polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ಹರೆಯದ ಅಂತ್ಯಭಾಗ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢವಯಸ್ಸಿನ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತಗಳು ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದ ದೃಢವಾದ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುಚ್ಛ್ರಾಯದ ವರ್ಷಗಳಾಗಿವೆ. ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾ ರೋಗ ನಿರ್ಣಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಪುರುಷರ ಪೈಕಿ 40%ನಷ್ಟು ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಪೈಕಿ 23%ನಷ್ಟು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ, ರೋಗಸ್ಥಿತಿಯು 19 ವರ್ಷ ವಯೋಮಾನಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಓರ್ವ ಯುವ ಪ್ರೌಢವಯಸ್ಕನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಇವು ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಅವಧಿಗಳಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಅವರು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಛಿದ್ರಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು, ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯ ಪೂರ್ವಲಕ್ಷಣದ ಹಂತವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಹಾಗೂ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿಯ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೇ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳ ದೃಢವಾದ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿನ 30 ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಈ ಹಂತವು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯಾದರೂ, ಬಹಳ ಕಾಲದಿಂದ ಅದರ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.
ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾ ಎಂಬುದು, ಗ್ರೀಕ್‌ ಮೂಲಗಳಾದ ಸ್ಕಿಜೇನ್‌ ಮತ್ತು ಫ್ರೇನ್‌, ಫ್ರೇನ್‌- ಎಂಬುದರಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದು, ಇದೊಂದು ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ರೋಗನಿರ್ಣಯವಾಗಿದೆ. ವಾಸ್ತವತೆಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ಇಲ್ಲವೇ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸುವಲ್ಲಿನ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಒಂದು ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯನ್ನು ಈ ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ರೋಗನಿರ್ಣಯವು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಗ್ರಹಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆಗಳು ದೃಶ್ಯ, ಶ್ರವಣ, ರುಚಿ, ವಾಸನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಐದೂ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವವನ್ನುಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಆದರೂ ಬಹು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶ್ರವಣೀಯ ಭ್ರಾಂತಿಗಳು, ಸಂಶಯಗ್ರಸ್ತ ಅಥವಾ ವಿಲಕ್ಷಣ ಭ್ರಮೆಗಳು, ಅಥವಾ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾದ ಮಾತು ಹಾಗೂ ಆಲೋಚನೆಯ ಜೊತೆಗೆ, ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಥವಾ ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಅಪಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಈ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದ ಗಂಭೀರಸ್ವರೂಪದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಕಂಡುಬಂದಾಗ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಸೇರಿಸುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಇದು ಐಚ್ಛಿಕವಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಅನೈಚ್ಛಿಕವಾಗಿರಬಹುದು . ಆರೈಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳದಿರುವಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸುದೀರ್ಘ-ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಒಳರೋಗಿಯಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಗಳು ಈಗ ವಿರಳವಾಗಿವೆಯಾದರೂ, ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಈಗಲೂ ಕಂಡುಬರಬಹುದು. ಆಸ್ಪತ್ರೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ದಾಖಲು ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಸಿಗುವ ಪೂರಕ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿರಬಹುದು: ನಿರುದ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಬಹುದಾದ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಸಮುದಾಯ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ತಂಡವೊಂದರ ಅಥವಾ ಸ್ವಸಮರ್ಥನೀಯ ಸಮುದಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ತಂಡವೊಂದರ ಸದಸ್ಯರು ನೀಡುವ ಭೇಟಿಗಳು, ಬೆಂಬಲಿತ ಉದ್ಯೋಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ರೋಗಿಯ-ನೇತೃತ್ವದ ಬೆಂಬಲದ ಗುಂಪುಗಳು.
ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯದ್ದಲ್ಲದ ಅನೇಕ ಸಮಾಜಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಔಪಚಾರಿಕವಾದ, ಸಮುದಾಯ-ನೇತೃತ್ವದ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರವೇ ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನೀಡಬಹುದು. ಹಲವಾರು ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವತಿಯಿಂದ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾದ ಬಹುವಿಧದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ನೀಡಿರುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯದ್ದಲ್ಲದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾ ಸಮಸ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಜನರಿಗಾಗಿರುವ ಫಲಿತಾಂಶವು, ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಜನರಿಗಾಗಿರುವ ಫಲಿತಾಂಶಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಸರಾಸರಿ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸಕರು ಹಾಗೂ ಸಂಶೋಧಕರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪರ್ಕಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಮಾನ್ಯತೆಗಳ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಮಟ್ಟಗಳು ವ್ಯತ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಎಂದು ಶಂಕಿಸಿದ್ದಾರಾದರೂ, ಮುಂದುವರಿದಂತೆ ವಿಭಿನ್ನ-ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸದರಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸಂತಾನಶಕ್ತಿಯ ಕೊರತೆಯ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಕುರಿತಾಗಿ ಕೊಂಚವೇ ಸಂದೇಹವಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾರೆ, ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಸಮಸ್ಯೆಗೊಳಗಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಇತರ ಜನರಿಗಿಂತ ಕೆಲವೇ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕುಸಿತದ ಪ್ರಮಾಣವು ಪುರುಷರಲ್ಲಿ 70%ನಷ್ಟಿದ್ದರೆ, ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ 30%ನಷ್ಟಿದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಕಾಯಿಲೆಯು ಒಂದು ಜೈವಿಕ ಅನನುಕೂಲತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದೇ ಆದಲ್ಲಿ, ಈ ಭಿನ್ನತೆಯು ಏಕೆ ಆಯ್ಕೆಗೊಳಪಡಲಿಲ್ಲ?
ಎಂಬುದು ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದ ಪ್ರಮುಖ ಆನುವಂಶಿಕ ವಿರೋಧಾಭಾಸವಾಗಿದೆ. ಇಂಥ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಅನನುಕೂಲತೆಯನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲು, ಒಂದು ಗಣನೀಯವಾದ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾದ ಪ್ರಯೋಜನ ಅನುಕೂಲವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರಬೇಕು. ಇದುವರೆಗೂ, ಒಂದು ಭಾವಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಯೋಜನದ ಎಲ್ಲಾ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಅಲ್ಲಗಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಇಲ್ಲವೇ ರುಜುವಾತು ಮಾಡಲಾಗದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿವೆ.
ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾಕ್ಕಾಗಿರುವ ಮಾನದಂಡಗಳಿಂದ ಭಾವಸಂಬಂಧಿ ಭಾಗಗಳನ್ನು, ವೈದ್ಯಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿನ ಅವುಗಳ ಸರ್ವತ್ರ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಹೊರಗಿಡುವುದೂ ಸಹ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ. ನಲ್ಲಿನ ಈ ಹೊರಗಿಡುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಬಿರುಕುಭಾವಸಂಬಂಧಿ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತತೆ ಎಂಬ ಒಂದು "ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿಗೆ ಜಟಿಲವಾದ" ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯು ಹೊರಹೊಮ್ಮುವಲ್ಲಿ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ದುರ್ಬಲವಾದ ಅಂತರನಿರ್ಣಾಯಕ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ಉದಾಹರಿಸುತ್ತಾ, ಕೆಲವೊಂದು ಮನೋವೈದ್ಯರು ಬಿರುಕುಭಾವಸಂಬಂಧಿ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಇರುವಿಕೆಯಂತೆ ಭಾವಿಸುವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕ್ರೇಪೇಲಿನ್‌ನ ದ್ವಿವಿಭಜನೆ ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ಚಿತ್ತಸ್ಥಿತಿಯ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾ ನಡುವಿನ ನೇರವಾದ ಭಿನ್ನತೆಯು, ತಳಿವಿಜ್ಞಾನದ ಸೋಂಕುಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಪಡೆದ ದತ್ತಾಂಶದಿಂದಲೂ ಸವಾಲಿಗೀಡಾಗಿದೆ.
ಇತರ ಹಲವಾರು ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಯಿಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮನೋವಿಕೃತ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು ಹಾಜರಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಎರಡು ಧ್ರುವೀಯ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ, ಹುಚ್ಚಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ, ಬಿರುಕುಭಾವಸಂಬಂಧಿ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತತೆ, ಮಾದಕವಸ್ತುವಿನ ಮಾದಕತೆ, ಅಮಲೇರಿದ ಇಲ್ಲವೇ ಸಂಯಮದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮಾದಕವಸ್ತು-ಪ್ರಚೋದಿತ ಬುದ್ಧಿವಿಕಲ್ಪ, ಮತ್ತು ಛಿದ್ರಮನಸ್ಕಸ್ವರೂಪದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ. ಗೀಳಿನಂಥ-ಪ್ರಚೋದಿಸುವ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾವು ಅಪ್ಪಟ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿಂದ ವಿವರಿಸಬಹುದಾದುದಕ್ಕಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಜಟಿಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೂ, ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದ ಸ್ವಭಾವಸೂಚಕ ಭ್ರಮೆಗಳಿಂದ ಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಪ್ರಚೋದನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಬಲ್ಲದು.
ಥಾಮಸ್ ಝಾಝ್‌ ಎಂಬ ಮನೋವೈದ್ಯ ತನ್ನ ವಾದವನ್ನು ಮಂಡಿಸುತ್ತಾ, ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ರೋಗಿಗಳು ಅಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಹಾಗೂ ನಡವಳಿಕೆಯೊಂದಿಗಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೇ ಹೊರತು ರೋಗಗ್ರಸ್ತರಲ್ಲ; ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಇರಿಸುಮುರಿಸನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ. ಅವರ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಕಾಯಿಲೆ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಒಂದು ವಿಧಾನವಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಒತ್ತಾಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜವು ಅವರನ್ನು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಲ್ಲದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಆತ ವಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಕಾರ, "ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾ" ಎಂಬುದು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲವಾದರೂ ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅರ್ಥೈಸುವಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹಾಗೂ ವೈಪರೀತ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಸಮಾಜದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ.
ನಂತರ ಕಂಡುಬರುವ ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ನರವ್ಯೂಹದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಮುಂಚೆಯೇ ಕಾರಣಾತ್ಮಕ ಅಂಶಗಳು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿತ್ತು. ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದ ಇರುವಿಕೆಯು ಪತ್ತೆಯಾದ ಜನರು ಚಳಿಗಾಲ ಅಥವಾ ವಸಂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿರುವ ಸಂಭವವೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದು ತಿಳಿದುಬಂದಿರುವ ಒಂದು ಕುತೂಹಲಕರ ಅಂಶ. ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಸೋಂಕುಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದಾಗಿ ಜೀವನದ ನಂತರದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾವು ಕಂಡುಬರುವ ಅಪಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಈಗ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಜನನಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ರೋಗಲಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ರೋಗಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಪಾಯದ ನಡುವಿನ ಒಂದು ಕೊಂಡಿಗೆ ಇವು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.
ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾ ಸಮಸ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಹನ್ನೊಂದು ಮಂದಿಯ ಪ್ರಕರಣ-ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ ಲೈಂಗ್‌, ಸದರಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಕುಟುಂಬ ಹಾಗೂ ಜೀವನದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರ ನಡೆಗಳು ಹಾಗೂ ಹೇಳಿಕೆಗಳ ಹುರುಳು ಅಥವಾ ವಿಷಯವು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ತರ್ಕಬದ್ಧವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ವಾದಿಸಿದ. 1956ರಲ್ಲಿ, ಪಾಲೋ ಆಲ್ಟೊ, ಗ್ರೆಗರಿ ಬೇಟ್‌ಸನ್‌ ಮತ್ತು ಆತನ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳಾದ ಪಾಲ್‌ ವಾಟ್ಜ್‌ಲಾವಿಕ್‌, ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಜಾಕ್‌ಸನ್‌, ಮತ್ತು ಜೇ ಹ್ಯಾಲೆ ಮೊದಲಾದವರು ಲೈಂಗ್‌ನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದ ಒಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಯೋಜಿಸಿದರು. ಇದು ಉಭಯ ಸಂಕಟದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವಗೊಂಡಂತಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಅಥವಾ ವಿರೋಧಾತ್ಮಕ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.
