polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ರೊಬಾಟ್‌ ಶೈಲಿಯ ಹಾಲುಕರೆಯುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು 1980ರ ದಶಕ ಮತ್ತು 1990ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದವು ಮತ್ತು ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು ವಲಯದಲ್ಲಿ]. ಇಂಥ ಸಾವಿರಾರು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಈಗ ವಾಡಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷತೆಯೇನೆಂದರೆ, ಪೂರ್ವ-ನಿರ್ಧಾರಿತ ಕಾಲಾವಕಾಶಗಳೊಳಗಾಗಿ ಹಸುವು ತನ್ನ ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಸಮಯವನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ತೀವ್ರಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಾಗಿ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಮೇಯುತ್ತಿರುವ ಹಸುವಿನ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳಿಗೆ ಅವನ್ನು ಹೊಂದಿಸಲು ಮತ್ತು ತಾನೇತಾನಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿಯ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಫಲವತ್ತತೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಸಂವೇದಕಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಅನುವಾಗುವಂತೆ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.
ಒಳಪದರದ ಆಸ್ತರಿಯ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಅಥವಾ ಉಬ್ಬುಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ರಬ್ಬರಿನ ಕೋಶಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ ಹಸುವಿನ ಕೆಚ್ಚಲಿನಿಂದ ಹಾಲು ಸೆಳೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ಉಬ್ಬುಗಳು ಒಂದು ಬಾಗದ ಗಾಳಿಕೋಣೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉಬ್ಬಿದ ಸ್ಥಿತಿಯ ಗಾಳಿ ಕೋಣೆಗೆ, ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಾತದ ಒಂದು ಅದಿರಾಡುವ ಹರಿವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೋಣೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಗಾಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದಾಗ, ಉಬ್ಬಿನೊಳಗಿನ ನಿರ್ವಾತವು ಹಸುವಿನ ಕೆಚ್ಚಲಿನ ಸುತ್ತಲೂ ಕುಸಿತವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ; ಹೀಗಾದಾಗ ಒಂದು ಮರಿಕರುವು ಕೆಚ್ಚಲಿಗೆ ಬಾಯಿ ಉಜ್ಜುವ ಶೈಲಿಯ ಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿ, ಕೆಚ್ಚಲಿನಿಂದ ಹಾಲು ಹೊರಗೆ ಹಿಂಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಾತವನ್ನು ಮರು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದಾಗ, ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ರಬ್ಬರಿನ ಉಬ್ಬಿದ ಸ್ಥಿತಿಯು ಸಡಿಲವಾಗಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಹಾಲುಹಿಂಡುವ ಮುಂದಿನ ಆವರ್ತನಕ್ಕೆ ಸಜ್ಜುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನಂಥ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧ ಗೋಳದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಹಸುಗಳು ತಮ್ಮ ಬಹುಪಾಲು ಸಮಯವನ್ನು ಹೊರಗಡೆ ಮೇಯುವಲ್ಲಿಯೇ ಕಳೆಯುತ್ತವಾದರೂ, ಹುಲ್ಲಿನ ಲಭ್ಯತೆಯು ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದಂಥ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಕೊರತೆಯನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಲ್ಲಿರುವ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಪೂರಕ-ಪಶು ಆಹಾರಗಳೆಂದರೆ ಒಣಹುಲ್ಲು, ಹಗೇವಿನಲ್ಲಿ ಕೂಡಿಟ್ಟ ಮೇವು ಅಥವಾ ಬೀಸಿದ ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ.ನಲ್ಲಿ, ತುಳಿದುಹಾಕುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಪಶು ಆಹಾರದ ನಷ್ಟವಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು, ಒಂದು ಕಾಂಕ್ರೀಟಿನ ಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲೆ ಹಸುಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.ನಲ್ಲಿ, ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಚಳಿಗಾಲದ ಹಸಿಹುಲ್ಲನ್ನು ನಿಗದಿತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಗುರ ತೂಕದ, ಒಯ್ಯಬಹುದಾದ ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ಬ್ರೇಕ್‌ನ ಪೋಷಕ ಬೇಲಿಗಳಿಂದ ಇದು ಜಾಗರೂಕವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅವು ಕೆಲವೇ ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಕನಿಂದ ಚಾಲಿಸಲ್ಪಡಬಹುದಾದ ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿತರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಬಲದಿಂದ ಓಡುತ್ತವೆ.
ಪ್ರತಿ ನಿರ್ವಾಹಕನನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹಸುಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾದ ಕಚ್ಚಾವಸ್ತುವಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಪರಮಾವಧಿಗೇರಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಹಾಲುಕರೆಯುವಿಕೆಯಲ್ಲಿನ
ನಾವೀನ್ಯತೆಯು ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಕೋಣೆಯನ್ನು ಯಂತ್ರೀಕರಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಗಮನಹರಿಸಿತು; ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹಸುಗಳು ಒಂದು ಜೋಡಣಾಪಂಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳಿಂದ ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಸಮರ್ಥವಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತಾಯಿತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಹಾಲು ಕರೆಯುವಾತನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬಗ್ಗಿಕೊಂಡೇ ಇರಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲವಾಗಿಸಲು, ಆತನಿಂದ ಕೊಂಚವೇ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ವೇದಿಕೆಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಹಸುಗಳನ್ನು ಇರಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಇದರಲ್ಲಿ ಇದ್ದುದರಿಂದ, ಕೃಷಿಕನ ಮೇಲಿನ ಶಾರೀರಿಕ ಒತ್ತಡಗಳು ತಗ್ಗಿದಂತಾದವು. ಅನೇಕ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕದಾದ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಈಗಲೂ ಸಹ ಕಟ್ಟುವ-ಲಾಯ ಅಥವಾ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಕಂಬದ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆಯಾದರೂ, ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ದೇಶದ ಬಹುಪಾಲು ಒಕ್ಕಲು ಜಮೀನುಗಳು ಕೋಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.
ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ ಹಣವು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಡುವುದಕ್ಕೆ ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಕೋಣೆಯು ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿರುವ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮತ್ತು ಅಳೆಯುವ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಳಮಾರ್ಗದೊಳಗೆ ಹಾಗೇ ಸುಮ್ಮನೇ ಹಾಲುಕರೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ, ನಿಶ್ಚಿತ ಅಳತೆ ಪದ್ಧತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೋಣೆಯು ಸಜ್ಜುಗೊಂಡಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು; ಸದರಿ ಅಳತೆ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಹಾಲಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಹಸುವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹಾಲುಕರೆಯುವಿಕೆಯ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶ. ಪ್ರತಿ ಹಸುವೂ ಕೋಣೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅದನ್ನು ತಾನೇತಾನಾಗಿ ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿ, ಸದರಿ ಹಸುಗಳಿಗೆ ಲಗತ್ತಿಸಲಾಗಿದ್ದ ನಮೂದು ಪಟ್ಟಿಗಳು ಕೋಣೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದವು.
