polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ಸೀನುವಿಕೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೊರಗಿನ ಕಣಗಳು ಅಥವಾ ಸಾಕಷ್ಟು ಬಾಹ್ಯ ಉತ್ತೇಜಕಗಳು, ಮೂಗಿನ ಲೋಳೆಪೊರೆಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಮೂಗಿನ ಕೂದಲುಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿದಾಗ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಿಸ್ಟಮಿ‌ನ್‌ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಹಿಸ್ಟಮಿನ್ ಮೂಗಿನಲ್ಲಿರುವ ನರಕೋಶಗಳಿಗೆ ಕಿರಿಕಿರಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕಿರಿಕಿರಿಯಿಂದಾಗಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಕಪಾಲ ನರ ಸಂಪರ್ಕ ದ ಮೂಲಕ ಮೆದುಳಿಗೆ ಸೀನುವ ಉಪಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಮೆದುಳು ಈ ಆರಂಭಿಕ ಸಂಕೇತವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಗಂಟಲ ಕುಳಿ ಯ ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಸ್ನಾಯುಗಳನ್ನು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಮೂಗಿನ ಕುಹರಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕಕಣಗಳು ರಭಸವಾಗಿ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ಪ್ರಬಲವಾದ ಸೀನು , ಮೇಲ್ಭಾಗದ ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಅದರ ಅನೇಕ ಅಂಗಗಳು ಸೀನುವ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದರ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಇದು ಆತ್ಮಾರ್ಥಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮುಖ, ಗಂಟಲು ಮತ್ತು ಎದೆಯ ಸ್ನಾಯುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ, ಈ ನಂಬಿಕೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅನೇಕ ಪ್ರವಾದಿ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಮೊಹಮದ್ ನ ಭೋಧನೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಅಬು ಹುರ್ಯಾರಹ್ ನ ಭೋಧನೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಅಲ್-ಬುಖಾರಿಯ ನಿರೂಪಣೆ ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ:ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರು ಒಬ್ಬ ಸೀನಿದಾಗ, ಅವನಿಗೆ "ಅಲ್-ಹಮ್ದು-ಲಿಲ್ಹಾ" ಎಂದು ಹೇಳಲು ಬಿಡಿ , ಅವನ ಸಹೋದರ ಅಥವಾ ಜೊತೆಗಾರನಿಗೆ ,"ಯಾರಮುಖ್ ಅಲ್ಲಾ" ಎಂದು ಹೇಳಲು ಬಿಡಿ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಅವನು, "ಯಾರಮುಖ್-ಅಲ್ಲಾ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ, ಆಗ "ಯ್ಹ್ ದಿಕಮ್ ಅಲ್ಲಾ ವಾ ಯುಸ್ಲಿಹು ಬಾಲಕುಮ್" ಎಂದು ಹೇಳಲಿ .
ಸೀನುವುದನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಾಬೀತಾಗಿರುವ ವಿಧಾನಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಉದ್ರೇಕಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಚರ್ಮದ ಹೊಟ್ಟನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಸಾಕು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಮನೆಯಹೊರಗಿರಿಸುವುದು; ಸರಿಯಾಗಿ ಮನೆಯನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕಸ ಮತ್ತು ಧೂಳಿನ ಕಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುವುದು; ಕೈಯಿಂದ ಬಳಸುವ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣದ ತಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಶೋಧಕಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸುವುದು; ವಾಯು ಶೋಧಕ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಆರ್ದ್ರಕಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು; ಅಲ್ಲದೇ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ವ್ಯಾವಸಾಯಿಕ ವಲಯಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುವುದು. ಆದರೂ ಕೆಲವು ಜನರು ಸೀನುವುದನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ ಹಾಗು ಅದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಸೀನುವ ಕ್ರಿಯೆಯು , ಹೊರಗಿನ ಕಣಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಉಪದ್ರವಕಾರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಲೋಳೆಪದಾರ್ಥವನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿ ಮೂಗಿನ ಕುಹರವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಚಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಸೀನುವಾಗ, ಮೃದು ತಾಲು ಮತ್ತು ಕಿರುನಾಲಗೆ ಕೆಳಕ್ಕೆ ನೂಕಲ್ಪಡುವ ಕಾರಣ ನಾಲಿಗೆಯ ಹಿಂದಿನ ಭಾಗ ಮೇಲಕ್ಕೇರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬಾಯಿಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅದು ಮುಚ್ಚಿ, ಗಾಳಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳಿಂದ ಮೂಗಿನ ಮೂಲಕ ಹೊರಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆಂಶಿಕವಾಗಿ ಬಾಯಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ಕಾರಣ, ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಗಾಳಿ ಬಾಯಿಯ ಮೂಲಕವೂ ಹೊರಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂಗಿನ ಮೂಲಕ ಉಚ್ಚಾಟಿಸಲಾಗುವ ಗಾಳಿಯ ರಭಸ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಸೀನು ಎಂಬುದು ಗಾಳಿಯನ್ನು ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳಿಂದ ಮೂಗು ಮತ್ತು ಬಾಯಿಯ ಮೂಲಕ ಅರೆ ಸ್ವನಿಯಂತ್ರಿತ ಸೆಟೆತದ ಹೊರದೂಡುವಿಕೆ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಾಹ್ಯ ಕಣಗಳು ನಾಸಿಕದ ಲೋಳೆಪೊರೆಗೆ ಉಪದ್ರವವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಾಗ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಸೀನುವಿಕೆಯು, ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಬೆಳಕಿನೆದುರಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡಾಗ, ಪೂರ್ತಿ ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿದಾಗ, ಅಥವಾ ವೈರಲ್ ಸೋಂಕು ತಗುಲಿದಾಗ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ . ಅಲ್ಲದೇ ರೋಗವು ಹರಡುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಮಂಜಾಗ್ರತಾ ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಇರುವಂತಹ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಈ ಕೆಳಕಂಡಂತಿವೆ:ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯ ಆಳವಾದ ನಿಶ್ವಾಸದ ಮೂಲಕ ಸೀನುವಿಕೆ ತಪ್ಪಿಸಬಹುದು.ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಸೀನುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹತ್ತರ ವರೆಗೆ ಎಣಿಸುತ್ತಾ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದ ವರೆಗೆ ಉಸಿರನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಮೂಗನ್ನು ಉಜ್ಜಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣನ್ನು ತೆರೆದಿರಬೇಕು ಅಥವಾ ಕೆಲವು ನಿಮಿಷಗಳವರೆಗೆ ಮೂಗಿನ ತುದಿಯನ್ನು ಮೆತ್ತಗೆ ಚಿವುಟಬೇಕು.
ಸೀನುವಿಕೆಯು ಕ್ಷೀಣಿಸುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಮಲಗಿರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ - ಇದು ಚಲನ ನರಕೋಶಗಳು ಉತ್ತೇಜಿತಗೊಳ್ಳದ ದೈಹಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದೆ . ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲಿತ ಸಂಕೇತಗಳು ಮೆದುಳನ್ನು ತಲುಪುದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ, ಸಾಕಷ್ಟು ಬಾಹ್ಯ ಉತ್ತೇಜಕಗಳು, ಸೀನುವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿದ್ರೆಯಿಂದ ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಿದರೂ ಕೂಡ, ಸೀನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಂಶಿಕವಾಗಿ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.
ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಾರತದ ಉತ್ತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಇರಾನ್ ನಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ, ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು ಸೀನು ಬಂದರೆ ಅದು ಕೆಟ್ಟ ಅಡಚಣೆಯ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೂಢನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಯಾವುದೇ ದುರದೃಷ್ಟ ಘಟಿಸದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಸೀನು ಬಂದಾಗ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ನಿಂತು ನೀರು ಕುಡಿಯಬೇಕು ಅಥವಾ ಕೆಲಸವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ತಡವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದು ವಾಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ.
ಮಿತವಾದ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಅದು ಸುಮಾರು 100 ವೇಗದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ, ಮಿತ್ ಬಸ್ಟರ್ಸ್ ನ 'ಫ್ಲ್ಯು ಫಿಕ್ಷನ್' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿ ಬಂದಂತಹ 147 ನೇ ಎಪಿಸೋಡ್ ನಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ದತ್ತಾಂಶ, ಇದರ ವೇಗವು 35-40 ನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಈ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಸೀನು 15 ರಿಂದ 20 ಅಡಿಗಳ ವರೆಗೆ ಸಣ್ಣ ಹನಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಬಲ್ಲದು ಎಂಬುದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ.
ಇಂತಹದ್ದೆ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಇವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಈ ರೀತಿಯ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಸಮಕಾಲೀನ ಗ್ರೀಕ್, ಸೆಲ್ಟಿಕ್, ಇಂಗ್ಲೀಷ್, ಫ್ರೆಂಚ್, ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇದೆ ರೀತಿಯಾಗಿ, ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ, ಸೀನು ಬಂದರೆ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಯಾರಾದರು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ.
ವಿರಳವಾದ ಸೀನನ್ನು ಕೆಲವು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಊಟಮಾಡಿದ ನಂತರ ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿದ ಕೂಡಲೇ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸ್ನ್ಯಾಟಿಯೇಷನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಇದನ್ನು ಅಲಿಂಗವರ್ಣತಂತುವಿನ ಪ್ರಧಾನ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿ ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಬಂದಂತಹ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತತೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಆರೋಗ್ಯಕರ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಾಯಕರವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಸೀನುಗಳು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ವಾಯುಕಲಿಲ ಸಣ್ಣ ಹನಿಗಳ ಮೂಲಕ ರೋಗವನ್ನು ಹರಡುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೀನಿನ ಮೂಲಕ 0.5 ಯಿಂದ 5 µ. 40,000 ವರೆಗೆ ಸಣ್ಣ ಹನಿಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತವೆ.
ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಬೆಳಕಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವುದರಿಂದ ಸೀನು ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಬೆಳಕನ್ನು ಫೋಟಿಕ್ ಸ್ನೀಸ್ ರಿಫ್ಲೆಕ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ, ಯಾರದರೂ ಅಚ್ಚು ಮೆಚ್ಚಿನವರು , ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ನಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಸೀನು ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಮೂಢ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.
ಸೀನುವಿಕೆಯು, ಸೈನಸ್ ಸೋಂಕು ಮತ್ತು ಅಲರ್ಜಿಗಳಿಂದಾಗುವ ಸೈನಸ್ ನರದ ಉದ್ದೀಪನದಿಂದಾಗಿಯೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದ್ವೇಗದ ಸಂವಹನವಾಗಿದ್ದು, ತನ್ನ ಮಾಲೀಕ ಅಥವಾ ಆಹಾರ ಉಣಿಸುವಿಕೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಈ ಸದ್ದು ಸಂಭವಿಸಬಹುದು. ಇತರೆ ಗಿನಿಯಿಲಿಗಳು ಓಡುತ್ತಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಅವನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಲು ಈ ಸದ್ದು ಹೊರಡಿಸುತ್ತದೆ. ಗಿನಿಯಿಲಿಯು ದಾರಿತಪ್ಪಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅದು ಸಹಾಯ ಕೋರಲು ವ್ಹೀಕ್‌ ಸದ್ದು ಹೊರಡಿಸಬಹುದು.
ಬಬ್ಲಿಂಗ್‌ ಅಥವಾ ಪರ್ರಿಂಗ್‌ - ಗಿನಿಯಿಲಿ ಬಹಳ ಖುಷಿಯಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಮುದ್ದಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಅಥವಾ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿರುವಾಗ ಈ ಸದ್ದು ಹೊರಡಿಸುತ್ತದೆ. ಅವು ಮೈಯನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಅಥವಾ ಹೊಸ ಜಾಗವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವಾಗ ಅಥವಾ ಆಹಾರ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಸಹ ಈ ಸದ್ದು ಹೊರಡಿಸುತ್ತವೆ.
ಗುಡುಗುಟ್ಟುವುದು - ಗುಂಪಿನೊಳಗೆ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಮೆರೆಯಲು ಗಿನಿಯಿಲಿಯು ಈ ಸದ್ದು ಹೊರಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೂ, ಅದನ್ನು ಹೆದರಿಸಿದಾಗ ಅಥವಾ ರೇಗಿಸಿದಾಗ ಅದು ಈ ಸದ್ದು ಹೊರಡಿಸಬಹುದು. ಗುಡುಗುಟ್ಟುವ ಸದ್ದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಜೋರಾಗಿದ್ದು, ಗಿನಿಯಿಲಿಯ ಶರೀರವು ಕಂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಗಿನಿಯಿಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಣಯದಲ್ಲಿರುವಾಗ, ಗಂಡು ಗಿನಿಯಿಲಿಯು ಗುಳುಗುಳು ಶಬ್ದಮಾಡುತ್ತಾ , ಅತ್ತಿತ್ತ ವಾಲಾಡಿ, ಹೆಣ್ಣಿನ ಸುತ್ತಲೂ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ನಡತೆಗೆ 'ರಂಬಲ್‌ಸ್ಟ್ರಟಿಂಗ್‌' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸಿಂದ ದೂರ ನಡೆಯುವಾಗ ಸಣ್ಣನೆ ಗುರುಗುಟ್ಟುವ ಸದ್ದು ಎಂದರೆ ಅದು ಅರೆಮನಸ್ಸಿನ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಚಟ್ಟಿಂಗ್‌ ಮತ್ತು ವ್ಹೈನಿಂಗ್‌ - ಒಂದು ಗಿನಿಯಿಲಿಯು ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ಬೆಂಬತ್ತಿದಾಗ, ಅಟ್ಟುವ ಗಿನಿಯಿಲಿಯ ಚಟ್ಟಿಂಗ್‌ ಹಾಗೂ ಮುಂದೆ ಓಡುತ್ತಿರುವ ಗಿನಿಯಿಲಿ ವ್ಹೈನಿಂಗ್‌ ಸದ್ದು ಹೊರಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಹಲವು ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಿನಿಯಿಲಿಯ ಹೆಸರು ಹಂದಿಯಂತಹ ಅಧಿಕಾರ್ಥತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಗಿನಿಯಿಲಿಯ ಹೆಸರುಗಳು ಜರ್ಮನ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ , ಪೊಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ , ಹಂಗೇರಿಯನ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ರಷ್ಯನ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ನಾವಿಕ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ನೂತನ ಪ್ರಪಂಚ ದಲ್ಲಿ ಆಹಾರಪದಾರ್ಥಗಳ ಸರಬರಾಜಿಗೆ ನಿಲ್ಲುವ ಹಡಗುಗಳು, ಗಿನಿಯಿಲಿಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ತುಂಬಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಇದು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಾಗಣೆ ಮಾಡುವ ತಾಜಾಮಾಂಸದ ಮೂಲವಾಗಿತ್ತು. ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ' ಆಥವಾ ಕೊಬಾಯೆ ಎನ್ನಲಾಗುವುದು. ಡಚ್ಚರು ಇದನ್ನು ಗಿನಿಯನ್‌ ಹಂದಿಮರಿ) ಅಥವಾ ಕೇವಿಯಾ ಎನ್ನುವರು. ಕೆಲವು ಡಚ್‌ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸ್ಪಾನ್ಸ್ ಇಲಿ ಎನ್ನಲಾಗುವುದು. ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಗಿನಿಯಿಲಿಯನ್ನು ಕೋಬಾಯಿಯಾ ಎನ್ನಲಾಗುವುದು. ಲ್ಯಾಟೀನೀಕೃತ ಟುಪಿ ಭಾಷೆಯ ಪದ ಇದಕ್ಕೆ ಆಧಾರ. ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾಗುವುದು ಇದು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಗಿನಿಯಿಲಿಗೆ ಎನ್ನಲಾಗುವುದು. ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಚಿತ್ರ ಎಂಬಂತೆ, ಚೀನೀಯರು ಹಾಲೆಂಡ್‌ ಹಂದಿಗಳು ಎನ್ನುವರು .
ಹಲವು ದಂಶಕಗಳಂತೆ, ಗಿನಿಯಿಲಿಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಾಮಾಜಿಕ 'ಸಿಂಗಾರ ' ಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಹಾಲಿನಂತಹ ದ್ರವವು ಸ್ರವಿಸಿ ಅಂದಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಕೂದಲಿಗೆ ಉಜ್ಜಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಗಂಡು ಗಿನಿಯಿಲಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಕೂದಲುಗಳನ್ನು ಅಗಿಯುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇದು ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ತನೆಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಆ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ವರ್ಗಶ್ರೇಣಿಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಕಿವಿ ಕಚ್ಚುವುದು, ಚರ್ಮದ ಕೂದಲು ನಿಲ್ಲುವುದು, ಅಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಸದ್ದುಗಳು, ತಲೆ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಮಾಡುವುದು ಹಾಗೂ ಮೇಲೆರಗುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದೇ ಲಿಂಗದ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಮೆರೆಯಲು ಒಂದು ಗಿನಿಯಿಲಿಯು ಇನ್ನೊಂದರ ಮೈಮೇಲೆ ಹತ್ತುವಂತೆ ನಟನೆ ಮಾಡುವ ಲೈಂಗಿಕವಲ್ಲದ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ.ಗಿನಿಯಿಲಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯು ಮಾನವನ ದೃಷ್ಟಿಯಷ್ಟು ಚುರುಕಾಗಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ದೃಷ್ಟಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಮಾನವನ ದೃಷ್ಟಿಗಿಂತಲೂ ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಆಂಶಿಕ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ ).
ಗಿನಿಯಿಲಿ ) ಕೇವೀಡೇ ವಂಶ ಹಾಗೂ ಕೇವಿಯಾ ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ದಂಶಕ ಪ್ರಾಣಿ. ಇದನ್ನು ಕೇವಿ ಎಂದು ಸಹ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ 'ಗಿನಿ ಪಿಗ್ ‌' ಎಂಬುದು ಇದರ ಸಾಮಾನ್ಯನಾಮವಾದರೂ, ಇದು ಹಂದಿಗಳ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿಲ್ಲ. ಜೊತೆಗೆ ಇವು ಗಿನಿ ದೇಶದ ಮೂಲದ ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ ಅಲ್ಲ. ಅವು ಆಂಡಿಸ್‌ ಪರ್ವತ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸಿದವು. ಜೀವರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸಂಕರೀಕರಣವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇವಿಗೆ ಬಹಳ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ ಕೇವಿಯಾ ಅಪೆರೆರಾ , ಕೇವಿಯಾ ಫಲ್ಗಿಡಾ , ಅಥವಾ ಕೇವಿಯಾ ಷುಡೀ ಯಂತಹ ಜಾತಿಗಳ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿ ಸಂತತಿ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ಇವು ಸಹಜವಾಗಿ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗದು. ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಪಂಗಡಗಳ ಜಾನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಗಿನಿಯಿಲಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಅದನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಆಹಾರ ಮೂಲವಲ್ಲದೆ, ಜಾನಪದ ಔಷಧ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 1960ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ, ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ ಖಂಡದಾಚೆ ಈ ಪ್ರಾಣಿಯ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಯತ್ನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ.
ಗಿನಿಯಿಲಿಗಳು ಆಹಾರ ಹುಡುಕಿ ಸೇವಿಸಲು ಹಲವು ವಿವಿಧ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಕಲಿಯಬಹುದು ಹಾಗೂ ಕಲಿತ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ನಿಖರವಾಗಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು. ಅವು ಸಂಚರಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಬಗೆಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಗಿನಿಯಿಲಿಗಳು ಸಣ್ಣ ತಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹಾರಿ ಪಾರಾಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಅವು ಹತ್ತುವುದರಲ್ಲಿ ಕಳಪೆಯಾಗಿರುತ್ತವೆ ಜೊತೆಗೆ ಅವು ಚುರುಕಾಗಿಲ್ಲ. ಅವು ಸುಲಭವಾಗಿ ಬೆಚ್ಚಿಬೀಳುತ್ತವೆ. ಅವು ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹೊತ್ತು ತಟಸ್ಥವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಏನಾದರೂ ಅಪಾಯವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರ, ಥಟ್ಟನೆ ಚಲನೆಗಳ ಮೂಲಕ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಓಡುತ್ತವೆ. ಗಿನಿಯಿಲಿಗಳು ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದಲ್ಲಿ, ಅವು ದಿಕ್ಕಾಪಾಲಾಗಿ ಚದುರಿ ಓಡಿ, ತಮ್ಮ ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿಸಲು ಅಡ್ಡಾದಿಡ್ಡಿ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ ಬಹಳ ಉದ್ರೇಕಗೊಂಡಲ್ಲಿ, ಗಿನಿಯಿಲಿಗಳು ಪದೇಪದೇ ಎಗರುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪಾಪ್ಕಾರ್ನಿಂಗ್‌ ಎನ್ನಲಾಗುವುದು. ಇದು ಫೆರಟ್‌ ಜನಾಂಗದವರ ಯುದ್ಧ ನೃತ್ಯದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅವು ಬಹಳಷ್ಟು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಈಜಬಲ್ಲವು.
ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌‌, ಡಚ್‌ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಗಿನಿಯಿಲಿಗಳನ್ನು ಯುರೋಪ್‌ಗೆ ತಂದರು. ಕುಲೀನ ಜನವರ್ಗ ಹಾಗೂ ರಾಣಿ ಮೊದಲ ಎಲಿಜಬೆತ್‌ಸೇರಿದಂತೆ ರಾಜಮನೆತನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಲಕ್ಷಣ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳಾಗಿ ಅವು ಬಹಳ ಬೇಗನೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾದವು. ಗಿನಿಯಿಲಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅತ್ಯಾರಂಭ ಕಾಲಿಕ ಲಿಖಿತ ಮಾಹಿತಿಯು 1547ರ ಕಾಲದ್ದು. ಸ್ಯಾಂಟೊ ಡೊಮಿಂಗೊದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಾಣಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಲಿಖಿತ ಮಾಹಿತಿ ದೊರಕಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ಕೇವೀ ಕುಟುಂಬದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹಿಸ್ಪ್ಯಾನಿಯೊಲಾ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿರಲಿಲ್ಲ. ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಈ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋಲಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಗಿನಿಯಿಲಿಯನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, ಅಂದರೆ 1554ರಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ವಿಸ್‌ ಪ್ರಕೃತಿ ತತ್ತ್ವವಾದಿ ಕಾನ್ರಾಡ್‌ ಗೆಸ್ನರ್‌ ಇದರ ವಿವರಣೆ ನೀಡಿದರು. 1777ರಲ್ಲಿ ಎರ್ಕ್ಸ್‌ಲೆಬೆನ್‌ ಗಿನಿಯಿಲಿಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಾಮದ್ವಯವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಳಸಿದರು. 1766ರಲ್ಲಿ ಪಲಾಸ್‌ ನೀಡಿದ ಕುಲದ ವಿವರಣೆ ಹಾಗೂ 1758ರಲ್ಲಿ ಲಿನೇಯಸ್‌ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿದ ಜಾತಿನಾಮದಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ.
ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಸೂಳುಗಳಲ್ಲಿ, ಸಹಜಕ್ಕಿಂತಲೂ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಮರಿಗಳ ಕಾರಣ, ಪ್ರಸವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟಗಳಾಗಬಹುದು. ದೊಡ್ಡ ಸೂಳುಗಳು ಮೃತಮರಿಗಳ ಜನನದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮನೀಡುತ್ತದೆ. ಆದರೂ, ಮರಿಗಳನ್ನು ವಿಕಸನದ ಮುಂದುವರೆದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಈಯಲಾದ ಕಾರಣ ತಾಯಿಯ ಹಾಲಿನ ಕೊರತೆಯು ನವಜಾತ ಮರಿಗಳ ಸಾವಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೀರುವ ಪರಿಣಾಮ ನಗಣ್ಯ. ಒಟ್ಟಿಗೆ ವಾಸಿಸುವ ಹೆಣ್ಣು ಗಿನಿಯಿಲಿಗಳು ಹಾಲು ಸ್ರವಿಸುತ್ತಿದ್ದಲ್ಲಿ, ತಾಯಿಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ.
ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಗಿನಿಯಿಲಿಗಳು ಗಾತ್ರದ ಹೊರತಾಗಿ ಹೊರರೂಪದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತೋರುವುದಿಲ್ಲ. ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಗಿನಿಯಿಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಗುದನಾಳವು ಜನನಾಂಗಗಳಿಗೆ ಬಹಳ ಸನಿಹವಿದೆ. ಹೆಣ್ಣಿನ ಜನನಾಂಗವು ಜನನಾಂಗ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ -ಆಕಾರ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಗಂಡು ಗಿನಿಯಿಲಿಯ ಜನನಾಂಗವು ಶಿಶ್ನ ಮತ್ತು ಗುದದ್ವಾರದ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಕೂದಲಿಗೆ ಒತ್ತಡ ಹಾಕಿದಲ್ಲಿ ಶಿಶ್ನವು ಮುಂಚಾಚುವುದು. ಊದಿರುವ ವೃಷಣ ಚೀಲದ ಮೂಲಕ ಗಂಡಿನ ವೃಷಣವು ಬಾಹ್ಯ ನೋಟದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.
ಗಿನಿಯಿಲಿಯು ಇಡೀ ವರ್ಷ ಈಯಬಹುದು. ವಸಂತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮರಿಗಳಾಗುವವು; ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸುಮಾರು ಐದು ಸೂಳುಗಳನ್ನು ಈಯಬಹುದು.
ಗಿನಿಯಿಲಿಯ ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆ ಅವಧಿ 59ರಿಂದ 72 ದಿನಗಳ ತನಕ ಇರುತ್ತದೆ; ಇದರ ಸರಾಸರಿ 53ರಿಂದ 68 ದಿನಗಳು. ದೀರ್ಘಾವದಿಯ ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಮರಿಗಳ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಕಾರಣ, ಗರ್ಭಿಣಿ ಗಿನಿಯಿಲಿಗಳು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ, ಬದನೆಯಾಕಾರದ್ದಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ, ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತವೆ. ಪೋಷಣೀಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹಲವು ಇತರೆ ದಂಶಕ ಮರಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ನವಜಾತ ಗಿನಿಯಿಲಿ ಮರಿಗಳು ಆಗಲೇ ಕೂದಲು, ಹಲ್ಲು, ಉಗುರುಗಳು ಹಾಗೂ ಆಂಶಿಕ ದೃಷ್ಟಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ; ಇವು ಕೂಡಲೇ ಸಂಚರಿಸುವ ಕ್ಷಮತೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಘನ ಆಹಾರ ತಿನ್ನಬಲ್ಲವು. ಆದರೂ ಅವು ಮೊಲೆಯುಣ್ಣುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತವೆ. ಸೂಳುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರಿಂದ ಆರು ಮರಿಗಳು ಈಯಲಾಗುತ್ತವೆ, ಸರಾಸರಿ ಮೂರು ಮರಿಗಳು ಈಯಲಾಗುತ್ತವೆ. ಇದುವರೆಗೂ ದಾಖಲಾದಂತೆ, ಸೂಳೊಂದರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ 17 ಮರಿಗಳು.
ಗಿನಿಯಿಲಿಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸಾಕಣೆಗಾಗಿ ಮುಡಿಪಾಗಿಟ್ಟ 'ಕೇವಿ ಕ್ಲಬ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಅಸೊಸಿಯೇಷನ್ಸ್'‌ ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿವೆ. ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮೊಲ ಸಾಕಣೆಗಾರರ ಸಂಘದ ಅನುಷಂಗವಾದ ಅಮೆರಿಕನ್ ಕೇವಿ ಸಾಕಣೆಗಾರರ ಸಂಘವು, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗಿನಿಯಿಲಿ ಸಾಕಣೆಗಾರರ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕೇವಿ ಪರಿಷತ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಕೇವಿಗಳ ಆಡಳಿತ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯ ಸಂಘಗಳು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜೀಲೆಂಡ್ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ಲಬ್ ತನ್ನದೇ ಆದ ಪರಿಪೂರ್ಣತಾ ಪ್ರಮಾಣಿತವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ, ಯಾವ ತಳಿಗಳು ಪ್ರದರ್ಶನೀಯ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತದೆ.
ಗಂಡು ಗಿನಿಯಿಲಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮೂರನೆಯ ಅಥವಾ ಐದನೆಯ ವಾರದಲ್ಲಿ ಲೈಂಗಿಕ ಪಕ್ವತೆ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಹೆಣ್ಣು ಗಿನಿಲಿಯಿಗಳು ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ವಾರಗಳ ಆಯಸ್ಸಿಗೇ ಸಂತಾನಶಕ್ತತೆ ಹೊಂದಿ, ವಯಸ್ಕ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮೊದಲೇ ಸೂಳುಗಳನ್ನು ಹೊರಬಹುದು.
ಮರಿಹಾಕದಿರುವ ಹೆಣ್ಣು ಗಿನಿಯಿಲಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆರನೆಯ ತಿಂಗಳ ಆಯುಸ್ಸಿಗೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶ್ರೋಣಿಕುಹರದ ಕೀಲು ಕೆಳ-ಉದರದ ಗುಂಜೆಲಬು ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಗದಂತೆ ಕೂಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಂಭವಿಸಿದ ನಂತರ ಅವು ಗರ್ಭ ಧರಿಸಿದಲ್ಲಿ, ಜನನ ನಾಳವು ಸೂಕ್ತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಅಗಲವಾಗದೆ, ಮರಿಯ ಜನನಕ್ಕೆ ಯತ್ನಿಸಿದಲ್ಲಿ, ಡಿಸ್ಟೊಸಿಯಾ ಮತ್ತು ಸಾವು ಸಂಭವಿಸುವುದು. ಹೆಣ್ಣು ಗಿನಿಯಿಲಿಗಳು ಮರಿಹಾಕಿದ 6ರಿಂದ 48 ತಾಸುಗಳ ನಂತರವೂ ಪುನಃ ಗರ್ಭ ಧರಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಸದಾ ಗರ್ಭಧರಿಸುವುದು ಆರೋಗ್ಯಕರವಲ್ಲ.
ಯುರೋಪ್‌ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದಾಗಿಂದಲೂ, ಪಳಗಿಸಲಾದ ಗಿನಿಯಿಲಿಗಳ ಹಲವು ತಳಿಗಳಿವೆ. ಈ ವಿವಿಧ ತಳಿಗಳಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪುಳಿನ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಅದರ ಕೂದಲ ರಚನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ವಿಭಿನ್ನತೆಗಳಿವೆ. ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಮಾರುವ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಷಾರ್ಟ್‌ಹೇರ್ ‌ ತಳಿಯು ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯ. ಇವುಗಳದ್ದು ಕಡಿಮೆ ಉದ್ದದ, ನುಣುಪಾದ ತುಪ್ಪುಳು, ಹಾಗೂ ಅಬಿಸಿನಿಯನ್‌ ತಳಿಯ ತುಪ್ಪುಳು ಕೌಲಿಕ್ಸ್‌ ಅಥವಾ ರೊಸೆಟ್ಸ್‌ ಒಂದಿಗೆ ಗರಿಗೆದರಿರುತ್ತವೆ. ಗಿನಿಯಿಲಿ ಸಾಕಣೆಗಾರರಲ್ಲಿ ಪೆರುವಿಯನ್‌ ಮತ್ತು ಷೆಲ್ಟೀ ತಳಿಗಳು ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ಎರಡೂ ತಳಿಗಳದ್ದು ಉದ್ದನೆಯ ಕೂದಲುಗಳಿವೆ. ಟೆಕ್ಸೆಲ್‌ ತಳಿಯು ಗುಂಗುರಿನ, ಉದ್ದನೆಯ ಕೂದಲು ಹೊಂದಿದೆ.
ಕೇಬಿಯಾಯಿ ಎಂಬುದು ಕೇವಿಯಾ ಎಂಬ ಪೊರ್ಚುಗೀಸ್ ಪದದ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗಿರಬಹುದು.‌ ಸೇವಿಯಾ ಎಂಬುದು ಸೌಜಾ ಎಂಬ ಟುಪಿ ಪದದಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಗಿನಿಯಿಲಿಗಳನ್ನು ಕ್ಯೂಚುವಾ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯುವಿ ಅಥವಾ ಜಾಕಾ ಹಾಗೂ ಇಕ್ವೆಡಾರ್‌, ಪೆರು ಮತ್ತು ಬೊಲಿವಿಯಾ ದೇಶಗಳ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಯ್‌ ಅಥವಾ ಕಯೊ ಎನ್ನಲಾಗುವುದು. ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂಬಂತೆ, ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಸಾಕಣೆಗಾರರು ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾದ 'ಕೇವಿ' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸುವರು. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಯ, ಆಡುಭಾಷೆಯ ಪದ ಯೆಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುವುದು.
17ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ ಗಿನಿಯಿಲಿಗಳ ಮೇಲೆ ಜೀವವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. 19ನೆಯ ಹಾಗೂ 20ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಗಿನಿಯಿಲಿಗಳನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಮಾದರಿ ಜೀವಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ 'ಪ್ರಯೋಗದ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಗಿನಿಯಿಲಿ ' ಎಂಬ ಆಡುಮಾತು ಬಳಕೆಯಾಗತೊಡಗಿತು. ಆದರೆ ಇಂದು ಗಿನಿಯಿಲಿಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಹೆಗ್ಗಣಗಳು ಮತ್ತು ಇಲಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿವೆ. ಇಂದಿಗೂ ಸಹ, ಕಿರಿ-ವಯಸ್ಸಿನ ಮಧುಮೇಹ, ಕ್ಷಯರೋಗ, ರಕ್ತಪಿತ್ತವ್ಯಾಧಿ ಹಾಗೂ ಬಸಿರಿನ ತೊಡಕುಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಗಿನಿಯಿಲಿಗಳನ್ನು ಮಾದರಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿವೆ.
ಹೆಣ್ಣು ಗಿನಿಯಿಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯ ರಕ್ತವಿಷ ಕಾಯಿಲೆಯು ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಸಾವಿಗೂ ಕಾರಣವಾಗುವುದು.
ರಕ್ತವಿಷದ ಕಾಯಿಲೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಹಸಿವಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ, ನಿಶ್ಶಕ್ತಿ, ವಿಪರೀತ ಜೊಲ್ಲು ಸುರಿಸುವುದು, ಕೀಟೋನ್ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯುಕ್ತದ ಕಾರಣ ಸಿಹಿ ಅಥವಾ ಹಣ್ಣಿನಂತಹ ಉಸಿರಿನ ದುರ್ವಾಸನೆ, ಹಾಗೂ ಗಂಬೀರ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಠಾತ್‌ ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು ಸಂಭವಿಸಬಹುದು. ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣಾಂಶವುಳ್ಳ ಹವಾಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯ ರಕ್ತವಿಷವು ಸಾಮಾನ್ಯವೆನಿಸಿದೆ. ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯ ಇನ್ನೂ ತೀವ್ರ ಉಲ್ಬಣಗಳಲ್ಲಿ ಭ್ರಂಶ ಗರ್ಭಕೋಶ, ಹೈಪೊಕ್ಯಾಲ್ಸೆಮಿಯಾ ಹಾಗೂ ಮೊಲೆಯೂತ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು.
16ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಗಿನಿಯಿಲಿಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದಾಗಿಂದಲೂ, ಅದು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಮಾಜಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿ ಅಪಾರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿದೆ. ಅವುಗಳ ನಮ್ರ ಗುಣಗಳು, ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಉಣಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಾಕಬಹುದಾದ್ದರಿಂದ, ಗಿನಿಯಿಲಿಗಳು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳಾಗಿವೆ. ಗಿನಿಯಿಲಿಗಳ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಸಾಕಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಂಘಟನೆಗಳು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ರಚನೆಯಾಗಿವೆ. ತುಪ್ಪಳಗಳ ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ರಚನೆ ಹೊಂದಿರುವ ಗಿನಿಯಿಲಿಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ತಳಿಗಳನ್ನು ಸಾಕಣೆಗಾರರು ಬೆಳೆಸಿ ಸಾಕುತ್ತಿದ್ದರು.
1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯವುಂದು ಮೂಡಿಬಂದಿತು. ಗಿನಿಯಿಲಿಗಳು, ಚಿಂಚಿಲಾಗಳು ಹಾಗೂ ಡೇಗುಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಕೇವಿಯೊಮಾರ್ಫ್‌ಗಳು ದಂಶಕಗಳಲ್ಲ. ಅವನ್ನು ಗಳಂತೆ) ಸಸ್ತನಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗಣವಾಗಿ ಪುನಃ ವರ್ಗೀಕರಿಸತಕ್ಕದ್ದು ಎಂಬ ವಾದಗಳೂ ಕೇಳಿಬಂದವು. ಇನ್ನಷ್ಟು ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ನಡೆಸಲಾದ ಆನಂತರದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು 'ದಂಶಕಗಳ ಸದ್ಯದ ವರ್ಗೀಕರಣವು ಒಂದೇ ಜೈವಿಕ ಕುಲದ್ದು ಎಂಬುದು ಸಮರ್ಥನೀಯ' ಎಂದು ಸಸ್ತನಿ ಜೀವವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮತ ಮೂಡಿತು.
ಹಲವು ಗಿಡಗಳು ಗಿನಿಯಿಲಿಗಳ ಪಾಲಿಗೆ ಬಹಳ ವಿಷಕಾರಿ. ಇದರಲ್ಲಿ ಜರಿಗಿಡ, ಬ್ರಯನಿ, ಕಾಕಪಾದ, ಕಾಡುಸಾಸಿವೆ, ಬೆಲಡಾನಾ, ಫಾಕ್ಸ್‌‌ಗ್ಲಾವ್, ಕರಿಜೀರಿಗೆ ಗಿಡ, ಹೆಮ್ಲಾಕ್‌ ಗಿಡ, ಲಿಲಿ ಆಫ್‌ ದಿ ವ್ಯಾಲಿ, ಮೇವೀಡ್‌ ಗಿಡ , ಕುಲಾವಿ ಗಿಡ, ಪ್ರಿವಿಟ್‌ ಗಿಡ, ಕಾಡುಗೊಬ್ಲಿ ಗಿಡ, ರೇವಾಚಿನ್ನಿ, ಸ್ಪೀಡ್ವೆಲ್‌ ಸಸ್ಯ, ಟೋಡ್‌ಫ್ಲ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಗಿಡ ಹಾಗೂ ವನ್ಯ ಅಜ್ಮೋದ ಸೇರಿವೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಯಾವುದೇ ಗೆಡ್ಡೆಯಾಕಾರದಿಂದ ಬೆಳೆಯುವ ಗಿಡ ಗಿನಿಯಿಲಿಗಳ ಪಾಲಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಷಕಾರಿ.
ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು 'ಹಂದಿಗಳು' ಎನ್ನಲು ಕಾರಣಗಳು ಅಸ್ಪಷ್ಟ. ಹಂದಿಗಳಂತೆಯೇ ಗಿನಿಯಿಲಿಗಳ ಆಕಾರವಿದ್ದು, ತಮ್ಮ ಶರೀರಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ತಲೆ, ದಪ್ಪ ಕುತ್ತಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ದುಂಡಗಿನ ಪಿರೆ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕೆ ಬಾಲವಿರದು. ಇವು ಮಾಡುವ ಕೆಲವು ಸದ್ದುಗಳು ಹಂದಿಯ ಸದ್ದಿನಂತಿವೆ. ಅವು ಆಹಾರ ಭಕ್ಷಿಸಲು ಬಹಳ ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸಾಕುಹಂದಿಗಳಂತೆ, ಸಣ್ಣ ಆವರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಬಹಳ ಅವಧಿಗಳವರೆಗೆ ಬದುಕುಳಿಯಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಹಡಗುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಯುರೋಪ್‌ಗೆ ರವಾನಿಸಲಾಯಿತು.
ಕೇವಿಯಾ ಪೊರ್ಸೆಲಸ್‌ ಎಂಬುದು ಗಿನಿಯಿಲಿಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಭೇದದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು. ಲ್ಯಾಟೀನ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪೊರ್ಸೆಲಸ್ ‌ ಎಂದರೆ 'ಚಿಕ್ಕ ಹಂದಿ'. ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಗಯಾನಾ ದೇಶದ ಗಲಿಬಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಕೇಬಿಯಾಯಿ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಈ ಪದದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಕೇವಿಯಾ ಎಂಬುದು ಹೊಸ ಲ್ಯಾಟೀನ್‌ ಪದವಾಗಿದೆ.
ಈ ಸದ್ದು ಮಾಡುವಾಗ ಗಿನಿಯಿಲಿಗಳು ತಲೆಯೆತ್ತುತ್ತವೆ. ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಏನೋ ಆಹಾರವಿದೆ, ಆದರೆ ಅದು ಎಟುಕುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲು, ಗಿನಿಯಿಲಿಯು ಇನ್ನಷ್ಟು ತಗ್ಗಿದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲು ಮೆಸೆಯುತ್ತದೆ.
ಅರಚುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಕಿರುಚುವಿಕೆ - ನೋವು ಅಥವಾ ತೀವ್ರ ಅಪಾಯವುಂಟಾದಾಗ ಗಿನಿಯಿಲಿಯು ಅರಚುವ ಅಥವಾ ಕಿರುಚುವ ಸದ್ದು ಹೊರಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಅವುಗಳ ಶ್ರಾವಣ, ವಾಸನಾ ಗ್ರಹಣ ಹಾಗೂ ಸ್ಪರ್ಶ ಶಕ್ತಿಗಳು ಬಹಳ ಚುರುಕಾಗಿವೆ. ಈ ಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಡುವೆ ಧ್ವನಿಯ ಮೂಲಕ ಸಂವಹನ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಶಬ್ದಗಳು ಕೆಳಂಡಂತಿವೆ:
ವ್ಹೀಕ್‌ - ಜೋರು ಸದ್ದು, ಇದು ಅನುಕರಣ ಶಬ್ದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಸಿಳ್ಳೆ ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಚಿಲಿಪಿಲಿ - ಇದು ಅಪರೂಪದ ಸದ್ದು. ಗಿನಿಯಿಲಿಯು ಒತ್ತಡದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅಥವಾ ಮರಿ ಗಿನಿಯಿಲಿಗೆ ಆಹಾರ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಹಕ್ಕಿಯ ಚಿಲಿಪಿಲಿಯಂತೆ ಸದ್ದು ಹೊರಡಿಸುತ್ತದೆ. ಬಹಳ ಅಪರೂಪವಾಗಿ, ಈ ಚಿಲಿಪಿಲಿ ಸದ್ದು ಹಲವು ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರೆಯುವುದು.
ಹಲ್ಲುಗಳ ಕಟಕಟಿಸುವಿಕೆ - ಗಿನಿಯಿಲಿಯು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಹಲ್ಲು ಮೆಸೆದು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಹೊರಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಮೈತೆಯಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ನಿಂಗ್‌ತೌಜಾ ಜಾತಿ ಶ್ರೇಣೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅವರು ಕುಲದ ಹೊರಗೆ ವಿವಾಹವಾಗುವ ಯೇಕ್ ಸಲೈ , ನಿಂಗ್‌ತುಜಾ, ಆಂಗೋಂ, ಲುವಾಂಗ್, ಖುಮಾನ್, ಖಾಬಾ-ಜಾನಬಾ, ಮಂಗಂಗ್ & ಮೋಯಿರಂಗ್ ಹೀಗೆ ಏಳು ಕುಲಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗಿವೆ. ಈ ಕುಲಗಳು ಅನೇಕ ಉಪಕುಲಗಳು ಅಥವಾ ಯುಮ್ನಾಕ್‌ ಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗಿವೆ. ಪ್ರತಿ ಉಪಕುಲವು ವಂಶ ಅಥವಾ ಸಾಗೇಯ್ ಆಗಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಭಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಮೈತೆಯಿ ಸ್ವಯಂ ಖಾತ್ರಿಯ ಎಂದು ತಮ್ಮನ್ನು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಪವಿತ್ರದಾರ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಮಾಂಸದ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಮೀನಿನ ಖಾದ್ಯ ಸೇವನೆಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮಾಂಸದ ಸೇವನೆ ಇಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಮೈತೆಯಿಯರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಅಡುಗೆ ತಯಾರಾಗಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಹೊರಗೆ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತರೆ ಜಾತಿಗಳಿಂದ ಬೇಯಿಸಲಾದ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಮೈತೆಯಿಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಉನ್ನತ ವರ್ಗದ ಜಾತಿಯಾಗಿದ್ದು,ಇವರು ಒಳಮಣಿಪುರದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಬಹುತೇಕ ಬಾಮೊನ್‌ರು ಜನಾಂಗೀಯ ಮಣಿಪುರಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಸಣ್ಣ ಭಾಗವು ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಒರಿಸ್ಸಾದ ವಲಸೆಗಾರರ ವಂಶಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಬಹುತೇಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕುಲನಾಮಗಳು ಶರ್ಮಾ, ಸಿಂಗ್, ಬಸು ಮತ್ತು ದಾಸ್.
ಮೈತೆಯಿನಂತರ ವಿಷ್ಣುಪ್ರಿಯ ಎರಡನೇ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಸಮುದಾಯವಾಗಿದೆ. ಮೈತೆಯಿ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಸ್ವತಃ ತಮ್ಮನ್ನು ಖಾತ್ರಿಯ ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಎದೆಯಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ದಾರವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಆದರೆ ಅವರು ಮೈತೆಯಿಯವರೋ ಅಲ್ಲವೋ ಎನ್ನುವುದು ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ.
ಲೋಯಿ ಚಾಕ್ಪಾ ಐವರು ಮಣಿಪುರಿ ಹಿಂದು ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಲೋಯಿಗಳು ಶೂದ್ರ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಮೈತೆಯಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.
ಯಾತಿಬಿ ಅತೀ ಸಣ್ಣ ಸ್ವಗೋತ್ರ ವಿವಾಹದ ಗುಂಪಾಗಿತ್ತು,ತೌಬಾಲ್ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುಪುರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಾರೆ. ಯಾಯಿತಿಬಿ ಪ್ರಮುಖ ದಲಿತ ಸಮುದಾಯವಾಗಿದ್ದು, ಹೊರವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.
1945ರ ಮೇ 14ರಂದು, ಮೀತಯಿ ಮರುಪ್ ಯನ್ನು ಮಣಿಪುರದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಮೀತಯಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು, ಲಿಪಿಗಳು , ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮೀತಯಿ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ಪುನಶ್ಚೇತನಕ್ಕೆ ದಾರಿಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಹಳೆಯ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಬಂಧಗಳು ಬಿಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದವು ಮತ್ತು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದ ಚಳವಳಿಯ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯತೊಡಗಿದವು. ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದವು. ಸನಮಾಹಿ ಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಪವಿತ್ರ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ, ಹಿಂದು, ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮಗಳ ಪ್ರಭಾವಗಳು ಪರ್ವತಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ದಿನದಿನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಇವನ್ನು ಹಿಂದು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು, ಚರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಮಸೀದಿಗಳ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಸಂಖ್ಯೆ ಸೂಚಿಸಿದವು. ಸನಮಾಹಿ ಪುರಾಣಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಮೈತೆಯಿಗಳು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ, ಮೈತೆಯಿಗಳ ಸರ್ವಶಕ್ತ ದೇವರಾದ ಸಿದಬಾಮಪುವಿನ ಪುತ್ರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ ಭಗವಾನ್ ಪಖಾಂಕ್ಬನ ವಂಶಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಮೈತೆಯಿ ಸಮಾಜವು ಗುಡ್ಡಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಾಸಿಸುವ ಇನ್ನೆರಡು ಪ್ರಬಲ ಸಮುದಾಯಗಳಾದ ನಾಗಾಗಳು ಮತ್ತು ಕುಕಿಗಳ ಜತೆ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಮೈತೆಯಿನ ಏಳು ಕುಲಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ನಿಂಗ್‌ತೌಜಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ ಪಕಾಂಗ್ಬಾ ಏಳು ಕುಲಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಿ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಏರಿದಾಗ, ಮೈತೆಯಿ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಪ್ರಭುತ್ವ ಕ್ರಿ.ಶ. ೩೩ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಮೈತೆಯಿ ಪದವು ಈಗ ನಾಲ್ಕು ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಮೈತೆಯಿ ಮರುಪ್ , ಮೈತೆಯಿ ಗೌರಾ ಮತ್ತು ಮೈತೆಯಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಮೈತೆಯಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು . ಎಲ್ಲರೂ ಅವರ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮೈತೆಯಿಲೋನ್ ಬಳಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಇವರು ಬಳಸುವ ಭಾಷೆಗೆ ಮೈತೆಯಿ-ಲಾನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಾಷೆಗಳ ಟಿಬೆಟೊ-ಬರ್ಮನ್ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಾಗಿದೆ. ವಾಚ್ಯಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮೈತೆಯಿಗಳ ಭಾಷೆ ಎಂದು ಇದರರ್ಥ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಕಾಲದಿಂದೀಚೆಗೆ ಇದು ಈಗ ಮಣಿಪುರಿ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. 1992ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಈ ಭಾಷೆಯು ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ 8ನೇ ಅನುಚ್ಚೇದಲ್ಲಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಬಂಗಾಳಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಮೈತೆಯಿ-ಮಾಯೆಕ್ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಮೂಲ ಲಿಪಿಯು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಬಳಕೆಯು ತಪ್ಪಿಹೋಗಿದ್ದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅದನ್ನು ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಲಿಪಿ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಣಿಪುರದಲ್ಲಿ ಈಗ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಬಂಗಾಳಿಲಿಪಿಯನ್ನು ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಿಸುವ ಗುರಿಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತರಲಾಗಿದೆ.
ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಪಿನ ಶೈಲಿಯು "ಫಾನೆಕ್" ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಸಾರೋಂಗ್ ಆಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸೊಂಟದಿಂದ ಕಣಕಾಲಿನವರೆಗೆ ಅಥವಾ ತೋಳಿನ ಕೆಳಗೆ, ಮೇಲ್ಭಾಗದ ದೇಹ ಮತ್ತು ಕೆಳಗೆ ಮೀನಖಂಡದ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಮುಚ್ಚುವಂತೆ ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಫ್ಯಾನೆಕ್ ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದ್ದಾಗ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಕುಪ್ಪಸ ಧರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಕುಪ್ಪಸ ಮತ್ತು ಹೊದಿಕೆಯಿಂದ ಪೂರ್ಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪುರುಷರು ಥಾಯ್ ಮತ್ತು ಕೇಮರ್ ಪುರುಷರ ಉಡುಪಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗುವ "ಖುಡೈ" ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಮಂಡಿಯವರೆಗೆ ಧರಿಸುವ ಉಡುಪಾಗಿದ್ದು, ಸೊಂಟದ ಬಳಿ ಪದರಗಳಲ್ಲಿ ಮಡಚಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಪುರುಷರ ಔಪಚಾರಿಕ ಉಡುಪು ಉದ್ದದ,ಕಣಕಾಲಿನವರೆಗಿನ ರೂಪವಾದ "ಫೈಜಾಮ್" ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಭಾರತದ ಧೋತಿಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ.
ತಂಗ್-ತಾ ಮತ್ತು ಸರಿಸ್-ಸರಕ್ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು 17ನೇ ಶತಮಾನದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗಿದೆ. ತಂಗ್-ತಾ ಒಂದು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿರೋಧಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಕತ್ತಿ ಅಥವಾ ಈಟಿಯನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸರಿತ್-ಸರಕ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಅಥವಾ ನಿಶ್ಶಸ್ತ್ರ ವೈರಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ತಂತ್ರವಾಗಿದ್ದು,ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಮರಕಲೆಗಳ ತರಬೇತಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡನ್ನೂ ಒಟ್ಟು ಸೇರಿಸಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಸುದೀರ್ಘ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಹೋರಾಟ ಮಾಡಲು ಈ ಸಮರಕಲೆಗಳನ್ನು ಮಣಿಪುರಿ ರಾಜರು ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಸ್ವಾಧೀನದ ನಂತರ,ಸಮರಕಲೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತಾದರೂ, 1950ರ ದಶಕದ ನಂತರ ಈ ಕಲೆಗಳು ಮರು ಜೀವತಳೆದವು.
ಮೈತೆಯಿನ ಬಹುತೇಕ ಜನರು ವೈಷ್ಣವ ಹಿಂದುಧರ್ಮವನ್ನು ಸನಮಾಹಿ ಲೈನಿಂಗ್ ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ಅವರ ಪ್ರಾಚೀನ ಮೈತೆಯಿ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಹುತೇಕ ಮೈತೆಯಿಯರು ಸನಮಾಹಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಭಾಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ವೈಷ್ಣವ ಧರ್ಮವು ರಾಜ ಪಾಂಹೈಬಾ 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಧರ್ಮವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು 1891ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮಣಿಪುರವನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ತನಕ ಅದು ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದಿತ್ತು. ಮೈತೆಯಿನ ಸರಿಸುಮಾರು ಐದನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಜನರು ಸನಮಾಹಿಸಂ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. 2001ನೇ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ಮಣಿಪುರದ ಸುಮಾರು 11% ಜನತೆಯನ್ನು ಇತರೆ ಧರ್ಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಮೈತೆಯಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಮಣಿಪುರದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಇಂದು ಅವರು ಸಮಾಜದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ/1} ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾರಾಟ ಸೇರಿದಂತೆ ಮೈತೆಯಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಪಿನ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ. 'ನೂಪಿ ಕೈಥೆಲ್' ಮೈತೆಯಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಮಾತ್ರ ನಡೆಸುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತೀ ಪ್ರಮುಖವಾದ್ದು ಇಂಫಾಲದ ಭವ್ಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾದ ಸಾನಾ ಕೈಥೆಲ್(ಪ್ರವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಮೈತೆಯಿಯೇತರ ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಇಮಾ ಕೈಥೇಲ್ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ).
ಮೈತೆಯಿ ಹಿಂದುಗಳು ಚರ್ಚಾಸ್ಪದವಾಗಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ .ಅವರು ಭಗವಾನ್ ಅರ್ಜುನನ ವಂಶಸ್ಥರೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಗಣನೀಯ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಶೂದ್ರ ,ಮೂಲತಃ ಬೆಂಗಾಲಿಗಳು,ಮೈತೆಯಿ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಮಿಳಿತವಾಗಿದ್ದಾರೆ. 1934ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಹಿಂದು ಮೈತೆಯಿ ಮಹಾರಾಜ ಚುರಾಚಂದ್ ಸಿಂಗ್ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ನಿಖಿಲ್ ಹಿಂದು ಮಣಿಪುರ ಮಹಾಸಭಾವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.
ಮೀತಯಿಗಳು ಮಾನವ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಗೆಯ ಸಮರಕಲೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವು " ಸರಿತ್ ಸರಕ್" ಮತ್ತು " ತಂಗ್-ತಾ". ಸ್ವಯಂ ರಕ್ಷಣೆಯ ಕಲೆ ಸರಿತ್-ಸರಕ್ ಸಮರಕಲೆಯಾಗಿದ್ದು,ಶತ್ರುವಿನ ದಾಳಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುವ ಮೀತಯಿ ಜನರ ನಡುವೆ ಅತೀ ಮುಖ್ಯ ಸಮರಕಲೆಯಾಗಿದೆ. ನಿಶ್ಶಸ್ತ್ರ ಸಮರ ಕಲೆಯಾಗಿರುವ ಸರಿಕ್ ಸರಕ್ ಇತರೆ ಸಮರಕಲೆಗಳ ರೂಪಗಳಿಗಿಂತ ತೀರಾ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಅದೇ ಶಾಲೆಯ ಯಾವುದೇ ಸಮರಕಲೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ,ಅದರ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ದಾಳಿ ಮಾಡುವ ಕ್ರಿಯೆಯು ದೋಷರಹಿತವಾಗಿದೆ.
ಡ್ರಾಗನ್ ದೇವರ ರಾಜ ಲೈನಿಂಗ್‌ದೋ ಪಾಕಾಂಬಾ ಖಾಗಿಯ ಅಸುರ ದೈತ್ಯ ಮೊಯಿಡಾನಾನನ್ನು ಈಟಿ ಮತ್ತು ಕತ್ತಿಯಿಂದ ಕೊಲ್ಲುವಂತೆ ಅವನ್ನು ಮುಂಗ್ಯಾಂಬಾ ರಾಜನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನೆಂಬ ದಂತಕಥೆಯಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ದೇವರು ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಈಟಿ ಮತ್ತು ಕತ್ತಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದರು. ಮಣಿಪುರಿ ಸಮರಕಲೆಯ ಈ ವಿಸ್ಮಯಕರ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ದೇವರ ರಾಜ ನಾಂಗ್ಡಾ ಲೈರೆಲ್ ಪಾಕಾಂಬಾ ದಿನಗಳಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡು ಬರಲಾಗಿದೆ. ಅತ್ಯಾಕರ್ಷಕ ಮಣಿಪುರಿ ನೃತ್ಯ ಕೂಡ ಈ ಸಮರಕಲೆಗಳ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಮೈತೆಯಿ ಜನರು ಅವರ ಕ್ರೀಡಾ ಕೌಶಲ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದು, ಹಾಕಿ ಮತ್ತು ಪೋಲೊ ಅವರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ರೀಡೆಗಳಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಮೈತೆಯಿ ಸ್ವರೂಪದ ಸಮರಕಲೆ ತಾಂಗ್ ಟಾ ವನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮರಕಲೆಗಳ ಅಧಿಕೃತ ರೂಪವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರಾಂತ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿರುವ ಪೋಲೊ ಮಣಿಪುರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದೆಯೆಂದು ಪರಿಚಿತವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಮೂಲ ಹೆಸರು 'ಸಾಗೋಲ್ ಕಾಂಜೈ' ರಾಜರು ಮತ್ತು ಮಣಿಪುರದ ರಾಜಕುಟುಂಬ ಆಡುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜಮನೆತನದ ಆಟವಾಗಿತ್ತು.