polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ವೇನ್‌ಗಾಂಗಾ ವಿದರ್ಭದ ಎಲ್ಲಾ ನದಿಗಳಿಗಿಂತ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ವಿದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಇತರೆ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳಾದ ವಾರ್ಧಾ, ಮತ್ತು ಕನ್ಹಾನ್ ನದಿಗಳು ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ಉಪನದಿಗಳಾಗಿವೆ. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ, ಖಾಂಡು, ಕಪ್ರಾ, ಸಿಪ್ನಾ, ಗಾಡ್ಗಾ ಮತ್ತು ಡೋಲರ್ ಜೊತೆಗೆ ಪುರ್ನಾ ಎಂಬ ಐದು ಸಣ್ಣ ನದಿಗಳು, ತಪತಿ ನದಿಯ ಉಪನದಿಗಳಾಗಿವೆ.
ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ ಸಂಗ್ರಾಮದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾಗಪುರ್‌ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಹಲವಾರು ಅಧಿವೇಶನಕ್ಕೆ ಆಥಿತ್ಯ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಸೇವಾಗ್ರಾಮ ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧೀಜಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಸರಿಸುವ ಭಾರತದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು.
ವಿದರ್ಭವು ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ . ಇದು, ಅಮರಾವತಿ, ಅಕೋಲಾ, ಭಂಡಾರ , ಬುಲ್ದನಾ , ಚಂದ್ರಾಪೂರ್, ಗಡಚಿರೋಲಿ, ಗೋಂಡಿಯಾ, ನಾಗಪುರ್‌, ವಾರ್ದ, ವಾಷಿಮ್, ಯಾವತ್ಮಲ್ ಎಂಬ 10 ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
೧೯೩೫ :- ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾಯಿದೆಯನ್ವಯ ಚುನಾವಣೆಯ ಮೂಲಕ ಸಂಸ್ಥಾನಿಕ ಸಭೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. “ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಬೇರಾರ್”ನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ನಾಗಪುರ್‌‌ವನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿಸಿದರು.
೧೯೫೬ :- ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪುನರಚನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಫಜಲ್ ಅಲಿ ಸಮಿತಿಯು “ವಿದರ್ಭ” ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜ್ಯವನ್ನಾಗಿಸಿ ಇದಕ್ಕೆ ನಾಗಪುರ್ ಅನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಿದರು.
೧೯೦೩ :- 1ನೇ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೇರಾರ್‌ನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕಮಿಷ‌ನರ್‌ನ ಆಡಳಿತಕ್ಕೊಳಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಈಗ “ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಬೇರಾರ್” ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
೧೯೬೦ :-೧ನೇ ಮೇ, ಫಜಲ್ ಅಲಿ ಸಮಿತಿಯ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪುನರ್ರಚನಾ ಶಿಫಾರಸ್ಸಿನ ಪ್ರಕಾರ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ವು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿ , ಅದರಲ್ಲಿ "ವಿದರ್ಭ ರಾಜ್ಯ"ವು ವಿಲೀನವಾಯಿತು.
ಹೀಗೆ ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರಿಯಿಂದ ಹೊರಗಾದ ಕಮಲೇಶ್ವರ್ ಇಂದಿರಾಜಿಯವರ ಜೀವನವನ್ನೇ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂದು, ಬಹುಚರ್ಚಿತ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರ, ’ಆಂಧಿಯಾನ್' ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಅದರಲ್ಲಿ 'ಸುಚಿತ್ರಾ ಸೇನ್', ನಾಯಕಿ, ಹಾಗೂ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಧಾರಿ. ಕಮಲೇಶ್ವರ್ ಆಗಿನಕಾಲದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಪಕರಿಗೆಲ್ಲಾ ’ಪಟ್ ಕಥಾ’ ಬರೆದುಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯರಾದವರು. ಶ್ರೀ ಬಿ. ಆರ್. ಛೋಪ್ರ, ಶಕ್ತಿಸಾಮಂತಾ, ದುಲಾಲ್ ಗುಹಾ, ಸಾವನ್ ಕುಮಾರ್, ಲೇಖ್ ಟಂಡನ್, ವಿಜಯಾನಂದ್, ರಂತಹ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಮಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ನಿರ್ಮಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಗೆ, ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಕಥೆ, ಚಿತ್ರಕಥೆ, ಸಂಭಾಷಣೆ, ಬರೆದುಕೊಡುತ್ತಿದರು. ಕಮಲೇಶ್ವರ ರವರಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ಅಪರಿಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಅವರು ಬರೆದ ಕಥಾಸಂಭಾಷಣೆಗಳು ಅಧ್ಭುತವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಹೀಗೆ ಅವರಿಗೆ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಕಥಾಸಂಭಷಣೆಯನ್ನು ಬರೆದುಕೊಡುವ ಬೇಡಿಕೆಯ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು. ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖವಾದ ಚಿತ್ರಗಳು ಹೀಗಿವೆ :
’ದರ್ಪಣ್’ ಮತ್ತು ಏಕ್ ಕಹಾನಿ, ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಒಂದು 'ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಟಾಕ್ ಶೋ' ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರು. ’ಪರಿಕ್ರಮ’, ಶುರುವಾಯಿತು. ವಾರ ಸಾಹಿತ್ಯ ’ಪತ್ರಿಕ’, ಮತ್ತು, ಹಲವಾರು ಟೆಲಿವಿಶನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. .
’ಕಿತ್ನೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್’ , ದೇಶದೇಶಗಳು ಹೇಗೆ ತಮ್ಮ ಗಡಿವಿವಾದಗಳನ್ನು ಹರಿಗುಕೊಳ್ಳುವ ಬಗ್ಗೆ, ಇತಿಹಾಸ ಮಾತು ರಾಜಕೀಯ ಕಾರಣಗಳು, ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಉಳಿದಿವೆ.
ತಾವು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಪತ್ರಿಕೆಯ 'ಆಡಳಿತಮಂಡಳಿಯ ಧೋರಣೆ'ಯನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿ ’ಸಾರಿಕಾ’ ಸಂಪಾದಕತ್ವಕ್ಕೆ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ಕೊಟ್ಟರು. ೧೯೮೨
ನೆಲೆದಿಂದ ಸೂರಿನವರೆಗೆ ನಿಂತಿದ್ದ ಕಪಾಟುಗಳ ತುಂಬಾ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿಟ್ಟ ಪುಸ್ತಕಗಳು. ನೆಲದ ಹಾಸಿನಮೇಲೆ ಚೆಲ್ಲಾಪಿಲ್ಲಿಯಾಗಿ ಹರಡಿದ ಲೇಖನ ಸಾಮಗ್ರಿ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು, ಕಪಾಟಿನ ಕೆಳಬಾಗಿಲು ತೆರೆದರೆ, ಸಾಲಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿಟ್ಟ ಶಿವಾಸ್ ರೀಗಲ್, ಜಾನಿವಾಕರ್ ಬಾಟಲ್ ಗಳಲ್ಲಿ ’ಸ್ಟೇಟ್ ಎಕ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್’ ಸಿಗರೇಟ್ ಪ್ಯಾಕ್ ಗಳು,'ಟ್ರೇ' ಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ಲಾಸ್ ತುಂಬಾ ಮಂಜುಗೆಡ್ಡೆಗಳು ತುಂಬಿದ ಪಾತ್ರೆ. ಪತ್ನಿ, 'ಗಾಯತ್ರಿ' ಪದವೀಧರೆ, ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಾಸಕ್ತೆ,
ಸನ್ ೧೯೭೦ ರಲ್ಲಿ ’ಚೊಚ್ಚಲ ಟೆಲಿವಿಶನ್ ಚಿತ್ರ’ ’ಜಮುನಾ ಬಝಾರ್’ ನಿರ್ಮಾಣ. ದೆಹಲಿಯ ಯಮುನಾನದಿಯ ಹತ್ತಿರ. 'ಟೆಲಿವಿಶನ್ ಶೋ'ಗಳಿಗೆ ’ಪಟ್ಕಥಾ’ ಬರೆದುಕೊಡಲು ಶುರುಮಾಡಿದರು. 'ಚಂದ್ರಕಾಂತ', 'ಆಕಾಶ್ ಗಂಗ', 'ಯುಗ್', ಮತ್ತು ’'ಬೇತಲ್ ಪಾಚಿಸಿ'’, ಮೊದಲಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಬಂಧಿ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ೧೦ 'ಧಾರಾವಾಹಿ'ಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.
'ಕಮಲೇಶ್ವರ್','ಭಾರತೀಯ ದೂರದರ್ಶನ'ದ ಶುರುವಿನದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಿಂದಿ ಸಾಹಿತ್ಯಕಾರ, ಅಂಕಣಕಾರ, ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತುಗಾರ.
ಅನೇಕ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು. ತಮ್ಮ ’ಆವಾಮಿ ರಂಗಮಂಚ’ದಲ್ಲಿ, ಕಫನ್, ಪ್ರೊಹಿತ್, ಸೌಮನ್ ಚಾರ್ಲಿ ನಾಟಕಗಳು ಬೆಳಕು ಕಂಡವು.
ಮೊದಲಾದ ಹಲವಾರು ಚಿತ್ರಗಳು ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ, 'ಜ್ಯುಬಿಲಿ' ಆಚರಿಸಿವೆ.
ಅದರಲ್ಲಿದ್ದ ಗಡಿಬಿಡಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಅವರು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾರರು. "ನೋಡು, ನಾನು ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಶಾಹಿದ್. ಇದೆಂದಿಗೂ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹೌದು, ನಾನು ಭಾರತದ ನಾಯಕನಾಗಿದ್ದೆ; ಜನರು ನನ್ನನ್ನು ಡ್ರಿಬ್ಲಿಂಗ್ ಕೌಶಲಗಳೊಂದಿಗೆ ದೇವರು ಕೊಟ್ಟ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು. ಮುಜೆ ಭಿ ಯಾದ್ ಹೈ, ಹರ್ ವಕ್ತ್ ಮಾರ್ ಡಾಜ್, ಮಾರ್ ಡಾಜ್(ಪ್ರತಿ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಚಂಡು ಚಲಿಸುವಂತಾಗಲು ಹೊಡಿ ಹೊಡಿ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದದ್ದು ನನಗೂ ನೆನಪಿದೆ). ಪರ್ ಏಕ್ ಟೈಮ್ ಕೆ ಬಾದ್ ಮನ್ ಭರ್ ಗಯಾ (ನಾನು ಕೂಡ ಯಾವಾಗಲೂ ತಬ್ಬಿಬ್ಬು ಮಾಡುವ ಹಳೆಯ ಆಟಗಾರರನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. ಆದರೆ ಆ ಕಾಲದ ನಂತರ, ಅದು ಸಾಕೆನಿಸುತ್ತದೆ)," ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಶಾಹಿದ್ ಅವರು ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ಹಾಕಿ ಆಟಗಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಉತ್ಸಾಹಪೂರ್ಣ ಮುಂಚೂಣಿ ಆಟಗಾರರಾಗಿದ್ದು, ಚೆಂಡನ್ನು ಉರುಳಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಅದ್ಭುತ ಕೌಶಲದೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಎದುರಾಳಿಯಿಂದಲಾದರೂ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇವರು ಮಾಸ್ಕೋನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೧೯೮೦ ರ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ಗೆದ್ದ ಭಾರತ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲದೇ ೧೯೮೫ - ೮೬ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಹಾಕಿ ತಂಡದ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು. ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಡ್ರಿಬ್ಲರ್ ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿಯ ಹೊರತಾಗಿ, ಶಾಹಿದ್ ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದ ಇನ್ ಸೈಡ್-ಎಡಭಾಗದ ಆಗಿದ್ದರು. ಲೆಫ್ಟ್-ಔಟ್ ಜಾಫರ್ ಇಕ್ಚೆಂಡು ರವರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಇವರ ವೇಗದ ಗೋಲ್ ಗಳು ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳ ಅಣಕುಗೊಳಿಸುವಂತಿದ್ದವು. ಇವರು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ವಾರಣಾಸಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದು, ಭಾರತದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೧೯೭೯ ರ ಕಿರಿಯರ ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ನಲ್ಲಿ ಆಡಿದರು. ಇವರಿಗೆ ೧೯೮೦ - ೧೯೮೧ ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ೧೯೮೬ ರಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಶ್ರೀಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ಅವರು ನಿವೃತ್ತಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
"ನಾನು ಯಾರ ಬಳಿಯೂ ಹೋಗಲಾರೆ,ನನಗಾಗಿ ಅವರಿಂದ ಏನನ್ನೂ ಕೇಳಲಾರೆ,"ಮೇವಿಗಾಗಿ ಮಿಣಿ ಹಗ್ಗ ಕಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡ ಮೇಕೆ ಹಸುವಿನ ಸುತ್ತಲೂ ಸುತ್ತುವ ಜಾಯಮಾನ ನನ್ನದಲ್ಲ.ಅದು ಮಸಣದ ಹಾದಿಯ ಮೆರವಣಿಗೆಯೇ ಎಂದು ತಮ್ಮೊಳಗೇ ತಾವು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. "ನಾನು ಮೂರು ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ಗಳನ್ನು ಆಡಿದ್ದೇನೆ, ಆದರೆ ನನ್ನನ್ನು ಆಮಂತ್ರಿಸದಿದ್ದರೆ ನಾನು ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಾನು ಮೈದಾನದ ಗೇಟ್ ನಲ್ಲಿ ಬೇರೊಂದು ಕಡೆಗೆ ಮುಖಮಾಡಿಕೊಂಡಿರಲೂ ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಪೋಲಿಸ್ ನನ್ನನ್ನು ಭಾರತದ ನಾಯಕನೆಂದು, ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತನೆಂದು ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತನೆಂದು ಗುರುತಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ ಅಥವಾ ನೆನಪು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಜನರು ನಾನು ಇಂತಹ ಆಟಗಾರನನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಆಡುವವರು ಯಾರನ್ನೇ ನೋಡಿದರೂ, ನಾನು ಅವರ ವೃತ್ತಿಪರ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ಒಮ್ಮೆ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಅಶೋಕ್ ಕುಮಾರ್ ಲಖ್ನೌವ್ ನಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾ ವಸತಿ ನಿಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿನೀಡಿದ್ದರು. ಅವರು ಡ್ರಿಬ್ಲಿಂಗ್ ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ನಾವು ನೋಡಿದೆವು. ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ನಾನು ಸಮ್ಮೋಹಕ್ಕೊಳಗಾದೆ. ಚೆಂಡು ಅವರ ಸ್ಟಿಕ್ ಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿತು, ಅದು ಚರ್ ಚರ್ ಎಂದು ಹೋಯಿತು."
ನಿಮಗೆ ಸಲೀಮ್ ರವರನ್ನು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇವರು ೯೦ ರಲ್ಲಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಜಿ ಕ್ಯಾಂಪರ್ ಆಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಈಶಾನ್ಯ ವಿಭಾಗದ ರೈಲುಗಾಡಿಯ ಟಿಕೆಟ್ ಪರೀಕ್ಷಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವನ್ನು ಕಾಯ್ದಿರಿಸುವ ಸ್ಥಿತಿಯ ಕೊನೆಯ ನಿಮಿಷದ ಸಂದಿಗ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಾತ ಅವರ ಬಳಿ ಓಡಿ ಬಂದ. ವಾರಾಣಸಿ ಜನರಿಗಾಗಿ ಸಲೀಮ ಹೆಚ್ಚು ಭಾವಾನಾತ್ಮಕತೆ ಹೊಂದಿದ್ದು ಅದು ಅವನ ಪಾಲಿಗೆ ಮನೆ ತೊರೆದ ವ್ಯಾಕುಲತೆಯಾಗಿದೆ.ಆತ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಟಿಕೆಟ್ ಗಳನ್ನು ಸರಿಹೊಂದಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ. "ಅವರ ಹಿಂದಿನ ತಂಡದವರೆಲ್ಲ ಇಂದು ಎಲ್ಲಿದ್ದಾರೆಂಬುದ್ದನ್ನು ನೋಡಿ, ಅದೇ ಶಾಹಿದ್ ಭಾಯ್ ರವರು ಎಲ್ಲಿದ್ದಾರೆಂಬುದನ್ನೂ ನೋಡಿ. ಜನರು ಮುಂಬಯಿ ಅಥವಾ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಗಳಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಅವರು ಕೇವಲ ೪೦,೦೦೦ ರೂಪಾಯಿ ಮೌಲ್ಯದ ಮನೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಲೇಕಿನ್, ಅರೆ ಭಾಯ್, ಇದು ಬನಾರಸ್. ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಹಿದ್ ಭಾಯ್ ರವರು ಎಂದಿಗೂ ರೂಢಿಗೆ ಹೊರತಾಗಿರಲಿಲ್ಲ," ಎಂಬುದನ್ನು ಸಲೀಮ್ ರವರು ಸೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಯಾರು ತಂಡಕ್ಕಾಗಿ ಬಂದರೂ ಅವರಿಗೆ, ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಶಾಹಿದ್, ರವರು ಪುಣೆಯಿಂದ ಬಂದ ಧನರಾಜ್ ಪಿಳ್ಳೈಯ ಪ್ರತಿರೂಪವಾಗಿದ್ದರು. ೮೦ ರಲ್ಲಿ ತಂಡದ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದ ಶಾಹಿದ್ ರವರು ಮಧ್ಯ- ಮುಂಚೂಣಿಯ ಆಟಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು ಅತ್ಯಂತ ಸುಸಂಸ್ಕೃತರಾದ ಜಾಫರ್ ಇಕ್ಬಾಲ್ ರವರ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಸ್ಮರಣೀಯ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಆಟವನ್ನು ಆಡಿದ್ದರು. ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ನೆನಪಿನಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಬೇಗ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುವ ಮೂಲಕ ಅವರು ಕ್ರೀಡೆಗೆ ವಿದಾಯ ಹೇಳಿದರು.ಪ್ರಾಯಶಃ ೧೯೮೦ ನೇ ವರ್ಷ, ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಆಕ್ಷ್ಯನ್ ಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದ ಆಟಗಾರರ ಕೊನೆಯ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ಜನ ಸಮೂದಾಯ ನೋಡಿತು. ತಂಡವು ಅದಷ್ಟಕ್ಕದೇ ಅನೇಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ಗೌರವಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಮಾಸ್ಕೋ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ನ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವು ಚರ್ಚಾಸ್ಪದವಾಗಿ ಶಾಹಿದ್ ರವರದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದಾದ ಏಕಮಾತ್ರ ಪದಕವಾಗಿದೆ; ೧೯೮೨ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ವಿರುದ್ಧ ೭ - ೧ ಗೋಲ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲುವ ಮೂಲಕ ತಂಡವು ಭಾರತ ಹಾಕಿಯ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಅವಮಾನವನ್ನು ಕೂಡ ಅನುಭವಿಸಿದೆ.
ಅನಂತರ ಈ ಕಿರಿಯನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಆಗ ಸ್ವದೇಶೀ ಸೂಪರ್ ಸ್ಟಾರ್ ಆಗಿದ್ದರು. ಆಕರ್ಷಿಸುವ ವೇಗ, ಉತ್ತಮ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಹಿಡಿತದೊಂದಿಗೆ ಡ್ರಿಬ್ಲರ್ ನಂತಹ ಸಹಜ ಕೌಶಲವನ್ನು ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು - ಓರೆಯಾಗಿ ಚಲಿಸುವ, ಅವರ ಈ ಆಟದ ವೈಖರಿ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಖುಷಿಪಡಿಸುತಿತ್ತು. "ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಯನ್ನು ನೀವು ಎರವಲು ಪಡೆಯಲಾರಿರಿ, ಶಾಹಿದ್ ರವರು ಹುಟ್ಟಿನೊಂದಿಗೆ ಅದನ್ನು ಬಳವಳಿಯಾಗಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ," ಎಂದು ಭಾಸ್ಕರನ್ ರವರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. "ನಾನು ಲೆಫ್ಟ್ -ಹಾಫ್ ಮತ್ತು ಶಾಹಿದ್ ರವರು ಲೆಫ್ಟ್- ಇನ್. ನಾನು ಫೀಡರ್ ಆಗಿದ್ದೆ. ಒಮ್ಮೆ ನಾನು ಶಾಹಿದ್ ನ ಕಡೆಗೆ ಚೆಂಡನ್ನು ರವಾನಿಸಿದೆನೆಂದರೆ ಅಷ್ಟೇ ಸಾಕು,ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿ ಅವರು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಡ್ರಿಬ್ಲಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೀವು ನೋಡಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಅದು ಮೊದಲೇ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಟದಂತಿರುತ್ತಿತ್ತು," ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಶಾಹಿದ್ ರವರು ೧೯೮೪ ರ ಲಾಸ್ ಏಂಜಲಿಸ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೧೯೮೮ ರ ಸಿಯೊಲ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಆಡಿದ ಭಾರತ ಹಾಕಿ ತಂಡದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೂ ಕೂಡ ಈ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತ ತಂಡ ಯಾವುದೇ ಪದಕವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ೧೯೮೨ ರ ಡೆಲ್ಲಿ ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳಲ್ಲೂ ಕೂಡ ಭಾರತ ತಂಡವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿ, ದೇಶಕ್ಕೆ ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕ ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಅಲ್ಲದೇ ೧೯೮೬ ರ ಸಿಯೊಲ್ ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ತಂಡಕ್ಕೆ ಕಂಚಿನ ಪದಕವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ೧೯೮೬ ರ ಸಿಯೊಲ್ ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಏಷ್ಯನ್ ಆಲ್ ಸ್ಟಾರ್ ಹಾಕಿ ತಂಡಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಶಾಹಿದ್ ರವರು ಭಾರತ ತಂಡವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತ ೧೯೮೬ ರ ಲಂಡನ್ ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ಹಾಕಿ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಿದರು. ಇಲ್ಲಿ ಭಾರತ ತಂಡಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ೧೨ ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.
ಹಾಕಿ ಈಗಲೂ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪ್ರಭಾವದ-ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಮುಳುಗಿ ಹೋಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದೂರದರ್ಶನವು ಎರಡನ್ನೂ ಕೂಡ ಸಮನಾಗಿ ಪ್ರಸಾರಮಾಡುವ ಕಾಲಾವಧಿ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಇದು ನೋಡಲು ಆಕರ್ಷಕ ಗೋಲು ಮಾಡುವ ತಂಡದಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಸೋದರ ಮಾವ ಇಕ್ಬಾಲ್ ಮತ್ತು ವಿನೀತ್ ಕುಮಾರ್, ಮಣಿಪುರ್ ನಿಂದ ಬಂದಿದ್ದ ಹುಡುಗುತನದ ಥೊಯ್ಬಾ ಸಿಂಗ್ ರವರಿದ್ದರು; ಅಲ್ಲದೇ ಇಲ್ಲಿ ಸೋಮಯ್ಯರವರ ಮತ್ತು ಮರ್ವಿನ್ ಫರ್ನ್ಯಾಂಡಿಸ್ ರವರ ನಗರದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹಾಗು ಮೊಹಿಂದರ್ ಪಾಲ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಜೊಕ್ವಿಮ್ ಕಾರ್ವಲ್ಹೊ ರವರ ಭಾರಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳೂ ಇದ್ದವು. ಇದರಲ್ಲಿ ಶಾಹಿದ್, ತಂಡದಲ್ಲಿದ್ದ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯರೊಂದಿಗಿನ ಸಾಲಿನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದರು. ಲಜ್ಜೆ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಮುಖಿ ಸ್ವಭಾವದವರಾಗಿದ್ದ ಅವರನ್ನು ಮೈದಾನಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದಾಗ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯಿಂದಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಆರಂಭವಾಯಿತು.
ತಂಡದ ಹಿಂದಿನ ಸದಸ್ಯರಾದ ಸೋಮಯ್ಯರವರನ್ನು ಜ್ಞಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ "೧೯೮೨ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಅನ್ನು ನಾನು ನೆನಪುಮಾಡಿಕೊಂಡೆ". "ಇದು ಡಚ್ ರ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಟೈಸ್ ಕ್ರೂಸ್, ಪೌಲ್ ಲಿಟ್ಜೆನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಇಬ್ಬರು ಆಟಗಾರರು ಶಾಹಿದ್ ರವರನ್ನು ಮುತ್ತಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಜನ ಇಕ್ಕಾಟ್ಟಾದ ನಾಲ್ಕು ಅಡಿ ಉದ್ದದ ನಾಲ್ಕು ಅಡಿ ಅಗಲವಾದ ಜಾಗದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಈ ಯುವಕ ಅದರಿಂದ ಹೊರಗೆ ಚೆಂಡನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪವಾಗಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಉರುಳಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದುದು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಅವರು ಮಾತ್ರ ಮಾಡಬಲ್ಲರು," ಎಂದು ಸೋಮಯ್ಯರವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ "ಬಹುಶಃ, ಅವರೆಂದು ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ಬಯಸಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಮುಂಬರುವ ಪೀಳಿಗೆ ಇವರ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ಬಹುಶಃ ಬಳಸುತ್ತಾರೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು". ಎಂದೂ ಅವರು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಭಾರತದ ತಂಡವು ಕರಾಚಿ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಆಟವಾಡದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಶಾಹಿದ್ ಆ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮುಂಚೂಣಿಯ ಆಟಗಾರನೆಂಬ ಖ್ಯಾತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. ತರುವಾಯ ಇವರು ೧೯೮೦ ರ ಮಾಸ್ಕೋ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ತಂಡವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲದೇ ತಂಡವು ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ಗಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ಇವರು ಬಾಂಬೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೧೯೮೧ - ೮೨ ರ ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ಹಾಕಿ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಆಡಿದರು. ಇಲ್ಲಿ ಭಾರತ ತಂಡವು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಅಂತಿಮ ಪಟ್ಟಿಯ ೫ ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು. ತದನಂತರ ಅವರು ಕರಾಚಿಯಲ್ಲಿ ೧೯೮೩ ಮತ್ತು ೧೯೮೪ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಟ್ರೋಫಿ ಹಾಕಿ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲದೇ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪರ್ಥ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಇಸ್ಯಾಂಡ ವಿಶ್ವ ಹಾಕಿ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಆಡಿದರು.
ಶಾಹಿದ್ ರವರು ತಮಗಾಗಿ ವೃತ್ತಿ ನಂತರ ಜೀವನವನ್ನು ಸುಗಮವಾಗಿ ಸಾಗಿಸಲು ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. "ಗೆಳೆಯ, ಇದು ನನ್ನ ಬದುಕು," ಎಂದು ಟ್ರೋಫಿಗಳೊಂದಿಗೆ ತುಂಬಿದ್ದ ಅವರ ಇಕ್ಕಟ್ಟಾದ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಕುರಿತು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಇದನ್ನೇನಾದರು ನಾನು ಬಿಟ್ಟರೆ, ನಾನು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲಿ? ನನ್ನ ಕುಟುಂಬ ಇಲ್ಲಿದೆ. ನನ್ನ ಅವಳಿ ಮಕ್ಕಳು ಅವರ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ. ಯಾಕೆ ಅವರಿಗೆ ತೊಂದರೆಕೊಡಬೇಕು?" ಅವರು ನಮ್ಮನ್ನು, ಹಳೆಯ ನಗರವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಬೀದಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದಾಗ ಏಕೆ ಅವರು ತರಬೇತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು. "ಆಟಗಾರನಾಗಿ ೧೪ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಾನು ಮನೆಯಿಂದ ದೂರವಿದ್ದೆ. ನಾನೇಕೆ ನನ್ನ ಜೀವನದ ಉಳಿದಿರುವ ಕಾಲವನ್ನು ಹೊರಗೆ ಕಳೆಯಲಿ?"
ಅವರ ತಂಡದ ಮೊದಲನೆಯ ನಾಯಕ ವಾಸುದೇವನ್ ಭಾಸ್ಕರನ್ ರವರ ಮಾತು ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಬಂತು. "ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಶಾಹಿದ್ ನ ಚಲನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವುದು ಸುಲಭವಲ್ಲ. ಆದರೆ ನೀವು ಕಡಿದ ಮೇಲೆ ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಮರ ಬೀಳುವ ರೀತಿಯನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಈ ಜಾಣ್ಮೆಯನ್ನು ದೃಶ್ಯೀಕರಿಸಬಹುದು. ಮರವು ಎಂದಿಗೂ ರಭಸವಾಗಿ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಯಾವಾಗಲೂ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬೀಳುತ್ತದೆ, ಅದನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿ ಬಾಗಿಕೊಂಡು ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಶಾಹಿದ್ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾಗಿ ದೇಹವನ್ನು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ತಿರುವುಗಳ ಮೂಲಕ ಮಣಿಸಿ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು- ಕಲಿಸಲು ಅಥವಾ ಅನುಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಅಪರೂಪದ ಗುಣ" ಹೀಗೆಂದು ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ನಾಯಕ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಶಾಹಿದ್ ರವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಡ್ರಿಬ್ಲಿಂಗ್ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಹಾಗು ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಡ್ರಿಬ್ಲರ್ ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿಗೂ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದರು. ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ ಇಲಾಖೆಯ ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಪರೀಕ್ಷಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಶಾಹಿದ್ ರವರು ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಕಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ ಹಾಕಿ ತಂಡವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲದೇ ೧೯೮೮ ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಆಡುವ ಮೂಲಕ ತಂಡಕ್ಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್ ಗೌರವ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಭಾರತ ಹಾಕಿ ತಂಡದ ನಾಯಕನಾಗಿ ಅದನ್ನು ೧೯೮೫ - ೮೬ ರಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು.
ಅವರು ವಾರಣಾಸಿಯು ಕಥೆ ಹೇಳುವವರ ನಗರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೂ, ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಶಾಹಿದ್ ಅವರದೇ ಆದ ವಿಶೇಷ ಘಟನೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೆಣೆದಿದ್ದಾರೆ: ಚುರುಕಾದ ವ್ಯವಹಾರ, ಇಲ್ಲಿನ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ತಿರುವುಗಳು ಮತ್ತು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಕಾಲಗಿಂತ ಮನುಷ್ಯನಿಂದ ಸುಧಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು ಆಗಿವೆ. "ಅವರು ಬನಾರಸ್ ನಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡರು, ನಂತರ ಶಾಹಿದ್ ಏನೋ ಆಗಿದ್ದಾರೆಂದು ಜನರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಬಹುಶಃ, ಇದು ಸತ್ಯ. ಆದರೆ ಅವರಿಗೆ, ಬನಾರಸ್ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಶಾಹಿದ್ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವೆಂದು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು".
ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ದ್ವೇಷವಿಲ್ಲ, ಯಾವುದೇ ಕಹಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಅವರ ಮಾತಿನ ಏರಿಳಿತದಲ್ಲಿ ಅವರು ಬೆಳೆದು ಬಂದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನಿಷ್ಕಪಟತೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಉಹಾಹರಣೆಗೆ: " ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ತೋ ಅಯ್ಸೆ ಜಾತೆ ಥೆ, ಜೈಸೆ ಆರ್ಡರ್ಲಿ ಬಾಜಾರ್ ಸೆ ಕಚೇರಿ."(ಆಗ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದೆಂದರೆ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಕೆಲಸಗಾರ ಸಂತೆಯಿಂದ ಕಚೇರಿಗೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೆವು). ಇದು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಾಕಿಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಬದ್ಧ ವೈರಿಯಾಗಿದ್ದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗಿನ ವೈಷಮ್ಯದ ಸಂಬಂಧದ ಮೇಲಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಹೇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ.
ಜನಪ್ರಿಯ ಘಾಟ್ ಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಬದುಕಿನ ಬಂಡಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಇದು ಹೇಗೆ ಈ ಗದ್ದಲ-ಗುಂಪಿನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ಚಿಂತೆ ಅವರದಾಗಿದೆ. ಶಾಹಿದ್ ರವರು ಇಂಥ ಗೋಜಲಾದ ಹಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾಗಿ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರಿಗೆ ಹೇಗೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ಆ ಜನಪ್ರಿಯ ಕೌಶಲಗಳು ಬಂದವು ಎಂಬ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನಮಗೆ ನೀಡುತ್ತ ಗಲ್ಲಿಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೊದಲೆ ಅವರು ಪ್ರತಿ ಗಲ್ಲಿಯಿಂದ ಹೊರಬರುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಅವರ ೧೯ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಕಿರಿಯರ ಹಾಕಿ ತಂಡಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಈ ಮೂಲಕ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಿರಿಯರ ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಕೇವಲ ಒಂದು ವರ್ಷದವಧಿಯೊಳಗೆ, ಅವರು ಭಾರತದ ಹಿರಿಯರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಕಿ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಮರ್ಥರಾದರು. ಈ ತಂಡವು ಕರಾಚಿಯಲ್ಲಿ ೧೯೮೦ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಕಿ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ, ಕೌಲಾಲಂಪುರ್ ಅಂಡ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಟ್ರೋಫಿ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿತ್ತು.
ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಅಮೃತಶಿಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಲುಶಿತ ನಗರದ ಆಮ್ಲೀಯ ವಾಯುವಿನ ನಾಶಲಕಾರಿ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಎವಿಲಿನ್ ಎಂಬುವವರು ಗಮನಿಸಿದರು ಹಾಗು ಅರುಂಡೆಲ್ ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ದುಸ್ಥಿತಿ ಗುರುತುಸಿದರು. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತೀಕರಣದಿಂದ, ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಗಂಧಕದ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಮತ್ತು ಸಾರಜನಕದ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಗಳ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ೧೮೫೨ರಲ್ಲಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಆಂಗಸ್ ಸ್ಮಿತ್ ಎಂಬುವವರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲ ಮಳೆ ಮತ್ತು ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿಯ ಮಾಲಿನ್ಯತೆ ನಡುವೆ ಇರುವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮರೆನಿಸಿಕೊಂಡರು.
ಆಮ್ಲ ಮಳೆಯನ್ನು ೧೮೫೩ರಲ್ಲೇ ಕಂಡುಹಿಡಿದರೂ ಕೂಡ ೧೮೬೦ರ ನಂತರ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಈ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ವೀಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಹಾರೊಲ್ಡ್ ಹಾರ್ವೆ ಎಂಬ ಕೆನಡ ವಿಜ್ಞಾನಿಯು 'ಸತ್ತ ಸರೋವರ' ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದ ಹಲವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮರೆನಿಸಿದರು. ಹಬ್ಬರ್ಡ್ ಬ್ರೂಕ್ ಎ‍ಕ್ಸ್ಪೆರಿಮೆಂಟಲ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ವರದಿಯನ್ನು 'ದಿ ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್' ಪತ್ರಿಕೆಯು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ನಂತರ 'ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್'ನಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲ ಮಳೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅರಿವು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.
ಆಮ್ಲ ಮಳೆಯು ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಪದವಾಗಿದ್ದು, ಒದ್ದೆ ಮತ್ತು ಒಣ ಆಮ್ಲೀಯ ಘಟಕಗಳ ಶೇಖರಣೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿದ ನೀರಿನಿಂದ ಒಮ್ಮೆ ಇಂಗಾಲದ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಹೊರ ತೆಗೆದರೆ ಇದರ ಪಿಹೆಚ್ ತಟಸ್ಥ ಕ್ಕೆ ಬರುವುದು. ಪಿಹೆಚ್ ೭ ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ದ್ರವಗಳು ಆಮ್ಲೀಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಹಾಗು ಪಿಹೆಚ್ ೭ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಇರುವ ದ್ರವಗಳು ಕ್ಷಾರೀಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಕಲುಷಿತವಲ್ಲದ, ಶುದ್ಧವಾದ ಮಳೆ ನೀರು ಆಮ್ಲೀಯ ಪಿಹೆಚ್ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ೫.೭ ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಇಂಗಾಲದ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಮತ್ತು ನೀರು ಪರಸ್ಪರ ವರ್ತಿಸಿ, ದುರ್ಬಲ ಆಮ್ಲವಾದ ಕಾರ್ಬೋನಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ರೂಪಕ್ಕೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರತಿಕಿಯೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಬರುತ್ತವೆ.
ಕಾರ್ಬೋನಿಕಾಮ್ಲವು ಮತ್ತೆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅಯಾನೀಕೃತಗೊಂಡು ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯುಳ್ಳ ಹೈಡ್ರೋನಿಯಮ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ಅಯಾನುಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತವೆ.
ಆಮ್ಲ ಮಳೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಆಮ್ಲೀಯ ಮಳೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಅರ್ಥ ಹೆಚ್ಚಾದ ಜಲಜನಕ ಅಯಾನುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು . ಇದು ಸಸ್ಯಗಳ, ಜಲವಾಸಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಪರಿಣಾಮ ಹೊಂದಿದೆ. ,.ಆಮ್ಲ ಮಳೆಯು ಗಂಧಕದ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಮತ್ತು ಸಾರಜನಕದ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಗಳ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಗಂಧಕದ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಮತ್ತು ಸಾರಜನಕದ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಗಳು ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿರುವ ನೀರಿನ ಅಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ವರ್ತಿಸಿದಾಗ ಆಮ್ಲಯು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾರಜನಕದ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಗಳು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿಯೂ ಕೂಡ ಮಿಂಚಿನ ಹೊಡೆತಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಗಂಧಕದ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಗಳು ಜ್ವಾ
ಲಮುಖಿಯಿಂದಲೂ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಆಮ್ಲ ಮಳೆಯಲ್ಲಿರುವ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಬಣ್ಣ ಸಿಪ್ಪೆಯಾಗುವಿಕೆ, ಉಕ್ಕಿನ ಪದಾರ್ಥಗಳು ತುಕ್ಕು ಹಿಡಿಯುವಿಕೆ, ಕಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಮೆಗಳ ಸವೆತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.
ಆಮ್ಲ ಮಳೆಯ ಪರಿಣಾಮದಿಂದಾದ ಮೇಲ್ಮೈನೀರಿನ ಕಡಿಮೆ ಪಿಹೆಚ್ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾದ ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಮ್ ಸಾರತೆಯು ಮೀನು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಜಲಚರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.ಪಿಹೆಚ್ ಮಟ್ಟ ೫ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೀನುಗಳ ಮೊಟ್ಟೆ ಒಡೆಯುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಕ ಮೀನುಗಳು ಸಾಯುತ್ತವೆ. ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಆಮ್ಲೀಯವಾದಂತೆ ಜೀವ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಕುಂಠಿತಗೊಳ್ಳುವುದು.
ಆಮ್ಲ ಮಳೆಯು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಆಡಿರೋಂಡಾಕ್ ಪರ್ವತಗಳ ಕೆಲವು ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ, ಹೊಳೆಗಳಲ್ಲಿ, ಕುಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರೂಕ್ ಟ್ರೌಟ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಮೀನುಗಳ ಕೀಟ ಜೀವನಗಳ ನಾಶ ಮಾಡಿದೆ.
ಆಮ್ಲ ಮಳೆಯು ಮಣ್ಣಿನ ಜೀವ ಶಾಸ್ತ್ರ, ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೇಲೆ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆ. ಕೆಲವು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿಗಳು ಕಡಿಮೆ ಪಿಹೆಚ್ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಸಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕಿಣ್ವಗಳು ಆಮ್ಲ ಮಳೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ತಮ್ಮ ಗುಣ ಸ್ವಭಾವ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆಮ್ಲ ಮಳೆಯ ಹೈಡ್ರೋನಿಯಮ್ ಅಯಾನುಗಳು ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಂ ನಂತಹ ಜೀವಾಣುಗಳನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲು ಹಾಗು ಮೆಗ್ನೀಶಿಯಂ ನಂತಹ ಅತ್ಯಾವಶ್ಯಕ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು, ಖನಿಜಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವುದು.
ಆಮ್ಲ ಮಳೆಯು ಕಾಡುಗಳ, ತಾಜಾನೀರಿನ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ, ಕೀಟ ಮತ್ತು ಜಲಚರ ವಾಶಿಗಳ, ಕಟ್ಟಡಗಳ ಹಾಗು ಮಾನವರ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಮೋಡ ಮತ್ತು ಮಂಜಿನಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದ ಎತ್ತರದ ಕಾಡುಗಳು ಆಮ್ಲ ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುತ್ತವೆ. ಇತರೆ ಸಸ್ಯಹಗಳೂ ಸಹ ಆಮ್ಲ ಮಳೆಯಿಂದ ಹಾಳಾಗಬಹುದು.
ಜಯಾ ಮುಂದೆ ತಮ್ಮ ಪತಿಯಾಗಲಿರುವ ಅಮಿತಾಭ್‌ ಬಚನ್‌ರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ಬನ್ಸಿ ಬಿರ್ಜು . ಇದರ ನಂತರ, ಬಿ. ಆರ್‌. ಇಷಾರಾರವರ, ಏಕ್‌ ನಝರ್‌ ಅದೇ ವರ್ಷ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಅಮಿತಾಭ್‌ ಬಚ್ಚನ್‌ ನಟಿಸಿದ ಹಲವು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ವಿಫಲವಾಗಿದ್ದವು. ಸಲೀಂ-ಜಾವೇದ್‌ ಜೋಡಿ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಹೆಣೆದಿದ್ದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಜಂಝೀರ್ ‌ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಮಿತಾಭ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಹಲವು ನಾಯಕಿನಟಿಯರು ನಟಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದಾಗ, ಜಯಾ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದ ನಾಯಕಿನಟಿಯಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಭಾರೀ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿ, ಅಮಿತಾಭ್‌ರಿಗೆ ಸಿನೆಮಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಆಂಗ್ರಿ ಯಂಗ್ ಮ್ಯಾನ್‌ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದ ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅಭಿಮಾನ್ , ಹಾಸ್ಯಚಿತ್ರ ಚುಪ್ಕೆ ಚುಪ್ಕೆ ಮತ್ತು ಶೋಲೆ ರಲ್ಲಿ ಅಮಿತಾಬ್ ಮತ್ತು ಜಯಾ ನಾಯಕ-ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು.ಶೋಲೆ ಚಲನಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಮಯ, ಅಮಿತಾಭ್-ಜಯಾ ದಂಪತಿಗೆ ಶ್ವೇತಾ ಎಂಬ ಪುತ್ರಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇದಾದ ನಂತರ ಜಯಾ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿದು, ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸಿದರು. ನಾಯಕಿಯಾಗಿ, ತಮ್ಮ ಪತಿಯೆದುರು ನಟಿಸಿದ ಅಂತಿಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಿಲ್ಸಿಲಾ . 1980ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಪತಿ ನಾಯಕನಾಗಿ ನಟಿಸಿದ ಷಾಹೇಂಷಾಹ್‌ ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಜಯಾ ಕಥೆ-ಚಿತ್ರಕಥೆ ರಚಿಸಿದರು.
1998 - ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಅಮೂಲ್ಯ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ವಿಶೇಷ ನಟನಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
2002 - ಕಭಿ ಖುಷಿ ಕಭೀ ಗಮ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
ಪ್ರಖ್ಯಾತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರಾಯ್‌ ಅವರ ಬಂಗಾಳಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಹಾನಗರ್ ‌‌ ನಲ್ಲಿ ಬಾಲನಟಿಯಾದ ನಂತರ, ಹೃಷಿಕೇಶ್‌ ಮುಖರ್ಜಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ, 1971ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ ಗುಡ್ಡಿ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯನಟಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಜವಾನಿ ದಿವಾನಿ , ಕೋಶಿಶ್‌ , ಅನಾಮಿಕಾ, ಪಿಯಾ ಕಾ ಘರ್‌ ಹಾಗೂ ಬಾವರ್ಚಿ ಸೇರಿದಂತೆ, ಹಲವು ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ನಟಿಯಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಜಂಜೀರ್‌ , ಅಭಿಮಾನ್‌ , ಚುಪ್ಕೆ ಚುಪ್ಕೆ , ಮಿಲಿ ಹಾಗೂ ಶೋಲೆ ಇಂತಹ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಜಯಾ ತಮ್ಮ ಪತಿ ಅಮಿತಾಭ್‌ರೊಡನೆ ನಟಿಸಿದರು. ಆನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಜಯಾ ತಮ್ಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ರಂಗದ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿದರು. 1981ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಯಶ್‌ ಚೋಪ್ರಾ ನಿರ್ದೇಶನದ ಸಿಲ್‌ಸಿಲಾ ಬಿಡುಗಡೆಯ ನಂತರ ನಟನೆಯಿಂದ ವಿರಾಮ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. 1998ರಲ್ಲಿ ಗೋವಿಂದ್‌ ನಿಹಲಾನಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ಹಜಾರ್‌ ಚೌರಾಸಿ ಕೀ ಮಾ ಚಲನಚಿತ್ರದೊಡನೆ ಜಯಾ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ವಾಪಸಾದರು.
18 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಜಯಾ ಬಚ್ಚನ್‌ ನಟನಾರಂಗಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು. ಗೋವಿಂದ್ ನಿಹಲಾನಿಯವರ "'ಹಝಾರ್‌ ಚೌರಾಸೀ ಕೀ ಮಾಂ ' ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ನಕ್ಸಲೀಯ‌ ಚಳವಳಿಯ ವಿಷಯದ ಕುರಿತಾಗಿತ್ತು. 2000ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಫಿಝಾ ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟನೆಗಾಗಿ ಜಯಾರಿಗೆ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿತು. ಕರಣ್ ಜೋಹರ್‌ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ಕಭೀ ಖುಷಿ ಕಭೀ ಗಮ್ ‌ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಪತಿ ಅಮಿತಾಭ್‌ರೊಡನೆ ನಟಿಸಿದರು. ಆನಂತರ, ಕರಣ್‌ ಜೋಹರ್‌ ನಿರ್ಮಿಸಿದ, ನಿಖಿಲ್ ಆಡ್ವಾಣಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಕಲ್ ಹೋ ನಾ ಹೋ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರೀತಿ ಝಿಂಟಾರ ತಾಯಿಯ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅವರ ಈ ನಟನೆಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿತು.
ಬೆಂಗಾಲಿ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ, ಇಂದಿರಾ ಮತ್ತು ತರುಣ್‌‌ ಕುಮಾರ್‌ ಭಾದುರಿ ದಂಪತಿಯ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಜಯಾ ಜನಿಸಿದರು. ತರುಣ್‌ ಕುಮಾರ್‌ ಜಬಲ್ಪುರದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಬರಹಗಾರ, ಪತ್ರಕರ್ತ ಹಾಗೂ ರಂಗ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದರು. ಭೂಪಾಲ್‌ ನಗರದ ಸೇಂಟ್‌ ಜೋಸೆಫ್‌ ಕಾನ್ವೆಂಟ್‌ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ, ಜಯಾ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದರು. 1966ರ ಗಣರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಜಯಾಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಎನ್‌ಸಿಸಿ ಕೆಡೆಟ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿತು. ನಂತರ, ಅವರು ಪುಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದರು.
1963ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ, ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರಾಯ್‌ ಅವರ ಬೆಂಗಾಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಹಾನಗರ್‌ ನಲ್ಲಿ ಪೋಷಕ ನಟಿಯ ಪಾತ್ರದೊಂದಿಗೆ 15ನೆಯ ಹರೆಯದ ಜಯಾ ತಮ್ಮ ನಟನಾ ವೃತ್ತಿ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನಿಲ್‌ ಚಟರ್ಜಿ ಮತ್ತು ಮಾಧಬಿ ಮುಖರ್ಜಿ ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿದ್ದರು. ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ, ಎರಡು ಬಂಗಾಳಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಒಂದು ಸುಮನ್ ‌' ಎಂಬ 13-ನಿಮಿಷಗಳ ಕಿರುಚಿತ್ರ, ಹಾಗೂ ಇನ್ನೊಂದು, ಧನ್ನಿ ಮೆಯೆ ಎಂಬ ಬೆಂಗಾಲಿ ಹಾಸ್ಯಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಯಾ, ಉತ್ತಮ್‌ ಕುಮಾರ್‌ನ ನಾದಿನಿಯ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು.
1972 - ಗುಡ್ಡಿ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಬಂಗಾಲ್‌ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಜರ್ನಲಿಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್‌: ವಿಶೇಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
2001 - ಫಿಝಾ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಬಂಗಾಲ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಜರ್ನಲಿಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್‌: ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ
ಜಯಾ ಬಚ್ಚನ್‌ , ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಅಭಿನೇತ್ರಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿ. ಅವರು ಪುಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಜಯಾ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗದ ಖ್ಯಾತ ನಟ ಅಮಿತಾಭ್‌ ಬಚ್ಚನ್‌ರ ಪತ್ನಿ. ಅವರ ಪುತ್ರ ಅಭಿಷೇಕ್‌ ಬಚ್ಚನ್‌ ಸಹ ಒಬ್ಬ ನಟರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
1973ರ ಜೂನ್‌ 3ರಂದು ಜಯಾ ಅಮಿತಾಭ್ ಬಚ್ಚನ್‌ರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಈ ಜೋಡಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ: ಶ್ವೇತಾ ಬಚ್ಚನ್‌-ನಂದಾ ಮತ್ತು ನಟ ಅಭಿಶೇಕ್‌ ಬಚ್ವನ್‌ ಶ್ವೇತಾ ಉದ್ಯಮಿ ನಿಖಿಲ್‌ ನಂದಾರನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿ ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಿಗೆ ನವ್ಯಾ ನವೇಲಿ ಮತ್ತು ಅಗಸ್ತ್ಯ ನಂದಾ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ. ಅಭಿಶೇಕ್‌ ಬಚ್ಚನ್‌ ನಟಿ ಐಶ್ವರ್ಯಾ ರೈಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ವಿಜೇತೆ
2002 - ಕಭಿ ಖುಷಿ ಕಭೀ ಗಮ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಐಐಎಫ್‌ಎ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಜಯಾರಿಗೆ ಮೂರು ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಹಾಗು ಮೂರು ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಲಭಿಸಿದವು. ಅಲ್ಲದೇ, 2007ರಲ್ಲಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಅವರು ಪುರಸ್ಕೃತರಾದರು.
ಜಯಾ ಬಚ್ಚನ್‌ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷದ ಸಂಸತ್‌ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ, ರಾಜ್ಯಸಭೆಗೆ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. 2010ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಅವಧಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಇಂಗಿತ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.
2002 - ಸ್ಯಾನ್ಸೂಯಿ ವ್ಯೂಯರ್ಸ್‌ ಛಾಯ್ಸ್‌ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಭಿ ಖುಷಿ ಕಭೀ ಗಮ್" ‌ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
ಲಾಗಾ ಚುನರೀ ಮೇಂ ದಾಗ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪುತ್ರ ಅಭಿಶೇಕ್‌ ಬಚ್ಚನ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು.
ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದ ವಿಶ್ರಾಂತ ಲಂಬವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮಾಣವು ಸುಮಾರು -1 ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ ಪ್ರತಿ 100 ಮೀಟರ್ ಗಳ ಅಕ್ಷಾಂಶ ಕ್ಷಿತಿಜಕ್ಕೆ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. (ಇಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೌಲ್ಯವು ಋಣಾತ್ಮಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಯಾಕೆಂದರೆ ಅದರ ಕ್ಷಿಪಣಿ ಪಥ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಅದು ತಂಪಾಗಿ ಏರಿಕೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.) ಒಂದು ಮರೀಚಿಕೆಯ ಪರತಿಫಲನ ಉಂಟಾಗಬೇಕಾದರೆ ಉಷ್ಣತೆಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳ್ಳುವ ಪಥವು ಅದಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರಬೇಕು. ಆದರೆ ಮಿನ್ನರ್ಟ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಪಥದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ವಿಶಾಲತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು,ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಕನಿಷ್ಟ ಮೀಟರ್ ಗೆ 2 ನಷ್ಟಾದರೂ ದೂರ ಹೊಂದಿರಬೇಕು,ಹೀಗೆ ಅದರ ವಿಶಾಲತೆಯು ಮೀಟರ್ ಗೆ 4º ಅಥವಾ 5 ತಲುಪವರೆಗೂ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಕಾಣದು. ನೆಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗ ಬಲವಾದ ಬಿಸಿ ಮಾಡುವಿಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುವುದೋ ಆಗ ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತದೆ,ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸೂರ್ಯನು ಮರಳ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಡಾಂಬರೀಕರಣದ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಮಾಸಿದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿದ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಇಲ್ಲವೆ ಮಾಸಿದ ಪ್ರರೂಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನು?
ಎಂಬುದು ಯಾಕೆಂದರೆ ಪ್ರಬಿಂಬವು ನಿಜ ವಸ್ತುವಿನಡಿಯೇ ನಮಗೇ ತೋರಿ ಬರುತ್ತದೆ. ನಿಜವಾದ ವಸ್ತುವೆಂದರೆ ಆಕಾಶ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ದೂರದ ವಸ್ತು ಆ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗುವ ಪ್ರಫಲನ,ಆಗ ನಾವು ಪ್ರಖರ ನೀಲಿ ತೇಪೆಯೊಂದನ್ನು ನೆಲಮಟ್ಟದ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಹೀಗೆ ಮರಭೂಮಿಯಲ್ಲಿನ ದಣಿದ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಇದು ನೀರಿನ ಸರೋವರದಂತೆ ಕಾನುವುದು. ಇದು ಟಾರು ಜೆಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆಗಳ ಮೇಲೆ ನೀರು ಅಥವಾ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಚೆಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು "ಮರಭೂಮಿ ಮರೀಚಿಕೆ" ಅಥವಾ "ಹೈವೇ ಮರೀಚಿಕೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಮರಳು ಮತ್ತು ಟಾರು ಜೆಲ್ಲಿಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಖರ ಶಾಖಕ್ಕೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡಾಗ ಸರಳವಾಗಿ ಗಾಳಿಗಿಂತ ಪ್ರತಿ ಮೀಟರ್ ಗೆ 10 ಹೆಚ್ಚು ಶಾಖ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ,ಇದರಿಂದ ಮರೀಚಿಕೆ ಸಹಜವಾಗುತ್ತದೆ.
ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಲಾರವು. ಬಿಸಿ ಗಾಳಿ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಮತ್ತು ತಂಪು ಗಾಳಿ (ಆಗ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರತೆ ಪಡೆದು ಕೆಳಕ್ಕಿಳಿಯುತ್ತದೆ,ಹೀಗೆ ಪದರುಗಳು ಮಿಶ್ರಣ ಹೊಂದಿ ಮೆರಗನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವು ಅದೇ ತೆರನಾದ ಪ್ರತಿಫಲನ ಪಡೆಯುವುದು. ಇದು ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಅಲುಗಾಟ ಹೊಂದಿರಬಹುದು ಇಲ್ಲವೇ ಲಂಬವಾಗಿ ವಿಸ್ತೃತಗೊಳ್ಳಬಹುದು ಅಥವಾ ಅಡ್ಡಗೆರೆ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮು ವಿಭಿನ್ನ ತಾಪಮಾನದ ಪದರುಗಳಿದ್ದರೆ ಅವುಗಳೆಲ್ಲ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿ ಬಹುಶಃ ಎರಡು ಪ್ರತಿರೂಪಗಳು ಕಾಣಬಹುದು. ಯಾವುದೇ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿರೂಪಗಳು ಸುಮಾರಾಗಿ ಚಿತ್ರಣದ ಅರ್ಧ ಡಿಗ್ರಿ ಮೇಲೆ ಅವು ಈ ವಸ್ತುಗಳು ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಕಿಲೊಮೀಟರ್ ನಷ್ಟು ದೂರ ಇವೆ ಎನಿಸುತ್ತವೆ.
ಒಂದು ವೇಳೆ ವಕ್ರೀಯ ಲಂಬ ಕ್ಷಿತಿಜದ ಉಷ್ಣತೆಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸದ ದರವು ಪ್ರತಿ 100ಮೀಟರ್ ಗೆ +11ಗೆ ಇರುವಂತೆ ಲಂಬಕೋನೀಯ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣಗಳು ಭೂಮಿಯ ತಿರುಗಣಿಯ ಪರ್ಯಾಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ.ಆಗ ಲಂಬವಾಗಿರುವ ಭಾಗವು ಚಪ್ಪಟೆಯಂತೆ ಕಾಣುವುದು. ಕ್ಷಿತಿಜದ ಪಥದ ದರವು ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದರೆ ಕಿರಣಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಾಗುವುದಿಲ್ಲಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಳೆದು ಹೋಗವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಗುಂಡಗಿರುವ ಅಥವಾ ವೃತ್ತದಂತಿರುವ ಲಂಬ ಕೋನದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ. ಆದರೆ ಕ್ಷಿತಿಜದ ದಿಕ್ಕು ವಿಶಾಲವಾದರೆ ಸುಮಾರು 100 ಮೀಟರ್ ಗೆ 18 ಆದಾಗ ಪರಿವೀಕ್ಷಕರು ಈ ಲಂಬರೇಖೆಯು ಕೆಳಗೆ ಇಳಿದದ್ದು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ,ಅದು ವಕ್ರವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಆತ ಸಾಸರ್ ನ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿಂತಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.