polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ಹಲವು ಸಮಾಜವಾದಿಗಳ ಹಾಗೆಯೇ ಸಿಗರೇಟಿನ ಚಟ ಇವರಿಗೆ ಇತ್ತು. ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಸಿಗರೇಟು ಇವರ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಇವರು ಸಾವಿಗೆ ಹೆದರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಎರಡು ನಿದರ್ಶನಗಳಿವೆ. ಹತ್ತು ವರ್ಶಗಳ ಹಿಂದೆ ವೈದ್ಯರು ಇವರಿಗೆ ಹ್ರುದಯ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಬೇಕು ಎಂದಾಗ, ಅದನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದ್ದರು. ಸಾವಿನ ದವಡೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗಲೂ ವೈದ್ಯರಿಗೆ "ನಾನು ಆಗಿ ಸಾಯಲು ಇಛ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಅವಕಶ ಮಾಡಿಕೊಡಿ" ಎಂದು ಕೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ೨೦೦೭ ರ ಜೂನ್ ೧೯ರಂದು ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದರು.
ಯೋಜನೆಯಂತೆಯೇ ಜುಲೈ ೧ ರಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಯಿತು. ಸುರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಜಿಟಿ ಜಿಟಿ ಮಳೆಯ ನಡುವೆಯೂ ಅಪಾರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ನೆರೆದಿದ್ದರು. ರಾಮ ದಾಸರು ಬದುಕಿದ್ದಾಗ ಬಹಳ ಪರಿಚಿತರಾದದ್ದು ಅಂತರ್ಜಾತಿ ವಿವಾಹಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ. ತಮ್ಮ ಮಾನವ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಅವರು ಬಹಳಷ್ಟು ಅಂತರ್ಜಾತಿ ವಿವಾಹಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಅಂತಹ ವಧೂ ವರರಿಗೆ ಬೆಂಬಲಕ್ಕಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದರು. ಅಂದಿನ ಅವರ ನೆನಪಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಕೂಡ ಒನ್ಡು ಅಂತರ್ಜಾತಿ ವಿವಾಹದ ಮೂಲಕವೇ ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾಯಿತು.
ಗೋಷ್ಟಿ ೧ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದ್ದು ಬೆಳಗ್ಗೆ ೧೦ ಗಂಟೆಗೆ. ಶ್ರೀ ವಿಲಿಯಮ್ ಸಾಗರ ಅವರು ರಾಮ ದಾಸರೋಂದಿಗಿನ ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು. ಶ್ರೀ ಕಡಿದಾಳು ಶಾಮಣ್ಣ ಅವರು ರಾಮ ದಾಸರೊಂದಿಗಿನ ತಮ್ಮ "ಒಡನಾಟ"ದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರು. ಡಾ. ಪ್ರಭುಶಂಕರ "ಮೇಷ್ಟರು" ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರೆ, ನಟರಾಜ್ ಹುಳಿಯಾರ್ ಅವರು "ಅಂತರ್ಜಾತಿ ಮದುವೆ, ಜಾತಿ ವಿನಾಶ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಮಂಟಪದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರು.
ಪ್ರೊ. ಕೆ. ರಾಮ ದಾಸ್ ಅವರು ಮೈಸೂರು ಕಂಡ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಮಾರ್ಚಿ ೨೬ ೧೯೪೧ ರಲ್ಲಿ. ಶಿಮೊಗ್ಗದ ಕಳಸಾದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದರು. ಪಿ. ಲಂಕೇಶ್ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿ ಅವರ ಜೊತೆ ದೀರ್ಘ ಮತ್ತು ಅವಿನಾಭಾವ ಒಡನಾಟ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಯುವರಾಜ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಜ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿದ್ದರು.
ಅಂತರ್ಜಾತಿ ವಿವಾಹಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ನಿಂತು ತಮ್ಮ "ಮಾನವ ಮಂಟಪ"ದಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸಿಗದಷ್ಟು ಅಂತರ್ಜಾತಿ ವಿವಾಹಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದ್ದರು. ೧೯೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮಹಾದೇವ ಮೂರ್ತಿ ಎಂಬ ದಲಿತನಿಗೆ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಹುಡುಗಿಯ ಜೊತೆ ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಸಿ ಹೊಸ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಕಾರಣರಾದರು. ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನವರ ತತ್ವಳನ್ನು ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತಂದರು.
ಗೋಕಾಕ್ ಚಳುವಳಿ, ಬೂಸ ಚಳುವಳಿ, ನವ ನಿರ್ಮಾಣ ಚಳುವಳಿ, ಸಮಾಜವಾದಿ ಯುವಜನ ಸಭಾ, ಜಾತಿ ವಿನಾಶ ಸಮ್ಮೇಳನ, ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ವಿರೋಧ - ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು ಚಳುವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಹಲವರು ಹೇಳುವಂತೆ ಇವರು ನಿಷ್ಠುರವಾದಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಯಾವುದೇ ವಿಚಾರ ಇದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳಿಯೇ ತೀರುತ್ತಿದ್ದರು.
ರಾಮ ದಾಸ್ ಅವರ ತೀರಿಕೊಂಡಾಗ ಅಪಾರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು, ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಅಗಲಿದರು. ಎಲ್ಲಾ ಸ್ನೇಹಿತರೂ ಸೇರಿ ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ "ರಾಮ ದಾಸ್ - ಒಂದು ನೆನಪು" ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಜುಲೈ ೧ ೨೦೦೭ ರಂದು ಕಲಾಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದರು.
ಲೋಹಿಯಾ ಮತ್ತು ಗಾಂಧಿ ಅವರ ಚಿಂತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಢವಾದ ನಂಬಿಕೆ ಇದ್ದವರು, ಎಲ್ಲೇ ಅನ್ಯಾಯವಾದರು ಅದನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಮೂಲಕ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಎಲ್ಲೇ ಅನ್ಯಾಯವಾದರೂ ಸಹ ಒಂದು ಪತ್ರಿಕಾ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನಾದರೂ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು.
ಕಲಾಮಂದಿರದ ಒಳಗೆ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಕಲಾಮಂದಿರದ ಪಡಸಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದರು ರಾಮದಾಸರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಕೃತಿಯೊಂದನ್ನು ತಮ್ಮ ಕುಂಚದಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಸುಬೋಧಸಾರ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಈತನ ಒಂದು ಹಾಡಿನಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಸುಬೋಧಸಾರ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಈತನ ಹಾಡುಗಳು ಸಂಗ್ರಹಗೊಂಡಿವೆ. ಈ ಕವಿ 74 ಕೈವಲ್ಯ ಪದ್ಯಗಳನ್ನೂ ಶಿವಪೂಜಾಷ್ಟಕ. ಶಿವಯೋಗಾಷ್ಟಕ ಎಂಬ ಕೃತಿಗಳನ್ನೂ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ.
ಧರೆಯ ಸುಖದ ಭೋಗವೆನಗೆ ಹರಿದುಹೋಗಲಿ; ಕಾಡಲೇಕೆ ನರರುಗಳನು. ಬೇಡಿ ಬಳಲಲೇಕೆ ಮನವೆ-ಇವೇ ಮುಂತಾದ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಈತನ ವೀರವಿರತಿ ವ್ಯಕ್ತಗೊಂಡಿದೆ. "ಎನ್ನಕರದೊಳಗಿರ್ದು ಎನ್ನೊಳೇತಕೆ ನುಡಿಯೆ ಇನ್ನೆನಗೆ ಭಯವುಂಟೆ; ಎನ್ನಸರ್ವಾಂಗಮನು ನಿನನ್ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸಲಿಸುವೆನು ಎಲೆ ಲಿಂಗವೆ-ಈ ಮುಂತಾದ ಹಾಡುಗಳು ಕವಿಯ ಪರಿಶುದ್ಧ ಹೃದಯದ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯನ್ನು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸಿವೆ.
ಅವರವರ ದರುಶನಕೆ, ಅವರವರ ವೇಷದಲಿ, ಅವರವರಿಗೆಲ್ಲ ಗುರು ನೀನೊಬ್ಬನೆ, ಅವರವರ ಭಾವಕ್ಕೆ ಅವರವರ ಪೂಜೆಗಂ. ಅವರವರಿಗೆಲ್ಲ ದೇವ ನೀನೊಬ್ಬನೆ ಎಂಬ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತಭಾವದ, ವಿಶಾಲಹೃದಯದ ದರ್ಶನ ವಿಶುದ್ಧಿಯಿದೆ.
ಈತನ ಹಾಡುಗಳ ಭಾಷೆ ಅತ್ಯಂತ ಸರಳ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಡಿರುವ ಭಾವ ಅತ್ಯಂತ ಆತ್ಮೀಯ; ಭಾವರೂಪಕಗಳ ಸೊಗಸು ಅವರ್ಣನೀಯ. ಅನುಭಾವದ ತನಿವೆಳಗು ಹದಗೊಂಡ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಹೃದಯಂಗಮವಾದ ಧಾಟಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ.
ಸಿರಿಯು ಕನಸಿನಂತೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುವ ತಿರುಕನ ಕನಸು ಎಂಬ ಈತನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಾಡು ಭೋಗ ಷಟ್ಪದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಕುಸುಮ ಮತ್ತು ಭೋಗ ಷಟ್ಪದಿಗಳನ್ನೇ ಈತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಭಾಮಿನಿ. ವಾರ್ಧಕ ಷಟ್ಪದಿಗಳಲ್ಲೂ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಶಿವಯೋಗಾಷ್ಟಕ ಹಾಗೂ ಶಿವಪೂಜಾಷ್ಟಕ ಕಂದ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿವೆ.
ಮುಪ್ಪಿನ ಷಡಕ್ಷರಿ* ಅವರು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೦೦ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಜೀವಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಚಾಮರಾಜನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೊಳ್ಳೇಗಾಲ ತಾಲೂಕಿನ ಕುಂತೂರು ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿಯಿರುವ ಶಂಭುಲಿಂಗನ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ್ದಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ನುಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಕೊಳ್ಳೇಗಾಲ ತಾಲೋಕಿನ ಚಿಲಕವಾಡಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ನಿಜಗುಣ ಶಿವಯೋಗಿಗಳ ಸಮಕಾಲೀನರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ತಮ್ಮ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ವರವಚನಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ತತ್ವಪದಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದು. "ಸುಬೋಧಸಾರ" ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಹಾಡುಗಳಿವೆ. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮುಪ್ಪಿನ ಷಡಕ್ಷರಿಯ 'ತಿರುಕನ ಕನಸು" ಹಾಗೂ ಪಂಜೆಯವರ 'ಹಾವಿನ ಹಾಡು" ಗೀತೆಗಳ ಕೇಳದವರಾರು?
ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಮಕ್ಕಳ ಗೀತೆಗಳ ಲಯ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಹಾಡುಗಳ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಗೆದಷ್ಟೂ ಅರ್ಥವಂತಿಕೆ ಉಂಟು. ಇಂದಿನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅಂದಿನ ಎರಡು ಹಾಡುಗಳು.
ಧರೆಯ ಭೋಗಭಾಗ್ಯವನ್ನೆಲ್ಲ ತೊರೆದು, ಹಲವು ಭವಭೀತಿಯ ಚಿಂತೆಯಿಲ್ಲದೆ, ಕಂತುಹರ ಶಿವಷಡಕ್ಷರಿಯ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಸಹಜಾನಂದದಲ್ಲಿ ಮಿಡಿಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಋಷಿಕವಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಉಕ್ಕೇರುವ ಅನೇಕ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ತಾನಗಳಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಈತನ ಸಮಗ್ರ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈತನ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಈತನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಉನ್ನತ ಸ್ವರೂಪ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಈತನ ಊರು ಉಪ್ಪಿನಹಳ್ಳಿ ಇಲ್ಲವೆ ಉಕ್ಷಪುರ ಆಗಿರಬಹುದು. ನಿಜಗುಣಶಿವಯೋಗಿಯ ಶಂಭುಲಿಂಗನಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ ಈತನ ಗವಿಯನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೊಳ್ಳೇಗಾಲ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಎರೆಗಂಬಳಿಮಠದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಸ್ವಾಮಿಗಳು ಈತನಿಗೆ ಶಿವಶಾಸ್ತ್ರದ ಅನುಭವವನ್ನು ಅರುಹಿದ ದೀಕ್ಷಾ ಗುರುಗಳೆಂದು ಈತನ ಒಂದು ಹಾಡಿನಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.
ಮುಪ್ಪಿನ ಷಡಕ್ಷರಿಯು ಸು. 1500. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹಾಡುಗಬ್ಬಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಶರಣಕವಿ. ನಿಜಗುಣ ಶಿವಯೋಗಿಯ ಅನಂತರ ಕೈವಲ್ಯ ಪದ್ಧತಿಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಈತ ಎರಡನೆಯವ.
ನಾ.ಶ್ರೀ.ರಾಜಪುರೋಹಿತರು ೧೮೮೭ ಜುಲೈ ೧೭ ರಂದು ಹಾವೇರಿ ತಾಲೂಕಿನ ಅಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅಗಡಿಯಲ್ಲಿಯೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಗಿಸಿ ಅಂದಿನ ಮುಲ್ಕಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಮೊದಲಿಗರಾಗಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದರು. ಧಾರವಾಡದ ಶಿಕ್ಷಕರ ಟ್ರೇನಿಂಗ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ೩ ವರ್ಷದ ತರಬೇತಿ ಮುಗಿಸಿ ೧೯೦೫ರಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರಾದರು. ೧೯೦೮ರಲ್ಲಿ ಆಲೂರು ವೆಂಕಟರಾಯರು ತೆರೆದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರಾದರು. ಮುಂದೆ ಈ ಶಾಲೆ ಬಂದಾದ ಮೇಲೆ ೧೯೧೩ರಲ್ಲಿ ಕಾಶಿಗೆ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ ತೆರಳಿದರು.
೧೯೧೨ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ರಾಜಪುರೋಹಿತರು ಕರ್ನಾಟಕ ಹಾಗು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ವಿಷಯವಾಗಿ ಸಂಶೊಧನಾತ್ಮಕ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದು ಕೇಸರಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಆನಂತರ
ಪಂಢರಪುರದ ವಿಠ್ಠಲನ ಬಗೆಗೆ “ವಿಠ್ಠಲ ಭಕ್ತಿ” ಎನ್ನುವ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಈ ಎಲ್ಲ ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮೇಲೆ ಆಗಿರುವ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅವರು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ೨೧ ಹಾಗು ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ ೬ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯ, ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ, ಕುಮಾರ ರಾಮ, ಇಮ್ಮಡಿ ಪುಲಿಕೇಶಿ,
ವಲ್ಲಭ ಮಹಾರಾಜ ಇವರ ಬಗೆಗೆ ಲೇಖನಗಳಿವೆ.ಇವರು ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಉತ್ಖನನ ನಡೆಯಿಸಿ, ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನದ ಸ್ಥಳವು ತಾಳಿಕೋಟೆಯಲ್ಲ,ರಕ್ಕಸತಂಗಡಗಿ ಎನ್ನುವದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟರು.
ರಾಜಪುರೋಹಿತರು ೧೯೦೮‍ರಿಂದ ೧೯೧೩‍ರವರೆಗಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಲೂರು ವೆಂಕಟರಾಯರ ವಾಚನಾಲಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲ ಗ್ರಂಥಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ೧೯೧೦ರಲ್ಲಿ “ದಾನ, ಧರ್ಮ, ಪದ್ಧತಿ” ಎನ್ನುವ ಕೃತಿ ರಚಿಸಿದರು. ಇದು ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಗೂ ಸಹ ಅನುವಾದಗೊಂಡಿತು. ಕಾಶಿಯಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಬರುವ ಮೊದಲು ಬರೋಡಾದ ಸಯ್ಯಾಜಿರಾವ ಅವರ ವಾಚನಾಲಯದಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು.
೧೯೧೪‍ರ ದಸರೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜಪುರೋಹಿತರು ಆಲೂರು ವೆಂಕಟರಾಯರ ಜೊತೆಗೆ ಕೂಡಿ ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಇತಿಹಾಸ ಸಂಶೋಧನ ಮಂಡಲವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇತಿಹಾಸ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಊರೂರು ಅಲೆದು ಶಿಲಾಶಾಸನ, ತಾಳೆಗರಿ ಬರಹ, ತಾಮ್ರಲಿಪಿ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಪ್ರಕಟಣೆಗೆಂದೇ “ಪ್ರಾಚೀನ ಕರ್ನಾಟಕ” ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದರು.
ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿ ರನ್ನ, ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ, ಹರಿಹರ, ಗಜಾಂಕುರ, ಚಾಂಡರಸ, ರತ್ನಾಕರವರ್ಣಿ ಮೊದಲಾದವರ ಕಾಲನಿರ್ಣಯದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿವೆ.
ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಆಗಸ್ಟ್‌ ೧೫ ನೆಯ ದಿನ ೧೭೯೬.ಆಗಸ್ಟ ಹದಿನೈದು ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದೊರಕಿದ ದಿನವಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಬ್ಬ. ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೈಲಹೊಂಗಲ ತಾಲೂಕಿನ ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ತಂದೆ ಭರಮಪ್ಪ ತಾಯಿ ಕೆಂಚಮ್ಮಾಜಿಯ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಜನಿಸಿದನು,ಈತನ ಸಹೋದರಿ ಮಾಯವ್ವ.
ರಾಯಣ್ಣನಿಗೆ, ವೀರ ರಾಯ , ವೀರ ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ, ಶೂರ ರಾಯಣ್ಣ ಧೀರ ರಾಯಣ್ಣ, ಕ್ರಾಂತಿವೀರ ರಾಯಣ್ಣ ಇತ್ಯಾದಿ ದಾಖಲೆಗಳು ಜನಮನದಾಳದಿಂದ, ಜನಪದರಿಂದ ನಾಟಕಕಾರರಿಂದ, ಇತಿಹಾಸಕಾರರಿಂದ ರಾಯಣ್ಣನಿಗೆ ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
ಕಿತ್ತೂರಿನಿಂದ ಕೆಲವೇ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಭರಮಪ್ಪ ಮತ್ತು ಕೆಂಚವ್ವ ದಂಪತಿಯ ಪುತ್ರನಾಗಿ ರಾಯಣ್ಣ ಜನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇವರದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕುಟುಂಬ. ಇವರ ತಾತ ರೋಗಪ್ಪ ವೀರಪ್ಪ ದೇಸಾಯಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೋರಿದಂತಹ ಶೌರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ‘‘ಸಾವಿರ ಒಂಟೆ ಸರದಾರ’’ ಎಂಬ ಬಿರುದು ನೀಡಿ ರಕ್ತಮಾನ್ಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬಳುವಳಿಯಾಗಿ ನೀಡಿದನು
ರೋಗಪ್ಪ ಆಯುರ್ವೇದ ಪಂಡಿತರಾಗಿದ್ದರು. ರಾಯಣ್ಣನ ತಂದೆ ಭರಮಣ್ಣ ಮಹಾನ್ ಸಾಹಸಿ.ಕಿತ್ತೂರ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಜನರಿಗೆ ಕಾಟ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದ ಹೆಬ್ಬುಲಿಯನ್ನು ಕೊಂದ ಕೀರ್ತಿ ಇವರದ್ದು. ಈ ಸಾಹಸಕ್ಕಾಗಿ ಕಿತ್ತೂರು ಮಲ್ಲಸರ್ಜ ದೇಸಾಯಿ ನೀಡಿದ ಹೊಲವೇ ರಕ್ತಮಾನ್ಯದ ಹೊಲ. ಸಂಗೊಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿನ ಗರಡಿ ಮನೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಿರುವ ಗರಡಿ.
ರಾಯಣ್ಣನಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆಯಾಗಿ ಗಲ್ಲುಗಂಬಕ್ಕೇರಿದ ದಿನ ಜನವರಿ ೨೬ನೆಯ ದಿನ ೧೮೩೧; ಜನವರಿ ಇಪ್ಪತ್ತಾರು ಭಾರತೀಯರ ನಿಜವಾದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಗಣರಾಜ್ಯವ ದಿನವೂ ಹೌದು, ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ದಿನ, ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಬ್ಬ. ಇವೆರಡು ದಿನಗಳು ಜನನ ಮರಣದವುಗಳು ರಾಯಣ್ಣನಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉತ್ಸವದ ದಿನಗಳಾಗಿವೆ. ಇಡೀ ಜೀವಮಾನ ಆಂಗ್ಲರನ್ನು ನಾಡಿನಿಂದ-ದೇಶದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲು ಮಾಡಿದ ಹೋರಾಟ ಗಳು ಸ್ಮರಣೀಯವಾಗಿವೆ.
ಜನ್ಮದಾರಭ್ಯದಿಂದ ಮೂವತ್ತೈದು ವರುಷಗಳ ಕಾಲ ಅಂದರೆ ಸ್ವರ್ಗವಾಸಿಯಾಗುವವರೆಗೆ, ತನ್ನ ಸರ್ವಸ್ವವನ್ನು ಕಿತ್ತೂರ ನಾಡಿನ ಸ್ವಾತಂತ್ಯ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದವನು ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣನ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿ ಮರಣದಂಡನೆ ನೀಡಿದರು. ಆತನ ಜೊತೆ ಇತರ ಏಳು ಜನ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿ ಮರಣ ದಂಡನೆ ನೀಡಿದರು. ಆರು ಜನರಿಗೆ ಜೀವಾವಧಿ ಶಿಕ್ಷೆ ನೀಡಿ, ಸಮುದ್ರದಾಚೆಗೆ ಕಳಿಸಿದರು. ಅವರ ವಿವರ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ.
ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದ ಬಿಚ್ಚುಗತ್ತಿ ಚನ್ನಬಸವಣ್ಣ ಮಾರುವೇಷದಲ್ಲಿ ರಾಯಣ್ಣನ ಅಂತಿಮ ಸಂಸ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡು ಇವನ ಸಮಾಧಿಯ ಮೇಲೆ ಆಲದ ಸಸಿ ನೆಡುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಗೆಳೆಯರಿಗೆ ಅಂತಿಮ ನಮನ ಸಲ್ಲಿಸಲಿಸಿದನು. ಅಂದು ನೆಟ್ಟ ಆಲದ ಸಸಿ ಇಂದು ಹೆಮ್ಮರವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿದೆ ನಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೃಕ್ಷವಾಗಿ ದೇಶಾಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಸದಾಕಾಲ ಸ್ಪೂರ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಬೃಹದಾಕಾರವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಇಂದು ಪೂಜ್ಯ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ಇಂಬು ನೀಡುವ ಪುಣ್ಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.