ರೋಗಲಕ್ಷಣದ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದ ರೋಗನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನರವ್ಯೂಹದ ಅನ್ಯೋನ್ಯಾಂಗಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ವಯಂ-ವೇದ್ಯ ಅನುಭವಗಳು, ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು, ಸ್ನೇಹಿತರು ಅಥವಾ ಸಹ-ಕೆಲಸಗಾರರಿಂದ ತಿಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಡವಳಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳು, ಇದನ್ನನುಸರಿಸಿ ಬರುವ ಓರ್ವ ಮನೋವೈದ್ಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಅಥವಾ ಇತರ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ವೃತ್ತಿಪ್ರವೀಣರಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ವೈದ್ಯಕೀಯ ನಿರ್ಧಾರಣೆಯ ಮೇಲೆ ರೋಗನಿರ್ಣಯವು ಆಧರಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ನಿರ್ಧಾರಣೆಯು ಒಂದು ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಚರಿತ್ರೆ ಮತ್ತು ಕೆಲ ಸ್ವರೂಪದ ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯ ತಪಾಸಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.
ಇಲೆಕ್ಟ್ರೋಕಾನ್ವಲ್ಯೂಸಿವ್‌ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಒಂದು ಮುಂಚೂಣಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಇತರ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಧಾನಗಳು ವಿಫಲಗೊಂಡ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಬಹುದು.
ಮನೋವಿದಳನ ಅಥವಾ ಮೂರ್ಛೆರೋಗದ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬಂದಾಗ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದು ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದರೆ ಮನೋವಿದಳನ ಅಥವಾ ಮೂರ್ಛೆರೋಗಕ್ಕೆ ನೀಡುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸಲು ಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಸೂತ್ರಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲು ಇದಕ್ಕೆ ಇನ್ನಾವುದೇ ಶಿಫಾರಸು ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ಮನಶ್ಯಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಈಗ ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ಚಿಕಿತ್ಸಾವಿಧಾನವಾಗಿದ್ದು, ಇದೊಂದು ಶಿಫಾರಿತ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿಲ್ಲ.
ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಹೆಸರಾಗಿರುವ ನ್ಯಾನ್ಸಿ ಆಂಡ್ರಿಯಾಸೆನ್‌ ಎಂಬಾಕೆ, ರೋಗನಿರ್ಣಯದ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯ ಸುಧಾರಣೆಯ ಸಲುವಾಗಿ ತರ್ಕಸಮ್ಮತತೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟಿರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ - ಮತ್ತು -10 ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರೋಗನಿರ್ಣಯದ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಭರದಲ್ಲಿ ರೋಗನಿರ್ಣಯದ ಮಾನದಂಡಗಳಲ್ಲಿನ ಬುದ್ಧಿವಿಕಲ್ಪಗಳ ಮೇಲೆ ಅತಿಯಾಗಿ ಒತ್ತುನೀಡುವುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಮೂಲಭೂತವಾದ ಅರಿವಿನ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾದರಪಡಿಸುವಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಈ ಮೂಲಭೂತ ಅರಿವಿನ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಆಕೆಯ ವಾದ.
ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾ ಎಂಬುದು ಭಾಷೆಗಾಗಿರುವ ಎಡ ಮೆದುಳಿನ ಅರ್ಧಗೋಳದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟತೆಗಾಗಿ ನಾವು ತೆರಬೇಕಾದ ವಿಕಾಸಾತ್ಮಕ ಬೆಲೆಯಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಟಿಮ್ ಕ್ರೋ ಎಂಬ ಮನೋವೈದ್ಯ ವಾದಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಬಲ ಮಿದುಳಿನ ಅರ್ಧಗೋಳದ ತೀವ್ರಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ಮತ್ತು ಎಡಮೆದುಳಿನ ಅರ್ಧಗೋಳದ ಎಂದಿನ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟಗಳೊಂದಿಗೆ ಬುದ್ಧಿವಿಕಲ್ಪವು ಸಂಬಂಧಹೊಂದಿದೆಯಾದ್ದರಿಂದ, ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕುಸಿದುಬಿದ್ದಾಗ ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿ ನಮ್ಮ ಭಾಷಾಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು ವಿಕಸನಗೊಂಡಿರಬಹುದು. ಇತರ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳು ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾವನ್ನು ಮಾನಸಿಕ ವಿಘಟನೆ ಅಥವಾ ದೃಶ್ಯತ್ವ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮತ್ತು ಇತರ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳಿಂದ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಂಡ ಅರಿವಿನ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಕಲ್ಪಿಸಿವೆ.
ಸೊಟೇರಿಯಾ ಮಾದರಿಯು ಒಳರೋಗಿಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿದ್ದು, ಕನಿಷ್ಟತಮ ಔಷಧೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ವಿಧಾನವೊಂದನ್ನು ಇದು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಸರ-ಚಿಕಿತ್ಸಕ ಆರೋಗ್ಯಲಾಭದ ಒಂದು ವಿಧಾನವಾಗಿ ಇದು ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಇದರ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು ಈ ವಿಧಾನದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ: "ಒಂದು ಪುಟ್ಟ, ಮನೆಯಂಥ, ಶಾಂತವಾದ, ಬೆಂಗಾವಲಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವ, ರಕ್ಷಣಾ ಮನೋಭಾವದ, ಮತ್ತು ಸಹಿಷ್ಣುವಾಗಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿನ, ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನಡುವಿನ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳ, ದಿನವೊಂದರ 24 ಗಂಟೆಯೂ ಅನ್ವಯವಾಗುವ ವಿಧಾನವಿದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನ್ಯೂರೋಲೆಪ್ಟಿಕ್‌ ಔಷಧ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಹಂಗಿಲ್ಲದ ಈ ವಿಧಾನವು ವೃತ್ತಿಪ್ರವೀಣರಲ್ಲದ ಓರ್ವ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ."
2008ರಲ್ಲಿ, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್ ಮೆಂಟಲ್‌ ಹೆಲ್ತ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ (ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಆಂಟಿಸೈಕೋಟಿಕ್ ಟ್ರಯಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಟರ್‌ವೆನ್ಷನ್ ಎಫೆಕ್ಟಿವ್‌ನೆಸ್‌, ಅಥವಾ ) ಪ್ರಾಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕೀಕೃತ ಪರೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಪ್ರಕಾರ, ಪರ್ಫೆನಾಜೈನ್‌ ಎಂಬ ಮೊದಲನೇ-ಪೀಳಿಗೆಯ ಮನೋವಿಕೃತಿ-ನಿರೋಧಕದ ಒಂದು ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಮಾದರಿಯು 18 ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಹಲವಾರು ಹೊಸದಾದ ಔಷಧವಸ್ತುಗಳಷ್ಟೇ (ಓಲನ್‌ಝಾಪೈನ್‌, ಪರ್ಫೆನಾಜೈನ್‌, ಕ್ವೆಟಿಯಾಪೈನ್‌, ರಿಸ್ಪೆರಿಡೋನ್‌, ಅಥವಾ ಝಿಪ್ರಾಸಿಡೋನ್‌) ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅವಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದವು.
