polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Бул Экобаль жана Кесаданын демилгеси боюнча 1925-жылы болгон: ал экөө Европаны кыдырып жүргөндө ошол маалдагы эң атактуу командалардын бири, өзүнүн келишимдүүлүк жана футболдук чебердиги менен таанымал болгон лондондук Коринфиан ФК кийген форма көзүнө урунган.
Мындан бир нече жыл кийин Реал Мадрид 7-3 эсеби менен Айнтрахт Франкфурт командасын Глазгодогу Хэмпден Парк стадионунда жеңүүсүнө суктанып, Лидс Юнайтед клубу футболкаларынын түсүн көктөн акка өзгөрткөн.
Бул бүтүмдөн келген акча клуб карыздарын төлөөгө жана атактуу Зинедин Зидан , Роналдо, Луиш Фигу, Роберто Карлос, Рауль жана Дэвид Бекхэм сыяктуу Галактико оюнчуларды бирге чогултууга мүмкүнчүлүк берди.
Бул коюм ийгиликтүү болуп-болбогону дагы эле күмөн, анткени 2002-жылы УЕФА Чемпиондор Лигасын жана Интерконтиненталдык Кубокту, 2003-жылы лига чемпиондугун утканын эске албасак, андан кийинки үч сезондо команда бир да олжо ута албады.
2003-жылдын жайында, жаңы эле Ла Лига чемпиондору болгондон соң, Флорентино Перес жана мүдүрлөр кеңеши ошол маалдагы машыктыруучу дон Висенте дель Боске менен келишимди узартуудан баш тарткан жана ички келишпестиктерден улам команда капитаны Фернандо Йеррону кетүүгө мажбурлашкан.
Чемпиондор Лигасынын жарым финалы Сантьяго Бернабеудагы биринчи кезектешүүдө Пепе Барселонанын коргоочусу Дани Алвести биле туруп "жаракатка учуратуудан" улам оюндан четтетилүүсү менен Класико мелдештеринин төртүнөн эң көп чыр жаратты.
Экинчи оюн анчалык чыр чыгарган жок, анткени менен, Гонсало Игуаин сайган гол Жерард Пике Криштиану Роналдуда эреже бузуп, анын натыйжасында Роналду Хавьер Маскеранодо "эреже бузгандыгы үчүн" жокко чыгарылган .
1955-жылы, француз спорт журналисти жана ' гезитинин редактору Габриэль Ано сунуштаган ойду негизге алып, Бернабеу, Бедриньян жана Густав Шебеш атайын чакырылган Европалык командалардан турган сыналуучу турнир өткөрүшкөн, бул турнир кийин биз бүгүнкү күндө билген УЕФА Чемпиондор Лигасына айланды.
Рамон Кальдерон 2006-жылдын 2-июлунда клуб президенти болуп шайланып, анын биринчи иш-аракеттери Фабио Капеллону жаңы машыктыруучу, ал эми Предраг Миятовичти жаңы спорт директору катары дайындоо болду.
Реал Мадриддин теги Мадридди футбол менен тааныштырган Билим Берүү Эркин Институтунун мугалимдери (алардын айрымдары Кембриж жана Оксфорд Университеттеринин бүтүрүүчүлөрү болгон) жана окуучуларынан чыгат.
1909-жылдын 4-январында клуб президенти Адольфо Мелендес Испан ФАсынын түзүлүшү жөнүндө келишимге кол коюп, Реал Мадрид Падышалык Испан Футбол Федерациясынын негиздөөчүлөрүнүн бири болду.
Реал Мадридден бул киного Икер Касильяс, Зинедин Зидан, Дэвид Бэкхем, Роналдо, Роберто Карлос, Рауль, Серхио Рамос, Робиньо, Томас Гравесен, Майкл Оуэн, Мичел Сальгадо, Хулио Баптиста, Стив МакМанаман, Жонатан Вудгейт жана Иван Эльгера тартылган.
Башка клубдардан Роналдиньо, Тьерри Анри, Лионель Месси, Самуэль Это'о, Андрес Иньеста, Пабло Аймар, Фредрик Льюнберг, Сеск Фабрегас, Сантьяго Каньисарес сыяктуу дүйнөгө аты чыккан оюнчулар да катышкан.
Буитре Бешилиги (кийин Пардеса 1986-жылы Мадридден Сарагосага кетип, төртөө калган) жана дарбазачы Франсиско Буйо, оң жакты коруучу Мигель Порлан Чендо , мексикалык чабуулчу Уго Санчес сыяктуу көрүнүктүү оюнчулары колунда болгон Реал Мадрид 1980-жылдардын аягында Испания жана Европанын эң күчтүү командаларынан болгон жана катарынан эки УЕФА Кубогун, беш жолу Испан чемпионатын, бир Испан Кубогун жана үч Суперкубогун жеңген.
Реал Мадрид бүткүл тарыхы бою оюнга келген көрүүчүлөрдүн орточо саны боюнча испан футболунда биринчи орунду ээлейт, жыл сайын Сантьяго Бернабеу стадионуна орточо саны менен 65 000 көрүүчү келет.
Бул келишимден түшкөн акча клубтун бардык карыздарын жабып, Зинедин Зидан, Луиш Фигу, Роналдо жана Дэвид Бэкхем сыяктуу дүйнөнүн эң кымбат оюнчуларын сатып алууга жол берди.
Муниципалитет мындан мурун шаардын өнүгүү планы боюнча машыктыруучу комплекстерин шаар четине көчүргөн эле, бул иш-аракет клуб жерлеринин баасын көтөрүлүшүнө түрткү болуп, шаар ал жерди сатып алган.
2005-06 сезону үмүткөр кылган жаңы оюнчулардын келиши менен башталды — Хулио Баптиста , Робиньо жана Серхио Рамос — бирок бразилиялык машыктыруучу Вандерлей Лушембургу Реал Мадриддин оюнун жакшыртуу үчүн туура формула таба албады: Реалдын оюндары начарланып кете берди, команда Сантьяго Бернабеу стадионунда 0-3 эсеп менен Барселонадан кордук көрдү.
Бир маалда Мадрид кайрадан формасына келгендей сезилген, бирок ал мезгил көпкө созулбай Корол Кубогунун 1/4 финалын биринчи оюунунда эле Реал Сарагосага 6-1 утулгандан кийин шарт эле аяктады.
Фильм команданын бардык мүчөлөрү тууралу баяндаганы менен, Дэвид Бэкхем, Зинедин Зидан, Рауль, Луиш Фигу, Роналдо, Икер Касильяс жана Роберто Карлос сыяктуу галактикос оюнчуларга көбүрөөк көнүл бурат.
Чемпиондук наам 17-июнь күнү алынды: Реал Бернабеу стадионунда Мальорканы коноктоду, ал эми чемпиондукка дагы башка талапкерлер Барселона жана Севилья Химнастик де Таррагона жана Вильярреал менен жолугушту.
Биринчи таймдан кийин Реал 0-1 утулуп, ал эми Барселона 0-3 эсеби менен Таррагонада алдыга чыгып жаткан; анткени менен, оюндун акыркы жарым саатында сайылган үч гол Реал Мадриддин 3-1 эсеби менен утушуна алып келди жана 2003-жылдан бери биринчи лига титулун жеңүүгө мүмкүнчүлүк берди.
Андан соң жаңыландыруу жана заманбап талаптарга туура келүү максаты менен орундар саны бир нече жолу азайган (эң акыркы туруп көрүү үчүн берилген орундар 1998-99 сезонунда УЕФА оюндарын туруп көрүүгө тыюу салган буйругуна ылайык жок болгон), же бираз көбөйтүлгөн.
Гарвард Университетиндеги аткарган изилдөө бул жыйынтыкка келген: Реал Мадрид "дүйнөнүн 20 эң маанилүү бренддеринин бири жана жетекчилиги, оюнчулары да элге тең таанымал болгон бирден бир болгон бренд. Биз дүйнө жүзүндөгү клуб күйөрмандары жөнүндө таң калтыраардык сандарды топтодук. Реал Мадридди 287 миллиондон ашык адам колдойт".
2010-жылы журналы 2008-09 сезонундан алынган маалыматтарга жана көрсөткүчтөргө таянып, Реал Мадридди 992 миллион еврого баалаган жана өз рейтингинде экинчи орунга койгон, ал эми биринчи орун Манчестер Юнайтедке берилди.
Футбол Экинчи Дүйнөлүк Согуш маалында да ойноло берген, 1943-жылы 13-июньда Мадрид Барселонаны Генералиссимус Кубогунун (Корол Кубогунун аты ал маалда Генерал Франконун урматына өзгөртүлгөн) жарым-финалынын экинчи таймашында 11–1 эсеп менен уткан.
"Полиция оюнчуларды коркуткан", ага кошумча мамлекеттик коопсуздук мекемесинин мүдүрү "атайлап командага айрым оюнчулар саясий режимдин жоомарттыгынан гана өлкөдө калууга жана футбол ойноого уруксат алганын" айтып кеткен деген болжолдоолор болгон.
Аталган теңдешүү көпчүлүк каталондуктар жана кастильялыктар арасындагы саясий жана маданий чымыркануунун чагылыштыруусу катары түшүнөт, бир автор бул көрүнүштү Испан жарандык согушунун кайтадан туудуруу миниатюрасы деп айта кеткен.
Анын иш мөөнөтү бир эле жыл болсо да, Реал Модрид ошол жылы лига чемпиону болуп, Роберто Карлос, Предраг Миятович, Давор Шукер Кларенс Зеедорф сыяктуу атактуу оюнчулар клуб жылдыздары Рауль, Фернандо Йерро, Иван Саморано жана Фернандо Редондо катарына кошулган.
Кеңсе имараттарды куруу үчүн машыгуу коплекстери турган жерди сатуу Реал Мадриддин 270 миллион евро карызынан кутулуп, атактуу оюнчуларды сатып алууга мурда болуп көрбөгөн акча коротууга жол ачты.
Перес сунуштаган саясат натыйжасында клубтун дүйнө жүзү бою маркетинг потенциалын толук колдонушунан улам каржы жагында ийгиликке алып келсе да, Реал Мадрид брендин маркетинг жактан жагымдуу кылууга өтө берилип, командага анча көңүл бурулбай калды деп көп сын көрдү.
Биринчи мелдеш 17-апрелдеги Ла Лиганын кезектеги туру болду , андан кийин Корол Кубогунун финалы жана 27-апрель менен 2-майда эки кездешүү түрүндө ойнолгон Чемпиондор Лигасынын Мадрид үчүн талаш болгон жарым финалы .
Анын президенттик мөөнөтүндө Испан жарандык согуш маалында бузулган жана жапа көргөн клуб, анын Сантьяго Бернабеу стадиону жана Сьюдад Депортива машыгуу жерлери жаңыдан курулуп-оңдолгон.
1953-жылдан тартып, ал дүйнөлүк дэңгээлде белгилүү чет өлкөлүк оюнчуларды ойнотуу стратегиясын киргизе баштаган, мындай оюнчулардын эң көрүнүктүүсү Альфредо Ди Стефано болду.
Кийин Реал Мадриддин курамында ойноп калган жана актардын узакка созулган ийгиликтердин жаратуучусу Альфредо Ди Стефанонун талаш трансферине байланыштуу 1950-жылдары бул теңдешүү ого бетер күчөдү.
Эл аралык дэңгээлде рекорд коюп, тогуз Европа Кубогу/УЕФА Чемпиондор Лигасынын Кубогуна жана үч Интерконтиненталдык Кубогуна ээ болгон, муну менен бирге эки УЕФА Кубогун жана бир УЕФА Суперкубогун утуп алган.
Ошол эле маалда, Реал Мадрид көп учурларда клуб башкаруучулары жана кызматчылары дэнгээлинде да чексиз, эзүүчү централизм жана фашисттик режимдин көлөкөсү катары өздөштүрүлчү (каймактуулар стадионун анын урматына атаган мурунку клуб президенти Сантьяго Бернабеу лос насьоналес терге каршы күрөшкөн).
Мээ териде, булчуңда, муунда, ички органдарда, көздө, кулакта, тилде жайгашкан сезгич рецепторлор аркылуу айлана-чөйрөдө болуп жаткан ар түркүн кабарларды кабыл алып, айлана-чөйрө менен тыгыз байланышта болот.
Суткага жакын биологиялык ритмдерге, мисалы, ачка болууга байланыштуу тамактануу режими, кишинин сутка ичиндеги же жумуш сменасынын убактысында ишке жөндөмдүүлүгүнүн өзгөрүүлөрү жана башка кирет.
Сейрек кайталануучу биологиялык ритмдер жума, ай, сезондук, жылдык, көп жылдык жана башка болот: мисалы, айга жакын ритмге этек кир цикли; сезондук биологиялык ритмдерге гипертония оорусунун күчөшү; бир жылга жакын жана көп жылдык биологиялык ритмдерге балдардын өсүп чоңоюшу туура келет.
Жер шарынын Күндү айлануусу, Жердин өз огунда айлануусу, Айдын Жерди айланып жүрүшү айлана-чөйрөдө жарыкты, температураны, нымдуулукту, электр жана магнит талааларынын чыңалуусун өзгөртөт.
Күндүз жүрөктүн кагуусу көбүрөөк, артериялык кан басымы да жогору болот жана башка Эртең менен киши ойгонордо канда адреналин көбөйүп, жүрөк жакшы иштеп, кан басым жогорулайт, канда башка да биологиялык активдүү заттар көбөйөт.
Биологиялык ритмдердин кайталанып турушу термелүү системасы деп аталып, анын толук циклди аткарып кайра баштапкы абалына келгенге кеткен убакыты ритмдин мезгили, бул системанын белгилүү учурдагы абалы фазасы делет.
Термелүү мезгили секунданын кандайдыр бир үлүшүнөн жарым саатка чейин созулган жогорку жыштыктагы биологиялык ритмдер белгилүү: мисалы, мээ, жүрөк, булчуң жана башка органдардын биоэлектр кубулуштары.
Организмдин функциялары бир-бирине айкалышпай калганда кээ бир кишилерде кан тамырлардын тонусу өзгөрүлүп, артериялык кан басым жогорулап же төмөндөп, гипертония оорусу же гипотония башталышы мүмкүн.
Шаарлардын, өнөр жайдын, транспорттун өнүгүшү, өндүрүшкө жана тиричиликке жаңы техниканын киргизилиши (күчтүү мотор, компрессорлор, радио, телекөрсөтүү, тиричилик приборлору жана башкалар) Ызы-чуунун көбөйүшүнө алып келди.
Кош бойлуулардын, эмчектеги баланын туура эмес тамактануусу, ооруп начарлашы, витаминдин, айрыкча кальций жана фосфор туздарынын жетишсиздиги тиштин катуу тканынын калыптанышына терс таасир берип, тиш ооруларына бат чалдыгат.
Төрт жылдан соң Байрам-ханды иштен кубалап, бир катар көтөрүлүштөрдү басып, Акбар шах мамлекеттин жерин кеңейткен, Ражпутана, Гужарат, Бенгал, Кашмир сыяктуу аймактарды каратып алган.
Хижираттын 18 чи ал эми, меладийдин 638-чи жылы Курайш уруусу Каабаны оңдоого киришип, ага кете турган каражаттарды сүткорлуктан, зулумдук менен алынган байлыктан болбогон таза эмгек менен гана табылган байлыктан топтошту.
Талаш-тартыш барган сайын күчөп уруу-уруу болуп урушууга жакындап калганда, Абу Умайя Махзумий: "Азыр ким биринчи болуп Каабага келсе, ошол адам Кара ташты койсун" - деп сунуш киргизди.
"Байтул мамур Каабанын параллель үстүндө жетинчи асманда жайланышкан. Кааба жер жүзүндө канчалык даражада абройлуу болсо Байтул мамур асманда дал ошондой абройго ээ. Тактап айтканда, жерде инсандар Каабага карап намаз окуп, аны таваф кылышса, асманда периштелер Байтул мамурга карап намаз окуп аны таваф кылышат. Байтул мамурда ар күнү жетимиш миң периште намаз окуп, таваф кылууга кирип, кайра кайтып чыгышпайт" .
Эгер муздак суунун таасири токтолбосо тарыган кан тамырлар кеңеет, кан тамырлардын булчуңдарынын тонусу жогорулап, кан жүрүү күчөйт, ал организмдин жылуулукту жоготушуна алып келип, зат алмашуу жана жылуулукту пайда кылуу күчөйт.
Муздак процедуралар нерв жана жүрөк-кан тамыр системаларынын тонусун көтөрүүдө, өтө семирүүдө зат алмашууну күчөтүү, ошондой эле организмдин тышкы таасирлерге туруктуулугун жогорулатуу үчүн; жылуу процедуралар өнөкөт сезгенүү ооруларды, таяныч-кыймыл аппараттын жабыркоосун, четки нерв системасынын ооруларын дарылоодо пайдаланылат.
Ал эми телоциталдык жумуртканын сарысы көп болгондуктан бөлүнүү толугу менен жүрөт, кээ бир учурганда толук эмес бөлүнүү бластомердин вегатативдик уюлунда жумуртканын сарысы көп болгон учурда, бөлүнүү ылдамдыгы, анималңдык уюлдагы бөлүнүүгө караганда бир нече төмөн болот.
Эндодерма катмарынан ичеги, тамак сиңирүүчү бездер, өпкө, ал эми мезодермадан сөөк, жылма жана таргыл булчуңдар, кан тамырлар, бөлүп чыгаруу органдары жана жыныс мүчөлөрү жаралат.
Оору узакка созулса ар кандай кабылдоого алып келиши мүмкүн: бөйрөк сезгенет, бөйрөктүн ич көңдөйү чоңоюп, кеңейе баштайт, бөйрөк ткандарына күч келет, ткандар ичкерет, бөйрөктүн көлөмү чоңоюп, суу капчасына айланатомиялык Бөйрөк ишинин бузулушу бөйрөк гипертониясына алып келет.
Анын себептери — бөйрөктүн сезгениши, зааранын химиялык составынын өзгөрүшү, канда фосфор, кальций туздарынын көбөйүшү, зат алмашуунун бузулушу, зааранын бөлүнүп чыкпай бөйрөктө кармалышы, А, Д, Е витаминдеринин жетишсиздиги, ички секреция бездеринин ишинин бузулушу, ичеги карын, боор, өт баштыкчасынын оорулары, климаттык шарттардын организмге тийгизген терс таасирлери жана башка Зааранын курамындагы туздар негизинен бөйрөк аркылуу толук эриген түрдө бөлүнүп чыгат.
Мисалы, оксалат таштары болсо — өсүмдүк майлары, балык, кайнатылган эт, кызылча, бадыраң, капуста, коон, дарбыз, алма, алча жана башка; урат таштары болсо сүттүү тамактар сунуш кылынып, куурулган, ышталган эт, кычкыл сыр, ачуу чай жана башкаларды колдонууга болбойт, фосфат ташында тескерисинче эттүү диета сунуш кылынат.
Балдардын жугуштуу оорулары — аба аркылуу таралып, көбүнчө балдарда кездешүүчү катуу кармама жугуштуу оорулар тобу: суу чечек, кептөөр, көк жөтөл, кызамык, кызылча, менингит, скарлатина, паротит;
Биздин өлкөдө ар бир адамдын эмгектенүүгө, эс алууга жана ден соолугун сактоого укуктуулугу жөнүндөгү жоболор эмгек закондорунда (мисалы, Кыргыз Республикасынын эмгек жөнүндөгү закондор кодексинде) көрсөтүлгөн.
Кыскартылган жумуш күнү кесиптик зыяндуу шартта иштеген жумушчу, кызматчылар, жашы жете элек 15тен 18 жашка чейинки жумушчу, кызматчылар, ошондой эле мугалимдер, врачтар, инвалид - сокурлар жана башкалар үчүн белгиленет.
Ишкана, мекеме, уюмдардын администрациясы эмгекти коргоо боюнча нормативдик актыларда көрсөтүлгөн эмгек шарттарын камсыз кылууга, өндүрүштө травмага жол бербөөгө, коопсуздук техникасынын жаңы каражаттарын колдонуу, кесиптик оорулардын алдын алууга, санитария - гигиеналык шарт түзүүгө милдеттүү.
Ошондой эле эмгекти коргоо боюнча эрежелер менен нормаларда коопсуз жана ден соолукка зыянсыз эмгек шарттарын түзүү, ишкана аймагын, өндүрүштүк жайларды максатка ылайык пайдалануу, жабдууларды туура иштетүү, технологиялык процесстерди туура уюштуруу, жумуш орундарын санитария-гигиеналык нормага ылайык күтүү жана башкалар талаптар камтылган.
Оору денеге оордук келип, жүрөк булчуңуна кан жетпегенден: басканда же башка жумуш жасаганда, ошондой эле жылуудан суукка, шамалга чыкканда же капаланганда, башкача айтканда жүрөккө күч келгенде кармайт.
Кан тамырларда анатомиялык өзгөрүү болбой эле, алардын тарышынан (мисалы, гипертония оорусунда же холециститте, карын менен он эки эли ичегинин жара оорусунда жана башкалар) да стенокардия кармашы мүмкүн.
Невралгиянын пайда болушунда алкоголизм, кант диабети, В тобундагы витаминдердин зат алмашуу бузулушу, көбүнчө ашказан жарасы, гастрит, гепатит, өнөкөт колит белгилүү бир мааниге ээ, анткени бул учурларда биринчи кезекте нерв ткандарынын зат алмашуусу жабыркайт.
Тригеминалдык невралгия бет жаракатынын, мурун көңдөйүнүн сезгенүүсүнүн, оорулуу тиштердин натыйжасында жана реакция катары ысык же муздак тамак-ашка, катуу үнгө, аябай жарык светке, керек болсо тиш жуу процессинде да, невралгия оорусу каалаган убакта кармап калышы мүмкүн.
Бул ооруда вегетативдик жана трофикалык бузулуулар менен коштолгон тригеминалдык нервдин бир же бир нече бутактарын иннервациялоо аймагында жайгашып, ошондой эле чайноо жана бет булчуңдарынын гиперкинези ооруйт.
Невралгия — нервдин же анын бутактарынын бойлоруна жайылып, пульсацияланган же сайгылоочу мүнөздөгү катуу оору, кээде анын иннервация зонасыны гипер- же гипестезиясы менен коштолот; перифериялык нерв системасынын бузулушунун жышааны.
Тургунбек Алыбековдун калтырып кеткен маалыматы боюнча:Чыңгызхан Алтайдагы найман хандыгын талкалаганда, ал жерге, мурда, араптар Түркстанды басып алганда кылымдарда сүрүлүп барган кыргыздар кайра Теңир Тоого келген.
Анын пикиринде «кыргыз элинин оң канатын түзгөн уруулардын ичинен сарыбагыш уруусу көрүнүктүү орун ээлеп, ага уруунун көп сандуу болушу эмес, ал уруу башчыларынын башка урууларга тийгизген саясий таасири жана бул уруунун этногенетикалык процессте ойногон ролу менен аныкталып келген».
Манап: Жарбаң, Эшим, Чоң Чарык, Тоголок , Тынай, Сокур, Ая, Жоо Базар, Кубат, Чомой, Алма Күчүк, Ыйбак, Жумаш, Таштанбек, Абылай, Сартай, Жанкиши, Байшүкүр, Алты уулдун тукуму, Ысмайыл, Бакытай, Абадан, Дебике, Балкыбек, Саадабай, Кудаяр, Мурзабек, Надирбек, Бусурман, Нияз, Бай, Ак Кулак, Шоорук, Кара Сарт, Абдраман, Куттуксейит, Базаркул, Намаз, Кубат, Борукчу, Айтбай, Керим, Жети Кул, Кожомшүкүр, Чала Манап, Боогачы, Ак Көз, Назар, Черикчи, Абаилда, Кырк ууру, Бек Бото, Жаман Кара, Жаныбек, Борколдой, Кара Менде, Мамаке, Казактар, Беш Күрөң, Токтоку, Эсенгул, Ниязбек, Кожобек, Рыскулбек, Бердикожо, Бердибек, Субан, Ормон, Ажы, Шатен, Ыстам, Түлкү.
Чертике «карамоюн», «сарыкалпак», «сазай», Токонун тукуму жалпы «жети урук» аталып, ич ара «абыла», «сабыр», «чагалдак», «өзүк», «молой», «чечей», «каракурсак» деген уруктарга бөлүнөт.
Санжыра уламыштарында кыргыздардын түпкү атасы Долон бийдин заманындагы кыргыздар чоңбагыш, сарыбагыш же үч багыш деген уруулардан турганы айтылып, анда багыш аталган уруулардын генетикалык биримдиги жана алар байыркы уруулар болгон деген пикирди тастыктайт.
Сабактардын белгиленген өлчөмдөн көбөйүп кетиши, окуу, эс алууда күн тартибинин жоктугу, күч эмгеги менен кыймыл-аракеттин аздыгы мектеп окуучусунун нерв системасын жабыркатып, организмди чарчап-чаалыгууга жана начарлоого алып келет, ар кандай ооруга туруштук берүүсүн төмөндөтөт.
Мектеп жашына чейинки балдардын күн тартибине сөзсүз эртең мененки гимнастика, кыймылдуу оюндар, негизги кыймылдарды көбөйтүүгө багытталган дене тарбия машыгуулары, басуу, чуркоо, бийикке жармашып чыгуу жана башка киргизилүүгө тийиш.
Й-тин төмөнкүдөй негизги түрлөрү бар: тамактануу , коргонуу , жыныстык (бийлөө, сайроо, ургаачы үчүн салгылашуу, жыныстык катнашуу жана башка), ата-энелик топтошуу (биргелешип душмандан коргонуу, миграция, бир-бирин суук мезгилде жылытуу, тукум жөнүндө жалпы камкордук көрүү).
Табигый тандалуунун натыйжасында акырындык менен тышкы чөйрөдөн келүүчү сигналдардын ичинен маанилүүсүн тандап алып, ага тийиштүү жооп кайтаруу жөндөмдүүлүгү күчтүү жаныбарлар бөлүнгөн.
Ар убакта бардыгы болуп сынакта 51 мамлекет катышкан: Азербайжан, Австрия, Албания, Андорра, Армения, Беларусь, Бельгия, Болгария, Босния жана Герцеговина, Германия, Греция, Грузия, Дания, Израиль, Ирландия, Исландия, Испания, Италия, Кипр, Латвия, Литва, Люксембург, Мажарстан, Македония, Мальта, Марокко, Молдова, Монако, Нидерланддар, Норвегия, Оруссия, Польша, Португалия, Румыния, Сан Марино, Сербия, Словакия, Словения, Түркия, Украина, Улуу Британия, Финляндия, Франция, Хорватия, Черногория, Чехия, Швеция, Швейцария, Эстония; жана эми жок өлкөлөр Сербия жана Черногория менен Югославия.
Көнүгүүлөр комплексине басуу, жүгүрүү, секирүү, бир нерселерге чыгып, кайрадан түшүү, топту ыргытуу жана тосуп алуу, тең салмактуулукту сактоо сыяктуу кыймыл-аракеттер кирет .
Машыгуу мезгилинде кескин кыймыл жасоо, тез олтуруп туруу, өтө эңкейүү жана тез түзөлүү, тулку бойду тез толгоо, башты оңго, солго тез буруу, дем алууну көпкө токтотуу жана башка кыймылдарды жасоого болбойт.
5-класстан баштап, балдар негизинен күчтү жана чыдамкайлыкты талап кылуучу (мисалы: күрөштүн элементтери, шаймандарда аткарылуучу көнүгүүлөр), ал эми кыздар үчүн көркөм гимнастиканын элементтерин аткаруу талапка ылайыктуу .
Башталгыч класстын окуучуларына катарга туруу, кичинекей жана чоң топ менен ойноо, дене келбетин калыптандыруучу көнүгүүлөрдү аткаруу, акробатикалык элементтерди жасоо жана башка кыймыл-аракеттер сунуш кылынат .
Денени жалпы өөрчүтүүчү гимнастикага негизги, гигиеналык, атлетикалык гимнастикалар, спорттук гимнастикага — спорттук гимнастика, акробатика, көркөм гимнастика, секирүү; ал эми колдонмо гимнастикага өндүрүштүк, адистик-колдонмо, спорттук-колдонмо, аскердик-колдонмо жана айыктыруу гимнастикалары кирет.
Машыгууда эспандер, гантель, гиря, штанга жана башка оордуктар менен аткарылуучу көнүгүүлөр, ошондой эле гимнастикалык шаймандарда аткарылуучу көнүгүүлөр, жүгүрүү, секирүү жана башка сунуш кылынат.
Жуткан мезгилде жумшак таңдай горизонталь абалга келип, мурун-жуткучту ооз-жуткучтан бөлсө, ал эми тилдин түбү жана коко жапкыч кокону жабат да, тамак-аштын жутулган бөлүкчөлөрү кызыл өңгөчкө өтөт.
Оорулуу алсызданат, башы айланып ооруйт, денеси ысып, кусат, оозу жана эрини кургайт, суусайт, ичи өтөт же катат, уйкусу качат, нерв системасы жабыркагандыктан, парез жана паралич белгилери, көзгө кош көрүнүү байкалат.
Ботулизмди алдын алуу тамак-аш азыктарын даярдоодо, ташууда, сактоодо жана бышырууда санитария-гигиеналык эрежелерди, жашылчаларды, жер-жемиштерди үй шартында консервалоодо технологиялык талапты сактоо керек.
Алдыңкы бутагы дененин алды жагына, колго, санга тарайт; арткы бутагы дененин арт жагындагы булчуңдарга жана териге кетет; ошондой эле жүлүн кабыктарына кетүүчү; симпат сөңгөгүнүн түйүнү менен кошулуп туруучу бутактар бар.
Баш мээ нервдери мээнин ичиндеги ядролорунан башталып, баш сөөгүнүн негизиндеги тешиктерден сыртка чыгып, башта жана моюнда жайгашкан органдарга, териге, ал эми адашма нерв баш менен моюндан тышкары көкүрөк жана курсак көңдөйлөрүндөгү органдарга тарайт.
Тери нервдери теринин астында жайгашып, анын составындагы сезүүчү нерв талчалары терини жабдыса, ал эми вегетатив нерв талчалары тери бездерин, чачтарды көтөрүүчү булчуңдар менен кан тамырларды нервдештирет.
Булчуң нервдери ар дайым нерв-кан тамыр боочолоруна кирип, кыймылдаткыч, сезүүчү жана вегетатив нерв талчаларынан туруп, булчуңдарды, муундарды, сөөктөрдү жана кан тамырларды жабдыйт.
Куяңда жүлүндүн алдыңкы дүмүрчөсү жабыркап, дененин тийиштүү сегментиндеги булчуңдар шал боло баштайт, ал булчуңдар бошоңдоп, кээде эрксиз кыймылдап, тартылып турат, бирок сезгичтик сакталат.
Тил, кулкун жана адашма нервдер жабыркаганда кулкун, кокодо сезгичтик төмөндөп, тилдин арт жагы даам сезбей, жутуу кыйындап, бат-бат чакайт, шилекей чыгаруу да бузулат, ошондой эле органдардын функциясы да өзгөрүлөт.
Борбордук нерв системасын тери, булчуң, тарамыш, байламталар менен байланыштырып туруучу Четки нерв системасы— сома нерв системасы, ал эми ички органдар, кан тамырлар, бездер менен байланыштырган нерв талчалар вегетатив нерв системасы деп аталат.
Ал эми борбордон четтөөчү нерв талчаларында нерв импульсу борбордук нерв системасынан четке багытталып, кыймылдаткыч талчалар — булчуңга, вегетатив нерв талчалары бездерге, ички органдарга, кан тамырларга келет.
Курган-Теппе районунда анжыяндык кыргыздар Каңды, Дардак, Баштут, Азат, Намуна, Чирик-Тамга, Дардак-Теппе, Манас , Жорту-Баш, Ишанабад, Ахунбабаев, Алтынсай, Суткон, Коштепа, Иштимаят, Маданият, Ашкалтепа, Янгиабад и Карасадак айылдарында жашашат.
Бул аймактын ыңгайлуу табигый шарты, кенен жайыттары, отурукташкан, жарым көчмөн башка элдер менен соода-сатык алакалары үчүн кыргыздар Жетисуу, Аулиеата, Талас, Кашкар, Алай, Каратегин, Кашкадарыя ж.б.
Фергана өрөөнүнүн Өзбекстанга караштуу бөлүгүндө жайгашкан Анжиян, Наманган, Фергана облустарынын административдик-аймактык курамдарына кирген кыргыздар жана алардын уруулук курамы жөнүндө маалыматтарга токтолсок төмөндөгүдөй этностук жайгашууну байкоого болот: Анжиян облусунун аймагында кыргыздын кыпчак, каңды, бостон, мундуз, кыдырша, найман, кара багыш, мунгуш, бөрү, баргы, тейит, төбөй, кытай, багыш урууларынын өкүлдөрү мекендешет.