polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Европада чыгыш өлкөлөрүнө түз баруучу деңиз жолун табуу идеясы алгачкы жолу 15-кылымдын аягында жаралган; ал эми 17-кылымдын ортосунда деңпз жолдорунун бири ачылып, эгерде дагы жол болсо, анын практикалык мааниси жокко эсе деген пикир пайда болгон.
20-кылымдын аягынан, Амерпканын жана Индпяга деңиз жолунун ачылгандыгына 500 жылдыгы болгон, бирок аларды белгилөө мааракесинин алдында географиялык улуу ачылыштардын тегерегинде талаш-тартыш курч жүргөн.
Мисалы, Латын Америкасынын, Азиянын жана Африканын айрым өлкөлөрүнүн коомдук ишмерлери жана окумуштуулары «өзүлөрүнүн эзилүүсүнүн башгалышын майрамдоодон» баш тартып, «жаңы ачылган» деген терминди «маданияттардын жакындашы» же «бир маданияттан экинчи маданиятка өтүү» түшүнүктөрү менен алмаштырууну сунуш кылган.
Европада шаарлардын өсүшү жана товар-акча мамплесинин өнүгүшү, алтын, күмүш жана башка кымбат металлдардын жетишсиздиги жаңы жерлерди, Азпя өлкөлөрү менен түз соода жолдорун таап, ал жактан пил сөөгүн, баалуу аң терилерин жана морждун азуусун, ошондой эле татымалдарды жана башка алууга үмүттөнүшкөн.
15-кылымдын ортосунда Осмон империясынын басып алууларына байланыштуу Кпчп Азпя менен Сирия аркылуу Чыгышка каттаган соода жолу жабылып калгандыктан, Чыгыш менен түз байланыштыруучу деңиз жолун табуу өтө зарыл болгон.
Европалыктар ал өлкөнү таап, аны менен мусулмандарга каршы союз түзүп, осмондордун басып алуусун токтотууга, Константпнополду бошотуп, кресттүүлөрдүн жортуулун улантып, Кудай табытын кайрып алууга умтулушкан.
Ылдам жүрүүчү жана ийкемдүү парустуу кемелер каравеллалар керектүү багытты жана кеменин ордун аныктоочу ириборлор жана таблицалар , маалыматтарды кеңири так чагылдырган географиялык карталар пайда болгон.
16-кылымдын ортосу 17-кылымдын ортосу Англия менен Голландиянын географиялык ачылыштары үстөмдүк кылган мезгилимий Бул мезгилдерде орус жеркезүүчүлөрү Сибирге жана Ыраакы Чыгышка саякат жасашкан.
1498-1500, 1502-04) саякат жасап, Чоң Антил аралын бүт, Кичи Антил аралынын көбүн, ошондой эле Ориноконун чатына жакын жерди, Юкатан жарым аралынан баштап, Дарьен булуңуна чейинки жээкти ачкан.
португалиялык П. Алвариш Кабрал Индияга баратып, Бразилиянын айрым жээктерин ачкан, ошондон кийин португалиялыктар ал жерлерди колониялаштыра баштаган; ошол эле саякатта Мадагаскар аралы да ачылган.
Жаңы Дүйнөдө испандар активдүү болгон: А. де Охеда жана А. Веспуччи, В. Яньес Пинсон, Д. де Лепе , Р. де Бастидас жана башка Түштүк Американы жээктей Дарьен булуңунан 16 түндүк кеңдикке чейин жеткен.
Эки океанды туташтырган кысыкты Ф. Магеллан баштаган испан экспедициясы таап, андан ары океанды кесип өтүп, Филиппин жана Молукка аралына жетип, . Колумбдун батыш аркылуу Чыгыш өлкөлөрүнө жол ачуу тилегин ишке ашырган.
А. де Сааведра Мексикадан Молукка аралына жана Кытайга чейин жетип, каршы соккон шамалдан кайра артына кайрыла албай калышкан; бирок, Адмиралтейства аралынын бир бөлүгүн, Маршалл, Каролина аралын ачкан.
Буга чейин Чыгыш өлкөлөрүнө Африканы жана Американы айланып өткөн деңиз жолдору ачылып, алар Португалия менен Испаниянын көзөмөлүндө тургандыктан, Түндүк-Батыш жана Түндүк-Чыгыш жолдорун табуу аракети башталган.
Түндүк-Чыгыш жана Түндүк Батыш жолдорун издөө натыйжасыз болсо да , жалпысынан түндүктөгү деңиздер жана жерлер боюнча көп маалыматтар чогулган, балыкка жана китке бай райондор табылган.
Испаниялыктар 16-кылымдын 2-жарымы 17- кылымдын башталышында Библиядагы Офир өлкөсүн, ошондой эле Белгисиз Түштүк Жерин (анда ал түштүк кеңдиктердеги жетүүгө татаал зор аймак деп эсептелчү) табуу максатында Перудан Тынч океан аркылуу 3 экспедиция уюштурган.
Соломон аралын издөөгө чыккан П. Фернандес де Кирос башкарган экспедиция Жаңы Гебрид аралын ачкан; эки кемени башкарган Л. Ваэс де Торрес биринчи болуп Жаңы Гвинея менен Австралияны бөлүп турган кысык аркылуу өтүп, Австралияны Белгисиз Түштүк Жердин тумшугу деп эсептеген.
Батыш Европа өлкөлөрүнүн деңиз саякаттарынын мезгилинде орус жеркезүүчүлөрү 16-кылымдын аягында Сибирге кирип, 17-кылымдын 1-жарымында Түндүк Азияны кесип өтүп, Охота деңизине жеткен.
Америкалык баалуу металлдардын сыртка көп чыгарылышынан улам Европада алтындын айлануусу эки, күмүштүкү үч эсе көбөйгөн; натыйжада бүт Европа боюнча өтө керектүү нерселердин баасы кескин көтөрүлүп, калктын бир катмарын жакырдантып, калганын байытып жиберген.
Эл-аралык мамиледе негизги орунду соода жолдорун көзөмөлдөө үчүн эрегиштик, күчтөнүп жаткан өлкөлөрдүн колонияга ээ болууга умтулуусу жана аларды бөлүштүрүү үчүн күрөшү ээлеген.
Португалиялыктар орноткон соода монополияларынын режими саясий жана диний карама-каршылыктарды күчөтүүгө жана колдоого негизделгендиктен, ал Алдыңкы Азиядагы жана Түштүк Азиядагы кырдаалга таасирин тийгизген.
Европалык миссионерлердин зор масштабдагы аракетинен христиан дини Азияда, Африкада, өзгөчө Америкада, испандар менен португалдар диний үгүт жүргүзгөн жерлерде католицизм, англистер менен голландиялыктар жеткен жерлерде түрдүү реформациялык, көбүнчө кальвинисттик маанайдагы агымдар калыптанган.
Гоголь 1809-жылы Полтава губерниясындагы Миргород уездинде Чоң Срочинцы деген жерде помещиктин үй-бүлөсүндө туулган, атасы өз мезгилинде билимдүү адабият менен театрды жакшы билген акылы тунук адам болгон.
максаттар үчүн издөө жана чалгындоо иштери жүргүзүлөт; мелиорациялык гидрогеология суу байлыктарын айыл чарбада туура пайдалануу, сугат жана кургатылуучу жерлердин гидрогеологиялык шарттарын жакшыртуу ыкмаларын иштеп чыгат.
Кен байлыктардын гидрогеологиясы кендерди казып алуу маселелерин чечүү үчүн жер астындагы сууну толук изилдейт; региондук гидрогеология жер астындагы суунун геологиялык структура менен байланышын жана ар түрдүү табигый шарттарда таралуу законченемин изилдейт.
Анда эмгек, үйлөнүү-үлпөт, дин, сүйүү ырлары, ырым жана дарымдар, миф жана легенда, кошок, арман, санат, терме өңдүү темаларга арналган чыгармалар боюнча изилдөөлөр жүргүзүлгөн.
«Кыргыз эпостору» аттуу бөлүмдө «Манас», «Семетей», «Сейтек», «Эр Төштүк», «Жаныш, Байыш», «Курманбек», «Эр Табылды», «Жаңыл Мырза», «Кожожаш», «Мендирман», «Саринжи Бөкөй», «Олжобай менен Кишимжан», «Кедейкан» сыяктуу эпосторго кеңири орун берилип, алардын идеялык, көркөмдүк касиеттери талдоого алынган.
Жыйнактын аягында «1916-жылдагы улуттук боштондук көтөрүлүшү элдик поэзияда», «Кыргыз элинин советтик доордогу оозеки чыгармаларынын өсүү жолдору» өңдүү макалалар берилип, ошол учурда пайда болгон чыгармалардын жалпы мүнөзү, маани-мазмуну, көркөмдүгү жана алардагы элдик эстетиканын чагылдырылышы чечмеленет.
Марксизмдин классиктеринин искусство, көркөм адабият, фольклористика боюнча айткан жол-жоболоруна, тезистерине өзгөчө баа беришип, ошолорго таянган изилдөөлөр орун алгандыктан, албетте, бул эмгек азыркы күндө баштагыдай күчүн, сапаттык деңгээлин сактай албады.
Ошондой болсо да, бул эмгек убагында жогору бааланып, фольклористикага кызыккандардын: мектеп мугалимдеринин, жогорку окуу жайлардын филолог мугалимдеринин, студенттердин, аспиранттардын табылгыс окуу куралы болуп келгендиги, ал азыр да өз сапатын таптакыр жоготуп коё электигин танууга болбойт.
Албетте, кийинки учурлардагы изилдөөлөр «Очеркти» кайталап калган жок, алар элдик чыгармалардын идеялык жактарын учур талабына ылайыктап, ошол эле учурда мурда айтылган негиздүү пикирлерди андан ары тереңдетишти.
з. ч. 2-миң жылдыктын аягы – 1-миң жылдыктын башында эмгектин коомдук бөлүнүшүнүн натыйжасында же Евразиянын тоо-талаа жерлеринде жашаган уруулардын көчмөн малчылыкка өтүшүнө байланыштуу Көчмөндүк пайда болгон.
Адегенде Азиянын Кара деңиз жээктеринин, Түндүк Африканын тоо-талааларын мекендеген көчмөн чарбаларда кой, эчки, төө, жылкы багылган; кийинчерээк Арктика аймагында көчмөн бугу чарбасы пайда болгон.
Оркестр добуштарынын угумдуулугу жакшыртылган, мүмкүнчүлүгү кеңейтилген кыл кыяк-прима, кыл кыяк-альт, кыл кыяк-бас жана кыл кыяк-контрабас, комуз-прима, комуз-секунда, комуз-альт, комуз-бас жана добулбастан турат, оркестрге, ошондой эле гобой, флейта, фагот, англиялык рожок, бас-кларнет, флейта-пикколо жана төрт кылдуу домбра-тенор, биринчи, экинчи партиядагы домбра-прима ж. б.
Оркестрдин уюштуруучусу жана алгачкы көркөм жетекчиси, башкы дирижёру композитор П. Ф. Шубин, туңгуч аткаруучулары Муратаалы, Карамолдо, Чалагыз, Молдобасан, Калык, Ыбырай, Осмонкул, Атай, Муса сыяктуу залкар комузчулар болгон.
Оркестрдин биринчи көрсөтмө-сыноо концерти 1936-жылы 18-майда Фрунзеде комузчулар Карамолдо, Молдобасан, ырчылар Абдылас, Муса, А. Боталиев, А. Куттубаеванын жана музыкалык драма театрынын хорунун катышуусу менен өткөн.
Рынок экономикасына өткөөл мезгилде мамлекет инвестициялык ресурстардын кыйла бөлүгүн турак-жай чарбасына, саламаттык сактоого, маданиятка, илимге, социалдык чөйрөнүн мүмкүн болуучу керектөөлөрүн канааттандырууга жумшайт.
Соңку убакта инвестициялык саясат тармактар менен региондордун ортосунда бюджеттик акча каражаттарын капиталдык курулушка бөлүштүрүүдө объектилерди тандоо аркылуу жарым-жартылай финансылоого жана ушундай объектилердин курамын конкурстук негизде түзүүгө өтүү мүнөздүү.
Долбоорлорду мамлекеттик-коммерциялык финансылоону өнүктүрүү үчүн эки жаңы механизмди долбоорлорду сертификациялоону жана инвесторлорго мамлекеттик кепилдиктерди ишке ашыруу белгиленүүдө.
Экинчи механизм жогору натыйжалуу инвестициялык долбоорду жүзөгө ашыруу инвесторго байланышсыз себептер менен үзгүлтүккө учураган кезде жумшалып жаткан ресурстардын бир бөлүгүнүн курамы боюнча мамлекеттин милдеттенмелерин камтыган мамлекеттик кепилдиктерди ата мекендик жеке инвесторлорго берүү.
Капица, Пётр Леонидович . 6 . 1894, Россия империясы, Санкт-Петербург губерниясы, Кронштадт чеби – 8. 4. 1984, СССР, Москва] – советтик физик, СССР Илимдер Академиясынын академиги , эки жолку Социалисттик Эмгек Баатыры .
1924–32-жылдары Кавендиш лабораториясынын директорунун орун басары,1930–34-жылдары Кембриждеги Монд лабораториясынын директору, 1955-жылдан СССР Илимдер Академиясында өзү негиздеген Физикалык проблемалар институтунун директору.
Ал абаны күчтүү басым менен кысуу фазасы болбогон аба бөлүштүрүү жүрүмүн иштеп чыккан: эми абаны 100 атмосферага чейин кысуу керек эмес болчу: 6 атмосфера жетиштүү болмок.
Күчтүү магниттик талаалардын заттардын өзгөчөлүктөрүнө, атап айтканда магниттик каршылыкка тийгизген таасирине байланыштуу эффекттерди изилдөөчү түзүлүштүн жасалышы Капицаны төмөнкү температуралардын табияты көйгөйүнө багыттаган.
Түп районундагы Сан-Таш айылынын Каркыра орто мектебинин , Арал орто мектебинин , Кайкин атындагы орто мектебинин директору , Ак-Суу райОНОсунда Элге билим берүү башкармалыгынын башчысы , Кыргыз ССРнин Элге билим берүү министрлигинде бөлүм башчы , Ысык-Көл облусунун билим берүү башкармалыгынын башчысы , Кыргызстандын Билим берүү кызматкерлеринин конгрессинин президенти , Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министринин орун басары , «Ысык-Көл» коомдук фондунун төрагасы , Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин парламенттик кыргыз-түрк кызматташтык тобунун жетекчиси болгон.
Таунс менен бирге "лазер-мазердик генераторлордун жана күчөткүчтөрдүн жасалышына негиз болгон кванттык электроника жаатындагы фундаменталдуу эмгектери үчүн" аларга физика боюнча "Нобель" сыйлыгы ыйгарылган.
Николай Геннадиевич Басов (1922-жыл 14-декабрь, Тамбов губерниясынын Усмань шаары – 2001-жыл 1-июль) – совет жана орус физиги, "Нобель" сыйлыгынын лауреаты , кванттык радиофизиканы негиздөөчүлөрдүн бири, СССР ИАнын академиги , Социалистик Эмгектин Баатыры .
Басов 1-болуп оптикалык диапазондогу кванттык генераторго жарым өткөргүчтөрдү колдонуу идеясын сунуш кылып, ар кандай типтеги жарым өткөргүчтүү лазерлерди түзүү методун өркүндөткөн.
Кыргыз цирки - 1962-жылы Кыргыз ССРинин Өкмөтү менен «Союзмамцирктин» чечими боюнча Кыргызстандагы алгачкы «Жаш Кыргызстан» цирк труппасы уюштурулуп, ага негизинен жергиликтүү улуттардын уул-кыздары кабыл алынган.
Оюн ийгиликтүү өткөндүктөн, «Жаш Кыргызстан» Бүткүл союздук цирктин катарына киргизилип, СССРдин аймагында: Киев, Минск, Севастополь, Архангельск, Ташкент, Ленинград шнда узак гастролдо болушкан.
«Гүлдөй бер, Кыргызстаным» аттуу колллектив түзүлүп, жаңы номерлер даярдалган: «Шакектеги гимнасттар» , «Төө үстүндө па-де-де» , «Шайыр ашпозчулар» , «Ат үстүндөгү жонглёрлор» , «Ийинге минген акробаттар» (М. Ачакеев, А. Айталиев, С. Жолдошев, К. Иманалиев, М. Жакыпов, М. Хусаинов, Б. Эсентаев, К. Тыныбеков ж. б.), «Антипод» , «Кыргыздын ат оюндары», «Шумкар» (Ф. Мукашева, Д. Чокубаева, Т. Төлөмүшова, А. Жумалиев, Абубакировдор, С. Урмамбетов, К. Тажибаев, В. Купрянов, Э. Өмүрбеков, Ү. Кудайбергенов, Ж. Аралбаев ж. б.), «Алкактагы аба гимнасттары» (К. Жолдошев, М. Мукашева, Ш. Сыдыкбекова, Л. Лахина, Г. Алиева).
Тунгуч программаны аренага чыгарууга режиссёр Н. Цертелев, жетекчиси Түркмөн ССРинин эмгек сиңирген артист Н. Кочаков, балетмейстер С. Кебеков, композиторлор К. Молдобасанов, Н. Давлесов, дирижёр А. Жумакматов, жазуучу К. Жантөшев, ошол учурдагы цирктин директору Л. Иванова жана цирк артисттери Ю.
1976-жылы бардык ыңгайлуулуктары бар цирктин жаңы имараты пайдаланууга берилгенден кийин манежде Союздук республикалардын белгилүү цирк коллективдеринин театрлаштырылган жана техникалык жактан өтө татаал программалары коюла баштаган.
Ихэтуань көтөрүлүшү – Чыгыш, Түндүк жана Түндүк-Чыгыш Кытайдагы дыйкандар менен шаар кембагалдарынын чет өлкөлүк зомбулукка каршы 1899–1901-жылдардагы көтөрүлүшү.
Ихэтуандар чынында кыйла жерде бийликти көзөмөлдөп, Шаньси, Манжурияны алган соң, өкмөт аскерлеринин колдоосу менен 13–14-июнда Пекинге кирген да, элчилер кварталын 56 күн камап турган.
14-июлда Тяньцзинди алып, андан көп узабай Пекинге аттанган жана 14-августта аны алып, баш командачысы немис фельдмаршалы Вальдерзенин келиши менен кыймылдын очокторуна жана тынч жаткан калкка жазалоочу отряддар жиберилген.
Канадалык арктика архипелагы негизинен байыркы Түндүк Америка платформасынын Түндүк чет-жакасында жайгашкан; платформанын кембрийге чейинки кристаллдык фундаменти архипелагдын чыгыш бөлүгүндө жер бетине чыгып турат .
Кан-Теңир тоо тоому, Муз-Тоо – Борбордук жана Чыгыш Теңир-Тоонун, негизги бөлүгү Кыргызстандын, чыгыш жагы жана Түштүк капталдары Кытайдын, Түндүк капталдары Казакстандын аймагында.
Батыш тарабындагы негизги кырка тоолор: Тескей Ала-Тоо, Адыр-Төр тоосу, Сары-Жаз кырка тоосу, Теңир-Тоо, Эңилчек кырка тоосу, Кайыңды кырка тоосу, Көйкап тоосу, Май-Баш тоосу, Боз-Кыр кырка тоосу; чыгышында: Калык-Тоо, Сайкал жана башка Мында Теңир-Тоонун эң бийик бөлүгү – Жеңиш жана Кан-Тоо чокулары жайгашкан.
Түштүк капталынын этектерине чөл жана жарым чөл, андан жогору кургак талаа жана талаа, ички өрөөндөрүндө жана Түндүк капталында токой, андан бийик субальп, альп, шалбаа жана субнивалдык гляциалдык-нивалдык суук ландшафттар жайгашкан.
Жарым аралдын басымдуу бөлүгүн палеозой жана мезозой бүктөлүштөрү, борбордук жана түштүк-чыгыш бөлүгүн Инди-Сина ортолук массиви, батыш бөлүгүн кайнозой бүктөлүү облусу ээлейт.
Токой басымдуу: тоолордун айдарым капталдарында аралаш нымдуу тропик, деңиз жээгиндеги саздак жерлерде мангр токою, кургакчыл ички аймактарында бадалдар, жалбырагы күбүлмө сейрек токой өсөт.
Кармен Роман Лазаревич . 11. 1906, Одесса – 28. 4. 1978, Москва] – советтик кинорежиссёр, сценарист, журналист, документ кинонун оператору, СССР эл артисти , Социалисттик Эмгектин Баатыры , Азербайжан ССРинин искусствосуна эмгек сиңирген ишмер .
1932–35-жылдары «Союз киножурналды» чыгарууда ыкчам репортаждарды, портреттик очерктерди даярдаган жана монтаждаган («Үйдө», «Анна Масонованын отчёту», «Негр Робинсон – Моссоветтин депутаты» жана башка).
Тарткан материалдарынын негизинде Испаниядагы окуялар тууралуу , «Кытай күрөштө» киножурналдары, ошондой эле «Испания» , «Кытайдын өзгөчө району» , экөө тең – 1939, «Кытайда» жана башка фильмдер жаралган.
«Вьетнам» , «Индия таңы» , «Алоолонгон арал» , «Улуу Ата Мекендик» , «Гренада, Гренада, Гренадам менин» , «Жолдош Берлин» , «Алоолонгон континент» , «Чили: күрөштүн жана тынчсыздануунун убагы» , «Камарадос» , «Корваландын жүрөгү» жана башка фильмдери бар.
Канал пайдаланышына жараша кеме жүрүүчү , энергиялык , сугат Каналы , жер кургатуучу, суу өткөрүүчү Канал , карагай агызуучу, балык өстүрүлүүчү жана комплекстүү Каналдар болуп айырмаланат.
Сугат Каналы магистралдуу же суу жеткирүүчү Каналга, район аралык же чарба аралык суу бөлүштүрүүчү , чарбалык (район же чарба аралык Каналдан суу алып, чарбанын сугат жерине берет), сугаруу алдында салынуучу убактылуу Каналдарга бөлүнөт.
Каналды пайдалануудагы негизги көрсөткүчтөр: суу өткөрүмдүүлүгү (Каналдагы суунун эң чоң чыгымы – Каналдын туура кесилишинен агып өткөн суунун өлчөмү, м3/сек) Кдын аяк жагындагы суу чыгымынын анын башталышындагы чыгымына болгон катышы.
Улуу Ата Мекендик согуштун башында СССРдин Илимдер академиясынын биология бөлүмү бардык институттары менен Фрунзе шаарына көчүрүлүп келиши, республикада айыл чарба илимин өнүктүрүүгө эбегейсиз салым кошкон.
Мындан тышкары, Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын академиктери жана мүчө-корреспонденттери бар, көпчүлүгү министр болушкан, КРнын Жогорку Кеңешинин депутаттары болуп келишүүдө.
Айыл чарбасын мындан ары өнүктүрүү, өзгөчө, өсүмдүк өстүрүү жана мал чарбачылыгын тез арада талааларда жана фермаларда өнүмдүүлүгүн жогорулатууну талап кылган, ал маселелерди окумуштуу агрономдор гана чече алмак.
Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын академиктери жана мүчө-корреспонденттери болуп шайлангандар: Ильяс Ботбаев, Жамин Акималиев, Асангалый Орузбаев жана Жумакан Лайлиев, Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын ардактуу академиги – Абдулхай Алдашев – Токтогул атындагы Мамлекеттик сыйлыктын лауреаты ж.б.
Бүтүрүүчүлөрдүн арасында Ч.Айтматовдун атын сыймыктануу менен айтышат – дүйнөгө аты чыккан Эл жазуучусу, Лениндик жана Мамлекеттик сыйлыктардын лауреаты, академик зоотехния факультетинин1953-жылкы бүтүрүүчүсү.
1945-жылдын ноябрынан баштап, университет ири окумуштуу, академик, СССРдин Лениндик жана Мамлекеттик сыйлыктарынын лауреаты, Социалисттик Эмгектин баатыры, 1943-1952-жылдары СССР Илимдер академиясынын кыргыз филиалын жетектеп келген Константин Иванович Скрябиндин ысмын алып жүрөт.
Барокко стилиндеги 4 баскычтуу коңгуроолуу Успение , Ыйык Ионн Предтеча , Ыйыктар Косма жана Дамиан чиркөөлөрү, Троица собору, дворяндар окуу жайы , почтамт , меймандар ак сарайы, Макаров палатасы, Оболенскийдин үйү жана башка сакталган.
Машина куруу , «Калугаприбор» , «Автоэлектроника-Элкар» илимий-өндүрүштүк ишканасы, «Промприбор» , «МегаК» , электр-механика, металл иштетүү, транспорттук машина куруу [(темир жол техникаларын жана автомобилдерди германиялык «» концернинин лицензиясынын негизинде чогултат ], булгаары — бут кийим , жыгаччылык , химия, тамак-аш өнөр жай ишканалары, клавишалуу музыкалык аспаптар өндүрүшү иштейт.
Телемеханикалык курулмалар ИИИ, Калуга илимий борбору, 16 ЖОЖ , авиация жана космос техникалары илимий-изилдөө лаборсы, китепканалар, музейлер (анын ичинен край таануу, сүрөт, К. Э. Циолковский атындагы Космонавтика тарыхы жана анын филиалы жана башка), Циолковскийдин үй-музейи, театрлар, планетарий бар.
Алардын идеялык, көз караштык, образдык жана композициялык биримдиги, кеңдикти жана убакытты көркөм уюштуруудагы жалпылыгы, масштабдардын, пропорциялардын, ыргактардын өз ара макулдугу көркөм көрүнүштү кабылдоону активдештирет; адамга көп жактуу эмоциялуу таасир тийгизет.
Искусстводогу синтезде алардын ролу ар кандай: кээде бир түрү доминанттык милдетти аткарат (мисалы, Египет архитектурасы живопись, скульптураны багындырып турат) же бир искусство сапат жагынан өзгөчө орунда (мисалы, классицизм искусствосунун архитектоникалуулугу, пластикалуулугу, байыркы грек искусствосунун пластикалуулугу, бароккодогу живопистүүлүк) турат.
Сүрөт өнөрүнүн, сөз чыгармачылыгынын, музыканын элементтерин бир ойго багындырган храм жөрөлгөлөрү, ошондой эле үрп-адат аракеттери Байыркы Чыгыштан бери искусстводогу синтездин башталышы катары белгилүү; Египет курулушунун өтө зор көлөмүнө адамдын аң-сезиминин жеңишин даңазалаган Греция архитектурасы менен скульптурасынын шайкештиги карама-каршы келет.
1762–63-жылдары Жети жылдык согуштун жүрүшүндө Гавананы англичандар басып алып, Кубага эркин соода жүргүзүү тартибин киргизген соң, испандык бийлик кубалык плантаторлордун укуктарын кеңейтүүгө аргасыз болгон.
Гаванада түстүү телевизор кураштыруучу завод, Сантьяго-де-Кубада медициналык жабдуу чыгаруучу ишканалар, Санта-Клара шаарында тиричилик техникалар заводу, порт шаарларда кеме ремонттоочу ишканалар иштейт.
Фармацевтика өнөр-жай – Куба индустриясынын жогорку технологиялык жана илим сыйымдуу артыкчылыктуу тармактарынын бири; ал түрдүү медикаменттерди, ошондой эле офтальмология жана стомотология үчүн приборлорду чыгарат .
Жаңы өкмөт прогрессивдүү кайра түзүүлөрдү (8 сааттык жумуш күнүн киргизүү, жумушчу уюмдарын таануу, электр энергиясына, газга, сууга жана телефонго болгон бааны арзандатуу ж. б.) жүзөгө ашырган.
Р. Грау Сан-Мартин жана К. Прио Сокаррастын өкмөттөрү жүргүзгөн реформалардын өтө кашаңдыгы, Кубанын 1950–53-жылдары Корея согушуна АКШ тарапта катышышы элдик нааразылык туудурган.
Варадеро, Сьерра-Маэстра улуттук парктары, Баияде-Наранхо, Ла-Менсура табият парктары, Эль-Кабо, Купеяль коруктары, Хувентуд аралындагы Сан-Фелипе коругу жана Пунта-Франсэс деңиз паркы уюшулган.
Эң жыш жайгашкан жерлери: Гавана жана ага чектеш жерлер (Гавана шаары провинциясынын калкынын орточо жыштыгы 1 км2 жерде 2995,3 адам, Гавананыкы 129,1 адам), өлкөнүн чыгыш бөлүгү (Сантьяго-де-Куба провинциясында 169,6 адам, Ольгин провинциясында 111,5 адам).
Тейлөө чөйрөсүндө 63,4%и (анын 12,7%и соода, ресторан, мейманкана иштеринде, 40,9%и илим, билим, саламаттыкты сактоо, социалдык чөйрөдө, 5,8%и транспорт жана байланышта), 20%и айыл, токой чарбаларында жана балык кармоодо, 11,5%и өнөр-жайыда, 5,1%и курулушта иштейт.
Экспорттук негизги өсүмдүктөрү: бал камыш, цитрус, ананас, кофе, тамеки, какао; керектелүүчү маанилүү өсүмдүктөр: шалы, банан, буурчак, мөмө тамырлуу өсүмдүктөр.
СССР жана Чыгыш Европа өлкөлөрү менен экономикалык байланышы үзүлүп, экспорттук негизги продукция болгон кант нефтиге жана нефть продукцияларына алмашылбай калгандыктан, өлкөнүн экономикасы кризистик абалга жеткен.
Келечекте жогорку технологиядагы жаңы өндүрүштөрдү өнүктүрүү биотехнологиялык, фармацевтикалык тармактар менен байланыштуу; Латын Америкасындагы жана Кариб деңизинин алабындагы өлкөлөр менен байланыштар кеңейүүдө.
Чет өлкөлүк инвестицияларды тартуу өлкөнүн негизги экономикалык саясаты бойдон калууда; чет өлкөлүк капитал катышкан 250дөй биргелешкен ишкана жана экономикалык ассоциация, 1997-жылдан борбордук региондо 3 эркин экономикалык зона иштейт.
Өлкөнүн климатына Гольфстрим жылуу агымы зор таасирин тийгизет, анын 2 тармагы Кубанын бүт аймагын жыл бою чулгап агат, ошондуктан өлкөнү чулгап турган суунун бетинин температурасы кышында 26 – 270С , жайында 28 – 300С.
Никель жана өнүгүп бараткан нефть өндүрүү өнөр-жай тармактарынын, ошондой эле тамак-аш өнөр-жайынын экспортко багытталган айрым өндүрүштөрүнүн (кант, ром, тамеки, мөмө-жемиш жана балык консерваларын чыгаруу) мааниси зор.
Чоң Антил аралдарындагы 1600дөн ашык аралдар тобунда (Лос-Колорадос, Сабана, Камагуэй, Хардинес-дела Рейна, Лос-Канарреос архипелагдарында, Сан-Фелипе ж. б. аралдарда) жайгашкан.
Кубанын маанилүү кен байлыктары – никель жана кобальт кен таштары; кобальт кен ташынын запасы боюнча дүйнөдө Конго Демократиялык Республикасынан кийинки 2-, никель кен ташыныкы боюнча Жаңы Каледония жана Австралиядан кийинки 3-орунду ээлейт.
Куба – Бириккен Улуттар Уюмунун , Бейтараптык кыймылынын , «77 тобунун» , Кариб өлкөлөрү уюмунун , Бүткүл дүйнөлүк соода уюмунун , Латын Америка интеграция ассоциациясынын , «Биздин Американын элдеринин Боливар альтернативасынын» , «Рио тобунун» мүчөсү.
Гердот Галикарнастык [байыркы грек тилинде ;б. э. ч. 484-жылдар чен, Байыркы Греция, Галикарнас шаары – б. э. ч. 425-жылдар чен, Македония аймагы, Пелла шаары] –байыркы грек тарыхчысы, адамзаттын тарыхында алгачкы «Тарыхтар» деген толук масштабдуу тарыхый трактаттын автору.
Геродоттун эмгеги байыркы дүйнөнүн маданиятына өтө зор роль ойноп, анын ичинде Улуу Скифиянын тарыхын окуп-үйрөнүүдө өтө маанилүү жана эң башкы булактардын бири болуп саналат.
Галикарнаста тирандык башкаруу орнотулгандан кийин Гердот мекенин таштап, Самос аралына кетүүгө мажбур болуп, кийинчерээк Кичи Азия, Вавилон, Финикия, Египет, Балкан жарым аралы жана Кара Деңиздин түндүк жээктерине ж. б.