polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
೧೯೪೮ರಲ್ಲಿ ಈ ಸಹೋದರರು ತಮ್ಮ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿದರು. ರುಡಾಲ್ಫ್ ಎತ್ತರದ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ತೊರೆದು ಔರಾಷ್ ನದಿಯ ಅತ್ತಣ ಬದಿಗೆ ಸಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ವಿಭಜನೆಯ ನಂತರ ಅಡಾಲ್ಫ್ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಕ್ರೀಡಾಪೋಷಾಕುಗಳ ಕಂಪನಿಗೆ, ತಮ್ಮ ಅಡ್ಡಹೆಸರಾದ "ಅಡೀ" ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಕೊನೆಯ ಹೆಸರಿನ ಮೂರು ಅಕ್ಷರಗಳಾದ "ಡಸ್" ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ "ಅಡೀಡಸ್ " ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನಿಟ್ಟು, ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು.
೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಪೂಮಾ ಕಿಂಗ್ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ದಂತಕಥೆಯನ್ನು ಉದ್ಘೋಷಿಸಿತು. ಈ ಬಾರಿ ಡೀಗೋ ಮರಡೋನಾ ರಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. . ಈ ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾದ ದಂತಕಥೆಯ ೫೦ನೆಯ ಜನ್ಮದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ಪೂಮಾ ಕಿಂಗ್ ಡೀಗೋ ಫಿನಾಲೆ ಬೂಟ್ ಅನ್ನು ಪೂಮಾ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಈ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಅರ್ಜೆಂಟಿಆನಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ತಂಡದ ವರ್ಣಗಳಾದ ಲಾ ಆಲ್ಬಿಸೆಲೆಸ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು.
೧೯೯೩ರಿಂದ ಈ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಇದರ ಸಿಇಓ ಮತ್ತು ಚೇರ್ಮನ್ ಆದ ಜೋಷೆನ್ ಝೀಟ್ಝ್ ನಡೆಸಿಕೊಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಕಾರ್ಯಾವಧಿಯನ್ನು, ಅವಧಿ ಮುಗಿಯುವ ಮುನ್ನವೇ, ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಅವರು ಅದೇ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ೨೦೧೨ರವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುವುದೆಂದು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ತೀರ್ಮಾನ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.
ರುಡಾಲ್ಫ್ ಒಂದು ನೂತನ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ಅದನ್ನು ರುಡಾ ಎಂದು ಕರೆದರು – "ರು" ರುಡಾಲ್ಫ್ ನಿಂದ ಮತ್ತು "ಡಾ" ಡಸ್ಸ್ಲರ್ ನಿಂದ ಪಡೆದ ಅಕ್ಷರಗಳಾಗಿದ್ದವು. ರುಡಾಲ್ಫ್ ರ ಕಂಪನಿಯು ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಪೂಮಾ ಸ್ಖಹ್ ಫಾಬ್ರಿಕ್ ರುಡಾಲ್ಫ್ ಡಸ್ಸ್ಲರ್/೦} ಎಂದು ೧೯೪೮ರಲ್ಲಿ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿತು.
ಮೇ ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ ರುಡಾಲ್ಫ್ ರ ಪುತ್ರರಾದ ಆರ್ಮಿನ್ ಮತ್ತು ಗೆರ್ಡ್ ಡಸ್ಸ್ಲರ್ ಪೂಮಾದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ೭೨ ಪ್ರತಿಶತ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಸ್ವಿಸ್ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಕೋಸಾ ಲೈಬರ್ ಮಾನ್ ಎಸ್ಎ ಗೆ ಮಾರಲು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರು.
ಜಪಾನಿ ಫ್ಯಾಷನ್ ಗುರು ಮಿಹಾರಾ ಯಾಷುರಿಯೋ ಪೂಮಾದ ಜೊತೆ ಸೇರಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಮಟ್ಟದ ಹಾಗೂ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಸ್ನೀಕರ್ ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದರು.
೧೯೮೬ರಲ್ಲಿ ಪೂಮಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಂಪನಿಯಾಯಿತು ಹಾಗೂ ತದನಂತರ ಬೋರ್ಸ್ ಮುಂಚೆನ್ ಮತ್ತು ಫ್ರಾಂಕ್ ಫರ್ಟ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್ ಚೇಂಜ್ ಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.
ಈ ಪ್ರಕಾರ ೧೫ನೇ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೮೪೦ರಂದು ಮದ್ರಾಸಿನ ಎಗ್ಮೋರಿನ ‘ಎಡಿನ್ ಬರ್ಗ್ ಹೋಮ್’ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಪಡೆದು, ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಶಾಲೆಯನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಇದರ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಗಣಿತದ ಪ್ರೌಢಪಾಂಡಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವರ್ಗದಲ್ಲಿ ತೇರ್ಗಡೆಯಾಗಿದ್ದ ಏರ್ ಬರ್ಟನ್ ಪವೆಲ್ ನೇಮಕವಾಗಿದ್ದರೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಿಂದ ಆತ ಭಾರತವನ್ನು ಸೇರುವದು ತಡವಾದ ಕಾರಣ, ಕೊಲ್ಕತ್ತದ ಹುಗ್ಲಿ ಕಾಲೆಜಿನ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಕೂಪರ್ ಎನ್ನುವವರು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿದ್ದರು. ಪವೆಲ್ ಬಂದು ಸೇರಿದ ನಂತರ ಎಪ್ರಿಲ್ ೧೮೪೧ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ವಿಭಾಗವನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲೇ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಪೊಫಮಿನ ಬ್ರಾಡ್ವೇಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು.
ಸರ್ ಥೋಮಸ್ ಮನ್ರೋವಿನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ೧೮೨೬ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ೧೮೩೬ರಲ್ಲಿ ಈ ಸಮಿತಿಯ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ‘ದೇಶೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಮಿತಿ ’ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡಿತು. ಸಮಿತಿಯು ತಯಾರಿಸಿದ ರೂಪರೇಷೆಗಳು ಮದ್ರಾಸಿನ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿದ್ದ ಲಾರ್ಡ್ ಎಲ್ಫಿನ್‍ಸ್ಟನರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆ ಕಾರಣ ಅವರು ೧೯ ಠರಾವುಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿ ಅವೆಲ್ಲವೂ ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ಅಂಗೀಕೃತವಾದವು.
ಈ ಶಾಲೆಯು ಬೆಳೆದು ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಕಾಲೆಜ್ ಆಯಿತು. ೧೮೫೭ರಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಸ್ಥಾಪಿತವಾದಾಗ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಕಾಲೆಜ್ ಅದಕ್ಕೆ ಸೇರಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ೧೮೭೦ರಲ್ಲಿ ಕಾಲೆಜನ್ನು ಮರಿನ ಬೀಚಿನ ಎದುರಿರುವ ಕಾಮರಾಜ್ ಸಾಲೈಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಗಿ, ಇಂದಿಗೂ ಅಲ್ಲೇ ಇದೆ.
