polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವು ಸ್ಫೋಟಗೊಳ್ಳುವ ಆವರ್ತನದ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುವುದು. ಪದೇಪದೇ ಸ್ಫೋಟಿಸುವ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳನ್ನು "ಸಕ್ರಿಯ" ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು, ಇತಿಹಾಸಕಾಲದಿಂದೀಚೆಗೆ ಸ್ಫೋಟಿಸದೆ ಇರುವುವನ್ನು "ತಠಸ್ಥ" ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಹ ಸ್ಫೋಟಿಸದೆ ಇದ್ದುವನ್ನು "ಮೃತ" ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಬಗೆಯ ವರ್ಗೀಕರಣ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಂದ ಸಹಮತ ಪಡೆದಿಲ್ಲ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಬಗೆ ಮತ್ತು ಸ್ಫೋಟಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಕ್ರಿಯ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯ ನಿಖರವಾದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಬಗ್ಗೆ ತಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಸಹಮತವಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯ ಜೀವಿತಾವಧಿಯು ಹಲವು ತಿಂಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಮಿಲಿಯಾಂತರ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಇರಬಹುದು. ಇಂತಹ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಆ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯು "ಸಕ್ರಿಯ"ವೋ ಅಥವಾ "ತಠಸ್ಥ"ವೋ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುವುದು ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಅಸಾಧ್ಯ.
ಸಾಗರಮಧ್ಯ ರಿಡ್ಜ್ ಗಳಲ್ಲಿ ತಟ್ಟೆಗಳು ಪರಸ್ಪರರಿಂದ ದೂರ ಸರಿಯುತ್ತವೆ. ಸಾಗರದಾಳದ ನೆಲದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕುದಿಯುವ ಶಿಲೆಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ತಣ್ಣಗಾಗಿ ಘನವಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಹೊಸದೊಂದು ಚಿಪ್ಪು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಇಂತಹ ಚಿಪ್ಪು ಬಲು ತೆಳುವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಭೂಗರ್ಭದ ಒತ್ತಡವು ಅತಿಯಾದಾಗ ಇಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಬಿರುಕು ಕಾಣಿಸಿ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಚಟುವಟಿಕೆ ಆರಂಭವಾಗುವುದು. ಇಲ್ಲಿ ಭೂಗರ್ಭದಿಂದ ಚಿಮ್ಮಿದ ಶಿಲಾರಸವು ನೀರಿನೊಳಗೆಯೆ ಹೆಚ್ಚಿನಂಶ ತಣ್ಣಗಾಗಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹೊಸದೊಂದು ಚಿಪ್ಪಿನ ರಚನೆಯಾಗುವುದು. ಬಹಳಷ್ಟು ಟೆಕ್ಟಾನಿಕ್ ತಟ್ಟೆಗಳ ಅಂಚುಗಳು ಸಾಗರದಾಳದಲ್ಲಿಯೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಬಹುತೇಕ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಸಹ ನೀರಿನಡಿಯಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಯಾವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ರಿಡ್ಜ್ ಗಳು ನೀರಿನ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲೆ ಇರುವವೋ ಅಲ್ಲಿ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ. ಐಸ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ ಇದಕ್ಕೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ.
ಎರಡು ಟೆಕ್ಟಾನಿಕ್ ತಟ್ಟೆಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದಾಗ ಸಬ್ಡಕ್ಷನ್ ವಲಯವುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಾಗರದಾಳದ ಟೆಕ್ಟಾನಿಕ್ ತಟ್ಟೆಯು ಭೂಖಂಡದ ಟೆಕ್ಟಾನಿಕ್ ತಟ್ಟೆಗೆ ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದಾಗ ಸಾಗರದ ಟೆಕ್ಟಾನಿಕ್ ತಟ್ಟೆಯು ಭೂಖಂಡದ ಟೆಕ್ಟಾನಿಕ್ ತಟ್ಟೆಯ ಅಡಿಗೆ ಸರಿಯುವುದು. ಹೀಗಾದಾಗ ಸಾಗರತೀರದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಆಳವಾದ ಕಂದಕವೊಂದು ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಮೇಲ್ಪರೆಯು ಭೂಗರ್ಭದ ತೀವ್ರ ತಾಪಮಾನದಿಂದಾಗಿ ಕರಗಿ ಮ್ಯಾಗ್ಮಾ ರೂಪ ತಳೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಮ್ಯಾಗ್ಮಾ ಅತಿ ಮಂದ ದ್ರವವಾಗಿದ್ದು ಸಾಗರದಾಳದಿಂದ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊರಬರದೆ ನೀರಿನೊಳಗೆ ತಣ್ಣಗಾಗಿ ಗಟ್ಟಿಗೂಡುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಿ ಈ ಮಾಗ್ಮಾ ನೀರಿನಿಂದ ಹೊರಬರಲು ಶಕ್ತವಾಗುವುದೋ ಅಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗೆ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಮೌಂಟ್ ಎಟ್ನಾ ಮತ್ತು ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಅಗ್ನಿ ವಲಯದ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು.
ಕೆಲವು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು ಮಂದ ದ್ರವದ ರೂಪದ ಮ್ಯಾಗ್ಮಾ ಮತ್ತು ಲಾವಾಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅತಿಯಾಗಿ ಕಾದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನ ಸಣ್ಣಸಣ್ಣ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಹೊರಗೆಸೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ತುಣುಕುಗಳು ಕೆಂಡದಂತಿರುವುದರಿಂದ ಇಂತಹ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳಿಗೆ ಸಿಂಡರ್ ಕೋನ್ಸ್ ಅಥವಾ ಕೆಂಡದ ಶಂಕುಗಳೆನ್ನುವರು. ಈ ತುಣುಕುಗಳು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯ ಬಾಯಿಯ ಸುತ್ತ ಸಂಗ್ರಹವಾಗತೊಡಗಿ ೩೦ ರಿಂದ ೪೦೦ ಮೀಟರ್‍ಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರದ ಸಣ್ಣ ಗುಡ್ಡಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಿಂಡರ್ ಕೋನ್ ಗಳು ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಸಿಡಿಯುತ್ತವೆ. ಇವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದೊಡ್ಡ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಬಾಯಿಯಂತೆ ಸಹ ಇರುವುದಿದೆ. ಮೆಕ್ಸಿಕೋದ ಪರಿಕ್ಯುಟಿನ್ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮತ್ತು ಅರಿಜೋನಾದ ಸನ್‍ಸೆಟ್ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಇಂತಹ ಸಿಂಡರ್ ಕೋನ್ ಗೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳು.
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಮ್ಮ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯೆಂದರೆ ಬೆಂಕಿ, ಲಾವಾ ಮತ್ತು ಹೊಗೆಯುಗುಳುವ ಶಂಕುವಿನಾಕಾರದ ಪರ್ವತ. ಆದರೆ ಇದು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯ ಒಂದು ಬಗೆ ಮಾತ್ರ. ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯ ರೂಪುರೇಷೆಗಳು ಹಲವು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುತ್ತವೆ. ಕೆಲ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು ಒರಟಾದ ಶಿಖರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಬಾಯಿಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಲಾವಾದ ಗುಮ್ಮಟವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಪೀಠಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಬೆಂಕಿ, ಲಾವಾ ಮತ್ತು ಹೊಗೆಯುಗುಳುವ ಬಾಯಿಯು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯ ಶಿಖರದಲ್ಲಿಯೇ ಇರಬೇಕೆಂದೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಅಗ್ನಿಪರ್ವತದ ಮೈಯ ಯಾವುದೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಹ ಇದು ಇರಬಹುದಾಗಿದೆ. ಹವಾಯ್ ದ್ವೀಪದ ಹಲವು ಅಗ್ನಿಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ರಚನೆ ಕಾಣಬಹುದು.
ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು ಬೃಹತ್ ಬಾಯುಳ್ಳ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು ಸ್ಫೋಟಿಸಿದಾಗ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದ ಅನಾಹುತವಾಗುವುದಿದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇಡಿ ಭೂಖಂಡವೇ ಇದರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಬಹುದು. ಇಂತಹ ಮಹಾಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳನ್ನು ಸೂಪರ್ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳೆಂದು ಕರೆಯುವರು. ಇವು ಒಮ್ಮೆ ಸ್ಫೋಟಿಸಿದ ನಂತರ ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನವು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಕುಸಿತ ಕಾಣುವುದಿದೆ. ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೂದಿ ಮತ್ತು ಗಂಧಕಗಳು ಹೊರಗೆಸೆಯಲ್ಪಡುವುದರಿಂದ ಹೀಗಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಅತಿ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿರುವುವು. ಇವಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ ಯು.ಎಸ್.ಎ ನ ಯೆಲ್ಲೋಸ್ಟೋನ್ ಅಗ್ನಿಪರ್ವತ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ನ ಲೇಕ್ ಟೌಪೋ, ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಲೇಕ್ ಟೋಬಾ.
ಹವಾಯ್ ಮತ್ತು ಐಸ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು ಕಲ್ಲಿನಂಶ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ಲಾವಾವನ್ನು ಉಗುಳುತ್ತವೆ. ಈ ಕಲ್ಲುಮಣ್ಣಿನಂಶ ಕ್ರಮೇಣ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತ ಪರ್ವತದ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳುತ್ತದೆ. ಈ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳ ಲಾವಾ ಅತಿ ಬಿಸಿಯಾಗಿದ್ದು ದ್ರವದ ಅಂಶವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಅಲ್ಲದೆ ಈ ಲಾವಾದ ಹರಿವು ಕೂಡ ದೀರ್ಘವಾಗಿರುವುದು. ಇಂತಹ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳನ್ನು ಷೀಲ್ಡ್ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಕುಜಗ್ರಹದ ಮೇಲಿರುವ ಒಲಿಂಪಸ್ ಮಾನ್ಸ್ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಷೀಲ್ಡ್ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹವಾಯ್ ದ್ವೀಪದ ಮೌನಾ ಲೋವಾ ಅತಿ ಎತ್ತರವುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ.
ಇವಕ್ಕೆ ಕಾಂಪೊಸಿಟ್ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳೆಂದು ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಲಾವಾ, ಕೆಂಡ ಮತ್ತು ಬೂದಿಗಳು ಬೇರೆಬೇರೆ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಹೊರಬೀಳುವುವು. ಮೊದಲು ಬೂದಿ ಮತ್ತು ಕೆಂಡಗಳು ಉಗಿಯಲ್ಪಟ್ಟು ಒಂದು ಪದರವನ್ನು ರಚಿಸುವುವು. ಈ ಪದರದ ಮೇಲೆ ಲಾವಾ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಲಾವಾ ಒಣಗಿ ಮತ್ತು ತಣ್ಣಗಾಗಿ ಮತ್ತೊಂದು ಪದರ ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು. ಈ ಚಕ್ರ ಮತ್ತೆಮತ್ತೆ ಪುನರಾವರ್ತಿಯಾಗುವುದು. ಜಪಾನ್ ದೇಶದ ಫ್ಯೂಜಿ ಪರ್ವತ, ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್ ನ ಮೇಯನ್ ಪರ್ವತ ಮತ್ತು ಇಟಲಿಯ ವೆಸೂವಿಯಸ್ ಪರ್ವತಗಳು ಇಂತಹ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳಿಗೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳು.
ನೆಲದ ಮೇಲಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು ಸಾಗರದಾಳದಲ್ಲಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಷ್ಟು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ನೀರಿನಾಳ ಕಡಿಮೆಯಿರುವಲ್ಲಿ ಈ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು ಹಬೆ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲುಮಣ್ಣುಗಳನ್ನು ನೀರಿನಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಉಗಿಯುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬಲು ಆಳದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ನೀರಿನ ಅತಿಯಾದ ಭಾರದಿಂದಾಗಿ ಈ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು ಹೊರಗೆಸೆಯುವ ಹಬೆ, ಅನಿಲಗಳು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲುಮಣ್ಣುಗಳ ವೇಗ ಸಾಕಷ್ಟು ಕುಂಠಿತವಾಗಿ ನೀರಿನಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ತಲುಪುವುದಿಲ್ಲ.
ಒಂದು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯು ಸ್ಫೋಟಗೊಳ್ಳುವ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಆಂತರಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ತೋರುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು "ಸಕ್ರಿಯ"ವೆಂದು ಗುರುತಿಸುವರು. ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಮುಂದೊಂದು ದಿನ ಸ್ಫೋಟಿಸುವ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳನ್ನು "ತಠಸ್ಥ" ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುವುದು. ಮುಂದೆಂದಿಗೂ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗದೆ ಉಳಿಯುವ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳನ್ನು "ಮೃತ" ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುವುದು.
ಇತರ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯ ವಿಧಗಳೆಂದರೆ ಕ್ರಯೊಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಸರು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು. ಕ್ರಯೊಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು ಗುರು, ಶನಿ ಮತ್ತು ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹಗಳ ಚಂದ್ರರಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. ಕೆಸರು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಗ್ಮಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಕೆಸರು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನ ಅಗ್ನಿಮುಖಗಳಲ್ಲಿಯದಕ್ಕಿಂತ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಿರುವುದು.
ಉರಿಬೆಟ್ಟ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ ಅಥವಾ ಚಿಪ್ಪಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಬಿರುಕು. ಇಂತಹ ಬಿರುಕಿನ ಮೂಲಕ ಭೂಗರ್ಭದಿಂದ ಕುದಿಯುವ ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿನ ಕಲ್ಲುಗಳು, ಬೂದಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಅನಿಲಗಳು ಹೊರಗೆ ಚಿಮ್ಮುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಘನರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹೊರ ಉಗುಳುವ ಇಂತಹ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು ಪರ್ವತದ ಶಿಖರಭಾಗದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಬಲು ದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ.
ಹೊರನೋಟಕ್ಕೆ ಕಾಣಬರುವ ರೂಪಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಲಾವಾವನ್ನು ಎರಡು ಬಗೆಯವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. "ಆ‌ಆ" ಮತ್ತು "ಪಾಹೋಹೋ". ಈ ಎರಡೂ ಪದಗಳು ಹವಾಯ್ ಭಾಷೆಯವು. "ಆ‌ಆ" ಲಾವಾದ ಹೊರ ಮೇಲ್ಮೈ ಒರಟಾಗಿದ್ದು ಲಾವಾ ಅತಿ ಮಂದದ್ರವವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪಾಹೋಹೋ ಲಾವಾ ನುಣುಪಾದ ಮೇಲ್ಮೈ ಮತ್ತು ಬಹಳಬಾರಿ ಮಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಯಾ ಹಗ್ಗದ ರಚನೆಯನ್ನು ತೋರುತ್ತವೆ. ಈ ಬಗೆಯ ಲಾವಾ ಕೊಂಚ ತೆಳುವಾಗಿದ್ದು ಸರಾಗವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.
ಇವು ಹಿಮದ ಹೊದಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಹಿಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಫೋಟ ಸಂಭವಿಸಿ ಮಟ್ಟಸವಾದ ಲಾವಾದ ಹರಿವಿನಿಂದಾಗಿ ಈ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು ರಚನೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಹಿಮದ ಹೊದಿಕೆ ಕರಗಿದಾಗ ಲಾವಾ ಸಹ ಕುಸಿದು ಸಮತಟ್ಟಾದ ಶಿಖರವುಳ್ಳ ಅಗ್ನಿಪರ್ವತ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಐಸ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ.
ಸೂಚನೆ : ನಮ್ಮ ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಪರ್ವತ ಈ ಎರಡೂ ಪದಗಳು ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ)
ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಭಾರತ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಮೂಲತಃ 25 ಮೇ 1915 ರಂದು ಗಾಂಧಿಯ ನ್ಯಾಯವಾದಿ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತ ಜಿವಾನ್ಲಾಲ್ ದೇಸಾಯಿ ಅವರ ಕೊಚರಾಬ್ ಬಂಗಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಆಶ್ರಮ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಗಾಂಧಿಯವರು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಪಶುಸಂಗೋಪನೆಯಂತಹ ವಿವಿಧ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಬಯಸಿದ್ದರು, ಇತರ ಅನ್ವೇಷಣೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಬಳಸಬಹುದಾದ ಭೂಮಿಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಸ್ತಾರದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, 1917 ರ ಜೂನ್ 17 ರಂದು ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಸಬರಮತಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಮೂವತ್ತಾರು ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಸಬರಮತಿ ಆಶ್ರಮ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.
ನೀತಿವಂತ ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಎಲುಬುಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದ ದಾದಿಚಿ ರಿಷಿಯ ಪ್ರಾಚೀನ ಆಶ್ರಮ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಅವರ ಮುಖ್ಯ ಆಶ್ರಮ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಲಕ್ನೋ ಬಳಿಯ ನೈಮಿಶರಣ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. ಸಬರಮತಿ ಆಶ್ರಮವು ಜೈಲು ಮತ್ತು ಶವಾಗಾರದ ನಡುವೆ ಇದೆ, ಮತ್ತು ಸತ್ಯಾಗ್ರಹಿಯವರು ಎರಡೂ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಹೋಗಲು ಏಕರೂಪವಾಗಿ ಇರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಗಾಂಧಿ ನಂಬಿದ್ದರು. ಮೋಹನ್‌ದಾಸ್ ಗಾಂಧಿ, "ನಮ್ಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸತ್ಯದ ಹುಡುಕಾಟವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿರ್ಭಯತೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಇದು ಸರಿಯಾದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಒಂದು ಕಡೆ ವಿದೇಶಿಯರ ಕಬ್ಬಿಣದ ಬೋಲ್ಟ್‌ಗಳು, ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಪ್ರಕೃತಿ ತಾಯಿಯ ಸಿಡಿಲುಗಳು" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಗಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಗಾಂಧಿ ತೃತೀಯ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಕೈಪಿಡಿ ಕಾರ್ಮಿಕ, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರು.1930 ರ ಮಾರ್ಚ್ 12 ರಂದು ಗಾಂಧಿಯವರು ಆಶ್ರಮದಿಂದ 241 ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ದಂಡಿಗೆ ಮೆರವಣಿಗೆ ನಡೆಸಿದರು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಉಪ್ಪು ಕಾನೂನನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ 78 ಸಹಚರರು, ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಉಪ್ಪಿನ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಉಪ್ಪಿನ ಮೇಲಿನ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು ಭಾರತ.ಈ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಅಕ್ರಮ ಉಪ್ಪು ಉತ್ಪಾದನೆ ಅಕ್ರಮ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಉಪ್ಪು ಖರೀದಿ ಅಥವಾ ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ ಸೇರಲು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿತು.
ಈ ಸಾಮೂಹಿಕ ನಾಗರಿಕ ಅಸಹಕಾರವು ಮುಂದಿನ ಮೂರು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 60,000 ಜನರನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ತರುವಾಯ ಸರ್ಕಾರ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ನಂತರ ಅದನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲು ಗಾಂಧಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಕೇಳಿದರು ಆದರೆ ಅವರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಇರಲಿಲ್ಲ.ನಂತರ ಗಾಂಧಿ ಅವರು ಜುಲೈ 22, 1933 ರಂದು ಆಶ್ರಮವನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದರು, ನಂತರ ಅನೇಕರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದ ನಂತರ ಅದು ನಿರ್ಜನ ಸ್ಥಳವಾಯಿತು. ನಂತರ ಸ್ಥಳೀಯ ನಾಗರಿಕರು ಅದನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಮಾರ್ಚ್ 12, 1930 ರಂದು ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆಯುವವರೆಗೂ ತಾವು ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಗಾಂಧಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. 30 ಜನವರಿ 1948 ರಂದು ಗಾಂಧಿಯನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಈಗ ಗಾಂಧಿ ಸ್ಮಾರಕ್ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಎಂಬ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಿದೆ. ಇದು ಮೂಲತಃ ಆಶ್ರಮದ ಗಾಂಧಿಯವರ ಕುಟೀರ ಹೃದಯ ಕುಂಜ್ ನಲ್ಲಿತ್ತು. ನಂತರ 1963 ರಲ್ಲಿ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕೊರಿಯಾ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಸಂಗ್ರಾಹಾಲಯವನ್ನು ನಂತರ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ಸುಸಜ್ಜಿತವಾದ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಮೇ 10, 1963 ರಂದು ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ನಂತರ ಸ್ಮಾರಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.
ಆಶ್ರಮದ ಅನೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುಗಳಿವೆ. ಗಾಂಧಿಯವರ ಹೆಸರಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಶ್ರೀಮಂತ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿರುವ ನಂದಿನಿ, ಮತ್ತು ರುಸ್ತೋಮ್ ಬ್ಲಾಕ್‌ನಂತಹ ಕೆಲವು ಕಟ್ಟಡಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ಇಪ್ಪತ್ತರ ದಶಕದ ಹಿಂದಿನವು ಎಂಬುದು ಗಾಂಧಿಯವರು ಏಪ್ರಿಲ್ 1928 ನಲ್ಲಿ ಮಗನ್ ಲಾಲ್ ಜೋಶಿಯವರ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಬಂದ ಆಶ್ರಮದ ಹೊಸ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ಚಗನ್ ಲಾಲ್ ಜೋಶಿಯವರಿಗೆ ಬರೆದ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ.
ನಂದಿನಿ:ಭಾರತ ಮತ್ತು ವಿದೇಶದಿಂದ ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರಿಗೆ ವಸತಿ ಇರುವ ಮನೆ. ಇದು ಹೃದಯಾ ಕುಂಜ್‌ನ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.
