polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Түзүлгөнүнөн тартып төрт ай өтүп-өтпөй эле, музыкалуу-драмалык студия марксизм-ленинизм философиясынын квинтессенциясы болгон таптык коом – эзүүчү жана эзилүүчү тап жөнүндөгү аныктамасына ылайык - “эзүүчү тапты, анын ичинен ошол таптын активдүү өкүлдөрү катары саналган молдо, кожо, имам, сопуларды ашкерелеген, анын эсебин колуна берген, эл ичинен чыккан герой” - “Молдо Насирдинди” дароо сахналаштырышкан: “1927-жылы 18-мартта Мамашариптин мечитинен бир квартал түндүк жагында турган жумушчулар клубунда Н. Н. Елениндин “Молдо Насирдин” аттуу 3 көшөгөлүү комедиясынын биринчи премьерасы болду.
Анын идеялык-көркөм мазмуну – эмгекчи элди караңгылыктын туткунунда кармап жокко ишендирген, эзүүчү таптын идеясын ишке ашырган, ислам дини колдогон кожо, молдо, сопу, имамдардын жүзүкаралык бети ашкереленген (Кыргызстан мамлекеттик Эмгек Кызыл Туу ордендүү академиялык драма театры. Фрунзе, Кыргызстан, 1978, 8-бет)”.
Албетте, ошол эле Көпбай Күмүшалиев күбөлөндүргөндөй, бул оюн менен студиячылар кыргыз айылдарын түрө кыдырып, карапайым калктын идеологиялык аң-сезимин калыптандыруучу агитациялык-пропагандалык оюн көрсөтүшмөк: “Студияны уюштуруунун максаты – кыргыз эл массасын кыдырып, аларга оюн көрсөтүп туруучу драма жана музыкант артист кадрларды окутуп, даярдап чыгуу жагы”.
Иш жүзүнө келгенде бул студияны ачуу саясий-идеологиялык максат менен ишке ашырылганы көмүскөдө калып, ал кездеги официалдуу бийлик дагы, кийинки совет доорунун тарыхчылары дагы жогоруда белгилегендей “кыргыз элинин артта калуучулугун жоюу максатында ишке ашкан болчу” деген кыязда саймедирешип, маселени башынан эле мифтештирип ташташкан.
Караңыздар: “ съезд нын – Ж. К.) определил курс партии на ликвидацию фактического неравенства отсталых народов” (История коммунистической партии Советского Союза. Москва, Издательство политической литературы. 1985, 296-бет) деп, официалдуу бийлик, саясий-иделогиялык жетекчилик аныктама берип жатат.
Ушул эле ой советтик тарыхчылардын эмгектеринде “В резолюции “Об очередных задачах партии в национальном вопросе”, принятой на Х съезде, говорилось: “.задача партии состоит в том, чтобы помочь трудовым массам невеликорусских народов догнать ушедшую впередь центральную Россию, помочь им. развить у себя прессу, школу, театр, клубное дело и вообще культурно-просветительные учреждения на родном языке”, делинип кашкайып турат.
А иш жүзүнө келгенде, жаңыдан ачылган студия биринчи кезекте Совет бийлигинин орношуна жана чыңдалышына, коммунисттик идеологиягнын жайылтылышына, таптык коом, таптык күрөш деген түшүнүктөрдү тоолук көчмөн элдин аң-сезимине сиңирүүгө кызмат өтөш керек болчу.
“Рожденный революцией, агитационный театр республик Средней Азии был тесно связан с общими социальными тенденциями и художественными всего агитационно-политического театра 20-х годов”, деп жазат, Орто Азия театры боюнча көрүнүктүү театр иликтөөчү, тарыхчы О. Кайдалова.
1917-жылдагы Октябрь төңкөрүшүнө чейинки кыргыздын жалпы эле улуттук көркөм өнөрү менен маданиятын артта калган көрүнүш катары кароо, ошого ала-тоолук жумурай журтту ишендирүү советтик доордогу коммунисттик агитация менен пропаганданын башкы максаты болчу.
Брудныйга чейин эле, дал ушундай коендой окшош пикирди 20-кылымдын 50-жылдары кыргыз менен казактын театрларын иликтеген, орус-совет театроведи Н. Львов да айткан: “Несмотря на широкое развитие в киргизском быту элементов театральности, театра в Киргизии до Великой Октябрской социалистической революции не было ни профессионального, ни самодеятельного.
Анткени, 19-кылымдын ичинде 20-кылымдын башында кыргыздын оозеки көркөм маданияты болуп көрбөгөндөй бийиктикке жеткенин, башкача айтканда “алтын кылымды” башынан өткөргөнүн билебиз.
Улуу манасчылар Келдибек, Тыныбек, Балыкооз, Найманбай, Чоюке, Сагымбайлардын доору дал ошол театр иликтөөчү мүнөздөгөн “враждебный мусулманчылыктын” учуруна туш келип жатат.
Бул тезиси менен, окумуштуу кыргыздын бүтүндөй эпикалык көркөм маданиятын – “Манас” баш болгон ондогон кенже эпосторду, аны менен бирге кыргызда кылымдап өкүм сүрүп келген оозеки чыгармчылыгынын баардык түрлөрүн жокко чыгарып жатат.
Баса, дал ушундай, буруу - терүүсүз коендой окшош ойду, Н. Львов казак маданиятынын тарыхына карата да минтип айткан: “Театрального искусства в старом казахском быту не существовало ни в профессиональной, ни в самодеятельной форме. Кочевой образ жизни и соответствующий ему бытовой уклад, запреты религии, отсутствие письменности препятствовали возникновению национального театра”.
Дүйнөнүн өнүгүшү эки гана түстө - ак менен каранын карама-каршылыгына байланышкан деген “илимий” түшүнүккө негизделип, ага ылайык коомдук татааал процесстерди жөнөкөй гана эзүүчү тап жана эзилүүчү таптын антагонизмине байлап коюудан алыс кетпеген большевиктик, коммунисттик иделогия үчүн, “Ажал ордунанын” көптөгөн жылдар боюу театр искусствосунун, адабияттын эталону катары саналып келгени комментарийсиз эле түшүнүктүү.
Он беш жашында, улуу Бакен Кыдыкеева жаш жеткинчектер театрынын сахнасында ойноп чыккан баатыр кыз Лауренсиянын ролу да , биринчи кезекте агитациялык-идеологиялык искусство экенин моюнга алышбыз керек .
Бир айылдын элин эзип, күн көрсөтпөгөн ырайымсыз Командорго каршы куралдуу көтөрүлүштү баштап, акыры өлтүрүп тынган тайманбас кыздын образы кайсы тарыхый окуя менен үндөш экенин, кыргыз сыяктуу карапайым элди эмнеге үндөп атканын түшүнүү кыйынбы?
Ушулардын катарында эле турган, бирок кыргыз совет адабиятчыларынын, коммунисттик кызыл тарыхчылардын амири менен “Кыргыздын тунгуч профессионал драмасы” атыгып, даңкталып жүргөн М.Токобаевдин “Кайгылуу Какей” пьесасы да, иш жүзүндө, кыргыздын жашоо-турмушун реалдуу чагылдарган чыгарма эмес, ошол эле марксизм-ленинизмдин адамзаттын тарыхын “эзүүчү” жана “эзилүүчү” деп эки тапка бөлгөн вульгардык философиясынын контекстинде иштелип, совет бийлигинин түптөлүшүнө түздөн-түз кызмат өтөгөн, кыргыздын биринчи саясий-агитациялык, идеологиялык драмасы болуп саналат: “Кайгылуу Какей” драмасында, М.Токобаев Улуу Октябрь социалисттик революциясынан мурдагы кыргыз кыз-келиндеринин чексиз эзилген эң оор турмушун көрсөтүү менен гана чектелген эмес.
Анда өзүнүн граждандуулук тең укуктуулугуна ээ болбогон, кандай шартта болсо да мал катары, буюм катары сатылган, өзүнүн сүйгөнүнө өз эрки менен баралбаган шордуу кыздын кайгылуу турмушун камтуу менен бирге адамга адам ырайымсыздык кылган эң каргашалуу оор чектөөлөрдү, кемсинтүүлөрдү, бирине-бири эрксизден баш ийчү адилетсиз заңзаконду колдонгон ошол мезгилдеги феодалдык коомдун жана аны башкарып билип турган бай, манап, болуш, бийлердин чексиз үстөмдүгүн ашкерелеген”.
Мисалы: «Токтогул» , «Элдин бактысы үчүн» , «Айдар жана Айша» , «Жаш жүрөк» , «Ак куш» , «үнөт» , «Айчүрөк» , жана ошондой эле төмөнкү опералар «Олжобай менен Кишимжан» , «Алтын кыз» жана башка драма, комедиялар: «Бойдоктор» , «Аста секин колукту» , балеттер «Селкинчек» , «Чолпон» , «Куйручук» жана башкалар.
Театрда коюлган опера жана балеттер: «Евгений Онегин», «Айдын көлдүн ак куусу», , «Борис Годунов» , «Жизель» , «Чио-Чио-сан» , «Фауст» , «Кармен» , «Аида», «Отелло» , «Баядерка», «Дон Кихот» .
Отузунчу жылдардын орто ченинде күч алган, Кыргызстандын ар бир аймагында колхоз-совхоз театрларынын түзүлүшү да, советтик театрдын тарыхында айтылып, жазылып жүргөндөй, улуттук маданиятты элге кеңири жайылтуу жана көтөрүү эмес, биринчи кезекте, көрүүчүлөрдүн аң-сезимин совет бийлиги талап эткен керектүү багытка буруу үчүн саясий-агитациялык, нукура идеологиялык максат менен ачылган.
Экинчи дүйнөлүк согуш социалисттик лагердин түзүлүшү менен аяктап, СССРде 1950-жылдардын башындагы “конфликтсиздик теориясынан” доору башталганга чейинки кыргыз театрынын дээрлик отуз жылдык таржымалын – “агитациялык театрдын активдүү мезгили” деп мүнөздөсөк, чындыкка дал келет.
“Молдо Насирдинди” улай эле, музыкалуу-драмалык студия бир жылдын ичинде, дүйнөлүк классикалык драматургияны эмес, “Эски турмуш”, “Жаңы турмуш”, “Эскиден калган энчилер”, “Волисполкомдо иш күнү”, “Кайгылуу Какей” деген накта агитациялык –саясий пьесаларды биринен сала бирин сахналаштырып , анан оюндар чыгаар замат эле Ала-Тоо жергесин жөө-жалаңдап, ат арабачан кыдырып, элет элинин идеологиялык-саясий сабаттуулугун арттыруу иш-аракеттерин улантат.
Аттарынан эле көрүнүп тургандай бир жактуу, тенденциялуу, жеке басар бир гана партиянын үстөмдүгүнө, бир тараптуу тар концепциясына баш ийдирилген жогорудагы драмалардын максаты, тарых чындыгын чагылдыруу эмес, биринчи кезекте, Кыргызстанда совет бийлигин чыңдоого кызмат өтөө, көчмөн кыргыздардын “мээсин түзөө” болгон.
1918-жылы Рахмонберди Мадазимов жетекчилиги астында Ош уездинын башка агартуу ишмерлери жана мугалимдери менен бирге Түркстан фронти Реввоенсоветине караштуу концерт бригадасын базасында Кыргызстандын түштүгүндө биринчи жолу жергиликтүү мусулман элдерден түзүлгөн өз демилгеси менен иштөөчү театралдык кружок негизделген.
Анткени труппанын репертуаринда спектакль коюдан тышкары, көптөгөн концерттик программалар коюлду, ошондой эле спектаклдерди коштоогон элдик обондор үчүн музыкалык иштеп чыгуу жүргүзүлгөндүктан музыкант-профессионалдардын калыптанышы жолундо өзгөчө этабы болду.
Ал эми бүтүндөй бойдон республиканын коммунисттик бийлигинин, анын гуманитардык жана көркөм интеллигенциясынын официалдуу көз карашы болгон мына бул төмөндөгү академиялык аныктамага (“Академия наук Киргизской ССР, институт истории” деген “шапке” турат – Ж. К.) токтоло өтөлү: “Широко используя театральные элементы в народных играх, творчество акынов-импровизаторов, сказителей, комиков, музыкантов и певцов, опираясь на богатейший сенический опыт русского народа, на художественную самодеятелность, киргизский народ впервые в своей многовековой истории создал профессиональный театр, который положил начало другим видам национально-профессионального искусства”.
1926-жылы, Бүткүл союздук коммунисттик партиясынын – Ж. К.) Кыргыз АССРинин областтык коммунисттик партиялык комитетинин 11-октябрдагы токтому менен тоолуу аймактын элине европалык типтеги музыкалуу-драмалык студияны ачуу чечими кабыл алынган.
А ошого жараша, компартиянын чечими кабыл алынган соң, ал дароо эле иш жүзүнө токтоосуз ашырылып жатат - ошол эле жылдын 2-ноябрынан тартып, Ташкенттен орус адистери чакыртылып келинип, Кыргызстандын борбору Пишпекте аталган студия өз миссиясын өтөөгө киришет.
Алынган теманын контекстинен чыкпай туруп, Н. Львовдун жогорудагы нары калпыс, нары стереотиптүү, одоно айтканда бир беткей, үстүртөн айтылган аныктамасына учкай бир баа бере кетүүгө туура келет.
Бул эмгек кийинки мезгилде да советтик доордогу улуттук маданияттын жетишкендигин даңазалоодогу, ошол эле учурда элибиздин кылымдап өкүм сүргөн көркөм чыгармачылыгын басмыролоодогу өтө көп цитата келтирилүүчү негизги илимий көз караштардын бири катары кызмат өтөгөн жана азыр да ошол маанисин жоготкон жок.
Октябрь революциясынан кийин 1926-жылы кыргыз музыкалык драмалык студия болуп ачылып анда М. Токобаевдин «Кайгылуу Какей», К. Жантөшевдин «Алым менен Мария», «Карачач» спектаклдери коюлган.
Бабур атындагы Ош Мамлекеттик академик өзбек музыкалуу драма театры Борбордук Азияда Ташкент шаарындагы Хамза атындагы өзбек улуттук академиялык драма театрынан кийинки экинчи байыркы профессионал театры болуп эсептелет.
1976-жылы «Саманчынын жолу» спектакли үчүн композитор К.Молдобасанов, балетмейстер У.Сарбагышев, артисттер Р.Чокоева, А.Токомбаева СССРдин мамлекеттик сыйлыгына татыктуу болушкан.
Алыкул Усенбаевдин насыят, арноо, санат мүнөзүндөгү: «Шахтерлорго», «Устага», «Энеге», «Түштүк туугандарга» деген ырлары элдик оозеки адабияттын салтында жазылып, адамкерчилик, адилеттуулук, эр жүрөктүүлүк, каармандык өңдүү сапаттарды элибиздин азыркы турмушу, конкреттүү тарыхый кырдаалдар менен терең айкалыштырып, акыл-насаатын айткан.
Акындын чыгармачылыгында өзгөчө орунду ээлеген «Ысык-Көл» поэмасында көлдүн айланасындагы өсүш, өзгөрүш, элдин турмушундагы жаңылыктар жөнүндө баяндалса, «Биринчи бригада» поэмасы дың жерлерди өздөштүрүп, мол түшүмгө ээ болгон Таластын тамекичилерине арналган.
Ал эми Улуу Ата Мекендик согуш темасына арналган ырлары жана обон күүлөрүндө согуштун жүрүшү, жоокерлердин майтарылгыс кайраты, тылдын каарман баатырларынын образдары кеңири сүрөттөлгөн.
Алыкул Усенбаевдин түрдүү тематикадагы ар кыл мазмундагы отуздан ашык ырлар жыйнагы жана көлөмдүү поэмалары жарык көрүп, көркүнө чыккан жер-суу, андагы сансыз байлык, тынчтык үчүн болгон күрөш жана өз элинин ой-санаасы, турмушу чагылдырылган.
Анын улуу акын менен бирге жүрүп, бирге ырдашкан чыгармаларынан «Акыйкат жана теңчилик дар теңдиги жөнүндө», «Токтогул менен жолугушуу», «Экинчи жолугушуу» өңдүү алым-сабак ырлары.
О.Бөлөбалаевдин кыргыз адабияты менен искусствосуна чоң эмгек сиңиргендиги үчүн совет өкмөтү Ленин, эки жолу «Эмгек Кызыл Туу» ордендери, «1941–1945-жылдардагы Улуу Ата Мекендик согуштагы каарман эмгеги үчүн» медалы жана Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун Ардак грамотасы менен сыйланган, 1942-жылы «Кыргыз ССРинин Эл артисти» деген ардактуу наам берилген.
“Арман дүйнө, жалган дүйнө” аттуу балладасы, Алыкулду кумир тутуп, ага арнап жазган “Алыкул тууралуу ода” аттуу чыгармасы композициялык, обондуулук жактан жаңыча иштелген чыгармаларынан болду.
“Чагылган”, “Он сегиз жаш”, “Эне жөнүндө баллада”,”Тоолор”, “Таалайбек”,”Айгүл ай””Жүрөк эңсейт” жана башка ырлары кыргыз обондуу ырларынын алтын казынасынан орун алды.
Ортоңку бөлүгү негизинен төмөнкү палеозойдун гранит, гранит-диоритинен, чыгыш бөлүгү ордовиктин калыңдыгы 1000–4600 мге чейинки кумдук, туф, порфирит, акиташ теги, конгломерат жана башкалар чөкмө тектеринен түзүлгөн.
КМШ өлкөлөрүндө Жер титирөө болуучу райондор: Закавказье, Орто Азия, Казакстан, Байкал айланасы, Курил, Сахалин аралдары, Камчатка, Тянь-Шань менен Памир тоолору активдүү областтарга кирет.
Галлей өлгөндөн 16 жыл өткөндөн кийин асман сферасынан көрүнгөн, ошондуктан ал Галлей кометасы деп аталып, кийинки кайрылып келүүсү 1835-, 1910-, 1986-жылдары болорун кийинки муундагы астрономдор күтүшкөн.
Галлей мурда ачылган 24 кометанын орбиталарынын элементтерин изилдеп, анын ичинен 1531-, 1607- жана 1682 ж-дагы көрүнгөн кометаларды ар түрдүү комета эмес, ал Күнгө мезгил-мезгили менен кайталанып келүүчү бир эле комета деп түшүндүрүп, анын кезектеги кайталанышы 1758-ж.
1920-40-жылы өсүмдүк ресурстарын изилдөө боюнча Жер Ортолук деңиз өлкөлөрүнө, Эфиопия, Батыш Кытай, Япония, Афганстан, Корея, Түндүк, Борбордук жана Түштүк Америкага илимий экспедицияларды уюштуруп, алардын көбүн өзү жетектеген.
Бир катар чет өлкөлөрдүн илимий коомдорунун, академияларынын, анын ичинен Лондон королдук коому, Индия, Аргентина, Шотландия, Германия , Чехословакия академияларынын чет элдик мүчөсү, бир катар улуттук жана эл аралык уюмдардын ардактуу мүчөсү болгон.
Вавилов Николай Иванович .11.1887, Москва – 26.1.1943, Саратов) генетик, өсүмдүк өстүрүүчүлүк боюнча илимпоз, географ, селекциянын азыркы илимий негизин, эгилме өсүмдүктүн пайда болушу, алардын географиялык таралышы жөнүндөгү илимди негиздөөчү.
Телескоп фотографиялык, телекөрсөтүү, электрондук-оптикалык, көз менен көрүү жана башка да нурланууну кабылдагычтардын жардамы менен фотографиялык, спектрдик, фотоэлектрдик байкоолорду жүргүзөт.
Сүрөттөлүштүн начар сапаты нурдун жер атмосферасында термелүүсүнүн, чагылышынын жана чачырашынын натыйжасында байкоо жүргүзүлүүчү жылдыздын чыныгы чектик жылдыздык чоңдугу начарлайт, көздүн торчолорундагы жарык энергиясынын топтолушу азаят.
Телескоптун көрүнөрлүк чоңойтуусу – аспаптын оптикалык системасы аркылуу берүүдө сүрөттөлүш байкалуучу бурчтун аны түздөн-түз көз менен байкоодо объектинин бурчтук өлчөмүнө болгон катышы.
Альтазимуттуу орнотмонун кемчилиги – асман сферасынын көрүнгөн суткалык айланышынын натыйжасында кыймылдаган асман объектисин көзөмөлдөө үчүн телескопту эки октун айланасында буруу зарылчылыгынын келип чыгышы.
Азыркы мезгилде биздин өлкөгө келип жаткан чет өлкөлүк кредиттердин кыйла бөлүгү билим берүүгө жана кадрларды даярдоого, студенттик аудиторияларды азыркы учурдун техникасы менен жабдууга жумшалууда, илимий жана билим берүү программаларына чет өлкөлүк гранттар бөлүнүүдө.
Мейилкан Козубекованын комузчулук өнөрүн, жалпы эле кыргыз комузчулугунун феноменин түшүнүү үчүн биз ошол музыкалык аспаптын, комуздун өзгөчөлүгүн, добуш системасын, анда аткаруучулуктун чеберчилигин терең үйрөнүшүбүз керек да.
Байыртадан бери келаткан бир чектен жылбай чертүү өнөрү, анан чектен жылып чертүү өнөрү, анан Карамолдого келгенде, комуздун бардык добуш системасын пайдаланып, эркин чертүү ыкмасы келип чыккан.
КРнын Билим берүү министрлигинин, КР ӨКМнын, КР Өкмөтүнөн алдындагы монополияга каршы саясат боюнча мамлекеттик агенттиктин ардак грамоталары, “Манас”1000” медалы, “Бишкек шаарына сиңирген эмгеги үчүн” ордени.
Анча-мынча экономикалык жогорулоо шаар турмушунун жанданышынан, Кытай , ошондой эле Фергананын айланасында жашаган көчмөндөр менен сооданын өскөнүнө байланыштуу жибекчиликтин өнүгүшүнөн көрүнгөн.
"Карлук бодун" же "үч карлук" деген атты Монгол Алтайынан Балхаш көлүнө чейинки, Тарбагатай кырка тоолорунан түштүккө жана түндүккө карай аймакты ээлеп жаткан көчмөн уруулардын күчтүү союзуна таркатышкан.
Бул акт Борбордук жана Орто Азиянын бардык түрк уруулары күтүлбөгөн жерден өздөрүн карлуктарга көз каранды деп таанышты дегендикке такыр эле жатпайт, анткени чыныгы күч Эне-Сай кыргыздарынын колунда болгон.
Жүз жылдын ичинде Теңир Тоонун, Жети-Суунун жана Чыгыш Түркстандын карлук урууларынын арасында кубаттуу Караханийлер династиясынын айланасында баш кошуп, Саманийлерди кулатып, Орто Азияны жеңип алган күчтөр жетилип отурган.
Волга-Урал, орёл, маханжар, атбасар, сероглаз маданияттарына таандык эстеликтер Казакстандын батыш, түндүк-батыш жана түндүгүнөн, Усть-нарымск маданиятына таандык эстеликтер (дарыянын боюнда кайыктын формасындай Шидерты-3 көрүстөнү, Железинка кыштагына жакын жердеги мүрзөлөр) Казакстандын чыгышынан табылган.
Щучье көлүнө жакын жерде түрк эстеликтерине тиешелүү канжар, анын катарындагы эстеликтерден 1-миң жылдыктын 2-жарымына таандык көрүстөндөрдө аты менен кошо көмүлгөн маркумдун сөөгү табылган .
Моңголдордун тушунда Казакстандын көпчүлүк аймагы Алтын Ордого, ал жоюлган соң Ак Ордо, Көк Ордо, Моголстан, Сибирь, 14-кылымдын аягы 15-кылымдын башында Ногой Ордо жана Өзбек хандыктарынын курамына кирген.
Ногой Ордо Жайык жана Волга дарыясынын аралыгындагы аймакты, Өзбек хандыгы Арал деңизинен батышты көздөй Урал дарыясына, түштүгү Тобол дарыясына, чыгышы Иртыш дарыясына чейинки аймактарды ээлеген.
Биринчи дүйнөлүк согуш мезгилинде салыктын көбөйүшү, элдин экономикалык абалынын начарлашы жана казактардын тылдагы жумуштарга алынышынын натыйжасында падышалык бийликке каршы элдин нааразылыгынын күч алышынан улам чыккан дыйкандар козголоңу улуттук-боштондук көтөрүлүшкө айланган.
Февраль революциясынан кпйин Казакстанда кош бийлик [Убактылуу өкмөт (Ташкенттеги Түркстан комитети, облусу, уезддик комитеттер, шаарларда жана болуштуктарда комиссариаттар) жана Советтер ] өкүм сүргөн.
Ал аймактар 1919-жылдын 2-жарымында 1920-жылдын башында М. В. Фрунзе жетектеген Кызыл Армиянын бөлүктөрү тарабынан толук бошотулуп, -дын бүт аймагында Совет бийлиги орногон.
1941-жылдары индустриялаштыруу мезгилинде Казакстанда 200дөй ири өнөр-жай ишканалары (анын ичинде Чымкент коргошун ишканасы, Балкаш жез эритүү заводу, Караганды көмүр базасы, Түрксиб темир жол ж. б.) курулган.
СССР Илимдер Академиясынын филиалына айланып, Казакстандан көрүнүктүү окумуштуулар чыга баштаган: геолог К. И. Сатпаев, тилчи Н. Т. Сауранбаев, укук таануучу С. В. Юшков, микробиолог И. Г. Галузо, астрофизик Г. А. Тихов, химик А. Б.
Түндүк Казакстандагы көптөгөн дың жерлер иштетилип, дан өсүмдүктөрү көп түшүм берген, бирок кийин табигый себептерден дың жерлер түшүм бербей, 1960-жылдары жер иштетүү абдан начар абалга келген.
1980-жылдары советтик коомдун терс жактары бюрократизм, паракорчулук көбөйүп, элдин нааразычылыгына алып келген, ошондой эле казактардын Улуу, Орто, Кичүү жүздөргө бөлүнүшү улуттар аралык мамилени начарлаткан.
1980-жылдардын 2-жарымынан Казакстанда коммунисттик партиянын кадыр-баркы төмөндөп, коомдо ар кандай кыймылдар (мисалы, Семипалатинск полигонундагы ядролук сыноолорго каршы экологиялык кыймыл) күч ала баштаган.
Казакстан Көз карандысыз мамлекеттердин шериктештиги , Бириккен Улуттар Уюму , Европа Коопсуздугу боюнча кызматташтык уюму , Шанхай кызматташтык уюму , Бажы союзунун , Евразиялык экономикалык биримдиктин мүчөсү.
Өлкөнүн түндүк жана түндүк-чыгыш бөлүктөрүндөгү дарыялар Түндүк Муз океандын, көп дарыялары ички Каспий деңизинин , Арал деңизинин , Балкаш көлүнүн , Тенгиз көлүнүн алаптарына кирет.
Жалпы көлөмү 95,5 км3ден ашкан 200дөн ашкан суу сактагыч бар; аларга Сыр-Дарыядагы Буктурма, Капчыгай, Чардарыя , Тобол дарыясындагы Жогорку Тобол , Каратомар , Ишим дарыясындагы Сергеев суу сактагычтары кирет.
Агын суулардын жалпы жылдык орточо ресурсу 100,5 км3, анын 56,5 км3и гана К-дын аймагында түзүлүп, 44 км3и чектеш өлкөлөрдөн Кытай, Өзбекстан, Кыргызстан, Россиянын аймактарынан агып түшөт.
Өлкөнүн түндүгүндөгү токойлуу талаа зонасынын жегичтүү кара топурагы түштүктү карай мелүүн кургакчыл талаанын кадимки кара, мелүүн кургак талаанын каралжын каштан, кургак талаанын кадимки каштан, жарым чөлдүн ачык каштан топурактары менен алмашат.
Түндүк Теңир-Тоонун, Саурдун, Тарбагатайдын, Батыш Алтайдын жапыз тоолоруна мүнөздүү тоонун каштан жана тоонун кара топурактары өйдөлөгөн сайын тоо токоюнун боз жана токойдун каралжын топурактары менен алмашат.
Өлкөнүн түндүгүндө, токойлуу талаа зонасында жана талаа зонасынын түндүк бөлүгүндө дүйүм чөптүү-кылкан өсүмдүктүү талаа , суу жайылмаларында түбү боштуу жана буудайытуу шалбаа таралган.
Чополуу жана шагылдуу чөлдөрдө ксерофиттик бадалдар жана бадалчалар, анын ичиндегалофиттер (прутняк, сарсазан, бүргөн, кокпек, солерос, ак жана кара шыбак, түлкү машак, жантак, терскен, тамариск ж. б.) да өсөт.
Ага 10 корук (Ак-Суу-Жабаглы, Алма-Ата, Ала-Көл, Барса-Келбес, Батыш Алтай, КараТоо, Коргалжын, Наурзум, Маркакөл, Үстүрт), 10 улуттук парк (Алтын-Эмел, Баянаул, Бурабай, Иле-Ала-Тоо, Каркаралы, Катон-Карагай, Көкчө-Тоо, Чарын, Сайрам-Угам, Көл-Сай), 50 табигый корукча , 26 табият эстелиги, 5 ботан.
Россиянын, Казакстандын жана Түркмөнстандын өкмөттөрү тарабынан түзүлгөн келишим боюнча Түркмөнстандын газы Казакстандын аймагы аркылуу Россияга жана Европа өлкөлөрүнө берилмекчи.
Өлкөнүн чыгыш, түштүк-чыгыш бөлүктөрүндө тоолуу рельеф басымдуулук кылат; мында негизинен Алтайдын түштүк бөлүгүнүн, Тарбагатайдын, Саурдун, Жети-Суу Ала-Тоосунун, Түндүк жана Батыш Теңир-Тоонун орто бийик жана бийик кырка тоолору ички жана тоо аралык ойдуңдары менен кезектешип жатат.
объектилерге Үстүрт платосунун тик кашаттары чинкалар; Алматыдан 200 км түндүк-чыгыштагы Чарын дарыясынын шаңшаары ; өлкөнүн түндүгүндөгү Боровой курортуна жакын жайгашкан Көкчө-Тоо аскалары жана көлдөрү ж. б.
Борбордук Казакстан бүктөлүү облусу негизинен Казак Сары-Аркасына дал келип, догоо сымал 2 бүктөлүү системасына бөлүнөт: каледондук Түндүк Казакстан жана герциндик Жуңгар-Балкаш .
Ири партиялары: Улуттук-демократиялыкпартия «Нур Отан», Коомдук социал-демократиялык партия, Казакстан демократиялык партиясы «Ак-Жол», Казакстан социал-демократиялык партиясы «Ауыл», Казакстан коммунисттик элдик партиясы.
Жайгашканы: батыштагы Эдил дарыянын дельтасынын чыгыш жагынан чыгыштагы Алтай тоолоруна чейин, түндүктөгү Батыш-Сибирь өрөөнүнөн өлкөнүн түштүгүндөгү Таң-Шаң тоо системасына чейин.
1960-жыл – Британиянын премьер-министри Гарольд Макмиллан колониалдык Африканы аралап соккон улуттук аң сезимдин көтөрүлүүсүнүн «өзгөрүулөрдүн шамалы» тууралуу сөз кылды, өкмөтү балким деколонизацияны колдойт деп белги берди.
Ош областында иштеген мезгилдерде анын колдоосу менен Кызыл-Жар, кургап жаткан Кулунду өрөөнүнүн өздөштүрүлүшү, Төрт-Көл, Базар-Коргон, Токтогул жана башка көп суу сактагычтар, каналдар, Токтогул ГЭСтери жана Оштогу бир топ өнөр жай ишканалары негизделип, чоң күч-кубат жумшоо менен бүтүргөндүгү элдин эсинде тарыхка калды.
Акматбек Сүйүмбаев Түндүк, Батыш, Калинин, 2-Прибалтика жана 1-Белорус фронтундагы салгылашууларга катышып, 1945-жылы май айында Берлиндеги Рейхстагды чабуулга алууга түздөн-түз батальон командири, ага лейтенант катары катышкан.
Табиятынан сергек, ишке жөндөмдүү А.Сүйүмбаев Кыргыз республикасынын финансы министри , Эл депутаттарынын Ош областтык Советинин аткаруу комитетинин төрагасы, Кыргызстан КП Ош обкомунун биринчи катчысы болуп иштеген.