polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮದ ಆರಂಭಿಕ ರೂಪರೇಷೆಗಳು ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿರುವ ಲಕ್ಷಣಗಳಿವೆ. ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ವಿಸ್ತಾರಗೊಡಂತೆ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮದ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಯುರೋಪಿನಾದ್ಯಂತ ಪಸರಿಸಿತು. ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನದ ನಂತರ ಬಹುತೇಕ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಜಮೀನುದಾರಿಕೆ ಯ ಹತೋಟಿಗೆ ಬಂದು ಅಲ್ಲಿನ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮ ,ವ್ಯಾಪಾರೀ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕುಸಿದು ಬಿತ್ತು. ಆದರೆ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮದ ನೀತಿಸೂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ತತ್ವ ಅರೇಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಹತ್ತಿರದ ನೆರೆಹೊರೆಯವರ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಅರೇಬಿಯಾ ತನ್ನ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಈಜಿಪ್ತ್‌, ಪರ್ಸಿಯಾ ಮತ್ತು ಬೈಜಂಟಿಯಮ್‌ಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಇಸ್ಲಾಮ್ 7ನೆ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪಸರಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಂತೆ ವಾಣಿಜ್ಯೋದಮದ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಸ್ಪೇನ್‌, ಪೋರ್ಚಗಲ್‌, ಉತ್ತರಭಾಗದ ಆಫ್ರಿಕಾ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾದೆಡೆಗೆ ತನ್ನ ಬಾಹುಗಳನ್ನು ಚಾಚಿತು. ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಗೆ 14ನೆ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದು ಸ್ಪೇನ್ ಮತ್ತು ಪೋರ್ಚಗಲ್‌ಗಳಿಂದ ಹಬ್ಬಿ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.
ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ತಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ವಿಕಾಸಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿ ಬೇಕಾದರೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ, ಕೂಲಿದರ ನಿಗದಿ ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ದರ ನಿಗದಿಯ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿರುತ್ತದೆ.
ಸರ್ಕಾರವೂ ಸಹ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಮಹತ್ವದ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ಕರೆನ್ಸಿ ಬಿಡುಗಡೆ,ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಜಾರಿ ಇತ್ಯಾದಿ. ಸ್ಫರ್ಧಾ ನೀತಿ-ಸೂತ್ರಗಳ ರಚನೆ ಹಾಗೂ ಅನಾರೋಗ್ಯಕರ ಸ್ಫರ್ಧೆಗಳ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನೂ ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕಾರದ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು ಸೇವಾಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ವಿಮಾನಯಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರಕೇಂದ್ರಗಳು, ಅದೂ ಅಲ್ಲದೇ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯಧನ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ ಸರ್ಕಾರವು ಬಂಡವಾಳದ ಹರಿವು ಮತ್ತು ಬಡ್ಡಿದರಗಳ ಮೇಲೆ ಹತೋಟಿ ಇಡುತ್ತದೆ.ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹಣದುಬ್ಬರ ಮತ್ತು ನಿರುದ್ಯೋಗ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದು.
19ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಕಾರ್ಲ್‌ ಮೆಂಜರ್‌ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ಟ್ರೀಯಾ ಆರ್ಥಿಕ ಪಂಥದ ಉಗಮದೊಂದಿಗೆ ಜರ್ಮನಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಂಥವು ಚದುರಿ ಹೋಯಿತು. 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಆಸ್ಟ್ರೀಯಾ ಪಂಥದ ಅನುಯಾಯಿಗಳ ನಂತರದ ಪೀಳಿಗೆಯು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪಂಥಗಳ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಅಸ್ಟ್ರೀಯಾ ಆರ್ಥಿಕ ಪಂಥದ ಹರಿಕಾರ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಜೋಸೆಫ್‌ ಶುಮ್‌ಪೀಟರ್‌ರು ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿಯ "ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ವಿನಾಶ"ದಿಂದಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ನಿರಂತರ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ನೀಡಿದರು. ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುವ ಉದ್ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಕುಸಿಯುತ್ತಿರುವ ಉದ್ಯಮಗಳಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಶುಮ್‌ಪೀಟರ್‌ರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ಸಮಕಾಲೀನ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಶುಮ್‌ಪೀಟರ್‌ರ ವಿಚಾರಗಳ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದರು. ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಕುಸಿಯುತ್ತಿರುವ ಉದ್ಯಮದಿಂದ ವಿಸ್ತರಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಹರಿಯಬೇಕು. ಆದರೆ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರದ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ವಿರೋಧವಿರುವುದರಿಂದ, ಇಳಿಮುಖವಾಗಿರುವ ಉದ್ಯಮದಿಂದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಹೊರಬರುವುದು ಕಷ್ಟ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಅವರು ಗುರುತಿಸಿದರು.
ಬಂಡವಾಳ ಶಾಹಿ ವ್ಯಾಖ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ಯಾವದೇ ಒಮ್ಮತವಿಲ್ಲ ಅಲ್ಲದೇ ಇದನ್ನು ಯಾವ ರೀತಿಯಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಬೇಕೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಖಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳಿಲ್ಲ. ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ವಿವಿಧ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶ,ಕಾಲಮಾನ, ಭೌಗೋಳಿಕತೆ, ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ರಾಜಕೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ತಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಕಾರು ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಬಗ್ಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದರ ಅರ್ಥವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿವಿಧ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳಿಂದ ನೋಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಇತಿಹಾಸಜ್ಞರನ್ನೊಳಗೊಂಡು, ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು, ಆರ್ಥಿಕ ತಜ್ಞರು, ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಹಾಗೂ ತತ್ವಜ್ಣಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರತಿಭಾವಂತರು, ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಹುಡುಕಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಉತ್ಪಾದನಾ ಮೂಲಗಳ ಖಾಸಗಿ ಒಡೆತನ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ವಸ್ತುಗಳು ಹಾಗೂ ಸೇವೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ, ಪೂರೈಕೆ ಮತ್ತು ದರ ಹಾಗೂ ಸಂಬಳ ನಿಗದಿ ಇವು ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮೂಲಗಳು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲಮಟ್ಟಿಗೆ ವಿವಾದವಿದೆ.
ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿಯ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಹಂತ, 18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ರ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿ ಮತ್ತು ಡಚ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವದಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಈ ಕಂಪೆನಿಗಳು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣಾಧಿಕಾರದ ಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿನ ದೇಶ-ರಾಜ್ಯಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಸ್ವಾಮ್ಯತೆಯನ್ನೂ ಪಡೆದುಕೊಡವು. ಈ ಯುಗದುದ್ದಕ್ಕೂ, ಹಿಂದಿನ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮ ಆರ್ಥಿಕ ಪದ್ದತಿ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವರು ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿ ಮತ್ತು ಇತರೆ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬಂಡವಾಳ ತೊಡಗಿಸಿ ಆದಾಯ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶವೇ ಪ್ರತಿಫಲದ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಜೊಸೆಫ್ ಸ್ಕಮ್ ಪೀಟರ್ ತಮ್ಮ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಇಕನಾಮಿಕ್ ಎನಾಲಸಿಸ್ ನಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮ ಆರ್ಥಿಕ ಪದ್ದತಿಗಳನ್ನು ಮೂರು ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೊದಲನೆದು ವಿನಿಮಯ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು,ರಫ್ತು ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯತೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರದ ಸಮತೋಲನ.
ಕೆಲವು ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿರುವ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಜರ್ಮನಿಯ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ವೇಬರ್‌ರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದವು. ಉತ್ಪಾದನೆಗಿಂತಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿನಿಮಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣ ಎಂದು ವೇಬರ್‌ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದರು. ಹಿಂದಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಉದ್ಯಮಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಕಡೆಗೆ ಒಲವು ತೋರಿದ್ದವು.ಇದೇ ವೇಳೆಗೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ'ಯನ್ನು ತರುವುದಾಗಿದೆ ಎಂದು ವೇಬರ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ವೇಬರ್‌ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ-ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಅರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ, ಕೆಲಸಗಾರೆಂದರೆ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿರುವ ಯಜಮಾನ ಮತ್ತು ಕೆಲಸಗಾರ ಅಥವಾ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಧಣಿ ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುವ ಒಕ್ಕಲಿಗನ ನಡುವಿನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಅಥವಾ ಕೆಲಸಗಾರರು.
ಬಂಡವಾಳ ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಪದ ಕ್ಯಾಪಿಟೇಲ್ ಅನ್ನುವದರ ತಳಹದಿ ಮೇಲೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಆರಂಭಿಕ ಇಂಡೊ-ಯುರೊಪಿನ್ ನ ಕಾಪುಟ್ ಅಂದರೆ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಶಿರ ಅಥವಾ ಮೇಲ್ಭಾಗ; ಚಾಟೆಲ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಟಲ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಇದನ್ನು ಚರಾಸ್ತಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಎಂದೂ ಅರ್ಥೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾಪಿಟೇಲ್ ಎಂಬುದು 12ರಿಂದ 13ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿನ ಅವಧಿಗೆ ನಿಧಿ,ಮಾರಾಟ ವಸ್ತುಗಳ ಶೇಖರಣೆ,ಹಣಕಾಸು,ಮೊತ್ತದ ಮೇಲಿನ ಬಡ್ಡಿಹಣ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಇಸವಿ 1283ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಇದನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರ-ವಹಿವಾಟು-ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಂಸ್ಥೆ, ಸಂಘಟನೆಗಳ ಬಂಡವಾಳ ರೂಪದ ಆಸ್ತಿ-ಪಾಸ್ತಿ ಎಂದೂ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಶಬ್ದವು ಮೇಲಿಂದ ಮೇಲೆ ಅರ್ಥ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಸಂಪತ್ತು, ಹಣ, ನಿಧಿ, ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು, ಮೊತ್ತ, ಆಸ್ತಿ-ಪಾಸ್ತಿ, ಒಡೆತನ,ವಂಶಪಾರಂಪರೆಯ ಸ್ವತ್ತುಗಳೂ ಎಂದೂ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ತಜ್ಞರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಧಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸರ್ಕಾರೀ ಆಡಳಿತ ಯಂತ್ರದ ನಿಯಂತ್ರಣ ), ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು. ಆದರೆ ಬಹುತೇಕ ರಾಜಕೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯದ ಪರಿಣಿತರು ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ತಿ ಒಡೆತನದ ಹಕ್ಕು, ಅಧಿಕಾರಸಂಬಂಧಗಳು, ಕೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ದುಡಿಯುವವರ್ಗವನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲರ ಒಮ್ಮತವೆಂದರೆ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ತತ್ವವು ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅವುಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ತತೆ ಇರಬೇಕು,ಎಂಬ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳ ರಚನೆ ಮಾತ್ರ ಖಾಸಗಿ ಒಡೆತನಕ್ಕೆ ಸೇರಿರಲಾರದು. ಇದು ಅಲ್ಲಿನ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ವಿಷಯವೆನಿಸಿದೆ. ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಿಶ್ರ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಸೂತ್ರಗಳಿವೆ.
1937ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ಜಾನ್‌ ಮೋನಾರ್ಡ್‌ ಕೀನ್ಸ್‌ರು ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕ ದಿ ಜನರಲ್‌ ಥಿಯರಿ ಆಫ್‌ ಎಂಪ್ಲಾಯ್‌ಮೆಂಟ್‌, ಇಂಟರೆಸ್ಟ್‌ ಆಂಡ್‌ ಮನಿ ಯಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇಳಿಮುಖಗೊಂಡಾಗ, ಅದರಿಂದ ಬೇತರಿಸಲು ಬೇಕಾಗುವ ಮೂಲಭೂತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆ ಕಾರಣ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದ್ದರು. ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದ ನಿರುದ್ಯೋಗವಿದ್ದಾಗ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮತೋಲನ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಕೇನ್ಸ್‌ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು. ಸೇ'ಸ್‌ ನಿಯಮವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ, ಕೀನ್ಸ್‌ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಯಮ ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ "ವ್ಯಾಪಕ ಬಂಡವಾಳದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕರಣ"ವಿಲ್ಲದೆ ಮಹಾ ಕುಸಿತ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಊಹೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.ಕೆಲವರು ಹೊಸ ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಶೀಘ್ರ ಹಣತರುವ ದ್ರವತೆ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
ಮುಕ್ತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಾದ ಮತ್ತು ವಿತ್ತ ನಿಯಂತ್ರಣವಾದಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಚಿಕಾಗೊ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಪಂಥವು ಪರಿಚಿತವಾಗಿತ್ತು. ಫ್ರೆಡ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿತ್ತ ನಿಯಂತ್ರಣವಾದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟಲ್ಲಿ ತಾವೇ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸರಕಾರದ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಫೆಡರಲ್‌‌‌ ರಿಸರ್ವ್‌ನಿಂದ ಹಣದ ಪೂರೈಕೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮಹಾ ಕುಸಿತ ಉಂಟಾಯಿತೇ ಹೊರತು ಬಂಡವಾಳದ ಕೊರತೆಯಿಂದಲ್ಲ ಎಂದು ಜಾನ್‌ ಮೋನಾರ್ಡ್‌ ಕೀನ್ಸ್‌ ಈ ಹಿಂದೆ ವಾದಿಸಿದಂತೆಯೇ ಫ್ರೆಡ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಫೆಡರಲ್‌‌‌ ರಿಸರ್ವ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ಬೆನ್‌ ಬೆರ್ನಾಂಕ್‌ರು ಮಹಾ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತದ ಕಾರಣ ವಿವರಿಸುವ ಫ್ರೆಡ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಆರ್ಥಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ತೊಡಗುವ ಉಪಭೋಗದಾರರು, ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ಉಪಭೋಗದಾರರು ಅಥವಾ ಬಳಕೆದಾರರು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕೊಳ್ಳುವ ನಿರ್ಧಾರದಿಂದ ಉತ್ಪಾದನಾ ಮಾದರಿಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಉತ್ಪಾದಕರು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಕಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಯಾವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧಗೊಳ್ಳಬೇಕು ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಕುಶಲತೆಗೆ ಎಂತಹ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅವರೇ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನು ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ತಮ್ಮ ಆದಾಯದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟನ್ನು ಉಳಿತಾಯ ಮಾಡಬೇಕು ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ತೊಡಗಿಸಬೇಕೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ತೀರ್ಮಾನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ಉಳಿತಾಯಗಳು ಉದ್ಯಮದ ಪ್ರಗತಿಗಾಗಿ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಹಣ ಒದಗಿಸಿಕೊಡುತ್ತವೆ.
ಫ್ರಾನ್ಸನಲ್ಲಿನ ಫ್ರಾಂಕೊಸಿಸ ಕೊಸ್ನೆಯ್ನಂತಹ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಭೂಮಿಯೇ ಮೂಲ ಸಂಪತ್ತು. ಇದರಿಂದಲೇ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕಾರ್ಯ ಉಗಮಿಸುವುದೆಂಬುದನ್ನು ಸಾಧಿಸಿ ಉತ್ತೇಜಿಸಿದರು. ಕೊಸ್ನೆಯವರ ಟ್ಯಾಬ್ಲ್ಯುಎಕನಾಮಿಕ್ಯು ನಲ್ಲಿ ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿ-ಸೂತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವೆನ್ನುವಂತೆ ಅನ್ನೆ ರಾಬರ್ಟ್ ಜಾಕ್ಯೂಸ್ಟ್ ಟರ್ಗಾಟ್ ಅವರ ಆರ್ಥಿಕ ಬರಹಗಳನ್ನು ಸಹ ಅನುಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅನ್ನೆ ಅವರು ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸೀಮಾ ಶುಲ್ಕ ವಿಧಿಸುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಿಚರ್ಡ್ ಕ್ಯಾಂಟಿಲನ್ ಅವರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಂತೆ, ಸುಧೀರ್ಘ ಸಮತೋಲನವು ಅದಾಯವನ್ನು ಸರಾಗವಾಗಿ ಹರಿವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ಇರುವ ಪೂರೈಕೆ ಮತ್ತು ಬೇಡಿಕೆಗಳು ಕಡಿಮೆ ದರಗಳನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸುತ್ತವೆ.
ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವು ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರದ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಮಿಲ್ಟನ್‌ ಫ್ರೆಡ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು. ಹಾಗೆಯೇ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರೀಯ ನಿಯಂತ್ರಣವು ರಾಜಕೀಯ ನಿಷೇಧತೆಯಿಂದ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಸ್ವಯಂ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ವಿವಿಧತೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರ ಮೇಲೆ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ದುರುಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರೇರಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಫ್ರೇಡ್ರಿಚ್‌ ಹಯೆಕ್‌ ಮತ್ತು ಜಾನ್‌ ಮೋನಾರ್ಡ್‌ ಕೀನ್ಸ್‌ರು ಫ್ರೆಡ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ರ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು. ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಏಳಿಗೆ ಹೊಂದಲು ಮುಕ್ತತೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದರು.
ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮಿಯು, ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲರಾಗಿದ್ದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಸ್ಥಾನ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡನು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೋದ್ಯೋಗ ಅವನತಿಯತ್ತ ಸಾಗಿತು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕುಶಲತೆಯುಳ್ಳವರು, ಕೈಕಸಬುದಾರರ ಗುಂಪು ಹಾಗೂ ಅಲೆಮಾರಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕ್ಷೀಣಿಸಿತು. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿದ ಬೇಡಿಕೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳ ಅಧಿಕ ಇಳುವರಿ ಮೂಲಕ ಕೃಷಿ ವಲಯ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ ಅಳವಡಿಕೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡಿತು. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿಯು ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಪದ್ಧತಿಯೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿ ಸಿಕೊಂಡಿತು. ಸಂಕೀರ್ಣ ವಿಭಾಗದ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ, ಕಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯ ವಿಭಜನೆ ಕಾರ್ಯದ ನಡುವೆ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ನಿಯಮಿತತೆ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ನಂತರ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳದಾರರ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪದ್ದತಿ ಪ್ರಬಲಗೊಂಡಿತು.
ಆಡಮ್‌ ಸ್ಮಿತ್‌ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ನಂತರ ಮಿಲ್ಟನ್‌ ಫ್ರೆಡ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ ಹಲವು ಮೂಲ ತತ್ವಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ರೂಪ ನೀಡಿದರು. 1970ರ ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನ ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಅವರ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ: ವ್ಯಾಪಾರದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೆಂದರೆ “ವಂಚನೆ ಅಥವಾ ಮೋಸಯಿಲ್ಲದೆ ಮುಕ್ತ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಮೂಲಕ ಲಾಭ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.” ಸ್ಮಿತ್‌ರ ವಾದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿರುವ ಸ್ವಯಂ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಲಾಭ ತರುವಂತಿರುಬೇಕು ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು. ಈ ಕೆಲಸವು ನಂತರ ಬಂದ ರೋನಾಲ್ಡ್‌ ರೇಗನ್‌ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗರೇಟ್‌ ಥಾಚರ್‌ರ ಸರಕಾರಿ ಉದ್ಯಮಗಳ ಖಾಸಗೀಕರಣ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆ ಪರ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ನಾಂದಿಯಾಯಿತು.
ಕಳೆದ ಐದನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ವಹಿವಾಟಿನ ಹೆಚ್ಚಳ ಗಮನಿಸಿದರೆ ಇದು ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂದೂ ಹೇಳಬಹುದು.ಆದರೆ ಕೆಲವು ವಿಚಾರವಾದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ 20ನೆ ಶತಮಾನದ ಕಾಲುಭಾಗದ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಜಾಗತಿಕರಣವು,ಜನರ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಹಾಗೂ ಬಂಡವಾಳದ ಹೆಚ್ಚಳದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ದೇಶಗಳು ತಮ್ಮ ಮನೋಬಲ ಸುತ್ತುವರಿದ ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿರಹಿತ ಮಾದರಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂತ್ರಗಳಿಗೆ ನೆಲೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿವೆ. ಇಂದಿನ ಈ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳು ವಿಶ್ವ ಮಾದರಿ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಪದ್ದತಿಗಳ ನಿಜ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲಿಸಿ ಬಲಿಷ್ಟಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವಾದವನ್ನೂ ಹಲವರು ಮಂಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಜಾಗತಿಕರಣದ ಪ್ರಮಾಣ ಗಮನಿಸಿದರೆ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿಗಿಂತ ಈಗ ಅಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ್ದೇನಲ್ಲ ಎಂದೂ ವಿಚಾರವಾದಿಗಳು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಥೋರ್ನ್‌ಟನ್‌‌, ಮಾರ್ಕ್‌. "ಫ್ರೆಡರಿಕ್‌ ಬಸ್ಟಿಯೆಟ್‌ ಆಸ್‌ ಆನ್‌ ಆಸ್ಟ್ರೀಯನ್‌ ಇಕಾನಮಿಸ್ಟ್‌." ಮಿಸೆಸ್‌.
ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ತತ್ವ 16ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿನಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಾರ-ವಹಿವಾಟಿನ ವಿಧಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು.ಪ್ರಾಚೀನ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿಯಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕೆಲವು ಸಂಘಟನೆಗಳಿದ್ದರೂ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಬಂದದ್ದು ಈ ಶತಮಾನದ ನಂತರವೇ.ಮಧ್ಯ ಯುಗದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆದಾರರರಿಂದಾಗಿ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿಯು ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರಗತಿ ಕಂಡಿತೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಪದ್ದತಿ ಕೊನೆಗೊಂಡ ನಂತರ ಪ್ರವರ್ಧನಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು 19ಮತ್ತು20ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿನಾದ್ಯಂತ ನಿಧಾನಗತಿಯಲ್ಲಿ ಹರಡಿತು.ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಕೈಗಾರಿಕರಣದ ಮೂಲೋದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿತು.
ಸರಕಾರದ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಡದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಉದಾರೀಕರಣವು ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಾಗ, ಸರಕಾರವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅವಶ್ಯಕ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥವಾಗುವುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗದ ರಸ್ತೆಗಳು, ಕಾಲುವೆಗಳು, ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೇತುವೆಗಳ ಕಾಮಗಾರಿಯನ್ನು ಸರಕಾರವು ಕೈಗೆತ್ತಿಗೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಆಡಮ್‌ ಸ್ಮಿತ್‌ ವಾದಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಸೂಕ್ತ ಶುಲ್ಕ ಪಾವತಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಬೇಕೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರು . ಇದಲ್ಲದೆ, ಅವರು ನವೀನ ಅನ್ವೇಷಣೆಗಳನ್ನು ಪ್ರೇರೆಪಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮುಕ್ತವ್ಯಾಪಾರ, ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಹಕ್ಕುಪತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲು ಮುಯ್ಯಿಗೆ-ಮುಯ್ಯಿ ಸುಂಕಗಳನ್ನು ಶಿಫಾರಸುಮಾಡಿದರು.
ಸುಮಾರು 1877ರಲ್ಲಿ ಹ್ಯುಗ್ ಗ್ಯಾಬಟ್‌ನ ಬೆಟರ್ ಟೈಮ್ಸ್‌ ಕೃತಿ ಮತ್ತು 1884ರ ಪಾಲ್ ಮಾಲ್ ಗ್ಯಾಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಹ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಪದ ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಜರ್ಮನಿಯ ಆರ್ಥಿಕತಜ್ಞ ವೆರ್ನರ್ ಸೊಂಬಾರ್ಟ್ ತಮ್ಮ 1902ರ ದಿ ಜೆವ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಮಾಡೆರ್ನ ಕ್ಯಾಪಿಟ್ಯಾಲಿಸಮ್ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಉತ್ಪಾದನಾ ವಿಧಾನಗಳು ಎಂಬ ವಿವರಣೆ ಒದಗಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಸೊಂಬಾರ್ಟ್‌ರ ಹತ್ತಿರದ ಗೆಳೆಯ ಮತ್ತು ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಬ್ಬರ್ 1904ರ ತನ್ನ ದಿ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಎಥಿಕ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಸ್ಪಿರಿಟ್ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಪಿಟ್ಯಾಲಿಸಿಮ್ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ತತ್ವ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ
ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ತೋರುವ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಅವರ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಮಾದರಿಯು, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮೂಲ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ಖಾಸಗಿಯವರ ಕೈಯೊಳಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ರಾಜ್ಯಗಳು ಕಾನೂನು ರೀತ್ಯಾ ಒದಗಿಸುವ ವಾಣಿಜ್ಯ ನೀತಿ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಮರಣಾನಂತರ, ಇಂಗಲ್ ಸಂಪಾದಿಸಿದ ದಾಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ನ ಎರಡು ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಪದವನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಬಳಸಿದ್ದಾನೆ.ಇದನ್ನು ಮೂರ್ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ವಿನಿಯೋಗಿಸಿದ್ದಾನೆ. ದಾಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌ ನ ಮೂರು ಸಮಗ್ರ ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳಗಾರ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು 2600 ಬಾರಿ ಬಳಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
ವೇಬರ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿಯು "ನಿಯಮಾನುಸಾರ ಕಾರ್ಮಿಕ ಮುಕ್ತ ಆಧುನಿಕ ತರ್ಕಬದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆ." "ನಿಯಮಾನುಸಾರ ಮುಕ್ತ" ಕಾರ್ಮಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಎಂದರೆ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ರ ಎರಡು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳಂತೆ; ಕಾರ್ಮಿಕನು ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಲು ಮುಕ್ತನಾಗಿದ್ದ. ಅದಲ್ಲದೇ ತನ್ನ ಕಾರ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮರು ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದನು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ತನ್ನ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವನು ಎಂದು ಉದಾಹರಿಸಬಹುದು. ಈ ಮೇಲಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಈ ರೀತಿಯ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದು. ವೇಬರ್‌ರ ಹೇಳಿದಂತೆ ಪಾಶ್ಟಿಮಾತ್ಯ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಆಧುನಿಕ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇದು ಹೇರಳವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
"ಆಧುನಿಕ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆ ಕಂಡಿತು. ಇದರಿಂದ ಜನರ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ದಿಯೊಂದಿಗೆ ಜೀವನ ಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಬಂಡೆಗಲ್ಲು ಸುಟ್ಟುಒಂದು ಟನ್ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಾಗಲು ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಅಷ್ಟೇ ಸಮಯ ಬೇಕಾಗಬಹುದು" ಎಂದು ವೇಬರ್‌ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಪು. 123). ವೇಬರ್‌ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕುರಿತಾದ "ಸ್ಫೂರ್ತಿರಹಿತ ಪರಿಣಿತರು, ಹೃದಯ ವಿಲ್ಲದ ಮಾನವಜೀವಿಗಳು" ಟೀಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲ ಸುಧಾರಣೆಯ "ಉತ್ಸಾಹ"ವು ತನ್ನ ಜೀವಕಳೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು.
ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಮೊದಲು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ಜರ್ಮನಿಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಂಥವು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು. ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ವೇಬರ್‌ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಇವುಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಂಥದ ಅನುಯಾಯಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಇತಿಹಾಸದ ಮಧ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಿಂದ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಬದಲಾಯಿತು. ಇದು ಲಾಭ ಗಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡುವ ಆಧುನಿಕ ನಾಣ್ಯ ಚಲಾವಣೆಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಸಾಲ ಮತ್ತು ಹಣದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೇರಿತ್ತು.
ಇಂದು, ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸುವ ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ಸಂಪರ್ಕ ಭಾಷೆಯಾಗಿರುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ನವ ವಸಹಾತು ಆರ್ಥಿಕ ಚಿಂತನೆಯ ಪ್ರೊತ್ಸಾಹಕ್ಕೆ ತೊಡಗಿವೆ. ವಿಶಾಲವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾಪಾಡಲು ಸರಕಾರಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನಿಯಮದ ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧದ ಪ್ರಕಾರಗಳು; ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು; ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಾಲೀಕರಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸವ ಉದ್ಯಮ ಆಡಳಿತ; ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸರಕಾರದ ಬಂಡವಾಳಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದ ಬಂಡವಾಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನವ ವಸಹಾತು ಆರ್ಥಿಕ ಚಿಂತನೆ ಪುಷ್ಠೀಕರಿಸಿದೆ.
ಒಟ್ಟು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉತ್ಪನ್ನ , ಬಳಕೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಅಥವಾ ಜೀವನ ಮಟ್ಟದ ಮಾನದಂಡದಿಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಬಂಡವಾಳಗಾರನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಹಲವು ತಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಪರಿಣಿತರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಿದರು. ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಗೆಗಿನ ವಾದವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿತ್ತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಉತ್ಪನ್ನ,ಆಡಮ್‌ ಸ್ಮಿತ್‌ರು ಬೆಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವ ತಮ್ಮ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆಧುನಿಕ ಜಗತ್ತಿನ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಉಗಮದೊಂದಿಗೆ ಜಾಗತಿಕ ಯಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆ ಕಂಡುಬಂದಿತು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಹಲವು ತಜ್ಞರು ಗುರುತಿಸಿದರು.
ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಯು ಕೇವಲ"ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆರ್ಥಿಕ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿರದೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಆಗುಹೋಗುಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಆಗಿದೆ." ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿಯು ಮೂರು ಶ್ರೇಣಿಯ ಅಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯದ ಸುಧಾರಣೆಗಾಗಿ ಬಂಡವಾಳದ ಅಗತ್ಯ ಪೂರೈಸುವುದು ಹಾಗೂ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಫರ್ಧಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಉದ್ಯೋಗವಕಾಶ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ಕಾನೂನಿನ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದೇ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಾಗಿದೆ.ಇದನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ಅಧಿಕಾರಗಳು ಹಾಗೂ ನಿಯಂತ್ರಕ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.
ನವ ವಸಹಾತು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ಹಲವು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಪ್ರಕಾರ ಮೌಲ್ಯವು ವಸ್ತುನಿಷ್ಠವಾಗಿದ್ದು, ಅದು ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಮಯದಿಂದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ಕಾರ್ಮಿಕ ನಿಯಮವನ್ನು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಮಾರ್ಜಿನಲಿಸಮ್‌ ಎಂದರೆ ಕನಿಷ್ಠ ತುಷ್ಟಿಗುಣ ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ವೆಚ್ಚದಿಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಮೌಲ್ಯದ ಫಲಿತಾಂಶ ತಿಳಿಯುವುದಾಗಿದೆ . ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಳಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲದೆ, ನಷ್ಟದ ಜವಬ್ದಾರಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದರಿಂದ ಲಾಭ ಗಳಿಸುವವರನ್ನು ಬಂಡವಾಳಗಾರರೆಂದು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಹಣಕಾಸು: ನಗದು ಅಥವಾ ಹಣವೆಂದರೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ವಿನಿಮಯದ ಮಾಧ್ಯಮ. ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಮತ್ತು ಉಪಭೋಗದ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಮಾನದಂಡ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯದೊಂದಿಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಗುಣ-ಮಟ್ಟ ತಂದುಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇದು ವಸ್ತುಗಳ ಬದಲಿಗೆ ವಸ್ತುಗಳು ಎಂಬ ವಿನಿಮಯದಂತಹ ಪದ್ದತಿಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗೋಜಲಿಗೆ ಅಂತ್ಯ ಹಾಡುತ್ತದೆ.ಉತ್ಪಾದಕಗಳ ವಹಿವಾಟಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ ತಂದುಕೊಡುತ್ತದೆ.ಇದರಿಂದಾಗಿ ಗ್ರಾಹಕ ವಸ್ತುಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಕೊಡುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಹಾದಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.ಹಣ,ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿನ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪರಿಹಾರ ಮಾರ್ಗ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಕೇನ್ಸ್‌ರ ಸಹೊದ್ಯೋಗಿ ಆಗಿರುವ ಪಿಯೆರೊ ಸ್ರಾಫಾ ಮತ್ತು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸ್ರಾಫಾ ಅನುಸರಿಸುವ ನಿಯೊ-ರಿಕಾರ್ಡಿಯನ್‌ ಪಂಥವು ಕೇನ್ಸಿಯನ್‌ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ಸವಾಲಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಸ್ರಾಫಾರ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳ ಬೇಡಿಕೆಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಒತ್ತನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಸ್ರಾಫಾರ ಪ್ರಕಾರ ಬಂಡವಾಳವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ಥಿರತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಾಭ ದರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.
ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯುಷನಲ್‌ ಇಕನಾಮಿಕ್ಸ್‌ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಪಂಥವಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಕಾಸಾತ್ಮಕ, ರೂಢಿಸಿದ ಮತ್ತು ಅನುಮತಿಸಿದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ನಂತರ ಅವುಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸಲಾಯಿತು (ಜಾನ್‌ ಡೇವಿ, ಥೋರ್ಸ್ಟೈನ್‌ ವೆಬ್ಲೆನ್‌ ಮತ್ತು ಡೇನಿಯನ್‌ ಬ್ರೋಮ್ಲಿ ನೋಡಿ.)
ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಎಂಬ ಶಬ್ದವು 1753ರ ವಿಶ್ವ ಕೋಶ ದಲ್ಲಿ ಸಿರಿವಂತ ಅಥವಾ ಶ್ರೀಮಂತ ಎಂಬರ್ಥಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಂಡು ಸಂಕುಚಿತ ಅರ್ಥಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ಅರ್ಥಕೋಶ ದಲ್ಲಿ ಕಾದಂಬರಿಗಾರ ವಿಲಿಯಂ ಮೇಕ್ ಪೀಸ್ ಥಾಕರೆ 1854ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿಗೆ ಬಂಡವಾಳದ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಹೊಂದಿದವನು ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅದೂ ಅಲ್ಲದೆ ಪ್ರಕಾರ ಜರ್ಮನ್ ಮೂಲದ ಅಮೆರಿಕನ್ ಕಾರ್ಲ ಅಡಾಲ್ಫ್ ದೊಹೈ,ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಗುಲಾಮಗಿರಿ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ 1863ರಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಎಂಬ ಪದ ಬಳಕೆಗೆ ಕಾರಣರಾದರು.
ಬಂಡವಾಳಗಾರರ ಉತ್ಪಾದನಾ ವಿಧಾನ ದಾಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌ ದಾಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ನ ಮೊದಲ ಆವೃತ್ತಿ ಪು.124 ಇಲ್ಲಿ "ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ" ಎಂಬ ಪದ ಆರ್ಥಿಕ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ. ಥೆಯರೀಸ್ ಆಫ್ ಸರ್ಪಲಸ್ ವ್ಯಾಲ್ಯೂ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿಯೂ ಉಲ್ಲೇಖಿತವಾಗಿದೆ. ದಾಸ್‌ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌ ನ ಮೂರು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಪದ ಬಳಕೆ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಕಾಣದಿದ್ದರೂ ಅದರ ಬದಲಾಗಿ ಬಂಡವಾಳದಾರ ಮತ್ತು ಬಂಡವಾಳ ಬಳಕೆಯ ವಿಧಾನಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಪದಗಳು 2600 ಸಾರಿ ಮರುಕಳಿಸಿವೆ.
ವಸ್ತುಗಳು ಅಥವಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು: ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರಗಳಿವೆ. ಬಂಡವಾಳ ಮೂಲದ ವಸ್ತುಗಳು ಇಲ್ಲವೇ ಆಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು ಇನ್ನೊಂದು ಉಪಭೋಗದಾರರ ಅಥವಾ ಬಳಕೆದಾರರ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು. ಬಂಡವಾಳ ಆಧಾರಿತ ವಸ್ತುಗಳೆಂದರೆ ಇವುಗಳನ್ನು ತತ್ ಕ್ಷಣವೇ ಉಪಯೋಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದು ಆದರೆ ಬಳಕೆದಾರರ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳು, ಇವುಗಳನ್ನು ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ.
ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮಹತ್ವವು ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸರಕಾರದ ಕನಿಷ್ಠ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವಿರುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರಗತಿಪರ ಸಿದ್ದಾಂತದೊಂದಿಗೆ ಬಲವಾದ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಕೆಲವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅವಶ್ಯಕ ಸರಕುಗಳು ಸರಕಾರದ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉದಾರತಾವಾದವು ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸರಕಾರದಂತಹ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕಾಯಿದೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಇದರ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದ ಬಳಕೆಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದವರೆಂದರೆ 1850ರಲ್ಲಿ ಲೂಯಿಸ್ ಬ್ಲ್ಯಾಂಕ್ ಹಾಗೂ 1861ರಲ್ಲಿ ಪೈರೆಜೊಸೆಫ್ ಪ್ರೌಧೊನ್ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇಂಗಲ್ಸ್ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಪದ್ಧತಿ ಯನ್ನು ಎಂದು ಬಳಸುವಾಗ ಕಾರ್ಲ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ತ ತತ್ವವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಂಡವಾಳುದಾರರ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವಿಕೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಯಮ ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ ದಾಸ್‌ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌ .
ಬ್ರಿಟನ್ನಲ್ಲಿ 18ನೆ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಚಿಂತನೆಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಶಾಲೆಯೊಂದು ಜನ್ಮತಾಳಿತು. ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ,ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕ ರಾಜಕೀಯ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ಆಡಮ್ ಸ್ಮಿತ್, ಡೆವಿಡ್ ರಿಕಾರ್ಡೊ, ಜೀನ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟೆ ಸೆ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಸ್ಟುರ್ಟ ಮಿಲ್ ಇವರು ವಿಶ್ಲೇಶಣಾ ಗ್ರಂಥ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಇದರಲ್ಲಿನ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳ ವಿನಿಮಯ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶಗಳು ಇಂದೂ ಕೂಡಾ ಸಮಕಾಲೀನರಿಗೆ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿವೆ.
ಇದು ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪದ್ದತಿಗಳ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳ,ಅಶ್ರಮಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಂಗತಿಗಳು ಅಡಗಿರುತ್ತವೆ.(ಅಲ್ಲದೇ ಉತ್ಪಾದನಾ ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಕಾರ್ಮಿಕರು,ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳು ಹಾಗೂ ಬಂಡವಾಳಗಳ ವಹಿವಾಟುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಯಿಂದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಬರುವ ಲಾಭಾಂಶವನ್ನು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಬಂಡವಾಳದಾರರಿಗೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಹಂಚಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮಾನದಂಡ ಸರಿಯಿಲ್ಲದಾಗ, ಯ ಏರಿಕೆಯು ಆಹಾರ, ವಸತಿ, ಬಟ್ಟೆ, ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯ ಮೇಲೆ ಉತ್ತಮ ಜೀವನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಜ್ಞರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ವಾರದ ಕೆಲಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇ ಕಾರಣ.
ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಇತರ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಗಿಂತ ಹೊಸ ಉದ್ಯೋಗ ಅಥವಾ ವ್ಯಾಪಾರಗಳ ಮೂಲಕ ಆದಾಯ ಹೆಚ್ಚಿಸಕೊಳ್ಳಲು ವಿಫುಲ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಇದರ ಪ್ರತಿಪಾದಕರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಚಿಂತನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಇದರ ಸಾಧ್ಯತೆಯು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಅಥವಾ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮಾಜ ಅಥವಾ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ.
ಆಧುನಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳ ಮೂಲವನ್ನು, ಇದರ ಪ್ರವರ್ತಕರೆನ್ನಲಾದ ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ನಂತರ ಸಿರಿಯನ್ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಇದರ ಪದ್ದತಿಗಳನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದರು. ಉಮಯ್ಯದ್ ಎಂಬ ಜನಾಂಗ ನೂತನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಆಧುನಿಕ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡಿ ಇದರ ವಿಜಯ ದುಂಧುಬಿಗೆ, ಫಲಗಳಿಗೆ ಕಾರಣರಾದರು.
ಡೇವಿಡ್ ಹೂಮ್ ಮತ್ತು ಆಡಮ್ ಸ್ಮಿತ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ಹೊಸ ಆರ್ಥಿಕ ಅಧ್ಯಯನಕಾರರ ಸಮೂಹ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮದ ಆರ್ಥಿಕ ಪದ್ದತಿಗಳ ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶಗಳನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಜಗತ್ತಿನ ಸಂಪತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಒಂದರ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ರಾಜ್ಯದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಕಬಳಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ನಂಬಿಕೆಯ ವಾದ.
ಕಾರ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿ: ಕಾರ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿಯು ಮನೋಬಲ ಹಾಗೂ ದೈಹಿಕ ದುಡಿಮೆಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲವೆನಿಸಿದೆ.ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕೌಶಲ್ಯಗಳು ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುವೊಂದರಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ವಸ್ತು ತಯಾರಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ.
ಉತ್ಪಾದನಾ ಮೂಲಗಳುಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರೇ ಬಂಡವಾಳ ಮೂಲದ ವಸ್ತುಗಳು: ಹಲವು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ನೆರವಾಗುವ ಉಪಕರಣೆಗಳಿಗೆ ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗುವ ಸಲಕರಣೆಗಳು,ಯಂತ್ರೋಪಕರಣ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡ ಇತ್ಯಾದಿ.
ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತದ 1930ರ ಅವಧಿಯು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ, ರಾಜ್ಯಗಳು ಬಹುಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಆರ್ಥಿಕ ವಿಧಾನಗಳು ಹೊಸತನಕ್ಕೆ ಅಣಿಯಾದವು.
ಉತ್ಪಾದನೆ: ಕಾರ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನಾ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ವಸ್ತು ಅಥವಾ ಸೇವೆಗಳ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆಯೇ ಉತ್ಪಾದನೆ.
ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿಯ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಕೆಳಗಿನ ಉದಾಹರಣೆಗಳ ಮುಖಾಮುಖಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಂಡಿದೆ.
ಶರ್ಕರಪಿಷ್ಟದ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಯಕೃತ್ತು ಹಲವಾರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ:
ನವಶರ್ಕರೋತ್ಪಾದನೆ (ಕೆಲವು ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲ, ಲ್ಯಾಕ್ಟೇಟ್‌ ಅಥವಾ ಗ್ಲಿಸರಾಲ್‌ನಿಂದ ಗ್ಲೂಕೋಸ್‌ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ)
ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆ, ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ವಿಭಜನೆಯ ಮೂಲಾಧಾರಕ್ಕೆ ಯಕೃತ್ತು ಹೊಣೆಯಾಗಿದೆ.
ಮೇದಸ್ಸಿನ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿಯ‌ೂ ಯಕೃತ್ತು ಹಲವು ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ:
ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿಸುವ ಅಂಶಗಳಾದ , , , , , ಮತ್ತು - ಇವುಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಪ್ರೋಟೀನ್‌, ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕರಣಿಕಾರಕ ಗಳನ್ನೂ ಕೂಡ ಯಕೃತ್ತು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.
ಮೊದಲ ಮ‌ೂರುತಿಂಗಳ ಭ್ರೂಣದಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ರಕ್ತಕಣಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಯಕೃತ್ ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯಾದ 32ನೇ ವಾರದ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಅಸ್ಥಿ ಮಜ್ಜೆಯು ಬಹುಪಾಲು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಕೊಬ್ಬಿನ ಹಾಲಂದೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುವ ಪಿತ್ತರಸವನ್ನು ಯಕೃತ್ತು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸ್ರವಿಸುತ್ತದೆ. ಪಿತ್ತರಸದ ಕೆಲಭಾಗವು ಡ್ಯುಯೊಡಿನಮ್‌ನೊಳ‌ಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸ್ರವಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗವು ಪಿತ್ತಕೋಶದಲ್ಲಿ ಶೇಖರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
ವನ್ನೂ ಯಕೃತ್ತು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುವ ಹಾಗೂ ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ ಸಂವರ್ಧನ ಕ್ರಿಯೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರುವ ಒಂದು ಪಾಲಿಪೆಪ್ಟೈಡ್‌ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ಹಾರ್ಮೋನು ಆಗಿದೆ.
ಮುಚ್ಚಳಿಗೋತ್ಪಾದಕಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಯಕೃತ್ತು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಮುಚ್ಚಳಿಗೋತ್ಪಾದಕ ಒಂದು ಗ್ಲೈಕೊಪ್ರೋಟೀನ್‌ ಹಾರ್ಮೋನು ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಅಸ್ಥಿಮಜ್ಜೆಯಿಂದ ಕಿರುಬಿಲ್ಲೆಗಳು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವುದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.
ಯಕೃತ್ತು ಹೀಮೋಗ್ಲೋಬಿನ್ಅನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿ ಚಯಾಪಚಯಜಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇವು ಪಿತ್ತರಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿ ಅದಕ್ಕೆ ಬಣ್ಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.
ವಿಷಕಾರಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು (ಉದಾ. ಮೆಥಿಲೀಕರಣ, ಎಂದರೆ 3, ಎಂಬ ಒಂದು ಇಂಗಾಲ ಮತ್ತು ಮೂರು ಜಲಜನಕದ ಕಣಗಳಿರುವ ಸಂಯುಕ್ತವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಯುಕ್ತಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡುವುದು) ಹಾಗೂ ಬಹುತೇಕ ಔಷಧೀಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಔಷಧ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯ ಮ‌ೂಲಕ ಯಕೃತ್ತು ವಿಭಜಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಮಾರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಚಯಾಪಚಯಜವು ಅದರ ಪೂರ್ವವರ್ತಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಷಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಈ ಕ್ರಿಯೆಯು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಿಷತ್ವವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮೇಲಾಗಿ, ಪಿತ್ತರಸ ಅಥವಾ ಮ‌ೂತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಜನೆಯಾಗಿ ಹೋಗುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಾಯವಾಗುವಂತೆ ವಿಷಕಾರಿಗಳು ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ.