polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ದ್ವೀಪವು ತನ್ನ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಲೇಖಕ ಮಾರ್ಕ್‌ ಟ್ವೈನ್‌, ಫಾಲೋಯಿಂಗ್ ದಿ ಈಕ್ವೆಟರ್‌ ಎಂಬ ತನ್ನ ಪ್ರವಾಸಕಥನದಲ್ಲಿ, "ನೀನು ಮೊದಲು ಮಾರಿಷಸ್ ರಚಿಸಿ ಅನಂತರ ಸ್ವರ್ಗ ರಚಿಸಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿರಬೇಕು ಹಾಗೂ ಮಾರಿಷಸ್ ಪೂರ್ಣವಾದ ನಂತರವಷ್ಟೇ ಅದನ್ನು ನಕಲು ಮಾಡಿ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ರಚಿಸಿರಬೇಕು" ಎಂದಿದ್ದಾನೆ. (ಈ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಟ್ವೈನ್‌ ನಿಜವಾಗಿ ಈ ರೀತಿ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ: " ನೀನು ಮೊದಲು ಮಾರಿಷಸ್ ರಚಿಸಿ ಅನಂತರ ಸ್ವರ್ಗ ರಚಿಸಲು ಯಾರೋ ಒಬ್ಬ ಪ್ರಜೆಯಿಂದಾಗಿ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿರಬೇಕು; ಹಾಗೂ ಮಾರಿಷಸ್ ಪೂರ್ಣವಾದ ನಂತರವಷ್ಟೇ ಅದನ್ನು ನಕಲು ಮಾಡಿ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ರಚಿಸಿರಬೇಕು. ಅದನ್ನು ಅವರು ನಿನಗೆ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯಿಂದಲೇ ಹೇಳಿರಬೇಕು …")
ರೀಯೂನಿಯನ್‌ ಹಾಗೂ ರೋಡ್ರಿಗಾಸ್‌ನಂತೆಯೇ, ಮಾರಿಷಸ್ ಕೂಡ ಮಸ್ಕರೀನ್ ದ್ವೀಪಸ್ತೋಮದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಈ ದ್ವೀಪಸಮೂಹವು 8-10 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಮುದ್ರದೊಳಗೆ ಏರ್ಪಟ್ಟ ಸರಣಿ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದ್ದು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾ ಭೂಭಾಗವು ರೀಯೂನಿಯನ್‌ ತಾಪತಾಣದತ್ತ ಸರಿದಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುವೂ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕವಾಗಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ತಾಪತಾಣವು ರೀಯೂನಿಯನ್‌ ತಳದಲ್ಲಿ ನಿದ್ರಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಮಾರಿಷಸ್ ದ್ವೀಪವು ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ಉಂಟಾಗಿದ್ದು ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ಅದರ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರವಾದ ಪೈಟನ್‌ ಡಿ ಲಾ ಪೆಟೈಟ್ ರಿವ್‌ಎರ್‌ ನೊಯಿರ್‌ವು ನಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ಪರ್ವತಗಳಿದ್ದರೂ, ಅಗ್ನಿಪರ್ವತದ ಮೂಲ ಶಿಖರವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.
ಮಾರಿಷಿಯನ್ ಸಂವಿಧಾನವು ಯಾವುದನ್ನೂ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ ಎಂದು ಎಲ್ಲಿಯೂ ತಿಳಿಸಿಲ್ಲ, ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿನ ಹತ್ತು ಲಕ್ಷ ಜನರು ಆಂಗ್ಲ, ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಅಥವಾ ಮಾರಿಷಿಯನ್ ಕ್ರಿಯೋಲ್‌, ಫ್ರೆಂಚ್‌-ಆಧಾರಿತ ಕ್ರಿಯೋಲ್‌ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಸಂಭಾಷಿಸಬಲ್ಲರು. ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಆಂಗ್ಲವು ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು, ಆದಾಗ್ಯೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಸನ ಸಭೆಯ ಯಾವುದೇ ಸದಸ್ಯನೂ ಫ್ರೆಂಚ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಷಯ ಮಂಡಿಸಬಹುದು. ಹೀಗಿದ್ದರೂ, ಮಾರಿಷಸ್‌ನ ಸರ್ಕಾರಿ ಆಡಳಿತಾಗಾರ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸರ್ವಸಾಮಾನ್ಯ/ಸರ್ವ ಸಂಪರ್ಕ ಭಾಷೆ ಎಂದರೆ ಕ್ರಿಯೋಲ್‌.
ಮಾರಿಷಸ್ , ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮಾರಿಷಸ್ ಗಣರಾಜ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಇದು, ಆಫ್ರಿಕಾ ಖಂಡದ ಕಡಲ ಕಿನಾರೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಇರುವ ದ್ವೀಪರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಮಡಗಾಸ್ಕರ್‌ನ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಗಣರಾಜ್ಯವು ಮಾರಿಷಸ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ, ಕಾರ್ಗಡೊಸ್ ಕಾರಜೊಸ್, ರೋಡ್ರಿಗಾಸ್‌ ಮತ್ತು ಅಗಾಲೆಗ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ರೋಡ್ರಿಗಾಸ್‌ ದ್ವೀಪ ಹಾಗೂ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ಫ್ರೆಂಚರ ರೀಯೂನಿಯನ್‌/ರ್ಯೆನಿಯನ್ ‌ದ್ವೀಪದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಇರುವ ಮಾರಿಷಸ್ ದ್ವೀಪವು ಮಸ್ಕರೀನ್ ದ್ವೀಪಸ್ತೋಮದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ.
ಇಲ್ಲಿಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಹವಾಗುಣ ಉಷ್ಣವಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಆಗ್ನೇಯ ಮಾರುತಗಳಿಂದ ಬದಲಾವಣೆ ತರುತ್ತವೆ; ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮೇನಿಂದ ನವೆಂಬರ್‌ವರೆಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಬೆಚ್ಚಗಿನ, ಒಣ ಚಳಿಗಾಲ ಹಾಗೂ ನವೆಂಬರ್‌ನಿಂದ ಮೇವರೆಗೆ ಉಷ್ಣ, ತೇವ ಹಾಗೂ ಶೀತಯುಕ್ತ ಬೇಸಿಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಮೇನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ವರೆಗೆ ವಿರುದ್ಧ-ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ. ನವೆಂಬರ್‌-ಏಪ್ರಿಲ್‌ವರೆಗೆ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಈ ಹಿಂದೆ ಬಂದಂತಹಾ ಚಂಡಮಾರುತಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಲ್ಲಾಂಡ ಹಾಗೂ ಡಿನ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ದ್ವೀಪದ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿವೆ.
ರೋಡ್ರಿಗಾಸ್‌, ಈ ದ್ವೀಪವು ಮಾರಿಷಸ್‌ನ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕಿದ್ದು, 2002ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತ ಸ್ವಾಯುತ್ತತೆ ಪಡೆಯಿತು. ಇದು ಸ್ವಾಯುತ್ತತೆ ಹೊಂದುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆಯೇ ಮಾರಿಷಸ್‌ನ 10ನೇ ಆಡಳಿತ ಜಿಲ್ಲೆ ಎಂಬ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿತ್ತು.
ಅಗಾಲೆಗ, 933 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳ ಎರಡು ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪಗಳಾಗಿದ್ದು ಮಾರಿಷಸ್‌ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕೋಳಿ ಪೂರೈಕೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿವೆ.
ಕಾರ್ಗಡೊಸ್ ಕಾರಜೊಸ್, ಸೇಂಟ್‌ ಬ್ರಂಡನ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುವ ಇದು ಮಾರಿಷಸ್‌ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ 402 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ.
ಮಾರಿಷಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಜನರ ತಮ್ಮ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯೋಲ್‌ ಹಾಗೂ ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರೆ, ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಹಾಗೂ ಕ್ರಿಯೋಲ್‌ಗಳನ್ನು ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆಂಗ್ಲವನ್ನು ಶಾಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸರ್ಕಾರದ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಸಮಾಜದ ಉನ್ನತ ವರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಹಾಗೂ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಗಳು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿರಂಗದಲ್ಲಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿವೆ. ವಾರ್ತಾ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂವಹನ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಬಳಕೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
1968ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದಾಗ, ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಕೆಳ ಆದಾಯ ಮಟ್ಟ ಹೊಂದಿದ್ದ ಮಾರಿಷಸ್, ಬೆಳೆದು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಆರ್ಥಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಅಂದರೆ ಪ್ರಗತಿಪರ ಕೈಗಾರಿಕಾ, ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗೂ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಿ ಮಧ್ಯಮ ಮಟ್ಟದ ಆದಾಯ ಹಂತವನ್ನು ತಲುಪಿದೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ, ವಾರ್ಷಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು 5%ರಿಂದ 6%ರಷ್ಟಕ್ಕೆ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಸುಧಾರಿತ ಜೀವನ ಮಟ್ಟ, ಕ್ಷೀಣಿಸಿದ ನವಜಾತ ಶಿಶುಗಳ ಮರಣ ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮ ಮೂಲಭೂತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಆಫ್ರಿಕಾ ಆಡಳಿತದ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಸೂಚಿಯಂತೆ ಇಡೀ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಮಾರಿಷಸ್ ಉತ್ತಮ ಆಳ್ವಿಕೆಯುಳ್ಳ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ, ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತದ ಈ ಮಾಪನವು ಹಲವಾರು ವಿಭಿನ್ನ ಚರಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಈ ಸೂಚಿಯು ಎಲ್ಲಾ 5 ಪ್ರಮುಖ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಿಷಸ್ ಪಡೆದಿರುವ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ: ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ; ಕಾನೂನು ಪರಿಪಾಲನೆ, ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಹಾಗೂ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ; ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಹಾಗೂ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು; ಉತ್ತಮ ನಿರ್ವಹಿತ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ; ಹಾಗೂ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ.
ಭಾರತದ ಒಳಹರಿವಿಗೆ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ದೇಶಗಳನ್ನೂ ಮೀರಿ ಮಾರಿಷಸ್ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸಂಚಿತ ಒಳಹರಿವು ಸರಿಸುಮಾರು $10.98 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟಿದೆ. ಜನವರಿ 2000ರಿಂದ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2005ರ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರಿಷಸ್‌ನಿಂದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಒಳಹರಿವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದ ಕೆಲವು ಉನ್ನತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳೆಂದರೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪಕರಣಗಳು, ದೂರಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಇಂಧನಗಳು, ಸಿಮೆಂಟ್‌ ಮತ್ತು ಜಿಪ್ಸಮ್‌ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಹಾಗೂ ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರ .
ಮಾರಿಷಸ್‌ನ ಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸೇನೆ ಎಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಸೇನೆ, ಆರಕ್ಷಕ, ಹಾಗೂ ಸುರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಪೋಲಿಸ್ ಕಮೀಷನರ್‌ರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ-ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿರುವ 10,000 ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 8,000 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರಕ್ಷಕ ಸದಸ್ಯರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಾಪಾಡಲು, 1,500 ಸದಸ್ಯರು ವಿಶೇಷ ಸಂಚಾರಿ ದಳದಲ್ಲಿ , ಹಾಗೂ 500-ಸದಸ್ಯರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕರಾವಳಿ ಸುರಕ್ಷಾ ದಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.
ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಮಾರಿಷಸ್ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ಆಫ್ರಿಕಾದ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಮುದಾಯ ಹಾಗೂ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ಲಾ ಫ್ರಾಂಕೊಪೋನಿ/ಯೆ , ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದೆ. ಮಾರಿಷಸ್‌ನ ರಾಜಕೀಯದ ಪ್ರಮುಖ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿಯು ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಈ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಗಳು 52%, ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್‌ 28.4%, ಹಾಗೂ ಮುಸಲ್ಮಾನರು 16.6%ರಷ್ಟಿದ್ದರೆ, ಇತರೆ ಧರ್ಮದವರು 3%ನಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ವಲಸೆ ಬಂದ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಭೂಮಿಹಾರ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮಾರಿಷಸ್‌ನ ಹಲವಾರು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಚರ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ದ್ರಾವಿಡರ ತಮಿಳು ಪಗೋಡಗಳು ಹಾಗೂ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
ಸರ್ಕಾರವು ಐದು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಚುನಾಯಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ರೋಡ್ರಿಗಾಸ್‌ ದ್ವೀಪದ ಕೆಲವು ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲ 20 ಪ್ರಮುಖ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅಂದರೆ 2005ರ ಜುಲೈ 3ರಂದು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆದವು. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಇಲ್ಲಿಯ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಮೈತ್ರಿಕೂಟಕ್ಕೆ ಇರುವ ಕಣವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗಿದೆ.
ಮಾರಿಷಸ್ ದ್ವೀಪವು ಡೋಡೊಗಳ ಏಕೈಕ ತಿಳಿದಿರುವ ವಾಸಸ್ಥಾನವೆಂದೇ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಮಾರಿಷಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು 1600ರಲ್ಲಿ ಡೋಡೊವನ್ನು ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ನೋಡಿದ್ದು, ಅದಾಗಿ ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಕೇವಲ ಎಂಬತ್ತಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಅವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅವನತಿ ಹೊಂದಿದವು.
ಮಾರಿಷಸ್ ತೀರದಿಂದ ತೀರಕ್ಕೆ ನಿಸ್ತಂತು ಅಂತರ್ಜಾಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಥಮ ದೇಶವಾಗುವಂತೆ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ಸ್ ಯೋಜನೆಯೊಂದನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು. ನಿಸ್ತಂತು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು 60% ದ್ವೀಪವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದು 70%ನಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಅದು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.
ದ್ವೀಪದ ರಾಜಧಾನಿ ಹಾಗೂ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾದ ಪೋರ್ಟ್ ಲ್ಯೂಯಿಸ್‌, ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕಿದ್ದು, ಇನ್ನಿತರ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳೆಂದರೆ ರೋಸ್‌-ಹಿಲ್ ಹಾಗೂ ಬ್ಯೂ-ಬಸ್ಸಿನ್, ಕ್ಯೂರ್‌ಪೈಪ್‌, ವಕೋವಸ್‌, ಫೀನಿಕ್ಸ್‌, ಕ್ವಾಟ್ರ್ ಬೋರ್ನ್ಸ್‌ಗಳಾಗಿವೆ.
