polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
'ಶ್ರೀ ಶಂಕರಲಿಂಗ ಭಗವಾನರು' ಈ ಮೂರೂ ಪಂಥಗಳ ಸಂಗಮ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಶಿಶ್ಯ ವೃಂದವು ಅವರನ್ನು "ಅಪ್ಪ" ಎಂದು ಸಂಭೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರನ್ನು ಅವಧೂತರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆವರನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ.
"ಗುರುಸೇವೆಯು ಕೈವಲ್ಯ ಪ್ರದವಾದುದು.ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಗುರುವನ್ನಾಶ್ರಯಿಸಬೇಕು. ಸದ್ಗುರುವು ಕರುಣಾಸಾಗರನು. ಶಿಷ್ಯರ ಸಕಲ ದುಃಖಗಳನ್ನು, ಸಮಸ್ತಸಂತಾಪಗಲನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸರ್ವತಂತ್ರ ಸ್ವತಂತ್ರನಾದ ಅವನು ಯಾರಿಂದ ಏನನ್ನೂ ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ಸಜ್ಜನರಿಗೆ ದಾತಾರನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಅಂತಹ ಸದ್ಗುರುಗಳಾದ ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ಶಂಕರಲಿಂಗ ಭಗವಾನರ ದಿವ್ಯಸನ್ನಿಧಿಯು ಕೊಮಾರನಹಳ್ಳಿ ಯಲ್ಲಿದೆ. ಕೊಮಾರನಹಳ್ಳಿಯ ಅರುಣಗಿರಿಯು ವೈಕುಂಠ, ಕೈಲಾಸ, ಸತ್ಯಲೋಕ.ಶ್ರೀ ಶಂಕರಲಿಂಗನ ಸನ್ನಿಧಿಯು ಆನಂದ. ಅಲ್ಲಿ ಯಾವ ಬಂಧನಗಳೂ ಇಲ್ಲ.
ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಗೆಲ್ಲು. ಭಗವಂತನಾಗಲೀ ಗುರುವಾಗಲೀ ಭಕ್ತಿ,ಪ್ರೀತಿಗೆ ಸೋತು ಓಡಿಬರುತ್ತಾರೆ.ಭಗವಂತನು ಪ್ರೇಮಸ್ವರೂಪಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.ಪ್ರೇಮದ ಬಲದಿಂದ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿ,ಸ್ಥಿತಿ,ಲಯ, ನಿಗ್ರಹ, ಅನುಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.ಪ್ರೇಮವು ತಾಯಿಯಲ್ಲಿ ವಾತ್ಸಲ್ಯವಾಗಿಯೂ,ಪತಿಪತ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಮೋಹವಾಗಿಯೂ,ದೈವಗುರುಹಿರಿಯರ ವಿಶಯದಲ್ಲಿ ಗೌರವವಿಷ್ವಾಸಗಳಾಗಿಯೂ ಇದೆ.ಪ್ರೇಮವು ಬಂಧುವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಆದರವಾಗಿಯೂ,ಪ್ರಾಣಿಮಾತ್ರಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಭೂತದಯೆಯಾಗಿಯೂ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ.ಅಜ್ನಾನದಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾಮಕ್ರೋಧಗಳಾಗಿಯೂ,ಇಷ್ವರ್ಯವಿದ್ದಾಗ ಲೋಭ, ಗರ್ವ, ಮದಗಳಾಗಿಯೂ ಕಾಣುವುದು ಪ್ರೇಮವೇ.ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟ ಪ್ರೀತಿಯು ಭಕ್ತಿಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಅಚಲವಾದ ಪ್ರೇಮವನ್ನಿಟ್ಟರೆ ಅವನು ಗುರುರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದು ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.
'ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ' ನು, 'ಸದಾಶಿವ' ನು, 'ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾವಿಷ್ಣು' ವು ಅದ 'ಸದ್ಗುರು'ಗಳು ಲೋಕವನುದ್ದರಿಸಲು ಬೋದಿಸುವ ಮಾರ್ಗವೆ 'ಗುರುಪಂಥ'. ಇಂತಹ ಅನೇಕ ಗುರು ಪರಂಪರೆಗಳಿವೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪರಂಪರೆಗಳು ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ-
ಬೆಡಗಿ ಪರ್ಸಿಸ್ ಖಂಬಾಟ, ಬೊಂಬಾಯಿನ 'ಜೊರಾಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಮತ' ದ 'ಪಾರ್ಸಿ ಪಂಥೀಯ,' ರ ಪರಿವಾರವೊಂದರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ತಮಗೆ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಪ್ರಿಯವಾದ 'ಮಾಡೆಲಿಂಗ್' ಶುರುಮಾಡಿದ್ದು ತಮ್ಮ ೧೩ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೆ. ೧೫ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನ ಹೊತ್ತಿಗೇ, 'ಮಿಸ್ ಇಂಡಿಯಾ' ಆಗಿ ೧೯೬೫ ರಲ್ಲಿ ಆರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ತಮ್ಮ ಗಡಿ-ಬಿಡಿಯ ದಿನಚರಿಯಲ್ಲಿ ಕಿರು-ಫ್ಯಾಶನ್ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ದಿನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬಿರಿಸುನಿಂದ ಖರೀದಿಸುತ್ತಿದ್ದವರ ಪೈಕೆ ಅವರೊಬ್ಬ ಪ್ರಮುಖರು.
೧೯೬೫ ರಲ್ಲಿ, ಪರ್ಸಿಸ್ ಖಂಬಾಟ, ಮಿಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸ್ ಪೆಜೆಂಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಹಕ್ಕುದಾರರಾದರು. ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆಮಾಡಿದರು. ಆದರೆ ಬಾಲಿವುಡ್ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಿದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಯಶಸ್ಸು ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಅದಲ್ಲದೆ ಅವರು ಬೇರೆ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯತ್ನ ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಕಾರಣಗಳು ಅವರಿಗೇ ಗೊತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಮುಖಚರ್ಯೆ, ಹಾಗೂ ಪಾರಂಪರಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಮನೆತನದ ಪಾತ್ರಗಳಾದ ಮಗಳು, ಅಕ್ಕ -ತಂಗಿ, ತಾಯಿ ಮುಂತಾದ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ, ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ, ಸರಿಹೋಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರ-ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಬೇಸರವಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಅರಿತ, ಪರ್ಸಿಸ್ ಖಂಬಾಟ, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ, ಅಥವಾ ವಿದೇಶೀ ವಲಯಕ್ಕೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡರು.
ಪರ್ಸಿಸ್ ಖಂಬಾಟರವರು, ಹಾಲೀವುಡ್ ನ 'ಸ್ಟಾರ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್,' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದಾಗ ದೊರೆತ ನಟನೆಯ ಅದ್ಭುತ ಅನುಭವಗಳು ಬೇರೆ ಯಾವ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದಾಗಲೂ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲವೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ಕೆಲವು ಭಾರತೀಯ ವಲಯಗಳ ವಕ್ತಾರರ ಹೇಳಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸ್ಟಾರ್ ಟ್ಯಾಕ್, ನಂತರ, ' ಪ್ಲೇಬಾಯ್ ಚಿತ್ರದ ಮ್ಯಾಗಝೈನ್' ನಲ್ಲಿ ಮಾಡೆಲಿಂಗ್ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟೆಯಿಲ್ಲದೆ ನಗ್ನ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಪೋಸ್ ಕೊಡಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಪರ್ಸಿಸ್ ಖಂಬಾಟ ಅದನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದರು. ಬಹುಶಃ ಅವರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ರೇಖೆ ಕೆಳಗಿಳಿಯಲು ಅದೇ ಕಾರಣವಿರಬಹುದೆಂಬ ಶಂಕೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೭೯, ರಲ್ಲಿ ಪರ್ಸಿಸ್ ಖಂಬಾಟ ರವರು 'ಅಕ್ಯಾಡಮಿ ಅವಾರ್ಡ್,' ಪಡೆದ ಭಾರತದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ-ಪ್ರಜೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.
ಪರ್ಸಿಸ್ ಖಂಬಾಟ, ಚಲನ-ಚಿತ್ರದ ಕೆರಿಯರ್ ನ್ನು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಲಾರಂಬಿಸಿದರು. ಅವರ ಕೆಲವು ಮರೆಯಲಾರದ ಅನುಪಮ ನಟನೆಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಚಿತ್ರವಲಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಹಾಸಲು ಮಾಡಿದರು. ಸ್ಟಾರ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಾಡಿದ ಅಮೋಘ ಪಾತ್ರದಿಂದ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ದರಾದರು. ಇದರಿಂದ ಸಿಕ್ಕ ಬ್ರೇಕ್ ಅವರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಹೊಸ ತಿರುವು, ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿತ್ತು.
ಪರ್ಸಿಸ್ ಖಂಬಾಟ ೫೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿನ ಮಹಾಸುಂದರಿಯರಲ್ಲೊಬ್ಬರೆಂದು ಪ್ರಿಸಿದ್ಧಿಪಡೆದ ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ರೂಪದರ್ಶಿ, ಬಾಲಿವುಡ್ ನಟಿ ಮತ್ತು ಹಾಲಿವುಡ್ ನ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟಿ, ಲೇಖಕಿ ಮತ್ತು 'ಭಾರತದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ'ಯಾಗಿ ಮಿಂಚಿದ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದರು.
ಧಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ, ಬೌದ್ಧ, ಜೈನ ಹಾಗೂ ಮುಸ್ಲಿಂ ಧರ್ಮಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಮಾರ್ಪಾಡಾಗುತ್ತಾ ಬೆಳೆದು ಬಂದವು. ಉಜ್ಜಯಿನಿಯನ್ನು ಚಂಡ ಪ್ರದ್ಯೋತನೆಂಬ ಪ್ರತಾಪಿ ರಾಜ ಆಳುತ್ತಿದ್ದಾಗಲೇ ಬುದ್ಧನ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಹರಡಿತ್ತು. ಬುದ್ಧನನ್ನು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಕರೆತರಲು ರಾಜ ತನ್ನ ಪುರೋಹಿತನಾಗಿದ್ದ ಮಹಾಕಾತ್ಯಾಯನನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ. ಮಹಾಕಾತ್ಯಾಯನನೋ ಮೂರು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತ, ಮಹಾ ಪಂಡಿತ.
ಅವನು ಬುದ್ಧನಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತನಾಗಿ, ತನ್ನ ಏಳು ಸಂಗಾತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೌದ್ಧಮತಾವಲಂಬಿಯಾದ. ವಾಪಸ್ಸು ಬರುವಾಗ ಶ್ರೇಷ್ಠಿಯ ಮಗಳೊಬ್ಬಳು ತನ್ನ ನೀಳವಾದ ಕೂದಲನ್ನೇ ಮಾರಿ ಈ ಭಿಕ್ಷುಗಳಿಗೆ ಊಟ ನೀಡಿದ್ದಳು. ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ರಾಜ ಅವಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾದ, ತಾನೂ ಬೌದ್ಧನಾದ. ಅವರ ಮಗಳೆ ಮುಂದೆ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾದ ವಾಸವದತ್ತಾ. ಮಹಾಕಾತ್ಯಾಯನ ಬುದ್ಧನ ನೆಚ್ಚಿನ ಶಿಷ್ಯನಾಗಿ, ಬೌದ್ಧಗ್ರಂಥಗಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭಾಷ್ಯಕಾರನಾದ.
ಅಶೋಕನು ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ಪ್ರಶಾಸಕನಾಗಿದ್ದಾಗ ವಿದಿಶೆಯ ಕನ್ಯೆಯೊಬ್ಬಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಅವಳಿಂದ ಮಹೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸಂಘಮಿತ್ರ ಎಂಬ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆದ. ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಇವರನ್ನೇ ಶ್ರೀಲಂಕಕ್ಕೆ ಕಳಿಸಲಾಯಿತು. ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಪರಮಾರ್ಥ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ ಪಾರಂಗತನಾಗಿ ಮತ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಚೀನ ದೇಶದ ಕ್ಯಾಂಟನ್ನಲ್ಲಿ 23ವರ್ಷ ಕಾಲವಿದ್ದ.
ಇವನು ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಕೃತ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಚೀನಿ ಭಾಷೆಗೆ ಅನುವಾದ ಮಾಡಿದನಲ್ಲದೆ ಬೌದ್ಧ ದಾರ್ಶನಿಕ ವಸುಬಂಧನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಚೀನಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದ. ಇವನು ಚೀನಿ ಭಾಷೆಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ ಸಾಂಖ್ಯಕಾರಿಕ ವೃತ್ತಿಯು ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಪರಮ ಗುರುಗಳಾದ ಗೌಡಪಾದರು ಬರೆದಿದ್ದುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅನಂತರ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ಅನೇಕ ಬೌದ್ಧ ಭಿಕ್ಷುಗಳು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾಕ್ಕೆ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹೋಗಿದ್ದರು.
ಭಿಕ್ಷುಗಳಾದ ಲುಯಿಪ, ಜಂಟುಪ ಮೊದಲಾದವರು ಉಜ್ಜಯಿನಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು. ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ಸೇಠ್ನ ಮಗಳು ಈಸಿದಾಸಿ ಗೆ ತಂದೆಯು ಮಾಡಿದ ಮೂರು ಮದುವೆಗಳೂ ಸಫಲವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ ಈಕೆ ಸಂನ್ಯಾಸಿನಿಯಾಗಿ , ಸಕಲ ವಿದ್ಯಾ ಪಾರಂಗತಳಾಗಿ, ಬೌದ್ಧರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಗಣನೀಯ ಥೇರಿಯಾಗಿ ಉಳಿದಳು. ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ವೇಶ್ಯೆ ಅಭಯಮಾತಾ, ತನ್ನ ಸಖಿ ಅಭಯಥೇರೀಯ ಜೊತೆ ಮಗ ಅಭಯನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಬೌದ್ಧ ಸಂನ್ಯಾಸಿಯಾದ ಪ್ರಸಂಗವೂ ಬರುತ್ತದೆ.
7ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಭಿಕ್ಷು ಧರ್ಮರಕ್ಷಿತ ಇಲ್ಲಿಂದ ಚೀನಕ್ಕೆ ಬುದ್ಧನ ಸಂದೇಶ ತಲುಪಿಸಲು ಹೋಗಿದ್ದ. ಹೀಗಾಗಿ, ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಮೊದಲ ನೆಲಗಟ್ಟು, ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಚಾರ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ಪಾತ್ರ ಮಹತ್ತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಹೀನಯಾನ 7ನೆಯ ಶತಮಾನದ ವರೆಗೂ ಇಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು. ಮಹಾಯಾನವು ವಜ್ರಾಯಾನ, ಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಶೈವ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಲೀನವಾಗಿತ್ತು. ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ 12ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿತ್ತು.
24ನೆಯ ತೀರ್ಥಂಕರ ಮಹಾವೀರ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಸಮಯ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ್ದ. ಬಟ್ಟೆಯನ್ನೇ ಉಡದ ನಿರ್ಗಂಥ ಜೈನಿಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ಒಂದು ತುಂಡು ಬಟ್ಟೆ ಉಟ್ಟು ಅರ್ಧ ಫಲಕರೆನಿಸಿಕೊಂಡುದು ಉಜ್ಜಯಿನಿಯಲ್ಲಿ. ಅಶೋಕನ ಮೊಮ್ಮಗ ಸಂಪ್ರತಿ ಜೈನ ಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸೈನಿಕರನ್ನು ವೇಷ ಮರೆಸಿ ಕಳಿಸುತ್ತಿದ್ದ.
ಜೈನ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ಕೃತಿ ಭದ್ರಬಾಹು ಚರಿತ್ರ. ಅದರಲ್ಲಿ ಆಚಾರ್ಯ ಭದ್ರಬಾಹು ಉಜ್ಜಯಿನಿಗೆ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತನ ದರ್ಬಾರಿಗೆ ಬಂದಾಗ ರಾಜನು ಜೈನಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ವಿಷಯ ಬಂದಿದೆ. ತೀವ್ರ ಬರಗಾಲದ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯಿಂದ ಭದ್ರಬಾಹುವು ತನ್ನ ಐನೂರು ಮುನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳಕ್ಕೆ ಬಂದುದು, ಬೇಡವೆಂದರೂ ಅಲ್ಲಿಯ ಗಿರಿಗೃಹದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತನೂ ವಾಸಿಸತೊಡಗಿ ಅಲ್ಲೇ ಪ್ರಾಣ ಬಿಟ್ಟುದೂ ಈ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿದೆ.
ಮಾಣಿಕ್ಯನಾಥ, ನಯನಾಥ, ಪ್ರಭಾಚಂದ್ರ, ಅಮಿತಗಲಿ, ಅಶ್ತಾರ, ಶೋಭನ, ಧನಪಾಲ ಮುಂತಾದ ಜೈನ ಸಾಧುಗಳು ಮತ್ತು ಪಂಡಿತರು ಧಾರಾ ನಗರದಿಂದ ಉಜ್ಜಯಿನಿಗೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಶ್ವೇತಾಂಬರ ಪಂಥ ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿತ್ತು, ಅದರಲ್ಲೂ 12-16ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ, ಮಹಾಕಾಲೇಶ್ವರ, ಮಹಾಕಾಳೀ, ಶಿವನ ಅಂಬುಮಯಿ ಮೂರ್ತಿ ಅಥವಾ ಪಂಚ ಗಂಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿದ ಶಿಪ್ರಾ ನದಿ, ಕಾಲ ಭೈರವ ಇವುಗಳಿಂದಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಉಜ್ಜಯಿನಿ ಹಿಂದೂಗಳ ಒಂದು ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವೆನಿಸಿದೆ. ರಾಜಾ ಭರ್ತಹರಿ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನೇ ತೊರೆದು ಅವಧೂತನಾಗಿ ನವನಾಥರ ವಜ್ರಯಾನ ಸಿದ್ಧ ಪಂಥವನ್ನು ಸೇರಿದ್ದು ಉಜ್ಜಯಿನಿಯಲ್ಲೆ.
ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಉಜ್ಜಯಿನಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದರೆಂದೂ, ಇಲ್ಲಿಯ ದತ್ತ ಅಖಾಡಾದಲ್ಲಿರುವ ಲಿಂಗವನ್ನು ಅವರೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದರೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಪಾಶುಪತಾಚಾರ್ಯರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಆ ಮತದಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಆಚಾರ್ಯರೇ ಕಾರಣರಾದರೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಮಾಧವಾಚಾರ್ಯನ ಶಂಕರ ದಿಗ್ವಿಜಯದಲ್ಲಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಅವಂತಿ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಭಟ್ಟ ಭಾಸ್ಕರನ ಅನಂತರ ಬಾಣ, ಮಯೂರ ಮತ್ತು ದಂಡಿಯನ್ನು ವಾಕ್ಯಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದ್ದರೆಂದು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. *ಪಾಶುಪತರ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿನ ಉಗ್ರತೆ ಕಡಿಮೆಯಾದುದು ಅನೇಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದ-ಇಲ್ಲಿಯ ಹರಸಿದ್ಧಮಾತೆಯನ್ನು 33ನೆಯ ಶಕ್ತಿಪೀಠವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದು, ಗಢಕಾಳಿಕಾವನ್ನು ಕಾಮಕಲಾ ಕಾಳೀ ಎಂದೂ ಮಹಾಕಾಲ ಭೈರವನ ಸಂಗಾತಿಯೆಂದೂ ಗುರುತಿಸಿದ್ದು, ಗಢದ ಹಿಂದೆ ವಿಂಧ್ಯವಾಸಿನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದು, ಇವು ಕೆಲ ಕಾರಣಗಳು. ಕಾಳಿದಾಸ ಹೇಳಿದಂತೆ, ಉಜ್ಜಯಿನಿ ಮಹಾಕಾಲ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸಂಗಮ ಸ್ಥಳ.
ಇದೇ ವಿಷಯ ಮಹಾಕಾಲ ಮಂದಿರದ ಹಿಂದಿರುವ ನಾಗಬಂಧ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಬಂದಿದೆ. ಅದರ ಪ್ರಕಾರ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಹೃದಯ ಕಮಲದಂತಿರುವ ವಿಶ್ವದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾಕಾಲ ಶಿವನು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಹಾಗೂ ಸ್ಕಾಂದ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವಂತೆ ಶಿಪ್ರಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ವೈಷ್ಣವ ಮತ್ತು ಮಹೇಶ್ವರ ಜ್ವರಗಳು ಒಂದಾಗಿರುವ ವಿಷಯವೂ ಇದನ್ನೇ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಥ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರವರ್ತಕನೂ ಗೋರಖನಾಥನ ಗುರುವೂ ಆದ ಮತ್ಸೇಂದ್ರನಾಥ ಇಲ್ಲಿದ್ದನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
16ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಟಿಮಾರ್ಗ ಪ್ರವರ್ತಕರಾದ ವಲ್ಲಭಾಚಾರ್ಯರು ಇಲ್ಲಿಯ ಸಾಂದೀಪನಿ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬೈಠಕ್ಕನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದರು. ಶ್ರೀನಾಥ್ಜೀ ಕಿ ಹವೇಲಿ, ಗೋವರ್ಧನನಾಥ್ಜೀ ಕಿ ಹವೇಲೀ, ಗೋಪಾಲ ಮಂದಿರಗಳು ಇಲ್ಲಿಯ ವೈಷ್ಣವ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ನೆಲೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಇವೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಈಚೆಗಿನ ಆರ್ಯ ಸಮಾಜ, ರಾಧಾಸ್ವಾಮಿ ಸತ್ಸಂಗ, ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಷನ್, ಥಿಯೊಸಾಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ, ಅರವಿಂದ ಸೊಸೈಟಿ, ಮುಕ್ತಾನಂದ ಮಿಷನ್ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಧರ್ಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಉಜ್ಜಯಿನಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿವೆ.
ಆದರೂ ಇಲ್ಲಿಯ ಮಹಾಕಾಲ, ಚೌರಾಸೀ ಸಿದ್ಧ ಅಥವಾ ಯೋಗ ಲಿಂಗಗಳು, ಪಂಚಕ್ರೋಶಿ ಯಾತ್ರಾ, ನಾಗ ಪಂಚಮಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಾಕಾಲ ಮಂದಿರದ 2ನೆಯ ಮಹಡಿಯ ಮೇಲಿರುವ ನಾಗ ಸಂಧ್ಯೇಶ್ವರನ ದರ್ಶನ, ಕುಂಭಮೇಳ, ಹರಸಿದ್ಧಿ ಮಾತಾ ಎಲ್ಲವೂ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯನ್ನು ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಶೈವ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಉಜ್ಜಯಿನಿಯಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಧರ್ಮವೂ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಬೋಹ್ರಾಗಳು ಮೊಗಲರ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಇಲ್ಲಿ ನೆಲಸತೊಡಗಿದರು.
ಸಂಗಮವರಿ ಕಲ್ಲಿನ ರೋಜಾ ಮಸೀದಿ ಇವರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೂಗಳ ನಂತರ ಮುಸ್ಲಿಮರದೇ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪು. ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ಉತ್ಖನನಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ಗಢಕಾಳಿಕಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರ.ಶ.ಪು. 8ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅವಶೇಷಗಳು ದೊರಕಿವೆ.
ಐದು ಮೈಲಿ ಉದ್ದದ ದಿಬ್ಬವನ್ನು ಮರ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ಪ್ರ.ಶ. ಪು. 5ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅವಶೇಷಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಲು, ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳು, ಚಕ್ರ ಮತ್ತು ಕೈಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಮಡಕೆಗಳು, ಬೀಸುವ ಕಲ್ಲು, ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ದಂತದ ಮೊನೆಗಳಿರುವ ಬಾಣ, ದಂತ ಮುದ್ರೆಗಳು ಉತ್ಖನನಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿವೆ.
ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿಯೂ ಉಜ್ಜಯಿನಿ ಎಂದಿನಿಂದಲೂ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವಾಗಿಯೇ ಇದೆ. ಉಜ್ಜಯಿನಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಂಶೀಯರು ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಉಜ್ಜಯಿನಿಗೆ ರಾಜಧಾನಿ ಪಟ್ಟವೂ ತಪ್ಪಿತ್ತು. ಬುದ್ಧನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯನ್ನು ಚಂಡ ಪ್ರದ್ಯೋತನೆಂಬ ಪ್ರತಾಪಿ ರಾಜ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ. ಪ್ರ.ಶ. ಪು. 273ರಲ್ಲಿ ಮಗಧರಾಜ ಬಿಂದುಸಾರನ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಉಜ್ಜಯಿನಿ ಸೇರಿತು.
