polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Соловьёвдун бардык ушул теориялык изилдөөлөрү практикалык милдеттерди чечүүгө: дүйнөнү өркүндөтүүгө, өзүмчүлдүк сезимге каршы, сүйүүнүн христиандык идеалын турмушка ашырууга, абсолюттук баалуулуктарга ээ болууга багытталган.
Бул өтүү мүмкүн, анткени «бүткүл бирбүтүндүк» таанып-биле турган субьектиге карата алганда бүтүнү менен тышкы нерсе болуп саналбайт: алардын ортосунда ички байланыш болууга тийиш, бул байланыштын жардамы аркылуу субьект абсолюттукту таанып-биле алат жана абсолютта камтылып тургандардын бардыгы менен ичтен бириге алат жана ошол бардык деген нерсени чындыгында да таанып-биле алат.
Акыйкаттын сөзсүз түрдө жалпылык катарында жашап тургандыгына байланыштуу гана биздин тажрыйбабыздын фактылары чыныгы реалдуулукка ээ болот, ал эми ойломубуздун түшүнүктөрү — чыныгы оң мүнөздөгү жалпылыкка ээ болот.
Акылына, көптү билгендигине, эрудициясына, сөзмөрлүгүнө, адамдарга үйүрлүгү жана башка нагыз адамдык сапаттарына байланыштуу отурган жерде үлпөттүн көркүн чыгарган адам болгон, коомдун ар кайсы катмарларында көптөгөн досторду күткөн.
Ал Трубецкойго мындай деген экен: «Шарап — эң сонун реактив. Адамдын ким экендигин шарап ичкенде билесиң: ким айбан болсо ал шарап ичкенде нагыз айбан болуп калат, ким адам болсо шарап анын адамдыгын дагы жогору көтөрөт» .
Соловьев мындай деп жазат: «Эгерде теңирлик жан болгон Христосто алгачкы же жаратуучу бирбүтүндүк — Теңирликтин өзү аракет кылып турган күч катарында Кудай же Логос болсо, эгерде, ошентип, биз ушул алгачкы бирбүтүндүктө Теңирлик жан катарында Христоско ээ болсок, анда экинчи, биз София деп мистикалык ат менен атаган жаратылган бирбүтүндүк адамзаттын башталышы, идеал же кадыресе адамдын өзү болот. Христос Адамдык башталышка тиешеси бар Христос бул бирбүтүндүктө адам же Ыйык жазууда айтылгандай экинчи Адам-ата болуп саналат» .
Владимир Соловьёвдун негизги философиялык эмгектери төмөнкүлөр: «Батыш философиясынын кризиси » , «Бир бүтүн билимдин философиялык негизи» , «Абстрактуу негиздерди сынга алуу» , «Кудайадамзат жөнүндө» , «Теократиянын тарыхы жана келечеги» , «Россия жана аалам чиркөөсү» , «Махабат маңызы» , «Жакшылыкты актоо» , «Теориялык философиянын биринчи негизи» , саясый-философиялык эмгектеринин ичинен анын «Россиядагы улут маселеси» , «Кытай жана Европа» деген чыгармаларын белгилөөгө болот.
Бирок акырындык менен, ар түрдүү философтордун чыгармаларын окуунун таасири астында атеисттик көз караштан четтеп, диний ырым-жырымды ырааттуу аткарбаса да, терең динчил адам болуп калат жана өзүнүн диний философиялык системасын түзөт.
Бул мезгилде ал жөн гана чиркөөлөрдү кошуунун проблемасына кызыгып жүргөн эле жана батыш, чыгыш чиркөөлөрүнүн сыртынан бөлүнүп турганына карабастан ички мистикалык байланыштарынын бузулбастыгына ишенген.
Ийнине түшүп турган коюу чачтары аны иконага окшоштурган. Анын сырткы аскет сыяктуу келбети шыңкылдап, катуу чыккан үнү менен шайкеш келбей турар эле, ал өзүнүн кайдан келгени белгисиз мистикалык күчү жана тереңдиги менен адамдарды таң калтырчу» .
«Өзүнүн руханий бейнеси аркылуу ыйык Иерусалимди издеген, ошондуктан жердеги көз жеткис мейкиндиктерде жер кесип кыдырып өмүр өткөргөн, бардык ыйык жайларды урматтап, ага барып турган, бирок бул жайлардын эч биринде көпкө жашап турбаган селсаяк Рус жараткан жолоочуну элестеткен» .
Орустун улуу физиологу И. М. Сеченовдун аныктоосу боюнча баш мээнин ар түрдүү ишкердүүлүгүнүн натыйжасы скелет булчуңдарынын жыйрылып, кыймылды пайда кылуусу менен аяктайт.
Кыймыл адамдын жана көпчүлүк жаныбарлардын сөөк булчуңдарынын жыйрылуусунан пайда болот да, дененин айрым мүчөлөрүнүн бир калыптан экинчи бир калыпка келип өзгөрүп турушу алардын айлана-чөйрөгө ыңгайланып, жашоо шартын түзүп турат.
Ал эми булчуңдардын жыйрылып, кайтадан жазылып туруу касиетинин натыйжасында организмде кыймыл-аракет пайда болуп, адамдын айлана-чөйрөдө басып жүрүү мүмкүнчүлүгүн камсыздайт.
Акыркы жылдарда илимий-техникалык жетишкендиктер, кол эмгегин механикалаштыруу менен алмаштыруу, турмуш шарттын жакшыруусу, жол транспортторунун өсүшү кишинин эркин кыймылынын азайышына шарт түзүүдө.
Улгайган адамдын организминдеги табигый өзгөрүүлөрдөн нерв, таяныч-кыймыл аппаратынын тез иштөө мүмкүнчүлүгү азаят, кол-бут, муундар ооруксунуп, булчуңдардын бошоңдошу байкалат.
Өлкөбүздө массалык түрдө таралган физкультура жана спорт оюндары, өндүрүштүк гимнастикалар, акыл эмгегинен күч эмгегине өтүү, жөө басуу, чуркоо сыяктуу активдүү кыймыл аракет түздөн-түз гиподинамияга каршы чечкиндүү шарт болуп саналат.
Таза абада күч эмгегин өлчөмдүү иштөө же дем алуу өзгөчө улгайган адамдар үчүн өтө пайдалуу, ал кыймыл-таяныч аппараттагы табигый өзгөрүштөрдү басаңдатып, жүрөк-кан тамыр системасын жакшыртат.
Бул туура эмес, анткени нерв, өпкө, жүрөк жана башкалар органдардын иш аткаруу мүмкүнчүлүгү улгайган адамдарда өтө аз, андыктан айрым учурларда организмде жагымсыз сезимдер, жашка карата табигый өзгөрүүлөр тез пайда болот.
Эстетикалык тарбия тарбиянын башка түрлөрү (ыйман-адептик, укуктук, патриоттук, саясый, экологиялык, эл аралык бирикмелик, көркөмдүк, эмгектик ж. б.) менен байланыштуу жана өз милдетин тарбиянын ушул түрлөрү менен бирдикте жүргүзөт.
Табияттагы жана турмуштагы, адамдагы кооздукту айырмалай билүү, жаратылышка жандуудай мамиле кылуу, көркөм өнөрдөгү бийик деңгээлдеги чыныгы чыгарма менен халтураны айра билүү, классикалык искусстводон рухий азык табуу эстетикалык тарбияга ээ болгон инсандарга гана таандык касиеттерден болуп саналат.
«Коомдун эстетикалык түшүнүгүнүн квинтэссенциясы эстетикалык идеал, ал инсандын эстетикалык аң-сезиминин эстетикалык кабылдоо, толгонуу, сезим, табит, керектүүлүк, көз караш жана ишеним сыяктуу составдык элементтеринде чагылдырылат».
а. анда адабият, сүрөт, музыка, кол өнөрчүлүгү сыяктуу эстетикалык циклдеги сабактар менен класстан тышкаркы иштер, туристтик-экскурсиялык жүрүштөр, концерттер, спектаклдер, ийримдер, ата-эне, коомчулук, бүт айлана-чөйрө балага оң таасир эткенде гана эстетикалык тарбиялоо өз үзүрүн көрсөтөт.
Эстетикалык тарбия үзүрүн көрсөткөн инсан ыймандуу болот, экологияны да сактайт, маданияттуу да, билимдүү да адам катары дүйнөнүн асылдыгын, кооздугун өнүктүрүүгө салым кошот жана кооздуктун, сулуулуктун мыйзамдары аркылуу чөйрөгө жана коомго таасирин тийгизет.
Адамзат тарыхында ар кыл мезгил, ар кыл багыттар эстетикалуулук жана көркөмдүүлүк, сулуулук жана куниктик, көтөрүңкүлүк жана пастык, баатырдык жана коркоктук, кайгылуулук жана комедиялуулук тууралуу өз түшүнүктөрүн жараткан.
Эстетикалык тарбия, эстетикалык тарбиялоо – көркөм өнөр чыгармаларындагы, табияттагы жана өз турмушундагы кооздукту сезе жана туя билүү сезимдерин эстетикалык кабылдоо жана түшүнүү үчүн инсандын идеалдарын жана табитин атайын максатка ылайык калыптандыруу боюнча жүргүзүлгөн таалим-тарбия иштеринин тутуму.
Монадалар ар түрдүү себептердин таасири астында өнүгөт: телодо өзгөрүүлөрдү пайда кыла турган себептерди ал аракеттенип турган себептер деп атайт, ички себептерди ал «максаттуу» жана «финалдык» себептер деп айтат.
Анын философиялык системасы — байыркы мезгилден өз заманына чейинки философиянын — Платондун, Августиндин, Декарттын, Гоббстун, Спинозанын жана башкалардын философиясынын негизги концепцияларын кайрадан иштеп чыгуу боюнча көп жылдык эмгегинин натыйжасы.
Өткөндүн философиялык концепцияларына ал булардын бардыгы олуттуу баалуулуктар болуп саналат, анткени «көпчүлүк мектептер өзүлөрүнүн ырастоолорунун олуттуу бөлүгүндө туура пикирлерди айтышкан, бирок танган нерселеринде жаңылышат» деген тургудан мамиле жасаган.
Ньютонго байланышпай, өз бетинче дифференциалдык жана интегралдык эсептөөлөрдү ачкан, чоң сандарды эсептеп чыгарууга жөндөмдүү болгон эсептөөчү машинени ойлоп чыгарат, ошондой эле экономикалык маселелер боюнча иш жүргүзүп, инженердик ишмерлик менен алектенет.
«Перцепция», пассивдүү кабылдоо жөндөмдүүлүгү менен мүнөздөлүүчү монадалар өзүнүн өнүгүшүнүн төмөнкү баскычын түзөт, алар ачык эмес элестерди гана жаратууга жөндөмдүү.
Декарттык дуализмге болгон Ал декарттык дуализмге каршы чыккан, ошондой эле декарттын тубаса идеялар жөнүндөгү тезисин, ошондой эле Спинозанын бирдиктүү субстанция жөнүндөгү жобосун кабыл алган эмес, жана мындай позиция чындыкты жансыз кылуу болуп саналат деп эсептеген.
Локктун «Адам акыл-эси жөнүндө тажрыйба» деген чыгармасына жооп катарында жана андагы баяндалган жоболор менен макул болбой өзүнүн «Адам акыл-эси жөнүндө жаңы тажрыйба» деген эмгегин жазат.
Лейбницте сезим таанымы таанымдын төмөнкү баскычы, рационалдык таанымдын өзүнчө бир өбөлгөсү катарында чыгат, анткени сезим таанымы акыйкатты таанып-билүүнүн зарылдыгын жана жалпылыкты түшүндүрүп бере албайт.
Бул учурда терини травмадан сактоо, таза кармоо, одуракай ич кийим кийбөө, ич кийимди бат-бат алмаштыруу, марганец кычкыл калийдин мала эритмеси менен терини сүртүү, теринин сыйрылган жерине бриллиант жашылынын 1%түү эритмесин сыйпоо керек.
Нерв импульсунун негизинде пайда болуучу медиаторлор сезгич нервдердин учуна таасир этип, рефлекс догосу аркылуу мээ менен жүлүнгө информация берип, натыйжада нерв импульсу борбордук нерв системасынан иштөөчү органдарга келет.
Мээ менен жүлүндүн иштеши аларга келген сигналдарга жараша гана жүрбөстөн, ал зат алмашуу, нерв клетканын ткань суюктугунун химиялык, физикалык-химиялык жана биологиялык касиеттери менен байланыштуу.
АКТГнын канга чыгышы бөйрөк үстүндөгү бездердин кыртышында кортикостероид гормондорунун пайда болушуна негизги шарт болуп, гормон организмдеги көп нерв жана гумордук реакцияларын пайда кылып, организмдердин стресске ыңгайланышында активдүү катышат.
Нейро-гумордук жөнгө салуу — организмдин ткань, орган жана системаларындагы физиологиялык процесстерди нерв система жана гумордук факторлордун (кан, лимфа ткань суюктугундагы биологиялык активдүү заттар, гормондор, медиаторлор жана башкалар) таасири менен башкаруу.
Орто Азияда Палеолит дооруна тиешелүү эстеликтер Кожогор , Янгаджа, Самаркан турагы, Каракамар, Кулбулак, Тосор, Капчыгай, Селүңкүр жана башка Кетментөбө өрөөнүндөгү Сарыгата, Өзгөрүш, Ничкесай жергелеринен М. Б.
20–25 миң жылдыктарга тиешелүү кыргыч сымал куралдарды, тешкичтерди, нуклеустан жасалган жаракаларды, Кочкор өрөөнүнүн Калмакташ жергесинен К. Табалдиев, А. Бараталиев нуклеус сымал артефакттарды жана такталар табышкан.
Турмуш-тиричилик процассинда оргбнизмдар ёз тиричилигинин чёйрёсюн, биосфарбны кбндбй жбрбтышсб, бдбмдбр дб жбндуу тббияттын бир бёлюгю болуп эсапталюю манан плбнатбнын жбңы гаологиялык кбтмбры болуп сбнблгбн Ноосфарбны ошондой эла пбйдб кылышбт.
Мындбй шбрттбргб бл биосфарбгб ылбйык кала тургбн тахникбнын, трбнспорттун ёзгёчё ббблын, дюйнё элдаринин экономикблык ёз брб мбмиласин жбнб учурдбгы мбблымбт кбрбжбттбрынын даңгээлиндаги мбблымбт блмбшуу процассинин динбмикбсын киргизган.
Кийинчерээк Ноосферанын ушуга окшош тушунугун француз палеонтологу жана дин кызматкери П.Тейяр де Шарден тарабынан онуктурулуп , ал Ноосфера деп планетанын уламдан улам кенейип бара жаткан жана акыр аягында оз манызынын омега белгиси деп аталган кандайдыр бир бийик чегине жакындаган ой жугуркон катмарын атаган.
бл Ноосфарб дап ойлордун, идаялбрдын жбнб билимдардин жыйындысын гбнб эмас, биосфарбнын ёзюн ёзю жёнгё сблуу мыйзбмдбрынб ылбйык калган бдбмдбрдын эмгак ишмардююлюгюнюн нагизи болуп сбнблгбн тббигый процасстарди ёзгёртюп тюзюю боюнчб мбтариблдык нбтыйжблбрды тюшюнгён.
Ноосфера адам баласынын иш аракеттери:Ноосфера – экологиялык мыйзамдарды так аткаруу менен, уламдан улам өсүп келе жатан адамдын материалдык, маданий жана эстетикалык муктаждыктарын канааттандыра алган, цивилизациялуу адамзат жашаган биосферанын жаңы абалы.
Материя ар дайым өз ара байланышта, турактуу жана түбөлүктүү кыймыл аракетте жана өзгөрүүдө болуп, анын кыймылынын бир формасынын калыптанышы менен экинчисинин жоголушу жана сапаттык кандайдыр бир абалдын башка абалдарга өтүшү менен шартталып турат.
Илимий негизде уюштурулган окутуу эки негизи максатты көздөйт: чындыкты жаштарга жеткирүү жана аны өздөштүрүүсүн камсыз кылуу, ошондой эле алардын илимий теориялык ой жүгүртүүсүн калыптандыруу.
Ар бир адамдан терең интеллектуалдык өсүп өнүгүүнү талап кылган илимий-техникалык прогресстин шартында, окутуу процессинде реалдуу – конкреттүүнү жай-баракат кабыл алуу менен өз-өзүнчө алынган түшүнүктөрдү, абстракцияларды окуучулардын аң-сезиминде калыптандырууга жана ошондой эле конкреттүү бүтүндүктү өздөштүрүү максаты үчүн абстракцияларды колдонуу процессине жетишүүгө олуттуу көңүл буруу абзел.
Методологиялык билимдердин составына, биринчиден, жалпы методологиялык, жалпы илимий закондор, закон ченемдүүлүктөр жана алардан келип чыгуучу педагогикалык иш-аракеттерге коюлуучу талаптар жана педагогикалык жоболор кирет (маселен, таанып-билүүдө чагылтуунун жана чыгармачылыктын биримдиги, таанып-билүүнүн субъектисинин активдүүлүгү, тарбиялоонун жалпы максаттары жөнүндөгү жана башка жоболор); экинчиден, бир далай негиздүү жана маңыздуу педагогикалык закондор жана закон ченемдүүлүктөр жана алардан келип чыгуучу педагогикалык ишмердүүлүккө коюлуучу талаптар; үчүнчүдөн, педагогикалык изилдөөлөрдүн принциптери жана методдору.
Мына ошентип, методология илимий таанып-билүү иш-аракеттеринин принциптери, формалары жана жолдору жөнүндөгү окуу катарында эсептелинет да, ал эми педагогикадагы методологияны педагогикалык кубулуштарды таанып-билүүнүн жана өзгөртүп түзүүнүн негизинде жатуучу теориялык жоболордун системасы деп түшүнөбүз.
Чындыгында эле, окутуу, улуу муундун өсүп келе жаткан муунга коомдук мамилелердин, өндүрүштөрдү жана эмгектенүүнүн ыкмаларын, тажрыйбаларын үйрөтүүнүн объективдүү зарылчылыгы, өзгөчө коомдук кубулуш катарында адам баласынын чыныгы дүйнөнү таанып-билүү теориясы менен тыгыз байланышта.
Ал төмөнкүдөй факторлор менен шартталган: бир жагынан аталган чиркөөлөр европадагы мамлекеттерге саясий үстөмдүк орнотуу үчүн болгон күрөш менен байланышса, экинчи жагынан Константинополдун же Римдин таасирине туш болгон элдердин менталитетинин өзгөчөлүктөрү менен аныкталган.
Христианчылык өз маңызы боюнча космополиттик дин болсо да, тигил же бул элдердин улуттук өзгөчөлүктөрүнө ыңгайланышуу менен батыш жана чыгыш чиркөөлөрүнүн ортосундагы айырмачылыктарды кескин күчөтүп жиберген.
Католицизм Рим Папасын рим-католик чиркөөсүнүн башчысы гана эмес, Христостун мурасчысы, христианчылыктагы ар кандай багыттарга таандык экендигине карабастан, бардык христаиндардын атасы жана устаты деп атайт.
Бир жарым жашынан тартып басканы тыңыйт, чуркагысы келет, топту кубалап ойнойт, карандаш кармап сүрөт тартууга аракеттенет, кооз сүрөттөрдү жакшы көрөт, тааныш буюмдардын, айбанаттардын атын атайт.
Баланын жашына ылайык тандалган көнүгүүлөр аны күч жагынан гана өстүрбөстөн, ден соолугун да чыңдайт, кыймыл-аракетин андан ары калыптандырып, жүрөк-кан тамыр системасын жана дем алуу органдарын өнүктүрөт.
Микроскоп менен изилдөөдө булчуң, тутумдаштыргыч ткандын талчалары, клетчатка, крахмал, былжыр, ичегинин эпителий клеткалары, эритроциттер, зыяндуу шишиктердин клеткалары, туздардын кристаллдары, микроорганизмдерден — амёба, лямблия, мителердин жумурткалары табылат.
Заңдын түсү ичкен тамакка жараша, ошондой эле түрдүү ооруларда өзгөрүлөт: сүт азыктары менен азыктанганда ачык күрөң, эттүү тамак-аштан кочкул күрөң, жашылчалардан жашыл сымак түстө болот.
Д. ядролук курулуштар аварияга учураганда, радиоактивдүү заттар менен иштөөдө жана ташууда коопсуздук эрежелери бузулуп, чөйрө радиоактивдүү заттар менен булганганда, согуш мезгилинде душман ядролук курал колдонгондо анын жабыркатуучу таасирин жок кылуу максатында жүргүзүлөт.
Аял жынысында эки Х хромосома болгондуктан, анын бир Х хромосомасы Г-нын генин - алып жүрсө, экинчи Х хромосомасы кандын нормалдуу уюшунун аллелин - Н алып, ал гетерозиготтук - ХнХ болот.
Анатомиялык түзүлүшү боюнча эркек менен аялдын сийдикти сыртка агызуучу түтүгү бири-биринен кыйла айырмаланат Алсак, эркектин сийдикти сыртка агызуучу түтүгү табарсыктан башталып, сырткы жыныс органынын башына чейин жетет.
Бөйрөктүн жана бөйрөк күлтүгүнүн сезгениши демейде ангина, скарлатинанын кабылдоосу катары өөрчүйт, ошондой эле геморрагиялык ысытмада, лептоспироздо байкалат, кээде ревматизм, эндокрин, аллергия ооруларын коштойт.
Бөйрөктүн токсикалык катуу жабыркашы органикалык эриткичтер, сымап, мышьяк бирикмелери, өзүн өзү дарылоодо колдонулуучу кээ бир дарылар менен ууланууда, талгакта, сепсисте , өтө катуу күйгөндө, үшүк алууда жана башка байкалат.
Тез-тез заара кылуу, ооруу, зааранын агышынын өзгөрүшү, токтобой калышы, туттугуу табарсыктын, заара агуучу түтүктүн, простата безинин, ошондой эле жанаша органдар — көтөн чучук, жатындын түрдүү оорулары менен байланыштуу болот (к. Простата безинин аденомасы, Сүзөк, Заара жолдорунун таш оорусу, Простатит, Цистит, Уретрит).
Заара жолунун катуу кармама жана өнөкөт сезгенүүсү, көбүнчө сүзөктү врачка өз убагында кайрылбай өзүн өзү дарылоодо, ошондой эле трихомоноздо, өздүк жана жыныс гигиена эрежелерин бузганда болот.
Нур ошондой менен жабыркаган оорулууну өз убагында дарыласа акырындык менен айыга баштайт; оорулуунун жалпы абалы оңолуп, температурасы кадимкидей болот, борбордук нерв системасынын функциясынын бузулуулары жоголуп, кандын составы калыбына келет.
Катуу кармаган Нур орусу иондоштуруучу нурлардын чоң дозасы бир жолу же бир нече ирет таасир эткенде, согушта атом куралын колдонгондо, тынчтык мезгилде атом өнөр жайында, илим изилдөө мекемелериндеги авариядан пайда болушу мүмкүн.
Өнөкөт нур оорусу өнөр жайда, медициналык жана илим изилдөө мекемелерде коопсуздук техникасынын эрежелерин бузуунун натыйжасында көп убакыт бою радиоактивдүү нурлардын аз дозасы таасир этишинен келип чыгат.
Нур оорусун алдын алууда иондоштуруучу нурлардын булагы таасир эткен аймакта иштеген медициналык кызматкерлерди, ошондой эле радиологиялык жана рентгенслогиялык кабинеттердеги оорулууларды иондоштуруучу нурлардын уруксат этилген дозасынан жогору өтүп кеткен зыяндуу таасиринен коргоо чаралары жүргүзүлөт.
Окуучунун жекече кызыгуусуна, шыгына, ден соолугуна жана коомдогу социалдык экономикалык өзгөрүүлөрдүн талаптарына ылайык аны аң-сезимдүү кесип тандап алууга даярдоого багытталган комплекстүү иш-чаралар системасы.
Айтуучунун күчтүүлүгүнүн натыйжасында Кедейдин хан болгонго чейинки эволюциялык этаптары жана бул узак аралыктагы канча бир психологиялык мерчемдер, чыңалуулар эң ишенимдүү жүзөгө ашат.
Кароолчу: “Ушундай дагы эр болобу, отуздай киши сабап жатса да, башы – көзүн жашырган жок. Кыпкызыл кан тулку боюнан агып турса да эч ичиркенбеди. Кайра “тирүү калсам каныңарды ичем” деп жулунуп атат” – деп таң калат.
Бул эпизоддон Кедей эч кимден коркпогон тайманбастыгы, терисин тирүүлөй сыйрып жатса да кыңк этпеген карышкырдай көк жалдыгы, колунан эмне болсо келе турган эрдиги көрүнүп турат.
Багынан тайган адамдын басыгы да бузулуп, жылдызы түшүп, өзүнчө эле жансыз тартып, кудуретсиз болуп калгандыгы Гүлайымдын байкоосу менен таамай айтылат: “туйлады менин жүрөгүм, тирүү эмес сенин иреңи.” Бул эки сап ырда канчалык терең философия катылган.
Кедей эрки бек, айтканынан кайтпаган көк, максаты дайыма алдыда жүргөн, мүнөзү күчтүү адам болсо, Азимкан тектүү жерден чыккан, элине адил бийлик кылган, бир топ жакшы сапаттардан куру эмес болгону менен энөө, ишенчээк.
Кедейди хандык такка отурушуна ашынган айлакерлигинин күчү, касиеттүү ак эшенди ортого сала коюп динди мыкты пайдалануусу, бөтөнчө Азимкандын мүнөзүнүн жумшактыгы себепчи болот.
Сасык тумоого каршы вакцина Дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюму тарабынан кош бойлуу аялдар, беш жашка чейинки балдар, карылар, саламаттыкты сактоо кызматкерлери жана КИВ/КИЖС, астма, диабет, жүрөк оорулары же дагы башка өнөкөт оорулары бар тобокел тобуна кирген кишилерге сунушталат.
Сасык тумоонун кабылдап кетишине вирустук пневмония, экинчилик бактериялык пневмония, мурун көңдөйүнүн инфекциялары жана астма же жүрөк жетишсиздиги сыяктуу адамдагы өнөкөт илдеттер себеп болушу мүмкүн.
Тексттеги сүйлөмдөрдүн байланышы грамматикалык каражаттар (аралаш сүйлөмдөрдө этиштин чактары же ыңгайлары ээрчишип келет) маанилик катыш (ар бир сүйлөм өзүнөн мурдагы сүйлөмдөгү маанилик кабарды колдонот) аркылуу ишке ашат.
Тексттеги сүйлөмдөрдүн байланышы грамматикалык каражаттар (аралаш сүйлөмдөрдө этиштин чактары же ыңгайлары ээрчишип келет ж. б.), маанилик катыш (ар бир сүйлөм өзүнөн мурунку сүйлөмдөгү маанилик кабарды колдонот) аркылуу ишке ашат.
Этнонимдин чечмелениши тууралуу бир нече пикир (мисалы, гаочэ – "бийик арабачандар" же тэлэ, чилэ, чжилэ ж. б.) айтылса да, тарыхый эмгектерде негизинен динлин деген аталуу колдонулат.
Мындай маалыматтардын негизинде, көпчүлүк окумуштуулар (мисалы, В. В. Бартольд, Л. Н. Гумилев, С. В. Киселёв, К. Г. Менгес ж. б.) европеоид расасындагы динлиндер Ортоңку Енисейди жердеп турган жана б.
з. ч. –-кылымда азыркы Батыш Моңголия – Тыва аймагында жайгашкан монголоид тибиндеги кыргыздар хунндардын кысымына байланыштуу түндүккө жылып, ассимиляцияланууга учурап, кыргыздар динлиндердин келбетин, ал эми динлиндер кыргыздардын аты менен тилин кабыл алып, натыйжада енисей кыргыздары жаралган деген пикирди колдошот.
Мисалы, «Вэй-лио» же «Саньго чжи» тарыхында усундардын батышы, Кангюйдун түндүгүндө дагы бир динлиндер жайгашканын, алар Түндүк деңизинин түштүгүндө жашаган динлиндер эмес экени баса белгиленген.
Чөйрө температурасынын кыйла өзгөрүүсүнө карабастан кишинин дене температурасынын туруктуу болушу организмдин жылуулук пайда кылуу жана жылуулук бөлүп чыгаруу сыяктуу физикалык процесстер менен ишке ашат.
Кишинин организминде тынымсыз пайда болгон жылуулук сырткы чөйрөгө бөлүнүп чыккан жылуулукка барабар болсо дене температурасы бир калыпта сакталат, эгер жылуулук аз бөлүнүп чыкса, дене температурасы жогорулайт, көп бөлүнсө төмөндөйт.
Мисалы, калкан безинин гормону зат алмашууну тездетип, жылуулук пайда болууну күчөтөт, бөйрөк үстүндөгү бездин гормону кычкылдануу процессин күчөтөт, теридеги кан тамырларды ичкертет да жылуулукту берүүнү азайтат.
Ата-эне жөтөл кармаганда корккон кебетеси менен баланы чочутпай, өздөрүн токтоо кармоого тийиш; жаш баланы колго көтөрүп, чоңураагын отургузуп, жөтөл катуу кармаганда башын жөлөп туруу керек.
Ички органдардын кемтигинен тубаса жүрөк кемтиги, тамак сиңирүү жолунун, өт жолунун ичкериши, бронх тарамышынын туура эмес калыптанышы, заара-жыныс системасынын кемтиктери, ошондой эле көп учурда дененин кандайдыр бир бөлүгү менен бириккен эгиздер туулат.
Витамин алмашуунун бузулушу, алкоголдун ууландыруучу таасири нерв системасын бузуп, неврит, полиневрит оорусуна чалдыктырат (колу калтырайт, тили булдуруктайт, терчил болот, буту-колу муздайт, угуусу, жыт сезүүсү, көрүүсү начарлайт).
Анын чыныгы себеби адептүүлүк нормаларынан четтеген, арзыбаган канааттануу алууга умтулуу, ошондой эле аракечтиктин адамдын керт башына жана коомго келтирүүчү кесепеттери жөнүндөгү түшүнүктүн тардыгы болуп саналат.
Аракечтик өндүрүшкө да зыян келтирет, эмгек өндүрүмдүүлүгүнүн төмөндөшүнө, эмгек тартибинин бузулушуна, өндүрүштүк кокустуктарга, адамдардын өлүмүнө себепкер болот.
Ичкен кишинин жүрүм-туруму өзгөрөт, ал уятсыз, калпычы болуп, үй-бүлөнүн кызыкчылыгына көңүл бурбай калат, өзүнчө же көрүнгөн киши менен шылтоо таап ичүүгө аракет кылат.
Тышкы чөйрөгө кыйындык менен көнүү, айланасындагылар менен болгон чыр-чатактар, канааттанбагандык, жалгыздык, түшүнбөөчүлүк, чарчап-чаалыгуу, өтүмсүздүк, кандайдыр бир мамилелерде өз кемчиликтерин түшүнүү жана башка дискомфорттун психикалык абалын пайда кылат.
Жаштар арасында «бирөөнү туурап» мас болуунун таркалышына алкоголдун жан сергитер таасири жөнүндөгү, аз ичсе эч зыяны жок, аны ичүү эр жеткендиктин, күчтүүлүктүн күбөсү деген жалган ой-пикир көмөктөшөт.
Коомдун социалдык түзүлүшү татаалдана баштагандан улам ичкилик ичүүгө бара-бара жеке мамиле жасалып, муну менен бирге Аракечтиктин өнүгүшүнө шарт түзгөн факторлор да көбөйө берген.
Аракечтин келип чыгышына жана таркалышына үй-бүлөнүн ролун изилдеген учурда ата-эненин ичкилик ичиши, ошондой эле бала кезинен туура эмес тарбиялоо, ашыкча эркелетүү, же тескерисинче кароосуз калтыруу, балага ата-эненин кайдыгер мамилеси, алардын өздөрүнүн жосунсуз жүрүш-турушу, үй-бүлөдөгү чыр-чатак жана башка түрткү болот.
Эгерде гипофиздин өсүү гормону жаш кезде жетишсиз өлчөмдө бөлүнүп чыкса, анда баланын бою өспөйт же абдан жай өсөт, ал эми тескерисинче көп секрецияланса, анда баланын бою абдан тез өсүп 2 метрден ашык болушу мүмкүн.
Эгерде киши дайыма кыймылда болсо, көп учурда кара жумуш менен иштесе, дене тарбия менен машыгууга көңүл бурса, скелеттин сөөктөрүндө зат алмашуу күчөйт, адамдын дене түзүлүшү көркөмдүү жана ден соолугу чың болот.