polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Андыктан мусулманча, орусча билим алган, чыгармаларында Англия, Америка, Европа, Греция, Турция, империалист, капиталист, большевик, меньшевик, Дутов, Бондарев, Анюков, Наполеон, коммунист, Ленин, Романовдор, Александр , помещик, буржуазия ж.б.
Ал ырлардагы түрк тилдүү элдерди бирине-бири жардам берүүгө, биригүүгө чакырган саптар гана советтик идеологияга туура келбей калган дебесек, калган дээрлик бардык ыр саптарынан эч бир “саясий ката” таппайсың.
Кадимкидей эле кыргыз элин илим-билимге, эмгекке, ынтымакка үндөйт, өз учурундагы тарыхый инсандарды мүнөздөйт, падышалык бийликти сындайт, жашоо тиричиликтеги жаңылыктар айтылат, “үркүн” баяндалат жана совет бийлиги даңазаланат.
Бул ырларды аалым К. Карасаев “Ысмайыл Сарыбай уулунун ырларынын жыйынтыгы, Каракол окуругу, Кеңсу эли, Бугу ” деген дарек маалыматтар менен 1926-жылы кол жазмалар фондусуна өткөзгөн.
Жазгыч акын кыргыздын байыркы тарыхын, түрк доорун, Чынгызканды, “Үркүндү” жазып, анан он жетинчи жылды айтышы - тарыхый булактардагы байыркы түрк доорундагы улуу кыргыз дөөлөтү, Чынгызкандын аскерлеринин алдынкы сабында жүргөн кыргыз жоокерлери туурасындагы аныкталган маалыматтар менен да туура келет.
Анан калса, Токтогулду төкмө акын эмес, даана демократ, накта революционер кылып көрсөтүү үчүн анын айрым чыгармаларына “оңдоп-түзөтүүлөр” киргизилгендиги жөнүндө маалыматтар бир канча жолу жарыяланбадыбы.
Кебекова: “Бирок, Совет бийлиги мезгилинде чыгармачыл өнөрканасына “оңдоо” киргизүү, анын таптык сезимин ашыра курчутуу, атеисттик көз карашын арттыруу сыяктуу тенденция орун алгандыгын айрым фактылар ачык далилдеп турат.
М. Убукеев төкмөнүн шакирти Корголдун айтканын далил кылып, Токтогул менен Алымкандын ашыктыгы жөн гана бир чыгарылган нерсе экендигин айтат: “Биздин окуганыбыз бактысыз сүйүү жөнүндөгү учуртма. Тагыраак айтканда, өткөн мезгилдин социалдык нугунда кайталанган ашмалтай уламыш. Бул Токтогулдун өмүрүн жана чыгармачылыгын изилдегендердин оюнан чыгарылган нерсеси .” Чынында “Алымкандын” жаралгандагы обонунун жоктугу да бул ойго кошулууга түртөт.
2004-жылдын башында “Заман” газетасы жарыялаган А. Капаровдун “Токтогул, Керимбай жана Жоомарт” деген макаласында акындын Сибирге айдалышы менен Керимбай болуштун эч кандай байланышы жок экендигине далилдерди келтирет.
Ушундай эле А. Кайбылдаев: “Кептин ачыгы - таптык тар “саясатчылыктын” сенек үгүт-насаатчылыктын кесепетинен чындык бурмаланып, “жасап түзөөгө” кириптер кылынып, натыйжада Токтогул темасы реалдуулуктан алыстап калгандыгын ” айтып, сөз болуп жаткан темага толуктоолорду киргизген.
“1931-жылы Тил, адабият илим изилдөө институтунун жиберүүсү боюнча Каралаев манасчыны алып келүүгө барганымда, Ысмайылдын жердеши Бартакун молдодон бир чоң дептер казалды алып келип институтка тапшырган элем. Ошол казалдын кайда экенин биле албадым. Бир кезде 1949-1950- жылдары ошол кол жазманы бир топ ниети жаман адамдар бирөөлөрдү согуу үчүн материал кылып алып жүргөнү эсимде. Кандай кылганда да ошол адамдар аны билет. Эгер академиянын фондусунда жок болсо, ошолордун биринде. Ал адамдардын ким экенин жакшы билем. Бул жерде ал ыпылас адамдардын аттарын атап, эмгекти булгоонун кажети жок. Алардын ким экендигин, кандай кыянаттар иштеди – башка эмгекте жазамын.”
Ысмайыл өзү топтоп жүргөн казалдардын эмне болгондугу туурасында: “Үркүндө казалдарды сандыгы менен катып кетиптир, кийин аны Мукай Элебаев таап окуп акындыкка шыктанган экен. Же болбосо, ал сандыкка Сарыбайдын алтыны кошо көмүлүптүр, сан жылкыны анын үстүнөн ары, кайра бери айдап өткөндө үстү жер айдагандай казылат, кийин аны өздөрү адашып таппай калышат” сыяктуу сөздөр жергиликтүү элдин ичинде аңыз болуп айтылып, чын- бышыгы такталбай келет.
Жакынкы эле жылдарда К. Тыныстанов атындагы ЫМУнун филология факультетинин студенти Курманалиева Элнура фольклордук практика учурунда жазгыч акындын жердештери Жуса молдо, Чормонов Дүйшө, Курманалиев Казакбай аксакалдардан жазып алган:
Дүйнөлүк адабияттын өкүлдөрү туурасындагы маалыматтар башынан эле лорддордун, аристократтардын, дворяндардын тукумунан болгон деп айтылып, жазылып келсе, бизде советтик доордо акындардын чыгармачылыгы, элге деген эмгеги эмес, алардын чыгыш теги, ата-бабасы боюнча аныкталып, кедей-кембагал болсо, көкөлөтө макталып, бай болсо басылып калган.
Ж.Баласагын атындагы КУУнун 80-жылдык мааракесине арналган “МАНАСТААНУУ” КУРСУНУН КРнын ЖОГОРКУ ОКУУ ЖАЙЛАРЫНДА ОКУТУЛУШУ: ПРОБЛЕМАЛАР, ИЗДЕНҮҮЛӨР ЖАНА ЧЕЧИМДЕР” аттуу Эл аралык илимий-практикалык конференциянын материалдары.
Кыргыз мамлекеттүүлүгүнүн башаты: Байыркы доор жана орто кылымдардын эрте мезгили // 1-эл аралык байыртадан бүгүнкүгө чейинки кыргыз-түрк мамилелери симпозиуму докладдары / Китепти басмага даярдаган жана редактору проф., д-р Гүлзура Жумакунова.
Актан Тыныбек уулу жана 1916-жылкы Ички Теңир-Тоодогу элдик көтөрүлүш // Үркүн-100: Кылымдар унуткус кыргын: Макалалар, блогдор, маектер, эскерүүлөр / Жооптуу редакторлор Т.Чоротегин, В.С.
Историография пост-советского Кыргызстана // Түрк Евразиясындагы жалпылык жана өзгөчөлүк: Түрктөрдүн заманбап жалпы жана чөлкөмдүк тарыхынын методологиясынын көйгөйлөрү: Эл аралык илимий-тажрыйбалык жыйындын материалдары жана башка макалалар / Жооптуу ред.
Караханийлер доорундагы түрктөрдүн спорт оюндары тууралуу // Түрк элдеринин салттуу спорттук оюндары – / үзгөндөр: А. Мокеев, Ф. Унан, О. Каратаев, О. Йорулмаз, Ж. Алымбаев, Ж. Буйар.
Жусуп Мамайдын жылдыздык нуру // Жусуп Мамай: Заманыбыздын залкар манасчысы: Кытайлык залкар кыргыз манасчысы Жусуп Мамайдын чыгармачылыгына арналган илимий баяндамалардын жана макалалардын топтому / Редколлегия: Т. К. Чоротегин , А. Эркебаев, ж.б.
Ага таалим берген илимпоздордун арасында Кыргыз Илимдер академиясынын мүчө-кабарчысы, тарых илиминин доктору Анварбек Хасанов, тарыхчы доценттер Мидил Жамгырчинов, Какен Мамбеталиева, Бейше Урстанбеков, Сейне Сырдыбаевна Искенова, Вольтраут Фрицовна Шелике, Таавалды Мурзабеков, Жаныбек Жакыпбеков, Атыгай Арзыматов, Шакин Есенгараева, Ишенгүл Болжурова, Жумали Адилбаев, Михаил Николаевич Федоров, философ Роза Отунбаева, ж.б.
Ошол эле учурда, 2013-жылдын 1-сентябрынан тартып 2017-жылдын 4-майына чейин ал Кыргыз Республикасынын Президентинин Аппаратына караштуу Кыргызстан элдеринин тарыхый жана маданий мурастарынын “Мурас” Фондунун Башкармалыгынын Төрагасы кызматын аркалап турду.
Өмүр – аккан суу: Нургүл Эсенкул кызы Дыйканалиеванын элесине арналат: Эссе, макалалар, эскерүүлөр, термелер / Жооптуу редактор, баш сөз жазган, эскерүүлөр топтомун, тиркемени, сүрөттөрдү даярдаган жана түркмөнчө тексттен кыргызчага которгон Тынчтыкбек Чоротегин.
Алар 1982-жылы апрел айынын соңку күнү Нарын облусунун Нарын районуна караштуу Эчки-Башы айылында мусулманча никеге туруп үйлөнүшкөн, ошол жылдын 15-майында Бишкек шаарында расмий никелик каттоодон өтүшкөн.
Нургүл 2012-жылдын 16-сентябрында капысынан дуушар болгон жалпы инсульт кеселинин айынан он сааттай эс учун толук жоготуп, 17-сентябрга караган таңга маал Бишкектеги Кыргыз улуттук госпиталында мезгилсиз дүйнөдөн кайткан.
1989-жылдын жайында ал (профессор А.А.Чукубаев менен педагог адис Адыл Кожобаевдин калемдештиги астында) түзгөн Кыргызстандын жана кыргыздардын тарыхына жаңыча кароого багытталган долбоор советтик Кыргызстандын ошол кездеги Элге билим берүү министрлиги тарабынан колдоого алынып, сентябрда кыргыз жана орус тилдеринде бардык орто мектептер үчүн милдеттүү окуу программа долбоору катары жарыяланган.
Түштүк Сибирде , Монголияда, Казакстанда, Волга боюнда, Өзбекстандын Жизак, Самарканд аймактарында, Түркияда, Кытайда (анын ичинде Ички Монголияда жана Шинжан Уйгур автоном районунда) ж.б.
Эмгектерине тыйуу салынган Молдо Кылыч, Арстанбек, Молдо Нияз, Осмонаалы Сыдык уулу, Эшеналы Арабай уулу жана башка 1917-жылкы ыңкылапка чейин эле китептери чыккан жана чыгармалары кеңири таркаган даанышмандардын эмгектерин Кыргызстанда кайра жарыялоо тууралуу ойлорун 1986-87-жылдардан тартып илимий жыйындарда ачык айтып, макалаларында орчун маселе катары козгогон.
Шаардык билим берүү мекемеси ага алтын медал ыйгарууну чечкен, бирок облустук билим берүү мекемеси облустук чектелүү квотага шилтеме кылып, анын баасын саал ылдыйкы тепкичке төмөндөтүп койгон).
Махмуд ибн Хусейин ал-Кашгаринин «Дивану лугати т-түрк» эмгеги Теңир-Тоо жана Ички Азия түрк элдеринин тарыхы боюнча булак катары: Тарых илимдеринин доктору окумуштуулук даражасын алууга талаптанып жазылган дисс. авторефераты.
Бир катар илимий монографиялардын (анын ичинде Махмуд Кашгаринин өмүрү менен мурасына арналган эмгектердин, калемдешип жазылган “Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк” китебинин), калемдешип жазылган окуу китептердин, окуу куралынын, жүздөгөн макалалардын, чакан юмордук китепченин автору.
Махмуд Кашгаринин “Диваны” менен “Манастагы” эпостук окуялардын мейкиндиги // “Манас” эпосу жана дүйнө элдеринин эпикалык мурасы: (“Манас” эпосунун 1000 жылдыгын майрамдоого карата өткөрүлгөн Эл аралык симпозиумдун тезистери).
Ал эми жогорку билими тууралуу диплом алган соң, Кыргызстандын Элге билим берүү министрлигинин уруксатына ылайык, Байыркы дүйнөнүн жана орто кылымдардын тарыхы кафедрасында окутуучу болуп калтырылган.
Ленинграддагы Коомдук китепканадан чыгыш таануучу жана скандинав таануучу Омелян Прицактын "Рустун келип чыгышы" аттуу жарым-жартылай тыйуу салынган монографиясын окуп, советтик расмий тарыхнаамага карата кайчы пикири андан ары калыптанган.
1983-жылдын сентябрынан 1985-жылдын сентябрына чейин Ташкенде Өзбекстан Илимдер академиясынын Абу Райхан Беруни атындагы Чыгыш таануу институтунда эки жылдык стажировкада окуп, араб жана түрк тилдерин үйрөндү, ара-чолодо өзбек жана уйгур тилдерин өздөштүрдү.
Ошол кездеги Кыргызстан Компартиясынын тымызын каршылыгы менен Т.Чоротегин Кыргызстан жаш тарыхчылар жамаатынын төрагасы болуп шайланбай калды, бирок уюмдун төрага орун басарларынын биринен болду.
4-курста окуп жаткан чагында ал кездеги илимий жетекчиси А.Хасановдун жолдомосу менен Өзбекстандын борбору Ташкен шаарына барып, 1898-жылкы Анжыян көтөрүлүшүнө тийешелүү орусиялык падышалык архив материалдарын иликтеген.
2006-жылга чейин жыл сайын КУУда адистик сабак боюнча дарс окуп келди, калган жылдары ар кыл кыргызстандык университеттерде тарых жана журналистика жаатында ырааттуу жолугушуулар, семинарлар, талкуулар уюштуруп келди.
Элдин өз эгемендигин өзү чечиш керектигин жетекчиликке алган Абдрахман уулу тилектештери Абдыкерим Сыдык уулу, Ишеналы Арабай уулудар жана каракалпактын мыкты уулдары менен бирге, Туркестан АССРинин курамында борбору Жалал-Абадда болгон, Ысык-Көлдөн Арал деңизине чеййин созулган Каракыргыз-Каракалпак автономиясын түзүү идеясы менен чыгат.
Ден соолугуна байланыштуу демобилизацияланып кетпегенде, Жусуптан көрүнүктүү аскер начальниги өсүп чыгышы да мүмкүн эле.1919-жылдан баштап ал партиялык-советтик курулушка баш-оту менен киришет.
Ал эми Абдрахман уулу болсо өзү иштеп турган жылдары ошондогу борбордун жана жергиликтүү чоңдордун каршылыгына карабастан, кооперация идеясын көтөрүп жана аны колунан келишинче ишке ашырууга аракеттенип келген.
Ошондой эле, Абдрахман уулу көчмөн калкты чукулунан отурукташтырууга да каршы болот (1930-жылы өлкөдө 85 көчмөн жана жарым көчмөн жеке чарба болгон, Жусуп Кыргызстан Советтеринин съездинде катуу туруп, отурукташтыруу планын 30 миңден реалдуу 8 миңге азайттырат).
Жусуп ошондой эле жергиликтүү шартты билбеген москвалык десанттын сабатсыз иштери менен дагы, жергиликтүү жетекчилердин иш билбестиги жана келишүүчүлүгү менен дагы дайыма аёосуз күрөшүп келген.
Кыргызстанда биринчи кезекте өнүктүрүүгө традициялуу шарттары болгон устачылыкты, жеңил тамак-аш жана кайра иштетүү өнөр жайларын, өнөр жай кооперациясын, тоо-кен өндүрүшүн өнүктүрүү керектигин айткан.
Кыргызстанды индустриализациялоо үчүн биринчи кезекте, көп сандуу улуттук жумушчу табын окутуп-тарбиялап түзүү, шаар-кыштактарды, жолдорду жана байланышты куруу керектигин дайыма кайталайт жана колунан келишинче ишке ашырууга аракеттенет.
Ж.Абдрахман уулудун Кыргызстанда ээлеген кызматтарынан башка аткарган жумуштарын айта кетели: ОКФСР ВЦИКтин мүчөсү, КСРБ ЦИК Президиумунун мүчөлүгүнө кандидат, ЦК ВКП нын Орто-Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат, ВКП нын борбордук аппаратында жооптуу инструктор.
Башка кээ бир жолдоштору сыяктуу расмий жогорку билим алууга үлгүрбөсө да, ал тубаса акыл-эсине жана жаркын талантына таянуу менен өзүнүн университеттерин Совет бийлиги жана социализм үчүн күрөштүн алдыңкы катарында болуп бүтүргөн.
Ал киши дагы суракта болуп, Абдрахман уулу бир дагы күнөөнү мойнуна албастан, өзүн эр жүрөктүк жана ишенимдүүлүк менен бекем кармагандыгын жана эч кимди каралабагандыгын өз көзү менен көргөн.
Жусупту сындырыш үчүн, аны каралап кол коюп беришкен Ибрай Тойчинов жана Баялы Исакеев менен беттештиришкенде, Исакеевдин канжалаган башын жөлөп, столдогу сууну алып бети-башын жууп, жаратын таңып берген экен.
1937-жылдагы чоң калайманда Жусуп камакка алынат, ага антикеңештик террористтик, диверсиялык-чыккынчы, оңчул троцкисттик уюм менен блоктошкон Социал-Туран партиясынын түзүүчүсү деген күнөө коюлат.
Абдрахмановдун 1916-жылдагы кыргыздардын көтөрүлүшу тууралуу жазган «Предвестник Октября» (кийин өзү «Восстание 1916 года» деген ат менен брошюра чыгарган) деген макаласы аны бул маселени көтөргөн эң биринчи кыргыз тарыхчысы деп эсептешке негиз берет.
Бул иште Абдрахман уулу 5 жыл чымырканып иштеп, жаңы гана түзүлгөн жана мурда эчтекеси болбогон жаш республикада бардык жумушту нөлдөн баштайт; эл чарбасынын бардык тармактарын, баарынан мурда, айыл чарбалык жана өнөр жайлык комплексти түзүүнүн, билим берүү тармагын, сот-прокуратураны, милицияны ж.у.
1931-32-жылдарда дан даярдоодо Украина, Волга бою жана Казакстан элге ныпым эч нерсе калтырбай данды ортого төгүп бергендиктен, бул аймактарда чоң ачарчылык болуп, миллиондогон адамдар ачкадан өлгөндүгү белгилүү.
Досу В.Шубриковдун нын Средневолжск крайкомунун 1-секретары болгон, мурда Киробкомдун 1-секретары болуп иштеген) чакыруусу менен Урал тарапка кетип, Самарада, Оренбургда крайлык, областтык аткаруу комитеттеринде жооптуу чарбалык кызматтарда 1937-жылга чейин иштеп турат.
Абдрахман уулу Жусуп (1901, Күнгөй-Аксуу болушу, Чиркей кыштоосу, азыркы Ысык-Көл району, Жаркымбаев айылы — 1938, Бишкек, сөөгү 1991 Ата-бейит көрүстөнүнө коюлган) — советтик жана кыргыз мамлекеттик ишмери, Кыргыз АССРинин Эл Комиссарлар Советининин биринчи Председатели , РСФСР ВЦИКтин мүчөсү, СССР ЦИК Президиумунун мүчөлүгүнө кандидат, ВКП БКнын Орто Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат, эл тарыхын объективдүү изилдөөчү.
Мамлекеттик жана саясий ишмер катары ал элдин кызыкчылыгын биринчи орунга койгон жана бул максатка жетиш үчүн бардык энергиясын, акылын, күчүн, уюштуруучулук талантын, ал эмес өз өмүрүн дагы аяган эмес.
1939-жылдын 1-сентябрында Вестерплатттын аткылоосу Экинчи Дүйнөлүк Согушка катышкан биринчи болуп таанылган учурда, Гитлер иш жүзүндө бир күн мурун СС офицерлерин поляк аскерлеринин кийимин кийгизип, үнсүз диверсияга буйрук берген.
14-кылымдын башында Богусице, Лихота, Шопенице жана Подлеси, ошондой эле 1299-жылы Бытом герцогу Касимир тарабынан берилген документте айтылган Домб айылы деген аталыштар менен жаңы айылдар түзүлгөн.
Андан кийин, 18-кылымдын экинчи жарымынан баштап, акыркы жүздөгөн жылдар бою поляктар жашаган аймакка көптөгөн немис же пруссиялык усталар, соодагерлер жана сүрөтчүлөр отурукташа башташкан.
19-кылымдын 1-жарымында интенсивдуу индустриализация жергиликтүү фабрикаларды жана чарбаларды өнөр жай болот куюучу фабрикаларга, шахталарга, куюучу жана кол өнөрчүлүк цехтерине айлантты.
1919-1921-жылдардагы Силезия көтөрүлүшүнөн кийин Катовице Экинчи Польша Республикасынын курамына кирип, Силезиянын парламентине шайлоо округу жана аткаруу органы катары Силезия воеводствосунун кеңешине автономия берилген).
Катовиценин согуштан кийинки мезгили Жогорку Силезия областында оор өнөр жайынын өнүгүшү менен мүнөздөлгөн, бул шаарга Польшанын өнөр жайлуу шаар жана ири административдик борбор статусун кайра алууга жардам берген.
Катовице — Жогорку Силезиядагы жана Польшанын түштүгүндөгү илимдин, маданияттын, өнөр жайдын, бизнестин, сооданын жана транспорттун борбору, ошондой эле Жогорку Силезия өнөр жай чөлкөмдүн негизги шаары.
Катовице Евростаттын маалыматы боюнча 2,774,460 шаар аймагында жана Европанын мейкиндикти пландаштыруу обсерваториясынын тармагы боюнча 5,294,000 калкы бар кеңири Силезиянын метрополитан аймагынын бир бөлүгү болуп саналат.
Жалпы дүйнө жүзүнө этнографиялык эмгектери менен таанылган окумшутуулардын арасында Итс, Рудольф Фердинандович; Гадло, Александр Вильямович; Токарев, Сергей Александрович; Бромлей, Юлиан Владимирович; Фрэзер, Джеймс Джордж; Леви-Стросс, Клод; Боас, Франц; Малиновский, Бронислав Каспар; Миклухо-Маклай, Николай Николаевич; Тайлор, Эдуард Бернетт; Морган, Льюис; Дюркгейм, Эмиль; Мид, Маргарет; Пропп, Владимир Яковлевич; Бенедикт, Рут; Гиренко, Николай Михайлович ж.б.
Экономикалык илимдер жана социология менен бирдикте элдердин чарбалык турмушун, социалдык түзүлүшүн, ал эми тил илими менен бирдикте тилдик байланыштарын, окшоштуктарын, карым-катнаштарын жана башкалар иликтейт.
Э-нын дагы бир маанилүү булагы катары, элдердин байыркы мезгилдердеги турмуш-тиричиликтерин, маданияттарынын келип чыгуулары тууралуу материалдарды чагылдырган элдик оозеки чыгармачылык эсептелинет.
Адышев Муса Мирзапаязович (15.6.1915, Ош облусу, Алай району, Гүлчө кыштагы - 1.1.1979, Фрунзе) — белгилүү илимпоз, геология-минералогия илимдеринин доктору , профессор , Кыргыз ССР ИАнын академиги , корреспондент мүчө , вице-президенти ж-а президенти .
Адышевдин ысмынан Кыргыз Республиканын УИАнын Геология институту, Түштүк-Батыш Теңир-Тоодогу кырка тоо жана андагы бийик чоку, ошондой эле Ош техникалык университети, Бишкектеги көчө аталган.
Ушул жылы Черикчи бий Темир уулу жетектеген кыргыз элчилери Пекинде Кытай императорунун кабыл алуусунда болуп, алардын бийлигин тааныгандыгын ооз жүзүндө билдиришкен жана согуштук жөнү менен таанышып кайтышкан.
18-­кылымда кыргыз дипломатиясына чыйыр салууга алгачкы аракеттерди жасаган Атаке баатыр орус мамлекети менен байланышты чыңдоону көздөп 1788­ ж. Омбу шаарына дагы бир ирет элчилерин жиберген.
1944-жылы 19-сентябрда Финляндия Улуу Британия жана СССР менен элдешүү келишимине кол коюп, Германиянын аскер бөлүктөрүнүн өлкөдөн чыгып кетишине көмөктөшүүгө жана СССРдин согуш учурунда басып алган аймактарын бошотууга милдеттенме алган.
1947-жылы февралда Финляндия менен СССРдин ортосунда келишимге кол коюлган, ага ылайык Финляндия түндүктөгү Петсамо аймагын берип, ижарага алынган Ханко жарым аралын түштүктөгү Порккала-Удд аймагына алмаштырып, 300 миллион доллар өлчөмүндө компенсация төлөп берген.
1950-жылы премьер болуп турганда эле 5 жылдык планды ишке киргизип, Хрющев менен жакшы алака түзүп, анын арты менен жардам алууга, БУУга жана Түндүк кеңешине мүчө болууга мүмкүнчүлүк алган.
Жаңы жерлердин баары калкка иштетүүгө таркатылып берилип, бул өз кезегинде жумушсуздукту жоюп, элди алек кылып, коомдук карама-каршылыктарды жоюп, шаарга агылып келүүгө бөгөт болгон.
Экономиканын, транспорттун жакшырышынан улам швед тилдүү түштүк аймактарга агылуу башталып, аралаш никелер көбөйүп, финн тили үй-бүлөлөрдө, жумушта сүйлөнүп жаңы деңгээлге көтөрүлгөн.
1954-жылкы Скандинав өлкөлөрүнүн жарандары бири-биринин өлкөсүндө эркин жүрө ала турган келишимге кол коюлгандан кийин, Финляндиядан 2 эсе көп айлык төлөгөн Швецияга кетүү көбөйгөн.
Финляндиянын жалпы билим берүүчү мектептеринин айырмачылыктарынын пайда болгон тенденциясына байланыштуу Билим берүү министри Юкка Густафссон мектептеги билим берүүнүн жалпы төмөндөшүнө байланыштуу тынчсыздануусун билдирген.
2015-жылы жүргүзүлгөн бир изилдөөдө Финляндиянын лицейлеринде жана мектептеринде окуучулар арасында саясий же диний идеологиянын негизинде жек көрүү же чыдамсыздык түрүндөгү экстремисттик маанай күч алгандыгы байкалган, ал эми зомбулук идеалдары гимназиядагыга караганда кесиптик лицейлерде эки эсе көп кездешет.
Политехниканын эң популярдуу адистиктери бул: технология жана транспорт, бизнес жана менеджмент, саламаттыкты сактоо жана социалдык кызмат көрсөтүү, маданият, туризм, кызмат көрсөтүү, билим берүү, жаратылыш ресурстары.
Өмүралиевдин калемине Кыргыз мамлекеттик искусствосунун өсүшүндөгү көйгөйлөргө, кыргыз театрынын жана кино искусствосунун көрүнүктүү ишмерлеринин чыгармачылыктарына арналган бир катар публицистикалык макалалар таандык.
Өмүралиев Кыргыз академиялуу драма театрында актер, 1975–1984-жылдары Кыргызстан Жазуучулар союзунун башкармалыгынын катчысы жана адабий кеңешчиси болуп, 1986-жылдан Кыргыз ССРинин Маданият министрлигинин системасында эмгектенген.
Китептин автору Анварбек Хасановдун басып өткөн жолу тууралуу айтып келип, анын кыргыз тарыхчыларынын ичинен алгачкылардан болуп кандидаттык , докторлук диссертацияларын коргогондугун; 1916-жылда болгон Үркүндү биринчилерден болуп “улуттук боштондук кыймылы” катары мүнөздөгөнүн; өзү казак болсо да, дайыма кыргызга жан тарткандыгын; Курманжан датка тууралуу документалдуу жазма жана фото материалдарды изилдеп, таап, биринчилерден болуп жарыя кылгандыгын белгиледи.
Жыйынга китептин автору Мундузбек Тентимишев, Калмык Республикасынын белгилүү жазуучусу Василий Церенов, Манас университетинин профессору Дөөлөтбек Сапаралиев, ошондой эле тарых жана чөлкөм таануу факультетинин окутуучулары жана студенттери катышты.
Аталган иш-чараны КУУнун тарых жана чөлкөм таануу факультетинин деканы Бектемир Жумабаев ачып, жыйындын катышуучуларына бүгүнкү иш-чаранын максаты, кыргыз тарых илиминдеги Анварбек Хасановдун ээлеген орду, бет ачаары болуп аткан китептин өзгөчөлүктөрү тууралуу кыскача маалымат бергенден кийин сөз кезегин китептин автору Мундузбек Тентимишевге берди.
“Анварбек Хасанов – кыргыздын улуттук тарыхын түзүүчүлөрдүн бири. Ал – кыргыздын Карамзини болгон”, - деп белгиледи “Европа жана Америка өлкөлөрүнүн тарыхы” кафедрасынын профессору Мидил Жамгырчинов.
Андан ары ал Анварбек агайдын 150дөн ашуун чыныгы тарыхый эмгектерди жазганын, көп учурда сынга алынганын, 30дан ашуун илимдин кандидаттарын жана докторлорун даярдаганын, 30 жылдан ашуун “СССР тарыхы” кафедрасын жетектегенин айтып берди.
Манас университетинин профессору Дөөлөтбек Сапаралиев жыйында катышып отурган студенттерди жана окутуучуларды жаңы окуу жылынын башталышы менен куттуктап, китептин бет ачаары өтө кызыктуу өтүп жаткандыгын белгиледи.
“Анвар агайдын китептерин окусаң ырахат аласын. Анткени, анын ар бир айткан сөзү ынанымдуу тарыхый документтер менен тастыкталат. Ал керектүү материалдарды архивдерден эле изилдеп тим болбостон, эл оозунан да жыйначу”, - деп сөзүн аяктады Манас университетинин профессору.
“Азия жана Африка өлкөлөрүнүн тарыхы” кафедрасынын профессору Токторбек Өмүрбеков 1973-1978 жылдары Анвар агайдан сабак алганын, андан кийин аспиранты болгонун айтып, тарых факультетин түптөөдө Анварбек Хасановдун салымы зор экендигин жана китептин жалпыга түшүнүктүү тилде жазылганын белгилеп, китептин авторуна “сиздин калемиңизден жакшы чыгармалар жарала берсин” деген каалоосун айтты.
Андан ары ал китептин автору менен 5 жыл чогуу окуп, квартирада чогуу жашаганын айтып, Мундузбек Тентимишевдин “Алтын калем” сыйлыгын ээси болгон “дыйкан”, мээнеткеч журналист экендигин, китептин жандуу, элестүү, көркөм жазылганын белгилеп, китепке байсалдуу сапар каалады.
“Азия жана Африка өлкөлөрүнүн тарыхы” кафедрасынын профессору, Анварбек Хасановдун шакирти, Мархамат Исабекова окууга өтүп жатканда агайга сынак тапшырганы, андан кийин курстук, дипломдук иштердин жана кандидаттык диссертациянын үстүндө иштегендери тууралуу айтып келип, агайдын гумандуулугу тууралуу “Анвар агай студенттерди көп кыйнабагыла”, - деп бизге көп айтчу деди.
“19-кылымдагы Кыргызстандын тарыхынан” , “19-кылымдын 50-70-жылдарындагы кыргыздардын Кокон хандыгы жана Россия менен өз ара мамилелери” , “Кокон хандыгынын тушундагы Кыргызстандагы элдик кыймылдар” деген эмгектери бар.
“Анварбек Хасанов кыргыздын Карамзини болгон”, - деп белгиледи профессор Мидил Жамгырчинов 2011-жылдын 2-сентябрында, КУУнун Чоң жыйындар залында болуп өткөн “Тарыхчы Анварбек Хасанов” аттуу китептин бет ачаар аземинде.
Шаарда жалпы билим берүүчү 13 мектеп , 2 бала бакча,1 кесиптик-техникалык лицей, 1 жогорку окуу жайдын пилиалы, маданият үйү, 2 клуб, 4 китепкана, тарых жана аймак таануу музейи, мейманкана, райондук оорукана, санитардык-эпидемиологиялык станция, үй-бүөлүк дарыгерлер тобу жана 4 медпункт бар.
Азия менен Европанын чек-арасы шарттуу түрдө Уралдын чыгыш этеги , Эмба , Кума, Маныч дарыясынын өрөөндөрү , Каспий, Азов, Кара жана Мрамор деңиздери, Босфор жана Дарданелл кысыктары аркылуу өтөт.