polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
គ្រប់យានយន្ត និងរ៉ឺម៉ក ឬសឺមីរ៉ឺម៉កមានទម្ងន់សរុបលើសពី៧៥០គក្រ មុននឹងដាក់ឲ្យធ្វើចរាចរណ៍លើផ្លូវថ្នល់ ត្រូវចុះបញ្ជីការសុំ​ប័ណ្ណសម្គាល់យានយន្ត និង​មាន​ពាក់​ផ្លាកលេខ នៅក្រសួងសាធារណការ និងដឹកជញ្ជូន។ យានយន្តដែលពុំទាន់ចុះបញ្ជីការសុំប័ណ្ណសម្គាល់ និងគ្មានពាក់ផ្លាកលេខ ត្រូវ​ផ្ទុក​លើ​យាន​ដែល​មាន​ផ្លាកលេខ នៅពេលធ្វើចរាចរណ៍។
គ្រប់រថយន្ត ទោចក្រយានយន្ត ត្រីចក្រយានយន្ត និងគឿ្រងចក្រដែលជាទ្រព្យសម្បត្តិរបស់រដ្ឋសម្រាប់បម្រើការសន្តិសុខជាតិ សណ្តាប់ធ្នាប់សង្គម និង​ការពារ​ជាតិ​នៅសមរភូមិគ្រប់គ្រងដោយក្រសួងមហាផៃ្ទ ឬក្រសួងការពារជាតិត្រូវចុះបញ្ជីការ ផ្តល់ប័ណ្ណសម្គាល់យានយន្តដោយក្រសួងមហាផៃ្ទ ឬ​ក្រសួងការពារជាតិ។
ក្រសួងសាធារណការ និងដឹកជញ្ជូន ត្រូវផ្តល់បញ្ជីស្ថិតិយានយន្តគ្រប់ប្រភេទដែលបានចុះបញ្ជីការសុំប័ណ្ណសម្គាល់យានយន្ត មកក្រសួង​មហាផៃ្ទ​មួយ​សបា្តហ៍​ម្តង។
ក្រសួងមហាផៃ្ទ និងក្រសួងការពារជាតិ ក៏ត្រូវផ្តល់ព័ត៌‌មានអំពីចំនួនរថយន្ត ទោចក្រយានយន្ត ត្រីចក្រយានយន្ត ឬគ្រឿងចក្រជាទ្រព្យសម្បត្តិរបស់រដ្ឋ ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួនជូនទៅក្រសួងសាធារណការ និងដឹកជញ្ជូន មួយសបា្តហ៍ម្តង។
ធ្វើរបាយការណ៍ស្តីពីសភាពការណ៍សន្ដាប់ធ្នាប់ចរាចរណ៍បទល្មើសចរាចរណ៍ និង គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ ដែលកើតមានឡើង
ត្រួតពិនិត្យ និងកត់ត្រាដំនើរហេតុនៅពេលមានគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ ក្នុងករណីចាំបាច់ធ្វើការដកហូតជាបណ្តោះអាសន្ននូវ​ប័ណ្ណបើកបរ​ និង​ឃាត់​យាន​ជំនិះ​តាម​មាត្រា៦១ មាត្រា៦៥ និងមាត្រា៦៦
ក្រុមត្រួតពិនិត្យចំរុះដែលមានមន្ត្រីក្រសួងសាធារណការ និង ដឹកជញ្ជូន និង ក្រសួងពាក់ព័ន្ធ មានភារកិច្ចត្រួតពិនិត្យបទល្មើស​ចរាចរណ៍​ក្នុង​ករណី​ចាំបាច់​។ តួនាទី​ភារកិច្ចរបស់ក្រុមត្រួតពិនិត្យចំរុះ ត្រូវកំនត់ដោយអនុក្រឹត្យ។
សញ្ញាចរាចរណ៍រួមមានផ្លាកសញ្ញាចរាចរណ៍នៅតាមផ្លូវ ភ្លើងសញ្ញាចរាចរណ៍ គំនូសសញ្ញាចរាចរណ៍នៅលើផ្លូវ សញ្ញាបញ្ជារបស់ភ្នាក់ងារចរាចរណ៍ និងសញ្ញាផេ្សងៗទៀត។
ផ្លាកសញ្ញាចរាចរណ៍ ភ្លើងសញ្ញាចរាចរណ៍ និងគំនូសសញ្ញាចរាចរណ៍ នៅលើផ្លូវត្រូវរៀបចំជាប្រព័ន្ធទាក់ទងស៊ីចង្វាក់គ្នាជា​ហូរ​ហែ​នៅ​តាម​កនែ្លង​មាន​សារៈ​ប្រយោជន៍​ដែលធ្វើឲ្យអ្នកប្រើប្រាស់ផ្លូវងាយស្រួលមើលឃើញ។
សញ្ញាគ្រោះថ្នាក់នៅតាមដងផ្លូវដែលមានលក្ខណៈមិនអចិន្រៃ្តយ៍ ត្រូវដាក់ក្នុងចម្ងាយសមស្របល្មមគ្រប់គ្រាន់តាមប្រភេទផ្លូវចំណាត់ថ្នាក់ផ្លូវ និង​ស្ថានភាព​ផ្លូវ​ដែល​អាចធ្វើឲ្យអ្នកបើកបរមានស្មារតីប្រុងប្រយ័ត្នជាមុនបាន។
ហាមបិទក្រដាស ឬរបស់ផេ្សងៗទៀត ឬគូសវាសនៅលើផ្លាកសញ្ញា ឬប្រើប្រាស់ទម្រផ្លាកសញ្ញា ឬនៅលើសម្ភារៈអ្វីផេ្សងៗទៀត​ដែល​ប្រើ​ប្រាស់​សម្រាប់​សញ្ញា​ចរាចរណ៍​ដែលជាហេតុធ្វើឲ្យអ្នកបើកបរមិនអាចមើលឃើញសញ្ញាចរាចរណ៍ច្បាស់បានល្អ ឬយល់ខ្លឹមសារសញ្ញាចរាចរណ៍មិនបានត្រឹមត្រូវ ឬ ធ្វើ​ឲ្យ​អ្នក​បើកបរចាំងភែ្នក។
រូបភាព និងខ្លឹមសារស្តីពីសញ្ញាចរាចរណ៍ផ្លូវគោក ត្រូវកំណត់នៅក្នុងប្រកាសរបស់ក្រសួងសាធារណការ និងដឹកជញ្ជូន។
ក្នុងករណីមានមនុស្សរងរបួស ឬបាត់បង់ជីវិត អ្នកបើកបរ ឬអ្នកប្រើប្រាស់ផ្លូវគ្រប់រូបដែលពាក់ព័ន្ធនឹងគ្រោះថ្នាក់ ឬអ្នកដែលឃើញហេតុការណ៍នេះ ត្រូវ​អនុវត្ត​ដូច​ខាងក្រោម :
ត្រូវចាត់ចែងជូនព័ត៌‌មាន ឬបញ្ជូនជនរងគ្រោះជាបន្ទាន់ទៅមន្ទីរពេទ្យដែលនៅជិតកនែ្លងកើតហេតុបំផុត។ ហាមអ្នកមាន​យាន​ជំនិះ​គ្រប់​ប្រភេទ​បដិសេធ​ដោយ​ឥត​សមហេតុនូវសំណើរជួយសង្គ្រោះនេះ។
ត្រូវសហការជួយធានាឲ្យមានសន្តិសុខដល់គ្រប់ភាគីពាក់ព័ន្ធ និងដល់កិច្ចដំណើរការចរាចរណ៍ទូទៅនៅជុំវិញកនែ្លងកើតហេតុ។
ត្រូវជៀសវាងធ្វើឲ្យមានការប្រែប្រួលដល់ទីកនែ្លងកើតហេតុ ឬឲ្យបាត់ដាន ឬ ស្នាមដែលជាកត្តាមានប្រយោជន៍​ដល់​ការ​សែ្វង​រក​អ្នក​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ក្នុង​រឿង​គ្រោះ​ថ្នាក់។
ត្រូវរង់ចាំនៅនឹងកនែ្លងកើតហេតុ រហូតដល់ភ្នាក់ងារនគរបាលចរាចរណ៍បានមកដល់ ហាមអ្នកបង្កគ្រោះថ្នាក់ចាកចោល​កនែ្លង​កើត​ហេតុ​មុន​បាន​ការ​អនុញ្ញាត​ពី​ភ្នាក់​ងារ​នគរ​បាល​ចរាចរណ៍​។
ការប្រើប្រាស់សញ្ញាសូរស័ព្ទ "ស៊ីផេ្ល" ត្រូវអនុញ្ញាតឲ្យប្រើប្រាស់តែនៅពេលថៃ្ង ដើម្បីឲ្យដំណឹងដល់អ្នកប្រើប្រាស់ផ្លូវដទៃទៀត ដើម្បីជៀសវាងនូវគ្រោះថ្នាក់​ដែល​អាចកើតមានឡើងជាយថាហេតុ។
ចាប់ពីពេលថៃ្ងលិចរហូតដល់ថៃ្ងរះ ការឲ្យដំណឹងដោយសញ្ញាសូរស័ព្ទត្រូវជំនួសដោយសញ្ញាភ្លើងកូតហ្វាឆ្លាស់គ្នា។
ចំពោះអ្នកបើកបរយានបម្រើការនគរបាល យោធា អាវុធហត្ថ ពន្លត់អគ្គីភ័យ យានសង្គ្រោះរបស់មន្ទីរពេទ្យដែលកំពុងបំពេញភារកិច្ច មាន​សិទ្ធិ​ប្រើ​ប្រាស់​សញ្ញា​សូរស័ព្ទពិសេសបានគ្រប់ពេលវេលា។
អ្នកជិះ ដឹក ឬ បរសត្វនៅលើទ្រូងផ្លូវ មិនត្រូវបង្កឲ្យមានឧបសគ្គ ឬគ្រោះថ្នាក់ដល់អ្នកប្រើប្រាស់ផ្លូវផេ្សងទៀត ដោយ​ត្រូវ​ដាក់​ចំនួន​មនុស្ស​ដឹក​ឲ្យ​សម​ស្រប​នឹង​ចំនួន​សត្វដែលអាចបញ្ជាសត្វឲ្យទៅ ឬឈប់បានគ្រប់គ្រាន់ និងទាន់ពេលវេលា។
នៅពេលយប់ ឬ ពេលថៃ្ង កាលណាមើលមិនឃើញច្បាស់ អ្នកដឹកសត្វពាហនៈ ត្រូវប្រើភ្លើងពណ៌‌សនៅខាងមុខ និងពណ៌‌ក្រហមនៅខាងក្រោយ។
នៅក្នុងទីប្រជុំជន អ្នកជិះ ដឹក ឬបរសត្វនៅលើទ្រូងផ្លូវត្រូវឈប់នៅតាមទិសដែលខ្លួនកំពុងធ្វើចរាចរណ៍ ដោយអនុវត្តដូចខាងក្រោម :
ចំពោះទ្រូងផ្លូវឯកទិស ត្រូវឈប់ខាងស្តាំ ឬខាងឆេ្វងតាមទិសចរាចរណ៍លើកលែងតែមានផ្លាកសញ្ញាផ្ទុយ។
ចំពោះការថ្ពក់សណ្តោងយានជំនិះ អ្នកបើកបរត្រូវប្រើខែ្សកាប ឬដងដែក ឬឧបករណ៍សម្រាប់ថ្ពក់ដែលធានាជាប់មាំល្អ និងងាយស្រួលក្នុងការបត់បែន
រថយន្តដែលមានសណ្តោងរ៉ឺម៉ក ឬសឺមីរ៉ឺម៉កត្រូវមានសញ្ញាត្រីកោណសមបាតដែលមានកព្ចាក់ចាំងពន្លឺពណ៌‌លឿងពីរ ដាក់នៅ​កាង​រថយន្ត​ខាង​មុខ​អម​សង​ខាង​ផ្លាកលេខ។
បចេ្ចកទេសនៃការថ្ពក់សណ្តោងរ៉ឺម៉ក ឬសឺមីរ៉ឺម៉ក និងការដោះរ៊ឺម៉ក ឬសឺមីរ៉ឺម៉កចេញពីរថយន្ត ឬក្បាលរថយន្ត ត្រូវកំណត់​ដោយ​ប្រកាស​របស់​ក្រសួង​សាធារណការ និងដឹកជញ្ជូន។
គ្រប់ក្រុមហ៊ុនធ្វើអាជីវកម្មដឹកជញ្ជូនក្នុងប្រទេស ឬឆ្លងដែននិងភ្នាក់ងារផ្តល់សេវាដឹកជញ្ជូនឯកត្តបែប ឬពហុបែប ត្រូវមានលិខិត​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ធ្វើ​អាជីវកម្ម​ដែល​ចេញ​ដោយក្រសួងសាធារណការ និងដឹកជញ្ជូន។
ការដឹកជញ្ជូនអន្តរជាតិតាមផ្លូវគោក ត្រូវអនុវត្តតាមកិច្ចព្រមពៀ្រងអន្តរជាតិ នៅពេលព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា បានចូលជាភាគី។
ដៃស្តាំលើកឡើងលើបាតដៃលាទៅមុខបែរទៅរកយានជំនិះដែលធ្វើចលនាមករកភ្នាក់ងារចរាចរណ៍ ជាសញ្ញា​ឲ្យប្រុងបៀ្របឈប់លើកលែង​តែ​អ្នក​បើក​បរ​ណា​​ដែលមិនអាចឈប់ដោយសុវត្ថិភាពគ្រប់គ្រាន់ អាចបន្តដំណើរទៅទៀតបាន
ដៃទាំងពីរ ឬដៃមួយសន្ធឹងតាមបណ្តោយស្មា មានន័យថាបញ្ឈប់ចរាចរណ៍នៃយានដែលមានចលនាមកពីមុខភ្នាក់ងារ ឬមកពីក្រោយខ្នងភ្នាក់ងារ
ក្នុងកាយវិការដដែលនេះ យានជំនិះទាំងឡាយដែលមកពីខាងឆេ្វង ឬពីខាងស្តាំភ្នាក់ងារ ត្រូវអនុញ្ញាតឲ្យឆ្លងកាត់
ភ្នាក់ងារចរាចរណ៍កាន់ចង្កៀងភ្លើងក្រហម ឬដំបងភ្លើងក្រហម ចង្អុលដាក់យានជំនិះណាមួយមានន័យថា បញ្ឈប់ចរាចរណ៍យានដែលត្រូវចង្អុលចំនោះ
សមាសភាព តួនាទីភារកិច្ច និងការរៀបចំ និងការប្រព្រឹត្ត ទៅនៃគណៈកម្មាធិការជាតិសុវត្ថិភាពចរាចរណ៍ផ្លូវគោក ត្រូវកំនត់ដោយអនុក្រឹត្យ។
មន្ត្រីនគរបាលចរាចរណ៍មានសិទ្ធិដកប័ណ្ណបើកបរព្យួរទុក ក្នុងរយៈពេលមិនលើសពី ១ខែយ៉ាងយូរ គិតទាំងការ​ដកពិន្ទុ​ដែល​មាន​ចែង​ក្នុង​មាត្រា​៤៣​នៃ​ច្បាប់​នេះ ចំពោះបទល្មើសណាមួយ ដូចខាងក្រោមៈ
មន្ត្រីនគរបាលចរាចរណ៍ មិនត្រូវដកហូតប័ណ្ណសំគាល់យានយន្ត រឺ ប័ណ្ណបើកបរ នៅក្នុងករណីដែលពុំមានចែងក្នុងច្បាប់នេះឡើយ។
គ្រប់សាលាបងៀ្រនបើកបរ ត្រូវមានលិខិតអនុញ្ញាតធ្វើអាជីវកម្មបងៀ្រនបើកបរនិងត្រូវស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រង និងត្រួតពិនិត្យរបស់ក្រសួងសាធារណការ និងដឹកជញ្ជូន។
គ្រប់គ្រូបង្អាត់នៅសាលាបងៀ្រនបើកបរ ត្រូវមានវិញ្ញាបនប័ត្របញ្ជាក់សមត្ថភាព ដែលចេញឲ្យដោយក្រសួងសាធារណការ និងដឹកជញ្ជូន។ ក្រសួង​សាធារណការ និងដឹកជញ្ជូនត្រូវចេញប្រកាសអំពីនីតិវិធីនៃការចេញប័ណ្ណបើកបរ ការធ្វើអាជីវកម្មសាលាបងៀ្រនបើកបរ ល័ក្ខខ័ណ្ឌ​ប្រឡង​យក​វិញ្ញាបនប័ត្រ​បញ្ជាក់​សមត្ថភាពរបស់គ្រូបង្អាត់ និងកម្មវិធីសិក្សានៅសាលាបងៀ្រនបើកបរយានយន្ត។
ប័ណ្ណបើកបរប្រភេទ ក និង ខ មានសុពលភាពរហូតដល់អ្នកកាន់ប័ណ្ណបើកបរមានអាយុដល់ ៦៥ឆ្នាំ ប៉ុនែ្តត្រូវពិនិត្យសុខភាព និង​ពន្យារ​ប័ណ្ណបើកបរ​ក្នុង​រយៈ​ពេល​ ៥ឆ្នាំម្តង។
ប័ណ្ណបើកបរប្រភេទ គ ឃ និង ង មានសុពលភាពរយៈពេល៣ឆ្នាំ។ អ្នកបើកបរត្រូវពន្យារសុពលភាពនៃប័ណ្ណបើកបររបស់ខ្លួនក្នុងរយៈពេល៣ឆ្នាំម្តង បន្ទាប់​​ពី​ការ​ពិនិត្យសុខភាពដែលអនុញ្ញាតឲ្យបើកបរបាន។
ចាប់ពីអាយុ ៦៥ឆ្នាំឡើងទៅអ្នកបើកបរដែលប្រើប្រាស់ប័ណ្ណបើកបរគ្រប់ប្រភេទត្រូវត្រួតពិនិត្យសុខភាព ២ឆ្នាំម្តងៗ រីឯ​សុពលភាព​នៃ​ប័ណ្ណបើកបរ​ត្រូវ​ពន្យារ​ពេល​ ២ឆ្នាំម្តង។
នៅពេលកំពុងធ្វើសកម្មភាពអាជីវកម្មដឹកជញ្ជូន មធ្យោបាយដឹកជញ្ជូននីមួយៗត្រូវមានលិខិតស្នាម ដែលចេញឲ្យដោយក្រសួងសាធារណការ និងដឹកជញ្ជូន និងក្រសួងពាក់ព័ន្ធផេ្សងៗទៀតដូចខាងក្រោម :
ក្នុងករណីមានគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ អ្នកបើកបរ ឬ អ្នកប្រើប្រាស់ផ្លូវគ្រប់រូបដែលពាក់ព័ន្ធនឹងគ្រោះថ្នាក់ ឬអ្នកដែលឃើញហេតុការណ៍នេះ ត្រូវ​អនុវត្ត​ដូច​ខាង​ក្រោម​ :
បញ្ឈប់យានរបស់ខ្លួនជាបន្ទាន់ ដោយមិនធ្វើឲ្យរំខាន ឬបង្កឲ្យមានគ្រោះថ្នាក់ដល់អ្នកដ៏ទៃទៀត។
ក្នុងករណីមានគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍អាស្រ័យទៅតាមករណីនីមួយៗនោះ ការឃាត់យានជំនិះ ការឃាត់ខ្លួនអ្នក​បើកបរ​ដើម្បី​សាកសួរ​ព័ត៌មាន​និង​ធ្វើ​កំនត់​ហេតុ​កត់ត្រា​ ជាសមត្ថកិច្ចរបស់មន្ត្រីនគរបាល ចរាចរណ៍នៅកន្លែងកើតហេតុ។ ក្នុងករណីអ្នកបើកបរស្ថិតនៅក្រោមអិទ្ធិពលជាតិស្រវឹង រឺ គ្រឿងញៀន មន្ត្រី​នគរបាល​យុត្តិធម៌​ផ្នែកចរាចរណ៍ត្រូវប្រគល់ភារកិច្ចនេះជូនមន្ទីរពេទ្យពិនិត្យនិងចេញលិខិតបញ្ជាក់អត្រាជាតិស្រវឹង រឺ គ្រឿងញៀន ដើម្បី​ភ្ជាប់​ជាមួយ​កំនត់​ហេតុ​គ្រោះ​ថ្នាក់ទៅតុលាការ។
យានជំនិះមួយដែលធ្វើចរាចរណ៍នៅពីក្រោយយានជំនិះមួយផេ្សងទៀត ត្រូវរក្សាទុកចន្លោះសុវត្ថិភាពគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីជៀសវាងការប៉ះទង្គិច នៅ​ពេល​ដែល​យាន​ជំនិះខាងមុខបន្ថយល្បឿន ឬឈប់ដោយចៃដន្យ ត្រូវរក្សាឲ្យកាន់តែវែងចន្លោះសុវត្ថិភាពនេះ នៅពេលដែលល្បឿនយានកាន់តែលឿន។ នៅ​ក្រៅ​ទី​ប្រជុំ​ជន យានជំនិះទាំងឡាយដែលមានទម្ងន់សរុបអតិបរមាលើសពី ៣,៥តោន ឬមានបណ្តោយយានវែងលើសពី ៧ម៉ែត្របើកបរបន្តគ្នាក្នុងល្បឿនដូចគ្នា
នៅពេលភ្លើងសញ្ញាចរាចរណ៍បពោ្ចញពន្លឺពណ៌‌លឿងជាសញ្ញាឲ្យប្រុងប្រយ័ត្នតៀ្រមឈប់ ឬ ចេញដំណើរទៅមុខ ពណ៌‌បៃតងជា
នៅពេលភ្លើងសញ្ញាចរាចរណ៍បពោ្ចញពន្លឺក្រហមគឺជាសញ្ញាឃាត់ឲ្យឈប់ អ្នកបើកបរត្រូវឈប់នៅមុខខែ្សបន្ទាត់គំនូសជាប់ពណ៌‌សកាត់ទទឹងទ្រូងផ្លូវ ឬ​មុខ​គំនូស​សម្រាប់ថ្មើរជើងឆ្លងកាត់។ បើគ្មានឧបសគ្គនៅខាងមុខ យានជំនិះខាងស្តាំបំផុតអាចបត់ស្តាំបាននៅត្រង់ចំណុចភ្លើងក្រហមណា ដែល​មាន​សញ្ញា​អនុញ្ញាត​បត់ស្តាំ។
នៅលើទ្រូងផ្លូវដែលមានទិសចរាចរណ៍ពីរ ហើយដែលគ្មានគំនូសសញ្ញាបែងចែកទិសចរាចរណ៍ អ្នកបើកបរត្រូវប្រើប្រាស់ពាក់កណ្តាលទ្រូងផ្លូវផែ្នកខាងស្តាំ ដោយបើកបរកៀកទៅខាងស្តាំ។
នៅលើទ្រូងផ្លូវឯកទិស ដែលគ្មានគំនូសសញ្ញាបែងចែកគន្លងផ្លូវ អ្នកបើកបរត្រូវបើកបរកៀកទៅខាងស្តាំលើកលែងតែត្រូវការបត់ឆេ្វង។ អ្នក​បើក​បរ​អាច​ប្រើ​ប្រាស់​ទ្រូង​ផ្លូវខាងឆេ្វងបាននៅពេលជែង ឬឈប់ ដោយឡែក។ នៅក្នុងទីប្រជុំជនការប្រើប្រាស់ទ្រូងផ្លូវត្រូវកំណត់ដោយប្រកាសក្រសួងសាធារណការ និង​ដឹកជញ្ជូន។
គ្រប់រថយន្ត រ៉ឺម៉ក ឬសឺមីរ៉ឺម៉កដែលធ្វើអាជីវកម្មដឹកជញ្ជូនទំនិញនិងអ្នកដំណើរ ត្រូវមានលិខិតអនុញ្ញាតឲ្យធ្វើអាជីវកម្មដែលចេញដោយក្រសួងសាធារណការ និងដឹកជញ្ជូន។
លិខិតអនុញ្ញាតឲ្យយានយន្តធ្វើអាជីវកម្មដឹកជញ្ជូន មានសុពលភាពមួយឆ្នាំ ម្ចាស់យានយន្តត្រូវមកបន្តសុពលភាពមួយឆ្នាំម្តងៗ បើយឺតយ៉ាវនឹងត្រូវពិន័យ។​ ក្រសួង​សាធារណការ និងដឹកជញ្ជូនត្រូវចេញប្រកាសណែនាំលម្អិតអំពីការផ្តល់លិខិតអនុញ្ញាតឲ្យធ្វើអាជីវកម្មដឹកជញ្ជូន។
គ្រប់យានដ្ឋានជួសជុលយានយន្ត និងយានដ្ឋានកែចៃ្នតម្លើងយានយន្ត ត្រូវមានលិខិតអនុញ្ញាតឲ្យធ្វើអាជីវកម្មដែលចេញឲ្យដោយក្រសួងសាធារណការ និង​ដឹកជញ្ជូន និងក្នុងករណីចាំបាច់ត្រូវមានការត្រួតពិនិត្យពីក្រសួងមហាផៃ្ទ។
ទម្រង់បែបបទនៃការចេញលិខិតអនុញ្ញាតធ្វើអាជីវកម្មយានដ្ឋានជួសជុល និងយានដ្ឋានកែចៃ្នយានយន្ត ព្រមទាំងបទដ្ឋានបចេ្ចកទេសកែចៃ្នយានយន្ត​ត្រូវ កំណត់​ដោយអនុក្រឹត្យ។
ត្រូវហែនៅអែបទ្រូងផ្លូវខាងស្តាំតាមទិសចរាចរណ៍ ហើយត្រូវទុកទ្រូងផ្លូវផែ្នកខាងឆេ្វងឲ្យនៅទំនេរទាំងស្រុង។
ក្បួនដងែ្អត្រូវកាន់ភ្លើងពណ៌‌សនៅខាងមុខ និងត្រូវកាន់ភ្លើងពណ៌‌ក្រហមនៅខាងក្រោយនៅពេលយប់ ឬពេលថៃ្ង កាលណាមើលមិនឃើញច្បាស់គ្រប់គ្រាន់។
ចំពោះគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ដែលភាគីម្ខាងជាភ្នាក់ងារទូត ឬបេសកកម្មទូត ភ្នាក់ងារនគរបាលចរាចរណ៍ត្រូវធ្វើកំណត់ហេតុ និង​របាយ​ការណ៍​ស្តី​ពី​គ្រោះ​ថ្នាក់​នេះ ផ្ញើ​ទៅក្រសួងការបរទេស និងសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ ដើម្បីចាត់ចែងឲ្យអ្នកតំណាងមកចូលរួមសហការជាមួយ ភ្នាក់ងារនគរបាលចរាចរណ៍ ដើម្បី​ពិនិត្យ​និង​លើកវិធានការសមស្រប។
សញ្ញាបញ្ជារបស់ភ្នាក់ងារចរាចរណ៍ មានសិទ្ធិអាទិភាពលើភ្លើងសញ្ញាចរាចរណ៍ គំនូសសញ្ញាចរាចរណ៍នៅលើទ្រូងផ្លូវ ផ្លាកសញ្ញាចរាចរណ៍នៅតាមដងផ្លូវ និងបទប្បញ្ញត្តិចរាចរណ៍ទាំងឡាយ។
រក្សាសណ្តាប់ធ្នាប់ សុវត្ថិភាពក្នុងការធ្វើចរាចរណ៍នៅលើផ្លូវថ្នល់ ដែលបើកឲ្យធ្វើចរាចរណ៍ជាសាធារណៈទូទាំងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា
បទល្មើសចរាចរណ៍ ដែលមានលក្ខណៈ ជាបទលហុដែលត្រូវផ្តន្ទាទោស ពិន័យអន្តរការណ៍ជាសមត្ថកិច្ចរបស់មន្ត្រីនគរបាលចរាចរណ៍។ មន្ត្រី​នគរបាលចរាចរណ៍​មាន​សិទ្ធិ​សំរុះ​សំរួល​ក្នុងករណីមានគ្រោះ ថ្នាក់ដែលបណ្តាលអោយសងតែសំនងខូចខាត។ បើសិនជាការសំរុះសំរួលមិនបានសំរេច មន្ត្រី​នគរបាល​ចរាចរណ៍ ត្រូវបញ្ជូនសំនុំរឿងនេះទៅតុលាការ។
ការបង់ប្រាក់សម្រាប់ថៃ្លសេវាចេញ​ប័ណ្ណបើកបរ ប័ណ្ណសម្គាល់ ផ្លាកលេខ ត្រួតពិនិត្យលក្ខណបចេ្ចកទេស និងលិខិតអនុញ្ញាតឲ្យយានយន្តធ្វើអាជីវកម្ម ប្រាក់​ពិន័យ​ក្នុងការយឺតយ៉ាវផេ្សងៗ និងសេវាផេ្សងៗ ត្រូវកំណត់ដោយប្រកាសរួមរបស់ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ និងក្រសួងសាធារណការ និងដឹកជញ្ជូន។
គណៈកម្មាធិការជាតិសុវត្ថិភាពចរាចរណ៍ផ្លូវគោក ត្រូវមាន ថវិកាដោយឡែកដែលជាឧបសម្ព័ន្ធរបស់ក្រសួងសាធារណការ និង ដឹកជញ្ជូន និង​ថវិកា​របស់​ដៃ​គូ​សុវត្ថិភាព​ផ្លូវគោកសំរាប់ប្រើប្រាស់ លើវិធានការកាត់បន្ថយគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍​។
ការបើកទ្វារយានជំនិះដើម្បីចុះ ឬឡើង ធ្វើបានតែពេលណាដែលមិនបង្កឲ្យមានគ្រោះថ្នាក់ដល់អ្នកដទៃដែលកំពុងប្រើប្រាស់ផ្លូវនោះឡើយ និង​ត្រូវ​មាន​ការ​ប្រុង​ប្រយ័ត្ន​ជាប់ជានិច្ច ជាពិសេសចំពោះការបើកទ្វារចុះ ឬឡើងនៅទ្វារខាងឆេ្វងយាន។
អ្នកបើកបរត្រូវវាងតាមស្តាំដៃ នៅគ្រប់រង្វង់មូល ឬ ខឿនបែងចែកទ្រូងផ្លូវដែលជាឧបសគ្គនៃចលនាត្រង់ទៅមុខរបស់យានជំនិះ លើកលែងតែមាន​កំណត់​ផ្ទុយ​។​
អ្នកបើកបរមិនត្រូវបើកបរទន្ទឹមគ្នានៅលើទ្រូងផ្លូវ ឬគន្លងផ្លូវតែមួយបានទេ អ្នកបើកបរមិនត្រូវបើកបរកាត់ក្បួនយោធា ឬក្បួននគរបាល ឬ​ក្បួន​ដងែ្អ​ជា​ជួរ​ផេ្សង​ៗ​។​
នៅកនែ្លងរថយន្តក្រុងឈប់នៅក្នុងទីប្រជុំជន អ្នកបើកបរយានជំនិះប្រភេទផេ្សងពីរថយន្តក្រុង ត្រូវបន្ថយល្បឿន ហើយបើចាំបាច់ត្រូវឈប់​ដើម្បី​ទុក​ឲ្យ​រថយន្ត​ក្រុង​ចេញចូល ឬឈប់បានដោយងាយស្រួល។
ប្រភេទខ្លះធ្វើចរាចរណ៍ បទប្បញ្ញត្តិស្តីពីអាទិភាពចរាចរណ៍ដែលមានចែងក្នុងមាត្រានេះ ត្រូវអនុវត្តចំពោះអ្នកបើកបរដែលធ្វើ​ចរាចរណ៍​នៅ​លើ​គន្លង​ផ្លូវ​ប្រភេទ​នេះ លើកលែងតែយានជំនិះដែលមានចែងក្នុងចំណុចទី៧ និងចំណុចទី៨។
ជនប្រព្រិត្ដបទល្មើសមានសទិ្ធប្ដឹងតវ៉ាទៅតុលាការក្នុងករណី ដែលខ្លួនកើតទុក្ខមិនសុខចិត្ត ចំពោះសេចក្តីសំរេចមិនត្រឹមត្រូវអំពីការពិន័យលើបទល្មើសនោះ។
បើគ្រោះថ្នាក់កើតឡើងបណ្តាលឲ្យខូចខាតតែសម្ភារៈ ភាគីទាំងពីរអាចសម្រួលគ្នាបាន ដោយមិនចាំបាច់សុំអន្តរាគមន៍ពីមន្រ្តីនគរបាលចរាចរណ៍ឡើយ។
ក្នុងការឃាត់យានជំនិះដើម្បីត្រួតពិនិត្យ នគរបាលចរាចរណ៍ត្រូវ អនុវត្តដោយជៀសវាងការធ្វើអោយស្ទះចរាចរណ៍ រឺ បង្កអោយមានគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍។
ការបំពាក់សញ្ញាសូរស័ព្ទ ភ្លើងបំភ្លឺ ឬភ្លើងលំអរផេ្សងៗទៀតក្រៅពីការកំណត់លក្ខណបចេ្ចកទេសរបស់យានជំនិះ ត្រូវហាមឃាត់។
ច្បាប់ស្តីពីចរាចរណ៍ផ្លូវគោកនេះ មានវិសាលភាពគ្របដណ្តប់រាល់ ការធ្វើចរាចរណ៍លើផ្លូវថ្នល់នៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។
អាគន្តុកភិក្ខុត្រូវអាបត្តិ អាវាសិកភិក្ខុ មិនត្រូវអាបត្តិក៏មាន អាវាសិកភិក្ខុត្រូវអាបត្តិ អាគន្តុកភិក្ខុ មិនត្រូវអាបត្តិក៏មាន ទាំងអាគន្តុកភិក្ខុ ទាំងអាវាសិកភិក្ខុ ត្រូវអាបត្តិក៏មាន ទាំងអាគន្តុកភិក្ខុ ទាំងអាវាសិកភិក្ខុ មិនត្រូវអាបត្តិក៏មាន។ គមិកភិក្ខុ ត្រូវអាបត្តិ អាវាសិកភិក្ខុ មិនត្រូវអាបត្តិក៏មាន អាវាសិកភិក្ខុ ត្រូវអាបត្តិ គមិកភិក្ខុ មិនត្រូវអាបត្តិក៏មាន ទាំងគមិកភិក្ខុ ទាំងអាវាសិកភិក្ខុ ត្រូវអាបត្តិក៏មាន ទាំងគមិកភិក្ខុ ទាំងអាវាសិកភិក្ខុ មិនត្រូវអាបត្តិក៏មាន។
ឧបជ្ឈាយ៍ត្រូវអាបត្តិ សទ្ធិវិហារិកមិនត្រូវអាបត្តិក៏មាន សទ្ធិវិហារិកត្រូវអាបត្តិ ឧបជ្ឈាយ៍មិនត្រូវអាបត្តិក៏មាន ទាំងឧបជ្ឈាយ៍ ទាំងសទ្ធិវិហារិកត្រូវអាបត្តិក៏មាន ទាំងឧបជ្ឈាយ៍ ទាំងសទ្ធិវិហារិក មិនត្រូវអាបត្តិក៏មាន។ អាចារ្យត្រូវអាបត្តិ អន្តេវាសិកមិនត្រូវអាបត្តិក៏មាន អន្តេវាសិកត្រូវអាបត្តិ អាចារ្យមិនត្រូវអាបត្តិក៏មាន ទាំងអាចារ្យ ទាំងអន្តេវាសិកត្រូវអាបត្តិក៏មាន ទាំងអាចារ្យ ទាំងអន្តេវាសិកមិនត្រូវអាបត្តិក៏មាន។
ហេតុនៃការដាច់វស្សា តែមិនត្រូវអាបត្តិមាន៤យ៉ាង គឺ សង្ឃបែកគ្នា១ ភិក្ខុទាំងឡាយប្រាថ្នាទំលាយសង្ឃ១ មានអន្តរាយដល់ជីវិត១ មានអន្តរាយដល់ព្រហ្មចារ្យ១។ វចីទុច្ចរិតមាន៤យ៉ាងគឺ មុសាវាទ១ បិសុណាវាទ១ ផរុសវាទ១ សម្ផប្បលាបៈ១។ វចីសុចរិតមាន៤យ៉ាងគឺ សច្ចវាចា ១ អបិសុណាវាចា ១ សណ្ហវាចា ១ មត្តភាសា ១។
ភិក្ខុនៅខាងក្នុង ត្រូវអាបត្តិ នៅខាងក្រៅ មិនត្រូវអាបត្តិក៏មាន នៅខាងក្រៅ ត្រូវអាបត្តិ នៅខាងក្នុង មិនត្រូវអាបត្តិក៏មាន ត្រូវអាបត្តិទាំងខាងក្នុង ទាំងខាងក្រៅក៏មាន។ ភិក្ខុនៅខាងក្នុងសីមា ត្រូវអាបត្តិ នៅខាងក្រៅសីមា មិនត្រូវអាបត្តិក៏មាន នៅខាងក្រៅសីមា ត្រូវអាបត្តិ នៅខាងក្នុងសីមា មិនត្រូវអាបត្តិក៏មាន ត្រូវអាបត្តិទាំងខាងក្នុងសីមា ទាំងខាងក្រៅសីមាក៏មាន។
ការបញ្ឈប់បាតិមោក្ខមិនប្រកបដោយធម៌ មាន៣យ៉ាង។ ការបញ្ឈប់បាតិមោក្ខប្រកបដោយធម៌ មាន៣យ៉ាង។ បរិវាស មាន៣យ៉ាង គឺ បដិច្ឆន្នបរិវាស១ អប្បដិច្ឆន្នបរិវាស១ សុទ្ធន្តបរិវាស១។ មានត្តមាន៣យ៉ាងគឺ បដិច្ឆន្នមានត្ត១ អប្បដិច្ឆន្នមានត្ត១ បក្ខមានត្ត១។ ការដាច់រាត្រីរបស់ភិក្ខុដែលនៅបរិវាស មាន៣យ៉ាងគឺ ការនៅរួម១ ការមិននៅរួម១ ការមិនបានប្រាប់១។
ពូជមាន៥យ៉ាង គឺពូជឫស ឬមើម១ ពូជដើម១ ពូជថ្នាំង១ ពូជត្រួយ ឬចុង១ រួមពូជគ្រាប់១ផង ជាគំរប់៥។ ផ្លែឈើដែលភិក្ខុគួរឆាន់បានដោយសមណកប្បមាន៥យ៉ាង គឺផ្លែឈើ ដែលគេសម្រេចដោយភ្លើង១ គេសម្រេចដោយសស្ត្រា១ គេសម្រេចដោយក្រចក១ ផ្លែឈើដែលគ្មានគ្រាប់១ ផ្លែឈើដែលគេយកគ្រាប់ចេញ១ ជាគំរប់៥។
ភិក្ខុឈឺត្រូវអាបត្តិ មិនឈឺមិនត្រូវអាបត្តិក៏មាន មិនឈឺ ត្រូវអាបត្តិ ឈឺ មិនត្រូវអាបត្តិក៏មាន ឈឺត្រូវអាបត្តិ មិនឈឺក៏ត្រូវអាបត្តិក៏មាន ឈឺមិនត្រូវអាបត្តិ មិនឈឺមិនត្រូវអាបត្តិក៏មាន។
ភិក្ខុឈឺត្រូវអាបត្តិ ភិក្ខុឥតឈឺ មិនត្រូវអាបត្តិក៏មាន ភិក្ខុមិនឈឺត្រូវអាបត្តិ ភិក្ខុឈឺមិនត្រូវអាបត្តិក៏មាន ទាំងភិក្ខុឈឺ ទាំងភិក្ខុមិនឈឺ ត្រូវអាបត្តិក៏មាន។
ការបញ្ឈប់នូវបាតិមោក្ខ មិនប្រកបដោយធម៌មាន៤យ៉ាង។ ការបញ្ឈប់នូវបាតិមោក្ខ ប្រកបដោយធម៌មាន៤យ៉ាង។
ព្រះពុទ្ធសាសនាបែបថេរវាទ បាននាំចូលមក ប្រទេសស្រីលង្កាដោយព្រះមហិន្ទត្ថេរជាព្រះរាជ-បុត្ររបស់ព្រះបាទអសោក ក្នុងរាជ្យរបស់ ព្រះបាទ ទេវានម្បិយតិស្ស ។ ពុទ្ធសាសនទូតនេះ បានពន្យល់ប្រជាជនសីហឡៈ ឱ្យកាន់ព្រះពុទ្ធសា-សនា ហើយព្រះនាងសង្ឃមិត្តាថេរី ជាព្រះភគិនី របស់ព្រះមហិន្ទៈ បាននាំព្រះពោធិព្រឹក្ស មែកខាងស្តាំមកប្រតិស្ថានទុកនៅនា អនុរាធបុរៈ ហើយបានបំបួសឱ្យមានភិក្ខុនីសង្ឃនៅពេលនោះដែរ។
ក្នុងកំឡុងរាជ្យរបស់ព្រះបាទសុរតិស្ស ព្រះអនុជរបស់ព្រះបាទេទវានម្បិយតិស្ស,ស្តេចទមិឡ ពីរអង្គគឺសេនៈ និងគុត្តិកៈ បានឈ្លាន ពាន្រគប់គ្រងកោះនេះជាលើកទីមួយដោយទំលាក់ ព្រះបាទ សុរតិស្ស ពីរាជបល្ល័ង្ក ច្បាំងយកទីក្រុង អនុរាធបុរៈ ។ ហើយចាប់ពីនោះ មកពួកទមិឡ តែងតែអុកឡុក និងគ្រប់គ្រងជាហូរហែ។
