polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Биздин заманга чейин 5-4-кылымдагы Азербайжан тарыхый эстеликтери Ахеменид мамлекетинин маданиятына түспөлдөш болуп, биздин заманга чейин 4-кылымдын аягында Атропатен маданиятына баш баккан.
9-кылымдын 2-жарымында 10-кылымдын башында араб халифатынын кулашы көптөгөн майда мамлекеттердин борборлорунда ислам архитектурасынын орнаментинин жана каллиграфиясынын жеке менчик мектептеринин пайда болушуна алып келген.
Буга Бакыдагы Кыздар мунарасы , Жугадагы жана Нахичеван күмбөздөрү, Мардакян, Нардаран, Пирсагат суусунун боюнда, Ханегидеги сепилдер , мавзолейлер, монумент кескилеринин үлгүлөрү, Байлакандын жана Гянжинин керамика жазуулары ж. б.
Азербайжан элинин элдик оозеки поэтикалык чыгармаларынын үлгүлөрү түрк элдеринин байыркы ири адабий эстелиги Махмуд Кашгаринин «Диван-и-лугат-ат-түрк» деген сөздүгүндө кездешет.
18-кылымдын акындарынын чыгармаларында (Видади, Нишата Ширвани, Ага Масиха Ширвани, өзгөчө Карабах хандыгынын мамлекеттик ишмери жана акыны Вагиф) ырдын формасы жана тили жөнөкөйлөшүп, 19-кылымда классикалык поэзия өнүгө баштайт.
21-кылымдын башында Азербайжан элинин руханий байлыгы болгон адабияты толугу менен калыбына келтирилип, мурда жарык көрбөгөн акындардын, прозаиктердин Ахмед Жавад, И. Алмасзаде, Алибек Гусейнзаде, У. Банин жана башкалардын чыгармалары басылууда жана Азербайжан адабиятынын тарыхы кайрадан каралып чыгууда.
Түндүгүндө Чоң Кавказ, түштүгүндө Кичи Кавказ тоолору, алардын аралыгында Кура-Аракс ойдуңу, түштүк-чыгышында Талыш тоолору жана Ленкоран ойдуңу, түштүгүндө Орто Аракс ойдуңу, Айоцдзор жана Зангезур тоо кыркалары курчап жатат.
Апшерон жарым аралы, Апшерон, Бакы архипелагдары, Кура ойдуңу нефть жана газга бай; темир, алюминий , полиметалл, алунит , сымап, кобальт, коргошун, цинк, молибден, таштуз , йод, бром кендери казылып алынат.
Айлана-чөйрөнү булгоочу негизги булак - нефть казып алуу жана ажыратуу, металлургия, химиялык өнөр жайы, тоокен комбинаты, ошондой эле кургакчылык , токой кыюу, Каспий деңиз суусунун деңгээлинин көтөрүлүшү жана нефть, нефть продуктулары менен булганышы жаратылышка терс таасирин тийгизүүдө.
Ашугдардын (Гурбан, 16-к.; Гариб, Диварганлы Аббас, Валех, 17-18-к.; Алескер, Нажафкули, Аббас-кули, Молла-Жума, 19-к.) ырлары саз аспабы менен коштолсо, мугамдар (Г. Гуси, Саттар, Жаббар Карягды, Шекили Алескер, Сеид Шушинский, Бюль-Бюль, Зульфи Адигезалов, Хан Шушинский, А. Гасымов) вокалдык аспаптарда чеберчилик менен ойногон.
Музыка дүйнөсүнө жаңы муундар - Л. Зейналлы, Ж. Гажиев, К. Караев, А. Бадалбейли, Ф. Амиров, С. Гажибеков, Р. Гажиев, Т. Кулиев, А. Меликов, А. Ализаде, Ниязи ж. б.
Өзгөчө ийгиликтерге музыканттар К. Караев, Р. Бейбутов, Л. Иманов, З. Ханларова, А. Аскеров ; М. Р. Беннер, Г. Г. Шароев, К. Сафар-Алиева, Р. Атакишиев, Э.
Эмгек жолун 1965-жылы «Кыргызстан пионери» гезитинде бөлүм башчы болуп иштөө менен баштап, 1967-жылдан Кыргызстан ЛКЖС БКнын аппаратында лектор, лектордук топтун башчысы, агитация, пропаганда жана маданий массалык иштер бөлүмүнүн башчысынын орунбасары, 1974-жылдан «Кыргызстан маданияты» гезитинин башкы редакторунун орунбасары, 1985–1988-жж.
Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына «Каарман эмгеги үчүн» медалы, Кыргыз ССР ЖКнын Грамотасы, ВЛКСМ БКнын жана Кыргызстан ЛКЖС БКнын Ардак грамоталары менен сыйланган.
Көчөт түйүндөрүн чечүүдө: «эки жагына он чыгарылганы «эки жүздүү кайкалак», бир аз из болуп сайылса, «сыңар кайкалак», түгөйлөштүрүлүп сайылса, «кош кайкалак» — деп айтып турушат.
Боекторунун ачыктыгы, көчөттөрүнүн бири-бирине шайкеш келгендиги, койдун кылчык аралаш жүнүнөн болгондугу жана аянты көрүүчүлөрдү, алуучуларды, өзүнө тартып, буюмдун баасын жогору көтөргөн.
Ал эми бир килемди бүтүрүү үчүн анын челдөөсүнө, чыйратуусуна, чыңдоосуна, тазалоосуна, ийрүүсүнө жана түктү тегиздеп кыркындысына бир аз жүн таштандыга чыгат.
Демек, тытылган жүн түйдөктөлүп, өрмөктүкүндей килемдин эриши үчүн ийрилип, чыйратылган жип сууга кайнатылып, аны эки казыкка жүгүртө керип, ортосуна жарым кулач жыгачты салып, алиги жипти аны менен күч келтире бурап алат.
Польша Илимдер Академиясы , илимий коом, илимий-изилдөө институттарттар борбор, 42 ЖОЖ ,университеттер, католик жана христиан диний академиялары, консерватория, калк жана башка китепканалар, ири музейлер, театрлар, филармония жана башка иштейт.
Калкынын 21% илимий мекемелерде, 20,2% соодада жана калкты турмуш-тиричилик жактан тейлөөдө, 16,9% билим берүүдө, саламаттык сактоодо, 12,1% транспортто, 8,8% финансы-кредит системасынада, 21,0% башка тармактарда эмгектенет.
Электр-техникалык, радиоэлектроника жабдуулары («Сименс» концернинин «ЗВУТ» телефон жабдуулары, «АББ» концернинин «ЗВАР» жогорку вольттуу аппаратура заводддору, «РАДВАР» жана «ВАРЕЛЬ» аскердик электроника пшканалары жана башка), так жана транспорттук машина куруу («ДЭУ» жеңил автомобиль фпрмасы, экскаваторлор, бульдозёрлор жана башка), жүргүнчү лифтерин чыгаруу жана башка ишканалары иштейт.
Европадагы эң ири жол тоомунун бири, темир жол түйүнү (анын ичинен Рим-Вена-Варшава-Гданьск, Москва-Варшава-Берлин-Лондон, Будапешт-Варшава, 5 темир жол вокзалы бар), 8 шоссе жолу өтөт.
Оюм менен ак чийдин аралыгы кандай берилет, оюмдун кылда учу менен аягы кандайча кошулат, ошондо узун-туурасы метр-бир метр сексен см. бийиктиги бар буюмдун жалпы аянтына канча тал чий, жүндүн түрүнөн канча өлчөмдө кетээрин чырмакчы баамдайт.
Болбосо, кара ийректен кийин канат чийдин жээгин сарыдан берип, буюмдун четтигине кызыл-кара «бадамча оюмун» түшүрүп, анан «салбай оюмун», «табак оюмун», «омуртка оюмун» келтирүү салтка айланган.
Маселен, чийди чырмап чыбыктап, аны ак чийге аралаштыра токуу, өрмөктү эндей таар согуп баратып, айрым жерлерине түр түшүрө чалып кетүү, токулуп жаткан килемдин бир өңчөй жерлерине башка өң келтирүү жана башка ушул өңдүүлөр — тап бердирүүнүн ачык далили.
1943-жылы Темировкадагы Токтогул атындагы орто мектепти аяктагандан кийин Нарындагы кыска мөөнөттүү мугалимдер курсунун география факультетин аяктап, Ат-башыдагы Талды-Суу орто мектебинде мугалим, Терек-Суу орто мектебинде окуу бөлүмүнүн башчысы болуп иш-тейт.
Ал эми «Тилик калпакта» төрт талаасы «кыюуланбайт» да, ак жип аркылуу бириктирилип, эки жеринен чоңураак тилик калтырылат. «Туюк калпакта» жүн калпак түрүндө уютулат да, муну улам катуу басып, анан өбүлүктөп, кайра бышырып, төбөсү топ-тоголок, этеги тегерек түргө келтирилет.
Мындан эки кулакчындан төмөн карай эки жаакта 16— 18 тал түрдүү шурулар төгүлүп, мунун төрт-беш жеринен төрт бурчтуу жалпак тактачаларга күмүш тоголокчолор илиштирилип, шурулар менен бириктирилип турат.
Ушундан улам сөз мүчөлөрү, бир жагынан, көп варианттуу, тыбыштык түрү өзгөрүп кетет, экинчи жагынан, өзү уланган уңгунун баштапкы формасын да өзгөртүп жиберген учурлар да кездешет.
Бул принципке ылайык уңгу сөздөрдүн жанаша турган сөздөгү тыбыштарга карата же болбосо уңгуга мүчө уланганда, уңгунун фонетикалык жактан өзгөрүп айтылышы Орфографиялык норма болбостон, алардын уңгу түрүндө турган баштапкы фонетикалык түзүлүшү Орфографиялык норма болуп эсептелет.
Бул Орфография норма деп аталат да, жазууда тыбыштардагы ар кандай өзгөрүүлөрдү, сөздөрдү, морфемаларды, алардын тизмектешүүсүн, тыныш белгилер системасын бир кылкалыкка келтирип, бир түрдүү жазууну камсыз кылуу максатында атайын иштелип, мамлекеттик маанидеги документ жана милдеттүү түрдө аткарылууга тийиш болгон эреже-талап катары бекитилет.
Демек, ушундан улам Кыргыз тилинде уңгу сөздөр, негизинен, фонетикалык принцип боюнча жазылат: ата, эне, апа, бала, чоң, кичине, ал, бул, ээр, эр, күйүү, тоо, суу, жер.
Орфография тыбыштык-тамгалык жазууда колдонулуучу жазма системасы катары графикалык жана алфавиттик системадан, бир канча майда-майда эреже-талаптардын жыйындысынан жана ошол эреже-талаптар үчүн негиз болуучу принциптердин биримдигинен турган бөлүмдөргө жиктелет.
1869-жылдан бери чыгып жаткан, илимий чөйрөдө өтө белгилүү англиялык журналы, Википедияга киргизилген маалыматтардын тактыгын далилдөө максаты менен 2005-жылы жүргүзүлгөн изилдөөнүн жыйынтыктарын жарыялаган.
Википедиянын ийгилигин көрүп аны колдоду: «…Эми энциклопедия долбоору Википедия Нупедиянын философиясын кабыл алды жана андан да ары кетти. Ал сайтка кирип жана анын өнүгүүсүнө салымыңызды кошууну сунуштайбыз».
Маалыматтардын көлөмү жана тематикалык ар түрдүүлүгү боюнча адамзат тарыхындагы эң көлөмдүү энциклопедия болуп эсептелип, дүйнөдөгү эң көп окулуучу сайттардын ондугуна кирет.
Ошол эле учурда Википедияда жаңылыштыктар көп кетирилип, көп учурда “чындык, жарым-жартылай чындык менен бирге калптарга” да орун бериле тургандыгын, ошондой эле маалыматтарды каалагандай жарыялай берүүгө мүмкүн экендигин сынга алынып келет.
АКШнын Коргоо министрлиги согуш болгон учурда ишенимдүү маалымат алмашуунун бирдиктүү тутумун иштеп чыгууну чечип, Американын бир нече институттарына тапшырма берген.1957-жылы АКШнын Коргоо министрлигине караштуу Алдыңкы изилдөө долбоорлорунун агенттиги 1969-жылдын 1-сентябрында изилдөө институттардын ортосундагы компьютер аркылуу маалымат алмашууну камсыз кылган алгачкы бириккен желени түзүп чыгат.
«Промотанк» компаниясы жана «Интернет саясатынын жарандык демилгеси» коомдук фондунун интернет тармагын талдоо максатында жүргүзгөн изилдөөлөрүнүн жыйынтыгында Кыргызстандагы интернет колдонуучулардын 51% иш жеринен гана интернетке кошулат.
Ошондой эле кыргызстандык интернет колдонуучулардын 32 пайызы жумасына 3-4 саат интернетте отурушса, 22 пайызы бир жумада 5-6 саат, 8 пайызы бир күндө 6 сааттан ашык убакытты интернет баракчаларын барактоо менен өткөрүшөт.
Алгач пайда болгондо коммуникациялык технологиялардын ичинен радио 38 жылдын, телевидение 13 жылдын ичинде дүйнө боюнча 50 миллион угарман жана көрөрман топтосо, интернет пайда болгондон кийин 5 жылдын ичинде эле 50 миллион колдонуучусун топтой алган.
Өрмөктөгү териле баштаган «мүйүз-кыял көчөтүнүн» жарымын согууда кызыл-көктү алмак-салмак асты-үстүнө чыгаруу үчүн жети курдай оңго жана солго төптөштүрүү сызыгын кайталайт.
Көк жиптен эки «мүйүзчө» чыгышы үчүн түгөйлүү алты жип бирден кыскарып отуруп эки келет да, ошол эки жип кайра үч курдай бирден оңго кайталанып, экинчи «мүйүзчөсүн» чыгарат.
Тарыхта алгачкы мусулмандар менен түрк элдеринин ортосундагы мамилеси караханийлерге чейин кандай болгондугуна көз чаптырсак, Мухаммад пайгамбар түрк элдери колдонгон чатырды кээ бир учурда өзү да колдонгондугу айтылат.
Араб саякатчысы Ибн Фадландын жазгандарына караганда, 922-жылы түрк элдеринин ичинен алгачкы болуп, Эдилдеги булгарлардын элтебери Алмаз-хан өз мамлекетинде исламды расмий дин кылып жарыялаганы маалым.
Эң маанилүүсү, Муса Байташ арсланхандын тушунда ислам дүйнөсүндөгү таанымал аалымдардын бири Абулхасан Мухаммад Каламати атайын Бухарадан хандын жанына келип, ал бул жакта 955-961-жылдар арасы жашаганда, жалпы элди динге чакыруу кызуу жүргөн.
Караханийлер сулалесин чигилдердин негиздешинен улам бул мамлекеттеги жана жалпы эле огуздардын чыгышындагы чигилдерге баш ийип калган же аларга коңшулаш чыгыш түрктөрдү огуздар «чигилдер» деп коюшкан.
Арийне, Караханийлер сулалесинин кагандары Чыгыш Түркстан менен Батыш Түркстандын негизги аймактарын бириктирген бул мамлекеттин алкын чакан бир түрк уруусунун аты менен эмес, Улуу Түрк каганатынан бери келген жалпылама этностук-саясий аталыш — «түрк» сөзү менен аташкан.
Тарыхчылар Базир арсланхандын башкаруучу катары Баласагунда тургандыгын, ал эми Огулжак анын атынан алгач Тараз аймагын, ал эми 893-жылдагы согуштан кийин Кашкар аймагын башкаргандыгын болжолдошот.
Ибн Аль-Асир, Абдулгаффар Алмаи, Жамал Карши сыяктуу байыркы авторлордун эмгектеринде караханий башкаруучуларынын ичинен Сатук буурахандын алгачкы мусулман падыша болгондугу кабарланат.
Кыргызстандык профессор Өмүркул Караевдин кийинки изилдөөлөрү 940-жылы Кашкардан келип Баласагунду ээлеп жаңы теңир-тоолук кубаттуу мамлекетти — Караханийлер каганатын негиздеген Сатук Буура-хан өзү чигилдерден экендигин айгинелөөдө.
Мисалы, киши башына ички дүң өнүмү 50 000 доллардан ашкан Швеция, Нидерланддар жана Германияда, гомосексуалдуулук коом тарабынан кабыл алынышы керек деген көз карашты колдогон адамдардын саны жогору.
Мыйзамдга ылайык, адамды конверсиялык терапиядан өтүүгө мажбурлоо беш жылга чейин эркинен ажыратуу менен жазаланат, жана эгер кимдир бирөө бул практиканы жарнамалоо менен алектенип жатканы аныкталса, алар эки жылга чейин эркинен ажыратуу менен жазаланат.
Ал эми Кыргызстанда гомосексуалдуулук 1998-жылдан бери мыйзамдуу болуп саналат, бирок гомосексуалдарды дискриминация жана зомбулуктан коргогон мыйзамдар жок, жана конституцияда аял менен эркектин гана никеси таанылат деп жазылган.
Туура жүргүзүлгөн окуу-машыгуу процесстер, коргонуу ыкмаларын туура колдонуу, мушташуу эрежелерин так аткаруу, ошондой эле спортсмендерге такай догдурдун көзөмөлү травмалардын алдын алууга жана азайышына түрткү берет.
Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына «Каарман эмгеги үчүн» медалы, Кыргыз ССРинин Жогорку Кеңешинин, ВЛКСМ БКнын жана Кыргызстан ЛКЖС БКнын Ардак грамоталары менен сыйланган.
Анда ал жалпы фортепиано, музыканын элементардык теориясы, сольфеджио, гармония, полифония, кыргыз музыкасынын тарыхы, совет музыкасынын тарыхы, кыргыз эл чыгармачылыгы, кыргыз элдик педагогикасы, музыкалык эстетика, дүйнөлүк маданият ж.б.
Анын «Балдар альбому», фортепианолук сонатасы, сонатинасы, фантастикалык бийи, экспромту, скерцосу Москвада, Бакуда, СанктПетербургда, Израилде, Голландияда, Индияда, Казакстанда Өзбекстанда, Азербайжанда, Арменияда, Литвада жана Латвияда аткарылган.
1982-жылы республикалык жаштар чыгармачылыгынын жумалыгында И.Исаковдун сөзүнө жазылган «Октябрь таңы» аттуу ыры сыйлыкты, ошол эле жылы автордун өзүнүн сөзүнө жазылган «Гүлдөгөн Кыргызстаным» аттуу ыры республикалык сынакта сыйлыкты, 1984-жылкы сынакта автордун сөзүнө жазылган «Ленин ата» аттуу ыры жана Б.
Абакировдун сөзүнө жазылган «Туулган жерим мекеним» аттуу кантатасы жана сыйлыктарды, 1986-жылы чыгармачыл жаштардын жумалыгында «Түбөлүк оттун жанында» аттуу симфониялык поэмасы Гран-прини, ошол эле жылы эстрадалык ырлардын республикалык сынагында Ш.
Дүйшеевдин сөзүнө жазылган «Жаштыгым менин» аттуу ыры сыйлыкты, 2002-жылы республикалык симфониялык жана камералык-аспаптык чыгармалардын сынагында «Валторна жана фортепиано» үчүн 3 бөлүмдүү сонатасы, чоң симфониялык оркерстр үчүн жазылган «Элегия» жана «Вальсы» сыйлыкты жеңип алган.
Көптөгөн чыгармалардын арасынан С.Бактыгуловдун «Үркүн» аттуу 2-симфониясы андан ары академиялык концерттерде аткаруу мүмкүнчүлүгүнө ээ болуп Эл аралык комиссия тарабынан тандалып алынган.
Адабий чыгармачылык менен өз алдынча алектенсе болорун, ал эми профессионал музыкант болуш үчүн сөзсүз түрдө атайын музыкалык билим керек экениндигин түшүнүп, ал 1972-жылы Муратаалы Күрөңкеев атындагы Кыргыз мамлекеттик музыкалык-хореографиялык окуу жайынын плектр классы боюнча элдик музыка бөлүмүнө кирген.
Дүйнөлүк классикалык музыканын шедеврлерин элге кеңири жеткирүү максатын көздөгөн америкалык белгилүү дирижер Чарльз Ансбахердин Кыргызстанга келиши С.Бактыгуловдун гана чыгармачылыгы үчүн эмес бүтүндөй кыргыз музыкалык маданиятынын тарыхы үчүн мааниси зор окуя болду.
1976-1981-жылдары Сталбек Бактыгулов Бүбүсайра Бейшеналиева атындагы КМИИнин композиция бөлүмүндө профессор Мукаш Абдраевдин классында билим алып, ал дүйнөдөн кайткандан кийин доцент Таштан Эрматовдун классында билим алуусун улантат.
Симфонизмдин кыргызча салттуулугун улантуучу композиторлордун бири, эч кимге окшобогон оригиналдуу чыгармачылыгы менен музыкада жана адабиятта талыкпастан изденип, жана эмгектенип келе жаткан композитор, жазуучу, журналист, көрүнүктүү мугалим.
Алар: Жалал-Абад – борбору Сузак айылы, 6 айылдык кеңештен, Көгарт – борбору Сафаровка айылы, 23 айылдык кеңештен, Базар-Коргон – борбору Массы айылы, 10 айдыдык кеңештен, Ноокен – борбору Сакалды айылы, 10 айылдык кеңештен, Кетмен-Төбө – борбору Алексеевка айылы, 15 айылдык кеңештен, Кызыл-Жар – борбору Афлатун, 10 айылдык кеңештен, Чанач – борбору Ак-Таш айылы, 10 айылдык кеңештен, Чаткал – борбору Шекафтар айылы 8 айылдык кеңештен турган.
Ал эми 1935-жылдын 8-февралында Кыргыз АССРинин Борбордук Аткаруу комитетинин Президиумунун 8 токтомунун негизинде райондордун биригиши жана жаңы райондордун уюшулушу жөнүндө токтом кабыл алынган.
1920-жылы РСФСРдин Бүткүл Союздук Борбордук аткаруу комитетинин токтому менен Жалал-Абад округу уюштурулуп, борбору Жалал-Абад айылы болуп, анын карамагына төрт район, тактап айтканда, Жалал-Абад, Базар-Коргон, Кетмен-Төбө жана Кызыл-Жар райондору кирген.
1944-жылдын 3-январында Кыргыз ССРинин Жогорку Советинин Президиумунун Указы менен Талас облусу уюшулгандыгына байланыштуу Чаткал району Жалал-Абад облусунун карамагынан чыгарылып, Талас облусунун карамагына кошулган.
Ал эми «Тарихи-и Рашиди» б-ча К. уруусунан чыккан эмирлердин түпкү атасы бир мергенчи болуп, ал Моголстандын ханы Кызыр Кожону такай коштоп жүргөн ж-а бул уруунун экинчи аты «күкөлдөш» болгон.
уламыштар б-ча К. уруусу жоош ж-а меңдуулат деген эки бөлүкчөдөн туруп, жоош негизги үч уруу – касымсейит, төрөсейит, тынымсейит; меңдуулат таз кушчу, кара кушчу, көк кушчу, кагасты, чилжубут, шараноот, сакалды ж. б.
Жоош: Чылпак, Сабатар, Кыржы, Кара-Кужур, Аман, Боочу, Каймазар, Чүрпө, Майтык, Накай, Кангелди, Тилеке, Аксак Бөрү, Сокур Бөрү, Бүргө, Жаман кыз, Акбото, Сулпия.
Кокон хандыгынын убагында ал колунан өзүнүн тизгинин, чылбырын түшүрбөй, Кокон хандыгын башкарууга кадимкидей катышып, жалпы эле Кокон хандыгынын эркиндигин сактап келген улуу инсан.
1862-жылдардан баштап бийлик кумарына батыл аралашып, ордодогу увазирдик, андан соң Аталык кызмат даражаларын ээлеген Алымкул Молдо Асан уулу орус оторчулары менен кармаштарда генералдардын шаштысын кетирип, шайын оодаргандыктан, орус аскер башчылары жансыз жалдап жок кылуу аракеттерин жасашкан.
Шейит болдуң Алымкул - деп Алымкул аталыктын кыргыздын 19-кылымдагы чыгаан патриот уулу, гумманист жана философ акындардын ири өкүлү, тарыхчы жана саякатчы Молдо Нияз бабабыз өз учурунда каны какшап санат калтырган экен.
Кыргыздын ичкилик уруу бирикмесинин кыпчак уруусунан чыккан Алымкулдун таржымалы тууралуу бүгүнкү күндөгү Өзбекстандын Коргонтөбө районуна караштуу Таштак айылында жашап өткөн Гуламкадыр Кенжеев мындай пикирин айткан:
Алымкул Аталык, Молдо Алымкул (Алымкул Асан бий уулу; 1831-жылы туулган - 1865-жылы май айында ок жаңылып, жарааттан өлгөн) – Кокон хандыгынын даңазалуу аскер башчысы; түштүк кыргыздардын төбөлдөрүнүн ж-а саясий ишмерлеринин бири.
1981-жылы Кыргыз Улуттук университетинин кыргыз филологиясы жана журналистикасы факультетинин күндүзгү журналистика бөлүмүнө кабыл алынып, тайпанын комсоругу, кыргыз филология факультетинин комсомол уюмунун катчысынын орун басары, 1983-жылы Кыргызстан ЛКЖС Борбордук комитетинин Республикалык студенттик курулуш отряддарынын штабынын басма сөз катчысы болуп, коомдук иштерге активдүү катышкан.
Анын журналисттик ишмердиги "Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмери" ардак наамы, Кыргыз Республикасынын Ардак Грамотасы жана Кыргызстандын журналисттер кошуунунун, Эл аралык спорт журналисттер ассоциациясынын "Олимпиадалык, спорт медиа бийиктиги" сыйлыгы, Улуттук Олимпиада комитетинин, спорт федерацияларынын, кыргыз дене тарбия жана спорт агенттигинин сыйлыктары менен бааланган.
2008-жылы Кабыл Макешовдун демилгеси менен "Азамат Алтай" эл аралык коомдук фонд уюшулуп, анын негиздөөчүсү болуп, ар жыл сайын Каракол, Жалал-Абад мамлекеттик университеттеринин эң мыкты студенттерине Азамат Алтай атындагы стипендиялар берилип жүрөт.
Кабыл Макешов спорттук баяндамачы катары Атланта, Сидней, Афина, Бээжин,Лондон, Рио-де-Жанейро, Токио жайкы олимпиадалык оюндарына жана Солт-Лейк-Сити, Турин,Сочи,Пхенчхен кышкы олимпиадаларына барып, «Азаттык үналгысына» жана "Эркин Европа-Азаттык үналгысынын" казак, түркмөн кызматтарына жана Би-Би-Си радиосуна түз репортаж уюштуруп турган.
Апасы-Жакыпова Керез 10 уул-кыз төрөп, "Баатыр эне" төш белгисинин ээси болуп, уул-кыздарына татыктуу таалим-тарбия берген, шырдак, ала кийиз жасап, боз үй жабдууларын жасаган уз болуп, обон созуп мыкты ырдаган, өнөрлүү мекенчил инсан болгон.
2012-жылдын 20-декабрында Кыргызстандын олимпиадалык кыймылынын тарыхын, байге алган олимпиадачылар, Азия оюндар тууралуу кеңири баяндалган "Кыргыз Республикасы: Олимпиаданын санжыралуу жолунда" деген 27 басма табак көлөмүндөгү түстүү китеби жарык көрдү.
1993-жылдан 1995-жылга чейин Бишкектеги «Семетей» балдар футбол клубунун президенти болуп, жергиликтүү калктын өспүрүмдөрүнөн эки команда түзүп, бардык шарттар менен камсыз кылууга аракет кылып, эл аралык мелдештерге алып барган.
2015-жылы май айында Кыргыз спортунун тарыхын жана спорттук энциклопедияны толуктап жазып, "Кыргыз Республикасы: Дене тарбия жана спорт энциклопедиясы" аттуу түстүү, 56 басма табак көлөмдөгү китебинин экинчи басылышы чыкты.
Кабыл Макешов кыргыз спортунун тарыхын жана спорттук энциклопедияны жазып, "Кыргызстан: дене тарбия жана спорт энциклопедиясы" аттуу түстүү, 37 басма табак көлөмдөгү китеби 2011-жылдын этегинде жарыялады.
Мындан сырткары тин Түштүк Корея, Испания, Канада, АКШ, Кытай, Катар,Улуу Британия, Орусия,Малайзия,Иран,Италия, Түркия, Греция өлкөлөрүндө өткөн Конгресстерине Кыргызстандан делегат болуп катышкан.
2020- 2021-жылдары "Турар" басмасынын негиздөөчүсү, коомдук ишмер Тилек Мураталиевди эскерүүгө арналган эл аралык бильярд турнирин уюштуруучуларынын бири болуп, мелдештин башкы калысы болгон.
Андан кийин жарыкка чыккан “Тирүү Мекен”, “Письма к Богу”, “Жүрөгүм сынды таңа албайм” жыйнактары неопостмодернисттик агымды андан ары тереңдеткендиги, “Ыйман экологиясы”, “Жан дүйнө космосу”, “Адам руху – чексиздиктин борбору” сыяктуу акындын жаңы өңүттөгү изденүүлөрү, өзгөчө табылгалары менен баалуу.
А.Акбаров 2001-жылдан бери Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Аппаратынын Котормо, редакциялоо жана лингвистикалык кызмат бөлүмүндө консультант, улук консультант, эксперт болуп иштеп келатат.
Борбордук абалды ээлеген Чоң Кавказ тоо тармагы Россиянын гана эмес, жалпы Европанын да эң бийик жери; анын кыр бөлүгүн Башкы же Суу бөлгүч жана Каптал кырка тоолору түзөт.
Чоң Кавказдын түндүк капталынан Кума-Маныч ойдуңуна чейин Кавказ өндуру ээлейт; андагы Ставрополь дөңсөөсү Кубань-Азов бою жана Терек-Кума ойдуңдарынан бөлүп турат.
Кавказдын ландшафтын коргоо максатында коруктар уюшулган, алардын эң белгилүүлөрү: Кавказ, Теберда, Кабарда-Балкар, Түндүк Осетин ; Ажамети, Рица, Вашловани, Лагодехи ; Гиркан ; Хосров, Эренбуни ж. б.
Мындай туюнтма шаардык чөйрөгө мүнөздүү келген ажарлуулук, сылыктык, сезимталдык маанисине туура келчү «цивилдүүлүк» сөзүндө камтылган жана азыркы күндө да бу сөз Европа элдеринде колдонулуп жүрөт.
Маркиз де Мирабонун айтылуу «Мыйзамдардын досу» трактатында, «цивилизация деген - кулк-мүнөздүн жумшарышы, ийкемдүүлүк, сылыктык жана билимдин жашоо мыйзамдарына шайкеш жайылып, анын талаптарына жооп бериши» деп белгиленет.
Темасы: “Хакастардын этностук маданияты жана алардын тарыхый өнүгүшүнүн негизги баскычтарын калыбына келтирүү көйгөйлөрү” («Этническая культура хакасов и проблемы реконструкции основных этапов их исторического развития»).
Тамак-аш (балык консервалары, зайтун майы, жашылча-жемиш жана сүт азыктары даярдалат, суусундуктар, тамеки), түстүү металлургия, текстиль, машина куруу, металл иштетүү (кеме куруу, оңдоо жана аларды тейлөө, самолёт, темир жолдун кыймылдуу бөлүгүн, автомобиль чогултуу жана комплекттөө ж. б.), целлюлоза-кагаз, полиграфия, нефть ажыратуу, химия , тигүү, бут кийим өнөр жай ишканалары иштейт.
Өлкөнүн түндүк бөлүгүндө бийиктиги 1000–1200 м келген Месета бөксө тоосунун чет-жакасы, Тежу дарыясынан түштүгүрөөк Португал түздүгү, эң түштүгүндө Серра-да-Алгаври бөксө тоосу жатат.
Түп районундагы Күрмөнтү орто мектебинде мугалим, комсомолдун Пржевальск шаардык комитетинин биринчи катчысы, 1949-жылы «Ленинчил жаш» гезитинин редакциясында бөлүм башчы, 1952-1955-жж.
Орозалиев «Кызыл Туу» ордени, «Сталинградды коргогондугу үчүн», «1941–1945-жылдардагы Улуу Ата Мекендик согушта Германияны жеңип чыккандыгы үчүн», «1941-1945-жылдардагы Улуу Ата Мекендик согушта Каарман эмгеги үчүн», «19411945-жылдардагы Улуу Атамекендик согуштун жеңиштүү аяктаганына жыл», «СССРдин куралдуу күчтөрүнө 50 жыл», «1941–1945-жылдардагы согуштун жеңишине 25 жыл» медалдары жана Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун Ардак грамотасы менен сыйланган.
Театрга келип, кетүүгө арыз жазаар күнү, театрдын режиссеру А. Самарин-Волжский Бакен Кыдыкееванын эмне жумуш келгенин ойго албай, Лопе де Веганын «Овечий источник» спектаклына башкы каарман Лауренсиянын ролун берет.