polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Норберт Винер ( Туулганы - 26-ноябрь 1894-жыл, Колумбия, штат Миссури, Каза болгону - АКШ — 18-март 1964-жыл, Стокгольм, Швеция) — америкалык окумуштуу, көрүнүктүү математик жана философ, кибернетиканы жана жасалма интеллект теориясын түзүүчү.
Кышында дарыялардын, көлдөрдүн бетинен жылыган аба кар баскан жээктен, ал эми жайында кургактыктан жылыган аба муздак суунун үстүнөн кошумча нымдуулукту ашыгы менен алат да, бул буулануунун натыйжасында суу молекулалары конденсацияланып, кадимки туман пайда болот.
Ал эми шаарда конденсациялык ядросунда абадагы түтүн, ыш же чаң бөлүкчөлөрү басымдуулук кылган, салыштырмалуу чоңураак көлөмгө ээ болгон өтө майда тамчылар көзүбүз кабыл алган түстөрдү толук, текши чагылдырат да, агыш же боз түстө болот.
Осмоналиев, Кайрат - Кыргыз Республикасынын Азербайжан Республикасындагы Элчиси; Дипломатиялык академисынын экс-проректору, КР Коопсуздук Комитетинин көзөмөлдөө кенешинин экс-төрагасы, Укук илимдеринин доктору, профессор .
Аталган баатырлардын көбү Байтик Канай уулунун замандаштары, достору жана санаалаштары болуп, көбүнчө аскерий жортуулдарына катышып, ысымдары тарыхта калып, күнтуу менен канай эли тыкыс байланышта болгонун далилдейт.
Мисалы, Базаркул болуш күнтуу элин Тогузторого жаңы болуштук түзүү үчүн көчүрүп кеткенде, Байтик баатыр күнтуунун жетимсиреген айылдарын айланып буркурап ыйлаганын Апар байбичеси көргөнүн айтышат.
Өз доорундагы атактуу инсандардын ичинен Базаркул болуш, Илебай болуш, Рысбек чечен, Жангазы халфа, Азамат чечен, Сарымсак бий, Сатыбалды бий, Сагымбай бий, Айдарбек Турдин, Толубай молдо жана ушуга окшогондорду атап кетсе болот.
Уламыш түрүндө эл оозунда сакталып келген сөзгө таянсак, Солто бий үч баласын Санчы сынчыга сынатканда, Күнтуу жөнүндө: «балдары улук, кыздары сулуу, аттары күлүк» болот деп айтылыптыр дешет.
Эл оозунда дагы айтылат, кыргыз-казактын жунгар-калмактарга каршы чон согушунда, күнтуунун уулдары аябагандай зор эрдик көргөзгөнү үчүн, казактын ханы Абылай күнтуу колунун башчысына кызыл байрак ыйгарган деп.
Азыркы күндө кунтуунун тукумдары, чыгаан уул-кыздары Кыргызстандын ар түрлүү тармактарында, өнөр-жай, медицина, аскер жана коопсудук кызматында иштеп көптөгөн жетишкендиктерге жетишкен.
Ал эми сынчы айткандай, "күнтуу элинин кыздары айырмаланып, акжумал, сулуу, бойлуу жана мүнөздөрү токтоо, кыраакы, өзүнүн аялдык аруулугун сактаган, жашоо түйшүгүнө чымыр" деп мүнөздөлүп келишет.
Күнтуудан Токбай, Карамерген, Төрө , Кулболду, Жолболду, Байгана, Чоңмурун - жети уулу болуп, азыркы күндө Бишкектин түштүгү жана күн батыш тарабында Ала-Арча менен Жыламыш сууларынын ортосунда, он эки айылда Токбай, Карамерген, Кулболду, Чонмурун, Дандыбай, Кашкабаш жана Сарбан аталыктарга таралып жайгашып турушат.
Тарыхий жерлерин ээлеп, күнтуу эли Ала-Арча менен Жыламыш эки суунун ортосунда Күнтуу, Кызыл-туу, Арчалы, Кашкабаш, Токбай, Сарбан, Кайырма, Чон-Жар, Достук, Ысмайыл, Шалта, Байгелди, Жал.
10 октябрынан баштап бүгүнкү күнгө чейин Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты, «Ата Мекен» депутаттык фракциясынын мүчөсү, Сот-укуктук маселелер боюнча комитетинин төрагасынын орун баскан.
Абсолют өзүнө өзү жеткилең, бүт бардык жагынан жетилген жана аяктап бүткөн нерсе катары бардык салыштырмалуулукка , шарттуулукка , ошондой эле түпкүлүктүүлүккө карама-каршы коюлат.
Плотиндин неоплатонисчил философиясында нукура болмуш чөйрөсү менен Акыл төптөштүрүлөт, анткени Акыл бул ойлоочу менен ойлоого туура келе тургандын биримдигин туюндурган болсо, Баарынабирдейлик, башкача айтканда абсолютка берилмекчи болгон ар кандай аныктамалардын баары маанисиздик экени жөнүндөгү маселе келип чыгат.
«Кудайга Гимнде» Кудай, айтууга сөз жетпеген, аңдоого акыл дарамети алсыз, ар кандай болуп жаткандардын себепкери, баарына бирдей таандык, ал эми болгондордун баары эч кимге эч кимиси эмес да»,деп мүнөздөлөт.
Кудай жөнүндөгү Спинозанын түшүнүгү Ф. Г. Якоби тарабынан кескин сынга алынып, философиялык түшүнүк абсолютту Кудай менен төптөштүрүп кароонун жөндүүлүгү канчалык экени тууралуу маселени көтөрүп чыккан.
Гегель үчүн нукура абсолют бул Рух, өзүндөгү процесстин мазмуну барып турган абстракттуу аныктамалардан, жеткен конкреттүү аныктамаларга карай бараткан ырааттуу кыймыл түрүндөгү ачылышка ээ болгон жандуу Субстанция болуп саналат.
Ошентип, формалдуу аныктаманы түзгөн, карама-каршылыктардын бул эки кыйдамы Рухтун өзүн өзү табуу процессинде бирине бири дал келүүчү баштапкы жана аяккы чекиттер катары түшүнүлүүгө тийиш.
Филон Александрскийдин этикасы элиминациялык ышкы-кумардыктар жөнүндөгү стоикалык идеяларды бириктирүү жана адамды сезимдик да, ошондой эле сезимсиз да дүйнөгө таандык эң жогорку жаратылган нерсе деп тааныгандык болуп саналат.
Пармениддин ой-пикирлер жолу жана акыйкат жолу бизге дүйнөнүн эки сүрөтүн: бирбүтүн жана түбөлүктүү бытие дүйнөсүнүн жана ой-пикирлердин дүйнөсү сымалдын сүрөтүн берет.
Бирок, Парменид үчүн чындыгында бытие эмес нерсе жок, анткени бытие эмес нерсе — бул боштук, бош мейкиндик, демек, бытие эмес нерселер жок болсо, анда бош мейкиндик да болбойт, баардыгы нерселер менен толтурулган.
Мындан төмөнкүдөй корутунду келип чыгат: эгерде бүткүл дүйнө, бүткүл мейкиндик нерселер менен толуп турган болсо, анда эч кандай көп сандаган нерселер да болушу мүмкүн эмес, анткени алардын ортосунда бир нерсени экинчи бир нерседен бөлүп турган бош аралыктар жок.
Ой-пикирлердин жолу — бул сезимдик көрүнүштөр, дүйнөнү нерселердин өзгөрүлмөлүүлүгүн, алардын пайда болуп жана жок болуп турарын кабылдоочу сезим органдарынын маалыматтарына гана таянып түшүндүрүүчү ык.
Ошондон бери биздин аутизм жөнүндө түшүнүгүбүз өнүгүп, азыркы Аутизм спектринин бузулушу диагнозу менен аяктаган жана клиникалык изилдөөлөргө, билим берүүгө жана аутизмди колдоого алган көптөгөн көрүнүктүү окуяларга негизделген.
Балдарда социалдык өз ара аракеттенүүдөгү өзгөчөлүктөр, күндөлүк режимдеги өзгөрүүлөргө көнүү кыйынчылыгы, жакшы эс тутум, дүүлүктүргүчтөргө сезгичтик , тамак-ашка болгон каршылык жана аллергия, жакшы интеллектуалдык потенциал же эхолалия бар эле.
Ал өнүгүүнүн татаал бузулушу, ал кичинекей кезинде эле байкалат жана адамдын социалдык көндүмдөрүнө, баарлашуусуна, мамилелерине жана өзүн-өзү жөнгө салуусуна таасир этиши мүмкүн.
Бул спецификалык диагностикалык өзгөчөлүктөр адатта фобия, уйкунун жана тамактануунун бузулушу, кыжырдануунун жарылышы жана өз алдынча агрессивдүүлүк сыяктуу башка спецификалык эмес көйгөйлөрдү толуктайт.
Атипикалык аутизм үч жаштан жогору баладагы аномалиялар жана өнүгүүнүн артта калуулары байкалат жана көбүнчө терең өнүкпөй калган адамдарда жана катуу, спецификалык рецептивдик сүйлөө бузулуулары бар адамдарда өнүгөт.
Ал тарбиялаган жаштар билим берүү, маданият, спорт чөйрөсүндө жана өндүрүштүн башка тармактарында абийирдүүлүк менен эмгектенип, Кыргызстандын билим берүү тармагынын өнүгүүсүнө салым кошууда.
Ал “Тамсил: Жанрдын генизиси жана эволюциясы” , “Кыргыз тамсилчилери: адабий портреттер” , “Тамсил кудурети” , “Айтматовдун чыгармалары мектеп театрында” , “Ч. Айтматовдун чыгармаларын орто мектептерде окутуу” , “Кыргыз балдар адабияты” аттуу илимий монографиялардын, окуу-усулдук колдонмолордун, 150дөн ашуун илимий-усулдук, публицистикалык макалалардын автору.
Мисалга окутуу процессине заманбап технологияларды кийирип, республикада эң алгачкылардан болуп окуу процессин башкарууда автоматташтырууну уюштурду жана жаңы окуу корпустарын, медициналык клиника, бала бакча, лицейлер курулуп иштей баштады.
13-ноябрда ОшМУда аза күтүү жыйыны өткөрүлдү, андан соң ошол эле күнү маркумдун сөөгү Ош облусуна караштуу Ноокаттагы туулуп-өскөн Кызыл-Тейит айылында жерге берилди.
БУУнун Уставында бекиген башкы максаттары: эл аралык тынчтыкты жана коопсуздукту коргоо, мамлекеттер аралык кызматташтыкты өнүктүрүү; дүйнө элинин бейкуттугун буза турган ар кандай агрессиялык актыларды, эл аралык талаш-тартыш маселелерин тынчтык жолу менен чечүү жана жөнгө салуу; улуттук өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен улуттар арасындагы достукту, тең укуктуулукту өнүктүрүү; адам укуктары тилине, дилине, расасына, жынысына карабастан бардык адамдарга бирдейлигин бекемдөө жана эл аралык маданий, социалдык, экономикалык проблемаларды чечүүдө эл аралык кызматташууну камсыз кылуу.
БУУнун аткара турган негизги иш чаралары жана түзүлүшү 2-дүйнөлүк согуштун убагында эле (Москвадагы СССР, АКШ, Улуу Британия мамлекетинин тышкы иштер министрлеринин жыйынында , Думбартон – Оксфорд конференциясында , Крым конференциясында , Сан-Франциско конференциясында талкуулана баштаган.
Бириккен Улуттар Уюму — эл аралык тынчтыкты, коопсуздукту колдоо жана бекемдөө, мамлекеттер аралык тынчтык кызматташтыгын өнүктүрүү максатында суверендүү мамлекеттердин ыктыярдуу биригүүсүнүн негизинде түзүлгөн эл аралык уюм.
Адам Ресурстарын Башкаруу, АРБ – бул уюмга атаандаштык артыкчылык булагы боло алуучу адам ресурстарын тартуу, өнүктүрүү жана аларды сактап калуу максатында аткарылган башкаруучулук ишмердиги.
Таштык маданиятынын эстеликтери 19-кылымдын акырында – 20-кылымдан башында археолог А. В. Адрианов гипс беткептери менен көмүлгөн көрүстөндөрдү ачкандан кийин окумуштуулардын көңүлүн бурган.
Териден жасалган адамдын сөлөкөтүн тигишип, ичин чөпкө толтуруп, аны өрттөгөндөн кийин өлгөн адамдардын сөөктөрүн сөлөкөткө топтоп тигишкен жана тиги дүйнөдө маркум керектөөчү буюмдарды кошо коюшкан.
Конституциялык түзөтүүлөр жөнүндө 1994-ж 22-октябрындагы референдумдун жыйынтыктарына ылайык, ошондой эле Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 96-статьясынын талаптарына негизденип, Кыргыз Республикасынын Конституциясына өзгөртүүлөр жана толуктоолор жөнүндө конституциялык кеңешме түзүлүп, сунуштарды иштеп чыккан.
Ага ылайык Жогорку Кеңеш эки палатадан турат: туруктуу иштөөчү жана республиканын бүткүл калкынын таламдарын билдирүүнүн негизинде шайлануучу 35 депутаттын составындагы Мыйзам чыгаруучу жыйын; сессиялык жол менен иштөөчү жана аймактык таламдарды билдирүүнүн негизинде шайлануучу 70 депутаттын составындагы Эл өкүлдөр жыйыны .
Диоген Лаэртский мындай деп жазат: стоиктер «жан — бул биздеги тубаса дем, ошондуктан ал тело да болуп эсептелет жана өлгөндөн кийин жашап кала берет; бирок да ал бузулууга дуушар болот, бөлүкчөлөрү жандуу нерселердин жаны болгон бир бүтүндүк гана бузулбайт . Ошентип, стоиктердин жан жөнүндөгү теориясы өзүнүн негизденген жоболору боюнча акыры келип жандын өлбөстүгүн моюнга алат, бул учурда жан «бүтүндүн жаны», башкача айткандаКудайдын жаны катарында чыгат.
Стоиктердин теологиясында да карама-каршылык бар, анткени, бир жагынан, материя Кудай менен аралашып турат деп тааныса, экинчи жагынан, дүйнө дүйнөлүк өрттө өрттөнүп жок болгондон кийин Кудай жашоосун уланта берет дешет.
Стоиктердин пикири боюнча, философиянын үч бөлүгү тең талдап карап чыгууга татыктуу, анткени логика системаны бекемдөөгө, физика — жаратылыш жөнүндө билимдерди берүүгө, этика болсо «жаратылышка ылайык» жашоого мүмкүндүк берүүгө тийиш.
Байыркы Стоа Китиондук Зенон, Клеанф, Хриапп жана анын окуучулары; Орто Стоа Панеций Посидоний жана кеч Стоа – Сенека, Мусоний, Руф, Эпиктет, Герокл, Стоик Марк Аврелий) ж. б.
Ошондой эле стоицизмдин башка өкүлдөрүнүн чыгармаларынан да: мектепти ортодоксалдык духта катуу башкарып, жүз жылга жакын жашап, өзүн өзү өлтүргөн Клеанфанын ; жашап, уламышка караганда өтө ачыган вино ичкенденби, же боору эзилгенче күлгөндөнбү, өз ажалынан өлгөн Хрисипптин чыгармаларынан да аз калган.
Биз чыныгы ой-пикирге умтулгансыйбыз, дейт Пирс, ал эми чындыгында биз бекем ишенимге гана умтулабыз, мында ал ишенимдин чыныгы ишеним же чыныгы эмес ишеним экендигине карабайбыз.
Пирс, биздин ишенимдерибиз адамдардын зомбулугуна көз каранды болбошу жөнүндө, алар сырткы факторлор тарабынан, атап айтканда ишенимдерге жетишүүнүн жана аларды бекемдөөнүн биринчи жана ишенимдүү ыгы болуп саналган илимий усул тарабынан аныкталышы жөнүндө кам көргөн.
Авторитет усулу ишенимди жайылтуу проблемасын милдеттүү түрдөгү ишенимдердин белгилүү бир комплексин мамлекеттин, чиркөөнүн же башка бир кубаттуу уюмдун көрсөтмөсү аркылуу чечет, башкача ойлоо жазаланат.
Ошол эле убакта обьективдүү реалдуулукту таануу,— дейт Пирс,— бул бар болгону өзүн өзү актай турган гипотеза гана, анткени илимдин усулу билимдерди бекемдөө үчүн алда канча эффективдүү болуп саналат.
«Биз идеяларыбызды кандайча түшүнүктүү кыла алабыз?» деген эмгегинде бул суроого жооп берүүгө аракеттенип, буга идеялардын маанисин ачып-көрсөтүү аркылуу жетишүүгө болот дейт.
Ал мындай деп жазат: «Биз ойлогондой биздин түшүнүгүбүздүн обьектиси тарабынан жаралышы мүмкүн болгон практикалык натыйжалардын кандай экенин карап көргүлөчү. Бардык ушул натыйжалар жөнүндөгү түшүнүк обьект жөнүндөгү толук түшүнүк болуп эсептелет. Бул «Пирстин принциби» деп аныктамаланат жана Пирстин прагматикалык доктринасы дал мына ушунда турат.
Пирс үчүн кээ бир түшүнүктөр, мисалы адам түшүнүгү туюмдардын жыйындысы катарында эмес, ага карата биздин реакцияларыбыздын жыйындысы катарында чыгат, бул реакция таш же жылдыз тарабынан пайда болуучу реакциядан айырмаланат.
Ал мындай деп жазат: «Эгерде биздин «акыйкат» жана «жалган» деген терминдерибиз буларды шектенүү жана ишеним терминдери аркылуу түшүндүрүлө турган мааниде алсак, анда бардыгы жакшы болор эле, мындай учурда сиз шектенүү жана ишеним жөнүндө гана айтып жаткан болосуз. Эгерде сиз мен «Акыйкатты» таанып-билгим келет деп айтуунун ордуна шектен тышкары турган ишеним абалына жетишким келет деп жөн гана айткан болсоңуз сиздин проблемаңыз алда канча жеңил болмок».
Биз өзүбүздүн ынанымдарыбыздын жаңылыш болушу мүмкүн экендиги жөнүндө ойлогон болсок да, ал ынанымдарыбызга биз өзүбүз ишенип турган чакта алар биз үчүн абсолютту акыйкат болуп кала берет деп эсептейт Пирс.
Пирстин ой жүгүртүүсүнүн маңызы төмөнкүчө: дүйнөдө жашап аракеттенүүгө аргасыз болгон адам иш-аракеттин ар кандай тибин жана аракеттенүүнүн адаттарын иштеп чыгат.
Ал бүткүл реалдуулукту камтып турган үч категория жөнүндөгү окууну сунуш кылат: «биринчилик» ар кандай кубулуштун спецификалык сапат-сынын көрсөтөт, «экинчилик» — телолордун бар болуп жашап турушун жана анын башка телолор менен болгон мамилесин көрсөтөт, «үчүнчүлүк» — биринчи эки чөйрөнүн жалпылыгын, демек алардын өз ара байланышта экенин көрсөтөт.
Философиянын тарыхында Анаксагордун нусун рухтук башталыш катарында түшүндүрүүгө аракеттер жасалган, бирок иш жүзүндө акыл Анаксагордо руханий нерсе катарында да жана материалдык механикалык күч катарында да түшүнүлөт.
Тааным процессинде ал акылга чоң маани берген, анткени нерселер пайда боло турган уруктарды түздөн түз кабылдоого болбойт, биз алардын бар экендигин акылга салып гана билебиз, аларды акыл менен гана түшүнүүгө болот дейт.
Концепцияда камтылган ойлор жана виртуалдык машинасынын чөйрөсүнүн түрдүүчө ишке ашырылышы көптөгөн ышкыбоздорго виртуалдык машинада иштеген программаларды жасоо үчүн колдонууга мүмкүн болгон тилдердин санын көбөйтүүгө дем берген.
Ачылованын илимий эмгектери улуттар аралык мамилелерди жакшыртуу, үй-бүлөнүн коомдогу ролун аныктоо жана билим берүү тармагындагы көйгөйлөрдү чечүү темаларына арналган социологиялык изилдөөлөргө багытталган.
Мына ушундан келип ал адамдын эркинин эркиндиги жөнүндө, өзүнүн жеке керт башынын тагдырын өзү калыптандырууга жана өз жолун өзү тандап алууга укуктуулугу жөнүндө, адам өз бактысын өз колу менен жасоого тийиш экендиги жөнүндө корутунду чыгарат.
Тезистердин автору «сага көзүм түз деп эч кимге ант берип, карганбай, философиянын бардык устаттарынын жолу менен жүрүп, бардыгын изилдеп, бардык мектептерди окуп-үйрөнүү керек. бардык доктриналарды карап чыгуу керек». деген тургудан аракеттенген .
Бүткүл Европанын философторуна каршы диспут ачууга тийиш болгон «Адамдын нарк-насили жөнүндө сөз» деген эмгегинде Пико делла Мирандола дүйнөнүн борборуна адамды жана анын нарк-насилин койгон Кайра жаралуунун гуманчыл программасынын негизги жоболорун ачык кылып аныктамалайт.
«Астрологияга каршы» деген эмгегинде ал мындай деп жазат: «Жер үстүндө адамдан улуу эч ким жок, ал эми адамдын өзүндө болсо анын акылы менен жанынан артык эч нерсе жок. Эгерде ким булардан жогору турууга жетишсе, демек ал асмандан да жогору турат дегенди билдирет».
Пико делла Мирандола ар түрдүү көз караштар акыйкаттын айрым бир тарабынын гана көрүнүшү болуп саналат, ошондуктан ал көз караштарды бириктиргенде гана бирдиктүү акыйкатты аңдап-билүүгө болот деп эсептеп, ар түрдүү философторду элдештирүүгө умтулган.
Алар «адам өлөөр шерт кылып, убаданы бек кылып» макулдашканда «төбөсү ачык көккө, төшү түктүү жерге», асмандагы ай, күнгө, караңгы түнгө жана өзүлөрү урунган жоо куралдарына сыйынышып ант беришкен.
Мындай антты жеке оң каармандар эмес, терс каармандар да (мисалы, Манаска каршы кутум уюштурган алты кан, Семетейге каршы күрөшкөн Чынкожо менен Толтой, Канчоро менен Кыяс) өздөрүнүн чыккынчылык, жүзү каралык жашыруун иштерин жүргүзүү үчүн беришкен.
Каармандардын бул түрдөгү эпикалык антынан алардын жомоктун чыгыш доорунда же андан мурун да, кийинчерээк да, көп кудайлуу диний ишенимде болгондугун жана сөздүн магиялык күчүнө ишенгендигин көрүүгө болот.
Эпостогу баатырлар достошкондо салт боюнча боз бээ союп, канына колдорун матырып, «эгер арабыздан чыр-чатак чыгарсак, бузулушсак так ушул ак боз бээдей мууздалып калалы», же убаданы бузган ушул жаш чыбыктай кыркылсын дешип ант беришкен, «Манастагы» ант берүү салты ислам дининин талабына жараша «кудайга» сыйынууга багытталбастан, көбүнчө жаратылыш көрүнүштөрүнүн жана жоокердик курал-жарактардын касиети менен байланышкан.
Эми Чалике уруусунун аксакал, карыяларынын айтканына кайрылсак, бешинчи, алтынчы кылымдарда канышадан тараган, аны ээрчип келген чалике уруусунан чыккан канзаадалар элдин бир бөлүгүн ээрчитип, түштүккө кеткен экен.
Ортодо эчен убакыт өтүп, уруш талаштарды башынан көп өткөргөн элибиз эми Үчтурпан да бизге жер болбой калды, уй түгүндөй көп калмак ме­нен согушуу акылсыздык - деп, Үчтурпандан түштүккө – Баркөлгө көчкөн дейт К. Сыдыкова.
Кубат бийдин атасы Калча бий, анын атасы Эгемберди - “сокку ур бий”, анын атасы Дорбо - “күмүш чокмор” анын атасы Токтоболот анын атасы Томон, анын теги Чалике уруусу, Курманбектин заманына утурлаш, жин жана ди бийлигинин атынан Инди сөзүнүн пайда болушу жана ошол элге бийлик орноткон Чалуке падышалыгы ,андан ары барганда Миңдуулат Чабол Чалике падыша, андан ары жакта Чаян кандыктан келген каныша/ Ванчали-Ван Цян- Си гюн/- деп аталган Канча айым апабыз тузгон Чалияр б.
Силиян тайпасынан чыккан падышалар, андан ары Алп Солдун башкы башкаруучусу ,андан ары барганда Катаганга , андан ары Чаянга, Чаа ханга / Си ханга/ , андан ары Кушчу уруулар бирикмесине, андан ары барганда байыркы 40 Огуз журтуна чыгат.
Ошол элден тараган Жансуулук кушчулар - Жан кушчулар, андан тараган байыркы Чаа журту, андан Сол Чаа, андан Чаян журтунан келген каныша - Канчаайым апа – Малике, апабыз түптөгөн Чалуяр б.
Ортодо монолдун Махмуд султаны менен Ахмед хандын ортосунда так талашуу болгондо, Сокку ур бий, кушчу менен чаадан 7 миң аскер курап, Ахмед хан олтурган Жаркентти 20 күн курчоого алып турганда, Кашкарлыктар кетип калышып, Сокку ур бийдин аскери артка кайтышкан экен.
Тарыхка ой жүгүртүп көргөндө , ошол Кушчунун Чалике уруусунан болгон Сокку ур бийдин кудасы, нойгуттардын султаны - Махмуддун бир тууган иниси Омор шейхтин уулу Султан Бабыр, Алтын бешиктин урпагы экени белгилуу.
Жунгар калмактарынын башчысы Кожоберген цинге баш ийип бергенден кийин, өзүлөрүнөн тараган Байжигит уруусунан чыккан Байбуракты, тыңчы катары Кубатбекке жиберип, Кубатбекти алдап, колго түшүрүүнү тапшырган.
Ча Туулга падышасы башында болгон Бугу, Жанкушчу, Каракушчу, Жоош, Мунгуш, Басыз, Мундуз, Саруу, үч уруу Карлык, Нойгут, Саяк,Тейит, Кесек, Найман ж.б.
Калмактарды жактаган бийлер Калба жайлоосун тартып алган соң, Аксы тарапка эли менен көчүп кетээр алдында , Калча элине кайрылып: “Бириң да калба, бириң да калба, бириң да калба”- деп үч жолу айткан дешет.
Автор Талас өрөөнүндөгү Буденный районунун Карасуу айылынын тургуну Абдырахманов Насраалынын айтуусуна таянып , Жанкушчунун курамында турган, Чалике, Чейне, Чилжуут, Күнчөй, Сакалды, урууларын Миңдуулаттын бир туугандары катары жазып койгон.
Мамыр, Барсакелбес чөлдөрүнүн түштүк жагындагы, сол тарабындагы тоолорду мекендеген уруулардын жалпы аталышы Сол тоолуктар болуп, андан уланган бир бутак - Солто уруусу, бүгүнкү күнгө чейин Кыргыз элинин курамында жашап келет.
Мындан 4215 жыл мурда, Алтай жергесинен чыккан, Кыргыздын Бөрү тайпасынан улуу кагааны Бурут, 40 урууду өзүнчө бөлүп, дагы өзүнө тиешелүү 15 урууду бөлүп алган.
Кубат бийдин көзү өткөндөн кийин, Кызыл Ойдо орун-очок алып калган эли, тирүү калган жоокерлеринин өз мекенине кайтпай калгандары, Кубат бийди өз ата теги катары тутунуп калышканы ачык көрүнүп турат.
Селжуктар султан титулун алган Тогрулбектин башчылыгы менен Хорасанды , Хорезмди , Батыш Иранды , Азербайжанды , Ирак менен Багдадды ; Алп-арслан менен Мелик-шахтын тушунда Арменияны, Малазгирттин алдында Византия аскерлерин талкалагандан кийин Кичи Азияны, Сирия жана Палестинаны каратып алышкан.
Селжук мамлекети бөтөнчө Абул-Фатх Жалал ад-Дин Мелик-шахтын тушунда аскердик-саясий жактан күчтүү болуп, Кичи Азияны, Сирияны, Палестинаны, Грузияны, Орто Азиядагы Караханийлер мамлекетинин бир катар батыш аймактарын каратып алган.
Азыркы Кыргызстандын аймагынан чыккан даңазалуу окумуштуу Махмуд Кашгари Барскани султан Мелик-шахтын тушунда Багдад шаарында бул султанга саясий көз каранды болгон Аббасийлер халифине 1077-жылы өз эмгегин тартуулоо ниетинде болгону маалым.
Айрым орто кылымдык санжыралык маалыматтарда кыргыздардын Фергана аймагындагы бөлүгү Султан Санжардын тушунда эле Мавераннахрда байырлаганы тууралуу айтылат (Сайпидин Аксыкендик, б.а. Сайфу д-Дин Ахсыкенди жазган “Мажму ат-таварих” эмгегин караңыз).
Ал Кыргыз өлкөсүндөгү өз акими Аба-зайсанга кыргыз жана кыргыздардын кыштымдарын хонтайжыдан алыстап кетпеши үчүн Жуңгарияга көчүрүү жөнүндө буйрук берет.
Кыргыздардын жуңгарияга көчүрүлүшү – 17-кылымдын башында жуңгар хонтайжысы Цеван Рабдан Борбордук Азияда түзүлгөн татаал саясий кырдаалды, Кытай жана Россия тараптан келген коркунучту эске алып, Эмел-Гол дарыясынын боюндагы өзүнүн ордосуна, Түштүк Сибирдин көчмөн калктары болгон кыргыздарды, телеуттарды жана мингаттарды ордого жакын көчүрүп келүүнү чечет.
Буга чейин «бул Куланын ээси жок» болуп жүргөн Аккуланын тагдырлаш, идеялаш ээси Манас экени, анын өз ээсине сырткары күчтүн колдоосу менен келген аксакал карыя бербестен, салттык мотив трансформацияланып Карачанын образына алмаштырылып берилген.
Аккуланын өзгөчө күлүктүгү, тулпардык касиетинин күчтүүлүгү, арыбас чыдамдуулугу «айтайын десе тили жок, адамдан эстүүлүгү» канчалык апыртылбасын, аттын табигый чегинен чыгып кеткен эмес.
Айбанбоз жүрбөй Манас коркунучтуу абалда калган учурда оорукта Ажыбайга таштап кеткен Аккула эч оттобой, окуранып тынчсызданат ; Көзкамандар Манасты карасанатайлык менен ууландырган учурда мамыда байланып турган Аккула жер чапчып отуруп айланасын казып жиберет ; Алмамбет Көкчөдөн чыгып келатканда Манас түш көрөт да, Аккула болсо көл-шал түшүп тердеп калат ; караңгыда жол жүрсө Аккуланын эки кулагынан шам күйүп, Манастын жүрөр жолун жарык кылып турушу сыяктуу мотивдер апыртмалуу ыкмада сүрөттөлөт.
Мына ушулар Аккуланын образы өтө байыркы мифтик фантастикалык аттардан башталганын жана коомдук аң-сезимдин өсүшү, көз караш, түшүнүктөрдүн өзгөрүшү менен акырындап кадимки атка айланганын көрсөтөт.
«Манас» эпосунун турмуштук жана согуштук окуяларында, тактап айтканда, Манастын алгачкы айкаштарында, «Көкөтөйдүн ашында», «Чоң казатта» жана башкалар учурларда Аккулага таандык касиеттер өтө чеберчиликте, жогорку көркөмдүктө баяндалат.
Мунун өзү тулпар аттын тагдырлаш ээси менен бир күндө төрөлүшү жана аттан ажыроо менен каармандын ажалынын жетиши сыяктуу атайы адабияттарда «симпатиялуу магия» деп аталган көрүнүш «Манас» эпосунда чагылдырылган Аккуланын образынан да орун алгандыгын көрсөтөт.
2012-жылдан баштап добуш берүү терезеси кайрадан акыркы ырдан кийин болоорун «Европа телеберүү бирикмеси» чечти, анткени телекөрүүчүлөр көбүнчөсү финалдык чыгармадан кийин добуш берээри аныкталды, анан дагы добуш берүү ыкмаларын тааныштыруу үчүн атайы терезече ыр аткарылып жатканда экрандын төртүнчү бөлүгүн ээлеп, көрүүчүнү чыгармадан алаксытат экен.
Бакыда өтө турган Еврокөрүнүү 2012 сынагына байланыштуу, бул саамалыктын босогосунда Азербайжан Республикасынын президенти Илхам Алиев башка өлкөлөрдүн жарандарына визаларды каттоону жана аккредитацияларды жеңилдетүү тууралуу жарлыкка кол койду.