polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ಗೋಧಿಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೂಪಗಳು ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಗೋಧಿ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಗೋಧಿಯ ಇತರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ರೂಪಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡ ಗೋಧಿ ಜಾತಿಗಳ ಇತರ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಆದರೆ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಭರವಸೆಯ ಜಾತಿಗಳು ಕಪ್ಪು, ಹಳದಿ ಮತ್ತು ನೀಲಿ ಗೋಧಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.
ಗೋಧಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಹಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಕೊಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಗ್ಲುಟನ್ ಮೌಲ್ಯಯುತವಾಗಿದೆ. ಗೋಧಿ ಸೇವನೆಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವ ಬ್ರೆಡ್‌ಗಳು, ನೂಡಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪಾಸ್ಟಾದಂತಹ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಸ್ಕರಿತ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.
ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದಿಂದ, ಗೋಧಿ ಯುರೋಪ್‌ನಾದ್ಯಂತ ಮತ್ತು ಕೊಲಂಬಿಯನ್ ವಿನಿಮಯದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಹರಡಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ, ಕಂಚಿನ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಗೋಧಿ ಒಣಹುಲ್ಲಿನ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು.
ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಗ್ಲುಟನ್ - ಹೆಚ್ಚಿನ ಗೋಧಿ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ - ಉದರದ ಕಾಯಿಲೆ, ನಾನ್‌ಕೊಲಿಯಾಕ್ ಗ್ಲುಟನ್ ಸೆನ್ಸಿಟಿವಿಟಿ, ಗ್ಲುಟನ್ ಅಟಾಕ್ಸಿಯಾ ಮತ್ತು ಡರ್ಮಟೈಟಿಸ್ ಹರ್ಪಿಟಿಫಾರ್ಮಿಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಬಹುದು.
ಗೋಧಿಯನ್ನು ಇತರ ಯಾವುದೇ ಆಹಾರ ಬೆಳೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭೂ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ . ಗೋಧಿಯಲ್ಲಿನ ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರವು ಎಲ್ಲಾ ಇತರ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.
ಹೆಕ್ಸಾಪ್ಲಾಯ್ಡ್ ಗೋಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಪುರಾವೆಯು ಗೋಧಿ ಬೀಜಗಳ ಡಿಎನ್‌ಎ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಮೂಲಕ ದೃಢೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು ೬೪೦೦-೬೨೦೦ ಬಿಸಿ ಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಟಲ್ಹೋಯಕ್ ನಿಂದ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಗೋಧಿ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುವ ಅನೇಕ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವರ್ಗೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. ಒಂದು ಮಾಹಿತಿ ಮೂಲದಿಂದ ಗೋಧಿ ಜಾತಿಯ ಹೆಸರು ಇನ್ನೊಂದರಲ್ಲಿ ಗೋಧಿ ಜಾತಿಯ ಹೆಸರಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.
ಐನ್‌ಕಾರ್ನ್ - ದಟ್ಟವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿದ ರೂಪಾಂತರಗಳೊಂದಿಗೆ ಡಿಪ್ಲಾಯ್ಡ್ ಜಾತಿಗಳು. ಎಮ್ಮರ್ ಗೋಧಿಯಂತೆಯೇ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇಶೀಯವಾಗಿದೆ.
ಜಾತಿಯೊಳಗೆ, ಗೋಧಿ ತಳಿಗಳನ್ನು ಗೋಧಿ ತಳಿಗಾರರು ಮತ್ತು ರೈತರಿಂದ ಮತ್ತಷ್ಟು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ:
ಹಾಲಸಾಗರ ಗ್ರಾಮವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಬಲೇಶ್ವರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಗ್ರಾಮ ಹಾಗೂ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ. ಹಾಲಸಾಗರ ಗ್ರಾಮವು ಬಬಲೇಶ್ವರ - ಯರಗಟ್ಟಿ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ - 55ರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ ವಿಜಯಪುರದಿಂದ ಸುಮಾರು 40 ಕಿ. ಮಿ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.
ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಗುರು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಸದಾಶಿವ ಮೂರ್ತಿಗಳ ಶ್ರೀ ಕರಿಗಿರಿ ಸಂಗಮ ಶಿವಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಮಠವಿದೆ.
ಶ್ರೀ ಹೇಮರೆಡ್ಡಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮ ದೇವಾಲಯ,ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾದೇವಿ ದೇವಲಯ, ಶ್ರೀ ಹುಡೇದಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಾಲಯ, ಶ್ರೀ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯ, ಶ್ರೀ ಹಾಲಮರಡಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ,ಶ್ರೀ ಅಮೊಘಸಿದ್ದೆಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ,ಭೊಗಲಿಂಗೆಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ,ಶ್ರೀ ಪಾಂಡುರಂಗ ದೇವಾಲಯ , ಹಾಗೂ ಶ್ರೀ ಹಣಮಂತ ದೇವಾಲಯ ಅಂಬಿಗರ ಚೌಡಯ್ಯ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಮರಗಮ್ಮ ದೇವಾಲಯ ಕುಚನೂರು ಮಹಾರಾಜರ ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಗ್ರಾಮದ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ರಾಮತಿರ್ಥ ದೇವಾಲಯವಿದೆ
ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಈಗಲು ಸಹ ವಿಜಯಪುರ,ಸಿಂದಗ,ಬಾಗೇವಾಡಿ,ಇಂಡಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ‌ಯಲ್ಲಿ
ಶಿವಣಗಿ ಗ್ರಾಮವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿಜಯಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ.ಆದಿದೇವತಾ ಶ್ರೀ ಹಾಲುಮರಡಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ
ಶಿವಣಗಿ ಗ್ರಾಮವು ಬಸವಾದಿ ಶರಣರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ನೂಲಿಯ ಚಂದಯ್ಯ ನವರ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.
ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದ ದಾವಲ ಮಲ್ಲೀಕ ದರ್ಗಾ ಜಾನೆಬಾಷಾ ದರ್ಗಾ ,ಯಮನೂರ ದರ್ಗಾ ಹಾಗೂ ಮಸೀದಗಳು ಇವೆ.
ಕೂರ್ಮಗಡದಲ್ಲಿ ನರಸಿಂಹ ದೇವರ ಗುಡಿ ಇದೆ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮೂಲ ಕಡವಾಡ. ಇದು ಕಾರವಾರ-ಕೈಗಾ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿ ಬಂದರೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಈ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ನಿರ್ಮಾಣವಾದುದರ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವು ಪೌರಾಣಿಕ ಐತಿಹ್ಯ ಇದೆ. ಒಂದು ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕಡವಾಡ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ಸಾಧು ಅರ್ಚಕರಾಗಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬರುವಾಗ ಅವರಿಗೊಂದು ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ' ಸಿಗುತ್ತದೆ, ಅದನ್ನು ಭೋವಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನೊಬ್ಬನಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೂರ್ಮಗಡದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುವಂತೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದನ್ನು ಕೂರ್ಮಗಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ ಭೋವಿ ಜನಾಂಗದವ ನೀರಿನೊಳಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತೆ ಆತ ನೀರಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ಕಥೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಮನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಇಲ್ಲಿನ ಮೀನುಗಾರರಿಗೆ ನರಸಿಂಹನೇ ಪ್ರಮುಖ ದೇವರು. ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಇಲ್ಲಿ ನರಸಿಂಹ ದೇವರ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ ಅಥವಾ ಜನವರಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪುಷ್ಯ ಮಾಸದ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ದಿನದಂದು ನಡೆಯುವ ಈ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಜಾತ್ರೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗೋವಾ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಭಕ್ತ ಸಮುದಾಯ ಬರುತ್ತದೆ.,
ಕೂರ್ಮಗಡ ನೂರು ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಸ್ತಾರ ಹೊಂದಿದ ದ್ವೀಪ. ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾರವಾರ ಬಂದರಿನಿಂದ ಕೆಲವು ಕಿ.ಮೀ.ಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿದೆ. ಕೂರ್ಮ ಎಂದರೆ ಆಮೆ. ಗಡ ಎಂದರೆ ಗುಡ್ಡ. ಗುಡ್ಡ ಆಮೆಯ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಈ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಕೂರ್ಮಗಡ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಇಲ್ಲಿ ನರಸಿಂಹ ದೇವರ ಗುಡಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಈ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ನರಸಿಂಹಗಡ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸಾವಿರಾರು ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಹತ್ತಲು ಕಾಲುದಾರಿಯಿದೆ. ಕಲ್ಲುಬಂಡೆಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಈ ದಾರಿ ಕೊರೆಯಲಾಗಿದೆ.
ಈ ದ್ವೀಪ ಕಲ್ಲುಬಂಡೆಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ಮರಳಿನ ತೀರವಿದೆ. ಕೂರ್ಮಗಡದಲ್ಲಿ ಕಡಿದಾದ ಗುಡ್ಡ ಏರಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ರೆಸಾರ್ಟ್ ಕೂಡ ಇದೆ. ಊಟ-ತಿಂಡಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆ. ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್-ಮಾರ್ಚ್ ಸೂಕ್ತ ಸಮಯ. ಜಾತ್ರೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದರೆ ಅಂದು ಬೆಳಗ್ಗೆ ಕಾರವಾರದಿಂದ ಗೋವಾ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿನ ಕಾಳಿ ನದಿ ಸೇತುವೆ ಬಳಿ ಬಂದರೆ ದೋಣಿಗಳು ಕೂರ್ಮಗಡಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ.
೧೯೭೯-೮೦ರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮುಂಬಯಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಅದಕ್ಕೂ ಹಿಂದೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿತ್ತು. ೧೯೨೨ರಿಂದಲೇ ಮುಂಬಯಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಕಾಲೇಜು ಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ದೊರಕಿತು. ೧೯೫೪ರಿಂದ ೧೯೭೯ರವರೆಗೆ ರೂಪಾರೇಲ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಡೆಸಿಕೊಂಡುಬಂದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ, ಕವಿ, ಘನ ವಿದ್ವಾಂಸ, ಪ್ರೊ.ಚಿದಂಬರ ದೀಕ್ಷಿತರು.
ಇವರು ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗದ ಮೊದಲ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಎಂ.ಎ ತರಗತಿಗಳು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಆರಂಭಗೊಂಡವು. ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಭದ್ರ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಹಾಕಿ ಬೇಕಾದ ರೂಪುರೇಷೆಯನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಟ್ಟವರು ಪ್ರೊ.ದೀಕ್ಷಿತ್ ಅವರು. ನಂತರ ೧೯೮೪ರಲ್ಲಿ ಡಾ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಹಾವನೂರರು ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ನಿಯುಕ್ತರಾದರು. ವಿಭಾಗದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಡಾ.ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಹಾವನೂರರು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು.
೧೮೮೬ ರಲ್ಲಿ ಡಾ. ತಾಳ್ತಜೆ ವಸಂತ ಕುಮಾರರು ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಛರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಇವರು ಕನ್ನಡವನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಸುವಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಶ್ಲಾಘನೀಯ. ನಂತರ ಒಬ್ಬ ಉತ್ಸಾಹಿ, ಯುವ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಡಾ. ಜಿ.ಎನ್.ಉಪಾಧ್ಯರು, ತಮ್ಮ ಗುರುಗಳಾದ ಡಾ. ತಾಳ್ತಜೆ ವಸಂತ ಕುಮಾರ್ ಮುನ್ನಡೆಸಿದ ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಯಶಸ್ವೀ ಪಥದತ್ತ ಸಾಗಿಸಲು ಸತತವಾಗಿ ಪರಿಶ್ರಮವನ್ನು ಪಟ್ಟರು.
ಡಾ. ಜಿ.ಎನ್.ಉಪಾಧ್ಯ ಇವರ ಕಾರ್ಯಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ, ಎಂ.ಫಿಲ್, ಪಿಎಚ್.ಡಿಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಛಿತು. ಮುಂಬಯಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನೂ ಆಕರ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ ಎನ್ನುವುದು ಉಲ್ಲೇಖನೀಯ ಅಂಶ. ಸದ್ಯ ಅವರು ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ, ವಿಭಾಗದ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾಲೇಜುಗಳ ಕನ್ನಡ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಕೈ ಜೋಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಡಾ. ಜಿ.ಡಿ.ಜೋಶಿ, ಡಾ.ಸುನೀತಾ ಶೆಟ್ಟಿ, ಡಾ.ಕೆ.ವಿಶ್ವನಾಥ ಕಾರ್ನಾಡ, ಡಾ.ಜೀವಿ.ಕುಲಕರ್ಣಿ, ಡಾ ರಘುನಾಥ, ಡಾ.ರೇಖಾ, ಅವರು ವಿಭಾಗದ ಸಂದರ್ಶಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡಿಗೆಯನ್ನಿತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ದಿ.ಡಾ ಸಂಜೀವ ಶೆಟ್ಟಿಯವರು ವಿಭಾಗದ ಸಹಪ್ರಾಧ್ಯಪಕರಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗಾಗಿ ಅವಿರತವಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದ್ದರು.
ಶ್ರೀಮತಿ ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಸುಧಾಕರಶೆಟ್ಟಿ ಕನ್ನಡೇತರರಿಗೆ, ಕನ್ನಡ ಬಾರದವರಿಗೆ ಮುಂಬಯಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗ ನಡೆಸುವ ಕನ್ನಡ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್ ಕೋರ್ಸ್ ನ ಸಂಚಾಲಕಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪೂರ್ಣಿಮಾ .ಎಸ್.ಶೆಟ್ಟಿ, ಜ್ಯೋತಿ ಸತೀಶ್, ಹಾಗೂ ಶಿವರಾಜ್ ಎಂ.ಜಿ, ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನ ಸಹಾಯಕರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಎಂ.ಎ, ಎಂ.ಫಿಲ್, ಪಿಎಚ್.ಡಿ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಇದುವರೆಗೆ- ಸುಮಾರು ೩೪ ಮಂದಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿಯನ್ನೂ, ೪೯ ಮಂದಿ ಎಂ.ಫಿಲ್ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಪಾಠ ಪ್ರವಚನಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದ ಡಾ.ಜಿ.ಎನ್.ಉಪಾಧ್ಯ ಅನೇಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದಲೂ ಬರಮಾಡಿಕೊಂಡು ವಿಚಾರ ಸಂಕ್ರಣ, ಕಮ್ಮಟ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂವಾದ ಮೊದಲಾದ ಉಪಯುಕ್ತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.
ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕುವೆಂಪು ಸಾಹಿತ್ಯೋತ್ಸವವನ್ನು ಅದ್ದೂರಿಯಾಗಿ ನಡೆಸಿತ್ತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಉದ್ಘಾಟಕರಾಗಿ ಶ್ರೀ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಚಂದ್ರು (ಮುಖ್ಯ ಅತಿಥಿಗಳಾಗಿ ಪ್ರೊ. ಎಂ.ಎಛ್ ಕ್ರಷ್ಣಯ್ಯ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, , ಡಾ. ಪ್ರಧಾನ ಗುರು ದತ್ , ಖ್ಯಾತ ಸಾಹಿತಿ ನಾಡೋಜ, ಡಾ.ಹಂಪನಾ, ಖ್ಯಾತ ಸಾಹಿತಿ ನಾಡೋಜ ಡಾ. ಕಮಲಾ ಹಂಪನಾ, ಚಂದ್ರಶೇಖರ ನಂಗಲಿ , ಲಿಂಗದೇವರು ಹಳೆಮನೆ , ಮನುದೇವ, ಡಾ.ಜಿ.ಕೆ ರಮೇಶ್ ಮೊದಲಾದವರು ಭಾಗನವಹಿಸಿದ್ದರು. ಇವೆಲ್ಲದರ ಜೊತೆ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ವಿಭಾಗ ಸಂಶೋಧನಾ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲೂ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಈಗಾಗಲೇ 'ಮೂರು ಯುಜಿಸಿ ಮೇಜರ್ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್' ಹಾಗೂ 'ಐದು ಮೈನರ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಯೋಜನೆ'ಗಳನ್ನು ವಿಭಾಗ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುಗಿಸಿದೆ. ವಿಭಾಗ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರುವ ಕನ್ನಡ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್ ಹಾಗೂ ಡಿಪ್ಲೋಮಾ ಕೋರ್ಸ್. ಕನ್ನಡೇತರರಿಗೆ, ಕನ್ನಡ ಬಾರದವರಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಕಲಿಸುವ ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಉತ್ತಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಸಂಘ ನವಿಮುಂಬಯಿ, ಪನ್ವೇಲ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘ ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರ ನೀಡುತ್ತಿರುವುದು ಗಮನೀಯ ಅಂಶ.
ಮುಂಬಯಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗವು ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಂದಿನಿಂದ ನಿರಂತರ ತನ್ನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಕ್ರೀಯಾಶೀಲವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದೆ. ಭಾರತದ ಇತರ ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗಗಳೊಡನೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗದ ಹಿರಿಮೆ ಗರಿಮೆಯ ಮಟ್ಟ ಮೇರುಸ್ತರದಲ್ಲಿ ಇರುವುದನ್ನು ಮನಗಾಣಬಹುದು. ವಿಭಾಗವು ಸ್ಥಳೀಯ ಕನ್ನಡ ಸಂಘ-ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣ, ದತ್ತಿ ಉಪನ್ಯಾಸ ಮೊದಲಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅನೂಚೂನವಾಗಿ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದೆ. ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸದ್ಯ ಏಳು ದತ್ತಿ ನಿಧಿಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿವೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಧಾನಿ ಬೆಂಗಳೂರನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಛು ಕನ್ನಡಿಗರಿರುವ ಪ್ರದೇಶವೆಂದರೆ ಮುಂಬಯಿ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಿಗರ ಆಶೋತ್ತರಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿರುವ ಮುಂಬಯಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗ ಹಲವಾರು ಮಹತ್ತರ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ.
ಮುಂಬಯಿ ಒಂದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಹಾನಗರ. ಇದು ಈ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಆರ್ಥಿಕ ಆಗುಹೋಗುಗಳ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ೧೪ ರಿಂದ ೧೫ ಲಕ್ಷ ಕನ್ನಡಿಗರು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ೮೦ ಪ್ರತಿಶತ ಹೋಟೇಲುಗಳು ಕನ್ನಡಿಗರದು.
ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಶಾಲೆ-ಕಾಲೇಜುಗಳು, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗ ಹೀಗೆ ದಿನವಿಡೀ ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕ್ರುತಿಕ ಅಸ್ಮಿತೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಹಾನಗರದಲ್ಲಿಯ ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕ್ರುತಿಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಒಂದು ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಮಹತ್ವವಿದೆ.
ಇತಿಹಾಸ:- ಬ್ರಿಟಿಷರು ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತದ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತವನ್ನು ಹಲವು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ನಾಲ್ಕು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮುಂಬಯಿ ಪ್ರಾಂತಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡವು. *ಅಂದಿನಿಂದಲೇ ಮುಂಬಯಿಗೆ ಕನ್ನಡದ ಸಂಪರ್ಕ ಒದಗಿ ಬಂದಿತು. ಕ್ರಿ.ಶ ೧೮೫೭ ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂಬಯಿ ಸಹ ಒಂದು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ವಾಣಿಜ್ಯ ನಗರವಾಗಿದ್ದ ಮುಂಬಯಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರವೂ ಆಯಿತು. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದದ ಜನ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಇತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡುವಂತಾಯಿತು. ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಕಡಲ ಸಂಚಾರ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದಾಗಿ ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನ ನಾನಾ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ಮುಂಬಯಿಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದರು. ಕ್ರಮೇಣ ಇಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಿಗರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಬಲಗೊಂಡವು.
ಹೊರನಾಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂಬಯಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸ್ಥಾನಮಾನವಿದೆ. ೧೯೭೯ ರಲ್ಲಿ ಮುಂಬಯಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕನ್ನಡ ಶಿಕ್ಷಣದೊಡನೆ ಮುಂಬಯಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಬಂದಿರುವುದು ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸಂಗತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕಳೆದ ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಾಗ ಅನೇಕ ಮಹತ್ವದ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಗೈದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಎಂ.ಎ, ಎಂ.ಫಿಲ್, ಪಿಎಛ್.ಡಿ ಅಧ್ಯಯನವಲ್ಲದೆ, ಪೂರಕವಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಸ್ಕ್ರುತಿಯ ಉಳಿವಿಗಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಕಾರ್ಯವೇನೆಂದು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾ ಮತ್ತಷ್ಟು ಅದರ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಚಿದಂಬರ ದೀಕ್ಷಿತರು ಈ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಮೊದಲು ಕಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಸಿದರು. ಇಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೭೦ ಮಂದಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ., ಎಂ.ಫಿಲ್., ಪಿಎಚ್.ಡಿ., ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್ ಮತ್ತು ಡಿಪ್ಲೊಮ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬರಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಕೊಳ್ಳೆಗಾಲ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ 'ಮುಡಿಗುಂಡಂ' ಗ್ರಾಮದ ಮಹಾದೇವಪ್ಪ ಸಂಗೀತ ವಿದ್ವಾಂಸರಾದದ್ದು ಒಂದು ಆಕಸ್ಮಿಕ. ನಾಟಕಗಳಿಗೆ ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ ನುಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ತಂದೆ ಸುಬ್ಬಪ್ಪಗೆ ಮಗನನ್ನು ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಎಳೆಯುವ ಮನಸ್ಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮಹಾದೇವಪ್ಪನವರ ಸಂಗೀತಾಸಕ್ತಿ ಆಗಾಗ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ರಾಗವಾಗಿ ಹಾಡುವಾಗ ಶಿಕ್ಷಕರು, ನೀನು ಸಂಗೀತ ಕಲಿ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು. ನಾಟಕವೊಂದರಲ್ಲಿ 'ಬಾಲರಾಜ'ನ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಬಣ್ಣ ಹಚ್ಚಿ ಕಂದವೊಂದನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ಹಾಡಿ 'ಒನ್ಸ್‌ಮೋರ್' ಗಿಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆ ನಾಟಕದ ಮೇಸ್ಟ್ರು ಸಿದ್ದಶೆಟ್ಟಿ ಅವರಿಗೆ ಒಂದಷ್ಟು ಸಂಗೀತ ಜ್ಞಾನವೂ ಇದ್ದ ಕಾರಣ ಮಹಾದೇವಪ್ಪಗೆ 'ವರ್ಣ'ಗಳವರೆಗೆ ಪಾಠ ಹೇಳಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು. ಮಹಾದೇವಪ್ಪನವರೊಳಗಿದ್ದ ಸಂಗೀತ ಪ್ರತಿಭೆ ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಯ್ಯನವರ ಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದೇ ತಡ, ಪ್ರತಿಭೆ ಪ್ರಭೆಯಾಗಿ ನಾಡಿಗೆ ಬೆಳಕು ನೀಡಿತು.
ಮೊದಲ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲೇ ದೊಡ್ಡ ವಿದ್ವಾಂಸರೊಬ್ಬರ ಮನಗೆದ್ದ ಆ ಬಾಲಕ ಅವರ ಆದೇಶದಂತೆ ಕಂಕುಳಲ್ಲಿ ಪಿಟೀಲು ಡಬ್ಬಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಮೈಸೂರಿಗೆ ಬಂದ. ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಯ್ಯನವರ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ವಾಸ್ತವ್ಯ. ಅಗ್ರಹಾರದ ಖ್ಯಾತನಹಳ್ಳಿ ಹಾಸ್ಟೆಲ್ ನಲ್ಲಿ ಊಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಪಿಟೀಲು ಹಿಡಿದು ಕುಳಿತರೆ ರಾತ್ರಿವರೆಗೂ ಕಠಿಣ ಸಂಗೀತಾಭ್ಯಾಸ. ಗುರುಕುಲ ಮಾದರಿಯ ಕಲಿಕೆ. ಗುರುಗಳ ಸೇವೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಗೀತ ಪಾಠ. ಮೈಸೂರಿಗೆ ಬಂದ ಮೂರು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಯುವಕನ ವಯೊಲಿನ್ ಸಾಥ್ ಮತ್ತೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಗುರುಗಳ ಆದೇಶದಂತೆ ನಂಜನಗೂಡು ಶ್ರೀಕಂಠೇಶ್ವರನ ಸನ್ನಿಧಿ ಸೇವೆಯೊಂದಿಗೆ ಅವನ ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧ ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿ ಶುರುವಾಯಿತು. ಆಮೇಲೆ ಆ ಯುವಕ ಹಿಂದೆ ತಿರುಗಿ ನೋಡಿದ್ದಿಲ್ಲ.
ಆಗಷ್ಟೇ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದ ಬೆಂಗಳೂರು ಆಕಾಶವಾಣಿ ಮೈಸೂರು ಮಹಾದೇವಪ್ಪನವರನ್ನು ಕೈಬೀಸಿ ಕರೆಯಿತು. ನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಖ್ಯಾತನಾಮ ಸಂಗೀತಗಾರರಿಗೆಲ್ಲ ಮಹಾದೇವಪ್ಪ ಪಿಟೀಲು ನುಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಆಗ ಪಿಟೀಲು ನುಡಿಸುವವರು ಬಹಳ ಮಂದಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಮಹಾದೇವಪ್ಪ ಬಹು ಬೇಡಿಕೆಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಬುದ್ಧ ಪಿಟೀಲು ವಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವಗಳಿಗೆ ಮೈಸೂರಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಮದ್ರಾಸ್ ಸಂಗೀತಗಾರರಿಗೆಲ್ಲಾ ಮಹಾದೇವಪ್ಪ ಸಾಥ್ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು.
ಒಮ್ಮೆ ಮೈಸೂರು ಆಸ್ಥಾನ ವಿದ್ವಾನ್ ಟಿ. ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಯ್ಯ ಅವರ ಗಾಯನ ಕಛೇರಿ ಕೊಳ್ಳೆಗಾಲದ ಚಿಕ್ಕಲೂರು ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಏರ್ಪಾಟಾಗಿತ್ತು. ವಯೊಲಿನ್ ಸಾಥ್ ಕೊಡುವ ಕಲಾವಿದ ಕಾರಣಾಂತರಗಳಿಂದ ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಪಿಟೀಲು ನುಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಹುಡುಗನೊಬ್ಬನನ್ನು ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಯ್ಯನವರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಲಾಯಿತು. ಪಿಟೀಲು ಸಾಥ್ ಇಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಳುಕಿನಂದಲೇ ಗಾಯನ ಆರಂಭಿಸಿದ ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಯ್ಯನವರನ್ನು ಆ ನಾಟಕದ ಹುಡುಗ ಬೆರಗುಗೊಳಿಸಿದ.
ಬಾಲಮುರಳಿ ಕೃಷ್ಣರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಡಿ.ಕೆ. ಜಯರಾಮನ್, ಮಣಕ್ಕಾಲ್ ರಂಗರಾಜನ್, ಟಿ.ಆರ್. ಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ, ಪಾತೂರು ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ, ಟಿ.ಕೆ. ರಂಗಾಚಾರ್ಯ, ಪಿಟೀಲು ಟಿ ಚೌಡಯ್ಯ ಮುಂತಾದವರ ಜೊತೆ ಮಹಾದೇವಪ್ಪ ಪಿಟೀಲು ನುಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಗೌರಿಕುಪ್ಪಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಆರ್. ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಮೈಸೂರಿಗೆ ಬಂದರೆ ಸಾಕು, ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಮಹಾದೇವಪ್ಪ ಅವರೇ ಪಿಟೀಲಿಗೆ ಬೇಕಾಗಿತ್ತು.
ಆ ನುಡಿಸಾಣಿಕೆಗೆ ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಯ್ಯನವರು ಭಾವಪರವಶರಾದರು. ಬಿಲಹರಿ ಮತ್ತು ಹರಿಕಾಂಬೋಧಿ ರಾಗಗಳನ್ನು ಆ ಹುಡುಗ ಪರಿಶುದ್ಧವಾಗಿ ನುಡಿಸಿದ. ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಯ್ಯನವರ ಗಾಯನ ಮಾಧುರ್ಯಕ್ಕೆ ಆ ಹುಡುಗ ಸೌಂದರ್ಯ ತುಂಬಿದ. ಕಛೇರಿ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಯ್ಯ ಹೇಳಿದರು; ನೀನು ಇಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡು ಏನು ಮಾಡುತ್ತೀಯ, ಪಿಟೀಲು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಮೈಸೂರಿಗೆ ಬರುತ್ತಿರು.
ಮೈಸೂರು ಮಹಾದೇವಪ್ಪ ಅವರು ಪಿಟೀಲು ವಾದಕರಾಗಿ, ಸಂಗೀತ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿ, ಸಂಗೀತ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರೆನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಪುತ್ರರಾದ ಎಂ. ನಾಗರಾಜ್ ಮತ್ತು ಎಂ. ಮಂಜುನಾಥ್ ಸಹಾ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಜೋಡಿ ಪಿಟೀಲು ವಾದಕರಾಗಿ ಸಂಗೀತಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಜೊತೆಗೆ ಅವರ ಕಛೇರಿಗಳಿಗೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ ದೇಶದ ಮುಖ್ಯ ಸಂಗೀತ ಸಭಾಗಳಲ್ಲಿ ಪಿಟೀಲು ನುಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮದ್ರಾಸ್, ತಿರುವಯ್ಯಾರ್, ಹೈದರಾಬಾದ್, ದೆಹಲಿ, ತಂಜಾವೂರು, ಕೊಯಮತ್ತೂರು, ಮುಂಬೈಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾದೇವಪ್ಪನವರ ಪಿಟೀಲಿನ ನಾದ ಸುಧೆ ಹರಿದಿದೆ.
ಅವರು ಬೇರಾರೂ ಅಲ್ಲ, ೬೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿನ ಎಲ್ಲ ಗಾಯನ ಕಛೇರಿಗಳಿಗೆ ಪಿಟೀಲು ಸಾಥ್ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದ ವಿದ್ವಾಂಸ ಮೈಸೂರು ಮಹಾದೇವಪ್ಪ.
ಮನೂರ ಗ್ರಾಮವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇಂಡಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ.
ಎ.ವಿ. ನಾವಡ ಅವರು ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೮, ೧೯೪೬ರಂದು ಮಂಗಳೂರು ಸಮೀಪದ ಕೋಟೆಕಾರು ಎಂಬಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ತಂದೆ ಕವಿ ಅಮ್ಮೆಂಬಳ ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ನಾವಡ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಪಾರ್ವತಿ.ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಕೋಟೆಕಾರಿನ ಸ್ವೆಲ್ಲಾ ಮೇರಿಸ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕ, ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗಮಾಡಿ, ಬಳಿಕ ಆನಂದಾಶ್ರಮದ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ನಾವಡರು ಮಂಗಳೂರಿನ ಸಂತ ಎಲೋಷಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪದವಿಯನ್ನೂ ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಎಂ.ಎ. ಪದವಿಯನ್ನೂ ಪಡೆದರು.
೧೯೯೪ರಿಂದ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ, ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ, ಪ್ರಸಾರಾಂಗದ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ, ಪುರಂದರದಾಸ ಅಧ್ಯಯನ ಪೀಠದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ, ಉಡುಪಿಯ ಎಂ.ಜಿ.ಎಂ. ಕಾಲೇಜಿನ ಜಾನಪದ ರಂಗಕಲೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧಕರಾಗಿ, ಉಡುಪಿಯ ಗೋವಿಂದಪೈ ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರದ ತುಳು ನಿಘಂಟು ಯೋಜನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ನಾವಡರು ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಸೇರಿದ್ದು ಕುಂದಾಪುರದ ಭಂಡಾರ್‌ಕರ್ಸ್‌ ಕಾಲೇಜು. ೧೯೭೦ರಿಂದ-೯೪ರವರೆಗೆ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ, ವಿಭಾಗ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ, ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ೨೪ ವರ್ಷ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.
ಪ್ರೊ. ಎ. ವಿ. ನಾವಡ ಕನ್ನಡನಾಡಿನ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ, ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿ, ಭಾಷಾ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿ ಮಹತ್ವದ ಕಾಯಕ ಮಾಡಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಸೋನಕನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇಂಡಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ.
ಗೊನಸಗಿ ಗ್ರಾಮವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಿಜಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ.
ಮಸ್ಕನಾಳ ಗ್ರಾಮವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ.
ಆಳೂರ ಗ್ರಾಮವುಆಳೂರ ತಾಂಡಾ-೨ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇಂಡಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ.
ಮದನ್ ಲಾಲ್ ಧಿಂಗ್ರರು ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದ್ದರೆ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯ ಸುಪ್ಪತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಫೆಬ್ರುವರಿ ೧೮, ೧೮೮೩ರಂದು ಅಮೃತಸರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಅವರದ್ದು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬ. ಅವರ ತಂದೆ ದಿತ್ತ ಮಲ್ ಅವರು ಸರ್ಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ವೈದ್ಯರಾಗಿ ನಿವೃತ್ತಿ ಪಡೆದಿದ್ದವರು. ಅಮೃತಸರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಧಿಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ೨೧ ದೊಡ್ಡ ಮನೆಗಳು, ೬ ಶ್ರೀಮಂತ ಬಂಗಲೆಗಳಿದ್ದುವಂತೆ. ಮುಂದೆ ದತ್ತ ಮಲ್ ಅವರು ಈಗಿನ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿರುವ ಸಹಿವಾಲ್ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದು ೧೮೫೦ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಅವರಿಗೆ ಪೂರ್ವಾರ್ಜಿತವಾಗಿ ಬಂದ ಅಪಾರ ಭೂಮಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಬಂಗಲೆಗಳಿದ್ದವು. ಅಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜರುಗಳ ಬಳಿಯೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಂತಹ ಶ್ರೀಮಂತ ಕಾರು ಮತ್ತಿತರ ಭವ್ಯ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ ಅವರ ಬಳಿ ಇತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ಅವರನ್ನು ರಾಜ್ ಸಾಹೇಬ ಎಂದೇ ಗೌರವಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರಿಗೆ ಏಳು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಪುತ್ರಿ ಇದ್ದರು. ಮೂರು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳು ವೈದ್ಯರಾದರೆ, ಮೂರು ಮಕ್ಕಳು ಬ್ಯಾರಿಸ್ಟರ್ ಪದವಿ ಪಡೆದವರು. ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಪುತ್ರ ಮಾತ್ರ ಅಪವಾದ ಆತನೇ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಯಾದ ಮದನ್ ಲಾಲ್ ಧಿಂಗ್ರ.
ತನ್ನ ಓದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮದನ್ ಲಾಲ್ ಧಿಂಗ್ರ, ಲಾಲಾ ಲಜಪತ್ ರಾಯ್ ಮತ್ತು ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಅಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರುಗಳು ಸಂಘಟಿಸಿದ್ದ ‘ಪಗ್ಡಿ ಸಂಬಾಲ್ ಜತ್ತ’ ಎಂಬ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ. ಭಾರತೀಯ ಬಡತನ ಮತ್ತು ಕ್ಷಾಮದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಕುರಿತಾಗಿನ ತೀವ್ರವಾದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಧಿಂಗ್ರ ಕೈಗೊಂಡ. ಸ್ವದೇಶಿ ಚಳುವಳಿಗೆ ಬದ್ಧನಾಗಿ ಲಾಹೋರಿನ ಕಾಲೇಜಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ವಿದೇಶಿ ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಕೋಟು ಧರಿಸಬೇಕೆಂದು ವಿಧಿಸಿದ್ದ ಶಿಸ್ತನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದಲೂ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟ. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕಾಲ್ಕಾ ಎಂಬಲ್ಲಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಕುದುರೆಗಾಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ‘ಟಾಂಗಾ ಸರ್ವಿಸ್’ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಗುಮಾಸ್ತನಾದ. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಂಘಟನೆ ಮಾಡಲು ಹೋಗಿ ಕೆಲಸ ಕೆಲಸ ಕಳೆದುಕೊಂಡ. ಕೆಲವೊಂದು ಕಾಲ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ತನ್ನ ಹಿರಿಯ ಸಾಧರ ಡಾಕ್ಟರ್ ಬಿಹಾರಿ ಲಾಲ್ ಅವರ ಮಾತಿಗೆ ಗೌರವ ಕೊಟ್ಟು ಉನ್ನತ ವ್ಯಾಸಂಗಕ್ಕಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ ಹೊರಟ.
ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ ಬಂದ ಧಿಂಗ್ರ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ತೊಡಗಿದರೂ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಗೆ ಇಳಿದುಬಿಟ್ಟರು. ಶ್ಯಾಮ್ಜಿ ಕೃಷ್ಣ ವರ್ಮ ಮತ್ತು ವೀರ ಸಾವರ್ಕರ್ ಅವರ ಪ್ರಭಾವ ಧಿಂಗ್ರ ಅವರನ್ನು ಸೆಳೆದುಬಿಟ್ಟಿತು. ಒಂದೇ ವಯಸ್ಸಿನವರಾದ ಶ್ಯಾಮ್ಜಿ ಕೃಷ್ಣ ವರ್ಮ ಮತ್ತು ಧಿಂಗ್ರ ಜೊತೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಕಿರುಕಳ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಶ್ಯಾಮ್ಜಿ ವರ್ಮ ಪ್ಯಾರಿಸ್ಸಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಬೇಕಾಯಿತು. ಇತ್ತ ವೀರ ಸಾವರ್ಕರ್ ಅವರಿಂದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿತರಾದ ಧಿಂಗ್ರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯರನ್ನು ಗುಪ್ತಚರರಾಗಿ ಬಳಸುವುದರಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಣಾತನಾಗಿದ್ದ ಸರ್ ವಿಲಿಯಮ್ ಹಟ್ಟ್ ಕರ್ಜನ್ ವೈಲಿ ಎಂಬ ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಗುಂಡಿಕ್ಕೆ ಕೊಂದರು.
ಮದನ್ ಲಾಲ್ ಧಿಂಗ್ರ ಭಾರತ ದೇಶದ ಮಹಾನ್ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಬಹುಶಃ ಬ್ರಿಟಿಷರ ನೆಲವಾದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಮರಣ ದಂಡನೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮದನ್ ಲಾಲ್ ಧಿಂಗ್ರ. ಅವರು ತಮ್ಮನ್ನು ನೇಣಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡ ದಿನ ಆಗಸ್ಟ್ 17, 1909.
ಗುಣಕಿ ಗ್ರಾಮವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿಜಯಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ.
ಗಂಡನ ವಿರುದ್ಧ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹೋರಾಡುವ ಆಧುನಿಕ ಮಹಿಳಾ ಮಣಿಗಳು ತಮ್ಮ ವಿವಾಹೇತರ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯಾಕೆ ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಾರೆ?
ಮಂಗಳೆ ತಾನೂ ಗಂಡನ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದೆ ಎಂದು ಕೊಂಡರೂ ಪುಟ್ಟಕ್ಕನಂತಹ ಬುದ್ಧಿಮಾಂದ್ಯಳನ್ನು ಬೀದಿಗೆ ತಳ್ಳಿದ್ದು ಇನ್ನೊಂದು ಮಹಿಳೆಯ ಶೋಷಣೆಯಲ್ಲವೇ?
ಇದು ಮಹಿಳಾ ವಾದಕ್ಕಾಗಲಿ, ಮಹಿಳಾಪರ ಕಾನೂನುಗಳಿಗಾಗಲಿ ತಪ್ಪು ಎನಿಸಲಿಲ್ಲವೇ?
ಮಹಿಳೆಯರಿಂದ ಮಹಿಳೆಗೆ ಆಗುವ ಶೋಷಣೆಗೆ ಮಹಿಳಾ ಹೋರಾಟಗಾರರು ಏನನ್ನುತ್ತಾರೆ?
ಭಾರತೀಯ ಕೌಟುಂಬಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಇಂದು ಗಂಡ ಹೆಂಡತಿ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ, ನಂಬಿಕೆ, ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮರೆಯಾಗಿ ಕೇವಲ ವ್ಯವಹಾರ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ ಎನ್ನುವದನ್ನು ಕವಲಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಕಾದಂಬರಿ ಓದುತ್ತ ಹೊಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅದರಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಗಳು ಘಟನೆಗಳು ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎನ್ನುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಆಪ್ತವಾಗಿದೆ. ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯದ ಪ್ರಭಾವೋ ಏನೋ ಆಧುನಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು, ಮುಕ್ತ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಡಲಾಗದೆ, ಇತ್ತ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದೆ ಒದ್ದಾಡುವ ಸಂದಿಗ್ಧ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು "ಕವಲು"ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಮುತ್ತಲದಿನ್ನಿ ಗ್ರಾಮವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಸವನ ಬಾಗೇವಾಡಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ.
ಗೊರಗುಂಡಗಿ ಗ್ರಾಮವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಿಂದಗಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ.
ಹಿಟ್ಟಿನಹಳ್ಳಿ ಎಲ್.ಟಿ ಗ್ರಾಮವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇಂಡಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ.
ರೋಡಗಿ ಗ್ರಾಮವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇಂಡಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ.
ದೇವರನಾವದಗಿ ಗ್ರಾಮವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಿಂದಗಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ.
ಒಂದು ಜೇನು ಕುಟುಂಬದ ಗಂಡುನೊಣಗಳು ಅದೇ ಕುಟುಂಬದ ರಾಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೂಡುವುದರಿಂದ ಒಂದೇ ತರಹದ ಎರಡು ವಂಶವಾಹಿನಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಅಂದರೆ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಗಂಡುಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಜನಿಸತೊಡಗುತ್ತವೆ. ಮತ್ತು ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಹ ಕೆಲಸಗಾರ್ತಿಯರಿಂದ ತಿನ್ನಲ್ಪಟ್ಟರೂ, ಆ ಕುಟುಂಬದ ರಾಣಿ ಇರಿಸುವ ಕೆಲಸಗಾರ್ತಿ ನೊಣಗಳ ಮೊಟ್ಟೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಗುತ್ತಾ ಬಂದು ಬಲಹೀನವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿ ಒಳಸಂಕರದಿಂದ ಕೆಲಸಗಾರ್ತಿ ನೊಣಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು ಮತ್ರವಲ್ಲದೇ ಅವುಗಳ ಶಾರೀರಿಕ ಶಕ್ತಿಯೂ ಕುಂದುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಸಹ ಇದು ಅವುಗಳ ವಂಶ ಮುನ್ನಡೆಸುವ ಮತ್ತು ನಿಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆ ಕಾಪಾಡುವ ಒಂದು ಮಾರ್ಗವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ!
ಆಹಾರವಿಲ್ಲದೇ ಹಸಿವಿನಿಂದಾಗುವ ಹಾನಿಕಾರಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ಇರಬಹುದೇ?)
ಜೇನುಗಳಲ್ಲಿ ಪುನರುದ್ಧಾರಕ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಇರುವುದೆಂದರೆ, ಅದು ಆ ಕುಟುಂಬದ ಏಕಮಾತ್ರ ರಾಣಿನೊಣಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವೇ ಆಗಿದೆ. ಅದು ಮೊಟ್ಟೆಗಳಿರಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯು ಅದಕ್ಕೆ ಒದಗಿಸುವ ಆಹಾರವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಅದು ವಂಶಿಕವಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದಲ್ಲ. (ನಿದರ್ಶನ: ಕೆಲಸಗಾರ್ತಿ ಮರಿ ಹುಳಕ್ಕೆ ರಾಜಶಾಹಿ ರಸ ಉಣಿಸಿ, ರಾಣಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು.)
ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಗಂಡುನೊಣಗಳು ಬಾನಂಗಳದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ದಿಬ್ಬಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ೨೦-೩೫ ಅಡಿಗಳ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ರಾಣಿಯು ತನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಮತ್ರ ಗಂಡಿನೊಡನೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ರಾಣಿಯು ೧೩-೧೫ ಗಂಡುನೊಣಗಳೊಂದಿಗೆ, ೧-೨ ಬಾರಿ ಹೊರಹಾರಿಹೋಗಿ ಸಂಗಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ೨.೫ ಮಿಲಿಯಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕಿ ಗಂಡುಬೀಜಾಣುಗಳು ಗರ್ಭಕೋಶದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ರಾಣಿಯು ತನ್ನ ಅಂಡಾಶಯದಲ್ಲಿ ೧೮೦-೨೦೦ ಅಂಡಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಬೆಟ್ಟಸೀಮೆಯ ಇಲ್ಲಿಯ ನೊಣಗಳು ೭ ರಿಂದ ೧೦ ದಿನಗಳ ಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಸಂಗ ಹೊಂದುತ್ತವೆ. ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಒಂದು ಉತ್ತರದ ಬೆಟ್ಟ ಸೀಮೆಯ ತುಡಿವೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ೬೦೦೦-೭೦೦೦ ಗಂಡು ಮತ್ತು ೩.೫ ಲಕ್ಷ ಫಲವತ್ತಾದ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ದಿನವೊಂದಕ್ಕೆ ಸಾವಿರ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಇರಿಸಬಲ್ಲದು. ೬ ನೇ ದಿನದ ಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಗಂಡಿನ ಸಂಗವಾದರೆ, ಎಂಟನೇ ದಿನದ ಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟೆ ಇರಿಸತೊಡಗುತ್ತದೆ.ಅಂದರೆ ಬೇಗ ಸಂಗಗೊಂಡರೆ, ಬೇಗ ಬೇಗ ಮೊಟ್ಟೆ ಇರಿಸತೊಡಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಪ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಗಂಡುನೊಣಗಳೊಡನೆ ಸೇರಿದ ರಾಣಿಯು ಬೇಗನೇ ಗಂಡು ಮೊಟ್ಟೆ ಇರಿಸತೊಡಗುತ್ತದೆ.
ಜೇನುನೊಣಗಳು ಚುಚ್ಚಿದಾಗ ಮೊದಮೊದಲು ಉರಿ-ಊತ ಕಂಡುಬಂದರೂ ಸಹ ಅದು ನಮ್ಮ ದೇಹಸ್ಥಿತಿಯ ಮೇಲೆ ಬೀರುವ ಪರಿಣಾಮವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನಮಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಷವು ನಮ್ಮ ರಕ್ತವಾಹಕ ಕೆಪೆಲೆರಿಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ರಕ್ತವು ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ರಕ್ತದ ಹಿಮೋಗ್ಲೋಬಿನ್ ಕಣಗಳನ್ನೂ ಹಾಗೂ ನಿದ್ರೆ ಮತ್ತು ಹಸಿವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾವಿನ ವಿಷದಂತೆಯೇ ರೋಗ ನಾಶಕವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು. ಅದಲ್ಲದೇ ಅನೇಕ ಖಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮವಾದ ಔಷಧವೂ ಆಗಿದೆ, ಚಳಿಜ್ವರ ಹಾಗೂ ಕಣ್ಣಿನ ಅನೇಕ ರೋಗಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಸಂಧಿವಾತ, ಚರ್ಮ ಒಣಗುವಿಕೆ ಮುಂತಾದ ತೊಂದರೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಔಷಧವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಒಣಗಿಸಿ ಘನರೂಪಕ್ಕೆ ತರಬಹುದು. ೧೦೦ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಂಟಿಗ್ರೇಡ್ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಸತತ ಕಾಯಿಸಿದಾಗಲೂ ಮತ್ತು ಅತಿ ಶೈತ್ಯದಲ್ಲೂ ಸಹ ತನ್ನ ಗುಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳದು. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿದ್ದು ಒಂದು ಲಕ್ಷದ ಒಂದು ಪಾಲು ಕೂಡಾ ಪ್ರಭಾವಯುತವಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಗಂಡು ನೊಣಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಜೇನುಕುಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಗುಣಾತ್ಮಕ ಹಾಗೂ ಪ್ರಮಾಣಾತ್ಮಕ ನಡತೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಮತ್ತು ಅಪೇಕ್ಷಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಇರುವ ರಾಣಿಯನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಕುಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಗಂಡುನೊಣಗಳನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು ವಿಹಿತ.
ಈ ಹಿಂದೆ ಈಗಿನ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿವಿಧ ಮಧುವನಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆಬೇರೆ ಜೇನು ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಈ ಹೀರುಕೊಳವೆಯ ಉದ್ದಳತೆಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮಾನ್ಯ ಶ್ರೀ ಕೆ.ಎಮ್. ಜೋಯಪ್ಪನವರು ಗ್ಲಾಸನೋಮೀಟರ್‌ನಿಂದ ನಡೆಸಿದ್ದು ಅದರ ಕೆಲವು ಸ್ಯಾಂಪಲ್‌ಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದು ವಾಚಕರ ಪರಿಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ಆದರೆ ಕೆಲವು ವಿರಳ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಿಕಣ ಹೆಣ್ಣು ಉತ್ಪಾದಕ ಕಣದಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಕೆಲಸಗಾರ್ತಿ ನೊಣಗಳು ಅಥವಾ ಕನ್ನಿಕಾರಾಣಿ ಇರಿಸುವ ಅಪಕ್ವವಾದ ಗಂಡುಮೊಟ್ಟೆಗಳಿಂದಲೂ ಒಂದು ಹೆಣ್ಣುನೊಣ ಹುಟ್ಟಿ ಹಾಗೂ ಅದು ರಾಣಿಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ದಿಗೊಳ್ಳುವ ವಿಲಕ್ಷಣ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಸಹ ಕಾಣಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ಎಪಿಸ್‌ಮೆಲ್ಲಿಫೆರಾ ಕ್ಯಾಂಪೆನ್ಸೀಸ್ . ಆಫ್ರಿಕಾ ದೇಶದ ಗುಡ್‌ಹೋಪ್ ಭೂಶಿರ ಪ್ರದೇಶ/ ಸಮುದ್ರ ಪಾತಳಿಗೆ ಅತೀ ಎತ್ತರದ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ಜೇನುಕುಡಿಗಳಲ್ಲಿ ರಾಣಿಯು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಇಂತಹ ಏಕಕಣದಿಂದ ಜನಿಸಿರುವ ಅನೇಕ ಹೆಣ್ಣುನೊಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾಣಿಯಾಗಿ ಆ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿ ಮುನ್ನೆಡೆಸುವುದು .
ಗಂಡುನೊಣಗಳು ಅಪಕ್ವ ಮೊಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ಜನಿಸಿದ್ದಾದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳಿಗೆ ತಂದೆ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲ. ನಿರ್ಲಿಂಗೋತ್ಪತ್ತಿ ಆದರೆ ಒಂದು ಜೇನುಕುಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ರಾಣಿ ಪಕ್ವವಾದ ಮೊಟ್ಟೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಬಂದದ್ದಾದ್ದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ತಂದೆ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಇಬ್ಬರೂ ಇರುವುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಜೇನುಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಆ ಕುಟುಂಬದ ರಾಣಿನೊಣವು ಅದರ ತಂದೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ತಾಯಿಯಿಂದ ವರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಂಶವಾಹಿ ಜೊತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಜೇನುಕುಟುಂಬದ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಕೆಲಸಗಾರ್ತಿ ನೊಣದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಆ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಗಂಡು ನೊಣಗಳು ಮಾತ್ರ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವುದು. ಈ ಅಂಶವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಹಿಂದುವರಿಸಿ ಅನುಲಕ್ಷಿಸಿದರೆ ಅವುಗಳ ಹಿಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಗಂಡುಗಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವುದು.
ಹುಳಾದಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ದಾದಿ ನೊಣಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ರಾಜಶಾಹಿ ರಸದಿಂದ ೩ ದಿನ ಪರ್ಯಂತ ಮರಿಗಳಿಗೆ ಉಣಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ರಸ ವಿಶೇಷವು ಮರಿನೊಣಗಳ ತಲೆಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಹೈಪೋಪೆರೆಂಜಿಯಲ್ ಗ್ರಂಥಿಯಿಂದ ಕೆಲಸಗಾರ‍್ತಿ ನೊಣಗಳ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ರಾಜಶಾಹಿ ರಸವು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ ನಿರೋಧಕವಾಗಿದ್ದು, ಆಮ್ಲೀಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ರಸವನ್ನು ರಾಣಿಯಾಗಿ ನೊಣ ಬೆಳೆಸಲು ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿರುವ ಹುಳಗಳಿಗೆ ಮತ್ರ ಹುಳದಾವಸ್ಥೆಯ ಪೂರ್ತಿ ಅವಧಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೋಶಾವಸ್ಥೆ ತಲುಪುವವರೆಗೂ ಸತತವಾಗಿ ಉಣಿಸುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. . ಕೆಲಸಗಾರ‍್ತಿ ನೊಣವಾಗುವ ಹುಳಗಳಿಗೆ ೪ ನೇ ದಿನದಿಂದ ಪರಾಗಮಿಶ್ರಿತ ಜೇನನ್ನು ಉಣಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಪರಾಗ ಮಿಶ್ರಿತ ಆಹಾರವು ಶೇ.೬೦ ಸಸಾರಜನಕಯುಕ್ತ ಘನ ಪದಾರ್ಥವೂ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಶೇ.೫೦ ರಷ್ಟು ಪಿಷ್ಟ ಆಗಿರುವುದು. ಇದು ಆಮ್ಲೀಯವಾಗಿ ಸುಮಾರು ೪.೦ ಪಿ.ಹೆಚ್.ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.
ಜೇನುನೊಣಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಜೊತೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಣ್ಣುಗಳಿದ್ದು, ಅಲ್ಲದೇ ಒಂದು ಸಂಯುಕ್ತಾಕ್ಷಿ ನೆತ್ತಿಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರದಲ್ಲಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದಲೂ, ದೂರದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಯುಕ್ತಾಕ್ಷಿಗಳಿಂದಲೂ ಗುರುತಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯು ವಸ್ತುವನ್ನು ಬಿಡಿಬಿಡಿಯಾಗಿ ಹಾಗೂ ಬೇರೆಬೇರೆ ದೃಷ್ಟಿನರಗಳಿಂದ ಹೆಣೆದು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಚಿತ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮೊಸಾಯಿಕ್ ದೃಷ್ಟಿ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. ದೂರದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಯುಕ್ತಾಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸುವಾಗ ಸರಳ ಕಣ್ಣುಗಳ ನೆರವನ್ನೂ ಸಹ ಪಡೆದು ಆಕೃತಿಯ ಸ್ಪಷ್ಟ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತವೆ. ಜೇನುನೊಣಗಳು ನೀಲಿ, ಹಳದಿ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲವು. ಹಳದಿ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಬಣ್ಣವು ನೀಲಿಯಂತೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವುದಾದರೂ ಕೆಂಪುಬಣ್ಣವು ಅವುಗಳಿಗೆ ಕಾಣಿಸಲಾರದು. ಅಲ್ಲದೆ ನೀಲ ರೋಹಿತ ಕಿರಣಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲವು. ಜೇನು ನೊಣಗಳು ಪುಷ್ಪಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಬಣ್ಣವು ನೆರವಾಗುವುದು. ಅದೇ ರೀತಿ ಗಂಡು ನೊಣಗಳಿಗೆ ರಾಣಿನೊಣವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಸಹ ನೆರವಾಗುವುದು. ಗಂಡುನೊಣಗಳಿಗೆ ರಾಣಿ ಹಾಗೂ ಕೆಲಸಗಾರ್ತಿ ನೊಣಗಳಿಗಿಂತ ಪ್ರಬಲವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳಿದ್ದು ರಾಣಿಯನ್ನು ದೂರದಿಂದಲೇ ಗುರುತಿಸಲು ಅದು ನೆರವಾಗುವುದು.
ಇದು ಆಹಾರ ನಾಳವು ಉದರಕ್ಕೆ ಸೇರುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿರುವ ದೊಡ್ಡದಾದ ಚೀಲದಂತಹ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಕೆಲಸಗಾರ್ತಿ ನೊಣಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಹೀರಿಕೊಂಡ ಮಕರಂದವನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಂಡು ತರುತ್ತವೆ. ಅನಂತರ ಏರಿಯ ಕಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಕ್ಕಿ ಹೊರತೆಗೆದು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ದ್ರವವು ಕೆಲದಿಗಳಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾದ ಜೇನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮಧುಕೋಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತರಿಂದ ಮೂವತ್ತು ಮಿ.ಗ್ರಾಂ. ಮಕರಂದವನ್ನು ತುಂಬಿಸಿ ತರಲು ಶಕ್ತವಾಗಿವೆ. ಮಕರಂದವು ಮಧುರವಾದ ಜೇನುತುಪ್ಪವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗಲು ಪೂರಕವಾಗಿರುವ ಇನ್ವರ್ಟೇಜ್ ಎಂಬ ಒಂದು ಕಿಣ್ವವು ಸಹ ಮಧುಕೋಶದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿ ಮಕರಂದದೊಡನೆ ಬೆರೆತುಕೊಳ್ಳುವುದು. ಅಲ್ಲದೆ ಮಧುಕೋಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೪೦ ಮಿ.ಗ್ರಾಂ.ನಷ್ಟು ನೀರನ್ನೂ ಹೊತ್ತುತರಬಲ್ಲವು. ಜೇನುನೊಣಗಳಿಗೆ ೦.೫% ಉಪ್ಪು ನೀರು ಹೆಚ್ಚು ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ೪೦೦ - ೧೧೦೦ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿರುವ ನೀರನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಮಕರಂದವನ್ನು/ನೀರನ್ನು ಗೂಡಿನ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ತರಲು ಹಾಗೂ ಮಕರಂದವನ್ನು ಜೇನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಮಧುಕೋಶವು ಬಳಸಲ್ಪಡುವುದು.