polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Жерико, Делакруа, Рюд жана башка прогрессивдүү романтиктер капиталисттик турмуштун түрү суук көрүнүш­төрүнө каршы турушкан жана эркиндикти сүйгөн, ар-намысчыл адам-каармандын идеалы үчүн туруктуу күрөшүшкөн, бирок алар бул идеалды ишке ашыруучу жолдорду көрө алышкан эмес.
Алар көптөгөн жанрларды өнүктүрүшкөн, көркөм сүрөт искусствосунда кээ бир жаңы жанрдык түрлөрдү жаратышкан (мисалы, портрет-шарж, сатиралык гротеск, «ориенталь», башкача айтканда Чыгыш өлкөлөрүнүн экзотикалык турмушун чагылдырган жанр жана башкалар).
Орус көркөм искусствосунда улуттук тарыхый процесс эрте эле сын реализмдин калыптанышына шарт түзгөн, ошондуктан өз алдынча, ири багытка өсүп чыккан эмес, бирок А. Орловский, О. Кипренский, И. Айвазовский сыяктуу сүрөтчүлөрдүн чыгармачылыгында көрүнүктүү роль ойногон.
Р-дин кээ бир өзүнчө оң жактарын социалдык Р. өзүнө мурас кылып алып калган, бирок жалпысынан эски типтеги Р-ден чечкиндүү кол үзгөн, себеби ал субъективизм менен тыгыз байланышта болгон жана сүрөтчүнүн турмуштук чындыкка бир жактуу, туура эмес мамилесин колдогон.
Кыргызстандын сүрөт академиясы – Кыргыз Республикасынын сүрөт Академиясы – эгемендүү мамлекет статусун алган Кыргызстандын өнүгүү жолундагы жаңы этаптардын ачык күбөсү, постсоветтик мезгилдеги улуттук маданияттын эң маанилүү кубулуштарынын бири.
90-жылдары мурунку социалдык, саясый жана көркөм тажрыйбага кайрадан ой жүгүртүү базасында пайда болгон жаңы жараткыч программалардын, жаңы изденүүлөрдүн, долбоорлордун жана чыгармачылык эргүүлөрдүн мезгили болуп калды.
Көркөм маданият өзүнүн бардык түрлөрү жана институттары менен заманбап кыргыз коомунун турмуштук маанилүү жана ажырагыс бөлүгү катары адамдардын эмоциялык-психологиялык абалынын сезгич камертону болуп калат.
Кыргыз көркөм искусствосу өзүнүн таасир берүү чөйрөсүн кеңейтүү менен ошол мезгилдин рухун, элдин көп кылымдык этномаданий эс-акылын чагылдырат жана алардын жакшылык менен сулуулукка болгон ишенимин, алардын кыял-үмүт, идеалдарын ишке ашырат.
Заманбап көркөм турмуш авансценасында өзүнүн ар кыл түрлөрү жана формалары, монументалдык жана монументалдык-жасалга пластикасынын дүркүрөп өнүгүүсү менен скульпторлук көркөм искусствосу өзгөчө көрүнүп турат.
Кыргыз көркөм сүрөт искусствосунун жетишкендиктери, монументалдык көркөм искусство, графика, скульпторлук, живописте жаратылган көрүнүктүү чыгармалар, Россиянын эң мыкты сүрөт окуу жайларында атайын билим алган сүрөтчүлөрдүн чыгармачыл активдүү коллективдеринин болушу республикадагы көркөм искусство таануу илиминин өнүгүүсү 90-жылдардын башында бекем, реалисттик негиздеги, тематикасы менен форма жаратуудагы жаңы тенденциялары бар кыргыз сүрөт мектебинин жетилишин жана келечектүүлүгүн көрсөтө алды.
Ал көркөм искусство чеберлеринин коллективинин кесиптик жана чыгармачылык жактан дүркүрөп өнүгүшүнүн, көргөзмө жана басма ишинин болуп көрбөгөндөй жогорулашынын, эл аралык көркөм сүрөт байланыштарын чыңдоонун, республикада сүрөткердин статусун көтөрүүнүн мезгили эле.
Академиянын көп деңгээлдик структурасы Батыш менен Чыгыштын кеңири маданий мейкиндигинде көркөм сүрөт маданиятынын андан ары өнүгүүсү менен сакталып калуусун камсыз кылуучу көркөм өнөр таануучулар менен көркөм искусствонун жогорку профессионал чеберлерин даярдоочу окуу-усулдук жана илимий базаны түзүүдөгү бирдиктүү бир программага бириктирилген компоненттердин бир катарын өз ичине камтыйт.
Ал эми окуу жайдын эң жөндөмдүү бүтүрүүчүлөрү өз билимин андан ары ошол эле адистиктер боюнча өз кесибин жогорулатуу максатында көркөм сүрөт институтунун станоктук живопись, скульпторлук, өнөр жай графикасы факультетинде жана ошондой эле 1999-жылы ачылган көркөм искусство таануу факультетинде улантуу мүмкүнчүлүктөрүнө ээ.
Академиянын структурасына республиканын көркөм сүрөт искусствосунун тарыхы жана теориясынын милдеттерин иштеп чыгуучу, көркөм тажрыйбаны жалпылоочу, көркөм искусство таануу илиминин өнүгүүсүн алдына максат кылып алган илимий-изилдөө бөлүмү кирет.
Кыргызстанда 1984-жылдан бери кыргыз жана чет элдик сүрөткерлер тарабынан жыл сайын өткөрүлүп келе жаткан республикалык жана скульпторлук симпозиумдарынын натыйжасында фонддору станоктук чыгармалар менен жасалга-парктык, скульпторлук түзгөн илимий-усулдук музей, Академиянын маанилүү структуралык бөлүмү болуп эсептелет.
Музей жогорку квалификациядагы сүрөтчүлөр менен көркөм искусство таануучуларды даярдоодогу алмаштыргыс окуу, илимий-усулдук база болуп эсептелинет жана чыгармачылык пикир алышууга керек болгон эстетикалык чөйрөнү түзөт.
Андан аркы иштеринин натыйжасында 1998-жылдын 12-октябрында сүрөтчүлөрдүн эл аралык форумунда Кыргызстандын сүрөт Академиясы тарбиялык-педагогикалык, илимий-чыгармачыл уюм катары расмий түрдө бекитилген.
Бул уюштуруу чогулушунда Пакистан, Армения, Грузия, Түркмөнстан, өзбекстан, Казакстан, Украина, Россиянын көрүнүктүү көркөм искусство ишмерлеринин катышуусу менен Кыргыз Республикасынын сүрөт Академиясынын анык мүчө-корреспонденттери шайланышкан.
Чет элдик сүрөт жогорку окуу жайлары менен Россия сүрөт Академиясынын академиялык мекемелери, Москвадагы В. И. Суриков атындагы сүрөт институту, Санкт-Петербургдагы живопись, скульптура жана архитектура институту, Пакистан жогорку мамлекеттик колледждери, Стамбулдагы мамлекеттик университет жана Орто Азиядагы коңшулаш мамлекеттердин сүрөт жогорку окуу жайлары сүрөт академиялары менен чыгармачылык байланыш түзүлгөн.
Сүрөт академиясынын калыптанышы менен ишмердүүлүгүнүн 10 жылдык тажрыйбасы Чыгыш менен Батыштагы кеңири билим берүүчү жана маданий мейкиндиктин контекстинде республиканын чыгармачыл потенциалынын андан аркы квалификациядагы сүрөтчүлөр менен көркөм искусство таануучуларды даярдап чыгаруучу жаңы окуу-чыгармачыл, изилдөө мекемесин түзүү боюнча баштапкы ойду ишке ашыруунун жетиштүүлүгүн көрсөтө алды.
Кыргызстандын сүрөт Академиясынын 10 жылдан бери анын негиздөөчүсү, СССР эл сүрөтчүсү, Кыргыз Эл Баатыры, профессор, Кыргыз улуттук илимдер Академиясынын анык мүчөсү жана ошондой эле Россия сүрөт Академиясынын академиги, Ленин жана Т. Сатылганов атындагы Кыргыз Республикасынын мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты Тургунбай Садыков жетектейт.
“ ” уюмунун «Кыргызстанда кыз уурдоого бөгөт коюуга көмөктөшүү» долбоорунун алкагында жүргүзүлгөн иликтөөлөрүнө ылайык, Кыргызстанда жыл сайын 10 миңге жакын кыз уурдоо катталууда.
Баш кошкон жубайлар Кылмыш-жаза кодексинин 175-беренесине ылайык, нике кыйылганга чейин сөзсүз Жарандык абалдын актыларын каттоо бөлүмүнөн каттоодон өтүшү шарт же 18 жашка толгон болушу милдеттүү.
Мыйзамдын авторлору расмий нике каттоодон өтпөй, диний жөрөлгө менен гана баш кошуп жашап жүргөн аялдардын укугу көп бузуларын, аларды коргоо зарылдыгынан улам да ушул мыйзам долбоору иштелип чыккандыгын айтышкан.
2018-жылы Бишкекте "Кыздардын укугун коргойбуз жана 18 жашка чейинки өспүрүмдөрдүн эрте никеге туруусуна бөгөт коёбуз" аттуу жыйын өтүп, анда Кыргызстанда эрте никеге тургузууга тыюу салган мыйзам иштебей жатат деген сындар айтылган .
Ал декларациянын 16-беренесинде мындай деп жазылган: “Бойго жеткен эркектер жана аялдар расасы, улуту же дини боюнча эч кандай чектөөсүз никеге турууга жана үй-бүлө күтүүгө укуктуу. Алар никеге туруу, никеде болуу жана аны бузуу учурунда бирдей укуктардан пайдалана алышат”.
Эркектердин 66 пайызы, аялдардын 70 пайызы 20-29 жаш аралыгынта турмуш курушат Кыргызстанда жарандардын 98 пайызы мекендештерине, 2 пайызы чет өлкөлүк жарандарга баш кошот.
Нике – жубайлардын ортосунда мүлктүк жана мүлктүк эмес жеке мамилелерди пайда кылуучу, тараптардын эркин жана толук макулдугу менен, мыйзамда каралган тартипте, үй-бүлө түзүү максатында түзүлгөн аял менен эркектин ортосундагы тең укуктуу бирлик.
Бул биримдик эркин жана тараптардын экөөсүнүн тең макулдугу менен түзүлүп, мамлекеттик органда расмий каттоого алынгандан кийин жубайлар үй-бүлө деп эсептелип, бирдей укуктарга жана милдеттерге ээ болушат.
Чиркөө, Апостол Павелдин каты аркылуу, никени улуу «сыр » деп атайт, христиан никедеги жубайлардын биригүүсү менен Исанын чиркөө менен биригүүсүн салыштырып: “Ошондуктан эркек ата-энесин таштап, аялы менен жабышат, экөө бир дене болот.
Көркөм искусство – өзөгүндө бизди курчап турган чындык кубулуштарынын, биринчи кезекте коомдогу адам турмушунун, адамдык мамилелердин бардык жыйындысын, мүнөздөрдү, баштан өткөн окуялардын көркөм чагылдыруусун камтыган коомдук аң-сезим формаларынын бири.
Курчап турган чындыктын көркөм чагылдырылышы көз менен көргөн образдарда , үн коштоосунда , сөздө көркөм искусствонун кээ бир түрлөрүнүн синтези менен ишке ашат; көркөм чагылдыруу өзгөчө көркөм милдеттерди тикеден-тике утилитардык нерселер менен да айкалыштыра алат (архитектура, турмушта колдонулуучу кооз буюмдар көркөм искусствосу.
К. и. өзүнүн бардык түрлөрүндө адамдардын аң-сезимине эң күчтүү тарбиялык, идеологиялык таасир тийгизе алат, алардын коомдук жана адеп-ахлактык идеалдарынын калыптанышына көмөк көрсөтөт, алардын сулуулук тууралуу ой-жүгүртүүсүн бекемдейт, сезимдерин өстүрөт жана аларды чагылдырып гана тим болбостон, ошону менен бирге бизди курчап турган чындыкты да өзгөртөт.
Эгерде К. и. реалисттик ыкмада турса, эстетикалык көз караштардын белгилүү бир таптык системасынын алкагында өнүгүү менен, ошол эле учурда эмгекчи элдин тажрыйбаларынан жаралган идеялар чөйрөсүнөн кол үзбөсө, мында алар кийинки муундар үчүн көпкө чейин өзүнүн маанисин сактап калат жана алардын жандуу кызыгуусун туудурат.
К. и-нун элдүүлүгү, К. и-нун тарыхый өнүгүүсү үзгүлтүксүз өсүүчү гана линияда болбойт; ал бир калыпта эмес, башкача айтканда К. и-нун гүлдөп өнүккөн доору салыштырмалуу түрдө материалдык өнүгүүнүн эң төмөнкү баскычында да болушу мүмкүн .
экинчи жарым жылдыгында калыптанган эстетикалык талаптарды сүрөтчү-көчүп жүрүүчүлөрдүн реалисттик принциптери менен традицияларына каршы койгон сүрөтчүлөрдүн петербургдук бирикмеси.
«К. и. д.» башкы катышуучулары А. Н. Бенуа, К. А. Сонова, Л. С. Бакста жана башка көркөм практикасында турмуштан четтеп, өткөндү субъективдүү кабыл алуу тенденциялары, стилдештирүү белгилери, сырткы кооздук орун ала баштаган.
1878-жылы орус саякатчысы . М. Фетисовдун маалыматтарында Таш-Рабат кербенчилер менен жолоочулар акысыз түнөп өтүүчү «Сапар мейманканасы» сыяктанат деп белгилеп, аны Чымкенттен Ташкентти көздөй кеткен жол боюндагы рабаттарга окшоштурат.
1944-жылы . Н. Бернштам жетектеген Тянь-Шань-Алай археологиялык экспедициясы Таш-Рабатты изилдеп, аны кербен сарай деп эсептеп, имараттын архитектурасына көчмөндөрдүн күчтүү таасири тийгендигин айтып, «Таш-Рабат - өзүнчө бир жасалгалуу боз үйдү тегеректеген, көчмөндөрдүн таш болуп катып калган айылы сыяктуу элес берет» - деген.
«Имарат чополуу сланец жалпак плита таштардан курулган, узундугу 12, туурасы 7 саржанча келет. Узун коридорду улай тегерек зал , үстү айдөш тоголок болуп кетет. Коридордун капталдарында кичинекей жана жапыз эшиктери бар, алардан чарчы, чакан бөлмөлөргө өтөт. Бул имарат бир кезде сыртынан да, ичинен да шыбалса керек».
Бишкектен 520 км, Нарындан 125 км, Ат-Башы айылынан 90км батыш, Нарын - Торугарт автомобиль жолунан 18 км түштүк тарапта, Кара-Коюн капчыгайынан 15 км суунун сол тарабында жайгашкан.
Элдик көркөм искусство – эмгекчи эл жараткан, анын табити менен кызыкчылыктарын чагылдырган жана эл массаларынын арасында кеңири тараган көркөм сүрөт жана жасалгалык-турмуштук кооз буюмдар көркөм искусствосу.
Өзүнүн өзгөчөлүгү боюнча ал «турмуштук» деген сөздүн эң кеңири маанисинде колдонулат: материалдык маданияттын скульпторлуктан зергер буюмдарына чейинки бардык жактарын өз ичине камтыйт.
Көркөм тилинин айкындыгы менен күчү, материалды түшүнүп, туура колдонуу ыгы, чыгармачылык тапкычтыгы жана чечимдеринин шардыгы, мазмун менен бекем органикалык байланышы, көркөм формасы, предметтин аткарылыш техникасы жана бардык ушул элементтердин турмуштук талаптарга жооп бериши Э.
Капитализм мезгилинде эмгекти коомдук бөлүштүрүүнүн негизинде кесиптик-турмуштук кооз буюмдар көркөм искусствосу пайда болот жана ал фабрика өндүрүшү менен тыгыз байланышта турат, ошол эле учурда элдик кол өнөрчүлүктүн иш чөйрөсү кыскарат , Э.
Жергиликтүү салыктар – өз ишмердүүлүктөрүн өздөрүнө баш ийген аймактарда жүзөгө ашырып жатышкан жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдары – жергиликтүү кеңештер аныктаган тартипте жана шарттарда салык төлөөчүлөр тарабынан жергиликтүү бюджетке төлөнүүчү милдеттүү төлөмдөр.
КР Салык кодексинде төмөнкү Ж. с. белгиленген: а) курорттук салык; б) кыймылсыз мүлк салыгы; в) жарнама салыгы; г) кумаржай салыгы; д) чекене соода жана калкка акылуу кызмат көрсөтүү салыгы; е) пайдаланылбай турган өндүрүштүк жана соода-турмуш тиричилик аянттарынан же алардын бир бөлүгү үчүн салынуучу салык; ж) жергиликтүү символиканы пайдалануу укугу үчүн салык; з) күнөскана шарттарында гүл өстүрүп, элге сатуучу жарандардан алынуучу салык; и) мейманкана салыгы; к) балык уулоо жана аңчылык кылуу укугу үчүн салык; л) алыскы чет өлкөлөргө чыгуучу туристтерден алынуучу салык; м) унаа каражаттарынын ээлеринен алынуучу салык; н) көрмө салондордон жана көңүл ачуучу-концерттик ишчараларга салык салуу.
Чарба жүргүзүүчү баардык субъекттер, чет өлкөлүктөрү дагы, ошондой эле жергиликтүү бийлик органдарынын аймактарында тигил же бул ишмердүүлүктү жүзөгө ашырып жатышкан жарандар Ж. с. төлөөчүлөр болуп саналышат.
Кирешелер; белгилүү товарлардын баасы; салык төлөөчүлөрдүн айрым ишмердүүлүктү түрлөрүнө укуктары жана мыйзам актылары менен белгиленген жана башка объекттер салык салуунун объекттери болуп саналат.
1988-жылдан Ош облустук тарыхый-маданий музейинде кенже, улук илимий кызматкер, 1989-жылдан Араван райондук «Достук» гезитинде бөлүм башчы, жооптуу катчы, 1991-жылдан Жалал-Абад облустук «Акыйкат жарчысы» гезиттеринде кабарчы, «Эркин эл» аймактык гезитинде бөлүм башчы, редактордун орун басары болуп иштеген.
Жалал-Абад облустук мамлекеттик телерадиокомпаниясында 17 жыл бөлүм башчы, продюсердик борбордун директору, башкы редактор, коммерциялык дирекциянын директору кызматтарын аткарып, 2008-жылдын август айынан ЭлТР коомдук телерадио компаниясынын Жалал-Абад облусундагы филиалын жетектеп келет.
Республикалык таза суу департаменти менен айыл, суу чарба жана кайра иштетүү министрлигинин, республикалык ишкер аялдарды колдоо ассоциациясынын, ЮНИФЕМдин, Интерньюстун, Кыргызстан аялдар конгрессинин, Сорос-Кыргызстан фондусунун, “Кыргыз телерадиокорпорациясынын отличниги” болуп, диплом жана Ардак грамоталары менен сыйланган.
1964-жылы Балыкчы шаарындагы Ж.Бөкөнбаев атындагы он бир жылдык орто мектепти бүткөндөн кийин ошол калаадагы кеме чарбасында матрос, ушул шаар менен аскердик гарнизондун футболдук тандалма командасында келишим боюнча оюнчу - тренер, “Тамчы” совхозунун курулуш бригадасында жумушчу, “Союзпечаттын” Ысык-Көл райондук агентствосунда эксплуатациялык иштер боюнча инструктору болуп иштеген.
1966 - 1967-жылдары Токмок шаарындагы улуттук мектептер үчүн орус тил мугалимдерин даярдоочу бир жылдык окуу жайды ийгиликтүү аяктагандан кийин өз айлында, Ат-Башы жана Кочкор райондорунда тарых, дене-тарбия жана орус тилден мугалим болуп жүргөн.
1972-жылдын июль айынан тартып Ысык-Көл райондук гезитинде котормочу, 1974-жылдын июль айынан тартып республикалык “Кыргызстан маданияты” жумалыгында котормо бөлүмүнүн башчысы, ушул жылдын декабрынан тартып “Жаш ленинчи” журналында адегенде адабий кызматкер андан соң бөлүм башчы, кийин ага редактор болуп беш жылы эмгектенген.
Ушул эле баяны 1983-жылы СССР адабиятында пайда болгон, жылдын эң мыкты повести катары белорустардын “Братерства” алманахында В.Распутиндин, В.Беловдун, Ф.Абромовдордун чыгырмалары менен бирге басылган.
Кыргызстан эгемендүүлүккө ээ болуп, жеке демөөрчүлөрдүн каржылык жардамы менен гана 1995-жылы эки томдук “Кара кыргыз” тарыхый илимий-популярдуу романын жарыкка чыгарып, алгылыктуу баага ээ болгон.
Биринчи тому үчүн Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн жаштар сыйлыгынын лауреатынын “Алтын диплому”, экинчи тому үчүн Түгөлбай ата атындагы эл аралык адабий сыйлыктын лауреаты болгон.
Ушул эле жылы Кыргызстан журналисттер союзунун башкармасы менен “Неделя” жумалыгы биргелешип жарыялаган бүткүлсоюздук конкурста “Чабан” деген аңгемеси жылдын мыкты чыгырмасы катары Ардак дипломго жана “Москванын символдуу Ачкычы” призине татыган.
1983-жылдын башында Ысык-Көлдөгү орусиялык браконьерлерди жана борбордук ошол кездеги шовинисттик, улуу державалык саясатын сындаган , өзү туулуп-өскөн Кыргызстандын жаратылышын жана фаунасын коргоого багытталган макаласы чыккан.
1995-жылы өткөрүлгөн “Манас” эпосунун 1000 жылдык мааракеси таптакыр туура эмес экендигин, бул дастанга 2000-жылы 2200 жыл толо тургандыгын он чакты илимий макалалары аркылуу далилдеп, аларды мезгилдик басма сөздөрдө жарыяласа да, аларга Президент, Өкмөт тарабынан эч кандай көңүл бурулбай кала берген.
И. Бунин, А. Куприн, Н. Телешов, С. Алексеев, М. Горький сыяктуу орустун белгилүү жазуучуларынын мыкты делген бирден аңгемелерин кыргызчалап, “Мектеп” басмасынан тандамал жыйнак кылып бастырган.
Кыргыз тилинде “Бүтпөгөн ыр”, “Аңыз жыты”, “Кызыл өрүк”, “Бир мүшөк кар”, “Бала кыялы”, “Ата журттун үнү”, “Аруу жесир: Аңгеме” өңдүү ондон ашык китеби жарыяланган.
Тициан (өз аты-жөнү Тициано Вечеллио, 1476/77 же 1480, Пьеведи-Кадоре, Венеция – 1576, Венеция) – италян живописчиси, Жогорку жана соңку Кайра жаралуу доорундагы венеция мектебинин ири өкүлү.
Кийин Венециянын жогорку маданий чөйрөлөрү менен байланышып, Кайра жаралуунун гуманисттик идеяларын өз чыгармаларында ишке ашырган: “Бул дүйнө менен аркы дүйнө махабаты” , “Кол капчан өспүрүм” , “Вакх менен Ариадна” жана башка Т. бир катар мифтик композицияларды жараткан.
Мисалы, адамдын чөйрө менен болгон кагылышы “Пьетро Аретино” , “Папа Павел Алессандро жана Оттавио Фарнезе менен” , “Карл ” жана башка кылымдын ортосунан Т-дын чыгармачылыгында мифологиялык жана диний тема (“Автопортрет”, Прадо; “Лавиния”, Берлиндеги музей, экөө тең 1560-жылдар) басымдуулук кылган.
Манасчылык өнөргө 7-8 жашында келет: «Айыл четинде чоң суудан өтүп баратып, өзүмдөн-өзүм эле Манас менен Коңурбайдын салгылашып жатканын айтып кирдим. Анан эсим ооп жыгылып калыптырмын. Канча убакыт айтканымды да билбейм, канча убакыт жатканымды да билбейм. Айтор, жатып калган жеримден чоң атам таап алыптыр. “Баланы даарып кеткен тура” – деп, үйгө алып келиптир. Чоң энемдин табыпчылык жагы бар эле, экөөлөп мени ырымдашыптыр. Кийин, чоң атамдын каза болгонуна бир ай болуп калган. Түшүмдө чоң атам келип, эч үн-сөзсүз эле мени колумдан жетелеп, Бакай атага алып келди. Бакай ата мага кайрылып: “Таанып ал! Бул Манас! Бул Семетей! Мына бул Кырк чоро! Булардын баарын таанып ал да, айтып жүр!» деп, ысымдарын атады. Эртеси, өзүмө-өзүм ээ боло албай, ары-бери урунуп. “Манас” эле айткым келип калыптыр”.
Аңгычакты болбой, маңдайында сары алтындан зоот кийген, башында туулга, колунда түпөктүү найзасы бар, төбөсү шып тиреген, сүрдүү зор баатыр пайда болуп: «Мен Семетей болом! Атаңдын жолуна түшпөй, бизди неге айтпай жүрөсүң?» - деп туруп, найза менен Кубанычбекти качырып калат.
Ал, «Манас» бөлүгү боюнча: «Манастын төрөлүшү жана балалык чагы», «Манастын Кошой дөөгө жолукканы», «Манастын Ала-Тоого көчүп келиши», «Алмамбеттин баяны», «Кыз Сайкалдын баяны», «Көкөтөйдүн ашы», «Чоң казат» окуяларын, «Семетей» бөлүгүн толук, «Сейтек» бөлүгүнөн: «Сейтектин төрөлүшү жана балалык чагы», «Сейтектин Күлчорого жолукканы», «Кыяз менен Күлчоронун беттешүүсү», «Канчоронун өлүмү», «Желмогуз уулу Сарыбайдын урушу» аттуу окуяларын айтып келүүдө.
Кийинчерээк атасы – Касымаалынын колуна өтүп, анын да ар кайсы айылдык, райондук жыйындарда, салтанаттарда «Манас», «Семетей», «Эр Табылды», «Курманбек», «Эр Төштүк» эпосторун айткандарын уккан.
Сүрөтчү-концептуалисттер белги системаларын үйрөнүшкөн, идеяларды аныктоо формаларын иликтөөдө сүрөттүк эмес чөйрөлөргө (формулалар менен аныктоо, чийме, таблицаларды пайдалануу, К. к. и-нун тексттик элементтерин киргизүү) кирип кетишкен.
К. к. и-нун көркөм идеяларын турмушка ашыруу принциптери менен негизги ыкмалары эстетикасында саясый иш чаралар менен абстракттуу маалымат жана лингвистикалык теориялар аралашып кеткен соцарттын пайда болушуна өз таасирин тийгизген.
Ошентсе да соцартта ар бир сыртынан олуттуу болуп көрүнгөн чыгармачыл көрүнүштү талкалап туруучу ирониялык тенденция абдан маанилүү болгон жана ушунусу менен К. к. и. жолдору соцарттан жана аны менен байланыштуу «постконцептуалисттик тенденциялардан» айырмаланат («Дүйнө чемпиондору», «Авангардисттер клубу», «Медициналык герменевтика» топторунун чыг-лыгы).
О. т-нун жаңычылдыгын аныктоодо башка жактардын Кыргызпатентке сунуш кылынып, кайра чакыртып алына элек нерселердин техникалык деңгээли боюнча маалыматтар жана КРде каттоодон өткөн ойлоп табуулар менен пайдалуу деп табылган үлгүлөр эске алынат.
О. т-га жатуучу нерселер: түзүлүш, ыкма, зат, микроорганизм түрү, өсүмдүк менен жаныбарлардын клетка түзүлүштөрү, ошондой эле мурда белгилүү болгон түзүлүштөрдү, ыкмаларды, заттарды жаңы багытта колдонуу же техника менен технология чөйрөсүндөгү баардык жаңы жетишкендиктер.
катары таанылбайт: илимий теориялар менен математикалык усулдар; чарбаны уюштуруу жана башкаруу усулдары; шарттуу белгилер, жүгүртмөлөр, эрежелер; акыл эмгегинин аткарым усулдары; эсептөө машинелери үчүн алгоритм менен программалар; курулмаларды, имараттарды, аймакты пландаштыруу долбоорлору жана схемалары, буюмдун көркөмдүк керектөөлөрдү канагаттандыруу багытына тийиштүү сырткы жасалгалары; интегралдык микросхемалар топологиясы; өсүмдүк менен жаныбар түрлөрү; коомдук кызыкчылыкка, гумандуулук жана морал принциптерине кайчы келген чечимдер; айлана-чөйрөгө зыян келтире турган нерселер.
Ал багытта өзү төмөнкүдөй эскерет: “7-8 жаштарга чыгып, айылдагы бала окуткан молдолордон окуп жүргөм. Эл кыштоого конгондо, айылдагы кары-жаштар чогулуп, “Манас” эпосун айттыруу тууралуу кеңешип, эпос айтуучу кишини атайы чакыртып алып, кезек менен ар күнү айттырышаар эле.
“Манас” айтып жатканда кай бир муңдуу жерлерине келгенде ыйлашкан кишилер. сайыш, чабыш, атышуу жерлерине келгенде кай бир кишилер кыйкырып, калгандары чуру-чуу түшкөндөрү болот.
Тоң болушунда уюштурулган “Кара кыргыз эл адабиятын жыйноо ийриминин” жетекчиси К.Мифтаков жана ал ийримдин мүчөсү Сооронбай уулу Сапарбай экөө Нарын уездине командировкага барышат.
Абдыракман уулу Ыбырайым - СССР жазуучулар Союзунун мүчөсү , Кыргыз ССРинин Жогорку Советинин Ардак грамоталарынын бир нече жолку ээси, “Эмгектеги каармандыгы үчүн”, “Эмгектеги артыкчылыгы үчүн” медалдары менен сыйланган кыргыздын белгилүү фольклор жыйноочусу, санжырачы жана педагог, ошондой эле манасчы 1888-жылы Ысык-Көлдүн “Чырак” деген айылында туулган.
Эске тутуунун эң бир мыкты жөндөмдүүлүгүнө ээ Ыбырайым ошентип жүргөн кездери, так айтканда 13 жашында айтылуу Акылбек манасчыга жолугуп, аны 28 жашка дейре үзгүлтүксүз угат.
Заманбап капиталисттик өлкөлөрдүн көркөм мадания­тынан багыт алган бул бирикменин жетекчилери «материалдын көркөм формага чыгармачылык жол менен айланышын» сүрөтчүнүн негизги иши деп эсептешкен, ал эми сюжеттик байланыш мындай айлануунун жөн эле «шылтоосу» дешкен.
М. к. и-го так, кыска композициялык жана пластикалык чечимдерди издөө, символ, аллегория, эмблемаларды кеңири пайдалануу, сүрөт менен жазуулардын органикалык айкалышы, берилген стандарттык формага – рельефтик миниатюраны батырган мүмкүнчүлүктөргө байланыштуу иконографиялык типтер менен ыкмалардын туруктуулугу мүнөздүү.
Антик тыйындарындагы Кудай образдары менен мифологиялык көрүнүш­төрдүн жөнөкөйлүгү менен гармониясы сакталган, антик тыйындарын орто кылымда орнаменттүүлүк менен геральдикалык мүнөздөгү композициялар, ал эми Азияда каллиграфиялык сулуулуктагы жазуулар алмаштырган.
Кайра жаралуу доорунун эстелик медалдары (– к. пайда болгон; Пизанелло, Маттео де Пасти, Бенвенуто Челлини Италияда, Францияда Жермен Пилон) портреттик мүнөздөмөлө­рүнүн айкын өз беттүүлүгү менен аллегориялык фигуралардын пластикалык жеткилеңдиги боюнча айырмаланат.
к. М. к. и-сунда көркөм каражаттардын чөйрөсү кеңейтилген, композиция, пластикалык тили, тегерек медалдардын жана плакеткалардын фактурасы татаалдаштырылган, медалдардын тематикасы байытылган жана заманбап мезгилдин философиялык, социалдык, публицистикалык аспекттери кошулган.
Жалпы дүйнө жүзүнө этнографиялык эмгектери менен таанылган окумштуулардын арасында Итс, Рудольф Фердинандович; Гадло, Александр Вильямович; Токарев, Сергей Александрович; Бромлей, Юлиан Владимирович; Фрэзер, Джеймс Джордж; Леви-Стросс, Клод; Боас, Франц; Малиновский, Бронислав Каспар; Миклухо-Маклай, Николай Николаевич; Тайлор, Эдуард Бернетт; Морган, Льюис; Дюркгейм, Эмиль; Мид, Маргарет; Пропп, Владимир Яковлевич; Бенедикт, Рут; Гиренко, Николай Михайлович ж.б.