polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ಶಂಕರ್‌ನಾಗ್ ದುರ್ಮರಣಕ್ಕೀಡಾದರು. ಅವರ ಪತ್ನಿ ಅರುಂಧತಿನಾಗ್ ಆ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿ, ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದಿದ್ದಾರೆ.ಆ ರಂಗಮಂದಿರಕ್ಕೆ "ರಂಗಶಂಕರ" ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟರು."ರಂಗಶಂಕರ" ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವೊಂದರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಶಂಕರ್‌ನಾಗ್ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ರಂಗಭೂಮಿ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಭಾರತೀಯ ನಟ, ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ, ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು. ಖ್ಯಾತ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಆರ್. ಕೆ. ನಾರಾಯಣ್ ಅವರ ಕಿರು ಕಥೆಗಳ ಆಧಾರದ ದೂರದರ್ಶನದ ಮಾಲ್ಗುಡಿ ಡೇಸ್ ನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಶಂಕರ್‌ನಾಗ್ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು: ಸಿಲ್ವರ್ ಪೀಕಾಕ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅವರು 7ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಒಂದಾನೊಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಪಡೆದರು. ಅವರು ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಮರಾಠಿ ಚಿತ್ರ 22 ಜೂನ್ 1897 ರ ಸಹ-ಬರಹಗಾರರು . ಅವರು ನಟ ಅನಂತ ನಾಗ್ ಅವರ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರರಾಗಿದ್ದಾರೆ
ನವೆಂಬರ್ ೯,೧೯೫೪ ರಂದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೊನ್ನಾವರ ತಾಲೂಕಿನ ಮಲ್ಲಾಪುರ ಎಂಬ ಪುಟ್ಟ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಶಂಕರ್‌ನಾಗ್ ಅವರು ಹುಟ್ಟಿದರು.ನಕ್ಷತ್ರ ನಾಮ'ಅವಿನಾಶ'.ಹೀಗೆಂದರೆ ವಿನಾಶವಿಲ್ಲದವನು ಎಂದರ್ಥ.ತಂದೆ ಹೊನ್ನಾವರದ ನಾಗರ ಕಟ್ಟೆಯ ಸದಾನಂದ, ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಮಗನನ್ನು ಕರೆಯುತಿದ್ದ ಹೆಸರು ಭವಾನಿ ಶಂಕರ್. ಶಂಕರ್‌ನಾಗ್ ತನ್ನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ನಂತರ ಮುಂಬೈಗೆ ತೆರಳಿದರು.
ಮುಂಬೈನ ಮರಾಠಿ ಚಿತ್ರಮಂದಿರದ ಕಡೆಗೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾದ ಶಂಕರ್‌ನಾಗ್ ತಮಗರಿವಿಲ್ಲದಂತೆ ಮರಾಠಿ ರಂಗಭೂಮಿ ಹವ್ಯಾಸವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಮರಾಠಿ ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಗೆಳೆಯರೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಚಿತ್ರಕತೆ ರಚಿಸಿದ ಮರಾಠಿ ಚಿತ್ರ ’೨೨ ಜೂನ್ ೧೮೯೭’ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದಿತ್ತು.
ಅಣ್ಣನಂತೆ ತಮ್ಮನು ಬ್ಯಾಂಕ್ ನೌಕರನಾದರೂ ಬ್ಯಾಂಕ್ ವೃತ್ತಿಯ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಅಭಿರುಚಿ ಇದ್ದ ಕಾರಣ ತಬಲ , ಕೊಳಲು , ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ನುಡಿಸಲು ಕಲಿತರು. ಮರಾಠಿ ನಾಟಕಗಳ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭ ಮಾಡಿದರು. ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡರ 'ಒಂದಾನೊಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ' ಎನ್ನುವ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.
ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೩೦, ೧೯೯೦ ರಂದು ದಾವಣಗೆರೆಯ ಹಳ್ಳಿಯೊಂದಾದ ಅನಗೋಡು ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಕುರಸ್ವಾಮಿ ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭವದು ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ತೆರಳುತ್ತಿದ್ದ ಶಂಕರ್‌ನಾಗ್ ಅವರು ಕಾರು ಅಪಘಾತದಿಂದ ತಮ್ಮ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದರು.
ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ರೋಪ್ ವೇ, ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲು, ರಂಗಮಂದಿರ ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ನಕ್ಷೆ ತಯಾರಿಸಿ ಅಂದಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದರು ಶಂಕರ್‌ನಾಗ್.
ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ ಒರಿಸ್ಸ ರಾಜ್ಯ ತೆಲಿಂಗ ರಾಜರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿತ್ತು. 20ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲೂ ಹಲವು ಕಾಲ ಅದರ ಒಂದು ಭಾಗ ಮದ್ರಾಸ್ ಸರಕಾರದ ಆಳ್ವಿಕೆಗೊಳಗಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಅನೇಕ ತಮಿಳು ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಶಬ್ದಗಳು ಒರಿಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ. ಸು. ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಒರಿಸ್ಸ ರಾಜ್ಯ ನಾಗಪುರದ ಭೋನ್ಸ್ಲೆ ರಾಜರ ವಶದಲ್ಲಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಒರಿಯ ಮರಾಠಿ ಶಬ್ದಗಳನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದೆ. ಒರಿಸ್ಸ ರಾಜ್ಯದ ಐದನೆಯ ಒಂದು ಪಾಲು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಗಿರಿಜನರಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದರಿಂದ ಕೋಂಡ್, ಕೋಲ್ಹ, ಕುಯಿ, ಹೊ, ಸವರ, ಜುವಂಗ್ ಮುಂತಾದ ಭಾಷೆಗಳ ಶಬ್ದಗಳೂ ಒರಿಯದ ಭಂಡಾರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ. ಇವುಗಳ ಜೊತೆ ಸಂಸ್ಕೃತದ ತತ್ಸಮ ಮತ್ತು ತದ್ಭವ ಶಬ್ದಗಳು, ಅರೇಬಿಕ್ ಮತ್ತು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಶಬ್ದಗಳೂ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ. ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿದೇಶೀ ಶಬ್ದಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಅಥವಾ ಇತರ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳ ಮೂಲಕ ಒರಿಯ ಶಬ್ದಭಂಡಾರಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸೇರಿವೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಬ್ದಗಳಂತೂ ಆಬಾಲವೃದ್ಧರ ಆಡುನುಡಿಯಲ್ಲಿ ದಿನದಿನಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದು ನೆಲೆಯೂರುತ್ತಿವೆ.
ಒರಿಯ ಭಾಷೆ ಒರಿಸ್ಸ ರಾಜ್ಯದ ಜನರ ಭಾಷೆ. ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನದಿಂದ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದಿರುವ 22 ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಆರ್ಯಭಾಷಾ ಪರಿವಾರದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದ್ದು ಮಾಗಧ ಅಪಭ್ರಂಶದಿಂದ ಬೆಳೆದು ಬಂದ ಬಂಗಾಳಿ, ಅಸ್ಸಾಮೀ ಭಾಷೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಪಡೆದಿದೆ. ಮೂವತ್ತೆರಡು ಸಾವಿರ ಚದರ ಮೈಲಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶೇ. 81.4ರಷ್ಟು ಜನ ಈ ಭಾಷೆಯನ್ನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಭಾರತದ ಬಂಗಾಲ ಕೊಲ್ಲಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಭಾಷೆ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳಿ, ವಾಯವ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಿಹಾರ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಗಳಿಂದಲೂ ನೈಋತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿಯ ಹಾಲ್ವಿ ಮತ್ತು ಭತ್ರಿ ಉಪಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಪುರ್ವೀ ಹಿಂದಿಯ ಛತ್ತೀಸ್ಗಡಿ ಉಪಭಾಷೆಗಳಿಂದಲೂ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
ಆಂಗ್ಲಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನರೀಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಭಾಷೆಯ ನಿಜವಾದ ಹೆಸರು ಕನ್ನಡವಾಗಿರುವಂತೆಯೇ ಆಂಗ್ಲಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಒರಿಯ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಂಡ ಭಾಷೆಯ ಸರಿಯಾದ ಹೆಸರು ಒಡಿಯ. ಶಬ್ದದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಒರಿಸ್ಸ ಶಬ್ದ ಒರಿಸು ಎನ್ನುವ ಶಬ್ದದಿಂದಲೂ ಒಡಿಯ ಜನ ಎಂಬ ಶಬ್ದ ಓಢ್ರ ಎಂಬ ಒರಿಸ್ಸದ ಪ್ರಾಚೀನ ನಿವಾಸಿಗಳ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಬಂದಿವೆಯೆಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಈಗಲೂ ಎಷ್ಟೊ ಜನ ಈ ಶಬ್ದವನ್ನು ಉರಿಯ ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಳೆದ ಶತಮಾನದ ಇಂಡಿಯನ್ ಸಿವಿಲ್ ಸರ್ವಿಸಿಗೆ ಸೇರಿದ ಕೆಲವು ಭಾಷಾವಿಜ್ಞಾನಿ ಒರಿಯ ಶಬ್ದವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಅದೇ ಹೆಸರು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿರಬೇಕು.
ಒರಿಯಾ ಒಂದು ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆ.ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ ಇದು ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿದೆ.
ಇಂದಿನ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಕರಾವಳಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ , ವಿಷ್ಣುಕುಂಡಿನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಳಿದುಳಿದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಇಮ್ಮಡಿ ಪುಲಿಕೇಶಿಯು , ಅಲ್ಲಿಗೆ ತನ್ನ ತಮ್ಮ ಕುಬ್ಜ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನನ್ನು ರಾಜಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದನು. ಪುಲಿಕೇಶಿಯ ಮರಣದ ನಂತರ , ಈ ಶಾಖೆಯು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ, ಮುಖ್ಯ ವಾತಾಪಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಮುಂದೆ ,ಅನೇಕ ಪೀಳಿಗೆಗಳವರೆಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡಿತು.
ಈ ರಾಜರು ೯ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದವರೆಗೂ , ವೆಂಗಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊಟ್ಟರು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದಿನ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮೇಣ ಕನ್ನಡಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದ ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ.
ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿದ ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ,ಎರಡನೆಯ ತೈಲಪನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಮೂರನೆಯ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಮಾಡಿ , ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜ್ಯದ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕೈವಶಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ, ತನ್ನ ವೈಭವವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಿತು. ಚಾಲುಕ್ಯರ ಈ ಶಾಖೆ ಕಲ್ಯಾಣಿಯ ಚಾಲುಕ್ಯರೆಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು.
ಮುಂದೆ ಸುಮಾರು ೨೫೦ ವರ್ಷ ಆಳಿದ ಈ ರಾಜವಂಶವು , ಚೋಳರೊಂದಿಗೂ , ವೆಂಗಿಯ ಚಾಲುಕ್ಯರೊಂದಿಗೂ ನಿರಂತರ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿತ್ತು. ಸತ್ಯಾಶ್ರಯ , ಒಂದನೆಯ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಆರನೆಯ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ ಈ ವಂಶದ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಜರುಗಳು.
ಬಾದಾಮಿ,ಐಹೊಳೆಗಳಲ್ಲಿನ ಬಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಡೆದ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಅಜಂತಾ, ಎಲ್ಲೋರಾಗಳಲ್ಲಿನ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಿಲ್ಪಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕಲಾಭಿರುಚಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ. ಈ ಕಾಲವನ್ನು ಚಾಲುಕ್ಯ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಆರಂಭಕಾಲವನ್ನಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. ೪೫೦ - ೭೫೦ ರ ನಡುವೆ ಬರಿಯ ಐಹೊಳೆ ಒಂದರಲ್ಲಿಯೇ ನೂರೈವತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು ಕಟ್ಟಿಸಿದರು. ಈ ಆರಂಭ ಕಾಲದ ಕಲೆಯ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಐಹೊಳೆಯ ದುರ್ಗಾ ,ಲಾಡ್ ಖಾನ್ ,ಮೇಗುತಿ ,ಹುಚ್ಚಿಮಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹುಚ್ಚಪ್ಪಯ್ಯ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಬಾದಾಮಿಯ ಗುಹಾ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲಿನ ಅದ್ಭುತ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದವನು ಎರಡನೆಯ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ. ಇಲ್ಲಿನ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ,ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ,ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಒಂದು ಜೈನ ದೇವಾಲಯ ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಜಂಬುಲಿಂಗ,ಕಾಶಿವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಗಳಗನಾಥ ದೇವಾಲಯಗಳು ಉತ್ತರ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿವೆ.ಪಾಪನಾಥ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದ ಶೈಲಿಗಳ ಸಮ್ಮಿಶ್ರಣದ ಪ್ರಯತ್ನ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ಚಾಲುಕ್ಯರ ಮೂಲದ ಬಗ್ಯೆ ಅನೇಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿದ್ದರೂ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದವರು ಎಂಬ ಬಗ್ಯೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಒಮ್ಮತವಿದೆ. ಚಾಲುಕ್ಯರ ಶಾಸನಗಳ ಭಾಷೆ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತ. ಕೆಲವು ಚಾಲುಕ್ಯ ದೊರೆಗಳ ಹೆಸರು ಅಂತ್ಯವಾಗುವುದು ‘ಅರಸ’ ಎಂಬ ಕನ್ನಡ ಶಬ್ದದಿಂದ. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಬಾದಾಮಿಯ ಚಾಲುಕ್ಯರನ್ನು ‘ಕರ್ನಾಟಕ ಬಲ’ ಎಂದು ಸಂಭೋದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಚಾಲುಕ್ಯರು, ಬನವಾಸಿಯ ಕದಂಬರ ಪೀಳಿಗೆಯವರೋ ಅಥವಾ ಸಂಬಂಧಿಕರೋ ಆಗಿದ್ದರು. ಬನವಾಸಿಯ ಕದಂಬರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮುಂದೆ ಚಾಲುಕ್ಯರ ವಶವಾದವು. ಮಂಗಳೇಶನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬಾದಾಮಿ ಗುಹಾ ಶಾಸನಗಳು , ಅವನದೇ ಆದ ಮಹಾಕೂಟದ ಕಂಬದ ಮೇಲಿನ ಬರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಿ.ಶ ೭೦೦ರ ಕಪ್ಪೆ ಅರಭಟ್ಟನ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿಯ ದಾಖಲೆಗಳು ಚಾಲುಕ್ಯರ ಭಾಷೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಬಾದಾಮಿ ಕೋಡಿನ ಒಂದನೆಯ ಪುಲಿಕೇಶಿಯ ಕ್ರಿ.ಶ ೫೪೩ರ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಶಾಸನ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ಪುಲಿಕೇಶಿಯ ಐಹೊಳೆಯ ಶಾಸನ ಕನ್ನಡಲಿಪಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಾಸನಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.
ಕಲ್ಯಾಣದ ಚಾಲುಕ್ಯರ ರಾಜ ನಾಲ್ಕನೆಯ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿ ವಿದ್ಯಾಪತಿ ಬಿಲ್ಹಣ, ತನ್ನ ಕೃತಿ ವಿಕ್ರಮಾಂಕದೇವ ಚರಿತದಲ್ಲಿ, ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.
ಇಂದ್ರ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದ ಅಧರ್ಮವನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಿ ,ದುರುಳರನ್ನು ಸದೆಬಡಿಯಲು ಸಮರ್ಥನಾದ ವೀರನೊಬ್ಬನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವಂತೆ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡ. ಇದಕ್ಕೊಪ್ಪಿದ ಬ್ರಹ್ಮ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆ ಮಾಡುವಾಗ ಅವನ ಬೊಗಸೆಯಿಂದ ವೀರನೊಬ್ಬ ಹೊರಬಂದ. ಅವನೇ ಚಾಲುಕ್ಯವಂಶದ ಮೂಲಪುರುಷ. ಇದೇ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಆಗಿಹೋದ ಹರಿತ ಮತ್ತು ಮಾನವ್ಯ ಎಂಬ ಮಹಾವೀರರು ವಂಶದ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರು.ವೆಂಗಿಯ ಚಾಲುಕ್ಯರ ವಿಮಲಾದಿತ್ಯನ ಉಂಬಳಿ ರಾಮಸ್ತಿಪುಂಡಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ಐತಿಹ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿ, ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
೯೭೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ವಂಶಜರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ ಎರಡನೇ ತೈಲಪ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಗುಜರಾತ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಪಡೆದನು. ಈತನ ರಾಜಧಾನಿ ಕಲ್ಯಾಣಿ, ಮತ್ತು ಈ ಕಾಲದ ಚಾಲುಕ್ಯ ವಂಶಕ್ಕೆ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು ಎಂದೂ ಸಹ ಹೆಸರು. ಈ ಬಾರಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು ನಡುನಡುವೆ ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮೊದಲನೆಯ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಚಾಲುಕ್ಯ ಅರಸು ರಾಜಾಧಿರಾಜ ಚೋಳ ನನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೫೨ ರಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದನು. ಚಾಲುಕ್ಯ ವಂಶದ ಮುಂದಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅರಸು ಆರನೇ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ .
ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದವನು ಒಂದನೆಯ ಪುಲಿಕೇಶಿ . ವಾತಾಪಿ ಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ. ಈ ಚಾಲುಕ್ಯರು ಮುಂದೆ ಬಾದಾಮಿಯ ಚಾಲುಕ್ಯರು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು.
ಪುಲಿಕೇಶಿ ಹಾಗೂ ಆತನ ವಂಶಸ್ಥರು ಆಳಿದ ರಾಜ್ಯ ಇಂದಿನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ,ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ,ಗೋವಾ ,ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ,ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇಮ್ಮಡಿ ಪುಲಿಕೇಶಿ ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಎನ್ನಲು ಅಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲ.
ಚಾಲುಕ್ಯ ವಂಶದ ಸ್ಥಾಪನೆ ಕ್ರಿ.ಶ. ೫೫೦ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ಪುಲಿಕೇಶಿಯಿಂದ ನಡೆಯಿತು.ಕೆಲವು ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಪ್ರಕಾರ ಚಾಲುಕ್ಯ ವಂಶದ ಪ್ರಥಮ ದೊರೆ ಜಯಸಿಂಹ ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪುಲಿಕೇಶಿ ತನ್ನ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಆಗಿನ ಕಾಲದ ವಾತಾಪಿ ನಗರವನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿದ. ಆತನ ಮಕ್ಕಳು ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಈಗಿನ ಕರ್ನಾಟಕ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ , ಗೋವಾ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ತೆಲಂಗಾಣ ಅಲ್ಲದೆ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಗುಜರಾತ್, ತಮಿಳುನಾಡು, ಕೇರಳದ ಕೆಲಭಾಗಗಳಿಗು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು.
ಚಾಲುಕ್ಯರು ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ೬೦೦ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ದೀರ್ಘ ಕಾಲ ಆಳಿದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು, ಸ್ವತಂತ್ರ ಆದರೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧದ, ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿ ಮೆರೆದಿದ್ದವು. ಇವು ಬಾದಾಮಿಯ ಚಾಲುಕ್ಯರು, ಮತ್ತು ಅವರದೇ ಸೋದರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಕಲ್ಯಾಣಿಯ ಚಾಲುಕ್ಯರು ಮತ್ತು ವೆಂಗಿಯ ಚಾಲುಕ್ಯರು
ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತೆ ಕ್ರಿ.ಶ. ೬೫೫ ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ ಮೂಲಕ ಮೇಲೆದ್ದಿತು. ಪಲ್ಲವರೊಂದಿಗಿನ ಸರಣಿ ಯುದ್ಧಗಳು ಕ್ರಿ.ಶ. ೭೪೦ ರಲ್ಲಿ ಚಾಲುಕ್ಯ ದೊರೆ ಎರಡನೇ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ ವಿಜಯದೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಂಡವು. ಆದರೆ ಮತ್ತೆ ೭೫೦ ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಮೇಲೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋತ ನಂತರ ಆ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಪತನವಾಯಿತು.
ಹೊಯ್ಸಳರು, ಕಾಕತೀಯರು ಮತ್ತು ಯಾದವರು ಈ ರಾಜಮನೆತನಗಳ ಉತ್ಕರ್ಷದೊಂದಿಗೆ ,೧೧೮೦ರಲ್ಲಿ, ಕಲ್ಯಾಣಿಯ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಅಸ್ತಂಗತವಾಯಿತು.
ಕ್ರಿ.ಶ. ೭೫೩ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ದಂತಿದುರ್ಗನು ಕೀರ್ತಿವರ್ಮನ್ನು ಸೋಲಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಈ ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ತೆರೆ ಬಿದ್ದಿತು.
ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಿರುವ ಕಾಮದಹನದಲ್ಲಿ- ತಾರಕಾಸುರನೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸ ರಾಜ ಬ್ರಹ್ಮನ ವರಬಲದ ಸೊಕ್ಕಿನಿಂದ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮೆರೆಯತೊಡಗಿದಾಗ, ಆತನ ಉಪಟಳ ತಾಳಲಾರದೆ, ಅವನ ಸಂಹಾರಕ್ಕೆ ದೇವತೆಗಳು ಉಪಾಯ ಹೂಡುತ್ತಾರೆ. ಶಿವನಿಗೆ ಜನಿಸಿದ ಏಳು ದಿನದ ಮಗುವಿನಿಂದ ಮಾತ್ರವೇ ತನಗೆ ಸಾವು ಎಂಬ ವರಬಲವೇ ಆತನ ಮದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಆದರೆ ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶಿವನು ದಕ್ಷ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ದಾಕ್ಷಾಯಿಣಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಭೋಗಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಶಿವೆಯೂ ಶಿವನಿಗಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಒಂದುಗೂಡುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ದೇವತೆಗಳು ಕಾಮ ನ ಮೊರೆ ಹೋದರು. ತತ್ಫಲವಾಗಿ ತನ್ನ ನಿರ್ನಾಮದ ಅರಿವಿದ್ದೂ, ಲೋಕಕಲ್ಯಾಣವೆಂಬ ಅತಿಶಯವಾದ ಪರೋಪಕಾರಾರ್ಥವಾಗಿ ಕಾಮನು ತನ್ನ ಹೂಬಾಣಗಳಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಬಡಿದೆಬ್ಬಿಸಿ, ತಪೋಭಂಗ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಕೆರಳಿ ಮೂರನೇ ಚಕ್ಷುವನ್ನು ತೆರೆದ ಈಶ್ವರನ ಕ್ರೋಧಾಗ್ನಿಗೆ ಕಾಮನು ಸುಟ್ಟು ಭಸ್ಮವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಕಾಮನರಸಿ ರತಿದೇವಿಯು ಪರಿಪರಿಯಾಗಿ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಪತಿಭಿಕ್ಷೆ ಯಾಚಿಸಲು, ಕಾಮನು ಅನಂಗನಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಪತ್ನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಶರೀರಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಶಿವನು ಅಭಯ ನೀಡಿದನೆಂಬುದು ಪುರಾಣ ಕಥನ.
ಮತ್ತೊಂದು ಪಾಠಾಂತರದ ಪ್ರಕಾರ- ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ತಾರಕಾಸುರನೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನಿದ್ದ. ದುರಹಂಕಾರಿಯೂ ಕ್ರೂರಿಯೂ ಆದ ತಾರಕಾಸುರನು ಲೋಕಕಂಟಕನಾಗಿ ಮೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದ. ತನಗೆ ಮರಣವು ಬಾರದಿರಲಿ, ಬಂದರೂ ಅದು ಶಿವನಿಗೆ ಜನಿಸಿದ ಏಳು ದಿನದ ಶಿಶುವಿನಿಂದ ಬರಲಿ ಅಂದು ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ವರವನ್ನು ಬೇಡಿದ್ದ. ಭೋಗಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಶಿವ, ಪಾರ್ವತಿಯ ಜೊತೆ ಸಮಾಗಮ ಹೊಂದಲು ಸಾದ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ದೇವತೆಗಳು ನಿರುಪಾಯರಾಗಿ ಪಾರ್ವತಿಯಲ್ಲಿ ಮೋಹ ಹೊಂದುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಕಾಮನಲ್ಲಿ ಬೇಡಿದರು. ಕಾಮ ಮತ್ತು ಅವನ ಪತ್ನಿ ರತಿದೇವಿ ಈ ಸತ್ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿದರು. ಭೋಗಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಶಿವನಿಗೆ ಹೂ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದು ಸಮಾಧಿಯಿಂದ ಎಚ್ಚರಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದ ಕುಪಿತಗೊಂಡ ಶಿವನು ತನ್ನ ಮೂರನೇ ಕಣ್ಣಿಂದ ಕಾಮನನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಭಸ್ಮ ಮಾಡಿದನು. ರತಿದೇವಿ ದು:ಖದಿಂದ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಪತಿಭಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಬೇಡಿದಳು. ಶಾಂತಗೊಂಡ ಶಿವನು ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ಮಾತ್ರ ಶರೀರಿಯಾಗುವಂತೆ ಕಾಮನಿಗೆ ವರ ಕೊಟ್ಟನು. ಲೋಕಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಮನ್ಮಥನು ಅನಂಗನಾದ. ಈ ಘಟನೆ ನಡೆದದ್ದು ಫಾಲ್ಗುಣ ಶುದ್ಧ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯಂದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ದಿನವನ್ನು "ಕಾಮನ ಹುಣ್ಣಿಮೆ"ಯಾಗಿ ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
ನಾರದ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಕಥೆ ಬರುತ್ತದೆ. ತಾನೇ ದೇವರು ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳದೆ ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನೇ ಜಗನ್ನಿಯಾಮಕನೆಂದು ಪರಿಭಾವಿಸುವ ತನ್ನದೇ ಕರುಳ ಕುಡಿ ಪ್ರಹ್ಲಾದನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು, ದೈತ್ಯರಾಜ ಹಿರಣ್ಯಕಶ್ಯಪು ನಾನಾ ವಿಧದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಯೂ ವಿಫಲನಾಗಿ, ಕೊನೆಗೆ, ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುವ ವಸ್ತ್ರ ಹೊಂದಿರುವ ತಂಗಿ ಹೋಳಿಕಾ ಳ ಮೊರೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅಣ್ಣನ ಅನುಜ್ಞೆಯಂತೆ ಬಾಲ ಪ್ರಹ್ಲಾದನನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡ ಹೋಳಿಕಾ, ಅಗ್ನಿಕುಂಡ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆಗ ವಸ್ತ್ರವು ಹಾರಿಹೋಗುತ್ತದೆ, ಹೋಳಿಕಾಳ ದಹನವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಷ್ಣು ಭಕ್ತಾಗ್ರೇಸರ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಬದುಕುಳಿಯುತ್ತಾನೆ.
ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಎರಡೂ ಪುರಾಣ ಕಥನಗಳ ಸಂದೇಶ ಒಂದೇ. ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಬಿಡುವುದು; ಕಾಮಕ್ರೋಧಾದಿ ಅರಿಷಡ್ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಅಗ್ನಿಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟು, ಸದಾಚಾರವನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಆಸುರೀ ಶಕ್ತಿಗಳ ನಿರ್ನಾಮದ ದ್ಯೋತಕವಾಗಿ ಹೋಳಿ ಅಂದರೆ ಉತ್ಸವಾಗ್ನಿ ಹಾಕುವ ಪದ್ಧತಿ ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇಂಥದ್ದೊಂದು ಅಮೂಲ್ಯ ಸಂದೇಶ ಸಾರುವ ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಕೆಡುಕಿಗೆ ಯಾವತ್ತೂ ಸೋಲು ಕಾದಿದೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ಸಾರುವ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ಅಥವಾ ಕಾಮನ ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸದುದ್ದೇಶವಿದೆ.
ಈ ದಿನದಂದು ಅಕ್ಕಿಹಿಟ್ಟು ಮತ್ತು ಅರಿಶಿನ ಬೆರೆಸಿದ ಗುಲಾಲು ತಯಾರಿಸಿ, ಬಿದಿರಿನಿಂದ ಪಿಚಕಾರಿ ತಯಾರಿಸಿ ಬಣ್ಣದಾಟ ಆಡುವರು. ರಂಗಿನಾಟದ ನಂತರ ಅಭ್ಯಂಜನ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ದೇವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಅಡಿಗೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವರು. ಉತ
ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜೋಳದ ಹಿಟ್ಟಿನ ಗುಜಿಯಾ ಹಾಗೂ ಪಾಪ್ಡಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.
ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಈ ದಿನದಂದು ಹತ್ತು ತಲೆಯ ರಾವಣನ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಬಿದಿರಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಹಳೇ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನೇಲ್ಲ ಧರಿಸಿ ಗಣ್ಯರನ್ನೇಲ್ಲ ಕರೆದು, ಅವರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಲಂಕೇಶನನ್ನು ಸುಡುವುದು ವಾಡಿಕೆ.
ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆ ದಿನ ಊರಿನವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಬೇಡದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ತಂದು ಒಂದೆಡೆ ಗುಡ್ಡೆ ಮಾಡಿ, ರಾತ್ರಿ ಹುಡುಗನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಶಿಖಂಡಿಯ ವೇಷ ಹಾಕಿಸಿ, ಅವನಿಂದ ಊರಿನ ಐದು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡಿಸಿ ಕರೆತಂದು ಅವನಿಂದ ಆ ಬೇಡದ ವಸ್ತುಗಳ ಗುಡ್ಡೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಇಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ಅವರ ಕಾಮದಹನದ ಹಬ್ಬ.
ಫಾಲ್ಗುಣ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯಂದು ಹೋಳಿಹಬ್ಬ ಅಥವಾ ಕಾಮನಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತೇವೆ. ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವವಿದೆ.
ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರು 1915 ರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಿಂದ ಮರಳಿದರು. ಘೋಖಲೆ ನೇತೃತ್ವದ ಮಧ್ಯಮ ಗುಂಪಿನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಗಾಂಧಿಯವರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್'ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು. ಮೊದಲನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ, ಪಕ್ಷವು ಅನಧಿಕೃತ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಾಯಕ ಮತ್ತುರಾಧ್ಯಮೂರ್ತಿ ಆಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದ ಗಾಂಧಿಯವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿತು. ಆಟೊಮನ್ ಕಲೀಫತ್'ನ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಹೋರಾಡಲು 1920 ರಲ್ಲಿ ಖಿಲಾಫತ್ ಚಳವಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು ಭಾರತೀಯರು ಆಂದೋಲನಕ್ಕಾಗಿ ‘ನಾಗರಿಕ ಅಸಹಕಾರ’ ಚಳುವಳಿ ಅಥವಾ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹವನ್ನು ಬಳಸುವ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. 1923 ರಲ್ಲಿ, ಚೌರಿ ಚೌರಾದಲ್ಲಿನ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಗಾಂಧಿಯವರು ಆಂದೋಲನವನ್ನು ಅಮಾನತ್ತುಗೊಳಿಸಿದರು. ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಲ್ಲಿ, ಇದನ್ನು ಒಪ್ಪದೆ ಪ್ರತಭಟನೆಯಾಗಿ, ಚಿತ್ತರಂಜನ್ ದಾಸ್, ಅನ್ನಿ ಬೆಸೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಮೊದಲಾದ ಹಲವಾರು ನಾಯಕರು ಸ್ವರಾಜ್ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ಖಿಲಾಫತ್ ಚಳುವಳಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ವಿಭಜನೆಯಾಯಿತು.
ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್, ಪಂಡಿತ್ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು, ಡಾ. ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್, ಖಾನ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಬ್ಬಾಸ್ ಖಾನ್, ಖಾನ್ ಅಬ್ದುಲ್ ಘಫಾರ್ ಖಾನ್, ಚಕ್ರವರ್ತಿ ರಾಜಗೋಪಾಲಾಚಾರಿ, ಡಾ. ಅನುಗ್ರಹ ನಾರಾಯಣ್ ಸಿನ್ಹಾ, ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ ನಾರಾಯಣ್, ಜೀವತ್ ರಾಮ್ ಕೃಪಾಲಾನಿ, ಮತ್ತು ಮೌಲಾನಾ ಅಬುಲ್ ಕಲಾಮ್ ಆಜಾದ್. ಮೊದಲಾದವರು ಗಾಂಧಿಯವರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಎಂಬ ಹೊಸ ಚಳುವಳಿಯ ಅಥವ ಕ್ರಾಂತಿಯ ತಂತ್ರಕ್ಕೆ ಮೆಚ್ಚಿ ಗಾಧಿಜೀಯವರಿಗೆ ಬೆಂಬಲನೀಡಿದರು. ಇದಲ್ಲದೆ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಪರಿಣಾಮ, ಮತ್ತು ಜಾತಿ ಭಿನ್ನತೆಗಳ ವಿರೋದ, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ನಿವಾರಣೆ, ಬಡತನ ನಿರ್ಮೂಲನೆಗೆ ಒತ್ತು, ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುವ ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್' ಪ್ರಬಲವಾದ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ ಸಂಗಟನೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅದರ ಸದಸ್ಯರು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಹಿಂದೂಗಳಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದು ಇತರ ಧರ್ಮಗಳು, ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಮತ್ತು ಭಾಷಾ ಗುಂಪುಗಳ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.
ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತ್ವದಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ 1929 ಲಾಹೋರ್ ಅಧಿವೇಶನ, ಪೂರ್ಣ ಸ್ವರಾಜ್ ಅನ್ನು ಪಕ್ಷದ ಗುರಿಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು, 26 ಜನವರಿ 1930 ರಂದು "ಪೂರ್ಣ ಸ್ವರಾಜ್ ದಿವಸ್" ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಅದೇ ವರ್ಷ, ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಗಾಂಧಿಯವರು ಸ್ವದೇಶಿ ಡೊಮಿನಿಯನ್ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆ ಇಟ್ಟ್ಟಿದ್ದರು. ಅವರು ಮಾಡಿದ ಆ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಡೊಮಿನಿಯನ್ ಆಡಳಿತವಲ್ಲ, ಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕೋರಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಐಯ್ಯಂಗರ್ ಅವರನ್ನು ಪಕ್ಷದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ನಂತರ ನೆಹರೂ ಅವರ ಒತ್ತಾಯದಿಂದ "ಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ" ವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು- ಕಾಂಗ್ರಸ್ಸಿನ ಗುರಿಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.
ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ 1938-39ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್'ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಸ್ವಾತಂತ್ರದ ಮೊದಲ ಹಂತವಾಗಿ ಪ್ರಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತ ಸರ್ಕಾರ ರಚನೆಗೆ ಅವಕಾಶವಿರುವ “1935 ರ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯಿದೆ”ಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ನಂತರ, ಪ್ರಾಂತೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳು 1936-37 ರ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೊಂದು ಪ್ರಾಂತಗಳಲ್ಲಿ:ನದೆದವು. ಅವು ಮದ್ರಾಸ್, ಕೇಂದ್ರೀಯ ಪ್ರಾಂತಗಳು , ಬಿಹಾರ, ಒರಿಸ್ಸಾ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು, ಬಾಂಬೆ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ, ಅಸ್ಸಾಂ, ಬಂಗಾಳ, ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಸಿಂಧ್. ಈ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ ನಂತರ, ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಬಂಗಾಳ, “ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಸಿಂಧ್” ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಂಟು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರಸ್ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಆರಂಭ ವಾಯಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ವೈಸ್ರಾಯ್ ಲಾರ್ಡ್ ಲಿನ್ಲಿತ್ಗೊ ಅವರು ಘೋಶಿಸಿದರು. ಅವರ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1939 ಮತ್ತು ನವೆಂಬರ್ 1939 ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮಂತ್ರಿಗಳು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ಭಾರತೀಯ ಜನರ ಪ್ರಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸದೇ ಎರಡನೇ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದೆ ಎಂಬ ಸರ್ಕಾರದ ನಿಲುವನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ವಿರೋಧಿಸಿತು.
1939 ಮತ್ತು 1939 ರಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಅವರು ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿಯ ಆಯ್ಕೆಗೆ ಅಸಮಾಧಾನಪಟ್ಟು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್' ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ಈ ಪಕ್ಷವು ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣದ ಏಕೈಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಇತರ ಪಕ್ಷಗಳು ಅಖಿಲ ಭಾರತೀಯ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಭಾ ಮತ್ತು ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಬ್ಲಾಕ್ ಇದ್ದವು. ಆಮೂಲಾಗ್ರ ಸಮಾಜವಾದಿಗಳು, ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಪಕ್ಷವು ಒಂದು ಛತ್ರಿ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿತ್ತು. 1939 ರಲ್ಲಿ ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಅವರನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷ, ಕೃಷ್ಕ್ ಪ್ರಜಾ ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಸ್ವರಾಜ್ಯ ಪಕ್ಷ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಹೊರಹಾಕಿದರು.
ಭಾರತದಿಂದ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಜಪಾನಿಗೆ ಹೋದ ಸುಭಾಸ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸರಿಂದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವಾದ “ಆಜಾದ್ ಹಿಂದ್” 1943 ರಲ್ಲಿ ಸಿಂಗಾಪುರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಜಪಾನ್ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿತ್ತು.
1946 ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿದ ಭಾರತೀಯ ಯೋಧರನ್ನು ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿದರು. 2ನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಆ ಯೋಧರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಪಾನರಿಗೆ ಸೆರೆಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ನಂತರ ಅವರು ಸುಭಾಸ್ ಅವರು ಸಂಘಟಿಸಿದ ಅಜಾದ್ ಹಿಂದ್ ಫೌಜ್” ಅಥವಾ “ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಆರ್ಮಿ” ಗೆ ಸೇರಿ ಬಿಟ್ರಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದ್ದರು. ಜಪಾನ್ ಸೋತು ಶರಣಾಗತವಾದ ನಂತರ ಸುಭಾಸರು ಮರಣಹೊಂದಿದರು. ಈ ಐಎನ್ಎ ಸೈನಿಕರು ಬ್ರಟಿಷರಿಗೆ ಸೆರೆ ಸಿಕ್ಕಿದರು. ಭಾರತದ ಐಎನ್ಎ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, “ಐಎನ್ಎ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಕಮಿಟಿ” ಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಆ ಕಮಿಟಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು, ಅದು ಆಜಾದ್ ಹಿಂದ್ ಸರ್ಕಾರದ ಸೈನಿಕರ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಕಾನೂನು ತಂಡವನ್ನು ಜೋಡಿಸಿತು. ಭುಲಾಭಾಯಿ ದೇಸಾಯಿ, ಅಸಫ್ ಅಲಿ ಮತ್ತು ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಕೀಲರು ಈ ತಂಡದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಅದೇ ವರ್ಷ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸದಸ್ಯರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ಇಂಡಿಯನ್ ನೌಕಾಪಡೆಯ ದಂಗೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿದ ನಾವಿಕರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಅವರು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ದಂಗೆಯು ವಿಫಲವಾಯಿತು.
ಅವರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ನೆಹ್ರೂಗೆ ನಾಲ್ಕು ಗೊತ್ತಿರುವ ಹತ್ಯೆ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿವೆ. 1947 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ವಾಯುವ್ಯ ಫ್ರಾಂಟಿಯರ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಅವರ ಜೀವನದ ಮೊದಲ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಎರಡನೆಯದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ 1955 ರಲ್ಲಿ ಚಾಕು-ಚಾಲಿತ ರಿಕ್ಷಾ-ಎಳೆಯುವವನು. 1956 ರಲ್ಲಿ ಬಾಂಬೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಪ್ರಯತ್ನ ಸಂಭವಿಸಿತು. 1961 ರಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ರೈಲ್ವೆ ಜಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಒಂದು ವಿಫಲ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು. ತನ್ನ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಬೆದರಿಕೆಗಳಿದ್ದರೂ, ನೆಹರೂ ಅವರ ಸುತ್ತಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭದ್ರತಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಮತ್ತು ಅವರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಲು ಇಷ್ಟಪಡಲಿಲ್ಲ.
1964 ರಲ್ಲಿ, ಮಹಾಪಧಮನಿಯ ಛೇದನದಿಂದ ಆದ ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದ ನೆಹರು ಮರಣ ಹೊಂದಿದರು, ಪಕ್ಷದ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿದರು. 1964 ರಲ್ಲಿ ನೆಹರು ಸಾವಿನ ನಂತರ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷವು ಆಂತರಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಪಕ್ಷದ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್'ನ ಉನ್ನತ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿದ್ದವು, ಅದು ಪಕ್ಷದೊಳಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಕ್ರಮೇಣ ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ಒರಿಸ್ಸಾ ಜನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ಬಂಗ್ಲಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ಉತ್ಪಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಾಂತಿ ದಳ ಇತ್ಯಾದಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್'ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಹಲವು ಪಕ್ಷಗಳ ರಚನೆಯಾಯಿತು.
1965 ರ ಇಂಡೋ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಯಕರಾದರು. ಅವರ ಘೋಷಣೆ, "ಜೈ ಜವಾನ್ ಜೈ ಕಿಶನ್" , ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದು ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. 11 ಜನವರಿ 1966 ರಂದು, ತಾಷ್ಕೆಂಟ್ ಘೋಷಣೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದಾಗಿ ತಾಷ್ಕೆಂಟ್ನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು; ಆದರೆ ಅವನ ಸಾವಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳು ನಿಗೂಢವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿವೆ.
ಮೇ 1969 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಜಾಕಿರ್ ಹುಸೇನ್ ಅವರ ಮರಣವು ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವಿನ ಶಕ್ತಿಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಸಿಂಡಿಕೇಟ್ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಶ್ರೀಮತಿ ಗಾಂಧಿಯವರು ಸಿಂಡಿಕೇಟ್ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಮರುಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ನೀಲಂ ಸಂಜೀವರೆಡ್ಡಿಯವನ್ನು ತರುವುದರ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಹಿನ್ನಡೆಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ತನ್ನನ್ನು ಪದವಿಯಿಂದ ತೆಗೆಯಲು ಪಿತೂರಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಮನಗಂಡರು. ಶ್ರೀಮತಿ ಗಾಂಧಿಯವರು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ಎಡಪಂಥದ ಬೆಂಬಲಿಗರಾದ ವಿ.ವಿ.ಗಿರಿಯವರನ್ನು ರಾಷ್ರಾದ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಮಾಡಲು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿಯು ಅದನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿತು.
ಲೋಕಸಭೆಯ ಸ್ಪೀಕರ್ ಎನ್. ಸಂಜೀವ ರೆಡ್ಡಿಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಲು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಂಸದೀಯ ಮಂಡಳಿ ಜುಲೈ 12, 1969 ರಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು - ವಿರೋಧ - ನಾಲ್ಕು ಪರಗಳ ಮತಗಳಿಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸಿತು.
ಶ್ರೀಮತಿ ಗಾಂಧಿಯವರ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಂಸದೀಯ ಮಂಡಳಿ ಎನ್.ಸಂಜೀವ ರೆಡ್ಡಿ ಅವರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿತು. ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಉಪಪ್ರಧಾನಿ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವ ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿಯನ್ನು ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಶ್ರೀಮತಿ ಗಾಂಧಿಯವರು ಮೊದಲ ಪ್ರತೀಕಾರ ನೀಡಿದರು. ಸಿಂಡಿಕೇಟನ್ನು ಅಲಕ್ಷಿಸಿ 1969 ರ ಜುಲೈ 21 ರಂದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು (ಒಟ್ಟು ಠೇವಣಿಗಳ 56 ಪ್ರತಿಶತ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಕ್ರೆಡಿಟ್ನ 52 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು) ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷರ ಆದೇಶದ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣಗೊಂಡವು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಸಿಂಡಿಕೇಟಿಗೆ ಇದು ಅವರ ಎರಡನೇ ಹೊಡೆತವಾಗಿತ್ತು.
ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ರೆಡ್ಡಿಯುವರಿಗೆ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಲು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿಗೆ ಕರೆಕೊಡಲು ಅವರು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಶಿಸ್ತಿನ “ವಿಟೋ” ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಅದರ ಉಪಯೋಗದ ಬಗೆಗೆ ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಅವರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನೀತಿ ಅನುಸರಿಸಿ, ಸಂಸದರ ಮನಸ್ಸಾಕ್ಷಿಯಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ "ಮುಕ್ತ ಮತ" ನೀತಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿ ಹೇಳಿಕೆ ಕೊಟ್ಟರು. ರಾಷ್ರಾಧ್ಯಕ್ಕರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗೆ ಮತನೀಡುವಾಗ ಸಂಸದರು - ಶಾಸಕರು “ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಮತ ಮಾಡಬಹುದು” ಎಂದರು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ವಿ.ವಿ.ಗಿರಿಯವರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು. ಇಂದಿರಾಗಾಂದಿ ಅವರಿಗೆ ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ಆಗಸ್ಟ್ 20, 1969 ರಂದು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಸಿಂಡಿಕೇಟ್‍ನ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿತು. ಇಂದಿರಾ ಬಣ, ಸಮಾಜವಾದಿಗಳು, ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟರು, ಡಿಎಂಕೆ, ಅಕಾಲಿ ದಳ ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಬಂಡುಕೋರರ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಶ್ರೀ. ವಿ.ವಿ.ಗಿರಿ ಅವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು
ನವೆಂಬರ್ 12 ರಂದು, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಅಧಿಕೃತ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ವರ್ಕಿಂಗ್ ಕಮಿಟಿಯನ್ನು ಪರ - ವಿರೋಧವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ, ನಿರೀಕ್ಷೆಯಂತೆ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಶ್ರೀಮತಿ ಗಾಂಧಿಯವರನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲು ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮತಿ ಗಾಂಧಿಯವರನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ನಿಯಮ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಾಗಿ ಪಕ್ಷದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲಾಯಿತು.
ಮುಂದಿನ ದಿನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಂಸದೀಯ ಪಕ್ಷದ 427 ಸದಸ್ಯರ ಪೈಕಿ ಹಾಜರಾದ 330 ಸದಸ್ಯರು ಶ್ರೀಮತಿ ಗಾಂಧಿಯವರ ನಾಯಕತ್ವಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ಘೋಷಿಸಿದರು. ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಶ್ರೀಮತಿ ಗಾಂಧಿಯವರ ಬಣವನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಂಸದರು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮೂಲ ಪಕ್ಷವು ಕೇವಲ 65 ಸಂಸದರು ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ವಿಭಜನೆಯು ಶ್ರೀಮತಿ ಗಾಂಧಿಯ ಸರಕಾರವನ್ನು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸ್ಥಾನಮಾನಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿತು. ಆ ಸ್ಥತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು 1971 ರ ಐದನೇ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. 1971 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕೇವಲ 10% ರಷ್ಟು ಮತ ಮತ್ತು 16 ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು, ಇಂದಿರಾ ಅವರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ 44% ಮತಗಳು ಮತ್ತು 352 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.
ಅವರು ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ಶಬ್ದಕೋಶದಲ್ಲಿ "ಸಮಾಜವಾದ", "ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣ", "ಪ್ರಗತಿಪರ" ಅಂತಹ ಪದಗಳನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ಸೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಸರ್ಕಾರದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಗಳನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಮಾಜದ ಕ್ರೋಢೀಕರಣವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರು ಅಥವಾ ಆ ಅವರು ಗುರಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು.
ಆ ನಂತರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷ ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು: ಹಳೆಯದು ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ – ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ . ಹೀಗೆ ಪಕ್ಷವು ಎಡ-ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಬಲಪಂಥೀಯವಾಗಿ ವಿಭಾಗವಾಗಿತ್ತು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರು ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲು ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಅಜೆಂಡಾವನ್ನು ಬಳಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಬಲಪಂಥೀಯ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಾಗಿ ಕಾಮರಾಜ್ ಮತ್ತು ದೇಸಾಯಿ ನಿಂತಿದ್ದರು.
ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅನ್ನು ಮೊದಲು ಕಾಮರಾಜ್ ಮತ್ತು ನಂತರ ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದರು. "ಓ" ಆರ್ಗಾರ್ಗನೈಸೇಷನ್ / ಓಲ್ಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್'ಗೆ ಹಿಂದಿನ ಕಾಂಗ್ರಸ್‍ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. 1977 ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸಿನ ಬಣ ಒಟ್ಟು ಮತ ಹಂಚಿಕೆಯು 1971 ರಿಂದ ಅರ್ಧಮಟ್ಟಕ್ಕಿಳಿಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಮೂರು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ನಂತರ ಸಂಸ್ಥಾ ಕಾಂಗ್ರಸ್- ಐಎನ್ಸಿ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಲೋಕ ದಳ, ಭಾರತೀಯ ಜನ ಸಂಘ, ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಜನತಾ ಪಕ್ಷವನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮುಖಂಡ ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿ 1977 ರಿಂದ 1979 ರವರೆಗೆ ಭಾರತದ ನಾಲ್ಕನೇ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಇದು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಲ್ಲದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಆಗಿತ್ತು. ನಿಜಲಿಂಗಪ್ಪನವರು ಸಂಸ್ಥಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದು 1971ರಲ್ಲಿ ಅದರಿಂದ ನಿವೃತ್ತರಾದರು. ಅನಂತರ ಅದರ ಕೋಶಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. 1977ರಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸು ಇತರ ಕೆಲವು ಪಕ್ಷಗಳೊಡನೆ ಸೇರಿತು, ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು ಅದರಲ್ಲಿ ವಿಲೀನವಾಯಿತು.
ಇಂದಿರಾ ಅವರು 1978 ರಿಂದ 1694 ರ ವರೆಗೆ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ನಂತರ ಮಾತ್ರಾ ಅವರ ಮಗ ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಹೊಸಬರಾದರೂ ಪಕ್ಷ ಅವರನ್ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಇಂದಿರಾ ಅವರು ಮಗನನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಬದುಕಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಹತ್ಯೆಯಾಗಿತ್ತು. ರಾಜೀವ್ ಗಾಂದಿಯವರ ಹತ್ಯೆಯಾದ ನಂತರ ಪಿ.ವಿ.ನರಸಿಂಹ ರಾವ್ 1992 ರಿಂದ 1996 ರ ವರೆಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು, ಅವರ ನಂತರವೂ ನೆಹರೂ ಕುಟುಂಬದವರು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪದವಿಗೆ ಬರಲಿಲ್ಲ.
ರಾಜೀವ್ ಪತ್ನಿ ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ ರಾಜಕೀಯದಿಂದ ದೂರವೇ ಇದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷವು ಬಹಳ ದುರ್ಬಲಗೊಂಡಿತ್ತು. ಪಕ್ಷದ ಬಹಳಷ್ಟು ನಾಯಕರು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಅನುಭವ ಇಲ್ಲದ – ದೇಶ ಭಾಷೆಯಾದ ಹಿಂದಿ ಸರಯಾಗಿ ಬಾರದ, ಆಸಕ್ತಿಯೂ ಇಲ್ಲದ ಭಾರತೀಯರೇ ಆದರೂ, ಇಟಲಿಸಂಜಾತ ರಾಜೀವ್ ಪತ್ನಿ ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ ಯವರನ್ನು ಬಲವಂತ ಮಾಡಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪೀಠದಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಿದರು. ಶರದ್ ಪವಾರ್ ವಿರೋಧಿಸಿ ಪಕ್ಷತೊರೆದು ಬೇರೆ ಪಕ್ಷ ಕಟ್ಟಿದರು. ಸೋನಿಯಾ ಅವರು ಹಿಂದಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸೀತಾರಾಂ ಕೇಸರಿಯವರ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಅವರ ಆಶೀರ್ವಾದ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗ ದರ್ಶನ ಕೇಳಿದರು. ಅವರು ಅವರನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿ ಸೋನಿಯಾಗೆ ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದರು. ಅನನುಭವಿಯಾದರೂ, ಸಮಾನ ಮನಸ್ಕ ಪಕ್ಷಗಳೊಮದಿಗೆ ಒಕ್ಕೂಟ ರಚಿಸಿ, ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಯಕ ವಾಜಪೇಯಿಯವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅವರು ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಅನುಭವಿ ಮನಮೋಹನ ಸಿಂಗ್ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಲು ಕೇಳಿಕೊಂಡರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ ಅವರ ಅಥವಾ ಅವರ ಕುಟುಂಬದವರ ತಪ್ಪೇನಿದೆ?
2017 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ರಾಜಿನಾಮೆ ಕೊಟ್ಟಾಗ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರು ಅವರ ಮಗ ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿಯನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆರಿಸಿದರು. ವಿಚಿತ್ರವೆಂದರೆ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಅದ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವ ಸಣ್ಣ ದನಿಯೂ ಕೇಳಿ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ಬಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದವರು ಮಾತ್ರಾ ನೆಹರೂ ಮನೆತನದವರೇ ಅದ್ಯಕ್ಷರಾಗತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಆಪಾದನೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇದ್ದಾರೆ. ಕಾಂಗ್ರಸ್ ಪಕ್ಷ ಅವರಿಂದ ಬೆಳೆದು ಹೆಚ್ಚುಕಾಲ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದು ನಿಜ ಕಾಂಗ್ರಸ್ ಪಕ್ಷವು ನೆಹರೂ ಅವರ ವಂಶ ಪಾರಂಪರ್ಯವಾಯಿತು ಎಂದು ಆಪಾದನೆ ಇದೆ. ಆದರೆ ಮೇಲಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಅದು ವಾಸ್ತವ ಅಲ್ಲವೆಂದು ತೋರುವುದು. ಆದರೆ ಅವರ ಕುಟುಂಬದವರಲ್ಲಿ ಐದು ಜನರು ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿರುವುದು ನಿಜ. ಈ ಎರಡು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪಕ್ಷಗಳು ಕಲವೇ ಮನೆತನದ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ನೆಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಅನೇಕ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾಪಕ್ಷವೂ ಅದಕ್ಕೆ ಹೊರತಾಗಿಲ್ಲ.