polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ಜನವರಿ ೧, ೧೯೨೦,ರಲ್ಲಿ ಜನನ. ದರ್ಬಾರಿಸೇಠ್, ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತರಾದಾಗ್ಯೂ ಟಾಟ ಗ್ರೂಪ್ ಆಫ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಸ್, ಜೊತೆಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಟಾಟ ಕಂಪೆನಿಗಳ ಟಾಟ ಕೆಮಿಕಲ್ಸ್, ಟಾಟ ಟಿ ಮತ್ತು ’ರ‍್ಯಾಲೀಸ್ ಇಂಡಿಯ’ , ಮುಂತಾದ ಕಂಪೆನಿಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ನಡೆಸಲು ಅವರಯೋಗದಾನವಿತ್ತು. ಅವರು ಒಟ್ಟು ೨೦ ಕಂಪನಿಗಳ ಡೈರೆಕ್ಟರ್ ಆಗಿದ್ದರು. ಸೇಠ್ ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೂ ೧೪ ಕಂಪನಿಗಳ ಚೈರ್ಮನ್, ಅಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಸೇವಾವಧಿ ಮುಗಿಯಿತೆಂದು ತಿಳಿದ ಬಳಿಕ, ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಜಾಗವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟರು. ಆದರೂ ಟಾಟ ಕೆಮಿಕಲ್ಸ್ ಜೊತೆ ವ್ಯವಹಾರ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಅದರ ಛೇರ್ಮನ್-ಎಮೆರಿಟಸ್, ಆಗಿದ್ದರು. ೫೨ ವರ್ಷ, ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿದ ಸೇಠ್, ಅನೇಕ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು.
ದರ್ಬಾರಿ ಸೇಠ್, ಟಾಟಾ ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಬೆಳೆಸುವಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಪಾರ ಸಮಯವನ್ನು ಮುಡಿಪಾಗಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ಟಾಟ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯ ಹಲವಾರು ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಮುತುವರ್ಜಿಯಿಂದ ಅಭ್ಯಾಸಮಾಡಿ ಅವನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ನಡೆಸುವಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಮೋಘ ಸಲಹೆ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ನೆರವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಕಾರದ ತಿಂಗಳುಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಮೊದಲು ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ ಚಂದ್ರನ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
ಸೈಡ್ರಿಯಲ್ ತಿಂಗಳನ್ನು ಚಂದ್ರನ ಕಕ್ಷೆಯ ಅವಧಿ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ. (ಸರಾಸರಿ ಅದೇ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅದರ ತಿರುಗುವಿಕೆಯ ಅವಧಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ). ಇದು ಸುಮಾರು ೨೭.೩೨೧೬೬ ದಿನಗಳು . "ಸ್ಥಿರ" ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ಹಾದುಹೋಗಲು ಚಂದ್ರನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಇದು ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ (ವಿಭಿನ್ನ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ ಏಕೆಂದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಬಹಳ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಸರಿಯಾದ ಚಲನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ).
ಸಿನೊಡಿಕ್ ತಿಂಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಚಿತ ಚಂದ್ರನ ಚಕ್ರವಾಗಿದ್ದು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ವೀಕ್ಷಕನು ನೋಡಿದಂತೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹಂತದ ಎರಡು ಸತತ ಘಟನೆಗಳ ನಡುವಿನ ಸಮಯದ ಮಧ್ಯಂತರ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಿನೊಡಿಕ್ ತಿಂಗಳು ಸರಾಸರಿ ೨೯.೫೩೦೫೯ ದಿನಗಳು ಇರುತ್ತವೆ . ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ಚಂದ್ರನ ಕಕ್ಷೆಯ ವಿಕೇಂದ್ರೀಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಸಿನೊಡಿಕ್ ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯು ಏಳು ಗಂಟೆಗಳವರೆಗೆ ಬದಲಾಗಬಹುದು.
ಉಷ್ಣವಲಯದ ತಿಂಗಳು ಎಂದರೆ ಚಂದ್ರನು ಆಕಾಶದ ಒಂದೇ ವಿಷುವತ್ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಬಿಂದುವಿನ ಮೂಲಕ ಎರಡು ಬಾರಿ ಹಾದುಹೋಗುವ ಸರಾಸರಿ ಸಮಯ. ಇದು ಸರಾಸರಿಯಾಗಿ ೨೭.೩೨೧೫೮ ದಿನಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ವಿಷುವತ್ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಸೈಡ್ರಿಯಲ್ ತಿಂಗಳ ದಿನಗಳಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದೆ.
ಅಸಂಗತ ತಿಂಗಳು ಎಂದರೆ ಚಂದ್ರನು ಭೂಮಿಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಚಂದ್ರನ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿರುವ ಬಿಂದುವನ್ನು ಪೆರಿಜಿಯಿಂದ ಪೆರಿಜಿಗೆ ಹೋಗಲು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸರಾಸರಿ ಸಮಯ. ಅಸಂಗತ ತಿಂಗಳು ಸರಾಸರಿ ೨೭.೫೫೪೫೫ ದಿನಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.
ಚಂದ್ರನು ತನ್ನ ಕಕ್ಷೆಯ ಅದೇ ನೋಡ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುವ ಅವಧಿಯನ್ನು ಡ್ರಾಕೋನಿಕ್ ತಿಂಗಳು, ಡ್ರಾಕೋನಿಟಿಕ್ ತಿಂಗಳು ಅಥವಾ ನೋಡಲ್ ತಿಂಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೋಡ್‌ಗಳು ಚಂದ್ರನ ಕಕ್ಷೆಯು ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೆಯ ಸಮತಲವನ್ನು ದಾಟುವ ಎರಡು ಬಿಂದುಗಳಾಗಿವೆ. ಇದರ ಅವಧಿಯು ಸರಾಸರಿ ೨೭.೨೧೨೨೨ ದಿನಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.
ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಎಂಬುದು ಸಮಯದ ಒಂದು ಘಟಕವಾಗಿದ್ದು ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಸರಿಸುಮಾರು ಚಂದ್ರನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕಕ್ಷೆಯ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ತಿಂಗಳು ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಎಂಬ ಪದಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಚಂದ್ರನ ಹಂತಗಳ ಚಕ್ರದೊಂದಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಅಂತಹ ಚಂದ್ರನ ತಿಂಗಳುಗಳು ಸಿನೊಡಿಕ್ ತಿಂಗಳುಗಳು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ೨೯.೫೩ ದಿನಗಳು. ಒಂದು ಭೂಮಿಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು ೧೨.೩೭ ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಿದ ಟ್ಯಾಲಿ ಸ್ಟಿಕ್‌ಗಳಿಂದ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಲಾಯುಗದ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಜನರು ಚಂದ್ರನ ಹಂತಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ದಿನಗಳನ್ನು ಎಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭೂಮಿ - ಸೂರ್ಯ ರೇಖೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಚಂದ್ರನ ಕಕ್ಷೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಸಿನೊಡಿಕ್ ತಿಂಗಳುಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಅನೇಕ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ಗಳ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವರ್ಷವನ್ನು ವಿಭಜಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳುಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ:
ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಸಿನೊಡಿಕ್ ತಿಂಗಳು ಸೌರ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಎರಡು ಚಕ್ರಗಳನ್ನು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ನಿಖರವಾದ ನಿಯಮ - ಆಧಾರಿತ ಚಂದ್ರನ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಹಾರವೆಂದರೆ ಮೆಟಾನಿಕ್ ಚಕ್ರವು ೨೩೫ ಲೂನೇಶನ್‌ಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು ೧೯ ಉಷ್ಣವಲಯದ ವರ್ಷಗಳು . ಅಂದರೆ ೧೨ ವರ್ಷಗಳು ೧೨ ಚಂದ್ರನ ತಿಂಗಳುಗಳು ಮತ್ತು ೭ ವರ್ಷಗಳು ೧೩ ಚಂದ್ರ ತಿಂಗಳುಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಮೆಟಾನಿಕ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಆಧಾರಿತ ವರ್ಷವು ಪ್ರತಿ ೨ ಶತಮಾನಗಳಿಗೆ ಸುಮಾರು ಒಂದು ದಿನ ಋತುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಮೆಟಾನಿಕ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೨೧ ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆ ಆಂಟಿಕಿಥೆರಾ ಮೆಕ್ಯಾನಿಸಂನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಮತ್ತು ಹೀಬ್ರೂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಸೇರಿವೆ.
ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾದ ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನಂತಹ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ಗಳು ವರ್ಷವನ್ನು ೧೨ ತಿಂಗಳುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸುತ್ತವೆ. ಅದು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ೨೮ ಮತ್ತು ೩೧ ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ತಿಂಗಳುಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ರೋಮ್‌ಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳಿಂದ ಆಂಗ್ಲೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ೯ - ೧೨ ತಿಂಗಳುಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಂಕಿಗಳ ನಂತರ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ . ವೇರಿಯಬಲ್ ಸಂಖ್ಯೆಯ ದಿನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಏಕೈಕ ತಿಂಗಳು ಫೆಬ್ರವರಿ . ಅಧಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ೨೯ ದಿನಗಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ೨೮ ದಿನಗಳು ಈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.
ಅಡಾರ್ ೧ ಅನ್ನು ೧೯ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ೭ ಬಾರಿ ಮಾತ್ರ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಅಡಾರ್ ೨ ಸರಳವಾಗಿದೆ
ಚಂದ್ರನ ಚಲನೆಯಾಧಾರಿತ ಲೆಕ್ಕವು ಪೂರ್ಣ ದಿನಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗದಿರುವುದರಿಂದ ಹಲವು ಚಂದ್ರಾಧಾರಿತ ತಿಂಗಳುಗಳಾದ ಮೇಲೆ ಅಧಿಕ ಮಾಸವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ವರ್ಷದ ವಿಂಗಡನೆಯು ಚಂದ್ರಾಧರಿತ ತಿಂಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೆ ಸರಿಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಹಲವು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮೇಣ ಸೌರಮಾನ ಪಂಚಾಂಗಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದವು. ಈ ಪದ್ಧತಿಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಚಲನೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಿಂಗಳುಗಳನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಚಂದ್ರನು ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸುತ್ತುತ್ತಿರುವ ಕಾರಣ ಸಿನೊಡಿಕ್ ತಿಂಗಳು ಒಂದು ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ತಿಂಗಳಿಗಿಂತ ಉದ್ದವಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯನು ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಚಂದ್ರನು ಅದೇ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮರಳಲು ಸುಮಾರು ೨.೨ ದಿನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಅತ್ಯಂತ ಸರಳವಾದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಚಂದ್ರನ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ಗಳು ಆರಂಭಿಕ ಅಂದಾಜಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ೨ ಲೂನೇಶನ್‌ಗಳು ೫೯ ಸೌರ ದಿನಗಳನ್ನು ೩೦ - ದಿನಗಳ ಪೂರ್ಣ ತಿಂಗಳು ಮತ್ತು ನಂತರ ೨೯ - ದಿನಗಳ ಟೊಳ್ಳಾದ ತಿಂಗಳುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇದು ಕೇವಲ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ನಿಖರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಅಧಿಕ ದಿನದಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಶುದ್ಧ ಚಂದ್ರನ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ೧೨ ಲೂನೇಶನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂತೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಒಂದು ವರ್ಷವು ೩೫೪ ಅಥವಾ ೩೫೫ ದಿನಗಳು ಇರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಹೊಸ ವರ್ಷವು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ತಿಂಗಳು ಚಂದ್ರನ ಚಲನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಕಾಲವನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಒಂದು ಪ್ರಮಾಣ. ಚಂದ್ರನು ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ತಿರುಗಲು ಸುಮಾರು ೨೯.೫೩ ದಿನಗಳನ್ನು ತಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಹಲವು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಿಂಗಳನ್ನು ವರ್ಷದ ವಿಂಗಡನೆಯನ್ನಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸೌರ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಂದ್ರನ ಹಂತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸದ ತಿಂಗಳುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ವಿಷುವತ್ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಯನ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸೂರ್ಯನ ಚಲನೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಆಧರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನಂತೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ.
ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಒಂದು ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಸುತ್ತುತ್ತಿರುವಂತೆಯೇ ಪೆರಿಜಿಯು ಅದೇ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವ ಕಾರಣ ಅಸಂಗತ ತಿಂಗಳು ಒಂದು ಸೈಡ್ರಿಯಲ್ ತಿಂಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ದವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಚಂದ್ರನು ಅದೇ ನಕ್ಷತ್ರಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಪೆರಿಜಿಗೆ ಮರಳಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
ಚಂದ್ರನು ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತಿರುವಾಗ ನೋಡ್‌ಗಳು ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವ ಕಾರಣ ೧೮.೬ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ರಾಂತಿಯು ಒಂದು ಸೈಡ್ರಿಯಲ್ ತಿಂಗಳಿಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಚಂದ್ರನು ಅದೇ ನಕ್ಷತ್ರಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಅದೇ ನೋಡ್‌ಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ.
ನಿಖರವಾದ ಚಂದ್ರನ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಾಜಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಸೌರ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಂದ್ರನ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ಗಳನ್ನು ಏಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಬಹುದು.
ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಕಕ್ಷೆಗಳಂತೆ ಚಂದ್ರನ ಕಕ್ಷೆಯು ಸಹ ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿರದೆ, ದೀರ್ಘವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೆ, ಕಕ್ಷೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಲ್ಲ. ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಕಕ್ಷೆಯ ವೈಪರೀತ್ಯ ಬಿಂದುಗಳು ಚಲಿಸುತ್ತಾ ಸುಮಾರು ಒಂಭತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ವೃತ್ತವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಅಪಪುರ ಬಿಂದುಗಳು ಮುಂದೆ ಮುಂದೆ ಸರಿಯುವುದರಿಂದ, ಚಂದ್ರನು ಪುನಃ ಅದೇ ಅಪಪುರ ಬಿಂದುವಿಗೆ ಮರಳಲು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಸಂಗತ ಮಾಸವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಈ ಕಾಲವು ಸರಾಸರಿ ೨೭.೫೫೪ ೫೫೧ ದಿನಗಳು , ಅಥವಾ ೨೭ ೧/೨ ದಿನಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರನ ಗೋಚರ ವ್ಯಾಸವು ಈ ಕಾಲದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಗ್ರಹಣಗಳ ಅವಧಿ, ವ್ಯಾಪ್ತಿ, ಗೋಚರತೆಗಳು ಚಂದ್ರನ ನಿಖರವಾದ ಗೋಚರ ವ್ಯಾಸದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಗ್ರಹಣಗಳು ನಡೆಯುವ ಮುನ್ನವೇ ಅವುಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಅಸಂಗತ ಮಾಸದ ಜ್ಞಾನವು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ. ಯುತಿ ಮಾಸ ಮತ್ತು ಅಸಂಗತ ಮಾಸಗಳ ವಿಸ್ಪಂದ ಅವಧಿಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವ ಪೂರ್ಣ ಚಂದ್ರ ಆವರ್ತದೊಟ್ಟಿಗೆ ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಚಂದ್ರನ ಗೋಚರ ವ್ಯಾಸವು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಚಂದ್ರನ ಕಕ್ಷೆಯ ಸಮತಳವು ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಸಮತಳಕ್ಕೆ ಓರೆಯಾಗದ್ದು, ಸುಮಾರು ೫ಗಳ ಓರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಎರಡು ಸಮತಳಗಳನ್ನು ಛೇದಿಸುವ ರೇಖೆಯು ಖಗೋಳದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಿಂದುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ: ಇವೇ ಆರೋಹಣ ಮತ್ತು ಅವರೋಹಣ ಪಾತಗಳು. ಚಂದ್ರನ ಕಕ್ಷೆಯ ಸಮತಳವು ಸುಮಾರು ೧೮.೬ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಅಯನದಿಂದ ಒಂದು ವೃತ್ತವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಪಾತಗಳು ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಮೇಲೆ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಚಂದ್ರನು ಪುನಃ ಅದೇ ಪಾತಕ್ಕೆ ಮರಳಲು ತಗಲುವ ಕಾಲವು ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ಮಾಸಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ: ಇದಕ್ಕೆ ಪಾತ ಮಾಸ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಇದರ ಅವಧಿಯು ೨೭.೨೧೨ ೨೨೦ ದಿನಗಳು , ಅಥವಾ ೨೭ ೧/೫ ದಿನಗಳು. ಗ್ರಹಣಗಳ ಮುನ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಈ ಕಾಲವು ಮುಖ್ಯ: ಗ್ರಹಣಗಳು ಸೂರ್ಯ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರು ಒಂದೇ ಸರಳ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಚಂದ್ರನು ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಮೇಲಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಈ ಮೂರು ಕಾಯಗಳು ಸರಳ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿರಲು ಸಾಧ್ಯ. ಅಂದರೆ, ಚಂದ್ರನು ಯಾವುದಾದರೂ ಪಾತ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ. ಈ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಅಥವ ಚಂದ್ರ ಗ್ರಹಣವು ಆಗಬಹುದು.
ಚಂದ್ರನು ತನ್ನ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವಾಗ ಅದರ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಭಾಗಗಳು ವಿವಿಧ ಕೋನಗಳಿಂದ ಬರುವ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನಿಂದ ಈ ವಿವಿಧ ಹೊಳಪಿನ ಭಾಗಗಳು ಚಂದ್ರನ ಕಲೆಗಳಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಚಂದ್ರನ ಆಕಾರವು ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಚಂದ್ರನ ಸ್ಥಾನದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯು ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಚಲಿಸುವುದರಿಂದ, ಚಂದ್ರನು ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಪುನಃ ಅದೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮರಳಲು (ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ಮಾಸವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ಮೇಲೆ; ಅಂದರೆ, ಒಂದು ಪೂರ್ಣ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯ ನಂತರವೂ) ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲವು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಯುತಿ ಮಾಸ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರ ಕಕ್ಷೆಗಳ ಕ್ಷೋಭೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಈ ಅವಧಿಯು ಸುಮಾರು ೨೯.೨೭ ದಿನಗಳಿಂದ ೨೯.೮೩ ದಿನಗಳವರೆಗೂ ಇರಬಹುದು. ಯುತಿ ಮಾಸದ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಸರಾಸರಿಯು ೨೯.೫೩೦ ೫೮೮ ದಿನಗಳು , ಅಥವಾ ೨೯ ೧/೨ ದಿನಗಳಿರುತ್ತದೆ.
ಒಂದು ಸ್ಥಿರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಚೌಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಅಳೆದಂತೆ ಚಂದ್ರನ ನೈಜ ಪರಿಭ್ರಮಣಾವಧಿಗೆ ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ಮಾಸವೆಂದು ಹೆಸರು. ಚಂದ್ರನು ಖಗೋಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಪುನಃ ಅದೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮರಳಲು ಈ ಪರಿಭ್ರಮಣಾವಧಿಯಷ್ಟು ಕಾಲವು ತಗಲುವುದರಿಂದ, ಇದಕ್ಕೆ ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ಮಾಸವೆಂದು ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ: ೨೭.೩೨೧ ೬೬೧ ದಿನಗಳು ಅಥವಾ ೨೭ ೧/೩ ದಿನಗಳು. ಈ ರೀತಿಯ ಮಾಸವು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ದೇಶಗಳಂಥ ಪೂರ್ವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ರೀತಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ: ಗುಂಪಾಗಿ ಕಾಣುವ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಮೇರೆಗೆ ಆಗಸವನ್ನು ೨೭ ಅಥವಾ ೨೮ ಭಾಗಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ , ಚಂದ್ರನು ಬಾನಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಚಲಿಸುವ ಪಥಕ್ಕೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಮಾಸವು ಸಮಯದ ಒಂದು ಅಳತೆ. ಪಂಚಾಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಈ ಕಾಲಮಾನವು ಚಂದ್ರನ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪರಿಭ್ರಮಣಾ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಮಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಚಂದ್ರನ ಕಲೆಗಳ ಆವರ್ತದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿತು; ಈ ರೀತಿಯವು ಯುತಿ ಮಾಸಗಳಾಗಿ, ಸುಮಾರು ೨೯.೫೩ ದಿನಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಪ್ರಾಕ್ಶಿಲಾಯುಗದಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೂ ಮಾನವರು ಚಂದ್ರನ ಕಲೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ದಿನಗಳನ್ನು ಎಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭೂಶೋಧನೆಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಇಂದಿಗೂ ಸಹ ಯುತಿ ಮಾಸಗಳು ಹಲವು ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ಗಳ ಆಧಾರವಾಗಿವೆ.
ಖಗೋಳಕಾಯಗಳ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳನ್ನು ವಸಂತ ವಿಷುವಕ್ಕೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಅಯನದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಈ ವಿಷುವತ್‌ಬಿಂದುವು ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಮೇಲೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಚಂದ್ರನು ಸ್ಥಿರನಕ್ಷತ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಪುನಃ ಅದೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮರಳಲು ತಗಲುವ ಕಾಲಕ್ಕಿಂತ, ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಮೇಲೆ ಸೊನ್ನೆ ರೇಖಾಂಶಕ್ಕೆ ಮರಳಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಕಾಲ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ . ಈ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಗೆ ಸಾಯನ ಮಾಸ ಎಂದು ಹೆಸರು; ಇದು ಸೂರ್ಯನ ಸಾಯನ ವರ್ಷವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ.
ಹಿಂದೂ ಪಂಚಾಂಗದಲ್ಲಿ ಮಾಸಗಳಿಗೆ ವಿವಿಧ ಪದ್ಧತಿಗಳಿಂದ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಚಾಂದ್ರಮಾನ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಸಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಈ ರೀತಿ ಇವೆ. ಈ ಚಾಂದ್ರಮಾನ ಮಾಸಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಆಯಾ ತಿಂಗಳಿನ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನ ಚಂದ್ರ ಯಾವ ನಕ್ಷತ್ರದ ಬಳಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಚೈತ್ರ ಮಾಸದ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನ ಚಂದ್ರ ಚಿತ್ತಾ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನ ಕೃತ್ತಿಕಾ ನಕ್ಷತ್ರದ ಬಳಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ:
ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕವು ವಿವಿಧ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮಾಸಗಳ ಸರಾಸರಿ ಅವಧಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅವಧಿಗಳು ಅಸ್ಥಿರವಾದ್ದರಿಂದ, ಈ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಮೊದಲ-ದರ್ಜೆ ಅಂದಾಜುಗಳನ್ನೂ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ:
ತನ್ನ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಚಲನೆಯು ಬಹಳ ಜಟಿಲವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಪರಿಭ್ರಮಣೆ ಅವಧಿಯು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.
ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ೧೬-೮-೧೯೨೯ ರಂದು ಹುಟ್ಟಿದ ಇವರ ತಂದೆ ಕಲಾಮಂದಿರದ ಸ್ಥಾಪಕರಾದ ಅ.ನ. ಸುಬ್ಬರಾಯರು, ತಾಯಿ ಗೌರಮ್ಮ. ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ. ಎಸ್.ಎಸ್.ಎಲ್.ಸಿ. ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ ಕ್ಯಾಲಿಕೊ ಮಿಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಕಾಲ ಉದ್ಯೋಗ. ಆದರೆ ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ನಾಟಕ ತಂದೆಯಿಂದ ಬಂದ ಬಳುವಳಿಯಾಗಿ ಆಯ್ದುಕೊಂಡ ಕ್ಷೇತ್ರ ನಾಟಕರಂಗ. ನಂತರ ಸೇರಿದ್ದು ಆಕಾಶವಾಣಿ. ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾ ನಡೆಸಿದ ಹಲವಾರು ಕಾರ‍್ಯಕ್ರಮಗಳು. ವೆಂಕಣ್ಣನ ಸಾಹಸಗಳು, ಮನೆಮಾತು ಹೆಸರು ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಕಾರ‍್ಯಕ್ರಮಗಳು. ಇವರ ಒಂದು ಮಾತುವಿನ ಈರಣ್ಣನಾಗಿ ಪಡೆದ ಜನಪ್ರಿಯತೆ. ಸಮಾಜದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತಿದ್ದು, ಜನಪದ ಕಾಳಜಿಯ ಈ ಕಾರ‍್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ನಾಡಿನಾದ್ಯಂತ ಸಂದ ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದನ. ಚಿತ್ರನಾಟಕ ತಂಡ ಕಟ್ಟಿ ಹಲವಾರು ನಾಟಕಗಳ ಪ್ರಯೋಗ. ತಿ.ತಾ.ಶರ್ಮ, ವೈಎನ್ಕೆ, ಶ್ರೀರಂಗ, ಲಂಕೇಶ್, ದಾರರಥಿ ದೀಕ್ಷಿತ್ ಮುಂತಾದವರೆಲ್ಲರ ನಾಟಕಗಳಿಗೂ ಕೊಟ್ಟ ರಂಗರೂಪ.
೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಅಭಿನಯತರಂಗದಿಂದ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಧ್ಯಯನ, ರಂಗಶಾಲೆ ಪ್ರಾರಂಭ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ನಾಟಕರಂಗ, ಟಿ.ವಿ.ಗೆ ಹಲವಾರು ಕಲಾವಿದರ ಕೊಡುಗೆ. ನಂತರ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದು ಬಿಂಬ ಸಂಸ್ಥೆ, ಹನುಮಂತನಗರ ಮತ್ತು ವಿಜಯನಗರದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದ ರಂಗಭೂಮಿ. ಅಭಿನಯ ತರಂಗದಿಂದ ಭಾನುವಾರದ ರಂಗಶಾಲೆಯ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಅಶೋಕಬಾದರದಿನ್ನಿ, ಬಿ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ್, ಎಚ್.ಜಿ. ಸೋಮಶೇಖರ್‌ರಾವ್, ಗೌರಿದತ್ತು ಮುಂತಾದವರು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಜನರೆಡೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲು ಕಟ್ಟಿದ ಬೀದಿನಾಟಕ ‘ಗೆಳೆಯರ ಗುಂಪು ರಾಜಾಜಿನಗರದ ರಾಮಮಂದಿರದ ಬಳಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ಮೊದಲ ನಾಟಕ ಕಟ್ಟು'. ನಂತರ ಹಲವಾರು ನಾಟಕಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಪಪೆಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್, ಲೇಖಕಿಯರ ಸಂಘ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ನಾಟಕಗಳಲ್ಲದೆ ಕವಿತೆಗಳಿಗೆ ರಂಗರೂಪ, ರೇಡಿಯೋ ನಾಟಕಗಳು, ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಬರೆದ ಸಂಭಾಷಣೆ, ನಟನೆ. ಟಿ.ವಿ. ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲೂ ನಟನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ಎ. ಎಸ್. ಮೂರ್ತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಹಿತಿ, ನಾಟಕಕಾರ, ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿ, ಅಂಕಣಕಾರ, ಬೆಂಗಳೂರು ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದವರು. ಇವರು ಆಕಾಶವಾಣಿ ಈರಣ್ಣನೆಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು.
೧೯೩೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ರಾಜಮ್ಮ ಅವರು ರಂಗಭೂಮಿಯತ್ತ ಆಕರ್ಷಿತರಾದರು ಮತ್ತು ಪುರುಷ ನಟರು ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ವೇಷ ಧರಿಸಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ರಾಜಮ್ಮ ಸಂಸಾರ ನೌಕೆ, ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ ಮತ್ತು ಸುಭದ್ರೆಯಂತಹ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸ್ಪೂರ್ತಿದಾಯಕ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ . ೧೯೩೫ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ರಂಗ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಸಂಸಾರ ನೌಕೆ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಾಗ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಪಂತುಲುಗೆ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು. ಅವರು ಸುಮಾರು ೨೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅನೇಕ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ೧೯೪೦ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಉತ್ತಮ ಪುತ್ರನ್ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಅಂದಿನಿಂದ ಅವರು ಎಲ್ಲಾ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಬೇಡಿಕೆಯಿರುವ ನಟಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದರು. ತನ್ನ ಮದುವೆಯ ನಂತರ ಅವರು ಮೊದಲು ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಜೋಡಿಯಾಗಿದ್ದ ನಟರಿಗೆ ತಾಯಿಯ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗಮನಹರಿಸಿದರು.
೧೯೪೩ ರಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿಶ್ ಸಿನ್ಹಾ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ರಾಧಾ ರಮಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೂಲಕ ರಾಜಮ್ಮ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಹಂತಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಬಿ.ಆರ್.ಪಂತುಲು ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಬಾಲಕೃಷ್ಣ, ಜಿ.ವಿ.ಅಯ್ಯರ್ ಅವರಂತಹ ಗಣ್ಯ ಕಲಾವಿದರು ಈ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಪರಿಚಯವಾದರು. ಇದು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದ್ದು ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅವರ ಎರಡನೇ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಾಹಸ ಮಕ್ಕಳ ರಾಜ್ಯ . ಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಶ್ಲಾಘಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಳು ಗಗನಕ್ಕೇರಿದವು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರು ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಬ್ಲಾಕ್ಬಸ್ಟರ್ಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು.
೧೯೩೬ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಸಂಸಾರ ನೌಕಾ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಜಮ್ಮ ಅವರು ಪ್ರಮುಖ ನಟಿಯಾಗಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಆನಂದಿಸಿದರು. ಅವರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಮಹಿಳಾ ನಿರ್ಮಾಪಕಿ. ಅವರು ೧೯೪೩ ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಹೋಮ್ ಬ್ಯಾನರ್ ವಿಜಯಾ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಧಾ ರಮಣ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು . ೧೯೪೦ ರ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಹಿಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಉತ್ತಮ ಪುತಿರನ್ ಮೂಲಕ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಆಕೆಯ ಪ್ರವೇಶವಾಯಿತು. ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೬೦ ಕನ್ನಡ, ೮೦ ತಮಿಳು, ೨೦ ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಒಂದು ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದಳು.
ರಾಜಮ್ಮ ೧೯೨೧ ರಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಗಂಡನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ಆಕೆಯ ತಂದೆ ನಂಜಪ್ಪನವರು ರಂಗಭೂಮಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಒಲವು ಹೊಂದಿದ್ದು ಆಕೆಯನ್ನು ನಟಿಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. ರಾಜಮ್ಮ ಹದಿಹರೆಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಕಲಾ ನಾಟಕ ಮಂಡಳಿ ಎಂಬ ನಾಟಕ ತಂಡವನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡು ಬಿ.ಆರ್.ಪಂತುಲು ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಅವರು ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಸಹಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು . ೮ನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಆರ್ಯ ಬಾಲಿಕಾ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ ರಾಜಮ್ಮ ನಂತರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಚೆನ್ನೈಗೆ ನೆಲೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದರು.
ಎಂವಿ ರಾಜಮ್ಮ ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನಟಿ, ನಿರ್ಮಾಪಕಿ ಮತ್ತು ೧೯೩೦ ರಿಂದ ೧೯೭೦ ರವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕನ್ನಡ, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ. ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್, ಶಿವಾಜಿ ಗಣೇಶನ್, ಎಂಜಿಆರ್ ಮತ್ತು ಎನ್‌ಟಿಆರ್‌ನಂತಹ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ದಿಗ್ಗಜ ನಟರಿಗೆ ನಾಯಕಿ ಮತ್ತು ತಾಯಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಅವರು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ಎಂವಿ ರಾಜಮ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ
ರಾಜಮ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ನಟಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಕೆಲವು ಜನಪ್ರಿಯ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳೆಂದರೆ ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದ , ರತ್ನಗಿರಿ ರಹಸ್ಯ , ಸ್ಕೂಲ್ ಮಾಸ್ಟರ್ , ಅಬ್ಬಾ ಆ ಹುಡುಗಿ .
ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜವಂಶದ ಸೋಮೇಶ್ವರ ರಾಜನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಬೊಮ್ಮಣ್ಣ ದಂಡ ನಾಯಕರಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹಳೆಯ ನುಗ್ಗೆಹಳ್ಳಿ ಜಯಗೋಂಡೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನುಗ್ಗೆಹಳ್ಳಿಯು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಗ್ರಾಮವು ಪ್ರಾಚೀನ ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ನರಸಿಂಹ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಸದಾಶಿವ ದೇವಸ್ಥಾನದಂತಹ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ನುಗ್ಗೆಹಳ್ಳಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ, ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚನ್ನಾರಾಯಪಟ್ಟಣ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಒಂದು ಗ್ರಾಮ. ಇದು ಮೈಸೂರು ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು. ಇದು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರದ ಹಾಸನದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ 47 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಚೆನ್ನರಾಯಪಟ್ಟಣದಿಂದ 7 ಕಿ.ಮೀ. ರಾಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ 141 ಕಿ.ಮೀ.ನುಗ್ಗೆಹಳ್ಳಿ ಪಿನ್ ಕೋಡ್ 573131 ಮತ್ತು ಪೋಸ್ಟಲ್ ಹೆಡ್ ಆಫೀಸ್ ನುಗ್ಗೇಹಳ್ಳಿ. ಅಕ್ಕನಹಳ್ಳಿ , ಕಲ್ಕೆರೆ , ಟ್ಯಾಗದುರ್ , ಎಸ್.ಶಿವಾರಾ , ಮಟ್ಟನವಿಲೆ ನುಗ್ಗೆಹಳ್ಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರದ ಹಳ್ಳಿಗಳು. ನುಗ್ಗೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ನರಸಿಂಹ ದೇವಾಲಯ, ನುಗ್ಗೆಹಳ್ಳಿ - ಒಂದು ಅವಲೋಕನ 1246 ರಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳ ಸೈನ್ಯದ ಕಮಾಂಡರ್ ಬೊಮ್ಮಣ್ಣ ದಂಡನಾಯಕ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ರಾಜ ವೀರಾ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು ನರಸಿಂಹನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಇತರ ದೇವತೆಗಳ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ತ್ರಿಕುಚಲ ಎಂದು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಅಂದರೆ ಇದು ಮೂರು ಪವಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಉತ್ತರ ಪವಿತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ನರಸಿಂಹದ ಪ್ರತಿಮೆಯೊಂದಿಗೆ, ಪಶ್ಚಿಮ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಸಾವದ ಮೂರ್ತಿಗಳಿಂದ ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೇರಿತ
ಚನ್ನರಾಯನಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಶನಿವಾರವೂ ಹಿರೇಸಾವೆಯಲ್ಲಿ ಭಾನುವಾರ,ಅಕ್ಕನಹಳ್ಳಿ ಕ್ರಾಸ್ ನಲ್ಲಿ ಭಾನುವಾರ, ಕಲ್ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಗುರುವಾರ, ನುಗ್ಗೇಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಶುಕ್ರವಾರವೂ ಸಂತೆಗಳು ಕೂಡುತ್ತವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮುಖ್ಯ ಜಾತ್ರೆಗಳಿವು: ಚನ್ನರಾಯನಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಶೇಕರ ಸ್ವಾಮಿ ಜಾತ್ರೆ , 2 ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದಲ್ಲಿ ಜೈನಮಠ ಜಾತ್ರೆ , ಗೋಮ್ಮಟೇಶ್ವರ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭೀಷೇಕ ,
ಅಣಿಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಅಮ್ಮದೇವರ ರಥ , 10 ಬಾಗೂರಿನಲ್ಲಿ ಸಂತೆಕಾಳಮ್ಮನ ರಥ .11.ಕುಂದೂರು ಮಠದ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ಜಾತ್ರೆ 12 ಬೂವನಹಳ್ಳಿ ಚೌಡೇಶ್ವರಿ ಜಾತ್ರೆ ಏಪ್ರಿಲ್
ತಾಲ್ಲೂಕು ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದ ಕಡೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಳಿಜಾರಾಗಿದೆ. ಹೇಮಾವತಿಯ ಕಡೆಗೆ ಹರಿಯುವ ನೀರಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಕೆರೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಎತ್ತರದ ಬೆಟ್ಟದ ಶ್ರೇಣಿಯೊಂದು ಹಬ್ಬಿದೆ. ಆದರಿಂದ ಕೆಲವು ತೊರೆಗಳು ಉತ್ತರಕ್ಕೂ ಪೂರ್ವಕ್ಕೂ ಹರಿದು ಶಿಂಷಾನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪಶ್ಚಿಮದ ಎಲ್ಲೆಯ ಬಳಿ ತಗ್ಗಿನಬೆಟ್ಟವೊಂದಿದೆ. ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದಲ್ಲಿ ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿನದ ಎತ್ತರದ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಒಂಟೊಂಟಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿವೆ. ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಇಂದ್ರಗಿರಿಯ ಎತ್ತರ 3,347' ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ದವಾದ ಗೊಮ್ಮಟ್ಟ ವಿಗ್ರಹ ಇರುವುದು ಇದರ ಮೇಲೆಯೇ. ಮಿಕ್ಕಂತೆ ಈ ತಾಲ್ಲೂಕು ಅಷ್ಟೇನೂ ಎತ್ತರವಾಗಿಲ್ಲ. ಅಲೆಯಂತೆ ನೆಲ ಏರಿಳಿದು ಸಾಗಿದೆ.
ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ‌: ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಸ್ಥಳ. ಇದು ಜೈನರ ಮುಖ್ಯ ಯಾತ್ರಸ್ಥಳ. ಚನ್ನರಾಯಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ 13 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವೆಳಗೊಳ, ದೇವರಬೆಳಗೂಳ, ಶ್ವೇತಸರೊವರ, ಧವಳಸರೋವರ, ಗೋಮ್ಮಟಪುರ-ಎಂದು ಮುಂತಾಗಿಯೂ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.ಜೈನಮುನಿ ಭದ್ರಬಾಹುವೂ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯರೂ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ ಊರು ಇಂದ್ರಗಿರಿ ಅಥವಾ ವಿಂದ್ಯಗಿರಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಎಂಬ ಎರಡು ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೧೨ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುವ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕ ಇಲ್ಲಿನ ವಿಷೇಷ ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಜೈನ ಮಸೀದಿಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಬಹುದೊಡ್ಡದಾದ ಕಳಸವಿದೆ,
ಚನ್ನರಾಯಪಟ್ಟಣ ಮುಖ್ಯವಾದ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಗುವ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ತೆಂಗು ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲ ಮುಖ್ಯವಾದವುಗಳು. ಪ್ರತಿ ಶನಿವಾರ ಇಲ್ಲಿ "ಸಂತೆ" ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸಂತೆ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಹಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಸಾಗತವಳ್ಳೀ ಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಸಂತೆಗೆ ಬಂದು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದ ಜಾತ್ರಾ ಸಮಾರಂಭ ೭ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿಗೆ ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಂದ ಬಂದು ದೇವರ ಕೃಪೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆನೆಕೆರೆಯಮ್ಮ ಮತ್ತು ಕುಂದೂರು ಮಠದ ಮೆಳಿಯಮ್ಮ ದೇವಿ ಇಲ್ಲಿಯ ಬಹು ಮುಖ್ಯವಾದ ದೇವಾಲಯಗಳು.
ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಹೆಸರು ಕೊಲತೂರು. ಆಗ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಗ್ರಹಾರ ಮಾತ್ರ ಇತ್ತು. ಮಾಚಲದೇವಿ ಮತ್ತು ಶಾಂತಲದೇವಿ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಇದರ ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ವಿಶಾಲವಾದ ಕೆರೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಸು. 1600ರಲ್ಲಿ ಹೊಳೆನರಸೀಪುರದ ಪಾಳೆಯಗಾರ ಲಕ್ಷ್ಮಪ್ಪನಾಯಕ ಇದನ್ನು ಪಟ್ಟಗಿರಿ ರಾಜನಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ತನ್ನ ಮಗ ಚನ್ನರಾಯನಿಗೆ ಜಹಗೀರಾಗಿ ಕೊಟ್ಟ. ಚನ್ನಿಗರಾಯ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಊರಿಗೆ ಚನ್ನರಾಯಪಟ್ಟಣ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು. ಇಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬಸವಯ್ಯನೆಂಬ ಪಾಳೆಯಗಾರ ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಹೈದರ್ ಆಲಿ ಪುನರ್ನಿಮಿಸಿದ.
ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಭರತ ಮತ್ತು ಬಾಹುಬಲಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಎರಡು ಬೆಟ್ಟಗಳಿವೆ. ಅದನ್ನು ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ೧೨ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನಡುವೆಯುವ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕ ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷ ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಜೈನ ಮಸೀದಿಗಳಿವೆ, ಮತ್ತು ಬಹು ದೊಡ್ಡದಾದ ಕಳಸವಿದೆ.ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳವು ಪ್ರವಾಸಿಗರ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಹಲವಾರು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳವೇ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ.
ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಅರಸೀಕೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕು ಮತ್ತು ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಿಪಟೂರು ತಾಲ್ಲೂಕು, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ತುರುವೇಕೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕು ಮತ್ತು ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಾಗಮಂಗಲ ತಾಲ್ಲೂಕು, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕು, ನೈಋತ್ಯ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಹೊಳೆನರಸೀಪುರ ಮತ್ತು ಹಾಸನ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು ಚೆನ್ನರಾಯಪಟ್ಟಣ ತಾಲ್ಲೂಕನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಿವೆ. ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 1,042.26ಚ.ಕಿ.ಮೀ., ಜನಸಂಖ್ಯೆ 2,78,112 , ಜನವಸತಿಯಿರುವ ಗ್ರಾಮಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 365.
ಚನ್ನರಾಯನಪಟ್ಟಣ ತಾಲ್ಲೂಕು ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಸೆಷನ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಅಧಿಕಾರವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ. ಚನ್ನರಾಯನಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಮುನ್ಸಿಫ್ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟರು ಸಿವಿಲ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಮೊಕದ್ದೆಮೆಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. 1959ರ ಗ್ರಾಮಪಂಚಾಯಿತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳ ಅಧಿನಿಯಮದ ಪ್ರಕಾರ ಗ್ರಾಮಪಂಚಾಯಿತಿಗಳಿವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಲಿ ಚನ್ನರಾಯನಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿದೆ.
ಚನ್ನರಾಯಪಟ್ಟಣ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ, ಅದರ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರ. ಇದು ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ೧೪೭ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕೊಳತ್ತೂರು/ಅಮೃತಪುರ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿವೆ. ಈ ನಗರದ ಹೆಸರು ಚೆನ್ನಿಗರಾಯಪಟ್ಟಣ - ನಗರವನ್ನು ಆಳುತಿದ್ದ ರಾಜನ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಬಂದಿದ್ದುದು. ಚನ್ನರಾಯಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಆರು ಹೋಬಳಿಗಳಿವೆ.
1970ರಲ್ಲಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಜೂನಿಯರ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು 217, ಉನ್ನತ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು 16, ಹೊಸ ಮಾದರಿ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು 11, ಜಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ತಾಲ್ಲೂಕು ಮಂಡಲಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳು ಬಾಗೂರು, ನುಗ್ಗೇಹಳ್ಳಿ, ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ, ಉದಯಪುರಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಚನ್ನರಾಯನಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯೂ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದಲ್ಲಿ ಗೋಮ್ಮಟೇಶ್ವರ ಕಾಲೇಜೂ ಉಂಟು.
ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಉದಯಪುರ, ಮುತ್ತನವಿಲೆ, ಚನ್ನರಾಯನಪಟ್ಟಣ, ಬಾಗೂರು, ದಿಡಿಗ, ಹಿರೇಸಾವೆ, ನಗ್ಗೇಹಳ್ಳಿ, ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ, ಕಾರೇಹಳ್ಳಿ-ಈ ಊರುಗಳಲ್ಲಿವೆ.
ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ ಚನ್ನರಾಯಪಟ್ಟಣ ತಾಲೊಕಿನ ಪ್ರಮುಖ ನಗರ. ಇಲ್ಲಿ ೧೨ ವರುಶಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುವ ಮಹಾಮಸ್ತಾಕಾಭಿಶೆಕಾ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.
ತಾಜಿಕಿಸ್ತಾನ ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಿಕತೆಗಳ ರಾಜ್ಯ. ಇಲ್ಲಿಯ ಜನರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಂದಿ ತಾಜಿಕರು. ಭಾಷೆ, ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮುಂತಾದವುಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವರನ್ನು ಅನೇಕ ಉಪವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ತಾಜಿಕರ ಅನಂತರ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವವರು ತುರ್ಕಿಕ್ ಜನರು. ಉಜೆ ಬೆಕರು, ತಾತಾರರು, ಕಿರ್ಗಿಜರು, ಕಾಜಾಕರು, ಮೂರನೆಯ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಡು ರಷ್ಯನರು ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನರದು. ಇಲ್ಲಿ ಅಸೀಟರೂ ಆರ್ಮೀನಿಯನರೂ ಯೆಹೂದ್ಯರೂ ಜಿಪ್ಸಿಗಳೂ ಅರಬರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಸರಾಸರಿ ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ಬಲು ಕಡಿಮೆ. ಆದರೆ ಅದು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಇತರ ಮಧ್ಯೆ ಏಷ್ಯನ್ ಗಣರಾಜ್ಯಗಳಂತೆ ಇಲ್ಲೂ ತಾಜಿಕಿಸ್ಥಾನದಲ್ಲೂ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಏರಿಕೆಯ ದರ ಬಲು ಹೆಚ್ಚು. ಸೋವಿಯೆತ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಬಹಳ ಪ್ರಗತಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ತಾಜಿಕಿಸ್ತಾನದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸೇ. 54 ಮಂದಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಕೃಷಿಕರು, 31% ಕಾರ್ಮಿಕರು, 16% ಕಚೇರಿ ನೌಕರರು. ಕೈಗಾರಿಕೆ ಹಾಗೂ ಕಚೇರಿ ನೌಕರರಲ್ಲಿ ಸೇ 40 ಮಂದಿ ಮಹಿಳೆಯರು.
ತಾಜಿಕ್ ಸೋವಿಯತ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಸಂವಿಧಾನ 1937ರ ಮಾರ್ಚ್ 1ರಂದು ಜಾರಿಗೆ ಬಂತು. ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಎಲ್ಲ ಹಕ್ಕುಗಳೂ ಇದಕ್ಕೆ ಇವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಲಾಂಛನವೂ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯೂ ಇವೆ. ತಾಜಿಕ್ ಮತ್ತು ರಷ್ಯನ್ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳು, ಅಧಿಕಾರದ ಪರಮೋನ್ನತ ಅಂಗ ಪರಮೋಚ್ಛ ಸೋವಿಯತ್. ಇದರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಚುನಾವಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. 1970ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ 300ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರಿದ್ದರು. ಪರಮೋನ್ನತ ಆಡಳಿತಾಂಗ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಂಗವೆಂದರೆ ತಾಜಿಕ್ ಸೋವಿಯತ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಸರ್ಕಾರ. ಮಂತ್ರಿಗಳ ಮಂಡಲಿ ತಾಜಿಕ್ ಪರಮೋನ್ನತ ಸೋವಿಯೆತ್‍ಗೆ ಹೊಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಜಿಲ್ಲಾ, ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ ಸೋವಿಯತ್‍ಗಳ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಕಾರ್ಯಭಾರ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಇವನ್ನು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಚುನಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ಇದು 5 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಚುನಾವಣೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ವಯಮಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಹಾಗೂ ನಗರ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಇವೆ.
ತಾಜಿಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ ಪರ್ವತಗಳ ನಾಡು. ಅದರ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗ 10,000 ಅಡಿಗಳಿಗಿಂತ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಪೂರ್ವ ಭಾಗವೆಲ್ಲ ಎತ್ತರದ ಕಣಿವೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಗಳುಂಟು. ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪೂರ್ವ - ಪಶ್ಚಿಮವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಜರಾಫ್ ಷಾನ್ಸ್‍ಕಿ, ಗಿಸಾರ್‍ಸ್ಕಿ ಮತ್ತು ಪಾಮಿರ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಪೆಟ್ರಾಪೆರ್ವೋಗೋ. ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಅಲೈ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಅಲಿಚುಸ್ರ್ಕಿ ಪರ್ವತಗಳಿವೆ. ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಹಬ್ಬಿರುವ ಸಾರಿಕೋಲ್ಸ್‍ಕಿ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿ ಈ ರಾಜ್ಯದ ಪೂರ್ವ ಗಡಿಯಾಗಿದೆ. ಪಾಮಿರ್‍ಗಳ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಕಮ್ಯೂನಿಸಂ ಶಿಖರದ ಎತ್ತರ 24,590 ಅಡಿ ಹಿಂದೆ ಇದಕ್ಕೆ ಸ್ಪಾಲಿನಾ ಶಿಖರವೆಂಬ ಹೆಸರಿತ್ತು. ಲೆನಿನ್ ಶಿಖರ ಎತ್ತರ 23,405ಅಡಿ. ಇದೂ ಪಾಮಿರ್‍ಗಳ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಕಾರ್ಲ್ ಮಾಕ್ರ್ಸ್ ಶಿಖರ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿದೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೋವಿಯತ್ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯುನ್ನತವಾದ ಶಿಖರಗಳು.
1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ 3,50,000 ಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿದ್ದರು. ಕಿಂಡರ್‍ಗಾರ್ಟನ್ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ 16,000 ಮಕ್ಕಳಿದ್ದವು. 1941ರಲ್ಲಿ ದೂಷಾನ್‍ಬಿಯಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಶಾಖೆಯೊಂದು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. 1951ರಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಯಿತು. ಇಲ್ಲೊಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಿದೆ. ದೂಷಾನ್‍ಬಿಯಲ್ಲಿ ತಾಜಿಕ್, ರಷ್ಯನ್ ಮತ್ತು ಉಜ್‍ಬೆಕ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವ ರೇಡಿಯೋ ಮತ್ತು ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. ಪಾಮಿರ್‍ನಲ್ಲಿ ಖಗೋಳ ಮತ್ತು ಪವನಸಂಶೋಧನಾಲಯವಿದೆ. ತಾಜಿಕಿಸ್ತಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳು ದೂಷಾನ್‍ಬಿ . ಲೆನಿನಾಬಾದ್ , ಉರ-ಟುಬೇ . ಕುಲ್ಯಾಬ್ ಮತ್ತು ಕುರ್ಗಾನ್-ಟುಬೇ .
ಕಮ್ಯೂನಿಸಂ ಶಿಖರದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಖಂಡೀಯ ಹಿಮ ನದಿ ಲೆಡ್ನಿಕ್ ಫೆಡ್ ಚೆಂಕೋ ಇದೆ. ಫರ್ಗಾನ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಸಿರ್- ದಾರ್ಯ ನದಿಯನ್ನೂ ಬಖಾರ ಬಳಿ ಉಜ್ ಬೆಕ್ ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬತ್ತಿಹೋಗುವ ಜೆರಾಫ್ ಷಾನ್ ನದಿಯನ್ನೂ ಸಿಂಕಿಯಾಂಗ್‍ಗೆ ಹರಿಯುವ ಮಾರ್ಕಾನ್ಸೂ ನದಿಯನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟರೆ ಎಲ್ಲ ಹಿಮಪೋಷಿತ ನದಿಗಳೂ ಅಮೂದಾರ್ಯ ನದಿಯನ್ನು ಅದರ ಬಲದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡುತ್ತವೆ. ಅಮೂದಾರ್ಯ ನದಿ ಆಘ್ಘನ್ ಭಾಗದ ಹಿಂದೂ ಕುಷ್ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ, ಅಫ್‍ಘಾನಿಸ್ತಾನ ಹಾಗೂ ತಾಜಿಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಬಹುಭಾಗದ ಗಡಿಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿ. ಕಿರ್ಗಿಜ್ ಸೋವಿಯತ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ರಾಕ್ಷ ನದಿಯನ್ನು ಕೂಡಿಕೊಂಡು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.
ರಷ್ಯನ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ತರುವಾಯ, 1918ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ತುರ್ಕಿಸ್ಥಾನ್ ಸ್ವಯಮಾಡಳಿತ ಸೋಮಿಯತ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ತಾಜಿಕ್ ಪ್ರದೇಶದ ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿನ ಭಾಗ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಯಿತು. 1920 ರ ಆಗಸ್ಟ್ 23 ರಂದು ಬುಖಾರಖಾನ್ ಅಧಿಪತ್ಯಕ್ಕೂ ಕ್ರಾಂತಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು. ಆ ಅಧಿಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ಈಗಿನ ತಾಜಿಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗ ಸೇರಿತ್ತು. 1924ರಲ್ಲಿ ಉಜ್ ಬೆಕ್ ಸೋಮಿಯತ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಅಂಗವಾಗಿ ತಾಜಿಕ್ ಸ್ವಯಮಾಡಳಿತ ಸಮಾಜವಾದಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. 1929ರಲ್ಲಿ ಇದು ಸೋಮಿಯತ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣರಾಜ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಂದು ಅಂಗರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಗಳಿಸಿತು.