polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៦៖ ព្រះអង្គបានសាងសង់ហោត្រៃ ឬបណ្ណាល័យពីរ និងជួសជុលផ្នែកមួយចំនួននៃប្រាសាទ។
ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២៖ ព្រអង្គបានសាងសង់ព្រះលាន ដែលមាននាគក្បាលប្រាំពីរ រូបតោតាមផ្លូវ និងនាគជាច្រើនទៀតតាមជណ្តើរឡើង។ ព្រះអង្គបានរៀបចំពិធីសម្ពោធប្រាសាទ និងចាត់ទុកជាកន្លែងគោរពសម្រាប់ព្រះមហាក្សត្រគ្រប់រូប។
តាមការស្រាវជ្រាវពីឯកសារប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរជាច្រើន បានឱ្យដឹងថា ប្រាសាទព្រះវិហារត្រូវបានស្ថាបនាឡើងពីថ្មភក់ ចាប់តាំងពីរជ្ជកាល ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ ។ ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ សោយរាជ្យ នៅពាក់កណ្តាលទីមួយនៃសតវត្សទី១១។ ទីតាំងធ្វើប្រាសាទ ដែលស្ថិតនៅលើទីខ្ពស់ជាងគេ នោះមានកំពស់ ៦២៥ម៉ែត្រ ឬ៦១៥ម៉ែត្រ ។
ប្រវត្តិនៃការកសាងប្រាសាទព្រះវិហារ មាននៅលើសិលាចារឹកខ្មែរនៅ ប្រាសាទបាពួន ក្នុងខេត្តសៀមរាប គឺ-៥៨៣ ៖ អ្នកដែលចារសិលាចារឹកគឺមានឈ្មោះ ហរិវាហៈ នៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទរាជេន្រ្ទវរ្ម័នទី១ ឆ្នាំ៩៤៤ ដល់ ឆ្នាំ៩៦៨ នៃគ.
ប្រាសាទព្រះវិហារ ត្រូវបានបារាំងប្រគល់ទៅឱ្យប្រទេសថៃកាន់កាប់នៅឆ្នាំ១៩៥៤ ហើយត្រូវបានប្រគល់ឱ្យព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាវិញតាមសាលក្រមចុះថ្ងៃទី១៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦២ នៅតុលាការអន្តរជាតិនៅ ទីក្រុងឡាអេប្រទេសហូឡង់។
ចេញពី ខេត្តសៀមរាបតាមផ្លូវទៅកាន់ ប្រាសាទបន្ទាយស្រី ឆ្ពោះទៅកាន់ ស្រុកអន្លង់វែង រហូតមកដល់វង្វង់មូលស្រអែម រួចបន្តដំណើរប្រហែល ២០គីឡូម៉ែត្រទៀត និងដល់ចំណតគ១ ដែលជាកន្លែងលក់សំបុត្រឡើងប្រាសាទព្រះវិហារ។
ចេញដំណើរពី រាជធានីភ្នំពេញ ទៅ ខេត្តកំពង់ធំ បន្ទាប់មកដល់ថ្នល់បំបែកសៀមរាប-ព្រះវិហារ រួចបត់ស្តាំកាត់តាម រមណីយដ្ឋានសំបូរព្រៃគុក ឬប្រាសាទសំបូរព្រៃគុក រហូតដល់ផ្លូវបំបែកភ្នំដែករួចបត់ឆ្វេងមកទីរួម ខេត្តព្រះវិហារ ហើយបន្តដំណើររហូតដល់វង្វង់មូលស្រអែម។
ស ១០១៨ ។ នេះគឺជាអ្វីដែលព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ លោកបានធ្វើសម្រាប់ប្រាសាទភ្នំព្រះវិហារ ។ លិង្គទាំងបួនត្រូវបានដាក់ដម្កល់នៅតាមទីកន្លែងទាំងបួនផ្សេងៗគ្នាមានដូចជា៖
សិវៈលិង្គមួយតម្កល់នៅប្រាសាទឯកភ្នំនៅវត្តឯកភ្នំ ដែលមានឈ្មោះថាជ័យក្សេត្រ នៅព្រំប្រទល់ខាងលិច។
សិវៈលិង្គមួយតម្កល់នៅប្រាសាទភ្នំជីសូរ ដែលភ្នំជីសូវពីមុនមានឈ្មោះថា ស្រីសូរ្យទ្រី ឬស្រីសូរ្យបព៌ត ឬស្រីសូរ្យគីរី មានន័យភ្នំរបស់ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ នៅព្រំប្រទល់ខាងត្បូង។
សិវៈលិង្គមួយតម្កល់នៅឥសានតិរថៈ ប្រហែលជានៅតាមដងទន្លេមេគង្គ ត្រង់ខេត្តក្រចេះ ឬក៏ស្ទឹងត្រែង នៅព្រំប្រទល់ខាងកើត។
បើតាមអត្ថបទសិលាចារឹក នៅប្រាសាទព្រះវិហារលេខ -៣៨១ ដែលចារជាភាសាខ្មែរបុរាណ និងភាសាសំស្រ្កឹត បានឱ្យដឹងបន្ថែមទៀតថា មានព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ឈ្មោះថា តៈបៈស្វិន្រ្ទបណ្ឌិត ជាមនុស្សសំខាន់ដែលទាក់ទិននឹងប្រវតិ្តប្រាសាទព្រះវិហារ ។ ព្រាហ្មណ៍តៈបៈស្វិន្រ្ទៈបណ្ឌិត មានអាស្រមួយ នៅនឹងដែនដីនៃទីតាំងប្រាសាទព្រះវិហារ។ នៅរវាងឆ្នាំ១០២៤នៃគ.
ស គឺលោកបានទទួលអង្រឹងស្នែងមាស និងវត្ថុដ៏មានតម្លៃដទៃទៀតជាច្រើន ពីព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ ព្រោះតែព្រះអង្គដឹងគុណដល់ចំពោះព្រាហ្មណ៍តៈបៈស្វិន្រ្ទៈបណ្ឌិត ដែលបានថែរក្សាលិង្គព្រះអាទិទេព ស្រីសស្វ
ក្រុមអ្នកបុរាណវិទ្យាតែងបានគិតថា ជាប្រាសាទដែលមានរបៀបសង់សឹងតែដូចៗគ្នាទៅនឹងសំណង់ដទៃទៀតដែលសិ្ថតក្នុងស្ថាបត្យកម្មរបស់ស្ថេចសូរ្យវរ្មម៌ទី១ គឺបែបប្រាសាទសណ្តូកលើភ្នំ ចាំងច្រិតថ្មភ្នំសាងជាប្រាសាទ ដូចគ្នាទៅនឹងប្រាសាទវត្តភូ ប្រាសាទភ្នំជីសូរ ប្រាសាទជើងព្រៃ ប្រាសាទវត្តត្រាច.
ទី១៖ គឺគេទុកអាទិទេព ស្រីសិខៈរិស្វរៈ ជួនកាលគេសរសេរ ខរៈស្វារៈ ជួនកាលគេសរសេរ សិខៈរិស្វារៈ ប៉ុន្តែគឺជាឈ្មោះតែមួយទេ ។ គឺជាកន្លែងដែរគេរក្សាទុក ពីព្រោះអាទិទេពនេះ ដែលមានលិង្គជាតំណាង មានមហិទ្ធិឫទ្ធិធំណាស់ ។ គេជឿថា នាំភោគផល នាំសេចក្តីសុខមកដល់ប្រទេសខ្មែរ ។
នៅចន្លោះពីខ្លោងទ្វារនៃគោបុរៈទី៣ និងខ្លោងទ្វារនៃគោបុរៈទី២ មានផ្លូវដើរ ប្រហែល ៤០ម៉ែត្រ ។ ផ្លូវដើរ ៤០ម៉ែត្រនេះឯង ដែលមានធ្វើជានាគបើកពរពេរ ដូចជាបង្កាន់ដៃ ហើយនិងបោះគោលតាមផ្លូវនេះផងដែរ ។ យើងដើរតាមផ្លូវនាគមក បានមកដល់ខ្លោងទ្វារនៃគោបុរៈទី២ ។ មកដល់ខ្លោងទ្វារនៃគោបុរៈទី២ ប្រាសាទបែរមុខទៅទិសខាងជើង ។ នៅទិសខាងលិចឬក៏នៅស្តាំដៃមានអគារ​មួយ នៅខាងឆ្វេងដៃមិនមានទេ ។ អគារនេះឯងប្រហែលគេទុកឱ្យសម្រាប់ឥសីធំៗសំណាក់ឬក៏តាំងសីលនៅត្រង់កន្លែងនេះ» ។
បើគិតចាប់ពីដីទំនាប ពីផ្លូវឡើងទៅដល់ប្រាសាទដែលនៅលើកំពូលភ្នំខ្ពស់ជាងគេនោះ គឺគេត្រូវដើរឡើងតាមជណ្តើរជាច្រើនកាំ ដែលមានចម្ងាយទាំងអស់ ៨០៤ម៉ែត្រ។ មុននឹងឡើងពីដីទំនាប ទៅដល់ប្រាង្គប្រាសាទលើកំពូលភ្នំ គេត្រូវឆ្លងកាត់ខ្លោងទ្វារ៥ ។ ទីតាំងដែលធ្វើប្រាសាទនៅលើកំពូលភ្នំខ្ពស់ជាងគេ មានកម្ពស់ ៥២៥ម៉ែត្រ ។ តួប្រាសាទសំខាន់នោះមានទំហំ ៣៥ម៉ែត្រគុណនឹង ៤៥ម៉ែត្រ ដែលគេគិតសង្ស័យថា ជាកន្លែងរក្សាទុកលិង្គអាទិទេព ឈ្មោះ ស្រីសិខៈរិស្វរៈ ។
ទីមួយពីជើងភ្នំគឺមានចម្ងាយ ៥៤ម៉ែត្រគេធ្វើជាជណ្តើរៗ ទាំងអស់មាន ១៥៩កាំ ។ យើងធ្វើដំណើរឡើងជណ្តើរមានលក្ខណៈជម្រាលបន្តិចចម្ងាយ ២៥ម៉ែត្រចូលមកខ្លោងទ្វានៃគោបុរៈទី៥ ។
គោបុរៈទី១ ជាសំណង់មានប្លង់រាងចតុកោណកែង ដែលមានបន្ទប់វែង ប្រវែង២៥ម៉ែត្រនិងទទឹង៥.៥ម៉ែត្រព័ទ្ធជុំវិញនិងមានជញ្ជាំងបិទផ្នែកខាងក្រៅ ប៉ុន្តែនៅចំកណ្តាលមណ្តោយថែវខាងលិច និងខាងកើតមានក្លោងទ្វារចូលពីខាងក្រៅមកវិញ។ ចំណែកទ្វារខាងក្នុងពុំមានទ្វារចេញឫចូលទេ មានតែបង្អួចបើកចំហរទាំងអស់ចំនួន ៤២ និងមានបង្អួចបញ្ឆោតចំនួន៦ នៅផ្នែកខាងត្បូង។ ដោយឡែកនៅជញ្ជាំងខាងត្បូងមានក្លោងទ្វារចូលថែវ ប៉ុន្តែពុំមានទ្វារចេញទៅក្រៅទេ។
ប្រាសាទព្រះវិហារ ឬប្រាសាទភ្នំព្រះវិហារ និងខៅផ្រៈវិហាន ជាភាសាថៃមានន័យថាប្រាសាទភ្នំព្រះវិហារ។ ខៅមានន័យថាភ្នំ ចំណែកពាក្យ ផ្រៈវិហានមកពីភាសាខ្មែរថាព្រះវិហារ ដែលភាសាសំស្រ្គឹតថាវិហារៈ។ តាមសិលាចារឹកប្រាសាទព្រះវិហារឈ្មោះតាមលិង្គ ដែលតម្កល់ទុកនៅទីនេះ មានឈ្មោះថា ប្រាសាទស្រី សិខារិស្វរៈ ដែលមានន័យថាម្ចាស់នៃកំពូលភ្នំ។ ប្រាសាទព្រះវិហារជាប្រាសាទហិណ្ឌូ។
ឡើងមកទៀត ហើយចម្ងាយ ១៥០ម៉ែត្រ មានបោះគោលតាមផ្លូវដូចមុន ។ នៅខាងឆ្វេងដៃមានតួប្រាសាទទោលតូចមួយ ឡើងមក១៥០ម៉ែត្រ បានមកដល់ខ្លោងទ្វារនៃគោបុរៈទី៣ មានសិលាចារឹក ដែលនិយាយអំពីការកសាងប្រាសាទ គឺនៅក្នុងជំនាន់រជ្ជកាលព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ ប្រហែលជាទីកន្លែងអ្នកចូលទៅបួស គេឱ្យតាំងសីល គេឱ្យរៀនធម៌ នៅទីកន្លែនេះ ចូលផុតពីខ្លោងទ្វារនៃគោបុរៈទី៣មកនេះ ។
ស្រះទឹកបុរាណមួយនេះមានទីតាំងស្ថិតនៅខាងឆ្វេងនៃព្រះថ្នល់ ដែលនៅចន្លោះគោបុរៈទី៥ និងគោបុរៈទី៤ ស្រះទឹកនេះជាស្រះទឹកខ្នាតធំដែលមានទទឹងប្រវែង ១៦.៨០ម៉ែត្រនិងបណ្តោយប្រវែង ៣៧.៨០ម៉ែត្រនិងមានកាំជណ្តើរចុះក្រោមជាថ្នាក់។
អងតុង​ឆ្លើយ​ថា ខ្ញុំ​បាទ​ឈ្មោះ​អងតុង​ជា​សេនា​ទោ​របស់​ចូឆូ ឯ​ខ្លួន​ចូឆូ​មិន​បាន​មក​​ក្នុង​ទ័ព​នេះ​ទេ ឲ្យ​ខ្ញុំ​បាទ​នឹង​ឡៅតាយ​លើក​ទ័ព​មក គំនិត​ខ្ញុំ​បាទនឹង​បាន​គិត​ធ្វើ​កល​សឹក​ខ្លួន​ឯង​ក៏​ទេ ដែល​យក​ទង់​ជ័យ​សម្រាប់​ទ័ព​ចូឆូ​លើក​មក​ក្នុង​កង​ទ័ព​នេះ ព្រោះ​ចូឆូ​បង្គាប់​ប្រើ​ខ្ញុំ​បាទ​ខ្លាច​អាជ្ញា​ក៏​តាម​បង្គាប់​ចូឆូ ។ ឡៅពី​បាន​ស្ដាប់ ក៏​យក​គ្រឿង​សម្លៀក​បំពាក់​មួយ​ប្រដាប់​មក​ឲ្យ​អងតុង ហើយ​រៀប​តុ​លៀង​ភោជនាហារ​ឲ្យ​អងតុង​បរិភោគ រួច​ឲ្យ​ទាហាន​យក​ខ្លួន​អងតុង​ទៅ​ឃុំ​ទុក បើ​ចាប់​ឡៅតាយ​បាន​វេលា​ណា​នឹង​បាន​គិត​ការ​តទៅ​ទៀត ។
គួនអ៊ូ​បាន​និយាយ​នឹង​ឡៅពី​ថា ខ្ញុំ​បាទ​ប្រមាណ​ចិត្ត​លោក​ឃើញ​ថា លោក​នៅ​បារម្ភ​ខ្លាច​ចិត្ត​ចូឆូ បាន​ជា​មិន​សម្លាប់​អងតុង​ចេញ បើ​ដឹង​ដូច្នេះ ខ្ញុំ​បាទ​មិន​ចាប់​ទាំង​រស់​មក​ជូន​លោក​ទេ ។ ឡៅពី​តប​ថា ដែល​យើង​មិន​ប្រើ​តៀវហ៊ុយ​ឲ្យ​ចេញ​ទៅ​នោះ ព្រោះ​គិត​ឃើញ​ថា​ចិត​តៀវហ៊ុយ​រួស​រហ័ស​ណាស់ បើ​ចាប់​មេទ័ព​បាន​​មុខ​ជា​សម្លាប់​មិន​ខាន ដែល​យើង​បាន​ខ្លួន​អងតុង​មក​ទុក​ដូច្នេះ ទោះ​ចូឆូ​ដឹង​ថា​ប្រការ​ម្ដេច​ក៏​មាន​ផ្លូវ​នឹង​ដោះ​ស្រាយ​កៃខៃ​ទៅ​បាន​ដោយ​ងាយ ។
យីអេង​ថា ដំរេះ​អ្នក​ឯង​នេះ​ឧបមា​ដូចជា​ដុំ​ថ្ម​នៅ​ក្នុង​ខ្ទម​ទេពារ័ក្ស ទោះ​នឹង​មាន​គេ​មក​សែនព្រេន​ថា​ប្រការ​ម្ដេច ដុំ​ថ្ម​នោះ​ក៏​មិន​ចេះ​ឆ្លើយ​ត​នឹង​អ្នក​ដែល​បួងសួង​នោះ​ឡើយ ឧបមា​ដូចជា​សំពះ​ដុំ​ឈើ ១ កំណាត់ ហងច​បាន​ឮ​ដូច្នោះ​ក៏​ខឹង​ខ្លាំង​ណាស់ ហូត​ក្រប៊ី​ចេញ​ហើយ​ក៏​លើក​ឡើង​កាប់​យីអេង ៗ ជេរ​ប្រទេច​ហងច​ទាល់​តែ​ដាច់ខ្យល់​ស្លាប់ ។ ឡៅពៀវ​បាន​ស្ដាប់​ដូច្នោះ​ក៏​មាន​ចិត្ត​អាណិត​យីអេង​ណាស់ ប្រើ​មនុស្ស​ឲ្យ​ទៅ​រៀប​សង្ការ​សព​កប់​យីអេង ទុក​នៅ​តំបន់​​អ៊េងប៊ូជីវ ឯ​ឡៅពៀវ​នោះ​ក៏​មិន​បាន​គិត​នឹង​ចូល​ទៅ​ខាង​ចូឆូ​ទេ ។
ឡៅពី​បាន​ស្ដាប់​ដូច្នោះ​ក៏​ងាក​ទៅ​សួរ​គួនអ៊ូ តៀវហ៊ុយ​ថា ប្អូន​ទាំង​ពីរ​នាក់ តើ​នរណា​នឹង​យក​អាសារ​ចេញ​ទៅ​ធ្វើ​ការ ឲ្យ​ដឹង​ច្បាស់​ហេតុ​ផល​ជា​ចូឆូ ឬ​មិន​មក ?
ចូឆូ​ជជីក​សួរ​ថា បើ​ខ្លួន​មិន​បាន​ទៅ​ប្រឹក្សា​គ្នា​នៅ​ផ្ទះ​តាំងស៊ិន​ទេ ចុះ​ព្រៃ​ស​ដែល​សរសេរ​អក្សរ​នឹង​ឈាម​នោះ សេចក្ដី​ដូចម្ដេច​ខ្លះ ?
​។ ជូហុក​ជំរាប​ចូឆូ​ថា ខេងតង​នេះ​លប​សហាយ​នឹង​ភរិយា​តូចតាំងស៊ិន លុះ​តាំង​ស៊ិន​ចាប់​បាន​ឲ្យ​វាយ​ផ្ចាល​រួច​ដាក់​ច្រវាក់​ទុក ខេងតង​មាន​ចិត្ត​អាឃាដ​ព្យាបាទ​តាំងស៊ិន លួច​រត់​មក​បាន ក៏​យក​សេចក្ដី​បង្គាប់​មក​ប្ដឹង​ពោល​ទោស​តាំងស៊ិន​ថា​នឹង​គិត​ប្រទុសរ៉ាយ​មក​មហា​ឧបរាជ សូម​កុំ​ឲ្យ​មហា​ឧបរាជ​ជឿ​ស្ដាប់​ពាក្យ​វា​ជា​មនុស្ស​អាក្រក់ ។
ចូឆូ​តប​ថា "យីអេង​នោះ​អាក្រក់​ជួជាតិ​ប្រមាថ​មើលងាយ​យើង​ជា​ច្រើន យើង​មាន​ចិត្ត​ខឹង​ក្ដៅ​នៅ​ដរាប បើ​នឹង​សម្លាប់​វា​ចេញ​មនុស្ស​ទាំង​ពួង​នឹង​គរហានិន្ទា​ថា យើង​មាន​វាសនា​ធ្វើ​ធំ​កំហែង​អ្នក​តូច បាន​ជា​យើង​ប្រើ​ឲ្យ​ទៅ​បញ្ចុះ​បញ្ចូល​ឡៅពៀវ ប្រាថ្នា​នឹង​ខ្ចី​ដៃ​ឡៅពៀវ​ឲ្យ​សម្លាប់​យីអេង​ចេញ ដែល​នឹង​សួរ​ដំណឹង​នោះ ក៏​មិន​ជា​ការ​ប្រយោជន៍​អ្វី" ហើយ​ចូឆូ​ក៏​បង្គាប់​ហាន់សុង​ឲ្យ​វិល​ទៅ​ស្រុក​កេងជីវ​វិញ ឲ្យ​បញ្ចុះ​បញ្ចូល​ទៅពៀវ​មក​ចូល​ធ្វើ​រាជការ​នឹង​យើង​ឲ្យ​បាន ។
បាន​ជា​ឯង​មិន​ចង្អុល​ឲ្យ​ច្បាស់ ។ កៀតប៉ឹង​ក៏​មិន​ឆ្លើយ​តប​សោះ ចូឆូ​ខឹង​ណាស់​ឲ្យ​វាយ​ទៀត​ហើយ​ពិចារណា​សួរ កៀតប៉ឹង​រឹង​តែ​មិន​ឆ្លើយ​ដាក់​ដល់​ម្នាក់​ណា ។
ឯ​ទីប្រឹក្សា​ទាំង​ពួង​ក៏​និយាយ​នឹង​ឡៅពៀវ​ថា យីអេង​ពោល​ទ្រគោះ​មើលងាយ​លោក​ខ្លាំង​ណាស់ ហេតុ​ម្ដេច​បាន​ជា​លោក​មិន​សម្លាប់​ចេញ ?
កៀតប៉ឹង​បាន​ឃើញ​តាំងស៊ិន​មមើ​ជេរ​ចូឆូ​ដូច្នោះ ក៏​ដឹង​ថា តាំងស៊ិន​មាន​ចិត្ត​ស្អប់​ចូឆូ ប្រុង​នឹង​ប្រទូសរ៉ាយ​ចូឆូ កៀតប៉ឹង​ក៏​ជជីក​សួរ​តាំងស៊ិន​ថា លោក​ប្រុង​ធ្វើ​អន្តរាយ​មហា​ឧបរាជ​ឬ !
ឯ​ជូហុក, ជូឡាន់, តាំងអ៊ិប, ងោហួន, អង្គុយ​បរិភោគ​អាហារ ឃើញ​ចូឆូ​ឲ្យ​វាយ​ពិចារណា​កៀតប៉ឹង​ដូច្នោះ អ្នក​ទាំង ៤ ក៏​មិន​បាន​ជា​សុខ ឧបមា​ដូចជា​គេ​អង្គុយ​លើ​ចំរូង​បន្លា​ឬ​លើ​ភ្លើង​គុក ទាំង​ទឹក​មុខ​ក៏​ស្លឺត​ស្លាំង​គ្មាន​ឈាម​សោះ ចេះ​តែ​សំឡឹង​មើល​មុខ​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក ។ ចូឆូ​ឃើញ​កៀតប៉ឹង​មិន​ឆ្លើយ​ដាក់​ដល់​គូកន​ដូច្នោះ ក៏​បង្គាប់​ឲ្យ​យក​ខ្លួន​ទៅ​ដាក់​គុក​ដូច​ដើម ។
នាហ្មឺន​មុខ​មន្ត្រី​ទាំងឡាយ​នោះ លុះ​បរិភោគ​រួច​ហើយ​ទាំងអស់​គ្នា​ក៏​លា​ចូឆូ​ចុះ​ទៅ ។ ចូឆូ​ទើប​ថា អ្នក​ទាំង​ពួង​នឹង​ទៅ​ក៏​ទៅ​ចុះ តែ​ជូហុក, ជូឡាន់, តាំងអ៊ិប, ងោហួន ៤ នាក់​នេះ​ត្រូវ​ឲ្យ​បង្អង់​នៅ​សិន យើង​នឹង​ប្រឹក្សា​ការ​រាជការ​ផង ។ នាហ្មឺន​ទាំង ៤ បាន​ឮ​ដូច្នោះ ក៏​ស្លុត​រន្ធត់​ចិត្ត​បាត់​ព្រលឹង​ពី​ក្នុង​ខ្លួន ចាំ​ចិត្ត​ទៅ​អង្គុយ​អាជ្ញា​ចូឆូ ៗ ក៏​សួរ​នាហ្មឺន​ទាំង ៤ នាក់​ថា អ្នក​ប្រឹក្សា​ការ​អ្វី​ខ្លះ​នៅ​ផ្ទះ​តាំងស៊ិន ។ នាហ្មឺន​ទាំង ៤ ឆ្លើយ​ថា ខ្ញុំ​បាទ​នឹង​បាន​ទៅ​ប្រឹក្សា​ការ​អ្វី​នៅ​ផ្ទះ​តាំងស៊ិន​ក៏​ទេ ។
ហាន់សុង​ទទួល​ពាក្យ​ចូឆូ​ហើយ​ក៏​លា​ត្រឡប់​ទៅ​ស្រុក​កេងជីវ លុះ​ទៅ​ដល់​ហើយ​ក៏​អធិប្បាយ​រឿង​ដែល​ចូឆូ​និយាយ នឹង​តាំង​ខ្លួន​ឲ្យ​ធញវើ​នាហ្មឺន​នោះ​ឲ្យ​ឡៅពៀវ​ស្ដាប់​គ្រប់​ប្រការ ហើយ​ថា ចូឆូ​នោះ​មាន​ចិត្ត​ធូរ​ទូលាយ​រួសរាយ​រាប់អាន​មនុស្ស​ទាំង​ពួង គួរ​ណាស់​លោក​នឹង​ចូល​ទៅ​ធ្វើ​រាជការ​ជា​មួយ​ផង សូម​ឲ្យ​លោក​ចាត់​យក​សំបុត្រ​របស់​លោក​ចូល​ទៅ​ថ្វាយ​ជា​ខ្ញុំ​ព្រះ​ចៅ​ហៀនតេ នឹង​បាន​ធ្វើ​រាជការ​ជា​នាហ្មឺន​តទៅ ។ ឡៅពៀវ​បាន​ឮ​ដូច្នោះ​ក៏​ខឹង​ណាស់​និយាយ​ថា "ខ្លួន​មិន​យក​សេចក្ដី​អាថ៌កំបាំង​របស់​យើង​ទៅ​ប្រាប់​ចូឆូ​ហើយ​ឬ ?
បាន​ជា​ចូឆូ​តាំង​ឲ្យ​ខ្លួន​បាន​ធ្វើ​ជា​នាហ្មឺន, ដែល​ខ្លួន​គិត​ធ្វើ​ការ​យ៉ាង​នេះ ក៏​ឃើញ​ថា​ទូរយស​នឹង​យើង" ហើយ​បង្គាប់​ឲ្យ​ចាប់​ខ្លួន​ហាន់សុង​ទៅ​សម្លាប់ ។ ហាន់សុង​ឆ្លើយ​ថា ខ្ញុំ​បាន​នឹង​គិត​ប្រទូសរ៉ាយ​នឹង​លោក​ក៏​ទេ នឹង​បាន​លះបង់​ចោល​លោក​ក៏​ទេ ហេតុ​ម្ដេច​លោក​ត្រឡប់​លះបង់​ចោល​ខ្ញុំ​បាទ​វិញ ។
លុះ​វេលា​ព្រឹក​ឡើង ឡៅពី​ក៏​នាំ​គួនអ៊ូ​ចេញ​ទៅ​ទទួល​ដល់​ក្រៅ​លំពែង​ស្រុក ​តៀវហ៊ុយ​ឃើញ​ឡៅពី​, គួនអ៊ូ​ទៅ​ដល់​ក៏​ចូល​មក​គំនាប់ ហើយ​និយាយ​ថា ​បង​តិះ​ដៀល​ថា ខ្ញុំ​បាទ​ជា​មនុស្ស​ចិត្ត​រហ័ស ឥឡូវ​ខ្ញុំ​បាទ​ចេះ​រិះ​គិត​ឧបាយ​ចាប់​ខ្លួន​ឡៅតាយ​បាន បង​បាន​ឃើញ​ដំរេះ​ប្រាជ្ញា​ខ្ញុំ​បាទ​ហើយ​ឬ​ ?
ឡៅពី តប​ថា បើ​បង​មិន​សង្កត់​សង្កិន​ប្អូន​ឯង​យ៉ាង​នេះ​ទេ​ប្អូន​ឯង​ក៏​ភ្លើន​ចិត្ត ណា​ឡើយ​នឹង​រីះ​គិត​ចាប់​ខ្លួន​ឡៅតាយ​បាន ។ តៀវហ៊ុយ​ក៏​អស់​សំណើច ទើប​ឡៅពី​ចុះ​ពី​លើ​សេះ​ចូល​ទៅ​ស្រាយ​ចំណង​ឡៅតាយ​ចេញ ហើយ​និយាយ​ថា ដែល​ប្អូន​យើង​បាន​ទៅ​ធ្វើ​ដល់​ទី​នេះ អ្នក​ចូរ​អភ័យ​ទោស​ចុះ​កុំបី​ប្រកាន់​ឡើយ " និយាយ​​ហើយ​ឡៅពី​ក៏​នាំ​ឡៅតាយ​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ស្រុក ហើយ​ឲ្យ​រៀប​តុ​លៀង​ភោជនាហារ ប្រើ​បម្រើ​ឲ្យ​ទៅ​នាំ​ខ្លួន​អងតុង​ពី​ក្នុង​ឃុំ​​នាំ​មក​បរិភោគ​ជាមួយ​នឹង​ឡៅតាយ ។
កៀតប៉ឹង​ឆ្លើយ​ថា ចូឆូ​នោះ​រមែង​មាន​រោគ​ឈឺ​ក្បាល ហៅ​ខ្ញុំ​បាទ​ទៅ​មើល​ជានិច្ច បើ​ចូឆូ​ឈឺ​ទៀត​វេលា​ណា ខ្ញុំ​បាទ​នឹង​ទៅ​ព្យាបាល​ប្រកប​ថ្នាំ​ឲ្យ​ផឹក​ដាក់​ថ្នាំ​បំពុល​បញ្ចូល​ផង បើ​ចូឆូ​ផឹក​ហើយ​គង់​នឹង​ស្លាប់ ការណ៍​ដែល​ខ្ញុំ​បាន​គិត​នេះ​ឃើញ​ថា​មិន​លំបាក​ដល់​សេនា​ទាហាន ។ តាំងស៊ិន​បាន​ឮ​ដូច្នោះ​ក៏​សោមនស្ស​ក្នុង​ចិត្ត​ទើប​ឆ្លើយ​ថា អ្នក​មាន​សេចក្ដី​សត្យ​កតញ្ញូ​នឹង​ម្ចាស់​ផែនដី​ប្រាកដ, រាជសម្បត្តិ​នេះ​នឹង​មិន​អន្តរាយ​ឡើយ គុណ​គាប់​ដ៏​ប្រសើរ​នឹង​មាន​ដល់​ខ្លួន​អ្នក​ទៅ​ឯ​មុខ ។ លុះ​វេលា​ព្រឹក កៀតប៉ឹង​ក៏​លា​តាំងស៊ិន​ទៅ​ផ្ទះ​វិញ ។
ឡៅពី​លុះ​ឃើញ​កង​ទ័ព​លើក​មក​ពី​ចម្ងាយ ក្រឡេក​ឃើញ​ទង់​ជ័យ​សម្រាប់​ទ័ព​ចូឆូ ក៏​សំគាល់​ថា​ចូឆូ​លើក​មក​ខ្លួន​ឯង ។ បំរើ​សេះ​ល្បាត​​មក​ប្រាប់​ឡៅពី​ថា កង​ទ័ព​អួនសៀរ​ប្រឹក្សា​មិន​ចុះ​រុះ​គ្នា នៅ​រា​រង់​មិន​បាន​ចេញ​ច្បាំង​នឹង​ចូឆូ​ទេ ១ ទៀត​កង​ទ័ព​ចូឆូ​នោះ នឹង​បាន​ឃើញ​ទង់​ជ័យ​សម្រាប់​ទ័ព​ចូឆូ​ក៏​ឥត​អង្គឺ​មាន កាល​ខ្ញុំ​បាទ​ត្រឡប់​មក ប្រទះ​នឹង​កង​ទ័ព លើក​មក​ជិត​ស្រុក​នេះ​ហើយ ឃើញ​ទង់​ជ័យ​សម្រាប់​ទ័ព​ចូឆូ​ដោយ​ពី​មុខ​តែ​ខ្លួន​ចុឆូ​នឹង​នៅ​ក្នុង​កង​ទ័ព​ខាង​ណោះ​មិន​ច្បាស់​ប្រាកដ ។
ទីប្រឹក្សា​ទាំង​ពួង​ក៏​សរសើរ​ឡៅពៀវ​ថា មាន​ប្រាជ្ញា​ឈ្លាសវៃ​ស្រដី​ថា លោក​គិត​នេះ​ត្រូវ​ល្អ​ណាស់ ។ ខណៈ​នោះ មាន​បំរើ​អ៊ួនសៀវ​កាន់​សំបុត្រ​មក​ឲ្យ​ឡៅពៀវ សេចក្ដី​ថា "ឲ្យ​ឡៅពៀវ​ជួយ​គិត​ការ​ទំនុក​បំរុង​ផែនដី" ។ ឡៅពៀវ​ក៏​ប្រឹក្សា​នឹង​សេនា​ទាហាន​ទាំង​ពួង​ថា ចូឆូ​នឹង​អ៊ួនសៀវ​ជា​សត្រូវ​នឹង​គ្នា ឥឡូវ​ចូឆូ​នឹង​អ៊ួនសៀវ​ឲ្យ​មក​បញ្ចុះ​បញ្ចូល​យើង​ទាំង​សងខាង តើ​អ្នក​ទាំង​ពួង​នឹង​យល់​ឃើញ​ប្រការ​ម្ដេច ?
ជន​ជា​សំឡាញ់​មក​កាន់​ផ្ទះ​នៃ​ជន​ណា ដើម្បី​កិច្ច​ការ​ណាមួយ ជន​នោះ​ឈ្មោះ​ថា ជា​អ្នក​មាន​បុណ្យ ជា​អ្នក​មាន​កល្យាណ​ធម៌​ជា​អ្នក​គួរ​គេ​សសើរ នៅ​នា​លោក​នេះ ។ បញ្ចតន្ត្រៈ
រឿង​សាម​កុក​ទុក​ជា​យុទ្ធសាស្ត្រ​អ្នក​វាង​វៃ​ឆ្លាស​បើ​បាន​អាន នឹង​ចេះ​ឧបាយ​កល​ចំណាន​ទាំង​មាន​សន្ដាន​ស្នេហា​ជាតិ ។
ប្រទេស​ភាគ​ច្រើន​ជួប​ការ​លំបាក​ក្នុង​ការ​បំពេញ​តាម​ត្រូវការ​របស់ ។ វិធានការណ៍ ដែល​កាត់បន្ថយ​អតិផរណា និង​អត្រា​ការប្រាក់​ខ្ពស់ បាន​បង្ក​ឲ្យ​មាន​អត្រា​អ្នក​គ្មាន​ការងារ​ធ្វើ​កាន់តែ​ច្រើន​ឡើង​ជា​បន្ទុក​បន្ថែម​ពីលើ​បញ្ហា​ការ​យកពន្ធ​ខ្ពស់ ដែល​កើតមាន​ឡើង​ដោយសារ​ការ​ព្យាយាម​គ្រប់គ្រង​បំបាត់​ឱនភាព​ថវិកា​របស់​រដ្ឋាភិបាល​។ ផលវិបាក​ទាំងនេះ​បណ្ដាលឲ្យ​មាន​បញ្ហា​ធ្លាក់​ចុះ​សេដ្ឋកិច្ច​ដែល​ប្រទេស​ទាំងអស់​កំពុង​រងគ្រោះ​។
នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦៧ ស្ថាប័ន​ទាំង​បី បាន​កើត​ចេញ​ជា​សហគមន៍អឺរ៉ុប ។ ទម្រង់​សេដ្ឋកិច្ច​សំខាន់ៗ ត្រូវ​បាន​គេ​អនុវត្តន៍​ជាបន្តបន្ទាប់ ហើយ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦៨ របាំង​ពន្ធគយ​ទាំងអស់​ក្នុង​ប្រទេស​ជា​សមាជិក​ត្រូវ​បាន​លុបបំបាត់​។ តែ​មិនទាន់​មានការ​ពង្រីក​វិសាលភាព របស់​សហគមន៍ ឬ​សំណើ​ថ្មី​នៅឡើយ​ទេ​រហូត​ក្រោយពេល​លោក​ហ្សាលឌឺហ្គោល ចាកចេញ​ពី​តំណែង​ប្រធានាធិបតី​បារាំង​នៅ​ខែ​ឧសភា​ឆ្នាំ​ ១៩៦៩​។ ប្រធានាធិបតី​បារាំង​បន្ទាប់​លោក​ហ្សកប៉ុមពីឌូ មាន​ទស្សនៈ​បើកទូលាយ​សម្រាប់​ការ​ផ្ដួចផ្ដើម​ថ្មី​មួយ​សម្រាប់​សហគមន៍អឺរ៉ុប​។
គម្រោង​ពង្រីក​សហភាពអឺរ៉ុប ត្រូវ​បាន​គេ​លើក​យក​មក​ពិភាក្សា​ជាថ្មី​ម្ដង​ទៀត​នៅ​ឆ្នាំ ២០០០ នៅ​ក្នុង​សន្ធិសញ្ញា​ក្រុងនីស​។ ដោយ​ត្រូវ​បាន​ចុះហត្ថលេខា​នៅ​ឆ្នាំ​២០០១ សន្ធិសញ្ញា​នេះ​បាន​គ្រោងទុក​ជាមុន​នូវ​កំណែទម្រង់​ជា​ដំណាក់ៗ​ដើម្បី​រៀបចំ​ឲ្យ ។ អាច​ពង្រីក​សមាជិកភាព​។ វា​អំពាវនាវ​ឲ្យ​មាន​ការ​កាត់បន្ថយ​ទំហំ​គណៈកម្មការ​អឺរ៉ុប, អំពាវនាវ​ឲ្យ​មាន​កំណែទម្រង់​សិទ្ធី និង​ដំណើរការ​បោះឆ្នោត​នៅ​ក្នុង​ក្រុមប្រឹក្សា និង​រៀបចំ​ឡើងវិញ​នូវ​អាសនៈ​របស់​រដ្ឋ​ជា​សមាជិក​នៅ​ក្នុង​សភា​អឺរ៉ុប​។
កាក់ និង​ក្រដាសប្រាក់​អឺរ៉ូ នៅ​ថ្ងៃ​ទី ១ ខែ មករា ឆ្នាំ ១៩៩៩ សមាជិក​ចូលរួម​ក្នុង​សហភាពអឺរ៉ុប បាន​ចាប់ផ្ដើម​ប្រើប្រាស់​រូបិយវត្ថុ​រួម​មួយ​ អឺរ៉ូ​។ អឺរ៉ូ​ត្រូវ​បាន​ប្រើប្រាស់​ជាចម្បង​សម្រាប់​ការ​ទូទាត់​គណនី និង​ការផ្ទេរ​ប្រាក់​តាម​អេឡិចត្រូនិក រហូតដល់​ថ្ងៃ​ទី ១ ខែមករា ឆ្នាំ ២០០២​។នៅ​ពេល​នោះ កាក់ និង​ក្រដាសប្រាក់​អឺរ៉ូ បាន​លេចចេញ​ជា​រូបរាង​ពិត និង​ត្រូវ​គេ​ដាក់ឲ្យ​ចរាចរ​នៅ​លើ​ទីផ្សារ និង​ជំនួស​ឲ្យ​រូបិយវត្ថុ​ជាតិ​របស់​រដ្ឋ​ជា​សមាជិក​ដែល​កំពុង​ចូលរួម​ក្នុង ។
នៅ​ឆ្នាំ ១៩៦១ ដោយ​ទំនង​ជា​មើល​ឃើញ​ពី​ភាព​ជោគជ័យ​សេដ្ឋកិច្ច​របស់ ចក្រភពអង់គ្លេស​បាន​ផ្លាស់ប្ដូរ​ទស្សនវិស័យ និង​ចាប់ផ្ដើម​ការចរចា​ចូល​ជា​សមាជិក ។ ដោយ​ឡែក​នៅ​ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩៦៣ ប្រធានាធិបតី​បារាំង​ហ្សាលឌឺហ្គោល បាន​បោះឆ្នោត​ប្រឆាំង​សមាជិកភាព​របស់​ចក្រភពអង់គ្លេស ដោយហេតុ​ផល​ចម្បង​ថា​ចក្រភពអង់គ្លេស មាន​ចំណង​ជិតស្និទ្ធ​នឹង​សហរដ្ឋអាមេរិក​។ លោក​ហ្សាលឌឺហ្គោល បាន​បោះឆ្នោត​ប្រឆាំង​សមាជិកភាព​របស់​ចក្រភពអង់គ្លេស ជា​លើក​ទីពីរ​នៅ​ឆ្នាំ​ ១៩៦៧​។
នៅ​ឆ្នាំ ១៩៥៧ ភាគី​នៃ បាន​ចុះសន្ធិសញ្ញា​ពីរ​ទៀត ដែល​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា សន្ធិសញ្ញា​ក្រុងរ៉ូម​។ សន្ធិសញ្ញា​ទាំងពីរ​នេះ បង្កើត​នូវ​សហគមន៍​ឋាមពល​អាតូមិច​អឺរ៉ុប សម្រាប់​ការអភិវឌ្ឍ ការប្រើប្រាស់​ឋាមពល​អាតូមិច​ដោយ​សន្តិភាព​។ ហើយ​អ្វី​ដែល​សំខាន់​បំផុត​គឺ​វា​បង្កើត​នូវ​សហគមន៍​សេដ្ឋកិច្ច​អឺរ៉ុប ដែល​ជារឿយៗ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា​ទីផ្សារ​រួម ។
ទាំង​សន្ធិសញ្ញា​ស្ដីពី​សហគមន៍​សេដ្ឋកិច្ច​អឺរ៉ុប និង​ទាំង​សន្ធិសញ្ញា​ស្ដីពី​សហគមន៍​ឋាមពល​អាតូមិច​អឺរ៉ុប បាន​បង្កើត​នូវ​គណៈកម្មការ​ជាន់ខ្ពស់ ដោយ​ឡែក​ពី​គ្នា ដើម្បី​ត្រួតពិនិត្យ​លើ​ការ​ប្រតិបត្តិការ​របស់​ពួកគេ​។ យ៉ាងណាមិញ ពួកគេ​ព្រមព្រៀងគ្នា​ថា នឹង​មាន​ក្រុមប្រឹក្សា​រដ្ឋមន្ត្រី, សភា​តំណាង, និង​តុលាការ​យុត្តិធម៌​តែមួយ​រួមគ្នា​សម្រាប់​ដំណើរការ​ឲ្យ​សហគមន៍​ទាំង​បី ​។
សហភាពអឺរ៉ុប គឺ​ជា​សហភាព​នយោបាយ និង​សេដ្ឋកិច្ច​មួយដែល​មាន​ប្រទេសជាសមាជិក​ចំនួន ២៧ ដោយ​មាន​ទីតាំង​ចម្បង​នៅទ្វីប​អឺរ៉ុប។ សហភាពមួយនេះមានផ្ទៃដីសរុប ៤,២៣៣,២៥៥ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងមានប្រជាជនសរុបជិត ៤៤៧ លាននាក់។ សហភាពអឺរ៉ុបត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាអង្គភាពនយោបាយ បែបសហព័ន្ធនិយម។
នៅ​ឆ្នាំ ១៩៧២ គឺ​ក្រោយពេល​ចរចា​អស់​រយៈពេល​២ ឆ្នាំ គេ​ព្រមព្រៀង​ទទួល​ពាក្យសុំ​ចូល​ជា​សមាជិកភាព​របស់​រដ្ឋ​ទាំងបួន​ខាងលើ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១ ខែ​មករា ឆ្នាំ ១៩៧៣​។ ចក្រភពអង់គ្លេស ​អៀរឡង់ ដាណឺម៉ាក បាន​ចូល​ជា​សមាជិក​ដូច​ការ​គ្រោងទុក​លើកលែងតែ​ណ័រវ៉េ ត្រូវ​បាន​ប្រជាពលរដ្ឋ​របស់​ខ្លួន​បាន​បោះឆ្នោត​ប្រឆាំង​សមាជិកភាព​នេះ​។
ស៊ុងត្រូវបានគេធ្វើឃាតនៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩១៣។ មនុស្សមួយចំនួនជឿថា យ័ន ស៊ីខាយគឺជាអ្នកនៅពីក្រោមឃាតកម្មនេះ ប៉ុន្តែគ្មានភស្តុតាងអ្វីអាចបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់បានឡើយ។ សេចក្តីមិនពេញចិត្ត និងពិរោធន៍របស់មហាជនចំពោះយ័នក៏បានកើនឡើង។ នៅខែមេសា គាត់បានធានាប្រាក់កម្ចីរៀបចំឡើងវិញចំនួន ២៥ លានផោនពីធនាគារចម្រុះពីចក្រភពអង់គ្លេស បារាំង រុស្ស៊ី អាល្លឺម៉ង់ និងជប៉ុន ដោយមិនពិគ្រោះជាមួយសភាជាមុន។ ប្រាក់កម្ចីនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីផ្តល់ហិរញ្ញប្បទានដល់កងទ័ពប៉ីយ៉ាងរបស់ខ្លួន។
នៅខែកញ្ញា ភាពមិនខ្វល់ខ្វាយនិងការមិនគោរពរបស់ដួអានចំពោះរដ្ឋធម្មនុញ្ញបានជំរុញឱ្យលោកស៊ុន យ៉ាតសេន លោកឆិន ឈុនឈាន និងសមាជិកសភាដែលត្រូវបានទម្លាក់ទាំងប៉ុន្មានរួមចាប់ដៃគ្នាបង្កើតរដ្ឋាភិបាលថ្មីមួយនៅក្នុងទីក្រុងក្វាងចូវ និងព្រមទាំងបង្កើតកងទ័ពការពាររដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដើម្បីប្រឆាំងនឹងដួអាន។ ក្រោយមក ខេត្តភាគខាងត្បូងចំនួនប្រាំមួយផ្សេងទៀតក៏បានយល់ព្រមចុះចូលជាមួយរដ្ឋាភិបាលយោធារបស់ស៊ុននៅក្វាងចូវ។
នៅថ្ងៃទី១ ខែមករា ឆ្នាំ១៩១២ ប្រតិភូមកពីខេត្តឯករាជ្យទាំងប៉ុន្មានបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសលោកស៊ុន យ៉ាតសេន ជាប្រធានាធិបតីបណ្តោះអាសន្នទីមួយនៃសាធារណរដ្ឋចិន។ លោកយ័ន ស៊ីខាយបានយល់ព្រមទទួលយករបបសាធារណរដ្ឋថ្មី រួចក៏បានបង្ខំចៅអធិរាជចុងក្រោយនៃប្រទេសចិនព្រះនាមភូយីឱ្យដាក់រាជ្យនៅថ្ងៃទី១២ ខែកុម្ភៈ។ ព្រះអធិរាជិនីឡុងយូជាអ្នកចុះហត្ថលេខាលើឯកសារដាក់រាជ្យ។ សម្រាប់ព្រះចៅភូយីវិញ ទ្រង់ត្រូវបានគេអនុញ្ញាតឱ្យបន្តគង់នៅក្រុងហ្សឺជីនឆឹង។
បន្តិចក្រោយមក លោកអនុប្រធានាធិបតី ហ្វឹង គ័រចាង ហើយក៏ត្រូវជាឧត្តមសេនីយ៍ប៉ីយ៉ាងមួយរូបបានឡើងកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីស្តីទីនៃសាធារណរដ្ឋចិន ហើយបានស្បថចូលកាន់តំណែងនៅក្រុងណានជីង រីឯលោកដួអានវិញបានបន្តបម្រើការជានាយករដ្ឋមន្ត្រី។ បក្ខសម្ព័ន្ធហ្ស៊ីលីក្រោមហ្វឹង គ័រចាង និងបក្ខសម្ព័ន្ធអាន់ហួយក្រោមដួអាន ស៊ីរួយបានលេចខ្លួនឡើងក្លាយជាក្រុមបក្ខសម្ព័ន្ធដ៏មានអំណាចខ្លាំងបំផុតក្នុងប្រទេសចិននាពេលនោះ។
នៅថ្ងៃទី១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩១៧ លោកចាងបានប្រកាសស្ដាររាជវង្សឈីងជាផ្លូវការ ហើយបានស្នើឱ្យប្រធានាធិបតីលី យានហុងបោះបង់តំណែងរបស់គាត់ចោល ប៉ុន្តែវាត្រូវបានលីបដិសេធភ្លាមៗ។ ឃើញដូច្នេះ ដួអាន ស៊ីរួយក៏បាន​ដឹកនាំ​កងទ័ព​របស់​ខ្លួនទៅកម្ចាត់​កងកម្លាំងរបស់​ចាងនៅ​ទីក្រុង​ប៉េកាំង។ នៅថ្ងៃទី១២ ខែកក្កដា កងទ័ពរបស់ចាងដែលនៅសេសសល់ទាំងប៉ុន្មានត្រូវបានរំលាយចោលខណៈដែលដួអានបានប្រឡប់ចូលទីក្រុងប៉េកាំងវិញ។
ចលនាបួនឧសភានេះបានវិវត្តបន្តពីចលនាវប្បធម៌ថ្មីដែលកើតមានឡើងនៅរវាងឆ្នាំ១៩១៧ ដល់ឆ្នាំ១៩២៣។ បាតុកម្មរបស់និស្សិតនៅថ្ងៃទី៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩១៩ គឺជាចំណុចកំពូលនៃចលនាវប្បធម៌ថ្មី ហើយពាក្យនេះត្រូវបានគេប្រើជាញឹកញាប់ដោយមានអត្ថន័យស្រដៀងៗគ្នា។ អ្នកតំណាងចិនបានបដិសេធមិនហ៊ានចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាវែសៃ ដោយសារតែសម្ពាធដ៏តានតឹងពីក្រុមបាតុករនិស្សិតនៅក្នុងប្រទេស និងមតិសាធារណៈ។
ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃសាធារណរដ្ឋចិន បានចាប់ផ្តើមនៅក្រោយរបបរាជវង្សឈីងក្នុងឆ្នាំ១៩១២ ពោលគឺនៅពេលដែលបដិវត្តន៍ស៊ីនហៃបានផ្តួលរំលំរបបរាជានិយមចិនដែលមានអាយុកាលជាង ២០០០ ឆ្នាំ។ ក្រោយពីបានប្រកាសបង្កើតឡើងមក សាធារណរដ្ឋមួយនេះបានឆ្លងកាត់វិបត្តិបញ្ហា និងពលវទុក្ខជាច្រើនរួមមាន វិបត្តិស្តេចត្រាញ់ដែលតែងតែចង់ដណ្តើមអំណាចនិងទឹកដីគ្រប់គ្រង និងអំណាចបរទេសចូលមកជ្រៀតជ្រែកជាដើម។
