polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Капчыгай морфологиясы боюнча экиге бөлүнөт: төмөнкү кыска бөлүгү өтө кууш , капталдары тик , бирок анча терең эмес ; Түп суусу Чоң-Бет бөксө тоосунун батыш бөлүгүн кесип өткөн жерге тура келет.
Күнгөй Ала-Тоонун капталдары негизинен палеозойдун кристаллдуу тоо тектеринен, ал эми Чоң-Бет бөксө тоосу, Сары-Тологой дөңсөөсү неогендин кызыл, неогендин бозомтук чөкмөлөрүнөн турат.
Балдар тыюуларды кадыресе күндөлүк турмушунда эле ата – энесинен же улуулардан угуп, аларды эскертүү катары бир укканда эле көңүлгө түйүп алышкан да, аларды күн сайын кайталап туруунун зарылдыгы болгон эмес.
Чыгыш Түркстандагы татар тобу менен кыргыздардын түздөн-түз байланышы болгонун кытай даректери маалымдайт: "Кыргыздар генерал Табу-хэцзу жана бөлөктөрдү Тяньдэ воеводствосунун чебине жөнөтүштү жана дагы Уйгур мамлекетинин мурдагы жерине жашаш үчүн Хэло дарыясына көчүп келишерин билдиришти; дагы аларга беш уруу — Аньси , Бэйтин , Дада жана башкалар баш ийишти".
1259—1264 — Монгол империясындагы ички проблемалардыгынан, ошол убакыттагы монгол Ариг-буга ханын, эчким укпай, ага кыргыздар гана таянышкан, ошондо анын ээлиги бир гана Энесай дарыясынын жээгинде болгон.
Кыргыз ажосу Уйгур каганына мындай деген кат жиберет «Сенин тагдырың бүттү, мен жакында сенин алтын Ордоңду аламын, анын алдына атымды байлап өзүмдүн туумду илемин. Эгерде мени менен алышкың келсе дароо келгин эгерде алыша албасаң тезинен жогол».
Уйгур каганы салкылашта курман болгон, уйгурлардын калганы Байкалдын ары жагына Чыгыш Түркстанга качып кетишип өздөрүнүн жакшы жерлерин жана кең байлыктарын кыргыздарга калтырууга мажбур болушкан.
Чигилдер Ысык-Көлдүн түндүк жээгинде, түргөштөрдүн бир бөлүгүн (түргөштөрдүн башка канаты катары жогоруда аз эли аталып кетти) түзгөн тухсийлер Чүй дарыясынын өрөөнүндө жашаган.
Кыргыздардын өздөрүнүн күчтөрүн ал убакта Жети-Сууну ээлеп алышкан Карлуктар менен Чиктер жана түрк урууларынын калдыктары менен Уйгур кагандыгы Элетмиш Билгеге каршы күрөшүү үчүн бириктиришкен .
Өлгөндөрдү өрттөө жөнүндө маалыматтарда Гардизи кыргыздардын пикири боюнча от эң таза нерсе жана аркандай ыпыласты жок кылат деп кошумчалайт, ошентип өлгөн адам ыпыластан жана күнөөдөн от менен тазаланган.
Ошол убакта атүгүл Энесайдын жогору жагында, кыргыздардын түштүк жагында моңгол тегиндеги ойрот эли жашаган, алардын тили Чыңгыз хандын моңголдорунун тилинен диалектилик жагынан гана айырмаланган.
Бул жерде эки тил – түрк жана моңгол тилдери канчалык аралашып кеткендиги жөнүндө Рашид-аддиндин сөздөрүнөн көрүнүп турат, мында Энесайдын жогорку бөлүгүн түзгөн дарыялар Сексиз-мүрөн деп аталат.
Сөз ошол убакта уйгурлардын арасында таркай баштаган жана кийин моңголдор кабыл алган алфавит жөнүндө эмес, андан байыркы жазуулар жөнүндө болуп жатат, орхон жазууларын ачуунун аркасында аны окуу үчүн ачкыч табылган эле.
Рамстед Селеңга менен Орхондун ортосундагы ушундай «кыргыз» көрүстөндөрү жөнүндө эске салат, мындагы эстеликтердеги жазууларда кылымдагы Уйгур кагандарынын биринин падышачылыгы жөнүндө айтылган.
Кыргыздардын арабдар, тибеттер жана карлуктар менен достугу жөнүндө баяндан кыргыздар ал тугул державалык доорунда да Орто Азиянын батыш бөлүгүндө болуп жаткан согуштарга кийлигишпегендиги жөнүндө корутунду чыгарууга мүмкүндүк берет.
Муну Гардизинин жогоруда келтирилген сөзүнө караганда, тугузгуздардын аймагынан Энесайдагы Кыргыз каганынын ордосуна чейинки жол Көгмен тоолорунан же Саян тоо кыркаларынан төндүккө карай 7 күндүк жолду ээлеген.
Моңголияда кыргыздардын үстөмдүгү кыска убакытка созулгандыгына карабастан, кыргыздар жөнүндө эскерүүлөр моңголдордо ушул убакка чейин сакталып калган, балким Моңголияны моңголдор ээлеп алганга чейин бул өлкөдө жашаган жана үстөмдүк кылган акыркы эл кыргыздар болгондугуна байланыштуу ушундай болушу ыктымал.
Белгилүү бир мезгилге чейин алардын душмандары уйгурлар гана болушу мүмкүн, анткени алар 860-жыл менен 873-жылдын ортосундагы мезгилинде азыркы Кытай Түркстанын Кара-Ходжа жана Бешбалык шаарлары менен кошо басып алган болчу.
Байыркы түрк элдеринин бири Экинчи Түрк кагандыгы начарлагандан кийин уйгурлар, карлуктар басмылдардын биргелешкен күчтөрү аны талкалаганда, көчмөндөрдүн жаңы талаа дөөлөтү Уйгур кагандыгына тийген эле.
Спорттун улуттук түрлөрү боюнча адистерди даярдоо Кыргыз Республикасынын дене тарбия окуу жайлары, университеттердин, педагогикалык окуу жайлардын жана колледждердин дене тарбия факультеттери аркылуу жүзөгө ашырылат.
Спорттун улуттук түрлөрү боюнча сабактар жогорку окуу жайларда окутуунун алгачкы эки курсунда милдеттүү болуп саналат жана жумасына кеминде эки саат өткөрүлөт, ал эми калган курстарда факультативдик түрдө жүргүзүлөт.
Мектептердин кесиптик башталгыч, кесиптик орто окуу жайлардын окуучулары үчүн спорттун улуттук түрлөрү боюнча сабактар узартылган күн режиминде окуу пландарына, мамлекеттик комплекстүү программаларга ылайык жүргүзүлөт.
Кыргыз Республикасында спорттун улуттук түрлөрү боюнча спорттук резервди даярдоо спорттун улуттук түрлөрү боюнча адистештирилген балдар жана жаштардын окуу-спорттук мекемелеринин тутуму аркылуу жүзөгө ашырылат.
Дене тарбия окуу жайларында жана факультеттеринде спорттун улуттук түрлөрү боюнча окутуу мамлекеттик бюджеттин, ишканалардын, уюмдардын жана мекемелердин адистерди максаттуу даярдоого багытталган каражаттарынын, ошондой эле кайрымдуулук фонддорунун каражаттарынын жана ыктыярдуу төгүмдөрдүн эсебинен жүргүзүлөт.
Мисалы, улуттук каада-салттагы спорттук оюндар: балбан күрөш, эр сайыш, жамбы атмай, эр оодарыш, ат чабыш, улак тартыш жана стратегиялык маанидеги оюндар: ордо, тогуз коргоол, чатыраш.
Кыргыз Республикасында спорттун улуттук түрлөрү боюнча бирикмелер, федерациялар, спорт сүйүүчүлөр жана профессионалдык клубдар, секциялар түрүндө спорт уюмдары түзүлөт, алар дене тарбия жана спорт боюнча республикалык мамлекеттик башкаруу органы тарабынан бекитилген жоболордун негизинде иш жүргүзөт.
Спорттун улуттук түрлөрү боюнча спорттук уюмдар чемпионаттарды, спартакиадаларды, биринчиликтерди, кубок үчүн таймашууларды жана башка спорттук мелдештерди, ошондой эле дене тарбия жана спорт боюнча республикалык мамлекеттик башкаруу органы менен бирдикте спорттун улуттук түрлөрү боюнча эл аралык спорт мелдештерине даярдануу боюнча көнүгүү-машыгуу жыйындарын өткөрөт.
Кыргыз Республикасынын Өкмөтү максаттуу мамлекеттик программаларды иштеп чыгат жана ишке ашырат, спорттун улуттук түрлөрүн өнүктүрүүнү финансылык жактан камсыздоону жүзөгө ашырат.
Дене тарбия жана спорт боюнча мамлекеттик башкаруу органы спорттун улуттук түрлөрү жаатында мамлекеттик саясатты жүргүзүү боюнча Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн ыйгарым укуктуу органы болуп саналат.
Мамлекеттик башкаруу органдары менчигинин формасына карабастан ишканаларга, мекемелерге, уюмдарга аларда иштегендердин санына жараша спорттун улуттук түрлөрүн өнүктүрүү үчүн зарыл болгон ден соолук чыңдоочу жана спорттук имарат-жайлар менен камсыз болуунун эң төмөнкү ченемдерин белгилейт.
Билим берүү мекемелерин, ошондой эле спорттук комплекстерди долбоорлоодо, жаңыдан курууда жана болгондорун реконструкциялоодо кимге таандык экендигине карабастан спорттун улуттук түрлөрү үчүн окутуу имараттарын куруу каралышы керек.
Менчигинин түрүнө карабастан ишканалар, мекемелер, уюмдар жарандардын спорттун улуттук түрлөрү боюнча иш алпарууну мамлекеттин социалдык саясатынын маанилүү бөлүгү катары кароого тийиш жана спорттун улуттук түрлөрүн эмгекчилердин ден-соолугун чыңдоо боюнча иш-чаралардын катарына киргизүүгө жана спорттун улуттук түрлөрү менен аракеттенүүгө жарандардын укугун ишке ашыруу үчүн шарттарды түзүүгө милдеттүү.
Санаториялык-курорттук мекемелерде, пансионаттарда, эс алуу үйлөрүндө, туристтик базаларда жана балдардын ден-соолугун чыңдоо лагерлеринде спорттун улуттук түрлөрү менен машыгуу үчүн шарттар түзүлүшү керек.
мамлекеттик жана жергиликтүү башкаруу органдарынын, спорттук, окуу, илимий жана башка дене тарбия жана спорт уюмдарынын спорттун улуттук түрлөрүн өнүктүрүү боюнча иш-милдеттерин аныктоо;
Дене тарбия жана спорт боюнча республикалык мамлекеттик башкаруу органы, жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдары, спорттук уюмдар жана коомдук бирикмелер спорттун улуттук түрлөрүн пропагандалоо боюнча максаттуу иш жүргүзүшөт.
Спорттун тогуз коргоол, кулатуу, упай жана башка дене тарбия жана спортту башкаруу боюнча республикалык мамлекеттик орган тарабынан бекитилген Кыргыз Республикасынын Бирдиктүү спорттук классификациясына улуттук түрлөрүнө: көк бөрү, оодарыш, кыз куумай, тыйын эңмей, ат чабыш, жорго салыш, күрөш, ордо, кирген улуттук спорттун башка түрлөрү кирет.
Спорттун улуттук түрлөрүн өнүктүрүү боюнча мамлекеттик саясаттын негизги принциптери болуп: гумандуулук, демократиялуулук, жарандарды рухий жактан тарбиялоодогу үзгүлтүксүздүк жана жолун жолдоочулук саналат.
«Кыргыз жазуу эрежесинин оңдолуп-толукталган жаңы редакциясын практикада колдонуу тууралуу», Мектеп мугалимдери, ЖОЖдордун, орто окуу жайлардын жана лицейлердин окутуучулары үчүн методикалык көрсөтмөлөр, Б.
«Окуу орус тилинде жүргүзүлгөн мектептердин 1-4-класстарында кыргыз тилин окутууда окутууну кырдаалдык-тематикалык принципте уюштуруу менен, окуучулардын маек кебин өстүрүү жолдору», , Б.
«Сенин кыргызча-орусча, орусча-кыргызча сөздүгүн“ (1-4-кл. үчүн сөздүк минимумунун негизинде, кенже жаштагы окуучулар үчүн, 2000 сөз), бирге түзүүчү, 5 б.т., Б., «Педагогика», 2001
Тактап айтканда, кыргыз мектептеринин 1-класстарынын «Алиппе» окуу комплекси, «Кыргыз тили», «Адеп алиппеси» 2-3-класстарынын «Кыргыз тили», орус мектептеринин 1-4-класстарынын жана өзбек мектептердин 1-3-класстарынын «Кыргыз тили» аттуу окуу-комплекстери.
Белгилей кетүүчү сыймыктуу нерсе– С.Рысбаевдин «Алиппе» окуу-методикалык комплекси республикабызда алгач ирет этнопедагогикалык багытта жазылып, «Улуттук «Алиппе» катары баалангандыгы.
Кыргызстанда биринчи жолу орус мектебинде кыргыз тилин окутуу методикасы боюнча «Орус мектебинде кыргыз тилин окутуу процессин тематикалык-кырдаалдык принципте уюштуруу аркылуу окуучулардын маек кебин өстүрүү» деп аталган кандидаттык диссертациясын коргогонун белгилеп айтсак болот.
1995-жылдан тартып мамлекеттик тилибизди республиканын мектептеринде окутууну жакшыртуу талабына жараша, тилдерди үйрөнүүнүн дүйнөлүк практикасына таянып, буга чейин колдолунуп келген окуу программасын, окуу китептерин коммуникативдик багытта түзүүгө багыт алган жана орус мектептеринде кыргыз тилинен билим берүүнүн концепциясын жана мамлекеттик стандартын жазышкан.
Бул багыттагы «Орус мектептеринде кыргыз тили окутуунун методикасынын маселелери» аттуу методикалык китеби менен КРнын Президентинин алдындагы Мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиясынын «Мыкты методика» аттуу республикалык конкурсунда 1-орунду жеңип алган.
С.Рысбаевдин методикалык соңку эмгектеринде окуучулардын байланыштуу кебин өстүрүү, кебинин маданиятын ( кептин тазалыгын, тактыгын, тууралыгын, логикалуулугун, көрктүүлүгүн, байлыгын, адебин, орундуулугун) калыптандыруу, жазуу ишкердүүлүгүн өнүктүрүү, жазуу маданиятына көнүктүрүү, жазуу ылдамдыгын жана жазуу көлөмүн аныктоо маселелери туруктуу орунду ээлөөдө.
Бул проблемалар анын «Окуучунун дил баяны» , «Өзбек мектептеринде кеп маданиятын окутуу», , «Окуу, жазууга үйрөнүүнүн ритмикалык ыкмасы», , «Окуучунун сабатын ачуунун жана рухий тарбия берүүнүн проблемалары» ж.б.
Атап айтканда, 1-класстар үчүн: «Булак» , «Дил ачар» , 2-класс үчүн «Балапан» , 3-4-класстар үчүн «Жоогазын» , «Рабаят» аттуу хрестоматиялары, «Чыпалак бала» аттуу диафильм, «Сөз өстүрүү» албом-таблицасы .
«Кыргыз тилинин таблицалары» , «Класстан тышкаркы окуу» (авторлош, окуу орус тилинде жүргөн мектептердин 1-4-класстары үчүн класстан тышкаркы окуу хрестоматиясы), «Рабаят» (авторлош, кыргыз мектептеринин 1-4-класстанынын класстан тышкаркы окуу китеби), ж.б.
Окумуштуу – педагог катары С.Рысбаев учурда Тажикстандагы, Өзбекстандагы, ал тургай, Кытай Республикасындагы жашап жаткан боордошторубуздун балдарынын эне тилин окуп-үйрөнүүсүнө кызыгып, алар менен тыкыс байланышта иштеп жатат.
Буга байланыштуу жарыяланган «Азыркы кыргыз балдар адабияты: проблемалары, портреттер» , «Кыргыз балдар фольклорунун педагогикасы» аттуу монографиялык эмгектери учурда бул окуу куралы катары педагогикалык окуу жайлардын студенттери жана окутуучулары тарабынан окутулуп келе жатат.
Окумуштуулардын пикири боюнча «манг» же «монг» мууну — күчтүү, туруктуу, катаал, ал эми «гол» мууну — дарыя деген түшүнүктү туюндуруп, негизинен «манг — гол» аталышын «шар аккан, азоо дарыя» деп которууга болот.
Кытай жазма дарегинде «мэнва» уруусу Цзюйлунь (Хулунь — Нор азыркы Кытай Элдик Республикасынын түндүгүндө жайгашкан) дарыясынын түштүгүндө жайгашкандыгы маалымдалат.
Ошентип, «мэнгу», «мэньу» же «мэнва» аталган байыркы М. окумуштууларынын далилдөөлөрү боюнча Амур дарыясынын ортоңку агымынын түштүгүндө Кичи Хинган менен Сунгаринин төмөнкү агымында жашашкан.
Эпосто эскерилген Моңгол этноними, кыязы, кыргыз элинин моңгол-татар баскынчылык согушуна каршы күрөшүнүн тарыхый элеси катары эпостогу «Мангулга тууган татар бар» , — деп М. татар этнонимине кошо айтылышы монгол-татарларга карата берилиши мүмкүн.
Ар бир Россия жарааны жыл сайын 300 кг кату күнүмдүк калдыктарды ыргытышат Франция, Германияда да ушул сыяктуу, жер шаарында эң көп санда таштандыларды таштаган булар Америкалыктар жыл сайын 600 кг таштандыларды таштайт.
Мындай калдыктарды кайра иштетип чыгаруу экологиялык жактан абалды жакшыртуу болоор эле М: эски кагаздарды – макылатурага тапшыруу, автомобил шиналарынан – крошкаларды даярдап спорт аянтчаларына пайдалануу, органикалык калдыктардан жер семирткичтерди өндүрүү жердин сапаттуулугун жогорулатуу б.
Шаардын ландшафттын калыптандыруу боюнча түрдүү иш аракетерди колго алуу; санитардык – гигеналык жагын кароо, калк үчүн жагымдуу шарт түзүү, экологиялык таза чөйрө түзүү, жашоого эсеттикалык ырахат тартуулаган жагымдуу шарт түзүлүүгө тийиш.
Эс алуу үчүн түзүлгөн зоналар – кыска жана узак убакытка эс алуу үчүн түзүлгөн шарты бар зона; токой парктары, спорт комплекси, пляждар, бассейндер, пансионаттар, эс алуу үйлөрү, ден – соолукту чыңдоо балдар лагери.
Качан гана жашаган үйүбүздөн айнекти караган учурда асман көрүнбөстөн жашыл жалбырактар жаап, жумушка кетип бара жатканда гана ачык асманды көрсөк, ошондо гана шаарыбыздын экологиялык чыныгы таза шаар деп атоого болоор эле.
Адамзат мындан 50-60 жыл мурда жаратылыш чөйрөсүнө олуттуу өзгөртүүнү баштаган башкача айтканда завод-фабрикалардын курулушу, автомагистралдардын курулушу жана башка көптгөн кичи ишканалардын жаратылышка зыяндуу заттарды чыгаруусу жаратылыштагы тең салмактуулуктун бузулуусуна алып келди.
Тилекке каршы,жергиликтүү бийлик ээлери менен айрым философтордон ыдык көрүп,өлкө ичиндеги саясий окуялардан тажап турган Бахаддин Веледди монгол баскынчыларынын желаргысы түйшөлтө баштайт.
Рухий жактан бир кыйла телчигип,атак-даңкы алыска угула баштаган Мевлана медреселерде дарс окуп,шакирттерине жол көрсөткөндөн сырткары, өз билимин үзгүлтүксүз өркүндөтүүгө көбүрөөк эмгек сарптайт.
Желаледдин Руми бала кезинен тартыл эле төрөлүп-өскөн Борбордук Азия аймагындагы фарсий жана түркий элдердин уламыш,дастан,жөө жомок өңдүү оозеки чыгармаларын кан-жанына сиңирип,грек философиясы менен диний китептерди көп окуган.
Ошол жолугушуудан соң бардык жумуштарын токтотуп коюп,бир бөлмөнүн ичинде Тебризи менен күндөп-түндөп сырдашкан Мевлананын дүйнөтаанымы кескин өзгөрүп,"көкүрөк көзү" ачылат.
2003-жылдын 27-декабрында Президенттин 2004-жылды социалдык мобилизациялоо жана адилет башкаруу жылы деп жарыялоо жөнүндөгү жарлыгынын негизинде ал Кочкор районуна жооптуу болуп бекитилген.
Республикалык курулуш башкармалыгында төраганын орун басары болуп иштеп атканда, 1990-жылы облустар уюштурулуп, аны Нарын областына обл-кеңештин төрагасынын өнөр жай, курулуш, байланыш тармгын тейлеген орун басары кылып жиберишкен.
Анан калса Бейшен башкы инженер болуп иштеген курулуш башкармалыгы республикага эмес, түздөн-түз Союзга баш ийчү, демек жетекчилерди да миң калчап, миң экчеп Маскөөдөгүлөр өздөрү тандашчу.
Негизинен орус, еврей сыяктуу ар кошкон улуттун өкүлдөрү иштеген коллективге жетекчилик кылып, кол алдындагы түркүн мүнөздүү кишилер менен тил табышуу кандай татаал экендигин айтпаса деле түшүнүктүүдүр.
Автордук укук - адабият, илим, искусство чыгармаларын жаратууга жана пайдаланууга байланыштуу укуктук мамилелерди жөнгө салуучу жарандык укуктун бөлүгү; интеллектуалдык менчик укугунун же жеке укуктун бир түрү.
Мыйзамда көрсөтүлгөн тартипке ылайык, автор чыгармасын алгач жарыялатуу маселесин чечүүгө катышууга жана автордук келишим түзүү менен чыгарманын пайдаланылышын тескөөгө, ошондой эле чыгарманы башка тилдерге котортууга, башка түрдөгү чыгармага айландырууга , кайра иштеп чыгууга укуктуу.
Автордук укук эл аралык деңгээлде таанылган коргоо белгисине ээ жана ал үч элементтен: С белгиси; автордук укукка ээ болгон адамдын аты-жөнү же чыгарманын аталышы; чыгарманын биринчи жолу жарыяланган жылынан турат.
Кинофильмдер жана телеберүүлөр үчүн калемакы алардын түзүүчүлөрүнө, дистрибьютер-компанияларга ар бир көрсөтүлүшү, ал эми музыкант, композиторлорго ар бир уктурулушу үчүн төлөнөт.
Автордун жана анын укук мураскерлеринин бузулган автордук укуктарын калыбына келтирүү, чыгарманы жарыялоого тыюу салуу же аны таратууну токтотуу, укукту калыбына келтирүү доосу боюнча сот тартибинде чечилет.
Автордук укук жөнүндөгү мыйзамдар 15-кылымда И. Гутенбергдин басма станогун ойлоп табуусунан кийин калыптана баштаган, бирок алгач мындай мыйзамдар китеп басып чыгаруучулардын гана кызыкчылыгын коргогон.
Совет заманында Марлен, Ильичбек, Мелис, Индира сыяктуу ысымдар; кыздар көп төрөлсө эркек төрөлсүн деп Бурул, Жаңыл; баласыз болуп жүрсө: Тилек, Сагынбек; атасы улгайган киши болсо Карыбек, Эрмек, Жетимиш, Сексенаалы, Токсонбай; эгиз төрөлсө уйкаштырып, Асан-Үсөн, Үсейин-Кусейин, Апал-Үпөл же Асан-Үпөл; ата-эне жакшылыкка күбө болсо Акжолтой ж. б.
Балдары токтобой жаткан үй-бүлө болсо Турдубек, Токтосун; кыздар көп төрөлсө эркек төрөлсүн деп Бурулсун, Бурул, Уулкелди, Жаңыл жана башка; көз тийбесин деп Итибай, Итэмген, Бокбасар, Кулкөтөн жана башка аттарды коюшкан.
Мисалы, Камчыбек, Балтабай; төрөттүн үстүнөн чыккан коноктун атынан, башка уруктун айылында төрөп калса ошол уруктун же уруунун атынан, той-тамашаларда төрөлсө ошолордун атынан да коюшкан.
М. П. Мусоргскийдин таланты алдыңкы идеялуу коомдук агымдар менен ширелишип өскөндүктөн, Стасовко жазган катында «Турмуш жөнүндө чындыкты таамай айтып көрсөтүү менин чыгармачылык максатым. Мына ошондон жаңылбасам экен» - деген.
Буга инди, иран, славян, балтика, герман, армян, албан, грек, кельт, байыркы жана жаңы тилдердин кээ бири, латын тили, кийинчерээк андан өнүгүп чыккан роман, тозар, итальян жана Кичи Азиядагы байыркы тилдер кирет.
Өнөр жайынын башкы тармагы – машина куруу [айыл чарба машиналарынын чыгаруучу негизги ишканалары: «Ташсельмаш», «Узбексельмаш» жана Ташкент трактор заводу, жеңил ж. б. өнөр жай үчүн жабдуу, электроника техникалары , авиа куруу («ИА-76»; КМШдагы аскерий-транспорт самолётун чогултуучу жалгыз завод ж. б.], жеңил , химиялык, химиялык-фармацевтика, тамак-аш.
Өзбекстан Илимдер академиясы, 21 жогорку окуу жайы (анын ичинде улуттук университет, консерватория, медициналык академия, театр-көркөм институту, информациялык технология, Эл аралык Вест-минтсерский университет, диний семинария, ислам ж. б.), ошондой эле Мирзо Улукбек атындагы астроном.
Үй-музейлер (анын ичинде Гафур Гулям, Айбек Муса Ташмухамедов, Мухтар Ашрафи, Юнус Ражаби), Тамара ханумдун мемориалдык музейи, Анна Ахматованын мемориалдык клубу ачылган.
Аткарган негизги ролдору: Хуан Цуан , Аккан, Мамалак , Кулан , Чиновник , Чаар солдат , Ташбалта , Жарас , Мергенчи Мажит , Шүкүр балбан, Байков , Чыныбай , Бобчинский , Токторбай , Кожо Насирдин , Глостер , Сабыр жана башка көптөгөн ролдорду аткаруу менен бирге элге жагымдуу чоң-чоң концерттерди берип келет.
Халифтиктин аскер башчысы көтөрүлүш-чүлөрдүн жол башчылары менен көтөрүлүштү токтотуу жөнүндө сүйлөшүүгө аракет кылат, бирок ошол эле жылы Наршахта кайрадан көтөрүлүш чыгат.
Герцен атындагы Россия мамлекеттик педагогикалык университетинде «Айыл чарбасын механизациялоо менен байланышкан физиканын прикладдык суроолорун орто мектептин курсунда окутуу» деген темада кандидаттык диссертациясын коргоп, педагогика илимдеринин кандидаты илимий даражасын, 1987-жылы доценттик наамды СССРдин жогорку аттестациялык комиссиясынан алган.
Докторантураны аяктагандан кийин, 1994-жылдын 22-апрелинде Кыргыз билим берүү академиясында «Үзгүлтүксүз билим берүү процессинде физика мугалимин кесиптик жактан калыптандыруунун дидактикалык негиздери» деген темада доктордук диссертациясын коргоп, Кыргыз Республикасынын Жогорку аттестациялык комиссиясынын чечими менен педагогика илимдеринин доктору илимий даражасын, ал эми 1997-жылы профессор наамын алган.
2007-жылдын 1-сентябрынан 2008-жылдын ноябрь айына чейин Ж.Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин «Кошумча билим берүү жана квалификацияны жогорулатуу депортаментинин директору, бир эле учурда «Жогорку мектептин педагогика» кафедрасынын башчысы болуп эмгектенген, бир эле учурда 2007-жылдан 2011-жылга чейин КББАнын 0,5 ставкадагы жетектөөчү илимий кызматкери болуп жумуш аткарган.
2011 - жылдан азыркы учурга чейин Кыргыз билим берүү академиясынын алдындагы педагогикалык кадрлардын квалификациясын жогорулатуу, даярдоо жана кайра даярдоо борборунун директору жана кафедранын профессору кызматын үзүрлүү аткарууда.
Профессор Д. Бабаевдин жетекчилиги менен 1 илимдин доктору, 14 илимдин кандидаттары 13.00.01 – жалпы педагогика, педагогиканын жана билим берүүнүн тарыхы, 13.00.02 – окутуунун жана тарбиялоонун теориясы менен методикасы адистиктери боюнча даярдалды.
Бабаев Дөөлөтбай Бабаевич, педагогикалык илимдердин доктору, профессор, Кыргыз билим берүү академиясындагы педагогикалык кадрлардын квалификациясын жогорулатуу, даярдоо жана кайра даярдоо борборунун директору
Деңиз деңгээли Бийикте 3500–3600 м; айланасындагы тоолордун ойдуңдун таманынан салыштырмалуу бийиктиги 300–900 м. Чатыркөл грабен-синклиналь жана Атбашы, Торугарт горст-антиклиналь түзүлүштөгү герцинде пайда болгон.
Кыпчак бийи Мусулманкул 1844 –жылы 14 жаштагы Кудаяр хандын регенти болуусу менен ордодо бийликке келгенден баштап, хандыктагы саясий бийлик иш жүзүндө кыпчактардын колунда болгон.
Бийик тоолорго байыркы мөңгүлөрдүн издери жана азыркы мөңгүлөр, цирктер, төрлөр, тепши сымал капчыгайлар, аскалуу зоолор, орто бийиктеги тоолорго кенен капчыгайлар, кууш кырлар, жапыз тоолорго тегизделген денудациялык жондор, шиленди толгон таманы кенен өрөөндөр мүнөздүү.
"Кеткендердин айлында", "Адам кызык", "Токто десем", "Ойнобо", "Алтымыштан ашкандарга", "Ысык-Көл", "Көк жайык", "Сары-Челек", "Эне-жер" аттуу ажайып чыгармалары жарыялаган.
1945-жыл – Экинчи дүйнөлүк согуш: Александр Иванович Маринесконун жетекчилиги алдында суу астында сүзүүчү кеменин экипажы Данциг булуңунда германиялык «Вильгельм Густлофф» жүргүнчү суперлайнерди чөктүрдү.
Куйручуктун жан жолдошу Бийназар уста айтчу экен: «Кукемдин жолу болсун! Байлардан аласасы бардай алым алат. Кишенетип бээ, тай алат, мөөрөтүп уй, торпок алат, он чакты кой-эчкини мааратып алдына салат. Кээде арпа-буудай, акча да өндүрөт. Бирок, алгандарын он кадам баспай эле элге таратат. Ушу адатын түшүнбөдүм!».
Айрыкча, Алмамбет менен Чубактын жол талашканын, Тайторунун чабылышын, Каныкейдин жомогун, Семетейдин Таласка биринчи келишин, Күлчоронун Үргөнчтү кечкенин, Айчүрөктүн ок аттаганын ж.б.
Райымбектин ашында Токтогул, Эшмамбет, Курман, Карамырза, Коргол аттуу атактуу ырчыларга жалгыз өзү беттешип, бул жоргосу жолго төгүлгөн төкмөлөрдү жарга такап, сөз кудуретине баш ийдирет.
«Куйручук каражаак чечен эле. Ал кандай шартка кабылса да, башын төмөн салып багынбаган, куюлуштуруп сүйлөсө жаңылбаган, оттой жалындаган адам болгон. Сөзү кылычтай курч, тили тибирткелүү эле. Сөзүнүн, күчтүүлүгү жана сөз тапкычтыгы боюнча Куйручукка кыргыз элинде эч ким жеткен эмес!».
1943-жылдан Жаңыарык айыл кеңешинин катчысы, комсомолдун Жумгал райкомунун 2-, 1-катчысы, Тянь-Шань обкомунун катчысы, 1962-жылдан КМУда улук окутуучу, доцент, проф., кафедра башчысы, парткомдун катчысы болуп иштеген.
Шаар чыгышынан Эдогава суусу жана Чиба прифектурасы, батышынан тоолор жана Яманаши префектурасы, түндүгүнөн Сайтама префектурасы, түштүгүнөн Тамагава суусу жана Канагава префектурасы менен чектешет.