polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
КЖТЖнын сүрөөнчүлүгү менен Кыргызстан, Борбордук Азия жана кыргыз улутунун тарыхына арналган бир катар жаңыча жазылган илимий монографиялар жана окуу китептер жарык көргөн, археология жана этнография боюнча илимий сапарлар уюштурулган жана талаш-тартыштуу темалар боюнча ырааттуу илимий талкуулар жана жыйындар Бишкекте (Кыргыз улуттук университетинде, Кыргыз мамлекеттик тарых музейинде, Кыргыз улуттук китепканасында жана башка илимий чордондордо) жана башка шаарларда өткөрүлүп турган.
Жыйынды уюштуруу жараянына жаш тарыхчылар Кыяс Молдокасымов, Акылбек Кылычев, Арслан Койчиев, Александр Тузов, Кубатбек Табалдиев, Айдарбек Көчкүнов, Дөөлөт Сапаралиев, Токторбек Өмүрбеков, Муратбек Кожобеков, Аалыбек Акунов, Адыл Кожобаев, Венера Койчиева, Динара Иманова, Алмаз Кулматов, Темир Асанов жана башка ошол кездеги бир катар жаш тарыхчы илимпоздор жандуу катышкан.
КЖТЖнын өкүлү Т. Чоротегин Кыргызстан демократиялык кыймылынын уставынын долбоорун даярдап, 1990-жылы 25-майда КДКнын уюштуруу жыйынында анын жобосу боюнча баяндама менен чыккан.
Бул жүрүш Чүй өрөөнүндөгү Асылбаш айылынан башталып, Кемин, Балыкчы аркылуу өтүп, андан соң экиге бөлүнүп, анын бир тобу - Нарындагы Торугарт ашуусуна чейин, экинчиси - Ысык-Көлдөгү Бедел ашусуна чейин барган.
Кыргызстан Коммунисттик партиясынын ошол учурдагы жетекчилиги бул жыйынды болтурбоого, кечеңдетүүгө аракет кылган, бирок кыргызстандык атактуу жазуучулардын жана коомдук ишмерлердин колдоосун сезген соң, кол жайып тим болгон.
КЖТЖнын бул уюштуруу жыйыны Кыргызстандын тарыхында алгачкы жолу бейөкмөт уюм кыргызча жана орусча синхрондуу котормо жүргүзүү шартында өткөргөн уюштуруу жыйыны болуп калды.
Демографиялык процесстер демографияны калк географиясы, этностук өзгөчөлүктөрү, этнография, аймактарда калкты отурукташтырууга багытталган изилдөөлөр геодемография (калк географиясы менен демографиянын айкалышынан пайда болуп, геодемографиялык абалды илимий изилдөөгө арналган жаңы илимий багыт) менен байланыштырат.
Капиталистик өлкөлөрдөгү айрым астрономдор азыркы күндө акырына чейин ачыла элек бул кубулушту пайдаланып, дүйнөнүн жаралышы жөнүндөгү идеяны «илимий» негиздөөгө, фидеизмди жайылтууга аракет жасайт.
Ошол эле күнү Өзбекстандын Жогорку Кеңеши “Өзбекстан Республикасынын мамлекеттик эгемендүүлүгү жөнүндөгү” токтомун жана "Өзбекстан Республикасынын мамлекеттик эгемендүүлүгүнүн негиздери жөнүндөгү" Мыйзамын кабыл алган.
Чектеш мамлекеттер: чыгышта ― Кыргызстан, түндүк-чыгыш, түндүк жана түндүк-батышта ― Казакстан, түштүк-батыш жана түштүктө ― Түркмөнстан, түштүктө ― Ооганстан жана түштүк-чыгышта ― Тажикстан.
жергиликтүү калктын үстөмдүгү менен Ысык-Көл облусуна келишет, туруктуу жери жок эки жыл көчмөн жашоо менен Ысык-Көлдү кыдырышат, 1884-жылы гана, өз алтын кенчтерин беришип учурда орун алып турушкан жерлерге төрт айыл болуп отурукташып калышыт.
Жогоруда саналган урууларга караганда, бул уруу жалаң гана бир кандуу элден турбастыгы көрүнүп турат, мисалы, алардын урууларынын арасында, нукура кыргыздардын да урууларын кезиктирүүгө болот — солто, сатывалды, кыпчак, бугу, сары багыш, җедигэр.
Бүгүнкү күндө жалпысынан 700 окутуучу иштеп, 15 илимдин докторлору, 20 профессор, 100 дөн ашык илимдин кандиданттары жана доценттер студенттерге билим тарбия берип, үзүрлүү эмгектенишүүдө.
Факультетттери: Педагогикалык, медициналык, маалымат коммуникация технологиялары,инженердик-техникалык, экономика жана ишкердик,кыргыз филологиясы жана журналистика, КМШ элдеринин филологиясы, Эл аралык байланыштар жана дүйнө тилдери, социалдык-гуманитардык жана табият таануу.
ЖАМУда төмөнкүдөй заманбап борборлор жана илимий борборлор иштейт: Окутуунун интенсивдүү усулу борбору, Сынчыл ойлом борбору, Педагогикалык чеберчиликке үйрөнүү борбору,Көркөм академия, Америка борбору, Кытай борбору, Европа тилдерин өнүктүрүү борбору, Славян борболру, Өзбек маданий борбору, Карьреа борбору жана Гендердик изилдөө жана өнүктүрүү борбору.
Этнографиялык маданият элдик жонундо кыйла жалпы тушунуктун болугу катары негизинен тигил же бул этностук жалпылыктагы адамдардын тиричиликтик же кыйла кенири керектоолорун канааттандыруу учун коп кылымдап анонимджуу, белгисиз же анча белгилуу эмес элдик чеберлер тарабынан тузулгон адамзат цивилизациясынын катмардын аныктайт.
Кыймылдын ото эле эркин болушун сактоо зарылдыгы эркектердин, аялдардын жана балдардын женсиз кийимин жасоого алып келген, анткени жылдын суук мезгилинде жендуу сырт кийим кочмондордун кыймылдуу жашоо мунозу учун абдан зарыл болгон кыймылга кыйла тоскоолдук кылган.
Эркектердин жана аялдардын шымдары бычылышы боюнча окшош, балбалактаган кен, атка минууго же андан тушууго ынгайлуу тигилген жана байркы кочмондордун ушундай кийимдерине кыйла окшош болгон, алардын улгулору бизге соок коюлган корустондордон натуралай турго да, сурот турундо да жеткен.
Откон мезгилдеги кыргыз этносунун тарыхый тагдыры, жаратылыштык-климаттык шарттар, кочмон малчылык менен байланышкан чарбалык укладдын озгочолуктору пахта остурууго жана жибек жасоого мумкундук беоген эмес.
Кийим колдонмо багыттан башка сууктан, ысыктан, жамгырдан жана кардан коргойт – адамдын жынысы жана жашы, этностук, диний жана социалдык таандыктыгы боюнча айрмалоого мумкундук беруучу кыйла татаал белгилик системага ээ болот.
19 кылымдын ортосуна чейин эркек кыргыздар оздорунун байркы ата-бабаларынын кийимдеринен озунун стили боюнча коп айырмаланбаган кийимдерди кийишкен: койнок, шым, жун плащ же сырт кийим, булгары же жун кур, булгары отук, тебетей же кийизден тигилген тумак.
Алар малчылардын мех тондоруна караганда олчому кичирээк, кыскараак болуп, багалекке чейин жеткен жана «шаардык стилге» жакындашкан: жени колдук манжаларын жаппагандай кыска жана кичинекей кайрма жакалуу.
Малчылар ачык асман астында кобунчо оздорунун малынын жанында туногон Борбодук Азиянын кенири талааларында жана Тенир_Тоонун бийик тоолуу жайыттарында бышык жылуу кийизден тигилген чон чепкен жамгырдан, шамалдан жана кардан эн сонун коргогон.
Чепкен жылуу жана кенен, этеги кызыл ашыкка чейин жетип, тилиги алдында, топчулуксуз болуп онго кымтыланган, Колду коргоо учун жени узун жана жакасыз болгон, Башка салттуу халаттардай эле ал материалдан жасалган кур – кушактын же кооздолгон кайыш кур – кемердин жардамы менен курчалган.
Борбодук Азиянын, Казкстандын жана Туштук Сибирдин башка бардык калктарды сыяктуу эле кыргыз балдары дагы 6-8 жашынан баштап эле туздон-туз денесине кийуучуЮ ак кебез кездемеден эркин бычылган узун койнок кийишкен.
куйоосу «эл-душманы» катары камака алынгандан кийин, ал Москвадан Фрунзеге айдалган жана Кыргызстанда жашап калган, кыргыз элинин салт-санаасын жана маданиятын изилдеп, алардын акылмандуулугуна жана сабырдуулуугуна суктанган.
Ал эми “Манас” бөлүмүндөгү “Манастын ашы” сыяктуу эпизод башка манасчыларда кезикпегендиги менен айырмаланып турат (Чоюке өмүр уулу, Алмабек Тойчубек уулу, Ыбырайым Абдыракман уулу, Кубанычбек Алмабековду эске албаганда).
Низами, Навои, Фирдоуси, Хафиз, Абай сыяктуу чыгыштын улуу акындарынын чыгармалары менен жакшы тааныш болгон жана кыргыздын оозеки чыгармалары менен жана мифтик түшүнүк, ишенимдерден кабардар болот.
Тоголок Молдо Ырамандын Ырчы уулунан тартып, өзү менен кошо жашаган замандаш манасчыларга чейинки Улуу жомоктун жүгүн көтөрүнүп, аны кесип кылып аркалаган манасчылардын 31ин ырга салып, санаттап кошкон.
Өз дооруунда сейрек кездешкен сабаттуу адамдардын бири, балдар адабияты үчүн кайталангыс чыгармаларды калтырган жазгыч акын, ошону менен эле бирге төкмө, манасчы Тоголок Молдо 1942-жылы өзү туулган Куртка айылында каза болгон.
Биринчи ыры «Теңир-Тоо» гезитине 1977-жылы жарыяланып, алгачкы поэтикалык жыйнагы «Бурганак» деген ат менен 1989-жылы "Адабият" басмасында жамааттык жыйнакта жарык көргөн.
Бул пьесалары, республикабыздын Барпы атындагы театрында (режиссеру-КРнын эл артисти Акылбек Абдыкалыков, Учур телетеатрында (режиссеру - Аман Жапаров, Кыргыз академиялык драма театрында (режиссеру - КРнын эл артисти Замирбек Сооронбаев,"Улуу Бхарата урпактары" пьесасы ийгиликтүү коюлган.
Ал өзүнүн изилдөөлөрүндө эксперименттен тышкары байкоо, иш-аракеттин туундуларын талдоо, салыштырма генезис методу, психологиялык тесттер , анкета, маек жана башка методикалык ыкмаларды кеңири колдонот.
Андан зоологиялык психология, медициналык психология , балдар психологиясы, педагогикалык психология, курак психологиясы, эмгек психологиясы, спорт психологиясы, социалдык психология, этнопсихология, аскер психологиясы, инженердик психология, космос психология жана башкалар өсүп чыкты.
кылымдарда Россияда психология илими болуп көрбөгөндөй өнүгүүгө жетишсе (Л. С. Выготский, С. Л. Рубинштейн, А. Н. Леонтьев, Б. Г. Ананьев жана башкалар), ал эми австриялык врач З. Фрейд психоанализ теориясын негиздеген, Америкада бихевиоризм, Батыш Европада Гештальт-Психология агымдары пайда болгон.
Психология илими инсанга айрыкча көңүл буруп, аны изилдөөнү дифференциялдык , онтогенездик (жеке адамдын балалык, тестиер жана өспүрүм курагында калыптанышын изилдөө), адам психологиясы боюнча - үч багытта жүргүзөт.
Борбордук Азияга жасаган экспедициясында кыргыздар арасында эки мертебе болуп кыргыз тили, фольклору боюнча да материал жыйнаган, анда асыресе “Манастын” сюжеттеринен жазып, 1885 ж. кыргыз, немис тилдеринде жарыялаган; манасчылардын, кыргыз ырчыларынын төкмөлүк өнөрүнө таң калып, бул өнөрдүн башка түрк элдерине караганда кыргызда өзгөчө өөрчүгөн атайы баса белгилеген.
Р. Түрк тилдерин салыштырма-тарыхый метод менен изилдөөгө негиз салгандардан (“Түндүк түрк тилдеринин салыштырма грамматикасы”, 1т., 1882, “Монголиядагы байыркы түрк жазмалары”, 1894-1895, “Түрк тилдеринин морфологиясын сыпаттап жазууга киришме, 1911), түрк элдеринин оозеки чыгармалары боюнча көп материал жыйнаган (“Түрк уруууларынын элдик оозеки чыгармаларынын үлгүлөрү”, 1-10 бөл., 1866-1907); “Түрк наречиелер сөздүгүнүн тажрыйбасы” ж.б.
Василий Васильевич Радлов (Фридрих Вильгельм Радлов; 5.1.1837, Берлин - 12.5.1918, Петроград) - Чыгыш изилдөөчү илимпоз жана түрколог, этнограф, археолог, Петербург Илимдер Академиясынын академиги .
1920-жылдан Одессадагы политехникалык институтуна кирип, ар түрдүү себептер менен окуусун таштап, буудай жыйган пунктка башчы, тегирменге контролер болуп иштеп, 1923-жылы кайра Одессадагы ар кайсы мекемелерде иштейт.
1941-жылы «Медицинский работник» журналынын кабарчысы болуп Кыргызстанга келип, «Советская Киргизия», «Комсомолец Киргизии», «Советтик Кыргызстан» гезиттерине, журналдарга аңгемелерин жарыялайт.
Менден бир белги болуп калсын деген Чыңгыз хандын буйругу менен анын жоокерлери кыргыздардын калпагынын төбөсүн басып, ичине капшыртып койгон: Дал ошондон бери кыргыз калпагынын төбөсүн түшүрүп, ичине капшырып, басып кийип калган делет.
Күндөрдүн бир күнүндө түн ичинде Искендер Зулхарнайын жаткан чатырга эки жоокер кыз келип, күзөтчүсүнө кош миздүү бир кылыч, бир калпак жана адамдын куу мүсөн баш сөөгүн тапшырат.
Эл кыйырын сактап, ат жалында шамал менен жарышып өскөн жоокер кыздар Искендерди теше тиктеп, түз качыра жообун айтат: ”Биз кыргыз деген элденбиз, ушул улуу тоону мекендеп өмүр кечиребиз.
Калпактын кырына коюлган түстүү кыюулар адамдын жаш өзгөчөлүгүнө болгон: Балдардын калпагынын кыюусу кызыл, жашыл кездемеден; Жигиттердин калпагынын кыюусу – көк кездемеден; Азаматтардын, орто жашка чейинкилердин калпагынын кыюусу – күрөң, кара кездемеден; улгайып калган карыялардын, аксакалдардын калпагынын кыюусу – ак же ала кездемеден жасалган.
Бышык басылгын кийизден төбөсү бийик, этеги тегерек бычылып, оймо-чийме түшүрүлбөй, төбөсүнө чок чыгарылбай, астарсыз, бир гана тигиш менен бириктирилип, ошол жери маңдай жагы деген.
Кыргыз эли эл болуп тузүлгөндөн бери жашоонун, улуулуктун, тазалыктын, улуу күндүн символу, ыйык белгиси катары кастарлап, сүр тутуп, сөөлөт санап, көрк катары маанилүү шаң -салтанатка кийип жүргөндүгү жалпы дүйнө элине белгилүү.
АРАБ МАДАНИЯТЫ – 7–10-к-да Араб халифатындагы арабдардын ж-а алар жеңип алган Чыгыш м-н Батыштын, Түндүк Африка м-н Түштүк-Батыш Европанын элдеринин маданий карым-катнаштарынын негизинде түзүлгөн маданият.
Көрүнүктүү тарыхчы аз-Зухра, араб халифатынын тарыхын жазган Мукаддаси, Дулаф, Истахри, Абу Райхан Беруни өз эмгектеринде Карахан дөөлөтү, кыргыз аймагы, кыргыздар ж-дө да баалуу маалыматтарды калтырган.
Аманбек Жайнакович Жайнаков – кыргыздын белгилүү физик окумуштуусу, физика-математика илимдеринин доктору, Кыргыз Республикасынын Эл Мугалими, профессор, академик, Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын президиумунун кенешчиси, Кыргыз Республикасына эмгек синирген ишмер, Кыргыз Республикасынын илим жана техника тармагындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты, Кыргыз Республикасынын илим жана билим беруусунун корунуктуу уюштуруучусу, математикалык жана теориялык физика, механика, математикалык моделдештируу жана компьютердик технологиялар тармагындагы ири окумуштуу.
1984-жылы өзү түзүп-калыптаган Эсептөө борборуна жетекчилик кылып туруп, СССР Илимдер академиясынын Новосибирск шаарындагы Сибирь бөлүмүнүн жылуулук физикасы институтунда “Ачык мүнөздөгү өзгөчө так электр жааларындагы термогазодинамикалык жүрүмдөрдүн моделдери” деген темадагы докторлук диссертациясын ийгиликтүү коргоду.
Асаналиев атындагы тоо-металлургия институтунун маалыматтык технологиялар жана математикалык моделдештирүү кафедрасынын башчысы, профессор, академик Аманбек Жайнаковду 24 мамлекеттен келген окумуштуулар дүйнөнүн Түрк тилдүү өлкөлөрүнүн математиктер коомунун вице-президенти кылып шайлашты.
2003-жылдан ушул мезгилге чейин Улуттук илимдер академиясынын академиги Ж.Жээнбаев атындагы Физика-техникалык проблемалар жана материал таануу институтундагы "Электрдик жаанын плазмасынын прикладдык динамикасы" деген илимий изилдоочулук иштердин долбоорунун жетекчиси болуп саналат.
Нооматы келип турган күр жайлоодо боз үй тигилип, окчун жайда желе байланып, кыз-келиндерибиз көнөктү карууга илип, желени карай кыялай басуулары кыргыз элинин салтын, маданиятын, жайлоо келбетин көрсөтүп турат.
Ошол эле учурда Чыгыш Түркстанда Цин империясынын басып алуучулук саясатына каршы күчтүү кыймыл башталып, генерал Чжао Хойдун жашыруун билдирүүсү боюнча «Яркендде Ходзи-Чжандын ) кол алдына 5 миңден ашык ойрот, бурут , илелик уйгурлардан турган атчандар жана көптөгөн жөө аскер жыйналган».
Элчилер болсо, «мурун силер ойроттон качып, Анжиянга кеттиңер, азыр Нарын, Жумгал, Таласта жүрөсүңөр. Азыр биздин жеңилбес армия жуңгарларды багындырып, Кеген–Каркыра, Ысык-Көлгө чек ара бекеттерин орнотууга кам көрүп жатат. Эгер конушуңар тарыса, өз билгениңерди жасап, көрүнгөн жерге көчө бербей, ырайым сурап, Улуу императорго кайрылууга» чакырган.
Алар; Черикчи Темир уулу, Түлкү Айт уулу, Нышаа Кудайменде уулу, Шербек Жакшыбай уулу, Бореке Акбай уулу, Айдар-бектин иниси Ноци ж-а Шүкүрлөр болгон .
Элчилер кайткандан кийин император Иле дарыясынын жээгиндеги жайыт, конуштары начар жерлерди караштырып, «балким» кыргыздарга берсе боло тургандыгын эскертип, Иле провинциясынын башчысына кат жөнөткөн.
Бул маалыматтарга кайрылган Н. Аристов бул эки уруу калмактар келгенге чейин эле Кеген–Каркыра, Темуртуда турган жана калмактын кысымы менен Анжиянга качып, алар Кытайдан жеңилгенден кийин кайра ошол эле конуштарын ээлеп калышкан деген жыйынтык чыгарган.
Ал боюнча ошол кездеги кыргыз-кытай чек арасы Кашкардан 110 ли түндүк-чыгыштагы Аэргуй, түндүктө 20 ли Илиньмухэкэцин, батышында 100 ли Юйсыту Аэртуш жана башка бекеттер менен чектелген.
Ал эми кылымдын аягына тиешелүү «Циньдин шинжаң шилюенин» («Жогортон бекитилген Шинжаңдын географиялык жана тарыхый баяны») «буруттар» деген бөлүмүндө солто уруусу Кашкар шаарынын батышындагы «Упалат» аскер бекетине жакын жерлерде көчүп-конуп жүрсө, «саяк уруусу чекир саяктар менен бирге Тушукташ кароолунан ары көчүп-конуп, казактардын жерине чейин жеткен» жана «сарыбагыш уруулары кээде бугу» деп аталып, алар «Иленин түштүк-батышындагы чек арадагы аскер бекети Эргоджулдун сырты, Тэмурту нор Ысык-Көл көлүнүн түштүк жээгинде турушкан».
1992-жылы 5-майдан 1997-жылдын 27-июнуна чейин Тажикстанда жарандык согуш (өлкөнүн мурдагы президенти Р. Набиев жана анын жактоочулары менен оппозициянын ортосундагы карама-каршылык согушка алып келген) болгон.
Биздин заманга чейинки 1-миң жылдыктын 1-жарымынан диний-тарыхый жазма эстелик «Авеста», биздин заманга чейинки 4-кылымдан согд тилиндеги каттар, парфия тилиндеги дастандар, манихей динине байланыштуу тексттер кирет.
Согуштан кийин М. Турсунзаденин «Индия балладасы» жана «Хасан арабакеч», М. Миршакардын «Багынбас Пянж» поэмалары, Улугзаденин «Жаңырган жер», Ф. Ниязинин «Айныбастык», Р. Жалилдин «Шураб» романдары, С. Айнинин «Эскермелери» жаралган.
1960–70-жылдары М. Турсунзаденин «Гангдан Кремлге чейин», М. Каноаттын «Сталинград үндөрү» поэмалары, Ж. Икраминин «Бухаранын он эки капкасы», С. Улугзаденин «Восе» романдары жарык көргөн.
Чыгыш Памирде суйдаң чөл өсүмдүктөрү, Батыш Памирде чөл жана жарым чөл, 4200 мге чейин шыбак-дан өсүмдүктүү талаа, андан жогору чөп өсүмдүктөрү басымдуу.
Тажикстан – КМШ өлкөлөрүнүн , Коллективдүү коопсуздук келишим уюмунун , БУУнун , Эл аралык реконструкциялоо жана өнүктүрүү банкынын , Евразия экономика коомунун , Шериктеш өлкөлөрдүн саммитинин ИНТЕРПОЛдун мүчөсү.
Улуттук басма сөзүбүздүн туңгучтары “Эркин тоо”, ”Ленинчил жаш”газеталары , “Коммунист”, “Дыйкан”, ”Жаны маданият жолунда” журналдары биринчи сандарынан баштап ыр түрүндөгү материалдарды көп жарыялаган, алардын дээрлик баары, айрыкча газеталары анда-санда гана бир ыры жок чыкпаса, калган учурларда ырдан өксүгөн эмес.
Поэзия эне тилибизде массалык маалымат каражаттарын , туруктуу иштеген китеп басмасынын, дагы башка саясий, маданий, таалим-тарбия очокторунун ачылышы кыргыз поэзиясынын кадыресе адабий формада үзгүлтүксүз өрчүй башташын шарттады.
Ошон үчүн алардын басымдуу көпчүлүгү Совет бийлиги жыл сайын белгилей баштаган майрамдарга жана башка атактуу күндөргө, Советтер Союзундагы жана чет өлкөлөрдөгү маанилүү саясий окуяларга, республиканын коомдук турмушунда оркоюп көрүнгөн фактыларга жана көрүнүштөргө арналган.
Натыйжада ал ырлар газета-журналдык башка материалдардан мазмундук элементтери жагынан анча айырмаланган эмес, тактап айтканда, поэзия формасындагы публицистикалык чакан макалдар же кабарлар, учурдагы саясаттын тикелей жаңырыктары, актуалдуу өкмөттүк ураандардын ырга салынып айтылган түрлөрү сыяктуу эле болгон.
4 1925-1929чу жылдары жаңыдан өнүгө баштаган басма поэзиябыздын чыгармаларынын төрт гана жыйнак жарык көргөн: “Камым ырларынын жыйнагы” , “Кызыл гүл” , “Аял айнеги” .
Ташкенде 1944-жылдын октябрь айына чейин калып, Орто Азия мамлекеттик университетинин профессору, Өзбек ССР Илимдер акдемиясынын Тил жана адабият институтунун фольклор бөлүмүнүн башчысы, Тарых-филология илим изилдөө интунун директору болуп иштеген.
Асанов, Үсөн - физик-химик, химия илимдеринин доктору , профессор , КР УИАнын академиги , Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген ойлоп табуучусу , СССРдин ойлоп табуучусу, КРнын илим жана техника боюнча мамлекеттик сыйлыктын лауреаты .
Андыктан мурдагы туруктуу турмуш абалында, жайчылыкта жашап келаткандар капыстан чыга келген, жөн-жайы түшүнүксүз, көңүлдөрүнө жакпаган адамдарга катарынан орун берүүнү, өздөрүн чектөөнү деги эле каалабайт.
Жеңишке жетиш, эң кур дегенде өзүн коргоп калыш үчүн этностун ичинде альтруисттик этика, т. а., жамааттын кызыкчылыгын өзүнүн жеке кы- зыкчылыгынан жогору коюу орун алышы зарыл.
Өзүмчүлдүк этикасында жеке жана үй-бүлөлүк кызыкчылык коомдук кызыкчылыктан жогору коюлганына карабай, коом менен жеке адамдын кызыкчылыктары көпчүлүк учурларда дал келгендиктен курч карама- каршылыктар сейрек кездешет.
"Өзүмчүлдөрдүн" тукуму болсо эми башка этностордун ичинде жашап, альтруисттерди өздөрүнүн эр көкүрөк коргоочулары катарында эмес, азоо чалыш, кекирейген жана кара мүртөз адамдар катары эстеп коюп жашай беришет.
Андыктан биз көнүмүш жүрүш-туруш адаттардын өзгөрүп, бирин бири алмашуусун аныктоо үчүн өткөн доорлордун тарыхграфиясын, а түгүл көркөм адабиятын да маалыматтардын булагы катарында эмес, сын көз менен карап изилдей турган фактылар катарында пайдалана алабыз жана мунун жардамы менен тиги же бул процесс чындыгында кандайча болуп өткөнүн тактоого мүмкүнчүлүк алабыз.
Мисалга биз окурманга жакшы белгилүү болгон кайсы бир элдин (мамлекеттин, саясий институттун, социалдык-экономикалык мамилелердин эмес, дал этностун) тарыхынын басып өткөн бир үзүмүн келтирели да, анын фазаларына үстүртөн эле көз чаптырып көрөлү.
Эгерде анын айтылуу падышалар мезгилин, коомдук системанын мүнөзүн аныктоочу алгачкы сецессиядан (плебейлердин Ыйык тоого кетиши, андан соң алардын патрицийлер менен жалпы тил табышы) баштап, Каракалла жардыгына чейинки мезгилин, т. а., б.
Муций Сцевола, Аттилий Регул, Цинцинат, Эмилий Павел жана аларга окшогон дагы көптөгөн баатырлар, балким, көбүн эсе патриоттук легендалардын шарапаты аркылуу жаралган баатырлар болсо керек, дал ушундай инсандар жүрүш-туруштун идеалы катары үлгү болушканы маанилүү.
Принципат доорунда да баатыр жана күжүрмөн ишмерлер көп эле, бирок алардын баары жашырып-жаппай эле өз кызыкчылыгы үчүн аракеттенишкенин, алардын мындай жүрүш- турушу катары коомчулук тарабынан кадыресе жана бирден бир мүмкүн болуучу жүрүш-туруш кабыл алынган.
Оптиматтар менен популярлардын партиялары жоголуп, эми алардын ордун тигил же бул легиондордун топтору, айталы, сириялык, галлиялык, паннониялык жана д. у. с. топтор басып, алар бири-бири менен жалаң гана бийлик жана байлык үчүн салгылашып жатышты.
Алар эр жүрөк, ошол эле учурда өз керт башынын пайдасын ойлогон, дүнүйөкор адамдар экендиктери эч кимди кыжалат кылбайт, тескерисинче, көпчүлүк алар менен сыймыктанышат, кубатташат.
Физикалык антропология кишинин биологиялык организм катары карайт,бул багытта кишинин эволюциялык өнүгүүсүн колго алат, инсан түрүнүн илгертеден азыркы күнгө чейинки биологиялык өзгөрүүлөрүн изилдейт.
Ал эми археологдор өткөн маданияттардан калган заттарды,буюмдарды,нерселерди, сөөк жана адамдар,адам топтору жашаган аймактарды буюмдарды изилдеп, өткөн мезгилде жашап, жазылуу маалымат калтырбаган адамдардын маданияттары тууралуу маалымат,билим чогултат.
Инсандардын көп түдүүлүгүнө болгон күндөн күнгө көбөйгөн кызыгуу, өзгөчө жаратылыш мыйзамдарынын илимий тил менен ачыктоого аракет болуп жаткан убакта, ыйык китептердеги салттуу түшүндүрмөлөрдүн жетишсиз экенин көрсөттү.
Эгерде инсан өзүн жана башка инсандарга, жана да өздөрүнүн келип чыгышына, ошондой эле башка инсандардын келип чыгышына кызыкса эмне себептен антропология системалык түрдү илимий дисциплинага айлануусу мынча көп убакытты талап кылды?
Кыргыз Республикасы эгемендуулукко ээ болуп, рыноктук экономиканын өнүгүү жолуна түшкөндө бүтүрүүчүлөрдөн Токтосун Мадьяров, Карема Ашымова сыяктуу кыргыз элине эле эмес чет өлкөгө дагы белгилуу ишмерлер чыгышты.
Боконбаев атындагы орто мектебинин 70-жылдык тарыхынын ичинде мектепти жетектеген директорлор: Карпыков К., Ботбаева У., Бримкулов Н., Мамбеталиев А., Молжобаев А., Шаршенбиев К., Козубаева Б.
«Кыргызфильм» киностудиясында редактор , Кыргыз ССР Маданият министрлигинде , Кыргыз ССР Мамлекеттик кинематография комитетинде башкы редактор , Кыргызстан театр ишмерлер союзунун секретары , КР Президентинин мамлекеттик кеңешчиси , «Манас-1000» мамлекеттик дирекциясынын көркөм жетекчиси, директору , 1994-жылдан КРдин Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгы боюнча комитеттин төрагасы.
Жакиевдин адам турмушунун ар кыл жагдайларына арналган курч көйгөйлүү «Миң кыял» , «Алтын аяк» , «Өкүм» , «Эртең – жаңы жыл» , «Жолугушуу» , «Күттүргөн жаз да келер» , «Саадак какты» , «Жүрөлүчү жүрөк оорутпай» , «Жаза» жана башка драмалары бар.
туулган, Ысык-Көл облусу, Тоң району, Бөкөнбаев айылы – драматург, кинодраматург, Кыргыз ССРинин искусствого эмгек сиңирген ишмери , Кыргыз эл жазуучусу , Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын , Казакстандын Төлөгөн Айбергенов атындагы эл аралык сыйлыгынын , Жамбыл Жабаев атындагы эл аралык сыйлыгынын лауреаты.
Арстанбектин чыгармачылыгынын күрдөөлдүү, көркөм өнөрдүн эң бийиктикке көтөрүлгөн учурун падыша өкмөтүнүн бийлиги кыргыз жергесине орногон мезгилде жараткан чыгармалары түзөт.
Ал Фергана тарапта бир жылга жакын убакыт жүрүп, Наманган жана Анжиянды аралап, көптөгөн ырчы, комузчулар менен беттешип, акындык өнөрүнүн артыкчылыгын даңазалап, туулган жерине чоң ырчы атыгып кайткан.
Акындын чыгармаларын жыйноо маселесине 1920-жылы көңүл бурулуп, 1922-жылы Каюм Мифтаков Каракол жана Нарын уездинен жыйнап келип, ИАнын Колжазмалар фондуна өткөргөн, азыр да сакталып турат.