polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Университеттин уюштурулушуна, анын үзүрлүү өсүп-өнүгүшүнө түздөн-түз тиешеси бар кыргыздын улуу муундагы таланттуу мамлекеттик саясий ишмер Исхак Раззаков жана атактуу, мыкты окумуштуу-уюштуруучулар, өз ишинин патриоттору алгачкы ректорлор: Георгий Сухомлинов, Владимир Михайлович Журавлев жана анын кесиптештери профессор Акматбек Жаманбаев, Леонид Дворников, Усенгазы Асаналиев, Ташмырза Айтмурзаев, Ракым Усубакунов, У.А.
Кыргыз Республикасынын Президентинин 2022 - жылдын 18 - июнундагы 243 «Кыргыз Республикасынын жогорку кесиптик билим берүү уюмдарынын потенциалын жана атаандаштыкка жөндөмдүүлүгүн жогорулатуу боюнча чаралар жөнүндө» жарлыгы менен И.Раззаков атындагы Кыргыз мамлекеттик техникалык университети укук мураскорунун статусун белгилөө жана ага Н.Исанов атындагы Кыргыз мамлекеттик курулуш, транспорт жана архитектура университетин жана У.Асаналиев атындагы Кыргыз мамлекеттик геология, тоо-кен иштери жана жаратылыш ресурстарын өздөштүрүү университетин кошуу жолу менен кайра түзүлгөн.
Университеттин миңдеген бүтүрүүчүлөрү азыркы кезде илимге эмгек сиңирген мыкты окумуштуулар, академиктер, ойлоп табуучулар, инженерлер жана белгилүү мамлекеттик кызматкерлер, чоң-чоң өндүрүштөрдүн жетекчилери.
1992-жылдын августунан баштап Кыргыз Республикасынын баатыры, советтик мамлекеттик жана партиялык ишмер, Кыргызстан Компартиясынын Борбордук Комитетинин биринчи катчысынын Исхак Раззакович Раззаковдун , ысмы ыйгарылылып И. Раззаков атындагы Кыргыз техникалык университети деп аталган.
Алсак, алардын биринде: «Илгери өткөн заманда, жаркыраган жаздын алгачкы айында калкты ачарчылык каптайт. Эл ичинде өлүм-житим көп болот. Элдин айласы куруп, самандай сапырылат. Эл тентийт. Тамак сурап чыркыраган балдардын үндөрү басылбайт. Энелеринин айлалары кетип, аргалары түгөнөт. Мындай учурда адамдан амал качып кутулбайт тура. Мээрман энелер бир ойго келишип, ар кимиси колдорунда болгон тамак-аштарын ортого чыгарышат. Бирөөсү бир чымчым унун, экинчиси бир кашык майын, үчүнчүсү бир ууч талканын, дагы бирөөлөрү үч-төрт өрүктүн кагын ж.б чогултушат. «Көп түкүрсө көл болот» дегендей көпчүлүктөн жыйналган тамак-аш чоң казандын жарымынан болот.
Ал от жагып отурган аялдарга көзүнүн жашын көлдөтүп: «Айланайын журтум, казаныңарга кошор эч нерсем жок, мына бул тогуз тоголок таштан башка эч нерсе таппадым, жок дегенде алар тогуз балама ырыскы болуп кошо бышсын», – деп жүз аарчысына ороп келген таштарын таза жууп, «Жараткан Алла таалам калайык калкыма токчулук менен бейпилчиликти алып келсин» – деп казанга салат.
Ак элечектүү энелер, байбичелер казанды аралаштырган сайын: «Айланайын кудай, ушул көктөм элибизге токчулук менен бак-таалайды алып келсин, журтубуз ачкачылыктан кыйналып кетти, мол түшүмдүн, берекенин, ден соолуктун жылы болсун» дешип тилешет.
өлгөн; Тобо хан өлгөндөн кийин империя эки мамлекетке — чыгыш жана батышка ажыраган; акыркысынын борбору Орто Азиянын батыш бөлүгүндөгү кийинки көпчүлүк көчмөн мамлекеттер сыяктуу эле, усундардын баштагы жерлеринде, башкача айтканда Жети-Сууда болгон.
Көчмөн империянын борбору дайыма ар түрдүү өлкөлөрдүн көпөстөрүн өзүнө тартып турган чоң күч болгон, бул жерде өз товарларын, өзгөчө кездемелерди пайдалуу сатышкан, ал көчмөндөргө Кытай тараптан дагы, ошондой эле Батыш Азиядан дагы алып келинген негизги буюм болгон.
Фергана жана Кашкарга кирбестен, саякатчылар Самаркандан түндүк-чыгышка, Ташкен жана Олуя-Ата аркылуу Жети-Сууга, Чүйдүн жээктерине, андан Ысык-Көлдүн түштүк жээги жана Бедел ашуусу аркылуу Ак-Сууга жөнөп турушкан.
Менин билишимче бул жол биринчи ирет кылымда буддалык табынуучу Сюань Цзанда жана кытайлык «Тан сулалесинин тарыхында» эскерилет; акыркы жыйнак кылымда жазылган, бирок анда баяндалган батыш аймактарга тиешелүү маалыматтардын бардыгы же кылымдарга таандык.
Биз кытайлык маршруттардан Жети-Суу аркылуу өткөн жолдордун кеңири баяндамаларын таба албайбыз; ошентсе дагы бул маалыматтар кылымда эле жок дегенде Чүй өрөөнүндө жер иштетүү маданияты болгондугу шексиз жана ал маданият бул жакка Мавераннахрдан (б.а. Аму-Дарыя менен Сыр-Дарыянын ортосундагы маданий аймактан) келгендер тараткан деп ишенимдүү айтууга мүмкүнчүлүк берет, соңку жаңы мезгилде буга окшогон колониялар Кокон хандыгынын тургундары тарабынан негизделген.
Сюань Цзандын тушунда Аму-Дарыя менен Чүйдүн аралыгындагы бүткүл өлкө маданий жагынан бир бүтүндүктү түзгөн; жашоочулардын кийими, жазуусу жана тили бардык жерде бирдей болгон.
Жашоочулардын сырткы кешпири тууралуу, алар чачтарын түйүп алышкан жана төбөсүн ачык калтырышкан деп айтылат; айрымдары чачын таза кырдырып салышкан жана чекелерин жибек чүпүрөк менен байлап алышкан.
Тургундардын жарымы жер иштетүү, экинчи жарымы соода менен кесиптенишкен; соода борбору «Суй-е дарыясындагы шаар» болуп, кыйла кийинки мусулман даректеринде Суяб деген атты алып жүргөнүн жана Кастек ашуусунан түштүк жакта жайгашкандыгын биз төмөндө көрөбүз.
Үлпөттөн кийин кагандын чакыруусу боюнча кудай адамы будда окуусунун духундагы үгүт-дубасын окуду; ал бүткөндөн кийин каган колун көтөрүп, жерге ийиле таазим кылды жана үгүт-насыятты ишеним менен кабыл аларын жарыялады.
Мунун алдында эле Чүй менен Иленин аралыгында көчүп жүргөн Дулунун муундарынын бири, атап айтканда түргөштөр күчтөнө баштаган; алардын төрөсүнүн башкы ордосу Суябда, кичи ордосу Иленин жээгинде жайгашкан.
Түргөш төрөлөрүнүн эң кубаттуусу Сулу болгон; анын кубаттуулугу ал түгүл ошол мезгилде батыш-түрк тактысын ээлеп турган, кызын Сулуга аялдыкка берген Ашина Хуайдаону да көмүскөдө калтырган; андан сырткары Сулу чыгыш түрк кагандары жана Тибет башкаруучулары менен туугандашкан.
Ич ара тынымсыз кагылышуулардан бардык жерде канчалык азап чегишкендиги кытай жылнаамачысынын төмөнкү сөздөрүнөн көрүнүп турат: «жер айдоочулар мында соот кийип жүрүшөт жана бири-бирин туткундап кетишет».
кытайлар мындан чейрек кылым мурда чыгыш- түрк мамлекетин багындырып алган сыяктуу батыш-түрктөрдү да багынууга алып келген, азыр алардын төрөлөрү кытай титулдарын алышкан жана кытайдын жергиликтүү башкаруучулары деп эсептелишкен.
704-ж каган Ашина Хуайдао кайрадан бардык он муунду өзүнө баш ийдирген; бирок анын уулу жана мураскору Ашинь Синдин Кулан шаарында өлтүрүлүшү менен батыш-түрктөрдүн падышалык кылган тукуму үзүлгөн .
Кокон ордосундагы саясий күчтөрдүн күч алышы ж-а алардын кызыкчылыктары үчүн уулдарынын өзара аргасыз согуштарынын натыйжасында уулдарынын, неберелеринин набыт болушу Ж-дын саясий-дипломатиялык иштерине себепчи болгон.
Эгерде, байыркы Ферганалык адамдын тарыхынын эң байыркы аңчылык-термечилик этабы белгисиз бойдон калып отурган болсо, анын дыйканчылык турмушунун алгачкы издери байыркы конуштар менен белгиленип отурат.
А. Латыниндин казууларынын натыйжасында отурукташкан дыйкандардын архаикалык маданияты ачылды; алар чийки кыштан тургузулган үйлөрдө жашап, дан өсүмдүктөрүн багып өстүрүшкөн; сыягы, алар багбанчылык менен да тааныш болушса керек .
Карапалар кол менен чапталып жасалган, алардын капталы калың болуп, бир сантиметрден ашыгыраак келет, бекем болсун үчүн чопого саман кошулуп ийленген, ал эми отко чыдамкай болсун үчүн — майдаланган карапанын сыныктары кошулган.
Түркстан кырка тоолорунан агып түшкөн тоо суулары — түштүктө Куршаб, Ак-Буура, Араван, Исфайрам, Сох, Исфара жана башка, Фергана тоо кыркаларынан агып түшкөн суулар — чыгышта Кара-Үңкүр, Көгарт; Чаткал тоо кыркаларынан агып түшкөн суулар — түндүктө Касан, Патша-Ата жана башка суулар тоо этектериндеги түздүктөрдүн күрдүү жерлерин сугарып, өрөөндүн борпоң топурактуу кыртышында ар түрдүү өсүмдүктөрдүн бай түшүмдүүлүгүн камсыз кылып турган.
Бул жер адам багып өстүргөн өсүмдүктөргө гана бай болбостон, Ферганага канатташ жаткан тоолуу капчыгайлар менен өрөөндөрдө, баарынан мурда Кетмен-Төбөдө, Алайда жана Чаткалда байыртадан көчмөн малчыларды өзүнө тарткан эң бай жайлоолор да орун алган.
адамдын малдын башын көбөйтүү жана аңчылыктын ийгилигин камсыз кылуу максатына байланыштуу келип чыккан ушуга эле окшош культтук- магиялык сценалар Аравандагы аскада да бар, ал жерде тоо текелер менен аркарлардын сүрөттөрүнүн катарында, сыягы, культ-магиялык мүнөздөгү бийди бийлеп жат- кан адамдардын сүрөттөрү да тартылган.
Адамдын жашоо-тиричилиги үчүн ыңгайлуу болгон үңкүрлөрдү атап кетсе болот, алар: Нарын дарыясынын каньонундагы Кашка-Жол менен Нарындын кошулган жериндеги, Кетмен-Төбөгө бараткан жолдогу, Арсланбап суусунун боюндагы Чыгыш Фергананын «орто жер деңизи» бурчундагы, Сулайман-Тоодогу, Айрымач-Тоодогу, Катран-Тоодогу, Кош-Бел өзөнүндөгү, Фергананын түштүгүндөгү Метинг-Бел ашуусундагы, батышта — Могол-Тоодогу жана да изилдөөчүлөргө белгилүү жана белгисиз болгон бир катар үңкүрлөр.
Саймалы- Таштын аска сүрөттөрүнүн сценалары Ферганада дыйканчылыктын пайда болушун билгизген культтук-магиялык ырым-жырымдын чагылышын көрсөтөт, ошондой эле аңчылыктын олуттуу ролу жөнүндө айтып турат.
Бул, биринчиден, жапайы жаныбарларга аңчылык кылуу, мында аңчы айбанаттын терисин жамынып алып, өңүп келе жатат, ошондой эле иттин жардамын да пайдаланган, экинчиден, жер айдоо сүрөтү, мында адамдар куштарга окшош кийим кийип алышкан, сокого болсо өгүздөр чегилген.
Фергана тоо кыркасындагы Көгарт ашуусундагы, азыркы Жалал-Абад шаарынын чыгышындагы аскадагы сүрөттөр Ферганадагы дыйканчылык маданиятынын тоолуу аймакка «чабуулунун» эң кызыктуу эстелиги болуп саналат.
Аска таштарга чегилип түшүрүлгөн жана ушуга ылайык «Саймалы-Таш» деп аталган сүрөттөргө алып баруучу жол Ферганын чыгышындагы Көгарт суусунун бай өрөөнү аркылуу өтөт.
к. ченге таандык, ал ахеменилер Иранынын сатрапиялары боюнча Орто Азиянын урууларын санап келип, онунчу сатрапиянын курамына ахеменилик падышалар 450 талант күмүш салык алып турган парикан жана ортокорибант уруулары киргенин белгилейт.
Ош шаарынын түбүнөн кокустан табылган микролит куралдары жана ошол эле жерде төртүнчүлүк мезгилдин өлүп тукум курут болуп жок болуп кеткен, төртүнчүлүк мезгилинин жаныбарларынын сөөктөрүнүн табылышы Ферганадагы адамдын жашоо-тиричилигинин эң алгачкы башаты жакын араларда ачыларына ишенимди пайда кылат, алардын белгисиз болгон себеби аларды эч ким атайылап издеген эмес.
Тоо этектериндеги, негизинен Фергана тоо кыркаларынын беттериндеги жаңгак жана алча токойлору адамдын жашоо-турмушу үчүн түркүн түрлүү азык-түлүктөргө бай, жылуу жана кайталангыс чөлкөмдү түзүп турат.
химия (күкүрт кислотасын өндүрүү, суперфосфат, жасалма каучук, пластмасса), машина куруу (автомобиль жана локоматив, станок куруу, электротехника, радиоэлектроника), металл иштетүү, тамак-аш , полиграфия өнөр жайлары өнүккөн.
Союздун жана штаттын укуктары белгиленип, королдук бийликтин өкүлү генерал-губернаторго коргоону иштерин уюштуруу жана эл аралык байланыштарды жүргүзүү милдети, ал эми ички иштерде жоопкерчилик толугу менен өкмөткө жана штаттардын парламентине берилген.
Экинчи дүйнөлүк согушта Улуу Британия тарапта болуп, антигитлердик коалициянын курамында Тынч океан, Батыш Европа, Түндүк Африка жана Жакынкы Чыгыштагы согуш аракеттерине жана Вьетнам согушунда АКШ тарабында согушка катышат.
20-кылымдын акырында драматург Д. Уильямсон, жазуучулар К. Маккалоу, Р. Уолес Крэб, Д. Малуф, акын Л. Ларринин, аборигендердин арасынан чыккан акын-жазуучулардын, анын ичинде акындар К. Уокер, Л. Фогорти, драматургдар Ж. Дейвис, Р. Меррит, С. Морган жана башкалардын Австралиянын адабиятын байытууда ролу зор.
Абориген-жазуучулар көркөм чыгармаларда өз элинин турмушун чагылдырууда классикалык реализмди гана өздөштүрбөстөн, ошондой эле магиялык реализмдин стилистикасын колдонуп, элдик мифологияны пайдаланууда.
Сенат (бардыгы 76 депутат; ар бир штаттан 12ден, 1974-жылдан ар бир аймактан 2ден депутат) пропорциялык өкүлдөр системасы боюнча 6 жылга шайланып, ар бир 3 жылда жарымы жаңыланып турат.
Түндүк Ада аборигендердин музыкасы Жаңы Гвинеянын, 14-15-кылымдарда азиялык келгиндердин таасири менен өнүксө, 18-кылымдын аяк ченинде европалык мүнөздөгү маданият калыптана баштаган.
Учурда Австралияда 41 университет , Австралия ИА, Гуманитариялык академия, Технологиялык илимдер жана инженерия академиясы, Түштүк Уэльстин тарых илимдеринин королдук коому, көптөгөн колледждер жана башка илимий мекемелер бар.
Моңголстан кыйрап Амир Темирдин империясы ыдыроонун алдында Тагай бий жетектеген кыргыздар Кашкардан Ферганага көчкөндө нойгуттар бул жүрүшкө катышпагандыктан оң канатта, сол канатта болгон эмес.
"—Х кылымдарда Ак-Суу дарыясынын бойлорунда кыргыздын нойгут уруусу жашагандыгы кытай тарыхтарында ачык баяндалат. Биздин атактуу санжырачыларыбыздын айтуусунча, божомол менен 250 жылдар мурун Какшаал дарыясы менен Кумарык дарыясынын кошулушундагы Арал деген жерди нойгуттар борбор кылып турушкан. Бул жерлер мал өстүрүүгө өтө ыңгайлуу болгон. Аңчылык кылышка да эптүү болгон. Алар жай күнү Сапарбайды жайлайт экен. Булар мал өстүрүүгө, айрыкча жылкы өстүрүүгө көңүл бөлөт экен. Азыр дагы ошол жылкылардын уругунун саркындысынан калган Арал жылкысынын даңкы бар." Үсөйүн ажы Жаңыл Мырза колго түшүп кеткенден кийин, анын эли кун куугандардан коркуп Лобнорго көчүп кеткендигин белгилейт.
Жөнөкөй өрүм: Ага: «үч өрүм» , «жарым өрүм», «калмак өрүм», «алдаяр өрүм», «нокору өрүм», «жети кашка өрүм», «беш кашка өрүм», «мурунтук өрүм», «жөрмөм өрүм» өңдүүлөр кирет да, өрүм жалаң кайыш аркылуу өрүлөт.
Жамгырчиновдун эмгектеринин арасында кыргыздардын этногенезине ж-а этностук тарыхына, маданиятына («Кыргыздар Ормон хандын доорунда», 1944; «Кыргыздардын 18-к-дын аягындагы согуш мамилелеринин тарыхынан», 1945; «Кыргыздын санжырасынан», 1946 ж. б.) арналгандары да бар.
ал Украинанын Одесса облусундагы Скадов районуна караштуу Чалбасы кыштагында (азыр ал Украинанын Херсон облусуна караштуу Виноградово кыштагы болуп калган бул жакка сүргүнгө айдалган мурдагы кыргыз бай-манаптарынын балдарына орто мектепте сабак берген.
Бул табигый мыйзамдан башка да адамдар ар түрдүү көрсөтмөлөрдү жетекчиликке алышат, бирок алар бар болгону бардык адамдар жетекчиликке ала турган табигый мыйзамга-ыйманга зарылчылыгы жок кошумчалар гана.
Абеляр философиянын тарыхында көз караштары боюнча гана белгилүү болбостон, өзүнүн өмүрү менен да белгилүү, бул жөнүндө анын «Менин бактысыздыгымдын тарыхы» деген автобиографиялык чыгармасында баяндалат: Ал жаш чагынан тартып эле өзүнүн билимге болгон кызыгуусун сезип, өз туугандарынын пайдасына мурастан баш тартат.
Абеляр диний ишенимди туюп-сезүү аркылуу аңдап билүүгө болбой турган, илимдер аркылуу аңдалып-билине турган жаратылыш көрүнүштөрүнөн тышкары турган нерселер жөнүндөгү «ой жоруу» катарында аныктайт.
Шамполук Гильом болсо мунун тескерисинче, жалпылык нерселерде өзгөрүлбөс маңыз катарында жашайт, ал эми айрым жеке нерселер бирдиктүү жалпы маңызга индивидуалдуу ар түрдүүлүктөрдү гана берип турат дейт.
«Бар жана жок» деген чыгармасында Абеляр Библиядан жана «чиркөөнүн аталарынын» чыгармаларынан үзүндүлөрдү келтирүү менен алардын көз караштарын талдап, бул айтылгандардын карама-каршылыгын көрсөтөт.
Абелярдын көз караштары Суассон соборунда чиркөө тарабынан айыпталып, анын өкүмү боюнча өзүнүн «Кудайдын бирдиктүүлүгү жана үчилтик» деген китебин өзү отко ыргытат (Бул китепте ал бир гана Ата-Кудай бар, ал эми Кудай-уул жана Кудай Ыйык дух бар болгону анын күч кубаттуулугунун көрүнүшү гана деп далилдеген).
"Манас" эпосун басып чыгаруу ишине активдүү катышып, “СССР элдеринин эпосу» деген серияда басылган төрт томдук “Манастын» редколлегия мүчөсү, Саякбай Каралаевдин варианты боюнча басылган беш томдуу “Манастын» башкы редакторунун орунбасары болгон.
Рашид ад-Дин , Фазлаллах ибн Абу-л-Хайр Али Хамадани (фарси тилинде - , Хамадан, 1247 – Тебриз, азыркы Иран18. 7. 1318) – мамлекеттик ишмер, дарыгер, энциклопедиячы-окумуштуу.
Чыңгыз хандын небереси Хулагу курган мамлекеттин ханы Абаканын тушунда мамлекеттик кызматка келип, Газан хандын мезгилинде вазир, Олжейту хандын учурунда иш жүзүндө башкы бийликке ээ болуп, Абу Саид хан такка отургандан кийин бардык кызматынан ажырап, жалган жалаа менен дарга асылган.
Газан хандын тушунда экономикалык реформаларды (туруктуу алык-салык системасын киргизүү, дыйкандардын жашоо-турмушун жеңилдетүү, айыл-чарба, кол өнөрчүлүк, соода тармагын өнүктүрүү, сугат каналдарын оңдоо ж. б.) жүргүзүп, борбордук бийликти чыңдоодо ийгиликтерге жетишкен.
Эмгекти жазууда Махмуд Кашгаринин Диван-и лугат ат-түрк, Жувейнинин «Тарих-и жахангушай» жана моңгол тилинде Чыңгыз хандын өмүрүн камтыган «Алтан дэбтэр» сыяктуу эмгектер пайдаланылган.
Булар менен кошо анда Жучунун Енисей кыргыздарын каратып алышы, Чагатай улусунун түзүлүшү, кыргыздар жана алар менен кошуна турган түрк, моңгол уруулары тууралуу көптөгөн маалыматтар кезигет.
Бир чети тосуп албагандыгы учун намыстанышып, бир чети, айтылуу баатырдыгын сынамака нойгуттардын жылкысын тийип алып кетишет да, бир кабарда, Турпандын башы Какшаалдын ичине келип, жатып калышат.
Бирок, атасынын "кыз бала болбой, эркек болгондо, ушинтип жоосун аяп турмак беле" - деп намысына тийгенинен улам жана Түлкү баатырдын ошол маалда жойлоп кирип барган кертайганын сөккөнүнө арданып баш баатырларды: Үчүкө, Түлкү, Аккочкор, Канкы, Атакозу, Чабакты жаа менен атып өлтүрөт.
Убадалашкандай Жаңыл Мырза өнөрүн көргөзүп, бирок, ошол жерден мурдагы жоокердик турмушу эске түшүп, жаасын кесеп "Мен эми кеттим, артыман куубагыла, кууганың аман калбайсың" - деп жолуна түшөт.
15-кылымда Африканын батыш жээктерине келген португалиялыктар Гвинея-Бисау жерин кул жөнөтүүчү пунктка айландырып, 16-18-кылымда Фарин, Кашеу, Бисау сыяктуу таяныч базарларын түзгөн жана жүз миңдеген кулдарды Америка менен Вест-Индияга жөнөтүп турушкан.
Алар 19-кылымдын башына чейин Гвинея-Бисаунун жээктери менен аралдарында айрым гана пункттарга ээ болсо, 19-кылымдын соңку чейрегинде Африканы бөлүштүрүү башталып, Гвинея-Бисау жерин Улуу Британия менен Франция талашкан; бул талаштар Гвинея-Бисаунун Португалиянын көзөмөлүндө калуусуна шарт түзгөн.
Мында уздук касиет элдик көчөттөрдү жат билүү, аны өрмөккө ойдогудай түшүрүүсү менен эле өлчөнбөйт, эң негизгиси, ошол көркөм көчөттөрдү буюм четине, ортосуна айкалыштыра берүүнү билүү керек.
Чыгышынан Москва, батышынан Панфилов, түштүгүнөн Суусамыр өрөөнүндөгү Суусамыр айыл округу, Нарын облусу, түштүк-батышынан бир аз бөлүгү Талас облусу, түндүгүнөн Казакстан менен чектешет.
Эмгек курагындагылардын 32,6%ы айыл чарбада, 20,1%ы өнөр жайда, 10,9%ы соодада, 4,3%ы транспорт жана байланышта, 3,9%ы курулушта, 11,9%ы саламаттык сактоодо жана билим берүүдө жана башка тармактарда эмгектенет.
Диний мүнөздөгү ырым-жырымда адамдар түрлүү кырсыктан, жамандыктан кутулуу үчүн тилек тилеп же коркунучтуу апаттан аман калгандыгы үчүн Баабединге атап курмандык чалган, ошондой эле жети, тогуз нан Баабедин берилген.
«Манаста» негизги оң каармандардын тагдырына, алардын жоокердик жүрүштөрүнө байланыштуу ар түрлүү кырдаалдарда (жоого аттанарда, жекеге чыгарда, эпикалык душмандын курчоосунда калган учурларда жана башкалар коркунучтарда же түшүндө берилген жакшы, жаман аян, белгилерге карата) Баабединге жардам суроо иретинде кайрылышкан.
1925-жылы Темиркул Ак-Суудагы жетим балдар үйүндө тарбияланып, 1929-жылы Жалал-Абаддагы педагогикалык окуу жайын бүтүрүп, Ноокат районунда эки жыл мугалим, кызыл үйдүн башчысы жана райком комсомолдун бөлүм башчылык кызматтарын аткарган.
«Кыргызстан пионери» гезитинин редактору, «Ленинчил жаш» гезитинин редакторунун орунбасары, «Кызыл Кыргызстан» гезитинин бөлүм башчысы, 1937-жылдан Кыргызстан Жазуучулар союзунун аппаратында иштеген.
Ленин, «Эмгек Кызыл Туу», «Кызыл жылдыз», «Ардак белгиси» ордендери, «Кавказды коргогону үчүн», «Будапештти алганы үчүн», «1941–1945-жылдардагы Улуу Ата Мекендик согушта Германияны жеңгендиги үчүн» медалдарынын ээси.
Ал түзгөн “ал-Хорезминин жадыбалы” чыгармасы, чын-чынына келгенде, айтылуу индиялык окумуштуу Брахмагуптанын “Брахмагупхута-сиддханта” эмгегин кайра иштеп чыгып, кошумчалаган эмгек болгон.
Ошол доордо бул илимий академияга айланган жайда башка да окумуштуулар, маселен, азыркы Түркмөнстандагы Мары шаарынан чыккан Ахмед ибн Абдулла ал-Марвази , ошондой эле Фергана өрөөнүнөн чыккан Абу-л-Аббас Ахмед ал-Фергани иштеген.
Азыркы Түндүк Кыргызстандагы Токмок шаарынын жанында жайгашкан тарыхый Баласагун шаарынан чыккан окумуштуу, философ, акын жана насаатчы Жусуп Баласагын да өзүнүн 1069-70-жылы караханийлик орток түрк тилинде жазылган «Кут билим» поэзиялык чыгармасында теңдеме чыгаруу зарылдыгы жана «алгебра» китеби тууралуу эскере кетет.
Мухаммед ал-Хорезминин индиялык ондук эсеп системасын сыпаттаган чыгармасы жалпы эле Аббасийлер халифатында жана башка мусулман мамлекеттеринин аймактарында “нөл” саны да камтылган индиялык ондук санак системасы тууралуу маалыматты кеңири жайылткан.
Окумуштуу Абу Абдулла Мухаммед ибн Муса ал-Хорезми — Борбордук Азиянын батыш өңүрүндөгү Улуу Жибек Жолунуну таманындагы айтылуу Хорезм шаарында болжол менен 783-жылы туулган.
Ымыркай уул болсо «уста болсун» — деп устачылыкка керектүү майда буюмдарды, «билимдүү адам болсун» — деп, калем-кагаз, а кыз болсо «уз болсун» деп ийне, жип, кайчы сыяктуу буюмдарды бешиктин жаздыгына коюшкан.
Наполеон сейрек учураган мүнөздөгү башчы болгондугу үчүн карикатуралардын пайда көргөн жана өзүнүн ийгиликтерин чагылдырган карикатураларды даңазалагандыгы үчүн сүрөтчүлөрдү ар дайыма сыйлап турган.
Мисалы, саясий жарнамада “эски” же атайын “эскиртилген” сүрөттөрдүн колдонулушу кээ бир максаттуу аудиторияда жаштык сезимин же “мурдакы” заман боюнча ностальгиялык, сагынуу сезимдерин пайда кылат.
Саясий жарнаманын коммуникативдүү маселелерин ийгиликтүү чыгаруу үчүн саясий мейкиндикти (мыйзамчыгаруучу, саясий, демографиялык жана экономикалык абал, бийлик системасы, саясий майданда, экономикалык тармакта күчтөрдүн бөлүштүрүлүшү жана башка) деталдуу изилдөө керек.
Саясий жарнаманын коммуникациясынын максималдуу таасирдүүлүгүнө жетишүү үчүн коомдук ой-пикирди, муктаждыктарды, мотивацияларды жана шайлоочулардын каалоолорун изилдөөгө, максаттуу аудиторияларды аныктоого көп көңүл буруш керек.
Байыркы Рим жана Грециянын жарчылары жарандарды көчөлөрдө, аянттарда мамлекеттик иштер, согуштардын жана улуу аскердик казаттардын башталышы жөнүндө кабардар кылышкан, аскерге ыктыярдууларды чакырышкан.
Марк Тулий Цицерон Катилинанын бетин ачкан кептери менен таанымал болгон, ал өзүнүн оозеки терс жарнамасын Марк Антонийге каршы, аны Клеопатра менен болгон мамилеси үчүн, римдик саясатта аялзатын аралаштыргандыгы үчүн уланта берген, акыры өлүм жазасын алган.
Ошондой эле талапкердин мүнөздөмөсү, сапаты, шайлоо алдындагы маркетингдин ички жана сырткы чөйрөсү, талапкерлердин базары, талапкердин атаандашууга жөндөмдүүлүгү, суроо-талап, сунуш, талапкердин “баасы”, позициялаштыруу сыяктуу түшүнүктөр саясий жарнаманын негизги түшүнүктөрүнүн тизмесинде орун алган.
Саясий жарнама саясий маркетингдин коммуникативдүү комплексинин (бул ошондой эле өзүндө коомдук ой-пикирди уюштуруу, “жеке сатууну”, “сатууну стимулдаштырууну”, пропаганданы камтыйт) ичине кирет жана анын башка элементтери менен чогуу ошол элементтердин вариативдүү кошумчалуулугунун негизинде иштейт.
Имидждин негизги элементтери гана белгиленгенде, аны өзүңдүн аң-сезимиңде аягына чейин ойлоого, элестетүүгө мүмкүнчүлүк пайда болгондо адамдар тарабынан тереңирээк, толугураак кабыл алынат.
Өзүнүн образын куруудан сырткары, имидж менен иштөөнүн төмөнкү маселелер тизмеси бар – орундаштыруу ; атаандаштардан өзгөчөлөнүү; имидждин жогорулатылышы же төмөндөтүлүшү; контржарнама.
Ошондой эле ал маалыматтандыруу функциясын аткарат, анткени саясий жарнаманын бирден бир максаты болуп, аудиторияга маалымат жаюу, аны партия, талапкер, алардын көз караштары, акциялары, сунуштары, атаандаштарына салыштырмалуу үстөмдүктөрү менен тааныштыруу эсептелинет.
Алардын тизмесинде идеологиялык установкалар жана шайлоочунун саясий маданияттуулугу, анын саясатка кызыгуусу, социалдук статусу, ишмердүүлүгүнүн мүнөзү жана материалдуу деңгээли, жынысы, жашы, айлана-чөйрөсүндөгу абалы бар.
Мындайча шайлоочунун тандоосу анын инсандыгынын социалдык мүнөздөмөсүнө, биографиясына, жеке сапаттарына, маданияттуулук даражасына, жашоо шарттарына, жашына, айлана-чөйрөсүнө; анын саясий позицияларына – сяасий маданиятынын түрүнө, бүгүнкү күнүнүн турмуш тиричилигине жана маанайына, ар кыл маселелер жөнүндөгү ой-пикирлерине, талапкердин “курама тобуна” болгон мамилесине; сунушталган саясий тандоосуна, шайлоо адаттарына көз каранды.