polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
1980-жылдарда У. Смит "Жаңы канзаада деген каймана ат менен реп ырдап азын оолак атак-даңкка ээ болгон. 1990-жылы каналы аркылуу көрсөтүлүүчү "Беверли Хиллз канзаадасы" деген 1996-жылга чейин алты сезонго созулган телесериалында роль жаратып, бат эле таанымал болуп кеткен.
Дезидерий Эразм Роттердамдык (лат., нидерл. ; 28 октябрь 1467, Гауда, Роттердам, Бургундия Нидерландысы— 12 июль 1536, Базель, Швейцария союзу) — бирден-бирбелгил гуманист ,аны Иоганн Рейхли экөөн замандаштары «Германиянынэкикареги»депаташкан.
Дин кызматкеринин мыйзамсыз баласы Эразм алгачкы билимди Нертогенбос шаарында «Чогуу өмрдөг биртуугандар» общинасынын мектебинен жана Стейнденавгустин чиркөөснөн алган,13 жашында ата-энеси өлп, жетим калган,августин чиркөөсн бтп жатып священник болуп калган.
Италияда Эразм ардактуу кээ бир жерлерде салтанаттуу кабыл алууларда болуп, Турин университетинин богословие боюнча ардактуу доктору дипломун алган, Рим папасы өзгөчө сый катарында ага кайсыл өлкөгө барса ошол жердегидей жашоо образын өткөргө, кийингө уруксат берген.
Анын Жусуп Баласагынды уйгурлардын гана ойчулу катары көрсөтүү аракети бир катар түркологдор тарабынан сынга алынып жана четке кагылып, он биринчи кылымдын башында Баласагын шаарында (азыркы Кыргызстандын Токмок шаарынын түштүк-батышындагы Бурана шаар чалдыбарынын ордунда) туулган бул даанышман жалпы түрк калктарын үчүн орток баба экендиги, анын ичинде кыргыздардын да бабасы экендиги тастыкталган.
А.Нарынбаевдин ишмердиги негизинен эки багытка: Борбор Азия республикаларындагы улуттун калыптануусуна улут аралык мамилелердин өнүгүүсүнө жана кыргыздар менен уйгурлардын коомдук-философиялык ой берметтерине арналган.
Кыргызда оозеки чыгармачылык өкүм сүрүп турган кезде, импровизация көркөм сөз өнөрүнүн зарыл компоненти катары турмуштук муктаждыктан келип чыгып, көркөм чыгармачылыктын айтуу формасы иретинде улам өнүгүп, өркүндөп салттуу өнөргө айланган.
Импровизация өнөрүн Токтогул, Жеңижок, Эшмамбет, Эсенаман, Барпы, Калык, Осмонкул, Алымкул, Ысмайыл сыяктуу эл ырчылары көркөм бийиктикке жеткирип, ал салтты Э.
Заманбап кыргыз поэзиясына да төкмөлүк өнөрдү аркалаган жаштар (Э. Иманалиев, Ж. Токтобеков, А. Кутманалиев, Майра Керим кызы, А. Нуралиев, А. Болгонбаев, А. Туткучов ж. б.) келүүдө.
Эгерде жазма импровизаторлордун эч даярдыксыз кагазга түшүргөн ыры ошол вариантта сакталып калса, оозеки импровизаторлор бир эле темадагы ырын кайрадан аткарганда мурдагысы сөзмө-сөз эч качан кайталанбайт, ыр саптары өзгөрөт, айрым сүрөттөө каражаттары кемип, же күчөйт, же айрым строфалары жоголуп, анын ордуна жаңысы пайда болот.
Эл аралык туруктуу алтаистика жыйынынын 52-жылдык шеринеси 2009-жылы июлда КЭРдин Ички Монголия автоном аймагынын борбору Хух-Хото шаарындагы “Шангри-Ла” конок үйүндө өткөрүлгөн.
Хух-Хотодогу жыйында Келлнер-Хайнкеле айым тын шеринелери АКШ менен Европадан тышкары Ташкенде жана Алматыда да өткөнүн эске салып, улам Чыгыш Азияга сүңгүү менен алтаистика адистери мурдагыдан да алда канча кеңири илимий “жайытка” ээ болуп жатканын баса белгилеген.
Ал эми 2018-жылы 26-август - 4-сентябрь күндөрү ПИАКтын Башкы катчысы Барбара Келлнер-Хайнкеленин түздөн-түз уюштуруучулук салымы менен Кыргызстанда ПИАКтын 61-жылдык отуруму ийгиликтүү өткөрүлдү.
Бул отурумду уюштурууга "Мурас" фонду, КР УИАсы, КР Мамлекеттик башкаруу академиясы, "Кыргыз Тарых Коому" эл аралык коомдук бирикмеси, Эл аралык Түрк академиясы, И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик университети, 3-Дүйнөлүк Көчмөндөр Оюндарынын уюштуруу комитети, ж.б.
Бул көркөм буюмдарда мергенчиликтин сценасын- илбирстерди, жапайы камандарды, эликтерди, ландарды жаа менен атып жаткан атчандардын чаап бара жаткан фигураларын көрсөткөн эң мыкты коло буюмдары да бар, таандык.
Бичурин: "Өлүк көмүү учурунда беттерин тытышпайт, тек маркумдун денесин үч катар кылып оройт да, аза күтүп ыйлашат, андан соң табытты өрттөшүп, сөөктөрүн чогултуп бир жылдан кийин жерге көмүшөт", - деп жазган.
Жазуу маалыматтарындагы билдирүүлөр кыргыз мүрзөлөрүн казганда табылган адамдардын сөөгү дайыма калңцинироватң этилгенин башкача айтканда отко күйгүзүлгөндүгүн мыйзам ченемдүүлүгүн түшүндүрүү үчүн бир аз жол ачат.
М; Борбордук тувада белгилүү жоокер Багырдын мүрзөсүнөн 150дөн ашык согуштук буюмдар, акт жабдыктарын кооздоочу буюмдар, анын ичинен Араб куфи жазуусу жана орнаменти бар дамаскалык болоттон иштелген баалуу кылыч табылган.
Кай бирде өтө көрүнүктүү кыргыз жоокерлеринин мүрзөсүнө коргон курганда, коргондордон алыс эмес мүрнзө аянтында төрт бурчтуу ичи тар жалпак таштардан тизилген таш мамылар коюлган, ал таш мамыларда эпитафия-тексттери түшүрүлгөн.
Байланыш түшүнүгү-илимдеги эң маанилүү түшүнүктөрдүн бири: адамдын таанып-билүүсү нерселерге тикеден-тике тиешелүү болгон туруктуу байланыштарды ачып көрсөтүүдөн башталат.
Негизги тоо системалары: Гималай, Альп, Кавказ, Карпат, Пиреней, Апеннин, Гиндукуш, Каракорум, Памир, Теңир-Тоо, Куньлунь, Алтай, Саян, Түндүк-Чыгыш Сибирь, Урал тоолору; тайпак тоолору – Алдыңкы Азия, Тибет, Саян-Тува; бөксө тоолору – Декан, Орто Сибирь.
Ири түздүктөрү менен ойдуңдары: Чыгыш Европа, Батыш Сибирь, Туран, Кашкар, Улуу Кытай, Инд-Ганг, Жунгар, Месопотамия жана башка Евразия өнүгүү мезгилдеринин кыйла татаалдыгы жана геология түзүлүшүнүн өтө ар түрдүүлүгү менен өзгөчөлөнөт.
Континенттин негизи бир нече байыркы материктин ажырашынан же биригишинен калыптанган: Түндүк-батышта Лавренциянын чыгыш бөлүгү кайнозойдо төмөн чөгүп, Атлантика океаны аркылуу Түндүк Америкадан бөлүнүп, Европа пайда болгон; Түндүк-чыгышта Ангарида палеозойдун аягында Урал бүктөлүшү аркылуу Лавренцияга туташып, натыйжада Лавразия пайда болгон; Лавразия мезозойдун ортосуна чейин сакталган; ал эми түштүктөгү байыркы Гондвана материги ажырап, анын Түндүк-чыгыш бөлүгү Евразияга туташкан.
Жаш тоолордун рельефинин калыптануусуна жанартоолордун таасири бар; аларга Исландия менен Армян тайпак тоосунун лава катмарлары жана жанартоо конустары, Италиядагы, Камчаткадагы, Чыгыш жана Түштүк-Чыгыш Азиядагы аракеттеги жанартоолор, Кавказ, Карпат, Эльбурс жана башка тоолордогу өчкөн жанартоолор кирет.
Азыркы мөңгүлөрдүн жалпы аянты 230 миң км2дей; алардын көбү Арктиканын аралдарында, Исландияда жана Азиянын бийик тоолорунда (Гималай, Каракорум, Тибет, Куньлунь, Памир, Теңир-Тоо жана башка), ошондой эле Альп, Скандинавия тоолорунда жайгашкан.
Евразиянын ички аймактарында кыш мезгилинде атмосферанын жогорку басымы үстөмдүк кылып, абанын төмөн чөгүп токтоп калышына, жылуулуктун өтө нурлануусуна, жер бетине жакын төмөн болушуна шарт түзөт.
Жылуу агымдар Европанын Түндүк-батыш жана Япон аралынын жээктеринде – кышкы жана жылдык оң температуралуу аномалияны, муздак агымдар Азиянын чыгыш жээктеринде – жайкы жана жылдык терс аномалияны пайда кылат.
Араб жарым аралы – Жер шарындагы эң ысык жана кургакчыл жерлердин бири; анда жылына 44 мм гана жаан-чачын жаайт; азиялык бөлүгүндө Түштүк-батыштан Түндүк-чыгышты карай чөл тилкеси созулуп жатат, мында жылдык жаан-чачындын өлчөмү 200 ммден ашпайт, ал эми Чыгыш Индия Жер шарындагы эң жаанчыл жер .
Түштүк-чыгышында Австралия, Азиянын деңиздери Евразияны Австралиядан, Түндүк-чыгышта Беринг кысыгы Түндүк Америкадан, Түштүк-батышында Гибралтар кысыгы, Жер Ортолук деңиз, Кызыл деңиз Африкадан бөлүп турат.
дүйнөсүнүн түрлөрү негизинен кеңдик зоналуулукка (тундрадан баштап, мелүүн алкактын токой зонасы, субтропиктик талаа, чөл зоналары, саванна, кургакчыл тропик аркылуу нымдуу дайыма жашыл экватордук токойго чейин), ошондой эле океан жээктеринен алыстаган сайын, тоолордо бийиктик алкактуулукка жараша өз­гөрөт.
Негизги дарыялары: Янцзы (Е-дагы дарыялардын эң чоңу, узундугу 5800 км, суусунун жылдык орт. чыгымы 34 миң м3/сек), Обь, Енисей, Лена, Амур, Хуанхэ, Меконг, Брахмапутра, Ганг, Инд, Тигр, Евфрат, Волга, Дунай.
Ушинский үй-бүлөсү менен Швейцарияда жашап, ошол жерден эл агартуучулук ишти түп-тамырынан бери изилдеп чыгып, «Швейцариядан каттар» аттуу атактуу эмгеги менен педагогикалык илимге зор салымын кошкон.
Ошондой эле балдар менен кыздарды зне тилинде жалпыга милдеттүү окутууну жактап, тарбияны коомдук көрүнүш деп эсептеген.1867-жылы Россияга кайтып келгенден кийин жазган «Адам тарбиясынын предмети» деген эмгеги көп жылдар бою педагогдор жана психологдор тарабынан жетекчиликке алынып, азыркы мезгилде дагы маанилүү илимий эмгек болуп келет.
1846-жылы Ярославскийдеги юридикалык лицейде кафедранын жетекчиси болуп иштеп жүргөндө «профессор ишенимден чыгып калды» деген жалган айыптан кийин «Современник» жана «Библиотека для чтения» журналдарына иштеп кеткен.
1854-жылдан Гатчина жетимдер институтунда орус сөз өнөрү жана укук сабагы боюнча окутуучу, 1859-жылдан Смольный институтунда инспектор, 1860-жылы «Журнал министерство народного просвещенияга» редактор болгон.
2003-2005-ж Финансылык-экономикалык талдоо жана болжолдоо бөлүмүнүн жетектөөчү адиси, экономист, “Кара-Балта кен иштетүү комбинаты” ААК 2005-2007-жылдары Кыргыз Республикасынын Премьер-министринин Аппаратынын мамлекеттик кызматты башкаруунун жана региондук өнүктүрүүнүн уюштуруу иштери боюнча инспектору.
Айрым жерлеринде палеозойдун башталышы менен ортосунда пайда болгон чөкмө тоо тектердин катмарлары, түндүк капталында палеогеннеогендин, өрөөндөрдө төртүнчүлүк мезгилдин борпоң чөкмөлөрү орун алган.
Тоонун батышы ордовик-девондун бозомтук жашыл кумдук, катмарлуу сланец, конгломерат; ортоңку бөлүгү протерозойдун кристаллдык акиташ теги, гнейс, кварцит, порфирит, диабаз, туф; чыгышы мраморлуу жана доломиттүү акиташ, графиттүү филлит жана башкалар тектерден түзүлгөн.
Комуз күүсү өзүнүн чертилишинин ыгы, ылдамдыгы, сол колунун жайгашкандыгына жана аспаптын толгонушуна, оң колдун жардамы менен комуз кылдарынан үндүн чыгарышы боюнча башкача айтканда ойноо ыгына жана анын көркөм, терең маанисинин көптүгүнө жараша обон күүлөр, айтым күүлөр жана залкар күүлөр деп үч негизги топко бөлүнөт.
Мисалы К. Орозов төрт «камбарканды» чертчү: «Эл камбаркан», «Терме камбаркан», «Колхоз камбаркан», «Сынган бугу камбаркан», ал эми М. Куренкеев «Күрөнкөйдүн камбарканын» аткарчу, А. Огонбаев болсо «Маш камбарканды» жана «Кирки камбарканды» аткарчу, А. Ошуров «Казак камбарканын», А. Тыныбеков «Алга бас, камбарканды», Б.
Мисалы кээ бири салыштырмалуу жай, жөнөкөй болот буга «Тилендини ботою», бешик ыры «Муратаалынын ботою», мүнөзү боюнча назик «Токтогулдун ботою», «Чоң ботой» дегендер кирет.
Ал эми башкалар абдан шаңдуу, ылдам, бат аткарылуучу «Муратаалынын Кичине ботою», «Айдайдын ботою», «Бокотөйдүн ботою», «Жумалак ботой», «Чаржайыт ботой», К. Орозовдун «Чоң ботою», Т. Сатылгановдун «Ботою» ж.б.
Капчыгайдын башы Котур жана Айталаа сууларынын аралыгында кенен өрөөн ; төртүнчүлүк мезгилдеги муз кап тоонун таасиринен пайда болгон кум, шагыл таштардан туруп, айрым жерлеринде байыркы түздүктөрдүн калдыктары кездешет.
Капчыгайдын ортоңку бөлүгү кууштап , капталдары тигирээк, Жарыкташ, Туюк, Чолок капчыгай, Шалдырак жана Кичине жана Чоң Туура суу, Чоң Төө-Куйрук, Туюк булак, Эки чат, Кичи Төө-Куйрук, Чакан таш сууларынын капчыгайлары, кокту-колоттору менен терең тилмеленген.
Баш жагы палеоген, неоген жана антропогендин конгломерат, кумдук, алевролит, кум, шагыл, ортоңку бөлүгү девон, карбондун сланец, акиташ теги, порфирит, диабаз, спилит, аягы девондун кумдук, сланец, кремний, конгломерат жана башка тектеринен турат.
Илгери көчмөңдүү турмушта кыз-келиндерибиз катынуучу жүгөндөрдүн тумшугу кадимкидей конус кейиптенген кичинекей күмүш калакчалары менен майда зымчалардан турган чачылары бар элечектин кыргак сымал шөкөттөрү тартылат.
29-май Кыргыз Республикасынын экс-президенти А.Акаев кыргызстандык илимий ишмерлерге "20-чы көрүнүктүү илимий жетишкендиктери үчүн" наамындагы 20 ардактуу алтын медаль тапшыруу жөнүндө Указга кол койгон.
Рельефи каледон бүктөлүүсүнөн түзүлө баштап, герцин орогенези мезгилин де өнүккөн; бирок ургаалдуу өнүгүшү альпорогенези мезгилине таандык, анда азыркы рельефинин турпаты түзүлгөн.
“Куда түшүү”, “сөйкө салуу”, “кыз узатуу” деген каадаларды өзүнө камтыган салттуу үйлөнүүгө аз эмес чыгым кеткендиктен колунда жок же ашыкча ысырапкорчулукту каалабаган жигиттер ала качуу аркылуу турмуш курууну туура көрүшөрүн сурамжылоолор көрсөткөн.
Кыз менен мамиле түзүүнү билбөө, жигиттин уялчаактыгы, “кыз макулдук бербейт” деп коркушу, өтмүшүнүн жакшы эмес болушу , билимсиздик да кызды мажбурлап ала качууга себеп дешет адистер.
Кыздарды никелешүү үчүн ала качуунун негизги себептери деп аялдар төмөнкүлөрдү эсептешет: ала качкан адам кыздын башка адамга күйөөгө чыгышын каалаган эмес , ала качкан адам кыз макулдугун бербейт деп корккон , ала качкан адам кыз менен таанышууга батынган эмес же калың берүү мүмкүнчүлүгү болбогон , ата-энеси, туугандары кызды ала качууну туура көрүп, талап кылышкан .
Кыргызстандагы ала качуу боюнча ар кандай сандар берилүүдө: Дьюка университети изилдөө жүргүзүп, үй-бүлөлөрдүн 16-23 пайызы ала качуу менен түзүлөт деп жыйынтык чыгарган.
Ал эми кээ бир изилдөөлөргө карата макулдугу жок ала качуу 5 пайыз, ЮНИСЕФ өлкөдө 24 жашка чейинки аялдардын 13 пайызы мажбурлоо менен турмушка чыккан деп коңгуроо кагат.
Өз эрки менен “ала качылган” кыз арадан убакыт өткөндөн кийин күйөөсү экөө ата-энесинен бата, ыраазычылыгын алуу үчүн өз үйүнө кайтып келет, мындайда көбүнчө ата-эне түзүлгөн никени таанууга аргасыз болушат.
Дин аалымдары кыздын макулдугу жок нике жараксыз деп эсептелерин, анын эркинен тыш турмуш куруу чоң күнөө дешет: “Шариятта кыз ала качуу күнөө болуп эсептелет. Адам уурдоо катары болуп калат. Бирөөнүн кызын уруксатсыз алып кетүүгө эч кимдин акысы жок”.
“155” улуттук кампаниясы – жазык мыйзамдарына сунуш киргизүү, кыз ала качкандарга байланыштуу сот процесстерине колдоо көрсөтүү, өлкөдө ала качууну түп тамырынан жоюуну көздөгөн жарандык демилге.
Йагма уруусу – орто кылымдардын эрте мезгилиндеги Ички жана Борбордук Азияда байырлаган (анын ичинде Алтай, Түндүк-Батыш Моңголия, Чыгыш Түркстан, Кыргызстанда) байырлаган түркий этностук топ.
«Манас» жана башка дастандарда, тарыхый-этнографиялык эмгектерде керней, сурнай, жезнай, чымылдак, чыңыроон, сыбызгы ; сокку аспаптары; добул, добулбас, нагыра, дап, чилдирман, жекесан аскердик жүрүштөрдө, конокторду тоскондо жана аш тойлордо ойнолгону айтылат.
Азыркы кыргыз тилинде да комуз, кыл кыяк, чоор, сурнай, керней, добулбас, чопо чоор, жекесан, жылаажын, шылдырак, коңгуроо, асатаяк, доол, чымылдак, зуулдак деген музыкалык аспаптардын аттары сакталган.
Булардын эң көзгө басарлары Боогачы, Токтогул Сатылганов, Сыртбай, Сартбай Белекбаев, Эсенаалы Кушчуев, Исакан Табалдиев, Шаршен Термечиков, Атай Огомбаев, Муса Баетов, Калмурат Нурдавлетов болуп эсептелет.
Ошондой эле Т.Казаков, А.Керимбаев, М.Акматов, Т.Эшпаев, С.Жумалиев, К.Эралиева, А.Бодошев, кийин— М.Аманбаев, И.Жунусов, К.Коробаев, К.Букалаев жана башкалар өздөрүнүн кайталынгыс чыгармачылыгы менен, эски муундун өнөрүн уланткан жана маданиятка баалангыс салымын кошушкан.
Мукашева, Ж.Исакова, Ж.Чабалдаев, кийинки аткаруучулар мууну — С.Суранчиева, З.Шакеева, Г.Момушева, Г.Мамашева, Н.Табалдиева, С.Сыдыкова, Р.Аманова, М.Аликеев.
Оркестрдин биринчи аткаруучуларынан болуп Муратаалы Курөңкеев, Карамолдо Орозов, Молдобасан Мусулманкулов, Атай Огомбаев, Калык Акыев, Муса Баетов, Шаршен Термечиков, Адамкалый Байбатыров, Чалагыз Иманкулов, Шекербек Шеркулов, Ыбырай Туманов, Сайид Бекмуратов, Бсйшенаалы Кулболдиев ж.б.
Оркестрге Сыртбайдын ырлары жана обондору түшүрүлгөн: «Куңөтай», Эсенаалы «Ой тобо», Атай «Эсимде», Абдылас «Кызыл атчандар», «Гул турмуш»; Муратаалы «Ботой»; Ыбырай «Жаш тилек», Токтогул «Алайдын миң кыялы», «Токтогулдун кербези»,«Карылардын муңдуу куу» ж.б.
Ушул эле комузчулар тобунун ансамбли 1974-1975-жылдары аткарып келген Атай Огомбаевдин “Маш Ботой”, “Кыз кербез”, Айдараалынын, Ныязаалынын, Токтогулдун көптөгөн чыгармаларын топтоп, 1975-жылдагы отчеттук концертте Ленин премиясынан лауреаты болот.
Бирден бир эң байыркы элдик аспаптар: чогойно, чоор, ышкырык чоор, чопо чоор, тулга чоор, кол чоор, сурнай, сыбызгы, керней, ; добулбас, , доол, дап, добул, нагыра, чилдирман; кабак, кылдуу черт ме-комуз, смычковые кыл кыяк , темир комуз жана анын түрлөрү — жыгач ооз комуз; андан башкасы, дилдирек, аса-муса, шылдырак, аса-таяк, коңгуроо, жылаажын, жекесан, зуулдак, жалбырак, чыңырткы, бапылдак, ышкырык, чымылдак ж.б.
Ошол эле 80-жылдардын ичинде М.Гапаровдун "Биздин үйдүн Карлсону" драмасынын негизинде режиссер М.Шаршенбаев койгон спектаклге обон чыгарып, музыкалык жасалгасын иштеп чыгып, А.Өзүбеков окуучулук, андан соң студенттик мезгилден бери көкүрөгүн уялаган обончулук жана ырчылык жөндөмүн коомчулукка айгине кылат.
2008-жылдан тартып Кыргыз улуттук телерадиокорпорациясында "Күлкүлятор" автордук көрсөтүүсүн негиздеп, көгүлтүр экрандан телевизиондук миниатюралардын сериалын кыргыз көрүүчүлөрүнө тартуулаган.
Айтканда мага кандай күнөө койду: биринчиден, "Түштүк Кыргызстанды "завоевание", "каратып алуу" деп айтканмын, "каратып алуу эмес, өз эрки менен кошулуу деп жазбайсың", -деди. Дагы ошого байланыштуу күнөө: Скобелев деген генерал болгон, ал киши жалпы Орто Азияны тизесине чейин кан кечип жүрүп караткан адам эле, айтмакчы, ал Николай нин киндик баласы экен , падыша өкмөтүнүн тушунда анын киндигин ак падыша өзү кескен экен. Атасы "Зимний Дворецтин" маңдайындагы "генералдык штатта" иштептир.
Анан ага кошумча Курманжан датканын улуу баласы, өзгөчө Абдылдабек дегени башынан аягына чейин көтөрүлүшкө катышып, аягында Ооганстанда тонолуп өлгөн, анын сөөгүн алып келип Мадыга койду.
" Пленум 1983-жылдын май айынын аяк ченинде болду. Мен ошол пленумда атым аталаарын түк күткөн жок элем. Бирок, тилекке каршы, гезитти ала койсом эле бадырайып өзүмдүн аты-жөнүм жүрөт. Айтылганда да абдан терс айтылыптыр. Бул пленум идеологиялык маселеге арналган болучу, анда жалаң гана Үсөнбаев эмес, бирин-экин кишилер да, өңгөчө Т.Касымбеков "Сынган кылыч" боюнча катуу сынга алынды.
Айтмакчы, ал колжазма чийкирээк эле, себеби ал кезде, "план издания" деп койчу, ошого жазылып калгандан кийин кол жазмаң турбаса тизмеден алып салчу, кайра киргизчү эмес, ошондуктан чийки эле машинкеге басып, биринчи вариантын алып барып берип койдум эле.
Анын изилдөөлөрү Кыргызстандын Россияга бириктирилиши жана анын натыйжалары, 19–20-кылымдардын башындагы саясий түзүлүш жана коомдун социалдык-экономикалык өнүгүшү, улуттук-боштондук кыймылы сыяктуу орчундуу маселелерди кучагына алат.
Намазга-Тепе- дин адамдары отурукташкан дыйканчылык жана аңчылык менен кесиптенишип, буудай, арпа өстүрүшкөн, жерди сугаруу үчүн өтө чоң эмес арыктарды казышкан, уй, кой, чочколорду багышкан.
Казылып алынган чопо идиштеринен жалпак табактар, кичинекей тарелкалар, сары же кызыл түскө боёлуп кооздолгон, кумаралардын оймо-чиймелери кызгылт, Чоподон жасалган ийиктин башынын табылышы аларда жүндөн кийим согуунун өнүгө баштаганын түшүндүрөт.
Турак жайлар күнгө кургатылган кыштан тургузулган дубал менен курчалган, анын ортосуна кеңири салынган үй жайгашып, дубалдары боёк менен боёлгон, үйдүн ичине курмандык чалууга ылайыкталган коломто жасалган.
Идиштерди боёк менен боёп оймо-чиймелөө адаты татаалданып, Намазга-Тепе кө геометриялык сүрөттөр менен бирге тоо эчкилердин, илбирстердин, канаттуулардын, айрым учурда адамдардын сүрөттөрү да тартыла баштаган.
Ошентип, Борбордук Азия эли биздин заманга чейин - миң жылдыктарда белгилүү маданиятка ээ болуп, чарбасы, эмгек куралы, устачылыгы, жашоо шарты өнүгүп, коншулаш өлкөлөр менен байланыш түзүп, жогорку өнүгүүгө жетишүү менен байыркы дыйканчылыктын эстеликтерин жаратышкан.
Андан киин Кулатуу федерациясы эларалык рейтинг регистрациялык порталга акредитация отот, жана киинки откон эларалык турнирлери -1, -2, -3, -4, жана 1,2,3,4 турнирлеринин жыйынтыгы дуйнолук рекорд порталына официалду катталат, ошондо биринчи профессионал кыргыз мушкерлерден дуйнолук рекорду бар чеберлер пайда боло баштайт
Мисалы, кыргыз каганаттары менен уйгурлардын күрөшүнүн өтө курчуп турган мезгилинде кыргыз атчандары Саян тоо кыркаларынын тоо капчыгайларынан өтүп, Тува жана Монголиянын ээн талааларынан чыгып, кыска мөөнөттө Орхон дарыясынын бассейинине жетишкен.
Эне-Сайлык кыргыздар тарых аренасындагы, өзүлөрүнүн күнүлөштөрү – борбордук жана орто азиялык түрктөр, сыяктуу согуштук ыктарды кеңири колдонуп, жаадан эң мыкты ата билишкен.
үч сайлуу жебелер согуш куралы болуп кала берген, бирок кыргыз кол өнөрчүлөрүнүн көпчүлүгү ромба түрүндөгү же ромба формасында кесилген жебелердин жалпак учтарын жасоого өтүшөт.
Сулек жазуусунда сүрөттөлгөн атчандардын көкүрөгүн жапкан тегерек калкан, ийиндерин сактаган узун калкандары болгондугун: белгилүү көпен релңефтеринде тизе калкандары бар атчандар бар экендигин көрөбүз.
Комитет тарабынан чыгарылуучу «Эскерүү китепчесине» өлкөнүн кыскача тарыхын жана маанилүү окуялардын хронологиялык көрсөткүчүн жазып берүү тууралуу сунушту терең ыраазы боло кабыл алдым.
Жети-Суунун жергиликтүү тарыхына кызыгуу фактысынын жаралышынын өзү эле Орто Азиянын тарыхын изилдөөчү үчүн эң жогорку деңгээлдеги кубаныч, анткени ал бул тарыхты жергиликтүү күчтөрдүн жигердүү катышуусу менен гана толук жана ар тараптуу изилдөөгө мүмкүн экендигин түшүнөт.
Өлкөгө кыска убакытка келгендиктен жергиликтүү элдердин ишенимине жетишүүгө мүмкүнчүлүктөрү жок адамдар үчүн бул материалды топтоо дээрлик ишке ашкыс кыйынчылыктарды жаратат; ал жерде дайыма жашаган адамдар гана мындай изилдөөлөрдү алда канча кеңири өлчөмдө жүргүзө алышат жана илимди чыныгы баалуу ачылыштар менен байытышат.
Бул сыяктуу ачылыштар Жети- Суу областында да жасалган (Пишпектин жана Токмоктун жанындагы несториан көрүстөндөрүнүн ачылышын көрсөтөбүз), бирок алиге чейин аздыр- көптүр кокустук мүнөзгө ээ.
Археологиялык материалдардын басымдуу бөлүгү илим үчүн эч пайда алып келбей эле жок болууда; алсак, Токмоктун жашоочулары Бурананын тегерегиндеги арыктардын эски нуктарынан көптөгөн тыйындарды табышкандыгы мага маалым, бирок бул тыйындардын топтомунун кайсы бир жерде бар экендигин мен биле албадым.
Андыктан, мезгилдин өтүшү менен бул максат үчүн Талас өрөөнүнөн табылган байыркы түрк жана уйгур жазуулары сыяктуу баалуу ачылыштары менен эмитен эле илимди байытууга жетишкен Түркстан крайындагы коом сыяктуу Жети-Сууда да белгилүү милдеттери жана укуктары бар коом түзүлөөрүнө үмүтүм бар экендигин билдирүүгө жол берем.
Сөөгү өзүнүн керээзине ылайык 2015-жылы аяк оонанын 16сында Чүй облусундагы Аламүдүн районуна караштуу Байтик айылынын түндүгүндөгү көрүстөндө маркум кызы Мунабиянын мүрзөсүнүн жанында жерге берилди.
Дал ошол доорго таандык болгон жана Түштүк Кыргызстанда табылган эң байыркы кескелдириктин бир түрүнүн сөөгүнүн айрым калдыктарынын негизинде пост-советтик окумуштуулар "Кыргыззавр" деп аталган буга чейин белгисиз сойлоп жүрүүчү жандык түрүнүн голошекилин калыбына келтиришти.
Айтылуу араб энциклопедист-илимпозу, көрүнүктүү саякатчы-географы Йакут Абу Абдуллах Шихаб-ад-Дин ибн Абдуллах ар-Руми ал-Хамави бул көлөмдүү эмгегин негизинен 1224-ж.
Иудейлердин, христиандардын жана мусулмандардын түшүнүгү боюнча йажуж менен мажуждар (иудейлерде ֹּ ָֹּ Гог жана Магог; арапча َُْ ََُْ “йажуж ва мажуж") жапайы чалыш, канкор эл катары сүрөттөлөт.
1959-жылы Кызыл-Кыя шаарындагы 2 орто мектепти бүтүргөн өзүнүн эмгек жолун 1940-жылы Ноокат районуна караштуу Жал айылындык кеңешинин “ Большевик” колхозунда азыркы “ Баглан” айылында эсепчи, кийинчерээк колхоздун катчысы болуп иштеген.
Мисал катары айта турган болсок, 7 орто мектепте узак жылдар бою партиялык жана элге билим берүү жаатында үзүрлүү эмгек кылган Иметов Темир агайдын атыны ушул мектепке ыйгарууга жасаган эмгеги зор болго.
Өзүнүн келечектеги көрө билген насаатчы катары өзүнүн айылындагы эски корпустар приватташтырлып сатууга коюлуп жатканда, бул корпустар дале болсо элге кызмат кылат деген сунуштарын элге салып, көпчүлүктү уюштуруп шаардын мэри менен тыгыз байланышта болуп ашар жолу менен кайра куруунун негизинде толук эмес орто мектепти негиздөөдө өзүнүн уюштуруучулук салымдарын кошуп келген.
Автор узак жылдар бою Кытай тилин изилдеп жүрүп, 55 миң сөздү камтыган 91 басма табак көлөмүндөгү «Кытайча-кыргызча сөздүк» түзүп, 2003-жылы Кыргыз Мамлекеттүүлүгүнүн 2200 жылдыгына карата жарыкка чыгарган.
1930-жылдардагы коллективдештирүү мезгилинде Аман Саспаевдин энеси да бай-манаптын тукуму эсептелип, жаңы уюштурулуп жаткан колхозго алынбайт. Материалдык жашоо шарты начарлап, ачарчылык боло баштайт.
Бул доорго таандык эстеликтер Ысык-Көл өрөөнүндөгү Тосор суусунун боюнан, Чүй өрөөнүнүн Георгиевка дөңсөөсүнөн, Ош областынын Араван районундагы Сасык-Үңкүрдөн табылган.