polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Ассоциация өз ишмердигинин гүлдөп турган мезгилинде союздук республикалардан, РСФСРдын республикалык жана облусу борборлорунан 40тан ашуун филиалдардын башын бириктирип турган, бул жергиликтүү улуттардан сүрөтчү-реалист кадрларды тарбиялап чыгууга, улуттук республикаларда реалисттик көркөм күчтөрдүн өсүп чыгышына жана алардын чыгармачылык чыңдалышына зор түрткү берген.
«СССР элдеринин жашоосу жана турмуш тиричилиги» деген темада өткөн РРСАнын 7 көргөзмөсү РСФСР менен боордош республикалардын сүрөтчүлөрүнүн ортосундагы байланышты чыңдоодо айрыкча ролду ойноду.
РСАнын ишмердигинин чектелүү жактарына анын акыркы мезгилде ассоциациянын кээ бир мүчө­лөрүнө таандык идеялык – чыгармачыл позицияны таза топтук кызыкчылыкка алмаштырып жибергени болду.
РРСАнын сүрөтчүлөрү өзүлөрүнүн реализм, тематикалык, идея жагынан каныккан мазмундуулук үчүн күрөшү, живопистин улуттук орус мектебинин традицияларына жакындыгы, көркөм өнөр менен ошол учурдун жандуу байланышын чагылдыруу аркылуу 20-жылдардагы советтик көркөм искусство тарыхынын эң сонун барагын жазып калтырышкан.
РРСАнын сүрөтчүлөрү өзүлөрүнүн реализм, тематикалык, идея жагынан каныккан мазмундуулук үчүн күрөшү, живопистин улуттук орус мектебинин традицияларына жакындыгы, көркөм искусство менен ошол учурдун жандуу байланышын чагылдыруу аркылуу 20-жылдардагы советтик көркөм искусство тарыхынын эң сонун барагын жазып калтырышкан.
РРСА элге жакын жана түшүнүктүү реалисттик көркөм искусствону калыптандыруу күрөшүндө жана аны эл арасында таратууда чоң роль ойноду, революциячыл чындыкты туура чагылдыруу маселелери боюнча сүрөтчү-реалисттердин негизги массасын бириктирди, өздө­рүнүн декларациясында баатырдык реализмдин лозунгдарын жарыялоо менен РРСАнын сүрөтчүлөрү бардык идеялык-чыгармачыл багыттары ошол мезгилдин формалисттик көркөм искусствосуна чечкиндүү жана принциптүү каршылык көрсөтө алган.
РРСА сүрөтчүлөрү реалисттик станок живописинин дээрлик бардык жанрларында – тарыхый-революциялык, турмуштук, согуштук портрет, пейзаж, натюрморт тармагында алгылыктуу натыйжаларга жетишишкен.
РРСАнын мыкты сүрөтчүлөрү­нүн маңызы боюнча новатордук, жаңычыл чыгармачылыгы өткөн замандын классикалык көркөм искусствосунун прогрессивдүү традицияларына жана айрыкча орус сүрөтчү-көчүп жүрүүчү­лө­рүнүн эмгектерине таянган.
Бирок Ассоциациянын кээ бир катышуучуларынын чыгармачыл ыкмаларынын чектелүүлүгү, фотографизм менен эмпиризмге жакындыгы (адистик жана көркөм чеберчиликтеги кээ бир маселелерге жетиштүү көңүл бурушпагандыктары), айтылып турган.
Дал ушул темага арналган 10.02.01 - кыргыз тили адистиги боюнча кандидаттык диссертацияны (“Кыргыздардын сүйлөшүүсүндөгү вербалдык эмес каражаттар системасы”) 2007-жылы 15-июнда ийгиликтүү коргоп, А. Ботобекова филология илимдеринин кандидаты даражасына татыктуу болду.
Филология илимдеринин кандидаты Айшат Ботобекова жетектеген демилгелүү топ жана чыгармачыл адамдарга колдоо көрсөткөн коомдук фонду ар бир ишемби күнү кыргыз тилинен бекер сабак берээрин илимпоз-филолог өзү 2012-жылдын сентябрынын башында билдирди.
Анын оорусунун себебин аңдаштырып билген Тыныбектин шакирти, өзүнүн таекеси Деңизбай эл арасына алып чыгып айттырып, ошондон тартып иши оңолуп, илдети жоголуп, эл аралап “Манас” айтып калат.
Чокмор уулу Мамбеттен “Манас” үчилтигинин бөлүмдөрү уулу Касымбек, келини Каналкан “Манас” секторунун кызматкерлери тарабынан (Э.Абдылдаев, С.Бегалиев, К.Кырбашев, М.Мамыров, С.Алиев, Р.Сарыпбеков ж.б.) 1959-1972-жылдар аралыгында “Манастан” – 302 608 сап ыр, “Семетейден” – 71 609 сап ыр, “Сейтектен” – 23 340 сап ыр жазылып алынган.
Асыл жана кооз таштардын кендери КМШ өлкөлөрүндө Урал (алмаз, яшма, малахит, мрамор,изумруд, топаз, аметист, бирюза, александрит ж. б.), Алтай , Байкал , Чыгыш Саян , Сибирь , Кавказда , Калининград облусунда , 0рто Азия ж. б.
Азыр да алар майда пластика искусствосунда , мебелдерди инкрустациялоодо, вазалар м-н кутучалардын, шкатулкалардын бетин, бычак, айры, кашык ж. б-дын саптарын кооздоп жасоодо кеңири пайдаланылат.
Баалуулугуна жараша 3 класска бөлүнөт: алмаз, сапфир, рубин, изумруд, александрит, хризоберилл, асыл шпинель, эвклаз ж-а бермет ; топаз, берилл , кызгылт турмалин , фенакит, демантоид , аметист, альмандин, пироп, уваровит, хромдиопсид, циркон , асыл опал ; бирюза, жашыл турмалин, кордиерит, сподумен , диоптаз, тоо хрусталы, күңүрт кварц , ачык аметист, акакташ , гелиотроп, хризопраз, чала опал, агат, талаа шпаттары , содалит, пренит, андалузит, диопсид, гематит , пирит, рутил, янтарь, агат .
Кооз таштарга ири көркөм кооздук оюу-чийүү орнаменттөө ж-а архитектуралык көркөмдөө иштеринде, ошондой эле технологияда пайдалануучу чала жалтырак кооз оймо-чиймелери бар, көбүнчө тунук эмес минералдар м-н тоотектер кирет.
Алар 3 класска бөлүнөт: нефрит, жадеит, лазурит, содалит, главколит, амазонит, лабрадор, орлец , малахит, авантюрин, кварцит , күңүрт ж-а кызгылт кварц, халцедон , агат, яшма, везувиан , жазуу гранити ; серпентин , агальматолит, стеатит, селенит, ангидрит, обсидиан, мрамор оникси , флюорит, таштуз ; гипс, алебастр, мрамор, порфир, брекчиялар, кварцит ж. б.
Алардын баалуулугу жаратылышта сейрек учуроосу, издөө ж-а казып алуу үчүн көп жумуштун сарп кылынышы, кырдап жылмалоонун кымбаттыгы, ошондой эле ар бир таштын өзүнө тиешелүү сапаты, өлчөмү, бир түрдүүлүгү, өңүнүн кооздугу д. у. с. белгилери м-н аныкталат.
Байыркы Римдин жана Байыркы Чыгыштагы көркөм сүрөт искусствосунда аллегориялык жана символдук мүнөздөгү согуштук чыгармалар кеңири таркаган жана алар сөзсүз баатыр кол башчы – жеңүүчүнүн образы менен байланыштуу болгон.
Ошол эле учурда татаал ракурстарды окуп үйрөнүүгө, алардын мейкиндикте жана композициялык чечилишине өзгөчө көңүл бурулуп, согуштун тарыхый-реалдуу кырдаалына азыраак көңүл бурушкан.
Көчүп жүрүүчүлөр – орус көркөм искусствосунун тарыхында көрүнүктүү алдыңкы ролду ойногон демократиялык багыттагы «Көчүп жүрүүчү көркөм көргөзмөлөр шериктештигинин» катышуучулары.
Мына ушунун бардыгында К. ж. кеңири эл массасынын аң-сезиминин өсүшүндө, турмуштун караңгы жактарынын бетин ачууда кубаттуу курал деп көркөм искусствону билүүгө чакырышкан жана дыйкандар революциясы үчүн күрөшкөн улуу орус революционер-демократтары Белинский, Чернышевский, Добролюбовдун коомдук-саясый жана эстетикалык көз караштарына таянышкан.
К. ж-дүн чыгармачылыгы реакционерлердин айыгышкан каршылыгына туш болгон жана алар К. ж-дүн жаңычыл көркөм искусствосунун беделин түшүрүүгө аракет кылышкан; аны идеялык жактан «турмуштун одонолугу менен ыпластыгынын чордону» деп жарыялашкан, ал эми эстетикалык жактан көркөм кооздугу жок, күндөлүк, кадыресе натурализмге берилген деп күнөөлөшкөн.
Пайда болгон учурдан баштап, отуз жыл аралыгында К. ж-дүн шериктештиги орус көркөм искусствосунда көрүнүктүү алдыңкы ролду ойногон жана ал бир эле Россиянын өзүнчө улуттук областтарында алдыңкы көркөм искусствонун калыптанышына чоң таасир тийгизбестен, кээ бир чет өлкөлөрдүн да көркөм искусствосунун өнүгүшүнө түрткү берген.
Шериктештиктин биринчи уставына В. Г. Перов, Г. Г. Мясоедов, А. К. Саврасов, И. М. Прянишников, Н. И. Крамской, Н. Н. Ге, К жана М. П. Кеолттор, И. И. Шишкин, В. Е.
К. ж. (И. Репин, В. Перов, В. Максимов, К. Савицкий, В. Маковский, А. Ярошенко, С. Коровин жана башкалар) өздөрүнүн чыгармачылыгы аркылуу көркөм сүрөт искусствосунун бардык жанрлары менен түрлөрүндө эң зор маанидеги сапаттык секирик жасашкан, бирок алардын иши турмуштук жанрда айрыкча алгылыктуу болгон жана чоң социалдык эле эмес, ошондой эле рев-ялык мазмунду да берген.
К. ж-дүн көркөм искусство традициясы советтик көркөм искусство жана биздин замандын бардык прогрессивдүү көркөм искусствосу этияттык менен кабыл алган өткөн замандын эң маанилүү прогрессивдүү традициясы болуп эсептелет.
Ал оорулууга байкоо жүргүзүү менен көп оорулардын пайда болуу себептерин жазып, оору жашоо-тиричиликке, курчап турган айлана-чөйрөгө, негизинен климатка байланыштуу экендигин көрсөтүп, ага диагноз коюуда, дарылоодо жекече мамиле жасоону негиздеген.
Медицинанын өнүгүшүнө римдик дарыгер К. Гален чоң таасир тийгизген, ал анатомия, физиология, патология, терапия, акушерлик, гигиена, фармакология боюнча маалыматтарды жалпылап, медицинанын илимий системасын түзүүгө аракеттенген.
К. М. Сеченовдун «Мээнин рефлекстери» аттуу эмгеги, С. П. Боткиндин ички оорулардын клиникасына илимий дисциплина катары негиз салышы, Г. А. Захарьиндин клиникалык мектепти негиздөөсү дүйнөгө орус терапиясынын даңкын чыгарган.
Голландиялык физиолог В. Эйнтховендин, орус физиологу А. Ф. Самойловдун жүргүзгөн иштеринен кийин жүрөк аритмиясын, миокарддын инфарктын жана башкалар ооруларды аныктоо үчүн электркардиография киргизилген.
Түрдүү механизмдердин жардамы менен органдардын функциясын, системасын каттоо методдору; хирургиялык операция мезгилинде бөйрөк, жүрөк, өпкөнүн иштешин алмаштыруучу жасалма башкаруучу түзүлүштөр, электрондук микроскопиянын пайда болушу менен клетка түзүлүшүнүн эң майда бөлүкчөлөрүн жана алардын өзгөрүлүшүн изилдөө башталды.
Организмдин тукум куугучтугу жана өзгөргүчтүгүнүн закондору жөнүндөгү генетика илими пайда болгон жана анын өнүгүшүнө советтик илимпоздор Н. К. Кольцов, Н. И. Вавилов, А. С. Серебровский, Н. П. Дубинин жана башкалар чоң салым кошкон.
Бул илимий дисциплинанын жетишкендиктерине таянып, экспрессдиагноз коюу, тукум куума ооруларды алдын алуу жана дарылоо методдору иштелип чыгып, калкка жардам катары медицина-генетикалык консультация уюштурулган.
Химия, терапия, гормон менен дарылоо, борбордук нерв системасына таасир этүүчү психотроптук каражаттарды колдонуу, жүрөккө жана мээге жана башкалар операция жасоо медицинанын ары өнүгүшүнө көмөк көрсөттү.
Жасалга-колдонмо көркөм искусство – өзүнүн бир гана практикалык керектелүү менен чектелбестен, парктарды, архитектуралык имараттарды, турак жайларды жана башкаларды кооздоо үчүн пайдаланылган көркөм жана эстетикалык сапаттагы тиричилик буюмдарын жасап чыгаруучу көркөм искусство.
к. и. тармагына көркөм аткарылган эмерек, идиш-аяк, кийим, килемдер, сайма, зергерлик буюмдар, оюнчуктар жана башка буюмдар менен бирдикте орнаменттүү жазуулар, имараттын фасадын жана интерьерин скульптуралык-жасалгалап кооздоо, каптоочу керамика жана витраждар кирет.
Утилитардык мүнөздөгү буюмдарда буюмду көркөм жасалгалоо анын практикалык функциясы менен так кесе шайкеш болушу зарыл – бул жерде буюмдун эстетикалык сапаты, анын кооздугу менен эмес, ошол форманын максатка ылайыктуулугу маанисине жараша чечилет; жасалгалык максаттагы буюмдарда сюжеттик композицияларды кеңири жана эркин пайдаланууга көбүрөөк жол берилет.
Ж. к. к. и. өзүнүн келип чыгыш тарыхы менен көркөм искусство дүйнөсүнүн эң байыркы түрүнө кирет, ал кол өнөрчүлүктүн өзүнчө өндүрүш-түк бир тармагы болуп бөлүнүп чыккан учурунан баштап эл арасында элдик кол өнөрчүлүктүн формасы катарында өнүгүп келген.
С. эки дүйнө тууралуу мистикалык, идеалисттик окуунун негизинде пайда болгон, алар реалдуу дүйнөдөгү сырткы көрүнүштөр жана биздин акыл жетпеген, белгисиз дүйнөнүн түпкүрүндө терең сакталган ойлор.
С-дин теориясы боюнча бул экинчи иррационалдык дүйнө бизге акыл менен таанып билүүгө мүмкүн болбосо да, тышкы дүйнө берген сырдуу ишти ара кылуу жана «аян» берүү жолдору менен элес-булас сезилет жана божомолдонот.
Бул реакциячыл агым орто кылымдын мистикасын кайра жандандырган жана бардык реалдуу нерсени, анын ичинде көркөм өнөрдүн социалдык мазмунун маанисиздикке чыгарган субъективизмге алып келген, муну менен ал кыйшаюусуз формализмге өсүп чыккан жана реалдуу объекттерди бузуп көрсөтүүгө кеңири мүмкүндүк түзгөн.
Живопистеги С-дин типтүү өкүлдөрү А. Беклин, Ф. Штук, М. Клингер , О. Роден , Россияда сүрөтчү-символисттер П. Кузнецов, С. Судейкин, Ж. Мииоти жана башка «Таразалар» жана «Алтын руно» журналдарынын тегерегине топтолушкан жана «Көгүлтүр роза» бирикмесинде чыгып турушкан.
Орус символисттеринин бакылдаган, ыгы жок бааланган декларацияларына карабастан, С. орус живописинде кандайдыр бир кадыр-барктуу агым болгон эмес, бирок кылымдын аягы кылымдын башындагы декаденттик маанайдагы сүрөтчүлөр Н. Рерих, М. Врубелдин кээ бир чыгармаларында айтылган.
Алсак, Манастын энеси Чыйырды жолборстун эле жүрөгүнө эмес, ажыдаар этине да талгак болуп, аны табалбай каржалып турган элге думана келип, теңирдин мээри түшүп, нуру себилген касиеттүү жаңгак берип, талгагы ошондо гана канат.
Исаков, Рысбай - Кыргыз Республикасынын улуттук жазуучулар союзунун мүчөсү, “Манас-мурас” коомдук фондунун жетекчисинин милдетин аткаруучу, “Манас” банкынын стипендианты, акын жана манасчы.
Фотосүрөттөлүштүн бардык өзгөчөлүктөрүн сактап калуу менен өзүмдүк көрө билүү, колдун жеке таандык кыймыл таасирин жокко чыгаруу үчүн, гиперреалисттер көчүрүүнүн механикалык ыкмалары – диапроекция, масштабдык торчо, жебилге ордуна аэрографияны, даяр картинанын үстүнкү бетин жылмалоону колдонушкан.
Дүкөндөр, ресторандар, бензин куюучу станциялар, стандарттык турак жай имараттары, тейлөө автоматтарынын көрүнүшү, башкача айтканда, урбанисттик курчоодогу дүйнө – гиперреалисттердин типтүү сюжеттерин түзөт.
Муну менен бирдикте жалтыраган, үстүнкү бетти чагылдырган айнек, жылма пластика, целлофан, автомобилдердин жалтырак кузовдоруна лак менен сырдалган жабдууларга жылмаланган, гранитке өзгөчө көңүл бурулат.
Мындай үстүнкү беттердеги кылдаттык менен калыбына келтирилген чагылышуу оюндапы мейкиндик зоналарынын өз ара сиңип кетүү таасирин, пландардын өз ара катыштарынын чаташып калышып түзөт жана муну менен механикалык так сүрөттөө көрүүчүнү адаштырып, иррационалдык мүнөзгө өтөт.
Алардагы жалпылыктар заманбап турмушка болгон көз караштын күтүлбөгөн образдуу эффектин батыш Г. техникасы менен айкалыштыруу жана бул максаттар үчүн живопистик жана графикалык каражаттарды пайдалануу болгон.
кылымдагы академиялык эстетикалык ой-пикирлер , эреже катары, Т. ж-дын темасынын антик тарыхы, андан сырткары антик мифологиясы менен христиандык диний уламыштардын темалары менен гана чектелген; академиялык багыттагы сүрөтчүлөр кадыресе, тарыхый темаларды идеалисттик жалган позицияда түшүндүрмөлөшкөн.
Бирок өткөн мезгилдин көркөм искусствосунун улуу чеберлери расмий эстетиканын бул жанрды кууш маниде кабыл алышын жеңип чыгышып, өздөрүнүн тарыхый чыгармаларын чыныгы тарыхый пафос менен чыкташкан жана аларда маанилүү коомдук суроолорду кое алышкан, ошону менен бирге элдин тарыхый турмушундагы кээ бир маңыздуу жактарын ачык-айкын чагылдыра алышкан.
Биринчи жолу сүрөтчү ээрчиме, «жыйылган калың топтун» фонунда идеялдуу тарыхый «каарманды» сүрөттөгөн традициялык ыкманы чечкиндүү четке кагып, элди тарыхый өнүгүүнүн чыныгы кыймылдаткыч күчү катары даңазалап көрсөткөн.
В. В. Васнецов («Игорь Святославовичтин половецтер менен болгон салгылашуусунан кийин», «Падыша Иван Васильевич Грозный», «Таш кылымы» жана башкалар), В. Верещагин, И. Репин жана башка көрүнүктүү тарыхый живописчилерден болушкан.
1962-жылдан Кыргыз ССРинин Мамлекеттик телерадиокомитетинде балдар үчүн берүүлөрдүн редактору, улук редактор, 1974-жылдан Кыргыз ССРинин Мамбаскомунун Басмалар башкармалыгында улук редактор, бөлүм башчы, башкарманын орунбасары, 1977-жылдан Кыргыз ССРинин Министрлер Кеңешинде социалдык-маданий уюмдар бөлүмүнүн референти, төраганын орунбасарынын жардамчысы, 1984-жылдан Кыргызстан КП БКнын агитация жана пропаганда бөлүмүнүн сектор башчысы, 1989-жылдан Кыргыз ССРинин Мамбаскомунун төрагасынын биринчи орунбасары, 1991-жылдан Кыргыз Республикасынын Басма-сөз жана маалымат министрлигинде министрдин биринчи орунбасары, 1992–1994-жж.
Акыл мамконцернинин төрагасы, Кыргыз Республикасынын Президентинин иш башкармалыгында башкы адис, 2005-жылдан Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик иштери боюнча агенттигинде мамлекеттик тил боюнча жетектөөчү адис болуп иштеп келет.
Өлкөнүн бюджет-салык саясатын, тийиштүү активдерди башкаруу жана милдеттенмелерди жүргүзүүдө мамлекет менен башка субъекттердин ортосунда экономикалык мамилелер түзүлүп, андан мамлекеттик бюджетте көрсөтүлгөн акча агымдары пайда болот.
Анын бири төмөнкүдөй: “Кызыл-Кыянын белинде келе жаткан Чоюке өзүнөн өзү талыкшып уктап кетет. Ойгонсо, бир аксакал киши жанына келип калган болот. Ал: “Сен Чоюкесиңби? “Чоң казатты айтасыңбы?” – дейт.
Андан соң аксакал кыбыла жакты көргөзүп: “Тиги, кара жал аксур ат минип, кара калпак, боз чепкен кийип, алдыда кырк чорону ээрчитип келаткан Манас баатыр. Анын соңундагы кызыл буурул ат минген, кызыл чийкил жаш бала Семетей. Андан ары Кең-Колду көздөй көч баштап, алтымыш төөгө пул артып Каныкей, анын артынан Чачыкей келет” - деп, андан ары кытайдын Коңурбайын да кырк кечили менен тааныштырып, “ушулардын баарын айта жүр” деп табыштайт.
Кандай болгон күндө да, Ырамандын Ырчы уулунан бир топ заман өтүп, баш көргөндү көз көрбөй ызы-чуу түшкөн күндөрдү башынан кечирген кыргыз, башканы эмес, “Манасын” унута баштаган кезде, дал ушул Токтогул анын баш-аягын жыйнап, бүгүнкүдөй бир бүтүн Улуу эпос катары айтып чыккан деген кеп бар.
Токтогул Ырчы - эл оозунда аты санжырага айланып, укумдан-тукумга уламаланып айтылып келаткан ырчынын жашаган доорун уламыштарга негиздесек, кадимки Аксак Темирдин дооруна, тактап айтканда, 14-15-кылымдарга туура келет.
Жабырлануучу кылмыш аракетинин кесепетинен жабыр тарткан жеке же юридикалык жак, криминалдык кылмыштан жабырлануучулар, ошондой эле жабыр тарта элек, бирок өзүнүн жүрүм-туруму, көнгөн адаттары боюнча кылмыштан жабыр тартышы мүмкүн болгон жак .
Учурда виктимдүүлүк катары субъектинин моралдык-психикалык гана эмес, анын социалдык мүнөздөмөсү да (социалдык абалы, эсалуу учурундагы, үй-бүлөдөгү, жекече жашоо турмушундагы, өндүрүштүк жумуштагы орду, кызмат абалы ж. б.) каралат.
Эл аралык келишимдерде, нормативдик актыларда, макулдашууларда аялдар, балдар, карылар жана майыптар социалдык статусу жогорку мүнөздөгү виктимдүүлүккө ээ субъектилер катары өзгөчө белгиленип, коргоого алынышы каралган.
Бул эстеликти туурап башка дагы антик М-лери курулган, мисалы, Римдеги Адриандын М-и ; үч ярустуу Сен-Ремидеги М. орто кылымдагы М. мусулман Чыгышында табынуучу жана ажыга баруучу ыйык жайга айланган.
Даңкы далайга кеткен архитектуралык эстеликтерге Бухарадагы Исмаил Саманинин М-и , Самаркандагы Тимур жана Тимуриддердин М-и, Эмирдин көрү , Аградагы Тадж-Махал , Демидеги Хумаюндун М-и кирет.
Европада антик М-лерин , ак сарайлык-парктык ансамбл­дерде көбүрөөк чакан формаларда кеңири тараган (павловскидеги Павел нин М-и, 1805–1808, архитектор Жан Тома де Томон), дворяндык чарбактарда, кылымда некрополдордо (Эрлангерлердин үй-бүлөлүк М-и, 1914-ж, Москва, архитектору Ф. О. Шехтель).
Көркөм искусство тарыхы – көркөм сүрөт искусствосунун анын пайда болуш мезгилинен биздин күндөргө чейинки өнүгүү процессин сүрөтчүнү чыгармачылык жолуна баа берүү менен жана көркөм чыгармаларды талдоонун негизинде окуп үйрөнүүчү көркөм искусство таанып билүү илиминин бир бөлүмү, к. Көркөм искусство макаласын.
Көркөм искусство тарыхын изилдөө деги эле көркөм искусство өнүгүүсүнүн айрым мезгилдерин (мисалы, Кайра жаралуу доорунун көркөм искусство тарыхы, совет көркөм искусство тарыхы), элдерди , түрлөрдү , жанрларды баяндап көрсөтөт.
Көп убакыт бою К. и. т. айрым сүрөтчүлөрдүн өмүр баянын сүрөттөөгө же чыгармалар тизмесин түзүүгө андан сырткы формалдуу классификацияларга бөлүштүрүү аркылуу калыптанган.
Көркөм искусствонун айрым мезгилдеринде (Байыркы Египет көркөм искусствосу, Орто к., антик доору, Кайра жаралуу доору жана башкалар) алгылыктуу археологиялык ачылыштар жасалган, мурунку сүрөтчү-чеберлердин көптөгөн чыгармалары табылган жана кимге таандык экени далилденген, көптөгөн жаңы ысымдар белгилүү болгон, бир эле учурда баалуу жалпылагыч эмгектер жаралган.
Азыркы мезгилдеги реакциячыл буржуазиялык көркөм искусство илими көркөм искусствонун идеялык мазмунун четке кагуу менен анын таанып-билүү негизин жокко чыгарат, көркөм искусствону өз мезгилиндеги социалдык күрөштөн четтетет, К. и. т-н бузат, аны бурмалайт, андагы бардык прогрессивдүү нерселерди жокко чыгарат, бүткүл антиреалисттик нерселерди бийик көрсөтөт.
Советтик тарыхчылар өз иштеринде көркөм мурасты пайдалануу тууралуу лениндик окуу­ну, ага аяр мамиле кылууну, аны чыгармачылык жана сын-пикир менен өздөштүрүүнү жетекчиликке алышкан.
Совет өлкөсүндө К. и. т-н окуп үйрөнүү­нү көп сандаган айрым илимпоздор жүргүзбөстөн, атайын илимий мекемелер СССР Көркөм Академиясынын көркөм сүрөт искусствосунун теориясы жана тарыхы институту, СССР Илимдер Академиясынын көркөм искусство тарыхы институту, өлкөнүн бардык ири көркөм музейлери (Эрмитаж, Ленинграддагы мамлекеттик Орус музейи, мамлекеттик Третьяков галереясы, Пушкин атындагы көркөм сүрөт искусство мамлекеттик музейи жана Москвадагы Чыгыш маданияты музейи, республикалык, облусу көркөм сүрөт музейлери) да жүргүзүшкөн.
Сүрөт академиясы – Петербургда 1757–1918-жылдарда жогорку квалификациядагы сүрөт искусство кадрларын даярдап чыгаруучу жана революцияга чейинки Россиянын көркөм сүрөт искусствосунун ири устаттарын бириктирген жетектөөчү мекеме.
Эл арасынан чыккан зээндүү жаштарга өз эшигин кеңири ачуу менен С. а. бүткүл орус көркөм сүрөт искусствосу сыймыктанган эң мыкты чеберлердин катарын тарбиялап чыгарган (архитекторлор В. И. Баженов, И. Е. Старов, М. И. Козловский, И. П. Мартос, сүрөтчү-живописчилер Ф. С. Рокотов, К. П. Брюллов, А. А. Иванов, И. А. Крамской, И. Е. Репин, В. И. Суриков жана башкалар).
1863-жылкы окуялардан кийин С. а-нын эң таланттуу жана алдыңкы окуучулар тобу демонстративдүү түрдө окуу жайды таштап чыгып кетишкен жана мындан кийин С. а-нын ишмердиги өзүнүн прогрессивдүү идеялык-тарбиялык мүнөзүн жоготкон, к. Сүрөтчүлөр артели макаласын.
Сын реализми – демократиялык, коомдук идеяларды бекемдөөчү капиталисттик түзүлүштүн келечектери менен карама-каршылыктарынын бетин ачуу­га багытталган капитализм доорундагы көркөм искусствонун прогрессивдүү ыкмасы.
Социалдык көркөм искусствого чейинки багыттар менен ыкмаларда С. р. өзүнүн социалдык проблемаларды так жана түз коюусу, коомдук турмуш кубулуштарына аң-сезимдүү «өкүм» чыгарууга умтулушу менен айырмаланган.
С. р. тигил же бул ченемде жана формада бардык капиталисттик мамлекеттердин адабияттарында, көркөм искусствосунда өнүккөн (көркөм сүрөт искусствосунда анын ири өкүлдөрү: Англияда – Хогарт; Францияда Куртье, Домье; Германияда Менцель, Бельгияда Менье; Венгрияда Мункачи; АКШда Коммен; Польшада А. Геримский жана башка саналат).
Сүрөтчүнүн атуулдук жана анык патриоттук сезиминен жаралган чыныгы жана өтө берилген образдарында орус элинин азап чегүүлөрү жана анын себептери болуп эсептелген помещиктердин зордук-зомбулугу, чиновниктер бюрократиясынын чириктиги, көпөстөрдүн өзүмчүлдүгү дин кызматкерлеринин эки жүздүүлүгү, буржуазиянын жырткычтыгы көрсөтүл­гөн.
С. р. ыкмасынын бөтөнчө күчү, анын эл жана Ата мекен тууралуу ой жүгүртүүлөрдү, кеңири социалдык жалпылоолорду камтыган, кээ бир турмуштук кубулуштарды көрсөтүүдө болгон жеке мүнөздөр менен окуялар типтүү, мүнөздүү нерселер катары түшүндүрүлгөн.
С. р. чыгармаларынын көркөм формасындагы жетишкендиктер анын мазмунун идеялык тереңдигинин натыйжасы болгон; живописте баяндоочу сюжети бар картина-аңгеменин өнүгүүсү эң бийик чеберчиликке жеткен .
Психологияны ачып көрсөтүү маанисинде көркөм сүрөт искусствосунун мүмкүнчүлүктөрү көбөйгөн, байыган; композициядагы ар бир деталдын өз чегинде ачык, так «сүйлөмө» болушу өнүктүрүлгөн.
Көркөм сүрөт искусствосундагы В. Перовдун «Дыйканды көмүү», «Заставкага жакын четки кабак», И. Прянишниковдун «Тамаша-көйлөр», И. Крамскойдун «Токойчу» жана ал тарткан Салтыков-Щедриндин, Некрасовдун, Л. Толстойдун портреттери, А. Ярошенконун «Кочегар», «Бардык жерде жашоо», И. Репиндин «Бурлактар», «Протодьякон», «Тобо кылуудан баш тартуу», «Күткөн жок белеңер» картиналары С. р-дин жетишкендиктерине үлгү болуп кызмат кылат.
Эстетикалык көз карашта Р. жана анын көркөм искусствосунда сүрөтчүнүн субъективдүү кыялдануусуна чоң орун берилген жана ал «телегейи тегиз эмес, бардык жагынан төп келишпеген», бизди курчап турган чындыкка карама-каршы коюлган.
Романтик-сүрөтчү көпчүлүк учурда турмуштук кубулуштар менен окуяларды так эмес, өзү каалагандай сүрөттөй берет; аны типтүү, мыйзам ченемдүү кубулуштар эмес, сыртынан ачык-айкын көрүнгөн сейрек учуроочу, адаттан тыш таң каларлык нерселер кызыктырат.
Р. көркөм искусствосунда бир нерсени сүрөтчүнүн жекече, курч кабыл алуусу жана аны баштан-аяк башынан өткөрүүсү менен фантастикалык мүнөздөгү образдарды сүрөттөө чоң роль ойнойт.
Субъективизмдин жолун жолдогон жана башка тарыхый чектелген жактарына карабастан, романтиктердин бир бөлүгүнүн чыгармачылыгы прогрессивдүү болгон жана көркөм искусство өнүгүшүндө алдыңкы кадамдарды жасаган.