polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Ак-Гвардиячылар Нарын уездинин Ат-Башы айылын басып алышып, Ат-Башы айылында Банк, Телеграф, Гарнизондун Штабы басып алышып, айылдагы бүт коммунистчылдарды камакка алышкан, Ат-Башыда пропаганда кылып «Токмок, Пишпек, Пржевалск шаарларын Гвардиячылар басып алышты, Кеңеш бийлиги жоюлду, Биздин аскерлерибизге киргиле» деп, кыргыздарды алдашкан да Нарын шаарынын багытында басышкан.
Кирьянов Кочкордо аскер чогултуп кыргыздарды алдап мынтип айтат «Братья, соратники! Нам на помощь высланы отряды прославленного атамана Анненкова, доблестного атамана Дутова, они уже перешли границу Китая и скоро будут здесь, нужно всего лишь продержаться!»".
Кирьянов 1920-жылы 5-ноябрда өзү башкарган бөлүк менен Ат-Башыны басып алып, 6-ноябрда Нарындагы 23-полктун батальонун куралсыздандырган жана кызыл аскерлердин командирлерин, саясий кызматкерлерди камакка алып, уезддик-шаардык партия комитетинин төрагасы Х.
1920-жылы августта Нарын шаарындагы кызыл гвардиячылар арасында кызмат өтөгөн офицер Кирьянов, соодагер К. А. Бондарев Кеңеш бийлигин кулатуу максатында жашырын контрреволюциячыл уюм түзүп, козголоң даярдаган.
Экзистенциализм идеялары мурда эле Г. Марселдин, К. Ясперстин жана башкалардын эмгектеринде көтөрүлгөн болсо да, Хайдеггер «Бытие жана убакыт» деген монографиясында биринчи жолу философияда экзистенциалисттик мамиленин негизги принциптерин системалуу түрдө баяндоого аракет жасайт.
Бул китептен башка да, Хайдеггер төмөнкүлөрдү жазган: «Кант жана метафизика проблемалары» , «Метафизика деген эмне?» , «Метафизикага кириш сөз» , «Платондун акыйкат жөнүндө окуусу» , «Жалгыз аяк жалган жолдор» , «Ницше» ж.б.
Инаугурациялык сөзүндө ал национал-социализмди жигерлүү мактап, өзүн нацисттик кыймыл менен ачык эле байланыштырат жана азыркы саясаттын тилин өзүнүн философиялык тили менен бириктирүүнү коргойт.
1966-жылы сентярбде «Шпигель» газетасына берген интервьюсунда Хайдеггер ага каршы отуз жылдан ашык убакыт бою айтылып келген жемеге жооп берет, бирок бул интервьюну басып чыгарууга тыюу салынып, ал Хайдеггер өлгөндөн кийин беш күн өткөндө 1976-жылы 5-майда гана жарыяланат.
1933- жылы ал студенттерге: «Өзүңөрдүн жашоо-турмушуңарга доктриналардын жана идеялардын үстөмдүк кылышына жол бербегиле. Фюрердин өзү жана жалгыз ошол гана Германиянын жана аны башкаруунун бүгүнкүсү да, келечеги да болуп саналат» деген өтүнүч менен кайрылат.
Мүмкүн, Хайдеггердин позициясы, анын технологиялык коомдогу маданиятка каршы тенденциядан корккондугу жана нацисттерден эски маданиятты жана бул маселеде Германиянын миссиясын бекемдөөгө умтулган адамдарды көргөндүгү менен түшүндүрүлөр.
Хайдеггер адам затынын жашоо-турмуш ыгын сүрөттөп жазуу үчүн Оазет терминин колдонот жана адамдын жашоо-турмушу жашоонун башка формаларынан радикалдуу айырмаланат, анткени ал өзүн өзү таанын-билүүгө жана өз жашоо-турмушу жөнүндө ой жүгүртүүгө жөндөмдүү келет дейт.
Адамдар, дейт ал, дүйнөдөгү өз абалын толук түшүнүп, чыныгы жашоо-турмушту тандап ала алат, же орнотулган тартиптер менен үлгүлөргө ойлонбой эле ылайыкташып алып, автоматка окшоп күн өткөрө турган чыныгы эмес жашоо-турмушту тандап ала алат.
Анын максаты күнүмдүк тажрыйбанын маалыматтарын, аларды эч кандай аныктоочу түшүнүктөр менен жабдыбай эле жөн гана ал кандай болсо ошондой түрүндө көрсөтүп жана сүрөттөп жазуу болуп саналат.
Бул демек «бир нерсени иштеп, бир нерсени өндүрүп, бир нерсеге көңүл буруп, бир нерсеге көз салып, бир нерсени пайдаланып, бир нерседен баш тартып, бир нерсеге мүмкүндүк берип, бир нерсени колдоп, кошо жүрүп, ачып, ачууланып, ой жүгүртүп, талкуулап, аныктай» отуруп турмуш өткөрүү дегенди билдирет.
Биз дүйнөдө жашап, өз жашоо-турмушубуздун келечегин ишке ашырабыз, адамдын дүйнөнү өздөштүргөнүн пайдаланабыз, дүйнөдө жашап турган адам тушукчу ситуацияны өз учурунда байкап, бир нерсени жасоого аракеттенет, окуялардын шары менен кете бербей өзү күн мурдатан ойлогон ишти иштейт.
Бирок дүйнөнүн турмушу менен болгон мындай тыкыс байланыш адамдын өзүн өзү ишке ашыруусу менен дүйнө да «алар» ишке ашырып жаткан ойлонбогон коллективдүү практиканын ортосунда кыйынчылыкты пайда кылат.
Мен күнүмдүк жашоо-турмуштун көнүмүш адат жана шарттуулуктарына баш ийип, орто заар, демейки жана көп учурда сандырак нерселерге ылайыкташып, башкалар пайдалана турган деперсоналдашкан обьект боло аламын.
Бирок, кеп, эгер мен чыныгы адам болсом мен өзүмдү сөзсүз эле жөнөкөй эмес же таңкалаарлык түрдө алып жүрө аларымда эмес, тескерисинче, менин иш-аракетим, алар таң каларлык же адаттагы эле көнүмүш иш-аракет экендигине карабастан, тышкы факторлордун таасири астында эмес, менин өзүмдүн жүрүш-турушума байланыштуу болгондугунда.
Кьеркегор сыяктуу эле Хайдеггер «тынчсызданууну» жана «коркууну» айырмалап, коркунуч кандайдыр бир обьектиден корккондо пайда болот, ал эми тынчсызданган адам, белгисиз бир коркунучтан улам тынчсызданат деп көрсөтөт.
Бул тынчсыздануу адамды өзүнүн жеке керт башынын жашоо максатын ачык түшүнүүгө, мындан башка да анын өзү үчүн келечекте боло турган мүмкүнчүлүктөр жөнүндө ой жүгүртүүгө мажбурлайт.
Ошентип, камкордук ушул бир бүтүн кабылдоону мүнөздөйт: анын азыркы кырдаал менен да, адамдын алдында ачылып турган келечек менен да, жана ал өзү башка адамдар жана нерселер менен байланышып турган ыктар менен иши болот.
Адамдар, дейт Хайдеггер, өзүлөрүнүн эркиндигинен жана жоопкерчилигинен дайыма тескери бурулуп, рефлективдүү коллективдүү жашоо-турмуштун анонимдүүлүгүнө далдалангысы келет.
Өлүм бардык нерсени маанисиздикке айландырарын жана бардык мүмкүнчүлүктөрдү жок кыларын таануу менен биз, дейт ал, же бул фактыга карама-каршы тура алабыз, же андан безип кете алабыз деген корутундуга келе алабыз.
Муну толук кабыл алуу — дүйнө турмушун четке кагуу дегендик эмес, жөн гана дүйнөнүн иш-аракетин өлүм билиминин контекстинин өз ичинен көрүү жана алдында эч кандай максат болбогон жана андан кийин да эч нерсе болбой турган жашоо-турмуштун сандырактыгына карама-каршы туруу дегенди билдирет.
Бул убактылуу мүнөзгө ээ болгон жекече жашоону бирбүтүндүк менен байланыштырып турган нерсе, анткени инсан убакыт ченеминде жашап турган жөн гана кимдир бирөө эмес, бирок ал убактылуу жашай турган жан, б.
Жашоонун убакыттан турган структурасы — өздүк аң-сезимдин жана аракеттин шарты, ошондой эле эмне үчүн бул бытие бирбүтүн катарында жашап турат деп суроо берүүгө боло турган, чоң дүйнөнү жана бардык бар болуп тургандарды постулаттоого жөндөмдүү келген бытиенин шарты.
Кеп, анын абстрактуу маселелерге сүңгүп кирүүгө умтулгандыгында эле эмес, кеп ошондой эле ал тилди өзгөчө бир жол менен пайдаланып, жеке өзүнүн сөздүгүн түзгөндүгүндө жана жаңы курамдык сөздөрдү түзүү үчүн немец тилинин жөндөмдүүлүгүн пайдаланууга умтулгандыгында.
Тарыхчылардын көпчүлүгү (А. Н. Бернштам, Ө. Караев, Т. Д. Жуманалиев, В. Д. Горячева жана башка) аны азыркы Орловка шаары, В. В. Бартольд жана башка ЖелАргы , айрымдары Кызыл-Суу кышнын аймагы деп эсептешет.
Археологиялык казуу учурунда түрдүү түстө боёлгон карапа жана айнек идиштин сыныктары, үй-тиричилигине керектүү шаймандар , асыл буюм , согуш буюмдары , түргөш жана Караханиддер дооруна таандык тыйындар табылган.
Т.Шейшеканов 1916-жылкы Ысык-Көлдөгү азаттык көтөрүлүшүнүн жетекчилеринин бири - Сагаалы Алматаевдин ата-бабалары жана көтөрүлүш очогунун жетекчилеринин бири катары ишмердиги, оторчулар тарабынан мерт кылынгандыгы жөнүндө айрыкча иликтеди.
ал 1916-жылдагы падышалык Орусияга каршы улуттук боштондук көтөрүлүш тарыхынын Ысык-Көл аймагына байланыштуу айрым өңүттөрүнө арналган кандидаттык диссертациясын ийгиликтүү коргогон жана тарых илимдеринин кандидаты окумуштуулук даражасын алган.
баштап ал Ж.Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинде “Чөлкөм таануу” бөлүмүнүн башчысы, “Азия жана Африка өлкөлөрүнүн тарыхы” кафедрасынын доценти болуп иштеген.
Тарагай өрөөнүнүн таманынын баш жагы Ара-Бел – Кум-Төр сырты деп аталып, туурасы 18–20 кмге чейин жетет; орто жеринде 3–4 кмге кууштап, жалама тик беттүү; аягы кайра 20- 22 кмге кеңейип, Жаман-Эчки жана Кара-Сай куйган аймакта 1 кмге чейин кууштайт.
Таманы деңиз деңгээлинен 3200–3700 м бийиктикте жатат; курчаган тоолордун салыштырмалуу бийиктиги 900–1200 м. Өрөөндүн рельефинде мөңгүнүн аракетинен пайда болгон мореналык жапыз дөбөлөр, майда чуңкурлар айырмаланып турат.
Өрөөндүн таманы байыркы мөңгүлөрдүн таасиринен пайда болгон майда таш, шагыл, кум, чопо, тоо капталдары мраморлошкон жана доломиттешкен акиташ теги, графиттүү филлит, гранит, гранит-диорит интрузия тектеринен турат.
Ак-Шыйрак кырка тоосунда Петров, Лысый, Ак-Бел, Тескей Ала-Тоодо Кашка-Суу, Котур-Төр, Ит-Тиш, Сөөк тоосунда Май-Төр мөңгүлөрү жайгашкан.
Өрөөндө Тарагай суусу жана анын куймалары – Жаман-Эчки, Өкүргөн, Сөөк, Жетим-Бел, Май-Төр, Ара-Бел, Котур-Төр, Ит-Тиш жана Чолок-Төр, Борду, Сары-Төр, Кум-Төр суулары агат.
2004-жылы “20-кылымдын 80-жылдарынын акыры – 90-жылдарынын башындагы айылдык кыргыз айымдарынын социалдык-маданий бейнеси ” (орусчасы – “Социально-культурный облик кыргызских сельских женщин в конце 80-х начале 90-х гг. ХХ века ”) деген аталышта илимдин кандыдаттыгы үчүн диссертациясын коргоп, тарых илимдеринин кандидаты даражасын алган.
Жылдыздын жылдык параллаксы байкоочу күн системасынын борборунан жер орбитасына жылдыздын багытына перпендикуляр которулганда жылдыздын багытынын өзгөрүү бурчу же байкоочу жылдыздан туруп караганда жер орбитасынын көрүү шооласына перпендикуляр жайгашкан чоң жарым огу көрүнгөн бурч.
Ал чоң эки бирикмеден: беш уруу биригип "нушиби" конфедерациясынын түзүп, Сыр-Дарыядан Чүй суусуна чейинки жерди ээлеп турган, экинчи беш ууру эл "дулу" деген жалпы ат менен Чүй дарыясынан тартып – Алтай менен Жунгария аймактарына жайгашкан.
Эгерде Илиг-каган Мухан – Түштүк Сибирди жана Түштүк Кытайды багынтуу менен убара болсо, анда он уруунун каганы Истеми Орто Азия жергесин жана Казакстандын кеңири талаасын багынтып алуу саясатын жүргүзгөн.
Кыргыз техникалык университетинин профессору, 1993-1995 жылдары Кыргыз Республикасынын Илим жана жаны технологиялар боюнча мамлекеттик комитеттинин торагасынын орун басары - Патент башкармасынын башчысы, 1996-2007 жылдары Кыргыз Республикасынын өкмөтүнүн алдындагы Интеллектуалдык менчик боюнча мамлекеттик агентствосунун директору.
Техникалык системаларды башкаруу теориясы жана практикасы, динамикалык жана синергетикалык системалардын сезбестигинин жана бифуркацияларынын теориясы, интеллектуалдык менчик теориясы жана практикасы, ошондой эле инноватика боюнча адис.
Англиянын Ост-Индия компаниялары Түштүк, Түштүк-Чыгыш Азияга алып келген товарларынын наркын арзандатуу үчүн Кавказдан Мешхед, Мерв шаары аркылуу Орто Азияга өтүүнү көздөгөн.
Ушул жылдары Кокон хандыгынын эзүүсүнөн тажаган бугу уруусунун бийи Боронбай бир нече жолу Россия империясынын курамына кирүү ниетинде кат жолдогон; 1855-жылы 7-январда бугу уруусунун атынан Качыбек Шераалы уулунун ант берүүсүнөн кийин Кыргызстандын Россияга каратылышы башталган.
Жалпы түрк калктарынын даңазалуу тилчиси, энциклопедиячы окумуштуу Махмуд Кашгари 1072-1077-жылдары жазган “Дивану лугати т-түрк” деп аталган эмгеги бир катар библиографиялык чыгармаларда учкай эскерилген менен, кеңири илим чөйрөсү үчүн 1910-жылдарга чейин эч белгисиз кала берген.
Ал катчы, каржы адиси, эсептегич сыяктуу ар кыл кызматтарда иштеп, Осмон дөөлөтүнүн Диярбакыр, Селаник, Адана, Лесковик, Кыршехир, Траблус-Шам , Элазыг, Эрзурум, Яня , Ишкодра , Халеп , Йемен сыяктуу аймактарында 30 жылдай кыдырып көчүп иштеп жүрдү.
августтан республиканын Министрлер кабинетинин Башкаруу институтунун укук жана психология кафедрасынын башчысы, 1992—95-ж, Бишкек гуманитардык университетинин философия кафедрасынын башчысы, ошол эле мезгилде 1993-жылдан ушу күнгө чейин Кыргызстан-Орусия славян университетинде психология жана философия кафедрасынын профессору.
Радиотелескоп – космос телолору чыгарган радионурланууну кабыл алуучу жана каттоочу астрономиялык түзүлүштү Радиотолкун диапазонунда асман телолорун , космос объектисинен чыккан радионурланууну кабылдап жана каттап, ошондой эле айрым мүнөздөмөлөрүн, мисалы, координаталарын, мейкиндиктеги түзүлүшүн, нурлануу ургалдуулугун , спектрин жана полярлашуусун изилдейт.
Летописте айтылат «Таруу, арпа, буудай, жана гималай арпасын себишет, унду жаргылчакка тартышат: эгинди үчтүн айында себишип, тогуздун айында орушат. Винону боткодон чыгарышат. Малдардан жылкыларды, төөлөр, уйлар жана койлор болгон. Көбүнчө уй жана кой асырашат. Мергенчиликте элик, марал, кийикке аңчылык кылышат» деп жазылган.
Бул кыштактардан малдын, сөөктөрү, карапа буюмдары Саян-Алтай элдери – хакас, тува, алтайлыктар, ошондой эле монгол-дербестерде өткөн жакында эле үч бурчтук формасындагы өздөрү жасашкан соколордун тиштери табылган.
Металлдарды эритип алуу тоолордо иштеген кенчилердин оор эмгеги менен кендик жайда жүргүзүлбөстөн, көп убактарда кендерден алыс, кай бирде кен чыккан жерден 100 км аралыкта жүргүзүлгөн.
Эне-Сайлык алгачкы кыргыздардын чебер усталары тарабынан жасалган буюмдардын түрлөрү кеңири болгон: чарба буюмдары – соконун тиштери, балка, орок, кетмен: жасалгалар – негизинен күмүш, алтындан чаап жасалган буюмдар: сөйкөлөр, согуш куралдары – жаа, кылыч, бычак, канжар, сооттор: ат жабдыктары – үзөнгү, ооздук, кол чылбырлар жана башка толуп жаткан буюмдар жасашкан.
Кыргыздар темирди көбүнчө жаанын жебесин, аларды уч жагынан кыр чыгарып, канат кейиптентип, жалпайтып курч мүнөздүү кылып массалык түрдө даярдашкан жана аны менен Түштүк Сибирдин элин жабдып турган, тагыраак айтканда саткан.
Окумуштуулар Эне-Сай кыргыздары менен замандаш болгон көк түрктөр жана башка түрк тайпалары метеорит тектүү өтө катуу металлдарды эритүүнү жана андан түрдүү курал-шаймандарды жасоону так ошол кыргыздардан үйрөнгөндүгүн белгилешкен.
Бул улуу трассанын бир бутагы Кыргыз мамлекетин басып өткөн, тагыраак айтканда Турпан оазисинен башталып түндүккө – Тувага кеткен жол Эне-Сайдын агымын бойлоп жүрүп отуруп ажонун хан тактысына чейин жеткен.
Көпөстөр бул жактан жылкы, аң тери, мускус , мамонттун казылып алынган сөөктөрүн, жыгачтын баалуу сортторун, кан темирден өзгөчө бекем жана курч курал-жарактарды , күмүш идиштерди сатып алышкан.
Алар тарабынан иштелип чыгарылган идиштер эки негизги топко бөлүнгөн: жөнөкөй көрүнүшү жок, бирок чарбачылык иштерине ыңгайлуу идиштер жана кооз идиштер – келишимдүү кооздолуп, тышы «басма» оймо-чиймелер менен көркөмдөлүп, "Кыргыз вазасы" деген ат менен белгилүү болгон бир топ идиш аяктар жасалып, башка элдерге таралган.
Орто Эне-Сайда мамлекеттик биригүү мезгилинде көп сандагы мал, айдоо жерлер жана асыл буюмдар сыяктуу эбегейсиз материалдык байлыктарды өз колдоруна топтогон байыркы кыргыздардын коомунун жогорку жана башкаруучу катмары көчмөн ак сөөктөрдөн турган.
Эне-Сай кыргыздарынын мамлекетиндеги кызмат адамдары алты бөлүккө бөлүнүшкөн «Министирлер , башкы жетекчилер , башкаруучулар , иш башкаруучулар ошондой эле колбашчылар жана дагандар.
Эне-Сай кыргыздарынын коомунда үстөмдүк кылуучу социалдык катмардын башкы таянычы болгон көчмөн калктын орточо катмары-көчмөн аристократтардын төбөлдөрү дружинниктер өзгөчө ролң ойногон.
Эне-Сай кыргыздарынын мыйзамдары өтө катуу болгон: согушуунун алдында «дүрбөлөңдөө», ажого туура берилбеген кеңештер сыяктуу, уурулук үчүн болгон күнөөлөргө бир гана жаза – баш алуу аркылуу өлүм жазасы каралган.
Ошону менен бирге, Борбордук Азиянын тарыхы негизинен уруулардын акимдеринин кызыкчылыгы үчүн жүргүзүлгөн согуштар кол салынуучуларды да, талоончул согуштук иштерге катышкандарды да жакырланткандыгын көрсөтөт.
Андан ылдый протерозойдун метаморфизмделген гнейс,акиташ тоо тектеринен, силурдевон граниттеринен турган Арсы, Каракоо тоолорун, Ортотокой сиенит массивин кесип өтүп тар капчыгайларды жаратат.
Ушул имерилиште илгери, Орто-токой суу сатагыч курулганга чейин жайкысын Кочкор суусу катуу кирген мезгилде суу өзөндүн нугуна батпай жээктен ашып, Көтмалды салаасы аркылуу Ысык-Көлгө да куюп турган .
Ири куймалары: Чоң Кемин, Кичи-Кемин, Үкөк, Каракоңуз, Ыргайты , Кызыл-Суу, Шамшы, Норуз, Ысык-Ата, Аламүдүн, Ала-Арча, Жыламыш,
Огуздардын уруулук курамы, эн тамгалары, ураандары Рашид ад-Диндин «Жами ат-Таварихинде»; тили, эн тамгалары боюнча маалыматтар Махмуд Кашгаринин «Диван лугат-ат түрк» аттуу эмгегинде да кенен чагылдырылган.
Сырдарыя, Түштүк Каспий бойлорун мекендеген огуздар түркмөн, отурукташкан өзбек, Ирандын, Ирактын, Кавказдын, Азербайжандын түрк тилдүү элдеринин калыптанышында башкы ролду ойногон.
Атомдун бар экендигин жокко чыгарган пикирлерди чечиш үчүн кайрадан Карлсруэде сьезд чакырылып, андай атомдук окууга каршы чыккандарга катуу сокку берилет да, элементтердин салыштырмалуу атом массаларын аныктоонун талашсыз жолдору табылат.
Туулга алгачкы коомдо эле пайда болгон жана коомдун өнүгүшүнүн кийинки баскычтарында ар кандай формада (чулу куюлган, майда-майда шакекче сыяктуу чынжырлардан жыш туташтырылган) коло, темирден жасалган.
Алмамбеттин сансыз кол менен жалгыз салгылашса да (мисалы, Бээжинден качып чыкканда жолун торогон кытай колу менен) жеңилбей, өлбөстөн аман чыгышы анын денесинин «ажал жеткис» магиялык күчкө ээ болушуна байланыштуу.
Ал америкалык адабиятчылардын эң алгачкыларынан болуп жөнөкөй эл жөнүндө, расага, улуттук эзүүгө, кулчулукка каршы ырдап, элдердин достугун даназалаган.1855-жылы өзүнүн биринчи «Чөп бүрлөрү» деген ырлар жыйнагын өз колу менен терип, биринчи жолу китепти 800 нуска менен басмадан чыгарган, басылышында 12 ыр, экинчисинде 32, ал эми үчүнчүсүндө 100 дөн ашык ыр кирген.
1873-жылы акындын бир жак ыптасы кыймылдабай шал болуп калган.1890-жылы жыйнаган акчасына мүрзө сатып алып, граниттен өзүнө эстелик жасатып, бетине аты-жөнүн жаздырып койгон.1892-жылы жакын досу Френсис Ульям мүрзөнүн башында туруп, Уитмендин өзүнүн;
2009 – Зимбабвелик доллардын үчүнчү жана соңку иреттеги Зимбабве резервдик банкы тарабынан жүргүзүлгөн девальвациядан кийин мурунку 1 триллион зимбабвелик доллар жаңы 1 зимбабвелик долларга айланды.
П. А. Столыпиндин жер саясатынын убагында ал бир туугандары, үй-бүлөсү менен Жети-Өгүз капчыгайынын Бөйрөк деген жерине отурукташып, тегирмен куруп, дүкөн ачып, мал, дыйканчылык чарбаларын түзгөн.
1912-жылы Мекеге зыяратка баруучу Ысык-Көлдүк кыргыздардын тобуна кошулуп, Казан, Астрахань, Кавказ, Кара деңиз, Жер Ортолук, Кызыл деңиз аркылуу Сауд Арабстанына саякат жасаган.
Мамырбай ажы кыргыз элинин тарыхында Суусамырдагы Түркмөн болуш, Чүйдөгү Бошкой уулу Өзүбек жана башка сыяктуу 20-кылымдын башындагы калыптана баштаган улуттук ишкер, бардар адамдардын өкүлүнүн бири.
Капитализм 15-кылымда Италиянын жана Голландиянын шаарларында пайда болуу менен 16-кылымда болуп өткөн капиталды топтоонун алгачкы процесстеринин жүрүшүндө бүтүндөй Европа мамлекеттеринде орной баштаган.
19-кылымдын аягы – 20-кылымдын башында Батыштын өнүккөн өлкөлөрүндө ири өнөр жай жана банк корпорациялары пайда болот, финансылык капитал үстөмдүк кыла баштайт, базардык атаандаштык экономиканы мамлекет тарабынан жөнгө салуу механизмдери менен толукталат.
Демек, географиялык мейкиндиктин четки бөлүктөрү жер бетиндеги жаратылыш процесстеринин болуу мүмкүндүгүн аныктаса, географиялык катмардын өзгөчөлүктөрү алардын мейкиндикте таралышын аныктайт.
Токтонаалы Шабданбаевдин “Жеңиш ырлары” , “Өчпөс нур” , “Айтыштар” , “Көргөнүм” , “Алтын дарбаза” , “Тандалмалуу чыгармалар” , “Золотые ворота” , “Мекенимди даңктаймын” деген ыр китептери чыкты.
Муратаалы, Актан, Калык, Саякбай, Карамолдо, Шаршен, Куйручук, Осмонкул, Молдобасан, Алымкул, Адамкалый, Муса, Атайлар менен сахнага бирге чыгып, өз өнөрүн көрсөттү.
90 чыгармадан турган «Адам комедиясында» буржуазиялык коомдун саясий экономикалык, моралдык жүрүш-турпатын ачып берген «Гобсек» , «Евгения Гранде» , «Горио ата» , «Нусингендин банк үйү» , «Дыйкандар» өңдүү чыгармаларында жеке адамдын коом менен тарыхтагы ордун, идеалдарын, принциптерин сүрөттөп, түрдүү мүнөздүү классикалык образдардын бүтүндөй бир галареясын түзгөн.
Өз мезгилинде Ф. Энгельс Бальзактын бул зор эпопеясы франциялык коомдун жарым кылымга жакын тарыхын үйрөнүүдө экономисттер менен тарыхчыларга бул чыгармалардын пайдалуу экендигин айткан.
Ошондуктан Обо эне түшүнүгү генеалогиялык жактан библиядагы алгачкы аял Еванын аталышынан келип чыккан; Обо эне түшүнүгү кыргыз элинин коомдук аң-сезимине орто кылымдарда ислам маданиятын кабылдоо мезгилинде орун алган.
Ал акырындык менен байыркы түшүнүктөрдүн негизинде жаралган ар түрдүү уламыштык, мифтик көз караштарды сүрүп чыгып, кыргыздардын генеалогиялык, санжыралык чыгармаларында бардык калктын алгачкы энеси катары туруктуу түшүнүккө айланган.
Мисалы, байыркы тотемдик көз караштардын негизинде айтылып келген кыргыздардын жаралышына байланышкан «кырк кыз» баяны алгачкы элдик семантикалык сюжетинен ажырап, бара-бара уламыштагы көптөгөн деталдар исламдык түшүнүктөргө алмашылып, трансформацияга учурап отурушун уламышты исламдаштырууга болгон аракеттерден улам келип жаралган.
“Сыягы, акындардын тагдырдык жазмышы ушундай го дейм. Есенин асынып өлдү, Маяковский атынып өлдү. Мен деле алардын жолуна түшөм да” («Видно, такая доля поэтов. Повесился Есенин, застрелился Маяковский, ну и мне туда за ними дорога»).
1991-жылдан Жалал-Абат шаардык ”Мезгил үнү” гезитинде бөлүм башчы, жооптуу катчы, башкы редактордун орун басары, Жалал-Абад облустук “Акыйкат жарчысы” газетасынын бөлүм башчысы , ”Асаба”гезитинин өз кабарчысы, областтык “Нур” телевидениесинин башкы редактору кызматтарында эмгектенген.
“Азаттык” үналгысы менен кызматташтыгы учурунда «Мезгил жана тарых» тарыхый репортаждар сериясынан сырткары, 2003-жылы январь, февраль айларында Сауд Аравия өлкөсүнөн ажылык сапар боюнча түз байланыштагы атайын материалдар, маектер уюштурган.
2008-жылдын сентябрь айынан 2011-жылдын апрель айына чейин Кыргызстан Мамлекеттик архив агенттигинин маалыматтык технологиялар борборунун директору, ага удаа “ЭлТР” коомдук телерадио компаниясынын көркөм редактору кызматында эмгектенген.
1980-жылы Фрунзе калаасындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин (азыркы Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин) Кыргыз филологиясы жана журналистика факультетине тапшырып, 1985-жылы окууну аяктаган.
Бул масштабдуу түзүмдүк, институттук жана уюштуруучулук-экономикалык өзгөртүүлөрдү киргизүү эле эмес, бул, биринчи кезекте, - билим берүүнүн баарынан мурда жалпы билим берүүнүн мазмунун олуттуу түрдө жаңыртуу, аны мезгилдин талабына жана өлкөнү өнүктүрүүнүн милдеттерине ылайыкташтыруу.
Ошого байланыштуу 2009-2011-жылдарда Кыргыз билим берүү академиясында бардык окуу предметтери боюнча, анын ичинде коом таануучулук жана экономикалык жалпы билим берүү боюнча мамлекеттик стандарттар иштелип чыкты.
Цивилизациялык укук таануучулукка жана аңдап туюуга тарбиялоо, мыйзамга жана укуктук жүрүм-турум адаттарына урмат менен мамиле кылуу - демократия шартындагы социалдык мамилелерди өркүндөтүүнүн эң ынанымдуу, эң ийкемдүү жана эң таасирдүү каражаттарынын бири.
Жаран таануу - жарандык, демократиялык коомдун жана укуктук мамлекеттин баалуулуктарын бекемдөөгө багытталган; бул предмет Кыргыз Республикасындагы жалпы билим берүүчү мекемелердин жогорку, 9-11-класстарында интеграциялык окуу предмети катары базалык жана профилдик деңгээлдерде үзгүлтүксүз окутулуп өздөштүрүлөт.
Биз 9-11-класстар үчүн Программалардын мазмунунда коомдук түзүлүштөгү адам укуктарын жана эркиндиктерин, укук маданиятынын негиздерин, кылымдын глобалдуу дүйнөсүнүн табиятындагы жаңылыкты түшүнүүгө, глобалдаштыруунун - элдердин жана улуттардын, мамлекеттер менен цивилизациялардын ыкчамдык менен жакындашууларынын, алардын бирдиктүү бир бүтүн (көптөгөн карама-каршылыктардын жана жаңжалдардын натыйжасында ажырымдар болуп жатканына карабастан) адамзатка айлануусунун негизги багыттарын жана жолдорун аныктоого аракет кылдык.
Глобалдуу дүйнөнү таанып билүү менен, биз адамзат коому деген эмне экендигин, ал кандайча пайда болорун, эмнелерден турарын жана кандай негизги типтерге бөлүнүшү мүмкүн экендигин, коомдук өнүгүү жолдорунун өзгөчөлүктөрүн аныктайбыз.
Ошону менен бирге эле биз - кыргызстандыктар - үчүн эң башкы маселе болуп саналган: "Бул тез өзгөрүлмө глобалдуу дүйнөдө Кыргызстандын ээлеген орду кандай?" - деген маселенин үстүндө изилдеп-иликтөө жүргүзөбүз.
Заманбап билим берүү дүйнөсүндөгү глобалдуу өзгөрүп-өнүгүүлөрдүн жана жаңыча инновациялык өңүттөрдө ой жүгүртүүлөрдүн шартында Кыргыз билим берүү академиясынын жаран таануучулук билим берүү багытында эмгектенип жатышкан илимий кызматкерлери, республикабыздын жаран таануучулук предметтерди окуткан алдыңкы мугалимдери жана ЖОЖдордо эмгектенишкен окумуштуу окутуучулар тарабынан биздин республикабыздын билим берүү тармагындагы жалпы билим берүүнүн жаңыча өңүттөрүн дыкаттык менен терең өздөштүрүлүүдө.