polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Индиянын түндүгүндөгү Дхарамсал шаарында тибет элинин рухий жана саясий лидери Далай-Лама жүз миңдеген Тибеттиктердин өлүмүнө Кытай өкмөтүн күнөөлөп, Тибет автономиясын түзүүгө чакырган.
Түндүк согушу убагында ири жөө жана атчан аскерлерге кол башчылык кылып, швед аскерлерин бир нече жолу жеңген: 1706-жылы 18-октябрда Калишенин, 1708-жылы 2-ноябрда Батуриндин, 1709-жылы 7-майда Опошнянын алдында шведдерди талкалаган.
Бирок Меншиковго каршы эски ак сөөктөрдүн түрткүсү менен Пётр 1727-жылы 8-сентябрда Меншиковду мамлекетке чыккынчылык кылды жана казынаны талоонго учуратты деп айыптап, үй-бүлөсү менен Берёзовго сүргүнгө айдаган.
1970-1980-жылдары «Кыргызфильм» жана «Казакфильм» киностудияларынын бир катар тасмаларында роль жараткан, Айтурган Бүткүл союздук кинофестивалдын лауреаттары болгон «Карышкыр чуңкур», «Ак кеме» тасмаларындагы башкы ролдор менен белгилүү болгон.
Башкы өнөр-жай тармактары: транспорттук машина жана станок куруу, электроника, электр-техникалык, кара жана түстүү металлургия, химиялык, нефть ажыратуу, текстиль, булгаары- бут кийим, тамак-аш-татымал , жыгаччылык.
ЖОЖдорунун көбү Бухарест, Яссы, Тимишоара шаарында жайгашкан, анын ичинде Бухарест Академиясы , Брашов , Вабес-Болья жана Бухарест политехникалык университеттери сыяктуу ири окуу жайлары, илимий мекемелери, музейлери жана ири китепканалары бар.
1-дүйнөлүк согуштан кийин румын адабиятынын ири өкүлдөрү М. Садовяну, Л. Ребряну, Ч. Петреску, К. Петреску, Т. Аргези, Л. Раля сыяктуу жазуучулар сын реализминин өсүшүнө чоң салым кошкон.
Сүрөт искусствосунда жаңы көрүнүштөрдү чагылдырган чыгармалар (пейзажда – М. Бунеску, А. Катаражи, М. Макси, А. Чукурениу; скульптурада – Й. Жали, О. Хан, Г. Ангел ж. б.; графикада – В. Добриан, В. Казар, П. Эрдеш, Ф. Кордеску ж. б.) жаралган.
Румыниянын ойдуң жерлеринде негизинен дарыя өрөөндөрүндө – шалбаалуу-кара, бөксө тоолор менен бийик платолордо боз жана күрөң, андан жогору шалбаалуу-тоо топурактары өөрчүгөн.
Ордо республикадагы мектептер менен тыгыз иш жүргүзүп, окуучулардын ой чабытын, интеллектисин өнүктүрүп, элдик акыл-кенчти өздөштүрүшүп, «Манас» эпосун таанып-билүүсүн өбөлгөлөөчү «Акыл таймаш» радио оюнун жана «Манас таануу» телерадио оюнун уюштурууну демилгелеп, КТРКнын «Балдар » радиосунун жана «Келечек» студиясынын берүүлөрүн түз эфирде өткөрүүгө колдоо көрсөтүп келет.
Рысмендеевдин «Манас», У. Мамбеталиевдин «Манастын төрөлүшү жана балалык чагы», А. Жуманалиевдин «Манастын балалык чагы жана алгачкы эрдиги», С. Касмамбетовдун «Эр Кошой», «Билерик», Т. Бакчиевдин «Алмамбеттин ашы», «Манас таануу», «Манасчылар», Б.
«Улуу баян» коомдук фонду 2011-жылы 7 манасчыга автомашина тапшырган, 2013-жылы июль-сентябрь айларында үч айлык манас айтуу күндөрүн уюштурган, жаш курактарына карата өмүр бою бериле турган манасчылык стипендия чегерген.
Микеланжело Буонарроти (6. 3. 1475, Тоскана, Капрезе шаары, азыркы Капрезе-Микеланжело – 18. 2. 1564, Рим, сөөгү Флоренцияга коюлган) – италян скульптору, сүрөтчү, архитектор жана акын.
