polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
2007ರ ಜನವರಿ 14ರಂದು ಬೆಲ್ಲೆರೈವ್‌ ಓವಲ್‌‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಒಂದು-ದಿನದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯವೊಂದರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ತಂಡದ ವಿರುದ್ಧದ ಕಡೆಯ ಓವರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಾಂಡ್‌ ಒಂದು ಹ್ಯಾಟ್‌-ಟ್ರಿಕ್‌ ಪಡೆದ; ಅನುಕ್ರಮದ ಎಸೆತಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಮೆರಾನ್‌ ವೈಟ್‌, ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಸಿಮಂಡ್ಸ್‌ ಹಾಗೂ ನಾಥನ್‌ ಬ್ರೇಕನ್‌ ಈ ಮೂವರ ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆದದ್ದು ಅವನ ಸಾಧನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಆಟವನ್ನು 105 ಓಟಗಳಿಂದ ತಂಡವು ಸೋತಿತಾದರೂ, ಸೀಮಿತ-ಓವರುಗಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯವೊಂದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹ್ಯಾಟ್‌-ಟ್ರಿಕ್‌ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನ ಎರಡನೇ ಆಟಗಾರ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಬಾಂಡ್‌ ಪಾತ್ರನಾದ.
ವೆಸ್ಟ್‌ ಇಂಡೀಸ್‌ ವಿರುದ್ಧದ ಟೆಸ್ಟ್‌‌ ಪಂದ್ಯವೊಂದರಲ್ಲಿ ಬಾಂಡ್‌ 69 ರನ್ನುಗಳಿಗೆ 5 ವಿಕೆಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡ; ಕೇವಲ 13 ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟೆಸ್ಟ್‌‌ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಬಾರಿಗೆ 5-ವಿಕೆಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ಸಾಧನೆ ಇದಾಗಿತ್ತು. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಪಂದ್ಯಪುರುಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ಲಭಿಸಿತು. ಇದು ತನ್ನ ಇದುವರೆಗಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬೌಲಿಂಗ್‌ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಅವನು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ತಂಡವು ವೆಸ್ಟ್‌ ಇಂಡೀಸ್‌ ತಂಡವನ್ನು 27 ಓಟಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿತು.
ಬಾಂಡ್‌ ಓರ್ವ ವೇಗದ ಬೌಲರ್‌‌ ಆಗಿದ್ದು, ಗಂಟೆಗೆ 145 ಕಿ.ಮೀ.ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯತವಾಗಿ ಬೌಲಿಂಗ್‌ ಮಾಡುವಷ್ಟು ಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದಾನೆ. 2001/02ರ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಗಂಟೆಗೆ 150 ಕಿ.ಮೀ. ವೇಗದ ಗಡಿಯನ್ನು ಮುರಿದ ಮೊದಲಿಗ ಎಂಬ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಅವನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ. ಇತರ ಕೆಲವೊಂದು ಅಪ್ಪಟ ವೇಗದ ಬೌಲರುಗಳಿಗೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ನಿಯಂತ್ರಣ ಹಾಗೂ ನಿಖರತೆಯೊಂದಿಗೆ ಗತಿಯನ್ನು ಬಾಂಡ್‌ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆಟದ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ವರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಆತ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಾಣುವಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಶಗಳು ಅವನಿಗೆ ನೆರವಾಗಿವೆ.
ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ನಂತರ ಪಾದಕ್ಕೆ ಆದ ಒಂದು ಗಾಯದಿಂದ ಅವನು ಬಳಲಿದ; ಇದು ಅವನ ವೃತ್ತಿಜೀವನವು ಹಾಳಾಗಲು ಕಾರಣವಾದ ಅನೇಕ ಗಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ ಸಹ ವೆಸ್ಟ್‌ ಇಂಡೀಸ್‌ ವಿರುದ್ಧ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ತಂಡವು 2002ರಲ್ಲಿ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡ ಪ್ರವಾಸದ ವೇಳೆಗೆ ಅವನು ಗಾಯದಿಂದ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಆಡಲು ಸಮರ್ಥನಾದ. ಕೆರಿಬಿಯನ್‌ ನೆಲದಲ್ಲಿ ತಂಡವು ಗಳಿಸಿದ ಮೊಟ್ಟ-ಮೊದಲ ಸರಣಿ ವಿಜಯದಲ್ಲಿ ಆತ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಕೆಟ್ಟು ಪಡೆದವ ಎನಿಸಿಕೊಂಡ.
ಭಾರತದ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಹುಲ್‌ ದ್ರಾವಿಡ್‌, ಸೌರವ್‌ ಗಂಗೂಲಿ ಹಾಗೂ ವಿರೇಂದರ್‌ ಸೆಹ್ವಾಗ್‌ ಈ ಮೂವರ ವಿಕೆಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ 19 ರನ್‌ಗಳಿಗೆ 6 ವಿಕೆಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮೂಲಕ, ಬಾಂಡ್‌ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ತಂಡವನ್ನು ಸೋಲಿನ ದವಡೆಯಿಂದ ಉಳಿಸಿದ. ಇವು ಇಂದಿನವರೆಗಿನ ಓರ್ವ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ಆಟಗಾರನಿಂದ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಒಂದು ದಿನದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬೌಲಿಂಗ್‌ ಪ್ರದರ್ಶನ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
2002ರ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಕೌಂಟಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಆತ ಒಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಅವಧಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು, ಜಿಲ್ಲಾಮಟ್ಟದ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಗಿರಿಯ ಮೂರು ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ವಾರ್ವಿಕ್‌ಷೈರ್‌‌ ತಂಡವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ ಮತ್ತು ಬೌಲಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಿತಮಿತವಾದ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡ. 2008 ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಂಪ್‌ಷೈರ್‌‌ ತಂಡದ ಪರವಾಗಿ ಆಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಂಡ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಲು ಅವನು ಸಹಿಹಾಕಿದ್ದಾನೆ.
ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳ ನಂತರ, ತನ್ನ ಬೆನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಒತ್ತಡದ ಅಸ್ಥಿಭಂಗದ ಒಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಅವನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು. 2004ರ ಫೆಬ್ರುವರಿಯಲ್ಲಿ ತಂಡಕ್ಕೆ ಮರಳಬೇಕು ಎಂದು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವನು ಯೋಜಿಸಿದ್ದನಾದರೂ, 2005ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ವರೆಗೂ ಅವನು ತಂಡದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಉಳಿಯಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು.
ತನ್ನ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌‌ ಲೀಗ್‌ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ, ಲೀಗ್‌ನ 2008ರ ಮಾರ್ಚ್‌/ಏಪ್ರಿಲ್‌ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಡೆಲ್ಲಿ ಜೈಂಟ್ಸ್‌ ತಂಡದ ಪರವಾಗಿ ಏಳು ಟ್ವೆಂಟಿ20 ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಂಡ್‌ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ. ಆದರೆ 86.50ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ರನ್‌ ನೀಡಿ ಕೇವಲ ಎರಡು ವಿಕೆಟ್ಟುಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಪಡೆಯಲು ಅವನಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.
ತೀರಾ ಕೆಳಗಿನ ಕ್ರಮಾಂಕದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ, ಒಂಬತ್ತು ಅಥವಾ ನಂತರದ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್‌ ಕ್ರಮಾಂಕದಲ್ಲಿ ಬಾಂಡ್‌ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್‌ಮಾಡುತ್ತಾನಾದರೂ, ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌‌ವೊಂದರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಒಂದಷ್ಟು ಕ್ಷಿಪ್ರ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ಸಿಕ್ಕಾಪಟ್ಟೆ ಹೊಡೆದು ರನ್‌ಗಳಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ.
ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬಾಂಡ್‌ನ ಮರುರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬೌಲಿಂಗ್‌ ಶೈಲಿಯು ಅದರ ಪೂರ್ವವರ್ತಿ ಶೈಲಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಾರಕವಾಗೇನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ: ಭಾರತದ ವಿರುದ್ಧ ಮರಳಿ ಆಡಿದ ತನ್ನ ಎರಡನೇ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ಓಟಗಳಿಗೆ ಆರು ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಆತ ಗಳಿಸಿದ.
ತನ್ನ ಬೌಲಿಂಗ್‌ ದಾಳಿಯನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸಿದ ಬಾಂಡ್‌, 2003ರ ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ತಂಡದ ಬೌಲಿಂಗ್‌ ಸರಾಸರಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದ.
ದ ಅಸೊಸಿಯೇಷನ್ ಫಾರ್ ಅಪರೇಷನ್ಸ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಇದು ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಆ‍ಯ್೦ಡ್ ಇನ್ವೆಂಟರಿ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಜರ್ನಲ್ ಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.
ಯುರೋಪಿಯನ್ ಆಪರೇಷ‍ನ್ಸ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ , ಇದು ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಆಪರೇಷನ್ಸ್ & ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.
ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಆ‍ಯ್೦ಡ್ ಆಪರೇಷನ್ಸ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಸೊಸೈಟಿ , ಇದು ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಆ‍ಯ್೦ಡ್ ಆಪರೇಷನ್ಸ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಎಂಬ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.
ಇನ್ಸ್‌ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಆಪರೇಷನ್ಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಆ‍ಯ್೦ಡ್ ದ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಸೈನ್ಸಸ್
ದ ಅಸೊಸಿಯೇಷನ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್, ಆ‍ಯ್೦ಡ್ ಅಪ್ಲೈಡ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್
ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕುರಿತಾಗಿವೆ:
ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಆಪರೇಷನ್ಸ್ & ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್
ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿರ್ವಹಣೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತವೆ:
ಅಳಿಸಿಹೋದ ಮಾರಿಶಸ್ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ನೀರುಕಾಗೆಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಅವುಗಳ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರದಿಂದ ಮಾತ್ರ ತಿಳಿಯಬಹುದು. ಅವುಗಳನ್ನು ಅನ್ಹಿಂಗಾ ನಾನಾ ಮತ್ತು ಅನ್ಹಿಂಗಾ ಪಾರ್ವಾ ಗಳೆಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಈ ಅಸ್ಥಿಗಳು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಉದ್ದ ಬಾಲದ ಕಡಲ ಹಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಮೈಕ್ರೊಕಾರ್ಬೊ/ಫಾಲಾಕ್ರೊಕೊರಾಕ್ಸ್ ಆಫ್ರಿಕಾನಸ್ ಮತ್ತು ಲಿಟ್ಲ್ ಪೀಡ್ ಕಾರ್ಮೊರಾಂಟ್ , ಎಂ/ಪಿ ಮೆಲಾನೊಲ್ಯೂಕಸ್ ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗಿಯೂ ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದ್ದ ಪ್ರಭೇದಗಳು, ಈಗ ಮಡ್‌ಗಾಸ್ಕರ್‍ ಭೂಭಾಗಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಉದ್ದ ಬಾಲದ ನೀರುಕಾಗೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು. ಹಾಗಾಗಿ ಅವುಗಳು ಅಳಿದುಹೋಗಿರುವ ಉಪಪ್ರಭೇದಗಳೆಂದು ಕರೆಯುವ ಮೈಕ್ರೋಕಾರ್ಬೋ ಆಫ್ರಿಕಾನಸ್ ನಾನಸ್ ಆಥವಾ ಇರಾನಿ ಭಾಷೆಯಂತೆ ಫಲಾಕ್ರೋಕೋರಸ್ ನಾನಸ್ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿರಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ನಾನಸ್ ಎಂದರೆ ಸಣ್ಣಗಾತ್ರ ಅಥವಾ ಕುಬ್ಜ ಎಂದರ್ಥ. ಅಳಿದುಹೋದ ಪ್ಲಿಸ್ಟೋಸೆನ್ "ಅನ್ಹಿಂಗಾ ಲ್ಯಾಟಿಸೆಪ್ಸ್ " ವರ್ಗವು ಅಸ್ಟ್ರಾಲಾಸಿಯನ್ ನೀರುಕಾಗೆಗಳ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿತ್ತು. ಇವುಗಳು ಬಹುಶಃ ಕಳೆದ ಹಿಮಯುಗದ ಪಲೆಯೋ ಉಪಪಂಗಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಿರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಡಾರ್ಟರ್‌ನ ಮೊಟ್ಟೆಗಳು ತಿನ್ನಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದ್ದು ಕೆಲವು ಜನರ ಪ್ರಕಾರ ಇವು ತುಂಬ ರುಚಿಕರವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇವುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳಿಯವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯರು ಆಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅಪರೂಪದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನೂ ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಾಂಸಾಹಾರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾಗಿವೆ ಇತರ ಮೀನು ಹಿಡಿಯುವ ಪಕ್ಷಿಗಳಾದ ನೀರುಕಾಗೆ ಅಥವಾ ಸಮುದ್ರ ಬಾತುಕೋಳಿಗಳಂತೆ ಇವು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುವುದು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಡಾರ್ಟರ್‌ನ ಮೊಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಗೂಡಿನ ಮರಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ತಂದು ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಮತ್ತು ಸಾಕಣೆಗಾಗಿಯೂ ಬಳಸುವ ವಾಡಿಕೆ ಇದೆ. ಆಸ್ಸಾಮ್‌ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬೇಸ್ತರು ಅವುಗಳನ್ನು ಪಳಗಿಸಿ ಮೀನು ಹಿಡಿಯಲೂ ಸಹ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈಗ ಹಲವಾರು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆಮಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವುದರಿಂದ ಹಳೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಅಳಿವಿನಂಚಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. ನಿಷ್ಪತ್ತಿ ಭಾಷಾ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅನ್ಹಿಂಗಾದ ಬಗ್ಗೆ ಸಿಗುವ ವಿವರಣೆಗಳು ಈ ಮೇಲ್ಕಾಣಿಸಿದಂತೆ ಇದ್ದು ಟೂಪಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿನ ಅಮೇರಿಕಾದ ಡಾರ್ಟರ್‌ ಕೆಟ್ಟ ಸಂಕೇತಗಳ ಪಕ್ಷಿಗಳ ರಾಜನೆಂಬ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂದಿಸಿದ್ದೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ.
