polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
1999 – Gerîllayê Kurd Edîp Merîç yê bi navê kod Yaşar ku di sala 1976an de li Karliovayê hate dinê û di sala 1996an de tevlî nav refên gerîlla bû, li herêma Sasonê, di navbêra rêya Çewlîg û Mûşê jiyana xwe ji dest da.
1999 – Gerîllaya Kurd Mûvver Gezer ya bi navê kod Dîrok Zeyneb ku di sala 1978an de li Kozlixa Batmanê hatibû dinê û di sala 1994an de li Amedê tevlî nav refên gerîlla bibû, li herêma Reşadiyê di encama serdegirtineke artêşa Tirk de jiyana xwe ji dest da.
Gerîllayên jiyana xwe ji dest dan ev in; Kemal Kapici yê bi navê kod Faîq Welat di sala 1974an de li Adiyamanê hate dinê, di sala 1993an de tevlî nav refên gerîlla bû, Sadun Katonî yê bi navê kod Rojhilat di sala 1980î de li Urmiyê ji dayikbû, di sala 1999an de tevlî nav refên gerîlla bû.
Hîstamîn madeyek kîmyayî ye, alikariyê sîstema bergiriyê dike Lûleyên xwînê ji ber hîstamînê sist û fire dibin, bi vî awayê xirokên spî bi hesanî ji xwînê derbasê nav şaneya kulbûyî dibin û li dij hokarên nexweşiyê bergiriyê dikin.
Di sala 1942an de Almanya û hevalbendên wî piraniya parzemîna Ewropa û Afrîkaya Bakur kontrol kirin lê piştî biserketina Sovyetan di Şerê Stalîngradê de, vegerandina hevalbendan ya Afrîkaya Bakur û di dema dagirkirina Îtalyayê di sala 1943an de, hêzên alman rastî şikestinên leşkerî yên dubare hatin.
Yekbûna fermî ya Almanya di nav netewedewleta nûjen de di 18ê tebaxa sala 1866an de bi Peymana Konfederasyona Almanyaya Bakur re ku Konfederasyona Almanyaya Bakur bi pêşengiya Prûsya ava kiribû, piştre jî di sala 1871an de vediguhêze Împeratoriya Almanî.
Piştî hilweşîna desthilatdariya komunîst a li Almanyaya Rojhilat, Yekbûna Almanyayê ku eyaletên berê yên Almanyaya Rojhilat e di 3ê cotmeha sala 1990an de beşdarî Komara Federal a Almanyayê dibe û komara parlemanî ya federal tê damezrandin.
Hikûmeta kolonyalîst a li Afrîkaya Başûr-Rojavayê , ji sala 1904an heta 1907an, tine kirina gelên Herero û Namaqua yên herêmî wekî cezakirina serhildanek pêk anî ku ev qirkirina yekemîn a sedsala 20an bû.
Di sala 1989an de, Mecaristanê biryar da ku Perdeya Hesinî hilweşîne û sînorê xwe bi Awistiryayê re veke, ev dibe sedema koçberiya bi hezaran welatiyên Almanyaya Rojhilat di ser Mecaristan û Awistiryayê re ber bi Almanyaya Rojava ve herin.
Di hewlekê de ji bo ku Almanyaya Rojhilat wek dewlet bimîne, karbidestên Almaniya Rojhilat qedexeyên sinor sivik kirin lê ev bi rastî dibe sedema bilezkirina proseya reforma Wende ku di Peymana li ser Çareserkirina Dawî ya bi rêzgirtina ji bo Almanya de ku bi peymanê Almanya serweriya temamî bi dest dixe.
Her çend Almanyaya Rojhilat îdîa kiriye ku ew demokrasî ye, desthilatdariya siyasî tenê ji hêla endamên pêşeng yên Partiya Yekîtiya Sosyalîst a Almanyayê ya ku di bin kontrola komunîstan de ye ku ji hêla Stasi ve, karûbarek nepenî ya pir mezin, tê piştgirî kirin, hate bikar anîn.
Dema ku propagandaya Almanyaya Rojhilat li ser berjewendîyên bernameyên civakî yên Komara Demokratîk a Almanyayê û xetereya îdiakirî ya dagirkirina Almanyaya Rojava bû, gelek ji welatiyên Almanyaya Rojhilat ji bo azadî û bextewariyê li Almanyaya Rojava nihêrîne.
Bi tevahî 17 milyon mirov bi awayekî sîstematîk hatin qetilkirin ku di nav wan de 6 milyon cihû, herî kêm 130.000 kes roman, 275.000 kesên astengdar, bi hezaran Şahidên Yehowa û bi sed hezaran dijberên siyasî û dînî hebûn.
Sektorên rojavayiyên ku di bin kontrola Fransa, Keyaniya Yekbûyî û Dewletên Yekbûyî de bûn di 23 gulan sala 1949an de hatin yek kirin û Komara Federal a Almanyayê hate avakirin ; di 7ê cotmeha sala 1949an de, Herêma ku di bin desthilatdariya sovyetê de bû dibe Komara Demokratîk a Almanyayê .
Di nav projeyên sereke yên siyasî yên alman ên di destpêka sedsala 21an de pêşketina entegrasyona ewropî, veguheztina enerjiyê ji bo peydakirina enerjiyek domdar, sekinandina deynê ji bo butçeyên hevseng, tevdîrên ji bo zêdekirina rêjeya zayînê û bilind- stratejiyên teknolojiyê yên ji bo veguheztina aboriya alman ku wekî Pîşesaziya 4.0.
Di dema Şerên Şoreşger ên Fransî de, serdema Napolyon û paşê civîna dawî ya Dieta Împeratoriyê, piraniya Bajarên azad ên împeratoriyê bi herêmên xanedaniyê ve hatin girêdan ku herêmên dêran hatin sekulerîzekirin û pêvekirin.
Almanya weke hêzeke mezin û xwedî aboriyeke bihêz hatiye binavkirin ku li Ewropayê xwedan aboriya herî mezin e ku ji hêla Dahata Berhemên Kesane ya Neteweyî ve çarem aboriya herî mezin a cîhanê û ji hêla PPP ve aboriya pêncem a herî mezin e.
Bismarck di sala 1864an de şerê bi Danîmarkayê re bi serketî diqedîne ku serketina paşîn a biryardar a Prûsya di Şerê Awistro-Pûsya ya sala 1866an de jê re hişt ku Konfederasyona Almanyaya Bakur ku Awistiryayê jê derdixe, ava bike.
Hikûmeta Adolf Hitler di sala 1935an de Saarlandê ji nû ve bi dest xist, di sala 1936an de Rheinland ji nû ve tê mîlîtarîze kirin, di sala 1938an de Awistirya bi Almanyayê ve girêda, di sala 1938an de Sudetenland bi Peymana Mûnîhê ve girêda û bi binpêkirina peymanê di adara sala 1939an de Çekoslovakya dagir dike.
Di sala 1517an de, Martin Luther Reformasyona Protestan teşwîq kir û wergera wî ya Încîlê dest bi standardkirina zimanê dike ku Aştiya Augsburg a sala 1555an baweriya "Evangelîstî" bi xweşdîtinî hate pêşwazîkirin lê di heman demê de biryar da ku baweriya mîr ew bû ku baweriya bindestên wî be .
Piştî dagirkirina Hûnan ê di 375an de û bi paşketina Romayê ji 395an ve, eşîrên germanî ber bi başûrê rojavayê ve diçin ku frankan Padîşahiya Frenkiyan ava kirin û ber bi rojhilat ve birin ku Saksonya û Bavyera bindest bixin.
Şakiro bi forma dirêj Şakirê Kurê Bedîhê Zîlî navê fermî Şakir Deniz (jdb. 25 Kanûna paşîn 1936, Panos, Agirî – m. 5 Hezîran 1996, Îzmîr) dengbêjekî binavûdengê kurd e ku di nav kurdan de bi bernavk ên wekî Kewê Ribat, Şahê Dengbêjan, Şakirê Mezin û Şakirê Bedih hatiye naskirin.
Bi rêya hemû cureyên medyayên çapkirî û elektronîkî yên li van welatan, îngilîzî bûye zimanê hevparê axaftinên navneteweyî û Lingua franca ku li gelek herêm û deverên pîşeyî wekê zimanê zanist, navîgasyon û qanûnê tê bikaranîn.
Îngilîzî li Keyaniya Yekbûyî, Dewletên Yekbûyî, Kanada, Awistralya, Zelendaya Nû û Komara Îrlendayê bi piranî wek zimanê zikmakî ye û li hinen deverên wekê Karîb, Afrîka, Asyaya Başûr, Asyaya Başûr û Okyanûsya bi berfirehî tê axaftin.
Şêwazên pêşîn ên îngilîzî ku bi hev re wekî Îngilîziya Kevin yan "Anglo-Sakson" têne zanîn, ji komek zaravayên almanî yên Deryaya Bakur derketiye ku di sedsala 5an de ji hêla niştecîhên Anglo-Sakson ve derbasî Brîtanyaya Mezin bûye.
Îngilîziya kevn ji berdewamiya eşîrî û zimanî ya almanî li ser peravê Deryaya Bakur a Frîzyayê derketiye ku zimanên wan gav bi gav ber bi zimanên îngîlîzî li Giravên Brîtanî ve û li zimanên frîzî û li ser parzemînê derbasî zimanên frîzî û almaniya nizm/saksoniya nizm bûne.
Berevajiyê Îslandî û Faroyî yên ku veqetandî bûn, pêşveçûna îngilîzî ji hêla rêzek dirêj a dagirkirina Giravên Brîtanî ve ji hêla gel û zimanên din ve, nemaze Zimanê fransî Norweya Kevn û Fransî Norman ve hatiye bi bandor kirin.
Rêzimana Îngilîzî ya nûjen encama guherîneke gav bi gav ji şêweyek nîşankirina girêdayi ya Hind û Ewropî ya tîpîk e ku bi morfolojiya tewandî ya zengîn û rêzika peyvan a bi kêmî azad ve ber bi şêwazek bi piranî analîtîk û bi lêkera hindik ve û bi rêzika peyvan mijar-lêker-objekt bi awayekî rasthatî sabît e.
Her çiqas hinek ji van, wekê holendî yan frîzî, bi îngilîzî re, nemaze bi qonaxên wê yên berê re, girêdanên xurt nîşan bidin jî îngilîzî bi tu zimanekî almanî yê parzemînî re nayê famkirin û ji hêla peyvsaziyê, hevoksaziyê û dengnasiyê ve ji hev cuda ne.
Ketelonya, Galîsya, welatê Baskî an Baskistan, Aragon, Endulus, Estremadura); kesekî spanî an spanyol, zimanê spanî (kesekî ketelan, zimanê ketelanî; kesekî galîsyayî, zimanê galîsyayî; kesekî bask, zimanê baskî; kesekî aragonî, zimanê aragonî; kesekî endulusî; kesekî estremenyî an estremadurayî).
kesekî fransayî an fransî an jî fransawî, zimanê fransî an fransawî (Bretanya: kesekî breton, zimanê bretonî; Bakurê Katalonya: kesekî katalan, zimanê katalanî; Bakurê Welatê Baskî: kesekî bask, zimanê baskî; Elsas: kesekî elsasî, zimanê elsasî ; Korsîka: kesekî korsî an korsîkî, zimanê korsî an korsîkî; Oksîtanya: kesekî oksîtan, zimanê oksîtanî).
Di vê lîsteyê de çend herêmên otonom jî hene yên ku bi eşkereyî daxwaza serbixwebûnê dikin û di dawiya lîsteyê de jî van dewletên ku serbixwebûna xwe diyar kiriye lê ji hêla rêxistinên navneteweyî ve nehatin pejirandin an jî di riya serbixwebûnê de ne bi nivîsa xwarik tên nivîsandin.
Di heman dîrokê de bi qaşo armanca pêşîgirtina êrîşên Iraqê yên li ser kurdan li hêlîpana 36em "Herêma Ewlekar" hatiye îlankirin, lê belê dema ku xelkê kurd ber bi rizgarkirina bajarên Kerkûk û Mûsilê ve çûn, qedexeya ji bo balafiran hatiye rakirin.
Di dema seranserê serdema Victorian de, helwestên siyasî berjewendiya bazirganiya azad û polîtîkayên laissez-faire û her weha berferehbûna hêdî hêdî şansê dengdanê, digel Qanûna Reformê ya sala 1884an ku ji aliyê William Gladstone ve hatiye piştgirî kirin ku yekem car mafê dengdanê daye piraniya mêran.
Di dawiya sedsala 19an de, muhafezekaran di bin desthilatdariya Benjamin Disraeli û Lord Salisbury de serdemek berfirehbûna emperyal li Afrîkayê daye destpêkirin ku polîtîkaya îzolasyonê ya spehî li Ewropayê domand û hewl da ku bandora Rûsya li Efxanistan û Îranê bigire.
Serdema Edwardian reforma civakî û serweriya malê ji bo Îrlendayê dibe pirsgirêkên navxweyî yên girîng ku di heman demê de Partiya Karkeran di sala 1900an de ji hevalbendiyek sendîkayan û komên piçûk ên sosyalîst derketin holê û dengdêran ji bo mafê dengdayina jinan kampanya dane despêkirin.
Piştî têkçûna Fransayê ya di dawiya Şerên Şoreşger ên Fransî û Şerên Napoleonî de , Keyaniya Yekbûyî wekî hêza sereke ya deryayî û împeratorî dertê holê (ligel London ku ji sala 1830an ve ku bajarê herî mezin ê cîhanê ye).
Serdestiya Brîtanîyayê ku di deryayê de nediyar bû, piştre wekî Pax Britannica , serdemek aştiya nisbî di nav Hêzên Mezin de hate binavlirin ku tê de Împeratoriya Brîtanîyayê dibe hegemona cîhanî û rola polîsê cîhanî werdigire.
Ji sala 1853 heta 1856an, Brîtanya beşdarî Şerê Kirimê dibe ku hevalbendê Împeratoriya Osmanî li dijî Rûsyaya Tsarist, beşdarî şerên deryayî yên Deryaya Baltîkê dibe ku wekî Şerê Åland li Kendava Bothnia û Kendava Fînlendayê tê zanîn.
Keyên înglîz, bi mîrata herêmên girîng ên li Fransayê û bi îddîakirina taca fransî ku di heman demê de bi giranî beşdarî pevçûnên li Fransayê bûn, nemaze di Şerê Sed Salî, dema ku keyên skotlendî di vê serdemê de bi fransiyan re di nav hevalbendiyekê de bûn.
Lê belê Parlamena Brîtanyayê di sala 1807an de bazirganî qedexe kir, di sala 1833an de koletî li Împeratoriya Brîtanî qedexe kir û Brîtanya di tevgera rakirina koletiyê de li çaraliyê cîhanê bi riya dorpêçkirina Afrîkayê û zextê li neteweyên din kir ku bi rêze peymanan bazirganiya xwe bi dawî bikin.
Împeratoriya Brîtanî, di salên 1920an de di serdema bilindbûna xwe de, nêzîkî çaryeka erd û nifûsa cîhanê werdigirt ku di dîrokê de împeratoriya herî mezin bû ku bi tevlêbûna Şerê Cîhanê yê Yekem û Şerê Cîhanê yê Duyem de, qeyrana kombûyî û windakirina prestîjê dibe sedema hilweşandina piraniya koloniyên brîtanî û dawiya ya Împeratoriya Brîtanyayê.
Di serdema Partiya Kedê pîşesaziyên sereke û karûbarên gelemperî hatin neteweyî kirin, dewletek aram hate damezrandin û pergalek lênihêrîna tenduristî ya berfireh ku ji hêla dewletê ve tê fînanse kirin, Xizmeta Tenduristiya Neteweyî, hate damezrandin.
Keyaniya Yekbûyî ya Brîtanya Mezin û Bakurê Îrlendayê, Keyaniya Yekbûyî yan jî Brîtanya , welatekî li bakurê rojavaya ewropayê ye ku bi awayê keyaniya makezagonî û demokrasiya parlamenî tê birêvebirin ku ji Înglistan, Wales, Skotlenda û ji Îrlendaya Bakur pêk tê.
Keyaniya Yekbûyî welatê sêyem bû ku cebilxaneya çekên nukleerî pêşxistiye (bi ceribandina bombeya atomî ya yekem, Operasyona Hurricane, di 1952 de) lê sinorên piştî şer ên rola navneteweyî ya Brîtanyayê bi Krîza Sûezê ya 1956an re hate dîtin.
Her çiqas padîşah hate vegerandin jî, Interregnum ligel Şoreşa Birûmet a 1688an û pêşnûmeya Mafên 1689an li Înglistanê û Qanûna Dadkirina Mafên 1689an li Skotlendê piştrast kir ku, berevajî pirên mayî yên Ewropa, absolutîzma padîşah biser nskeve û katolîkek xwenas tu carî nikarîbû derkeve ser textê.
Dagirkirina Romayê, ku di sala 43 de dest pê kir û serweriya 400-salî ya başûrê Brîtanyayê, bi êrişek ji hêla niştecîhên Almanî yên Anglo-Sakson ve hat peywirdarkirin, devera Brîttonî bi giranî bidest xist ku bibe Wales, Cornwall û heya qonaxên paşîn ên rûniştina Anglo-Sakson, Hen Ogledd .
Di vê navberê de, di sedsala 9an de galîaxêv li bakur-rojavayê Brîtanyayê (bi girêdana bakurê rojhilatê Îrlendayê re û bi kevneşopî tê texmîn kirin ku di sedsala 5an de ji wir koç bûne) bi Picts re bûne yek ku Keyaniya Skotlendayê ava bikin.
Koloniyên Brîtanî yên li Amerîkaya Bakur ku di Şerê Serxwebûnê yê Amerîkî de ji Brîtanya veqetiyan û Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê damezrandin ku ji aliyê Brîtanya ve di sala 1783an de hatiye nas kirin.
Keyaniya Yekbûyî yek ji sê hêzên mezin bû ku ji bo plansazkirina cîhana piştî şer civiyan ku Keyaniya Yekbûyî yek ji 5 endamên daîmî yên Encumena Ewlekariyê ya Neteweyên Yekbûyî bû yek ji 5 endamên daîmî yên Neteweyên Yekbûyî îmze kiriye.
Di nîvê sedsala 17an de her sê padîşah tevlî rêzek şerên bi hev ve girêdayî bûn ku dibe sedema hilweşandina demkî ya keyaniyê ku bi darvekirina key Charles I û damezrandina kurte-komara unîter a Yekîtiya Miletên Înglîzî ya Skotlenda û Îrlendayê bi xwe re tîne.
Endamên şanoyê Husên Kaytan, Kemal Orgun, Kazım Öz, Nihat Öz, Murat Batgi, Şevîn Civaknas, Rojê Civaknas, Yıldız Gültekin û Fatma Arslan him mamosteyên, him jî xwendekarê vê dibistanê bûn.
1982 – Ji kadroyên sereke yê PKK'ê û di heman demê de endamê komîta navendî ya PKKê Mazlum Dogan di roja Newrozê de li zîndana Amedê bi 3 darikên kuftikê Newroz pîroz kir û ji bo protestokirina kirinên dewletê xwe feda kir.
Sedemên Şerê Cîhanî yê Duyem têne nîqaş kirin, lê faktorên alîkar di nav wan de Şerê Îtalo-Etiyopyayê yê Duyem, Şerê Navxweyî yê Spanyayê, Şerê Sino-Japonî yê Duyem, pevçûnên sînorê Sovyet-Japonya, rabûna faşîzmê li Ewropayê û bilindbûna tansiyonên Ewropî ji Şerê Cîhanê yê Yekem ve.
Di bin Pakta Molotov-Ribbentrop a tebaxa 1939an de, Almanya û Yekîtiya Sovyetê Polonya parçe kiribûn û li seranserê Fînlenda, Estonya, Letonya, Lîtvanya û Romanya wek "qadên bandora xwe" destnîşan kiribûn.
Piştî destpêkirina kampanyayên li Afrîkaya Bakur û Afrîkaya Rojhilat, û hilweşîna Fransa di nîvê sala 1940an de, şer di serî de di navbera hêzên Axa Ewropî û Împeratoriya Brîtanî de berdewam kir, digel şerê li Balkanan, Şerê hewayî yê Brîtanya, Blitz ya Keyaniya Yekbûyî, û Şerê Atlantîkê.
Japonya di demek kurt de piraniya rojavayê Pasîfîkê girt, lê pêşkeftinên wê di sala 1942an de piştî windakirina şerê krîtîk a Midwayê hatin sekinandin; paşê, Almanya û Îtalya li bakurê Afrîka û li Stalingradê li Yekîtiya Sovyetê têk çûn.
Di sala 1943an de şikestinên sereke - di nav de rêzek şikestinên Alman li Eniya Rojhilat, êrişên Hevalbendan ên Sîsîlya û axa Îtalî, û êrişên Hevalbendan li Pasîfîkê - însiyatîfa hêzên Axis têk birin û ew neçar kirin ku li hemî eniyan paşvekişînên stratejîk bidin.
Şerê li Ewropayê bi rizgarkirina herêmên ji aliyê Almanyayê ve û bi dagirkirina Almanyayê ji aliyê Hevalbendên Rojavayî û Yekîtiya Sovyetê ve bi dawî bû, bi ketina Berlînê ji aliyê leşkerên Sovyetê, xwekujiya Hitler û teslîmbûna bê şert û merc a Almanyayê di 8ê gulana 1945an de.
Ji ber êrîşeke nêzîk a li ser Komgirava Japonî, îhtîmala bombeyên atomî yên din, û ragihandina şerê ya Yekîtiya Sovyetê li dijî Japonyayê, di êvara dagirkirina Mançuryayê de, Japonya di 10ê tebaxê de niyeta xwe ya teslîmbûnê ragihand û di 2ê Îlona 1945an de belgeyeke teslîmbûnê îmze kir.
Şêrko Bêkes (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Sherko Bekas; z. 2 gulan 1940 – m. 4 tebax 2013) helbestvanekî kurd bû û yek ji mirovên herî dahêner û bilîmet ên wêje û helbestvaniya kurdî yên hevdem bû.
Niha eger em daçekan jî li van gotinên jorîn zêde bikin, em ê bibînin ku paşgirtikên me di beşên "Daçek bi navdêrên zayendmê re" û "Daçek bi navdêrên zayendnêr re" dabûn, êdî nikarin bikevin pey navdêrên di van gotinên jorîn de.
Ew gotin bi xwe tewandî ne û çimkî pêwendiya xwedîtiyê û rengdêran a bi navdêran re ji pêwendiya daçekan bi navdêran re xurttir e, paşgirtikên asayî yên xwedîtî û rengdêran li ciyê xwe dimînin û pêwîstî bi paşgirtikên asayî yên daçekan tine ye:
Çimkî em di yekhejmariya kifş de, dema ku navdêr bi cînav an jî rendêra li pey tê, li navdêrên zayendmê tîpa "A" û li navdêrên zayendnêr jî "Ê" zêde dikin , li gor hin kesan divê ev herdu tîp di rewşa nekifş a heman navdaran jî bên bikaranîn, ango:
Kiyaksar, Key Xusrew, Kiaksarês (; ; bi îraniya kevn: 𐎢𐎺𐎧𐏁𐎫𐎼, Uvaxştra, bi avestayî: Huxşara "Hikûmdarê baş", bi akkadî: Umakiştar, bi frîgiya kevn: Ksuwaksaros, navbera li dor 625–585 berî zayînê),
Lêbelê, sînorên vê pêvajoyê hene: ji hêla hewcedariyên kesane ve - di warê aqil, motîvasyon, şiyana konsantrekirinê de, jêhatîyên bingehîn - û her weha ji hêla şert û mercên demkî, mekan û civakî ve - astengiyên pratîkî, hebûna materyalên hînkirinê û mamosteyan.
Di wateyek firehtir de, perwerdehiyê pêşkeftina mirov di warê kesayetiya wî de ji bo "mirovek" nîşan dide ku bi gelemperî bi taybetmendiyên rewşenbîrî, civakî û çandî ve girêdayî ye ku dikare wekî îdealê mirovê bi tevahî pêşkeftî di civakê de were hesibandin.
Di dadgehê da, ji vî çil kesî tenê pênc meriv ji alî dadgehê ve tewanbar hatibûn dîtin û avêtibûn hundir, her çiqas bê tewaniya ên din tê hatibû dîtin û berdabûn jî, Orgeneral Mustafa Muglali hatibû navça Qerqeliyê, ferman dabû ku ev 33 gundî bên girtin, û li ser sînor bên gulle kirin.
Li ser bicihanîna "fermanê" ya ji alî leskeran ve, 33 merivê ku tu sûcekî wan tunne bû, bê pirsiyarî li ser çiyayekî hatibûn gulle kirin; di nav da yekî ku kustî hatiye hesibandin û li wir hatiye histin, bi birîndarî reviyabû Îranê, li ser vê bûyer hatibû bihîstin.
Vasîlî Nîkîtîn li kitêba xweda, bi navê Kurd û Kurdistan, yê nivîsî, ku damezrênerê binemala Begzada mêrek bûye bi navê Mîr Şemsedîn, ku Şemsdîna bi navê wi Mîr Şemsedîni yê hatiye navkirin.
Giravên Cook û Niue, her du dewletên ku bi Nû Zelenda re di nav hevkariyek azad de ne, endamên tam ên gelek ajansên pispor ên Neteweyên Yekbûyî ne û "kapasîteya wan a bi tevahî peyman kirina" ji aliyê Sekreteriyayê ve hatiye pejirandin.
Neteweyên Yekbûyî di 24ê cotmeha sala 1945an de bi erêkirina peymannameyê ji aliyê pênc endamên daîmî yên Konseya Ewlekariyê-Amerîka, Brîtanya, Fransa, Yekîtiya Sovyetan û Komara Çîn û ji aliyê piraniya welatên din ve û bi piraniya 46 îmzekaran ve, bi awayekî fermî hate damezrandin.
Di 25ê nîsana sala 1945an de 50 kes li bajarê San Franciscoyê ji bo konferansekê li hev civiyan û dest bi amadekirina Peymana Neteweyên Yekbûyî kirin ku di 25ê hezîrana sala 1945an de hat qebûlkirin û di 24ê cotmeha sala 1945an de dema ku Neteweyên Yekbûyî dest bi xebatên xwe kir, ket meriyetê.
Neteweyên Yekbûyî, Neteweyên Yekgirtî yan jî NY, rêxistineke navneteweyî ye ku armanca wî parastina aşitî û ewlekariya navneteweyî, pêşxistina têkiliyên dostanenya di navbera gelan de, bidestxistina hevkariya navneteweyî û bibe navendek ji bo lihevkirina kiryarên neteweyan.
Îndonezya yekem û tekane welat e ku endametiya xwe ji Neteweyên Yekbûyî vekişand, ji bo protestokirina hilbijartina Malezyayê wekî endamek ne-daîmî ya Encumena Ewlekariyê di sala 1965an de di dema nakokiyên di navbera her du welatan de pêk hatibû.
Piştî romankirin û xiristiyanikirina Hispaniayê, hilweşîna Împeratoriya Romê ya Rojava dibe sedema koçberiya hundirîn a qebîleyên ji Ewropaya Navendî yên ku di nav de vîzîgotên ku keyaniya vîzîgotî a ku navenda keyaniyê bajarê Toledo bû ava kirin.
Dema ku ji bo Dewletên Yekbûyî ji hêla stratejîk ve girîng bû ku hebûna leşkerî li Nîvgirava Îberî ava bike wekî dijberiyek li hember her gavek gengaz a Yekîtiya Sovyetê di nav hewza Deryaya Navîn de, îzolekirina li ser welêt di sala 1955an de, di dema Şerê Sar de hatiye rakirin.
Di salên 1960î de Spanya rêjeyek mezinbûna aborî ya nedîtî tomar dike ku ji hêla pîşesazîbûnê ve, koçberiya navxweyî ya girseyî ji deverên gundewarî berbi Madrîd, Barselona û Welatê Baskî ve û welat di warê afirandina pîşesaziya tûrîzma girseyî ve pêşveçûnek girîng bidest dixe.
Ev rewş dibe sedema şerekî navxweyî ku tê de herêm bi du deverên ku yek di bin desthilatdariya hikûmeta Komarparêz de ku pişta xwe bi piştgiriya derve ya Yekîtiya Sovyetê û Meksîkayê digire û deverê din ji hêla derbekaran ve tê kontrol kirin ku herî zêde ji hêla Almanya Nazî û Îtalyaya Faşîst ve tê piştgirî kirin.
Welat mêvanê daîmî yê G20 e û beşek ji gelek rêxistinên navneteweyî yên wekî Konseya Ewropayê , Rêxistina Dewletên Îbero-Amerîkî , Yekîtiya ji bo Deryaya Navîn, Rêxistina Hevkarî û Pêşketinê ya Aborî , Rêxistina Ewlekarî û Hevkariya Ewropayê û Rêxistina Bazirganiyê ya Cîhanê ye.
Mirovên wî demê baskî herêma rojavayê çiyayê Pîreneyê û herêmên cîran dagir kirin ku li başûrê rojavayê tartesiyan ên ku ji aliyê fînîkiyan ve bandor bûne, bi pêş dikevin û lusitanî, vetonî û deverên li rojavayê navendî bi cih dibin.
Ji sala 711 heta sala 718an wekî beşek ji berfirehbûna Xelîfetiya Emewiyan ku Afrîkaya Bakur ji Împeratoriya Bîzansê zeft kiribûn ku nêzîkî tevahiya Nîvgirava Îberyayê ji hêla misilmanan ve bi rêya Tengava Cîbraltarê ve hatibû dagirkirin û di encamê de Keyaniya Vîzîgotî hilweşiyabû.
Bi bidawîbûna Şerê Granada, Siltanetiya Nasrid a Granada (siyaseta mayî ya ku misilman li Nîvgirava Îberyayê piştî sala 1246an de serwer bûn) di sala 1492an de bi hêza leşkerî ya Keyaniyên Katolîk ve hate desteser kirin û ji wê demê û pê ve bi Taca Castile ve hatiye yekkirin.
Welatê pêşeng ê serdema keşfê digel Portûgal, Spanyayê herêmên li seranserê cîhanê zeft kirin û yek ji mezintirîn împeratoriyên dîrokê ava dikin ku seferên spanî yên vê serdemê di 1492an de destpêka kolonîzasyonê li Amerîkayê û di sala 1522an de gera yekem a cîhanê vedihewîne.
Pêdiviya împeratoriyê ji bo fînanse û bazirganiya transatlantîk di binyada bilindbûna pergalek bazirganiya gerdûnî ya ku di serî de ji hêla metalên giranbiha ve tê piştgirîkirin û Reformên Bourbon ku di sedsala 18an de Spanyayê navendî dike hebû.
Yekane partiya qanûnî ya di bin dîktatoriya Franko de Falange Española Tradicionalista y de las JONS bû ku di sala 1937an de li ser yekbûna Fasîst Falange Española de las JONS û kevneperestên karlîst hate damezrandin û komên mayî yên rastgir ên ku piştgirî didan serhildêran beşdarê komê dibin.
Ev şer bi peymana Parîsê di sala 1898an de hatiye çareserkirin ku bi vê peymanê Kûbayê serxwebûna xwe bi dest dixe û Spanya neçar dimîne ku Fîlîpîn, Guam û Porto Rîko bi 20 milyon dolarê amerîkî radestî Amerîkayê bike.
Di sedsala 11an de, Xelîfetiya Kordobayayê hilweşiya ku bi perçebûnê re rêzek keyaniyên piçûk hatine dabeş kirin ku bi gelemperî bi dayîna diravan hatine parastin ku ji padîşahiya xiristiyanên bakur re berferehbûna axa başûr pêk anîne.
Hatina mezhebên desthilatdar ên îslamî yên Almoravid û Almohadan ku ji Afrîkaya Bakur tên, bi sepandinek tundtir, kêmtir tolerandî ya îslamê, yekitiyek demkî li ser axa misilmanan bi dest dixin û bi qismî hinek destkevtiyên axa xirîstiyanan berevajî dikin.
Serdema desthilatdariya otorîter a general Miguel Primo de Rivera bi damezrandina Komara Duyemîn a Spanyayê ku xweseriya siyasî pêşkêşî Welatê Baskî, Ketelonya û Galîsyayê dike û bi dayîna mafê dengdanê ji bo re bi dawî dibe.
Yekem êrîşa vîkîng a tomarkirî ya li ser Îberia di sala 844an de pêk hatiye ku êrîş bi têkçûnê bi dawî dibe û gelek vîkîng ji aliyê ballîstên Galisiyan ve têne kuştin û heftê keştiyên dirêj ên vîkîngan li peravê têne desteser kirin û ji aliyê leşkerên key Ramiro I ê Asturias ve hatin şewitandin.
Doktor Îzedîn Resûl Mistefa, di pêşgotina dîwana Mamoste Goran de wiha dinivîse: “Beriya Komeleya Nivîskarên Kurd, Mihemed Mele Kerîm hemû berhemên Mamoste Goran bi xwe dabûn hev û li wan bûbû xwedî. Lê bi daxwaza komeleya Nivîskaran ew radestî wan kirin.”
Di pêşgotinê de Izedîn Resûl Mistefa dinivîse û dibêje “helbestên Mamoste Goran ên pêşî romantîk in lê pişt re helbestên realîst, rexnegir û sosyalîstî ne. Di helbesta Goran de, rengê mirovatiyê tê ber çavan.”