polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ .
ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯ ಹರಿಯಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಗುರಗಾಂವ್ 6ನೇ ಅತೀದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಗುರಗಾಂವ್ ಹರಿಯಾಣದ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಹಿಂದು ಪುರಾಣದ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣವಾದ ಗುರಗಾಂವ್ ದೆಹಲಿಯ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು,ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ 10 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಗರವು ತ್ವರಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ. 1997ರಲ್ಲಿ ಕಂಪೆನಿ ಗುರಗಾಂವ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಲ್‌ಸೆಂಟರ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಇತರ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಪೆನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕಾಲ್‌ಸೆಂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಲು ಗುರಗಾಂವ್‌ನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿವೆ. ಇದು ಗುರಗಾಂವ್‌‌ನ್ನು ಕಾಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಪ್ರಪಂರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿಸಿದೆ. ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಪೆನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮುಖ್ಯ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಮುಂಬಯಿ ಅಥವಾ ದೆಹಲಿಯ ಬದಲು ಗುರಗಾಂವ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಬಿಸಿನೆಸ್ ಟುಡೆ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಇಂದು ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಗುರಗಾಂವ್‌ ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಗರ ಮತ್ತು ವಾಸಯೋಗ್ಯ ನಗರವಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮವೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿದೆ. ಗುರಗಾಂವ್‌‌ನಲ್ಲಿ ತಲಾದಾಯ 122,212 ಆಗಿದ್ದು,ಚಂಡೀಗಢ ಮತ್ತು ಮುಂಬಯಿ ಬಳಿಕ ಭಾರತದಲ್ಲೇ 3ನೇ ಅತ್ಯಧಿಕ ತಲಾದಾಯ ಹೊಂದಿದೆ.
ಗುರಗಾಂವ್ ಮ‌ೂಲ ನಿವಾಸಿಗಳು ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯದ ಜನವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ 49% ನಿವಾಸಿಗಳು ದೊಡ್ಡ ಸಮುದಾಯವಾದ ಯಾದವ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಉಳಿದ 40% ರಷ್ಟು ಜನರು ಗುಜ್ಜಾರ್‌ಗಳು, ಜಾಟರು, ಸೈನಿ ಮತ್ತು ರಜಪೂತರಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲೂ ಸಣ್ಣ ಅಥವಾ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ದಲಿತ ಜನಾಂಗದವರಿದ್ದಾರೆ. ದೇಶ ವಿಭಜನೆಗಿಂತ ಮುಂಚೆ ಗುರಗಾಂವ್‌ನಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿತ್ತು; ಅವರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಮಂದಿ 1857ರಲ್ಲಿ ರಕ್ತಮಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಬಳಿಕ ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ವಾಯವ್ಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಂದ ಬಂದು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವ್ಯ ಹೂಡಿದ್ದರು. ದೇಶ ವಿಭಜನೆಯ ಬಳಿಕ ಈ ಮಂದಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋದರು ; 1947ರಲ್ಲಿ ದೇಶ ವಿಭಜನೆಯಾದ ಬಳಿಕ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದ ಸಾವಿರಾರು ಪಂಜಾಬಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವ್ಯ ಹೂಡಿದರು, ಆದರೆ ಇಂದು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತದ ಜನರು ಬಂದು ತಳವೂರಿದ್ದಾರೆ.
ದೆಹಲಿಯ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಶಿಕ್ಷಣ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ ಮಂಡಳಿ, ಸರಕಾರ, ಅಥವಾ ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಸಂಸ್ಥೆ; ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆ ಸಂಸ್ಥೆ;ಗುರಗಾಂವ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆ ಸಂಸ್ಥೆ; (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜು ಎಂದು ಮುಂಚೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ); ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ, ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ, ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು, ಬಿಸಿನೆಸ್ ಶಾಲೆ ಗಳಿಗೆ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪ್ರಾಥಮಿಕ, ಮಾಧ್ಯಮಿಕ, ಸೆಕೆಂಡರಿ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳು ಕೂಡ ಇವೆ.
ಡೆಲ್ಲಿ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಮತ್ತು ಮದರ್ಸ್ ಪ್ರೈಡ್ ಅಂತಹ ಎರಡು ಉದಾಹರಣೆಗಳು.
ದೆಹಲಿಯ ನೈರುತ್ಯಕ್ಕೆ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಕೃಷಿಯಾಧಾರಿತ ಗ್ರಾಮವಾಗಿದ್ದ ಗುರಗಾಂವ್, ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿ ವಹಿವಾಟು ಸಂಸ್ಥೆ ಸಮ‌ೂಹ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಒಡೆತನದ ಕೃಷಿಭೂಮಿಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ, ಗೃಹ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಘಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಆರಂಭಿಸಿದ ಬಳಿಕ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಏರುಮುಖ ಕಂಡು ಬಂತು.ಹಿಂದುಗಳು ಮತ್ತು ಮೊಘಲ್ ಅಧಿಪತ್ಯದ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಗುರಗಾಂವ್ ನಗರವು ಬಹುತೇಕ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ದೆಹಲಿಯ ಭದ್ರತೆಗೆ ತಡೆಗೋಡೆಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಗುರಗಾಂವ್‌ನ ಪ್ರಸಕ್ತ ನಗರವು ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿದ್ದು, ಮ‌ೂಲನಗರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡು, ನೆರೆಹೊರೆಯ ಹೊಸ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಣೆ ಹೊಂದಿದೆ.
ಹಿಂದು ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಹೆಸರಿನ ಮ‌ೂಲದ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಭಾರತದ ಮಹಾಗ್ರಂಥ ಮಹಾಭಾರತ ದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರು ಮತ್ತು ಕೌರವರ ಗುರು ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯ ಅವರ ಪೂರ್ವಿಕರ ಗ್ರಾಮ ಗುರಗಾಂವ್ ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿಯಿದೆ. ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಗುರು ವೆಂದರೆ ಬೋಧಕನೆಂಬ ಅರ್ಥವಿದ್ದು,ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯ ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ್ ಎಂದರೆ ಹಳ್ಳಿಯೆಂದರ್ಥ. ಹಿಂದು ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಋಷಿ ಭಾರದ್ವಾಜರ ಪುತ್ರರಾದ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಪಾಂಡವರು ಮತ್ತು ಕೌರವರು ಗ್ರಾಮವನ್ನು ದಾನ ನೀಡಿದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ಗುರು-ಗ್ರಾಮ್ ಎಂದೇ ಹೆಸರಾಯಿತು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಗ್ರಾಮ್ ಬದಲಿಗೆ ಪ್ರಾಕೃತದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮವೆಂದು ಅರ್ಥಹೊಂದಿರುವ ಆಡುಮಾತಿನ ಗಾಂವ್ ಪದ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದು, ಗುರಗಾಂವ್ ಹೆಸರು ಹೊಮ್ಮಿತು.