ಆನ್‌ಹಿಂಗಾಡೆಯು ದೊಡ್ಡ ಹಕ್ಕಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಲಿಂಗ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ದ್ವಿರೂಪಿಯಾಗಿದ್ದು ಪುಕ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇವು ತಮ್ಮ ರೆಕ್ಕೆಯ ಮೂಲಕ ಕ್ರಮಿಸಿ ದೂರವನ್ನು ಮತ್ತು ತೂಕವನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತವೆ. ಗಂಡು ಪಕ್ಷಿಗಳು ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಮಬ್ಬು ಕಂದುಬಣ್ಣದ ಪುಕ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸಣ್ಣನೆಯ ನೆಟ್ಟಗೆ ನಿಲ್ಲಬಲ್ಲ ಜುಟ್ಟನ್ನು ಕತ್ತಿನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಹಕ್ಕಿಗಿಂದ ದೊಡ್ಡದಾದ ಕೊಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಹೆಣ್ಣು ಹಕ್ಕಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಮಬ್ಬಾದ ಪುಕ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಭಾಗಗಳು ಹಾಗೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳು ಸೇರಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಎರಡೂ ಲಿಂಗಗಳ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಉದ್ದ ಹೆಗಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇವುಗಳ ಮೇಲಿನ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಬುಡದ ಗರಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ಚುಕ್ಕೆಗಳಿರುವತ್ತವೆ. ಇದರ ಕೊಕ್ಕಿನ ತುದಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಚೂಪಾಗಿ ಗರಗಸದಂತೆ ಇದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಡೆಸ್ಮೊಗ್ನಾಥಸ್ ಪ್ಯಾಲೆಟ್ ಇದ್ದು ಯಾವುದೇ ಮೂಗಿನ ಹೊರಳೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಡಾರ್ಟರ್ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜಾಲಪೊರೆಯುಳ್ಳ ಪಾದವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಕಾಲು ಸಣ್ಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ದೇಹದ ಹಿಂದೆ ಕಾಲುಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.
ಈ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕುಟುಂಬವು ತನ್ನ ವಂಶ ಸಾಲಿಗೆ ಸೇರುವ ಉದ್ದ ನೆತ್ತಿಯ ಹದ್ದು, ಕಡಲು ನೀರು ಕಾಗೆಗಳ ಕುಟುಂಬ ಸಂಕುಲಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದ ಸಾಮ್ಯತೆ ಹೊಂದಿವೆ. ಕಪ್ಪು ಕಡಲು ಹಕ್ಕಿಗಳು ಮತ್ತು ನೀರು ಹದ್ದುಗಳ ದೇಹ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳ ಅಸ್ತಿಗಳು ಈ ನೀರುಕಾಗೆ ಹದ್ದುಗಳಿಗೆ ತೀರಾ ಸಾಮ್ಯತೆ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಆ ಪಕ್ಷಿ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಇವುಗಳ ಸಹೋದರ ವರ್ಗವೆಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಹದ್ದುಗಳ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಮೊದಮೊದಲು ನೀರುಕಾಗೆ ಅಥವಾ ಕಡಲು ಹದ್ದುಗಳದ್ದೆಂದೇ ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು. ಕೆಲವು ಪುರಾತನ ಕಾಲದ ಲೇಖಕರು ನೀರುಕಾಗೆ ಹಕ್ಕಿ ಗಳನ್ನು ಫಾಲಾಕ್ರೊಕೊರಾಸಿಡೇ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕಡಲು ಹದ್ದುಗಳ ಉಪಕುಟುಂಬವಾಗಿ ಸೇರಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಇಂದಿದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವುಗಳನ್ನು ದಢೂತಿ ಕಡಲು ಕಾಗೆಗಳ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗಿಯೂ ಇವುಗಳನ್ನು ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳ ಆಧಾರದಿಂದ ಯಾವ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತವೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದು. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಅನ್‌ಹಿಂಗಿಡೇ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡ ವಂಶ ಕುಟುಂಬವಾದ ಫಾಲಾಕ್ರೊಕೊರಾಸಿಡೇಯೊಂದಿಗೆ ಸಮೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಡಾರ್ಟರ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಪರಭಕ್ಷಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾವನ್‌ ಮತ್ತು ಹೌಸ್‌ ಕ್ರೋ ಗಳಂತೆ ಮೂರು ಬೆರಳುಗಳನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಚಾಚಿ ಒಂದು ಬೆರಳನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಚಾಚಿರುತ್ತವೆ. ಮತ್ತು ಬೇಟೆಗಾರ ಪಕ್ಷಿಗಳಾದ ಮಾರ್ಶ ಹ್ಯಾರಿಯರ್ಸ್‌ ಅಥವಾ ಪಲ್ಲಾಸದ ಮೀನು-ಹದ್ದು ಗಳಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಪರಭಕ್ಷಕ ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೊಕೊಡೈಲಸ್‌ ಕ್ರೊಕೊಡೈಲ್‌ ಇವುಗಳನ್ನೂ ಕೂಡ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಮಾಂಸಹಾರಿಗಳು ಡಾರ್ಟರ್‌ಗಿಂತ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೇಟೆಯಾಡುವುದನ್ನು ಬಲ್ಲವುಗಳಾಗಿವೆ. ಡಾರ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಉದ್ದನೆಯ ಕುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಚೂಪಾದ ಚುಂಚು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯಿಂದಾಗಿ ಪರಭಕ್ಷಕ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮಾಮಲ್ಸ್‌ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿವೆ. ಮತ್ತು ಅವುಗಳು ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ತಾವು ಇದ್ದಲೇ ಬೇಟೆಗಾಗಿ ಕಾಯದೇ ಬೇಟೆಯಿರುವಲ್ಲಿ ಮುನ್ನುಗ್ಗಿ ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತವೆ.
ಸೂಲ್ ಪ್ರಭೇದವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಹಾರುವ ನೀರುಹಕ್ಕಿಗಳ ಪ್ಯಾರಾಫಿಲೆಟಿಕ್ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಹೊರತಾಗಿ, ಫಿಲಿಕ್ಯಾನಿಫೋರ್ಮ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅಂದಾಜಿಸಿದ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅವೆಲ್ಲವುಗಳೂ ಒಂದೇ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಮೂದಿತವಾಗಿವೆ. ಎಲ್ಲಾ ಜಾಲಪಾದ ಪೊರೆಗಳಿರುವ ಹದ್ದುಗಳಂತೆ ಮತ್ತು ಒಳಚರ್ಮವಿರುವ ಪಕ್ಷಿಗಳೆಲ್ಲಾ ಇದೀಗ ಒಂದೇ ಲಕ್ಷಣವಿರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ದಢೂತಿ ನೀರು ಗಿಡುಗಗಳು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಸೂಲ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಸ್ಟ್ರೋಕ್ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಹತ್ತಿರ ಸಂಬಂಧಿಯೆಂದು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಹಾಗಾಗಿ ಸೂಲ್ ಹದ್ದು ಮತ್ತು ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಕಡಲು ಹಕ್ಕಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಸಂಬಂಧಿ ವಂಶಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಫಾಲಾಕ್ರೊಕೊರಾಸಿಫಾರ್ಮ್ ಗಳೆಂದು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿತ್ತದೆ.
ಅನ್ಹಿಂಗಾ ಇದು ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ). ಸ್ಥಳೀಯ ಪುರಾಣ ಕಥೆ ಪ್ರಕಾರ ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಮಾಡುವ ಅತಿಮಾನುಷ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಕಾಡಿನ ಪಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ‘ದೆವ್ವದ ಹಕ್ಕಿ’ ಎಂದೂ ಭಾಷಾಂತರ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಹೆಸರನ್ನು ಅನ್ಹಿಂಗಾ ಅನ್ಹಿಂಗಾ ಅತವಾ ಅನ್ಹಂಗಾ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಟುಪಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್‌‍ನಲ್ಲಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಮೊದಲು ಇದರ ಹೆಸರನ್ನು 1818ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌‍ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಹಳೆಯ ವಿಶ್ವದ ಡಾರ್ಟರ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈಗ ಇದನ್ನು ಆಧುನಿಕವಾಗಿ ಅನ್ಹಿಂಗಾ ಎಂದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ನೀರುಕಾಗೆಗಳ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಭೇದಗಳು ಉಳಿದಿರುವುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ "ಅನ್ಹಿಂಗಾ ಜಾತಿಯ ಉಪಪಂಗಡಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಎಲ್ಲಾ ಕುಲಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಆಗಾಗ ಮೆಲಾನೋಗಾಸ್ಟರ್‌ ಸಮೂಹದ ಉಪಪ್ರಭೇದಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಳಗೆ ಹೆಸರಿಸಿದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಮೆರಿಕನ್ ನೀರುಕಾಗೆಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇವುಗಳ ಉಪಪ್ರಭೇದವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಪೌರಾತ್ಯ ದೇಶಗಳ ನೀರುಕಾಗೆ ಅಥವಾ ಭಾರತದ ನೀರುಕಾಗೆ, ಅನ್ಹಿಂಗಾ ಮೆಲಾನೋಗಾಸ್ಟರ್‌
ಆಸ್ಟ್ರಾಲಾಸಿಯನ್ ನೀರುಕಾಗೆ ಅಥವಾ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ನೀರುಕಾಗೆ, ಅನ್ಹಿಂಗಾ ನೊವೆಹೋಲನ್‌ಡೈ
ಡಾರ್ಟರ್‌ನ ಕೂಗಿನಲ್ಲಿ ಲಟಲಟ ಸದ್ದು ಮಾಡುವುದು ರೆಂಬೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಸದ್ದು ಮಾಡುವುದೂ ಕೂಡ ಸೇರಿರುತ್ತವೆ. ಗೂಡು ಕಟ್ಟುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವು ಕರ್ಕಶವಾಗಿ ಕೂಗುವ,ಗುರುಗುಟ್ಟುವ,ಮತ್ತು ಲಟಪಟ ಸದ್ದು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೆಲವುಬಾರಿ ಕಾಕಾ ಎಂದು ಕೂಗುವ ಮೂಲಕ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುವ ಶಬ್ದದ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಹಿಸ್‌ ಎಂಬ ಶಬ್ದದ ಮೂಲಕ ಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಗೂಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಮರಿಗಳು ಕ್ವಾ ಕ್ವಾ ಎಂಬ ಶಬ್ದಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ರವಾನಿಸುತ್ತವೆ.
ಕಳೆಗುಂದಿದ ಗರಿಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ವರ್ಷಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಗರಿಗಳ ಸ್ವಲ್ಪಭಾಗವು ತನ್ನ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಚಿಕ್ಕ ಗುಲುರ್‌ ಪೊರೆಗಳು ಗುಲಾಬಿ ಅಥವಾ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮುಖದ ಚರ್ಮವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹಳದಿ ಅಥವಾ ಹಸಿರು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣವು ಆಕಾಶನೀಲಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೊಂದುತ್ತವೆ. ಕಣ್ಣಿನ ಪಾಪೆಗಳು ಹಳದಿ, ಕೆಂಪು ಅಥವಾ ಕಂದು ಬಣ್ಣಗಳಿಗೆ ಆಗಾಗ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.
ಈ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಲೈಂಗಿಕ ಪರಿಪಕ್ವತೆಗೆ ಸುಮಾರು 2 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಬರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ಸರಾಸರಿ ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ವರೆಗೆ ಬದುಕಬಲ್ಲವುಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬದುಕಿದ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಹದಿನಾರು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ನೀರು ಕಾಗೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಈಜುವಾಗ ಅವುಗಳ ದೇಹ ಮುಳುಗಿರುತ್ತದೆ.ಅವುಗಳ ಉದ್ದ ಕುತ್ತಿಗೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ ಇದು ಅವುಗಳ "ಸ್ನೆಕ್‍ಬರ್ಡ್ಸ್" ಹೆಸರಿಗೆ ಮೂಲ.
ಪಿರಾಮಿಡ್ ಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳು . ಹಲವು ಮಹತ್ವದ ಬಹಳಷ್ಟು ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಪಿರಾಮಿಡ್ ಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜಾಗ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.ಮಾಯಾ ಪಿರಾಮಿಡ್ ಗಳಿಗೆ ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಅತಿ ಹತ್ತಿರ ಜಾಗೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಪಿರಾಮಿಡ್ ಗಳು ವಿಸ್ತೃತ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ನೀಡಿದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.ಇವುಗಳ ಗುಂಬಜಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೂಳುವ ಜಾಗೆ ಅಥವಾ ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳವೆನ್ನುವ ವಾಡಿಕೆಯೂ ಇದೆ. ಪಿರಾಮಿಡ್ಸ್ ಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಇನ್ನೂರು ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮಿರಾಡೊರ್ ಇಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವೂ ಇದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮೇಲ್ಛಾವಣಿ ಅಟ್ಟಣ ಅಥವಾ ಆಸರೆಯ ಭಿತ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿರುವ ಜಾಗೆಯನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಷಯಗಳ ತಿಳಿಸಲು ಬಳಸುವ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದ್ದವು. ಇವುಗಳೇ ಮಾಯಾ ನಾಗರಿಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ರಚನೆಗಳಾಗಿದ್ದು ಸುತ್ತಲೂ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗು ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಆಗಿನ ವಿಶೇಷತೆಗಳಾಗಿವೆ.ದೇವಾಲಯದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಗಳು ದೂರದಿಂದ ವೀಕ್ಷಿಸುವವರಿಗೂ ಅದರ ಅಂದವನ್ನು ತೋರಿಸುವಂತಿವೆ.ನಿಯಮಾನುಸಾರ ನಿರ್ಮಿತ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಆಕಾರ-ರೂಪಗಳಿವೆ.
ವೀಕ್ಷಣಾಗವಾಕ್ಷಗಳು . ಮಾಯಾ ಕಾಲದವರು ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಕುತೂಹಲಿಗಳಾಗಿದ್ದರು.ಗ್ರಹಗತಿ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಬಗೆಗೂ, ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಮದ ಅಧಿದೇವತೆ ಶುಕ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಅಧ್ಯಯನಶೀಲತೆ ತೋರಿದ್ದಾರೆ. ಹಲವು ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅವು ಸ್ವರ್ಗದ ದೇವಲೋಕದ ಬಾಗಿಲುಗಳ ಲಕ್ಷಣ ತೋರಿದ್ದನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ದುಂಡಗಿನ ಆಕಾರದ ದೇವಾಲಯಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕುಕುಲ್ಕಾನ್ ನನ್ನು ಅವಲೋಕನಕ್ಕಾಗಿ ಮೀಸಲಿರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಇವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ"ವೀಕ್ಷಣಾಗಾರಗಳು" ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿತ್ತೆಂದು ಆಧುನಿಕ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಅದರ ಬಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಆದರೆ ಕೆಲವು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಇದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಂಬಲಾಗದು.ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಅವಲೋಕನಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.
ಬಾಲ್ ಕೋರ್ಟ್ಸ್ . ಇವುಗಳು ಮೆಸೊಅಮೆರಿಕನ್ ಜೀವನ ಶೈಲಿಯ ಒಂದು ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದ್ದವು.ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ದೇವಾಲಯದ ಆಚರಣೆಗಳಿಗಾಗಿ ಈ ಬಾಲ್ ಕೋರ್ಟ್ಸ್ ಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.ಮಾಯಾ ಯುಗದಾದ್ಯಂತ ಇವುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.ಅದಲ್ಲದೇ ಭವ್ಯವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ರಚನೆ ಇದೆ. ಎರಡೂ ಕಡೆಗೂ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳುಳ್ಳ ದ್ವಾರಗಳ ಸಣ್ಣ ದೇವಾಲಯಗಳು ಅಥವಾ ವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು.ಇದರ ಆಕಾರವು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ 'ಐ'ನ ರೂಪ ಹೊಂದಿತ್ತು.ಎಲ್ಲೆಡೆಗೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತಿತ್ತಾದರೂ ಮಾಯಾ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು.
ಸಮಾರಂಭಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತಿಗಳು ಇವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ವೇದಿಕೆ ರಚಿಸಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ,ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಅನುವು ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡುವ ಕಟ್ಟಡಗಳು. ವಿಶೇಷ ವಿನ್ಯಾಸದ ವೇದಿಕೆಯುಳ್ಳ ಉತ್ತಮ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು,ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ತಿರುವು ರೂಪಿಸಿದ ಬದಲಾಯಿಸಿದ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ಅಂದರೆ ಜೊಮೊಂತ್ಲಿ ಇವು ಯುದ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಸೋತವರ ಅಥವಾ ಬಲಿಯಾದವರ ರುಂಡಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿರುವ ಮೆಸೊಅಮೆರಿಕನ್ ಬಾಲ್ ಗೇಮ್ ನಲ್ಲಿನ ಮೂರ್ತಿಗಳು.
ಅರಮನೆಗಳು ವಿಶಾಲತೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸೌಂದರ್ಯದ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಇಂತಹವುಗಳನ್ನು ನಗರಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಜನರ ಹೆಚ್ಚು ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಿಸ್ತೃತ ದೊಡ್ಡ ಅರಮನೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಕಟ್ಟಡದ ವಿನ್ಯಾಸ ಅದರ ಕೊಠಡಿಗಳು ಇನ್ನಿತರ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ರಚನೆಗಳು ಇದರಲ್ಲಿವೆ. ಹೇಗೆಯಾದರೂ ಇವು ಒಂದೇ ಅಂತಸ್ತಿನ ಸಣ್ಣ ಕಟ್ಟಡಗಳಾದರೂ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಆವರಣ ಹೊಂದಿರುವ ಇದು ಸಾಕಷ್ಟು ಅಲಂಕಾರಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.ವಾಸಕ್ಕೆ ಹಾಗು ಇನ್ನಿತರ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಮಾರಂಭಗಳಿಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಪುಟ್ಟದಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು.ಅಲ್ಲಿರುವವರ ಅಗತ್ಯಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಬಳಸಲೂಬಹುದಾದ ನಿರ್ಮತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಈ ಗ್ರುಪ್ ಗಳ ನ್ನು ವಿಶಾಲ ವರಾಂಡಾಗಳುಳ್ಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ರಚನೆಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.ಮಾಯಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಮಧ್ಯದ ಕೇಂದ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಗತಿ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಸೌರಮಾನ ಘಟನೆಗಳು ಮೂಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ.ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ದಿನಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ,ಸೂರ್ಯ ಚಲನೆ ಗತಿಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮೂಲಕ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದು ಅವುಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವೀಕ್ಷಕರಗಳಿಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿದ್ದು ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಿತ್ರಕಲೆಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯು ಅದರ ಗಾರೆ ಪರ್ಯಾಯಗಳ ಮೂಲಕ ವಾಸ್ತು ಮತ್ತು ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.ಇವು ಮಾಯಾ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿಯೂ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳನ್ನು ಗ್ರುಪ್ ಈ ಎಂದು ಉಕ್ಸಾಕ್ಟುನ್ ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇವುಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮೆಸೊಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯೆ ಪೆಟೆನ್ ಸಮೂಹಗಳು ಇಟ್ಜಾ ಮಾಯಾ ಕೊವೊಜ್ ಮತ್ತು ಯಲೇನ್ ಗುಂಪುಗಳು "ಈ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಅವಧಿ ಪತನ"ಯನ್ನು ಕೆಲಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಹಿಸಿಕೊಂಡವು.ಹೀಗೆ 1250 ರಷ್ಟೊತ್ತಿಗೆ ನಗರ-ರಾಜ್ಯಗಳ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ತಂದವು. ಇಟ್ಜಾವು ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ತಾಯಸಲ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿತ್ತು.ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಫ್ಲೊರ್ಸ್ ಗ್ವಾಜ್ಟೆಮಾಲಾದ ನಗರವೆನ್ನಲಾಗಿದ್ದು ಇದು ಲೇಕ್ ಪೆಟೆ ಇಟ್ಜಾ ಸರೋವರದ ದಂಡೆ ಮೇಲೆ ಇದೆ. ಇದು ಪೆಟೆನ್ ಸರೋವರದ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಲೇಕ್ ಕ್ವೆಕ್ಸಿಲ್ ಸಮುದಾಯದ ವಾಸಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕೊ'ವೊಜ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಜಾಕ್ಪೈಟೆನ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದರು. ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಯುಗದ ನಂತರ ದಕ್ಷಿಣ ಉನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಮಾಯಾ ರಾಜ್ಯಗಳು ಬದುಕಿದ್ದವು. ಮಾಯಾ ದೇಶಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ಕೆ'ಇಚೆ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಆಫ್ ಕ್ಯು ಉಮರ್ಕಜ್ ಅತ್ಯತ್ತುಮ ಮಾಯಾ ಕಲೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಗಿದೆ.ಮಾಯಾ ಕಾಲದ ಇತಿಹಾಸ ಚರಿತೆ ಮತ್ತು ಪೌರಾಣಿಕತೆ ಅಲ್ಲದೇ ಪೊಪೊಲ್ ವುಹ್ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇನ್ನುಳಿದ ಉನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದರೆ ಮಾಮ್ ಇದು ಹ್ಯುಟಾನಂಗೊ ಮೂಲದಲ್ಲಿದೆ, ಕಾಕ್ಚಿಕೆಲ್ಗಳು ಇದು ಇಕ್ಸಿಮಿಚೆನಲ್ಲಿ ಮೂಲವಾಗಿದೆ, ಚಾಜೊಮಾ ಇದು ಮಿಕ್ಸಿಕೊ ಎಜೊ ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ,ಅಲ್ಲದೇ ಚುಜ್, ಸ್ಯಾನ್ ಮಾಟೆಯೊ ಇಕ್ಸೆಟಾನ್ಮೂಲದ್ದಾಗಿದೆ.