ច្បាប់​មួយចំនួនត្រូវ​បាន​អនុម័តដើម្បីលើក​កម្ពស់​សិទ្ធិ​នារី ហើយភាព​ងាយ​ស្រួល​និង​ល្បឿន​នៃ​ការ​ទំនាក់​ទំនង​បានជួយឱ្យរដ្ឋាភិបាលផ្តោត​លើ​បញ្ហា​សង្គមនានា ​រួម​ទាំង​នៅតាមតំបន់ជនបទ​ផង​ដែរ​។ ក្រៅពីនេះ សេរីភាពនយោបាយត្រូវបានរឹតបន្តឹងយ៉ាងខ្លាំងដោយសារតែគោលនយោបាយរបស់គួមីនតាង ហើយជារឿយៗ រដ្ឋអំណាចតែងប្រើអំពើហិង្សាដើម្បីបង្ក្រាបចលនាតវ៉ាប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាល។
ដោយត្រូវការវត្ថុធាតុដើមជាចាំបាច់ និងសម្ពាធនៃកំណើនប្រជាជន ចក្រភពជប៉ុនបានប្រកាសចូលវាយកាន់កាប់តំបន់ម៉ាន់ជូរីនៅថ្ងៃទី១៨ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៣១ ហើយបានតម្លើងអតីតព្រះអធិរាជនៃរាជវង្សឈីងព្រះនាមភូយីជាព្រះប្រមុខរដ្ឋនៃរដ្ឋអាយ៉ងម៉ាន់ជូគួនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៣២។ ការបាត់បង់ទឹកដីម៉ាន់ជូរី និងផលប្រយោជន៍ឧស្សាហកម្មរបស់វា បានប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចគួមីនតាងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។
នៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩២៦ ឈៀងបានបណ្តេញទីប្រឹក្សាសូវៀតភ្លាមៗ និងថែមទាំងដាក់កំហិតលើសមាជិកបក្សកុម្មុយនីស្តចិនក្នុងគោលបំណងមិនចង់ឱ្យពួកគេក្លាយជាសមាជិកនៃថ្នាក់ដឹកនាំកំពូលគួមីនតាង។ សហភាពសូវៀតនៅតែសង្ឃឹមថាខ្លួននឹងអាចការពារសម្ព័ន្ធភាពគួមីនតាង-កុម្មុយនីស្តមិនឱ្យបែកបាក់បាន ដូច្នេះក៏បានបញ្ជាឱ្យក្រុមកុម្មុយនីស្តសម្ងាត់ចេញមុខជួយគាំទ្រដល់បេសកកម្មភាគខាងជើង។
"ទសវត្សរ៍ណានជីង" នៃឆ្នាំ១៩២៨-៣៧ គឺជាដំណើរបង្រួបបង្រួម និងជាសមិទ្ធិផលមួយក្រោមការដឹកនាំរបស់ក្រុមជាតិនិយម ដោយក្នុងទសវត្សរ៍នេះ ប្រទេសចិនបានខិតខំប្រឹងអភិវឌ្ឍវិស័យសេដ្ឋកិច្ច សង្គម លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងការច្នៃប្រឌិតវប្បធម៌របស់ខ្លួន។ ទិដ្ឋភាពដ៏អាក្រក់មួយចំនួននៃសម្បទាន និងឯកសិទ្ធិបរទេសនៅក្នុងប្រទេសចិន ត្រូវបានសម្របសម្រួលតាមរយៈការទូត។
នៅឆ្នាំ១៩២១ ស៊ុនបានក្លាយជាប្រធាននៃរដ្ឋាភិបាលខាងត្បូង។ បន្ទាប់ពីមិនបានទទួលសំឡេងគាំទ្រអ្វីពីបស្ចិមលោក ស៊ុនក៏បានបង្វែរខ្លួនទៅសុំជំនួយពីសហភាពសូវៀតនៅក្នុងឆ្នាំ១៩២០។ សូវៀតបានយល់ព្រមផ្តល់ជំនួយហើយបានចេញគោលការណ៍គាំទ្រទាំងរដ្ឋាភិបាលរបស់ស៊ុន និងគណបក្សកុម្មុយនីស្តចិនដែលទើបបង្កើតឡើងថ្មីៗ។
នៅឆ្នាំ១៩១៧ លោកស៊ុន យ៉ាតសេនបានក្លាយជាអគ្គមេបញ្ជាការនៃរដ្ឋាភិបាលយោធាមួយនៅក្វាងទុងដោយចាប់ដៃសហការជាមួយមេដឹកនាំខេត្តភាគខាងត្បូង។ នៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩១៩ លោកបានបង្កើតបក្សគួមីនតាងឡើងវិញ ដើម្បីប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលក្រុងប៉េកាំង។
គោលការណ៍ជាតិនិយមបានអំពាវនាវឱ្យផ្ដួលរំលំរដ្ឋអំណាចម៉ាន់ជូ និងបញ្ចប់អនុត្តរភាពបរទេសលើប្រទេសចិន។ គោលការណ៍ទីពីរគឺប្រជាធិបតេយ្យ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីបញ្ជាក់ពីគោលដៅរបស់ស៊ុនក្នុងការបង្កើតទម្រង់រដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋ និងការផ្លាស់ប្តូរមួយចំនួនដូចជាកំណែទម្រង់ដីធ្លីជាដើម។
ប្រទេសចិនបានប្រកាសសង្រ្គាមទៅលើអាល្លឺម៉ង់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩១៧ ដោយសង្ឃឹមថានឹងអាចយកខេត្តដែលខ្លួនបានបាត់បង់ទៅជប៉ុនមកវិញ។ នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៤ ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​១៩១៩ ​បាតុកម្ម​​និស្សិត​ដ៏​ធំ​សន្ធឹកសន្ធាប់មួយ​បានផ្ទុះឡើងប្រឆាំង​នឹង​រដ្ឋាភិបាល​ក្រុង​ប៉េកាំង និង​ប្រទេស​ជប៉ុន។
គោលនយោបាយថ្មីមួយដែលប្រកាសដោយអង្គការកូមីនទើនបានអំពាវនាវដល់បក្សកុម្មុយនីស្តចិនឱ្យជួយជំរុញចលនាបះបោរទាំងក្នុងទីក្រុង និងទីជនបទ។ ជាលទ្ធផល សកម្មភាពបះបោរជាច្រើនបានកើតមានឡើងនៅតាមទីក្រុងមួយចំនួន និងតាមជនបទ ប៉ុន្តែសុទ្ធតែទទួលបរាជ័យ។
ចលនាមហាជនបានងើបឡើងប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលដោយមានការគាំទ្រពីក្រុមអ្នកបដិវត្តន៍ស៊ុន យ៉ាតសេន។ ចលនាបះបោរដែលមានឈ្មោះថា បៃឡាង បានវាយបំផ្លាញផ្នែកជាច្រើននៃភាគកណ្តាលប្រទេសចិនមុនពេលចលនានេះត្រូវបានកងទ័ពប៉ីយ៉ាងកម្ចាត់ចោល។
អ្នក​អង្គ​ម្ចាស់​ នរោត្តម ចន្ទរង្សី បាន​ប្រសូត​នៅ​ឆ្នាំ ១៩២៦ ត្រូវ​នឹង​ឆ្នាំខាល​នៅ​ក្នុង​ស្ថានភាព​មួយ ដែល​ប្រទេស​កម្ពុជា​ស្ថិតនៅ​ក្រោម​នឹម​អាណានិគម​បារាំងសែស​។ បិតា​ព្រះ​អង្គ​មាន​ព្រះនាម​ថា ​ព្រះអង្គម្ចាស់​ចន្ទលេខា ហៅ​ព្រះអង្គម្ចាស់​តូ ដែល​ត្រូវ​ជា​បុត្រ​របស់​ព្រះបាទ​នរោត្តម ជាមួយ​នឹង​អ្នកម្នាង​តាត​។ ទ្រង់​មាន​ប្អូនស្រី​រួម​ផ្ទៃ​ម្នាក់​ឈ្មោះ​អ្នកអង្គម្ចាស់​ង៉ែត។
ក្រោយមក ក្រុម​ទ្រង់ ចន្ទរង្សី កាន់តែ​មានអំណាច​ធំ អាច​វាតទី​ទឹកដី​បាន កាន់កាប់ ឈរជើង យ៉ាង​ធំ​ទូលាយ​។ សមត្ថភាព​នេះ ប្រហែលជា​មក​ពី​ស៊ាប​ដ៏​ក្លាហាន និង ក្លៀវក្លា​ក្នុង​ការ​ប្រយុទ្ធ ធ្វើពុត​ជា​ចុះចូល​ជាមួយ​ក្រុម​ទ្រង់ អស់​មួយរយៈពេល​។ ក្រោយ​ពី​បាន​ដឹង​ថា គាត់​ជា​ចារបុរស​របស់​ក្រុម ពុត ឆាយ ដែល​ជា​មេ​ខ្មែរឥស្សរៈ​ម្នាក់ទៀត ហើយនិង​ការ​កម្ចាត់ ស៊ាប ចេញពី​ក្រុម​វិញ គេ​សង្កេតឃើញ​ថា ក្រុម​របស់​ទ្រង់ មិន​សូវ​បាន​ជោគជ័យ​ក្នុង​ការ​វាតទី​តំបន់​កាន់កាប់​របស់​ខ្លួន​បន្ត​ទៅទៀត​ឡើយ​។
ការ​ភ្នាល់​គ្នា​បាន​ចាប់ផ្ដើម​កើតឡើង។ ដំបូង​ទាំង​​សង្ខាង សាក​ល្បង​​ផ្សង​ចង់​ដឹង​មើល​ថា​ តើ​យួន ឬ ខ្មែរ​ដែល​នឹង​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​ពី​បារាំង​មុន​?
ហេតុអ្វីបានជា​ក្រុម​ឥស្សរៈ​របស់​ទ្រង់ ចន្ទរង្សី មាន​កិត្តិសព្ទ​ល្បីល្បាញ នៅ​ខេត្ត​កំពង់ស្ពឺ និង​តំបន់ ខាងលិច​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​?
បើ​តាម​លោក​សាស្ត្រាចារ្យ វង់ សុធារ៉ា យល់ថា វា​អាច​មកពី​របៀបរបប ធ្វើការ​ជា​ក្រុម មាន​ទីប្រឹក្សា​យោធា​ដ៏​ល្អ ដូចជា នៅ​ជាមួយ និង​យក​ចិត្ត​ប្រជាពលរដ្ឋ​ក្នុង​តំបន់ ឈរជើង​បាន​។
លោកស្រី​បេណាហ្សៀរ ប៊ូតូ កើត​នៅ​ទីក្រុង​ការ៉ាជី រដ្ឋ​ដូមីណូន​ប៉ាគីស្ថាន នៅ​ថ្ងៃ​ទី ២១ មិថុនា ១៩៥៣ ជា​បុត្រី​របស់​លោក ហ្ស៊ូលហ្វីការ អាលី ប៊ូតូ និង​អ្នកស្រី នៃ​គ្រួសារ​ដែល​ប្រកាន់​សាសនា​ឥស្លាម និង​មាន​ទ្រព្យសម្បត្តិ​ស្ដុកស្ដម្ភ​មួយ​នៅ​ក្នុង​ស្រុក ។ គាត់​បាន​ចូលរៀន​នៅ​សាលា និង​ក្រោយមក​ចូលរៀន​នៅ ក្រុង​ការ៉ាជី​។ ក្រោយពី​ការសិក្សា​រយៈពេល ២ ឆ្នាំ នៅ គាត់​ត្រូវ​បាន​គេ​បញ្ជូន​ទៅ​សាលា នៅ​ក្រុង ។ គាត់​បាន​ប្រលង​ជាប់​ដោយ​ទទួល​បាន - នៅ​អាយុ ១៥ ឆ្នាំ​។ បន្ទាប់​មក​ទៀត គាត់​បាន​បញ្ចប់​ការសិក្សា​នៅ​សាលា ដោយ​ទទួល​បាន - ។
លោកស្រី ប៊ូតូ គឺជា​បុត្រ​ច្បង​របស់​លោក​អតីត​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ប៉ាគីស្ថាន ដែល​ជា​ជនជាតិ​ប៉ាគីស្ថាន​នៃ​អម្បូរ ជា​អ្នក​ប្រកាន់​សាសនាឥស្លាម និកាយ​ស៊ីអា យ៉ាង​ខ្ជាប់ខ្ជួន និង អ្នកស្រី ដែល​ជា​ជនជាតិ​ប៉ាគីស្ថាន​នៃ​អម្បូរ ឃើដ-អ៊ីរ៉ង់ ក៏​ជា​អ្នក​ប្រកាន់​សាសនាឥស្លាម និកាយ​ស៊ីអា យ៉ាង​ខ្ជាប់ខ្ជួន​ដូចគ្នា​។ ជីតា​ខាងឪពុក​របស់​លោកស្រី គឺ​លោក បាន​ចូល​មក​រស់នៅ​ស្រុក នៃ​ខេត្ត ដោយ​រត់​ចេញពី​ស្រុកកំណើត​របស់​គាត់​នៅ​ក្រុង ដែល​ត្រូវ​បាន​ទៅ​ឥណ្ឌា​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋ មុន​ពេល​ទទួល​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស​។
លោកស្រី បេណាហ្សៀរ ប៊ូតូ ​ គឺជា​អតីត​អ្នកនយោបាយ​ប៉ាគីស្ថាន និង​ជា​ប្រធាន​គណបក្ស​ប្រជាជន​ប៉ាគីស្ថាន ដែល​ជា​គណបក្ស​នយោបាយ​កណ្ដាល​និយម​លំអៀង​ទៅ​ខាងឆ្វេង នៅ​ប្រទេស​ប៉ាគីស្ថាន​។ លោកស្រី ប៊ូតូ គឺជា​ស្ត្រី​ទី​មួយ ដែល​បាន​ជាប់ឆ្នោត​ជា​អ្នក​ដឹកនាំ​ប្រទេស​ក្នុង​ពិភព​ឥស្លាម ហើយ​បាន​ក្លាយ​ជា​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ប៉ាគីស្ថាន​ចំនួន​ពីរ​លើក ​។ គិត​មកដល់​សព្វថ្ងៃនេះ គាត់​គឺជា​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ស្ត្រី​ទី​មួយ និង​តែ​ម្នាក់​គត់​របស់​ប៉ាគីស្ថាន​។
នៅឆ្នាំ ២០០២ ប្រធានាធិបតីប៉ាគីស្ថាន ពែរវេ មូសារាហ្វ បានធ្វើការកែរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដែលពុំអនុញ្ញាតឲ្យនាយករដ្ឋមន្ត្រីកាន់តំណែងលើសពី ២ អាណត្តិទេ។ ច្បាប់នេះបានបិទផ្លូវមិនឲ្យលោកស្រីប៊ូតូ សម្រាប់ការប្រកួតប្រជែងដណ្ដើមតំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រីជាថ្មីបានឡើយ។ ការកែប្រែ​នេះត្រូវបានគេសន្មតថាជាការប្រឆាំងដោយផ្ទាល់ទៅលើលោកស្រីប៊ូតូ និងអតីតីនាយករដ្ឋមន្ត្រី ណាវ៉ា សារីហ្វ។ នៅថ្ងៃទី ០៣ សីហា ២០០៣ លោកស្រីប៊ូតូបានក្លាយជាសមាជិកនៃ ។