polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಜನರು ಪ್ರವಾಹೋಪಾದಿಯಲ್ಲಿ ಹರಿದುಬರುತ್ತಿದ್ದು ಭಾರತದ ಹಲವು ಮಹಾನಗರಗಳ ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿಗಳ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸ್ಥಳಾವಕಾಶದ ಸಂಕೋಚನವನ್ನು ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು ಉದ್ಯೋಗಿ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಸರ್ಕಾರವು ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಜನರಲ್‌ ಅಗ್ರೀಮೆಂಟ್‌ ಆನ್‌ ಟ್ರೇಡ್‌ ಇನ್‌ ಸರ್ವೀಸಸ್‌/ಸೇವಾಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ವಿದೇಶೀ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ಹಾಗೂ ತನ್ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಕಟ್ಟಡನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಅಧಿಕಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದೆ. ಪರಿಸರಶಾಸ್ತ್ರದ ಬಗೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಅರಿವು ಆಧುನಿಕ ದಿನಮಾನದಲ್ಲಿನ ಭಾರತದ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತಲಿದೆ.
ಈ ಅವಧಿಯ ವಿಜಯನಗರ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯು ಪ್ರಸ್ತುತ ದಿನಮಾನದ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿರುವ ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲಿದ್ದ ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿ ವಿಜಯನಗರದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಬಹುತೇಕ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ವಿಕಸಿತಗೊಳಿಸಿದ ಗಮನಾರ್ಹ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಶೈಲಿಯಾಗಿತ್ತು. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ದೇವಾಲಯಗಳ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯು ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರಸ್ಥರ ಲಾಂಛನಗಳ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ದಖ್ಖನ್‌ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಾದ್ಯಂತದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಮೂಡಿಬಂದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಸೂಚಕವಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿಯ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯು ಸ್ವರೂಪಗೊಳ್ಳಲಿಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ವಿಜಯನಗರ ಶೈಲಿಯು ಹಿಂದೆ ಈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ವಿಕಸನಗೊಂಡ ಚಾಲುಕ್ಯ, ಹೊಯ್ಸಳ , ಪಾಂಡ್ಯ ಮತ್ತು ಚೋಳ ಶೈಲಿಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ಸರಳವಾದ ಹಾಗೂ ಅಸೀಮ ವೈಶಾಲ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಕಲಾಶೈಲಿಗೆ ಮರಳುವುದನ್ನು ತನ್ನ ಗುಣಲಕ್ಷಣವಾಗಿ ಹೊಂದಿತ್ತು.
ಮರಳಶಿಲೆ ಮತ್ತು ಅಮೃತಶಿಲೆಗಳ ಮೊಘಲರ ಸಮಾಧಿಗಳು ಪರ್ಷಿಯನ್‌ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಆಗ್ರಾದಲ್ಲಿನ ಕೆಂಪು ಕೋಟೆ ಹಾಗೂ ಗೋಡೆ/ಕೋಟೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಫತೇಹ್‌ಪುರ್‌ ಸಿಕ್ರಿ ನಗರಗಳು ಈ ಒಂದು ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿವೆ, ಅದೇ ರೀತಿ ಷಾಹ್‌ಜಹಾನ್‌‌ನಿಂದ ರಾಣಿ ಮುಮ್ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌ಳಿಗಾಗಿ ಅವಳ ಸಮಾಧಿಯಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌ ಕೂಡಾ ಅಂತಹುದಾಗಿದೆ . ದೊಡ್ಡದಾದ ಗುಮ್ಮಟ, ಗೂಡಿನಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕಮಾನು ದ್ವಾರ, ಶ್ವೇತ ಅಮೃತಶಿಲೆ ಹಾಗೂ ಉದ್ಯಾನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಹಾಗೂ ಸಮರೂಪತೆ ಹಾಗೂ ವಿವರಾತ್ಮಕತೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡುವ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ಷಾಹ್‌ ಜಹಾನನ ಆಡಳಿತದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದವು. ಖು/ಕುರಾನಿನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಠ್ಯಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಡಗಳ ಭಿತ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ವಿವರಿಸಿರಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಮಹಮ್ಮದೀಯ ಆಕ್ರಮಣಗಳಿಗೆ ಮುನ್ನಾ ಭಾರತದ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದ್ದ ಯಾವುದೇ ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಚಿತ್ರಣಗಳು ಇಸ್ಲಾಮಿನ ಬೋಧನೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದುದಾಗಿತ್ತು.
೧೯೨೦ರ ದಶಕದಿಂದ ೧೯೩೦ರ ದಶಕದವರೆಗಿನ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಐರೋಪ್ಯ ತೊಡಗುವಿಕೆಗಳು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಲೆ ಕಾರ್ಬಸಿಯರ್‌ನನ್ನು ಹಾಗೂ ಕಲಾತ್ಮಕ ಅಲಂಕರಣಗಳ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಕರೆತಂದವು. ಸಮ್ಮಿಳನತೆಯು ಆಧುನಿಕ ಭಾರತೀಯ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಸುಸಂಗತ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿಯೇ ಮುಂದುವರೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ—ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಚಜ್ಜಾ/ಛಜ್ಜಾ , ಜಾಲಿ ಹಾಗೂ ಛತ್ರಿ ಗಳ ಭಾರತೀಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಭವನ ವನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಐರೋಪ್ಯ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಮಿಶ್ರಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಸ್ತೂಪ ಗಳ ತರಹದ್ದೇ ಆದ ಗುಮ್ಮಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಈ ನವಪುನರುತ್ಥಾನದ ಯೋಜನೆಯ —ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಸರ್‌ ಎಡ್ವಿನ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಸೀರ್‌ ಲುಟ್ಯೆನ್ಸ್‌ ಎಂಬಾತ ಹಾಗೂ ಭಾರತೀಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಸಂಘ/ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು.
೨೭೦೦ ಕ್ರಿ.ಪೂರ ವೇಳೆಗೆ ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದ ನೈರ್ಮಲ್ಯಕಾರಿ ಒಳಚರಂಡಿ ನಾಲೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಒಳಚರಂಡಿ ಕಾಲುವೆಗಳು ೭–೧೦ ಅಡಿಗಳಷ್ಟು ಅಗಲವಾಗಿದ್ದು ನೆಲಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗೆ ಗಳಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿದ್ದವು. ಕೊಳಚೆ ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆಗ ಭಾರೀ ರೊಚ್ಚುಗುಂಡಿಗಳೆಡೆ ಹರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಎರಡು ಕೊಳಚೆ ನೀರಿನ ಕಾಲುವೆಗಳ ಛೇದಕ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದ ಅದಕ್ಕೆ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಸೋರುವಿಕೆಯಾಗದಂತೆ ಕಲ್ಲರಗುವಿನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಗುವಂತೆ ಅಗಲವಾದ ಚಾಚುಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಸುಟ್ಟ ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ಕೊಳಾಯಿ ಕೊಳವೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೊಳಾಯಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ೨೭೦೦ ಕ್ರಿ.ಪೂಯ ವೇಳೆಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು.
ಮೆಹ್ರ್‌ಗಢದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾದ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕುರುಹೊಂದು ಮಣ್ಣಿನ ಇಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಗೃಹಗಳು ಹಾಗೂ ಉಗ್ರಾಣಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಸರಿಸುಮಾರು ೪೫೦೦ ಕ್ರಿ.ಪೂಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ನಾಗರೀಕತೆಯಲ್ಲಿ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಈ ನವೀನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಿಂಧೂ ನಾಗರೀಕತೆಯ ಗಾತ್ರ ಹಾಗೂ ಉಚ್ಛ್ರಾಯವು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಹೋಯಿತಲ್ಲದೇ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಒಳಚರಂಡಿ ನಾಲೆಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಯೋಜಿತವಾದ ವಸಾಹತುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದವು.
ಐರೋಪ್ಯ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಯು ಭಾರತೀಯ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ರೂಪಿಸುವಿಕೆಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಪ್ರಭಾವವಲಯಗಳನ್ನು ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ತಂದಿತ್ತು. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಪ್ರಭುತ್ವಗಳು ವೈಭವೋಪೇತವಾದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಬೇಕೆಂಬ ಒತ್ತಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಸ್ಥಳೀಯ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ನವೀನತಮವಾದ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಒಡಗೂಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಉದ್ದಿಮೆಯ ಭಾಗವನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯು ಭಾರತದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಮೀಕರಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಐರೋಪ್ಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂದ ಹಲವು ನವನಿರ್ಮಿತಿಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಟ್ಟವು.
ಭಾರತದ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ ಯು ಇತಿಹಾಸ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ತನ್ನ ಸಹಸ್ರಮಾನಗಳಷ್ಟು ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಇತರೆ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಜಾಗತಿಕ ಅನುಬಂಧದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಾ ಕಂಡುಬಂದ ಹಲವು ಹತ್ತು ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಸಮ್ಮಿಳಿತಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ವಿಧಾನಗಳು ತನ್ನ ಸ್ಥಾಪಿತ ಕಟ್ಟಡನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಹಾಗೂ ಹೊರರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪಾರಸ್ಪರಿಕ ಸಂವಾದಗಳ ಸೂಕ್ತ ಪರೀಕ್ಷೆ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವಿಕೆಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳಾಗಿವೆ.
ಹಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನ ಮ್ಯಾನ್ಯುಯೆಲ್‌ ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಯೂರೋಪ್‌ನೊಂದಿಗಿದ್ದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಪರ್ಕವು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ಶೈಲಿಗಳ ಪ್ರಭಾವಗಳ ವಿನಿಮಯವಾಗಿಯೂ ಪರಿಣಮಿಸಿತು ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಭಾವಗಳ ಬಗೆಗೆ ಖಚಿತಪಡಿಸಲು ತೀರ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿದ್ದರೂ, ಹಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ಶೈಲಿಗಳ ಸಾಮೀಪ್ಯತೆಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿ ಅದೇನೆ ಇರಲಿ ಹಾಗೊಂದು ಸಂಬಂಧವಿದ್ದಿರಬಹುದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಹಳೆಯದಾದರೂ ಈ ಪೌರ್ವಾತ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಭಾರತವು ಆಧುನಿಕ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತಾ ಬಂದಂತೆ ಆಧುನಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ಸಂಯೋಜನೆಗೊಳಿಸುತ್ತಲಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರವು ವಿಶ್ವದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಂಘಟಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ ೧೯೯೧ರ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಭಾರತದ ಮಹಾನಗರಪ್ರದೇಶಗಳ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಆಸರೆ ನೀಡಿದವು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾಸ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರ ವು ಸಮಕಾಲೀನ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಹಾಗೆ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ.
ಸರ್ಕಾರಿ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷತೆಯದೇ ಪ್ರಮುಖ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಇಂತಹಾ ಕಟ್ಟಡಗಳ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯು ಸುರಕ್ಷತಾ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಸಾಧಿಸಬಹುದಾದ ಒಂದು ವಿಧಾನವೆಂದರೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬಳಕೆದಾರರ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವುದು. ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳು ಹಾಗೂ ನಿರ್ಗಮನಾ ಮಾರ್ಗಗಳು ಆಗ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಸುರಕ್ಷತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ.
೧೦ನೆಯ ಶತಮಾನದ ವೇಳೆಗೆ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ದೇವಾಲಯಗಳ ಗೋಡೆಗಳ ಔನ್ನತ್ಯದ ಪ್ರಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತಲ್ಲದೇ ಅವು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಶಿಖರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಖಜುರಾಹೋದಲ್ಲಿನ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಅದ್ಭುತವಾದ ಅಲಂಕರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಿದ್ದ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಮಧ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಭಾರತೀಯ ವರ್ತಕರು ಹಲವು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾಗೆ ಭಾರತೀಯ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯನ್ನು ಕರೆತಂದರು.
ಭಾರತೀಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಭಾರತದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹಾಗೂ ದಂತಕಥೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಕೊರ್ರಿಯಾರ ವಿನ್ಯಾಸಿತ ಜೈಪುರದಲ್ಲಿನ ಜವಾಹರ್‌ ಕಲಾ ಕೇಂದ್ರವು ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮಂಡಲ ದ ಸಂರಚನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಆಧುನಿಕ ಭಾರತೀಯ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾಸ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರ ವು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಸ್ಥಾನದ ಬಗೆಗೆ ರಾಜ್‌ ಜಾಧವ್‌ ಹೀಗೆ ಟಿಪ್ಪಣಿಸುತ್ತಾರೆ:
ಸಾವಿರಾರು ಶಿಕ್ಷಕರು ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆ ನೀಡಿದ್ದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ನಳಂದಾ ಹಾಗೂ ವಲ್ಲಭಿಗಳಲ್ಲಿ ೪ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ ೮ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದವು. ೭ನೆಯ ಶತಮಾನ ಕ್ರಿ.ಶಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಂಪ್ರದಾಯವೆಂಬಂತೆ ಎದ್ದುಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ದೇವಾಲಯಗಳ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯನ್ನು ಈ ಕೆಳಕಂಡಂತೆ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ:
ಈ ನಡುವೆ, ಮುಲ್ತಾನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆದ ನಂತರ, ಬಂಗಾಳ ಸೇನಾಪಡೆಯ ಪ್ರಧಾನ ದಂಡನಾಯಕನಾದ ಸರ್‌ ಹುಗ್‌‌ ಗೌಘ್‌ ಎಂಬಾತನಿಗೆ ಕರ್ರೀಯು ಪ್ರಧಾನ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಸೇನಾಪಡೆಯನ್ನು ಮುಲ್ತಾನ್‌‌ನೆಡೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಬೇಕೆಂದು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿ ಪತ್ರವೊಂದನ್ನು ಬರೆದನು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಗವರ್ನರ್‌ ಜನರಲ್‌‌/ಮಹಾಮಂಡಲಾಧಿಪತಿಯಾದ ಡಾಲ್‌ಹೌಸಿಯ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದ ಗೌಘ್‌‌‌ನು, ಈಸ್ಟ್‌‌ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿಯ ಪ್ರಧಾನ ಸೇನಾಘಟಕಗಳನ್ನು ಬೇಸಿಗೆಯ ಅವಧಿ ಹಾಗೂ ಮುಂಗಾರಿನ ಋತುಗಳ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ಎಂದರೆ ನವೆಂಬರ್‌ ತಿಂಗಳಿನವರೆಗೆ ಪಂಜಾಬ್‌‌ನೆಡೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂದು ನಿರಾಕರಿಸಿದನು. ಬದಲಿಗೆ, ಕರ್ರೀಯು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಸೈನಿಕರು ಹಾಗೂ ಖಾಲ್ಸಾದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡ ದಳಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಸೈನ್ಯಾಧಿಪತಿ/ಜನರಲ್‌ ವ್ಹಿಶ್‌‌ರ ನೇತೃತ್ವದಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳ ಸೇನಾಪಡೆಯ ಸಣ್ಣ ತುಕಡಿಯೊಂದನ್ನು ನಗರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಳುಹಿಸಿಕೊಟ್ಟನು. ಈ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸೇನೆಗಳು ಮುಲ್ತಾನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಎಡ್ವರ್ಡೆಸ್‌ನನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್‌ನ 18ರಿಂದ 28ರ ದಿನಾಂಕಗಳ ನಡುವೆ ಸೇರಿಕೊಂಡವು. ಅನೇಕ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ನೀಡಿದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ, ಛತ್ತಾ/ಟ್ಟಾರ್‌‌ ಸಿಂಗ್‌‌'ರ ಪುತ್ರ ಸರದಾರ ಷೇರ್‌‌ ಸಿಂಗ್‌ ಅಟ್ಟಾ/ತ್ತಾರಿವಾಲಾನ ನೇತೃತ್ವದಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್‌‌ ದತ್ತದಳವನ್ನು ಕೂಡಾ ಖಾಲ್ಸಾ ಪಡೆಯು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿತು.
