polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Мугалимдер жана студенттер дүйнөлүк эң чоң архивдерге, космостук борборлорго, спутниктик метеостанцияларына жана башка миңдеген билим берүү жана илим изилдөө булактарына кирүүгө мүмкүндүк ала алышыт, Интернет - жогорку окуу жайлар, колледждер, мектептер керектөөчү инфраструктура, себеби компьютер аркандай тексттерди, үндөрдү схемаларды, сүрөттөрдү камтыган тоталдык технологиялык машина болуп калды.
1941-жылга чейин комсомолдун Жумгал райондук комитетинин биринчи катчысы, ошондон үзгүлтүксүз 20 жыл партиялык, советтик жооптуу кызматтарда–райкомдун катчысы, райаткомдун төрагасы, обкомдун, облаткомдун бөлүм башчысы,
Н.Жүндүбаева «Ардак белгиси ордени», «Эмгек каарманы» Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдык урматына «Каарман эмгеги үчүн», Жеңиштин 10, 20, 30, 40, 50 жылдык медалдары менен, Кыргыз Өкмөтүнүн Ардак грамоталары менен алты жолу сыйланган.
«Гүлнар», «Акыйкат алдатпайт», «Өмүр белеги», «Кыз Сайкал арманы», «Ажал менен акыйкат», «Бир үйдө», «Махабат кусуру», «Амал түгөнүп абийир кеткенде», «Талаа станында», «Чалкып жаткан мухит» аттуу пьесалардын автору.
Бул концепцияны толук өздөштүрүшкөн романтизм өкүлдөрү эмпирикалык күнүмдүк чындыктан сырткары жогорку реалдуулукка жетүү мүмкүнчүлүгүн ачып жатабыз деп эсептешкен.
Алардан кийинки 19–20-кылымдагы реализм менен натурализмди туу туткандар, тескерисинче, реалдуулукту фактыларга жетүү аркылуу, сезилген, көрүнгөн кубулуштар, окуялар аркылуу берүүгө умтулушкан.
убакыт аралыгында уюштурулуучу искусстводо образдар реалдуу мейкиндикке эмес, убакыт өлчөмүнө көз каранды; 3)убакыт жана мейкиндик айкалышып кеткен искусстводо бир эле мезгилде убакытты, материяны, кыймылды өзүнө камтыйт.
Искусствонун түрлөрү бири-биринен формасы, мазмуну, көркөм аңдап билүү объекти, коомдук жана эстетикалык функциясы, турмушту чагылдыруу жана таасир этүү мүмкүндүгү боюнча кандайдыр бир деңгээлде айырмаланат.
Алсак, адабияттын аңдап билүү, коомдук-тарбиялык мүмкүндүгү ченемсиз бай, анткени анын өзүнө тиешелүү көркөм чагылдыруу каражаты ойдун каалаган жагын ачып берүүгө кудурети жетет.
Жогоркулардан башка адамдын сезими менен табитин тарбиялоочу архитектура, жасалга-колдонмо, сүрөт өнөрү менен архитектуранын синтезинен жаралган монументтик искусство, адамзаттын тарыхы менен эриш-аркак өнүгүп, маданий бөтөнчөлүктү аныктоочу эл чыгармачылыгы сыяктуу түрлөрү бар.
1978-жылдан «Кыргызстан» басмасында улук редактор, «Адабият» басмасында башкы редактордун орунбасары, «Акыл» мамлекеттик концернде орус тилиндеги китептер боюнча жетектөөчү адис, «Литературная Евразияда» Кыргызстан боюнча өз кабарчы болуп иштеп келген.
Пётр 1нин бийликке келиши менен ички жана тышкы саясатта радикалдык өзгөрүү болуп, натыйжада Түндүк согушунда эң күчтүү швед армиясын талкалап, 16-кылымда шведдер басып алган орус жерлерин кайтарган.
25-октябрда В. И. Ленин жетектеген социалисттик революция ишке ашып, Советтердин Бүткүл Россиялык 2-съездинде Россия Советтик Республикасы же Россия Советтик Федеративдик Социалисттик Республикасы жарыяланып, бийликтин жогорку органы – Жумушчу жана солдат депутаттарынын совети түзүлгөн.
18-августта СССР жетекчилеринин бир тобу мамлекетти сактап калуу максатында Чукул кырдаал боюнча мамлекеттик комитет түзүп, М. С. Горбачёвду кызматтан алып, өлкөнү кыйроодон сактоону көздөгөн.
Гайдардын өкмөтүнүн баага карата мамлекеттик чектөөнү алып салуу менен коштолгон радикалдык экономикалык реформасынан өлкө гиперинфляцияга туш болуп, экономикалык өсүш кескин токтоп, калктын массалык жакырдануусу башталган.
3-4-октябрда Москвада Ельциндин өкмөтү менен Жогорку Советтин ортосунда конституция боюнча келип чыккан карама-каршылыктан улам 9-октябрда Жогорку Совет таркатылып, декабрдан жаңы конституция күчүнө кирген.
2000-жылдан өлкөдө борбордук бийлик чыңдалып, региондук бийликти бошоңдотуу жолу менен жогорку аткаруу бийлигин күчөтүү максатында айрым ишканалар улутташтырылып, федералдык бийликтин таасири арткан.
М. В. Ломоносов атындагы ММУ , Архитектура , Медицина мамлекеттик , Д. Менделеев атындагы Химиялык-техникалык , А. Герцен атындагы Педагогика , Санкт-Петербург мамлекеттик , Новосибирск мамлекеттик , Урал мамлекеттик , Саратов мамлекеттик , Патрис Лумумба атындагы Россия Элдердин достугу ж. б.
Орусиянын Европа бөлүгүнүн көпчүлүгүн Чыгыш Европа туздугу, түштүгүндө Чоң Кавказ кырка тоосунун түндүк капталы (Орусиянын эң бийик жери – Эльбрус чокусу жайгашкан, бийиктиги 5642 м), түндүк-батышында Хибин тоолору созулуп жатат.
Жылдык жаан-чачыны Каспий бою ойдуңундагы жарым чөлдүү аймактарда 170 мм, Чыгыш Европа түздүгүнүн токой зонасында 700 мм, Ыраакы Чыгыштын түштүгүндө 1000 мм, Кавказ жана Алтай тоолорунда 3200 ммге чейин.
Кара жана түстүү металлургия (болот өндүрүү боюнча дүйнөдө 4-орунда; алюминий 2-орунда; жез, коргошун, цинк), оор машина куруу өндүрүшү үчүн жабдуулар], транспорт, айыл-чарба машиналары, прибор куруу, электр-техникалык, электроника өнөр-жай өнүккөн.
Химиялык , фармацевтика, пластмасса, химиялык була, жасалма каучук, шина, боёчу каражаттар, дары-дармек, токой, жыгаччылык, тамак-аш, курулуш материалдар, жеңил өнөр-жай ишканалары иштейт.
Ири дарыялары: Лена, Иртыш, Енисей, Обь, Волга, Амур; Чыгыш Сибирдин түштүгүндө Байкал көлү (суусу таза, тузсуз суулардын дүйнөлүк запасынын 1/5ине жакыны; тереңдиги 1620 м; дүйнөдөгү эң терең) орун алган.
Бириккен Улуттар Уюмунун , Бириккен Улуттар Уюмунун Коопсуздук Кеңешинин туруктуу мүчөсү , КМШнын , Европа Кеңешинин , АТЭС , БРИКС , Евразия экономика союзунун , Шанхай кызматташтык Уюмунун , Бүткүл дүйнөлүк соода уюмунун жана башка мүчөсү.
Россия бир нече эл аралык уюмдарда мүчө - БУУ, ЕККУ, Европа Кеңеши, ЕАЭБ, КМШ, ЖККУ, ИМБДУ, ЭДУ, БСУ, БТУ, ШКУ, БРИКС, АТЭК, КООМЕТ, ЭОК, ЭЭК, , , 20 жана башка.
Орусия он сегиз өлкө менен чектешет , алардын ичинен кургактык менен төмөнкү мамлекеттер менен: Норвегия, Финляндия, Эстония, Латвия, Литва, Польша, Беларусь, Украина, Грузия, Азербайжан, Казакстан, Кытай, КЭДР, Монголия, деңиз менен Жапония жана АКШ менен.
Бул киши 18-кылымдагы, 17-кылымдагы кыргыз-казак тарыхындагы эң оор, мүшкүл кезеңдерден, калмак, ойрот, жоңгор хандыгы менен чабыш мезгилдеринен бир топ кызыктуу чыгармалардан берди.
Мухтар ага “Казак тарыхынын алиппеси” деген китеп жазып, казак хандыгынын адепки чыңгызийлерден башталган учурларынан бүгүнкү күнгө чейинки, учурга чейинки тарыхты ирээттөөгө аракет көрдү.
Совет доорунда жаңыдан таанылып келе жаткан окумуштуу жана жазуучунун орто кылымдардагы казак поэзиясынын орошон мурасы тууралуу иликтөөлөрү 1973-жылы белгилүү советолог Эдуард Олворс мырзанын редактордугу астында чыккан "Советтик Борбордук Азиядагы улут маселеси" аттуу жыйнакта өзгөчө сөзгө алынган, бирок бул китептин калыс баасы советтик цензорлор тарабынан Магауинге "улутчул" жардыгын тагууга өбөлгө болгон.
Социал-христиан партиясынын өкүлү Р. Кальдеранын өкмөтү өлкөнүн улуттук мүдөөсүн сактоо үчүн бир катар чаралар жүргүзүп, экономикада мамлекеттик сектордун ролун күчөткөн.
2005-жылдын 5-декабрында Улуттук ассамблеяга болгон шайлоодо Чавести колдогон патриоттук күчтөр Бешинчи республика үчүн Кыймылга биригишип, 89% добушка ээ болуу менен ишенимдүү жеңишке жетпшишти.
Венесуэланын аймагынын басымдуу бөлүгүнө кызыл ферраллит, түштүгүнө жана түштүк-батышына кызгылт-сары жана сары ферраллит, көбүнчө күлдөшкөн, Ориноко дарыясынын өрөөнүнө, Маракайбо ойдуңунун түштүк-батыш бөлүгүнө гидроморфтук глей жана саз топурактары, Венесуэла булуңунун жээктерине феррозём мүнөздүү.
Венесуэланын түштүгүн жана түштүк-батышын гилей, Ориноко дарыясынын дельтасын жана Маракайбо ойдуңунун түштүк-батыш бөлүгүн мезгил-мезгили менен суу астында калган дайыма жашыл токой жана саз, жээктерин мангр токою ээлейт.
Кордильера-де-Мерида, Кариб Анд тоолорунун жана Гвиана бөксөтоосунун капталдарына 800-1200 м бийиктикке чейин жалбырагын күбүүчү жана жалбырагын күбүүчү-дайыма жашыл токойлор (анакардиум, сейба же пахта дарагы, айдарым капталдарында дайыма жашыл токойдун баалуу дарактары, анын ичинде хинн дарагы, цедрел, воск пальмасы, папоротниктер, эпифиттер) мүнөздүү.
Токойдон жогору Кариб Анд тоолорунун кыры чөп өсүмдүктөрү жыш өскөн жана суйдаң бадалдуу шалбаа субпарамос, Кордильера-деМериданын бийик бөлүктөрү кылкандуу жана жаздык сымал өсүмдүктүү парамос менен капталган.
Венесуэланын аймагынын 2/3 бөлүгүнө тоолуу рельеф мүнөздүү; батышын Колумбия Анд тоолорунун түндүк-чыгыш тармактары, түндүгүн Кариб Анд кырка тоолору, түштүгүн Гвиана бөксө тоосу, борбордук жана түндүк-батыш бөлүктөрүн Лъянос-Ориноко түздүгү жана Маракайбо ойдуңу ээлейт.
Венесуэланын Түндүк бөлүгүнүн түздүктүү жана дөбө-дөңсөөлүү жээгинин климаты субэкватордук, кургакчыл (жаан-чачыны 280-400 мм, жылдык орточо температурасы 28Сге жетет).
Жаан-чачындын жылдык өлчөмү айдарым капталдарда 3000-3500 ммге чейин жетсе, ал эми түштүк жана түштүк-батыш ылымта капталдары жана тоо аралык өрөөндөргө караган беттери кыйла кургакчыл.
Ошондой эле алты айында азиз болуп, эки чырактан ажыраса да, адамдык бийик сапатты сактап калгандыгы, табигаттын кыйынчылыгын, тагдырдын оор сыноосун жеңе билген эрктүүлүгү, сезимтал көкүрөк тунуктуулугу адамды суктандырбай койбойт.
Өзүнүн чыгармачылык өмүрүнүн алгачкы жылдары жөнүндө ал мындай дейт: “ Кичинемде өтө баамчыл экенмин. Мейли адамдардын аттары, жер- суу, малдардын аттары кулагыма чалынса, унутчу эмесмин. Кандай адам болсо да, бир уккан адамымдын үнүн көңүлүмө сактап, экинчи жолукканда жаземдебей таанычумун. Кулагыма илинген ыр –обондорду дароо үйрөнчүмүн. 11-12 жашымда эки кыл домбура үйрөнүп, ар кайсынын башын чала моңол ырдай койчу болдум.” Айтор ал бала кезинде оюн –зооктордо, жыйындарда жаттап алган ырларын комуз менен коштоп аткарып жүрөт, сөзмөр карыялардын акындар, куудулдар, комузчулар жөнүндөгү маанилүү сөздөрүн, уламыш, легенда, болуп айтылган аңыздарын ынтаа коюп тыңшайт, аларга жолугуп, таалим, таасир, сабак алсам деп, ак эткенден так этет.
Акындын өз устаттары жана кесиптештерин урматтосу сүйүүсү “Устатыма”, “Өнөр өлбөйт”, “Алымкул менен жолугушуу”, “Кара молдону эскерүү”, “Заманымдын гомери”, “Ысмайыл Борончиевдин 60 жылдыгына“, “Портретин көрбөдүм” аттуу ырлары жарыкка чыккан.
Адабият менен искусствого сиңирген эмгеги үчүн А.Бердибаев «Эмгектеги артыкчылыгы үчүн», «1941–1945-жылдары Улуу Ата Мекендик согуштагы каарман эмгеги үчүн» медалдары, Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун Ардак грамоталары менен сыйланган.
1957-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетине тапшырып, окуу жайды аяктаары менен «Ленинчил жаш» гезитинде корректор, адабий кызматкер, бөлүм башчы, редактордун орунбасары болуп көп жыл эмгектенген.
Эл аралык ТҮРКСОЙ уюму, Кыргыз Республикасынын Улуттук жазуучулар союзу жана КР коомдук телерадиоуктуруу Корпорациясы биргелешип уюштурган “Беш акын” теледолбоорунун жыйынтыгында Т.Нурманбетов жигердүү чыгармачылыгы үчүн ТҮРКСОЙдун артыкчылыктуу сыйлыгына татыктуу болгон.
Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиянын “Кыргыз тил” төш белгиси менен сыйланган .2011-жылдан Ишеналы Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин ардактуу профессору.
Вальдемар , Кнуд жана Вальдемар королдук кылган мезгилдерде Дания королдугу бир кыйла чыңдалып, кийин Скандинавия мамлекеттеринин ичинен экономикасы кыйла өнүгүп, саясий жактан күчтүү өлкөгө айланган.
16–17-кылымда Балтика деңизинде үстөмдүгүн сактоо жана Швецияны унияда кармап туруу максатында Дания Швеция менен болгон көп согуштардан кийин жеңилип, Сконе, Чыгыш Норвегиядан ажыраган, Балтика деңизинде Швециянын үстөмдүгү орногон.
Алар: деңиз кемелерин куруу, энергетика жана муздаткыч жабдуулары, электро-техника продукциялары, тамак-аш өнөр жай үчүн жабдуулар, медициналык приборлор жана аспаптар, телекоммуникация комплексинин тармактары.
Ютландия жарым аралында, Дан архипелагында (ири аралдары: Зеландия, Фюн, Лолланн, Фальстер, Лангеланн, Мён), Ошондой эле Борнхольм аралында, Түндүк Фриз аралынын түндүк бөлүгүндө жайгашкан .
Батышынан Түндүк деңиз, түштүк-чыгышынан Балтика деңизи менен чулганат, түндүгүнөн Скагеррак кысыгы аркылуу Норвегиядан, түндүк-чыгышынан Каттегат жана Эресунн кысыктары аркылуу Швециядан бөлүнөт; түштүгүндө Германия менен чектешет.
Экспортунда маанилүү орунду машина куруу (энергетика, тамак-аш өнөр жай, телекоммуникация жабдуулары жана башка), химия жана фармацевтика өнөр жай продукциялары ээлейт, азык-түлүк жана башка чыгарып, сырттан өнөр жай жабдууларын, автомобиль, компьютер техникасын, офис жабдууларын, өнөр жай үчүн сырьё жана чала фабрикат, химикат, малга тоют жана башка алат.
Ошондой эле ишкердик жактан тейлөө жана далдалчылык (инж., курулуш, транспорт, энергетика, компьютердик технология, Ошондой эле аудитордук, бухгалтердик, лизинг, маркентинг, реклама жана башка. жактан тейлөө) өнүккөн.
Электр жабдууларын жана технологиясын, насос , суу тазалоочу жана жылытуучу жабдууларды, кондиционер муздаткыч, шамал энергиясын өндүрүү үчүн жабдууларды жана технологияларды, медицина приборлорду жана материалдарды, угуучу аппараттарды, диагностика жабдууларын чыгарат.
Тамак-аш өнөр жай, айрыкча сүттү кайра иштетүү, Ошондой эле сыр, пиво, шире, балдар тамактарын жана башка продукцияларды чыгаруу үчүн жабдууларды жана айыл чарбасы , эт жана балык иштетүү, лак, цемент даярдоо үчүн жабдууларды чыгаруу салтка айланган.
Электроникада зымсыз телекоммуникация, аудио- жана көрмөтехника, акустика системасы, телефондор, аскер техникасынын жогорку технология компоненттерин – радар системасын, аскер самолёттору менен вертолётторунун радиоэлектрондук коргонуу системаларын, космостук жабдууларды, аскер техникасы жана космостук ракеталар үчүн электрондук компоненттерди даярдоонун мааниси зор.
Дания БУУнун , Европалык кеңештин , Европа биримдигинин , ЭВФтин , Эл аралык реконструкция жана өнүгүү банкынын , Бүткүл дүйнөлүк соода уюмунун , Европа коопсуздугу жана кызматташтыгы уюмунун , НАТОнун мүчөсү.
Алардын биринде манасчынын өзү саруудагы Ажыбек бий жана анын баласы Нуракты айтып, "Нурак катар эле, мени менен" , солтодогу Канай-дын уулдары Бошкой менен Бүтөштү айтып, "жашта болсом, экөө мени сыйлачу", "иним дечү" деп эскерет.
Нурактын кайсыл жылы туулганы тууралуу азырынча так маалымат жок, бирок анын Бошкой, Бүтөштөрдөн жаш экенин тактоого болот (бирок, кээ бир маалыматтар салыштырылып каралбагандыктан бардык маалыматтарда анын туулган жылы 1887-жылдар деп берилип жүрөт).
окуялар, автордун пикирине караганда, бүтүндөй Борбордук Азиядагы этностук тарыхтын салттык багытын өзгөртүп салды, уйгурларды кеңири аймакка чачыратты, кимак-кыпчак бирикмесинин консолидациясына жагымдуу шарт түздү, кыргыздарга Теңир-Тоо тарапка жол ачып берди, моңгол тилдүү көчмөндөрдүн дүйнөлүк аренага чыгуусунун алдыңкы доору - прелюдиясы болуп калды.
Маселен, 2003-жылы Санкт-Петербургда анын “Сабля Багыра: Вооружение и военное искусттво средневековых кыргызов” (“Багырдын кылычы: Орто кылымдардагы кыргыздардын курал-жарактары жана аскердик өнөрү”) деп аталган татынакай бир китепчеси жарык көрдү .
Бул чакан да болсо, мааниси томдорго татыган эмгекте Юлий Сергеевич энесайлык кыргыздар азыркы теңиртоолук кыргыздарга, фуйү кыргыздарына, саха , тува, хакас, башкыр, ногой, калмак сыяктуу бир катар улуттарга этностук компонент катары жуурулушканын жазып, Энесайдагы кыргыздарды бүгүнкү хакастарга гана байыркы ата-баба катары ыйгарып, энчилеп, ошонун негизинде тарыхтагы Энесай кыргыздарын "байыркы хакастар" же "орто кылымдардагы хакастар" деп кайра атоо таптакыр жарамсыз экендигин өзгөчө баса белгилейт.
Эгерде кыргыздын туңгуч араб таануучусу Өмүркул Кара уулу 1968-жылы жарык көргөн "Кыргыздар жана Кыргызстан тууралууу - кылымдардагы араб жана фарсы булактары" деген эмгегинде мусулман булактарынын кыргыздар тууралуу бай маалыматтарын атайын булак таануу жана тарыхнаама өңүтүнөн иликтеп берсе, Юлий Худяковдун жогорудагы алгачкы монографиясы энесайлык кыргыздардын археологиясына жана тарыхнаамасына арналган объективдүү жана ар тараптуу, жаңычыл иликтөө болуп калды.
Юлий бир ирет Улуу Жибек жолунун нугу боюнча ЮНЕСКО уюштурган эл аралык экспедицияга катышып, Кытайды аралап Чыгыш Түркстанга келгенде, музейлерге фотоаппарат менен кирүүгө тыюу салынганын эскергени бар.
Караев "Учитель Кыргызстана" гезитине жарыялаган сын пикиринде энесайлык кыргыздардын азыркы теңиртоолук кыргыз элине этностук компонент катары жуурулушканы тууралуу Юлийдин бүтүмү акыйкат экендигин белгилеп, орто кылымдардагы чыгыш жазуу булактары да ушундай бүтүмдүн калетсиздигин тастыктаарын жазат.
Ал түгүл аскердик аргымактар да мурдагы доорлордогу көөдөнү ачык турпатынан айырмаланып, тулку-бою башынан буттарына чейин кийиз менен жабылган, кийизге жыгач тактайчалар тилке-тилке болуп бекитилген.
Худяков кытай жылнаамаларынын орусчага которулган тексттери менен археологиялык маалыматтарды Энесай өрөөнүндөгү аска сүрөттөрүнө салыштыруу аркылуу оор жана жеңил куралданган кыргыз атчан аскерлеринин ар кыл доорлорго таандык сүрөттөмөсүн реконструкциялап сунуш кылат.
Өзү кыдырган борбордук жана ички азиялык аймактардан кыргыздарга таандык археологиялык эстеликтердин издерин жаземдебей таанып, илим чөйрөсүнө киргизүүгө умтулган бул аалымдын ар бир макаласы, ошонун ичинде алиги улаан-баатырдык макала да новатордугу, жаңычылдыгы менен айырмаланат.
Кыргыз тарыхын Сибирь тарыхы менен айкалаштырып иликтөө зарылдыгын эң мыкты туйган окумуштуу, академик Алексей Павлович Окладников академиянын Сибир бөлүмүнүн Тарых, филология жана философия институтун 1966-жылдан тартып кыйла убакыт бою жетектеди.
Ал Борбордук жана Ички Азиянын кеңири алкагында түрк, монгол, корей жана тунгус-манчжур тилдүү калктардын бардыгынын аскердик өнөрүн, көчмөн жана отурукташкан маданиятын, этностук жана саясий тарыхын, диний ишенимдерин, руханий дүйнөсүн иликтөөгө өз салымын жигердүү кошуп келди.
Худяков кыргыз чыгыш таануучулары Өмүркул Караев, Тынчтыкбек Чоротегин, дастан таануучу жана этнограф Имел Молдобаев, жазуучу Кеңеш Жусупов менен, ошондой эле "Мурас" фонду, КР УИАсы, КУУ, КМУ, КТМУ сыяктуу илимий мекемелер жана окуу жайлар, "Кыргыз Тарых Коому" эл аралык коомдук бирикмеси, анын башаты - Кыргызстан жаш тарыхчылар жамааты менен да тыгыз кызматташтыкта болгон.
Маселен, биринчи бапта ал энесайлык кыргыздардын жакындан салгылашууда колдонгон куралдары - кош миздүү кылыч, тек миздүү ийри кылыч, найза, айбалталарынын доордук эволюциясын иликтеп көрсөткөн.
Москва шаарында өткөн кайсы бир илимий жыйындардын биринде Москва университетинин профессору Леонид Романович Кызласов Юлийге жолугуп калып, бул теманын майнапсыз экендигин айтып, аны Энесай кыргыздарынын темасынан оолактатуу аракетин да жасаган.
1986-жылы жарык көргөн "Вооружение средневековых кочевников Южной Сибири и Центральной Азии" ("Түштүк Сибирдеги жана Борбордук Азиядагы орто кылымдардагы көчмөндөрдүн курал-жарактары") аттуу көлөмдүү монографиясы менен Юлий Сергеевич жалпы эле борбордук жана ички азиялык калктардын аскердик өнөрүнүн тарыхын изилдөөдө жаңы баскычты жаратты.
Алардын бири - Борбордук Азиядагы элдердин аскердик курал-жарактарын археологиялык материалдардын негизинде иликтөө болсо, экинчиси - дал ушул тармакка түздөн-түз байланыштуу Энесай кыргыздарынын тарыхы эле.
Дал ушул орусиялык тарыхнаамадагы талаш-тартыштарга Юлий Сергеевичтин Бишкекте эки ирет жарыяланган монографиясы да, "Гуманитарные науки в Сибири" аттуу журналдын 1995-жылкы 3-санына жарыланган "Новый виток полемики о термине "хакас" аттуу макаласы да жыйынтыктоочу кызмат аткарды.
Кызматтык жазага кириптер кылууга да Кыргызстан КП БКнын жетекчилигинин колу кыска - Новосибирск Академиялык шаарчасы, кудай жалгап, Бишкектеги өкмөттүк аянттагы башкы үйгө моюн сунган эмес.
Кыргызстан Жаш Тарыхчылар Жамаатынын өтүнүчү менен 1992-жылы жазылган "Кыргызы на просторах Азии" аттуу монография алгач "Учкун" мамлекеттик концернинин "эшигин майнапсыз каккан" эле.
Худяковдун эмгектери 1980-жылдардын экинчи жарымынан тартып кыргызстандык басылмаларда (Кеңеш Жусупов жетектеген “Ала-Тоо” журналында, Кеңеш Жусупов жарыялаган “Кыргыздар” сериясынын бардык чыгарылыштарында, ошондой эле “Кыргызстан маданияты” сыяктуу гезиттерде) ар кыл көлөмдө кыргызчага которулуп жарыяланып жатты.
Бартольд да бул "хакас" термини Миң үүс өрөөнүндөгү жергиликтүү бийлик ээлери жана интеллигенция тарабынан автономиялык бийлик аталышы катары 1923-жылы жаңылыш кабыл алынып калгандыгына өтө кейигендиги маалым.
1989-жылы июнда уюшулган Кыргызстан Жаш Тарыхчылар Жамаатынын археология багытын ырааттуу жетектеп келген Кубат Табалдыев дээрлик бардык археологиялык экспедицияларында Юлий Сергеевичти насаатчы, устат катары катыштырып келди.
Экинчи жагынан, Юлий Сергеевичтин айтуусунда, анын эмгектеринин кыргыздар тарабынан өтө жылуу жана жандуу кабыл алынышы, чын дилден колдоосу илимпоз үчүн чоң канагаттануу жана шык берген.
Анын алгачкы чыгарылышынын редактору профессор Михаил Федоров "ат үстүнөн" мамиле кылып, натыйжада ошол эле 1995-жылы китептин оңдолгон жаңы басылышын даярдоону Фонд Т.Чоротегинге тапшырды.
1982-жылы маркум археолог Ысман Кожомбердиев аксакалдын чакыруусу менен Кыргызстанга алгачкы ирет келген жаш окумуштуу Юлий Худяковдун ошол убакыттан тартып Ала-Тоого жасаган ар бир жаңы сапары жаш окумуштуулар үчүн майрамга айланган.
Азыркы тапта Юлий Сергеевич ушул эле сунушту жаңы шартка ылайыктап, эл аралык түркологиялык программа катары көтөрүүнү, анын ичинде кыргыз таануу тармагынын иш-чараларын да ырааттуу жүзөгө ашыруу ылайык деп эсептейт.
Москвадагы айтылуу Тарыхый архив таануу институтун бүтүргөн Ольга жубайынын айлап талаа кезип, археологиялык экспедициялар менен алпурушкан "жарым көчмөн" турмушун кадырлап баалай билген зайып болуп чыкты.
Юлий Сергеевич Худяков (08.12.1947, Медвежка кыштагы, Кемерово, Орусия - 24.12.2021, Новосибирск, Орусия) - орусиялык таанымал археолог, тарыхчы, кыргыз таануучу, курал-жарак тарыхын иликтөөчү, этнолог.
Арийне, үч жылдан соң гана эмгек "Кыргызстан-Сорос" Фонду тарабынан басылып чыкты (мында Фонддун ошол кездеги жетекчиси, профессор Чынар Жакыпованын уюштуруучулук салымы чоң болду).
7-апрель 1954 жылы Гонконг шаарында туулган) — гонконг жана америка актёру, каскадёр, кинорежиссёр, продюсер, сценарист, трюктарды жана мушташуу оюдарын коюуучу, ырчы, БУУнун өз эркинче элчиси.
Брюс Ли кайраттуу, чыдамкай баатырдын образын жаратса, ал эми Жеки тескерисинче, жөнөкөй, жалкоорок, үй-бүлө, достору, сүйгөн кызы менен начарыраак мамиледе болгон, бирок боорукер, кубаттуу адамдын образдарын жараткан.
Биринчисин Голливуд жылдызы Сильвестр Сталлоне Саймон Феникс деп аталган каракчынын ролун сунуштаса , ал эми экинчисинде "Өлтүрүүчү курал 4" тасмасында да каракчынын ролун сунушташкан .
Кийинчерээк, трюктарга аралаша баштаган, тагыраак айтканда "Жин муштуму" жана "Дракондун чыгышы" аттуу Брюс Линин катышуусундагы тасмаларда трюк жараткан көпчүлүктүн ичинде болгон.
Көп убакыттын бери Чан бир канча жолу жанбашынын чыгып кетишин, колу-буттарынын манжаларынын сынышын, бет сөөгүнүн, мурдунун, моюн сөөгүнүн, кабырга жана далыларынын сынышын башынан өткөргөн.
Амантур Абдырасул – Кызыл-Суу Кыргыз Автоном аймагы бейзаттык маданий мурастарды сактоо жана «Манас» изилдөө борборунун мүдүрү, адис редактор, изилдөөчү – “Манастын” Жүсүп Мамай вариантындагы “Кыргыз” этноними.
Алардын арасында Рыспай сыяктуу кыргызстандык дасыккан манасчылардан тышкары, таанымал кытайлык кыргыз манасчылары, ошондой эле, жаңыдан телчигип, жаттама болсо да "Манас" айта баштаган өнөрпоздор да болушту.
Кайрадан башталган ишти Сакен Өмүр баштап, Асанбай Матили, Мамбетасан Эрги, Оркалча Кыдырбай, Толкун Турду, Токтобүбү Ызак тарабынан ишке ашырылып, манасчынын варианты боюнча Манастын 8 урпагы кагазга түшөт, алар: Манас – 50 миң сап ыр, Семетей – 37 миң сап ыр, Сейтек – 25 миң сап ыр, Кененим – 34 миң сап ыр, Сейит – 11 миң сап ыр, Асылбача-Бекбача – 30 миң сап ыр, Сомбилек – 11 миң сап ыр, Чигитей – 12 миң сап ыр.
Кыргыз Республикасынын Президентинин 2013-жылдын 30-апрелиндеги 95 «Манасчы Жусуп Мамайдын кыргыздардын тарыхый жана маданий мурасын сактоо ишине кошкон салымы жөнүндө» Жарлыгына ылайык Кыргызстан элинин тарыхый жана маданий мурастарынын «Мурас» фонду тарабынан Жусуп Мамайдын эмгектерин терең иликтөө, талдоо жана кеңири таанытуу максатында 2013-2017-жылдары илимий-практикалык жыйындар уюштурулду.
Кыргыз Республикасынын Баатыры, Кыргызстандын эл артисти, биринчи даражадагы «Манас» орденинин ээси Жусуп Мамай Кытай Эл Республикасынын азыркы Кызыл-Суу Кыргыз автоном облусуна караштуу Ак-Чий ооданындагы Кара-Булак айылынын Ат-Жайлоо конушунда 1918-жылы 4-майда туулган.