polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
2005-жылдын январында ал бир күндүн ичинде адегенде депутаттыкка талапкер кылып каттаган, андан соң шайлоо жөнүндө мыйзамда аныкталган мезгил аралыгында өлкөнүн аймагында жашоо жөнүндө пункт бузулду деген шылтоо менен каттоосунан ажыраткан.
2007-жылдын декабрынан тартып – Кыргыз парламентинин депутаты жана Кыргызстандын оппозициялык Социал-демократиялык партиясынын парламенттик фракциясынын мүчөсү, 2009-жылдын октябрынан тартып – ушул парламенттик фракциянын жетекчиси.
Референдум аны өткөөл мезгилге Президент кылып бекитти, 2011-жылдын 1-декабрында жаңы Президент шайлангандан кийин ал өзүнүн ыйгарым укуктарын ыктыярдуу түрдө тапшырып, бийликти тынч жол менен өткөрүп берүүгө жол ачты.
1989—1991-жылдары – СССР ТИМдин коллегия мүчөсү, СССРдин Атайын жана Ыйгарым укуктуу Элчисинин рангы бар, СССРдин ЮНЕСКОнун иштери боюнча Комиссиясынын жооптуу секретары, ал эми 1990—1991-жылдары СССРдин ЮНЕСКОнун иштери боюнча Комиссиясынын председатели.
Кыргызстанда 2005-жылдын мартында болуп өткөн жана республиканын президенти Аскар Акаевди кулатууга жана анын ордуна Курманбек Бакиевди алып келген Мандалак революциясынан кийин кайрадан өлкөнүн тышкы иштер министринин кызмат ордуна дайындалган.
Өрөөнгө отурукташып болгондон кийин жардамчылары м-н «калмактын малына кызыгып, тоо арасында калып калып жүрбөйлү? Өсүп-өнмөй бар, өз конушубузду өзүбүз бошотуп албасак, ким бошотот? Казак ээлеп, алып калса кантебиз? Койгула, көрүнөө аттаналы, Иледен нары өтпөйлү. Аягы Бетегелүү Кой-Таш , башы Кызыл-Кыя, Санташ – ушу жердеги калмакты кууп чыгалы. Чүй, Талас, аягы Байгара, Жамбыл – өз конушубузду алалы» деп кеңешип, кыргыздардын Кетмен-Төбөдөн Ат-Башы, Ысык-Көл, Чүйгө көчүшүнө демилге көтөргөн.
Маматкул бий жана Кошой бий башында турган кыргыз уруулары 1750-жылдардын баш чендеринде калмактардын Таластын оозу Капкада, Чүйдүн Кара-Кыштак, Сокулук жана Ак-Бешимде топтолгон негизги күчтөрүн талкалап, Ысык-Көлдөн ары Илеге чейинки кыргыз жерлерин бошотушкан.
Мааматкул Бий Үчүкө уулу (болжол м-н 1668-70 – 1758-жылдан кийин, Кетмен-Төбө, Тагай конфедерациясы) – кылымдын жарымында түндүк кыргыз урууларынын башчысы, белгилүү тарыхый инсан, калмак баскынчыларына каршы элдик күрөштүн (к.
Кытайдын тарыхый дарегиндеги маалыматтарга караганда Мааматкул кыргыз урууларынын бийлери тарабынан шайланган башкаруучу экендиги жана ал кытайча «чжан» деп атала тургандыгы айтылат, Кытайлык чабармандардын сүрөттөөсүнө караганда Мааматкул бий ошол мезгилде 90 жашка чыккан, өтө эткээл, бирок ал-күчүнөн тая элек, али да ат үстүндө жүрүп жоого аттанганга жарамдуу адам болгон экен.
Ушул жылы кытай элчилеринин келишине байланыштуу Цин мамлекети м-н чек ара тактоо максатында өз атынан Шербек Жакшыбай уулун, сарыбагыш уруусунун атынан небереси Черикчи, саяктан Түлкү Айт уулу, солтодон Нышаа, саруудан Бореке уулу Акбай ж-а уруусу аталбаган Айдарбектин иниси Ноци, Шүкүр сыяктуу 8 кишини Кытайга аттандырган.
1680-ж-дын орто ченинде калмак баскынчылыгына туруштук бере албай, кыргыз уруулары Фергана тарапка сүрүлүп, Ысар-Көлөпкө чейин кирген ж-а Сыр-Дарыяга жакын жерде Кудаян хан каза болгон.
облустук «Ысык-Көл правдасы» гезитинде өз кабарчы, адабий кызматкер болуп иштеп, ошол эле учурда коомдук башталышта редакциянын алдындагы жаш авторлордун адабий бирикмесине жетекчи-лик кылган.
«1941–1945-жж. Улуу Ата-Мекендик согуштагы жеңиштин 50 жылдыгы» медалдары, Кыргыз ССР Жогорку Советинин Грамотасы менен үч жолу, Ысык-Көл обкомунун жана облустук Советтин Ардак грамоталары менен бир нече жолу сыйланган.
Ири жогорку окуу жайлары (30дан ашык; Агрардык, И. Крянге атындагы Педагогикалык, Теотемицану атындагы Медицина жана фармацевтика, Молдаван университеттери), илимий мекемелери (Молдавия Илимдер академиясы, көптөгөн ИИИлер, илимий мекемелер бар), башкы музейлери , китепканалар Кишинёв шаарында жайгашкан.
Администрациялык-аймактык бөлүнүшү Молдавия – БУУнун, ЭВФтин, Эл аралык соода уюмунун, ИНТЕРПОЛдун, Эл аралык электр байланышынын, Бүткүл дүйнөлүк саламаттык сактоо уюмунун, Эл аралык өнүктүрүү ассоциациясынын, ЮНЕСКОнун ж. б.
Доктрина экспорттолуучу товарларды өндүрүүдө колдонула турган арзан чийки заттарды импорттоону жана чет өлкөлүк өндүрүш товарларына коргоочу тарифтерди киргищүүнү жана колонияларда өндүрүшкө тыюу салууну мамлекеттик жөнгө салууну талап кылган.
Макроэкономика экономиканы өндүрүш, керектеш, үнөмдөш жана инвестиция өз ара аракеттенген система катары жана ага таасир этишкен факторлорду талдайт: эмгек ресурстарын, капиталды жана жерди пайдаланышты, валюта инфляциясын, экономикалык өсүштү жана ушул элементтерге таасир эткен мамлекеттик саясатты.
Экономиканын башка кеңири айырмачылыктарына "эмне" деп мүнөздөмө берген позитивдүү экономика жана "эмне болушу керек" деген нормативдик экономика ортосундагы; акыл-эстүү жана жүрүм-турум экономикасынын ортосундагы; жана негизги экономика менен гетеродокстук экономиканын ортосундагы айырмачылыктар кирет.
Мисалы, мурда эки уруунун акындары бири бирине жөнөкөй мазмундагы суроолорду берип айтышса, кийинчерээк өз уруусунун артыкчылыгын, баатырларын даңазалап, атаандаш уруунун кемчил жактарын ачып, кордошуп айтышышкан.
Атаандашын жеңүү үчүн анын уруусун, башчыларын кордоп ырдаганда, кээде моралдык-этикалык нормага сыйбаган ыкмаларды да колдонуп, диний татаал түшүнүктөрдү чечмелешип да айтышышкан.
1922-жылы Союз Кошчунун салтанаттуу жыйынында Калык менен Осмонкулдун айтышы, 50-ж-дарда Алымкул менен Осмонкулдун совхоздор жөнүндөгү, Ысмайыл менен Токтонаалынын тамашалуу, Эстебес менен Токтосундун юбилейлик айтыштары белгилүү.
Күү чыгарса болчудай экен,-деп айткан эле Тукем өзүнүн чыгарган күүлөрү жөнүндө: - Комузчулар кызык, мен Самара Токтакунованы айттым, сен желмогуздай күүнүн баарын чертесиң, күү чыгарбайсыңбы деп. Ал мыкты комузчу.
Мүйүз былпылдап жумшарганда суутпай туруп, үстүңкү бети бир аз чуңкурча, кайкыраак болушу үчүн ага шынаа сымалданган жыгач коюп, тегиз эки жыгачтын ортосуна кыпчытып, кайыш же зым менен таңып, оор ташты үстүнө бастырат.
"Кыргыз мамлекеттик университетинин тарых факультетинде окуп жүргөндө да күрөшкө барып жүргөм. Бир жолу университеттин оор атлетика залына капыстан кирип калып, балдар менен мелдеше кетип, штанга көтөрүп калдым. Менин бул спортко жөндөмдүүлүгүмдү байкап, оор атлетиканын сырын үйрөтүп, чоң спорттун эшигин кенен ачкан устатым - Семен Давыдович Иткин болду".
ы Кыргыз Республикасынын «Кыргыз тили» коому уюштурган Академик Болот Мураталиевич Юнусалиев атындагы жана 2008-жылы Кыргыз Республикасынын маданият ишмерлеринин Ассамблеясы уюштурган классик акын Аалы Токомбаев атындагы сыйлыктардын лауреаты болгон.
Казактарда Каныкеев деген окумуштуу «Илгери адамзат дене даярдыгына муктаж болушкан. Аңчылык кылышкан, согушка чыгышкан. Дене даярдыгынын сапаты түгөнүп калгандан кийин алардын логикасын ойготуучу бир нерсе керек болгон. Башкача айтканда оюн ойлоп табуу керек болгондугунун негизинде тогуз коргоол улуттук оюну пайда болгон» деген.
Эгер атаандашыңыз туз алган болсо, ал алган номердеги үйдөн туз ала албайсыз, мисалы ал сиздин 7 номердеги үйүңүздөн туз алган болсо, сиз анын 7 номердеги үйүнөн туз ала албайсыз.
Ысык-Көл облусунун Жети-Өгүз райондук гезитинин редактору, 1940-жылдан «Советтик Кыргызстан» гезитинин башкы редактору, 1941-жылдан «Ысык-Көл правдасы» облустук гезиттин редактору, 1944-1947-жж.
Чыгармачылык жолу 1930-жылы башталып, 30-жылдары жазылган ырлары «Балбандар» деген ат менен 1936-жылы жыйнак болуп чыгып, «Какшаалдан кат» поэмасы 1958-жылы орус тилинде басылып чыккан.
А.Токтомушев ыр менен жазылган «Алтын » аттуу романынын биринчи бөлүгү 1965-жылы, экинчи бөлүгү 1968-жылы басылып, 1974-жылы бул чыгарма Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгына татыктуу болгон.
Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына «Каар-ман эмгеги үчүн», «Эмгек ветераны» медалдары, Кыргыз ССР ЖКнын Ар-дак грамоталары, ЛКЖС БКнын Ардак грамоталары менен сыйланган.
Улуу Ата Мекендик согуш башталганга чейин Лейлек районунун «Колхоз турмушу», республикалык «Кызыл Кыргызстан», «Ленинчил жаш» гезиттеринде адабий кызматкер, жооптуу катчы, бөлүм башчы,
АЛЕКСАНДР СТРИЖЕНОВ: “Бул фильмге үйбүлөмдүн бардыгы тартылды. Өзүм чакан ролду, адвокат Аристарховду, келинчегим олигарх күйөөсү менен ажырашып жаткан айымды аткарды. Кичине кызым менен апамды да тасмадан көрө аласыздар. Ал эми профессионалдуу актёрлор тууралуу айта кетсем, алардын баарысы азаматтар. Гоша менен Кристина өз иштерин ушунча мыкты аткарышты, акыры биз да аларды алмаштыра баштадык. Маркум Андрей Краско фильмдин дубляжына катышууга жетишпей калды. Анын үнүн дублёр сүйлөттү. Мындан тышкары, актёрдук топто белгилүү ырчылар Ксения Новикова, Ольга Орлова, алып баруучу Валдис Пельш дагы бар. Менин сүйүктүү актёрлорум Евгений Стычкин менен Эвклид Кюрдзидистин жасаган эмгектерине сөз жок. Бардыгына ыраазычылыгымды билдиргим келет”.
ЕКАТЕРИНА СТРИЖЕНОВА: “Алгач сценарийин окуганымда тасма мага анча жага бербеди. Балким, режиссёр менин жолдошум болбогондо, тартылууга макулдук бербейт элем. Акыры өзүмдүн каарманымдын образына ушунча кирип кетиптирмин, жадакалса өз кыздарым да мени тааныбай калышыптыр”.
КРИСТИНА ОРБАКАЙТЕ: “Мен үчүн эркектин ролун аткаруу өтө деле оорчулук жараткан жок. Мен ансыз деле эркек болуп төрөлүшүм керек болчу. Жадакалса апам­дын боюнда экенимде мага Стасик деп ат коюп коюшкан. Бул тасманы тартууда мен кыйынчылык көр­бөстөн, чоң ырахат алдым. Фильмди 3 жума бою ижарага алынган квартирада тарттык. Убакыт тар болгондуктан, кээде үйгө кетпей эле чоң керебетке жатып алчумун. Ал керебетке жатууга менин, Гошанын жана режиссёрдун гана укугу бар эле. Бир күнү ойгонсом жанымда үн режиссёру, жарык берүүчүлөр, операторлор жатышкан экен. Кыска мөөнөттүн ичинде бардыгыбыз достошуп, жакындашып калганыбызга мен абдан кубанам”.
Сыйкырчы доктур Когандын жардамы менен Андрей өзүн кантип бааласа, жубайын да ошентип баалоону, ал эми Марина өзүн кандай сүйсө, жолдошун да ошончолук катуу сүйүүнү үйрөнүп, акыры такыр ажырашкыс болушат
“Бул Давлет хан Мустафа Мухаммед хижранын 547-жылынын төртүнчү айында 3-күнү башталган. Алла анын өзүн, үйбүлөсүн жана жан жөкөрлөрүн колдосун. Алла улук” деп жазылган.
Анда төмөнкудөй сөздөрт жазылган: “Хакан күчтүү жана адилеттүү Али Кылыч Тулга Билге Түрк Тугрул карахакан Хусеин ибн Али Алланын үмөтү эмирдин жардамчысы деп жазылган.
Усталар бардык аракетин бул мавзолейдин негизги фасадын тургузууга жумшашкан, ошон үчүн түндүк мавзолейдин фасады ар кандай орнаменттерге ою-чиймелерге бай жана мавзолейди тургузууда жылмаланган кирпичтер, терракоталар колдонулган.
Күн системасындагы, аны баардык объектилери: планеталар жана алардын жандоочулары, кодоо планеталар, астероиддер, метеориттер, кометалар, космостук чандар айланган, жалгыз гана жылдызы: Өзүнөн жарык нур, жылуулук таратып, негизги жана борбордук планета катары эсептелинүүчү асман телосу; өтө ысык плазмалуу шар.
1941-жылы Москвадагы А.Луначарский атындагы театр искусствосу институтунун кыргыз студиясын Насыр Кытаев, Урумкан Исмаилова, Касымалы Бектенов, Өмүркул Жетикашкаев, Исмаилбек Абдубачаев, Мурадил Ибраев, Махмут Токтоналиев, Какен Урмамбетова, Рая Айдаралиева, Жамийла Калчаева, Бейшен Рысмендеев, Калийча Рысмендеева, Нафиса Курманалиева, Асан Саргалдаев, ж.б.
Кийинки күндөрдө өтө кубаттуу телескоптор аркылуу анын бетине байкоо жүргүзгөндө мындай тактар планетанын бетинин башка бөлүктөрүнөн да орун алгандыгы, бирок алардын өлчөмү бир кыйла кичине болору байкалган.
Негизги айдоо айанттары көлдүн жээгинде жана Тескей Ала тоонун этектеринде, ал эми жайкы жайыттары Тескей Ала тоонун өрөөн капчыгайларында жана Какшаал бийик тоолуу аймагында жайгашкан.
Жеринин бети тоолуу; Кан Теңир тоо тоомунун батыш бөлүгүн, Сары Жаз суусунун алабын, Тескей Ала тоонун чыгыш бөлүгүн, Тасма дөңсөөсүнүн чыгыш капталын жана Жыргалаң өрөөнүн ээлейт.
Карл өлгөндөн кийин , Испан мурасы үчүн жалпы европалык согуш башталып, ал Бурбондор династиясынын негиздөөчүсү Филипп нин бийлигинин орношу жана Испаниянын Европадагы ээликтерин бөлүштүрүү менен бүткөн.
18-кылымдын 60–80-жылдарында Карл нүн тушунда агартуучул абсолютизм багытында реформа жүргүзүлүп, Испаниядан иезуиттер куулган ; протекционисттик бажылар киргизилген; Местанын артыкчылыгы бир аз чектелген.
1-карлчылар согушу деп аталган граждандык согуш башталып, анын жүрүшүндө испан коомунун либералчыл, антифеодалдык күчтөрү Карл нүн улуу баласы Дон Карлосту такка отургузууну жактаган абсолютизмге каршы күрөшкөн.
Түстүү металлургия азыр негизинен импорттук сырьёлорго байланыштуу; сымап өндүрүү кыскарууда, дүйнөдөгү эң ири сымап кени – Альмаден; ал жайгашкан региондогу экологиялык кооптуу кырдаалга байланыштуу аны казып алууну 2011-ж.
Негизги продукциялары: оор жана жеңил жүк ташуучу автомашиналар, автобус, жеңил автомобиль, кеме, ошондой эле металл иштетүүчү түрдүү станоктор, металлургия, курулуш үчүн жана электр-техникалык өнөр жай жабдуулары, желдетүү техникасы, айыл чарба техникасы ж. б.
Өнөр жайынын структурасында алдыңкы орунду машина куруу, тамак-аш өнөр жай , нефтини кайра иштетүү жана нефть-химия, кара жана түстүү металлургия, минералдык сырьёлорду казып алуу, целлюлоза-кагаз жана полиграфия, энергетика, органикалык химия продукцияларын өндүрүү, текстиль, тигүү жана булгаары-бут кийим тармактары ээлейт.
Башка маанилүү автотрассалары: өлкөнүн түндүгүндө кеңдик багытта созулган Кантабрия жолу – Ирун – Овьедо – Ла-Корунья –Туй; Жер Ортолук деңиз жолу – Ла-Хункер – Малага; меридиандык жол – Хихон – Саламанка – Касерес – Кадис жана Миранда-де-Эбро – Витория – Сарагоса – Валенсия.
Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине Гарахонай, Тейде , Доньяна , табигый-маданий мурас жерлерге Пиреней тоолорундагы Монте-Пердидо тоосу , Пальмераль курма пальмасы токою , ошондой эле Ивиса а. кирет.
Испаниянын аймагынын 5/6 бөлүгүнөн ашыгын Пиреней жарым аралы, Жер Ортолук деңиздеги Балеар аралдары жана Атлантика океанынын африкалык жээгине жакын жайгашкан Канария аралдары ээлейт.
Месетанын түндүгүндө Бискайя булуңун жээктей Кантабрия тоолору , Түндүк-чыгышында Иберия тоолору, Жер Ортолук деңизди бойлой Каталон тоолору, Андалусия тоолору (Муласен чокусу, бийиктиги 3482 м, Пиреней жарым аралынын эң бийик жери), Түндүк-чыгыш чет жакасынан Пиреней тоолору жана Кантабрия тоолору орун алган.
Мароккону каратууну тездетүү үчүн болгон Анвалдагы салгылашууда испан аскерлеринин талкаланышы (Испаниянын 10 миңден ашык солдаты менен офицери кырылган жана жарадар болгон) монархияга каршы турган бардык партиялар колдогон нааразылык кыймылын пайда кылган.
Биздин заманга чейинки 7-кылымдан Испаниянын түштүк жана чыгыш жээктери финикийлер менен гректердин колониясына айланып, биздин заманга чейинки 3-кылымдын аягынан Испаниянын көп жери Карфагенге, биздин заманга чейинки 2-кылымдын башынан Римге караган.
Испания Пиреней жарым аралынын көпчүлүк бөлүгүн , ошондой эле Канар жана Балеар аралдарын ээлейт, жалпы аянты 504,782 км² (Африка жээгиндеги чакан суверендүү аймактар, Сеута жана Мелилья шаарлары менен бирге) , Европадагы төртүнчү ири өлкө .
Билим берүү, окутуу практикасын жана материялдарын даярдоодо; өнүктүрүүдө жаңыча жолдорду жана технологияны пайдалануунун колдоого алынуусу менен бирге, билим тармагында орток, бирдиктүү саясат жана кызыкчылыктардын такталып жазылышы СОКРАТЕС 2нин планында белгиленген.
Биздин өлкөбүздөгү билим берүү системасынын жаңылануу жана билим берүүдө мектептерде, жогорку окуу жайларында билимдин мазмунун өзгөртүү талабы, окуу жайларында окутулуп үйрөтүлүп жаткан билимдин сапаты күнүбүздүн талаптарына ылайык болбой жаткандыгы тууралуу ар бир атуулдун кайгысынан улам ортого чыгып жатат.
Атуулдарды жаңы кылымдын көп түрдүү кыйынчылыктарын туура кабыл алган, окуяны дагы жакшыраак анализдеп, өз мамилесин билдире ала тургандай, түрдүү маселелерге жооп берүүгө даярдоо жана алардын өмүр бою үйрөнүүсүнө мүмкүнчүлүк түзүү.
Билим берүүнүн бардык тармагында Европада биргелешип иштөөнү негиз кылып алган СОКРАТЕС программасында бул чогуу иштөө студенттерди жана мугалимдерди, курсанттарды алмашуу, биргелешип проектерди түзүү, пикирлерди бөлүшүү, ийгиликтүү жана жаңы практикаларды пайдалануу үчүн Европа билим торчосун/ интернет сайт куруп, чогуу иштөө жана салыштырып анализдөө сыяктуу формада турмушка ашыруу пландалган.
Булардан 15и Европа Бирлигине мүчө өлкөлөр, 3 ЕЭЗ мүчө өлкөлөр жана Венгрия, Румыния, Чех Республикасы, Словак Республикасы, Польша, Болгария, Эстония, Латвия, Литва, Словения.
«Европа Биримдиги» деген ойдун турмушка ашуусу үчүн ага мүчө өлкөлөрдүн Жогорку билим берүү системалары арасында өзгөчөлүктөрдөн улам, келип чыга турган кыйынчылыктарды жеңүү үчүн алдын алуу жана анын аркасынан жогорку окуу жайлары арасында окшоштуктар менен кызматташтыктын көбөйтүлүүсү керек.
Студенттердин жана мугалимдердин көп улуттуу группаларда чогуу иштешип, ар бир окуу жайында мүмкүн болбогон, бирок мындай көп маданияттуу бир жерде окуп, иштеп алардын өздөрүндө окутуу үйрөтүү шарттарынан улам алган тажрыйбаларынан пайдалануу;
Белгилүү бир темада перспективанын өнүктүрүлүүсү жана окутуу техникаларынын салыштырылуусуна мүмкүнчүлүк берген интенсивдүү программалар эч болбосо 3 катышуучу өлкөнүн университеттеринин өкүлдөрүн бир жерге чогулган болот.
СОКРАТЕС 1 программасынан алынган бул ийгиликтүү натыйжалардан улам, Европа Парламенти жана Европа Биримдиги Министрлер кабинетинин биргелешип чыгарган чечими менен 2000- жылы январь айында СОКРАТЕС программасынын 2000-2006 - жж.
Бул программага катыша ала тургандар (ким экени белгиленген, комиссия менен буга мүчө болгон өлкөлөрдүн арасында милдет жана жоопкерчиликтер бөлүштүрүлгөн, иш чаралар менен башка программалар) арасында төп келүүчүлүк, толуктоочулук, улантуучулук, баалоочулук иштерине айрыкча маани берилген.
Европанын биригүү процессинде, билим жана маалымат информатика) дооруна ылайык коом жана иш тармактары, сапаттуу иш күчү, жогорку жашоо стандарттары жана демократия үчүн күрөшө алган, жарыша ала турган жаштарды тарбиялоо билим берүүгө түздөн- түз тиешелүү темалар болуп, ар дайым көңүл борборунда орун алып келген.
Бул маселелерди чечүүдө, дайыма өзгөрүп турган абалга ыңгайлаша алган, түрдүү көндүмдөргө ээ , интеллектуалдык негизи болгон, керектүү билим булактарына жетише алган, ар дайым үйрөнүүнү каалаган атуулдардын даярдалышы жана аларга билим берүү өзгөчө маанилүү орунда турат.
Албетте, мунун жыйынтыгы болуп, билим берүү 7- февраль 1992 -жылы Маастрик келишиминин 126- жана 127- статьяларында жазылган жана Европа Бирлигинин эң башкы, тез арада чечилүүсү керек болгон актуалдуу темасы абалына келген.
Тартиптүү, чечкиндүү, адилет жана демократ коомдун структурасын кубаттандыруу, бекемдөө үчүн билим берүүдө кызматташтыктын мааниси сыяктуу ойдо баардыгы бирдей макул болуп, кол коюлган Болонья Декларациясында төмөндөгү темаларга көңүл бурулган:
Жогорку билим берүү системасында структуралык жактан керектүү өзгөртүү киргизилүүсү үчүн 1998- жылы 25- майда Сорбонн Университетинин 800 жылдык юбилейинде Франция, Германия, Италия жана Англия билим берүү министрлери Европа Биримдиги жактан, өткөн 40 жылдык мезгил ичинде калыптанган экономикалык, соода жана финансы жактан бирдикке барышат же бири-бирине жакындашат.
Декларацияда белгиленген башка маанилүү нерсе – Европалык атуулдардын бүт аймакта эч тоскоолсуз эркинче кыдырып, иштей алуусу жана Европанын өнүгүүсүнүн бирден бир жолу катары, бир бүтүн Европа Жогорку билим берүү тармагын түзүү деп белгиленген.
Бирок Европадагы студенттер арасында кыймылдуулуктун бара- бара артышынан улам, студенттердин өз өлкөсүнөн сырткары университеттерден алган билимдеринин өз өлкөсүндөгү ЖОЖ тарабынан кабыл алынуусу же алынбоосу орчундуу маселеге айланган.
Орток баалуулуктары болгон жана бириккиси келген Европа Биримдиги ичинде атуулдардын «тил үйрөнүү, мүчө болгон өлкөлөрдүн күнүмдүк жашоо жана маданияттарынын бири биринен үйрөнүүсү, башка бир жерде, башка өлкөлөрдүн атуулдары менен бирге иштей алуу жөндөмүнүн, көндүмдөрүнүн калыптануусу» сыяктуу темалар өсүп келе жаткан жаштардын аймактын татыктуу атуулдары болуусу үчүн өтө маанилүү болуп саналат.
Боннэр 2010-жылдын 10-мартында Орусиянын оппозициячыл күчтөрүнүн жалпы орусиялык атуулдарга багытталган “Путин кызматтан кетүүгө тийиш” деп аталган кайрылуусуна биринчи болуп кол койгон.
БУУнун , Африка союзунун , ЭВФтин , Бүткүл дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюмунун, Бүткүл дүйнөлүк соода уюмунун , Африка биримдиги уюмунун , Чыгыш жана Түштүк Африка жалпы рыногунун , Түштүк Африка өнүгүү коомдоштугунун , Эл аралык реконструкция жана өнүгүү банкынын , ЭВФтин жана башка уюмдардын мүчөсү.
Башка экспорттук маанилүү өсүмдүктөрү: пахта, бал камыш; маанилүү азыктүлүк өсүмдүктөрү: жүгөрү, ошондой эле маниок, жер жаңгак, буудай, соя, жашылча жана жемиш, негизинен апельсин, банан), чай, кофе, күн карама, арпа ж. б.
1963-жылдан Кыргызстан ЛКСМ БКнын Калинин райондук комитетинде катчы, Кыргызстан ЛКЖС БКда инструктор, сектор башчы, бөлүм башчы, Кыргыз ССРинин КП БКнын маданият бөлүмүндө сектор башчы,
Борбиев көптөгөн оюн-зооктук жана даректүү киноленталардан болгон: «Улыбка на камне», «Тринадцатый звук», «Будь, что будет», «Солдатенок» , «Еще один радостный день», «Хроника суровых лет», «Автопоезд», «Кыргызстандын кинолетописи» үчилтиги ж.б.
Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына «Каарман эмгеги үчүн» медалы, Кыргыз ССРинин, ВЛКСМ БКнын, СССР КСнын Ардак грамотасы, эстелик жана юбилейлик белгилер менен сыйланган.
Аталган эмгектин масштабы жана козголгон проблемалардын көлөмү, аны бүгүнкү күндө да илимге жаңы аралашкан аспиранттардан баштап, көзү каныккан окумуштуулар үчүн да жолдомо китеп катары колдонулушуна себепкер болгону ачык байкалат.
Дасыккан окутуучу катары ал студенттер арасында селекциялык иш жүргүзүп, алардын арасынан азыр профессор Аалыбек Акунов, доцент Нарынбек Алымкулов сыяктуу илимге шыктуу жаштарды окумуштуулук жолго сапарын түздөгөн.
Кийинки убакта катуу ооруп жүргөнүнө карабастан, келечекке опол тоодой долбоорлорду түзүп, жетишсем жетишип калдым, болбосо шакирттерим бүтүрөөр деп, аларды чекесинен чаалыкпай ишке алып тамамдап келген.
Ал жарыялаган эмгектердин ичинде “Археология терминдеринин орусча-кыргызча сөздүгү” , “Археология терминдеринин орусча-кыргызча сөздүк-справочниги” , “Коло доору” , жана Тынчтыкбек Чоротегин менен калемдеш болуп жарыялаган “Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк” жана башка эмгектери бар.
1891-ж дин кызматкерлери Ивандын боюнча Ак-Чий кыштагы Дмитрий Домалиндин арбагына багышталып, ыйык Дмитрийдин ысымы аталып Ак-Чий аты өчөт да, Дмитревка кыштагы аталат.
БатМУда окуган студенттерге илимий-практикалык, чыгармачылык иштерди жүргүзүүгө, өздүк көркөм чыгармачылык жана спорттук дараметин өнүктүрүүгө жана чыңдоого бул багытта эл аралык мелдештерге чейин катышууга толук мүмкүнчүлүк бар.
Педагогика факультетинде биология, экология адистиктеринин студенттери үчүн атайын лабораториялар, математика жана информатика адистиктеринин студенттерине жаңы үлгүдөгү компьютерлер менен жабдылган жана интернет торчосуна кошулган төрт компьютердик кааналар, студенттердин билимин тереңдетүүгө чоң шарттарды түзөт.
Баткен мамлекеттик университети - Кыргызстандын түштүк-батыш аймагы боюнча Кыргыз Республикасынын билим берүү жана илим министрлигинин аттестациясынан өткөн жана жогорку билим берүүдө АЛ 451 лицензиясын алган жогорку окуу жайы болуп эсептелет.
10-кылымга чейин саясий-согуштук кырдаалдар, согуштук аракеттер, миграциялар, кыргыз тилинин эволюциялык өнүгүүсүнө тийгизген таасири тууралуу өз алдынча изилдөөлөр азырынча жүрө элек.
Бирок Махмуд Кашгариде Киркиз, Кифжак, Угуз, Тухси, Йагма, Жикил, Уграк жана Жаруктардын тили – бир, таза түрк тили экенин, Йамак менен Башгирт тили аларга жакын экени эскертилет.
Ошону менен эле бир катар «бардык Йагма, Тухси, Кифжак, Йабаку, Татар, Кай, Жумул жана Огуздар «з» тыбышын «й» менен алмаштырып салышарын, башкача айтканда бул топтогулардан башкалар кайыңды «казиң», кийизди «кизиз», кездеменин кыйыгын «кузук» деп сүйлөөрү белгиленген.
Негизи окшоштугу жагынан Махмуд Кашгаринин сөздүгүндө колдонулган сөздөр дээрлик азыркы кыргыз тилинде, эң эскилерин алиге чейин түштүк кыргыздары колдонорун белгилөөгө болот.
Мисалы, кээ бир окумуштуулар (кара: Петров. К.И. Очерки происхождения киргизского народа. Фр., 1963) «- кылымдарда Тянь-Шанда калыптанган тилдин моңголдордун чабуулуна чейинки Тянь-Шанда жашаган калк жана енисейлик кыргыздарга тиешелүү тилге жатпагандыгын» баса белгилеген.
Мисалы, «кыргыз-алтай тилинде лексика, фонетика жана морфологиядагы окшоштуктардан тышкары кыргыздын тагай, адигине уруулары колдонуп, бирок ичкиликтерде кезикпеген өзүнчө сөз тобу бар. Алар мындай: «сонун», «белен», «каалга», «унаа», «керээз», «арга», ж. б.