2006ರಲ್ಲಿ, ಮಾರಿಷಸ್‌ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್‌ ಮಾತನಾಡುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹತ್ತಿರವಾಗಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುವುದರಿಂದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್‌ ಭಾಷಿಕ ದೇಶಗಳ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ನಿರೀಕ್ಷಣಾ ಸದಸ್ಯನಾಗಲು ಕೋರಿತು.
ಷಾಗೊಸ್ ಆರ್ಕಿಪೆಲಗೊ, ಸದ್ಯ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ಈಗ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದೆ.
ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ನಡುಗಡ್ಡೆ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದೆ:
ಇದರ ಖ್ಯಾತಿಯು ಚುನಾವಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭರವಸೆ ನೀಡಿ ಅದನ್ನು ಪೂರೈಸಿದ, ಮಾರಿಷಸ್‌ನ ಈಗಿನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳಾದ . . ನವಿನ್‌‌‌‌ಚಂದ್ರ ರಾಮ್‌ಗೂಲಮ್‌ರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.
ಜುಲೈ 2005ರಿಂದ ಮಾರಿಷಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ, ವಿಕಲಚೇತನರಿಗೆ, ವೈದ್ಯರಿಗೆ ಹಾಗೂ ವೃದ್ಧರಿಗೆ ಸಾರಿಗೆ ಸೌಕರ್ಯ ಉಚಿತವಾಗಿದೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪ್ರಜೆಗೂ ಪ್ರಾಥಮಿಕಪೂರ್ವ ಹಂತದಿಂದ ಪ್ರಾಥಮಿಕದ ನಂತರದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಪೂರ್ಣ ಉಚಿತವಾಗಿದೆ.
ಕೆಳಗೆ "ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಕಾಲೇಜು"ಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು ಅವುಗಳು ಸರಿಯಾದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿಲ್ಲ
ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾದರಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದ ಕೀರ್ತಿ ಮಾಜಿ ಶಾಸಕ, ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಿರಿಯ ಸಹಕಾರಿ ಧುರೀಣ, ನಿಷ್ಠುರವಾದಿ, ಶಿಸ್ತಿನ ಸಿಪಾಯಿ,
ದಿ.ಎಸ್.ಎಂ.ಲಿಂಗಪ್ಪ ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಇವರು ಆರಂಭಿಸಿದ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ‘ಗ್ರಾಮಭಾರತಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ’ ಇಂದು ಹೆಮ್ಮರವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿದೆ. ಇವರ ನಂತರ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬೆಳೆಸಿದ ದಿ.ಎಸ್.ಸಿ.ಚಿಕ್ಕಣ್ಣಗೌಡ ಮೂಲ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯನ್ನು ಇಂದಿನ ಬೃಹತ್ ರೂಪಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದಿದ್ದಾರೆ.
ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಅಘಲಯ ಗ್ರಾಮದ ಎ.ಶೇಷಯ್ಯಂಗಾರ್ ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರಾಗಿದ್ದವರು. ರಾಜ್ಯ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ‘ವಿದ್ಯಾಧಾಯಿನಿ’ ಎಂಬ ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ದೊಡ್ಡಕ್ಯಾತನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದವರಾದ ಎಂ.ಆರ್.ರಾಮಯ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಯ ವಿವಿಧ ಉನ್ನತ ಸ್ಥರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ರಾಜ್ಯದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಇವರು ನೀಡಿರುವ ವರದಿ ಇಡೀ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಮಾದರಿಯಾದುದು.
ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಅಂಬಿಗರಹಳ್ಳಿಯವರಾದ ಅಂ.ಚಿ.ಸಣ್ಣಸ್ವಾಮಿಗೌಡ ರಾಜ್ಯ, ರಾಷ್ಟೃ ಮತ್ತು ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಉತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಕ ಪುರಸ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಭಾಜನರಾದ ಏಕೈಕ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಆ ಮೂಲಕ ತಾಲ್ಲೂಕಿಗೆ ಕೀರ್ತಿ ತಂದವರು. ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಯ ವಿವಿಧ ಸ್ಥರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಜಿಲ್ಲಾ ಲೋಕಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಜೈನಹಳ್ಳಿಯ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣಗೌಡ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ‘ಜ್ಞಾನಬುತ್ತಿ’ ಎಂಬ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿ ಇಂದು ಸಮಾಜದ ವಿವಿಧ ಸ್ಥರಗಳಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಹೇಮಾವತಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ ಕಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಸುತ್ತಿರುವ ಆಲೇನಹಳ್ಳಿ ರಾಮೇಗೌಡರ ಹೆಸರು ಉಲ್ಲೇಖನಾರ್ಹ.
ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹೇಮಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ವಸತಿ ಸಹಿತ ಶಾಲೆಯೊಂದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಗದ್ದೆಹೊಸೂರಿನವರಾದ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆ ನಿವೃತ್ತ ಜಂಟಿ ನಿರ್ದೇಶಕ ಜಿ.ಪಿ.ಶಿವರಾಂ, ಮಾಜಿ ಶಾಸಕ ಲಕ್ಷ್ಮೀಪುರ ನಂಜೇಗೌಡ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರಿಗೆ ಸೇರಬೇಕು. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉತ್ತಮವಾದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಠಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಒಂದು ಕಾಲಕ್ಕೆ ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಇದೇ ರೀತಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬೀರವಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಯುತ ಕಿವುಡಪ್ಪನವರ ನೇತೃತ್ವದ ತಂಡ ಆರಂಭಿಸಿದ ಬಾಬು ರಾಜೇಂದ್ರಪ್ರಸಾದ್ ಸ್ಮಾರಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ, ಮಂದಗೆರೆಯಲ್ಲಿ ಜಿ.ಪಿ.ಶಿವರಾಂರಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಹೇಮಾವತಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ, ಸೋಮನಹಳ್ಳಿಯ ಕುಂಟೇಗೌಡರು ಆರಂಭಿಸಿದ ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ, ಮಾರೇನಹಳ್ಳಿ ಬಳಿಯಿರುವ ಕೆ.ಎನ್.ಜವರೇಗೌಡರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನದೇಗುಲ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ, ಬೊಮ್ಮೇನಹಳ್ಳಿ ಬಳಿಯಿರುವ ಡಾ.ಎಂ.ಎನ್ ದೇವರಾಜ್ ಆರಂಭಿಸಿರುವ ವಿವೇಕಾನಂದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ, ನೀತಿಮಂಗಲ ಬಳಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡಿರುವ ಆದರ್ಶ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ, ಸಾಸಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಬೇಬಿಬೆಟ್ಟದ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಶಾಲೆಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ಮಕ್ಕಳ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಪೂರೈಸುತ್ತಿವೆ.
ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಸನಗಳು, ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಸ್ತಿಗಲ್ಲುಗಳು
ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಈವರೆಗೆ ೧೧೪ ಶಾಸನಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು, ಶಾಸನಗಳ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಾಸನಗಳು ಕಿಕ್ಕೇರಿಯಲ್ಲಿ
ದೊರೆತಿದ್ದು, ಬಹುಪಾಲು ಶಾಸನಗಳು ಕನ್ನಡದಲಿ, ಕೆಲವು ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ದಾನ ಶಾಸನ, ವೀರ ಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಶಾಸನಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲದೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ಹಾಗೂ ಮಾಸ್ತಿಗಲ್ಲುಗಳು ಸಹ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ.
ಅಗ್ರಹಾರಬಾಚಹಳ್ಳಿಯ ೧೧೭೯ರ ವೀರಬಲ್ಲಾಳನ ಕಾಲದ ವೀರಗಲ್ಲು ಸಾಮಂತ ಬಬ್ಬೆಯ ನಾಯಕ ತನ್ನ ರಾಜನ ಪರವಾಗಿ ಕಾದಾಡಿದ್ದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಗ್ರಾಮದ ೧೨೨೪ರ ವೀರಗಲ್ಲು ಸೆರೆಸಿಕ್ಕ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸೆರೆಯಿಂದ ಬಿಡಿಸಲು ಕೇತಣನೆಂಬುವನು ಹೋರಾಡಿ ಸತ್ತನೆಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.
ತೆಂಗಿನಘಟ್ಟದ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ, ಹೋರಾಡಿ ಸತ್ತ ಸಾವಂತ ಕಾಳಯ್ಯನನ್ನು ಕಲಿಯುಗ ಮಾರ್ತಾಂಡ, ಸಂಗ್ರಾಮ ಸಹಸ್ರಬಾಹು, ಕದನ ತ್ರಿನೇತ್ರ, ಪರನಾರಿದೂರ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಮೆಳ್ಳಹಳ್ಳಿಯ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ, ಬಿಟ್ಟಿಯ ಮಾರಯ್ಯನ ಮಗ ಸೆಟ್ಟಿಯಣ್ಣನು ಕಳ್ಳರಿಂದ ತುರುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು, ಹಲವು ಕಳ್ಳರನ್ನು ಕೊಂದು ತಾನೂ ಸತ್ತನೆಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸಿಂಧಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿರುವ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ರಂಗಯ್ಯನಾಯಕ ಮತ್ತು ಬಾಬುಸೆಟ್ಟಿ ಎಂಬುವವರು ಇಲ್ಲಿನ ಮುಸ್ಲಿಂ ಬಾಂಧವರಿಗಾಗಿ ‘ಕಲ್ಲ ಮಸೀತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ’ ಎಂಬ ಮಸೀದಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿಕೊಟ್ಟರು ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿದ್ದು, ಇದು ಧರ್ಮ ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಹೈದರಾಲಿಯು ಖಾದ್ರಿದರ್ಗಾಕ್ಕೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಚಟ್ಟಂಗೆರೆ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ದತ್ತಿಯಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ೧೭೫೯ರ ಚಟ್ಟಂಗೆರೆ ಶಾಸನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಗೋವಿಂದನಹಳ್ಳಿಯ ದೇವಾಲಯದ ೧೨೩೬ರ ಶಾಸನ ಹೊಯ್ಸಳ ವಂಶದ ಆರಂಭದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನಿಡುತ್ತದೆ.
ಆಲೇನಹಳ್ಳಿಯ ಕ್ರಿ.ಶ ೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಶಾಸನ ನೀತಿವಾಕ್ಯ ಪೆರ್ಮಾನಡಿಯು ನಡೆಸಿದ ಕಲವೂರ ಕಾಳಗದಲ್ಲಿ ಬಮ್ಯನು ಪ್ರಾಣಕೊಟ್ಟ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.
ನಾಯಕನಹಳ್ಳಿಯ ಕ್ರಿ.ಶ ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಶಾಸನ ಗುಳೆಯ ನಾಯಕ ಎಂಬುವವನ ಆಳು ಕುರುಳೆಯ ನಾಯಕನ ಮಗ ಮಚನ ಎಂಬಾತ ಸಿಂಗಕಟ್ಟಕದ ಜವರದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಎಂದು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಮಡುವಿನಕೋಡಿಯ ಕ್ರಿ.ಶ ೧೨೦೦ರ ಶಾಸನ ಮಹಾಪ್ರಭು ಮಲ್ಲಿಯಣ್ಣ ಮತ್ತು ಆತನ ತಮ್ಮ, ಬೀರವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು ಒಂದೇ ದಿನ ಕೈಲಾಸಪ್ರಾಪ್ತರಾದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಬಸ್ತಿ ಹೊಸಕೋಟೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿನ ಜೈನ ಬಸದಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸಮೀಪದ ಮಾವಿನಕೆರೆಯನ್ನು ದತ್ತಿಯಾಗಿ ನೀಡಿದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಇದೆ.
ಹೊಸಹೊಳಲು ಗ್ರಾಮದ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ಬಸದಿಯಲ್ಲಿರುವ ೧೧೨೫ರ ಕಾಲದ ಶಾಸನವು ನೊಣಬಸೆಟ್ಟಿಯು ಶ್ರೀ ಶುಭಚಂದ್ರ ಸಿದ್ದಾಂತ ದೇವರಿಗೆ ಬಸದಿಗಾಗಿ ಅರುಹನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ದತ್ತಿ ನೀಡಿದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಹೊನ್ನೇನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಶಾಸನ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದ್ದು, ವಿವರಗಳು ಅಳಿಸಿಹೋಗಿವೆ.
ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಹಿಂದೂ, ಇಸ್ಲಾಂ, ಜೈನ, ಕ್ರೈಸ್ತ, ಮತ್ತು ಸಿಖ್ ಧರ್ಮೀಯರನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅವರವರ ಧರ್ಮದ ಆಚರಣೆಗಳು, ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.
ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕಾಪನಹಳ್ಳಿ ಗವಿಮಠದಲ್ಲಿ ೧೩ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಪವಾಡಪುರುಷ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಿದ್ದಲಿಂಗೇಶ್ವರರು ಇಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯವಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಗದ್ದುಗೆ ಸಹ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಗದ್ದುಗೆ ಒಮ್ಮೆ ಅತಿವೃಷ್ಟಿಯಿಂದಾದ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ನಾಶವಾಗಿದ್ದು, ಇದೀಗ ಪುನರ್‌ನವೀಕರಣ ಗೊಂಡಿದೆ. ೧೫೦ ಅಂಕಣದ ಮೂಲ ಮಂಟಪವನ್ನು ಹೈದರಾಲಿ ಕಟ್ಟಿಸಿಕೊಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ೯೦೦ ಎಕರೆಯಷ್ಟು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಈ ಗದ್ದುಗೆಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಮಾಘಮಾಸದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಜಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ರಥೋತ್ಸವಗಳು ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಜೀವನದಿ ಹೇಮಾವತಿಯ ತಟದಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವ ಹೇಮಗಿರಿ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದುದು. ವಿಷ್ಣುವು ವೈಕುಂಠದಲ್ಲಿ ಬೇಸರವಾದಾಗ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಎಂಬ ಸ್ಥಳಗಥೆ ಇದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಭೃಗು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಸಹ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಶಾಂತ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಮನಸೋತು, ಕೆಲಕಾಲ ತಪೋನಿರತರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಪುರಾಣಕಥೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ರಥಸಪ್ತಮಿಯ ದಿನ ಇಲ್ಲಿ ಕಲ್ಯಾಣ ವೆಂಕಟರಮಣ ಸ್ವಾಮಿಯ ರಥೋತ್ಸವ ಜರುಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವಾರದ ಕಾಲ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದಿಚುಂಚನಗಿರಿ ಮಠದ ಶಾಖೆಯೊಂದು ಇಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಕಲ್ಯಾಣ ವೆಂಕಟರಮಣಸ್ವಾಮಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಮಠದ ವತಿಯಿಂದ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಒಡೆಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಅಣೆಯ ಮೇಲಿಂದ ಧುಮ್ಮಿಕ್ಕುವ ಹೇಮಾವತಿ ಪುಟ್ಟ ಜಲಪಾತವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದು, ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಕೈಬೀಸಿ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ಇಲ್ಲಿನ ನದಿಯ ಮಧ್ಯದ ನಡುಗಡ್ಡೆಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಪಕ್ಷಿಧಾಮವೇ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ದೇಶ ವಿದೇಶಗಳ ವಿವಿಧ ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಇಲ್ಲಿಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದು ಗೂಡುಕಟ್ಟಿ ಮರಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ.
ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೧೦೪ ಕೆರೆಗಳಿದ್ದವು ಎಂದು ದಾಖಲೆಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಬಹುತೇಕ ಕೆರೆಗಳನ್ನು ಒತ್ತುವರಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದ್ದು, ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಿವೆ. ಪ್ರಮುಖ ಕೆರೆಗಳೆಂದರೆ ವಳಗೆರೆಮೆಣಸ, ಅಗ್ರಹಾರಬಾಚಹಳ್ಳಿ, ಅಘಲಯ, ಬಳ್ಳೇಕೆರೆ, ಸಿಂಧಘಟ್ಟ, ಕಿಕ್ಕೇರಿ, ಸಂತೇಬಾಚಹಳ್ಳಿ, ಬೀರವಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆರೆಗಳು, ಪಟ್ಟಣದ ದೇವೀರಮ್ಮಣ್ಣಿ ಕೆರೆ, ಹೊಸಹೊಳಲು ಗ್ರಾಮದ ದೊಡ್ಡಕೆರೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಕೆರೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದು, ಜನ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗಲ್ಲದೆ, ಸುಮಾರು ೫೫೦೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ವಿವಿಧ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ನೀರೊದಗಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಅಕ್ಕಿಹೆಬ್ಬಾಳು ನಾಲೆ, ಹೇಮಗಿರಿ ನಾಲೆ, ಮಂದಗೆರೆ ನಾಲೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೀರಾಮದೇವರ ನಾಲೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪ್ರಮುಖ ನಾಲೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು ೧೧೯೫೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೀರನ್ನುಣಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಅಕ್ಕಿಹೆಬ್ಬಾಳು ಸೇತುವೆ, ಕಟ್ಟಹಳ್ಳಿ ಸೇತುವೆ, ಬಂಡಿಹೊಳೆ ಸೇತುವೆ, ಮಂದಗೆರೆ ಸೇತುವೆ, ಗೊಂದಿಹಳ್ಳಿ ಸೇತುವೆ, ಒಡೆಯರ ಕಾಲದ ಹೇಮಗಿರಿ ಅಣೆ, ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರದ ಹಿನ್ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಹೋದ ಕಟ್ಟಹಳ್ಳಿ ಅಣೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.
ಚಟ್ಟಂಗೆರೆ ಬಳಿ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಸುಮಾರು ೨ ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದದ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಏಕೈಕ ಸುರಂಗ ಈ ಭಾಗದ ನೂರಾರು ಎಕರೆ ಭೂಮಿಗೆ ನೀರೊದಗಿಸುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಪಾಂಡವಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿಗೆ ಹೇಮಾವತಿಯನ್ನು ಒಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಸಾರಂಗಿ ಬಳಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುವ ಸುಮಾರು ೪೦೦ ಮೀ. ಉದ್ದದ ಮೇಲ್ಗಾಲುವೆ ಈ ಭಾಗದ ಭೂಮಿಗೆ ನೀರುಣಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಜೈನ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹೊಸಹೊಳಲು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ವನಾಥ ತೀರ್ಥಂಕರರ ಬಸದಿಯಿದೆ. ಸಮೀಪದ ಕತ್ತರಘಟ್ಟ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜೈನಧರ್ಮದ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದರು, ಕತ್ತರಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಕೂಟ ಜಿನಾಲಯವಿತ್ತು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ. ವಿವಿಧ ತೀರ್ಥಕರರ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೂ ಇಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತಲೇ ಇವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬಸ್ತಿ ಹೊಸಕೋಟೆಯ ಬಳಿ ಕಾವೇರಿ ನದಿತೀರದಲ್ಲಿ ೧೮ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಗೊಮ್ಮಟನ ಏಕಶಿಲಾ ವಿಗ್ರಹವಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೂ ಯಾವುದೇ ರಕ್ಷಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಉಪೇಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಜನರು ಬರಲಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಈ ಗೊಮ್ಮಟನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡುವ ಪದ್ದತಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿದೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮುರುಕನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ದಿಗಂಬರ ಬಸದಿ ಇದೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಶ್ರವಣನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿಯೂ ಜೈನರ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಗಳಿವೆ.
ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಬಾಲ ಏಸುವಿನ ದೇವಾಲಯ ಪ್ರಮುಖ ಆರಾಧನಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಸಿಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಚಾರಿಟೀಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವತಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಸ್ತಾಲಯದ ವತಿಯಿಂದ ಒಂದೊಂದು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಕೋಡೀಮಾರನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ, ಹಾದನೂರು ಬಳಿ ಒಂದು ಹಾವು ಕಡಿತದ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕೇಂದ್ರ ಸಹ ಸೇವೆ ನೀಡುತ್ತಿವೆ.
ಸಂಗಾಪುರದ ಬಳಿ ತ್ರಿವೇಣಿ ಸಂಗಮ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯ. ಗೂಡೇಹೊಸಳ್ಳಿಯಿಂದ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗಿ ಬರುವ ಹೇಮಾವತಿಯು, ಇಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿಯಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯವಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಇವೆರಡರ ಜೊತೆಗೆ ಇಲ್ಲಿಗೇ ಹರಿದು ಬರುವ ಲಕ್ಷ್ಮಣತೀರ್ಥ ಸೇರಿ ಮೂರು ನದಿಗಳ ತ್ರಿವೇಣಿ ಸಂಗಮ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರದ ಹಿನ್ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕಂಗಳಿಸುವ ಇಲ್ಲಿನ ಸುಂದರ, ಪ್ರಶಾಂತವಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವಿದ್ದು, ಅಪಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಜನರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ತಿಪ್ಪೂರಿನ ಪಾಳಯಗಾರ ಮಾಚನಾಯಕ ಎಂಬಾತ ಇಲ್ಲಿನ ಮೂಲ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಶಿವರಾತ್ರಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪೂಜಾ ಕೈಂಕರ್ಯಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.
ಸಾಸಲಿನ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಶಂಭುಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಬಯಲು ಸೀಮೆಯ ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿವೆ. ಕಾರ್ತೀಕ ಮಾಸ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರತಿ ಸೋಮವಾರ ಇಲ್ಲಿಗೆ ನಾಡಿನ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಭಕ್ತರು ಆಗಮಿಸಿ ನಾಗಾರಾಧನೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿಷದ ಹಾವಿನ ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಸಿಗುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಚರ್ಮರೋಗಗಳನ್ನು ವಾಸಿಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎನ್ನಲಾದ ಇಲ್ಲಿನ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ. ಕುದುರೆ ಮಂಡಮ್ಮ ಇಲ್ಲಿನ ಗ್ರಾಮದೇವತೆ. ಮಾನಿಗ ಶೆಟ್ಟಿಯ ಮೆರವಣಿಗೆ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ.
ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರಿಗೂ ತಾಲ್ಲೂಕಿಗೂ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ನಾಗಮಂಗಲ ಸೀಮೆಗೆ ಹೋಗುವಾಗಲೆಲ್ಲ ಈ ಮಾರ್ಗವಾಗಿಯೇ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ದಾರಿ ಮಧ್ಯೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲು ಜಾಗಿನಕೆರೆಯ ಛತ್ರದಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಡು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಬಗ್ಗೆ ದಾಖಲೆ ಒದಗಿಸುವ ಕುದುರೆ ಲಾಯ, ಅಪರೂಪದ ಕೆತ್ತನೆ, ಚಿತ್ರಕಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮನೆ ಈಗಲೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನಿಂದ ಮೈಸೂರಿನ ಅರಮನೆಗೆ ಹಣ್ಣು, ತರಕಾರಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಅಮೂಲ್ಯ ವಸ್ತುಗಳು ಹೋಗಿ ತಲುಪುತ್ತಿದ್ದ ಬಗ್ಗೆ, ಮಹಾರಾಜರ ಸೇವೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಲಭ್ಯವಾದ ಬಗ್ಗೆ ಹಿರಿಯರು ಈಗಲೂ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ ಮತ್ತು ನಾಗಮಂಗಲ ನಡುವಿನ ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ, ಪಟ್ಟಣದ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌ನ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ, ಪಟ್ಟಣದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಇವರೇ ಕಾರಣಕರ್ತರು. ಅಲ್ಲದೆ ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯದ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕಟ್ಟಹಳ್ಳಿ ಅಣೆ , ಮಂದಗೆರೆ ಅಣೆ ಮತ್ತು ಹೇಮಗಿರಿ ಅಣೆ ಇವುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಒಡೆಯರೇ ಕಾರಣ. ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿ ದೇವೀರಮ್ಮಣ್ಣಿಯವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಸಿರುವ ಕೆರೆಯು ಇಂದಿಗೂ ಇದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಹಿಂದಿನ ಅತ್ತಿಗುಪ್ಪೆ ಈಗಿನ ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆಯಾಯಿತು.
ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಮಿಶ್ರಿತ ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಜೇಡಿಮಣ್ಣು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ೫೭೬೭ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ನಷ್ಟು ಕಾಡು, ೧೫,೪೨೩ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಗೋಮಾಳ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ೨೪,೩೪೪ ಎಕರೆಗಳಷ್ಟು ಕೃಷಿಯೋಗ್ಯ ಭೂಮಿಯಿದ್ದರೆ, ೧೨೨೧೧ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಭೂಮಿ ಕೃಷಿಯೋಗ್ಯವಲ್ಲದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವರ್ಷದ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಿಂದ ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ನೈರುತ್ಯ ಮಾರುತಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಸುರಿಯುತ್ತದೆ. ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸರಾಸರಿ ೬೫೦ಮಿ.ಮೀ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಶೇ.೯೦ ರಷ್ಟು ಜನರು ವ್ಯವಸಾಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಕಸಬಾ, ಕಿಕ್ಕೇರಿ, ಅಕ್ಕಿಹೆಬ್ಬಾಳು ಹೋಬಳಿಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯವಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು ೨೦೫೦೧ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಭೂಮಿ ನೀರಾವರಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ. ಉಳಿದ ಬೂಕನಕೆರೆ, ಸಂತೇಬಾಚಹಳ್ಳಿ, ಶೀಳನೆರೆ ಹೋಬಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಳವೆಬಾವಿ ಆಧಾರಿತ ಅರೆನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಮಳೆಯಾಧಾರಿತ ಬೇಸಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಹುರಳಿ, ರಾಗಿ, ಬತ್ತ, ಕಬ್ಬು, ಬಾಳೆ ತೆಂಗಿನ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ, ರೇಷ್ಮೆ ಸಾಕಣೆ ಅಲ್ಲದೆ ಮಣ್ಣಿನ ಮಡಿಕೆ ತಯಾರಿಕೆ, ಕೈಮಗ್ಗದ ನೇಯ್ಗೆಯಂತಹ ಗುಡಿಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಮೇಲೂ ಸಹ ಕೆಲವರು ಅವಲಂಭಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ದೇಶವು ಸ್ವತಂತ್ರಗೊಂಡ ನಂತರ ಈವರೆಗೆ ೭ ಮಂದಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಿರಿಯ ಸಹಕಾರಿ ಧುರೀಣ ಎಸ್.ಎಂ.ಲಿಂಗಪ್ಪನವರು ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಒಟ್ಟು ಮೂರು ಅವಧಿಗೆ ಶಾಸಕರಾಗಿದ್ದರು. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಏಕೈಕ ಸರ್ಕಾರಿ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಾಲೇಜನ್ನು ತಾಲ್ಲೂಕಿಗೆ ತಂದ ಖ್ಯಾತಿಯ ಎಂ.ಕೆ.ಬೊಮ್ಮೇಗೌಡರು ಎರಡು ಅವಧಿಗೆ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದರು. ಹೇಮಗಿರಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ಮಾತೃಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಲಕ್ಷ್ಮೀಪುರದ ಎನ್.ನಂಜೇಗೌಡರು , ಬಳ್ಳೇಕೆರೆಯ ಎಂ.ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಿಗೌಡರು ಬೊಮ್ಮೇನಹಳ್ಳಿಯ ಬಿ.ಪ್ರಕಾಶ್ ಶಾಸಕರಾಗಿದ್ದರು. ೨೦೦೪-೨೦೦೮ ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಸ್ಪೀಕರ್ ಕೂಡಾ ಆಗಿದ್ದ ಕೊತ್ತಮಾರನಹಳ್ಳಿ ಕೃಷ್ಣ ಅವರು ರಾಜ್ಯದ ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ ಮತ್ತು ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ಸಚಿವರಾಗಿ, ಮಂಡ್ಯದ ಸಂಸದರಾಗಿದ್ದವರು ತಾಲ್ಲೂಕನ್ನು ಮೂರು ಬಾರಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೆ.ಬಿ.ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಅವರು ಎರಡು ಅವಧಿಗೆ ಶಾಸಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಉದ್ಯಮಿ ಶ್ರೀ ಕೆ.ಸಿ.ನಾರಾಯಣಗೌಡ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ .
ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಟಿಎಪಿಸಿಎಂಎಸ್ , ಎಪಿಎಂಸಿ , ಹಾಲು ಶೀಥಲೀಕರಣ ಕೇಂದ್ರ ಇವೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ತಾಲ್ಲೂಕು ಬೈವೋಲ್ಟಿನ್ ರೇಷ್ಮೆ ಬಿತ್ತನೆಗೆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿತ್ತು. ಚಿಕ್ಕೋನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ರೇಷ್ಮೆ ಕೃಷಿ ತರಬೇತಿ ಕಾಲೇಜು, ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ರೇಷ್ಮೆಗೂಡಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳೂ ಇವೆ. ಬಲ್ಲೇನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪ ಎನಿಸುವ ಸೇವಂತಿಗೆ ಹೂವಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿದ್ದು, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿಂದ ಹೂವಿನ ಪೂರೈಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮಂದಗರೆಯಲ್ಲಿ ಭರೂಕಾ, ಅಕ್ಕಿಹೆಬ್ಬಾಳು ಬಳಿ ಕಾವೇರಿ ಹೈಡ್ರೋಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಮತ್ತು ಹೇಮಗಿರಿ ಬಳಿ ತ್ರಿಶೂಲ್ ಪವರ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್ ಎಂಬ ಮೂರು ಖಾಸಗಿ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಇವೆ. ಉಯ್ಗೋನಹಳ್ಳಿ ಬಳಿ ೨೨೦ ಕೆವಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ವೀಕರಣಾ ಕೇಂದ್ರ ಸಹ ಇದೆ. ಮಾಕವಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಒಡೆತನದ ಕೋರಮಂಡಲ್ ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡ ನಂತರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬನ್ನು ಬಳೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಕಬ್ಬಿನ ಕ್ರಷರ್‌ಗಳು ಸಹ ಇವೆ.
ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕುಂದೂರು ಬಳಿ ಬಾಬಯ್ಯನ ಗುಡ್ಡ ಇದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ವಿಯೊಬ್ಬ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಎಂಬ ಸ್ಥಳಪುರಾಣ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಜನಾಂಗದ ಬಂಧುಗಳು ಆಗಾಗ ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಸಮೀಪದ ಭಾರತೀಪುರದಲ್ಲಿ ಹಜರತ್ ನಿಜಾಮುದ್ದೀನ್ ಔಲಿಯಾ ದರ್ಗಾ ಇದ್ದು, ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮರು ಗ್ರಾಮದ ಒಂದೇ ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಧರ್ಮಗಳ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಕೋಮು ಸೌಹಾರ್ಧಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿರುವುದು ವಿಶೇಷ. ಮುರುಕನಹಳ್ಳಿ ಬಳಿಯಿರುವ ಹಜರತ್ ಜಂಗ್ಲಿಪೀರ್ ದರ್ಗಾ, ಆಲಂಬಾಡಿ ಕಾವಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸೈಯದ್ ಗೌಸ್‌ಪೀರ್ ಷಾ ಖಾದ್ರಿ ಮತ್ತು ಸೈಯದ್ ಹಫೀಜುಲ್ಲಾ ಷಾ ಖಾದ್ರಿ, ಸಿಂಗನಹಳ್ಳಿ ಬಳಿಯಿರುವ ಹಜರತ್ ಫಕ್ರುದ್ದೀನ್ ಔಲಿಯಾ, ಹರಿಹರಪುರ ಬಳಿಯಿರುವ ಜಷ್ನೆ ಸೊಂದಲ್- ಓ- ಉರುಸೆ ಷರೀಫ್ ಹಜ್ರತ್, ಸೈಯದ್ ಸಫ್ದರ್ ಆಲಿಷಾ ಔಲಿಯಾ, ಹಜ್ರತ್ ಸೈಯದ್ ಶಿರಾಜ್ ಆಲಿಷಾ ಔಲಿಯಾ, ಸಿಂಧಘಟ್ಟ ಬಳಿಯಿರುವ ದರ್ಗಾ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸೋಂದಲ್ ಇಲ್ಲವೇ ಖವ್ವಾಲಿ ಎಂಬ ಆಚರಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ.
ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕೆಂಗೇರಿಯ ಬಳಿ ವಿಶ್ವ ಒಕ್ಕಲಿಗರ ಮಠವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡು, ಶಿಕ್ಷಣ, ದಾಸೋಹ ಮತ್ತಿತರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಶ್ರೀ ಕುಮಾರ ಚಂದ್ರಶೇಖರನಾಥ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನವರು. ಗೋವಿಂದೇಗೌಡ ಎಂಬ ಪೂರ್ವಾಶ್ರಮದ ಹೆಸರಿನ ಇವರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗರಾಗಿ ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ ಓಡಿಸಿದ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಬಸ್ ತಿಮ್ಮೇಗೌಡ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣಮ್ಮ ದಂಪತಿಯ ಪುತ್ರರು. ಬೇಬಿಮಠದ ಈಗಿನ ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳಾದ ಶ್ರೀ ತ್ರಿನೇತ್ರ ಮಹಾಂತ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಇದೇ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ತೆಂಡೆಕೆರೆ ಗ್ರಾಮದವರು. ಮಂಜುನಾಥ ಎಂಬ ಪೂರ್ವಾಶ್ರಮದ ಹೆಸರಿನ ಇವರು ಇಲ್ಲಿನ ಪಂಚಾಕ್ಷರಯ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ ದಂಪತಿಯ ಪುತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ನಾಟನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದ ಸಿದ್ದಲಿಂಗೇಗೌಡರು ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮದ ನಂತರ ಸನ್ಯಾಸತ್ವ ಪಡೆದವರು. ಆದಿಚುಂಚನಗಿರಿ ಮಠವನ್ನು ಸೇರಿದ ಇವರು ಪ್ರಸ್ತುತ ಶ್ರೀ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯಾಗಿ ಮಠದ ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಶಾಖೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಬಾಳೆಹೊನ್ನೂರಿನ ಜಗದ್ಗುರು ರಂಬಾಪುರಿ ಮಠದ ಖಾಸಾ ಶಾಖಾಮಠವು ಸಹ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ತೆಂಡೆಕೆರೆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ.
ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಂಚೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸೇರಿ ೫೮ ಅಂಚೆ ಕಛೇರಿಗಳು, ಉಪಠಾಣೆ ಸೇರಿ ೫ ಪೋಲಿಸ್ ಠಾಣೆಗಳು, ವಿವಿಧ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳ ೧೨ ಶಾಖೆಗಳು, ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ೮ ಶಾಖೆಗಳು, ೧೦ ವಿವಿಧ ಸಹಕಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು, ೩೦ ವ್ಯವಸಾಯ ಆಧಾರಿತ, ೫೭ ಇತರೆ ಮತ್ತು ೧೬೦ ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಕರ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳು ಇವೆ. ಮೂವರು ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕರನ್ನು ಸೇರಿ ಒಟ್ಟು ೨೪ ಪಶುವೈದ್ಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಇವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಲಕ್ಷ್ಮಮ್ಮ ದುಂಡಶೆಟ್ಟಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆ , ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತೀಯ ವೈದ್ಯ ಪದ್ದತಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು , ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳು , ಕುಟುಂಬ ಕಲ್ಯಾಣ ಕೇಂದ್ರಗಳು , ಉಪಕೇಂದ್ರಗಳು ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಇವೆ
ಸಿಂಧಘಟ್ಟದದಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ದ್ವಿಕೂಟಾಚಲ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಜನ್ನೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಎರಡು ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ ೧೧೭೯ರ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ಪುರ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ ೧೨೯೯ರ ಹೊಯ್ಸಳ ವೀರಬಲ್ಲಾಳನ ಶಾಸನ ಇಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿದೆ. ಹಿಂದೂಗಳು ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದು ಎಂಬ ದಾಖಲೆಯಿರುವ ಇಲ್ಲಿನ ಮಸೀದಿಯೊಂದು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹಿಂದೂಗಳ ಉದಾರತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ. ೧೫೩೭ರ ಶಾಸನ ಸಮೀಪದ ಶಿವಪುರವನ್ನು ಈ ಮಸೀದಿಗೆ ದತ್ತಿಯಾಗಿ ನೀಡಿದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವೂ ಇಲ್ಲಿದೆ. ‘ಸಿಂಧಘಟ್ಟದ ದೇವರು ಹಿಂದುಮುಂದು’ ಎಂಬ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ತಿರುಮಲ ದೇವರ ಗುಡಿ ಸಹ ಇದ್ದು, ವಿಗ್ರಹ ಹಿಂದುಮುಂದಾಗಿದೆ.
ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮವಾದ ಅವಕಾಶಗಳಿದ್ದು, ಶಿಕ್ಷಣಕಾಶಿ ಎಂದು ಕರೆದರೆ ತಪ್ಪಾಗಲಾರದು. ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಕ್ಕಳ ಮನೆ ಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿಯೇ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಅವಕಾಶಗಳಿಗೆ ಕಾರಣರಾದ ನಮ್ಮ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಪ್ರಾಥಃಸ್ಮರಣೀಯರು. ಸರ್ಕಾರಿ ಎಂಜಿನೀಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು , ಸರ್ಕಾರಿ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಾಲೇಜು , ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳು , ಸರ್ಕಾರಿ, ಅನುದಾನಿತ, ಖಾಸಗಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಬಿಎಡ್ ಕಾಲೇಜು , ಪದವಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು , ಡಿಎಡ್ ಕಾಲೇಜುಗಳು , ಐಟಿಐ ಕಾಲೇಜುಗಳು , ಪಿಯುಸಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಇವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ೫೬ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳು, ೩೮೧ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು ಇವೆ.
ಕಿಕ್ಕೇರಿಯ ಬ್ರಹ್ಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಹೊಯ್ಸಳ ಶಿಲ್ಪ ಲಕ್ಷಣವುಳ್ಳ ಏಕಕೂಟ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಒಂದನೇ ನರಸಿಂಹನ ಕಾಲದ್ದು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಬಮ್ಮವ್ವೆ ನಾಯಕಿತಿ ಎಂಬಾಕೆ ಕ್ರಿ.ಶ.೧೧೭೧ರಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದಳು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ದಾಖಲೆಯಿದೆ. ಇದೇ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ , ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಯೋಗಾನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಜಯನಗರದ ಹರಿಹರ- ಬುಕ್ಕರಾಯರ ಕಾಲದ್ದು ಎನ್ನಲಾದ ಗ್ರಾಮದೇವತೆ ಕಿಕ್ಕೇರಮ್ಮನ ದೇವಾಲಯ ಸಹ ಇವೆ. ಕಿಕ್ಕೇರಮ್ಮನ ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿನ ಕೊಂತವನ್ನು ಕುಣಿಸುವ ಆಚರಣೆ ವಿಶಿಷ್ಠವಾದದ್ದು.
ಖನಿಜ, ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು : ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕತ್ತರಘಟ್ಟದ ಬಳಿ ಬೆಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟದ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಚಿನ್ನದ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಅದಿರು ಪತ್ತೆಯಾಗಿತ್ತು. ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅದನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಯಿತಾದರೂ, ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚವು ದುಬಾರಿಯಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಗಿದೆ. ಹೇಮಗಿರಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಚಿನ್ನದ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿಗಾಗಿ ಹಿಂದೆ ಹುಡುಕಾಟ ನಡೆದಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶೀಳನೆರೆ ಹೋಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಗಜರಾಜಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಮೈಟ್, ಬೆಣಚುಕಲ್ಲು, ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ಶಿಲೆ, ಬೆಳ್ಳಿಬೆಟ್ಟದ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕಲ್ನಾರು ಹಾಗೂ ಬೂಕನಕೆರೆ ಹೋಬಳಿಯ ವಿವಿಧೆಡೆ ಆಭ್ರಕದ ಅದಿರುಗಳು ದೊರಕಿವೆ
ವರಾಹನಾಥ ಕಲ್ಲಹಳ್ಳಿ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮ ಹೇಮಾವತಿ ನದಿಯ ತಟದಲ್ಲಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೇ ವಿಶಿಷ್ಠವಾದದ್ದು, ಅಪರೂಪದ್ದು ಎನ್ನಲಾದ ಭೂವರಾಹನಾಥಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ ಇದೆ. ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವ ವರಾಹಾವತಾರದ ಭವ್ಯವಾದ ೧೪ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಮೂರ್ತಿ ಭೂದೇವಿಯ ಸಹಿತವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಹೊಯ್ಸಳ ದೊರೆ ೩ನೇ ಬಲ್ಲಾಳ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯ ನೆನಪಿಗೆ ಅಗ್ರಹಾರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದ ದೇಮಲಾಪುರ ಈಗಿನ ಕಲ್ಲಹಳ್ಳಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೈಸೂರಿನ ಪರಕಾಯ ಮಠದ ನಿರ್ವಹಣೆ ನಡುವೆಯೂ ಉಪೇಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದ ಈ ದೇವಾಲಯ ಇದೀಗ ಪುನರ್ ನವೀಕರಣಗೊಳುತ್ತಿದೆ.
ಅಗ್ರಹಾರಬಾಚಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಹುಣಸೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ಗರುಡಗಲ್ಲುಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ಬಗೆಯ ಗರುಡಗಲ್ಲುಗಳು ಅಪರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ಗರುಡ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ೧೨೫೭ರ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ‘ಮುಗಿಲಕುಲ’ ಎಂಬ ಮನೆತನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸಿವನೆನಾಯಕ, ಲಖ್ಖಯನಾಯಕ, ಕಂನೆಯ ನಾಯಕ, ಸಿಂಗನಾಯಕ ಎಂಬುವವರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆಶ್ರಯದಾತರಾದ ಹೊಯ್ಸಳ ದೊರೆಗಳಿಗಾಗಿ ಪತ್ನಿಯರು ಮತ್ತು ಪರಿವಾರದ ಸಮೇತ ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ತೆತ್ತರು ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಗ್ರಹಾರಬಾಚಹಳ್ಳಿಯ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ಗರುಡ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ತಮ್ಮ ಒಡೆಯರಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾಣತೆತ್ತ ವೀರರ ಪತ್ನಿಯರಾದ ಕಲ್ಲವ್ವೆ, ಜವನವ್ವೆ, ಉಮ್ಮವ್ವೆ ಎಂಬುವವರು ಸಹ ಗಂಡಂದಿರನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ವೀರಮರಣವನ್ನಪ್ಪಿದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.