polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ಒಂದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಅದರಲ್ಲಿ ಅಳೆಯುವುದು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನೆ ಮಾಡುವುದು, ಸರಿಪಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಗುರಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟುವ ಸಾದ್ಯತೆ ಇದೆ. ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಒಂದು ರೀತಿಯಾದ ಮಾಹಿತಿ. ಇದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರು ತಮಗೆ ಬೇಕಾದ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇದು ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಫಲಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆಡಳಿತ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ, ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ವರದಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವರದಿಗಳು ಅವರು ಬಯಸಿದ ಲಾಭ ಮತ್ತು ಗಳಿಸಿದ ಲಾಭದ ಮೇಲೆ ಒತ್ತು ನೀಡುವವು. ಅವರು ಗಳಿಸಿದ ಲಾಭ ಮತ್ತು ಅವರು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಿದ ಲಾಭದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದ್ದರೆ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಬೇಕಾದ ಮುಂದಾಲೋಚನೆ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಮುಂದೆಯಾಗುವ ನಷ್ಟಗಳನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದು.
ಯೋಜನೆಯು ಉಪಯೋಗವಾಗುವುದು ಅಲ್ಪಾವಧಿ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಮಗಳು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಒಂದು ಆಯವ್ಯಯ ಪತ್ರ. ಇದು ಹಣಕಾಸು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಎಷ್ಟು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನ ಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಯಾವ ರೀತಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ಎಂದು. ಆಡಳಿತ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಿರ್ವಾಹಕರಿಗೆ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಅವರಿಗೆ ವರದಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಅವರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ನಷ್ಟಗಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಮಾಡಲು ಉಪಯೋಗವಾಗುವ ಕಾರ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಉದಾಹರಣೆ: ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆ ತನಗೆ ಬೇಕಾದ ಲಾಭವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರೆ ಅದನ್ನು ತಲುಪುವ ರೀತಿಯನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು. ಯಾವ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಯಾವ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಆಡಳಿತ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಾರರು ಒಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಡಬೇಕು. ಆ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಾಭ ಬರುವಂತೆ ಆಗಬೇಕು. ಆಡಳಿತ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಾರರು ಈ ರೀತಿಯಾದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹಾಕುವುದರಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
ಆಡಳಿತ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ ಕಂಪನಿಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆಡಳಿತ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಅದು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ನಡುವೆ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ನಾವು ವಿಷಯಾಂತರಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬಹುದು. ತನ್ನ ಪ್ರಚಾರ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಮೇಲೆ ನಾವು ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಇದರಿಂದ ಬೇರೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಸಹ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಎಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೊ ಅವರಿಗೆ ಅಷ್ಟೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಬಳ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಆದ ಕಾರಣದಿಂದ ಆಡಳಿತ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರವು ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.
ಇದು ವ್ಯಾಪಾರ ಹಣಕಾಸಿನ ಅರಿವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದಾದದ್ದು ಆಡಳಿತ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ, ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅನುಕೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ನಮಗೆ ಕೈಯಲ್ಲಿ ನಗದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ಆಸ್ತಿಗಳು ನಮಗೆ ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಸಾಲ ಅಥವಾ ಸಾಲ ಪಾವತಿಸಲು ತುರ್ತು ಇದ್ದರೆ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ನಗದು ಬಹಳ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಮಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ. ಇದರಿಂದ ನಾವು ನಮ್ಮ ಕಾಸಿನ ಬಳಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ತಿಳಿಯಬಹುದು.
ವಿವಿಧ ನಿರ್ವಹಣ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ ನಿರ್ವಹಣೆ ಲೆಕ್ಕಿಗನು ಆಳವಾದ ತಾಂತ್ರಿಕ ವರದಿಯನ್ನು ಸರಳ ವಾಕ್ಯಗಳಿಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ಹಣಕಾಸಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಸತ್ಯ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಸರಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ನಂತರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಆರ್ಥಿಕ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಮತ್ತು ಅವರ ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಈ ವರದಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಆಡಳಿತ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರದ ಬಳಕೆಯಿಂದ ನಾವು ಆಯಾ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಬಂಡವಾಳ ಬಡ್ಜೆಟ್ ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಉಪಕರಣವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಕಂಪನಿಯು ಸುಲಭವಾಗಿ ಈ ಎರಡು ಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಬಂಡವಾಳ ವೆಚ್ಚಗಳು ತಗ್ಗಿಸಲು ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇದರಿಂದ ಕಂಪನಿಯು ಅದರ ಬೆಲೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಗೆ ಭಾರಿ ಲಾಭ ಆಗುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.
ಆಡಳಿತ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ ಅಥವಾ ನಿರ್ವಹಣೆ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರದಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರು ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ ಮಾಹಿತಿಯ ನಿಬಂಧಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ತಮ್ಮ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಒಳ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಇವರಿಗೆ ನಿರ್ವಾಹಣೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.
ಆಡಳಿತ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಒಂದು ಸರಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಇದು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರು ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಲು ಬಳಸುವ ಮಾಹಿತಿಯಾಗಿದೆ.
ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ಕಾಮನಹಬ್ಬ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಬ್ಬ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೆ ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಹೋಳಿ ಉತ್ತರ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಸಂಗಮವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮೂಲಕ ಹೊಸದೊಂದು ಆಯಾಮಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂರರಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಪಾಲ್ಗುಣ ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಈ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಪುರಾಣಗಳಿವೆ.
ಈ ಕೆಳಗೆ ಡಾರ್ವಿನ ಸ್ವಂತ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಅವನ ಚಿಂತನೆಗಳ ಸಾರ, ಅವನ ಆನ್‌ ದಿ ಆರಿಜನ್‌ ಆಫ್ ಸ್ಪೀಷೀಸ್‌ನ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡಂತೆ:
ಹಲವು ಪ್ರಾಚೀನ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಕಾಬಿಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತಮಗೆ ತಾವು ಒದಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವ ಜೀವಿಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಬಗೆಗಿನ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಉದಾಹರಣೆ ಎಮ್ಪೆಡೊಕ್ಲಸ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಭೌದ್ಧಿಕ ವಾರಸುದಾರ ರೋಮ್‌ನ ಕವಿ ಲ್ಯೂಕ್ರೆಟಿಯಸ್. ಎಮ್ಪೆಡೊಕ್ಲಸ್‌ನ ಜೀವಿಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಚಿಂತನೆಯು ಅವನ ಬಿಸುಪು ಮತ್ತು ತಂಡಿಗಳಂತಹ ಕಾರಣಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ ತನ್ನ ಫಿಸಿಕ್ಸ್‌ ಬುಕ್‌ ನಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶಿಸಿದ. ಅವನು ನೈಸರ್ಗಿಕ ‘ಉದ್ಧೇಶವನ್ನು’ ಅದರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರಿಸಿದ. ಅವನು ಆಕೃತಿಯು ಒಂದು ಉದ್ಧೇಶಕ್ಕಾಗಿ ರಚಿತವಾಗಿದೆಯೆಂದು ನಂಬಿದ್ದ ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಜೀವಸಂಕುಲಗಳ ಅನುವಂಶಿಕತೆಯ ಕ್ರಮಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಪುರಾವೆಯಾಗಿ ಬಳಸಿದ. ಆದರೆ ಅವನು ಹೊಸ ನಮೂನೆಯ ಅತಿಘೋರ ಜೀವಿಗಳು ಹುಟ್ಟಬಹುದು ಆದರೆ ಅದು ತೀರ ವಿರಳ ಉದಾಹರಣೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ . ಡಾರ್ವಿನ್ ತನ್ನ ಆರಿಜನ್‌ ಆಫ್ ಸ್ಪೀಷೀಶಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದಂತೆ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ ಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ರೂಪಗಳು ಅಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿರ ಬಹುದು ಆದರೆ ಉಪಯುಕ್ತ ರೂಪ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದ.
ಜೀವಸಂಕುಲವಾಗುವಿಕೆಗೆ ವಂಶವಾಹಿಗಳ ಹರಿವು ನಿಂತುಬಿಡುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲಕಾಲದ ನಂತರ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಉಪಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಉಂಟಾಗಿ ಬೇರೆ ಜೀವಸಂಕುಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಉಪಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿನ ಭಿನ್ನವಾದ ಆಯ್ಕೆಯ ಒತ್ತಡದ ಕಾರಣದಿಂದಲಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಭಿನ್ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವ್ಯತ್ಯಯನಗಳು ಹುಟ್ಟುವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಸೀಸೆಯ ಕಂಠದ ಪರಿಣಾಮ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪಕನ ಪರಿಣಾಮಗಳಂತಹ ಜೆನೆಟಿಕ್ ಚಲನೆ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಆಗುತ್ತದೆ. ಕಡಿಮೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಮೆಕಾನಿಸಂ ಸಂಕರವಾಗುವ ಮೂಲಕ ಜೀವಸಂಕುಲವಾಗುವಿಕೆ. ಇದು ಸಸ್ಯಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹೆಚ್ಚು ಜೀವಸಂಕುಲಗಳಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರುವ ಸಿಕ್ಲಿಡೇ ವಂಶದ ಮೀನುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ತೀವ್ರ ಜೀವಸಂಕುಲವಾಗುವಿಕೆಯ ಮೆಕಾನಿಸಂ ವಿಕಸನೀಯ ಬದಲಾವಣೆಯ ಮೆಕಾನಿಸಂನ್ನು ವಿರಾಮ ಸಮತೋಲನ ಎಂದು ಕರೆಯಾಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ವಿಕಸನೀಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಜೀವಸಂಕುಲವಾಗುವಿಕೆ ದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ಸ್ತಂಭನದ ಅಥವಾ ತಡೆಹಿಡಿಯುವಿಕೆಯ ನಂತರ ವೇಗವಾಗಿ ಆಗುತ್ತದೆ.
ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯು ವ್ಯಕ್ಯನಮೂನೆಯ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಅವಲೋಕಿಸ ಬಹುದಾದ ಜೀವಿಯ ಗುಣಗಳ ಮೇಲೆ ಆಯ್ಕೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಯಾವ ವ್ಯಕ್ತನಮೂನೆಗೆ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಅನುಕೂಲ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆಯೋ ಆ ವ್ಯಕ್ತನಮೂನೆಯು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ . ಕೆಲ ಕಾಲದ ನಂತರ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪರಿಸರದ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಜೀವಸಂಕುಲಗಳ ಉದಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇರೆ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯು ಜೀವಿಯೊಂದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ವಿಕಾಸ ಆಗುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ . ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಮಾನವನು ತನ್ನ ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗುಣಗಳನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಕೃತಿಮ ಆಯ್ಕೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ಅವೆರಡರ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸ ಬಹುದು. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಧೇಶ ಪೂರ್ವಕ ಆಯ್ಕೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಬೇರೆ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಕೃತಿಮ ಆಯ್ಕೆಗೆ ಉದ್ಧೇಶವಿದೆ ಆದರೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಗೆ ಉದ್ಧೇಶವಿಲ್ಲ.
ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಅದು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಜೀವಿಯ ಜೀವನ ಚಕ್ರದ ಹಂತದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸ ಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿಯ ಪದ ಬಳಕೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವರು ಎರಡು ರೀತಿಯ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬದುಕುಳಿಯುವ ಆಯ್ಕೆ: ಇದು ಜೀವಿಯು ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಂತಾನಶಕ್ತಿಯ ಆಯ್ಕೆ : ಇದು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬದುಕಿದ ಜೀವಿಯ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ದರದ ಹೆಚ್ಚಳದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇತರರು ಜೀವನ ಚಕ್ರವನ್ನು ಮುಂದೆ ಆಯ್ಕೆಗಳ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಬದುಕುಳಿಯುವ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಎರಡಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ವಯಸ್ಸಿನ ಮುಂಚೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಬದುಕಿ ಉಳಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಲೈಂಗಿಕ ಆಯ್ಕೆ, ಯುಗ್ಮಕದ ಆಯ್ಕೆ (ಅಥವಾ ಗ್ಯಾಮೇಟಿಕ್ ಸೆಲೆಕ್ಶನ್ ಯುಗ್ಮಕದ ಉಳಿಯುವಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು ಸಾಂಗತ್ಯದ ಆಯ್ಕೆ ಎಂದು ವಿಭಜಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಯಾವ ಸಾಧನಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಇದೆಯೊ ಅದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸ ಬಹುದು. ಲೈಂಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಜೊತೆಗಾರರಿಗಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಲೈಂಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಒಂದು ಲಿಂಗದೊಳಗೆಯೇ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಏರ್ಪಡಬಹುದು ಅಥವಾ ಲಿಂಗಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ಪರ್ದೆ ಏರ್ಪಡಬಹುದು (ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಲಿಂಗವು ಲಭ್ಯ ಸಂಗಾತಿಗಳೊಳಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸ ಬಹುದು). ಲೈಂಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಆಯ್ಕೆಯ ಮೂಲಕ ಆಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದಕ್ಕೆ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಬೆಲೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಿಸರದ ಆಯ್ಕೆಯು ಲೈಂಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ಬೇರೆ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಆಯ್ಕೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಪರಿಸರದ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದರಲ್ಲಿ ಲೈಂಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ಮೆಕಾನಿಸಂ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಡಾರ್ವಿನ್‌ನ ಪದ ಬಳಕೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆಯಾದರೂ ಸಂಗಾತಿಗಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಮತ್ತು ಸಂಗಾತಿಯ ಆಯ್ಕೆಗಳು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಎಂಬುದನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.
ಯೋಗ್ಯತೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಯೋಗ್ಯತೆ ಇರುವ ಜೀವಿಗಳು ನಂತರದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂತತಿಯನ್ನು ಕೊಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಯೋಗ್ಯತೆಯ ಜೀವಿಗಳು ಬೇಗ ಸಾಯುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎನ್ನುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸರಾಸರಿ ಪಲಿತಾಂಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಯೋಗ್ಯತೆ ಇರುವ ಅಲೆಲ್‌ಗಳು ನಂತರದ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಅಲೆಲ್‌ಗಳು ವಿರಳವಾಗುತ್ತವೆ. ಅದೇ ಆಯ್ಕೆಯ ಶಕ್ತಿಗಳು ಹಲವು ಪೀಳಿಗೆಗಳು ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ಅಲೆಲ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ್ಯತೆ ಪಡೆಯುವವರೆಗೂ ಇದು ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಕಡಿಮೆ ಯೋಗ್ಯತೆಯ ಅಲೆಲ್‌ಗಳು ಕಾಣೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲೂ ತನಗೆತಾನೇ ಆಗುವ ಹೊಸ ವ್ಯತ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಮರುಜೋಡಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ವ್ಯಕ್ತನಮೂನೆಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತಿ ಪೀಳಿಗೆಯೂ ಅಲೆಲ್‌ಗಳ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದ ಶ್ರೀಮಂತವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈ ಅಲೆಲ್‌ಗಳು ಕಾರಣವಾಗುವ ಗುಣಗಳು ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿನ ಪಕ್ಷಪಾತದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ನಂತರದ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ.
ಒಂದು ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತನಮೂನೆಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಸಿಸ ಬಹುದು ಮತ್ತು ಅವು ಇನ್ನೊಂದು ಲಿಂಗದ ಬಯಕೆಯೂ ಆಗಬಹುದು. ಆಗ ಅದು ಫಿಶೇರಿಯನ್‌ ರನ್‌ಅವೇ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾದ ಧನಾತ್ಮಕ ಪ್ರತ್ಯಾದಾನ ಲೂಪಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆ: ಕೆಲವೊಂದು ಗಂಡು ಹಕ್ಕಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ಅತಿಯಾದ ಗರಿಗಳು. ರೊನಾಲ್ಡ್ ಫಿಷರ್ ೧೯೩೦ರಲ್ಲಿ ಬದಲೀ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟ ಅದನ್ನು ರಸಿಕ ಮಗನ ಊಹನ ಎಂದು ಕರೆದ. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ತಾಯಂದಿರು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಹೀಗಾಗಿ ಲಂಪಟ ತಂದೆಯನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಒಂದೇ ಲಿಂಗದ ಸದಸ್ಯರ ನಡುವಿನ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಕಡವೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೆಣಸಲು ಬಳಸುವ ಕವಲುಗೊಂಬು. ಭಿನ್ನ ಲಿಂಗಗಳ ನಡುವಿನ ಆಯ್ಕೆ ಇರುವಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಲ ಗಂಡುಹೆಣ್ಣುಗಳ ನಡುವೆ ದ್ವಿರೂಪತೆಯೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಜೀವಸಂಕುಲದ ಗಂಡು ಹೆಣ್ಣುಗಳ ನಡುವೆ ದೇಹಗಾತ್ರದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೂ ಸೇರಿದೆ.
ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯು ಆಧುನಿಕ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಡಿಪಾಯ. ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಡಾರ್ವಿನ್ ಮತ್ತು ಅಲ್‌ಫ್ರೆಡ್ ರಸಲ್ ವಾಲೆಸ್ ೧೮೫೮ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಂಧಗಳಾಗಿ ಮಂಡಿಸಿದರು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಡಾರ್ವಿನ್ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವಿ ೧೮೫೯ರ ಪುಸ್ತಕ ಆನ್ ದಿ ಆರಿಜನ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೀಷೀಸ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಮಾನವರು ಉಪಯುಕ್ತ ಗುಣಗಳುಳ್ಳ ಪ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳಸುವ ಮೂಲಕ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಬಗೆಗೆ ಪಕ್ಷಪಾತ ತೋರುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾದ ಕೃತಿಮ ಆಯ್ಕೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ವಿವರಿಸಿದ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ಅನುವಂಶಿಕತೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಇಲ್ಲದಯೇ ವಿವರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಡಾರ್ವಿನ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ ರೂಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಆಧುನಿಕ ಅನುವಂಶಿಕತೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಇನ್ನೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಡಾರ್ವಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಕಾಸ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಮತ್ತು ಅಣ್ವಿಕ ತಳಿವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಅವಿಷ್ಕಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ವಿಕಸನೀಯ ಸಂಯೋಜನೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಈಗಲೂ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯು ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ವಿಕಾಸವಾಗುವದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿವರಣೆಯಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ.
ಡಾರ್ವಿನ್‌ನ ಚಿಂತನೆಗಳು ಎರಡನೆಯ ಹೆಚ್‌ಎಂಎಸ್ ಬೀಗಲ್‌ನ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ತಾನು ಮಾಡಿದ ಅವಲೋಕನಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನ ರೆವರೆಂಡ್ ಥಾಮಸ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಮಾಲ್ಧಸ್‌ನ ಕೃತಿ ಏನ್ ಎಸ್ಸೆ ಆನ್ ದಿ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಲ್ ಆಫ್ ಪಾಪುಲೇಶನ್‌ಗಳಿಂದ ಸ್ಪೂರ್ತಿ ಪಡೆದಿತ್ತು. ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಲ್ಥಸ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಘಾತೀಯವಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸರಬರಾಜು ಅಂಕಗಣಿತೀಯವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಮಿತಿಯ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು “ಆಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ” ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ೧೮೩೮ರಲ್ಲಿ ಡಾರ್ವಿನ್ ಮಾಲ್ಥಸ್‌ನ್ನು ಓದಿದಾಗ ಆಗಲೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಕೃತಿಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಎಂದು ಹೆಸರು ಗಳಿಸಿದ್ದ. ಹೀಗಾಗಿ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ “ಆಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಟವನ್ನು” ಅವನು ಸರಿಯಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಿದ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸಂಪೂನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಮೀರಿದಾಗ “ಅನುಕೂಲಕರ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅನುಕೂಲವಲ್ಲದವು ನಾಶವಾಗುವುತ್ತವೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವೇ ಹೊಸ ಜೀವಸಂಕುಲದ ರೂಪಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ.”
೧೬೫೯ರಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಾರ್ವಿನ್ ತನ್ನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯ ಮೂಲಕ ವಿಕಾಸ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮತ್ತು ಜೀವಸಂಕುಲವಾಗುವಿಕೆಗೆ ವಿವರಣೆಯಾಗಿ ಮಂಡಿಸಿದ. ಅವನು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು “ಪ್ರತಿ ಸಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆಯೂ ಉಪಯುಕ್ತವಾದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ನಿಯಮ” ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ. ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಸರಳವಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡ ಜೀವಿಗಳು ಬದುಕುಳಿಯುವ ಮತ್ತು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು ಎನ್ನುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ತುಸು ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಮತ್ತು ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಅನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆಯೋ , ಅಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಅನುಕೂಲಕರ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ಆಯ್ಕೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಅನುವಂಶಿಕವಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿನ ಯಶಸ್ವೀ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಜೀವಸಂಕುಲದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿಕಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ವಿಕಾಸವಾದಾಗ ಅದು ಭಿನ್ನ ಜೀವಸಂಕುಲವಾಗುತ್ತದೆ.
ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವಿನ ಅನುವಂಶಿಕತೆಯ ಬದಲಾವಣೆ ಎರಡು ಉಪಗುಂಪುಗಳ ನಡುವಿನ ಜಿನೋಮ್ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಹೋಲಿಸಲಾರದಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಹೀಗಾಗಿ ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ವಂಶವಾಹಿಗಳ ಹರಿವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಉಪಗುಂಪಿನ ಭಿನ್ನತೆ ಸೂಚಿಸುವ ವ್ಯತ್ಯಯನಗಳು ಸ್ಥಿರವಾದಾಗ ಅವುಗಳ ನಡುವಿನ ವಂಶವಾಹಿ ಹರಿವು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ನಿಂತುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಜೀವಸಂಕುಲವಾಗುವಿಕೆಗೆ ಕೇವಲ ಎರಡು ವ್ಯತ್ಯಯನಗಳೇ ಸಾಕಾಗ ಬಹುದು: ಅವು ಎರಡೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಯೋಗ್ಯತೆಯ ಮೇಲೆ ತಟಸ್ಥ ಅಥವಾ ಧನಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಜೊತೆಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಯೋಗ್ಯತೆಯ ಮೇಲೆ ರುಣಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ನಂತರ ಈ ವಂಶವಾಹಿಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉಪಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗುವ ಮೂಲಕ ಎರಡು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಇವೆರಡೂ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುವನ್ನು ಭಿನ್ನ ಜೀವಸಂಕುಲಗಳು ಎನ್ನುತ್ತೇವೆಯೋ ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇವು ಭಿನ್ನ ಜೀವಸಂಕುಲಗಳು.
ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಅದರ ಹಂತದ ಅಥವಾ ಆಯ್ಕೆಯ ಘಟಕದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸ ಬಹುದು. ಜೀವಿಯ ಆಯ್ಕೆಯು ಜೀವಿಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯು ಜೀವಿಯ ಉಪಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಆಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಜೀವಿಯು ಆಯ್ಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ವಂಶವಾಹಿಯ ಆಯ್ಕೆಯು ‌ವಂಶವಾಹಿಗಳ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಸಲ ಇದು ಜೀವಿಯ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುವುದೇ ಆಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳು (ಬಂಧುಗಳ ಆಯ್ಕೆ ಮತ್ತು ಜಿನೋಮ್‌ನ ಭಾಗಗಳ ನಡುವಿನ ವೈರುಧ್ಯ ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳು) ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವಂಶವಾಹಿ ಹಂತದ ಆಯ್ಕೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಂಜಸವಾಗಿ ವಿವರಿಸ ಬಲ್ಲದು. ಗುಂಪು ಆಯ್ಕೆಯು ಜೀವಿಗಳ ಗುಂಪಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಊಹೆಯ ಪ್ರಕಾರ ವಂಶವಾಹಿ ಮತ್ತು ಜೀವಿಯಂತೆಯೇ ಜೀವಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮರುಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ವ್ಯತ್ಯನಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಗುಂಪು ಆಯ್ಕೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಬಗೆಗಿನ ಚರ್ಚೆ ಇನ್ನೂ ನಿಂತಿಲ್ಲ.
ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಹಲವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿರುವ ಜೀವಿಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಇಂತಹ ಹಲವು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಜೀವಿಯ ಬದುಕುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜೀವಿಯೊಂದರ ಕೆಲವು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಬದುಕಿ ಬಾಳುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಸಂಭನೀಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡ ಬಹುದು. ಮೊಲವೊಂದು ವೇಗವಾಗಿ ಓಡ ಬಲ್ಲದಾಗಿದ್ದರೆ ಅದು ಪರಭಕ್ಷಗಳಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಶೈವಲ ಅಥವಾ ಪಾಚಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಶಕ್ತಿಪಡೆಯುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅವು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಜೀವಿಯ ಬದುಕುವ ಅವಕಾಶ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದು ಹಲವು ಸಲ ಅದರ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ದರವನ್ನೂ ಸಹ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸದ್ಯದ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಬದುಕುಳಿವಿಕೆಯ ನಡುವೆ ವಿನಿಮಯ ಇರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಜೀವಿಯ ಒಟ್ಟಾರೆ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯೇ ಮುಖ್ಯ.
ಸುಪರಿಚಿತವಾದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯು ಕೆಲಸ ಮಾಡವುದನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಜೀವಕ ನಿರೋಧಕಶಕ್ತಿ ಬೆಳೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು. ೧೯೨೮ರಲ್ಲಿ ಪೆನ್ಸಿಲಿನ್ ಅವಿಷ್ಕಾರದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಆರಂಭಿಸಿ ಪ್ರತಿಜೀವಕಗಳನ್ನು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ ರೋಗಗಳ ಶಮನಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯದ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜೀವಿಗಳು ಇದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ವ್ಯತ್ಯಯನಗಳ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅನುವಂಶಿಕತೆಯ ಪದಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಜೀವಕಕ್ಕೆ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಗಳನ್ನು ಒಡ್ಡಿದಾಗ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟ ಜೀವಿಗಳು ತಕ್ಷಣವೇ ಸಾಯುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವದರಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಯನಗಳು ಇದ್ದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗ ಬಹುದು. ಪ್ರತಿಜೀವಕಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡುವಿಕೆ ಕಡಿಮೆ ಸಮಯದ್ದಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಇಂತಹವುಗಳು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳ ಬಹುದು. ಹೀಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದ ಆಯ್ದ ಜೀವಿಗಳು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಹೊರದೂಡುವುದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆ.
ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಅದು ಗುಣದ ಮೇಲೆ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಪರಿಣಾಮದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸ ಬಹುದು. ಸ್ಥಿರಕಾರಕ ಆಯ್ಕೆಯು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಹಿಡಿದಿಡುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸರಳ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದ ಎಲ್ಲವೂ ಪ್ರತಿಕೂಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ನಿರ್ದೇಶಿತ ಆಯ್ಕೆಯು ಸಂಕ್ರಮಣ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈಗ ಇರುವ ಅಷ್ಟೇನು ಉತ್ತಮವಲ್ಲದ ಗುಣ ಇದ್ದಾಗ ಆ ಗುಣವನ್ನು ಒಂದು ಹೊಸ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯ ಕಡೆ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಭಂಗಕಾರಕ ಆಯ್ಕೆಯು ಸಹ ಸಂಕ್ರಮಣ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಆಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇನು ಉತ್ತಮವಲ್ಲದ ಗುಣಗಳು ಒಂದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದಿಕ್ಕುಗಳಡೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಒಂದೇ ಗುಣದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಿದ್ದು ಮತ್ತು ಆ ಗುಣವು ಗಾತ್ರ ಅಥವಾ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ತುದಿಯ ಕೆಳ ಮತ್ತು ಮೇಲಿನ ಮಟ್ಟಗಳು ಆಯ್ಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಭಂಗಕಾರಕ ಆಯ್ಕೆಯು ಜೀವಸಂಕುಲವಾಗುವಿಕೆಗೆ ಪೂರ್ವವರ್ತಿಯಾಗ ಬಹುದು.
ಹೀಗೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ ಮತ್ತೆ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಿ ನಂತರ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳದ ಜೀವಿಗಳು ಹಿಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೊರಹೋದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಈ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯಿರುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ವ್ಯತ್ಯಯನಗಳು ಉಂಟಾಗಿ ಈಗಾಗಲೇ ಇರುವ ಅನುವಂಶಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಅನುವಂಶಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಸೇರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ,ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಾನೇ ಆಗುವ ಈ ವ್ಯತ್ಯಯನ ವಿರಳವಾದುದು ಮತ್ತು ಅನುಕೂಲಕರ ವ್ಯತ್ಯಯನ ತೀರಾ ವಿರಳವಾದುದು. ಆದರೆ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕೆಲವು ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಕೂಲಕರ ವ್ಯತ್ಯಯನಗಳಾಗುವಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದು. ಹೊಸ ವ್ಯತ್ಯಯನದಿಂದ ಪ್ರತಿಜೀವಕದ ಪ್ರಭಾವವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮ ಆ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಗಳು ಮತ್ಮೊಮ್ಮೆ ಪ್ರತಿಜೀವಕವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದಾಗ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.
ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಅನುಕೂಲವನ್ನು ಕೊಡುವ ಈ ಗುಣಗಳು ನಂತರದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ದತ್ತವಾಗಬಲ್ಲವು ಸಹ. ಅಂದರೆ ಜನ್ಮದಾತದಿಂದ ಸಂತತಿಗೆ ದಾಟಿಹೋಗ ಬಲ್ಲವು ಸಹ. ಇದು ನಂತರದ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಓಡುವ ಮೊಲಗಳ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಇರುವ ಪಾಚಿಗಳ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ತುಸು ಹೆಚ್ಚಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಅನುಕೂಲ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದಾಗಲೂ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿನ ಮುಂದಿನ ಸಂತತಿಗೆ ಕೊಡಲ್ಪಟ್ಟ ಗುಣ ಹಲವು ಪೀಳಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ್ಯತೆ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗುಣಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಅನುಕೂಲ ಪಡೆದ ಜೀವಿಯನ್ನು “ಆಯ್ಕೆ” ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಿಧಾನವಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಜೀವಿಯ ವಿಕಾಸಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಮೊದಲು ಹೆಸರಿಸಿ, ವಿವರಿಸಿದುದು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಾರ್ವಿನ್.
ಸ್ಥಾಪಿತ ಗುಣಗಳು ಬದಲಾಗದೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಯೋಗ್ಯತೆ ಎನಿಸಿದ ಗುಣಗಳು ಇನ್ನೊಂದು ಬದಲಾದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಯೋಗ್ಯತೆಯಾಗ ಬಹುದು. ಇಂತಹ ಗುಣವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯ ಗೈರು ಹಾಜರಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಬದಲಾವಣೆಗೊಳಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಕೆಲಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆಟ್ಟುಹೋಗಿ ಆ ಗುಣದ ಕೇವಲ ಕುರುಹಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳ ಬಹುದು. ಆಗ ಇದನ್ನು ವಿಕಸನೀಯ ಗತಕಾಲದ ಗುರುತು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕುರುಹಾಗಿ ಉಳಿದ ರಚನೆ ಮಿತಿಗೊಂಡ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸ ಬಹುದು ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಉಪಯುಕ್ತ ಗುಣವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸ ತೊಡಗಬಹುದು . ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉದಾಹರಣೆ ಕುರುಡು ಮೋಲ್-ಇಲಿಯ ಕಣ್ಣಿನ ಕುರುಹಾಗಿ ಉಳಿದ ರಚನೆ. ಇವು ಬೆಳಕಿನ ಅವಧಿಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂಮ್‌ನಲ್ಲಿನ ಚುಕ್ಕೆ ಪತಂಗಗಳು ತಿಳಿ ಮತ್ತು ದಟ್ಟ ಎರಡು ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ‌ಇವೆ. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಪತಂಗಗಳು ಕುಳಿತಿಕೊಳ್ಳುವ ಮರಗಳು ಹೊಗೆಮಸಿಯಿಂದ ಕಪ್ಪಾದವು ಮತ್ತು ಇದು ದಟ್ಟ ಬಣ್ಣದ ಪತಂಗಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಇದು ದಟ್ಟ ಬಣ್ಣದ ಪತಂಗಗಳು ಬದುಕುಳಿಯುವ ಮತ್ತು ದಟ್ಟ ಬಣ್ಣದ ಸಂತತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿಸಿತು. ಮೊದಲ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಪತಂಗವನ್ನು ಹಿಡಿದ ಐವತ್ತು ವರುಷಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಕೈಗಾರಿಕ ಪ್ರದೇಶ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ಪತಂಗಗಳೂ ದಟ್ಟ ಬಣ್ಣದವೇ ಆಗಿದ್ದವು. ಈ ಸಮತೋಲನ ೧೮೫೬ರ ಕ್ಲೀನ್ ಏರ್ ಆಕ್ಟ್‌ನ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನೆಡೆ ತುಡಿಯಿತು, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಚುಕ್ಕೆ ಪಂತಗಗಳ ವಿಕಾಸವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾ ಮತ್ತೆ ದಟ್ಟ ಬಣ್ಣದ ಪತಂಗಗಳು ವಿರಳವಾದವು.
ಡಾರ್ವಿನ್ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ತಾನು “ಕೃತಿಮ ಆಯ್ಕೆ” ಎಂದು ಕರೆದ, ರೈತರು ಬೆಳೆಗಳ ಅಥವಾ ಜಾನುವಾರಿನ ಸಂತಾನಾಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿ ಗ್ರಹಿಸಿದ. ಅವನು ತನ್ನ ಆರಂಭಿಕ ಹಸ್ತ ಲಿಖಿತ ಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿಸರ್ಗ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜೆನೆಟಿಕ್ ಚಲನೆಗಳಂತಹ ವಿಕಾಸದ ಇತರ ಮೆಕಾನಿಸಂಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ರೂಪಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಡಾರ್ವಿನ್ ಆಯ್ಕೆಯು ಕಥೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ ಮಾತ್ರ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದ: “ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯು ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತರುವ ಒಂದು ವಿಧ ಮಾತ್ರ ಎಂದು ನನಗೆ ಮನವರಿಕೆಯಾಗಿದೆ” ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ ೧೮೬೦ರ ಲಯೆಲ್‌ಗೆ ಬರೆದ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ “ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆ”ಯ ಪದ ಬಳಕೆಯ ಬಗೆಗೆ ವಿಷಾದಿಸಿ “ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ” ಎಂದು ಬಳಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ.
ಯೋಗ್ಯತೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ. ಸುಪರಿಚಿತ ನುಡಿಗಟ್ಟು “ಯೋಗ್ಯವಾದುದೇ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ” ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ವಿಶಾಲ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ “ಯೋಗ್ಯವಾದ” ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೆಚ್ಚು. ಆದರೆ ಮೇಲೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆ ಬಗೆಗೆ ಹೇಳಿದಂತೆ, ಈ ಪದದ ಖಚಿತ ಅರ್ಥ ಹೆಚ್ಚು ನವಿರು. ಆಧುನಿಕ ವಿಕಸನೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು ಎಷ್ಟು ಕಾಲ ಜೀವಿ ಬಾಳುತ್ತದೆ ಎಂದಲ್ಲದೆ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಯಶಸ್ಸುಗಳಿಸಿದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ. ಜೀವಿಯೊಂದು ಅದರ ಜೀವಸಂಕುಲದ ಇತರ ಜೀವಿಗಳಿಗಿಂತ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಕಾಲ ಜೀವಿಸಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ಅದು ವಯಸ್ಕರಾಗಿ ಬದುಕುವ ಎರಡರಷ್ಟು ಸಂತತಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದರೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ‌ವಂಶವಾಹಿಗಳು ನಂತರ ಪೀಳಿಗೆಯ ವಯಸ್ಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ.
ಡಾರ್ವಿನ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಮಕಾಲೀನರಿಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯು ಸಾರದಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯ ಮೂಲಕ ವಿಕಾಸ ಎಂಬುದರ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿತ್ತು. ಆನ್ ಆರಿಜನ್‌ ಆಫ್ ಸ್ಪೀಷೀಸ್ ಪ್ರಕಟವಾದ ನಂತರ ಸುಶಿಕ್ಷಿತ ಜನರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ರೀತಿಯ ವಿಕಾಸವು ನಡೆಯಿತು ಎಂದು ಭಾವಿಸತೊಡಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಒಂದು ಮೆಕಾನಿಸಂ ಆಗಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯು ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಭಾಗಶಹ ಕಾರಣ ಬದುಕಿರುವ ಜೀವಿಗಳ ಅವಲೋಕಿತ ಗುಣಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಅದು ಬಲಹೀನ ವಿವರಣೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಭಾಗಶಹ ಕಾರಣ ಅದರ ಬೆಂಬಲಿಗರೂ ಸಹ ಅದರ “ನಿರ್ದೇಶಿತವಲ್ಲದ” ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿ ಪರವಲ್ಲದ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದುದು. ಈ ವಿರೋಧಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯೇ ಚಿಂತನೆಯ ಅಂಗೀಕಾರಕ್ಕೆ ಇದ್ದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮುಖ ಅಡಚಣೆಯಾಗಿತ್ತು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.
ವಿಕಸನೀಯ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಪೈಪೋಟಿ ಎಂದು ಕರೆಯ ಬಹುದಾದ ಇದು ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಗಳು ಪ್ರತಿಜೀವಕಗಳ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವ ತಳಿಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಲು ತೊಡಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಪ್ರತಿಜೀವಕಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಂತಹುದೇ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕ ನಿರೋಧಕ ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೀಟಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಪೈಪೋಟಿ ಮಾನವನಿಂದಲೇ ಆರಂಭವಾಗ ಬೇಕೆಂದೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಚೆನ್ನಾಗಿ ದಾಖಲಿತ ಉದಾಹರಣೆ ಸಮೋಅ ದ್ವೀಪದ ಹೈಪೊಲಿಮ್ನಸ್ ಬೊಲಿನ ಚಿಟ್ಟೆಯ ಬಗೆಗಿದೆ. ಈ ಚಿಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿನ ಗಂಡು ಚಿಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ವೊಲ್‌ಬಾಕಿಯ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ ಪರಭಕ್ಷಕವನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕುವ ವಂಶವಾಹಿಯು ಕೇವಲ ಐದು ವರುಷಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ.
ಲೈಂಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸಂಗಾತಿಗಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯು ಒಂದೇ ಲಿಂಗದ ನಡುವಿನ ಜೀವಿಗಳ ಬಗೆಗೆ ಇರಬಹುದು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಗಂಡು-ಗಂಡು ನಡುವಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆ, ಸ್ಪರ್ಧೆಯು ಎರಡು ಲಿಂಗಗಳ ನಡುವೆ ಇರಬಹುದು ಅಥವಾ ಒಂದು ಲಿಂಗದ ಜೀವಿಯು ತನ್ನ ಸಂಗಾತಿಯನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳ ಬಹುದು. ಕೆಲವೊಂದು ಜೀವಸಂಕುಲಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗದ-ಪಾತ್ರವು ಹಿಮ್ಮೊಗದ ವರ್ತನೆಯಾಗ ಬಹುದು ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಗಂಡುಗಳು ಸಂಗಾತಿಯನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ವರ್ತನೆಗೆ ಕಡಲ ಕುದುರೆಯ ಕುಟುಂಬ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಸಾಧ್ಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಉಭಯವಾಸಿಗಳ, ಹಕ್ಕಿಗಳ, ಸಸ್ತನಿಗಳ ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪುಗಳಿರುವ ಸರೀಸೃಪಗಳ ಲೈಂಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ.
ಹತ್ತೊಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದವರೆಗೆ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಮಾಜಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಚಿಂತನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಜೀವಸಂಕುಲಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಪ್ಲಾಟೋನ ಆದರ್ಶವಾದ “ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ನಮೂನೆಗಳ” ಅನಾಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಮಾರ್ಗಚ್ಯುತಿಗಳು. ಆದರೆ ಭೂಶಾಸ್ತ್ರದ ಏಕರೂಪ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆವಾದ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಸರಳ ಮತ್ತು ಬಲಹೀನ ಶಕ್ತಿಗಳು ತೀರ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಯಶಸ್ಸು ಭೂಗೋಳಿಕ ಕಾಲಮಾನ ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದು ಎಂಬ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಿತು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಪೀಳೆಗೆಯಿಂದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಜೀವಸಂಕುಲಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಷ್ಟು ದೊಡ್ಡವಾಗವುದು ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬ ಚಿಂತನೆಯು ಆಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು.
ಕೆಲವು ವ್ಯತ್ಯಯನಗಳು ‌ನಿಯಂತ್ರಕ ವಂಶವಾಹಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ದೊಡ್ಡ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಇತರ ಹಲವು ವಂಶವಾಹಿಗಳ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ನಿಯಂತ್ರಕ ವಂಶವಾಹಿಗಳ ವ್ಯತ್ಯಯನಗಳು ಬದುಕುಳಿಯದ ಯುಗ್ಮಜಗಳಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಮಾನವನಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್‌ಒಎಕ್ಸ್‌ವಂಶವಾಹಿಗಳ ಮಾರಕವಲ್ಲದ ನಿಯಂತ್ರಕ ವ್ಯತ್ಯಯನವು ಸೆರ್ವಿಕಲ್ ಪಕ್ಕೆಲುಬು ಅಥವಾ ಪಾಲಿಡಕ್ಟೈಲಿ -ಕೈ ಕಾಲಿನ ಬೆರಳುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದನ್ನು ಉದಾಹರಿಸ ಬಹುದು. ಇಂತಹ ವ್ಯತ್ಯಯನಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಯೋಗ್ಯತೆಗೆ ಕಾರಣವಾದರೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯು ಇಂತಹ ವ್ಯಕ್ತನಮೂನೆಯ ಪರವಾಗಿ ಪಕ್ಷಪಾತ ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಈ ಹೊಸ ಗುಣವು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹರಡುತ್ತದೆ.
ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆ ಎಂಬುವ ಪದವು ಭಿನ್ನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ತುಸು ಭಿನ್ನವಾದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಬಹಳಷ್ಟು ಸಲ ಅನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಬಲ್ಲ ಗುಣಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಗುಣಗಳು ನೇರವಾಗಿ ವಿಕಾಸದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತವೆಯಾದ್ದರಿಂದ. ಆದರೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆ “ಕುರುಡು”. ಅಂದರೆ ವ್ಯಕ್ತನಮೂನೆಯಲ್ಲಿನ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಆ ಗುಣಗಳು ಅನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಕೊಡಲ್ಪಡಲಿ ಅಥವಾ ಕೊಡಲ್ಪಡದಿರಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ (ಅನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಕೊಡಲ್ಪಡದ ಗುಣಗಳು ಪರಿಸರದ ಅಂಶಗಳ ಅಥವಾ ಜೀವಿಯ ಬದುಕಿನ ಅನುಭವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳು).
ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಅನುವಂಶಿಕತೆಯ ವೈವಿದ್ಯತೆಯ ಮೇಲೆ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಪರಿಣಾಮದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಹ ವರ್ಗೀಕರಿಸ ಬಹುದು. ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಆಯ್ಕೆಯು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಿ ಹಾಕುತ್ತದೆ (ಮತ್ತು ಇದು ನವ ವ್ಯತ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧ, ನವ ವ್ಯತ್ಯಯನಗಳು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಒಳತರುತ್ತವೆ). ಸಮತೋಲನ ಆಯ್ಕೆಯು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ . ಈ ಮೆಕಾನಿಸಂ ರುಣಾತ್ಮಕ ಸಂಭವನೀಯತೆ ಆಧಾರದ ಆಯ್ಕೆ. ಮತ್ತು ಇದು ಆಯ್ಕೆಯ ಬಲ ಮತ್ತು ದಿಕ್ಕಿನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಅಲ್ಪಕಾಲಿಕ ಏರಿಳಿತಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
ಡಾರ್ವಿನ್‌ನ ಆರಂಭಿಕ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಈ ಪದವನ್ನು ಕುರುಡು ಆಯ್ಕೆಯ ವಿಕಸನೀಯ ಪರಿಣಾಮ ಹಾಗೂ ಅದರ ಮೆಕಾನಿಸಂ ಎರಡಕ್ಕೂ ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆಯ್ಕೆಯ ಮೆಕಾನಿಸಂ ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಣಾಮಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಮುಖ್ಯವಾದಾಗ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು “ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯು ಯಾವ ಮೆಕಾನಿಸಂಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಬಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುತ್ತದಯೋ ಅದು” ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಆಯ್ಕೆಯ ಆಧಾರವು ಅನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದಯೊ ಇಲ್ಲವೊ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ “ವ್ಯಕ್ತನಮೂನೆಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.
ಸಮಯಾವಕಾಶವಿದ್ದು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಜೀವಕಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಒಡ್ಡುವಿಕೆ ಇದ್ದರೆ ಪ್ರತಿಜೀವಕ ನಿರೋಧಕ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಗಳು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಹೊಸ ಬದಲಾದ ಪ್ರತಿಜೀವಕ ನಿರೋಧಕ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಅವು ವಿಕಾಸವಾದ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಪ್ರತಿಜೀವಕ ಮುಕ್ತ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರ ಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವೇನೂ ಇಲ್ಲ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯ ಕೊನೆಯ ಪಲಿತಾಂಶವೆಂದರೆ ಎರಡು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಡ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಇನ್ನೊಂದು ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ.
ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯು ಜೀವಿಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಅಕಸ್ಮಿಕಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯತೆಯ ಅರ್ಥವು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿನ ಜೀವಿಗಳ “ಸರಾಸರಿಯ ಮೇಲೆ” ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜೀನ್‌ನಮೂನೆಯ ಯೋಗ್ಯತೆಯು ಆ ಜೀನ್‌ನಮೂನೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಸರಾಸರಿ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಸಂವಾದಿಯಾಗಿದೆ. ಜೀನ್‌ನಮೂಸೆಯ ತೀರ ಕಡಿಮೆ ಯೋಗ್ಯತೆಯು ಅದನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಜೀವಿಗಳ ಸಂತಾನವು ಸರಾಸರಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಸಂತತಿ ಇರುವುದು ಅಥವಾ ಸಂತತಿ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇಲ್ಲದೆ ಇರುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗ ಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸಿಸ್ಟಿಕ್ ಫೈಬ್ರೋಸಿಸ್‌ನಂತಹ ಅನುವಂಶಿಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.