polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Адамдын дем алуусу атмосфера абасы менен өпкө альвеола абасынын ортосундагы алмашууну , альвеола абасы менен кандын ортосундагы газ алмашууну, кан аркылуу газдарды ташуу, кан менен ткандын ортосундагы газ алмашууну жана клеткалык Дем алуунун механизмин камтыйт.
Өпкөнүн альвеолаларындагы кычкылтек өпкө капиллярындагы канга, ал эми көмүр кычкыл газ тескерисинче кандан өпкөнүн альвеолаларына, башкача айтканда өпкө альвеолаларында кычкылтектин концентрациясы өпкөгө келген кандыкынан жогору болгондуктан кычкылтек канга өтөт, ал эми канда көмүр кычкыл газынын концентрациясы жогору болгондуктан өпкө капиллярынан альвеолага, андан сыртка чыгат.
Өнөр жай ишканаларын долбоорлоодогу санитариялык нормалар, өндүрүштүк жабдууларга коюлган гигиеналык талаптар жана технологиялык процесстерди уюштуруудагы санитариялык эрежелерде баяндалгандай эмгекти коргоо боюнча эреже, нормаларды сактоо, коопсуздук техникасы боюнча жаңы каражаттарды колдонуу, зыянсыз, коопсуз эмгек шарттарын түзүү ишкана жетекчилеринин милдети.
Санитария-эпидемиологиялык станциянын кызматкерлери өнөр жай ишканаларын долбоорлоодо, курууда, реконструкциялоодо жана ишке киргизүүдө жаңы технологиялык жабдууларды, машина, механизмдерди, жаңы нормалардын, эрежелердин сакталышын, эмгек шарттарын текшерет; кесип ооруларынын пайда болуу себептерин изилдейт; аялдардын, өспүрүмдөрдүн эмгегин коргоого көңүл бурулат.
Өндүрүш шартындагы санитария-гигиеналык абалга өндүрүштө иштеген жумушчуну курчаган бардык факторлор: химиялык заттар, чаң, ызы-чуу, дирилдөө, электрмагниттик толкундар, иондоштуруучу нурлануу, метеорологиялык , жарык, биологиялык факторлор жана башкалар кирет.
Өнөр жайда иштеген жумушчуларды медициналык жактан тейлөөнүн артыкчылыгы, илимий негизделген гигиеналык нормативдерди, эмгектеги рационалдуу режимдерин киргизүү кесип ооруларынын азайышына, эмгек шарттарын жакшыртууга жардам берет.
Терини жумшартуу жана тазалоо үчүн суюк бет май — сүттөй эмульсиялар —«Ланолиновое молоко», «Миндальное молоко», «Огуречное молоко» жана башка, «Бархатный», «Дайле» жана башка бет май колдонулат.
Витаминдүү мындай бет майлар:«Алёнушка», «Астра», «Витаминный», «Атласный», «Идеал», «Людмила», «Невский», «Утро», ошондой эле башка заттар да кошулган «Свобода», «Малахит», «Камелия» жана башка
Гигиеналык, профилактикалык, дарылык косметика каражаттарына тишти тазалоо, ооз көңдөйүн чайкоо, дене, баш, бет терисин күтүү үчүн зарыл заттар, терчилдикке каршы каражаттар кирет; кооздук косметикасынын каражаттарына упа, эндик, чач боёк, ооз боёк, кирпик боёгуч тушь, каш боёочу карандаш, тырмак боёочу лак жана башка кирет.
Бет майды күнүгө сыйпануу керек, бирок бир эле бет майды күндө сыйпаганда ага тери көнүп калат жана анын активдүү таасири бир айдан ашпайт, андыктан мезгили менен бет майдын түрүн алмаштырып туруу сунуш кылынат.
Бирок, материализмде кыймылдын көп түрдүүлүгүн четке каккан багыттар да бар (мисалы: энтропиянын өсүү кубулушун абсолютташтыруунун негизинде ааламдын жылуулуктан өлүп жок болушу тууралуу концепция. Бул концепцияны жактоочулардын көз карашы боюнча кыймылдын баардык формалары эртеби же кечби жылуулукка айланып, ал кыймылдын ар кандай формаларын талкалоо менен аалам өрттөн алаамат болушу мүмкүн).
Күчөп кеткенде бала оозу менен дем алгандыктан оозу дайыма ачык болуп, астыңкы жаагы ылдый түшүп, мурун менен эриндин ортосундагы бүктөө түзүлөт, тиштери туура эмес жайгашып , беттин кебетеси өзгөрөт , Чоңураак балдардын башы ооруйт, мурун менен көпкө чейин кыйналып дем алуу көкүрөктүн туура эмес өсүшүнө , ичеги-карындын начар иштешине , аз кандуулукка алып келет.
Аденоиддер негизинен 3—10 жаштагы балдарда кезигет, ошондой эле бир жашка чейинки балдарда же жыныстык жетилүү мезгилинен жогорку дем алуу жолдорунун катуу кармаган жана өнөкөт сезгенүүлөрү себеп болот.
Бездин сезгенишине ар түрдүү микробдор (гонококк, трихомонада, кургак учук таякчасы, стафилококк, стрептококк, вирус, микоплазмалар жана башкалар), жоон ичегинин, заара түтүгүнүн, табарсыктын сезгениши, нымдуу жерге отуруп суукка урунуу да себеп болот.
Өнөкөт түрүндө без чоңоёт, катууланып, айрым жерлери дөмпөк тартып бел, табарсык, чаткаяк, куймулчак, көтөн чучук жана сырткы жыныс мүчөлөрүнө оору тарайт, оорулуу бат чарчап уйкусу качат, ишке жөндөмү начарлап, туталанып, урушчаак болуп кетет.
Мектепке чейинки таалим-тарбиянын негизги максаты, ар-тараптан өнүккөн, айлана-чөйрөдөгү кубулуштар, мамилелер жөнүндө түшүнүктөрү бар, улууларды сыйлаган, досчулук жана жолдошчулукту урматтаган инсанды калыптандыруу.
Балдар бакчаларында атайы балдардын жаш өзгөчөлүктөрүнө ылайык түзүлгөн «Мектепке чейинки курактагы балдарды тарбиялоо» программасы боюнча окуу-тарбия аракеттери иш жүзүнө ашырылат.
Туугандарынын жектөөсүнөн куткаруу үчүн доминикандыктар аны Парижге жөнөтүп жиберишет, бирок жолдо ал өз бир туугандары тарабынан кармалып, бир жылдан ашык убакыт үйүндө туруп калат.
1259-жылы Италияга кайтып келип, ар түрдүү мектептерде сабак берет, ал эми 1269-жылы Парижге кайтып келет да, төрт жыл өткөндөн кийин ден соолугунун начарлыгына байланыштуу сабак берүүдөн баш тартат.
Предметтердин өзүнөн өзү кыймылдашы мүмкүн эмес болгондуктан, демек, ар бир предмет башка бир нерсе аркылуу кыймылга келүүгө тийиш, бул биринчи кыймылдаткыч, түпкү кыймылдаткыч катарында Кудай бар дегенди билдирет.
Фома Аквинский өзүнүн метафизикасын да Аристотелге таянып негиздеп ал Аристотелден анын категорияларын алат да, аларды табият илимдеринин материалдарын философиялык жактан негиздөө үчүн эмес, теологиянын проблемаларына ылайыкташтырат.
Ишенимдин билимден артыкчылыгы жөнүндөгү позиция Аквинаттын алардын ортосундагы карама-каршылыкты жоюуга умтулуусунан улам келип чыккан, бул карама-каршылык, анын пикири боюнча, окумуштуулар билимге умтулушуп отуруп, Кудай жөнүндө, теңирлик аяндар жөнүндө унутуп коюшат, ошондуктан аларда сезимдик кабылдоолордогу жана логикалык ой жүгүртүүлөрдөгү жаңылыштыктар үстөмдүк кылып кетет.
Ал гана түгүл, бардык илимдер өз жоболорун эң жогорку акылмандыктын үлгүсү болгон теология менен ылайык келтирүүгө тийиш, алар баарынан мурда Библияда жазылгандардын баарысын негиздеп, ырастоого умтулууга тийиш, философия болсо христиан догматтарын далилдеп ырастоо аркылуу диний ишенимдин босогосу катарында чыгат.
Аларга төмөнкүлөр кирет: Теңирликтин бир эле убакта үч бейнеде — Кудай-Ата, Кудай-уул жана Кудай-Ыйык Рух түрүндө жашап турушу, дүйнөнүн белгилүү убакта жоктон бар болуп жаралышы, эң түпкү күнөө, Бейиштеги түбөлүк жыргалчылык, Тозоктогу түбөлүктүү жаза.
А түгүл Аквинат өзүнүн ой жүгүртүүсүндө аша чаап кетет да, теологияны бүткүл философиядан жана кадыресе илимден жогору, баардыгынан бийик коёт, анткени дейт Аквинат, теологиянын көпчүлүк догматтарын адам таанып-биле албайт, алар теңирлик акыл-эс үчүн гана ачылып-билинет.
Буга, баарынан мурда, Петр Ломбардскийдин «Сентециясына», Боэцийдин эмгектерине, Проклдун «Себептер жөнүндөгү китебине», Аристотелдин чыгармаларына берген комментарийлери, «Талаш маселелер» деп аталган эмгектери кирет, буларда ар түрдүү философиялык-теологиялык проблемалар каралат.
Фома Аквинскийдин эң башкы чыгармалары көлөмдүү эки томдуктан турат, муну анын чыгармачылык ишмердигинин жыйынтыгы деп айтса болот, алар: «Бутпарастарга каршы сумма» жана «Теологиянын суммасы» .
Ишенимдин билимден артыкчылыгы Аквинат тарабынан логикалык ой жүгүртүүлөр аркылуу гана эмес, Кудай эркинин кереметтүү көрүнүштөрүн далилдөөчү көптөгөн мисалдар аркылуу да далилденет.
Ансельм Кентерберийский чиркөөнүн бардык догматтары философиялык, рационалдуу негиздөөгө муктаж экендигин мурда эле айткан, бирок бул позиция ортодокс теологиялык адептилер тарабынан каршылыкка учураган, ошондуктан Аквинат бул проблеманы жарым-жартылай чечүүнү: диний окуунун принциптери ишенимди кошумча түрдө бекемдөө үчүн гана рационалдуу негиздөөгө муктаж деген концепцияны сунуш кылат.
Бирок, өркүндөөнүн ар кандай даражасы кандайдыр бир бирдиктүү ченем менен аныкталууга тийиш, башкача айткандаөркүндөгөндүктүн недир бир үлгүсү менен дал келип, ылайыкташып турууга тийиш, мында да ал үлгү кайрадан Кудай катарында чыгат.
Бардык ушул далилдерди Фома Аристотелден алган жана Кудай түздөн түз адамдын жан дүйнөсүндө бар болуп турат деген мистикалык пантеизмге таянып, Кудай адамдардын аң-сезиминде гана жашайт деген мүмкүн болуучу еретикалык окууларга каршы багытталган.
Схоластикалык философиянын башкы проблемасы болгон ишеним менен билимдин, дин менен философиянын катыш мамилеси жөнүндөгү маселеде башка көз караштар бар болуп турган шартта Аквинатка өз позициясын иштеп чыгууга туура келген.
Төрөткө эки жума калганда анын алгачкы белгилери байкала баштайт: жатындын түбү алдыга карай жылып, ич ылдыйлайт, организмден суюктук көп бөлүнгөндүктөн, аялдын салмагы азаят; жатын катууланат.
Төрөттүн узактыгы аялдын жашына (жашы өтүп калганда аял биринчи жолу төрөп жатса, ал көпкө созулат), баланын чоңдугуна, жамбаш сөөгүнүн көлөмүнө, жатындын жыйрылышына жараша болот.
Эгерде, бардык нерсе материя болсо, жана материя алдын ала билүүгө боло турган жана болбой койбой турган жол менен кыймылдай турган болсо жана алардын кыймылын аныктай турган себептик мыйзамдарды таанып-билгенибизден кийип, адамдын эрки эркин деп айтууга болобу?
Эгерде менин өзүмдө бар болуп турган бир неменин натыйжасында өзүм каалаган нерсени ала албасам же аны иштей албасам, эгерде, мисалы, күчүм жетпегендиктен мен тосмо кашааны секирип өтүп кете албасам мындай учурда бул менин эркиндигимди чектегендик болбойт, бул жөн гана мендеги жөндөмсүздүктүн табийгый түрдөгү жетишсиздиги.
Бэкон сыяктуу эле Гоббс да билимдерди эмпирикалык талкуулап-түшүнүүнү жактап, сенсуалисттик позицияга кошулган жана «адамдын акыл-эсинде, адегенде толук же жарым-жартылай түрдө туюм-сезим органдарында пайда болбогон бир да түшүнүк жок» .
Кадыресе ойлом үчүн, Гоббс боюнча, фактылар жөнүндөгү жөнөкөй билим толук жетиштүү, бирок бул илимий билим үчүн таптакыр жетишсиз, илимий билим үчүн жалпылык, зарылдык талап кылынат жана ал математика аркылуу гана жетишилет.
Бирок ал өзүнүн Декарттыкы менен окшош болгон рационалисттик позициясын (ал өзү картезиандык таасирди жана а түгүл Декарттын математикалык таанымынын далилдүүлүгүн түшүндүргөнүнүн тууралыгын тааныбаса да), ал өзүнүн түпкү эмпирикалык позициясы менен айкалыштырган.
Өзү эркиндик деп түшүнгөн нерсени колдонуу менен Гоббс биз эркин болгон жана биз эркин болбогон учурлардын аралыгындагы айырмаларды ачып көрсөтөт жана биз иштеп жаткан нерселердин баардыгын зарыл деп эсептейт.
«Левиафанда» ал мындай деп жазат: «Акылы тайкы адам сөздөрдүн көп маанилүүлүгүн аңдай албайт. Ал чымчык торго чалынып тыпырагандай сөздөргө чалына берет жана андан бошоп чыгуу үчүн сөздү канчалык көп пайдаланса кайра ошончолук көбүрөөк чалынат. Акылдуу адамдар үчүн сөздөр ченемдердин өзү, муну алар эсеп үчүн пайдаланышат, акылсыздар болсо ал сөздөрдү Аристотелдин, Цицерондун же Фоманын, же дагы бир башка окумуштуунун кадыр-баркынын жарыгы тийип турган толук баалуу монета катарында кабыл алышат» .
Ал, эгерде адамдын жаратылышы жөнүндө белгилүү бир фактыларды аныктоого мүмкүн болсо, анда андан кийин алардан белгилүү бир кырдаалдарда адамдар тутуна турган жүрүү-туруунун жол-жобосун чыгарып алууга болот деп эсептейт.
Ал кийинчерээк өзү мойнуна алгандай, убактысын көп учурда китеп дүкөндөрүндөгү географиялык карталарды карап, белгилүү деңиз саякатчыларынын басып өткөн жолдорун байкап, үйрөнүү менен өткөргөн.
Ошол кездеги улуу окуяларга жакын болгондуктан жана өзүнүн мекендештерине тынчтык жана коопсуздук каалап, өзүнүн бардык жөндөмдүүлүгүн коомдун проблемаларын чечүүгө жумшоону чечет.
1651-жылы ал өзүнүн эң көлөмдүү чыгармасын, өмүрүнүн башкы эмгеги — «Левиафанды» жарыялайт, китептин алгачкы баптары жалпы философиялык маселелерди камтыган, ал эми калган бөлүгү коомдун мамлекеттик жана социалдык түзүлүш маселелерине арналган.
Бул мүчүлүш абалды оңдоого үмүттөнүп, ал өзүнүн алдына эгерде ал иштеп чыккан усулду пайдаланган шартта «таза» жана «чыныгы» философия өнүгүп чыга турган элементтерди түптөөнү же «урукту» себүүнү максат кылып коёт.
Гоббс адамдын эгоисттик табиятын баса көрсөтөт, адам эреже катарында пайда же атак-даңктын урматы үчүн, башкача айткандабашкаларды сүйгөндүктөн эмес, өзүн өзү сүйгөндүктүн урматы үчүн аракет кылат.
«Левиафанда» ал мындай деп жазат: «эгерде үч бурчтуктун үч бурчу квадраттын эки бурчуна барабар деген акыйкат кимдир бирөөнүн бийликке болгон укугуна же бийлик колунда тургандардын кызыкчылыгына карама-каршы келсе геометрия окуусу талашып- тартышып отурбай эле геометрия боюнча бардык китептерди өрттөп жиберүү менен сүрүлүп чыкмак» .
Гоббстун айлана-чөйрөдөгү дүйнөнү механикалык түрдө түшүндүрүүчү онтологиялык көз карашы, атап айтканда, кыймылдын булагы жөнүндөгү маселеде белгилүү бир кыйынчылыктарга жолуккан.
«Гражданин жөнүндө», «Левиафан» деген эмгектеринде Кудайды алгачкы кыймылдын булагы деп жарыя кылат, ал эми нерселердин андан кийинки кыймылы, анын пикири боюнча, Кудайга таптакыр көз карандысыз түрдө жүрө берет.
Мисалы: бир жолу Феодор көп сандаган окуучулары менен жер-жемиш жууп жаткан киник Метроклдын жанынан өтүп бара жатса, Метрокл ага: «Эгер сен жер-жемиш тазаласаң, ушунча адамды окутам деп баш оорутмак эмессиң», – деп кайрылат.
Анын эскерүүлөрүнө караганда, Аристипп көңүлү куунак, бейкапар, куюлуштуруп сүйлөгөн, элди өзүнүн тапкычтыгы, өткүрлүгү, курч акылы менен таң калтырган, рахаттанууну жакшы көргөн, бирок, ашыкча каалоолор менен кумарларды ооздуктай билген, уруш-талашты жактырбаган жана өзү биринчи болуп элдешүүнү сунуш кылган адам болгон.
Жогорку нерв ишинин татаал процесстеринин бири — динамикалык стереотип (тышкы жана ички чөйрөнүн таасирине жараша бир канча нерв борборлорунун козголуусу, аракети, башкача айтканда биринен сала бири өтөлүүчү шарттуу рефлекстер).
Чындыгында шарттуу рефлекстер жоголуп жана жаңыдан жаралып турбаса организмдин жашоосу мүмкүн эмес, анткени чөйрөнүн өзгөрүүсүнө жараша организм өзүнүн функцияларын өзгөртүп турушу керек.
Булардын жардамы менен шарттуу рефлекстердин убактылуу жоголушу, алардын керектүү убакытта гана пайда болушу, чөйрөнүн көптөгөн окшош дүүлүктүргүчтөрүн бири биринен ажыратуу мүмкүнчүлүктөрү түзүлөт.
Шарттуу рефлекстерди жаратуу үчүн борбордук нерв системасында алгач анын эң жогорку өсүү баскычында туруучу мээ кыртышындагы нейрондор, шарттуу сигналдарды кабыл алуучу сезгич нерв клеткалары менен шартсыз рефлекстердин борборунун аралыгында убактылуу нерв байланыштары түзүлөт.
Бирок бул процесстин алдында организм өзүнө таасир тийгизген чөйрөнүн көп сандаган дүүлүктүргүчтөрүнүн ичинен эң керектүүсүн ылгайт да, борбордук нерв системада ушул гана сигналдык таасирге байланышкан алгачкы козголуу пайда болгон.
Омурткасыз жана жөнөкөй омурткалуу жаныбарларда нерв клеткалары чачкын жайгашып, функциялык мүмкүнчүлүгү да ченемдүү болгондуктан, жөнөкөй шартсыз рефлекстер жана инстинктг тер үстөмдүк кылат.
Жогорку нерв иши — сырткы жана ички чөйрөнүн өзгөрүүлөрүнө организмдин толук ыңгайлануусун камсыз кылуучу борбордук нерв системасынын жогорку бөлүктөрүнүн (чоң жарым шарлардын кыртышы жана кыртыш астындагы борборлордун) биргелешкен аракети.
И. П. Павловго чейин физиологдордун дээрлик көпчүлүгү организмдин иши — органдардын ишинин суммасы, ар бир органдардын иши анын клеткаларынын ишинин суммасы, ал эми ар бир клетканын негизги касиеттери туруктуу, ошондуктан чөйрөнүн таасири козгогон организмдин реакциялары орган жана клеткалардын туруктуу ишмерлиги менен мүнөздөлөт дешкен.
И. П. Павлов жана анын окуучулары организмдин кадимки абалында өтүүчү физиологиялык процесстерин изилдөө үчүн чөйрө менен нормалдуу байланышта турган дени соо жаныбарларга эксперимент жасашкан (мисалы, дени таза иттин шилекейин алуу үчүн шилекей бездин түтүкчөсүн сыртка чыгаруу, фистула операциясын жасоо).
Эпилепсия менен ооруган адамдардын мезгилсиз өлүм коркунучу жалпы калкка караганда үч эсе жогору, ал эми жогорку көрсөткүчтөр кирешеси төмөн кедей өлкөлөрдө жана айыл жеринде байкалган.
Ошол эле учурда, мүнөздөрдүн бири-бирине карама-каршы келген мүнөздөмөлөрү: уялчаактык, тартынчаактык, кайгы-капа, белгисиздик, ошондой эле өзүн-өзү басмырлоо тенденциясы, сүйлөшүү учурундагы аша чапкан сылыктык, мамиледе урмат-сый жана жумшактык, алардын маектешинин пикири менен макул экендигин баса белгилөө.
Гиппократтын “Ыйык оору” жөнүндө жазуусун антикалык илимпоздор сынга алган жана эпилепсия кээ бир табышмактуу күчтөрдөн эмес, табигый себептерден улам пайда болгон мээ оорусу катары каралат.
Илгерки гректерге кудайлар гана адамды бутунан жыгып, анын акылын тартып алып, денесин өздөрү башкарып, андан кийин оорунун көрүнгөн көрүнүштөрү жок болгондой эле өзүнө келүүгө аргасыз кылгандай сезилген.
Диагноз анамнездин, клиникалык көрүнүштүн жана лабораториялык методдордун негизинде коюлат жана төмөнкү клиникалык белгилердин жыйындысын эстен чыгарбоо керек: стереотиптик кайталоого жакын пароксизмалдуу бузулуулардын болушу, пациенттин кулк-мүнөзүндөгү мүнөздүү өзгөрүүлөр, прогрессия (пароксизмалардын жыштыгынын көбөйүшү, алардын трансформациясы, психикалык бузулуулардын көрүнүшү), электроэнцефалографиялык текшерүү учурунда эпилепсиялык активдүүлүк.
Ошондой эле; зат алмашуунун бузулушу, гипогликемия, гипопаратиреоз, фенилкетонурия, кан тамырлардын оорулары жана инсульт, мээ инфаркты, васкулит, мээге кан куюлуу, мээдеги көлөмдүк процесстер, неоплазмалар, интракраниалдык кан агуулар, гематомалар, мээнин тубаса кемтиктери, мээ травмасы, баш сөөктүн сынышы, мээнин гипоксиясы, адамс-Стокс синдрому, анестезия, көмүр кычкыл газына уулануу, инфекциясы, менингит, ВИЧ инфекциясы, мээнин ириңдөөсү, энцефалит, нейросифилис, кутурма, башты маң кылуучу каражаттардын, баңгизаттардын көп колдонулуусу, алкоголизмден көз карандылык ж.б себеп болушу мүмкүн.
Эпилепсия менен ооругандардын маанайы, адатта, тез-тез өзгөрүлүп турушу мүмкүн - көңүлү чөгүп, ачуулануу, кастык жана үмүтсүздүк сезиминен көтөрүлүп, же бир аз толкунданганга чейин.
Ошондой эле, интеллектуалдык жөндөмдүүлүктөрү да өзгөрүлмө: аларда ой жүгүртүүлөрдүн басаңдашы, концентрациянын жетишсиздиги же жөндөмсүздүк, иштин көрсөткүчү төмөндөп, же өтө эле активдүү болуп, көп сүйлөй баштап, жакында эле аларга мүмкүн эместей сезилген ишти жасай алышат.
Ошол эле учурда, көптөгөн пациенттерге астеникалык мүнөздөмө берилет (гиперестезия, чарчоо күчөп, алардын жөндөмдөрүнө ишенбегендик ж.б.) жана реакциянын истерикалык формалары - истерикалык талмага чейин .
Талма — ( - кармоо, эпилепсиялык талма; синонимдери , , , “кулоо оорусу”) -, булчуңдардын тырышуусу менен кыска мөөнөткө эс-акылын жоготуп жана амбулатордук автоматизмдин токтоп калуусу менен мүнөздөлгөн оору.
Эпилепсиянын эпилептиформ синдромдору менен дифференциалдык диагностикасында мээнин шишик, абсцесс, нейревревматизм сыяктуу ооруларында байкалат, ушул ооруларга мүнөздүү клиникалык жана параклиникалык белгилер (убактылуу парез жана паралич, афазия кубулуштары, мээ-жүлүн суюктугундагы патологиялык өзгөрүүлөр ж.б.).
Бирок, электроэнцефалографиялык маалыматтарды эпилепсиянын диагноздоонун чечүүчү критерийи катары колдонууга болбойт, анткени эпилепсиялык типтеги пароксизмалдык активдүүлүк оорунун алгачкы этаптарында байкалбашы мүмкүн, ошондой эле мындай активдүүлүк башка ооруларда да байкалышы мүмкүн.
Жыныстык жетилүү мезгилинде организмдин вегетативдик жана эндокриндик өзгөрүүсүнүн натыйжасында май бези күчөп иштеп, май жолдорунда безетки пайда болот, ал сезгенип, ириңдеп кетиши мүмкүн.
Физкультура менен жаңы машыга баштагандар жана көп убакытка созулган тыныгуудан кийин эң башында өтө тердеп, организмден ашык суу чыккандыктан жана зат алмашуу абдан күчөп, майлар толук ажыроого учурагандыктан, дене салмагы азаят , бирок сутканын ичинде ал кайра ордуна келиши мүмкүн.
Ал үчүн атайын күндөлүк түзүп, жумасына 1—2 жолу эртең мененки гимнастикадан кийин күндөлүккө: салмагын, пульсун, дем алуунун ылдамдыгын, булчуңдардын күчүн, демигүүнү, кандай тердегендигин, оорунун белгисин, ичеги-карындын функциясын жазуу керек.
Булар көбүнчө анча терең эмес тери катмарында же анын астындагы май клеткаларында, булчуңда, ошондой эле кээ бир органдарга кирип калган бөтөн нерсе көп учурларда инфекция пайда кылуу коркунучун туугузбайт, алардын тегерегине жаңы ткандар курчап өсүп өмүр бою кала бериши мүмкүн.
Ичеги-карын жолундагы бөтөн нерсе тамактануу убагында күлүү, сүйлөө, чүчкүрүү, кокусунан жөтөлүү жана башкалардан тамак-аш менен ар кандай бөтөн нерсе кулкунга тыгылып калышы ыктымал.
Көзү ачыктар, өзгөчө Эсака падыша айым төрөгөн уул Трояны талкалайт деп олуялык кылышкандыктан, Приам жаңы төрөлгөн наристени Ида тоосуна алып барып, карга-кузгунга жем кылып таштоого буйрук берет.
Трояны курчап алып, анын дарбазасын ача албаганда, спарталык жоокерлер айлакер Одиссейдин сунушу боюнча чоң жыгач ат жасашат да, анын ичине көп сандаган жоокерлерди калтырып, өздөрү чегинген түр көрсөтүп, алыстап кетишет.
Бир нече күн бою кыймылсыз турган көздүн жоосун алган кооз жыгач атты троялыктар чепке киргизип алаарда Кассандра аскер башчы Синондун сөзүнө ишенбөөнү жана ичине коркунуч катылган жыгач атты ичкери киргизбөөнү өтүнөт.
Салыштырмалуу кийин пайда болгон 3-кылымдагы Ликофрон аттуу акындын «Александра» деп аталган поэмасында Приам акылдан айныган кызы Кассандраны бекитип салууга жана анын олуялыгын жазып туруу үчүн сакчы дайындоого буйрук берген.
Кыргыздын белгилүү жазуучусу Ч. Айтматов өзүнүн «Кассандра балладасынын эн тамгасы» аттуу футурологиялык, философиялык чыгармасында учурдагы глобалдуу көйгөйлөр туура багытта тез чечилбесе, анда алар келечекте катастрофага алып келээрин алдын ала эскерткен.
Катуу кармаган түрүндө карындын тушу ооруп, жүрөк айланат, кекирет, ооздон жаман даам сезилет жана башка бул сезим тамактангандан 2—3 сааттан кийин байкалып, ооздон кара суу келип, кускусу келет.
Өнөкөт гастритке дарыны өз алдынча врачка кеңешпей ичүү (айрыкча аспиринди, бутадион жана башка оору басаңдатуучу жана дене температурасын төмөндөтүүчү каражаттарды), тиштин жоктугу же анын чириши, бадам сымал бездин оорусу да түрткү берет.
Демейде катуу кармаган гастриттин белгилери басаңдаганда жылуу суюк тамак — таттуу чай, ар кандай сорпо, кисель, айран, кийинчерээк суюк ботко, картошка пюреси, бууга бышырылган котлет, чала бышкан жумуртка, барабара жашылча-жемиштер, быштак, кайнатып бышырылган эт, балык жана башка берилет.
Өнөкөт гастрит дайыма тамактануунун тартибин бузуу: иретсиз жана ашыкча тамактануу, өткүр, абдан ысык тамакты шашып ичүү, чала чайноо, тамак ичип жатканда сүйлөө же окуу тамак сиңирүүчү маңыздын бөлүнүшүн начарлатат, өнөкөт гастрит пайда болот.
Тиштин туура жабылышы жаактын түзүлүшүнө жана тиштин жантыгына жараша төмөнкү типтерге бөлүнөт: бир тибинде үстүңкү кашка тиштер астыңкы кашка тишти бир аз жаап турат ; экинчи түрүндө астыңкы жаактын маңдай тиштери үстүңкү тиштерди бир аз жабат ; үчүнчү тибинде астыңкы жана үстүңкү маңдай тиштердин учтары аттиштей болуп тийишет.
Ал көбүнчө бет скелети өөрчүп жаткан мезгилде жаактын травмага учурашы , итий, мурун-кулкунда шишик өсүп, оозу менен дем алуу, сүт тиштерди эрте жулуп салуу жана башкалар себептен келип чыгат.
Физиологиялык тиштин жабылышында үстүңкү жаактын маңдайкы туруктуу жана сүт тиштери астыңкы тиштерди бир аз жаап, үстүңкү жаактын ар бир тиши астыңкы жаактын эки тиши менен тийишип турат; 5-сүт тиш менен туруктуу акыл азуулар гана каршысындагы бирден тишке тийишет.
Өнөкөт мурун бүтүү катуу кармаган мурун бүтүүнүн улам кармай беришинен, мурундун былжыр челин дайыма чаң жана газдын дүүлүктүрүүсүнөн , аденоидде, мурундун туура эмес жайгашышынан , мурундун кошумча кобулдарынын ириңдүү сезгенишинен жана башкалардан пайда болот.
Мисалы, үстүңкү жаактын ичинде үстүңкү жаак кобулу , чеке сөөктүн ичинде чеке кобулу, ал эми мурун көңдөйүнүн үстүңкү керегесин түзүүчү негизги сөөктүн ичинде негизги кобул, калбыр сымал сөөктө калбыр кобулдары бар.
Дөбөгө чыгып дардактап, Эми Манас өлдү деп, Эгем бизге берди деп, Барса келбес Бээжинден Манас кайдан келсин деп, Дөбөгө чыгып дардактап, Элди көздөп бакырып, Абыке, Көбөш эки арам Көбөштөп ураан чакырып, Кутуруп булар калыптыр (Саякбай Каралаев, Кол жазмалар фондусу, 540-
Манас өлгөндөн кийин анын аялы менен баласын куугунтуктап, кандыкты, дүйнө-мүлкүн ээлөөгө умтулушунда феодалдык-патриархалдык уруулук түзүлүштүн өзгөчө мүнөзү, талап-түшүнүгү жатат.
Уруулук түзүлүштүн салты боюнча Семетейге өтө күйүмдүү жакын агасы катары эсептелген А. Семетей эр жетип Таласка, элине келгенде ак пейил, жарык маанай менен тосуп алып, анын жылкыларын багып жүргөндүгүн айтып, өзүндөгү Манастын курал-жарагын чыр-чатаксыз кайтарып бергендиги Саякбай Каралаевдин варианты , ТМВ, Мамбет Чокморовдун вариантында айтылат.