polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Кытайдагы кыргыздардын жазуусунун орфографиялык эрежесин, тыныш белгилеринин эрежесин, адабий айтым эрежесин түзгөн (аталган китептер кытайлык кыргыздардын жазуусунда жана Кыргызстанда да жарык көргөн).
Кытайда арап жазмасында кыргыз тилинде жарыкм көрүп жаткан «Тил жана Котормо» журналын 1985-жылдан ушул күнгө чейин жетектеп, анын башкы редакторлугунда аталган журналдын 125тен ашуун номуру басмадан чыкты.
Макелек Өмүрбай 1956-жылы жалган куран айынын 10унда КЭРдин Кызыл-Суу кыргыз автоном облусунун Улуу-Чат ооданына караштуу Улуу-Чат айылынын Чоң-Терексуу кыштагында туулган.
Археологиялык изилдөөлөр учурунда Аравандагы Дулдулата мазарындагы аскада моюну «ак куудай» койкойгон, башы кичине, буттары ичке, келишимдүү аттар тартылган, ошондой эле ушул сыяктуу сүрөттөр Сулайман тоодон да табылган.
Республикадагы 54, Бишкектеги ат чабылуучу жай жана башка асылтукум жылкы өстүрүүчү чарбаларда асыл тукум аргымак жылкылар: араб, ахалтеке, буденный, дон, англис, ошондой эле кыргыз жаңы жылкысы өстүрүлөт.
Ал өз убагында Көл кылаасында аябагандай кадыр-барктуу, таасирдүү, он эки жыл бий, алты жыл болуш болуп иштеген, кудай жолуна түшүп, 1911-жылы Мекеге ажылыкка барып келген адам болгон.
Ысык-Көлдүк боордошторубуз "Үркүн" деп аталган козголоңдон улам оор сыноолорго тушугуп, трагедияга учурап жатканда казактын ошол мезгилдеги чыгаандары, чыгармачыл инсандары атайын фондуларды түзүшүп, каражат чогултушуп, көлдүктөргө колдорунан келген моралдык, материалдык жардамдарды көрсөтүшкөн.
Мамбет Койгелдиев бул жыйын маалында Кыргызстандагы КГБнын архивдик маалыматтарын ачык жарыялоо тууралуу суроону кабыргасынан койду: “Сиздер, кыргыз боорлорум, 1916-жылкы улуттук боштондук көтөрүлүшүнүн баатырлары, падышалык Орусиядан өз атажуртуңардын эгемен болушу үчүн күрөшкөн бабаларыңыздар жөнүндө чагылдырган архивдик маалыматтарды солгун жарыялап жатасыздар. Маселен, кыргыз менен казактын улуттук кызыкчылыктары үчүн тайманбай күрөшкөн “Алаш” кыймылы жана анын Кыргызстандагы тобу тууралуу көп маалымат жабылуу бойдон калып жатат.
Өзүнүн Бишкектеги студенттик жылдары жөнүндө Мамбет Койгелдиев мындайча эскерет : “Бизге ошол убактагы Б.Жамгырчинов, С.Аттокуров, Мусин сыяктуу атактуу тарыхчы илимпоздор дарс окушчу. Алардын талаптары да абдан катуу эле. Университеттин адабий ийрими аябагандай популярдуу, күчтүү да болчу. Студенттердин адабиятка кызыгуулары чоң эле. Өзүмдүн да анча-мынча чымыным бардыгынанбы, мен да ийримге катышып жүрдүм. Аман Токтогулов, Тургунбай Эргешов, Беганас Сартов жана башкалар менин жакын досторум эле.”
Мамбет Кулжабай уулу Койгелдиев айынын 18инде Казакстандын Жамбыл облусуна караштуу Чүй районундагы Масак-Актөбе айылында туулган) – Казакстандын заманбап тарыхчы окумуштуусу, тарых илимдеринин доктору, Казакстан ИАсынын мүчө-кабарчысы .
2015-жылы баш оона айынын 28инде Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясында башкеңсеси Астана шаарында жайгашкан Түрк академиясынын басмадан жарыяланган олуттуу китептеринин Кыргызстандагы бет ачары өткөрүлүп, ал аземге профессор Мамбет Койгелдиев да катышты.
Ал 2009-жылы Бишкектеги Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинде “Жети-Суу – Ысык-көл алааматы” , “Байзак Мамбет уулу жана анын замандаштары” деген китептеринин бетачарын өткөргөн.
Соңку жылдары, маселен, анын "Движение Алаш" , "Жетысу-Иссыккульская трагедия" , "Байзак Мамбетулы и его современники" , "Сталинизм и репрессии в Казахстане. 1920-1940-е гг." деген көлөмдүү эмгектери жарык көрдү.
Орто мектепти бүтүргөндөн кийин Кыргызстандын борбору Бишкек шаарына келип, Кыргыз мамлекеттик университетинин (азыркы Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин) тарых факультетине тапшырган.
Ансамблдин репертуарында Атайдын «Кыз кербез», «Ак тамак, Көк тамак», Айдараалынын «Көйрөң күү», Токтогулдун «Чайкама», «Чоң кербез», Ниязаалынын «Кара өзгөй», Карамолдонун «Жаш кербез» ж. б.
Комузчулар ансамбли Т. Сатылганов атындагы Кыргыз улуттук филармониясынын К. Орозов атындагы эл аспаптар оркестринин коштоосунда жана А. Жумакматов атындагы академиялык симфониялык оркестринин коштоосунда Ала-Тоо аянтында өткөрүлүүчү мамлекеттик деңгээлдеги иш-чараларга катышып турат.
Алгачкы репертуарына М. Горькийдин «Акыркылар», Ж. Мольердин «Дворянчылыктагы мещанин», К. Симоновдун «Биздин шаардык жигит», А. Чеховдун «Ак чардак», А. Дыйканбаевдин «Мүрөктүн суусу» аттуу спектаклдери кирген.
Театрда А. Абдыкалыков, М. Алышбаев, Д. Байтөбөтов, Г. Каныметова, Н. Мамбетова, К. Тагаев, Т. Аманов, Р. Абдыбачаева, Ж. Сыдыкбаева, Т. Сатаров, Ж. Сейдакматова, ШААРЫ Дүйшөнкулов, Ш.
Театрдын таланттуу, ынтымактуу жамаатынын ичинде 2 Кыргыз Эл артисти, 1 Эл жазуучусу, КРнын эмгек сиңирген 5 артисти, КРнын маданиятына эмгек сиңирген 3 ишмери эмгектенет.
Ош мамлекеттик университетинде экологиялык борбордун ага лаборанты , экономикалык география жана Кыргызстандын географиясы кафедрасынын башчысы , география жана жаратылышты пайдалануу факультетинин деканы жана эл аралык мамилелер факультетинин деканы , Ош технологиялык университетинде экономикалык теория жана маркетингдин негиздери кафедрасынын окутуучусу , экономика кафедрасынын башчысы жана башкаруу кафедрасынын башчысы болуп иштеген.
1999-жылы Тажикстан Республикасынын Илимдер академиясынын Дүйнөлүк экономика жана эл аралык мамилелер институтунда «Рынок шартында Кыргызстандын рекреациялык комплексинин калыптанышы жана өнүгүшү» деген темада кандидаттык диссертациясын коргогон.
Илимий эмгектери Кыргызстандан тышкары Болгария, Германия, Казакстан, Корея, Кытай, Орусия, Өзбекстан, Тажикстан, Түркия жана Францияда орус, англис, француз жана түрк тилдеринде жарык көргөн.
2011-жылы 3-декабрда Шинжаң педагогика университетинин «Шинжаң Манас» изилдөө борбору» негизделгенде «Манас» таануучу Мамбеттурду Мамбетакун аталган борбордун башчылык милдетине сунушталып, «Манас» эпосун иреттөө, которуу, изилдөө жумуштарынын ырааттуу жүрүшүндө дилгир демилгечи болуп, айтарлыктай натыйжаларга кол жеткирип келет.
Мамбеттурду Мамбетакун Шинжаң коомдук илимдер академиясында изилдөөчү , Шинжаң педагогика унверситетинде профессор, аспирант жетекчи , Шинжаң жазуучулар коомунун орунбасар төрагасы , Мамлекеттик жаштар бирлешмесинин мүчөсү , Шинжаң боюнча илимге эмгек сиңирген ишмер .
Ага улап 1994-жылы адабий сын макалалар жыйнагы “Өзүбүздү унутпайлы”, 1996-жылы "Кыргыз адабият тарыхынын" 2-бөлүгү Шинжаң эл басмасынан жарык көргөн (бул китеп 1991-жылы мамлекеттин 8-беш жылдык орчундуу изилдөө темасына киргизилген эле).
Өзү жеке жана башкалар менен бирлешип "Манас эпосунун варианттары жана манасчылык" , "Карт дастан" , "Кыргыздын жөрөлгөлүү илим-техника маданияты" , “Сайрап өткөн сандыгач” катарлуу китептерди түздү.
Ал мамлекеттик жазуучулар коомунун мүчөсү, мамлекеттик жаштар бирлешмеси сегизинчи, тогузунчу кезектүү комитетинин мүчөсү, Шинжаң жазуучулар коомунун орунбасар төрагасы сыяктуу милдеттерди аркалайт.
Мамбеттурду Мамбетакун 1965-жылы аяк оона айынын 20сында Кытай Эл Республикасындагы Кызыл-Суу Кыргыз автоном облусунун борбору Артыш шаарына караштуу егирмети айылынын орумдук кыштагында туулган.
Кыргызстандык тарыхчы, этнограф жана тилчи илимпоздор да 20-кылымдын акыры - 21-кылымдын башында Кытайга байма-бай илимий саякат жасашууда, аларга Мамбеттурду Мамбетакун ырааттуу көмөк кылып келет.
2000-жылы жана 2004-жылдары коомдук илимдер фонду боюнча мамлекеттик тема “Эпикалык жөрөлгө жана кыргыз эл дастандары”, "Кыргыз эл ооз адабиятында Памир мектеби" аттуу түрлөрдү иштеп бүтүрдү.
1988-жылы теке айында Үрүмчү шаарындагы Шинжаң университетинин тил-адабият факултетин бүтүрүп, Шинжаң коомдук илимдер академиясынын улуттар адабиятын изилдөө ордуна кызматка бөлүнгөн.
30-жылдарда М. Ауэзовдун кеңири илимий талдоо жүргүзгөн изилдөө иши жазылып, «Кыргыздын элдик баатырдык поэмасы “Манас” деген ат менен «Ар жылдар ойлору» макалалар жыйнагына басылган.
Бул мезгилдеги актуалдуу изилдөөлөрдөн К. Рахматуллиндин «Манасчылар» , А. Н. Бернштамдын «Кыргыздын улуу баатырдык эпосу .Манастын чыгыш доору» , С. М. Абрамзондун “Манас” эпосундагы этно­графиялык сюжеттер» , В. М. Жирмунскийдин “Манасты” изилдөөгө киришүү» жана М. И. Богданова, Ө.
1957-жылы Кыргыз ССР Илимдер академиясынын Тил жана адабият институтунда «Манас» сектору уюшулуп, эпос боюнча топтолгон материалдарды системага салып, басмага даярдоо жана илимий изилдөө багындагы иштер улантылган.
Натыйжада «Манас» үчилтигинин кыскарта бириктирилген вариантынын төрт китеби чыккан (кириш сөздөрүн жазгандар: Б. Юнусалиев – 1-китеп; Б. Керимжанова – 3-китеп; К. Асаналиев – 4-китеп).
Юнусалиевдин макалаларынан куралган орус тилинде «Кыргыздын баатырдык эпосу “Манас” деген жыйнак жарыкка чыккан. Анда «Манас» жөнүндөгү 1960-жылга чейин жарык көргөн адабияттардын библиографиялык көрсөткүчү да бар.
Абдылдаевдин “Манас” эпосун изилдөөнүн кээ бир маселелери» , Р. З. Кыдырбаеванын “Манас” эпосундагы традициялуулук жана индивидуалдуулук проблемасына карата» , С. Бегалиевдин “Манас” эпосунун поэтикасы жөнүндө» , А. Маргуландын «Чокон жана “Манас” , Р. Сарыпбековдун «Алмамбеттин образынын эволюциялык өнүгүшү» деген монографиялык эмгектерде эпостун түйүндүү маселелери: поэтикалык өзгөчөлүгү менен стили, түрк элдеринин эпостору менен эпикалык карым-катышы, типологиялык байланыштары, эпостун циклдик мүнөзү каралган.
М. Мелетинскийдин «Баатырдык эпостордун чыгышы» , С. М. Абрамзондун «Кыргыздар». аттуу монографияларында жана «Кыргыз элинин оозеки чыгармачылыгынын тарыхынын очерки» аттуу эмгекте да «Манас» эпосун талкууга алган атайын бөлүмдөр бар.
Машина куруу [анын ичинде Гажиев атындагы завод (кеме башкаруучу тетиктер, насос, куур, ийилчээк металл түтүктөр), «Авиаагрегат» (аэродром жабдыктары, самолётторду жерден тейлөөчү каражаттар, авиатехникалар ж. б.)], нефть ажыратуу , эмерек , кебез-кездеме , трикотаж полотна, байпак-батек буюмдар , тери өңдөөчү, жүн жана мех, металл иштетүү, химиялык, текстиль, тамак-аш, курулуш материалдар өнөр жай ишканалары, «Эльгав» , «Дагтелекомс» , «Сапфир» ИИИ , айнек була өндүрүшү, «Каспийвинпром» шампан-шарап жана спирт комбинаты иштейт.
Россия Илимдер академиясынын Дагстан илимий борбору , 5 жогорку окуу жай , айыл чарба жана медициналык Академиялары, 23 мамлекеттик эмес , китепканалар, 5 театр , «Лезгинка» бий ансамбли, музейлер ж.б.
Тарыхый геология - байыркы деңиз жээктеринин басырылышын же көтөрүлүшүн, курулуштарды суу капташын же суунун тартылышын изилдөө; тектоникалык жана геоморфологиялык – өзөн, суу тармактарына жана жер бетинин өзгөрүшүнө байкоо жүргүзүү; геофизикалык – сейсмдик, электрометрлик анализдер; тарыхый археологиялык – көмүлүп же суу астында калган археологиялык эстеликтерди изилдөө менен тектоникалык кыймылдын багытын, ылдамдыгын тактоо; биогеографиялык – өсүмдүктөр менен жаныбарлардын айрым түрлөрүн же комплексин изилдөө.
Неотектоникалык изилдөөлөр инженердик, гидротехникалык курулуштарды долбоорлоодо, эл чарбасын суу менен камсыз кылууда, нефть-газ түтүктөрүн жүргүзүүдө, нефть, газ кендерин, чачынды элементтерди чалгындоодо, жер титирөөнү алдын-ала билүүдө зор мааниге ээ.
мамлекеттеринин өкүлдөрүнөн [трибунал мүчөлөрү: СССРден И. Т. Никитченко, А. Ф. Волков; АКШдан Фрэнсис Биддл, Жон Ж. Паркер; Франциядан Анри де Вабр, Робер Фалько; Улуу Британиядан лордсот Жеффри Лоренс , Норманн Биркеттер] түзүлгөн эл аралык аскер трибуналы өткөн.
Сотко тартылгандардын баары айыптуу деп таанылып, 12 адам (рейхсмаршал Г. Геринг, тышкы иштер министри И. фон Риббентроп, генерал-фельдмаршал В. Кейтель, коопсуздук кызматтын башчысы Э. Кальтенбруннер, оккупацияланган чыгыш жерлеринин иштери боюнча министр А. Розенберг, Польшанын генерал-губернатору Г. Франк, Чехия менен Моравиянын империялык протектору В. Фрик, Штюрмердин басма кызматкери Ю. Штрейхер, жумуш күчтөрү мененкамсыз кылуучу Ф. Заукель, генерал-полковник А. Йодль, Голландия рейхскомиссары А. Зейс-Инкварт, Гитлердин жакын кеңешчиси, партиялык канцеляриянын жетекчиси М. Борман) өлүм жазасына , 7 адам узак мөөнөткө же өмүр бою камакка алууга өкүм чыгарылган.
Өнөр жайынын алдынкы тармактары: машина куруу (деңизде нефть бургулоочу платформалар, кеме гидравлика турбиналары, балык тазалоочу жабдуулар, электр-техникалык, электроника жана башка), электр-металлургия (сырттан алынып келинген сырьёдон алюминий, никель, магний, цинк эритилип алынат), химиялык , жыгаччылык, целлюлоза-кагаз, тамак-аш .
Алар айрыкча 17-кылымда норвег ак сөөктөрүнүн ири поместьелеринде короо жайларынан [Эрланндагы Эустрот усадьбасы, 1654–56, арх. У. Бьелке ; Хардангер-фьордго жакын жердеги Розендаль усадьбасы, 1661–65, арх. Розенкранц ] ачык көрүнгөн.
А. Хьелланна «Ал жок деп айтты» деген пьесасында социалдык баа берүү менен согушка каршы чыкса, Бьёрнебу «Чымчыктарды сүйүүчүлөр» пьесасында фашизмдин кайра жаралуусуна каршы болгон.
Норвегия – БУУнун , НАТОнун , Европа , Түндүк кеңештеринин, ЭВФтин , Бүткүл дүйнөлүк соода уюмунун , Европа эркин соода ассоциациясынын , Экономикалык өнүгүү жана кызматташуу уюмунун жана башка уюмдардын мүчөсү.
Чыгышын Кариб деңизин жээктей ойдуңдардан турган 2-облус , 3-облус Фонсека булуңунан түштүк-чыгышты көздөй кеткен Кариб жээк тилкеси, 4-облус көптөгөн аракеттеги жанартоолору бар аймак.
Ири дарыялары: Сан-Хуан, Рио-Эскондо, Морейра, Индельта жана башка Көлдөрү – Манагуа, Никарагуа жана башка Аймагынын көпчүлүк бөлүгүн тропиктик дайыма жашыл жазы жалбырактуу токой жанабадалдар ээлейт.
1502-жылы Никарагуага биринчи жолу испандар келип, аны колониялаган: 1523-жылы Никарагуа аймагын Санто-Домино ауденсиясына, 1539-жылы Панамага, 1573-жылы Гватемал генерал-губернаторлугуна кошкон.
1979-жылы июлда Сандино атындагы Улуттук боштондукка чыгаруу фронту диктатор Самосаны өлкөдөн кууп чыгып, Никарагуанын улуттук кайра жаралуусунун Убактылуу демократиялык өкмөтүн түзгөн.
Жарандык согушка байланыштуу өлкөдөгү оор экономикалык кырдаалдан улам, 1990-жылы февралдагы шайлоодо оппозициячыл блок бийликке келип, 1996-жылдан ЛКП башында турган оңчул оппозиция бийликте.
Тоо тектерди, кен таштарды, көмүрдү жана башка жардырган кезде, ичтен от алуучу механизмдер иштегенде, газдардын бөлүнүп чыгышынан, талкаланган тектер менен кен таштардын урашынан зор көлөмдөгү зыяндуу газдар жана чаңдар бөлүнүп чыгып, карьердин атмосферасын булгайт.
Тышкы саясаттагы бир топ ийгиликтерге карабастан (394-жылы Книданын алдында спарталык флотту талкалоо, 386-жылы Анталкид тынчтыгы жана башка), Артаксеркс башкарган мезгилде аялдарынын жана балдарынын ортосундагы тынымсыз интригалар Ахемениддер мамлекетин бир топ начарлаткан.
Габсбургдук блок «бүткүл христиан дүйнөсүн» бийлөөгө умтулуп, габсбургдарга каршы коалициядагы мамлекеттер (Франция, Швеция, Голландия, Дания, Россия, ошондой эле Англия) менен күрөш жүргүзгөн.
Отуз жылдык согуш 4 мезгилге бөлүнөт: 1) Чех мезгили чехтер Габсбургдардын бийлигине каршы көтөрүлүшкө чыгышып, жеңилип калышкан; 2) Дан мезгили А. Валленштейндин командачылыгындагы герман императорунун жана И. Тиллинин командачылыгындагы католик лигасынын аскерлери 1627–1628-ж.
Вестфаль тынчтыгы боюнча Түндүк Германиядагы бир катар аймактар Швецияга, Эльзас, Мец, Туль жана Верден Францияга өтүп, Голландия, Испаниянын бир катар аймактары Швецияга, Эльзас, Мец, Туль жана Верден Францияга өтүп, Голландия Испанияга көз каранды болуудан кутулган.
«» фабрикасы , мурдагы жибек комбинатынын базасында бир нече ишкана , механикалык завод, тамак-аш, курулуш материалдар өндүрүшү, жибек комбинаты, «Атлас» фирмасы (өзбектердин улуттук колорити чагылдырылган накта жибек кездемелери өндүрүлөт) ж. б.
түрлөр токулгандан кийин, «үч тиш», «ашкана көчөт», «өрөжө», «мүшкүл», «нампар», «теке мүйүз», «ит таман», «ара тиш», «жолборс таман», «ийрек», «жарты шак» сымал татаал көркөм көчөттөрү ирети жана берилет.
Токуучулар көчөт түйүндөрүн чечүүдө эки жагына оң чыгарылганы «эки жүздүү кайкалак», бир аз из болуп сайылса «сыңар кайкалак», түгөйлөштүрүлүп сайылса «кош кайкалак» деп айырмалашат.
Менден калган реализациялануучу бардык мүлкүм төмөндөгүдөй бөлүштүрүлсүн: менин керээз аткаруучуларым фонд түзүп, капиталымдын баарын баалуу кагаздарга которууга тийиш, анын проценттерин, өткөн жылда адамзат үчүн өтө жогорку пайда алып келгендерге сыйлык катары берилип турсун.
Көрсөтүлгөн проценттер теп-тең беш бөлүккө бөлүнсүн: алар төмөнкүлөргө арналат: биринчи бөлүгү – физика жаатында аябагандай маанилүү ачылыш же ойлоп табуу жасаганга; экинчиси – химия жаатынан, абдан зор ачылыш же эң чоң өркүндөтүү тапканга; үчүнчүсү – физиология же медицина жаатында өзгөчө зор ийгиликтерге жеткенге; төртүнчүсү – адамзат идеалын чагылткан эң бир мыкты адабий чыгарма жаратканга; бешинчиси – элдерди баш коштурууга, кулчулукту жоюуга, армиялардын санын азайтууга жана тынчтык макулдашууларга олуттуу салым кошконго.
Физика менен химия жаатындагы сыйлыктар Швеция королдук ИА, физиология жана медицина боюнча сыйлыкты – Стокгольмдогу Королдук Каролинг институту, адабият боюнча – Стокгольмдогу Швеция академиясы, тынчтык сыйлыгын – норвегиялык стортинг шайлаган, беш адамдан турган комитет ыйгарууга тийиш.
Экономикасы жакшы өнүккөн Жакынкы Чыгышты басып алуу батыштын бийлөөчү чөйрөсүнүн негизги максаты болгондуктан, папачылык андан пайдаланып, Кресттүүлөр жортуулдарын баштоого демилге көтөргөн.
Франция королу Людовик башында турган Египетти басып алуу үчүн жетинчи жана Тунис султанын христиан динине өткөрүүгө багытталган сегизинчи Кресттүүлөр жортуулдары королдун туткундалышы жана өлүмү менен аяктаган.
200 жылга созулган Кресттүүлөр жортуулдары Чыгыш элдерине бир топ зыян келтирип, христиан жана ислам дининин пикир келишпестиктерине алып келген, бирок Батыш Европа өлкөлөрүнө чыгыштын техникалык, чарбалык жана маданий жетишкендиктеринин жайылышын шарттаган.
Машина куруу , химиялык-фармацевтика (жер семирткичтер, май боёктор, тиричилик химиялык товарлары, косметика), жеңил , текстиль, нефть-химиялык өнөр жай, ташты иштетүүчү жабдууларды чыгаруучу ишканалары иштейт.
Акыркы 37 жыл ичинде 300гѳ жакын илимий эмгектер жарык кѳргѳн, алардын ичинде жогорку окуу жайынын студенттери үчүн БИМдин грифи менен 6 окуу китеби, 5 илимий монографиялар, 7 окуу китепчелери, 60тай усулдук кѳрсѳтмѳлѳр, сунуштар жана 220дан ашык илимий статьялар.
Акыркы 35 жыл ичинде, мамлекеттик бюджеттен каржыланган 4 илимий проблеманын жана 13 илимий темалардын илимий жетекчиси, жооптуу илимий изилдѳѳчү катарында үзгүлтүксүз эмгектенип келет.
1934-жылы Ташкентке кайтып келип, Орто Азия мамлекеттик университетинин география факультетинде профессор, Ташкенттеги Тажик мугалимдер институтунда окутуучу, Өзбек ССР Илимдер академиясынын тарых жана археология институтунда улук ил, кызматкер болуп иштеген.
Чыгыш Африка бөксө тоосунан Рукарара деген ат менен башталып , Виктория, Кьога, Мобуту-Сесе-Секо көлдөрү, бөксө тоолор аркылуу агып, Судан түздүгүндө Бахр-эль-Жебель деген ат менен Сэдд саздуу аймагын кесип өтөт.
Жер Ортолук деңизге куярда көптөгөн салааларга бөлүнүп, дельтаны пайда кылат; негизги кеме жүрүүчү салаалары – Думьят , Рашид ; дельтанын Түндүк бөлүгүн Мензала, Марьют, Руруллус лагуна көлдөрү түзөт.
Илимдер академиялары (Венесуэла тил, 1883; улуттук тарых, 1888; медицина, 1904; физика, математика жана табигый, 1917; саясат жана социалдык), Илим изилдөө институттары, ири жогорку окуу жайлар (анын ичинде Венесуэла жана С. Боливар атындагы университеттер, Жогорку медицина мектеби, педагогикалык институт жана башка), музыка жана искусство колледждери, улуттук жана калк китепканалары, улуттук архив , музейлер (анын ичинде илим, археология, Венесуэла куштарынын коллекциясы жана башка), С. Боливардын үй-музейи, сүрөт галереясы, театрлар , филармония, цирк бар.
Өлкөнүн түндүгүндө, Каракас өрөөнүндө, Кариб Анд тоолорунун ички бөлүгүндө, деңиз деңгээлинен 900 м бийиктикте, Кариб деңизинин жээгинен 13–14 км алыстыкта жайгашкан.
зегинде «Беш китеп» чыгыш адабиятына күчтүү таасир тийгизген; инди-фарсы акыны Амир Хосров Дехлеви, А. Навои, А. Жами Н. Г-нин жолун жолдоп бешилтик дастандар жараткан.
Н. с. Европада соода өнөр жай жана аскердик-саясий үстөмдүгүн орнотуу, Франция аймагын кеңейтүү, дүйнөлүк соода жана колониялык биринчилик үчүн Улуу Британия менен болгон күрөштө жеңишке ээ болуу максатында жүргүзүлгөн.
Наполеон согуштары объективдүү түрдө европалык мамлекеттердеги (Германиядагы ондогон майда феодалдык мамлекеттер жоюлуп, кээ бир басып алынган мамлекеттерде Наполеондун жарандык кодекстери киргизилген) феодалдык түзүлүштү ыдыратып, капитализмди өнүктүрүүгө түрткү берген.
Австрия 1805-жылы 26-декабрда Франция менен Пресбург тынчтык келишимине кол коюуга мажбур болуп, келишим боюнча Австрия Франциянын Италиядагы, Батыш жана Түштүк Германиядагы басып алган жерлерин тааныган.
1815-жылы Наполеон тактысына кайра отуруп, «Жүз күн» башкаруу мезгилинде Наполеон А. Веллингтон башкарган англис жана Г. Блюхердин командачылыгы астындагы пруссиялык аскерлерден биротоло жеңилген.
1941-жылдын август айынан 6-армиянын, 1941-жылдын декабрынан 1942-жылдын июлуна чейин Түштүк фронттун, 1942-жылы августтан октябрга чейин 66-армиянын командачысы, 1942-жылы октябрь – ноябрь айларында Воронеж аскер фронтунун командачысынын орун басары, ноябрь айынан 2-гвардиялык армиянын командачысы, 1943-жылдын февралынан Түштүк фронттун, марттан Түштүк-Батыш фронттун аскер командачысы болуп, Украинанын оң жээгин, Донбассты, 1944-жылдын май айынан 1945-жылдын май айына чейин 2-Украин фронтунда Румыния, Венгрия, Австрия жана Чехословакияны фашисттик баскынчылардан бошоткон.
«Алтын Жылдыз» медалы, 5 Ленин ордени, Жеңиш, 3 Кызыл Туу, эки 1-даражадагы Суворов, 1-даражадагы Кутузов ордендери, чет мамлекеттердин 16 ордени менен сыйланган.
Ниязов Сапармурат Атаевич (; туулганда берилген фамилиясы — Аннаниязов; 19-февраль 1940-жыл, Кыпчак, Ашхабад облусу, Түркмөн ССР — 21-декабрь 2006-жыл, Ашхабад, Түркмөнстан), Түркмөн башы – түркмөнстандык мамлекеттик жана саясий ишмер, Түркмөнстан Республикасынын президенти .
Ар түрдүү адабий багыттарга жаткан ошол доордун жазуучулардын чыгармачылыгы үчүн социалдык жана этикалык проблемаларга көңүл буруусу мүнөздүү болгон (А. Валериус, П. К. Хофт, С. Костер, Г. А. Бредеро, Я. Стартер жана башка).
Өнөр жайынын башкы тармагы – машина куруу (байланыш жана телекоммуникация жабдуулары, кеңсе жана тиричилик техникалары, кеме, автомобиль тетиктери), химиялык , нефть-химиялык, тамакаш (эт, сүт азыктары, пальма майы, жууган май, сыр, коюу сүт, шоколад жана башка), текстиль өнөр жай өнүккөн.
Н. – БУУнун , Европа Биримдигинин , Эл аралык экономикалык өнүгүү жана кызматташуу уюмунун , НАТОнун , ЭВФтин , ЮНЕСКОнун , ИНТЕРПОЛдун жана башка уюмдардын мүчөсү.
Кыргыз ССР Илимдер академиясынын Физика институтунда инженер , кенже илимий кызматкер , ФПИде улук окутуучу , кафедра башчысы , Ош жогорку техникалык колледжинде кафедра башчысы , Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын Жаңы технологиялар институтунун директору , Кыргыз Республикасынын Жогорку аттестация комитетинде бөлүм башчы болуп иштеген.
"'СССР мезгилинде Нурмолдо жөнүндө атайлап каралашып, ар кайсыл жалаа жабышып,Жеңижок, Токтогул, дагы башкалар менен айтышканы гана эскерилип, ал да анын кемчил жагын көрсөтүү үчүн айтылчу.
Нурмолдонун бул ырдагы жана замандаш ырчыларды мүнөздөгөн чыгармаларындагы көз карашы Калыгул, Молдо Нияз, Молдо Кылыч жана башка акындардан айырмаланып, орустардын келишине карата оңчул мүнөздө экени даана көрүнөт.
Революция башталары менен Ж. П.Марат көтөрүлгөн элге кошулуп, 1789-жылдын сентябрынан «Элдин досу» газетасын чыгарган жана революциянын андан ары өрчүшүнө жолто кылгандарды , жирондисттерди ашкерелеген.
Мараттын өмүрүнүн акыркы бир жарым айы катуу оорудан жапа чегип, үйдөн чыкпай, эл алдында сүйлөй албай, өлкөнүн саясий турмушуна жана башкаруусуна активдүү катыша албаса дагы, ал бийликтен ажыратылган "мамлекеттин адамдарын" — жирондиндерди жек көрүүнүн негизги объектиси бойдон калган, 13-июль 1793-жылы Жан-Пол Марат жана жирондисттердин күйөрманы, дворян Шарлотта Корде жара менен ыргытылган.
Карпаттын аймагынын 16% аянты коргоого алынган; алардын эң негизгилери: Татра улуттук паркы , Чыгыш Карпат эл аралык биосфера резерваты , Карпат биосфера коругу, Синевир, Сколев Бескиддери, Ужан улуттук парктары, Горгани коругу, Надсян ландшафттык паркы , Ретезат улуттук паркы .
Кажарлар династиясы башында турган феодалдык төбөлдөр жана аларды колдогон империалисттер менен жаңыдан курала баштаган улуттук буржуазия, ошондой эле дыйкандар, кол өнөрчүлөр, жумушчулар ортосундагы карама-каршылыктардын күчөшүнөн чыккан.