polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Лениндин өмүр таржымалын жана жасаган иштерин изилдөө үчүн РСФСРде жана СССРде атайын мекемелер түзүлгөн: В. И. Ленин атындагы Коомдук-тарыхый музей , Партиянын тарыхы алдындагы Лениндин музейи , В. И. Ленин институту БКнын алдындагы Маркс – Энгельс – Ленин институту, 1956-жылдан КПСС БКнын алдындагы Марксизм-Ленинизм институту), кийин Москвада ушул институттун алдында В. И. Лениндин Борбордук музейи ачылган.
Лениндин атынан Ленин чокусу, Ленин мөңгүсү, Ленинакан платосу, Москвадагы Ленин дөңсөөсү, Ленинград , Ульяновск, Ленинск, Ленинск-Кузнецк, Лениногорск, Ленинабад , Ленинакан шаарлары, көптөгөн кыштактар, Москва метрополитени жана башкалар аталган.
декабрь айында «Искра» гезитине басылган бир макаласын «Ленин» деген псевдоним менен чыгарып, бул анын түбөлүк ысмына айланган (мындан тышкары В. Ильин, В. Фрей, Ив. Петров, К. Тулин, Карпов жана башка псевдонимдери болгон).
1924, Москва губерниясы Горки кыштагы) – орустун коомдук-саясий ишмери, Советтик Союздук коммунисттик партиясын жана Совет мамлекетин негиздөөчү, Совет өкмөтүнүн алгачкы жетекчиси , К. Маркс, Ф. Энгельс тарабынан негизделген коммунизм жөнүндө илимий-теориялык окуунун улантуучусу.
Тери организмди айлана-чөйрөнүн түрдүү өзгөрүүлөрүнөн сактап, жылуулукту жөнгө салууга катышат; организмди бактериялар менен токсиндердин киришинен сактайт жана зат алмашуунун продуктуларын тер менен чыгарууга жардам берет.
Тамак сиңирүү системасына кирген заттар карын менен ичегиде сиңирилүүгө ылайыкталып, керексиз заттар, ошондой эле ичегиде пайда болуучу газдар ичегинин перистальтикасынын натыйжасында организмден чыгарылат.
Организмдин коргонуу функциялары — организмди айлана-чөйрөнүн өзгөрүүлөрүнөн коргоп, ага бактериялар, вирустар жана башкалар зыяндуу заттардын киришине тоскоол болуп, организмдин ички чөйрөсүнүн составынын жана касиеттеринин туруктуулугун бир калыпта кармап турууну камсыз кылуучу өзгөчө физиологиялык механизмдер.
Катуу ууланууда ал кетип, бат чарчайт, ишке жөндөмдүүлүгү жоголот, баш айланып ооруйт, эсин жоготот, эске тутуу начарлайт, басыгы, уйкусу бузулат , бир нерседен шекшинип коркот, таарынчаак болот, кулагына бир нерсе угулат же көзүнө көрүнөт, кээде жүрөк туш ооруйт, стоматит байкалат.
Үйдөгү зыяндуу курт-кумурска, кемирүүчүлөргө каршы каражаттарды пайдалануунун эрежелерин так аткарып, аларды колдонуу учурунда үйдө киши, башка жандыктар болбой, тамак-аш жабык идиште сакталат.
Киши өзү билбеген каражатты колдонбоо, айыл чарба уу химикаттарын колдонууда халат, кол кап, резина өтүк кийип, аларды тез-тез алмаштырып туруу, химикаттарды колдонууда респиратор кийүү, өздүк гигиена эрежелерин сактоо, иш бүткөндөн кийин ваннада же душ алдында жуунуу, иштеп жатканда тамеки тартпоо жана тамак ичпөө мындай уулануунун алдын алат.
Эгерде нерсеси менен нерсесин ар кандай маанилерге ээ ( – “жеке нерселердин” чөйрөсү, ал эми – “түшүнүктөрдүн” чөйрөсү) өзгөрмө чоңдук катары каралса, анда, айталык “адам” түшүнүгүнүн ордуна Р өзгөрмө чоңдугун колдонуп, “ адам болуп эсептелет” же “.адам болуп эсептелет” деген сөз айтылышын алабыз.