ರಾಯಣ್ಣನ ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಹೋರಾಟ, ದೇಶಪ್ರೇಮ ಯುವಜನತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯನ್ನು ತುಂಬುತ್ತದೆ. ಇದ್ದರೆ ರಾಯಣ್ಣನಂತಹ ದೇಶಪ್ರೇಮಿಗಳಿರಬೇಕು ಎನ್ನುವುದು ಎಲ್ಲರ ಮಾತಾಗಿದೆ. ರಾಯಣ್ಣನ ದಂಡಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಿಸಬೇಕಾದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಉಂಟು ಮಾಡಿರುವ ಬಗೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು. ರಾಯಣ್ಣನ ಹೆಸರನ್ನು ಅಮರವಾಗಿಸಲು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಕ್ರಾಂತಿವೀರ ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ.
ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕ, ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರಾಗಿದ್ದರು - ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರಲ್ಲೊಬ್ಬರು. ಕಿತ್ತೂರು ಚೆನ್ನಮ್ಮಳ ಬಲಗೈ ಬಂಟರಾಗಿದ್ದರು.ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಅವರ ಸಾವಿನವರೆಗೂ ಹೋರಾಡಿದರು.
ಕನ್ನಡದ ಜನಪ್ರಿಯ ಗಾಯಕಿ ಕಸ್ತೂರಿ ಶಂಕರ್, ೧೯೫೦ ನವೆಂಬರ್, ೧ ರಂದು ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಜಿ.ಸಿ. ಶಂಕರಪ್ಪ, ತಾಯಿ ಗಿರಿಜದಂಪತಿಗಳ ಪ್ರೀತಿಯ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು. ತಂದೆ , ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಉತ್ತಮ ಬರಹಗಾರರೂ ಅಪ್ಪಟ ಗಾಂಧಿವಾದಿಯೂ ಆಗಿದ್ದರು. 'ಕಸ್ತುರ್ ಬಾ ಗಾಂಧಿ 'ಯವರ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಮಗಳಿಗೆ ಕಸ್ತೂರಿ ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟರು. ಕಸ್ತೂರಿಯವರು, ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ತಂದೆಯವರು ರಚಿಸಿದ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳು, ದಾಸರ ಕೀರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬಾಯ್ತುಂಬಾ ಮಧುರವಾಗಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ, ಡಾ. ಜಿ.ಎಸ್.ಎಸ್. ರಚಿತ ಕವಿತೆಯ ಸಾಲುಗಳು ಕಸ್ತೂರಿ ಶಂಕರ್ ರವರ ಮಧುರ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಬಾನಿನಿಂದ ಉದುರುವ ಹನಿಗಳಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತವೆ.
'ಆವಾಹನೆ' ಎಂಬ ಸುಂದರ ಕವಿತೆಯ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಕಸ್ತೂರಿ ಶಂಕರ್ ಹಾಡುವಾಗ ತಮ್ಮ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಪದಪುಂಜದಲ್ಲಿ ತುಂಬಿ ರಸವನ್ನು ಹರಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಕಸ್ತೂರಿ ಶಂಕರ್ - ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಮುಖ ಗಾಯಕಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಕನ್ನಡ ನೆಲದ ಪ್ರತಿಭೆಗಳಾದ ಬಿ.ಕೆ.ಸುಮಿತ್ರ, ಬೆಂಗಳೂರು ಲತಾ ನಂತರ ಬಂದ ಕನ್ನಡದ ಗಾಯಕಿ ಕಸ್ತೂರಿ ಶಂಕರ್ ಬೆಟ್ಟದ ಗೌರಿ ಚಿತ್ರದಿಂದ ಪರಿಚಯವಾದರು. ಭಾಗ್ಯಜ್ಯೋತಿ ಚಿತ್ರದ "ಗುಡಿ ಸೇರದ ಮುಡೆಯೇರದ" ಹಾಡು ಇವರಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ತಂದಿತು. ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ, ವಚನ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಸುಗಮ ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇವರು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ "ನಮನ"ದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಭಾಷೆ ಎನ್ನುವುದು ಮಾನವನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಾಧಿಸಲ್ಪಡಬಹುದಾದ ಒಂದು ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಂವಹನ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂವಹನ ಮಾಧ್ಯಮದ ಅಥವಾ ಭಾಷೆಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಭಾಷಾ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ಎನ್ನುವರು. ಅಧ್ಯಯನಗಳ ವರದಿಯಂತೆ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೬೦೦೦ ದಿಂದ ೭೦೦೦ ಭಾಷೆಗಳಿವೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಈ ಒಂದು ವರದಿಯು ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಡಯಲೆಕ್ಟ್ ಗಳನ್ನು ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ವಿಭಿನ್ನತೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಬೇರೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಭಾಷೆಗಳು ಮಾತಿನ ಅಥವಾ ಸಂಜ್ಞಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿವೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ದ್ವಿತೀಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸುವ, ವೀಕ್ಷಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ರೇಖಾಚಿತ್ರ ಬರವಣಿಗೆ, ಬ್ರೈಲ್ ಲಿಪಿಗಳು. ಭಾಷೆಯೆನ್ನುವುದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಅಥವಾ ಸತ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವಂತಹುದು. ಭಾಷೆಯನ್ನು ನಾವು ಒಂದು ವಿಷಯವನ್ನಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಾಗ ಅದು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಒಂದು ಸಂಕೀರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ತೆಯನ್ನಬಹುದು.
ಇದು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಆ ಎಲ್ಲಾ ವಾಕ್ಯಗಳು ನಿಯಮಬದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲ ಭಾಷೆಗಳು ನಿಯಮಬದ್ಧವಾಗಿದ್ದು ಅದರ ಸಂಜ್ಞೆಗಳು ಒಂದು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಆಡು ಭಾಷೆ ಹಾಗೂ ಶಿಷ್ಟಭಾಷೆಗಳೆರಡೂ ಕೂಡ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು ಪದಗಳ ಬಳಕೆಯು ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಇದ್ದು ಹಾಗೂ ವಾಕ್ಯರಚನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಕೂಡ ತುಂಬಾ ಶಿಷ್ಟರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪದಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಫೀಮ್ ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪದಗುಚ್ಚ.
ಉತ್ತಮ ಅರ್ಥವುಳ್ಳ ಉಚ್ಛಾರಣೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಮಾನವ ಭಾಷೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದುದು ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಉತ್ಪಾದನೆ, ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಹಾವ ಬದಲಾವಣೆಯಂತಹ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇತರ ಯಾವುದೇ ಜೀವಿಗಳ ಸಂವಹನಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿದರೆ ಇದು ಸಂಕೀರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಸನ್ನಿವೇಷಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಭಾಷೆಯನ್ನುವುದು ಚಿಂತನಾಶೀಲವಾದುದು ಹಾಗೂ ಚಲನಾಶೀಲವಾದುದು.
ಇದು ಕಾಲ ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾವಣೆಗೊಳಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ಒಂದು ಭಾಷೆಯು ಮನುಷ್ಯನ ಮಿದುಳಿನ ಭಾಗಗಳ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಯೋಚನೆಗಳು ಪದಗಳಾಗಿ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ನಾವು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂವಹನದೊಂದಿಗೆ ಕಲಿಯುತ್ತೇವೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಶೈಶವಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ಬಹಳ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಮಾತೃಭಾಷೆಯನ್ನು ತಾನು ಮೂರು ವರ್ಷದವರಿದ್ದಾಗಲೇ ಮಾತನಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ.
ಭಾಷೆಯ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಕೊಡುಗೆಯೇನೆಂದರೆ ಅದು ಮಾನವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ. ಆದ್ಧರಿಂದ ಭಾಷೆ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನಷ್ಟೆ ಅಲ್ಲದೆ ಭಾಷೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಭಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಭಾಷೆಯು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುವ ಹಾಗೂ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ವೃದ್ದಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ. ಒಂದೇರೀತಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಕೆಲವೊಂದು ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಒಂದು ಭಾಷಾಕುಟುಂಬ ಎನ್ನಬಹುದು.
ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಾಕಷ್ಟು ಭಾಷೆಗಳು "ಇಂಡೋ-ಯೂರೋಪಿಯನ್" ಬಳಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಇಂಗ್ಲೀಷ್, ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್, ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್, ರಷ್ಯನ್ ಹಾಗೂ ಹಿಂದಿ; ಅದೇ ರೀತಿ ಸಿನೋ-ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಬಳಗವು ಮಾಂಡ್ರಿಯನ್, ಚೈನೀಸ್, ಕಾಂಟೋನಿಸ್ ಹಾಗೂ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಬಂಟು ಭಾಷೆಯು ಸ್ವಹಿಲಿ, ಜುಲು, ತೋನ ಹಾಗೂ ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಆಫ್ರಿಕನ್ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಬಳಗ ಎನಿಸಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಶೇ ೫೦ ಲಿಪಿಯಿಲ್ಲದ ಭಾಷೆಗಳು ಕ್ರಿ. ಶ. ೨೧೦೦ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ನಶಿಸುತ್ತವೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಸಹಸ್ರಾರು ಭಾಷೆಗಳಿವೆ. ಎಲ್ಲಾ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಈ ಎರಡು ಲಕ್ಷಣಗಳಿವೆ -
ಸಂಕೇತಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣವೆಂದರೆ ಅವುಗಳು ಸಂವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಅವು ಹೊಂದಬೇಕೆಂದೇನಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಎಂಬ ಸಂಕೇತ "ಇಲ್ಲ" ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಸಂಕೇತ, ಕ್ರೊಯೇಶಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ "ಆಶಯ" ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಕೇತಗಳು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅವು ಸಂವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನೀಡಬಹುದು.
ತರ್ಕಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಸಂಕೇತಗಳ ಭಾಷೆಗಳೂ ಇವೆ. ಕೆಲವು ಮಾನವೇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲೂ ಅತ್ಯಂತ ಪುರಾತನ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಆದರೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಕೇತದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ವ್ಯಾಕರಣ ಪದ್ಧತಿ ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ.
ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಾನವನು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿದಂತೆ, ಹಳೆಯ ಭಾಷೆಗಳಿಂದ ಹೊಸ ಭಾಷೆಗಳು ಕವಲುಗೊಂಡು ತಾವಾಗಿಯೂ ವಿಕಾಸಗೊಂಡಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಕುಟುಂಬಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಬಹುದು ಹಾಗು ಈ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ವಂಶವೃಕ್ಷವಾಗಿ ಸಂಘಟಿಸಬಹುದು. ಇಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತ ಭಾಷೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇಂಡೋ-ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ, ಆಫ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ, ಆಸ್ಟ್ರೋನೇಷ್ಯನ್ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ ಹಾಗು ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಸೇರಿವೆ.
ಭಾಷೆ ; ಭಾಷೆಯ ರಚನೆ ; ಭಾಷಾ ವಂಶವೃಕ್ಷ ; ಭಾಷಾ ವಿಜ್ಞಾನ ; ಭಾಷಾವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ; ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ಚಿಂತನೆಯ ಇತಿಹಾಸ ; ಭಾಷಾ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ; ಭಾಷಿಕ ಸಾಪೇಕ್ಷತೆ ; ಭಾಷಾಂತರ;ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಗಳ ಪಟ್ಟಿ
ಭಾಷೆ ಮಾಹಿತಿಯ ಸಂವಹನೆಗೆ ನಿರೂಪಿತವಾಗಿರುವ ಸಂಕೇತಗಳ ಪದ್ದತಿ. ಈ ಸಂಕೇತಗಳು ಉಚ್ಛರಿತವಾಗಿರಬಹುದು, ಲಿಖಿತವಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಅಭಿನಿತವಾಗಿರಬಹುದು. ಭಾಷೆ ಮಾನವನ ಅನುಪಮ ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
ಶ್ಯಾಮಸುಂದರ ಬಿದರಕುಂದಿಯವರು ೧೯೭೦ರಿಂದ ೧೯೭೨ರವರೆಗೆ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯ ನೆಹರೂ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿದ್ದರು. ೧೯೭೨ರಿಂದ ೨೦೦೫ರವರೆಗೆ ಗದಗದಲ್ಲಿರುವ ಆದರ್ಶ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಮಿತಿಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ ಈಗ ಪಿಎಚ್.ಡಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಈಗಾಗಲೇ ೫ ಜನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಇವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮಹಾಪ್ರಬಂಧ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಪಿ‌ಎಚ್.ಡಿ. ಪದವಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಹಂಪಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಈರ್ವರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೂ ಸಹ ಇವರು ಪಿ‌ಎಚ್.ಡಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಶ್ಯಾಮಸುಂದರ ಬಿದರಕುಂದಿಯವರು ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ೧೯೭೦ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ. ಪದವಿ ಪಡೆದರು. “ನವ್ಯ ಕಾದಂಬರಿ ಮಾರ್ಗ:೧೯೬೦-೧೯೮೦” ಈ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಬರೆದ ಮಹಾಪ್ರಬಂಧಕ್ಕಾಗಿ ಇವರಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಪಿಎಚ್.ಡಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪ್ರದಾನಿಸಿತು.
ಶ್ಯಾಮಸುಂದರ ಬಿದರಕುಂದ್ರಿಯವರು “ಬೇಂದ್ರೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟ್ರಸ್ಟ”ನ ಸಕ್ರಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಬೇಂದ್ರೆ ಭವನದ ಪ್ರಸರಾಂಗದ ಪ್ರಕಾಶಕರಾಗಿ ಎರಡು ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಹೊರ ತಂದಿದ್ದಾರೆ.
ಶ್ಯಾಮಸುಂದರ ಬಿದರಕುಂದಿಯವರು ಸರ್ಜನಶೀಲ ಸಾಹಿತಿಯಾಗಿರುವಂತೆಯೇ ವಿಚಕ್ಷಕ ವಿಮರ್ಶಕರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳು ಇಂತಿವೆ:
ಬ್ಯೆಲೋರಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಳ್ಳ ದಿಣ್ಣೆ ಬಯಲುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪ್ರದೇಶ. ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 346 ಮೀ ಎತ್ತರ ಇರುವ ಜಿರ್‍ಷಿನ್‍ಸ್ಕಿ ಪರ್ವತವೇ ಅತಿ ಎತ್ತರವಾದ್ದು. ಯೂರೋಪಿನ ಪ್ರಾಚೀನತಮ ಅಭಯಾರಣ್ಯವೆನಿಸಿದ ಬ್ಯೆಲೊವೆಷ್‍ಸ್ಕಯ ರಮಣೀಯ ಪ್ರದೇಶ. ಮೊದಲಿಗಿಂತ ಕಾಡು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ಬ್ಯೆಲೋರಷ್ಯದ ಮೂರನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ ಅರಣ್ಯಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಜಿಂಕೆ, ಕರಡಿ, ಮೊಲ, ಅಳಿಲು ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಕಾಡೆಮ್ಮೆ, ಎಲ್ಕ್, 'ರೋ ಜಿಂಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ; ತೋಳ, ನರಿ, ಬ್ಯಾಡರ್, ಅರ್ಮಿನ್ ಮಾರ್ಟಿನ್, ನೀರುನಾಯಿ, ಮಿಂಕ್, ಬೀವರ್ ಮುಂತಾದವೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರೌಸ್, ಗೌಜಲು, ಕಾಡುಕೋಳಿ, ಉಲ್ಲಂಗಿ ಮುಂತಾದವು ಸೇರಿವೆ. ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ ಬಗೆಬಗೆಯ ಮೀನುಗಳಿವೆ.
ಬೆಲಾರುಸ್ ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್ನ ಒಂದು ದೇಶ. ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ರಷ್ಯಾ, ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಯುಕ್ರೇನ್, ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಪೊಲೆಂಡ್, ಮತ್ತು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಲಿಥುವೆನಿಯ ಮತ್ತು ಲಾಟ್ವಿಯ ದೇಶಗಳು ಇದರ ಗಡಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರ ರಾಜಧಾನಿ ಮಿನ್ಸ್ಕ್. ದೇಶದ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ಕಾಡಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುವ ಈ ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬೆನ್ನೆಲಬು ಬೇಸಾಯ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆ. ಬೆಲಾರುಸ್ ಚೆರ್ನೊಬಿಲ್ ದುರಂತದಿ ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ ದೇಶ.
ಬ್ಯೆಲೋರಷ್ಯ ನದಿಸರೋವರಗಳ ನಾಡು. ಸುಮಾರು ಮೂರು ಸಾವಿರ ನದಿಗಳು ಒಟ್ಟು 51,000 ಕಿಮೀ ದೂರ ಕ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ. ಸರೋವರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು ಹನ್ನೊಂದು ಸಾವಿರ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ದ್ವಿನಾ, ಬಿರ್ಯೇಜಿನಾ, ನೀಪರ್, ಪ್ರಿಪ್ಯಾತ್, ಸೋಷ್ ಹಾಗೂ ನೀಮನ್ ಇಲ್ಲಿಯ ಮುಖ್ಯ ನದಿಗಳು. ನರೊಕ್, ಆಸ್ಟೆಯ್‍ಸ್ಕಾಯ್ ಹಾಗೂ ಡ್ರಿಸ್ವ್ಯಾತಿ ದೊಡ್ಡ ಸರೋವರಗಳು. ದೋಣಿಯಾನ, ಮರದ ದಿಮ್ಮಿಗಳ ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ನದಿಗಳು ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿವೆ.
ಖನಿಜ ಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬ್ಯೆಲೋರಷ್ಯ ಶ್ರೀಮಂತರಾಜ್ಯ. ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನಂತೆ ಬಳಸಲಾಗುವ ಪೀಟ್ ಹೇರಳವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಎಣ್ಣೆ, ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, ಉಪ್ಪು, ಫಾಸ್ಫೇಟ್, ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದುರು ಮುಂತಾದವು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮವಾದ ಗಾಜಿನ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಅವಶ್ಯಕವಾದ ಸುಣ್ಣಕಲ್ಲು, ಡಾಲೊಮೈಟ್, ಮರಳು, ಬೆಣಚು ಮರಳು, ಸುಣ್ಣ ಜೇಡಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಹಂಚು ಮತ್ತು ಕೊಳವೆ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಬಿರುಸು ಜೇಡಿಮಣ್ಣು ಬ್ರೆಸ್ಟ್ ಲಟಾಷಸ್ಕ್ ಎಂಬ ನಗರದ ಬಳಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
ಇಲ್ಲಿಯ ಬಹುಭಾಗ ಜವುಗು ಭೂಮಿ, ಕಾಳುಗಳು, ಆಲೂಗಡ್ಡೆ, ತರಕಾರಿ, ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪು, ಗೋದಿ ವಿವಿಧ ತೆರನ ನಾರಿನ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಮೇವಿನ ಹುಲ್ಲನ್ನೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. ರಬ್ಬರ್ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಕೊಸಾಗಿಜ್ ಗಿಡ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಜೇನು, ಕೋಳಿ, ಹಂದಿ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಸಾಕಣೆ, ಡೈರಿ ಫಾರಮ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಕಸುಬುಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯ ರೈತಾಪಿಜನ ನಿರತರು. ಮಿಂಕ್ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿ ನರಿಗಳ ತಳಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಇಲ್ಲಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣ.
ಬ್ಯೆಲೋರಷ್ಯ ಜನರಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಬ್ಯೆಲೋರಷ್ಯನ್ನರು. ಇತರರೆಂದರೆ ರಷ್ಯನ್, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್, ಪೋಲಿಷ್, ಯಹೂದಿ, ಲಿಥುಅನಿಯನ್ ಮುಂತಾದವರು. ಬ್ಯೆಲೋರಷ್ಯದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ದಟ್ಟವಾಗಿಯೂ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿರಳವಾಗಿಯೂ ಇದೆ. ಹವಾಗುಣ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 17(-19(ಅ ವರೆಗೆ ಇದ್ದು ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ 50(ಅ ಯಿಂದ 8(ಅ ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸರಾಸರಿ 559ರಿಂದ 711 ಮಿಮೀ ಮಳೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ.
ಸಂಕೇತಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಶಬ್ದ ವಾಙ್ಮಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಜನಾಂಗದಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಂದಂಧವಾಚಕಗಳು ವಿಪುಲವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ವಚನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯವುಂಟು. ಇದು ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಆಡುಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾಲ ಮತ್ತು ಪುರುಷಭೇದಗಳೂ ಸಹ ಸ್ಫುಟವಾಗಿ ಕಾಣುವುದು. ಲಿಂಗಗಳು ಮೂರು ಇದ್ದು ಅಭಿವ್ಯಾಪ್ಯ ಮತ್ತು ವರ್ಜ್ಯ ಸರ್ವನಾಮಗಳ ಭೇದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವುದು. ವಿಭಕ್ತಿ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ತಮಿಳಿಗಿಂತ ಸಾಕಷ್ಟು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪದಗಳೆಲ್ಲ ಸ್ವರಾಂತ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದು ಭಾಷೆಗೆ ಮಾಧುರ್ಯ ಮತ್ತು ಗೇಯಾಂಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡದ ಅಕಾರಾಂತ ಶಬ್ದಗಳೆಲ್ಲವು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಕೇತಿಯಲ್ಲಿ ಉಕಾರಾಂತಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಕನ್ನಡದ ಎಕಾರಾಂತಗಳು ಹಾಗು ತಮಿಳಿನ ಐಕಾರಾಂತಗಳು ಸಂಕೇತಿಯಲ್ಲಿ ಅಕಾರಾಂತಗಳೇ. ಇದು ಮಲಯಾಳ-ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆಯೇ ಉಳ್ಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.
ಸಂಕೇತಿ ಭಾಷೆಯು ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯಿಂದ ಸರಿ ಸುಮಾರು ಮಲಯಾಳ ಭಾಷೆ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ತಾನು ಕವಲೊಡೆದಿದೆ. ಇದರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಇದು ಮೂಲದ ಜನಾಂಗ ಹಾಗು ಪ್ರಾಂತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ತತ್ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಇದು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿಯೂ ಸ್ವಚ್ಛಂದವಾಗಿಯು ಬೆಳೆಯಿತು. ಈ ಭಾಷೆಯು ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತದಿಂದ ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಣ ಹೊಂದಿರುವುದಾದರು, ತನ್ನದೇ ಆದ ಅನನ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಗಳನ್ನು ಮೆರೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಲಯಾಳ ಭಾಷೆಯೊಡನೆಯೂ ಕೆಲವು ಸಾಮ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಂಕೇತಿಗಳು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಈಗಿನ ಕೇರಳ - ತಮಿಳುನಾಡು ಗಡಿಪ್ರದೇಶದಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದವರಾದ್ದರಿಂದ ಈ ಉಭಯ ಜನಾಂಗದವರು ಸಮೀಪ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಆಡುತ್ತಿದ್ದಿರಬಹುದಾದ ಸಂಭವತೆ ಹೆಚ್ಚು. ಸಂಕೇತಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಶಬ್ದಗಳು ಹಳೆಯ ಶಿಷ್ಟ ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯ ಪದಕೋಶದೊಂದಿಗೆ ತುಲ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಸಂಕೇತಿ ಭಾಷೆಯು ಮೂಲ-ದ್ರಾವಿಡ ಅಂಶಗಳು ಕೆಲವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ.
ಸಂಕೇತಿಯು ತಾನು ಪಡೆದಿರುವ ಧ್ವನಿಮಾಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೃದ್ಧವೂ ವಿಸ್ತೃತವೂ ಆದ ಒಂದು ಭಾಶೆಯು. ಸಂಸ್ಕೃತ ಅಥವಾ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಎಲ್ಲ ಧ್ವನಿಮಾಗಳೊಡನೆ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಧ್ವನಿಮಾಗಳನ್ನು ಇದು ಪಡೆದಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ವಿಶೇಷತರವಾಗಿ
"ಅ"ಕಾರವು ಉಚ್ಛರಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಧಾನದಿಂದ ಅರ್ಥದ ಮಾರ್ಪಾಟಿಗೆ ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಡುವುದು. "ಅ‌^"ಕಾರವು "ಎ"ಕಾರದದಿಂದ ಬೆಳೆದಿರುವುದರಿಂದಲೂ ಪದಾದಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವಾಗ ಇದು ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದರಿಂದಲೂ ಇದನ್ನು ನಾವು ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಥಕ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು ಸಮಂಜಸ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಪದಾದಿಯ ಅಕಾರವು ನಿಶ್ಚಯಾರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದು.
ಸಂಕೇತಿ ಭಾಷೆಯು ತಮಿಳು ಭಾಷೆಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದು ಈಗ ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಹಂಪ ನಾಗರಾಜಯ್ಯ ಮುಂತಾದ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷಾತಜ್ಞರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಆದರೂ ಹಲವರು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಅಂಧಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಇದನ್ನು ತಮಿಳಿನ ಒಂದು ಉಪಭಾಷೆಯೆಂದು ಈಗಲೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಒಂದು ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ವಿಚಾರವೆಂದರೆ ಸಂಕೇತಿ ಭಾಷೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯ ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯನ್ನಾಡುವವರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವುದು ದುಸ್ಸಾಧ್ಯ.
ಇನ್ನೊಂದು ವಿಶೇಷ ಧ್ವನಿಮಾ ಎಂದರೆ "ಅವು(" ಮುಂತಾದ ಕಡೆಗಳ್ಳಿ ಬರುವ ಅನುನಾಸಿಕವು. ಇದು ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವಂತಹ ಒಂದು ಧ್ವನಿಮಾ. ಪದಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಧ್ವನಿಮಾ ಇರುವುದು ಅಥವಾ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಲಿಂಗವನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸುವುದು. ಇದು ಬಂದರೆ ಪುಲ್ಲಿಂಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿಯೂ ಬಾರದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ಅಥವಾ ಬಹುವಚನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದು.
ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಅರ್ಧ "ಉ^‍"ಕಾರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣ ಉಕಾರ ಎರಡೂ ಧ್ವನಿಮೆಗಳು ಬರುವುದು. ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಪದಾನ್ತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉ^ಕಾರವೇ ಬರುವುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಅಪವಾದಗಳು ತೀರ ಕಡಿಮೆ. ಆದರೆ ಸಂಕೇತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡು ಧ್ವನಿಮೆಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ಹಾಗು ಅರ್ಥವ್ಯತ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.
ಉದಾ: ಅ‍^ದು^- ಎಂದರೆ "ಯಾವುದು" ಎಂಬ ಅರ್ಥವೂ, ಅದು‌^- ಎಂದರೆ "ಅದು" ಎಂಬ ಅರ್ಥವೂ ಬರುವುದು.
ನಿಷೇದಾರ್ಥವನ್ನು ಸೂಕ್ತ ಅಂತ್ಯಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಪ್ರಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಲ್ಲಿ
ಉದಾ: ನಾ ಪಣ್ಣಿನೇ(- ನಾನು ಮಾಡಿದೆನು; ನಾ ಪಣ್ಣಿತಿಲ್ಲೇ(- ನಾನು ಮಾಡಲಿಲ್ಲ; ನಾ ಪಣ್ಣಲ್ಲೇ - ಮಾಡದೆ.
ಪ್ರಥಮ ಪುರುಷ- ಆ(. ಪಣ್ಣಿನಾ(- ಮಾಡಿದನು; ಪಣ್ಣಿನಾ- ಮಾಡಿದಳು, ಮಾಡಿದರು; ಪಣ್ಣಿತಿಲ್ಲಾ(- ಮಾಡಲಿಲ್ಲನು; ಪಣ್ಣಿತಿಲ್ಲಾ_ ಮಾಡಲಿಲ್ಲಳು, ಮಾಡಲಿಲ್ಲರು.
ಇವೇ ಅಲ್ಲದೆ "ಬ್ಯಾಂಕ್" ಎಂಬ ಆಂಗ್ಲ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ಬರುವಂತಹ ಅಕಾರವೂ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಂಕೇತಿಯಲ್ಲಿ ಖರ ಮತ್ತು ಘೋಷಗಳ ಭೇದಗಳು ನಿತ್ಯ ಹಾಗು ಅನುಲ್ಲಂಘ್ಯ. ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಹಾಗಲ್ಲ.
ಈ ಹೇಳಿದ ಧ್ವನಿಮೆಯು ಬೇರೆ ಕಡೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಬಂದು ಅರ್ಥವ್ಯತ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.
'ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಥಮ ಭೂಗರ್ಭ-ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರ'. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸುವ 'ವಾರಾಹಿ ನದಿ' ೭೩೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಿಂದ ಧುಮುಕಿ ಹರಿದು ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ೧೧೫ ಮೆ. ವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಎರಡು ಜಲ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಕ ಘಟಕಗಳ ಮೂಲಕ ೨೩೦ ಮೆ. ವ್ಯಾಟ್ ವಿದ್ಯುತ್ ನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಉಣಚಿಕಲ್ ಫಾಲ್ಸ್ ನದಿಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಜಲಪಾತ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಚೇತನವುಳ್ಳದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಸಮೂಹವೇ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿಕೊಡುತ್ತದೆ.
ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಭೂ-ಗರ್ಭ ವಿದ್ಯುದಾಗಾರ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ.ಸರ್. ಎಂ. ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ನವರ ದಿವ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯ ಕೃಪಾಕಟಾಕ್ಷದಿಂದ, ಪಿಕ್-ಆಪ್ ಅಣ್ಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಮಾಣಿ ಅಣ್ಣೆಕಟ್ಟಿನಿಂದ ವಾರಾಹಿ ನದಿಯ ನೀರನ್ನು ಹಾಯಿಸಿ ಸುಮಾರು ೫.೦೮ ದಶಲಕ್ಷ ಘನ ಮೀ .ಗಾತ್ರ ದ ಬಂಡೆಯನ್ನು ಕೊರಯಿಸಿ, ೬.೯ ಕಿ. ಮೀ. ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗ ಹೊಂದಿದೆ.
ವಾರಾಹಿ ನದಿ : ವಾರಾಹಿ ನದಿಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಆಗುಂಬೆಯ ಸಮೀಪ ಇರುವ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು ೭೩೦ ಮೀ . ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸಿ, ಕುಂದಾಪುರದ ಬಳಿ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ವಾರಾಹಿಯು ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರುವ ಮೊದಲು ರಾಜ್ಯದ ಅನೇಕ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಬೆಳಕಾಗಿ, ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪೂರಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾಳೆ . ವಾರಾಹಿ ಯೋಜನೆಯ ಮೊದಲ ಹಂತವು ೩ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಒಂದು ಆಣೆಕಟ್ಟು ವಿದ್ಯುದಾಗಾರ ಮತ್ತು ಒಂದು ಭೂಗರ್ಭ ವಿದ್ಯುದಾಗಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ
ಮಾಣಿ ಆಣೆಕಟ್ಟು : ಹೊಸನಗರ ತಾಲೂಕು, ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಾಣಿ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯ ಹತ್ತಿರವಿದ್ದೂ ,ಇದರ ಎತ್ತರ ೫.೯ ಮೀ ಮತ್ತು ಉದ್ದ ೫೮೫ ಮೀ ಜಲಾಶಯದ ಪೂರ್ಣ ಮಟ್ಟ ೫೯೪.೩೬ ಮೀ. ಮಾಣಿ ಅಣೆಕಟ್ಟಿಗೆ ಎಡ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ೯ ಹಾಗೂ ಬಲ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ೩ ಮಣ್ಣಿನ ಪಲ್ಲಣ ಕಟ್ಟೆ ಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ .
ಪಿಕ್-ಆಪ್ ಆಣೆಕಟ್ಟು : ಮಾಣಿ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಕೆಳ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕುಂಚಿಕಲ್ಲು ಅಭಿ ಜಲಪಾತ ದ ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಂತ ದಲ್ಲಿದ್ದೂ, ಇದರ ಎತ್ತರ ೩೭.೬೦ ಮೀ ಮತ್ತು ಉದ್ದ ೨೪೪ ಮೀ ಈ ಜಲಾಶಯದ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ೫೬೩.೮೮ ಮೀ . ಈ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗಿ ಬಲ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮಣ್ಣಿನ ಪಲ್ಲಣ ಕಟ್ಟೆ ಗಳನ್ನೂನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ .
ಹುಲಿಕಲ್ ಫೋರ್ಬೆ ಆಣೆಕಟ್ಟು : ವಾರಾಹಿ ನದಿಗೆ ಸೇರುವ ಹುಲಿಕಲ್ ಹೊಳೆಗೆ ಹುಲಿಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಗಿದ್ದೂ,೪೦ ಮೀ ಎತ್ತರ, ೪೨೨ ಮೀ ಉದ್ದದಾಗಿದೆ. ಈ ಜಲಾಶಯದ ಪೂರ್ಣ ಮಟ್ಟ ೫೬೩.೮೮ ಮೀ. ಮಾಣಿ ಆಣೆಕಟ್ಟು , ವಿದ್ಯುದಾಗಾರದಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುವ ವಿದ್ಯುತನ್ನು ಸಾಗಣಿ ತಂತಿ ಜಾಲದ ಮೂಲಕ ಶಿವಮೊಗ್ಗ -ಮಂಗಳೂರು ಸಾಗಣಿ ತಂತಿ ಜಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ .
ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಶಾಕೋತ್ಪನ್ನ ಜಲ ವಿದ್ಯುತ್ ಆಗರಗಳಿದ್ದೂ, ಸತತ ಸರದಿ ಪ್ರಕಾರ ಮೂರು ಜಲ ವಿದ್ಯುತ್ ಆಗರ ಅದರಲ್ಲೂ ಭೂ-ಗರ್ಭ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಆಗರ ಇದು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರ-ಪ್ರಥಮವಾಗಿದೆ. ದಿನ-ನಿತ್ಯ ಹಲವಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ನೋಡಬೇಕಾದುದ್ದೆ. ಇದರ ಅಂದವನ್ನು ನೋಡಲು ಬಹು ಚೆಂದ. ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಕೇವಲ ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿಯೇ ನೋಡಿಯೆ ಆನಂದವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕೆ ವಿನಹ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
ಕುಂದಾಪುರದಿಂದ ಸುಮಾರು ೨೦ ಕಿ.ಮೀ. ಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಕಮಲಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಬ್ರಾಹ್ಮೀ ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಈ ದೇವಳವು ಕುಬ್ಜಾ ನದಿ ಹಾಗೂ ನಾಗತೀರ್ಥಗಳ ಸಂಗಮ ಕ್ಷೇತ್ರ. ಇಲ್ಲಿ ದುರ್ಗೆ ಲಿಂಗ ರೂಪಿಯಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾಳೆ. ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸ್ವರ್ಣರೇಖೆಗಳಿದ್ದು ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀ, ಮಹಾಕಾಳಿ ಹಾಗೂ ಮಹಾಸರಸ್ವತಿ ಐಕ್ಯವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ದೇವಳದ ಸುತ್ತಲೂ ಹೊರಪೌಳಿಯಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರ, ಗಣಪತಿ, ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ, ಹೊಸಮ್ಮ, ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲ, ರಕ್ತೇಶ್ವರಿ, ಹುಲಿದೇವಿ ಮುಂತಾದ ಪರಿವಾರ ದೇವರುಗಳು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ.
ದೇವಳದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೇ ರುದ್ರರಮಣೀಯವಾಗಿ ಕುಬ್ಜಾ ನದಿ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದು ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಪ್ರತೀ ವರ್ಷವೂ ದೇವಿಯ ವಿಗ್ರಹ ನದಿಯಿಂದ ತೊಯ್ಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ದೇವಳದ ವಾಯುವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸುಪಾರ್ಶ್ವ ಗುಹೆಯಿದೆ. ಇದು ನಾಗತೀರ್ಥದ ಮೂಲಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಳಿ, ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಹಾಗೂ ಸರಸ್ವತಿಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವಿದೆ. ಗುಹೆಯ ಹೊರಗಡೆ ಹುಲಿಚಾವಡಿ ಎಂಬ ಸ್ಥಳವಿದೆ.
ದೇವಿ ವ್ಯಾಘ್ರವಾಹಿನಿಯಾಗಿದ್ದು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು ಮೀರಿ ಹೋದಲ್ಲಿ ಹುಲಿ ಬಂದು ಎಚ್ಚರಿಸುವ ಪರಿಪಾಠ ಇಂದಿಗೂ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ವಾರ್ಷಿಕ ರಥೋತ್ಸವ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲಿ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿ ಘರ್ಜಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ರಥೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ಕರೆ ನೀಡುವ ಪರಿಪಾಠ ಇಂದಿಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ. ದೇವಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರತೀ ಏಕಾದಶಿಯಂದು ದೇವಿಗೆ ಮೃತ್ತಿಕಾಷ್ಠಿ ಬಂಧವು ಜರುಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವ ಮೃತ್ತಿಕೆ ಎದುರಿರುವ ಗುಡ್ಡದಿಂದ ತಂದು ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾಗಿ ಹದ ಮಾಡಿ ಅಷ್ಟಬಂಧ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಅಷ್ಟಬಂಧವಾದ ಬಳಿಕ ಮೃತ್ತಿಕೆ ಎಷ್ಟು ನೀರು ಸುರಿದರೂ ಕರಗುವುದಿಲ್ಲ. ವಿಸರ್ಜಿಸಿದ ಮೃತ್ತಿಕೆಯನ್ನು ಭಕ್ತಾದಿಗಳು ಮೂಲ ಪ್ರಸಾದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ. ನವರಾತ್ರಿಯ ಸಂದರ್ಭ ಚಂಡಿಕಾ ಹವನ, ರಥೋತ್ಸವ, ಕುಂಕುಮಾರ್ಚನೆ, ಬೆಳ್ಳಿ ರಥ ಸೇವೆ, ಹಾಲಿನ ಪೂಜೆ ಮುಂತಾದ ಸೇವೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.