polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Di sala 1748/49an de Kerîm Xan bi serkirdeyê leşkerî Zekeriya Xan re hevalbendî kir û bi serleşkerê Bextiyarî; Elî Merdan Xan Bextiyarî re şer kir, ku di destpêkê de ew têk bir, lê di demeke kurt de xisar dît û neçar ma ku ji bajarê Golpayegan ê stratejîk vekişe û Elî Merdan desteser kir.
Piştî salekê, di destpêka sala 1753 de, Elî Mêrdan tevî dîplomatekî berê yê Efşarî û kurê şahê Sefewî yê berê Tahmasp II, vegeriyan Îranê û li Luristanê dest bi komkirina artêşê kirin û piştgiriya serokê leşkerî yê paştûn Azad Xan Afgan girtin.
Merivên Elî Mêrdan li Kirmaşanê, piştî du salan ji dorpêçkirina hêzên Zendê, teslîm bûn û Kerîm Xan ji wan rizgar bû, di demeke kurt de careke din bi Elî Mêrdan re rû bi rû hat û yê dawîn têk bir û Mistefa Xan jî girt.
Jixwe nîqaş ji ser jînenigariya wî bêtir li ser "kîbûna wî” çêbûne. Bê wekî Şemsedîn Samî yê tirk di Qamûsel î'lam ê de, dibêje ku Pertew hozanekî mezin e û Îranî ye. Ji zana û dîroknasên kurdan Mamoste Ebdulreqîb Yûsiv, Pertew Begê Hekarî di Dîwana Kurdî de, hildide destê xwe û dibêje: "Jiyana vî helbestvanê qet diyar nîn e.
Lê li nik min ev e: "Pertew, navê vî helbestvanê ye, belkî bernavka wî ye nizanim. "Şah" an jî "Beg" çawan bi navê “Pertew” ve hatiye girêdan û eger ev şaîr "Pertew Paşa" be, ji xwe dîroka jîna wî ronahî ye".
Di sala 14-04-1998 an de bi biryara Kargeri û Serokatiya NÇM a şaxa İzmir,birêz Hatice Çoban û Serokatîya Navendiya NÇM ê,bi rêz Nuray Şen,İsmet Dax Ji dervî NÇMê xebatên xwe domand e.
Mîrîtiya Mezin a Lîtvanyayê (lîtvanî: Lietuvos Didžioji Kunigaikštystė, lîtvaniya berê: Didi Kunigiste Letuvos, îngilîzî: Grand Duchy of Lithuania, latînî: Magnus Ducatus Lituaniæ, polonî: Wielkie Księstwo Litewskie, rûsî: ) dewleteke rojhilatî û navrastî ya Ewropa ku ji sedsala dozdemîn/sêzdemîn ta sedsala hijdemîn berdewam bûye.
Di salên 1800î de sê zaravayên serekên yên lîtvanî hebûn; li derdora deryaya Baltik Zaravayê Jêrîn ê Lîtvanî, di zimanê helbestê de Zaravayê Rojhilatî yê Lîtvanî û li tixûbê Prûsyaya Rojhilatî Zaravayê Rojavayî yê Lîtvanî dihatin axaftin.
Di civîna 5em a KG de ku di 9ê adarê 2003ê de pêk hat, Vildan berpirsiyarê perwerdeyî qebûl kir û ragiyand ku dê di beriya havîna 2003ê de dê civînekê perwerde ji bo komeleyên endam yên herêmên 4em pêk bîne, lê mixabin ew bi vî karî xwe jî ranebû û di vê peryoda navbera kongreyên 20 û 21ê de bê wezîfe ma.
Bawer Coşkun: Ku di şûna A. Yusufî de bûbû endamê KK li civinên KK û KG de beşdarî nekir li gorî bendê 12, xala 6 a destûra FKKSê di civîna 6em a KG de ku di 1ê hezîranê 2003ê de pêk hat ji endametiya KK derçû.
Deywan, Kerboran, Şibêbî, Gêra Cahfer, Zêwik, Herdex, Zivinga Çêlik, Çêlik, Basiqil, Miştê, Banê Hebanê, Kopraz, Derêca, Hetma, Zengan, Amara, Germav û Merané dikevine herêma Erebiya.
Partiyên ko bo şoreşê bi wî re bûbûn destekdar Partiya Demokratik a Kurdistana Îranê, Pêşengiya Netewî, Mucahîdên Xelk yek bi yek, bi dawî di 1983an de jî Partiya Tudeh bi fetvayên Xumênî hatin qedexe kirin.
Gorî van teoriyan dewletê heta ko gel bixwe hîn dike ko kî hewceyî çi û çiqas dibe diyar bike û pê re jî civakê sîstemê were peresendîna komûnîzma rast û li wê şunda xelk hewceyî dewletê jî nabe û gelê navbera xwe de kom bi kom xwe îdare bike.
Bi kombûna bajarî giran a di Yekîtiya Ewropayê de bajêr bûye xwediyê duyem mezintirîn Dahata Berhema Navxweyî ya Welat e û bajêr di warê siyaset, perwerde, şahî, jîngeh, medya, moda, zanist, çand û huner de bandor li statuya bajarên mezin ên cîhanî dike.
Di navbera 500 bajarên cîhanê de di analîstên salane de di Îndeksa Bajarên Nûjenî de ku ji aliyê 2ThinkNow ve hatiye weşandin, ji bo nûjeniyê, Madrîd li cîhanê di rêza 19em de û li Ewropayê di rêza 7em de di lîsteyê de cih girtiye.
Peyman bi fermî bi hinceta nakokiyên ku di destpêkê de di navbera Împeratoriya Osmanî û Komara Fransa ya Hevalbend, Împeratoriya Brîtanî, Keyaniya Îtalyayê, Împeratoriya Japonî, Keyaniya Yewnanistanê, Keyaniya Serbistanê û Keyaniya Romanyayê de ji destpêka Şerê Cîhanê yê Yekem ve hebû hatiye lidarxistin.
Wergera Şahmeranê ya swêdî, yekemîn pirtûka kurdî ye, ku sala 1995ê ji hêla pirtûkxaneya dewletî ya swêdî, ya bi navê Pirtûkxaneya Axiftin û Nivîsa Xalî bû pirtûka dengî û bi dengê hunermanda naskirî ya swêdî Sophie Tolstoy Regen jî pirtûk tev hat xwandin û tomarkirin.
Her wisan jî, sala 1988ê, bi hevalên xwe, ku niha çend ji wan di riya doza serxwebûna welêt de şehîd ketine, kovara Yekîtiya Rewşenbîrên Welatparêzên Kurdistanê , ya bi navê Rewşen, derxist û ew, yek ji van sê kesên û Rizgar Cizîrî ji desteya redaksiyonê, ya pêşîn bû.
Her weha dema hêrîşên hêzên tarî yên li ser doza têkoşîna rizgarî û serbestiya Kurdistanê, Goran Candan di gel çend hevalan, Komeleya Dostên Kurdan damezirand û li desteya redaksiyona kovarek bi vî heman navî, ya ku bi swêdî derdiket, cih girt.
Goran Candan li ser peyva yogurdê û teknolojiya heyvan kirinê û li ser Kurdistan: Niştimanê genêm xebateke lêkolînî ya zanistî, di gel lêkolînerên swêdî amade kiriye û di govarên naskirî yên swêdî de belav kiriye: IdéTidskriften C, Allt Om Mat û Mjölkspegeln.
Ji xwe zanayên weke Mewlana Xalidê Nexşebendî yê kurdî, Melayê Cizîrî, Ehmedê Xanî, Şêx Fethulah Werqanisi û pir kesên wisa ku mora xwe li mêjuya pêşketinê xistine, zêdetir giranbihatî û pîroztiya medreseya kurdî nîşan didin.
Bi piranî jî giraniya xwendinê li ser şaxên wek felsefe, mentiq, leşsaxî, rûhiyet, siyaset, astronomî, matematîk, teknîk, civaknasî, leşkerî, aborî, ferhengî, siruştî, Xwedanasî, hiqûqnasî, ajalnasî û hwd bûye.
Mînak, di biwara serhildêrê babîlî Nîdîntu-Bêl de li nivîskên Bêstûnê wisa hatiye nivîsîn; ″Û zilamekî Babîlî yê bi navê Nîdîntu-Bêl, kurê Kîn-Zêr, li Babîlê serhildanek da destpêkirin: wî ji mirovan re derew kir û digot, Ez Nebukadnezar im, kurê Nabunaîta.
Paşê têkoşîna azadiyê nas kir û hewl da ku derxîne holê ka sedemên rastîn ên komkujî û pêkutiyên li dijî êzîdiyên ku ji dîrokeke kevin ve ji kurdên misilman şikestî ne, çi ne û bi vî rengî, di pêşketina bîr û zanebûna neteweyî de xebatên grîng kir.
Lê CIA û MI6 dewama xebatên xweyên sixurî dikir û di 19ê tebaxê de Fazlûllah Zahedî ceribandinekê derbeka din kir vê carê serkeftî bû û Muhemmedd Musadiq ji serokkomarî hat daxistin di 22ê tebaxê de Şah Mihemed ji sirgûnê vegeriya Îranê û pê re Muhemmed Musadiq hat îdam kirin.
Li hin welatên din jî, wek li Efxanistanê di 1995an bi şêra, wek li Cezayêrê bi şêra hundur,ji bo sîstemê kargeriyê çerxa şiklê Îslamî bikin, ew dewrîma Îranê wek nimûne hat girtin jî li derve Îranê tu derên din van ceribandinan nola Îranê serkeftî nebûn.
Navenda Arşîvxane û Lêkolînê - SARAyê, di nav van 20 salên xwe yên çalakiyê de, ji bo parastina ferhengê gelê kurd, berhemên nivîskî yên kurdî komê serhev kiriye û tibabek mezin ji van berheman li nav çar navendên girîng ên cîhanî bi arşîvkirin daye.
Wextê ku di 1132'an de ew li Tikrîtê bi el-Mûsterşîd re cengê dike dikeve zorê, lê emîrî Tîkrîtêyî wê çaxê Necmedîn Eyûb, bavê Selahedîn wî ji zordariyê difilitîne û ewna dibine dostê hev.
Hisên Beg dibêjîte serbaza; “Ez dizanim ku hing naxwazin wê zistana sar li êre bimînin, bes ya baş ewe ku hing biçine malêt xwe li naw biçuk û xwêzanê xwe, ku ew niha çaw li rêya hingo ne," û bi şifre dibêjît "silavêt mi jî bigehînine hakimê Azerbaycanê”.
Moĥemed Hesen Senî’ol-dulê I’timad-ol-Seltene (Moĥemed Hesen Senî’ol-dulê ku bi I’timad-ol-Seltene navdar bû, wezîrê “Intiba’at” Nasredîn Şa bûye), li kitêba xwe : “Roznamey xatirati I’timad-ol-Seltene” dibêjît ku me ķelatek hebû 400 çekdar lê da, ku kurêt Hesen Beg ew li ķelatê derêxistin û berdane wan û ķelat jî girtin û ridîna waliyê Azerbêcanê “filan“ kirin.
Ĥikumeta Îranê, li sala 1887-ê zayînî dewrê şerê li gel Begzada paşi şoreşa Şêx Ubeydullahê Nehrî, kelata Dîrokiya Cêrmê kawil kir û li şûna wê ķelatekê, bi navê “Nasirî” , li Cêrmê awadiket, ku ciyê hengek serbaza hebûye.
Wî di sala 1996 a da Faqulta Dadê ya Zanîngeha Enqerê qedandîye, li ser antropolojî (beşa zanînê, ya ku mirovan wek hebûnekî xwezayî qebûldike û li ser wan lêkolînê dike.), dîrok û mîtolojiyê lêkolînan dike û dixebite.
Ji xeynî wê bi zimanê Kurdî "Qewlê Yekane", "Moriya Yaqut", "Kurêd Wetan" û "Jiyîna Heqîqet" Xewn“ jî nivîsîne. Lê belê heya îro ji xeynî ”Rêzimana Kurdî“ ya bi daxuyaniyên zimanê Erebî tenê di destê me de nemaye.
Di salên 2005'a û 2006'a de Newşîrwan Mistefa hewl da ku sistema hilbijartinê û struktûrên nava YNK'ê nû bikê, lê bi taybetî ji ber dijberiya sekreterê YNK'ê Celal Talabanî ew hewldan bi ser neketin û Newşîrwan Mistefa mecbûrî gavpaşavêtinê ma.
Noşîrwan Mistefa di 5'ê berfanbara 2006'a de ji postên xwê yên nav YNK'ê îstifa kir û da xwiya kirin kû ew dixwazê bi vê yekê êdî xwe bêtir bidê karê Çapemenî û Ragihandinê û dixwazê Dezgeheke serbixwe ya Ragihandin ava bikê.
Dîsa gora bav u kalên me; '150 salen berî demeku dewleta Osmanıyan zor dabû ser Kurdên Samsorê u Rihayê u terkbuna haren bavan kalan pêwîst kirî bu, mezinên ve demê rabûn gund u zawıyen xwe diştin u naçar bır qor u qor xwe dan re berba bajarên Edeneyê.
