polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Орус тилинен которуу маселесин колго алып өзгөчө драмалык жанрына киришип, Д.Фонвизиндин «Кемпай», Н.Островскийдин «Добул», К.Гольдонинин «Эки мырзанын малайы», Назым Хикметтин «Унутулган адам», Бернард Шоунун «Пигмалион» аттуу спектаклдерин которгон.
«1950-жылдын 5-майынан 1955-жылдын 6-октябрына чейин ИИМ кармалган жайларында отурган З. Бектенов СССР Прокуратурасы, СССР ИИМ жана СССР Министрлер Советине караштуу МКК токтому менен РСФСР КЖКнын 204-беренесинин 6-пунктундагы иштин токтотулгандыгы үчүн 1955-жылдын 19-сентябрында бошотулган» деп көрсөтүлгөн.
Адамдын тагдырын кол жоолуктай оюнга айландырган тоталитардык бийликтин ага койгон күнөөсү өтө узак, атап айтканда: эл душманы, улутчул, Касым Тыныстанов окуткан кадр, узак жылдар кыргыз тили, адабиятынын окуу программалары менен китептеринин кожоюну-монополист катары суроо-сопкутсуз 10 жылга түрмөгө кесилет.
1993–94-жылдары кыргыз тилинин илимий жактан өнүгүшүнө кошкон олуттуу салымы, эл арасында кадыр-баркын көтөргөндүгү, мамлекеттик тил Мыйзамын жүзөгө ашырууда зор уюштуруучулук иштерди жүргүзгөндүгү үчүн «Кыргыз тили» коомунун академик Б.
Мында улуу манасчы Сагымбай Орозбаковдун айтымдарын негиз кылып алган З.Бектеновдун бул эмгеги орус тилине которулуп, орус тилдүү окурмандар «Манас» эпосунан толук кабардар болуу мүмкүнчүлүгүнө жетишкен.
Ушул тушта Автономиялуу түзүлүштөгү кыргыз журтчулугунда сабатсыздыкты жоюу мамлекеттик деңгээлдеги күчтүү маселеге айланып, жигердүү жаштар менен ишти колго алууга көмөктөшүп, мектепте мугалим жана мугалимдерди кайра даярдоо курстарында кыргыз тилинен дарс окуйт.
Көрүнүктүү тилчи-илимпоз, манас таануучу, педагог, котормочу жана Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу Зыяш Бектенов 1911-жылы Кыргызстандын Ысык-Көл кылаасындагы Түп районуна караштуу Кең-Суу кыштагында айылдык медициналык кызматкердин үй-бүлөсүндө төрөлгөн.
Атасы Бектен падышалык Орусияда үч жыл болуштуктагы ыстарчын болуп иштеген, өз мезгилинин билимдүү, сергек жана боорукер инсаны катары калк арасында медициналык жардам көрсөтүүнү колго алып, дени сак жашоого үгүттөгөн.
Эркиндикке чыгары менен өзүнүн көнгөн ишине киришип, 1956–1961-жылдары «Мектеп», «Кыргызстан» басмаканаларында эмгектенип, ага кошумча түрдө Кыргызстан жазуучулар Союзунда келишим менен иштеген.
2006-07-жылдары АКШда Фулбрайт программасынын катышуучусу катары Монтана штатындагы Монтана университетинде Американын аймактык жана регионалдык массалык маалымат каражаттарынын абалы бойунча изилдөө жүргүзүп, бир нече эл аралык конференцияларда Кыргызстандагы абал жана ММКлары бойунча докладдарды жасаган.
Бирок Кеңеш бийлигинин жүргүзгөн тап күрөшү саясатынын кысмагынынан улам автор кыргыз элинин тарыхындагы кээ бир орчундуу окуяларга терс баа берип, белгилүү адамдарды кан соргуч феодал катары сыпаттап, алардын тарыхтагы ролун төмөндөтүүгө аргасыз болгон.
К.Жунусов райондук гезиттин редактору, республикалык «Ленинчил жаш» гезитинин бөлүм башчысы, жооптуу катчысы жана комсомолдун Жаңы-Ноокат райкомунун биринчи катчысы, Кыргызстан ЛКЖС Ош обкомунун кадрлар боюнча катчысы, «Кыргызстан» басмасында редактор, 1974-жылдан Кыргызстан Жазуучулар союзунун адабиятты жайылтуу бюросунун башчысы болуп иштейт.
Көп жылдык эмгеги үчүн «Эмгектеги артыкчылыгы үчүн» жана «1941–1945-жылдардагы Улуу Ата Мекендик согуштагы каарман эмгеги үчүн» медалдарына, Татар АССРинин Жогорку Советинин Президиумунун Ардак грамотасына, Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун жана Кыргызстан ЛКЖС БКнын Ардак грамоталарына татыктуу болгон.
1994 жылдын аяк ченинен баштап, «Я против» автордук программаны алып барган жана , «Энциклопедия кыргызского искусства» аттуу фунда-менталдуу телекино долбоорунун автору, жетекчиси, «От А до Я» аттуу интеллектуалдык телевизиондук программанын автору, «Кыргызтелефильм» студиясында директор, башкы редактор, Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик телерадиокорпорациясынын коллегиясынын мүчөсү, 1969-жылдан Кинематографисттер Союзунун, 1982-жылдан СССР Журналист-тер Союзунун мүчөсү, 1979-жылдан Жазуучулар союзунун мүчөсү болгон.
Университетте окуп жүрүп, каникул убагында Кыргыз улуттук илимдер академиясынын архиологиялык бөлүмүнө кирип, республиканын тарыхый эстеликтерин табууда, археологиялык изилдөөлөргө катышып, бир чети тажрийба, бир чети археологиялык да кесипке жетишет.
1965-1967 жылдары Кыргыз улуттук илимдер академиясынын аспирантурасына өтүп «Кыргызстандын түштүгүндө совет бийлигинин орношу» деген темада кандидаттык диссертацияны жазып өз мөөнөтүнөн мурда коргоду.
КУУда Өмуркулов Мукан Өмүркулович лаборант, мугалим, улуу мугалим, доцент, профессор, кафедра башчысы даражаларында иштеп, студенттерге илимий-методикалык жактан терең билим берип миңдеген жаштарды мыкты адис кылып, тарбиялап чыгарды.
Ал 60тан ашык илимий жана илимий-методикалык эмгектердин автору, 20дан ашык статьялар Кыргыз Кеңеш энциклопедиясына жазылды, «Кыргызстандын эмгекчилери социалисттик революциянын лениндик теориясын ишке ашыруу үчүн күрөштө», «Октябрь нурунун астында», «Октябрь таңы Кыргызстандын түштүгүндө» жана кыргыз археологиясы боюнча эмгектердин автору.
Мукан Өмүркулов өзүнүн факультетинде жана университеттин коомдук иштерине кызыгуу менен катышып жүрдү: көп жылдары факультеттин парткомунун, профсоюзунун башчысы болуп, профессордук-мугалимдик бөлүктүн методологиялык семинарларын жетектеп жүрдү.
Талбаган илимий-методикалык жана коомдук кызматтарды аткаргандыгы, студенттерди жогорку деңгээлде окутуп жана тарбиялап адис кылып чыгарган көп жылдык анын эмгеги коомчулук тараптан көз жаздымга калган жок.
М.Өмүркуловко «КУУнун билим берүүсүнө эмгек сиңирген кызматкери» аттуу ардактуу наамы ыйгарылган, Кыргыз Республикасынын Ардак грамотасы менен, «Эл агартуу отличниги» төш белиси, «Эмгектин ардагери» ордени менен, жана Кыргыз Республикасынын элге билим берүү министирлиги, университети жана «Билим» коому тарабынан көптөгөн Ардак грамоталар менен сыйланган.
«Кыргызстан маданияты» гезитинин кабарчысы, 1979-жылдан «Ала-» журналынын редакциясында бөлүм башчы, башкы редактордун орунбасары, 1995-жылдан Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу автордук жана чектеш укуктарды коргоо боюнча Мамлекеттик агенттигинин директору, 1996-жылдан Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Интеллектуалдык менчик боюнча мамлекеттик агенттигинин директорунун биринчи орунбасары болуп дайындалган жана бул кызматта өмүрүнүн аягына чейин эмгектенген.
1981-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү, Фрунзе шаарында 1982-жылдын сентябрында өткөрүлгөн Азия жана Африка өлкөлөрүнүн жаш жазуучуларынын Эл аралык жолугушуусунун катышуучусу болгон.
Үч-төрт жазуучу өз ара сүйлөшүп олтуруп, бири: "Менин атам ырчы эле, ошон үчүн жазуучу болуп калдым", - десе бирөө: "Менин чоң энем жомокчу эле, ошон үчүн жазуучу болуп калдым" - деп, айтор түпкүлүгүндө баарынын тең эле ата-теги өнөрпоз болуп чыга келет.
Коргоого алынган 17,8 млн га жерде 36 корук бар, анын 12си улуттук парк, ирилери: Каа-Лья, Мадиди, Ноэль-Кемпфф-Меркадо; Исиборо-Секуре Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген.
Бул учурда кыргыз менен казактар калмактан бошогон өзүлөрүнүн чыгыш жактагы мурунку конуштарына көчүп, Цинь империясынын кийлигишүүсүнүн натыйжасында кыргыз бийи - Кубат бий өлтүрүлгөн.
Жергелик уламыштар боюнча, султан Бабур Фергана өрөөнү аркылуу Самаркандан Индияга өтүп бара жатканда, аялдарынын бири Кожент менен Канибадам арасындагы жолдон уул төрөйт; Алтунбешик деп аталган ал наристени аердеги көчүп-конуп жүрүүчү төрт уруу багып алат.
Алтунбешиктин урпактарынын бири — Абдурахим-бий — Дикан-Тода кыштагына жерлешип, бирок акырында анын негизги тура турган жери, 1732-жылдары өзү негиздеген жана алгач Эски-Коргон же Калааи-Раимбай делинип жүргөн Кокон шаары болуп калган.
Абдурахим Бухара хандыгына жортуул жасап, Самаркан, Катта-Курганды алгандай болуп, шахрисябзга чейин жеткен, бирок чектеги башкаруучу менен болгон тынчтык келишими менен чектелип, анын карындашына үйлөнүп, Кожентке кайтат.
Фергана өрөөнү толук, Памирдин кыйла бөлүгү, Тоолуу Бадахшан, Жизак, Ташкент, Түштүк Казакстан, Кыргызстандын бардык аймагы, Кашкар ойдуңунун бир бөлүгү караган.
Падышалык кезинин бардыгын маанилүү шаарлардын бектери менен болгон согуштарда өткөрүп, Чымкен, Сайрам, Курама жана Ташкенди каратып, Эрдененин мезгилинен бери бухара-кокон талашынын очогу болуп келген Оро-Төбөгө 15 жолу жортуул жасаган.
Анын тушунда Фергана өрөөнү биротоло Кокон хандыгына бириккен жана ички саясатынын орчундуусу аскер реформасы болуп, мылтык, замбирек менен куралданган 10 миңдей туруктуу атчан аскер түзүлгөн.
Бирок ошол эле согуштар Алимдин өзүн өлтүргөн, анткени, көбөйгөн согуштардын кыйынчылыктарына чыдай албай калган эл аны каалабай калышкан эле, натыйжада 1809-жылы тууганы Омордун жолдоштору тарабынан өлтүрүлгөн.
1853-жылы Перовский 12 куралы бар 2767 адамдан турган отряд менен келип, 3 куралы бар 300 кокондукту жеңип, чабуул менен Акмечитти алат; көп өтпөй Акмечиттин аты Форт-Перовский деп өзгөртүлгөн.
Алгачкы болуп, бир жагынан сарыбагыш-бугу чатагынан запкы жегендиктен, экинчи жагынан орус букаралыгында болгон коңшулары улуу жүз казактардын сунушу менен, Ысык-Көлдөгү Боромбай бий жетектеген бугу уруу бирикмесинин уруулары өткөн.
Алымкул Ташкен үчүн орустар менен болгон салгылашта өлгөндөн кийин , бухаралык эмир кайтадан аскерлери менен Коконго келип, өзүнүн атынан Кудаярды коёт, бирок артка кайткан жолунда Иржардан орустардан сокку жейт, ал эми артынан Оро-Төбө менен Жизактын ээлениши Кокон хандыгын Бухарадан бөлүп койгон.
1847-жылы оренбург аскер губернатору Обручев казак жеринде Раим чебин тургузса, 1852-жылы жаңы губернатордун демилгеси менен полковник Бларамберг Кокондун эки чебин — Кумыш-Курган менен Чым-Курганды бузуп, Акмечитке кол салып, бирок кайтарылат.
Ошондо Фергананын башкаруучусу болуп, Абдукарим бийдин небереси жана Абдурахман бектин уулу болгон Исфара шаарынын ээси Нарбото бий, башында анчалык коопсуз эмес мындай жүктөн баш тартып жатса дагы, жарыяланган.
1845-жылы Мусулманкулдун Ошко жөнөшүнөн пайдаланып, сарттар Алимдин уулу Мурад бекти хан көтөрүшүп, Шералыны өлтүрүшөт, бирок Коконго жетип келген Мусулманкул 11 гана күн падышалык сүргөн Мурадды өлтүрүп, такка Шералынын беш уулунун бири болгон 16 жашар Кудаярды чыгарып, өзү регент болот.
Кокон Хандыгы — 1709 – 1876 аралыгында, азыркы Өзбекстан, Тажикстан, Кыргызстан жана Казакстандын түштүк аймактарында жана Шинжаң-Уйгур автоном районунун аймактарында жашаган мамлекет.
Университеттер , де Франс коллежи , институттар , тажрыйба жогорку мектеби, Франция институту , улуттук китепкана (1480; сейрек кездешүүчү китептер, раритет кол жазмалар сакталган), 60тан ашык театр (ирилери: «Гранд-Опера», Элдик театр, «Комеди Франсез», улуттук элдик), консерватория, 130 музей [анын ичинде 14ү Парижге таандык, кирүү акысыз; д’Орсе, заманбап искусство, В. Гюгонун, Пикассонун, Лувр ], Пантеон (учурда Даңк храмы; Ж.-Ж. Руссо, Э. Золя, Вольтер, жубайлар Кюрилер, Ж. Санд, В. Гюго ж. б. улуу адамдар коюлган), Майыптар үйү (азыр музей; мында Наполеондун сөөгү ташылган катафалк менен саркофаг сакталып келүүдө), Эйфель мунарасы жана 1800дөн ашык тарыхый жерлер бар.
Таза жол менен Акыйкатка умтулуу организмдин ар бир клеткасын кыймылга келтирип өнүктүрөт; ар бир жаңы дем менен вена жана артериялар тазаланып, кан айлануу жакшырат да, дененин булуң-бурчуна өмүр кубат тезирээк жетет.
Куюн кыймылында сүкүттүн Бошоңдоо деп аталган жануютуу ыкмасы колдонулат; анын негизинде аң сезим спираль боюнча аракеттенген дене кыймылын бир багыт күзөтөт, көңүл сүкүттө­гүнүн денесиндеги эң маанилүү тү­йүндөргө жана спираль кыймыл аракетке уюйт.
Ошол калыбында аң сезимдин объектке кадалышын уланта берет, эми ал мурунку абалдан дагы объектке тереңирээк сүңгүп, кайсыл бир бейпил образды, мисалы, толгон жайлоо деп коёлу: көпкөк асман, аппак кар баскан асман, тоолор жапжашыл тукаба жамынган адырлар… ушундай элести «тирүү» көрүүгө аракеттенет.
Дем жана кыймыл энергиясынын күчүнөн кубат алган бул агымдар бурулуп чимирилүү айлампасына ашылат да, бара-бара аң сезим дененин кыймыл ыргагын жана пайда болгон шыпаагөй чөйрөнү айкын ажырата баштайт.
Куюн кыймылында кемелге толгон жоокер акыл менен дене аракетинин биримдигине келип, сырткы таасирлерге таңкаларлык сергектик менен карап, дененин спираль боюнча кыймылынын геометриясы эң мыкты координацияланат, ошонун негизинде кыр арканын ийилчээктик ийкем­дүүлүгү, дем алуунун натыйжалуулугу, тарамыш байламдардын серпилгичтиги, туруктуу пластикасы жетчү чекке жетет.
Тазарган аң сезим таң каларлык бышык жана кубаттуу дене менен биригип, чагылгандай тез натыйжалуу кыймыл аракеттер жасалат, андан улам каршылашты көз ачып жумгуча алып, чалып, оодарып, эңип түшүүгө мүм­күн болуп калат.
Өкүнүчтүүсү: азыр башка бир да мезгилде болуп көрбөгөндөй ыймансыздык, ахлаксыздык адам акылын бийлеп алды; асылзаттык, шерлик сапаттар жеке пайдакечтикке орун бошотууда, айрыкча бул көрүнүш саясатчыларда жана саясатта ашкере жүз берүүдө; саясаттын өзү ыйман-ахлаксыздыктын синоними болуп калды.
Бөрү замандын лабиринт сокмокторунда закымданган бакыттын артынан кубалаган биз, аласкар тоонун аскасындагы айрылышта түбөлүк бейпилдикке алпарчу чыйырын табалбай башы каткан барс сымалбыз… Азыркы дүйнөлүк цивилизациянын кан жолуна түшкөн биздерге комфорт менен материалдык дүйнө билимдеринен багыттанган илим-техника-физикалык аалам менен шартталган гана бакыт түшүнүгүн берет да, ал жолдогу адам ички мамырчылык менен жыргалга негизделген жеке өз ааламынан ажырап калат.
Чыныгы бакытка ар бир инсан өз эли, өз журту, өз үй, өз чөлкөмүн жана өзүн курчаган ыйык тоолорунун арасында гана жете алат, анткени өз Мекениңен атылып турган ыйык күчтөр – түбөлүк баарына күч-кубат берип, баарын бапестейт.
Ушуну түшүн­гөндөн соң биз бардык пикир-зикирибизди Улуттук Руханий тикелөөгө багыттап, Айкөл Манас атабыздын ааламдык үрөйүнө бет буруп, кайрадан ыйык тоолорубуздагы ыйык түтүндү булатып, калаа турмушу менен тең салмакта жа-шоого аракеттенишибиз – улут катары урпактар алдындагы ыйык милдетибиз.
Тоодон ажыраган кыргыз тамырдан ажыраган дарак сыяктуу куурап, акыры үлп эткен желаргыга туруштук бере албаган камгактай калдаңдап, дүйнө элдеринин чокортосундагы орун-баркын жана улут катары касиет-кудуретин жоготот.
Тоолордогу катаал, бирок тунук жашоо, момун, баёо ак дил кыргыз адамын жаралгандан бапестеп, ызат-ыйманы менен сактап келди, эгер эне коюн ыйык тоолору менен мурункудай тил таап, жашоосун уласа – кыргыз эли түбөлүк!
Бул теңирчилик философиясында Көкө Теңир Көк Дүйнөдөгү негизги күчтөр – Күн, Жер, Айды ишаралап, түпбашат символикасында – ат, жер, металлды билдирет да, алар өз кезегинде инсандагы үчилтик: аң сезим, дене жана ички кубатты түшүндүрөт, булар болсо адамзат жамаатында бийлик, даанышмандык, күч кубат катары чагылып, ал схема кыргыз коомунда элдин абсолюттук калыс бийлигинин жеке символу болгон кандардын каны Манасты, журт карысы, даанышманы жана көзачыгы көсөм Бакай абаны жана себил­дүүсү сексен төрт, серп алган жагы кызыл өрт болуп элдин баарынын жеңип-кыйратуучу жана тикелөөчү куч кубатын билдирген кызыл кыраан кырк чорону туюнтат.
Эне табигаттын алпештеген койнунда, асман менен жериңдин теңсалмак чок ортосунда жашоо кечирген баёо журттун улуттук мүнөзүндө да эркин ойлоо, адилеттик жана эгемендик деп аталган принциптер түбөлүктүү чегеленген.
2005-жылдын 24-мартында жүз­берген окуялар дал ошол байыркы кыргыздын баатыр рухунун улуттун өнүгүшүнө каршы Сатаний күчтөрдүн ыйманды унутуп, че­нөлчөмдү билбей башкарган бийлигине урган соккусу болду.
Саясатчы төбөлдөрдүн адеп-ахлак принциптеринен оолакташы эмнеге алып келээрин көрсөткөн бул уникалдуу тарыхый сабактын жыйынтыгы – калк экономикасынын жана туруктуулуктун төмөн­дөшү болуп жатат.
Ал эми тоолордун турмушунда ички-тышкы экология теңдештигине жетишүү үчүн коомдук түзүлүштүн байыртан өзүн актап келген – Манас, Бакай, кырк чоро идеясынын мате-риалдык модели Айкөл Манастын аалам тоопканасы же Манастөр – рух-дене машыгынын сыйынты курулуш керек.
Ылай, кийиз, жыгачтан жасалган ар түрдүү жабдууларды колдонуп, согуунун күчүн жогорулатып, техника менен демалууну үздүксүз байланыштырышып, тулкубой менен жылып жүрүүнүн бириктүү­лүгүнө жетишкен.
Окутуунун кийинки этаптарында канжаркол жоокер организмдин көрүнбөгөн ички резервдерин пайдаланып, биоэнергетикалык демалуу-гимнастикалык көнүгүүлөрдүн жана коюлган максатты аткарууда ички аракетти бир жерге жууруп уютуунун негизинде дененин белгилүү бөлүктөрү менен кыйраткыч энергетикалык сокку урууга жетишип жана ошол эле учурда ошол эле жолдор менен өз денесин кылыч кеспес, найза тешпес «соот» – темир денеге айланта алышкан.
Канжаркол чебер же кунфунун устаты болуш үчүн шакирт – адамды бүтүндүктөн ажыратып, майдаланткан бу дүйнөлүктөн кечип таштап, жандүйнө эркиндигинин кол жеткис бийиктерине кошулуп кетет.
Бул окуунун негизинде жаткан Дао-Көкөтеңир – жеке инсанды бүт аалам менен чырмап жууруп салган универсал принцип жана ал өз кезегинде өзөгү ааламдык карама-каршылыктардын биримдигинен же Инь-Яндан турган ай-ааламды өзүндөгү кичүү Ааламдан сезүүгө мүмкүн­дүк берет.
Ошого карабай манасчылык өнөрдүн аян, сыр, керемет аркылуу айтуучуга берилиши, мухиттей чалкыган кең дас­тандын ар бир жолу ар башка, кайталанбай ондогон, жүздөгөн варианттарда айтылып калыш сырлары материализм жөрөлгөлөрүнөн эми гана кичине козголуп, жыла баштаган биздин илим үчүн дагы эле табышмак… Манасчынын көзүнө көрүнүп, закымдай желип-жортуп, биздин физикалык ааламдан башка дүйнөлөрдүн, Манас дүйнөсүнүн бар экенинин далили катары түгөнгөн сайын түтөп, чачылган сайын толуп, оролуна келип, Чексизден Чексизге керилген жаадай бүтүн Баарлыгыңды ээлеп алып агып турган не деген керемет!?
Азыркы жаңы фундаменталдык космофизика ааламдын кат-кабатынын, бүктөм сырларынын чексиздигин жарыялаган учурда, Манасчы ааламы дагы көп кабат, көп өлчөм, бирин сыйрысаң улам кийинкиси ачыла берген ченсиз-чексиз кө­рүнөт.
“Манас” эпосунун жана манасчылык өнөрдүн улут үчүн эң баалуу жана талуу жери – бул өнөрдү угуп жаткан ар бир адам аз-аздап Чыгыштын улуу рух системаларында миңдеген жылдардан такталып бүткөн медитативдик абалдарынын Жогорку чектерине баш багып, жануюу деңгээлине кирип кеткендигинде.
Улуу Жибек жолунун Кыргыз жери аркылуу өтүшү байыркы кыргыздардын үлкөн кошунасынын материалдык жана руханий байлыктарынан майнап таап, алып жана берип, карым-катнаш жасоого мүм­күндүк түзгөн.
Байыркы Энесай каганатынын жетекчиси алп каган Барсбектин тушунда Тан империясы, Тибет Бороон империялары менен алыш-бериш алака, соода жакшы жолго коюлуп, дипломатиялык жана маданий байланыштар көктөп гүлдөгөн эле.
Саны аз, бирок акылы, эрдиги, үрөйү саз кыргыз эл үлү­шүнө туш болгон ошондой сандаган баскын-чапкындардан түгөнгөн сайын түтөп, өчтү дегенде өрттөй жалбырттап кайра жанып, аман-эсен кутулуп, курчуп чыгып турган.
Өз мезгили үчүн өздөрү жасаган курч болот менен жабдылган, узунду-кыскалы көй­гөйлүү көчмөн жашоонун бардык сыноолоруна туруштук бере алган тоолук журт эркиндик-теңдигин дайыма «кан-көөкөрдө, баш-канжыгада», деп ар-намыс менен коргоп келген.
Манастын кырк чоросунун кайра жаралуусунун руху демилгечилерди Күнчыгыш өл­көсүнө , кишинин руханий жана денелик аруулануусунун эң эски булактарынын бири болгон айкидо өнөрү өсүп-өнгөн жерлерге зыярат кылууга түрткү болду.
Самурай үрөйүнүн жаңырып аруулануу системасы болгон Будо мектебинин негиздөөчүлөрүнө таазим кылып, таалимине кулак төшөп келишибиз бекеринен эмес чыгар, анткени байыркы кыргыздын атчан кармашы Эр эңиш менен Айкидонун түбүндө жаткан биримдик, эки системадагы ажырым-айырмачылыктарга карабастан түбүндө кыймылдын түбөлүк гармониясын камсыздаган Куюн принцибине баш иет.
Кармаш өнөрлөрүнүн Башыйыгы О Сенсей Кисшомару Уесиба менен болгон рухий жакындык жана ал кишинин акбатасы Камбартептин филосо-фиялык-эстетикалык тарабын бекемдөөдө маанилүү кадам болгонун айтып коюшубуз парз.
Камбартеп өнөрү айкидо сыяктуу эле катаалдыкка каршы, душманды биротоло кырып-жоюуну көз­дөбөйт; шакирт-чоролордо айлана-чөйрөгө Манастын чыныгы айкөлдүгү менен аяр, этият, сүйүп мамиле жасоону көздөйт.
Манасчылык сырдуу өнөрдөгү абсолюттук акыйкат учурларын тааный билүү, Эр эңиштин атчан кармаштын эң жетилген түрү экенин ажыратып кароо – Камбартеп өнөрүнүн заманбап концепциясын жаратууга мүмкүндүк берди.
Мекенди сүйөр атуулдук бул кыймылдын башатында системанын жаратуучусу Назаров Кубанычбек менен катар белгилүү ойчулдар Болот Мамат, Өмүралиев Чоюн, ушунун «Ак Каркыра» мектебинин негиздөөчүсү Исаков Макетай, ушул эле мектептин кармаш устаттары Орозалиев Аскар, Маатов Жапарали, Орозов Байыш, маркум Юнусов Байыш, Сатыбалдиев Дүйүмбек жана аты аңызга айланган атоюнчу Үсөн Кудайбергенов, улуттун баатыры Сүй­мөнкул Чокморовдор турганын айта кетсек ашык болбос.
Дүйнөлүк цивилизациянын жетишкендиктерин өздөштүргөн ыйык тоолор койнундагы таза жашоо кыргыз эли жаңы гармониялуу коомду куруп жана түбөлүк саясый сасык оюндардан кутулууга мүмкүндүк берет.
Акылды курчутуу кишини азап-тозоктун бардык түрлөрүнөн куткарат жана тө­мөн­күдөй ыйык акыйкатка алып келет: азапты таанып, анын булагын жогот; азап менен жапаанын тамырын кыйып таштап, кутулуу жана боштондук жолуна түш.
Адамзат чөйрөсүндө жашап жаткан биздер жаманды жаман, жакшыны жакшы деп таасын айра билген даанышмандыкка жетип, кишинин кайгы-азабын тең бөлүшүп, аларга кайрымдуу, боорукер болушубуз шарт.
Эңиште тактика-техникалык үстөмдүккө жетүүнүн негизи – коргонууда артыкчылык кылып, атаандаштын чабуул күчүн анын кыймыл багыты боюнча жиберип жана анын кол муундарына ар түрдүү оорутма, кайрыма ыкмаларды жасап, аягында, мүмкүн болсо, каршылашты ээрден эңип түшөт же алып ыргытат.
Улут мүнөзүндөгү бул өзгөчөлүктөр – жаратылышында курчап турган айлана-чөйрөгө, адамзатына жана жаныбарларга карата болгон мээрим менен боорукердиктен башат алган маданият, рухий дөөлөт­төрдөн түптөлөт.
Көңүл күүсүнүн бул деңгээли кыргыз ба­ласына ар­ган­дай тышкы сыноолордо ачуу­га жеңдирбей, ички жыргал туюмдан ажырабай туруп, акыл-эстүүлүк жана сабырдуулук менен чечүүгө мүмкүндүк берген.
Ал үчүн адегенде каршы атчанды ээрден тартып түшүрүүгө, анан барып каршылаштын колдорун толгоп, ээрдин кашына басып кыймылдатпай коюуга жана муундарга салган түр­дүү оорутма ыкмалар аркылуу аз гана күч менен ат үстүнөн сүйрөп кетүүгө, алып ыргытууга үйрөтүш­көн.
Согуш өнөрү өөрчүп, атактуу баатырлардын, хандардын, бектердин тегерегине кырк жигит, кырк чоро бирикмелери тү­зүлүп, кырчылдашкан Кытайдын Канжаркол жоокерлерине каршы турушкан.
Ааламдын акыл оодарган кан жолунда жеке адам, Камбартеп рух мектебинин жоокер чоросу Кудай Теңирдин буйрук максатына ылайык өзү ички жанаалам өнүгүүсүнүн бийиктерине чабыттап, ай-аалам, айлана-чөйрө, калган адамзат менен мамыр-жумур улуу гармония абалында жашоого умтулат.
Миңдеген жылдардан келаткан ат үстүндөгү бабалардын практикасынан белгилүү болгондой ат чынында эле адамдын канаты, ат үстүндөгү адамдын аң сезиминен ден соолугуна чейин жөөлөргө караганда асман-жердей айырма болот.
Ат үстүндөгү чабандестин кыймылы аттын жү­рүшүнө карата тең салмакта, бой келбет каккан казыктай түз, ийкемдүү кармалып, карын көңдөйү­нүн эң түпкүр булчуңдарынан тартып, арка, кол-бут, моюн, белкөчүк, чаткаяк булчуңдары аз-аздан ийилип-чоюлуп, талкаша болуп көнү­гөт.
Аттын эмшыпаа жылуусу жана аурасы кишини өзгөчө бир таза, табигый абалга кабылтат, чабандестин тула-бою тынымсыз бирдей микродозада вибромассаждалып, ошонун натыйжасында көчмөн эркек жыныс оорулары жана тукумсуздук, муундарда туздун топтолушу деген эмне экенин билген эмес.
Муну кыргыз баласы жөнөкөй эле жолдор менен, мисалы, улуу манасчы Саякбайдын көп кырлуу, көп сырлуу үрөйүнө көңүл топтоп, жан уютуп сыйынып баштап, анан дастан дүйнөсүнө кирип, айкөлдүн кыргыз үчүн жасаган нарктуу-салттуу эмгектерине көңүл топтоп, жан уютуп, көрө билүүгө, көз ачылууга үйрөнсө болот.
Камбартеп – бул дене менен жанды бапестеп барктап, жогорку чыңалуудагы биримдикке жеткирүүнүн уникалдуу жоокер жолу; улуттун түпкүр идеясы менен көмө уюп, Ааламдын ирмемге токтобой агып жаткан улуу жолунан тайбай, чегинбей, калбай түбөлүктүү кошулуп, шайтан дүйнөнүн азгырык оюндарынан кутулуунун жолу.
Ат менен адамдын өз ара ара- кеттенүү мамилесинде табийгаттын өзүндө катылган “катуулук-ийкемдүүлүк”, “жумшактык, пластикалуулук” деген сапаттар биринен бирине өтүп жана ушул карама-каршы күчтөрдүн тең салмактыгына жетишилип, аягы келип жоокер-чоронун ички энергетикасы толугу менен максатка ылайык өзгөртүп түзүлүп, тотал мобилизациялоого даяр абалга жетет.