Микеланжелонун чыгармачылыгында Жогорку Кайра жаралуунун адамды сүйүүгө, баатырдык пафосуна сугарылган идеалдары, ошондой эле Соңку Кайра жаралуу доорундагы искусствого мүнөздүү дүйнөнү гуманисттик кабылдоодогу трагизм, пессимисттик маанай чоң көркөмдүк күч менен чагылдырылган.
Кийин Микеланжелонун дүйнө кабылдоосу трагедиялуу мүнөз алып, Флоренциядагы Сан-Лоренцо чиркөөсүнүн Жаңы сакрист ансамбли , Сикстин капелласынын алтардык дубалындагы «Тозок оту» фрескасы , «Христти жоктоонун» кийинки варианты ж. б.
Нерв Ткандары сырткы чөйрөдөн жана организмдин өз органдарынан келген дүүлүгүүлөрдү кабыл алып, аны талдап жана ага жооп кайтарат, организмдин бардык тиричилик аракетин башкарат жана координациялайт.
Жабуучу Ткандар өсүмдүктүн сырткы бетин каптап, аны сырткы чөйрө таасирлеринен (температуранын кескин өзгөрүшү, катуу шамал, күндүн өтө ысык тийишинен ж. б.) ашыкча буулануудан, өсүмдүккө зыяндуу микроорганизмдердин, мите козу карындардын киришинен сактайт.
Жер бетинин ири аянтынын узак убакытта тынымсыз көтөрүлүшү жана төмөн чөгүшү эпейрогендик, бир эле тилкеде бүктөлүүлөр менен жаракаларды, тоолорду пайда кылган Тектоникалык кыймылдарды орогендик кыймылдар деп атаган.
Мал чарбачылыктын өнүгүшү, көпчүлүк элдерде өз алдынча кол өнөрчүлүктүн бөлүнүп чыгышы жана булгаары, мех жасоодо фабрикалык өндүрүштүн таралышы менен Тери иштетүү өркүндөгөн.
Ал теринин сапатынан, иштетүүдөн алынган продукциясынын түрлөрүнөн, аны пайдалануу ыкмаларынан, айрым элдерде, Тери иштетүүнүн көптөгөн салт-жөрөлгөлөрүнүн өзгөчөлүктөрүнөн көрүнөт.
Ал үчүн көбүнчө акиташтын суусун же акиташы бар заттардын эриндисине чыланып жумшартылат же болбосо терилерди эт жагы менен беттештирип жыйып коюшат, ал ачып аммиак бөлүп чыгарат жана терини жумшартат;
Тихоновдун аткарган ролдору: Гриневский , Александр Иванович Горелов , студент Ростислав Данченко , тракторист Матвей Морозов , Виктор Андреевич Райский , Рукавичкин , мичман Панин , Алексей , Андрей Бал конский , Илья Семёнович Мельников , Макс Отто фон Штирлиц , Стрельцов , Иван Иванович Иванов ж. б.
Өткөөл мезгилдеги чыгармачылыгы: Станислав Васильевич Кандинский , Всеволод Константинович , Фёдор Фёдорович , балдар үйүнүн директору , Левка Моргулис , Георгий Астахов , окумуштуу абышка ж. б.
Меньшевиктер (лидерлери: Л. Мартов. П. Б. Аксельрод, Г. В. Плеханов, В. И. Засулич ж. б.) жаңы типтеги партиянын теориялык, уюмдаштыруу жана тактикалык негизине, буржуазиялык-демократиялык революциядагы пролетариат гегемониясына, пролетариат менен дыйкандар союзуна каршы чыккан ; революциянын башкы кыймылдаткыч күчү – либералдык буржуазия деп эсептеп, аны менен жумушчу табын кызмат ташууга чакырган.
Алар В. И. Лениндин «Апрель тезистерине», буржуазиялык- демократиялык революциядан социалисттик революцияга өтүүгө, Орус революциясына , Брест тынчтыгына жана Совет бийлигинин бардык иш-чараларына каршы чыгып, Советтердин бүткүл россиялык 2-съездин үзгүлтүккө учуратууга аракеттенишкен.
1931-жылы март айында меньшевиктердин «РСДРП БК Союздук Бюросунун» үстүнөн фальсификацияланган сот процесси жүргүзүлүп, анын мүчөлөрү чыккынчылар деп күнөөлөнүп, камакка алынган.
Техносфера – биосферанын бөлүгү; ал түз же кыйыр түрдө техникалык жана техногендик объекттердин таасиринен же адамдын иш-аракетинен бузулуп, түптамырынан бери өзгөрөт; жердин географиялык кабыгынын чегинде антропогендик таасирден пайда болгон объекттердин жыйындысы.
Техносфера элемент катары адамдын эмгек жана акыл-эс жөндөмүн жогорулатуу жана алмаштыруу үчүн пайда болуп, бара-бара жасалма чөйрөнү гана түзбөстөн, айлана-чөйрөдө зат алмашууну жүргүзгөн коомдун физиол.
Бир жагынан илимбилимде, өнөр-жайыда болуп көрбөгөндөй ачылыштар, жетишкендиктер болуп, турмуш-тиричилик чөйрөсүнө оң таасирин тийгизсе, экинчиден Техносфера адамдын табигый жашоо-тиричилигине ири масштабда коопсуздук жаратууда.
Ошондуктан Техносфера бара-бара илимий негизге таянган ноосферанын гармониялуу бөлүгү катары өнүгүп, адамзаттын жана биосферанын ыңгайлуу тиричилик өткөзүшүн эсепке алган жаңы техникалык ойлоп табуулардын көбөйүшүнө шарт түзүшү керек.
ССР Союзунун Чоң театрынын сахнасында, Ленинграддын академиялык опера жана балет театрында, ошондой эле жекече концерттер менен радио жана телекөрсөтүүгө чыгып, жаштардын бүткүл дүйнөлүк форумдарында, фестивалдарда ырдоо менен таланттуу ырчынын ысмы дүйнөгө таанылган.
Миңжылкыев Болот Абдуллаевич (23. 3.1940, Фрунзе – 16. 8. 1997, Санкт-Петербург, сөөгү Бишкекке коюлган) – опера ырчысы , Бүткүл союздук Ленин комсомолу сыйлыгынын , Кыргыз ССР Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын , СССР мамлекеттик сыйлыктын лауреаты, СССР эл артисти .
Өнүккөн адабий тилдин ченеми тилдин бардык баскычтарын өзүнө камтыйт да, салыштырмалуу стабилдүүлүгү, бир түргө келтирилгени , функциялыкстилдик жактан жиктелиши менен мүнөздөлөт.
Ченемди социалдык-тарыхый аспектиде караганда, алды менен, тилдик өнүгүүнүн конкреттүү тарыхый-социалдык шартына жараша ченемдеги ар кандай өзгөрүүлөр, ошого жараша тилдик тигил же бул кубулушту, көрүнүштү ченем деп эсептөө, ченем катары кабылдоо, ошону менен эле катар тилдик тигил же бул кубулушту туура-туура эмес, ыктуу-ыксыз, мыкты-начар, туура келет-туура келбейт, көркөм-көркөм эмес деген сымал баалоо-нарктоо тандап-иргөө зарылчылыгы келип чыгат.
Ал эми таза лингвистикалык аспектиде караганда ченем эки жагдайда эске алынат: биринчиден, ченем тилде реалдуу колдонулуп жүргөн лексема, сөз формалары, синтаксистик конструкциялардын жалпы жыйындысы, жалпы көрүнүшү; экинчиден, ченем тилдик каражат-бирдиктерди тандап, иргеп-илгөө жана колдонуу эрежелеринин жалпы жыйындысы.
Тилдик тигил же бул кубулушту, каражат-бирдикти ченемге жатат, ченемдүү деп таанууга негиз болуучу төрт жагдайды эске алышыбыз керек: биринчиден, ал тилдик тутумдун өнүмдүү моделине дал келип, тилдик структурада кеңири колдонулушу зарыл; экинчиден, кеп ишмердигинде ал кеңири жана үзгүлтүксүз айтылып турушу зарыл; үчүнчүдөн, ал жалпы коомчулук тарабынан ченемдүү көрүнүш катары кабылданышы, белгилениши жана эсептелиши зарыл; төртүнчүдөн, жалпы коомчулук тарабынан нормативдүү делип, кабыл алынган факт, каражат, сөзсүз түрдө, кодификацияланышы зарыл.
Ченем туруктуу жана бир тартипке салынган тилдик каражаттардын жана коом тарабынан аң-сезимдүү түрдө туура деп эсептелип кабыл алынган колдонуунун эреже-талаптарынын биримдиги катары улуттук доордогу адабий тилдин өзгөчө белгиси болуп саналат.
Хмельницкий жетектеген украин элинин 1648–54-жылдардагы боштондук согушунун жана 1654–67-жылдардагы орус-поляк согушунун натыйжасында Украинанын көп бөлүгү Россияга кайрадан кошулуп, Польшанын чыгыш элдерин басып алуу саясатына кыйраткыч сокку урулган.
17-кылымдын аягы – 18-кылымдын ортосунда өлкөнүн маданий турмушунун төмөндөшү жана борбордук бийликтин начарлашынан пайдаланып, коңшу мамлекеттер Польшага үстөмдүк кылууга умтулушкан.
1772-жылы Речь Посполитанын жарым-жартылайын Пруссия, Австрия жана Россия, калганын 1793-жылы Россия менен Пруссия экинчи жолу бөлүп алгандан кийин Польшанын көз карандысыздыгы коркунучта калган.
Советтик Армия менен Польша аскерлеринин 12-январда башталган кышкы чабуулунун натыйжасында Польшанын бүткүл аймагы (анын ичинде 1939-жылга чейин Германиянын курамына кирген жерлери да) жана 17-январда Польшанын борбору Варшава шаары бошотулган.
1945-жылдагы Потсдам, Крым конференциялары, 1943-жылдагы Тегеран конференциясынын Польшага өз жерин кайтарып берүү, анын батыш чек арасын Одер жана Нейса дарыясы боюнча белгилөө жөнүндөгү чечимдерин ырастаган.
Орто кылымдагы туңгуч мурастар латын тилинде ак сөөктүк маанайда жазылган (12-кылымдын башында жаралган Г. Анонимдин туңгуч тарыхый хроникалык капелласы, Я. Длугоштун «Польшанын тарыхы» аттуу көп томдук чыгармасы).
Бароккодон кийин, 18-кылымдын ортосунан Агартуу доорунда адабиятта реформа, улуттук теңдик үчүн күрөш чагылдырылган (И. Красицкий, А. Нарушевич, С. Трембецкий, Т. К. Венгерский, ж. б).
1790-жылдары адабиятта боштондук күрөш, улуттук маданияттты сактоо темасына өзгөчө басым коюлган (А. Мицкевич – эки томдук «Поэзиясы», «Гражина», «Конрад Валленрод»; А. Мальчевский – «Мария»; С. Гощинский – «Канев сепили» ж. б.).
1949-жылы Польша жазуучулар союзунун 4-съездинен кийин Домбровскаянын , В. Чешконун , Л. Рудницкийдин , В. Жуковскийдин «Жеңилүү күндөрү» чыгармалары социалисттик реализм нугунда жазылган.
1950-жылдары философиялык проза , согуш темасында (Р. Братной, «Колумбдар, туулган жылы – 20»; Ивашкевич, «Даңаза жана даңк» үчилтиги ж. б.), айыл жериндеги өзгөрүштөр жөнүндө , жумушчулар тууралуу чыгармалар , тарыхый роман , философиялык фантастика пайда болот.
Өнөр жайынын башкы тармактары: машина куруу (анын ичинде оор, авиа жана кеме куруу, электроника, электр-техникалык , престөөчү жабдуулар ж. б.), кара жана түстүү металургия, көмүр казуу, химия , фармацевтика, тамак-аш, айнек, текстиль.
Метаморфизм , тоо тектердин метаморфизми – жер кыртышынын тереңдигиндеги температура, басым, флюиддердин таасиринен тоо тектердин түзүлүшүнүн, текстурасынын, минералдык жана химиялык курамынын олуттуу өзгөрүү процесси.
Жер кыртышынын өнүгүшүндө чөкмөлөрдүн топтолушу, тектоникалык кыймылдар, магматизм процесси боюнча бири-биринен айырмаланган структуралык ири бөлүктөрдө металл кендеринин белгилүү гана топтору пайда болот.
Өзүнүн металлогениялык курчоо, провинция, зона, түйүн сыяктуу изилдөөдөн металлогениялык доорлор, ал эми бирдей геологиялык шартта кен таштардын окшош топторун аныктоодон – металлогениялык провинциялар бөлүнөт.
Металлогения өз ичинен төмөнкүдөй тармактардан турат: жалпы (теориялык негиздерди жана кен байлыктардын жалпы таралуу закондуулуктарын изилдейт); аймактык ; атайы (өз ара байланышта болгон бир нече металлдардын тобун изилдейт).
Эйнштейн акыйкат баа берген: "Фридмандын жасаган тыянактарда жылдыздар системасынын кеӊейүүсүн Хабллдын ачылышы далилдеди. Мындан ары Фридман баяндаган идеяларга эч ким күмөн санабай калды."
19-кылымдын 2-жарымында – 20-кылымдын башында контракция гипотезасы пайда болгон (Л. Эли де Бомон, А. Гейм, Э. Зюсс, . Жефрис, орус геологдору А. П. Карпинский, Ф. Н. Чернышев, И. В. Мушкетов ж. б.).
20-кылымдын башында материктердин жылып жүрүшү жөнүндө гипотеза пайда болуп (америкалык геолог Ф. Тейлор, өзгөчө немец геофизиги А. Вегенер), материктер горизонталь багытта чоң аралыкка жылышы мүмкүн делет.
Мында литосфера ири плиталарга бөлүнүп, кыртыш астындагы конвекциялык агым менен жылып, бири биринен алыстаган жерлерде рифтер , ал эми бири биринин астында жылып кирген жерлерде дого сымал аралдар, тоо системалары пайда болот деп түшүндүрүлөт.
Тимирязев Климентий Аркадьевич . 1843, Санкт-Петербург – 28. 4. 1920, Москва)] – табият тануучу, дарвинчи, өсүмдүк физиологдорунун орус мектебин түзүүчү, илим менен турмушка материалисттик идеяны таратуучу, демократ.
Өзүнүн экспериментттик изилдөөлөрүндө фотосинтез процессинин негизин энергиянын сакталуу закону түзөрүн далилдеген; өсүмдүк фотосинтезинде хлорофиллдин активдүү ролун баса көрсөткөн.
Москвада А. Тимирязевдин мемориалдык музей-үйү уюштурулган, Москва айыл-чарба академиясы, СССР ИАнын Өсүмдүк физиологиясы институту анын ысымында; өсүмдүк физиологиясы боюнча мыкты изилдөөлөр үчүн жыл сайын берилүүчү К. А. Тимирязев атындагы алтын медаль белгиленген.
Анын ар түрдүү телолордун, көмүрдүн, аэрозоль бөлүкчөлөрүнүн өз ара байланышуусунда таасирленүүсүн изилдөөсүнүн жыйынтыгында СССРде биринчилерден болуп адгезия күчүн аныктоо усулдары сунушталды.
Жапар Текенов (18.3. 1933-жылы туулган, азыркы Жалал-Абад облусу, Сузак району, Сары-Булак айылы) – техника илимдеринин доктору , профессор , Кыргыз Республикасынын Улуттук Илимдер академиясынын корреспондент-мүчөсү .
Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнүн отличниги, Кыргыз Республикасынын илимге эмгек сиңирген ишмери, Кыргыз Республикасынын Илим жана техника жаатындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты .
Кыргыз ССР ИАнын илимий кызматкер, ОшМУда кафедра башчысы, ФПИде декан, Кыргыз Республикасынын УИАнын Түштүк-кыргыз илимий-окуу борборунда лаборатория башчысы, директордун орун басары, Жаратылыш ресурстарын комплекстүү колдонуу институтунда директор, Кыргыз Республикасынын УИАнын түштүк региондук бөлүмүнүн төрагасынын орун басары, ОшТУда профессор, Кыргыз Республикасынын УИАнын түштүк бөлүмүнүн төрагасы.
Миклхо-Маклай Николай Николаевич . 7. 1846, азыркы Новгород облусу, Боровичи району, Рождественский кыштагы – 2 . 4. 1888, анкт-Петербург] – орус илимпозу, саякатчы, антрополог жана этнограф.
1869-жылы Орус география коомунун колдоосу аркылуу уруксат алып, «Витязь» кемесине түшүп, Жаңы Гвинеянын түндүк-чыгыш жээгине сүзүп барып, анда 1870–80-жылдарда жашап, илимий иш менен алектенген.
Тибет тайпак тоосунун түндүк, борбордук жана батыш бөлүгү бийиктиги 460–-5200 м келген тегиз жана күдүрлүү түздүктөр кеңдик багытта созулган, бийиктиги 6–7 миң мге жеткен кырка тоолорго өтөт.
Чыгышы тектоникалык жана эрозиялык терең капчыгайлар менен тилмеленип, катарлаш жаткан Сина-Тибет тоолорунан Хуанхэ, Янцзы, Меконг дарыяларынын өрөөндөрү аркылуу бөлүнөт.
Ал 40 тумандуулуктун нур ылдамдыгы менен алардын арасындагы аралыктардын өзгөрүшүн байланыштырып, "Галактикалар бизге чейинки аралыктарына пропорциялаш ылдамдыктар менен бизден алысташат" деген тыянак чыгарат.
классификациясынын бирдиги – бир тукумга же урууга кирбеген, ыңгайлануу структурасы окшош өсүмдүктөр тобу (мисалы, кактустар жана кээ бир сүттүү чөптөр сабактуу суккуленттер) да Тиричилик формасы деп аталат.
Ар бир өсүмдүктүн конкреттүү Тиричилик формасы (дарак, бадал, лиана, жаздык сымал өсүмдүктөр, төшөлмө өсүмдүктөр ж. б.) онтогенезинде өзгөрүлөт (карагай же эмендин бир жылдык көчөтү дарак формасына ээ эмес болот), ошондуктан классификациялык бирдик катары жетилген особдун Тиричилик формасы алынат.
Тукумдаш эмес организмдер окшош чөйрөдө жашоого ыңгайланышса да, өз ара айырмаланып турат (мисалы, куштардын жана сүт эмүүчүлөрдүн сууга сүзүүгө же чумкууга ыңгайланышы).
М-дун диний темада жазылган көптөгөн чыгармалары англис тилинде риториктерге , Ж. Свифтке таасир бергенетикалыкАнын бүтпөй калган «Король Ричард нүн тарыхы» чыгармасы – Кайра жаралуу мезгилиндеги англис тилинде прозанын мыкты үлгүлөрүнөн.
Көрүнүктүү фильмдери: «Петербург түнү» , «Биз Кронштаттанбыз» , «Ленин 1918-жылы» , «Машенька» , «Коммунист» , «Кадимки фашизм» , «Согуш жана тынчтык» , «Бир тууган Карамазовдор» жана башкалар.
«М.» чыгарган «Деңиз тууралуу ыр» , «Адам тагдыры» , «Солдат жөнүндө баллада» , «Бошотуу» фильмдери Лениндик сыйлыгына, 40тай фильми СССР жана РСФСР мамлекеттик сыйлыгына татыктуу болуп, 100дөн ашык фильми Эл аралык жана Бүткүл союздук фестивалдарда сыйлык алган.
Мурзаев Эдуард Макарович . 1908, Симферополь – 1. 8. 1998, Москва; сөөгү Новодонск көрүстөнүнө коюлган] – физикалык географ жана топонимист, география илиминин доктору , профессор , РСФСРдин илимине эмгек сиңирген ишмер .
Музыкалык форма ар кандай чыгармада ар түрдүү болгондугуна карабастан, тарыхый калыптанган туруктуу жалпылык, мисалы, сонаталык, вариациялык, рондо, фуга, полифониялык дагы ушул сыяктуу, ошондой эле циклдик формалар илим; искусство таануунун бир тармагы.
Музыка таанууга музыкалык аткаруучулуктун принциптерин (жеке жана хор менен ырдоо, дирижёрлук өнөр, ар түрдүү музыкалык аспаптарда ойноо) жана музыкалык үндүн өнүгүшүн иштеп чыгуучу илимий-методикалык дисциплиналар кирет.
Фергана өрөөнүнүн түндүгүндө, негизинен Ала-Бука жана Аксы аймактарында, Наманган облусунун Кара-Мазар тоосу менен Курама тоо кырларында (Гава-Сай, Көк-Серек, Сумсар жана Касан капчыгайларында, Кызыл-Жар, Орто-Суу өрөөнүндө) кездешет.
Корум-мүрзөлөрдү жергиликтүү калк мугдардын үйү же мугдардан калган калдык деп эсептешип, тажиктер көбүнчө «ханам-муг» дешсе, өзбектер «муг-хана», ал эми кыргыздар «мык» деп аташкан.
Алгачкы карбондо ири аймактар бүктөлүүлөргө дуушарланып, трангрессия процесси жүрүп, Европаны, Азиянын жана Түндүк Американын көп бөлүгүн, Түштүк Американын батыш четин, Түндүк-Батыш Африканы, Австралиянын чыгыш бөлүгүн деңиз суулары каптайт.
Карбондун 2-жарымында герцин орогенезинен (Теңир-Тоо, Казакстан, Урал, Европанын түндүк-батыш бөлүгү, Чыгыш Азия, Түн Америка) тоо кыркалары пайда боло баштап, геосинклиналь бүктөлүштөрүн интрузия жана жанар тоо тектери жиреп чыккан.
ойдуңдарда калыңдыгы 4–5 кмге жеткен көмүрлүү катмарлар, кээ бир жерлерде нефть менен газдын ири жана темир, алюминий, жез, марганец, алтын, күмүш, платина, цинк, кобальт, вольфрам ж. б.
Мухаммед хан шейбани, Абу ал-Фатх Мухаммад, Шахи Бек Өзбек, Шайбак, Шахбахт, Мухаммед Шейбани – Абулхайр хандын небереси, Шахбудаг султандын уулу, Шейбаниддер династиясынын негиздөөчүсү, Мавераннахрдын бийлөөчүсү .
Самарканд менен Бухараны караткандан кийин , Махмуд хан менен араздашып, аны туткунга түшүрүп, Ферганадан баш тартууга аргасыз кылып коё берген.1505-жылы Хорезмге каршы аттанып, 10 айлык курчоодон кийин Үргөнч шаарын караткан, бирок Хорезмди ала албай артка кайткан.
1510-жылы Мургаб дарыясынын жээгинде Исмаил шахтын аскери менен болгон салгылашууда Мухаммед хан Шейбанинин колу талкаланып, өзү оор жаракат алгандан кийин бир дыйкандын үйүндө көз жумган.
Машина куруу (транспорт, айыл чарба, оор, электртехникалык, радио-электроника ж. б.), мунай ажыратуу, мунай-химиялык, текстиль, парфюмерия, кагаз, тамак-аш–татымал , тамеки өнөр-жай ишканалары иштейт.
Университеттер , китепканалар, тарыхый архив, 40тан ашык музей (анын ичинде көркөм кол өнөрчүлүк, Епархия, Вальраф-Рихарц-Лүдвиг, Кунстхалле, Чыгыш Азия искусствосу ж. б.) бар.
Алгачкы обондору элдик ырлардын духунда жаралса, кийинки чыгарган обондорунан («Эр Панфилов», «Майданга чыкты маршалдар», «Бакыт», «Туткун ыры» жана башкалар) анын чыгармачылыгына профессионал музыканын таасири тийгени байкалат.
Баетов «Сарт калмак», «Кургур ай», «Ох-хой», «Ак-Сайдын күйгөнү», Боогачынын «Үкөй», Эсенаалынын «Ой тобо», Токтогулдун «Кербезим», «Келгендеги кербезим», Атайдын «Ой булбул» жана башкалар.
Музоокенин «Муңдуу күү», «Керме тоо», «Сары өзөн», «Коңур жаз» жана элдик «Татты ботой Зулайка», «Муңдуу ботой», «Сердимак», «Эки ногойдун айрылышы» аттуу комуз күүлөрүн черткен.
Нарын шаардык радиосунда, 1936-жылдан Кыргыз мамлекеттик филармониясында, 1942-жылдан Кыргыз мамлекеттик опера жана балет театрында солист болуп иштеп, «Сары-Ой», «Арпанын Ала-Тоосунан», «Жароокер», «Акзыйнат» ырларын аткарган.
Чыгышта Түндүк Кытай , Кореянын көп бөлүгү , батышта 1237–41-жылы орус шаарлары (Рязань, Владимир, Ростов, Углич, Ярославль, Кострома, Кашин, Кснятин, Городец, Галич-Мерский, Переяславль-Зелесский, Юрьев, Дмитров, Волок-Ламский, Тверь, Торжок, Киев, Владимир Волынский, Галич) Моңголия каратылган.
Карпов атындагы ИИИде илимий кызматкер , Ош ТУда декан , ОшТУнун Кызыл-Кыя филиалынын директору , ОшТУда Сырткы байланыш департаментинин жетекчиси , Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын Түштүк бөлүмүнүн астында тузулгон "Нефть, газ жана энергетика институтунун" ректору , ОшМУ энергия ресурстары жана коммуникациялык технологиялары институтунун директору , ОшМУда декан , 2007-жылдан Бишкек финансы-экономикалык академиясында илим боюнча проректор.
Илимий кызыкчылыкты мүнөздөгөн негизги сөздөрү: Композициялык материалдар, синергетика, фракталдар, органикалык жана органикалык эмес минералдык ресурстарды кайра иштетүү, энергиянын жана жылуулуктун жаңы булактары, нанотехнология, наносистемалар.
Грамматикалык маани турмуш көрүнүштөрүнүн түрдүү карым-катышын же сөздөрдүн чоң тобунун жалпыланган маанисин тут (мисалы, бардык сын атоочтор заттын сынын, сыпатын, касиетин, белгисин билдирет).
Бирдей же ар түрдүү грамматикалык формалар аркылуу берилүүчү окшош грамматикалык маанилер – грамматикалык категория (мисалы, заттын үч жактын бирине таандык экенин билдирүүчү жалпы маани таандык категориясы болот).
Мустафа Чокай, Мустафа Чокой ; (25. 12. 1890, Түркстан генерал-губернаторлугу, Олуя-Тарангыл айылы – 27. 12. 1941, Берлин) – коомдук-саясий ишмер; бирдиктүү жана эгемен Түркстан мамлекетин куруунун идеологу.
1917-жылы Ташкент шаарында демократиялык маанайдагы «Бирдик Туусу» , «Эркин Түркстан» гезиттерин чыгарууну колго алган жана алгачкылардан болуп бардык түрк тилдүү элдер өз алдынча мамлекетке биригиши керек деген идеяны көтөрүп чыккан.
Бүткүл кыргыздардын 1-съездине , Бүткүл россиялык Уюштуруу жыйынына, Бүткүл россиялык мусулмандардын 1съездине катышып, ошол жылы августта Убактылуу өкмөттүн Түркстан комитетинин мүчөсү болуп дайындалган.
Жөнөкөй тактооч сөздөр: бүгүн, эртең, кечээ, эрте, быйыл, жайлай, жогору, төмөн, өйдө, алыс, жай, ылдам, көп, аз, ашык, кем, мынча, ошончо, ошончолук ж. б.
Татаал тактооч сөздөр: Эртели-кеч, күдү-күздөй, анда-мында, өйдө-төмөн, илгери-кийин, ары-бери, соо-саламат, жөө-жалаң, жекеме-жеке, анча-мынча, аз-аздан, көп-көптөн ж. б.
Тактооч – кыймыл-аракеттин бардык кырдаалын көрсөтүп, морфологиялык жактан дээрлик өзгөрбөгөн, көбүнчө этиш менен айкалышып, сүйлөмдө бышыктоочтук милдет аткарган сөз түркүмү.
Мусаев Самар (23. 2. 1927, азыркы Нарын облусу, Ат-Башы району, Казбек айылы – 8. 4. 2010, Бишкек) – «Манас» изилдөөчү, адабиятчы, филология илимдеринин кандидаты , КРдин илимине эмгек сиңирген ишмер , КРдин илим жана техника жаатындагы мамлекеттик сыйлыктын эки жолку лауреаты .
1950-жылы эң алгач уюшулган кыргыз адабияты кафедрасынын башчысы, 1965–88-жылы Кыргыз ССР ИАнын Тил, адабият институтунда «Манас» секторунун башчысы, 1988-жылдан жетектөөчү илимий кызматкер, бөлүм башчы болуп өмүрүнүн акырына чейин эмгектенген.
Мусаев көптөгөн окумуштуулардын «Манас» эпосуна арналган илимий макалаларынын кол жазмаларын чогултуп, иретке келтирип, «Манас» героический эпос киргизского народа» деген китепти басмага даярдаган, анын түзүүчүсү жана редактору болгон.