polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
"Адам жана коом : адам жана укук" предметинин окуу программасында укуктук таалим-тарбия ар бир адамдын коомдук турмушка аң-сезимдүү түрдө катышып, өзүнүн жеке таламдары менен башкалардын, коомдун жана мамлекеттин кызыкчылыктарын туура айкалыштыра билишине өбөлгө болот.
Укуктун үстөмдүгү - бул жарандардын, кызматкерлердин, түрдүү уюмдардын, өкмөттүк мекемелердин, ошондой эле, биринчи кезекте, мамлекеттин өзүнүн укукка баш ийүүчүлүгү.
Мамлекет жарандардын эркин мыйзам актылары аркылуу туюндурат, ал мыйзамдардын так жана кыйшаюусуз бардык жарандар тарабынан аткарылышын көзөмөлдөйт жана мыйзамдардын бузулбашына кепилдик кылат.
"Ушуга чейин мага физика, техникалык илимдер жана, албетте, математика гана айтууга арзырлык анык илимдей, анык иштей болуп сезилчү. Арийне, улам барган сайын менин "гуманитардык" деп аталган илимдер жаатындагы проблемаларга кызыгуум арта баштады.
Эми минтип, өзүмдүн көптөгөн жылдык илимий да, педагогикалык да ишмердигимдин тажрыйбаларына талдоо жүргүзүп иликтеген сайын гуманитардык илимдердин жана гуманитардык багыттагы таалим-тарбия берүүнүн зарылдыгына терең ынанып калдым.
Мен келечек жөнүндө, ноосферанын болочок доору жөнүндө ойлонгон сайын, келаткан кылым гуманитардык илимдердин кылымы болот… адам жөнүндөгү илимдин кылымы болот дегенге көбүрөөк ынануудамын".
Генндик инженерия, микродүйнөнүн физикасы, электроника жаатындагы жетишкендиктер жана башка көптөгөн жагдайлар изилдөөлөргө этикалык баа берүү, илимий-техникалык долбоорлордун гуманитардык экспертизасы сыяктуу маселелерди курчутту.
ХХ кылым жаратылыштын сырларын тааный билген, табигый илимди жана техниканы түзгөн адамга болуп көрбөгөндөй күч-кубаттуулукту бергени менен, натыйжада адам өзүн жаратылышка каршы койгон туңгуюкка кептелип, өзүнүн ишмердүүлүгүнүн гумандуулук критерийлерин жоготуп алганын туйду.
Мына ушундай шарттарда көптөгөн окумуштуулар адамзат проблемаларын табият таануунун мүмкүнчүлүктөрүнө жана жаран таануучулук баа берүүгө таянуу менен, комплекстүү чечүүгө өбөлгө боло тургандыктан, табигый-техникалык жана гуманитардык илимдерди интеграциялоого үндөшүүдө.
Мына ушундай өңүттө гана дүйнөнүн илимий-техникалык багыттарды да, социалдык-саясий ишмердүүлүктү да аныктоого мүмкүнчүлүк берүүчү бирдиктүү бир бүтүн бейнеси түзүлөт.
Бул ХХ кылымдын аягында демократиянын калыптануусунун, шайлоо эрксиздигинен эркин шайлоого өтүүсүнүн, авторитардык бийликтин диктатынан координацияга жана кызматташтыкка, жогортон башкаруудан жергиликтүү өз алдынча башкарууга өтүүнүн, бирин бири толуктап туруучу көп варианттуу, ийкемдүү, өз алдынча жөнгө салууга, өз алдынча уюшулууга жөндөмдүү социалдык системаны калыптандыруунун катаал процесси башталган Кыргызстан коомуна да тиешелүү.
Ээ болгон кесибине жана иштеген кызматына карабастан, жарандык коомдо жашаган, башка адамдар, мекемелер, уюмдар жана мамлекет менен өз ара байланышта болгон ар бир адам өзүнүн заманбап дүйнөдөгү ишмердүүлүгүнүн жол көрсөткүчү болгон социалдык-гуманитардык билимдерге муктаж.
Демек, 10-класстар үчүн иштелип чыккан "Адам жана коом : адам жана мыйзам" жана 11-класс үчүн иштелип чыккан "Адам жана коом : адам жана коом" курстары бере турган таалим-тарбия жашоо-турмушта сөзсүз керек болот жана кесиптик билим берүүчү мекемелердин кайсынысында болбосун өтүлүүчү коомдук дисциплиналарды андан ары тереңдетип өздөштүрүүгө жардам берет.
Жалпы билим берүүчү базалык деңгээлдеги Адам жана коом курсунун мазмуну жалпы коом, коомдо жашаган адам, тааным, экономикалык чөйрө, социалдык мамилелер, саясат, рухий-адеп-ахлактык чөйрө, укук өңдүү негизги социалдык объекттерди чагылдыруучу билимдердин комплексин камтыйт.
Адам жана коом курсунун мазмунуна, аталып өткөн билимдерден тышкары, социалдык көндүмдөр, орчундуу компетенттүүлүктөр, адамдардын коомго жана башка адамдарга карата мамилелери боюнча моралдык нормалардын жана принциптердин жыйындысы, адамдардын коомдук турмуштун бардык тармактарындагы мамилелерин жөнгө салып туруучу укуктук нормалар, гумандуулук жана демократиялык баалуулуктардын системасы кирет.
Адам жана коом курсунун базалык деңгээлдеги мазмуну негизги билим берүү баскычында өздөштүрүлгөн "Адам жана коом : адам жана укук" курсундагы айрым социалдык объекттерди тереңдетип өздөштүрүү аркылуу коомду жана укукту таануучулук багыттагы жалпы билим берүүнүн ырааттуулугун камсыз кылат.
Демек, жалпы билим берүүнүн жогорку баскычында окутула турган Адам жана коом курсун базалык деңгээлде өздөштүрүүнүн максаттары төмөнкүдөй тастыкталат: Өспүрүм куракта инсандык сапатты, руханий-адептик, саясий жана укуктук маданиятты, ой жүгүртүүнүн экономикалык бейнесин, мыйзамды жана укук тартибин урматтоого негизделген социалдык жүрүм-турумду калыптандыруу жана өнүктүрүү; социалдык жана гуманитардык предметтерди өздөштүрүүгө кызыгуусун арттыруу;
Жарандык жоопкерчиликти, укуктук аң-сезимди, толеранттуулукту, Кыргыз Республикасынын Конституциясында бекитилген гумандуулук жана демократиялык асылбаалуулуктарды сактоочулук сапатты тарбиялоо;
Адамдардын экономикалык жана башка ишмердиктери жөнүндө, коом жана анын чөйрөлөрү жөнүндө, социалдык чөйрө менен өз ара байланышта болуу үчүн, адамдын жана жарандын мүнөздүү социалдык ролдорун аткаруу үчүн, орто жана жогорку кесиптик окуу жайларында жана өз алдынча билимин өркүндөтүүдө социалдык-экономикалык жана гуманитардык дисциплиналарды өздөштүрүүнү улантуу үчүн зарыл болгон коомдук мамилелерди укуктук жөнгө салуулар жөнүндө билимдердин системасын өздөштүрүү;
Мындай басып чыгаруучу тү-зүлүштөр алтыга чейинки көчүрмөлөрдү басып чыгара алат, басылманын сапаты жакшы, жогорку даражада ишенимдүү болот жана принтердин моделине жараша минутуна 600дөн 2 000ге чейин сап басып чыгарат.
Матрица принтерлеринин ийнелеринин комбинациялары сыяктуу көзөнөкчөлөрдөн дагы тиешлүү түспөл түзүлүп жогорку температура же басым аркылуу паста өтүп тамгалардын сүрөттөлүштө-рүн документке чыгарат.
Шордуктар негизинен Орусиянын аймагында Батыш Сибирдин Түштүк-Чыгыш аймактарында, анын ичинде Кемерово облусунда, Таштагол районунда, Новокузнецк районунда, Междуреченск шаарында, жана айрым бөлүктөрү - Хакасия менен Алтай Жумуриятында байырлашат.
Кенден жезди бөлүп алуу биздин заманга чейинки 8–6-миң жылдыктарга, күмүш жана коргошунду колдонуу 7–6-миң жылдыктарга, алтынды пайдалануу биздин заманга чейинки 5-миң жылдыктарга, колону колдонуу биздин заманга чейинки 4-миң жылдыктарга туура келет.
1918 жылы Рахмонберди Мадазимов жетекчилиги астында Ош уездинын башка агартуу ишмерлери жана мугалимдери Бекназар Назаров, Иброхим Мусабоев, Журахон Зайнобиддинов, Назирхан Камолов, А. Саидов, А. Эшонхонов, Абдукодир Исхоков, Исроилжон Исмоилов, Жалил Собитовтор менен бирге Түркстан фронти Реввоенсоветине караштуу концерт бригадасын базасында Кыргызстандын түштүгүндө биринчи жолу жергиликтүү мусулман элдерден түзүлгөн өз демилгеси менен иштөөчү театралдык кружок негизделген.
Дюршмидт немис фирмасы, "Стукен жана Ко" фирмасы, Кыргызстандын түштүк токойлорүнон жаңгак чийки затынын даярдоо жана чет өлкөгө ташып чыгууну француз компанияларынан бири жүргүздү.
Бир катар россиялык фирмалар "Чоң Ярослав мануфактурасы", "Ага-ини Шлоссберг" жана башкалар Ошто пахтаны сатып алууну монополизация кылды, анын алгачкы кайра иштеп чыгууну жана Россиянын текстиль фабрикаларына алып чыгуу үчүн.
Ош уезди бийлиги "Калкты өз эрки менен мектептерди кармоо учун акча каражатын берүүгө даярдыгы, бул тузем калкы өзү жаш муунду орус тилине окуутуну зарыл болгонун жана пайдасын сезди" деп эсептеди.
Ош уезди башчысы бир эле убакта төмөнкүдөй функцияларды аткарган: шаар башчысы, полиция башчысы, земский башчысы, шаар башкармалыгы, салык төрагасы, оорукана комитети, уезд жана шаардык коомдук саламаттык комитети, казынаны ай сайын ревизиялоо, түрмө бөлүмдөрунө төрагалык кылуучу директор жана башкалар.
Бул уезд башчысы жана анын жардамчысы, алар бир эле убакта Ош уездин жана Ош шаарын башкарган, орус армиясынын офицерлери , уезддик врачтар жана жер өлчөгүч, шаардык архитектор, участкалык жана полиция сакчылары, түрмөнүн башчысы, мировой судьялар болду.
Ош уезди жана Ош шаарында калктын саны өсүшү Фергана облусунун администрациясынын маалыматы боюнча жакшы байкалат, 1897 жылы Ош уездинде 161 640 киши, анын ичинде Ош шаарында 34 157 адам жашаган.
Мечит – 154, мазарлар – 7, башталгыч окуу жайы эки жыныстагы балдар үчүн, мектептер уул балдар учун – 20, кыздар учун – 12, медресе – 5, ишканалар – 8, шаардык оорукана 15 керебет, жергиликтүү аскердик оорукана, 10-Түркстан батальонге караштуу аскердик чогулуш.
5 февраль 1918 жылы бул комиссиянын кеңсесинде элдик милициянын түзүү, аны курал-жарак менен камсыз кылуу учун калктан конфискацияланган курал-жарактарды өткөрүп берүү боюнча Оштогу коомдук уюмдардын биргелешкен жыйыны болду.
Андан сырткары Ош уезди милициясын түзүүдө Балтыходжа Султановдун иниси Насрулла Султанов активдүү катышты эле , ал Өзбекстан ички иштер министринин орун басары Мухтар Насруллаевич Султановдун атасы болгон.
Совет бийлигин бекемдөө мезгилинде милиция пролетариат диктатурасы органы гана эмес, революция жеңиштериң коргоодо турду, Кызыл армияны түзүүгө чейин анын функцияларын аткаруу менен, үгүт-массалык жана саясий-тарбиялык иштерди турмушка ашырды.
Ош округдук милиция калыптанышынын мезгилинде милиция кызматкерлери менен топтоо болгону 75% гана, анын ичинен 80% сабатсыз эле, жүрүү каражаттарынын, криминалистикалык техника жоктугу, милиция кызматкерлери орус-япон согуштун убагындагы япон өндүрүшүнүн трофейлик мылтыктар менен куралданган .
Театр өзүнүн арабасында театр реквизити менен бирге куралдарды бекитип кызылдарга ташып, басмачылар бандалары жайгашкан жерлерден өткөргон, ошентип Кызыл армияны курал-жарак жана ок-дарылар менен жабдуу кылган.
өзүнүн жана өз тааныштарын батирлерин чагылдыруу үчүн курулуш каражаттарынан кичик динамо-машина жасады, көчөлөрдүн чагылдыруу үчүн ошондо иштетилген газолильдүү фонарларды жакшыртуу боюнча жана физикалык тажрыйба менен иш жүргүзүп келген.
Орус бөлүгү Ак-Буура дарыясынын суусунун агымынан бир нече жогору жайгашкан (болжол менен, азыркы облустук мамлекеттик администрациясынын, православ чиркөөсүнүн, Токтогул атындагы парктын жана эс алуу Үйү районунун жогоруда).
2012-жылы 11-июлда сынактын шоу-продюсери Кристер Бьоркман Еврокөрүнүүнүн күйөрмандарына аз убакыт аралыгында айланууда жүргөн билеттерди сатып алуудан токтонуп туруу кеңешин берди.
2012-жылдын 17-октябрында Мартин Эстердаль шведдик « » гезитине берген интервьюсунда мурдагы жылдардан айырмаланып 2013-жылкы сынакта үч адамдын ордуна бир кана алып баруучу иш жүргүзөөрүн билдирген.
Сынактын көрүнүк шөкөтү « &» брендинг агенттиги аркылуу даярдалып жана 2013-жылдын 17-январында коомчулукка ырасмый түрдө « » деген чакырык астында, сынактын графикалык шөкөтү көрсөтүлгөн.
“Физкультура жана спорт” энциклопедиясынын түзүүчүсү жана жооптуу редактору,“Ден соолук” энциклопедиясынын авторлошу, “Сымбаттуу болуу өзүндөн” , “Саламаттыгыңды сактай бил” илимий-популярдуу китептердин автору.
Лондондо, Тегеранда, Хиросимодо, Варшавада, Тиранада, Найробиде, Берлинде, Москвада, Санкт-Петербургда, Алматыда, Ташкентте, Краснодарда, Ашхабадда, Актөбөдө жана башка шаарларда өткөрүлгөн илимий конференцияларга катышып доклад жасаган.
Адистик багытта бир катар уюмдарга мүчө: ЕврАзЭстин эксперти, ШОСтун эсперти, СНГ өлкөлөрүнүн гуманитардык кызматташуу фондунун илим жана билим боюнча эксперти, Билим берүү мазмунун стандартташтыруу комиссиясынын Кыргызстандык расмий мүчөсү, Алматыдагы диссертациялык кенештин мүчөсү , Кыргыз мамлекеттик Арабаев атындагы университеттин алдындагы диссертациялык кенештин төрага орун басары,Билим жана илим министрлигин коллегия мүчөсү.
Кыргыз Республикасынын Олимпия академиясын жетектеген , Кыргыз улуттук Олимпия комитетинин мүчөсү , Кыргыз Республикасынын физкультура жана спорт агенттигинин коллегия мүчөсү , Кыргыз Республикасынын атайын олимпиада уюмун түптөгөн жана жетектеген .
Орто билимди аталган айылдагы Фрунзе атындагы 19 мектептен , жогорку билимди Фрунзе шаарындагы Кыргыз мамлекеттик физкультура институтунда , Москвадагы Бүткүл союздук физкультура илим изилдөө институтунун аспирантурасында окуп алган.
1979-жылы Кыргыз мамлекеттик физкультура институтунда дене тарбия теориясы жана методикасы кафедрасында мугалим, доцент, профессор болуп эмгектенип, декандын орун басары , окуу иштери боюнча институттун биринчи проректору , кийинчерээк институттун ректору кызматына дайындалып, эки мөөнөткө шайланып иштеген.
Бир катар чет өлкөлөрү тарабынан уюштурулган сыйлыктардын ээси Казак Республикасынын билим берүүсүнүн ардактуу кызматкери, Казак Республикасынын улуттук физкультура жана спорт илим борборунун алтын медалыны менен сыйланган, Казак спорт жана туризм академиясынын, Өзбекистан мамлекеттик физкультура институтунун, Чүй университетинин ардактуу профессору, Санкт-Петербургдагы Петров атындагы илимдер жана көркөм өнөр академиясынын мүчө-корреспонденти, Казахстан педагогикалык академиясынын чет өлкөлүк мүчө-корреспонденти, СНГ өлкөлөрүнүн билим берүү кызматкерлеринин биринчи курултайына делегат болуп шайланган.
Бир катар мамлекеттик сыйлыктардын ээси: Кыргыз билим берүү тармагына эмгек синирген ишмер , Кыргыз Республикасынын Ардак Грамотасы , “Манас эпосуна 1000 жыл” юбилейлик медалы, “Кыргыз Республикасына 10 жыл” юбилейлик медалы, Кыргыз Республикасынын “Билим берүү мыктысы”, “Дене тарбия мыктысы”, “Адистик кошундар мыктысы” төш белгилери менен сыйланган.
Адегенде шарттуу-акысыз програмдык жабдуу ) катары сунуш этилген, ошондуктан ал дүйнөнүн көп өлкөлөрүндө анча барксыз болгону менен КМШ өлкөлөрүндө жакшы эле популярдуулукка жетишти.
Ал ѳзнн чыгууларынын биринде тѳмѳндѳгдѳй сйлѳгѳн: «Биз акчанын саясатка таасир этснѳ каршыбыз, биз мамлекттик каржыны жеке адамдардын кѳзѳмѳлдѳѳснѳ каршыбыз , биз адамга товардай мамиле кылууга каршыбыз,биз айлык акынын аз болушуна каршыбыз,биз топтордун жана ураандардын бийлигине каршыбыз».
Биснес менен бирге эле коомдук иштерге катышып турган: Гарвард университетинин байкоо кенешинин мчѳс, аскер-дениз клубунун президенти,Нью-Йорктогу бойскауттар клубунун тѳрагасы,«Вудро Вильсон » фондунун негиздѳѳчс, Жакынкы Чыгыш ѳлкѳлѳрнѳ жардам бер комитетинин мчѳс, Американын географиялык коомунун кенешинин мчѳс ж.б.1928-жылы Франклинди демократиялык партиянын лидерлери Нью-Йорк штанынын губернаторлугуна кандидатын коюуну сунуш кылышкан.
Кызматка орношуп жатканда айткан сѳздѳрнн баары иш жзнѳ ашкан : «Мамлекеттин милдеттеринин бири ѳзн ар кандай абалдардан улам бага албай калган адамдарга жардам бериш, бул баардык цивилизациялык мамлекеттерде таанылган , бирок аларга садака катарында эмес коомдук жумуштарды аткаргандан кийин гана жардамды беришибиз керек.Башкарууга жаны адамдарды тартуу зарылчылыгы келип чыккан. Ал Колумбия жана Гарвард университетиндеги профессорлорго, юристерге, экономистерге , айыл-чарба адистерине кайрылып , алар Ф.Рузвельттин « мээ трестин» тзшкѳн.
Рузвельттин 1932-жылы 7-апрелдеги радио аркылуу кайрылуусун анын ѳмр баянын изилдѳѳчлѳр ѳзгѳчѳ белгилешет: Биз жашап жаткан оор мезгилде , социалдык пирамиданын негизинде, унутта калган адамга ишенген план керек.
Республикачылардын президенти Гувер: « Аз башкарган бийлик , бул жакшы бийлик деп атаган.» Кайра ѳндрп чыгаруу стихиясы , банк жана биржа спекуляциялары ѳлкѳдѳг баш аламандыкты кчѳткѳн.
1933-жылы 4-мартта суук жана кн бркѳк кн кызматка келип, Капитолияда 100 мин америкалыктардын алдында сѳз сйлѳгѳн: «Ачык айтууга мезгил келди, ѳлкѳнн ушундай абалга келишине президент жана жумушун билбеген банкирлер кнѳѳл » деп эсептеген, эл аны колдогон.
Анын жанындагылардын айтымында , Элеонора кйѳѳснн «кѳз жана кулагы» болуп шайлоо компанияларына катышкан, демократиялык партиянын бтндгн бекемдѳѳгѳ жардам берген, Америкада жана чет ѳлкѳлѳрдѳ ѳз макалалары, китептери менен конференцияларда чыгып сѳз сйлѳгѳн,аялдар кыймылдарын ѳнктргѳ ѳз салымын кошкон.
Мындан сырткары, акын Сарыкунан Дыйканбаевдин, көгарттык Ади Өмүралиевдин бир нече саптары, аксылык акын, фольклорист Асанбай Жусупбековдун 19535 сап ыр жолунан турган чыгармасы бар.
кыргыз уруулары мамлекеттин саясий турмушуна активдүү аралашып, тарыхый окуяларга өз таасирин тийгизип тургандыгы Шах Махмуд Горостун хроникасында, Мир Халь Ад-диндин «Хидаят» таалиминде ж. б.
«Курманбек» – Орто Азия, Могол хандыгы, казак, ногой элдеринин тарыхында «калмак доору» аталып, - кылымдардын аралыгындагы тарыхый окуяга, Курманбек, Аккан сыяктуу тарыхый инсандардын реалдуу өмүр баянына негизделип түзүлгөн эпикалык чыгарма.
Чыгыш Түркстан, Ооганстан, Анжиян, Кокон, Аксы, Алай, Жазы аймактары чыгарманын тарыхый негизин, Курманбектин тарыхый адам экендигин, жашаган мезгилин, отурукташкан ордун, кошуна хандыктар менен түзгөн дипломатиялык байланышын, калмак төбөлдөрү менен болгон согуштарды тарыхый фактылар менен аныктайт.
2001-жылы белгиленген Курманбек баатырдын 500 жылдык мааракесинде Ооганбек Стамбеков эч кандай коомдук түзүлүшкө ылайыктабай, өз нускасы менен «Курманбек батыр» тарыхый драмасын жазып, бул чыгарма сахнада коюлду.
1454 – 13-жылдык согуш: Пруссия Конфедерациясынын өкүлдөрү Полшанын королу Казимир берилгендигин убада кылышты, корол Конфедерациянын Тевтон рыцарларынан көз карандысыздыгы үчүн күрөштө жардамга аскерлерин жөнөтүүгө макул болду.
Кыргыз тил илиминде түрк-монгол тилдик байланыштарына, байыркы түрк жазма эстеликтерине жана Жусуп Баласагундун "Кудатгу Билиг" эстелигине арналган фундаменталдуу изилдөөлөрү С.Сыдыковду түрк дүйнөсүнө
Кыргыз тил илиминин эң көрүнүктүү өкүлдөрүнүн бири, Кыргызстандагы алтаистика жана түркология илимдеринин калыптанышына жана өнүгүшүнө зор салым кошкон аалым, профессор, филология илимдеринин доктору Сагалы Сыдыков Кыргызстандын Ысык-Көл облусуна караштуу Түп районундагы Кең-Суу айылында туулган.
1934-жылы “Дружба” колхозунун, андан кийин Кыргыз ССРинин Фрунзе облусунун Каганович районундагы Калинин атындагы колхоздун звеносунун кант кызылчасын жыйноо боюнча жетекчиси болуп, жемиштүү жыйынтыктарды көрсөткөн.
Зууракан Кайназарова — Социалисттик Эмгектин эки жолку Баатыры, үч жолу Ленин орденинин кавалери, Эмгек Кызыл Туу орденинин, Бүткүл союздук айыл чарба көргөзмөсүнүн Чоң медалынын ээси.
Социалисттик айыл чарбасынын устаты бир нече жолу СССР Жогорку Советинин депутаттыгына, Кыргыз ССРинин Компартиясынын съезддерине делегат болуп шайланып, эки жолу Социалисттик Эмгектин Баатыры деген наамга татыктуу болгон.
Түшүмдүн жогорку көрсөткүчтөрү Улуу Ата Мекендик согуш жылдарында өзгөчө мааниге ээ болгон, себеби СССРдин фронтун жана өнөр жайын азык-түлүк жана чийки зат менен камсыз кылуу зарыл эле .
Башкача айтканда, “клапандуу механизмдин штангалуу жаңы системасы”, “труба түрүндөгү рама” жана “6 цилиндирлүү кыймылдаткыч блоктун жапкычы менен” деген техникалык жаңылыктар ошондо пайда болгон.
Тартылуу борборуна 10 миллиметр менен барат, жана дене түзүлүшүнүн күчү, салмагы бир калыпта белгиси, салмагы 55 кг ., алдынан да, артынан ортосунда 50:50 бөлүштүрүлөт, ал эми кошумча 15-20%.
Жогорку бөлүгү бийик тоолуу аймакка туура келет, байыркы жана азыркы мөңгүлөр өөрчүгөн, төр, тепши сымал өрөөндөр, аска, төө карын жана башка морфоскульптуралар мүнөздүү; ортоңку бөлүгү орто бийиктиктеги жана жапыз тоолор зонасында; эрозий-денудациялык морфоскульптуралар ; куюлма шагылдар ж.б.
Көл жээгиндеги түздүккө кургак талаа, тоо этегине шалбаалуу талаа, орто бийиктиктеги тоолорго карагай-бадалдуу токой, бийик тоолуу бөлүгүнө субальп, альп шалбаасы жана бийик тоолуу тундра ландшафттары мүнөздүү.
Гүлзура Жумакунова – кыргыздын заманбап тилчи жана адабиятчы окумуштуу айымдарынын бири, котормочу, сөздүкчү, адабият таануучу, "Манас" дастанын изилдөөчү, булак таануучу, филология илимдеринин кандидаты.
2021 күнү Нарын облусунун, Нарын шаарынын, Нарын районунун райондук жетекчилери, эчки-башылыктар камтылган калың элдин катышуусу менен китепканага окумуштуу айымдын атынын берилишинин аземи өткөрүлдү.
Г.Жумакунова Бишкекте 9-10-класстарда окуганда жана студент кезинде жакын тууганы болгон кыргыздын атактуу диктору, журналист Капар Алиевдин үйүндө турганын, Разак Сайдилканов менен баш кошкондо да ушул агасынын үйүнөн узатылганын эскергени бар.
Бала чагында элеттик кыздар жасачу иштердин бардыгын аткарганы маалым ("Чоң энем чөптөрдөн түрдүү дарыларды жасаган, кыргыздын элдик каада-салттарын, кол өнөрчүлүктүн бардык түрлөрүн жакшы билген адам эле", - дейт Г.Жумакунова).
Гүлзура Жумакунова – кыргыздын заманбап тил жана адабият таануу илимдерине бараандуу салым кошкон, пост-советтик мезгилде Кыргызстан-Түркия мамлекеттери арасында илим, маданият жаатында көпүрө курган окумуштуу айым.
Гүлзура Жумакунова 1954-жылы 30-июлда Кыргызстандын Нарын облусуна караштуу Нарын районунда Он-Арча айыл кеңешине таандык Эчки-Башы кыштагында айыл интеллигентинин үй бүлөсүндө туулган .
Г.Жумакунова 1998-2008-жылдар арасында Түркиянын өкмөттүк ТРТ сыналгы жана үналгы башкы компаниясында атайын Кыргыз кызматында жетекчи болуп иштеп, бул кызматтын түптөлүшү жана өнүктүрүлүшүнө чоң салым кошкон.
Г.Жумакунова Түркиядагы кыргыз диаспорасынын таасирдүү насаатчы өкүлү катары бул өлкөдөгү кыргыз жамаатынын ынтымагын чыңдап, алардын жергиликтүү маданий чөйрөдө байсалдуу иш алып барышына салым кошуп келет.
Экинчи кат Алымбекти колдогондорго, Саидбекке, Полот ханга жөнөтүлгөн: «Алайлык Алымбек бүт баарын алайын дейт, ал силерди басынтат, чокою менен башыңарды эзет. Ойлоп туруп, асынткыла» деген.
Алымбекке болсо үчүнчү катта минтип жазган «Акем менин, киши бир колдуу болсо, ал жигит эмес. Биз экөөбүз мамлекеттин эки күчтүү колубуз, бирөөбүз жок болсо, экөөбүз тең жок болобуз» деген.
Саламдашпай сөз баштаба, ооз кесир сүйлөбө, эки кишинин ортосунан кесип өтпө, жуугандан кийин колуңду силкпе, уктап жаткан адамды аттаба, бата кылганы барган жерде оорулуунун абалын сураба, капталдан качырып сөз сүйлөбө, төргө улуулардан мурда өтүп кетпе, дасторкон четинде бутуңду сунуп отурба, кишиге артыңды салба, оокат жеп бүткөндө өзүңдөн улуудан мурда кол аарчыба, намаз окуп жаткан адамдын алдынан өтпө, мунжу менен майыпка күлбө сыяктуу тыюулар элдин адеп эрежелерине айланып кетишкен.
Жеке түрүндө Тереза эне элүү жыл боюу, өлүмүнө чейин, өзүнүн диний ишеничтерине шек болуп, кээ бир убакытта “Кудайдын болгонун такыр сезбечи”, “жүрөктө дагы, евхаристияда дагы” деп анын постулатору Брайан Колодейчук баяндаган.
Мен ойлорумду асманга багыттаганда, ал жерде ээндик экендей сезилип, дал ошол ойлор курч бычак сымал кайтып, менин жанымды жарадар кылат. Кандай сыздатчуу ушул белгисиз оору – ишеничим жок.
Тере́за эне (толук ысмы – Калькутталык Тереза эне, чыныгы ысмы — Агнес Гонджа Бояджиу, алб. ) — католикалык кечил, кедейлерге жана бейтаптарга кызмат кылган « » аттуу аялдык монахтык конгрегациянын негиздөөчүсү.
Биз Христосту көрүп албагандыктан, ага өзүбүздүн сүйүүбүздү билдире албайбыз, бирок жакындарыбызды дайыма көрө алабыз, ошондуктан кандай Христоско мамиле кылган болсок, ошончо аларга кылышыбыз керек.
1931 жылы Агнес Гонджа Бояджиу чачын кыркып, монах болуп, Лизьеден Терезанын (ал өзүнүн кайрымдуулугу жана ырайымдуулугу менен белгилүү болчу) урматына жаңы Тереза ысмын алган.
1965 жылдан баштап Тереза эне негиздеген монахтык конгрегациянын ишкердиги Индиянын чегинен чыгып, азыркы учурда анын 111 дүйнөнүн өлкөлөрүндө 400 бөлүмү жана 120 өлкөдө 700 кайрымдуулук үйлөрү бар.
Кыргызстандын ЛКЖС БКнын жаштар жана жаш адистер бөлүмүнүн башчысы, 1986-1991-ж Бишкек шаардык дене тарбия жана спорт комитетинин төрагасы, 1991-1993-ж Бишкек шаараткомунун базарлар башкармасынын начальниги.
"Апабыз акылынын тереңдиги, айткан акыл-насаат кептери, баары-бызга бирдей анын адамгерчилиги менен эсибизде түбөлүк сакталып калды. Ар дайым эли-журтунун амандыгын тилеп, өлкөнүн бейпилдигин каалап турчу. Көрсө, согуштун каары көкөйүнө тийген тура. Аялзатына тиешелүү осуяттарды бизге кыз-келиндерине кеңири айтып берер эле. Апабыздын колунан жаралган кооздуктар, оймо-чиймелер көргөн жандын көз жоосун алат. Кыргыздын улуттук буюмдарын даңктачу, ар дайым көз майын коротуп, сайма сайып, шырдак шырып отурар эле. Бизге да өзүнүн билгендерин толугу менен үйрөттү, бирок апабыз жасагандай эч бир жандын колунан келбейт, анткени апабыз кай-талангыс инсан болчу",-деп эскеришет Осипа апанын кызы Кенже, ке-индери Жээнкүл, Кенже.
Баатыр Эне, Кыргыз ССРинин эмгекчилер кеңешинин эки жолку депутаты, "Тылдагы күжүрмөндүгү үчүн" медалынын, шаардык аткаруу комитетинин көптөгөн сыйлыктарынын ээси Осипа эненин аты өлбөс-өчпөс.
Анда Даванда аргымак аттар көп экени, борбору Эршиде кудук жок болгондуктан, эли сууну жакын жердеги өзөндөн аларын, аттар чет элдиктерге эч көрсөтүлбөй, алар үчүн атайын беде өстүрүлгөнү айтылат.