polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ಕಲ್ಲು ಗುಂಡು, ಮಾವಿನ ಚನಕೆ, ಅರಳಕಾಳು, ಇತರೆ ಹೋಮಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು, ಪುರೋಹಿತರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಂತೆ ಹೋಮದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ವಧುವಿನ ಸಹೋದರರು ವಧುವಿನ ಕೈಗೆ ಹೊದಲು ಹೊಯ್ಯಬೇಕು . ಕತ್ತಲಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ವಧೂವರರು ಅರುಂಧತಿ ನಕ್ಷತ್ರ ನೋಡಿ, ನಾಗೋಲಿ ಹೋಮದ ನಂತರ ಮಾರನೇ ದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಅರಿಸಿನ-ಎಣ್ಣೆ , ಓಕಳಿ, ಬೀಗಿತ್ತಿ ಅರಿಸಿನ-ಎಣ್ಣೆ ಮಾಡಬೇಕು.
ಅರಿಸಿನ -ಎಣ್ಣೆ : ವಧೂವರರಿಗೆ, ಐದು ಎಲೆ ಅಡಿಕೆ ಮಡಿಸಿ ಕೊಡಬೇಕು. ವಗಟು ಹೇಳಿಸಿ ಪರಸ್ಪರ ಹೆಸರು ಹೇಳಿಸಬೇಕು. ವರ ವಧುವಿನ ತಲೆಬಾಚಿ ಬಾಚಣಿಗೆಯನ್ನು ದೂರ ಎಸೆಯಬೇಕು, ಅವಳಿಗೆ ಕನ್ನಡಿ ತೋರಿಸಿ, ಕುಂಕುಮ ಹಚ್ಚಿ, ಹೂ ಮುಡಿಸಬೇಕು. ಪರಸ್ಪರ ಅರಿಸಿನ ಎಣ್ಣೆ, ಲೇಪನ ಮಾಡಬೇಕು, ನಂತರ ವಧೂವರರಿಗೆ ಆರತಿ ಎತ್ತಬೇಕು.
ಬೀಗಿತ್ತಿ ಅರಿಸಿನ ಎಣ್ಣೆ : ಮದುಮಕ್ಕಳ ಜೊತೆ ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ಬೀಗಿತ್ತಿಯರು ಜೊತೆ ಕುಳಿತು ಅರಿಸಿನ ಎಣ್ಣೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಒಗಟಿನ ಮೂಲಕ ಬೀಗಿತಿಯರಿಂದ ಗಂಡಂದಿರ ಹೆಸರು ಹೇಳಿಸಬೇಕು. ತಮಾಷೆಗೆ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಬೀಗಿತ್ತಿಯರಿಗೆ ಹಾಕಬೇಕು. ಅವರಿಗೆ ಉಡುಗೊರೆ ಮಾಡಿ ಆರತಿ ಎತ್ತಬೇಕು.
ಓಕಳಿ: ಕಡಾಯದಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ತುಂಬಿ , ಅರಿಸಿನ- ಕುಂಕುಮದ ನೀರನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ ಕದಡಿ, ಕಡಾಯದಲ್ಲಿ ಉಂಗುರ ಹಾಕಿ , ಹುಡುಕಿಸಿ ನೆಂಟಳಿ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಓಕಳಿ ಆಡಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಸ್ನಾನ.
ನಂತರ ವರನ ತಾಯಿ, ವಧುವನ್ನು ಸೊಸೆ ಮಡಿಲಿಗೆ ಕರೆಯುವ ಶಾಸ್ತ್ರ. ಅಂದರೆ ಸೊಸೆಯನ್ನು ಅತ್ತೆ ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕೂರಿಸಿಕೊಂಡು, ಬಂಗಾರದ ಒಡವೆಯನ್ನು ಸೊಸೆಗೆ ಉಡುಗೊರೆ ಕೊಡಬೇಕು. ವಧುವಿನ ಕಡೆಯವರು ಬೀಗರಿಗೆ ಉಡುಗೊರೆ ಮಾಡಬೇಕು.
ಗೃಹ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ವಧುವನ್ನು ವರನ ಮನೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ ಕೊಡುವಾಗ ವಧುವಿನ ತಂದೆ, ಮಗಳನ್ನು ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕೂಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಮಡಿಲು ತುಂಬಿ ಕಳುಹಿಸಿ ಕೊಡಬೇಕು, . ಬಳುವಾರಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು.
ಬಳುವಾರಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗೆ ಹಾಕುವ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು : ಅಡುಗೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಪಾತ್ರೆಗಳು, ಅರಿಸಿನ-ಕುಂಕುಮ, ಮಂಗಳಾಕ್ಷತೆ, ದೀಪದ ಗಿಣಗಲು, ಹೂ, ಹಣ್ಣು, ಕಾಯಿ, ಕೊಬ್ಬರಿ, ತರಕಾರಿ, ಒಂದು ದೇವತಾಮೂರ್ತಿ, ಹಿಂಗಾರ, ಕಲಸಿದ ಅರಿಸಿನ, ಹೂವಿನ ಗಿಡ, ಮಣೆ , ಜಮಖಾನ, ಆಟದ ಸಾಮಾನು.
ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮುಂಚೆ ವಟುವಿಗೆ ಮತ್ತು ಅವನ ತಂದೆ - ತಾಯಿಗೆ ಎಣ್ಣೆ -ಅರಿಸಿನ ಮಾಡಿ, ಆರತಿ ಎತ್ತುವುದು ; ಮಂಗಳ ಸ್ನಾನ, ಗಣಪತಿ ಪೂಜೆ, ನಂತರ ನಾಂದಿ ಇಡುವುದು, ಹಿರಿಯರಿಗೆ, ಸಂಬಂಧಿಕರಿಗೆ ಉಡುಗೊರೆ ಕೊಡುವುದು. ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಮಂಗಳಾಕ್ಷತೆ ಕಲಸಿ ಊರು ಕರೆಯಬೇಕು. ನಂತರ ತೋರಣ ಕಟ್ಟಿದವರಿಗೆ ಮರ್ಯಾದೆ ಕೊಡುವುದು. ಸಂಜೆ ಆಸೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿದವರಿಗೆ ಮರ್ಯಾದೆ ಕೊಡಬೇಕು. ರಾತ್ರಿ ಉದಕ ಶಾಂತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಉಪನಯನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ : ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮುಂಚೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಎರಡು ಜನ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳಿಗೆ ಉಪನಯನದ ವಟುವಿಗೆ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಊಟ,. ನಂತರ ಸ್ನಾನ. ಹಸ್ತೋದಕವನ್ನು ಹಾಕಬೇಕು. ಊಟದ ಪದ್ದತಿ ಮರ್ಯಾದಿ ಪದ್ದತಿ ಚೌಳದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಂತೇಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.
ಚೌಲದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದಂತೆ, ಮೊದಲು ವಟುವಿನ ತಂದೆಯು ವಟುವಿಗೆ ಚೌಲ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ನಾಪಿತನಿಂದ ಚೌಲ. ನಾಪಿತನಿಗೆ ಚೌಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದಂತೆಯೇ ಮರ್ಯಾದೆ ಕೊಡಬೇಕು. ನಂತರ ವಟುವಿಗೆ ಮಂಗಳ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿ, ಕುಂಕುಮದ ನಾಮವಿಟ್ಟು ಹೊರಬಾಗಿಲಿನಿಂದ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬರುವುದು. ನಂತರ ಉಪನಯನದ ಹೋಮ, ಬ್ರಹ್ಮೋಪದೇಶ. ಇದಾದನಂತರ, ಕಂಚು - ಭಿಕ್ಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ.
ಕಂಚು-ಭಿಕ್ಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ: ಇದಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದ ಸಂಬಂಧಿಕರು, ಅಕ್ಕಿ, ಕಾಯಿ, ದುಡು, , ಇಟ್ಟು ವಟುವಿಗೆ ಭಿಕ್ಷ ಹಾಕಬೇಕು. ವಟುವಿಗೆ ಮೊದಲು ತಾಯಿ ಭಿಕ್ಷೆ ಹಾಕಬೇಕು, ನಂತರ ಉಳಿದವರು. ಭಿಕ್ಷದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮೊದಲನೆಯ ಆರತಿಯನ್ನು ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಅಜ್ಜಿ ಮಾಡುವುದು; ಆನಂತರದ ಆರತಿ ಗಳನ್ನು ಮನೆಯ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳೇ ಮಾಡಬೇಕು. ಆರತಿ ಎತ್ತಿಸಿಕೊಂಡವರು ಆರತಿ ಬಟ್ಟಲಿಗೆ ದುಡ್ಡು ಹಾಕಬೇಕು.
ನಂತರ ಸತ್ಕಾರ-ಭೋಜನ , ಅದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಅಥವಾ ನಂತರ ಸಮಯಾವಕಾಶ ವಿದ್ದಂತೆ ಆರತಿ-ಅಕ್ಷತೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ.
ರಾತ್ರಿ ಹಸೆ ಹಾಕಬೇಕು. ಐವರು ಮುತ್ತೈದೆಯರು ಹಸೆ ಜಮಖಾನವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕೈ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಾ ಸುತ್ತು ವರಿದು ಐದು ಸಾರಿ ಹಸೆ ಹಾಸಬೇಕು. ಅದರ ಮೇಲೆ ವಟುವನ್ನು ಕೂರಿಸಿ, ಕಂಚು-ಭಿಕ್ಷವನ್ನು ಹಾಕಿ, ಆರತಿ ಎತ್ತಬೇಕು.ಉಪನಯನದ ನಂತರ ನಾಲ್ಕೂ ದಿನವೂ ಮೂರು ಹೊತ್ತೂ, ವಟುವಿಗೆ ಕಂಚು-ಭಿಕ್ಷ ಹಾಕಿ, ಅಗ್ನಿ-ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಿಸಿ, ಆರತಿ ಎತ್ತಬೇಕು. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಹೊಣೆಯನ್ನು, ನೆಂಟಳಿ ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಮಾಡಬೇಕು.
ದಂಟು-ವರ್ತನೆ : ಉಪನಯನದ ನಾಲ್ಕನೇ ದಿನ ದಂಟು-ವರ್ತನೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. ಅಂದು, ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡಿಸಿ, ದಂಟು- ಕೋಲನ್ನು ಅರಳಿ-ಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು, ಹಣ್ಣು-ಕಾಯಿ ಮಾಡಬೇಕು . ಒಂದು ತಿಂಗಳ ನಂತರ , ತಿಂಗಳ-ದಂಟು ವರ್ತನೆ ಮಾಡಬೇಕು.
ತಿಂಗಳ ದಂಟು-ವರ್ತನೆ : ಪುರೋಹಿತರನ್ನು ಕರೆದು, ವಟುವಿಗೆ ಹೊಸ ಜನಿವಾರ ಹಾಕಿಸಿ, ಜನಿವಾರದಲ್ಲಿರುವ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನವನ್ನು ಬಿಚ್ಚುವುದು, ಅರಳಿಕಟ್ಟೆಗೆ ಹೋಗಿ, ಹಣ್ಣು-ಕಾಯಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬರುವುದು.
ನೂತನ ಉಪಾಕರ್ಮ : ಶ್ರಾವಣ ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಅಥವಾ ಮಹೂರ್ತವಿರುವ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನ ಪುರೋಹಿತರನ್ನು ಕರೆದು ಉಪಾಕರ್ಮಹೋಮ ಮಾಡಿ ಹೊಸ ಜನಿವಾರ ಹಾಕಬೇಕು. ನಂಟರಿಷ್ಟರನ್ನು ಕರೆದು ವಿಶೇಷ ಊಟ ಹಾಕುವುದು.
ವಧೂವರರು ವರನ ಮನೆಗೆ ಬಂದ ತಕ್ಷಣ, ಅವರನ್ನು ವಾದ್ಯದ ಮೂಲಕ ಬರಮಾಡಿ-ಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಮುಂಬಾಗಿಲ ಎದುರಿನಲ್ಲಿ ಆಸನವನ್ನು ಹಾಕಿ ಕೂರಿಸಬೇಕು. ವರನ ಮನೆಯ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು , ವಧೂವರರ ಕಾಲನ್ನು ತೊಳೆಚಿಬೇಕು. ಅಲ್ಲೇ ಹಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವರನು, ಉಡುಗೊರೆ ಕೊಡಬೇಕು. ವಧೂವರರು ಒಳಗೆ ಬರುವಾಗ, ಅವರ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಅರಳು ಬೀರಿ ಆರತಿ ಎತ್ತಬೇಕು. ನಂತರ ಮುಹೂರ್ತಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಪುರೋಹಿತರು ಹೊಸ್ತಿಲ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ವಧು ಬಲಗಾಲನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟು ಅಕ್ಕಿ ತುಂಬಿದ ಸಿದ್ದೆ ಯನ್ನು ಬಲಗಾಲಲ್ಲಿ ಒದೆದು ಒಳಗೆ ಹೋಗಬೇಕು. ಆಗ ತನ್ನ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಬೀರುತ್ತಾ ಹೋಗಿ ದೇವರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು. ವಧೂವರರಿಗೆ ಕುಡಿಯಲು ಹಾಲು ಕೊಡಬೇಕು. ನಂತರ ವಧುವಿನಿಂದ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ೫/೬/೮/೧೬ ಚಟ್ಟು ಹೊಡೆಸಬೇಕು. ಚಟ್ಟು ಹೊಡೆದ ಸೊಸೆಗೆ , ಅತ್ತೆ ತನ್ನ ಸೀರೆಯನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು . ಬಳುವಳಿಯಾಗಿ ಕೊಟ್ಟ ತರಕಾರಿಯನ್ನು ಅವಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕು. ಪಾಯಸ ತೊಳೆಸುವ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮಾಡಿಸುವುದು,
ಬಾಗಿನ ಕೊಡಿಸುವ ಶಾಸ್ತ್ರ : ವಧುವಿನ ಸೋದರಮಾವನ ಹೆಂಡತಿ ವಧುವನ್ನು ಮಣೆಯ ಮೇಲೆ ಕೂರಿಸಿ ತಲೆ ತುಂಬಾ ಹೂ -ಮುಡಿಸಬೇಕು, ವಧು ಮುತ್ತೈದೆಯರಿಗೆ ಅರಿಸಿನ-ಕುಂಕುಮ ಕೊಟ್ಟು ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು. ಆ ಐದು ಜನ ಮುತ್ತೈದೆಯರಿಗೆ ವಧೂವರರು ಬಾಗಿನ ಕೊಡುವುದು. ಬಾಗಿನ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಮುತ್ತೈದೆಯರು ವಧುವಿಗೆ ಮಡಿಲು ತುಂಬಿ, ಆರತಿ ಎತ್ತಿ ಹರಸಬೇಕು.
ಹೆಣ್ಣು ಒಪ್ಪಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ : ಪುರೋಹಿತರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರ ರೀತಿ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸಭಾಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಈ ಹೆಣ್ಣು ಒಪ್ಪಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಯುವುದು. ಪುರೋಹಿತರು, ಸಂಬಂಧಿಕರು, ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಸ್ತರ ಎದುರಿನಲ್ಲಿ , ವಧುವಿನ ತಂದೆ, ತಾಯಿ, ಸೋದರ ಮಾವ, ಅತ್ತೆ, ಅಕ್ಕ-ಭಾವಂದಿರು, ವಧುವನ್ನು ವರನಿಗೆ, ಅವನ ತಂದೆ- ತಾಯಂದಿರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ ಕೊಡಬೇಕು.
ನಂತರ ವಿಶೇಷ ಭೋಜನ -ಸತ್ಕಾರ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನಾನಂತರ ಆರತಿ -ಅಕ್ಷತೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ, ಪ್ರಮುಖರಿಗೆ, ಸೀಮೆಗೆ ವೀಳಯ ಕೊಡುವುದು .
ಶೋಭನ : ರಾತ್ರಿ ಸುಸಜ್ಜಿತ ಮತ್ತು ಸಿಂಗರಿಸಿದ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ ದೀಪ ಹಚ್ಚಿ ಇಡಬೇಕು. ವಧುವಿನಿಂದ ಸಂಬಂಧಿಕರಿಗೆ ಕಣ, ಕೈ -ಬಾಗಿನ ಕೊಡಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ದೇವರ ದೀಪದಿಂದ ಒಂದು ಬತ್ತಿಯನ್ನು ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ದೀಪಕ್ಕೆ ಹಾಕಿಸಬೇಕು. ಹಿರಿಯರೆಲ್ಲರಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿಸಿ, ವರನ ಅಕ್ಕ ತಂಗಿಯರು, ವಧೂವರರನ್ನು ಕೊಠಡಿಗೆ ಕಳಿಸಬೇಕು.
ಮಾರನೇದಿನ ವಧು, ಮುಂಜಾವಿನಲ್ಲೇ ಎದ್ದು ಬಾಗಿಲು-ಸಾರಿಸಿ ರಂಗವಲ್ಲಿ ಹಾಕಬೇಕು. ಸ್ನಾನದ ನಂತರ, ಗಂಗೆಯನ್ನು ತುಂಬಿ, ದೇವರಿಗೆ ಗಂಧವನ್ನು ತೆಯಿದು, ದೇವರ ಪೂಜೆಗೆ ಅಣಿ ಮಾಡಬೇಕು.
ಮರುವಾರಿ : ವರ ಮತ್ತು ವಧುವಿನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಗೃಹಪ್ರವೇಶದ ನಂತರ ಒಂದೊಂದು ದಿನ ಮರುವಾರಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಸಬೇಕು. ವಿವಾಹ- ಗೃಹಪ್ರವೇಶ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಬಾರದಿದ್ದವರು, ಹತ್ತಿರದ ಬಂಧು-ಬಾಂಧವರನ್ನು ಕರೆದು ಔತಣ ಹಾಕಿ ವಧೂವರರಿಗೆ ಆರತಿ-ಅಕ್ಷತೆ ಮಾಡುವುದು.
ಹುಡುಗಿ ಹೆಣ್ಣಾದಳು ಎಂದು ಗೊತ್ತಾದ ತಕ್ಷಣ, ಅರಿಸಿನ -ಕುಂಕುಮ ಕೊಟ್ಟು ವೀಳೆಯದ ಎಲೆಯ ಮೇಲೆ ಲಿಂಬೆಹಣ್ಣು ಇಟ್ಟು ಕೊಡಬೇಕು. ತಲೆಗೆ ಎಣ್ಣೆ ಕೊಡಬೇಕು. ಹಸೆ ಹಾಸಬೇಕು. ಜಮಖಾನ ಹಾಸಿ ಐದು ಜನ ಮುತ್ತೈದೆಯರು ಸುತ್ತುವರಿದು ವೀಳಯದ ಎಲೆ ಪಟ್ಟಿ ಇಟ್ಟು ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಕೂರಿಸಿ ಆರತಿ ಎತ್ತಬೇಕು. ಮೂರು ದಿನವೂ ಎರಡೂ ಹೊತ್ತು ಆರತಿ ಎತ್ತಬೇಕು. ಆರತಿ ಎತ್ತಲು ಊರಿನ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕರೆಯಬಹುದು. ಪ್ರೀತಿ ಇದ್ದವರು ಅವಳಿಗೆ ಸಿಹಿ ತಿಂಡಿ ಮಾಡಿ ಬಡಿಸಬಹುದು.
ಹುಡುಗಿಯ ಅಣ್ಣ ಅಥವಾ ತಮ್ಮ ನ ಮೂಲಕ ಅಜ್ಜನ ಮನೆಗೆ ಒಸಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ ನಾಲ್ಕನಯಯ ದಿನದ ಹಬ್ಬದ ಊಟಕ್ಕೆ ಕರೆದು ಬರಬೇಕು.
ನಾಲ್ಕನೆಯ ದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮುಂಚೆ ದಿನ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸ ಬೇಕು. ಸ್ನಾದ ನೀರಿಗೆ, ಹಲಸಿನ ಎಲೆ , ಮಾವಿನ ಎಲೆ, ಅರಿಸಿನ- ಕುಂಕುಮ ಹಾಕಿ , ಸೀಗೆಪುಡಿ ಹಾಕಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಬೇಕು. (ಸ್ನಾನದ ಮಧ್ಯೆ ತಿಂಡಿ ತಿಂದರೆ ಎರಡನೇ ಸ್ನಾನ ಬೇಡ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಎರಡನೇ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು.) ಅವಳ ಮೈಲಿಗೆ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಬಡವರಿಗೆ ಕೊಡಬಹುದು ಇಲ್ಲವೇ ಶುಚಿ ಮಾಡಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ನಂತರ ಮಲಗಿದ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಹಾಸಿಗೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ರಂಗೋಲಿ ಹಾಕಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಅರಿಸಿನ-ಕುಂಕುಮ ಹಾಕಿ ಪೂಜೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಬೆಲ್ಲ, ಸಕ್ಕರೆ, ಹಣ್ಣು, ಏನಾದರೂ ನೈವೇದ್ಯ ಮಾಡುವುದು. ನಂತರ ತುಳಸಿ ತೀರ್ಥ ತೆಗೆದು ಕೊಂಡು ಸೂರ್ಯ ಮಂಡಲ ಹಾಕಿ ಸೂರ್ಯ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು. ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಐದು ಅಥವಾ ಹದಿನಾರು (ಅರಿಸಿನ ಕುಂಕುಮ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕಲಸಿ , ಅಂಗೈ ಅದ್ದಿ ಗೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ಅಂಗೈ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ತ್ರಿ ಕೋಣಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಒತ್ತುವುದು.) ಚಟ್ಟು ಹೊಡೆಸಬೇಕು. ಆ ದಿನ ಹೂವಿನ ಗಿಡ - ಹಣ್ಣನ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟಿ ಸಬೇಕು.
ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಹಬ್ಬದ ಅಡಿಗೆ ಮಾಡಿ ಊಟ. ಸಂಜೆ ಹುಡುಗಿಗೆ ಹೂ-ಮುಡಿಸಿ, ಮಡಿಲು ತುಂಬಬೇಕು. ಹಿಂಗಾರ, ಅಕ್ಕಿ, ಕಾಯಿ, ಹಣ್ಣು, ಕಾಳು-ಬೇಳೆ, ಎಲೆ-ಅಡಿಕೆ, ಬಟ್ಟೆ ಹಾಕಿ ಮಡಿಲು ತುಂಬಬೇಕು. ಸೋದರಮಾವನ ಮನೆಯವರು ಸಿಹಿ ತಿಂಡಿ ಕೊಟ್ಟು, ಬಟ್ಟೆ ಉಡುಗೊರೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಹುಡುಗಿ ಋತುಮತಿಯಾದಾಗಲೆಲ್ಲಾ, ಮೂರು ದಿನವೂ ಹೊಸಿಲ ಹೊರಗಡೆ ವಾಸ, ಊಟ, ನಿದ್ದೆ, ಅವರು ಊಟ-ತಿಂಡಿ ಮಾಡಿದ ಜಾಗ ಅವರೇ ಶುಚಿ ಮಾಡುವುದು . ಮೂರುದಿನದ ನಂತರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮುಂಚೆ ಶುದ್ಧಾಚರಣೆಯನ್ನು, ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಮಾಡಿದಂತೆ ಸರಳವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಹನ್ನೆರಡು ಗಂಟೆಯ ನಂತರ ಎರಡನೇ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದಾಗ ಪೂರ್ಣ ಶುದ್ಧಿಯಾದಂತೆ ಆಗುವುದು.
