polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ವಾರಹಿ ನದಿಯ ದಡದಮೇಲಿರುವ ಹಾಲಾಡಿಯಲ್ಲಿ, 'ಚಿಕ್ಕು'ಯೆಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಸಲ್ಲದ್ದನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ,ಹುಚ್ಚುಹಿಡಿಸುವ ’ಮರ್ಲು ಚಿಕ್ಕು’ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಧಾನದೈವ. ಇದರೊಂದಿಗೆ 'ಬಗ್ ಚಿಕ್ಕು', 'ನರ್ತನ ಚಿಕ್ಕು', 'ಅಟ್ಟೆಕಾಲ್ ಚಿಕ್ಕು', 'ಬಾಲಚಿಕ್ಕು' ಹೀಗೆ, ಇನ್ನಿತರ ಹತ್ತು 'ಚಿಕ್ಕು ದೈವ'ಗಳಿವೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ್ದೇ ಆದ 'ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮೇಳ'ವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಗೆಂಡ ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಘಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಜನರು ಬರುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ವಾರಾಹಿ ನದಿ ದಡದ ಮೇಲಿರುವ ನರಸಿಂಹ ದೇವಾಲಯವೂ ಇಲ್ಲಿದೆ. *ಹಾಲಾಡಿಯ ಸನಿಹದ ಕಕ್ಕುಂಜೆ ಎಂಬಲ್ಲಿ ನವ ಶಿಲಾಯುಗದ ಕಾಲದ ಹಲವು ಅವಶೇಷಗಳು ದೊರೆತಿದ್ದು, ಅದರಿಂದಾಗಿ ಹಾಲಾಡಿಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸುಮಾರು ಎರಡೂವರೆ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿಗೆ ಸುಮಾರು ೮ ಕಿ. ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಗಾವಳಿ ಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿರುವ ಪುರಾತನ ಬಂಡೆಚಿತ್ರಗಳು ಈ ಸಮಗ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯನ್ನು ಕನಿಷ್ಟ ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.
ನಾಲ್ಕು ರಸ್ತೆ ಕೂಡುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ, ಹಾಲಾಡಿಯು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಜಂಕ್ಷನ್ ಆಗಿ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ಜನರಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲು ಅನುಕೂಲವಾಗಿರುವ ಹಳ್ಳಿಯಾಗಿದೆ. ಸಮುದ್ರದ ಬರತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಮುದ್ರದ ನೀರು ಹಾಲಾಡಿಯ ತನಕ ಬರುವುದಾದ್ದರಿಂದ, ಹಿಂದೆ ಹಾಲಾಡಿಯ ಸಂತೆಗೆ ಕುಂದಾಪುರದ ಕಡೆಯಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ದೋಣಿಯ ಮೂಲಕ ಬರುತ್ತಿದ್ದು, ಹಾಲಾಡಿಯ ಸಂತೆಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಇತ್ತು.
ಸ್ವಾತಂತ್ರೋತ್ತರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಗಳಿಗೆ ಸೇತುವೆ ಕಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ, ನದಿ ಮೂಲಕ ಸಾಗಾಣಿಕೆಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಹಾಲಾಡಿ ಸಂತೆಯೂ ಮೂಲೆ ಗುಂಪಾಯಿತು. ಹಾಲಾಡಿಯ ಸನಿಹದಲ್ಲಿ ವಾರಾಹಿ ನದಿಯ ನೋಟ ಸುಂದರ. ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಹೊಳೆಗಳ ಸಂಗಮವೂ ಇರುವುದರಿಂದಾಗಿ, ಕಾಡಿನ ನಡುವೆ ಇರುವ ಆ ಸ್ಥಳವು ಚಂದದ ನೋಟವಾಗಿದೆ.
ವಾರಾಹಿ ನದಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಊರು ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳ ಬೀಡಾಗಿದೆ. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ನಂತರ ದ್ವೈತ ಸಿಧ್ಧಾಂತವನ್ನು ಭೋದಿಸಿದ ವಾದಿರಾಜರು ಜನಿಸಿದ್ದು ಇಲ್ಲೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಹೂವಿನಕೆರೆ ಎಂಬಲ್ಲಿ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇಂದಿಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆಯಾದರೂ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ವಿವಿಧ ಹೆಸರಿನ ಬೀದಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೇರಿಗಳು ಈ ಹಳ್ಳಿಯ ತುಂಬಾ ಹರಡಿವೆ.
ಅಲ್ಲದೆ, ವಿವಿಧ ಧರ್ಮಗಳ ೪೦ ಸ್ಥಳಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಗೌಡ ಸಾರಸ್ವತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರ ಇದು. ಈ ಸಮುದಾಯದ ಜನರ ಭಕ್ತಿ ಪಾತ್ರವಾದ 'ಮಹಾಲಸಾ ನಾರಾಯಣಿ ದೇವಾಲಯ'ವು ಇಲ್ಲಿದೆ. ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಕಾರ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಮೂಲಸ್ಥಾನವಾದ ಗೋವಾದ 'ಮಾರ್ದೋಲಿ'ಯಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಸಾ ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ಸ್ಪೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.
ಸುಮಾರು ೧೬ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಗೋವಾದಲ್ಲಿ ವಿಪ್ಲವಕಾರೀ ಘಟನೆಗಳು ಆದಾಗ, ಕೊಂಕಣಿ ಮಾತನಾಡುವ ಜನರು ದೋಣಿಯ ಮೂಲಕ ಬಸ್ರೂರಿಗೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಬಂದರು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಶಾರದಾ ಕಾಲೇಜು ಇದು ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾಲೇಜು ಬಡ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಶಿಕ್ಶಣಕ್ಕೆ ದಾರಿದೀಪವಾಗಿದೆ.
ಈ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕಲಾ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ,ಇಲ್ಲಿ ಕಲಿತ ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಇಂದು ದೇಶ ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಛಾಪನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಈ ಕಾಲೇಜು ಸುಸಜ್ಜಿತವಾದ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮತ್ತು ವಿಶಾಲವಾದ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಅನುಭವಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಿದ್ದು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಏಳಿಗೆಗೆ ಕಾರಣಿಕರ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಈ ಕಾಲೇಜು ಇಲ್ಲಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಅನೇಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಶುಲ್ಕದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಧಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ.
ಕುಂದಾಪುರದಿಂದ ಸುಮಾರು ೪೦ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ಬೆಟ್ಟದ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಊರು ಇದೆ. ಸೌಪರ್ಣಿಕಾ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಜಗತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ 'ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ದೇವಾಲಯ'ವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮೂಕಾಂಬಿಕೆಯು ಶಿವ ಹಾಗೂ ಶಕ್ತಿಯ ಮಿಲನವಾಗಿ ಜ್ಯೋರ್ತಿಲಿಂಗ ಸ್ವರೂಪಿಯಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾಳೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಶ್ರೀ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪಂಚಲೋಹದ ಚಿತ್ರವು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಪಂಚಮುಖ ಗಣೇಶನ ವಿಗ್ರಹವು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದ ೭ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳಾದ ಕೊಲ್ಲೂರು, ಉಡುಪಿ, ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ, ಕುಂಭಾಶಿ, ಕೋಟೇಶ್ವರ, ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ಮತ್ತು ಗೋಕರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು. ಇಲ್ಲೆನೆ ಒಂದು ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅವರ ಮುಂದೆ ಮೂಕಾಂಬಿಕೆ ಯು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾದ ಕಾರಣ ಅವರು ಮೂಕಾಂಬಿಕೆಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದರು ಎಂದು ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ದೇವಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯ 'ನಗರ' ರಾಜರು ಹಾಗೂ 'ವಿಜಯನಗರ'ದ ರಾಜರುಗಳು ಅರ್ಪಿಸಿದ್ದರು.
೧೮ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮರಾಠರು ದಂಡಯಾತ್ರೆಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಾಗ ದೇವಿಯ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಕೊಳ್ಳೆ ಹೊಡೆದರು. ಮೂಕಾಂಬಿಕೆಯ ವಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೧೨೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮಾಜಿಯ ಆಜ್ಞೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಇಲ್ಲಿಯ ತುಂಡರಸನಾದ ಹನಗಲ್ಲು ವೀರ ಸಂಗಯ್ಯ ಎಂಬಾತನು ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಲಿನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಕಂಡುಹುಡುಕಿದನು. ಕೊಲ್ಲೂರಿನ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಅರಸಿನ ಮಕ್ಕಿ ಹಾಗೂ ಗೋವಿಂದ ತೀರ್ಥ ಜಲಪಾತಗಳಿವೆ. ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ಬೆಟ್ಟವು ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿಂದ ಕಾಣ ಸಿಗುವ ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರದ ದೃಶ್ಯವು ಆನಂದದಾಯಕವಾಗಿದೆ.
ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರಸಿದ್ದವಾದ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಇಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಆದಿಶಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ಲಿಂಗಾಕೃತಿಯ ಒಂದು ಪ್ರಖರವಾದ ಜ್ಯೋತಿಯು ಕಾಣಿಸಿತು. ನಂತರ ಈ ಜ್ಯೋತಿಯು ಒಂದು ಕೋಟಿ ಲಿಂಗಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈ ಲಿಂಗಗಳಿಂದ ಗಂಗಾಜಲ ಹಾಗೂ ಅಮೃತವು ಬ್ರಹ್ಮಾ ನದಿಗೆ ಹರಿದು ಹೋಯಿತು. ಆದರೆ ಪ್ರಳಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಾಲಯವು ನಾಶವಾಯಿತು.
ನಂತರ ಈ ದೇವಾಲಯದ ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಕೋಟಿ ಲಿಂಗಗಳ ಕುರಿತು ಮತ್ತೊಂದು ಕತೆಯಿದೆ. ಬಿಜ್ಜಳನ ಕಲ್ಯಾಣದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಯಾದಾಗ, ಲಿಂಗಧಾರಣೆ ಮಾಡಿದ ಹಲವಾರು ಜಾತಿಗಳ ಜನರು ಅಲ್ಲಿನ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ತಾಳಲಾರದೆ, ಕರಾವಳಿಯ ಕಡೆಗೆ ಬಂದರು. ಬಸವಣ್ಣನ ಆಶಯದಂತೆ ಧರಿಸಿದ ಲಿಂಗಗಳೇ ಅವರಿಗೆ ಮುಳುವಾಗುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಲಿಂಗಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಕೋಟೇಶ್ವರದ ಕೆರೆಗೆ ಹಾಕಿ, ತಾವೆಲ್ಲ ಅನಾಮಿಕರಾದರು. ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಹೆಸರಿಗೂ ಇದರಿಂದ ಬೆಲೆ ಬಂತು.
ಈ ದೇವಾಲಯವು ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಮುಖ ಮಾಡಿದೆ ಹಾಗೂ ಹಲವಾರು ಶಿಲ್ಪಾ ಕೃತಿಗಳ ಬೀಡಾಗಿದೆ. ಕೋಟಿ ಲಿಂಗಗಳು ದೇವಲಯದ ಒಳಗಿರುವ ಸುಂದರವಾದ ಬಾವಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಪೀಠದಲ್ಲಿ ಇವೆ. ಆರು ಚಕ್ರವಿರುವ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದ ರಥ ಇಡೀ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲೇ ದೊಡ್ದದು. "ಕೊಡಿಹಬ್ಬ"ಕ್ಕೆ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಕೊಡಿ ಹಬ್ಬವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನವಂಬರ್ ಅಥವಾ ಡಿಸೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.
'ಮೆಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟು', ಕುಂದಾಪುರದಿಂದ ಸುಮಾರು ೨೦ ಕಿ. ಮೀ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ, ಉಡುಪಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಗಡಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇರುವ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗ್ರಾಮ. 'ನಂದಿಕೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ'ದಲ್ಲಿನ ಮರದ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿವೆ. ಸಣ್ಣ ಮರದ ಮೂರ್ತಿಗಳಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ, ೨೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಈ ಮರದ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ದೂರದೂರಿನಿಂದ ಜನರು ಬರುತ್ತಾರೆ. 'ಜಂಬುಕೇಶ್ವರ' ಎಂಬ ಸನ್ಯಾಸಿಯು ಮೆಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟುವಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಶಿವನ ಪ್ರಮುಖ ಗಣದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಪುರಾಣವಿದೆ.
ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಪುರಾತನ ಮರದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಇಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಳೆದ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ, ಹೊಸದಾಗಿ ಮರದ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿನ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ನೋಡಿದರೆ, ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಸೈನ್ಯ ಯುದ್ದಕ್ಕೆ ಹೊರಟಂತಿ ದೆ. ಬಹುಪಾಲು ವಿಗ್ರಹಗಳು ಸೈನಿಕರ ವಿಗ್ರಹಗಳು - ಆ ಸೈನಿಕರಲ್ಲಿ ಸಿಖ್ ಉಡುಗೆ, ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಶೈಲಿಯ ಉಡುಗೆ ತೊಡುಗೆ ಧರಿಸಿದ ಹಲವು ವಿಗ್ರಹಗಳಿವೆ.
ಕೆಲವು ವಿಗ್ರಹಗಳ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕೋವಿಯಂತಹ ಆಯುಧಗಳು, ಕತ್ತಿಗಳು ಮತ್ತಿತರ ಆಯುಧಗಳು ಇವೆ. ಈ ದೈವಸ್ಥಾನದ ರಚನೆಯೇ ಅಪರೂಪದ್ದು. ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುವ ಜಾತ್ರೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಿಡಿ ಪದ್ದತಿಯೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ವಿಗ್ರಹಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಳ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆದಂತಿಲ್ಲ.
ಕುಂದಾಪುರ, ಇದು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾದ ಉಡುಪಿಯಿಂದ ೩೬ ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ತಾಲ್ಲೂಕು ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಮುದ್ರ ತೀರವು ಕುಂದಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಗಂಗೊಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸೇತುವೆಯು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲೇಅತೀ ದೊಡ್ಡದು ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಬಡಗುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವಲ್ಲಿ ಕುಂದಾಪುರದ ಪಾತ್ರ ಬಹಳ ಪ್ರಮುಖ. ಕುಂದಾಪುರದ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ, ಇದೊಂದು ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದ ರೂಪದಲ್ಲಿ- ಉತ್ತರ, ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನೀರಿದೆ- (ಸಮುದ್ರ, ಗಂಗೊಳ್ಳಿ ಹೊಳೆ ಮತ್ತು ಹಾಲಾಡಿ ಹೊಳೆ ಹಾಗೂ ಕೋಣಿ ಹಿನ್ನೀರು ಪ್ರದೇಶ) ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನೆಲವಿರುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಒಂದು ವೈಚಿತ್ರ್ಯದ ಪ್ರಚಾರವಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಈ ನೀರಿನ ಇರವನ್ನು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕೂ ಬಳಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಡೆದಿಲ್ಲ. ಕುಂದಾಪುರ ಸಂತೆಯು ಸುತ್ತಲಿನ ನೂರಾರು ಹಳ್ಳಿಗಳ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಮತ್ತು 'ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾರಲು' ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಿದೆ.
ಉಡುಪಿಯಿಂದ ೩೨ ಕಿ.ಮೀ. ಹಾಗೂ ಕುಂದಾಪುರದಿಂದ ೫ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವಿನಾಯಕ ದೇವಸ್ಠಾನವು ಬಹು ಪ್ರಸಿದ್ದ. ಪ್ರತಿದಿನ ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತಾದಿಗಳು ವಿನಾಯಕನ ದರ್ಶನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾದ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಪರಶುರಾಮ ಮಹರ್ಷಿಯ ಸೃಷ್ಟಿಯೆಂದು ವಾಡಿಕೆ. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ, ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವಿರುವ ಸ್ಥಳವು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.
ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಬರಗಾಲವು ಬಂದಾಗ ಅಗಸ್ತ್ಯಮುನಿಗಳು ವರುಣನ ಮನವೊಲಿಸಲು ಯಜ್ಞವೊಂದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೆರವೇರಿಸಿದರು. ಈ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಭಂಗಗೊಳಿಸಲು ಕುಂಭಾಸುರನೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನು ಋಷಿ ಮುನಿಗಳಿಗೆ ಉಪಟಳ ನೀಡಲಾರಂಭಿಸಿದನು. ಋಷಿಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಭೀಮನು ಗಣೇಶನಿಂದ ವರವಾಗಿ ಪಡೆದ ಗದೆಯಿಂದ ಕುಂಭಾಸುರನನ್ನು ಕೊಂದನು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೬೬ ರಿಂದ ಅನತಿ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಕೂಡಾ, ಈ ದೇವಾಲಯದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಶಾಂತತೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಒಂದು ಅತ್ಯದ್ಭುತ ಅನುಭವ.
ಮರವಂತೆಯು ಕಡಲ ತೀರಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಎಂದರೆ ಸರಳವಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ಕಡಲ ತೀರಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹಲವೆಡೆ ಇವೆ. ಮರವಂತೆಯ ಬಳಿ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ನದಿಗಳು ತೀರ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಬರುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ನದಿಯ ಮಧ್ಯೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೬೬ ಹಾದುಹೋಗಿದ್ದು, ಇಂತಹ ಅಪರೂಪದ ದೃಶ್ಯ ಭಾರತದ ಬೇರಾವುದೇ ಭಾಗದಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲವೆನ್ನಲಾಗಿದೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ನೂರು ಅಡಿಗಳಷ್ಟು ಹತ್ತಿರ ಬಂದ ಸೌಪರ್ಣಿಕಾ ನದಿಯು, ಯು ರೀತಿ ತಿರುಗಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿ,ಎಂಟು ಕಿಲೋಮೀಟರುಗಳ ನಂತರ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಈ ಜಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮಾರಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಆಮೆಗೆ ಮತ್ತು ಮೊಸಳೆಗೆ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುವುದು ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷ. ಮಾರಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿ ಕಾಣುವ ನದಿಯ ನೋಟವೂ ನಯನ ಮನೋಹರ. ನದಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ಶಿಖರದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವು, ಸುತ್ತಲಿನ ತೆಂಗಿನ ಮರಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ ದೃಶ್ಯವಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಗೆ ರಜಾ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮನರಂಜನೆಗಾಗಿ ಬರುತ್ತಾರೆ.
ಕುಂದಾಪುರದಿಂದ ೧೦ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಕೋಟದಲ್ಲಿ ಅಮೃತೇಶ್ವರಿ ದೇವಾಲಯ ಹಾಗೂ ಹೀರೇ ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಕೋಟದಿಂದ ಸಮುದ್ರ ಕಿನಾರೆಗೆ ಕೇವಲ ೨ ಕೀ ಮಿ ದಾರಿ. ಅಮೃತೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯ ಮಹಿಮೆ ಅಪಾರ. ಅಲ್ಲಿ ಉದ್ಬವಿಸುವ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಸಂತಾನದ ಭಾಗ್ಯ ಕರುಣೆಸುವ ಹಲವು ಮಕ್ಕಳ ತಾಯಿ ದೇಗುಲಗಳಿವೆ.
ಜನವರಿ ಒಂಬತ್ತು ಮತ್ತು ಹತ್ತನೇ ತಾರೀಖಿನಂದು ಈ ಮಹಾತಾಯಿ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರು ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಈ ಸನ್ನಿಧಿಯ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಯಕ್ಪಗಾನ ಕೂಡ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕೋಟ ವಿವೇಕ ಪ್ರೌಡಶಾಲೆ ಇದೆ ಮತ್ತು ಗಿಳಿಯಾರು ಶಾಂಭವೀ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಮಣೂರಿನಲ್ಲಿ ಆರ್.ಪಿ ಮಣೂರು ಎಂಬ ಶಾಲೆಗಳಿವೆ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ.
ಜಲಪಾತ, ಸಾಯಿ ವಿಶ್ರಾಮ್ ಬೀಚ್ ರೆಸಾರ್ಟ್, ಕ್ಷಿತಿಜ ನೇಸರ ದಾಮ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಹೆಸರುವಾಸಿಗಳಾಗಿದೆ.
ಕುಂದಾಪುರದಿಂದ ೩೨ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಸ್ಥಳವು ಹಿಂದೆ 'ಕ್ರೋಢ ಕ್ಷೇತ್ರ'ವೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು. ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿರುವ ೭ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದಾಗಿದೆ .ಕರ್ನಾಟಕದ ೭ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳಾದ ಉಡುಪಿ, ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ, ಕುಂಭಾಶಿ, ಕೋಟೇಶ್ವರ, ಶಂಕರನಾರಾಯಣ, ಗೋಕರ್ಣ, ಕೊಲ್ಲೂರುಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು. (ರಜತಪೀಠ, ಕುಮಾರಾದ್ರಿ, ಕುಂಭಕಾಶಿ, ಧ್ವಜೇಶ್ವರ, ಕ್ರೋಢ, ಗೋಕರ್ಣ, ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ). ಶಂಕರ ಮತ್ತು ನಾರಾಯಣ ದೇವತೆಗಳ ಪೂಜೆಯು ಒಂದೇ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದರಿಂದ, ಈ ಊರಿಗೆ ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂತು.