នៅសតវត្សរិ៍ទី៩ និងទី១០ .បានបង្ហាញ ឱ្យឃើញភាពចុះខ្សោយនៃរាជាណាចក្រអនុរាធបុរៈ។ ចាប់ពីពេលនោះមកព្រះរាជាគ្រប់គ្រងរជាណាចាក្រ នេះ ដោយគ្មានភាពលំបាកអ្វីឱ្យធំដុំទៀតឡើយ។ ប៉ូឡូណ្ណារុវៈ ជាទីក្រុងទីពីរបន្ទាប់ពី អនុរាធបុរៈ។ ក្នុងរាជ្យរបស់ព្រះបាទ មិហិន្ទុ ទី៥ ៩៨២-១០២៩ .ស្តេចកឡូាបាន ចាប់ព្រះរាជានិងព្រះក្សត្រិយនាីទៅ,ព្រោះតែហេតុ នេះហើយបានជារាជាណាចក្រអនុរាធបុរៈចុះខ្សោយ ប៉ុន្តែ នៅសល់បូជនីយដ្ឋាន ព្រះពុទ្ធសាសនាធំៗ ៨ កន្លែង ហៅថា អថមស្ថាន គឺៈ-
ក្រៅពីទីស្ថានទាំង៨នេះទៅក៏នៅមានកន្លែង សិល្បៈ, ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងបុរាណស្ថានដ៏សំខាន់ ៗ ផ្សេងទៀត ដែលយើងត្រូវទៅទស្សនា និងគោរព បូជា។
បន្ទាប់ពីកំចាត់ស្តេចទមិឡនាមឯឡរាៈ រួចមក ព្រះបាទ ទុដ្ឋគាមនិីអភ័យ បានក្លាយជាស្តេច នៃប្រទេសស្រីលង្កាដោយពេញលេញ។ព្រះអង្គបាន ជាពុទ្ធសាសនូបត្ថម្ភជាមួយនឹងព្រះរាជបំណង ព្រះ អង្គបានកសាងអាគារសាសនាជាច្រើនហើយដែល គេបានស្គាល់ច្បាស់ជាងគេក្នុងចំណោមអាគារស្ថាន ទាំងនោះ គឺរូវ័នវេលិសេនេឯះង។ ព្រះស្ថូបនេះ គេ ហៅថា មហាថូបា, សុវណ្ណមាលិចេតិយ និងរតន-មាលិស្ថូបាក៏មាន។គម្ពីរថូបវង្ស មាន អធិប្បាយច្បាស់លាស់ពីរបៀបនិងចំនួនការកសាង ព្រះស្ថូបនេះ ។
ចេតិយនេះគេបានកសាងក្នុងគ្រឹស្ថានដ៏រឹងមាំក្នុងឯកសារប្រវត្តិបាននិយាយថា ខាងក្នុងចេតិយ នេះ មានដម្កល់ព្រះពុទ្ធបដិមាជារតនៈដ៏មានតំលៃ ធ្វើពីមាសសុទ្ធ និងវត្ថុមានតម្លៃជាច្រើនទៀត ព្រម ទាំងព្រះសារីរិកធាតុរបស់ព្រះពុទ្ធចំនួន ១ ទោណផង ដែរ ។ ជ្រុងទាំងបួននៃព្រះចេតិយមានក្បាច់ក្បូរ ជាច្រើន។ ទីធ្លាដែលគេក្រាលថ្មបន្ទះមានឈ្មោះថា ទីធ្លាសីលបត្តលៈ។ ១ទោណស្មើនឹង២នាលធំៗ។ សូមអានខ្នាតរង្វាស់ នៅទំព័របញ្ចប់។
ខាងក្រោមទីធ្លាសីលបត្តលៈមានបរិវេណធ្វើ លើដីខ្សាច់ ជ្រុងទាំងបួននៃបរិវេណនោះមានជញ្ជាំង ទាបៗមានឆ្លាក់រូបដំរីជាច្រើន។ ហើយការឆ្លាក់រូប ដំរីជាច្រើនជុំវិញជញ្ជាំងនេះ គឺគេចង់បង្ហាញថា ព្រះចេតិយនេះ កសាងឡើងដោយប្រើកំលាំងដំរី ទាំងឡាយជាជំនួយផងដែរ។ រូបដំរីទាំងអស់ មាន ចំនួន ១៩០០ ដែលនៅេលីជ្រុងជញ្ជាំងនីមួយ ៗ មានចំនួន៤៧៥។ ព្រោះមានការប្រើប្រាស់កំលាំង ដំរីយ៉ាងដូច្នេះហើយ ទើបគេហៅថា ជញ្ជាំងដំរី ដូច្នេះ។
នៅក្នុងទីធ្លាវត្តមានរូបសុវណ្ណមាលិកចេតិយ បូរាណធ្វើពីថ្ម១ និងរូបព្រះបាទ ទុដ្ឋគាមិនីអភ័យ ទ្រង់ឈរសំពះព្រះចេតិយ។ រីឯក្នុងព្រះវិហារដែល ស្ថិតនៅក្នុងទីធ្លាវត្តវិញមានព្រះពុទ្ធរូបបួនព្រះអង្គ ដែលបានត្រាស់ដឹងក្នុងកប្បនេះ និងព្រះសិអារ្យ-មេត្រិយ។ រូបសំណាកទាំងនេះ មានសភាពចាស់ ទ្រុឌទ្រោមមែនទែនទៅហើយ។
ពីទីក្រុងឃេនឌី។ វាគឺ ជាដុំថ្មដ៏ធំស្ថិតនៅដាច់តែឯងមានកម្ពស់ ៥៤ម។ ក្រោយពីឡើងក្នុងចម្ងាយសមរម្យនោះ យើងនឹងដល់ទីបូជនីយដ្ឋានថ្មដ៏ល្បីល្បាញនេះហើយ។ នៅតំបន់ទម្ពូល្លៈនេះ ក៏នៅមានបូជនីយដ្ឋានបូរាណ ផ្សេងៗទៀតជាច្រើនដែរ ដូចជា អម្ពូលម្ពេ ពម្ពវៈ និងទម្ពវៈ ។ ទម្ពូល្លៈនេះ មានកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រយ៉ាងវែង គឺនៅលើសិលាចារិកក្នុងល្អាង បានកត់ត្រាទុកថា ព្រះរាជាព្រះបាទសទ្ធាតិស្ស បានប្រគេនទីនេះចំពោះព្រះភិក្ខុសង្ឃ។
យោងតាមគម្ពីរចូឡវង្ស ព្រះបាទវិជយពាហុ ទី១ ដែលបានគ្រប់គ្រងនៅប៉ូឡូណ្ណារុវៈ បានផ្លាស់ប្តូរព្រះវិហារទម្ពូលូជាថ្មីហើយក៏មានសេចក្តីកត់ត្រានៅក្នុងរាជាវលិយា និងសិលាចារិករបស់ព្រះបាទ និស្ស័ង្កមល្លៈថា បានផ្លាស់ឈ្មោះទៅជារានគិរីទម្ពូល្លៈ ឬភ្នំមាសវញិ និងកសាងរូបពុទ្ធបដិមា ៧៣ អង្គផងដែរ។ ព្រះបាទសេនារដ្ឋ ឆ្នាំ១៦០៦-១៧៣៩ ដែលសោយរាជ្យនៅក្រុងឃេនឌី បានដាក់ព្រះនេត្រព្រះពុទ្ធបដិមាទាំងនោះ។
មោគ្គល្លានដែលកំពុងតែលាក់ព្រះកាយនោះ បានត្រឡប់មកពីប្រទេសឥណ្ឌាវិញ ច្បាំងនឹងព្រះ រាជាអង្គនេះ។ នៅក្នុងសមរភូមិនោះ សំណាងអាក្រក់បានធ្លាក់ទៅលើព្រះបាទ កស្សបៈ ហើយ ព្រះអង្គក៏បានធ្វើអត្តឃាតខ្លួនឯងនៅលើភ្នំសីគិរីទៅ។ ព្រះបាទ កស្សបៈ គឺជាព្រះរាជាតែមួយអង្គគត់ ដែលបានសោយរាជ្យនៅទីក្រុងសីគិរីនេះ។
ទៀត។ យើងក៏អាចធ្វើដំណើរតាមរថភ្លើងពីស្ថានីយ៍ កទុរុវេឡៈ ទៅទល់នឹងរបងនៃទីក្រុងប៉ូឡូណ្ណារុវៈនោះតែម្តង។
ទីក្រុងនេះ ពីមុនមកមានឈ្មោះថា កន្ទវុរុនុវរៈ បឡុស្ថិបុរៈ និងជននាថបុរៈ ហើយព្រះរាជា ដែលគ្រប់គ្រងទីក្រុងនេះ សុទ្ធតែជាព្រះរាជាដែល មានព្រះកិត្តិសព្ទល្បីល្បាញ ដូចជាព្រះបាទវិជ័យពហ៊ាទី ១ (១០១០-១០៥៥ គ.
ព្រះបាទកាលិង្គមាឃៈ ដែលទ្រង់ បានគ្រប់គ្រងទីក្រុងនេះ បានបំផ្លិចបំផ្លាញទីបូជនីយដ្ឋានព្រះពុទ្ធសាសនា មួយអន្លើដោយការដុតបំផ្លាញគម្ពីរក្បួនច្បាប់ផ្សេងៗទៀត។ យោងទៅតាមប្រវត្តិសាស្ត្របានឱ្យដឹងថា ព្រះរាជាសីហឡៈ ជាច្រើនព្រះអង្គ បានបោះបង់ទីក្រុងនេះចោល ក៏ប៉ុន្តែ បានព្រះបាទ បរាក្រមពាហុទី ៣ (១២៨៤ ១២៩៣ គ.
យ៉ាបហុវៈមានកំពស់២៣៤ម បើប្រៀបទៅ នឹងនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ ស្ថិតនៅនាខេត្តភាគពាយព្យក្នុង សុ្រកកុរុនេគលៈ ជាបន្ទាយថ្មបុរាណទី២ បន្ទាប់ពីភ្នំសីគីរីដែលជាបន្ទាយទី១មក។ វាស្ថិតនៅចម្ងាយ ៥ គ.
ម៉្យាងវិញទៀត នៅក្នុងរាជ្យរបស់ព្រះបាទ ភូវនេកពាហុ ឆ្នាំ ១២៧២-១២៨៤ យ៉ាបហុវៈនេះជាទីក្រុងរបស់ព្រះអង្គ ហើយក៏ជាកន្លែងដែលធ្លាប់តម្កល់ព្រះចង្កូមកែវផងដែរ។ មួយទៀតកូននៃពោធិព្រឹក្សទី៣ក្នុងចំណោម កូនព្រះពោធិទាំង៣២ដើម បានប្រតិស្ថាននៅនា យ៉ាបហុវៈនេះឯង។
ដោយសាររឿងនេះ កើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់ មកភិក្ខុសង្ឃជាច្រើនអង្គនៅក្នុងមហាវិហារក៏បាន ចោទប្រកាន់ព្រះតិស្សត្ថេរ ដែលបានកំពុងគង់នៅ អភ័យគីរីនោះ ដោយការប្រព្រឹត្តកន្លងព្រះវិន័យ មួយចំនួន ហេតុនេះឯងហើយ ដែលនាំឱ្យអភយ-គីរីភិក្ខុបែកជានិកាយផ្សេងមួយទៀតពីមហាវិហារ។
មួយការប្រេះឆាគ្នារវាងព្រះភិក្ខុសង្ឃ នៅ វត្តអភយគីរីវិហារ និងមហាវិហារ, និងពីរគឺការ ចារកិព្រះពុទ្ធវចនៈទាំងអស់ ក្នុងសាស្ត្រាស្លឹករឹត ដំបូងបង្អស់នៃព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ។
អាលុវិហារស្ថិតនៅក្នុងស្រុកម៉ាតឡេ ហើយជាកន្លែងដ៏សំខាន់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃប្រទេស ស្រីលង្កា និងក៏ជាកន្លែងដ៏សំខាន់បំផុតផងដែរ ដែល បានបន្តអាយុព្រះពុទ្ធសាសនា បែបថេរវាទរហូត មកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។
ខាងេជីងស្រុក ម៉ាតឡេតាមផ្លូវអនុរាធបុរៈ។ ឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ បានបញ្ជាក់ប្រាប់យើងថា ក្នុងរាជ្យរបស់ព្រះបាទ វដ្តគាមិនីអភ័យ ក្នុងកំឡុងសតវត្ស ទី១ . មានព្រាហ្មណ៍ឈ្មោះ តិស្ស បានចូលដៃជាមួយពួកទមិឡនៅឥណ្ឌាខាងត្បូង ធ្វើ ការបះបោប្រឆាំងនឹងព្រះអង្គរួចបានគ្រប់គ្រងត្រួត ត្រាលើផ្ទៃប្រទេសទាំងមូល។ ព្រះបាទវដ្តគាមិនី ក៏ បានភៀសព្រះអង្គទៅក្នុងព្រៃជ្រៅដោយសាចាញ់ដៃព្រាហ្មណ៍នោះឯង ។
ក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកទមិឡអស់រយៈ១២ ឆ្នាំ ប្រទេសស្រីលង្កា បានជួបប្រទះនូវគ្រោះទុរ-ភិក្សអត់បាយ ហើយប្រជាជនជាច្រើនបានស្លាប់ ដោយសារការអត់ឃ្លាន និងរោគបៀតបៀន។ ចំណែក គណៈសង្ឃមួយចំនួនធំ ក៏បានភៀសខ្លួន និមន្តទៅកាន់ប្រទេសឥណ្ឌា និងមួយចំនួនទៀត ក៏ ស៊ូទ្រាំគង់នៅក្នុងប្រទេស។
ដោយសារអាស្រ័យគ្រោះមហន្តរាយដូចបាន និយាយមកខាងលើនេះហើយ ដែលបានធ្វើឱ្យភិក្ខុ ទាំងឡាយ សម្រេចព្រះទ័យស្រុះស្រួលគ្នាសរសេរ ព្រះពុទ្ធវចនៈដាក់ទុកក្នុងសាស្ត្រាស្លឹករឹត ជាលើក ដំបូងគេបង្អស់នៅស.
មួយទៀតក្នុងគម្ពីរមហាវង្ស បានសរសេរថា សង្គាយនា ទី៤ និងទី៥ ក៏បានប្រារឰធ្វើឡើង ក្នុង អាលុវិហារនេះដែរ។ ដូច្នេះអាលុវិហារគឺជាកន្លែង ដ៏សំខាន់មួយ កង្នុប្រវត្តិសាស្ត្រនៃព្រះពុទ្ធសាសនា ក៏ដូចជាកោះស្រីលង្កា ពីព្រោះជាកន្លែងចារកិទុក ព្រះពុទ្ធវចនៈដកា់ក្នុងសាស្ត្រាស្លឹករឹតជាលើកដំបូង។
បន្ទាប់ពីនោះមកគឺជាបទបញ្ជាក្នុងប៉ូឡូណ្ណារុវៈ ដែលគេច្រើនតែស្គាល់ថា “បូឡូណ្ណរុ កតកិវាតៈ”។ ក្នុងកាលនោះ ព្រះបាទមហាបរាក្រមពាហុ ជាមួយព្រះថេរៈ ទិម្ពុលាគលៈ កស្សបៈ បានរៀបចំព្រះសាសនាឱ្យបរិសុទ្ធឡើងវិញ ហើយទ្រង់បានចារនូវបទបញ្ជា និងក្បួនច្បាប់ផ្សេងៗ សម្រាប់ជាមគ្គុទ្ទេសដល់ព្រះភិក្ខុសង្ឃនាសម័យនោះ។ រូបចម្លាក់បន្ទាប់ គឺជាព្រះបដិមាដ៏ធំ គឺជារូបចម្លាក់ព្រះអានន្ទត្ថេរ។
ព្រះបដិមាទ្រង់ឈរព័ទ្ធព្រះហស្ថដែលមានទឹកព្រះភ័ក្ត្រក្រៀមក្រំពោរពេញដោយសេចក្តីទុក្ខនេះ មតិខ្លះថាគឺជាលក្ខណៈសម្តែង បរទុក្ខ ទុក្ខិតៈ គឺជារូប ព្រះពុទ្ធដែលទ្រង់ទទួលសេចក្តីទុក្ខរបស់អ្នកដទៃ។
ឯរូបជាចុងក្រោយ នៅខាងស្តាំបំផុតនៃផ្ទាំងថ្ម គឺជាព្រះពុទ្ធបដិមាទ្រង់ផ្ទំ គេបានជីកគាស់ផ្នែកតូចនៃរូបនេះចេញ ហើយរូបនេះមានសណ្ឋានដូចជាព្រះពុទ្ធទ្រង់ចូលបរិនិព្វាន។
គឺជាទីក្រុងមួយដ៏ស្រស់ស្អាតសម្បូរ ទៅដោយភ្នំគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ដែលស្ថិតនៅកំពស់ ៤៦៥ម ពីនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ។ នេះជាទីក្រុងដ៏ស្រស់ ស្អាតមួយ ដែលមានភ្នំជ្រោះជ្រង ជ្រលងដងស្ទឹង បឹងបួរ និងទឹកធ្លាក់ជាច្រើនកន្លែង។ មានចម្ងាយ ត្រឹមតែ១១៦ គ.
ប៉ុណ្ណេាះ ពីទីក្រុងកូឡុំបូ។ ជា ទីក្រុងមានឈ្មោះល្បីល្បាញ មានទីសក្ការបូជាដ៏ រស់រវើកជាច្រើន ដូចជាវត្តអារាម ព្រះវិហារហិណ្ឌូ វិហារគ្រឹស្ទ និងវិហារមូស្លីម នងិមានលម្អដោយភ្នំ តូចៗជាច្រើន ហើយដែលឡោមព័ទ្ធទៅដោយស្ទឹង ដ៏ធំជាងគេនៅក្នុងដែនកោះនេះគឺស្ទឹងមហាវេលី។ ទីក្រុងនេះ គេចាត់ថា ជាកន្លែងបណ្តុះបណ្តាលនៃ សិល្បៈវប្បធម៌ វិជ្ជាជីវៈ តន្ត្រី របាំ និងសិល្បៈ ចំរៀងជាដើមហើយក៏ជាទីក្រុងចុងក្រោយគេបង្អស់ នៃរបបរាជានិយមរបស់ប្រទេសស្រីលង្កាដ៏រស់រវើក នៃអតីតកាលដ៏រុងរឿងនេះផងដែរ។
ទីក្រុងធំក្នុងទិសភាគខាងជើងគឺទីក្រុងឃេនឌី ដែលជាទីក្រុងចុងក្រោយរបស់ប្រទេសស្រី លង្កា មានឈ្មោះថា សេងកដគលៈ ។ ក្នុងគ.
ស.១៤៦៩ ព្រះបាទ សេនាសម្មតៈ វិក្រមពាហុ បានយក ធ្វើ ជាទីក្រុងរបស់ព្រះអង្គ ហើយព្រះបាទ វិមលធម៌ សុរិយៈ ដែលបានគ្រប់គ្រង ទីក្រុង គឺជាស្តេចដ៏ឆ្នើមមួយព្រះអង្គ បាន ឧបត្ថម្ភការកសាងព្រះវិហារព្រះចង្កូមកែវ។
អាគរាដែលមានរាងប្រាំបីជ្រុង ឬ ខាងមុខកន្លែងដាក់ដម្កល់ព្រះចង្កូមកែវ គឺកសាង ដោយព្រះរាជាចុងក្រោយនៃទីក្រុងនេះ គឺព្រះបាទ ស្រីវិក្រមរាជសិង្ហៈ ។ ឯ ផ្លូវទៅកាន់ទីក្រុងនេះ គឺជាផ្លូវត្រូវឆ្លងកាត់កន្លែង ដ៏លំបាកជាច្រើន។ ដូច្នេះ វាគឺជាទីក្រុងដែលថែ រក្សាបានល្អ, ឯបឹងដែលនៅខាងមុខព្រះវិហារដម្កល់ ព្រះទាឋធាតុ គឺជាបឹងដែលផ្តល់សោភ័ណភពាដល់ ទីក្រុងឱ្យរឹតតែស្រស់ស្អាតឡើង។
ចម្ងាយ១២គីឡូម៉ែត្រស្ថិតនៅភាគខាងកើតអនុរាធបុរៈ គឺជិតផ្លូវពីអនុរាធបុរៈទៅត្រនីកោមាលី ជាកន្លែងដែលមានឈ្មោះថា មិស្សកបព្វតៈ ដែលមានកំពស់៣០០ម ហើយក៏ជាតំបន់ជួរភ្នំផងដែរ។ ទោះជាកន្លែងនេះត្រូវបានគេហៅថា ចេតិយគីរី ឬ ក៏សាគីរីក៏ដោយ ប៉ុន្តែគេច្រើនស្គាល់ថា មិហិន្ទលេ ជាកន្លែងចាប់ផ្តើមកំណើតដំបូងនៃព្រះពុទ្ធសាសនានៅក្នុងដែនដីកោះស្រីលង្កានេះ។
ចំនួនកាំជណ្តើរជាច្រើនកាំត្រូវបានកសាងឡើងតាំងតែពីសម័យបុរាណមកម្ល៉េះ ដើម្បីងាយស្រួលធ្វើដំណើរឡើងទៅកាន់បូជនីយដ្ឋានមិហិន្ទលេនេះ។ មានការថ្លែងបញ្ជាក់ថា ព្រះបាទទេវានម្បិយតិស្ស ទ្រង់បានស្ថាបនាកសាងព្រះវិហារមួយ និងគុហា ចំនួន ៦៨ សម្រាប់ប្រគេនព្រះភិក្ខុសង្ឃទាំងឡាយគង់អាស្រ័យនៅនាចេតិយបព៌តនោះ។
បូជនីយដ្ឋានភ្នំមិហិន្ទលេនេះ គឺជាកន្លែងមួយ ដែលមានព្រះវិហារព្រះពុទ្ធសាសនាមួយអន្លើដោយ អាគារជាច្រើនទៀតដែលមានលក្ខណៈជាវត្តអារាម បានរីកដុះដាលជាបន្តបន្ទាប់នៅសម័យនោះ។
អ្នកផ្លុំត្រែស័ង្ខ អ្នកវាយស្គរវាយចេញជាចង្វាក់ សម្រាប់អ្នករាំហើយដំរីដែលតាក់តែងដោយគ្រឿង អលង្ការផ្សេងៗដើរពីមុខផ្ទុកដោយកោដ្ឋមាសដម្កល់ ព្រះទាឋធាតុដ៏ឆើតឆាយ។ ពិធីដ៏មហិមានេះក្លាយ ជាទស្សនីយភាព និងភាពរុងរឿងដែលមិនអាចនឹងបំភ្លេចបានឡើយ។
ចេតិយនេះ គេបានកសាងជារាងពំនូកស្រូវ។ ក្នុងរាជរ្យបស់ព្រះបាទអគ្គពោ ចេតិយនេះ ត្រូវបានបំផ្លាញខ្ទេចខ្ទីអស់ ហើយបានកសាងជាថ្មី ឡើងវិញ។ ព្រះចេតិយដែលមាននៅសព្វថ្ងៃនេះគឺ ជាចេតិយដែលបានកសាងនៅក្នុងគ.