຳ​ມະບານ​ກຸ​ມານ​ກໍ​ໄດ້​ຮູ້​ເລື່ອງ​ທີ່​ນົກ​ແຮ້ງ​ລົມ​ກັນ​ທັງ​ໝົດຈຶ່ງ​ຈົດ​ ຈຳ​ໄວ້.
ເມື່ອ​ຮຸ່ງ​ເຊົ້າຂຶ້ນມາ​ເປັນ​ມື້​ນັດ​ໝາຍ​ກັນ​ແລ້ວ ທ້າ​ວກະ​ບິນລະ​ພົມ​ກໍ​ມາ​ຕາມ​ສັນຍາ​ທີ່​ໃຫ້​ໄວ້​ທຸກ​ປະ​ການ ທຳມະ​ບານ​ກຸ​ມານ​ຈຶ່ງ​ເອົາ​ຄຳ​ຕອບ​ທີ່​ໄດ້ຍິນ​ຈາກ​ນົກ​ໄປ​ຕອບ​ກັບ​ທ້າ​ ວກະບິນລະ​ພົມ ​​ທ້າວ​ທຳ​ມະ​ບານ​ກຸ​ມານ​​ກໍ​ເອົາ​ຊະນະ ​ແລະ​ທ້າວ​ກະບິນລະ​ພົມ​ຈຶ່ງ​ຈຳ​ເປັນ​ຕ້ອງ​ຕັດ​ຫົວ​ຕົວ​ເອງ​ຕາມ​ທີ່​ສັນຍາ​ ໄວ້.
ນັບ​ແຕ່​ມື້ນັ້ນມາ​ທຸກ​ໆ 1 ປີ ທິ​ດາ​ຂອງ​ທ້າ​ວກະບິນລະ​ພົມ​ທັງ 7 ກໍ​ຈະ​ຜັດ​ປ່ຽນ​ໝຸນ​ວຽນ​ມາ​ເຮັດ​ຫນ້າທີ່​ອັນ​ເຊີນ​ພະ​ສຽນ​ທ້າ​ວກະບິ​ນລະ​ພົມ ​ແຫ່​ໄປ​ຮອບ ພູເຂົາ​ພະ​ສຸ​ເມ​ນ ເປັນ​ເວລາ 60 ນາ​ທີ ແລ້ວ​ປະ​ດິດ​ສະຖານ​​ໄວ້​ຄື​ເກົ່າ ໃນ​ແຕ່​ລະ​ປີ​ນາງ​ສົງ​ການແຕ່​ລະ​ນາງ​ຈະ​ເຮັດ​ຫນ້າທີ່​ຜັດ​ປ່ຽນ​ກັນ​ຕາມ​ ວັນມະຫາ​ສົງ​ການ ດັ່ງ​ນີ້:
ຖ້າ​ວັນອາທິດ​ເປັນ​ມື້​ມະຫາ​ສົງ​ການ ນາງ​ສົງ​ການນາມ ທຸງ​ສະ​ເທ​ວີ ຊົງ​ພາ​ຫຸ​ລັດ​ທັດ​ດອກ​ພິລາ ອາ​ພອນແກ້ວ​ປັດ​ທະມະ​ລາດ ພັກ​ສາ​ຫານ​ອຸ​ທຸມ​ພອນ ພະ​ຫັດຂວາ​ຊົງ​ກົງຈັກ​ ພະ​ຫັດຊ້າຍ​ຊົງ​ສັງ ສະເດັດ​ມາ​ເທິງ​ຫລັງ​ຄຸດ.
ຖ້າ​ວັນອັງ​ຄານ​ເປັນ​ມື້​ມະຫາ​ສົງ​ການ ນາງ​ສົງ​ການ​ນາມ ຣາກ​ສະ​ເທ​ວີ ຊົງ​ພາ​ຫຸ​ລັດ​ທັດ​ດອກ​ບົວ​ຫລວງ ອາ​ພອນແກ້ວ​ໂມ​ລາ ພັກ​ສາ​ຫານ​ເລືອດ ພະ​ຫັດຂວາ​ຊົງ​ຕີ​ສູນ ພະ​ຫັດຊ້າຍ​ຊົງ​ທະນູ ສະເດັດ​ມາ​ເທິງ​ຫລັງ​ວະ​ລາ​ຫະ .
ຖ້າ​ວັນຈັນ​ເປັນ​ມື້​ມະຫາ​ສົງ​ການ ນາງ​ສົງ​ການນາມ ໂຄ​ລາ​ຄະ​ເທ​ວີ ຊົງ​ພາ​ຫຸ​ລັດ​ທັດ​ດອກ​ປີບ ອາ​ພອນແກ້ວ​ມຸກ​ດາ ພັກ​ສາ​ຫານ​ເຕ​ລັງ ພະ​ຫັດຂວາ​ຊົງຂັນ ພະ​ຫັດຊ້າຍ​ຊົງ​ໄມ້ຄ້ອນ​ເທົ້າ ສະເດັດ​ມາ​ເທິງ​ຫລັງ​ພະ​ຍັກ .
ຖ້າ​ວັນ​ພຸດ​ເປັນ​ມື້​ມະຫາ​ສົງ​ການ ນາງ​ສົງ​ການ​ນາມ ມົນ​ທາ​ເທ​ວີ ຊົງ​ພາ​ຫຸ​ລັດ​ທັດ​ດອກ​ຈຳ​ປາ ອາ​ພອນ​ແກ້ວ​ໄພ​ທູນ ພັກ​ສາ​ຫານ​ນົມ​ເນີຍ ພະ​ຫັດຂວາ​ຊົງ​ເຂັມ ພະ​ຫັດຊ້າຍ​ຊົງ​ໄມ້ເທົ້າ ສະເດັດ​ມາ​ເທິງ​ຫລັງ​ຄັດ​ລະ​ພະ .
ຊູເປີມູນ ແມ່ນປະກົດການທາງດາລາສາດເຊິ່ງເປັນ ເດືອນເພັງ ຫຼື ເດືອນແຮມ ໂດຍເກີດຂຶ້ນພ້ອມກັບການເຂົ້າໃກ້ໂລກທີ່ສຸດຂອງດວງຈັນໃນວົງໂຄຈອນຂອງມັນ ເຮັດໃຫ້ເຮົາເບິ່ງເຫັນວ່າດວງຈັນມີຂະໜາດໃຫຍ່ກວ່າປົກກະຕິເມື່ອແນມເບິ່ງຈາກໂລກ.
ສັບສະເພາະສຳລັບເອີ້ນປະກົດການນີ້ແມ່ນ ຈຸດໃກ້ທີ່ສຸດຂອງວົງໂຄຈອນຮອບໂລກ-ຈຸດໂຄຈອນຂອງດາວທີ່ຢູ່ກົງກັນຂ້າມກັນ ຂອງລະບົບໂລກ-ດວງຈັນ-ດວງຕາເວັນ.
ຄຳວ່າ "ຊູເປີມູນ" ບໍ່ແມ່ນຊື່ທາງດາລາສາດ ແຕ່ເປັນຊື່ທີ່ມີຕົ້ນກຳເນີດມາຈາກໂຫລາສາດສະໄໝໃໝ່.
ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງຂອງດວງຈັນກັບລະດັບນ້ຳຂຶ້ນ-ນ້ຳລົງໃນໂລກໄດ້ນຳໄປສູ່ການກ່າວອ້າງວ່າປະກົດການຊູເປີມູນອາດຈະກ່ຽວກັບຄວາມສ່ຽງທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນຂອງໄພພິບັດຕ່າງໆເຊັ່ນ: ແຜ່ນດີນໄຫວ ແລະ ພູໄຟລະເບີດ ເປັນຕົ້ນ ແຕ່ວ່າຫຼັກຖານຂອງການເຊື່ອມໂຍງດັ່ງກ່າວແມ່ນຍັງບໍ່ຊັດເຈນ.
ຮອບວຽນຂອງເດືອນເພັງ ແມ່ນໄລຍະເວລາລະຫວ່າງການຮຽງຕົວກັນຂອງຈຸດທີ່ໃກ້ສຸດຂອງດວງຈັນໃນວົງໂຄຈອນ ກັບດວງຕາເວັນ ແລະ ໂລກ ເຊິ່ງແມ່ນປະມານ 13.9443 ເດືອນ .
ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ ໃນໄລຍະເວລາເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງຮອບວຽນ, ເດືອນເພັງຈະເຂົ້າໃກ້ຈຸດທີ່ໃກ້ໂລກທີ່ສຸດຂອງວົງໂຄຈອນ ແລະ ເດືອນແຮມກ່ອນ ແລະ ຫຼັງຈາກນັ້ນສາມາດເປັນຊູເປີມູນໄດ້.
ດັ່ງນັ້ນ ອາດຈະເກີດປະກົດການຊູເປີມູນໄດ້ເຖິງ 3 ຄັ້ງຕໍ່ໜຶ່ງຮອບວຽນຂອງເດືອນເພັງ.
ຄຳວ່າ ຊູເປີມູນ ບໍ່ໄດ້ຮັບການຍອມຮັບ ຫຼື ໃຊ້ກັນຢ່າງກວ້າງຂວາງໃນປະຊາຄົມດາລາສາດ ແຕ່ຈະໃຊ້ຄຳວ່າ - ຫຼື ເດືອນແຮມ ຫຼື ເດືອນເພັງທີ່ໃກ້ໂລກທີ່ສຸດ ແທນ.
ແມ່ນຈຸດທີ່ດວງຈັນໂຄຈອນເຂົ້າໃກ້ໂລກທີ່ສຸດ ແລະ ແມ່ນເຫດການທີ່ເກີດຂຶ້ນເມື່ອໂລກ, ດວງຈັນ ແລະ ດວງຕາເວັນໂຄຈອນມາຢູ່ໃນເສັ້ນຊື່ດຽວກັນ ເຊິ່ງຈະເກີດຂຶ້ນໃນທຸກໆວັນເດືອນເພັງ ຫຼື ເດືອນແຮມ.
ດັ່ງນັ້ນ ຊູເປີມູນຈຶ່ງອາດເປັນສອງປະກົດການນນີ້ທີ່ເກີດຂຶ້ນພ້ອມກັນເຖິງແມ່ນວ່າອາດຈະບໍ່ເກີດຂຶ້ນພ້ອມກັນຢ່າງສົມບູນໃນແຕ່ລະຄັ້ງກໍ່ຕາມ.
ໝາຍຄວາມວ່າ ປະມານໜຶ່ງທົດສະວັດ ປະກົດການຊູເປີມູນທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດຈະເກີດຂຶ້ນໃນມື້ເດືອນເພັງ ແລະ ໃນອີກໜຶ່ງທົດສະວັດຕໍ່ມາປະກົດການຊູເປີມູນທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດຈະເກີດຂຶ້ນໃນມື້ເດືອນແຮມ.
ເດືອນແຮມ ຫຼື ເດືອນເພັງທີ່ເກີດຂຶ້ນເມື່ອດວງຈັນຢູ່ທີ່ ຫຼື ເຂົ້າໃກ້ ໄລຍະໃກ້ໂລກທີ່ສຸດຂອງວົງໂຄຈອນ .
ສະຫຼຸບຄື ໂລກ, ດວງຈັນ ແລະ ດວງຕາເວັນ ທັງໝົດຮຽງຕົວຢູ່ໃນເສັ້ນຊື່ດຽວກັນ ໂດຍດວງຈັນຢູ່ໃນໄລຍະໃກ້ໂລກທີ່ສຸດ.
ດວງຈັນເຕັມດວງເມື່ອຢູ່ຈຸດທີ່ໃກ້ໂລກທີ່ສຸດຂອງວົງໂຄຈອນ ຈະເຫັນວ່າເສັ້ນຜ່າສູນກາງມີຂະໜາດໃຫຍ່ຂຶ້ນ 14% ແລະ ມີຄວາມສະຫວ່າງເພີ່ມຂຶ້ນ 30% ເມື່ອທຽບກັບດວງຈັນຂະໜາດທົ່ວໄປເມື່ອຢູ່ຈຸດທີ່ໄກທີ່ສຸດຈາກໂລກເຊິ່ງເອີ້ນວ່າ .
ໄດ້ອ້າງອີກວ່າດວງຈັນໄດ້ກໍ່ໃຫ້ເກີດ "ແຮງກະຕຸ້ນທາງທໍລະນີຟີຊິກ" ໃນລະຫວ່າງເວລາທີ່ເກີດປະກົດການຊູເປີມູນ.
ຄຳວ່າ ຊູເປີມູນ ປະດິດຂຶ້ນໂດຍນັກໂຫລາສາດຊື່ວ່າ ຣິຊາດ ໂນນ ໃນປີ 1979 ເຊິ່ງໄດ້ໃຫ້ນິຍາມວ່າ:
ສ່ວນເຫດການກົງກັນຂ້າມແມ່ນເອີ້ນວ່າໄມໂຄຣມູນ ເຊິ່ງເຫດການນີ້ບໍ່ຄ່ອຍເປັນທີ່ຮູ້ຈັກປານໃດເມື່ອທຽບກັບຊູເປີມູນ.
ຕັ້ງຢູ່ບໍລິເວນຝັ່ງຕາເວັນອອກຂອງແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາຫຼືຝັ່ງພະນະຄອນ ມີອານາເຂດຕິດຕໍ່ກັບພື້ນທີ່ການປົກຄອງຕ່າງໆ ຮຽງຕາມເຂັມໂມງ ດັງນີ້
ທິດເໜືອ ຕິດຕໍ່ກັບເຂດສາຍໄໝ ມີຖະໜົນພະຫົນໂຍທິນ ຄອງລຳຜັກຊີ ຄອງໜອງຈອກ ຄອງຕະແຄງ ຄອງໜອງບົວມົນ ຄອງບຶງພະຍາສຸເຣນ ເປັນເສັ້ນແບ່ງເຂດ
ທິດຕາເວັນອອກ ຕິດຕໍ່ກັບເຂດຄອງສາມວາ ມີຄອງພະຍາສຸເຣນແລະຄອງຄູ້ຊຸມເຫັດເປັນເສັ້ນແບ່ງເຂດ
ທິດໃຕ້ ຕິດຕໍ່ກັບເຂດຄັນນາຍາວ ເຂດບຶງກຸ່ມ ແລະເຂດລາດພ້າວ ມີຄອງຈໍລະເຂ້ບົວ ຄອງລຳຊະລ່າ ຄອງຕາເຣັ່ງ ຄອງໂຄກຄາມ ຄອງສາມຂາ ແລະຄອງຫຼຸມໄຜ່ເປັນເສັ້ນແບ່ງເຂດ
ທິດຕາເວັນຕົກ ຕິດຕໍ່ກັບເຂດຈະຕຸຈັກ ເຂດຫຼັກສີ່ ແລະເຂດດອນເມືອງ ມີຄອງບາງບົວແລະຄອງຖະໜົນເປັນເສັ້ນແບ່ງເຂດ
1897 ຂຶ້ນຢູ່ກັບຈັງຫວັດພະນະຄອນ ເດີມທິດຕາເວັນຕົກຂອງອານາເຂດແລະຂອງອຳເພີມີອານາເຂດຕິດຕໍ່ກັບຈັງຫວັດນົນທະບຸລີໂດຍໃຊ້ແນວຄອງເປມປະຊາກອນເປັນເສັ້ນແບ່ງເຂດຈັງຫວັດ ຈົນກະທັ່ງໃນເດືອນຕຸລາ ຄ.
ເນື່ອງຈາກອຳເພີບາງເຂນມີອານາເຂດກວ້າງຫຼາຍ ປະກອບກັບມີຊຸມຊົນ ຢ່ານການຄ້າ ແລະອຸສາຫະກຳເພີ່ມຂຶ້ນໃນທ້ອງທີ່ ໃນປີ ຄ.
1947 ກະຊວງມະຫາດໄທຈຶ່ງໄດ້ແບ່ງພື້ນທີ່ທາງທິດຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ຂອງຕຳບົນສາຍໄໝຕັ້ງເປັນຕຳບົນອໍເງິນ ຮວມພື້ນທີ່ບາງສ່ວນຂອງຕຳບົນອະນຸສາວະລີແລະຕຳບົນຕະຫຼາດບາງເຂນຕັ້ງເປັນຕຳບົນຄອງຖະໜົນ ແລະແບ່ງພື້ນທີ່ທາງທິດເໜືອຂອງຕຳບົນທຸ່ງສອງຫ້ອງຕັ້ງເປັນຕຳບົນສີກັນ ແລະໄດ້ຈັດຕັ້ງສຸຂາພິບານອະນຸສາວະລີຂຶ້ນໃນບາງສ່ວນຂອງຕຳບົນອະນຸສາວະລີ ເມື່ອປີ ຄ.
1956 (ພາຍຫຼັງໄດ້ຂະຫຍາຍເຂດຄອບຄຸມທັ້ງອຳເພີ ຈົນກະທັ່ງເທດສະບານນະຄອນບາງກອກໄດ້ໂອນຕຳບົນລາດຍາວເຂົ້າໄປຢູ່ໃນທ້ອງທີ່ໃນປີ ຄ.
ຕໍ່ມາເມື່ອມີປະຊາກອນໜາແໜ້ນຂຶ້ນເນື່ອງຈາກຄວາມຈະເລີນທາງເສດຖະກິດແລະສາທາລະນູປະໂພກ ຮວມທັງທ້ອງທີ່ບາງແຫ່ງຢູ່ໄກຈາກສຳນັກງານເຂດ ເພື່ອສະດວກແກ່ການປົກຄອງແລະການອຳນວຍຄວາມສະດວກຂອງປະຊາຊົນ ກະຊວງມະຫາດໄທຈຶ່ງມີປະກາດແບ່ງພື້ນທີ່ທາງທິດຕາເວັນຕົກແລະທິດຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້ຂອງເຂດໄປຈັດຕັ້ງເປັນເຂດດອນເມືອງແລະເຂດຈະຕຸຈັກໃນປີ ຄ.
1997 ກໍໄດ້ແບ່ງພື້ນທີ່ທິດເໜືອຂອງເຂດໄປຈັດຕັ້ງເປັນເຂດສາຍໄໝ ແຕ່ໃນເວລາດຽວກັນກໍໄດ້ຮັບພື້ນທີ່ບາງສ່ວນຂອງແຂວງຈໍລະເຂ້ບົວ ເຂດລາດພ້າວ ມາຢູ່ໃນການປົກຄອງ ໂດຍປັດຈຸບັນມີຖານະເປັນໝູ່ທີ່ 8-10 ຂອງແຂວງທ່າແຮ້ງ
ເຂດບາງເຂນ ແມ່ນ 1 ໃນ 50 ເຂດການປົກຄອງຂອງບາງກອກ ຢູ່ໃນກຸ່ມເຂດບາງກອກເໜືອ ເຊິ່ງຖືເປັນເຂດທີ່ຢູ່ອາໄສຮອງຮັບການຂະຫຍາຍຕົວຂອງເມືອງ ທາງທິດຕາເວັນອອກ ຂອງບາງກອກ ແລະແມ່ນເຂດທີ່ມີຈຳນວນປະຊາກອນຫຼາຍເປັນອັນດັບທີ 3 ໃນບາງກອກຮອງຈາກເຂດບາງແຄ
ສະຫວັນຊັ້ນຈາຕູມມະຫາຣາຊິກາ ມີທ້າວມະຫາຣາດທັງ 4 ເປັນຜູ້ປົກຄອງ ເບິ່ງແຍງ ຄອຍແບ່ງກັນປົກຄອງດັ່ງນີ້:
ດ້ານທິດຕາເວັນອອກ ເປັນທີ່ຢູ່ຂອງທ້າວຕະຖະຣະຖະ ມີພວກຄັນທັບເປັນບໍຣິວານ, ພວກຄັນທັບນີ້ເປັນເທວະດາພວກໜຶ່ງ ເຊິ່ງມີຄວາມຖະໜັດໃນການດົນຕຣີ , ສີລະປະການຂັບລໍາ ຟ້ອນ ຕຸຣິຍາງຄະສີນ, ເມື່ອໃດເທວະດາທັງຫຼາຍຊຸມນຸມກັນເພື່ອຄວາມບັນເທິງສະໜຸກສະໜານ ເມື່ອນັ້ນພວກຄັນທັບ ກໍຈະໄປທຳໜ້າທີ່ຂັບກ່ອມບັນເລງເພງ ແລະຟ້ອນລຳເພື່ອຄວາມສຳລານຂອງເທວະດາເຫຼົ່າອື່ນ.
ດ້ານທິດເໜືອ ເປັນທີ່ຢູ່ຂອງທ້າວເວດສຸວັນ ຫຼືທ້າວເວດສະຫວັນ, ທ້າວເວດສຸວັນມີພວກຍັກເປັນບໍຣິວານ ຍັກນີ້ເປັນພວກກາຍທິບພວກໜຶ່ງ ມີສັນດານແຕກຕ່າງກັນໄປ ບາງຕົນກໍມີສັນດານດີປະກອບດ້ວນສິນທັມ, ບາງຕົນມີສັນດາຮ້າຍເຕັມໄປດ້ວຍ ໂລພະ ໂທສະ ໂມຫະ ເປັນອັນທະພານມີຈິດໃຈກ້າຫານ ຮ້າຍກາຍກາດ.
ສຳເລີງ ໄຊຍົງ ໜຶ່ງໃນນັກບານເຕະຊຸດໂອລິມປິກໄປສຶກສາພື້ນຖານການຫຼີ້ນບານເຕະຈາກປະເທດເຢຍລະມັນ ເພື່ອໃຫ້ກັບມາສອນການຫຼີ້ນບານເຕະໃຫ້ແກ່ທີມໄທ ຈົນກະທັ່ງໃນປີ ຄ.
1965 ບານເຕະທີມຊາດໄທກໍຄວ້າຫຼຽນທອງໃນກີລາແຫຼມທອງ ຄັ້ງທີ 3 ທີ່ກຸງກົວລາລັມເປີ ປະເທດມາເລເຊຍ ຈົນຮອດ ຄ.
2011 ປີເຕີ ລີດ ຈຶງຖືກປົດອອກຈາກຕຳແໜ່ງຮວມທັງອະນາຄົດທີ່ບໍ່ແນ່ນອນໃນການຄຸມທີມຊາດເພາະຮີດຂ່າວວ່າຈະໄປເຮັດວຽກທີ່ສະໂມສອນບານເຕະສະໂຕກຊິຕີ້ ໂດຍເປັນຜູ້ຊ່ວຍຂອງ ໂທນີ ພູລິດ ຜູ້ຈັດການທີມສະໂຕກຊິຕີ້
1915 ໃນນາມຄະນະບານເຕະສຳລັບຊາດສະຫຍາມ ແລະຫຼີ້ນໃນການແຂ່ງຂັນຢ່າງບໍ່ເປັນທາງການຄັ້ງທຳອິດ ທີ່ສະໜາມລາຊະກີທາສະໂມສອນ ໃນວັນທີ່ 20 ທັນວາ ໃນປິນັ້ນ ຈົນວັນທີ່ 25 ເມສາ ຄ.
1916 ພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວຊົງກໍ່ຕັ້ງສະມາຄົມບານເຕະແຫ່ງສະຫຍາມ ໂດຍລົງຫຼີ້ນໃນການແຂ່ງຂັນລະຫວ່າງປະເທດຄັ້ງທຳອິດໃນ ຄ.
1930 ພົບກັບທີມຊາດອິນໂດຈີນ ເຊິ່ງປະກອບໄປດ້ວຍຜູ້ຫຼີ້ນຫວຽດນາມໃຕ້ແລະຝະລັ່ງ ເພື່ອຕ້ອນຮັບການສະເດັດປະພາດອິນໂດຈີນຂອງພະບາດສົມເດັດພະປົກເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ໂດຍຊື່ຂອງທີມຊາດແລະຊື່ຂອງສະມາຄົມໄດ້ຖືກປ່ຽນຊື່ໃນປີ ຄ.
ສຳລັບການແຂ່ງຂັນໃນເອຊຽນເກມ ທີມຊາດໄທຍັງບໍ່ສາມາດທີ່ຈະຊະນະເລີດໄດ້ ໂດຍຄວາມສຳເລັດສູງສຸດຄືເຂົ້າຮອບຮອງຊະນະເລີດ ໃນການແຂ່ງຂັນເອຊຽນເກມຄັ້ງທີ່ 11 ທີ່ຈັດຂຶ້ນທີ່ ກຸງປັກກິ່ງ ປະເທດຈີນ ໃນປີ ຄ.
2006 ທີມຊາດໄທກໍເປັນທີມດຽວໃນອາຊຽນທີ່ຜ່ານເຂົ້າຮອບກ່ອນຮອງຊະນະເລີດ ເຮັດຜົນງານໄດ້ຍອດຍ້ຽມເຂົ້າຮອບໂດຍເປັນທີ 1 ຂອງກຸ່ມຊີ
1972 ປະເທດໄທໄດ້ມີໂອກາດເປັນເຈົ້າພາບການແຂ່ງຂັນບານເຕະ ເອຊຽນຄັພ 1972 ເຊິ່ງແມ່ນການຈັດການແຂ່ງຂັນເອຊຽນຄັພຄັ້ງທີ 5 ໂດຍໃນການແຂ່ງຂັນນີ້ ທີມຊາດໄທໄດ້ອັນດັບທີ 3 ໂດຍຍິງລູກໂທດຊະນະທີມຊາດກຳປູເຈຍ 5 ປະຕູຕໍ່ 3 ພາຍຫຼັງສະເໝີກັນ 2 ຕໍ່ 2 ເຊິ່ງໃນການແຂ່ງຂັນນີ້ ທີມຊາດອີຣານ ຊະນະເລີດ ແລະທີມຊາດເກົາຫຼີໃຕ້ ໄດ້ຮາງວັນຮອງຊະນະເລີດຕາມລຳດັບ
1968 ໂດຍແພ້ຕໍ່ທີມຊາດບັນແກເລຍ 0-7, ທີມຊາດກົວເຕມາລາ 1-4 ແລະທີມຊາດເຊໂກສະໂລວາເກຍ 0-8 ຕົກຮອບທຳອິດໃນການແຂ່ງຂັນ ເຊິ່ງຜູ້ຊະນະໃນຄາວນີ້ ຄື ທີມຊາດຮົງກາລີ ໄດ້ຫຼຽນທອງໄປຄອງ ເຊິ່ງແມ່ນການເຂົ້າຮ່ວມການແຂ່ງຂັນໃນໂອລິທປິກຄັ້ງສຸດທ້າຍຈົດຮອດປະຈຸບັນ
1976 ປະເທດໄທໄດ້ແຊມປ໌ຄິງຄັບຄັ້ງທຳອິດ ໂດຍເປັນແຊມປ໌ຮ່ວມກັບທີມຊາດມາເລເຊຍ ພາຍຫຼັງຈາກທີ່ມີການເລິ່ມມີການຈັດຄິງຄັບໃນປະເທດໄທຕັ້ງແຕ່ປີ ຄ.
ກາສັນຍາລັກປະຈຳເຂດສະພານສູງ ມີລັກສະນະເປັນກາຮູບວົງກົມ ມີອົງປະກອບສຳຄັນຕ່າງໆ ແລະຄວາມໝາຍດັງນີ້
ດ້ວຍເຫດທີ່ເຂດບາງກະປິມີເນື້ອທີ່ກວ້າງຂວາງຫຼາຍແລະມີຈຳນວນປະຊາກອນເພີ່ມຂຶ້ນ ຂະນະທີ່ທ້ອງທີ່ບາງແຫ່ງຢູ່ໄກຈາກສຳນັກງານເຂດ ໃນປີ ຄ.
1997 ກະຊວງມະຫາດໄທຈຶ່ງມີປະກາດປ່ຽນແປງພື້ນທີ່ການປົກຄອງໃໝ່ອີກຄັ້ງໜຶ່ງ ໂດຍຮວມພື້ນທີ່ແຂວງສະພານສູງແລະໝູ່ທີ່ 7-12 ຂອງແຂວງປະເວດ ເຂດປະເວດ ຈັດຕັ້ງເປັນ ເຂດສະພານສູງ
ຕັ້ງຢູ່ທາງທິດຕາເວັນອອກຂອງແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາ ມີອານາເຂດຕິດຕໍ່ກັບເຂດຕ່າງໆ ຮຽງຕາມເຂັມໂມງດັງນີ້
ທິດຕາເວັນອອກ ຕິດຕໍ່ກັບເຂດມີນບຸລີແລະເຂດລາດກະບັງ ມີຄອງລາດບົວຂາວ ຄອງບຶງຂວາງ ແລະຄອງແມ່ຈັນເປັນເສັ້ນແບ່ງເຂດ
ທິດໃຕ້ ຕິດຕໍ່ກັບເຂດປະເວດແລະເຂດສວນຫຼວງ ມີທາງຫຼວງແຜ່ນດິນໝາຍເລກ 3701 ແລະຄອງບຶງບ້ານມ້າເປັນເສັ້ນແບ່ງເຂດ
ທິດຕາເວັນຕົກ ຕິດຕໍ່ກັບເຂດບາງກະປິ ມີຄອງບຶງບ້ານມ້າ ຄອງໂຄລັດ ຄອງວັງໃຫຍ່ບົນ ແລະຄອງບ້ານມ້າ 2 ເປັນເສັ້ນແບ່ງເຂດ
ຕຳບົນສະພານສູງ ໄດ້ຮັບການຈັດຕັ້ງຂຶ້ນເປັນທ້ອງທີ່ການປົກຄອງທ້ອງທີ່ໜຶ່ງຂອງອຳເພີບາງກະປິ ຈັງຫວັດພະນະຄອນ ໂດຍກະຊວງມະຫາດໄທໄດ້ຂະຫຍາຍເຂດສຸຂາພິບານບາງກະປິໃຫ້ຄອບຄຸມເຖິງຕຳບົນນີ້ດ້ວຍໃນປີ ຄ.
1972 ຈຶ່ງປ່ຽນແປງເປັນກຸງເທບມະຫານະຄອນ ເຊິ່ງປ່ຽນຄຳຮຽກການປົກຄອງໃໝ່ດ້ວຍ ຕຳບົນສະພານສູງໄດ້ຮັບການປ່ຽນແປງຖານະແມ່ນ ແຂວງສະພານສູງ ຢູ່ໃນການປົກຄອງຂອງເຂດບາງກະປິ
2017 ບາງກອກໄດ້ປະກາດຈັດຕັ້ງແຂວງລາດພັດທະນາແລະແຂວງທັບຊ້າງແຍກຈາກພື້ນທີ່ແຂວງສະພານສູງ ໂດຍມີຜົນບັງຄັບໃຊ້ໃນວັນດຽວກັນ ສົ່ງຜົນໃຫ້ເຂດສະພານສູງໃນປັດຈຸບັນແບ່ງເຂດການປົກຄອງຍ່ອຍອອກ 3 ແຂວງ ໄດ້ແກ່
ເຂດສະພານສູງ ແມ່ນ 1 ໃນ 50 ເຂດການປົກຄອງຂອງບາງກອກ ຢູ່ໃນກຸ່ມເຂດກຸງເທບຕາເວັນອອກ ສະພາບພື້ນທີ່ໂດຍທົ່ວໄປເປັນແຫຼ່ງທີ່ຢູ່ອາໄສໜາແໜ້ນນ້ອຍ
ຖ້າປີໃດມີເດືອນ 8 ສອງຄັ້ງ ກໍ່ເລື່ອນມາເປັນວັນແຮມ 1 ຄ່ຳ ເດືອນແປດຫລັງ ແລະອອກພັນສາໃນວັນຂຶ້ນ 15 ຄ່ຳ ເດືອນ 11 ເອີ້ນວ່າ "ປັຈສິມພັນສາ" ເວັ້ນແຕ່ມີກິຈທຸຣະຄືເມື່ອເດີນທາງໄປແລ້ວບໍ່ສາມາດຈະກັບໄດ້ໃນມື້ນັ້ນ ກໍຊົງອະນຸຍາຕໃຫ້ໄປແຮມຄືນໄດ້ ຄາວຫນຶ່ງບໍ່ເກີນ 7 ຄືນ ເອີ້ນວ່າ "ສັຕຕາຫະ" ຫາກເກີນກຳຫນົດນີ້ຖືວ່າບໍ່ໄດ້ຮັບປະໂຫຍດແຫ່ງກາຣຈຳພັນສາ ຈັດວ່າພັນສາຂາດ.
ສຳຫຼັບຂໍ້ຍົກເວັ້ນໃຫ້ພິກຂຸຈຳພັນສາທີ່ບ່ອນອື່ນໄດ້ ໂດຍບໍ່ຖືເປັນກາຣຂາດພັນສາ ເວັ້ນແຕ່ເກີນ 7 ວັນ ໄດ້ແກ່
ກາຣໄປເພື່ອກິຈທຸຣະຂອງຄະນະສົງຄ໌ເຊັ່ນ ກາຣໄປຫາອຸປະກອນ໌ມາຊ່ອມກຸຕິທີ່ຊຳລຸດເປ່ເພ
ໃນທຸກໆປີປະຊາຊົນລາວບັນດາເພົ່າທົ່ວທຸກຄົງເຂດ ໄດ້ມີງານບຸນ ແລະ ງານປະເພນີຕ່າງໆ ຢ່າງຫຼວງຫຼາຍເຊັ່ນ:
ຈູດບັ້ງໄຟບູຊາເທວະດາຟ້າເເທນສະເເດງເຖິງການບໍ່ປ່ອຍປະລະເລີຍຕໍ່ປະເພນີເກົ່າທີ່ສືບທອດກັນມາ
ເມືອງພູກູດຕັ້ງຢູ່ທິດຕາເວັນຕົກສ່ຽງເໜືອຂອງຂອງຊຽງຂວາງ ເຊິ່ງຫ່າງຈາກເທດສະບານແຂວງ 25 ກິໂລແມັດ, ມີເນື້ອທີ່ທັງໝົດ 3,096 ກມ2 ເປັນເຂດພູພຽງ ແລະ ພູດອຍ.
ທິດເໜືອຕິດກັບເມືອງວຽງ ທອງ ແຂວງຫົວພັນ, ເມືອງ ໂພນໄຊ ແຂວງຫຼວງພະບາງ, ເມືອງຄໍາ ແຂວງຊຽງຂວາງ; ທິດໃຕ້ຕິດ ກັບເມືອງຜາໄຊ; ທິດຕາເວັນອອກຕິດກັບກັບເມືອງແປກ ແຂວງຊຽງຂວາງ ແລະ ທິດຕາເວັນຕົກ ຕິດກັບ ເມືອງພູຄູນ ແຂວງຫຼວງພະບາງ.
ສ້າງບ້ານແມ່ຍິງສາມດີໄດ້ 31 ບ້ານ, ບ້ານຊາວໜຸ່ມສີ່ບຸກໄດ້ 28 ບ້ານ ແລະ ສ້າງບ້ານພັດທະນາໄດ້ທັງໝົດ 12 ບ້ານ ບັນລຸ 57% ຂອງແຜນການທີ່ວາງໄວ້.
ຈັດສັນອາຊີບຄົງທີ່ໃຫ້ປະຊາຊົນທີ່ຍຶດຖືອາຊີບແບບເລື່ອນລອຍໄດ້ທັງໝົດ 48 ຄອບຄົວ ເທົ່າກັບ 29.72 % ຂອງແຜນການ.
ມີໂຮງເລື່ອຍ 1 ແຫ່ງ, ໂຮງງານຜະລິດແປ້ງມັນຕົ້ນ 1 ແຫ່ງ, ໂຮງງານເຟີນີເຈີ 2 ກຸ່ມ , ມີໂຮງງານໍ້າດື່ມ 2 ແຫ່ງ, ໂຮງງານຜະລິດດິນບ໋ອກ 2 ແຫ່ງ ແລະ ໂຮງງານອົບສາລີ 1 ແຫ່ງ; ມີຕະຫຼາດ 9 ແຫ່ງ, ມີຫົວໜ່ວຍທຸລະກິດທັງໝົດ 467ຫົວໜ່ວຍ; ສິນຄ້າທີ່ເປັນທ່າແຮງງຂອງເມືອງປະກອບມີ: ສາລີ, ມັນຕົ້ນ, ເຂົ້າ, ສັດ, ພືດຜັກ, ເຄື່ອງເຟີນີເຈີ ແລະ ສິນຄ້າຫັດຖະກໍາຕ່າງໆ ເຊິ່ງລວມລາຍຮັບໃນການຜະລິດສິນຄ້າສົ່ງ ອອກໄດ້ທັງໝົດ 46,964,285,000 ກີບ.
ໝາຍ 0.68 % ໃນນັ້ນເປັນໂຄງການກໍ່ສ້າງພື້ນຖານໂຄງລ່າງ 91 ໂຄງການ ແລະ ໂຄງການສົ່ງເສີມວິຊາການ 56 ໂຄງ ການ.
ເດັກໃນເກນອາຍຸ 3 - 5 ປີ ໄດ້ເຂົ້າຮຽນຊັ້ນອະນຸບານ ແລະ ຫ້ອງກຽມປະຖົມ 30.9 % ປະຕິບັດໄດ້ລື່ນເປົ້າ ໝາຍສະຫັດສະວັດ 3.9 %.
ອັດຕາລອດເຫຼືອຂອງນັກຮຽນຊັ້ນປະຖົມຮອດຂັ້ນຮຽນ ປ.5 ປະຕິບັດໄດ້ 90.3% ຍັງບໍ່ບັນລຸ 4.7 % ຂອງເປົ້າໝາຍສະຫັດສະວັດ.
ອັດຕາເຂົ້າຮຽນຊັ້ນມັດທະຍົມຕອນປາຍ ປະຕິບັດໄດ້ 56.6 % ຍັງບໍ່ບັນລຸ 8.9 % ຂອງເປົ້າໝາຍສະຫັດ ສະວັດ.
ສໍເລັດໃນການລົບລ້າງຈົບຊັ້ນປະຖົມບໍາລູງ ແລະ ກໍາລັງສືບຕໍ່ບໍາລຸງຊັ້ນມັດທະຍົມຕົ້ນ ໃຫ້ແກ່ປະຊາຊົນໃນກຸ່ມເປົ້າໝາຍ ຄາດໝາຍສໍາເລັດ ແລະ ປະກາດລົບລ້າງໃນປີ 2014.
ສ້າງບ້ານວັດທະນະທໍາໄດ້ທັງໝົດ 26 ບ້ານ ທຽບໃສ່ກອງປະຊຸມຜ່ານມາເພີ່ມຂຶ້ນ 18 ບ້ານ, ສ້າງຄອບຄົວ ວັດທະນະທໍາໄດ້ 3,182 ຄອບຄົວ ທຽບໃສ່ກອງປະຊຸມຜ່ານມາເພີ່ມຂຶ້ນ 2,074 ຄອບຄົວ ທຽບໃສ່ແຜນການປະຕິ ບັດໄດ້ສອງເທົ່າຂອງແຜນການວາງໄວ້.
ທົ່ວເມືອງມີແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວທັງໝົດ 25 ແຫ່ງ ໃນນັ້ນໄດ້ເປີດໃຊ້ບໍລິການແລ້ວ 4 ແຫ່ງ, ກໍາລັງປັບປຸງກໍ່ສ້າງ
ເມື່ອຜູ່ໃຫຍ່ຕັດສິນບັຍຫາກ່ຽວກັບເດັກບໍ່ວ່າໃນຄອບຄົວ, ໂຮງຮຽນ, ຫ້ອງການຕ່າງໆ ແລະ ໃນສານ ເພີ່ນຕ້ອງໃຫ້ເດັກສະແດງຄວາມຄິດເຫັນ ແລະ ພິຈາລະນາຄວາມຄິດເຫັນຂອງເດັກ.
ເມື່ອເດັກຈຳເປັນຕ້ອງໄດ້ອອກຈາກປະເທດຂອງຕົນໄປຫຼີ້ໄພຢູ່ປະເທດອື່ນເດັກຄົນນັ້ນກໍ່ມີສິດເທົ່າທຽມກັບເດັກທີ່ຢູ່ໃນປະເທດນັ້ນ.
ເດັກຈະໄດ້ຮັບການຊ່ວຍເຫຼືອ ແລະ ປົກປ້ອງ, ຖ້າເປັນໄປໄດ້ກໍ່ຈະຖືກພາກັບມາຫາພໍ່ແມ່ ແລະ ຄອບຄົວ.
ເດັກມີສິດໄດ້ຮັບການດູແລ, ອົບຮົມສັ່ງສອນຈາກພໍ່ແມ່ ແລະ ຄອບຄົວ, ລັດຖະບານຄວນໃຫ້ການຊ່ວຍເຫຼືອແກ່ພໍ່ແມ່, ຜູ້ປົກຄອງເພື່ອໃຫ້ເຂົາເຈົ້າໄດ້ດູແລເດັກ, ເຂົ້າໃຈ ແລະ ປະຕິບັດສິດຂອງເດັກຢ່າງເຕັມສ່ວນ.
ອົງການຈັດຕັ້ງຕ່າງໆທີ່ກ່ຽວຂ້ອງລວມທັງຜູ້ໃຫຍ່, ຖ້າຫາກຕັດສິນບັນຫາກ່ຽວກັບເດັກ ກ່ອນອື່ນໝົດຕ້ອງຄຳນຶງເຖິງຜົນປະໂຫຍດອັນສູງສຸດຂອງເດັກ ແລະ ພິຈາລະນາວ່າສິງທີ່ເດັກຄິດດີທີ່ສຸດ.
ເດັກທຸກຄົນມີສິດດຳລົງຊີວິດ, ລັດຖະບານຄວນຮັບປະກັນໃຫ້ເດັກທຸກຄົນມີການດຳລົງຊີວິດທີ່ດີ ແລະ ໄດ້ຮັບການພັດທະນາ.
ເດັກມີສິດໄດ້ຮັບຂໍ້ມູນຂ່າວສານຕ່າງໆ ທີ່ເໝາະສົມກັບເດັກ ແລະ ສາມາດເຂົ້າໃຈໄດ້ ຈາກໜັງສືພິມ, ປື້ມ, ວິທະຍຸ ແລະ ໂທລະພາບ, ແລະ ໄດ້ຮັບການປົກປ້ອງຈາກຂໍ້ມູນທີ່ເປັນໄພຕໍ່ເດັກ.
ເດັກຍັງມີສິດຮູ້ວ່າພໍ່ແມ່ຂອງຕົນແມ່ນໃຜ ແລະ ໄດ້ຢູ່ກັບພໍ່ແມ່ຖ້າເປັນໄປໄດ້.
ລັດຖະບານຄວນຮັບປະກັນໃຫ້ເດັກທຸກຄົນໄດ້ຮັບການດູແລທີ່ດີ ແລະ ບໍ່ມີການໃຊ້ຄວາມຮຸນແຮງກັບເດັກ.
ເດັກມີສິດໃນການຄິດ, ເຊື່ອຖື ຫຼື ບໍ່ເຊື່ອຖືສາສະໜາໃດໜຶ່ງຕາບໃດທີ່ມັນຫາກບໍ່ຂັດກັບສິດຂອງຜູ້ອື່ນ.
ສະນັ້ນຄົນອື່ນບໍ່ຄວນອ່ານຈົດໝາຍ ແລະ ປື້ມບັນທຶກສ່ວນຕົວ ແລະ ບຸກລຸກສະຖານທີ່ພັກເຊົາຂອງເດັກໂດຍບໍ່ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດ.
ເດັກຜູ້ທີ່ບໍ່ສາມາດຢູ່ນຳພໍ່ແມ່ໄດ້ຄວນໄດ້ຮັບການຊ່ວຍເຫຼືອ ແລະ ດູແລເປັນຢ່າງດີ, ຄຳນຶງເຖິງ ສາສະໜາທີ່ເດັກເຊື່ອຖື, ວັດທະນະທຳ ແລະ ພາສາຂອງເດັກ.
ເດັກພິການທາງຈິດ ຫຼື ທາງຮ່າງກາຍມີສິດໄດ້ຮັບການຊ່ວຍເຫຼືອເປັນພິເສດ ເພື່ອວ່າເຂົາເຈົ້າຈະສາມາດເພິ່ງຕົນເອງໄດ້ ແລະ ດຳລົງຊີວິດຢ່າງມີສັກສີ.
ຖ້າເດັກຖືກເອົາໄປເປັນລູກລ້ຽງບໍ່ວ່າຢູ່ພາຍໃນປະເທດ ຫຼື ຕ່າງປະເທດກໍ່ຕາມ, ສິ່ງທີ່ຕ້ອງຄິດເຖິງທຳອິດແມ່ນຜົນປະໂຫຍດສູງສຸດຂອງເຂົາເຈົ້າ.
ຖ້າເດັກບໍ່ໄດ້ຢູ່ນຳພໍ່ແມ່ ຫຼື ຜູ້ປົກຄອງແຕ່ອາໄສຢູ່ສູນລ້ຽງເດັກ, ຄວນມີການກວດກາ ການເຮັດວຽກຂອງສູນດັ່ງກ່າວຢ່າງເປັນປົກກະຕິ.
ທັງພໍ່ ແລະ ແມ່ ມີໜ້າທີ່ຮ່ວມກັນໃນການລ້ຽງດູ ແລະ ອົບຮົມສັ່ງສອນເດັກ, ແລະ ເດັກກໍ່ມີສິດທີ່ຈະຢູ່ກັບພໍ່ ແລະ ແມ່.
ເດັກມີສິດໄດ້ຮັບຂໍ້ມູນຂ່າວສານ ແລະ ການກະຈາຍຂ່າວຕາບໃດທີ່ຂໍ້ມູນນັ້ນຫາກບໍ່ມີຜົນເສຍຕໍ່ເດັກ ແລະ ຕໍ່ຄົນອື່ນ.
ເດັກມີສິດຢູ່ນຳພໍ່ແມ່ ແລະ ຄອບຄົວ, ເວັ້ນເສຍແຕ່ວ່າພໍ່ແມ່ ແລະ ຄອບຄົວຫາກປະພຶດຢ່າງບໍ່ເໝາະສົມກັບເດັກ.
ເດັກມີສິດສະແດງຄວາມຄິດເຫັນດ້ວຍຮູບການຕ່າງໆເຊັ່ນ: ດ້ວຍການແຕ້ມຮູບ, ການປາກເວົ້າ ແລະ ການຂຽນ.
ເດັກມີສິດພົບປະກັນ ແລະ ເຂົ້າຮ່ວມກຸ່ມ, ສະໂມສອນ ຕາບໃດທີ່ມັນຫາກບໍ່ຂັດກັບສິດຂອງຜູ້ອື່ນ.
ທຸກໆຄົນທີ່ມີອາຍຸຕ່ຳກວ່າ 18 ປີ ແມ່ນມີສິດຕາມທີ່ຂຽນໄວ້ໃນສົນທິສັນຍາວ່າດ້ວຍສິດທິເດັກ.
ສຳລັບປະເທດລາວເຮົາ ເມື່ອເວົ້າເຖີງ ການສອນ-ການຮຽນຫຼືເວົ້າລວມແມ່ນການສຶກສາຖ້າຈະປຽບທຽບບາດກ້າວເລີ່ມຕົ້ນຂອງພວກເຮົາ ກັບການຂະຫຍາຍຕົວຂອງໂລກໃນເວລານັ້ນແມ່ນພວກເຮົາຍັງຢູ່ຫ່າງໄກຈາກໂລກຫຼາຍທີ່ສຸດ.
ຕົວຢ່າງ: ບັນດາປະເທດເອີລົບຕາເວັນຕົກເຊັ່ນ: ອັງກິດ ແລະຝຣັ່ງໃນສະຕະວັດທີ່ ໑໒ ປະຊາຊົນໄດ້ຫັນຈາກການກະສິກຳ ກາຍມາຍຶດຖືອາຊີບການຄ້າ, ເກິດມີຕົວເມືອງການຄ້າ ແລະຕົວເມືອງອຸດສາຫະກຳແລ້ວ.
໑໙໐໗ ທ້າວຄຳໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມຮັບການອົບຮົມຄູເຊີ່ງຖືວ່າ ເປັນຄັ້ງທຳອິດໃນປະຫວັດສາດຂອງຊາດລາວ ທີ່ໄດ້ມີການຈັດອົບຮົມຄູ, ພາຍຫຼັງການອົບຮົມສຳເລັດ ມາເຖີງວັນທີ່ ໗ ຕຸລາ ໑໙໐໗ ທ້າວຄຳເລີ່ມເປັນຄູສອນ.
ຍ້ອນພວກລ່າເມືອງຂື້ນຝຣັ່ງເຫັນອິດທິພົນຂອງພະສົງໃນວຽກງານການສຶກສາ ພວກເຂົາຈື່ງຫັນນະໂຍບາຍເພື່ອຜັນຂະຫຍາຍໂຮງຮຽນໃຫ້ກ້ວາງອອກກ່ວາເກົ່າ ດ້ວຍຮູບການເປິດໃຫ້ມີໂຮງຮຽນສ້າງຄູສົງຂື້ນໃນປີ ໑໙໐໗ ທີ່ວັດຈັນ, ເຊີ່ງປະກອບມີພະສົງ ໕໐ ກ່ວາອົງໄດ້ເຂົ້າຮຽນ.
ຍ້ອນຈິດໃຈຮັກຊາດຂອງນາຍຄູຄຳ, ໃນເວລາສິດສອນຢູ່ໂຮງຮຽນສ້າງຄູສົງ ນາຍຄູຄຳ ໄດ້ເອົາໃຈໃສ່ສຶກສາອົບຮົມໃຫ້ພະສົງທີ່ຈະເປັນຄູໃຫ້ມີຄວາມຮັກຊາດລາວ, ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ຊາດລາວເສື່ອມເສຍເປັນຊາດຝຣັ່ງ ຍ້ອນພະສົງໄດ້ຮັບການສຶກສາອົບຮົມຢູ່ໃນໂຮງຮຽນຄືເຊັ່ນນັ້ນ ພາຍຫຼັງທີ່ພວກເພີ່ນຈົບການອົບຮົມຄູແລ້ວ, ກໍ່ໄດ້ມີພະສົງຫຼາຍອົງບໍ່ຍອມໄປເປັນຄູ ເພື່ອຮັບໃຊ້ນະໂຍບາຍການສຶກສາຂອງພວກລ່າເມືອງຂື້ນຝຣັ່ງ.
ເປົ້າໝາຍສູງໄປກວ່ານັ້ນແມ່ນສົ່ງລູກເຂົ້າໄປບວດ ຫຼືເປັນສັງກະລີຢູ່ວັດ ເພື່ອຮໍ່າຮຽນຂຽນອ່ານ,ຮຽນຮູ້ຫຼັກວິຊາ ແລະລິດເດດມົນຄາຖາ ໂດຍແມ່ນຄູບາອາຈານເປັນຜູ້ສອນ ແລະສົ່ງຄວາມຮູ້ເຊັ່ນ: ຈະລິຍະທຳ, ການວາດແຕ້ມ, ການປັ້ນ, ການຄວັດລະບາຍສີ, ຢາພື້ນເມືອງ, ວິຊາອາຄົມຕະຫຼອດເຖີງລະບຽບວິໄນຕ່າງໆທີ່ພະພຸດທະເຈົ້າທີ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ເປັນຄຳສອນ.
ຮູບການຮຽນ ການສອນຢູ່ວັດເວລານັ້ນແມ່ນບໍ່ທັນໄດ້ກ່າວເຖີງຊັ້ນ ແລະລະດັບສຳລັບຜູ້ຮຽນ ແຕ່ຖືເອົາຊັ້ນຈາກການບວດ ມາເປັນການຕີເປັນລາຄາ ເຖີງລະດັບຄວາມຮູ້.
໑໘໙໓ ເປັນຕົ້ນມາ ພວກເຂົາເຈົ້າບໍ່ໄດ້ເອົາໃຈໃສ່ເຖີງການຂະຫຍາຍໂຮງຮຽນຢູ່ໃນປະເທດລາວພໍເທົ່າໃດ.
ມວນມະນຸດໄດ້ດຳເນີນການພັດທະນາຕົນເອງ ໃຫ້ມີຄວາມກ້າວໜ້າໄປຢ່າງບໍ່ຢຸດຢັ້ງ ອັນໄດ້ເຮັດໃຫ້ສັງຄົມມະນຸດ ໄດ້ມີການປ່ຽນຈາກລະບອບນີ້ ໄປສູ່ລະບອບສັງຄົມອື່ນ ໃນຂະບວນວິວັດພັດທະນາການດັ່ງກ່າວ ຄູໄດ້ມີບົດບາດປະກອບສ່ວນອັນສຳຄັນ ທີ່ບໍ່ມີໃຜ ແລະຊັ້ນຄົນໃດຈະປະຕິເສດໄດ້, ສະນັ້ນຈຶ່ງຂໍຍົກບັນຫາມາຕັ້ງຂື້ນວ່າ: ຄົນແນວໃດຈື່ງເອີ້ນວ່າຄູ?
ຄຳວ່າຄູ ແມ່ນຄຳເວົ້າທີ່ສືບທອດກັນຫຼາຍເຊັ່ນຄົນມາແລ້ວ, ຄູໝາຍເຖີງຄົນທີ່ມີຄວາມຮູ້ແລະປະສົບການ ເຊີ່ງຜູ້ນັ້ນສາມາດໄປຖ່າຍທອດຄວາມຮູ້ ແລະປະສົບການນັ້ນໄປສູ່ຜູ້ອື່ນໆ, ຮູບການຖ່າຍທອດຄວາມຮູ້ຈາກຜູ້ຮູ້ ໄປສູ່ຜູ້ບໍ່ຮູ້ ເອິ້ນວ່າ: ການສອນ ແລະການຮຽນ.
໑໙໒໐ ຂະບວນການຕໍ່ສູ້ຂອງປະຊາຊົນລາວ ນຳໂດຍນາຍຄູຄຳໄດ້ລະເບິດຂື້ນຢູ່ວຽງຈັນ, ການຕໍ່ສູ້ໄດ້ດຳເນີນໄປຢ່າງຮູນແຮງ ຄູຄຳໄດ້ຖຶກພວກຝຣັ່ງຈັບ ແລະນຳຕົວໄປຂັງຄຸກ.
ພາຍຫຼັງຖຶກຄຸມຂັງໄດ້ໄລຍະໜື່ງ ນາຍຄູຄຳໄດ້ໂຕນອອກຈາກຄຸກ ແລ້ວຂ້າມແມ່ນຳ້ຂອງໄປອາໄສຢູ່ນຳພີ່ນ້ອງທີ່ບາງກອກ .
ໃນວັນແຮມ 14 ຄໍ່າ ເດືອນ 9 ປະຊາຊົນລາວໃນທົ່ວປະເທດ,ໄດ້ພາກັນທຳບຸນຫໍ່ເຂົ້າປະດັບດິນ ຕາມຮີດຄອງປະເພນີ,ເຊິ່ງບັນພະບຸຣຸດລາວເຮົາໄດ້ປະຕິບັດສືບກັນມາເປັນເວລາຍາວນານ,ຈົນກາຍເປັນຮີດຄອງປະເພນີແລະວັດທະນາທຳປະຈຳຊາດ, ເຊິ່ງມີບັນຍັດໄວ້ໃນຮີດ 12 ຄອງ14 ວ່າ,ເດືອນ 9 ດັບເອົາບຸນຫໍ່ປະດັບດິນ.
ການທຳບຸນຫໍ່ເຂົ້າປະດັບດິນ ກໍເປັນສ່ວນໜື່ງໃນການສົ່ງເສີມພຣະພຸດທະສາສະໜາໃຫ້ຈະເລີນ ເພາະສະນັ້ນ ພວກເຮົາຄວນອະນຸຣັກຮັກສາຮີດຄອງປະເພນີແລະວັດທະນາທຳອັນດີງາມນີ້ເອົາໄວ້ໃຫ້ອະ ນຸຊົນຮຸ້ນຫລັງ ໄດ້ສືບທອດຕໍ່ໄປ.
ສະຫຼຸບເລື່ອງປະເພນີການຫໍ່ເຂົ້າປະດັບດິນ ບຸນຫໍ່ເຂົ້າປະດິນ ເປັນ ບຸນປະເພນີປະຈຳເດືອນ 9 ດັບ ບັນພະບຸລຸດລາວເຮົາໄດ້ປະຕິບັດສືບທອດກັນມາເປັນເວລາຍາວນານ ຈົນກາຍເປັນຮີດຄອງປະເພນີປະຈຳຊາດໃນເມື່ອກ່ອນເຊິ່ງມີບັນຍັດໄວ້ຮີດ 12 ຄອງ 14 ເວົ້າວ່າ ເດືອນ9 ດັບເອົາບຸນຫໍ່ເຂົ້າປະດັບດິນ.
ຕັ້ງຢູ່ທາງຕາເວັນຕົກຂອງແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາ ມີອານາເຂດຕິດຕໍ່ກັບເຂດອື່ນ ຮຽງຕາມເຂັມໂມງ ດັງນີ້
ທິດເໜືອ ຕິດຕໍ່ກັບເຂດບາງກອກໃຫຍ່ແລະເຂດພະນະຄອນ ມີຄອງບາງກອກໃຫຍ່ແລະແນວກຶ່ງກາງແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາເປັນເສັ້ນແບ່ງເຂດ
ທິດຕາເວັນອອກ ຕິດຕໍ່ກັບເຂດຄອງສານ ມີຂົວປະຖົມບໍລົມລາຊານຸສອນ ຖະໜົນປະຊາທິປົກ ຖະໜົນລາດຢ່າ ຖະໜົນສົມເດັດພະເຈົ້າຕາກສິນ ແລະຄອງບາງໄສ້ໄກ່ ເປັນເສັ້ນແບ່ງເຂດ
ທິດໃຕ້ ຕິດຕໍ່ກັບເຂດບາງຄໍແຫຼມແລະເຂດລາດບູລະນະ ມີແນວກຶ່ງກາງແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາແລະຄອງດາວຄະນອງເປັນເສັ້ນແບ່ງເຂດ
ທິດຕາເວັນຕົກ ຕິດຕໍ່ກັບເຂດຈອມທອງແລະເຂດພາສີຈະເລີນ ມີຄອງບາງສະແກ ຄອງແຍກບາງສະແກ 13 ຄອງວັດໃໝ່ຍາຍນຸ້ຍ 1 ແລະຄອງດ່ານເປັນເສັ້ນແບ່ງເຂດ
ເຂດທົນບຸລີເດີມມີຖານະເປັນອຳເພີຊັ້ນໃນຂຶ້ນກັບກົມນະຄອນບານ ຕັ້ງທີ່ວ່າການອຳເພີໃນພື້ນທີ່ຂອງວັດລາຊະຄຶກ ຈຶງເອິ້ນອຳເພີນີ້ວ່າ ອຳເພີລາຊະຄຶກ ຕໍ່ມາເມື່ອວັນທີ່ 11 ກໍລະກົດ ຄ.
1916 ໄດ້ມີພະບໍລົມລາຊະໂອງການປ່ຽນຊື່ອຳເພີລາຊະຄຶກເປັນ ອຳເພີບາງຍີ່ເຮືອ ຈັງຫວັດທົນບຸລີ ເນື່ອງຈາກມີທີ່ຕັ້ງອຳເພີໃນເຂດຕຳບົນບາງຍີ່ເຮືອ
2003 ສະມັກ ສຸນທໍລະເວດ ຜູ້ວ່າລາຊະການບາງກອກຂະນະນັ້ນໄດ້ລົງນາມປະກາດຈັດຕັ້ງແຂວງສຳເຫລ່ແລະແຂວງດາວຄະນອງ ແຍກຈາກພື້ນທີ່ແຂວງບຸກຄະໂລ ແຂວງບາງຍີ່ເຮືອ ແລະແຂວງຕະຫຼາດພູ ເຂດທົນບຸລີ ໂດຍມີຜົນບັງຄັບໃຊ້ໃນວັນທີ່ 1 ທັນວາ ປີດຽວກັນ ເຮັດໃຫ້ປັດຈຸບັນ ເຂດທົນບຸລີແບ່ງເຂດການປົກຄອງຍ່ອຍອອກເປັນ 7 ແຂວງ ໄດ້ແກ່
2003 ໄດ້ມີປະກາດບາງກອກປ່ຽນແປງພື້ນທີ່ແຂວງແລະຕັ້ງແຂວງໃໝ່ໃນເຂດທົນບຸລີ ເນື່ອງຈາກຜູ້ບໍລິຫານບາງກອກມີນະໂຍບາຍໃຫ້ແບ່ງແຂວງຂະໜາດໃຫຍ່ໃຫ້ຍ່ອຍລົງ ເພື່ອຄວາມຊັດເຈນໃນການບໍລິການຂອງສຳນັກງານເຂດ ໂດຍໄດ້ປ່ຽນແປງພື້ນທີ່ແຂວງບຸກຄະໂລ ແຂວງບາງຍີ່ເຮືອ ແລະແຂວງຕະຫຼາດພູ ນຳມາຈັດຕັ້ງເປັນແຂວງສຳເຫລ່ແລະແຂວງດາວຄະນອງ
ເຂດທົນບຸລີ ແມ່ນ 1 ໃນ 50 ເຂດການປົກຄອງຂອງບາງກອກ ຢູ່ໃນກຸ່ມເຂດກຸງທົນເໜືອເຊິ່ງຖືເປັນເຂດອະນຸລັກເມືອງເກົ່າແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວເຊິງປະຫວັດສາດແລະສິລະປະວັດທະນະທຳທາງຝັ່ງທົນບຸລີ
ໃຊ້ເສັ້ນທາງລົດໄຟສາຍວົງວຽນໃຫຍ່-ມະຫາໄຊ ຈາກສະຖານີລົດໄຟມະຫາໄຊ ຈັງຫວັດສະໝຸດສາຄອນ
ສ.1885 ແລະໂປດໃຫ້ມີຕຳແໜ່ງ ສົມເດັດພະບໍຣົມໂອຣະສາທິລາດ ສະຫຍາມມຸງກຸດລາຊະກຸມານ ເຊິ່ງເປັນຕຳແໜ່ງທີ່ຈະຊົງເປັນລາຊະທາຍາດສືບລາຊະສັນຕະຕິວົງສືບໄປ
ທຸງປະຈຳພະອົງພະອົງສົມເດັດພະບໍຣົມໂອຣະສາທິລາດ ສະຫຍາມມຸງກຸດລາຊະກຸມານ ຮຽກວ່າ ທຸງເຍົາວະລາດມີຂຶ້ນຄັ້ງທຳອິດເມື່ອ ຄ.
ສະຫຍາມມຸງກຸດລາຊະກຸມານ ແມ່ນພະອິສະລິຍະຍົດມຸງກຸດລາຊະກຸມານຂອງປະເທດໄທ ເຊິ່ງພະອິສະຣິຍະຍົດຂອງຜູ້ທີ່ຈະສືບລາຊະສົມບັດຕໍ່ຈາກພະມະຫາກະສັດໄທໂດຍສະຫຍາມມຸງກຸດລາຊະກຸມານຈະດຳລົງພະຍົດນີ້ໄປຈົນກວ່າພະມະຫາກະສັດຈະສະຫວັນຄົດຫຼືສະຫຼະລາຊະສົມບັດ
ສ.1886 ເພື່ອເປັນລັດຊະທາຍາດແທນກົມພະລາຊະວັງບໍວອນສະຖານມົງຄົນ ຫຼື ວັງໜ້າ ແລະຕຳແໜ່ງພະມະຫາອຸປະຫຼາດ ເຊິ່ງໃຊ້ສືບຕໍ່ກັນມາຕັ້ງແຕ່ຄັ້ງກຸງສີອະຍຸທະຍາ
ພານພະສີຄຳລົງຢາເຄື່ອງພ້ອມ ພະຄົນໂທຄຳລົງຢາພ້ອມພານຮອງ ພະສຸວັນນະສີຄຳລົງຢາ ຫີບພະສີໄມ້ແດງຫຸ້ມຄຳລົງຢາພ້ອມພານຮອງ ກາກະບອກຄຳ
ພະສັງວານພະນົບໜ້ອຍ ພະປະຄຳທອງຄຳພະດິ່ງທອງຄ່ຳສາຍທອງ ພະຕະກຸດຄຳລົງຢາປະດັບສາຍຄຳ ພະທຳມະລົງນົບພະຣັດ
ສົມເດັດພະບໍຣົມໂອຣະສາທິລາດ ສະຫຍາມລາຊະກຸມານ ຈົນຮອດປັດຈຸບັນມີທັງໝົດ 3 ພະອົງ ໄດ້ແກ່
ເຄື່ອງປະກອບລາຊະອິສະລິຍະຍົດປະຈຳຕຳແໜ່ງສົມເດັດພະບໍຣົມໂອຣະສາທິລາດ ສະຫຍາມມຸງກຸດລາຊະກຸມານ ໃນປັດຈຸບັນ ປະກອບດ້ວຍ
ນອກຈາກໃນເອີລົບແລ້ວ ປະເທດຝະລັ່ງຍັງມີເຂດການປົກຄອງໂພ້ນທະເລ ຢູ່ໃນທະວີບຕ່າງ ໆ ທັງອາເມລິກາເໜືອ ອາເມລິກາໃຕ້ ອາຟະລິກ ອັງຕາກຕິກ ແລະໂອເຊອານີອີກ ແມ່ນ
5 ແຂວງໂພ້ນທະເລ ໄດ້ແກ່ ກົວເດີລຸບ ກວີຢັນຟະລັງແຊດ ມາກຕີນິກ ເລອູນີຢົງ ແລະມາຢົດ ທັງຫ້າດິນແດນມີຖານະດຽວກັບແຄວ້ນໃນຝະລັ່ງພາກພື້ນທະວີບ ກ່າວຄື ເປັນທັງແຄວ້ນແລະແຂວງໃນເວລາດຽວກັນ.
4 ເຂດຊຸມຊົນໂພ້ນທະເລ ໄດ້ແກ່ ແຊງປີແຢແລະມີເກີລົງ ວາລິດແລະຟູຕູນາ ແຊງ-ບາກເຕເລມີ ແລະແຊງ-ມາກແຕັງ .
1 ປະເທດໂພ້ນທະເລ ດິນແດນແຫ່ງດຽວຂອງຝະລັ່ງທີ່ໄດ້ຮັບການເອີ້ນຊື່ນີ້ແມ່ນ ໂປລີເນຊີຟະລັງແຊດ ເຊິ່ງເຄີຍເປັນດິນແດນໂພ້ນທະເລ ມາກ່ອນ ແຕ່ໄດ້ຮັບການປ່ຽນແປງຖານະໃນວັນທີ 28 ມີນາ ຄ.
1 ເຂດຊຸມຊົນຮູບແບບພິເສດ ແມ່ນ ນູແວນກາເລໂດນີ ເຄີຍມີຖານະເປັນດິນແດນໂພ້ນທະເລມາຈົນຮອດປີ ຄ.
1999 ຈຶ່ງໄດ້ຮັບການປ່ຽນແປງຖານະ ແບ່ງອອກເປັນ 3 ແຂວງ ໄດ້ແກ່ ແຂວງນອກຊູດ ແລະອີນລົວໂຢເຕ.
1 ດິນແດນໂພ້ນທະເລ ແມ່ນ ແຕກໂອສະຕະລານແລະອັງຕາກຕິກຟະລັງແຊດ ໂດຍແບ່ງອອກເປັນ 4 ຂົງເຂດ ໄດ້ແກ່ ໝູ່ເກາະແກກເກແລງ ໝູ່ເກາະກະໂລເຊ ເກາະອຳສະເຕີດຳແລະເກາະແຊັງ-ໂປນ ແລະແຕກອາເດລີ .
ດິນແດນ 5 ເກາະໃນມະຫາສະໝຸດອິນເດຍ ເຊິ່ງບໍ່ມີຜູ້ອາໄສຢູ່ຢ່າງຖາວອນ ໂດຍຮູ້ຈັກກັນໃນຊື່ ໝູ່ເກາະຢາຍຫຼືອີນເຊປາກ ໄດ້ແກ່ ບາຊັດດາອິນເດຍ ເອີໂລປາ ຊູອັງເດີໂນວາ ກະໂລລີໂອໂຊ ແລະຕະລົມແລງ ທັງໝົດຖືກປົກຄອງໂດຍແຂວງໂພ້ນທະເລເຣອູນີຢົງ.
ເກາະທີ່ບໍ່ມີຜູ້ອາໄສ 1 ແຫ່ງ ແມ່ນ ເກາະກະລີແປກຕົງ ຢູ່ໃນມະຫາສະໝຸດປາຊີຟິກ ໃກ້ຊາຍຝັ່ງປະເທດເມັກຊິໂກ.
ປົກຄອງໂດຍຂ້າຫຼວງໃຫຍ່ສາທາລະນະລັດຝະລັ່ງປະຈຳທ້ອງຖິ່ນໂພ້ນທະເລໂປລິເນຊີຟະລັງແຊດ.
ຄຳວ່າ ຝຣັ່ງ ມາຈາກຄຳໃນພາສາລາແຕັງວ່າ ເຊິ່ງແປຕາມກົງວ່າ ດິນແດນຂອງຊາວຟະລັງ ແລະ ມີຫຼາຍທິດສະດີສົມມຸດເຖິງທີ່ມາຂອງຄຳວ່າ ຟະລັງ ເຊິ່ງໜຶ່ງໃນນັ້ນແມ່ນຄຳໃນພາສາປະໂລໂຕ-ເຢຍລະມັນວ່າ ເຊິ່ງແປວ່າ ຫຼາວ ຫອກ ຫຼື ທວນ ເຊິ່ງເປັນອາວຸດຂອງຊາວຟະລັງ ອັນເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນໃນຊື່ ຟະລານຊິສະກາ .
ອີກທິດສະດີໜຶ່ງຕາມຫຼັກນິເວດວິທະຍາແມ່ນໃນພາສາເຢຍລະມັນບູຮານ ໂດຍຄຳວ່າ ຟະລັງ ແປວ່າອິດສະຫຼະ ເຊິ່ງກົງກັນຂ້າມກັບຄວາມເປັນຂ້ອຍຂ້າ ໂດຍຄຳດັ່ງກ່າວຍັງຄົງປາກົດໃນພາສາຝຣັ່ງປັດຈຸບັນໃນຮູບ ຟະລັງ ເຊິ່ງແມ່ນສະກຸນເງິນຂອງປະເທດຝຣັ່ງຈົນກະທັ່ງປ່ຽນເປັນສະກຸນເງິນເອີໂຣໃນປີ ຄ.
ໃນປັດຈຸບັນປະເທດເຢຍລະມັນຍັງເອີ້ນປະເທດຝຣັ່ງວ່າ ເຊິ່ງແປວ່າ ອານາຈັກຂອງຊາວຟະລັງ ອີກນຳ.
ແຂວງວຽງ​ຈັນ ເປັນ​ແຂວງ​ຫນຶ່ງ​ເຊິ່ງຕັ້ງ​ຢູ່​ທາງ​ຮອບ​ນອກ​ທາງ​ທິດ ເຫນືອ​ຂອງ​ນະ­ຄອນ­ຫລວງ​ວຽງຈັນ ປະ­ກອບ​ມີ 13 ເມືອງ 504 ບ້ານ 73.165 ຄອບ­ຄົວ ແລະ ພົນ­ລະ­ເມືອງ​ປະ­ມານ 5 ແສນ​ຄົນ ມີ​ຊື່​ສຽງ​ດ້ານ​ການທ່ອງ­ທ່ຽວ ບໍ່ວ່າ​ຈະ​ເປັນ​ການ­ທ່ອງ­ທ່ຽວ​ທຳມະ​ຊາດປະ­ຫວັດ­ສາດ ແລະ ວັດທະ­ນະ​ທຳ​ ແຕ່​ລະ​ເມືອງ​ລ້ວນແຕ່ມີ​ທ່າແຮງ​ໃນ​ດ້ານ​ການ­ທ່ອງ­ທ່ຽວ
ໃນກາງສະຕະວັດທີ 16 ວຽງຈັນພາຍໃຕ້ການປົກຄອງຂອງກະສັດເຊດຖາທິລາດ ໄດ້ກາຍເປັນຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ ມັນໄດ້ກາຍເປັນສູນກາງທີ່ສໍາຄັນຂອງຄໍາສອນຂອງພຸດທະສາສະ ໜາ ແລະວັດຫຼາຍແຫ່ງກໍ່ຖືກສ້າງຂື້ນ ໃນປີ 1989 ໄດ້ແບ່ງແຂວງອອກເປັນ 2 ເຄິ່ງຄື: ແຂວງວຽງຈັນ ປະກອບດ້ວຍ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນເອງ ແລະ ແຂວງທີ່ຍັງເຫຼືອ
ໃນລະຫວ່າງສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີສອງ ວຽງຈັນໄດ້ລົ້ມລົງດ້ວຍການຕໍ່ຕ້ານເລັກນ້ອຍ ແລະຖືກຍຶດຄອງໂດຍກໍາລັງຂອງຍີ່ປຸ່ນ ພາຍໃຕ້ການບັນຊາຂອງ ຊາໂກະ ມາຊາໂນຣິ ວັນທີ 9 ມີນາ 1945 ກອງທະຫານລາດຊະວົງຝຣັ່ງໄດ້ມາຮອດ ແລະ "ປົດປ່ອຍ" ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນໃນວັນທີ 24 ເມສາ 1945
ຜູ້ກວດທາງການແພດຜູ້ທີ່ໄດ້ກວດສົບຂອງ , ໄດ້ເປັນພະຍານເຖິງຂອບເຂດຂອງການບາດເຈັບທີ່ພົບຢູ່ໃນຮ່າງກາຍແລະລັກສະນະຂອງການເສຍຊີວິດ, ເຊິ່ງການສາລະພາບເທບຂອງ ໄດ້ຢືນຢັນ.
ການໂຕ້ແຍ້ງທີ່ປິດລົງໄດ້ເລີ່ມຂຶ້ນໃນມື້ທີຫ້າແລະຄະນະຕຸລາການໄດ້ຖືກສົ່ງໄປໂດຍເຈດຕະນາໃນຕອນບ່າຍມື້ນັ້ນ.
ໃນວັນທີ 5 ເດືອນຕຸລາ, ດ້ວຍການພິຈາລະນາພຽງສອງຊົ່ວໂມງ, ຄະນະຕຸລາການໄດ້ກັບຄືນມາດ້ວຍຄໍາຕັດສິນວ່າ "ມີຄວາມຜິດໃນທຸກຄະດີ".
ບຸກຄົນ 11 ຄົນ, , ຜູ້ທີ່ໃນເບື້ອງຕົ້ນໄດ້ຖືກກ່າວຫາວ່າມີການປອມແປງຫຼັກຖານແລະປົກປິດຮ່າງກາຍ, ນັບຕັ້ງແຕ່ໄດ້ຮັບສາລະພາບວ່າມີຄວາມຜິດໃນຂໍ້ຫາຕົວະຕົວະ ຕຳ ຫຼວດ ໜ້ອຍ ກວ່າ.
ຜູ້ພິພາກສາສານຊັ້ນສູງ ຍອມຮັບຄໍາຮ້ອງຂໍແລະໂອນ ໄປຫາສະຖານທີ່ສຸຂະພາບຈິດແລະໄດ້ຂັບໄລ່ລາວອອກຈາກ .
ເປັນພະຍານໃນຄະດີຕໍ່ກັບຜົວຂອງນາງ ແລະຍັງໄດ້ຕົກລົງທີ່ຈະເປັນພະຍານຕໍ່ກັບລູກຊາຍຂອງນາງ ໃນລະຫວ່າງການທົດລອງຂອງລາວ.