polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Жыйынтыктап айтканда, окуу материалын өздөштүрүү үч этаптан: материалды сезимдүү кабылдап эстеп калуудан, аны көрсөтүлгөн үлгү боюнча жана тааныш эмес ар кандай жаңы ситуацияларда пайдалануудан турат.
Билим түшүнүгүнүн педагогикалык маанидеги аныктамасы - Билим түшүнүгүнө толук аныктама берүү үчүн адегенде окуу материалынын окуучулар тарабынан өздөштүрүлүшүнүн этаптарын карап көрүү керек.
Экинчи этапта болсо окуучу жаңы кабыл алынган билимди көрсөтүлгөн үлгү боюнча же ал үлгүнүн башкача вариантта бир аз өзгөртүлүп берилгендигин оңой баамдап, пайдалануунун ыкмаларын өздөштүрөт.
Акындын чыг-лыгы улуттук поэзиябыздагы жаўыча кєрїнїш экенин анын тирїї кезинде эле айрым кыраакы калемдештери, тактап айтканда Ясыр Шиваза м-н Кайсын Кулиев «Алыкул Осмонов» аттуу макаласында аны «кїчтїї ойдун акыны» деп атоо м-н ырасташкан.
Ал эми М. Алыбаевдин «Мааниси жок махабат» , Ж. Бердибаевдин «Менин жерим – ырдын жери» , Ж. Самагановдун «Бир чыгармага арналган їч макала тууралуу» аттуу макалаларда сынчылар ошол мезгилде адабияттаануу илиминде орун алган кесепеттїї вульгардык-социол.
Бул он жылдыктын ичинде Їмєталиевдин «А. Осмоновдун поэзиясы» , «Актуалдуу ойдун акыны» , «Канаттуу поэзия» , «Турмуш жана акын» аттуу макалалары ж-а «Алыкул Осмонов. Ємїрї ж-а чыгармалары» аттуу монографиясы жарык кєргєн.
Адабиятчылар К. Артыкбаев, К. Асаналиев, К. Бобулов, М. Борбугулов, К. Даутов, К. Укаев тарабынан акындын поэзиясы тууралуу атайын макалалар жазылып, чебер тыянактар чыгарылган.
А. Осмоновдун адабий мурасы калкыбыздын азыркы ж-а болочок рухий турмушунда активдїїлїгїн, актуалдуулугун жоготпой ємїр сїрїїдє, акындык кесипке талаптангандар їчїн єрнєктїї таалим-тарбия мектеби катары кызмат єтєєдє.
Дүйнөлүк саясаттын эффективдүүлүгү көптөгөн факторлор, анын ичинен кабыл алынган саясий чечимдердин жана сунуштардын ишке ашуусу, мамлекеттердин тышкы саясатынын реалдуу абалга ылайык келүүсү менен байланыштуу.
Элдин дүйнөлүк саясат демократташтыруу, гумандаштыруу жана демилитаризациялоонун удаалаш ишке ашырылышына, коомдун кризис шарттарында адамзаттын жашоосун камсыз кылган чаралардын иштеп чыгуусуна кызыгдар.
Дүйнөлүк саясатта глобалдык көйгөйлөрдүн чечилиши көп учурда чарбалык өнүгүүнүн динамикасын илимий-техникалык революциянын жайылышы, дүйнөлүк чарба жана дүйнөлүк рыноктун чегинде өз ара байланыштын күчөшүнө алып келип, дүйнөлүк саясий мамилелердин прогресси үчүн экономикалык негизин түзүүчү келечектеги интеграциялык процесстер менен аныкталган.
уюмдар жана мекемелердин глобалдык ишмердүүлүгү менен түзүлүшү көрсөтүлгөн, дүйнөлүк саясаттын мамлекеттердин ортосунда жана мамлекеттин үстүндөгү рамкада калыптанган саясий мамилелердин бүткүл спектрин камтыйт.
“Аватар” Кэмерондун 3-д технологиялары менен тартылган жалгыз тасмасы болсо дагы, кассалык чогултуулары боюнча Кэмерон 3-д тасмалардын режиссерлору арасында эң ийгиликтүү болуп эсептелет.
“Чындыкка жакын жалгандар” тасмадан кийин, режиссер 1990-жылдары популярдуу болгон “Титаник” тасмасын тарткан, ушул тасманын артынан режиссер “Оскар” сыйлыгынын “Эң мыкты тасма”, “Эң мыкты режиссер” жана “Эң мыкты кыска метраждуу даректүү тасма” номинацияларына татыган.
2013-жылдын октябрында режиссер айлана-чөйрөнүн маселелерине кабардар болуусуна күчүн жумшаганы үчүн жана веганчылыкты коомчулукка жайылтканы үчүн Венесуэла бакалардын жаңы түрү Кэмерондун атынан коюлган.
«Коомдук келишим жана саясий укуктун принциптери» – деген эмгегинде Руссо элдик суверенитетти жактайт, элдин абсолютизмди кулатуу жана демократиялык түрдө шайланган өкмөттү бийликтен четтетүү укугу бар экендигин негиздейт.
Ал, элдик суверенитетинин принцибин жүзөгө ашыруу жалпы иш, – бул бардыгынын жана ар биринин башкарууга катышуусу, бул эркин жана көз каранды эмес элдин жашашынын ийгиликке жетишиши, эркин жана тең укуктуу граждандардын жалпылыгы.
Тарбиялоонун башкы максаты баланы турмушка, өз алдынчалуулукка даярдоо, ой жүгүртүүгө, адамдарга кең пейилдик менен мамиле кылууга, ар кандай шартта өзүн чечкиндүү сезүүгө үйрөтүү.
А. Осмоновдун сүйүү лирикаларында кайгылуу, өкүнүчтүү мотивдердин кездешкенине карабастан, акындын ырларында аялды даңазалоо, сүйүү сезимин даңазалоо, жана аны адам турмушундагы эң негизги касиет катарында көрсөтүү эң күчтүү:
Көптөгөн элдер менен пикир алышуунун, алардын ар түркүн салт-санаалары, кыял-жоруктары, диний ишенимдери менен таанышуунун натыйжасында бардык диний ишенимдер менен мифологиялык түшүнүктөр шарттуу экендигине көз жеткен да, аларды рационалдуу сындоого жол ачылган.
Антикалык дүйнө түшүнүмдүн чегинде «физис» түшүнүгү төмөнкүдөй эки өңүттү өз кучагына камтыган: нерселердин бирдиктүү «башаттан» пайда болушу жана сезим-туюмдар менен изилдеп-үйрөнүүгө мүмкүн болгон нерселердин өзү.
Иониялыктар Европадагы эң алгачкы философтор болушкан: алар дүйнөнүн келип чыгышынын антропоморфтук жана мифологиялык түшүндүрмөлөрүнөн баш тартып, болмуштун «башатын» субстанция катары түшүнүүгө аракет кылышкан.
Бруно мындай деп жазат: «Ошентип бардык формалар ошонун өзүндө камтылган, демек, бардык аныктамаларды ага колдонууга болот, мына ушундан улам кайчы ой жүгүртүүлөр акыйкат болуп келип чыгат» .
Ушул мезгилде эле ал өзүнүн: «Идеялардын көлөкөсү жөнүндө», «Күл үстүндөгү той», «Себептер, негиз жана түпнегиз жөнүндө», «Салтанаттанган жырткычты кууп жиберүү», «Баатырдык энтузиазм жөнүндө» деген жана башка алгачкы чыгармаларын жазып, жарыкка чыгарат, бул чыгармаларда ал онтология, тааным теориясы жана этика маселелери боюнча негизги көз караштарын баяндайт.
«Нерсе канчалык кунарсыз жана кичине болбосун, ал өзүндө руханий субстанциянын бир бөлүгүн камтып турат, эгерде, субьект керек деп тапса, ал өсүмдүк болууга, жаныбар болууга жана да ар кандай дененин мүчөлөрүнө ээ болууга умтулат, бул адатта жандуу нерсе катарында аталат» .
Бүткүл жаратылышты жандуу деп таап, Бруно гилозоизм позициясында турган, гилозоизм ал кезде, схоластика менен теология үстөмдүк кылып турган шартта прогрессивдүү роль ойногон, анткени ал адамды жаратылыштын бир бөлүгү катарында тааныган.
Бул сөздөрдөн Брунонун Кудай менен жаратылышты бирдей деп биле тургандыгы белгилүү болуп турат, бул бирдейлик бизди курчап турган дүйнөгө ичкери жагынан мүнөздүү болгон кыймыл менен өнүгүүнүн мыйзам ченемдүүлүктөрүнүн жыйындысы катары түшүнүлөт.
Жаратылышты атомчулук көз карашта түшүнүүнү минимум концепциясы түрүндө аныктамалайт: дүйнөдө минимумдан башка эч нерсе жок, ал дүйнөдөгү бардык нерселерди, бүткүл максимумду аныктап турат.
Анын лекциялары жана талаш-тартыштарда схоластикалык жоболор менен диний канондорго каршы чыгып сүйлөгөндөрү философ-схоластар менен уламалардын арасында душмандык мамилелерди пайда кылгандыктан ал Англиядан Францияга, андан кийин Германияга кетүүгө аргасыз болот.
Руханий субстанция дегенибиз бардык түзүүчүлүк нерселер баштала турган негиз, «ал кеменин капитаны, үйдөгү үй-бүлөнүн атасы жана имаратты тышынан эмес, ичинен куруп, жөнгө келтире турган художник кандай болсо так эле ошондой» .
1600-жылы инквизициянын соту болуп, Брунону өз көз караштарынан баш тартпагандыгы үчүн отко өрттөп өлтүрүүгө өкүм чыгарылат, Римдеги Гүлдөр аянтында бул жүзөгө ашырылат.
Ал мугалимдик иш-аракеттин устаты, өз учурунда жүргүзүлгөн: «Кол эмгек сабагы» , «Пионердик үч баскыч» , «Сегиз жылдык мектеп» , «Милдеттүү орто билим алуу» , «Даярдоо классы» , «Үй-бүлө жана адеп сабагы» ж. б.
Байымбетов «Ыйман сабагынын программасы» , «Мактанба» , «Каада-салт жобосу» , «Тил сабагында өз алдынча ой жүгүртүү» , «Окуучу ойлоно билсин» , «Тил сабагындагы ыр сабагы» , «Манас эпосу – тарбиянын кенчи» китептеринин автору.
Байымбетов белгилүү педагогдор В. А. Сухомлинский, Г. Н. Волков жана жаңычыл-педагогдор Шаталов, Амонашвили, Крачковский, Ильиндер менен пикир алмашып, билим берүү системасындагы өз көз караштарын сунуш кылган.
Мындан сырткары, автор байыркы кыргыздардын салттуу маданияты, каада-салты, тамак-ашы, диний жөрөлгөлөрү, философиялык-диний көз караштары, уруулук курамы, мамлекеттик тузүлүш структурасы боюнча иликтөөлөрдү жүргүзүүдө.
Изилдөөчүнүн байыркы кыргыздардын Тан доорундагы Кытай, Тибет, Түрк каганаттары, түргөштөр жана башкалар менен болгон саясий-дипломатиялык, чарбалык уклады, жазма маданияты боюнча эмгектерин белгилөөгө болот.
Алардын эң жогоркусу - «Ла илаха иллаЛлах» сөзүн айтуу, эң төмөнкүсү - жолдон адамдарга зыян тийгизүүчү нерселерди алып таштоо, ошондой эле уялуу да – ыймандын бир бутагы.
Адам ишмердиги — өзүнчө бир практикалык ойлом, башкача айтканда«регулятивдик идеяны коомдук турмушка ишке ашыруу боюнча жүргүзүлгөн ишмердик, бул: умтулуу, эрк, акыл-эс сыяктуу үч баскычты басып өтөт.
Анын башкы эмгектери: «Демокриттин этикасы» , «Платондун идея жөнүндөгү окуусу» , «Декарттын тааным теориясы» , «Так илимдердин логикалык негиздери» , «Сын усулуна ылайык жалпы психология» , «Социалдык педагогика» .
Наторптун эмгектеринин аталыштарын жөн гана санап өтүүдөн көрүнүп тургандай ал кызыккан философиялык маселелер бир кыйла кеңири болгон, философиянын тарыхы, логика, психология, педагогика боюнча эмгектерди жазган.
Наторптун социалдык педагогикасы аны этикалык социализмди үгүттөөгө алып келет, этикалык социализм идеясы коомдун адамдарын акыл-эстүүлүктүн духунда тарбиялоого умтулат, бул идеал максатка жетүүдө коомдун бардык мүчөлөрүн биримдикке алып келүүгө тийиш.
Чаплиндин “Алтын дүрбөлөңү” , “Шаар чырактары”, “Азыркы заман” жана “Улуу диктатор” тасмалары азыркыга чейин жогору бааланат жана “Эч бир заманда болуп көрбөгөн эң мыкты тасмалар” тизмесинде табылат.
Кийин кинорежиссерлукка өтүп, 1915-жылы «Эс-Сеней» бирикмесинде тартылган 14 фильмде («Анын жаңы иши», «Чемпион», «Паркта», «Автомобилге түшүп качуу», «Кызмат», «Банк», «Сатылып кеткен киши», «Музыка үйүндөгү кече») жаңы ыкмаларды киргизүүгө жетишкен.
Көп узабай «Лоун стер» деген студияга өтүп, 12 фильмге тартылып, американын комедия жанрына бир топ ийгиликтерди алып келген.1917-жылы «Тынч кече», «Дарылануу», «Чет өлкөгө качкан киши» Укмуштарды издеген киши» деген чыгармалары экранга чыгат.
«Париждик кыз» , «Алтын азгырыгы» , «Цирк» фильмдери дүйнөлүк комедиянын үлгүсү болсо, «Чоң шаардын оттору» , "Азыркы заман", фильмдеринде жумушсуздук, «Улуу диктатордо» фашизмди ашкерелеген; «Месье Верду» фильми америкалык реакциячыл чөйрөлөрге жаккан эмес.
Сэр Чарльз Спенсер “Чарли” Чаплин (англ. "" , Британия империясынын ардактуу орденинин рыцари; 1889-жылы 16-апрель – 1977-жылы 25-декабрь) – күлкүлүү ролдорду аткаруучу англиялык актер, режиссер, доошсуз тасма доору учурунда атактуулукка жеткен композитор.
Ошону менен катар демография төрөлүүнүн, никелешүүнү, ажырашууну, өлүм-житимди, билимдүүлүктү социалдык-таптык түзүмү структураны, расалык, тилдик, улуттук составды, калктын миграциясын, урбанизациясын карайт.
Демографиялык саясат төрөлүү деңгээлин оптималдаштырууга, никелешүүлөрдүн деңгээлин жогорулатып, ажырашууларды азайтуу, өлүм-житимди кыскартуу, миграция процессин рационалдаштыруу, урбанизацияны жөнгө салууга багытталат.
А түгүл бирине бири байланышпаган эки катардагы окуялардын кокустан дал келип кесилишип калышы сыяктуу көрүнүштөрдү да Демокрит зарылдык деп таап, бул окуяга көрүнүштөрдүн себептик тутуму алып келген дейт.
Боштук өзүнүн касиети боюнча бир тектүү, ал телолорду бирин биринен бөлүп тура алат, ошондой эле нерселердин өз ичинде да бар болуп тура алат жана бул телолордун айрым бөлүктөрүн өз өзүнчө бөлүп тура алат.
Баатыр көз жумар алдында көргөн түшү кийин өңүндө келип,өзү менен жортуулдарда тогуз жашар кезинен жанына ала жүргөн иниси Мендегул уулу Карачка алтын шакегин тапшырып, батасын бергенин журналист, акын Турганбек Жунушалиев баяндайт.
Бизнесс мазмундарды кезиттерге жөнөтүп турушат, мисалы: салыктарды төлөө мезгилинде салыктар тууралуу, кезиттер бул макалаларды бастырышат жана ал макалаларда бизнестин атын жана байланыш даректерин кошуп койушат.
Макала маркетинги көздөгөн негизги максат - макалага автор анын ишенимдүүлүгүн бекемдеп, өз чөйрөсүндө таасир эте алышы үчүн издөө сайтынын трафигин алуу, ошол эле учурда ал трафикти өздөрүнүн сайт ы үчүн колдонуу.
Макала маркетингинин ачкычы - автор өздөрүнүн сайтын, өнүмдөрүн же кызматтарын жөн гана алдыга жылдыруу менен гана эмес, өз макалалары менен маанилүү бир нерсе айтуу менен да алектенгени.
Бирок, макала маркетинги бекер хост катары макала бөлүмдөрүнүн пайдасын көрөт жана тизмелөөнүн издөө сайт ишенимдүүлүгүнө жараша органикалык издөөлөр аркуылуу трафикке ээ болот.
Айкындуулук – тигил же бул коомдук маанилүү окуялар менен кубулуштардын (аткаруу жана өкүлчүлүктүү бийлик органдарынын, соттордун, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын иштеринин, тийиштүү органдардын түзүлүшүнүн жана шайлануусунун, мыйзам долбоорлорунун талкууланышынын, талаш-тартыш маселелерди чечүүнүн, коомдук бирикмелердин иштөө тартибин ж. б.) мүмкүн болушунча айкындыгын жана алар тууралуу жарандарды кеңири кабарландырууну билдирүүчү жалпы укуктук аталгы.
Саясий системанын негизги структуралык элементтери төмөнкүлөр: саясий бийлик, анын ичинде мыйзам чыгаруучу, аткаруучу, соттук; саясаттын субъектилери – индивиддер, коллективдер, социалдык топтор, коомдук саясий уюмдар жана кыймылдар; саясий мамилелер – саясий бийлик боюнча саясий сферадагы субъекттердин мамилелери; коомдун саясий уюму – чегинде коомдун саясий турмушу өтүүчү институттар; мамлекеттик мекемелер, саясий партиялар, коомдук саясий уюмдар, диний бирикмелер ж. б.
а. аларды саясий ишмердүүлүккө тартуу; коомдун максатын, милдетин, өнүгүү жолдорун аныктоо, анын жашоосунун айкын программасын иштеп чыгуу жана алардын аткарылуусу боюнча иштерди уюштуруу; социалдык биримдик, топ жана катмарлардын кызыкчылыгы жана абалына ылайык материалдык жана руханий байлыктарды аныктоо жана бөлүштүрүү; мамлекеттик структуралар, социалдык биримдиктер жана индивиддердин кызыкчылыктарын ылайыкташтыруу; руханий-идеологиялык ишмердүүлүк, саясий аң-сезимди калыптандыруу же аны менен манипуляциялоо; берилген коомдук-саясий түзүлүштү бекемдөө.
Чыгыш батыш – мадан, социалдык, философиялык, руханий-психологиялык системалардын бири-бирин аныктоосунун формасы, адамдын ишкердүүлүгү менен ой-жүгүртүүсүндөгү эки башка түрлөрдүн карама-каршылыгы жана байланышы.
Кийин европалык мамлекеттердин Азиянын жерлерине соода-сатык, саясий, согуштук, маданий экспонсиясынын жүрүшүндө стереотиптүү «сызыктуу» каршылыктар: руханийликке-практицизм, космоцентризмге-антропоцентризм, монизмге-дуализм айкындалат.
Негизинен чыгыш батыштын маселеси европалыктар чыгыш элдеринин өзгөчөлүктөрүн түшүнүүгө аракет кылуусунун натыйжасында пайда болгон, ал эми «востокоцентризм» «европоцентризмге» карата жооп катары жаралган концепция.
Чыгыш Батыштын стереотиби өзүнүн мурунку маанисин жоготуп, азыркы учурда анын ордуна башка оппозициялар: «Түндүк-Түштүк», «Европа-Африка», «Япония-Азия», «АКШ-Латын Америкасы» жана башка орчундуу маселеге айланып бара жатат.
Ой жүгүртүү, иш аракет менен айкалышат, окуучулар техникалык каражаттардын жардамы аркылуу окуп үйрөнүп жаткан заттарга жана материалдарга таасир этүү менен өздөрүн кызыктырган кубулуштарды, жараяндарды алышат.
Лабораториялык иш көрсөтмөлүүлүк планда өткөрүлөт, окуучулар өздөрүнүн тажрыйбаларында буга чейин мугалим көрсөткөн демонстрацияны, окуу китебинен алган билимдерин кайталап ишке ашырат, же изилдөөчүлүк планда, окуучулар өздөрү, алардын алдына коюлган таанып билүү тапшырмаларын алгач ирет аткарышат, тажрыйбалардын негизинде, илимде буга чейин белгилүү болгон жыйынтыктарга өз алдынча келишет.
Айрым учурда окуучулар изилдөөчүлүк иш жүргүзүшөт, обьектилердин жана материалдардын буга чейин белгилүү болбогон, сыналбаган жактарын издеп табышат, технологиялык маселелерди чечүү менен кубулуштардын жаңы жагдайдагы байланыштарын табышат, иштин жүрүшүндөгү бузулуунун себептерин аныкташат.
Поэма узак, ошого жараша көркөмдүк деңгээли жогору, баштан аяк чыгармачылык эргүү, бир дем менен иштелип, окуялардын ирети, тартиби, жүрүшү өтө билгичтик, абдан изденүүчүлүк менен бар тарабынан жетик иштелген.
Айталиевдин айтуучулуктагы бир өзгөчөлүгү окуяларды орду менен, символикалуу, ошондой эле табияттын адам жазымышы менен бирдигин шайкеш келтирип, төп сүрөттөй билет: “Карагул ботомдун” башталышында жайсыз мезгилге, чапкындуу учурга жараша айлана-чөйрө да жайсыз, суз тартып түнөрүп турса, чал-кемпир Карагулун алып көчүп келаткан тапта табият да алардын кубанычына ортоктош болуп, түрлүү дүйүм жемишин, тунук суусун даярдап, жадырап тосуп алат жана кадрылашат.
Айталык, орус методисти А. М. Гринина-Земскова дилбаяндар көркөм, публицистикалык жана илимий жанрларда болорун айтса, башка изилдөөчүлөр дилбаяндын адабий темадагы, эркин темадагы, репортаж, дилбаян-рецензия, портреттик очерк, салыштырма мүнөздөмө, аннотация, жол белгилери, аңгеме, фельетон сыяктуу жанрларын белгилешет.
Айрымдар дилбаян-мүнөздөмө, дилбаян-адабий портрет, дилбаян-рецензия, дилбаян-адабий-сын макала, дилбаян-очерк , дилбаян-эске түшүрүү, дилбаян-күндөлүк, дилбаян-ыр деген жанрдык классификацияны сунуш кылат.
Кээ бир таланттуу жазылган дилбаяндарды ар кыл жанрлар аралашып келет, мисалы, бир эле каармандын образын талдоодо дилбаян автору мүнөздөмөнү да, портретти да, адабий сынды да жана башка колдоно бериши мүмкүн, мындайда иштин окумдуулугу артып, окуган кишини эриктирбейт.
Анда окуучу-автордун же абитуриент-автордун программалык материалдарды өздөштүрүү деңгээли, турмуш боюнча түшүнүгү, адабиятты кабыл алуу табити, логикалык ой жүгүртүүсү, көз карашы, стили, орфографиялык жана пунктуациялык сабаттуулугу айкын көрүнөт.
Дилбаян узак жылдардан бери мектеп программасында колдонулуп келе жаткан жазуу ишинин бир түрү, ошондой эле ал жогорку окуу жайларына кабыл алуудагы билимди өлчөп көрүүнүн да башкы критерийи катары кызмат кылып келген жана келүүдө.
Дилбаян жазуу – текст түзүп, байланыштуу сөзду өстүрүү үчүн аткарылган окуу ишмердиги, ошол эле кезде, автордун дүйнөсүн, турмуштук позициясын калыптоочу тарбиялоо каражаты жана эстетикалык табитти, адабий-коомдук түшүнүктү өстүрүүнүн формаларынын бири.
Тематикасына карап дилбаяндар экиге бөлүнөт: биринчиси – адабий-чыгармачылык дилбаяндар, башкача айтканда мында программада өтүлгөн темалардын негизинде окуучулар өз ойлорун кагазга түшүрүшөт; экинчиси – эркин темадагы дилбаяндар, мында окуучулар мектептин адабият сабагында атайын өтүлбөгөн, өз алдынча окулган чыгармалардын, же көргөн фильм, спектакль, сүрөттөрдүн, интернет материалдарынын, турмуштан алган таасирлердин негизинде жазышат.
Ошондой эле айрым окумуштуулар дилбаяндардын проблемалык-тематикалык типологиясын үчкө (дилбаян-мүнөздөмө; адабий-сын дилбаяны; «эркин» темадагы дилбаяны) деп да бөлүштүрүп жүрөт.
Уркуя Салиева айылы, Ноокат району, Ош облусу - 4 февралда 1934-жылы каза болгон) - алгачкы кыргыз комсомол кызы, 1928 -жылы Мүркүт айыл кеңешинин төрайымы болуп шайланган.
Биологиялык жынысы менен гендердик иденттүүлүгү дал келбеген адамдарга карата гендердик иденттүүлүгүн өзгөртүүгө жана гендердик шайкештикке жетишүүгө багытталган репаративдик же конверсиялык терапия колдонулуп келген, кээде дагы эле колдонулуп келет.
Ошол эле учурда мындай терапия зыяндуу болушу мүмкүн деген далилдер бар, бул атиптик гендердик тажрыйбанын басылышына, уялуу сезиминин күчөшүнө, жакындары менен болгон мамиленин бузулушуна жана суицид аракеттерине алып келет.
Улуу Британияда 5 жашка чейинки балдардын аталарынын арасында аталардын бала кароо убактысы 1970-жылдардын орто ченинде күнүнө 15 мүнөттөн 1999-жылы болжол менен эки саатка чейин көбөйгөн.
Гендерге байланыштуу кээ бир күтүүлөр ар кайсы маданияттарда олуттуу түрдө өзгөчөлөнүшү мүмкүн, ал эми кээ бирөөлөрү көпчүлүк маданияттарда жалпы болушу мүмкүн.
Бул процессте эки тарап өз ара аракетте болот: социализация процесси багытталган индивид, айрым адамдар же адамдардын тобу социализациянын объектиси, ал эми социализация процессин жүзөгө ашырган тарап социализациянын субъектиси деп аталат.
Маселен, адамдын генетикалык жактан берилген анатомиялык-физиологиялык белгилеринин топтомун билдирген биологиялык жыныстан айырмаланып, гендер конкреттүү социомаданий контекстте белгилүү бир тарыхый мезгилде калыптанып, убакыт менен мейкиндикке жараша өзгөрүлүп турат.
Биринчи жолу бул сөздү америкалык сексолог 1955-жылы трансгендер жана интерсекс адамдарды изилдөөгө арналган эмгектеринде биологиялык жыныс менен социалдык ролду терминологиялык жактан айырмалоо үчүн колдонгон.
Феминисттик теоретиктер жыныстык айырмачылыктарды коомдо «эркек» же «аял» деп эсептелген жүрүм-турум жана сапаттардан бөлүү үчүн аналитикалык категория катары «гендер» түшүнүгүн колдонушкан.
Гендердик иденттүүлүк, гендердик роль жана сексуалдык ориентация деген терминдерди киргизген, гендердик иденттүүлүк теориясынын негиздөөчүлөрүнүн бири, сексолог Джон Мани гендердик иденттүүлүктү калыптандырууга гендердик коомдук түзүлүштөрдүн таасири жөнүндө теорияларды жарыялаган.
Гендердик иденттүүлүк – тигил же бул жыныстын өкүлдөрүнүн жүрүм-туруму жана сапаттары жөнүндөгү социалдык-маданий стереотиптер менен байланышкан, башкача айтканда, эркек, аял же башка категориянын өкүлү катары адамдын өзүн ички кабылдоосу.
Мисалы, эгерде: «берилген төрт бурчтук – параллелограмм» деген факт белгилүү болсо, анда «ар кандай параллелограммдын карама каршы жактары параллель» деген жалпы эрежеге таянып, бул факттан: «Демек, берилген фигуранын карама-каршы жактары параллель» деген корутунду чыгарабыз.
Дедуктивдүү ой корутундулоо баланын логикалык ойлоосунун калыптанышында чоң роль ойнойт, анткени ал окуучунун мурда билген билимдерин жаңы материалды өздөштүрүүгө пайдалана билүүсүнүн, тигил же бул конкреттүү сүйлөм жөнүндөгү өзүнүн оюнун тууралыгын далилдеп, логикалык жактан туура негиздей билүүсүнүн өсүшүнө түрткү берет.
Окуучулардын өздөрүндө болгон билимдерди практикада колдонуусунда, көбүнчө абстракттуу мүнөздө болуучу жалпы теориялык законченемдүүлүктөрдү өздөрүнүн турмушунда жана күндөлүк иштеринде кездешүүчү конкреттүү кубулуштарга пайдалануусунда дедукция негизги роль ойнойт.
Дедуктивдүү жол менен билим алууда окуучу корутундуну алгачкы туура айтылыштардан пайдаланып жасоосуна контролдук кылуу зарыл, анткени жалган жоболордон пайдаланып жасалган туура Дедуктивдүү ой корутунду натура болот, туура эмес билим берет.
Мисалы, таяныч аянты канчалык чоң болсо, бет бирдигине туура келүүчү басым ошончолук кичине болоорун билүү менен окуучулар кээде төмөнкү суроого жооп бере алышпайт: «кайсы мала топуракты терең майдалайт: 60 тиштүүсүбү же 20 тиштүүсүбү».
Ошондуктан кандайдыр бир законду, жалпы жобону түшүндүрүүдө мугалим окуучуларга баарыдан мурда анын маанисин ачык, так баяндап, факттардын жана кубулуштардын белгилүү тобуна аны колдонууга мүмкүндүк бергидей анын жалпы принцибин, жалпы багытын көрсөтүүгө тийиш, конкреттүү факттардын жана кубулуштардын орчундуу, мүнөздүү белгилерин ажырата билүүгө үйрөтүүсү зарыл.
Кең маанисинде «Дедукция» логикалык корутундулоо процессин, башкача айтканда логиканын белгилүү бир эрежелерине ылайык жалпы сүйлөмдөрдөн-логикалык шилтемелерден ой бүтүмдөрүн алууну туюнтат.
Ушул сапаты менен Дедукция индукциядан ,башкача айтканда эреже катары ой бүтүмдөрү ыктымалдуу, мүнөзгө ээ болгон жекеден жалпыга мүмкүнчүлүктүү карай жүргөн логикалык жолдон айырмаланат.
Мисалы, сандардын бөлүнүүчүлүк теориясындагы «цифраларынын суммасы 3 эселүү болгон бардык сандар 3кө бөлүнөт» деген жалпы эрежеден 67920 санынын 3кө бөлүнүшү жөнүндөгү корутунду келип чыгат, анткени бул сандын цифраларынын суммасы 3кө бөлүнөт.
Педагогика методдору жалпысынан алганда эмпирикалык жолдор менен топтолгон педагогикалык маалыматтарды теориялык жактан анализдөө жана аларды жыйынтыктоонун негизинде теориялык концепцияларды жаратуу жана окуу-тарбия иштерин өркүндөтүү үчүн зарыл болгон сунуштарды иштеп чыгууга негиз болот.
Адабиятчы кыргыздын аңгеме жанрынын чеберлери болуп саналган А. Саспаев, М. Байжиев, М. Мураталиевдин аңгемелеринде өтө ачык көрүнгөн психологизмдин кыргыз кара сөзүндөгү жаңы көрүнүш катарында далилдүү жана аргументтүү ачып бере алган.
Ч. Айтматовдун чыгармалыгы, жазуучунун индивидуалдуулугу жана жаңычылугу жекече, автономдуу эмес, дүйнөлүк адабияттын, айрыкча орус адабияты менен болгон тыгыз органикалык байланыштарда каралат.
Бул эмгегинде автор совет мезгилинде дээрлик куугунтукка алынган салыштырма адабият таануу илиминин методологиясынын негизинде кыргыз адабиятынын орус жана дүйнөлүк адабияттын ортосундагы тикеден-тике жана кыйыр байланыштарды изилдөөгө алган.
Ошентип, стоиктердин оюна ылайык, тааным бар болуп турган предметти туюмдардын, кабылдоолордун пайда болушу түрүндө, бул предметтин жан дүйнөдө тартылган сүрөтү жана субьектинин макулдугунун пайда болушу түрүндө ишке ашат.