polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Teberî xelkek e ku tê bawer kirin ku rasterast neviyên Deylamîyan wê demê yên hêzdar in, ku ew jî li herêma Teberistanê hebûn, lê bi rûxandina Dewleta Biweyhiyan ku li Faris, Iraq û beşên Kurdistanê desthilatdarî dikir, nasnameya xwe winda kirin.
Ji bo mîna li sinorên başûr yên Rûsyayê li gel gelek komên Misliman yên etnîk re lêkdan hene lê bi dûçûna Hungtington hevkariyên li gel Îranê rê li ber tundiya Misliman-Ortodoks digire li Başûrê Rûsyayê û alikariya herikîna petrolê jî dike.
Ev lêkdan ji paldana Îslamê bo Ewropa heta niha berdewam dike,Ev lêkdan ji paldana Îslamê bo Ewropa heta niha berdewam dike, di derxistina Îslamê ji Reconquista û derxistina erîşên Tirkên Osmanî li ser Ewropaya Rojhilatî û Viyana heta niha.
NSAID, antîkolînerjîk, dermanên hemostatîk, antîfîbrînolîtîk, Terapiya Replasmana Homonê , sererastkerên hestî, agonîstên beta-reseptorê, hormonê hişyarkerê folîkûlê, lûteînîze hormon, LHRH, gamolenîk asîd, înhîbîtorên berdana gonadotropîn, progestojen, agonîstên dopamînê, ostrojen, prostoglandîn, gonadorelîn, klomîfen, tamoksîfen, dîetîlstîlbestrol
Ji bo çermî emolîyent, antîprurîtîk, antîfungal, dîsînfektant, skabîsîd, pedîkûlîsîd, berhemên qetranê, retînoîd, analogên vîtamîn D, keratolîtîk, abrasîv, antîbiyotîkên sîstematîk, antîbiyotîkên topîkal, hormon, ajanên deslojîng, eksuda mêjker, fîbrînolîtîk, proteolîtîk, kremên rojê, antîperspîrant, kortîkosteroîd
Ji bo sîstema zêdebûn an jî ûrînerê antîfungal, ajanên alkalînîze, kînolon, antîbiyotîk, kolînerjîk, antîkolînerjîk, antîkolînesteraz, antîspazmodîk, înhîbîtorên 5-alfa redûktazê, blokerên selektîv alfa-1, sîldenafîl, dermanên zayînker
Gava di sala 1989an de Dr. Guillermo Algaze, profesorê Zanîngeha Chicagoyê çavlêgerînek li vê herêmê kir, bal kişand ku wê di demeke nêz de bendavek bê avakirin û bang li enstîtu û zanîngehên cîhanê kir ku bila werin lêkolînên arkeolojîk bikin.
Serokê Muzeya Dîlokê Rifat Ergeç û asîstanê wî Mehmet Önal di sala 1994'an de dîsa bangeke lezgîn li arkeologên cîhanê kir û di heman demê de diyar kir ku wê bi alîkariya wezareta hunerê ya tirk lêkolînên arkeolojîk ên biçûk bên destpêkirin.
Di 7ê gulana 2000an de, nîv salek berî bin av ketina bajarê kevnar David Packard Jr., kurê damezrînerê Hewlett-Packardê, bi rêya rojnameya New York Timesê hînî xebatên Zeugma bû û bi awayeke lezgîn lêkolîneke derasayî organîze kir.
Bermahiyên arkeolojîk ên berdest ên ku li kevnareyê hene "Agora Helenîstîk, Agora Romayê, du perestgeh, stadyum, şano, du serşok, bingeha lejyoner a Romayê, avahiyên îdarî yên lejyona Romayê, piraniya taxên niştecîbûnê, surên Helenîstîk û Romayî ye."
Eger mijara xezelê tesewif be, ew xezela sûfiyane ye; eger hikmet û felsefe be, xezela hekîmane ye; eger xweştivîyê be, ew xezeleke şûxane ye; eger zewqên dinyayê be, ew xezeleke rindane ye; eger kêf û izdiraba ji eşqê be ew xezeleke aşiqane ye.
Cihên lê belav: li nîveka ewropa û devera deryaya spî û jêriya Ûris heta joriya rojavaya Afrîka, Tirkiyê, Qefqaz, devera deryayê Qezwîn, gizîrteya Erebî, Ermenistanê, Azerbaycanê, jorî û jêriya rojavaya Îranê têjikan diînte der.
