polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Товардык экспортундагы маанилүү орунду электрондук жана электр-техникалык өнөр-жай продукциялары (жарым өткөргүчтөр, телекоммуникация жабдуулары, компьютер, электр-тиричилик приборлору ж. б.), автомобиль жана анын тетиктери, агрегаттары, деңиз кемелери, нефть продуктулары, пластмасса жана синтездик чайыр, болот прокат.
Өз кезегинде Корё мамлекетинин аталышы, өзүнүн өнүгүү учурунда Корей жарым аралынын түндүк бөлүгүн, ошондой эле азыркы Кытайдын түндүк-чыгыш бөлүгүн жана Орусиянын аймактарын ээлеген Когурё мамлекетинен келет.
Өлкөнүн Түндүк жана Түндүк-чыгышын аккумуляциялык саздуу түздүк, борбордук бөлүгүн жана түштүгүн Гвиана бөксө тоосу ээлесе, борбордук бөлүгүнүн батыш жагы тоолуу (Паурайма кыркатоосу, эң бийик жери Рорайма 2772 м; Аянганна 2042 м).
Кыргыз сахна өнөрүнө кырк жылдан ашуун чыгармачылык жигерин берген Шаршен Дүйшөнкулов, театр журтчулугуна, көрүүчүлөргө курч мүнөздөгү ролдордун, айрыкча комедиянын устасы катары таанылган.
Кыргыз көрүүчүлөрү Шаршен Дүйшөнкуловду сахнадагы эмгектери менен баштатан эле эң сонун билишсе дагы, “Токолдор тополоңу” кинокомедиясындагы башкы каармандардын бири - алтымышка чыгып алып токол алам деп оолуккан айылдык бай фермер Шейшенбектин ролу менен кыргыз элине ого бетер кеңири белгилүү болду.
Ушул кезге чейин баш-аягы 100 дөн ашуун роль ойногон Шаршен Дүйшөнкулов, биринчи кезекте, адамдын сөөгүнөн өтүп чучугуна жеткире сүйлөгөн өткүр тили, жараткан образдарынын ашкере эксперессивдүүлүгү жана сырткы мүнөздөмөсүнүн графикалуулугу менен айырмаланып турат.
Ош кыргыз драма театрында он үч жыл жигердүү эмгектенгенден кийин, Шаршен 1985-жылы кайрадан жаңы ачылып иштеп атканына эки жылдын жүзү болгон Пржевальск шаарындагы Ысык-Көл областтык К.Жантөшев атындагы драма театрына артист болуп кызматкка алынат.
1991-жылы 17 мартта ССРСтин 15-республикасынын ичинен тогузунда, шайлоочулардын 2/3ү жаңыланган союзду сактап калууга добуш берген ССРСти сактап калуу тууралуу Бүткүлсоюздук референдум өткөрүлөт.
Бул жөнүндө 1991-жылы 8-декабрьда үч союздуу республикалардын өкмөт башчылары: ОССФРден Ельцин, Борис Николаевич, УССрден Кравчук, Леонид Макарович жана БССРден Шушкевич, Станислав Станиславович Көзкарандысыз Мамлекеттеринин Шериктештигин түзүү тууралуу келишимге кол коюулуп жатканда айтылган.
1991-жылдын аягында Орусия Федерациясы ССР Союзунун эл аралык-укуктук карым катнаштарда түздөн-түз улантуучу-мамлекет катары таанылып, жана БУУ Коопсуздук Кеңешинде ССРСтин ордун ээлеген.
Советтик Армия өзүнө Согуш-деңиз флотунан, ССРС МКК чек-ара аскерлеринен жана ССРС ИИМ ички аскерлеринен тышкары, СМРАны, Кургактагы жөө аскерлерин, Абадан кол салууга каршы коргонуу аскерлерин, Согуштук-аба күчтөрүн жана башка түзүлштөрдү камтыган.
ССРС Куралдуу Күчтөрүнүн курамына: аскердик башкаруунун борбордук органдары, Стратегиялык милдеттеги ракеттик аскерлери, Кургактагы жөө аскерлери, Согуштук-аба күчтөрү, Абадан кол салууга каршы коргонуу аскерлери, Согуш-деңиз флоту, Куралдуу күчтөрүнүн тылы, андан тышкары Жарандык коргонуу аскерлери, Ички аскерлери жана Чек-ара аскерлери кирген.
Советтик солдаттар 1941-жылдын күз мезгилинин аягына жакын басмачыларды токтотуп, жана 1941-жылдын декабрында чабуулга каршы чабуулга өтүшөт, Москва үчүн салгылаш чечүүчү окуя болгон.
1944-жылдан баштап 1945-жылдын май айына чейин советтик войсколор Германия оккупациялаган ССРСтин бардык жерлерин, ошондой эле Чыгыш Европа мамлекеттерин, жеңиштүү түрдө согушту Германияны эч талашсыз капитуляциялоо актына кол коюу менен бошотушкан.
Вместе с казалось бы безоговорочной победой в Великой Отечественной войне в ряде регионов Советского Союза с ещё большим ожесточением возобновилась деятельность националистических организаций, в годы войны поддерживавших связи с нацистским подпольем или прямыми оккупантами, а после войны всячески противившихся приходу советской власти и выступавших, в основном, за провозглашение суверенности и самостоятельности своих территорий.
Появляется система Главных Управлений лагерями , ужесточается внешняя и внутренняя политика, начинается тоталитарная экспансионная политика с вынесением неограниченных полномочий органам безопасности на завоеванных территориях и с соответствующими совершаемыми военными преступлениями .
Эти же действия, по мнению просоветских историков, дают импульс к окончательному формированию единого советского общества, служат формированию советской государственности в общностную сверхдержаву, не дают западноевропейским дипломатам сформировать антисоветскую коалицию, усиливают внутреннюю сплочённость и патриотическую волю, и в конечном итоге оказывают помощь в правильной стратегической позиции Советского Союза в грядущей Второй мировой войне.
В связи со сравнительно большими потерями и неподготовленностью Красной Армии затянувшаяся война была закончена до разгрома Финляндии; по её итогам от Финляндии к СССР отошли Карельский перешеек, Приладожье, Салла с Куолаярви и западная часть полуострова Рыбачий.
Формальдуу түрдө 1923-1940 жылдар аралыгында аткаруучу бийлик структурасында эч кандай кызмат ордун ээлебесе да, бул мезгилдин ичинде Сталин фактикалык түрдө чоңдогон бийликке ээ болуп турган.
Союздук республикалар чет-өлкөлүк мамлекеттер менен мамиле куруу,алар менен келишимдерди түзүү, дипломат жана консульдуктар менен алмашуу, эл-аралык уюмдардын иштерине катышуу мүмкүнчүлүктөрүнө ээ болушчу.
ССРСогуштук-аба күчтөрүнүн Коргоо Министрлигинин орун басарынын кызматын ээлеген Жогорку Башкы Командачы(командачы, Республика Деңиз күчтөрүнүн башчысы, элдик комиссар, министр) башкарган.
Кеңештик Социалисттик Республикалар Бирлиги,ошондой эле КСРБ жана Кеңештер Бирлиги — 1922-жылдан тартып 1991-жылга чейин Чыгыш Европа, Түндүк, Борбордук жана Чыгыш Азиянын кээ бир бөлүктөрүндө жайгашып, жашап келген мамлекет.
Кургактагы жөө аскерлери — кургакта согуш аркеттерин аткарууга милдеттирилген, саны жана куралдануу түрү жана согуштук аркеттерди жүргүзүү ыкмалары менен айырмаланган ССРС Куралдуу Күчтөрүнүн түрү.
Согуштук мүмкүнчүлүктөрүнө карата өзү жалгыз же Куралдуу Күчтөрдүн башка түрлөрү менен бирге, душмандардын чабуулун, аба жана деңиз десанттарын кыйратуу, алардын аймактарын ээлоо же топторун жок кылуу, орун алган аймактарын, район жана чек араны ээлеп тура алат.
Согуш 26,6 миллион адамдын өлүмүнө, Германия ээлеген аймактардын көп сандаган калкын ликвидация кылууга, бир жагынан - өнөр-жайдын бөлүгүн кыйратылышына, экинчи жагынан - мамлекеттин чыгыш региондорунда аскерий өнөр-жайлар потенциалынын бир кыйла түзүлүшүнө, өлкөдө чиркөө жана диний жашоонун жаралышына, бир кыйла аймактарга ээ болууга, Фашизмдин үстүндө жеңишке ээ болууга себепкер болгон.
ССРС 1922-жылы 30-декабрьда Орусия Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасын, Украина Советтик Социалисттик Республикасын, Белорусь Советтик Социалисттик Республикасын жана Закавказ Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасын, борбору Москва шаарында жайгашкан, аткаруучулук жана соттук бийликтери менен, мыйзам чыгаруучу жана укуктук системалары менен бирбийликтүү бирдиктүү мамлекетке бириктирүү аркылуу түзүлгөн.
В 1940 году в состав СССР вошли Эстония, Латвия, Литва, Бессарабия (аннексированная Румынией в 1918, см. Бессарабия в составе Румынии) и Северная Буковина, созданы Молдавская, Латвийская, Литовская (включая 3 района БССР, вошедших в состав Литовской ССР в 1940 году) и Эстонская ССР.
Ушул убактан баштап, алгач бийликтеги мурунку теңтайлашуучулардын сүргүнгө айдоого жана алардык жок кылууга, анан авторитаритардык системаны бекитүү үчүн, жарандык массаларды жоюууга, падышанын башкаруучулук даражасын абсолютизмге жеткирүүгө, кандайдыр сепараттык көңүлдордү жоюуга жана бүткүл жердик диктатураны орнотуу үчүн сталиндик репрессиялардын түзүмү ишке кирет.
Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин КСРБ Ооганстан, Венгрия, Иран, Кытай, КЭДР , Монголия, Норвегия, Польша, Румыния, Түркия, Финляндия, Чехословакия менен кургактыкта жана АКШ, Швеция жана Жапония менен сууда чек-арасы болгон.
Расмий түрдө ССРС тили катары, Советтик Союздун аймагында жашап, анын аймагынан тышкары жакта өзүнчө мамлекеттик түзүлүшүнө ээ эмес, ССРС элдеринин тилдеринин тизмеси болгон.
Формальдуу түрдө ССРСТин курамына алгач 4 союздук республикалар гана кирген, бирок кээ бир башка республикалар өз-ара келишимде болушкан, ошондуктан ССРСтин түзүлүүсүндө мамлекет аралык мамилелердин чыныгы көрүнүшү төмөнкүдөй болгон:
Советтик Социалисттик Республикалар Союзунун Куралдуу Күчтөрү - Советтик Союздун эркиндигин жана көзкарандыгын, совет элинин тыңчтыгын коргоого багышталган, Советтик Социалисттик Республикалар Союзунун аскердик түзүлүшү.
Ошол эле убакта Беларусь ССРинин Белосток областы, Гродненск жана Брест областарынын бөлүктөрү, ошондой эле УССРдин курамындагы Львов жана Дрогобыч областарынын бөлүктөрү Польшанын курамына кирет.
Баарыдан мурда драмадагы каармандардын конкреттүүлүгү, психологиялык абалдарынын жана мүнөздөмөлөрүнүн айкындыгы, сүрөтттөлгөн окуялардын турмуштагыдай ишенимдүүлүгү, көркөм каражаттарынын ийгилиги, эч кимге окшобогон почерки, чын ыкластуулугу драматургдун пьесасы боюнча спектакль чыгарышкан театр коллективдеринин, алар аркылуу көрүүчүлөрдү өзүнүн дүйнөсүнө дароо ээрчитип кетти.
Мектептен эле филология жаатын кесип кылууну биротоло тандап алган өспүрүмгө студенттик чөйрөдөгү адабият жана өздүк көркөм чыгармачылык ийримине катышуусу, улуттук адабияттан башка совет жана дүйнөлүк адабият менен кенен таанышуусу ага чоң таасир берди.
Ал тургай 40-жылдардын экинчи жарымынан баштап, чоң акындардан таасирленгендердин, туурагандардын агымы уланып, ийримге катышкандардын көбү ыр жазгандыктан, алардан Алыкулдун үнү такай угулуп турчу.
Жакиев да өзүнүн алгачкы эле драмасында согуштан кайтпай калган уулун күткөн абышканын оюнун уйгу туйгулугун, сагынычын гана бербестен, адамды барктоо, сыйлоо, маселеси да көтөрүлөт.
Мисалы, кайнене менен келиндин, бала менен эненин ортосундагы мамилелер, ар кимдин жеке кызыкчылыгы жана башкалардын ахвалын түшүнө билүүсү жөн гана турмушта жолугуучу көрүнүш эмес, адамдын адамдыгын сыноочу кырдаалдар.
Жаш кезинен баамдаган турмуш окуяларын кийин эс-акылы толуп, иликтей баштаганда биринчи иретте Акылбек өңдүү абышканын түйшүгү көңүл чордонун ээлеп, ал тууралу айтып берүүгө ниеттенген.
Эс алууга курортко жөнөгөнү жаткан Муратбек Рыскулов да путевкасына кайыл болуп, Акылбектин ролун репитициялоого киришти 4-августта спектакль даярдала баштап 30-августта Маданият министерствосунун атайын комиссиясы спектаклди кабыл алды.
Жалган конфликтүү, каармандары өтө чоң сөз сүйлөшкөн, кала берсе костюмун которуштурса башка кылымга тиешелүү мүнөздөргө ээ болгон , башка элдин театрына аттарын которуштуруп коюуга боло турган пьесаларды жолуктурбай жүрөбүзбү.
Режиссуранын практикасында негизинде жалганчылык жаткан сырткы белгилеринен улам “бааланган” драмалык чыгармалар коюлуп кетип, кийин ага жол бергендер бармактарын кеч тиштеп калышкандыктарын ким билбейт.
А.Жакыпбеков белгилегендей : “спектаклдин ушунчалык ийгиликке жетишинин себеби, албетте драмалык материал болду. Драманын таланттуу жазылгандыгы ага, “Оштогу өзбек, Жалал-Абад, Алма-Атанын борбордук театрында, Корея театрында, ТЮЗда, Жамбул, Караганда, Гурьев Чимкент областтык театрларында, Түркменстанда Ашхабад Академиялык театрында, Ташауз областтык театрында, Тажикстанда Дүйшөмбү Академиялык театрында, Нукуста Кара-Калпак театрында коюлууга” укук алды “Атанын тагдыры” кыргыз драматургиясынын тарыхында согуш мезгилинен кийин башка тилдерге биринчи которулгандыгын айтсак, Б.
Автор өз каарманын канчалык кадырласа, сүйсө, анын толук кебете – кешпирин ошончолук даана тартуу үчүн жан дүйнөсүнө шайкеш келер теңдеши Ысык-Көлсүз баамдоо канчалык кыйын болсо, анын күтүүсүн конкреттештирүүгө шарт түзүүчү жер – пристансыз чыгарманын ыргагын берүүгө мүмкүн эмес.
Дегинкиси аталган чыгармалык полотно чыныгы художниктин кистисинен жаралып өз учурун так көргөзүп, ар бир каарманды өз-өз ордуна коюп, алардын мүнөздөрү, кыял-жоруктары тыкан конкреттештирилип, Акылбектин тагдыры элдин тагдыры менен сиңишип кеткендигинде.
Пьеса жөнүндө сөз кылгандар бир пикирден чыгарма согуштун азап-тозогунун алып келген илдеттерин туура чагылдыргандыгын белгилешти “. бири-бири менен бекем чырмалышкан. каармандардын тагдырынын.” чегинде Акылбектин образы өтө терең көрсөтүлгөн, - дейт маркум Б.
Бул сезим пьеса кайсы сахнада коюлбасын дайыма пайда болот, анткени, Акылбектин абалы бир жагынан согуштан кимдир бирөөсү кайтпай калган көп үй-бүлөлөргө мүнөздүү болсо, экинчиден каармандын абалы баардык татаал табияты менен чагылдырылган.
Драматург, Акылбектин тагдыры” согуш кыйынчылыгын ар кимиси өз алдынча баштарынан кечирип жаткан адамдар менен тыгыз байланыштуулугун, өзгөчө баласы өлгөндөн кийинки тагдыры келини Зуура, небереси Жеңишбек менен чырмалышкандыгын баса көргөзгөн.
Ошентип, “Карагул ботом” бар негизги турмуштан алынып, адам менен табияттын ыйык биримдигинин сыры тереңде экендигин айкындаган жана Калык, Сарыкунандан алп айтуучулардын өнөрканасынан өтүп, ого бетер муңдуу чыгармага айланган курч драмалуу, терең трагедиялуу дастан.
Ошол эле 2004-жылы ноябрда атайын музыкалык сынак тапшырып, Улуу Британиянын музыка боюнча падышалык мектептеринин Бирдиктүү Кеңеши тарабынан бешинчи даражадагы артыкчылыктуу дипломго татыйт.
2004-жылы декабрда ал жалгыз өзү Шотландиядагы айтылуу Кэмни концерт залында кайрымдуулук концерьтин берип, анда чогулган акча каражаты толук Кыргызстандын балдар жана аялдар үчүн абактарын жакшыртуу долбоорлоруна жиберилген.
2008-жылы август айында болсо Жумаш Дурусалиев Кыргызстандын ордосу Бишкек шаарындагы Токтогул Сатылган уулу атындагы Кыргыз улуттук филармониясында маркум жазуучу Чыңгыз Айтматовдун элесине арналган жеке концерт берди.
Жумаш 2003-жылдын апрел-май айларында чыгаан кыл аспабтарынын аткаруучусу Йо Йо Ма жана «Улуу Жибек Жолу» ансамбли уюштурган чеберчилик классына эң жаш өнөрпоз катары катышат.
Ал эми 2008-жылы июл айында болсо Жумаш Дурусалиев Лондон шаарында Кыргызстандын элчилигинин сүрөөнчүлүгү астында маркум жазуучу Чыңгыз Айтматовдун элесине арналган концерт берди.
КРИЗИС, с а я с и й к р и з и с – саясий институттардын ишмер-дүүлүгүнүн туруксуздугу, шайкеш келбестиги, экономикалык процесстерди башкаруу мүмкүнчүлүгүнүн төмөндөшү, массанын сындоо активдүүлүгүнүн күчөшү менен мүнөз-дөлгөн коомдун саясий системасынын, биринчи кезекте анын мамлекеттик – бийлик структурасынын өнүгүшүнүн жана жашоосунун өзгөчө абалы.
а. конфликттик кырдаалдын өнүгүшүнүн компромисс жолу менен чечүүгө мүмкүн болбой калган деңгээлге чейин жетиши; кризистин пайда болушу, коомдун алдында турган проблемаларды өкмөт саясий методдор менен чече албай калгандыгын түшүндүрөт; кризистин өнүгүшү жана курчушу, саясий структуралардын кулашын өзүнө камтып, бийликтин жоюлушуна алып келет.
Биринчи тиби коомдун жана анын саясий системасынын ишмердүүлүк механизмдеринин бузулушу, мамлекеттик бийлик институттарынын иш формаларынын жана методдорунун турмуштун өзгөргөн социалдык-экономикалык шарттарда дал келбей калуусу менен түшүндү-рүлөт.
Объективдүү жактан алып караганда коом өзүнүн өнүгүшүндө бир баскычтын чегиндеги мүмкүнчүлүктөрүн бүтүрдү жана сапаттык жаңы баскычка өтүү шарттары жетилди да, кийинчерээк башка сфераларда структуралык реформаларды жүргүзүү зарыл.
К-тин үчүнчү тиби, системалык карама-каршылыктар – коомдук негизги элементтери жашап турган социалдык-экономикалык түзүлүштүн чегинде чечүүгө мүмкүн болбогондой өз ара дал келбөөчүлүккө, карама-каршылыкка келди дегенди түшүндүрөт.
Бул өлкөлөрдө өз мүмкүнчүлүгүн бүтүрө элек чарба жүргүзүүнүн формаларын жыйыштырып, аларды жоюп, чындыктан алыс, ашыкча максаттарды коюп, өнүккөн өлкөлөрдө «кууп жетүү жана ашып кетүү» сыяктуу ишке ашпаган ураандарды көтөрүшкөн.
К. пайда болуп келе жаткан шарттарда, анын алгачкы симптомдору көрүнө баштаганда төмөнкүлөрдү ишке ашыруу маанилүү: биринчиден – карама-каршылыктардын курчушун танбоо, аларды чечүүнү чойбоо, алардын өнүгүшүн жымсалдабоо; экинчиден – бул карама-каршылыктардын мүнөзүн туура аныктоо; үчүн-чүдөн – аларга дал келген реформанын тибин туура тандоо.
тигил же бул саясий партиянын бөлүнүшүнүн жана программалык документтерде көрсөтүлгөн функцияларды аткарбай калышышан улам пайда болгон ички партиялык К. Булардан тышкары ар түрлүү мамлекеттер аралык, регионалдык жана эл аралык конфликттер менен шартталган тышкы саясий кризистер да болот
Анын сыңарындай, Зууранын салакага баш ийиши кандайдыр көрүүчүнү, окуучуну беймазага салса да, эртеңки тагдыры жаңыруу жолуна түшөөрү драманын өнүгүш логикасынан көрүнүп турат.
Пьесанын эң акыркы вариантында Зууранын Оңолкандын үйүндөгү абалын такташ үчүн, өзгөчө орус көрүүчүлөрүнө түшүнүктүүрөк болуп жетиши үчүн Оңолкандын уулу Бошкой киргизилген.
Айталык кыз чагында сүйгөн жардан ажыроо, уулу Жеңишбектин тагдыры, кыз кезинде түбөлүк деп кошулган күйөөсүн унутпоо, барганы жакшы болсо да, айласыз андан кол үзүү, өткөн жакшы мезгилдерди эңсөө сыяктуу нерселер Зууранын жүрөгүнөн өчпөс так болуп орун алды.
Зууранын образында адептүүлүк пассивдүүлүк (балким кайнененин каарына чыдаган пассивдүүлүк улам журт которуштурууну ылайык көрбөгөн кыргыз келиндерине мүнөздүү намыскөйлүккө байланышкан), ички протест менен сырткы токтоолук, күйөөнү сыйлоо менен кийин туш болгон шартты жек көрүү, азыркы абалы менен өткөн бейкуттуу күндөрдү салыштыруу бир учурда жашайт.
Акылбектин үй-бүлөсү согушка чейин ынтымактуу жана бактылуу жашагандыгы, бири – бирине сиңип алгандыгы пьесанын жалпы тонусунан, согуш аргасыз ар бир үй—бүлөгө, ар кимге алып келген өкүнүчтөн; бирин-бири куса кылган сагынычтан көрүнүп турат.
Ошондуктан, Акылбектин акыркы таянычы, небереси Жеңишбек кетип калгандан кийин сүрөт менен сүйлөшүп жаткан буулуккан сагынычы сыртка ээ бербей чыкканда , уулун гана эскербестен, уулунун элеси абышканын өзүнүн сөзүн өзүнө эскертет.
“Б.Жакиевдин драмасындагы үн жөн эле адаттагы кадрдын артындагы үн эмес, бул катышуучулардын жандуу үнү, ал драмалык кыймыл-аракетке коментария эмес, ага түздөн –түз катышат жана геройлордун жүрүш-турушуна жандуу таасирин тийгизет. “Атанын тагдырында” геройлордун “үнү” белгилүү даражада Арбузовдун “Иркутскийдеги окуясындагы” хордун милдетин аткарарын.
“Баарыдан мурда жаш автор жаңы драматургиялык каражаттарды издегендигин белгилөө керектигин”, “Б.Жакиев геройлордун диалог, монологдорунан башка да, керек жерде катышуучулардын “үнүн”, сүрөт менен тирүү адамдын сүйлөшүүсү сыяктуу кыргыз пьесаларында мурда колдонулбай келген ыкмаларды пайдаланарын”, “Бул артыкбаш сценаларды, персонаждарды көрсөтүүдөн куткарып, пьесанын экспозициясын кыска түзүүгө геройлордун, ички дүйнөсүн, психологиясын толугураак ачууга мүмкүндүк берерин белгилейт”.
Мындай чырмалышкан турмуш койгон суроолорду автор режиссёрго , актёрго, кала берсе көрүүчүлөргө, алардын көп кырлуу ой жүгүртүүлөрүнө калтырбай, атанын тагдырын ачып баяндайт.
Жакиевдин аталган драмасы турмуш чындыгы ырааттуу сүрөттөлгөндүгү менен гана эмес, түзүлгөн кырдаалга жараша каарамандардын ар кимисинин түр-дүйнөсү ачылып, ар бир кыймыл-аракет өзүн актагандыгы менен баалуу.
Дубал боорунда илинип турган сүрөтү менен сүйлөшөт: “Болотбек. кулунум мени эле карайсың, түк көз айырбай карайсың.Эмне мени сагындыңбы? Мен да сени сагындым. Куса болдум, кулунум. Болотбек качан келип комузду колуңа аласың? Ушинтип эле илинип тура береби? Келсеңчи келип ырдап берсеңчи? Ырыңды сагындым чыгар үнүңдү, угайын. Унчукпайт. Үн катпайт”.
Ушундай ньюансттарга бай, абышканын жан дүйнөсүнүн буулуккан толкундоолорунан кийин: “Сен тирүүсүң, келгенче өлбөй жүрө берем”, - дегенинде үмүт кайрадан жетелеп кеткендиги көрүнүп турат.
Таланттуу акындын поэмасы пьесанын жазылышына сөзсүз таасирин тийгизген.50-жылдарда жаңыдан жаза баштаган жаш калемгерлердин ичинен Алыкулду сүйүп окубай койгондору болгон эместигин мурда белгилеген элек.
Адамдардын ички дүйнөсүн толугураак ачууга психологиясына тереңдеп кирүүгө жана сезимдин кыймылдарын изилдөөгө умтулуу бул кездеги адабиятыбыздагы изденүүлөр ушул багытта жүрдү жана жүрүп жатат.
Драматург кыска жана жыйнактуу новеллаларда доордун өсүп-өнүгүшүндөгү күн тартибине коюлган маселелер ошол доордо жашаган адамдарды кандай аракеттерге келтирерин, көп учурда “турмуш ойду жетелеп”, маселе чечүүдө проблемалардын мүнөзүнө жараша каармандарды даярдап, алардын үзгүлтүксүз күрөштөрү элдин максатына ылайык келерин баяндайт.
Бирок адам мезгилдин жөн гана жетегинде жүрбөстөн, ага багыт бере турган күч экендиги, адамдардын тагдырына түрдүү кырдаалдар таасир этерлиги, бир элдин тарыхы экинчи элдин тагдыры менен байланыштуулугу, жеке улуттар дүйнөлүк улуттардын өнүнүгүшүнүн системасында кошо жүрөт.
Жакиев ар бир жаңы драмасында кыргыз драмасында чечилбей жаткан проблемаларды көтөрүп жана чече билген, бул жагынан анын изденүүсү формалдууу көрүнүшкө гана ээ болбой, форма мазмунга толук жооп берип, эриш аркак жана мезгилдин күбөсү катары кызмат кылат.
Жакиев кайсы гана жанрда иштебесин, прозада, драматургияда, кинодраматургияда, болсун, өз элинин тарыхына, бүгүнкү турмушуна, эртеңки келечегине болгон автордогу сүймөнчүктү байкабай коюуга болбойт.
Драмада негизинен согушта жакын адамдарын жоготкон карапйым айыл адамдарынын ички толгонуулары, кайгы-капасы кеңири көрсөтүлүп, согушка наалат, каргыш айтуу, тынчтыкты сактоо идеясы терең берилген.
Каармандардын психологиялык ал-абалы татаал турмуштук жагдай-шарттарда сүрөттөлөт да окурмандардын, көрүүчүлөрдүн көңүлүн зор эмоциялык күч менен дароо эле өзүнө буруп, сезимге таасир берет.
Согуштун кесепетинен өмүрлүк жары Болотбегинен ажыраганына беш жыл болгон Зуураны эми Акылбектин үйүнөн “Кетсемби! Же кетпесемби” деген эки суроо кыйнайт, думуктурат жүрөгүн эзет.
Жогорудагы эпизоддон Зууранын олку-солку ой-санаасы, ички сезимдери, психологиялык абалы аналитикалык стилде, кыргыз драматургиясында мурун көрүнбөгөн ун менен сүйлөшүү сыяктуу эң ишенимдүү, жаңы көркөм формалар менен берилген.
Ошону менен катар эки түрдүү психологиялык абалды, башкача айтканда, Зууранын каңырыкты түтөткөн кайгылуу олку-солку паанайлары менен Майраштын жүрөгүн жарган кубанычтуу, шайыр жайдары психологиялык абалын карма-каршы коюу менен контрасттык мүнөз берип сүрөттөйт.
“Акылбек. Айланайын кудагый, жамактатпай ачык айтчы, деги эмне дегиң бар?. Бурул. Кызыбызды колубузга салып берсеңер экен дейм. Акылбек. О, Кашайган көр! Эмне дейт?”Бул үзүндүдөн Акылбектин сезиминдеги олуттуу өзгөрүүлөрдү көрдүк.
“Акылбек. . Бу кандай таш боор жан элең?! Э, Зуу-раш кагылайын, бери чыкчы. Бу жеңеңе бирдеме деп жөнөтчү ары! Пауза Акылбек Ыраспы кулунум Зуура. Ата!. мен өлүктү кечир, ата! Ыраазычылыгыңды бер! Байкемди эл алдында сындыра албадым. Кечир, ата!. Пауза Акылбек. Ушинтмек экенсиңда? Кантейин!.”Күчтүү сезимдердин, ички толгонуулардын күчөшү көз алдыбызда тикеден – тике аңтара сүрөттөлүп, каармандардын психологиясы аналитикалык стилде, реалдууу ачылды.
“Акылбек. Жеңишбай!.Жекин!. Зуураш, кагылайын , боор ооруп койсоң боло мага. Жеңишбекке бирдеме десеңчи, токтотуп айтсаңчы. Зуура. . Өзү көңүлдөнбөй жатса, мен эмне дейм ата?ПаузаАкылбек. . Чырагым ичер суум, көрөр күнүм деле аз калды. Жок дегенде, көзүм өтүп кеткенче, медер туткан жалгызды талашпай коё турсаң кантет? Зуура. . Пауза Акылбек. Көңүлүңдү калтырган жок элемго, Зуураш?!Зуура. Акылбек. Ушинтип эле унчукпай кутуласыңбы? Бирдеме де-сеңчи кулунум!. Зуура. Акылбек. ” Уулунан ажыраганы аз келгенсип, кемпири да дүйнөдөн кайткан, бир үйдө жалгыз калган Акылбек үчүн Жеңишбектен да ажырашы оор кайгы болду.
Жакиевдин “Атанын тагдыры” драмасы каармандардын психологиясын ачып, индивидуалдуу мүнөздөрдү жаратуу жагынан болсун, идеялык көркөмдүк жактан болсун, кыргыз драматургиясындагы эң мыкты чыгармалардын бири болуп калды.
Бексултан Жакиевдин “Атанын тагдырындагы” көркөмдүк жетишкендиктери, ийгилиги пьесадагы жандуу адамдык тагдырлар жана образдардагы психологизм, кеңири карап көргөндө, жеке бир эле сүрөткердин табылгасы эмес, бүтүндөй бир коомдук-маданий өнүгүүнүн жүрүшү менен даярдалган туунду болуп эсептелет.
Бексултан Жакиевдин балалык курагы 40-жылдарга туш келип, ал согуш мезгилиндеги жана согуштан кийинки элдин оор турмушун өз көзү менен көрүп, далай-далай тагдырларга, үй-бүлөлөрдүн драмаларына күбө болгон.
Баштан кечирген окуяны жасалмасы жок өзүндөй берүүгө, автордун умтулушу пьесанын эмоционалдык-психологиялык стилистикасына, сюжеттин ич жактан чыңалган драмалуулугуна өзүнүн терең таасирин тийгизген.
Чыгарманын башталышында Зууранын өзү менен өзү күбүрөнүп сүйлөшүүсү – ички монологу, анын жан дүйнөсүндөгү түйшөлүүлөрү, эки анжы болууларды карма-каршылыктуу, ой- сезимдерди, көңүл манайларын ачыкка чыгарып отурат.