ಈ ಆಚರಣೆಗಳೆಲ್ಲಾ ಇಗ ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಇದ್ದ ಪದ್ದತಿ. ಈಗ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ವಿದ್ಯಾವಂತರೂ, ಉದ್ಯೋಗಶೀಲರೂ ಆದ ಮೇಲೆ ಈ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ನಂಬುಗೆಯೂ ಇಲ್ಲ, ಆಚರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಸಂಪ್ರದಾಯ ಶೀಲರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಈ ಪದ್ದತಿಗಳು ಇರಬಹುದು. ಇದರ ಬಹಳಷ್ಟು ಆಚರಣೆಗಳು ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿಹೋಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲರೂ ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನಡೆಯುವುದೇ ಸೂಕ್ತ.
ಚೌಳ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು, ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಎರಡು ವರ್ಷದ ನಂತರ ಮೂರು ವರ್ಷದ ಒಳಗೆ ಮಾಡಬೇಕು.
ಚೌಳದ ಹಿಂದನ ದಿನ ಅಥವಾ ಅದೇ ದಿನ ನಾಂದಿ ಇಡುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ನಾಂದಿಯ ದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ತಂದೆ, ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಮದು -ಮಗನಿಗೆ ಅರಿಸಿನ -ಎಣ್ಣೆ ಮಾಡಿ, ಮನೆಯ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಆರತಿ ಎತ್ತಬೇಕು. ಮೂವರೂ ಹಿರಿಯರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು. ನಂತರ ಮಂಗಳ ಸ್ನಾನ. ನಂತರ ನಾಂದಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. ದೇವರ ಮುಂದೆ ಬಿತ್ತಕ್ಕಿ ದೀಪ ಇಡಬೇಕು. ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಮಂಗಳಾಕ್ಷತೆ ಕಲಸಿ , ಊರು ಕರೆಯಲು ಹೋಗಬೇಕು. ನಾಂದಿಯ ಮೊದಲು ಅಥವಾ ನಂತರ ಉಡುಗೊರೆ ಮಾಡಬಹುದು. ರಾತ್ರಿ ಉದಕ ಶಾಂತಿ ಮಾಡಬಹುದು.
ಊಟಕ್ಕೆ ಐದು ಜನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕರೆಯಬೇಕು. ಐದು ಬಗೆ ಸಿಹಿ ತಿಂಡಿ ಮಾಡಿ ಬಡಿಸಬೇಕು. ಮದುಮಗನ ತಂದೆ ಗಂಡುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣೆ, ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕಣ ಕೊಡಬೇಕು.
ಚೌಳ: ಮಗುವಿನ ತಂದೆ, ಮದುಮಗನ ತಲೆಗೆ ಹಾಲು ಮೊಸರನ್ನು ಹಚ್ಚಿ ದರ್ಭೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟು ಸ್ವಲ್ಪ ಕೂದಲನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಮಗುವನ್ನು ನಾಪಿತನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಬೇಕು. ಅವನನ್ನು ಸೋದರ ಮಾವನ ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕೂರಿಸಿಕೊಂಡು ಚೌಲ ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಚೌಳ ಮಾಡಿದ ನಾಪಿತನಿಗೆ ಮರ್ಯಾದೆ ಕೊಡಬೇಕು-ಕುಡಿಬಾಳೆ ಎಲೆಯಲ್ಲಿ, ಅಕ್ಕಿ, ಕಾಯಿ, ತುಪ್ಪ, ಬೆಲ್ಲ, ಬಟ್ಟೆ, ತೊಗರಿಬೇಳೆ, ಗೋಧಿ, ಹಣ, ವೀಳಯದೆಲೆ,ಅಡಿಕೆ , ಇಟ್ಟು ಕೊಡಬೇಕು.
ಮಗುವಿನ ಕೂದಲು ತೆಗೆದ ನಂತರ ಮಗುವಿಗೆ ಮಂಗಳ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿ , ಹೊರಬಾಗಿಲಿನಿಂದ ಹಾನ ಮಾಡಿ ಚೆಲ್ಲಿ, ಮುಸುಕು ಹಾಕಿಸಿ, ಕುಂಕುಮದ ನಾಮ ಎಳೆದು, ದೇವರ ಮುಂದೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬರುವುದು.
ನಂತರ ಚೌಲದ ಹೋಮ, ವಿಶೇಷ ಊಟ, ಉಪಚಾರ, ಭೋಜನದ ನಂತರ ಆರತಿ-ಅಕ್ಷತೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ.
ತೋರಣ ಕಟ್ಟಿದವರಿಗೆ, ಮರ್ಯಾದೆ : ಕುಡಿಬಾಳೆಗಳನ್ನು ಮರದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು, ಅಕ್ಕಿ, ಕಾಯಿ, ತುಪ್ಪ, ಬೆಲ್ಲ, ಎಲೆ-ಅಡಿಕೆ, ಕಾಳು-ಬೇಳೆ, ದಕ್ಷಿಣೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು.
ತರಕಾರಿ ಹೆಚ್ಚಿದ ಊರಿನ ಹೆಂಗಸರಿಗೆ , ಮತ್ತು, ದೊನ್ನೆ- ಬಾಳೆ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ, ಮರ್ಯಾದೆ : ಹರಿವಾಣದಲ್ಲಿ ಅರಳು ಕಾಳು , ದೊನ್ನೆಯಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪ, ಬೆಲ್ಲ, ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಪಂಚಕಜ್ಜಾಯ, ಕೊಡಬೇಕು.
ಚೌಳ, ಉಪನಯನ ಗಳಿಗೆ, ಒಂದು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಮದುವೆ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಎರಡು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಕೊಡುವುದು ಪದ್ದತಿ. ಹೆಚ್ಚು ಜನರಿದ್ದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಕೊಡಬಹುದು.
ಅರಿಸಿನ - ಕುಂಕುಮ, ಅಕ್ಕಿ, ಮಂಗಳಾಕ್ಷತೆ, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಎಲೆ-ಅಡಿಕೆ, ಹಣ್ಣು, ಕಲ್ಲು-ಸಕ್ಕರೆ, ಪಂಚ ವೃಕ್ಷದ ಚಕ್ಕೆ, ಈ ಚಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕುದಿಸಿ, ಕಳಶದ ನೀರು ತಯಾರಿಸುವುದು. ಮಗುವಿಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಲು ಮಾವಿನಸೊಪ್ಪು, ಪಂಚಗವ್ಯ, ಮಗುವಿಗಾಗಿ ಉಡುದಾರ, ಅಕ್ಕಿ ಹಸನು-ಮಾಡುವ ಮರ, ಬಿಳಿ ಬಟ್ಟೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಸಂಗ್ರಹ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ನೆಂಟರನ್ನು ಕರೆದು, ಹಬ್ಬದ ಊಟ ಮಾಡಬೇಕು. ಪುಣ್ಯಾವರ್ತನೆಗೆ, ಮಗುವಿನ ತಂದೆಯ ಮನೆಯವರು, ಹೂವು, ಹಣ್ಣು, ಕಲ್ಲು ಸಕ್ಕರೆ, ಮಗುವಿಗೆ ಬಟ್ಟೆ, ಬಾಣಂತಿಗೆ ಕಣ, ಮೆಣಸಿನ ಕಾಳು, ಶುಂಠಿ, ಎಲೆ ಅಡಿಕೆ, ಮತ್ತು ಎಂಟು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ , ಚಿಲ್ಲರೆ ದುಡ್ಡು, ದಕ್ಷಿಣೆಗೆ ಹಣ ತರಬೇಕು. ಅಂದಿನ ವಿನಿಯೋಗದ ಎಲ್ಲಾ ಖರ್ಚು ಮಗುವಿನ ತಂದೆಯದೇ.
ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಮಗುವಿಗೆ ಅನ್ನ ಪ್ರಾಶನ ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಕುಡಿಬಾಳೆ ಹಾಕಿ ಅನ್ನ, ಪಾಯಸ ಹಾಕಿ ಬಂಗಾರದ ಉಂಗುರದಲ್ಲಿ ಮಗುವಿನ ಸೋದರತ್ತೆ, ಕಿವಿಯನ್ನು ಚುಚ್ಚಿಸಬಹುದು. ಆ ದಿನ ಅನ್ನ ಪ್ರಾಶನಕ್ಕೆ , ಕಿವಿ ಚುಚ್ಚುವುದಕ್ಕೆ ಮುಹೂರ್ತ ನೋಡುವುದು ಬೇಡ.
ಬೇಕಾಗುವ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು : ಹೂವು, ಹಣ್ಣು, ಎರಡು ಕಾಯಿ, ಕಲ್ಲು ಸಕ್ಕರೆ, ಭೂರಿ ದಕ್ಷಿಣೆಗೆ ಹಣ, ಮಾವಿನ ಚನಕೆ, ಮಾವಿನ ಚನಕೆ ಕಟ್ಟಿದ ಕಲ್ಲು ಗುಂಡು, ಅರಿಸಿನ-ಕುಂಕುಮ, ಮಂಗಳಾಕ್ಷತೆ.
ತೊಟ್ಟಿಲಿಗೆ ರೇಷ್ಮೆ ಸೀರೆ - ಬಟ್ಟೆ ಹಾಸಿ, ಹೂವಿನ ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡಿ ಐದು ಜನ ಮುತ್ತೈದೆಯರು ಐದು ಸಾರಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ, ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಾ ತೊಟ್ಟಿಲಲ್ಲಿ ಮಲಗಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಗುಂಡಪ್ಪನನ್ನು ಸಣ್ಣ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ , ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ ದುಡ್ಡು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಪುರೋಹಿತರು ನಾಮಕರಣದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ.
ನಂತರ ಬಾಣಂತಿ ಮಗುವನ್ನು ತನ್ನ ಗಂಡನಿಗೆ , ತಾಯಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ, ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು. ಆ ನಂತರ ಬಾಣಂತಿ ಮಗುವನ್ನು ತೊಟ್ಟಿಲಿಗೆ ಹಾಕಿ ತೊಟ್ಟಿಲು ತೂಗಬೇಕು. ನಂತರ ಮುತ್ತೈದೆಯರು ಹಾಡು ಹೇಳುತ್ತಾ ತೊಟ್ಟಿಲು ತೂಗಬೇಕು. ನಂತರ ಬಾಣಂತಿ ಮತ್ತು ಮಗುವಿಗೆ ಆರತಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಬಾಣಂತಿ-ಸಾಮಾನು ತಂದವರು ಅವನ್ನು ಬಾಣಂತಿಗೆ ಕೊಡುವುದು.
ಬಾಣಂತಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿದ ಮಡಿವಾಳತಿಗೆ ಹನ್ನೆರಡು ಪಾವು ಅಕ್ಕಿ , ಎಲೆ-ಅಡಿಕೆ , ಬೆಲ್ಲ, ದುಡ್ಡು, ಬಟ್ಟೆ ಕೊಡಬೇಕು.
ಹಿಂದೂಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳಾಗಿವೆ. ಗೃಹಿಣಿಯು ವಿವಾಹದ ನಂತರ ಗರ್ಭಿಣಿಯಾದಾಗ ಸೀಮಂತ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ನಂತರ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಗುವಿಗೆ ನಾಮಕರಣದಿಂದ ವಿವಾಹವಾಗುವವರೆಗೂ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಬಗೆಯ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮಾತ್ರಾ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಒಟ್ಟು ಹದಿನಾರು ಸಂಸ್ಕಾರಗಳೆಂಬುದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ. ಅವುಗಳಲ್ಲೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪದ್ಧತಿಗಳಿವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಲಿತವಿರುವ ಹದಿನಾರು ಸಂಸ್ಕಾರಗಳು ಈ ರೀತಿ ಇವೆ : ೧.ಗರ್ಭಾದಾನ, ೨.ಪುಂಸವನ, ೩.ಸೀಮಂತ, ೪.ಜಾತಕರ್ಮ, ೫.ನಾಮಕರಣ, ೬.ಅನ್ನಪ್ರಾಶನ, ೭.ಚೌಲ, ೮.ಉಪನಯನ, ೯,ಉಪಾಕರ್ಮ, ೧೦.ಉತ್ಸರ್ಜನ, ೧೧.ವೇದವ್ರತ, ೧೨.ಗೌದಾನಿಕ, ೧೩.ಸ್ನಾತಕ, ೧೪.ವಿವಾಹ, ೧೫.ಸ್ಮಾರ್ತಾಗ್ನಿ ಹೋತ್ರ, ೧೬.ಔರ್ಧ್ವದೇಹಿಕ.; ೧೬ನೆಯ ಔರ್ಧ್ವದೇಹಿಕ ಸಂಸ್ಕಾರವು ಮರಣಾನಂತರ ಆಚರಿಸುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆ.
ಮಂತ್ರೋಕ್ತವಲ್ಲದ ರೂಢಿಗತ ನೆಡವಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರಾ ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸೀಮಂತ ದಿಂದ ವಿವಾಹದ ವರೆಗಿನ ಹೆಚ್ಚು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ ಸಾಗರ ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿರುವ ಹವ್ಯಕ ಸಮುದಾಯದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರಾ ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಆ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲೂ ಗ್ರಾಮ ಗ್ರಾಮಗಳಿಗೂ ಬೇಧಗಳುಂಟು. ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಜನಪದ ರೂಢಿಗತ ನಡವಳಿಕೆಗಳು. ಆವರವರ ಜಾತಿ ಮತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಆಗಿರಬಹುದು. ಹಬ್ಬ ಹರಿದಿನಾದಿಗಳಿಗೆ ಬೇರೆಬೇರೆ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿವೆ. ಇವು ಬರೆದಿಟ್ಟವುಗಳಲ್ಲ. ಆಯಾ ಮನೆತನದವರು ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ನಡೆಸಿಕೊಂಡುಬಂದ ಸಾಮಾಜಿಕ ನೆಡವಳಿಕೆಗಳು.
ಮಗು ಹುಟ್ಟಿದ ದಿನದಿಂದ ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಮಗುವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಮಲಗಿಸಬೇಕು. ತೀರಾ ಹತ್ತಿರದವರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಮುಟ್ಟಲು ಅವಕಾಶ ಕೊಡಬಾರದು .
ಹತ್ತನೇ ದಿನ ರಾತ್ರಿ ಮಗು- ಬಾಣಂತಿ ವಾಸ್ತು ಬಾಗಿಲು ದಾಟಿಸಿ ಮಗುವಿಗೆ ಬಜೆ ತೆಯಿದು ನೆಕ್ಕಿಸಬೇಕು . ಬಾಗಿಲ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಮಣೆ ಹಾಕಿ ಕೂರಿಸಿ, ಬಾಣಂತಿಗೆ ಅರಿಸಿ ಕುಂಕುಮ ಕೊಟ್ಟು, ತಲೆಗೆ ಎಣ್ಣೆ ಹಾಕಿ ವೀಳ್ಯದ ಎಲೆ ಪಟ್ಟಿ ಕೊಟ್ಟು , ಕುಡಿಯಲು ಹಾಲು ಕೊಡಬೇಕು, ಬಾಣಂತಿ ಹೋಗಿ ಬರುತ್ತೇನೆ ಅಂತ ಹೇಳಿ ಮಣೆ ಸಾಚಿ ಹೋಗಬೇಕು.
ಹನ್ನೊಂದನೇ ದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಹಲಸಿನ ಹಣ್ಣು ಮಾವಿನ ಎಲೆ ಹಾಕಿ ಮಗುವಿಗೆ ಶುದ್ಧೋದಕ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸ ಬೇಕು. ಮಗು ವನ್ನು ಕುಡಿಬಾಳೆ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿಸಿ , ನೀರು ಹಾಕಿ ಮುಟ್ಟಬೇಕು.ಬಾಣಂತಿ ಸ್ನಾನದ ನಂತರ ಪಂಚಗವ್ಯ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹಾಸಿಗೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು.
ಆ ನಂತರ ಪುರೋಹಿತರು ಪುಣ್ಯಾವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ನಾಮಕರಣದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ
ಸೀಮಂತವನ್ನು ಗರ್ಭಿಣಿಯರಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳ ನಂತರ , ಆರು ತಿಂಗಳು ತುಂಬುವುದರೊಳಗೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಆ ದಿನ ದೇವರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ದೇವತಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. . ತವರು ಮನೆಯಿಂದ ಐದು ಬಗೆಯ ತಿಂಡಿ ಮಾಡಿ ತಂದು ಗರ್ಭಿಣಿ ಮಗಳಿಗೆ ಬಡಿಸಬೇಕು. ತುಪ್ಪ, ಹಣ್ಣು, ಹೂವು, ಅರಶಿನ-ಕುಂಕುಮ, ಸೀರೆ-ಬಟ್ಟೆ, ಉಡುಗೊರೆ ಕೊಡಬೇಕು.
ಒಳ್ಳೆಯ ದಿನ ನೋಡಿಕೊಂಡು, ಮಡಿಲು ತುಂಬಿ ತವರಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ ಕೊಡಬೇಕು. ತವರು ಮನೆಗೆ ಕಳಹಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಅತ್ತೆ ಮನೆಯವರು ಸಿಹಿ ತಿಂಡಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿ, ಗರ್ಭಿಣಿಗೆ ಬಡಿಸಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಮಾತನಾಡಿಸಿಕೊಂಡು ಬರಬೇಕು.
ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಅಖಂಡ ದ್ರವ್ಯದಂತೆ ನೋಡಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯವು ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಲಕ್ಷಣದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲ ಯಾವುದೇ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರದಿದ್ದರು ಕೂಡ ಅವರು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಅಧಿಕಗೊಂಡ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತಲುಪಬಲ್ಲರು. ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು , ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯಕರವಾಗಿರುವುದು, ಸಂಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಜೀವನ ನಡೆಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹಾಗು ಜೀವನದ ಅನಿವಾರ್ಯ ಸವಾಲುಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವ ನಮ್ಯತೆಯ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವ ಸಹಾಯಕ ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಆರೋಗ್ಯಕರ ಜನರ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ದಿಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಎನ್ನುವಂತಹ, ಕಾರ್ಯನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳ ಮತ್ತು ತತ್ತ್ವಚಿಂತನೆಯ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ರಚನಾತ್ಮಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನವು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.
ಆರೋಗ್ಯಕರ ಸ್ಥಿತಿ ಮಾದರಿಯ ಉದಾಹರಣೆಯು, ಮೇಯರ್ಸ್, ಸ್ವೇನೆ ಮತ್ತು ವಿಟ್ಮರ್ ರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದಂತಹ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಜೀವನದ ಐದು ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ— ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯ ಸಾರ, ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ವಿರಾಮ, ಸ್ನೇಹ, ಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ಸ್ವ-ನಿರ್ದೇಶನ—ಹಾಗು ನಾಲ್ಕು ಉಪ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ—ಸ್ವಾಭಿಮಾನ, ಸ್ವ ಕಾರ್ಯಕಾರಿತ್ವ, ನೈಜ ನಂಬಿಕೆಗಳು, ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಅನುಕರಣೆ, ಸಮಸ್ಯೆ ಪರಿಹರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸೃಜನಶೀಲತೆ, ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿ, ಪೌಷ್ಠಿಕ ಆಹಾರ, ವ್ಯಾಯಾಮ, ಸ್ವಕಾಳಜಿ, ಒತ್ತಡ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಲಿಂಗ ಗುರುತು, ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅನನ್ಯತೆ—ಇವುಗಳನ್ನು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಸ್ಥಿತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕಗಳೆಂದು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಘಟಕಗಳು ಜೀವನದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ , ಆರೋಗ್ಯಕರ ಕಾರ್ಯಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ನ ಬಹುಪಾಲು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ.
ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು, " ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅವನಲ್ಲಿರುವ ಅಥವಾ ಅವಳಲ್ಲಿರುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ, ಜೀವನದ ಸಹಜ ಒತ್ತಡದೊಂದಿಗೆ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ನಿಭಾಯಿಸಬಲ್ಲ , ಉತ್ಪಾದನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಜನಕರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವನ ಅಥವಾ ಅವಳ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಕೊಡಬಲ್ಲ ಆರೋಗ್ಯಕರವಾದ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದೆ" ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದೆ. ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ "ಅಧಿಕೃತ" ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಿಲ್ಲವೆಂದು ಹಿಂದೆ ಹೇಳಲಾಗಿತ್ತು. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಭಿನ್ನತೆಗಳು, ವ್ಯಕ್ತಿನಿಷ್ಠ ತೂಲನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ವೃತ್ತಿಪರ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು, ಇವುಗಳೆಲ್ಲಾ "ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ" ವನ್ನು ಹೇಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಖಿನ್ನತೆ ಮತ್ತು ಆತಂಕದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯಂತಹ ಕೆಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ, ಛಿದ್ರಮನಸ್ಕತೆ ಮತ್ತು ದ್ವಿಧ್ರುವಿ ಅವಸ್ವಸ್ಥತೆಯಂತಹ ಕೆಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.
ಡೊರ್ಥಿಯಾ ಡಿಕ್ಸ್ 1808-1887), "ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ" ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾಗಿದ್ದು, ಮಾನಸಿಕ ರೋಗದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ನೂಕಲಾಗಿದ್ದ ಶೋಚನೀಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಬೆಳಕಿಗೆ ತರಲು ತಮ್ಮ ಇಡೀ ಜೀವನವನ್ನು ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದನ್ನು "ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಚಳವಳಿ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಚಳವಳಿಯ ಮೊದಲು, 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ರೋಗಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾದ ಜನರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರನ್ನು ಅಲಕ್ಷ್ಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೇ ಅವರಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಸಹ ನೀಡದೆ, ಶೋಚನೀಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನ್ನೆ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತು. ಡಿಕ್ಸ್ ರ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದಾಗಿ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ರೋಗಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ರೋಗಿಗಳ ಕಡೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಹರಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕಾಳಜಿವಹಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಬಂದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ.
ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ವ್ಯಖ್ಯಾನಿಸಬಹುದು; ಎಂದರೆ, ವಿಭಿನ್ನ ವೃತ್ತಿಗಳು, ಸಮುದಾಯಗಳು, ಸಮಾಜಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು, ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿ ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯವಾಗಿರುವುದೆಂದರೆ ಏನೆಂಬುದೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಮತ್ತು ಯಾವ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳು ಸರಿಯಾದುದ್ದೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಅನೇಕ ವಿಭಿನ್ನ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ವೃತ್ತಿಪರರು ವಿಭಿನ್ನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ವಿಧಾನದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಬಹುದು.
ವಿಲಿಯಮ್ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, "ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ" ಪದವನ್ನು ಸಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ ಮೊದಲಿಗರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತೀರುವ ಸಮಕಾಲೀನ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಪೂರ್ವವತಿಯಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅಮೇರಿಕನ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿಕ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ನ ಹದಿಮೂರು ಜನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಐಸಾಕ್ ರೇ, ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಮುಂದೆ ಹೀಗೆಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಇದು ಮನಸ್ಸಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು, ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಅಥವಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು, ನಾಶಮಾಡುವ ಅಥವಾ ತಡೆಹಿಡಿಯುವ ಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಗಳ ವಿರುದ್ಧ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ.
ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು, ಪ್ರಧಾನ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸ್ಥಿತಿ(ಉದಾಹರಣೆಗೆ , ಡೈಯಗಾನಾಸ್ಟಿಕ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಟಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಮ್ಯಾನ್ಯೂವಲ್ ಆಫ್ ಮೆಂಟಲ್ ಡಿಸ್ ಆರ್ಡರ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಬರುವ ಯಾವುದಾರರು ಒಂದು ರೋಗ ನಿರ್ಣಯ) ಇಲ್ಲದಿರುವುದೆಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಬಹುದಾದರು ಕೂಡ, ರಚನಾತ್ಮಕ ಮನಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಾಕ್ಷ್ಯಿ, ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯವು, ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯ ಅಥವಾ ರೋಗದ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯವೆಂಬುದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮನಸ್ಸಿನ ಆರೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಭೌತಿಕ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರಭಾವವು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಲ್ಲವು.
ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಿಜವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಯಾವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಎಂಬುದು ಇನ್ನೂ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ವಿಷಯವಾಗಿದ್ದರು, ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ನಿಜವಾದ ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆ 15 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ಯೇನ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳು ದೊರೆತಿವೆ. ಈ ಸಾಕ್ಷ್ಯಿಯು , 1410 ರಲ್ಲಿ ಫಾಧರ್ ಜೊನ್ ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್ ಜೊಫ್ರೆ ತೆರೆದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಇವರು ಮರ್ಸಿಡರಿಯನ್ ಕ್ರೈಸ್ತಬಿಕ್ಶುವಾಗಿದ್ದು, ವೆಲೆನ್ಸಿಯಾಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ನಾಗರಿಕರ ಗುಂಪು. ಈ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯು ಇನ್ನೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ವು ,ಆರೋಗ್ಯಕರವಾಗಿರುವ ಗ್ರಹಣಶಕ್ತಿಯ ಅಥವಾ ಭಾವನೆಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಅಥವಾ ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ರಚನಾತ್ಮಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ಸಮಗ್ರತಾ ಸಿದ್ಧಾಂತ ವಿಭಾಗದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳಿಂದ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ, ಜೀವನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಲ್ಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹಾಗು ಜೀವನದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ ವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನದ ನಡುವೆ ಸಮತೋಲನೆ ಗಳಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯವೆಂಬುದು ನಮ್ಮ ಭಾವನೆಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಬೇಡಿಕೆಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಸಮಗ್ರತಾ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮಾದರಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ , ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧರಿಸಿರುವ, ಹಾಗು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಕಾಸಾತ್ಮಕ ಮನಶಾಸ್ತ್ರದ ಊಹಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧರಿಸಿದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೇ, ಉದಯಗೊಂಡ ಜಾಗತಿಕ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಹೀಗೆಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ: 'ಇದು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದರ ಬಗ್ಗೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಎಲ್ಲಾ ಜನರಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದುವುದರ ಬಗ್ಗೆ, ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಅಧ್ಯಯನದ , ಸಂಶೋಧನೆಯ ಮತ್ತು ಅಭ್ಯಾಸದ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ'.
ಸಂಶೋಧನೆಯು, ಮಾನಸಿಕ ರೋಗಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರೋಗಲಕ್ಷಣವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಮನೋವೈದ್ಯರ ರಾಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್ , ರೋಗಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಚೇಂಚಿಂಗ್ ಮೈಂಡ್ಸ್ ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿತ್ತು.
20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಫೋರ್ಡ್ ಬೀರ್ಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಮಿಟಿ ಫಾರ್ ಮೆಂಟಲ್ ಹೈಜೀನ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲದೇ ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹೊರರೋಗಿ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೊದಲ ಕ್ಲಿನಿಕ್ ಅನ್ನು ತೆರೆದರು.
ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಬಲಗೊಂಡಂತ ಪಾಟಲಿಪುತ್ರ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಅಶೋಕನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಾಟಲಿಪುತ್ರದ ವ್ಯಾಪಾರ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಗಳಿಸಿತ್ತೆಂದರೆ ಇದರ ದಿನಂಪ್ರತಿ ಆಕ್ಟ್ರಾಯಿ ಸುಂಕ 4 ಲಕ್ಷ ಕಾರ್ಷಾಪಣಗಳಷ್ಟಿತ್ತು. ಬಹುಶಃ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯನ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಯೋಜಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ವೈಭವೋಪೇತವಾದ 80 ಕಂಬಗಳ ಹಜಾರ ಅದರ ಘನತೆಗೆ ತಕ್ಕುದಾದ ವಿಶಾಲ ಅರಮನೆ. ಅಶೋಕ ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾದ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸ್ತೂಪಗಳು, ಚೈತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ವಿಹಾರಗಳು-ಇವು ಈ ನಗರದ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯ ಪ್ರತೀಕಗಳಾಗಿದ್ದುವು. ಬೌದ್ಧ ಸ್ತೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನ ದೇಹಾವಶೇಷವನ್ನು ಹುಗಿದಿದ್ದ ಸ್ತೂಪ, ಬೌದ್ಧ ಸಂಘಕ್ಕೆ ಆಮಲಕಫಲ ನೀಡಿದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಸ್ತೂಪ, ಬುದ್ಧ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ಕೊಟ್ಟಾಗ ತಂಗಿದ್ದ ಸ್ಥಳದ ಸ್ತೂಪ ಮತ್ತು ಪಾಟಲಿಪುತ್ರದ ಏಳಿಗೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಭವಿಷ್ಯ ನುಡಿದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಸ್ತೂಪ ಇವು ಬೌದ್ಧ ಸ್ತೂಪಗಳ ಪೈಕಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದ್ದುವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಶೋಕ ನೆಡಿಸಿದ, ಶಾಸನ ಸಹಿತವಾದ ಶಿಲಾಸ್ತಂಭ 7 ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿತ್ತೆಂದು ಹ್ಯೂಯೆನ್‍ತ್ಸಾಂಗ್ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅಶೋಕ ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಅಶೋಕಾರಾಮ ವಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಬೌದ್ಧ ಸಮ್ಮೇಳನ ನಡೆಯಿತಂತೆ. ಮೊಗ್ಗಲಿ ಪುತ್ತತಿಸ್ಸ ಅದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದ.
ಅನಂತರ ನಂದರು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಇವರು ವಾಯವ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬಿನವರೆಗೂ ತಮ್ಮ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಇವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಪಾಟಲಿಪುತ್ರದ ಘನತೆ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಸೈನಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ ಇದರ ಸುತ್ತ ಮರದ ಕಟಕಟೆಯ ಬೇಲಿ, ಬುರುಜುಗಳು ಮತ್ತು ಕಂದಕಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾದುವು. ಅವು ಸುಭದ್ರಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದುವೆಂದು ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಗ್ರೀಕ್ ರಾಯಭಾರಿ ಮೆಗಾಸ್ತನೀಸ್ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಪಾಟಲಿಪುತ್ರ ಆ ಕಾಲದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದುದಲ್ಲದೆ ಪ್ರಮುಖ ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಭಾರತದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಿಂದಲೂ ವಿದ್ಯಾವಂತರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತ್ತು. ಪಾಟಲಿಪುತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಿಂಗಳ, ಪಾಣಿನಿ, ವ್ಯಾಧಿ, ವರ್ಷ, ಉಪವರ್ಷ, ಕಾತ್ಯಾಯನ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಮುಖ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಬಂದು ತಂಗಿ ತಮ್ಮ ವಿದ್ವತ್ತನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಿಕೊಂಡರೆಂದು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ರಾಜಶೇಖರ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಜೈನಪಂಡಿತ ಸ್ಥೂಲಭದ್ರನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದ ಜೈನಧರ್ಮ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಧರ್ಮದ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಸ್ಥಿರೀಕರಿಸಲಾಯಿತಲ್ಲದೆ ಅಶೋಕ ಮೌರ್ಯನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ ಸಮ್ಮೇಳನ ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾವೇಶಗೊಂಡಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಪಾಟಲಿಪುತ್ರ ಜೈನ, ಹಿಂದು ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು.
ಬುಲಂದಿಬಾಫ್ ಬಳಿ ನಡೆದ ಉತ್ಖನನದಲ್ಲಿ 4.4 ಮೀ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟಿದ್ದ ಮರದ ಕಂಬಗಳು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳು ಕಂಡುಬಂದುವು. ಮರದ ದಿಮ್ಮಿಗಳನ್ನು ತಲಾ 0.3 ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸಮತಲವಾಗಿ ಅವಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸಮತಲ ದಿಮ್ಮಿಗಳ ತುದಿಗಳನ್ನು ಕಂಬಗಳೊಳಗೆ ಹುಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಗಟ್ಟಿಸಿದ ಜಲ್ಲಿಕಲ್ಲಿನ ನೆಲಗಟ್ಟಿನ ಮೇಲೆ, ನೆಲದಲ್ಲಿ 1.5 ಮೀ. ಆಳಕ್ಕೆ ಹಾಸಲಾಗಿದ್ದ ಮರದ ಹಲಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಬಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು ಭದ್ರಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮರದ ಕೋಟೆಯ ಹೊರ ಮೈಗೆ ಕಬ್ಬಿಣದ ತಗಡು ಮತ್ತು ಮರದ ಹಲಗೆಗಳನ್ನು ಬಡಿದು ಬಿಗಿಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮರದ ಕಂಬಗಳ ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ನಡುವೆ ರಕ್ಷಣಾಯೋಧರ ಚಲನಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ದಾರಿಯಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಕೌಟಿಲ್ಯನ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಂಥ ದಾರಿಯನ್ನು ದೇವರಪಥವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಪಾಟಲಿಪುತ್ರದ ಈ ಮರದ ಕೋಟೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿತ್ತು. ನಗರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಯಾತ್ರಿಕರು ತಪ್ಪದೆ ಇದನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವಂತಿತ್ತು. ಈ ಕೋಟೆಯ ಮೇಲೆ ಸುಮಾರು 67 ಮೀ ದೂರಕ್ಕೆ ಒಂದರಂತೆ 570 ಉನ್ನತ ಗೋಪುರಗಳಿದ್ದುವು. ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆ ಮತ್ತು ಕೊತ್ತಲಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾಯೋಧರು ಶತ್ರುಗಳ ಮೇಲೆ ಬಾಣಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯಕವಾದ ರಂಧ್ರಗಳಿದ್ದುವು.
ಶುಂಗರ ಅನಂತರ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಕಾಣ್ವ ದೊರೆಗಳು 45 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆಳಿದರು. ಪುರಾಣಗಳ ರೀತ್ಯ ಶಾತವಾಹನವಂಶದ ಸ್ಥಾಪಕನಾದ ಸಿಮುಖನೆಂಬುವನು ಕಾಣ್ವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಪಾಟಲಿಪುತ್ರವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅನಂತರ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಪಾಟಲಿಪುತ್ರ ಗಯೆಯಿಂದ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಿತ್ರ ದೊರೆಗಳ ವಶದಲ್ಲಿತ್ತು. ಕ್ರಿ. ಶ. 1ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಈ ನಗರ ಕುಷಾಣರ ವಶವಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಕುಷಾಣರ ನಾಣ್ಯಗಳೂ ಆ ಕಾಲದ ಕುಷಾಣ ಶೈಲಿಯ ಮಣ್ಣಿನ ಗೊಂಬೆಗಳೂ ದೊರಕಿವೆ. ಹುವಿಷ್ಕನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ 150ರ ವೇಳೆಗೆ ಈ ನಗರ ಶಕರ ವಶವಾಯಿತು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇಲ್ಲಿ ಜೈನ ಧರ್ಮ ಪ್ರಬಲವಾಗಿತ್ತು. ಶ್ವೇತಾಂಬರ ಮತ್ತು ದಿಗಂಬರ ಪಂಥಗಳೆರಡಕ್ಕೂ ಪವಿತ್ರವಾದ ಉಮಾಸ್ವಾತಿಯ ತತ್ತ್ವಾರ್ಥಸೂತ್ರವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಶಕ ದೊರೆಗಳು ಜೈನ ಧರ್ಮಾನುಯಾಯಿಗಳಾಗಿದ್ದರು.
ಮೌರ್ಯರ ಪತನಾನಂತರ ಕ್ರಿ.ಪೂ 2ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದರ ಉಚ್ಛ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕುಂದುಂಟಾಯಿತು. ಆ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಗ್ರೀಕರು ಪಾಟಲಿಪುತ್ರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಇದು ಮತ್ತೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಯಿತು. ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರವಾಗಿ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಈ ನಗರ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದರೂ ಇಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ಶುಂಗ ದೊರೆಗಳು ಬೌದ್ಧಮತ ದ್ವೇಷಿಗಳಾಗಿದ್ದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದ್ದರೂ ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಹಾರಗಳು ಇದ್ದುವು. ಮಿನ್ಯಾಂಡರನ ಬೌದ್ಧ ಗುರುವಾದ ನಾಗಸೇನ ಕ್ರಿ.ಪೂ 2ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪಾಟಲಿಪುತ್ರದ ಅಶೋಕ ವಿಹಾರದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಬೌದ್ಧರು ಈ ನಗರದಿಂದ ಬೌದ್ಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಯಾತ್ರೆ ಮಾಡಿ ದಾನಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.
ಕೋಟೆಗೆ 64 ಬಾಗಿಲುಗಳಿದ್ದುವೆಂದು ಮೆಗಾಸ್ತನೀಸ್ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಬುಲಂದಿಬಾಫ್ ಬಳಿಯ ಉತ್ಖನನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಒಂದು ಕೋಟೆಬಾಗಿಲಿನ ಇಬ್ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಿದ್ದ ಮರದ ಕಂಬಗಳಿದ್ದುವು. ಬಾಗಿಲು ಬಹುಶಃ ಸುಮಾರು 4.5 ಮೀ ಅಗಲವಾಗಿತ್ತು. ಮುದ್ರಾರಾಕ್ಷಸ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯನ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸುಗಾಂಗವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನೆಲೆ ತಿಳಿದು ಬಂದಿಲ್ಲ. ನಗರದೊಳಗಿನ ರಸ್ತೆಗಳ ವಿವರ ಈ ವರೆಗೆ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಉತ್ಖನನದಲ್ಲಿ ಮರದ ಹಲಗೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಒಳಚರಂಡಿಯ ಒಂದು ಭಾಗ ಮರದ ಕೋಟೆಗೋಡೆಯ ಮೂಲಕ ಹಾಯ್ದು ಹೊರಗಡೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ.
ಪಾಟಲಿಪುತ್ರ ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು.ಇದು ಈಗಿನ ಪಾಟ್ನಾ ನಗರದ ಬಳಿಯಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕ್ರಿ.ಪೂ.೪೯೦ರಲ್ಲಿ ಮಗಧ ದೊರೆ ಅಜಾತಶತ್ರುವು ಗಂಗಾನದಿಯ ಸಮೀಪ ಪಾಟಲಿಗ್ರಾಮ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.
ಪಾಟ್ನಾದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಉತ್ಖನನ ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಗೋಡೆಗಳ ಕುರುಹುಗಳು, ಮರದ ದೊಡ್ಡ ತೊಲೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ ದೊರೆಕಿವೆ. ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪಾಟಲೀಪುತ್ರ ಪಟ್ಟಣದ ಅಸ್ಥಿತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ. ಈ ಪಟ್ಟಣವು ಹಲವಾರು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಹಲವಾರು ರಾಜವಂಶಜರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಮೆರೆದಿತ್ತು.