polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Bavê Ûsiv heta sala 1146an Zengî wefat dike û lawî xwe Nûredîn derbazî şûna wî dibe, li Belbekê dewama emirîtiyê dike û wextê ku di wê salê de Muînedîn Nûr, emîrê Şamê, Belbekê dorpêç dike Necmedîn bêçare bajêr teslîma wî dike û Necmedîn ji xizmetê NûredÎn derdikeve û malbatê xwe radike û dihere Şamê.
Necmedîn Eyûb an Melik Efzel Necmedîn Eyûbê kurê Şadiyê kurê Merwan (bi erebî: , al-Malik al-Afdal Najm ad-Dīn Ayyūb ibn Shādhi ibn Marwān) leşkerekî kurdê ku li Dvînê li Xanedana Şedadiyan hatibû dinê û bavê Selahedînê Eyûbî bû.
Be boçûnî anaksagoras xor berdêkî spî germew mangîş heman pêkhatey zewî heyew tîşkî xor perçdekatewe, her em boçûnaneş bû ke bûne hoy ewey gumanî bêbawerrî lêbkirêt û dadgayî bikrêt, wek leserewe baskra.
Bellam em rexnane le behay ewe kem nakenewe ke anaksagoras yekemîn kes buwe lepall madeda basî le roh îş kirduwe, ew be hizrî dewut naws û pêy wabuwe yekemîn fakterî rûdanî cûlleye le nêwanî ştekanda, xeslletekanî naws zor deşubhête ser ew prensîpey dwatir pêy witra yezdan.
Be pêy gêrranewey epollodoros, kurrî hêgêsbollosî xanedanî klazomênyay asyay bçûkew le mawe heftahemîn xulî ollompyadda ledayk buwe, le yekemîn sallî xulî heştaw heştemîn ollompyadda, wate le sallî 428 da le serû hefta sallîyewe mirduwe.
Ew Hikumeta Bihorbara Rûsyayê hikumeteka bi li hev hatina lîberal û Sosyalîstan re hatibû pêkanîn bÛ û armanca wanê bingeh reformên polîtîk û saz kirina Rûsyayê ko ji hêla meclîseka federatîf dihat karger kirinbû.
Bolşewîkên ko pê Şoreşa Sibatê de kargerî bi hevpariya lÎberalan ve bi qismî dest xwe xistinî, ji pê Şoreşa Kewçêrê re kargerî bi tunî dest xwe xistin û pêk ananîna otorîteyê paş Şerê Hindirê Rûsyayê re Yekitiya KomarênSovyet ên Sosyalîst dane zanîn.
Mînakî, kûçik û pisîk ji bo nêçîrê û parastinê; ker, hesp, hêştir hwd ji bo gîhaniyê û karên ku ji hêzên mîrov zêdetir dixwazin; ga û hesp ji bo cot ajotinê û bar kişandinê; mihî, mange, bizin ji bo xwarin û vexarine cihekî giring digirin.
Di 17ê çileya sala 1945an, piştî destpêkirina Êrîşa Vistula-Oder a Artêşa Sor leşkerên Sovyetê û leşkerên Polonî yên Artêşa Yekemîn a Polonî ketin wêraniyên Warşovayê û taxên Warşovayê ji dagirkeriya ji artêşa Hîtler rizgar kirin.
Hinek stranên ku gotiye ev in: Arifo lawo, Bajo Emirê Min, Bavê Lalo, Delal Ez bi heyran, Delal Lo, Delalê Malê, Dilê min loy loy, Domam û Pismam, Filîtê Quto, Hedo Rabe, Kurê Xelqêyo delal, Lê lê yemman , Şerê Cezo û Salihbegê, Yar Gewrê.
Li rex çandiniya daran, gelek çandiniyên demsalî jî hene, wek: genim, cehe, şûfan, garis, kuncî, bervero, nîsk, nok, colban, titûn, zebeş , qawîn, şimam, firingî, becanên reş, pîvaz, sîr, kundir, xîyar, encûr, qernebî, îsot, tirp, bamî, fasûlî, lopik û hwd.
Heta berî şerê cîhanê yê yekem herêma Efrînê ji aliyê navenda Kilisê ve dihate birêvebirin, lê piştî hilweşîna dewleta Osmaniyan û avabûna Suriyê, herêma Efrîn ji navenda xwe qut bû û bi ser dewleta Ereb ya Suriyê ve hate berdan.
Wekî dibêje; “em li paş bajarekî dîrokî rûniştine, gelo Diyarbekir e, gelo Mêrdîn e, Riha ye, Xerpût e? Na na, ez dibêm Êlih e yan jî Agirî. Dibe ku Hewlêr an Duhok be jî, nizanim. Weke navê Mehabad jî tê guhê min, belkî nav ew be jî.”
Wekî serokê rêxistinê ya yekem, Rajchman Maurice Pate ji Komîsyona Alîkariyê li Belçîkayê hate hilbijartin ku ajansê bi rê ve bibe û "li ser organîzekirina çalakiyekê, fonek ji bo berjewendiya zarokan, bi taybetî jibo zarokên mexdûrên şer bifikire."
Ji ajanseke demkî ya alîkariyê di sala 1946an de ku xwarin û cilûberg ji zarok û dayikên ku ji ber Şerê Cîhanê yê Duyem ji cihwarê xwe bûne peyda dike, ajans di sala 1953an de bû rêxistina Neteweyên Yekbûyî ya daîmî û hewildanên xwe bi bernameyên giştî yên bextewariya zarokan dirêj kir.
UNICEF yan jî Fona Alîkariya Zarokan a Navneteweyî ya Neteweyên Yekbûyî, (bi îngilîzî: United Nations International Children's Emergency Fund) fona zarokan a Neteweyên Yekbûyî û ajanseke Neteweyên Yekbûyî ye ku berpirsiyar e jibo peydakirina alîkariyên mirovahî û geşepêdan û rewşa zarokan li seranserê cîhanê dişopîne.
Xebatên sereke yên UNICEFê; peydakirina vakslêdan û pêşîlêgirtina nexweşiyan, birêvebirina dermankirina zarok û dayikên bi nexweşiye HIVê, zêdekirina xwarina zaroktiyê û dayikan, başkirina paqijiyê, pêşvebirina perwerdehiyê û peydakirina alîkariyên awarte ji bo bersivdana karesatan e.
Di destpêka îlona sala 1943an de pisporê tenduristiyê yê Polonî Ludwik Rajchman, jibo ku xizmetek tenduristiyê di nav rêxistina navneteweyî ya pêşerojê de bê kirin, di gotareke xwe de ku di Cîhana Azad de bi sernavê "Xizmetek Tenduristî ya Neteweyên Yekbûyî - Çima na?" nivî.
Yekkirina statûya keç û lawan, pêşîlêgirtina xebata zarokan, bidawîkirina pêkutiyên seksûel ên li dijî zarokan, bidawîkirina lêdana dê û zarokan, bidestxistin û nomîzekirina mafê perwerdeyê, qedexekirina çekgirtina zarokan hwd gelek peywidariyên FAZNYê hene.
Ev bûyer guherîneke diglossia ye (du zimanên ku ji hêla heman civakê ve di rewşên cûda yên civakî û aborî de têne bikaranîn) û bi vê jî veguherîna duzimaniyê ber bi yekzimaniyê ve (zarokên duzimanî yên bapîrên monoglot ên îrlendîaxiv û neviyên monoglot ên îngîlîzîaxiv) pêk hat.
Lê belê îstîsna ji bo van koman hene: xwendekarên ku ji derveyî Komara Îrlendayê ji dayik bûne, ji kesên ku li Komarê ji dayik bûne lê belê perwerdehiya seretayî li derveyî welêt qedandine û xwendekarên ku nerehetiya dîsleksî lê hene.
The Irish Times, analîzeke di rojnameya zimanê îrlendî Foinse de weşandiye, wiha wergirtiye: "Ew tawanbariyek bêkêmasî ya hikûmetên desthilatdar ên Îrlendayê ye ku di dema avabûna dewletê de 250.000 axiverên herikbar ên zimanê îrlendî hebûn, lê niha hejmar di navbera 20.000 û 30.000 e".
Îro, herêmên Gaeltachtî yên herî bihêz, bi hejmar û civakî, yên başûrê Connemarayê, rojavayê Nîvgirava Dingle û bakurê rojavayê Donegalê ne, ku gelek şênî hîn jî îrlendî wekî zimanê xwe ya bingehîn bi kar tînin.
Îrlendî di 1ê kanûna paşîn a 2007an de bû zimanek fermî yê YEyê, ku bi vê êdî derfet heye, parlamenterên Ewropî bi zimanê îrlendî di Parlamena Ewropî û komîteyan de biaxifin, her çend wergêrek bi sîmultananeyî zimanê wê parlamenterê biwergerîne.
Tevgerên koçberiyê yên mezin ên pêşî di sedsala 17an de dest pê kirin, bi piranî wekî encama serhildana dijî Cromwellianê pêk hat a ku Îrlenda ji aliyê îngilîzan ve hat dagirkirin, ku gelek îrlendiyên tevlî serhildanê bûne, sirgûnî Hindistana Rojava kirine.
Her çend tê gotin ku Dêra Katolîk di hilweşandina zimanê îrlendî de beriya Revivalê Gellkî , di heman demê de Dêra Protestan a Irlendayê jî tenê hewldanên piçûk dikir da ku teşwîqkirina zimanê îrlendî di binyada olî de bike.
Di nav koçberan de tenê hejmarek biçûk dikarîbûn bi zimanê îrlendî bixwînin û binivîsînin, lê ew gelek destxetên zimanê xwe anîbûn him DYAyê him jî Awistralyayê û rojnameya pêşîn ku zimanê îrlendî tê de bi rêjeyeke girîng dihat bikaranîn li DYAyê hat weşandin: An Gaodhal.
Vejîna Gaelic, ku di salên 1890an de li Îrlendayê dest pê kiribû, li derveyî welêt jî bersiva xwe stend û gelek şaxên Conradh na Gaeilgeê li hemî welatan hat damezrandin ên ku axêverên zimanê îrlendî tê de êdî rûniştvan bûn.
Lê patozkirin, berî ku ev amûrên demên dawiyê derkevin û werina bikarhanîn jî, li Kurdistanê, genim û ankû nîskên ku ku hişk dibû û dihat levdayîn li hevdû, wê bi amûraka ku berfireh û ku bi kevir bê û ankû ku tiştna din bê ku dihata girankirin wê li ser re bi kişandina sawalên weke Ga û ankû sawalên din ên weke ga bihêz wê bihata kişandin û li ser bihata gerandin.
Him li ser waadên Mala Qawakan yê Stewrî û him jî ji ber ku di ji çiya rê Stewrê ji bajarên din nêzîktir bû, gund, weke rêzgundên xwe Dêrîş, Quzêrîb û Çilstûnê di encama plebîsîteke berî niha 50-60 sal xwe bi Stewrê ve girêdaye.
Wekî malbateke hunermend tevdigerin Endam û aferînerê komê Musa daxuyand ku ew malbateke ne, hemû kes hev pir baş dinase ji ber vê yekê jî her kes dizane ka kî ji çi hez dike û ji çi aciz dibe bi vê yekê jî di nav wan de xeyd û pirsgirêk dernayên.
Yekemîn qanûna wekheviyê ya di 31ê adara 1933an a meclîsên eyaletê, hemwelatîbûn, meclîsên navçeyan û meclîsên şaredariyan betal kir û destûr da hikûmetên eyaletan ku qanûnên li dijî makezagonên dewletê derxînin.
Nîsana 1933 li hemî welatan ji bilî Prûsyayê, ku ev yek jixwe di encama " Lêra Prûsya" ya 1932an de qewimî, hate afirandin, parêzgarên Reich bi hêzên dîktatorî yên ku dikarin ji hêla Serokê Reich ve werin tayîn kirin, yên ku rasterast di bin serweriya Reich Chancellor de bûn û bûn.
Hê di Cotmeha 1933an de, Hitler vekişîna Almanya ji Cemiyeta Miletan û di heman demê de vekişîna ji Konferansa Çekdarkirina Cenevreyê ragihandibû, ku tê de ji almanya ji aliyê hêzên din ên Ewropî ve hevsengiya çekan hatibû pêşkêş kirin.
Van binpêkirinên eşkere yên Peymana Versayê bi piranî ji hêla hêzên din ve hatin pejirandin, ji ber vê yekê Brîtanya Mezin di hezîrana 1935 an de Peymana Deryayî ya Alman-Brîtanî pêk anî, ku destûr da Almanya ku hêza deryayî ya xwe nûve bike 35.
Ev pirokratî, ango pêşbaziya di navbera saziyên cihêreng de ku hin caran jêhatîbûna wan li hev tê, berovajî îdeolojiya dewletek bihêz bû, ji ber ku gelek caran kiryarên wê bêbandor dikir, lê ew pir bi mebest bû, ji ber ku asta hevrikên desthilatdariyê her gav biryara dawî ji dîktator re dihişt.
Di dawiya nîsana 1933an de, wî di heman demê de Ofîsek Polîsê Dewletê ya Veşartî ji bo Prûsyayê jî damezirand ku bi erka "lêkolîna hemî çalakiyên siyasî yên ku ji bo dewletê xeternak in li seranserê welêt" ava kir.
Piştî karanîna li ser di 1ê tebax sala 1934an de, "Qanûna li ser Serokê Dewleta Reich a Alman" wekî cîgirê serokê Reich Hindenburg, ku rojek şûnda mir, wî li gorî Destûra Bingehîn a Weimarê fermana bilind a siyasî ya Reichswehr girt.
Di 7ê de hate zêdekirin nîsana 1933, " Qanûna ji bo Vegerandina Karûbarê Sivîl a Pîşeyî“, ya ku mebest jê hebû ku endamên partiyên çepgir û Cihûyan derxîne, lê bandora wê di destpêkê de ji hêla " Mîtiyaza Şervanê Eniyê " ve ku ji hêla Hindenburg ve hatî destnîşan kirin hate qedexe kirin.
Di warê polîtîkaya personelê de, Martin Bormann şûna Rudolf Hessê nermtir girt û hêdî hêdî nifşek nû ya rayedarên payebilind ên Nazî ku ji Hitler re dilsoz bûn û di heman demê de ji hêla teknîkî ve jî jêhatî bûn ava kir.
Ew erkên kevneşopî, maf û kanalên fermî yên fermî ji bo karmendan destnîşan kir da ku bandora siyasî, keyfî û gendelî ji bo endamên NSDAP-ê jî bisînor bike, di heman demê de hîn jî "karûbarek sivîl a profesyonel a ku ji hêla nêrînek cîhanî ya netewe-sosyalîst a aîdê serok ve hatî derbas kirin" diparêze.
Şanseliya serokê NSDAP-ê, ku di sala 1934-an de wekî "Kanseliya taybet a Adolf Hitler", ku Philipp Bouhler serokatiya wê dikir û birayê Martin Bormann Albert Bormann jî tê de dixebitî, di sala 1934-an de hate damezrandin, di mijarên partiyê de xwe bi daxwaz û daxwaznameyên lêborînê ve sînordar kir, lê di heman demê de.
"Vîna serokatiyê", ku ne girêdayî tu desthilatdariyek qanûnî ya bilind bû, ew bû ku şêwazek nû ya serwerî û hikûmetê ya Nasyonalsosyalîst biafirîne - ku ji hêla strukturên partiyê ve bi guhdana pêşdîtinê dihat pêşbînîkirin.
Bi biryarnameya 17Di 1'ê Hezîrana 1936'an de, wekî Reichsfuhrer SS, ew di heman demê de di Wezareta Karên Hundir a Reich de Midûrê Polîsê Alman hate tayîn kirin û bi vî rengî di yekîtiya kesane de serokatiya her du rêxistinan kir.
Di 10ê sibatê de, Serokê Reichê ji bo parastina gelê Alman biryarek derxist, ku azadiya çapemenî û civînan heta radeyekê sînordar kir ku hukûmeta hindikahiyê ya Hitler de dema kampanyaya hilbijartinê de bi pratîkî karîbû partiyên muxalefetê bêdeng bike.
Hema bêje heman qanûn tenê ji bo kesên ku "ji heman cureyê ne" derbas bû, lê qanûnek taybetî ji bo komên nifûsê yên ku "biyanî" hatibûn ragihandin hate danîn: ji bo " asocial ", Cihû û "komên etnîkî yên biyanî ", berî her tiştî Polonî.
Gulan 1940 di dawiyê de destûr da dadwerên taybetî ku ji bo her sûcek cezayê darvekirinê û di nav de cezayê darvekirinê bidin, heke cezayê ku di metna qanûnî de hatî peyda kirin ji bo kefa "li gorî raya giştî ya saxlem" têrê neke.
Di 1ê çileya paşîn a 1934 de, dewletên federal serweriya dewleta xwe winda kirin, ji ber vê yekê serweriya dadwerî û îdarî ya dewletên federal bi biryarnameyên li ser hevsengiyê ku heya sala 1935an dom kir, bi tevahî hate xera kirin, heya ku ew rasterast bû bindestê wezaretên berpirsiyar ên Reich.
Lê dadgehên herêmî yên asayî û yên bilind ên herêmê, ji destpêka sala 1933an ve bûne beşek ji dezgeha dewletê ya çewsandinê, bi mehkûmkirina gelek dozên rexnekirina rejîmê, reftarên opozisyonê, "sûcên weşanê " û " pîskirina nijadî ".
Biryarnameyek perwerdehiya dadrêsî ya yekgirtî armanc bû ku dilsoziya mezûnan ji Führerstaat re misoger bike: ew ji xwendekaran re qursek perwerdehiya îdeolojîk a du mehan li "Kampa Civakî ya Hanns Kerrl " û azmûna devkî ya mijara "lêkolînên gelêrî û dewletê li wateya herî berfireh."
Ji bo ku dewlet ji nû ve li gorî prensîba Führer û têgehek taybetî ya civaka neteweyî were dîzaynkirin, pêdivî bû ku mafên medenî yên takekesî ji holê bên rakirin û veqetandina bi sazûmanî ya desthilatan di navbera hikûmetên Reich û dewletan de ji aliyekê ve û yasadanîn, rêvebirin û şaxên dadweriyê li aliyê din.
Lihevnekirina peywirên rayedarên dewletê yên navendî û nû hatine afirandin û her weha ofîsên bilind ên partiyê bû sedema gelek nakokiyên li ser jêhatîbûn û hevrikiyan, ku hingê gelek caran neçar ma ku bi biryarek desthilatdar ji hêla Hitler ve were qedandin.
Piştî krîza Blomberg-Fritsch, di 4ê nîsana de, Hitler sibat 1938 Wezîrê Parastinê yê Reich Blomberg û Serfermandarê Giştî yê Artêşê Fritsch, Wezareta Şer betal kir û di heman demê de fermandariya operasyonê ya Fermandariya Bilind a Wehrmacht ya nû hatî damezrandin, ku bû karmendê giştî yê wî yê kesane, girt.
Li gorî van ramanan, hin tedbîrên pêşî yên ku ji aliyê rejîma Nazî ve hatin girtin, prensîbên bingehîn ên serweriya qanûnê binpê kirin, wek wekheviya hemû welatiyan li pêşberî qanûnê, cudakirina desthilatan û nulla poena sine lege : wek "Reichstag".
Sibata 1933 û Qanûna Bihêle ya 24ê adara 1933an de Destûra Weimar hate betal kirin: Bi vî awayî prensîbên bingehîn ên wekî mafên bingehîn, serweriya qanûnê û kontrolkirina hukûmetê ji hêla parlamentoyê ve hatin rakirin.
Di wê pirtûkê da herwiha wergerên efrandinên nivîskarên rûsan, ermeniyan û yên di cihanê da bi nav û deng hene, wek Aleksandr Pûşkîn, Lev Tolstoy, Mîxaîl Şoloxov, Mîxaîl Lêrmontov, Nîkolay Nêkrasov, Vladîmîr Mayakovskî.
Lê ji kurdan jî yên herî bi nav û deng hatine hilbijartin, wek helbestvan û nivîskar Erebê Şemo, Heciyê Cindî, Emînê Evdal, Wezîrê Nadirî, Ûsivê Beko, Fêrîkê Ûsiv, Simoyê Şemo û yên din û wergervan Qaçaxê Mirad, Tîtal Mûradov, Baylozê Çaçan Razgoyêv û yên din.
Lê yek ji karê herî mezin, ku Mîroyê Esed kirîye, ew e, ku bi dehan kadroyên bona rojnamevaniya kurdî daye amadekirin û bi riya rojnameya kurdî, ku ewî salên dirêj serokatî lê kir, rê ber helbestvan û nivîskarên kurd da vekirinê bona berhemên xwe yên nû bidine çapkirinê û ew ji wan ra dibû bingeh, ku xwe li riya pêşketina wêjeya me bigirin.
Di pey li hevnekirina bi Balûl Beg mîrê Meyafarqînê re ya li ser bac dayînê, Şahsiwar, xwe mîrlîwayê Kela Bazîdê yê girêdayê Êrîwanê ragihandin, nêzîkî hezar malan ji eşîreta Silêmanî û çend eşîrên din ên kurd li derûdora xwe berhev kirin û xwe dan erdê û gotin em baca dewletê nadin .
Di berhema xwe ya bi navê Pirtûka puxteyê li ser hesaba cebîr û beramberiyê (bi erebî: el-Kitab el-muxteser fî hisab el-cebr we'l-muqabele) sala 825an de ew hesabê bi hejmarên dehanî pêşve dixe û sifrê ji Hindistanê têdixe hesaba erebî û hejmarên modern dike.
Hîdrokarbonên têrkirî dikarin hêlanî anko lînear bin ko nijar anko struktereka wekî maran heye, an dikarin tadar bin ko hestîbenda karbonî ya wan dibit du an çend ta, an jî dikarin bazineyî anko sîklîk bin ko têda du serên hestîbenda karbonî bihevra digehin û bazinekê pêkdiînin.
Le sedey bîstemî zayinîda, çend bellgeyek le pertûkxane nêwdarekey eskenderîyey mîsirda dozrawnetewe, ke deyselmênin beşêk le pertûkxaney tawermînay sêsîlî kewtote ewêwe, çend parçe û peregirafêk le keşkollêk dozrawnetewe ke nawî Enaksîmanderyan lesere.
Be pêy eresto û syofrastosî qutabîşî, yekemînî feylesufanî yonan le esll yan prensîpî bûnyan kollîwetewe, wek pêştir basman kird lay tallîs ew yekemîn prensîpe aw buwe, welê anaksîmander lay wabuwe ew prensîpe bêpayanî yan nakotayî yaxud bêsnurîy buwe.
Argîwmêntekanî dakokîkirdin lem têze le rêgay erestowe geyiştunete destman û dellêt anaksîmander pêy wabuwe ke bêpayanî hîç esllêkî nye, çunke ew xoy esllekeye, leber ewey hîç esllêkîşî nye, kewate hîç snurêkîşî nye, boye le hîç ştêkî trewe peyda nebuwew lenawîş naçêt.
Dibistana seretayî li Misircê, dibistana navîn li Sêrtê li Îmam hatîbê, lîseyê li Misircê, dibistana bilind beşa elektrîkê li Zanîngeha Amedê û li Zanîngeha Elezîzê li Beşa Mamostetiya Karên Metalî xwendiye.
Mamoste Şamîl, li ser xebatên edebî yên Mamoste Cîgerxwîn teza xwe ya doktoriyê nivîsandiye, destana "Mem û Zîn" a Ehmedê Xanî wergerandiye zimanê azerî û wekî din jî, di serî de ji Feqiyê Teyran , Melayê Cizîrî, Hejar û Evdila Goran bi sedan helbestan bi zimanê azerî bi lêv kiriye.
Di sala 1978’an de bi sedema ku "kurdayetiyê" dike, çar salan di zindanê de dimîne, di nav rewşa çetînahiyê de bi navê "Lal Kiz" destana helbestî ku 20 hezar rêzik e û dîroka têkoşîna gelê kurd vedibêje nivîsandiye û bi vê eserê helwesta xwe nîşan daye, li dijî bêmafiyên ku têne kirin.
Şamîl Eskerov, ku di sala 1928’an de li Kurdistana Sor li gundê Axçakentê bajarê Kelbecerê hatibû dinê, hê di ciwaniya xwe de bi dîrok û edebiyata Kurdistanê re, ku wê demê nav û dengê wê jî li holê nîn bû, eleqedar bûye.
Xayeyê înan lehçeya ma standart bo û qaydeyê gramerî ê ziwanê ma qaîm bibî, ziwan aver şîro, wa pey heme kirmancî bese bikerî nuşteyanê yewbînan ra fam bikerî û bi inhawa wendoxî zî wa pey weş bizanî armanc û nîyetê nuştoxî çi yo.
Sefewiyan ji bingeha xwe li Erdebîl, kontrola xwe li ser beşên Îrana Mezin ava kir û nasnameya îranî ya herêmê piştrast kirin, ji Împeratoriya Sasanî ve, bi vî rengî, bûn yekemîn xanedana xwecihî ku dewletek neteweyî wek Îran tê naskirin bi fermî ava kirin.
Dewleta Sefewiyan an jî Dewleta Sefewî , dewleteke Kurd dîrokî ye ku di navbera salên 1501 û 1736an de Azerbaycan, Îran, Ermenistan, Îraq, Efxanistan, Tirkmenistan û beşek ji Kurdistanê di nav sîndorê xwe mezin kiriye.
Tevî bi têkçûna wan di sala 1736an de, mîrata ku wan li paş de hiştin vejîna Îranê bû, ku wekî asêgeha aborî di navbera Rojhilat û Rojava de dimaya, damezrandina dewletek bi bandor û bîrokrasî li ser bingeha "kontrol û hevsengî", dahênanên wan ên mîmarî û çavdêriya/patronaja wan ji bo hunerên bedew.
Sefewî ji sala 1501 heya 1722an piştî zayînê fermandar bûn û li bilindahiyê xwe, ewan hemû Irana îro, Komara Azerbaycan, Behreyn, Ermenistan, Rojhilata Gurcistanê, hin beşên Bakûrê Qefqazê, Iraq, Efxanistan û her weha hin deverên Tirkiye, Sûrî, Pakistan, Tirkmenistan û Ûzbêkistan kontrol kirin.
Di hema salê de dema ku rêjîma Baas hewl dide Mesûd Barzanî li bajarê Viyena bikuje, Azad Berwarî wê demê li wir bû ye, wî dixwest bi Mesûd Barzanî re vegere Kurdistanê, di dema êrîşê de xwe davêje pêşiya serok Barzanî û wî diparêze, ew di wê êrîşê de birîndar dibe.
Di peymana damezrandina xwe de ku di 18ê tebaxa 1988an de hat weşandin, Hemas behsa teoriya Protokolên Rihspiyên Siyonê, komploya antîsemîtî ya herî berbelav a cîhanê dike, tevî ku protokol di sala 1921ê de wek sexte hatibûn eşkerekirin.
Hemas (bi erebî ََْ, ḥamās 'coş', 'xîret', 'ruhê şerker', her weha kurtenivîsa Hamas ji Ḥarakat al-muqāwama al-islāmiyya, 'tevgera berxwedana îslamî') rêxistineke çekdar ya filistînî û radîkal-îslamîst a bi bîrdoziya sunî-îslamî ye.
Çerkez li herêmên ku lê bi cih bûne roleke mezin lîstine: li Tirkiyê, yên bi eslê xwe çerkez ji hatina xwe ve xwedî bandoreke mezin in, nexasim di Şerê Rizgariya Tirkiyê de bûne alîkar û her tim di nav elîtên îstîxbarata Tirkiyê de bûn.
Hin ji; li Urdunê, wan paytext Emman ava kirin, û li welêt rola xwe didomînin; li Sûriyê, wan wek cerdevanên Hevalbendan li dijî Naziyan xizmet kirin û hîna jî xwediyê postên bilind in; li Lîbyayê, ew di cihên leşkerî yên bilind de xizmetê dikin; li Misrê, ew beşek ji çîna serdest bûn, û di dema serdestiya Mihemed Elî paşa de beşdarî jiyana karsaziyê bûn.
Çerkezîya di dîrokî ji aliyê rêveberiyên Sovyet û Rûsyayê ve li komarên îroyîn ên Adigeyê, Kabardîno-Balkarya, Karaçay -Çerkesî û Krasnodar û her wiha li başûrê rojavayê herêma Stavropolê hatiye dabeşkirin.
Diwanzdeh stêrk diwanzdeh parêzgehên Çerkes ên dîrokî temsîl dikin: Ebxaz, Besleney, Bzedugh, Hatuqway, Kabardians, Mamkhegh, Natukhaj, Shapsugh, Chemirgoy, Ubykh, Yegeruqway û Zhaney.
Pêşî kevirekî Dêrîşî, kevzgalî yan jî yekî xuristanî bi kevirê hestem dihê perçekirin û ji van perçeyan yê herî çê û xweşik dihê neqandin û veqetandin û dîsa bi vî kevirî ji bo gulover kirinê bi seetan dihê kutan.
Di de, bi bûyîna keça wî re, hat ragihandin ku Zuckerberg ji sedî 99ê wê Facebookê, ku di wê demê de bi nirxa 45 mîlyar dolarî tête hesibandin, ketin nav rêxistinek bi navê "annsiyatîfa Chan-Zuckerberg" bi forma qanûnî pargîdaniyek bi berpirsiyariya tixûbdar.
Hikûmdarên dewleta Zendan wihan e: Kerem Xanê Zendî, Mihemed Alî Xanê, Ebûl Feth Xanê, Zekî Xanê, Sadiq Xanê Zendî, Elî Mirad Xanê Zendî, Cafer Xanê Zendî, Seyîd Mirad Xanê Zendî û Lutfî Elî Xanê Zendî ne.
Libnan, Iraq, Erebistana Siyûdî, Oman, Tirkmenistan, Qazaxistan, Ûzbêkistan, Tacîkistan, Qirgizistan, Çola Rojava, Morîtanya, Malî, Nîjer, Çad, Sûdan, Efxanistan, Îran, Pakistan ta Hindê diqedê.
Dayika wî Merta ku bi navê Halîma Begum dihata naskirin, keça Hesenê Dirêj Uzun Hasan ku mîrê xanedana Tirkoman Aq Qoyunî bû, ji jina wî ya yewnanî ya pontî Theodora Megale Komnene bû ku bi navê Despina Xatun dihate naskirin.
Mîrateya Împeratoriya Sefewî vejandina Îranê weke keleha aborî ya di navbera Rojhilat û Rojava de, avakirina dewleteke bikêr û bûrokrasî ya li ser bingeha "kontrol û hevsengiyê", nûjeniyên wê yên mîmarî û parêzvaniya hunerên bedew bû.
weke hîmê nêrîtan hemû tê tê dîtin nêzîkatiya perspektife monîst û dûalîtî weke olên mezopatayayî ji xwedeyekî weke ku di felsefe wê de tê ser ziman "deîzm" yek yazdantî, riyên pir-yaznditiyê hemûkan erê dike.
Meriv kare bibêje ku Omerî êdî bûye dengê ciwanên şoreşa rojavayê Kurdistanê, ji ber ku bi dengê xwe yê dilêş û gotinên xwe yên otantîk bandorekê bêhempa dide guhdarvanan û pirsgirêk, hêvî û daxwazên ciwanên rojavayî bi awayeke bêsansur tîne ziman.
Lêbelê, hevalbendiya Rûs-Gurcî, Padîşahiya Kartli-Kakhetî ya Rojhilatê Gurcistanê ya Rûsyayê, ku di sala 1801-an de bi tevliheviya navxweyî re têkoşîn kir û, di 1810 de, Gurcistana Rojava Padîşahiya Imereti ji ber berdewamkirina pêvekirinê û nepêkanîna şertên peymanê bi dawî bû.
Gurcî bi Îberya û Kolxîs şaristaniyên Antîka Klasîk hatin qada dîrokê; Kolhîs ji aliyê çandî ve bi Helenîk ve girêdayî bû, lê Îberya di bin bandora Iskenderê Mezin de bû, heta ku Împeratoriya Axamenî hat hilweşandin.
Asya û Ewropa li Qefqasya, ku di sala 1008-an de wek pirek ku gurcîyan girêdide da ku împaratoriyek pan-Qefqasya ava bike paşê, bi destpêkirina Serdema Zêrîn a Gurcistanê, welat gihîşt lûtkeya hêza xwe ya siyasî û çandî.
Di vê serdemê de Mongolan û Tîmûr hêrîşên, Deryaya Reş, Kêtina Konstantînopolîsê û her weha dawîn ji padîşahên gurcî yên mezin V. Mirina Giorgi di sala 1346an de, di encama sedemên wek aloziya navxweyî de, berdewam kir heta ku padîşah lawaz bû û piştre hat dabeşkirin.
Gurciyan baweriya Xiristiyanî yê zû pejirand (Gurcistan, an jî wekî ku jê re digotin Padîşahiya Iberia, duyemîn welatê yekem ê cîhanê bû ku Xirîstiyantî wekî olek fermî bû dema ku di sala 327 PZ de wekî dînê dewletê hate ragihandin).
Van kesan ewên ku çand û kevneşopiyên xwe parastine û adet û rêûresmên kevnar ên vê herêmê parastiye, ji ber ku veguhastina zanînê di demên berê de bi giranî li gorî vegotina devkî bû, ji encama çavkaniyên nivîskî û nivîskî nav û dîroka vî bajarî kurt e.
Şarîkurd an Şarêkurd an Dehkardu an Dehkurd (bi inglîzî: “Shahr-e Kord” an “Shahrekord” an “Shahr Kord”; bi farisî: ‎ “Shāhrekord” an ‎ “Dehkord”) paytexta perêzgeha Çarmihal û Bextiyarî li Îranê ye, gelê wî şehrî bi piranî Lur in, Kurd û fars jî hene.
Di pirtûka de li ser nijada mirovan û niştecihbûna li vê deverê, wiha hatiye nivîsandin: "Mirovên vê deverê koçberên Eşîrên Kurdên Kirmaşan bûn ku ji bo sewalkarî û xwedîkirina ajalan koçberî vî parêzgeh bûn û li deşta kesk dijiyan.