ಆಗ ಅವನ ಮಗ ಅಶೋಕ ಇಲ್ಲಿಯ ಪ್ರಶಾಸಕನಾಗಿದ್ದ. ಮೌರ್ಯರ ನಂತರ ಉಜ್ಜಯಿನಿ ಪ್ರ.ಶ. ಪು. 63ರ ವರೆಗೆ ಶುಂಗರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿತ್ತು. ಅನಂತರ ಕಣ್ವರು , ಆಂಧ್ರ ಸಾತವಾಹನರು , ಶಕ-ಕ್ಷತ್ರಪರು , ಗುಪ್ತರು , ಹೂಣರ ಆಕ್ರಮಣ , ಹೂಣರ ಮಿಹಿರಕುಲನ ಸೋಲು , ಉಪಗುಪ್ತರು , ಥಾಣೇಶ್ವರ ಹರ್ಷವರ್ಧನ ನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ , ಅನಂತರ ಪ್ರತಿಹಾರರು, ಗಹಲ್ವಾಡರು, ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರು, ಪರಮಾರರು ಉಜ್ಜಯಿನಿಯನ್ನು ಆಳಿದರು.
ಮೇಲ್ಕಾಣಿಸಿದ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಗೊಂದಲಗಳಿದ್ದು, ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ ಕಾಲದ ಬಗ್ಗೆ ವಾದವಿವಾದಗಳಿಗೆ ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿವೆ. ಆದರೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿ, ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿರುವ ಬಹು ಮುಖ್ಯಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನು ಪ್ರ.ಶ. ಪು. 57 ರಲ್ಲಿ ಶಕರನ್ನು ಗೆದ್ದು ಓಡಿಸಿ, ಹೊಸ ವಿಕ್ರಮ ಶಕೆಯನ್ನು ಶುರುಮಾಡಿದ್ದು. ವಿಕ್ರಮ ಶಕೆಯ ಆರಂಭ ಪ್ರ.ಶ. ಪು. 58 ಎಂದೇ ಆಗಿದೆ.
ಶೌರಿಯೂ ಉದಾರಿಯೂ ವಿದ್ವಾಂಸನೂ ನೀತಿಪರಾಯಣನೂ ವಿದ್ವಜ್ಜನ ಮಂಡಲಿಮಂಡಿತನೂ ಆದ ಇವನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೇ ಕಾಳಿದಾಸನೂ ಸೇರಿದಂತೆ ನವರತ್ನಗಳಿದ್ದುದು. ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಜನೆಂದರೆ ಪರಮಾರ ವಂಶದ ಭೋಜ ರಾಜ . ಇವನು ಮಹಾಕಾಲೇಶ್ವರ ಮಂದಿರದ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಮಾಡಿದ ಹಾಗೂ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಉಜ್ಜಯಿನಿಯಿಂದ ಧಾರ್ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದ. ಮುಂದಿನ 5 ಶತಕಗಳಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಪ್ರ.ಶ. 1235-1741ರ ವರೆಗೆ, ಉಜ್ಜಯಿನಿಯು ಅರಾಜಕತೆ ಮತ್ತು ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿತ್ತು ಎನ್ನಬಹುದು.
ಈ ಕಾಲ ಪ್ರಾರಂಭವಾದದ್ದು 1235ರಲ್ಲಿ ಶಮ್ಸುದ್ದೀನ್ ಅಲ್ತಮಸ್‍ನ ದಾಳಿ, ಲೂಟಿ ಮತ್ತು ಮಹಾಕಾಲ ಮಂದಿರವನ್ನು ಧ್ವಂಸ ಮಾಡುವುದರಿಂದ. ಆನಂತರ ಮುಸ್ಲಿಮರ ದಾಳಿ ಮತ್ತು ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಒಂದಲ್ಲಾ ಒಂದು ರೀತಿ ನಡೆದೇ ಇತ್ತು. 1235-1290ರ ವರೆಗೆ ಅರಾಜಕತೆ ತಾಂಡವವಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, 1293 ಮತ್ತು 1291ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಲ ಜಲಾಲುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ. 1322ರಲ್ಲಿ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯು ತುಘಲಕ್ ರಾಜ್ಯದ ಸುಬಾ ಆಯಿತು. 1390ರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯ ಸುಬೇದಾರ ಸ್ವತಂತ್ರನಾದ. *1405ರಲ್ಲಿ ಹೋಶಂಗ್ಶಾ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಉಜ್ಜಯಿನಿಯಿಂದ ಮಾಂಡವ್ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತಾದರೂ ಪರಕೀಯತೆಯ ಸೋಂಕು ಮತ್ತು ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ಧೂಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಹೋಶಂಗ್ಶಾನ ಮಗ ಮಹಮ್ಮದ್ ಘೋರಿಯನ್ನು ಮಂತ್ರಿ ಮಹಮ್ಮದ್ ಖಿಲ್ಜಿ ಕೊಂದ, ಅವನ ಮಗ ಗಿಯಾಸುದ್ದೀನನಿಗೆ ಅವನ ಮಗ ನಾಸಿರುದ್ದೀನನೇ ವಿಷ ಕೊಟ್ಟ. ಈ ನಾಸಿರುದ್ದೀನನೋ ಕುಡುಕ, ಇಲ್ಲಿಯ ಕಾಲಿಯಾದಹ ಮಹಲ್‍ನ ಜಲಕುಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಕೂತು ತನ್ನ ಬೇಗೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ.
ಇವನ ಅನಂತರ ಸುಲ್ತಾನ್ ಮಹಮ್ಮದ್‍ನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅರಾಜಕತೆ ವಿಪರೀತವಾಗಿದ್ದನ್ನು ನೋಡಿ ಮಾಲ್ವಾ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗುಜರಾತಿನ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ . ಇವನಿಂದ ದೆಹಲಿಯ ಹುಮಾಯೂನ್‍ನ ಕೈಗೆ ಹೋಯಿತು. ಅವನಿಂದ ಶೇರ್ ಶಾ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಇಲ್ಲಿ ಬಾಜಬಹದ್ದೂರ್‍ನನ್ನು ಸುಬಾದಾರನನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದ.
ಈತನು ಗಾಯಿಕಾ ರೂಪಮತಿಯನ್ನು ಪ್ರೇಮಿಸಿ, ಅವಳನ್ನು ತನ್ನ ರಾಣಿಯಾಗಿ ಮಾಂಡೂವಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದು ಒಂದು ರೋಚಕವಾದ ಪ್ರಣಯ ಕಥೆ. 1562ರಲ್ಲಿ ಅಕ್ಬರನ ವಶಕ್ಕೆ ಬಂದ ಮೇಲೆ, 1564ರಲ್ಲಿ ಅವನು ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ಕಾಲಿಯಾದಹ ಮಹಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಕೆಲ ದಿನ ನೆಲಸಿದ್ದ. ಜಹಾಂಗೀರನೂ ಉಜ್ಜಯಿನಿಗೆ ಬಂದು ಇಲ್ಲಿಯ ಯೋಗಿ ಜದರೂಪ್ನ ದರ್ಶನ ಪಡೆದಿದ್ದ. 1720ರಲ್ಲಿ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಷಾ ಜಯಪುರದ ಜಯಸಿಂಹನಿಗೆ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ಸುಬಾ ಒಪ್ಪಿಸಿದ.
ಇವನ ಮೇಲೆ ಮರಾಠರ ಆಕ್ರಮಣ ಶುರುವಾಗಿ, 1737ರಲ್ಲಿ ಬಾಜೀರಾವ್ ಪೇಶ್ವೆ ಮಾಲ್ವಾದ ಶಾಸಕನಾದ. ಮುಸ್ಲಿಮರ ದಾಳಿಗಳಿಂದ ಶುರುವಾದ ಈ ಗೊಂದಲಮಯ ವಾತಾವರಣ ಕೊನೆಯಾಗಿ, ಮಾಲ್ವಾದಲ್ಲಿ ರಾಜಕತೆಯ ಮತ್ತು ನೆಮ್ಮದಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದು 1741ರ ಅನಂತರ ಜಯಸಿಂಹ ಮತ್ತು ಮರಾಠರೊಂದಿಗೆ ಸಂಧಿಯಾಗಿ ಮಾಲ್ವವನ್ನು ಸಿಂಧಿಯಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದ ಮೇಲೆಯೇ. ಸಿಂಧಿಯ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಥಮ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ರಾಣೋಜಿ ಸಿಂಧಿಯ ಆಳಿದಾಗ ಅವನ ಮಂತ್ರಿ ರಾಮಚಂದ್ರ ರಾವ್ ಸುಕ್ತಂಕರ್ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ಮಂದಿರಗಳ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಮಾಡಿದ.
1810ರಲ್ಲಿ, ದೌಲತ್ರಾವ್ ಸಿಂದಿಯನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಉಜ್ಜಯಿನಿಯಿಂದ ಗ್ವಾಲಿಯರ್‍ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ರಾಣೋಜಿಯ ಅನಂತರ ಮಹಾದಜಿ , ದೌಲತ್ರಾವ್ , ದತ್ತಕ ಪುತ್ರ ಜನಕೋಜಿ , ದತ್ತಕ ಜಿಯಾಜಿರಾವ್ , ಮಾಧವರಾವ್ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಜೀವಾಜಿರಾವ್ ಸಿಂಧಿಯಾ ಗ್ವಾಲಿಯರ್‍ನಿಂದ ಆಳಿದರು. 1948ರಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಮಧ್ಯ ಭಾರತ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಗ್ವಾಲಿಯರ್ ವಿಲೀನವಾಯಿತು.
ಪ್ರಸಿಧ್ಧವಾದ ಪುರಾತನ ಸಪ್ತ ಪುರಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಜ್ಜಯಿನಿ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ನಗರವಾಗಿದ್ದು ಇಂದಿಗೂ ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಹಲವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಳಿವೆ. ಸ್ಕಾಂದಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ಅವಂತಿ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಅವಂತೀಪುರ ವಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುರಾಸುರನ ಸಂಹಾರವಾದ ಮೇಲೆ, ಶಿವನ ವಿಜಯದಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಉಜ್ಜಯಿನಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು.
ಅನಂತರ ಶಿವನು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನೆಂದು ಕಥೆ. ಮತ್ಸ್ಯಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಶಿವಮತ್ತು ಅಂಧಕನ ನಡುವೆ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಯುದ್ಧವಾಯಿತೆಂದಿದೆ. ಪ್ರಹ್ಲಾದನೂ ಇಲ್ಲಿಯೇ ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಮಹಾ ಕಾಲೇಶ್ವರನ ದರ್ಶನ ಪಡೆದನೆಂದು ವಾಮನ ಪುರಾಣ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅವಂತೀಪುರಿಯು ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆಂದು ಗರುಡ, ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೌರ ಪುರಾಣಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ.
ಇಲ್ಲಿಯ ಮಹರ್ಷಿ ಸಾಂದೀಪನಿ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಬಲರಾಮರು 14 ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು 64 ಕಲೆಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರೆಂದು ವಿಷ್ಣು, ಪದ್ಮ, ಆದಿ, ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ, ಬ್ರಹ್ಮವೈವರ್ತ ಪುರಾಣಗಳು ಹಾಗೂ ಭಾಗವತ ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಶಿವಪುರಾಣವು ಅವಂತಿಕಾ ನಗರ ಹಾಗೂ ಮಹಾಕಾಲೇಶ್ವರನ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದೆ. ಲಿಂಗಪುರಾಣವು ಮಹಾಕಾಲನನ್ನು ಸಮಸ್ತ ಮೃತ್ಯುಲೋಕದ ಸ್ವಾಮಿಯೆಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಇಡೀ ದೇಶವನ್ನೇ ದೇಹಾಕಾರದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರೆ, ಉಜ್ಜಯಿನಿ ಅದರ ನಾಭಿಯ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ನಾಭಿಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಹಾಕಾಲೇಶ್ವರ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆಂದು ವರಾಹಪುರಾಣ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಅಮೃತಸ್ಯ ನಾಭಿ, ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಮಣಿಪುರ ಚಕ್ರ ಹಾಗೂ ಬೇರೆಡೆ ಮಾತೃ ಸ್ಥಾನ, ಜಗದ್ಧಾತ್ರಿ ಸ್ಥಾನ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಮಹಾಕಾಲೇಶ್ವರ ಲಿಂಗವು ಹನ್ನೆರಡು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿರುವುದರಿಂದಲೂ, ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಯೂ ಆದ್ದರಿಂದಲೂ, ಉಜ್ಜಯಿನಿ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ.
ಋಗ್ವೇದ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಐದು ಸಲ ಅವಂತಿ ಎಂಬ ಶಬ್ದ ಬಂದಿದ್ದರೂ ಅದು ಅವಂತಿ ನಗರ ಅಥವಾ ಅವಂತಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇದೇ ರೀತಿ ಯಜುರ್ವೇದ ಸಂಹಿತೆಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರಮುಖ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಹಾಗೂ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲೂ ಈ ಪದ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಬಂದರೂ ಅದರ ಅರ್ಥ ನಗರ/ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ರಾಮಾಯಣದ ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾ ಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ರಾಮನು ದೂತರನ್ನು ಅವಂತಿಗೂ ಕಳಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಿದೆ.
ಭಾರತದ ವನಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ಮಹಾಕಾಲ ತೀರ್ಥ ಹಾಗೂ ಕೋಟಿತೀರ್ಥದ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಉದ್ಯೋಗ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಅವಂತಿಯ ರಾಜರಾದ ವಿಂದ ಮತ್ತು ಅನುವಿಂದರ ತಂಗಿ ಮಿತ್ರವಿಂದಾ ಕೃಷ್ಣನೊಡನೆ ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದ ಹಾಗೂ ಇಬ್ಬರೂ ರಾಜರು ಕೌರವರ ಪರವಾಗಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕಾದಿದ್ದ ವಿಚಾರ ಬರುತ್ತದೆ. ಮಹಾಭಾರತದ ಯುದ್ಧಾನಂತರ ಹೈಹಯ ವಂಶದ ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ವೀರಹೋತ್ರ ಮನೆತನದ 20 ರಾಜರು ಉಜ್ಜಯಿನಿಯಲ್ಲಿ ಆಳಿದರೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಸಂಸ್ಕೃತದ ಕವಿಗಳಾದ ಭಾಸ, ಶೂದ್ರಕ, ಭವಭೂತಿ, ಬಿಲ್ಹಣ, ಕಲ್ಹಣ, ಅಮರಸಿಂಹ, ಪದ್ಮಗುಪ್ತ, ಸೋಮದತ್ತ, ಕಾಳಿದಾಸ, ಬಾಣ ಮುಂತಾದವರು ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವಂತಿಯ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ವಿಪುಲವಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಳಿದಾಸನಂತೂ ತನ್ನ ಮೇಘಸಂದೇಶದಲ್ಲಿ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ಬಹಳ ಸುಂದರ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಸ್ವರ್ಗವಾಸದಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯ ಪುರ್ತಿಕ್ಷಯವಾದ ಅನಂತರ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಲೇಬೇಕಲ್ಲವೇ?
ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗವಾಸಿಗಳು ತಮ್ಮ ಉಳಿದ ಪುಣ್ಯವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೊಂದು ಸ್ವರ್ಗವಿರಲೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರೆನ್ನುತ್ತಾನೆ, ಕಾಳಿದಾಸ. ವಿದೇಶೀ ಪ್ರವಾಸಿಗಳಾದ ಯುವಾನ್ಚಾಂಗ್, ಟಾಲಮಿ, ಪೆರಿಪ್ಲಸ್, ಬರ್ನಿಯರ್, ಆಲ್ಬೆರೂನಿ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಲೇಖಕರು ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.
ಭಾರತೀಯ ಜ್ಯೋತಿಶ್ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರವೂ ಉಜ್ಜಯಿನಿಗೆ ಮಹತ್ತ್ವವಿದೆ. ಭೂಮಧ್ಯರೇಖೆ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ಮೂಲಕವೇ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಕರ್ಕಾಟಕ ವೃತ್ತದ ಮೇಲೆಯೇ ಇದೆ. ಇದರ ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ 23.11 ಇದ್ದು ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶ 75.45 ಇದೆ. ಅಂದರೆ ಭೂಮದ್ಯ ರೇಖೆ ಲಂಕಾ, ಉಜ್ಜಯಿನಿಯಿಂದ ಮೇಲೆ ಹಾದು ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಮೇರು ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ.
ಇನ್ನೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರೆ, ಸೂರ್ಯ ಮಾರ್ಚ್ 21ಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಉತ್ತರ ಧ್ರುವದ ನೆತ್ತಿಯ ಮೇಲಿದ್ದರೆ, ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಅನಂತರ ಸರಿಯಾಗಿ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಉರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ಕಾಲಗಣನೆಯನ್ನು ಉಜ್ಜಯಿನಿಯಿಂದ ಶುರುಮಾಡಿದರೇ ಅದು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿರುವುದೆಂದು ಅಭಿಮತ.
ಇದನ್ನು ಗ್ರೀನಿಜ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕಾಲಜ್ಞಾನದ ಈ ಅದ್ಭುತ ವಿಶೇಷತೆಯಿಂದಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಯ ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆ ಕಾಲವನ್ನೇ ಮೀರಿನಿಂತ ಮಹಾಕಾಲ. ಉಜ್ಜಯಿನಿ ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಅಂಗಾರಕರ ಜನ್ಮಭೂಮಿ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ಭಾರತದ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯೂ ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ ಆರಂಭ. ಜಯಪುರದ ಜಯಸಿಂಹ ಇಲ್ಲಿ ಜಂತರ್ ಮಂತರ್ ಅಥವಾ ವೇದಶಾಲಾ ಎಂಬ ಖಗೋಳ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ ಕಟ್ಟಿಸಿದ.
ವ್ಯಾಪಾರೋದ್ದಿಮೆಗಳಲ್ಲೂ ಉಜ್ಜಯಿನಿ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿತ್ತು. ಬೌದ್ಧ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಗಧದ ರಾಜಗೃಹದಿಂದ ಗೋದಾವರೀ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ವರೆಗೂ ಇದ್ದ ದಕ್ಷಿಣಾಪಥವೆಂಬ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಉಜ್ಜಯಿನಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ತಂಗುದಾಣವಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿಂದ ಗೋಮೇಧಿಕ ಕಲ್ಲು, ಪಿಂಗಾಣಿ ಸಾಮಾನು, ನಾಜೂಕಾದ ಮಲ್ಮಲ್, ಒಳ್ಳೆಯ ಹತ್ತಿ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡಲು ಬೇರೀಗಾಜ್ಗೆ ಸಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಇಲ್ಲಿ ಗೋಮೇಧಿಕದ ಗಣಿಗಳಿದ್ದುವು. 2ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ 4ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಶಕ ರಾಜ್ಯಭಾರದಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ಚಷ್ಟ ಮತ್ತು ರುದ್ರದಾಮರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಉಜ್ಜಯಿನಿ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದುರಿಂದಲೇ ಇದನ್ನು ಸಾರ್ವಭೌಮ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ಬಟ್ಟೆಯ ಗಿರಣಿಗಳೂ, ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ.
ಉಜ್ಜಯಿನಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಕಲ್ಪದಲ್ಲೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹೆಸರುಗಳಿದ್ದವೆಂದು ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಣಶೃಂಗಾ , ಎರಡನೇ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಕುಶಸ್ಥಲೀ, ಮೂರನೆಯ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಅವಂತಿಕಾ, ನಾಲ್ಕನೆಯ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಅಮರಾವತೀ, ಐದನೆಯ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಚೂಡಾಮಣಿ ಮತ್ತು ಆರನೆಯ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಾವತೀ ಎಂದಿತ್ತು. ಸೋಮದೇವನು ತನ್ನ ಕಥಾಸರಿತ್ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಈ ನಗರವನ್ನು ಭೋಗವತಿ, ಹಿರಣ್ಯಾವತಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಕವಿ ಕಾಳಿದಾಸನಂತೂ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯನ್ನು ವಿಶಾಲಾ ಎಂದೇ ಕರೆದು ಇದರ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರತಿಕಲ್ಪ, ಕುಮುದ್ವತಿ ಮತ್ತು ಶಿವಪುರಿ ಇವು ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ಇತರ ಹೆಸರುಗಳು.
ಉಜ್ಜೆಯನ್ , ಕೇಂದ್ರ ಭಾರತದ ಮಾಲ್ವ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಿಪ್ರ ನದಿಯ ಪೂರ್ವ ತಟದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಚೀನ ನಗರ. ಈಗ ಇದು ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಉಜ್ಜೆಯನ್ ಜೆಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.
ಸುಮಾರು 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ವರೆಗೂ ಪರಮಾಣುವು ಅಬೇಧ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದರು. ‘ಆಟಮ್’ ಎಂದರೆ ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅಭೇಧ್ಯ-ಒಡೆಯಲಾಗದ್ದು ಎಂದು ಅರ್ಥ. ಅದರಿಂದ ಆ ಚಿಕ್ಕ ಘಟಕಕ್ಕೆ ಆ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು.
19ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ತಜ್ಞ , ಶಿಕ್ಷಕ ಜಾನ್ ಡಾಲ್ಟನ್ ಈ ಸಂಯುಕ್ತ ವಸ್ತುಗಳ ಬಗೆಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡಿ ನೀರಿನ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ಘಟಕವು ನೀರಿನ ‘ಅಣು’. ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆಮ್ಲಜನಕದ ಪರಮಾಣು ಮತ್ತು ಎರಡು ಜಲಜನಕದ ಪರಮಾಣುಗಳಿವೆಯೆಂದೂ ಮತ್ತು ಅವು ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತಿಯ ಬಲದಿಂದ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯೆಂದೂ ಸಾಧಿಸಿದನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್’ಗೆ ‘ಎಚ್’ಸಂಕೆತವನ್ನೂ ಆಕ್ಸಿಜೆನ್’ಗೆ ‘ಒ’ ಸಂಕೇತವನ್ನೂ ನೀಡಿ, ನೀರಿನ ಪರಮಾಣು ಸಂಕೇತವನ್ನು ‘ಎಚ್‍ಒಎಚ್’ ಅಥವಾ ‘ಎಚ್2ಒ’ ಎಂದು ಕೊಟ್ಟನು. ಅದು ಜಲಜನಕದ 2 ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕದ 1 ಪರಮಾಣುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುವುದು. ಜಾನ್ ಡಾಲ್ಟನ್ ಅಣುವಿಜ್ಞಾನ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಹೆಸರು.
ಡಾಲ್ಟನ್'ನ ನಂತರದ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಸರು, ಅಮೀಡಿಯೊ ಅವೊಗಾಡ್ರೊ ,ಇಟಲಿಯ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ. ಇವನು 1811 ರಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣುಗಳ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗಳ ಮೂಲಮಾನಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದನು. ಅದು ಅವನ ಹೆಸರಿನ ಅವೊಗಾಡ್ರೊನ ನಿಯಮಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ.
ಅವಗಾಡ್ರೋನ ಸಿದ್ಧಾಂತ (ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವಗಾಡ್ರೋನ ಕಲ್ಪನೆ ಅಥವಾ ಅವಗಾಡ್ರೋನ ತತ್ವ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅನಿಲ ಪದಾರ್ಥದ ನಿಯಮ. ಅನಿಲ ಪದಾರ್ಥಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಅನಿಲದ ಪ್ರಮಾಣ ಕುರಿತ ನಿಯಮ. ಅವಗಾಡ್ರೋನ ನಿಯಮದ ಆಧುನಿಕ ಹೇಳಿಕೆ: ಅವಗಾಡ್ರೋನ ನಿಯಮದ ಪ್ರಕಾರ, "ಅದೇ ಉಷ್ಣಾಂಶದ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡದ ಮತ್ತು ಸಮಾನ ಪರಿಮಾಣದ ಎಲ್ಲಾ ಅನಿಲಗಳ, ಅದೇ ಸಮಾನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಣುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅನಿಲದ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದರೆ ಆಯ್ಕೆಯ ಅನಿಲದ ಪ್ರಮಾಣ, ಮತ್ತು ದ್ರವ್ಯ ವು ನೇರವಾಗಿ ಭಾಗ-ಭಾಜಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಈಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆ:ಇಂಗಾಲದ ಪರಮಾಣುವಿ ಗೆ 12,0000 ಪರಮಾಣು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಮಾನಗಳು /ಘಟಕಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು- ಚಿಹ್ನೆ, , ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪರಮಾಣುವಿನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ 1,0079,. ಈ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹಿಂದೆ "ಪರಮಾಣು ತೂಕ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಈಗ "ಸಾಪೇಕ್ಷ ಪರಮಾಣು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ" ಎಂದು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ . ಹೊಸ ಪದ ಆದ್ಯತೆ ಏಕೆಂದರೆ ಪರಮಾಣುವಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಟ್ಟು ವಸ್ತು ಅಥವಾ ದ್ರವ್ಯ ಪ್ರಮಾಣ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿದೆ . ತೂಕ ಸಾಕಷ್ಟು ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ: ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ತೂಕ ಉಂಟಾಗುವದು.
ಪರಮಾಣು ಬೀಜದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರೋಟಾನ್ಗಳ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಬಹುದು. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಅದಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಯ ಅಗತ್ಯ ಇದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಒಂದು ಭಾರವಾದ ಪ್ರಬಲ ಶಕ್ತಿಯ ಪರಮಾಣು ಬೀಜ ಆಗಲು ಅದಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಪರಮಾಣು ಕಣಗಳು ಸೇರಿದಾಗ ನಡೆಯುವುದು. ಎರಡು ಪರಮಾಣು ಬೀಜಗಳ ಶಕ್ತಿಯುತ ಘರ್ಷಣೆ ಮೂಲಕ ಈ ಪರಮಾಣು ಸಮ್ಮಿಳನ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸೂರ್ಯನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಟಾನ್ಗಳು ಪರಸ್ಪರ ವಿಕರ್ಷಣೆ ತಡೆಯಲು 3-10 ಕೆಇವಿ ಶಕ್ತಿಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಪರಮಾಣು ವಿದಳನವು ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಹಿಗಾದಾಗ ಎರಡು ಸಣ್ಣ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್ಗಳು-ಪರಮಾಣು ಬೀಜಗಳು ಉಂಟಾಗುವುದು ವಿಕಿರಣ ಕ್ಷಯದ ಮೂಲಕ.
ಪರಮಾಣುಬೀಜವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಯ ಉಪಪರಮಾಣು ಕಣಗಳ ದಾಳಿಯಿಂದ ಮಾರ್ಪಡಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಆಗ ಈ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್ ಪ್ರೋಟಾನ್ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾರ್ಪಟ್ಟು ಅದು ಬೇರೆ ರಾಸಾಯನಿಕ ಧಾತುವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ.
ಸೂರ್ಯನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಈ ಬಗೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ನಕ್ಷತ್ರ. ಅದರ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣುಬೀಜದ ಬೆಸುಗೆಯಿಂದ ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಜಲಜನಕವು ಹೀಲಿಯಂಗೆ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುವುದು. ಪರಮಾಣು ಬೀಜ ಹೀಗೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಕೇಂದ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಪರಮಾಣು ಬೀಜದ ಸಂಘಟನೆಯಿಂದ ಜಲಜನಕದ ಪರಮಾಣುಗಳ ಬೀಜವು ಹೀಲಿಯಂ ಆಗುವುದು. ಸೂಯ‍ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 620 ದಶಲಕ್ಷ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ಗಳಷ್ಟು ಜಲಜನಕದ ಸಮ್ಮಿಲನ ನೆಡೆಯುವುದು. ೧.
ಜಲಜನಕದ ಪರಮಾಣುವಿನಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಪ್ರೋಟಾನ್ ಇದ್ದರೆ, ಹೀಲಿಯಂ ಬೀಜದಲ್ಲಿ 2 ಪ್ರೋಟಾನ್,2 ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್'ಗಳಿವೆ,-ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕುವ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಗಳು ಎರಡು.ಆಮ್ಲಜನಕದ ಬೀಜದಲ್ಲಿ 8 ಪ್ರೋಟಾನ್ ಇದ್ದರೆ, 8ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್'ಗಳಿವೆ.ಈ ಬೀಜವನ್ನು 8 ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್'ಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪಥಗಳಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತವೆ. ಬೀಜಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕಣಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 'ಪರಮಾಣೂ-ಭಾರಾಂಕ'ವೆಂದೂ , ಕೇವಲ ಪ್ರೋಟಾನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 'ಪರಮಾಣು-ಅಂಕ'ವೆಂದೂ ಕರೆಯುವರು. ಹೀಗೆ ಜಲಜನಕದ ಭಾರಾಂಕ 1; ಕ್ರಮಾಂಕವೂ 1. ಆಮ್ಲಜನಕದ ಭಾರಾಂಕ 16; ಕ್ರಮಾಂಕ 8.ಪ್ರೋಟಾನ್ 8+ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ 8); ಇಂಗಾಲದ್ದು 12 ಮತ್ತು 6. ಈ ಪರಮಾಣುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಅದರ ಪರಮಾಣು ಅಂಕವನ್ನು ನೋಡಿ. ಈ ಅಂಕವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣುವಿನ ಕವಚದಂತಿರುವ ಸುತ್ತುವ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್'ಗಳು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಭಾರಾಂಕವು ಅದರಲ್ಲಿರುವ ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ಮತ್ತು ಪರಮಾಣು ಭಾರವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಬೇಕು. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ತೊಡಕಿದೆ. ಒಂದೇ ಬಗೆಯ ಮೂಲ ಧಾತು ಎರಡು ಬಗೆಯ ಪರಮಾಣುಗಳಿಂದ ಆಗಬಹುದು!
ಬೆಳ್ಳಿಯ ಧಾತುವಿನಲ್ಲಿ 47 ಪ್ರೋಟಾನ್,60 ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್'ಗಳ ಮತ್ತು 47ಪ್ರೋಟಾನ್ ಇದ್ದರೆ,62 ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್'ಗಳ ಬೀಜಗಳೂ ಇವೆ. ಈ ಎರಡುಬಗೆಯ ಬೀಜಗಳಲ್ಲೂ 47 ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್'ಗಳು ಸುತ್ತುತ್ತವೆ.ಈ ಎರಡೂ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪರಮಾಣುಗಳಂತೆಯೇ ಕಾಣುತ್ತವೆ.ನಮಗೆ ಸಿಗುವುದು ಇವೆರಡರ ಸಮ್ಮಿಳಿತದ್ದೇ-ಅವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವುದು ಸುಲಭಸಾಧ್ಯವಲ್ಲ. ಇವನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ 107 ಮತ್ತು 108 'ಬೆಳ್ಳಿಯ-ಸಮಸ್ಥಾನೀಯ' ಪರಮಾಣುಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಬಗೆಯ ಸಮಸ್ಥಾನೀಯ' ಧಾತುಗಳು ಬಹಳ ಇವೆ. 92 ಪರಮಾಣುಗಳಲ್ಲಿ 81ರಿಂದ ಮುಂದಿನವು ವಿಕಿರಣಶೀಲವಾದವು. ಎಂದರೆ ಅದರ ಬೀಜಗಳು ತಾವಾಗಿಯೇ ಸಿಡಿದು ಕಣಗಳನ್ನು ಚಿಮ್ಮುತ್ತವೆ. ಇವು ಸ್ವಯಂ-ಸ್ಪೋಟಕ ಅಥವಾ ಸಹಜ ವಿಕಿರಣಶೀಲ-ಪರಮಾಣುಗಳು .ಇವು ರೇಡಿಯೊ ಆಕ್ಟಿವ್ ಮೂಲಧಾತುಗಳು ಅಥವಾ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳು- ಇವು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸದೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿದರೆ ಮಾನವನಿಗೆ ಅಪಾಯಕಾರಿ ವಿಕಿರಣಶೀಲ-ಧಾತುಗಳು .
ನಮಗೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ/ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾಗಿ 92 ಪರಮಾಣು ಧಾತುಗಳು ಸಿಕ್ಕಿವೆ ; ನಂತರ ಕಂಡುಹಿಡಿದವು ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವು ಸೇರಿ 118 ಧಾತುಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ .ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅಭದ್ರ ಪರಮಾಣುಗಳು,
ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಬದಲಾಗದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಸುಮಾರು 9,109 1031 ಕಿಲೋಗ್ರಾಂಗಳಷ್ಟು, ಅಥವಾ 5,489 104 ಪರಮಾಣು ರಾಶಿ ಘಟಕಗಳು. ಪ್ರೋಟಾನ್ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಮತ್ತು ಒಂದು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ನಡುವಿನ ಅನುಪಾತ ಬಗ್ಗೆ 1836 ಆಗಿದೆ . ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಯಾವುದೇ ಗೊತ್ತಿರುವ ಉಪ-ಸಂರಚನೆ ಹೊಂದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಇದು ಒಂದು ವಿದ್ಯತ್'ಆವೇಶಿತ ಬಿಂದು ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ದೇಶ-ಆಕ್ರಮಿತವಲ್ಲದ ಬಿಂದು-ಕಣ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಗುಣಗಳು ಸೀಮಾ-ಶೂನ್ಯವಾದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಗಾತ್ರದ 'ಶೂನ್ಯವಲ್ಲದ ತ್ರಿಜ್ಯ'ದ ಇರುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ತ್ರಿಜ್ಯವಿರಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮ, ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ - .)
ಸ್ವಯಂ ಸಹಜ ವಿಕಿರಣ ಧಾತುಗಳ ಸಿಡಿಯುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿಯಮವಿದೆ. ರೇಡಿಯಂ ಲೋಹದ ಪ್ರತಿ ಎರಡು ಸಾವಿರ ಪರಮಾಣುಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಷವೊಂದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪರಮಾಣುವಿನಂತೆ ಸ್ಪೋಟನ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯಂನ ಅರ್ಧಾಯು 1590 ವರ್ಷಗಳು ಎನ್ನುವರು. ಇದರ ಅರ್ಥ ಅದರ ಪೂರ್ಣ ಆಯಸ್ಸು 3180 ಅಲ್ಲ. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ 10 ಗ್ರಾಂ ರೇಡಿಯಂ ಇದ್ದರೆ 1590 ವರ್ಷ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಅದು 5 ಗ್ರಾಮ್ ಆಗುವುದು. 3180 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅದು 2.5 ಗ್ರಾಂ ಆಗುವುದು. 6360 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ 1.25 ಗ್ರಾಂ ಆಗುವುದು. ಹೀಗೆ 12,720ವರ್ಷಗಳನಂತರ ಕೇವಲ 0.625 ಗ್ರಾಮ್ ಮಾತ್ರಾ ಉಳಿಯುವುದು. ಇದು ಹೀಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿತ್ತಾ ಹೋಗುವುದೇ ವಿನಃ ಪೂರ್ಣ ನಾಶವೆಂಬುದು ಇಲ್ಲ. ಇದು ಅನಂತ ಕಾಲದ ಕ್ರಿಯೆ. ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಹಜ ವಿಕಿರಣ ಧಾತುಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅರ್ಧಾಯುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ಅರ್ಧಾಯುವು ಪ್ರತಿ ಧಾತುವಿಗೆ ಬೇರೆಬೇರೆ ಇದ್ದೂ ಅವು ನಿಯತ ಸ್ಥಿರ ಕಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಯಾವುದೇ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪೋಟನ ಕ್ರಿಯಾವೇಗದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ.
ಈ ವಿಕಿರಣ ಬೀಜಗಳಿಂದ ಸಿಡಿದು ಬರುವ ಕಣಗಳಿಗೆ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತೂರಿಹೋಗುವ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ. ತೂರಿಹೋದ ಕಣಗಳು ದೂರ ಹೋದಂತೆ ಶಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಕಣವು ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ದೂರಕ್ಕೆ 'ಕಣದ ಬೇಧನ ದೂರ' ಎಂದು ಹೆಸರು. ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಈ ಬೇಧನ ದೂರದ ಲೆಕ್ಕದಿಂದ ವಿಕಿರಣ ಧಾತುವಿನ ಅರ್ಧಾಯುವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವರು. ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಬಗೆಯ ಧಾತುಗಳ ವಿಕಿರಣದಿಂದ ವೃತ್ತದ ಗುರುತು ಮೂಡಿದುದನ್ನು ನೋಡಿ ಧಾತುವಿನ ಬೇಧನ ದೂರವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಿದ್ದಾರೆ೪.
ಧಾತುಗಳ ವಿಕಿರಣ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ಕಿರಣಗಳಿಗೆ 'ವಿಸರಣ' ಎನ್ನಬಹುದು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ಬಗೆಯ ವಿಸರಣಗಳಿವೆ.
ಈ ಮೂರೂ ಬಗೆಯ ವಿಸರಣ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಮೊದಲ ಬಗೆಯ ವಿಸರಣ ಆಲ್ಫಾ ; ಎರಡನೆಯದು ಬೀಟಾ, ಮೂರನೆಯದು ಗಾಮಾಕಿರಣ.
ಮೊದಲ ಆಲ್ಫಾದ ಪ್ರತಿ ಕಿರಣದಲ್ಲಿ 2 ಪ್ರೋಟಾನ್ ಮತ್ತು 2 ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ಸೇರಿರುತ್ತವೆ. ಪರಮಾಣು ಬೀಜ ಒಡೆಯುವಾಗ ಈ ಕಿರಣ ಸಿಡಿಯುವುದು. ಈ ಕಿರಣದ ಚಲನೆ ಕೇವಲ 2-3 ಸೆಂ.ಮೀ.ನಷ್ಟು ಉದ್ದ. ದುರ್ಬಲ ಚರ್ಮವನ್ನು ಸೀಳಿಕೊಂಡು ಒಳಹೊಗದು -ಗಾಯವಿದ್ದರೆ ಪ್ರಾಣಿಯ ದೇಹದೊಳಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು. ಆಗ ಅಪಾಯಕಾರಿ.
ಎರಡನೆಯ ಬೀಟಾ ಕಿರಣಗಳು. ಪರಮಾಣು ಬೀಜದಿಂದ ಹೊರಡುವ ಇವು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಕಣಗಳು. ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 2-3 ಮೀಟರ್’ ದೂರ ಚಲಿಸಬಲ್ಲವು. ಸುಮಾರ 2 ಸೆ.ಮೀ.ದಪ್ಪದ ಹಲಗೆಯನ್ನು ದಾಟದು. ಇದು ನಮ್ಮ ದೇಹದ ಮೇಲ್ಪದರಕ್ಕೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಬಲ್ಲದು. ರಕ್ತ ಕಣಗಳನ್ನು ಒಡೆಯುವುದು.
ಮೂರನೆಯ ಪ್ರಬಲವಾರ ಗಾಮಾ ಕಿರಣ. ಇದು ನಮ್ಮ ದೇಹದೊಳಕ್ಕೆ ಆಳವಾಗಿ ಇಳಿಯಬಲ್ಲದು. ಇದು ರೇಡಿಯಂನ ಎಕ್ಷರೇ ಕಿರಣದ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು. ಇದನ್ನು ತಡೆಯಲು ದಪ್ಪ ಸೀಸದ ಹಾಳೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ಅಡಿದಪ್ಪದ ಕಾಂಕ್ರೀಟು ಗೋಡೆ ಅಗತ್ಯ. ಇವು ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್’ಗಳ ಪ್ರವಾಹ. ಬಹಳ ಅಪಾಯಕಾರಿ. ವಿಜ್ಷಾನಿಗಳು ಪ್ರಯೊಗ ಮಾಡುವಾಗ ಇದರ ಅಪಾಯದಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆಯಲು ತುಂಬಾ ಎಚ್ಚರ ವಹಿಸುವರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶೇಷ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆ.
ರುದರ್ ಫೋರ್ಡ್'ಗೂ ಮೊದಲು 1897ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ ಜೆ.ಜೆ. ಥಾಮ್ಸನ್, ಯಾವುದೇ ಪರಮಾಣುವಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ತೂಕದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್’ಇರುವುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಫ್ರೆಂಚ್ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ ಆಂಟೊನಿ ಹೆನ್ರಿ ಬೀಕ್ವಿರೆಲ್’ ಇಂತಹ ಯುರೇನಿಯಮ್ ಲವಣಗಳ ವಸ್ತುಗಳು ನಿಗೂಢವಾದ ತೂರಿಹೋಗುವ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಬಿಡುಡೆಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಫ್ರೆಂಚ್ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ ಮತ್ತು ಪತಿ ಪೀರ್ ಕ್ಯೂರಿ ಈ ನಿಘೂಡ ಕಿರಣಗಳ ಬಗೆಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದರು.
ಸಮರ್ಥ ಪ್ರಯೋಗಶೀಲನಾದ ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ರುದರ್ಫೋರ್ಡ್ ವಿಕಿರಣ ಮತ್ತು ಅಣು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಸರಣಿ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಆಲ್ಫಾ ಮತ್ತು ಬೀಟಾ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ವಿಕಿರಣ ಕ್ಷಯದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದನು,ಮತ್ತು ಈ ನಿಯಮದಲ್ಲಿ ಆಲ್ಫಾ ಕಣಗಳು ಹೀಲಿಯಂ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೈಗಳು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದನು . ಬಹಳ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು ಅವನು ಪರಮಾಣುವಿನ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದನು. ರುದರ್'ರ್ಫೋರ್ಡ್ ತನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅನಿಲ ಪರಮಾಣುಗಳ ಮೂಲಕ ಆಲ್ಫಾ ಕಣಗಳನ್ನು ತೂರಿಸಿದರೆ, 'ಕೆಲವು ಆವೇಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ದಿಕ್ಕುಬದಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು' ಎಂದು ತೋರಿಸಿ,ಇದರಿಂದ,ಧನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವಿದುತ್’ಧಾರಕವಾದ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ದಟ್ಟವಾದ ಪರಮಾಣು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಹೊಂದಿರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ,ಎಂದು ಧೃಡಪಡಿಸಿದನು.