ಮಾದರಿಯಲ್ಲದ ಮನೋವಿಕೃತಿ-ನಿರೋಧಕಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾ ಸಮಸ್ಯೆಯಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಉನ್ನತಮಟ್ಟಗಳ ಪ್ರೋಲ್ಯಾಕ್ಟಿನ್‌ ಸ್ರವಿಕೆಯ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ನ್ಯೂರೋಲೆಪ್ಟಿಕ್‌ ಮ್ಯಾಲಿಗ್ನೆಂಟ್‌ ರೋಗದ ಸಹಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದರ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಹೊಸದಾದ ಮನೋವಿಕೃತಿ-ನಿರೋಧಕಗಳು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತವೆಯೇ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದು ಇನ್ನೂ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಈ ರೋಗವು ಅಪರೂಪದ್ದಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ ಒಂದು ಗಂಭೀರವಾದ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥವಾದ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ನರವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯಾಗಿದ್ದು, ನ್ಯೂರೋಲೆಪ್ಟಿಕ್‌ ಅಥವಾ ಮನೋವಿಕೃತಿ-ನಿರೋಧಕ ಔಷಧವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ತೋರುವ ಒಂದು ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಹುಚ್ಚುತನ ಎಂಬುದು ಈ ತೀವ್ರವೇದನೆಯ ಒಂದು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಒಂದು ರೇಚಕ ಮತ್ತು ಪರಿವರ್ತಕ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಅನುಭವವಾಗಿ ಮಾನ್ಯಮಾಡಬೇಕು. ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾ ಅಂಡ್ ದಿ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಮತ್ತು ದಿ ಆರಿಜನ್ ಅಂಡ್ ಟ್ರೀಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆಫ್ ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಕ್ ಡಿಸಾರ್ಡರ್ಸ್‌ ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ, ಲಿಡ್ಜ್ ಮತ್ತು ಆತನ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು, ತಾಯ್ತಂದೆಯರ ನಡವಳಿಕೆಯು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿನ ಮಾನಸಿಕ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಲ್ಲದು ಎಂಬ ತಮ್ಮ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅರೈಟಿಯ ಇಂಟರ್‌ಪ್ರಿಟೇಷನ್ ಆಫ್‌ ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾ ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ 1975ರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.
ಇಚ್ಛಿತ್ತ ವಿಕಲತೆ ಅಥವಾ ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಮಾನಸಿಕ ಕಾಯಿಲೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಮಿದುಳಿನಲ್ಲಿನ ನರದೌರ್ಬಲ್ಯದಿಂದಾಗಿ ರೋಗಿಯು ಇಂಥದೊಂದು ರೋಗಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗುತ್ತಾನೆಂದು ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಜ್ಞಾತ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಶಬ್ಧ ಕೇಳಿಸುವಿಕೆ, ಅನಪೇಕ್ಷಿತ ನಗು ಅಥವಾ ಅಳುವಿಕೆ, ಮೃತ ಸಂಬಂಧಿಗಳು ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ವಾದಿಸುವಿಕೆ-ಇವೇ ಮುಂತಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ರೋಗಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿನ ಬಡತನ, ದಾಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿನ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಸಾವು ಅಥವಾ ಇನ್ನ್ಯಾವುದೋ ಆಕಸ್ಮಿಕ ಘಟನೆ ಕೂಡ ಸ್ಕಿಝೋಫ್ರೇನಿಯ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಲ್ಲದೆಂದು ವೈದ್ಯ ಜಗತ್ತು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.
ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಗ್ಲುಟಮೇಟ್‌ ಎಂಬ ನರಸಂವಾಹಕ ಮತ್ತು ಗ್ಲುಟಮೇಟ್ ಗ್ರಾಹಕದ ಅಪಕರ್ಷಿತ ಕಾರ್ಯದ ಮೇಲೂ ಗಮನವು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾ ಸಮಸ್ಯೆಯಿರುವುದೆಂದು ಹಿಂದೆಯೇ ನಿರ್ಣಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜನರ ಮರಣೋತ್ತರದ ಮಿದುಳಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ, ಗ್ಲುಟಮೇಟ್‌ ಗ್ರಾಹಕಗಳ ಅಪಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾದ ಮಟ್ಟಗಳಿಂದ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಫೀನ್‌ಸೈಕ್ಲಿಡೈನ್‌ ಮತ್ತು ಕೀಟಮೈನ್‌ನಂಥ ಗ್ಲುಟಮೇಟ್‌ನ್ನು ತಡೆಯುವ ಔಷಧವಸ್ತುಗಳು ಸದರಿ ರೋಗಸ್ಥಿತಿಯೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು ಹಾಗೂ ಅರಿವಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸಬಲ್ಲವು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ.
ಮೈಕೇಲ್ ಫಾಸ್ಟರ‍್ ಗ್ರೀನ್‌ ಎಂಬ ನರವಿಜ್ಞಾನದ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತಷ್ಟು ಮುಂದುವರಿದು ಈ ಕುರಿತು ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನರದ ಅರಿವಿನ ಕೊರತೆಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಕಟ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಸಂರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಬಳಸಬಹುದು ಎಂದು ಆತ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದು, ಅಪ್ಪಟ ರೋಗಲಕ್ಷಣವನ್ನಾಧರಿಸಿದವುಗಳಿಗೆ ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಕೊರತೆಗಳು ಸ್ಮೃತಿ, ಗಮನ, ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ಯೆ ಪರಿಹರಿಸುವಿಕೆಯಂಥ ಮೂಲಭೂತ ಮಾನಸಿಕ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಡಿತಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಅಥವಾ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.
ವಾಸಿಮಾಡುವಿಕೆ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಯಾವುದೇ ಒಮ್ಮತವಿಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ. ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ, ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳ ಉಪಶಮನಕ್ಕಾಗಿರುವ ಕೆಲವೊಂದು ಮಾನದಂಡಗಳು ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೇ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಪ್ರಮಾಣಾನುಸಾರಿಯಾಗಿಸಿದ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ಆಗಾಗ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಧನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಋಣಾತ್ಮಕ ರೋಗದ ಸಹಲಕ್ಷಣದ ಅಳತೆಗೋಲು ಎಂಬುದು ಇವುಗಳಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಅತಿಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧಾನ.
ಮಿದುಳಿನ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಮಾಡಲಾಗುವ ಮತ್ತು ರೀತಿಯ ನರ ಮಾನಸಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮಿದುಳಿನ ಚಿತ್ರಣದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, ಮುಂಭಾಗದ ಹಾಲೆಗಳು, ಹಿಪೋಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ ದಿಂಡು ಮತ್ತು ಗಂಡಸ್ಥಳದ ಹಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಅತಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುವಂತೆ ತೋರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಈ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿವೆ. ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದೊಂದಿಗೆ ಆಗಾಗ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನರದ ಅರಿವಿನ ಕೊರತೆಗಳಿಗೆ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಸಂಪರ್ಕಹೊಂದಿವೆ.
ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಇತರ ಮನೋವೈದ್ಯರು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದೇ ಬಗೆಯ ಧಾಟಿಯಲ್ಲಿ ಮಿಂಗ್ ಟ್ಸುವಾಂಗ್‌ ಮತ್ತು ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು ತಮ್ಮ ವಾದವನ್ನು ಮಂಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾ ಸೇರಿದಂತೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮನೋವಿಕೃತ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೋಗನಿರ್ಣಯ ವಿಜ್ಞಾನದ ಒಂದು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂತಿಮ-ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದ "ನಿಜವಾದ" ಸಂರಚನೆಯಂತೆ ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ಆಧಾರವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಮನೋವಿಕೃತಿ-ನಿರೋಧಕ ಔಷಧೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾಕ್ಕಾಗಿರುವ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿನ ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿದೆ. ಇವು ಬುದ್ಧಿವಿಕಲ್ಪದ ಧನಾತ್ಮಕ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಲ್ಲವು. ಬಹುತೇಕ ಮನೋವಿಕೃತಿ-ನಿರೋಧಕಗಳು ತಮ್ಮ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಲು ಸುಮಾರು 7–14 ದಿನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಋಣಾತ್ಮಕ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಮನೋವಿಕೃತಿ-ನಿರೋಧಕಗಳು ವಿಫಲಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಗ್ರಹಣಶಕ್ತಿಯ ಕುರಿತಾದ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಅಭ್ಯಾಸ ಪರಿಣಾಮವೇ ಕಾರಣವೆನ್ನಬಹುದು.
ಅರಿವಿನ ನಿವಾರಣೋಪಾಯದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಮತ್ತೊಂದು ವಿಧಾನವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ನರದ ಅರಿವಿನ ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವೆಡೆಗೆ ಗುರಿಯಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಕೌಶಲವಾಗಿದೆ. ನರಮಾನಸಿಕ ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಕೌಶಲಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಮುಂಚಿನ ಸಾಕ್ಷ್ಯವು ಇದನ್ನು ಅರಿವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಂತೆ ತೋರಿಸಿದೆ. ನಿಂದ ಅಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಅಥವಾ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಮಿದಳಿನ ಚುರುಕುಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಅಳೆಯಬಹುದಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲವೊಂದು ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
ಈ ವೀಕ್ಷಣೆಯೊಂದಿಗಿನ ಸಾಮರಸ್ಯದಲ್ಲಿ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಎಡ್ಗರ‍್ ಜೋನ್ಸ್‌, ಮತ್ತು ಮನೋವೈದ್ಯರಾದ ಟೋನಿ ಡೇವಿಡ್‌ ಮತ್ತು ನಾಸಿರ‍್ ಘೇಮಿ ಮೊದಲಾದವರು ಭ್ರಮೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾ, ಒಂದಷ್ಟು ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದರು. ಇದರ ಅನುಸಾರ, ಭ್ರಮೆಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಕೊರತೆಯಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ; ಭ್ರಮೆಗಳು ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಅದು ತಪ್ಪಾಗಿರಬೇಕೆಂದಿಲ್ಲ, ಅಥವಾ ನಿರ್ವಿವಾದವಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯದ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಬೇಕೆಂದಿಲ್ಲ.
ಪರಸ್ಪರ ಎದುರುಬದುರಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದ ಒಂದು ಗೌಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾದ ಪ್ಲಸಿಬೋ ಹುಸಿಮದ್ದಿನ ವಿಧಾನದ ನಾಲ್ಕು ಯಾದೃಚ್ಛಿಕೀಕೃತ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ 2003ರಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂದ ಒಂದು ಅವಲೋಕನದ ಅನುಸಾರ, ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಧಾನಗಳ ಪೈಕಿ ಎರಡು ವಿಧಾನಗಳು ಧನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಋಣಾತ್ಮಕ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳ ಮೇಲಿನ ಒಂದು ಗಣನೀಯ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿವೆ, ಹಾಗೂ ಮನೋವಿಕೃತಿ-ನಿರೋಧಕಗಳಿಗೆ ವಿಧಾನವು ಒಂದು ಪರಿಣಾಮಕಾರೀ ಗಣಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಬಲ್ಲದು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದೆ.
ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯು ಗ್ರಹಣಶಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಬಹುದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದು ನಡವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ದುಗುಡದೊಂದಿಗಿನ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಕಾಣಿಕೆಯನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾ ಸಮಸ್ಯೆಯಿರುವ ಜನರು ತೀವ್ರಸ್ವರೂಪದ ಖಿನ್ನತೆ ಮತ್ತು ಕಳವಳದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ;ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಪಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿದ್ದು, ಅಜೀವವಾಗಿ ಘನತೆಯ ದುರುಪಯೋಗವು ಸಂಭವಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯು ಸುಮಾರು 40%ನಷ್ಟಿದೆ.
