polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Çiqas niha xelkên ku bi zimanê keltî diaxivin tenê li beravên Okyanûsa Atlantîk dijîn jî, demekê zimanê wan zimanê baladest yê piraniya Ewropayê, ji Îrlendayê heta Nîvgirava Îberiyayê li rojhilat, û ji bakurê Îtalyayê heta Serbistanê li rojava, belav bûbû.
Di meha Nîsana 1985an da rewşenbîr û gundiyên kurd li Ermenistan û Azerbeycanê li kêleka Wekîl Mistefayêv sekinîn û nehîştin, ku birêvebirên Azerbeycanê wî mîna “ekstremîstekî Kurd” ji xebatê derxin û careke din bişînin Uzbekîstanê.
Bajêr li ser peravên deryayî yên Kendava Îzmîrê û li hundir ber bi bakur ve li seranserê Deltaya Çemê Gedizê dirêj dibe ku li rojhilat li kêleka deşteke aluviyal a ku ji hêla çend çemên piçûk ve hatine çêkirin û li aliyê başûr jî li ser erdekî hişk hatiye avakirin.
Qeza gelîya Royê Muradî de waro 1712 km2 ser o awan bîya, vakurê aye de merkezê Çewlîgî, rojhelatê aye de qezaya Bongilanî, başûrê aye de qezayê Amedî Pasur-Licê-Hênî, rojawanê aye de qezayê Xarpête Mîyaran-Pali estî.
Lê dîrok û pisporê mezin Bazîl Nikîtîn dibêje: “ji berê ve ye beşek mezin ji kurdan li beravê jiyan dikin li herêma Cizîrê” Ako berî zayinê û heta niha kurd li ser vê axê jiyan dikin û xwedanê sereke yê vê axê kurd in.
Deverên petrol lê heyin ev in: Qereçox, Girkendal, Giresor, Banê Şikeftê, Hemze Beg, Besta Sûs, Tepkê, Xaneserê, Sêmalke, Girzîro, Girkêdijwêr, Erûl, Quldûman, Tilxenzîr, Kelhê, Girkê Hêwil, Siwêdî, Giresorê Feqe, Şêro, Rimêlê, Mirca, Rimêla Şêx, Girkendal hwd.
Di gel Ebdurehman Qasimlo, Îsmet Şerîf Wanlî û Gérard Chaliand hev nivîskarê pirtûka Les Kurdes et le Kurdistan e, ku li ser tarîxa kurdan hatiye nivîsîn û di 1978an de di nav weşanên Maspero de derket û li gelek zimanan hate wergerandin.
Di sibata 1983an de, li gel bi dehan ronakbîr û hunermendên kurd ên li sirgûnê yên weke ronakbîr û diplomatê navdar Mîr Kamiran Bedirxan, hunermendê sînema, derhêner û senarîst Yilmaz Güney, ku xelata Darqespa zêrîn a festivala Cannesê ya 1982yan wergirt, şairê mezin Cegerxwîn û hwd Enstîtuya Kurdî ya Parîsê ava kir.
Çend gotar û helbestên xwe yên kurdî û erebî di kovar û rojnameyên wek Jiwan, Xebat, Metîn, Birayetî, Gazî, Peyman, Gulana Kurdî, Gulana Erebî, Ronak, Nûjdar, Xebata Qûtabiyan, Dengê Zanko, Alhuda, Alîtîjah Alaxir, Teşrîn, Azadiya Welat û her wiha di malperên weke Tirbespî, Efrîn, Avestakurd, Mehname, Agirî, û Heyîv de weşand.
Tê gotin ku di heman salê de şerê çekdarî yê PKKyê destpêkiriye û dewlet dixwaze kurdên bakur wekî çawa berê bi elewîtî - sunîtiyê ji hev parçedikir û bêhêz dihîşt îcar pedivî bi projekteke nû hebû û Pamukçu jî di vê projektê de cihdigirt heya mirina xwe.
Ebubekir Pamukçu (jdb. 2ê nîsanê 1946 li gundê Badûran a Çêrmik a Diyarbekirê - m. 18ê tîrmehê 1991 li Stockholm, Swêdê) yek ji giregirên MHP ên berê û serokên projekta veqetandina dimiliyan ji kurdên din û damezrandina dewleta bi navê Zazaistan e.
Xan Mahmûdê Mîrê nû, navbera salên 1820 - 1838'ê de Kavaş, Westan, Xavesor u Mihemdan xist bin hikmê xwe û keleha Xoşeb'ê a navdar ko navenda Mîrekatiya Mihemdiyan bû, kir navenda Mîrekatiya xwe.
Lê di evan sê-çar salên mişextiyê de û di bin bandora şoreşa Berzaniyê nemir de, hizra netewî damarên xwe berdide nav stiranên ewî û emê, ewê yekê, di evan stiranan de bibînin: Leyla Qasim, Şêx Seîd, Ebro kevan, Keça Kurda, Berzanî, Pêşmergê Kurd, Newroz, Delalê Milanî, Ay felek .
Hinek ji evan stiranan li ser kasêtekî daxistine; sazkar û xwediyê meqaman, tembûrvan Menan Ibrahîm ji Efrînê ye, keman: Mihemed xelîl Xazî û li ser dirbekê: Guro û herdiyên dawî ji kobaniyêne, awaz û gotinên hinek stiranan ên Cemîl Horo bi xwe ne û ev kîta jêrîn, ji stirana Berzanî, bi pênûsê wî ye.
Piştî hefteyekê ji evê dîtinê û bi şev, li derûdorê kata e yan, yek li deriyê wan dide û dema bavê Cemîl dipirse: Kiye ew , dengê Elî Tico ji piş derî ve tê û bi naskirina dêng rê, bavê Cemîl jê rê dibêje ku, ew ne li male.
Lê bi gotina wî rê Cemîl dighe li ber derî û jê re vedike û bi vekirina ewî ji derî rê, nobedariya asayêşê bi şikra wî dikire û digel Elî Tico dixwîn hundirê cîbeke leşkerî û ev yeka dihêl Cemîl li Elî Tico vegere û bêje: eve dostaniya tê.
Di dû “Soq Intac” re diçe Libnanê û di Sînema Rîvolî de, digel hinek hunermendin Kurd, wek; Seîdko, Seîd Yosêf, Şêrîn, Sêvî Metîn, koma Efrînê ya semayê û hunermendê nemir M. A. Cezrawî û.
Ew hêştê rojî di bin êşkenciyê de dimîne û piştî ku, nikarin ti tiştî ji devê wî bistînin ewî berdidin, lê bi qasî ewan rojan jî, ew di nav nivînan de dimîne û ji ber ewê yekê, wî radikin nexwêşxana razî, li bajarê Helebê.
Di dû evê demê de û ji bona karê xweyî konevanî, weke ku me di rewşa konevanî de dît û di sala 1970 î de, ji Sûriyê direve û diçe Tirkiyê, lê ji berî ku ew surgun bibe jî, çend caran derketibû Tirkiyê, li derûdora salên an.
Ewê şevê li hotêlê xew dikin û di sibeyê de mele Ebdûl Kerîm Qasim; stûbarê Zaxo tê ba wan û piştî demekê Cemîl dikin çavnêrê; miraqibê şarêdariyê û ew derûdora salekê û şeş mehan li wir dimîne.
Li derûdorê sal û nîvekê li Tirkiyê dimîne û di rojekê de, Eyşe Şan kartekê jê re bi rê dike û wî vedixewîne dawetekê, li wir û piştî ku, Eyşe Şan movika xwe bi serî dike, ew hunermendê me pêşkêş dike.
Û bi alîkariya Newzet Beg ê dighe Riheyê, nameyekê jî dide wî û berê wan dide cem dostekî xwe, da ku, alîkariya wan bike û ew jî ji aliyê xwe ve Cemîl û malbata wî direvîne û tên Cizîra Botan, gundê Êlxanê û ji wir salixê dişînin başûrî Kurdistanê û digel hin pêşmergan derbasî wir dibin.
Gava Cemîl dertê li sêr textê şanoyê, ew di nava xwe de dibêje: ez ji bo karûbarê welat û netewê xwe koçber bûme û niha tu yê bê, li vir, ji min rê çi sitranê bibêje; Eyşê yan jî Xatûnê û ew di cîh de heylo sitrana Şêx Seîd dike.
Heya roja ku wî, bi mirineke zêr, ji nav me barkir jî, banga wî ew bû ku gulê wî ji bin mîlê rêş derînin û her ku ewê di ber goristana Henên rê dibore, dengê wî di kûraniya gorê de dibhîze û jê dixweze ku mîlê rêş ji sêr rakin .
Hinek dostanî, dijberî di navbera wî û Cîgerxwîn de hebû û di nirîna me de, ew jî ji ne lihevkirina di warê konevanî de tête holê û emê ewê yekê li jêr, di gotinên sitraneke Cemîl de bibînin ku, çawa davêje ser Cîgerxwîn û partiya wî.
Beşa demarên livînê ya demara vagusê li ser çalakiya masûlke an jî rijênên gewrî, qirrik, borrîhewa û liqeborîhewayan, dil, soriçik, gede, rûvî, kîsikê zeravê, gurçik, spil mîzdank û lûleyên xwînê bandor dike.
Rêxistinên mafên mirovan ên ne-hikûmî Ûzbekistanê wekî "dewleteke otorîter û xwedî mafên sivîl ên bisînor" pênase kirine, lê reformên girîng di bin serokatiya duyem a Ûzbekistanê Şevkat Mîrziyoyev de piştî mirina serokê yekem Îslam Karîmov, hatin kirin.
Yekemîn niştecîhên tomarkirî yên ku li devera Ûzbekistana îroyîn dijiyan koçerên Îranî yên Rojhilatî bûn, ku bi navê Îskîtan dihatin naskirin: Wan padîşahiyan li Xwarezm , Bactria , Sogdia , Fergana û Margiana .
Navçe di nav Împaratoriya Hexamenişî ya Îranî de bû û piştî heyamek desthilatdariya Makedonî, ji hêla Împeratoriya Eşkanî ya Îranî û piştre jî ji hêla Împeratoriya Sasaniyan ve hate rêvebirin, heya ku di sedsala 7mîn de misilmanan farisan dagir kir.
Di vê serdemê de, bajarên wek Semerqend, Xiva û Buxara ji Riya Hevrîşimê dest bi dewlemendbûna xwe kirin û bi kesayetên wek Mihemed el-Buxarî, El-Tirmizî, Xuwarezmî, el- Bîrûnî, Avicenna û Omer Xeyam.
Komara nû ava bûbû, Komara Tirkiyê rasterast nedigot "Em mafê Kurdan qebûl nakin", lê bi hiştina ser demê, birêxistinkirina nakokiyên di nav kurdan û fêl-fûtan ve kurd dixapandin û hêdî hêdî ji perên Deryaya Spî dikirin der.
Piştî ku leşkerên Komarê di sala 1971a de dest danîn ser hukim, wekî gelek rewşenbîr û siyasetmedarên Kurd û Tirk, Bozarslan jî hem ji ber pirtûkên xwe hem jî ji ber endametiya DDKOyê kete zîndana Diyarbekirê û di doza DDKOyê de jî hat dadgehkirin.
Çapa ‘Alfabe’yê ya li Swêd jî, li Tirkiyê bû egerekî nijadperestiyê: Piştî sala 1979an ku Bozarslan derket derveyî welêt, li Swêdê cîhwar bû û xebatên xwe li vî welatî domand. Çapa duyemîn ya ‘Alfabe’yê jî di sala 1980an de, li Swêd çêbû. Rojnama ‘Milliyet’, ev yek wekî nûçeyekî sansasyonel, li serrûpela xwe çap kir.
Di navbera serdema navîn û sedsala 20an de, dewletên cihêreng de axên Belarûsê îro kontrol kirin ku di nav wan de Kievan Rus', Mîreketiya Polotskê, Mîrîtiya Mezin a Lîtvanyayê, Yekîtiya Polon û Lîtvanî û Împeratoriya Rûsî hebûn.
Di encama Şoreşa Rûsyayê di sala 1917 de, dewletên cûda rabûn ku ji bo meşrûiyetê di nav şerê navxweyî de pêşbaziyê kirin, ku di dawiyê de bi bilindbûna Belarûsa Sovyet, ku di sala 1922an de bû komara damezrîner a Yekîtiya Sovyet, bi dawî bû.
Piraniya sînorên Belarûsê di sala 1939an de şeklê xwe yê nûjen girt, dema ku hin axên Komara Polonî ya Duyemîn piştî dagirkirina Sovyetê ya Polonya ji nû ve hatin entegre kirin, û piştî şerê cîhanî yê duyem bi dawî bûn.
Welat ji roja damezrandina xwe ve endamê rêxistinê Neteweyên Yekbûyî ye û tevlî rêxistinên wek Hevbendiya Dewletên Serbixwe, Rêxistina Peymana Ewlekariya Kolektîf, Yekîtiya Aborî ya Ewrasyayê, Rêxistina Ewlekarî û Hevkarî li Ewropayê û Tevgera Bêalî bûye.
"Peresan dijî xaladuduyê ya zagona Termodînamîk e. Ji kaosê,pergal çênabe. Entropî her zêde dibe û enerjî ber bi valahiyê belav dibe. Divê bo pêk hatina peresanê hêzeke berovajî entropiyê pêwîtse. Ji ber vê yekê peresan pêk naye,encax Xwedê hêzekî berovajî entropîye dikare pêk bîne."
Her wiha, berî demekî li Qenedayê jî fosîlekî 37 mîlyon salî hate dîtin, ku helqeyeke kêm ya peresanê ye û cureyek di navbera masî û omergayîya bi 4 çar lingan destnîşan dike û navê vê fosîlê jî wek “Tiktaalik” hate dayîn.
Xulqparêz bi qastî peyvên îdolojîk,tirsnak wek komînîzm,materyalîzm,faşizîm,ateîzim, kapîtalîm û gelekên din bikartînin ku bi vê avahî mijara peresanê bi îdolojiyan re girêbidin da ku bi avahî hêsanti pûç derxînin.
Piştî Darwinê jî di 160 salên dawîn de sedan zanistvan bi dehhezaran vedîtin, palpişt, keşîf û bermayiyên fosîlan û bi alîkarî û hêza hûrlênêrîna teknolojiya nû teoriya Darwîn ya peresanê bi dehan caran ber bi zagon bûnê re nêzîk bû.
Di 1132an de wextê ku Zengî, bavê Nûredîn Zengî, nêzî Tikrîtê bi el-Musterşid re cengekê dike û Zengî dikeve zorê bavê Selahedîn, Necmedînê Eyûbî, Zengî ji wa halê zor de difilitîne û pê wê ve Zengî deyndarê Necmedîn dimê.
Bavî Ûsiv heta sala 1146an Zengî wefat dike û lawî xwe Nûredîn derbaza şûna wî dibe, li Balbêkê dewama emirîtiyê dike û wextê ku di wê salê de Muînedîn Nûr, emîrê Şamê, Balbêkê dorpêç dike Necmedîn bêçare bajêr teslîma wî dike û Necmedîn ji xizmetê Nûredîn derdikeve û malbatê xwe radike û dihere Şamê.
Dîrxam nikare serî xwe li hembera wê dorpeçê hilde û li bajêr direve wextê ku direve di receba 559ê koçî, gulana 1164an de tê kuştin û Şawêr bi vê alikariyê ser dikeve û Xelîfe el-Adîl wî şunda vedibuhize textê Misirê.
Lê Selahedîn û Şêrko bo ku wan şaş bikin narine ser Qahîreyê û ku di rebîelevvela sala 562ê koçî/çiriya paşîn a 1166an de dikevine Misirê şunde şûna ku here wir, dihere rojavaya Qehîre yê û dixwaze ku Şawer û Amorî werine ser wî ew li wir cengê bike.
Wextê ku di 1174an de Nûredîn wefat dike şunda Selahedîn Dewleta Eyûbî saz dike û li Misirê hikumdariyê sunitiyê pêk tîne, lê ew çiqas ku dere Şam, Hama, Ximsê dest xwe dixe jî xwe girêdayiyê paşewarê Nûredîn, hikumdar Melik el-Salih Îsmaîl bin Nûredîn dihesibîne.
Gorî riwayetê Xeşxaşiyan jî Reşîdedîn Sînan di şavê tarî de heta çadirê Selahedîn tê û bi xetekê nîşekê ber dide û şunda vedigere, Selahedîn xetê dibîne û li ser xetê "Tu yî di destên me de yî" dixûne û li ser vê ve dorpêçê ra dike.
Ji bo mirovên diçin Nisêbînê tamê ji ger û seyrana xwe bibînin, divê bêguman derkevin ser Keleha Marin Merdisê… Kesên ku derkevin ser lûtkeya kelehê û ji jor li hevrazê xwe temaşe bikin, dê bibînin ku beriya Nisêbîn û Qamişlo bahrek bêpêl û bêbinî ye.
Li gel vê yekê, tengijîna kesên civaka modern, famkorî, tengijîna dilvîna civakî, ji xwezayê dûrketin, xwewendakirina li nav pergalê, eşq, evîn, azadî, jidûrketina nirxên hebûn û nebûnê di nav xebatên şanoyî de pêşaniya dramaturjîkî dike.
Damezrênerên vê şanoyê, li gel hemû bêderfetiyê, xwedî nêzîktêdayîneke lêkolîner in, û berhemên xwe bi ceribandinên şanoyî zêde û mezin dikin, li rêbaza qada azadiyê ya ji bo van berheman digerin û xwedî baweriya sazibûna şanoyê ne û ji bona ku ev yek pêk were bi hemû hewla ku ji dest wan tê dixebitin.
Armanca komê ya ku xwedî xebateke hevbeş e tenê ne ji bo pêkanîna lîstikekê tên cim hev, li gel vê yekê ev koma şanoyê ji bona ku karibe xwe li ser piya bihêle li rêya sazkirina aboriyê, sazûmanê, têkiliyên sazîbûnê û hwd.
Ev şano, nirxên çandinî; li gel çanda devkî (çîrok, efsane, lîstikên temaşeyî, mîtolojî, vegotin, şiklên tevgerê, efsaneyên kevneşopî û lehengên wan, neqşên zargotinî, kevneşopî û erf û adet hwd.) lêkolîna herêmî dike û herêmên ku hildibijêre li gel ragihandina dîmenî nirxên şanoyî, şiklên lîstinê, jest, şiklên pevxistinê, mask, kostum, dekor û hwd.
Ji şikeftên ku di heyama bestelekê da hatine çêkirin heta balexaniyên rojane, ji dîtina karebayê heta amêr ên nanoteknolojîk, ji îcadkirina giloverok heta makîneyên ku bi jîrayiya çêkirî dixebitin, ji projeyên makîneyên ku Îsmaîlê Cizîrî anjî Da Vîncî çêkiribû heta amrazên fezayî û gelekî pêşketinên mîna vana bi tevahî newazeyên endezyariyê ne.
Pirtûkên bi navê "Tola Karwên-Mîr Celadet Alî Bedir-Xan”, "Çarînên Xeyam- Dr. Kamiran Alî Bedir-Xan”, "Serencam- Qedrî Can”, "Terşê Şevê-Osman Sebrî”, "Keskesor-Nûredîn Zaza” amade kiriye û van pirtûkan di sala 2013an de hatine weşandin.
John Ronald Reuel Tolkien CBE FRSL (z. 3ê kanûna paşîn a 1892 li Bloemfontein, ku îro li Afrîkaya Başûr ye m. 2ê çiriya pêşîn a 1973 li Bournemouth, Brîtanya), yek ji zimannas, helbestvan û Nivîskarên navdar ên brîtanî ye.
Alparslan Türkeş (jdb. 25ê çiriya paşîn 1917 li Nîkosiya – m. 4ê nîsanê 1997 li Enqere) damezrêner û serokê tevgera neteweperest a tirk MHPê, yek ji endamê hêzên biçek ên tarî ÖHD, leşker û ramyarê Tirkiyê bû û ajanê berê yê CIA di dema Şerê Sar de.
Turkî ibn Abdullah di destpêka sedsala 19an de Dewleta Siûdî ya Duyem ava kir û di sala 1825an de Riyad wekê paytexta xwe ragihand lêbelê desthilatdariya wî ya li ser bajêr ji hêla hevpeymanek hevpar a Osmanî-Raşîdî ve hate asteng kirin.
Di dawiyê de, di destpêka sedsala 20an de, 'Ebduleziz îbn Saud ku li rojava bi tenê wekî Ibn Saud dihate zanîn, di sala 1902an de padîşahiya bav û kalên xwe Necd vegerand û di sala 1926an de bi fetha Suûdî ya dawî ya Hecazê, hikumdariya xwe bihêz kir û Keyaniya 'Erebistana Siûdî' di îlona sala 1932an de bi paytextiya bajarê Riyadê re ragihandiye.
Bajar bi navînî 600 mêtre li ser asta deryayê bilind e û her sal pêşwaziya dora 5 milyon geştyaran dike ku bi vê awayê bajêr bûye 49em bajarê herî seredankirî ya li cîhanê û 6em bajarê seredankirî ya li Rojhilata Navîn e.
Riyad di heman demê de xwedî girîngiyek aborî ya mezin e ji ber ku ew malavaniya baregehên gelek banqe û pargîdaniyên mezin, wek Banqeya Neteweyî ya Erebistana Siûdî , Banqeya Al-Rajhi, SABIC, Almarai, STC, û Samba Financial Group dike.
Rêya 65em ku li herêmê wekî Rêya Qral Fahd tê zanîn, di nav hinek ji van navendên girîng ên di nav bajêr re derbas dibe, di nav de Navçeya Darayî ya Qral Abdullah ku yek ji mezintirîn navçeyên darayî yên cîhanê û Navenda Feyseliyah û Navenda Qraliyetê ye.
Yek ji ecêbtirîn pêşbîniyên teoriya Kuwantomê ewe ku em dikarin zerreyan têxin davê û bi vê yekê eger zerre li fezayê ji hev dûr bibin jî, bi qewimîna fenomena, yek ji wan zerreyên navbirî, dê ewên din jî reaksiyonê nîşan bidin.
Neyê be zanîn jî şebek çi wextê û çawa hatine warê xwe yê îroyî, di derheqê bicîhbûna şebekan li deşta Xosarê û eslê wan ve çend teoriyên cûda, yên ku balê dikişînin ser şûna nasnameya şebekî ya olî û etno-lenguîstî, hene.
Di nav çand û şaristaniyên pêş-kolonyal de şaristaniya Caral-Supe (şaristaniya herî pêşîn a li Amerîkayê û yek ji dergûşên şaristaniyê tê hesibandin), çanda Nazca, împaratoriyên Warî û Tiwanaku, Padîşahiya Cusco, û Împaratoriya Inca, dewleta herî mezin a naskirî ya li Amerîkaya pêş-kolombiyayê, hene.
Peru di azadiya civakî de di rêza bilind de ye; ew endamek çalak a Hevkariya Aborî ya Asya-Pasîfîkê, Hevbendiya Pasîfîk, Peymana Berfereh û Pêşverû ya Hevkariya Trans-Pasîfîk û Rêxistina Bazirganiya Cîhanê ye.
Mûawiye jî, parêzgerê Sûrî û ji malbata Ûmeyyeyan yek ji merivên Ûsman, xwe wek pêmevanê xelîfetîye dît û navbera wan de lihevnehatin der ket û misilman wek aliya Elî yek jî aliya Mûawiya bûn du paran.
Heke mirov ji bo demek vexwarina avê kêm bike, qebareya miza mirov jî kêm dibe, mîz xest û zer dibe, lê heke mirov di demek kurt de mêjerek zêde av vebixwe, vê gavê qebareya mîza mirov zêde, dibe, mîz roḧn û bêrenk dibe.
Siyaseta rast-çepê anko şebenga siyasî ya rast-çepê rêyeka berbelav ya polênkirin û sinfandina pêgehên siyasî, aydiyolociyên siyasî û partiyên siyasî bi awayekê hêlanî û ket-rehendî di şebenga siyasî da ye.
Qahîre di piraniya vê serdemê de wekî bajarekî padîşahiyê bi taybetî bêhempa ma, lê di dema serweriya Bedir Elgamalî de wekî wezîr yekem car sînorkirin hatin sistkirin û ji bo malbatên dewlemend ên Fustatê destûr hat dayîn ku derbasê bajêr bibin.
Jiber ku bajêr li ser derbasbûna rêyên sereke yên di navbera Afrîkaya Bakur û herêma Şamê de ye, devera li dora Qahîreya îro ji ber cîhê wê yê stratejîk li hevbendiya Geliyê Nîlê û herêmên Deltaya Nîlê demeke dirêj bû xaleke girîng a Misira kevnar.
Di warê riweknasiyê de, di warê ajalnasiyê de, di warê zimannasiyê de, di warê mentiqê de, di warê dîrokê de, di warê erdnîgariyê de, di warê astronomiyê de, di warê meteorolojiyê de, di warê matematîk û mekanîkê de berhem nivîsiye û van berhemên wî ji alî zanyarên mezin ên dû wî weke çavkaniyên herî bi bawerî hatine bikarhanîn.
Jiber ku hêzên îngilîzî di wê baweriyê de bûn ku ger ew derkevin dê leşkerên tirk vegerin, îngîlîzan biryar da ku li cihê xwe bimînin û li benda hatina komîsyonek taybetî ji bo sererastkirina sînorê di navbera Tirkiye û Iraqê de bin.
Navçe 123 kîlomêtre dûrî Hewlêrê ye û bi zincîre çiyayên Zagrosê hatiye dorpêçkirin ku li başûr Çiyayê Korek, li bakur Çiyayê Hindren, li rojava Çiyayê Zozikê û li rojhilat Çiyayê Bradostê heye.
Tiştê ku gelek Almanan wekî "rûreşkirina Versailles" dît, kevneşopiyên domdar ên îdeolojiyên otorîter û Antîsemîtîzm û Depresyonê mezin, hemî bûn sedem ku Adolf Hitler û Îdeolojîya Nazî ku bi eslê xwe Awistirya ye, ku piştî hatina ser desthilatdariyê.
Arkeolog bi gelemperî gelên elmanî yên destpêkê bi çanda Jastorf a Serdema hesinî ya Pêş-Roman ve girêdidin, ku li bakurê Almanya û Danîmarkayê ji sedsalên 6an heta 1ê BZ tê dîtin, li dora heman demê ku yekem guheztina konsonanta elmanî tê teorîzekirin ku çêbûye; ev guherîna dengî dibe sedema zimanên almanî yên ku bi awayekî naskirî têne naskirin.
Ji “Îslim Xatûna Qereçî û Cefer Efendî” heta “Tahar û Zahar” , “Eşqa Zeroya File û Mehmed Eliyê Girover”, “Xezal û Teyar Axa”, “Şerê Kûrana Bişêriyê”, “Gulîzera Kurda û Elê Melê”, “Xezalê û Husên Axayê Botî” û wekî vanan 18 destan û çîrokên ku di Zargotina Kurdî de cihêrengiya wan heye di pirtûkê de cih girtine.
Çavkaniyên ku wî ev berhem jê girtine: Hesenê CÊZWÊ, Etmanê KUFRAGÎ, Dawidê GIR, Fehmiyê ELÊ , Osmanê QANÊHEVSÊ, Hemîdê Huseynê MAZIDAXÎ, Evdilayê Şêxoyê ZIZNÎ, Ehmedê Sebriyê SÊWSÊ…
Dîsa di sala 2002an de jî Bîrdal, bû namzetê Mêrsînê yê Bloqa Ked, Aştî û Demokrasiyê, lê belê vê carê jî ji ber darazxwarina benda 312emîn, ji aliyê YSK ’ê ve namzetiya wî ya parlementeriyê hate vetokirin.
Her çend şert û mercên îro, bi têra xwe, rê nadin mirov li çar parçeyên Kurdistanê li gorî dilê xwe kar bike, lê di pêş de enstîtû dixwaze li her çar parçeyan kelepora kurdî bide hev û zindî bike û bi vî awayî kelepor û çanda kurdan bi cîhanê bide nasîn.
Helbest, werger û nivîsên wî bi pirranî di kovarên Yenilikler, Beraber, Seçilmiş Hikayeler, Dost, Sosyal, Adalet, Şiir Sanatı, Dönem, Yön, Ant, Imece, Papirüs, Yeni Dergi, Birikim, Sanat Emegi, Yazko Edebiyat de derketine.
Di sala 1912'an de kete lîsteya ‘Yên Nayên Xwestin' ya Partiya Îtihad û Tereqî' yê û şandin sirgûnê Sînopê. Di sala 1918’an de bi hewildanên Ziya Gökalp, vegeriya Stenbolê. Di Robert Kolej’ê de mamostetiya Tirkî kir.
Di vê romana ku di sala 1920’an de hate weşandin, ji dervehî teknîka romanê, perçeyên ji hev qetiyayî bi awayekî mozaîkane bi hev ve kir û Stenbola ku ji desthildarbûna Îtihad û Tereqî heta Şerê Cîhanî yê Yekem, bi hemû reng û xetên wê pêşan da.
Dema hat Almaniya, li ser çalakiyên xwe yên Edebî û Roşenbîrî, berdewam bû, bû ye endamê yekêtiya Nivîskarên kurd li dervey Welat, Endamê kargêr yê Instîtuta kurdî ji bo Lêkolîn û Zanist li Berlîn, li Zanîngeha Med, ku bi riya kenalê MedTV, dersên Edebiyata kurdî ya Nûdem pêşkeş kirîn e, bu ye -Endamê PEN a kurd, li Almaniya, ya girêdayî PENa navnetewî.
Dadgeha Mafên Mirovan a Ewropayê , ku carina bi awayekê nefermî Dadgeha Strasbûrgê jî dibêjinê, ji bo parastina mafên mirovan li welatên ku di Peymana ji bo Parastina Mafên Mirovan û Azadiyên Bingehîn da endam in, hatiye sazkirin.
Ya ku jê re "sedsalên tarî" tê gotin, dawiya wan li pey wan hat (bi firehî ji nêzîkê 1200an nêzîkê 750 sal berî zayînê; îro bi piranî ji nêzîkê 1050an nêzîkê 800 sal berî zayînê de tengtir tê pênasekirin), berî nêzîkê 800 sal berî zayînê – di warê dîroka hunerê de tenê ji 700 sal berî zayînê – serdema arxaîk dest pê kir.
Pişka Kurdî di roja 25a nîsana 1992an de hat damezirandin, piştî şerê kendavê yê yekê û bizaveka zora Kongireya Neteweyî ya Kurd li Bakora Amerîka bi taybetî Dr. Necmedîn Kerîm, Prof. Es’ed Xeylanî û balyoz Peter Galbraith, ku li wî demê şîretvanê Desteya Têkeliyêt Derve ya Sîneta Amerîkî bu.
Di fîlmê li ser jiyana parêzgarê Alabama yê cudaxwaz û namzetê serokatiyê George Wallace de ku ji hêla Gary Sinise ve tê lîstin, piştî ku wê Xelata Kûreya Zêrîn ji bo performansa xwe ya di TNT's George Wallace de wergirt, perspektîvên kariyera Jolie dest pê kir ku baştir bibe.
Jolie di zarokatiya xwe de li kêleka bavê xwe Jon Voight, di fîlma Lookin' to Get Out de dest bi kariyera xwe dike û kariyera wê ya fîlman piştê deh salan bi giranî destpêkir ku di fîlma hilberîna kêmlêçûn a Cyborg 2 rol werdigire û yekem rola xwe ya sereke di fîlma Hackers de werdigire.
Wê kariyera xwe ya stêrk-aksiyon bi bi fîlma Mr. & Mrs. Smith , Wanted , Salt , The Tourist û ji bo performansa xwe yê di diramayên A Mighty Heart û Changeling de pesnên rexnegiran werdigire ku ji bo Xelata Oscarê dibe berendama lîstikvana herî serketî ya salê.
Rexnegirê Star Tribuneê, Colin Covert destnîşan kir, "Her çend ku çîrok xwe şaş hîs dike, fîlm bi efsûnek hevpar, enerjiya gallopî û kîmya ekrana termonokleer a stêran derbas dibe." Fîlm li çaraliyê cîhanê 478,2 mîlyon dolar dahata firotine bi dest xist û fîlm bû heftemîn filmê herî dahata salê û di deh salên pêş de fîlma zindî ya Jolie ya herî bi dahat bû.
Piştî derhêneriya belgefîlma A Place in Time ku ji hêla Komeleya Perwerdehiya Neteweyî ve hate belav kirin, Jolie bi In the Land of Blood and Honey re çîrokek evînê ya di navbera leşkerek Sirb û girtiyek Bosnak, di dema Şerê Bosnayê 1992–95 de derhinêriya xwe ceriband.
Piştî weşandinê, fîlm rexneyên tevlihev wergirt; Todd McCarthy ji The Hollywood Reporter re nivîsand û di nivîsara xwe de an ziman ku "Jolie hêjayî rûmetek girîng e ji bo afirandina atmosferek wisa zordar û bûyerên hovane ew qas pêbawer li dar xistiye, her çend ev hêz bin jî ku dê mirovan nexwazin li tiştên li ser ekranê temaşe bikin."
Los Angeles Times ji fîlimê re got: "Jolie dikare elektrîkê û pêbaweriyê bide rolan, wekî ku ji bo rola xwe ya xelata Oscarê di filma Girl, Interrupted de wergirt. Ew dikare wekî Lara Croft karîkaturên pejirandî jî çêbike. Lê nezelaliya karakterê hevber, cîhana xerab a nivîsandî ya dagirkerê difire nerast, xwîn-û-rûvî, wê bi tevahî wêran dike."
Pêşwaziya rexnegir tevlihev bû, lê performansa Jolie di rola sereke de ji bo pesnê hate destnîşan kirin; rexnegira Hollywood Reporterê, Sherri Linden da zanîn ku ew "dil û giyan" ê fîlmê ye û lê zêde kir ku "ew dîmenên hêja yên Maleficent naxapîne - ew bi hêzek magnetîkî û bêhêz diqulipîne."
Di dawiya hefteya xweya destpêkê de, Maleficent nêzîkî 70 mîlyon dolar li box ofîsa Amerîkaya Bakur û zêdetirî 100 mîlyon dolar li bazarên din qezenc kir ku hem di fîlimên çalakiyê û hem jî di fîlmên fantastîk de, celebên ku bi gelemperî ji hêla lîstikvanên mêr ve têne serdest kirin, balkişandina Jolie ji temaşevanên hemî demografîk re destnîşan kir.