polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Арстанбек Буйлаш уулу 1824-жылы Ысык-Көл облусунун Сырты аттуу жеринде туулган, 1878-жылы Нарын облусунда каза болуп, Ысык-көлдүн тескейи, Чычкан конушундагы Ташкыя бейитине коюлган.
Алгачкы «Мурдуңузга шиш» аттуу комедиясы 1973-жылы, 1982-жылы «Көк бет же жинди аары», 1985-жылы «Куу дөңгөч», 1991-жылы «Чуу куйрук» аттуу көп актылуу комедиялары Нарын облустук Муратбек Рыскулов атындагы музыкалык драмтеатрынын сахнасында коюлган.
1991-жылы Бишкек шаарында жаштар театрында «Өрттөн кийинки өрт» аттуу көп актылуу комедиясы, 1996-жылы Кыргыз Улуттук академиялык Т.Абдумомунов атындагы драмтеатрда «Убалым уктатпасын» аттуу документалдык трагедиясы коюлган.
Райондо өнөржай ишканаларынан пахтаны кайра иштеп чыгуучу «Актилек-А», «Алтынкемер» ишканалары, «Кыргыз Түрк Этем Озсой» заводу, жаңгак жыгачынан үй буюмдарын жасап чыгаруучу Кыргыз-Түрк Вуд Индастри ишканасы иштейт.
Ал эми Кыргыз-Америкалык «Дюбек холдинг» тамеки ферменттөөчү, Кыргыз-Корей жибек өндүрүүчү биргелешкен ишканалары өз продукцияларын чет өлкөлөргө сунуш кылышууда.
Ошондой эле райондо «Байлык», «Кенч», «Айыл курулушу», «Карүңкүр» акционердик коомдору, сүт, нан заводдору, 138 тегирмен, 58 май тегирмен, 31 ак жуваз чакан ишканалары иштейт.
Сайдыкум айыл аймагы: Сайдыкум , Аркалык, Дукур, Жаңы-Абад, Жаш-Ленин, Кызыл-Ай, Кыргыз-Каба, Тойчубек-Чек, Төш, Турпак-Коргон, Хажир-Абад, Чек, Чоң-Курулуш;
Райондун аймагы негизинен Кара-Үңкур өрөөнун ж-а аны курчап турган Бабаш-Ата кыркатоосунун түштук-чыгыш, Кең-Кол, Фергана тоолорунун түшук капталдарын, ошондой эле Фергана өрөөнүнүн түндук-чыгыш өндүрүнүн бир аз бөлүгүн ээлейт.
Андан соң Нарын педагогикалык окуу жайына (азыркы Сатыбалды Нааматов атындагы Нарын мамлекеттик университетине) кирип, окуу жайды 1952-жылы мектептер бөлүмү адистиги боюнча артыкчылык диплому менен аяктаган.
Ал 1950-жылдардын соңу - 1960-жылдардын башында советтик этнография илиминин мыкты адистеринен сабак алып, азыркы кыргыз этнография илим тармагын түптөгөнгө бараандуу салым кошкон алгачкы кыргыз кыздарынан.
Кнорозов сыяктуу жана башка нечендеген залкар илимпоздор жана алардын ачылыштары тууралуу мол маалыматты айтканда, студенттеринин көздөрү жалжылдап, өздөрү да ушундай унутулган тарыхый барактарды жана тилдерди ачууга ынтызар болгондой кебетеленип кетчү.
Какен Мамбеталиева КУУдагы эң мыкты окуган айрым студенттерге студенттик илимий конференциялар үчүн баяндама жасагыла, реферат, дипломдук иш даярдагыла деп ар кыл темалар берип, аларга багыт көрсөткөн.
Какен Мамбеталиева, жашыраак кесиптеши, археолог Бейше Урстанбеков, “Байыркы чыгыш тарыхын” окуткан Таабалды Мурзабеков жана башка агай-эжекелер биринчи курстун студенттерин “телчиктирүү” үчүн КУУнун тарых факультетинин жатаканасына кечинде келип, кошумча сабак беришчү.
Бул советтик чыгаан окумуштууга 1947-жылы археолог жана чыгыш таануучу Сергей Токарев келип: “Айрым окумуштуулар майя жазмасы эми эч качан чечилбейт ко деп жатышат. Балким, сен бул жоромолдорду төгүндөй алаарсың. Кантип эле адам баласы ойлоп тапкан жазууну башка адам чечмелей албай калсын?” деп, бул жазманы кылдат иликтөөнү сунуш кылат.