ಕೊಲ್ಲೂರು ಹತ್ತಿರದ ಮಾರಣಕಟ್ಟೆಯು ಒಂದು ಹೆಸರಾಂತ ದೈವಸ್ಥಾನ. ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು, ಶ್ರೀ ಚಕ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದರೂ, ಇತರ ದೈವಗಳೇ ಇಂದಿಗೂ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಮಾರಣಕಟ್ಟೆ ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಘಟ್ಟದ ಮೇಲಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಲ ಊರುಗಳಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಜನ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಮಾರಣಕಟ್ಟೆ ದೇವಾಲಯದ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಯಕ್ಷಗಾನ ಮೇಳಗಳು ಉಂಟು. ಕಾಡಿನ ನಡುವೆ ಇರುವ ಮಾರಣಕಟ್ಟೆಯು ಒಂದು ಸುಂದರ ಸ್ಥಳ.ಇಲ್ಲಿನ ಈಗಿನ ಧರ್ಮದರ್ಶಿಗಳು ಶ್ರೀಯುತ ಮಂಜಯ್ಯ ಶೆಟ್ಟರು.
ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರುವ ನದಿಯನ್ನು ಎತ್ತರದಿಂದ ವೀಕ್ಷಿಸುವ ಆಸೆಯಿದ್ದರೆ, ಒತ್ತಿನಾಣೆಗೆ ಬರಬೇಕು. ಬೈಂದೂರಿನಿಂದ ಅನತಿದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ತಾಣ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಮನಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಗೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಅತಿಥಿಗೃಹವಿದೆ. ಸೂರ್ಯಾಸ್ಥಮಾನವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಇದು ಹೇಳಿ ಮಾಡಿದ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೬೬ ರಿಂದ ಕೇವಲ ೨ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಸಮುದ್ರತೀರ, ಇದುವರೆವಿಗೂ ಪ್ರವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಈಗ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ನೋಟಗರು ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿ.
ಸೋದೆ ಮಠದ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಯತಿಗಳಾದ ಶ್ರೀ ವಾದಿರಾಜರು ಅವತರಿಸಿದ ಪುಣ್ಯಭೂಮಿ ಉಳ್ಳೂರು ೧೧. ಕುಂದಾಪುರದಿಂದ ಬೈಂದೂರು ಕಡೆಗ ಸಾಗುವಾಗ ಬಲ ಬದಿಯಿಂದ ೩ ಕಿ. ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಲಿರುವ ಈ ಸ್ಥಳ ಮಾಧ್ವರಿಗೆ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವ ಈ ಸ್ಥಳವು ಒಂದು ಸುಂದರ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರಿಯರನ್ನೂ ಕೈಬೀಸಿ ಕರೆಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರಾದ ಶಂಕರ ದೇವಾಡಿಗ ಇಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿರುತ್ತಾರೆ.
ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಅತ್ಯದ್ಭುತ ಕಡಲ ತೀರಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಾಸಿ ಒಂದು. ಸೌಪರ್ಣಿಕಾ ನದಿ ಹಾಗೂ ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೬೬ ಕೆಲವೇ ಅಡಿಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. 'ಸೂರ್ಯೋದಯ' ಹಾಗೂ 'ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ'ವನ್ನು ಒಂದೇ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದಾದಂತಹ ಈ ಸ್ಥಳ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಸ್ವರ್ಗ.
ಇಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಹಾಗಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ಲವಣಪುರ ಎನ್ನುವ ಹೆಸರು ಬಂದು ಕ್ರಮೇಣ ಅದು ಉಪ್ಪಿನಕುದ್ರು ಎಂದಾಗಿದೆ
ಸಿದ್ದಾಪುರವು ಕುಂದಾಪುರದಿಂದ ೨೫ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಕುಂದಾಪುರ ಹಾಗು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಗಡಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಜೈನರು ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.
೧೬೮೧ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಫಾದರ್ ಜೋಸೆಫ್ ವಾಸ್ರವರಿಂದ ಈ ಇಗರ್ಜಿಯು ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಇಗರ್ಜಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು.
ಬೇರೆ ಗ್ರಹಗಳು ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೆಗಲ್ಲಿ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಕ್ಷೋಭೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ, ಸೂರ್ಯನ ನೈಜ ಸ್ಥಾನವು ಯಾವಾಗಲೂ ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಮೇಲೆಯೇ ಇರದೆ, ಅದರಿಂದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಆರ್ಕ್‌ಕ್ಷಣಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತವು ಸೂರ್ಯನ ಸರಾಸರಿ ಪಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯು ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದಂತೆ, ಸೂರ್ಯನೂ ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಮೇಲೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಚಲಿಸಲು ಒಂದು ವರ್ಷ ಬೇಕಾಗುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ೩೬೫ ದಿನಗಳಿದ್ದು, ಸೂರ್ಯವು ಪ್ರತಿದಿನ ಸುಮಾರು ೧ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮಭಾಜಕ ರೇಖೆಯ ಮೇಲೆ ಪಶ್ಚಿಮದೆಡೆಗೆ ನಡೆಯುವ ೨೪ ಘಂಟೆಗಳ ಸೂರ್ಯನ ದೈನಂದಿಕ ಚಲನೆಯನ್ನು ಈ ಮೇಲಿನ ವಾರ್ಷಿಕ ಚಲನೆಯೊಂದಿಗೆ ಗೊಂದಲಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಈ ಒಂದು ದೈನಂದಿಕ ಚಲನೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ೨೩ಘಂ ೫೬ನಿ ಕಾಲ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ . ಈ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ೧ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುವುದರಿಂದ, ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ತನ್ನ ಇದೇ ವೃತ್ತವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ೪ ನಿಮಿಷಗಳ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ, ಸೌರ ದಿನದ ಅವಧಿಯು ೨೪ ಘಂಟೆಗಳ ಕಾಲವಿರುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಸ್ತುತದ ಅಧಿಕೃತ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ರಾಶಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ, ಹಾಗೂ ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಆವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಅಸ್ಥಿರ ಅಯನ ವೇಗಗಳನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ, ವಿಷುವ ಬಿಂದುಗಳು ರಾಶಿಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ:
ಸುಮಾರು ಜೂನ್ ೨೨ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಭೂಮಿಯು ೯೦ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತೀಯ ರೇಖಾಂಶ, ೬ ಘಂಟೆಗಳ ವಿಷುವದಂಶ, ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಬಾಗಿನಷ್ಟೇ ಉತ್ತರ ಕ್ರಾಂತಿ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಉತ್ತರಾರ್ಧಗೋಳದಲ್ಲಿ ಕರ್ಕಾಯನ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧಗೋಳದಲ್ಲಿ ಮಕರಾಯನವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ಬಿಂದುವು ಕರ್ಕಾಟಕದ ಮೊದಲ ಬಿಂದುವೂ ಆಗಿದ್ದು, ಭೂಮಿಯ ಕರ್ಕಾಟಕ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ವೃತ್ತದ ನೇರ ನೆತ್ತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಕ್ರಾಂತಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ರಮಿಸುವುದರಿಂದ, ಈ ವೃತ್ತಕ್ಕೆ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ವೃತ್ತವೆಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಸುಮಾರು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೩ರಂದು ೧೮೦ ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತೀಯ ರೇಖಾಂಶ ಮತ್ತು ೧೨ ಘಂಟೆಗಳ ವಿಷುವದಂಶಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಎರಡನೇ ಅಯನ ಅಥವಾ ತುಲಾದ ಮೊದಲ ಬಿಂದುವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿನ ಕ್ಷೋಭೆಗಳಿಂದಾಗಿ, ಸೂರ್ಯನು ಸಮಭಾಜಕವನ್ನು ಹಾದುಹೋಗುವ ಸಮಯವು ಇದರ ಹಲವು ನಿಮಿಷಗಳು ಮುನ್ನ ಅಥವಾ ನಂತರ ಇರಬಹುದು. ಸುಮಾರು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೨ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಮಕರದ ಮೊದಲ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ, ೨೭೦ ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ರೇಖಾಂಶ ಮತ್ತು ೧೮ ಘಂಟೆಗಳ ವಿಷುವದಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿ, ಸೂರ್ಯವು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.
ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಬಹುತೇಕ ಗ್ರಹಗಳ ಕಕ್ಷೆಗಳು ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೆಯ ಸಮತಳದಲ್ಲೇ ಇದ್ದು, ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ ಕೆಲವು ಡಿಗ್ರಿಗಳಷ್ಟು ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇವುಗಳು ಆಗಸದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಹತ್ತಿರವೇ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ೭ ಕಕ್ಷೀಯ ಓರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬುಧ ಗ್ರಹವು ಇದಕ್ಕೆ ಅಪವಾದವಾಗಿದೆ. ಪ್ಲುಟೊ ಭೂಮಿಯ ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದಿಂದ ೧೭ ಓರೆಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಕುಬ್ಜ ಗ್ರಹವೆಂದು ಮರು-ವಿಂಗಡಣೆ ಮಾಡುವವರೆಗೆ ಈ ಮೇಲಿನ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅಪವಾದದಂತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಸೌರಮಂಡಲದ ಬೇರೆ ಕಾಯಗಳು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಕ್ಷೀಯ ಓರೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ .
ವಸಂತವಿಷುವದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಸಮಭಾಜಕವನ್ನು ಹಾದುಹೋಗುವಾಗ, ಅದರ ಕ್ರಾಂತಿ, ವಿಷುವದಂಶ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ರೇಖಾಂಶಗಳೆಲ್ಲ ೦ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಮಾರ್ಚ್‌ನ ಈ ವಿಷುವವು ಭೂಮಿಯ ಉತ್ತರಾರ್ಧಗೋಳದಲ್ಲಿ ವಸಂತ ಋತುವಿನ ಆಗಮನವನ್ನು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧಗೋಳದಲ್ಲಿ ಶರತ್ ಋತುವಿನ ಆಗಮನವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅಧಿಕ ವರ್ಷಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ, ಈ ವಿಷುವಗಳು ನಡೆಯುವ ದಿನಾಂಕ ಮತ್ತು ನಿಖರ ಸಮಯಗಳು ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ನಲ್ಲಿರುವ ಅಸಮಗ್ರತೆಗಳ ಕಾರಣ, ವಿಷುವದ ಸಮಯವು ಶತಮಾನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲೂ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ.
ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ವಸಂತವಿಷುವದ ಸ್ಥಾನವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಲ್ಲ. ಸೂರ್ಯ-ಚಂದ್ರರ ಅಯನದ ಕಾರಣದಿಂದ, ವಸಂತವಿಷುವವು ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಮೇಲೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ೭೨ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ೧ಯಷ್ಟು ಪಶ್ಚಿಮದೆಡೆಗೆ ಸರಿಯುತ್ತಿದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಉತ್ತರ/ದಕ್ಷಿಣ ಸ್ಥಳಾಂತರವನ್ನೂ ಗ್ರಹಿಸಬಹುದು. ತತ್‌ಕ್ಷಣದ ಸಮಭಾಜಕದ ಮೇಲೆ ಗ್ರಹದ ಅಯನದಿಂದ, ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತವು ಆವರ್ತಿಸುವುದರಿಂದ ಈ ಸ್ಥಳಾಂತರವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತೀಯ ನಿರ್ದೇಶಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅಳೆದಂತೆ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ .
ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತ - ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನು ಆಗಸದಲ್ಲಿ ವರ್ಷದುದ್ದಲೂ ಚಲಿಸುವ ಗೋಚರ ಪಥಕ್ಕೆ ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತವೆಂದು ಹೆಸರು. ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರವಾಗಿ, ಇದು ಖಗೋಳ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತ ಸಮತಳಗಳ ಛೇದನ (ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತಲೂ ಭೂಮಿಯ ಸರಾಸರಿ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ಸಮತಳಕ್ಕೆ ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತ ಸಮತಳ ಎಂದು ಹೆಸರು). ಇದನ್ನು ಅಚರ ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತ ಸಮತಳದೊಂದಿಗೆ ಗೊಂದಲಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ಅಚರ ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತ ಸಮತಳವು ಎಲ್ಲಾ ಗ್ರಹ ಕಕ್ಷಾ ಸಮತಳಗಳ ಕೋನೀಯ ಸಂವೇಗಗಳ ಸದಿಶ ಮೊತ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಆ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಗುರು ಗ್ರಹದ್ದೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಭಾವವಿದೆ.
ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತವು ರಾಶಿಚಕ್ರ ಎಂಬ ವಲಯದ ಮಧ್ಯ ರೇಖೆಯಾಗಿದ್ದು, ಈ ರೇಖೆಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ೯ಗಳವರೆಗೆ ರಾಶಿಚಕ್ರವು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಈ ವಲಯವನ್ನು ತಲಾ ೩೦ ರೇಖಾಂಶದ ೧೨ ರಾಶಿಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದಲ್ಲಿರುವ ೧೩ ಪುಂಜಗಳಲ್ಲಿ ೧೨ ಪುಂಜಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಈ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಶಿ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ. ಈಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೇರೆ ನಿರ್ದೇಶಾಂಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ .
ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತೀಯ ಸಮತಳ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಗ್ರಹದ ಕಕ್ಷೀಯ ಸಮತಳಗಳ ಛೇದನ ರೇಖೆಯನ್ನು ಪಾತೀಯ ರೇಖೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಖಗೋಳದ ಮೇಲೆ ಪಾತೀಯ ರೇಖೆಯ ಛೇದನ ಬಿಂದುಗಳು ಆರೋಹಣ ಸಂಪಾತ (ಇಲ್ಲಿ ಗ್ರಹವು ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು ವ್ಯಾಸದ ಎದುರು ಬದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅವರೋಹಣ ಸಂಪಾತ. ಒಂದು ನೀಚ ಗ್ರಹವು ತನ್ನ ಪಾತ ಬಿಂದುವಿನ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋದಾಗ ಮಾತ್ರ ಸೂರ್ಯ ಸಂಕ್ರಮಣವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.
ಬೇರೆ ಗ್ರಹಗಳಿಂದುಂಟಾಗುವ ಕ್ಷೋಭೆಗಳ ಕಾರಣ, ಬಹುತೇಕ ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಕಕ್ಷೀಯ ಅಂಶಗಳಂತೆ, ಓರೆ ಮತ್ತು ಪಾತೀಯ ರೇಖೆಗಳೂ ಶತಮಾನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.
ಬಾಡಿಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ನಾಡಿಗೇರರಿಗೆ ಮನೆ ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಕೊಡುವುದೇ ಕಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಮನೆ ಕಟ್ಟುವುದಕ್ಕೆ ಅವರು ಹೇಳುವ ತಾಪತ್ರಯ ಏನು ಗೊತ್ತೆ?
ಅದಕ್ಕೆ ಈ ಅಂತ ಹೆಸರಿಡಬೇಕಲ್ಲ. ಯಾವ ‘ವಿಲ್ಲ’ ಅಂತ ಇಡಬೇಕು ಅನ್ನೋದು ಅವರ ಸಮಸ್ಯೆ. ಆನಂದವಿಲ್ಲ, ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲ, ಸೌಂಧರ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬಂತಹ ವಿಲ್ಲಾಗಳನ್ನು ಹೆಸರಾಗಿ ಹೇಗೆ ತಾನೇ ಇಡುವುದು; ನಾಡಿಗೆರರು ಹೋಗಿ ಬಿಟ್ಟರು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಅಸ್ಥಿಕ ಸಂಘದವರು ಸಂತೋಷಿಸಿದ್ದು; ನಾನು ಸತ್ತರೆ ಈ ಪುತ್ಥಳಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಡಿ, ಕಾಗೆ ಇನ್ನಿತರ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಅದರ ಮೇಲೆ ಗಲೀಜು ಮಾಡಿದರೆ ತಡಕೊಳ್ಳಲಿಕ್ಕೆ ಕಷ್ಟ; ಮನೆಗೆ ಹೆಣ್ಣು ನೋಡಲು ಬಂದ ಗಂಡಿನ ಬಗ್ಗೆ ಮೂಗು ಮಾತಾಡಬೇಡ ಎಂದು ಪುಟ್ಟ ಮಗನಿಗೆ ಲಂಚ ಕೊಟ್ಟು ಮಲಗಿಸಿದ್ದರೆ ಸದ್ದಿಲ್ಲದೆ ಎದ್ದು ಬಂದ ಮಗ “ನೀನು ಅವರ ಮೂಗಿನ ಮಾತಾಡಬೇಡ ಅಂದೆ, ಅವರಿಗೆ ಮೂಗೇ ಇಲ್ವಲ್ಲಪ್ಪ” ಅನ್ನೋದು; ಚೇಚಿ ಎಂಬ ಮೈದುನನ ಮದುವೆಗೆ ಏನು ಉಡುಗೊರೆ ಕೊಡಬೇಕು ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸುವಲ್ಲಿ ಮದುವೆಗೆ ಹೋಗಲಿಕ್ಕೆ ಹೆಂಡತಿ ಒಳ್ಳೇ ಸೀರೆ ಇಲ್ಲ ಎಂಬ ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ ಕೊನೆಗೆ ಸೀರೆ ಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಹಣವೆಲ್ಲಾ ಖರ್ಚಾಗಿ ಉಡುಗೊರೆ ಕೊಳ್ಳಲಿಕ್ಕೆ ಹಣವಿಲ್ಲದೆ ಹೋಗುವುದು; ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಕಾಫಿ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಈಜುಗಾರನೆಂದು ಕೊಳ್ಳುವುದು ಹೀಗೆ ನೂರಾರು ಪ್ರಸಂಗಗಳು ನಾಡಿಗೇರರ ನಗೆಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿದು ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಅವರು ಬರೆದಿರುವ ನಗೆಬರಹಗಳು ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನದು. ಆದರೆ ಪುಸ್ತಕರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದದ್ದು ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು.
ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಾಡಿಗೇರರು ತಮ್ಮ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯಂತಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರೂ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂಬಂಥಹ ಭಾವ ಕೂಡಾ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಅವರು ಓದುಗನೊಡನೆ ಬೆಳೆಸುವ ಆಪ್ತತೆಯ ಪರಿ. ತಮ್ಮನ್ನೇ ಎಲ್ಲಾ ವಿಡಂಭನೆಗಳಿಗೂ ತಳ್ಳಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಪೂರ್ವ ಪರಿ ಅವರ ಹಾಸ್ಯ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ವಿಡಂಬನೆ ಹುಡುಕುವಾಗಲೂ ತಮ್ಮನ್ನು ತಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. “ಒಮ್ಮೆ ಅವರು ರಾಮಾಯಣ ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ಅಲ್ಲಿ ರಾವಣ ಬಂದು ರಾಮನಿಲ್ಲದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತು ಕೊಂಡು ಹೋದ. ಇತ್ತ ಕಡೆ ತನ್ನ ಕುಟೀರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ರಾಮ ಬಿದ್ದು ಬಿದ್ದು ಎದೆಬಡಿದುಕೊಂಡು ಅತ್ತ. ಇಲ್ಲಿ ನಾಡಿಗೇರರ ಪ್ರವೇಶ. ಆ ಸೀತೆ ನಾಟಕ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಎಷ್ಟು ದಡೂತಿ, ಎಷ್ಟು ಕೆಟ್ಟದಾಗಿದ್ದಳು ಎಂದರೆ, ನಾನೇ ಏನಾದ್ರೂ ರಾಮ ಆಗಿದ್ದಿದ್ರೆ ಆ ರಾವಣ ಎಲ್ಲೇ ಇದ್ರೂ ಹುಡುಕಿ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬಂದು ಎರಡು ಪ್ಲೇಟ್ ಕೇಸರಿ ಬಾತ್ ಕೊಡಿಸ್ತಾ ಇದ್ದೆ ” ಹೀಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ ನಾಡಿಗೇರರ ಹಾಸ್ಯ.
ನಾಡಿಗೇರ ಕೃಷ್ಣರಾವ್ ಅವರು ೧೯೦೮ ಮಾರ್ಚ್ ೨೫ರಂದು ದಾವಣಗೆರೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹರಿಹರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ತಾಯಿ ಕಾಮಾಕ್ಷಮ್ಮನವರು. ತಂದೆಯ ಹೆಸರು ದತ್ತಾತ್ರೇಯ. ಫಿಫ್ತ್ ಫಾರಂ ನಂತರ ಓದಿಗೆ ಶರಣು ಹೊಡೆದು, ಜವಳಿ ಅಂಗಡಿ ಗುಮಾಸ್ತರಾಗಿ, ಹೋಟೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ದಿನಗೂಲಿ ಮಾಡಿ ಹೀಗೆ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಮೇಲೆ ಬಂದು ಕಡೆಗೆ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸೇರಿದರು.
‘ಗೇಡಿನಾರ’ ಕಾವ್ಯನಾಮದಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯರಚನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಕಥೆ, ಕಾದಂಬರಿ, ಹಾಸ್ಯ, ಪ್ರಬಂಧ, ನಾಟಕ ಹೀಗೆ ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯ ವೈವಿಧ್ಯಪೂರ್ಣವಾದುದು. ಇವರು ರಚಿಸಿದ ಕೃತಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು ೬೫ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು.
೧೯೫೪ರಲ್ಲಿ ಸಿ.ವಿ.ರಾಜು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ನಟಶೇಖರ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಭಾಷಣೆ ಮತ್ತು ೧೫ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಬರೆದರು.ಇದೇ ನಿರ್ಮಾಪಕರ ಭಕ್ತ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ೮ ಹಾದುಗಳನ್ನು ಬರೆದರು.
ನಾಡಿಗೇರ ಕೃಷ್ಣರಾಯರು 'ತಾಯಿನಾಡು', ‘ಲೋಕಮತ’, ‘ಸಂಯುಕ್ತ ಕರ್ನಾಟಕ’, ‘ಕಥಾಂಜಲಿ’,
ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬರಹಗಾರರು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡಕ್ಕಾಗಿನ ಹೋರಾಟಗಾರರಲ್ಲಿ ನಾಡಿಗೇರ ಕೃಷ್ಣರಾವ್ ಅವರ ಹೆಸರು ಪ್ರಮುಖವಾದುದು.
