polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ಈ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸೊಸೈಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಾಗ ಅನೇಕ ಯುವ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಬರೆಹಗಾರರೊಂದಿಗೆ ನಜ್ರುಲ್ ಅವರ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ ಬೆಳೆಯಿತು.ಅದರಲ್ಲಿ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಮೊಜಾಮ್ಮೆಲ್ ಹಕ್, ಅಫ್ಜುಲುಲ್ ಹಕ್, ಕಾಜಿ ಅಬ್ದುಲ್ ವಾದುಬ್ ಮತ್ತು ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾಹಿಸುಲ್ಲಾ ಇತ್ಯಾದಿ ಅವರು ಕಲ್ಕತ್ತಾದ ಬರೆಹಗಾರರ ಕ್ಲಬ್ ಗಳಿಗೆ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು.ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಸಾಂಗತ್ಯ ದೊರಕಿತು.ಅದರಲ್ಲೂ ಗಜೇಂದ್ರ ಅಡಾ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಅಡಾ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದರು. ನಜ್ರುಲ್ 1921 ರ ಅಕ್ಟೋಬರಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿನಿಕೇತನಕ್ಕೆ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶಾಹಿದುಲ್ಲಾರೊಂದಿಗೆ ತೆರಳಿ ರಬೀಂದ್ರನಾಥ್ ಟ್ಯಾಗೊರ್ ರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದರು. ಹಲವು ಭಿನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿದ್ದರೂ ನಜ್ರುಲ್ ಟ್ಯಾಗೊರ್ ರನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಗುರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರಲ್ಲದೇ ಬಹುದಿನಗಳ ಕಾಲ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿದ್ದರು. ನಜ್ರುಲ್ 1921 ರಲ್ಲಿ ನರ್ಗಿಸ್ ರೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವಾದರು.ನರ್ಗಿಸ್ ದೌಲತ್ ಪುರದ ಕೊಮಿಲ್ಲಾದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಪ್ರಕಾಶ ಅಲಿ ಅಕ್ಬರ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಸಂಭಂಧಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಜೂನ್ 18,1921-ರ ದಿನ ಅಲಿ ಅಕ್ಬರ್ ಖಾನ್ ಅವರು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿಯೇ ಮದುವೆ ಅನಂತರ ನಜ್ರುಲ್ ದೌಲತ್ ಪುರದಲ್ಲಿಯೇ ಇರಬೇಕೆಂದು ಕಡ್ಡಾಯ ವಿಧಿಸಿದಾಗ ಅವರು ಅದೇ ಕ್ಷಣ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟರು.
ಬಡ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ನಜ್ರುಲ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಮಸೀದೆಯಲ್ಲಿ ಮ್ಯುಸಿಯೆನ್ ಮಹಮ್ಮದೀಯ ಘೋಷಕನಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಸೀದಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ರಂಗ ತರಬೇತಿ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯ,ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕಲಿತುಕೊಂಡರು. ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಆರ್ಮಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಮಾಡಿದ ನಜ್ರುಲ್ ಕೊಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಪತ್ರಕರ್ತನಾಗಿ ನೆಲೆಯಾದರು. ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರಾಜ್ ವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರಲ್ಲದೇ ತಮ್ಮ ಕವಿ-ಕಾವ್ಯದಿಂದ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಭೋದಿಸಿದರು.ಉದಾಹರಣೆಗೆ "ಬಿದ್ರೊಹಿ" ಮತ್ತು "ಭಂಗಾರ್ ಗಾನ್ ಅದಲ್ಲದೇ ಅವರದೇ ಆದ ಪ್ರಕಟನೆ "ಧೂಮಕೇತು" ಅವರ ನೆರವಿಗಿದ್ದವು. ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿನ ಅವರ ಭಾವೋದ್ರೇಕಿತ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಸರ್ಕಾರ ಅವರನ್ನು ಸೆರೆಮನೆಗೆ ಅಟ್ಟಿತು. ಅವರು ಸೆರೆಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ "ರಾಜ್ಬಂದಿರ್ ಜಬನ್ಬಂದಿ" ಎಂಬ ಕೃತಿ ರಚಿಸಿದರು. ಭಾರತ ಬಹುಜನರ ಶೋಷಣೆ-ಬವಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದ ನಜ್ರುಲ್ ಅವರ ಉದ್ದಾರಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.
1910 ರಲ್ಲಿ ಈ ತಂಡ ತೊರೆದು ರಾಣಿಗಂಜ್ ಸಿಯರ್ಸೊಲೆ ರಾಜ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು.ನಂತರ ಮಾತ್ರುನ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಗೆ ಬಂದು ಅಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯಾಧ್ಯಾಪಕ ಕುಮುದ್ರಂಜನ್ ಮಲ್ಲಿಕ್ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕಲಿಯಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಶಾಲಾ ಶುಲ್ಕ ಭರಿಸಲಾಗದೇ ನಜ್ರುಲ್ ಶಾಲೆ ಬಿಟ್ಟು ಕವಿಯಾಲ್ಸ್ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಗುಂಪನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ನಂತರ ಅಸೊನ್ಸಲ್ ನಗರದಲ್ಲಿನ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರೈಲ್ವೆ ಗಾರ್ಡ್ ಒಬ್ಬರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಿಗೆಯವನಾಗಿ ಸೇರಿ ಅಲ್ಲಿನ ಬೇಕರಿ ಮತ್ತು ಚಹಾ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಆಗ 1914 ರಲ್ಲಿ ನಜ್ರುಲ್ ದರಿರಾಮ್ ಪುರ್ ಸ್ಕೂಲ್ ನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು.(ಸದ್ಯ ಅದು ಮಿಮೆನ್ಸಿಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತ್ರಿಶಾಲ್ ನಲ್ಲಿ ಜತಿಯಾ ಕಾಬಿ ಕಾಜಿ ನಜ್ರುಲ್ ಇಸ್ಲಾಮ್ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಎನಿಸಿದೆ.) ನಜ್ರುಲ್ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ ಇನ್ನಿತರ ವಿಷಯಗಳೆಂದರೆ ಬೆಂಗಾಲಿ, ಸಂಸ್ಕೃತ, ಅರಬಿಕ್, ಪರ್ಸಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುವ ಗುರುವರ್ಗ ಅವರ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿ ಕೊಂಡಾಡುವಂತಹ ಅಧ್ಯಯನ ಅವರದಾಗಿತ್ತು.
ಜನಪದ ನಾಟಕ ರಂಗದೆಡೆಗಿನ ಆಕರ್ಷಣೆಯಿಂದಾಗಿ ನಜ್ರುಲ ಲೆಟೊ ಅಂದರೆ ಪೌರಾಣಿಕ ನಾಟಕಗಳ .ಇದನ್ನು ಅವರ ಸಂಭಂಧಿ ಬಜ್ಲೆ ಕರೀಮ್ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾ ಅಭಿನಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ ಅದರೊಂದಿಗೇ ಹಾಡು-ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಗೋಷ್ಟಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾರಂಭಿಸಿದ್ದರು. ನಜ್ರುಲ್ ಅವರು ಈ ಕೆಲಸದ ಅನುಭವದ ಮೂಲಕ ಬಂಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ ಗ್ರಂಥಗಳಾದ ಪುರಾಣಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಕಲಿಯಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಆಗ ಈ ಕಿರಿಯ ಕವಿ ತನ್ನ ನಾಟಕ ಗುಂಪಿಗಾಗಿ ಹಲವು ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ.ಅದರಲ್ಲಿ "ಚಾಸರ್ ಸಾನ್ , "ಶಕುನಿಬಾಧ್" ,"ರಾಜಾ ಯುಧಿಷ್ಟರ್ ಸಾನ್ ,ನ ಕತೆ "ದಾತಾ ಕರ್ಣ" ,"ಅಕ್ಬರ್ ಬಾದಶಾಹ್" ,"ಕವಿ ಕಾಳಿದಾಸ್" , "ವಿದ್ಯಾಭುತುಮ್" , ಮತ್ತು "ರಜಪುತ್ರರ್ ಸಾನ್" ,
ಕಾಜಿ ನಜ್ರುಲ್ ಖಿಲಾಫತ್ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಅದೊಂದು ಟೊಳ್ಳಾದ,ಧಾರ್ಮಿಕ ಮೂಲಭೂತವಾದಿತ್ವ ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿದರು. ನಜ್ರುಲ್ ಅವರ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮಟ್ಟ ಕಠಿಣ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕಯಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕತೆಯ ಹೆಸರು ಪಡೆಯಿತು. ನಜ್ರುಲ್ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನ್ನೂ ಟೀಕಿಸಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವರಾಜ್ಯ ಪಡೆಯಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಖಂಡಿಸಿದರು. ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ದ ಜನರನ್ನು ಅವರು ಪ್ರಚೋದಿಸಿದರು.ಅಲ್ಲದೇ ಬೆಂಗಾಲ್ ರಾಜ್ಯ ಘಟಕದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದರು. ಅದಲ್ಲದೇ ಶ್ರಮಿಲ್ ಪ್ರಜಾ ಸ್ವರಾಜ್ ದಳದ ಸಂಘಟನೆಗೆ ನಜ್ರುಲ್ ನೆರವಾದರು.ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಬದ್ದವಾಗಿತ್ತಲ್ಲದೇ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ರೈತರ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಅದು ಮುಡುಪಾಯಿತು. ನಜ್ರುಲ್ ಅವರು ಡಿಸೆಂಬರ್ 16,1925 ರಲ್ಲಿ "ಲಾಂಗಲ್"ಎಂಬ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕವನ್ನು ತಾವೇ ಆರಂಭಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಸಂಪಾದಕರಾದರು. ಈ "ಲಾಂಗಲ್"ಶ್ರಮಿಕ ಪ್ರಜಾ ಸ್ವರಾಜ್ ದಳದ ಮುಖವಾಣಿಯಾಗಿತ್ತು.
ಮೊದಲ ಹಸ್ತ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದಲೇ ನಡುಕ ಉಂಟು ಮಾಡುವಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿದ್ದೇನೆ,
ನಾನು ಅವಳ ನೋಟದಲ್ಲಿನ ಅಲ್ಪಕಾಲೀನ ಮುಸುಕಿನಲ್ಲಿನ ಗೋಚರತೆ ನನಗಾಗಿದೆ.
ನಾನು ಈ ಗುಡುಗು-ಮಿಂಚಿನ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹಾರುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ,
ನಾನು ಈ ಜಿಪುಣತನ ಮತ್ತು ಭಯವನ್ನು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಚೆಲ್ಲಾಪಿಲ್ಲಿಯಾಗಿಸುವೆನು,
ನಾನು ಈ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ವಿಶ್ವಕ್ಕೇ ಭೂಕಂಪವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಬಲ್ಲೆನು!
ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಜ್ರುಲ್ ಮತಾಂಧತೆಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ,ಅದು ಒಂದು ರಾಕ್ಷಸ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮರಹಿತವಾದುದೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಹಲವು ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಸಮಾನತೆಯ ಕುರಿತು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ,ಕುರಾನ್ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾದಿ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಅವರ ಜೀವನವನ್ನು ಸೈದ್ದಾಂತಿಕ ತತ್ವಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಜ್ರುಲ್ ರನ್ನು ವಿಲಿಯಮ್ ಬಟ್ಲರ್ ಈಟ್ಸ್ ಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗುತ್ತೆ.ಯಾಕೆಂದರೆ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಕೇತಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ವಿಧಾನಗಳ ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ಮೊದಲ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಕವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕಾಸಿಮ್,ಅಲಿ, ಉಮರ್, ಕಮಲ್ ಪಾಶಾ, ಅನ್ವರ್ ಪಾಶಾ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾದಿ ಮುಹಮ್ಮದ್.ಇತ್ಯಾದಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅತಿರೇಕತೆ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಅನಾಗರಿಕ ರೀತಿಯಿಂದ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುವವರನ್ನು ಅವರು ಸಹಿಸಲಾರರು.ಇದು ಮುಸ್ಲಿಮ ಮತ್ತು ಹಿಂದು ಮೂಲಭೂತವಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಪ-ಖಂಡನೆ ತರಿಸಿತ್ತು.
ಕಾಜಿ ನಜ್ರುಲ್ ಇಸ್ಲಾಮ್ ಇವರೊಬ್ಬ ಬೆಂಗಾಳಿ ಕವಿ, ಸಂಗೀತಗಾರ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರೀ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು.ಅವರು ಉಗ್ರ ಬಲಪಂಥೀಯ ಫ್ಯಾಸಿಸಮ್ ವಿರುದ್ದ ಮತ್ತು ತುಳಿತಕ್ಕೊಳಗಾದವರ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ತೋರುವ ತತ್ವದ ಪ್ರವರ್ತಕರಾಗಿದ್ದರು.ಅವರೊಬ್ಬ ದಿಟ್ಟ ಹೋರಾಟದ ಕವಿ ಹೃದಯದವರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಕಾವ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಹೆಸರಾದ ಬಿದ್ರೊಹಿ ಕೊಬಿ ಎಂಬ ಉಪನಾಮ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಬರೆಹದಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಜೀವಮಾನವಿಡೀ ಮಾಡಿದ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕವಿ ಎಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅವರ ಜ್ಞಾಪಕಾರ್ಥ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳೂ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.
ನಜ್ರುಲ್ 1920 ರಲ್ಲಿ ಸೈನ್ಯ ತೊರೆದು ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾದರು.ಆಗ ಅದು ಭಾರತದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿ ಎನಿಸಿತ್ತು. ಅವರು "ಬಾಂಗಿಯಾ ಮುಸಲ್ಮಾನ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮಿತಿ"ಗೆ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಾದರು. ಅಲ್ಲದೇ ಅಲ್ಲಿನ 32 ಕಾಲೇಜ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವಾಸವಾದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಕಾದಂಬರಿ "ಬಂಧನ್-ಹರಾ" ಯನ್ನು 1920 ರಲ್ಲಿ ಅದರ ನಂತರ ಸತತ ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಸಿದರು. ಅವರ ಮೊದಲ ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳೆಂದರೆ "ಬೊಧಾನ್","ಶತ್-ಇಲ್-ಅರಬ್","ಖೆಯಾ-ಪರೆರ್ ತರನಿ" ಮತ್ತು "ಬಾದಲ್ ಪ್ರತೆರ್ ಶರಾಬ್" ಮತ್ತು ಇವುಗಳಿಗಾಗಿ ಹಲವು ಮೆಚ್ಚುಗೆಗಳನ್ನು ಅವರು ಪಡೆದಿದ್ದರು.
ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಿಚ್ಚಿಡುವ ಧೈರ್ಯ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ನಾನು ದೇವರಿಗೆ ಋಣಿಯಾಗಿದ್ದೇನೆ
ಮನುಷ್ಯ ಉರಿಯನ್ನು ತಂದಿದ್ದಾನೆ,ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖವನ್ನು ಆ ದಿನವನ್ನು ಆತ ರೂಪಿಸಿದ್ದಾನೆ;
ಮನುಷ್ಯ ಮರಭೂಮಿಯಂತಹ-ಬಾಯಾರಿಕೆ ತಂದರೆ;ಸ್ತ್ರೀ ಜೇನಿನ ಸಿಹಿ ಕುಡಿಸುತ್ತಾಳೆ.
ಮನುಷ್ಯ ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉಳುತ್ತಾನೆ,ಸ್ತ್ರೀ ಅದರಲ್ಲಿ ಹಚ್ಚ ಹಸಿರಿನ ಬೆಳೆ ತೆಗೆಯುತ್ತಾಳೆ.
ಮನುಷ್ಯ ಉಳುತ್ತಾನೆ,ಸ್ತ್ರೀ ನೀರುಣಿಸುತ್ತಾನೆ;ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ನೀರು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಅದು ಚಿನ್ನದ ಭತ್ತವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಹೀಗೆ ನಜ್ರುಲ್ ಅವರ ಕವಿತೆಗಳು ಎರಡೂ ಲಿಂಗಗಳ ಪ್ರಬಲ ಸಮಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ಅವರು ಇಡೀ ಸಮಾಜವನ್ನು 'ಬರಂಗಾಣಾ ಎಂಬ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಕೆಯನ್ನು "ತಾಯಿ"ಎಂದು ಕರೆದು ಬೆಚ್ಚಿ ಬೀಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ನಜ್ರುಲ್ 1921 ರಲ್ಲಿ ಕೊಮಿಲ್ಲಾಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ಓರ್ವ ಹಿಂದು ಮಹಿಳೆ ಪ್ರಮೀಳಾ ದೇವಿ ಎಂಬುವವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಅವರ ಪ್ರೇಮಪಾಶಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿ ಏಪ್ರಿಲ್ 25,1924 ರಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದರು. ಪ್ರಮಿಳಾ ಬ್ರಹ್ಮೊ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದರು,ಈ ಸಮಾಜವು ಆಕೆ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ನೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವಾದದನ್ನು ಖಂಡಿಸಿತು. ಅದೇ ರೀತಿ ನಜ್ರುಲ್ ಕೂಡಾ ತಮ್ಮ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಸಮಾಜದಿಂದ ಖಂಡನೆಗೊಳಗಾದರು.ಅವರ ವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಎರಡೂ ಕಡೆಗಳಿಂದಲೂ ಟೀಕಾ ಪ್ರಹಾರ ನಡೆಯಿತು.ಇದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ಅಸಹನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇಂತಹ ವಿವಾದಗಳಿದ್ದರೂ ನಜ್ರುಲ್ ಅವರ "ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಕವಿ" ಯ ಕಾರ್ಯಗಳ ಹೆಚ್ಚಳ ಹಾಗು ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಾ ನಡೆಯಿತು.
ನಜ್ರುಲ್ ವಿವಿಧ ಶಕ್ತಿಗಳ ಬಲವನ್ನು ಎಳೆ-ಎಳೆಯಾಗಿ ಬಿಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಈ ಕ್ರಾಂತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲೆಲ್ಲ ಉತ್ತಮ ಕಾಯ್ದಿಟ್ಟ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪರತೆ ಅಲ್ಲದೇ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಗೆ ಅವರು ಮುಂದಾದರು. ನಜ್ರುಲ್ "ಪ್ರಲಯೋಲ್ಲಾಸ ಮತ್ತು ಅವರ ಮೊದಲ ಕವಿತೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹ "ಅಗ್ನಿವೀಣಾ" ವನ್ನು 1922 ರಲ್ಲಿ ಹೊರತಂದಾಗ ಅದೆಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಅಚ್ಚರಿ ಮೂಡಿಸುವಂತೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾದವು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹ "ಬ್ಯಾಥರ್ ದಾನ್" ಮತ್ತು "ಯುಗ್ಬಾನಿ"ಇದು ಪ್ರಭಂಧಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದೆ.
ಅವರನ್ನು 1923 ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 14 ರಂದು ಅಲಿಪೂರ್ ಜೈಲಿನಿಂದ ಕೊಲ್ಕತ್ತಾದ ಹೂಗ್ಲಿ ಜೈಲಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು.ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಜೈಲು ಮುಖ್ಯಾಧಿಕಾರಿಯ ದುರ್ವರ್ತನೆಯ ನಿರ್ಲಕ್ಷ ಧೋರಣೆ ಖಂಡಿಸಿ 40-ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಅವರು ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿದರು. ನಜ್ರುಲ್ ಸುಮಾರು ಒಂದು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಉಪವಾಸ ಬಿಟ್ಟರು,ನಂತರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 1923ರಲ್ಲಿ ಜೈಲಿನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ತಮ್ಮ ಸುದೀರ್ಘ ಬಂಧನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಕವಿತೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಬರೆದರು.ಅದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು 1920 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ನಿಷೇಧಿಸಿದರು.
ನಜ್ರುಲ್ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ದ್ವೈಸಾಪ್ತಾಹಿಕ "ದೂಮ್ ಕೇತು" ವನ್ನು ಆಗಷ್ಟ್ 12.1922 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು "ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಕವಿ" ನಜ್ರುಲ್ ಎಂದು ಹೆಸರಾದರು.ಅದಲ್ಲದೇ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಅಧಿಕಾರಿಶಾಹಿಯ ಸಂಶಯಾತ್ಮಕ ಕಣ್ಣಿಗೂ ಗುರಿಯಾದರು. "ಧೂಮಕೇತು"ವಿನಲ್ಲಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1922 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಕವಿತೆಯೊಂದರಿಂದ ಅವರ ಪತ್ರಿಕಾ ಕಚೇರಿ ಮೇಲೆ ಪೊಲೀಸ್ ದಾಳಿ ನಡೆಯಿತು. ಆಗ ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾದ ನಜ್ರುಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೀರ್ಘವಾದ ಮನವಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು.
ನಜ್ರುಲ್ ಕಾವ್ಯವು ಶಕ್ತಿಯ ಭಾವಾವೇಶ ಮತ್ತು ಸೃಜನಾತ್ಮಕತೆಯಾಗಿದೆ.ಇದನ್ನು ಆದಿ ರೂಪ ಶಕ್ತಿಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಹಲವು ಭಜನ್ ಗಳು , ಶ್ಯಾಮ್ ಸಂಗೀತ್ ,ಅಗಮಾನಿಸ್ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತನೆಗಳ ನ್ನು ಬರೆದು ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಹಲವಾರು ಭಕ್ತಿ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಶಿವ, ದೇವಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ಸರಸ್ವತಿ ದೇವತೆಗಳ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.ಅಲ್ಲದೇ ರಾಧಾ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣ ರ ಅನುರಾಗದ ಕುರಿತು ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿ ಹಾಗು ಕಿರಿಯ ಪುತ್ರ ಬುಲ್ ಬುಲ್ ಜೊತೆ 1926 ರಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾದರು. ಅವರ ಬರೆದ ಹಾಡು ಮತ್ತು ಕವಿತೆಗಳು ಕೆಳವರ್ಗದ ತುಳಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ಜನರ ಸ್ಪೂರ್ತಿಯ ಸಂಗೀತಗಳಾಗಿ ನಿನಾದ ಹೊಮ್ಮಿಸಿದ್ದೇ "ದೊಡ್ಡ ಸಂಗೀತ"ವಾಯಿತು. ನಜ್ರುಲ್ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಕಷ್ಟಗಳ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಅವರ ದರಿದ್ರೊ ಕವನ ದಿಂದ:
ಎಲ್ಲಾ ದೇಶದ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲದ ಜನರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬರಲಿ. ಇದೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಮಾನವೀಯತೆಯ ಸಂಗಮವಾಗಲಿ. ಅವರನ್ನು ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಕೊಳಲಿನ ನಾದ ಆಲಿಸಲು ಬಿಡಿ. ಒಬ್ಬನೇ ಒಬ್ಬ ನೊಂದರೂ ಎಲ್ಲಾ ಹೃದಯಗಳು ಸಮನಾಗಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸಲಿ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಪಮಾನಕ್ಕೀಡಾದರೆ ಅದು ಇಡೀ ಮನುಕುಲಕ್ಕೇ ನಾಚಿಕೆಗೇಡು,ಅದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅವಮಾನ!
ಈ ಮುಕ್ತ ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಗಾಳಿಮುಕ್ತ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಶೋಷಿತರ ನರಳುವ ಧ್ವನಿ ಕೇಳುತ್ತದೆ.
ಯಾವಾಗ ಯುದ್ದ ಭೂಮಿಗಳು ಈ ರಕ್ತಸಿಕ್ತ ಕಲೆ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುತ್ತವೆಯೋ
ನಜ್ರುಲ್ ತಮ್ಮ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೌಹಾರ್ದತೆಯನ್ನು ಯುಗ ಬಾನಿ ಯ ಸಂಪಾದಕೀಯದಲ್ಲಿ 1920 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
“ಬಾ ಸಹೋದರ ಹಿಂದು! ಬಾ ಮುಸಲ್ಮಾನ್! ಬಾ ಬೌದ್ದ ಧರ್ಮದವನೆ! ಬಾ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್! ನಾವೆಲ್ಲಾ ಕಟ್ಟಳೆಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ನಡೆಯೋಣ,ಸಣ್ಣತನ,ಸ್ವಾರ್ಥ,ಸುಳ್ಳುಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ತ್ಯಜಿಸಿ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಸಹೋದರ ಎಂದು ಸಂಭೋದಿಸೋಣ. ನಾವಿನ್ನು ಜಗಳಾಡುವುದು ಬೇಡ”.
ನಜ್ರುಲ್ ಪ್ರಕಾರ ವೇಶ್ಯೆ ಕೂಡಾ ಓರ್ವ ಮನುಷ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಯೇ ಇವಳೇ ಎಂತಹದೇ ಉದಾತ್ತ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಮೊಲೆಯೂಡಿಸಿದವಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ.ಅವಳೂ ಕೂಡಾ "ತಾಯಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಹೋದರಿಯರು"ಎಂಬಲ್ಲಿದ್ದಾಳೆ.ಇಂತವರು ಒಂದೇ ಸಮಾಜದಿಂದ ಭೇದಭಾವವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಕಳಕಳಿಯು ನಜ್ರುಲ್ ರಲ್ಲಿತ್ತು.
"ಬಿಜ್ಲಿ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಭಾಷೆ ಬಳಸಿ ಅದನ್ನು ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗುವಂತೆ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.-ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಂದೋಲ ನಾಗರಿಕ ಅಸಹಕಾರವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಕಾನೂನನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಲು ಮಾಡಲಾಯಿತು.
ನಜ್ರುಲ್ ಅವರು 1922 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ "ಬಿದ್ರೊಹಿ" ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕೃತಿಯಾಯಿತು.ಭಾರತದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಇದರ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು.ಅವರ ಕಥಾಹಂದರವು ಚಳವಳಿಯ ಉತ್ತೇಜನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು:.
ನಜ್ರುಲ್ ಮಹಿಳೆಯರ ಉತ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥಕರಾದವರು.ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ಅಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ತಮ್ಮ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಅವರ ಕಾವ್ಯವು ಸುದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ಅನುಭವವು ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ನಡುವಿನ ಸಂಭಂಧವು ಒಂದು ಲಿಂಗಭೇದವಿಲ್ಲದೇ ಅದರ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವಕ್ಕೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಚನಾ ವ್ಯೂಹಕ್ಕೆ ಸಿದ್ದವಾಗಬೇಕಾಗಿದೆ:
ನಜ್ರುಲ್ ತಮ್ಮ ಸಿದ್ದಾಂತದೊಂದಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯವರಿಗೆ ಸಮಾನವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು,ಇನ್ನುಳಿದವರಂತೆ ಕೇವಲ ಬಂಡಾಯಗಾರರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆತನ ಕವಿತೆ ನಾರಿ ಯಿಂದ :
ಇನ್ನೊಂದು ಲೇಖನ ಹಿಂದು ಮುಸ್ಸಲ್ಮಾನ್ ಇದು ಗನಬಾನಿ ಯಲ್ಲಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2, 192 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು-
ಅವರ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕೃತಿಗಳಿಗಾಗಿ, ಕೆಳಗಿನ ಮಾಹಿತಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ವೀಕ್ಷಿಸಿ.
ಐಪಿಆರ್‌ಎಸ್ ಅನ್ವಯ ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳಿಗೆ ಮೂವರು ಕಾನೂನು ಬದ್ಧ ಹಕ್ಕುದಾರರಿರುತ್ತಾರೆ. ಗೀತ ರಚನೆಕಾರ, ಸಂಗೀತಗಾರ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಸಂಸ್ಥೆ. ಇವರ ನಡುವೆ ಶೇ. 50 ಸಂಗೀತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ, ಶೇ. 25 ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕನಿಗೆ, ಶೇ.12.5 ಗೀತರಚನೆಕಾರ ನಿಗೆ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ ಹಣ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವೆಚ್ಚಕ್ಕೆ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಐಪಿಆರ್‌ಎಸ್‌ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ ಸಂಸ್ಥೆ ಇಂಡಿಯನ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ ಅದು ಸಂಗೀತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಮಟ್ಟದ ಒಕ್ಕೂಟ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾದಾಗ ಲಭಿಸುವ ಗೌರವಧನಕ್ಕೆ ಗೀತರಚನೆಕಾರರು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಅರ್ಹರಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ ಹಕ್ಕು ಕಾಯಿದೆಯ 53 ಪ್ರಕಾರ ‘ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಅದರ ಅನುಷಂಗಿಕ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾದರೆ ಅವರು ಆ ಮಟ್ಟಿಗಿನ ಸಂಭಾವನೆಗೆ ಅರ್ಹರಾಗುತ್ತಾರೆಯೇ ಹೊರತು ಲಾಭಾಂಶಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲ’.
ಇದಕ್ಕಿರುವ ಜನಪ್ರಿಯ ಉದಾಹರಣೆ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ನಕ್ಷೆ ಬರೆದು ಕೊಡುವ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ನಕ್ಷೆಗಾಗಿ ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆಯಬಲ್ಲನೇ ಹೊರತು, ಕಟ್ಟಡದ ಯಾವುದೇ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಸಂಗೀತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವಾದ. ಈ ವಾದಕ್ಕೆ ಒಕ್ಕೂಟ ನೀಡುವ ತಾರ್ಕಿಕ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಇವತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ 12 ಬಿಲಿಯನ್ ಮೌಲ್ಯದ ವಹಿವಾಟು ಆಗಿದೆ. ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹಣ ಹೂಡಿರುವವರು ಸಂಗೀತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೇ. ‘ಪ್ರತೀ ಕ್ಷಣವೂ ನಾವು ಪೈರಸಿ ಸಮಸ್ಯೆ ಎದುರಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದೇವೆ. ಆಗೆಲ್ಲ ಗೀತರಚನೆಕಾರರು, ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರು ನಮ್ಮ ನೆರವಿಗೆ ಬಂದಿಲ್ಲ. ಈಗ ಲಾಭಾಂಶಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಅವರು ಏಕೆ ಹಕ್ಕುದಾರರಾಗುತ್ತಾರೆ’ ಎಂಬುದು ಅವರ ವಾದ.
ಇದು ಕೇವಲ ಕಾನೂನು ವಿಷಯವಲ್ಲ ಎಂಬ ಗುಮಾನಿ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಹಲವರಿಗಿದೆ. ಕಾರಣವಿಷ್ಟೇ. ಜೀ ಟಿವಿಗಳ ಸಮೂಹ ತನ್ನ ಜನಪ್ರಿಯ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಷೋ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ ಐಪಿಆರ್‌ಎಸ್‌ಗೆ ಗೌರವಧನ ಕೊಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿತು. ಇದನ್ನು ಐಪಿಆರ್‌ಎಸ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಜೀ ಸಮೂಹ ಲೈಸೆನ್ಸ್ ಹಣವನ್ನು ದಂಡದೊಂದಿಗೆ ಪಾವತಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತ್ತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದು ಪ್ರಾಯೋಜಕವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ವ್ಯಾವಹಾರಿಕವಾಗಿ ಆ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಉಂಟುಮಾಡಿದ ಇರಸು-ಮುರುಸು ಈಗ ಈ ತಿರುವು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ ಎಂಬ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಹಣ ಪಾವತಿಸಬೇಕಾದ ಟಿ.ವಿ.ವಾಹಿನಿಗಳು, ಎಫ್.ಎಂ. ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮೊಬೈಲ್ ಕಂಪನಿಗಳು ಈ ಮೂರರ ಜತೆಗೂ ಸಂಗೀತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳಿವೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಐಪಿಆರ್‌ಎಸ್ ಎಂಬ ಚಳವಳಿಯನ್ನೇ ಹತ್ತಿಕ್ಕುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಇದಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಮಾತು ಕೇಳಿ ಬರುತ್ತಿದೆ.
ಕೆಲವು ಸಂಗೀತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೇ ಇಂಡಿಯನ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಅಪಸ್ವರ ಎತ್ತಿವೆ. ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಸುದೀರ್ಘ ಹೋರಾಟವಾಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಇತ್ತ ಐಪಿಆರ್‌ಎಸ್‌ನಲ್ಲೂ ಎಲ್ಲವೂ ಸರಿ ಇಲ್ಲ. ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾವಾರು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುವಾಗ ಗಾಯಕರಿಗೆ ಗೌರವಧನ ಸಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದಾಗಲೇ ಅಪಸ್ವರ ಕೇಳಿ ಬಂದಿತು. ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಮಾದರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಗಾಯಕರಿಗೂ ಗೌರವಧನ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ನಿಲುವು ಉಂಟಾಗಲು ಆಗ ಐಪಿಆರ್‌ಎಸ್ ಧುರೀಣರಾಗಿದ್ದವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾರಣಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದವು ಎಂಬ ಮಾತುಗಳು ಕೇಳಿ ಬಂದಿದ್ದವು. ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಅವರೇ ಈ ಕುರಿತು ತೀವ್ರವಾದ ಆಕ್ಷೇಪ ಎತ್ತಿದ್ದರು. ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ ಐಪಿಆರ್‌ಎಸ್ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಅಗತ್ಯ ಮಾಹಿತಿ-ಪ್ರಚಾರ ನೀಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ.
ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಲಿಲ್ಲ . ಕೆಲವೇ ಜನರ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತು. ಇವರಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಐ.ಪಿ.ಆರ್.ಎಸ್ ನಿಂದ ಬೆಂಬಲ ಸಿಕ್ಕುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅದೊಂದು ಚಳವಳಿಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹಣದ ಒಳ ಹರಿವು ಹೆಚ್ಚಾದ ಮೇಲೆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಲೆಕ್ಕ-ಪತ್ರಗಳು ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇವತ್ತು ಸಂಗೀತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಶವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿವೆ. ಹೀಗೆ ಐಪಿಆರ್‌ಎಸ್ ಕೂಡ ಇಂದಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಕಾರಣ ಎಂಬ ಮಾತು ಕೇಳಿ ಬರುತ್ತಿದೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಈಗ ಐಪಿಆರ್‌ಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ ಈಗ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟ ನಡೆದರೆ ಪ್ರತಿರೋಧವೇ ಇಲ್ಲದ ಶರಣಾಗತಿ ಉಂಟಾಗಿ, ಗೀತ ರಚನೆಕಾರರು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ಥಿತಿ ಬರಬಹುದು ಎಂಬ ಆತಂಕವೂ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ.
ಕೇವಲ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಅಂಶವನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಬಳಸಿದ್ದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಸಾರೆಗಾಮ ಸಂಸ್ಥೆ. 2005ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 28 ರಂದು ಅದು ಬರಾಸತ್ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅರ್ಜಿಯಂತೆ ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳ ಗೌರವಧನ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಐಪಿಆರ್‌ಎಸ್ ಅರ್ಹ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲ ಎಂದು ವಾದಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಕಂಪನಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಸೋನಿ ಬಿ.ಎಂ.ಜಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್ ಸೆಕ್ಷನ್ 392, 402 ಮತ್ತು 101ರಂತೆ ಸುಸಜ್ಜಿತ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಅದರಂತೆ
ಐ.ಪಿ.ಆರ್.ಎಸ್ ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳ ಗೌರವಧನವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಅರ್ಹವಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ನಿಜವಾದ ಹಕ್ಕು ದಾರರಲ್ಲದವರನ್ನೂ ಸದಸ್ಯರನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿದೆ.
ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಬಳಕೆ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ರಸಮಂಜರಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದವು. ಮೊಬೈಲ್‌ಗಳ ರಿಂಗ್ ಟೋನ್‌ಗಳಾಗಿ ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳು ಬಳಕೆಯಾದವು. ಎಲ್ಲಾ ಟಿ.ವಿ ವಾಹಿನಿಗಳಲ್ಲೂ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋಗಳು ಆರಂಭವಾದವು. ಎಫ್.ಎಂಗಳು ಖಾಸಗಿಯವರಿಗೆ ತೆರೆದು ಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದವು. ಇಲ್ಲೆಲ್ಲ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳಿಗೆ ಐಪಿಆರ್‌ಎಸ್ ತನ್ನ ನಿಯಮದಂತೆ ಹಣ ವಸೂಲಿ ಆರಂಭಿಸಿತು. 1973 ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 900 ರೂ. ಹಂಚಿಕೆಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದ ಐಪಿಆರ್‌ಎಸ್ 2007-08 ನೇ ಸಾಲಿಗೆ 17 ಕೋಟಿ 7 ಲಕ್ಷದ 43 ಸಾವಿರ ರೂಪಾಯಿಗಳಷ್ಟು ಬೃಹತ್ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಗೌರವಧನವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು. ಈ ಬೃಹತ್ ಮೊತ್ತವೇ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಮೂಲ ಎನ್ನಬಹುದು.
ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳಿಗೂ ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕು ಬೇಕು ಎಂದು ಹೋರಾಟ ಮಾಡಿದವರಾದ ನೌಷದ್, ಸಾಹಿದ್ ಲೂಧಿಯಾನಿ, ಎಂ.ಬಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್, ಕೆ.ವಿ. ಮಹಾದೇವನ್, ದಾಶರಥಿ, ಪುಗಳೇಂದಿ. ಆರ್.ಎನ್. ಜಯಗೋಪಾಲ್ ಎಲ್ಲರೂ ಗೀತರಚನೆಕಾರರು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರೇ. ಈ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪಾತ್ರವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿದ್ದೂ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡುವವರು ಎಂಬ ಗೌರವ ನೀಡಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಅರ್ಧಭಾಗದ ಗೌರವಧನ ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು. ಚಿತ್ರ ಗೀತೆಯ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಗೀತರಚನೆಕಾರರು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಸಂಗೀತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇಷ್ಟು ವರ್ಷದ ಲಾಭ ಪಡೆದು ಈಗ ಭಿನ್ನರಾಗಿ ಹಾಡುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ ಎಂಬ ಮಾತು ಕೇಳಿ ಬರುತ್ತಿದೆ.
ಬಹಳಷ್ಟು ಜನ ಹಕ್ಕುದಾರರು ಇದರ ಸದಸ್ಯರೇ ಅಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದಿಲ್ಲ-ಹೀಗೆ ಹಲವು ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸ ಲಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಟಿಪ್ಸ್ ಇಂಡಿಸ್ಟ್ರಿಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಮುಂಬಯಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸೆಕ್ಷನ್ 111 ಮತ್ತು 150ರ ಅನ್ವಯ ಇದೇ ವಾದವನ್ನೂ ಮಂಡಿಸಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಇವೆಲ್ಲವೂ ವಿಚಾರಣೆ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವಾಗಲೇ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಒಟ್ಟು ಗೂಡಿಸಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತೃತ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಇಂಡಿಯನ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಇಡೀ ಚರ್ಚೆ ಸುದೀರ್ಘ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟದತ್ತ ತಿರುಗುವುದಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸೂಚನೆ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.
ಎಂಬ ಹಳೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗೀಗ ಮತ್ತೆ ಚಾಲನೆ ದೊರಕಿದೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಇದು ಕೇವಲ ಚರ್ಚೆಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರದೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೆಟ್ಟಿಲನ್ನು ಏರಿದೆ. ಬಹು ಚರ್ಚೆಯ ನಂತರವೇ ಇಂಡಿಯನ್ ಪರ್‌ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ರೈಟ್ಸ್ ಸೊಸೈಟಿ ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಎಂಬ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದಿತ್ತು. 1996ರ ಮಾರ್ಚ್ 27 ರಂದು ಕೇಂದ್ರ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಇಲಾಖೆ 1957ರ ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ ಕಾಯಿದೆ ಸೆಕ್ಷನ್ 33 ರಂತೆ ಅಧಿಕೃತ ಮನ್ನಣೆ ಒದಗಿಸಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದೆ ಕೆಲವು ಮಹತ್ತರ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಾದವು. ಜಾಗತೀಕರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಕಾಲ ಬಂದಿತು.
ಸರಕಾರದ ನಿಬಂಧನೆಗೆ ಒಳಪಡುವಂಥ ಲೆಕ್ಕ ಪತ್ರವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ.
ಶಂಕರ್-ಎಹಸಾನ್-ಲಾಯ್ ಅವರು ಜೊತೆಯಾಗಿ ಮುಕುಲ್ ಆನಂದ್ ಅವರ ಚಿತ್ರ ದಸ್‌ ಗೆ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಮೂರು ಜನ ತಂಡದ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಆನಂದ್ ಅವರ ಸಾವಿನಿಂದಾಗಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ, ನಂತರ ಆಲ್ಬಂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವರು ರಾಕ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಹಾಗೂ ಭೋಪಾಲ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ನಂತಹ ಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಇವು ಹೆಚ್ಚು ಗಮನಸೆಳೆಯಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಧು ವಿನೋದ್ ಚೋಪ್ರಾ ಅವರ ಮಿಶನ್ ಕಾಶ್ಮೀರ್ ನಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಜನರ ತಂಡಕ್ಕೆ ಹೊಸ ತಿರುವು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತವು ಉತ್ತಮ ಹೆಸರನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಅವರು ಇದೇ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಐಐ‌ಎಫ್‌ಎ ನಾರ್ಮನಿರ್ದೇಶಿತಗೊಂಡರು ಕೂಡಾ.
ಅವರ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಉತ್ತಮ ತಿರುವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಂತಹ ಚಿತ್ರಗಳೆಂದರೆ ದಿಲ್ ಚಾಹತಾ ಹೈ , ಇದು ಫರ್ಹಾನ್ ಅಕ್ತರ್ ಅವರ ಮೊದಲ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಉತ್ತಮ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು, ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಕೂಡಾ ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮೂರು ಜನರ ಜೋಡಿಯು ಎಕ್ಸೆಲ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ಸ್ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಆರಂಭವು ಸಿಕ್ಕಿತು.
ಶಂಕರ್ ಮಹಾದೇವನ್ ಅವರು ಒಬ್ಬ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್, ಓರ್ಯಾಕಲ್ ಆವೃತ್ತಿ ಆರರ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ, ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ನಾಟಿಕ್ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಇವರು ಪುಕಾರ್ , ಸಪ್ನೇ ಹಾಗೂ ಬೀವಿ ನಂ.1 ನಂತಹ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು, ಇವರು "ಉಸಿರುಕಟ್ಟಿ" ಹಾಡುವ ಹಾಡನ್ನು ಸಂಯೋಜನೆ ಕೂಡಾ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಎಹಸಾನ್ ನೂರಾನಿಯವರು ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನ ಮ್ಯುಸೀಶಿಯನ್ಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ರೊನ್ನೀ ದೇಸಾಯಿ ಮತ್ತು ಲೂಯಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್ ಅವರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಲಿಯನ್ ಡಿಸೈರ್ ಅನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಲಾಯ್‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಜಿಂಗಲ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಬ್ಲೂಸ್-ಅಂಡ್-ಆ‍ಯ್‌ಸಿಡ್ ಜಾಝ್ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು. ಲಾಯ್ ಮೆಂಡೋನ್ಸಾ ಅವರು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕಲಿತಿದ್ದಾರೆ. ಹಲವಾರು ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ,(ಗಾಡ್‌ಸ್ಪೆಲ್, ವೆಸ್ಟ್ ಸೈಡ್ ಸ್ಟೋರಿ, ಜೀಸಸ್ ಕ್ರಿಸ್ಟ್ ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್ ) ಜಿಂಗಲ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಸೂಚಿತರಾಗಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ .
ಇವರು ಒಗ್ಗೂಡುವ ಮುನ್ನ ಎಹಸಾನ್ ಜಿಂಗಲ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಲಾಯ್ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಲಾಯ್ ಮೊದಲು ದೂರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕ್ವಿಝ್ ಟೈಮ್ ಹಾಗೂ ಅವರಿಗೆ ಮೊದಲ ತಿರುವನ್ನು ಕೊಟ್ಟವರು ಸಿದ್ದಾರ್ಥ್ ಬಸು. ನಂತರ ಅವರು ಪ್ರಣಾಯ್ ರಾಯ್ ಅವರ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ದಿಸ್ ವೀಕ್ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಶಾರುಖ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಫೌಜಿಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಲಾಯ್ ಅವರು ಎ. ಆರ್. ರೆಹಮಾನ್ ಅವರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಕೀಬೋರ್ಡ್ ನುಡಿಸುವವರಾಗಿದ್ದರು ಜೊತೆಗೆ ಶಂಕರ್ ಅವರು ಹಲವಾರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರ ಬಾಂಬೆಗೆ ಬಂದು ಜಿಂಗಲ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ಎಹಸಾನ್‌ರನ್ನು ಜೊತೆಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಹಾಗೂ ಅವರು ಸಂಗೀತವನ್ನು ನುಡಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭ್ಹಿಸಿದರು. ಎಹಸಾನ್ ಅವರು ಹಿಟ್ ಆಗಿದ್ದ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಹಸನಶಾಂತಿ ಗಾಗಿ ಸಂಗೀತ ರಚಿಸಿದರು. ಆನಂತರ ಶಂಕರ್ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಭಾಗ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಆವಾಗಿನಿಂದ ಅವರು ಮೂರು ಜನರ ತಂಡವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಮೂರು ಜನರ ತಂಡದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸದಸ್ಯರೂ ತಮ್ಮ ಸ್ವತಃ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಂಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಕಾರ್ನಾಟಿಕ್ ಹಾಗೂ ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನಿ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯ , ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರಾಕ್ ಹಾಗೂ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸಿಂಥೆಸೈಜರ್ ಬಗೆಗೆ ವಸ್ತುತಃ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದು ಸಮ್ಮಿಳನಗಳ ಬಗೆಗೆ ಆಳವಾದ ಜ್ಞಾನ. ಅವರು ಬಾಲಿವುಡ್ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರು ತಂಡವಾಗಿ ತಮ್ಮೆಲ್ಲಾ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡುವಂತಹ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು, ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಅಥವಾ ಕರ್ನಾಟಿಕ್ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಹಾಗೂ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಪಡೆದ ಸಯೋಯಕರು ಹಾಗೂ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಏರ್ಪಡಿಸುವವರು ಎಲ್ಲರ ಆಳವಾದ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಶಂಕರ್-ಎಹಸಾನ್-ಲಾಯ್ ಅವರದ್ದು ಬಾಲಿವುಡ್‌ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಸಂಗೀತ ನೀಡಿಮನರಂಜಿಸಿದ ಮೊದಲ ಜೋಡಿಯಾಗಿದೆ.
ಶಂಕರ್–ಎಹಸಾನ್–ಲಾಯ್ ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತಗಾರರ ಮೂವರ ತಂಡ, ಶಂಕರ್ ಮಹಾದೇವನ್, ಎಹಸಾನ್ ನೂರಾನಿ ಹಾಗೂ ಲಾಯ್ ಮೆಂಡೋನ್ಸಾ, ಇವರ ತಂಡವು ಹಲವಾರು ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಗೀತ ನೀಡಿದೆ. ಇವರು ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ರಂಗದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಗೂ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಉದ್ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಿರ್ದೇಶಕರು. ಅವರು ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳೆಂದರೆ ಮಿಶನ್ ಕಾಶ್ಮೀರ್ , ದಿಲ್ ಚಾಹತಾ ಹೈ , ಆಲಾವಂಧನ್ , ಕಲ್ ಹೋ ನಾ ಹೋ , ಬಂಟಿ ಔರ್ ಬಬ್ಲಿ , ಕಭಿ ಅಲ್ವಿದ ನಾ ಕೆಹನಾ , : , ತಾರೇ ಝಮೀನ್ ಪರ್ , ರಾಕ್ ಆನ್! , ಯಾವರಮ್ ನಲಮ್ , ವೇಕ್ ಅಪ್ ಸಿದ್ , ಮೈ ನೇಮ್ ಈಸ್ ಖಾನ್ , ಕಾರ್ತೀಕ್ ಕಾಲಿಂಗ್ ಕಾರ್ತೀಕ್ ಹಾಗೂ ಹೌಸ್‌ಫುಲ್ .
ದಿಲ್ ಚಾಹತಾ ಹೈ ನಂತರದಲ್ಲಿ, ಅವರ ದೊಡ್ಡ ಸಾಹಸವೆಂದರೆ ಧರ್ಮ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ಅವರ ನಿಖಿಲ್ ಅದ್ವಾನಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ಕಲ್ ಹೋ ನಾ ಹೋ ಚಿತ್ರ, . ಈ ಆಲ್ಬಂ ಹಿಂದಿನ ಎಲ್ಲಾ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮುರಿದು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ ಆಲ್ಬಂ ಆಯಿತು. ಇದರ ಸಂಗೀತವು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಆವಾಗಿನಿಂದ, ಧರ್ಮಾ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್‌ನ ಮಾಲೀಕ ಹಾಗೂ ನಿರ್ದೇಶಕ ಕರಣ್ ಜೋಹರ್, ತಮ್ಮ ಕಭಿ ಅಲ್ವಿದ ನಾ ಕೆಹನಾ ಚಿತ್ರವನ್ನೂ ಸೇರಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಜೋಡಿಗೆ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರದ ಸಂಗೀತವು ಕಲ್ ಹೋ ನಾ ಹೋ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮುರಿಯಿತು, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ ಬಾಲಿವುಡ್ ಸಂಗೀತವಾಯಿತು.
ಮೂರು ಜನರ ತಂಡವು ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ , ಆರ್‌ಡಿ ಬರ್ಮನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಹಾಗೂ ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ . 2004ರಲ್ಲಿ, ಕಲ್ ಹೋ ನಾ ಹೋ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿತ್ತು.
ಶಂಕರ್-ಎಹಸಾನ್-ಲಾಯ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಫರ್ಹಾನ್ ಅಕ್ತರ್ ಹಾಗೂ ರಿತೇಶ್ ಸಿಧ್ವಾನಿ ಅವರ ಒಡೆತನದ ಎಕ್ಸೆಲ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ಗಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಕರಣ್ ಜೋಹರ್ ಅವರ ಧರ್ಮಾ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ಜೊತೆಗೂ ಹಲವು ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇತರೆ ಗಮನೀಯ ಸಹಯೋಗಗಳೆಂದರೆ ನಿರ್ದೇಶಕರುಗಳಾದ ನಿಖಿಲ್ ಅದ್ವಾನಿ, ಶಾದ್ ಅಲಿ, ಶ್ರೀರಾಂ ರಾಘವಂ ಮತ್ತು ಸಾಜಿದ್ ಖಾನ್ ಅವರಿಗಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿರುವುದು.
ಮೂರು ಜನರ ತಂಡವು ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡಿರುವಂತಹ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾಡುಗಳು ಜಾವೆದ್ ಅಕ್ತರ್ ಅವರು ಬರೆದಿರುವಂತಹವಾಗಿವೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಾಹಿತ್ಯಕಾರರಾದ ಗುಲ್ಜಾರ್, ಸಮೀರ್, ಹಾಗೂ ಪ್ರಸೂನ್ ಜೋಶಿಯವರ ಹಾಡುಗಳು ಕೂಡಾ ಇವರು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.
ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ ಸೇವೆಯ ಬಳಕೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ವಹಿಸುವಾಗ, ಈ ಕೆಳಗೆ ನಮೂದಿಸಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯ ಬಗೆಗಳನ್ನು ಅನೇಕವೇಳೆ ತಾಳೆ ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ:
ತಲಾ ಸಂದರ್ಶಕನಿಗೆ ಆಗಿರುವ ಪುಟ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳ ಸರಾಸರಿ ಸಂಖ್ಯೆ: ಸರಾಸರಿ ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ಪ್ರಾಯಶಃ ತಾಣವು ಇಷ್ಟವಾದ ಕಾರಣದಿಂದ ಅಥವಾ ಅದು ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಅವರು ತಾಣದ ಒಳಗಡೆ ಆಳವಾಗಿ ಅವಲೋಕಿಸಿದ್ದನ್ನು ಒಂದು ಉನ್ನತ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಸರಾಸರಿ ಭೇಟಿಯ ಅವಧಿ: ಓರ್ವ ಬಳಕೆದಾರನ ಭೇಟಿಯ ಒಟ್ಟು ಉದ್ದ. ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ, ಅವರು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲವನ್ನು ವಿನಿಯೋಗಿಸಿದಷ್ಟೂ ನಿಮ್ಮ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿ ತಳೆದವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ದೊರೆಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು.
ಸರಾಸರಿ ಪುಟ ಅವಧಿ: ಎಷ್ಟು ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಪುಟವೊಂದು ವೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿ. ಪುಟಗಳು ಹೆಚ್ಚು ವೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಷ್ಟೂ ನಿಮ್ಮ ಕಂಪನಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದಾಗುತ್ತದೆ.
ಕ್ಷೇತ್ರ ವರ್ಗಗಳು: ವೆಬ್‌ ಪುಟಗಳು ಮತ್ತು ಹೂರಣವನ್ನು ವಿತರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ವಿಳಾಸ ಬರೆಯುವ ಮಾಹಿತಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟಗಳು.
ದಟ್ಟಣೆಯ ಸಮಯಗಳು: ತಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ವೀಕ್ಷಣಾ ಕಾಲವು, ಪ್ರಚಾರಾಂದೋಲನಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿರುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಾಲ ಯಾವುದೆಂಬುದನ್ನು ಹಾಗೂ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದ ಕಾಲ ಯಾವುದೆಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಹೆಚ್ಚಿನ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪುಟಗಳು: ಇವು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಪುಟಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.
ಹೆಚ್ಚಿನ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರವೇಶ ಪುಟಗಳು: ಪ್ರವೇಶ ಪುಟ ಎಂಬುದು ಓರ್ವ ಸಂದರ್ಶಕನಿಂದ ವೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊದಲ ಪುಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯಾವ ಪುಟಗಳು ಸಂದರ್ಶಕರನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಹೆಚ್ಚಿನ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಿರ್ಗಮನ ಪುಟಗಳು: ಕೆಟ್ಟ ಪುಟಗಳು, ಮುರಿದ ಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ನಿರ್ಗಮನ ಪುಟಗಳು ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಿರ್ಗಮನ ಪುಟಗಳು ನೆರವಾಗಬಹುದು.
ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಪಥಗಳು: ಒಂದು ಪಥ ಎಂಬುದು ಪ್ರವೇಶದಿಂದ ನಿರ್ಗಮನದವರೆಗೆ ಸಂದರ್ಶಕರಿಂದ ವೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪುಟಗಳ ಸರಣಿಯಾಗಿದ್ದು, ಬಹುಪಾಲು ಗ್ರಾಹಕರು ತಾಣದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಪಥಗಳು ಗುರುತಿಸುತ್ತವೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಕಗಳು: ಕೊಂಡಿಗಳ ಸ್ಪಷ್ಟಮೂಲವನ್ನು ಆಶ್ರಯದಾತ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಜಾಡುಹಿಡಿಯಬಲ್ಲದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪುಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಯಾವ ತಾಣಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ಅದು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ ಸೇವೆಯ ಬಳಕೆ ಎಂಬುದು ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ ಒಂದಕ್ಕೆ ಸಂದರ್ಶಕರು ಕಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ದತ್ತಾಂಶದ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಇದು ಅಂತರಜಾಲ ಬಳಕೆಯ ಒಂದು ಬೃಹತ್‌ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಸಂದರ್ಶಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಭೇಟಿನೀಡುವ ಪುಟಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಇದು ನಿರ್ಣಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮ ತಾಣದ ಯಾವ ಭಾಗಗಳು ಅಥವಾ ಪುಟಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡಲೆಂದು, ಒಳಬರುವ ಮತ್ತು ಹೊರಹೋಗುವ ದತ್ತಾಂಶ ಸಾಗಾಟದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ತಾಣಗಳು ವಹಿಸುತ್ತವೆ; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದೇಶವೊಂದರಲ್ಲಿನ ಜನರಿಂದ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ವೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ನಿಶ್ಚಿತ ಪುಟದಂಥ, ಯಾವುದಾದರೂ ಸ್ಪಷ್ಟ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳೇನಾದರೂ ಅಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಹ ತಾಣಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅವಲೋಕಿಸುತ್ತವೆ. ದತ್ತಾಂಶದ ಈ ಸಾಗಾಟ ಅಥವಾ ಬಳಕೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ನೋಡಿಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಮಾರ್ಗಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. ತಾಣಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು, ಭದ್ರತಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿತೋರಿಸಲು ಅಥವಾ ಪಟ್ಟೆಯಗಲದ ಒಂದು ಸಂಭಾವ್ಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ನೆರವು ನೀಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದತ್ತಾಂಶವು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ- ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ ಸೇವೆಯ ಬಳಕೆಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಗತವಿರುವುದಿಲ್ಲ.