ನಗರದ ಮುಖ್ಯ ಬಸ್ ಡಿಪೊ ದೆಹಲಿ, ಜೈಪುರ, ಆಳ್ವಾರ್ ಮತ್ತು ಚಂಡೀಗಢ ಸೇರಿದಂತೆ ನೆರೆಯ ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ರೋಹ್ಟಕ್, ಜಮ್ಮು,ಫರೀದಾಬಾದ್, ಧಾರುರಾ ಮತ್ತಿತರ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಕೂಡ ಬಸ್ ಸಾರಿಗೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಗುರಗಾಂವ್ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಹರಿಯಾಣ ರೋಡ್‌ವೇಸ್ ಹಲವಾರು ಅಶೋಕ್ ಲೇಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಲೋ ಫ್ಲೋರ್ ಬಸ್‌ಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಗುರಗಾಂವ್‌ನಲ್ಲಿ ನಗರ ಬಸ್ ಸಂಚಾರದ ಹೊಸ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು, ಆ ಮಾರ್ಗಗಳು ರಸ್ತೆಯನ್ನು ನಗರ ಮತ್ತು ಯ‌ೂನಿಟೆಕ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪಾರ್ಕ್ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳ ಜತೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದೆ. ದೆಹಲಿ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮವು ದೆಹಲಿ-ಗುರಗಾಂವ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಬಸ್‌ಗಳನ್ನು ಓಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಹರಿಯಾಣ ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತಿನ ಮೇಲ್ಮನೆಯಾದ ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಐದು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಕೆಳಮನೆ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ 10 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹರಿಯಾಣದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ಬಹುಜನ್ ಸಮಾಜ ಪಕ್ಷ, ಹರಿಯಾಣ ಜನಹಿತ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ಭಾರತೀಯ ಜನತಾಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲೋಕದಳ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಾಗಿವೆ. ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಭೂಪಿಂದರ್ ಸಿಂಗ್ ಹೂಡಾ ಆಳ್ವಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಹರಿಯಾಣ ಸ್ಥಿರ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ಈಚೆಗೆ ಗುರಗಾಂವ್‌ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ರಾವ್ ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಗುರಗಾಂವ್ ನಡುವೆ 8 ಲೇನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಹೆದ್ದಾರಿಯಿದ್ದು, ‌8ಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ. . ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಹೆದ್ದಾರಿಯು ದೆಹಲಿಯ ದೌಲಾಕಾನ್‌ವರೆಗೆ 28 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಗುರಗಾಂವ್ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಹರಿಯಾಣದ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ನೆರೆಯ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಬಸ್‌ಗಳ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ.ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಹೆದ್ದಾರಿಯನ್ನು ಜೈಪುರದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಜೂನ್ 2011ರ ವೇಳೆಗೆ ಕಾಮಗಾರಿ ಮುಗಿಯಲಿದೆ.
ಗುರಗಾಂವ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮೆಟ್ರೊ ಯೋಜನೆಗಳು ಸಾಗಿವೆ. ದೆಹಲಿ ಮೆಟ್ರೊನ ಯೆಲ್ಲೊ ಲೈನ್ ಗುರಗಾಂವ್‌ಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಐದು ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ. ಈ ಮಾರ್ಗವು 2010ರಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುವುದೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಜತೆಗೆ ಖಾಸಗಿ ಒಡೆತನ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯ, ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ಹೊಂದಿದ ಗುರಗಾಂವ್ ಮೆಟ್ರೊ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕವು ದೆಹಲಿ ಮೆಟ್ರೊನ ಸಿಕಂದರ್ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು 6 ಕಿಮೀ ಎತ್ತರಿಸಿದ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿ 6 ನಿಲ್ದಾಣಗಳೊಂದಿಗೆ -8ಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿದೆ.
ಮ‌ೂಲ ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಗುರಗಾಂವ್ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ರೆವಾರಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ದೆಹಲಿಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ.
ದೆಹಲಿ ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ನಗರ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ 10 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.
ನಿರ್ಲಿಂಗರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಲೇಯರ್ ಮಾಡುವುದು. ಗೂಟ ಕಟ್ಟುವುದು, ಕಸಿ ಮಾಡುವುದು ಮುಂತಾದ ಹಲವು ವಿಧಗಳಿದ್ದರೂ ಕಣ್ಣು ಹಾಕಿಕೆಯ ಕ್ರಮ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಕಣ್ಣು ಹಾಕುವುದು ಇತರ ವಿಧಾನಗಳಿಗಿಂತ ಸುಲಭ. ಮತ್ತು ಇದರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಯಶಸ್ಸು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಉತ್ತಮ ಕಿತ್ತಳೆ ತಳಿಗಳು ಕೆಲವು ಬಾರಿ ರೋಗಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಭೂಮಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಆಗ ಇಂಥ ರೋಗಗಳಿಗೆ ನಿರೋಧಕ ಗುಣ ಹೊಂದಿರುವ ಆದರೆ ಇಳುವರಿ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕೀಳುಮಟ್ಟದ ಕೆಲವು ತಳಿಗಳನ್ನು ಬೇರು ಸಸಿಯಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಉತ್ತಮ ತಳಿಯಿಂದ ಕಣ್ಣು ತೆಗೆದು ಹಾಕಿ ಬೆಳೆಸಿದರೆ, ಕಣ್ಣು ಸಸಿ ಉತ್ತಮ ತಳಿಯಂತೆ ಅಧಿಕ ಇಳುವರಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಬೇರು ಸಸಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ತೋಟಗಾರನಿಗೆ ಯಾವ ಬೇರು ಸಸಿಯ ಮೇಲೆ ಯಾವ ಕಾಂಡ ಸಸ್ಯದ ಕಣ್ಣುಹಾಕಿದರೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಪೂರ್ಣ ಅರಿವು ಇರಬೇಕು. ಭಾರತ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಿತ್ತಳೆಯನ್ನು ಸಿಹಿನಿಂಬೆಯ ತಳಿಗಳ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. ಮೈಸೂರು ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಇಲಾಖೆಗೆ ಸೇರಿದ ಗೋಣಿಕೊಪ್ಪಲು ಮತ್ತು ಚೆಟ್ಟಳ್ಳಿ ಕಿತ್ತಳೆ ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಡಗು ಕಿತ್ತಳೆಯನ್ನು ಮಲೆನಾಡು ಮತ್ತು ಕೊಡಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಸಾಯದಲ್ಲಿರುವ ಗಜನಿಂಬೆ ಮತ್ತು ಟ್ರೈಫೋಲಿಯೇಟ್ ತಳಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಣು ಹಾಕಿ ಉತ್ತಮ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.
ಕಿತ್ತಳೆಗಿಡದಲ್ಲಿ ಪರಕೀಯ ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶವಾದ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯಾಗಿ ಬೀಜಗಳಾಗುವುದರಿಂದ ಲಿಂಗರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಬೀಜಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಿದ ಸಸಿಗಳು ತಮ್ಮ ತಾಯಿ ಸಸಿಗಳಂತೆ ಇಳುವರಿ ಕೊಡುವುದು. ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ ಒಂದೇ ಬೀಜದಲ್ಲಿ ಬಹು ಭ್ರೂಣಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಬೀಜಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿ ಮಾಡುವುದು ಬಹಳ ಲಾಭದಾಯಕ. ಬೀಜಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ಒಟ್ಲುಪಾತಿಯಲ್ಲಿ ಮೊಳೆಯಿಸಿ, ಬಂದ ಸಸಿಗಳನ್ನು ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡಿ ಕಿತ್ತಳೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. ಒಟ್ಲುಪಾತಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧಗಳಿವೆ.