ನಾಡಿಗೇರ ಕೃಷ್ಣರಾಯರು ಅ. ನ. ಕೃಷ್ಣರಾಯರ ನೇತೃತ್ವದ ಕನ್ನಡ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು.
ಕನ್ನಡದ ಕಟ್ಟಾಳು ಅ.ನ.ಕೃಷ್ಣರಾಯರು ನಾಡಿಗೇರರ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ:
ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಜನ್ಮತೆಳೆದ ಝೀಗ್ಲರ್ ತನ್ನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವನ್ನೆಲ್ಲ ತಾಯ್ನಾಡಿನಲ್ಲೇ ಮುಗಿಸಿಕೊಂಡು ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಷನ್ ಪರವಾಗಿ ಧರ್ಮಪ್ರಸಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ 1862ರಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದು ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ. ಸುಮಾರು ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಮೇಲೆ ಉತ್ತರಕರ್ನಾಟಕದ ಧಾರವಾಡಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದ. ಸ್ವಯಂ ಶಿಕ್ಷಕನಾಗಿದ್ದ ಈತ ತನ್ನ ಜೀವಮಾನವನ್ನೆಲ್ಲ ವಿದ್ಯಾಪ್ರಸಾರಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಮುಡುಪಾಗಿಟ್ಟ. ಅಲ್ಲಿನ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಷನ್ನಿನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ದುಡಿದನಲ್ಲದೆ ಮುಂಬಯಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಿಷನ್ ಶಾಲೆಗಳ ಇನ್‍ಸ್ಪಕ್ಟರ್ ಆಗಿಯೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ. ಅಲ್ಲದೆ ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಅದರ ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯನೂ ಆದ.
ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಝೀಗ್ಲರ್ ಸಲ್ಲಿಸಿರುವ ಸೇವೆ ಮಹತ್ತರವಾದುದು. ಕ್ರೈಸ್ತರಿಗಾಗಿಯೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತೇತರರಿಗೂ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದು ಈತ ಸಾಧಿಸಿದ ಮಹತ್ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಈತನ ಹೆಸರು ಚಿರಪರಿಚತವಾಗಿತ್ತು. ಡೆಪ್ಯುಟಿ ಚೆನ್ನಬಸಪ್ಪ, ತೂರಮರಿ, ವೆಂಕಟ ರಂಗೋ ಕಟ್ಟಿ ಮೊದಲಾದ ದೇಶೀಯ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ಈತ ವಿಶೇಷ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ದುಡಿದ ಈತನನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ವಿದ್ಯಾವರ್ಧಕ ಸಂಘದವರು 1893-94ನೆಯ ಸಾಲಿಗೆ ಅದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷನನ್ನಾಗಿ ಆರಿಸಿ ಗೌರವಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಝೀಗ್ಲರನ ಕನ್ನಡ ಪ್ರೇಮಕ್ಕೂ ವಿದ್ವತ್ತಿಗೂ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.
ಝೀಗ್ಲರ್ ಬೈಬಲ್ ಪರಿಷ್ಕರಣ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದ. ಈತ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿಯೂ ಇತರ ವಿದ್ವಾಂಸರೊಡನೆ ಸೇರಿಯೂ ಕೆಲವು ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಕನ್ನಡವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕಲಿಯುವ ವಿದೇಶಿ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗಾಗಿ ಎ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟಿಕಲ್ ಕೀ ಟು ಕ್ಯಾನರೀಸ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜ್ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥವನ್ನು 1872ರಲ್ಲಿ ಬರೆದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. ರೆ. ಡಿಕಾಷ್ಟ ಎಂಬುವನೊಡನೆ ಸೇರಿ ಕನ್ನಡ ಬಾಲ ವ್ಯಾಕರಣವನ್ನು 1877ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ. ಇದು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆಲ್ಲ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕದಂತೆ ಉಪಯೋಗವಾಗಿತ್ತು.
ಈತ ಬರೆದ ಇತರ ಗ್ರಂಥಗಳಿವು : ಕನ್ನಡ ಶಾಲಾ ವ್ಯಾಕರಣ , ಗಣಿತ ನ್ಯಾಯ , ಗಣಿತಾಭ್ಯಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಗಳ ಗ್ರಂಥ , ಪೂರ್ಣಾಂಕ ಗಣಿತಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳು-ಎರಡು ಭಾಗಗಳು , ಮಾರ್ಕನು ಬರೆದ ಸುವಾರ್ತೆ ಅಂದರೆ ಮುಕ್ತಿದಾಯಕನ ಚರಿತ್ರೆ , ಲೂಕನು ಬರೆದ ಸುವಾರ್ತೆ ಅಂದರೆ ಜಗದ್ರಕ್ಷಕನ ಚರಿತ್ರೆ , ಗೀತಗಳು ಎಂಬ ಒಂದು ಸಂಕಲನವನ್ನು 1867ರಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದಾನೆ.
ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಝೀಗ್ಲರ್ . ಜರ್ಮನ್ ಪಾದ್ರಿ. ಧರ್ಮ ಪ್ರಸಾರಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಬಂದ ಈತ ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನಲ್ಲೇ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಮಿಗಿಲಾದ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾನೆ.
ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನ ಪ್ರಾಚೀನ ರೋಮನ್ ಆಚರಣೆಗಳು ಲುಡಿ ರೊಮಾನಿ. ಮೂಲತಃ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೨ ರಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೪ ರವರೆಗೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೫ ರಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯ ರವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ೧ ನೇ ಶತಮಾನ ಬಿ.ಸಿ ಯಲ್ಲಿ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೪ ರಂದು ದೇವೀಕರಿಸಿದ ಜೂಲಿಯಸ್ ಸೀಸರ್ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ದಿನವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಎಪುಲಮ್ ಜೋವಿಸ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೩ ರಂದು ನಡೆಯಿತು. ಲುಡಿ ಟ್ರಯಂಫೇಲ್ಸ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೮-೨೨ ರವರೆಗೆ ನಡೆಯಿತು. ಸೆಪ್ಟಿಮೊಂಟಿಯಮ್ ಅನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೧ ರಂದು ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ದಿನಾಂಕಗಳು ಆಧುನಿಕ ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಮೂಲತಃ ತಿಳಿದಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್, ರೊಮುಲಸ್ , ಮಾರ್ಚ್ ಜೊತೆಗೆ ಬಹುಶಃ ೪೫೧ ಬಿ.ಸಿ ವರೆಗೆ ವರ್ಷದ ಮೊದಲ ತಿಂಗಳು. ಜನವರಿ ಮತ್ತು ಫೆಬ್ರವರಿಯನ್ನು ವರ್ಷದ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿದ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಸುಧಾರಣೆಯ ನಂತರ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಒಂಬತ್ತನೇ ತಿಂಗಳಾಯಿತು ಆದರೆ ಅದರ ಹೆಸರನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಜೂಲಿಯನ್ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಇದು ೨೯ ದಿನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದು ಒಂದು ದಿನವನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು.
ಚಾರ್ಲೆಮ್ಯಾಗ್ನೆ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ನಲ್ಲಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಅನ್ನು "ಸುಗ್ಗಿಯ ತಿಂಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಭಾಗಶಃ ಫ್ರುಕ್ಟಿಡರ್ ಮತ್ತು ಭಾಗಶಃ ಮೊದಲ ಫ್ರೆಂಚ್ ಗಣರಾಜ್ಯದ ವೆಂಡೆಮಿಯಾರ್ಗೆ ಅನುರೂಪವಾಗಿದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಅನ್ನು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಹರ್ಬ್ಸ್ಟ್ಮೊನಾಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಗ್ಗಿಯ ತಿಂಗಳು. ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್‌ಗಳು ತಿಂಗಳನ್ನು ಗೆರ್ಸ್ಟ್‌ಮೊನಾಥ್, ಬಾರ್ಲಿ ತಿಂಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ವಿಷುವತ್ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯು ಈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಕೆಲವು ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಉತ್ತರ ಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಶರತ್ಕಾಲದ ವಿಷುವತ್ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ, ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ವರ್ನಲ್ ವಿಷುವತ್ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ . ದಿನಾಂಕಗಳು ೨೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಿಂದ ೨ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ವರೆಗೆ ಬದಲಾಗಬಹುದು .
ಜೂಲಿಯನ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ವರ್ಷದ ಒಂಬತ್ತನೇ ತಿಂಗಳು. ೩೦ ದಿನಗಳ ಉದ್ದವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯದು ಮತ್ತು ೩೧ ದಿನಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಐದು ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ತಿಂಗಳು. ಉತ್ತರ ಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಚ್ ಕಾಲೋಚಿತವಾಗಿ ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಚರ್ಚಿನ ವರ್ಷದ ಆರಂಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಗೋಳಾರ್ಧದ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವರ್ಷದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ಬೇಸಿಗೆಯ ವಿರಾಮದ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತಿಂಗಳ ಮೊದಲ ದಿನದಂದು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.
ಹೋಲಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್ ಏಂಜೆಲ್ಸ್ ಸ್ಮಾರಕ ( ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨, ವಿಶೇಷ ವಿತರಣೆಯಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಭಾನುವಾರ).
ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನ ಜನ್ಮಗಲ್ಲು ನೀಲಮಣಿ. ಜನ್ಮ ಹೂವುಗಳು ಮರೆವು-ನನಗೆ-ಅಲ್ಲ, ಬೆಳಗಿನ ವೈಭವ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟರ್. ರಾಶಿಚಕ್ರ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಕನ್ಯಾರಾಶಿ ಮತ್ತು ತುಲಾ .
೧೭೫೨ ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಅನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಆ ವರ್ಷ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨ ಅನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೪ ಅನುಸರಿಸಲಾಯಿತು.
ಉತ್ತರ ಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಹವಾಮಾನ ಶರತ್ಕಾಲದ ಆರಂಭವು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧ ರಂದು ಇರುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಹವಾಮಾನ ವಸಂತಕಾಲದ ಆರಂಭವು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧ ರಂದು ಇರುತ್ತದೆ.
ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ನ ಆರನೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ , ಇದು ಮಾರ್ಚ್/ಮಂಗಳ/ಮೇಷ ರಾಶಿಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ತೈಲ, ಅನಿಲ, ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಗಾರರ ದಿನ
೧೯೧೮ ರಲ್ಲಿ ಎಂ,ಬಿ,ಶಿವಪ್ಪ ಮತ್ತು ಎಂ,ವಿ,ಮಾದಪನವರ "ಶಾರದಾ ವಿಲಾಸ ಒಥೆಲೊ ಥಿಯೇಟ್ರಿಕಲ್ ಯೂನಿಯನ್ ".
೧೮೯೯ರಲ್ಲಿ ಶಿವ ಮೂರ್ತ ಸ್ವಾಮಿ ಕಣಬರಗಿಮಠರು "ಕೊಣ್ಣೂರಕರ ಕಾಡಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ನಾಟಕ ಮಂಡಳಿ" ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಖಂಡವಾಗಿ ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮೆರೆದರು.
೧೯೦೦ ರಲ್ಲಿ ಶಿರಹಟ್ಟಿ ವೆಂಕೂಬ ರಾಯರ "ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪ್ರಸಾದಿತ ಮಂಡಳಿ" "ಅಮ್ಚೆ ಶಿರಹಟ್ಟಿ ಕಂಪೆನಿ "ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪಡೆಯಿತು.
೧೯೦೬ ರಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕೋಡಿ ಶಿವಲಿಂಗ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ "ಶ್ರೀ ಶಿವಲಿಂಗೇಶ್ವರ ನಾಟಕ ಮಂಡಳಿ".
೧೯೧೧ ರಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಜಟ್ಟೆಪ್ಪನವರ ನೇತ್ರತ್ವದಲ್ಲಿ "ಶ್ರೀ ಹಾಲಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಮಂಡಳಿ".
೧೯೧೨ರಲ್ಲಿ ಹೊಂಬಳ ಶಂಕರ ಗೌಡರ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ "ಶ್ರೀ ಶಂಕರಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಮಂಡಳಿ".
೧೯೧೨ರಲ್ಲಿ ರೊಟ್ಟಿ ಗೋವಿಂದಾಚಾರ್ಯ ನೇತ್ರತ್ವದ "ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ವೆಂಕಟೇಶ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಮಂಡಳಿ".
೧೯೧೪ ರಲ್ಲಿ ಶಿರಹಟ್ಟಿ ನಾಟಕ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ನಟರಾಗಿದ್ದ ವಾಮನರಾಯರು ಇತರ ಕೆಲವು ನಟರೊಂದಿಗೆ ಹೊರಬಿದ್ದ ನಂತರ "ವಿಶ್ವ ಗುಣಾದರ್ಶಕ ನಾಟಕ ಮಂಡಳಿ" ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.
೧೯೧೫ ರ ನವೆಂಬರ್ ೧೬ ರಲ್ಲಿ ಗರುಡಸದಾಶಿವರಾಯರು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಿದ "ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಮಂಡಳಿ" ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿ,ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ರಂಗದ ಮೂಲಕ ಜನಜಾಗೃತಿ, ಪ್ರಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ಮೂಡಿಸಿತು.ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಬೇಟಿ ಕೊಟ್ಟು ಮರಾಠಿ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ನಾಟಕಗಳನ್ನಾಡಿದ ಕೀರ್ತಿ ಗರುಡಸದಾಶಿವರಾಯರದ್ದು.
೧೯೨೬ರಲ್ಲಿ ಗಂಗೂ ಬಾಯಿ ಗುಳೆದ ಗುಡ್ಡ ಅವರ "ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಮಂಡಳಿ" ಗುಳೆದ ಗುಡ್ಡ.
೧೯೨೭ ರಲ್ಲಿ ಹುಸೇನ ಸಾಹೇಬ ಅಣ್ಣಿಗೇರಿ ಅವರ "ಖುದಾವಂದ ನನ್ಗೀತ ನಾಟಕ ಮಂಡಳಿ" ಅಣ್ಣಿಗೇರಿ.
ಶಾಂತವೀರಪ್ಪ ಚಿಂದೋಡಿ ಅವರ "ಶ್ರೀ ಗುರು ಕೆ,ಬಿ,ಆರ್,ಡ್ರಾಮಾ ಕಂಪನಿ" ದಾವಣಗೆರೆ ,
೧೯೨೯ ರೆಅಲ್ಲಿ ಯಲಬುರ್ಗಿ ತಾಲೂಕಿನ ಬನ್ನಿ ಕೊಪ್ಪದ ಯರಾಸಿ ಭ್ರಮಪ್ಪನವರ "ಶ್ರೀ ವಾಣಿ ವಿಲಾಸ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಮಂಡಳಿ" ಗದಗ,