polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ಈ ಯಶಸ್ಸಿನ ಅನಂತರ ಭಾರತ ಆ ರಾಕೆಟ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ ಹಾಗೂ ನಿಖರತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದ ಎ. ಎಸ್. ಎಲ್. ವಿ ಎಂಬ ರಾಕೆಟ್ಟನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಎ. ಎಸ್. ಎಲ್. ವಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಲಾದ ವಿಧಾನಗಳು ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದ್ದವು. ಇರುವ ಉದ್ದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಎ. ಎಸ್. ಎಲ್. ವಿ. - 3 ಹಿಂದಿನ ಎಸ್. ಎಲ್. ವಿ. - 3 ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತೆನ್ನಬಹುದಾಗಿದ್ದರೂ ತನ್ನ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಹೊಸ ಬೂಸ್ಟರ್ ರಾಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಸುಮಾರು ನೂರೈವತ್ತು ಕಿಲೋಗ್ರಾಮ್ ತೂಕದ ಉಪಗ್ರಹವೊಂದನ್ನು ನಾನೂರು ಕಿಲೋಮೀಟರುಗಳ ಎತ್ತರದ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಕಕ್ಷೆಗೆ ಉಡಾಯಿಸುವ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಎ. ಎಸ್. ಎಲ್. ವಿ. 1992 ರ ಮೇ 20 ರಂದು ಜರುಗಿದ ತನ್ನ ಮೂರನೆಯ ಉಡಾವಣೆಯ ಅನಂತರ ಉಪಗ್ರಹವೊಂದನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಭೂಕಕ್ಷೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಹಾರಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಇದಾದ ಬಳಿಕದ ಅದರ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಯಾನವೂ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು.
ಘನರಾಕೆಟ್ಟುಗಳು ಹೆಚ್ಚು ದಕ್ಷವಾದುವಲ್ಲವಾದರೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿನ ನೋದಕಗಳು ಬಹಳ ಬೇಗನೆ ದಹನವಾಗುವುದರಿಂದ ಅಂಥ ರಾಕೆಟ್ಟುಗಳು ಅಗಾಧಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ನೂಕುಬಲವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅವನ್ನು ರಾಕೆಟ್ಟೊಂದು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಮೇಲೇರುವುದಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗುವ ಅದರ ಮೊದಲ ಹಂತದ ಬೂಸ್ಟರ್‌ಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅಮೆರಿಕದ ಅಂತರಿಕ್ಷ ಲಾಳಿ ಟೈಟನ್ - 4, ಯೂರೋಪಿನ ಏರಿಯಾನ್ - 5, ಜಪಾನಿನ ಎಚ್ - 2 ಹಾಗೂ ಭಾರತದ ಪಿ. ಎಸ್. ಎಲ್. ವಿ. ಈ ಉಡಾವಣಾ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಘನರಾಕೆಟ್ಟುಗಳು ಬೂಸ್ಟರ್‌ಗಳಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಘನರಾಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟವಿಲ್ಲದೇ ಉಡಾಯಿಸಬಹುದಾದ್ದರಿಂದ ಅವನ್ನು ಸೇನಾಕ್ಷಿಪಣಿಗಳಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ಬೃಹತ್ ಖಂಡಾಂತರ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದಿದೆ. ಭೂವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗೆ ನೆರವಾಗುವ ಪರಿಜ್ಞಾಪಿ ಸಂಶೋಧನಾ ರಾಕೆಟ್ಟುಗಳು ಘನರಾಕೆಟ್‌ಗಳಾಗಿವೆ.
ಲಂಡನ್‍ನಲ್ಲಿನ ವುಲ್ವಿಚ್‍ನ ರಾಜ ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರದ ನಿಯಂತ್ರಕನ ಮಗನಾಗಿದ್ದ ವಿಲಿಯಮ್ ಕಾಂಗ್ರೀವ್ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದನು. ೧೮೦೧ ರಿಂದ, ಕಾಂಗ್ರೀವ್ ಮೈಸೂರಿನ ರಾಕೆಟ್‍ಗಳ ಮೂಲ ವಿನ್ಯಾಸದ ಮೇಲೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡಿ, ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರದ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಹುರುಪಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ. ಕಾಂಗ್ರೀವ್ ಹೊಸ ನೋದಕ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಶಂಖಾಕೃತಿಯ ಮೂತಿಯುಳ್ಳ ಶಕ್ತಿಯುತ ಕಬ್ಬಿಣದ ನಳಿಕೆಯಿರುವ ರಾಕೆಟ್ ಮೋಟಾರೊಂದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದನು. ಈ ಮುಂಚಿನ ಕಾಂಗ್ರೀವ್ ರಾಕೆಟ್ ೩೨ ಪೌಂಡಗಳಷ್ಟು ಭಾರ ಇತ್ತು . ರಾಜ ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರದಲ್ಲಿ ಘನ ಇಂಧನ ರಾಕೆಟ್‍ಗಳ ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನ ೧೮೦೫ ರಲ್ಲಿ ಆಯಿತು. ನೆಪೊಲಿಯೋನಿಕ್ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೧೮೧೨ ರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಈ ರಾಕೆಟ್‍ಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ರಾಕೆಟ್ ವಿಜ್ಞಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಂಗ್ರೀವ್ ಮೂರು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು.
ಕೆಲವು ಸೇನಾ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ಗುರಿಗಳತ್ತ ಸಿಡಿತಲೆಗಳನ್ನು ಚಿಮ್ಮಿಸಲು ರಾಕೆಟ್‍ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಒಟ್ಟಾಗಿ ಒಂದು ರಾಕೆಟ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಿಡಿತಲೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕ್ಷಿಪಣಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಯುಧವು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದಾಗ (ಎಲ್ಲ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು ರಾಕೆಟ್ ಎಂಜಿನ್‍ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ, ಕೆಲವು ಗಾಳಿ ಉಸಿರಾಟದ ಜೆಟ್‍ಗಳು, ಟರ್ಬೋಜೆಟ್‍ಗಳು, ಪಲ್ಸ್ ಜೆಟ್‍ಗಳು ಅಥವಾ ರ್‍ಯಾಮ್‍ಜೆಟ್‍ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ). ಹಲವಾರು ಮೈಲಿಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ವೇಗದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಗುರಿಗಳನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಟ್ಯಾಂಕ್ ನಾಶಕ ಮತ್ತು ವಿಮಾನ ನಾಶಕ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು ರಾಕೆಟ್ ಎಂಜಿನ್‍ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಸಾವಿರಾರು ಮೈಲಿ ದೂರಕ್ಕೆ ಬಹು ಪರಮಾಣು ಸಿಡಿತಲೆಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲು ಖಂಡಾಂತರ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಕ್ಷಿಪ್ತ ಪ್ರತಿರೋಧಕ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು ಅವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತವೆ.
18 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ತೋಫೀನ ಯುದ್ಧತಂತ್ರ ಕರತಲಾಮಲಕವಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಸಿಡಿಮದ್ದಿನ ಗುಡುಗಿನ ಮೊಳಗು ಯುರೋಪಿನವರೆಗೂ ಮೊಳಗಿತ್ತಂತೆ. 1750 ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ನವಾಬನೊಬ್ಬ ಫ್ರೆಂಚದ ದಳಪತಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಜೋಸೆಫ್ ಪ್ರಾಟ್‌ಸಿಯನ ಸೈನ್ಯ ಉರಿಗುಂಡುಗಳ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಬೆಚ್ಚುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದನಂತೆ, 1790 ರಲ್ಲಿ ಕೋರಮಂಡಲ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಟಿಪ್ಪುಸುಲ್ತಾನನಿಗೂ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಜನರಲ್ ಕಾರ್ನ್ವಾಲೀಸನಿಗೂ ಯುದ್ಧ ನಡದು ಟಿಪ್ಪುಸುಲ್ತಾನನ ಸೈನ್ಯ ಅಂಗ್ಲರ ಸೈನ್ಯದ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ರಾಕೆಟ್ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿತೆಂದು ಕರ್ನಲ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ವಿಲ್ಕನ ನರದಿ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. 1791 ರ ಬೆಂಗಳೂರು ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪುಸುಲ್ತಾನನ ರಾಕೆಟ್ ಪ್ರಹಾರಗಳು ಅಂಗ್ಲರನ್ನು ದಿಕ್ಕೆಡಿಸಿದ್ದವಂತೆ. 1797 ರಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪುವಿನ ರಾಕೆಟ್ಟುಗಳು ಕೊಯಮತ್ತೂರಿನ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಧ್ವಂಸ ಮಾಡಿದ್ದುವು.
ಮುಂಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದ ಎಚ್. ಜಿ. ವೆಲ್ಸ್‌ರಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿಪಡೆದಿದ್ದ ರಾಬರ್ಟ್ ಗೊಡಾರ್ಡ್ ಎಂಬಾತ ೧೯೧೨ ರಲ್ಲಿ ರಾಕೆಟ್‍ಗಳ ಗಂಭೀರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಘನ-ಇಂಧನದ ರಾಕೆಟ್‍ಗಳನ್ನು ಮೂರು ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಿಸಬೇಕೆಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತಡಗಳನ್ನು ತಾಳಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಂಪೂರ್ಣ ನೋದಕ ಧಾರಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಬದಲಾಗಿ ಇಂಧನವನ್ನು ಸಣ್ಣ ದಹನ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಉರಿಸಬೇಕು. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ರಾಕೆಟ್‍ಗಳನ್ನು ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಡೆ ಲವಾಲ್ ಸೂಸುಬಾಯಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ನಿಷ್ಕಾಸ ವೇಗವನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು . ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳಿಗೆ ಆತ ೧೯೧೪ ರಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯ ಪಡೆದನು. ಅವನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ರಾಕೆಟ್ ಹಾರಾಟದ ಗಣಿತವನ್ನೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ.
ರಾಕೆಟ್‍ಗಳು ಜನಪ್ರಿಯ ಸೇನಾ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಉಳಿದಿವೆ. ವಿ-೨ ಬಗೆಯ ದೊಡ್ಡ ರಣರಂಗ ರಾಕೆಟ್‍ಗಳ ಬಳಕೆಯು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿತ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಆದರೆ, ಭೂದಾಳಿಗಾಗಿ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಲಘು ವಿಮಾನಗಳು ಹಲವುವೇಳೆ ರಾಕೆಟ್‍ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಇವು ಮಶೀನ್ ಗನ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿವೆ, ಆದರೆ ಭಾರದ ಫಿರಂಗಿಗಳ ಹಿಂದೊದೆತವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ೧೯೬೦ರ ದಶಕದ ಮುಂಚಿನ ವರ್ಷಗಳ ವೇಳೆಗೆ ಗಾಳಿಯಿಂದ-ಗಾಳಿಯೆಡೆಗಿನ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿಕೊಂಡವು. ಅಥವಾ -30 ಸ್ಮೆರ್ಚ್‌ನಂತಹ ಪ್ರಸಕ್ತ ಫಿರಂಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅನೇಕ ರಾಕೆಟ್‍ಗಳನ್ನು ಉಡಾವಣೆ ಮಾಡಿ ಯುದ್ಧಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಂದ ರಣರಂಗದ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.
ರಾಕೆಟ್ ನೋದಕವು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಾವುದೋ ಬಗೆಯ ನೋದಕ ತೊಟ್ಟಿ ಅಥವಾ ಕೋಶದಲ್ಲಿ, ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡಲಾದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ನೋದನ ಬಲವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ತರಲ ಧಾರೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ರಾಕೆಟ್ ಎಂಜಿನ್‍ನಿಂದ ಹೊರಸೂಸಲಾದ ನೋದಕ ರಾಶಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಸಾಯನಿಕ ರಾಕೆಟ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವುವೇಳೆ ನೋದಕಗಳು ದ್ರವ ಜಲಜನಕ ಅಥವಾ ಸೀಮೆಎಣ್ಣೆಯಂತಹ ಇಂಧನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇಂಧನವನ್ನು ದ್ರವ ಆಮ್ಲಜನಕ ಅಥವಾ ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲದಂತಹ ಉತ್ಕರ್ಷಣಕಾರಿಯಿಂದ ದಹಿಸಿದಾಗ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಬಿಸಿಯಾದ ಅನಿಲ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ಕರ್ಷಣಕಾರಿಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಇಟ್ಟು ದಹನ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ಘನ ರಾಕೆಟ್‍ಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಮೊದಲೇ ಮಿಶ್ರಿತವಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ.
ದ್ರವ ಆಕ್ಸಿಜನ್ನನ್ನು ದಹನಾನುಕೂಲಿಯಾಗಿ ಹಾಗೂ ದ್ರವ ಹೈಡ್ರೊಜನ್ನನ್ನು ಇಂಧನವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಮತ್ತೊಂದು ಬಗೆಯ ದ್ರವರಾಕೆಟ್ ಎಂಜಿನ್ ಇದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕ್ರಯೋಜನಿಕ್ ರಾಕೆಟ್ ಎಂಜಿನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಅನಿಲರೂಪದ ಹೈಡ್ರೊಜನ್ನನ್ನು ದ್ರವರೂಪಕ್ಕೆ ತರುವುದು ಬಲುಕಷ್ಟ. ಇದು ಈ ರೂಪಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ ಉಷ್ಣತೆ -2580 ಯಷ್ಟಿರಬೇಕು. ಜೊತೆಗೆ ದ್ರವಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಅನಿಲರೂಪಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳದ ಹಾಗೆ ರಾಕೆಟ್ಟೊಂದರ ತೊಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಖರಿಸಿಡುವುದೂ ಕಷ್ಟ. ಇದರೊಂದಿಗೇ ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಹಾಗೂ ಹೈಡ್ರೊಜನ್‌ನುಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲೇ ದಹನ ಕೋಣೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಅವು ಅವಿರತವಾಗಿ ಉರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲೇ ಸರಿ.
ಎ. ಎಸ್. ಎಲ್. ವಿ. ಯ ಮೊದಲ ಮೂರು ಯಾನಗಳು ಜರುಗುತ್ತಿದ್ದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಬೃಹತ್ ರಾಕೆಟ್ ಎನಿಸಿದ ಪಿ. ಎಸ್. ಎಲ್. ವಿ ಯ ನಿರ್ಮಾಣವೂ ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರಪಂಚಮಟ್ಟದಲ್ಲಿಂದು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ರಾಕೆಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದಾದ ಪಿ. ಎಸ್. ಎಲ್. ವಿ ದೊಡ್ಡ ದ್ರವರಾಕೆಟ್ ಎಂಜಿನ್ನುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ರಾಕೆಟ್. ಹದಿನೈದು ಮಹಡಿಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರವಿರುವ ಇದರ ಮೂರು ಹಾಗೂ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಹಂತಗಳು ದ್ರವರಾಕೆಟ್ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಮೊದಲನೆಯ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯ ಹಂತಗಳು ಹಾಗೂ ಮೊದಲ ಹಂತದ ಸುತ್ತಲೂ ಅಳವಡಿಕೆಗೊಂಡಿರುವ ಅರು ಸ್ಟ್ರಾಪ್ ಆನ್ ಮೋಟರುಗಳು ಘನರಾಕೆಟ್‌ಗಳಾಗಿವೆ. ಜರುಗಿರುವ ಪಿ. ಎಸ್. ಎಲ್. ವಿ ಯ ಮೂರು ಉಡಾವಣೆಗಳ ಪೈಕಿ ಎರಡು ಯಶಸ್ವಿಯಾದವು.
ದ್ರವರಾಕೆಟ್ ವಿನ್ಯಾಸ ಹಾಗೂ ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸಮಸ್ಯೆಯಾದರೊ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. ಎಂಜಿನ್ನಿನ ದಹನಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ನೋದಕಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಉರಿಯುವುದರಿಂದ ಸೂಸುಬಾಯಿಯ ಉಷ್ಣತೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮಿಶ್ರಲೋಹಗಳೂ ಭರಿಸಲಾಗದಂಥ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಂಧವನ್ನು ದಹನಕೋಣೆಗೆ ವರ್ಗಾಹಿಸುವ ಮೊದಲು ಸೂಸುಬಾಯಿ ಹೊರಮೈಮೇಲೆ ಪರಿಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸೂಸುಬಾಯಿಯ ಉಷ್ಣದ ಒಂದು ಭಾಗ ಇಂಧನಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡು ಸೂಸುಬಾಯಿಯ ಉಷ್ಣತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ರೀತಿ ಇಂಧನವೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಬಿಸಿಯಾಗಿ ಅದನ್ನು ಮುಂದೆ ದಹನಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಉರಿಸುವುದೂ ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವ ಬಾಲವಿದ್ದಾಗ ಈ ಬಲಗಳು, ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ವಾಹನವು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಗುರುತ್ವ ತಿರುವು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸರಿಸುಮಾರು ಪರವಲಯದ ಪಥವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಈ ವಿಕ್ಷೇಪ ಪಥವನ್ನು ಹಲವುವೇಳೆ ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ ಉಡಾವಣೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಭಾಗದ ವೇಳೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ವಾಹನಗಳು ಕಡಿಮೆ ಅಥವಾ ಶೂನ್ಯ ಆಕ್ರಮಣ ಕೋನವನ್ನು ಸಹ ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇದು ಉಡಾವಣಾ ವಾಹನದ ಮೇಲಿನ ಅಡ್ಡೊತ್ತಡವನ್ನು ಕನಿಷ್ಠ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಇಳಿಸುತ್ತದೆ; ಇದು ಹೆಚ್ಚು ದುರ್ಬಲವಾದ ಮತ್ತು ಹಾಗಾಗಿ ಹಗುರವಾದ ಉಡಾವಣಾ ವಾಹನವನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ.
ಉಪಗ್ರಹ ಉಡಾವಣಾ ರಾಕೆಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕಾರ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ 1970 ದಶಕದ ಸುಮಾರಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅಂಥ ರಾಕೆಟ್ಟೊಂದರಲ್ಲಿ ಕೊಂಚ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ಕ್ಷಿಪಣಿಯಾಗಿಯೂ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ನೆರವು ಯಾವ ದೇಶದಿಂದಲೂ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಒದಗಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅಗತ್ಯವಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಸ್ವತಃ ತಾವೇ ಸಹನೆಯಿಂದ ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು. ಅನಂತರದ ಸುಮಾರು ಅರು ವರ್ಷಗಳ ಅವರ ಪರಿಶ್ರಮದ ಫಲವಾಗಿ ಭಾರತದ ಪ್ರಥಮ ಉಪಗ್ರಹ ಉಡಾವಣಾ ವಾಹನ ಎಸ್. ಎಲ್. ವಿ. - 3 1979 ರಲ್ಲಿ ಯಾನಕ್ಕೆ ಸಜ್ಜಾಯಿತು.
ರಾಕೆಟ್‍ಗಳು ನೋದಕ, ನೋದಕವನ್ನು ಹಾಕಲು ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಒಂದು ಸೂಸುಬಾಯಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇವು ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ರಾಕೆಟ್ ಎಂಜಿನ್‍ಗಳು, (ರೆಕ್ಕೆಗಳು, ನೋದನ ಬಲ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ ವರ್ನಿಯರ್ ಎಂಜಿನ್‍ಗಳು ಅಥವಾ ಎಂಜಿನ್ ಗಿಂಬಲ್‍ಗಳು, ಜೈರೋಸ್ಕೋಪ್‌ಗಳಂತಹ) ದಿಕ್ಕು ಸ್ಥಿರೀಕರಣ ಸಾಧನ ಮತ್ತು ಈ ಅವಯಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಹಿಡಿದಿಡುವ ಒಂದು ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಅತಿ ವೇಗದ ವಾತಾವರಣ ಬಳಕೆಗೆ ಉದ್ದೇಶಿತವಾದ ರಾಕೆಟ್‍ಗಳು ನಾಸಿಕ ಶಂಕುವಿನಂತಹ ವಾಯುಬಲ ಸುಗಮಕಾರಕಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸರಕನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.
ಘನರಾಕೆಟ್ಟಿನ ಸೂಸುಬಾಯಿ ಅನಿಲಗಳು ಒಂದೇ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಹೊರಚಿಮ್ಮುತ್ತಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅ ರಾಕೆಟ್ ನೇರವಾಗಿ ಮುಂದೆ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅಂಥ ರಾಕೆಟ್ಟಿನ ಪಥವನ್ನು ಬದಲಿಸಲು ಅನೇಕ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂಥ ಒಂದು ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಸೂಸೂಬಾಯಿಯನ್ನೇ ಅತ್ತಿತ್ತ ಹೊರಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ರಾಕೆಟ್ಟಿನ ಪಥವನ್ನು ಬದಲಿಸಲಾಗುವುದು. ಮತ್ತೊಂದು ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಬಿಸಿ ಅನಿಲಗಳ ಬುಗ್ಗೆ ಸೂಸೂಬಾಯಿಯಿಂದ ಹೊರಗಿನ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ತಲುಪುವ ಮೊದಲು ಒಂದು ವಿಶೇಷ ದ್ರವವನ್ನೂ ಧಕ್ಕಾತರಂಗಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿಮಾಡಿ ಅನಿಲಗಳು ಹೊರಚಿಮ್ಮುವ ದಿಶೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸಿ ರಾಕೆಟ್ಟಿನ ಚಲನೆಯ ದಿಶೆಯನ್ನೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುವುದು.
ದ್ರವನೋದಕ ರಾಕೆಟ್ಟುಗಳ ಪೈಕಿ ಕೆಲವು ನೋದಕಗಳ ದಹನಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಜ್ವಲನಕಾರಿಗಳು ಎಂಬ ವಿಶೇಷ ಸಾಧನಗಳು ಬಳಕೆಯಾದರೆ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಧನ- ದಹನಾನುಕೂಲಿಗಳು ದಹನಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಿಳಿತವಾದಾಗ ದಹನಕ್ರಿಯೆ ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಾನೇ ಪ್ರಾರಂಭ ಆಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಬಗೆಯ ಚಿಕ್ಕದಾದ ದ್ರವನೋದಕ ರಾಕೆಟ್ ಎಂಜಿನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಇಂಧನ ದಹನಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ವಸ್ತುವೊಂದರ ಮೇಲೆ ಹಾದುಹೋದಾಗ ಅನಿಲವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟು ರಭಸವಾಗಿ ಹೊರಧಾವಿಸುವ ಮೂಲಕ ನೂಕುಬಲವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ದ್ರವರಾಕೆಟ್ ಎಂಜಿನ್ನುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಾಹನಗಳ ದಿಶೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸಲು ಜಿಂಬಲ್ ಎಂಬ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕೀರ್ಣವಲ್ಲದ ದ್ರವರಾಕೆಟ್ ಎಂಜಿನ್ನುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲೇ ಇರುವ ನೋದಕಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಈ ಪೈಕಿ ವಿಶೇಷ ಸೀಮೆಎಣ್ಣಿ ಹಾಗೂ ಅನ್‌ಸಿಮಿಟ್ರಿಕಲ್ ಡೈ ಮೀಥೈಲ್ ಹೈಡ್ರಜೀನ್ ಅಥವಾ ಮಾನೋಮೀಥೈಲ್ ಹೈಡ್ರಜೀನ್‌ಗಳು ಇಂಧನಗಳಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾದರೆ ನೈಟ್ರೊಜನ್ ಟೆಟ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ ಹಾಗೂ ಹೊಗೆಯಾಡುವ ಕೆಂಪು ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲ- ಇವು ದಹನಾನುಕೂಲಿಗಳಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದ್ರವರೂಪದ ಈ ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತುಗಳು ತಾವು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಭಾಗಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದರಿಂದ ದ್ರವರಾಕೆಟ್ ಎಂಜಿನ್ನುಗಳ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಶವೂ ತೊದರೆಯನ್ನು ಒಡ್ಡುವ ಸಂದರ್ಭವೇ ಆಗುತ್ತದೆ.
ಭಾಗಶಃ ಶೀತಲ ಸಮರದಿಂದ ಉತ್ತೇಜಿತಗೊಂಡು ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ರಾಕೆಟ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ . ಬ್ರಿಟನ್, ಜಪಾನ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಂತಹ ಇತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಸಂಶೋಧನೆಯಾಯಿತು. ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೆ ರಾಕೆಟ್‍ಗಳ ಬಳಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ರಾಕೆಟ್‍ಗಳು ಚಂದ್ರನ ದೂರದ ಬದಿಯಿಂದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೆ ಮಾನವರಹಿತ ಹಾರಾಟಗಳನ್ನು ಕಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಹಾರುವ ರಾಕೆಟ್‍ಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತವೆ:
ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಖಗೋಳ ಕಾಯದ ಕೇಂದ್ರದ ಸುತ್ತ ರಾಕೆಟ್‌ನ ಪಥದಿಂದಾಗಿ ಜಡತ್ವ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಪಗಾಮಿ ಮಿಥ್ಯಾಬಲವು ಗಣನೀಯವಾಗಿರಬಹುದು; ಸರಿಯಾದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗದ ಸಾಧನೆಯಾದಾಗ ಸ್ಥಿರವಾದ ಕಕ್ಷೆ ಅಥವಾ ವಿಮೋಚನ ವೇಗವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
೧೫೨೯ ಮತ್ತು ೧೫೫೬ ರ ನಡುವೆ ಕೊನ್ರಾಡ್ ಹಾಸ್ ಎಂಬಾತ ಬರೆದ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ರಾಕೆಟ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಡುಮದ್ದುಗಳು ಮತ್ತು ಆಯುಧಗಳ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯನ್ನು ೧೯೬೧ ರಲ್ಲಿ ಶೋಧಿಸಲಾಯಿತು, ಸಿಬಿಯು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ . ಆತನ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಬಹುಹಂತದ ರಾಕೆಟ್‍ಗಳ ಚಲನೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ, ದ್ರವ ಇಂಧನವನ್ನು ಬಳಸುವ ವಿಭಿನ್ನ ಇಂಧನ ಮಿಶ್ರಣಗಳ ಕುರಿತ ವಿವರಣೆ ಇದೆ. ಆತ ಡೆಲ್ಟಾ ಆಕಾರದ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಗಂಟೆ-ಆಕಾರದ ಸೂಸುಬಾಯಿಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ.
ಭಾರತೀಯ ಅಂತರಿಕ್ಷಾವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಂದ ಜಿ. ಎಸ್. ಎಲ್. ವಿ. ಎಂಬ ಮತ್ತಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಹಂತಗಳುಳ್ಳ ಒಂದು ಉಪಗ್ರಹ ಉಡಾವಣಾವಾಹನ ತಯಾರಾಯಿತು. ಹದಿನೇಳು ಮಹಡಿಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರವಿರುವ ಅ ಬೃಹತ್ ರಾಕೆಟ್‌ನ ಮೊದಲ ಹಂತ ಘನರಾಕೆಟ್ ಎಂಜಿನ್ನನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಆ ಹಂತವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಸ್ಟ್ರಾಪ್ ಆನ್ ಮೋಟಾರುಗಳು ಹಾಗೂ ಮೊದಲ ಹಂತದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತ ಎರಡನೆಯ ಹಂತ ದ್ರವನೋದಕ ರಾಕೆಟ್ ಎಂಜಿನ್ನುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿವೆ. ಇನ್ನು ಜಿ. ಎಸ್. ಎಲ್. ವಿ ಯ ಮೂರನೆಯ ಹಂತ ದ್ರವರಾಕೆಟ್ ಎಂಜಿನ್ನುಗಳ ಪೈಕಿ ಹೆಚ್ಚು ದಕ್ಷವಾದ ಕ್ರಯೋಜನಿಕ್ ರಾಕೆಟ್ ಎಂಜಿನ್ನನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.
ಒಂದು ದ್ರವ ಇಂಧನದ ರಾಕೆಟ್‌ ಇಂಜಿನ್‍ನ ದಹನ ಕೋಶಕ್ಕೆ ಗೊಡಾರ್ಡ್ ಶಬ್ದಾತೀತ ಸೂಸುಬಾಯಿಯನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದಾಗ ಆಧುನಿಕ ರಾಕೆಟ್‍ಗಳ ಉಗಮವಾಯಿತು. ಈ ಸೂಸುಬಾಯಿಗಳು ದಹನ ಕೋಶದಿಂದ ಬರುವ ಬಿಸಿ ಅನಿಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ತಂಪು, ಬಹಳವಾಗಿ ನಿರ್ದೇಶಿತ ಅನಿಲ ಧಾರೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದವು ಮತ್ತು ನೋದನ ಬಲವನ್ನು ಎರಡು ಪಟ್ಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಏರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಎಂಜಿನ್‍ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ೨% ರಿಂದ ೬೪% ಗೆ ಏರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ರಾಬರ್ಟ್ ಗೊಡಾರ್ಡ್ ೧೯೨೬ ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಥಮ ದ್ರವ-ಇಂಧನ ಚಾಲಿತ ರಾಕೆಟ್‍ನ್ನು ಮ್ಯಾಸಚುಸೆಟ್ಸ್‌ನ ಔಬರ್ನ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಡಾಯಿಸಿದ.
ಬೃಹತ್‌ಗಾತ್ರದ ದ್ರವರಾಕೆಟ್ ಎಂಜಿನ್ನು ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಅಪಾರಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಇಂಧನ ದಹನಾನುಕೂಲಿಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು, ಅಂದರೆ ನೋದಕಗಳನ್ನು ಉರಿಸುತ್ತದಷ್ಟೆ. ಈ ನೋದಕಗಳು ಎಂಜಿನ್ನಿಗೆ ಸರಬರಾಜಾಗುವುದು ಬೃಹತ್ ತೊಟ್ಟಿಗಳಿಂದ . ಈ ತೊಟ್ಟಿಗಳು ಕೊಳವೆಯಿಂತಿರುವ ರಾಕೆಟ್ ವಾಹನದ ಮೈಯ್ಯೊಳಗೆ ಹುದುಗಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಂಧನ ಹಾಗೂ ದಹನಾನುಕೂಲಿ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ತೊಟ್ಟಿಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಗೋಡೆಯೊಂದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡ ಒಂದೇ ತೊಟ್ಟಿಯ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡುವುದುಂಟು. ಈ ತೊಟ್ಟಿಗಳು ಎಷ್ಟು ಹಗುರವಾಗಿದ್ದರೆ ಅಷ್ಟು ಅನುಕೂಲ.
ಪ್ರಕ್ಷೇಪಕಗಳನ್ನು ಮುನ್ನೂಕಲು ಕಪ್ಪು ಪುಡಿಯ ಲಭ್ಯತೆಯು ಮೊದಲ ಘನ ರಾಕೆಟ್‍ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಪೂರ್ವವರ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಚೀನಿ ತಾವೊವಾದಿ ರಸವಾದಿಗಳು ಸಿದ್ಧರಸವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಕಪ್ಪುಪುಡಿಯನ್ನು ಶೋಧಿಸಿದರು; ಈ ಆಕಸ್ಮಿಕ ಶೋಧನೆಯು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬಾಂಬ್‌ಗಳು, ಫಿರಂಗಿಗಳು, ಬೆಂಕಿ ಹೊತ್ತಿಸುವ ಬೆಂಕಿ ಬಾಣಗಳು ಮತ್ತು ರಾಕೆಟ್‍ನಿಂದ ಮುಂದೂಡಲ್ಪಟ್ಟ ಬೆಂಕಿ ಬಾಣಗಳು. ಕೋವಿಮದ್ದಿನ ಶೋಧನೆಯು ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಶತಮಾನಗಳ ರಸವಿದ್ಯಾ ಪ್ರಯೋಗ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿತ್ತು.
ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ನಿಷ್ಕಾಸ ವೇಗ ಎಂಬುದು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ವಾಹನದಿಂದ ಹೊರಹೋಗುವ ನಿಷ್ಕಾಸದ ವೇಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದ ನಿರ್ವಾತದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ನಿಷ್ಕಾಸ ವೇಗವು ಹಲವುವೇಳೆ ನೋದನ ಬಲದ ಅಕ್ಷದ ಉದ್ದಕ್ಕಿರುವ ವಾಸ್ತವಿಕ ಸರಾಸರಿ ನಿಷ್ಕಾಸ ವೇಗಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ನಿಷ್ಕಾಸ ವೇಗವು ವಿವಿಧ ನಷ್ಟಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ, ಒಂದು ವಾತಾವರಣದೊಳಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾದಾಗ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ ಬೃಹತ್‌ಗಾತ್ರದ ದ್ರವರಾಕೆಟ್ ಎಂಜಿನ್ನುಗಳಲ್ಲಿ ನೋದಕಗಳ ಸರಬರಾಜಿನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಟರ್ಬೋರೇಚಕಗಳೆಂಬ ಸಾಧನಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ರೇಚಕಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಅಗಾಧವಾದ್ದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅಮೆರಿಕದ ಮರುಪಯೋಗಿ ರಾಕೆಟ್ ವಿಮಾನವೆಂದೆನಿಸಿರುವ ಅಂತರಿಕ್ಷಲಾಳಿಯ ಮುಖ್ಯ ದ್ರವರಾಕಟ್ ಎಂಜಿನ್ನುಗಳ ಟರ್ಬೋರೇಚಕ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಾರಿನ ಎಂಜಿನ್ನಿಗಿಂತಲೂ ಸ್ವಲ್ಪ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದರೂ ಆ ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಎಂಜಿನ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯ ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಟ್ಟು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಈ ರೇಚಕ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.
ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ರಾಕೆಟ್ ಇಂಜಿನ್ ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ನೋದಕದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಗಮನಾರ್ಹ ಭಾಗವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಬಲ್ಲದು. ನೋದಕವು ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಹಲವಾರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಸೂಸುಬಾಯಿಯನ್ನು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಇದರರ್ಥ ರಾಕೆಟ್ ಇಂಜಿನ್‌ನ ನೋದನ ಬಲ ಮತ್ತು ತೂಕದ ಅನುಪಾತ, ಮತ್ತು ಹಲವುವೇಳೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಾಹನದ ಅನುಪಾತ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರಬಹುದು, ವಿಪರೀತ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ 100 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು. ಇದು ಇತರ ಜೆಟ್ ನೋದನ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಕೆಲವು ಉತ್ತಮ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳಿಗೆ 5ನ್ನು ಮೀರಬಹುದು.
ಅಮೇರಿಕಾ ೧೯೭೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಾರಿ ನೌಕೆಗಳನ್ನು ಇಳಿಸಿತು. ೧೯೭೫ ರಲ್ಲಿ ಅಪೋಲೊ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡಿತು. ಬದಲಿ ವಾಹನವಾದ, ಭಾಗಶಃ ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡಬಲ್ಲ, 'ಸ್ಪೇಸ್ ಶಟಲ್' ಹೆಚ್ಚು ಅಗ್ಗವಾಗುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆದರೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಉಳಿಸುವುದನ್ನು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಸಾಧಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಈ ನಡುವೆ ೧೯೭೩ ರಲ್ಲಿ, ಅಪ್ರಮುಖವಾದ ಎರಿಯೇನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಲಾಂಚರು ೨೦೦೦ ನೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಬಹುತೇಕ ಜಿಯೊಸ್ಯಾಟ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಿತು.
ಸುಮಾರು ಎರಡು ಸಾವಿರ ಕಿಲೋಗ್ರಾಮ್ ತೂಕದ ಇನ್ಸಾಟ್ - 2 ಉಪಗ್ರಹ ಒಂದನ್ನು ಸರಣಿಯ 36 ಸಾವಿರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಭೂಸ್ಥಿರಕಕ್ಷೆಗೆ ದೂಡುವುದಕ್ಕೆ ಅನುವಾಗುವ ಮಧ್ಯಂತರ ಕಕ್ಷೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಹಾರಿಬಿಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವಂತೆ. ಜಿ. ಎಸ್. ಎಲ್. ವಿ ಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆ ಬೃಹತ್ ರಾಕೆಟ್ ವಾಹನದ ತೂಕ ನಾಲ್ಕು ಲಕ್ಷ ಕಿಲೊಗ್ರಾಮ್‌ಗಳು . ಜಿ. ಎಸ್. ಎಲ್. ವಿ ರಾಕೆಟ್ಟಿನ ಕ್ರಯೊಜನಿಕ್ ಹಂತದ ನಿರ್ಮಾಣದ ಬಗ್ಗೆ ಭಾರತದ ಅಂತರಿಕ್ಷ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ತೀವ್ರ ಗಮನಹರಿಸಿದ್ದರು.
೧೨೭೦ ಮತ್ತು ೧೨೮೦ ರ ನಡುವೆ ಹಸನ್ ಅಲ್ ರಮ್ಹಾ ಎಂಬಾತ ಅಲ್ -ಫ್ರುಸಿಯಾ ವಾ ಅಲ್ -ಮನ್ಸಿಬ್ ಅಲ್ -ಹರ್ಬಿಯಾ (ದ ಬುಕ್ ಆಫ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಹಾರ್ಸ್‌ಮನ್ಶಿಪ್ ಅಂಡ್ ಇಂಜಿನಿಯಸ್ ವಾರ್ ಡಿವೈಸಿಸ್ ) ಎಂಬ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ರಚಿಸಿದ. ಇದರಲ್ಲಿ ೧೦೭ ಪ್ರಕಾರದ ಕೋವಿಮದ್ದಿನ ತಯಾರಿಕಾ ವಿಧಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರ ಇದೆ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ೨೨ ರಾಕೆಟ್‍ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇದ್ದವು. ಅಹ್ಮದ್ ವೈ ಹಸನ್ ಪ್ರಕಾರ ಅಲ್ -ರಮ್ಹಾರ ತಯಾರಿಕಾ ವಿಧಾನಗಳು ಆ ವೇಳೆ ಚೀನಿಯರು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರಾಕೆಟ್‍ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಫೋಟಕವಾಗಿದ್ದವು ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.
ಅತಿ ಚಿಕ್ಕ ಗಾತ್ರದವುಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲ ರಾಕೆಟ್‍ಗಳ ನಿಷ್ಕಾಸವು ಇತರ ಎಂಜಿನ್‍ಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಹಳ ಗದ್ದಲವುಳ್ಳದ್ದು. ಶಬ್ದಾತೀತ ನಿಷ್ಕಾಸವು ಸುತ್ತಲಿರುವ ಗಾಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತಾಗ, ಆಘಾತ ತರಂಗಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಆಘಾತ ತರಂಗಗಳ ಶಬ್ದದ ತೀವ್ರತೆಯು ರಾಕೆಟ್‌ನ ಗಾತ್ರ ಜೊತೆಗೆ ನಿಷ್ಕಾಸದ ವೇಗವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡದಾದ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ರಾಕೆಟ್‌ಗಳ ಶಬ್ದದ ತೀವ್ರತೆಯು ಹತ್ತಿರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಕೊಲ್ಲಬಹುದು.
ರಾಕೆಟ್ ಅಥವಾ ಆಕಾಶ ಬಾಣ ಎಂದರೆ ರಾಕೆಟ್ ಎಂಜಿನ್‍ನಿಂದ ನೋದನ ಬಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಕ್ಷಿಪಣಿ, ಅಂತರಿಕ್ಷ ವಾಹನ ಅಥವಾ ವಿಮಾನ ಅಥವಾ ಇತರ ವಾಹನ. ಎಲ್ಲ ಆಕಾಶ ಬಾಣಗಳಲ್ಲಿ, ನಿಷ್ಕಾಸವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಳಕೆಗೆ ಮೊದಲು ರಾಕೆಟ್‍ನಲ್ಲಿ ಹೊತ್ತೊಯ್ಯಲಾದ ನೋದಕಗಳಿಂದ ರೂಪಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ರಾಕೆಟ್ ಎಂಜಿನ್‍ಗಳು ಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಕೇವಲ ತಮ್ಮ ನಿಷ್ಕಾಸವನ್ನು ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಎಸೆಯುವ ಮೂಲಕ ರಾಕೆಟ್ ಎಂಜಿನ್‍ಗಳು ರಾಕೆಟ್‍ಗಳನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ನೂಕುತ್ತವೆ.
ದ್ರವರಾಕೆಟ್ ಎಂಜಿನ್ ತನಗೆ ವಹಿಸಿದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಬೇಕಾದಲ್ಲಿ ಈ ಇಂಧನ-ದಹನಾನುಕೂಲಿಗಳ ಮಿಶ್ರಣ ಅಗಾಧ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಅದರ ದಹನಕೋಣೆಗೆ ಸರಬರಾಜಾಗಬೇಕು. ಸ್ವಲ್ಪ ಚಿಕ್ಕ ಗಾತ್ರದ ದ್ರವರಾಕೆಟ್ ಎಂಜಿನ್ನು ಅದರ ದಹನಕೋಣೆಗೆ ಸರಬರಾಜಾಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಚಿಕ್ಕ ಗಾತ್ರದ ದ್ರವರಾಕೆಟ್ ಎಂಜಿನ್ನುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಒತ್ತಡ ಬೀರುವ ಅನಿಲವೊಂದರ ನೆರವಿನೊಡನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಮೂಲಕ ನೋದಕಗಳು ಅಗತ್ಯವಾದ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ದಹನಕೋಣೆಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ರಾಕೆಟ್ಟಿನ ಒಟ್ಟು ರಾಶಿಯು ನೋದನಕಾರಿಗಳ ರಾಶಿಯನ್ನೂ ಅದರಲ್ಲಿರುವ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಧನ ಅಥವಾ ಉಪಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಉಪಯುಕ್ತ ಹೊರೆ ಅಥವಾ ಪೇಲೋಡ್ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ರಾಕೆಟ್ಟನಲ್ಲಿ ಇಂಧನ ದಹನಗೊಂಡು ನಿಷ್ಕಾಸವನ್ನ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದಾಗ ರಾಕೆಟ್ಟಿನ ವೇಗ ಏರುತ್ತದೆ. ರಾಕೆಟ್ಟಿನ ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷವು ಇಂಧನ ದಹನದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನೂ ನಿಷ್ಕಾಸ ವೇಗ ವನ್ನೂ ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ರಾಕೆಟ್ಟಿನ ರಾಶಿಯ ಪಾತ್ರವೂ ಇದೆ. ರಾಕೆಟ್ಟಿನ ರಾಶಿ ಹೆಚ್ಚಾದಷ್ಟೂ ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ನಾಜಿ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿತ ಕ್ಷಿಪಣಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ರಾಕೆಟ್‍ಗಳನ್ನು ವಿಮಾನಗಳ ಮೇಲೂ ಬಳಸಲಾಯಿತು, ಅಡ್ಡಡ್ಡಲಾದ ಹಾರಿಕೆಗೆ ಅಥವಾ ಲಂಬ ಹಾರಿಕೆಗೆ ನೆರವಾಗಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳಿಗೆ ಶಕ್ತಿ ಒದಗಿಸಲು . ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯು ಹಲವಾರು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿತ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿತವಲ್ಲದ ಗಾಳಿಯಿಂದ-ಗಾಳಿಗೆ, ನೆಲದಿಂದ ಗಾಳಿಗೆ ಮತ್ತು ನೆಲದಿಂದ ನೆಲಕ್ಕೆ ಹಾರುವ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳನ್ನೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು.
ರಾಬರ್ಟ್ ಎಸ್ನಾಲ್ಟ್ -ಪೆಲ್ಟ್ರಿ ಎಂಬಾತ ೧೯೧೨ ರಲ್ಲಿ ರಾಕೆಟ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ಅಂತರಗ್ರಹ ಯಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಉಪನ್ಯಾಸವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು. ಅವನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಸಿಯೋಲ್‍ಕಾವ್‍ಸ್ಕಿಯ ರಾಕೆಟ್ ಸಮೀಕರಣವನ್ನು ನಿಷ್ಪತ್ತಿಸಿದನು, ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಹಾಗೂ ಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಸುತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಬೇಕಾಗುವ ಶಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮೂಲಭೂತ ಗಣನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ. ಜೊತೆಗೆ ಆತ ಜೆಟ್ ಸವಾರಿಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಲು ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿಯ ಬಳಕೆಯನ್ನೂ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದನು.
ಕೆಲವು ತಂಡವುಳ್ಳ ರಾಕೆಟ್‍ಗಳು, ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಸ್ಯಾಟರ್ನ್ ವಿ ಮತ್ತು ಸೋಯುಜ್‌ಗ‌ಳು ಉಡಾವಣಾ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇದು ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಘನ ರಾಕೆಟ್ ಆಗಿದ್ದು ಕ್ಷಣಗಳ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಮುಖ್ಯ ವಾಹನದಿಂದ ತಂಡವುಳ್ಳ ಕೋಣೆಯನ್ನು ಸುರಕ್ಷತೆ ಕಡೆಗೆ ಎಳೆಯಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಬಗೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು, ಪರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಹಾರಾಟ ಎರಡರಲ್ಲೂ, ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಸಲವೂ ಸರಿಯಾಗಿ ನಡೆದಿದೆ.
ಹೆಸರೇ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಟರ್ಬೋರೇಚಕ ಎನ್ನುವುದು ಟರ್ಬೈನ್ ಮತ್ತು ರೇಚಕ ಎಂಬ ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪದಗಳ ಜೋಡಣೆಯಿಂದಾದ ಪದ. ಇಲ್ಲಿ ಟರ್ಬೈನ್ ಎಂಬ ಸಾಧನ ರೇಚಕವನ್ನು ಚಾಲನೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಟರ್ಬೈನನ್ನು ತಿರುಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇತವಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಪುಟ್ಟದಾದ ಆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದುದೇ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೃಹತ್‌ಗಾತ್ರದ ದ್ರವರಾಕೆಟ್ ಎಂಜಿನ್ನುಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಧನ ಹಾಗೂ ದಹನಾನುಕೂಲಿಗಳ ಸರಬರಾಜಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಟರ್ಬೋರೇಚಕಗಳಿರುತ್ತವೆ.
ವಿಲಿಯಮ್ ಹೇಲ್ ಎಂಬಾತ ೧೮೪೪ ರಲ್ಲಿ ರಾಕೆಟ್ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಪಾಡು ಮಾಡಿದಾಗ ನಿಖರತಾ ಸಮಸ್ಯೆ ಬಹಳವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಿತು. ಇದರಿಂದ ನೋದನ ಬಲ ಸ್ವಲ್ಪ ಸೂಚಿತವಾಗಿ, ರಾಕೆಟ್ ತನ್ನ ಪ್ರಯಾಣದ ಅಕ್ಷದ ಸುತ್ತಲೂ ಬುಲೆಟ್‍ನಂತೆ ಸುತ್ತುತ್ತಿತ್ತು. ಹೇಲ್‍ನ ಸುಧಾರಣೆಯು ರಾಕೆಟ್ ಕೋಲಿನ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಿತು. ವಾಯು ಪ್ರತಿರೋಧ ಕಡಿಮೆಯಾದ್ದರಿಂದ ರಾಕೆಟ್ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ದೂರ ಚಲಿಸುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು.
ಈ ಅವಯವಗಳಲ್ಲದೇ, ರಾಕೆಟ್‍ಗಳು ಯಾವುದೇ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಇತರ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು, ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ರೆಕ್ಕೆಗಳು , ಪ್ಯಾರಾಶೂಟ್‌ಗಳು, ಚಕ್ರಗಳು , ಒಂದು ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ . ವಾಹನಗಳು ಹಲವುವೇಳೆ ನೌಕಾಯಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಪಗ್ರಹ ನೌಕಾಯಾನ ಮತ್ತು ಜಡತ್ವ ನೌಕಾಯಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ.
ನಂತರ, ರಾಕೆಟ್‍ಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ಮುಂಚಿನ ಪಠ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದರೆ ಹುಲೊಂಗ್ ಜಿಂಗ್. ಇದನ್ನು ಚೀನಾದ ಫಿರಂಗಿ ಅಧಿಕಾರಿ ಜಿಯಾವೊ ಯು ೧೪ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಪಠ್ಯವು ಮೊದಲ ಪರಿಚಿತ ಬಹುಹಂತದ ರಾಕೆಟ್‌‍ನ ಬಳಕೆಯನ್ನೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. 'ನೀರಿನಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಒಂದು ಬೆಂಕಿಯುಗುಳುವ ಡ್ರಾಗನ್ ' ಯನ್ನೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಚೀನಾದ ನೌಕಾಪಡೆ ಬಳಸುತ್ತಿತ್ತು.
ಸುಡುಮದ್ದುಗಳು, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು, ನಿಷ್ಕಾಸನ ಆಸನಗಳು, ಕೃತಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಉಡಾವಣಾ ವಾಹನಗಳು, ಮಾನವನ ಅಂತರಿಕ್ಷಯಾನ ಮತ್ತು ಇತರ ಗ್ರಹಗಳ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೆ ರಾಕೆಟ್‍ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಡಿಮೆ ವೇಗದ ಬಳಕೆಗೆ ಇವುಗಳು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅಸಮರ್ಥವಾದರೂ, ಇವು ಬಹಳ ಹಗುರ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿದ್ದು ಅತ್ಯಧಿಕ ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಮತ್ತು ಉಚಿತ ಪ್ರಮಾಣದ ದಕ್ಷತೆಯೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿವೆ.
ಮುಚ್ಚಿದ ಕೋಶದಲ್ಲಿ, ಒತ್ತಡಗಳು ಪ್ರತಿ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿಯೂ ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷ ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕೋಶದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಂಧ್ರವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರೆ, ಕಾಣೆಯಾದ ವಿಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಒತ್ತಡ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ರಂಧ್ರವು ನಿಷ್ಕಾಸವು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ ಒತ್ತಡಗಳು ರಂಧ್ರದ ವಿರುದ್ಧ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮರೂಪಿ ನೋದನ ಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಈ ಒತ್ತಡಗಳು ರಾಕೆಟ್ ಅನ್ನು ತಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ರಾಸಾಯನಿಕ ರಾಕೆಟ್‌ಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ರಾಕೆಟ್‍ನ ಬಗೆಯಾಗಿವೆ. ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಕೆಟ್ ನೋದಕದ ದಹನದಿಂದ ತಮ್ಮ ನಿಷ್ಕಾಸವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. ರಾಸಾಯನಿಕ ರಾಕೆಟ್‍ಗಳು ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಬಹಳ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ, ಎಚ್ಚರಿಕೆಯುಳ್ಳ ವಿನ್ಯಾಸ, ಪರೀಕ್ಷೆ, ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಯು ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಕನಿಷ್ಠಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಯುದ್ಧದ ನಂತರ, ರಾಕೆಟ್‍ಗಳನ್ನು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡದ ರೇಡಿಯೊ ಟೆಲಿಮೆಟ್ರಿಯಿಂದ ಅತಿ-ಎತ್ತರದಲ್ಲಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನಿಸಲು, ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು, ಮತ್ತು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಬಳಸಲಾಯಿತು; ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಶಬ್ದದ ಪ್ರತಿಬಂಧವನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಬೆಲ್ -1 ಗೆ. ಇದು ಯುಎಸ್‍ನಲ್ಲಿ ವೊನ್ ಬ್ರೌನ್ ಮತ್ತು ಇತರರ ಕೆಳಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಯುಎಸ್‍ನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಭಾಗವಾದರು.
ಪೆನ್ಸಿಲಿನಾಕಾರದ ಎಸ್. ಎಲ್. ವಿ. - 3 ಎಂಬುದು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಜೋಡಿಸಿದ ನಾಲ್ಕು ಹಂತಗಳಿಂದ ರೂಪಿತವಾದ ಒಂದು ಘನರಾಕೆಟ್ಟು. ಸುಮಾರು 20 ಮೀಟರುಗಳು ಎತ್ತರವಿದ್ದ ಆ ವಾಹನದ ಎಲ್ಲ ಹಂತಗಳೂ ಘನನೋದಕಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದವು. 40 ಕಿಲೋಗ್ರಾಮ್ ತೂಕದ ಪುಟ್ಟ ಉಪಗ್ರಹವೊಂದನ್ನು ಸಾವಿರ ಕಿಲೊಮೀಟರುಗಳ ಒಳಗಿರುವ ದೀರ್ಘ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಕಕ್ಷೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಉಡಾಯಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಎಸ್. ಎಲ್. ವಿ. -3 ಹೊಂದಿತ್ತು.
ಸಿಬ್ಬಂದಿಯುಳ್ಳ ರಾಕೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಶಬ್ದದ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ವಿವಿಧ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗಗನಯಾತ್ರಿಗಳನ್ನು ರಾಕೆಟ್ ಇಂಜಿನ್‌ಗಳಿಂದ ದೂರವಿಡುವುದು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ, ವಾಹನವು ಶಬ್ದಾತೀತವಾಗಿ ಹಾರಿದಾಗ ಧ್ವನಿ ತರಂಗಗಳು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ವಾಹನದ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಕಾರಣ ಶಬ್ದವು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.
ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತಡದ ತರಲದ ಮೇಲೆ ರಾಕೆಟ್ ಇಂಜಿನ್‌ನ ದಹನ ಕೋಶಗಳು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣಾ ಸೂಸುಬಾಯಿಗಳ ಕ್ರಿಯೆಯು ತರಲವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗಕ್ಕೆ ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಇದು ರಾಕೆಟ್‌ನ ಮೇಲೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ನೋದನ ಬಲವನ್ನು ವಿನಿಯೋಗಿಸುತ್ತದೆ . ಇದು ರಾಕೆಟ್ ಅನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ದೂಡುತ್ತದೆ.
ಗೊಡಾರ್ಡ್ ಈ ವಿಚಾರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಎ ಮೆಥೆಡ್ ಆಫ್ ರೀಚಿಂಗ್ ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರೀಮ್ ಆಲ್ಟಿಟ್ಯುಡ್ಸ್ ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. ಈ ಕೃತಿಯು ಘನ-ಇಂಧನ ರಾಕೆಟ್‍ನ್ನು ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇದು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಶಂಸೆ ಮತ್ತು ಟೀಕೆ ಎರಡೂ ದೊರೆತವು. ಒಂದು ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್ ನ ಸಂಪಾದಕೀಯವು ಸಲಹೆ ನೀಡಿತು:
ರಾಕೆಟ್ ನೆಲಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಶಬ್ದವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ತೀವ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇಂಜಿನ್‌ಗಳಿಂದ ಬರುವ ಶಬ್ದವು ಹೊಗೆಮೋಡದಿಂದ ದೂರಕ್ಕೆ ಹೊರಸೂಸುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ನೆಲದಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ. ಛಾವಣಿಗಳಿರುವ ಜ್ವಾಲಾ ಕಂದಕಗಳು, ಹೊಗೆಮೋಡದ ಸುತ್ತ ನೀರನ್ನು ಒಳನುಗ್ಗಿಸಿ ಮತ್ತು ಕೋನದಲ್ಲಿ ಹೊಗೆಮೋಡವನ್ನು ಬೇರೆಡೆ ತಿರುಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಈ ಶಬ್ದವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು.
ರಾಕೆಟ್‌ನ ವಿನ್ಯಾಸವು ಕಪ್ಪು ಪುಡಿ ತುಂಬಿದ ರಟ್ಟಿನ ನಳಿಕೆಯಷ್ಟು ಸರಳವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಒಂದು ದಕ್ಷ ಮತ್ತು ನಿಖರ ರಾಕೆಟ್ ಅಥವಾ ಕ್ಷಿಪಣಿ ತಯಾರಿಸಲು ಅನೇಕ ಕಠಿಣ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮುಖ ತೊಂದರೆಗಳಲ್ಲಿ ದಹನ ಕೋಶವನ್ನು ತಂಪಾಗಿಸುವುದು, ಇಂಧನವನ್ನು ಒಳಸೇರಿಸುವುದು , ಮತ್ತು ಚಲನೆಯ ದಿಕ್ಕನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಸರಿಪಡಿಸುವುದು ಸೇರಿವೆ.
ಒಮ್ಮೆ ಉಡಾಯಿಸಿದ ಮೇಲೆ ರಾಕೆಟ್ ವಾಹನದ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತೊಯ್ಯಲಾದ ಬೈಜಿಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ರಕ್ಷಣೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅರಿವಾದಾಗ, ಆಧುನಿಕ ಖಂಡಾಂತರ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳಾಗಿ ಸೇನಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ರಾಕೆಟ್‍ಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ತ್ವದ್ದಾದವು. ಈ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಿಗೆ ಆರ್-೭, ಅಟ್ಲಾಸ್ ಮತ್ತು ಟೈಟಾನ್‌‍ನಂತಹ /ಉಡಾವಣಾ ವಾಹನಗಳು ಆಯ್ಕೆಯ ತಲುಪಿಸುವ ವೇದಿಕೆಯಾದವು.
ದ್ರವರಾಕೆಟ್‌ಗಳು: ಘನನೋದಕ ರಾಕೆಟ್‌ಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಸರಳತೆಯಾದರೆ ದ್ರವನೋದಕ ರಾಕೆಟ್ಟುಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ದಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣತೆಗಳಾಗಿವೆ. ಜೊತೆಗೇ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ಇದನ್ನು ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡುವಂತೆ ಇಲ್ಲವೇ ಕಾರ್ಯ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬುದು ಇವುಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಇವು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ನೂಕುಬಲವನ್ನು ಯುಕ್ತರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದೂ ಸಾಧ್ಯ.
ಕೊಳವೆಯಂಥ ಹೊರಮೈ ಹಾಗೂ ಅದರ ಹಿಂದಿರುವ ಗಂಟೆಯಾಕಾರದ ಸೂಸುಬಾಯಿಗಳು ಮೊದಲ ನೋಟಕ್ಕೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳುವ ಘನನೋದಕ ರಾಕೆಟ್ಟುಗಳ ಭಾಗಗಳು. ಸೂಸುಬಾಯಿಗೆ ಅಂಟಿರುವ ವಿವಿಧಾಕೃತಿಯ ಅನೇಕ ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ಭಾಗಗಳು ದ್ರವನೋದಕ ರಾಕೆಟ್ಟಿನ ಮುಂದೆ ನಿಂತವರಿಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ದ್ರವರಾಕೆಟ್ ಒಂದರ ಈ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳೆಲ್ಲವೂ ನಿಖರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಆ ಎಂಜಿನ್ನು ತನ್ನ ಸಾಫಲ್ಯವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ವಾಹನವು ನೋದನಕ್ಕೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದಾದ ಯಾವುದೇ ಇತರ ಪದಾರ್ಥ ಅಥವಾ ಬಲವಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತದ ನೋದಕವನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ರಾಕೆಟ್‍ಗಳು ಅಥವಾ ಇತರ ಹೋಲುವ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ. ಈ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಬಳಸಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲ ನೋದಕವನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಮಾನವಸಹಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಾದ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್ ಮರ್ಕ್ಯುರಿ, ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್ ಜೆಮಿನಿ ಮತ್ತು ನಂತರ ಅಪೊಲೊ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆದವು. ಇವು ೧೯೬೯ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಟರ್ನ್ ಫೈವ್ ಮೂಲಕ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮನುಷ್ಯ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಇಳಿಯುವುದರೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಂಡವು. ಇದರಿಂದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಕಾಶಯಾನವು ಕೆಲಸಮಾಡದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುವ ಮುಂಚಿನ ಒಂದು ಸಂಪಾದಕೀಯವನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಯಿತು:
ನೋದನ ಬಲವನ್ನು ಮತ್ತು ಹೀಗೆ ವಾಹನದ ಗಾಳಿಯ ವೇಗವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಒಂದು ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಒಂದು ರಾಕೆಟ್‌ನ ನೋದಕದ ಹರಿವಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹಲವುವೇಳೆ ಹಾರಾಟದಲ್ಲಿ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇದು ವಾಯುಬಲ ಸಂಬಂಧಿ ನಷ್ಟಗಳ ಕನಿಷ್ಠೀಕರಣವನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನೋದಕದ ಭಾರದ ಕಡಿತದಿಂದಾಗಿ ಜಿ-ಬಲಗಳ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸಬಲ್ಲದು.
ಅಲ್ಲಿಂದ, ಯುರೋಪಿನಾದ್ಯಂತ ಸೇನಾ ರಾಕೆಟ್‍ಗಳ ಬಳಕೆ ಹರಡಿತು. ೧೮೧೪ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಕದನ ದಲ್ಲಿ ರಾಕೆಟ್ ನೌಕೆ ಎಚ್‍ಎಂಎಸ್ ಎರೆಬಸ್ ಮೂಲಕ ಮೆಕ್‍ಹೆನ್ರಿ ಕೋಟೆಯ ಮೇಲೆ ಹಾರಿಸಲಾದ ರಾಕೆಟ್‍ಗಳು (ದ ಸ್ಟಾರ್ -ಸ್ಪ್ಯಾಂಗಲ್ಡ್ ಬ್ಯಾನರ್‌ನಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಸ್ಕಾಟ್ ಕೀ ವರ್ಣಿಸಿದ) ರಾಕೆಟ್‌ಗಳ ಕೆಂಪು ಝಳಪಿನ ಮೂಲವಾಗಿತ್ತು. ವಾಟರ್ಲೂ ಕದನದಲ್ಲಿಯೂ ರಾಕೆಟ್‍ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು.