polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Мунун эсеси кийин чыгып, түбүң жакшы болбойт, элиң өз жеринен сүрүлүп, өзүң ач бел, куу жолдо калып, бутуң чөп алачыктан чыгып өлөсүң, артыңда тоголок – жумалак деген жөнсүз тукум калат”, – дейт.
Ызаланган Кудаян хан сынчыны төбөгө төрт коюп, Төөбоз атын тартып жана төө боз чепкенин тартып кийгенде, Сансыздын сынчылык пири боз коён экен, койнунан булт деп секирип чыгып, көздөн кайым болгон имиш.
С. сынчы жөнүндөгү бул аңыз сөздүн эл ичинде бүгүнкүгө чейин кеңири сакталып келатышы, сынчынын тартынбас эр жүрөктүүлүгүнө, чындыкты каардуу хандан да тартынбай бетке айта билген батылдыгына таң берүү менен байланышкан.
Элдик көптөгөн аңыз сөздөрдө Сансыз сынчы кыргыз уруу башчыларынын өзүн жана алардын балдарын сындаганы, алардын келечегин алдын ала айтканы, аларга мыкты уул төрөп берүүчү аялды эл ичинен тандап алып бергени айтылат.
Байыркы кытай жыл баяндарындагы, руникалык жазуу эстеликтериндеги, араб графикасындагы булактарда эскерилген элдердин, уруулук бирикмелердин, уруу-уруктардын энчилүү аттарынын басымдуу бөлүгүнүн параллелдери кыргыз этнонимиясында сакталып калган.
Бул илимий негиздүү фактылар кыргыз этносунун тегинин байыркылыгын, бабаларыбыздын жазуу салты бар квөнө маданияттын, аскердик курулуш структурасын, мамлекеттик башкаруу системасын өнүктүрүүгө кошкон салымын далилдей алат.
Уруу-урук, эл аталыштары аркылуу кыргыздардын этностук курамына өнүгүүнүн түрдүү тарыхый баскычтарында жуурулушкан эзелки угро-фин, тунгус-манжур, огуз-түркмөн, кыпчак, монгол ж.б.
Ошону менен бирге, бул тарыхый булактар аркылуу бабаларыбыздын эзелки мифологиялык-диний көз караштарын, түшүнүктөрүн, сырткы курчап турган дүйнөнү аңдап, туюп билүүсүн (космостук-мейкиндик, географиялык-аралыктык түшүнүктөр, жаратылыштын кубулуштары ж.б.у.с.) окуп-билүүгө болот.
Этнонимика - кыргыздардын курамындагы эң байыркы этностук компоненттерди гана чагылдырбастан, элибиздин тектеш түрк жана монгол, тунгус-манжур тилдүү элдер менен этногенетикалык, этномаданий байланыштарын, жалпылыктарын жана өзгөчөлүктөрүн изилдөөдө мааниси зор булак катары кызмат кылат.
Өзгөчө мурдагы колонияга алынган өлкөлөрдүн келечекте кандай абалга келиши жөнүндө маселелер Дүйнөлүк согуштан кийинки жылдарда дүйнөлүк саясатта жана колониалист өлкөлөрдүн ички саясатында көп талкууланган.
Дүйнөлүк согуштан кийин АКШ президенти Вильсондун аты менен аталган 14 принциптин ичинде камтылган жана дүйнөлүк жашоого жаңы багыт көрсөтүүчү принцип болуп эсептелген өздүк детерминация термини Дүйнөлүк согуштан кийин да маанилүү роль ойногон.
БУУ да алгачкы принциптери менен максаттары жөнүндөгү бөлүмдө бул темага орун берип, анда «улуттардын укук жана эркиндиктери бирдей, ар бир улут өз келечегин өзү тандоого акылуу жана дүйнөлүк тынчтыкты сактоочу бардык иш-чараларды көрүү уюмдун негизги милдеттеринен бири» деп белгилеген.
Мындан башка көпчүлүгү мусулман болгон Кашмир калкынын Пакистанга же Индияга кошулуу үчүн ушул укукту колдонуп добуш берүүсү жөнүндө БУУ тарабынан чечим чыгарылса да, эмнегедир бул аракет иш жүзүнө ашкан эмес.
1991-93-жылдары Пржевальск аскер комиссариатынын комиссарынын жардамчысы, кийинчерээк комиссары, 1993-94-жылдары Балыкчы шаардык аскер комиссариатында комиссардын орун басары, Кыргыз Республикасынын Коргоо министрлигинде коргоо жана кызмат көрсөтүү боюнча өзүнчө ротанын командири, 1994-98-жылдары 20636 аскер бөлүгүндө оперативдик бөлүмдүн башчысынын жардамчысы, Кыргыз Республикасынын тынчтыкты сактоо боюнча штабынын батальонунда начальник болуп эмгектенген.
Москвадагы Жогорку жалпы аскердик командалык окуу жайын , Казакстан Республикасындагы Улуттук коргоо университетин жана Россия Федерациясынын эл аралык гуманитардык укук боюнча аскер күчтөрү курсун бүтүргөн .
Борборлошкон бийликтин эч кандай формасы болбогон мындай урууларда общиналардын биримдиги общиналар аралык нике менен гана эмес, аларды коштогон социалдык жана чарбалык кризис учурларында өз ара жардамдашуу милдети менен да кармалып турган.
Уруунун көлөмүнүн төмөнкү чеги эндогамиялык топтун уруулаштарынын айрым мүчөлөрү менен никелешүүгө тыюу салган жана алгачкы коомго мүнөздүү төрөлүу менен өлүмдүн жогору болушу шарттарындагы аман калуунун айласы менен шартталат.
Өнүгүү деңгээли төмөн турган аңчыларда жана жыйноочуларда жылдын белгилүү бир мезгилдеринде жалпы диний ритуалдарды, атайын каада-салттарды, аңчылыкты чогуу өткөрүү үчүн, өз ара маалымат алмашуу, үйлөнүү тойлорду өткөрүү ж.б.
Адабияттарда Түр жөнүндө көп сандаган аныктамалар кездешет, бирок алар - салыштырмалуу чындык, себеби бул илимий түшүнүктүн мазмуну мындан ары да такталып, жаңы маалыматтар менен байышы шексиз.
У. 1959-жылдан КРУИАсындагы Кол жазмалар фондунда “Жоодарбешим”, “Курманбек”, “Жаныш, Байыш”, “Сейтек”, “Эр Табылды”, “Кыз Сайкал” эпосторунун өз вариантын, элдик эпостор көркөм формасына жакындаштырып жазган “Гүлгаакы” поэмасын, о. эле “Эр Болот”, “Бостон”, “Муңдук менен Зарлык” сыяктуу эл оозунда айтылып келген жөө жомок, уламыш түрүндөгү чыгармаларды тапшырган.
И. А. Азларов: «Сложноподчиненное предложение с несколькими придаточными в современном узбекском литературном языке» аттуу кандидаттык диссертациясынын авторефератында өзбек тилинде колдонулуучу багыныңкылуу сүйлөмдөрдөгү кээ бир бөтөнчөлүктөр, багынычсыз жана багынычтуу татаал сүйлөмдөрдүн ортосундагы негизги айырмалуулуктар, алардын ортосундагы карым-катнаштарга токтолуп, өзбек тилиндеги бир нече багыныңкы сүйлөмдөрдүн баш сүйлөм менен ар кыл формада баяндоочторуна жандоочтор компоненттеш болуп айтылуу аркылуу байланыш жасоо жолдорун белгилейт.
Кыргыз тилинде колдонулуучу татаал сүйлөмдөрдүн составында да бир нече багыныңкы сүйлөм болот, жана алар бир гана ээ менен байланыш жасайт да, андагы айтылуучу ойдун түрдүүчө кырдаалын билдирет: Тоголок кара киши эч кимге ыркын кошподу: ал адам бул жердик эмес: башка жактан келген киши болучу .
Кээ бир татаал сүйлөмдүн составында бир же бир нече багыныңкы сүйлөм, бир нече баш сүйлөм болот: Катуу дабыш улам күч алган кезде, айлана дүңгүрөгөнсүп, октор тоону карай зуулдады, замбиректер атылып жатты .
Андагы багыныңкы жана баш сүйлөмдөр өз ара багындыргыч интонация (байламтасыз түрдө, мындайча айтканда баяндоочтору -да, -гансып формаларында аяктоо) жолу менен байланыш жасап, биринчи багыныңкы сүйлөмү баш сүйлөмдөрдө айтылуучу ойдун мезгилин, экинчиси сын-сыпатын билдирди.
Кыргыз тилинде бир гана багыныңкы сүйлөм эки же андан көп баш сүйлөм менен байланыш жасай тургандыгы кездешет: Курмандын үйүн айлана басканымда, үйдүн бурчунда жаткан жолборс башын көтөрдү, мени тааный салып, ал ит кайра жатты.
Ошого байланыштуу багынычтуу татаал сүйлөмдүн составында колдонулуучу бир нече багыныңкы сүйлөмдөрдү Бир өнчөй багыныңкы сүйлөмдөр жана бир өңчөй эмес багыныңкы сүйлөмдөр деп бөлүштүрүп кароого туура келет.
Баяндоочтору бирдей формадагы -ды, -са, ганча, -ганда, -гансып, -ыл сыяктуу формаларда аяктаган, баяндоочторуна айрым жандоочтор компоненттеш болуп айтылган бир нече багыныңкы сүйлөм бир гана баш сүйлөм менен байланыш жасаган учурлар кездешет: Атамдын көрүнүшү алда кандай коркунучтуу: көзү чанагынан чыгып, таноолору кыпчылып, муруттары тикеленип, моюну керкейип, далысы бүкчүйүп, мени тиктеп тургансыйт .
Татаал сүйлөмдүн составындагы баш сүйлөм менен бир өңчөй багыныңкы сүйлөмдүн алган орду түрдүүчө: баш сүйлөм бир өңчөй багыныңкы сүйлөмдөрдөн мурда да, кийин да колдонулат.
Айрым учурда баш сүйлөмдөн мурда кандайдыр бир багыныңкы сүйлөм колдонулат да, ал баш сүйлөмдөн кийин бир нече багыныңкы сүйлөм айтылат: Акыркы жети күн Шакел үчүн оор болду: тынымы жок, түн уйкусу жок .
Тегирмендин жанында эгин чаап жүргөн Касымдын комбайны жым болуп токтоп калганда, мен анча деле назар салган жокмун: дагы бир жери бузулган чыгар; иш үстүндө ар кандай боло берет эмеспи; ошол ой менен өйдө карабай орок тарта бердим .
Үчүнчү татаал сүйлөмдүн составындагы Мен анча деле назар салган жокмун – баш сүйлөм, Тегирмендин жанында эгин чаап жүргөн Касымдын комбайны жым болуп токтоп калганда – мезгил багыныңкы сүйлөм.
Экинчиден, анткени, себеби, неге десең, эмне үчүн десең сыяктуу себеп байламталардын сүйлөм тизмегинен түшүрүлүп айтылышына, ошонун натыйжасында, баш сүйлөмдүн баяндоочу ойду так бүтүрө айтылышына, өзүнөн кийин колдонулуучу бир нече багыныңкы сүйлөмдун маанисин жалпылап көрсөтүп, ойдун натыйжасын билдиришине да байланыштуу.
б) эгер баш сүйлөмдөн кийинки багыныңкы сүйлөмдөрдүн баяндоочтору ойду так бүтүрө айткандыкты билдирсе, андан кийин үтүрдүү чекит, ойду так бүтүрө айта албагандыкты билдирсе үтүр коюлат: Ошол түнү кызды таңды уктабай атырды: байкуш атам кызыл койнок таба албай, кара ала, сары ала бирдемени алып келбегей эле; кепич-маасыны кеңинен алып келсе, бирдемелерди шыкап кийүүгө болот; тарынан алып келсе, анда иш такыр бузулат; багы жокко баары жок болбогой эле .
а) Баяндоочу өткөн чакты билдирүүчү - ды мүчөсү менен аяктайт: Ушул сааттан тартып менин башыма оор күн түштү: акелерим чындаса, мени сабап отуруп алып кетсе да, ким эмне дейт эле анда; түнү менен көз ирмебей, Картаңбайдын үйүндө жатып, минут сайын коркунучтуу күтүүдө болдум .
б) -ган формасынла аяктаган баяндоочуна жок компоненттеш болуп айтылат: Ал түнү экөөбүз тең уктаган жокпуз : Алиман өзүнчө ой жүгүрттүбү, кээде катуу үшкүрүп коюп жатты; мен болсом көзүмдү жумсам да, Алимандын бүгүнкү кылган жакшылыгына көңүлүм көлдөп, өткөн күндөр көз алдыма тартылып турду .
в) Баяндоочуна эле, эмес сыяктуу жардамчы сөздөр компоненттеш болуп айтылат: Столдун үстү эч убакта бүгүнкүдөй көркүнө чыккан эмес: карыянын түшүнө кирбеген сонун укмуштуулардын бардыгы жайнады; столго кыдырата коюлган шампанскийлер карыя үчүн чоочун болсо да, сүйкүмдү жана укпаган жомок сыяктуу туюлду .
Алардын баш сүйлөмдөн мурда колдонулушу баяндоочторунун ойду так бүтүрө албагандыгына байланыштуу: Ленин атындагы колхозго барсам, машина болор-болбос жеринен бузулуп турса, өзүм оңдоп ала албай, караган чакчыгай көздөнүп, качан келери белгисиз механикти күтүп турсам, анда менин атым ким болот?
Мында протест көрсөтүлө турган өлкөнүн өкүлү протест бере турган өлкөнүн тышкы иштер министрлигине чакырылып, ал жерде протест жогорку даражадагы кызматкер тарабынан билдирилет жана жазуу түрүндө кабар берилет, же болбосо протест бере турган өлкөнүн элчилигине жогорку даражадагы кызматкер барып, расмий түрдө протест жарыяланганын билдирет.
Кээ бир учурларда бул ыкма колдонулбастан туруп, протест берүүчү мамлекет протест көрсөтүлө турган өлкөнүн өкүлүн өзүнө чакырып алып, кыйыр түрдө протест берилгендигин билдириши мүмкүн.
Анын үстүнө жүргүзүлүп жаткан өзгөртүүлөрдүн маңызы капитализмге эмес, өзүнчө улуттук түрлөрү бар дүйнөлүк цивилизациянын жетишкендиктерин өзүнө камтыган өнүгүүнүн жаңы, натыйжалуураак үлгүсүнө өтүү катары каралды.
Талаптардын бул пакети: алмаштыруунун өзгөрмө курсу; соода тоскоолдорун азайтуу; өндүрүш чыгымдары өтө эле аз, өндүрүш уюштура ала турган өлкөлөрдө трансулуттук корпорацияларды түзүү; улуттук экономикада мамлекеттин жөнгө салуучулук милдетин бошоңдотуу сыяктуу негизги элементтерден туруп, «Вашингтон тил табышуусу» деген ат менен белгилүү болгон.
англиялык изилдөөчү, Лондон экономика мектебинин профессору Жон Грей тарабынан колдонула баштаган (бирок америка булактары бул терминди 1990-ж. биринчи ойлоп тапкан Жон Уиллиамсон болгон деп эсептешет).
«Ааламдашуу» термини өзүнүн жалпы маанисинде экономиканы интернационалдаштыруу, дүйнөлүк байланыштардын жалпы тутумун өнүктүрүү, улуттук мамлекеттердин милдеттерин начарлатуу жана өзгөртүү, мамлекеттик эмес, трансулуттук түзүлүштөрдүн, анын ичинде улуттук диаспоралардын, диний кыймылдардын, мафиоздук топтордун ишмердигин жигердентүү.
Болгон байлыктардын 80% «алтын миллиард» аталгандар, Жер шарынын (анын ичинде АКШ менен Батыш Европа өлкөлөрү – дүйнөлүк ресурстардын 70%) калкынын бешинчи бөлүгүн гана түзгөндөр көзөмөлдөп турушат.
20% гүлдөп өскөн өлкөлөр дүйнөлүк БУКтун 84,7%ына кожоюндук кылышат, алардын жарандарына дүйнөлүк сооданын 84,2% жана ички эсептердеги жыйган акчалардын 85,5%ы туура келет.
Ааламдашуунун артыкчылыктарын бөлүштүрүүнүн бир кылка эместигин эске алуу менен конкрет өлкөдөгү ааламдашуу жүрүшүнүн терс натыйжалары бул өлкөнүн дүйнөлүк экономикадагы ээлеген ордуна көп байланыштуу болот.
Аларга экономикалык жактан өтө артта калган өлкөлөр менен аймактар гана эмес, өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдүн, Латын Америкасынын, Түштүк-Чыгыш жана Борбордук Азиянын көптөгөн мамлекеттери кирген бир топ эле чоң аймактары кошулуп кетет.
Борбордук Азиянын бардык өлкөлөрү үчүн ааламдашуу кыйынчылыктарын жана коркунучун алардын экономикалык жана укуктук тутумдарынын жетишсиз даярдыгы менен шартталган экономикалык күч-кубатынын төмөндүгү пайда кылаарын белгилеп коюу керек.
Ааламдашуу жүрүшүнө каршылык көрсөтүү борборлору жана нааразы болуунун айрым бир көрүнүштөрү азыркы шарттарда, бир кылка эмес жана өзүнө окшошпогон максаттары менен иш-аракеттери бар ар түрдүү бирикмелерди киргизген трансулуттук социалдык бирдиктүү-ааламдашууга каршы кыймылына кошулуп кетишкен.
Бүгүн ааламдашууга каршы кыймылдын дүйнөнүн көптөгөн өлкөлөрүнүн башкаруучу саясий элитасына таасирин күчөтүүгө мүмкүндүк бере турган өзүнүн парламенттик тутуму бар.
Баалардын төмөндөшүнө жана чыгымдардын кыскарышына, демек туруктуу экономикалык өсүшкө алдын жетишинче алып келе турган өндүрүш деңгээлиндеги экономия ааламдашуу жүрүшүнүн маанилүү артыкчылыктарынын бири болуп эсептелет.
Ааламдашуунун артыкчылыктары өлкөлөр чет элдик мамлекеттердин туура келген чөйрөлөрүндөгү алдынкы илимий-техникалык, технологиялык жана кесиптик деңгээлин пайдалануудан алган экономикалык пайдалар менен да аныкталат, бул учурларда жаңы чечимдерди ишке киргизүү кыска мөөнөттөрдө жана салыштырмалуу аз чыгымдар менен жүргүзүлөт.
Ааламдашуу дүйнөлүк деңгээлде өндүрүштү рационалдаштыруу жыйынтыгында эмгек өндүрүмдүүлүгүн жогорулатууга жана алдынкы технологияларды жайылтууга, ошондой эле дүйнөлүк деңгээлде инновацияларды үзгүлтүксүз киргизүү пайдасына жасалган атаандаштык кысымчылыктарына алып келет.
Ааламдашуу өлкөлөргө каржылык булактардын көбүрөөк көлөмүн пайдалана ала тургандай мүмкүндүк берет, анткени инвесторлор базарлардын көбөйгөн санында каржылык кенен куралдарды колдонушу ыктымал.
Ааламдашуу адамзаттын жалпы маселелерин, биринчи кезекте ар кандай чөйрөлөрдө иш-аракеттердин жөнгө салынышын, байлыктардын биригишин, дүйнөлүк коомчулуктун аракеттеринин баш кошушун шарттаган экологиялык маселелерди чечүү үчүн олуттуу негизди түзөт.
Ааламдашуунун терс жактарынын бири болуп эсептелген бай менен кедейлердин ортосундагы технологиялык ажырымдын аныктыгына карабастан, интернеттин жана башка техникалык каражаттардын өнүгүшүнүн оң натыйжасы элдин бир өлкөдөн экинчи өлкөгө баруусу жана башка элдер менен түзүлгөн алакасы болуп калды.
"Тартууну эмнеге ушундан баштадыңыз?" деп сурашканда "Ашыр менен Догдурбек каза болуп калса, башка актёрлор менен кайра башынан тартуу керектигин ойлодум" деп, кинорежиссёр тамаша-чыны аралаш жооп кайтарган экен.
Маселен, “Ак куу көлү”, “Уйкудагы сулуу”, “Жизель”, “Дон Кихот”, “Корсар”, “Баядерка”, “Чолпон”, “Куйручук”, “Спартак”, “Ромео жана Жульетта”, “Жер эне”, “Асел” балеттеринде башкы партияларды аткарган.
Р. Чокоева СССРдин мыкты балет сахналарында бийлеген: Чоң театрда, Станиславский жана Немирович-Данченко атындагы театрда, Киров атындагы театрда, ошондой эле Рига, Ташкент, Алматы, Душанбе, Ашхабадда бийлеген.
Ал маалдаатагы алыска жетип калган балерина Советтер Союзунда жана чет өлкөлөрдө (Румыния, ГДР, Канада, Сирия, Монголия, Чехословакия, Дания, Бельгия, Болгария, Швеция, Италия, Куба) ийгиликтүү гастролдордо болгон.
Айкындооч мүчөлөр – баш мүчөнүн бирине таандык болуп айтылып, алардын ар кандай кырдаалын туюндуруп, баш мүчөгө кошумча маани берип, аларды аныктап, толуктап, бышыктап турган сүйлөм мүчөлөрү.
сүйлөмдө туюндурулуучу ойдун негизи баш мүчөлөр аркылуу берилет, ал эми ошол айтылуучу негизги ойдун кошумча жагдайлары айкындооч мүчөлөр тарабынан толукталат, аныкталат, бышыкталат, айкындооч мүчөлөр айтылуучу негизги ойду конкреттештирет, деталдаштырат.
Мээнин алдынкы кептик зонасы жабыркаганда Афазиянын төмөнкүдөй түрлөрү орун алат: динамикалык Афазия - өзү айта турган кептин маанилик схе-масын түзүүнүн бузулушу; синтаксистик А. - айтымдын грамматикалык түзүлүшүнүн бузулушу, айтымды айрым-айрым номинациялар же алардын тизмеги менен алмаштыруу, татаал грамматикалык конструкцияларды түшүнүүнүн кыйындашы; эференттик мотордук Афазия - сүйлөөнүн мотордук кинетикалык түзүлүшүнүн бузулушу, активдүү сөздүктүн өтө кичине өлчөмү же жок болушу, сөздү же муунду өз-өзүнчө бөлүп айтуу, өзү сүйлөгөнгө караганда, башканын кебин кыйынчылык менен түшүнүү.
Мээнин кептик зонасынын ар кайсы аймактарынын жабыркоосу, жалпысынан, сүйлөөнүн бузулушуна алып келет, ошентсе да бузулуунун спецификасы жабыркаган аймактын функциясынан , кийинки экинчилик системалык жабыркоолордон, функционалдык өзгөрүүлөрдөн көзкаранды.
Австрия, Бельгия, Дания, Франция, Германия, Финляндия, Греция, Исландия, Ирландия, Италия, Люксембург, Голландия, Норвегия, Португалия, Испания, Швеция, Швейцария, Англия жана Түркия сыяктуу Европа өлкөлөрүнөн сырткары Канада, АКШ, Япония, Австралия жана Жаңы Зелландия сыяктуу мүчөлөрү да бар).
ЕСДнын негизги функциялары: мүчө өлкөлөрдүн экономикалык саясатын стимулдаштыруу жана координациялоо, экономикалык өнүгүүнү жана пайдаланууну арттыруу, мүчө болгон жана болбогон өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдүн экономикалык иш-аракетине салым кошуу, жардам берүү, дүйнөлүк соода-сатыктын кеңейишине жардам берүү жана соода- сатык проблемаларын чечүү.
Бул уюмдун мүчө өлкөлөрүнүн экономикалык абалына байланыштуу жарыяланган жылдык отчётторго жана ар кайсы тармактагы Европанын экономикалык проблемаларына ылайык жүргүзүлгөн иликтөөлөр жана отчётторго эл аралык аренада зор маани берилүүдө.
Кээде көп үй-бүлөлүү кожолуктар башчы-ата өлгөндөн кийин бөлүнүп, айрым үй-бүлө чарбаларына айланат, кийин анын ар бири көп үй-бүлөлүү кожолука айланат жана кайрадан кожолука бөлүнөт.
Андай сөздөр качан, кайсы тилдин сөз жасоо моделдеринин негизинде пайда болгон, алгачкы мааниси эмнени туюндурган, кайсынын натыйжасында өзгөрүүгө учураган же сакталган, алгачкы формасынын өзгөрүшү, анын маанисинин азыркы учурга дал келгени же келбегени сыяктуу маселелерди ичине камтуу менен Этимологиянын предмети пайда болот.
Көрсөтүү кечесинде Роналдо: «Турнирдин жарнамасында талисмандар чоң ролду аткарышат, андан сырткары алар стадиондогу көрөрмандарга кубаныч алып келишет. Забивака бир топко чейин бүт дүйнөдөгү элдин эсинде калат.» - деп айтып кеткен.
Ошол эле мезгилде "сүйүү" деген сөздүн макроконтекстинде "сүйүү" - бул "айрылуу", "кайгыруу", "арман", "эңсөө", "сагынуу", "кусалануу", "нааразылык" сыяктуу маанилерге, мазмунга жык толгон.
Дененин тез өсүүсү менен бирге организмдин кээ бир функцияларынын күчөшү байкалууда: мисалы, жүрөктүн кагуусу жана артерия басымы чоң кишилердин көрсөткүчүнө эрте жетип, тил эрте чыгып, булчуң күчү эрте жетилүүдө.
Акцелерациянын себептери жөнүндө ар кандай гипотезалар бар: бир катар илимпоздор күн нурунун ургаалдуу таасири, тамактануунун жакшырышы, электр магниттик жана иондоштуруучу нурлануунун таасири деп далилдесе, экинчилери жашоо шарттын жакшырышы, тамак-аштын витаминдүүлүгү жана арбын болушу, балдар ооруларынын азайышы, радио, телекөрсөтүүлөр, басма сөз аркылуу көп жаңылыктарды билүү балдардын ар тараптан тез өсүшүнө шарт түзөт дешет.
Экинчи дүйнөлүк согуш мезгилинде балдардын жана өспүрүмдөрдүн боюнун өсүшү жана өөрчүшү токтоп, бою кичирейип, салмагы азайып, жыныстык жактан жетилүүсү жайлап кеткен.
Экономикалык, соода-сатык же болбосо техникалык байланыштарды уюштурган жана мөөнөтү бир жылдан ашпаган конвенциялар мамлекет бюджети тарабынан эч кандай каржы колдонбоо, ар бир атуулдун социалдык абалына жана түрк атуулунун чет мамлекеттердеги мүлктүк укуктарына шек келтирбөө шарты менен гезит бетине жарыялангандан кийин күчүнө киргизилет.
Түркияда 1969-жылы 5-майда 11173- сандагы «Эл аралык карым-катнаштардын жүргүзүлүшү жана координациясы жөнүндө мыйзам» жана эл аралык байланыш, кеңешме менен кол коюу бийлиги бекитилген.
Мисалы, согуштан кийин түзүлгөн «Тынчтык конвенциясы», эки өлкөнүн ортосундагы «шериктештик конвенциясы», же болбосо «достук кызматташуу конвенциясы», «бейтараптык жөнүндө конвенция» сыяктуу тынчтык келишиминин түрлөрү белгилүү.
Ушундай өнүгүүдө ЧМТнын эмгектин улам жогорку өндүрүмдүүлүгү жана өсүп бараткан кошумча азык-түлүктүн көлөмү менен өз ара айырмаланган негизги баскычтык технологиялык топтору калыптанган.
башында төмөндөгү ЧМТ кирген: жарым отурукташкан арктикалык деңиз жаныбарларына аңчылык кылуучулар жана балыкчылар; тайганын жана тундранын кыдырып жүрүүчү жана жарым отурукташкан аңчылары менен балыкчылары; ысык алкактагы кыдырып жүрүүчү жыйноочулар менен аңчылар .
Алар калктык топтордун маданият механизмдери аркылуу жана чарбалык ишмердикти түрдүү деңгээлдеги жаратылыш системалары менен байланыштырган убакыттын өтүшү менен жана жайгашкан аймагында өнүгүп турган социалдык-маданий системалар болуп саналат.
Чарбалык маданий типтер - теги боюнча ар кандай, бирок окшош жаратылыш шарттарында жашаган жана социалдык-экономикалык өнүгүүсү болжолдуу түрдө бирдей деңгээлде турган этностор үчүн мүнөздүү болгон чарбадагы, маданияттагы салттуу комплекстер менен мүнөздөлгөн тарыхый-типологиялык жалпылыктар.
Ар түрдүү жана бири-биринен алыста жашаган этностордо салттуу чарбалык ишмердикке жана ага багынычтуу маданият комплекстеринин калыптанышы окшош жаратылыш шарттарына ыңгайлашуунун натыйжасында ишке ашкан.
Орфоэпиялык норма – бул бир эле кубулушту белгилөөнүн, тигиндей же мындай айтуунун потенциалдуу мүмкүнчүлүгүнүн бар экендиги жана ошого карата сырттан таасир этүүнүн жыйынтыгы, натыйжасы, б.
Ал эми кодификациялык норма – бул объективдүү, импаненттүү тилдик табигый же сырттан таасир этүүнүн натыйжасында аныкталган норманын эреже, талап, көрсөтмө катары сөздүктөрдө, окуу китептеринде, грамматикаларда көрсөтүлүшү, берилиши, жазылышы.
Ошондуктан кодификацияланган нормалар, талаптар Орфографияда да, Орфоэпияда да мезгил-мезгили менен такталып, жаңыртылып, тил колдонуудагы реалдуу, табигый нормага шайкеш оңдолуп туруусу зарыл.
Фонемаларды нормага ылайык колдонуу деген фонемаларды туура колдонуу, туура, так айтуу, сөздө аларды туура жайгаштыруу, ар бир фонеманы өз-өзүнчө так, ачык бөлүп айтуу дегенди билдирет.
Кайрадан иштетүүчү өнөр жайдын башкы тармагы - машина куруу , жеңил , оор машиналар, аскердик коргоо иштерине жабдуулар), тамакаш, металлургия, даяр металл буюмдар, курулуш материалдар өндурүшү иштейт.
ЮНСТАДдын составына кирген мүчө өлкөлөр: А тобу: Бул топко Азия жана Африка өлкөлөрү кирет; Б тобу: Бул топко Батыш өлкөлөрү кирет ; В тобу: Бул топко Латын Америка өлкөлөрү кирет; Г тобу: Бул топко негизинен социалисттик Чыгыш Европа өлкөлөрү киришкен.
Бул система өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдүн өздүк товарларды импорттоосунда өнүккөн өлкөлөрдүн бул товарларга карата бажы салыгын арзандатуу же бажы салыгынан бошотуу иштерин жүзөгө ашырган.
ЮНСТАД алдына койгон пландарды ишке ашыруу менен өнүккөн өлкөлөр жана өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдүн ортосундагы кызматташтыкты уюштурат жана алардын ортосунда катализатор ролун аткарат.
Ал эми ЮНСТАД бир жактуу иш жүргүзүү менен бирге кандайдыр бир маселенин тегерегинде жалпы жыйынтык чыгарып, аны чечимдер менен бекиткенден кийин бул маселени чечүү үчүн ГАТТка кайрылат.
Акырында, 1968-жылы НАТО Министрлер Кеңешинин Исландиянын борбору Рейкявикте өткөн кезектеги жыйналышында бул конференция тууралуу чечим чыгарышкан жана Россияга кайрылып, бул конференцияга АКШ менен Канаданын да катышуусун, алардын бетиндеги темир торду алып салуусун жана аскердик күчтөрдү азайтуу жаатында оңтойлуу иш-чараларды көрүүсүн талап кылышкан.
Эки тараптуу макулдашуулардан кийин алгач 1972- жылы ноябрь айында Хельсинкиде ар бир мамлекеттен келген өкүлдөр чогулуп, «Европа Коопсуздук жана Кызматташуу Конференциясынын» даярдык иштерин башташты.
Бир топ айга созулган даярдык иштери, жыйналыштар жана комиссиялык иш- чаралар бүткөндөн кийин, 1973-жылы июль айында Хельсинкиде 35 өлкөнүн тышкы иштер министрлери конференциянын алгачкы жыйына чогулушту.
Жыйынга катышкан өлкөлөр: Батыш Германия, Чыгыш Германия, АКШ, Австрия, Бельгия, Болгария, Канада, Кипр, Дания, Италия, Лихтенштейн, Люксембург, Мальта, Монако, Норвегия, Голландия, Польша, Венгрия, Румыния, Англия, Сан Марино, Ватикан, Швеция, Швейцария, Чехословакия, Түркия, Россия, Югославия).
Бул иш-чаралар негизинен төмөнкүлөр болчу: Аскердик күчтөрдүн аракеттери, машыгуу аймактары жана башка максаттар тууралуу тараптар бири-бирине алдын ала кабарлашат жана кандайдыр бир коркунучтун жаралбоосу үчүн кам көрүшөт.