ಗೌಘ್‌‌‌ನು ಝೀಲಮ್‌‌ ನದಿಯ ಸಮೀಪದ ಷೇರ್‌‌ ಸಿಂಗ್‌‌'ನ ಸೇನಾ ನೆಲೆಯ ಮೇಲೆ 13 ಜನವರಿ 1849ರಂದು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದನು. ಷೇರ್‌‌ ಸಿಂಗ್‌‌ನು ಚಾತುರ್ಯದಿಂದ ತನ್ನ ಸೇನಾಪಡೆಯನ್ನು ಮರೆಮಾಡಿಟ್ಟಿದ್ದುದರಿಂದ, ಗೌಘ್‌‌‌ನಿಗೆ ಒಂದೋ ಹಿಂದೆಗೆಯಬೇಕು ಇಲ್ಲವೇ ದಿನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ದಾಳಿಯಿಡುವ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಗಿತ್ತು. ಹಿಂದುಮುಂದೆ ನೋಡದೆಯೇ ಎರಡನೆಯ ದಾರಿಯನ್ನು ಗೌಘ್‌‌‌ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದನು. ಆಗ ಆರಂಭವಾದ ಛಿ/ಚಿಲ್ಲಿಯನ್‌‌ವಾಲಾ ಕದನವನ್ನು ವಿಷಮ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾದಾಡಲಾಯಿತು. ಗೌಘ್‌‌‌'ನ ಸೇನಾ ಪಡೆಗಳು, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ಫಿರಂಗಿ ದಳದ ಬೆಂಬಲವಿಲ್ಲದೇ ದಟ್ಟ ಸೇನಾಪಡೆಯ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ದಾಳಿಯಿಂದಾಗಿ ಭಾರೀ ಸಾವುನೋವು ಕಾಣಬೇಕಾಯಿತು. ಕೆಲ ಸೇನಾಘಟಕಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೇ ಕಳೆದುಕೊಂಡವು ಹಾಗೂ ದಿಗ್ಭ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಅಶ್ವಸೈನಿಕ ಪಡೆ ತುಕಡಿಯೊಂದರ ಭಾಗವು ಪಲಾಯನವನ್ನು ಮಾಡಿತು, ತೇಜೋವಧೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗುವಂತೆ ನಾಲ್ಕು ತೋಫುಖಾನೆಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಷೇರ್‌‌ ಸಿಂಗ್‌‌'ನ ಸೇನಾಪಡೆಯು ಕೂಡಾ ತೀವ್ರ ಆಘಾತವನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು ಅದು ತನ್ನದೇ ಆದ ಹನ್ನೆರಡು ಫಿರಂಗಿಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು.
ಖಾಲ್ಸಾ ಪಡೆಯ ಕೆಲಭಾಗವನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಮುಂದುವರೆಸುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು, ಏಕೆಂದರೆ ಸಿಖ್ಖರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅನೇಕ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ದೋಸ್ತ್‌‌ ಮೊಹಮ್ಮದ್‌‌ ಖಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಹೊಂದುವ ಇಲ್ಲವೇ ಅರಾಜಕತೆಗೀಡು ಮಾಡುವ ಭೀತಿಯನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡಿದ್ದು, ಕೇವಲ ಸೈನ್ಯದ ಬಲಪ್ರಯೋಗವು ಮಾತ್ರವೇ ಅವುಗಳನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಭಾರೀ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಥವಾ ಬಂಗಾಳ ಸೇನಾಪಡೆಯ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಆಗಬಹುದಾದ ಮಾನವಶಕ್ತಿಯ ವ್ಯಯ ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಭರಿಸಲು ಸಿದ್ಧರಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕೂಲವಾಗಿ ಭಾರತದ ಗವರ್ನರ್‌ ಜನರಲ್‌/ಮಹಾಮಂಡಲಾಧಿಪತಿಯಾಗಿದ್ದ, ವಿಸ್ಕೌಂಟ್‌‌/ವೈಕೌಂಟ್‌‌ ಹಾರ್ಡಿಂಗ್‌‌/ಗೆನು ಬಂಗಾಳ ಸೇನಾಪಡೆಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ 50,000 ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮಹಾ ಸಮರಾನಂತರ ಆರ್ಥಿಕ ಮಿತವ್ಯಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದನು. ಖಾಲ್ಸಾದ ಸರದಾರರು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಿರಿಯರಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತಕಾರರ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕಾದುದಕ್ಕೆ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಅಸಮಾಧಾನಗೊಂಡಿದ್ದರು.
ಗೌಘ್‌‌‌'ನ ಸೇನಾಪಡೆಯು ಖಾಲ್ಸಾ ಪಡೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೆಯೇ, ಅಶ್ವಸೈನಿಕ ಪಡೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಛೆ/ಜೆನಾಬ್‌ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿ, ಗೌಘ್‌‌‌'ನ ಪಡೆಯನ್ನು ಹಿಂದಿನಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆಯಲು ಆದೇಶ ನೀಡಿ ಒಂದು ಕೊನೆಯ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ದಿಕ್ಕುಗೆಡಿಸುವ ನಡೆಯೊಂದನ್ನು ಷೇರ್‌‌ ಸಿಂಗ್‌‌ ಕೈಗೊಂಡನು. ಅವರು ಒಂದೆಡೆ ಸುರಿದ ಧಾರಾಕಾರ ಮಳೆಯಿಂದ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಲಾಗದೇ ತೊಂದರೆಗೊಳಗಾದರೆ, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಹ್ಯಾರ್ರಿ ಬರ್ನೆಟ್‌ ಲಮ್ಸ್‌ಡೆನ್‌ ಮತ್ತು ವಿಲಿಯಂ ಹಾಡ್ಸನ್‌ರವರುಗಳ ನೇತೃತ್ವದ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಅನಿಯತ ಅಶ್ವಸೈನಿಕ ಪಡೆಯವರು ಅಡ್ಡಬಂದರು. ಖಾಲ್ಸಾ ಪಡೆಯ ಮೇಲೆ ಗುಜ್ರಾತ್‌/ಗುಜರಾತ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ಗೌಘ್‌‌‌ ಫೆಬ್ರವರಿ 13ರಂದು ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದನು. ಇಲ್ಲಿ ಆತನು ಬಹುತೇಕ 100 ಫಿರಂಗಿಗಳಿಂದ ಮೂರು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಸತತ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಕದನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದುದು, ಸಿಖ್ಖರು ತಮ್ಮ ಅಲ್ಪ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಆಶ್ರಯತಾಣಗಳಿಂದ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ನಂತರ ಆತನು ತನ್ನ ಅಶ್ವಸೈನಿಕ ಪಡೆಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಕುದುರೆ ಮೇಲಿನ ಫಿರಂಗಿಬಂಡಿಯೊಂದಿಗೆ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡವರನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಲು ಕಳಿಸಿದನು, ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯಿತು.
1818ರಲ್ಲಿ ರಣಜಿತ್‌/ರಂಜಿತ್‌ ಸಿಂಗ್‌‌ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಮುಲ್ತಾನ್‌‌ ನಗರವು ಸಿಖ್ಖರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. 1848ರಲ್ಲಿ ಅದು ದಿವಾನ್‌‌ ಮುಲ್‌ರಾಜ್‌ ಎಂಬ ಓರ್ವ ಹಿಂದೂ ವೈಸ್‌ರಾಯ್‌‌ನ ಆಳ್ವಿಕೆಗೊಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಪ್ರಥಮ ಆಂಗ್ಲೋ-ಸಿಖ್‌‌ ಸಮರವು ಕೊನೆಗೊಂಡ ನಂತರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಮುಲ್‌ರಾಜ್‌‌ ತನ್ನದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಪ್ರಾಂತ್ಯವೆಂಬಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದನು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದ ಲಾಹೋರ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ದರ್ಬಾರಿನಲ್ಲಿ ತಾನು ಬಾಕಿಯುಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಏರಿಕೆಯಾದ ತೆರಿಗೆಮೊತ್ತವನ್ನು ಹಾಗೂ ಕಂದಾಯಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸಲು ಹಾಜರಾಗಬೇಕಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದವರೇ ಅರಸರಾಗಿ ಪದವಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ತನ್ನ ಪುತ್ರನಿಗೆ ಪಟ್ಟವನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ, ಮುಲ್‌ರಾಜ್‌‌ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದನು. ಆಗ ಆತನ ಬದಲಿಯಾಗಿ ಕರ್ರೀಯು, ಓರ್ವ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್‌/ಸೇನಾಧಿಕಾರಿ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌ ವ್ಯಾನ್ಸ್‌ ಆಗ್‌ನ್ಯೂ ಎಂಬ ಸಹಾಯಕನೊಂದಿಗೆ ಸರದಾರ ಖಾನ್‌ ಸಿಂಗ್‌ನನ್ನು ಸಿಖ್ಖರ ಪ್ರಾಂತಾಧಿಪತಿಯಾಗಿ ಹೇರಿದನು.
ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಪಡೆಯನ್ನು ಸರ್‌ ಹುಗ್‌‌ ಗೌಘ್‌, ಅನೇಕ ವಾರಗಳ ಕಾಲ ಛೆ/ಜೆನಾಬ್‌ ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗೌಘ್‌‌‌ನ ಪಡೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಷೇರ್‌‌ ಸಿಂಗ್‌‌'ನ ಸೇನಾಪಡೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಮುನ್ನಡೆಸಿದ. ರಾಮನಗರದ ಕದನದಲ್ಲಿ ಸಿಖ್ಖರು ನದಿಯ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನವೆಂಬರ್‌ ‌22ರಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಅಶ್ವಸೈನಿಕ ಪಡೆಯು ನಡೆಸಿದ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ತಡೆದು ಅವರನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿದರು. ತರುವಾಯ ಅವರು ತಮ್ಮ ಬಹಿರಂಗಗೊಂಡ ನೆಲೆಯಾದ ಸೇತುಶಿರದಿಂದ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡರೂ, ಸಿಖ್ಖರು ಈ ಕದನವನ್ನು ತಮ್ಮ ವಿಜಯವೆಂದೇ ಭಾವಿಸಿದುದರಿಂದ ಅವರ ನೈತಿಕಶಕ್ತಿಯು ಹೆಚ್ಚಿತು. ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಛೆ/ಜೆನಾಬ್‌ ನದಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ದಡದೆಡೆಗೆ ತನ್ನ ಪಡೆಯನ್ನು ‌ವೈರಿಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುತ್ತಾ ಕರೆದೊಯ್ದ ಗೌಘ್‌‌‌ ಕಾಲುಹೊಳೆಯನ್ನು ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಿಖ್ಖರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಮುಂದುವರೆದನು, ಆದರೆ ಆತನ ಅಶ್ವಸೈನಿಕ ಪಡೆಯು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪದಾತಿದಳಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಾ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಸಿಖ್ಖರು ಯಾವುದೇ ಅಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲದೇ ಹಿಂದೆಗೆಯಲು ಅವಕಾಶವಾಯಿತು.
ಗೌಘ್‌‌‌ನ ತಂಡವು ಅನುಭವಿಸಿದ ಸಾವುನೋವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮುಂಚೆಯೇ ಸಾಕಷ್ಟು ಅಪಾಯಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆತನ ಯುದ್ಧತಂತ್ರಗಳನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಟೀಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಆತನ ಬದಲಿಗೆ ಜನರಲ್‌/ಸೇನಾಧಿಕಾರಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌‌ ಜೇಮ್ಸ್‌ ನೇಪಿಯರ್‌‌ನನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಯಿತಾದರೂ ಅನೇಕ ವಾರಗಳು ಕಳೆದರೂ ಆತನಿಗೆ ಬ್ರಿಟನ್‌ನಿಂದ ಬರಲಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೆಳ ಹಂತದ ಕೆಲ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಈ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವಿಕೆಯ ಹಿಂದಿನ ನಿಜವಾದ ಕಾರಣ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಕೆಲ ಕಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಬಂದರು. ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳ ಸೇನಾಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ ನೌಕರಿಯಲ್ಲಿನ ಬಡತಿಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಆಗುತ್ತಿದ್ದವು, ಹಾಗೂ ತುಕಡಿಗಳ ಹಾಗೂ ಪದಾತಿದಳಗಳ ಮೇಲೆ ಅಧಿಪತ್ಯ ನಡೆಸುವ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸುವ ವೇಳೆಗೆ ಅವರು ತೀರ ವೃದ್ಧರಾಗಿದ್ದು ಅಸಹನೀಯ ವಾತಾವರಣ ಹಾಗೂ ರೋಗರುಜಿನಗಳು ಅವರನ್ನು ಹಣ್ಣು ಮಾಡಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಆಗ ಛಿ/ಚಿಲ್ಲಿಯನ್‌‌ವಾಲಾ ಕದನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಘಟಕಗಳ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸಾಬೀತಾಗಿತ್ತು.
ಪಂಜಾಬ್‌‌ನ ಸಿಖ್ಖರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಜಾ ರಣಜಿತ್‌/ರಂಜಿತ್‌ ಸಿಂಗ್‌‌ರು ಸಂಘಟಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಈಸ್ಟ್‌‌ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿಯ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು, ಪಂಜಾಬನ್ನು ನೆರೆಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿಸುವವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಖಾಲ್ಸಾ ಸೇನಾಪಡೆಯ(ತಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರ ಹಾಗೂ ಧರ್ಮದ ಮೂರ್ತಸ್ವರೂಪವನ್ನಾಗಿ ಮೈದಾಳಿದ ಸಿಖ್ಖರ ಸೇನಾಪಡೆ) ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಬ್ರಿಟಿಷರ ದುರಾಕ್ರಮಣವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಹಾಗೂ ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸಿಖ್ಖರ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸೀಮೆಯನ್ನು ಉತ್ತರ ಹಾಗೂ ವಾಯುವ್ಯ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈಸ್ಟ್‌‌ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿಯೊಂದಿಗೆ ರಣಜಿತ್‌/ರಂಜಿತ್‌ ಸಿಂಗ್‌‌ ಅಹಿತರಕರ ಸಂಧಾನವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದನು.
1839ರಲ್ಲಿ ರಣಜಿತ್‌/ರಂಜಿತ್‌ ಸಿಂಗ್‌ರು ಮರಣಿಸಿದಾಗ ಸಿಖ್ಖರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅರಾಜಕತೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಆರಂಭವಾಗತೊಡಗಿತು. ಕೇಂದ್ರೀಯ ದರ್ಬಾರಿನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಅರಸರುಗಳ ಪರಂಪರೆಯೇ ಉಂಟಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಖಾಲ್ಸಾ ಪಡೆ ಮತ್ತು ದರ್ಬಾರಿನವರ ನಡುವೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ಬಂದವು. ಈಸ್ಟ್‌‌ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿಯು ಪಂಜಾಬ್‌‌ನ ಗಡಿಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸೇನಾಪಡೆಗಳ ಜಮಾವಣೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ಹೋದ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ಒತ್ತಡವು ಖಾಲ್ಸಾ ಪಡೆಯನ್ನು ದುರ್ಬಲರಾದ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಯಶಃ ವಿಶ್ವಾಸಘಾತಕರಾಗಬಹುದಾದ ನಾಯಕರುಗಳ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ನಡೆಸುವಂತೆ ಪ್ರಚೋದಿಸಿತು. ಪ್ರಯಾಸಕರವಾದ ಹೋರಾಟದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದ ಪ್ರಥಮ ಆಂಗ್ಲೋ-ಸಿಖ್‌‌ ಸಮರದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಖಾಲ್ಸಾ ಪಡೆಯು ಸೋಲನ್ನಪ್ಪಬೇಕಾಯಿತು.
ವ್ಯಾನ್ಸ್‌ ಆಗ್‌ನ್ಯೂ ಮತ್ತೋರ್ವ ಅಧಿಕಾರಿಯಾದ, ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್‌/ಸೇನಾಧಿಕಾರಿ ವಿಲಿಯಂ ಆಂಡರ್‌ಸನ್‌‌ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ಬೆಂಗಾವಲು ಪಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಮುಲ್ತಾನ್‌‌ಗೆ 18 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 1848ರಂದು ಬಂದಿಳಿದನು. ಕೋಟೆಯ ಕೀಲಿಕೈಗಳನ್ನು ಮುಲ್‌ರಾಜ್‌‌ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಿದನಾದರೂ ವ್ಯಾನ್ಸ್‌ ಆಗ್‌ನ್ಯೂ'ನ ತಂಡವು ಅದನ್ನು ತನ್ನ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೇ, ಅವರ ಮೇಲೆ ಮುಲ್‌ರಾಜ್‌‌'ನ ಅನಿಯತ ಸೈನಿಕರ ತಂಡ ಹಾಗೂ ನಗರದ ಜನಸಮೂಹವೊಂದು ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿತು. ಇಬ್ಬರೂ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಗಾಯಗೊಂಡರಾದರೂ, ಖಾನ್‌ ಸಿಂಗ್‌ನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಪಾರಾದರು. ಅವರನ್ನು ನಗರದ ಹೊರಗಿರುವ ಮಸೀದಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತು. ಅವರ ಬೆಂಗಾವಲು ಪಡೆಯು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಅಥವಾ ಮುಲ್‌ರಾಜ್‌‌ನ ಕಡೆಗೆ ಪಕ್ಷಾಂತರ ಮಾಡಿದರು, ಹಾಗೂ ಆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಆ ಜನಸಮೂಹದಿಂದ ಮರುದಿನ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು.
ಆ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ವ್ಹಿಶ್‌‌'ನ ಸೇನಾಪಡೆಯು ಮುಲ್ತಾನ್‌‌ ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲಿನ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಮುಗಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು, ಅವರ ತೋಫುಖಾನೆಗಳು ಬೆಂಕಿಯುಗುಳಲು ತೊಡಗಿದ್ದರಿಂದ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಿರುಕನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದವು, ಹಾಗೆ ಉಂಟಾದ ಬಿರುಕಿನ ಮೇಲೆ ಪದಾತಿದಳಗಳು ದಾಳಿಯಿಟ್ಟವು. ಮುಲ್‌ರಾಜ್‌‌ ಜನವರಿಯ 22ರಂದು ಶರಣಾದನು. ಆತನನ್ನು ಉಳಿದ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ಕಾಲ ಸೆರೆಗೆ ತಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಈ ಮುತ್ತಿಗೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ನಿಂತು ಗೌಘ್‌‌‌ನ ಪಡೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ವ್ಹಿಶ್‌‌ನಿಗೆ ನೀಡಿತು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ವ್ಹಿಶ್‌‌'ನ ವಿಭಾಗವು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಭಾರೀ ಫಿರಂಗಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಸಿಖ್ಖರು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ.
ಷೇರ್‌‌ ಸಿಂಗ್‌‌'ನ ಸೇನಾಪಡೆಯು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 14ರಂದು ಮುಲ್ತಾನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಬಂಡಾಯವೆದ್ದಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಆತನು ಮುಲ್‌ರಾಜ್‌‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಖ್ಯ ಬೆಳೆಸಲಿಲ್ಲ. ಆತ ಹಾಗೂ ಮುಲ್‌ರಾಜ್‌‌ ಈರ್ವರೂ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ತಟಸ್ಥ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಸಮಾಲೋಚನೆ ನಡೆಸಿದರು, ಆ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಷೇರ್‌‌ ಸಿಂಗ್‌‌'ನ ಸೇನಾಪಡೆಗೆ ಮುಲ್‌ರಾಜ್‌‌ ತನ್ನ ಖಜಾನೆಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಣವನ್ನು ನೀಡುವುದೆಂದು ಹಾಗೂ ತದನಂತರ ಆ ಪಡೆಯು ಉತ್ತರದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಪಂಜಾಬ್‌‌ನೆಡೆಗೆ ಸಾಗಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಛತ್ತಾ/ಟ್ಟಾರ್‌‌ ಸಿಂಗ್‌‌ನೊಡನೆ ಮತ್ತೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವುದೆಂದು ನಿರ್ಧಾರವಾಯಿತು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ವ್ಹಿಶ್‌ನಿಗೆ ಆತನು ಮತ್ತೆ ಸೇನೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರೊಳಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಲು ಆದೇಶಿಸಲಾಯಿತು.
ಮುಂಬಯಿ ಸೇನಾಪಡೆಯ ದತ್ತದಳ/ತುಕಡಿಯೊಂದನ್ನು ವ್ಹಿಶ್‌ನ ಪಡೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಹಾಗೂ ಮುಲ್ತಾನ್‌‌ನನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಳಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಪಡೆಯ ಹೊರಡುವಿಕೆಯು ಹಿರಿತನದ ಬಗೆಗಿನ ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ವ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದಾಗಿ ತಡವಾಯಿತಲ್ಲದೇ ಅದರ ಮೊದಲಿನ ಕಮ್ಯಾಂಡರು/ದಳಪತಿಯ (ಈತನು ವ್ಹಿಶ್‌ನಿಗಿಂತ ಹಿರಿಯನಾಗಿದ್ದ ಹಾಗೂ ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಆತನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದ) ಬದಲಿಯಾಗಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಕಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಿದ ಮೇಲಷ್ಟೆ ಹೊರಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಸಿಂಧೂ ಹಾಗೂ ಛೇ/ಜೆನಾಬ್‌ ನದಿಗಳ ಮೇಲೆ ಸಮುದ್ರ ಹಾಗೂ ನದಿ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ವ್ಹಿಶ್‌ನ ಸೇನಾಪಡೆಗೆ ಸರಬರಾಜು ಹಾಗೂ ಬೆಂಬಲ ಪಡೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಬನ್ನು ಪ್ರದೇಶದ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿದ್ದ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್‌/ಸೇನಾಧಿಕಾರಿ ಹರ್ಬರ್ಟ್‌‌‌ ಎಡ್ವರ್ಡೆಸ್‌‌ನು ಏಪ್ರಿಲ್‌ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಮುಲ್ತಾನ್‌‌ನ ಸಮೀಪವೇ ಇದ್ದರೂ ವಾನ್ಸ್‌ ಆಗ್‌‌ನ್ಯೂನನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಆತನು ತರಾತುರಿಯಿಂದ ಕೆಲ ಪಖ್‌ಟುನ್‌/ಪಷ್ಟುಣ/ಪಠಾಣರ ಅನಿಯತ ಸೈನಿಕ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಜಮಾಯಿಸಿದ ನಂತರ ಜೂನ್‌ 18ರಂದು ಛೆ/ಜೆನಾಬ್‌ ನದಿಯ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಿನೇಯ್ರಿ ಕದನದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಿಖ್ಖರ ತುಕಡಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಮುಲ್‌ರಾಜ್‌‌'ನ ಸೇನಾಪಡೆಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ಆತನು ಅವರನ್ನು ಮರಳಿ ನಗರದ ಕಡೆಗೆ ಓಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದನಾದರೂ ಕೋಟೆಕೊತ್ತಲಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆದಿದ್ದ ನಗರದ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ.
ಸಮರದ ಕೊನೆಯ ವೇಳೆಗೆ, ಸಿಖ್ಖರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಕೆಲ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಈಸ್ಟ್‌‌ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಎದುರಾಯಿತಲ್ಲದೇ, ಈಸ್ಟ್‌‌ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿಯು ಜಮ್ಮುವಿನ ಅರಸರಾದ ಮಹಾರಾಜಾ ಗುಲಾಬ್‌‌ ಸಿಂಗ್‌‌ರಿಂದ ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದ ನಗದು ಹಣವನ್ನು ಪಡೆದು, ಸಿಖ್ಖರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಕಾಶ್ಮೀರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು. ಗುಲಾಬ್‌‌ ಸಿಂಗ್‌‌ರಿಗೆ ಸಹಾಯವಾಗುವಂತೆ ಕಾಶ್ಮೀರದ ಆಡಳಿತಾರೂಢ ಮಹಾರಾಜರನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಲು ದಂಡಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಖಾಲ್ಸಾ ಪಡೆಯ ಕೆಲವರನ್ನು ಒತ್ತಾಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕಳಿಸಲಾಯಿತು.
ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಕನಾಗಿದ್ದ ಸಿಖ್ಖರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮಹಾರಾಜಾ ದುಲೀಪ್‌ ಸಿಂಗ್‌‌ನಿಗೆ ತನ್ನ ಗದ್ದುಗೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಯಿತಾದರೂ, ಓರ್ವ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾದ ಸರ್‌‌ ಹೆನ್ರಿ ಲಾರೆನ್ಸ್‌ ಎಂಬಾತನು ದರ್ಬಾರಿನ ರಾಜನೀತಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು. ದುಲೀಪ್‌ ಸಿಂಗ್‌‌'ನ ತಾಯಿ, ಮಹಾರಾಣಿ ಜಿಂದ್‌‌ ಕೌರ್‌‌ಳು, ರಾಜಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಹಿಂದೆ ತನಗಿದ್ದ ಕೆಲ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಮರುಗಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸತತವಾಗಿ ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಲಾರೆನ್ಸ್‌ನಿಂದ ಗಡೀಪಾರುಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಳು. ಕೆಲ ಸಿಖ್ಖರ ದಳಪತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಆಸ್ಥಾನಿಕರು ಆಕೆಯ ಗಡೀಪಾರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರೂ, ಇತರರು ಲಾರೆನ್ಸ್‌'ನ ಕ್ರಮದಿಂದ ತೀವ್ರ ಅಸಮಾಧಾನಗೊಂಡರು.
ಮುಲ್‌ರಾಜ್‌‌ ನಂತರ ಈ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ತಾನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿರಲಿಲ್ಲವೆಂದು, ಆದರೆ ಅವರುಗಳಿಂದಾಗಿಯೇ ತಾನು ಬಂಡಾಯಕ್ಕೆ ಬದ್ಧನಾಗಿರುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಎದುರಾಯಿತೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡನು. ಆತನು ಸರದಾರ ಖಾನ್‌ ಸಿಂಗ್‌ಗೆ ವಾನ್ಸ್‌ ಆಗ್‌ನ್ಯೂನ ತಲೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿದ ನಂತರ ಆತನಿಗೆ ಅದನ್ನು, ಲಾಹೋರ್‌‌ಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಮರಳಲು ತಿಳಿಸಿದನು. ಈ ಹತ್ಯೆಗಳ ಸುದ್ದಿಯು ಪಂಜಾಬ್‌‌ನಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿದುದರಿಂದ, ಅಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಕ್ಷೋಭೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದವು. ಭಾರೀ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಖ್‌‌ ಸೈನಿಕರು ದರ್ಬಾರಿಗೆ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದಿದ್ದ ತುಕಡಿಗಳನ್ನು ತೊರೆದು ಮುಲ್‌ರಾಜ್‌‌ ಹಾಗೂ ಅಸಂತುಷ್ಟ ಸರದಾರರುಗಳ ನೇತೃತ್ವದಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಡಾಯಕ್ಕೆ ತಯಾರಾಗಿದ್ದವರೊಡನೆ ಸೇರಲು ಮುಂದಾದರು.
ಇದಾದ ನಂತರ ಸತತವಾಗಿ ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಧಾರಾಕಾರ ಮಳೆಯು ಎಡೆಬಿಡದೇ ಸುರಿದು ಎರಡೂ ಕಡೆಯವರಿಗೆ ಕದನವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವ ಬಗ್ಗೆ ನಿರುತ್ಸಾಹಗೊಳಿಸಿತು. ಎರಡೂ ಸೇನಾಪಡೆಗಳು ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಎದುರಾಗಿಯೇ ಇದ್ದರೂ ಪರಸ್ಪರ ಯಾವುದೇ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳದೇ ಇದ್ದುದರಿಂದ, ಎರಡೂ ಪಡೆಗಳು ಹಿಂದೆ ಸರಿದವು. ಛತ್ತಾ/ಟ್ಟಾರ್‌‌ ಸಿಂಗ್‌‌ನನ್ನು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲು ಉತ್ತರದೆಡೆಗೆ ಷೇರ್‌‌ ಸಿಂಗ್‌‌ ಮುಂದುವರೆದಿದ್ದು, ಈ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಯುದ್ಧತಾಂತ್ರಿಕವಾದ ಬ್ರಿಟಿಷರ‌ ಸೋಲನ್ನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿತು.
ದ್ವಿತೀಯ ಆಂಗ್ಲೋ-ಸಿಖ್‌‌ ಸಮರ ವು 1848 ಮತ್ತು 1849ನೇ ಇಸವಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಖ್ಖರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಈಸ್ಟ್‌‌ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆಯಿತು. ಇದರ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿ ಸಿಖ್ಖರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಪಂಜಾಬ್‌‌ಅನ್ನು ಕೂಡಾ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತಲ್ಲದೇ ತರುವಾಯ ಇದೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯವು ಈಸ್ಟ್‌‌ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿಯ ವಾಯುವ್ಯ ಸರಹದ್ದಿನ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಯಿತು.
ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲದ ಋತುವು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೆಯೇ, ಈಸ್ಟ್‌‌ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿ'ಯ ಸೇನಾಪಡೆಯಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಮಾಣದ ದತ್ತದಳಗಳು ಕೊನೆಗೆ ಸಮರಕಣವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದವು.
ವೇಣೂರಿನ ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂದರೆ ಬಾಹುಬಲಿ ಮೂರ್ತಿ . ಅಜಿಲ ಮನೆತನದ ತಿಮ್ಮರಾಜನು ಚಾರುಕೀರ್ತಿಗಳ ಉಪದೇಶದಿಂದ ೧೬೦೩ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಎಂದು ಶಾಸನ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ೩೫ ಅಡಿ ಎತ್ತರ.ವಿಗ್ರಹ ಬಲ ಬದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಚಾಮುಂಡವಂಶದ ತಿಮ್ಮರಾಜನು ಹಾಗೂ ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯ ತನ್ನ ಗುರುಗಳಾದ ಚಾರುಕೀರ್ತಿ ಮಹಾ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಜೈನ ಮಠ ಮೂಡುಬಿದಿರೆ ಯವರ ಅಪ್ಪಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಭುಜಬಲಿಯ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಶಾಲಿವಾಹನಶಕ ೧೫೨೫ ನೇ ಶೋಭಕೃತ್ಸಂವತ್ಸರ ಪಾಲ್ಗುಣಮಾಸ, ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷ, ದಶಮೀತಿಥಿ, ಗುರುವಾರ, ಪುಷ್ಯಾನಕ್ಷತ್ರ, ಮಿಥುನಲಗ್ನ ’ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ.ಎಲ್ಲ ಬಾಹುಬಲಿ ವಿಗ್ರಹಗಳೂ ಗುಡ್ಡ- ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ್ದರೆ, ವೇಣೂರಿನ ಈ ಬಾಹುಬಲಿ ಮೂರ್ತಿ ಮಾತ್ರ ಭೂಮಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸುಲಭದಲ್ಲಿ ಬಾಹುಬಲಿ ದರ್ಶನ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಅಪರೂಪದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಇದಾಗಿದೆ. ವೇಣೂರಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಆದೀಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ಬಸದಿ, ಶಾಂತೀಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ಬಸದಿ, ೨೪ ತೀರ್ಥಂಕರರ ಬಸದಿ, ಅಕ್ಕಂಗಳ ಬಸದಿ, ಭಿನ್ನಾಣಿ ಬಸದಿ ಎಂಬ ೭ ಜಿನ ಚೈತ್ಯಾಲಯಗಳಿವೆ
ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ವೇಣೂರು ಪೇಟೆ ಮಧ್ಯದಲ್ಲೇ ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರವಾದ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಹೆದ್ದಾರಿ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ.
ವೇಣೂರು ಏಳೂರು ಏನೂರಾಗಿ ಇದೀಗ ವೇಣೂರಾಯಿತು.ಇದು ವೇಣೂರ ಹೆಸರಿನ ಹಿಂದಿರುವ ಇತಿಹಾಸ.ಫಲ್ಗುಣೀ ನದೀ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಲಭಿಸಿದ ಶಿಲಾ ಲೇಖವೊಂದು ವೇಣೂರನ್ನು 'ಏನೂರು' ಎಂದು ಕರೆದ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಏಳು ಊರುಗಳು ಕರಗಿ ಹೋಗಿ 'ಏನೂರು' ಆಯಿತು.ಮುಂದೆ ವೇಣೂರು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಎಂಬುದು ಇದರ ಹಿಂದಿರುವ ಕಥೆ.ಏಳು ಊರು ಮಾಗಣೆಯ ಊರು “ಏನೂರು ಪತ್ತನ” ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದ್ದು, ಕ್ರಮೇಣ ವೇಣೂರು ಪಟ್ಟಣ ಆಗಿದೆ ಎನ್ನುವ ವಾದವೂ ಇದೆ.ವೇಣೂರು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ೩೯೦ ವರುಷಗಳ ಹಿಂದೆ ೭೭೦ ಜೈನ ಕುಟುಂಬಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿ 'ಜೈನಾಚಾರ' ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವೇಣೂರು ಬೃಹತ್ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಯೇ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಸೆಟ್ಟಿಗಾರರು, ಯೆಳಮೆಗಳು, ಹಲರು ಮೊದಲಾದ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಂಘಗಳು ವೇಣೂರಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದವು.
ಕಾರ್ಕಳ ದ ಗೋಮಟ ವಿಗ್ರಹಮಾಡಿದ "ವೀರ ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡ" ಕುಟುಂಬದವರನ್ನು ಕರೆಯಿಸಿ ವೇಣೂರಿನ ಸಮೀಪದ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಎಂಬ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಏಕಶಿಲೆಯಿಂದ ಗೋಮಟೇಶ್ವರ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಕೆತ್ತಿಸಿದನು.ತುಳುನಾಡಿನ ಶಿಲ್ಪಿ ವೀರ ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡನು ವೇಣೂರು ಬಾಹುಬಲಿ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಒಂದು ಕೈ,ಒಂದು ಕಾಲಿನಿಂದ,ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ಬೆಳಗಾಗುವುದರೊಳಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನೆಂದು ತುಳುನಾಡಿನ ಸಂದಿ,ಪಾಡ್ದನಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
ರಾಮುಶೇಟ್ ಎಂದು ತಮ್ಮ ಪ್ರೀತಿಯ ಗೆಳೆಯರಿಂದ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುವ, 'ಆರ್.ಬಿ.ಹೆಬ್ಬಳ್ಳಿ'ಯವರು, ಸನ್ ೧೯೬೨ ರಲ್ಲಿ ಬೊಂಬಾಯಿಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆಮಾಡಿದರು. ರಾಮಪ್ಪಾ ಬಸಪ್ಪಾ ಹೆಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಸುಮಾರು ೫ ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಡೊಂಬಿವಲಿಗೆ ಬಂದು 'ಸ್ಟೊವ್ ರಿಪೇರಿ'ಮಾಡುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿಷ್ಠೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸತತ ಕಾಯಕದಿಂದ ತಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಉಜ್ವಲಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡು ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿ ಒಬ್ಬ ಯಶಸ್ವಿ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಪಾಪಕರೆಂಬ ಘನತೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. ಈಗ 'ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ವೀರಶೈವ ಸಮಾಜದ ಪ್ರಮುಖ'ರಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಿರುವ ವೀರಶೈವ ಮಠದ ಪಂಚಪೀಠಾಧೀಶರನ್ನು ಆದರದಿಂದ ಬರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಮಂಜುನಾಥಸ್ವಾಮಿ, ಅವರ ಆರಾಧ್ಯದೈವವೂ ಹೌದು. ಡಾ. ವೀರೆಂದ್ರ ಹೆಗ್ಗಡೆ, ನಾಡೋಜ ಡಾ.ಪಾಟೀಲ್ ಪುಟ್ಟಪ್ಪ ಇವರ ಆದರ್ಶವ್ಯಕ್ತಿಗಳು. ಮುಂಬಯಿನ ಕನ್ನಡ ಸಂಘ, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಕನ್ನಡಪರ ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ ಹೆಬ್ಬಳ್ಳಿಯವರು ಮುಂಬಯಿನ ಕನ್ನಡಿಗರ ಆಶ್ರಯದಾತರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.
ಅಂಬರ್ನಾಥ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ೨ ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಫ್ಲಾಟ್ ಗಳಿರುವ ೪೦ ಬೃಹತ್ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ, ಆ ಬಡಾವಣೆಗೆ ಶಿವಬಸವ, ಬಸವಕಲ್ಯಾಣ, ಶಿವಾಲಿಕಾ, ಮತ್ತು ಶಿವಶಕ್ತಿ ನಗರಗಳೆಂದು ನಾಮರಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಮತ್ತೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ತಾವು ಅಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ದೇಶದ ಮಹತ್ವದ ನದಿಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಿದರು. ರಾಜಕಾರಣದಿಂದ ಗಾವುದದೂರ ಸರಿಯುವ ಎಲ್ಲ ಪಕ್ಷಗಳ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನೇಹ ಸೌಹಾರ್ದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. 'ತರಳಬಾಳು ಜಗದ್ಗುರು, ಶ್ರೀ ಶಿವಮೂರ್ತಿಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು' ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದ ಶಾಂತಿಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ, ಅಮೆರಿಕ, ಯೂರೋಪ್ ಮತ್ತು ಯು.ಕೆಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿನೀಡಿದ್ದರು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.
'ಹೆಬ್ಬಳ್ಳಿಯವರು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಸೌಲತ್ತಿನಿಂದ ವಂಚಿತರಾದರು, 'ಅಂಬರ್ನಾಥ್' ನಲ್ಲಿ 'ಎಸ್.ನಿಜಲಿಂಗಪ್ಪ ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆ' ಪುನರ್ಚೇತನ ನೀಡಿ ಸುಸಜ್ಜಿತ ಶಾಲಾ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಆಗಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ 'ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೆಗ್ಗಡೆ', ನಾಡೋಜ, 'ಡಾ.ಪಾಟೀಲ್ ಪುಟ್ಟಪ್ಪ' ಥಾಣೆಯ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ, 'ಅನಿಲ್ ಗೋಕಾಕ್' ರ, ನೆರವಿನಿಂದ ೧ ಎಕರೆ ನಿವೇಶನ ಪಡೆದರು. ಹೆಬ್ಬಳ್ಳಿಯವರು ಸ್ವತಃ ೫ ಲಕ್ಷರೂದೇಣಿಗೆ ಕೊಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಶಾಲಾ ಕೊಠಡಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರ ೧ ಕೋಟಿ ಸಹಾಯಧನವನ್ನು ನೀಡಿತು.
ಭಾರತ ದೇಶ ಹಲವು ಧರ್ಮ, ಜಾತಿ-ಜನಾಂಗ-ಪಂಗಡಗಳನ್ನು ತನ್ನ ತೆಕ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಪೋಷಿಸುತ್ತ ಬಂದಿದೆ. ವಿಭಿನ್ನತೆಯಲ್ಲಿ ಏಕತೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ನಮ್ಮ ದೇಶ ’ಸರ್ವಜನಾಂಗದ ಶಾಂತಿಯ ತೋಟ’ವಾಗಿ ಬದುಕಿಗೆ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ನೀಡಿದರೆ ’ರಸಿಕರ ಕಂಗಳನ್ನು ಸೆಳೆದು ಸವಿಯ ಸುಂದರ ನೋಟ’ವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತೃಪ್ತಿ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಈ ದಿಸೆಯಲ್ಲಿ ಹೊರಟಾಗ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಸೌಂದರ್ಯದೊಡನೆ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಅದ್ಭುತ ಕಲಾಪ್ರಪಂಚವು ನಮ್ಮನ್ನು ಕೈಬೀಸಿ ಕರೆಯುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯು ಅಜರಾಮರವಾದುದು. ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವ ಶಿಲೆ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಜಗತ್ತು ಅನನ್ಯವಾದುದು. ಅನಾಮಧೇಯ ಕೈಗಳ ಕರಾಮತ್ತು, ಅವುಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕಥೆಯ ಜೀವನಗಾಥೆಗೆ ಪುರಾವೆ ನೀಡುವವರು ಒಡ್ಡರ/ವಡ್ಡರ ಮೂಲತಃ ಸೂರ್ಯ ವಂಶದ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಜನಾಂಗದವರು. ಯಾವುದೇ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಲ್ಲ ಈ ಜನಾಂಗವು ಮೂಲತಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಿಗಳು. ಸೂರ್ಯ ವಂಶದ
ಸಗರ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಆರಾಧಕರು ಗಜಪತಿರಾಜರು ಓಡ್_ರಜಪೂತ್, ಒಡೆಯರಾಜರು ಎಂದು ,ಇವರ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯು ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ . ಡಾ. ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರು ’ಕಲಾ ಪ್ರಪಂಚ’ದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವಂತೆ ಒಡ್ಡಾರಿ ಶಿಲಾಯುಗದ ನಂತರದ ಒಂದೆರಡು ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಆಯುಧ ಹಿಡಿದು, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಪ್ರಾಚೀನ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಜನಾಂಗವು ಸೂರ್ಯ ವಂಶದ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಮರೆತು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ವಿವಿಧ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತ ಶೂತ ಪುತ್ರ ಕರ್ಣ ರೀತಿ ಶೂದ್ರರಂತೆ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