ಪ್ರತಿದಿನವು ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ಬಾರಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಾಲನ್ನು ನೀಡುವ ಹಸುಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಹಾಲನ್ನು ಜೋಪಾನಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು, ಆಧುನಿಕ ಹೈನು ಕೃಷಿಕರು ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕವಾದ ಹಾಗೂ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಕೊಳಾಯಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜೀವನ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅರಸುತ್ತಿರುವ ಕೆಲವೊಂದು ಕೃಷಿಕರು ಪ್ರತಿದಿನ ಕೇವಲ ಒಂದುಬಾರಿ ಮಾತ್ರವೇ ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಪರಿಪಾಠವನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿರಾಮ ಸಮಯವನ್ನು ಹೊಂದುವ ಸಲುವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಂಚವೇ ಕಡಿತಮಾಡಿದ ಫಲವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾದ ಹಾಲನ್ನು ಮಾರಾಟಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಬೇಸಿಗೆ ತಿಂಗಳುಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ದಿನ ಹಾಗೂ ರಾತ್ರಿಯ ಎರಡೂ ವೇಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಸುಗಳನ್ನು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಯಿಸಲು ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಹಾಲು ಕರೆಯಲೆಂದು ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯೊಳಗೆ ಕರೆತರಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಬಹುಪಾಲು ಹೈನು ಕೇಂದ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ಹಸುಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಗಂಡು ಕರುಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರುವಿನ ಮಾಂಸದ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡಬಹುದು, ಅಥವಾ ಹಾಲು-ಉತ್ಪಾದಿಸದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾಗಿ ಅವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಬದಲಿಗೆ, ಹೋರಿ ಕರುವಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ತಳಿ ಸಾಕುವಿಕೆಗಾಗಿ ಅವು ಬಳಸಲ್ಪಡಬಹುದು. ವಿಶಿಷ್ಟವೆಂಬಂತೆ, ಅನೇಕ ಹೈನು ಕೇಂದ್ರಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಪಶು ಆಹಾರವನ್ನೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ; ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಕುದುರೆ ಮೇವಿನ ಸೊಪ್ಪು, ಮತ್ತು ಒಣಹುಲ್ಲು ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಇದನ್ನು ಹಸುಗಳಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ತಿನ್ನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ಇದನ್ನು ಹಗೇವಿನಲ್ಲಿ ಕೂಡಿಟ್ಟ ಮೇವಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಟ್ಟು, ಚಳಿಗಾಲದ ಋತುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ, ಆಹಾರಕ್ರಮದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪೂರಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪಶು ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯ ಮತ್ತು ಹೀರುವ ಮೂಲಕ ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಯಂತ್ರಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ, ಕೊಟ್ಟಿಗೆಕಂಬವನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದ ಉತ್ಪಾದನಾ ಮಟ್ಟಗಳು ಹೆಚ್ಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟವಾದರೂ, ತೀವ್ರ ಸ್ವರೂಪದ ಪ್ರಯಾಸದಾಯಕ ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲ್ಪಡುವುದು ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವ ಮತ್ತು ತೆಗೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ, ತುಂಬಾ ಭಾರವಿದ್ದ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣವನ್ನು ಮತ್ತು ಅದರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆಮತ್ತೆ ಎತ್ತಬೇಕಾಗಿ ಬರುತ್ತಿತ್ತು; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಈ ಕೆಲಸವು ಪ್ರತಿ ಹಸುವಿಗೂ ಪುನರಾವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಹಾಲನ್ನು ಹಾಲಿನ ಕ್ಯಾನುಗಳಿಗೆ ಮತ್ತೆಮತ್ತೆ ಸುರಿಯಬೇಕಾಗಿ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, 50ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಸುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಏಕ-ಕೃಷಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಪರೂಪವಾಗಿತ್ತು.
ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯೊಂದರಲ್ಲಿನ ಒಳಾಂಗಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಲುಕರೆಯುವಿಕೆಯು ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಸುವಿನ ಕುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಹಗ್ಗಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಅಥವಾ ಕೊಟ್ಟಿಗೆ ಕಂಬಗಳಿಂದ ಅವು ಯುಕ್ತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಹಾಲುಕರೆಯುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಸುವಿನ ಪೋಷಣೆಯೂ ಏಕಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತಾದರೂ, ಬಹುಪಾಲು ಹೈನು ಹಸುಗಳನ್ನು ಹಾಲುಕರೆಯುವಿಕೆಯ ಅವಧಿಗಳ ನಡುವೆ ದಿನದ ವೇಳೆ ಮೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹೈನುಗಾರಿಕೆಯ ಈ ವಿಧಾನದ ಇಂಥ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆಯಾದರೂ, ಈಗಾಗಲೇ ಸರಿದುಹೋಗಿರುವ ದಿನಗಳೆಡೆಗೆ ಒಂದು ನಸುನೋಟನ್ನು ಬೀರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲವೊಂದನ್ನು ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಾಣವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುವ ಇಂಥದೊಂದು ನಿದರ್ಶನವನ್ನು, ಪಾಯಿಂಟ್‌ ರೆಯೆಸ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸೀಷೋರ್‌‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.
ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗಬೇಕೆಂದರೆ ಹಸುವು ಕ್ಷೀರೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಈ ಸ್ಥಿತಿಯು ಹಸುವು ಕರುವೊಂದಕ್ಕೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದ್ದರ ಫಲವಾಗಿ ಒದಗಿಸ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಗರ್ಭಾಧಾನ, ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆ, ಹೆರಿಗೆ, ಮತ್ತು ಮೊಲೆಹಾಲು ಒಸರುವುದರ ಆವರ್ತನ ಹಾಗೂ ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುವ, ಕರುಹಾಕುವಿಕೆಯ ಮುಂಚಿನ ಕೆಲವು ವಾರಗಳ "ಶುಷ್ಕ" ಅವಧಿಯು ಕೆಚ್ಚಲು ಅಂಗಾಂಶವು ಪುನರುತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೈನುಕೇಂದ್ರದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹಾಗೂ ಕರುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ ಈ ಎರಡನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಹೋರಿ ಕರುಗಳು ಒಂದೋ ಬೀಜ ಒಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ದನದ ಮಾಂಸದ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ಬೆಳೆಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹೋರಿಗರುಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಕರುವಿನ ಮಾಂಸಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಳೆಸಲಾದವುಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.
ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ಎಂಬುದು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದಲೂ ವ್ಯವಸಾಯದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಇದು ಚಿಕ್ಕ, ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಒಕ್ಕಲು ಜಮೀನುಗಳ ಒಂದು ಭಾಗ ಎನಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಕಳೆದ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದೆ, ಕೇವಲ ಹೈನು ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ದೊಡ್ಡದಾದ ಒಕ್ಕಲು ಜಮೀನುಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿವೆ. ಬೃಹತ್‌‌ ಪ್ರಮಾಣದ ಹೈನುಗಾರಿಕೆಯು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾಗಬೇಕೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಎರಡು ರೀತಿಯ ಅನುಕೂಲಕರ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿರಬೇಕು; ಮೊದಲನೆಯದು, ಗಿಣ್ಣಿನಂಥ ಹೆಚ್ಚು ಬಾಳಿಕೆ ಬರುವ ಹೈನು ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ಒಂದು ಬೃಹತ್‌‌ ಪ್ರಮಾಣದ ಹಾಲಿನ ಅಗತ್ಯ ಅಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರಬೇಕು, ಅಥವಾ ಹಾಲನ್ನು ಖರೀದಿಸಲೆಂದು ನಗದು ಹಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ಆದರೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಹಸುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರದ ಜನರ ಒಂದು ಗಣನೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ಅಲ್ಲಿರಬೇಕು.
ಹಸುವಿನ ಹಿಂಡಿನ ಗಾತ್ರವು ಹೆಚ್ಚಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭವಾದಂತೆ, ಬಕೆಟ್ಟನ್ನು ಬಳಸಿ ಹಾಲು ಕರೆಯುವ ಪದ್ಧತಿಯು ಪ್ರಯಾಸಕರವಾಗತೊಡಗಿತು. ಸಂಗ್ರಹಣಾ ತೊಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಲನ್ನು ಸಾಗಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಸ್ಟೆಪ್‌-ಸೇವರ್‌‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ನಿರ್ವಾತ ಹಾಲು-ಸಾಗಣೆ ಪದ್ಧತಿಯೊಂದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಗಾಡಿಯೊಂದರ ಸುತ್ತಲೂ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ, ಮತ್ತು ಹಾಲಿನಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿನ ನಿರ್ವಾಯುರೋಧಕ ಸಾಧನವೊಂದಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾದ ಒಂದು ಉದ್ದನೆಯ ನಿರ್ವಾತದ ಮೆದು ನೀರ್ಕೊಳವೆಯನ್ನು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು; ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹಾಲಿನ ಭಾರೀ ಬಕೆಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಸುದೀರ್ಘ ಅಂತರಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿಲ್ಲದೆಯೇ, ಅನೇಕ ಹಸುಗಳ ಹಾಲು ಕರೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಕೃಷಿಕರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ದೊರೆತಂತಾಯಿತು.
5,000 ಹಸುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಹೈನುಕೇಂದ್ರವೊಂದು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದ ಗೊಬ್ಬರದ ಸುರಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿ, ಅದರಿಂದ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ರಿವರ್‌‌‌ನ ನಷ್ಟು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಪ್ರದೇಶವು ಮಲಿನಗೊಂಡು ಹಾಗೂ 375,000ದಷ್ಟು ಮೀನುಗಳು ಸತ್ತಾಗ, ಬೃಹತ್‌‌ ಹೈನುಗಾರಿಕಾ ತಾಣಗಳ ಸಂಭಾವ್ಯ ಪ್ರಭಾವವು ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತಾಯಿತು. 2005ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 10ರಂದು, ಗೊಬ್ಬರ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಕೃತಕ ಕೊಳವೊಂದು ಕುಸಿದು, ನಷ್ಟು ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ರಿವರ್‌ಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿತು. ತರುವಾಯದಲ್ಲಿ, ಸದರಿ ಹೈನುಕೇಂದ್ರದ ವಿರುದ್ಧ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಪರಿಸರೀಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯು 2.2 ದಶಲಕ್ಷ $ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ ಒಂದು ಫೈಸಲಾತಿಯ ಅಥವಾ ಇತ್ಯರ್ಥದ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಆದೇಶ ನೀಡಿತು.
ಮುಂಜಾನೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಲನ್ನು ಪೀಪಾಯಿಗಳಿಗೆ ತುಂಬಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಹೈನು ಕೃಷಿಕರು, ಅದನ್ನು ಹೇರುಬಂಡಿಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ತರುತ್ತಿದ್ದರು. 1800ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ, ಕೈನಿಂದ ಹಸುವಿನ ಹಾಲು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಕೆಲವೊಂದು ಈಶಾನ್ಯದ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಬೃಹತ್‌‌ ಹೈನು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಇವು ಏನಿಲ್ಲವೆಂದರೂ ಹಲವಾರು ನೂರು ಹಸುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವಾದರೂ, ಹಾಲು ಕರೆಯುವ ಓರ್ವ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ದಿನವೊಂದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಡಜನ್‌‌ ಹಸುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಸುಗಳಿಂದ ಹಾಲು ಕರೆಯುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಿದ್ದವು.
ನಷ್ಟಿರುವ ನಿರ್ವಾತದಿಂದ ಕೆಳಗಿರುವ ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಗಾಳಿಯ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಸೆಳೆಯುವ ಒಂದು ನಿರ್ವಾತ ವ್ಯವಸ್ತೆಯಿಂದ ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಯಂತ್ರಗಳು ತಾನೇತಾನಾಗಿ ಯುಕ್ತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಚಿಕ್ಕ ವ್ಯಾಸದ ಮೆದು ನೀರ್ಕೊಳವೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾಲನ್ನು ಲಂಬವಾಗಿ ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿ, ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಳಗೆ ಹರಿಸಲೆಂದೂ ಸಹ ನಿರ್ವಾತವು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಕ್ಯಾನ್‌ನಿಂದ ಹಾಲನ್ನು ಮೇಲೆತ್ತುವ ಒಂದು ಪಂಪು ಹಾಲನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ; ಫಲಕ ಶೀತಕದ ಮೂಲಕ, ಬೃಹತ್‌‌ ವ್ಯಾಸದ ಸ್ಟೇನ್‌ಲೆಸ್‌‌ ಉಕ್ಕಿನ ಕೊಳವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಇದು ನೆರವೇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಶೀತಕಗೊಳಿಸಲಾದ ಒಂದು ಭಾರೀ ತೊಟ್ಟಿಗೆ ಅದು ತಲುಪುತ್ತದೆ.
ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಯಾವುದೇ ನಿಷೇಧವೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ 17.2%ನಷ್ಟು ಹೈನು ಹಸುಗಳು ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಉಪಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. .ನ ಫುಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡ್ರಗ್‌ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್‌‌ ಇಲಾಖೆಯು ತಿಳಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಉಪಚರಿಸಲಾದ ಮತ್ತು ಉಪಚರಿಸಲ್ಪಡದ ಹಸುಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಹಾಲುಗಳ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ "ಗಣನೀಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸ"ವು ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ; ಆದರೆ, ಗ್ರಾಹಕರ ಕುರಿತಾದ ಕಾಳಜಿಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಹಲವಾರು ಹಾಲು ಖರೀದಿದಾರರು ಮತ್ತು ಮರು-ಮಾರಾಟಗಾರರು ಯನ್ನು ಬಳಕೆಮಾಡಿಕೊಂಡು ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹಾಲನ್ನು ಖರೀದಿಸದಿರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯ ಉದ್ದವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಾ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾ ಹೋಗುವುದಕ್ಕೆ ನಾಳಮಾರ್ಗದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿತಾದರೂ, ಕೃಷಿಕರು ಒಂದು ಹಂತದ ನಂತರ, ಬೃಹತ್‌‌ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿನ ಹಸುಗಳ ಹಾಲು ಕರೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು; ಮಂದೆಯ ಅರ್ಧಭಾಗದಿಂದ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದ ಹಸುಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಸಿ, ಅವುಗಳ ಹಾಲು ಕರೆದು, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಖಾಲಿಮಾಡುವ ಮತ್ತು ಮರುತುಂಬಿಸುವ ಪರಿಪಾಠ ಇದಾಗಿತ್ತು. ಹಿಂಡಿನ ಗಾತ್ರಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದಂತೆ, ಇದು ಒಂದು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ಹಾಲು ಕರೆಯುವ ಕೋಣೆಯಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು.
ಸೆಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಹಾಲು ತೊಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಒಂದು ಜರಡಿ ಮತ್ತು ಫಲಕ ಶಾಖ ವಿನಿಮಯಕಾರಿಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ; ಸದರಿ ತೊಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ ನಷ್ಟು ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಹಾಲನ್ನು ಕೆಲವು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಪೂರ್ವ-ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ, ಹಾಲಿನ ಟ್ರಕ್ಕೊಂದು ಆಗಮಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತೊಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹಾಲನ್ನು ಪಂಪ್‌ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಹೈನು ಕಾರ್ಖಾನೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಲು ಅಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚರೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಅನೇಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾಗಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
ತಂಪು ತಾಪಮಾನವು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಾನವಾಗಿದ್ದು, ಇದರಿಂದ ಹಾಲಿನ ತಾಜಾತನದ ಅವಧಿಯು ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಗಾಳಿಯಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಬಾವಿಯ ಪಂಪುಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರವಾದಾಗ, ಒಕ್ಕಲು ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಾಗಿ ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಹಾಲನ್ನು ತಂಪಾಗಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಅವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದುದು ಅವುಗಳ ಮೊದಲ ಬಳಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು; ಪಟ್ಟಣದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಸಾಗಣೆ ಮಾಡಲ್ಪಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಹಾಲಿನ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಅವಧಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ರೀಕಾಂಬಿನೆಂಟ್‌ ಅಥವಾ ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳನ್ನು ಹಸುಗಳ ಒಳಹೊಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿದೆಯಾದರೂ, ಪ್ರಾಣಿಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯಶಃ ಮಾನವನ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಅದು ಬೀರುವ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇದು ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾಳಜಿಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡೇ ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ, ಜಪಾನ್‌‌, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾ ಮೊದಲಾದವುಗಳು ಇದರ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿವೆ.
ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ಎಂಬುದು ಹಾಲಿನ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಕೃಷಿಯ, ಅಥವಾ ಒಂದು ಪಶುಸಂಗೋಪನೆಯ, ಉದ್ಯಮದ ಒಂದು ವರ್ಗವಾಗಿದೆ; ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೈನು ಹಸುಗಳಿಂದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಮೇಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಕುರಿಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಕೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾದ ಹಾಲು ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಸಂಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಡಬಹುದು ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಕರಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೈನು ಕಾರ್ಖಾನೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಣೆ ಮಾಡಲ್ಪಡಬಹುದು.
ಆಶ್ರಯವು ಮಳಿಗೆಗಳ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿರಳವಾಗಿರಬಹುದು . ಹಸುವಿನ ಮಳಿಗೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಪರಿಮಾಣ ಅಥವಾ ಆಯಾಮಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಲಭ್ಯವಿದೆ, ಮತ್ತು ಬಹುಪಾಲು ಆಶ್ರಯವು ಗತಕಾಲದ್ದಾಗಿರಬಹುದು; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರಯೋಜನಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಕಂಪನಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಕರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಅದು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಯೋಗಕ್ಷೇಮ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿದೆ.
ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ನಾವು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹೈನುಗಾರಿಕೆಯು ಹಳ್ಳಿಗಳು ಮತ್ತು ನಗರಗಳ ಸುತ್ತ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು; ಮೇಯಿಸುವ ಹುಲ್ಲು ನೆಲದ ಒಂದು ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ನಗರಗಳ ನಿವಾಸಿಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಸ್ವಂತದ ಹಸುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಲು ಅಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಹಾಲನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ, ಪಟ್ಟಣದ ಸಮೀಪವಿರುವ ರೈತರು ಒಂದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಣವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತು.
ಹೈನು ಹಸುಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಕಾಯಿಲೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಕೆಚ್ಚಲಿನ ಉರಿಯೂತ, ಗರ್ಭಕೋಶದ ಒಳಪೊರೆಯ ಉರಿಯೂತ ಮತ್ತು ಬೆರಳಿನ ಚರ್ಮದ ಉರಿಯೂತ), ಚಯಾಪಚಯಿ ಕಾಯಿಲೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪರಿಸರದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಗಾಯಗಳು .
ಒಂದು ತೊಟ್ಟಿಯೊಳಗೆ ಅಥವಾ ಹಾಲುಕರೆದ ನಂತರ ತಂಪಾಗಿಸಲು ತೊಟ್ಟಿಯೊಳಗೆ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲಾದ ಇತರ ಧಾರಕಗಳೊಳಗೆ, ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ತಣ್ಣಗಿರುವ ಅಂತರ್ಜಲವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪಂಪುಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಲನ್ನು ತಂಪಾಗಿಸುವ ಈ ವಿಧಾನವು, ವಿದ್ಯುಶ್ಚಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಶೈತ್ಯೀಕರಣದ ಆಗಮನಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಅತೀವವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು.
ಫಲಕ ಶಾಖ ವಿನಿಮಯಕಾರಿಯು ಹಾಲಿನ ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ತಮ್ಮ ನಡುವೆ ಚಿಕ್ಕ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಸ್ಟೇನ್‌ಲೆಸ್‌‌ನ ಅನೇಕ ಉಕ್ಕಿನ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಈ ಸಾಧನವು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
'ಹರ್ಷ ಭೋಗಲೆ' ರ ತಂದೆಯವರು, ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷಾ-ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ, 'ಎ.ಡಿ. ಭೋಗ್ಲೆ' ಮತ್ತು ಅವರ ತಾಯಿ, 'ಶಾಲಿನಿ ಭೋಗ್ಲೆ', ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕಿ. 'ಪಬ್ಲಿಕ್ ಶಾಲೆ'ಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಸಂಗವನ್ನು ಶುರುಮಾಡಿದರು. ಹೈದರಾಬಾದ್ ನ 'ಉಸ್ಮಾನಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ'ದಲ್ಲಿ 'ಕೆಮಿಕಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಪದವಿ' ಗಳಿಸಿದರು. 'ಅಹ್ಮದಾಬಾದ್' ನ 'ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿ ಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ ಮೆಂಟ್' ನಲ್ಲಿ ಪದವಿಯೋತ್ತರ ವ್ಯಾಸಂಗ. ಹರ್ಷರವರು, ಜಾಹಿರಾತು ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ೧೯ ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಹೈದರಾಬಾದಿನ, 'ಆಲ್ ಇಂಡಿಯ ರೇಡಿಯೊ' ನಲ್ಲಿ ಕಾಮೆಂಟರಿ ಕೊಡುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದರು. ೧೯೯೧-೯೨ ರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ 'ಆಸ್ಟ್ರೇಯದ ರೇಡಿಯೊ ನಿಲಯ' ಅವರಿಗೆ ಕರೆಕಳಿಸಿ ನೌಕರಿಯನ್ನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿತು. '೧೯೯೨ ರ ಸಾಲಿನ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ 'ಮ್ಯಾಚಿನ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಕೊಡಲು, 'ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಹ್ವಾನಿತರಾದ ಪ್ರಥಮ ಭಾರತೀಯ'ರೆಂದು ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರ‍ೆ.
ಭಾರತ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದಲ್ಲಿ ಆಡಿದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರಮಾಡುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಮುಂದೆ ಬಿ.ಬಿ,ಸಿ ನಲ್ಲಿಯೂ ೮ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ, ಅವರ ನಿಲಯದ ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು 'ಪರಿಚಯಿಸಿ ಪೇಷ್ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ', ೧೯೯೬ ಮತ್ತು ೧೯೯೯ ವಿಶ್ವಕಪ್ ನಡೆದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ-ಕ್ರೀಡಾ ಚಾನಲ್, 'ಇಎಸ್ಪಿಯೆನ್ ಪ್ರಸಾರ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್' ನ 'ಕ್ರೀಡಾವಿಭಾಗದ ಒಬ್ಬ ಸಮರ್ಥ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿವೇದಕರಾಗಿ'
೧೯೯೫, ರಿಂದ ಮುಂದೆ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಚಾಲನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟದ ಪ್ರತಿ-ಕ್ಷಣ-ಕ್ಷಣದ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕೊಡಲು ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಭಾಗವಾಗಿ ( }' - , , , ಆನಂತರ, ಐಯಾನ್ ಚಾಪೆಲ್ ಸೇರಿದರು.
'ಹರ್ಷ ಭೋಗಲೆ', ಭಾರತದ ಟೆಲೆವಿಷನ್ ಚಾನಲ್ ನ ಒಬ್ಬ ಹೆಸರಾಂತ 'ಕಾಮೆಂಟೇಟರ್' ಹಾಗೂ 'ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿ'. ಅವರು 'ಹೈದರಾಬಾದಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಮರಾಠಿ ಮಾತಾಡುವ ಪರಿವಾರವೊಂದರಲ್ಲಿ ಜನ್ಮವೆತ್ತಿದರು.' ಟೆಲಿವಿಷನ್ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸಮಗ್ರವಾದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟದ ವಿಧಿ-ಧಾನಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ರೋಚಕವಾಗಿ ಸತತವಾಗಿ ತಪ್ಪದೆ ಭಾಗವಹಿಸಿ, ಕ್ರೀಡಾಪ್ರಿಯರ ಮನರಂಜನೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗರೆಂದು ಹೆಸರು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ಬಹುಪಾಲು ಸಂಗತವಾದ ಅಂಗಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ನಾಳ ಗ್ರಂಥಿಗಳು ಮುಂಚಿನ ಅಂಗರಚನಾ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವಾದರೂ, ಜೀವಿವಿಜ್ಞಾನದ ಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ರೋಗವನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿನ ಬಹುಪಾಲು ರಸಧಾತುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಮಾರ್ಗ ಅಥವಾ ಪ್ರಸ್ತಾವಕ್ಕೆ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌, ಹಿಪ್ಪೋಕ್ರೇಟಸ್‌, ಲೂಕ್ರೆಟಿಯಸ್‌, ಸೆಲ್ಸಸ್‌, ಮತ್ತು ಗೇಲನ್‌‌‌‌ನಂಥ ಶಿಷ್ಟ ಚಿಂತಕರಿಂದ ಸಮ್ಮತಿ ಸಿಕ್ಕಿತು ಎಂದು ಫ್ರೀಮನ್‌ ಮತ್ತು ಇತರರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ, ಶರೀರ ವಿಜ್ಞಾನ, ಮತ್ತು ರೋಗನಿದಾನ ಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕಿರುವ ಅಂಗದ ಆಧಾರವು ಉದಯವಾಗುವವರೆಗೂ ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿದ್ದವು.
ಮಧ್ಯಯುಗದ ಪರ್ಷಿಯಾದಲ್ಲಿ, ಅವಿಸೆನ್ನಾ ಎಂಬಾತ ದಿ ಕೆನನ್‌ ಆಫ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ ಎಂಬ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಡಯಾಬಿಟಿಸ್‌ ಮೆಲ್ಲಿಟಸ್‌ ಕುರಿತಾದ ಒಂದು ವಿವರವಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ, "ವಿಪರೀತ ಹಸಿವು ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿನ ಕುಸಿತವನ್ನು ಅವನು ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ ಮತ್ತು ಮಧುಮೇಹಿಗಳ ಮೂತ್ರವು ಸಿಹಿ ರುಚಿಯಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಅಂಶವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ." ಅವನಿಗಿಂತ ಮುಂಚೆಯಿದ್ದ ಕ್ಯಾಪಡೋಸಿಯಾದ ಅರೇಟಿಯಸ್‌ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವಿಸೆನ್ನಾ ಕೂಡಾ ಒಂದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ದ್ವಿತೀಯಕ ಹಂತದ ಮಧುಮೇಹವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ. ಮಧುಮೇಹದ ಗ್ಯಾಂಗ್ರೀನು ಕುರಿತಾಗಿಯೂ ವಿವರಿಸಿದ ಆತ, ಲೂಪಿನ್‌ ಬೀಜಗಳು, ಟ್ರೈಗೋನೆಲ್ಲಾ , ಹಾಗೂ ಶತಾವರಿ ಬೀಜಗಳ ಒಂದು ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮಧುಮೇಹಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಿದ. ಈ ಮಿಶ್ರಣವು ಸಕ್ಕರೆಯ ವಿಸರ್ಜನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಕುಸಿತವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅವಿಸೆನ್ನಾ "ಡಯಾಬಿಟಿಸ್‌ ಇನ್‌ಸಿಪಿಡಿಯಸ್‌ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಕುರಿತಾಗಿಯೂ ಅತ್ಯಂತ ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವಿವರಿಸಿದನಾದರೂ", ನಂತರ ಬಂದ ಜೋಹಾನ್‌ ಪೀಟರ್‌ ಫ್ರಾಂಕ್‌ ಎಂಬಾತ ಡಯಾಬಿಟಿಸ್‌ ಮೆಲ್ಲಿಟಸ್‌ ಹಾಗೂ ಡಯಾಬಿಟಿಸ್‌ ಇನ್‌ಸಿಪಿಡಿಯಸ್‌ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ತೋರಿಸಿದ.
12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಝಯಾನ್‌ ಅಲ್‌-ಡಿನ್‌ ಅಲ್‌-ಜುರ್ಜಾನಿ ಎಂಬ ಮತ್ತೋರ್ವ ಮುಸ್ಲಿಂ ವೈದ್ಯನು ಗಳಗಂಡ ಮತ್ತು ಮೆಡ್ಡಗಣ್ಣು ಸಮಸ್ಯೆಯ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಗಮನಕ್ಕೆ ತಂದುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಥೆಸರಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಶಾಹ್‌ ಆಫ್‌ ಖ್ವಾರಜ್ಮ್‌ ಎಂಬ ತನ್ನ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರೇವ್ಸ್‌ ರೋಗದ ಕುರಿತಾದ ಮೊದಲ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ. ಈ ಕೃತಿಯು ಆ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನಿಘಂಟಾಗಿದೆ. ಗಳಗಂಡ ಮತ್ತು ಹೃದಯಾತಿಸ್ಪಂದನದ ನಡುವಿನ ಒಂದು ಸಂಬಂಧವನ್ನೂ ಸಹ ಅಲ್‌-ಜುರಾನಿ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿದ. ಈ ರೋಗಕ್ಕೆ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಐರಿಷ್‌ ವೈದ್ಯ ರಾಬರ್ಟ್‌ ಜೇಮ್ಸ್‌ ಗ್ರೇವ್ಸ್‌ನ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಯಿತು. ಈತ 1835ರಲ್ಲಿ ಮೆಡ್ಡಗಣ್ಣಿನೊಂದಿಗಿನ ಗಳಗಂಡದ ಒಂದು ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ. ಜರ್ಮನಿಯ ಕಾರ್ಲ್‌ ಅಡಾಲ್ಫ್‌ ವಾನ್‌ ಬೇಸ್‌ಡೋವ್‌ ಎಂಬಾತ ಕೂಡಾ 1840ರಲ್ಲಿ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಅದೇ ಸಮೂಹವನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಿದರೆ, ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ 1802 ಮತ್ತು 1810ರಲ್ಲಿ ಗಿಯುಸೆಪ್ಪೆ ಫ್ಲಾಜಾನಿ ಮತ್ತು ಆಂಟೋನಿಯೋ ಗಿಯುಸೆಪ್ಪೆ ಟೆಸ್ಟಾ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಇಟಾಲಿಯನ್ನರು ರೋಗದ ಕುರಿತಾದ ವರದಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದರು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಕ್ಯಾಲೆಬ್‌ ಹಿಲಿಯರ್‌ ಪ್ಯಾರಿ ಎಂಬ ಓರ್ವ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ವೈದ್ಯ ಕೂಡಾ ರೋಗದ ಕುರಿತಾದ ವರದಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದ.
1902ರಲ್ಲಿ ಬೇಲಿಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್ಲಿಂಗ್‌‌ ಎಂಬಿಬ್ಬರು ಪ್ರಯೋಗವೊಂದನ್ನು ನಡೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣಕರುಳಿನ ಆರಂಭಭಾಗದೊಳಗೆ ತೊಟ್ಟಿಕ್ಕಿಸಲಾದ ಆಮ್ಲವು, ಸ್ರವಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವಂತೆ ಮೇದೋಜೀರಕ ಗ್ರಂಥಿಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿದುದನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು. ಈ ಎರಡರ ನಡುವಿನ ಎಲ್ಲಾ ನರಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಅವರು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ ನಂತರವು ಸ್ರವಿಸುವಿಕೆಯು ಮುಂದುವರೆದಿತ್ತು. ಕಂಠಾಭಿಧಮನಿಯೊಳಗೆ ಜೆಜ್ಯುನಮ್‌ ಲೋಳೆಪೊರೆಯ ಸಾರಸತ್ವವನ್ನು ಚುಚ್ಚುವ ಮೂಲಕವೂ ಇದೇ ಬಗೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಲೋಳೆಪೊರೆಯಲ್ಲಿನ ಅದೇ ಅಂಶವು ಇದಕ್ಕೆ ಹೊಣೆಯಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ತೋರಿಸಿದರು. ಈ ದ್ರವ್ಯಕ್ಕೆ ಅವರು "ಸೆಕ್ರಿಟಿನ್‌" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರು ಹಾರ್ಮೋನು ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು.
