polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Ф. Малышев калкан сымал бездин жашка жараша өзгөрүүсүнө мүнөздөмө берип, анын чоңоюшу организмдин жашоо шарттарына, асыресе, йоддун жетишсиздигине ыңгайлануунун натыйжасы экендигин аныктаган.
Хирургия боюнча Кыргызстанда иштелип жаткан илимий багыттардын арасынан богок бездерин , өт жолдорунун таш оорусун , карын жана он эки эли ичегинин жарасын , заара жолдорунун таш оорусун , өпкөнү хирургиялык жол менен дарылоо кеңири белгилүү.
Жүрөк-кан тамыр хирургиясын өнүктүрүүдө И. К. Ахунбаевдин жана анын шакирттеринин (С. Жошубаев, А. Н. Маралов, Ү. Байзаков, М. Намазбеков жана башкалар) сиңирген эмгектери зор.
Психиатрлардын изилдөөлөрүндө психика ооруларынын айрым формаларын дарылоодо тоо климатынын жагымдуу таасири аныкталган (Н. В. Канторович, Б. Н. Дегтярёв, В. В. Соложенкин жана башкалар).
Неврология багытында мээ шишигинде жүлүн суюктугунун өзгөрүшү жана аны дарылоо, алдын алуу жана башкалар изилдөөлөр жүргүзүлгөн , ошондой эле токсоплазмоз жана анын нерв системасына тийгизген залалы аныкталган .
Оториноларингологдор дүлөйлүктүн пайда болушунун себептерин жана дарылоону терең изилдешкен, башкача айтканда угуу нервдеринин невриттеринде витамин алмашуунун бузулушунун мааниси изилденип, начар уккандарды никотин кислотасын венага куюу менен дарылоо сунуш кылынган .
Г. ар кандай окистендиргич таасиринде жана ар кандай шартта Г. альдегидин СН2 -СН -СНО, Г. к-тасын СН2 -СН -СООН, тартрон к-тасын 2-СНОН, дигидроксиацетонду НОСН2-СО-СН2ОН, мезоксаль к-тасын 2-СО алса болот.
Г. нитроглицерин, глифтал чайырларын алууда, кездеме, тери, кагазды жумшартыш үчүн, эмульгаторлор, антифриздер, өтүк майларынын, самын жана желим, парфюмериялык жана косметикалык каражаттар, кондитердик азыктар компоненти катары колдонулат.
Мол-сында активдүү хлор атому бар бирикмелер гипохлорит, хлоракиташы, 2, дихлоризоцианурат, -хлорсукцинимид,хлорамид жана башка Булар сууну тазалоодо жана дезинфекциялоодо колдонулат.
"Сейтек" эпосундагы башкы каарман кайрат-күчкө толгондон баштап, ички душмандардын бети ачылып, аларга каршы жүргүзүлгөн күрөштөр баскынчылык максатка багытталбастан, ата-бабасы туулуп-өскөн жерге жетүүгө, аны коргоого арналган.
Саякбай Каралаевдин варианты боюнча Сейтектин ата-теги: Түгөйкан — Акжолтой — Санколдой — Түмөн кан — Бөйөнкан — Чаянкан — Ногойкан — Каракан — Балакан — Жакып — Манас — Семетей.
Организмдин өөрчүшүнө тышкы чөйрөнүн ар кайсы факторлору дайыма түрдүү тукум куума касиеттердин калыптанышына таасир эткендиктен Медициналык генетиканын максаты тигил же бул оорунун тукум куума келип чыгышын изилдөө, ооруну эрте табуу жана дарылоо ыкмаларын иштеп чыгуу болуп эсептелет.
Мындан башка тукум куума ооруларды түйүлдүк кезинде диагноз коюу кеңири колдонулууда, эгер тукум куума оору түйүлдүк өөрчүп жатканда табылса, анда түйүлдүктүн өөрчүшүн токтотууга мүмкүнчүлүк бар.
Ажал айдап, каны тартып келе жаткандыр деп Текестин көңүлүн жайлап, аттанып чыгып, түн бою зээр окуп дубалап, бир өрөөндөгү куурай, чөп, чий, камыш, терек, тал, карагай, кайыңга чейин адам кебетесине келтирип, Манастардын келер жолуна куралдуу кошун кылып койду.
Манаска сен артта калып көмүскөдө тур, мен алдыга барып, душманга көрүнүп коюп качкан болоюн, мени кууса тосуп, урушуп ажыратып аларсың деп, Бакай Моюлду деген бел менен көрүнөө бастырып чыгып, алиги кошунга жарым бутадай жакын барса көп кол былк этпейт.
Токсон миң үйлүү эли бар, сексендеги Карача элдин айтканын туура көрүп кан болууга көңүлдөнсө, кызы Сайкал өкүмдөн жутадың беле, өлгөн Текестин тонун тоноп алгансыганың жакшы эмес деп тыйып коёт.
Абада ысытууда кычкылтек ашыкча болсо, көмүр кычкыл газына чейин, жетишсиз болсо К. оксидине чейин окистенет да, реакциянын натыйжасында көп сандагы энергия жылуулук жана жарык түрүндө бөлүнүп чыгат:
Бай Жакып казак, кыргыз, катаган, кыпчактын билермандарын, акылман карыларын алып калып, кымкаптан сарпай кийгизип, жолдугун жасагандан кийин баласын этегине салып, элдин алдына келип отургандарга ат коюп беришин суранат.
Туулганда баатырга арнап чоң той берүү, анын жөн той эместигинен душмандарынын шекшинүүсү, балага ылайыктуу ысым ыйгара албай чогулгандардын кыйналышы жана балага атты касиеттүү карынын коюшу белгилүү сюжеттерден.
Ат таба албай ак сакалдуу көгала сакалды карады, көгала сакал кара сакалды карады, кара сакал боз балдарды карады, боз балдар алды алдынан тарады деген үлгүдөгү сүрөттөмө жөө жомоктордон тартып, эпосторго чейин кеңири жолугат.
С. ч. демейде өзгөчө начар балдарда кабылдоолор (теринин ириңдүү оорулары, кулактын, ооз көңдөйүнүн былжыр челинин сезгениши, лимфаденит, өпкөнүн сезгениши жана башкалар) пайда кылат.
Ыйлаакчалардын пайда болушу эт ысуу менен коштолсо, аны төшөккө жаткырып, ич кийимин бат-бат алмаштыруу, ыйлаакча болсо да баланын бетин кайнак суу же марганцовканын мала эритмесине малынган кебез менен тазалап, колун самындап жууп туруу зарыл.
Ал оозунун ичи ооругандан тамак иче албай кыйналса ага тамакты жылуу бойдон, суюк кылып же эзип берген оң (мисалы, жашылчадан жасалган сорпо, ботко, жашылча маңызы, кисель); кычкыл жана ачуу тамак берүүгө болбойт.
Мында алты кан Теңирге жана Жерге жалынып, Манасты багындырып бериш үчүн өздөрүнүн арбоолорун тилеп, убадаларын байланыштырышкан К-ында элдик ишенимдеги диндик элементтер колдонулуп К-ты бекемдөө үчүн "Ыйык куранды көкүрөгүнө коюшат".
Эпосто көрүнгөндөй элдик көз караштын байыркы жана кийинки катмарлары бири-бири менен сиңишип, Теңир менен Жердин культтук мааниси эпостун бардык варианттарындагы салттык К-тар да кеңири колдонулуп, культтук Теңир, Жерге багытталып айтылган К. эпостогу эң бир каардуу, ырайымсыз, коркунучтуу К. катарында эсептелген.
Кыргыздар көпчүлүк учурда өздөрүнүн душмандарына, жамандык тилеген, кырсыктарды көп жасаган адамдарды "арбак урсун!" деген ата-бабалардын арбактары менен байланышкан К-ты колдонуп келишкен.
Эпосто Көкчө Алмамбетти Акеркеч менен көңүлү жакын деп күнөөлөгөндө, ак жеринен көө жабылган Алмамбет Көкчөнүн өзүн каргайт: "Адам болбой жит Көкчө Кара жер сорсун нээтиңди, Сенин карарткан кудай бетиңди" .
Семетейге каршы чыккан Канчорого Кыяс Манастын эли менен ынтымакка келүүнү сунуш кылганда, арам ою оңунан чыкпаган Канчоро Кыясты жана Жедигер элин каргап жиберет: "Бек болбой кара жерге кир, Жети кара көргө кир!" .
Мектепти ийгиликтүү бүтүрүп 2000—2001 окуу жылында Баткен Мамлекеттик Университинин, Кызылкыядагы Экономика Укук жана Технология Институтунун факультет «Эл аралык маамиле» факультетинин "Англис тили кошумча тилдер аралык маалыматтарды компьютерда колдонуу" адистиги боюнча окууга кирген.
2010 жылында "Санарип жаштардын маеги" долбору боюнча эл аралык АЙРЕКС уюмунун Билим берүүдөгү маалымат-технологияларды колдонуучу адиси болуп иштеп, 2012 жылынын март айында " " программасы менен, АЙРЕКС-тин колдоосу менен Америка кошмо Штаттарынын Колорадо, Денвер, Чикаго жана Вашингтон шаарларына "Дистанттык окутуу" долборуу боюнча ийгиликтуу катышкан.
Акын Жумакан Тынымсейитова кыргыздын чыгаан тарыхчы-этнограф кызы Какен Мамбеталиева, диктор Капар Алиев, заманбап кыргыз жазуучусу Кеңеш Жусупов, генерал Бейше Молдогазиев, журналист Сулайман Мамбеталиев, архитектор Вера Алиева, элеттик коомдук ишмер жана акын Күмүш Суранова сыяктуу бир катар замандаштары менен тыгыз карым-катнашта болгон.
Акын Ж.Тынымсейитованын «Ысык-Көлдөн бир элес» деген ырына өз айылдашы, элеттик композитор Сайыргазы Түркмөнов татынакай обон жаратып, бул обондуу ыр кыргыз музыксынын алтын корунан орун алды.
экс чоңдугунун темп-ралык көз карандылыгы б-ча металл окистенүү өлчөмүн, комплекстер ичиндеги жана иондор аралык өз ара байланыштын жаратылышын, мейкиндиктеги түзүлүшүн жана координаттык сфералары симметриясын билүүгө болот.
Баштыктын ичинде кан тамырлар бар, алар бөлүп чыгарышкан көбүргөн былжырак зат менен чуңкурчаларда жаткан жумурткалар аралашышат, бул көбүргөн былжырак заттын составында майлар, белоктор бар, булар менен алгачкы күндөрү уруктары азыктанат.
Мисалы, сүт эмүүчүлөрдө кепшөөчүлөрдөн кепшөөчүлөр, жылкыдан жылкы туулат, бирок эч убакта эшек же зебра туулбайт, же болбосо ар түрдүү жаныбардын (иттердин, мүйүздүү малдардын, үй мышыктарынын, көгүчкөндөрдүн породаларынан, же болбосо өсүмдүкдүн сортторунан өзүлөрүнө гана окшош пародалар жана сорттор туулушат же өсүшөт.
Кээ бир жаныбардын эркеги ургаачыларын сейилге алып чыгат, кээ бири куут оюндарын ойнойт, дагы бирөөлөрү сайрайт, чардайт, экинчилери бийи менен ургаачысынын көңүлүн бурат.
Бирок бардык эле канаттуулардын мындай мамилеси туруктуу болбойт, мисалы, каз сымалдар түркүмүндөгү кууларда, каздарда, өрдөктөрдө ж.б-дын ичинде куулардын башкаларга караганда мамилеси туруктуу келет.
Табыгый жаратылышта үй бүлөлүк турмуш, "бала бакырасы" үчүн кам көрүүсү жалаң эле ургаачынын мойнунда болбой, кээ бир жаныбардын эркектери жалаң гана уруктандыруу менен чектелишип калышпайт, тескерисинче өтө чоң сүйүү же кызганычтык менен эркектери баласын башкалардан коргошот, адамдын оюна келбеген укмуштуудай аракеттерди жасашат.
Уруктанган жумуртка эки бөлүктөн турат, жумурткаларды бириктирип турган илгичи бар, анын эркеги өзүнүн желкесиндеги илгичине илип алып жумуртканын ичинде балдары өсүп жетилмейинче жүрө беришет.
Бүтүндөй тирүү организм менен анын айрым элементтери система түрүндө каралып, анда информация кабыл алынат, чогулат, иштеп чыгарылат, берилет жана организмдеги тиричилик процесстердин жүрүшүн камсыз кылуучу атайын реакциялар пайда болот.
Ички чөйрөнүн туруктуу сакталышынын механизмдерин изилдеп, ооруларды дарылоодо көптөгөн дарылардын, ыкмалардын арасынан ушул гана ооруларга ылайык келүүчү дарылар менен ыкмалардын керектигин аныктайт.
Мындай эсептөөнүн жардамы менен калктын саламаттыгынын абалынын өзгөрүшүн аныктап, шашылыш учурда тез жардам көрсөтүүгө же ар кайсы ооруларды алдын алуу чараларын пландуу жүргүзүүгө мүмкүнчүлүк берет.
Бул системаларды түзүүдө окумуштууларга азыркы кездеги медицинанын проблемаларын чечүүгө (мисалы, жүрөк-кан тамыр системасынын ооруларын, онкологиялык жана жугуштуу ооруларды алдын алуу жана дарылоо) жардам берип, бул ооруларга каршы күрөшүүдөгү изилдөөлөрдү башкарып, жөнгө салат.
Мында оорулуунун кебетеси башкача болот: баш сөөгүнүн формасы туура эмес болуп, көз жылчыктары кыйшык жайгашат, кулак калканы кичине, манжалары кыска жана ийри, булчуңдары бошоң, алаканда туурасынан кеткен бырыштары болот.
Мисалы, организмдин иммундук коргонууну камсыз кылуучу өзгөчө белоктун тукум куума кемтиги организмдин инфекцияга туруктуулугун төмөндөтүп, сепсиске, түрдүү органдардын жана системалардын өнөкөт ооруларына алып келет.
Элдик баатырлардын Манастын учурундагыдай өзүнө ылайык туруктуу ат минип, туруктуу курал-жарак пайдаланышпай, тескерисинче бир нече баатырдын ортосунда күчтүү жоого кирүүгө жарактуу, ишенимдүү бир эле ат, бир эле кийими, курал-жарак болушу да ушул доордун мүнөзү менен шартталган.
Т-дун тегин манасчылар жылкынын пири Желкайыптын өзү менен байланыштырышат жана кыз Сайкал менен Манас сайышып, жакшылыкча бүткөн беттешүүдөн кийин достуктун белгиси катары Сайкал Семетейге арнап тартуу кылат.
Молдобасан Мусулманкуловдун варианты боюнча Сайкал Манаска тартуулаган Т-дун алгачкы учурдагы көрүнүшү көзгө комсоо чолок тай болот да, жетилгенде арып-азбаган чыгаан тулпарга айланат.
Ал эмгек жолун Балыкчы шаарындагы Ж.Бөкөнбаев атындагы орто мектепте окуу бөлүмүнүн башчысы болуу менен баштап, кийин Ысык-Көл районунун Тамчы орто мектебинде, Ат-Башы районунун Жаңы-Күч, Кызыл-Дыйкан орто мектептеринде, кайра кийин Балыкчы шаарындагы Ж.Бөкөнбаев атындагы орто мектепте директор болуп эмгектенген.
1994-95-жылдары Лондон шаарына барып келгенден кийин өлкөлөрдүн маданиятын салыштырып окутуу боюнча өзү автордук программа түзүп, Балыкчы шаарындагы 2 Ж.Бөкөнбаев атындагы мектептин 8-9-класстарына “Дүйнөлүк көркөм маданият” сабагын киргизип окуткан.
Асангүл Абдыгулова айым Бексултан Жакиев, Жалил Садыков сыяктуу калемгерлер жазган бир нече драманы Кыргызстандагы орто мектептердин сахналарында өзү тарбиялаган чыгармачыл окуучулардын күчү менен койгон.
Кыргыздын элдик медицинасында картык менен кан алуу, сүлүк салуу, кийиз күйгүзүп басып, кандын агышын токтотуу, тамыр кармап ооруларды «ысык» же «суук» деп бөлүп, тамактануу жолун көрсөтүү жана башкалар («ысык» болсо оорулууга мүнөз тамак же 20—30 күн кайнак суу берип, ачкалык менен, «суук» болсо күчтүүлөп тамак берип дарылаган) колдонулган.
Ошондой эле Элдик медицинада ооруну басаңдатуу же жарааттын ириңин сордуруу максатында түрдүү чөптөрдү жана алардан жасалган дарыларды тартышкан, ичиришкен; айбанаттардын өтүн, майын сыйпашкан; кеперес, ачык таш, сымап жана башка минералдык заттарды да дары катары колдонушкан.
Дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюму салттуу медицинаны «биз аларды түшүндүрө алган-албаганыбызга карабай, ден-соолукту сактоо, тулку-бойлук жана психикалык илдеттерден алдын алуу, диагностикалоо жана адамдын абалын жакшыртуу үчүн колдонулуучу түпкүлүктүү калктын жана ар башка маданият өкүлдөрүнүн теориясына, ишенимдерине жана тажрыйбасына негизделип, топтолгон билимдин, ишенимдердин жана көндүмдөрдүнүн жалпы жыйындысы» катары аныктайт.
Элдик билим эмпирикалык, пайдалуу жана прагматикалык кызыкчылыктарды көздөгөн жана сыйкырдуу-мистикалык (шамандык ырым-жырымдар, дарымдоо сыйкырлар, дубалоо, зыярат кылуу) болуп бөлүнүп, өткөндүн калдыгы катары жарыяланып, тыюу салынган.
Үй шартында дарылоонун башка мисалы: сынган сөөктү калыбына келтирүү же тамандын сөөлүн дарылоо үчүн жабышкак лента, тамак ооруну дарылоо үчүн кант кошуп чалынган жумуртканын сарысы пайдаланылат.
ДСУ: «Салттуу дары-дармектерди же ыкмаларды туура эмес колдонуу терс же кооптуу кесепеттерге алып келиши мүмкүн жана элдик медицина тутуму колдонгон мындай усулдар менен дары-дармек өсүмдүктөрүнүн майнаптуулугун жана коопсуздугун аныктоо үчүн мындан ары изилдөөлөрдү жүргүзүү керек», – деп белгилейт.
1990-жылдары зыярат кылуу жана башка жөрөлгөлөр жаңы дем менен жанданып, калыбына келтирилген ыйык жайларда, минералдык булактарда же Совет доорунда эс алуучу-ден соолукту чыңдоочу комплекстерге айланган жерлерде өткөрүлүп келет.
1990-жылдары элдик натуропатия гана эмес, сыйкырдуу-мистикалык практикалар да жанданып, неошаманизм жайылууда, анын ичинде каада-салтка тиешеси жок, бирок аны менен байланышууга умтулган жаңы тажрыйбалар пайда болууда.
Малдын организиминде курчап турган чөйрөдөн тоют менен белок, углевод, май, витамин, минералдык туз, суу, кычкылтекти кабыл алып, акыркы азыктары – көмүр к-сы, суу, аммиак, жана мочевинаны бөлүп чыгарат.
Эгер реакция С-Н байланышы үзүлүшү менен жүрүп, суутек атому башка атом же атом тобу менен орун алмашса орун алмашуу реакциясы, ал эми С-С байланышы үзүлүшү менен жүрсө, ажыроо реакциясы деп аталат.
Ошондой эле топуракта патогендик микроорганизмдер да кездешиши мүмкүн, бирок, алар учун топурак жагымсыз шарттарды түзөт, ошон үчүн же алар өлүмгө учурайт же ооруу жугузуучу күчү кайтат.
Абаны булгоо үчүн самолётто, аэростаттарда орнотулган атайын түзүлүштүн, авиациялык жана ракеталык куралжарактын жардамы менен микробдор, токсиндер чаңдатып себилет, аба менен аралашып, аэрозоль булутун пайда кылат жана ал шамал менен кошо аймакка таралып, адамдар, жаныбарлар жабыр- кашы мүмкүн.
Раимжан Эгембердиев (21-январь 1940-жыл, Ош облусу, Өзгөн району, Ак-Терек айылы, Жалпак-Таш айыл өкмөтү, Кыргызстан -- 30-январь, 2021-жыл, Бишкек, Кыргызстан) — кыргызстандык тилчи илимпоз, манас таануучу, окуу китептердин автору, филология илимдеринин кандидаты, профессор.
Ал узак жылдар бою кыргыз тилинин өзгөчө туюнтмаларын - фразеологизмдин төркүнүн иликтөөгө жумшап, бул жаатта ондогон эмгектерди, окуулуктарды, жүздөгөн илимий макалаларды жазып, илим кандидаты, профессору болуп, илимге ынтызар шакирттерине жол көрсөтүп, кызыктуу өмүр кечирди.
Н. аталышы алардын мол-ларынын органикалык бөлүгүнүн аталышына “нитрат” мүчөсүн кошуу менен түзүлөт, мисалы, метилнитрат, диэтиленгликолдинитрат, целлюлоза нитраты жана башка.
Анализделүүчү эритмеде реакция натыйжасында өзгөрүлүүчу электр өткөргүчтүк, электроддук потенциал оптикалык тыгыздык, электр тогунун күчүн байкоо жана өлчөө менен сапаттык жана сандык анализ жүргүзүлөт.
акырында, ортосунда орус окумуштуулары жана инженерлери А. А. Мусин-Пушкин, П. Г. Соболевский, В. В. Любарский, И. И. Варвинский П. металл тазалоонун кайрадан аффинаждоо менен бөлүп алуу методун иштеп чыгышкан.
Тукум куума ооруну алдын алуу жана дарылоо мүмкүндүгү тигил же бул ооруда биохимиялык, физиологиялык жана морфологиялык өзгөрүүлөр жөнүндө биздин билим деңгээлибизге, ошондой эле ага зарыл болгон хирургиялык, терапиялык жана санитария-гигиеналык методдордун иштелип чыгуусуна байланыштуу.
Сколиозго кандайдыр бир оору (итий, полиомиелит, туберкулёз, плеврит, радикулит жана башкалар), травма , келбетти туура эмес алып жүрүү, бир бут экинчисинен кыска болушу , баланын партада туура эмес отурушу, китеп кабын дайыма бир колдо көтөрүп жүрүүсү, баланы дайыма бир колунан жетелөө түрткү берет.
Балдар сколиозун алдын алууда түз төшөккө жатуу, партага туура отуруу, сабак даярдаган жерге жарыктын туура түшүүсү, таза абада болуу, туура тамактануу, жетиштүү уктоо, эртең менен гимнастика жасоонун мааниси чоң.
Кыйшык моюн көбүнчө тубаса — баланын жатында туура эмес өсүшүндө, кыйын төрөт убагында баланын моюн ткандарынын кокусташынын, ошондой эле күйүктөн, жарааттан, сезгенүү процесстеринен кийин болгон тырыктардын тартылып калышына байланыштуу да болот.
1-үч мүчөсүнүн бирден, 4-мүчөсүнүн-эки, 5-мүчөсүнүн – төрт изомери бар, башкача айтканда мол-да көмүртек саны көбөйгөн сайын алардын изомерлери саны да көбөйөт.
Тасманын тулкусундагы акырындатылган жана тык токтотулган кадрларды монтаждоо менен манасчынын образын, чыгармачылык турпатын көрсөтүүдө "Семетейден" үзүндү айтып жаткан Саякбайды кунт коюп, зор ынтаа менен угуп жаткан угуучулардын жалпы, орто, айрымдардын өзгөчө жакындаштырылып чоңойтулган көрүнүштөрү, айрым кошумча тартылган эпизоддор, бийик аскалуу тоолордун, Ысык-Көлдүн шарпылдаган толкундары, жана башкалар пейзаждык көрүнүштөр менен айкалыштыра берилген.
Аммиак мол-сы суутек ионунун бош орбиталы менен өз ара аракеттенишкенде алардын ортосунда коваленттик байланыш пайда болот; азот атомунун бөлүнбөгөн электрондук жубу эки атом үчүн жалпы болуп калат, мунун натыйжасында аммоний иону Н4+ пайда болот:
Чектүү углеводородго салыштырганда алардын мол-сында төрт суутек атому кем болуп, жалпы формуласы СН2-2 менен туюнтулат, башкача айтканда диен углеводороду көмүртек атомдору бирдей болгон ацетилен углеводороду менен изомерияда болот.
Эки валенттүү Коргошун сууда эрий турган нитраттарды, хлораттарды, ацетаттарды, начар эрий турган хлориддерди, фториддерди жана эрибей турган хроматтарды, фосфаттарды, карбонаттарды, молибдаттарды, сульфиддерди пайда кылат.
Коргошун техникалык кабелдерди, аккумулятор пластинкаларын даярдоодо, күкүрт кислотасын өндүрүүчү заводдо аппаратуралардын негизги бөлүктөрүн даярдоодо, куймаларды алууда , гамма жана рентген нурларын жакшы сиңиргендиктен, радиоактивдүү заттар менен иштөөдө алардан сактанууда, тетраэтил Коргошунду өндүрүүдө колдонулат.
Манас уунун күчүнө ала деңги мас болуп аялдарын жана чоролорун бирден санап эсептегенде Акаярдын да атын айтканда ал Манасты жаш баладай көтөрүп, өлөр-өлбөс жан менен ала качып, көзү тарткан белги боюнча билип келип калган Каныкейге табыштайт.
Каныкей Манасты Кайыпчынын зоосундагы үңкүргө багып, Желмаянды мингизип куюн көтөн Энтерини жиберип Багдаттан жашыл кара дары алдырып, дарылап, ууланган Манасты 60 күн дегенде адам катарына кошот.
Жогорудагы факты боюнча 16-кдагы версиядагы Манастан башка каармандар кийинки варианттарда төмөнкүчө алмаштырылган: Жолой — Эсенкан , Тообай — Көзкамандар, Сайид-Желалад-Дин — Каныкей жана башкалар Демек, 16-кылымда жазылган версиядагы Манастын карасанатайлык менен ууландырылышы жөнүндөгү мотив менен башкы каармандын ысымы гана туруктуу сакталып, эволюциялык өнүгүшүнүн кийинки баскычтарында бул эпикалык окуя маанилүү өзгөргөндүгүн айкын далилдеп турат.
Убактылуу мерт болгон эпикалык баатыр өзүнүн магиялык колдоочуларынын жардамы аркылуу кайра тирилип, карасанаган душмандарынан өч алышы "Манас" эпосунда да туруктуу сакталып, өзүнчө эпостук окуя катары өнүктүрүлгөн.
"Көзкамандар окуясы" эпизодун анын 16-кылымдагы версиясы менен айрым тиешелүү белгилерин салыштыруу аркылуу эпикалык окуя кандай мүнөздө өзгөрө тургандыгын ачык түшүнүүгө болот.
Темир сульфаты щелочтуу металлдар сульфаттары жана аммоний сульфаты менен кош туздарды пайда кылат, мисалы, Мор тузу 24 2 3 7Н2О – ачык жашыл түстөгү кристаллдар, сууда жакшы эрийт; аналитикалык хим-да калыбына келтиргич катары колдонулат.
Саякбай Каралаевдин вариантында: белеске туу орнотуп, кошунду чогултуп, эсебин алышса Музбурчак, Көкчөнүн элинен көбү өлүптүр, ок жаңылып Шыгай менен Бокмурун каза табышыптыр, Кошой менен Үрбүнүн колунун жарымы жок.
Нескара Манаска кайрылып мени өлтүрбө, Эсенкан кызы Бурулча менен Айжаңжуң кызы Бирмыскалды баш кылып, көп тартуу тартайын, Чет-Бээжиндин кандыгын берейин, Эсенканга кабар бер, ал менин айткандарымды бүт аткарат — деп, сабылды.
Кармашып, чабышкан менен чаркыбыз жете турган эмес, урушсак кыргын таба турганбыз, азыр шаарыбыз камоодо, жарашсак дейбиз — деп кат жазып, тугалык делчү атайын үйрөтүлгөн куштун бутуна байлап, Эсенканга жөнөтүштү.
Эпостогу окуялардын көпчүлүгүн бири-бирине жакын планда айтышкан, айтуучулук мектептин өкүлдөрү болгон Сагымбай Орозбак уулу , Шапак Рысменде уулу , Тоголок Молдо, Молдобасан Мусулманкул уулу да чыгармадагы ушул окуяны ар бири бири-биринен, ошондой эле Саякбай Карала уулунун вариантынан да айырмалуу айтышат.
Мейоз клетканын жетилүүсү, бөлүнүүнүн өзгөчө ыгы, натыйжада хромосомалардын санынын азайышы жана диплоиддик абалдан гаплоиддик абалга өтүүсү жүрөт; жыныс клеткаларынын өөрчүү процессинин негизги звеносу.
Мисалы, Саякбай Манастын тыштан келген басып алуучуларга каршы күрөшү жөнүндөгү эпизодду айтып жатканда режиссёр экрандан С. Каралаевдин 1916-жылдагы оор турмушун монтаждап көрсөтөт.
Чыгармачылык жактан кынтыксыз ширетилген режиссёрдук ыкма менен ой фильмдин окуясын улам алга жетелешинин натыйжасында Саякбайдын эпикалык таланты экранда образдуу жана ишенимдүү чагылдырылган.
Көлдүн түрмөктөлүп келип, жээкке чабылып көбүктөнгөн толкундары, асманда көчүп бараткан булуттар, жамгырдын угуучулардын беттерине, колдоруна тийген чоң-чоң тамчылары жана ушул өңдүү башка көптөгөн көркөм деталдар фильмдин мазмунун, контекстин байытып, анын философиялык маңызын тереңдетет.
Саякбайдын орду менен пайдаланылган чоңойтулган пландагы портреттик көрүнүштөрү: улам жүткүнүп, мурутун чыйратып, жеңин чыканагына чейин түрө калып, өзү айтып жаткан эпостун кейипкерлери менен аралаша жүрүп, анын окуясын тубаса актёрдук чеберчилигин образдуу баяндап, чыгармачылыктын экстазына берилип «Манас» айтып жатышынын экранда көрсөтүлүшү фильмди жараткандардын чыгармачылык ийгилиги.
Ал эми ошол ырлардын мазмунуна жараша жасалган кыймыл-аракеттер, бай мимика, эпоско мүнөздүү музыка миң кубулган доошунун сырдуу ыргагы менен угуучуларды бирде кайгыртып, бирде кубантып жогорку чеберчиликте көркөм, уккулуктуу аткарылыштын өзү манасчыны ашкан тажрыйбалуу профессионал артистке теңейт.
Щелочтуу жана кээ бир башка металддар менен алкоголяттар , күчтүү минералдык к-талар же Льюис к-талары менен жөнөкөй, ал эми минералдык жана карбон к-талары менен этерификацияланып, та-таал эфирлерди пайда кылат.
Үчүнчүлүк С. нейтралдуу же шелочь чөйрөсүндө окистенүүгө туруктуу, ал эми кычкыл чөйрөдө кетонго жана көмүртек атомунун саны төмөн болгон к-таларга ажырайт, суунун молекуласын бөлүп чыгарып алкенди пайда кылат.
Өндүрүштө С. алкилгалогенид гидролиздөө, олефинди гидраттоо, карбонилдүү бирикмелерди калыбына келтирүү, Гриньяр реакциясы б-ча, СО катализатордук катышуусу менен суутекти кошуп алуунун натыйжасында, кантты ферменттер катышуусу менен ачытууда жана башка ыкмалар менен алынат.
П. жасалган буюмдар тыгыздыгы төмөндүгү, диэлектрдик касиетинин жогорулуулугу, жылуулукту начар өткөргүчтүгү, аткаруучу жана бузуучу чөйрөлөргө туруктуулугу, механикалык бышыктыгы, татаал конфигурациядагы формаларга оңой келүү жөндөм-дүүлүктөрү менен айырмаланат.
Термопластикалык П. курамына, алардын серпилгичтигин, ысыкка, суукка, абадагы кычкылтекке, агрессивдүү чөйрөлөргө туруктуулугун жогорулатуу үчүн пластификаторлор, стабилизаторлор, белгилүү түс бериш үчүн боёк заттар кошулат.
Жеңил жана тыгыздыгы төмөн болгон пенопласттар же поропласттар алуу үчүн, термопласттардын курамында, ысытканда газдар бөлүп чыгарып, көңдөйчөлөр пайда кылуучу порофорлор деп аталган заттар кошулат.