polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Алдым-жуттумдук, аксымдык, аракечтиктин азабы сыяктуу күндөлүк турмушта кездешчү кемчиликтерди “Начальниктин кабагы”, “Теке сүзгөндө”, “Бөтөлкөдөгү киши” деген сатиралык аңгемелеринде тымызын шылдың, жылма какшык менен кыябына келтире ашкерелеген.
Бул повестте чабандык кесипти тандап алган жаш үй-бүлөнүн тоо арасындагы турмушу, алардын ички дүйнөсүнүн, нравалык сапаттарынын бышып жетилиши, бийиктөө процесси чеберчилик менен берилген.
Атайдын аң-сезиминин, ырчылык, комузчулук өнөрүнүн, түшүнүгүнүн бийиктеп, тереңдешине аны курчап турган кооз табият көрүнүшү, Талас өрөөнүндө өткөн көп окуялар, чоң таланттар таасир этет.
Чыгарма учурдун талабына ылайык актуалдуу, проблемалардын бири болгон шаар турмушу, андагы тиричиликтин оош-кыйыш учурлары, балдарды тарбиялоо иши сыяктуу маселелер тууралуу кеп козгогон.
Ал эми адамдын ою менен эмгегинин натыйжасында пайда болгон чөйрөнүн элементтери географиялык чөйрөнүн курамына кирбей, коомдун техногендик чөйрөсүн түзүп, географиялык чөйрө менен тыгыз байланышта болот;
табият менен коомдун бири-бири менен өзара аракеттенип турган аймагы, бул аймактан сырткары жаткан аймактар географиялык чөйрөгө кирбейт, бирок ага кыйыр таасирин тийгизиши мүмкүн (2 газынын өлчөмүнүн Жер атмосферасында көбөйүшү, атом куралын жардыруудан кийин радиоактивдүү жаан-чачындардын түшүшү жана башка);
Мындай абалга жетишүү үчүн бир катар суроолорго жооп берүү керек, алар: нерселер деген эмне, биз аларга кандай мамиле жасайбыз, биздин ошол нерселерге жасаган мамилебизден кандай пайда келип чыгат деген суроолор.
Бирок ой жүгүртүүнүн жана турмушка карата мамиленин жогоруда баяндалган ыгы — философ иштиксиз болууга тийиш дегендикке жатпайт, жок, ал дал ушул өлкөдө башка адамдар кандай жашаса дал ошондой эле жашоого тийиш.
Гегель, ошондой эле, скептицизмдин бардык нерселердин нерселер сыяктуу болуп көрүнүшү субьективдүү идеализм болуп саналбайт, анткени ал бир эле предметте карама-каршылыктын бар экенин көрсөтүү менен анын обьективдүүлүгүн баса белгилейт, а бул болсо философиянын өзүнүн мүнөздүү белгиси деп баса айткан.
Скептицизм мурдагы философтордун нерселердин, көрүнүштөрдүн агылып-өтүп турушу жөнүндө, бири-бирине карама-каршы келген жоболордун бирин тандап алууга негиздин жетишпегендиги жөнүндө айткан идеялардын негизинде келип пайда болгон.
Ошондон кийин гендердин хромосомада бир-бири менен чырмалышып жайгашып, чогуу бойдон укумдантукумга бериле тургандыгы, ошондой эле гендин химиялык түзүлүшүндөгү өзгөрүүлөр өзгөрүчтүккө алып келери да аныкталган.
Ф. Крик менен Ж. Уотсон ДНКнын түзүлүшү менен касиеттерин изилдегенден кийин гана укумдан-тукумга берилүүчү тукум куума зат белок эмес, ДНК — дезоксирибонуклеин кычкылтыгы болуп, анын молекуласынын бөлүгүндө ген болору толук аныкталган.
Эгер дистрофия тамак-аш жетишсиздиктен болсо, ага кошумча тамактандыруу белгиленет, күчтүүлөп, витаминдүү тамактандыруу, массаж, гимнастика сунуш кылынат, гигиенаны сактоо зарыл.
Өнөктөшүп иштөө окуучу бала башка бирөөгө түшүндүрүп, көрсөтүп жатып, өзү дагы жаңы билимге, же болбосо жаңы билгичтикке толук өлчөмдө ээ болгонго чейин токтотулган эмес .
Окутуу кызматташтыгында окутуу процесси ар дайым баланын өзүнөн жашы улуу адам менен кызматташуу формасында ишке ашат, анткени, кимдир бирөөнүн жетекчилигинин астында, бирөөнүн жардамы менен ар дайым өз алдынча аракеттенгенге караганда кызматташтыкта бала күчтүү да, акылдуу да болот.
А. Амонашвили маселени «чечиш» үчүн балдардан акыл сурап кайрылуу, доскага атайылап маселенин туура эмес чечилишин жазуу, темага уккулуктуу аталыш таап келүү өтүнүчү менен балдарга кайрылуу сыяктуу окуу кызматташтыгынын бир топ алгылыктуу ыкмаларын колдонот.
Окуу кызматташтыгына сабактардын милдеттери менен жыйынтыктарынын балдар менен биргеликте чечилиши, балдардын окуу аракеттеринин жол-жоболорун мугалимге ак ниеттүү эскертүүсү, тапшырмаларды жана өзүнө зарыл маалыматтарды тандоосу, тарбиячылар менен балдардын бири-биринин жумушун текшерүүсү мүнөздүү турпаты.
Окуу кызматташтыгы – ХХ кылымдын 60–70-жылдары пайда болгон илимий-педагогикалык түшүнүк, дидактика илиминдеги салтка айланган усул-ыкмалардан айырмаланган окутуунун продуктивдүү кызматташтык жолу.
Анын негизги баштоочусу Л. В. Занков башталгыч билим берүүнүн программасы жана окутуу методикасы окуучулардын жалпы өсүүсүнө жардам бербестен, ар кандай окуу материалдарын жаттап алууга гана шарт түзөрүн ашкерелеген.
Өнүгүүгө багыттап окутуу идеясын башка психологдор (В. В. Давыдов, Н. Я. Менчинская, Н. Ф. Талызина, А. И. Якиманская, Д. В. Эльконин ж. б.) тарабынан да колдоого ээ болуп, алар бул моделдин теориясын түзүүгө зор салымдарын кошкон.
Окутуу технологиясы – билим берүү стандартында, окуу программасында көрсөтүлгөн максатка жетүү үчүн окутуунун методдорун, каражаттарын, формаларын, шарттарын иштеп чыгуунун, тандоонун, колдонуунун жана текшерүүнүн жолу.
Алган сыйлыктары: “Геннадий Павлок” аттуу журналисттик сыйлык, “Чындык, Эрдик, Профессионалдуулук” үчүн сыйлык, Кыргызстандын маалымат технологиялык ”КИТ 2011” форумунун “Жыл ачылышы” сыйлыгы.
маалымат агенттиги өзүнүн “ар кандай бюрократтык, көп жылдык эреже түзүлүштөрүнөн, тоталдык жеке менчик ээлеринин текшерүүлөрүнөн сыртта болгон” маалымат агенттик деп эсептейт.
Ушундай тематикалык масштабдуулукка жараша ыр түзүлүшү, көркөм сөз каражаттары, ар түрдүү салыштыруулар, каймана сүрөттөөлөр, литотадан тартып гиперболага чейин, аллегориялык образдар – бардыгы кыргыз элинин турмушуна, каада-салтына ылайык негизделет.
Айтышта акындын сөз тапкычтыгы, ойду улам тереңдетип өөрчүтө билиши, көркөм ой-жүгүртүүсүнүн масштабы, кеңдиги, тереңдиги, ошондой эле ырдын ыргагына, уйкашына жараша көркөм сөз каражаттарын өз-өз ордуна коё билиши аныкталат.
Далай Айтыштарда жеңип чыккан патриарх акын Эсенамандын алдында күчкө толуп, поэтикалык ажары толук ачылып келаткан Жеңижоктун поэтикалык арааны алыстан көрүнүп, дагы канчалык алыска “чуркаары” далилденет.
Анткени, бул жөн эле чечендиктин, көркөм сөздүүлүктүн, эпкелишкен уйкаштыктын айтышы эмес, баарынан мурда терең ойчулдуктун жана кайталангыс көркөм образдуулуктун табигый гармониясынан жаралган.
Традициялуу канондорду канчалык терең өздөш-түрсө, ошончолук деңгээлде акын өзүнүн жеке өзгөчөлүгүн, өз алдынчалыгын ачыкка чыгарат, эл элегинен , айрыкча бир сыноодон өтөт.
Айтым – байыркы учурларда ыр деген сөздүн ордуна колдонулган, азыр да Кытайдагы кыргыздар көбүнчө ыр дебей айтым дейт, мисалы, эмгек Айтымы, эм-дом Айтымы жана башкайтым “Айт” деген буйрук этиштен келип чыккандай.
Алгачкы эл аралык деңгээлдеги профессионалдык оюну 2000-жылдын 3-июнунда өткөрүлгөн Швеция-Испания матчы болуп, ал эми Евро 2000де Касильяс оюнга чыкпаган оюнчулардан бири болду.
Ал Испаниянын турнирдеги жетишкендиктерине чоң салым кошту: 1/8 финалда Ирландия Республикасы менен матч жыйынтыксыз аяктаганынан берилген пенальтилердин экөөсүн тосуп, "Ыйык Икер" лакабын биринчи жолу уккан.
22-июнбда өткөн Испания-Италия 1/4 финал оюнунда негизги жана кошумча убакыт жыйынтыксыз аяктап, пенальти сериясында Касильяс Антонио ди Натале жана Даниэле де Росси аткарган соккуларды кайтарып, Испания пенальтиден 4-2 эсеп менен жарымфиналга жолдомо алды.
Испания кийин 29-июньда өткөн финал оюнунда Германияны 1-0 уткан; ал эми Икер 1/4 финал, жарымфинал жана финалда өз дарбазасына гол киргизбей ойноду, группалык этапта Испания-Швеция кездешүүсүндө Златан Ибрагимович сайган гол Касильяс үчүн ушул турнирде өткөрүп жиберген эң акыркы гол болду.
2008-жылы Касильяс башында турган Испан улуттук курама командасы 44 жылдан бери багынта албаган Европа Чемпиондугун, андан соң 2010-жылы Испаниянын алгачкы Дүйнөлүк Чемпиондор наамын жеңип алды, ал эми Касильяс эки турнирдирдин эң мыкты дарбазачысы болду.
2009–10 сезонунда 4-октябрьда Севилья менен ойнолгон матчта Касильяс ажайып сэйв кылды: ал дарбазанын бир четинен экинчи четине чуркап барып, Диего Перотти бирге-бир чыгуусунда узаткан соккусун кайта урууга жетишкен.
Оюндан кийин башка испан дарбазачылар Касильясты аябай макташкан, ал эми жана Англия курама командасынын дарбазачы Гордон Бэнкс да мактоо сөзүн айткан: "Касильястын рефлекстери укмуш. Эгер ал ушундай сонун ойногонун уланта берсе, футболдун бүткүл тарыхындагы эң мыкты дарбазачылардан бири болууга жетишет".
2009-жылдын февраль айында Касильяс жыйырма жети жашында Пако Буйонун Реал Мадрид үчүн дарбазачы болуп 454 ойногон матч рекордуна жетип, ошондон бери Реал Мадрид тарыхындагы эң көп оюнга чыккан дарбазачысы болуп келе жатат.
2009-жылдын 5-октябрында Дүйнөлүк Чемпионатка тандоо оюнунда Испания Бельгияны 5-0 эсебине утуп, Касильяс Андони Субисарретанын 56 "кургак" матч рекордуна жеткен, ал эми 9-октябрда Эстония менен кездешкен Испан улуттук курама командасынын кийинки оюнунда Икер Субисареттанын көрсөткүчүнөн ашып, Испания курама командасынын эң көп "кургак" матч өткөргөн дарбазачысы болду (мындай ийгиликке Касильяс улуттук команда менен 98-оюнунда жеткен, ал эми Субисаррета өз карьерасында улуттук курама команда үчүн 126 матч ойногон).
Эки ай соң Касильяс улуттук курама командасы үчүн 100-матч ойноду жана испан футбол тарыхында эл аралык дэңгээлде мындай санга жеткен үчүнчү оюнчу болду, бул жетишкендик Испания-Аргентина жолдоштук оюнунда катталды.
Ал эми Касильяс Дүйнөлүк Чемпионатты капитан даражасында жеңген үчүнү дарбазачы болду (мындай жетишкендик 1934-жылдын чемпиону италиялык Джанпьеро Комби жана 1982-жылы чемпион болгон Дино Дзофф ко да таандык).
Башынан команданын экинчи дарбазачысы болгон Касильяс өзүнүн талыкпас эмгеги менен биринчи орунду өзүнө багындырып, клуб деңгээлинде бир нече жолу жакшы оюн өткөргөн соң биринчи жолу испан улуттук курама командасына чакыруу алды.
2010-жылдын 19-октябрында УЕФА Чемпиондор Лигасынын тарыхындагы эң көп жолу оюнга чыккан дарбазачы жана 2011-жылдын ноябрь айында испан улуттук курама командасынын эң көп жолу чакырылган оюнчусу болду.
1997-жылдын 27-ноябрында, 16 жашка чыккан Касильяс биринчи командага Русенборг менен Чемпиондор Лигасынын оюнуна чакырылган, бирок ал 1998–99 сезонунда гана Бодо Иллгнердин ордуна чыгып биринчи матчын ойноду.
2000-жылы, он тогуз жашка толгонунан төрт эле күн өткөн соң, ал Реал Мадрид Валенсияны 3-0 эсепке жеңген Чемпиондор Лигасы финалында ойноп, бул турнирдин финал оюнуна катышкан эң жаш дарбазачы болду.
2007-2008 сезону Касильяс үчүн натыйжалуу болду: ал Реал Мадриддин 31-чи Ла Лига чемпиондук наамын жеңүүсүнө өз салымын кошту жана 36 оюнда 32 гана топ өткөрүп, Самора Трофейине ээ болду.
Ал тандоо бөлүгүндө Норвегия менен ойнолгон плей-офф матчтардын Ослодо 3–0 эсепке аяктаган экинчи оюнунда бир да гол өткөрбөй, Испаниянын Евро 2004төгү бардык оюндарына чыкты.
Касильяс 2006 Дүйнөлүк Чемпионатына да башкы дарбазачы катары келди, жадакалса улуттук команданы эки жолу капитандык повязка менен алып чыкты, бирок Ла Роха ны 1/8 финал оюнунда башында Зидан турган Франция курама командасына 3-1 эсеп менен утулушунан куткара албады.
2001-2002 сезонунда бир нече ийгиликсиз оюндардан улам Касильяс негизги дарбазачы ордун Сесар Санческе алдырып жиберди, бирок 2002 Чемпиондор Лигасынын финал оюнунун акыркы мүнөттөрүндө Санчес жабырканып, Икер өз ордуна кайрадан келүүгө мүмкүнчүлүк алды.
Касильяс 1981-жылы 20-май күнү Мадрид автономиясына кирген Мостолес шаарчасында Билим берүү министрлигинин кызматкери Хосе Луис Касильяс жана чач тарач Мария дель Кармен Фернадес Гонсалестин үй-бүлөсүндө туулган.
2008-жылы Касильяс Алтын топко номинация алган дарбазачылардан эң бийик орунду алды - ал Криштиану Роналду, Лионель Месси жана улуттук командада бирге ойногон Фернандо Торрестен кийин келип, 4-орунду ээлеген.
Ал эми 2012-жылдын 1-июлунда ал улуттук курама команда менен 100 матчта жеңүүчү болуп чыккан алгачкы футболист болду да, ошол эле жылкы Европа Чемпионатында 509 мүнөт ичи гол киргизбегей, 494 мүнөттөн турган италиялык дарбазачы Дино Дзоффтун буга чейинки рекордун ашты жана жаңы рекордду өз атына жазды.
2011-жылдын 15-ноябрында Испания Коста-Рика менен 2-2 эсепке ойногон матчка катышып, Касильяс Испания улуттук курама командасынына эң көп жолу чакырылган оюнчусу болду жана Андони Субисарретанын рекордун ашты.
2012-жыл 2-майда Реал Мадрид Сан-Маместе Атлетик Бильбаону 3-0 утуп, Касильяс бешинчи жана Рауль кеткенден бери капитан катары биринчи Ла Лига чемпиондук наамын жеңип алды.
Божомолдоп ойду айткан адам чындыкты айтышы мүмкүн Тигил же бул маселени чечүүгө байланыштуу түшүнүктөр, ой жүгүртүү, теория аркылуу жалпылоо жана таануунун объективдүү дүйнөнү чагылдыруунун активдүү процесси, өзгөчө жол менен уюмдаштырылган мээнин жогорку жемиши.
Бирок ойлоо, мээ менен ажырагыс байланышта болуу менен физиологиялык аппаратынын ишмердигин толук түшүндүрүүгө болбойт, ойлоо биологиялык эволюция менен гана эмес коомдук өнүгүш менен да байланышкан.
Ойлоо – бул муундан муунга берилген билимдер бирине-бири уланарын түшүндүрүп, аларды ойлоо менен ажырагыс байланышкан тил каражаттары менен белгилөө мүмкүнчүлүгүн билдирген тарыхый кубулуш.
Ал эми чыныгы билим жолуна түшүү адамдан чыдамкайлык туруктуулукту талап кылат («Илим ийне менен кудук казгандай», «Саргара жортсоң кызара бөртөсүң», жана кыйнабай жумуш бүтпөйт, талаптанбай муратка жетпейт»).
Элдик дидактикалык жоболорго ылайык көз менен көрүп көөдөн менен туюлган нерселер гана чыныгы билим көрөңгөгө айланат («Миң уккандан бир көргөн артык», «Кулагыңа эмес, көзүңө ишен», «Көздөн алыс нерсе, көөдөндөн да ыраак болот»).
Элдик дидактика таалим-тарбиянын ырааттуулук, тутумдук принциби да кылдаттык менен эске алынган («Иш кылсаң иретин бил», «Тамчыдан булак, булактан көл болот», «Азды билбеген, көптү да билбейт», «Көрө көрө көсөм болот, сүйлөй-сүйлөй чечен болот», «Аста-аста иш кылсаң, алыстагыны аласың»).
Байыркыдан мурасталган аңыз аңгемелерде, дастандарда, макал-лакаптарда жаш муундар үчүн акыл менен билимдин адам турмушундагы ордун ар тараптуу түшүнүүгө, алардын билимге болгон дитин ойготууга дүрмөт болуучу учкул сөздөр арбын.
«Акыл тозбогон тон, билим түгөнбөгөн кенч», «Билими күчтүү миңди жыгат, билеги күчтүү бирди жыгат», «Кылыч курал эмес, акыл курал», «Алтын чирибейт, акыл азбайт», «Акыл байлыгы, азбас байлык».
Эл өзүнүн жашоо тиричилигин уюштурууга зарыл болгон бардык билимдерди акыл парасат менен оңдоп, андан келип чыккан ой тыянактарын, тажрыйбаларын улам кийинки муундарга өткөрүп берип олтурат.
Анын мазмунунда Ала-Тоонун флора жана фаунасы, аба-ырайына эсептөө, ченөө, астрономиялык, географиялык, тарыхый, агрономиялык медицинага байланышкан бүгүнкү нерсе билим берүүнү өркүндөтүүгө өбөлгө болуу үчүн актуалдуу билимдер да арбын.
Кыргыз эли өзүнүн көп кылымдык тарыхында билим-тажрыйбаларды гана топтобостон, аны жаш муундардын акыл эсине, жан дүйнөсүнө жеткирип, сиңирүүнүн комплекстүү усулдарын, жол-жоболорун да иштеп чыгышкан.
Элдин пикиринде балдардын өнөр-билимге кунтун, ыклас-ынтызарлыгын өстүрүү кенедей кезинен башталышы зарыл («Жаш кездеги билгениң ташка тамга баскандай, карыганда билгениң карга тамга баскандай», «Уяда эмнени көрсө учканда ошону алат»).
Элдик дидактика – бул жаш муундарга таалим-тарбия берүүнүн максаты-мазмуну, аларды билим жана билгичтиктерге ээ кылуунун усулдары жана каражаттары жөнүндөгү салттуу көз караштардын жана тажрыйбалардын тутуму.
"" сериясындагы Мамлекеттик казына милдеттенмелери кагаз формасындагы март/март мезгили ичиндеги плюс 2 пайыз жылдык инфляциянын маанисине барабар өзгөрүлмөлүү купондук чендеги орто мөөнөттүү купондук баалуу кагаздар болуп саналат.
Үчүнчү баалуу кагаз аны төлөө датасына карата Финансы министрлиги тарабынан Улуттук банкта ачылганкарыздарды тейлөө эсебинде каражаттардын топтолгон калдыгынын өлчөмүндө төлөнүп берилет, мында, ал мөөнөтүнөн мурда толук же бөлүп-бөлүп төлөнүшү мүмкүн.
Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн Кыргыз Республикасынын Улуттук банкынын алдындагы карыздарын кайра тариздөөнүн натыйжасында, 2002-жылдын 23-декабрында Финансы министрлиги тарабынан төмөндөгүлөр чыгарылган:
Улуттук банктын портфелинде турган МКВ төлөө датасына карата Финансы министрлиги бир эле учурда аны төлөө менен Улуттук банктын пайдасына жаңы сериядагы МКВ ,төлөнгөн баалуу кагаздардын санына барабар санда чыгарат.
Кайрадан жаңыртылуучу мамлекеттик казына векселдери Кыргыз Республикасынын Финансы министрлиги тарабынан дайыма чыгарылып турган, мамлекеттикказына векселдерине негизинен окшош мамлекеттик баалуу кагаздар болуп саналат.
Бул учурда баланын тиши тегиз чыкпай, сейрек өсөт, көздүн кареги булуттанып, ак чел басып, көрүү, угуу начар болот; жилик сөөктөр түз өспөй, ийрейип, түн ичинде сөөк сыздап ооруп, уюп какшайт.
Лактация аялдын дене түзүлүшүнүн өзгөчөлүтүнө, нерв системасынын туруктуулугуна, мүнөзүнө, төрөттөн кийинки ден соолугуна, анын туура режимде тамактануусуна, баланы режим менен эмизүүсүнө байланыштуу болот.
Гипогалактия эмчек безинин начарлыгына же эмчектин үрпүнүн жакшы өспөгөнүнө, баланын эмчек сорбогондугуна, сүттүн пайда болушуна катышкан гормондордун жетишсиздигине, ооруга байланыштуу болот.
Мектепти турмуш менен байланыштыруу жана элге билим берүү системасын өнүктүрүү законунда Жогорку кесиптик билим берүү турмушка, өндүрүшкө жакындатылган илимдин жана техниканын жетишкендиктерине ылайыктуу кесип ээлерин даярдоонун теориялык деңгээлин жогорулатуу талабы коюлган.
1932-, 1936- жана 1954-жылы кабыл алынган жогорку жана орто билимдүү кесип ээлерин даярдоонун сапатын жакшыртуу боюнча токтом кабыл алынгандан кийин, жогорку окуу жайларындагы айрым кемчиликтер жоюлган (профилдер кеңейтилген, жалпы теориялык даярдык жакшыртылган, предметтердин саны азайтылган, өндүрүштүк практика жакшыртылган).
Сепсис ((илгерки грек. — чирүү, кандын бузулушу, жалпы ириңдүү инфекция, ириңдүү кан) — бир жердин инфекция очогунан ириңдетүүчү микробдун кан жана лимфа жолдоруна өтүп, андан оорулуунун бардык тканы менен органдарына жайылуучу жалпы инфекциялуу оору.
Сепсистин өөрчүшүнө ириңдетүүчү микробдордун оору пайда кылуу жөндөмдүүлүгү, ошондой эле арыктоо, витамин жетишсиздиги же кандайдыр бир оорунун натыйжасында организмдин коргонуу күчүнүн начарлашы түрткү болот.
1891-жылы ал Петербурдагы Невская районундагы жумушчулардын кечки мектебинде мугалим болуп иштеп жүрүп, В. И. Ленин менен таанышат да, 1895-жылы ал түзгөн «Жумушчу табын эркиндикке чыгаруунун күрөш союзуна» мүчө болуп кирет.1896-жылдын август айында революциялык иштери үчүн камакка алынып,үч жылга Уфа губерниясына сүргүнгө айдалган.
1901-жылы Мюнхенге эмиграцияга кетип, «Искра» газетасына катчы, 1904-жылы «Вперед» газетасында кызматкер, 1905-жылы РСДРП БКнын чет өлкөлүк бюросунда катчы болуп иштеген.
Совет бийлигинин тушунда Эл агартуу комиссариатынын коллегиясынын мүчөсү, 1921-ЭАК тын илимий-методикалык секциясынын төрагасы болуп иштеп, эл агартуу боюнча алгачкы декреттерди даярдайт.
Дарылоо натыйжалуу болушу үчүн сульфаниламид дарылары чоң өлчөмдө берилет, себеби алар жетишсиз дозада болсо же дарылоо эрте токтотулса, микробдордун сульфаниламиддерге туруктуу түрлөрү пайда болот.
Менингококктор оорулуудан же ташуучулардан алар жөтөлгөндө, чүчкүргөндө, сүйлөгөндө шилекейдин чачырандылары менен бөлүнүп, айланадагы соо кишилерге ооз, мурун аркылуу кирип, жугат.
Көз караштык багыттары боюнча, Детерминизм дин бардык окуулары материалисттик, идеалисттик, диний мүнөздө болуп, ал эми кокустук менен зарылдык айкалышы тууралуу суроону чечүүдө алар метафизикалык жана диалектикалык жоболорго таянат.
Кээ бир учурларда коомду катуу силкинтүүгө дуушар кылган көңтөрүштөрдө зарыл болуп эсептелбеген бир да ой, иш-аракет, көңтөрүштөрдүн катышуучуларынын каалоо-тилектери жок.
Инфекция жуктуруу ошондой эле жуккан кан жана кан азыктарын куюу, медициналык дарылоо учурунда оору жуккан ийнелер жана ийне аркылуу сайынчу баңги заттарды колдонуу аркылуу болушу да мүмкүн.
Гепатит Е дүйнөнүн өнүгүп келе жаткан өлкөлөрүндө В гепатитинин оорунун ыкчам жайылышынын себеби болуп саналат жана улам барган сайын өнүккөн өлкөлөрдөгү оорулардын олуттуу себеби катары таанылууда.
Бул с гепатитин жуктурган канды жана кан азыктарын куюу учурунда жана медициналык дарылоо учурунда оору жуккан ийнени саюу же ийне аркылуу колдонулчу баңги заттарды пайдалануу учурунда өткөрүлүп бериши ыктымал.
Инфекция менен оорунун башталышынын ортосу орточо 28 күндү түзөт жана алардын көпчүлүгү 2 айдын аралыгында толугу менен айыгышат, арийне, болжол менен оорулуулардын 15%ы тынымсыз же кайталанган жышаандарды алгачкы диагноз коюлгандан тартып алты айдан бир жылга чейин сезишет.
Оору жуктурган иммундаштырылбаган ымыркайлардын 90 пайыздан ашууну өнөкөт инфекцияга дуушар болушат, бирок оору жуктурган өспүрүм курактагы балдар жана чоңдордо өнөкөт В гепатити пайда болот.
Ал ошондой эле канды алкоголдон жана башка уу заттардан тазалайт, ашказан менен ичегинин тамак сиңиришине жардам берет жана организмге кан кетүүнү көзөмөлдөө жана токтотууга керектүү белокторду иштеп чыгат.
ГЦКнын өөрчүүсүнүн негизги тобокелдиги болуп ВГС инфекциясы эсептелет, ал эми ГЦКнын өөрчүүсүнүн эң жогорку тобокелдиги ВГВ жана ВГД, ВГС же ВИЧ коинфекциясы менен байланышкан.
Окуу жайларынын ар бир тиби үчүн (башталгыч мектеп, негизги – базалык мектеп, жалпы билим берүүчү орто мектеп, кечки мектеп, кесиптик-техникалык, атайын орто жана жогорку адистик окуу жайлары ж. б.) алардын талаптарына жооп бергидей, окуучулардын жаш-курактык ж. б.
Окуу китебине кошумча хрестоматиялар, маселелердин жыйнактары, сөздүктөр, энциклопедиялар, дидактикалык материалдар, таблицалар, схемалар, предметтик буклеттер сыяктуу көптөгөн окуу-көрсөтмө колдонмолору түзүлөт.
Билим берүү процессинде окуучулардын өз алдынча чыгармачылык менен изденип эмгектенүүлөрүн өнүктүрүүнүн зарылдыгы улам күчөп турган кезде мындай колдонмолордун маанилүүлүгү ого бетер күчөп жатат.
Мектептин окуу китеби бүткүл окуу процессинин өзүнчө бир сценарий деп эсептөөгө болот, анткени ал окутуунун мазмунун гана эмес белгилүү даражада аны менен иштөөнүн методикалык ыкмаларын да аныктайт, ал гана эмес мында иштин жалпы маанайы, окутуучунун да, окуучунун да көңүлү камтылат.
Социалдык жактан багытталган базар экономикасына өтүүнүн шартындагы билим берүүнүн өнүгүү этабына ылайык окуучулардын өз алдынча иштери эң чоң мааниге ээ болуп жаткан кезде окуу китебинин ролу өзгөчө жогорулап өсүп жатат.
Окуу китеби мурдагыдай информациялардын пассивдүү жыйындысы болуудан арылып, азыр эми ал дидактикалык активдүү системага айланып, окуучунун өзүн өзү контролдоосун, өзүн өзү түзөтүп оңдоосун камсыз кылуучу, анын рухий жактан жетилүүсүнүнө, логикалык ойлоосунда өсүп өнүгүшүнө жана тил маданиятынын калыптанышына натыйжалуу таасир этүүчү каражатка айланып олтурат.
Жеткиликтүүлүк (ар бир класстагы окуучулардын жаш-курактык бөтөнчөлүктөрүнө ылайык алардын реалдуу окуй алуу жана таанып билүүчүлүк мүмкүнчүлүктөрүн оптималдуу эске алуу).
Сезимталдуулук жана бекемдүүлүк (окуучунун алган теориялык билимдеринин жана практикалык билгичтиктеринин ар бир порциясы анын педагогикалык кызматташтыкынын негизинде мугалим менен биргелешип эмгектенүүсүнүн натыйжасы болууга тийиш экендигин эске алынуу менен окуу материалынын канчалык даражада өздөштүрүлгөндүгүнүн деңгээлин контролдоп текшерүү үчүн пайдаланыла турган керектүү көнүгүүлөр, суроолор жана көрсөтмөлөр, тесттик тапшырмалар менен текстин методикалык жактан камсыз кылынышы).
Окуу китеби окуучуларды өз алдынча изденип эмгектенип билимге ээ болууга багыттоого тийиш, башкача айтканда, ал окуучулардын мындай иштерине жетекчилик кылуу үчүн мугалимге зарыл жагдайды түзүүсү зарыл, анткени бул эң негизги, эң баалуу практикалык иш болуп эсептелет, ошондо гана окуучунун интеллектуалдык байлыгы өсөт.
Окуу китеби барыдан мурда окуучулардын билимдерге өз алдынча изденип эмгектенүү жолу менен ээ болууларына мугалимдин жетекчилигин камсыз кыла тургандай сабактын формасын кеңири жайылтууну камсыз кылууга тийиш.
Өнүктүрүп өстүрүүчүлүк максат – бул окуучунун таанып билүүгө кызыгуучулуктун калыптанышы менен, анын эркинин, эмоциясынын өнүгүшү менен, изденүүчүлүк ишмердүүлүккө умтулуу жөндөмдүүлүгү менен аныкталат.
Илимийлүүлүк (окуу материалы катары берилүүчү информациялардын чындыктуулугу, негизделип аныкталгандыгы, далилдүүлүгү; бул маалыматтар эч кимди эки ача ойго келтирбей тургандай илимий жактан өтө дыкаттык менен текшерилген болууга тийиш);
Окуу китеби билим берүүнүн мазмунун өздөштүрүүнүн каражаты катары берилген предметтик программадагы окуу материалды толук камтуу менен катар ал илимдин тиешелүү тармагы боюнча окурмандарга эң керектүү энциклопедиялык сөздүк болуп да кызмат кылат.
1 – компоненти: жаратылыш, коом, техника, адам, иштеп эмгектенүүнүн ыкмалары, илимий далилдер, маанилүү терминдер жана таанып билүүлөр, илимдин негизги закондору жана теориялары, методологиялык жана баа берүүчүлүк билимдер баяндалып берилет.