ವಾನ್‌ ಮೆರಿಂಗ್‌ ಮತ್ತು ಮಿನ್ಕೋವ್ಸ್ಕಿ ಎಂಬಿಬ್ಬರು 1889ರಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಣೆಯೊಂದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ, ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮೇದೋಜೀರಕ ಗ್ರಂಥಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದರಿಂದ ರಕ್ತದ ಸಕ್ಕರೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಳ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಗಾಢವಿಸ್ಮೃತಿ ಹಾಗೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸಾವು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ - ಇವು ಡಯಾಬಿಟಿಸ್‌ ಮೆಲ್ಲಿಟಸ್‌‌‌ನ ಚಿಹ್ನೆಗಳಾಗಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. 1922ರಲ್ಲಿ, ಬ್ಯಾಂಟಿಂಗ್‌ ಮತ್ತು ಬೆಸ್ಟ್‌ ಎಂಬಿಬ್ಬರು ಈ ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಮೇದೋಜೀರಕ ಗ್ರಂಥಿಯನ್ನು ಸಮರೂಪವಾಗಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಜನ್ಯವಾದ ಸಾರಸತ್ವವನ್ನು ಚುಚ್ಚುವುದರಿಂದ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಇದಕ್ಕೆ ಹೊಣೆಯಾಗಿರುವ ಇನ್‌ಸುಲಿನ್‌ ಹಾರ್ಮೋನನ್ನು ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್‌ ಸ್ಯಾಂಗರ್‌ 1953ರಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸುವವರೆಗೂ ಅದರ ಆವಿಷ್ಕಾರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.
ಅಂತಃಸ್ರಾವ ಶಾಸ್ತ್ರ ವು (ಎಂಡೋಕ್ರೈನಾಲಜಿ -- ಗ್ರೀಕ್‌‌‌‌‌ನ , ಎಂಡೋ , "ಒಳಗಡೆ"; , ಕ್ರೈನೋ , "ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು"; ಮತ್ತು , -ಲಾಜಿಯಾ ಎಂಬ ಪದಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ) ಔಷಧ ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಒಂದು ಶಾಖೆಯಾಗಿದೆ. ನಿರ್ನಾಳ ಗ್ರಂಥಿಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮತ್ತು ಹಾರ್ಮೋನುಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅದರ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ರವಿಸುವಿಕೆಗಳ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತತೆ, ತ್ವರಿತ ವೃದ್ಧಿಯ ಕ್ರಿಯೆ, ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗುವಿಕೆಯಂಥ ವಿಕಾಸಾತ್ಮಕವಾದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಸಮಗ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಈ ಶಾಖೆಯು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆ, ಉಸಿರಾಟ, ವಿಸರ್ಜನೆ, ಚಲನೆ, ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಇವುಗಳ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ, ಮತ್ತು ಸಂವೇದನದ ಗ್ರಹಿಕೆಯು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಂದ ಸಂಶ್ಲೇಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹಾಗೂ ಸ್ರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರಚೋದನೆಗಳು, ದ್ರವ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ.
ಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ಜೈವಿಕ ಉತ್ಪತ್ತಿ, ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯೋಜನೆ, ಹಾಗೂ ಶಾರೀರಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯ ಅಧ್ಯಯನದೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ರವಿಸುವ ನಿರ್ನಾಳ ಗ್ರಂಥಿಗಳು ಹಾಗೂ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಜೀವಕೋಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಂತಃಸ್ರಾವ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ನಿರ್ನಾಳ ಗ್ರಂಥಿಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಶರೀರದ ವಿಭಿನ್ನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಗ್ರಂಥಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಒಂದು ನಾಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಳಗೆ ಸ್ರವಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ನೇರವಾಗಿ ರಕ್ತದೊಳಗೆ ಆ ಗ್ರಂಥಿಗಳು ಹಾರ್ಮೋನುಗಳನ್ನು ಸ್ರವಿಸುತ್ತವೆ. ಹಾರ್ಮೋನುಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕ್ರಿಯಾವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ; ಒಂದು ಹಾರ್ಮೋನು ವಿಭಿನ್ನ ಉದ್ದೇಶಿತ ಅಂಗಗಳ ಮೇಲೆ ಹಲವಾರು ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು, ಮತ್ತು, ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಒಂದು ಉದ್ದೇಶಿತ ಅಂಗವು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾರ್ಮೋನಿನಿಂದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗಬಹುದಾಗಿದೆ.
ಬೇಲಿಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್ಲಿಂಗ್‌‌ ಎಂಬಿಬ್ಬರು 1902ರಲ್ಲಿ ನೀಡಿರುವ ಮೂಲವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಮೂದಿಸಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಸಾಯನಿಕವೊಂದು ಒಂದು ಹಾರ್ಮೋನು ಎಂಬುದಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಡಬೇಕಾದರೆ ಅದು ಒಂದು ಅಂಗದಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು, ರಕ್ತದೊಳಗೆ ಅದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಬೇಕು ಮತ್ತು ತನ್ನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ವಿನಿಯೋಗಿಸಲು ದೂರದ ಅಂಗವೊಂದಕ್ಕೆ ರಕ್ತದ ಮೂಲಕ ಅದು ಸಾಗಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು.
ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಬಹುಪಾಲು "ಶಿಷ್ಟ" ಹಾರ್ಮೋನುಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಪ್ಯಾರಾಕ್ರೈನ್‌ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು , ಆಟೋಕ್ರೈನ್‌ ಸಂಕೇತಗಳು , ಮತ್ತು ಇಂಟ್ರಾಕ್ರೈನ್‌ ಸಂಕೇತಗಳು ಸಹ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಒಂದು ನರ ಅಂತಃಸ್ರಾವ ಸಂಕೇತವು ಒಂದು "ಶಿಷ್ಟ" ಹಾರ್ಮೋನು ಆಗಿದ್ದು, ಒಂದು ನರಸ್ರಾವಕ ನರಕೋಶದಿಂದ ಅದು ರಕ್ತದೊಳಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ .
ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗ್ರಾಹಕಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿತ ಅಂಗದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಿಡುವ ಮೂಲಕ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಬೌಲಿಯು ಸೂಚಿಸುವಂತೆ, ಒಂದು ಗ್ರಾಹಕವು ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ಎರಡು ಮೂಲಭೂತ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:
ಒಂದು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಅದಕ್ಕೆ ಹಾರ್ಮೋನು ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ
ಮತ್ತೊಂದು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಕೋಶೀಯ ಕ್ರಿಯೆಯ ಮಾರ್ಪಾಡನ್ನು ತ್ವರಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಇವುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಒಂದು "ಅಡ್ಡಹಾಯ್ಕೆಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ"ವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿನ ಹಾರ್ಮೋನಿನ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಅಲ್ಲೋಸ್ಟೆರಿಕ್‌ ಮಾರ್ಪಾಡನ್ನು ಚೋದಿಸುತ್ತದೆ; ಈ ಮಾರ್ಪಾಡು ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಸೂಕ್ತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಅಂತಃಸ್ರಾವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಶೇಷ ಅಧ್ಯಯನವು, ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ಕೊರತೆ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳ ಸುದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಅಂತಃಸ್ರಾವಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ರೋಗನಿರ್ಣಯ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಬಹುತೇಕ ವಿಶೇಷ ತಜ್ಞರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಅನೇಕ ರೋಗಗಳನ್ನು ಕೆರಳಿಸುವಿಕೆ/ಪ್ರಚೋದನೆ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಬಂಧ/ನಿಗ್ರಹಣ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಮೂಲಕ ತಪಾಸಣೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಅಂತಃಸ್ರಾವಕ ಅಂಗದ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು, ಒಂದು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನೀಡಲಾಗುವ ಚುಚ್ಚುಮದ್ದನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ಸಂಗತವಾದ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳು ಅಥವಾ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಅಳೆದು ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ರಕ್ತದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ನಂತರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸದರಿ ತಪಾಸಣಾ ಕಾರ್ಯಗಳ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು ಹಾಗೂ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಓರ್ವ ಅಂತಃಸ್ರಾವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಜೀವರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯೋಜನೆಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಅರಿವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಅಗತ್ಯ.
ಅಂತಃಸ್ರಾವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಭ್ಯಾಸದ ಎರಡನೇ ಅತಿಮುಖ್ಯ ಅಂಶವೆಂದರೆ ರೋಗದಿಂದ ಮಾನವ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವುದು. ದೈಹಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ವಿಲಕ್ಷಣವಾದ ಮಾದರಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿಪರೀತವಾಗಿರುವ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ರೋಗವಿದೆಯೋ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದರ ಸೂಚಕವಾಗಿ ಅಳೆದು ನಿರ್ಣಯಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಃಸ್ರಾವಕ ಅಂಗಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಚಿತ್ರಿಸುವಿಕೆಯು ಇನ್ಸಿಡೆಂಟಾಲೋಮಾಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಸಂಭವನೀಯ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಅವು ರೋಗವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸದೆಯೇ ಇರಬಹುದು.
ಅಂತಃಸ್ರಾವ ಶಾಸ್ತ್ರವು ರೋಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕುರಿತೂ ಕಾಳಜಿವಹಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಬಹುಪಾಲು ಅಂತಃಸ್ರಾವಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ರೋಗಗಳಾಗಿದ್ದು ಅವುಗಳಿಗೆ ಸುದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಆರೈಕೆಯ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಅಂತಃಸ್ರಾವಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಡಯಾಬಿಟಿಸ್‌ ಮೆಲ್ಲಿಟಸ್‌, ಥೈರಾಯ್ಡ್‌ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ಅಲ್ಪಸ್ರಾವ ಮತ್ತು ಚಯಾಪಚಯಿ ಸಹಲಕ್ಷಣಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ. ಮಧುಮೇಹ, ಸ್ಥೂಲತೆ ಮತ್ತು ಇತರ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ರೋಗಗಳ ಆರೈಕೆಯು, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ ಆಣ್ವಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲೂ ರೋಗಿಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ವೈದ್ಯ–ರೋಗಿಯ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವು ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.
ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಿ ಉಪಚರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಅನೇಕ ಅಂತಃಸ್ರಾವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನೆ, ಬೋಧನೆ, ಹಾಗೂ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ನಿರ್ವಹಣೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ಸ್ರವಿಕೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆಯಾದರೂ (ಮಿದುಳು, ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳು, ಹೃದಯ, ಕರುಳು, ಚರ್ಮ, ಮತ್ತು ಮೂತ್ರಪಿಂಡವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ), ಅಂತಃಸ್ರಾವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಶೇಷ ಅಧ್ಯಯನವು ಅಂತಃಸ್ರಾವಕ ಅಂಗಗಳ ಮೇಲೆ, ಅಂದರೆ ಹಾರ್ಮೋನು ಸ್ರವಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ ಅಂಗಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಗಮನಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಪಿಟ್ಯುಟರಿ, ಥೈರಾಯ್ಡ್‌‌, ಅಡ್ರಿನಲ್‌ ಗ್ರಂಥಿಗಳು, ಅಂಡಾಶಯಗಳು, ವೃಷಣಗಳು, ಮತ್ತು ಮೇದೋಜೀರಕ ಗ್ರಂಥಿ ಇವುಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ.
ಅಂತಃಸ್ರಾವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ನೊಬ್ಬನು ಓರ್ವ ವೈದ್ಯನಾಗಿದ್ದು, ಮಧುಮೇಹ, ಥೈರಾಯ್ಡ್‌ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ಅತಿಸ್ರಾವ, ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳಂಥ ನಿರ್ನಾಳ ಗ್ರಂಥಿಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತಾನೆ.
ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿರುವ ಅಂತಃಸ್ರಾವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಪ್ರಮುಖ ವೃತ್ತಿಪರ ಸಂಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: ದಿ ಎಂಡೋಕ್ರೈನ್‌ ಸೊಸೈಟಿ, ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್‌ ಎಂಡೋಕ್ರೈನಾಲಜಿಸ್ಟ್ಸ್‌‌, ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಡಯಬಿಟಿಕ್ಸ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌, ಲಾಸನ್‌ ವಿಲ್ಕಿನ್ಸ್‌ ಪೀಡಿಯಾಟ್ರಿಕ್‌ ಎಂಡೋಕ್ರೈನ್‌ ಸೊಸೈಟಿ, ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಥೈರಾಯ್ಡ್‌‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌.