polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Бириккен Улуттар Уюмунун Уставында жарыяланган принциптерге ылайык, коомдун бардык мүчөлөрүнө таандык кадыр-баркты, теңчиликти жана ажырагыс укуктарды таануу жер жүзүндө эркиндикти, акыйкаттыкты жана тынчтыкты камсыз кылуунун негизи деп эсептеп,
Ата-энеси же баланы тарбиялаган башка адамдар өздөрүнүн жөндөмдүүлүктөрүнүн жана жашоо шарттарынын финансылык мүмкүнчүлүктөрүнүн чектеринде баланы өнүктүүрү үчүн зарыл болгон шарттарды камсыз кылуу үчүн негизги жоопкерчиликте болушат.
Катышкан мамлекеттер мыйзамсыз кийлигишүүгө жол бербестен, баланын жекече өзгөчөлүктөрүн, анын ичинде граждандыгын, ысымын жана үй-бүлөлүк байланыштарын сактоо болгон мыйзамда каралган укугун урматтоого милдеттенет.
Катышкан мамлекеттер мектептеги тартип баланын адамдык кадыр-баркын урматтоону чагылдырган жана ушул Конвенцияга ылайык келген ыкмалардын жардамы менен ишке ашырылышын камсыз кылуу үчүн бардык зарыл чараларды көрүшөт.
с) баланын ата-энесине, анын маданий өз алдынчалыгына, тилине жана дөөлөттөрүнө, бала жашаган өлкөнүн, ал төрөлгөн өлкөнүн улуттук дөөлөттөрүнө, анын өзүнүн өлкөсүнөн айырмаланган цивилизацияларды урматтоого тарбиялоого;
Бала туулгандан кийин дароо катталат жана туулган учурдан тартып ысым алууга жана граждандыкка ээ болууга, ошондой эле мүмкүн болушунча өз ата-энесин билүүгө жана алардын кам көрүшүнө укуктуу болот.
Өзүнүн үй-бүлөсүндө убактылуу же такай болбогон бала же өзүнүн жогорку таламдарына ылайык мындай үй-бүлөдө кала албаган бала мамлекет тарабынан езгөчө коргоого жана жардам көрсөтүүгө укуктуу болот.
баштапкы медициналык-санитардык жардам көрсөтүүнү өнүктүүрүгө биринчи кезекте көңүл буру менен, бардык балдардын саламаттыгын сактоо жана медициналык зарыл жардам көрсөтүүнү камсыз кылуу;
Ушул статьянын 1-пунктуна ылайык ар кандай териштирүүнүн жүрүшүндө ишке тиешеси бар бардык тараптарга териштирүүгө катышууга жана өзүнүн көз карашын билдирүүгө мүмкүнчүлүк берилет.
Чыгыш бөлүгүндө андан жогору мезофилдик ландшафт мүнөздүү, кокту-колоттордо, терең капчыгайларда түрдүү бадал, карагай токой (Чолпоната суусунан чыгышты карай, өзгөчө Чоң жана Кичи Аксуу алаптарында) көп.
Тоону негизинен кембрийге чейинки метаморфизмделген тоо тектер, палеозойдун башталышындагы жанар тоо-терриген жана карбонат катмарлары, девондун порфириттуфтуу формациясы, карбондун башталышы менен ортосунда пайда болгон терриген-карбонат чөкмөлөрү түзөт.
Ал 15–20 жылдан бери санат айтуучу, дастанчы, термечи катары Барпы Алыкуловдун сөзүнө жазылган «Өзгөчөм», «Мырзайым», «Буракжан», «Жарга жыгылса суу», Жеңижоктун «Кѳк сулуу», «Балам жок», Корголдун «Сен, сен дүйнѳ», Молдо Нияздын «Даткайым», Нурмолдонун «Ѳмүр», элдик «Акжамал», өзүнүн сөзүнө жазылган «Чолпонум» жана башка ыр, дастандарды аткарып келет.
Аккордеондун, комуздун коштоосунда «Туулган жерге», «Дилбар ай», «Кыздар», «Ѳзбек кызына», «Кош алма», «Арман», «Рыспайга кат» деген ырларын жогорку чеберчиликте элге тартуулап келет.
Анын обон чыгарууга болгон ышкысы институтта окуп жүргөндө башталып, обончу, композитор Р. Абдыкадыровдун чыгармаларын аткаруусу жана анын жеке өзүнөн таалим-тарбия алуусу ага чыгармачылык түрткү берген.
Биринчи бөлүм Солтобайдын жай издеп чыгышын, Кулжыгач кызы Бегимжанга, анын Олжобай деген уулду болушун, экинчи бөлүм Олжобай менен таежеси Кишимжандын сүйүүсүн, Кудакенин кастык иштерин баяндаган окуялардан куралат.
Бул аркылуу дастанда адилет иш эч качан жеӊилген бойдон калбайт, акыры жүрүп кара ниеттер, арам мүдөөчүлөр жеӊиллет деген элдик калыс пикир берилип, Олжобай менен Кишимжандын таза сүйүүсү, туруктуу жакшы сапаттары бийик үлгү, жаркын идеал катары сүрөттөлөт.
Анын илимий эмгектери кыргыз грамматикасына, лексикологияга жана лексикографияга, кыргыз тилинин тарыхына, кыргыз терминологиясына, тил аралык байланышка, тил илиминин жана айрым түркологиянын проблемаларына арналган.
Облустун аймагын Чүй, тоо аралык Чоң Кемин ж-а Суусамыр өрөөндөрү, о. эле аларды чектеп жаткан Иле, Кыргыз, Күнгөй, Талас Алатоолорунун, Суусамыр, Жумгал кырка тоолорунун капталдары түзөт.
Алар- дын 1-тилкеси Аларча, Аламүдүн ж-а Норус сууларынын өрөөндөрү м-н тилмеленет, айрым дөңсөөлөрдү – Бешкүнгөй , Басбөлтөк , Шороба- шат ж. б.
капталдары кыска ж-а тик, түндүгү жазы, айрым айрыктары 20 кмге жетип, өрөөн капчыгайлуу; ирилери: Ашмара, Карабалта, Аксуу, Сокулук, Аларча, Аламүдүн, Ысыката, Кегети, Шамшы, Коңорчок, Байдамтал, Түн.
Чүй облусу — Кыргызстандын түндүк жагында Чүй өрөөнүндө жайгашкан, 1939-жылында 21-ноябрда СССР Жогорку Советинин Президиумунун Указы менен Фрунзе облусу болуп түзүлүп, 1959-жылы жоюлган.
Ал Чүй, Чоң-Кемин, Кичи-Кемин жана Суусамыр өрөөндөрүнүн аймактарын, Кыргыз Ала-Тоосунун, Иле Ала-Тоосунун, Күнгөй Ала-Тоосунун капталдарын камтыйт.
«Майсарынын жоруктары» , «Кармен» , «Патриоттор» , «Кокул» операсын, «Ким кантти» музыкалык комедиясын, «Бизбаягы эмеспиз» драмасын, «Айдар жана Айша» , «Манас» , «Токтогул» операларын койгон.
Н. Н. Елениндин «Молдо Насирдин» комедиясында Молдо Насирдиндин, М. Токобаевдин - Кайгылуу Какей» пьесасында Алымкулдун, Фурманов менен Поливановдун «Козголонунда» Карабайдын жана башка ролдорун аткарган.
Сарногоевдин чыгармалары орус тилинде да басылып, 1986-жылы «Ашуудан берген отчетум» аттуу поэтикалык жыйнагы Кыргызстан жазуучулар Союзунун А.Осмонов атындагы адабий сыйлыгына татыктуу болгон.
Сарногоевге Казакстан Республикасынын эл аралык «Алтын көпүрө» сыйлыгы ыйгарылып, 2000-жылы «Байдылда» аттуу жыйнагы Кыргыз Республикасынын Токтогул атындагы Мамлекеттик сыйлыгына татыган.
Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдык урматына, «Каарман эмгеги үчүн» медалы, Кыргыз ССРинин Жогорку Советинин Ардак грамотасы, 2002-жылы « даражадагы Манас» ордени менен сыйланган.
бугу айынын 17 күнү кечинде Миңдөбөгө кыргыз, өзбек жана кыпчактан 2000 чамалуу адам чогулуп, алар Мадали жана дөөлөс уруусунан чыккан молдо кыргыз Зиябидин Максымдын жетекчилиги менен 2 ротадан турган Анжиян гарнизонуна кол салат.
Көтөрүлүшчүлөрдөн 417 киши (соттолгондордун улуттук курамы: кыргыздар – 257, өзбектер – 112, түрктөр – 20, уйгурлар – 17, кыпчактар – 3, тажиктер – 5, каракалпак – 1) соттолуп, Сибирге айдалган, Мадали баш болгон 22 киши дарга асылган.
Көтөрүлүштүн борбору болгон Миңдөбө кыштагы ошол эле Тажик, Дөңкыштак айылдары жер менен жексен кылынып, ал жерге орус дыйкандарын көчүрүп келип отурукташтырып, Мархамат аттуу орус кыштагы пайда болгон.
Анжиян Көтөрүлүшү – Фергана өрөөнүндө кыргыз, өзбек калкынын Орусия падышачылыгынын Орто Азиядагы отор саясатына жана феодалдык эзүүсүнө каршы багытталган улуттук-боштондук кыймылы .
Алар 1895-жылы алгачкы жыйын уюштуруп, көтөрүлүшкө жетекчилик кылууну кырк беш жаштагы Мухаммед-Али Халиф Мухаммед-Сабыр Суфиев Мадали эшенге сунуш кылышат.
Чоңбашев Сыдык (1897, Маман айылы, Түргөн болушу, Каракол уезди; азыркы Ак-Суу району, «Арашан» совхозу — 1938, Бишкек; сөөгү 1991-ж. кайрадан «Ата-Бейит» көрүстөнүнө коюлган) — Кыргызстандын көрүнүктүү мамлекеттик жана саясий ишмери.
1984-жылдан баштап, 1985-жылы М.Рыскулов атындагы музыкалык-драмалык театрында директор болуп иштеген, 1985-жылынан баштап 1988-жылга чейин Нарын областык аткаруу комитетинде маданият башкармасынын жетекчиси, эл депутаттарынын Нарын областтык кеңешинин катчысы болуп иштеген.
Ал эми «Керемет көч» берүүсү, өз аты айтып тургандай, жаш муундарды кыргыздын өткөндөгү керемет көчүнө, керемет жашоосуна сүңгүтүп, аны менен тааныштырышы керек болуп жатпайбы.
Айрым учурларда жолуккан эки аял алуу фактыларын мындай койгондо, аялдарга паранжы жаппайт экенбиз, аларды ичкериге камабайт экенбиз, аялдар коомдук турмушка, ал эмес эл башкарууга, элди жоодон коргоого, илгертен эле активдүү катышып келген экен.
Бул жерде ар кайсы доордо жашаган жана ар бир кыргыз баласына аттын кашкасындай белгилүү Кыз Сайкал, Каныкей, Жаңыл Мырза, Курманжан датка, Бурулча, Апар байбиче, Сайкал эжелердин]] атын атап коюу жетиштүү болот го.
Кыргыз тилинин байлыгы турмушубуздун ар кандай тармактарында жаңы терминдерди жарата аларына же мурдагыларды жаңыртып сунуш эте аларына кичине бир мисал катары «учак», «сыналгы», «үналгы», «ажо», «буйрутма», «аким» сыяктуу сөздөрдү (самолет, телевизор, радио, президент, заказ, губернатор же мэр) атасак болот.
Орто кылымдарда, монгол жапырыгына чейин эле, түркий тилдерде сүйлөгөн элдер чыгыштан батышка карай Тынч океандан тартып Атлантика океанына чейин, түштүктөн түндүккө карай Инд океанынан тартып Түндүк Муз океанына чейин жайгашып жашап, же болбосо үстөмдүк кылып келген.
Кылымдарды карыткан, мамлекет куруп жашап келе жатканына бир нече миң жыл болгон байыркы кыргыз элинин тили дүйнөдөгү бай тилдердин бири экендиги анын өз жазуусу болгондугунан эле көрүнүп турбайбы.
Демек, кыргыз тили азыркыдай 4 миллиончо адамдын үйүндө өз ара пикир алмашуунун гана тили болбостон, илгери көөнө кыргыз мамлекетинин кызыкчылыгына кызмат кылып келген, эл аралык деңгээлдеги тил болгондугуна ой чабыты кеңири ар бир адам түшүнөт.
Азыркы Дагестанда жашаган 6 негизги элдин бири болгон кумуктардын тили бардык тоолуктар үчүн, ал эмес бүткүл Кавказ үчүн кийинки мезгилдерге чейин эле эл аралык тил болуп кызмат кылып келген.
Окуу жана усулдук китептер, окуучулар жана мугалимдер үчүн ар кандай колдонмолор, кошумча окуу үчүн адабияттар, ар кандай курактагы окурмандар үчүн адабияттар жетиштүү санда, сапаттуу кагазга, кооздолуп, түркүн түс берилип басылып чыкмак.
Мамлекеттин президентинин алдында, кыргыз өкмөтүндө, жогорку кеңеште, мамлекеттик ар кандай мекемелерде өткөрүлүүчү иш чаралар, чогулуштар, жыйындар, жыйналыштар нукура кыргыз тилинде өткөрүлмөк.
Акындын калемине Пушкиндин, Лермонтовдун, Шекспирдин, Саадинин, Хафиздин, Омар Хайямдын, Абайдын, Шевченконун, Есениндин, Маршактын, Гамзатовдун, Кулиевдин, Муса Жалилдин, С.Нерустун, Винокуровдун, Абдилде Тажибаевдин ж.б.
Кабыл Малабаев, Асан Миназаров да Көкөтөйдүн төрөлгөн ордун азырккы админстративдик бөлүнүү боюнча Тянь – Шань районундагы Миң – Була сельсоветине караштуу Куйбышев колхозу деп так көрсөтүшөт.
Атасы Тото “өз колунда малы жок, байдан саан саап, жалданып иштеп, жана да бир аз дыйканчылык менен күн өткөрөт. Тотонуну “жети атасынан бери кедей болуп, алдуу малдуу, кишилердин оозун карап, тең туугандан кем болуп, малы аз, маанайы пас, жарды киши” болгондугу экинчи маалыматта да ырысталат.
Көкөтөй атанын 54 жашында эңкейип калган кезинде көргөн уулу болуп, Тото: “Бу да агаларынын жолуна түшпөгөй эле” – деп көп күмөн санап, кээде кемпирине айта коюп, санааркап жүрөт.
Ал анын кой багып жүргөн 15 – 16 жашар курагында өзүнүн жылдык акысына алган жалгыз коюн союп, бай - байбичени коноктоп, “батасын” алып, сараң байды уятка калтырышында, же айлакердик менен ээсинин айыбын ачып, мейманды күтүүгө аргасыз кылышында көрүнөт.
Ал жөнүндө Актан Тыныбеков мындай дейт: “Эгерде байдыкына не бир масел, макал айткан, эл тарыхын, санжыра сөздөрдү, өткөн – кеткенди, элдин, жердин, же бир баатырлардын тарыхын жакшы билип, нускалуу сөз салган кишилер келип калса бөтөнчө айланчыктап, жанынан чыкчу эмес. Көкөтөй ал кишинин атын багып, ошол кишиге жакындашып үйүр болуп, баягы сөздөрдү кайта – кайта уккусу келип, “атаңдын көрү ээ” деп, кошубактап туруучу эле”.
Көкөтөйдүн окуяларында, сөздөрүндө өз мүдөөсү, ой – санаасы, үмүт – тилеги чагылышкандыгы үчүн кыргыз эли ага чечендикти, чебердикти, калыстыкты жана эр жүрөктүүлүк, баатырдыкты ыйгарат.
Кожомбердиев Көк-Жаңгак шаарында жети жылдык орто мектепти бүтүргөндөн кийин индустриялык багыттагы атайын кесиптик окуу жайын аяктап, шахта жол көрсөтүүчүсү кесибине ээ болгон.
Ысман Кожомбердиевдин Борбордук Азия, Кыргызстан археологиясына кошкон илимий салымын аныктоо үчүн «Манас» университетинин студенти Айсулуу Асангариева дипломдук иш жана магистрлик диссертация даярдаган.
Иштемчил, өз ишине берилген кыргыздан чыккан биринчи археологдун илимий ишинин натыйжалары Кыргызстандын байыркы маданий тарыхын окуу китептеринде, мамлекеттик музейинин көргөзмөлөрүндө үзгүлтүксүз чагылдырылып келе жатат.
2018-жылдын кулжа айынын 21инде, бейшемби күнү саат 10:00до кыргыздын туңгуч археологу, тарых илимдеринин кандидаты Ысман Кожомбердиевдин 90 жылдыгына арналган илимий жыйын КР УИАсынын 2-кабатындагы жыйын залында өтөт.
Иштеги жетишкен ийгилиги жана КГБда кемтиксиз кылган эмгеги үчүн: «За воинскую доблесть», «В ознаменовании 100-летия со дня рождения В.И.Ленина», «60-лет Вооруженных Сил СССР», «За безупречную службу 3-й степени», «За безупречную службу 2-й степени», «50-летия КГБ Киргизии», «80 лет службе национальной безопасности Кыргызской Республики» деген медалдар, ошондой эле КГБнын жана Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлигинин Ардак грамоталары менен сыйланган.
Ал өзүнүн дүйнөгө болгон көз карашына, эстетикалык идеалына, чыгармачылык жана турмуштук тажрыйбасына ылайык турмуш чындыгына, көрүп-билген кишилерге алымча-кошумчаларын киргизет образдын эстетикалык жана тарбиялык кудурети көрүнөт.
Жусуп Турусбековдун “Ажал ордуна” драмасында катышкан кейипкер-каармандар - Искендер, Бектур, Кабыл, Зулайка,Зулайканын ата-энеси Кармышак, Максүт, Насип, Алымбай, Учей-Фу, Литун-Чан .
Башка каармандар алардын ар кандай иш-аракетине жардам берип,же тоскоолдук кылып, айрым эпизоддордо гана көрүнүшөт, чыгарманын идеясын ачып берүүдөгү кемчилдиктерди толтурушат, да экинчи даражадагы, же жардамчы каармандар болуп саналат.
Ырас, совет мезгилинде кырк жыл жашап, 1958 – жылы дүйнөдөн кайткан Ысак Шайбеков ал мезгилдеги жаркын окуяларды, белгилүү даталарга байланыштуу өзүнүн ой тилектерин көп жазган.
Совет мезгилинде жазган ырларында партияны, Ленинди, Совет бийлигинин жетишкендиктерин, өзү күбө болгон маанилүү окуяларды, адамдарды, айрыкча Улуу Ата Мекендик согуштан жапа чеккен элибиздин түпкү мүдөөсү болгон тынчтыкты даңазалап ырлар жазган.
Андай багытта акындын ырлары канчалык арбын болсо да профессионалдык жазма адабият пайда болуп, анын мыкты өкүлдөрүнүн өлбөс – өчпөс чыгармалары жаралып жаткан шартта акыл – эсти бийлеп алгандай таасирден алыс болгон , башкача айтканда, жалпы хордун ичинде билинбей калган.
Кантсе да Ысак Шайбековдун бүткүл чыгармачылык күчүн, түшүнүк көз караштарын даана чагылтып турган чыгармалары “ Зилзала ”, “Азган эл”, “Кайран эл”, Кайткан эл” поэмалары болуп саналат.
Совет бийлигине чыныгы берилгендикти көрсөткөн Ысак Шайбеков 1920 – жылы Нарын чөлкөмүндө жаңыдан орногон совет бийлигине каршы бай – манаптар менен ак сөөк орустардын көтөрүлүшүн басууга катышат.
Чыгармачылыгы жагынан же ырчылык дарамети жагынан жамакчы ырчынын деңгээлинде болсо да Ысак Шайбеков жыйырманчы кылымдын башында болуп өткөн окуялардын таасири менен кыргыздар жашаган коомдун түрдүү жактарын көркөм чагылтууга аракет кылган.
Падышалык бийлик, жергиликтүү бай – манаптар чыныгы элдик эзүүчүлөр экендигине биротоло көзү жеткенден кийин Кытайдан кайра келип, Кеңеш өкмөтүн ар тараптан колдоп, анын уюмдарында кызмат кыла баштайт.
Адегенден эле таптык сезими ачык болуп, кедей – кембагалдардын оор турмушун кантип оңолтуу керек, ошол турмуштун күнөөкөрлөрү ким, түпкү себеби эмнеде деген суроолорго жооп издетип, чыгармачылыктын жолуна түшүрөт.
Миф —байыркы адамдардын жашоо тиричиликтеринен пайда болгон, жаратылыш көрүнүштөрүнүн сырлары, кудайлар жана ойлоп чыгарылган ар кандай укмуштуу күчтөр жөнүндөгү чыгармалары.
Өлкөнүн түндүк-чыгышында күрддөр , түндүгүндө езиддер , ассириялыктар жашайт, өлкө калкынын 5,3%и азербайжандар; ошондой эле египеттик арабдар, палестиналыктар, фарстар, түркмөндөр жана башкалар жашайт.
Месопотамиянын суу-саздак ландшафты ирак камыш короолулары жана бадалча таркылдагы уялоочу, ошондой эле сууда сүзүүчү көптөгөн сейрек учуроочу куштар кыштоочу дүйнөдөгү жалгыз аймак.
Орнитофаунанын өтө ар түрдүүлүгүн коргоодо Месопотамиянын ландшафтынын баалуулугун эске алып, Куштарды коргоо боюнча эл аралык союз Ирактын аймагында эл аралык маанидеги 42 негизги орнитол.
Саясий партиялары: Ирак Ислам революциясынын жогорку кеңеши, «Ислам чакырыгы» , Араб социалдык кайра жаралуу партиясы, Ирак коммунисттик партиясы, Күрдстан демократиялык партиясы жана башкалар
Администрациялык-аймактык бөлүнүшү Ирак БУУнун , ЭВФтин , Эл аралык реконструкция жана өнүгүү банкынын , Нефть экспорттоочу өлкөлөр уюмунун , Араб өлкөлөрү лигасынын ; Ислам конференциясы уюмунун мүчөсү.
Түндүгүнөн Түркия, чыгышынан Иран, батышынан Иордания жана Сирия, түштүгүнөн жана түштүк-батышынан Сауд Арабиясы, түштүк-чыгышынан Кувейт, батышынан Иордания менен чектешет; түштүк-чыгышын Перс булуңу чулгайт.
Алар: Акмат Саматов Жигдалида “1-Май” колхозунда көп жылдар бою раис болуп иштеп, чарбага мыкты жетекчи болуп пахта өндүрүшүнүн планын ашыгы менен аткаргандыгы үчүн Социалисттик Эмгектин Баатыры наамына татыктуу болгон.
1930-36-жылдары өз айлындагы, 1937-41-жылдарда Сузак, Кара-Суу райондорундагы мектептерде, 1941-61-жылдарда Кочкор районундагы Кызыл-Дөбө, Талаа-Булак мектептеринде мугалим, окуу бөлүмүнүн башчысы, директор, 1961-76-жылдарда Талаа-Булак орто мектебинде биология мугалими болуп иштеп, анда зоология музейин уюштуруп, 1000дей экспонат жыйнаган.
Замандаштарынын пикиринде жана жасаган иштерине караганда согуштук полководчулук таланты болбогонуна карабай өзнө жогору ойдо ,саясатты терен изилдеген, ар тараптуу ойлонуп иш жасаган колониалдык доордун «алга» дегенинен башкасынын баарын четке каккан тез ийгилике жетн энсеген инсан болгон.
Калмактын төрөсү өз жоо-керлерине «Туткуага эч кимди албагыла, колуңардан келишинче кыргызга кыргын салгыла, бирок, эмгектеп жүргөндөн тартып, төрт жашка чейинки эркек балдарды олжолоп тирүүлөй алып ке-лип, мага тапшырасыңар» — деп катуу буйрук берет.
Балдар «эне-ата» деген эмне экенин билбей, көргөн-бакканы жоо чаап, алсызды баш ийдирүү, күчсүзгө ыза көрсөтүү болуп, жалаң кылыч шилтеп, найза сайган-ды гана үйрөнүшөт.
Калмактын төрөсү сынамакка баягы жигиттердин ичинен 100дү тандап алып казак, уйгур, кытай айылдарына жортуулга жиберип, өзү да, кол башчылары да алар менен кошо жүрүп, жигиттердин өз каршылаштарын заматтын ортосунда өрттөй каптап, жылан сый-пагандай жер менен жексен кылгандыгын көрүп, эми күч көрсөтүп башканы баш ийдирүү максатын көздөгөн тилегинин анык орунда-ларына көзү жетет.
Өзүнө жакын адамдары менен жашыруун кеңеш куруп: — «Ортодон жыйырма жыл өттү, кыргыздар кайрадан жетилип кела-тат, эми аларга өзүлөрүнүн тукуму, шилтесе кызыл өрт болгон жүз жигит менен кыргын салууга убакыт келди» — дейт.
Ме-нин оюмча, булардын жүзү жүз үйдөн чогулган эмелер эмес, буларбир жерден өсүп жетилишкен уялаштар, эне, ата жөнүндө түшүнүк-төрү жок, кайдан, ьачан жаралганын билишпеген, жаалы кайнаганжетимдер.
Алыш баатырдын тектирчесине чейин эки тосот коёлу, биринчисижоокерлер болсун, кармашып көрүшсүн, экинчисине балдары олжо-го кеткен энелердц коёлу, өз балдары таанышпаса да, боор тарты-лып, сезимдер ойгоноор.
Алдыда алгыр куштай серпилип, урушарга жоо таппай келаткан жүз жигит теге-рете серп ташташып, бул жүреккө кылычтын мизи, найзанын учу-нан да катуу кадалган сыйкырдуу үн кайдан чыгып жаткандыгын биле алышпай, тизгин жыя башташты.
Анын ар бир кайрыгы сезимди көзөп, бирде алдыдан, бирде арттан, бирде оңдон, бирде солдон, бирде көк те-ңирдин тереңинен төгүлгөндөй туюлуп, жүрөктү титиретип, эки тарабы жалама бийик аскаларга жаңырып, комуз үнү эми ого бетер күчөгөндөн күчөдү.
Кай-рыктарында жүз жигиттин бул эрдигин баяндап, «Сен кыргызсың, сенин элиң кыргыз, жериң Алатоо, аны дилиң менен түшүнүп, жүрөгүң менен сезгин» — деген купуя улуу кеп баяндалып жаткан-дай туюлду.
Илгери кыргыздын карт тарыхынын бир бүктөмүндө калган жоокерчилик замандын биринде журттун туусун жаткырбаган, кара калмакты чекке киргизбей элин жоодон сактаган, эр көкүрөк, кай-раттуу, балбан бидек намыстуу жоокерлери менен даңазасы кыйла жерге кеткен Көкүм деген чоң айыл болгон.
Баласыз өтүп баратканына арман кылып, өлсөм элиме меиден эстелик бол-сун, жоо келаткаиын алыстан байкоочу кароол жайгашсын деп, айылга кирүүчү жолдогу бийик капчыгайдын эки тарабындагы тек-тирчелерди тегиздетип атайын кароол секи даярдатат.
Өз айылында кыюусу кызыл калпак кийип жүрүү анча маанилүү болбосо да, башка айылга барганда, ал айылдын адамдарына, өзгөчө кыз качырып, жеңкетай жегиси келип турган жеңелерге ал көп нерсени түшүнүүгө мүмкүнчүлүк түзүп, максаты бир жаштардын өз ара пикир алышуусуна кеңири шарт жараткан.
Элестетип көрүңүз, айылына кызыл кыюуланган калпак кийген эки мырзанын келиши жүк бурчунда отурган кыздарды эмес, биринчи алардын жеңелерин толкундатып, алардын сынынан өткөндө гана жеңелер эки жаштын өз ара пикир алышуусуна шарт түзүп беришкен.
Байкап карасаңыз, мындай калпак кийип башка айылга келген мырзалар бир гана жеңелердин эле эмес, ал айылдагы бардык элдин сынынан өтүп, ошондой эле айыл ичиндеги уша-кайың менен кеңири талкууга алынууга аргасыз болгон.
Эгер, ал адамдын өз айылынын алдында же өз уруусунун ичинде кадыры жогорулап, эл башкарууга кудурети жетип калса, анда туугандары, уруулаштары ал кишиге эч кандай башка түсү болбогон аппак калпак кийгизишкен.
Алардын эл алдында даражасын көтөрө билген, азыр биз «Бакай калпак» деп атаган калпакты, балким, формасы башкача болсо да, бийиктиги алыстан көрүнгөн, төбөсү шуңшуюп турган, бастырылбаган калпакты кийишкен.
Ар бир манаптын, же бийлик ээсинин канчалык даражасы бар экендигин калпактын кыюусуна сайылган оюу менен, дал ошол оюулардын арасына кыстарыла кеткен асыл таштар, мончоктор айкындап көрсөткөн.
Демек, ал жердеги адам жашоосунун негизи, бир Теңирден келген улуу табылга катары, анын негизги философиялык төрт башталмасын башына көтөрүп жүрүү зарылдыгын айкындап турган баш кийим экендигин, адам акыл-эсинин башаты кайда болорун туюндурган чоң акылман нерсе экендигин көрөбүз.