ಡಾ ಸರ್ವೆಪಲ್ಲಿ ಗೋಪಾಲ್, ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪುಸ್ತಕ ವಿಶ್ವಸ್ಥ ಸಮಿತಿ ಯ ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷ.
ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಕಾಲೆಜ್, ಚೆನ್ನೈಯನ್ನು ಮದ್ರಾಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅಗ್ರಗಾಮಿ ಕಾಲೆಜ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಶಲ್ ಕೆ ಎಮ್ ಕಾರ್ಯಪ್ಪ, ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ರಕ್ಷಾಪಡೆಗಳ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಪ್ರಧಾನ ಸೈನ್ಯಾಧಿಪತಿ.
ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಕಾಲೆಜಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಪರಿಚಯ ಹೀಗಿವೆ:
ಡಾ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನ್ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್, ಭೌತ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪುರಸ್ಕೃತರು.
ವಿಜೇತ : ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟರಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 'ಸ್ಪರ್ಶ' ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ.
ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ : ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಖಳನಾಯಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮೊಹ್ರ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ.
ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ : ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನಾಜಾಯಜ್ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ.
ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ : ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಖಳನಾಯಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಚಾಹಾತ್ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ.
ವಿಜೇತ : ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸರ್ಫರೋಷ್‌ ನಲ್ಲಿ ನೆಗೆಟಿವ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಭಿನಯದ ಕಲಾತ್ಮಕ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ.
ವಿಜೇತ : ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ:ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ ಇಕ್ಬಾಲ್ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ
ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ : ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಖಳನಾಯಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕೃಿಷ್ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ.
ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ : ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಎ ವೆಡ್ನಸ್‌ಡೇ ಗಾಗಿ ಆಯ್ದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ
ದಿ ಲೀಗ್ ಆಫ್ ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರಾಆರ್ಡಿನೆರಿ ಜಂಟಲ್‌ಮನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ನೆಮೊಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ.
ಶಾಹ್ ಅವರು ನಿಶಾಂತ್, ಆಕ್ರೋಶ್, ಸ್ಪರ್ಶ್, ಮಿರ್ಚ್ ಮಸಾಲ, ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಪಿಂಟೊ ಕೊ ಗುಸ್ಸಾ ಕ್ಯೂಂ ಆತಾ ಹೈ, ತ್ರಿಕಾಲ್, ಭಾವ್ನಿ ಭವಾಯಿ, ಜುನೂನ್, ಮಂಡಿ, ಮೋಹನ್ ಜೋಷಿ ಹಾಜಿರ್ ಹೊ!
ಅರ್ಧ್ ಸತ್ಯ, ಕಥಾ, ಜಾನೆ ಬಿ ದೊ ಯಾರೊ, ಇತರೆ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ರಾಖಿ ಜತೆ ಜೋಡಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ರಾಖಿ ಕುಸುಮ್ಜಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದು, ರಾಖಿ ಜತೆ ಅವರಿಗೆ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಬಲವಂತದಿಂದ ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ .
ಅವರ ಅತೀ ಮುಖ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಾಸೂಮ್ ನ್ನು ನೈನಿತಾಲ್‌ನ ಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. 1980ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಮ್ ಪಾಂಚ್‌ ವೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ ಬಾಲಿವುಡ್ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿ ಕೊಂಡರು. ಅವರ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಮುಖ್ಯ ಯಶಸ್ಸು 1986ರ ಬಹುತಾರಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ಕರ್ಮ ದಿಂದ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಿರಿಯ ನಟ ದಿಲೀಪ್ ಕುಮಾರ್ ಜತೆಗೆ ನಟಿಸಿದರು. ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳಾದ, ಇಜಾಜತ್ , ಜಾಲ್ವಾ ಮತ್ತು ಹೀರೊ ಹೀರಾಲಾಲ್ ಅನುಸರಿಸಿದವು.
1988ರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿ ರತ್ನ ಪಾಠಕ್ ಎದುರಾಗಿ ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್ ಘೋಟೆ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇದು . . .ಕೀಟಿಂಗ್'ಸ್ ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಪತ್ತೇದಾರಿ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. ಮರ್ಚೆಂಟ್ ಐವರಿ ನಿರ್ಮಾಣದ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ದಿ ಪರ್ಫೆಕ್ಟ್ ಮರ್ಡರ್‌ ನಲ್ಲಿ ಈ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅನೇಕ ಬಹುತಾರಾ ಬಳಗದ ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಗುಲಾಮಿ , ತ್ರಿದೇವ್ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾತ್ಮಾ . 1994ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೊಹರಾ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಖಳನಾಯಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇದು ನಟರಾಗಿ ಅವರ 100ನೇ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.
ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಲಾತ್ಮಕ ಚಿತ್ರಗಳ ನಿರ್ದೇಶಕರು ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಕಲಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಿತ್ರಗಳ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಬಲವಾಗಿ ನಂಬಿದ್ದಾರೆ. 2000ದಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಮಲ್ ಹಾಸನ್ ಅವರ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಪ್ರಶಂಸೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಹೇ ರಾಂನಲ್ಲಿ ಅವರು ಗಾಂಧಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದಾಗ, ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವ ಅವರ ಕನಸು ನನಸಾಯಿತು. ಹೇ ರಾಂ ಚಿತ್ರವು ದುಷ್ಕರ್ಮಿಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಗಾಂಧಿ ಹತ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ಗಮನಹರಿಸಿದೆ. ಅವರು ಇಕ್ಬಾಲ್ ದಲ್ಲಿ ಕಿವುಡ ಮತ್ತು ಮೂಕ ಬಾಲಕನ ಕುಡುಕ ತರಬೇತುದಾರ ಮೋಹಿತ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ವಿಪುಲ್ ಕೆ. ರಾವಲ್ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಷಾ ಅವರನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಪ್ರತಿಭಾಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿದ ಚಿತ್ರ "ಎ ವೆಡ್ನಸ್‌ಡೇ" ನಲ್ಲಿ ಕೂಡ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರ, ಅವರು 2001ರಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಸೂನ್ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು 2003ರಲ್ಲಿ ಹಾಲಿವುಡ್ ಕಾಮಿಕ್ ಪುಸ್ತಕದ ರೂಪಾಂತರ ದಿ ಲೀಗ್ ಆಫ್ ಎಕ್ಟ್ರಾಆರ್ಡಿನಿರಿ ಜೆಂಟಲ್‌ಮನ್ ನಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ನೆಮೊ ಪಾತ್ರ ಮುಂತಾದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿತ್ರ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. ಅವರ ನೆಮೊ ಪಾತ್ರವು ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಉನ್ಮಾದತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಚಿತ್ರಣವು ಗ್ರಾಫಿಕ್ ಚಿತ್ರದ ಕಾದಂಬರಿಯ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ತೀರಾ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ.
ಅವರು 2004ರಲ್ಲಿ ಶೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬೆತ್‌ ನ ಭಾರತದ ರೂಪಾಂತರ ಮಕ್ಬೂಲ್. ಹೆಸರಿನ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ನಿವ್ ವಂಡರ್‌ಫುಲ್‌ ಚಿತ್ರದ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ತೆರಳಿದರು. ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅವರು ಇಶ್ಕಿಯಾ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಷಾ ಅವರ ಮುಂಬರುವ ಚಿತ್ರಗಳು ದಿ ಹಂಟ್ ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಅರಣ್ಯದ ಆಶ್ರಯಧಾಮದಲ್ಲಿ ಮರಿಜುವಾನಾ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಏಕಾಂತವಾಸಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅವರು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿದ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಖುದಾ ಕೆ ಲಿಯೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶ ಕೂಡ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಶೋಯಬ್ ಮನ್ಸೂರ್ ಅವರ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಚಿಕ್ಕ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.
1977ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಟಾಮ್ ಆಲ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಬೆಂಜಮಿನ್ ಗಿಲಾನಿ ಜತೆ ಮಾಟ್ಲಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ನಾಟಕ ತಂಡವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಅವರ ಪ್ರಥಮ ನಾಟಕವು ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಬೆಕ್ಕೆಟ್ ಅವರ ನಾಟಕ ವೇಟಿಂಗ್ ಫಾರ್ ಗೋಡೊ. ಇದನ್ನು 1979ರ ಜುಲೈ 29ರಂದು ಪ್ರಥ್ವಿ ರಂಗಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. 1988ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಿರ್ಜಾ ಘಾಲಿಬ್ ಅವರ ಜೀವನ, ಕಾಲದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಎಪೋನಿಮ್‌ಸ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಗುಲ್ಜಾರ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದು, ನ್ಯಾಷನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗಿದೆ.
1989ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮರಾಠ ರಾಜ ಶಿವಾಜಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ಎಪಾನಿಮಸ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸರಣಿ ಭಾರತ್ ಏಕ್ ಖೋಜ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಹಿಸಿದರು. ಇದು ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಅವರ ಪುಸ್ತಕ ಡಿಸ್ಕವರಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದು, ಹೆಸರಾಂತ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಶ್ಯಾಮ್ ಬೆನೆಗಲ್ ಇದನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಔರಂಗಜೇಬ್‌ನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಓಂ ಪುರಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಶಿವಾಜಿಯ ಕಥೆಯು ಎರಡು ಸಂಚಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ. 1999ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸರಣಿ ತಾರ್ಕಾಶ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಏಜೆಂಟ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇದು ಜೀ ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು.
ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ದ್ವುಸ್ವಪ್ನಗಳಿಂದ ಬಾಧಿತರಾದ ನಿವೃತ್ತ ಏಜೆಂಟ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅವರ ಹಿಂದಿನ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಹೇಗೊ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ ಉಗ್ರ ಭಯೋತ್ಪಾದಕನ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ಮಾಹಿತಿ ತಿಳಿದಿದ್ದರಿಂದ ಅವರನ್ನು ಮರುಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. 1998ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಹಾತ್ಮ . ಗಾಂಧಿ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು(ಅದು ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರ ಪ್ರಥಮ ಪುತ್ರ ಹರಿಲಾಲ್ ಗಾಂಧಿ ಜತೆ ಗಾಂಧಿಯವರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕುರಿತದ್ದಾಗಿದೆ). ಇದರೊಂದಿಗೆ, ಅವರು ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ತಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರು. ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ರಿಚರ್ಡ್‌ ಅಟೆನ್‌ಬರೋ ಅವರ ಗಾಂಧಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದರು.
ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿ 2000ದಲ್ಲಿ ಅವರು ಪುನಃ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಈ ಬಾರಿ ಹೇ ರಾಮ್ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಸಾರ್ಫರೋಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಭಿನಯವು ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರಶಂಸೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಗಝಲ್ ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಗೆ ಕುಮ್ಮಕ್ಕು ನೀಡುವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಬೇಹುಗಾರನ ಉಭಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಖಳನಾಯಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅವರು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅವರು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿದ ಇಕ್ಬಾಲ್ ದಲ್ಲಿ ಕುಡುಕ ತರಬೇತುದಾರ ಮೊಹಿತ್ ಪಾತ್ರವು ವ್ಯಾಪಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. ಈ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಇಕ್ಬಾಲ್ ಕಥೆಯ ಲೇಖಕ ವಿಪುಲ್ ಕೆ.ರಾವಲ್ ನಸಿರುದ್ದೀನ್ ಅವರನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.
ಈ ಪಾತ್ರವು ವ್ಯಾಪಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಆದರ್ಶ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರೇರಣೆಯ ವಸ್ತು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾದ ಹತ್ತು ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾಗಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
ಅವರು ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಟರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗರಾಗಿದ್ದು, ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಆಡಿಯೊಪುಸ್ತಕ ಸರಣಿ ಕರಾಡಿ ಟೇಲ್ಸ್‌ ನಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಲನಚಿತ್ರ ಪಹೇಲಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಅವರು ನಿರೂಪಕರಾಗಿದ್ದರು-ಇದು 2006ನೇ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರವೆಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಅವರಿಗೆ ಏಷ್ಯನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಫಿಲ್ಮ್ & ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ನ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಕ್ಲಬ್‌ನ ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ಭಾರತದ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಬಾರಾಬಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಅವರು 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಆಫ್ಘನ್ ಸೇನಾನಿ ಜಾನ್ ಫಿಷನ್ ಖಾನ್ ಅವರ ವಂಶಸ್ಥರಾಗಿದ್ದು, ಆಪ್ಘನ್ ಲೇಖಕ ಇಡ್ರೀಸ್ ಷಾ,ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ನಟ, ಸೈಯದ್ ಕಮಲ್ ಷಾ , ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಯ ಮಹಾ ನಿರ್ದೇಶಕ, ಶಾಹ್ ಮಹಬೂಬ್ ಅಲಾಂ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ ಓವೈಸ್ ಷಾ ಅವರ ಸಂಬಂಧಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ನಾಸೀರುದ್ದೀನ್ ಷಾ ಸೇಂಟ್ ಆನ್‌ಸೆಲ್ಮ್'ಸ್ ಆಜ್ಮಿರ್‌ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್'ಸ್ ಕಾಲೇಜ್, ನೈನಿತಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಶಾಲಾಜೀವನವನ್ನು ಕಳೆದರು. ಅಲಿಗಢ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯಿಂದ 1971 ರಲ್ಲಿ ಕಲಾ ಪದವಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ದೆಹಲಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಟಕ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು. ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ ಬಾಲಿವುಡ್ ಸಿನೆಮಾ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಸಿನೆಮಾ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಅವರು ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅನೇಕ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದುದು ಹಾಲಿವುಡ್ ಕಾಮಿಕ್ ಪುಸ್ತಕ ರೂಪಾಂತರ ದಿ ಲೀಗ್ ಆಫ್ ಎಕ್ಟ್ರಾಆರ್ಡಿನೆರಿ ಜೆಂಟಲ್‌ಮನ್‌ ನಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ನೆಮೊ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಅವರ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್ ಜಮೀರುದ್ದೀನ್ ಶಾಹ್ , , , ಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್'ಸ್ ನೈನಿತಾಲ್‌ನ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದು, 2008ರ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸೇನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಯ ಉಪ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯಿಂದ ನಿವೃತ್ತರಾದರು ಹಾಗು ದಿಮಪುರ್ ಮೂಲದ 3 ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಪಡೆಯ ಆಧಿಪತ್ಯ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಫೆಬ್ರವರಿ 1994 -ಏಪ್ರಿಲ್ 1997ರವರೆಗೆ ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಕ್ಕೆ ಇಂಡಿಯನ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಅಟ್ಯಾಷೇಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.
ನಾಸೀರುದ್ದೀನ್ ಷಾ ಅವರು ನವದೆಹಲಿ, ಮುಂಬಯಿ, ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಲಾಹೋರ್ ಮಂತಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನಾಟಕ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಲಾವೆಂದರ್ ಕುಮಾರ್ ಇಸ್ಮತ್ ಚುಕ್ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಸಾದತ್ ಹಸನ್ ಮಾಂಟೊ ಅವರು ಬರೆದ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನವು ಯೂ ಹೋತಾ ತೊ ಕ್ಯಾ ಹೋತಾ 2006ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.
ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಭದ್ರವಾಗಿ ನೆಲೆನಿಂತ ಹಲವು ನಟರಾದ ಕೊಂಕಣ ಸೇನ್ ಶರ್ಮಾ, ಪರೇಶ್ ರಾವಲ್, ಇರ್ಫಾನ್ ಖಾನ್, ಹೊಸಬರಾದ ಆಯೇಶ ಟಾಕಿಯ,ಅವರ ಪುತ್ರ ಇಮಾದ್ ಷಾ ಮತ್ತು ಅವರ ಹಳೆಯ ಸ್ನೇಹಿತ ರವಿ ಬಾಸ್ವಾನಿ ಮುಂತಾದವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
ಅವರು ಬಾಲಿವುಡ್ ನಟಿ ರತ್ನ ಪಾಠಕ್ ಷಾ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರಿಗೆ ಪುತ್ರಿ ಹೀಬಾ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರಾದ ಇಮಾದ್ ಮತ್ತು ವಿವಾನ್ ಇದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಜಾನೆ ತು. ಯಾ ಜಾನೆ ನಾ, ಮಿರ್ಚ್ ಮಸಾಲಾ ಮತ್ತು ದಿ ಪರ್ಫೆಕ್ಟ್ ಮರ್ಡರ್ ಮುಂತಾದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಬಾ ಷಾ ಅವರು ನಸೀರುದ್ದೀನ್ ಷಾ ಅವರ ಮುಂಚಿನ ವಿವಾಹದಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ರತ್ನ ಪಾಠಕ್ ಷಾ ಅವರ ಪುತ್ರಿಯಲ್ಲ. ಹೀಬಾ ಷಾ ಅವರ ತಾಯಿಯ ಮರಣದ ನಂತರ ನಸೀರುದ್ದೀನ್ ಷಾ ಅವರು ರತ್ನಾ ಪಾಠಕ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹ ವಾದರು.
ನಾಸೀರುದ್ದೀನ್ ಷಾ ಭಾರತೀಯಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕ. ಅವರನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟರಲ್ಲೊಬ್ಬರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾಕ್ಕೆ ಅವರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ 2003ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರಅವರಿಗೆ ಪದ್ಮ ಭೂಷಣ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು.
ಆದರೆ ಈ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಬಾಕ್ಸಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಭಾಗವಾದ ಫ್ಲೈಟ್ ಡಾಟಾ ರೆಕಾರ್ಡರ್ ಕೂಡಾ ಮಹತ್ವವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ವಿಮಾನದ ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷ, ಎಂಜಿನ್, ಗಾಳಿಯ ವೇಗ, ವಿಮಾನವಿದ್ದ ಎತ್ತರ, ರಾಡಾರ್ ಇರುವ ಸ್ಥಳ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇವೆಲ್ಲ ಮಾಹಿತಿಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಮಾನ ದುರಂತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವನ್ನು ತಜ್ಞರು ಪತ್ತೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಕಪ್ಪು ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಶೂ ಬಾಕ್ಸ್‌ನಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಿದ್ದು, ಇದರ ಹೊರಕವಚ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೊರಕವಚ ಸ್ಟೀಲ್‌‌ನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಈ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನೂ ತಾಳಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದು, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದರೂ ತನ್ನೊಳಗೆ ಹೊಂದಿರುವ ಯಾವುದೇ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ವಿಮಾನ ದುರಂತದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಹಾನಿಯಾಗುವ ಪ್ರದೇಶ ಎಂದರೆ ವಿಮಾನದ ಬಾಲವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಬಾಲದ ಸಮೀಪ ಅತ್ಯಂತ ಭದ್ರವಾಗಿ ಆಳವಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಅವಘಡಗಳಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಹೊರಭಾಗವೆಲ್ಲ ಜರ್ಜರಿತವಾಗಿ ಮೆಮೋರಿ ಯುನಿಟ್ ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ೨೦ ಸಾವಿರ ಅಡಿ ಸಮುದ್ರದ ತಳಭಾಗದಲ್ಲೂ ೨೪ ಗಂಟೆಯವರೆಗೆ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ 'ಕಪ್ಪು ಪೆಟ್ಟಿಗೆ’ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಮಾನದ ಎಂಜಿನಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾದ ಜನರೇಟರ್ನಿಂದ ಕಪ್ಪು ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಚಾರ್ಜ್ ಆಗುತ್ತದೆ. ವಿಮಾನದ ಗಾತ್ರ ಆಧರಿಸಿ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ನಿರ್ಧಾರ. ಅಪಘಾತ ಸಂಭವಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮೊದಲೇ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸೌಲಭ್ಯ ನಿಂತು ಹೋಗಿದ್ದರೆ, ಕೊನೆಕ್ಷಣದ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಇಲ್ಲವಾಗುತ್ತದೆ.
‘ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಬಾಕ್ಸ್’ ಉಪಕರವನ್ನು ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡಿದವರು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಡೇವಿಡ್ ವಾರೆನ್.
೧೯೫೩ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಮೊತ್ತ ಮೊದಲ ವಾಣಿಜ್ಯ ಉದ್ದೇಶಿತ ಜೆಟ್ ‘ಕಾಮೆಟ್’ ವಿಮಾನ ಅಪಘಾತಕ್ಕೀಡಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಾರೆನ್‌ ಮನದಲ್ಲಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಸಂಶೋಧನೆ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚನೆ ಹೊಳೆಯಿತು. ತನಿಖೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಇದರ ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಮಹತ್ವದ ಅಂಶಗಳ ದಾಖಲಾತಿ ಇದ್ದರೆ ನಿಖರ ತನಿಖೆ ನಡೆಸಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಮನಗಂಡ ಅವರು ಉಪಕರಣವೊಂದರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಮುಂದಾದರು.
ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವರ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಹಲವು ತೊಡಕುಗಳು ಎದುರಾದರೂ ಹಿಂದೆಸರಿಯದ ಡೇವಿಡ್ ೧೯೫೬ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಾರ್ಥ ಕಪ್ಪು ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ನಂತರ ಇದನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಸರಕಾರ ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಿತು.
ವಿಶ್ವ ವಿಮಾನಯಾನದ ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಡೇವಿಡ್ ವಾರೆನ್ ಸಂಶೋಧನೆ ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿದೆ.
ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಉಪಕರಣದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳಿವೆ. ಒಂದು ‘ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಾಕ್‌ಪಿಟ್ ವಾಯ್ಸ್ ರೆಕಾರ್ಡರ್’. ಇನ್ನೊಂದು ‘ಫ್ಲೈಟ್ ಡಾಟಾ ರೆಕಾರ್ಡರ್’. ಇದರ ಪೈಕಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಾಕ್‌ಪಿಟ್ ವಾಯ್ಸ್ ರೆಕಾರ್ಡರ್ ಎಂಬ ಉಪಕರಣ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆಗಿ ಕಾಕ್‌ಪಿಟ್‌ನೊಳಗೆ ನಡೆಸಿದ ಎಲ್ಲ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳನ್ನೂ ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅವಘಢಗಳ ಸಂದರ್ಭ ಹಾಗೂ ಮೊದಲು ಪೈಲಟ್‌ಗಳ ಧ್ವನಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇದು ಯಾವುದೇ ವಿಮಾನ ದುರಂತವಾದರೂ, ಅದು ಹೇಗಾಯಿತೆಂದು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುವ ಉಪಕರಣವಾಗಿ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ.
ಈ ಎಲ್ಲ ಮಾತುಗಳನ್ನೂ ವಿವೇಚಿಸಿದಾಗ, ಕೆ. ಜಿ. ಕುಂದಣಗಾರರು ಬರೆದಂತೆ, ಕನ್ನಡನಾಡಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ನಾಟಕ ಇಂದಿನ ಕಥಕ್ಕಳಿಯಂತೆ, ಭಾವ ಮತ್ತು ಗೀತ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಆಡುಮಾತಿಲ್ಲದ ಒಂದು ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿರಬೇಕು ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂದಿನ ರಂಗಭೂಮಿಗೆ ಆಶ್ರಯವಿತ್ತ ರಾಜಾಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಕೇತ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಇಂಥ ಪ್ರಯೋಗಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಿಯವಾಗಿ, ಆಡುಮಾತಿನ ನಾಟಕಗಳು ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದಿರಬೇಕು.
ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡ ರಾಯರ ಆಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆಡುಮಾತಿನ ನಾಟಕಗಳನ್ನೂ ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಕೆಲವೊಂದು ಆಧಾರಗಳಿವೆ. ಚಿಕ್ಕದೇವರಾಜರ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರವಿಂದಾ ಗೋವಿಂದ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾಯಿತು. ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲೂ ಆಡುಮಾತಿನ ನಾಟಕಗಳು ಇನ್ನೂ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಆಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾಗುತ್ತಿದ್ದುವು. ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ ಜಾಂಬವತೀಕಲ್ಯಾಣಂ ಎಂಬ ನಾಟಕವನ್ನು ಚೈತ್ರೋತ್ಸವದಂದು ನೆರೆದ ಮಹಾಪ್ರಜೆಗಳ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಜ್ಯೋತಿರೇಶ್ವರ ಕವಿ ವೇಬರಾಚಾರ್ಯರ ಧೂರ್ತಸಮಾಗಮ ಪ್ರಹಸನವೂ ಆಸ್ಥಾನವನ್ನು ರಂಜಿಸಿದ ಸಂಸ್ಕೃತ ನಾಟಕವೇ.
ಆಡುಮಾತಿನ ಕನ್ನಡ ನಾಟಕಗಳು ಅಂದು ಇದ್ದುವೆ ಎಂಬ ವಿಷಯವನ್ನು ಎಂ. ಗೋವಿಂದಪೈಯವರು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾ ಕೇಶೀರಾಜನ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿತವಾದ ಸುಭದ್ರಾಹರಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಭೋದಚಂದ್ರ ಇವು ಕನ್ನಡ ನಾಟಕಗಳಾಗಿದ್ದಿರಬೇಕೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಎರಡನೆಯ ನಾಗವರ್ಮನ ಕಾವ್ಯಾವಲೋಕನದಲ್ಲಿ ಕಾಳಿದಾಸನ ವಿಕ್ರಮೋರ್ವಶೀಯದ ಒಂದು ಪದ್ಯದ ಹಾಗೂ ಶ್ರೀಹರ್ಷನ ನಾಗಾನಂದದ ಮತ್ತು ಭವಭೂತಿಯ ಮಾಲತೀಮಾಧವದ ಕೆಲವು ಪದ್ಯಗಳ ಕನ್ನಡ ರೂಪಗಳಿವೆ. ಛಂದಾನುಶಾಸನದ ಕರ್ತೃ ಜಯಕೀರ್ತಿ ಹೇಳಿದ ಪ್ರತಿಥಂ ಕರ್ಣಾಟಮಾಲತೀಮಾಧವ ಪ್ರಭೃತಿಕಾವ್ಯೇ ಎಂಬ ಮಾತಿನಿಂದ ಭವಭೂತಿಯ ಆ ನಾಟಕ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅನುವಾದವಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದೆಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ 10ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದ ನಾಟಕ ರಾಜಾಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಪ್ರಿಯವೆನಿಸಿದ್ದ ನೃತ್ಯಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನಲ್ಲದೆ ಸಂಸ್ಕೃತನಾಟಕಗಳ ಕನ್ನಡ ರೂಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಿರಬೇಕು.
ಹಳೆಮೆಯೊಂದೇ ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಹಿರಿಮೆಯಲ್ಲ ಎಂದು, ಕಳೆದ 100-150 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ವಿವೇಚಿಸಿದಾಗ ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿ ಮೂರು ಮುಖ ತಳೆದು; ಜನಪದ ರಂಗಭೂಮಿ ಯಲ್ಲಿಯೂ ವೃತ್ತಿನಿರತ ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿಯೂ ವಿಲಾಸ ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿಯೂ ತನ್ನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ.
ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನವರೇ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ತುಸು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ತನ್ನ ಅದ್ದೂರಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಂಪನಿ ಎಂದರೆ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಬುಳ್ಳಪ್ಪ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನಾಟಕ ಕಂಪನಿ. ಇದರ ಕಾಲವನ್ನು 1876-89ರ ಮಧ್ಯೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ ಎಚ್.ಕೆ. ರಂಗನಾಥ್ ಪ್ರಕಾರ ಟ್ರೂತ್ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮಾಲೀಕರಾಗಿದ್ದ ಸಾಹುಕಾರ ಬುಳ್ಳಪ್ಪನವರು ಬಹುದ್ರವ್ಯವನ್ನು ವಿನಿಯೋಗಿಸಿ 1895-96ರಲ್ಲಿ ಸಂಘವೊಂದನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಆರೆಂಟು ವರ್ಷ ತುಂಬಾ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದರು .
ಗುಬ್ಬಿ ಚನ್ನಬಸವೇಶ್ವರ ಕೃಪಾ ಪೋಷಿತ ನಾಟಕ ಸಂಘ ಮೊದಲಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಅದೇ ತಾನೇ ಆರಂಭವಾದ ಪಾರ್ಸಿ ನಾಟಕಗಳು ಪ್ರಭಾವಿಸಿದ್ದವು. ಹಾಗಾಗಿ ಅವು ಯಕ್ಷಗಾನ ಹಾಗೂ ನಾಟಕಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ನಾಟಕ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಕುಮಾರ ರಾಮನ ಕತೆ ಅಂತಹ ಒಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ನಾಟಕ. 1886ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಇದರ ಪ್ರದರ್ಶನದ ದಾಖಲೆಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ . ವೀರಪ್ಪಶಾಸ್ತ್ರಿ ರಚಿಸಿದ ಚೋರ ಕತೆ, ಜಗನ್ಮೋಹನ ಚರಿತೆ, ಪಾಂಡವ ವಿಜಯ, ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ, ಇಂದ್ರಸಭಾ, ಧರ್ಮಪಾಲ ಚರಿತೆ, ಸತ್ಯವರ್ಮ ಚರಿತೆ ಮುಂತಾದ ಪೌರಾಣಿಕ ನಾಟಕಗಳು ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡವು. ಇವು ಪ್ರಯೋಗವಾಗುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನವು ನಾಟಕವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಿದ್ದವು. ಇಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂದರೆ ಮೂಡಲಪಾಯವೂ ಹೌದು. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಯೋಗ ಕರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಂದಿನಂತೆಯೇ ಇದ್ದವು. ಮುಂದಿನ ಒಂದೆರಡು ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಡಲಪಾಯ ಅಥವಾ ಯಕ್ಷಗಾನದ ದಟ್ಟಛಾಯೆ ಇದ್ದೇ ಇತ್ತು. ಮಿಠಾಯಿ ಸಾಹುಕಾರದಂತಹ ನಗೆ ನಾಟಕವೂ ಅದೇ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿದ್ದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ಧಾರವಾಡದ ತಂತು ಪುರಸ್ಥ ನಾಟಕ ಮಂಡಳಿ ನೆರೆಯ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಆಡಲು, ಇದರಿಂದ ಪ್ರೇರಣೆ ಪಡೆದು ಆಧುನಿಕ ಆಂಧ್ರ ರಂಗಭೂಮಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತೆಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಈ ರೀತಿ, ನೆರೆಹೊರೆಯ ರಂಗಭೂಮಿಗಳ ಕೊಡು ಕೊಳುವಿಕೆಯಿಂದ ಭಾರತೀಯ ರಂಗಪರಂಪರೆಯು ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.
ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ವೃತ್ತಿ ರಂಗಭೂಮಿ : 20ನೆಯ ಶತಮಾನ ನಾಟಕಗಳ ಯುಗ. ಪಂಡಿತರಿಂದ-ಪಾಮರರವರೆಗೆ, ಮಹಾರಾಜರಿಂದ ಕೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರವರೆಗೆ ಎಲ್ಲ ಸ್ತರದವರೂ ರಂಗಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೇ ಕುಳಿತು ನಾಟಕ ನೋಡುವ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಈ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಬೇಕು. ಈ ರೀತಿಯ ಸಮಾನತೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದ್ದು ವೃತ್ತಿರಂಗಭೂಮಿ - ನಾಟಕ ಕಂಪನಿಗಳಿಂದ.
ವೃತ್ತಿ ರಂಗಭೂಮಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದದ್ದು ಮಧ್ಯಮವರ್ಗದ ಮನರಂಜನೆಗಾಗಿ. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಫಲವಾಗಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಮಧ್ಯಮವರ್ಗ ತನ್ನದೇ ಆದ ಮಾಧ್ಯಮವೊಂದರ ಶೋಧನೆಗೆ ತೊಡಗಿ ಕಂಡುಕೊಂಡದ್ದೇ ಈ ನಾಟಕ ಕಂಪನಿಗಳು.
ಭಾರತ ದೇಶವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಾಟಕಗಳನ್ನು, ಬರಬರುತ್ತ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಅನುವಾದಿತ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದಾಗ ರಂಗಕಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ತಾಳಿದ್ದ ಭಾರತೀಯ ಮಧ್ಯಮವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಅರಿವು ಮೂಡಿತು. ನಿಧಾನವಾಗಿಯಾದರೂ ಪುರ್ವದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಈ ಗಾಳಿ ಬೀಸಿತು. ಸು. 1842ರಲ್ಲಿ ಮುಂಬಯಿನಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ನಾಟಕಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಮುಂಬಯಿನ ಪಾರ್ಸಿ ಜನಾಂಗದವರು ಇಂತಹ ನಾಟಕಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿಯೇ ರಂಗಮಂದಿರ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಬಾಡಿಗೆ ಕೊಡಲಾರಂಭಿಸದರು. ಅನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ರಂಗಪರಿಕರಗಳನ್ನೂ ಅವರೇ ಪುರೈಸಿದರು. ಪಾರ್ಸಿಗಳು ಮೂಲತಃ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು. ನಾಟಕವೊಂದು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಾಣಬೇಕಾದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಶಿಸ್ತುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಇದೇ ಜನಾಂಗ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ವೃತ್ತಿ ನಾಟಕ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಪಾರ್ಸಿ ರಂಗಭೂಮಿ ಎಂದೇ ಕರೆಯುತ್ತ ಬರಲಾಯಿತು!
ಸಂಸ್ಕೃತ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ಅರಮನೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಕಲಿತ, ಕುಲೀನ ಜನತೆಯ ಮನೋರಂಜನೆಯಾದರೆ, ಕಲಿಯದವರ ಮನೋರಂಜನೆಗೆ ಜಾನಪದ ನಾಟಕಗಳಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಮಧ್ಯಮವರ್ಗಕ್ಕೆ ಅಂದರೆ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಬೇರೆಯದೇ ಆದ ಸುವರ್ಣ ಮಾಧ್ಯಮವೊಂದು ಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಕಂಪನಿ ನಾಟಕಗಳು ಆ ಕೊರತೆಯನ್ನು ತುಂಬಿದವು. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದೆಡೆಗೆ ಸಾಗಿದ್ದ ಮೈಸೂರು ಅರಸು ಮನೆತನವೂ ಈ ಬೇಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸಿತು. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮವರ್ಗದ ಶಿಕ್ಷಿತ ಸಮುದಾಯ ಇಂತಹ ನಾಟಕ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದರೆ, ಹಳೇ ಮೈಸೂರು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಅರಸರುಗಳೇ ಈ ನಾಟಕ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಕೆಲಕಾಲ ಪೋಷಿಸಿದರು.
ದಾಸರಾಟದ ರಂಗ ಸ್ಥಳ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಿಲ್ಲ. ಊರ ಚಾವಡಿ ಕಟ್ಟೆ, ಗುಡಿ ಗುಡಾರಗಳ ಮುಂಭಾಗ, ಶ್ರೀಮಂತರ ಮನೆಯ ಅಂಗಳಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಆಟ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಮೂರೇ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳು. ಚಿಮಣಾ , ಗೊಡ್ಡಿ ಭೀಮಣ್ಣ , ಜವಾರಿ ಇನ್ನುಳಿದ ಪಾತ್ರಗಳಾಗಿ ಹಿಮ್ಮೇಳದವರು ಸಹಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೃಷ್ಣನ ರಾಸ ಲೀಲೆಯ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರೇಮದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಇವರು ಅಭಿನಯಿಸಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾಡುಗಳಿಗಾಗಿ ಲಾವಣಿ, ಜಾವಳಿ ಮತ್ತು ದಾಸರ ಕೀರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಬರುಬರುತ್ತ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಬಂಸುವಂಥ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಿ ಕುಣಿಯುವುದು ನಡೆಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಕಥೆ ಹೀಗೆ ಸರಿದು ದಾಸರಾಟವೆಂಬುದು ಮೋಜಿನ ಕಾಲಾಪನೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಹೀಗಾದಾಗ ದಾಸರಾಟದಲ್ಲಿ ದ್ವಾಸಿ ಊಟ ಅಲ್ಲ, ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ರೂಢಿಗೆ ಬಂದಿರಬೇಕು.
ಬಡಗತಿಟ್ಟು. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ ಉಡುಪಿಯನ್ನು ಗಡಿಯಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಬಡಗುತಿಟ್ಟು, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಸಂಪ್ರದಾಯ ತೆಂಕ ತಿಟ್ಟು. ಎರಡೂ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಪ್ರಸಂಗಸಾಹಿತ್ಯ ಒಂದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹಾಡುವ ಕ್ರಮ, ಕುಣಿತದ ವಿಧಾನ, ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ನುಡಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದ ಹಲವಾರು ಮೇಳಗಳು ದೇಶ ವಿದೇಶಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಿ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿವೆ.
ಮೂಡಲ ಪಾಯ ಬಂಲಾಟ : ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಂಗ ಕಲೆ ಇದು. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಹಾಗೆಯೇ ಮೂಡಲಪಾಯವು ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಪುರ್ವದ ಸಂಗೀತ ಶೈಲಿಯಾಗಿದ್ದು ಅನಂತರದಲ್ಲಿ ಅದು ಬಂಲಾಟವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಕಥೆಯನ್ನು ರಂಗ ಭೂಮಿ ಇತಿಹಾಸ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮೂಡಲ ಪಾಯವು ದಕ್ಷಿಣಾದಿ ಸಂಗೀತದ ಒಂದು ಕವಲು. ಧಾರವಾಡ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಂಲಾಟದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಮೂಡಲಪಾಯದ ಶೈಲಿ, ಯಕ್ಷಗಾನ ಶೈಲಿಯವು ಎಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವುದುಂಟು. ಬೆಳಗಾಂವಿ, ಬಳ್ಳಾರಿ, ಬಿಜಾಪುರ, ಧಾರವಾಡ, ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಡಲಪಾಯ ಬಂಲಾಟಗಳ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಹೆಚ್ಚು. ಮೈಸೂರು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಈ ಕಲೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಬೆಳಗಾಂವಿ, ಬಿಜಾಪುರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಬಂಲಾಟಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡಾಟವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣಾಟಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ಅವುಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಈ ದೊಡ್ಡಾಟ ಹೆಸರು ರೂಢಿಗೆ ಬಂದಿರಬೇಕು.
ದೊಡ್ಡಾಟದ ರಂಗಸ್ಥಳವು ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಮೂರೂ ಕಡೆಯಿಂದ ನೋಡಬಹುದಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡಾಟದ ಅಟ್ಟ ರಚನೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡಾಟದಲ್ಲಿ ಮುಮ್ಮೇಳ ಹಿಮ್ಮೇಳ ಎರಡೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಮುಮ್ಮೇಳದೊಂದಿಗೆ ತಾನೂ ಹಾಡುತ್ತಾನೆ. ಹಿಮ್ಮೇಳದವರು ಹಾಡುವಾಗ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಆಟವನ್ನು ನಡೆಸುವವನು ಸಾರಥಿ. ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತಾ ದಿನ ನಿತ್ಯದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಆಟದ ಸನ್ನಿವೇಷಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತಾ ಕಥೆಯನ್ನು ಸಾಗಿಸುವುದು ಇವನ ಕರ್ತವ್ಯ. ಕಥೆಯು ಪುರಾಣ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಜನಪದ ಕವಿಗಳು ಮೊದಲು ಹಾಡಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಕಥೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಾಡಿಗೆ ತಕ್ಕ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನಟನು ಶಕ್ತ್ಯಾನುಸಾರ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ. ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ನಟರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಬರೆದಿಡುವ ಪದ್ಧತಿ ರೂಢಿಯಾಯಿತು. ದೊಡ್ಡಾಟದ ಮಾತುಗಳು ಪ್ರಾಸಬದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತವೆ.
ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕವನ್ನು ಮರಾಠಿಮಯ ಮಾಡಿದ್ದ ಮರಾಠಿ ನಾಟಕ ಕಂಪನಿಗಳು ಮೈಸೂರಿಗೆ ಬರಲು ತಡ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಮೈಸೂರು ಮಹಾರಾಜರು ಕಲೆಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದ ಸಂಗತಿ ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಹಬ್ಬಿತ್ತು. 1876-77ರಲ್ಲಿ ಸಾಂಗ್ಲಿಯ ಮರಾಠ ನಾಟಕ ಕಂಪನಿಯು ಸೌಭದ್ರಾ, ಶಾಕುಂತಲಾ ಎಂಬ ಮರಾಠಿ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಮುಂಬಯಿನ ಬಾಲೀವಾಲಾ ಪಾರ್ಸಿ ನಾಟಕ ಕಂಪನಿ ಮೈಸೂರಿನ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ದೊರೆ ಚಾಮರಾಜ ಒಡೆಯರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಸಭಾ, ಗುಲೇಬ ಕಾವಲಿ ಉರ್ದು ನಾಟಕಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು. ಇದರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಮಹಾರಾಜರು, ಇಂತಹ ನಾಟಕಗಳು ಕನ್ನಡದಲ್ಲೂ ಬರಲಿ ಎಂದು ಆದೇಶ ಕೊಟ್ಟರು. ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಜರು ಈ ನಾಟಕಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಅರಮನೆಯ ಗಣ್ಯರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಮೈಸೂರಿನ ಜನತೆ ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಲಿನ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರೂ ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಅನುವಾಗುವಂತೆ ಪ್ರದರ್ಶನದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದುವರೆಗೆ ಮೈಸೂರು ಭಾಗದ ಜನತೆ ಇಂತಹ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ನೋಡಿಯೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಪಾರ್ಸಿ ನಾಟಕಗಳ ರಂಗಸಜ್ಜಿಕೆ, ವಿನ್ಯಾಸ, ವೇಷಭೂಷಣ, ಬೆಳಕಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಜನ ಮಾರುಹೋದರು. ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆದದ್ದು, ಅದು ಹುರಿಗೊಂಡದ್ದು ಈ ಹಂತದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ.
ಮರಾಠಿ ಹಾಗೂ ಪಾರ್ಸಿ ಕಂಪನಿಗಳು ಬಂದು ಹೋದ ಮೇಲೆ ಅವುಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಅರಮನೆಯ ರಾಯಲ್ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪ್ರಹ್ಲಾದ ನಾಟಕವನ್ನು 1880ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಾರ್ಥವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಅನಂತರ ಆಸ್ಥಾನದ ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಗಾಯಕರು, ರಾಯಲ್ ಶಾಲೆಯ ಅಧ್ಯಾಪಕವರ್ಗ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕಲೆತು ಬಸವಪ್ಪ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ ಶಾಕುಂತಲ ನಾಟಕವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ 1881 ನವೆಂಬರ್ 9ರಂದು ದೊರೆಗಳ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಪಾರ್ಸಿ ಕಂಪನಿಗಳಂತೆ ವೇಷಭೂಷಣ, ರಂಗಸಜ್ಜಿಕೆ, ವಿನ್ಯಾಸ, ರಂಗಸಂಗೀತ ಹಾಗೂ ಬಸವಪ್ಪ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳ ಸೊಗಸಾದ ಅನುವಾದದಿಂದಾಗಿ ನಾಟಕ ಕಳೆಗಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಜನತೆಯ ನಾಡಿಮಿಡಿತ ಅರಿತ ಮೈಸೂರು ಶ್ರೀಚಾಮರಾಜೇಂದ್ರ ಒಡೆಯರ್ 1882ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಚಾಮರಾಜೇಂದ್ರ ಕರ್ನಾಟಕ ನಾಟಕ ಸಭಾ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಆಸ್ಥಾನ ವಿದ್ವಾನ್ ಬಸವಪ್ಪ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳೇ ಸ್ವತಃ ಮುಂದೆ ನಿಂತು ಕಲಾವಿದರುಗಳಿಗೆ ತಾಲೀಮು ಮಾಡಿಸಿದರು. ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠಮಟ್ಟದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಹಾಗೂ ಸಂಗೀತ ಜನಮನ ಗೆದ್ದಿತು. ಮೈಸೂರು, ಮಂಡ್ಯ, ಬೆಂಗಳೂರು ಮುಂತಾದ ಕಡೆ ಶಾಕುಂತಲ ನಾಟಕದ ನೂರಾರು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಾದವು.
ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದಾಗಿ ರಂಗಕಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಜನರಲ್ಲಿ ಬಂದ ಹೊಸ ಅರಿವು ಭಾರತದ ವೃತ್ತಿ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಪ್ರಚೋದನೆ ಕೊಟ್ಟಿತು. ಕಲೆಯನ್ನೇ ಕಾಯಕವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಈ ರಂಗಭೂಮಿ 1775-76ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಕೋಲ್ಕತ್ತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಇದರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ 1842ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಕೊಡಮಾಡುವ ರಂಗಶಾಲೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. 30 ವರ್ಷಗಳ ಅನಂತರ ಪಾರ್ಸಿ ಹಾಗೂ ಮರಾಠೀ ನಾಟಕ ಕಂಪನಿಗಳು ಉತ್ತರ ಕರ್ಣಾಟಕ ಹಾಗೂ ಮೈಸೂರಿಗೆ ಭೇಟಿಯಿತ್ತು ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಕನ್ನಡನಾಡಿನಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿನಿರತ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಅವತಾರವಾಯಿತೆನ್ನಬೇಕು.
ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ರಂಗಭೂಮಿ : ಕರ್ನಾಟಕ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಸ್ಥೂಲನೋಟಕ್ಕೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಒಳ ವೈವಿಧ್ಯಗಳು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಕಾಣಿಸಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಕಾರಣ ಯಾವುದೇ ಕಲೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕವಾದ ಕೇಂದ್ರಗಳತ್ತಲೇ ನಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿ ಹರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಚಲನೆಯಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕರಾವಳಿಯ, ಮಲೆನಾಡಿನ ಬಯಲು ಸೀಮೆಯ ಸೊಗಸುಗಳು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಆಯಾ ಮಣ್ಣಿನ ಗುಣಗಳು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿಯ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ರೂಪಿಸಿವೆ?
ಹೇಗೆ ಬೆಳೆಸಿವೆ ಎಂಬುನ್ನು ನೋಡಲೂ ಇದರಿಂದ ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ರಂಗಭೂಮಿಗಿರುವ ವೈವಿಧ್ಯತೆ, ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಳ್ಳೋಣ. ಇಲ್ಲಿಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮೂಡಲಪಾಯ ದೊಡ್ಡಾಟಗಳಿಗೆ 500-600 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಸುದೀರ್ಘವಾದ ಚರಿತ್ರೆ ಇದೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಬಯಲಾಟಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದೇ ಈ ಭಾಗದ ಜನರಿಗೆ ಹಬ್ಬವಾಗಿತ್ತು. 1960-70 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಾಂವಿ ಮತ್ತು ಧಾರವಾಡದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ರಂಗ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಹಾಗೂ ಆಧುನಿಕ ರಂಗಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ನಡೆಸಿದಂತೆ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಾಡಿನ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲೇ ಗಮನಾರ್ಹವೆನಿಸಿದೆ. ಕುಲಗೋಡ ತಮ್ಮಣ್ಣನ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಪಾರಿಜಾತ, ಬಸರಗಿ ಕುಂಬಾರನ ರಾಧಾನಾಟ, ಬೈಲವಾಡ ಪತ್ತಾರ, ಮಾಸ್ತರನ ಸಂಗ್ಯಾ-ಬಾಳ್ಯಾ, ಚುರಮುರಿ ಶೇಷಗಿರಿರಾಯರ ಶಾಕುಂತಲದ ಅನುವಾದ, ಹಲಸಿ ವಿದ್ಯಾಮಂಡಳದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಬಳಗ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ಕಂಪನಿ ಶೈಲಿಯ ನಾಟಕಗಳು. ಶಾಂತ ಕವಿಗಳ ಕರ್ನಾಟಕ ನಾಟಕ ಮಂಡಳಿಯ ಸಂಘಟನೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ ರಂಗಭೂಮಿ ಚರಿತ್ರೆಯ ಮಹತ್ತ್ವದ ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳು.
ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಬೇಕು. ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಕೈಮೀರುವ ಮೊದಲು, ಈ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಒಳಗಿನಿಂದ, ಹೊರಗಿನಿಂದ ಎಲ್ಲರಿಂದ ಕಾಯಕಲ್ಪದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ನಡೆಯಬೇಕು.