polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Кетмен-Төбө жана Тогуз-Торо ойдуңдары облустун Фергана өрөөнүнө караган негизги бөлүгүнөн Фергана жана Ат-Ойнок, Чаткал өрөөнү Чаткал кырка тоолору аркылуу бөлүнүп турат.
Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш капталынан агып түшкөн суулардын бардыгы Кара-Дарыянын оң куймалары Чаңгет, Көгарт, КараҮңкүр, Майлы-Суу жана башка Ал эми облустун батышындагы Пачата, Чанач, Касан-Сай, Сумсар суулары Сыр-Дарыяга оң тараптан куят.
Чаткал кырка тоосунун түндүк-чыгышындагы этек тоолорунда Сары-Челек, Көгала, Кара-Суу жана башка, Чаак-Тоонун түштүк капталдарында Кара-Көл жана башка көлдөрүнүн, дарыя өрөөндөрүн көчкү бөгөп калышынан пайда болгон тоо көлдөрү бар.
Шаарлары: Жалал-Абад , Таш-Көмүр , Кара-Көл , Майлы-Суу , Кочкор-Ата , Кербен , Көк-Жаңгак ; шаарчалары: Кызыл-Жар , Кетмен-Төбө , Көк-Таш , Сумсар , Терек-Сай , Токтогул , Шамалды-Сай .
Анын өнүгүшүн өнөр жай, айыл чарба, курулуш, транспорт жана байланыш, соода жана коомдук тамактануу тармактары, ал эми социалдык өсүшүн тейлөө кызмат, билим жана илим, саламаттык сактоо, маданият жана башка тармактарынын деңгээли аныктайт.
Бул тармактар базар экономикасынын шартына ылайык ар түрлүү менчикке тиешелүү өндүрүштүк же тейлөөчү ишкана жана мекемелерден (өнөр жайчакан жана өнөктөш ишканалар, кооперациялар, акционердик коомдор, биржа жана фирмалар, дыйкан жана фермер чарбалары, ошондой эле жеке дыйкан чарбалары) жана башка өзүнчө ээлик кылуучу субъектилерден турат.
Алдында турган маселелерди компьютер кайсы бир механикалык кыймылдын, электрондордун, фотондордун, кванттык бөлүкчөлөрдүн агым кыймылынан же жакшы изилденген башка физикалык кубулуштартардын жардамы менен аткарат.
ВХ жана ПВХ өндүрүүчү заводдордун жанында ВХдин абадагы орточо суткалык концентрациясы 100 мкг/м3дан жогору болушу мүмкүн, бирок заводдон 1 км аралыкта ал көрсөткүч 10 мкг/м3дан да төмөндөп кетет.
Ошол эле убакта сугат – сугарылуучу жерлерде өсүмдүк өстүрүү менен байланыштуу болгон айыл чарба иштеринин комплексиндеги эң олуттуу жана эмгекти көп талап кылуучу агротехникалык ыкмалардын бири.
Мунун натыйжасында жер кыртышынын суу эрозиясы, саздануу күчөйт, сугат сууларынын чыгымы көбөйөт, түшүмдүүлүк азаят жана башка экологиялык мүнөздөгү терс көрүнүштөргө алып келет.
Айлана чөйрөнү коргоо – бул ар кандай илим бутактарынын изилдөөлөрүн, жетишкендиктерин колдонуп жаратылышты булгабай, аны баштапкы абалындай таза сактоо аракетинде жасалгааан иш-чаралар системасы.
КПСС БКнын мүчөсү , СССР Жогорку Советинин 10-11-чакырылышынан депутаты, СССРдин эл депутаты , СССР Жогорку Советинин мүчөсү, Кыргыз ССР Жогорку Кеңешине беш чакырылышына депутат шайланган.
Андан соң Кыргызстан КП БКсы менен Кыргыз ССР Министрлер советинин Партиялык-мамлекеттик контролдоо комитетинин өнөр жай, транспорт жана байланыш бөлүмүнүн инспектору, Ош облустук элдик контрол комитетинин төрага орун басары болуп иштейт.
Институтту бүткөндөн кийинки алгачкы беш жылда «Кызыл-кыя көмүр» башкармалыгынын «Комсомольская» кенинде участка начальнигинин жардамчысы-тоо местери, участканын начальниги, «Комсомольская» кенинин орун басар башкы инженери, «Кыргыз көмүр» трестинин башкы инженеринин жардамчысы болуп эмгектенет.
1966-жылы партиянын Ош областык комитетинин өнөр жай жана транспорт бөлүмүнүн башчысы, ал эми 1969-1971-жылдары партиянын Таш-Көмүр шааркомунун 1-катчысы, андан соң эки жылдай Кыргызстан КП Бксынын өнөр жай жана транспорт бөлүм башчысынын орун басары.
Бул шайлоодо бийлик добуштарды одоно бузуу менен - президенттин ошол кездеги маалымат катчысы К. Баялинов мурда айткандай - Акаевдин 73 процент добуш алып жеңүүсүн камсыздаганы бүгүнгө дейре айтылып жүрөт.
Даосизмди ар тараптан өнүктүргөн Конфуцийдин окуусунда «дао» деп, мыкты башкаруучунун жолун, адилеттүүлүктү өркүндөтүүнүн жолун, ыйман-адеп ченемдеринин жыйындысын түшүнүшкөн.
Ал эми «Дао Дэ Цзин» китебинде: бардык заттар өзүнүн «менчик» жолу – дао аркылуу жаралат жана өзгөрөт, дүйнөдө өзгөрүлбөс эч нерсе жок, бардыгы тең ошол өзгөрүүлөрдүн жүрүшүндө өзүнүн карама-каршысына айланышат деген философиялык тыянак бар.
Даосизмди жактоочулардын максаты – дүйнөдө түркүн түрдүү ыкмаларды: атайын мүнөз тамак-аштан тартып, ар кандай дарылоочу дене тарбия көнүгүүлөрүнө чейинки ыкмаларды пайдалануу менен адам өмүрүн узартууга жетишүү болгон.
Аны өзүнүн ой-пикирлерине байланыштуу, ошондой эле өзүнүн кызматтык милдеттерин аткарууда жасаган аракеттери үчүн кармоого болбойт, анын иши боюнча сот ишин ачууга болбойт, ага жаза-пул салынышы мүмкүн эмес, ал куугунтукка алынбайт, соттолбойт.
Прокуратурадан айырмалуу көзөмөлдү жана тергөөлөрдү мыйзамдуулуктун гана тутумунан жүргүзбөстөн, ошондой эле натыйжалуулуктун, максатка ылайыктуулуктун, ак ниеттүүлүктүн, акыйкаттулуктун тутумдарынан да ишке ашырат.
Акыйкатчы – –ар кыл административдик органдардын, айрым өлкөлөрдө – ошондой эле жеке адамдардын жана бирикмелердин адам укуктарын сактоолоруна көзөмөлдүк кылуу үчүн атайын шайланган кызмат адамы.
1929–1930-жж Тверь шаарындагы советтик-партиялык мектепти ийгиликтүү бүтүрүп, «Кызыл Кыргызстан» гезитинин бөлүм башчысы, кыргыз театрынын директору, «Ленинчил жаш» гезитинин редактору, Кыргызмамбастын редактору, Жазуучулар союзунун консультанты болуп иштеген.
Акын жана драматург Жусуп Турусбеков Ысык-Көл облусунда Тоң районунда Күн-Батыш айылында 1910-жылы туулган.1916-жылы Үркүндө ата-энеси менен кошо Үч-Турпанга чейин барып кайткан Жусуптун балалыгы алгач жокчулукта,кийинчирээк ага кошул-ташыл жетимчиликте отуп,ар кайсы туугандарынын колунда чонойгон экен.
2010-жылдагы апрель окуяларынан кийин Коомдук телерадио берүү корпорциясына жетекчи катары дайындалып, ошол эле жылдын декабрында атаандаштык иретинде өткөн шайлоодо КТРКнын башкы директору болуп Байкоочу кеңеш тарабынан шайланган.
1924-жылы 19-октябрынан кыргыз автономиялуу облус түзүлгөндөн кийин Ташкент, Алматы шаарларында агартуу институттары пайда болгондон кийин 1925-жылдын 25-октябрында автономиялуу облустун администрациясы Кыргыз агартуу институтун ачуу жөнүндө чечим кабыл алат.
Окуу жайдын билим берүү мөөнөтү алгач 7 жыл болгон Биринчи 3 жылы даярдоо бөлүмү, калган 4 жылын негизги курс болгон.1928-жылы автономиялык республиканын жетекчилиги тарабынан Кыргыз Агартуу институту Кыргыз борбордук педагогикалык техникуму болуп кайра түзүлгөн.
1929-жылдын августунда партиянын Кыргыз автономиялуу областынын комитетинин пленуму Кыргыз педагогикалык институтун уюштуруу боюнча даярдыктарды жүргүзүү жөнүндө чечим кабыл алат да биринчи имаратын куруу, жабдуу, окутуучуларды ж.б.
Бардык илимдер боюнча билим берүү, илимий-изилдөө, маданий агартуучу ишмердүүлүк, үзгүлтүксүз билим берүүнүн бардык деңгээлинде жүргүзүүчү өзүн-өзү башкаруучу мамлекеттик окуу жай.
1930 –жылы 31- майында РСФСРдин элдик комиссарлар кеңеши "Кыргыз автономиялык республикасынын өнүгүү перспективалары жана партиялык, маданий курулуштар жөнүндө" маселесин карап чыгып, 3 пункттан турган чечим кабыл алган.
Анын бири ”Жергиликтүү калктын чөйрөсүнөн квалификациялык кадрларды даярдоо максатында, Кыргыз автономиялык республикасында педагогикалык жогорку окуу жайын уюштуруу жөнүндө маселени иштеп чыгуу” болгон.
1951-жылдын 24-майында СССР министрлер совети “Фрунзе шаарында Кыргыз педагогикалык институтунун базасында Кыргыз Мамлекеттик Университет аталып, геология жана геодезиялык, тарых, филология, физмат, биология факультеттеринен турган курамда түзүлүп,1 – категориядагы Жогорку Окуу Жайы статусу берүү” жөнүндө токтом кабыл алган.
1982-жылдын 24-сентябрынан СССР Жогорку Совет президиумунун указы менен университет “Жогорку квалификациядагы адистерди даярдоо жана илимий-изилдөөлөрү өнүктүрүүдө кошкон салымдары үчүн” Эмгек Кызыл Туу орлени менен сыйланат.
Бул эмгекте автор аны дуулат уруусунан экенин белгилесе да, кайра дуулаттардын Рашид хан тарабынан куугунтукталышы ж-а автордун аталаш агасы Саид Мухаммед мырзанын башы алынышына себепчи катары көрсөтүп, «куйту», «шайтанга да кызмат кылууга даяр» адам катары мүнөздөгөн.
Султан Саид хан кыргыздарды биротоло багындырууну көздөп, аларга өз уулу Рашид же иниси Султан Халилдин уулу Баба бекти хан шайлоо тууралуу кеңеш кылганда, М. А. Т. Баба бектин хан болушун, б.
Саид Мухаммед мырза болсо Рашид тарапта болуп, эгер Баба бек хан шайланса, араң турган кыргыздар ошол замат өз алдынча бөлүнүп кетерин далилдеп бергенде гана Султан Саид хан анын сунушуна макул болгон.
Немис филологу, жана кеңири профилдеги чыгыштаануучу; лингвист, финн-угор тилдүү жана Орто Азия элдеринин элдик поэзиясын, мифологиясын, тарыхын, маданиятын изилдеген окумуштуу, полиглот, түрк, фарси, япон, кытай, манжур, тибет, тай, вьетнам, казак, чуваш, чагатай тилдерин, финн, венгр, Индиядагы жашаган айрым калктардын тилдерин билген.
Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши — Кыргыз Республикасынын парламенти — мыйзам чыгаруу бийлигин жана өз ыйгарым укуктарынын чегинде контролдук кылуу милдеттерин жүзөгө ашыруучу өкүлчүлүктүү орган.
2010-жылдын 27-июлунда кабыл алынган Кыргыз Республикасынын Конституциясына ылайык Жогорку Кеңештин ыйгарым укуктарынын кеңейтилиши менен бирге анын жоопкерчилиги да күчөтүлгөн.
1968 - 1991 -- жылдары Кыргыз ССРнин Министрлер Советинин Председателинин орун басары, Госпландын председатели, Кыргыз ССРнин бир жылдык, беш жылдык жана көп жылдык социалдык жана экономикалык өнүгүүнүн планын иштеп чыгуучу Башкы экономикалык центрдин председатели болуп иштеди.
1994 - 2002 -- жылдары Сопубек Бегалиев Кыргызстандагы элдин Ассамблеясынын кеңешинин председатели катары ОБСЕнин комиссарлары Ван-дер Стуул жана Ролф Екеус менен улуттар маселелеси боюнча тыгыз иштешкен.
1986-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү болгон, 1986-жылы «Кыргыз Республикасынын искусствосуна эмгек сиңирген ишмери» деген ардактуу наам ыйгарылып, Улуу Ата Мекендик согуштун , даражадагы ордендери, Эмгек Кызыл Туу, Ардак белгиси ордендери, 1995-жылы «Даңк» медалы менен сыйланган.
"Байбичем Асангүл Абдыгулова КРнын эмгек сиңирген мугалими, акын, драматург. Экөөбүздүн баш кошуп, бирге түтүн булатканыбызга элүү жылдын жүзү болду. Бир уул, беш кызды тарбиялап өстүрдүк. Бир ирет менден бирөө "канча балаң бар?" деп сураганда,
Атадан жаш калган Семетей Букардагы таятасынын колунда чоңоюп, жери Талас, атасы Манас экендигин энеси Каныкейден угуп, эл-жерине учурашып келүү үчүн Каракандын Актулпарын минип, Таласка аттанат.
Барсбек Экинчи Чыгыш Түрк кагандыгынын баскынчыл саясатына каршы күрөшүү үчүн өзүнүн Эрен-Улуг деген элчисин баш кылып, мамлекет өкүлдөрүн Тибетке, жана башка элчилерин болсо Кытайга жана Түргөш кагандыгына жиберген.
Карамолдонун кесипкөй комузчу болуп өнүгүшүнө ошол кезде Ысык-Көлдө, Нарында аты чыгып жүргөн Чынгышбай, Бурулча, Байгабыл, Абак, Боккөтөн, Майлыбай, Кудайберген деген музыканттар менен жолугушуп, алардын комузчулук өнөрүнөн таалим алышы өбөлгө болгон.
Карамолдо комуздун регистрдик жана тембрдик каражаттарын кеңдик, эффектүүлүк менен колдонгондуктан чакан камералык аспаптан, өзүнүн көркөмдүк– техникалык мүмкүнчүлүгүнүн чегинде универсалдык динамикалык аспаптын деңгээлине чейин көтөрүлгөн.
Ал жөнүндө Кыргыз филармониянын музыканты, Кыргыз Республикасынын эл артисти Ж.Кыпчаков мындай деп эскерет: “1958 жылы кыргыз эл ырчылары менен аспапчыларын тасмага жазуу үчүн Москвадан адистер келди. Карамолдонун күүлөрүн жазып жатканда иш күн аяктап калды, бирок жазылып бүткөндө дубль деген кошумча көчүрмө жасап коюш керек экен. Ишти эртеси уланталы деп чечишти, бирок эртеңки күнү Карамолдо мурунку тональностон чыгып кетет го деп чочулашты. Бир күндөн кийин Москвадан келген адистер комузчунун мурункудагыдай тональносто таптак ойноп бергенине ушунчалык таң калышты”.
“Дайыма жана бардык жерде токтоолукту, сабырдуулукту өзгөртүүсүз сактайт, кээде гана анын аткаруусунда ичте катылып жаткан чоң темперамент жана арбаң-тарбаң кол шилтөөнүн илеби сезилип турат, алар анын эң мыкты техникасы кандай гана ойноо кыйынчылыктары болбосун оңой эле жеңүүгө мүмкүндүк берет” – деп жазган фольклор таануучу А.Затаевич.
1928 жылы кыргыз эл музыкасын нотага түшүрүү үчүн Касым Тыныстанов баш болгон Эл агартуу комиссариаттын кызматкерлери тарабынан А. Затаевич чакыртылып келгенде Карамолдо Ысык-Көлдөн атайын алынып келинген.
Анын чегинде Закаспий, Сыр-Дарыя, Жети-Суу, Фергана жана Самарканд облусу курамындагы Түркстан генерал-губернаторлугу жана Орусия империясына көз каранды Бухара эмирлиги менен Хива хандыгы жайгашкан.
Советтер Союзу учурунда 1924-жылы улуттук-мамлекеттик бөлүштүрүшү өткөндөн кийин жана 1936-жылына чейинки советтик мамлекеттүүлүк өнүгүшүнүн жыйынтыгында төрт биримдик республикасы калыптанат: Кыргыз ССР, Өзбек ССР, Тажик ССР, Түркмөн ССР.
Жалпы жана транспорттук машина куруу өнөр жай согуш куралдарын жана аскер техникаларын (танк, чабуул коюу үчүн курал, сооттолгон бульдозер, артиллерия жана атылма куралдар, анын ичинде «Узи» автоматы, «Галил» мылтыгы ж. б.), токардык станок, кран, бетон аралаштыргыч, экскаватор, газ турбинасын жана компрессорун, түрдүү тетиктерди ж. б.
Авиаракета өнөр жай коргоо өнөр жай комплексинин маанилүү тармактарынын бири (учкучсуз учуучу аппарат, оперативдүү-тактикалык жана тактикалык ракеталар); кеме куруу, анын ичинде аскер кемелерин куруу (башкарылма ракета куралы бар корвет, ракеталуу жана патруль катерлерди ж. б. чыгаруу) өнүккөн.
Израиль булаоптикалык байланыш линиясын, басма платасынын сапатын көзөмөлдөөчү электр-оптика системасын, түнкү көрсөтүүчү приборлорду, роботтоштурулган өндүрүштүк линияларды чыгаруу боюнча дүйнөдө алдыңкы өлкөлөрдүн бири.
Жеңил өнөр жайынын дүйнөлүк рынокко ийрилген жип, кездеме, булгаарынын ордуна жогорку сапаттагы модалуу тигилүү жана булгаары кийимдерди чыгарат; ошондой эле аскер кийимдерин тигет.
Мындан тышкары, Израиль Европа өлкөлөрү, ошондой эле Түркия, Индия, Кытай, Россия, араб-мусулман өлкөлөрүнөн Египет, Иордания жана Мавритания менен кызматташтыгы өнүгүүдө.
Айыл чарбага жарактуу жери 297 миң га , анын 222 миң гасы айдоо жер, 71 миң гасы цитрус өсүмдүктөрүяүн, мөмө-жемиш бактарынын, гүл плантациялары, жүзүмзар ж. б.
Түндүгүнөн Ливан, түндүк-чыгышынан Сирия, чыгышынан Үрдүн (чек арасынын бир бөлүгү Жансыз деңиздин акваториясы аркылуу өтөт), түштүк-батышынан Египет менен чектешет.
басып алган жерлер (Иордан дарыясынын батыш жээги, Чыгыш Иерусалим, Сирия Голан дөңсөөсү) менен 21,6 миң км2 (Тивериад көлүнүн акваториясын жана Жансыз деңиздин акваториясынын бир бөлүгүн кошкондо 22,1 миң км2).
Административдик аймактык жактан шарттуу 15 райондон турган 9 округга (мехоз; анын курамына Израиль басып алган жерлер Иордан дарыясынын Батыш жээгинин бир бөлүгү жана Сириянын Голан дөңсөөсү да камтылган) бөлүнөт.
Анын ичинде финансылык тейлөө , камсыздандыруу бизнеси, ишкердик жана адистик жактан тейлөө (маркетинг, лизинг, инженердик-консультациялык, башкаруу жаатында жана компьютердик кызмат көрсөтүү), кыймылсыз мүлк менен операция жасоо, мамлекеттик тейлөө тез темп менен өнүгүүдө; тейлөө чөйрөсүндө чет элдик туризмден түшкөн киреше маанилүү орунда.
Саясий партиялары: «Авода» , «Ликуд», «Кадима», «Сефарддар Тораны сактоочулар», , «Биздин үй Израил», «МАФДАЛ» , «Гиль», Израиль социал-демократиялык солчул либералдык укук коргоо партиясы ж. б.
Жер Ортолук деңизди жээктей күрдүү топурактуу, дөбө-дөңсөөлүү кууш түздүк жатып, ал чыгышта дүйнөдөгү эң терең Гхор тектоникалык ойдуңуна тепкичтенип тик түшкөн , бир аз күдүрлүү платого (орточо бийиктиги 500-1000 м, өлкөнүн эң бийик жери 1208 м, Мерон чокусу) өтөт.
Ал түрдүү өлкөлөрдө тамыр жайып өнүккөн бай тажрыйбаларды жана өзүнүн ишмердүүлүгүн астейдил талдоо аркылуу, окутуу-тарбиялоонун объективдүү мыйзамченемдүүлүктөрүн илимий жактан негиздеп системалаштырууга далалат жасаган.
Ал таалим тарбиялоо процессин долборлоо, божомолдоо, уюштуруу, өркүндөтүү ыкмалары, ошону менен бирдикте аларды өнүктүрүү, турмушка даярдоо жаатындагы атайын билимдердин булагы катары кабылданат.
Педагогиканын тарыхы ар түрдүү доорлордогу педагогикалык ойлордун жана таалим-тарбия мекемелеринин өнүгүшүн, бүгүнкү күн үчүн маанилүү, өнүмдүү жактарын аныктап үйрөтүүчү педагогика илиминин бир тармагы.
Педагогика тарыхынын негизги булактары төмөнкүлөр: таалим-тарбия маселелерине таандык расмий документтер; мектептерде колдонулган окуу программалар, окуулуктар, окуу куралдары; маданият, агартуу жана илим ишмерлеринин эмгектери; таалим-тарбия ишине байланыштуу гезиттик, журналдык материалдар; архивдик материалдар, көркөм адабий чыгармалар.
Бара-бара маанилик чектери кеңейип, кийинчерээк педагогика термини баланын дене бою менен акыл көрөңгөсүнүн өнүгүшүнө туура багыт берүү, аны турмуштун туура жолуна салуу өнөрү катары колдонула баштаган.
Күндөлүк турмуш сабактарынан жана айрым озгун ойчул адамдар тарабынан таалим-тарбия ишине байланыштуу анык ойлордун арбын топтолушу, аларды жалпылоо, ырааттуу, максаттуу өнүктүрүү иштерин аркалаган педагогика илиминин пайда болушу зарылдыгын шарттады.
Байыркы грек, рим, византия жана чыгыш философтору Платон, Аристотель, Паутарх, Гераклит, Селена Квинтиллиан, Варлаам, Ионна Демоскина, Авицена, Конфуций, ошондой эле орто кылым ойчулдары Ж. Баласагын, М. Кашгари жана башкалар мурастарынан таалим-тарбия темасындагы баа жеткис акыл кеңештерди табууга болот.
Педагог - – жалпы билим берүүчү мектептин мугалими, кесиптик-техникалык, атайын орто же жогорку окуу жайынын окутуучусу, мектепке чейинки мекемелерде, мектеп интернатта, балдар үйүндө, тарбиялоо колонияларында тарбиячы, мектептен тышкаркы жана башка уюмдардын кызматкери, педагог илими боюнча илимий кызматкер жана башкалар
Педагог предмети – адам инсанынын өнүгүш маңызын жана мыйзамченемдүүлүктөрүн изилдөө, анын негизинде атайын уюштурулган процесс катары окутуу тарбиялоонун теориясын жана методикасын иштеп чыгуу.
Бугу уруусунун башкы манабы Боромбай Меңмурат уулу каза болгондон кийин , орус өкмөтү тарабынан киргизилген «ага манаптык» бийлик үчүн талашта башында Качыбек Шераалы уулу турган Шапак, меңмурат уулдары бир тарап, аларга каршы башында Мурааталы Бирназар уулу, Тилекмат Жылкыайдар уулу турган бирназар уулдары экинчи тарапты түзүп, белек уругунун манаптарынын арасында күрөш курч мүнөздө өткөн.
Ормон хандын заманында, анын уруулар арасында мал уурдоого, жылкы тийүүгө тыюу салган мыйзамдарын бузуп, саяк уруусунан жылкы тийип алгандыгы үчүн, Ормон хан тарабынан алты ай орго салынып жазаланат.
Чыгыш Түркстандагы кытай бийлигине каршы чыккан дунган-таранчылардын козголоңуна катышкан жана Текестеги калмактарга жортуул уюштуруп, алардын Сүмбөдөгү бутпарастык кечилканасын талкалап, жылкысына тийип, айылдарын талкалаган.
Жапаркулдун тун уулу Рахманкул эр жеткенде көпчүлүктүн көзүнө көрүнүп, татыктуу талапкер катары таанылгандыктан, 1938 же 1942-жылы оогандык кыргыздар аны өздөрүнө хан кылып жарыялап алышкан.
Рахманкул хандын тушунда бир жагынан ал жөнүндө атайын бурмаланган маалыматтар, жалган жалаалар кыргызстандыктарга жайылтылып турса, экинчи жагынан чегарадагы советтик аскерлер тарабынан хандын өзүнө кол салуулар болуп турган.
Кытайдан Рахманкул хан менен таанышкан америкалык журналисттер 1950-жылы ханды издеп, Памирге келишкен жана кыргыздар тууралуу изилдөөлөрүн, Рахманкул хан тууралуу жакшы пикирлерин 1955-жылы журнал кылып Вашингтондон чыгарышкан.
Ошондон кийин ага жолугуу үчүн келген чет өлкөлүк журналисттер, илимпоздор көбөйүп, 1965-68-жылдары немистер, 1972-жылы англичандар, франциялык профессор Р. Дор, 1974-жылы америкалык өзбек Н.Шахрани өздөрүнүн оогандык кыргыздар тууралуу изилдөөлөрүн жарыялашкан.
1978-жылы Ооганстанда төңкөрүш болуп, артынан жарандык согуш башталгандыктан, учурдан пайдаланып совет аскерлеринин кол салуусу да күчөгөндүктөн, Рахманкул хан өз элин Пакистандын аймагына көчүрүүгө аргасыз болгон.
Ооганстанда Саур ыңкылабы деп аталган жана Кремл тарабынан козутулган бул төңкөрүштөн соң Кабулдагы борбордук таянычынан ажыраган Рахманкул хан ошол жылдын июль айында Кичи Памирдеги кыргыздардын жоон тобун Пакистанга көчүрүп кеткен.
Изилдөөлөргө караганда, Рахманкул хан башкаруучу гана болбостон, эл үчүн мугалим болгон, боз үйлүү мектеп-интернат уюштурган жана өзү да эне тилинен тышкары фарсы, пушту, урду, англис тилдерин жакшы билген.
Рахманкул хан 1991-жылы 78 жашында дүйнөдөн өтүп, акыркы катында өз элине мындай деп керээз калтырган: "Алланы, пайгамбарыбызды, динибизди, мусулманчылыгыбызды унутпагыла. Аллахтан тилеп, бирдиктен, иттипакчылыктан айрылбагыла. Аллахга аманат".
Көкөтай өлгөндө, уулу Бокмурун Каркырада чоң аш берип, дүйнөдөгү элдердин көпчүлүгүн ашка чакырат да анда чоң ат чабыш болот, ат чабышка көп сандаган күлүктөр катышып, байге аттары Түркстан деген жерден кайра кайтат.
«Алтымыш асый болуп, оозунда тиши калбаган атын байгеге кошуп, анысы аз келгенсип, эркекче кийинип алып, ат сүрөймүн деген эмнеси? Тайторусу байгеден келсе, анда бир кеп, эгерде байгеге илинбей калса, анда эжемдин башын аламын»-деп, Семетейдин ачууланганын Каныкейдин кулагы чалат.
Ат чабышта төмөнкүдөй шарттар сакталышы керек: аттын мелдешке катышуусуна уруксат берүүчү ветеринардык мекемеден маалым кат; чабандестин билдирмеси ж-а жеке номурдун болушу, бир чабандестин бир гана атты чабуусу, мелдеш учурунда аралыкты кыскартууга тыюу салынат, башка атты камчы м-н чабууга, жолун тороого болбойт ж. б.
С 1942 года я не работал над «Манасом», так как был призван в ряды Советской Армии, где и прибыл до 1946 года, а когда вернулся в г. Фрунзе, то застал там развернувшуюся работу по юбилейному изданию «Манаса» и меня включили в редколлегию по изданию «Манаса» и юбилейный комитет, а работал я научным сотрудником в секторе «Манаса» и фольклора ИЯЛИ.
Таким образом, я работал не один, а в научном коллективе и под руководством виднейшей профессуры, причем одновременно к этой работе, в качестве консультантов, были привлечены и академики из г.Ленинграда, а художественные переводы делались в Москве поэтами-переводчиками из Союза Советских писателей.
Ушул тостубузду Саякбай Каралаевдин ден соолугу жана СССР элдеринин достугу үчүн көтөрүп койсок, анан жолдош Каралаев бизге Манас эпосунан үзүндү аткарып берсе – дегенде эл дуу кол чаап жиберди.
Жаш кадр өзүнө тапшырылган тармакты тыкан уюштуруп, окуу-тарбиялоо жумуштарын жаңы заман үлгүсүнө салуу үчүн бардык күчүн, кайратын жумшап, тажрыйба топтой баштаган.
1931–32-жылдар аралыгында Зыяш Бектенов СССР Борбордук Аткаруу Комитетинин Президиумунун алдындагы СССР элдеринин Борбордук басмасындагы Кыргыз секция басмасынын башчысынын орун басарынын милдетин аркалайт.
«Ата Мекендик согуштун алдында «Манас» эпосунун кыскача мазмуну менен мектеп окуучуларын, студенттерди жана жалпы окурмандарды тааныштыруу максатында «Манастын» бөлүгүнүн кыскача сюжетин Зыяш Бектеновго түздүрүп, согуш мезгилинде, мен ИЯЛИде директор болуп турганымда ИЯЛИнин илимий кызматчысы А. Валитова орусчага которгон эле.
Акад. В.Жирмунский, профессорлор: Бернштам, Берков, Боровков, Абрамзон жана Рахматуллиндер «Манастын» улуу эпос экендиги жөнүндө илимий макалаларды «Манастын» сюжетин окугандан кийин жазышкан.
Бул сюжетти бир кезде Зыяш Бектенов түзсө, ал басмадан жарык көрө элек кезде, андан окумуштуулар, котормочулар, жазуучулар жана редакторлор пайдаланышса, эми көзү тирүү иштеп жүргөн Бектеновго бир ооз айтпастан туруп: «Бектеновдун сюжети жарабайт» – деш эч кандай эрежеге сыйбай турган эң орой мамиле деп билем.
«Окуу куралдарын түзүүдө, элдик фольклорду талдап жазган макалаларында, орус тилинен кыргызчалаткан көркөм котормолорунда Бектеновдун сөзгө бай, стили так, сүйлөм түзүлүштөрү элпек жазмалары жалпыга түшүнүктүүлүгү эске алынып жана «Манас» эпосун изилдөөдө эмгек сиңирген адабиятчы-педагог болгондуктан, ага өз кезинде Тил-адабият жана Тарых институту тарабынан «Манас» эпосунун маңызын кара сөз менен түзүү иши тапшырылган.
Зыяш Бектеновдун кара сөзгө салган «Манас» эпосунун маңызы жеткилең иштелгендигин ошо өз кезинде эле В.Жирмунский, К.Рахматуллин сыяктуу илимпоздор жана кол жазма менен таанышкан адабиятчылар, жазуучулар бийик баалашты.
1933-жылдан баштап Кыргыз Эл агартуу министрлигинин тапшырмасы боюнча өз алдынча жана Т. Байжиев менен авторлошуп 3–4-класстын «Эне тилин», У. Абдукаимов, К. Карасаев менен , 4-класстын «Биздин адабият», 1948-49-жылдары Ташым Байжиев менен биргелешип орто мектептин 8-классынын «Кыргыз адабияты» , Орус мектептеринин 3–4-класстары үчүн «Кыргыз тили» , 5-класстын «Кыргыз адабияты» , 4-класстын «Кыргыз адабияты» окуу китептерин жазышып жана окуу программаларын түзүшкөн.
Түркмөн ССРинин Чаржоу шаарында жөө аскерлердин 2 айлык окуу курсунан окуп, 1942-жылдын аягынан тартып Ирандын Мешхет шаарында 89-курсанттык бригаданын катарында аскер кызматында жүргөн.