polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ವಿಚಿತ್ರ ನೀಹಾರಿಕೆಗಳು ಇತರ ನೀಹಾರಿಕೆಗಳೊಡನೆ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಪಾರಸ್ಪರಿಕ ಕಲನೆಗೊಂಡು ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತವೆ.
ನಿಯಮರಹಿತ-1 ನೀಹಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಅಂಡಾಕಾರದ ಅಥವಾ ಸುರುಳಿ ರೂಪದ್ದೆಂದು ಸುಲಭವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲು ಆಗದು. ಒಂದು ನಿಯಮರಹಿತ ನೀಹಾರಿಕೆಯು ಜಟಿಲ ರಚನೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಅದು ಹಬಲ್ ಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೊದಾಣಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಒಂದುಬಗೆಯ ಸುರುಳಿ ಗೆಲಕ್ಸಿಗಳ ಅಥವಾ ಕ್ವೇಸಾರ್, ಸಕ್ರಿಯ ನೀಹಾರಕಗಳು. ಅವುಗಳ ಪ್ರಕಾಶಮಾನತೆ ಅವಲಂಬಿಸಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವು ಎಕ್ಸ್ ರೇ- ಕಿರಣಗಳು ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಯ ವಿಕಿರಣವನ್ನು ಸೂಸುತ್ತವೆ.
ನಮ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ, ಆಕಾಶಗಂಗೆ, ಕ್ಷೀರಪಥ, ಮಿಲ್ಕೀ ವೇ, ನಮ್ಮ ನೀಹಾರಕ ಎಂದಾಗಲೆಲ್ಲಾ, ನಾವು ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಸೂರ್ಯಮಂಡಲ ಇರುವ ಈ ನಕ್ಷತ್ರ ಲೋಕಕ್ಕೇ ಹೇಳುವುದು.
ಎಡ್ವಿನ್ ಹಬ್ಬಲ್’ನು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಮಾಡಿ, ಈ ನೀಹಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಕಾಣುವ ಆಕೃತೀಯ ಸ್ವರೂಪ ಕ್ರಮ ಅನುಸರಿಸಿ ಅವುಗಳನ್ನು ವಿಂಗಡಣೆ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.
ಅಂಡಾಕಾರದ ಗೆಲಕ್ಸಿಗಳು: ಇವು ನಯವಾದ, ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಿಲ್ಲದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘವೃತ್ತಗಳಂತೆ ತೊರುವುದು. ,
ಶ್ರೀಮಂತ ಜಮೀನ್ದಾರರ ಶೋಷಣೆಯ ವಿರೋಧವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಮಧ್ಯಮ ಶ್ರಮಿಕ ವರ್ಗಗಳು ೧೯೨೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕ್ಸಿಸ್ಟ್ ಗುಂಪುಗಳ ಕಡೆ ವಾಲಿದರು. ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆಯ ಈ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸರಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಬಂದು ಹೋಗಿ ಕೊನೆಗೆ ೧೯೩೨ರಲ್ಲಿ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಆಡಳಿತದ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ ಎಡ್ವರ್ಡೊ ಫ್ರೆಯ್ ಬಹುಮತದಿಂದ ಚುನಾಯಿತನಾಗಿ ಹಲವಾರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರ್ಯಕರಮಗಳನ್ನು ತಂದನು. ಫ್ರೆಯ್ ಆಡಳಿತದ ಕೊನೆ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷಗಳು ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿ ನಂತರ ಸರಕಾರ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವು. ಈ ಸರಕಾರ ಶ್ರಮಿಕ ವರ್ಗದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ, ಕೃಷಿ ರಂಗದ ಸುಧಾರಣೆ, ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಸಂಘಟನೆ, ಮತ್ತು ಹೊಸ ವಿದೇಶಿ ನೀತಿ - ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿತು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಮಿಲಿಯಾಂತರ ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಭೂಮಿಹೀನ ಕೃಷಿಕರಿಗೆ ಮರು ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
ಕಳೆದ ಮೂರು ದಶಕಗಳಿಂದ ಖಾಸಗೀಕರಣ ಮಾಡುತ್ತ ಬಂದಿರುವ ಸರಕಾರ, ತನ್ನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕೇವಲ ನಿಬಂಧಕನಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿ ೬.೧% ಆಗಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ತಾಮ್ರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾದ ಬೇಡಿಕೆ. ಭಾರತ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಹಲವಾರು ದೇಶಗಳ ಜೊತೆ ಮುಕ್ತ ವಾಣಿಜ್ಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಿರುದ್ಯೋಗ ೮-೧೦% ನಷ್ಟು ಇದೆ. ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜನರ ಆದಾಯ ಹಣದುಬ್ಬರದ ದರಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಜೀವನಮಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚಾಗಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಬಡತನದ ರೇಖೆ ಯ ಕೆಲಗಿರುವವರ ದರ ೧೯೮೭ರಲ್ಲಿ ೪೭% ಇದ್ದದ್ದು ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ೧೮%ಗೆ ಇಳಿದಿದೆ. ಆದರೆ ಸಂಪತ್ತಿನ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಅಸಮಾನತೆಗಳಿವೆ. ಕೇವಲ ೧೦.೫% ಜನರಲ್ಲಿ ದೇಶದ ೯೦% ಸಂಪತ್ತು ಶೇಖರಣೆಗೊಂಡಿದೆ.
ಆದರೆ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಸರಕಾರದ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಅಮೆರಿಕ ತನ್ನ ಗುಪ್ತಚರ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಚಿಲಿಯ ಸರಕಾರದ ವಿರೋಧಿಗಳಿಗೆ ಧನಸಹಾಯ ಮಾಡಿ ಸರಕಾರವನ್ನು ಅಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿತು. ೧೯೭೨೧ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸರಕಾರದ ಎಲ್ಲೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಗಳು ಕುಂಠಿತಗೊಂಡು ಸರಕಾರದ ಪರ ಮತ್ತು ವಿರೋಧಿಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಗುಂಪುಘರ್ಷಣೆ ಏರ್ಪಟ್ಟವು. ೧೯೭೩ರಲ್ಲಿ ಕ್ಷಿಪ್ರಕ್ರಾಂತಿ ನಡೆದು ಸೇನಾಧಿಕಾರಿ ಜನರಲ್ ಆಗಸ್ಟೊ ಪಿನೊಚೆ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿಯಾದನು. ಆರಂಭದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಅತಿಕ್ರಮಣವಾಯಿತು. ಪಿನೊಚೆ ಆಡಳಿತದ ಆರಂಭಿಕ ೬ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಸಾವಿರ ಜನರ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ನಂತರದ ೧೬ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಾವಿರ ಜನರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ೩೦,೦೦೦ ಜನರನ್ನು ದೇಶ ಬಿಟ್ಟು ಉಚ್ಚಾಟಿಸಲಾಯಿತು.
೧೮೧೭ರಲ್ಲಿ ಚಿಲಿಯ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ದೇಶಪ್ರೇಮಿ ಬರ್ನಾರ್ಡೊ ಓ' ಹಿಗ್ಗಿನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅರ್ಜೆಂಟೀನದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ನಾಯಕ ಯೋಸೆ ಡಿ ಸಾನ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಆಂಡಿಸ್ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ಸ್ಪಾನಿಷ್ ರಾಜಸೇನೆಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು. ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೨, ೧೮೧೮ರಂದು ಚಿಲಿಯನ್ನು ಓ' ಹಿಗ್ಗಿನ್ಸ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಗಣರಾಜ್ಯವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಈ ಕ್ರಾಂತಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನೇನೂ ಉಂಟು ಮಾಡಲಿಲ್ಲ; ಶ್ರೀಮಂತ ಜಮೀನ್ದಾರರು ಅತಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿ ಉಳಿದರು. ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸರಕಾರ ನಿಷ್ಕರುಣೆಯಿಂದ ಮಾಪುಚೆ ಜನರನ್ನು ದಮನಗೊಳಿಸಿತು. ೧೮೯೧ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಂತಃಕಲಹದ ಪ್ರತಿಫಲವಾಗಿ ಸಂಸತ್ತಿನ ಮಾದರಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.
ನಂತರ ಬಂದಿಳಿದ ಯೂರೋಪಿಯನ್ನರು ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳ ವಿರೋಧ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು. ೧೫೫೩ರಲ್ಲಿ ಮಾಪುಚೆ ಎಂಬ ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಜನಾಂಗವು ವಾಲ್ಡಿವಿಯಾನನ್ನು ಕೊಂದು ಸ್ಪಾನಿಷ್ ವಸಾಹತುಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿದರು. ಮತ್ತೆ ೧೫೯೮ ಹಾಗೂ ೧೬೫೫ರಲ್ಲಿ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಗಳ್ಯ್ ಮತ್ತು ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಚಕಮಕಿ ನಡೆದೇ ಇತ್ತು. ೧೬೮೩ರಲ್ಲಿ ಗುಲಾಮ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ರದ್ದು ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಇಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಸಂಧಾನವಾಗಿ ವಾಣಿಜ್ಯ-ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು.
ಇನ್ಕಾ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಚಿಲಿ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರದ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಾನಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಹಿಗಳದೇ ಪ್ರಭಾವ. ಚಿಲಿಯನ್ನರಿ ತಮ್ಮ ದೇಶವನ್ನು 'ಕವಿಗಳ ದೇಶ' ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಗಾಬ್ರಿಯೆಲ ಮಿಸ್ತ್ರಾಲ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ಚಿಲಿಯನ್ನನಾದ. ಚಿಲಿಯ ಅತಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಕವಿ ಪಾಬ್ಲೊ ನೆರುಡಾ ೧೯೭೧ರಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿದನು.
೧೮೦೮ರಲ್ಲಿ ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಸಹೋದರನಾದ ಜೋಸೆಫನು ಸ್ಪಾನಿಷ್ ರಾಜಮನೆತನವನ್ನು ಉಚ್ಚಾಟಿಸಿ ಸೇನಾಡಳಿತವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಈ ಆಡಳಿತ ಚಿಲಿಯನ್ನು ಸ್ಪಾನಿಷ್ ರಾಜ್ಯದ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಗಣರಾಜ್ಯವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಇದರ ಬೆನ್ನಲ್ಲಿಯೇ ಚಿಲಿಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ನಂತರ ಸ್ಪೇನ್ ರಾಜಮನೆತನದಿಂದ ಚಿಲಿಯನ್ನು ಮರು ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆದು ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಘರ್ಷಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.
ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಅಟಕಾಮ ಮರುಭೂಮಿ, ತಾಮ್ರ ಮತ್ತು ನೈಟ್ರೇಟುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪದ್ಭರಿತವಾಗಿದೆ. ರಾಜಧಾನಿ ಸ್ಯಾಂಟಿಯಾಗೊ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಲಿನ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿಯೇ ದೇಶದ ಅತ್ಯಧಿಕ ಜನರು ವಾಸವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಚಿಲಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಡು, ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ, ಹಾಗೂ ಸರೋವರಗಳಿವೆ. ದಕ್ಷಿಣದ ಕರಾವಳಿ ದ್ವೀಪಸಮೂಹ, ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶ, ಸಮುದ್ರದ ಚಾಚು ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ಆಳವಿಲ್ಲದ ನದಿಗಳ ಆಗರವಾಗಿದೆ.
ಚಿಲಿಯ ಬಹುತೇಕ ಜನರು ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಸಂತತಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಈ ಇಬ್ಬರ ಮಿಶ್ರತಳಿ ಜನಾಂಗವೂ ಇದೆ. ದೇಶದ ೪೦% ಜನ ರಾಜಧಾನಿ ಸ್ಯಾಂಟಿಯಾಗೊನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ೧೦.೫% ಜನ ತಮ್ಮನ್ನು ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳ ಸಂತತಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವರು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಕೆಳಗಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವವರು.
ಸುಮಾರು ೧೦,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಅಮೆರಿಕದ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳು ಅಲೆದಾಡುತ್ತ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಫಲವತ್ತಾದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೨೦ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ನಾವಿಕ ಫರ್ಡಿನೆಂಡ್ ಮಗೆಲ್ಲನ್ ಮೊದಲು ಬಂದಿಳಿದ ಮೇಲೆ ೧೫೩೫ರಲ್ಲಿ ಸ್ಪೇನಿನ ನಾವಿಕರು ಬಂಗಾರವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತ ಬಂದಿಳಿದರು.
೧೯೮೦ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಉದಾರೀಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೫, ೧೯೮೮ರಂದು ನಡೆದ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಪಿನೊಚೆಯ ಆಡಳಿತವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು. ೧೭ ಪಕ್ಷಗಳ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಸರಕಾರ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.
ಚಿಲಿಯ ಆಕ್ರಮಣ ೧೫೪೦ರಿಂದ ಭರದಿಂದ ಸಾಗಿತು. ಪೆದ್ರೊ ಡಿ ವಾಲ್ಡಿವಿಯಾ ಎಂಬ ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಸೇನಾಪತಿ ಸ್ಯಾಂಟಿಯಾಗೊ ನಗರವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದನು. ಚಿಲಿ ಪ್ರದೇಶದ ಭೂಮಿಯ ಫಲವತ್ತತೆಯನ್ನು ಅರಿತ ಸ್ಪಾನಿಷರು ಅದನ್ನು ಪೆರು ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು.
ಚಿಲಿಯನ್ನು ೧೩ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಆರಿಸಿದ "ಇಂಟೆಂಡೆಂಟ್" ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿಯೊಡು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನಾಗಿ, ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಮುನಿಸಿಪಾಲಿಟಿಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ.
ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕದ ಕರಾವಳಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಪಟ್ಟಿಯಂತೆ ಆಂಡಿಸ್ ಪರ್ವತ ಮತ್ತು ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರಗಳ ನಡುವೆ ಚಾಚಿರುವ ದೇಶವೇ ಚಿಲಿ. ಇದರ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಅರ್ಜೆಂಟೀನ, ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಬೊಲಿವಿಯಾ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಪೆರು ದೇಶಗಳಿವೆ.
ಜನವರಿ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷದ ಮಿಷೆಲ್ ಬಾಕಲೆಟ್ ರನ್ನು ಚಿಲಿ ದೇಶದ ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ ಚುನಾಯಿಸಲಾಯಿತು.
ಸೌಕರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಗುಣಗಳೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸ್ವರೂಪವೇ ಇವು ಮೂರು ಗುಣಗಳು. ಇದು ಪುರುಷನನ್ನು ಬಾಧಿಸುವುದರಿಂದ ಗುಣಗಳೆಂದಿದೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಯಾವತ್ತೂ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಈ ಮೂರೂ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.
ಈ ಮೂರೂ ಒಟ್ಟಿಗಿದ್ದು ಒಂದನ್ನೋದು ಆಶ್ರಯಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಗುಣಗಳು ಸಾಮ್ಯಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಸಮ ಪ್ರಮಾಣ) ಸೃಷ್ಟಿ ಯಿಲ್ಲ. ಪರಸ್ಪರ ಏರುಪೇರಾದರೆ ಸೃಷ್ಟಿಕ್ರಿಯೆ ; ಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿ ಸಮ ರೂಪ ಏರುಪೇರಾಗವುದು ಸ್ವಭಾವ .
ಪುರುಷ : ಮೂಲ ಸರ್ವ ವ್ಯಾಪಿ ತತ್ವ: ಸಾಂಖ್ಯವು ಪ್ರಕೃತಿ - ಪುರುಷ ಎಂಬ ಎರಡು ತತ್ವಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿದೆ. ಅದು ಚೈತನ್ಯ -ಅದೇ :ಪುರುಷ ; ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ, ದೇಹ,ಇಂದ್ರಿಯ,ಮನಸ್ಸುಗಳಿಂದ ಬೇರೆ.
ಅವನೇ ಜ್ಞಾತೃ -ತಿಳಿಯುವವನು, ಅವನನ್ನು ತಿಳಯಲಾಗವುದಿಲ್ಲ. ; ಆದರೆ ಇವನು -ಪುರುಷ -ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ. ಉದಾಸೀನ ; ಅವನು ಕೇವಲ ಸಾಕ್ಷಿ ರೂಪ ; ಕೂಟಸ್ಥ ; ನಿತ್ಯ (ನಾಶವಿಲ್ಲದವನು, ನಿರ್ಗುಣ , ಸದಾ ಮುಕ್ತ, ಅಸಂಗ , ಅವಿಕಾರಿ ; ಆತ್ಮ ದಂತೆ ಆನಂದ ರೂಪನಲ್ಲ ;
ಪ್ರಕೃತಿ -ಜಡ - ಆದರೂ ಕ್ರಿಯಾ ಶೀಲ ; ಪುರುಷ ಚೈತನ್ಯ ಆದರೆ- ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ , ಉದಾಸೀನ .
೧ . ಸಂಘಾತ ಪರಾರ್ಥತ್ವಾತ್ ; ಮನೆ ಇರುವುದು ಮತ್ತೊಬ್ಬನಿಗೆ ಹಾಗೆ ಪ್ರಕೃತಿ ಪುರುಷ,
೪ ಭೋಕ್ತೃ ಭಾವಾತ್ : ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸುಖ ದುಃಖ ಅನುಭವಿಸುವ ಚೇತನ ಬೇಕು .-ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ಇದೆ.
೫ . ಕೈವಲ್ಯಾರ್ಥಂ ಪ್ರವೃತ್ತೇಶ್ಚ : ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಯಸುವ ಅಪೇಕ್ಷೆ - ಚೈತನ್ಯ ವಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳುತ್ತೆ.
ಪ್ರಕೃತಿಯ ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲಾಟ ; ಆಗ ಅದರಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದವುಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ಮೊದಲು ಮಹತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿ, ಅದರಿಂದ ಅಹಂಕಾರ ಅದರಿಂದ ಪಂಚ ತನ್ಮಾತ್ರೆಗಳು , .ಏಕಾದಶ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಪಂಚ ತನ್ಮಾತ್ರೆಗಳಿಂದ ಪಂಚ ಭೂತಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವುವು.
೧ . ಮಹತ್ : ಪ್ರಕೃತಿ ಯ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ತತ್ವ ಮಹತ್ ; ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ಉತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಬೀಜ. ಸಮಷ್ಟಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ - ಮಹತ್; ವ್ಯಷ್ಟಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ - ಬುದ್ಧಿ
ಅಹಂಕಾರ : ಮಹತ್ತಿನಿಂದ ಅಹಂಕಾರ ತತ್ವ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ ; ಅಹಂಕಾರಕ್ಕೆ ಕತೃತ್ವ, ಭೋಕ್ತೃತ್ವ ಸ್ವಮಿತ್ವ ,ಇವು ಗುಣಗಳು.ಅಹಂಕಾರ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಾಪಕ ತತ್ವ. ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲಿ ನಾನು ಎಂಬ ಭಾವನೆ
ಸತ್ವಗುಣದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯದಿಂದ ಪಂಚ ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯ; ಪಂಚ ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯ, ಮನಸ್ಸುಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿ
ಮನಸ್ಸು : ಮನಸ್ಸು ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಇಂದ್ರಿಯ. ಇದು ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯವೂ ಹೌದು ; ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯವೂ ಹೌದು . ಮಹಸ್ಸಿನ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯ ಸಂಕಲ್ಪ; ,ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಜ್ಞಾನ ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿದ್ದು , ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರ್ಣತೆಯ ವಿಶಿಷ್ಠ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮನಸ್ಸು ಕೊಡುವುದು.
ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ವರ್ತಮಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಅಂತಃಕರಣವು ಭೂತ ಭವಿಷ್ಯತ್ ವರ್ತಮಾನ , ಮೂರೂ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು.
ಉದಾ : ಕಣ್ಣು ಮರದ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಮಗೆ ಕೊಡುವುದು. ಮನಸ್ಸು ಅಹಂಕಾರಕ್ಕೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ತನ್ನದು ಎಂಬ ಭಾವವನ್ನು ಬುದ್ಧಿಗೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತದೆ. ಬುದ್ಧಿಯು ಮರವೆಂಬ ನಿಶ್ಚಯವನ್ನು ಪುರುಷನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.
ಮನ, ಬುದ್ಧಿ , ಅಹಂಕಾರಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯ ತತ್ವ - ; ಪುರುಷ- ಚೈತನ್ಯ ರೂಪ; ಆದರೆ ತಟಸ್ಥ - ಎರಡೂ ಸೇರಿದಾಗ ವಿಚಾರ -ಜ್ಞಾನ. - ಇದು ಸಾಂಖ್ಯರ ಮತ.
ತನ್ಮಾತ್ರಗಳು : ಶಬ್ದ , ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ , ರಸ , ಗಂಧ , -ಇವು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ತತ್ವಗಳು. ಇವು ಅಹಂಕಾರ ತತ್ವದಿಂದ ಉಂತಾಗುತ್ತವೆ . ತನ್ಮಾತ್ರಗಳು ಪಂಚ ಭೂತಗಳಿಗೆ ಕಾರಣ . ಪಂಚೀಕರಣ -ಅಂಕಣ
ಶಬ್ದ ದಿಂದ -ಆಕಾಶ ; ಶಬ್ದ + ಸ್ಪರ್ಶ ದಿಂದ -ವಾಯು ಅವುಗಳ ಗುಣಗಳು , ಶಬ್ದ, +ಸ್ಪರ್ಶ, + ರೂಪ ಗಳಿಂದ ತೇಜಸ್ಸು ; ,ಅವುಗಳ ಗುಣಗಳು ; ರಸಕ್ಕೆ + ; ಶಬ್ದ, +ಸ್ಪರ್ಶ, + ರೂಪ ಸೇರಿ - ಜಲ ಅದರ ಗುಣಗಳು ; ಗಂಧಕ್ಕೆ + ರಸ+ ಶಬ್ದ, +ಸ್ಪರ್ಶ, + ರೂಪ ಸೇರಿ ಭೂಮಿ -ಅವುಗಳ ಗುಣಗಳು. ಅವುಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಭೂತಗಳುಶಂತ , ಘೋರ , ಮೂಢ, ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪಡೆದಿವೆ. ಪಂಚ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ತನ್ಮಾತ್ರೆ ಯ್ ಅಂಶ ಹೆಚ್ಚು ಇದ್ದು ಉಳಿದವು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ
ಸಾಂಖ್ಯ ದರ್ಶನವು ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿದಂತೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವದುದು. ಪ್ರಾಚೀನ ಉಪನಿಷತ್ ಪುರಾಣ, ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಗಿದೆ. ಶ್ರೀ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಸಾಂಖ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಮಲ್ಲ, ಪ್ರಧಾನ ಪ್ರತಿಕಕ್ಷಿ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ವೇದಾಂತ / ಭಾರತೀಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ದರ್ಶನಗಳೆಲ್ಲವೂ ಸಾಂಖ್ಯರ ಪ್ರಪಂಚ ವಿಕಾಸ ಕ್ರಮವನ್ನು ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ.
ಕಪಿಲ ಮುನಿಯು ಈ ಪಂಥದ/ದರ್ಶನದ ಪ್ರವರ್ತಕ. ಅವನು ಆದಿ ವಿದ್ವಾನ್ ಎಂದು ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ಮೂಲ ಬರೆಹದ ಕೃತಿ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ . ಈಗ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರ ಕೃಷ್ಣನ ಸಾಂಖ್ಯ ಕಾರಿಕಾ ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದು. ಅದು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ. ಶ. ೫ ನೇ ಶತಮಾನದ್ದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಭೋಗ ಮತ್ತು ಅಪವರ್ಗ ಗಳನ್ನು ಜೀವನದ ಮೌಲ್ಯಗಳೆಂದು ಸಾಂಖ್ಯವು ಗುರುತಿಸಿದೆ ಭೋಗವನ್ನು ಪೂರ್ತಿ ಅನುಭವಿಸಿದ ಮೇಲೆ ವಿರಕ್ತಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ ; ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಸಾರ ಸುಖ ಅನುಭವಿಸಿದ ನಂತರ ತತ್ವದ ಬೀಜ ಬಿತ್ತಬೇಕೆಂಬುದು ಇವರ ಮತ.
೧ . ಕಾರ್ಯ - ಕಾರಣಗಳು ಪರಸ್ಪರ ನೇರ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ. ಈನಿಯಮದ ಪ್ರಕಾರ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಕಾರ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಕಾಣುವ ಈ ಜಗತ್ತು ಕಾರ್ಯವಾದ್ದರಿಂದ ,ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಿರಬೇಕು; ಸಾಂಖ್ಯರು ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾರಣದ ಬಗೆಗೆ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಸತ್ಕಾರ್ಯ ವಾದ : ಕಾರ್ಯವು ಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಂದಲೂ ಇತ್ತು ಎಂಬುದು. ಮಡಕೆ (ಕಾರ್ಯ -ಮಣ್ಣೆಂಬ ಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ತವಾಗಿ ಇತ್ತು , ಎಂಬುದು.
ಅಸತ್ ಕಾರ್ಯ : ಕಾರಣದಿಂದ ಕಾರ್ಯ ಹೊಸದಾಗಿ ಹುಟ್ಟದು ; ಏನೇಆಗಲೀ ಕಾರ್ಯವು ಕಾರಣದಿಂದ ಬೇರೆ ಅಲ್ಲ. ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾರಣ ಅವ್ಯಕ್ತವಾಗಿ ಇದೆ. ಕಾರಣದ ವ್ಯಕ್ತಾವಸ್ತೆಯೇ ಕಾರ್ಯ. ಮಣ್ಣು -ಮಡಕೆಗಳಂತೆ ; ನೀರಿ ಮತ್ತು ಗುಳ್ಳೆ ; ಬೇಧವು ವಿವರ್ತ .
ಸಾಂಖ್ಯರ ಸತ್ಕಾರ್ಯ ವಾದವನ್ನು ಪರಿಣಾಮ ವಾದವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. ವೇದಾಂತಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಿಕರು ಇದನ್ನು ವಿವರ್ತವಾದವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ.
ಪ್ರಕೃತಿ - ಭೌತಿಕ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಲು ಕಾರಣವಾಗುವ ಸಂಭಾವ್ಯತೆ.
ಮಹತ್ - ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ವಿಶ್ವ ಉಗಮವಾದಾಗ ಹುಟ್ಟುವ ಮೊದಲ ಉತ್ಪಾದನೆ. ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿ ಹುಟ್ಟಲು ಇದೇ ಕಾರಣ.
ಅಹಂಕಾರ - ಉಗಮದ ಎರಡನೇ ಉತ್ಪಾದನೆ. ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ "ಸ್ವಯಂ"ನ ಅರಿಕೆಯ ಕಾರಣ.
ಪಂಚ ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು - ಅಹಂಕಾರದ ಸತ್ತ್ವ ಭಾಗದಿಂದ ಉಗಮಿಸುವ ಐದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು.
ಪಂಚ ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು - ಅಹಂಕಾರದ ಸತ್ತ್ವ ಭಾಗದಿಂದ ಉಗಮಿಸುವ ಕೈಗಳು, ಕಾಲುಗಳು, ಕಂಠ, ಜನನೇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಮತ್ತು ಗುದದ್ವಾರ.
ಪಂಚ ತನ್ಮಾತ್ರಗಳು ಅಥವಾ ಐದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭೂತಗಳು - ಅಹಂಕಾರದ ತಮಸ್ ಭಾಗದಿಂದ ಉಗಮಿಸುವ ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ , ದೃಶ್ಯ, ರುಚಿ, ಮತ್ತು ವಾಸನೆ.
ಪಂಚ ಮಹಾಭೂತಗಳು - ಪೃಥ್ವಿ, ವಾಯು, ಜಲ, ಆಕಾಶ, ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ. ಅರಿವಿಗೆ ಬರುವ ಭೌತಿಕ ಪ್ರಪಂಚದ ಭಾಗಗಳು.
ವಸ್ತುವೊಂದರ ಉತ್ಪತ್ತಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರಾ ಬಳಸುತ್ತೇವೆ.
ಶಕ್ತ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಶಕ್ಯ ವಸ್ತು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವು. ಶಕ್ತವಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ
ವಸ್ತುವಿನ ವಿಭಿನ್ನ ಅವಸ್ಥೆಗಳು -ಕಾರ್ಯವು ಕಾರಣದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಕೃತಿಯು ವಸ್ತು ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಮೂಲವಾದ ಕಾರಣ ,ಅದು ಪರಿಣಾಮ ಹೊಂದಿ ಪ್ರಪಂಚವಾಗಿದೆ. ಅದು ಉಪಾದಾನ ಕಾರಣ. ವ್ಯಕ್ತ ಪ್ರಪಂಚವೆಲ್ಲವೂ ಅದರಲ್ಲಿಅಡಗಿದೆ. ಇದು ಸತ್ಕಾರ್ಯವಾದ ಪ್ರಕೃತಿ ಎಂಬ ಮೂಲ ತತ್ವಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದಿನ ಯಾವ ತತ್ವವೂ ಇಲ್ಲ. ಮೂಲ ಪ್ರಕೃತಿ ತತ್ವ ವಿಕೃತಿ; ವಿಕೃತಿ ಇಲ್ಲದ್ದು ಅದು ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಮೂಲವಾದದ್ದು ; ಅದರಿಂದ ಅದು ಪ್ರಧಾನ ತತ್ವ ; ಅದು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ -ಕಾಣದಿರುವುದು ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ಅವ್ಯಕ್ತ ; ಅದ್ದರಿಂದಲೇ ಅನುಮಾನ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಅರಿಯಬೇಕು.
ಪ್ರಕೃತಿ ಜಡ - ಚೇತನ ರಹಿತ ; ಆದರೆ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ; ಶಕ್ತಿ ರೂಪ ಅದು ; ಅಕಾರಣ , ಸ್ವತಂತ್ರ , ಏಕ , ಶಾಶ್ವತ, ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ಪತ್ತಿ ನಾಶಗಳಿಲ್ಲ ; ಅವ್ಯಕ್ತ ವಾದ ಪ್ರಕೃತಿಗೂ - ವ್ಯಕ್ತ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೂ ಸಾಮ್ಯಗಳೂ ವೈಷಮ್ಯಗಳೂ ಇವೆ.
ಸಾಂಖ್ಯವು ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿದಂತೆ ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಗಳ ದ್ವೈತವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲ ಭೌತಿಕ ಆಗುಹೋಗುಗಳಿಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯೇ ಮೂಲ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಚೇತನಯುಕ್ತ ಜೀವಿಯೇ ಪುರುಷ. ಪುರುಷಕ್ಕೆ ಶಾರೀರಿಕ ಗಡಿಗಳ ಬಂಧನವಿಲ್ಲ. ಪುರುಷಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾದ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ಭೌತಿಕ ಶರೀರ ವನ್ನೇ ತಪ್ಪಾಗಿ ತನ್ನನ್ನಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಸಂಸಾರದ ಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕುತ್ತದೆ. ಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ಸಿಲುಕುವ ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ಸಿಲುಕದಿರುವ ಪ್ರಕೃತಿ - ಇವುಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತಿಳಿದಾಗಲೇ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಸಾರದ ಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ದೊರೆಯುವುದು.
ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಪತಂಜಲಿಯ ಯೋಗ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಅತಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಸಾಂಖ್ಯವು ಮನಸ್ಸು, ಅಹಂಕಾರ, ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಬೇರೆಯಾಗಿಯೂ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿಯೂ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಾಂಖ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾಗಿ ಭಗವಂತನನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿಲ್ಲ.
ವೇದಾಂತ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ ಬ್ರಹ್ಮನು ಎಲ್ಲ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಮೂಲ. ಇದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವ ಸಾಂಖ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ ಅಚೇತನವಾದ ಭೌತಿಕ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಚೇತನವು ಹುಟ್ಟಿಹಾಕಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಸಾಂಖ್ಯ ಭಾರತೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಒಂದು ಪಂಥ. ಹಿಂದೂ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮೇಲೆ ವೈದಿಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಮಾನ್ಯತೆ ಮಾಡುವ ಆರು ಆಸ್ತಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾದ ಇದನ್ನು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯ ಬದ್ಧ ಸಿದ್ಧಾಂತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ವಿಶ್ವವು ಎರಡು ಬಗೆಯ ಶಾಶ್ವತ ಸತ್ಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ - ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಪುರುಷ ಮತ್ತು "ಪ್ರಕೃತಿ"
೩ . ಹೋಲಿಕೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಿಳಿಯುವುದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವವತ್, ಶೇಷವತ್, ಸಾಮಾನ್ಯತೋದೃಷ್ಠ ವೆಂದು ಮೂರು ಬಗೆ.
೩ ) ಆಪ್ತಾಗಮ. : ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು , ಆಪ್ತವಾಕ್ಯ, ಇವುಗಳನ್ನು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಒಪ್ಪಲಾಗಿದೆ.
ಸಾಂಖ್ಯ ಪಂಥವು ಯೋಗ ಪಂಥದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಅರುಂಧತಿಯ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರರಾದ ಕಪಿಲ ಮುನಿಯನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಸಾಂಖ್ಯ ಪಂಥದ ಸ್ಥಾಪಕರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ ಇದಕ್ಕೆ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಾಂಖ್ಯದ ಕೃತಿ ಸಾಂಖ್ಯ ಕಾರಿಕವನ್ನು ಈಶ್ವರ ಕೃಷ್ಣ ಎಂಬ ಕವಿ ಕ್ರಿ.ಶ. ೨೦೦ ರ ಆಸುಪಾಸು ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ.
೧ ) ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ : ಇಂದ್ರಿಯಾನುಭವ ಅರ್ಥಾತ್ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಪ್ರಮಾಣ ; ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವು ಪ್ರಮಾಣವಾದರೂ ಮಿತಿಯಿದೆ. ದೂರದ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿಯಲಾರದು.
ಇವು ಮೂರರ ಸಂಬಂಧ ಬೇಧಗಳನ್ನು ಅರಿತರೆ , ದುಃಖ ತ್ರಯದಿಂದ ಬಿಡಯುಗಡೆಯಾಗಿ , ಮೋಕ್ಷ ದೊರೆಯುವುದು.
ಸಾಂಖ್ಯದ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶವೆಂದರೆ ವಿಶ್ವದ ಉಗಮವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ಮೂಲ. ಇದಕ್ಕೆ ೨೪ ತತ್ತ್ವ ಗಳಾಗುವ ಸಂಭಾವ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕೃತಿ ಯಾವಾಗಲೂ ತನ್ನ ಅಂಗಗಳಿಂದ ಕೂಡಿಕೊಂಡಿದೆ:
ಪುರುಷ ತತ್ವ ಒಂದೇ ಆದರೂ ಪುರುಷರು ಅನೇಕ ; ಉದಾಹರಣೆ : ಪ್ರಕೃತಿ ಕುರುಡನಂತೆ - ನೆಡೆಯುವ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ; ಪುರುಷ ಕುಂಟನಂತೆ ಕಾನುವ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ ; ಕುರುಡನ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತ ಕುಂಟ ಗುರಿ ತಲುಪಿದ ಮೇಲೆ ಬೇರೆ ಆಗುತ್ತಾನೆ . ಹೀಗೆ ಪುರುಷ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ .
ಸಾಂಖ್ಯವು ಕಾರಣಾತ್ಮಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಗಳ ವಾದವಾದ ಸತ್ಕಾರ್ಯ ವಾದ ದ ಪ್ರಕಾರ ಶೂನ್ಯದಿಂದ ಏನನ್ನೂ ಅಥವಾ ಏನನ್ನೂ ಶೂನ್ಯಕ್ಕೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ಸೃಷ್ಟಿಯೂ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಒಂದು ರೂಪದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ರೂಪಕ್ಕೆ ಬದಲಾವಣೆ.
ಸಾಂಖ್ಯ ಪಂಥದ ಪ್ರಕಾರ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮೂರು ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ:
ಮೊದಲು ಹೇಳಿದಂತೆ ಸಾಂಖ್ಯ ಒಂದು ದ್ವೈತ ಸಿದ್ಧಾಂತ. ಆದರೆ ಇತರ ದ್ವೈತ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಗೂ ಮತ್ತು ಸಾಂಖ್ಯಕ್ಕೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ.
1946ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾದರು. ಅನೇಕ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಕಟಣ ವಿಭಾಗದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ, ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣಾ ಧಿಕಾರಿ, ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು, ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು, ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಮುಂತಾದವು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು.
ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಕುವೆಂಪು ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಇವರ ಪಾತ್ರ ತುಂಬಾ ಹಿರಿದಾದುದು. ೧೯೬೬ರಲ್ಲಿ ಜಾನಪದವನ್ನು ಕನ್ನಡ ತರಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿದರು. ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ದಲ್ಲಿನ ಜಾನಪದ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಅಭಿವೃದ್ದಿಗೆ ನೆರವಾದವರು. 1969ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಉಪಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕನ್ನಡಪರವಾದ ರಚನಾತ್ಮಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರೆಸಿದರು.
ಅವರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಹೊಸ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ದೇಜಗೌ ಅವರು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ‘ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವಕೋಶ’, ‘ವಿಷಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ-ಕರ್ನಾಟಕ’, ‘ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಕನ್ನಡ ನಿಘಂಟು’, ‘ಸಮಗ್ರ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಚರಿತ್ರೆ ‘, ‘ಕನ್ನಡ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಇತಿಹಾಸ’ ಮುಂತಾದ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯವಾದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಬಹುದು.
ಕರ್ನಾಟಕಲ್ಲೇ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ‘ಜಾನಪದ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲ’ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಜಾನಪದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ತಳಹದಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದು ಅವರ ಮುಖ್ಯವಾದ ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.
ದೇ. ಜವರೇಗೌಡ ಅವರು ಕನ್ನಡದ ಆಧುನಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಸರಿಸುಮಾರು ಏಳು ದಶಕಗಳಿಂದ ವಿದ್ವತ್ತು, ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಚಳುವಳಿಗಳೆಂಬ -ಮೂರು ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿರುವ ಕೆಲಸಗಳು ಅವರ ಕೊಡುಗೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿವೆ. ಜಾನಪದ, ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನೆ, ಸಾಹಿತ್ಯವಿಮರ್ಶೆ, ಭಾಷಾಂತರ, ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ, ಪ್ರವಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮುಂತಾದ ಹಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಹತ್ತಾರು ಮಹತ್ವದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ, ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಅವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ದೇಜಗೌರ ಸಾಧನೆ ಅನುಪಮವಾದುದು. ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕುವೆಂಪು ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಕನ್ನಡದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವು ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಇವರ ಪಾತ್ರ ಹಿರಿದು. ಕನ್ನಡ ಆಡಳಿತ ಭಾಷೆಯಾಗಬೇಕು, ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಬೇಕು, ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾವ್ಯ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಕನ್ನಡಿಗರು ಚೈತನ್ಯ ತುಂಬಿಕೊಂಡು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ತಲೆಯೆತ್ತಿ ಮೆರೆಯಬೇಕು, ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ವಿಶ್ವಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಬೇಕು ಎಂಬ ಹಂಬಲವನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಅವಿರತವಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಇವರದು.
ಜವರೇಗೌಡರು, ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ 400ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಅನುವಾದಕರಾಗಿಯೂ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಭಾಷಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ 'ಪುನರುತ್ಥಾನ' ಪ್ರಮುಖವಾದುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಸೋವಿಯತ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರಕಿದೆ. ಟಾಲ್ ಸ್ಟಾಯ್ ಅವರ 'ವಾರ್ ಅಂಡ್ ಪೀಸ್' ಕೃತಿಯನ್ನು 'ಯುದ್ದ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ತರ್ಜುಮೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ಅಲ್ಲದೆ ಇವರು 'ಕಬ್ಬಿಗರ ಕಾವ', 'ನಳಚರಿತ್ರೆ', 'ರಾಮನಾಥ ಚರಿತೆ', 'ಲೀಲಾವತಿ ಪ್ರಬಂಧಂ' ಮೊದಲಾದ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಸಂಪಾದಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ನಲವತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಉಪಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿದ್ದಾಗ 'ಕುಲಪತಿಯ ಭಾಷಣಗಳು', 'ಕುಲಪತಿಯ ಪತ್ರಗಳು' ಮುಂತಾದ ಆರು ಸಂಪುಟಗಳ ಬರಹವನ್ನು ಹೊರತಂದಿದ್ದಾರೆ.
ದೇ.ಜವರೇಗೌಡರು ಈಗಿನ ರಾಮನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಚಕ್ಕೆರೆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜುಲೈ 6, 1915 ರಂದು ದೇವೇಗೌಡ, ಚೆನ್ನಮ್ಮ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು. ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಇವರ ಪಾತ್ರ ಹಿರಿದು. ಕನ್ನಡ ಆಡಳಿತ ಭಾಷೆಯಾಗಬೇಕು, ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಬೇಕು, ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾವ್ಯ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಕನ್ನಡಿಗರು ಚೈತನ್ಯ ತುಂಬಿಕೊಂಡು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ತಲೆಯೆತ್ತಿ ಮೆರೆಯಬೇಕು, ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ವಿಶ್ವಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಬೇಕು ಎಂಬ ಹಂಬಲವನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಅವಿರತವಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಇವರದು. ಇವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿರುವ ಕುವೆಂಪು ವಿದ್ಯಾವರ್ಧಕ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಇವರ ಕನಸಿನ ಕುಡಿ. ಕನ್ನಡ ಹಾಗೂ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆಗಳೆರಡರಲೂ ಕೃತಿ ರಚನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ದೇವೇಗೌಡ ಜವರೇಗೌಡ, ದೇಜಗೌ ಎಂಬ ಕಾವ್ಯನಾಮದಿಂದ ಹೆಸರಾಗಿರುವ ದೇ. ಜವರೇಗೌಡ ಅವರು ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಹಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಮಾನಸ ಪುತ್ರರೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ದೇಜಗೌ ಅವರು, ಡಾ. ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಶಿಷ್ಯರಾಗಿ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಿಂದ ಕನ್ನಡದ ಹೆಸರಾಂತ ಗದ್ಯ ಲೇಖಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆನಿಸಿದ್ದಾರೆ. 'ದೇಜಗೌ' ಎಂಬ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ನಾಮದಿಂದಲೇ ಸಾಹಿತ್ಯವಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲೇ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಉದ್ಬವಿಸಿದರೂ ಇಳಿವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೂ ಹಾಜರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಕನ್ನಡ ಪ್ರೇಮ, ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರೀತಿ ಅನನ್ಯ, ಅವರ್ಣನೀಯ. ಕುವೆಂಪು ವಿದ್ಯಾವರ್ಧಕ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಇವರ ಕನಸಿನ ಕುಡಿ.
ಬಡತನವನ್ನು ಹಾಸಿಹೊದ್ದರೂ ವಿದ್ಯೆಯ ಕಡೆ ಅಪಾರವಾದ ಆಸಕ್ತಿ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿ, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ ಹಾಗೂ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಪಡೆದರು. ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಕುವೆಂಪು ಅವರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿ, ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಎಂ.ಎ. ಪದವಿ ಪಡೆದರು.
ವಿಶಿಷ್ಟ ಬಗೆಯ ಮೈಸೂರ್ ಪಾಕ್ ಜನ್ಮ ತಾಳಿದ್ದು ಮೈಸೂರಿನ ಅರಮನೆಯ ಪಾಕಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಎಂದರೆ ಅಚ್ಚರಿಯಾಗಬಹುದು. ಅದು ಹೇಗೆ ಜನ್ಮ ತಾಳಿತು ಎಂಬುವುದು ಕೂಡ ಕುತೂಹಲಕಾರಿಯೇ;ಇಷ್ಟಕ್ಕೂ ಮೈಸೂರ್ ಪಾಕ್ ನಂತಹ ಸಿಹಿ ತಿನಿಸನ್ನು ತಯಾರು ಮಾಡಿದವರು ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆಯ ಪಾಕಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಕಾಸುರ ಮಾದಪ್ಪನವರು.
ಇವರು ಮಹಾರಾಜ ನಾಲ್ವಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಹಾಗೂ ಜಯ ಚಾಮರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅರಮನೆ ಯಲ್ಲಿ ಸಿಹಿ ತಿಂಡಿ ತಯಾರಿಸುವ ಕೆಲಸದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ರಾಜ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಸಿಹಿ ಮತ್ತು ಖಾರವನ್ನು ಇವರೇ ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಮ್ಮೆ ಮಹಾರಾಜರು ತಿಂಡಿ ತಯಾರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಜಾಣ್ಮೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಕಾಕಾಸುರ ಮಾದಪ್ಪನವರಿಗೆ ಹೊಸದಾದ ಯಾವುದಾದರೊಂದು ತಿಂಡಿ ತಯಾರಿಸುವಂತೆ ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದರು.
ಮಹಾರಾಜರು ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ ಮುಗಿಯಿತು. ಮರು ಮಾತನಾಡುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಏನು ಹೊಸ ತಿಂಡಿ ತಯಾರಿಸುವುದು ಎಂದು ಅವರು ಆಲೋಚಿಸ ತೊಡಗಿದರು. ತಮಗೆ ತೋಚಿದ ತಿಂಡಿ ತಯಾರಿಸಲು 'ಕಾಕಾಸುರ ಮಾದಪ್ಪ' ಮುಂದಾದರು.ಕಡಲೆ ಹಿಟ್ಟು, ಸಕ್ಕರೆ, ತುಪ್ಪ, ಎಣ್ಣೆ ಸೇರಿಸಿ ತಿಂಡಿಯೊಂದನ್ನು ಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ಮಹಾರಾಜ ನಾಲ್ವಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟರು.
ಇದರ ರುಚಿ ನೋಡಿದ ಮಹಾರಾಜರಿಗೆ ತುಂಬಾ ಖುಷಿಯಾಗಿ ಕಾಕಾಸುರ ಮಾದಪ್ಪನವರನ್ನು ಬೆನ್ನು ತಟ್ಟಿ ಪ್ರಶಂಶಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ಈ ಹೊಸ ತಿಂಡಿಗೆ ಏನಾದರೊಂದು ಹೆಸರಿಡಬೇಕಲ್ಲವೆ?
ಏನು ಹೆಸರು ಇಡುವುದೆಂದು ಮಹಾರಾಜರು ಆಲೋಚಿಸಿದರು. ಆಗ ಅವರಿಗೊಂದು ಯೋಚನೆ ಬಂದಿತು. ರುಚಿ ಶುಚಿಯಾದ ಅಡುಗೆಗೆ 'ನಳಪಾಕ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆ. ಇದು ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗಿದ್ದರಿಂದ 'ಮೈಸೂರು ಪಾಕ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಡೋಣ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.
ಪಾಕ್ (ಅಥವಾ ಪಾಕ, ನಿಖರವಾಗಿ, ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಭಾರತೀಯ ದೇಶೀಯ ಭಾಷೆಗಳ, ಸಿಹಿ ಎಂದು ಅರ್ಥ ಕೊಡುತ್ತದೆ). ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಮದುವೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಇತರ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಜೊತೆಗೆ ಶ್ರೀಮಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪಾಕ ಶಾಸ್ತ್ರ ಅಂದರೆ ಅಡುಗೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಅಥವಾ ಅಡುಗೆ ತಂತ್ರಗಳು ಎಂದು ಅರ್ಥ.
ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪಾಕ ಎಂದರೆ ನೀರಿನ ಸಮಾನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ಕುದಿಸಿದಾಗ ಸಿಗುವ ಸಿಹಿಯಾದ ಜಿಗುಟಾದ ಸಿರಪ್; ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮೈಸೂರು ಪಾಕ್, ಸರಳ ಸಿರಪ್ ಅನ್ನು ಸಾಫ್ಟ್ ಬಾಲ್ ಹಂತದವರೆಗೂ ಕಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಿರಪ್ ಜಿಲೇಬಿ, ಬಾದಾಮ್ ಪುರಿ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಭಾರತೀಯ ಸಿಹಿ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಮೈಸೂರು ಪಾಕ್ ಮತ್ತು ಇತರರು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಿಹಿಕಾರಕ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಿರಪ್ ಅನ್ನು ಏಲಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಗುಲಾಬಿ, ಜೇನು ಇತ್ಯಾದಿ ಹಲವಾರು ಮಸಾಲೆ ಪರಮಸತ್ವಗಳ ಸುವಾಸನೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಪಾಕ ಸಿರಪ್ ತಯಾರಿಕೆ ಒಂದು ಕುಶಲ ಕಲಾ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಅಡುಗೆ ಭಟ್ಟರು ಅದನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಇಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ .
ಮೈಸೂರು ಪಾಕ - ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಿಹಿ ತಿಂಡಿ.ಮೈಸೂರು ಪಾಕ್ ಒಂದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಮೃದ್ಧ ಸಿಹಿ ಭಕ್ಷ್ಯ ಆಗಿದೆ , ಇದನ್ನು ತುಪ್ಪದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಇದು ಹೇರಳ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪವನ್ನು ಬಳಸಿ ಮತ್ತು , ಸಕ್ಕರೆ, ಕಡಲೆ ಹಿಟ್ಟು, ಏಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಿಹಿಯ ರಚನೆ ಮಿಠಾಯಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ತಯಾರಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳು-ಕಡಲೆಹಿಟ್ಟು,ಸಕ್ಕರೆ,ತುಪ್ಪ,ರಿಫೈನ್ಡ್ ಎಣ್ಣೆ.
ಹೊರಬಿದ್ದ ಮ್ಯಾಗ್ಮಾದಲ್ಲಿ ೬೩% ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಿಲಿಕ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಲಾವಾವನ್ನು ಫೆಲ್ಸಿಕ್ ಎನ್ನಲಾಗುವುದು.
ಫೆಲ್ಸಿಕ್ ಲಾವಾ ಅತಿ ಮಂದವಾಗಿದ್ದು ಇದರ ಹರಿವು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಲಾವಾದಿಂದಾಗಿ ಲಾವಾ ಗುಮ್ಮಟಗಳ ಅಥವಾ ಸ್ಟ್ರಾಟೋ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳ ರಚನೆಯಾಗುವುದು. ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಲಾಸೆನ್ ಶಿಖರ ಇದಕ್ಕೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ.
ಸಿಲಿಕ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ಮ್ಯಾಗ್ಮಾಗಳು ಅತಿ ಮಂದವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇವು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯಿಂದ ಹೊರಬೀಳುವ ಅನಿಲಗಳನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯ ಒಳಗೆ ಒತ್ತಡ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯು ಅತಿ ಭೀಷಣರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಫೋಟಿಸುವುದಿದೆ. ಇಂತಹ ಸ್ಫೋಟದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸ್ಟ್ರಾಟೋ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಿಂದ ಹೊರಹರಿಯುವ ಲಾವಾ/ಮ್ಯಾಗ್ಮಾದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನದ ದ್ರವ್ಯಗಳು ಸೇರಿದ್ದು ಹರಿವಿನ ಹಾದಿಯಲ್ಲೆದುರಾಗುವ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಇದು ಸುಟ್ಟುಹಾಕುವುದು.
ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದ ಮ್ಯಾಗ್ಮಾದಲ್ಲಿ ಸಿಲಿಕದ ಅಂಶವು ೫೨ ರಿಂದ ೬೩% ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಲಾವಾದ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಧ್ಯಮಮಟ್ಟದ್ದೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಮೌಂಟ್ ಮೆರಾಪಿ ಇದಕ್ಕೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ.
ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದ ಮ್ಯಾಗ್ಮಾದಲ್ಲಿ ಸಿಲಿಕದ ಅಂಶವು ೪೫ ರಿಂದ ೫೨% ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಲಾವಾವನ್ನು ಮ್ಯಾಫಿಕ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಗ್ನೀಸಿಯಮ್ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣದ ಅಂಶಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುವು.
ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮ್ಯಾಗ್ಮಾದಲ್ಲಿ ೪೫% ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಿಲಿಕದ ಅಂಶವಿದ್ದು ಕೋಮಾಟೈಟ್ ಎಂದೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇಂತಹ ಮ್ಯಾಗ್ಮಾ ಬಲು ಅಪರೂಪದ ವಿದ್ಯಮಾನ. ಎಲ್ಲ ಲಾವಾಗಳ ಪೈಕಿ ಇದು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಷ್ಣತೆಯುಳ್ಳದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಭೂಗೋಳದ ಮೂರರಲ್ಲೊಂದು ಪಾಲು ಭೂಭಾಗ, ಮಿಕ್ಕಪಾಲು ಜಲಭಾಗ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭೂಭಾಗವೆಲ್ಲ ಮಣ್ಣು ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ ಶಿಲಾಮಂಡಲವೆಂದು ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲುಭಾಗದಿಂದ ತಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆಲ್ಲ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ 32 ಅಡಿಗೆ 1º ಯಂತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತ ಹೋಗಿ, ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾದ ಉಷ್ಣತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಹೆಚ್ಚುವ ಉಷ್ಣತೆಗೆ ಎರಡು ಕಾರಣಗಳುಂಟು. ಭೂಮಿ ಅನಿಲರೂಪದಿಂದ ದ್ರವರೂಪಕ್ಕೆ ಕುಗ್ಗಿ, ಅನಂತರ ಘನೀಭೂತವಾಗಿ, ಗೋಲವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ವಿಶೇಷವಾದ ಉಷ್ಣ ಅದರ ಅಂತರಾಳದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ. ಇದೇ ಮೂಲೋಷ್ಣ. ಜೊತೆಗೆ ಅಂತರಾಳದಲ್ಲಿ ಶಿಲಾಸಮೂಹಗಳೊಡನೆ ಥೋರಿಯಂ, ಯುರೇನಿಯಂ, ಹೀಲಿಯಂ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿದ್ಯುತ್ ವಿಕಿರಣಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಖನಿಜಗಳು ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಶಾಖ ಮೂಲೋಷ್ಣದ ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿ, ಭೂಮಿಯ ಅಂತರಾಳದಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿರುವ ವಿಶೇಷವಾದ ಉಷ್ಣತೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಘನೀಭೂತವಾದ ಶಿಲಾಸಮೂಹ, ಸಂಗ್ರಹವಾದ ಉಷ್ಣತೆಯಿಂದ ದ್ರವರೂಪಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಿ, ಒತ್ತಡದ ಅಧಿಕ್ಯ ಮಿತಿಮೀರಿದಾಗ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಭೇದಿಸಿಕೊಂಡು ಹೊರಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಶಿಲಾರಸ , ಜೊತೆಗೆ ಕಲ್ಲು, ಮಣ್ಣು, ಅನಿಲಗಳು ಸಹ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಭೂಮಿಯ ತಳಭಾಗದಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಬಿರುಕುಗಳ ಮೂಲಕ, ಕಾದು ಕರಗಿರುವ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಉಗುಳುವ ಪರ್ವತಗಳೇ ಅಗ್ನಿಪರ್ವತಗಳು.
ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು ನೆಲದಾಳದ ಟೆಕ್ಟಾನಿಕ್ ತಟ್ಟೆಗಳು ಒಂದಿನ್ನೊಂದರ ಬಳಿ ಸಾರಿದಾಗ ಇಲ್ಲವೇ ಪರಸ್ಪರರಿಂದ ದೂರ ಸರಿದಾಗ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಮಿಡ್-ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ರಿಡ್ಜ್ ನಲ್ಲಿ ಟೆಕ್ಟಾನಿಕ್ ತಟ್ಟೆಗಳು ಪರಸ್ಪರರಿಂದ ದೂರ ಸರಿದಾಗ ರೂಪುಗೊಂಡ ಹಲವು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳಿವೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಅಗ್ನಿ ವರ್ತುಲ ನಲ್ಲಿ ತಟ್ಟೆಗಳು ಪರಸ್ಪರರ ಬಳಿ ಸಾರಿದಾಗ ರೂಪುಗೊಂಡ ಹಲವು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳಿವೆ. ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಟೆಕ್ಟಾನಿಕ್ ತಟ್ಟೆಗಳು ಒಂದರ ಮೇಲೆ ಇನ್ನೊಂದು ಸರಿದಾಗ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಭೂಮಿಯ ಚಿಪ್ಪು ಸೆಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಅಥವಾ ತೆಳುವಾದಾಗ ಸಹ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದುಂಟು. ಇಂತಹ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು ಆಫ್ರಿಕದ ಬಿರುಕು ಕಣಿವೆ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕದ ರಿಯೊ ಗ್ರಾಂಡ್ ಬಿರುಕಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವೇಳೆ ಟೆಕ್ಟಾನಿಕ್ ತಟ್ಟೆಗಳ ಅಂಚಿನಿಂದ ಬಲುದೂರದಲ್ಲಿ ಸಹ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಹವಾಯ್ ದ್ವೀಪದ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆ. ಇಂತಹವನ್ನು ಹಾಟ್ ಸ್ಪಾಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಬಿಸಿ ಸ್ಥಾನಗಳು ಭೂಮಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಸೌರಮಂಡಲದ ಇತರ ಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಉಪಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಇರುವುವು.
ಇವನ್ನು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳೆಂದೂ ವಲ್ಕೆನೋಗಳೆಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ವಲ್ಕೆನೊ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದ್ದು ಸಿಸಿಲಿ ದ್ವೀಪದ ಉತ್ತರಕ್ಕಿರುವ ವಲ್ಕೆನೋ ಎಂಬ ದ್ವೀಪದಿಂದ. ಪ್ಲೇಟೊ, ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್, ಸ್ಟ್ರಾಬೊ ಮೊದಲಾದವರು ಇವುಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವರ್ಣನೆ ಸಿಕ್ಕಿರುವುದು ಕ್ರಿ.ಶ. 79 ರಲ್ಲಿದ್ದ ಇಟಲಿಯ ಕಿರಿಯ ಪ್ಲಿನಿಯ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ. ಆತ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಉಪಾಸಕ. ಇಟಲಿ ದೇಶದ ಹರ್ಕುಲೇನಿಯಂ ಮತ್ತು ಪಾಂಪೆ ನಗರಗಳನ್ನು ನೆಲಸಮ ಮಾಡಿದ ವಸೂವಿಯಸ್ ಅಗ್ನಿಪರ್ವತ ಕಾದ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಕಾರುತ್ತಿರುವಾಗ ಬಹು ಸಮೀಪದ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ನೋಡಲು ಹೋಗಿ ಅದರಿಂದ ಹೊರಹೊರಟ ವಿಷವಾಯುವಿನಿಂದ ಮೃತಪಟ್ಟ. ವಸೂವಿಯಸ್ ಪರ್ವತದ ಚಟುವಟಿಕೆ, ಹೊರಬಂದ ಪದಾರ್ಥಗಳ ವಿವರ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಈತ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅನಂತರ, ದೀರ್ಘಕಾಲ ಈ ಶಾಸ್ತ್ರಭಾಗ ಬೆಳೆಯಲಿಲ್ಲ. 1774ರಲ್ಲಿ ಸರ್ ವಿಲಿಯಂ ಹಾಮಿಲ್ಟನ್ ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡು ಅನುಭವಿಸಿದ ವಸೂವಿಯಸ್ ಮತ್ತು ಎಟ್ನಾ ಅಗ್ನಿ ಪರ್ವತಗಳ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಈಚೆಗೆ 1820ರವರೆಗೆ ಹಲವು ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.