polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Piştî pevajoyek dirêj ku Belçîka di nav de gelek caran bi parçebûne rûbirû ma û munaqeşeyên kûr li ser pirsa Brukselê di salên şêstî de, di sala 1970î de biryar hat girtin ku Belçîka bibê dewletek federal kû ji sê herêman pêk bê: herêma flemenan, herêma waloniyan û bajarê Bruksel.
Bruksel ji ber wê yekê kirin herêmek otonom, ji ber ku herdû aliyan nekarîbûn li hev bikin, ka bajar bikêvê nav herêma kijan alî: ji bo flemenan Bruksel bajarekî ji aliyê dirokî ve bajarekî flemenî bû û herweha diket nav herêma flemenan, lê li gor waloniyan Bruksel bajarekî fransî bû û hejmara niştecihên bajêr jî evjek nîşan dida.
Belçîka an jî Belcîka, Keyaniya Belçîkayê (wekî Beljîka, Beljîk û Beljîkistan jî tê naskirin, bi holendî : Koninkrijk België, , ) welatek li rojavayê Ewropayê ye ku dikeve ser sinorên çar welatan: li rojhilatê welat Almanya, Lûksembûrg dikeve başur-rojhilat û Holenda jî dikeve bakurê vî welatî.
Cihê wê li navenda Deryaya Navîn di dîrokê de girîngiyek stratejîk a mezin daye wê wekî bingehek deryayî, digel rêzek hêzên ku li giravan hevrikî kirine û hikûm kirine, di nav wan de wek gelên fînîk, Kartacayî, yewnan, roma, ereb, norman, aragon, frans, brîtan û hinek din.
Li gorî daneyên sala 2020an ji hêla Eurostat ve, qada bajarvanî ya fonksîyonel û herêma metropolê tevahiya giravê girtiye û nifûsa wê 480,134 e, û li gorî Neteweyên Yekbûyî, ESPON û konsera Ewropayê, "tevahiya axa Malta herêmek bajarî ya yekane pêk tîne".
Aboriya Malta bi giranî bi geştyariyan ve girêdayî ye, ku bi avhewaya xwe ya germtir li gorî welatên din yên Ewropayê, gelek deverên werzîşê, û abîdeyên avahîsazî û dîrokî, di nav de sê cihên mîrateya cîhanê ya UNESCOyê: Ħal Saflieni, Valletta, û heft perestgehên megalîtîk ku yek ji kevintirîn avahiyên serbixwe yên cîhanê ne.
Nişe-2:Ebdurreqîb Yusif di "Hunerê Tabloyê Şerefnameyê" de destnîşan dike ku Şerefxan di rûpela 107-109 an de behsa Mîrektiya Dumbilî dike û wiha dibêje: "Ya rast her ew e, ku ev eşîreta han di eslê xwe de Êzidî bûne ji Azerbeycana Rojava hatine Botan, navçeya Hekariyê û Xoyê.
Heykelê duwemîn, ji yê yekemîn nêzîkî 500 metreyan pêşdetir li aliyê bâkûr ve li nêzîkî wî cihê ko sûrha Şaxê digihê çiyayê Berê Kehlê, li ser rûyê kevirê çiyayî, bi çar metreyan nêzîkî erdê hatiye çêkirin.
Navê parêzgehê heta sala 1976'an bû parêzgeha Kerkûkê, û piştre navê wê parêzgarê El-Te'mîm bû, ku tê wateya "netewebûn", ku tê wateya xwedîtiya neteweyî ya li ser rezervên petrolê û gaza sirûştî ya herêmê.
Heta sala 2008’an navê wê parêzgehê Te’mîm bû, li ser biryara niştimanîkirina petrola Iraqê di destpêka salên 1970’an de, heta ku biryarek ji aliyê Encumena Wezîran a Iraqê bi serokatiya Nûrî Malikî hat dayîn ku navê Kerkûkê vegere.
Carekê Kawîs Axa bi Ehmed Îsmaîl Beg re berê xwe dide Pîrmamê da serî li xizm û kesûkarên xwe bide, lê di rê de hest bi êş û nexweşîyê dike, loma ji Ehmed Îsmaîl Beg dixwaz e ko veger in, piştre vedigerin Şeqlaweyê lê tendiristîya wî hêj xerabtir dibe.
Li ser bergê hejmara pêşîn a kovarê wêneyê Selahedînê Eyûbî, li ser hejmara diduyan wêneyê Kerîmxanê Zend, li ser ya sisêyan wêneyê Huseyin Ken'an Paşayê Bedirxanî (1857-1913, kurê Mîr Bedirxan bû, li girava Kretayê ji dayik bûye) û li ser ya çaran jî rismê bajarê Erzerûmê hebû.
Wenêyên Celadet, malbata Bedirxaniyan li Stembola destpêka sedsalê, herdû şerên cîhanê, rojên surgûnê li welatê xerîbiyê, Xoybûn, Hawara Kurdî ku ji Şamê bilind dibe, jiyan û evînî li Elmanya pîșt șerê yekemîn… Ev tev bi hostayetiyeke wêjeyî û hunerî, bi hevre hatine girêdan.
Piştî qedandina dibistana xwe, ew di sala 1991'an de ji bo xwendina beşa muzîkê diçe Stenbolê, li wir tevlî xebatên NÇMê dibe û û dibe yek ji solîstên Koma Gulên Xerzan, ya ku ji aliyê birayê wê hatibû damezrandin.
Berî cezaxwarinê jî serokwezîrê tirk Recep Tayyip erdoxan wê û gelek hunermendên kurd dawetî xwarinekê kiribû, ji bo danasîna 'Pateka Demokrasiyê' , lê Rojda dawetê qebûl nekiribû û got ewê tevlî xwarinê nebe.
Li sala 1515an dîsa wan ax ê Osmanî navçê beşdar jî 1877an yê pêşî navê Viranşehir ango Harapşehir navçê bûye, li dor ê salan şerê 1877-78 Osmanî - Rûsya jî Rojhelatê wan weranîn e cîwar e tê da cîh kirin ji ber jî gel ê navandin gundê Muhacîr.
Lê gava mirov li dîroka êrîş û parastina artêş û dewletan dike: Eşkereye para cografyayê ya çetin heya serdema Kapîtalîzmê destxurtî ango advantajek ji wargeyên wekî Mêzgirê re peydekiriye jî piştî vê serdemê buye astengî û dezadvantaj an jî qelsî.
Li rojhilatê Mêzgirê ku heya dawiya Deşta Oxî hemû rê û dirbên herêmê, li rojava hemû rê û dirbên deşta Pêrtag li bakur devê Gelîyê Mizûr û geliyê, Xarçikê; û li başûr jî hemû gundên viyalê û wiyalê di bin çavê Kela Mêzgirêde ne.
Gundiyên Mêzgirê jî têde tevahiya herêmê bi polîtîkayên Komara Tirk berê xwe ji bo xebate dane yan danê bajarên pîlot wekî Xarpêt, Erzingan, Meletî, yan jî bajarên Tirkiyê wekî Edene, Mêrsîn, Antalya, Îzmîr, Stenbol û hwd.
Ji wê gavê, daxwaza firînê di dilê wî de ciyekî mezin digre û gava yê balafirvan têdigihêje ku ev zarok pir dixwaze li balafirê siwar bibe, ew daxwaze dilê wî bi gewde dike û wisa jî, ji bo cara yekemîn di 12 saliya xwe de, Antoine hîsên xweşî û azadiyê nas dike.
Pêlên deng di nav madeyên şile, req û di nav hewayê de derbas dibin, cudahiya pelên karomiqnatîsî ji pêlên deng ev e ko pêlên ronahiyê dikare di nav valahiyê de jî derbas bibe Li esman gava birûsk lê dide, pêşî ronahiya birûskê paşê dengê birûskê digihîje mirov.
Piştre hinek dibêjin ji ber ku Sezar jî bi vê metode ji diya xwe re bûye, di termînolojiya bijûndariyê de navê sezeryanî lê kirine, lê li gor varyanteke din, tê gotin ku Sezar pir mirov jê kirine, loma ev nav li vê metodê hatiye danîn.
Romannivîsên me tim dixwazin ji bûyerên rastiyê romanan ava bikin, lê ji ber ku ew bûyer di tevna romanên wan de baş nehatine bicîhkirin, an jî ger em bi awayekî din bibêjin, ji ber ku romannivîsên me hê pêvajoya afirandina romanan baş fahm nekiriye, ev bûyer pirsgirêkên estetîkî jî bi xwe re tînin.
Lê ji ber ku navê Pîra Felek tê de derbas dibe, nivîskar dikeve nav vegotina xisûsiyetên vê jina ku bi hin hêlên xwe ve kopîkirina ji Doriyan Grayê Oscar Wilde tîne bîra mirov, û bi vî awayî êşa piştê ji bîr dike.
Bûyera bi mêvana Pîra Felek re jî ku dîalogek jî tê de heye, ji nişka ve xuya dibe û wenda dibe ku mirov dibêje qey nivîskar bûyerekê nîvco dihêle û ji ber ku fahm dike ku ev bûyer ji wî re ne lazim e, di cih de derbasî yeka din dibe û mêvanê ji bîr dike.
Bi tenê ferqek heye di navbera wan de ku ew jî ev e: Faulkner bi zanebûnî gêjikek an jî kawikek bi kar aniye, û yê ku bûyerê vedibêje jî ew gêjikê Benjy bi xwe ye, an jî desorganîzasyon di vê romanê de hewcedariyek e; lê di Sobartoya Helîm Yûsivî de beyî ku gêjikiyeke lehengan hebe bi nezanî heman awayê vegotinê hatiye bikaranîn.
Lê weke bûyera mêvana Pîra Felek û êşa piştê, ev bûyer jî di cih de tê jibîrkirin û ji ber ku nivîskar nizane bê dê çawa xwe ji vê qutbûyinê xelas bike û dest bi bîraniyên lehengê xwe yên zarokatiyê bike, em ê nizanibin bê bi xweha xwe re ji bo çi û li ser çi dipeyive.
Lê ev dijminahî ji ber têkçûyina wî têt û ji ber vê têkçûyina xwe ya şexsî jî dixwaze welatê xwe bişewitîne ku di romanê de nivîskêr xwe ji vêya re jî kerr dike û di vê dijminatiyê de jî û di daxwaza şewitandina Sobartoyê de jî lehengê xwe mafdar derdixe.
Lê nivîskar ji bîr dike ku lehengê wî yê sereke, yê ku bûyer li dora wî digerin bi xwe jî teva zarokên din di nava wî agirî de, di hindurê sînemayê de asê maye û ew bîranînên ku têne ragihandin jî bîranînên wî lehengî bi xwe ne.
Di vê romanê de, di vegotina bûyera Agirê Sînemayê de, ku ji ber hewildana Silêmên ya şewitandina bajêr ve têt, ya ku vê bûyerê dide xwendin ew trajedî ye ku di wêneyê zarokên ku di nava wî agirî de derî li ser wan hatiye girtin re derdikeve der.
Têkîliya vê bûyera ku di rûpela romanê ya yekem de hatiye behskirin û bi dû re du caran dubare bûye, Agirê Sînemaya Amûdê tîne bîra xelkê wî welatî, û herweha bi vî awayî, hişê lehengê romanê jî diçe wê demê.
Serboriya Şeroyê ku ji nişka ve dikeve romanê û xweha xwe û bavê xwe dikuje ; bûyera Mistoyê qop yê hevalê Silêmên ku serboriya xwe bi hin teşeyên nûjen vedibêje û ku ev çîrok bi serê xwe şaheserek e lê di nava vê romanê de hatiye pelçiqandin, bi serê xwe du çîrokên ji hev jî û ji romanê jî cuda ne.
Ji ber ku Silêman dibêje ku wan bi hev re dixwend û du rêzik berî wê jî, di destpêka vê bîranînê de dibêje “rojekê em di dersxanê de bûn“ û ji ber ku em dizanin heta dawiyê jî Silêmên ji Xanimê pê ve tu mamosteyên din nas nekirine, em dikarin bibêjin nivîskêr di vira de xwe ji bîr kiriye.
Heger di vira de nivîskêr behsa zarokên ku ew banê ji text û qirşik bi ser wan de tê xwarê bikiraya û hema piçekî bûya jî hebûna wan zarokan ya dilêş li wira nîşanî me bikiraya, me ê ew qasî xem nexwaraya, ku ji xwe vegotina romane jî vê yekê pêwîst dike.
Komputerên ji bo hostingê hatine afirandin, bi taybetî hatine hilberîn, zûka bi înternetê ve girêdanên xwe pêk tîne, dikare bi sedan bikarhêneran bi hev re vehewîne û xizmetê bide wan û dosiyên ku dê bêne weşandin li cem xwe bi ewlehî vedişêrin.
Piştî serhildana buhara 1991ê, Sabri tev li karê siyasî dibe, belê ji ber sedem û pirsgirêkên siyasî di navbera hizbên Kurdistanî de li wî demî, Sabri neçar dibe ku welatî bihêle û diçe heta ku digîhe Ewropa û li welatê Holenda jiyana xwe dibe serî.
Piştî vegera wi, Sabri dest bi kare rojnamegeriyê dike û di wi barî de aktîv dibe, ji bo piraniya kovar u rojnamên welat dinivîse û bernamek edebî li televziyona Duhok bi navê Helîvan pêşkêş dike u hejmareka mezin ji genc û lawên deverê tev li xebata edebî dike.
Li kovara Nûbûn wek sekreterê nivisînê kar dike, piştî demek kurt dibe sernivîskarê malpera Yeketiya Nivîskarên Kurd tayê Duhok, li pey re Sabri dibe birêveberê ofîsa kenalê NRT li parêzgeha Duhok berî ku bibe sernivîskarê kovara Lîteratora Cîhanî ku giringî bi edebiyata nîvdewletî dide u tenê berhemên biyanî werdigerîne zimanê kurdî.
Di kitêba "Doza Kurdistan"ê de Zinnar Silopî dibêje: "Teşkilat-ı Ictimaiye Cemiyeti Alaya kurdî yê bi dirêjiyê û sê rengî, wek jorê de sor di navê de spî û tê de Roj û jêr da jî kesk, qebûl û belav kirû."
Lê hizira molekulan wekî tiştekê cida ji pêkhata matematîkî ya edetî ya maddeyî heta karên zanayê navdar Perrinî di civatên fîzîknasan da jihê gengeşeyê bû û pozîtîvîstên mîna Maxî bi rijdî li beranberî vê hizrê berxwedida.
keristeyên kîmyayî bi awayekê bêsînor bi pajên biçûktir ji heman keristeyî nahên dabêşandin: molekul bi giştî wekî biçûktirîn paj ji her keristeyekê kîmyayî dihêt dîtin ko hêşta saloxetên kîmyayî yên wî keristeyî pêra hene.
Ew parzemîn di heman demê de mûsona Okyanûsa Hindistanê, ya herî bihêz a li ser Dinyayê dimeşîne, ku dibe sedema guherînên demsalî yên mezin di herikên deryayê ku di nav de berevajîkirina Pêla Somalî û Herika Mosonê ya Hindî heye.
Sînorên Okyanûsa Hindî, wekî ku ji hêla Rêxistina Hîdrografî ya Navneteweyî ve di sala 1953an de hatî destnîşan kirin, Okyanûsa Başûr dihewîne lê ne deryayên marjînal ên li ser çemê bakur ku di sala 2000an de IHO Okyanûsa Başûr ji hev veqetand ku avên başûrê 60S ji Okyanûsa Hindistanê lê deryayên marjînal ên bakur tê de bûn.
Meridyonal, Okyanûsa Hindî ji Okyanûsa Atlantîk ve bi 20 merdîdyana rojhilatî ve, li başûr ji Cape Agulhas û ji Okyanûsa Pasîfîkê bi merîdyana 14649'E, ji başûr ji xala herî başûr a Tasmania dimeşe, tê veqetandin.
Li nêzî qadên bilind ên mezin ên navîn a sê okyanûsan, ji ber rêjeya belavbûna wê ya pir hêdî, ji bilî Başûrê rojavayê Hindistanê, qata binê okyanûsê bi kêmasî ciwan e û ji ber vê yekê tort ên avê kêm e.
Di 1826an de bajêr bi navê Bytown hatiye damezrandin û wekî Ottawa di 1855an de hate saz kirin ku sinorên bajêr yên orîjînal bi gelek pêvekan ve hatine berfireh kirin û di dawiyê de di sala 2001an de jî ji bo berfireh kirina bajêr û bi zêdekirina bajarokekî sinorên bajêr carek din ji nû ve dîsa hatiye guhertin.
Li gorî daneyên sala 2021an nifûsa bajarî ya Ottawayê 1.017.449 kes e û nifûsa metropolî 1.488.307 kes e ku bajar bi vê nifûsê dibe çaremîn bajarê herî mezin ê Kanadayê û dibe çaremîn devera metropolî ya herî mezin ê li Kanadayê.
Ottawa xwedan nifûsa herî xwendî ye ku li bajêr gelek zanîngeh, saziyên lêkolînê û saziyên çandî hene ku di nav wan de Zanîngeha Ottawayê, Zanîngeha Carletonê, Koleja Algonquinê, Navenda Hunerê ya Neteweyî, Galeriya Neteweyî ya Kanadayê hene.
Ew wisa dizanîn ku sedema wan noyzên bekgrandê, zîrça kevokan e ku di antena radiyoya wan da hêlûn çêkirine û ewê bi paqijkirina wan karibin wan noyzana jêbibin lê salek şûnda jî, ew noyz dihatin wergirtin û ew nedikarîn wan jêbibin.
Ew têderxistin ku wan noyzana di hemû aliyan da bi şêweyeke wekhev tên wergirtin – çi antena radiyoyiya wan ber bi Rojê bûbe, çi ber bi aliyê navenda kehkeşanê yan ber bi aliyê cihên vala yên esmanê, tenzîm bûbin – ev yek jî nîşan dida ku jêdera sîgnalên han, ji pişt kehkeşanê ye, çimku eger wisa nebiya, wergirtina wekhev di hemû aliyên esmanê, ne mumkin bû.
Ev jimare jî, ji jimareya esliya ronahiyê, zev kêmtire û sedema vê yekê jî berfirehbûn yan vebûna gerdûnê ye – Gerdûna ku timotim berfirehtir dibe, dirêjahiya pêla ronahiyê bilindtir dike û enerjiya pêlê, dadixîne – ev pêl bi qasî temena gerdûnê di rê da buye heta bigihîje me.
Eger herwek Oxygenê, giş Heliuma heyî li gerdûnê, bi destê stêrkan berhem hatibe, hingî nabe ku em di kehkeşanên ku Oxygen tê da tine ne da, pey hebûna Heliumê bigerin, çimku kehkeşanan beriya berhemhatina elementên giran yên nava stêrkan, pêkhatine.
Eger têyfa ronahiya kehkeşanek ber bi aliyê dirêjahiya pêlên kurtir, veguheze, veguhestina ber bi şîn, hingî kehkeşan nêzîkî me dibe, mînaka pir binavodeng jibo vê mijarê jî guhertina dirêjahiya pêla dengê Ambûlanseke ku nêzîkî me dibe.
Ev proses heta derekê didome ku giş maddeya gerdûnê di rûxar yan hecmeke pir pir biçûk da, tê ser hev û berhevî ser hev dibe ku encama wê prosesê baristeyeke zev zef mezin jibo gerdûna despêkê di dema qewimîna Big Bangê ye ku mezinahiya wê naye fehmkirinê.
Derbarê çawaniya pêkhatina vê prosesê jî, yek ji lêkolîneran yê bi navê Brett Krull, wiha dibêje: Ev yek di 2 merheleyan da pêktê di merheleya yekem da mixtura navbirî di dema 30 saniyan da vediguhere jêleyeka nerm ku karibe bi rehetî têkeve nava beşa herişî, qelişî yan jî xerabuyî û ev yek dibe sedema tijîbûna beşa qelişî ji maddeya bibandor.
Di merheleya duyem jî ku tê da maddeyên kîmyayî nermiya xwe ya berê jidest didin û req dibin, ligor pêkhate û tîrbûn yan jî renbûna maddeya navbirî, karê bihevzeliqandin û jinûvaçêbûna polymerê pêktîne û ev yeka han dikare di jêr kontrola me da be.
Lêkolînerên Amerîkî dibêjin ku hê riya me, pir dûr û dirêj e, çimku em dixwazin pilastîkek çêbikin ku piştî xerabûn û termîma xwebixwe ya wê, ew sedîsed wek beriya xerabûna xwe be û tu daketin di xweragirî û taybetmendiyên wê yên di dema berhemanîna wê da pêkneyê.
Her wisa ku hûn bi hilbijartina pêlên taybet, dikarin şaşe û şebekeyên cihê yên radiyo û televizyonan, werbigrin û bibînin, bi guhertina dirêjahiya pêl û ferekansên zên û ramanên xwe jî, hûnê karibin di jiyana xwe da, derfet û rewşên nû biafirînin.
Herçend ku zaniyaran hêvîdarin di demeke pir nêz da karibin bi riya van prînterên 3alî, destbi berhemanîna endamên bedena candaran bikin lêbelê divê ew di destpêkê da, damaran berhembînin çimku ew keresteyên herî girîng di çêkirina endamên bedenê ne.
Endazyarên Kalîforniyayê dixwezin di hefteyên bê da, destbi çêkirina riyek azmayišî bi navê sîstema veguhestina Haypirlûp, bikin ku 150 milyon dolar jê ra pêwîst e, sîstema han dê jibo veguhestina misafiran di nava lûleyek ku hewa têda tune ye û bi leza dengê diçe, were bikaranîn.
Em ktêbey be şêweyekî giştî bas le têrrwanînekanî şerî'eti û akaru boçunekanî aynî îslam dij be jnan dekat, le ktêbekeyda ewey rûnkirdwetewe ke quran û serguzişte sehîhekan û jyannamey mhemmedî peyameberî îslam le serçawe serekyekanî lêkollînewekey ewn.
Merîwan hellebceyî zorî lêkra ke birrwate derewey kurdistan bo noruyj leberewey rabîtey îslamîy kurd fetwayekî be ”merc“î rageyand ke merîwan debêt bkujrêt eger destî lew kare hellnegrêt û daway lêburdin nekat bo nusînî ktêbeke.
Dadgayek le hellebce szay destigîrkirdnî be merîwan bexşî leber çend nusînêk ke le ktêbekeyda hatbûn wek: pêxember mhimd 19 jnî hebuwe, peywendî xoşewîstî bestuwe legell 9 sallanêk ke temenî 54 sall buwe, we destidrêjî sêksî kirduwe û bkuj buwe.
Coreyekê tirşê rêtînoyîk, hemî-transrêtînoyîk Asîd jibo çareserkirina kîmyayî ya Lûkîmya a promayelosîtîk a tîj (Acute Promyelocytic Leukemiaê, coreyekê Lûkîmyay a mayelogenîk a tîj ê dihêt bikaranîn.
Rêtînol bi awayê pêşkeriste dihêt xwarin: xwerekên ji lawiran , mîna şîr û hêlikan , esêtêr ên Rêtînîl têda hene; lê jêderên gîyayî, mîna gêzer û isfenajê, pêşvîtamîna A Karotênoyîd têda hene.
Koyê Hazir Babayî, bi berziya xo ya 2430 metreyî, bi verojê xo yê dar û berê mazênî, bi rengereng gul û çîçegan, bi çêşît çeşît tar-turî, bi çundeyanê serdinan û bi hîr û bereketê herdê xo, Gestemerde û gestemerdijan rê bîyo seter û sitar.
Di van sedsalên dawî de bi armaca bidestxistin û kontrolkirina welat û êlên Kurdan gelek êl ji Kurdistanê hatin durxistin û li deverên dûrî Kurdistanê hatin bicihkirin, weke mînak Kurdên Anatoliya Navîn, Kurdên Xoresanê, Kurdên Kafkasyayê û gelekên din.
Di heman demê de bi armaca asîmîlekirina kurdan û dagirkirina cih û warên kurdan gelek êlên ne kurd li Kurdistanê hatin bicihkirin, weke erebkirina başûrê Kurdistanê ji aliyê rejîma Sedam, Kembera erebî li Rojavayê Kurdistanê di van dehsalên dawî de û bicihkirina bi milyonan tirk û tirkoman li bakurê Kurdistanê.
Êrîşên ser Rojava ya xiristiyanan yên bi navê Seferên Xaçperestan li ser Rojhilata Navîn, ku bi mebesta bidestxistina riyên bazirganiyê dihatin kirin, bi tekoşîn û berxwedanên mîrîtiyên kurdan û bi saya fermandarên kurd yên wekî Selehedînê Eyûbî hatin rawestandin.
Tevî hemû dijwarî, nezelalî û kêmasiyên lêkolînên ko li ser dengzanî û hevoksaziya zimanê kurdî hatine kirin, nîşan dane ku zimanê Kurdî, zimanekê serbixwe yê xwedî dîrokeka taybetî ya pêşveçûnê ye û vê rastiyê di warê zimannasiyê de xwe daye pejirandin.
Enjar Hertzsprung ji welatê Danîmark û Henry Norris Russell ji welatê Amerîka, di destpêka sedsala bîstan de, bêyî ku haya yekî ji yê din hebe, şêweyekî lidarxistina stêrkan, li gor germahiya û ronahiya wan, pêşkêş kirin, ku jêre diyagrama Hertzsprung-Russel tête gotin.
Bihuşt, di îslamê de, ew cihê ku Xwedê ji bendeyên xwe yê qencîkar ra piştî mirinê û dîsarabûnê û hesab wekî xelatê amadekiriye û ew ji tiştên neberçav in yenî riya nazkirina wê tenê Qurana pîroz û fermûdên peyxember in.
Di dema Ronesansê de bajar wekî paytexta defakto ya Yekîtiya Kalmar karûbar dike ku dibe navenda padîşahiyê ku piraniya herêma bakurê îro di dema yekîtiya Swêd û Norwêcê de ji hêla padîşahê danîmarkî ve wekî serokê dewletê tê birêvebirin.
Bajar wekî navenda çandî û aborî ya Skandînavyayê di bin yekîtiyê de ji 120 salan zêdetir geşedan dibe ku ji sedsala 15an dest pê dike heya destpêka sedsala 16an dema ku yekîtî hatiye hilweşandin û Swêd bi serhildanek ji yekîtiyê derdikeve berdewam dike.
Piştî ku Horatio Nelson êrîşî fîloya Dano-Norwêcî kir û bajar bombebaran kir, bajar ji nû ve bi avakirinên di Serdema Zêrîn a Danîmarkî de bi dîmenek neoklasîkê ji mîmariya Kopenhagê bajar carek din dîsa hate avakirin.
Kopenhagê bi nîşaneyên wekî Baxçeyên Tivoli, Peykerê Mermaidê Biçûk, Qesrên Amalienborg û Christiansborg, Keleha Rosenborg, Dêra Frederik, Borsen û gelek muzexane, xwaringeh û bi klûbên şevê balkêşan dikişîne.
Di vê erdnigariyê de her kes dicîvin û di bêndera gund de dema Cehzera ango dema çinînê pîroz dikin û qurbanan serjêdikin û xwarinên xwe li gel hev dixwin û dawiyê def, zirne û ribabê lêdixin û bi dengê ribabê ve şêniyên gund radibin dîlana mêrdînkî a ribabê dilîzin û dengbêj derdikeve ser dikê û dengbêjan distrê û wilo pîrozbahiya xwe ya qedîm pîroz dikin.
Metîn Kahraman jî di sala 1984'an de li Zanîngeha Marmarayê dikeve beşa Radyo û Televîzyonê ya Dibistana Bilind ya Weşanên Çapemeniyê (Marmara Üniversitesi Basın Yayın Yüksekokulu Radyo Televizyon Bölümü).
Welat endamê çend rêxistinên piralî ye, di nav de Neteweyên Yekbûyî, Rêxistina Bazirganî ya Cîhanî, G20, û endamekî damezrîner ê Tevgera Bêalî, Komeleya Neteweyên Asyaya Başûr, Civîna Bilind a Asyaya Rojhilat, D-8 û Rêxistina Îslamî.
Di navbera sedsalên heştemîn û dehemîn ên PZ de, xanedanên bûdîst ên çandiniyê Sailendra û Hindu Mataram li Javaya hundurîn geş bûn û kêm bûn, û abîdeyên olî yên mezin ên wekî Sailendra's Borobudur û Mataram's Prambanan hiştin.
Endonezya bi Papua Gîneya Nû, Tîmora Rojhilat, û beşa rojhilatê Malezya re, û hem jî sînorên deryayî bi Singapur, Viyetnam, Tayland, Fîlîpîn, Avusturalya, Palau, û Hindistanê re re parve dike.
Bandora rêberên herêmî yên wekî Prince Diponegoro li Javaya navendî, Îmam Bonjol li navendî Sumatra, Pattimura li Maluku, û şerê xwînî yê 30-salî li Aceh, Hollandî qels kir û hêzên leşkerî yên kolonyal girêda.
Moldova endamê rêxistinên wekî Neteweyên Yekbûyî, Konseya Ewropayê, Rêxistina Bazirganiya Cîhanî, Rêxistina Ewlekarî û Hevkariya Ewropayê, Rêxistina ji bo Demokrasî û Pêşveçûna Aborî, Rêxistina Hevkariya Aborî ya Deryaya Reş û endamê Komeleya Sisêyan ye.
Welat bi awayekê fermî roja 8'ê rezberê 1991ê wekî roja serxwebûnê pîroz dikitê herçend e ko li goreyê qanûna bingehîn, dikarit piştî rapirsiyê ji xelkî hundirî her yekîtîyeka kevne komarên Yogoslaviayê bibit.
Paştir li sedsala 6ê, desthelata Bîzansiyan li ser devrê nema û komên gelên Slavîyên bêdîn hatin û xelkên xwecih ên mîna Îllîriyan, Triyakîyan Yewnanîyan û Latînî-axivan di nav xwe da helandin û asîmîlekirin.
Li Makedonyaya Bakur, zimanê Slaviya Başûr bi Makedonî bi qasî 65% tê axaftin û bi vî rengî yekem zimanê fermî yê welêt e û her weha axaftvanên wî yên ku ji gelê Makedonya ne, ku nasnameya wî ji hêla gelek kesan ve tê înkar kirin, û ew di nav de ne.
Bertrand Arthur William Russell, Sêyem OM FRS, (jdb. 18ê gulana 1872 li Trellekê - m. 2ê sibata 1970an li Monmouthshire nêzîkê Penrhyndeudraethê, li Gwynedd, Walesê) fîlozofê Brîtanî yek ji fîlozofên herî navdar yên sedsala XXan e.
Meksîk endamê Neteweyên Yekbûyî, Rêxistina Bazirganiya Cîhanê, di G8+5, di G20, di Hevparkirina Tewafiqî û bi awayekî çavdêrên ji sala 2014an de Rêxistina Navneteweyî ya Frankofonîayê bûye hatiye dîtin.
Sînorên Meksîkê ji aliyê bakur ve Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê; li başûr û rojava ji aliyê Okyanûsa Pasîfîk; li başûr ji aliyê Guatemala, Belîze û Deryaya Karîbê; û ji aliyê rojhilat Kendava Meksîk re cîran in.
Di sala 1920an de, Cemiyeta Miletan Namîbyayê xiste bin emrê Afrîqaya Başûr - ku de facto wergeriya koloniyeke Afrîkaya Başûr: Bi vî rengî Afrîkaya Başûr qanûnên xwe, di nav de qanûnên Apartheidê, xist nav Namîbyayê.
Welat bi biryara 652 ji sala 1990an û vir ve endamê Neteweyên Yekbûyî , Civata Pêşkeftina Afrîkaya Başûr , Yekîtiya Gumrukê ya Afrîkaya Başûr , Yekîtiya Afrîkayê û Yekîtiya Neteweyên Yekbûyî ye.
Di çarçoveya têkoşîna rizgariya Namîbyayê ya di 21ê adarê 1990an de, Namîbya serxwebûna xwe ji Afrîkaya Başûr îlan kir - lê Walvis Bay û Giravên Penguin heta sala 1994an di bin kontrola Afrîkaya Başûr de man.
Ji bo vê yekê, wî baregeheke leşkerî ava kir bi navê Pasar-Gadae, ku bi zimanê kurdî, "Pasar" tê wateya "senger, çeper", asêgeha avahiyek ji bo çavdêriyê tê bikaranîn, û Gadae , bi hev re tê wateya bingeheke leşkerî ji bo çavdêrîya dijmin.
Diyako an Deioces, yekem şahê Medan bû ku ji hêla dewleta gund-bajara ya dema wî de hate hilbijartin da ku edaletê di hundur de pêk bîne -ku peyva Diocese ji roja me ya nû de ketiye nav zimanê dadwerî û olî- wî mirovên ji hemî derdoran qebûl dîkir, herkes dihate pêşwazîkirin û teşwîq kirin ku biçin bo serdanê, çareserkirina nakokî û edaletê bipirsin.
Ji bo pêşîgirtina êrîşên pircar ya sikîtyan li mîrnişîna xwe, şah alîkarîya Haxoymanîş xebitand; hozekî stûxwarkirî ya berê ku navê wî di roja hevdem zimanê kurdî tê bi wateyê: Haxoymanîş an wek di Farisî de "Hakhamanish" û tê bi wateya "bicîbûyî" û "Stûxwarkirî".
Piştî damezrandina Pasar Gadae, û tayînkirina Parsian li ser peywirên wan, ew dem bû ku Frawartiş, berpirsyariyên mîrnişîna xwe derbasî kurê xwe Kiyaksar bike ; Ghaisar, Kayser, Keyser, Caesar û Kaiser cûrbecûr navdarên vî navî ne û cawîdaniya xwe di sirûda neteweyî ya kurdan de, Ey Reqîb, dibînî wek "Em xortên Medya û Keyxusrew in".