polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
19-кылымдын аягында Кыргызстанга келген орус адамы мындай деп жазган: «Бейтааныш адам жөнүндө бир нерсе билүү максатында: “Сенин жети атаң ким болгон”, деп сурашат. Бул суроого абдан так жооп беришке кыргыздын ар бир баласынын кудурети жетет».
Элдин эсинде сакталып калган «кубаарыңдын куу чокусу, мадериңдин баш териси» , «кудай кылса кубаарыңдын акысы барбы?», «жото-жетесиз кул», «жетеге жетчү кек», «жети атасынан бери жиликтеп сура» деген сыяктуу көөнө түшүнүктөр мындай салттын байыркылыгын ырастайт.
Кыпчактар Кашкар шаарынан батышты көздөй созулуп жаткан Айыгарт, Арча- Бел, Чимген, Бостон-Теректе, Жаңы Гиссар шаарынан түштүккө карай Чумбус, Кенкол, Чаарлын, Кароол, Гыджек деген жерлерде турушат.
Ал эми наймандар болсо, Жаңы Гиссар шаарынан түштүк тараптагы Кызыл-Тоодо, Тоюнлук, Чымген, Там, Арпалык, Сөгөт, Капка, Сарай, Кайыз деп аталган өрөөндүү жерлерди, Ой-Таг, Гез деген жерлерди мекендешери маалым.
Тейиттер жана аталган уруулардын өкүлдөрү бир эле учурда Чыгыш Түркстан, Кыргызстандын түштүгү, Өзбекстан (Фергана өрөөнү, Ташкент, Сыр-Дарыя, анын ичинде Заамин, Бакмал райондору), Тажикстан , Түндүк-Чыгыш, Афганистандын аймактарын байырлап келишет.
Тейиттер Кашкар шаарынан батышка карай Бөрү- Токой, Кызыл-Суу капчыгайларын, Жаңы Гиссардан батышка Кара- Таш жана Кызыл-Суу дарыяларынын оң Жак жээктерин байырлашат, Жаңы Гиссарды түштүкө Кан-Терек, Чимген, Чумбус дарыясынын агымына карай Созусай, айрым бөлүктөрү болсо Сарыколдогу Таш-Коргон, Кара-Кол, Суу-Башы деген жерлерди мекендешери аныкталган.
Жогорудагы аталган уруулардын өкүлдөрү өздөрүн ичкиликтер уруулук тобуна кошушат- Анвар Байтур Карашардын түндүк тарабындагы Чоң Жылдыз деген жайлоолорду кыргыз уруулары мурдатан эле ээлеп, Уйгур хандыгы менен Чагатай хандыгын байланыштырып турган деп белгилеген.
баш чендеринде Куэн-Лун тоолорунун ичинде кыргыздардын негизги бөлүгүнөн ыраак жайгашкан, өздөрүн кыргыз-кыпчактар же кыргыздын кыпчак уруусуна таандыкпыз деген көчмөндөрдүн тобу катталган.
Изилдөөчүлөр кыргыздар этностук составы боюнча бүгүнкү күнү да өткөн кездеги уруулук бөлүнүү тартиби менен жайгашып, аларда уруу-уруу же «бир атанын балдары» деген ата салты толук өкүм сүрөрүн белгилешет.
Биринчи топко Ак-Суу өрөөнүндөгү жашаган кыргыздар, Текестеги кыргыздар жана Кашкар аймагдагы чоң багыш менен кушчулар кирип, алар Кыргызстандын түндүк бөлүгүндө жашаган кыргыздар менен бир этностук уруу бөлүктөрүн түзгөндүгүн көрөбүз.
Экинчи топко: Кашкар, Хотан аймагдагы кыргыздар, негизинен, Тажикстандагы Тоолуу Бадакшан аймагындагы кыргыздар, Түндүк Ооганстан жана Кыргызстандын түштүгүндөгү айрым уруулар менен этностук биримдикти түзгөн.
Мындан сырткары, кыргыздар менен этностук жалпылыгы илимде далилденип келе жаткан лобнорлуктар, Долондор, калмак-кыргыздар, катагандар, уйгурлашкан кыргыздардын топтору, алардын этностук башаты, теги өз алдынча иликтөөлөргө арзыйт.
Кыргызстандын чек арасын туташ чөлкөмдөрдөгү Кызыл-Суу дарыясына туташ өрөөндөрдө, капчыгайларда, аталган дарыялардын куймаларында (Сымкана, Сары- Булак, Токой-Башы, Эттик, Сакал, Жыгын, Жойулган-Суу, Улуу- Чат деген жерлерде) Мунгуш уруусунун курамына кирген жоош уруктарынын өкүлдөрү байырлашат.
Чериктер Акчий, КараЧий, Жалаң-Чий, Кара-Булак, Сары-Булак, Кызыл Күмбөз, Ак-Бейит, Кызыл-Аң, Кулан-Сарык, Үч, Ак-Өтөк, Жаман-Суу деген жерлерде турушат.
Сол канатка кирген чоң багыштардын көпчүлүк бөлүгү Кытайда, ал эми кыпчактардын негизги бөлүгү, тескерисинче Кыргызстан , Өзбекстан , Тажикстан , Афганистанды мекендеп келишери маалым.
Чоң багыштар Теңир-Тоонун түштүк тоо кыркалары тарабында, Тоюн дарыясына туташ өрөөндөрдө, Чакмак, Терек, Майдаң капчыгайларында, Кашкар шаарынан түндүк-батыш тараптагы Кызыл-ой, Канжуган, Жыгач-Арт, Кавагатты Оксалыр деген жерлерди мекендешет.
Кыргыз уруулары жайгашкан жана ага чектеш аймактарда кыргыз тилиндеги жер-суу аттарынын жыш учурашы кыргыздардын бул чөлкөмдөгү түптүү эл экендигин дагы бир ирет чагылдырары бышык.
Чагатай урпактарынын дооруна таандык маалыматтарга караганда, Кашкар, Жаңысар, азыркы Ак-Тоо району жана Жаркен тараптарда тогуз кыпчак, сарт калмак, найман, чоң багыш, балыкчы, итарчы, мунгуш, сары багыш, кесек, тейит уруулары; Ак-Суу, Үчтүрпан, Акчий тараптарда - сары багыш, төөлөс, черик, бугу, мундуз, кушчу, Иле өзөнүнүн баш агымындагы райондордо - бугу, мундуз, адыгине, сары багыш уруулары жашашат.
Мындан сырткары, Түндүк Шинжаңда , Иле Казак автоном обласунун Текес ооданын Көк-Терек айылында миңдей, Шаты айылында 2 миңдей, Жамансуу айылында миндей, Таш-Коргон Тажик автоном ооданын Көкжар, Уйгурлардын Гума ооданын Кең-Кыя айылдарында да кыргыздар бар.
Ички жана эл аралык абалдын татаалдыгы, кыргыз урууларынын ортосундагы үзгүлтүксүз согуштар, ошондой эле Каканд хандыгынын кысымы сыяктуу, кээ бир кыргыз окумуштууларын Падышалык Россияга кайрылууга мажбур кылган.
Орман, Балбай, Чоң Карач, Муратаалы, Тилекмат, Үмөтаалы жана Осмон сыяктуу уруу башчылары түштүк жана ички душмандар менен өз алдынча согуш жүргүзүүнү каалап, Падышалык Россияга баш ийүүнү каалашкан эмес.
Өз кезегинде, кээ бир тарыхчылардын пикири боюнча, бул манаптын бийлигин кулатышы мүмкүн, көбүнчө региондо согушуу жөндөмүнө негизделет, алардын урууларынын жайыттары үчүн жайыт, мал жана суу ресурстарын басып алуу.
Бирок, улуттук көз караштагы кыргыз тарыхчыларынын жаңы мууну бул теорияны сындай башташты, ошондой эле аны оңдоо, жаңы варианттар боюнча изилдөө жүргүзүү зарылдыгы жөнүндө жаза башташты.
Түркстан узак убакыт бою империянын европалык бөлүгүнөн обочолонгон колониялык форпост бойдон калган, бирок 20-кылымдын аягына чейин темир жолдордун пайда болушу анын аймагын чектеп койгон жана көптөгөн орус иммигранттарынын пайда болушуна салым кошкон.
Россияга карата түндүк региондордун кыргыз лидерлери үч түргө бөлүнгөн: а) орус бийлигин тааныгандар ; б) нейтралдуу, кошунага көп көңүл бурбаган (Ормон, Үмөтаалы, Тилекмат, Муратаалы, Чоң Карач, Жантай, Жангарач ж. б.); в) иш жүзүндө каршы .
Ал кезде кыргыз жерлери бир мамлекетти көрсөтпөгөндүктөн жана элдер көп топтордон тургандыктан, ондогон жана жүздөгөн көчмөн, ошондой эле отурукташкан жамааттардын жеке мотивдерин эске алуу маанилүү.
Кыргызстан 1850-1870-жылдары Россия империясынын карамагына өткөн, ал эми 1855-1863-жылдары азыркы Түндүк Кыргызстандын аймагы полковник Черняевдин аскерлери тарабынан басып алынып, Россия империясынын курамына кирген.
Жыйынтыгында Кыргызстан "толук же реалдуу типтеги" колонияга айланды (Түркстандын саясий жана стратегиялык маанисине байланыштуу, жергиликтүү бийликтер аскердик жана жарандык башкарууну бириктиргенде).
Европадан, Түндүк Африкадан, Алдынкы Азиядан тартып Орто Азияга чейин таралган, бул жерлерде таралышынын ареалы Чу жана Көп суулардын өрөөндөрү, Моюнкум чөлүнүн түштүк чек аралы менен чектелген .
Жашыл кур бака - Таксономиялык жагынан толук изилденген эмес, эволюциялык изилдөөлөрдүн обүектиси катары мааниге ээ, ошондой эле регионалдык генофонду сактоо катары да; республиканын фаунасында тукумунун эки түрдүн бир өкүлү.
Көбөйүүгө ыңгайлуу жерлердин азайышы: ирригациялык иштер, тоо суулардын агышынын өзгөрүшү, жерлерди айдоо, жашоо жерлеринин булганышы; Тетраплоиддик түр менен конкуренция түзүү, машина жолдорунда тебеленип өлүшү.
Белгилүү драматург жана журналист, коомдук жана мамлекеттик ишмер, Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер, Чыңгыз Айтматов атындагы мамлекеттик жаштар сыйлыгынын лауреаты Иманалиев Кайрат Олжобаевич Бишкек шаарында 1977-жылы 29-ноябрда туулган.
Кыргыз телекөрсөтүүсүндө Кыргыз Республикасынын эл акыны Эсенгул Ибраев тууралуу «Түбөлүктүүлүккө сапар», Кыргыз Республикасынын эл жазуучусу Өскөн Даникеев тууралуу «Сөз дыйканы»,
1990-жылы 15-майда Орусия географиялык коомунун Географиялык системалардын синергетикасы бөлүмчөсүнүн жыйынында этногенез жаатындагы пассионардык теориянын 25 жылдыгы белгиленип, бул жыйында илимпоз Л. Г. Колотило мырза Лев Гумилёвго СССР ИАсынын академиги наамын берүү сунушун айткан.
Лев Николаевич Гумилёв .10.1912, Орусиянын Царское Село жергеси — 15.06.1992, Санкт-Петербург шаары) — советтик жана орусиялык чыгыш таануучу, түрколог, тарыхчы, этнолог, географ, публицист, котормочу, тарых илимдеринин доктору, профессор.
Лев Николаевич Гумилёв өзү бул тууралуу эскерип жатып , ал түгүл Тойпице шаарында Лев Гумилёв немистер жакындап калганын биринчи болуп көрүп, батареяны фашисттик чабуулдун мизин майтарууга чакырган кезде да аны батареянын командири, ага лейтенант Фильштейн деген киши эч сыйлыкка көрсөтпөй койгонун айтканы бар.
Анна Ахматова өзүнүн тайенесинин түпкү теги Алтын Ордону бийлеген хан Акматтын урпактарына барып такалат деп санагандыктан, "Ахматова" деген адабий ысымды тандап алган жана уулунун орус эмес калктардын, анын ичинде түрк элдеринин тарыхын үйрөнүүсүнө таасир тийгизген.
Ошону менен катар Л.Гумилёвдун теориясынын жана түрк калктарынын тарыхы тууралуу илимий пикирлеринин азыркы тарыхнаамада чыгыш славяндардын тарыхый коңшуларынын тарыхына карата калыс мамиледе болууга чакырган чоң ролун баса белгилегендер да арбын.
Кызыл Армиядагы аскердик жетекчиликтеги ага карата шектенген мамиленин айынан Л.Н.Гумилёв болгону «Германияны жеңгендиги үчүн» жана «Берлинди алгандыгы үчүн» меджалдары менен гана сыйланган.
Лев Гумилёв байыркы хундардын жана орто кылымдардын эрте мезгилиндеги Улуу Түрк каганатынын тарыхый орду тууралуу өзөктүк илимий эмгектери аркылуу советтик тарыхнаамада жаңы толкун баштаган.
Матриархат же энебийлик - - коомдук - социалдык структурасында аял үстөмдүк абалды ээлеген алгачкы коомдун тарыхындагы божомолдуу мезгил, аялдын үй-бүлөдөгү жана коомдогу үстөмдүк кылган абалын белгилөө үчүн колдонулуучу термин.
Бул мезгилдин болушу байыркы авторлордун амазонкалар жөнүндөгү легендарлуу билдирүүлөрүндө жана эркектерге каршы күжүрмөн маанайдагы аял уруулары тууралуу айрым этнографиялык материалдарда чагылдырылган.
Азыркыга чейин көчмөнчүлүк Азия, Африканын 30дан ашык өлкөлөрүндө (Судан, Египет, Сауд Аравия, Йемен, Иран, Ирак, Сирия, Иордания, Турция, Афганистан, Пакистан ж.б).
Ошону менен бирге, байыркы мезгилде эле башталган көчмөндөрдүн отурукташуу процесси соңку мезгилде рыноктук мамилелердин улам күчөгөн таасиринин астында бир кыйла ылдамдады жана дүйнөнүн көптөгөн райондорунда экстенсивдүү мал чарбалыгы кризиске кабылып жок болду.
Талаа жана жарым чөл көчмөн малчылардын чарбалык маданий тибине бир катар локалдык варианттар мүнөздүү: Борбордук Азиялык, Орто Азиялык, Алдыңкы Азиялык, Араб-Африкалык, Түштүк Африкалык жана башкалар.
Евразиянын мелүүн алкагындагы кургак зонада түзүлгөн; негизинен түрк-монгол элдеринде жаралган (экѳѳ тең кѳп түрдүү географиялык шарттарда калыптанган жана маданияттары бир топ айырмаланат).
Кѳчмѳндѳр бүткүл дүйнөлүк тарыхый процессте маанилүү ролду ойногон; согуштарда жана маданий-чарбалык ѳз ара карым-катнашта Евразиянын кѳптѳгѳн жарым отурукташып, дыйканчылык кылган элдерине бир топ таасирин тийгизген.
Алдыңкы, Борбордук жана Орто Азиянын, Чыгыш Европанын, Түндүк Африканын этносторунун калыптанышына бир кыйла таасир берген (кѳчмѳндѳр таасир берген элдердин улуу көчүүсү жана башка ири миграциялар).
Кѳпкѳ чейин көчмөнчүлүк эң алгачкы ирет жаныбарларды колго үйрөткөн аңчыларда пайда болуп, көчмөндөрдүн башка варвардык уруулардан бөлүнүп чыгышына жана эмгектин алгачкы коомдук бөлүнүшүнө алып келген деген кѳз караш үстөмдүк кылган.
Көпчүлүк изилдөөчүлөр көчмөнчүлүк коло доорунун аяк ченинде тоолуу талааларда айдап мал баккан комплекстүү, отурукташкан дыйканчылык чарбанын базасында пайда болгон деген кѳз карашты айтышат.
С.Вайнштейн көчмөнчүлүк коло доорунда Евразиянын отурукташкан дыйкан-малчылар жайгашкан токойлуу-талаа жана арид зоналарга чектеш аймактарда жашаган, кыдырып аңчылык кылуучу элдерде пайда болгон деген гипотезаны сунуш кылат.
Кыдырып аңчылык кылгандар дыйкан-малчылардан үй жаныбарларын, баарынан мурда жумуш күчүн пайдалануу үчүн (бедуиндердин ата-бабалары алгач эшекти, кийин төөнү; Евразиянын талаа көчмөндөрүнүн ата-бабалары - алгач жылкыны, кийин майда мал жана бодону, Түндүк Евразиянын элдери - бугуну) алышкан жана бара-бара кѳчмѳн малчылыкка, анын ичинде бугучулукка өтүшкөн да, материалдык, рухий маданияттын кѳчмѳн турмушка ыңгайлашкан элементерин сактап калышкан.
Кыдырып жүрүп аңчылык кылган элдердин отурукташкан кошуналарынан үй жаныбарларын кабыл алуу процесси Байыркы Чыгыштын эстеликтеринде, Түндүк Америка прерияларындагы аңчы уруулардын Европадан көчүп келгендерден жылкыны алып өздөштүрүшү, Сибирдеги бир катар аңчы уруулардын бугучулукка өтүшү ж. б.
Көчмөнчүлүк калыптанган байыркы талаа көчмөн урууларын эрте көчмөндөр деп, ал эми материалдык маданияттын көчмөн формаларын толук калыптандырган эрте орто кылымдардагы малчы элдерди кечки көчмөндөр деп аташат.
Этнография көчмөндөрдүн салттуу маданиятынын пайда болушун, анын жалпы жана өзгөчөлүү жактарын, түрдүү этностук жолдордогу көчмөндөрдүн маданиятынын айрым компоненттеринин пайда болушун жана калыптанышын, көчмөндөрдүн чарбалык жана турмуш-тиричилик жагдайларын, алардын социалдык уюмун, нике, үй-бүлөлүк мамилелериндеги өзгөчөлүктөрдү, кошуна элдер менен болгон карым-катнаш мамилелерин, отурукташууга өтүү жолдорун, азыркы дүйнөдөгү көчмөндөрдүн тагдырын, алардын этностук составын жана жүрүп жаткан этностук процестерди жана башка маселелерди изилдейт.
Болот Шалтаев Кыргыз драма театрында ар түрдүү пландагы ролдорду чыгармачылык эргүү, өзүнө гана таандык индивидуалдуу өзгөчөлүк менен аткарган, кийинки муун кумир туткан өтө таланттуу актер болгон.
Анын өзүн сахнада “шамалдай” алып жүргөнү, күчтүү темпераменти , башкаларга окшобогон үнүн өзгөчө тембри, артисттик техниканы укмуштай пайдалана билгени көрүүчүлөргө катуу таасир эткен.
Шалтаев ойногон, башкырт акыны жана драматургу Мустай Каримдин “Ай тутулган түндө” трагедиясындагы Думанасы, кыргыз актердук мектебинин хрестоматиясына кире турган өтө таланттуу жаралган образдардан болуп саналат.
38 тамгадан турган алфавит жана иштелип чыккан жазуу системасы эрте, өнүккөн, соңку доорлордогу кыргыз тилинин, Кыргыз каганатынын мамлекеттик расмий иш-кагаздарын жүргүзүүнүн керектөөлөрүн толук канааттандырган.
Өзгөчө Кытайдын Тан династиясы менен Кыргыз каганатынын ортолугунда өтө тыгыз дипломатиялык алакалар жүргөндүгүн жазма булактар чагылдырат (караңыз: Кытай императорлорунун кыргыз кагандарына жазган каттары. 3 -2003).
Илимде руна сымал деген ат менен кирип калган бул жазуу системасын, алфавитин кыргыздар өздөрү ойлоп таап, өнүктүрүшкөндүгүн ташка чегилген жазуулар- дагы маалыматтар, адам аттары, өзгөчө эн тамга белгилери далил- дей алат.
Дыйканчылыктын бул түрү Энесай кыргыздарында да жогорку деңгээлде өнүккөндүгүн байыркы жана орто кылымдардагы кыргыздар калтырган эстеликтер, сугат каналдарынын издери, иштетилген талаалар чагылдырат.
Андан соңку коомдун өнүгүшүндө, эң жөнөкөй эмгек куралдарынын эволюциясы менен ири дарыялар агып өтүүчү өрөөндөрдө (Нил, Ефрат-Тигр аралыгы, Янцзы-Хуанхэ, Инд-Ганг, Аму-Дарыя - Сыр-Дарыя жана башка) атайын тосмолордун, кол менен казылган каналдардын жардамы менен сугаруучу дыйканчылыкка өтүшкөн.
Бирок ЭМПИИде коммерциялык бөлүм гана болгондуктан, мектепти аяктагандан кийин ал бул институтка тапшыруудан баш тартып, эки университеттин бюджеттик бөлүмдөрүнө – КМУдагы француз тилмечтигине жана курбуларынын кеңеши менен Кыргыз-Орус Славян университетинин журналистика факультетине тапшырган.
Эки университетте тең кирүү экзамендерин ийгиликтүү тапшырып, Кыргыз-Орус Славян университетинин эл аралык журналистика адистиги боюнча окууну чечти, себеби биринчи курстан эле бул кесипте өзүн сынап көрүүнү негизги мүмкүнчүлүк деп эсептеген .
Дина Маслова – журналист, . жана . сайттарынын негиздөөчүсү, . жаңылыктар басылмасынын мурдагы башкы редактору, Борбор Азиядагы жарнама фестивалынын экс-президенти, . интернет-редакциясынын мурдагы башкы редактору, Кыргыз Республикасынын эл жазуучусу Мухтар Борбугуловдун небереси.
Финансылык менеджмент боюнча экинчи жогорку билимге ээ болуп, экономика боюнча мастер-класстарды өткөрүп, көп жылдардан бери Кыргызстандагы активдерине байланыштуу көйгөйлөрү бар чет элдик инвесторлорго кеңеш берип келет.
УКМК бул документтерди “абсурд” деп атаса, президенттин аппараты мындай жалган билдирүүлөр менен адвокаттар “Ата Мекен” партиясынын лидери Өмүрбек Текебаевдин иши боюнча өтүп жаткан “тергөө иштерине басым жасоого” аракет кылып жатышканын билдирген.
Кляшторный, С.Сыдыков, Ч.Жумагулов жана башка изилдөөчүлөр аталган эстеликтерди изилдөөдө жана алардын фонетикалык, грамматикалык жана лексикалык өзгөчөлүктөрүн иликтешип, тарыхый булак катары өтө баалуу экендигин далилдешти.
Кыргыздардын жана алтайлыктардын этномаданий байланыштары - кыргыздардын жана алтайлыктардын этногенетикалык жана этномаданий алакаларын изилдөөчү-адистердин монографиялык эмгектери, бул багыттагы тарыхый-лингвистикалык материалдар, элдик оозеки жана санжыралык маалыматтар ырастайт.
Ата мекендик жана чет өлкөлүк окумуштуулар тарабынан классификациялык белгилери боюнча кыргыз тили алтайлыктардын тилине теги жакындыгы аныкталып, түрк тилдеринин генеалогиялык бөлүнүүсүндө чыгыш хунну бутагындагы өзгөчөлөнгөн кыргыз-кыпчак тобун түзөрү иликтенген.
Кыргыздардын жана алтайлыктардын тилин бириктирген белгилер жалпы негиздүү бир тилдик чөйрөдө, Алтай жана ага чектеш аймактарда өнүгүп, этностук жана тилдик жалпылыктар 1 миң жылдыктан кеч эмес мезгилдерде эле калыптанган Бул көз караштар соңку мезгилдердеги иликтөөлөрдө бекемделип келе жаткандыгын белгилөөбүз зарыл.
Түштүк алтайлыктардын этнографиялык өзгөчөлүгү, жашоо шарты көчмөн жана жарым көчмөн турмушка ыңгайлашса, түндүк алтайлыктар турмуш шарты көп кылымдар бою жөө жүрүп аңчылык жасоого, балыкчылык, кетмен дыйканчылыгы, жыйноочулук турмушка калыптанып калышкан.
Алтайлыктардын эки тобунун ортосунда үй жана анын жасалгаларында, кийим-кечесинде, элдик оозеки чыгармачылыгында, көркөм өнөрүндө, нрава, каада-салттарында, диний ишенимдеринде бүгүнкү күнү да кескин айырмачылыктар сакталып келет.
Этностук аталыштардагы, уруулук эн тамга белгилериндеги, материалдык жана руханий маданияттын үлгүлөрүндөгү параллелдер, элдик уламыш, санжыра жана жомоктордогу маалыматтар, жер-суу аттары жана башка окшоштуктар кыргыздар жана алтайлыктардын түпкү тарыхый теги жалпы экендигин айгинелейт.
Соңку жарым кылымда жүргүзүлгөн археологиялык иликтөөлөр Алтай, Теңиртоо жана Памир-Алайды мекендеген уруулардын тарыхы, маданий-этностук алакалары коло доорунан эле башталып, кийинчерээк скиф доорунда да улангандыгын Далилдеп койду.
Автордун «Манас» эпосунун маалыматтарына таянган иликтөөлөрү кыргыз-алтай, жалпы эле Түштүк Сибирь Монголиянын этностук чөйрөсү менен болгон тарыхый жалпылыктарды, алакаларды аныктоодо оригиналдуу булак болуп калат.
Т.Абдракунов эпостогу Бээжин жана Каңгай топонимдеринин негизинде кыргыз урууларынын локалдашуусу, дастандагы негизги тарыхый окуялар жөнүндө өзүнүн жүйөлүү пикирин айтып келери маалым.
Кийиз жасоо бир нече этаптан турат: кургак, күн тийип турган убакта жүндү сабоо менен сабайт; жасала турган өлчөмдө жүндү кабаттап төшөйт жана ага суу же сүзмөнүн сарыккан суусу чачылат.
Кыргыздар кийизден төмөнкү буюмдарды жасашкан: боз үй жабдуулары, кийим, үйдүн ички жасалгалары, идиш-аяк сала турган кап, олтурууга, жаңы туулган малдын астына төшөлүүчү, ат жабдыктарында колдонулуучу кийиз жана башкалар.
улуттук мыйзамдарды колдонуу тажрыйбасын талдайт жана жалпылайт, интеллектуалдык менчик жана инновациялык иштер жаатындагы ченемдик укуктук актыларды өркүндөтүү боюнча сунуштарды белгиленген тартипте киргизет;
Кыргызпатенттин компетенциясына кирген маселелер боюнча эл аралык келишимдерди түзүү тууралуу сунуштарды белгиленген тартипте иштеп чыгат, ушул келишимдер боюнча Кыргыз тараптын милдеттенмелерин аткарышын камсыз кылат;
патенттик-техникалык маалымат системасынын абалын жана өнүктүрүү көйгөйлөрүн баалоо, ошондой эле улуттук жана мамлекеттик маалымат ресурстарын калыптандыруу жана сарамжалдуу пайдалануу боюнча изилдөөлөрдү жүргүзөт;
мамлекеттин атынан өнөр жайлык менчик объектилерине, салттуу билимдерге, селекциялык жетишкендиктерге, интегралдык микросхемалардын топологияларына коргоо документтерин берет, ошондой эле аларды күчүндө кармап туруу боюнча чараларды ишке ашырат;
коргоо документтерин алуу үчүн берилген өтүнмөлөргө карата мамлекеттик экспертизанын натыйжалары боюнча даттанууларды жана арыздарды, ошондой эле Кыргызпатенттин компетенциясындагы маселелер боюнча жеке жана юридикалык жактардын башка арыздарын жана кайрылууларын карайт;
Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына жана авторлордун мүлктүк укуктарын башкаруу боюнча чет өлкөлүк уюмдар менен өз ара кызыкчылыктарды билдирүү жөнүндө макулдашууларга ылайык сый акыларды чогултушат, бөлүштүрүшөт жана автордук укуктун ээлерине чыгармаларын пайдалангандыгы үчүн сый акы төлөп беришет;
коомдук мураска өткөн автордук укуктун объекттерин пайдалангандыгы үчүн келип түшкөн каражаттардын, ошондой эле үч жыл бою талап кылынбаган автордук сыйлыктардын жана башка каражаттардын эсебинен түзүлгөн Интеллектуалдык менчик мамлекеттик фондусунун каражаттарын Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына карама-каршы келбеген тартипте жыйнайт жана бөлүштүрөт;
интеллектуалдык менчик объектилерин укуктук жактан коргоо жана сактоо маселелери боюнча эл аралык кызматташууну, Кыргыз Республикасын атынан тиешелүү эл аралык уюмдарда ыйгарым укуктуу чыгууну жүргүзөт, эл аралык келишимдерден жана макулдашуулардан келип чыккан Кыргыз Республикасынын милдеттенмелерин аткарууга багытталган иш-чараларды уюштурат;
интеллектуалдык менчик объектилерин коммерциялаштырууга, экономикалык мааниси бар жогорку натыйжалуу интеллектуалдык инновациялык ишинин натыйжаларын менчик объекттеринин инновациялык ишинин натыйжаларын өздөштүрүүгө көмөк көрсөтөт;
Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген тартипте интеллектуалдык менчик боюнча эл аралык келишимдерди түзүү жөнүндө сунуштарды киргизүүгө, өз компетенциясынын чегинде тиешелүү эл аралык уюмдар менен сүйлөшүүлөрдү жүргүзүүгө жана көрсөтүлгөн келишимдерге кол коюуга;
бардык автордук жана чектеш укуктардын объекттерин пайдалануучулардан автордук укук жана чектеш укуктар объекттерин пайдаланууга тийиштүү лицензиялык келишимдин болушун талап кылууга, ошондой эле пайдаланылган чыгармалар жөнүндө ай сайын отчет берүүгө жана бул талап аткарылбаган учурда Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык чара көрүүгө;
министрликтерден, административдик ведомстволордон жана уюмдардан ойлоп табуучулук жана патенттик-лицензиялык иштер боюнча зарыл болгон маалыматтарды, ошондой эле интеллектуалдык менчиктин башка объектилери жөнүндө статистикалык маалыматтарды мыйзамдарда белгиленген тартипте сурап алууга;
белгиленген тартипте илимий-техникалык жана патенттик-маалымат продукцияларынын, ошондой эле инновация жана интеллектуалдык менчикти коргоо жаатындагы иштер менен кызмат көрсөтүүлөрдүн баасын жана тарифтерин белгилөө боюнча сунуштарды киргизүүгө;
Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген тартипте интеллектуалдык менчик жаатындагы иштерди аткаруу жана кызмат көрсөтүү үчүн Кыргызпатенттин алдындагы уюмдарды жана топторду түзүүгө;
интеллектуалдык менчик объектилерин укуктук коргоого байланыштуу маселелерди чечүү үчүн, ошондой эле Кыргызпатенттин бюджетинин чегинде башка иштерди, тейлөө кызматтарын аткаруу үчүн келишимдик негизде ата мекендик жана чет өлкөлүк адистерди жана/же юридикалык жактарды тартууга;
интеллектуалдык менчикти укуктук коргоо маселелери боюнча көргөзмөлөрдү, конференцияларды, семинарларды, тегерек үстөлдөрдү жана башка иш-чараларды, анын ичинде эл аралык иш-чараларды уюштурууга;
өнөр жайлык менчик объектилерин жана селекциялык жетишкендиктерди коргоого жөндөмдүүлүк маселелери боюнча каршы пикирлерди жана арыздарды карап чыгуу үчүн милдеттүү баштапкы орган болгон Апелляциялык кеңешти түзүүгө.
Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Интеллектуалдык менчик жана инновациялар мамлекеттик кызматы интеллектуалдык менчикти коргоо жана инновацияларды өнүктүрүү тармагындагы бирдиктүү мамлекеттик саясатты ишке ашырууну жүргүзүүчү, аткаруу бийлигинин ыйгарым укуктуу мамлекеттик органы болуп эсептелинет.
Кыргызпатент өз ишинде Кыргыз Республикасынын Конституциясын жана мыйзамдарын, Кыргыз Республикасынын Президентинин жарлыктарын жана буйруктарын, Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин токтомдорун, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн токтомдорун жана буйруктарын, Кыргыз Республикасы катышуучу болуп эсептелинет, белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерди жана макулдашууларды, ошондой эле Кыргыз Республикасынын башка ченемдик укуктук актыларын жетекчиликке алган.