polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ಕಾರಪಾಲನು ಬೆಳೆಯುವ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವನ ದತ್ತು ತಂದೆಯನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದ ರಾಕ್ಷಸಸಾದ ಕುಟ್ಟಕುರನ್ ಅನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುಚ್ಛ ದೇವತೆಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗುವ ದ್ರೌಪದಿಯು ಕಾರಪಾಲನಿಗೆ ಕುಟ್ಟಾಂತವರ್ -ಕುಟ್ಟಕುರನ್‌ನ ಸಂಹಾರಕ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿ ಆಶೀರ್ವಾದಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವನಿಗೆ ಕೂವಾಗಮ್‌ನಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವೊಂದನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾಳೆ.
ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಕಲೆಗಳು ಅರಾವಣನ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಸಹ ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಅವನ ತಲೆಯನ್ನು ಇನ್ನೇನು ಛೇದನ ಮಾಡುವಾಗ ಅವನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಾಳಿಗೆ ತಲೆಬಾಗುವ ಅಥವಾ ಸೌಕಾರ್‌ಪೇಟ್ ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿ ತೋರುವಂತೆ, ಸ್ವಯಂ-ಶಿರಚ್ಛೇದನ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಅರಾವಣನು ಖಡ್ಗ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಬೇರ್ಪಡಿತ ತಲೆಯನ್ನು ದೇವಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಹಿಲ್ಟೆಬೀಟೆಲ್ , ಕುಟ್ಟಾಂತವರ್ ಆರಾಧನಾ ಪದ್ದತಿಯು ಅರಾವಣನ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸುವ ಮೂಲ ತಮಿಳು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವೊಂದೇ ಗೌರವಾನ್ವಿತವಾದುದಲ್ಲ.
ದ್ರೌಪದಿ ಆರಾಧನಾ ಪದ್ದತಿಯು ತನ್ನದೇ ಆದ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಅರಾವಣನ ಮೂರ್ತಿಶಿಲ್ಪದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖವಾದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವು ಅತಿಮಾನುಷ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಕೋರೆಹಲ್ಲಿನ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದೆ. ಅಂತಹ ಅತಿಮಾನುಷ ಶಕ್ತಿಯ ಹಲ್ಲನ್ನು ಮಧ್ಯ ಕೂವಗಮ್ ಪ್ರತಿಮೆಯು ಹೊಂದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ದ್ರೌಪದಿ ಆರಾಧನಾ ಪದ್ಧತಿ ಚಿತ್ರಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿದೆ.
ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ತಮಿಳು ಹೆಸರಾದ ಅರಾವಣ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಅರಾವು ಪದದಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಹಾವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅರಾವಣನ ಸಂಬಂಧವು ಅವನ ಮೂರ್ತಿಚಿತ್ರಣದಲ್ಲೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.
ಬಹುಶಃ ಶಿವ ಪುರಾಣದಿಂದ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾದ ಶಿವ ಹಾಗು ರಾಹುವಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಲೀಲೆಯನ್ನು ಜೋಸೆಫ್ ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್ ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕ ದಿ ಪವರ್ ಆಫ್ ಮಿಥ್ ನಲ್ಲಿ ಭಾವಾನುವಾದ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಗಣ ಚಕ್ರವೂ ಸಹ ಈ ಪುರಾಣದ ಅರ್ಥವಿವರಣೆಯನ್ನು:
ಹೆಸರು ಹಾಗು ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಉನ್ನತಿಗೇರಿಸುವಲ್ಲಿ ರಾಹುವಿಗೆ ಸಮನಾರಿಲ್ಲ, ಹಠಾತ್ ಅದೃಷ್ಟದ ಮೂಲಕ ಜೂಜಿನಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಆದಾಯ, ಇದೆಲ್ಲದರಿಂದಾಗಿ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಜ್ಯೋತಿಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಇದನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸತ್ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ, ಶುಭಕರ ಶಕ್ತಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯಾವುದೇ ವಲಯದಲ್ಲಾದರೂ
ಯಶಸ್ಸು ದೊರಕುವ ಯಾವುದೇ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಹು ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಮನೆಯ ಮಹತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುತ್ತದೆ.
ರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಬೆಳಕು ನೀಡುವ ಎಲ್ಲ ವಿದ್ಯುತ್ ದೀಪಗಳು ರಾಹುವಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಭಂದದ ಹೋಲಿಕೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ರಾಹುವನ್ನು 'ಕೃತಕ ಸೂರ್ಯನೆಂದು' ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಯಾನ್ ದೇವತೆಯನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಆಧುನಿಕ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಿಥ್ಯಾಜ್ಞಾನ ಹಾಗು ಮಾಯಾಜಾಲ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿನ ನಿರೂಪಣೆಯು ಸಮಂಜಸವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಹು ತನ್ನದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯದ ಸಮಯಯಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾನೆ,ಆತನಿಗೆ ರಾತ್ರಿಯೇ ಸೂಕ್ತ ಸಮಯ.
ರಾಹುವನ್ನು, ಮೋಸ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಒಬ್ಬ ಪೌರಾಣಿಕ ನಾಯಕನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈತ ಮೋಸ ಮಾಡುವವರು, ಕೇವಲ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಅರಸುವವರು, ಪರಕೀಯರ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಬಳಿಸುವವರು, ಮಾದಕದ್ರವ್ಯಗಳ ಮಾರಾಟಗಾರರು, ವಿಷವನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವವರು, ಅಪ್ರಾಮಾಣಿಕರು ಮತ್ತು ಅನೈತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವವರು ಮುಂತಾದವರನ್ನು ಈತ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈತ ಅಧರ್ಮೀಯ, ಬಹಿಷ್ಕೃತ, ಕಠಿಣ ಮಾತು, ಭ್ರಾಂತಿಕಾರಕತೆ, ಅಸತ್ಯ, ಅಶುಚಿತ್ವ, ಹೊಟ್ಟೆಯ ಹುಣ್ಣುಗಳು, ಮೂಳೆಗಳು, ಹಾಗು ದೇಹಾಂತರ ವೇಷಧಾರಿ ರೂಪವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಾಹು, ಬೇರೊಬ್ಬರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಒಬ್ಬ ಸ್ನೇಹಿತನನ್ನು ಶತ್ರುವನ್ನಾಗಿ ಬದಲಿಸಲು ಕಾರಣೀಭೂತವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ವಿಷಕಾರಿ ಹಾವು ಕಡಿತಗಳನ್ನು ರಾಹುವಿನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಗುಣಪಡಿಸಬಹುದು.
ಕುಂಡಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ವಿವಾದಾಸ್ಪದ ಮನೆಯಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಹಲವು ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ಪ್ರಕಾರ ರಾಹು ಗೋಚರಿಸುವ ಸಂಕೇತದ ಗುರುತು, ಪ್ರಭುತ್ವದ ಸುತ್ತ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಪದ್ದತಿಯಲ್ಲಿ ರಾಹುವಿಗೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತದೆ. ವೇದ ಜ್ಯೋತಿಶ್ಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿವಿಧ ಪದ್ದತಿಗಳನುಸಾರ, ಪ್ರಭುತ್ವ ನೀಡಿಕೆ,ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರಿಸುವುದು ಹಾಗು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರಾಹುವಿಗೆ ವಿವಿಧ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಭುತ್ವ, ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರಿಸುವುದು ಹಾಗು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವ ರಾಹುವಿನ ಗುರುತುಗಳ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಒಳಹೊಕ್ಕು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಮುಂಚೆ ನಾವು
ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಸಮುದ್ರ ಮಂಥನ ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅಸುರನಾದ ರಾಹು ಸ್ವಲ್ಪ ಅಮೃತವನ್ನು ಕುಡಿದನು. ಆದರೆ ಅಮೃತವು ಆತನ ಗಂಟಲಿನ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋಗುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಮೋಹಿನಿ ಆತನ ತಲೆ ಕತ್ತರಿಸಿ ಹಾಕಿದಳು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ತಲೆಯ ಭಾಗವು, ಅಮರ್ತ್ಯವಾಗಿ ಸಾವಿನಿಂದ ಪಾರಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. ಈ ಸಜೀವ ತಲೆಯು ಸಂದರ್ಭಾನುಸಾರವಾಗಿ ಸೂರ್ಯ ಅಥವಾ ಚಂದ್ರನನ್ನು ನುಂಗಿ, ಗ್ರಹಣಗಳನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ, ಸೂರ್ಯ ಅಥವಾ ಚಂದ್ರನ ಕೊರಳಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಗ್ರಹಣವನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನ ರೀತ್ಯಾ, ರಾಹು ಹಾಗು ಕೇತು, ಸೂರ್ಯ ಹಾಗು ಚಂದ್ರರು ಖಗೋಳಕ್ಕೆ ನೀಲಾಕಾಶ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವಾಗ ಅವರ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಎರಡು ಛೇದಕ ಬಿಂದುಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ರಾಹು ಹಾಗು ಕೇತುವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಹಾಗು ದಕ್ಷಿಣ ಚಾಂದ್ರ ಸಂಪಾತಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯ ಹಾಗು ಚಂದ್ರರು ಈ ಎರಡರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿದ್ದಾಗಿ ಗ್ರಹಣಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆಂಬ ವಾಸ್ತವವು, ಸೂರ್ಯನು ಹಾವಿನಿಂದ ನುಂಗಲ್ಪಟ್ಟನೆಂಬ ಪುರಾಣದ ಉಗಮಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ.
ವೇದ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ರಾಹುವಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ವಿವಿಧ ಹೆಸರುಗಳೆಂದರೆ - ಮುಖ್ಯಸ್ಥ; ಅಸುರರ ಸಲಹೆಗಾರ; ಅಸುರರುಗಳಿಗೆ ಮಂತ್ರಿ; ಕೋಪೋದ್ರಿಕ್ತ; ಹಿಂಸಕ; ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಗಳ ಪರಮಶತ್ರು; ಭ್ರಾಮಕಗಳ ಒಡೆಯ,ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಬೆದರಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿ; ಚಂದ್ರನ ಕಾಂತಿಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವವನು; ಸಂಧಿಗಾರ; ಸಾವಿಲ್ಲದವನು, ; ಏಳಿಗೆಯನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸುವವನು, ಸಂಪತ್ತು ಹಾಗು ಅಂತಿಮ ಜ್ಞಾನ- ಅದರ ಮೂಲ ಶಕ್ತಿ ಹಾಗು ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸಂಕೇತದ ಸುಳಿವು ನೀಡುವವನು.
ರಾಮಾಯಣ ಯುದ್ಧದ ಮತ್ತೊಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ರಾವಣ ನವಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಸೆರೆಯಾಳಾಗಿರಿಸಿದ್ದ. ಆಗ ಹನುಮಂತನು ಬಂದು ನವಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಬಂಧನಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಈ ನವಗ್ರಹಗಳು ಹನುಮಂತನಿಗೆ ಆಶೀರ್ವದಿಸಿ, "ನಿನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಭಕ್ತರು ನಮ್ಮಿಂದಲೂ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಗ್ರಹಗಳು ಹನುಮಾನ್ ನಿಗೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ರಾಹುವಿನಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತ ತೊಂದರೆಗಳು ಭಗವಾನ್ ಹನುಮಾನ್ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಶಮನಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ವೇದ ಜ್ಯೋತಿಶ್ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಹುವನ್ನು ಒಂದು ಅಸುರನನ್ನಾಗಿ ಅಥವಾ ಕೆಡುಕನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ರಾಕ್ಷಸ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈತ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಬದುಕಿನ ಯಾವುದೇ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತತೆ, ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆ, ಹಾಗು ಕ್ರೂರತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈತನನ್ನು ಭೌತಿಕ ಜಗತ್ತಿನ ನಶ್ವರತೆ ಸಂಕೇತ ರೂಪ,ಸ್ವಾರ್ಥ,ಗೊತ್ತುಗುರಿಯಿಲ್ಲದ ವರ್ತನೆ,ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಜಾಣ್ಮೆ ಇಲ್ಲವೆ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಇಲ್ಲದ ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣನಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ರಾಹು, ಮಾಯೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಬಲಿಷ್ಠ ಹಾಗು ಹಠಮಾರಿ ಮಗನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಆತನ ಮಾಯಾವಿ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಹಲವು ದ್ವಂದ್ವಗಳು ಜೊತೆಗೂಡಿವೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸೆವೆಂತ್ ರೇಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ
ಇದು ಅಧಿಕೃತ ಜ್ಯೋತಿಶ್ಶಾಸ್ತ್ರದ ಶಕ್ತಿ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಎಲ್ಲ ಸಂಭಾವ್ಯತೆಗಳನ್ನು
ಲೋಕದ ಅಸ್ತಿತ್ವದೊಳಗೆ ಒತ್ತಾಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಒಂದು ಬಲವಾಗಿದೆ.
ರಾಹು, ಪ್ರಸಕ್ತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ವಿಷಕರ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳಾದ ಗೊಬ್ಬರಗಳು, ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕಗಳು, ಹಾಗು ಸೊಂಕುನಿವಾರಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಭಾವಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೇ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಘಾಟಿನ ಮಾದರಿಯ ಎಲ್ಲ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಪ್ರಭಾವಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ
ಸಲ್ಫರ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಅನಿಲ. ಅರ್ಥಾತ್, ವಿಷಕಾರಿ ಅಂಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಯಾವುದೇ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ರಾಹು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಾನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಹನುಮಾನ್ ನು, ತನ್ನ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಹಣ್ಣೆಂಬ ಭ್ರಮೆಯಿಂದ ಆತನೆಡೆಗೆ ನೆಗೆದು ಹಿಡಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದ. ಆ ದಿವಸ ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣವಾದ್ದರಿಂದ, ರಾಹು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನುಂಗಬೇಕಿತ್ತು. ಹನುಮಂತನು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನುಂಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ರಾಹು ನೋಡುತ್ತಾನೆ; ರಾಹುವನ್ನು ನೋಡಿದ ಬಾಲಕ ಹನುಮಂತ, ಅದರ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡ ತಲೆ ಕಂಡು ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತನಾಗಿ, ರಾಹುವನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
ರಾಹುವು ಮೂರು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಅಥವಾ ಚಂದ್ರನ ಮನೆಗಳಾದ ಆರ್ದ್ರಾ, ಸ್ವಾತಿ ಹಾಗು ಶತಭಿಷಗಳಿಗೆ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ರಾಹುವನ್ನು ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸಮೀಕರಿಸಬಹುದು:ರಾಹುವಿನ ಬಣ್ಣ ಹೊಗೆಮಸುಕಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಸೀಸ ಅದರ ಲೋಹವಾಗಿದೆ ಹಾಗು ರತ್ನದ ವರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಜೇನುತುಪ್ಪದ ಬಣ್ಣದ ಹೆಸ್ಸೋನೈಟ್ ಅದರ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಗಾಳಿ ಇದರ ನಿಸರ್ಗ ಶಕ್ತಿಯ ಅಂಶವಾಗಿದ್ದು, ನೈಋತ್ಯ ಇದರ ದಿಕ್ಕಾಗಿದೆ.
ಹಿಂದೂ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಹು ಎಂಬುದು ಸೂರ್ಯ ಅಥವಾ ಚಂದ್ರನನ್ನು ನುಂಗಿ ಗ್ರಹಣಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಒಂದು ಹಾವು. ರಾಹುವನ್ನು, ಎಂಟು ಕಪ್ಪು ಕುದುರೆಗಳ ರಥವನ್ನು ಓಡಿಸುತ್ತಿರುವ, ದೇಹವಿಲ್ಲದ ಒಂದು ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಆಗಿ ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
ವೇದ ಜ್ಯೋತಿಶ್ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಹು ನವಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ರಾಹು ಕಾಲ ವನ್ನು ಅಶುಭವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಒಂದು ಕುಂಡಲಿಯಲ್ಲಿ ಗುರು ಹಾಗು ಶುಕ್ರ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ್ದರೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ರಾಹು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದೆಂಬ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಅಂಶವನ್ನು ಲಾಲ್ ಕಿತಾಬ್ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ರಾಹು, ಗುರುವಿಗೆ ತಲುಪುವ ನಡುವಿನ ಸೇತುವೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾನೆಂಬ ವಾಸ್ತವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.
ಗುರುವು ದೇವತೆಗಳ ಬೋಧಕನಾಗಿದ್ದರೆ, ಶುಕ್ರ ಅಸುರರಿಗೆ ಬೋಧಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ವೇದ ಜ್ಯೋತಿಶ್ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ರಾಹು ಉರಿಯುವ,ಧಗಧಗಿಸುವ ವಸ್ತುವಾಗಿರುವ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂನ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಗೆ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ.
ಸರಿಸೃಪಗಳು ಹಾಗು ಹಾವುಗಳ ಸುತ್ತ ಹೆಣೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಹಾವಾಡಿಗರ ಹಾಗು ಇತರ ಎಲ್ಲ ಜನರ ಬದುಕು ರಾಹುವಿನ ಭಾರಿ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇರುವೆಗಳೂ ಸಹ ರಾಹು ಮೆಚ್ಚುವ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿವೆ. ಭಾರತದ ಕೆಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವೆಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ ಇಡುವುದು ಕೂಡ, ರಾಹುವನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿದೆ.
ಗ್ರಹಗಳ ನಡುವೆ ಕುಟಿಲ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಹೂಟ ಹೂಡುವಲ್ಲಿ ರಾಹು ಚಾಣಾಕ್ಷನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ರಾಹು ಕುತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಭುತ್ವ, ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರಿಸುವಿಕೆ, ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮೂಲತ್ರಿಕೋಣ :-
ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಜ್ಯೋತಿಶ್ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ರಾಹು ಹಾಗು ಕೇತು, ಭೂಮಿ ಹಾಗು ಚಂದ್ರನ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಎರಡು ಛೇದಕ ಬಿಂದುಗಳಾಗಿವೆ.
ರಾಹುವು, ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸೂರ್ಯನೊಂದಿಗೇ ಹೆಚ್ಚು ಶತ್ರುತ್ವ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬ ಸಂಗತಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.
ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪಾರಿಜಾತದ ಕೃತಿಯನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದಾಗ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ತಾತ್ವಿಕ ವಿವೇಚನೆಯ ಗುಣ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅಪರಾಳ ತಮ್ಮಣ್ಣನು ರಚಿಸಿದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯ ಆವೇಶವಿದ್ದರೆ, ಸದಾಶಿವನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಅನುಭವವಾದದ್ದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತಿ ಅಪರಾಳ ತಮ್ಮಣ್ಣನ ಸ್ಥಾಯಿ ಭಾವವಾಗಿದೆ. ಕಥೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಉಳಿದ ಭಾವಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಏನೇ ಇರಲಿ, ಅವು ಸಂಚಾರಿ ಭಾವಗಳು. ಪಾರಿಜಾತದುದ್ದಕ್ಕೂ ಕೃಷ್ಣ ಭಕ್ತಿ ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿದೆ.
ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಹಾಳಾಗುತ್ತಲೇ ದಾಸಕೂಟ, ವ್ಯಾಸಕೂಟಗಳು ಸ್ಥಳಾಂತರ ಹೊಂದಿ, ಅನೇಕ ಕಡೆ ಪಸರಿಸಿದವು. ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಇವರಿಗೆ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ನೀಡಿತು. ರಾಜಾಶ್ರಯವಿಲ್ಲದ ಇವರು ಕೃಷ್ಣ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಜನರಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಗೀತ ನೃತ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಾನ ದೊರೆಯಿತು. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಭಾಗವತದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಭಿನಯಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದಾಸಕೂಟಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾದವು. ಇಂತಹಾ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಅಪರಾಳ ತಮ್ಮಣ್ಣನಿಗೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪಾರಿಜಾತ ರಚಿಸಲು ದಾಸಕೂಟಗಳು ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ ಇವನಿಗೆ ಆಂಧ್ರ ಭಾಷೆಯ ಸಂಪರ್ಕವಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಲೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪಾರಿಜಾತದಲ್ಲಿ ಕೊರವಂಜಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದನೆಂದು ಈ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಅಪರಾಳ ತಮ್ಮನ್ಣನ ಪಾರಿಜಾತವು ಒಂದು ಕಾಲಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಮೂಲತ: ಇದೊಂದು ಹಾಡುಗಬ್ಬವಾಗಿತ್ತೇ ಹೊರತು ದೃಶ್ಯ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.
ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗೋಕಾಕ ತಾಲೂಕಿನ ಕುಲಗೋಡ ಗ್ರಾಮದ ತಮ್ಮಣ್ಣನು ಈ ಅಪರಾಳ ತಮ್ಮಣ್ಣನ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪಾರಿಜಾತವನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿ ದೃಶ್ಯಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸಿ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದ. ಅಪರಾಳ ತಮ್ಮಣ್ಣ ರಚಿಸಿದ ಪಾರಿಜಾತಕ್ಕೆ ಕುಲಗೋಡ ತಮ್ಮಣ್ಣ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಹೊಸ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪಾರಿಜಾತವನ್ನು ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೆ ಮುಟ್ಟುವಂತೆ ಮಾಡಿ, ಜಾನಪದ ರಂಗಭೂಮಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತಾರಗೊಳಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವೆನಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಅಪರಾಳರ ತಮ್ಮಣ್ಣನೂ ಶಿರಗುಪ್ಪಿ ಸದಾಶಿವನೂ ಸೇರಿಕೊಂಡು ರಚಿಸಿದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪಾರಿಜಾತ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾವ್ಯ ರೂಪದ್ದು ಎಂಬುದು ಈಗಾಗಲೇ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಆ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೃಷ್ಟೀಕರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಆಧಾರಗಳಿಲ್ಲ. ಅಂದು ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಹಾಡಿನ ಲಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ, ಪಾತ್ರಗಳು ಹಾವಭಾವ ಮಾಡುತ್ತಾ ನಟಿಸುತ್ತಿರಬೇಕು. ಸಂಭಾಷಣೆಯು ರಂಗಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿರಬಹುದು. ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಾಡುಗಬ್ಬವಾದ ಅಪರಾಳ ತಮ್ಮಣ್ಣನ ಪಾರಿಜಾತವನ್ನು ಜನಪದ ರಂಗಭೂಮಿಗೆ ಒಪ್ಪುವಂತೆ ಮಾರ್ಪಾಡಿಸಿಕೊಂಡ ಕೀರ್ತಿ ಕುಲಗೋಡ ತಮ್ಮಣ್ಣನಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಕುಲಗೋಡ ತಮ್ಮಣ್ಣ ಚತುರ ಸಂಭಾಷಣೆ ಮೂಲಕ ಪಾರಿಜಾತಕ್ಕೊಂದು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ನೆಲೆ ಸಿಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪಾರಿಜಾತದಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಆಶು ಸಂಭಾಷಣೆಗಳು ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ವೇದಾಂತ ಭಾಷಣವಾಗುವುದುಂಟು. ಅಲ್ಲಿಯ ನಟನಿಗಿರುವ ವಾಕ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಇತರ ಬಯಲಾಟದ ಯಾವ ನಟನಿಗೂ ಇಲ್ಲ. ಈ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ದುರುಪಯೋಗಪಡೆದುಕೊಂಡು ಇಂದಿನ ಕಲಾವಿದರು ಅಶ್ಲೀಲಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪಾರಿಜಾತದ ಮಾತುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಕುರಿತು ಹೇಳೂವುದಾದರೆ ‘ತಾಳ ಮದ್ದಳೆಯ ಅರ್ಥದಾರಿಗಳಂತೆ ಈ ನಟರು ನಡುನಡುವೆ ತಮ್ಮ ನಿಶ್ಚಿತ ಮತಿಯನ್ನು ಮರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ಇವರಿಗೆ ಪುರಾಣಗಳ ದಟ್ಟ ಪರಿಚಯವೂ ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯವೂ ಇರಬೇಕು. ಪದ್ಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪಠ್ಯೇತರ ಪುರಾಣ ಮಾತುಗಳನ್ನೇ ಸೇರಿಸಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವನಿಗೆ ಈಗಲೂ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಗೌರವ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪಾರಿಜಾತದ ಭಾಷೆ ತುಂಬ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಕಾಲಮಾನದ ಯಾವ ಏರಿಳಿತಕ್ಕೂ ಆಹುತಿಯಾಗದೇ , ಪಾರಿಜಾತ ತನ್ನದೇ ಆದ ನೆಲೆ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದೆ. ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಇಲ್ಲಿಯ ಭಾಷೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಸೇರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಸಹಜತೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂತೋಷ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ಶಬ್ಧಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದೂ ಉಂಟು. ಆದರೆ ದೂತಿ ಅಥವಾ ಭಾಗವತನ ಭಾಷೆ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕವಾಗಿ ಕೂಡ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.
ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪಾರಿಜಾತದಲ್ಲಿ ನವಿರಾದ ಹಾಸ್ಯವಿದೆ. ಕಟಕಿ ಅಥವಾ ವಿಡಂಬನೆಯ ರೂಪದ ಹಾಸ್ಯವು ಬೆಳಗಿನ ತನಕ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪಾರಿಜಾತ ನೋಡುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಚೇತನಾ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಸಹಜತೆಯನ್ನು ನೆನಪು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ನಕ್ಕು ನಗಿಸುವ ಹಾಸ್ಯ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪಾರಿಜಾತ ನೋಡುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಚೇತನಾ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ, ಸಹಜತೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಸಹಜತೆಯನ್ನು ನೆನಪು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ನಕ್ಕು ನಗಿಸುವ ಹಾಸ್ಯ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪಾರಿಜಾತದ್ದು. ಇದರಿಂದಾಗಿಯೇ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪಾರಿಜಾತವನ್ನು ಎಷ್ಟು ಸಲ ನೋಡಿದರೂ ಎಷ್ಟು ವೇಳೆ ಕುಳಿತರೂ ಬೇಸರವೆನ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪಾರಿಜಾತದ ಹಾಸ್ಯ ಆರಂಭದಿಂದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ ನಿರಾಯಾಸವಾಗಿ ಸಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪಾರಿಜಾತ ಹಾಸ್ಯದ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುಗಳು ಭಾಗವತ ಅಥವಾ ಮರಿ ಭಾಗವತ, ಇವರನ್ನೇ ‘ದೂತಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪಾರಿಜಾತದಲ್ಲಿಯ ಹಾಸ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮನಸ್ಸು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ರಂಗದ ಮೇಲೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಗಂಭೀರ ವಿಷಯವನ್ನೂ ಹಾಸ್ಯವನ್ನೂ ಮುಂದೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡೇ ಆಟ ಸಾಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗಣಪತಿ ಪೂಜೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ ಕಂಡು ಬರುವ ಹಾಸ್ಯದ ಉದಾಹರಣೆ:
ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪಾರಿಜಾತದ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳು ದೊಡ್ಡಾಟದ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳಂತೆ ಆಡಂಬರದ ಬಣ್ಣ, ವೇಷಭೂಷಣ ಬೇಡುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗಂಡಸರೇ ವಹಿಸುವುದರಿಂದ ಅವರು ಸರ್ವಾಂಗ ಭೂಷಿತರಾಗುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ, ಗೋಪಾಲ ಮುಂತಾದ ಪುರುಷ ಪಾತ್ರಗಳು ಬಣ್ಣ ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡರೂ ಭರ್ಜರಿ ವೇಷವನ್ನು ಹಾಕುವುದಿಲ್ಲ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಬಿಳಿಯ ಅಂಗಿ, ಪೀತಾಂಬರ ಉಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಜರತಾರೀ ಪೇಟಾ ಸುತ್ತಿ ಚುಂಗು ಬಿಟ್ಟಿರುತ್ತಾನೆ. ಪಾರಿಜಾತದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ ವಿವರಣೆಗಿಂತಲೂ ಮಾತಿನ ಮೋಡಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ. ಸರ್ವರ ಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯುವ ಪಾತ್ರ ಪಾರಿಜಾತದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದಿದೆ. ಅದೇ ಕೊರವಂಜಿ ಪಾತ್ರ. ಅವಳ ವೇಷಭೂಷಣ ಕೊರವಂಜಿಯ ವೇಷದಂತೆ ತೋರಿದರೂ ದೇವಲೋಕದ ಕೊರವಿ ಅವಳು. ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನೇ ಬುಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನೇ ಶಿಶುವಾಗಿ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು , ಕಣಿ ಹೇಳುವ ತ್ರಿಕಾಲಜ್ನಾನಿ ಅವಳು. ಅವಳಿಗೆ ತಿಳಿಯದ ವಿಶಯವೇ ಇಲ್ಲೆನ್ನಬಹುದು. ಈ ಪಾತ್ರ ಪಾರಿಜಾತದಲ್ಲಿ ಬಂದು ಸೇರಿದ್ದು ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ. ಅವಳು ರಂಗಭೂಮಿಗೆ ಬಂದಾಗಲೇ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪಾರಿಜಾತ ಕಥೆ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆ ದಿಸೆಗೆ ಬಂದು ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಅಗಾಧ ಪಾತ್ರ ಸೃಷ್ಠಿ ಇಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದಲೇ ಪಾರಿಜಾತ ಆಟ ಇಂದಿಗೂ ಸರ್ವಜನಾದರಣೀಯವಾಗಿ ಮೆರೆಯುತ್ತಲಿದೆ.
ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪಾರಿಜಾತದಲ್ಲಿ ಮಾತಿಗಿಂತ ಹಾಡಿಗೆಯೇ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ. ಇಲ್ಲಿ ಹಾಡು ನಿಶ್ಚಿತ, ಮಾತು ಅನಿಶ್ಚಿತ. ಯಕ್ಷಗಾನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಹಾಡಿ ನಂತರ ಆ ಹಾಡಿನ ಇಂಗಿತವನ್ನು ವಿವರಿಸುವುದು ಪಾರಿಜಾತದ ಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಮಾತು ಲಿಖಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಪಾರಿಜಾತದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ಹಾಡು ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿದ್ದು ಮಾತುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಆಯಾ ಪಾತ್ರಗಳೇ ವಿವರಿಸಿ ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ರಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪಾರಿಜಾತದ ಹಾಡುಗಳಿರುವುದೇ ಒಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ.
ಮರಿ ಭಾಗವತ: ಏನ್ರಿ ಇಷ್ಟರತನಕ ನೀವ್ ಹೇಳಿದಕ್ಕೆಲ್ಲಾ ಹೂಂ ಅಂದ್ಯಾ. ಸಲಿಗಿ ಸಿಕ್ತೇನ ನಿಮಗ?
ಬಾಳ ಎಚ್ಚರದಿಂದ ಮಾತಾಡ್ರಿ ಈಗ ಸಣ್ಣಕ್ಕಿ ಅಂತೀರಿ. ಇನ್ನೋಟ ನಿಂತು ದೊಡ್ಡಾಕಿ ಅಂತೀರಿ.
ಮರಿ ಭಾಗವತ: ನಮಗೇನು ತಿಳಿಲಿಲಪಾ, ಮ್ಯಾಲ ನೋಡಿದರ ಆನೆಯ ಮುಖ ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿದರ ಮಾನವನಾಕಾರ. ಭಾರೀ ವಿಚಿತ್ರ ಇದ್ದಾರೆ.
ಭಾಗವತ: ಮೂರ್ಖಾ, ಹಾಗಲ್ಲ ಇವರಿಗೆ ಪ್ರಥಮದಲ್ಲಿ ಬಂದು ವಿಘ್ನೇಶ್ವರ ವಿಘ್ನೇಶ್ವರಾ ಅಂತಾರ.
೧೮೧೭ನೇ ಇಸವಿಯ ವೈಶಾಖ ತಿಂಗಳ ಒಂದು ದಿನ ಮಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಮಡಿಕೇರಿಗೆ ಬರುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮಡಿಕೇರಿಯ ಸಮೀಪ ಕುಂದೂರು ಮೊಟ್ಟೆ ಎನ್ನುವಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವೃದ್ಧನು ಸುಂದರ ನವತರುಣಿಯೊಬ್ಬಳೊಡನೆ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದನು. ಅದೇ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅರಮನೆ ಜ್ಯೋತಿಷಿಯಾದ ನಡುವಯಸ್ಸಿನ ಸುಬ್ಬರಸೈಯ್ಯನು ರಾಜಾಸೀಟಿನ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಾಳತ್ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವ ಗುಡ್ಡವನ್ನಿಳಿದುಕೊಂಡು ಅವರಿಬ್ಬರ ಎದುರು ಬಂದ. ಅವರಿಬ್ಬರ ಉಡುಗೆ-ತೊಡುಗೆ, ವೃದ್ಧನ ಹಣೆಯ ಮೇಲಿದ್ದ ಗಂಧದ ಗೆರೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಸುಬ್ಬರಸೈಯ್ಯನು ಇವರೂ ತನ್ನಂತೆಯೇ ಹವ್ಯಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆಂದು ಅರಿತು, ಅವರೆಲ್ಲಿಂದ ಬರುತ್ತಿರುವರು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವರು ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ. ಮುದುಕನು ತಾವು ಪುತ್ತೂರಿನಿಂದ ಬರುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಕಿತ್ತು ತಿನ್ನುತ್ತಿರುವ ಬಡತನವನ್ನು ತಾಳಲಾರದೆ ತನ್ನ ಒಬ್ಬಳು ಮಗಳನ್ನು ರಾಜನ ಅಂತಃಪುರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿ, ಆ ಮೂಲಕ ರಾಜನಿಂದ ಹಣ-ಹೊನ್ನುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಇಚ್ಚಿಸಿರುವದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದ. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಸುಬ್ಬರಸೈಯ್ಯನಿಗೆ ಅಪಾರವಾದ ದುಃಖವಾಯಿತು. ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದು, ಊಟೋಪಚಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸಿ, ತಿಳಿಹೇಳಿ, ರಾಜನ ಕಾಮಪಿಪಾಸೆಗೆ ಹಣದಾಸೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಬಲಿಕೊಡದಿರಲು ಬುದ್ಧಿಹೇಳಿ, ಸ್ವಲ್ಪ ಹಣವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು, ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿಬಿಟ್ಟನು.
ಕೊಡಗಿನ ರಾಜನಾಗಿದ್ದ ಎರಡನೇ ಲಿಂಗರಾಜನು ಇದನ್ನು ೧೮೧೭-೧೮೨೦ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದನು. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಕಾಶಿಯಿಂದ ತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ನಂದಾದೀಪವನ್ನು ಲಿಂಗ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆಯ ದಿನದಲ್ಲಿ ಹಚ್ಚಲಾಗಿದ್ದು ಅಂದಿನಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಉರಿಯುತ್ತಲಿದೆಯಂತೆ. ಇದು ಹೀಗಿರುವದಕ್ಕೆ ದೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಎಣ್ಣೆ ಅಥವಾ ತುಪ್ಪದ ಪ್ರಮಾಣ, ಬತ್ತಿಯ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಉದ್ದ, ಗರ್ಭಗೃಹದಲ್ಲಿ ದೀಪವನ್ನಿಟ್ಟಿರುವ ಸ್ಥಳ, ಮುಂತಾದವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ನಿಯಮಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳನ್ನು ಅಕ್ಷರಶಃ ಪಾಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಹಮ್ಮದೀಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಚೌಕಾಕಾರದಲ್ಲಿದೆ. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಾರೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ಗೋಳಾಕೃತಿಯ ಗುಮ್ಮಟದ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಲೇಪವಿರುವ ತಗಡಿನ ಕಳಶವಿದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಕಾರವಿದೆ. ಇದಕ್ಕೂ ಗರ್ಭಗೃಹಕ್ಕೂ ನಡುವೆ ಚಪ್ಪಡಿಕಲ್ಲು ಹಾಸಿದ ಅಂಗಣವಿದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಎದುರಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪುಷ್ಕರಿಣಿಯಿದೆ. ಇದರ ನಡುಭಾಗದಲ್ಲೊಂದು ಮುಖಮಂಟಪವಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸೇರಲು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮುಂಭಾಗದಿಂದ ಒಂದು ಕಿರಿದಾದ ಸೇತುಬಂಧವಿದೆ. ಪುಷ್ಕರಿಣಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ಕಲ್ಲು ಹಾಸಿದ ಪ್ರಾಂಗಣವಿದೆ.
ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗರಾಜನು ಮಡಿಕೇರಿಯ ಹೊರಗಿದ್ದು, ಒಂದೆರಡು ದಿನಗಳ ತರುವಾಯ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು. ಮರುದಿನವೇ ಅವನ ಗುಪ್ತಚಾರರು ವೃದ್ಧ ಮತ್ತವನ ಸುಂದರಿಯಾದ ಮಗಳು ಬಂದಿದ್ದನ್ನೂ, ಅವರ ಉದ್ದೇಶವನ್ನೂ, ಅವರನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಿ ಅವರ ಊರಿಗೇ ಸುಬ್ಬರಸೈಯ್ಯನು ಕಳುಹಿಸಿಬಿಟ್ಟದ್ದನ್ನೂ ರಾಜನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು. ಕ್ರುದ್ಧನಾದ ರಾಜನು ತತ್ಕ್ಷಣವೇ ತನ್ನ ಸೇವಕರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರೂರಿಗಳೆಂದು ಕುಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದ ಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಿ ಸುಬ್ಬರಸೈಯ್ಯನನ್ನು ಎಳೆತರಿಸಿದನು. ರಾಜನು ಆ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ಕರೆತಂದು ಒಪ್ಪಿಸಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದಾಗ ಸುಬ್ಬರಸೈಯ್ಯನು ಸಮ್ಮತಿಸದಿರಲು ಅವನನ್ನು ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆಗೀಡುಮಾಡಿದನು. ಅದನ್ನು ತಾಳಲಾರದೆ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಸತ್ತುಹೋದನು. ರಾಜನಿಗಿದು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಹುಡುಗಿ ತಪ್ಪಿಹೋದ ಅಸಹನೆ ಒಂದಾದರೆ ತನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದ ಆಸ್ಥಾನ ಜ್ಯೋತಿಷಿಯ ಮೇಲಿನ ಕೋಪವಿನ್ನೊಂದು ಕಡೆ. ಮೇಲಾಗಿ ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆಗೆ ಜಗ್ಗುವನೆಂಬ ತನ್ನೆಣಿಕೆ ತಪ್ಪಿ ಪ್ರಾಣ ತೆತ್ತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ. ರಾಜನ ಬೆನ್ನು ಹುರಿಯಲ್ಲಿ ನಡುಕವುಂಟಾಯಿತು.
ಅಂದು ರಾತ್ರಿಯಿಂದ ರಾಜನಿಗೆ ಸುಬ್ಬರಸೈಯ್ಯನು ಭೂತವಾಗಿ ತನ್ನನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗತೊಡಗಿತು. ಅನ್ನ-ನೀರು ಸೇರದಾಯಿತು; ರಾತ್ರಿ ನಿದ್ದೆ ಬಾರದಾಯಿತು. ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಭೂತೋಚ್ಚಾಟನೆಯ ಕ್ರಮಗಳೂ ನಿಷ್ಫಲವಾದವು. ಕೊನೆಗೆ ಕರಣಿಕ ಸುಬ್ಬಯ್ಯನೂ ಇತರ ಹಿತೈಷಿಗಳೂ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ ಹಾಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ನೀಲೇಶ್ವರದಿಂದ ತಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ಕರೆಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ಸುಬ್ಬರಸೈಯ್ಯನು ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸನಾಗಿದ್ದು ಅವನಿಗೆ ನೆಲೆ ಕಲ್ಪಿಸಲು, ಅವನಿದ್ದ ಮನೆಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಒಂದು ಶಿವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಕಾಶಿಯಿಂದ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ತಂದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸನ ನಿಶಾಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಿದರು.
ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದ ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಕತೆಯಿದೆ. ಕೊಡಗನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಬಹುತೇಕ ಲಿಂಗಾಯತ ರಾಜರು ತಮ್ಮ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿದ್ದ ಸುಂದರ ಯುವತಿಯರನ್ನು ಯಾವ ಅಡೆತಡೆಯೂ ಇಲ್ಲದೆ ತಮ್ಮ ಅಂತಃಪುರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದವರು ಯಾರಾದರೂ ಸರಿಯೇ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಹಿತೈಷಿಗಳೇ ಇರಲಿ, ತಮ್ಮನ್ನು ಕಷ್ಟದಿಂದ ಪಾರುಮಾಡಿದವರೇ ಇರಲಿ, ಪುರುಷ-ಸ್ತ್ರೀಯೆಂಬ ಭೇದವೆಣಿಸದೆ, ಬಾಲಕ, ತರುಣ, ಮುದುಕರೆಂಬುದನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ, ಅವರನ್ನು ನಿಷ್ಕಾರುಣ್ಯದಿಂದಲೂ ಕ್ರೌರ್ಯದಿಂದಲೂ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದರು. ೧೮೧೧ರಿಂದ ೧೮೨೦ರವರೆಗೆ ಆಳಿದ ಎರಡನೇ ಲಿಂಗರಾಜನೂ ಇದಕ್ಕೆ ಅಪವಾದವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.
ಓಂಕಾರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕಿರುವ ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುಖ್ಯ ಪಟ್ಟಣವಾದಮಡಿಕೇರಿಯಲ್ಲಿದೆ.
ತಾಯಿ ಅನಸೂಯಾ ರಾಮರೆಡ್ಡಿಯವರಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಒಲವಿದ್ದು, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯವಾದ ಪುಸ್ತಕ ಭಂಡಾರವಿದ್ದು, ಸಂಧ್ಯಾರೆಡ್ಡಿಯವರು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಜತೆಗೆ ಐದಾರು ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯದ ಎಳೆವೆಯಲ್ಲೇ ಇವರ ಕಂಠ ಮಾಧುರ್ಯವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಇವರ ಅಜ್ಜಿ ದುರ್ಗದ ಗುಡ್ಡದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಏಕನಾಥೇಶ್ವರೀ ಕಲಾಮಂದಿರಕ್ಕೆ ಸಂಗೀತಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಇವರನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರು. ಸಂಗೀತ ಇವರಿಗೆ ದೈವದತ್ತವಾಗಿದೆಯೆನ್ನುವಂತೆ, ಸೀನಿಯರ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಕಲಿಸುವ ವರ್ಣ, ಕೀರ್ತನೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಜ್ಯೂನಿಯರ್ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಮುಂಚೆಯೇ ಕಲಿತಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಗಳಿಸಿದ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಜ್ಞಾನಗಳು ಇವರ ಕಾವ್ಯಸೃಷ್ಠಿಗೆ ತಳಹದಿಯನ್ನು ಹಾಕಿದವು.
ಸಂಧ್ಯಾರೆಡ್ಡಿಯವರು ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕಿಯರ ಸಂಘದ ಗೌರವ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿಯೂ, ಉಪಾಧ್ಯಾಕ್ಷೆಯಾಗಿಯೂ, ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದು ಅನೇಕ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿರುವರು. ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಪಡಿಸುವದಲ್ಲದೆ, ಲೇಖಕಿಯರ ಆತ್ಮಕತೆಗಳನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಬೇಕೆಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಮಹಿಳೆ - ಪರಿಸರ - ಸಾಹಿತ್ಯ ಎಂಬ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡರು. ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು ಲೇಖಕಿಯರನ್ನು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಅವರ ಆತ್ಮಕಥನ ರೂಪಕಗಳು, ಲೇಖಕಿಯರ ಮಾಹಿತಿಕೋಶ, ಅಲ್ಲದೆ ಹಲವಾರು ಕವಯಿತ್ರಿಯರ ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳು, ಬೆಳ್ಳಿಹಬ್ಬದ ಸಂಚಿಕೆ, ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಸಂಧ್ಯಾರೆಡ್ಡಿಯವರು ೧೯೫೩ರ ಜೂನ್ ೨೨ರಂದು ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಕುಟುಂಬವೊಂದರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ತಂದೆ ಶ್ರೀ ಕೆ. ರಾಮರೆಡ್ಡಿಯವರು ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಅಧ್ಯಾಪಕರೂ, ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯರೂ ಆಗಿದ್ದು, ಶಾಲಾ ಇನ್‌ಸ್ಪೆಕ್ಟರಾಗಿ ನಿವೃತ್ತರಾದವರು. ಆದರ್ಶ ಶಿಕ್ಷಕರೆಂದು ಹೆಸರು ಗಳಿಸಿದ್ದರು. ತಾಯಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಅನಸೂಯಾ ರಾಮರೆಡ್ಡಿಯವರು ಹಿಂದಿ ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾಗಿದ್ದು, ಕತೆ-ಕಾದಂಬರಿಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದವರು.
ಜಾನಪದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಪಾರವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರುವ ಡಾ ಕೆ ಆರ್ ಸಂಧ್ಯಾರೆಡ್ಡಿಯವರು ಕನ್ನಡದ ಕವಯತ್ರಿ, ಕಥೆಗಾರ್ತಿ, ವೈಚಾರಿಕ ಲೇಖನಗಳ ಕರ್ತೃ ಹಾಗೂ ಜಾನಪದ ವಿದ್ವಾಂಸೆ. ಕನ್ನಡದ ಜಾನಪದ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತಿವೆತ್ತ ಸಾಹಿತಿ. ಆಧುನಿಕ ಜಾನಪದ ಪ್ರಕಾರಗಳ, ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶೇಷ ಪರಿಶ್ರಮ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕಿಯರ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಅಧ್ಯಾಪಕಿಯಾಗಿ ವಿ.ವಿ.ಪುರ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಬಿ.ಎಂ.ಎಸ್‌. ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ಕಾಲೆಜುಗಳಲ್ಲಿ ದುಡಿದಿರುವರಲ್ಲದೆ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಮೈಸೂರು ಹಾಗೂ ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ, ಜಾನಪದ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು, ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಅಂಚೆ ತೆರಪಿನ ಶಿಕ್ಷಣದ ಕನ್ನಡ ಎಂ.ಎ. ತರಗತಿಗಳು, ಮೊದಲಾದೆಡೆ ಬೋಧಕರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಸಂಧ್ಯಾರೆಡ್ಡಿಯವರು ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವನ್ನಾರಂಭಿಸಿ, ಬಿ.ಎಸ್ಸಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಬಳಿಕ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ, ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಎಂ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ೧೯೭೩ರಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು. ‘ಕನ್ನಡ ಜನಪದ ಕಥೆಗಳು’ ಎಂಬ ಪ್ರೌಢಪ್ರಬಂಧಕ್ಕೆ ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್‌ ಪದವಿಯನ್ನು ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು.
ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರದ ಉದ್ದಿಮೆಯಾದ ಎನ್. ಜಿ. ಈ. ಎಫ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಷಾಂತರ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ೧೯೮೧ರಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಇಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಸೇವೆಯ ಬಳಿಕ ಸ್ವಯಂ ನಿವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.
ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಸಂಧ್ಯಾರೆಡ್ಡಿಯವರು ಶ್ರೀ ಶಂಕರ ರೆಡ್ಡಿಯವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದು, ಈ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ.
ಇವರ ಮೊದಲ ಕವನ ‘ನೆನಪುಗಳು’ ಪ್ರಜಾವಾಣಿಯ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿತು. ಬಳಿಕ ಕನ್ನಡದ ಹಲವಾರು ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕವನಗಳು ಬೆಳಕು ಕಂಡವು.
'ಭೈರವದೇವ'ನೆಂಬ ತಾಂತ್ರಿಕ ಗುರು ವಧೆ ಮಾಡಲು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿ ಬಂದ. ಅವನಿಂದ ಕಣ್ಣು ತಪ್ಪಿಸಿ 'ತ್ರಿಕೂಟ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿ'ಗಳ ನಡುವೆ ತಿರುಗಿದಳು. ಈ ಮಧ್ಯೆ ದಾಹವಾದಾಗ, ತಣಿಸಲು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಾಣ ಬಿಟ್ಟಾಗ ಝರಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿ ನದಿಯಾಗಿ ಪ್ರವಹಿಸಿತು. ಇದೇ ಬಾಣಗಂಗಾ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ನದಿಯ ಬದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬೃಹದ್ ಬಂಡೆ ಗಳ ಮೇಲೆ ದೇವಿಯ ಪಾದಗಳ ಗುರುತುಗಳಿವೆ. ಇವನ್ನು ಚರಣ ಪಾದುಕಾ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
ಭೈರವನಾಥನಿಂದ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳದೆ, ವೈಷ್ಣೋದೇವಿ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಅಧಕುವಾರಿ ಬೆಟ್ಟದ ಗುಹೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ತಪಸ್ಸನ್ನಾಚರಿಸಿದಳು. ಭೈರವನಾಥನು ಅವಳನ್ನು ಅರಸುತ್ತಾ ಸುಮಾರು ೯ ತಿಂಗಳು ಅಲೆದಾಡಿ, ವಧೆ ಮಾಡಲು ಬಂದನು. ಆಗ ದೇವಿ ಕಾಳಿಯ ರೂಪ ಧರಿಸಿ ಅವನ ತಲೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದಳು. ಭೈರವನಾಥನ ರುಂಡ ಹಾರಿ ೨.೫ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದ ಭೈರವ ಘಾಟ್ ನಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿತು. ಮರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ಕ್ಷಮಾಪಣೆಯನ್ನು ಯಾಚಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿದಳು.
ಭಕ್ತಾದಿಗಳು ವೈಷ್ಣೋದೇವಿಯ ದರ್ಶನದ ನಂತರ ಭೈರವನಾಥ್ ಮಂದಿರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡಬೇಕು. ಭೈರವ ವಧೆಯ ನಂತರ ವೈಷ್ಣೋದೇವಿಯು ೩ ಪಿಂಡಿಗಳ ಕಲ್ಲಿನ ರೂಪ ತಳೆದು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಶಾಶ್ವತ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಲೀನಳಾದಳು. ಈ ಮೂರು ಪಿಂಡಿಗಳಿಗೆ,ಮಹಾಕಾಳಿ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ಮಹಾ ಸರಸ್ವತಿ ಎಂದು ಹೆಸರಿದೆ. ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು ೫,೨೦೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಉತ್ತರಭಾರತದ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯಾತ್ರಾಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೊಂದು. ೮೦ ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಕ್ತರು ಬೆಟ್ಟದ ದಾರಿಗುಂಟಾ ನಡೆದು ದೇವಿಯ ದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಮತ್ತು ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ದಳ್ಳಾಳಿಗಳು ಕಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇವರನ್ನು ನಂಬುವುದು ಕಷ್ಟ. ಕಟರಾ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದ ಯಾತ್ರಾ ರಿಸೆಪ್ಶನ್ ಕೌಂಟರ್ ನಲ್ಲಿ ನಾವು ಮಾಡುವ 'ಯಾತ್ರೆಯ ಸ್ಲಿಪ್' ಪಡೆಯುವುದು ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆ, ಇದು ಪುಕ್ಕಟೆಯಾಗಿ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಬಾಣ ಗಂಗಾ ಚೆಕ್ ಪೋಸ್ಟ್ ದಾಟಲು ಇದು ಪರವಾನಗಿ ರಸೀತಿಯಿದ್ದಂತೆ. ಇದನ್ನು ಜೋಪಾನವಾಗಿ ಇಟ್ಟು ಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಕಟರಾದಿಂದ ಬೆಟ್ಟದ ಕಾಲು ದಾರಿಯನ್ನು ಸವೆಸಿ ದೇವಿ ಮಂದಿರಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ಮುಂದಿನ ೧೩ ಕಿ.ಮೀಗಳ ದೂರವನ್ನು ನಡೆದೇ ಸಾಗಬೇಕು. ಇದಕ್ಕೆ ಸಹಾಯಕವಾದ ಟೋಪಿ, ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್ ಶೂ, ಮತ್ತು ಊರುಗೋಲನ್ನು ಬಾಡಿಗೆ ಪಡೆಯಬಹುದು. ನಮ್ಮ ಲಗೇಜನ್ನು ಒಯ್ಯಲು ಪೀಠುಗಳ ನೆರವು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಏರಲಾರದವರು, ಕುದುರೆ ಅಥವಾ ದಂಡಿ ಬಾಡಿಗೆ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪೀಠುಗಳೂ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಕೂಡಿಸಿಕೊಂಡು ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ.
ಅಧಿಕೃತವಾದ್ ಲೈಸೆನ್ಸ್ ಹೊಂದಿದ ಪೀಠುಗಳ ನೆರವನ್ನಷ್ಟೆ ಬಳಸುವುದು ಕ್ಷೇಮಕರ. ಅಧಕವರಿಯಿಂದ ಮಂದಿರಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಟರಿ ಚಾಲಿತ ವಾಹನಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಯಿದೆ. ರಸ್ತೆ ಸುಸಜ್ಜಿತವಾಗಿದೆ. ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಲೋಹದ ಸೂರು ಮತ್ತು ನಡೆಯಲು ಉತ್ತಮವಾದ ಹಾಸುಗಲ್ಲಿನ ರಸ್ತೆ. ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ಶೌಚಾಲಯದ ಅನುಕೂಲ ಕಲ್ಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಸಂಜೆಯಾಗುವುದರಿಂದ 'ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಗೃಹ'ಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಂಡು ಮುಂದೆ ಹೋಗಬಹುದು. ದೇವಿಮಂದಿರ ಕೇವಲ ೩.೫ ಕಿ.ಮೀ ದೂರ ದಲ್ಲಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ ೧೩ ಕಿಲೋಮೀಟರುಗಳ ಕಠಿಣ ಹಾದಿ. ಭಕ್ತರ "ಜೈ ಮಾತಾ ದಿ" ಎಂಬ ಜಯಘೋಷಗಳ ನಡುವೆ ಜನಜಂಗುಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದುದು, ಮನಸ್ಸಿಗೊಂತರ ಮುದ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆರು ಕಿಲೋಮೀಟರುಗಳ ದೀರ್ಘ ಪ್ರಯಾಣದ ನಂತರ 'ಕುಮಾರಿ ಮಂದಿರ'ವಿದೆ.
ನಂತರ 'ಶ್ರೀಮಾತಾ ವೈಷ್ಣೋದೇವಿ ದೇವಾಲಯ' ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲು 'ಭವನ'ದಲ್ಲಿ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಕೌಂಟರ್ ನಲ್ಲಿ ಮರೆಯದೆ, 'ದರ್ಶನದ ಬ್ಯಾಚ್ ನಂ ಚೀಟಿ'ಯನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು. ಶೌಚ, ಸ್ನಾನ ಮುಗಿಸಿ, ಬಟ್ಟೆ ಬದಲಾಯಿಸಿ ಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಅಲ್ಲಿನ 'ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಕ್ಲೋಕ್ ರೂಮ್' ನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನುಗಳನ್ನು ಇರಿಸ ಬಹುದು. ಅಲ್ಲಿಯೇ 'ಪೂಜಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ಖರೀದಿಸಬಹುದು'.
ಗ್ರೂಪ್ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಕಾರ, '೨ ನೆಯ ಗೇಟ್ 'ನಲ್ಲಿ ಕ್ಯೂನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕು. ಗುಹೆಯೊಳಗೆ 'ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ' ಒಯ್ಯಬಾರದು. ತೆಂಗಿನ ಕಾಯಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದಲ್ಲೇ ಕೊಟ್ಟು ರಸೀತಿ ಪಡೆಯಬೇಕು. ಕಾತ್ರ, ವೈಷ್ಣೋದೇವಿ ಮಂದಿರದ ಬೆಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲು ಪ್ರದೇಶ. ಇದು ವೈಷ್ಣೋದೇವಿ ಬೆಟ್ಟದ ಪ್ರಾರಂಭ ಹಂತ. ಅಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಮೀಸಲು ಪಡೆಯ ಯೋಧರು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಕೂಲಂಕುಷವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ಒಳಗೆ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ.
ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ವೈಷ್ಣೋದೇವಿ ಜನಿಸಿದ್ದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ರತ್ನಾಕರ ಸಾಗರನೆಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ. ಮಗುವಿಗೆ ತ್ರಿಕೂಟ ವೆಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರು. 'ವಿಷ್ಣು ವಂಶೋಧ್ಬವೆ’ಯಾದ್ದರಿಂದ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು. ೯ ವರ್ಷದ ಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ದಕ್ಷಿಣ ಸಾಗರದ ತಟದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಕುರಿತು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದಳು.
ಸೀತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಶ್ರೀರಾಮರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು. ತ್ರಿಕೂಟ ಶ್ರೀರಾಮರಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವಂತೆ ಬೇಡಿಕೊಂಡಾಗ, ತಾವು ಈ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಏಕಪತ್ನೀ ವ್ರತಸ್ಥನಾಗಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ ವರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮುಂದೆ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕಿಯು ಅವತಾರ ಎತ್ತುವುದರಿಂದ ಆಗ ಆಕೆಯನ್ನು ವರಿಸುವುದಾಗಿ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದರು.
ಆಕೆಗೆ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ತ್ರಿಕೂಟ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸಾನ್ನಾಚರಿಸಲು ಆದೇಶ ನೀಡಿದರು. ಆಕೆಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ, ಬಿಲ್ಲು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಕಪಿಸೈನ್ಯ ಹಾಗೂ ಒಂದು ಸಿಂಹ ವನ್ನೂ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಿದರು. ಈ ತರಹ ತ್ರಿಕೂಟ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸಾನಚರಿಸುತ್ತಿರುವ ದೇವಿಗೆ ವೈಷ್ಣೋದೇವಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು.
ಕಾತ್ರಾದಲ್ಲಿ ಮಂದಿರ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ಬೋರ್ಡ್ ನವರು ನಡೆಸುವ ಯಾತ್ರಿ ನಿವಾಸ,
ಜಮ್ಮು ಕಾಶ್ಮೀರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆಯು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳ ತಂಗುದಾಣ ಮತ್ತು ಖಾಸಗೀ ಹೋಟೆಲ್ ಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ.
ಕಟರಾದಿಂದ ಹೊರಡುವ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು, 'ಅಧಕುವಾರಿ', 'ಸಂಜೀ ಛಾತ್' ಮತ್ತು 'ಭವನ' (ವೈಷ್ಣೋದೇವಿ ಆಲಯವನ್ನ ಭವನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಟರಾ ನಗರದಿಂದ ವೈಷ್ಣೋದೇವಿ ಆಲಯದ ವರೆಗೂ ಇರುವ ಎಲ್ಲ ನಾಮಫಲಕಗಳಲ್ಲೂ ವೈಷ್ಣೋದೇವಿ ಗುಹಾಲಯವನ್ನು 'ಭವನ' ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.)ಗಳಲ್ಲಿ 'ಸರಾಯಿ' ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲಾಗುವ 'ಧರ್ಮಾರ್ಥ ನಿವಾಸ'ಗಳಿವೆ.
ಯಾತ್ರೆ ಆರಂಭವಾಗುವುದು ಕಟರಾ ಎಂಬ ನಗರದಿಂದ. ಜಮ್ಮು ನಗರದ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೫-೩೦ ರಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಸಂಜೆ ೫-೩೦ ರವರೆಗೆ ಪ್ರತಿ ೧೦ ನಿಮಿಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಬಸ್ ಗಳು ಹೊರಡುತ್ತವೆ. ಜಮ್ಮು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಕಟರಾಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಅನುಕೂಲವಿದೆ. ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಿಂದ ಕಟರಾ ನಗರಕ್ಕೆ ನೇರ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕವೂ ಇದ್ದು, ಕಟರಾ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು 'ಶ್ರೀ ಮಾತಾ ವೈಷ್ಣೋದೇವಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ' ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ ಕಟರಾ ನಗರ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಕೇವಲ ೧ ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ದೂರವಿದೆ. ಇದರ ಹೊರತಾಗಿ ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ಸು ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳ ಸೌಲಭ್ಯವೂ ಇದೆ.
ಕಲ್ಲುಹೂವುಗಳ ದ್ವಂದ್ವ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು 1867ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ ಸಿಮನ್ ಶವೆಂಡನರ್.