1965-жылдан Т. Сатылганов атындагы кыргыз мамлекеттик филармониясында солист, 1969-жылдан Кыргыз телекөрсөтүү жана радио уктуруу комитетинде режиссёр-диктор, 1974-жылдан «Кыргызфильм» киностудиясында дубляж боюнча режиссёр.
«Сүйүү жаңырыгы» киносунда Бектемирдин, «Ак кемеде» Орозкулдун, «Фудзиямадагы кадыр түндө» Арзыматтын, «Эрте жаздагы турналарда» Бейшембектин, «Ак куулар конгон айдың көл» киносунда Сабырбектин, «Эл арасында» киносунда Кубаттын, «Уркуяда», Куландын, «Ак илбирстин тукумунда» Жарчынын ж.б.
Бектемир, Орозкул, Арзымат, Бейшембек ("Сүйүү жаңырыгы", "Ак кеме", "Фудзиямадагы кадыр түн", "Эрте жаздагы турналар", Б. Шамшиев), Сабырбек , Асанбек, Мыкаачы , Кубат , Кулан, Жарчы жана башка.
Айрыкча бээлер жаңы тууган убакта сүтү жаш, кымызы да жеңил келип, кан басымын жогорулатпай, боор, өпкө, өт жана ашказандын, нерв системасынын, дем алуу органдарынын иштешине өтө чоң таасир тийгизет.
«Информатика жана эсептөө техникасынын негиздери» деген жаңы окуу предмети киргизилген учурда, адегенде билим берүү министрлигинин инспектору катары, андан кийин сектор башчысы катары бул предметти мектепке киргизүү боюнча уюштуруучулук жана илимий-методикалык камсыздоо жумуштарын ишке ашыруунун үстүндө иштеген.
1987-1990-жылдарда бир нече жыл катары менен информатика мугалимдерин кайра даяярдоо жумуштарын, жогорку класстардын окуучуларынын Республикалык жайкы лагерлерин уюштуруп өткөрүү жумуштарын жүргүзгөн.
Кыргыз билим берүү академиясы түзүлгөн учурдан бери бардык категориядагы курстардын угуучулары менен информатиканы окутуунун теориясы жана методикасы боюнча жана окуу-тарбия процессин компьютерлештирүү маселелери боюнча иштеп келди.
«Информатиканын жана эсептөөчү техниканын негиздери» жаңы дисциплинасын 1985-1987-жылдарда республиканын мектептерине киргизүү учурунда Кыргыз ССРинин Агартуу министрлигинде инспектор болуп иштеп, бул предметти киргизүүнүн уюштуруу маселелерин чечүүгө активдүү катышкан.
1987-жылдан баштап КыргызНИИПтин информатика секторунун башчысы болуп иштеп, жаңы предметти илимий-методикалык жана окуу-программалык жактан тейлөөнүн, информатика мугалимдерин даярдоонун үстүндө иштеген.
1987-1990-жылдарда жогорку класстардын окуучуларын компьютердик сабаттуулукка ээ кылуу боюнча Республикалык жайкы лагерлерди уюштуруп өткөрүп, анда информатиканы окутууну өркүндөтүү боюнча өзү сунуш кылган жолдорду жана методдорду колдонгон.
Билимин өркүндөтүүгө келген бардык категориядагы угуучулар мменен билим берүүнү компьютерлештирүү, информатика мугалимдеринин илимий-теориялык, методикалык жана практикалык даярдыктарын өркүндөтүү боюнча иштерин улантууда.
Алагушев 1997-жылдын 7-июнунан тартып “Азаттык үналгысы” аркылуу кыргыздын чыгаан композиторлорун, акындарын, ырчыларын, күүчүлөрүн, комузчуларын, кыякчыларын жана алардын көөнөргүс ://.///1867357. калайыкка тааныштырып, алар тууралуу эл сабатын кеңейтип келет.
Дөөлөтбек Качкын уулу Сыдыков (1983-жылдын 24-августунда Ысык-Көл областына караштуу Тоң районундагы Шор-Булак айылында туулган) - манасчы, “Манас-мурас” коомдук фондунун мүчөсү, “Манас” банкынын стипендианты.