polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ಈ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ನಡುವೆ ಫಾಕ್ಲೆಂಡ್ ಯುದ್ಧ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಆಡಲಾಯಿತು. ಟಿ.ವಿ. ಮೊದಲ ಗೋಲು ತನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ಚೆಂಡನ್ನು ಹೊಡೆಯುವುದರಿಂದ ಹೊಡೆದ ತೋರಿಸಿದರು. ಮರಡೋನ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಆಗಿತ್ತು "ಮರಡೋನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ದೇವರ ಕೈ ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪ." ಇದು "ದೇವರ ಕೈ" ಎಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ೨೦೦೫ ರ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೨ ರಂದು ಮರಡೋನಾ ಅವರು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕೈಯಿಂದ ಬಾಲನ್ನು ಹೊಡೆದಿದ್ದು, ಮತ್ತು ಅವನ ತಲೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಪರ್ಕ ಎಂದು ತನ್ನ ದೂರದರ್ಶನದ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ಅವರು ತಕ್ಷಣವೇ ಗುರಿ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಲ್ಲದ ಗೊತ್ತಿತ್ತು. ಈ ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಧ್ವಾನಗಳು ಹೆಸರಾಯಿತು. ಗುರಿ ಹೆಚ್ಚು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಆಟಗಾರರು ಕ್ರೋಧಕ್ಕೆ ನಿಂತಿದ್ದರು.
ಅವರು ಅಂದಿನ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಯ £ ೫ಮ್ ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವಾಗ ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ , ಎರಡು ಬಾರಿ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ ಒಪ್ಪಂದ ಶುಲ್ಕ ಹೊಂದಿಸಲು ಮಾತ್ರ ಫುಟ್ಬಾಲ್ , ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯದಾಗಿ , ಮತ್ತೊಂದು ದಾಖಲೆ ಶುಲ್ಕ £ ೬.೯ಮ್ ಫಾರ್ ನಪೋಲಿ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು ಮಾಡಿದಾಗ . ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಪರ ಕ್ಲಬ್ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮರಡೋನ ಬೊಕಾ ಜೂನಿಯರ್ಸ್ , ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ , ನಪೋಲಿ , ಸೆವಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ನೆವೆಲ್ 'ಸ್ ಓಲ್ಡ್ , ಆಡಿದರು . ಕ್ಲಬ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಹಲವಾರು ಗೌರವಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ನಪೋಲಿ ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯಾಗಿದೆ . ತನ್ನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ , ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ ಆಡುತ್ತಿರುವುದು , ಅವರು ೯೧ ಕ್ಯಾಪ್ಸ್ ಗಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೩೪ ಗೋಲು ಗಳಿಸಿದ.
ಮರಡೋನ ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ಅಂತಿಮ ವಿಜೇತ,೧೯೮೬ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಗೆಲುವು ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡದ ನಾಯಕತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ೧೯೮೬ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ಮರಡೋನ ತನ್ನ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಆಟಗಾರ ಈ. ಅವರು, ಪ್ರತಿ ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ ಆಟ ಪ್ರತಿ ನಿಮಿಷ ಆಡಿದ ೫ ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ೫ ಅಸಿಸ್ಟ್, ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ ವಿರುದ್ಧದ ಆರಂಭಿಕ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆ ಮೂರು ಮಾಡಿದ. ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಗೋಲು ಎರಡನೇ ಗುಂಪು ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಟಲಿ ವಿರುದ್ಧ ಬಂದಿತು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಿರುದ್ಧ ೨-೧ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಗೋಲು ಗಳಿಸಿದ ನಂತರ ತನ್ನ ದಂತಕಥೆ ಬೇರೂರಿತು.
ಮರಡೋನ ಎರಡನೇ ಗೋಲನ್ನು ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ನಿಮಿಷಗಳ ತೀವ್ರ ವಿವಾದವಿದೆ ಕೈ ಗುರಿ ನಂತರ, ನಂತರ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಾನ್ ಗುರಿಯನ್ನು ಫೀಫಾ ಪಡೆದನು. ಅವರು ತನ್ನ ಅರ್ಧ ಚೆಂಡನ್ನು ಪಡೆದರು, ಮತ್ತು ೧೧ ಸ್ಪರ್ಶ ಕಳೆದ ಐದು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಹೊರಾಂಗಣದ ಆಟಗಾರರು (ಪೀಟರ್ ಬೇರ್ಡ್ ಸ್ಲೇ, ಸ್ಟೀವ್ ಹಾಡ್ಜ್, ಪೀಟರ್ ರೀಡ್, ಟೆರ್ರಿ ಬುತ್ಚೆರ್) ಮತ್ತು ಗೋಲ್ಕೀಪರ್ ಪೀಟರ್ ಶಿಲ್ಟನ್ ಡ್ರಿಬ್ಲಿಂಗ್, ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ದ ನಡೆಯಿತು. ಈ ಗುರಿ ಫೀಫಾ ನಡೆಸಿದ ೨೦೦೨ ಆನ್ಲೈನ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ "ಶತಮಾನದ ಗೋಲು" ಪಡೆದನು. ಮರಡೋನ ನಂತರ ನಾಟಕದ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಶೈಲಿಯ ಸೊಗಸು ಅಲ್ಲ ಎಂದು ಗುರಿ ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಮರಡೋನ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ದಾಖಲಿಸಿದವರು , ಯಾವುದೇ ಆಟಗಾರನು ಹೆಚ್ಚು ಕೆಲವು ಮೂರು ಬಾರಿ ೯೦ ಪುಟಿಸುವ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಆಟಗಾರ ಎರಡುಪಟ್ಟು ಉಚಿತ ಒದೆತಗಳು ತಮ್ಮ ತಂಡದ ಗೆಲುವಿನ ೫೩ ಬಾರಿ ಹೋದ . ಮರಡೋನ ಗಳಿಸಿದರು ಅಥವಾ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಯದ ಗೋಲನ್ನು ನೆರವಾದರು ಸೇರಿದಂತೆ ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ ನ ೧೪ ಗೋಲುಗಳನ್ನು ೧೦ ನೆರವಿನ , ಅವರು ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಾನ್ ಹೆಸರುಗಳ ಒಂದು ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಎಂದು ಖಾತರಿ .
ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ ಅವನ ಎರಡು ಗಾಯಗೊಂಡ ಪೀಡಿತ ಋತುಗಳಲ್ಲಿ , ಮರಡೋನ ೫೮ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ೩೮ ಗೋಲು ಗಳಿಸಿದ. ಬಾರ್ಸಿಲೊನಾದಲ್ಲಿ, ಮರಡೋನ ತಂಡದ ನಿರ್ದೇಶಕರು , ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕ್ಲಬ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜೋಸೆಫ್ ಲ್ಲುಯಿಸ್ ನುನೆಜ್ , ೧೯೮೪ ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಂಪ್ ನೌ ಔಟ್ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದ ಒಂದು ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿವೆ ಜೊತೆ ಆಗಾಗ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಒಡೆಯಿತು . ಅವರು £ ೬.೯ಮ್ , ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶ್ವದ ದಾಖಲೆ ಶುಲ್ಕ ಇಟಲಿ 'ಯ ಸೆರೀ ರಲ್ಲಿ ನಪೋಲಿ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು .
ಮರಡೋನ ಎರಡನೇ ಗೋಲು ಮತ್ತೊಂದು ಕಲಾವಿದ ಡ್ರಿಬ್ಲಿಂಗ್ ಪ್ರದರ್ಶನ ಸೇರಿದಂತೆ ಬೆಲ್ಜಿಯಂ ವಿರುದ್ಧ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ ಮತ್ತೆರಡು ಗೋಲು , ಈ ನಂತರ . ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಎದುರಾಳಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನ್ ಬಲಭಾಗದ ಡಬಲ್ ಗುರುತು ಅವನನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಿರಿ, ಆದರೆ ಆದಾಗ್ಯೂ ಗೆಲ್ಲುವ ಗೋಲು ಫಾರ್ ಜಾರ್ಜ್ ಅಂತಿಮ ಪಾಸ್ ನೀಡಲು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ . ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ ಅಝ್ಟೆಚ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ೧೧೫,೦೦೦ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮುಂದೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿ ೩-೨ ಸೋಲಿಸಿತು .
ಮರಡೋನ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ಅಂತಿಮ ೧೯೯೦ ಫಿಫಾ ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ ನಾಯಕತ್ವ . ಪಾದದ ಗಾಯದ ತನ್ನ ಒಟ್ಟಾರೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ಪರಿಣಾಮ , ಮತ್ತು ಅವರು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಬಲ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದುದಕ್ಕಿಂತ . ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ ಬಹುತೇಕ ಮಾತ್ರ ತಮ್ಮ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅರ್ಹತಾ , ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸೋತು . ಬ್ರೆಜಿಲ್ ವಿರುದ್ಧ ೧೬ ಪಂದ್ಯದ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಕ್ಲಾಡಿಯೊ ಮರಡೋನ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ ಏಕೈಕ ಗೋಲನ್ನು .
ಡೀಗೋ ಮರಡೋನ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಬಂದಿದ್ದರು ಬಡ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ , ಬ್ಯೂನಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ , ೩೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೬೦ ರಂದು ಜನಿಸಿದ , ಆದರೆ ವಿಲ್ಲಾ , ಬ್ಯೂನಸ್ ಐರಿಸ್, ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ ದಕ್ಷಿಣ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ . ಮೂವರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ನಂತರ ಮೊದಲ ಮಗ. ಅವರು ವೃತ್ತಿಪರ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರು ಇಬ್ಬರು ತಮ್ಮಂದಿರು , ಹ್ಯೂಗೋ ಮತ್ತು ರೌಲ್ ಹೊಂದಿದೆ ಮರಡೋನ ಇಟಾಲಿಯನ್ , ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂತತಿಯ ಹೊಂದಿದೆ .
ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ , ಮರಡೋನ ಒಮ್ಮತದ ಮತ ಮೂಲಕ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಟಗಾರ ಎಂದು ಗೋಲ್ಡನ್ ಬಾಲ್ ವಿಜೇತ ಹೋದರು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಗೆದ್ದ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು . ಅವನಿಗೆ ಒಂದು ಕಾಣಿಕೆಯಾಗಿದೆ ರಲ್ಲಿ ಅಝ್ಟೆಚ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸಹ " ಶತಮಾನದ ಗೋಲು " ಗಳಿಸಿ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಇದು ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ .
ಡಿಯಾಗೋ ಆರ್ಮಾಂಡೋ ಮರಡೋನ ಫ್ರಾಂಕೊ ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾದ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ತರಬೇತುದಾರ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಆಟಗಾರ. ಅನೇಕ ತಜ್ಞರು , ಫುಟ್ಬಾಲ್ ವಿಮರ್ಶಕರು , ಮಾಜಿ ಆಟಗಾರರು .ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರು ಒಂದು ಪೀಲೆ ೨೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ಜಂಟಿ ಫಿಫಾ ಆಟಗಾರ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಮರಡೋನ ಸೋಮವಾರ ೧೯ ಸ್ಯಾನ್ ಮಿಗುಯೆಲ್ ತನ್ನ ಹೊಸ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರರಲ್ಲಿ, "ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ತರಬೇತುದಾರ" ಎಂದು ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾದ ಪ್ರೈಮೆರ ಡಿ ಕ್ಲಬ್ ಡೆಪೊರ್ಟಿವೋದ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದ ಸದಾನಂದ ಗೌಡ, ಅನಂತ್ ಕುಮಾರ್, ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ್ ಅವರಲ್ಲದೆ, ರಾಜ್ಯದಿಂದ ರಾಜ್ಯಸಭೆಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿರುವ ವೆಂಕಯ್ಯ ನಾಯ್ಡು ಕೂಡ ಸಂಪುಟ ಸಚಿವರು.
ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಹಾಗೂ ಸಿಬ್ಬಂದಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕುಂದುಕೊರತೆ ಹಾಗೂ ಪಿಂಚಣಿ ಸಚಿವಾಲಯ, ಅಣುಶಕ್ತಿ ಇಲಾಖೆ, ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಇಲಾಖೆ ಹಾಗೂ ವಿತರಿಸದೇ ಇರುವ ಸಚಿವಾಲಯಗಳ ಎಲ್ಲ ಪಾಲಿಸಿ ನಿರ್ಧಾರಗಳು.
ಸುಷ್ಮಾ ಸ್ವರಾಜ್ - ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರ, ಭಾರತೀಯ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಸಚಿವಾಲಯ
ಅರುಣ್ ಜೇಟ್ಲಿ - ವಿತ್ತ ಖಾತೆ, ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಣಾ ಖಾತೆಯ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹೊಣೆ
ಎಂ. ವೆಂಕಯ್ಯ ನಾಯ್ಡು - ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಖಾತೆ ಹಾಗೂ ವಸತಿ ಮತ್ತು ನಗರ ಬಡತನ ನಿರ್ಮೂಲನಾ ಖಾತೆ, ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳು
ಉಮಾ ಭಾರತಿ - ಜಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು, ನದಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಗಂಗಾ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಇಲಾಖೆ
ಗೋಪಿನಾಥ ರಾವ್ ಮುಂಡೆ - ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ, ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ಶೌಚಾಲಯ ಇಲಾಖೆ
ರಾಮವಿಲಾಸ್ ಪಾಸ್ವಾನ್ - ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾಗಳು, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣೆ
ರವಿಶಂಕರ್ ಪ್ರಸಾದ್ - ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಇಲಾಖೆ
ಜನರಲ್ ವಿ.ಕೆ.ಸಿಂಗ್ - ಈಶಾನ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ; ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರ, ಭಾರತೀಯ ಸಾಗರೋತ್ತರ ವ್ಯವಹಾರ
ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ರಾವ್ - ಯೋಜನೆ ; ಅಂಕಿಅಂಶ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅನುಷ್ಠಾನ ; ರಕ್ಷಣೆ
ಸಂತೋಷ್ ಕುಮಾರ್ ಗಂಗಾವರ್ - ಜವಳಿ ; ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಹಾರ, ಜಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲ, ನದಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಗಂಗಾ ಪುನಶ್ಚೇತನ
ಶರಭಾನಂದ ಸೋನೋವಾಲ್ - ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಔದ್ಯಮಿಕ, ಯುವ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡೆ
ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ , ಪರಿಸರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ , ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳು
ಪೀಯೂಷ್ ಗೋಯಲ್ - ವಿದ್ಯುತ್ , ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು , ಹೊಸ ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ
ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ , ಭೂ ವಿಜ್ಞಾನ , ಪ್ರಧಾನಿ ಕಚೇರಿ, ಸಿಬ್ಬಂದಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕುಂದುಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಪಿಂಚಣಿ, ಅಣುಶಕ್ತಿ, ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಇಲಾಖೆಗಳು
ನಿರ್ಮಲಾ ಸೀತಾರಾಮನ್ - ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆ , ವಿತ್ತ, ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ವ್ಯವಹಾರಗಳು
ಉಪೇಂದ್ರ ಖುಷ್‌ವಾಹ - ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ, ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ಶೌಚಾಲಯ ಇಲಾಖೆ
ರಾವ್‌ಸಾಹೆಬ್ ದಾದಾರಾವ್ ದಾನ್ವೆ - ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣೆ
4 ಶ್ರೀ ಮುಕ್ತಾರ್ ಅಬ್ಬಾಸ್ ನಖ್ವಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ವ್ಯವಹಾರಗಳ; ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ
5 ಶ್ರೀ ದಿ . ಅಹ್ಲುವಾಲಿಯಾ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ರೈತರು ಕಲ್ಯಾಣ; ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ
21 ಡಾ ಸಂಜೀವ್ ಕುಮಾರ್ ಜಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲ, ನದಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ & ಗಂಗಾ ನವ ಯೌವನ ಪಡೆಯುವುದು
27 ಶ್ರೀ ಬಾಬುಲ್ ಸುಪ್ರಿಯೋ ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ; ವಸತಿ ಮತ್ತು ನಗರ ಬಡತನ ನಿರ್ಮೂಲನೆ
34 ಶ್ರೀ ಎಲ್ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೆದ್ದಾರಿ, ಹಡಗು,; ಕೆಮಿಕಲ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಫರ್ಟಿಲೈಸರ್ಸ್
36 ಶ್ರೀ ಸಿ.ಆರ್ ಚೌಧರಿ ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣೆ
37 ಶ್ರೀ . ಚೌಧರಿ ಕಾನೂನು & ನ್ಯಾಯಾಂಗ; ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ
3 ಶ್ರೀ ಅರುಣ್ ಜೇಟ್ಲಿ :ಹಣಕಾಸು; ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ವ್ಯವಹಾರಗಳು + ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ
4 ಶ್ರೀ ಎಂ.ವೆಂಕಯ್ಯ ನಾಯ್ಡು ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ; ವಸತಿ ಮತ್ತು ನಗರ ಬಡತನ ನಿರ್ಮೂಲನೆ; ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ
9 ಉಮಾ ಭಾರತಿ: ಜಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲ, ನದಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಗಂಗಾ ನವ ಯೌವನ ಪಡೆಯುವುದು
11 ಶ್ರೀ ರಾಮ್ವಿಲಾಸ್ ಪಾಸ್ವಾನ್ :ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣೆ
15 ಶ್ರೀ ರವಿ ಶಂಕರ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಕಾನೂನು & ನ್ಯಾಯಾಂಗ; ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ
20 ಶ್ರೀ ನರೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ತೋಮರ್ ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ; ಪಂಚಾಯತಿ ರಾಜ್ಡ್ರಿಂ;ಕಿಂಗ್ ವಾಟರ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಯಾನಿಟೇಷನ್
1 ಶ್ರೀ ರಾವ್ ಇಂದರ್ಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಯೋಜನಾ ;ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ವಸತಿ ಮತ್ತು ನಗರ ಬಡತನ ನಿರ್ಮೂಲನೆ
3 ಶ್ರೀ ರಾಜೀವ್ ಪ್ರತಾಪ್ ರೂಡಿ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮ
4 ಶ್ರೀ ವಿಜಯ್ ಗೋಯೆಲ್ ಯುವ ಹಾಗೂ ಕ್ರೀಡಾ ;ಜಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲ, ನದಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ & ಗಂಗಾ ನವ ಯೌವನ ಪಡೆಯುವುದು
7 ಶ್ರೀ ಪಿಯೂಷ್ ಗೋಯಲ್ ಪವರ್ ; ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ; ಹೊಸ ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ;ಗಣಿ
8 ಡಾ ಜಿತೇಂದ್ರ ಈಶಾನ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಸಿಂಗ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ;ಪ್ರಧಾನಿ ಕಚೇರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕುಂದುಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಪಿಂಚಣಿ; ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ ವಿಭಾಗವು ಇಲಾಖೆ ಸ್ಪೇಸ್
ರಾಜೀವ್ ಪ್ರತಾಪ್ ರೂಡಿ - ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ, ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಹಾರ
ಡಾ. ಮಹೇಶ್ ಶರ್ಮ -ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಹಾಗೂ ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ
ಮುಖ್ತಾರ್ ಅಬ್ಬಾಸ್ ನಖ್ವೀ -ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ವ್ಯವಹಾರ, ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಹಾರ
ಸನ್ವರ್ ಲಾಲ್ ಜಾಟ್ - ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲ, ನದಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಗಂಗಾ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ
೨೦೧೪ ರ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ ಏಪ್ರಿಲ್ ಮೇ ಯಲ್ಲಿ ನೆಡೆದು ಮೇ ೧೬, ೨೦೧೪ರಂದು ಎಣಿಕೆಯಾಗಿ ,ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷವು ಬಹಮತ ಪಡೆದಿದ್ದು, ಮೇ ೨೬, ೨೦೧೪, ರಂದು ಮೊದಲೇ ನಿರ್ಧರಿಸಿದಂತೆ ಗುಜರಾತಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಆ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಅವರ ಜೊತೆ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಅವರ ಮಂತ್ರಿ ಮಂಡಳದ ಸದಸ್ಯರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಬಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಅದರ ವಿವರ ಈ ಕೆಳಗೆ ಕೊಟ್ಟಿದೆ.
ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಾಲ್ವರು ಸಂಪುಟ ದರ್ಜೆ ಸಚಿವರು ಮತ್ತು ೧೭ ಸಹಾಯಕ ಸಚಿವರು ಪ್ರಮಾಣ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಬೀರೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ - ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ, ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್, ಕುಡಿವ ನೀರು ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯ
ಅಂತೆಯೇ 5 ಹಾಲಿ ಸಚಿವರಿಗೆ ಸಂಪುಟದಿಂದ ಕೊಕ್ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದು, ಹಾಲಿ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಖಾತೆ ಸಚಿವ ಪ್ರಕಾಶ್ ಜವಡೇಕರ್ ಅವರಿಗೆ ಭಡ್ತಿ ನೀಡಿ, ಸಂಪುಟ ದರ್ಜೆ ಸಚಿವರಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಉಳಿದಂತೆ 5 ಸಚಿವರನ್ನು ಸಂಪುಟದಿಂದ ಕೈ ಬಿಡಲಾಗಿದ್ದು,
ಸಚಿವರಾದ ಉಮಾ ಭಾರತಿ, ಕಲರಾಜ್‌ ಮಿಶ್ರಾ, ಬಂಡಾರು ದತ್ತಾತ್ರೇಯ, ರಾಜೀವ್‌ ಪ್ರತಾಪ್‌ ರೂಡಿ ಸೇರಿದಂತೆ 7 ಸಚಿವರಿಂದ ರಾಜೀನಾಮೆಯಿಂದ ತೆರವಾದ ಸ್ಥಾನಗಳು +೨ ಸ್ಥಾನಗಳು;ಉಮಾ ಭಾರತಿ,ಪುನಃ ಸೇರ್ಪಡೆ
ಸಚಿವರಾದ ನಿರ್ಮಲಾ ಸೀತಾರಾಮನ್‌, ಧರ್ಮೇಂದ್ರ ಪ್ರಧಾನ್‌, ಪಿಯೂಷ್‌ ಗೋಯಲ್‌ ಹಾಗೂ ಮುಖ್ತರ್‌ ಅಬ್ಬಾಸ್‌ ನಕ್ವಿ ಅವರಿಗೆ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್‌ ದರ್ಜೆ ಸಚಿವರಾಗಿ ಉನ್ನತಿ ದೊರೆತಿದೆ.
ಮೋದಿ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸಚಿವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಈಗ ಎಂಟು. ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಫತೇಪುರದಿಂದ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಂಸದರಾಗಿರುವ ಸಾದ್ವಿ ನಿರಂಜನ್ ಜ್ಯೋತಿ ಭಾನುವಾರ ಪ್ರಮಾಣ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಏಕೈಕ ಮಹಿಳಾ ಸದಸ್ಯೆ. ಸುಷ್ಮಾ ಸ್ವರಾಜ್, ಉಮಾ ಭಾರತಿ, ನಜ್ಮಾ ಹೆಫ್ತುಲ್ಲಾ, ಮನೇಕಾ ಗಾಂಧಿ, ಹರ್‌ಸಿ ಮ್ರತ್ ಕೌರ್ ಬಾದಲ್, ನಿರ್ಮಲಾ ಸೀತಾರಾಮನ್ ಮತ್ತು ಸ್ಮೃತಿ ಇರಾನಿ ಇತರ ಮಹಿಳಾ ಸಚಿವರು
ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ: ಸಿಬ್ಬಂದಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕುಂದುಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಪಿಂಚಣಿ; ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ ವಿಭಾಗವು; ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಇಲಾಖೆ ಸ್ಪೇಸ್; ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ನೀತಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಇತರ ಬಂಡವಾಳ; ಸಚಿವರಿಲ್ಲದ ಯಾವುದೇ ಖಾತೆ.
ಜಿತೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್: ಈಶಾನ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ ; ಪ್ರಧಾನಿ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ; ಸಿಬ್ಬಂದಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳು ಮತ್ತು ಪಿಂಚಣಿಗಳ ಸಚಿವಾಲಯದ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ; ಪರಮಾಣು ಇಂಧನ ಇಲಾಖೆಯ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ; ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಇಲಾಖೆಯ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ.
ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದ ಮನೋಹರ್ ಪರಿಕ್ಕರ್ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಚಿವ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದ್ದರಿಂದ ವಿತ್ತ ಸಚಿವ ಅರುಣ್ ಜೇಟ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ರಕ್ಷಣಾ ಖಾತೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹೊಣೆ ವಹಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಗೋವಾ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿರುವ ಪರಿಕ್ಕರ್ ೧೩-೩-೨೦೧೭ರಂದು ರಾಜೀನಾಮೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದು, ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಪ್ರಣವ್ ಮುಖರ್ಜಿ ರಾಜೀನಾಮೆ ಪತ್ರ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಶಿರದ್ ಯೆಸೊ ನಾಯ್ಕ್: ಆಯುರ್ವೇದ, ಯೋಗ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಯುನಾನಿ, ಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಹೋಮಿಯೋಪತಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ .
ಅಲ್ಪನ್ಸ್ ಕಣ್ಣಂತಾನಂ: ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಚಿವಾಲಯದ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ ; ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಚಿವಾಲಯದ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ.
ನಿತಿನ್ ಜೈರಾಮ್ ಗಡ್ಕರಿ: ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಸಚಿವ; ಶಿಪ್ಪಿಂಗ್ ಮಂತ್ರಿ; ಜಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಸಚಿವ, ನದಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಗಂಗಾ ಪುನಶ್ಚೇತನ.
ರಾಜ್ಯವರ್ಧನ್ ಸಿಂಗ್ ರಾಥೋಡ್: ಯುವ ವ್ಯವಹಾರ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಸಚಿವಾಲಯದ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ ; ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಸಚಿವಾಲಯದ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ.
ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್ ಸಿಂಗ್: ಪವರ್ ಸಚಿವಾಲಯದ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ ; ಹೊಸ ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸಚಿವಾಲಯದ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ .
ಮಾಶೇಶ್ ಶರ್ಮ: ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ ; ಪರಿಸರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಸಚಿವಾಲಯದ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ.
ವಿಜಯ್ ಗೋಯೆಲ್: ಸಂಸತ್ತಿನ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯದ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ; ಅಂಕಿಅಂಶ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅನುಷ್ಠಾನ ಸಚಿವಾಲಯದ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ.
ಹರ್ಷವರ್ಧನ್: ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಚಿವ; ಭೂಮಿಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಮಂತ್ರಿ; ಪರಿಸರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಸಚಿವ.
ಧರ್ಮೇಂದ್ರ ಪ್ರಧಾನ್: ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ಸಚಿವ; ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮ ಸಚಿವ.
ರಾವಾ ಇಂದರ್ಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವಾಲಯ ; ರಾಸಾಯನಿಕ ಮತ್ತು ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯದ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ.
ಮಂಜಜ್ ಸಿನ್ಹಾ: ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್ ಸಚಿವಾಲಯದ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ ; ರೈಲ್ವೆ ಸಚಿವಾಲಯದ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ.
ರಾವಿ ಶಂಕರ್ ಪ್ರಸಾದ್: ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯ ಸಚಿವ; ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಚಿವ.
ಗಿರಿರಾಜ್ ಸಿಂಗ್: ಮೈಕ್ರೋ, ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಉದ್ಯಮಗಳ ಸಚಿವಾಲಯದ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ .
ಹಾರ್ದೀಪ್ ಸಿಂಗ್ ಪುರಿ: ವಸತಿ ಮತ್ತು ನಗರ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯದ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ .
ಹರಿಭಾಯಿ ಪಾರ್ಟಿಭಾಯಿ ಚೌಧರಿ: ಗಣಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ; ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಸಚಿವಾಲಯದ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ.
ಸಾಂಶ್ಶ್ ಕುಮಾರ್ ಗಂಗವಾರ್: ಕಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಸಚಿವಾಲಯದ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ .
ನರೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ತೋಮರ್: ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವ; ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಮಂತ್ರಿ; ಗಣಿ ಸಚಿವ.
ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಪಿ: ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯದ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ; ಶಿಪ್ಪಿಂಗ್ ಸಚಿವಾಲಯದ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ.
ರಾಮ್ವಿಲಾಸ್ ಪಾಸ್ವಾನ್: ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣೆ.
ರಮೇಶ್ ಚಂದಪ್ಪ ಜಿಗಜಿನಗಿ: ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಸಚಿವಾಲಯದ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ.
ಅನಂತ್ಕುಮಾರ್: ರಾಸಾಯನಿಕ ಮತ್ತು ರಸಗೊಬ್ಬರ ಸಚಿವ; ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವ.
ರಾಮ್ದಾಸ್ ಅಥಾವಾಲೆ: ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣ ಸಚಿವಾಲಯದ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ.
ಎಸ್ ಅಹ್ಲುವಾಲಿಯಾ: ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಸಚಿವಾಲಯದ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ.
ಅಂತಂತ್ ಗೀತೆ: ಹೆವಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ದಿಮೆಗಳ ಸಚಿವ.
ಸೋಸಮ್ಮ ಲೈಪೆ ವೇಚೂರ್ ತಳಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಭಿಯಾನವನ್ನೇ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ನ ಮೂಲಕ ಜಗತ್ತಿನ ಗಮನವನ್ನು ವೆಚೂರಿನತ್ತ ಸೆಳೆಯಲು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಕೂಡ.
ವೇಚೂರು ಎಂಬುದು ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಗಿಡ್ದ ಹಸುತಳಿ. ವೇಚೂರ್‌ನ ತವರುಮನೆ ಕೇರಳದ ಕೊಟ್ಟಾಯಮ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವೈಕಂ ಎಂಬ ಪುಟ್ಟಹಳ್ಳಿ. ಭಾರತ ಉಪಖಂಡದ ಈ ಕೊನೆಯ ಊರು ಅತಿಯಾದ ಮಳೆಗೆ, ಅಷ್ಟೇ ಸೆಖೆಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಇಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಸಾರಿಗೆ ದೋಣಿ. ಮೇಯಲು ದನಗಳು ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಗಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ!
ಹೀಗಾಗಿ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ತಳಿಯ ಅನ್ವೇಷಣೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ವೇಚೂರ್. ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ವೆಚೂರ್ ಚಿಕ್ಕದಾದರೂ ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇದು ಇನ್ನಾವುದೇ ಕೆಲಸಗಾರ ತಳಿಯೊಂದಿಗೂ ಸಮಗೌರವ ಪಡೆಯಬಲ್ಲಂತಹದ್ದು. ಅತ್ಯಂತ ಪುಟ್ಟ ತಳಿ, ಕಡಿಮೆ ಆಹಾರದ ಅವಶ್ಯಕತೆ, ಯಾವುದೇ ಹವಾಗುಣಕ್ಕೊ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ಸಹಿಷ್ಣುತೆ, ಅಪರೂಪದ ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ, ಚರ್ಮದಲ್ಲಿನ ಕೀಟನಿರೋಧಕತೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ವೇಚೂರು ತಳಿಯ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯಲ್ಲದ ಗುಣಾವಳಿಗಳು.
ಉದ್ದ ಬಾಲ, ನಮ್ಮ ಮಲೆನಾಡು ಗಿಡ್ಡ ತಳಿಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಬಲಿಷ್ಟ ಕೋಡು, ಕೆಂಬಣ್ಣ, ೮೦ರಿಂದ ನೂರು ಅಂಗುಲದಷ್ಟುಎತ್ತರ ಇತ್ಯಾದಿ ಇತ್ಯಾದಿ ವೇಚೂರಿನ ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ವೇಚೂರ್ ತಳಿಯ ಹಾಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿವೆ. ಅನೇಕ ಖಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ವೇಚೂರಿನ ಹಾಲನ್ನು ಕೇರಳದ ಪರಂಪರಾನುಗತ ಆಯುರ್ವೇದ ವೈದ್ಯರು ಸಲಹೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಎಷ್ಟೆಂದರೆ, ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಶ್ರೀಮನ್ಮಾಹಾರಾಜ ಬಲರಾಮ ವರ್ಮನಿಗೆ ಆಸ್ಥಾನವೈದ್ಯರು ಕಪ್ಪು ವೇಚೂರಿನ ಹಾಲು ಕುಡಿಯಲು ಸೂಚಿಸಿದರೆಂದೂ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಭಟರು ವೇಚೂರ್ ತಳಿಗಳನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲು ತಿರುವಾಂಕೂರಿನಿಂದ ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಬಂದರೆಂದು ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿಲಾಗಿದೆ.
ಅಪರೂಪದ ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ವೇಚೂರ್, ಇಂದು ತನ್ನ ವಿನಾಶಗೀತೆಯ ಕೊನೆಯ ಚರಣಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಿದೆ. ಸಹಸ್ರ ಸಹಸ್ರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ವೇಚೂರ್ ತಳಿಗಳ ಇಂದಿನ ಸಂಖ್ಯೆ ಕೇವಲ ೯೦-೧೦೦ ಅಷ್ಟೆ!
ಇದರೊಂದಿಗೆ ವೇಚೂರ್ ತಳಿಗಳ ಹಾಲಿನ ಅಪೂರ್ವವಾದ ಔಶಧೀಯ ಗುಣಗಳು ಹಾಗು ಅವುಗಳ ಬಳಕೆಯ ಕುರಿತಾದ ಮಾಹಿತಿಗಳೂ ಸಹ ಮರೆವಿನ ಪರದೆಯ ಹಿಂದೆ ಸರಿದಿವೆ.
ಲಿಂಗದಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ.
ಭಕ್ತರು ತಮ್ಮ ಬಯಕೆ/ಸಂಕಲ್ಪಗಳನ್ನು ದೇವರಲ್ಲಿ ನಿವೇದಿಷಿಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ ಅದು ಈಡೇರಿದ ಮೇಲಷ್ಟೇ ಹರಕೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಒಂದು ಮನೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದಲ್ಲಿ ಅದು ನಿರ್ವಿಘ್ನವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿದರೆ ಸುರ್ಯ ಸದಾಶಿವ ರುದ್ರ ದೇವರಿಗೆ ಹರಕೆ ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತೇನೆಂದು ದೇವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಮನೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಆದ ನಂತರ ಮನೆಯ ಮಣ್ಣಿನ ಆಕೃತಿಯನ್ನು ಒಂದು ಸೇರು ಅಕ್ಕಿ, ಒಂದು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಹಾಗೂ ಐದು ರೂಪಾಯಿ ಕಾಣಿಕೆಯ ಜೊತೆಗೆ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ದೇವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹರಕೆ ಒಪ್ಪಿಸಬಹುದು. ಇದೇ ರೀತಿ ಸಂತಾನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ತೊಟ್ಟಿಲು ಮಗು, ಮದುವೆಗಾಗಿ ಗಂಡು-ಹೆಣ್ಣಿನ ಗೊಂಬೆ, ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಸಫಲತೆಗಾಗಿ ಪುಸ್ತಕ ಪೆನ್ನು, ದೇಹಾರೋಗ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಮನುಷ್ಯಾಕೃತಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಾಗಿ ಹರೆ ಒಪ್ಪಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಇಲ್ಲಿದೆ.
ಕೌಟುಂಬಿಕ ಸಮಸ್ಯೆ, ಆರೋಗ್ಯ, ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ, ವ್ಯವಹಾರ, ಕೃಷಿ, ಇತ್ಯಾದಿ ಜೀವನದ ಎಲ್ಲಾ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಹಾಗೆ ದೇವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ ಅವು ಈಡೇರಿದಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಮಣ್ಣಿನ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ದೇವರಿಗೆ ಹರಕೆ ಒಪ್ಪಿಸುವುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕಾರು, ಬಸ್ಸು, ವಿಮಾನ, ದೋಣಿ, ಹೆಲಿಕಾಫ್ಟರ್, ಕಟ್ಟಡ, ಕೈ-ಕಾಲು, ಹೃದಯ, ಕಿಡ್ನಿ, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್, ಮೇಜು, ಕುರ್ಚಿ, ದನ, ಕರು, ನಾಯಿ, ಕೋಳಿ ಇತ್ಯಾದಿ ನೂರಾರು ತರದ ಮಣ್ಣಿನ ಹರಕೆಗಳನ್ನು ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಒಬ್ಬನೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಷ್ಟು ಹರಕೆಗಳನ್ನೂ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ.
ಭಕ್ತರು ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಮಣ್ಣಿನ ಹರಕೆ ಗೊಂಬೆಗಳು, ಅಕ್ಕಿ, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಮದ್ಯಾಹ್ನದ ಮಹಾಪೂಜೆಯ ಮೊದಲು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಳಿಯಿರುವ ಹರಕೆ ಬನಕ್ಕೆ ಒಯ್ಯಲಾಗುವುದು. ಅಲ್ಲಿ ಅರ್ಚಕರು ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಹರಕೆ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಬನದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಿಡುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಮಣ್ಣಿನ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಆವೆ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಮಾಡಿ ಕುಲುಮೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವಾಗ ಈ ಗೊಂಬೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಬಿರುಕಿರಬಾರದು. ದೂರದ ಊರಿಂದ ಬರುವ ಭಕ್ತಾದಿಗಳ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಈಗ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಹರಕೆ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಕುಂಬಾರರಿಂದ ಮಾಡಿಸಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವಂತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
ಭಕ್ತ ಜನರು ತಮ್ಮ ಇಷ್ಟಾರ್ಥ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ, ಸಂಕಷ್ಟ ನಿವಾರಣೆಗಾಗಿ ದೇವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಸಂಕಲ್ಪ ಸಿದ್ದಿಯಾದಾಗ ತಾವು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದ ರೀತಿಯ ಮಣ್ಣಿನ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಹರಕೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಸದಾಶಿವ ರುದ್ರ ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವುದು ಸುರ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಹೇಗೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಪುರಾವೆ, ವಿವರಣೆ, ನಿಖರವಾದ ಮಾಹಿತಿ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲವಾದರೂ ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಈ ಮಣ್ಣಿನ ಹರಕೆ ಸಂಪ್ರದಾಯ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆದು ಬಂದಿದ್ದು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತರ ಸಂಕಷ್ಟ ನಿವಾರಣೆಯಾಗಿ ಇಷ್ಟಾರ್ಥ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಾದಿಗಳಿಂದ ಅರ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಶೇಖರಣೆಯಾದ ಮಣ್ಣಿನ ಹರಕೆ ಗೊಂಬೆಗಳ ರಾಶಿಯೇ ಸಾಕ್ಷಿ.
ಬೆಳ್ಳಿ, ಬಂಗಾರ, ಹಣ, ದವಸ ಧಾನ್ಯ ಇವ್ಯಾವುದೂ ದುರ್ಲಭವಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲೇ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು/ಆಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವುದು ಬಹುಶಃ ಅತ್ಯಂತ ದೀನ-ದುರ್ಬಲರಿಗೂ ಸುಲಭಸಾಧ್ಯ ಸರಳ ಪದ್ದತಿಯಾಗಿ ಹಳ್ಳಿಯ ರೈತಾಪಿ ಜನರಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯ್ತೋ ಏನೋ?
ಮನುಷ್ಯ, ದೇವರು ಹಾಗೂ ಮಣ್ಣಿನ ನಿರಂತರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಇದು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.
ದೇವಸ್ಥಾನದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೧೦೦ ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಾಂತವಾದ ವನರಾಶಿಯ ಮಧ್ಯೆ ಮೇಲಿನ ಘಟನೆ ನಡೆಯಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವ ಪ್ರದೇಶ ಹರಕೆಬನ ಇದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಐತಿಹ್ಯವಿದೆ. ಹಿಂದೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಭೃಗು ಮಹರ್ಷಿಯ ಶಿಷ್ಯರೊಬ್ಬರು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದು, ಅವರ ತಪಸ್ಸಿಗೊಲಿದ ಶಿವ ಪಾರ್ವತಿಯರು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಲಿಂಗ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾದರು ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿಯಿದೆ. ಇದರ ಕುರುಹಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಲಿಂಗರೂಪಿ ಶಿಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಶಿಲಾಪಾದಗಳೂ ಇವೆ. ಮಹರ್ಷಿಗಳ ತಪೋಭೂಮಿಯಾಗಿದ್ದ, ದೇವರೊಲಿದ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ, ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಸೊಪ್ಪು ಕಡಿಯುವ ಮಹಿಳೆಯ ಮೂಲಕ ಊರಿನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ, ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಇದರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದರು ಎಂಬುದು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಐತಿಹ್ಯ.
ಇಂದಿಗೂ ಲಿಂಗ ರೂಪಿ ಶಿಲೆಗಳಿಗೆ ನಿತ್ಯ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಭಕ್ತರಿಂದ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಹರಕೆ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಈ ಲಿಂಗಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಜೋಡಿಸಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತಾದಿಗಳಿಗೆ ಹಗಲು ವೇಳೆ ಈ 'ಹರಕೆ ಬನ' ಸಂದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ.
ಮಣ್ಣಿನ ಹರಕೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾದ ಸುರ್ಯ ಶ್ರೀ ಸದಾಶಿವ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಸುರ್ಯ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಾರಣ ಇದಕ್ಕೆ 'ಸುರ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನ'ವೆಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. 'ಸುರ್ಯ' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬರಲು ಕಾರಣವಾದ ಒಂದು ದಂತಕಥೆ ಇದೆ. ಹಿಂದೆ ಒಬ್ಬಾಕೆ ತನ್ನ ಮಗ ಸುರೆಯನ ಜೊತೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಡಿಗೆ ಸೊಪ್ಪು ತರಲೆಂದು ಹೋಗಿದ್ದಳಂತೆ. ಸೊಪ್ಪು ಕಡಿಯುವಾಗ ಸೊಪ್ಪಿನ ನಡುವೆ ಮರೆಯಾಗಿದ್ದ ಲಿಂಗರೂಪಿ ಶಿಲೆಗೆ ಕತ್ತಿ ತಾಗಿ ರಕ್ತ ಚಿಮ್ಮಿತಂತೆ. ಆಗ ಗಾಬರಿಗೊಂಡ ಆಕೆ ತನ್ನ ಮಗನಿಗೆ "ಓ ಸುರೆಯ" ಎಂದು ಕರೆದಳು ಹಾಗೂ ಆ ಘಟನೆಯ ನಂತರ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸುರೆಯ, ಸುರಿಯ, ;ಸುರ್ಯ' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಆಲಿಂಗರೂಪಿ ಶಿಲೆಗೆ ಪೂಜೆ ನಡೆಸಿ ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಎಂಬುದು ಪ್ರತೀತಿ.
ಮಣ್ಣಿನ ಹರಕೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾದ ಸೂರ್ಯ ಶ್ರೀ ಸದಾಶಿವ ದೇವಸ್ಥಾನವು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ತಾಲೂಕಿನ ಪ್ರಕೃತಿ ರಮಣೀಯವಾದ ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿ ಸುರ್ಯ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ನೆಲೆ ನಿಂತಿದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಸಮೀಪವಿರುವ ಉಜಿರೆಯಿಂದ ೪ ಕಿ.ಮೀ ಹಾಗೂ ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ೮ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.
ಠಾಗೋರರ ಬರವಣಿಗೆಯಿಂದ ಆಯ್ದ‘ಪ್ರೀತಿಯು ಸೇವೆಯನ್ನು ರಸಭರಿತವನ್ನಾಗಿಸುತ್ತದೆ’ ಎಂಬ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯದೊಂದಿಗೆ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ‘ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ’ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿ, ಆರಂಭಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.
ಇವಿಷ್ಟನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಇತರೆ ತರಬೇತಿಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ;
ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಕೇವಲ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿರದೆ, ಇದು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಸೇವಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಸಲಹಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವಾಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇಂತಿವೆ:
ಇಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲದೆ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ, ಯುವಕರಿಗಾಗಿ ಹಾಗೂ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ನರ್ಚರ್-ನೇಚರ್ ಕ್ಲಬ್, ಹಳೆವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಘ , ರೆಡ್ ಆರ್ಮಿ ಮುಂತಾದ ಸಂಘಗಳು, ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಜಂಟಿ ಆಶ್ರಯದೊಂದಿಗೆ ಹತ್ತು ಹಲವು ರೀತಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಮಂಗಳೂರಿನ ಹೃದಯ ಭಾಗವಾದ ವೆಲೆನ್ಸಿಯಾ ಎಂಬ ನಗರದಲ್ಲಿ ತಲೆಎತ್ತಿ ನಿಂತಂತಹ ‘ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ಼್ ಸೋಶಿಯಲ್ ವರ್ಕ್, ರೋಶನಿ ನಿಲಯ ಎಂಬ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಯು ಸತತ ೫೪ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿ ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಅಧಿಪತ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದು, ೨೦೦೭ರಿಂದ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ‘ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಅನುದಾನಿತ ಆಯೋಗ’ದ ವತಿಯಿಂದ ‘ಗುಣೋತ್ಕರ್ಶಕ್ಕೆ ಶಕ್ಯತೆ ಹೊಂದಿದ ಶಿಕ್ಷಣಸಂಸೆ’ಯಾಗಿ ೨೦೧೦ರಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಕ್‌ನಿಂದ ‘ಎ’ ದರ್ಜೆಯೊಂದಿಗೆ ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ ಮರು ಅಧಿಕೃತಗೊಂಡಿದೆ.
ಈ ಶಿಕ್ಷಣಸಂಸ್ಥೆಯು ೧೭೯೦ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡಂತಹ ಫ಼್ರಾನ್ಸ್ ಮೂಲದ ‘ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ಼್ ಡಾಟರ್ಸ್ ಆಫ಼್ ದ ಹಾರ್ಟ್ ಆಫ಼್ ಮೇರಿ’ ಎಂಬ ಅಂತರಾಶ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಖ್ಯಾತಿಯು ಮರಿಯ ಪೈವ ಕುಸೈರೊ ಎಂಬವರಿಂದ ೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡಿದೆ. ‘ಮಂಗಳೂರು ಸಮಾಜಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆ, ಕರ್ನಾಟಕ ಶಾಖೆ’ ಇದರ ನಿರ್ವಹಣಾ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿದೆ.
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಜ್ನಾನವನ್ನು ವಿಸ್ತ್ರತಗೊಳಿಸಬಲ್ಲಂತಹ ವಿವಿಧ ಮಜಲುಗಳ ಸಮಗ್ರ ಪುಸ್ತಕ ಭಂಡಾರವನ್ನು, ಹಲವು ಭಾಗಗಳ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ, ವಾರಪತ್ರಿಕೆ ಹಾಗೂ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಇ-ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಅಡೆಲೈಡ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಹೊರರಾಜ್ಯದಿಂದ ಮತ್ತು ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಬರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರಿಗೆ ವಸತಿ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿ ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯಮಟ್ಟದಲ್ಲೂ ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಿದ್ದು, ವೋಲ್ಡಾ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ, ನಾರ್ವೆ ಫ಼್ಲಿಂಡರ್ಸ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಮತ್ತು ಕೆ.ಹೆಚ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಬೆಲ್ಜಿಯಂ ಮುಂತಾದ ವಿದೇಶಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿರಂತರವಾದ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸರ್ವತೋಮುಖ ಅಭಿವ್ರದ್ಧಿಗಾಗಿ ವಿವಿದ ರೀತಿಯ ಪಠ್ಯೇತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಘಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಅವುಗಳು ಈ ಕೆಳಕಂಡಂತಿವೆ;
ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವಂತಹ ವಿವಿಧ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ತರಬೇತಿಗಳ ವಿವರಗಳು ಇಂತಿವೆ:
ಸುಮಾರು ಎರಡು ದಶಕಗಳಕಾಲ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿದ್ದು, ಈಗ ಹೊಸದಾಗಿ ಸಜ್ಜಾಗಿರುವ 'ಹಿಂದ್ ಮಾತಾ ಸಿನೆಮಾ ಥಿಯೇಟರ್', ತನ್ನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಶುರುಮಾಡಲಿದೆ. ೨೦ ವರ್ಷಗಳ ತರುವಾಯ ಮತ್ತೆ ಶುರುವಾದ ಸಿನೆಮಾ ಥಿಯೇಟರ್ ನ ಹೊಸ ಹೆಸರು, 'ಗೋಲ್ಡನ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಿನೆಮಾ' ಎಂದು. ಈಗ ಥಿಯೇಟರ್ ನ, ಒಳಗಡೆ ಹಾಗೂ ಹೊರಗಡೆ ಎಲ್ಲಾ ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಿನಿಮಾ ಥಿಯೇಟರ್ ಗಳಾದ, ಜೈಹಿಂದ್, ಭಾರತ್ ಮಾತಾ, ಮೊದಲಾದ ಟಾಕೀಸ್ ಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದ 'ಹಿಂದ್ ಮಾತಾ ಟಾಕೀಸ್', ೧೯೯೪ ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸಿನೆಮಾ ಟಾಕೀಸನ್ನು ಈಗಿನ ಶಿವಸೇನಾ ಪ್ರಮುಖರಾದ ಉದ್ಧವ ಥಾಕರೆ ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಿದ್ದಾರೆ. ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ್ ಮಲಹೋತ್ರ-ಶ್ರದ್ಧಾಕಪೂರ್ ಜೋಡಿ ನಟಿಸಿರುವ,'ಎಕ್ ವಿಲನ್' ಎಂಬ ಹೊಸ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುವುದು. ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿರುವ ಒಂದೇ ಪರದೆಯಲ್ಲಿ ಮಲ್ಟಿಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ನ, ಎಲ್ಲಾ ಸುವಿಧಗಳನ್ನೂ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ೨೪ ಜನ ಕೂಡ್ರುವ ಆಸನಗಳು, ವಾತಾನುಕೂಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಒಂದು 'ಮಿನಿ ಫುಡ್ ಕೋರ್ಟ್' ಸಹಿತ. ಹಳಬರಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದಾಗ ನೆನಪುಗಳು ಮರುಕಳಿಸುತ್ತವೆ. ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ, 'ಗೋಲ್ಡ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಥಿಯೇಟರ್ಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್' ನ, ಈಗಿನ 'ಎಕ್ಸಿ ಕ್ಯೂಟಿವ್ ಡೈರೆಕ್ಟರ್' ರಾಜೇಶ್ ಗುಪ್ತ,
ಈಗಲೂ ಹೊರಗಡೆ 'ಕ್ಲಾತ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ, 'ಗ್ರೌಂಡ್ ಫ್ಲೋರ್', ಹಾಗೂ ಮೊದಲ ಮಹಡಿಯಲ್ಲಿ, ಹಲವಾರು ಶಾಪ್ ಗಳಿವೆ ೧೯೯೪ ರ ಬಳಿಕ ಯಾವ ಪ್ರದರ್ಶನವೂ ಜರುಗಲಿಲ್ಲ.
ಕೊನೆಯ ಶೋ, ಜಿತೇಂದ್ರ ನಟಿಸಿದ 'ಹಿಮ್ಮತ್ ವಾಲಾ' ಎಂಬ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಎಂದು ಥಿಯೇಟರ್ರಿನ ಡೋರ್ಮನ್, 'ಹೀರಾಲಾಲ್' ನೆನೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಸಿ. ಗ್ರೇಡ್ ಚಿತ್ರಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ತೆರವಾಗಿತ್ತು.ಅಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾನ್ಯತೆ ಇಲ್ಲದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಚಿತ್ರವೀಕ್ಷಿಸಲು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. '೧೯೮೨ ರ ಮುಂಬಯಿ ಗಿರಣಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಮುಷ್ಕರ' ದ ಬಳಿಕೆ, ಕಾರ್ಮಿಕರು ಬರುವುದು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು. 'ಇಲ್ಲಿಗೆ ಚಿತ್ರನೋಡಲು ಬರುವವರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಮಂದಿ ಮಿಲ್ ಕಾರ್ಮಿಕರಿದ್ದರು', ಎಂದು 'ಗೋಲ್ಡ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಥಿಯೇಟರ್ಸ್', ನ ಚೇರ್ಮನ್, ಹಸ್ಮುಖ್, ನೆನೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
'ಹಿಂದ್ ಮಾತಾ ಸಿನೆಮಾ', ೧೯೩೦ ರಲ್ಲಿ 'ದೊರಬ್ ಜಮ್ಷೆಡ್ಜಿ ಪಾಂಡೆ'ಯವರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರಕಾರದಿಂದ '೯೯೯ ವರ್ಷದ ಲೀಸ್ ಮೇಲೆ ದೊರೆತ ಆಸ್ತಿ'ಯಾಗಿತ್ತು. ೧೯೪೨ ರಲ್ಲಿ 'ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿ'ಯವರು ಕರೆಕೊಟ್ಟು ಆಯೋಜಿಸಿದ, 'ಕ್ವಿಟ್ ಇಂಡಿಯ ಆಂದೋಳನ'ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 'ಹಿಂದ್ ಮಾತಾ ಥಿಯೇಟರ್' ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಭೆಗಳು ಜರುಗಿದವು.
ಇತರ ಎರಡು ಸಿನಿಮಾ ಮಂದಿರಗಳು: 'ಭಾರತ್ ಮಾತ' ಮತ್ತು 'ಜೈ ಹಿಂದ್', ಎರಡನ್ನೂ ಜನ 'ಮದರ್ ಇಂಡಿಯ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಳ್ಳೆಯ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರ ತರಿಸಿದರೂ ಸ್ಥಾನೀಯ ಸಿನೆಮಾಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ಕೊಡುವ ಪರಿಪಾಠವಿದೆ.
ನೀರಲಗಿ ಗ್ರಾಮವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಿಂದಗಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ.
ಸ್ಯಾನ್ ಡಿಯಾಗೋ ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಗರ ತೀರದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರ,ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್ ಇಂದ 190 ಕಿಮೀ ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ಗಡಿ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೆ ಇದೆ . ಸ್ಯಾನ್ ಡಿಯಾಗೋ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಎಂಟನೇ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರದ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.ಸ್ಯಾನ್ ಡಿಯಾಗೋ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಅದರ ಸೌಮ್ಯ ಹವಾಮಾನ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.ಆಳವಾದ ನೀರಿನ ಬಂದರು , ವ್ಯಾಪಕ ಬೀಚ್ , ಅಮೇರಿಕಾದ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಜೊತೆ ಸುದೀರ್ಘ ಸಂಬಂಧವು , ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಇದೆ. 2012 ರಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1.322.553 ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಕುಮೆಯಾ ಜನರಿಗೆ ಮನೆ, ಸ್ಯಾನ್ ಡಿಯಾಗೋ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. 1542 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾನ್ ಡೀಗೊ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಇಳಿದ ನಂತರ, ಜುವಾನ್ ಕ್ಯಾಬ್ರಿಲೋ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರದೇಶದ ಹಕ್ಕು. ಸ್ಪೇನ್ ಗೆ ಸೇರಿದು ಎಂದು ಮಾಡಿದ.1821ರಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾನ್ ಡಿಯಾಗೋ ಹೊಸ ಸ್ವತಂತ್ರ ಮೆಕ್ಸಿಕೋದ ಭಾಗವಾಯಿತು,ಮತ್ತು 1850 ರಲ್ಲಿ , ಮೆಕ್ಸಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ಯುದ್ಧ ನಂತರ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಪ್ರವೇಶ ಕೆಳಗೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನ ಭಾಗವಾಯಿತು.
ನಗರವು ಸ್ಯಾನ್ ಡಿಯಾಗೋ ಕೌಂಟಿ ಪೀಠವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಯಾನ್ ಡಿಯಾಗೋ - ಟಿಜುವಾನಾ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಸ್ಯಾನ್ ಡಿಯಾಗೋ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಎಂಜಿನ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಬಂಧಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ , ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ, ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆ . ಸಂಯೋಜಿತ ಯು.ಸಿ.ಎಸ್.ಡಿ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಜೊತೆ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ , ಸ್ಯಾನ್ ಡಿಯಾಗೋ , ಉಪಸ್ಥಿತಿ , ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ.
1821 ರಲ್ಲಿ, ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ಸ್ಪೇನ್ ನಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು ಮತ್ತು ಸ್ಯಾನ್ ಡಿಯಾಗೋ ಅಲ್ಟಾ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಯಿತು. ಸ್ಯಾನ್ ಡಿಯಾಗೋ ಪಟ್ಟಣದ ಪ್ರೆಸಿಡಿಯೊ ಬೆಟ್ಟದ ಕೆಳಗಿನ ಮಟ್ಟದ ಭೂಮಿ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರೆಸಿಡಿಯೊ ಹಿಲ್ ಫೋರ್ಟ್ ಕ್ರಮೇಣ ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ಮಿಷನ್ 1834 ರಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಸರ್ಕಾರ ಜಾತ್ಯತೀತಗೊಳಗಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಮಿಷನ್ ಭೂಮಿಗಳು ಶ್ರೀಮಂತ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯೋ ವಲಸಿಗರಿಗೆ ಮಾರಾಟವಾದವು. ಪಟ್ಟಣದ 432 ನಿವಾಸಿಗಳು ಒಂದು ಪುಬ್ಲೊ ರೂಪಿಸಲು ಗವರ್ನರ್ ಅಹವಾಲು ಮಾಡಿದರು,ಮತ್ತು ಜುವಾನ್ ಮಾರಿಯಾ, ಪಿಯೊ ಪಿಕೋ ಸೋಲಿಸಿ, ಮೊದಲ ಪುರಸಭೆಯ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸ್ಯಾನ್ ಡಿಯಾಗೋ 1830 ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸೋತು ಅದರ ಗಾತ್ರ ಅಂದಾಜು 100-150 ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಕುಸಿಯಿತು.ಏಕೆಂದರೆ 1838ರಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಣದ 'ಪುಬ್ಲೊ' ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಪಟ್ಟಣದ ಬಿಯಾಂಡ್ ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಭೂಮಿ ಅನುದಾನ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ರಾಂಚೊಸ್ ಸಂಖ್ಯೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಸಾಧಾರಣ ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಹೆಚ್ಚೆ ಮಾಡಿತು.