ಛಿದ್ರಮನಸ್ಕ ಸ್ಥಿತಿಯ-ನಂತರದ ಖಿನ್ನತೆ : ಛಿದ್ರಮನಸ್ಕ ಕಾಯಿಲೆಯೊಂದರ ಪರಿಣಾಮದಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವವಾಗುವ ಮಾನಸಿಕ ಕುಸಿತದ ಒಂದು ಅಧ್ಯಾಯವಿದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ-ಮಟ್ಟದ ಛಿದ್ರಮನಸ್ಕ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು ಇನ್ನೂ ಹಾಜರಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.
ಸರಳ ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾ : ಎದ್ದುಕಾಣುವ ಋಣಾತ್ಮಕ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳ ಗುಪ್ತವಾದ ಮತ್ತು ಒಂದೇ ಸಮನೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಇದಾಗಿದ್ದು, ಇದರೊಂದಿಗೆ ಮನೋವಿಕೃತ ಅಧ್ಯಾಯಗಳ ಯಾವುದೇ ಇತಿಹಾಸವಿರುವುದಿಲ್ಲ.
ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿರುವ ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದ ವಿಭಿನ್ನ ವರ್ಗವೂ ಸಹ ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಯಿತು. ಇತರ ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಬದಲಾಗುವುದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಸಾಗುವ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಆಯಾಮಗಳಂತೆ ರೋಗನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ತಲುಪಬಹುದು ಎಂದು ಕೆಲವೊಂದು ಮನೋವೈದ್ಯರು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ರೋಗಸ್ಥಿತಿಯ ನಡುವಿನ ಒಂದು ಕವಲುಹಾದಿಗಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಒಂದು ಇಡೀ ಸಮುದಾಯ ಅಥವಾ ಅಖಂಡಧಾರೆಯು ಅಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಇದರ ಹಿಂದಿರುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.
ನಾಗರಿಕತೆಯ ಫಲವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿರುವ ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು 1976ರಲ್ಲಿ ಜೂಲಿಯನ್ ಜೇಯ್ನ್ಸ್‌ ಎಂಬ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನಿಂದ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ದಿ ಆರಿಜನ್ ಆಫ್ ಕಾನ್ಷಸ್‌ನೆಸ್ ಇನ್‌ ದಿ ಬ್ರೇಕ್‌ಡೌನ್‌ ಆಫ್ ದಿ ಬೈಕ್ಯಾಮೆರಲ್ ಮೈಂಡ್‌ ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲಗಳ ಆರಂಭವಾಗುವವರೆಗೆ, ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾ ಅಥವಾ ಅದೇ ಥರದ ಒಂದು ರೋಗಸ್ಥಿತಿಯು ಮಾನವನ ಜಾಗ್ರತಾವಸ್ಥೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಆತ ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿದ.
ಮನೋವಿಕೃತಿ-ನಿರೋಧಕಗಳ ಎರಡು ವರ್ಗಗಳು ಧನಾತ್ಮಕ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಷ್ಟೇ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿವೆ ಎಂಬ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೂ ಇದೆ. ಋಣಾತ್ಮಕ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಅರಿವಿನ ಕೊರತೆಗಳಿಗೆ ಮಾದರಿಯಲ್ಲದ ಔಷಧವಸ್ತುಗಳು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಕೆಲವೊಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೂ ಈ ಪ್ರಭಾವಗಳ ಕುರಿತಾದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.
ಮುಂಭಾಗದ ಹಾಲೆ ಮತ್ತು ಹಿಪೋಕ್ಯಾಂಪಸ್ ದಿಂಡಿನ ಕ್ರಿಯೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿರುವ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಕಳಪೆ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಪಕರ್ಷಿತ ಗ್ಲುಟಮೇಟ್ ಕ್ರಿಯೆಯು ಸಂಬಂಧಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಡೋಪಮೈನ್‌ನ ಕ್ರಿಯೆಯ ಮೇಲೆ ಗ್ಲುಟಮೇಟ್ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಬಲ್ಲದು ಎಂಬ ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಎಲ್ಲ ಅಂಶಗಳು ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಗ್ಲುಟಮೇಟ್‌ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ ಸರಣಿಗಳ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖವಾದ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿವೆ.
ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆಯ ಸುಧಾರಣೆಯು ಒಂದು ವಾಸಿಮಾಡುವಿಕೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾದುದು ಎಂಬುದೊಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ. ಕ್ಲೋರ್‌ಪ್ರೋಮಝೈನ್‌ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಪರಿಚಯದೊಂದಿಗೆ 1950ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಅಮೂಲಾಗ್ರವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಒಂದು ಆರೋಗ್ಯಲಾಭ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಭರವಸೆ, ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಒಳಗೂಡಿಸುವಿಕೆಯ ಕಡೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಮನೋವೈದ್ಯರಾದ ಆರ‍್. ಡಿ. ಲೈಂಗ್‌, ಸಿಲ್ವಾನೊ ಅರೈಟಿ, ಥಿಯೋಡೋರ‍್ ಲಿಡ್ಜ್‌ ಮತ್ತು ಇತರರು ತಮ್ಮ ವಾದವನ್ನು ಮಂಡಿಸುತ್ತಾ, ಮಾನಸಿಕ ಕಾಯಿಲೆಯೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವುದರ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಲ್ಲದ ಬೇಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಗ್ರಹಿಸಬಹುದಾದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಾಗಿವೆ; ಈ ಬೇಡಿಕೆಗಳು ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಜೀವನದಿಂದ ಕೆಲವೊಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮಮನಸ್ಸಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹೇರಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಹ್ಯಾಲೊಪೆರಿಡಾಲ್‌ನಂಥ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಾಯದ ಬುದ್ಧಿವಿಕಲ್ಪ ಮಾದರಿಯ ಮನೋವಿಕೃತಿ-ನಿರೋಧಕಗಳು ಬೂದುದ್ರವ್ಯದ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಪಕರ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಓಲನ್‌ಝಾಪೈನ್‌ನಂಥ ಮಾದರಿಯಲ್ಲದ ಮನೋವಿಕೃತಿ-ನಿರೋಧಕಗಳು ಸಂಬಂಧಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಮಾನವೇತರ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸಸ್ತನಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಂಡ ಅಧ್ಯಯನವು ಕಂಡುಕೊಂಡಂತೆ, ಬೂದು ಮತ್ತು ಬಿಳಿಯ ದ್ರವ್ಯದ ಅಪಕರ್ಷಣಗಳು ಮಾದರಿಯ ಮತ್ತು ಮಾದರಿಯಲ್ಲದ ಮನೋವಿಕೃತಿ-ನಿರೋಧಕಗಳೆರಡರೊಂದಿಗೂ ಸಂಬಂಧಹೊಂದಿದ್ದವು.
ರೋಗಿಗಳು ಸುದೀರ್ಘ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆಸಲು ಒಪ್ಪಿದ್ದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲದ ಮನೋವಿಕೃತಿ-ನಿರೋಧಕವಾದ ಓಲನ್‌ಝಾಪೈನ್, ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೂಕಗಳಿಕೆಯು ಕಂಡುಬರುವುದಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಚಯಾಪಚಯ ರೋಗದ ಸಹಲಕ್ಷಣದ ಅಪಾಯ ಕಂಡುಬರುವುದರೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಇತರ ಔಷಧವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಕಳಪೆಯಾಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜನರಿಗೆ ಕ್ಲೋಝಾಪೈನ್‌ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ಸಮಸ್ಯಾತ್ಮಕ ಪಾರ್ಶ್ವ-ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನೂ ಇದು ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಹೊಂದಿತ್ತು.
2006ರಲ್ಲಿ, ಗೆ ಸೇರಿದ ರೋಗಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ವೃತ್ತಿಪ್ರವೀಣರ ಒಂದು ಗುಂಪು ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯ ರದ್ದತಿಗಾಗಿರುವ ಆಂದೋಲನದ ಘೋಷಣಾ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿ, ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದ ಮಿಶ್ರರೂಪತೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಹವರ್ತಿಯಾಗಿರುವ ರೋಗಚಿಹ್ನೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದ ರೋಗನಿರ್ಣಯ ಮಾಡುವುದನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ವಾದವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿ, ಜೈವಿಕ-ಮನಸ್ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾದರಿಯೊಂದರ ಅಳವಡಿಕೆಗಾಗಿ ಕರೆನೀಡಿದರು.
ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ವಾತಾವರಣವೊಂದರಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದು ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅಪಾಯಕರ ಅಂಶವಾಗಿ ಸಮಂಜಸವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಅನನುಕೂಲತೆಯೂ ಸಹ ಒಂದು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಂಶವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ದುಸ್ಥಿತಿ, ಜಾತಿಯ ಭೇದಭಾವ, ಕೌಟುಂಬಿಕ ಅಪಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ರಿಯೆ, ನಿರುದ್ಯೋಗ ಅಥವಾ ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ಕಳಪೆ ಮಟ್ಟದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಡತನ ಮತ್ತು ವಲಸೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅನನುಕೂಲತೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.
ಚಿತ್ತಸ್ಥಿತಿಯ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ ಅಥವಾ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದ್ದು ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಹಜವಾದ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತತೆಗಳ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು ಹಾಜರಿದ್ದಲ್ಲಿ ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದ ರೋಗನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಮಾದಕವಸ್ತು ಅಥವಾ ಔಷಧಿಯ ದುರುಪಯೋಗದಂಥ ಒಂದು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ರೋಗಸ್ಥಿತಿ ಅಥವಾ ಒಂದು ವಸ್ತುವಿನ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ನೇರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದರೆ ಆಗಲೂ ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದ ರೋಗನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳ ಬಿರುಸಾದ ಆರಂಭವಾಗುವಿಕೆಯು ವಿಶಿಷ್ಟವೆಂಬಂತೆ ಕಿರಿಯ ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಒಟ್ಟಾರೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸರಿಸುಮಾರು 0.4–0.6%ನಷ್ಟು ಭಾಗ ಈಗಾಗಲೇ ಇದಕ್ಕೆ ಈಡಾಗಿರುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಪುಷ್ಟಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ರೋಗಿಯ ಸ್ವಯಂ-ದಾಖಲಿತ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ವೀಕ್ಷಿತ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ರೋಗನಿರ್ಣಯವು ಆಧರಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ಯಾವುದೇ ಪರೀಕ್ಷೆಯೂ ಪ್ರಸ್ತುತ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ.
ನಿಂದನೆ ಅಥವಾ ಮಾನಸಿಕ ಆಘಾತಗಳಂಥ ಬಾಲ್ಯದ ಅನುಭವಗಳು ಜೀವನದ ನಂತರದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದ ರೋಗನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಂಶಗಳಾಗಿ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ತಂದೆತಾಯಿಯರು ತೋರಿಸುವ ನಿಗಾವಣೆ ಅಥವಾ ಕೆಲಸಕಾರ್ಯಗಳು ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಆಧಾರಕವಾಗಿರದ ಅಪಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರ್ಯದ ಸಂಬಂಧಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಬಹುದು.
ಮಾದರಿಯಲ್ಲದ ಮನೋವಿಕೃತಿ-ನಿರೋಧಕಗಳು ಮಾದರಿಯ ಮನೋವಿಕೃತಿ-ನಿರೋಧಕಗಳಿಗಿಂತ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪಿರಮಿಡ್ಡಿನಾಕಾರದ ಪಾರ್ಶ್ವ-ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ; ಅದರಲ್ಲೂ ಮಾದರಿಯ ಮನೋವಿಕೃತಿ-ನಿರೋಧಕಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದಾಗ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಪಟುತ್ವದ ಮನೋವಿಕೃತಿ-ನಿರೋಧಕಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗ ಈ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು ಎಂಬ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ಇತ್ತೀಚಿನ ಅವಲೋಕನಗಳು ಬಲವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿವೆ.
ಆದಾಗ್ಯೂ, ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ಪರ್ಯಾಯ-ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು ವಿಫಲಗೊಂಡಿದೆ. 2007ರ ಒಂದು ಅವಲೋಕನವು ಕಂಡುಕೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಒಮೆಗಾ-3 ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಅತ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟ ಗುಣಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿದ್ದರೂ, ಸಂದೇಹಾಸ್ಪದವಾದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಅಸಮಂಜಸವಾದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಭಾವದ ಗಾತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿವೆ.
ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದೆಂದು ತೋರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಪೂರ್ವಲಕ್ಷಣದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಂದು ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರಬಹುದು. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿರ್ಗಮನ, ಸಿಟ್ಟಿಗೇಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಇರುಸುಮುರುಸು, ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿವಿಕಲ್ಪವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿನ ಪೂರ್ವಲಕ್ಷಣದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದ ಅಥವಾ ಸ್ವಯಂ-ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ಮನೋವಿಕೃತ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು.
ಆರಂಭಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹಳೆಯ ಮಾದರಿಯ ಮನೋವಿಕೃತಿ-ನಿರೋಧಕ ಔಷಧಗಳಿಗೆ ಬದಲಿಗೆ ಹೊಸದಾಗಿರುವ ಮಾದರಿಯಲ್ಲದ ಮನೋವಿಕೃತಿ-ನಿರೋಧಕ ಔಷಧಿಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊಸದಾದ ಔಷಧಗಳು ಹೆಚ್ಚು ವೆಚ್ಚದಾಯಕವಾಗಿದ್ದರೂ ಹಾಗೂ ಶರೀರದ ತೂಕ ಗಳಿಕೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಥೂಲತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ಅವು ತಂದೊಡ್ಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿದ್ದರೂ ಈ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ.
"ಉಭಯ ಸದನಿಕ ಮನಸ್ಸು" ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವ ಒಂದು ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಇದು ತಾಳುತ್ತದೆ. ದೈನಂದಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರೇರಕಭಾವದ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯು, ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ "ರಹಸ್ಯಮಯ ಧ್ವನಿಗಳಿಂದ" ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ದೇವರಿಂದ ಬರುವ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಗಳು ಎಂದು ಹಿಂದಿನ ಜನಾಂಗದಿಂದ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಈ ಧ್ವನಿಗಳು ನೀಡುತ್ತವೆ.
ಸ್ಥಿಮಿತವಲ್ಲದ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯು ಅಥವಾ ವರ್ತನೆಯು ಕಂಡು ಬಂದ ಕಡೇಪಕ್ಷ ಆರು ತಿಂಗಳ ಒಂದು ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಡೇ ಪಕ್ಷ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಗೆ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು ಇರುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಬುದ್ಧಿವಿಕಲ್ಪಗಳ ಪ್ರಸಕ್ತ ವರ್ಗೀಕರಣವು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತದೆ. ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾ-ರೀತಿಯ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯ ಒಂದು ಬುದ್ಧಿವಿಕಲ್ಪವನ್ನು ಒಂದು ಛಿದ್ರಮನಸ್ಕಸ್ವರೂಪದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಜೈವಿಕ ಮನೋರೋಗಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಕುರಿತಾದ ವಿವಾದ, ರೋಗನಿರ್ಣಯದ ಒಂದು ಅಸ್ತಿತ್ವ ಅಥವಾ ಮೂಲಸ್ವಭಾವವಾಗಿ ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದ ತರ್ಕಸಮ್ಮತತೆಯ ಭಾಗವು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಿಂದ ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ತರ್ಕಸಮ್ಮತತೆ ಮತ್ತು ರೋಗನಿರ್ಣಯದ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ ಇಲ್ಲವೆಂಬುದೇ ಅವರ ಟೀಕೆಗೆ ಕಾರಣ.
ಮೊಂಡಾಗಿರುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಕಾಣಿಸುವಿಕೆಯು ಇದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಾರಿ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಅಥವಾ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆಯಂತೂ ಎತ್ತರಿಸಲಾದ ಮಟ್ಟದ ಭಾವಾತಿರೇಕವು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಒತ್ತಡದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಅಥವಾ ಋಣಾತ್ಮಕ ಘಟನೆಗಳ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದನೆ ನೀಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.
ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪದ್ಧತಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ಓರ್ವ "ಮನೋರೋಗಚಿಕಿತ್ಸಾ-ವಿರೋಧಿ" ಎಂದು ಝಾಝ್‌ ಎಂದೂ ಪರಿಗಣಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಒಬ್ಬಾತನ ಅಥವಾ ಒಬ್ಬಾಕೆಯ ಇಚ್ಛೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಯಾರೊಬ್ಬರ ಮೇಲೆ ಚಿಕಿತ್ಸಾವಿಧಾನವನ್ನು ಹೇರುವುದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ, ವಯಸ್ಕರ ನಡುವೆ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ನಡೆಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಆತನ ನಂಬಿಕೆ.
ಲೈಂಗ್‌, ಅರೈಟಿ ಮತ್ತು ಲಿಡ್ಜ್‌ರವರು ಮನೋವಿಕೃತ ಅನುಭವದ ಹುರುಳನ್ನು ಮಾನ್ಯಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದ್ದರು. ಅಂದರೆ, ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಮಾನಸಿಕ ಅಥವಾ ನರವೈಜ್ಞಾನಿಕ ತೀವ್ರವೇದನೆಯ ಒಂದು ದ್ವಿತೀಯಕ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯವಶ್ಯಕ ಅರ್ಥರಹಿತ ಸೂಚಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವ ಬದಲು, ಅರ್ಥವಿವರಣೆಯ ಯೋಗ್ಯವಾದ ವಿಷಯವಾಗಿ ಮಾನ್ಯಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು.
ಸುದೀರ್ಘ-ಕಾಲದ ನಿರುದ್ಯೋಗ, ಬಡತನ ಮತ್ತು ದಿಕ್ಕಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆಯಂಥ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜನರ ಜೀವನ ನಿರೀಕ್ಷೆಯು ಅದನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದ ಜನರಿಗಿಂತ 10ರಿಂದ 12ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ. ದೈಹಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.
ಆನುವಂಶಿಕ ಅಪಾಯ ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಲಾಗದ ಬುದ್ಧಿವಿಕಲ್ಪದ-ರೀತಿಯ ಅನುಭವವದ ಸಂಯೋಜನೆಯು ನಂತರದ ರೋಗನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಊಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆಯಾದರೂ, ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದ ನಂತರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಾಗಿ ಯಾವುದೇ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಸೂಚಕಗಳು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದ ಒಂದು ರೋಗನಿರ್ಣಯದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನ ಸಮಗ್ರ ಕೌಟುಂಬಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಅಥವಾ ಪರಿಗಣಿಸುವ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಅಥವಾ ಶಿಕ್ಷಣವು, ಸಮಂಜಸವಾಗಿ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಕಡೇಪಕ್ಷ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯ ಅವಧಿಯು ಸುದೀರ್ಘ-ಅವಧಿಯದ್ದಾಗಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.