Jîngeh li Kurdistanê, zivistanan , û bi rêberî jî, biharan û payîzan , li erdên beyar û şorik û şêlên têrdexel û qerram û li ser teraş û darik û dartêl û pejanan (gelek caran, dadayî û navbeyn navbeyn, kuriyê û herdu çengan dijenit) diête dîtin.
Diya Bavê Selah ew fêrî strana kir ji ber ku wê stran ji bavê xwe Îbramê Tirko ezber kiribûn, bandora dayika wî gelekî lê hebû û dema ku bapîrê wî Îbramê Tirko serdana wan dikir Bavê Selah diçû li tenişta wî rûdinişt.
Ne bes e, keyê Orşelîmê ku nexweşiyeke giran û bê derman derbas dike alîkariya wî dixwaze sewa hûnik kirina dilê misilmanan, da kû misilman ji ber pêkhatinên nebaş ên li dijî rûniştvanên misilman êrîşî Orşelîmê nekin.
Ev wezîfe tenê ji bo peydakirina keştiyên rûsî û cebilxaneyên ku ji aliyê kontra-şoreşgerê Rûsiya Sipî General Denikin ve birin Anzeliyê, ku ji aliyê hêzên Îngîlîz ve li Enzelî hatibû wergirtin, hate ragihandin.
Dîroka Gîlakiyan û qonaxa “Depresiv” a dewleta navendî ya Îranê ku gelek kêmneteweyên etnîkî û îdeolojîk li dijî Îranê serî hildan, di nav Gilakan de jî prensîba neteweperestiyê hebû ku di lawazbûna Îranê de bû.
Esil u Mêju neseba Êla Gawerk diçe sala 1789-1812 ku liwe sale da şerêkî mezin çe debi nawe Abdurahman paşa mira Baban u Paşaye Osmani Hewler digel Ahmadaxa Xoşnaw Serok eşireta Gawirk u paş şikest , Ahmadaxa Demre u 7-howt Kure wi radiken dine kurdistana Irane aliye Serdeşt u Mehabade
Mela Mihemed hêjî biçûk, di 1964 ê da ligel xalê babê xwe ‘Emerê Unis yê çûye başûrê welatî; li bajêrê Duhokê dest bi xwandina Qur’ana Kerîm ya kirî, çend saleka li wêrê; li Medresa mizgefta mala Miftî da, li ber destê seyda Mela Mihemmedê Beroşkî, Mela Mihemmed Reşîdê Çelkî û li ber destê Mela Mehmudê Dêrşewî û gelekêt dî jî yê xwandî.
Di dûv ra herdîsa wî li Duhokê li Me’heda İslamî : li ber destê seyda Mela Hisênê Marunisî, Şêx ‘Ubeydê Beroşkî, Mela ‘Eliyê Beroşkî, Mela Îsma’îlê Navişkî dewam li xwandina xwe ya kirî.
Hîngê li demê ew li Duhokê li ber feqiyatiyê li sala 1392 ê hîcrî ku dibîte hemberî 1973 ê miladî li ‘Erebistana Su’udiyê radyoyek bi navê radyoya Qurana Kerîm hebu, li ser wê radyoyê bernamê Nûrun ‘Eled-derb
Muhemmed Salih ‘Useymîn, Şêx ‘Ebdullah bin Xêdan, Şêx ‘Eddul’ezîz bin‘Ebdullah Al e-Şêx û Şêx Salih el- Fuzan û ji bilî va Seyda jî gelek ‘alim û zanayêt dî jî yêt navdar ciwaba pisyarêt xelk û ‘alemê yêt dûr û nêzîk dida, Xudayê Jorî ji yêt mirîn razî bît û yêt sax jî sitare û muhafize biket ji hemî qeda û bela amîn.
li demê ew çûye hecê wî her guhê xwe dida bandêt dengê va seydayêt navdar: (Şêx Muhemmed Salih ‘Useymîn, Şêx ‘Ebdullah bin Xêdan, Şêx ‘Eddul’ezîz bin ‘Ebdullah Al e-Şêx û Şêx Salih el- Fuzan û Elbanî).
Herdîsa li demê li sala 2013ê diyanetê; anku serokê kar û barêt dînî Mehmet Görmez yê hîngê, ew jî li gel çend seyda û alima pêk ve yêt birîne hecê, bi rêberiya seydayê navdar mela Abdurrezzak ATEŞ şêwirmendê serokatiya kar û barêt diyanetê li Enqerê.
Ew, di maleka feqîr da yê jiyayî, deykubabêt wî gelek hej ehlê ‘îlmî û alima dikir, hêj ewî biçûk wî gelek diviya ku ew bixûnît, belê nexasma deyka wî hêj pitir hesdikir ku ew bixûnît; çunku deyka wî jinkeka gelek teqwa û dîndar bû.
Cihên pîroz yên budismê Lumbin cihê ku buda lê bûya, Sarnath cihê ku cara pêşî buda lê waaz daya, Bodhi Gaya cihê rohnibûnê, bajarê Uttar Prades cihê ku lê buda çûya ber dilovaniya xwe û Çemê Ganj e.
Beşdariya wê di vê çalakiyê de ji aliyê zêdetirî 500 milyon temaşevanan ve li 200 welatên cîhanê bi awayekî zindî hate dîtin, sedema ku wê ji aliyê medyayên biyanî ve wek "xwedabanû" an jî "muze" ya Kasa Cîhanê hat binavkirin.
û di meha mijdarê de di kanalê de pêşkeşa yekemîn kir û du bername pêşkêş kir, Interligado, ku ji temaşevanên ciwan re bû armanc û klîpên vîdyoyî û muzîk û mijarên têkildar ji ciwanan re vedigot, û TV Escolha , danişîneke sînevîzyonê ku roja yekşemê dihat weşandin û temaşevanan fîlmên ku dê bên nîşandan hildibijêrin.
Wekî modelek, li Brezîlê û li derveyî welêt, wê ji bo bi dehan berg û edîtorên modayê di weşanên wekî L'Officiel, I-D, Nova, Marie Claire, Elle, GQ, û Trip, di nav yên din de, û kampanyayên dalberînê yên ji bo Benetton Group li Îtalya.
Her wesa gelek babetên dî yên hemecor navbeyn navbeyn di gelek govar û rojnameyên kurdî yên wekî Hawkarî, Beyan, Karwan, Bizav, Roşinbîrî Niwê, al-'Iraq, Paşkoy 'Êraq, Rasterê, Resen, Peyamî Rastî, Evro, Kepir, Nûbihar, Çavdêr, Awêne û hwd belav kirine.
Ku heta roja me tên ku ji dema hûrî û mîtaniyan mana, li bajarên rojavaya Kurdistanê ên weke Afrînê, Kobanê, serêkahniyê, Hesekê, Tirbesipiyê, Qamişlo û hwd, ku gelek herêmên din ên rojavaya Kurdistanê di nav de, li wan kirman, qasr û dibistanên mana hena.
Mîkrobiyoma mirovî , gilwazîneke ji hûrjîneweran e ûMîkrobiyom ew mîkrobeyê ku li ser rûyê jorîn an kûr yê çermî, di nêv gilêzê de, li ser kilîza devî, di konjuktîvayê de û di rîviyên gastroîntestînal di niştîcih e.
Vê lêkolînê di nav tiştên din de enzîma çalak ya karbohîratê hat testkirin di tevnûsiyeneke hûnjînweran ji diwanzdeh cihî ji laşê mirovî, û di dawiyê de ev encam derket ku hûrjînwer dixerizînin cihekî ji bo bikarhanîna şekirê heyî.
Êdî çênabe hun kevira danin ser riya wî û çênabe dilê we ji wê yekê bêşe ku berpirsyariyên mezin di destê yekî ji we de hene, ger karên mezin ketin ser milê yekî û ew kar bi rêve bir, welê diyare jê dizane û berpirsiyariyên wî yên mezin jî li hember wî erkî hene.
di bersivê de dibêjim, bi Xwedê kim ez serketime, çi nîmetek, çi serketinek ji wê yekê mezintir e ku va me ez niha di riya gel û welatê xwe de, ser û mal û canê xwe didim, bawer bin min pir ji dil dixwest ger ez mirim bi mergekî bimirim ku di hizûra Xwedê û resûlê Xwedê û gel û welatê xwe de rûsor bim, ji min re ev serketin e.
Her gelê ku yekîtî û tebayiya wî nebe; ewê hertim bin destê dujmin be, ti tiştê we gelê Kurd ji gelên li ser rûkê vê erdê; ne kêmtir e, belkî hun bi mêranî û egîdî û hêjatiya xwe; ji gelên ku rizgar bûne; li pêştir in jî.
Kurtefîlmê wî yê serketinê yê bi navê Bawke di sala 2005an de li festîvala kurtefîlman a Grimstadê hate xelatkirin, pişt re heman kurtefîlm li festîvalên Clermont-Ferrand û Aspen û Valensiya û Donostia-San Sebastián û Toronto û Palm Spring beşdar bû.
Ezîzûleh Xan, Serdarê Mûazzez, kûrê Yar Mihemed Xan Îlxanî piştê serhildaneke kêmdem ew û birê vî Esedileh Xan Şadlû bi Hisên Qûlî Xan Qereçorlû ve li Meşhedê bi fermana Reza Şah Pehlewî hatin îdamkirin.
Zarema armanc dike ku zimanê Kurdî di qada zanistên civakî û rexneya wêje û hunerê de xurttir bike û hişmendîya rewşenbîrîya Kurdî kurdîfîze bike, ji binê serdestîya Tirkî û ji hişmendîya Tirkîyewî xelas bike û bi vî awayî perspektîfeke dij-mêtinger saz bike.
Bi vê armancê hewil dide di navbera parçeyên Kurdistanê de bibe pireke danûstandina rewşenbîrî, lewma gelek nivîsên wê ji alîyê nivîskarên ji Rojhilat û Başûr der barê qadên curbecur, her wekî şano û sînemayê, rexneya wêjeyî û zanistên civakî de hatine nivîsîn.
Ku name hatina şandin û gihiştina girtîgehan, berî ku werîna dayin li girtiyan, wê rayadarên dewletê wan nameyan bixwênin û wê rêzên nivîsê yên ku di wan nameyan de na, ku ne li gorî zihniyeta wan bin, wê wan li ser re bi mirekeba reş re xîz bikin ji bo ku girtî nikaribin buxwênin û wê piştre nameyan bidina wan.
Weke xelaka din jî, ku divir de divêt ku mirov bêne ser ziman û pirr girînge, di dadgahên tirkî, bi deh hazaran kurd ji ber ku kurd in tên darizandin, lê zimanê kurdî ji bo wan qedexe ya û nikarin bizimanê xwe yê dayikê parastina xwe bikin, tevî ku pirranîyên wan girtîyên siyasî ji kurdî pêve ti zimanê nizanên û kurdî zimanê wan yê dayikê ya.
Salên 1980 û hwd de, dewleta tirk, komên lêkolînê dabûn avakirin ku herrînê herêmên kurdan, dengên musika wan bi Awaz û Gotinên wan re kifş bikin û werina ankarê û wan bi qulubênina bi tirkî û bêjin bi tirkîya û bi tirkî bi weşênin.
Sensûr (ji peyva latînî censura ya ku tê wateya sergirtin, pêşîlêgirtin, sehêt kirin), peşkînan û qedexekirina ku ji hêla dewlet, desthilat û hikûmetekê ve li ser raman, ziman, çapemenî, weşan, şano, fîlm û hwd tê kirin.
Arap Baharı: Ortadoğu'da Demokrasi Arayışı ve Türkiye Modeli (Bihara Erebî: Hewlên Demokrasiyê Li Rojhilata Navîn û Modela Tirkiyeyê - edîtor: Dr. Murat Aktaş, tevî nivîskarên din xebateke hevpar), ISBN 9786051333267, 2012.
Başkanlık Sistemi: Karşılaştırmalı Bir İnceleme ve Türkiye İçin Değerlendirmeler (Sîstema Serokatiyê: Tetqîqeke Muqayeseyî û Nirxandinên Ji bo Tirkiyeyê - edîtor: Murat Aktaş, Bayram Coşkun, xebateke hevpar), ISBN 9786051336640, 2013.
Her çend Xanî navê wan di Mem û Zînê de neaniye, lê neanîna navê wan di Mem û Zînê de wek yê Bateyî, wisa dide xwiyakirin ku evên han ne berî Xanî bûne, yan jî hevçaxê wî bûne lê wexta Mem û Zîn nivîsandiye, ew ne bi nav û deng bûne.
Perçekirina kurdan û zimanê wan, bi awayekê wesa ko niha kurmancên nexwînda û gundî li Bakurê Kurdistanê bi xwe û li kurmancên li Başûr û li Rojhilata Kurdistanê, ko nekevtine bin tesîra tirkiyê, hêşta ergatîvîtiyê diparêzin,
Anko di demên niha û nehatî da, hemî biker û berkarên xweriskî biker û berkarên rêzimanî ne jî, lê di dema bihurî da, bikerê fiilên nederbaz û berkarên xweriskî yên fiilên derbaz dibin bikerên rêzimanî, û bikerên xweriskî yên fiilên derbaz dibin berkarên rêzimanî.
Berî ku daketiye erdzemînê, çend gêrestêrên din geriyaye: Li her gêrestêrekê mirovek din jiyabûye lê Mîrzayê Biçûk ti kesî ji wan ji xwe re ne kiriye heval, ji ber ku her yek ji wan bi xwe re mijûl in û rû nadin ev tistên serekîn ên jiyanê, yên ku mirovan kêfxwes dikin.
Hevalên wî dan zanîn ku Xelîl Ûysal dildarê jiyana gerîllayan bûye, Bi vê ferasetê di şexsa her gerîllaya/ê ku diketin kadraja kameraya wî, di her kareya wêneya ku gerîlla têde vebeyn dide de hinek jî xwe vebeyn dide, Ûysalî bi gotina “bi xebatên xwe, jiyana gerîllatiyê bi gerîllayan da hezkirin” tînin ziman.
Di gund de ji aliyê dîrokê de tişta herî balkêş "Dêra 'Hecî Qadir" e ji ber ku ev dêr ji aliyê mala Hecî Qadir ve dihate xebitandin jê re wisa hatiye gotin û malên kevn dîmenên gelekî xweş û balkêş pêşkêşî niştecîh û mêvanên gund dike lêbelê salên dawiyê hejmara van mala mixabin kêm dibe herwiha çend xaç û nîşanên kolayî jî çiyayên gund de cîhekî berfireh digire.
Jiber ku gund girêdayî şaredariya Çîçekliyê ye derfetên gund jî zêde ne û di gund de nexweşxane, pêşdibistan, dibistana amadeyî ,seyrangeh, dermanfiroş, navendên danûstandinê, firne, goştfiroş, komirfiroş, qehwexane, porbir, petrola benzîn û mazotê û gelek rêyen hêsaniyê jî hene.
Şehîd Hamid Isa Salih li sala 1957 ji bine malek Rênjber u Kurd Perwer li Gundê ji dayk bûye , li Xêzana Xwe Da Bi Giyanê Kurdewarî u Dilsuziya Gel u Welatî hate Pewerde kirin , Şehîd Hamîd Isa Xandina Xwe ya Seretayî li Gundê dest pêkir ye u Navencî li Dumahîk îna ye li Xandina Xwe da Qotabiyek Zîrek bî u Serkeftî bî Cehê Rêz u haşe kirinê hamî Hevala u Mamostayên Xwe bî .
Di sala 1385 rojî da ew di lîstika navbera nûciwanên Fûlad û tîma Zagrosê da bala berpirsyara kişand ser xwe paşê çû tîma ciwanan û piştî salekî çû tîma sereke a Fûladê da hal kû hîn 17 salê wî he bû.
Naturalîzmê bi hûrbînane derbirrîn ji ketwarê civakî dikir û Empresyonîzmê jî derbirrîn ji ketwarê takekesî û hewacisên derûniyê wî/wê dikirin lewra Derbirrînxwaziyê,edeb bi wênekirineka dubarkirî bo ketwarî red kir, ji ber ku xelkî her dem viyana resenatiyê nek ya wênekirî dixwazît.
Wênekirina cîhanê di rewşeke bêserûber da, asankarî di şêwazê pêşkêşkirinê da, xudgerayî , kirêtkirina şêweyan ji rewşa wê ya siruştî, bercestekirina gewherên tiştan bêyî xuyakirina aliyên serveyî ; ji taybetmendiyên wê rêbazê ne.
Henrî Matîs li deqeke belavkirî ya li Parîsê sala 1908 da dibêjît: ez neşêm siruştê kopî bikem, ji ber ku neçar im wan lêkbidim û bêxime jêr karîgeriya ruha tabloyî, bi vî rengî huner bû amrazek ji bo DERBIRÎNÊ neku kopîkirina ketwarî.
Lêkolînên genomîk ên nifûsê yên vê dawiyê diyar kirin ku pêkhateya genetîkî ya gelên îranî jixwe nêzî 5000 sal berê pêk hatiye û ji wê demê ve domdariyek mezin nîşan dide û destnîşan dike ku ew bi giranî ji bûyerên koçberiyê yên komên derveyî bandor li wan nekiriye.
Piştî hilweşîna împeratoriya Asûrî, di navbera salên 616 û 605an de, dewleteke yekgirtî ya Medyayê ava ji aliyê medan ve hate avakirin ku bi Babîl, Lîdya û Misirê re bû yek ji çar hêzên mezin ên Rojhilata Nêzîk.
Hind û îranî li dora 1800–1600 salên de ji hev veqetiyan, pişt re ew perçe bûn û ji hêla îraniyan ve bûn du kom ên ku li herêma deşta Ewrasyaya Navîn serdest bûn û piştre hetanî dorhêlên Ewrasyaya navîn belavdibin.
Dema ku eşîrên îranî yên başûr bi nivîsarên xwe û hevpîşeyên xwe yên nûjen çêtir têne naskirin, qebîleyên ku bi giranî di berferehiya Ewrasyayê ya berfireh de mane, bi referansên ku ji hêla Yewnaniyên kevnar, Farisan, Çînî û hind û aryenan ve ji wan re hatine kirin û di heman demê de jî bi dîtinên arkeolojîk têne zanîn.
Gelek nivîsarên kevnar ên Sanskrîtî yên ji serdema paşîn de behsa eşîrên weha dikin ku ew şahid bûn ku wan ber bi peravên herî başûrê rojhilatê Asyaya Navendî ve, li deverê Rêzeçiyayên Hindokujê, li bakurê Pakistanê destnîşan dikin.
Niha piraniya van gelên îranî li Îran, Efxanistan, Qefqasya (bi giranî Osetya, deverên din ên Gurcistan, Daxistan û Azerbaycanê), li perçeyên Kurdistanê, Başûrê Kurdistanê, Bakurê Kurdistanê û metropolên Tirkiyê , Rojavayê Kurdistanê û Rojhilata Kurdistanê ku piraniya wan kurd lê dijîn û li Tacîkistan, Pakistan û Ûzbêkistan gelên aryenî dijîn.
Zêdetirî sed salan, mîrekî makedonî (ku bi xwe ji dawiya sedsala 6an heta êrîşa yekem a farisî ya li ser Yewnanistanê bindestê farisan bû) paşê bi navê Îskenderê Mezin tê zanîn, padîşahiya farisî yê desthiladar hilweşand û bi vî awayî împeratoriya Axamenî bi dawî bû.
Nivîsarên Avestayî yên Kevin ên ku bi navê Gathas têne zanîn, tê bawer kirin ku ji hêla Zerdeşt, damezrînerê Zerdeştiyê ve, bi Çanda Yaz ve wekî berendamek ji bo geşepêdana çanda Îrana Rojhilatî hatine çêkirin.
Belûçên ku bi zimanê îranî yê rojavayî diaxivin, kevneşopiyeke devkî di derbarê koça xwe ya ji herêma Heleb a Sûriyê di derdora sala 1000 de vedibêjin lê delîlên zimannasiyê belûçî bi zimanê kurdî, kurmancî, soranî, goranî û zazakî ve girê didin.
Çanda Sintashta ku wekî çanda Sintashta–Petrovka jî tê zanîn yan jî çanda Sintashta–Arkaim, çandek arkeolojîk a Serdema bronzî a li bakurê Ewrasya li ser sînorên Ewropaya Rojhilat û Asyaya Navendî ye ku di heyama 2100an Asyaya Navendî û 1800 salên de ye.
Di serdemên xwe yê pêşketinê de, di hezarsala yekem de, axa gelên îranî li seranserê Deşta Ewrasyayê, ji Deşta Mecaristana Mezin, li aliyê rojava heta Deşta Ordosê û li aliyê rojhilat ve jî heta Deşta Îranê berfireh bûye.
Soghomon Gevorki Soghomonian - Komitas Vardapet , bi devoka ermeniya rojava jê re Gomidas Vartabed jî tê gotin (z. 26'ê îlonê an 8'ê kewçêrê 1869'an li Kütahya, Împeratoriya Osmaniyan - m. 22'ê kewçêrê 1935'an li Parîsê, Fransa) keşîş, komponîst, stranbêj, muzîsyenê koroyê, mamosteyê muzîkê, etnologê muzîkê û zanyarê muzîkê yê bi eslê xwe ermenî bû.
Li gel Akademîya zanistî a Rûsya her weha li gel beşê Kurdolojî ê akademîyê hevdîtin pêk anîne û piştre li St. Petersbûrgê li gel pirtûkxana netewî a Rûsya beşê destnivîsa ku yek ji 5 pirtûkxaneyên cîhanê yên mezin tê naskirin, hevdîtinan pêk anîne.
Dîsan jî li gorî pîvanên îroyîn, ya meriv girîngî pê bide ew e ku di kêm derfetîya wê maweyê de ev destnivîsên ku ji bo gelek qadên Kurdolojiyê heyati ne, bi hilkefta vê berhevkirinê, bê wendabûn gihaştine ber destên mê.
Kariyera wî bi xwezayî dikeve sê qonax û sê şêwazan, ku yekem car ji hêla Giorgio Vasari ve hatî vegotin: Salên wî yên ewil li Umbria, paşê demeke nêzîkî çar salan kevneşopiyên hunerî yên Firensa dişoxilîne, dûv re diwanzdeh salên wî yên dawîn ên dijwar û serfiraz li Romayê, ji bo du papa û hevkarên wan ên nêzîk xebitî.
Bi saya bandora dîroknasê hunerê Johann Joachim Winckelmann xebata wî bû bandorek çêker li ser wênesaziya Neoklasîk, lê teknîkên wî dê paşê bi eşkere û bi awakî ji hêla komên wekî Biratiya Pre-Raffaellît ve bêne red kirin.
Kesên ku pirsgirêkên xwe yên tenduristî heye û nêrzîkbûnên ku zanista cinsî û heskirina wê qazanç neke, bi zanabûn têkiliyên ji derveyî exlaqê civakê di nava me de ferz dike, jiyana leşkeri û disiplînê bi zanabûn xerab dike tevî ku perwerde û nêzîkbûnên qazançkirinê hene, lê belê yên ku di paşverûtî de israr dike ji nava YPJ tê derxistin.
Wî di nav sê salên pêş de xwe wekî lîstikvanek domdar ji bo klûbê destnîşan kir, û di sezona xwe ya yekem a bênavber de di 2008-09an de wî alîkariya Barcelona kir ku bigihîje yekem sêweya di fûtbola Spanî de; wê salê, di 22 saliya xwe de, Messi yekem Ballon d'Or a xwe wergirt.
Yasîn, Ramazan, Ahmid û Tahir kurê Ferman in; Usîv, Brahîm, Remezen, Hecî, Hesen, Xelîl û Ferman kurê Ahmid in; Ahmid kurê Hesen e, Hesen kurê Osman e, Osman kurê Silêman e, Silêman kurê Hesen e, Hesen kurê Silêmman e, Silêman kurê Xelîd e, Xelîd kurê Cafer e, Cafer, Mucteba, Hıdır, Seyfedîn, Gohreş, Kesim û Xelîl ew heft bira gund bi wan hatine nav kirin kurê Elî ne.
Civîna Neteweyî ya Katalonyayê ev xwenîşandan pêşniyaz kiriye da ku di roja neteweyî ya ketelanan de xelkê Ketelonyayê bikaribe daxwaza xwe ji bo mafê çêkirina referendûmeke di sala 2014an de nîşan bide hikûmetên Spanya û Ketelonyayê û pêşkêşî bernameya dewleta serbixwe bike.
Serdar Êwez Xanê Celalî serdarekî wêrek û mêrxas ê kurdên Xorasanê ye ku 130 salan berî niha, derûdora salên 1890'î li bakûrê Xoarasnê li serheda Qûçan û Şîrwanê tev xizm û kesên eşîra Celalî li gundê Pîrûzeyê ku niha seyrangeh û bajarekî bedew li axa Tirkmenistanê ye dijiyaye.
Ûrisan zextek berfireh li ser paşayên tirk ên Îranê di wê serdemê anîn ta ku Fîrûzeyê ji Îranê bistînin û dawî da jî bi ser ketin û li gor soznameya Axalê Fîrûze û hin deverên din ji peravên deryaya Xezerê heta serhedên Mane û similqan, Bijnûrt, Şîrwan, Qûçan, Deregez , Kelat û Serexsê li ser sînorê Îran û ûrisan li axa xwe zêde kirin.
Li gor vê lihevkirina rayedarên xayîn ên Îranê ji wan Nasireddîn Paşa û rayedarên ûris, pêwîst bû ku kurdên Celalî war û diyarê xwe li Fîrûzeya rengîn vala bikin û ber bi gund û bajarên Şîrwan û Qûçanê va paşva bikişin.
Helbet mêrxasî û wêrekiya ku Serdar Êwez Xan û Xwişka wî Tûfegul û kesên din ên serhildana wan nîşan dan ewqas di wê serdemê da mezin û bêmînak ku êdî çîroka wan li her gund û deverî li nav kurdên Xorasanê belav bûbû û heta roja îro li ser zimanê xelkê, li gotina dengbêjan û stranbêjan û bexşiyan û hwd maye.
Famîleya kevjalan, kevjarkan yan nîfropîdayî , famîleyeke mezin a canewirên avî ji Binfîlûma qalikdaran e ku ji taybetmendiyên wê dûvikê dagirtî goşt û kulabên mezin ku têne xwarin wek cinsê Homarus ku gelek girîng e ji aliyê aborî û bazirganî .
“Heta nuha bi kurmancî qed xebatek derheqa dîroka edebiyata kurdî de çap nebûye, ku pirtûkên çapkirî yên derheqa wê de bi tîpên erebî bi soranî çapkirî ne. Ew pirtûk ev in: Eladîn Secadî, Mêjûy Edebî Kurd, Refîq Hilmî, Edebî Kurd, Kerem Sareza, Koyî û Şarekanî û çend pirtûkên din…”
Piştî van, fîlozofê mezin Xezalî ku ekolekê di tesewifê de danîye çendî ku serê pêşî li ser rêbaza Îbn Sîna ya eflatûniya nû demekê domandîye jî heya ku mamosteyê wî Ciwîniyê serekê Medreseya nizamiye miriye ku Hamid ketîye cihê wî û bûye berpisîyarê Medreseya Nîzamiye.
Ya rastî dema meriv li destpêka felsefeya îslamê dinihêre meriv dibîne ku bi saya çend desthilatdarên mîna xelîfeyê emewî Xalid bin Yezîd , xelîfeyê Ebasî Memûn û wezîrê navdar Cefer Bermekî ku ji zanînên kevnare re yên farisî, hindî û babîlî bi giştî û yên antik û yûnanî bi taybetî hezkirineke wî ya pir hebû, dest pê kirîye.
Bêguman wergerên mezin yên siryaniyên nestûrî ku bi rastî ne bi tenê wergêr û miqelidên bi nivîserên yûnanî yan jî yên din ve bûne, lê herweha yên mîna Huneyn bîn Îshaq û Yehya bîn Edî di heman demê de berhemên zanistî yî felsefî yên giring dane.
Têgeha/mefhûmê ji bo wehdetê/yekîtîyê, yan jî berdewamîya jiyana meriv ya vê cîhana paşî/axretê, yanî misilmanê bawermend divê çiqas vê cîhana dipejirîne û xwe pê ve digire, ewqas jî cîhana din ya qebûl bike û xwe jê re amade bike.
Çendî ku ev li ser pêwendîyên Xwedê û merivan û cîhan û axretê weha bi fena, beqa û wehdetê û yên din dibêjin jî lê Hedîs û Quran bi xwe van pêwendîyan bi awayekî ne mîna yên jorî dîyar dikin geva ew dibêjin: ”Xwedê ji şahdamara meriv jî nêzîktir e û ew kull ul-wicûd û kull ul-Îlm e û bi hemî karê merivî dizane û hemî fikrên wî dixwîne”.
Herweha ew di biwara wehdetê de jî li pey dîtina Xezalî çûye, lê dema ew bi evînê re jî gihandîye hingê rêbaza Wehdet el-wicûdê jî ku berê Hellac û Bestamî destnîşan kiribûn parastîye û weke bavê Wehedet el-Wicûdê hatîye dîtin.
Di dema Me'mûn de û piştre jî herçiqas xebatên felsefî jî hêdî hêdî dihatin kirin, lê giranîya xebat û nîqaşên ilmî û dînî bêhtir li ser kelam û eqîdeyê û di navbera mutezelî û eşerîyan de diqewimîn.
Ji bilî Kindî Bêguman ev xebat û pêşveçûnên ser felsefê kêm zêde hin bi hin domandin lê di vê pêlê hemî de pêwendîya mitesewifan bi felsefê re gelekî kêm bûye û di gelek waran de dijî gelek nêrîn û nezerîyeyên fîlozofan bûne jî heya dema Farabî û Îbn Sîna û peyrewên wan ku bi wan re hê bêhtir bala mitesewifan çû ser xebatên felsefî.
Hinek Hevdemên Cineyd jî sofîtiyê weke ”Zahidî/çilekêşî/xelwenişînî û jêqerîna ji cîhanê û çikûziyên wê” nîşan daye, li gorî wan sofîtî ne xwedîtîya tiştekî ye û ne jî malê xwedîyekî ye.