ನೆಲದ ಮೇಲೆ : ಪಾತಿ ಮಾಡುವ ಮಣ್ಣುನ್ನು 2-3 ಬಾರಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅಗೆದು. ಕಳೆ ತಗೆದು, ಹೆಂಟೆಯನ್ನು ಪುಡಿ ಮಾಡಿ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಹದವಾಗಿ ನೀರು ಹಾಕಿ, 20' ಉದ್ದ 3' ಅಗಲ ಮತ್ತು 9" ಎತ್ತರದ ಪಾತಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಪಾತಿಗಳ, ಮೇಲೆ 3" ಎತ್ತರ ಮರಳನ್ನು ಹಾಕಿ ಒಂದೇ ಮಟ್ಟದ ಪಾತಿಯನ್ನು 1/8 ಆಳವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 1" ಅಂತರಗಳನ್ನು ಬೀಜಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತಬೇಕು. ಇರುವೆಗಳು ಹಾವಳಿ ಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವುದರಿಂದ ವಾರಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸಾರಿ ಹೆಪ್ಪಕ್ಲೋರ್ ಅಥವಾ ಗೆಮಾಕ್ಸಿನ್ ಪುಡಿಯನ್ನು ಪಾತಿಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಚಮುಕಿಸಬೇಕು.
ಚಪ್ಪರದ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಲುಪಾತಿ: ಕಿತ್ತಳೆ ಸಸಿಗಳನ್ನು ಚಪ್ಪರದ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಲುಪಾತಿ ಮಾಡಿ ಬೆಳೆಸಬಹುದಾದರೂ ಕೂಡ ಈ ಪದ್ಧತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ.
ನವಂಬರ್‍ನಿಂದ ಡಿಸೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳು ಕಣ್ಣು ಹಾಕಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ ಕಾಲ. ಕಣ್ಣು ಹಾಕುವ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಬೇರು ಸಸಿಯ ಕಾಂಡ ಸುಮಾರು 1/4"-1/2" ದಪ್ಪವಿರಬೇಕು. ಕಣ್ಣು ಹಾಕುವಾಗ ಬೇರು ಸಸಿಯ ಕಾಂಡದ ಮೇಲೆ ನೆಲದ ಮಟ್ಟದಿಂದ 6"-9" ಎತ್ತರದಿಂದ ಖಿ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಹರಿತವಾದ ಚಾಕುವಿಂದ ಮೇಲು ಭಾಗದ ತೊಗಟೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ಚಾಕುವಿನ ಮೊನಚಾದ ತುದಿಯಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಿರುವ ತೊಗಟೆಯ ಎರಡು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಕೂಡಿಸಿ ಕಣ್ಣಿನ ಮಧ್ಯಭಾಗವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪಾಲಿತಿನ್ ಅಥವಾ ನೆನೆಸಿದ ಬಾಳೆಯ ನಾರಿನಿಂದ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಸುತ್ತಬೇಕು. ಕಣ್ಣು ಹಾಕಿದ 4 ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣು ಹಸಿರಾಗಿದ್ದು ಉಳಿದಿರುವ ಎಲೆಯ ತೊಟ್ಟು ಉದುರಿ ಹೋದರೆ ಕಣ್ಣು ಬೇರು ಸಸಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣು ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಬೆಳೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರೆ ಕಣ್ಣಿನ ಮೇಲಿನ 8" ಕಾಂಡವನ್ನು ಉಳಿಸಿ ಮಿಕ್ಕದ್ದನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಹಾಕಬೇಕು. ಕಣ್ಣು ಚಿಗುರಿ 3" ಬೆಳೆದ ಅನಂತರ ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮೊದಲಿನ ಕಾಂಡವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಹಾಕಬೇಕು. ಅನಂತರ ಕಣ್ಣು ಸಸಿಯನ್ನು ಬೇಕಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನೆಡಲು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು.
ಕಿತ್ತಳೆ ಪುರಾತನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ರೂಟೇಸೀ ಕುಟುಂಬದ ನಿಂಬೆ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಭೇದಗಳೊಡನೆ ಬೇಸಾಯದಲ್ಲಿತ್ತೆಂದು ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಆದರೆ ಇದು ತನ್ನ ಮೂಲವಾಸಸ್ಥಾನದಿಂದ ಬೇರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೇಗೆ ಹರಡಿತೆಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಖಚಿತ ವಿವರಣೆ ಇಲ್ಲ. ಕಿತ್ತಳೆ ತನ್ನ ತವರಿನಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೂ ಅನಂತರ ಆಫ್ರಿಕದ ಪೂರ್ವತೀರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ಅಲ್ಲಿಂದ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ಹರಡಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯಲ್ ಟಾಲ್ಕಾವ್‍ಸ್ಕಿ ಎಂಬಾತ ಸಿಟ್ರಸ್ ಜಾತಿಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಕುರಿತು ಬರೆದಿರುವ ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ತಶಕದ ಮೊದಲನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಿತ್ತಳೆಯ ಬೇಸಾಯವಿತ್ತೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ. 15ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಕಿತ್ತಳೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋಳಾರ್ಧಕ್ಕೆ ಹರಡಿತು. ಕೊಲಂಬಸ್ ತನ್ನ ಎರಡನೆಯ ವಿಶ್ವಪರ್ಯಟನದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನರಿ ದ್ವೀಪದಿಂದ ಕಿತ್ತಳೆ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅನಂತರ ಕಿತ್ತಳೆ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಗಳೆರಡಕ್ಕೂ ಪಸರಿಸಿತು.