Di du vira Serbilind Kanat her wisa kare vi hin dewlemendtir dewam kir u nahajî bı dehan hozan u hunermendên Kurdên Anatolyê ya navîn hene ku ne tenê jı aliyên kurd li vir dijîn bilakis ji aliyên hemû Kurdên bi riya televîzıyon û kasetan dene zamın u xaskırın.
Piştî bidawîhatina Xanedaniya Severan ê di sala 235an de, împeratorî ket nav serdemek 50-salî ya ku bi navê Krîza Sedsala Sêyemîn tê zanîn ku tê de gelek derbeyên generalan hebûn ku van generalan ji ber lawazbûna desthilatdariya navendî ya Romayê dixwestin ku ewlekariya herêma xwe yê ku jê berbirsbûn biparêzin.
Taybetmendiya wî ya herî berbiçav destwerdana nedîtî ya dewletê heta asta bajêr bû: desthilatdariyê dema ku ji bajarekî re daxwaza bacê kiribû û destûr dabû ku ew bajêr bacê bide, di dema desthilatdariya wî de daxwaza bacê heta asta gundan hatibû.
Di du sedsalên xwe yên pêşîn de, împeratorî ji hêla împeratorên Juliyo-Klaudiyan, Flaviyan (ku di heman demê de amfîtheatreyek binavûdengên ku wekî Colosseum dihatin zanîn jî ava kir) û xanedanên Antonînê ve hate rêvebirin.
Împeratorên qels ên sedsala pêncan nekarîn hilweşînan rawestînin ev dibe sedema hilweşandina Romulus Augustus ku di 22ê tebaxa sala 476an de ku dawiya Împeratoriya Romaya Rojava tîne û ji bo gelek dîroknasan, destpêka Serdema Navîn nîşan dide.
Ji ber vê yekê di nîvê sedsala duyem de û di sedsala yekem a berî zayînê de hem li derve û hem jî li hindur pevçûn derketin: piştî hewldana têkçûyî ya reforma civakî ya navdarên Tîberiyus û Gaiyus Grakhus û şerê li dijî Jugurtha, şerekî navxweyî bû ku general Sulla ji vê şerê bi awayekî serkevtî derket.
Bi vegotina mîtolojiya Romayê ku damezrandina bajêr li dora 753 de vedibêje, niştecih bûna Romayê pir kevintir e ku nêzîkî sê hezar sal e bajêr bûye niştecihek sereke ya mirovî û yek ji kevintirîn bajarên Ewropayê ye ku bi domdarî mirovan li bajêr jiyan xwe berdewam kirine.
Piştre re li Romayê serdemek nû dest pê kir ku bi şerên navxweyî yên di navbera pratîsyenan û plebeyan rû dide ku bi şerekî domdar li dijî gelên îtalyaya navendî: Etrûskan, Latînî, Volskî, Aequi û Marsî dewam dike.
Piştî ku bû serwerê Latium, li Romayê rê li gelek şeran girt (li dijî Galîyan, Oskî-Samnîtan û koloniya yewnanî ya Taranto ku bi Pîrhus ku padîşahê Epirus re hevalbend bû) ku encama wî dagirkirina nîvgirava îtalyanî bû ku ji devera navendî heya Magna Graesiya dagir bike.
Berî ku bajêr vegere kontrola Romaya Rojhilat piştî Şerê Gotîkê ku bajêr di sala 546 û 550an de bahu hate wêran kir, piştî hilweşîna Împeratoriya Romaya Rojava yê di sala 476 de, Roma pêşî di bin kontrola Odoaser de bû û piştre jî dibe beşek ji Padîşahiya Ostrogotîk.
Peyva Etrûskan 𐌓𐌖𐌌𐌀 ku koka navê *rum-"teat" e ku bi referansa mûhtemel yan gurê totem ê ku cêwîyên bi navê Romulus û Remus qebûl kiriye û şîr daye, yan jî navên Girên Palatîn û Aventînê ye ku tîne bîranîn.
Rûberê senterê nahiyeyê 890 km² ne, rûberê nahiyeyê ji bilî devera Nihêl - Nêrwe û Rêkan 166.390 km² ne, serjmêriya nahiyeya Dêrelûkê nêzîkî 41.000 kesan pêk dihêt, gund bi ser vê nahiyeyê ve ne, belê heta niha zorbeyî wan nûke kavil in û ji nû ve nehatine avakirin û xelkê wan li kûmelgehên Dêrelûk, Şêladizê, Sîriyê, Bagêra, Qediş û gelek cihên din akincî bûne.
Nahiyeya Dêrelûkê pêk hatiye ji çendîn devera ku li ser destê rejîma be's a faşil di sala 1975ê ta 1978ê jiber helbûna çirîska şoreşa gûlan a pêşkeftinxwaz, bi merema lawazkirina şoreşê xelkê gundên deverê hatine veguhastin bo kûmelgehan û gundên wan hatin şewitandin.
Lê li sala 1976ê bi biryareka rejîma be's a faşil hatiye helweşandin û li sala 1978ê her vê nahiyeyê ji Bêbo veguhast bû Komelgeha Dêrelukê li devera Nihêlê, lê vê çendê hez û viyana kurdîniyê û miletînî yê pitir lê kir.
Berhema wî ya ku ew xwe li dinyayê daye naskirin, pirtûka wî ya bi navê Oryantalîzm" e. Pirtûk di sala 1978an de hatiye weşandin. Ew di pirtûka xwe de li ser Rojhilatê disekine, ango ev "Orient"a ha ku wê çaxê ji hêla rojavayiyan ve bi çewtî hatibû teswîrkirin û salixdan.
Edward Said, Edward William Said, ê rast Edward Wadie Said (jdb. 1ê çiriya pêşîn a 1935 li Quds, Mandaya Brîtanî ya Filistînê – m. 25ê îlona 2003 li New York, DYA), nivîskar û teorîsyenê edebiyatê û rexnegirê emrîkî yê edebiyatê yê ku bi eslê xwe filistînî bû.
Jixwe Ayhan Geverî jî li ser vê di pêşgotinê de wisa dibêje: “Ji bo hazirkirina vê antolojiyê, min hemû çîrok û çîrçîrokên baş û nebaş ên di Nûbiharê de weşiyane, berhev kirin. Bi rastî jî eger min hemû çîrok êxistibana nava antolojiyê dê hecmê antolojiyê gelek zêde biba.”
Piştî vegera xwe ya ji Îranê, li Enstîtuya Rojhilatnasiyê beşa kurdî ya Akademiya Zanistî ya Rûsyayê dest bi kar kir, ku wê demê bi înisiyatîfa Yevgenî Prîmakov hatibû ava kirin û serokatîya wê Manvel Hasretyan dikir.
Yek ji wan pênc hevalan bûye ku di 24ê nîsana 1976an de li bajarê Kerkûk û li mala Mihemed Xurşîd Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê damezrand, ku ji Letîfî Şêx Umer, Reuf Akreyî, Şehîd Şiwan Elî û Mihemed Xurşîd pêkhatibû.
Sala 1984 û li konferansa sêya Komele da ji rêzbenda kesên hatin hilbijartin de rêza çarem de dibe Endamê Serkirdayetiya Komele û YNK Li 14 Eylula 1984 ji fermanberiyê tê veqetin û jiyana çiya û Pêşmergayetiyê hildibjêrê û dibê berpirsê malbenda sê ya Hewlêr ya Yekitiya Nîştimaniya Kurdistanê.
Dr. Joseph Cochran , misîonerê Emrîkî li Urmiyê, yê goti ku serokêt Kurdêt navçêt Tergewer û Deştê hêzek zor nînin, lê belê, car li dû carê da, ewan aşkera şorişêt çekdarane li hember dewleta Îranê yêt bi rê êxisti û her car ķelat û sitarêt wan li çiya yêt hatiye xirab û wêran kirin û cezayêt giran ji bo wan yêt hatiye danan.
Bigotina Vasilie Nikitine li kiteba Ansiklopediya Islamê Bîglerbîg ê Efşara li dewrê Şa ’Ebasê I Sefevî demê Mîr Imadedîn li Şemzîna hatiye Urmiyê her du navçêt Tergewer û Deştê dane Mîr ‘Imadedîni, li gundê Erzînê li navça Tergewer heta Sêgirkan û Girik-Nasiri li Mergewer, ku 62 gund bûn.
Bigotina Mîrza Reşîdi Edîb-ol-Şo’era, li dewrê Şa Soltan Miĥemedê Sefevî (“Şa Mihemedi Xweda Bendê“ 1577-1587-ê zayînî, babê Şa ’Ebas I), Tergewer bin destê Mîrê kurda ’Emer Begê Mêhranî bûye.
Piştî Şerê Cîhanî yê Yekem û Peymana Trianonê sinorên heyî yên Mecaristanê hatiye diyarkirin ku ev yek dibe sedema windakirina ji sêdî 71 ji axa welêt, sêdî 58 ji nifûs û ji windabûna ji sêdî 32 ji mecarên etnîkî ku li herêmên derve ji sinorên berê dijîn.
Ev endamê gelek rêxistinên navneteweyî ye, di nav de Konseya Ewropayê, NATO, Neteweyên Yekbûyî, Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê, Rêxistina Bazirganiya Cîhanî, Banka Cîhanî, Banka Veberhênana Binesaziya Asyayê, û Koma Visegrad.
Mecaristan di destpêka sedsala 18an de ket bin serweriya Xanedana Habsbûrgan û paşê bi Awistiryaya îro re hikûmeta federal a Awistirya-Mecaristan damezrandibû ku di destpêka sedsala 20an de bibû hêzek mezinê li Ewropaya Navendî û li Cîhanê.
Ewna di dojehê de rasta gelek kesên navdarên wek helbestvanê antîk Homer, fîlozofên antîk Aristoteles, hin qehramanên Romî û Antîk, Kleopatra, Îskenderê Mezin û fîlozofên misilman Îbn Ruşd, Ibn Sîna siltan Selahedîn tên.
Heyama mayîna komxebata aştîparêz a Federasyona Rûsyayê 5 sal e, û 6 meh berî bidawîbûna heyamê, heyam dê bixweber ji bo 5 salên din jî were dirêj kirin heya ku her aliyek niyeta xwe ya bidawîkirina vê bendê neke.
Al-Jami' bayn al-Ilm wa al-'Amalî an-Nafi' fî Sinâ'at al-Hayal (wergera bi kurdî: Pirtûka ku di endezyariyê de ji feyde girtina tevgerên mekanîk, bi înglîzî: The Book of Knowledge of Ingenious Mechanical Devices) "El-Kîtab fî Mei lorîfet el-Hîyel el-Hendesiye" ango "Pirtûka li ser Zanîna Hîleyên Endazyaranî".
Mihemed li bin nihêrîn û şiyariya mamostayê hêja û serbilind, hozan Celadet Alî Bedirxan ku alaya ziman-rêziman û toreya Kurdî bi xurtî hildabû, dixwend û li mala Mîr razaye; zanîn û torevaniya Kurdî ji Mîr Celadet hîn bûye.
Libatên civatê ev kes bûn: Celadet Alî Bedirxan, Kamîran Elî Bedirxan, Qedrî Cemîl Paşa, Ekrem Cemîl Paşa, Mîqdat Beg, Bedrî Beg, Muhemed Beg, Dr. Memduh Selîm, Dr. Ehmed Nafîz, Nûredîn Zaza, Bozan Beg, Şahîn, Mistefa Beg , Hemze Beg, Şewket Beg, Osman Sebrî, Qedrî Can û Haco Axa digel kurên xwe Hesen Haco, Çaçan Haco, Yûsif Haco, Cemîl Haco, Muhemed Şerîf Haco, Ekrem Haco û Behram Haco.
Bi wê re destûra bigihîn, çendî ku di temenê wê de dîrok, çand, kevneşopî û hwd, hemû nirxên civatê di binê wê de hene, bi wî rengî ewçendî jî, dibê temenê pêşketina bi çandî, kevneşopî, bi dîrokê re û hwd de jî.
Pêro piya 13 hîkayeyî nê kitabî de estê: Wayîrê Zimbêlan, Hêrsê Stûna Mermere, Tena Estarey Şahid Bîy, Kema Hewirsî, Mergê Yew Kutikê Esîlî, Elametê Qîyametî, Birîna ke Çareyê Mi de ya, Pêrodayîşê Kutikan, Perşe, Xayîn, Serkewtena Zerencan, Ziwano Mehellî, Halîn.
Serê sibeha cejinê her kes zû ji xew radibe û berê xwe dide rojê ji bo hemû diniyayê ibadet dike, piştî wê ji bo mêhvana serbir tê serjêkirin û şîrnahî tê belavkirin û hêk bi hemû rengan tên rengkitin ji ber ku dema gerdûn hat avakirin her der bi gulên renge reng hat xemlandin.
piştî her du çele, çilê zivstanê - çilê havînê dibe cejin ji ber ku di dema kevin de çilê zivstanê glek sar bû dema ku bi dawî dibû û ji sermayê qurtal dibûn dikirin cejin her wisa dema ji çilê havînê jî rizgardibûn dikrin cejin ji ber ku ji germa zor rizgarbûn her wisa kesên oldar her çil rojî bi rojî dibin û ji serê sibê heye êvarê xwarin naxwin .
Di navbera 1250 û 1251 de mîna bawerekî Katolîkên Romayê hat vaftîzkirin û bi saya vê yekê têkiliyek bi Mîrê Lîvonyayê re bi dest xist û di 29'ê hezîranê an jî 6'ê tîrmehê, 1253, taca Keyîtiya Lîtvanya da serê xwe.
Lewra jî dibêjîn, ku qewalên Dimilî, mirîdên Nasirdîn, nûnerên Şemsaniyê, li milê çepê Tawisê dikin û qewalên Hekarî jî, mirîdên Şêx - Sin, nûnerên Adaniyê, li milê rastê Tawisê dikin.
Ev roj îro dikeve meha nîsanê, piştî cejna Sersalê, ku îro jî di enyî wextî de li gundê Behzanê "Cejna Tewafa Xefurê Rêyan" tê pîroz kirin û di vê cejnê de qewal vê bîranînê nûjen û pîroz dikin.
Heya demeke kin û belkî heya niha jî li gorî ditîna hinek kesan gotina "qewal" ji bêja erebî "qale-qewl" tê, lê li pê hinek vekolînan û her wisa li pê berhevkirina zimanan diyar dibe, ku gotina "qewal" ji bêja zimanê Somerî "kalo" tê.
Ji bo vê yekê ez dixwazim her Êzîdiyekî dilsoz, xwudan bext, dengê xwe bilind bike û bibêje : Bila dibistanên qewalan bêne vekirin, bila em nehêlin destgeha qewalan zehif bibe, jiber ku koka dînê Êzîdiyan li ser aliyê hiş û hisî hatiye avakirin, ne wek li ser aliyê şirîet û pirtûkan.
Lê wek Qewal Sivo, lawê Qewal Silêman, dibêje: "Piştî fermana Mîrê Kor, Mîr Mihemedê Rewanduzî, di sala 1834an de qewal kêm bûn. Yekî ku navê wî Baso bû û ku ji eşîra Mamûsiyan bû, bi qewalan re diçe seferan. Ew mirovekî jîr bû û ilmê Şîxadî û êzdîtiyê hilgirtibû û şûnde binemala wan jî bûne qewal".
Her çiqas şiret û çareserkirina probleman hebe, Begê Sinceqê dibire, jiber ku ew bi navê Şîxadî, Şêx - Sin û Şêx - Şems diaxive, jiber vê yekê jî tim Begê Sinceqê qewalên bi emirê xwe mezin in, rûhspî û bi tecrûbe ne.
Ew serok û rêberê qewalan e : Ji aliyê hilbijartin û hînkirina wan ve, ji aliyê birêvebirina karê wan ve, her wisa ji bo destnîşankirina coqa qewalan li gel Tawisê ji bo Çiyayê Şingalê, Welatê Şêx, berê ji bo Tirkiyê , Sûriyê, Rûsiya , Iranê û hwd.
Di warê çandî, agahdarî, şahî û şevbêrkan de ji bo bicîhanîna daxwazên girseya herî berfireh ya temaşevanan, Kurd 1 bernameyeke dewlemend û rengîn pêşniyaz dike ku dê tê dê fîlmên kartonî ji bo zarokan, bernameyên ji bo xortan, yên di derbarê paqijiyê de, yên tendurustiyê, yên sporê, yên muzîkê, yên li ser dîrokê, yên dersên zimên û hwd.
Ez bi qafê xwey zarotî min zâf tiştek fehm ne dikir, "Çima li mizgefta na, çima li medrese û li mekteba na, hetta çima di mala da na, çima di mixara da van degerême ê pîroz dahatin hîmkirin." Âlimandina degera ku ji mera lazimbûn âceb evkas âcêbbûn ku wan di mixaran da hâpskiribûn?
Bi vê Nurê em gihiştibûn Qadisiyye, Amed, Bûxara, Şanghay, Yokohama. Ê ku Qonstantîlopolos kiribû Îslambol ev nur bû; ew Nur bi hîkmet û zanînbûnê gihîştandibû Serayova û miqqedes kiribû.
Jibo rêyên avrêjê , kuxuk, nermkirina sîng û avêtina belxemê, 100 ml ava kelî, 10 gr pel, kulîlk an jî qurmê hêrayî bêxinê, li ser agirek kêm 5 deqan bikelînin, 10 deqan di demê de bihêlin û vexwin.
Piştî Cunta Leşkerî ya 1961ê, ew bi Serokwezîrê Tirkiyê Adnan Menderesî re jî hatiye girtin û li girava “Yassiada-Imrali“yê bi sezayê şeş salên girtîgehê ji aliyê Dadgeha Leşkerî ve hatiye tawanbarkirin.
Lê belê, şûnwarê bajarê kevnare yê ku îro li Darayê tê dîtin ji hêla împeratorê bîzansî Anastasius I ve di sala 507'ê piştî zayînê de hatiye avakirin û navê Anastasiopolîs lê kiriye, bi dû re jî di sala 530’an de ji aliyê împeratorê Romayê Justinianus I ve li gorî mîmariya helenîstîk ji nû ve hatiye avakirin.
Dara, Dare an jî Darê (; di dema Bîzansê de navê wî Anastasiopolîs bûye û di salên 1950'yan de navê wî guhertine jê re gotine Oğuz, lê îro dîsa navê Dara lê kirin) 30 km li başûrê rojavayê Mêrdînê, li ser rêya Nisêbînê ye.
Pêropiya Evesta di leteyan o: Gazeyan (bi Evestakî "Gatha", be wateyê/manayê "awaz", "lawike" û "hawar" ku heta ewro zî Kurdkî de vanê "gaze" yan zî "gazî") û Yesne (be wateyê/manayê "nimaj wendiş serba hûma" yan zî "roşan" ku ewro Kurdkî û Farskî de vanê "cejn"/"ceşn").
Dîsan ji nivîsên Mayî yên giring û pîroz pirtûka wî ya bi navê , ku nivîseke, lêkolîneke dîrokî û civakî ji peydabûna Kurdan û bîr û baweriyên olî, rewşt û sirûştê gelê Kurd û edebiyata wan, ku yekem pirtûk e li ser Behdînan hatiye nivîsandin, ta ku niha jî mîna jêdereke girîng di destê rewşenbîran de ye.
Mayî weke rojnameger û siyasetmedarekî Kurd di jiyana xwe de roleke hêja leystîye, çaxê Xwedê jê razî pêşniyar kir, ku pêwîst e yekîtiya nivîskarên Kurd were damezrandin, mayî yekem kes bû, ku pêşniyara wî pejirand û bi germî pêşwazî kir.
Paşan li gor rewşa wî çaxî, Enwer li mizgeft û gundan digere, ji bo bi dawîkirina xwendina xwe, taku li Amêdiyê binecih dibe, roja 24'ê îlona 1936'an bawernama zanistî ya olî li ser destê zanayê bi rûmet Şokrî Efendî miftiyê Amêdiyê, yê ku li sala 1938 çûye ber dilovaniya xwedê werdigire.
Dîsan Mayî melatiyê li hind mizgeftên Berwarî Bala dike, lê li ser vê yekê berdewam nebû, ji ber ku ew di sala 1938an de diçe Bexdadê, daku ezmûna xwe di wezareta perwerdeyê de bike, ku bibe mamostayê zimanê erebî li dibistanên amadeyî.
Dîsan Mayî ji bo mamostatî li pir gundên Kurdistanê digere û li hind herêmên Kurdistanê û Îraqê dibe fermanber, lê Mayî mîna her kurdekî ronakbîr ji êş û azarên gelê xwe dûr nebû û siyaset jêre dibe oksîjena jiyana wî; bi taybet piştî şoreşa 14 tîrmeha 1958an li Îraqê.
Dîsan Mayî li radyoya kurdî, li Bexdayê kar dike û di rojnamegeriyê de rolekî mezin dileyîze; herweha dibe endamê yekemîn, endamê desteka birêvebir ya yekîtiya rewşenbîrên Îraqê û endamê sendikaya rojnamegeran li wî çaxî, ji ber ku Mayî mirovekî aktîv bûye, bi taybet di warê rewşenbîrî û siyasî de.
Ji ber ku Mayî bi jiyana siyasî ve girêdayî bû, ji lew re di karên xwe yên mamostatî, fermanberî û rojnamegerî de nekarîbû berdewam be, ji ber ku tûşî astengiyan dibû û pir caran tat zîndanî kirin û dûrxistin bo herêmên dûr weke sizadan.
Lê mixabin li wir jiyan nekir, ji ber ku di êvara şemî, 22 huzeyrana 1963an de ji aliyê rijêma Îraqê ve bi hêrişeke firokan tê gulebarankirin û şehîd dibe, dibe stêreke geş li asmanê şoreş û berxwedana gelê Kurd de.
Ji ber wê yekê, Mayî biryar da, ku kovareke heyvane yan werzî li gor şiyanên xwe, bi zimanê kurdî û erebî bi navê derbiket, lê ji ber rewşa wî ya aborî û siyasî û nebûna alîkariyê ji çi cihan ve, ev proje bi tenê nav ma û rûpelên wê ronahî nedît.