Айтсак, “. нерсеси. нерсесине караганда чоң” деген сөз айтылышы эки өзгөрмө чоңдуктун ортосундагы, ал эми “. нерсеси . нерсеси менен . нерсесинин ортосунда жайгашкан” деген сөз айтылышы үч өзгөрмө чоңдуктун функциясын аткарат.
Бул аятта көрүнгөндөй, Ибрахимдин ой жүгүртүүсүнүн айрып кароого мүнөздүү болгон өзгөчөлүгү, анын Жараткандын үстөмдүк жана кудуреттүүлүк маңызынын зарылдыгына негизделгени болгон.
Качан аларга катуу шамал жетип, килейген толкундар ар тараптан ургулай баштаганда, алар өздөрүн өлүмгө дуушар болчудай сезишип, чын ишеним менен Аллага жалбара башташат: “Эгер Сен бизди куткарсаң, биз шүгүр кылуучулардан болобуз!” .
Байыркы дүйнөнүн дүйнөлүк көз караштагы доктринасы болгондой бир гана жекелик үстөмдүк негизине моюн сунуудан баштартуу Аристотель айткандай жыйынтыкка алып келген: «Алгачкы философтордун көбүнчөсү бардыгынын башталышы бир гана материалдык негиздер болгон деп эсептешкен, атап айтканда, бардык нерселер эмнеден турат, эмнеден чыгат жана өлүп эмнеге кайтат…».
Белгилей кетүү керек, исламдык алгачкы булактарга таянсак, Аллахтын бар болушун түшүнүү жана ага байланыштуу билимдер адам баласына ааламдын жаралышына карата ой жүгүртүүлөр жана ой жорттуруучу жыйынтыктар аркылуу гана келген эмес.
Жараткан өзү ар кандай доорлордо дүйнөнүн ар кайсы элине Өзүнүн элчилерин жөнөтүп турган жана алар бир гана кудай бар деген ойго үгүттөп, ар кайсы коомдорго Аллах тууралуу жана Анын атрибуттары жөнүндөгү дагы конкреттүүрөөк билимдерди алып келип турган.
«Акыйкатта, асманда жана жерде ишенгендер үчүн белгилер бар! Силердин жаралышыңарда да, Ал тарабынан жаныбарлардын таралышында да ишенген адамдар үчүн белгилер бар, күн менен түндүн алмашып туруусунда да, анан да, Аллахтын асмандан жаан жаадырып, кургаган жерди жандантканында жана шамаалдардын багытында да акылга ээ адамдар үчүн белгилер бар».
Доминанттуу гендерге байланыштуу белгилер организмдин жеке өөрчүшүндө сөзсүз пайда болот, ал эми рецессивдүү гендерге байланыштуу белгилерди доминанттуу белгилер басаңдаткандыктан алар пайда болбойт.
Белгилердин тукум куугучтук коэффициентин аныктоо селекцияда микроорганизм жана өсүмдүктөр сортторун жаныбардын породаларын жакшыртуу үчүн тандоонун ыкмаларын ылгоодо тандоонун потенциалдык натыйжалуулугун аныктоодо зарыл.
Тукум куугучтук — бардык организмдердин дене түзүлүш, жеке өөрчүү, зат алмашуу өзгөчөлүктөрүн, ошондой эле ден соолугунун абалын жана көпчүлүк ооруларга жакындыгын укумдан-тукумга берүүчү касиети.
Байкоо жүргүзүлгөн жалпы өзгөргүчтүктүн кайсы бөлүгү генотиптик өзгөргүчтүк менен аныкталаарынын бирдиги % менен көрсөтүлөт о. эле төмөнкү формула менен эсептеп чыгарылат:
Генетикалык карталарды түзүү кишинин хромосомаларында көп гендердин жайгашуусунун ырааттуулугун табууга организмде доминанттуу жана рецессивдүү гендердин белгилеринин үстөмдүүлүгүн же басымдуулугун изилдөө тукум куугучтуктун бир нече типтерин бөлүүгө жардам берди.
Өнөр жай же техникалык микробиология спирт, ацетон, органикалык кислоталар, витаминдер, антибиотиктер, аминокислоталар жана башкалар продуктуларды пайда кылуучу химиялык процесстерде микробдордун активдүүлүгүн изилдейт.
Айыл чарба микробиологиясы топурактын калыптанышында, өсүмдүктөрдүн азыктануусунда, тоютту даярдоодо жана консервалоодо , ошондой эле өсүмдүктөрдүн илдетин пайда кылууда микробдордун ролун изилдейт.
Адам ооруга чалдыкканда же организмге айлана-чөйрөнүн жагымсыз факторлору таасир эткенде клетка структурасы бузулуп, клетканын мембраналарынын өткөргүчтүгү артып, ткань ферменттери канга өтүп, андагы ферменттердин өлчөмү көбөйүп, гиперферментемияга дуушар кылат.
Дем алуу, жүрөк иши, өсүү жана клетканын бөлүнүшү, булчуң иши, тамак-аштын майдаланышы жана сиңирилиши, көптөгөн организмге пайдалуу биологиялык заттардын, ошондой эле ферменттердин өзүнүн синтезделиши жана ажырашы тез жана тынымсыз жүрүүчү фермент системаларга жараша болот, боюнча клеткалардагы жана органдардагы жалпы ферменттик реакциялар организмдин тиричилик аракетинин молекулалык негизин түзөт.
Ферменттердин активдүүлүгү температурага байланыштуу болушун медицинада кеңири колдонот, мисалы, жүрөккө, кан тамырларына, мээге жана башкалар органдарга операция жасаганда ал органдарга кычкылтек жетишпегендиги байкалат, анын натыйжасында аларда өтө оор жана кайталанбас процесстердин жүрүшү мүмкүн.
Өпкө күйдүргүсүндө оору катуу, капысынан кармайт, температура бир заматтын ичинде 40—41ка жетет, көз кызарып жаш агат, жөтөлөт, чүчкүрөт, үн кырылдайт, бүтөт, көкүрөк сайгылашып ооруйт, демигет, эрин, моюн көгөрөт.
Сыздоокко теринин такай булганышы жана кийимдин өйкөшү, анын химиялык заттар менен дүүлүгүшү, теринин үстүңкү катмарынын сыйрылышы, тытылышы жана башкалар микротравмалар, ошондой эле тер жана май бездеринен тер менен майдын көп бөлүнүшү, витамин жетишсиздиги, зат алмашуунун бузулушу түрткү болот.
Көбүнчө жетишсиз тамактанган, витамин жетишпеген, алсыз, жалпы инфекциялуу катуу оору менен ооругандарда жана зат алмашуусу бузулгандарда , ысык же суук өткөндө, өтө чарчаганда жана нерв системасынын функциясы бузулганда дененин көп жерине сыздоок чыгат .
Сыздоокту алдын алууда негизинен өздүк гигиена эрежелерин так сактоо, терини таза күтүү, теринин ириңдүү жарасын пайда кылуучу факторлорду четтетүү микротравмаларды өз убагында тазалап, дарылоо, ошондой эле ириңдетүүчү инфекцияларга организмдин туруктуулугун жогорулатуучу чараларды көрүү, витаминдүү тамактануунун мааниси чоң.
Жасалма аборт организмге зыяндуу таасир тийгизет, анткени кош бойлуулук менен байланыштуу физиологиялык кайра түзүлүү процесстер капысынан токтолуп, кээде нерв, эндокрин системасынын, ошондой эле зат алмашуунун функцияларынын бузулушуна алып келет.
Аялдарга 2 маал кайнатылган жылуу суу менен самындап же калий перманганатынын мала кызыл эритмеси менен жуунуп, күнүгө ич кийимдерин алмаштырып туруу сунуш кылынат, анткени аборттон кийинки биринчи күндөрдө жатын моюнчасы ачык болуп, оорутуучу микробдор кирип, сезгенүү оорулары пайда болушу мүмкүн.
Ага сезгенүү, шишик жана башка оорулар, жыныс органдарынын толук өсүп жетилбегени, жугуштуу оорулар , эне менен баланын канынын сыйышпастыгы, өтө оор талгак, мурдагы аборттор жана башка себеп болот.
Аборт кандайдыр бир оорунун натыйжасында өзүнөн өзү болот же кандайдыр бир себептер менен аял кош бойлуулугун сактоого мүмкүн болбогон учурда, ошондой эле кош бойлуулук жана төрөт аялдын ден соолугу менен өмүрүнө коркунуч алып келсе (мисалы, учук оорулуу, жүрөк кемтиги, өтө оор талгак — токсикоз болгондо жана тукум куума оорулардын балага берилүү коркунучу болсо) жасалма жол менен жүргүзүлөт.
Кымыз В группасынын витаминдери көптүгүнөн, сүт кислотасы жана углекислотасы, бирок биринчиден этил спирти бар болгондуктан ичимдик ичкендин эртеси ден-соолукту калыбына келтирүүгө тез жардам берет.
Ыманбайдын баёолугу, караңгылыгы, эртеңкисин ойлобогон, күнүмдүк кызматчылык менен гана чектелген акылы, сабырсыз, башаламан жүрүш-турушу эл турмушундагы драмалуу бурулуш учурунда бөтөнчө ачылып көрүнөт.
Тоо арасында – роман өткөн кылымдын жыйырманчы жылдарынын аягында – отузунчу жылдардын башындагы окуяларды камтып, тарыхый бурулуш доордогу кыргыз элинин турмушун, адамдардын образдарын, тиричилигин жана кулк-мүнөзүн, табият көрүнүштөрүн көркөм сүрөттөгөн эпикалык чыгарма.
Манасаровар көлү (Санскритте: ा ो Тибет: ་་ུ་ོ།, : - .-, : ; жөнөкөйлөштүрүлгөн кытай тили: ; кадимки кытай тили: ; башкача айтылышы , ), же Манаса Саровар/Манас көлү, Кытай Республикасынын Тибет автономдуу аймагында, анын борбору Лхаса шаарынан 940 клм.
Манасаровар көлү зыяратчыларга Азиядагы эң улуу дарыялардын, атап айтканда: Брахмапутра, Карнали, Инд жана Сутлеждин башатына жакын жаткандыгы менен көптөгөн убакыт бою таасир берип келет.
Социалдык көзөмөлдөнүүчү конфликттер алардын өздөрүнүн субъекттеринин ортосундагы мамилелердин жакшырышына, кадыресе өз ара мамилелердин жаңырышына, коомдук-системадагы социалдык-саясий тең салмактуулуктун калыптанышына жардам берет.
Социалдык-экономикалык жана саясий модернизациялоонун татаал этабын башынан өткөрүп жаткан өлкөдөгү бүгүнкү күндөгү кризистик абал социалдык конфронтациянын таркалуу чегин кеңейтип, мүнөзүн өзгөрткөн.
Алардын мазмуну, тескөө жана чечүү ыкмалары коомдун жана мамлекеттин тиби, экономика, социалдык чөйрө, демократия, руханий маданияттын өнүгүү деңгээли, ошондой эле конфликттер жана аларды жеңүүнүн ыкмалары жөнүндөгү илим – конфликтологиянын абалы менен шартталат.
Адатта оорулуу ооруканага жайгаштырылат, бирок оору жеңил өтсө, үй шарты ыңгайлуу болсо (үйдө бала бакчага, яслиге бара турган балдар, ошондой эле тамак-аш жана ага байланышкан мекемелердин кызматкерлери жок болсо) үйдө дарыланууга уруксат берилет.
Тамак-аш азык- тары, көбүнчө жуулбаган жашылча, кайнатылбаган сүт, чала бышкан же куурулган эт жана ошондой эле ачык көлмөдөгү сууну кайнатпай ичүү же булганч көлмөгө түшүү оору жуктуруунун бирден-бир жолу болуп эсептелет.
Оорунун алдын алуу үчүн өздүк гигиенанын, тамак-аш даярдоо жана сактоо эрежелерин билүү керек, жашылча, мөмө-жемиштерди жакшылап жууп, ачык көлмөлөрдөгү сууну кайнатып ичүү зарыл.
Бул мугалимдер чечендик искусствосуна үйрөтүү менен, ар түрдүү жоболорду, ал жоболордун акыйкат же акыйкат эместигине карабастан, далилдөөнүн жана ага ынандыруунун ар кыл ыктары жөнүндө сабак беришкен.
Кубулуштарды кабылдоо, Протагорго ылайык, бардыгы конкреттүү адамга байланыштуу болот: «Мен эмнени кандай кабылдасам, ал мен үчүн ошол көрүнүшүндө туура, сага кандай түрдө кабылданса, сага ошондой түрүндө туура» .
Мындан башка да жуунарда жумуртка сарысын чалып, ага өсүмдүк майын, кайнак сууну теңдеп кошуп, аралаштырып бетке сүйкөп, 5—10 мин. өткөндө адегенде самын менен жылуу, анан муздак суу менен жуунуу керек.
Кечинде бетти «Рассвет», «Бархатный», «Утро» бет майлары, «Лилия» же «Роповая» суусу менен тазалап, теринин бырыш түшө турган жерлерине азыктандыруучу бет майларды сүйкөп, 30—40 мин. өткөндө бет майдын калдыгын кагаз салфетка менен аарчып салат.
Бет терисинин майлуулугун азайтуу жана кан айлануусун жакшыртуу үчүн чай кашык туздун 1/4 бөлүгүн самын көбүгүнө кошуп, бетке сүйкөп, 2 — 3 мин. өткөндөн кийин жылуу, андан кийин муздак суу менен жууп, сүлгү менен кургата аарчынып, анан «Лимонный», «Ленинградский», «Белая ночь», «Снежинка», «Кристалл», «Идеал», «Любимый» жана башкалар бет май ларын сыйпоо керек.
Мезгили менен беттеги безеткини кетирип, косметикалык кабинеттерде дарылоо маскаларын, врач-косметологдун кеңеши боюнча беттин майын кетирүүчү жана дезинфекциялоочу эритмелер: 1%түү салицил, камфора же нашатырь спирти, резорциндин 2%түү эритмеси, теңге гүл ачытмасы жана башкалар менен сүртүү сунуш кылынат.
Моюнду күндө самындап жууп, бырышып, кургабас үчүн майлуу бет май сүйкөп, анан сүлгүнү суулап алып, алмак-салмак ысык жана муздак компресс жасап, андан кийин кайра бет май сүйкөп туруп, массаж жасоо керек.
Барабара жалпы гигиенадан коммуналык гигиена, тамактануу гигиенасы, эмгек гигиенасы, балдар жана өспүрүмдөр гигиенасы, аскер гигиенасы, радиациялык гигиена, космос гигиенасы жана башка бөлүнүп чыккан.
Коммуналык гигиена айлана чөйрөнүн жагымсыз факторлорун изилдеп, атмосфералык абанын, суунун жана суу менен камсыз кылуунун тазалыгы, көлмөлөрдү санитариялык коргоо, калк отурукташкан жерлерди тазалоо, турак жай жана коомдук имараттарды тазалоо, калк отурукташкан жерлерди пландоо жана куруу боюнча санитариялык эрежелерди, гигиеналык негиздерди, нормативдерди иштеп чыгат.
Гигиена — медицинанын айлана чөйрөнүн, эмгек шартынын адамдын ден соолугуна тийгизген таасирин изилдөөчү жана калктын турмуш-тиричилик шартына ылайык илимий негизделген талаптарды иштеп чыгуучу тармагы.
Мисалы, А. окуп Алмамбет күндү жаадырат, Кошой Кашкарга аттанган жортуулунда көптөгөн сыйкырдуу эрдиктерди жасайт, Көкмончок Семетей Кыястан жараланганда кайыпка айлантып алып кетет, Айчүрөк уулу Сейтекке жардам бериш үчүн Кыястын сыйкырдуу аты Тооторунун тилин байлайт.
Тамеки чегүүнүн баштапкы стадиясында эле дем алуу жана жүрөк-кан тамыр системасынын функциясынын бузулушуна, органдар жана ткандардын кычкылтек менен камсыз болуусунун начарлашына (тамекинин түтүнү артерия канын кычкылтек менен камсыз кылуучу гемоглобинге терс таасир этет) байланыштуу бузулуулар болот.
Тамеки чеккендер инфекциялык ооруларга тез кабылып (мисалы, алар тамеки тартпагандарга караганда сасык тумоо менен 4 эсе көп оорушат), жаратылыш жана өндүрүштүк жагымсыз факторлорго чыдамсыз келет.
Айранды башка сыйпап, жоолук салынып, 10—15 мин. өткөндөн кийин ысык суу менен таза жууйт; 1—2 жумуртканын сарысын суу куюлган дагарага куюп, аралаштырып, Чачты жууп, артынан ысык суу менен чайкайт.
Ачык тийген күндө, күн суукта да баш кийимсиз көпкө жүрүүгө болбойт, себеби Чач кургап, сынат жана түшөт, ал эми төмөнкү температура теринин үстүңкү кан тамырларын кысып, Чачка керектүү азык заттын келиши азаят.
Жугуштуу оорулууларды дарылай турган ооруканалар ар бир жугуштуу оорунун түрүнө карай өзүнчө бөлөкбөлөк адистештирилген, мисалы, дизентерия, келте, сарык, скарлатина жана башка бөлүмдөргө бөлүнөт.
Мындай учурда оорунун тегерегиндегилерге жуктурбас үчүн өзүнчө бөлмөгө жаткызып, идиш-аяк, кийим-кечегин, сүлгү, жүз аарчы жана башка буюмдарын бөлүп коюу зарыл.
Врач оорулууну дарылоодон тышкары ошол үй-бүлөнүн мүчөлөрүнө, кошуналарына бул жугуштуу оорудан кандайча сактануу керектигин, жеке гигиенаны, жалпы тазалыкты сактоо эрежелерин түшүндүрөт.
Жугуштуу ичеги-карын ооруларында үй-бүлө мүчөлөрүнө, соода жана тамак-аш ишканаларында иштегендерге лабор-ялык текшерүүлөр бүтмөйүнчө көпчүлүк менен аралашууга, кызматка чыгууга уруксат берилбейт.
Баланын териси назик, ырбаак жана терчил болот, ошондуктан аны тигүүдө кездемени ылайыктап тандоо, терди өзүнө жакшы сиңирип жана тез бууландыруучу, абаны жакшы өткөрө турган кездемелер сунуш кылынат.
Төрөт үйүндө бала төрөлөр замат аны стерилденген жалаякка ороп, 2 саат өткөндөн кийин жеңил, боору ачык көйнөк менен момозийден тигилген жеңил узун көйнөк кийгизилет, бутун жалаякка оройт.
Ич кийим же кийим өзүнөн ным, аба жана буу өткөрө алса, анда кийимге сиңген ным бат бул анатомиялык организмдин түрдүү функциялык абалы, иштин мүнөзү, климаттык шарттар эске алынып, ар кандай жылуулук сактоочу кездемелерден тигилген Ич кийимдерди колдонуу керек.
Трикотаждан тигилген Ич кийим өзүнө нымды көбүрөөк сиңирет, абаны, нымды жакшы өткөрөт, ал эми кендир, кебез кездемелерден тигилген Ич кийим бардык гигиеналык талаптарга жооп берет.
Ооруканада диагноз жана дарылоо максатында жүлүн суюктугу алынат, жүлүн суюктугун алганда баш сөөк көңдөйүндөгү басым төмөндөп баштын ооруганы басылат, куспай калат, оорунун жалпы абалы жакшырат.
Социалдык аралыкты ички жана тышкы деп бөлүштүрүүгө болот; тышкы аралык улуттар, таптар, социалдык топтор ортосундагы аралыктарды мүнөздөсө, ичкиси топтордун мүчөлөрүнүн ортосундагы аралыкка тийиштүү.
Эгерде горизонталдуу Социалдык аралык коомдук өнүгүүнүн бирдей деңгээлинде турган топтордун ортосундагы Социалдык аралыктын деңгээлин билдирсе, вертикалдуусу-топтордун, тайпалардын социалдык иерархиясындагы айырмачылыктарды мүнөздөйт.
1920-жылдары америкалык социолог Эмори Богардус социалдык аралыкты өлчөө шкаласын иштеп чыккан, бул изилденип жаткан адамдардын эки тобунун жакындыгын же бөтөн экендигин өлчөөгө мүмкүнчүлүк берген.
Өтө чарчоо, уйкунун бузулушу, кайгы капага чөгүү, баш оору, болор-болбоско ачуулануу, ошондой эле омуртка же жүлүн оорулары (омуртканын сынышы, жүлүндүн басылышы, жүлүндүн сезгениши жана башка) Импотенцияга дуушарлантышы мүмкүн.
Ал ичегинин ишин нервдик жөнгө салуу начарлоодон, туура эмес тамактануудан, борбордук нерв системасынын кээ бир ооруларында, кыймылсыздыктан, ичегинин сезгенишинен, жоон ичегинин тубаса начар өөрчүшүнөн , механикалык, эндокриндик жана психикалык, ошондой эле денедеги туз жана суу алмашуунун бузулушунан жана башка болот.
Ич катууда заң катуу, кургак, койдун корголундай болуп чыгат, ич ооруйт же көөп чыгат; адамдын иреңи кубарып, саргыч тартып, тил кургап, көөнөрүлөнүп турат, көңүлү чөгүп, тамакка табити тартпай, уйкусу качып, чыйрыгып, буту-колу чымырайт.
Ич катуу — узакка заңдабай калуу; маалы менен ичеги арылбай, кыйналып заңдо ошондой Ич катуу көптөгөн оорулардан, айлана-чөйрөнүн зыяндуу таасиринен, начар тамактануудан келип чыгат.
Айрым учурда зыянсыз өсүмдүктөр (кара кыяк, түбү бош, кызыл от, буудайык, шыраалжын, эрмен, кычы, ала бата, жүгөрү) гүлдөгөндө чаңча бөлүп чыгарып, аллергиялык реакциясы күчтүү кишилер астма, поллиноз, бөрү жатыш, ала, ич өткөк жана башкалар менен оорушат .
Уулуу өсүмдүктөрдүн тийгизген таасирине жараша борбордук нерв системаны жабыркатуучу , дем алуу органдарды ууландыруучу , жүрөк-кан тамырга таасир этүүчү (мончок гүл, даргын, каз таңдай, сары байчечекей, уйгак, кундуз чөп), боордун иштешин начарлатуучу , дененин терисин дүүлүктүрүүчү түрлөрү бар.
Алар ууланууда, жугуштуу ооруларда, травмада, гипертония оорусунда, атеросклероздо пайда болуп, бир аз эле эмоциялык же кара күч келсе жүрөк тез кагып, алы кетип, тердеп, башы айланат жана башка мындай кишилер жакшы эле эмгектенет, бирок кошумча күч келсе көтөрө албай, астениялык симптомдор байкалат.
Сезгичтикте аллергиялык оорулардын башталышы иммунитет процессине окшошуп, аллергендер ретикуло-эндотелиалдык системанын клеткаларында (вирустарды, микробдорду кармап калуучу көп клеткалуу жандуу организмдеги клеткалардын биримдиги) топтолуп, анда ооруга каршылык көрсөтүүчү нерселер пайда болот.
Ички органдардын рецепторлору организмдин ички чөйрөсүндөгү өзгөрүүлөрдү, ал эми булчуң-муун рецепторлору дене бөлүктөрүнүн мейкиндиктеги абалынын өзгөрүүсүн кабыл алат.
Окуучулар эмгекке үйрөтүү сабактарында эмгек буюмзат, каражаттары жана жараяндары жөнүндөгү түшүнүктөрдү өздөштүрүшүп, белгилүү көндүмдөргө жана билгичтиктерге ээ болушат.
Мектепте эмгек тарбиясы окуу-тарбия ишинин баардык жараянында, окууда өзгөчө илимдердин негизин окутууда, эмгекке үйрөтүү сабактарында, класстан жана мектептен тышкаркы иштердин тутумдарында ишке ашат.
Санитария-эпидемиологиялык кызматтын негизги милдети күндөлүк жана алдын ала мамлекеттик санитариялык көзөмөлдү жүргүзүү; ал белгилүү тартипте айлана-чөйрөнү зыяндуу таштандылар менен булгануудан коргоого жана алдын алууга (Айлана-чөйрөну коргоо, Көлмөлөрдү санитариялык коргоо, Топуракты санитариялык коргоо жана башкалар), калктын эмгек жана тиричилик шартын жакшыртууга багытталган жалпы мамлекеттик чаралардын жүргүзүлүшүн, андан башка министерство, мамлекеттик комитет, ишкана, мекемелердин, айрым граждандардын санитария-гигиеналык жана санитария-эпидемиологиялык эреже, нормаларды туура, так аткарышын көзөмөлдөйт.
Тамак-аш продуктусуна, жаңы чыгарылып жаткан сырьёлорго, идиштерге, полимер жана синтетика материалдарга коюлуучу бардык стандарттар менен техникалык шарттардын долбоорлору саламаттык сактоо министерствосунун макулдугу менен гана бекитилет.
Санитария-эпидемиологиялык кызмат мындан башка да жаңы химиялык заттардын колдонулушуна, тамак-аш продуктуларын чыгарууда жана кайра иштетүүдө пайдаланылуучу заттарга, радиациялык коопсуздук боюнча чаралардын жүргүзүлүшүнө, жугуштуу оорулардын таралышынан жана аларды алып кирүүдөн аймакты санитариялык жактан коргоого да көзөмөл жүргүзөт.
Санитария-эпидемиологиялык кызмат жетектеген адамдар санитариялык жана эпидемияга каршы чараларды жүргүзүүгө, эл чарбасынын объектилерин курууда санитариялык нормалар жана эрежелер сакталбаса, алардын ишин токтотууга, керектөөгө жараксыз деп табылган тамак-аш продуктусун жок кылуу боюнча токтом чыгарууга, жугуштуу ооруга чалдыккан адамдарды жумуштан четтетүүгө жана аларды ооруканага жаткырууга, дезинфекция жүргүзүүгө, карантин жарыялоону талап кылууга укуктуу.
Санитария-эпидемиологиялык кызмат — өлкөдө санитариялык көзөмөлдү жүргүзүүчү, санитария-гигиеналык жана эпидемияларга каршы чараларды иштеп чыгуучу жана аларды иш жүзүнө ашыруучу мамлекеттик мекемелердин системасы.
Жалпысынан жарык шооласы айтылган үч боёктуу түспөлдөн турат, демек, жарыктын ичинде кайсы түс көбүрөөк болсо ал өзүнүн адистештирилген элементине көбүрөөк сиңирилет да, натыйжада жарыктын боёк түстөрүн ажыратууга шарт түзүлөт.
Бойго бүткөндөн кийинки алгачкы жумаларда кош бойлуу аялдын ден соолугу жана жүрүш-турушу түйүлдүктүн андан ары өөрчүшү жана болочок баланын ден соолугу үчүн чоң мааниге ээ.
Кош бойлуунун түрдүү оорулар (кургак учук, сасык тумо, кызыл жүгүрүк, ангина, кант диабети, аз кандуулук, боор, бөйрөк, жүрөк-кан тамыр системасы жабыркаса жана башка) менен ооруп калышы, туура эмес тамактануусу, догдурдун уруксатысыз дарыларды кабыл алуу, тамеки тартуу, алкоголь ичкиликтерин ичүү кош бойлуулукка жана түйүлдүккө чоң зыян келтирет.
Жатын бир кыйла чоңоёт, баланын ордуна кан жеткирүүчү кан тамырлар көбөйүп, дем алуу тереңдейт, жүрөктүн жыйрылуу жөндөмү күчөп, маанилүү органдарга, жатынга канды тез жеткирет.
Ушуга байланыштуу кош бойлуу аялдын организминде органдар менен системалардын кадимкидей иштешин камсыздоо жана түйүлдүктүн өөрчүшүнө жагымдуу шарт болуу үчүн керектүү азык зат менен кычкылтек көбүрөөк талап кылынат.
Кабылдаган кош бойлуулук жана түйүлдүктүн өөрчүшүнүн бузулушу, балдардын өлүү төрөлүшүнө же төрөлгөндөн кийин эрте өлүп калышына, ошондой эле бир жашка чейинки балдардын оорукчан болушуна алып келет.
Бир катар факторлор, анын ичинде: ашыкча салмак же семирүү, тамеки чегүү, кош бойлуулук пайда кылган анамнезде же үй-бүлөлүк анамнезде гипертензиянын болушу тобокелдикти күчөтүшү мүмкүн.
Реал Мадриддин футболкасы эзелтеден бери ак болуп келген, бирок клуб катары уюштурулушунан мурда биринчи формасында көк кыйгач тилке бар эле жана байпактары азыркы күндөн айырмаланып, коюу көк түстө болчу.