“Алтай” теориясына ылайык, түрк, монгол, тунгус-манчжур, корей, жапон тилдери тээ алмустакта орток тилдик тамырдан келип чыкканы тууралуу илимий жоромолду да К.Мамбеталиева студенттерине баяндаган.
2016-жылдын чын куран айынын 5инде Какен Мамбеталиева таалим алган жана өмүрү өткөнчө иштеген Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинде “Ала-Тоодогу заманбап этнография көйгөйлөрү” аттуу илимий жыйын жана эскерүү чаралары өткөрүлдү.
Ушул улуу ачылыштын ээси Юрий Кнорозов совет доорунда чет өлкөгө чыгууга укуксуз болуп келгенин, өзү эңсеген тарыхый майя жергесине саякат жасоого эч мүмкүндүк ала албагандыгын 1991-жылы сентябрда америкалык илимпоз . – Майкл Д.Коу мырза журналындагы макаласында жазган).
Какен Мамбеталиева - кыргыз этнографиясы жаатында жаңы багытта тайманбай иштеп, илим “дыңын” бузуп, кыргыз тарых илиминин жаңы тармагын түптөөгө ири салым кошкон тарыхчы айым, тарых илимдеринин кандидаты , доцент .
Дал ушундай кубаттуу дарстын жана андан кийинки ырааттуу жекече сабактардын натыйжасында, Мамбеталиеванын окуучулары ата-бабалары түшүндө да укпаган чет элдик мяо-яо, кхмер элдери тууралуу жана байыркы шумер сыяктуу өлүп-жок болгон тилдер жөнүндө кеңири билим алышкан.
Кыргыздын туңгуч этнограф айымы Какен Мамбеталиеванын 75 жылдык мааракесине арналган «Борбордук Азиянын көп этностуу коомунун маселелери: Көйгөйлөр жана аларды чечүүнүн болжолдору» аттуу эл аралык жыйын Бишкекте 2012-жылы бугу айынын 19нда өттү.
Дарс окуп коюу менен чектелбестен, Какен жатаканага келип, коллоквиум өткөрүп, студенттер менен жекече иш алып барчу, алардан дүйнөлүк этнографиялык илим, жалпы дүйнө элдеринин этнографиялык мурасы тууралуу өз алдынча окуусун талап кылчу.
Какен Мамбееталиева Кыргыз улуттук университетинин тарых факультетинде этнография боюнча ырааттуу дарстарды, атайын курстарды окуп, нечендеген жаш адистерге этнография тармагы боюнча илимий сапарга чыгууга багыттама берген.
Кыргыз элинин тарыхый тагдырындагы урунттуу учуруна арналган "Күндөр", "Ак боз ат" сыяктуу чыгармалары жеке жазуучунун эле эмес, жалпы кыргыз адабиятынын өсүп-өнүгүш баскычындагы бараандуу көркөм туундулар катары өз ордун ээлеген.
Образды жаратууда, сөздөрдүн маанисин, маңызын, музыкасын кылдат сезип, элдик казыналарды терең өздөштүрүп, өзүнүн чыгармачылык өнөрканасына аларды жеткиликтүү иштеп чыгып, пайдаланып окурмандарына тартуулаган.
Жазуучу кийинчерээк драматургия жанрына да көңүл буруп, Ички Теңир-Тоодогу тарыхый окуялар чагылдырылган “Ак боз ат”, Тайлак баатыр Рыскул уулунун доору жана эрдиги тууралуу “Керме-Тоо” драмаларын, ошондой эле “Уят эмеспи” аттуу комедияны жазган.
Садыбакасовдун калеминен жаралган “Ак боз ат” драмасы кыргыз театр сахнасынын классикасына айланган чыгарма болу, театр сахнасынан өз ордун жоготпостон сахнадан түшпөстөн бүгүнкү күнгө чейин коюлуп келе жатат.
Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына “Каарман эмгеги үчүн» медалы менен, Кыргыз ССРинин Жогорку Советинин Ардак грамотасы, Кыргызстандын ЛКЖС БКнын Ардак грамотасы менен сыйланган.
Ошондон тартып өмүрүнүн соңуна чейин "Мүнөз", "Жол түгөнбөйт", "Бир үзүм жалын", "Күндөр", "Сонун бала", "Жашыл өзөн", "Кең дүйнө" сыяктуу ж.б.
1991-жылы Узбекстанда 10 сериялуу П.Кадыровдун «Жылдыздуу тн» романын негизинде кино тартылып , ал фильм Туркиянын телеканалдарынын бирине сатылган жана чет өлкөгө сатылган биринчи өзбек киносу болгон.
Анткени, аспап жайкы чилдеде укмуштай какшайт да, укмуштуудай үн чыгат , Тумандуу күндөрдө, жаанда, кыскасы, аба ырайы бузулган чакта бир аз нымдашып, кыл кыяктын үнү анча чыкпай калат.
Бууранын терисинен капкагым болсо, сүйкөнгөнүм карагайдын чайыры болсо, жайдын саратанында тартса боздоор элем» — деп, кыяк айтыптыр деген уламыш эл ичинде бар.) Бул аспапты кыякчы алгыр куштардай бөпөлөп асырап турат.
1990-жылы октябрда Бишкектин чордонунда, Ак Үйдүн чыгыш капшытында ал кездеги коммунисттик жетекчиликке каршы жана өлкөнү демократиялаштыруу талабы менен "Кыргызстан" демократиялык кыймылы уюштурган ири саясий ачкачылык уюштурулган.
1981-жылы жайында Кыргыз улуттук университетинин Аскердик кафедраны бүтүрүүчүлөрүнүн аскердик жайкы лагеринде "теги орус офицер кыргыздын улуттук кийимин мазактады" деген айың кептен улам 2 күнгө созулган саясий ачкачылык өткөрүлгөн.
Согуштан кийин Ливия аймагында ар кандай саясий уюмдар жана партиялар (Улуттук партия, Эркин улуттук блок, Бириккен улуттук фронт жана башка) пайда болуп, бирдиктүү көз карандысыз Ливия мамлекетин түзүүгө аракеттенишкен.
Адистештирилген фермаларда жашылча , картөшкө, бакча өсүмдүктөрү , жер жаңгак жана башка, өлкөнүн чыгышындагы Барка-эль-Байда платосунда дан эгиндери, зайтун жана мөмө-жемиш дарактары өстүрүлөт.
3-мартта Сирт шаарында өткөн Ливия «жамахириясынын» 31 жылдыгына арналган салтанатта М. Каддафи нефть сатуудан түшкөн кирешелер ар бир жаранга түздөн-түз бөлүнүп берилерин жарыялаган.
Алар: Бенгази , Вади-эль-Хаят , Вади-эш-Шати ], Гат , Дерна , Марзук , Мисрата , Налут , Сабха , Сурт ], Триполи , Эз-Завия , Эль-Бутнан , Эль-Вахат , Эль-Жебель-эль-Ахдар , Эль-Жебель-эль-Гарби , Эль-Жифара , Эль-Жуфра , Эль-Куфра , Эль-Маргаб , Эль-Марж , Эн-Нугат-эль-Хумс .
Ливия – БУУнун , Араб өлкөлөрү лигасынын , ЭВФтин , Эл аралык реконструкциялоо жана өнүктүрүү банкынын , ОПЕКтин , Африка союзунун , Ислам конференция уюмунун жана башкалардын мүчөсү.
1902-жылы январда түзүлгөн атайын комиссия реформа долбоорун иштеп чыгып, дыйкандардын жамааттан чыгуусун тездетүү үчүн жер берүү, аларды Россиянын чет жакаларына көчүрүү жана башка маселелерди караган.
Түркстан крайында, айрыкча Жети-Суу областында келгиндердин улам көбөйүшүнө байланыштуу (19-кылымдын аягында Орто Азияга келген орус дыйкандарынын саны 100 миңге жеткен) «Конуш которуу тууралуу убактылуу эрежеге» жана Николай 11нин буйругуна ылайык Жети-Суу областында 1905-жылы 21-июлда Келгиндер башкармалыгы түзүлүп, башчылыгына О. Шкапскийдин дайындалышы менен 1905-жылдан Орто Азияны колониялаштыруунун жаңы этабы башталган.
1907-жылы кабыл алынган «Кыргыздарды жерге жайгаштыруу» жана 1908-жылы «Жети-Сууну колониялаштыруунун тартиби жөнүндө» токтом чыккандан кийин көчмөн элдер жашаган жерлер мамлекеттик менчик деп жарыяланып, жаздоо, жайлоо, күздөө, кыштоо шарты эске алынбай, келгиндерге берилген.
Чүй өрөөнүнөн Шабдан баатыр, Дүр Сооронбаев, М. Мураталин сыяктуу манаптар Түркстан генерал-губернаторунун жергиликтүү тургундардын ар түтүнүнө 40 тешеден жер берилсин деген көрсөтмөсүнө карабай, Келгиндер башкармалыгынын чиновниктери ар кайсы аянттан 1,5–2 теше айдоо жана жараксыз жерден 7 тешеге жетпеген үлүш берип жатышканын айтып арызданышкан.
Көтөрүлүш басылгандан кийин генерал-губернатор Куропаткин жетектеген өкмөттүк кеңештин чечими менен кыргыздар Чүй, Ысык-Көл, Кочкор, Жумгал өрөөндөрүндөгү тоолорго, сугатсыз таштак жерлерге көчүрүлгөн.
Ырдын алгачкы тексти 13-кылымда кыпчак талаасынан белгисиз перс автору тарабынан жазылып алынып, “Түрктөрдүн ата-теги” аттуу жыйнакка жана араб тарыхчысы Ибн-Аль-Асирдин летописине кирген.
М.Тойбаевдин Т.Сатылгановдун жүз жылдык юбилейине арналган «Токтогулдун күлкүсү» деген комедиясы республикалык элдик театрларда, 1967-жылы «Жаңы келин» аттуу комедиясы Т.Абдумомунов атындагы кыргыз академиялык драмтеатрында чоң ийгилик менен коюлган.
М.Тойбаев дүйнөлүк драматургиядан Артур Миллердин «Баары менин балдарым», орус классикасынан А.Чеховдун «Аюу», С.Михалковдун «Үйүмө кетким келет», боордош элдерден Хамза Хакимзаде Ниязинин «Бай жана батрак», К.Мухаметжановдун, Д.Исабековдун, А.Абдугафуровдун ж.б.
ыр-күүгө баш оту менен берылып، болуп да улуттук бойоого шырелген музыка дүйнөсүндө ер жеткен макен аалынын жүрөгүн чыгармачылык өрүшү гана емес، унутта калып бараткан улуттук теренном ду урпактар арасында кеңыры жайылтуу ойу чырмап алды.
айытбасада، жакынкы бир канча жылдан беры карай кыргыз жаштары батыштын озот техныкасына каныккан електырондук ройал сыйактуу музыка аспаптарына өзүн атып، кыргыздын кылым карыткан укмуш музыкалык аспабы- комузга жана елдык ыр- күүлөргө үйүр алып кетбегендыгы макеңдын жүрөгүн бир мезгыл өйүп жүрдү.
бирок، улуттук өнөрдү жайылтуудагы убарачылыкты، жапаа- машакатты еч кымге колко кылбаган макең өз үйүн өнөр мектебы кылып ачып، 2003- жылдан баштап، короосунда жаш жеткынчектерге комуз үйрөтө баштады.
макен аалы күндүзү кызматын нормал уландырып، кызматтан түшкөндөгү жана ес алуу күндөрүндөгү дем алуу убактынан пайдаланып، жеткынчектерге комузду акысыз үйрөтүүнү жыл бойу уландырып، азырга чейын 100 дөн ашуун баланы тарбийалап чыкты.
ал 2005- жылы 8-айда жуңго балдар музыка коомунун чакыртуусу менен، беш шакыртын еерчытып бейжынге барып، баш калаа бейжынде өнөр көрсөтүп، арулут елын таң калтырып، ““кубаныч күүсү”” аттуу кол ойнотмо күү менен алтын сыйлыкты утуп алып، улуттук музыканын оорагын бир көтөрүп салды.
2006- жылы 7-айда атайын чакыртуу бойунча өзү жетектеген жеткынчектерды баштап، чыңдав каласына барып، басакеде 2006- жылдык мамлекеттык жаш- өспүрүмдөр саламаттык көркөм өнөр жарышынын 1-даражалуу сыйлыгын утуп алып، улуттук ыр-күүлөрдүн учу- кыйыры ычкеры өлкөлөрдүн өнүккөн калаларында жаңырып турду.
үч кылдан жаңырган асем күүлөр кыргыз елынын жан дүйнөсүндөгү кылымдык арман- тылегын، коштук- кайгысын، үмүт- муратын бейнелеп، комуздун жан сергыткен коңур күүлөрү етныкалык топтун өнөр сүйөр кышылерынын руху дүйнөсүн чалкытып، улуттук маданий өнүгүүнү түртмөктөп турат.
көркөм өнөрдүн көп кырдуу өрүшүнө өр тарткан макең көшөрө ызденып، елдык ыр-күүлөрдүн сыйкыр күчүн чыгармачылык жолуна өзөк кылып، ечен күндөр кеч кыргенын- таң атканын сезбей، жан дүйнөсүнө шырелген чабыттын керемет күчү макеңды ел жактырган туундуларды жарыкка чыгарууга түртмөктөп турду. ошентып، макен аалы алды-арты болуп ушул кезге чейын 200дөн ашуун обон-күү ыштеп елге тартуулады.
ал жараткан чыгармалардан« жүрөгүмдү кым былет””، ““сүйүү күчү””، ““көзүңдө айдын нуру бар””، ““ көрүп кет биздын айылды”” сыйактуучыгармалары ел гана емес музыка салаасындагылардын да жакшы баасына арзып жүрөт.
макен аалы жалаң гана комуз чертып еле калбай، акардыйон، кыл кыйак، ыскырыпка، чымылдак сыйактуу аспаптарды сайратып، комузга коштой койгон устаттыгы анын өнөрүн өзгөчөлөндүрүп турат.
макен аалы 1982- жылы 6-айда областа өткөрүлгөн ыр- күү басакесынде атактуу комузчу мамет төлөмүштүн““ емгек бий”” аттуу күүсүн комузга чымылдакты коштоп аткарып، 1-даражалуу сыйлыкты утуп алган болучу.
макең өз өнөрүнө өжөр мамыле кылып، көңүл койуп көшөрө ызденып، кыргыз күүлөрүнүн чалкыган деңызынде чабак уруп، ел жүрөгүнө уйалаган унутулгус ыр- күүлөрдү жарыкка чыгарды.
макен аалы тек гана музыка чыгармачылыгы бойунча устат болуп еле калбай، кезегы келгенде ал кырык бутактуу жыгачты кырып- жонуп، комуз، үстөл сыйактуу аспаптарды، буйумдарды кынаптап жасаган уста жыгаччы.
ал өзү кыргызыстандын өлчөмдүү комузунун үлгүсүн салып чапкан комуз какшаал жергесындегы елдер арасында ең өлчөмдүү، добушу ең таза، көрүнүшү көркөмдүгү менен оозго алынып، көпчүлүктүн жактырып сатып алуусуна жарап жүрөт.
убакыттын өтүшү менен күн-түн дебей көшөрө үйрөнүүнүн натыйжасында, чаалыкбас чабытка баш байлап, комуз чертүүгө мыкты,ыр-күүгө шыктуу болуп жетилген макең ел арасында чогуучулукта кол ойнотуп комуз чертып, үн жаңыртып обон төгүп жүрдү.1985-жылы кызылсуу кыргыз аптоном областык көркөм өнөр үйүрмөсү макен аалынын талантын барыктап-баалап, аны үйүрмөгө кабылдайт.
улуттук көркөм өнөр, елдик жөрөлгөлүү маданыйаттын шооласын урпактар арасында жаркыратып, ел_ жер үчүн езиле емгектенип, ечендеген кыйынчылык, економикалык чыгашаларга тушуксада еч кимге колко кылбай, унутта калып бараткан улуттук музиканын сезим толкуткан кайрыктарын ургаалдуу жаңыртып, жаштык өмүрүн жалындуу максаттарга сугарган, көп кырдуу көркөм өнөр өрүшүндө чыңалган, жөнөкөй бир жекенын елдик музикаларды өнүктүрүү жолунда жасаган жумуштары ел арасында оозго алынып келет.
Анда Барсбек Түрк каганаты экиге: Батыш жана Чыгыш каганаттарына бөлүнгөн соң, андагы Чыгыш Түрк каганатынын баскынчыл саясатына каршы күрөшүп, кыргыздарды жетектеген тарыхый инсан болгондугу айтылат.
Барсбек орто кылымдардын эрте мезгилинде эле Энесай аймагындагы кыргыздардын бышын бириктирип , күчтүү, көз карандысыз мамлекет курууну көздөгөн Ата - бабаларыбыз мекендеген аймактарга Түрк кагандыгын бийлик жүргүзүп турган мезгилде Барсбек Түрк кагандыгына каршы саясатын жигердүү жүргүзгөн Барсбек кыргыздарды сайдан , кырдан, жана тоону байырлаган аймактардан чогултуп, эл кылып, ошол элдин өз алдынчалыгы үчүн күрөшкөн
Орхон-Энесай жазууларындагы Тонүкүккө арналган эстелик жазууда: "Табгачтын каганы, он ок каганы биздин душманыбыз болгон. Баарыдан өткөн душманыбыз кыргыздын күчтүү каганы болгон", - деген маалымат кездешет.
Сөз кыргыздардын байыркы тарыхындагы эң чоң "ак тактардын" бири тарыхты жаратышкан инсандар жөнүндө, алиге чейин белгисиз калып жаткан кыргыз элинин баатырлары жөнүндө маалыматтардын дээрлик толук жок экендигинде.
түргөштөрдүн башчысы Сакал каган менен бирдикте Экинчи Чыгыш түрк каганатына каршы урушка даярданган, бирок Экинчи Чыгыш Түрк кагандыгынын каганы Капаган тезинен Көгмөн тоосун ашып, Барсбектин ордосуна кол салган.
Татаал тышкы саясий кырдаалдын шарттарында кыргыздардын мамлекетиндеги биринчи орунга ал өзүнүн асыл сапаттарынын аркасында көтөрүлгөн жана Борбордук Азиядагы эң татаал саясий кырдаалда кыргыздарга башчылык кылган.
"Атыбызды жөө жетелеп, тоонун кырына чыктык. Токой каптаган чоку аркылуу аштык. Эбегейсиз кыйынчылык менен кайра төмөн түшүп, кыргыздарды чочутуп албас үчүн, көчкүлөрдү айланып өтүп, тоо этектеп жүрүп отурдук."
Анын урматына арналып жазылган эпитафияга ылайык Ажо Барсбек байыркы кыргыздардын башкаруучу династиясынан чыккан, атасынан эрте жетим калган, төрт бир тууганы болгон, тайган менен аң уулоону аябай жакшы көрүүчү.
Ири ЖЭСтери: «Марица-Чыгыш-2» , Варна жылуулук электр борборлору; АЭСтери: Козлодуй , «Белене» ; Рила-Родопи тоо массивиндеги ГЭС каскадына, ошондой эле Белмекен-Чаир ГЭС-ГАЭС комплексине өлкөдө өндүрүлгөн электр энергиясынын 8% туура келет.
Машина куруу өнөр жайынан кеме куруу заводдору , станок жана инструмент өнөр жай өндүрүштөрү, байланыш, радио-телевизор, ЭЭМ , электртехника , вагон куруу , химия өнөр жайы үчүн жабдуу чыгаруучу ишканалары иштейт .
Жылына 60-70 миң о жашылча-жемиш консервасын, 57,9 миң о өсүмдүк майын, 153 миң о кант, 83,6 млн л шарап, 23,7 миң о тамеки өндүрүлөт (Благоевград, София, Стара-Загора, Пловдивде шарап, тамеки, жашылча-жемиш), консервалары жана башка азык-түлүк товарлары даярдалат; көбү экспорттолот.
курортторго, түрдүү спорт оюндарын өткөрүүчү жайларга жана эсалуу борборлоруна (Витоша, Рила, Пирин, Родопи тоо массивдеринин капталдарында, Струма жана Места дарыясынын өрөөндөрүндө) бай.
Сырттан машина жана анын жабдууларын, металл жана анын эритмесин, химикаттарды, пластика, отун жана башка алып, сыртка жеңил өнөр жайынын продукцияларын , металл, машина жана анын жабдууларын, нефть, нефть продукцияларын, химикаттарды, азыктүлүк товарларын жана суусундуктарды чыгарат.
Сырткы соодасынын 50%тен ашыгы Европа Союзу өлкөлөрүнө туура келет; негизги соода шериктештери: Италия, Германия, Түркия, Бельгия, Грекия, АКШ, Франция ; Германия, Италия, Россия, Грекия, Түркия, Франция, Австрия .
орус-түрк согушунда болгарлар Россия тарабында салгылашып, орус армиясынын жеңип чыгышы жана Сан-Стефано тынчтык келишиминин шарты боюнча, өлкөнүн түндүгү өз алдынча Болгария княздыгы болуп түзүлүп, түштүгү Чыгыш Румелия Түркиянын автономиялуу провинциясы бойдон калган.
Кара деңиздин алабына кирген негизги дарыялар: Дунай (кеме каттаган жалгыз дарыя; анын куймалары: Искыр, Янтра, Вит), Камчия жана башка Эгей деңизине Болгариядагы эң суусу мол дарыя Марица , ошондой эле Места, Струма дарыялары таандык.
Болгарияда табияты коргоого алынган 49 аймагынын жалпы аянты 491 миң га; анын ичинде улуттук парктары: Рила, Борбордук Балкан жана башка Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргендери: Сребырна биосфера резерваты жана Пирин улуттук паркы.
Акын «Шаар жана тоолук», «Өмүр издери», «Туяктын ыры», «Саймалуу таш», «Махабат», «Исфайрам акасы" аттуу ыр китептердин, «Мухаммед пайгамбар» деген дастандын, «Аксаткын менен Кулмырза» драмасынын автору.
Кийин 1993-жылы “Ялта-Москва-Транзит” жаш аткаруучулар арасындагы конкурста алгачкы жолу өзүнүн ырчылык жана аткаруучулук жөндөмдүүлүгүн бүткүл Россия алдында тартуулап, андагы баш байгелердин ээси болуп кайткан.
Ошол кезде Владимир Винокур өзүнүн театрына бардык жактан төп келишкен, эң башкысы, күлкүлүү көрүнүүдөн коркпогон таланттуу кызды издеп жүргөн эле жана бул орунга Ленаны тандап алат.
Бирок, бул театрда Лена бир да күн иштеген эмес, себеби, биринчи эле “Левчик жана Вовчик” концерттик программасында чеберчилик менен аткарган пародиясын көрүп, “АРТЕС” маданият фондунун президенти А.Достман Ленанын талантына баа берип, жеке карьерасын көтөрүү үчүн келишимдин негизинде иш алып барууну сунуштайт.
Мына дал ушул күндөн тартып чоң сахнадагы белгилүү жылдыздардын пародиялары, аншлагдагы тасмаларга тартылуу, репертуарындагы жаңы ырлар, киного тартылуулар. Андан көп узабай дүйнө жүзүнө гастролдук сапары башталат.
Ага карабастан, шыңгыр үн­дүү Валентина Толкунова, күчтүү вокалдык стилде ичке үнү менен ырдаган Лариса Долинадан тартып эркек кишилердин үнүн да келиштире окшоштурган Воробей ошол эле учурда күлкү жанрын да унутта калтырбай белгилүү жылдыздардын үнү менен өзүнүн сөзүнө жазылган сатираларды аткарып, популярдуулуктун тепкичинен бийикти көз­дөй бет алат.
Пародиядагы биринчи каармандары окутуучу мугалимдери болуп, танапис учурунда алардын кыймыл-аракеттерин, баскандарын, сүйлөгөн сөздөрүн, үндөрүн келиштирип, атүгүл курбу-досторунун күндөлүк дептерлерине мугалимдин колу менен баа да коюп берчү.
Драманын өзгөчөлүгү сюжеттүүлүк, окуянын курч карама-каршылыктуулугу, анын сахна оюндарына бөлүнүшү, каармандардын диалогдорунун туташтыгы, баяндоонун жоктугу же көмөкчү абалда болушу.
Драма комедия сыяктуу адамдардын жекече турмушун сүрөттөйт, бирок анын максаты адамдардын мүнөзүн жана кылык-жоругун шылдыңдоо эмес, алардын коом менен болгон оош-кыйыш мамилесин ачуу.
Драма трагедия сыяктуу эле каармандардын рухий калыптануу баскычын же адеп-ахлактык өзгөрүүлөрүн сүрөттөйт, бирок анда көрсөтүлгөн мүнөздөрдө трагедиялык каармандарга таандык бөтөнчөлүк жок.
"Мен, Акунов Аалыбек, Кочкор районунун Ак-Учук айылында «колхозчунун» үй-бүлөсүндө төрөлгөм. Атам – Кырбашев Акун документи боюнча колхозго мүчө эмес эле… 1916-ж. Улуу үркүндө бардык жакын туугандарынан айрылган атам апасы жана чон апасы менен 1918-ж. Кытайдан мекенине - Кочкор жергесине - кайтып келет… Байдын тукумдары, Совет бийлигине душман делинип калган туугандары да куугунтукталып, Украина жана башка жерлерге айдалып, дайынсыз жок болушкан экен. Жашы жете элек деп атамды мекенинде калтырышканы менен, аны «кара тизмеге» алып, колхозго да кирбей калыптыр. Жада калса согушка да албай, «ишеним жок» катары 1943-ж. Кузбасс көмүр шахтасына жумушчу батальонго жөнөткөн экен".
Анын курсташтарынын арасында кийинчерээк илимпоз тарыхчы болгон Нарынбек Алымкулов, Мурат Кожобеков, Жамбила Самиева, Мухаммед Мытыев, философ Нур Саралаев, коомдук ишмерлер Чолпон Жакупова, Замира Акбагышева, ж.б.
КУУдагы ишине айкалыштырып, 2000-2001-жылдары Европадагы Коопсуздук жана Кызматташтык Уюмунун Бишкек академиясын негиздөө боюнча уюштуруучу топту жетектеген жана 2002-2004-жылдары анын алгачкы проректору болгон.
2010-жылы 7-апрелде элдик толкундоолор маалында ыңкылапчылар да аны КУУга ректор кылып көрсөтүшкөн, бирок 3 күндөн соң "бул кызматка мыйзамдуу келишим керек" деп өз ыктыяры менен ал кызматтан кеткен.
Элдик кыймылдар Араб халифатынын бийлигинин начарлашына алып келип, Азербайжандын аймагында 9-16-кылымда Ширваншахтардын, Кара-Коюнлу, Ак-Коюнлу аттуу мамлекеттери пайда болгон.
Түрк урууларынын тарыхый узак мезгилдер бою Азербайжанга келип отурукташып, ал жердеги калк менен аралашуусунун натыйжасында байыркы жергиликтүү тилдер колдонуудан чыгат да, түрк тили элдин тили болуп калат.
Азербайжандын Сефевилер мамлекетине биригиши өлкөнүн чарбасынын жана маданий турмушунун өнүгүшүнө шарт түзгөн, элдин чет жердик басып алуучуларга каршы күрөшүнө мүмкүнчүлүк берет.
1991-жылдан Тоолуу Карабахтагы армян-азербайжан ортосундагы чыр-чатактардын күчөгөнүнө байланыштуу өлкөдө биртоп татаал кырдаал түзүлүп, Эльчибейдин саясаты өлкөнү саясий жана экономикалык кризиске алып келген.
Кара металлургиянын негизги ишканалары: Азербайжан тоокен комбинаты , Даш-Салах ишканасы , Бакы болот куюу жана болот арматурасын чыгаруучу заводдор; түстүү металлургиянын негизги тармагы - алюминий өнөр жайы .
Тамак-аш өнөр жайынан ун, май-сыр жана консерва даярдоочу тармактарынан сырткары мөмө-жемишти кайра иштетүү , шарап жасоо, балык , ошондой эле чай жана тамеки өндүрүштөрү өнүккөн.
Дан эгиндери , айрым жерлеринде шалы жана техникалык өсүмдүктөр (пахта - Кура-Аракс өрөөнүндө, тамеки - негизинен өлкөнүн түндүгүнөн, чай - Каспий деңизинин жээгинде жана Ленкоран ойдуңунда; күнкарама ж.б.), жашылча-жемиш, картөшкө айдалат.
Куба-Хачмас районунда Апшерон жарым аралы, Ленкоран жана КураАракс ойдуңдарында багбанчылык (алма, алмурут, айва, өрүк, алча, шабдаалы, фундук, жаңгак ж.б.), жашылчачылык, жүзүмчүлүк өнүккөн.
Өлкөнүн аймагында байыркы тарыхый эстеликтердин өзөгүн биздин заманга чейин 8-5 миң жылдыкка таандык аска бетиндеги сүрөттөрү, менгирлер , дольмендер , кромлехилер, зооморфтуу карапа идиштер, таштан, чоподон жасалган эстеликтер жана энеолит доорунун колодон жасалган жасалгалары түзөт.