polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Gava masûlkeyên navpençikê girj dibin, îcar navpençik ber bi jêr ve dilive, masûlkeyên navpençikê jêya navendiyê heta asta birrbirreyê sîngê yê 9emîn dikişîne, bi vî awayê navpençik piçek pahn dibe û qoqiziya wê kêm dibe.
Di xortaniya xwe de Ferda û hevalên wî Ferîd, Selîm û Reşît roj bi roj li çepgiriyê û sosyalîzmê dişarin anku germ dibin û ji ber hindê taliyê dikevin belayan û Ferda û Ferîd neçar dibin warê xwe bihêlin û bazbidin Ewropayê.
Cûdahiya di navbera mîneralek serpê de ku tê texmînkirin ku herî kevn e û strukturên îzotopên lîberê yên ku îro li okyanûsan pêk tê tenê bi dirêjahiya 4,5 mîlyar salî ya di navbera çêbûna van her du nimûneyan de têne ravekirin.
Grafîta biyojen ku di zinarên metasedîmenter ên 3.7 mîlyar salî ne li Rojavayê Grînlendayê hatine dîtin û bermahiyên madeyên biyotîk ên li zinarên 4.1 mîlyar salî yên li Rojavayê Awistralyayê hatine dîtin.
Hebûna gewherên mîneralê zirkonê yên serdema Hadean di zinarên niştecîh ên Eoarchean de destnîşan dike ku bi kêmî ve hinek qalikên felsîk di destpêka 4.4 milyar sal de, tenê 140 milyon sal piştî çêbûna Dinyayê hebûne.
Mezinbûnek berbiçav a heta roja îro ku ji hêla radyometrîk dîroka parzemînî ya gerdûnî ve tê piştgirî kirin û pêşveçûna zû ya di asta kontinental de di dema Arçiyan de, avakirina kelûpelên parzemînî yên ku niha hene ku ji hêla delîlên îzotomîk ve ji hefnium in zircons û neodymium di zinarên sedimentary rocks de têne piştgirî kirin.
Gava mala Kemal Tolan hatiye bajarê Oldenburg'ê, Kemal Tolan weke gelek endamên Komelên Karkerên Demokratên Kurdistan li Almanya -KKDK yê, xwe bi xêra kovar, pirtûkên Kurdî û bi taybetî jî kovara ARMANC fêrî xwandin û nivîsandina zimanê xwe yê zikmakî kiriye.
Her weha ji bo ku Kurd-Êzdî jî bikaribin dahin-standinên xwe, yên bi nivşên xwe yî nû re zêdebikin, dînhebandina Êzdiyan zeximbikin û xwe bi rêxistin bikin; Kemal Tolan bi gelek rêxistin, sazî û partiyên Alman”Diakonî, AWO, DKP, SPD û hwd.
Pişt re Kemal Tolan pêşîn tenê bi ciwanên malbata xwe re, civînên xwenasînê çêkirine û di pey ra jî tevî çend endamên malbata xwe û hinek kesên malbatên Êzdî, di 31.10.1993 de “Komela Çandê dîne Êzdî- KÇDÊ“ damzirandine. Ji xwe hingê piraniya Êzdiyan bi hemd anjî ji ber nezanîna xwe ev birêxistbûna piçûk didîtine û ji KÇDÊ 'ê re digotine,”Komela Mala Eliyê Eyşê û hwd.
Kemal Tolan bi fikra xwe tenê ”Weşanxana DENGÊ ÊZİDİYAN ” afirandiye û di sala 2000î de li goriya derfetên xwe pirtûka xwe “Hebûn û tûnebûna êzdiyan tev romanên zindî ne” bi zimanê kurdî li ser navê weşanên “Dengê Êzîdiyan” li çapxana “Druckzentrum der Carl von Ossietzky Universität Oldenburg" weşandiye.
Ji ber ku Nalbend kesekê gerok bû û çi maleka wî ya binecih nebû, wî helbestên xwe li ser kaxezan dinivîsandin û li nik kesên ku cihê baweriya wî bûn û dostên wî bûn dihêlan; wek mela Tahayê Mayî, Mesûd Kitanî, Zeynilabidînê Çemseydî, mela Sidîqê Benavî, Mostefayê Bamernî û gelekên din.
Ehmedê Nalbend çeqokek hebû û ew her pê re bû û gelek caran xwe pê ve mijûl dikir û ew vedihusî û wextê kesekê pirsiyar jê dikir ka ew çima devê wê çeqoyê tuj dike, wî di bersiva xwe de ji wan re digot dê hûn bizanibin.
Piştî ku Almanyaya Nazî di sala 1939an de Polonya dagîr kir û keştiya rûsî Metalist li peravên Estonyayê binav bû, Yekîtiya Sovyetê ji bo şerê nêzîk daxwaza baregehên hewayî û deryayî yên li ser axa Estonyayê kir.
Piştî Şoreşa Cotmehê ya li Rûsyayê, Estonya di 24ê Sibata 1918an de serxwebûna xwe îlan kir, ku bi Şerê Serxwebûnê yê Estonya re hate yekkirin û ji hêla Rûsyayê ve bi Peymana Aştiyê ya Dorpat di 2ê sibata 1920an de hate nas kirin.
Hemî şerîtêt vîdyoyê ku hatibûne belav kirin bi navê komela Tewhîd û Cîhad bûn ku têda serjêkirina rehînêt bîyanî nîşa didan ku dibêjin Zerqawî bi xo ew zilam bû ku di şirîtêt vîdyoyê da kêr di destî da bû.
Hingî li dûv raportêt agahiyan, ew li Bexda bû û li dûv gotina rêzdar Powell hatibû piştrast kirin ku Sedam Huseyn peywendî digel El Qaîde hebûn ku eve jî bû eger êrîşa li ser Iraqê bi êrîşeke rewa bête jimartin.
Ebu Museb Zerqawî (7 îlonê 7 îlonê 1966an li Zarqa ji Urdun dayikbû - li 7 juin 2006an Bakouba ji Irakê da mir), eslê wî Urdunî ye, terorîsteke îslamist û rêberê Al-Qaida ya hêremê Irakî émirat djihadiste rojhilatê navîn nû.
2 Di pey van gotinan re Pêşîmamê Xaltiya û biraziyê Pêşîmam Îsmail Deniz, Berkat Çengil derkete ser dikê, ewî jî bi dengekî keser û kovan çend malikên/sebeqên beyta “ Lavijê Pîrê” ji bo bibîranîna apê xwe bistran got.
Li gorî zargotina me Êzdiyan ya li ser rêûresmên şînê têne gotin, dema evdeke/î Êzdî kiras diguhêre û şûnde, divê merivên nas, heval, mal û malbata kesê ku çuyî ber dilovaniyê Xwedê di sê , heft û çil roja mirî de ji bo xwarina zad û qurbanên xêra miriyan bi hevûdinê re bixwin û miriyên xwe li bîra xwe binîn li hevûdinê kom bivin.
Bira û lawên Pêşîmam Îsmail Deniz sozdane nas, heval, oldar û mirîdên xwe û gotin:”heta ji me were emê di rêya Pêşîmam Îsmail Deniz de bimeşin û ji we dost, heval, nas û pismaman jî hêvîdikin ku hûn alîkariyê bi me re bikin.
Dibe ku ew lehengekî mîtolojîk bû ji ber ku hem di wêjeya kurdî de hem jî wêjeya farisî de agahîyên derheqê jiyana wê da temamî tiştên mîtolojîk pêk tê , lê tê zanîn ku efsane jî di nav xwe de agahiyên rastî weşartîne.
Dema Îmam Malik di seriyê namê de ku dibê "Muhemmedê kurê Îdrîs ji alê diya xwe ve kesekî bi şeref e û rewşa wî wusa ye…" dixwînê wusa dibêje: Subhanellah, îlma Resûlûllah wusa bûye ku edî bi nameya tê nivîsîn, tê pirsîn û tê xwestin"
Îmam Şafîî ji bo destpêka hînbûna xwe wusa dibêje "Piştê jiberkirina Qur'ana Pîroz ez herdem diçûm Mescîda Heram. Li vir min ji alimên hedîsê û ji alimên fiqihê sûd werdigirt, lêbelê em zaf xizan bûn, qeweta me qasê sendina rûpelek kaxiz jî tune bû. Min di nivisandina fêr û meselê ku ez hîn bibûm de gellek zahmetî kişand".
Di gotinek xwe de wusa dibê: "16 sal e min têr xwarin nexwariye" dema sedema wê jê dipirsin, dibê "xwarina zaf giranî dide mirov, qelb zeîf dike. Feraset û îdrakê kêm dike. Zaf xew tîne û bi vî awayê meriv ji îbadetan dike, serê evditiyê kêmxwarin e".
Nivîskar, an jî bi zazakî û goranî: nûsker, di zimanê kurdî de, bi zaravayê kurmancî nivîskar ji wan kesana re tê gotin ku nivîsandin ji wan re bûye pîşe, herweha nivîsên wan çap bûne û hatine weşandin, yan jî meqale û gotar di kovar û rojnameyanm de dane weşandin.
Kesê kû berhemên xwe yên nivîskî, wekî pirtûkekê, gotar û nivîsên xwe her wek dirêj an jî bi kurtasî bi awayî wêjeyî an teknîkî, ava dike.gorî zagona mafên berhemên nivîskaran û her wekî din wênesaz, peykervan û hunermendên din parastî ye.
Stranek klasîk a awaza wê Ara Dinçkiyan çêkiriye û Sezen Aksu dibêje “Vazgeçtim - Jê berda”; a Melike Demirağ “Arkadaş - Heval”, û a Lorena Mc Kennit “Tango to Evoro" bi kurdî got. Strana Hakkı Bulut ku li Tirkiyeyê pir bi nav e “Ykimiz Bir Fidanyz - herdu yek şitlek in” jî got.
Li ser vî Sittîng Bull serxwebûneke mezin di nav mirovên xwe da peyda kir û di sala 1876'an da bi tev lehengê dakota yê bi nav Crazy Horse û Big Foot di şerê Little Bighornê da li dijî general George Armstrong Custer serketina herî mezin di dîroka dakotayan da qezenç kir.
Ji bilî helbestên wî yên ku di hin weşanên kurdî de hatine weşandin, Sê berhevokên wî yên çapkirî hene, ku helbestên xwe de dixwaze bi zimanekî hêsan î nazik û bi wêneyine ji peyvên hestedar derd, êş û kela dilê xwe, herwekî evîn, arzû û helwesta xwe veguhêze hunav û wijdana xwendevanên xwe.
Nivîsteka li ser derî ye xuya dike ku Qesir, bi hicrî di sala 1120'an û bi mîladî jî di sala 1705'an de hatiye lêkirin û dîsa bi hicrî, di sala 1320'an û bi mîladî jî di sala 1905'an de, ji aliyê Husênê Qenco ve hatiye tahmîr kirin.
Kaşekî bilindî lihevhatî ji nav bajarê nizim dirabû û digeha binê sûrhê (çawa mirov bi rengekî ferehtir di kelehên heyama navîn de dibîne, weke li keleha bi nav û deng, ya Helebê); di dora vî girî de, dibe ko sengerekî ferehî tijî av jî hebû, lê eger wilo be jî, hê em di vekolanên xwe de negehanê.
Ji dema ko me karîbû, em xwe bispêrine rastiya, ko girêdana Ûrkîş bi girê Amûdê ve şaş e, em dibînin ko hemû argumentên ji bona Amûdê û Ûrkîş hatibûn bikaranîn li ser Mozan (ko li nêzîkî Amûdê girê herî mezin e, yê ji dema sê hezar salî ve BZ) û Ûrkîş pêktên.
Tevlî ko armanca vekolînên piştre ew bû, da diyar bikin, ko Mozan ne Ûrkîşa kevnar e, lê dîse ev cih û profîlê navenda Hûriyên kevnare li hev tên: Hişkere ye ko Mozan sê hezar salên BZ gehabû radeya xweyî bilind, û du hezar sal BZ melûl bûbû û dawî gişt di nîvê du hezarsaliya BZ de wêran bûbû.
Ji bilî mezinbûnê rasitiyke dinî balkêş, ya Girê Mozan heye, ew jî homojeniya radeya niştecihbûna wê ye: weke ko em dibînin, delîlên darîçav, yên niştecihbûnê vî cihî diyar dibin, ji serê gir bigire ta binê wî û ta derdorên derve yên bajêr jî, hê ji hezarên sisiyan ve yên Berî Zayînê.
Ji ber berdewamiya ferehbûna demografî, gerek e bihatana xwiyakirin, ko sûrheke din di wê demê de li derbedrê bajêr hatibû avakirin: di vî warî de lêkolîn ne bi misogerî hatine piştrastkirin jî, lê ferehbûneke ko dora bajêr tev dorpêç dike, tê dîtin.
Di vî warî de çiyayê Mêrdînê, yê di dîmenê Mozan de pir darîçav e, nîşan e; hejmara mezin, ya tiştên bronzî, di vekolînên me de, dibe ko delîlên giringiya Mozanê kevnare bin, çawa ko dergehê bazrganiya maden bû di dîroka Sûriyê ya kevn de.
Der barê perwerde û zanînê de jî, hejmara xwendevan û pisporan li gorî hejmara xelkê gund ne guncav e, xwendin di astekî nizim de ye, tenê çar bijîşk li gund hene û yek ji wan li derve li mişextiyê ye, mamoste û endezyar jî tev bîst kes dernakevin.
Ew jî geşbînî û hêviyeke mezin ji pêşerojê re derdixe holê, sipas ji ew kesên ku erk û delameta fêrkirina Kurdî ji xortên gund re raxistine ser milên xwe û ez bejna xwe li ber wan ditewînin û rêz û hûrmetê ji wan re dikim…
Hemû qiracên derdora Metîna bi darên zeytûnê, mişmiş, behîv, simaq, kewzan û gûzan çandî ne û pesarên newala wê jî çêrgeha sewalan e, lûtkeya qiracan û rûberên herî asê jî bi darên merx û sewliyê xemlandî ne… Deşta Metîna jî bi piranî darên zeytûnê û rez in, li gel rûberek biçûk ku ji çandina genim, nîsk û nokan re terxankiriye û çend baxçeyên henaran jî hene.
Ji aliyê rajeyên giştî ve Metîna li nîvê rê ye, ango elektirîk heye lê ew qas ne saz e, av lê heye lê tim nayê û heke bû ew hat jî her roj dora katekê dirêj dike û carik din ziwa dibe, ji ber hindê xelkê gund xwe dispêre bîrên avzê û barekî diravî û ezyatê xwe zêde dibe.
Ew kesên ku ji Metîna koçî Efrînê û Helebê bûne di her malbatekê de hene, lê ew kesên li mişextiyê ne piraniya wan ji malbata Cebûlî, Nebê û Selmo ne û di navbera Amerîka, Kanada, Fransa, Almaniya û Yewnanê de belav bûne.
Ew bi muzîka xwe ya orkestrayê ya wekî Koncertoyên Brandenburgê tê naskirin; pêkhateyên enstrumental ên wekî Cello Suites; karên klavyeyê yên wekî Guhertoyên Goldberg û The Well-Tempered Clavier; karên organê yên wekî Schubler Chorales û Toccata û Fugue di D biçûk de; û muzîka dengbêjî ya wekî St Matthew Passion û Mass di B-minor de.
Çeçenistan û Ingûşetyaya cîran, piştî şerên dûr û dirêj, di sala 1859an de ji hêla Împaratoriya Rûsyayê ve hatin girêdan û paşê di serdema Sovyetê de komara xweser a Çeçenîstan-Îngûşetya ava kirin.
Ligel ew ne tiştekî fermî ye, lê bi baweriya min yasaya ku dibêje, heke qînte bikeve hewşa malên derdorî meyadnê, mok dibe ya lîskevan, ji têgîna ku bêhna malên derdorî meydanê teng nebe tê, lewma û bi teşeyekî xoza kêlîka qînte dikeve hewşên derdorî meydanê, lîskevan mirina xwe ango moka xwe dipejirîne.
Di pêvajoya şer de, Swîsre pêşwaziya zêdetirî 300,000 penaberan kir, ku 104,000 ji wan leşkerên biyanî bûn, ku li gorî "Maf û erkên welatên bêalî" hatine pejirandin, belgeyek ku di Konferansa Laheyê de hat îmzekirin.
Swîsre yan jî Konfederasyona Swîsreyî (bi almanî: Schweizerische Eidgenossenschaft, fransî: Confédération suisse, îtalî: Confederazione Svizzera, retoromanî: Confederaziun svizra, latînî: Confoederatio Helvetica) welatekî bejahiyê ye ku li hevberdana rojava, navîn û başûrê Ewropayê ye.
Di sala 1992 an de pirtûka wi ya helbestan ya yekem, "Helbestên Welatê Bindest" di sala 1994 an de ya duwemin "Stranên Azadî" di sala 1995 an de, ji ber pirtûka helbestvan Ezelî Doganay, wergera wi "Gule çi bike ji stranê" hatin weşandin.
Heta sala 1989-a ew Înstîtût teslîmî Moskovayê dibû, û doxtir-kûrsantêd wê ji hemû komarê sovêtyêye berê bûn, ewê bona wana lêksiya dixandin, sêmînar derbaz dikirin:wanara gotî tiştê zanyaryêye teze şirobikira, razî kira.
Deviren di heman demê de di Enstîtuya Kurdî ya Amedê de endamê lijneya rêveber de cîh girtiye û berdevkiya Enstîtuya Kurdî ya Amedê kiriye, niha jî endamê Kurdî-Derê ye û kar û barên lêkolîn û lêhûrbûnên wêjeyî dimeşîne.
Nêçîrvan Barzanî di 28ê gulana sala 2019ê de ji 81ê parlamenterên ku beşdar di civînê dibin, bi dengên 68 parlamenteran carek dîsa wekî Serokê Herêma Kurdistanê hatiye hilbijartin û di hezîrana sala 2019an de wek serokê Herêma Kurdistanê dest bi kar dike.
Wî di axaftina xwe ya sondxwarinê de demokrasî wek yek ji mezintirîn destketên Herêma Kurdistanê bi nav kir û ragihand ku erkê wî wek Serokê Herêma Kurdistanê berdewamkirina bihêzkirina nirxên demokratîk ên Kurdistanê û pêşxistina siyasî ya hikûmetê ye.
Dema di sala 1975ê de Îraq û Îranê li Cezayîrê li dijî şoreşa Kurdistanê, şoreşa îlonê, li hev kirin û bi biryareka siyasî bo demekê kurt serokatiya şoreşê, şerê çekdarî rawestand, wê demê Nêçîrvan Barzanî bi malbata xwe re koçberî Îranê bû û li wêrê li zanîngeha Teharanê, fekulteya zanistên siyasî xwand.
Bavê Nêçîrvan Barzanî, Îdrîs Barzanî endamê polîtbîroya KDPê bû û rola wî gelek mezin bû di nav tevgera rizgarîxwaza Kurdistanê de û her ji zarokîniya xwe di nav refên şoreşê de bû mil bi milê pêşmergan mezin bibû.
Dr. Fuat, bi îddîaya ku -di rojên ku Şêx Seîd Amedê dorpêçkiribû, bi kincên netewî yên kurdî li Amedê geriya ye û ji Ferîd Paşa re, derbarê serhildana Kurdan de name şandiye û lewma têkîliya wî bi serhildana Kurdan re heye, hatiye îdamkirin.
Mihellemî yan jî erebên mihellemî yan jî erebên mardellî (bi sûryanî ܡܚܠܡܝ̈ܐ‎, Mḥallamāye, bi zimanê erebî: ََِّّ, al-mhallamiya bi maneya "gelê mihellemî"), gelekî erebî ye Ji Erebên Banû Hilal û erebên Banû Şeybanin.
Bandora wêjeya devkî li hemû deverên dinyayê li ser wêjeyên nivîskî heye û herwiha bandora wêjeya nivîskî jî li ser wêjeya devkî heye, wek mînak em dikarin basa gelek beytên Melayê Cizîrî bikin ku di nav gelê Kurdistanê de belav in û gelek caran weke berhemên wêjeya devkî têne pêşkêşkirin û carinan jî bi berhemên devkî re têne têkelkirin.
Şahqûlî Beg ê Mîrê Derzînê ji bo ku vê pirsgirêkeyê safî bike, berê xwe dide Sarayê Osmanî , Mihemed Begê Mîrê Girdikanê çawa ku seh dikê ku Mîrê Derzînê çûye Sarayê Osmanî, ew jî dide pey.
Bapîr di sala 2016’an de li Tirkiyeyê beşdarî konferansekê bû û gotibû “Divê Tirkiye dest ji zilm û zordariya li ser Kurdên Bakur berde” û “Pirsgirêka alema Îslamê ew e ku dev ji Îslam û kevneşopiyê berdaye ku bi rêgezên hiqûqê bilîzin.”
Dîwana helbestan bi zimanê Erebî: Ev dîwana han niha di nav destnivîsen Camî'el-Kebîr a Mûsilê de ye Xelîfeyê Şêx Nûredîn; Seyyid Muhemmed Nûrî Mûsilî, piştî mirina seydayê xwe di sala 1280'ye hicrî de vê dîwana han li Mûsilê kom kiriye.
Ji bili vî ji bo ku Şêx Nûredîn gelek meşhur bû, nav û dengê wî di Kurdistanê de belav bû , terîqeta Qadiriye belav kir, gelek xelîfe û mirîden wî hebûn; 'alimekî mezin bû û di warê tesevvufê de çend kiteb nivîsandine.
Li Mûsilê li ba çend zanayên bi nav û deng ên wek Şêx Silemanê Kurd, Mela Ebdurehmanê kurê Mela Îsayê Mûsilî û Şêx Yûsuf Efendiyê kurê Remezan, ewe ku bi navê îbn Me'hderbaşî bi nav û dang e, xwendiye û piştre îcaza xwendine wergirtiye.
Di vê qonaxê de, teqîna herikîna lavên bi bilindahiya 150 mêtreyê qalind piroklastîk ên pêkhateya andezît û dasîtê, piştre re jî teqîna herikîna lavên bazaltê konika Agiriya Mezin bi profîla çiyayiyek biçûk ava dike.
Qonaxa çarem , teqînên volkanîk ên li Çiyayê Agiriyê veduguhere qonaxek teqîna du konî ku şikseteka mezin a bakur-başûr re her du konên ku li gel çend şikestin û tîşirên pêvek li ser milên volkanê derketine, ji hev vediqetîne û bi vê qonaxê re aktîvîteyên volkanîkî vedigerin du konikên volkanîkî ku konika Agiriya Biçûk di vê qonaxê de dest bi pêşveketinê dike.
Tengasiya di navbera van şikestekan de ne tenê qada vekişînê ya orîjînal ava kiriye, pergalekî şiksetekên ku bi şêwaza belavbûna puça hespê afirandiye ku pozîsyona navendên teqîna volkanîkî yên sereke yên Çiyayê Agiriyê û kembera xêz a têkildar a konên volkanîkî yên parazît kontrol dikin.
Sîstema şikesteka lêdan-şimitîn a ku Çiyayê Agiriyê jî di nav de ye di encama lihevhatina bakur-başûr û pevgirêdana tektonîkî ya di navbera Plaqeya Ereban û Laurasyayê de ye ku piştî girtina Okyanûsa Tetîsê di Serdema Eosenê de li ser stura Bilîs-Zagros berdewam kiriye.
Çiyayê Agirî, Grîdax, Glîdax berê bi Koşaxî an Çiyayê Şaxî jî hatiye binavkirin, çiyayekî ji cûreya stratovolkanane ku di çar qonaxên çalakiyên volkanîk de û di encama teqînên volkanîk û herikînên lavên volkanîk bilind bûye.
Çiyayê Agiriyê li rojhilata Bakûrê Kurdistanê ye ku di navbera parêzgehên Agirî û Îdirê de, li nêzîkî sinorê Îran, Ermenistan, navçeya Nexçewan a Azerbaycanê de ye û di navbera Çemê Aras û Çemê Miradê de ye.
Necmedîn Ferec Ehmed an jî bi kurtî Mele Krêkar , di navbera 2001 û 2003 de avaker û serokekî rêxistina Piştiwananî Îslam le Kurdistanê bû Mele Krêkar li Norwêcê dijî û ji sala 2008an pê ve di lîsteya terorîstan a Neteweyên Yekbûyî de ye.
Dîcle li Bakurê Kurdistanê dest pê dike, di bajarên giring ên herêmê re dibore û li bajarê Elqurneyê ligel çemê din ê mezin Firatê dibe yek û li başûrê Îraqê, nêzîkî bajarên Besreyê û Abadanê , li bakurî Kuweytê digihe Kendava Farsê.
Di 1956an de wî elfabeyeke stensil a li ser cebîrê durist kir û di 1960an de pê çêbû yekem kitêba fizîkê bi kurdî biweşîne bi sernavê; ‘Destpêk bo Mekanîk û Taybetiyên Maddeyê’, ku tê de ferhengokeke dewlemend a têrman hebû li ser fizîk û matematîkê.
Di hengava wê kurte gera xwe ya li Şamê de wî namilkeyek bi erebî nivîsand li ser ‘Tevgera Azadiya Kurdistanê û Amacên Wê’ ku wî îthafî Nasirê serokcumhurê Misrê yê berê û pêşengê ereb ê nasyonalîst kir.
Îdeolojî, bi rêzanî û civakî hizrek were çêkirin û pê bi riya hukumetekê, rêxistinekê di nêzîkatiyê xuyên çîneke civakî de rê şanî dan bi polîtîkî, dadî, zanistî, felsefî, olî, moralî, hizrên ku hatina xamlkirin an ji xamilandin hebûna ye hemûkî ya.
Gotarên wî di weşanên wekî rojnameyên "Welat", "Welatê Me", "Azadiya Welat", Tûrik , kovarên "Rewşen", "Jiyana Rewşen", "Zend", "Zembîlfiroş", "Tîroj", "Avaşîn" û malperên li ser înternetê "Rojev", "Gerdûn, Amidakurd, Amude.com"ê de hatine weşandin.
Mihemed Karasûngûr (jdb. 1947 li gund Darebî ya parêzgeha Çewlîgê, m. li Başûrê Kurdistanê) yek ji endamên komîteya navendî ya PKKê bû, bi tevî Îbrahîm Bîlgîn di qirêjiya birakujiyê ya ku ji aliyê welatên Kurdistan kirine bin desthilata xwe ve tê birêvebirin de, jiyana dide der.
PKK ne tenê li herêma Kobaniyê, lê pêş wê li herêmên kurdî yên aliyê Tirkiyeyê jî bandora toreyên eşîrvaniyê sist kir, çimkî wefadariya bêyî şert-û-merc ne êdî ji serokê eşîrekê re, lê ji serokê partiyê re dixwazt.
Bi danîna sînorê di navbera Sûriyeyê û Tirkiyeyê re vê çanda hevbeş dest pê kir sal il dû salê sist bibe, lê ligel mayîna sînor, danîna mayînan û derbasbûna bi dehan sal jî, gellek ji erfên çandî, bi taybetî yên gundiyan wek hev man.
Berê li vê herêmê stranbêjî û hunermendî ne şanên serbilindiyê bûn, lê ev niherîn di nîvê duyemîn yê sedsala 20emîn de hat guhertin û nifşekî nû ji stranbêjan û hunermandan hanî holê, wek Baran û Miço Kendeş, Reşîd û Xalid Sofî, Ehmedê Çep û yên din.
Ji ber ku perwerdeya bi zimanê kurdî qedexe bû û afirandina berhemên bi kurdî dikaribû bibûya sedema girtinê, berhemên wêjeyî yên nivîskî ta nîvê duyemîn ji sedsalan 20an hindik bûn, lê ji salên 1970yan û şûn ve, bi taybetî li dû bicîhbûna jimareke ji rewşenbîran li derve, pirtûkên wêjeyî yên ji nivîskarên kobanîyî dest pê kirin derkevin.
Şêx Salih, ku ji Amûdê hatibû û rêberiya terîqeta neqşebendî dikir, yek ji navdarên bajêr bû, wekî Mele Mislim, Miftiyê Kobaniyê, Meçhan Axa ji Kaniya Ereban, dengbêj Mişoyê Bekebûrê, Baqî Xido, hunermend Reşîd Sofî, Miço Kendeş û herweha birêz Polat Can û Jan Dost, çendek in ji nivîskar û rewşenbîrên kobanî yên navdar in.
Li gorî nivîskarê kurd Şahîn Soreklî ji hinek kesên ji herêmê, herêma ew bi xwe lê ji dayik bûye, bihîstiye, navê "Kaniya Ereban" li wê şûna li ser rûbarê, îroj rojhilatê Kobaniyê, hatibû kirin, çimkî havînê koçerên ereb pezê xwe lê av didan.
Bêhtir ji 321 gund li herêma Kobaniyê hene; Helinc, Şêran, Şeran, Tilêjb, Girê Xezalan, Bozik, Qilhedîd, Qûmlix, Minaz, Mezrê, Zinarê Qul, Mêrg, Menik, Elî Şar, Serbehur, Gewrik, Taşlog, Tilik, Hemamik, Qizelî, Xanik, Qeremux, Xerabî Kuçkan, Çortanek, Çoxan, Sê Telp, Çixur, Xerab Kort, Bîreş, Kortik, Derbazin, Kuleh, Korpîngar, Gundê Osê û Sûsan hinek ji wan gundan in.
Her çiqas xaneyên hestî di nav kelênê de ji hev cuda cih bigirin jî, ji her xaneyê niçikên sîtoplazma û parzûna xaneyê ber bi xaneyên din ve dirêj dibe, di navbera xaneyên hestî de fersenda têkilîdayîn û alûgorkirina madeyan peyda dike.
Hestiyên qefesa sîngê dil û pişikan diparêze, hestiyên kiloxê demaxê dorpêç dike û diparêze, hestiyên birrbirreyê dirkepetikê diparêzê û hestiyên hewzê hêlînek awa dike ji bo endamên koendama herisê, endamên zawûzeyê û endamên koendama mîzê.
Heta sala 2000an Xelfetî xwediyê dîmeneke şîn û taybet bû: Baxçên Xelfetiyê yên ku li kenara behrê radiwestin ji boy îqlîma xwe ya taybet di vê herêmê de gelek nas bûn, ji ber ku darên sêv, leymûn û pirteqalan tenê li vê derê bi awayeke xwezayî mezin dibûn.
Hromkla (bi ermenî: - Hromkla, bi aramî: Kala-Rhomata, bi kurdî Kela Zêrrîn, bi yewnanî , bi tirkî Rumkale, bi û bi naven xwe yên din Qal'at ar-Rum yanjî Ranculat) îro keleka xirbe ku nêzika cemê Ferêt radiweste, ye.
Her wisa Çopî li gel pir hunermendên bi nav û deng û naskirî beşdariya şev û ahenga bûye, mîna hunermendên rêzdar : Nasir Rezazî, Merzîye Ferîqi, Şivan Perwer, Ednan Kerîm, Hesen Şerîf, Necmedîn Xulamî, Şehrîbana Kurdî, Gulistan Perwer, Feyzî Nejadî, Omer Gundî û gelek hunermendên din.
Piştî bidawîhatina xwendinê; li Lohawir, Laon û paştirê jî li Parîsê, mijûlî wanegotina qonaxa amadeyiyê bû û berhemên mîna “Aşopkirin” , “Dilrabûn” , Dîwar û “Teoriya Hestan” dane weşanê.
Destpêkê, ji bo xizmetkirinê li Rêveberiya Keşnasiya Artêşê hat daxwazkirin, piştî borîna demeka kurt, hevdem li gel pêşveçûna serkeftina elmaniyan ya havîna 1940î, wek dîl hatiye desteserkirin, lê bi zîrekî elmanî razî kirin ku wî ji ber hokarên mezacî û çavê wî yê nedirust radestî frensiyan bikin.
Di sala 1948an da, şanonameya “Miriyên Bêgor”, “Veşartin” û her weha pirtûka felsefî ya bi navê “Egzîstansiyalîzm û Resenayetiya Mirovî”, şanonameyên bi navê “Destên Lewitî “ û “Şeytan û Yezdan” ew berhem in yên ku Sartreyî ta berî salên pênciyan nivîsandin.
Di 9ê çiriya paşîn 2005a de sê endamên Artêşa Tirk bi navê Alî Kaya , Veysel Ateş û Ozcan Îldenîz bombê avêtin pirtûkxaneya "Umut kitapevi" ya Seferî Yilmaz li bajarê Şemzînanê ku ser bi Colemêrgê ye.
Ev çiya biştî rûxandina Şoreşa 1925an, Dewleta Tirk bi temamî daye erebekî sêrtî û navê wî jî daniye "Mîrê Gurdilan" lê piştî çend salan zilamê ku Mîr bûye, nikaribûye gundên kurdan li hev rabigire, dest jê berdaye û çûye.
Kilam û stranên wî ji hêla kom û hunermendên wek Koma DDKD, Koma Pêşeng, Koma Azad, Koma Avreş, Koma Arjîn, Koma Dengê Azadî, Koma Dîjle, Şiyar, Şîlan, S. Metîn, Siyabend, Zinar Sozdar, Oruç, Şoreş, Selinay, Sabahattîn Xoce, Azad Bîlen, Yekbûn, Murat Kuçukavci, Alişan, İbrahim Nuhat, Ferhat Kanat, Engin Derya, Evin Beyaz, Ercan Kan û hwd ve hatine xwendin.
Li ser vê dijberiya Elîkê Betê, Osmaniyan, ji Mala Osman; Haco, Hemed, Ferho, Hiseynê Ferho, Çelebî, Serhan, Elîkê Betê û Şemûnê Henê Heydo berdest dikin û sergomî girtîgeha Xerpotê dikin.
Axalerên herêmê teva kom dikin û rayedarên Tirk, Parêzger, fermandarê Alaya Mêrdînê û fermandarê Alaya Seyar ya Midyadê û qeymeqamê Midyadê, dibêjin, Pêwist e hun arîkarî û piştgiriya dewletê bikin ku em firmana Suryanî û Ermeniyan rakin.
Tê gotin ku malbatên aramî yên ku di Mizizîzex jiyane ji gundên derûdore - wek Îwardo, Bashoq/Beth-Ishok, Kafarbe, Urnus/Arnas, Iwardo, Rowen û Zaz - hatina û ji sedsala 19êmîn ve xwe li Mizîzex bi cih kirine.