ವಿನೋಬಾ ಕುಟಿರ್: ಈ ಕಾಟೇಜ್‌ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಆಚಾರ್ಯ ವಿನೋಬಾ ಭಾವೆ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಇಂದು ಇದನ್ನು ಗಾಂಧೀಜಿಯ ಶಿಷ್ಯ ಮಿರಾಬೆಹ್ನ್ ನಂತರ ಗಾಂಧಿಯವರ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಿಯರ್-ಅಡ್ಮಿರಲ್ ಮಗಳು.
ಉಪಾಸಾನ ಮಂದಿರ: ಇದು ತೆರೆದ ಗಾಳಿಯ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳ ನಂತರ ಗಾಂಧೀಜಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಪರಿಹರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಹೃದಯ ಕುಂಜ್ ಮತ್ತು ಮಗನ್ ನಿವಾಸ್ ನಡುವೆ ಇದೆ.
ಮಗನ್ ನಿವಾಸ್: ಈ ಗುಡಿಸಲು ಆಶ್ರಮ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ಮಗನ್ ಲಾಲ್ ಗಾಂಧಿಯವರ ಮನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಮಗನ್ಲಾಲ್ ಅವರು ಗಾಂಧಿಯ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿಯಾಗಿದ್ದರು, ಅವರು ಆಶ್ರಮದ ಆತ್ಮ ಎಂದು ಕರೆದರು.
8 ಜೀವನ ಗಾತ್ರದ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಂಧಿಯವರ ಜೀವನದ ಅತ್ಯಂತ ಎದ್ದುಕಾಣುವ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳ 250 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಫೋಟೋ-ಹಿಗ್ಗುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ "ನನ್ನ ಜೀವನ ನನ್ನ ಸಂದೇಶ" ಗ್ಯಾಲರಿ.
ಗಾಂಧಿಯ ಉದ್ಧರಣಗಳು, ಅಕ್ಷರಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಪ್ರದರ್ಶನ.
ಗಾಂಧಿಯವರ ಜೀವನ, ಕೆಲಸ, ಬೋಧನೆಗಳು, ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಷಯಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವ ಸುಮಾರು 35,000 ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಗುಜರಾತಿ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ 80 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಓದುವಿಕೆ ಕೊಠಡಿ.
ಮೂಲ ಮತ್ತು ಫೋಟೊಕಾಪಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ ಸುಮಾರು 34,117 ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ದಾಖಲೆಗಳು, ಹರಿಜನ್, ಹರಿಜನೇಶೇಕ್ ಮತ್ತು ಹರಿಜನಬಂಧುಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಿಯವರ ಲೇಖನಗಳ ಸುಮಾರು 8,781 ಪುಟಗಳ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹಚರರ ಸುಮಾರು 6,000 ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು.
ಆಶ್ರಮದ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ ಗಾಂಧಿಯವರ ಕಾಟೇಜ್ 'ಹೃದಯ ಕುಂಜ್', ಅಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಿಯವರ ಕೆಲವು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಆಶ್ರಮ ಪುಸ್ತಕ ಅಂಗಡಿ, ಲಾಭೋದ್ದೇಶವಿಲ್ಲದ ತಯಾರಿಕೆ, ಇದು ಗಾಂಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಮರಣಿಕೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅವರ ಜೀವನದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.
ಬರಹಗಳು,ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು, ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು, ಧ್ವನಿ-ದಾಖಲೆಗಳು, ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳಂತಹ ಆರ್ಕೈವಲ್ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು, ಸಂಸ್ಕರಿಸುವುದು, ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದು.
ಖಾದಿಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸಲು ಗಾಂಧಿ ಬಳಸುವ ಚರಖಾ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಅವರು ಬಳಸಿದ ಬರವಣಿಗೆಯ ಕೋಷ್ಟಕವೂ ಸಹ ಕೆಲವು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ.
ಗಾಂಧಿಯವರ ಜೀವನ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ವಿವಿಧ ಆಯಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುವುದು
ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ "ಮಹಾದೇವಭಾನಿ ಡೈರಿ" ಯ ಪ್ರಕಟಣೆ.
ಸಂದರ್ಶಕ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಮೈದಾನಗಳು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳ ವಾಡಿಕೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಆಶ್ರಮ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ.
ಗಾಂಧಿವಾದಿ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು. ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದು.
ಯುವಕರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಗಾಂಧಿವಾದಿ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅವರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು.
ಸಬರಮತಿ ಆಶ್ರಮ (ಗಾಂಧಿ ಆಶ್ರಮ, ಹರಿಜನ ಆಶ್ರಮ, ಅಥವಾ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಆಶ್ರಮ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಗುಜರಾತ್‌ನ ಅಹಮದಾಬಾದ್‌ನ ಸಬರಮತಿ ಉಪನಗರದಲ್ಲಿ, ಆಶ್ರಮ ರಸ್ತೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ, ಪಟ್ಟಣ ಸಭಾಂಗಣದಿಂದ 4.0 ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸಬರಮತಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಯಾಣಿಸದಿದ್ದಾಗ ಅಥವಾ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಾಗ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರು ಸಬರಮತಿ ಮತ್ತು ಸೆವಾಗ್ರಾಮ್ ದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದ ಅನೇಕ ನಿವಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು.ಅವರು ಪತ್ನಿ ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ವಿನೋಬಾ ಭಾವೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನುಯಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಟ್ಟು ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸಬರಮತಿ ಅಥವಾ ವಾರ್ಧಾದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಶ್ರಮ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಭಗವದ್ಗೀತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನ ಇಲ್ಲಿ ಪಠಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.1930 ರ ಮಾರ್ಚ್ 12 ರಂದು ಗಾಂಧಿಯವರು ಉಪ್ಪಿನ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ದಾಂಡಿ ಮೆರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು. ಈ ಮೆರವಣಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಭಾರತೀಯ ಸರ್ಕಾರವು ಆಶ್ರಮವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ.
ಸಬರಮತಿ ಆಶ್ರಮ ಅಹಮದಾಬಾದ್ನಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಆಶ್ರಮ. ಈ ಆಶ್ರಮವು ಸಬರಮತಿ ನದಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ತಟದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ೧೯೧೫ರಲ್ಲಿ ಅಹಮದಾಬಾದಿನ ಕೊಚ್ರಬ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಆಶ್ರಮ ೧೯೧೭ರಲ್ಲಿ ಈಗಿನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸ್ಥಾಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಹರಿಜನ ಆಶ್ರಮ ಅಥವಾ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಆಶ್ರಮ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಏಕಲವ್ಯನು ಬಿಲ್ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಂಬಲದಿಂದ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರ ಬಳಿಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಮೆಚ್ಚಿನ ಶಿಷ್ಯ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬಿಲ್ಲುಗಾರನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಪಣ ತೊಟ್ಟಿದ್ದ ದ್ರೋಣರು, ಕ್ಷತ್ರಿಯರಲ್ಲದವರಿಗೆ ಬಿಲ್ವಿದ್ಯೆ ಹೇಳಿಕೊಡಲು ಇಚ್ಛಿಸದೆ, ಏಕಲವ್ಯನನ್ನು ಶಿಷ್ಯನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಿರಾಶನಾಗದ ಏಕಲವ್ಯನು, ದಿನವೂ ದೂರದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರು ಕೌರವರಿಗೆ, ಪಾಂಡವರಿಗೆ ಹೇಳಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಮನನ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಕಾಡಿಗೆ ಮರಳಿ ದ್ರೋಣರ ಮಣ್ಣಿನ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಅವರನ್ನೇ ತನ್ನ ಮಾನಸ ಗುರುವೆಂದು ನಂಬಿ ಬಿಲ್ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಸ್ವತಃ ಸಾಧಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
ನಂತರ ತನ್ನ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಯ ಬಲದಿಂದಲೇ ಏಕಲವ್ಯನು ಅರ್ಜುನನ ಸಮಾನವಾಗಿ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ. ಒಮ್ಮೆ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಿಯ ಶಿಷ್ಯ ಅರ್ಜುನ ನೊಂದಿಗೆ ಕಾಡಿನ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಬಂದಾಗ, ನಾಯಿಯೊಂದು ಬೊಗಳುತ್ತ ಬರುವುದರ ಅರಿವಾದಾಗ, ಶಬ್ದವೇದಿ ವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತನಾಗಿದ್ದ ಅರ್ಜುನ ತನ್ನ ಬಾಣ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡುವುದರೊಳಗೆ, ಆ ನಾಯಿ ಬೊಗಳುವುದು ನಿಂತು ಹೋಗುತ್ತದೆ.
ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದಾಗ ಯಾರೋ ಶಬ್ದವೇದಿ ವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣರಾದವರು ಅದರ ಬಾಯಿಗೆ ಬಾಣಗಳನ್ನು ತುಂಬಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರು ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನ ಚಕಿತರಾಗಿ, ಬಾಣ ಹೂಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಸಾಗಿದಾಗ ಏಕಲವ್ಯನನ್ನು ಸಂಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಏಕಲವ್ಯ ಅಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದಾಗ ನಾಯಿಯೊಂದು ಬೊಗಳುತ್ತಿದ್ದು ತನ್ನ ಏಕಾಗ್ರತೆಗೆ ಭಂಗ ತಂದಾಗ ಅದರ ಕಡೆ ನೋಡದೆ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅದನ್ನು ಸುಮ್ಮನಾಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಾಯಿಯು ಓಡುವುದನ್ನು ನೋಡಿದ ಪಾಂಡವರು ಈ ಸಾಹಸ ವನ್ನು ಮಾಡಿದವರಾರೆಂದು ಆಶ್ಚರ್ಯ ಚಕಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಏಕಲವ್ಯನು ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹಾಜರಾಗಿ ತನ್ನನ್ನು ದ್ರೋಣಚಾರ್ಯರ ಶಿಷ್ಯ ಎಂದು ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬಿಲ್ಲುಗಾರನಾಗಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನ ಚ್ಯುತಿಯಾಗುವ ಚಿಂತೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಗಮಿನಿಸಿದ ದ್ರೋಣರು ರಾಜಕುಮಾರರ ಜೊತೆ ಕಾಡಿಗೆ ತೆರಳಿ ಏಕಲವ್ಯನ ನ್ನು ಸಂಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಗುರುವನ್ನು ಕಂಡ ಕೂಡಲೇ ಏಕಲವ್ಯನು ಆನಂದಿತನಾಗಿ ಗುರುಸೇವೆಗೆ ತೊಡಗುತ್ತಾನೆ. ತಮ್ಮ ನಿರಾಕರಣೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಶಿಷ್ಯತ್ವವನ್ನು ಹೇಳಿ ಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಕುಪಿತರಾದ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರು ಏಕಲವ್ಯನ ಧಾರ್ಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ತೆಗಳುತ್ತಾರೆ.
ಆಗ ಏಕಲವ್ಯನಿಂದ ಒಂದು ಗುರು ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿದ ಏಕಲವ್ಯನ ಬಲಗೈ ಹೆಬ್ಬೆರಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ತನ್ನ ಬಿಲ್ವಿದ್ಯೆಯ ಕೌಶಲ್ಯಕ್ಕೆ ಇದರಿಂದ ಹಾನಿಯಾಗುವುದೆಂದು ತಿಳಿದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಯೋಚಿಸದೆ ಏಕಲವ್ಯನು ಇದನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಗುರು ಭಕ್ತಿಯ ಅತಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ದ್ರೋಣಾ ಚಾರ್ಯರು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೆಟ್ಟ ಗುರುವಿನಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಸ್ವಾರ್ಥ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರಗಳೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ.
ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಲವ್ಯ ಮತ್ತೆ ಬಾಣ ಪ್ರಯೋಗಿಸುವುದನ್ನು ಕಲಿತು ಸವ್ಯಸಾಚಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡು, ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರ ಮುಖಭಂಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣನಾಗಿ, ಕೌರವನ ಬಳಿ ಬಂದು ಪಾಂಡವರ ವಿರುದ್ದ ಯುದ್ದ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
ಅಲ್ಲದೆ ಆತನು ಅನೇಕ ರಾಜಕುಮಾರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿಟ್ಟು ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆಕೊಡುತ್ತಿದ್ದ ಜರಾಸಂಧನ ಪರ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಪಾಂಡವರ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಷರತ್ತು ಪೂರೈಸಿದ ಮೇಲೂ, ಅವರಿಗೆ ಕೊಡದೆ ರಾಜ್ಯ ಅಪಹರಣ ಮಾಡಿದವನ ಕಡೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ದ್ರೋಣರಿಗೆ ತಮ್ಮ ವಚನ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವದೇ ಮುಖ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ದ್ರೋಣರು ತನಗೆ ವಂಚಿಸಿ ಏಕಲವ್ಯನಿಗೆ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಧ್ನುರ್ವಿದ್ಯೆ ಕಲಿಸಿದರೇ ಎಂಬ ಅನುಮಾನ. ಅದನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ದ್ರೋಣರು ಈ ಕಠಿಣ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೇ?
ಮಹಾಭಾರತದ ಕರ್ತೃ ವ್ಯಾಸಮಹರ್ಷಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಬಗೆಯ ಅನೇಕ ಧರ್ಮಸಮಕಟದ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಸೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೊಟ್ಟ ವಚನ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಸತ್ಯವಂತರಾಗಬೇಕೋ ಅಥವಾ ದಯೆತೋರಿ ಶಿಷ್ಯನೆದುರು ವಚನಭ್ರಷ್ಟರೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೋ?
ಏಕಲವ್ಯನ ಈ ಕಥೆ ಕನ್ನಡದ ಮೂವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಲೇಖಕರಿಗೆ ರೂಪಕಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನೊ ದಗಿಸಿದೆ. ಕೈಲಾಸಂ ಅವರು ಪರ್ಪಸ್ ಮತ್ತು ಫುಲ್ಫಿಲ್ಮೆಂಟ್ ಎಂಬ ಎರಡು ನಾಟಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕುವೆಂಪು ಅವರು ತಮ್ಮ ಬೆರಳ್ಗೆ ಕೊರಳ್ ಎಂಬ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬೆರಳನ್ನು ಬೇಡಿದ ದ್ರೋಣರು ಹೇಗೆ ಕರ್ಮಫಲವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕೊರಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರು ಎಂಬ ವಸ್ತುವನ್ನು ಬಹುಗಂಭೀರವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಗೋವಿಂದ ಪೈಗಳು ಇದೇ ವಸ್ತುವನ್ನಾಧಾರವಾಗುಳ್ಳ ಹೆಬ್ಬೆರಳು ಎಂಬ ನಾಟಕವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದಿವಂಗತ ಕಾಶಿವಿಶ್ವನಾಥಶೆಟ್ಟಿ ಅವರೂ ಏಕಲವ್ಯ ಎಂಬ ನಾಟಕವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯನವರು ಏಕಲವ್ಯ ಎಂಬ ನಾಟಕವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಏಕಲವ್ಯನ ಕಥೆಯನ್ನು ಆಧುನಿಕ ವಿಮರ್ಶಕರು 'ಜಾತೀಯತೆ'ಯ ನಿದರ್ಶನವೆಂದು ಟೀಕಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರ ಸ್ವಾರ್ಥವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಇಲ್ಲವೆ ಗುರುಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ನಿದರ್ಶನವೆಂದು ತಿಳಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ಬಗ್ಗೆ ಕುವೆಂಪುರವರು ಬರೆದಿರುವ 'ಬೆರಳ್ ಗೆ ಕೊರಳ್' ಮತ್ತು ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರ 'ಏಕಲವ್ಯ' ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸ ಬಹುದು.
ಮಹಾಭಾರತ ಮಹಾಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಏಕಲವ್ಯ ನಿಷಾದ ಕುಲ ಅಂದರೆ ಈಗಿನ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಅಥವಾ ಬೇಡ ಪಂಗಡದ ರಾಜಕುಮಾರ. ಇವನು ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರ ನಿರಾಕರಣೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಶಸ್ತ್ರಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ, ಅರ್ಜುನನಷ್ಟೇ ಕೌಶಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದನು.
ಏಕಲವ್ಯ ಜರಾಸಂಧನ ಪರವಾಗಿ ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಬಲರಾಮರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ ಯಾದವ ಸೈನ್ಯದ ಮೂಲಕ ಹತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಏಕಲವ್ಯನದು ದುರಂತ ನಾಯಕನ ಪಾತ್ರ.
1926 - ಜಾರ್ಜ್ ವಿಲಿಯಂ ಗ್ರೇ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ದ್ರವರೂಪದ ಹರಳುಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು, ಅದು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿತು
1768 - ಫ್ರಾಂಕೋಯಿಸ್-ರೆನೆ ಡಿ ಚಟೌಬ್ರಿಯಂಡ್, ಫ್ರೆಂಚ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿ, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವ
1906 - ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಡೆಲ್ಬ್ರೂಕ್, ಜರ್ಮನ್-ಅಮೇರಿಕನ್ ಜೈವಿಕ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ
1912 - ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಲಿಬರ್ಮನ್, ರಷ್ಯನ್-ಅಮೇರಿಕನ್ ಪ್ರಕಾಶಕರು, ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರ, ಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಿ
1846 - ಡೇನಿಯಲ್ ಬರ್ನ್ಹ್ಯಾಮ್, ಅಮೇರಿಕನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ, ವಿಶ್ವದ ಕೊಲಂಬಿಯನ್ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು
ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಿನ ನಾಲ್ಕನೆ ದಿನ. ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ವರ್ಷದಲ್ಲಿನ ೨೪೭ನೇ ದಿನ
1913 - ಜಪಾನಿನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಕೆನ್ ೆ ಟ್ಯಾಂಗೆ ಯೊಯೋಗಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಜಿಮ್ನಾಷಿಯಂ ಅನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು
1825 - ದಾದಾಭಾಯ್ ನೌರೋಜಿ, ಭಾರತೀಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿ, ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ
1913 - ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಮೂರ್, ಅಮೇರಿಕನ್ ಜೀವರಾಸಾಯನಿಕ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ
1888 - ಓಸ್ಕರ್ ಷ್ಲೆಮ್ಮರ್, ಜರ್ಮನ್ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರ, ಶಿಲ್ಪಿ, ವಿನ್ಯಾಸಕ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕ
೧೯೭೩ ರಲ್ಲಿ ಸಿ.ಕೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣಗೌಡ ಎಂಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ನಿಧನರಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಹೋದರಿ ನೀಡಿದ ೫೦೦ ರೂ ಕೊಡುಗೆಯಿಂದ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಜು ಅವರು ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಟಣಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭ ಮಾಡಿದರು. ಹೀಗೆ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಕವನ ಸಂಕಲನ ಕ. ವೆಂ. ರಾಜಗೋಪಾಲರ ‘ನದಿಯ ಮೇಲಿನ ಗಾಳಿ’. ಚಿ. ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಜು ಅವರು ೨೦೦೦ ದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತರಾದಾಗ ಬೆಳಕು ಕಂಡದ್ದು 'ಬೇಂದ್ರೆ ಸಾಹಿತ್ಯ'. ಹೀಗೆ ಸುಮಾರು ೨೭ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತ್ ಕಾಲೇಜು ಕನ್ನಡ ಸಂಘದ ಮೂಲಕ ಹೊರತಂದ ೧೬೫ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಿ.ಸಿ.ರಾಮಚಂದ್ರ ಶರ್ಮ ಅವರ ‘ಸಪ್ತಪದಿ’ ಮತ್ತು ಸು.ರಂ. ಎಕ್ಕುಂಡಿ ಅವರ ‘ಬಕುಳದ ಹೂಗಳು’ ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಂದಿತು, ಇದಲ್ಲದೆ ಸುಮಾರು ೫೦ ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಾಶನಕ್ಕಾಗಿ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಪ್ರಥಮ ವರ್ಷದ ಬಹುಮಾನ ದೊರೆಕಿತು. ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಪ್ರಯತ್ನ ಹೇಗೆ ಫಲಕೊಡಬಲ್ಲದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಚಿ.ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಜು ಅವರ ಕಾರ್ಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿ ಕಣ್ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲುವಂತದ್ದಾಗಿದೆ. ಅಂದು ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಜು ಅವರು ಗುರುತಿಸಿ ಪ್ರೋತ್ರಾಹಿಸಿದ ಯುವ ಬರಹಗಾರರು ಇಂದು ಬಹಳ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ. ಕವಿ ಎಚ್. ಎಸ್. ಶಿವಪ್ರಕಾಶ್ ಕೂಡ ಕನ್ನಡ ಸಂಘದ ಮೂಲಕವೇ ಹೊರಬಂದವರು.
ತಮ್ಮ ಅಪಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಸ್ವಂತ ಆಲೋಚನೆ-ಚಿಂತನೆಗಳಿಗೂ ಅಕ್ಷರ ರೂಪ ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಚಿ. ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಜು ಅವರ ಬಳಿ ಸಮಯವಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಅವರು ಬಿಡುವಾದಾಗ, ಮನಸ್ಸಾದಾಗ, ಆಗಾಗ ಬರೆದಿರುವ ಪ್ರಬುದ್ಧ, ವಿಚಾರಪೂರ್ಣ ಬರಹಗಳು, ಕವಿತೆ, ನಾಟಕ, ಪ್ರಬಂಧ, ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಸಂಕಲನವನ್ನು ಅಭಿನವ ಪ್ರಕಾಶನ ‘ಆಗಾಗ' ಸಂಪುಟದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರತಂದಿದೆ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾಜು ತಾವು ನಿಧನರಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಮೊದಲೇ ಬರೆದಿಟ್ಟಿದ್ದ ಉಯಿಲಿನ ಆಯ್ದ ಭಾಗವನ್ನೂ ಶ್ರೀಮತಿ ಸರಸ್ವತಿ ರಾಜು ಅವರು ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವುದು ವಿಶೇಷ. ಮಾಸ್ತಿ, ಜೆ ಬಿ ಜೋಷಿ, ಜಿ ಪಿ ರಾಜರತ್ನಂ, ನಿರಂಜನ, ಪರ್ವತವಾಣಿ, ಸು ರಂ ಎಕ್ಕುಂಡಿ, ಮಧುರಚೆನ್ನ, ಜಿ ಎಸ್‌ ಎಸ್‌, ಮುಗಳಿ ಮೊದಲಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ದಿಗ್ಗಜರ ಜೊತೆ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾಜು ಆಪ್ತ ಒಡನಾಟ ಹೊಂದಿದ್ದವರು. ವ್ಯಕ್ತಿ ಸಂಗತಿ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಎಲ್ಲರೊಂದಿಗಿನ ಸಾಹಿತ್ಯ – ಸ್ನೇಹ - ಒಡನಾಟಗಳನ್ನು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುವಂತೆ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಜು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.
ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಚಾಮರಸನ ಪ್ರಭುಲಿಂಗ ಲೀಲೆ ಮತ್ತು ಹರಿಹರನ ಪ್ರಭುದೇವ ರಗಳೆಯ ತೌಲನಿಕ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಓದಲೇ ಬೇಕು. ರಾಜರತ್ನಂ ತಮ್ಮ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸಿದ ಒಂಟಿತನ, ಅಷ್ಟಾದರೂ ತಮಗೆ ಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವಾಸ ಮೂಡುವವರೆಗೆ ಯಾರನ್ನೂ ಹತ್ತಿರ ಬಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳದ ಅವರ ನಿಷ್ಠುರತೆ, ಎಷ್ಟೋ ದಿನ ಅವರ ಮನೆಯವರೆಗೂ ಹೋದರೂ, ಒಂದು ದಿನವೂ ಒಳಗೆ ಬಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಿಲ್ಲವಲ್ಲ ಎಂದು ತಾವು ಚಡಪಡಿಕೆ ಅನುಭವಿಸಿದ್ದನ್ನೂ ಹಾಗೂ, ಕೊನೆಗೂ ಒಂದು ದಿನ ಕರೆದಾಗ ದಿಗ್ವಿಜಯ ಮಾಡಿದಷ್ಟು ಸಂತೋಷ ಅನುಭವಿಸಿದ್ದನ್ನು ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾಜು ಮನೋಜ್ಞವಾಗಿ ಬರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಜಿ ಪಿ ರಾಜರತ್ನಂ ನಿಧನರಾದಾಗ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾಜು: “ಕಾದ ಮರಳಲ್ಲಿ ಕಾಗುಣಿತ ತಿದ್ದುವುದಾಗಿತ್ತು ನಿನ್ನ ಕೆಲಸ, ಇರುಳು ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಮೆ ಹುಡುಕುವುದೊಂದೇ ನನ್ನ ಕೆಲಸ ಎಂದು ಕವನ ನಮನ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂವೇದನೆಗಳತ್ತ ಸದಾ ಅವರ ಮನಸ್ಸು ತುಡಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರು ಐದು ಮೂಕ ನಾಟಕಗಳು ಓದುಗನ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಮನದಲ್ಲಿ ಬದುಕಿನ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮೂಡಿಸುವ ಬಗೆ ಅದ್ಭುತ. ಭೂಪಾಲ್‌ ದುರಂತದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು, “ದಿಕ್ಕೆಟ್ಟು ತತ್ತರಿಸಿ, ದಿಕ್ತಟ ಒತ್ತರಿಸಿ ವಿಷವಾಗಿ ಹೋಯಿತು ಜೀವಜಲ ಭೂಪಾಲ ಹೊರಳಾಡಿ, ಭೂಪಾಲ ಕುರುಡಾಗಿ ಭೂಪಾಲವಾಯಿತು ಪ್ರೇತಕುಲ” ಎಂದು ಕವಿತೆ ಬರೆದರು.
ಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎಸ್ಸಿ. ಓದಿದ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಜು ಅವರು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಕಾಲ ಲೋಹ ವಿಕಾಸ ಮಂಡಲಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಉದ್ಯೋಗ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ‘ಛಸನಾಲ ಬಂಧು’ ಎಂಬ ಕವನ ಸಂಕಲನ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದರು. ಮತ್ತೆ ಕನ್ನಡ ಓದುವ ಹಂಬಲದಿಂದ ಪಡೆದ ಬಿ.ಎ., ಎಂ.ಎ. ಪದವಿ ಪಡೆದುದಲ್ಲದೆ. ಇಂಡಾಲಜಿಯಲ್ಲಿ ಡಿಪ್ಲೊಮ ಪದವಿಯನ್ನೂ ಪಡೆದರು. ಅವರು ಎಂ.ಎ. ತರಗತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಜಿ.ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ, ಜಿ.ಪಿ.ರಾಜರತ್ನಂ. ಎಂ. ಚಿದಾನಂದ ಮೂರ್ತಿ ಅವರುಗಳು ಇವರ ಗುರುಗಳಾಗಿದ್ದರು.
ಚಿ.ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಜು ಅವರು ಕ್ರೈಸ್ಟ್‌ ಕಾಲೇಜು ಕನ್ನಡ ಸಂಘದ ಮೂಲಕ, ದ.ರಾ. ಬೇಂದ್ರೆ ಕಾವ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆ, ಅ.ನ.ಕೃ. ಲೇಖನ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಮುಂತಾದ ಕಾರ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ ಇತರ ಹಲವಾರು ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸೇವೆ ಮಾಡಿದರಲ್ಲದೆ, ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅರಳಲು ಶ್ರಮಿಸಿದರು. ನೂರಾರು ಯುವ ಬರಹಗಾರರನ್ನು ಬೆಳಕಿಗೆ ತಂದರು. ಕನ್ನಡವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ, ಉಳಿಸುವ ಕೈಂಕರ್ಯವನ್ನು ತಮ್ಮ ಉಸಿರೆಂಬಂತೆ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಅವರು ಪರಿಚಾರಿಕೆಗೆ ಹೊಸ ಅರ್ಥ ತಂದು ಕೊಟ್ಟರು.
ಎಂ. ಎ. ಪದವಿಯ ಫಲಿತಾಂಶದ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿರುವಾಗಲೇ ಚಿ. ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಜು ಅವರಿಗೆ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕರ ಹುದ್ದೆ ದೊರಕಿತು. ಕನ್ನಡದ ವಾತಾವರಣವೇ ಇಲ್ಲದ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಕಂಪನ್ನು ಹರಡಲು ಅವರು ಹತ್ತಾರು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡರು. ‘ವಿಮೋಚನ’ ಪಾಕ್ಷಿಕ. ‘ಅಂಕಣ’ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಮ್ಭಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ ' ಕ್ರೈಸ್ತ್ ಕಾಲೇಜಿನ ಕನ್ನಡ ಸಂಘ'ದ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣರಾದರು.
ಆತ್ಮಕಥೆ ಎಂಬ ಕವಿತೆಯನ್ನು ರಾಜು ಹೀಗೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ: “ಏನು ಬರೆಯಲಿ ಏಕೆ ಬರೆಯಲಿ ನನ್ನ ಆತ್ಮಕಥೆ ನೀನು ಬಿಟ್ಟ ಗಾಳಿಯನ್ನೇ ನಾನು ಎಳೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ, ನೀನು ಬಿತ್ತಿದ ಕಾಳನ್ನೇ ನಾನು ತಿನ್ನುತ್ತಿರುವಾಗ, ನೀನು ನೆಯ್ದ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನೇ ನಾನು ಧರಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ನೀನು ಮೆಟ್ಟಿದ ಮಣ್ಣನ್ನೇ ನಾನು ತುಳಿಯುತ್ತಿರುವಾಗ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ 'ಆಗಾಗ' ಆಗಾಗ ಓದಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಯಾವಾಗಲೂ ಓದಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ ಸಂಗ್ರಾಹ್ಯ ಸಂಪುಟ.
ಚಿ.ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಜು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅಪಾರವಾದ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಕನ್ನಡಕ್ಕಾಗಿ ಯುವ ಪ್ರತಿಭೆಗಳ ಪಡೆಯನ್ನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಕನ್ನಡದ ಕಂಪು ಹೊಸ ತಲೆಮಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾಗಿ ಉಳಿಯುವಂತೆ ಹಗಲಿರುಳು ದುಡಿದ ಮೇಷ್ಟ್ರು ಎಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತರಾದವರು. ಅವರು ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದರೂ, ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪರಿಚಾರಕರಾಗಿ ಬದುಕಿದವರು.
ಚಿ. ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಜು ಅವರ ಸ್ವಾನುಭವದ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿನ 'ಭಾಷಣ ಮೋಕ್ಷ’ ಹಾಗೂ 'ಅರವತ್ತು ದಾಟಿದ ಮೇಲೆ' ಓದಲೇ ಬೇಕು. ಅರವತ್ತು ದಾಟಿದ ನಂತರದ ತಲ್ಲಣ, ತಳಮಳಗಳನ್ನು, ಮಕ್ಕಳು-ಮಡದಿಯ ಆಧುನಿಕ ಯೋಚನೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸಲಾಗದ ಚಡಪಡಿಕೆ, ಮೈಗೆ-ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಒಗ್ಗದ ಆಧುನಿಕ ಶೌಚಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದ ಪರದಾಟ. ಇತ್ಯಾದಿ ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಸ್ವಾರಸ್ಯವನ್ನು ಓದಿಯೇ ಅರಿಯಬೇಕು.
ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಾಲೇಜಿನ ಕನ್ನಡ ಸಂಘದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿ ಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಚಿ.ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಜು ಅವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಗುರು ಜಿ.ಪಿ.ರಾಜರತ್ನಂ ಅವರಂತೆ ತಾವೂ ಕನ್ನಡದ ಪರಿಚಾರಕರಾಗಿ ದುಡಿಯಲು ಪ್ರೇರಣೆ ದೊರಕಿತು. ಕಾಲೇಜು ಹೊರಗೆ ಪಿ.ಪಿ ಎಂಬ ಬಳಗ ಕಟ್ಟಿ ಆ ಮೂಲಕ ‘ಅಂಕಣ’, ‘ಶೂದ್ರ’ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣರಾದರು.
ಚಿ.ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಜು ಅವರು ನವೆಂಬರ್ ೨೮, ೧೯೪೨ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ತಾಯಿ ಸಾವಿತ್ರಮ್ಮ; ತಂದೆ ವಿ.ಚಿಕ್ಕರಾಜು. ಅವರ ಶಾಲಾಭ್ಯಾಸ ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರದಲ್ಲೇ ನಡೆಯಿತು. ಹೈಸ್ಕೂಲು ಓದುತ್ತಿರುವ ದಿನಗಳಲ್ಲೇ ಕನ್ನಡದ ಗೀಳು ಹತ್ತಿಸಿಕೊಂಡ ಅವರು 'ಶಾಲು ಜೋಡಿಗಳು' ಎಂಬ ನಾಟಕ ರಚಿಸಿದ್ದರು.
ಮೇಷ್ಟರ ಕೆಲವೊಂದು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಬಿಡಿ ಬಿಡಿಯಾಗಿ ಹೆಸರಿಸುವುದಾದರೆ, ‘ಛಸನಾಲ ಬಂಧು’ ಎಂಬ ಕವನ ಸಂಕಲನ, 'ಐದು ಮೂಕ ನಾಟಕಗಳು', ‘ಹಳಿಯ ಮೇಲಿನ ಸದ್ದು’ ನಾಟಕ, ‘ನಾಳೆ ಯಾರಿಗೂ ಇಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇತರ ನಾಟಕಗಳು’; ‘ಬಾವಿ ಕಟ್ಟೆಯ ಬಳಿ’ ಎಂಬ ಅನುವಾದ, ‘ನಮ್ಮ ಕೈಲಾಸಂ’ ಎಂಬ ಸಂಪಾದನೆಗಳು ನೆನಪಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ.
ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಉತ್ತರದಿಂದ ಟಿಬೆಟನ್ನರು ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಭೂತಾನ್ ನ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ೧೭೦೦ರಲ್ಲಿ ಭೂತಾನೀಯರು ಕೂಚ್ ಬಿಹಾರ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದರು. ೧೭೭೨ರಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಿತ ಜನರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಮೊರೆ ಹೊಕ್ಕಾಗ ಇಬ್ಬರೂ ಸೇರಿ ಭೂತಾನ್ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಆ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಿಂದ ಹೊರದೂಡಿ ಭೂತಾನದ ಮೇಲೆಯೇ ೧೭೭೪ರಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದರು. ಕೊನೆಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಜೊತೆ ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ಮೇಲೆ ಹಿಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿ ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿತು. ಆದರೆ ಗಡಿ ವಿವಾದ ಬಗೆಹರಿಯದೆ ಮುಂದಿನ ೧೦೦ ವರ್ಷಗಳ ವರೆಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಜೊತೆ ಚಕಮಕಿ ನಡೆದವು.
೧೬೦೦ರ ಕಾಲದ ತನಕ ಭೂತಾನದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮಲ್ಲೇ ಕಚ್ಚಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಾಮಂತ ರಾಜರನ್ನು ಟಿಬೆಟ್ಟಿನ ಲಾಮಾ ಮತ್ತು ಸೇನಾ ನಾಯಕ ಶಬ್ದೃಂಗ ಗವಾಂಗ್ ನಂಗ್ಯಾಲ್ ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ಭೂತಾನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಹಾಕಿದನು.
ಶಬ್ದೃಂಗ ದ್ವಿಪದ್ಧತಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಗುರು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿ, ಹೀಗೆ ಇಬ್ಬರು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು. ಶಬ್ದೃಂಗನ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಕಚ್ಚಾಟ ಮತ್ತೆ ಆರಂಭವಾಗಿ ಇನ್ನೂರು ವರ್ಷ ಬಾಳಿತು. ೧೮೮೫ರಲ್ಲಿ ತ್ರಾಂಗ್ಸಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಉಗ್ಯೇನ್ ವಾಂಗ್ಚುಕ್ ಪ್ರಬಲನಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಜೊತೆ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸಿದನು.