polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Ал индивидуалисттик психологизмди үлгү тутуп, Тил илиминин жалгыз гана обектиси бар, ал – индивиддин речтик иш-аракети, ошон үчүн жалпы тил - шарттуу нерсе жана өзүнчө бир илимий фикция деген көз карашты таңуулаган.
Жаш грамматиктер ушул сыяктуу бир жактуу көз карашты карманышса да, нечендеген ар башка уядагы тилдердин диалектилерин, фонетикалык түзүлүшүн сыпаттап жазып чыгышып, эксперименттик фонетиканын, диалектографиянын түзүлүшүнө өбөлгө түзүшкөн.
Буга СССР элдеринин тилдеринин жазмалары, грамматикаларынын иштелип чыгышы , грамматиканын принциптеринин (. Н. Пешковский, М. Н. Петерсон ж. б. илимпоздордун эмгектери), көркөм адабият тилинин (В. В. Виноградов, Б. В. Томашевский, Ю. Н. Тынянов, Л. П. Якубинский ж. б. окумуштуулардын иштери) жана тилдин коомдук функциясынын изилдениши өбөлгө болгон.
Ал окуунун негизсиз экени 1950-жылкы жана андан мурунку лингивистикалык талаш-тартыштарда аныкталгандан кийин Тил илими ылдам темпте өрчүй баштаган: салыштырма-тарыхый Тилбилими, фонетика, орус тилинин жана СССР элдеринин тилдеринин грамматикасы боюнча кыйла маанилүү эмгектер жарыяланган.
Тексттерде «Эртыш, Оркун — эки суу, калмактын жери мынабу» же «Алтай деген эл бар дейт Алты зубун калмактын, Жердеп турган жер бар дейт» ; «Жерибиз Алтай дээр экен, Алтайда кара калмагың Эң эле сонун эл экен» , «Бирөөнү айда кара калмак — Алтайга» ,— деп эскерилет.
Бул конкреттүү топонимдер боюнча Жакыптын жердеген конуштары Теңир-Тоонун чыгыш бөлүгүндөгү аймактар экендиги ачык берилген, башкача айтканда Иртыштын жогорку агымынан чыгыш Түркстандын Кара-Шаар калаасына чейинки аймактарда жашагандыгын көрүүгө болот.
Алтай деген тарыхый топоним Түштүк Сибирдин батыш бөлүгү менен Батыш Моңголиядагы тоо системаларынын жалпысына колдонулган, өтө кеңири аймакты кучагына алган географиялык чөйрө болуп эсептелет.
Өзгөчө кыргыздын төкмө ырчылары өз мезгилиндеги элдин ой санаасын, идеасын, жашоо турмушун жана элдик тарбияны өздөрүнүн чыгармаларында жана элдик оозеки чыгармачылыктын башка үлгүлөрүндө чагылдырышкан.
Эл өзүнүн оозеки элдик чыгармачылыктын чеберлери Калыгул, Арстанбек, Молдо Нияз, Молдо Кылыч, Токтогул, Эсенаман, Найманбай, Эшмамбет, Калык сыяктуу ырчыларын ардайым баалап келишкен.
Мына ошол кыргыздын көрүнүктүү залкар акындарынын бири Калык Акиев да эки доорду көргөн, ырчылык татаал жолду басып өткөн, калтырган мурасы түрдүү тематикадагы эпикалык чыгармалардан, поэма жана ар кыл мазмундагы ырлар, айтыштардан турган.
Калык Акиевдин келини педагогика илимдеринин доктору, профессор Магрифа Рахимовнанын айтуусунда Калык чыгармалары менен гана тарбияга, билим алууга чакырбастан, иш жүзүндө 12 жетим баланы багып чоңойткон жана тарбиялаган, аларга билим алуусуна жардам берет.
Калык чоң устат катары Осмонкул, Ысмайыл, Сарыкунан, Каракунан, Токтосун, Эстебес, Токтонаалы жана башкаларды тарбиялаган жана өстүргөн, өзүнүн "Калыктын мектебин" түзгөн.
Мисалы, Калык: "Балам, атагын чыкты Сарыкунан"- десе, "Ой аман бол, Жумгал көп тууган",- деп айтам, "Балам, арзып келдиң эле Жумгалга",- деп Калык айтса, "Мен аягы Мерке, Ак-Суудан",- дейм "Ой мен Сарыкунан жаш бала",- деп улантып турчумун дейт.
Кыргыз жазуучусу Шүкүрбек Бейшеналиев да өзүнүн эскерүүсүндө Токтогулдай уста, Калыктай шакирт жөнүндө, Калыктын Сарыкунанды ырчылыктын "алиппесинен" батап, жөнөкөй жөө жомокторду, элдик сүйүү ырларын кулакка куюп, алым сабак айтышы менен жамактатып ырдоого көнүктүргөнүн баса белгилеген.
Ал эми Белек Осмонкуловдун эскерүүсүндө Калык түштүк жакка гастролдоп барат, ал жердин Жаңы–Жол районунун Тегене айылында клуб башчысы болуп иштеген Токтосун Тыныбековду таап келгенде "Осмонкул, мен олжо менен кайттым, мени куттуктап койсоң болот, олжом ырчы балалуу болуп келдим»,- дейт.
Аларды чоң чабыштарга алып чыгуудан мурда, аларды өзү мурда угуп, андан кийин 2-3 кишиге, кемпир-чалдарга ырдатып көрүп, андан кийин гана чоң аш тойлорго, аудиторияга алып чыккан.
Калык төкмө акын болсо дагы, калемди жашы 45терге келип калгандан кийин кармап, чыгармаларынын жана элдик оозеки чыгармалардын өзү билген баардык үлгүлөрүнүн элге керектүүлүгүн сезип, тарбиялык, педагогикалык маанисин эске алып, кагаз бетине түшүрө баштаган.
Кыргыз маданиятын өстүрүүдө сиңирген эмгеги үчүн К. Акыев Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери, медалдар, Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун Ардак грамотасы менен сыйланган.
Грумм-Гржимайлоо енисей кыргыздары Теңир-Тоого 9-кылымдын ортосунда келген, ал эми 13-кылымда Теңир-Тоого Түштүк Сибирден буруттар келип, кыргыздар менен жуурулушуп кеткен деп эсептейт.
Ар бир көзөнөктүн сырты эки чарчы см, ичи болсо эки жарым чарчы метр, көзөнөктөрдүн арасы, мисалы, 75 баштуу үйдө жети см, 65 баштуусунда сегиз см, 55 баштуусунда 9 см болуп өлчөнүп алынат.
Бүбүсара Бейшеналиева – (17-май, 1926-жылы, Воронцовка айылы, Кыргыз АССРи — 10-май 1973-жыл, Фрунзе, Кыргыз ССРи) — кыргыз совет балеринасы, бийчи жана окутуучу.
чет элге чачылып кетүү тышкы душмандардын баскынчылыгынан эмес, ички душмандардын бийлик үчүн күрөшүнүн натыйжасында болот, Жакыптын бөтөн жерге сүрүлүшүнө Аталык уулу Көзкаман себепчи,
Көкөтөйдүн ашына Коңурбай келип түшсө, ага сый кылып Бокмурун Карткурөндү, Чалкуйрукту, Мааникерди, Жоодукерди-төрт тулпарды тартуумалакчы болот, муну уккан Кошой Манаска Жаш Айдарды кабарга жиберет,
Белгилүү жазуучу, педагог, коомдук ишмер, Кыргыз эл жазуучусу Шабданбай Абдыраманов 1930-жылы 24-декабрда Кыргызстандын Жалал-Абад облусуна караштуу Сузак районундагы Кыз-Көл кыштагында дыйкандын үй-бүлөсүндө туулган.
Анын “Май түнүндө” аттуу алгачкы поэмалар жыйнагы , ага удаалаш эле “Каркыра” деген ырлар жана поэмалар жыйнагы, “Тааныш адамдар” , “Арстанбап аймагында” , “Өкүм” , “Ак жүрөк адамдар” деген прозалык чыгармалары басмадан жарык көргөн.
Автор “Жашыл аалам” романында Арстанбаптагы уникалдуу жаңгак токою жөнүндө сөз кылып, жаратылышты коргоо, айлана-чөйрөнү таза сактоо, жаныбарларды коргоо жана көбөйтүү тууралуу проблемаларды көтөргөн, ал экология темасына арналган чыгарма.
“Турмуш сырларында” революциядан кийинки кыргыз элинин турмушундагы түп-тамырынан берки өзгөрүүлөрдү, жаңы турмушка болгон адамдардын көз караштарын, аң-сезимдерин калыптандырууларды чагылдырган.
Анын “Кайыптын карды ооруганда”, “Коркунучтуу оору”, “Үркүнбай үйлөнгөндө”, “Токуучулар”, “Тагдыр нугу”, “Кадамжай окуясы” аттуу драмалары жана комедиялары элдик жана профессионалдык театрлардын сахнасында коюлуп, көптөгөн театр көрүүчүлөрдүн купулуна толду.
Кѳзү ѳткѳндѳн соң, 1898-жылдагы Анжиян кѳтѳрүлүшү жана Чыйбыл болуштун тарыхына байланыштуу «Тарыхтагы ак тактар» атуу чыгармасы жарыкка чыккан.
Борбордук театрдын сахнасында режиссер өзүнүн төмөнкүдөй эң мыкты спектаклдерин коет: Т.Абдумомуновдун “Ашырбайын”, А.Макаеноктун “Өлүм жазасын”, У.Шекспирдин “Ромео менен Жульеттасын”, Мустай Каримдин “Ай тутулган түндөсүн”, Н.Байтемировдун “Уркуясын”, Б.
Жакиевдин “Алтын аяк” менен “Күттүргөн жазда келээрин”, М.Байжиевдин “Байыркы жомок”, “Кыз-күйөө”, “Ар бир үйдө майрамын”, К.Мамбетакуновдун Омор Хаямдын махабатын”.
Ушуну менен бир катар режиссердун дагы бир касиетин белгилей кетүү абзел – ал борбордук театрдын сахнасында көптөгөн актерлордун чыгармачылык мүмкүнчүлүктөрүнүн кылдат баамдап, анан ошого жараша аны терең ача билген кыраакы режиссер-педагог экенин да айгинелейт.
Маселен, ошол учурда А.Усупбеков , Ж.Сыдыкбекова , Г.Дулатова , С.Жаманов , С.Жумадылов , Ашыр Чокубаев , Т.Турсунбаева , И.Раимкулова , Ж.Сейдакматова , А.Кыдырназаров , Б.
Ибраевдин аркасы менен, чыгармачылыктарынын жаңы кырларын ачышып, олуттуу ийгиликтерге жетишишип, кыргыз элинин көркөм дүйнөсүнүн эң адыңкы катарына суурулуп чыга келишкен.
Актердук бөлүмдө эки жыл окугандан кийин, 1954-жылы күзүндө Бообек Ибраев Советтик Армиянын катарына чакырылып, үч жыл кызмат өтөп, 1957-жылы күз айларында кайрадан өзү окуп кеткен институтка барат.
Бул окуу факультетте келекчектеги режиссер өзгөчө тырышчаактыгы, билим алууга талыкпаган далаалаты менен курсту жетектеген устаттарынын жана сабак берген мугалимдеринин арасында айрыкча урмат-сыйга ээ болгон.
Жаңы ачылган театрда ал өзүнүн бүтүндөй педагогикалык талантын пайдаланып, чыгармачылык чыйырын эми гана баштап жаткан жаш артисттерде бийик эстетикалык туюмду, сахна өнөрүнө болгон терең сүйүүнү калыптандырууга болгон кубатын берген.
Ал эми режиссер тарабынан коюлган ал кездеги коомдун өтө актуалдуу жана типтүү көрүнүштөрүнүн бирин чагылдырган, сахна искусствосунун адам суктанаарлык туундусуна айланган Анардын “Илинчек” комедиясы, көп мезгилге чейин көл театрынын визиттик карточкасы болуп калган.
Ибраев “Айкөл Манас”, “Сейтек” жана “Курманжан-датка” сыяктуу монументалдуу сахналык полотнолорду сахналаштырып, режиссер Ж.Абдыкадыров көз жумган соң, бир кезде өзү баштаган “Манастын уулу Семетей” спектаклин да кайрадан калыбына келтирген.
Вишневскийдин “Оптимисттик трагедия”, Мустай Каримдин “Ай тутулган түндө” чыгармалары жеке гана тоолуу аймактын маданий окуясына айланбастан, жалпы республикалык масштабдагы олуттуу көркөм кубулуш болуп калды.
Ибраев 1935-жылы 19-мартта, Ысык-Көл облусуна караштуу Жети-Өгүз районунун Чоң-Кызыл-Суу айылында, көп балалуу жумушчунун үй-бүлөөсүндө жарык дүйнөгө келген.
Айылдан башталгыч мектепти аяктагандан кийин, тестиер Бообекти биртууган агасы Айылчы тааныштарынын кеңеши менен Фрунзе шаарындагы 7-мектеп-интернатына жиберет, окуусун борбордо улантканга.
Ибраевдин режиссердук жана бүтүндөй чыгармачылык, көркөм мурасына көз чаптырып, бүгүн биз 20-кылымдагы кыргыз театрынын тарыхында “режиссер Бообек Ибраевдин доору” да орун алганын тартынбастан айтууга тийишпиз.
Кыргыз балетинин тарыхында өзүнүн аты калган таланттуу бийчи, балет өкүлү Махмуд Эсембаев 1924-жылы Кулжа айынын 15 Чечен Республикасын чет жакасындагы "Старые Атаги" аттуу чечен айлында төрөлгөн.
Саякбай Каралаевдин вариантындагы кайып болгон Семетейдин элге кошулушу тууралуу эпизоддо Семетейдин кандайча кайып болуп кеткени эле эмес, ал кандай машакат менен мурунку калыбына келип, элге кошулганы терип-тепчилип, өзгөчө ынтаа менен сүрөттөлөт.
Мифтик-жомоктук мүнөзүнө карабастан бул эпизод угуучулар тарабынан кадимки эле турмуштук окуянын жаңырыгындай кубатталат да эпикалык чыгармаларда түрдүү доорлорго таандык көз караш, мамилелердин, жомок менен чындыктын бир идеяга кызмат этип, эриш-аркак жашоо мүмкүнчүлүгүнүн кеңирилиги дагы бир ирет далилденет.
Саякбай бул өңдөнгөн жаңы согуштук эпизоддорду күчтөп-кыстап абстракттуу мүнөздө киргизбестен, мурдагы салттык эпикалык баатырлардын мамилеси, иш-аракети аркалаган идеялык жүгүнө баш ийдирет.
Саякбай Карала уулунун вариантындагы Айчүрөктүн Куялыны Сейтекке баш кошууга үгүттөшү, Сейтектин Куялыга үйлөнгөнү баяндалган сюжеттин ортосунда кандайдыр бир генетикалык байланыш болушу мүмкүн.
Саякбай Каралаевдин вариантындагы өзгөчөлүк — ошол кыз Куялынын образын эпикалык монументтүүлүккө жеткире сүрөттөп, Семетей, Сейтек, Күлчоролорду майыштырган коркунучтуу душмандын каршысына чыныгы эр жүрөк алп катары алып чыккандыгында жана ушундан улам чыгармага баштан-аяк катышпаганы менен баатыр кыз Куялынын образы эпостун идеялык негизги мазмунуна чоң таасир тийгизген образдардын бири болуп калган.
Кандай көлөмдө, канчалык көркөмдүк оош-кыйышта болбосун, бардык варианттарда «Сейтек» эпосу «Манас» үчилтигинин корутундулоочу бөлүгү катары эсептелип, чыгарма башкы каармандын ысмын алып жүрөт.
«Сейтек» эпосуннда элдин кийинки тарыхый турмушуна жакын, патриархалдык-феодалдык мамилеге таандык уруу ичиндеги жоолашуулар, өчөгүш, кек куу — салттык мотив катары терең орун алгандыктан, эпос атанын ишин уланта турган баатыр уулдун төрөлүшүн чыдамсыздык менен күтүүдөн башталып, утурумдук оор абалда калган элдин келечекке бел байлоосу, бардык күч-аракети да Сейтектин аман-эсен туулуп, өсүшүн ишке ашырууга багытталат.
Ички чыккынчылыкка байланыштуу берилген элдин оор тагдыры, анын көрүнүктүү өкүлдөрү Бакай, Каныкей, Күлчоро сыяктуу негизги каармандардын он эки жыл бою көргөн кордуктары өтө деталдаштырылып сүрөттөлөт да, оор турмуштун жеңилдеши жалгыз гана Сейтектин эрезеге жетишине байланыштуу берилиши элдик баатырдын кадыр-баркын жогорулатат.
Башкы каарман кайрат-күчкө толгондон баштап эле ички душмандардын бети ачылып, аларга каршы жүргүзүлгөн күрөштөр баскынчылык максатта эмес, ата-бабасы туулуп өскөн жерге жетүүгө, аны коргоого арналган.
«Сейтек» эпосунун негизги идеясы — ич арадан чыккан душмандарды жеңип, ыркы кеткен туугандарды бир ымалага келтирүү болсо да, сырткы баскынчыларга каршы жүргүзүлгөн согуштар мурунку бөлүмдөрдөн айырмаланып, анчалык салттуу сүрөттөлбөйт.
Сейтектин эр жетип, Кыяс, Канчорону жок кылгандыгы туурасында дээрлик бардык вариантта айтылса, тышкы жоо Желмогуз уулу Сарыбай менен болгон урушу , Жакшылык Сарык уулу, Шапак Рысменде уулу, Ыбырайым Абдракман уулунда окуянын мүнөзү, максаты бирдей болгону менен башкы терс каармандын ысмы ар башка айтылат.
«Сейтек» эпостун «Манас» үчилтигинин корутунду бөлүгү катары көрсөтө турган негизги окуянын бири — Сейтектин Коңурбайдын баласы Куялы менен (Багыш Сазан уулу, Шапак Рысменде уулу, Ыбырайым Абдыракман уулу) же небереси Ките менен согуш болушу керек эле.
Бирок айрым варианттарда буга чейин кайып болгон Семетейдин элге кошулушу , Желмогуз уулу Сарыбайдын согушу , Карадөөнүн Таласка жүрүшү Сейтектин үйлөнүшү (Шапак Рысменде уулу, Жакшылык Сарык уулу, Саякбай Карала уулу жана башкалар) өңдүү айрым оригиналдуу окуялар орун алган.
Жакшылык Сарык уулунда Күлнар, Мамбет Чокмор уулунда Каракөз, Шапак Рысменде уулунда Сейилкан, Саякбай Карала уулунда Акбермет жана башкалар Албетте, үйлөнүү эпизодунун баяндалышы, көркөмдүк сапаты да ар кимде ар башкача.
Сейтек тууралуу Акберметтин мурдараак билиши, Сейтек, Акжолтойлордун Акберметтин айлына кыз көрүүгө келиши өңдүү турмуштук көрүнүштөр кандайдыр бир деңгээлде Семетей менен Айчүрөктүн окуясын эске салганы менен өзүнчө чыгарма катары «Сейтек» эпосунда ашыкча эпизод эмес.
Саякбай Карала уулу өч алуу мотивин дагы күчөтүп өөрчүтүп отуруп, акыры Сейтектин уулу Кенен менен Китенин баласы Чыңтемирдин жарыкка келишин, өсүшүн бирдей баяндап отуруп, аларды да салттык мотивдер менен кармашка даярдайт.
1885-ж Чүй боорундагы нестариан көрүстөндөрүнөн сирия-түркий жазмалары бар таштарды тапкан жана Молдо Нияз Мухаммед Хокандинин "Тарих-и Шахрухи" эмгегинин фарсыча тексттин жарыялаган.
Алардын катарында Кыргызстандын 20-30-жылдардагы көрүнүктүү саясий, мамлекеттик ж-а коомдук ишмерлери - Жусуп Абдрахманов, Баялы Исакеев, Төрөкул Айтматов, Хасан Жээнбаев, Эркинбек Эсенаманов, Мурат Салихов, Султанкул Шамурзин, Иманаалы Айдарбеков, кыргыз адабияты м-н искусствосунун көрүнүктүү өкүлү Касым Тыныстанов ж. б.
Алардын белгисиз бейити тууралуу Таш-Төбө айылынын тургуну Бүбүра Кыдыралиева (тарыхый чындыкты калыбына келтирүүгө салым кошкондугу үчүн ал «Эрдик» медалы м-н сыйланган) баяндаган.
Алардын айрымдарынын чөнтөктөрүндө сакталып калган айыптоо бүтүмү, ошондой эле Кыргызстан мамлекеттик коопсуздук комитетинин ж-а СССР мамлекеттик коопсуздук комитетинин архивдериндеги материалдар б-ча атылгандардын кимдер экендиги такталып чыккан.
Бир же бир канча бөлүм же чоң темаларды өткөндөн кийин ал темаларга байланыштуу суроолор даярдалып, окуучулардын буга чейин эмнелерди үйрөнгөнүн өлчөө үчүн жасалган кичи сынак болуп саналат.
Сынак үчүн семестрдин аягына чейин күтүү өтө узак, өтүлгөн материал да көп болуп, жалгыз жарым жыл аягында баланын билимин өлчөө баланын билимин өлчөөдө жетишсиз кала турганынан улам, ара сынактар алынат.
Бул бир тараптан окуучунун өзүн- өзү баалоосуна, эмнелерге көңүл буруусу, эмнелерди окуу керектиги туурасында жол көрсөтсө, бир жагынан кийинки жарым жылдык сынакка даярдануусуна да негиз болот.
Бирок, окуучунун ийгилигин ара сынак же жарым жылдык сынак менен эле эмес, кандайдыр бир семинар, реферат, изилдене турган тапшырма, проект даярдоо аркылуу да баалоо маанилүү болуп, аны ар тараптуу баалоо мүмкүнчүлүгү түзүлөт.
Окуу жайына абитуриенттерди кабыл алууда ал билим сынагына белгиленген чектен өткөндөн кийин билгичтик жана шыгын аныктоо үчүн жүргүзүлгөн сынак тандоо сынагы болуп эсептелип, окууга алынууга же жарышууга татыктуу деп табылат.
Мындай сынакка катышкандардын белгилүү бир өзгөчөлүккө ээ болгондорду да өз ичинде даражаларга бөлүп, группаларга айырууда өтө этият мамиле кылуу, суроолордун өтө кылдат тандалышы, ал өзгөчөлүктү таамай көрсөтө турган болуусу зарыл.
Максаты- сынакка киргендерден оор суроолорду канчасы жооптой алаарын, кимиси канчанчы орунда жана канчасы окууга татыктуу экенин аныктоо болсо да, талапкердин чыныгы ийгилигин так аныктабайт, жакындатып.
«Сыноо» деген сөздөн чыгып, натыйжада окуучуда, студентте, иштеген же ишке алына турган персоналда, коомдун мүчөсүндө же кандайдыр бир нерседе, буюмда болгон өзгөчөлүктөрдү, жетишкендиктерди, жөндөмдү, касиетти, айрыкчалыкты белгилүү бир критерийлерге карата тактоо, аныктоо, баалоо, сыпаттоо болуп саналат.
А бирок, сынактар жүргүзүлүү максатына жараша сабактагы ийгиликти өлчөй турган билим сынагы, ишке алуу үчүн кишидеги өзгөчөлүктөрдү белгилөөчү тандоо же жарыш сынагы, деңгээлине жараша бөлүштүрүү сынагы, жөндөмдү белгилей турган, мисалы, спорттук өзгөчөлүгүн белгилөө, музыка, театр, ыр, бий, сүйлөө, түшүндүрүү көндүмү ж.б.
Сынактын жалпыга маалым түрү болуп, мугалимдин суроолорду даярдап туруп, окуучуларга аны таратышы жана окуучулардын бул суроолорго мурда өтүлгөн темалар, китептерден окугандары боюнча эч бир кошумча материалдан пайдаланбай туруп жооп бериши билинет.
Синай агамасынын ареалы Түштүк-Чыгыш Ливия, Чыгыш Египет, Синай жарым аралы, Израиль, Иордания, Сирия, Сауд Арабиясы, Бириккен Араб Эмираты, Оман, Чыгыш Судан, Эфиопия жана Эритрея эсептелинет.
ЮНЕСКОнун Кыргыз Республикасындагы Улуттук комиссиясынын төрагасынын орунбасары , Кыргыз Республиканын Президентине караштуу Мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиясынын мүчөсү , Эл аралык илимдер, билим берүү, индустрия жана маданият академиясынын анык мүчөсү , Борбордук Азия адабияты академиясынын академиги , Котормочулардын эл аралык федерациясынын мүчө-корреспонденти , Шериктештик Жазуучулар союзунун көркөм котормо боюнча Кеңешинин мүчөсү , ВЛКСМ БКнын жана Кыргызстан ЛКЖС БКнын Ардак грамоталары менен сыйланган, Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик сыйлыгынын ээси.
2003 - 2008 - жылдары Кыргыз улуттук университетинин Кыргыз-Америка факультетинин деканы, 2010-2016 - жылдары Кыргыз-Түрк "Манас" университетинде Инженерлик факультетинин деканы болуп эмгектенген.
Сыйлыктар: Кыргыз Республикасынын агартуу отличниги ; Билим жана илим отличниги ; «Кыргыз Республикасына 10 жыл» ардактуу белги ; «Манас Эпосуна 1000 жыл» ; Билим берүү жана илим министрлигинин ардактуу грамоталары ; Билим берүү жана илим кызматкерлеринин профсоз кеңешинин ардактуу грамоталары ; «Фрунзе политехник институтунун эң жакшы лектору» ; « » гранты, Мичиган университети .
Техникалык илимдердин доктору , профессор , Кыргыз Республикасынын Улуттук Академиясынын мүчө-корреспонденти , КР Президентинин алдындагы МБТ кеңешинин мүчөсү, КР инженердик академиясынын академиги, Эл аралык информатизация академиясынын академиги, Педагогика жана социалдык илимдер академиясынын академиги , Эл аралык инженердик академиянын академиги, Жогорку окуу жайлардын ректорлор союзунун мүчөсү.
Өзүңүздөр жакшы билесиздер, Октябрь революциясы жеңген учурда кыргыз жергеси бытыранды, калкыбыз чачыранды болуп, анын түндүк аймагы Түркстандын Жети-Суу облусуна, түштүгү Сыр-Дарыя облусуна карап калган.
Азыр анын сөөгү Абдыкерим Сыдыков, Касым Тыныстанов, Төрөкул Айтматов өңдүү замандаштары жана максатташтары менен бирге өзү туулуп-өскөн Жал айылынан анчалык алыс эмес жердеги «Ата-Бейитке» коюлган.
Иманалы Айдарбеков (1894-жыл, Арчалы, Жетисуу облусу, Орусия империясы — 5-ноябрь 1938-жыл, Фрунзе, Кыргыз ССР, КСРБ) — Кеңеш доорундагы кыргыз мамлекеттик жана коомдук ишмери, саясатчы.
Абылкасымова Майрамкан (7. 11. 1936-ж. туулган, Чүй облусу, Кемин району, Кызыл-Суу айылы) акын, Кыргыз эл акыны , Бүткүл союздук Ленин комсомолу сыйлыгы жана Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгы лауреаты.
«Чолпон» , «Эстелик сүйлөйт», «Быйыл жаздын гүлдөрү көп» жыйнактарына салттуу ыр түзүлүшүндөгү ырлар менен катар ритмикалык жаңы өлчөмдөгү, эркин ыр формасындагы чыгармалары кирген.
2010-жылы КР УИА Тарых жана Маданий мурас институнун алдындагы диссертациялык кеңеште «Общественно-политическая жизнь кыргызов второй половины - начала вв.: Проблемы истории и историографии» деген темада докторлук диссертациясын коргогон.
Жээнбек Алымбаев 1990-жылдардын аягында профессор Т.Кененсариевдин нускоосу менен Нүсүп бий жөнүндө китеп даярдоого киришип, Нүсүптүн тикелей урпагы Ысман Юсупов менен бирдикте Кокон шаарындагы аймактаануу музейинин директорунун орун басары болуп эмгектенген Яхехон Дадабаев деген адамдан фарсы, араб тилинде жазылган 10го жакын кол жазмаларды кирилл арибине котортуп алган.
Алардын ичинде Абу Латип Жабалинийдин “Саякат набои Жабалинийи”, Абд аль-Карим Наманганинин “Умар-намасы”, Алим Махмуд молдонун “Тарих–и Туркистаниси”, Гариб Маргиланинин “Тасниф-и Гариби», Мухаммад Хакимхан төрөнүн “Мунтахаб ат-таварихи”, Мажзуб Намонгонийдин “Тазкирайи Хазратиси”, Мирза Рахим Ташкендинин “Ансаб-ас салатин ва таварих-ал хавакини”, Мирзо Каландар Мушрифтин “Шохнома-и Умархониси”, Нияз Мухаммед Хукандинин “Тарих-и Шахрохиси”, Таджир молдонун “Гараиб-и сипахы”, Жунайид Аваз Мухаммаддын “Тарихи-и жахан-нумаиси” жана башкалар бар.
Бул кол жазмалардын башка расмий нускалары Ташкен шаарындагы Өзбек Республикасынын Илимдер академиясына караштуу Чыгыштаануу институтунда, айрымдары Өзбекстандын мамлекеттик архивинде да сакталып турат.
Ал эми оюнчуларын коруп жүргөн сакчы чабуул койгон оюнчуларды өз жаатына тийгизбей аркан жеткен жерге чейин кууп барып, алардын бирине өзүнүн бутунун учун тийгизүүгө аракеттенет.
Оюндун жүрүшүндө сакчы коруп турган жааттын оюнчулары чабуул койгон жааттын оюнчуларынын колу тийсе, чабуул койгон жааттын колу тийген же сакчынын буту тийген оюнчулар оюндан чыгышат.
Леонид Ильич Брежнев (19-декабрь 1906, Каменское, Екатеринослав губерниясы — 10-ноябрь 1982, Москва облусу) — саясий жана мамлекеттик ишмер; КПСС БКнын биринчи жана генералдык секретары, СССР Жогорку Советинин Президиумунун председатели , Советтер Союзунун маршалы , Социалисттик Эмгектин Баатыры , Советтер Союзунун Баатыры .
Брежнев өлкөдөгү эң жооптуу кызматты аркалап турган мезгилде экономикада, коомдун социалдык, ал тургай рухий чөйрөсүндө да терс жагдайлар өкүм сүргөн (Брежневдин доору учурда «сенек мезгил» деген ат менен белгилүү).
АКШ, ГФР жана башка өлкөлөр менен келишимдер түзүлүп, Эл аралык абалдын жеңилдегенине, ошондой эле Европада коопсуздук жана кызматташтыкка карата бир катар иш-чаралар иштелип чыкканына карабастан, ошол эле учурда Чехословакияга , Афганстанга аскерлердин киргизилиши Эл аралык кырдаалды татаалдаштырып, карама-каршылыктарды күчөткөн.
1982-жылга карата 29 адистик боюнча инженерлерди даярган, институттун курамына күндүзгү билими берүүчү 8 факультет (энергетика, архитектура, тоо-геологиялык, курулуш, машина куруу, өнөр жай жана жарандык курулуш , айылдык курулуш, технология) кирген.
2023 - жылга карата кайра реформаланган 10 институтта (тоо-кен, инженердик курулуш, колдонмо информатика, транспорт жана робот куруу, информатикалык технологиялар, технология, энергетика, архитектура жана дизайн, электроника жана телекоммуникация, Кыргыз-Герман техникалык институту) окуутуунун бир нече багыттары боюнча бакалавр, магистр, доктор даражасын берүүчү окуу программалары менен билим берет.
Берлин колдонмо илимдеринин техникалык университети менен биргелешкен Кыргыз-Герман техникалык факультетинин базасында Кыргызстанда биринчилерден болуп кредиттер технологиясын киризилген, Германиянын стандарттарынын негизинде инженердик кесиптер боюнча бакалаврларды даярдайт.
Кыргыз мамлекеттик техникалык университети Евросоюздун, Россиянын, Көз каранды эмес мамлекеттердин шериктештигинин мыкты университеттери менен эки тараптык келишимдердин негизинде, эл аралык гранттар, проектилердин алкагында иш алып барат.
Эл аралык жогорку деңгээлде жаш кадрларды даярдоо маселеси, мугалимдердин квалификацияларын жогорулатуу, илимий кадрларды даярдоо маселелерин чечүү боюнча жана биргелешкен эл аралык окуу структураларын ачуу менен билим берүү стандарттарын, окуу китептерин, методикалык көрсөтмөлөрүн, инновациялык ыкмаларын колдонуу боюнча эл аралык проекттерде катышат.