polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ಜಿಸ್ಯಾಟ್-16 ಭಾರತೀಯ ಸಂಪರ್ಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಜಿಸ್ಯಾಟ್ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ 11 ನೆಯದು; ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂವಹನ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಒದಗಿಸಿದ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಕ್ಅಪ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುವುದು. ಇದು ಅಂದಾಜು 12 ವರ್ಷ ಜೀವಿತಾವಧಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಉಪಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಇದು ಬದಲಿ ಉಪಗ್ರಹವಾಗಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ.
ದೂರಸಂವಹನ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಭಾರತದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ನೆರವಾಗುವ ಇಸ್ರೊದ ‘ಜಿಸ್ಯಾಟ್‌–16’ ಸಂವಹನ ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಗಯಾನಾದ ಕೌರೊ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಭಾನುವಾರ ನಸುಕಿನಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಉಡಾವಣೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
‘ಜಿಸ್ಯಾಟ್‌–16’ ರಲ್ಲಿ 48 ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪಾಂಡರ್‌ಗಳು ಇದ್ದು, ಇದು ಇಸ್ರೊ ಈವರೆಗೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಸಂವಹನ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಪೈಕಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪಾಂಡರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೊತ್ತೊಯ್ದ ಹಿರಿಮೆ ಸಾಧಿಸಿದೆ. ಉಡಾವಣೆಯಾದ ಕೆಲವೇ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಸನದಲ್ಲಿರುವ ಇಸ್ರೊದ ‘ಪ್ರಧಾನ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕೇಂದ್ರ’ ಉಪಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಸೂಚನೆ ನೀಡಲಾರಂಭಿಸಿತು.
ಜಿಸ್ಯಾಟ್ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಡಿಜಿಟಲ್ ಆಡಿಯೋ, ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ವೀಡಿಯೊ ಪ್ರಸಾರ, ಇವುಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂವಹನ ಉಪಗ್ರಹಗಳು, ಭಾರತವು ದೇಶೀಯವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಜನವರಿ 2014 ರ,ವರೆಗೆ 10 ಜಿಸ್ಯಾಟ್ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಇಸ್ರೋದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ/ಉಡಾವಣೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
ಭೂಸ್ಥಾಯೀ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಜಿಸ್ಯಾಟ್ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು, ಪ್ರಸಾರ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ದವರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. 10 ಜಿಸ್ಯಾಟ್ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ, 168 ಟ್ರಾನ್ಸ್ಪೋಂಡರ್ ಒಟ್ಟು ಸಿ (ಇದರಲ್ಲಿ 95 ಟ್ರಾನ್ಸ್ಪೋಂಡರ್ಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರಕರಿಗೆ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಗುತ್ತಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ), ವಿಸ್ತೃತ ಸಿ ಮತ್ತು ಕು-ಬ್ಯಾಂಡ್ ಗಳು ದೂರಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿ, ಟಿವಿ ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ ಹವಾಮಾನ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯ ದುರಂತದಲ್ಲಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಮತ್ತು ಹುಡುಕಾಟ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ .
ಜಿಸ್ಯಾಟ್-6-ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು-- ಬಹುಮಾಧ್ಯಮ ಮೊಬೈಲ್ ಉಪಗ್ರಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆ; ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್ ಮತ್ತು ಮೊಬೈಲ್ ವೀಡಿಯೊ / ವಾಹನಗಳನ್ನು ಆಡಿಯೋ ಗ್ರಾಹಕಗಳ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಉಪಗ್ರಹ ಡಿಜಿಟಲ್ ಇಮೇಜ್ ಸೇವೆ, ನೀಡುತ್ತದೆ; ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅನ್ವಯಗಳಿಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು
ಜಿಸ್ಯಾಟ್-7-ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು-- ರಕ್ಷಣಾ ತಜ್ಞರು ನೀಲಿ ನೀರಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯು ಅದರ ಹಡಗುಗಳಿಗೆ ಸಂವಹನ ಸೇವೆಗಳು ಒದಗಿಸುವ ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವುದು. ಬಗೆಯ ವಿದೇಶಿ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬನೆ ಮಾಡದಿರಲು ಯೋಜನೆ.
ಉಡಾವಣಾ ವೆಚ್ಚ ಹಾಗೂ ವಿಮೆ ಸೇರಿ 865.50 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಪಿಎಸ್‌ಎಲ್‌ವಿ ಹಾಗೂ ಜಿಎಸ್‌ಎಲ್‌ವಿ ರಾಕೆಟ್‌ಗಳು 2000 ಕೆ.ಜಿ.ಗಿಂತ ಭಾರದ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಉಡಾವಣೆ ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಏರಿಯನ್‌ ಸ್ಪೇಸ್‌ ನೆರವಿನಿಂದ ‘ಜಿಸ್ಯಾಟ್‌–16’ನ್ನು ಉಡಾವಣೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
1981 ರಲ್ಲಿ ಆ್ಯಪಲ್‌ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹದಿಂದ ಆರಂಭ ಗೊಂಡು ಏರಿಯನ್‌ ಸ್ಪೇಸ್‌ ಈವರೆಗೆ ಇಸ್ರೊದ 18 ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದಿದೆ. ಏರಿಯನ್‌ ರಾಕೆಟ್‌ಗಳು 10 ಸಾವಿರ ಕೆ.ಜಿ. ತೂಕದ ಉಪಗ್ರಹ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿವೆ.
ಜಿಸ್ಯಾಟ್-3-ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು--ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಲಯದ ಅಗತ್ಯ ಪೂರೈಸಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದು. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದೇಶದ ಒಂದು ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ಉಪಗ್ರಹ ಆಧಾರಿತ ದೂರ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು;
ಟಿಪ್ಪಣಿ--ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ರೂಪಿಸಿದ ಒಂದು ಪ್ರದರ್ಶನ; , ತನ್ನ ಗುರಿ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ವಿಫಲವಾದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಂವಹನ ಕ್ರಿಯಾಯೋಜನೆ
ಜಿಸ್ಯಾಟ್-4-ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ನ್ಯಾವಿಗೇಷನ್ ಸೆಟಲೈಟ್; . ರಾಕೆಟ್ ನ ಮೊದಲ ಹಾರಾಟ:
ಜಿಸ್ಯಾಟ್-2-ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಉಪಗ್ರಹ ಭಾರತದ ಜಿಎಸ್ಎಲ್ವಿ ಎರಡನೆ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪರೀಕ್ಷಾ ಹಾರಾಟ
ಜಾನ್ಸನ್ 23 ನವೆಂಬರ್ 2006 ರಂದು ಮೊದಲ ಆಶಸ್ ಟೆಸ್ಟ್ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು,ಆ ತಂಡಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಆದ ನಂತರ,ಎಲ್ಲಾ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ್ನನ್ನು 12ನೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.10 ನವೆಂಬರ್ 2007 ರಂದು , ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್, ತನ್ನ ತವರು ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ವಿರುದ್ಧ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ , ಮಿಚೆಲ್ ಜಾನ್ಸನನ್ನ , ಆಡಮ್ ಗಿಲ್ಕ್ರಿಸ್ಟ್ರವರು ತನ್ನ ಮೊದಲ ವಿಕೆಟನ್ನ ತೆಗೆದರು.ಜಾನ್ಸನ್ 4 / 96 ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಹೋದರು.
ಎರಡನೇ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ , ಅವನು ಎರಡು ವಿಕೆಟ್ ತನ್ನ ಮೊದಲನೆ ಒವೆರ್ನಲ್ಲಿ ತೆಗೆದ.ಈ ನಂತರ, ಗಮನಾರ್ಹ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಮರ್ಶಕ ಪೀಟರ್ ರೋಬಕ್ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವೇಗದ ಬೌಲರ್ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಜಾಕ್ ಕಾಲಿಸ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೇಮ್ ಸ್ಮಿತ್ ತನ್ನ ವೇಗದ ಬೌಲಿಂಗ್ಗೆ ಗಾಯಗೊಂಡರು.ಮೂರನೇ ಟೆಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಸೊಲುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಗ, ಅವನು ಮಾತ್ರ 86 ಎಸೆತಗಳಲ್ಲಿ ಔಟಾಗದೇ 123 ರನ್ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದನು.ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್ ಮೂಲಕ ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಾಭವಗೊಂಡಿತು ಆದರೂ, ಜಾನ್ಸನ್ 3 ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 16 ವಿಕೆಟ್ ಮತ್ತು 250 ರನ್ ಗಳಿಸಿ, ಸರಣಿ ಪುರುಷ ಎಂದು ನೆಮಕ ಮಾಡಿದರು.
ಜಾನ್ಸನ್ ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ವಿರುದ್ಧದ ಬೇಸಿಗೆ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ತಂಡದ ನಾಯಕ ರಿಕಿ ಪಾಂಟಿಂಗ್ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ , 2009 ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬೌಲಿಂಗ್ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದನು .
ಜಾನ್ಸನ್ನ 17 ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ವೇಗದ ಬೌಲಿಂಗ್ ಕ್ಲಿನಿಕ್ಗೆ ಹಾಜರಾಗಿದ್ದರು,ಅಲ್ಲಿ ಮಾಜಿ ಟೆಸ್ಟ್ ವೇಗದ ಬೌಲರ್ ಡೆನ್ನಿಸ್ ಲಿಲ್ಲಿ "ಜೀವಮಾನದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಬರುವಂತಹ ನಿರೀಕ್ಷೆ" ಎಂದು ಅವನನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದರು. ಲಿಲ್ಲಿ ಮಾಜಿ ಸಹಆಟಗಾರನಾದ ರಾಡ್ ಮಾರ್ಶ್ನನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ಜಾನ್ಸನ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಅಕಾಡೆಮಿಗೆ ಸೇರಲು ಅಡಿಲೇಡ್ ನಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿದರು.
ಜಾನ್ಸನ್ ತರುವಾಯ 1999 ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಆಡಿದ್ದಾರೆ,ಆದರೆ ಮರುಕಳಿಸುವ ನಿರಂತರ ಬೆನ್ನಿನ ಗಾಯಗಳು ತನ್ನ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಯಿತು.
ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ತನ್ನ ಮೊದಲ ದರ್ಜೆ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ಆರಂಭಿಸಲು ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡ,ಅವನು ಕ್ವೀನ್ಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್ನ ಸ್ಥಳೀಯನಾದಾಗ ರಾಜ್ಯದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಡಲು ಅವನನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು,ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ವೀನ್ಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್ನ ತಂಡಕ್ಕೆ ಅವನು ಆಡಿದ.ಜಾನ್ಸನ್ ಅವರು ಪ್ರಥಮ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಎಸೆತವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದಾಗ ಆರನ್ನು ಹೊಡೆದ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2005 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದಿಂದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು.
ಮಿಚೆಲ್ ಜಾನ್ಸನ್ ,ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಒಬ್ಬ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ.ಅವರು ಎಡಗೈ ವೇಗದ ಬೌಲರ್ ಮತ್ತು ಎಡಗೈ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್ಮನ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.ಅವರಿಗೆ,ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ನ 2009ರಲ್ಲಿ "ವರ್ಷದ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ"ಎಂಬ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.
ಕರ್ನೂಲು ಸ್ತೋಮ: ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಕಡಪ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಡಪ ಶಿಲಾಸ್ತೋಮದ ಮೇಲೆ ಅನನುರೂಪವಾಗಿ ನಿಕ್ಷೇಪವಾಗಿರುವ ಶಿಲಾರಾಶಿ . ಕುಂದೈರ್ ಕೊಳ್ಳದಲ್ಲೂ ಪಲ್ನಾಡ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೂ ಈ ಶಿಲಾವರ್ಗ ಇದೆ. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೩೬೬ ಮೀ ಮಂದವಾಗಿದೆ; ಪಲ್ನಾಡ್ ಕಡೆಗೆ ಹೋದಂತೆ ಈ ದಪ್ಪ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವದ ಕಡೆ ಈ ಸ್ತೋಮ ಭೂಚಲನೆಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಂಡಿದೆ. ಆದರೂ ಕಡಪ ಶಿಲಾಸ್ತೋಮಗಳಷ್ಟು ಮಡಿಕೆ ಬಿದ್ದಿಲ್ಲ. ಕರ್ನೂಲ್ ಸ್ತೋಮ ಕೆಳಗಿನ ವಿಂಧ್ಯನ್ ಶಿಲಾಸ್ತೋಮಕ್ಕೆ ಸಮಕಾಲೀನವಾದದ್ದು.
ಕರ್ನೂಲ್ ಸ್ತೋಮದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಶಿಲಾಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಣ್ಣಶಿಲೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದ್ದರೂ ಜೇಡು ಮತ್ತು ಮರಳು ಶಿಲೆಗಳಿಗೆ ಏನೂ ಕಡಿಮೆ ಇಲ್ಲ. ವಿವರ ಮುಂದೆ ಬರೆದಿದೆ.
ಆದಿತೀರ್ಥಂಕರ ಋಷಭದೇವನಿಂದಾರಂಭಿಸಿ, 24 ಜನ ತೀರ್ಥಂಕರರಿಂದ ಪ್ರವಹಿಸಿದ ದಿವ್ಯಧ್ವನಿಯ ಸಾರವು, ಪ್ರಭಾವಸೇನ ಹಾಗೂ ಭೂತಬಲಿಯೆಂಬ ಪ್ರಾಚೀನ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ವರೆವಿಗೂ ಹರಿದುಬಂದಿರುವ ಖಚಿತವಾದ ಹಾದಿಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕುಮುದೇಂದುಮುನಿಯು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ತಾನು ನವಮಾಂಕ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಿರುವ ಅಂಕಭೂವಲಯದೊಂದಿಗೆ; ಸುವಿಶಾಲವಾದ ತಾಳೆಯೋಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರಭೂವಲಯವೂ ಪ್ರಚಲಿತವಿದ್ದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕುಮುದೇಂದುಮುನಿಯು ಸೂಚಿಸಿರುವುಂಟು.
ಇದುವರೆವಿಗೂ ಅಗಿಹೋದ ಕನ್ನಡ ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಕತಭಾಷೆಯ ಯಾವೊಬ್ಬ ಕವಿಚರಿತ್ರೆಕಾರನಾಗಲೀ; ಸಾಹಿತ್ಯಚರಿತ್ರೆಕಾರನಾಗಲೀ ಕುಮುದೇಂದುಮುನಿ ಹಾಗೂ ಅವನ ಸಿರಿಭೂವಲಯದ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಯಾವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನೂ ಸೂಚಿಸಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ. ಕುಮುದೇಂದುವು ರಚಿಸಿದ ಅಂಕಭೂವಲಯವನ್ನು ಮುಂದೆ ಮಲ್ಲಿಕಬ್ಬೆಯೆಂಬ ಸಾಧ್ವಿಯು ಪ್ರತಿಪಿಲಿಮಾಡಿಸಿ; ತನ್ನ ಗುರು ಮಾಘಣನಂದಿಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರದಾನ ಮಾಡಿದಳೆಂದೂ;
ಆ ಪ್ರತಿಲಿಪಿಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು ಪ್ರತಿಯು ಕಳೆದ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭದವರೆವಿಗೂ ದೊಡ್ಡಬೆಲೆ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದ ಧರಣೇಂದ್ರ ಪಂಡಿತರಲ್ಲಿ ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿದುಬಂದಿತ್ತೆಂಬ ಖಚಿತ ಮಾಹಿತಿಯೂ ಇದೆ. ಆಸ್ಥಾನ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿದ್ದ ಧರಣೇಂದ್ರ ಪಂಡಿತರು ಶತಾವಧಾನಿಗಳೆಂದೂ; ಆಯುರ್ವೇದ ಪಂಡಿತರೆಂದೂ ಪ್ರಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದವರು. ಅಂಕಿಗಳ ರೂಪದಲ್ಲೇ ಅವರು ಸಿರಿಭೂವಲಯವನ್ನು ಓದಬಲ್ಲವರಾಗಿದರೆಂಬ ಮಾಹಿತಿಯೂ ಪ್ರಚಲಿತವಿದೆ.
ಈ ಕಾವ್ಯದ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಅವರು ಹಲವಾರು ಜನೋಪಯೋಗಿ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಪಡೆದವರು; ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಮಕಾಲೀನ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಅಸೂಯೆಗೂ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದವರು!
ಕ್ರಿ.ಶ.1913ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಧರಣೇಂದ್ರಪಂಡಿತರು ಕಾಲವಶರಾದನಂತರ ಈ ಅಚ್ಚರಿಯ ಅಂಕಕಾವ್ಯವು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದ ಆಯುರ್ವೇದ ಔಷಧಗಳ ಮಾರಾಟದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿದ್ದ ಯಲ್ಲಪ್ಪಶಾಸ್ತ್ರಿಯೆಂಬುವವರ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು.
ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇವರು ಧರಣೇಂದ್ರಪಂಡಿತರ ವಂಶಜರೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸಿದರೆಂಬ ವಿಚಾರವಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರಿಗೆ ಅಂಕಿಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಕಾವ್ಯದ ರಹಸ್ಯವನ್ನರಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಿರಿಭೂವಲಯ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ 16000 ಪುಟಗಳಿವೆ. ಈ ಪುಟಗಳನ್ನು ‘ಚಕ್ರ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚಕ್ರದಲ್ಲೂ ಸುಮಾರು 6 ಅಂಗುಲ ಉದ್ದಗಲದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಚೌಕಾಕೃತಿ ಇರುತ್ತದೆ.
ಇದನ್ನು ಉದ್ದಸಾಲಿನಲ್ಲಿ 27 ಹಾಗೂ ಅಡ್ಡಸಾಲಿನಲ್ಲಿ 27 ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ಮನೆಗಳಿರುವಂತೆ ಒಟ್ಟು 729 ಮನೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಣ್ಣ ಚೌಕಗಳಲ್ಲಿ 1 ರಿಂದ 64ರ ವರೆಗಿನ ಕನ್ನಡ ಅಂಕಿಗಳನ್ನು ಸೂತ್ರಬದ್ಧವಾಗಿ ತುಂಬಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸರ್ವಭಾಷಾಮಯೀಭಾಷಾ ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ ‘ಅ’ಕಾರದಿಂದ ‘ಹ’ಕಾರದವರೆವಿಗೆ 60 ಧ್ವನಿಸಂಕೇತಗಳು ಹಾಗೂ 4 ಯೋಗವಾಹಗಳಿರುತ್ತವೆ.
64 ಅಂಕಿಗಳು ಈ 64 ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಅಂಕಿಗಳಿರುವ ಚೌಕದಲ್ಲಿ ಅಂಕಿಯು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದಾಗ, ಅಕ್ಷರಚಕ್ರವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅಕ್ಷರಚಕ್ರವನ್ನು ಸುಮಾರು 40 ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಓದಿದಾಗ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲಸಾಹಿತ್ಯವು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. !
ಈಗ ‘ಶ್ರೇಢಿ’ ಹಾಗೂ ‘ನವಮಾಂಕಶ್ರೇಢಿ’ ಬಂಧದಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಬಿಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆ ಆರುಲಕ್ಷ!
ಇದರಲ್ಲಿ ಅಶ್ವಗತಿ; ಸ್ತಂಬಕಾವ್ಯ; ಸರ್ಪಬಂಧ; ಜೋಡಿನಾಗರ ಇತ್ಯಾದಿ ಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಸಾಹಿತ್ಯವಾಗಿ, ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಲಕ್ಷಶ್ಲೋಕದಂತೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಭಾಷೆಗಳ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಉಗಮವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಸಾಹಿತ್ಯರಾಶಿಯೆಲ್ಲವೂ ‘ನೂರುಸಾವಿರಲಕ್ಷಕೋಟಿ’ ಶ್ಲೋಕಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಿರಿಭೂವಲಯದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಕೊಂಡಿವೆ!
ಗ್ರಂಥವನ್ನು 9 ಖಂಡಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಥಮ ಖಂಡದಲ್ಲಿ 59 ಅಧ್ಯಾಯಗಳಿವೆ. ಪ್ರಥಮಖಂಡದ ಅಂಕಚಕ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೂಲಸಾಹಿತ್ಯದ ನಕಲುಪ್ರತಿಯು ಮಾತ್ರ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ. ಉಳಿದ ಅಂಕಚಕ್ರಗಳು ಏನಾದುವೆಂಬುದು ಖಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿಯದು.
ಈಗ ಪ್ರಕಟವಾಗಿರುವಷ್ಟು ಮೂಲಸಾಹಿತ್ಯ ಹಾಗೂ ಅಂತರ್ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲೇ, ಅಂಕಗಣಿತ; ಆಕಾಶಗಮನ; ಆಯುರ್ವೇದ; ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ; ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ; ಗಣಕಯಂತ್ರಕ್ರಮ; ನೃತ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ; ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ ಇತ್ಯಾದಿ ಜಗತ್ತಿನ ಸಕಲ ಜ್ಞಾನ-ವಿಜ್ಞಾನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಗಳೂ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ!
ಕರ್ನಾಟಕದ ಗಿರಿಧಾಮವಾಗಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದ ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಮೀಪದ ನಂದಿಬೆಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿರುವ ‘ಯಲವಳ್ಳಿ’ ಎಂಬುದು ಕುಮುದೇಂದುವಿನ ವಾಸಸ್ಥಳ. ಕ್ರಿ.ಶ. 800ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಈ ಸಿರಿಭೂವಲಯ ಗ್ರಂಥವು ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಕುಮುದೇಂದುಮುನಿಯು ‘ಯಲವಭೂರಿಸಿ’ ಎಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತನಾಗಿದ್ದವನು.
ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಅಚ್ಚರಿಯ ಸಂಗತಿಯೆಂಬಂತೆ ತಾನು ರಚಿಸಿದ ಕನ್ನಡ ಅಂಕಕಾವ್ಯದ ಹೆಸರು, ತನ್ನ ಚಿರಿಪರಿಚಿತ ಹೆಸರು, ತನ್ನ ವಾಸಸ್ಥಳ ಈ ಮೂರು ಮಹತ್ವದ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಈ ವಿಶ್ವಕೋಶಕ್ಕೆ ‘ಸಿರಿಭೂವಲಯ’ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ!
‘ಸಿರಿಭೂವಲಯ’ ಎದು ಗ್ರಂಥದ ಹೆಸರು. ಇದನ್ನು ಹಿಂದುಮುಂದಾಗಿ ಓದಿದರೆ; ಬರುವ ‘ಯಲವಭೂರಿಸಿ’ ಎಂಬುದು ಕವಿಯ ಹೆಸರು. ‘ಯಲವ’ ಎಂಬುದು ಕವಿಯ ವಾಸಸ್ಥಳ!
ಜೈನಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ ವೀರಸೇನಾಚಾರ್ಯ ಹಾಗೂ ಜಿನಸೇನಾಚಾರ್ಯರು ಕುಮುದೇಂದುವಿನ ಗುರುಪರಂಪರೆಯವರು.ತಲಕಾಡಿನ ಗಂಗರಸ ಸೈಗೊಟ್ಟ ಸಿವಮಾರ ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ಅಮೋಘವರ್ಷನಿಗೆ ಗುರುವಾಗಿದ್ದವನು ಕುಮು ದೇಂದುಮುನಿ. ಸ್ವತಃ ಕವಿಯೇ ತನ್ನ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಖಚಿತವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿರುವ ಮಾಹಿತಿಗಳು ಇವು. ಜಗತ್ತಿನ 718 ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ; 363 ಮತ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಸಮನ್ವಯ;
ಜ್ಞಾನ-ವಿಜ್ಞಾನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಮಾಹಿತಿಗಳ ಸಾರವೂ ನೂರುಸಾವಿರಲಕ್ಷಕೋಟಿ ಶ್ಲೋಕಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಕವಿಯ ಘೋಷಣೆ!
ರಾಜೇಂದ್ರಪ್ರಸಾದರು. ಹೀಗಿದ್ದೂ, ಇಂಥದೊಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಕನ್ನಡ ಅಂಕಕಾವ್ಯ ಇರುವುದೆಂಬ ವಿಚಾರವೇ ಒಂದು ಕಲ್ಪನೆ ಎಂಬುದು ಇಂದಿಗೂ ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಅನಿಸಿಕೆಯಾಗಿದೆ!
ಅದಮ್ಯವಾದ ಕನ್ನಡಾಭಿಮನಿಯಾಗಿದ್ದ ಕರ್ಲಮಂಗಲಂ ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯನೆಂಬ ಉತ್ಸಾಹೀ ಯುವ ವಿದ್ವಾಂಸರೊಬ್ಬರ ತೀವ್ರತರ ಶ್ರಮದಿಂದಾಗಿ, ಈ ರಹಸ್ಯಮಯವಾದ ಅಜ್ಞಾತ ಅಂಕಕಾವ್ಯವು 1950ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬರಲು ಅವಕಾಶ ವಾಯಿತು.ಅಂಕರೂಪದ ಸಿರಿಭೂವಲಯದ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಹೊರಗೆಡಹುವ ದಿಸೆಯಲ್ಲಿ ಕೆ. ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯನವರು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಸಂಚರಿಸಿ; ಹಲವಾರು ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಕಲಿತು; ಮಹತ್ತರವಾದ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಗಳಿಸಿಕೊಂಡರು.
ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಿ; ತಮ್ಮ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸುಗಳಿಸಿದರು. ಬಹಳ ಕಠಿಣವಾದ ಈ ಸಾಹಸಕಾರ್ಯ ಸಾಧಿಸುವ ದಿಸೆಯಲ್ಲಿ, ಇವರಿಗೆ ಯಾವುದೋ ಮೂಲದಿಂದ ಅಕ್ಷರಭೂವಲಯದ ಪ್ರತಿಯು ದೊರೆತಿರುವುದು ಖಚಿತಸಂಗತಿ. ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಗುಪ್ತವಾಗಿರಿಸಿದ ಈ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅಂಕಿಗಳ ರೂಪದ ಸಿರಿಭೂವಲಯವನ್ನು ಅಕ್ಷರರೂಪಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಪಡೆದರೆಂದು ಊಹಿಸಿ, ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.
ಸಿರಿಭೂವಲಯವೆಂದರೆ, ಸಂಪದ್ಭರಿತವಾದ ಭೂ ಪ್ರದೇಶವೆಂದರ್ಥ. ಇದು ಕನ್ನಡದ ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾವ್ಯದ ಹೆಸರೂ ಹೌದು!
‘ಸರ್ವಭಾಷಾಮಯೀಭಾಷಾ ಸಿರಿಭೂವಲಯ’ ಎಂಬುದು ಈ ಗ್ರಂಥದ ಪೂರ್ಣಹೆಸರು. ಸಿರಿಭೂವಲಯವು ಜಗತ್ತಿನ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲನೇ ವಿಶ್ವಕೋಶವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಂಚದಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದುಬಂದಿರುವ ಏಕೈಕ ಕನ್ನಡ ಪ್ರಾಚೀನ ಅಂಕಕಾವ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಅಚ್ಚರಿಯ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಿದವನು ಯಾಪನೀಯವೆಂಬ ದಿಗಂಬರ ಜೈನಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕುಮುದೇಂದುಮುನಿ.
ಇನ್ನು ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಧೃತವಾಗಿರುವ ಒಂದೆರಡು ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಉಂಡಿಗೆ ಪದಪ್ರಯೋಗ ಪ್ರಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಪಂಪನ ವಿಕ್ರಮಾರ್ಜುನ ವಿಜಯ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಅರಿಕೇಸರಿ ತೆಂಕನಾಡಂ ನಾಡಾಡಿಯಲ್ಲದೆ ಮೆಚ್ಚುತ್ತುಮಾನಾಡನೊಂದೆ ಬಿಲ್ಲೊಳುಂಡಿಗೆ ಸಾಧ್ಯಂಮಾಡಿ’ ಎಂದು ಬಂದಿದೆ. ಇದರ ಅರ್ಥ ಒಂದು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅರಿಕೇಸರಿ ತನ್ನ ಬಿಲ್ಬಲ್ಮೆಯಿಂದ ಅಧೀನತ್ವಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸಿಕೊಂಡನೆಂದು.
ಆದರೆ ಇದೇ ಉಂಡಿಗೆ ಪದ ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಪ್ರಯೋಗವಾಗಿದೆ: 'ನಿಮ್ಮ ಉಂಡಿಗೆಯ ಪಶುವ ಮಾಡಿದೆಯಾಗಿ’, ‘ಲಿಂಗದ ಉಂಡಿಗೆಯ ಪಶುವಾನಯ್ಯ’, ‘ಎನ್ನ ಉರದ ಉಂಡಿಗೆ’ ‘ಎನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಚರಣ ದುಂಡಿಗೆಯನೊತ್ತಯ್ಯ’. ಪಾದಮುದ್ರೆ, ಚಿಹ್ನೆ, ಲಿಂಗಮುದ್ರೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಡಿಗೆ ಪದವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಬಸವದೇವರಾಜ ರಗಳೆಯಲ್ಲೂ ಇಂಥ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿವೆ. ಶಿವ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಮುಂದೆ ಮುತ್ತು ನವರತ್ನಗಳ, ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ ನಾಣ್ಯಗಳ ಮಳೆಗರೆದಂತೆ;
ಮಾಣಿಕದ ಮಳೆ ಮುತ್ತಿನ ಮಳೆ ಮೊದಲಾದ ನವರತ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯಂ ಕಱೆದನೆಂಬಂತೆ, ರೋಹಣಾಚಲದ ಮಾಣಿಕಂಗಳು ತಾಮ್ರಪರ್ಣಿಯ ಮುತ್ತುಗಳುಂ ನಂದಿಯುಂಡಿಗೆಯ ಮಿಸುನಿಯ ಪೊಂಗಳುಂ’-
ಎಂಬುದರ ಅರ್ಥ ನಂದಿಯ ಮುದ್ರೆಯುಳ್ಳಂಥ ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯಗಳ ಮಳೆಗರೆದನೆಂದು. ಪಶುಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ತನ್ನದೆನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಒತ್ತುವುದರ ಪ್ರಸಂಗವೊಂದು ಬಸವಪುರಾಣದಲ್ಲಿದೆ. ಕಿನ್ನರಯ್ಯ ಪ್ರಾಣಿವಧೆಯನ್ನು ಸಹಿಸದವ. ಸಾವಿನ ದವಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕುರಿಯನ್ನೂ ಒಂದೊಂದು ಸಾವಿರ ಹೊನ್ನನ್ನಿತ್ತು ಬಿಡಿಸಿ ತಂದು ಅವುಗಳಿಗೆ ಲಿಂಗಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿದ್ದ. ಲಿಂಗಮುದ್ರೆಯಿದ್ದ ಕುರಿಯನ್ನು ಪುನಃ ಬಂಧಿಸಿದಾಗ ಕಿನ್ನರಯ್ಯ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದ.
‘ಅವಗೆ ಸಾವಿರ ಹೊಂಗಳಂ ಚೌಕವನೆಣಿಸಿ ಕೊಟ್ಟೆನ್ನಳುಪಿ ಬಂದ ವಗಡಿಸಿದೊಡೆ ಬಿಡೆನೆನುತ ನಾಂ ಹೇಳಿ ಈ ಕುಱಿಯ ಶಿವನ ಮುಂದುಂಡಿಗೆಯನೊತ್ತಿದೆ ಶಿವನ ಲಾಂಛನವಿದು’
ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಉಂಡಿಗೆ ಪದದ ಅರ್ಥ ಬೇರೆ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಲಾರಂಭಿಸಿತು. ‘ಕಲಿದಲಿವಂ ಜವನಲ್ಲಿಯುಂಡಿಗೆದಂದನೋ’ ಯಮನಲ್ಲಿಯೇ ಸೆಣಸಿ ತೆರಪು ಪಡೆದನೇ?
ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಶೂರನೇ ಹೌದು ಎಂದು ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣದಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಿಸಿದೆ. ಉಂಡಿಗೆಯನ್ನು ಹಾಕುವುದು ಒಂದು ಕ್ರಿಯೆಯಾದರೆ ಉಂಡಿಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಇನ್ನೊಂದು ಕ್ರಿಯೆ.
ಉಂಡಿಗೆ - ಹಿಂದೆ ಈ ಪದಕ್ಕೆ ರಾಜ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಮುದ್ರೆ, ಚಿಹ್ನೆ, ತೆರಪುಗೊಡುವ ಹಾಗೂ ಆಜ್ಞಾವಿದಿತ ಪತ್ರ ಎಂಬೀ ಅರ್ಥಗಳಿದ್ದವು. ಮನೆತನದ, ವಂಶಗಳ ಗೌರವಸೂಚಿಯಾಗಿ ಒಂದೊಂದು ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಇತ್ತು. ಸೋತ ರಾಜ್ಯ
ಗೆದ್ದ ರಾಜ್ಯದ ಉಂಡಿಗೆಯನ್ನು ಬಳಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನೇ ಉಂಡಿಗೇರಿಸು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಸೋತ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜನ ಆಜ್ಞಾವಳಿಗಳಿಗೆ ಅನಂತರ ಬೆಲೆ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಯುದ್ಧಮಾಡಿ ಜಯಿಸಿದ ಅನಂತರವೇ ಉಂಡಿಗೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವುದು ಒಂದು ಮಾರ್ಗ. ಕಲಹವಾಡದೆಯೇ ಕೇವಲ ಒಂದು ಓಲೆಗೆ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದ ಉಂಡಿಗೆಯನ್ನೊತ್ತಿ ಪರರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದಾಗ, ಆ ಉಂಡಿಗೆಗೆ ಮಹತ್ತ್ವ ದೊರಕುವುದಾದರೆ ಉಂಡಿಗೆ ಬಂದ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಪರರಾಜ್ಯ ಅಧೀನವಾದಂತೆಯೇ. ತನ್ನೋಲೆ ತನ್ನುಂಡಿಗೆಯನೆ ವಿದಿತಾಜ್ಞಾನ್ವಿತಂ ಮಾಡಿದಂ-ಎಂಬಲ್ಲಿ ಉಂಡಿಗೆಯನ್ನೇ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಬಳಸಿದೆ. ಈ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಶಾಸನಾಧಾರವಿದೆ.
ಪರಮೇಶ್ವರಿಲಾಲ್ ಗುಪ್ತಾ ಭಾರತದ ಹೆಸರಾಂತ ನಾಣ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ತಜ್ಞರು. ಭಾರತೀಯ ನಾಣ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು.
ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಸಂಶೋಧಕರಾಗಿದ್ದ 'ಎಡ್ಮಂಡ್ ಕಾರ್ಟ್‌ರೈಟ್‌'ರವರು ೧೭೪೩ ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ ನ,'ನಾಟಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ಷೈರಿ'ನಲ್ಲಿ ೨೪,ಏಪ್ರಿಲ್,೧೭೪೩ ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಒಬ್ಬ ಜಮೀನುದಾರರು. 'ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ'ದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದರು. ನಂತರ ಒಂದು ಚರ್ಚ್ ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಹಿಡಿದರು. ಮುಂದೆ 'ಲಿಂಕನ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್' ನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ೧೭೮೬ ರ ವರೆಗೆ ತಮ್ಮ ಮರಣದ ಸಮಯದ ತನಕ ಅಲ್ಲಿಯೇ ದುಡಿದರು. ಕಾರ್ಟ್‌ರೈಟ್‌ರವರು ಡೆರ್ಬಿಷೈರಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಸಂಶೋಧಕ 'ರಿಚರ್ಡ್ ಆರ್ಕ್‌ರೈಟ್‌'ರವರ ಹತ್ತಿ-ನೂಲುವ ಗಿರಣೆಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ನೇಯ್ಗೆಯ ಹೊಸ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದರಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹುಟ್ಟಿತು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ, ಅವರು ೧೭೮೫ ರಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ-ಚಾಲಿತ ಮಗ್ಗವನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಿದರು. ಮೊದಲ ಪವರ್ ಲೂಮ್ ೧೭೮೫ ರಲ್ಲಿ ಪೇಟೆಂಟ್ ಗಳಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅದು ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಮುಂದೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಹೊಸ ಹೊಸ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತರಲಾಯಿತು.ಆ ಶಕ್ತಿ-ಚಾಲಿತ ಮಗ್ಗವನ್ನು 'ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಗಿರಣಿ'ಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿನ ಕೆಲಸಗಾರರು ಆ ಯಂತ್ರದಿಂದ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ಬರುವುದೆಂದು ಹೆದರಿ, ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಿಂದ ಅಂತಹ ಹೊಸ ಆವಿಶ್ಕಾರಿತ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು.
'ಕಾರ್ಟ್ ರೈಟ್' ಈಗ 'ಡಾನ್ ಕೇಸ್ಟರ್' ನಲ್ಲಿ ಯಂತ್ರ ಮಗ್ಗಗಳನ್ನು ಕಲೆಹಾಕಿ, ಒಂದು ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಆದರೆ ವ್ಯವಹಾರಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ಆ ಹೊಸಪ್ರಯೋಗಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಹಾಯಕಾರಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ೧೭೯೩ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ದಿವಾಳಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಬೇಕಾಯಿತು. ಆಗ 'ಮ್ಯಾನ್ ಚೆಸ್ಟರ್' ನ ಒಂದು ಕಂಪೆನಿ ೪೦೦ ಮಗ್ಗಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು. ಆದರೆ ಅದು ಬೆಂಕಿಯ ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಯಿತು. ಆ ಅಪಘಾತವನ್ನು ಮಾಡಿದವರು 'ಕೈಮಗ್ಗದ ಕಾರೀಗರ್' ಗಳು. ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ಬರುವುದೆಂದು ಹೆದರಿ ಅವರು, ಕಾರ್ಟ್ ರೈಟ್ ನ ಹೊಸ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗೆ ತಣ್ಣೀರೆರಚಿದರು. 'ಕಾರ್ಟ್ ರೈಟ್', ೧೭೯೬ ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯಸಮಯದಲ್ಲಿ 'ಕೈಮಗ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಹಲವು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಈ 'ಶಕ್ತಿ-ಚಾಲಿತ ಮಗ್ಗ'ವೂ ಒಂದಾಗಿತ್ತು.
'ಎಡ್ಮಂಡ್ ಕಾರ್ಟ್‌ರೈಟ್‌'ರವರು ೧೭೮೯ರಲ್ಲಿ 'ಉಣ್ಣೆ-ಹಿಕ್ಕುವ ಯಂತ್ರ'ವನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಿದರು. ಅವರು ೧೭೯೭ರಲ್ಲಿ 'ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಇಂಧನ'ವಾಗಿರುವ 'ಉಗಿ-ಎಂಜಿನ್‌'ನನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಅದರ 'ಪೇಟೆಂಟ್' ಗಳಿಸಿದರು. 'ರಾಬರ್ಟ್ ಫುಲ್ಟನ್‌'ರವರ 'ಉಗಿದೋಣಿ'ಯ ಬಗ್ಗೆ ನಡೆಸಿದ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಹಕಾರ ನೀಡಿದರು. ಹಲವಾರು ಹೊಸ ವಿಶಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದರು. ೧೮೦೯ ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ ನ 'ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್,' ಕಾರ್ಟ್ ರೈಟ್ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಹೊಗಳಿ ಮತಕೊಟ್ಟರು. ಜೊತೆಗೆ ೧೦,೦೦೦ ಉಪಹಾರಕೊಟ್ಟರು.
ಎಡ್ಮಂಡ್ ಕಾರ್ಟ್‌ರೈಟ್‌,'ರವರು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಮಗ್ಗದ ನಿರ್ಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಬ್ರಿಟನ್ ನಲ್ಲಿ 'ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ'ಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಅದು ಶುರುವಾಗಿದ್ದು ಹತ್ತಿದಾರ ನಿರ್ಮಾಣ, ಹಾಗೂ ಬಟ್ಟೆ ತಯಾರಿಸುವ ಯಂತ್ರಗಳಿಂದ ಹಬೆಯ ಸಹಾಯದಿಂದ ಚಲಿಸಲ್ಪಡುವ ಇಂಜಿನ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಚಲಿಸುವ ಯಂತ್ರಗಳೂ ಆ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ.
ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಕೂಡಿಸಿ ವಿನ್ಯಾಸಮಾಡುವ ಪದ್ಧತಿ, ಮತ್ತು ನೆಲದ ವಿನ್ಯಾಸ ರಚನೆ, ಮೊದಲಾದ ಹೊಸ ರಚನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಕೆಲಸಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅದು ಹೆಚ್ಚು ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬರಲಿಲ್ಲ.
ಕಲ್ಗಿ - ತುರಾಯಿಗಳು ಲಾವಣಿಕಾರರ ಎರಡು ವರ್ಗಗಳು. ಹರದೇಶಿ - ನಾಗೇಶಿ ಎಂದೂ ಇವರನ್ನು ಕರೆವುದಿದೆ. ಈ ಎರಡು ವರ್ಗದ ಲಾವಣಿಕಾರರೂ ಇದಿರುಬದಿರಾಗಿ ಸ್ಫರ್ಧೆಯಿಂದ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹರದೇಸಿಯವರು ಗಂಡಿನ ಪಕ್ಷವನ್ನೂ ನಾಗೇಸಿಯವರು ಹೆಣ್ಣಿನ ಪಕ್ಷವನ್ನೂ ವಹಿಸಿ ಅಪೂರ್ವ ಲಾವಣಿಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದು ಹಾಡುವುದು ಇಲ್ಲಿಯ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಒಂದು ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲು ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಭರದಲ್ಲಿ ಲಾವಣಿಯ ಲಾವಣ್ಯಕ್ಕೆ ಭಂಗವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಸಂದರ್ಭಗಳೂ ಉಂಟು.
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಲಾವಣಿಕಾರರು ಪ್ರತಿ ಲಾವಣಿಯನ್ನು ಹಾಡುವಾಗಲೂ ಮೊದಲಿಗೊಂದು ಉಪೋದ್ಘಾತ ಸ್ವರೂಪದ ಚಿಕ್ಕ ಹಾಡನ್ನೂ ಕೊನೆಗೊಂದು ಉಪಸಂಹಾರ ಸ್ವರೂಪದ ಹಾಡನ್ನೂ ಹೇಳುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಸೂಚನ ಪಲ್ಲವಿಯನ್ನು ಸಖಿ ಎಂದೂ ಕೊನೆಯದನ್ನು ಖ್ಯಾಲಿ ಎಂದೂ ಹೆಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿಲಾವಣಿಯಲ್ಲೂ ಚೌಕ ಎಂಬ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನುಡಿಗಳು, ಒಂದು ಚಾಲ ಸೇರಿರಬೇಕೆಂದು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಂಥ ನಾಲ್ಕೋ ಆರೋ ಚೌಕ ಸೇರಿದರೆ ಒಂದು ಇಡಿಯ ಲಾವಣಿ ಅಗುತ್ತದೆ.
ಲಾವಣಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಲಾವಣಿಗಳೂ ಉಪಲಾವಣಿಗಳೂ ಉಂಟು. ಪೌರಾಣಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಷಯಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಲಾವಣಿಯ ಮುಖ್ಯ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಶೃಂಗಾರ ಹಾಗೂ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಧಾನ ಲಾವಣಿಗಳ ಪ್ರಾಚುರ್ಯ ಹೆಚ್ಚು. ಹಳೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಲಾವಣಿಗಳು, ಹೊಸ ಸಂಪ್ರಾದಯದ ಲಾವಣಿಗಳು ಎಂದು ಇವುಗಳ ಬಗೆಗಳನ್ನು ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಳೆಯ ಲಾವಣಿಗಳು ರಚನಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಕಲ್ಪನಾರಮ್ಯತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅರ್ಹವಾದವು.
ಕಲ್ಗಿ - ತುರಾಯಿ : - ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾದ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಲಾವಣಿ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಹಾಡುಗಳಿದ್ದವು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ನಿದರ್ಶನಗಳು ಲಭ್ಯವಾದರೂ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅವು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿ ಹೋಗಿವೆ. ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಕಡೂರುಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಗಿ_ತುರಾಯಿ ಲಾವಣಿಗಳನ್ನು ಹಾಡುವವರು ಕಾಣಬರುತ್ತಿದ್ದರು.
ಲಾವಣಿ ಹಾಡುವಾಗ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಬ್ಬರು ಜೊತೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿ ಕೈತಾಳ, ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ ದಪ್ಪ ಹಿಡಿದು ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಹಾಡಲು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಹಿಂದೆ ತಿಂತಿಣಿ ಎಂಬ ವಾದ್ಯವನ್ನು ಹಿಡಿದ ಸೂರಿನವ ನಿಂತಿರುತ್ತಾನೆ.
ಅನುವಾದ ಶರ್ಮರ ಆಸಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು ಕೆ.ಎಂ. ಮುನ್ಷಿಯವರ ‘ಕೃಷ್ಣಾವತಾರ’, ನೆಹರುರವರ ‘ಗ್ಲಿಂಪ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ’, ವಿನೋಬಾ ಭಾವೆಯವರ ‘ಗೀತಾ ಪ್ರವಚನ’ ಮುಂತಾದ ಮಹತ್ವದ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌, ಹಿಂದಿ, ತೆಲುಗು ಭಾಷಣಗಳನ್ನೂ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅನುವಾದ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಭಾಷಣದ ತರ್ಜುಮೆಗೆ ಇವರನ್ನೇ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ವಿನೋಬಾರವರು ಭೂದಾನ ಯಜ್ಞ ಪ್ರಚಾರ ಯಾತ್ರೆ ಕೈಗೊಂಡಾಗ ಅವರೊಡನಿದ್ದು ಅನುವಾದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಗಾಂಧಿಸಾಹಿತ್ಯ, ವಿನೋಬಾ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸರ್ವೋದಯ ಸಾಹಿತ್ಯ, ವ್ಯಕ್ತಿ ಚತ್ರ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಶರ್ಮರು ರಚಿಸಿರುವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯೇ ಸುಮಾರು ೧೪೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು.
ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದರೂ ನಿಜಾಮರ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧ ತೆಲುಗು, ಮರಾಠಿ, ಕನ್ನಡ ಸಂಘಗಳನ್ನೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ , ಆಯಾಯ ಭಾಷೆಯ ಜನ ಒಂದೆಡೆ ಸೇರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರಿಗೆ ಒತ್ತಾಸೆಯಾಗಿ ಕನ್ನಡಿಗರನ್ನೂ ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಶರ್ಮರು ಕೈಗೊಂಡರು. ಖಾದಿ ಪ್ರಚಾರ, ಪ್ರಭಾತ್‌ ಫೇರಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹಾಡುವುದು, ಸಾಮೂಹಿಕಗಾನ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ನಿಜಾಮ್‌ ಸರಕಾರ ಶರ್ಮರನ್ನು ಹೈದರಾಬಾದಿನಿಂದ ಗಡಿಪಾರುಮಾಡಿತು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಚಿತ್ರದುರ್ಗಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಶರ್ಮರು ಕನ್ನಡ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಬೇಂದ್ರೆ, ಗೋಕಾಕ್‌, ಬೆಟಗೇರಿ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮ ಮುಂತಾದವರು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಗೆಳೆಯರ ಗುಂಪಿನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು.
ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರು ಹಲವಾರು ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೂ ಕಾರಣರಾದರು. ಗಾಂಧಿಜಯಂತಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಿ ಉಳಿದ ಹಣದಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕಭಂಡಾರವನ್ನೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಿಸಾಹಿತ್ಯಸಂಘವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು . ಇದಲ್ಲದೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಉಪಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ ಶ್ರೀರಾಮ ಕೋ-ಆಪರೇಟಿವ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌, ಶ್ರೀ ಆಂಜನೇಯ ಕೋ-ಆಪರೇಟಿವ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌, ಬೆಂಗಳೂರು ಎಜುಕೇಷನ ‌ಸೊಸೈಟಿ, ಗಣೇಶನಗರ ನಿವೇಶನದಾರರ ಸಂಘ, ಮೈಸೂರಿನ ವಿದ್ಯೋದಯಸಭಾ, ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮಂದಿರ ಧರ್ಮಸಂಸ್ಥೆ, ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಪುಸ್ತಕ ಭಂಡಾರ, ಪ್ರಭಾತ್‌ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲದೆ ಹೈದರಾಬಾದಿನಲ್ಲೂ ಕೆಲ ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ೪೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು.
ಒಮ್ಮೆ ಹೈಸ್ಕೂಲಿನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಇನ್‌ಸ್ಪೆಕ್ಷನ್‌ಗಾಗಿ ಬಂದ ಇನ್‌ಸ್ಪೆಕ್ಟರು ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿ ಇವರಿಗಿದ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತ, ಕನ್ನಡದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕಂಡು ಬಹುಮಾನ ರೂಪವಾಗಿ ಬಿ. ವೆಂಕಟಾಚಾರ್ಯರ ‘ವಂಗವಿಜೇತ’, ‘ವಿಷವೃಕ್ಷ’ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರಂತೆ. ಹೀಗೆ ದೊರೆತ ಕನ್ನಡ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಆಸ್ಥೆ ಬೆಳೆಯತೊಡಗಿತು. ಹೀಗೆ ಓದುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆಲ್ಲ ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನೂ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ, ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನೊಡನೆ ಸೇರಿ ಹೊರತಂದ ಕೈಬರಹದ ಪತ್ರಿಕೆ ‘ವಾಣಿವಿಲಾಸ’. ಒಂದೆರಡು ಸಂಚಿಕೆಯ ನಂತರ ನಿಂತುಹೋದ್ದರಿಂದ, ಮೈಸೂರಿನ ‘ಮಧುರವಾಣಿ’ ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ಕೆಲ ಕತೆಗಳನ್ನು ಬರೆದರು. ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ.
ವಿಶ್ವಕರ್ನಾಟಕ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಹಸಂಪಾದಕರಾದಾಗ, ಸಂಪಾದಕರಾದ ತಿ.ತಾ. ಶರ್ಮರ ಲೇಖನ ಯಾವುದು, ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರ ಲೇಖನ ಯಾವುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಾಗದ ಏಕರೂಪದ ಬರವಣಿಗೆ ಈ ಈರ್ವರದಾಗಿತ್ತು. ಇಬ್ಬರದೂ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಹರಿತವಾದ ಭಾಷಾಪ್ರಯೋಗ, ಓದುಗರಲ್ಲಿ ಕಿಚ್ಚೆಬ್ಬಿಸುವ ಪದ ಪ್ರಯೋಗ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಬಡಿದೆಬ್ಬಿಸುವ ದಿಟ್ಟತನದ ಬರವಣಿಗೆ. ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಇವರು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ‘ಮಾತಿನ ಮಂಟಪ’, ‘ಚಿಂತನ-ಮಂಥನ’ ಅಂಕಣಗಳು ಬಹು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದವು. ವಿಶ್ವಕರ್ನಾಟಕ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲದೆ ವಾಹಿನಿ, ಜಯಕರ್ನಾಟಕ, ನವೋದಯ, ಭೂದಾನ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಕನ್ನಡ ನುಡಿ ಮುಂತಾದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.
ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರು ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿದ್ದು ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಆಂಗ್ಲೋಏರ್ನಾಕ್ಯುಲರ್ ಶಾಲೆಗೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಕನ್ನಡ ಪಂಡಿತರಾದ ಗರಣಿ ರಂಗಾಚಾರ್ಯರು ವ್ಯಾಕರಣದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಣಾತರಾಗಿದ್ದು ಸಂಸ್ಕೃತ, ಕನ್ನಡ ಎರಡು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲೂ ಪಂಡಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದಿಂದ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರಿಗೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಅಭಿರುಚಿ ಬೆಳೆಯತೊಡಗಿತು. ಹೈಸ್ಕೂಲಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಹನುಮಂತರಾಯರೆಂಬ ಕನ್ನಡ ಪಂಡಿತರು ಛಂದಸ್ಸನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು. ಜೊತೆಗೆ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಂದಿಟ್ಟಿದ್ದ ಶ್ರೀರಾಮ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ, ರಾಮಶ್ವಮೇಧ, ಆನಂದ ರಾಮಾಯಣ ಮುಂತಾದ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲದೆ ದೈವಶಿಖಾಮಣಿ ಅಳಸಿಂಗಾಚಾರ್ಯರ ರಾಮಾಯಣ, ಮಹಾಭಾರತ, ಭಾಗವತ ಮುಂತಾದ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಓದಿ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.
೧೯೨೦-೨೧ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ, ಆಯುರ್ವೇದ, ಯೋಗ, ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರಾಗಿದ್ದ ಪಂಡಿತ ತಾರಾನಾಥರ ಪರಿಚಯವಾಗಿ ‘ಪ್ರೇಮಾಯತನ’ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕೆಲಕಾಲ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಹುಡುಗ ಸಂನ್ಯಾಸಿಯಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೆದರಿದ ಮನೆಯವರು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕರೆತಂದು ೧೯೨೫ರಲ್ಲಿ ಮದುವೆ ಮಾಡಿದರು. ಮದುವೆಯಾದದ್ದು ಹೈದರಾಬಾದಿನ ಸಬ್‌ಇನ್‌ಸ್ಪೆಕ್ಟರರ ಪುತ್ರಿಯಾದ್ದರಿಂದ ಹೈದರಾಬಾದಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ತೆರಳಿ ಮೆಥಡಿಸ್ಟ್‌ ಶಾಲೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇರಿದರು. ಆಗ ಹೈದರಾಬಾದಿನ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡವನ್ನೂ ಉರ್ದುವಿನಲ್ಲಿ ಬೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರು ಕನ್ನಡವನ್ನೂ ಕನ್ನಡದಲ್ಲೆ ಬೋಧಿಸಿದ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಾಪಕರೆನಿಸಿದರು.
ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರು ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ೧೯೦೪ರ ಜುಲೈ ೪ರಂದು ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಸಿದ್ಧವನ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ. ತಂದೆ ರಂಗಾಚಾರ್ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಶೇಷಮ್ಮನವರು. ತಂದೆಯ ತಾತಂದಿರು ಮೈಸೂರು ಪರಕಾಲ ಮಠದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾಗಿದ್ದರೆ ಅವರ ಅಣ್ಣಂದಿರು ಪರಕಾಲಮಠದ ಸ್ವಾಮಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಪ್ರಕಾಂಡ ಪಂಡಿತರಾದ ಶ್ರೀ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಬ್ರಹ್ಮತಂತ್ರ ಪರಕಾಲ ಯತೀಂದ್ರರು. ಇವರು ಅಂದಿನ ಮೈಸೂರು ಮಹಾರಾಜರಿಗೆ ರಾಜಗುರುಗಳಾಗಿದ್ದವರು. ಇಂತಹ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರಿಗೂ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ವಿದ್ವತ್‌, ಸಂಸ್ಕಾರ, ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ನಡವಳಿಕೆಗಳು ರಕ್ತಗತವಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದವು.
‘ಜಗತ್ಕಥಾವಲ್ಲರಿ’ಯು ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೃತಿಯಾಗಲು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ನೆಹರು ರವರ ‘ಗ್ಲಿಂಪ್ಸ್‌ಸ್‌ ಆಫ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ’ಯನ್ನು ತಿ.ತ. ಶರ್ಮರೊಡನೆ ಸೇರಿ ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದು, ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರ ಭಾಗ ಯಾವುದು, ತಿ.ತಾ. ಶರ್ಮರ ಭಾಗ ಯಾವುದು ಎಂದು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಾಗದಂತಹ ಅನುವಾದವಿದ್ದು, ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಹತ್ತು ಹತ್ತು ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಿದ ಏಕರೂಪದ ಬರವಣಿಗೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ.
1942ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಶರ್ಮರು ತಿ.ತಾ.ಶರ್ಮರು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ವಿಶ್ವಕರ್ನಾಟಕ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಹಸಂಪಾದಕತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಯುವಜನರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾವನೆಯನ್ನೂ ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಮನೋಭಾವವನ್ನೂ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವುದು ಅವರ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ಭೂದಾನ ಹಾಗೂ ಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿಯೂ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು.
ಸಿದ್ಧವನಹಳ್ಳಿ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮ ಗಾಂಧಿ ವಿಚಾರವಾದಿಗಳಾಗಿ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರಾಗಿ, ವಾಗ್ಮಿಗಳಾಗಿ, ಲೇಖಕರಾಗಿ, ಸಹಕಾರಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಹರಿಕಾರರಾಗಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪತ್ರಕರ್ತರಾಗಿ ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮಹಾನ್ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
೧೯೪೧ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಅಹಮದಾಬಾದಿಗೆ ತೆರಳಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕೆಲಕಾಲವಿದ್ದು, ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ದಿನಚರಿಯ ಬಗ್ಗೆ ‘ವಾರ್ಧಾಯಾತ್ರೆ’ ಮತ್ತು ‘ಪರ್ಣಕುಟಿ’ ಎಂಬ ಎರಡು ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನೂ ರಚಿಸಿದರು . ಇವೆರಡೂ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗದ್ಯ ಕೃತಿಗಳೆನಿಸಿವೆ.
ಯತಿರಾಜ ರಾಮಾನುಜ, ದೀಪಮಾಲೆ, ಕುಲದೀಪಕರು, ಕನ್ನಡದ ಕಿಡಿಗಳು, ಸರದಾರ್ ವಲ್ಲಬಾಯ್‌ ಪಟೇಲ್‌, ಜಮನ್‌ಲಾಲಾ‌ಬಜಾಜ್‌, ಸತಿ ಕಸ್ತೂರಿಬಾ, ನೆನಪಿನ ಚಿತ್ರಗಳು ಮುಂತಾದವು ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು.
ಶರ್ಮರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಹುಟ್ಟಿದ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿಯೆ. ಶಾಲೆಯ ಉಪಾಧ್ಯಾಯರಾಗಿದ್ದ ಸೂರಪ್ಪನವರು ಸಂಜೆಯ ವೇಳೆ ಓದುತ್ತಿದ್ದ ಭಾರತವಾಚನ ಇವರನ್ನು ಅಪಾರವಾಗಿ ಆಕರ್ಷಿಸಿತ್ತು.
ಇದಲ್ಲದೆ ಶರ್ಮರ ಇತರ ಅನುವಾದಗಳೆಂದರೆ – ಸಹಕಾರ, ಸರ್ವೋದಯ, ಭೂದಾನದ ಕತೆ, ವಿನೋಬಾ, ಭೂದಾನಯಜ್ಞ, ವಿನೋಬಾ ವಿಚಾರ ಲಹರಿ ಮುಂತಾದ ವಿನೋಬಾರವರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳು.
ಮೊದಲ ಬಿ.ಎ. ಓದುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಕರೆಗೆ ಓಗೊಟ್ಟು ಕಾಲೇಜು ತೊರೆದು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದರು.
ಡೇಗೆಗಾರ ತನ್ನ ಪ್ರದೇಶ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಡೇಗೆಯ ಮರಿಗಳನ್ನು ಆರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನೀಳ ರೆಕ್ಕೆಯ ಗಿಡುಗಗಳು ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೂ ಗಿಡ್ಡ ರೆಕ್ಕೆಯ ಗಿಡುಗಗಳು ಅರಣ್ಯ ಹಾಗೂ ಕುರುಚಲು ಗಿಡಗಳ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ನೀಳರೆಕ್ಕೆಯ ಗಿಡುಗ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಹಾರಾಡುತ್ತಿದ್ದು, ಶಿಕಾರಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತಿದಂತೆ ಶರವೇಗದಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿ ಕೊಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಗಿಡ್ಡ ರೆಕ್ಕೆಯ ಡೇಗೆ ಎತ್ತರವಾದ ಮರಗಳ ಮೇಲೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಬೇಟೆಗೆ ನಾಯಿ ಹಾಗೂ ಸೋಹುಗಾರರು ಎಬ್ಬಿಸಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದೆ ಬಾರಿಗೆ ಎರಗಿ, ತನ್ನ ತೀವ್ರ ನಖಗಳಿಂದ ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹಾರಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕೆಳಕ್ಕೆ ತರುತ್ತದೆ.
ಹವ್ಯಾಸಿ ಡೇಗೆಗಾರ ಐಯಸ್ಗಳನ್ನೇ ಆಯ್ದುಕೊಂಡು ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಅನುಭವಿ ಶ್ಯೇನಗಾರ ಕಾಡು ಗಿಡುಗವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಪಳಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಾಡು ಗಿಡುಗವನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಷ್ಟದ ಕೆಲಸ. ಬಲೆಯೊಡ್ಡಿ ಅದನ್ನು ಹಿಡಿಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಡಿದ ಅನಂತರ ಡೇಗೆಯ ಕಾಲಿನ ಚರ್ಮದ ಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟಿ, ಮೃದುಚರ್ಮದ ಮುಖ ಕವಚ ತೊಡಿಸುತ್ತಾರೆ; ಕಾಲಿಗೆ ಕಿರುಗಂಟೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ. ಈ ಗಂಟೆಗಳಿಂದ ಒಂದು ಅನುಕೂಲವಿದೆ. ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಗಿಡುಗ ಬೇಟೆಗಾಗಿ ನುಗ್ಗಿದಾಗ ಅದು ಯಾವ ಕಡೆ ಇದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಂಟೆಯ ದನಿಯಿಂದ ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯ.
ಅನಂತರ ಡೇಗೆಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಡೇಗೆಯ ಉಗುರುಗಳು ಅತಿ ಚೂಪಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕ ತನ್ನ ಕೈಗಳಿಗೆ ಚರ್ಮದ ಕವಚ ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಮತ್ತೊಂದು ಕೈಯಿಂದ ಬೆನ್ನಮೇಲೆ ಮೃದುವಾಗಿ ಕೈಯಾಡಿಸುತ್ತ ಅದನ್ನು ಒಗ್ಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಕೈಯಿಂದಲೇ ಅದಕ್ಕೆ ಆಹಾರ ಉಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಕಣ್ಕವಚವನ್ನು ತೆಗೆದು, ಮುಚ್ಚಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಬಹುಕಾಲ ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಡೇಗೆ ಅವನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಭಾಷೆಗೆ, ಸಹವಾಸಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.