polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Көрсөтмөлүү объект окуучуларга буга чейин эч белгисиз жана түздөн түз кабыл алып билүүгө мүмкүн эмес болгон кубулуштар, окуялар жана байланыштар жөнүндө оозеки түшүндүрүүнүн башталышы боло алган кезде (мисалы, география сабагында тигил же бул алкактагы климаттын тропикалык аймактарын, токой, тундра жана башкалар жөнүндөгү түшүндүрүүсүн мугалим кинофильмди, ландшафттык сүрөттөрдү пайдаланып баштоосу мүмкүн).
графикалык сүрөтөлүшүн, геометриялык телолорду, ар түрдүү өсүмдүктөрдү, куралдары жана башкаларды түздөн түз көрүү аркылуу алардын формаларын үйрөнүү кезинде); физика жана химия сабактарында тажрыйбаларды демонстрациялоодо;
Көрсөтмөлүү объект мугалимдин сөз жүзүндөгү түшүндүрүүсүн ырастоо, иллюстрациялоо катары пайдаланылган кезде (мисалы, минералдарды оозеки түшүндүрүүдөн кийин алардын үлгүлөрүн көрсөтүү, ар түрдүү сүрөттөрдү, диапозитивдерди, диафильмдерди же окуу кинофильмдерин демонстрациялоо);
Бул ыкма менен жарык чыгаруучулардын химиялык курамын жана санын, анын температурасын, магнит талаасынын болушун, көрүү бурчу боюнча кыймылынын ылдамдыгын жана башка көптөгөн маалыматтарды алууга болот.
Асман жарык чыгаруучуларынын кыймылынын ылдамдыктары Жерге салыштырмалуу көрүү нуру боюнча , Доплер эффектисинин негизинде, спектрдин жардамы менен аныкталат: эгерде жарыктын булагы менен байкоочу жакындашса, анда спектрдик сызыктын абалын аныктоочу толкун узундуктары кыскарат, ал эми алардын өз ара алыстоосунан толкун узундуктары чоңоёт.
Алынган жылыш кайсы өзгөрүшкө туура келерин түшүндүрүү үчүн, спектрдин масштабын билиш керек, эгер биз спектрди бойлото 1 ммге илгерилетсек, анда толкун узундугу канчага өзгөрөрүн билишибиз керек.
Кызласовдун илимий-уюштуруучулук жактан иштериИлимий жетишкендиктериНаамдары жана даражалары СССРдин мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты , Ломоносов премиясынын І даражадагы сыйлыгынын ээси,Хакасия мамлекетинин илимине эмгек синирген ишмер,Москва университетинин эмгек синирген профессору ,Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу жана инвалиди ,Ата мекендик согуштун І жанаІІ даражадагы орденинин ээси,« Ата Мекендик согушта Германияны женгени чн» медалынын ээси,Советтик армиянын 9 медалынын,«Эмгек ветераны» медалынын ээси,эки ардак белгисинин ээси.
Ошону учун Алан-Гоа езунун кииинки уч уулун кыргыздардан тереген деген божомолду орустун белгилүү изилдөөчүсү Березин өткөн кылымда эле айткан Бул пикирди немец окумуштуусу П. Рачневский да ырастаган Ал кереиттерди кыргыздардын бир белугу деп эсептеит, анткени алар мурда Ыртыш дарыясы г*енен Алтайда жашашкан.
Кереиттер кийин монголдор менен синишип кетег Наимандар дагы адегенде кыргыз жергесинде, кийинчерээк Алтайда, Ыртышта, Обь дарыясынын башында жашашкан Кытай тарыхчысы Хан-Жулин наймандарды кыргыз уруула- рынын бири деген.
Алар туштугундегу коншусу Син империясы менен бир аз убакытка ынак байланышты тузе алган ли к. башында татар уруу бирикмеси бузула баштан, анын ичин- деги монголдор менен татарлардын арасында карама-каршылык- тар кучеит.
ошентип, 51 жашка келген, монголдордун боржигин уруусунан чыккан, акылдуу, кучтуу, каардуу жана арамза Чьнгыз хан уккан колдоочуларына таянып кучтуу жана бекем тартиптуу аскер тузе алган.
1906-жылдан Казан университетинин алдындагы этнография бөлүмүнүн илимий кызматкери, Ташкенттеги Орто Азия мамлекеттик университетинде жана Чыгыш таануу институтунда этнография жана археология бөлүмдөрүнүн башчысы, этнография жана фольклордук экспедициялардын жетекчиси.
Анын кыргыздар боюнча чогулткан материалдары Сыр-Дарыя, Олуя-Ата, Жети-Суу аймактарында жашаган топторго таандык болуп, кыргыз элинин этнографиясын, фольклорун, дүйнө таанымын изилдөөдө негизги булак болгон.
Диваев «Шоро баатыр», «Бекет баатыр», «Кобыланды», «Алпамыш баатыр» , «Камбар баатыр», «Эр Таргын», «Айман-Чолпон» ырларын, «Алаша хан менен Алдар көсө», «Ажы» жана башка жомокторду, чечен сөздөрдү, казак балдар оюндарын жыйнап, кагазга түшүрүп, айрымдарын орус тилине которгон.
Меланезияда акча кызматын акула тиши, Калимантанада уйдун башы, Түндүк Америка индеецтеринде вампун курлары, Африкада пилдин сөөгү, кырдуу туз сыныктары, Моңголияда таш чай , байыркы кыргыздарда тыйын чычкандын териси өз ара байланыштарда колдонулган.
Кляшторный байыркы руна жазмасынын колдонгонуна, мезгилине, аймагына жана жанрына карата төмөндөгүдөй тизмектештирет: 8–11-кылымда Кыргыз кагандыгынын жазуулары ; 7–8-кылымдагы Чыгыш Түрк кагандыгынын жазуулары ; 8–10-кылымдагы Курыкан уруу союзунун жазуулары ; 8–9-кылымдагы Уйгур кагандыгынын жазуулары ; 8-кылымдагы Батыш Түрк кагандыгынын жазуулары ; Хазар кагандыгынын жазуулары ; 9–10-кылымдагы Кимак мамл-нин жазуулары.
Шаарда 3 мектеп, 1 музыкалык мектеп, 3 бала бакча, 5 китепкана , 1 муниципалдык мончо, 2 маданият үйү, райондук борбордук оорукана иштеп, калкты 1 үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу тейлейт.
Ал токойду ким, качан отургузганы белгисиз, бирок карылардын айтуусуна караганда ошол токой аркылуу капчыгай да, дарыя да Чоң Кайыңды деп аталып алардын негизинде кыштак дагы Кайыңды деген аталышка ээ болгон экен.
Жети күн өтпөй Мусулманкул аны кулатып, Шераалынын Жаркынайымдан төрөлгөн тун уулу 14 жаштагы Кудаярды хан көтөрүп , өзүн аталык жарыялап, мамлекеттеги бийликти толук колуна алган.
1844–53-жылдары Мусулманкул баштаган кыргыз-кыпчак төбөлдөрүнүн бийлик талашуу күрөштөрүнүн натыйжасында Түндүк Кыргызстанда Кокон бийлигин чыңоо, орус баскынчылыгына каршы туруу маселелери экинчи орунда калган.
Актёрдун өз аты — персид тилинде “хандын багыты” же “хандын жүзү” ( — хан же ханзаада, , — жүз же бет. тун дагы бир мааниси — багыт, ошол багыт менен баруу деген мааниде) дегенди түшүндүрөт.
Хакастар (өз аталышы – хакастар, хоорай, тадарлар; мурдагы аталышы – минусинск татарлары, абакандык ― Орусиянын түрк элдери, көбүнчө Түштүк Сибирдин Хакас-Минусин ойдуңунун сол жээгинде жайгашкан.
Сагайлар — алгачкы жолу Рашид ад-Диндин моңгол басып алуулары жөнүндөгү кабарында айтылган; Орус документтеринде биринчи жолу 1620-жылы айтылган, алар «ясак төлөбөй, ясактарды сабашкан эмес» деп көрсөтүлгөн.
Койбалдар — түрк тилдүү топтордон тышкары, кээ бир маалыматтар боюнча, алар урал тилдер үй-бүлө тилдеринин самодий тобунун түштүк кичи тобуна кирген камасин тилинин диалектисинде сүйлөгөн топторду камтыган;
Бирок дүйнөдөгү көп түрдүү саясий системаларды алардын демократташтырылышынын деңгээлине жараша баа берүүгө аракеттенүү үчүн эки негизги критерийди: тең укуктуу элитанын ачык, саясий атаандаштыгы жана калктын саясий катышуусун бөлүп чыгуу акылга сыярлык.
Полиархия бүгүнкү күндөгү саясий илимге америкалык саясат таануучу Р. Даль аркылуу көбүрөөк даражада демократтык идеалга туура келген, реалдуу өкүм сүргөн саясий режимдерге мүнөздөмө берүү үчүн киргизилген түшүнүк.
"Азаттык" үналгысынын жетекчилиги 2007-жылы январдан тартып Султан Каназаров, Аида Касымалиева, Жаннат Токтосунова, Каарманбек Кулуев жана башка жаш кабарчылардын катышуусу менен бул долбоорду турмушка ашырат жана долбоор УТРКда ырааттуу обого чыгарылат.
2008-жылы октябрда ал берүү УТРКдан саясий себептерден улам алынып салынган, бирок бул апталык берүү 2009-жылдын 31-августунан тартып Бишкекте "Манас жанырыгы" жана Ошто "Керемет" сыналгы каналдары аркылуу кайрадан обого чыгарыла баштады.
Ушул тапта бул сыналгы долбоорго Эдил Сапарбек уулу, Элен Куленбекова, Элеонора Бейшенбек кызы, Мирлан Токталиев, Торокул Дооров, Айзада Касмалиева, Зейнеп Мартбек кызы, Жанар Акаев, ж.б.
Алар - жаштардын радио программаларынын Бишкектеги редактору Султан Каназаров, телепродюсер Аида Касымалиева жана "Азаттыктын" жаштарга арналган интернеттеги "Фэйсбук" чакан долбоорунун техникалык кыртышын калыптандырган Каарманбек Кулуев.
Долбоордун алгачкы редактору Венера Сагындык кызы Жуматаева бул уктурууну мурунку «Советтер Союзунун дикторлорунун» стилинен өзгөртүп, жаштарга жакыныраак болгон стили менен айкалыштырууга жетишкен жана кыргыз радио журналистикасындагы олуттуу өзгөрүү болгон.
Токчоро ошол окуу жайында окуп жүргөн кезинде жайкы дем алыш мезгилдеринде эл арасына барып, барган жеринде сабатсыздыкты жоюу мектептерин уюштуруп, анда өзү мугалим болуп иштеп келип жүрөт.
Токчоро ошол казак, кыргыз институтунда окуп жүргөн кезинде студенттердин тили болуп, кол жазма түрүндө чыгып турган “Сауле” аттуу адабий көркөм журналга редактор болуп, ага кыргыз элинин оозеки адабияты, элдик оюндары жөнүндө ар түрдүү макалаларды үзбөй жазып турган.
Ошол кезде Алматынын эл агартуу институтунда Токчоро менен бирге чогуу окуп, билим алып жүргөн анын замандаштары – Касымаалы Баялинов менен кыргыз ССРинин мектептерине эмгеги сиңген мугалим Мырзакмат Алжамбаевдер Токчоро жөнүндө мындай эскерет:
1927- жылы В.Виргонскийдин “Айыл коммунист жаштары үчүн саясий окуу китебин”, 1928- жылы М. И. Тайшиндин “Саясат таануу” аттуу китебинин биринчи бөлүмүн Ыбырай Тойчиев экөө орус тилинен которушат.
Ал койгон “Ак кеме”, “Деңиз бойлой жорткон ала дөбөт” , “Жүз катын” , “Кадыр түн”, “Күнөстүү арал” , “Кам санаба, апаке!” , “Он экинчи түн”, “Гамлет”, “Ричард ” ж.б.
И.Рыскуловдун Ош кыргыз драма театрында 1982-жылы койгон “Деңиз бойлой жорткон ала дөбөт” спектакли, Жаштар театрларынын Тбилисиде өткөн Бүткүлсоюздук фестивалында өтө жогору баага татыган.
Эмне дегенде, анын ошол учурдагы ар бир койгон спектакли Кыргызстанда эле эмес, бүтүндөй Советтер Союзунун театр журтчулугунун ичинде маданий окуяга айланып, анын оюндарын көрүү үчүн Москва, Ленинград , Киев шаарларынан, Балтика боюндагы өлкөлөрдөн театр адистери тынымсыз Ошко каттап турушкан.
И. Рыскулов ошол мезгилдеги кыргыз режиссерлоунун ичинен биринчи жолу Советтер Союзунун башка республикаларында жана айрым социалисттик мамлекеттерде да алардын чакыруусу менен бир кыйла оюндарды койгон.
Кыргыз мамлекеттик академиялык драма театрында “Жаныбарым, Гүлсары!”, “Кылым карыткан күн”, “Саманчынын жолу” , “Саадак какты” , “Акын жана Ажал” , “Курманжан-датка” , “Дөңгөлөк доошундагы турмуш” , “Кагылайын, Манасым!” сыяктуу чыгармачылык бедели өтө жогору спектаклдерди жаратты.
Бул спектакль 1995-жылы “Манас” эпосунун 1000 жылдыгын майрамдоого карата уюштурулган театр фестивалында Баш байгени жеңип алып, 1996-жылы түрк тилдүү элдердин эларалык “Туганлык” театр фестивалында төрт башкы номинациянын бирин утууга жетишкен.
И.Рыскуловдун Ош кыргыз драма театрыннын сахнасында койгон, алгачкы “Эч кимге айтпа” спектаклинен тартып эле кыргыз театр режиссурасына чыгармачылык фантазияга бай, метафоралык образдуулуккка умтулган, ушунусунан улам эч кимдикине окшобогон өз жүзү бар, мурдагы режиссерлор сыңары адабий түп нускага көз каранды болбогон, жалаң гана театрдын “тили” менен ойлогон таланттуу инсандын кошулганы айгине болгон.
Алардын алгачкы өкүлдөрүнөн болгон Молдо Кылычтын «Зар заманынан» тартып Алдаш Молдонун «Хал заман», «Шайлоо» ырларын, Токтораалы Талканбаевдин «Кожо Молдо», Ысак Шайбековдун «Кайран эл» ырларын айтпай кетүүгө болбойт.
Сыйлыктары: И.Арабаев атындагы КМУнун ардак грамотасы менен бир нече жолу, Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиянын ардак грамотасы менен, Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министрлигинин ардак грамотасы менен жана "Билим берүүнүн мыктысы" төш белгиси менен сыйланган.
2005-жылы "Молдо Кылычтын чыгармачылыгы жана иликтөө тарыхы" деген темада кыргыз адабияты боюнча кандидаттык диссертациясын коргогон жана ушул 2005-жылдан баштап И.Арабаев атындагы КМУда эмгектенет.
2012-жылы ноябрь айында Жастин Бибер жана Селена Гомес расмий түрдө мамилелерин үзүшкөнүн жарыялашкан, мамилелерин үзгөндөрүн жарыялашкандан бир жума өткөн соң, «алар кайрадан бирге» - деген аталышта, көпчүлүктүн көңүл чордонунда болушкан.
Сатирачы-фелъетончу катары 300дөн ашык сатиралык аңгемелери, фелъетондору жана адабияттын, искусствонун жана медицинанын көрүнүктүү ишмерлери (С.Сасыкбаев, М.Абдукаримов, Ы.Борончиев, М.Мамакеев, И.Ахунбаев ж.б.) жөнүндө бир топ публицистикалык чыгар-малары бар.
Жогоруда айтылгандардан тышкары ал нерв иштеринин типтери жөнүндөгү, дүүлүктүргүчтөрдүн реакциясынын туруктуу комплекси катарында каралуучу динамикалык стереотип жөнүндөгү проблемага да кайрылып, олуттуу илимий корутундуга келген болучу.
Жалпылап айтканда Павловдун илимий ачылыштары дүйнөлүк физиология, медицина жана психология илимдерин түп тамырынан бери кайра курууга, ошондой эле тирүү жандыктардын кыймыл-аракетин жана жүрүш-турушун изилдөөдө объективдүүлүк жана детерминисттик жолдорду кеңири колдонууга өбөлгө түздү.
Павлов өз окуучулары менен бирдикте шарттуу рефлекстин пайда болушунун жана алардагы өзгөрүүлөрдүн динамикасын бардык жагынан изилдөө менен көптөгөн нервдик-психикалык детерминанттардын мыйзамченемдүүлүгүн ачкан.
Иван Петрович Павлов -сентябрь 1849, Рязань - ​​27-февраль 1936, Ленинград) - орус илимпозу, "Нобель" сыйлыгынын алгачкы орус лауреаты, физиолог, жогорку нерв ишмердүүлүгү тууралуу илимдин жана физиология мектебинин түптөөчүсү; "тамак сиңирүү физиологиясы жөнүндөнү эмгектери үчүн" 1904-жылкы медицина жана физиология боюнча Нобел сыйлыгынын лауреаты.
Уникалдуу микроклимат, жыл бою эс алуу мүмкүнчүлүгү, сууга түшчү шарттары, экологиялык режимди катуу кармангандыгы (Санья шаарынан 100 км радиуста өндүрүш орундарын курууга, деңизге таштанды таштоого тыю салынган. Бүт канализация системалары борборлошкон тазалоо имараттарына бекитилген), өнүккөн жана динамикалуу эл аралык туризми, көңүл ачуу жана дарылануу, кооз кумдуу пляждары, радондуу жана минералдык кайнарларлуу комплекстери, туристсттик каттамдар , катуу ылдамдыктагы трассалар, тарыхый аймактардын болгондугу, аралдагы улуттук азчылыктар – түптүү калк ли жана мяолордун этнографиялык айылдары, Гонконг жана Макаонун жакындыгы, биринчи кезекте албетте ЭКОЛОГИЯсы Хайнань аралын Түштүк-Чыгыш Азияндагы башка курортторунан айырмалайт.
Суусунун температурасы 45ᵒС - 65ᵒС болгон кайнарлуу өрөөндөрдүн бири Синлун өрөөнү радондон калий-натрийдикке чейинки адам ден-соолугуна пайдалуу табияты менен башка термалдуу кайнарлар айырмаланат Ал жерде "Берметтүү", "Канлэ" курорттору жайгашкан.
1990-жылы 24-октябрда «Кыргыз ССРинде Президенттик кызматты түзүү жөнүндө» Мыйзам кабыл алынып, 27-октябрда парламент Кыргызстандын туңгуч Президенти Аскар Акаевди шайлоо менен коллегиялдуу мамлекет башчысынын ордуна жеке кызмат оруну – президент киргизилген.
1996-жылы 10-февралда өткөрүлгөн референдумдун негизинде президент статусунун өзгөрүлүшү менен президенттик «күчтүү» бийлик орноп, Кыргыз Республикасы парламенттик башкаруудан парламенттик башкарууга өткөн.
Фаина Георгиевна Раневская (төрөлгөндөгү тегаты – Фаина Гиршевна Фельдман; 1896-жылдын 27-августу , Таганрог, Орусия – 1984-жылдын 19-июлу, Москва, СССР) – орус жана совет театр жана кино өнөрпозу, СССР Эл артисти, ылакап сөздөрү менен атыккан айым.
Кыргыз фольклору, кыргыздардын ыргактуу кеби жөнүндө 10-кылымдагы араб саякатчысы Абу Дулефтин айткандарынан тартып, атактуу Мулло Сайфаддин Аксыкентинин Манас жөнүндөгү маалыматтары белгилүү ченде ырчылык өнөргө карата табышмактуу түшүнүктөрдү пайда кылып, кызыгууну жараткан.
Атактуу Мухтар Ауезовдун, В. Жирмунскийдин, К. К. Юдахиндин, С. М. Абрамзондун, М. Богдановалардын ырчылар чыгармачылыгы жөнүндө изилдөөлөрү,ойлору, маалымат жыйноолору ырчыларды илимий изилдөөгө негиз салды.
Согуштан кийинки мезгилде адабиятчы-окумуштуу Жаки Таштемиров Токтогулдун, Тоголок Молдонун, Барпынын чыгармачылыгы боюнча монографиялык изилдөөлөр жүргүзүп, көптөгөн эмгектер жараткан.
Дагы бир философ окумуштуу К. Молдобаев ырчылардагы элдик демократтык көз караштардын табиятын, принциптерин изилдөө менен ырчылардын идеалары түрдүү багыттагы изилдөөлөр үчүн түгөнгүс кенч экендигин далилдеген.
Дал ошол маселелер жөнүндо Ч. Айтматов андан жети жыл мурда Жеңижоктун ырларынын бир томдугуна жазган киришүү макаласында кыргыз адабиятчыларынын алдына дал ошондой маселелерди изилдөө зарылдыгын милдет катары туюнткан эле Албетте, ырчылык өнөрдүн табышмактуу, психологиялык, философиялык маселелери али изилдөөнү күтүп жатат.
Башка өлкөлөрдөн кыргыз ырчыларынын чыгармачылыгы уникалдуу көрүнүш экенине көзү жеткен илимпоздор 1928-жылы эле түркологдордун Эл аралык конференциясына Осмонкул ырчыны чакыршкан.
Ал эми 60-жылдары ошол сыяктуу эле эл аралык симпозиумга Саякбай Каралаев барып келген Андай окуялар чет өлкөлүктөрдүн акылга сыйбас көрүнүштөрдү кыргыз өнөрпоздорунун чыгармачылыгын жакындан көрүү аракетинен улам келип чыккан десек да, алардын кызыгуусу биздин илимпоздордун, ырчылардын талантын,ой жүгүртүүсүн, психологиясын изилдешине түрткү берүүсү керек эле.
Ошол эле жылдары “Советский Союз” деген дүйнөнүн 17 тилинде чыгып турган эл аралык журналга Чыңгыз Айтматов атактуу манасчы Саякбай Каралаевдин чыгармачылыгы жөнүндө “Ал океан сындуу “ Манастын” жарым миллион сабын жатка билет” деген ашкере даңазалап-үгүттөөчү макала жазды.
Ошол эле учурда ырчылар жөнүндө жазылган эмгектерде, негизинен, өмүрү, чыгармачылыгы жөнүндөгү маалыматтар, чыгармаларынын жазма адабиятка мүнөздүү талдоо сыяктуу стреотип көрүнүштөр арбын эле.
НОМАДИЗМ, көчмөндүк тигил же бул этностук топтун жашоо тиричилиги мал чарбачылыкка негизделип, дайыма бир жерден экинчи жерге которулуп, көчүп-конуп жүрүүгө шартталган жашоо маңызын мүнөздөөчү түшүнүк.
Көчмөн элдердин анын ичинде кыргыздардын оозеки чыгармачылыгы – өзгөчө баатырдык эпостору болуп көрбөгөндөй бийик деңгээлге көтөрүлүп, оозеки чыгармачылыктын дүйнөлүк эталону катары таанылды.
Көчмөн жашоонун маңызы жалаң гана мал багуу менен чектелбестен, башка жардамчы чарбалар – аңчылык, соода, устачылык, зергерчилик, ошондой эле колдонмо-жасалга өнөрлөрү дагы өнүккөн.
Албетте, алардын айрым бир элдердин тукумун курут кылган кандуу, кыйраткыч, гүлдөгөн өрөөндөрдү тыптыйпыл кылган чабуулдары да болгон, бирок көчмөн-дөрдүн дүйнөлүк тарыхый процесстеги орду зор.
Көчмөндүк өзүнүн тарыхый эволюциясында бир нече өтмө формаларды басуу аркылуу (жарым көчмөндүү, жарым отурукташкан, жакын арага мал жайуу жана башка), аягында биротоло отурукташкан жашоо моделине өткөн.
Түркстанда кош бийлик орнойт: биринчиси, большевиктер башында турган Ташкендеги Совет өкмөтү, экинчиси, ар кайсы улуттун өкүлдөрүнөн жана «Шура-и Ислам», «Алаш» жана башка партияларынын мүчөлөрүнөн турган Кокон автономиясы.
Большевиктердин «ар бир улуттун өз тагдырын өзү чечүү укугу» деген ураанынын негизинде Түркстандын улуттук жана клерикалдык партиялары аймакка автономия статусун берүү менен акырындап, Советтик Россиядан чыгарууну көздөшкөн.
Совет бийлиги тарабынан киргизилген «Аскердик коммунизм» саясаты боюнча дыйкандардын ашыкча малын, эгинин тартып алуу эрежеси да айрым дыйкандардын басмачылар тарабына өтүшүнө түрткү болгон.
Ал мектептерде иштөө менен гана чектелбей, Кыргыз педагогикалык илим изизилдөө институтунда башталгыч класстар боюнча штаттан тышкаркы илимий корреспонденти болуп 25 жылдан ашуун мезгил бою кызмат өтөдү.
Ошол себептен жогорудагы институттар анын иштиктуу иши жонундо 3 методикалык брошюра, 4 бет-плакат чыгарышып, 5 ирет телекөрсөтүүлөрдү, 3 жолу радио уктурууларды уюштурушкан.
Ошондой эле анын авторлугунда башталгыч класстын окуу программасына ылайыкталган 1-2-класстарда кыргыз тилин окутууга арналган түстүү ыкма менен басылган таблицасы «Мектеп» басмасынан жарык көрүп, ушул кезде да мугалимдердин кенири колдонуусунда жүрөт.
Өз тажрыйбасын гана эмес, айрым алдынкы мугалимдердин чыгармачылык менен жүргүзгөн жаңычыл демилгелерин, иштерин чагылдырган 200го жакын макалалары аталган басылмаларга үзгүлтүксүз жарыяланып келди.
Кыргыз педагогика илим изизилд институтунун штаттан тышкаркы илимий корреспонденти катары окуу-тарбия иштерин жакшыртууга карата республикалык, областтык масштабдагы илимий-практикалык конференцияларда, алдынкы мугалимдердин слётторунда, педагогикалык окууларда, курстарда, семинарларда тематикалык докладдар менен нечен ирет чыгып сүйлөгөн, үлгүлүү ачык сабактарды өтүп, жаш мугалимдерди тарбиялоого көп эмгек сиңирген.
1966-жылдан тартып ардактуу эс алууга чыкканга чейин Чолпон зоналык кусталык-методикалык бирикмесинин башталгыч класстар секциясын жетектеп, секцияга катышкан 5 мектепте айына бир жолудан үлгүлүү ачык сабактарды уюштуруп, ошол эле учурда атайы даярдалган методикалык докладдарды окуп келген.
Мектепте окуу бөлүмүн жетектеп турганда, ата-энелер университетин уюштуруп, анын лекторлор группасын түзүп, аларга балдарды үй-булөдө тарбиялоого, окутууга ылайыкталаган атайын докладдарды даярдатып, чейрек сайын ата-энелер кунүн өткөрүп турууга жетишкен.
1945-жылы Нарын шаарындагы 10 айлык мугалимдерди даярдоо курсунун физика-математика факультетин бутуруп, эмгек жолун ошол эле жылы «Кашат» толук эмес орто мектебинде мугалим болуп иштөөдөн баштаган.
Асыранбек Мааткеримов кийин «Ак-Чий», «Оро-Башы»,«Ворошилов» атындагы, «Кум-Дөбө», «Төлөк», «Ак-Учук» орто мектептеринде башталгыч класстарды окутуп, физикадан сабак берип иштеп, районду дээрлик бир сыйра кыдырып чыкты.
1962-1992-жылдары «Эпкин» орто мектебинде башталгыч класстардын мугалими, ошол эле учурда тарбия иштеринин уюштуруучусу, кийин окуу бөлүмүнүн башчысы болуп иштеп журуп, 1993-жылдан баштап республикалык денгээлдеги персоналдык пенсияга чыккан.
Кыргызстанда коммунисттик партократиянын мамлекеттик жогорку бийликтен четтетилиши жана бийликке Президент баш болгон демократиялык күчтөрдүн келиши менен өлкөдөгү социалдык жана саясий кырдаал кескин өзгөрдү.
Кыргызстандын демократиялык кыймылы кыргыз элинин жана республикада жашаган жалпы калктын саясий, социалдык, руханий кулчулуктан бошонушуна, өз эркине, оюна ээ болушуна, өз күчүнө ишенишине чоң салым кошту.
Кыргызстан демократиялык кыймылынын мүчөлөрү мамлекеттик бийлик органдарынын жогорку кызматтарына көтөрүлүштү, экинчи бир бөлүгү ишкердик, фермер, бизнес жана башка жактарга өтүштү.
Бирок, Ош окуяларынын мезгилинде, 1990-жылы 6–7 июнунда Бишкектеги Өкмөт үйүн курчап алган жаштардын митинги менен жалпы тил табышууда Кыргызстан демократиялык кыймылынын мүчөлөрү көрүнүктүү иш алып барышкан.
1990-жылы октябрдагы Жогорку Кеңештин сессиясында Республиканын Президентин шайлоодо Кыргызстан демократиялык кыймылынын мүчөлөрү Өкмөт үйүнүн алдында ачкачылык уюштуруп, шайлоонун жүрүшүнө иштиктүү таасир тийгизишкен.
Кыргызстан демократиялык кыймылынын 1-съезди Союздук келишимге карата мамилеси жөнүндөгү кабыл алган Резолюцияда «Жогорку Кеңеш республиканын аймагында референдум өткөрбөөгө тийиш» деген талап коюлган.
Кыргызстан демократиялык кыймылы – улуттук кайра жаралуу багытындагы, Кыргызстандын формалдуу уюмдарынын демилгеси менен түзүлгөн кыймыл 1990-жылы 11-ноябрда расмий каттоодон өткөн.
Алардын катарында «Асаба», «Ашар», «Атуулдук демилге», «Боорукер», «Ак кеме» , Базаркоргон, Жалал-Абад, Ысык-көл, Карабалта, Майлысай, Ош, Каракол, Талас, Токмок, Чолпон-Ата жана башка шаар жана кыштак уюмдары кирген.
«Славян фонду», «Кыргызстан социал-демократтары», «Мемориал» клубу жана башка улуттардын өкүлдөрүнөн турган уюмдардын Кыргызстан демократиялык кыймылга мүчө болуп кириши бул кыймылга интернационалдуу мүнөз берген.
июнда Бишкектеги митингдерде өтө популярдуулукка жетишкен Т. Тургуналиев кийинки мезгилдерде бийликти, жергиликтүүдөн жогоркуга чейин катуу сындап, радикалдык талаптарды коюу менен бирге коомдун өнүгүү процессиндеги позитивдүү учурларды колдой алган эмес, ушул жагынан бийлик структурасы менен биргелешкен иштөө методдорун четке каккан.
«ЭрК» партиясы экономиканы жана саясатты радикалдуу кайра куруу багытын көздөп, колхоз менен совхоздорду тез арада таркатууну, парламенттин өзүн-өзү таркатуусун, Президентти кайра шайлоо талаптарын койду.
Партиянын кийинки мезгилдердеги ишмердиги реформанын жүрүшү жөнүндөгү, адатта 3–8 пунктардан турган, кескин талаптарды койгон, газета беттеринде билдирүү, кайрылуулар, тегерек столдорду өткөрүү менен чектелген.
5-февралдагы Жогорку Кеңешке депутаттарды шайлоодо «ЭрК» партиясы 80 талапкерди көрсөтүп, анын ичинен төртөө эл депутаты болуп калышты: Досбол Нур уулу, Турсунбай Бакир уулу, С. Жээнбеков, О. Субаналиев.
21-июнда ЭрКтин кезектеги конференциясында партиянын Уставы менен Программасы талкууланып, негизги максаты катары көз карандысыз демократиялык мамлекетти куруу, эмгек адамдарын социалдык коргоо, ишкерчилик жана бизнес, граждандык коомду түзүү эсептелген.
Буга далил, Жангарач: “Эй, Балыкооз, бул жаактуудан сенден өткөн ак таңдай ырчы барбы деги?” – деп суроо салганда Балык: “Уу, кайсыны айтасың, баатыр, мына бу Таластагы кушчу элинде кадимки хан Бүргөнүн кызы Ак Шербет деген акын бар. Ошонун ырын бир уксаңыз, бул үйгө кайтып келбейсиз” – деп жооп кайтарган экен.
Акындын сөзүнөн улам Жангарач, Балык болуп аттанышып, Ак Шербетке барып жолукканда ал атасы Бүргөдөн баштап, Түлөберди, Канай, Жангарач, Байтикке чейин кошуп, ырлары мөлтүр суудай куюлуп ооз ачырган.