ಮಾಯಾ ನಾಗರಿಕತೆಯು ದಕ್ಷಿಣದ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಚಿಯಾಪಾಸ್,ತಬಾಸ್ಕೊ ಮತ್ತು ಯುಕಾಟಾನ್ ದ್ವೀಪದ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಕ್ವಿಂಟಾನಾ ರೂ,ಕಾಂಪಾಚೆ ಮತ್ತು ಯುಕಾಟಾನ್ ವರೆಗೂ ಹರಡಿತ್ತು. ಮಾಯಾ ಪ್ರದೇಶ ಕೂಡಾ ಉತ್ತರದ ಕೇಂದ್ರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ,ಅಂದರೆ ಇಂದಿನ ದೇಶಗಳಾದ ಗ್ವಾಟೆಮಾಲಾ,ಬೆಲಿಜೆ ಉತ್ತರದ ಸಲ್ವೆಡಾರ್ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದ ಹುಂಡುರಾಸ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಪ್ರಸರಿಸಿತ್ತು.
ಮಾಯಾ ಪ್ರಾದೇಶಿಕತೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ಸರ್ವೆ ಸಾಧಾರಣ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ:ದಕ್ಷಿಣದ ಮಾಯಾ ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳು,ಕೇಂದ್ರದ ಇಳಿಜಾರು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ತರದ ಇಳಿಜಾರು ಪ್ರದೇಶಗಳು. ದಕ್ಷಿಣದ ಮಾಯಾ ಉನ್ನತ ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ನಾವು ಗ್ವಾಟೆಮಾಲಾ ಮತ್ತು ಚಿಯಾಪಾಸ್ ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣದ ಇಳಿಜಾರಿನ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಉತ್ತರದ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತಿವೆ.ಇದು ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ನ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಕಂಪಾಚೆ ಮತ್ತು ಕ್ವಿಂಟಾನಾ ರೂ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದ ಗ್ವಾಟೆಮಾಲಾ,ಬೆಲಿಜೆ ಮತ್ತು ಸಲ್ವಾಡರ್ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಉತ್ತರದ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಇನ್ನುಳಿದ ಯುಕಾಟಾನ್ ಪೆನಿನ್ಸುಲಾದ ಪೂಕ್ಕ್ ಪರ್ವತಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿವೆ.
ಮಾಯಾ ಯುಗದ ಬರವಣಿಗೆ ವಿಧಾನವು,ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚಿತ್ರಲಿಪಿ ಯಾಗಿತ್ತು. (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಪುರಾತನ ಈಜಿಪ್ತ್ ನ ಬರೆಹ ಶೈಲಿ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು)ಇದು ಅಕ್ಷರ ಲಿಪಿಯ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವರ್ಣಮಾಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಬಹಳಷ್ಟು ಸಾರಿ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಲಿಪಿ ಅಥವಾ ಒಂದು ಚಿತ್ರಸಂಕೇತ ದ ಬರಹದ ಶೈಲಿ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಇದರಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರ ಮಾಲೆಯ ಚಿತ್ರ ಸಂಜ್ಞೆಗಳ ಪಾತ್ರ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಆಗಿನ ಪೂರ್ವ-ಕೊಲಂಬಿಯನ್ ನಿವ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ನ ಏಕ ಮಾತ್ರ ಬರೆಹದ ವಿಧಾನವಾಗಿತ್ತು.ಇದು ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಸಹ ಸಾಂಕೇತಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಒಟ್ಟಾರೆ ಈ ಲಿಪಿಯು ಸುಮಾರು ಸಾವಿರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಶೈಲಿಯ ಉಬ್ಬುಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.ಅದೇ ವಿಧಾನದ ವಾಸ್ತು ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಇದರಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ.ಕೆಲವು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ವಿರಳವಾಗಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ.ಅಥವಾ ಇವನ್ನು ಸೀಮಿತ ಸ್ಥಳೀಯತೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ಒಂದೇ ವೇಳೆಗೆ ಸುಮಾರು 500 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಧಾನಗಳು ಬರೆಹದಲ್ಲಿದ್ದವು.ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 200 ವಿಧಾನಗಳು ಉಬ್ಬುಶಿಲೆಯವಾಗಿದ್ದು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಲಿಪಿಯ ಅರ್ಥ ವಿವರಣೆಗಳೂ ಇದ್ದವು.
ಮಾಯಾ ನಗರಗಳ ಹೃದಯ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲ ಪ್ಲಾಜಾಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಮಹತ್ವದ ಸರ್ಕಾರೀ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದವು.ಉದಾಹರಣೆಗೆ ರಾಜರ ಅರಮನೆ ಅಕ್ರೊಪೊಲಿಸ್ ಬೃಹತ್ ಪಿರಾಮಿಡ್ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಬಾಲ್-ಕೋರ್ಟ್ ಗಳ ಆವರಣಗಳಿದ್ದವು. ನಗರ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ಆ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತು ವಿಷಯದಂತೆಯೇ ಕಟ್ಟಡಗಳ ರಚನೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಹೊಸರೂಪದ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಈ ತೆರನಾದ ದಿಕ್ಕು ನಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.ಮಾಯಾ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವಿವರಣೆಯು ಹೀಗೆ ಅದರ ಪೂರಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಮಾಯಾದ ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಸ್ವರ್ಗ ಮತ್ತು ದೇವಲೋಕದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ವಿಷಯಗಳು ಇದರೊಳಗಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯ ಕೇಂದ್ರದ ಬಾಹ್ಯವಾಗಿ ಇರುವ ರಚನೆಗಳು ಉದಾತ್ತತೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆ ಇರುವವರಿಗಾಗಿ ರಚನೆಯಾಗಿದ್ದರೆ,ಸಣ್ಣ ದೇವಾಲಯಗಳು,ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಸ್ಮಾರಕಗಳು,ಕಡಿಮೆ ಎನ್ನಲಾದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳು ಅಲ್ಲದೇ ಅತ್ಯಧಿಕ ಖಾಸಗಿತನ ನೀಡುವ ರಚನೆಗಳು ಇದರ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ. ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾದ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ವಾಸಿಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಮೀಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಸರ್ವೆ ಸಾಧಾರಣ ಮನೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವೂ ಇರುತ್ತದೆ.
ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಮಾಯಾ ಕಟ್ಟಡಗಳಿದ್ದರೂ ಅವು ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಬಿದ್ದಿವೆ ಎನ್ನುವುದು ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ. ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಯಾ ಕೊರತೆ ಅನುಭವಿಸಿತ್ತು.ಸಾಗಾಟ ಸಾರಿಗೆಗಾಗಿ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಾನವ ಶಕ್ತಿಮೂಲವನ್ನೇ ಬಳಸಬೇಕಿತ್ತು. ಇದರ ಅಗತ್ಯ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರೂ ಅವಶ್ಯವಿರುವ ಕಚ್ಚಾ ಸಾಮಗ್ರ್ರಿಗಳು ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ದೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದುದು ವಿಶೇಷವಾಗಿತ್ತು. ಮಾಯಾ ರಚನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಕಲ್ಲುಗಣಿಗಳಿಂದಲೇ ಪಡೆದಿತ್ತು. ಅವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನೇ ಬಳಸಿದ್ದು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.ಯಾಕೆಂದರೆ ಇದು ಸುಲಭವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡುವ ಕಲ್ಲಾಗಿದ್ದು ಅದಕ್ಕೆ ಅಂತಹ ಕಠಿಣ ಸಲಕರಣೆಗಳ ಅಗತ್ಯವೂ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ.ಅದನ್ನು ಕಲ್ಲುಗಣಿಯಿಂದ ತೆಗೆದ ನಂತರ ಮಾತ್ರ ಗಟ್ಟಿಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲುಗಳು ಸುಟ್ಟ ಮತ್ತು ಅರಳಿದ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಸಿಮೆಂಟ್ ಗಾರೆಯಂತೆ ಬಳಸಿ ಘನಗೊಳಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶ್ರಮ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ.ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಸಿಮೆಂಟ್ ಗಾರೆಗೆ ಸಮನಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮಾಯಾ ಲಾಂಗ್ ಕೌಂಟ್ ಕ್ಯಾಲಂಡರ್ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರತಿ ಐವತ್ತೆರಡು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಮರುಜೀವ ನೀಡುವ ಜೀರ್ಣೋದ್ದಾರದ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು,ಎಂದು ಕೆಲವರು ಅಂದಾಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಮರುಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣವು ಹೊಸ ಆಡಳಿತಗಾರ ಇಲ್ಲವೆ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು.ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಕ್ಯಾಲಂಡರ್ ಕಾಲಚಕ್ರದ ಅಂದಾಜಿನಲ್ಲಿ ವಿರೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ಪುನಃ ರಚಿಸುವುದದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುವ ಟಿಕಲ್ ನಲ್ಲಿನ ನಾರ್ತ್ ಅಕ್ರೊಪೊಲಿಸ್ ಸುಮಾರು1,500 ವರ್ಷದ ಹಳೆಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಟಿಕಾಲ್ ಮತ್ತು ಯಾಕ್ಶಾನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅವಳಿ ಪಿರಾಮಿಡ್ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.(ಟಿಕಾಲ್ ನಲ್ಲಿ ಏಳು ಯಾಕ್ಶಾನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇದು ಬಾಕ್ತುನ್ ಯುಗದ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ.) ಹಲವು ನಿರಂತರತೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅವಲೋಕನ ಮತ್ತು ಶೈಲಿಯ ವೀಕ್ಷಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಮಾಯಾ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಬಹುದಾಗಿದೆ.ಮಾಯಾ ಯುಗದ ವಸ್ತುವಿನ್ಯಾಸದ ಕಲೆಗಳು ಆಗಿನ ಪುರಾತನ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಕ್ರಾಂತಿ ಎನಿಸಿವೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಅಜ್ಟೆಕ್ ಮತ್ತು ಇಂಕಾ ಎಂಪೈಯರ್ ಗಳಂತೆ ಅಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಒಂದು ಮಾಯಾ ರಾಜಕೀಯ ಕೇಂದ್ರವಿರಲಿಲ್ಲ.ಒಮ್ಮೆ ಅಧಿಕಾರ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಈ ಮಾಯಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ತಮ್ಮ ಪ್ರ್ಫತಿರೋಧ ತೋರಲಿಲ್ಲ. ಅದರ ಬದಲಾಗಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ವಿಜಯದ ಉತ್ಸಾಹದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸ್ವತಂತ್ರ ಮಾಯಾ ಪಾಳೆಯಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ವಶಪಡಿಸುವತ್ತ ತಮ್ಮ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರು.ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಸಾಧ್ಯವಿರುವಷ್ಟು ತಮ್ಮ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಬಹಳಷ್ಟು ಜನ ಆಕ್ರಮಣದಲ್ಲಿ ವಿಜೇತರಾದವರು ಅಲ್ಲಿನ ಬೃಹತ್ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತರಾದವರಾಗಿದ್ದರು.ಬಂಡುಕೋರರ ಈ ದಾಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ಖನಿಜಗಳೆಡೆ ಇವರ ಗಮನ ಹೋಯಿತು.ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ಚಿನ್ನ ಅಥವಾ ಬೆಳ್ಳಿ;ಆದರೆ ಮಾಯಾ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು ಈ ಖನಿಜ ಸಂಪತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಅವರಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪತ್ತು ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಬಿತ್ತು. ಇದೂ ಕೂಡಾ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪಿಸಲು ಅವರಿಗೆ ಸ್ಪೂರ್ತಿಯಾಯಿತು.ಕೇಂದ್ರ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ಅಥವಾ ಪೆರುವಿನಲ್ಲಿನ ಆರಂಭಿಕ ವರದಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿ ಉಂಟಾಗಿತ್ತು.
ಈ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಯುಗದ ನಂತರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಕೇಂದ್ರಗಳ ಪ್ರಗತಿ ಕೆಲಮಟ್ಟಿಗೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತ್ತು.ಬಾಹ್ಯಿಕವಾದ ಪ್ರಭಾವಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ಅದು ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಪಡೆದಿತ್ತು. ಉತ್ತರದ ತಗ್ಗುಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಮಾಯಾ ನಗರಗಳು ಯುಕಾಟಾನ್ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಂಡವು.ಈ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಚಿಚೆನ್ ಇಟ್ಜಾ,ಉಕ್ಸ್ ಮಾಲ್ ಎಡ್ಜ್ನಾ ಮತ್ತು ಕೊಬಾಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದವು. ಚಿಚೆನ್ ಮತ್ತು ಉಕ್ಸಮಾಲ್ ನಲ್ಲಿನ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಇಳಿಮುಖತೆ ಕಂಡಾಗ ಎಲ್ಲಾ ಯುಕಾಟಾನ್ ನನ್ನು ಮಾಯಾಪಾನ್ 1450 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕ್ರಾಂತಿ ತನಕ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿತು. (ಈ ನಗರದ ಹೆಸರು "ಮಾಯಾ"ಎಂಬ ಶಬ್ದದ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.ಯುಕೆಟೆಕ್ ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಪದವಾಗಿತ್ತು.ಆಗ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಯು ಇಂತಹ ಅರ್ಥದೊಂದಿಗೆ ಅಂದರೆ 19ನೆಯ ಮತ್ತು 20 ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿತ್ತು.) ಆಗ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ನಗರ-ರಾಜ್ಯಗಳೆಂಬ ಗೊಂದಲಕ್ಕೀಡಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಿಳಿಯಿತು.ಯುಕೆಟಾನ್ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ನಿಂದ ಗೆಲ್ಲುವ ವರೆಗೆ ಇದು ಗೊಂದಲ ಮುಂದುವರೆದಿತ್ತು.
ಅಪರೂಪವೆಂದರೆ ಕೆಲವು ಸಾಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಯಾ ಮಾತ್ರ ಪೂರ್ವ-ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂವೇದನೆಯ ಟೆಲೆಸ್ಕೋಪಿಕ್ ನಾಗರಿಕತೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದು ಒರಿಯನ್ ನೆಬುಲಾದ ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನವು ಕೆಲ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಜಾಳು ಜಾಳಾಗಿ ತೋರುತ್ತದೆ ಪ್ರತಿ ಬಿಂದುವಿಗೂ ಸಮನಾಗಿ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಂಬಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸೈದ್ದಾಂತಿಕವಾಗಿ ಜಾನಪದ ಶೈಲಿ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.ಇದು ಆಕಾಶದ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಅನಂತತೆಯನ್ನು ಒರಿಯನ್ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅವರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಒಲೆಗೂಡುಗಳು ಅವರ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಬೆಳಕಿಂಡಿಯ ಮೂಲಕ ಹೊಗೆ ಹೋಗುವುದನ್ನು ಒರಿಲಾ ನೆಬುಲಾದಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಅಂಶದ ಮೇಲೆ ತಿಳಿದು ಬರುವ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಟೆಲೆಸ್ಕೋಪ್ ಗಳು ಬರುವ ಮುಂಚೆಯೇ ಆಕಾಶ ಕಾಯಿಗಳು ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಲು ಈ ಮಾಯಾ ಸಂಪ್ರದಾಯಸ್ಥರು ಅನುಕೂಲ ಕಲ್ಪಿಸಿದರು. ಹಲವು ಪೂರ್ವ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಪ್ಲೆಡೆಸ್ ಮತ್ತು ಎಟಾ ಡ್ರಾಕೊನಿಸ್ ಇವು ಲಾ ಬ್ಲಾಂಕಾದಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸಿದಂತೆ ಯುಜೆಕ್ಸ್,ಮೊಂತೆ ಅಲ್ಟೊ ಮತ್ತು ಟಾಕಲಿಕ್ ಅಬಾಜ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಇದು ನೆರವಾಯಿತು.
ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಪಂಥೀಯ ಯುಗ ಈ ಕಾಲವು ದೊಡ್ಡ-ಪ್ರಮಾಣದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ನಗರೀಕರಣ ಕಂಡ ಕಾಲವೆನಿಸಿದೆ.ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಶಾಸನ ಬರೆಹಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಕಲಾವಂತಿಕೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗಮನಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣದ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಯೂ ತೀವ್ರ ಗತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ನಗರ-ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ನಗರ-ರಾಜ್ಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನನಿತವಾದ ನಗರಗಳಾದ ತಿಕಾಲ್, ಪಲೆಂಕ್ಯು, ಕೊಪಾನ್ ಮತ್ತು ಕಲಕ್ಮುಲ್,ಆದರೆ ಕಡಿಮೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾದವುಗಳೆಂದರೆ ಡಾಸ್ ಪಿಲಾಸ್, ಉಕ್ಸಾಟುನ್, ಅಲ್ಟುನ್ ಹಾ, ಮತ್ತು ಬೊನಂಪಾಕ್, ಅಲ್ಲದೇ ಇನ್ನಿತರವೂ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಆರಂಭಿಕ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ನೆಲೆವಾಸಗಳ ಬಗ್ಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ನೆಲೆವಾಸಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗೊತ್ತಿರುವಂತೆ ಉತ್ತರದ ಮಾಯಾ ಇಳಿಜಾರು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜನವಸತಿ ಬಗ್ಗೆ ಅಷ್ಟಾಗು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಆಕ್ಸಿಂಟೊಕ್,ಚುಂಚುಮಿಲ್ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಉಕ್ಸಮಲ್ ನ ಸ್ವಾಧೀನತೆ ಬಗೆಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ.
ದಕ್ಷಿಣದ ಮಾಯಾ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದರೆ ನಕುಬೆ, ಮಿರಡಾರ್, ಕಿವಾಲ್, ಮತ್ತು ಸ್ಯಾನ್ ಬಾರ್ಟೊಲೊ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿವೆ. ಗ್ವಾಟೆಮಾಲಾದ ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಕಮಿನಾಲ್ ಜುವು ಸುಮಾರು 800 ನಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂದಿದೆ.ಇದು ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಅಲ್ಲಿನ ಖನಿಜ ಮತ್ತು ಬೆಣಚು ಕಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಗುರುತುಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ.ಇದು ಪ್ಯಾಟನ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆರಂಭಿಕ ಮಹತ್ವದ ಜಾಗೆಗಳೆಂದರೆ ಇಜಾಪಾ,ಟಕಾಲಿಕ್ ಅಬಾಜ್ ಮತ್ತು ಚಿಕೊಲಾಗಳು ಕಾಕಾವೊದ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲಗಳು 600 ಯಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂದಿವೆ. ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ-ಗಾತ್ರದ ಮಾಯಾ ಸಮುದಾಯಗಳು ಉತ್ತರದ ಮಾಯಾ ತಗ್ಗುಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದವು.ಇವುಗಳ ಗಾತ್ರ,ಅಳತೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದ ತಗ್ಗುಪ್ರದೇಶಗಳ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಪೂರ್ವ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗಗಳೆಂದರೆ ಕೊಮ್ಚೆನ್ ಮತ್ತು ಜಿಬಿಲಿಕಾತುನ್ಆಗಿದ್ದವು. ಮಾಯಾ ಯುಗದ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ ಲಿಪಿಗಳು ಈ ಯುಗದ ಮುಂಚೆಯೇ ಕಾಣಿಸಿವೆ .
ಮಾಯಾದ ಈ ಪತನಕ್ಕೆ ಪರಿಸರ ರಹಿತ ಕಾರಣಗಳಿವೆ.ಅವುಗಳನ್ನು ಏಳು ಉಪಪಂಗಡಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವಿಪರೀತ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಳ,ವಿದೇಶೀಯರ ಆಕ್ರಮಣ,ರೈತರ ಬಂಡಾಯ ಮತ್ತು ಆಯಕಟ್ಟಿನ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮಾರ್ಗಗಳ ಪತನ ಇವು ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಕಾರಣದಿಂದಾಚೆಗೆ ಪರಿಣಾಮವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಪರಿಸರೀಯ ಭೀತಿಗಳೆಂದರೆ ವಾತಾವರಣ ವಿನಾಶ,ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗ ಮತ್ತು ವಾಯುಗುಣ ಬದಲಾವಣೆ ಇತ್ಯಾದಿ. ಮಾಯಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಭಾರವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮೀರಿದ ಹೆಚ್ಚಳ,ಕೃಷಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಪರೀತವಾದ ಬೇಟೆಯಾಡುವಿಕೆ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಸುಮಾರು 200 ವರ್ಷಗಳ ಸತತ ಬರಗಾಲ ಈ ಮಾಯಾ ಪತನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆನ್ನುವುದನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದ್ದಾರೆ. ಸರೋವರಗಳ ಜಲಾನಯನಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಈ ಸತ್ಯ ಗೊತ್ತಾಗಿದೆ.ಪುರಾತನ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಿಲ್ಲದೇ ಇನ್ನಿತರ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಬಳಸದೇ ಅಥವಾ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ವಿವರ ಬಳಸದೇ ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಗತಿಯಿಂದ ಬಯಲಾಗಿದೆ.