polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Жаныбарлардын келип чыгышын, көп түрдүүлүгүн жана алардын бөлүнүшүн, ошондой эле жер бетинде таралышын, айлана-чөйрө менен байланышын, жашоо-тиричилигин, түзүлүшүн, өөрчүшүн үйрөтөт.
Жаныбарлардын түрдүү топтогу формаларын салыштырып, тарыхый өөрчүү процессиндеги негизги өзгөргүчтүк закон ченемин жаныбарлардын салыштырма анатомиясы жана эмбриологиясы, организмдин жекече өөрчүшүндө ички жана сырткы себептердин маанисин эксперименттик морфология изилдейт.
Ал эми Уркаш Мамбеталиевге тиешелүү жагдайды, акын кандайдыр бир деңгээлде “Манас” эпосунун театр сахнасында жашашында бирден-бир негизги салымдарды кошкон, эпостун оозеки формасынан, китептик үлгүсүнөн сырткары, үчүнчү катмарында өнүгүүсүнө өбөлгө болгондугу биз үчүн өтө баалуу.
Уркаш Мамбеталиев эпосту адегенде эле ичинен угуп жүрүп, кийин Саякбайдай устаттын өз оозунан тыңдап, натыйжада китептик үлгүдөн жаттап, аткаруу техникасын үйрөнгөндүгү кыйла убакытты алгандыгы сезилет.
Эки жактуу күчтүү таасир: бири угуп эске тутуу, экинчиси жаттап үйрөнүү, үчүнчүсү бара-бара өзүнүн шыгына жараша көркөм боекторду кошуп импровизациялоого жетишкени албетте суктанууга арзыйт.
Андан соң А. Малдыбаев атындагы опера жана балет театрынын алдындагы студияны окуйт, ошентип эмгек жолун кыргыз драма театрында баштап, кийин филармонияга артист болуп иштеп жыйырмадан ашуун жыл эмгектенет.
Кыскасы, акындын поэзия дүйнөсүнө тартылып изденип калуусуна бир эске тутуп калуусу, элдик ырларды, мукамдуу обондорун маашырлана угуп өз дүйнөсүнө кабылдай жүргөнү чоң өбөлгө болот.
1936-жылы 5 кыргыз мектебинде биринчи жолу 8-класс ачылып, жети жылдык мектептерди бүтүрүшкөн 30 окуучу, анын ичинен Кыргызстандын ар түрдүү районунан келген окуучулар кабыл алынган.
Согуштан кийинки мезгилде 5 кыргыз орто мектебинин коллективи элге билим берүү кызматкерлеринин алдында өкмөт менен партиянын тарабынан коюлган жаӊы милдеттерди жүзөгө ашыруу боюнча иштей башташат.
Андан тышкары мектепте “Тамашоу” долбооруна катышуучу: “УКГ 5”, “Шоктор” , “Хакер”, “ 5” жана жаӊы чыгып келе жаткан “Жылдыздар” аттуу командалар мектептин намысын коргоп келе жатышат.
Ал эми 848-жылдан тартып «Мажму ат-таварих« жазылганга чейин алар менен кыргыздардын ортосунда эч кандай байланыш болгон эмес. Ошондуктан 19-кылымдын орто чениндеги Або жетекчилик кылган кыргыз жоокерлеринин шивейлерге жасаган жортуулу «Манас» эпосунда чагылдырылып калган байыркы тарыхый окуя деп атоого негиз бар.
«Манас» эпосунда 9—10-кылымда болуп өткөн тарыхый окуялардан сүрөттөлүп калган экинчи фактыны Эне-Сай кыргыздарынын ушул мезгилде саясий жактан жогорулап турган жалпы доору менен байланыштырса болот.
Бирок «Манас» эпосунда ошол доор-догу чагылдырылган окуялар бара-бара өзгөрүлүп, Эне-Сай кыргыздарынын 9 — 10-кылымдардагы согуш ийгиликтеринин жалпы фону, элеси гана сүрөттөлүп калгандыгы сезилип турат.
Бирок, жогорудагы тарыхый маалыматтарга караганда кыргыз жоокерлери алардын артынан Тянь-Шань тоолоруна келип, уйгурларды Бешбалыктан тартып Үч-Турфанга чейинки жерлерден сүрүп чыгарышкан.
Айтмакчы 840-жылдары уйгурлардын артынан Тянь-Шань тоолоруна келген Эне-Сай кыргыздардын бир бөлүгү Бешбалыктын түндук-батышынан тартып Аксу, Үч-Турфан шаарларына чейинки жерлерде биротоло жайгашып калышкан.
уйгур өкмөтүнүн биринчи министри Гюйло Фу сарай төңкөрүшүн уюштуруп, Ху Дэле кагандын ордуна, анын жөндөмсүз уулу Кэси Дэлэни такка отургузат да мамлекетти өзү башкара баштайт.
Орду-Балыкты кыргыздар ээлеп, өрттөгөндүгүн, анын калдыгынан (азыркы Эрдэни-Цзу калаасынан 50 км түндүгүндө Орхон дарыясынын сол жээгинде) табылган археологиялык буюмдар да ырастады.
Анда мындай жазуу бар: «Уйгур жерине йаглакар кан ата келдим. Кыргыз уулумун. Мен Бойла, даражалуу сотмун. Куттуу Бага таркандын буйрук берүүчүсүмүн Атак-даңкым күн чыгышка, батышка тийди » .
Кыргыздар Орду-Балыкты алгандан кийин уйгурлардын Уцзе тегин, андан кийин Эньянь башчылык кылган ири тобу Чоң Хинган жана анын түштук-батыш тарабында жашаган шивэй урууларына көчүп барууга аргасыз болушкан.
Мындан тышкары А. Н. Бернштам Нарын дарыясынын боюнан табылган 102 Аламышык көрүс-төнү м-н Эне-Сай өрөөнүндөгү 8—9-кылымдарга тиешелүү мүрзөлөрдүн көмүү адаттары окшош экендигин да аныктады.
Биздин пикирибиз боюнча «Манас» эпосундагы Орду-Балыкка байланыштуу алгачкы сюжеттер бара-бара Эне-Сай кыргыздарынын Бешбалыкка карай жортуулундагы окуялар м-н алмаштырылып калса керек.
Балким, М. Ауэзов ойлогондой Суджи эстелиги тургузулган мезгилде кыргыз элинин ажосунун жетекчилиги менен жетишкен жеңиштери тууралуу «Манас» эпосунун биринчи ырлары жаралган чыгар.
С. Худяков анын экин-чисиндеги соот кийинген жоокерлердин ак кийинген адамга кол салып жаткан сүрөтүн изилдеп, алардын тартылышы Миң-Суу жана Тувада табылган эстеликтер менен окшош экендигин аныктаган.
10-кылымдын аягында жазылган «Дүйнөнүн чек арасы» аттуу перс тилиндеги эмгектен төмөнкүдөй мазмундагы маалыматты окуйбуз: «Пенчул карлук өлкөсүндө жайгашкан, аны мурун тогузгуздар ээлеп турушкан, азыр кыргыздар басып алышты».
«Манас» эпосундагы Чыгыш Тянь-Шань жана Жети-Суу аймагында болуп өткөн тарыхый окуялардан чагылдырылып калган экинчи фактыны Беш-балыктан кийинки Каракара деген ат менен байланыштын бар экени Каркыра деген макалада айтылган.
Аяз атанын чогултулган образы христиан дининдеги Ыйык Николайдын агиографиясынын мотивдери боюнча, ошондой эле Позвизд, Зимник жана Корочун деген байыркы славян ишениминдеги кудайчалардын баяндары боюнча иштелип чыккан.
Радио жалпы эле Азаттыктын негизги ишмердүүлүгү болгондуктан Азаттык+тун баардык долбоорлорунда иштегендер радиодо да иштечү: Төрөкул Дооров, Аида Касымалиева, Зейнеп Мартбек кызы, Каарманбек Кулуев, Жаннат Токтосунова, Эдил Сапарбек уулу, Элен Куленбекова, Мирлан Токталиев, Айгүл Жунушалиева, Акан Иманов, Элеонора Бейшембек кызы.
Түштүк жана түштүк-чыгышынан Кытай, чыгышынан Ысык-Көл облусунун Жети-Өгүз, түндүгүнөн Нарын, түндүк-батышынан Ак-Талаа, батышынан Ош облусунун Өзгөн, Кара-Кулжа райондору менен чектешет.
Ат-Башы (ири куймалары — Ача – Кайыңды, Баш – Кайыңды, Богошту, Үйүрмө, Кайнар, Балык-Суу, Жаңы-Жер, Улан, Узун-Булак, Каманды, Башача, Боронду), Кара-Коюн (куймалары - Чет-Келтебек Орто-Келтебек, Баш-Келтебек, Шырыкты, Кара-Суу).
Райондун аймагы Ички Теңир-Тоонун бийик тоолуу бөлүгүндө жайгашкан Ат-Башы өрөөнү, Аксай өрөөну, Арпа өрөөнү, Чатыр-Көл ойдуңу ж-а аларды чектеп жаткан Байбиче-Тоо, Кара-Тоо, Ала-Мышык, Нарын, Ат-Башы, Какшаал сыяктуу бийик кырка тоолор ээлейт.
Биринчи династия тарыхы «Тарыхый жазмалар» деген аталышта болжол менен биздин заманга чейинки 186-жылга чейин жазылып, Кытайдын пайда болушунан биздин заманга чейинки 2-кылымды камтыган, анда биздин заманга чейинки 203—201-жылдардагы окуяларга байланыштуу хунн, динлин, синьли уруулары менен бирге кыргыздардын тарыхына тиешелүү өтө сейрек маалыматтар кездешет.
Биздин замандын 1-кылымында жазылган «Байыркы Хан тарыхы» , 3-кылымдагы «Үч династиянын тарыхы» , 5-кылымдагы «Соңку Хан тарыхы» Хан династиясынын баскынчыл саясатына арналган.
7—8-кылымдардагы «Чжоу тарыхы» , «Түндүк династиянын тарыхы» , «Суй тарыхы» , 10-кылымдагы «Байыркы Тан» , «Тан династиясынын жаңы тарыхы» жана 13—14-кылымдардагы «Сун» , «Юань» , «Ляо» тарыхтары орто кылымдагы империялардын түзүлүшү, алардын кыйрашы жөнүндө тарыхый кабар берсе, жаңы доорго тийиштүү маалыматтар Цин империясынын хроникаларында баяндалган.
Бирок байыркы жана орто кылымдагы Кытай тарыхый даректеринде жылдар так көрсөтүлбөй, бир эле элди ар башка аттар менен атоо, же бир эле жерде ар мезгилде жашаган түрдүү элди бир эл катары саноо; географиялык жайгашуулардын түшүнүксүздүгү ( мисалы, кытай тарыхчы-географтары өзүлөрүнүн түндүк-чыгыш, түндүк, түндүк-батыш чек араларын иш жүзүндө түндүк деп көрсөтүшкөн); сөз башына келген каткалаң үнсүздөрдүн өзгөрүлүшү же жутулуп айтылышы; иероглифтин өзгөчөлүгү; энчилүү аттардын байыркы кытай тилине, андан орус тилине которулушу (мисалы, «Ала-Тоо» — «Бэй-шань» — «Белая гора», «Кара-Тоо» — «Цин-шань» — «Чёрная гора», «Тёмная гора»); ошондой эле ылакап ат менен берилиши ж. б.
Бул алп тоолордун кучагында тээ эзелтен эч кимге баш ийип, кулдук урбай; амал кылып ажал келсе алдынан кыя тозуп айбыкпай найза сунган, кылычы кындан түшпөй, журт уюткусу бузулбай көчүп – конгон бир ууч Кыпчак уруусу атадан балага, муундан – муунга калган зор өмүрдүн нарк насилин төмөндөтпөй, урпагына шек келтирбөө мыйзамын бек тутуп жашап турган.
Бул чөлкөмдө таң агарып атканда, аалам акактын суусуна жуунуп алгансып, көпкөк асман, тээалда кайда шаңкайган улуу тоолор дапдаана көрүнүп, чексиз кенендик, бейкуттук сезилээр эле.
Анан түш ообой капилет шамал чыгып, добол уруп, көтөрүлгөн чаң нөшөрлөгөн жамгыр менен аяктап, ээ жаа бербеген Кызыл – Суу өз нугунан улам оодарылып, күпүлдөп жар кемип агаар эле.
А эл болсо, алп тоолордун колтугуна баш калкалап, күнүмдүк турмуштун лазатын тартып, жай баракат жашап, анан бир туруп кадимки тоо карышкырларындай тынымсыз жортуп, чыгыштан Кашкар, батыштан Кара – Тегин менен жоолашып, капилет изин жашырып, коктудан – коктуга, тоодон – тоого ооп, сиңип кетээр эле.
Бирок, ушул кезде Кокон хандыгы улам кеңейип, Кудаяр хан экинчи ирээт бийликке келип, Тыяктан Кара – Тегин вилаетин колго алып, өз бийлигин Чоң – Алай өрөөнүнө чейин жайылтуунун үстүнөн кам көрүп жаткан.
Улуту тажик болгон Кул датка Кара – Тегин вилайетин Кокон хандыгына кошууда, Кокондун, Маргалаңдын айланасында жашаган тажик уруулардын башын бириктирүүдө өзгөчө кызмат кылганы үчүн Кудаяр хан өз колу менен “датка” деген наамды ыйгарган ишненимдүү адамы эле.
Айылдан – айылга кыдырып, элдин мал – мүлкүн тоноп, төөнүн сүтүн, эчкинин жүнүн жыйдырып, казылган топурактын үстүнө жайнаган малды мууздап, канга жууруп, эчкинин жүнүн, төөнүн сүтүн коштуруп кийиз жаптырып тапка келтиртти.
Сепил төрт чарчы келип, узуну сексен, туурасы алтымыш, бийиктиги алты метрди түзгөн, төрт бурчуна төрт мунара тургузулуп, аларды атайын төрт тарапка мылтык атылчу тешикчелер коюлуп, түндүк тарабынан жалгыз дарбаза курулду.
Бубенов көпөстөр менен Чыгыш Түркстандан кыргыз конуштарына кайтып келгенден кийин Шералы жана Ниязбек бийлер Сибирь линиясынын башчысы Глазенапка кат жазып, өзүлөрүнүн өкүлдөрүн жөнөтүшкөн.
Сибирь бийликтери тарабынан кабыл алынган кыргыз өкүлдөрү өзүлөрүнүн конуштары аркылуу Кытайдын Аксуу, Кашкар, Тибет, Жаркен шаарына жана Кашмирге каттаган кербендерге колдоо көрсөтөрүн айтышкан жана өз элинин атынан императордун бийлигине өтүүнү каалагандыктарын билдирүү үчүн Санкт-Петербургга императорго жөнөтүүнү талап кылышкан.
Күн радиациясынын улам бийиктеген сайын жогорулашы жылдын суук мезгилине мүнөздүү, себеби кыштын күнү суу бууларынын конденсация болуучу деңгээли кескин төмөндөйт жана ички бийик өрөөндөрдө көбүнчө ачык күндөр басымдуулук кылат.
Жалпысынан бийик өрөөндөрдө жана тоолордо тик түшкөн радиация жыл бою басымдуу, ал эми бийиктиги 1000 м ге чейинки өрөөндөрдө жана жапыз тоолордо радиация жайында жана күзүндө басымдуулук кылат.
Адамдын жылкы менен көмүлгөн көрүстөндөрү, маркумга арнап орноткон балбал таштары, байыркы түркий руна жазуулары жана аска бетине тартылган атчан жоокерлердин сүрөттөрү ушул доордун мүнөздүү эстеликтери болуп саналат.
Замандаштарынан өзгөчөлөнүп, жети жыл Сибирь абагында тарткан азабын мыскылдуу маанай менен атап, “Келгендеги кербезим” деген ыры жана “Арман кербези” деген ыры менен коштолгон күүсүн чыгарат.
Токтогулдун “кербез” деген күүлөрүнүнү аталышы модага айланып, кийин Карамолдо Орозов “Жаш кербез”, Атай Огонбаев “Кыз кербез”, Мураталы Күреңкеев “Чоң кербез” деген күүлөрүн чыгарышкан.
Ал эми Токтогул, Мураталы , Карамолдо баштаган комузчлардын “Чоң кербез” аталган күүлөрү карыларга мүнөздүү олуттуу жана салмактуу ойлорго чөгөрүлгөн кайруулардан түзүлүп, комуз өнөрчүлүгүнө пайгамбарлык маанай тартуулайт.
Эгерде глобуска же Жарым шарлардын картасына көз чаптырсак Кыргызстандын аймагы Евразиянын, Атлантика океанынан Тынч океанына чейин курчаган кеңдик боюнча созулган эбегейсиз зор тоо системаларынын түндүк жагындагы чет жакасын ээлейт.
Анын кеңдигинде батышты карай Кызыл-Кум, Кара-Кум чөлдөрү, Чон жана Кичи Кавказ, Кичи Азиянын түндүгү, Балкан, Апеннин жана Пиреней жарым аралдары, ал эми чыгышты карай Такла-Макан, Гоби чөлдөрү, Маньчжурия, Корея жарым аралынын түндүгү, Сихоте-Алиндин түштүгү жатат.
Ал жерден Түндүк Муз океанына чейинки аралык 3380 км; түштүк чеги Чоң Алай тоо кыркасында, Дароот-Коргондун тушундагы Кызыл-Суунун сол куймасы Алтын-Дайра суусунун алабындагы мөңгүнүн башы.
Анткени, болжолдоолорго караганда жакынкы жылдарда Пекин — Үрүмчү — Алматы — Ташкент — Ашгабат — Мешхед темир жолу Тегеран шаары аркылуу Персия булуңуна жетет, андан ары Стамбул аркылуу Европага жол ачылат.
Келечекте Инд океанындагы Карачи деңиз портуна жана Дели шаарына чейин жеткен Бишкек — Кашгар — Каракорум — Карачи , бир бөлүгү Делиге кеткен шоссе жолу курулуп, кургактыктагы «Суэц каналы» болуп калат.
Кытай Эл Республикасы менен Кыргыз Республикасы биргелешип келечекте Бишкек — Үрүмчү — Пекин; Пекин — Бишкек — Франкфурт-на-Майне; Шанхай — Бишкек — Санкт-Петербург сыяктуу аба жолдорун ишке киргизет.
Дубалдардын түбүндө, айрыкча түштүк жана чыгыш, түндүк-батыш мунаралардын жанында бышырылган кызыл кыштардын көп сандаган сыныктары жатат, алардын өлчөмү болжол менен 25254,5 — 5 см деп айтса болот.
тургузулган: алардын бири өтө калың, орто ченинде, дубалдан 12—15,5 м алдыга чыгып турат, кесилген жеринде 5 жана 5,5 м. Борбордук мунаранын эки тарабына симметриялык түрдө дагы бирден мунара орнотулган, ал дубалдан 5—6,5 м алга чыгып турат, кесилген жери ар бириники орто эсеп менен 5 м. Батыш жана түндүк дубалдарындагы кичине мунаралардын көлөмү жана турган жеринин көрүнүшү мына ушундай.
Бул өтө кызыктуу эстелик, ал жергиликтүү калктын арасында Шырдакбектин чеби деген ат менен белгилүү; бул чеп кыргыз баатырына таандык кылынат, анын өмүрү ушул эле аталыштагы элдик поэмада баяндалат.
Чептин айланасында, дубалдан 20 м алыста жазылыгы 20 м жеткен аң бар, бул аңдын сыртында, түштүк дубалдан 60 м аралыкта чарчы түрдөгү төрткүл турат, анын капталдары дүйнөнүн төрт бурчун карап, алардын узундугу 50 м че келет.
Маселенин логикалык күч алышы аркылуу көпкө чейин аныкталбаган чыгарылышынын күтүлбөгөн жерден дароо табылышы, коркунучтан кутулуунун бирден бир туура жолун көз ачып жумганча табуу, адамдын жүрүш-турушун, ойлорун жана мотивдерин тез, катасыз таба билүү, ачык көрүнүүчү кыймылдардын жана физиономиялык белгилердин өзгөчөлүктөрүн дароо байкап түшүнүү, байкалбай турган жана билинер-билинбес болуп бүдөмүк сезилүүчү белгилердин негизинде алдыда боло турган окуялардын тенденцияларына күн мурунтадан таң калуу ж. у. с. кубулуштарды Интуиция областына таандык кылуу кабыл алынган.
Чыгармачылык процесстин (музыкада, живописте, скульптурада, поэзияда, сценалык искусстводо, окумуштуулардын жана ойлоп табуучулардын ачылыштарында) мазмунун анализдеп, ачып көрсөтүү боюнча жүргүзүлүүчү изилдөөлөрдө Интуиция түшүнүгү дайыма эң кеңири пайдаланылат.
Чыгармачылыктын психологиясы жөнүндөгү адабияттарда Интуициянын маанисин иллюстрациялоочу көп мисалдарды кездештирүүгө болот, аларда: чыгармачылык менен изденүү моменттеринде, чыг-лыктуу ойлордун пайда болуу мезгилинде, же тескерисинче мүмкүн болгон көп чечимдердин бирөөн тандап алуунун алдында адамдын күмөн саноо жана өзүнө өзү ишене албоо, олку-солку болуу абалында Интуициянын пайда болушунун конкреттүү мисалдары көп.
Кээде сезимсиз, аткарылышынын мотиви сезимталдуу далилдениши менен кыймылдардын, тартип бузуунун жашыруун түрткүнчүктөрүнүн кайдан келип чыга тургандыгын ачып билүү б-ча жасалган аракеттерде Интуициядан пайдаланышат.
Чындыкты интуитивдүү эмес, кыйыр жол менен таанып-билүү дегенибиз – бул ал чындыкка кокустан, ойлонбостон, кебелбестен логикалык операциялардын тизмегинде бир баскычтан экинчи баскычка акырындык менен өтүүгө мүмкүндүк берүүчү ойлонуу аракеттеринин белгилүү ыкмаларынын жардамы менен келүү дегендикке жатат.
Айрым нерселерди — сууну, абаны, отту жаратылыш кубулуштарынын түпкү негизи деп эсептешкен ионийлик ойчулдарга карама-каршы Пифагор бардык нерселердин негизи сан деп эсептеген, анын пикири боюнча, сан Ааламда жана коомдо тартипти түзүп турган пайдубал.
Диоген Лаэртский пифагорчулардын көз карашын мындайча сүрөттөп жазат: «Бардык нерселердин башталышы — бирдик сан, бирдикке себеп катарында нерсе түрүндөгү белгисиз экилик тийиштүү, бирдик менен белгисиз экиликтен сан келип чыгат, сандардан — чекит, чекиттерден — сызыктар, алардан — жалпак фигуралар, жалпактардан — көлөмдүү фигуралар, алардан сезим аркылуу кабылдана турган телолор келип чыгат, телолордо төрт негиз: от, суу, топурак жана аба бар, алар бүтүндөй аралашып, өзгөрүлүп-айланып, жандуу аң-сезимдүү, шар түрүндөгү дүйнөнү жаратат, анын борборунда жер турат, жер да шар түрүндө жана анын бардык тарабында калк жайгашкан» .
Алар имараттардын жана скульптуралык топтун айрым бөлүктөрүнүн туура катышы — «алтын кесинди» проблемасы жагында көркөм искусство теориясына өзүлөрүнүн олуттуу салымын кошушкан («алтын кесиндинин» эрежеси: эгерде АС кесиндиси В чекитинде бөлүнсө, АВ кесиндисинин ВСга болгон катышы АСнын бардык кесиндисинин ВСга болгон катышы да дал ошондой болууга тийиш).
Пифагордун сан теориясы анын карама-каршылык жөнүндөгү окуусу менен байланышкан, бул окуу боюнча бардык нерселер карама-каршылыктардан турат: оң — сол, эркектик — аялдык, кыймыл — кыймылсыздык, түз — кыйшык, жарык — караңгы, жакшылык — жамандык жана д.у.
Пифагор башкы этикалык максат катарсис — тазалануу болуп саналат деп эсептейт, бул тазалануу дене үчүн вегетарианчылык аркылуу жүрөт, ал эми жан үчүн негизги музыкалык интервалдарда көрүнүүчү космостун гармониялык структурасын кабылдоо аркылуу жүрөт.
Ал түштүк-чыгыш тарабында Ооганстан менен чектешет, түштүк жана түштүк-батыш тарабында Иран менен, Өзбекстан менен чыгышта жана түндүк-чыгышта, Казакстан менен түндүктө жана түндүк-батышта жана батышта Каспий деңиз менен.
Бул мезгилде социалдык, феодалдык жамааттар аралык карама-каршылыктардын өсүшү, мамлекеттик тузулуштун толук реформацияланбагандыгы, борбордук бийликтин феодалдык эзуусунун күчөшү саясий кризистерге, жарандык кагылыштарга, көтөрүлүштөргө алып келген.
Адабият теориясы - сөз өнөрүнүн табиятын, анын жолдору менен методологиясын, адабий процессти, рухий-эстетикалык баалуулуктарын, анын структурасын жана өнүгүшүнүн жалпы мыйзамченемдүүлүктөрүн изилдей турган адабият таануу илиминин бир бөлүгү.
Ал көркөм адабияттын пайда болуу жана өнүгүү мыйзам ченемдерин, өзгөчөлүгүн, социалдык табиятын жана маанисин изилдеп, адабияттын идеялык-эстетикалык тажрыйбасын теориялык жактан жалпылайт, адабий процесстин түпкүлүктүү мыйзамдарын ачат, адабияттык анализдин жана синтездин принциптерин иштеп чыгат.
Улан Исмаилов - Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Кыргыз тили комиссиясынын «Кыргыз тили» төш белгисинин ээси ,манасчы Улан Исмаилов 1984-жылдын 8-июлунда Ысык-Көлдүн Жети-өгүз районуна караштуу Кичи-Жаргылчак айылында туулган.
Аңгыча баягы аркасындагы адам: «Тетиги жерди кара, кайыптар келе жатат. Тушуңа келип токтогондо, үнүңдү бийик чыгарып салам айт, берген суроолоруна жооп кайтар. Тапшырма берсе моюн толгобой аткарам де. Сен тектүүнүн тукумусуң. Коркпо, корксоң ата-бабаңа шек кетет» - дейт.
Анан куюндан эң биринчи болуп чыккан баатыр Уландын маңдайына бастырып келип: «Эй какмар, биздин ушул жүрүшүбүздү айта жүр, айтканда да жөндөп айт! Айтпасаң, өз убалың өзүңө. Таштабай айтып жүрсөң, эмнеге ыктасаң, ошондон алдыда болосуң. Айтасыңбы?!» - дейт.
Анан: «Эй какмар, баатыр сага батасын берген жок. Бир жылдан кийин ушул маалда баатырдын көмбөзүнө барып «Манас» айтып, Айкөлдүн жана Айкөлдү айтып жүрүп, көзү өткөн манасчылардын сынынан өтөсүң.
2006-жылы Соң-Көлдө өткөн «Соң-Көлдү Манас жердеген» аттуу Эл аралык кароо-сынакта 1-орунга ээ болуп, Кыргыз Республикасынын Президентинин атайын акчалай сыйлыгы менен сыйланган.
Уландын манасчылык өнөрү боюнча: Г.Айтпаеванын, А.Эгембердиеванын илимий эмгектери жарык көргөн.2006-жылы У.Исмаиловдун айтуусунда, Кыргыз Улуттук телерадио компаниясынын «Алтын казынасына» «Манас» үчилтигинин «Манас» бөлүгүнөн «Манастын Ала-Тоого көчүп келиши», «Чоң казат» аттуу окуяларынын айрым үзүндүлөрү жазылып алынган.
Капиталисттик коомду тартынбай ашкерелеген, көркөмдүк жагы жогору деңгээлде турган реалисттик чыгармалары менен бирге,бул тармактагы коптогон жазуучулардай эле Джек Лондондун да чыгармачылыгында буржуазиялык идеология жык толгон начар жана жасалма очерк, романдары да орун алган дешет талдоочулар.
Жек Лондон алтындын зээри азгыргандардын кулк-мүнөзүн, ал жерде жашаган элдердин үрп-адаттарын, арктикалык каардуу жаратылышты, адамдардын аны менен болгон күрөшүн баяндаган бир топ чыгармаларды жазган.
Аларда «америкалык жазуучу Жек Лондон, буржуазиялык дүйнөдөгү алтынга аябай берилген, алтын дегенде ааламдын аркы четине чейин боортоктоп жылып барууга даяр турган кишилердин мүнөздөрүн ачык-айкын сүрөттөп көрсөткөн.
Ал 11 жашында көчө кыдырып газета сатты, андан соң балык уулады, консерва заводунда, кендир ийрүүчү фабрикада жана кир жуучу жайда жумушчу болуп иштеди, матрос болуп Япония менен Арктиканын жээктерине чейин сүзүп барды жана репортёрлук кызматты аткарды, жумушсуз калгандыгы үчүн түрмөгө да түштү.
«Менин социалисттик партиядан чыгып кеткенимдин себеби — ал күрөштөн баш тартты. Жумушчу табы өзүнүн күрөшү жана душман менен келишпестиги астында өзүн бошото алат го деп ойлогон элем. Бирок, Кошмо Штаттардагы бардык социалисттик кыймылдар кийинки жылдарда келишүүчүлүк жолго түшүп кетти, ошондуктан мен партиянын мүчөлүгүнөн оолак турууну туура таптым», — дейт жазуучу.
Ошол учурда өнүгүп жаткан коммерциялык журналдардагы көркөм чыгармалар дүйнөсүнө чыйыр салган Лондон фантастикалык, анын ичинде илимий фантастикалык чыгармалары менен эле дүйнөлүк атак-даңкка жетип, ири киреше тапкан.
1898 жылы негизделген желим буюмдарды чыгаруучу компаниясы, 1922 жылы жана 1912 жылы негизделген кабель чыгаруучу компанияларына контроль алат, а 1967 жылы бул үч компаниянын расмий биригүүсү болот.
Кризис бизнестин реструктуризациясы менен жеңилет, негизгилер болуп көбүнчө ишмердүүлүктөн баш тартып, телекоммуникациялык бөлүмдүн өнүгүшү менен - жаңы технологияларга гана көңүл буруу да эле.
Картечтер менен дүрмөттөлгөн замбиректердин залпы менен Бонапарт козголоңчуларды талкалап,буржуазиянын ага болгон ишенимин чыңдаган.1799-1804-жылдары Француз республикасынын 1-консулу болуу менен ал ири буржуазияга жаккан саясатты жүргүзгөн.1804-жылы Бонапарт сенаттан "Француздардын императору" Наполеон деп жарыялоону талап кылган.
Наполеондун тушунда өкмөт өнөр жайдын өнүгүшүндө чоң колдоо көрсөтүп,өзгөчө курал-жарактардын жана аскердик-жабдыктардын,жибек менен кебезден жасалган кездемелердин чыгарылышына кызыккан.
"Эгер мен Киевди алсам-деп айткан ал,адегенде Россиянын бутунан аламын,эгер мен Петербургду алсам,анда мен аны башынан аламын,Москваны алсам,анда мен аны как жүрөгүнөн жара саямын"-деген Бонапарт.
Кутузов башчылык кылган армия Москванын кире беришиндеги Бородино талаасында катуу салгылашып Наполеонду аскерлери менен чегинтишкен.1814-жылы союздаштардын аскерлери Парижге киргенде ийгиликсиз бир нече салгылашуулардан кийин ал тактыдан алынып,Жер Ортолук деңиздеги Эльба аралына сүргүнгө айдалган.
Шарль Луи Наполеон Бонапарт 1769-жылы 15-августта Корсика аралынын Аяччо шаарында жакырданган жергилиетүү дворяндан чыккан көп балалуу адвокат Карло Мария Бонапарттын үй-бүлөөсүндө туулган.
КРУИАнын Кол жазмалар фондундагы маалыматта Музоокени Чүй жергесине атактуу Бошкой аксакал чакырып, бир айча ырдатып жүрүп, кетеринде “үч тогуз” , олжо бутасы менен бутунан башына чейин бир сыйра кийинтип, эки жигитин кошуп жөнөтөт.
1802-жылы Иркутсктагы Вознесенс монастырына архимандрит болуп жана семинарияга ректор болуп шайланган, бирок ал семинаристер менен конфликтке барган, аны уставды бузду деп кнѳѳлѳшкѳн.1807-жылы Пекиндеги диний миссиянын башчылыгына дайындалган жана Кытайда 1822-жылга чейин калган.
Пекинде Бичурин кытай булактарын орусчага которо баштаган :« Сышу » -Конфуцийдин жана конфицианецтердин окуусунун жыйындысын ,ч томдук географиялык жыйнакты , кытай тарыхынын 17 томдугун,кытай хронологиясын ,«Описание Тибета»,«Описание Чжунгарии»,«Описание Пекина» ж.б.
1828-жылы Россия ИАсына Байыркы Чыгыш жана анын адабияты бѳлмнѳ мчѳ-корреспондент болуп кабыл алынган .1829-жылы ардактуу библиотекарь наамына татыган, 1830-жылы Забайкальеге экспедицияга чыгып ,будда храмдарынан китептерди ж.б.