polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Кайып Оторбаев (Кайып Оторбаевич Оторбаев; ; 1922-жылы 22-апрелде Кемин районундагы Тегирменчи айылында же Алмата шаарында туулган – 2015-жылы 22-февралда Бишкекте каза болду) – кыргыз элинин көрүнүктүү окумуштусу жана коомдук ишкери.
Кыргызстандын Улуттук илимдер академиясынын академиги, Кыргыз СССР илимдерине эмгек сиңирген ишмер, география илимдеринин доктору, профессор, СССР географиялык коомунун ардактуу мүчөсү, Кыргызстан спортунун ардагери.
Немецтик-фашисттик баскынчыларга каршы согуштарда көрсөткөн эрдиги жана каармандыгы үчүн Кайып Оторбаев Кызыл Жылдыз, даражадагы Ата мекендик согуш ордени, «Каармандык үчүн», «1941-1945-жылдары Улуу Ата Мекендик согушта фашисттик Германияны жеңгендиги үчүн» медалдары менен сыйланган.
Андан мурда төрөлгөн алты баласы катары менен чарчап, жүрөктөрү үшүп калган Оторбай менен жубайы Данапия наристенин атын да Кайып-Мухаммед коюшуп, беш жашка чейин ырымдап чоңойтушкан экен.
Экинчи Министрдик Конференция 2006-жылы 30-ноябрда Астанада өттү, анда программасынын өнөктөш өлкөлөрдө энергетикалык маселелердин кеңири спектрин жабуу ниетин жана ЕБ менен ушул маселелер боюнча алардын бирдиктүү иш-аракеттерин ырастады.
«Баку демилгесинин» максаттарынын бири инвестицияларды тартууга жөндөмдүү таза энергетикалык базарларды түзүү жана энергия алып жүрүүчүлөрдү жеткирүүнүн иненимдүүлүгү үчүн катышуучу өлкөлөрдүн энергетикалык базарлары менен ЕБдин интеграциясын күчөтүү.
Өнөктөш өлкөлөр интеграцияланган энергетикалык базардын эл аралык жана ЕБдин укуктук ченемдерине ылайык иштешине түрткү болгон мыйзам чыгаруу жана техникалык стандарттарды үндөштүрүүгө, жаңы инфраструктура түзүү жана чоңойтуу жолу менен энергия булактарын жеткирүүдө коопсуздукту жана ишенимдүүлүктү жогорулатууга, энергия генерациялоочу инфраструктураны айлана чөйрөгө экологиялык жагымдуу болуп эсептелген жаңысына алмаштырууга, жаңы инфраструктураны өнүктүрүүгө жана заманбап мониторинг системасын киргизүүгө, энергия жеткирүүнү жана энергия натыйжалуу системаларды интеграциялоо аркылуу суроо-талапты башкарууну жакшыртууга; жалпы кызыкчылыктагы коммерциялык жана экологиялык энергетикалык долбоорлорду каржылоону көбөйтүү.
2009-жылдын февралында бул долбоорлор нефть жана газ транспорттук түзүмдүн ишенимдүүлүгүн жана коопсуздугун жакшыртуу, Борбордук Азияда координацияланган энергетикалык саясатты өнүктүрүү жана өнөктөш өлкөлөрдүн туруктуу энергетикасынын демилгелерин жана базардын интеграциясын колдоо демилгелерин жабат.
Веб порталда дайыма жаңыланып туруучу маалымат, өнөктөш өлкөлөрдө энергетиканы өнүктүрүү чөйрөсүндөгү жаңылыктар, ЕБдин тиешелүү демилгелеи жана саясаы жайгаштырылган.
2004-жылы Бакуда, Азербайжанда өткөн жана Казакстандын Астанасында, өткөн кийин конференциядан кийин бул программа энергетика чөйрөсүндө бир топ кеңири өнөктөштүккө өзгөртүлүп түзүлгөн жана төр негизги багыт боюнча иштейт:
Айрым жерлерде жер асты сууларынын кыртышка жакындыгы, жаан-чачындын аздыгы, чөлдө кумдун которулушу сыяктуу терс кубулуштар жер фондунан пайдаланууда артыкбаш эмгек жана каражат талап кылат.
1974-79-жылдары Кыргызстандын борборундагы Кыргыз мамлекеттик университетинин (азыркы Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин) тарых факультетинде окуган, аны 1979-жылы ийгиликтүү аяктаган.
Ош шаарынын Батыш, Төлөйкөн, Анар кичи райондоруна жана СМУТТ аймактарын жашылдандыруу керек экендигин архитектура-курулуш жобосуна ылайыктуулугун эске алуу менен жашылдандырууну, корктондурууну эс алуу жайына кенешуу саябан багын негиздеген, аллеяларды эс алууга ылайыктаган, долбоорлорду тузгон.
комиссиянын кароосунан отуп, 2001-2010- жылдарга Ош шаарын комплекстуу социалдык-экономикалык онуктуруунун мамлекеттик программасы китебине да кирип, долбоордо болсо да 26 жыл бою иш жузуно ашырылбагандыгы окундурот.
Ал Аксы районунун алгачкы,зоо ветеринар башчысы,Шевченко колхозунда,Авлетим,Кызыл-Туу,Аркут,Жаны жол, Кызыл жар айылдарында ардактуу ардагерликке чыкканга чейин зоотехник ветеренар кызматта эмгектенген, Шевченко колхозуна караштуу Бозбубиек айылында оз кесибин аркалап жүргөн.
1984-жылы Фрунзедеги тарых музейинде Москвалык айкелчилер менен Фрунзедеги суротчулор уюмунан Шадыбеков Кенешбек Макраусовдун бригадасында кызмат кылган жана Вутетичтин куйоо баласы жана кызы жана дагы айкелчилер менен кошо эмгектенген.
2014-жылы Жалал-Абат облусунун Аксы районундагы "Ак-жол" айыл окмотуно Улуу Ата-Мекендик согушка катышкандарга 396 адамдарга коюлган эстеликтин долбоорун жасаган, ал долбоор иш жузуно ашырылган.
Бразилия улуттук футбол курамасы 1914-жылы түзүлгөн жана биринчи матчты аңглиялык «Эксетер Сити» клубуна каршы өткөрүп, аны 2:0 эсебинде жеңген (башка маалыматтар боюнча матч 3:3 эсебинде тең чыгуу менен бүткөн).
Команданын негизги ийгилиги 1950чү жана 1960чы жылдардын аягына туш келет, анткени, бул жылдары курамада Пеле, Гарринча, Загалло өңдүү футболчулар ойноп, 12 жылдын ичинде үч ирет дүйнө чемпиондугун жеңишкен .
Команданын башкы машыктыруучусу — Луис Фелипе Сколари, бул кызматка 28-ноябрда 2012-жылы киришкен; азыркы команда капитаны — «ПСЖ» француз футбол клубунун борбордук коргоочусу Тиаго Силва.
Айлананын ортосуна диаметри 16 мм болгон каптама жайгашкан, ал ысык эмаль методу менен жасалган көк эмаль менен капталган, анда жер шаарынын меридиандарынын символун билдирген жарым айлана түрүндө ичке тосмо сызыктар бар.
«Данакер» ордени менен элдердин ортосундагы тынчтыкты, достукту жана кызматташтыкты чыңдоого кошкон ири салымы, улуттар аралык ынтымакты сактоо боюнча өзгөчө үзүрлүү иши, өлкө илимин жана экономикалык потенциалын өнүктүрүүгө кошкон салымы, улуттук маданияттарды жакындатуу жана өз ара байытуу, мамлекеттер ортосундагы достук мамилелерди бекемдөө боюнча жигердүү ишмердиги үчүн сыйланышат.
Негизинде жадидизм мусулман мектептеринде жана медреселерде окутуунун жаңы ыкмаларын, башкача айтканда анын мазмунун өзгөртүп, дин менен катар математика, география, тарых, биология сыяктуу сабактарды окутууну максат кылган.
Анын жактоочулары улуттук искусствонун жана адабияттын өнүгүүсүн, аялдардын тең укуктуулугун, мектептерде өз эне тилинде окутууну, падышалык Россиянын баскынчылык саясатына каршы рухий жаңыланууну көздөшкөн.
Айрым дин кызматкерлери жадидизм кыймылын динге каршы аракет катары баалап, кысым көрсөтүшкөн, ошондой эле падыша өкмөтү, анын өкүлдөрү падышачылыктын Орто Азия жана Казакстандагы баскынчы саясатына зыянкеч адамдар катары тоскоолдук кылышкан.
Эки багыттын өз ара карама-каршылыгына, жана башка кыйынчылыктарга карабастан, жадидизм кыймылы өзгөчө күч алып, мындай мектептерде табият-таанууга, айрыкча түрк калктарынын тарыхы менен адабиятына көбүрөөк көңүл бурулган.
Уфадагы «Галия», Оренбургдагы «Хусеиния», Казандагы «Мухаммедия», Кыргызстандагы «Шабдания», Казакстандагы «Мамания» сыяктуу мектеп-медреселер жадидизмдин ири очокторуна айланган.
Мелдешти өткөрүү демилгеси 2012-жылы Түрк Кеңешинин саммитинде Кыргыз Республикасынын Президенти Алмазбек Атамбаев тарабынан көтөрүлүп, 2014-жылы тарыхта биринчи ирет Кыргызстанда өткөрүлүүдө.
Маркумдун сөөгү 2015-жылдын 30-январында , жума күнү чак түштө, гректердин даңазалуу атуулдарынын сөөгү коюлган “Афина шаарынын Биринчи көрүстөнү” деп аталган көрүстөндө түбөлүк жайына берилмекчи.
Кыргыз Республикасында милиция реформасы — бул Кыргыз Республикасынын ички иштер органдарынын иштерин жакшыртууга багытталган, милицияга болгон ишеним денгээлин жогорулатууга, жарандык институттар менен кызматташтуулукту күчөтүүгө жана башка чараларды камтыган топтому.
Биринчилерден болуп Аргентина, Бразилия, Уругвай жана Чили мамлекеттери мүчө болушуп, Түштүк Америкада биринчи турнирди өткөрүүгө жетишишкен, ал турнир Буэнос-Айресте өтүп Аргентинанын эгемендүүлүгүн майрамдоого туш келген.
Экөөсү клубдук командалар үчүн: Либертадорес кубогу — УЕФА Чемпиондор лигасынын аналогу, Түштүк-Америка кубогу — Европа лигасынын аналогу жана дагы бири улуттук курамалар үчүн — Америка кубогу же Түштүк Америка Чемпиондугу.
Македония аймагы 10-кылымдын 70-жылдарында Батыш Болгар падышалыгынын, 1018-жылы Византиянын, 1230-жылы Экинчи Болгар падышалыгынын жана 14-кылымдын ортосунда сербдердин курамына кирген.
19-кылымдын аягы – 20-кылымдын башында Македония атаандаш улуу державалардын ортосунда талашка түшкөн аймактардын бири болгон, ошол эле учурда Балкан өлкөлөрүнүн ортосунда Македония үчүн күрөш күчөгөн.
1895-жылы Софияда Жогорку Македон комитети , 1900-жылы Жогорку Македон-Одрин комитети түзүлүп, алардын мүчөлөрү саясий көз карандысыздык үчүн күрөшкөн жана Болгарияга биригүүнү көздөшкөн.
Түрктөргө каршы күрөш күчөп, 1902-жылы Орусия-Австрия сүйлөшүүлөрүнүн натыйжасында Македонияда прогрессчил маанайдагы реформа болуп, улуттук принциптеги административдик-аймактык бөлүштүрүү башталган.
1-Балкан согушунун жүрүшүндө Македония түрктөрдөн бошотулуп, 1913-жылы экинчи Балкан согушу аяктаганда Бухарест тынчтыгы боюнча Македония Сербия , Грекия жана Болгариянын ортосунда бөлүнгөн.
2001-жылы 13-августта эл аралык ортомчулардын катышуусунда кризисти саясий жол менен чечүү үчүн төрт жактуу келишим түзүлүп, ушул документке ылайык македониялыктар уюткулуу, жергиликтүү улут катары укугунан ажыратылып, өзгөчө көңүл албан тилине бөлүнүп, ага экинчи расмий тил статусу берилген.
Өлкөнүн башкы жана эң жыш транспорт өзөгү Вардар дарыясынын өрөөнү аркылуу өтүп, Зальцбург – Любляна – Загреб – Белград – Скопье – Салоники эл аралык транспорт коридорунун бир бөлүгү болуп саналат.
Экспортко кара металлургия продукциясын, текстиль жана тигүү буюмдарын, азык-түлүк , суусундук, тамеки, минералдык сырьё , отун , машина жана жабдууларды, химикаттарды, фармацевтика дары-дармектерин чыгарат.
Түндүк Македония – БУУнун , ЭВФтин , Эл аралык реконструкция жана өнүктүрүү банкынын , Европа коопсуздук жана кызматташтык уюмунун , Европа кеңешинин , Бүткүл дүйнөлүк соода уюмунун мүчөсү.
Даниялыктардын түпкү теги биздин заманга чейин 3-миң жылдыктын аягында Даниянын азыркы аймагына Скандинавия аралынан көчүп келишкен кимврлер, юттар, англдар, сакстар сыяктуу герман уруулары, 5–6-кылымда Түштүк Швециядан келген дан уруулары деген божомолдор бар.
Темир жана жыгач устачылык, зергерчилик, карапачылык, кездеме жана килем токуу иштери өнүгүп, 19-кылымдын аягына чейин бетине көчөт түшүрүлгөн оймо-чиймелүү карапа жана металл буюмдары кеңири колдонулган.
Көптөгөн замандаштары көптөгөн түрк интеллигенттери сыяктуу эле Зия Гөкалп тын ой жүгүртүүчүлүк жөндөмүнөн улам аны Осмон империясынын кыйроо мезгилинде аттуу-баштуу саясий, аскердик, динчил жана экономикалык маселелерди чечүүдө из калтыргандыгы айтылат.
Көптөгөн тармакта чыгармаларды жараткан Зия Гөкалп тын пикиринин жаралыш процессине үй-бүлөө чөйрөсү, Исмаил Хаккы мырза, Йорган мырза, Исхак Сукутен жана Наим мырзалардын ж.о.
Европада чоңойгон жаштардын өз маданиятынан алыс калып, ал эми медереслерде окуган балдардын дүйнөдөгү өнүгүүлөрдөн кабардар болбой калыштарын байкап, салыштырган Тевфик мырза уулунун чыгыш баалуулуктарын өзүнө сиңирип, мусулман калуусу менен батыштык билим алуусун жана ар эки маданиятты тең үйрөнүп, аларды салыштыра биле жүрүүсүн каалаган.
Жасала турган революциянын пайдалуу жана таасирдүү болушу үчүн сөзсүз өлкөнүн социологиялык жана психологиялык абалына туура келүүсү керек экендигин түшүндүргөн агайынын бул мурасы, Гөкалптын кылууну пландаган иштерине багыт, жол көрсөткөн.
Тилде жаңылануунун жана түрктөшүүнүн синоними катары “Аруу Түркчөчүлүк” түшүнүгүн колдонгон Гөкальп, аруу түркчөчүлүктүн, тилдин арап жана фарс тамырынан бөлүп салып, алардын ордуна түркчө тамырдан жаңы мүчө менен кылына турган түркчө сөздөрдүн колдонулушу катары белгилеген.
Ушундайча тилде жана маданиятта тимус негизинде өсүп чыккан динаминизмди кармап калууну каалаган Гөкалп түрктөшүү, исламдашуу жана муасырлашуунун тегерегинде түркчөнү, түшүнүк жагынан жаңылоо, терим жагынан исламдаштыруу грамматика жана жазуу жагынан болсо түрктөштүрүү керек экендигин белгилеген.
Зия Гөкалп тын “Түрк улутуна, ислам динине жана батыш цивилизациясынан болобуз” деп сунуш катарына кошкон сөзүн ошол эле учурда окшош саясий, экономикалык жана маданий таасирлерди алган Юсуф Акчура жана Хусейинзаде Али тарабынан да күн тартибине коюлгандыгы көрүнөт.
Кайрадан эле бул жерде болушунча кең географиялык жерге, бай жана динамик маданий дүйнөсүнө ээ; экономикалык, социалдык жана аскердик жактан абдан күчтүү императордук мезгилден; социалдык уюмдук, экономикалык жана аскердик кыйынчылыктар менен бирге артка чегинүү маселелерине каршы теория иштеп чыгуу жана чечүү изилдөөлөрүнүн таасирдүү болгонун белгилөө абзел.
Алгачкы жылдарында Осмончулук жана үммөтчүлүк түшүнүгүндө болбосо дагы, исламчылыкка кызыккан Гөкальптын улутчулдук түшүнүгү менен заманбап улут-мамлекеттин жана жаңы республиканын куруучу улутчулдук түшүнүктөрүнүн арасында чоң жашыруун бар.
Анын ою боюнча; дин, бири-биринен айырмаланган аймактарда, айырмаланган маданий дүйнөлөрдө жана өзгөргөн коомдордо окшош болушу мүмкүн; бирок, улут болуу үчүн орток динден сырткары да орток маданий жана тилдин болушу керек; орток маданият үчүн орток коомдук иштер, алыш-бериштер ж.б.
Анткени оорусунун күчөшүнөн улам, чыгымдарын мамлекет тарабынан төлөнүшү менен мекендин сыртында дарылануусун сунуштаган Ататүрктөн; ал дарылануунун чыгымдарын эмес, өзүнөн кийин үй-бүлөөсүнө жардам берүүсүн каалаган Гөкальптын бул каалоосун, Ататүрктүн сунушу менен өкмөт тарабынан чыгарылган атайын буйрук менен орундалган.
Түркчүлүктүн негизи Түркиячылык , “Огузчулук же Түрмөнчүлүк жана “Туранчылык” катары үч бөлүмгө алып караган Гөкальп, республиканын жарыяланышынан кийин акыркы экөөнөн баш тарткан жана идеалдуу деп “Түркиячылыкты” көрсөткөн.
Императорлук мезгилинен улуттук-мамлекетке өтүү мезгилинде жашаган Гөкалптын бетме-бет келген маселелер жана кыйынчылыктардын таасири менен түрк коому менен түрк маданиятынын үстүндө ортого койгон социологиялык, маданий жана социалдык теория жана баалуулуктары бүгүн дагы уланууда.
Социология Түркиянын батылашууга киришүү мезгилинде, жаңы бир кимдик түзүү аракеттеринде жол көрсөтүүчү болгон, алгачкы күндөрүндө саясий тартышууларга багыт бере ала турган таасирди колуна алган.
Түрк улутчулдугунун пикиринин куруучусу болгон Зия Гөкалп тын ою боюнча Түркия Республикасы экинчи мешрутиет мезгилинен баштап, түрк улутчулдугунун кыялын коштогон “улуттук мамлекет” катары курулган.
Эрте көз жумганына карабастан Түркия республикасынын курулуш философиясы мамлекетти түптөөдөгү пикирлердин чордонунда өзгөчө Ататүрк мезгилинде жүргүзүлгөн социал-маданий саясаттын аркасында Гөкалптын да пикирлери жатат.
Түрк улутунданбыз дегенибиз үчүн тилде, адабиятта, ахлакта, укукта керек болсо динде жана философияда түрк маданиятына, түрк ырахаттыгы, түрк ыйманына карата бир чындык көрсөтүүгө аракет кылабыз.
Ошол кездеги коомдун башынан өткөргөн кыйынчылыктарынын таасири, экономикалык туруксуздуктун себептеринен улам Стамбулда окуусун уланта албашы жана үй-бүлөөсүндөгү бир катар себептер Зия Гөкалпты катуу кайгыга салып, 1894-жылы өз өмүрүн кыйуусуна чейин жеткирген, бирок аман калган.
Хилми Зия Үлкен, Зия Гөкалптын өз өмүрүн кыйуудан аман калышынын бирден-бир себеби катары агайы доктор Йорги мырзадан алган философиялык билими менен үй-бүлөөсүнөн алган диний тарбиясынын таасири деп белгилеген.
Мектепте тыюу салынган чыгармаларды окушу жана көз-карашы менен башкалардан айырмаланган Гөкальп, 1899-жылы сураштыруулардын артынан “тыюу салынган китептерди окуу жана зыяндуу журналдарга мүчө болуу” деген күнөө менен жаза үйүнө жөнөтүлгөн.
1900-жылы тайкесинин кызына үйлөнүп, Диярбакырга отурукташкан Гөкальп, бир тараптан аялынын материалдык жетишкендигинен улам жакшы жашай баштаса, бир тараптан да акырындап эркиндик тууралуу эмгектерин уланта баштаган.
1919-жылы январь айында “коомдук тартипти бузуу жана армяндарга каршы күч колдонуу” деген күнөө коюлуп, аскердик соттун чечими менен дарга асуу чечими чыгарылган бирок, бул жазаны алган эмес, Мальтага сүргүнгө айдалган.
1923-жылы 11-августа Диярбакырдан депутат шайланган Гөкалп, илимий, маданий иштерине тыным берген өңдүү көрүнгөнү менен кайрадан эле бул мезгилде маданий жана рухий иштеринин үстүндө иштей берген.
Ушул жагынан “Жаңы Түркия” журналын чыгарган, баш мыйзамдын даярдалышына жардам көрсөткөн, түрк цивилизациясынын тарыхын бүтүрүүгө аракет кылган жана түрк тилин өнүктүрүүгө салымын кошкон.
Ооруган күндөрүндө да “Түрк цивилизациясынын тарыхы» жана «Чынаралты» аттуу эмгектеринин үстүндө иштеген, керек болсо дарылануу үчүн Стамбулга улуттук билим берүү министиринен түрк цивилизациясы тарыхынын басылып чыгарылышы үчүн алган авансы менен келе алган.
Жаш чагында, Султанга же жүргүзүлүп жаткан иш-аракетке каршы сөз сүйлөөдөн тартынбаган Гөкальп, курч көз карышынын жакындыгына карабастан өкмөткө кирген учурунда Ататүрккө абдан жакын болуу керектигин да сезбеген.
Дүйнөдө бирден-бир Манастын ата-бабаларынын иш-издерин айткан атактуу манасчы Сатыбалды Аалынын «Манастын бабалары» менен «Манасты» (элдик өнөрпөздөр айткан кол жазма, 2012-жылы, 4 том, элүүдөн ашуун Манасчынын айтымындагы «Манас», 200 миң саптан ашуун) 2012-жылы мамлекеттык коомдук илимдер кору ажыратылган жаш окумуштуулар илимий түрү боюнча «залкар Манасчы Жүсүп Мамайга окшобогон мезгилдерде айткан варианттары жана жөрөлгөлүү окуялары боюнча салыштырмалуу изилдөө» аттуу мамлекеттик темага ээ болуп, ошонун үстүндө эмгектенүүдө.
Ошол жылы августтан баштап Шинжаң Уйгур автоном райондук адабият көркөм өнөрчүлөр бирлешмеси элдик адабиятчылар коомунда Кыргыз эл ооз адабиятынын үлгүсү «Манасты» жыйноо, иреттөө, басмадан чыгаруу, которуу, изилдөө жумуштары менен эмгектенип келет.
2008-жылы «Манасты» «Бириккен мамлекеттер уюмунун адамзаттын бейзаттык маданий мурастар тизмесине жолдоо» кызматына катышып адамзаттын бейзаттык маданий мурастар тизмесине «Манасты» жолдоо материялынын түпкү нускасын жазган.
Театр өнөрүндө эмгектенген жыйырма жылдан ашуун жигердүү чыгармачылык жолунун ичинде Айсалкын сахнада ондогон ролдорду ийгиликтүү ойноп, кыргыз көрүүчүлөрүнүн арзуусуна татыды.
Ушунусу менен Айсалкын сахнада болобу, кинодо болобу театралдуулукка алдырбаган, билинээр-билинбес психологиялык нюанстарды аябагандай даана жана так бере билгени менен көрүүчүнү турмуш чындыгына толук ишендире алган актриса.
Даректүү тасма аяктаган соң, Абазбек агайды 80 жаш - кутман курагы менен КУУнун кечки жана сырттан окутуу боюнча проректору Нурмамат Эсенкулов, "Эне" кайрымдуулук фондунун президенти Жыргал Момбекова, "Мурас" коомдук фондунун жетекчиси Тынчтыкбек Чоротегин, Педагогикалык кадрларды максаттуу даярдоо институтунун директору Рахат Сулайманова, Жогорку Кеңештин депутаты Турсунбай Бакир уулу, "Кыргызгаз" ачык акционердик коомунун башкы директорунун биринчи орун басары, юбилярдын иниси Куралбек Наскеев жана жеке ишкер, юбилярдын аталаш иниси Алмазбек Конушбаевдер да куттукташып, белектерин тапшырышты.
КУУнун жетекчилиги Тарых жана чөлкөм таануу факультетинин "Изилденүүчү чөлкөмдөрдүн тарыхы жана маданияты" кафедрасынын доценти Божоноев Абазбек Божонаевичке "Билим берүүдөгү көп жылдык үзүрлүү эмгеги, жаштарды окутуп, тарбиялоого кошкон зор салымы үчүн "КУУнун эмгек сиңирген изилдөөчүсү" деген ардак наам ыйгаруу" тууралуу буйруктун негизинде, юбилярга тиешелүү күбөлүктү тапшырды жана салт боюнча калпак, чепкен кийгизди.
2013-жылдын 24-декабрында Жусуп Баласагын атындагы КУУнун башкы имаратынын 3-кабатында жайгашкан тарых музейинде КУУнун эмгек сиңирген кызматкери, тарыхчы жана педагог Божонаев Абазбек Божонаевичтин 80 жылдык мааракесине арналган КУУнун Тарых жана чөлкөм таануу факультетинин Окумуштуулар кеңешинин отуруму болуп өттү.
КУУнун «Изилденч региондордун тарыхы жана маданияты" кафедрасынын башчысы Жамикат Омурованын маараке ээси тууралуу даярдаган презентациясы катышуучуларынын адаттагыдан тышкары кызыгуусун жаратты - кээ бирлери экранга жакын келип, эски фото-сүрөттөрдү кайра-кайра караса, кээ бирлери суроолорду берип жатышты.
Абазбек Ниязалы уулу Божоноев (соңку учурларда тегаты “Божонаев” деп да жазылып жүрдү; 24.12.1933, Суусамыр кыштагы, Суусамыр өрөөнү – 28.06.2014, Бишкек шаары, Кыргызстан) – кыргызстандык тарыхчы, педагог; Тоголок Молдо тууралуу жана башка эмгектердин автору, тарых илимдеринин кандидаты, доцент.
Алекса́ндр Алекса́ндрович Блок (, Санкт-Петербург, Орусия империясы — 7 августта 1921, Петроград, ОССФР) — орус поэти, кылымдагы орус адабиятынын классиги, Орусиянын улуу поэттеринин бири.
Орточо тереңдиги 1541 м, эң терең жери 5121 м. Тоолуу жээктери негизинен абразиялык, түзөңдөлгөн; жапыз жээктери – лагуна-лиман жана дельта, Адриа деңизинин чыгыш жээктери – дальмация тибинде.
Айрым жерине төмөнкү жергиликтүү шамалдар мүнөздүү: этезия – түн­дүктөн соккон туруктуу шамал ; мистраль – түндүктөн соккон муздак катуу шамал ; бора – түндүк-чыгыштан өтө катуу соккон муздак шамал; сирокко – түштүктөн соккон жылуу шамал (деңиздин түштүк бөлүгүнө, Эгей жана Адриа деңиздеринин жээктерине мүнөздүү).
Испания, Франция, Италия, Монако, Мальта, Сербия, Черногория, Словения, Босния жана Герцеговина, Хорватия, Албания, Греция, Түркия, Кипр Республикасы, Сирия, Ливан, Палестина, Израиль, Египет, Ливия, Тунис, Алжир, Марокконун жээктерин чулгап жатат.
2010-жылы 'нын тең түзүүчүсү Ларри Сэнгер "лоликон" катары белгилүү болгон балдардын сексуалдык сүрөттөрүн камсыздаганы үчүн Уикиказынанын үстүнөн Федералдык чалгындоо бюросуна арыз жазган.
Бул тууралуу маалымат каражаттары айтып чыккандан кийин Уикиказынаны камсыз кылган нун негиздөөчүсү Жимми Уэлс өзүнүн администратордук макамын пайдаланып, Викиказына коомчулугу менен талкуулабастан эле бир нече сүрөттөрдү өчүрүп салган.
Уэлс Викиказына коомчулугунун кескин нааразычылыгына ыктыярдуу түрдө сайттагы артыкчылыктарды алып салуу менен жооп берип, анын ичинде файлдарды өчүрүү мүмкүнчүлүгүн дагы жокко чыгарган.
Даниел Кинзлер жүктөлгөн файлдар үчүн тийиштүү категорияларды табуу , Уикимедиа долбоорлорунун арасында файлдардын пайдаланылышын аныктоо , автордук укук тууралуу маалыматы жок болгон сүрөттөрдү табуу жана тийиштүү уикидеги өчүрүүлөр сыяктуу административдик иш-аракеттер тууралуу маалыматты жазып алуу үчүн колдонмо жазган.
Викиказынанын максаты — "коомдук доменди жана эркин лицензиялуу билим берүүчү медиалык мазмунду баарына жеткиликтүү кылган медиа файл кампасын камсыздоо. Ошондой эле ал нун ар кандай долбоорлору үчүн жалпы кампа катары кызмат кылат." "Билим берүүчү" деген сөздү "маалымат түрүндө болсун, же нускама түрүндө болсун, билимди камсыз кылуу" деген жалпы маанисинде түшүнүү керек.
Викиказынадагы файлдар бардык тилдердеги Викимедиа долбоорлорунда, анын ичинде Википедия, Викикитептер, Викисаякат, Викитүркүмдөр, Викибулактар жана Викижаңылыктар долбоорлорунда колдонулат, же болбосо сайттан тышкары пайдалануу үчүн түшүрүп алып пайдаланганга да болот.
Мындай файлдар көбүнесе жеке өзүнүн гана кумарын кандыруу үчүн сайтты пайдаланган эксгибиционисттер тарабынан жүктөлүп, аларга тилектеш администраторлор тарабынан мүмкүнчүлүк берилип келет.
Намангандагы атактуу Молдо Кыргыз медресесинде Нурмолдо Наркул уулу бир топ жылдар эмгектенип, кийин Ала-Бука, Аксы аймактарында жаңы усулдагы мектеп-медреселерде дин окуу-су менен катар эле «алхоризмий» деп аталган эсеп, «айнаме» деп аталган агрономия, айыл чарба мүнөзүндөгү сабактарды, чыгыш классиктеринин чыгармаларын, ошондой эле алгачкылардан болуп, кыргыз тилинде билим берип, «Манас» айттырып окуткан.
Ал жалпы билим берүүчү сабактар менен катар эле эне тилин окутууну көздөп, биринчи жолу араб арибинин негизинде кол жазма түрүндө кыргызча «Алиппе» түзүп, бул туңгуч окуу куралы аркылуу балдардын сабатын ачып, аларды жазганга үйрөткөн.
Кийин анын тажрыйбасын И. Арабаев улантып, Уфада Сарсакеев деген казак студент менен бирге, биринчи жолу кыргыз, казак балдарына арналган «Алип-бээ жаки төтө окуу» аттуу китебин жазып, аны 1911-ж.
Ислам дининин идеологиясында калыптанып калган эски ыкмадагы жана мазмундагы схоластикалык мектептердин ишин сынга алган жадидчилер жалпы мектеп системасын ошол мезгилдин талабына ылайык өзгөртүүгө аракеттенишкен .
Калпа ажы Курткада, Ыбыке уулу Канат менен Өтөмбай Төрөгелдин манап Кочкор өрөөнүндө, Мали уулу Сагаалы Тоң болуштугундагы Туура-Сууда (ал мектепте Казан менен Уфадан билим алып келген И. Арабаев мугалимдик кылган), 1911-ж.
Түндүгүнөн Жетим кырка тоосу, Тескей Ала-Тоо, чыгышынан Ак-Шыйрак кырка тоосу, түштүгүнөн жана түштүк-чыгышынан Нарын кырка тоосу, Улан, Чакыр-Корум, Борколдой тоолору курчап жатат.