ಏಷ್ಯಖಂಡದ ಉಷ್ಣವಲಯ ಅದರಲ್ಲೂ ಮಲಯ ದ್ವೀಪಸ್ತೋಮಗಳು ಕಿತ್ತಳೆಯ ತವರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಂದ ಅದು ತನ್ನ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗೆ ಅನುಕೂಲ ವಾಯುಗುಣವಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹಬ್ಬಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇಂದು ಕಿತ್ತಳೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಉಷ್ಣ ಹಾಗೂ ಉಪೋಷ್ಣ ವಲಯಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಬೇಸಾಯದಲ್ಲಿದೆ. ಕಿತ್ತಳೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಯುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವು ಭಾರತ, ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಯೂರೋಪಿನ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬ್, ಗುಜರಾತ್, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಕೇರಳ, ತಮಿಳುನಾಡು, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂಗಳಲ್ಲಿ ಕಿತ್ತಳೆಬೇಸಾಯ ಇದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೊಡಗು, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು, ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಿತ್ತಳೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೀರಾವರಿ ಮಳೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ವರ್ಷಕ್ಕೆ 50"-100" ಮಳೆ ಬಿದ್ದು 400-600 ಫ್ಯಾ ಉಷ್ಣತೆ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಾವರಿಯ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲ. ಕಡಿಮೆ ಮಳೆ ಬೀಳುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆಗಾಲವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದ ಎಲ್ಲ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಾಗಿ ನೀರು ಹಾಯಿಸಬೇಕು ಸಸಿಗಳು ಬೆಳೆದಂತೆಲ್ಲ ಆವಶ್ಯಕವಾಗುವ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಅಧಿಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಿತ್ತಳೆ ಗಿಡಗಳು 4-5 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಇಳುವರಿಯನ್ನು ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ. ಗಿಡಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಸ್ಥಳವಿರುವುದರಿಂದ ಆಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಫಲ ಕೊಡುವ ಹಣ್ಣಿನ ಬೆಳೆಗಳನ್ನಾಗಲಿ ತರಕಾರಿ ಮುಂತಾದ ಬೆಳೆಗಳನ್ನಾಗಲಿ ಉಪಬೆಳೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ಇದರಿಂದ ಉಪಬೆಳೆಯ ಲಾಭಬರುವುದಲ್ಲದೆ ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆಗೆ ಬೇಸಾಯ ಮಾಡಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ.
ಕಿತ್ತಳೆ ಹಣ್ಣಿನ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ನೆಡಲು ಆರಿಸಿದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗುಂಡಿಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಗುಂಡಿಗೆ 20'25' ಅಂತರವಿರುವಂತೆ 2 /1/2 ಉದ್ದ, 2/1/2' ಅಗಲ, 2/1/2'ಆಳದ ಗುಂಡಿಗಳನ್ನು ಮೇ-ಜೂನ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ತೆಗೆಯಬೇಕು ಗುಂಡಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯುವಾಗ ಮೇಲು ಭಾಗದ ಮತ್ತು ಕೆಳಭಾಗದ ಮಣ್ಣನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹಾಕಬೇಕು. ಅನಂತರ ಮೇಲುಭಾಗದ ಮಣ್ಣಿಗೆ 25 ಕೆಜಿ ಕೊಟ್ಟಿಗೆ ಗೊಬ್ಬರ, 1 ಕೆಜಿ ಮೂಳೆಪುಡಿ ಮತ್ತು 2 ಕೆಜಿ ಒಲೆ ಬೂದಿಯನ್ನು ಹಾಕಿ ಮಿಶ್ರಮಾಡಿ ಗುಂಡಿಗಳಿಗೆ ತುಂಬಬೇಕು. ಸಸಿಗಳನ್ನು ನೆಡವುದಕ್ಕೆ 1 ವಾರ ಮೊದಲು ನೀರು ಹಾಯಿಸುವುದರಿಂದ ಮಣ್ಣು ಸರಿಯಾಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸಸಿಗಳನ್ನು ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ನೆಡುವುದು ಉತ್ತಮ.
ಕಿತ್ತಳೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಗೆಗಳಿವೆ. ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುವ ಜಾಫ, ಶಮೂಟಿ, ಬೆಲ್ಲಾಡಿ, ಅಮೆರಿಕದ ಫ್ಲಾರಿಡದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುವ ಡ್ಯಾನ್ಸಿ ಟ್ಯಾಂಜರಿನ್, ದಿ ಟೆಂಪಲ್, ಜಪಾನ್ ದೇಶದ ಮೂಲವಾಸಿಯಾದ ಸಾಟ್ಸುಮ, ಭಾರತದ ನಾಗಪುರಿ, ಕೊಡಗು, ಉನ್ಷು ಮತ್ತು ಕುನ್ಷು ಬಗೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾದುವು. ಶಮೂಟಿ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಬೀಜಗಳಿಲ್ಲ. ಸಾಟ್ಸುಮ ಬಗೆ ಬೇರಾವ ಬಗೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಚಳಿಯನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲುದು. ಭಾರತದ ನಾಗಪುರಿ ಕಿತ್ತಳೆ ಕೊಡಗಿನ ಬಗೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ರುಚಿಯುಳ್ಳದ್ದು. ಉನ್ಷು ಮತ್ತ ಕುನ್ಷು ಬಗೆಗೆಳು ಪರದೇಶದಿಂದ ಬಂದಿರುವ ಮಿಶ್ರ ಜಾತಿಯವು; ಕಿತ್ತಳೆರಸದ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲೂ ಬೀಜಗಳಿಲ್ಲ.
ರೂಟೇಸೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸಿಟ್ರಸ್ ಎಂಬ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರಿನ ಜಾತಿಯ ರೆಟಿಕ್ಯುಲೇಟ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಯ ಹೆಸರು . ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ಆರಿಂಜ್ ಅಥವಾ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ಎಂದೂ ಇದರ ಕೆಲವು ಬಗೆಗಳನ್ನು ಟ್ಯಾಂಜರಿನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುವುದುಂಟು. ಇಂಗ್ಲಿಷಿನ ಆರಿಂಜ್ ಪದ ಸಿಟ್ರಸ್ ಜಾತಿಯ ಸೈನೆನ್ಸಿಸ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಯಾಂಶಿಯಮ್ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸೈನೆನ್ಸಿಸ್ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ ಮೋಸಂಬಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿದೆ. ಇದರ ಹಣ್ಣನ್ನು ಬಹು ರುಚಿಯಾದ ಹಾಗೂ ಪುಷ್ಟಿಕರವಾದ ಹಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಇದು ಮಾನವನಿಗೆ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ.
ಕಿತ್ತಳೆಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ ತಂಪಾದ ಹವೆ ಸೂಕ್ತವಾದುದು. ಉಷ್ಣತೆ 500-1100 ಫ್ಯಾ. ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರಬೇಕು. ಕಿತ್ತಳೆಯನ್ನು 40"-100" ಮಳೆ ಬೀಳುವ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ 2,000' ಎತ್ತರವಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ಕಿತ್ತಳೆಗಿಡ ಮೆಕ್ಕಲು ಮತ್ತು ಜಂಬಟ್ಟಿಗೆ ಮಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಕಷ್ಟವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಜಾಗಿಲ್ಲದ ಕಪ್ಪು ಜೇಡುಮಣ್ಣು ಕೂಡ ಇದರ ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮವಾದುದು. ಕಿತ್ತಳೆ ಸಸ್ಯದ ಬೇರು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವುದಾದರೂ ಸಸ್ಯಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ನೀರನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ಬೇರುಗಳು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲುಭಾಗದ ಎರಡು ಅಡಿ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಇದರ ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ ಅತಿ ಆಳವಾದ ಮಣ್ಣಿನ 5.5 ರಿಂದ 6.5ರ ವರೆಗಿರಬೇಕು.
ಕಿತ್ತಳೆಯು ಸಿಟ್ರಸ್ ಪಂಗಡದ ಸಿಟ್ರಸ್ ಸಿನೇನ್ಸಿಸ್ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಅದರ ಹಣ್ಣು. ಕಿತ್ತಳೆಯು ಪ್ರಾಚೀನವಾಗಿ ಬೇಸಾಯ ಮಾಡಲಾದ ಮೂಲದ ಒಂದು ಮಿಶ್ರತಳಿ, ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಪಾಮಲೋ ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಂಜರೀನ್ ನಡುವಿನ ಮಿಶ್ರತಳಿ. ಅದು ಸುಮಾರು ೧೦ ಮಿ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುವ, ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಜೋಡಣೆಗೊಂಡ ಅಂಡಾಕಾರದ ಕಚ್ಚುಳ್ಳ ಅಂಚುಗಳಿರುವ ೪-೧೦ ಸೆ.ಮಿ. ಉದ್ದದ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ಒಂದು ಚಿಕ್ಕದಾದ ಹೂಬಿಡುವ ಮರ.
ಒಳ್ಳೆಯ ಸಸಿಗಳನ್ನು ನೆಡಲು ಆರಿಸದಿದ್ದರೆ ಬೇಸಾಯ ಲಾಭದಾಯಕವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಸಿಗಳನ್ನು ಆರಿಸುವಾಗ ಕೆಳಗೆ ಕಾಣಿಸಿರುವ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು.
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಿತ್ತಳೆ ಹಣ್ಣಿನ ಸಸಿಯನ್ನು ನೆಡುವುದು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಸಸಿಗಳನ್ನು ಗುಂಡಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಡಬೇಕು ಕಣ್ಣುಕೂಡಿಕೆ ನೆಲಮಟ್ಟದಿಂದ 9" ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರಬೇಕು. ನೆಟ್ಟ ಅನಂತರ ನೀರು ಹಾಯಿಸಿ ಸಸ್ಯದ ಸುತ್ತಲೂ ಒಣಹಲ್ಲು ಮತ್ತು ತರಗನ್ನು ಹೊದಿಸುವುದು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಸಸಿಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟ ಮೇಲೆ ಊರುಗೋಲು ಕೊಡಬೇಕು.
ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಿತ್ತಳೆ ಎಲ್ಲಾ ಕಿತ್ತಳೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಭಾಗದಷ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ. (ಸಹ "ಉದ್ದ" ಕಿತ್ತಳೆ "ಬಿಳಿ", "ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ", "ಹೊಂಬಣ್ಣದ" ಸಹ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ). ಈ ಬೆಳೆ ಬಹುತೇಕ ರಸ ತೆಗೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕ್ಲೊರೊಫಾರ್ಮ್ ರೀತಿಯ ಕಲುಷಿತವಲ್ಲದ ಪದಾರ್ಥಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಕಲುಷಿತವಲ್ಲದ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬೆರೆತಿರುವುದು.
ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ತ್ಯಾಜ್ಯ, ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಬಯಸುವ ಪದಾರ್ಥಗಳು, ಕೊಬ್ಬು ಮತ್ತು ಮೇಧಸ್ಸು.
ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕಗಳು ಮತ್ತು ಕಳೆತೆಗೆಯುವ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು, ಗರಿಷ್ಠ ಪ್ರಮಾಣದ ಓರ್ಗನೋಹಲೈಡ್ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು
ಖನಿಜ ತೈಲ ಹೈಡ್ರೋಕಾರ್ಬನ್‌ಗಳಾದ ಇಂಧನಗಳು ಹಾಗೂ ಕೀಲೆಣ್ಣೆ , ಮತ್ತು ಇಂಧನ ಸುಡುವಿಕೆಯ ಉಪಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಹೊಲಸು ನೀರಿನ ಹೊರಹರಿಯುವಿಕೆ
ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ ದ್ರಾವಕಗಳ ಸರಿಯಲ್ಲದ ನಿರ್ವಹಣೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಕ್ಷಣಿಕ ಜೈವಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು, ಸರೋವರಗಳಿಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಕಲಕದೇ ಬಿದ್ದ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ದ್ರಾವಕಗಳಾದ ಸಾಂದ್ರ ನಿರ್ಜಲ ಹಂತದ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು.
ವಿವಿಧ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಾದಂತಹ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನೈರ್ಮಲೀಕರಣ ರಾಸಾಯನಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾದನಗಳು
ಗಮನಾರ್ಹ ಗುಣಮಟ್ಟದ ರೋಗಾಣುಗಳು ಅಸಮರ್ಪಕವಾದ ಚರಂಡಿಗಳಿಂದ ಹೊರಟ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕನಿಷ್ಠ ಕ್ರಮವೂ ಇಲ್ಲದೇ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಚರಂಡಿಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಹಳೆಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಮೂಲಸೌಲಭ್ಯಗಳು, ಬಿರುಕುಂಟಾದ ಚರಂಡಿ ಸಂಗ್ರಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅಶುಚಿಯಾದ ನೀರನ್ನು ಹೊರಬಿಡುತ್ತವೆ. ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಹೊರಬೀಳುವ ನೀರನ್ನು ಹೊರಬಿಡಲು ಕೆಲವು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿತ ಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಇದೆ.
ಕೆಲವು ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ತುಂಬಾ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಅಂತರ್ಜಲದ ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಕೊಳೆಯುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತವೆ. ತುಂಬಾ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಶುಚೀಕರಣ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಕ್ಲೋರಿನೇಟೆಡ್ ಹೈಡ್ರೋಕಾರ್ಬನ್ಸ್ ಗಳಾದ ಟ್ರಿಕ್ಲೊರೊಇಥೆಲೀನ್ ( ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಲೋಹಗಳ ಶುಚಿ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ) ಮತ್ತು ಟೆಟ್ರಾಕ್ಲೊರೊಇಥೆಲೀನ್. (ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಲಿಕ್ವಿಡ್ ಕಾರ್ಬನ್ ಡಯಾಕ್ಸೈಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಶುಚಿ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಈ ಎಲ್ಲ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಬಳಕೆ ತಗ್ಗಿದೆ.) ಈ ಎರಡೂ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಕಾನ್ಸರ್ ಕಾರಕಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಅಥವಾ ಭಾಗಶಃ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವುದರಿಂದ ಹೊಸ ಹೊಸ ವಿಷಯುಕ್ತ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿಸುತ್ತವೆ.
ಅಂತರ್ಜಲ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ, ಏಕೆಂದರೆ ಮೇಲ್ಮೈ ಜಲ ಮಾಲಿನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ತುಂಬ ದೂರದ ತನಕ ಅಂತರ್ಜಲವು ಕೊಳವೆ ಬಾವಿಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ. ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಶಿಲಾಂತರ್ಗತ ಜಲದಾರಿಗಳು ನೀರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಶುದ್ಧೀಕರಣದಿಂದ ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಂತಹ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳು ಸೇರುತ್ತವೆ. ಅಂತರ್ಜಲವು ಬಿರುಕುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಮತ್ತು ಭೂ ರಂಧ್ರಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಸಾಗುವುದರಿಂದ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ನಂತರ ಈ ನೀರು ಮೇಲ್ಮೈ ನೀರಿನ ಜೊತೆ ಬೆರೆಯುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮಾನವನ ಒಲವು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಗುಂಡಿಯ ನೀರದಾರಿಯ ಸ್ಥಳವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಹರಿದಿದೆ.
ಅಂತರ್ಜಲ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮೈ ನೀರಿನ ಹೋಲಿಕೆ, ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ತುಂಬಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಂತರ್ಜಲ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಮೇಲ್ಮೈ ನೀರಿನ ಮಾಲಿನ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅಂತರ್ಜಲ ನೀರಿನ ದಾರಿಗಳು ಮೇಲ್ಮೈ ನೀರಿನ ದಾರಿಗಳನ್ನು ಕಲುಶಿತಗಳಿಂದ ಸೋಕುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಪರೋಕ್ಷ ಮೂಲಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ. ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದ ಒಂದು ತುಣುಕು ವಿಷ ರಾಸಾಯನಿಕವು, ಮೇಲ್ಮೈ ನೀರಿನ ಪದರಗಳಿಂದ ದೂರವಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಮೂಲ ಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷ ಮೂಲದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಡದಿದ್ದರೂ ಮಾಲಿನ್ಯಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಜಲಶಾಸ್ತ್ರ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಪರಿಸರದ ಕಶ್ಮಲಗಳನ್ನೂ ಅಂತರ್ಜಲದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತದೆ.
ಮಾನವನ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶದಿಂದಾಗಿ ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಾಗುವ ಏರಿಳಿತಗಳು ತಾಪ ಮಾಲಿನ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.ತಾಪ ಮಾಲಿನ್ಯಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕಗಳು ಬಳಸುವ ಶೈತ್ಯೀ ಕರಣ ಉಪಕರಣಗಳು. ಉಷ್ಣವನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಜೀವಿಗಳು ದಾಳಿಯಿಡುವಂತೆ, ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ ನೀರಿನ ಉಷ್ಣಾಂಶವು ಆಮ್ಲಜನಕದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ, ನಗರದ ತ್ಯಾಜ್ಯವೂ ಕೂಡಾ ಮೇಲ್ಮೈ ನೀರಿನ ಪದರದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣಾಂಶವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಲ್ಲುದಾಗಿದೆ. ಅತಿ ಶೀತ ನೀರನ್ನು ಉಷ್ಣ ಸರೋವರಗಳ ಮೂಲಕ್ಕೆ ಬೆರೆಸುವುದೂ ತಾಪ ಮಾಲಿನ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.
ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ಚರಂಡಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಚರಂಡಿ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಘಟಕಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಬಹಳಷ್ಟು ಘಟಕಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರೀ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ನಗರಸಭೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಘಟಕಗಳು, ಬಿಒಡಿ ಮತ್ತು ಜಡ ಘನಗಳಂತಹ ಸಮ್ಮಿಳಿತ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ. ಸುಸಜ್ಜಿತ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಶೇಕಡಾ 90ರವರೆಗೆ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಬಲ್ಲವು. ಕೆಲವು ಘಟಕಗಳು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ರೋಗಾಣು ವೈರಸ್ ಗಳನ್ನು ಚಿಕಿತ್ಸಿಸಲು ವಿಶೇಷ ಉಪವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ ತ್ಯಾಜ್ಯಜಲದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವಿಷಯುಕ್ತ ಪರಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಉಪಚರಿಸಲು ನಗರಸಭೆಯ ಬಹಳಷ್ಟು ಘಟಕಗಳು ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ.
ಕೆಲವು ಉದ್ಯಮಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನೆಬಳಕೆಯಿಂದ ಹೊರಡುವಂತಹ ತ್ಯಾಜ್ಯಜಲವನ್ನು ಹೊರಬಿಡುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ನಗರಸಭೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಉದ್ಯಮಗಳು ಅತಿ ಅವಧಾನಿತ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕ ಬಂಧಗಳು ವಿಷಯುಕ್ತ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಭಾರೀ ಲೋಹಗಳು, ಚಂಚಲ ಜೈವಿಕ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳು ಅಥವಾ ವಿಭಕ್ತ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳಾದ ಅಮೋನಿಯಾ ಮುಂತಾದವುಗಳು) ವಿಶೇಷ ಉಪಚಾರವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತವೆ. ಈ ಕೆಲವು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ವಿಷಯುಕ್ತ ಬಂಧಗಳ ಪೂರ್ವೋಪಚಾರವನ್ನು ಮಾಡಿ ನಗರಸಭೆಯ ಭಾಗೋಪಚರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ತ್ಯಾಜ್ಯಜಲಕ್ಕೆ ಹರಿಬಿಡುತ್ತವೆ. ಉದ್ಯಮಗಳು ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದ ತ್ಯಾಜ್ಯಜಲವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಸ್ಥಳದ ಉಪಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಹರಿಬಿಡುತ್ತವೆ.
ವಿವರಿಸಿದೆ. 1987ರಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿಯಾದ ಶುದ್ಧ ನೀರಿನ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಪುರಸಭೆಯ ಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ ನೀರಿನ ತ್ಯಾಜ್ಯ, ನಿರ್ಮಾಣ ಸ್ಥಳಗಳ ನೀರಿನ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನೂ ಕೂಡಾ ಸೇರಿಸಿದೆ.
ಕೃಷಿ ಭೂಮಿ ಹಾಗೂ ವಾಣಿಜ್ಯ, ಗೃಹಬಳಕೆಯಿಂದ ಹೊರಟ ರಾಸಾಯನಿಕ ಹೊತ್ತ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳಾದ ನೈಟ್ರೇಟ್, ಫಾಸ್ಪೇಟ್
ನಗರಗಳ ಚರಂಡಿಗಳಿಂದ ಹರಿದು ಬರುವ ವಾಹನಗಳ ಭಾರೀ ಲೋಹಗಳು ಮತ್ತು ಆಮ್ಲ ಗಣಿಯ ಚರಂಡಿ.
ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಹೊರಬೀಳುವ ಹೂಳು, ಕೆಸರು, ಮರದ ಕಸಗಳು, ಸುಟ್ಟ ಮತ್ತು ತುಂಡಾದ ಸಲಕರಣೆಗಳು.
ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳಾದ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು, ರೋಗಜನಕ ವೈರಸ್‌ಗಳು ನೀರನ್ನು ಸೇರಿ ಭೌತಿಕ ಅಥವಾ ಐಂದ್ರಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾದ ವಾತಾವರಣದ ಉಷ್ಣತೆಯ ಏರಿಕೆ, ಬಿಳಿಚಿಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬಹಳಷ್ಟು ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದಾರ್ಥಗಳು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಇರುವುದರಿಂದಾಗಿ, ನೀರಿನ ಸಾರವು ಯಾವುದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ನೀರಿನ ಘಟಕ ಮತ್ತು ಯಾವುದು ಕಲುಶಿತ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ.
ಜಲ ಮಾದರಿಗಳು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಜೈವಿಕ ಮತ್ತು ಅಜೈವಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಿಗೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿಧಾನಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಪದೇ ಪದೇ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟವುಗಳೆಂದರೆ, ಪಿ ಎಚ್ ಮಟ್ಟ, ಜೈವಿಕ ರಾಸಾಯನಿಕ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಅಗತ್ಯತೆ, ರಾಸಾಯನಿಕ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಅಗತ್ಯತೆ, ಪೋಷಕಾಂಶಗಳಾದ ನೈಟ್ರೇಟ್, ಫಾಸ್ಪರಸ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು, ಲೋಹಗಳಾದ ತಾಮ್ರ, ತವರ, ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಂ, ಸೀಸ, ಪಾದರಸ, ತೈಲಗಳಾದ ಗ್ರೀಸ್, ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಮ್ ಹೈಡ್ರೋಕಾರ್ಬನ್ ಗಳು, ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕಗಳು.
ನೀರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮಾನವನ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ರೀತಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವಲ್ಲಿ ವಿಷಯುಕ್ತಗಳ ಸೇರಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಹಾಳಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೀನಿನ ಥರದ ಜೈವಿಕ ಕುಟುಂಬಗಳು ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸೀಮಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಬೀರುವುದು. ಪಾರಿಸರಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಾದ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು, ಹಾವಸೆಗಳು, ಚಂಡಮಾರುತಗಳು, ಭೂಕಂಪಗಳ ಗಂಭೀರ ವ್ಯತ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಕಾರಣಗಳು. ಜಲ ಮಾಲಿನ್ಯವು ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಾಹನ ನಿಲುಗಡೆಯ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ, ರಸ್ತೆಗಳಿಂದ, ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಗಳಿಂದ ಹೋಗುವ ಕಲುಶಿತ ನೀರನ್ನೂ ನಗರ ಕಲುಶಿತಗಳ ಹರಿಯುವಿಕೆಯೆಂದು ಪರೋಕ್ಷ ಮೂಲ ಮಾಲಿನ್ಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಇದನ್ನು ನಾಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿಸಿ ಕೊಳವೆಗಳಿಂದ ಹೊರವಲಯದ ನೀರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಮೂಲ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಇಂತಹ ನೀರನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಬಸಿದು ಅಂತರ್‌ಜಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಇದು ಪರೋಕ್ಷ ಮೂಲ.
ದೊಡ್ಡ ಗಾಳಿ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕಸಗಳನ್ನು ತೇಲಿಬಿಡುತ್ತವೆ. ಭಾರೀ ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್ ಕಸಗಳ ರಾಶಿ ಎಂದೇ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳನ್ನು ಉತ್ತರ ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್ ಗಾಳಿಯು ಕೊಂಡೊಯ್ದಿದ್ದು, ಇದರ ಗಾತ್ರ ಸುಮಾರು ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ನಗರದ ಗಾತ್ರಕ್ಕಿಂತ 100 ಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಈ ಅಳಿಯದ ವಸ್ತುಗಳು ಕಡಲಿನ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.ಇದರ ಪರಿಣಾಮ ಆಹಾರದ ಬೇಡಿಕೆಗೆ ಮತ್ತು ಹಸಿವಿಗೆ ಜೀರ್ಣಕಾರಕಗಳು ಅಡ್ಡಿ ಮಾಡುವಂತಾಗುತ್ತದೆ.
ಗುಣಮಟ್ಟದ ಅಗತ್ಯತೆ ಮತ್ತು ನೀರಿನಲ್ಲಿನ ರೋಗಾಣುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಭೌತಿಕ ಅಥವಾ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯು ವಿಭಿನ್ನ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳ ಮಾದರಿಯ ಪರಿಶೋಧನೆಯನ್ನು ಮಳೆಗಾಲದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ರೋಗಾಣುಗಳ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಪದೇ ಪದೇ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ವೈರಸ್‌ಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮಟ್ಟ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.ಸ್ವಯಂ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧನಗಳಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹರಿಬಿಡುವ ಹಂತದಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಈ ಮಾದರಿಯ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳನ್ನು ಕಲೆಹಾಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಜಲ ಮಾಲಿನ್ಯವು ಭೌತಿಕ, ರಾಸಾಯನಿಕ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ವಿಧಾನಗಳಂಥ ವಿಶಾಲ ಹರವುಳ್ಳ ವಿಭಾಗಗಳಿಂದ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗೆಂದೇ ವಿಶೇಷವಾದ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಷ್ಣಾಂಶವನ್ನು ಅಳೆಯಲಿಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲದೇ ನಂಥ ಕೆಲವು ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ ಸರ್ಕಾರೀ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಗುಣಮಟ್ಟದ, ಯೋಗ್ಯವಾದ ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ತುಲನಾತ್ಮಕ ಫಲಿತಾಂಶಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾಗುವಂತೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ.
ಸಾರಜನಕ]ದ] ಪೋಷಕಾಹಾರ ಮತ್ತು ಫಾಸ್ಪರಸ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗೊಬ್ಬರ ಹಾಗೂ ನಗರದ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ ತ್ಯಾಜ್ಯಜಲ ಅಥವಾ ಕೆಸರು ನೀರು ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳಾಗಿ ನೇರವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಪೋಷಕಾಂಶಗಳೂ ಕೂಡಾ ಬೆಳೆಗಳಿಂದ ಹೊರಹೋಗುವ ತ್ಯಾಜ್ಯ, ನೀರಾವರಿ ನೀರು, ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು, ಮತ್ತು ಪರಿಸರದಿಂದ ಹೊರಹೋಗುತ್ತವೆ. ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಅತಿ ಬಳಕೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ರೈತರು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಅನುಸರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು.
ಪರೋಕ್ಷ ಮೂಲ ಮಾಲಿನ್ಯವು ಒಂದೇ ಮಾಲಿನ್ಯ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಕಶ್ಮಲಗೊಳಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಪರೋಕ್ಷ ಮೂಲ ಮಾಲಿನ್ಯವು ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಲ್ಮಶ ಸೇರಿದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳಿಂದ ಸಾರಜನಕದ ಮಂಡಲವು ಕರಗಿರುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆ. ಕೃಷಿ ಭೂಮಿ ಅಥವಾ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಹರಿಯುವ ಕಶ್ಮಲ ನೀರಿನ ಕಾಲುವೆಗಳಿಂದ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ಹೊರಹೋಗುವುದೂ ಪರೋಕ್ಷ ಮೂಲ ಮಾಲಿನ್ಯಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆ.
ಬಹಳಷ್ಟು ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದಾರ್ಥಗಳು ವಿಷಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ.ರೋಗಕಾರಕ ವೈರಸ್‌ಗಳು ನೀರಿನಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಖಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ಮಾನವ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಸುತ್ತದೆ.ನೀರಿನ ನೈಸರ್ಗಿಕತೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದರಿಂದ ನೀರು ಆಮ್ಲತೆ , {1ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಹಕತೆ{/1}, ತಾಪಮಾನ, ಮತ್ತು ಸಾರವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.ಸಾರ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಮೇಲ್ಮೈ ನೀರಿನ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳಿಂದ ನೀರು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಜಲ ಮಾಲಿನ್ಯವು ಜಾಗತಿಕ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮರಣ ಮತ್ತು ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಜಲಮಾಲಿನ್ಯವು ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತೀದಿನ ಇದರಿಂದಾಗಿ 14,000ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜಲ ಮಾಲಿನ್ಯವು ಗಂಭೀರ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ, ಔದ್ಯಮಿಕ ದೇಶಗಳೂ ಸಹ ಮಾಲಿನ್ಯಗಳಿಂದ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹರಿದು ಹೋದ ಕೆಸರು ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯ ಮಾಲಿನ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ರೈತರು, ಕೊರೆತ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಮೂಲಕ ಹೊರ ಹರಿದುಹೋಗುವ ಮಣ್ಣನ್ನು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೇ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಭೂ ಮೇಲ್ಪದರದ ಅಗೆತ, ಬೆಳೆಗೆ ಹಸಿಗೊಬ್ಬರ ಹಾಕುವಿಕೆ, ಫಸಲು ತಿರುಗಿಸುವಿಕೆ, ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಬೆಳೆಗಳ ನಾಟಿ ಮತ್ತು ನದೀತೀರದ ಸಸ್ಯತಡೆಯಂಥ ಸಾಮಾನ್ಯ ತಂತ್ರಗಳು.
ಜಲ ಮಾಲಿನ್ಯ ವು ನೀರು ಮೂಲಗಳಾದ ಸರೋವರ, ನದಿ, ಸಮುದ್ರಗಳು, ಅಂತರ್‌ಜಲ ಕಶ್ಮಲೀಕರಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಎಲ್ಲ ಜಲ ಮಾಲಿನ್ಯದ ಪರಿಣಾಮಗಳೂ ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಲೋಹರೂಪದ ನಾಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಜನರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಬಯೊಸಿನೊಸಿಸ್ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಸೂಕ್ತ ಜಲ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಇಲ್ಲದೇ ಮಲಿನಕಾರಿ ಮತ್ತು ಹಾನಿಕಾರಕಗಳನ್ನು ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳಿಗೆ ವಿಸರ್ಜಿಸಿದಾಗ ಮಾಲಿನ್ಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
ಆಮ್ಲಜನಕವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪದಾರ್ಥಗಳಾದ ಮರಗಿಡಗಳಂತೆ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯ ನಿರ್ಮಿತ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳಂತೆ ಪಕೂತೂತುತುಕಕೀೀೀಕೂಕತೀಚಖಾಲಿಯಾಗುತ್ತಿರುವಂಥದ್ದಾಗಿದೆ. ಉಳಿದಂತೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನವನ ಮೂಲ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಮಾಲಿನ್ಯವು ಬೆಳಕನ್ನು ತಡೆಯುವ ಮತ್ತು ಮರಗಿಡಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಮೀನುಗಳ ಪುಪ್ಪುಸದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಕುಂಠಿತಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.
ಪ್ರಕೃತಿ ಪೂರಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಇಡೀ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಚರಂಡಿ ನೀರಿನ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು.
ಚರಂಡಿ ಸಂಗ್ರಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಜಲಚಲನೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು.
ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬಳಕೆಯ ನಂತರ ನಗರಸಭೆಯ ಶುಚೀಕರಣ ಘಟಕಗಳಿಂದ ಬೇರೆಯಾದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಗ್ರಾಹಕ ಗಳಿಂದ ಸರಿಯಾಗಿ ಉಪಚರಿಸದೇ ಹೊಲಸು ನೀರನ್ನು ಮಣ್ಣಿಗೆ ಹರಿಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಮನೆಬಳಕೆಯ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಜಲವನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಶುಚೀಕರಣ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಹರಿಬಿಡಬಹುದು.
ಶೈತ್ಯಾಗಾರಗಳು - ಆವಿ, ಶಾಖ ಪ್ರಸರಣ, ಮತ್ತು ವಿಕಿರಣವಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಜಲ.
ಶೈತ್ಯ ಗೃಹಗಳು - ಆವಿಯ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಮೂಲಕ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಶಾಖವನ್ನು ಪ್ರಸರಿಸುವದು.
ಸಹ ಉತ್ಪತ್ತಿ - ಉದ್ಯಮಗಳ ಮತ್ತು ಮನೆಬಳಕೆಯ ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಪುನರ್‌‍ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಶಾಖ.
ಮೇಲ್ಮೈ ನೀರು ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಜಲವು ಆಗಾಗ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮೂಲಗಳಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅವೆಲ್ಲವೂ ಅಂತರ್ ಸಂಬಂಧ ಉಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ. ಮೇಲ್ಮೈ ನೀರಿನ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಅವುಗಳ ಮೂಲದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ಬಗೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿರೋಧ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಫಲ್ಯಯುತವಾಗಿ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಹಲವು ಉದ್ಯಮಗಳು ಉತ್ಪನ್ನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪುನರ್‌ನಕ್ಷಿಸಿವೆ.
ವಿದ್ಯುತ್ ಘಟಕಗಳ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಉತ್ಪನ್ನ ಘಟಕಗಳ ಮೂಲಕ ಕಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನೀರು ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ:
ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕಗಳ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ರೈತರು ಸಂಯೋಜಿತ ಕೀಟ ನಿರ್ವಹಣೆಯಂತಹ ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ, ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕಗಳ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುವ, ಕೀಟಗಳ ನಿರ್ವಹಣಾ ನಿಯಂತ್ರಣ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು.
ವಿವಿಧ ಮೂಲಗಳ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳ ಉಪ ಪರಿಣಾಮಗಳದ್ದೇ ಒಂದು ವಿಭಿನ್ನ ಸ್ಥಿತಿ. ಕೆಸರಿನ ನೀರು ಮೇಲ್ಮೈ ನೀರಿನ ಜೊತೆ ಹರಿದು ಹೋಗುವದು, ನೀರಿನ ಕಣಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡಿ ಪಡಿಸುವುದು, ಹಸಿರು ಕಾಡಿನ ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣಾ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಅಡ್ಡಿ, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಉದಾಹರಣೆಗಳಷ್ಟೇ.
ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರು ಬಿಸಾಡಿದ ಕಸಕಡ್ಡಿಗಳು ಬಿದ್ದ ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಚರಂಡಿಗೆ ಹರಿಯುವುದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ನೀರಿನ ಮೇಲ್ಮೈ ಪದರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ.
ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ನೀರಿನಿಂದ ಹೊರಡುವ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಗೋಲಗಳು.
ಜೈವಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಮಾದರಿಯು ಮೇಲ್ಮೈ ನೀರನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಮರಗಿಡಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.ಜನಗಣತಿ ಮತ್ತು ಜಲಮೂಲಕ್ಕೆ ವಾಪಸಾದ, ಅಥವಾ ವಿಷದ ಪ್ರಮಾಣದ ಜೈವಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಪರಿಶೀಲಿಸದ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಇದು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ.