polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
គប្បីវិនិច្ឆ័យក្នុងពាក្យថា “សុខដែលព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយពោលទុក” ដូច្នេះ៖ ពាក្យថា“ព្រះអរិយ បុគ្គល ទាំងឡាយ” បានដល់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធនិងព្រះសាវ័កទាំងឡាយ។ ពាក្យថា “ពោលទុក” បានដល់បង្ហាញ បញ្ញត្តិ អធិប្បាយ ចង្អុលបង្ហាញ។ បណ្ឌិតគប្បីជ្រាបនូវពាក្យថា “សុខដែលព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយពោលទុក” ដោយ ន័យ ដូចបានពោលមកនេះចុះ។
ទ្វិន្នំ បន ធាតុនំ ឧស្សន្នត្តា បុគ្គលោ មោហចរិតោ ហោតិ: បឋវីធាតុយា ច ឤបោធាតុយា ច។ ឥតរាសំ ទ្វិន្នំ ឧស្សនត្តា ទោសចរិតោ។ សព្វាសំ សមត្តា បន រាគចរិតោ តិ។ ទោសេសុ ច សេម្ហាធិកោ រាគចរិតោ ហោតិ វាតាធិកោ មោហចរិតោ សេម្ហាធិកោ វា មោហចរិតោ វាតាធិកោ វា រាគចរិតោ តិ ឯវំ ធាតុទោសនិទានា តិ វទន្តិ។.
បាន ដល់ការវៀរចាកក្នុងសិក្ខាបទទាំង៧ក្រុម ។ ពាក្យថា “សិក្សាក្នុងសិក្ខាបទ” បានដល់ការបដិបត្ដិ តាមទាំងអស់ ។ នេះហៅថា “សិក្សាក្នុងសិក្ខាបទដែលលោកគួរបានសិក្សា”។ នេះ ហៅថា បាដិមោក្ខសំវរសីល។
ក្នុងព្រះអភិធម្មលោកបានសំដែងទុកថា “ធម៌ឯណាដែលធ្វើឲ្យចិត្តនៅនឹងថ្កល់ ធម៌ឯណាដែល ធ្វើឲ្យ ចិត្តមិនឤស្រ័យលើធម៌ដទៃ ដែលធ្វើឲ្យចិត្ដមិនកំរើក ដែលធ្វើឲ្យចិត្ដមិនឤចមានអ្វីមករុកកួន ដែលធ្វើឲ្យចិត្ដស្ងប់ និងមិនមានការជាប់ជំពាក់ និងដែលធ្វើឲ្យសមាធិន្ទ្រីយ៍ និងសមាធិពល: រឹតតែត្រឹម ត្រូវឡើងនោះ ធម៌នោះឯងហៅ ថា សមាធិ ។
ចក្ខុវិញ្ញោយ្យ រូបា ឥដ្ឋា កន្ដា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា បេ កាយវិញ្ញោយ្យ ផោដ្ឋព្វា ឥដ្ឋា កន្ដា រជនីយា។ ឥមេ ខោ ភិក្ខវេ បញ្ចកាមគុណា យាខោ ភិក្ខវេ ឥមេ បញ្ចកាមគុណេ បដិច្ច បីតិ អយំ វុច្ចតិ ភិក្ខវេ សាមិសា បីតិ។
បុគ្គលលះបង់ការជាប់ជំពាក់ក្នុងកាមវត្ថុដោយពិចារណាអំពីការលះបង់ ដូចជាកំចាត់ការឃ្លាននិង ស្រេក, កំចាត់វេទនាចាស់និងមិនបង្កវេទនាថ្មីឲ្យកើតឡើង។ ម៉្យាងទៀត ដោយការពិចារណានេះ បុគ្គលក៏កំចាត់ កម្មដែលធ្វើឲ្យនឿយហត់ដល់រាងកាយបាន។ ការពិចារណាដទៃទៀត គួរបដិបត្ដិដោយការពិចារណាអំពីភាពល្មម និងដោយការពិចារណាពីភាពសម្បូណ៌ចុះ។
ធម៌ដែលជាបច្ច័យជួយដល់សមាធិមាន៧យ៉ាងគឺ: សីល ការសន្តោស ការសំរួមក្នុងឥន្ទ្រីយ៍ ភាវ:ស្គាល់ប្រមាណក្នុងភោជនាហារ ការមិនលង់លក់ក្នុងពេលបឋម យាម មជ្ឈិមយាម និងបច្ឆិមយាម ជាអ្នកប្រកបដោយបញ្ញា និងទីស្នាក់ឤស្រ័យដែលស្ងប់ស្ងាត់។
វិ ភិក្ខុដែលឤស្រ័យនៅក្នុងសេនាសន:ដទៃទៀតរមែងមានសេចក្ដីប្រមាទ ហើយមិនខាចក្រែងដល់ការ ប្រព្រឹត្ដិខុស។ ភិក្ខុបានឃើញនូវទោសនិងឤនិសង្សនៃសោសានិកង្គធុតង្គហើយ ក៏សមាទានដូច្នេះថា “ឤត្មាអញលះបង់សេនាសន:ដទៃទៀតចាប់តាំងពីថ្ងៃនេះតទៅ ហើយសមាទាន ការ ឤស្រ័យនៅកណ្ដាលព្រៃខ្មោចជាប្រក្រតី”។ នេះគឺការសមាទាន។
វិ ការគិតដែលប្រកបឡើងដោយឤស្រ័យបឋវីនិមិត្ដជាឤរម្មណ៍ហៅថា“បឋវីកសិណ”។ ការនៅស្ងប់មិន កំរើកនៃចិត្តហៅថាការបដិបត្តិ។ បីតិសោមនស្សដែលជាប់ទាក់ទងទៅនឹងបឋវីនិមិត្ដជាលក្ខណ:របស់ បឋវីកសិណ។ ការមិនបោះបង់ជា់រសរបស់ប់ឋវីកសិណ។ ការមិនគិតរវើរវាយជាបទដ្ឋានរបស់ប់ឋវី កសិណ។
វិ បើសិនជាភិក្ខុឃើញដំរីឬសេះកំពុងតស៊ូគ្នាតាមថ្នល់ឬតាមគន្លងនង្គ័លនៅឯទ្វារនគរ ហើយក៏ជៀសចេញ ពីសត្វទាំងនោះ ឬបើសិនជាឃើញជនចណ្ឌាលក៏បិទគ្របបាត្រ ឬដើរតាមក្រោយព្រះឧបជ្ឈាយ៍ ឤចារ្យ ឬ ភិក្ខុឤគន្តុក: ទើបភិក្ខុនោះធ្វើខុសដើម្បីជាការសមគួរដល់ហេតុការណ៍ ភិក្ខុនោះនឹងមិនដាច់ចាកការ សមាទានបិណ្ឌចារិកង្គធុតង្គ ទេ។
វិ គឺចារិត្តសីល និង វារិត្តសីល។ ពុទ្ធបញ្ញត្តិណាដែលបញ្ជាក់ថាកម្មនេះគួរធ្វើដោយកាយដោយវាចា ឈ្មោះ ថាចារិត្តសីល។ ពុទ្ធបញ្ញត្តិណាដែលបញ្ជាក់ថាកម្មនេះមិនគួរធ្វើដោយកាយដោយវាចា ឈ្មោះថា វារិត្តសីល។ បុគ្គលរក្សាចារិត្តសីលបានដោយសទ្ធាដែលប្រកបដោយសេចក្ដីព្យាយាម រក្សាវារិត្តសីលបាន ដោយសទ្ធា ដែលប្រកបដោយសតិ។
ម៉្យាងទៀត បទដែលថា “ស្ងាត់ចាកកាមទាំងឡាយ ស្ងាត់ចាកអកុសលធម៌ទាំងឡាយ” ក៏ហៅថាជា បឋមជ្ឈានដែរ ព្រោះថាបឋមជ្ឈានមានលក្ខណ:ពិសេសគឺការស្ងាត់ចាកលោកីយវិស័យ ឯទុតិយជ្ឈានមាន លក្ខណ:ពិសេសគឺស្ងាត់ចាកវិតក្ក: និងវិចារ: មានបីតិនិងសុខ:ដែលកើតពីវិវេក ព្រោះហេតុនោះទើបបីតិ និងសុខ: ត្រូវហៅថាជា លក្ខណ:ពិសេសរបស់វិវេក ។
វិ បើសិនជាភិក្ខុទទួលនិមន្ដ ឈ្មោះថាបង្អាក់ដល់វត្ដបដិបត្ដិរបស់ខ្លួន និងរមែងមិននៅជាសុខ។ ភិក្ខុកាលបើ ឃើញផលនៃការបង្អាក់ដែលកើតពីការទទួលនិមន្ដ និងឤនិសង្សនៃការដើរបិណ្ឌបាត្រហើយ ក៏សមាទាន ដូច្នេះថា “ឤត្មាអញបដិសេធការទទួលនិមន្ដចាប់តាំងពីថ្ងៃនេះទៅ ហើយសមាទាន នូវ ការដើរបិណ្ឌបាត្រ”។
ឤនិសង្សពិសេសដែលកើតពីការបដិបត្ដិបីតកសិណ មាន៥យ៉ាងគឺ៖ យោគីរមែងបានសំរេចនូវការរួចចាកផុតពីវត្ថុដែលស្អាតឆើតឆាយ បានទទួលនូវឋាន:ជាធំលើពណ៌ លឿង។ ពិចារណានូវពណ៌លឿងគ្រប់ជំពូកដូចជាពណ៌នៃផ្កាកណិការ ដូច្នោះដែរ។ ដោយការបដិបត្តិបីតកសិណ លោករមែងសម្លឹងឃើញពណ៌លឿងគ្រប់ទីកន្លែង។
បើបានឤហារដែលសមល្មម បុគ្គលនឹងមិនមានឤរម្មណ៍ហត់នឿយ ហើយបុគ្គលនឹងមិនដេកនៅក្នុង បឋមយាម មជ្ឈិមយាម និងបច្ឆិមយាមឡើយ។ ដោយវិធីនេះ បុគ្គលនោះរមែងបាននូវសេចក្ដីស្ងប់។ ព្រោះហេតុ នេះ ទើបមានឈ្មោះថាបុគ្គលពិចារណាដោយឆ្លាតក្នុងការទទួលឤហារបិណ្ឌបាត្រដោយវិធី៨យ៉ាង។ ព្រោះហេតុ ដូច្នេះទើបមានឈ្មោះថា បុគ្គលគួរទទួលឤហារ។
ធម៌ដែលជាហេតុឲ្យកើតសមាធិមាន៨យ៉ាងគឺ: ការជៀស ចេញពីកាម សេចក្តីមិនប្រទូស្ត សភាពភ្លឺស្វាង សេចក្តីដែលមិនមានអ្វីមករុកកួន ពួកកុសលធម៌ទាំងពួង សេចក្តី ពិចារណាឤរម្មណ៍ សេចក្តីរីករាយ និងធម៌ដែលញ៉ាំងឲ្យអរិយសច្ច:កើតឡើង។ ធម៌ទាំងអស់នេះ ជាហេតុនាំឲ្យ កើតសមាធិ ។
ពេលភិក្ខុធ្វើសីលឲ្យបរិសុទ្ធ លោកគប្បីធ្វើកាយកម្មនិងវចីកម្មណាដែលគួរធ្វើ។ គប្បីពិចារណាឆ្លុះ បញ្ចាំងនូវការប្រព្រឹត្ដិរបស់ខ្លួន។ គប្បីធ្វើល្អនិងកំចាត់ឤក្រក់ចេញ។ ការពិចារណាយ៉ាងដូច្នេះឈ្មោះថា រស់ នៅក្នុងភាពបរិសុទ្ធនៃសីលទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ។ ការធ្វើដូច្នេះនឹងឤចឲ្យភិក្ខុធ្វើសីលរបស់ខ្លួនឲ្យបរិសុទ្ធបាន។
“ព្រោះមិនយកចិត្តទុកដាក់ដល់នានត្តសញ្ញា” មានន័យថា គឺការបំផ្លាញនូវឤរម្មណ៍ទាំងឡាយ។ ម៉្យាង ទៀត លោកពោលទុកថា ការកន្លងផុតនូវរូបសញ្ញាទាំងអស់ គឺជាការបានដល់នូវអរូបឈាន។ ការរលត់ទៅនៃ បដិឃសញ្ញា គឺជាការបំផ្លាញនូវបច្ច័យខាងក្រៅដែលរុកកួនដល់ឈាននោះ និងជាការធ្វើឲ្យបរិសុទ្ធ ឡើងនូវភាពមិនរញ្ជួយញាប់ញ័រ។
ដោយការឆ្លៀវឆ្លាតក្នុងការកំណត់និមិត្ដ មានន័យថា មនិន្ទ្រីយ៍ កំណត់នូវនិមិត្ដទុកបាន ល្អ គឺមិនលឿនហួសពេកឬមិនយឺតហួសពេក ប្រៀបដូចជាជាងឈើដ៏វៃឆ្លាតដែលគូសបន្ទាត់ដោយធឹងខ្សែ គឺលុះ ត្រាតែកំណត់បានច្បាស់ហើ់យ ទើបពន្លែងខ្សែដែលជ្រលក់ទឹកខ្មៅនោះ ហើយកើតបានជាខ្សែគំនូសត្រង់ស្មើមិន វៀចកោង។
វិ ភិក្ខុមិនទៅកាន់កន្លែងដែលមិនសប្បាយទាំងឡាយ ហើយលះបង់សេចក្ដីប្រមាទនិងការងោកងុយបាន ហើយ ក៏ទៅកាន់កន្លែងដែលខ្លួនប្រាថ្នាទៅឧបមាដូចជាសត្វក្ដាន់ព្រៃ ហើយមិនជាប់ជំពាក់ទៅលើទីកន្លែង ដែលស្នាក់ឤស្រ័យណាមួយទេ ។ នេះគឺជាការសមាទានរបស់សប្បុរសទាំងឡាយ។ ការសមាទាននេះ មិនមានចំណុចដែលគួរឲ្យសង្ស័យឡើយ។
388-9: សោ គោ វតំ ភាវេត្វា បរិបុញ្ញំ អពោកិណ្ណំ កាយស្ស ភេទា បរំមរណា គុណំ សហវ្យាតំ ឧបជ្ផតិ ។ សចេខោ បនស្ស ឯវំ ទិដ្ឋី ហោតិ: ឥមិនា ហំ សីលេន វាវតេន វា ព្រហ្មចរិយេន វា ទេវោ វា ភវិស្សាមិ ទេវញ្ញតរោ វាតិ សាស្ស ហោតិ មិច្ឆាទិដ្ឋី ។ មិច្ឆាទិដ្ឋិកស្ស ខោ អហំ សេនិយ ទ្វិន្នំ គតិនំ
យោគីគប្បីពឹងពាក់ឤស្រ័យលើគ្រូឤចារ្យគ្រប់រឿងទាំងអស់ មិនគប្បីមើលងាយលោក និងត្រូវស្តាប់ បង្គាប់លោក ឲ្យដូចជាកូនប្រសារស្រីដែលទើបរៀបការថ្មីៗត្រូវគោរពឱនលំទោនចំពោះម្ដាយក្មេកដូច្នោះដែរ។ បើបុគ្គលឃើញភិក្ខុដទៃខ្វះខាតនូវចីវរឬគិលានភេសជ្ជៈ បុគ្គលក៏គប្បីចាត់រកវត្ថុដែលខ្វះខាតនោះប្រគេនទៅលោក តាមការគួរ។
វិ ឤត្មាអញបរិភោគឤហារដោយសេចក្ដីល្មោភ ឤត្មាអញរឹងប៉ឹង ឤត្មាអញចូលចិត្ដកីឡាដែលហឹង្សា ពោល គឺលេងខ្លាំងៗ ប្រណាំងប្រឡងនឹងអ្នកដទៃនិងរត់”។ នេះហៅថាកីឡាដែលហឹង្សា។ ពាក្យថា “ស្រវឹង” បានដល់ការឈ្លក់នឹងខ្លួនឯង និងការមិនពេញចិត្ដ ប្រៀបដូចជាលក្ខណ:របស់ជនដែលមាន កំហឹង ហើយវាយតប់អ្នកដទៃដូច្នោះដែរ។
យោគីនោះ កាលបើមិនមានសេចក្ដីប្រាថ្នាក្នុងបីតិហើយ ក៏ឤស្រ័យនៅក្នុងឧបេក្ខាដែលប្រកបដោយ សតិ និងសម្បជញ្ញ: និងសោយនូវសុខខាងកាយ សមតាមដែលព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយបានពោលទុកថា៖ “បុគ្គល ដែលប្រកបដោយឧបេក្ខានិងសតិ ពេញព្រមដោយសម្បជញ្ញ: នឹងឤស្រ័យនៅជាសុខ។ ហេតុនេះ បុគ្គល នោះឈ្មោះ ថាចូលដល់តតិយជ្ឈានហើយ” ។
ពាក្យថា“ដោយអស់រលីង” គឺពុំមានសេសសល់អ្វី។ ប្រការដែលថា“ឈានផុតពីឤកាសានញ្ចាយតន:” មានន័យថា ឈានផុតពីឤកាសានញ្ចាយតន: នោះឯង។ ពាក្យថា “ឈានផុតពី” មានន័យថា ទៅចំពីលើ។ នេះ ហៅ ថា “ឈានផុតពីឤកាសានញ្ចាយតន:ដោយអស់រលីង”។ ពាក្យថា “ឤកាសានញ្ច:” គឺយោគីនោះបានដល់ នូវវិញ្ញាណ នោះ ដែលពេញទៅដោយឤកាសពុំមានទីបញ្ចប់។
សីល ដែលរក្សាដោយបរិបូណ៌ព្រមដោយផលនៃអរិយមគ្គ ជាលោកុត្ដរសីល។ សីលដែលនៅសល់ ជាលោកិយសីល។ ការរក្សាលោកិយសីលឲ្យបរិបូណ៌នឹងនាំឲ្យបាននូវភពដ៏វិសេស ឯការរក្សាលោកុត្ដរសីលឲ្យបរិបូណ៌នឹងនាំឲ្យរួច ចាកផុតពីភព។
ម៉្យាងទៀត សមាធិមានបដិបទា ៤យ៉ាងគឺ ទុក្ខាបដិបទា ទន្ធាភិញ្ញា ទុក្ខាបដិបទា ខិប្បាភិញ្ញា សុខាបដិបទា ទន្ធាភិញ្ញា សុខាបដិបទា ខិប្បាភិញ្ញា ។
ម៉្យាងទៀត ដែលហៅថានេក្ខម:គឺការវៀរចាកកាម គឺជាវិវេក ជាឥស្សរភាពផុតពីនីវរណធម៌ទាំង ឡាយ ជាសេចក្តីសុខ ជាការអស់ទៅនៃកិលេស ជាអនុត្តរមគ្ដ ជាការលាងគ្រឿងស្មោកគ្រោកចេញពីចិត្ត។ ព្រោះ ការ បដិបត្តិនេះ បុណ្យទាំងឡាយឈ្មោះថាបានសន្សំហើយ។ ព្រោះការបដិបត្តិនេះ បុគ្គលឈ្មោះថាបានដល់នូវ សេចក្តី ស្ងប់ខាងក្នុង។
ទុកនិបាដត្ថកថាយំ បន ឤកាសេ គច្ឆតោ មហាសកុណស្ស ឧភោហិ បក្ខេហិ វាតំ គហេត្វា បក្ខេ សន្និសីទាបេត្វា គមនំ វិយ ឤរម្មណេ ចេតសោ អភិនិរោបនភាវេន បវត្ដោ វិតក្កោ វាតគហណត្ថំ បក្ខេ ផន្ទាបយមានស្ស គមនំ វិយ អនុមជ្ជនសភាវេន បវត្ដោ វិចារោ តិ វុត្ដំ។
ឥធ ភិក្ខវេ ភិក្ខុ បដិសង្ខា យោនិសោ ឤហារំ ឤហារេតិ នេវ ទវាយ ន មទាយ ន មណ្ឌនាយ ន វិភូសនាយ យាវទេវ ឥមស្ស កាយស្ស ឋិតិយា យាបនាយ វិហឹសូបរតិយា ព្រហ្មចរិយានុគ្គហាយ ឥតិ បុរាណញ្ច វេទនំ បដិហង្ខាមិ នាវញ្ច វេទនំ ន ឧប្បាទេស្សាមិ យាត្រា ច មេ ភាវិស្សតិ អនវជ្ផតា ច ភាសុវិហារោ ចាតិ។
វិ ភិក្ខុលះបង់សេចក្ដីល្មោភ និងរីករាយជាមួយសេចក្ដីសុខដែលកើតពីការសំរួមខ្លួន។ លោកការពារខ្លួន និង ជៀសវាងមិនទទួលឤហារទុកជាមុន មិនប៉ងប្រាថ្នា មិនសុំវត្ថុផ្សេងៗពីអ្នកដទៃ មិនធ្លាក់ទៅក្នុងសេចក្ដី លំអៀង។ នេះគឺជាបដិបទារបស់សប្បុរសទាំងឡាយ។ ការសមាទាននេះមិនមានចំណុចដែលគួរឲ្យ សង្ស័យឡើយ។
ការមិនរវើរវាយជា លក្ខណ: របស់ “សេចក្ដីស្ងប់ខាងក្នុង”។ ការឈប់ស្ងៀមជារសរបស់“សេចក្ដីស្ងប់ខាងក្នុង”។ ការមិនមានកិលេស ជាបច្ចុបដ្ឋាន របស់“សេចក្ដីស្ងប់ខាងក្នុង”។ វិតក្ក:និងវិចារ: ជាបទដ្ឋានរបស់ “សេចក្ដីស្ងប់ខាងក្នុង”។
គឺបាដិមោក្ខសំវរ: នេះគឺ ភិក្ខុនីសីល។ សីល១០សំរាប់សាមណេរនិងសាមណេរី និងសីល៦សំរាប់សិក្ខមានា នេះហៅថាអនុសម្បន្ន សីល។ សីល៥-សីល៨ សំរាប់ឧបាសកឧបាសិកា បុរសស្ដ្រីទាំងឡាយ នេះហៅថា ឱទាតវសនគហដ្ឋវសីល។
វិ បើសិនជាភិក្ខុនិមន្តចូលទៅកាន់ភូមិដើម្បីឲ្យអ្នកភូមិសមាទានសីល ដើម្បីសំដែងឤបត្តិ ដើម្បីស្តាប់ធម៌ ដើម្បីធ្វើឧបោសថកម្ម បវារណាកម្ម ព្រោះមានឤពាធ ដើម្បីព្យាបាលអ្នកជម្ងឺ ដើម្បីសាកសួរសេចក្តី សង្ស័យក្នុងចិត្តក្នុងបញ្ហាធម៌ជាដើម ភិក្ខុនោះនឹងមិនដាច់ចាកការសមាទានឤរញ្ញិកង្គធុតង្គ ទេ។
ៅ។ បីា, ៣២: សត្តាហិ ភិក្ខវេ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ មិត្តោ សេវិតញ្ពោ ភជិតព្វោ បយិរុបាសិតព្វោ អបិ បនុជ្ផមានេន បិ។ កតមេហិ សត្តាហិ?
បិយោ ហោតិ មនាបោ ច គរុ ច ភាវនិយោ ច វត្តា ច វចនុក្ខមោ ច គម្ភិរញ្ច កថុំ កត្តា ហោតិ នោ ច អដ្ឋានេ និយោជេតិ។ .
176; ., 97; ., 28: សេយ្យថាបិ ភិក្ខវេ សុភូមិយំ ចាតុម្ហាបថេ ឤជញ្ញរថោ យុត្ដោ អស្ស ថិតោ ឱធស្ដបតោទោ តំ ឯនំ ទក្ខោ យោគ្គាចរិយោ អស្សទម្មសារថិ អភិរូហិត្វា វាមេន ហត្ថេន រស្មិយោ គហេត្វា ទក្ខិណេន ហត្ថេន បាតោទំ គហេត្វា យេនិច្ឆកំ យទិច្ឆកំ សារេយ្យ បិ បច្ចាសារេយ្យ បិ។
វិ ឧបមាដូចជាខ្លឹមច័ន្ទដែលមានជាតិត្រជាក់ ឤចជួយបំបាត់ឤការ:គ្រុនក្ដៅរបស់រាងកាយបានយ៉ាងណា សីលក៏ឤចជួយបំបាត់ឤការ:គ្រុនក្ដៅរបស់ចិត្ដ ដែលកើតពីការភ័យខ្លាចបន្ទាប់ពីបានធ្វើឲ្យសីលដាច់ ហើយ ព្រមទាំងនាំឲ្យំកើតនូវប្រាមោទ្យបានយ៉ាងដូច្នោះដែរ។ នេះគឺជាន័យរបស់ពាក្យសីល ដែល ប្រែថាត្រជាក់។
35-6: បឋមជ្ឈានស្ស លាភឹ កាមសហគតា សញ្ញាមនសិការា សមុទាចរន្ដិ ហានភាគិយោ ធម្មោ: តទនុធម្មតា សតិ សន្ដិដ្ឋតិ ឋិតិភាគិយោ ធម្មោ អវិតក្កសហគតា សញ្ញា មនសិការា សមុទាចរន្ដិ វិសេសភាគិយោ ធម្មោ និព្វិទាសហគតា សញ្ញា មនសិការា សមុទាចរន្ដិ វិរាគូបសំហិតា និព្វេធភាគិយោ ធម្មោ។
កាយិកអនាចារ: 246: ឥធ ឯកច្ចោ វេឡុទានេន វា បត្ដទានេន វា បុប្ជទានេន វា ផលទានេន វា សិនានទានេន វា ទន្ដកដ្ឋទានេន វា ចាដុកម្យតាយ វា មុគ្គសូមិច្ឆា បតាយ វា បារិភដ្ឋតាយ វា ជង្ឃបេសនិកេន វា អញ្ញតរញ្ញតរេន ពុទ្ធបដិកុដ្ឋេន មិច្ឆា ឤជីវេន ជីវិតំ កប្បេតិ: អយំ វុច្ចតិ អនាចារោ។
វិ វិមុត្តិ បានដល់វិមុត្តិ៥យ៉ាងគឺ វិក្ខម្ភនវិមុត្តិ គឺការរួចចាកផុតដោយការគាបសង្កត់, តទង្គវិមុត្តិ គឺការរួចចាកផុតមួយខណៈៗ, សមុច្ឆេទវិមុត្តិ​ គឺការរួចចាកផុតដោយដាច់ខាត, បដិប្បស្សទ្ធាវិមុត្តិ គឺការរួចចាកផុតដោយសេចក្តីស្ងប់, និងនិស្សរណវិមុត្តិ គឺការរួចចាកផុតដោយការរលាស់ចោលចេញ។
ប្រកបដោយសតិនិងការអត់ធន់បាននឹងសេចក្ដីទុក្ខ; ការធ្វើកុសលឲ្យពេញបរិបូណ៌ និងការសំរេចបាននូវ ដ្ឋាននៃមហាផល; ការទទួលបាននូវប្រយោជន៍ទាំង២ខាង ដោយឤស្រ័យការ ទទួលនូវទាននេះ។ នេក្ខម:នេះ គឺជាបញ្ញាជ្រាលជ្រៅ ជាឋាន:ដ៏ខ្ដង់ខ្ដស់បំផុត និងនៅហួសពីបណ្តាភព ទាំង៣ទៅទៀត។
10, 7, 8; 20, 84, 85; យោ តស្មឹ សមយេ តក្កោ វិតក្កោ សង្កប្បោ អប្បនាវ្យប្បនា ចេតសោ អភិនិរោបនា សម្មាសង្កប្បោ --អយំ តស្មឹ សមយេ វិតក្កោ ហោតិ។ យោ តស្មឹ សមយេ ចារោ វិចារោ អនុវិចារោ ឧបវិចារោ ចិត្ដស្ស អនុសន្ធនតា អនុបេក្ខនតា-- អយំ តស្មឹ សមយេ វិចារោ ហោតិ។
វិ ព្រោះក្នុងតតិយជ្ឈាននេះ បីតិនិងអង្គឈានផ្សេងៗទៀតដែលគ្រោតគ្រាតទាំងអស់ ត្រូវបានរម្ងាប់ហើយ។ សមាធិក្លាយជាធម្មជាតិដ៏ហ្មត់ហ្មង ចូលដល់សភាពល្អល្អិត ហើយឤស្រ័យដោយសម្បជញ្ញ: សមាធិក៏នឹង ថ្កល់ក្នុងតតិយជ្ឈាន។​ ដូច្នេះហើយទើបយោគីនោះបានទទួលនូវភាពងាយស្រួល ក្នុងការបដិបត្តិអង្គ ឈាន។
វិ ចម្ងាយដែលជិតបំផុតសំរាប់ការសមាទានឤរញ្ញិកង្គ:គឺ ៥០០ជួរធ្នូ ។ មួយជួរធ្នូប្រវែង៤ហត្ថរបស់មនុស្ស ដែលមានខ្នាតកណ្ដាល ។ ការវៀរចាកមិនឤស្រ័យនៅក្នុងភូមិអ្នកស្រុក ហៅថាឤរញ្ញិកង្គធុតង្គ។ បើ សិនជាភិក្ខុឤស្រ័យនៅក្នុងភូមិអ្នកស្រុក ឈ្មោះថាលោកដាច់សមាទានឤរញ្ញិកង្គធុតង្គ។
វិ បើសិនជានៅក្នុងទីនោះៗមានបុគ្គលជាអ្នកប្រកបដោយគុណធម៌ទាំងនេះ និងជាឤចារ្យបង្រៀនកម្មដ្ឋាន ផងនោះ យោគីគប្បីចូលទៅរកឤចារ្យនោះចុះ។ ទោះបីជាយោគីមិនស្គាល់លោកឤចារ្យនោះក៏ដោយ តែបើ មានសហធម្មិករបស់ខ្លួនស្គាល់លោក យោគីគួរតែទៅរកលោកឤចារ្យនោះ ហើយនៅបំរើយក ចិត្តទុកដាក់ ចំពោះលោកចុះ។
ឤរម្មណ៍នៃឈានទាំងនេះ ទាំងដែលជាបច្ច័យផ្ចុងផ្ដើម ទាំងជាបរិត្ដារម្មណ៍ ទាំងជាមជ្ឈិមារម្មណ៍ និង មហគ្គតារម្មណ៍ ក៏បានពណ៌នាដូចន័យដែលបានពោលមកខាងលើរួចហើយ។ ដូច្នេះ សមាធិមានច្រើនប្រភេទ ណាស់។ ទោះជាយ៉ាងណាក្ដី បណ្ឌិតគប្បីដឹងថា សមាធិទាំងអស់ឤចចាត់បញ្ចូលទៅក្នុងក្រុមទាំងបួននេះឯង ។
ឥធ មហារជ ភិក្ខុ ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា ន និមិត្ដគ្គាហី ហោតិ នានុវ្យញ្ផនគ្គាហី។ យត្វាធិការណំ ឯនំ ចក្ខុន្ទ្រីយំ អសំវុតំ វិហរន្ដំ អភិជ្ឈាទោមនស្សា បាបកា អកុសលា ធម្មា អន្វាស្សវេយ្យុំ តស្ស សំវរាយ បដិបជ្ជតិ រក្ខតិ ចក្ខុន្ទ្រីយំ ចក្ខុន្ទ្រិយេ សំវរំ ឤបជ្ជតិ។.
ឥឡូវនេះ កាលបើយោគីនោះបានដល់នូវភាពស្ទាត់ជំនាញ ក្នុងឤកាសានញ្ចាយតនឈានហើយ ក៏មាន សេចក្តីប្រាថ្នានឹងធ្វើឈានដែលកំណត់នូវវិញ្ញាណញ្ចកសិណឲ្យកើតឡើង និងឆ្លងផុតពីឤកាសានញ្ចកសិណ។ ដោយពិចារណានូវឤកាសានញ្ចាយតនឈានថាជាឈានគ្រោតគ្រាត យោគីសម្លឹងឃើញនូវភាពល្អិតហ្មត់ហ្មង របស់វិញ្ញាណញ្ចាយតនឈាន។
សីលពួកទុក:មានម៉្យាងទៀតគឺ និស្សិតសីល និង អនិស្សិតសីល ។ សីលដែលជំពាក់ទាក់ទងជាមួយភព ឤស្រ័យនូវតណ្ហា, សីលដែលជំពាក់ ទាក់ទងជាមួយសីលព្វតបរាមាស ឤស្រ័យនូវទិដ្ឋិ, សីលដែលជំពាក់ទាក់ទងនឹងការលើក
សមាធិមាន៤ប្រភេទទៀតគឺ សមាធិដែលជាហេតុនាំឲ្យមានជាតិ តែមិនមែនជាហេតុនៃការរលត់ទៅ នៃជាតិ។ សមាធិដែលជាហេតុនាំឲ្យរលត់ទៅនៃជាតិ តែមិនមែនជាហេតុនាំឲ្យមានជាតិ។ សមាធិជាហេតុនាំ ឲ្យមានជាតិនិងការរលត់ទៅនៃជាតិ។ និងសមាធិដែលមិនមែនជាហេតុនាំឲ្យមានជាតិ និងមិនមែនជាហេតុនាំឲ្យ រលត់ទៅនៃជាតិ។
ឥធ ភិក្ខវេ ឯកច្ចោ បុគ្គលោ វិវិច្ចេវ កាមេហិ វិវិច្ច អកុសលេហិ ធម្មេហិ បឋមជ្ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ សោ តទស្សាទេតិ តំ និកាមេតិ តេន ច វិត្តឹ ឤបជ្ជតិ តត្ថ ឋិតោ តទធិមុត្តោ តព្វហុលវិហារិ អបរិហិនោ កាលំ កុរុមានោ ព្រហ្មកាយិកានំ ទេវានំ សហវ្យតំ ឧប្បជ្ជតិ។
នៅក្នុងទីនេះ មានពាក្យប្រៀនប្រដៅរាយរងជាច្រើនទៀតគឺ: បុគ្គលរាគចរិតឤចកើតសទ្ធាបាន ព្រោះមានឤរម្មណ៍ដែលជាទីស្រឡាញ់។ បុគ្គលទោសចរិតឤចកើតសទ្ធាបាន ព្រោះជួបនូវឤរម្មណ៍ដែលមិនជា ទីពេញចិត្ត។ បុគ្គលមោហចរិតឤចកើតសទ្ធាបាន ដោយការមិនបាច់ពិនិត្យពិច័យ។
បើសិនបុគ្គលប្រាថ្នានឹងលះបង់អកុសល ហើយបំពេញកុសលដោយសីលនោះ បុគ្គលនោះគប្បី ពិចារណាថា៖ ចិត្ដរបស់អ្នកដែលប្រព្រឹត្ដល្មើសសីល រមែងច្របូកច្របល់ និងញ័ររន្ធត់។ បុគ្គលដែលមានសីល ប្រើសេចក្ដីព្យាយាមយ៉ាងខ្លាំងក្លា រមែងលូតលាស់ក្នុងសទ្ធា និងក្លាយទៅជាអ្នកដែលមានវិរិយ: ព្រមដោយសទ្ធា។
វិ ភិក្ខុឃើញទោសនៃការដេកលក់និងការខ្ផិលច្រអូសនៅក្នុងទីសេនាសន:ដែលឤស្រ័យនៅ និងឤនិសង្ស នៃនេសជ្ជិកង្គធុតង្គ ក៏សមាទានដូច្នេះថា “ឤត្មាអញលះបង់ការដេកនិងទម្រេតខ្លួន ចាប់តាំងពីថ្ងៃនេះ តទៅ ហើយសមាទាន ការអង្គុយជាប្រក្រតី មិនទំរេតខ្លួនដេក”។ នេះគឺការសមាទាន។
បើលោកជាឤចារ្យកម្មដ្ឋានសាកសួរដល់យោគីនោះ យោគីក៏គប្បីសំដែងនូវគោលបំណងរបស់ខ្លួនតែ បើលោកជាឤចារ្យកម្មដ្ឋានមិនសាកសួរទេ យោគីមិនគួរគប្បីនិយាយមុនឡើយ។ រួចពីនោះ យោគីគួរសាកសួរ អំពីឈើស្ទន់សំរាប់សំឤតធ្មេញ និងទឹកសំរាប់ស្រង់ ព្រមទាំងត្រូវប្រើប្រាស់របស់ទាំងនោះឲ្យបានត្រឹមត្រូវ។
សាស្ត្រាចារ្យ បានរៀបរាប់ឤនិសង្សទាំង២៥ ដូច្នេះថា: វិតក្ក: វិចារ: បីតិ សុខ: ឯកគ្ដតា; សទ្ធា សតិ វិវិយ: សមាធិ បញ្ញា; ឤទិ មជ្ឈ: អន្ត: សង្ខេបសង្គហ: ភាវនា វិវេក: និស្សយ: សង្គហ: អនុនយ:(?
បុ ឥឡូវនេះ បើសិនជាយោគី ដែលមានសីលបរិសុទ្ធ ហើយប្រាថ្នានឹងធ្វើកុសលដែលវិសេសឲ្យសម្រេច ហើយប្រាថ្នាចង់បានឤនិសង្សនៃការបដិបត្តិដ៏តឹងតែង ក៏គប្បីពិចារណាដូច្នេះថា “ព្រោះ ហេតុអ្វី ទើបបុគ្គល គួរបានទទួលឤនិសង្សនៃការបដិបត្តិដ៏តឹងតែងទាំងឡាយ”?
សមាធិមាន៤ប្រភេទទៀតគឺ ឆន្ទសមាធិ វិរិយសមាធិ ចិត្ដសមាធិ និងវិមំសាសមាធិ ។ ឆន្ទសមាធិ គឺសមាធិដែលសំរេចបានដោយឤស្រ័យឆន្ទ:។ វិរិយសមាធិ គឺសមាធិដែលសំរេចបានដោយឤស្រ័យ វិវិយ:។ ចិត្ដសមាធិ គឺសមាធិដែលសំរេចបានដោយឤស្រ័យចិត្ដ។ វិមំសាសមាធិ គឺសមាធិដែលសំរេចបាន ដោយការពិចារណា។
បើយោគីប្រាថ្នានឹងឲ្យបុគ្គលដទៃរៀននូវព្រះធម៌មុនខ្លួន គប្បីពិនិត្យមើលទីស្នាក់ឤស្រ័យរបស់ខ្លួន និងរៀបទុកដាក់បាត្រនិងចីវរឲ្យស្រួល។ បន្ទាប់ពីនោះមក កាលបើដល់ពេលដែលសមគួរហើយ គប្បីចូលទៅរក លោកជាឤចារ្យកម្មដ្ឋាន ហើយសំដែងការគោរពលោកដោយល្អ នៅស្ងៀមមួយស្របក់ហើយសឹមអង្គុយចុះ។
ម៉្យាងទៀតចិត្តដែលលង់វង្វេង តែងប្រាថ្នាក្នុងសេចក្តីសប្បាយនិងវិលទៅរកសេចក្ដីសុខក្នុងឈាននេះ វិញ បានយ៉ាងងាយ ព្រោះតែការដែលចិត្ដមានសេចក្តីសុខហួសពេកនេះ ឈ្មោះថាការស្រើបស្រាល។ ដូចនេះ ទើបយោគីឤចកំចាត់នូ់វបីតិ និងទទួលបាននូវការងាយស្រួលក្នុងឈាននេះ។
បុគ្គលដែលបានសន្សំកម្មក្នុងអតីតជាតិដោយការផឹកស្រវឹងជោកជាំ គេចវេះការសិក្សានិងការសន្ទនា ធម៌ និងបុគ្គលដែលយោនយកកំណើតមកពីពិភពតិរច្ឆាន ពេលមកចាប់បដិសន្ធិក្នុងលោកនេះនឹងកើតជាបុគ្គល ដែលមានមោហចរិត។ កម្មក្នុងអតីតកាលជាហេតុរបស់ចរិយាមានសេចក្តីអធិប្បាយដោយប្រការដូច្នេះឯង ។
វិ គឺការហ្វឹកហាត់អប់រំក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលគួរហ្វឹកហាត់, ការហ្វឹកហាត់អប់រំក្នុងធម៌ដ៏ខ្ពស់, និងការហ្វឹក ហាត់អប់រំដើម្បីក្លាយជាព្រះអសេក្ខ: ។ ដូច្នេះ ការបានទទួលនូវការហ្វឹកហាត់ អប់រំ ក្នុងសិក្ខាទាំង៣នេះ ហៅថាការទទួលយកនូវវិមុត្ដិមគ្គ។
ម៉្យាងវិញទៀត ការរម្ងាប់ទៅនៃវិតក្ក:និងវិចារនោះ នៅមានអត្ថាធិប្បាយតទៅទៀតដូចនេះ៖ យោគី កាលបើ ពិចារណាឃើញវិតក្ក:និងវិចារ: ឃើញទោសរបស់វិតក្ក:និងវិចារ:ហើយ ក៏លះបង់ធម៌ទាំងពីរនេះចេញ។ សភាវ:ដែល ប្រាសចាកវិតក្ក:និងវិចារ: ក៏គឺការរម្ងាប់ទៅនៃវិតក្ក:និងវិចារ: នៃរូបធាតុនោះឯង។
សមាធិប្រៀបដូចជានាយខ្មាន់ធ្នូដែលតាំងចិត្ដតំរង់ព្រួញយ៉ាងផ្ចិតផ្ចង់ ឬដូចជាឱសថសំរាប់ទប់ទល់ទៅនឹង ឥទ្ធិពល នៃជាតិពិស ព្រោះវាឤចកំចាត់នូវទុក្ខទោម្នេញបាន។ ក្នុងព្រះអភិធម្មលោកបានសំដែងទុកថា៖ “ … …គឺជាន័យនៃពាក្យថាសមាធិ ការអធិប្បាយអំពីសមាធិ មានប្រការដូច្នេះឯង។
វិ កសិណ៨ និងឤរម្មណ៍សមាធិដែលជាអរូបទាំង៤ មានឈ្មោះថាជាឤរម្មណ៍កម្មដ្ឋានពិសេស ព្រោះ កសិណទាំង៨នេះជាឤរម្មណ៍ពិតប្រាកដ ទើបហៅថាឤរម្មណ៍ពិសេសក្នុងសមាធិ និងពីព្រោះនៅក្នុង ឈាន ទី៤ បុគ្គលឤចសំរេចនូវភូមិពិសេសបាន ទើបបានជាឤរម្មណ៍សមាធិដែលជាអរូបទាំង៤មាន លក្ខណ: ពិសេស។
អប្បនាឈានមានន័យថា“យោគ:”។ អប្បនាឈាន ដូចគ្នានឹងចិត្ត ដែលចូលទៅកាន់មណ្ឌល:។ ពុំមានភាពខុសគ្នាដោយអត្ថន័យរវាងពាក្យថានេក្ខម: ឈាន និងអប្បនាឈាន ទេ។ ក្នុងទីនេះ យោគីអ្នកស្ថិតនៅក្នុងឧបចារសមាធិ អប្បនាឈាន ឬបឋមជ្ឈាន គួរពង្រីកកសិណឲ្យធំឡើង។
ធ្វើដូចម្ដេចទើបនឹងដឹងថាបុគ្គលនេះជារាគចរិត, បុគ្គលនោះ ជាទោសចរិត និងបុគ្គលម្នាក់ទៀតនោះជាមោហចរិត ?
អប្បនាសមាធិ គឺជាឈានដែលកើតឡើងបន្តពីឧបចារសមាធិ។ សមាធិក្នុងថ្នាក់នេះ ទទួលបានកំលាំង ពីការរីកចំរើនខាងផ្លូវចិត្ត ជាកំលាំងនៃការអនុវត្តន៍ការងាររបស់ចិត្ត សទ្ធា និងដទៃពីនេះទៀត។ សមាធិថ្នាក់នេះ មិនបានចូលទៅក្នុងឤរម្មណ៍ទេ។ នេះហៅថាអប្បនាសមាធិ។
វិ គឺនៅពេលដែលលោកលះបង់ចោលនូវសំពត់ដែលលើសពីបី។ ពេលព្រះយោគីឃើញនូវទោសនៃការ រក្សា សំពត់ដែលលើស និងឃើញនូវឤនិសង្សនៃការសមាទានតេចីវរិកង្គធុតង្គ : “ឤត្មា អញបដិសេធសំពត់ដែលលើសចាប់ពីថ្ងៃនេះតទៅ និងសមាទាន តែ ចីវរចំនួនបី”។
បុគ្គលដែលមានទោសចរិតមិនគួរបដិបត្តិអិសុភសញ្ញា១០ទេ ពីព្រោះតែការកើតឡើងនូវបដិឃសញ្ញា។ បុគ្គលមានរាគចរិតមិនសូវជាចូលចិត្តលើកសរសើរពីបដិឃសញ្ញានោះទេ ហើយប្រៀបប្រដូចទៅនឹងមនុស្សដែល មានជំងឺប្រម៉ាត់ កាលបើបរិភោគឤហារនិងទឹកដែលក្តៅហឹរ នឹងបណ្តាលឲ្យមានគ្រោះថ្នាក់ចំពោះរូបគេ។
វិ នៅក្នុងតតិយជ្ឈាននេះ ទោះបីជាយោគីឤចឤស្រ័យនៅដោយងាយស្រួលក្នុងសុខ:យ៉ាងណាក្ដីតែលោក ក៏មិនបានចាប់កាន់នូវសុខ: នោះឡើយ។ ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយលោកនៅផុតពីលើសុខ:។ នេះជាការ សំរេចបានរបស់ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយ ព្រោះហេតុនេះហើយទើបលោកលើកតម្កើងឈានដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ នេះ។
ចតុន្នំ ឈានំ ភាវេត្វា… អប្បេកច្ចេ អវិហានំ ទេវានំ សហវ្យតំ ឧប្បជ្ជន្ដិ… អប្បេកច្ចេ អតប្បានំ ទេវានំ… អប្បេកច្ចេ សុទស្សានំ ទេវានំ … អប្បេកច្ចេ សុទស្សីនំ ទេវានំ សហវ្យតំ ឧប្បជ្ជន្តិ… អប្បេកច្ចេ អកនិដ្ឋានំ ទេវានំ សហវ្យតំ ឧប្បជ្ជន្ដិ។
វិ ព្រោះថា បុគ្គលមានរាគចរិតមិនសូវជាចូលចិត្តលើកសរសើរពីនិមិត្តដែលល្អទេ។ ការបដិបត្តិអប្បមញ្ញា៤ នេះ សំរាប់រាគចរិតបុគ្គល ប្រៀបប្រដូចទៅនឹងបុគ្គលដែលមានជំងឺគ្រុនផ្តាសាយ មានស្លេស្ម៍ កាលបើ បរិភោគឤហារដ៏ល្អហើយនោះ នឹងបណ្តាលគ្រោះថ្នាក់ដល់សុខភាពរបស់រូបគេ។
គឺសីលដែលពង្រាបបាបបាន ហើយមិនមានការប្រព្រឹត្ដល្មើស សីលដែលនៅមានកិលេសរួបរិតតែក៏មិនមានការប្រព្រឹត្ដិល្មើស និងសីលដែលកំចាត់កិលេសបាន ហើយមិន មានការប្រព្រឹត្ដិល្មើស ។
ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់ថា៖ “ភិក្ខុប្រព្រឹត្ដល្មើសសិក្ខាបទដែលហាមអគោចរដែលមិនបរិសុទ្ធ”។ អគោចរ ដែលមិនបរិសុទ្ធ គឺអ្វី?
គឺការដើរទៅកាន់កន្លែងស្រីពេស្យា។ ចំណែកគោចរនោះ គឺងាយនឹងយល់ ណាស់។ ម៉្យាងទៀត គោចរមាន៣ប្រភេទគឺ ឧបនិស្សយគោចរ ឤរក្ខគោចរ និង ឧបនិពន្ធគោចរ។
មួយនោះ និងការរក្សាទុកនូវធម៌ជាសត្រូវរបស់នី់វរណធម៌នោះ ហៅថាសមាធិក្នុងកាមភូមិ ។ រូបឈានទាំង៤ហៅថា សមាធិក្នុងរូបភូមិ ។ អរូបឈានទាំង៤ព្រមទាំងកុសលវិបាកហៅថា សមាធិក្នុងអរូបភូមិ ។ សមាធិរបស់មគ្គ៤និងផល៤ ហៅថាអបរិយាបណ្ណសមាធិ ។
បុន ច បរំ ឥធេកច្ចោ បុគ្គលោ វិតក្កវិចារាណំ វូបសមា អជ្ឈត្ដំ សម្បសាទោ ចេតសោ ឯកោទិភាវំ អវិតក្កំ អវិចារំ សមាធិជំ បីតិសុខំ ទុតិយជ្ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ សោ តទស្សាទេតិ…តព្វហុលវិហារី អបិរិហីនោ កាលំ កុរុមានោ ឤភស្សរានំ ទេវានំ សហវ្យតំ ឧប្បជ្ជតិ។
កាមច្ឆន្ទោ វ្យាបាទោ ថីនមិទ្ធំ ឧទ្ធច្ចកុកុច្ចំ វិចិកិច្ឆា: ឥមេ វុច្ចន្ដិ អកុសលា ធម្មា។ សូមមើល បាសិ។ .
វិវិច្ច អកុសលេហិ ធម្មេហិ តិ ឥមិនា បញ្ចន្នំ បិ នីវរណានំ អគហិតគ្គហណេន បន បថមេន កាមច្ឆន្ទស្ស ទុតិយេន សេសនីវរណានំ។
វិ បុគ្គលរាគចរិត រៀបចំទីកន្លែងដេករបស់គេ់ដោយមិនប្រញិបប្រញាប់ និងមានរបៀបរៀបរយល្អ។បុគ្គល នោះផ្ដេកកាយចុះដោយសន្សឹមៗ ហើយដាក់ដៃទៅក្នុងប្រឡោះជើងជើងដែលអង្កុញ។ កាលបើត្រូវគេ ដាស់ ឲ្យក្រោកឡើងពេលកណ្ដាលឤធាត្រ ក៏ភ្ញាក់ក្រោកឡើងភ្លាម ហើយឆ្លើយបែបមិនពេញចិត្ដ។
បុគ្គលមោហចិត្ត មិនបានរៀបចំទីកន្លែងដេកឲ្យបានរៀបរយទេ ពេលដេកលក់ដៃជើងសន្ធឹង នៅសល់ តែដងខ្លួនដែលគ្របដណ្តប់។ កាលបើត្រូវគេដាស់ឲ្យក្រោកឡើងពេលកណ្ដាលឤធាត្រ មានការរអ៊ូរទាំយ៉ាងយូរ ទើបបានឆ្លើយ។ នេះហៅថា ការដឹងបុគ្គលមានចរិតដូចម្ដេចដោយ “លក្ខណ:នៃការដេក”។
វិ ការគិតដែលកើតឡើងព្រោះឤស្រ័យពណ៌ក្រហមជានិមិត្ដ ហៅថា“លោហិតកសិណ”។ ការហ្វឹកហាត់និង ការស្ងប់នៃចិត្តដោយពុំមានអ្វីមករំខានហៅថាការបដិបត្ដិ។ ការបញ្ជូនចិត្ដទៅរកលោហិតនិមិត្ដគឺជា លក្ខណ: ការមិនលះបង់ចោលនូវលោហិតសញ្ញាគឺជារស។ ការគិតដែលមិនរវើរវាយគឺជាបទដ្ឋាន។
បុន ច បរំ មេឃិយ ភិក្ខុ យាយំ កថា អភិសល្លេខិកា ចេតោវិវរណសប្បាយា សេយ្យាថីទំ អប្បិច្ឆកថា សន្ដុដ្ឋិកថា បវិវេកកថា អសំសគ្គកថា វិរិយារម្ភកថា សីលកថា សមាធិកថា បញ្ញាកថា វិមុត្ដិកថា វិមុត្ដិញាណទស្សនកថា។
វិ ការគិតដែលកើតឡើងព្រោះឤស្រ័យខ្យល់ជានិមិត្ដ ហៅថា“វាយោកសិណ”។ ការហ្វឹកហាត់និងការស្ងប់ នៃ ចិត្តដោយពុំមានអ្វីមករំខានហៅថាការបដិបត្ដិ។ ការបញ្ជូនចិត្ដទៅរកវាយោនិមិត្ដគឺជាលក្ខណ:។ ការមិន លះបង់ចោលនូវវាយោសញ្ញាគឺជារស។ ការគិតដែលមិនរវើរវាយគឺជាបទដ្ឋាន។
ក្នុងទីនេះ ពាក្យថា“ចរិយា” បានដល់ចរិយាទាំង១៤ប្រការគឺ រាគចរិយា ទោសចរិយា មោហចរិយា សទ្ធាចរិយា ពុទ្ធិចរិយា វិតក្កចរិយា រាគទោសចរិយា រាគមោហចរិយា ទោសមោហចរិយា រាគទោសមោហចរិយា សទ្ធាពុទ្ធិចរិយា សទ្ធាវិតក្កចរិយា​ ពុទ្ធិវិតក្កចរិយា និង សទ្ធាពុទ្ធិវិតក្កចរិយា។
វិ គឺការដែលចិត្តធ្វើខ្លួនឯងឲ្យបរិសុទ្ធរួចផុតពីនីវរណ:របស់ឈាន។ ព្រោះសេចក្ដីបរិសុទ្ធ ទើបចិត្តសំរេចបាន នូវតត្រមជ្ឈត្តុបេក្ខា រួចហើយទើបចិត្តដើរបន្តទៅមុខទៀត។ទាំងនេះ ហៅថា លក្ខណ:៣យ៉ាងនៃសេចក្ដីបរិសុទ្ធក្នុងការបដិបត្តិ។
វិ យោគីឆាន់ឤហារតែល្មម មិនច្រើនមិនតិច មិនល្មោភក្នុងឤហារដែលគេប្រគេនដោយមិនសមគួរ មិនសូវ មានការលំបាកព្រោះជំងឺច្រើនយ៉ាង មិនលំបាកក្នុងការចិញ្ចឹមជីវិត និងមានសេចក្ដីសុខ។ នេះគឺជាការ បដិបត្ដិរបស់សប្បុរស។ ការបដិបត្ដិនេះមិនមានចំណុចដែលគួរឲ្យសង្ស័យទេ។
វិ ការគិតដែលកើតឡើងព្រោះឤស្រ័យពណ៌ខៀវជានិមិត្ដ ហៅថា“នីលកសិណ”។ ការហ្វឹកហាត់ និងការ ស្ងប់ នៃចិត្តដោយពុំមានអ្វីមករំខានហៅថាការបដិបត្ដិ។ ការបញ្ជូនចិត្ដទៅរកនីលនិមិត្ដគឺជាលក្ខណ:។ ការ មិន លះបង់ចោលនូវនីលសញ្ញាគឺជារស។ ការគិតដែលមិនរវើរវាយគឺជាបទដ្ឋាន។
វិ ការគិតដែលកើតឡើងព្រោះឤស្រ័យពន្លឺជានិមិត្ដ ហៅថា“ឤលោកកសិណ”។ ការហ្វឹកហាត់ និងការស្ងប់ នៃចិត្តដោយពុំមានអ្វីមករំខានហៅថាការបដិបត្ដិ។ ការបញ្ជូនចិត្ដទៅរកឤលោកនិមិត្ដគឺជាលក្ខណ:។ ការ មិនលះបង់ចោលនូវឤលោកសញ្ញាគឺជារស។ ការគិតដែលមិនរវើរវាយគឺជាបទដ្ឋាន។
វិវិច្ចេវ កាមេហិ វិវិច្ច បាបកេហិ អកុសលេហិ ធម្មេហិ ចិត្ដចេតសិកសហគតា កាមធាតុសមាតិក្កមនតា បិ អយំ ឈានវិសេសោ អវិតក្កា ចេវ អវិចារា ច សប្បីតិកាយ សតិសហគតាយ បីតិសហគតា សញ្ញាមនសិការា សមុទាចរន្ដិ; អយំ ឈានវិសេសោ។
វិ ការគិតដែលកើតឡើងព្រោះឤស្រ័យពណ៌សជានិមិត្ដ ហៅថា“ឱទាតកសិណ”។ ការហ្វឹកហាត់ និងការ ស្ងប់ នៃចិត្តដោយពុំមានអ្វីមករំខានហៅថាការបដិបត្ដិ។ ការបញ្ជូនចិត្ដទៅរកឱទាតនិមិត្ដគឺជាលក្ខណ:។ ការមិនលះបង់ចោលនូវឱទាតសញ្ញាគឺជារស។ ការគិតដែលមិនរវើរវាយគឺជាបទដ្ឋាន។
វិ ការគិតដែលកើតឡើងព្រោះឤស្រ័យពណ៌លឿងជានិមិត្ដ ហៅថា“បីតកសិណ”។ ការហ្វឹកហាត់ និងការ ស្ងប់នៃចិត្តដោយពុំមានអ្វីមករំខានហៅថាការបដិបត្ដិ។ ការបញ្ជូនចិត្ដទៅរកបីតនិមិត្ដគឺជាលក្ខណ:។ ការ មិនលះបង់ចោលនូវបីតសញ្ញាគឺជារស។ ការគិតដែលមិនរវើរវាយគឺជាបទដ្ឋាន។
វិ ភិក្ខុរមែងពេញចិត្ដសេនាសន:ទាំងឡាយណាតាមដែលរកបាន ប្រាថ្នាសេចក្ដីស្ងប់ស្ងាត់ លះបង់សេចក្ដី សុខ ស្រួលទាំងឡាយ ជាអ្នកដែលជនទាំងឡាយសរសើរ រមែងរស់នៅដោយករុណាចិត្ដ។ នេះគឺជាការ សមាទានរបស់សប្បុរសទាំងឡាយ។ ការសមាទាននេះមិនមានចំណុចដែលគួរឲ្យសង្ស័យឡើយ។
វិ បុគ្គលរាគចរិត មានឤការ:ដែលឈានដើរតាមធម្មជាតិរបៀបនេះ: គឺដើរលើកជើង ដើរលឿននិងឈាន ជំហានស្មើៗគ្នា ទាញជើងមកវិញក៏ស្មើ ហើយដាក់ជើ់ងចុះមិនពេញបាតជើងទេ។ ពេលដើរបុគ្គលនោះ លើកជើងឡើងយ៉ាងសមសួន។ បុគ្គលរាគចរិត ឤចដឹងបានដោយលក្ខណ:នៃការដើរយ៉ាងដូច្នេះ។
សីលពួកទុក:មានម៉្យាងទៀតគឺ សីលដែលមិនឤចប្រព្រឹត្ដល្មើស និងសីលដែលមិនដាងពព្រុះ ។ សីលដែលមិនឤចប្រព្រឹត្ដល្មើស គឺអ្វី?
បុគ្គលដែលមានមោហចរិត ដែលមិនទាន់បានអប់រំនូវបញ្ញា មិនគួរបដិបត្តិនូវកម្មដ្ឋានណាៗទាំងអស់ ពីព្រោះតែការខ្វះខាតនូវជំនាញ។ កាលបើបុគ្គលនោះមិនទាន់ចេះនូវជំនាញទេ សេចក្តីព្យាយាមរបស់គេនោះរមែង គ្មានប្រយោជន៍ឡើយ ប្រៀបដូចជាអ្នកជិះដំរីដែលគ្មានកង្វេរនៅក្នុងដៃ។
អ្វីដែលខ្ញុំលើកពីប្រវត្តិនៃការធ្វើដំណើរ និងការរស់នៅរបស់ព្រះថេរៈនគរភ្នំទាក់ទងនឹងប្រទេសចិនមកវិភាគនេះ ក៏ព្រោះខ្ញុំគិតថា សង្ឃឆាយាឬនាមបញ្ញត្តិរបស់ព្រះសង្ឃហ្វូណនដែលចិនហៅថា សេងជីប៉ូឡូ ហើយតែងនិយមប្រែថា សង្ឃបាលៈ នោះគួរប្រែថា សង្ឃវរ្ម័ន​ វិញព្រោះ៖
កល្យាណមិត្ដប្រៀបបានដូចជាគហបតីដ៏មានទ្រព្យដែលជាធំនៃឈ្មួញ និងជាទីគោរពរាប់អានរបស់ជន ទាំងឡាយ ដូចជាបុគ្គលដែលមានចិត្តសប្បុរស ដូចជាមាតាបិតាដែលជាទីស្រឡាញ់របស់កូន ជាអ្នកមានចិត្តនឹងន៏ ដូចជាច្រវាក់ដែលទាក់ដំរី។
វិ សីលសំរាប់មនុស្សធម្មតាទូទៅ ហៅថាសីលសិក្ខា។ សីលដែលជាចំណែកនៃសមាធិសិក្ខា ហៅថា អធិសីលសិក្ខា។ និព្វេធភាគិយសីល ហៅថាអធិសីលសិក្ខា។ ម៉្យាងទៀត សីល សំរាប់បុថុជ្ជនហៅថាសីលសិក្ខា និងសីលសំរាប់ព្រះអរិយបុគ្គល ហៅថាអធិសីលសិក្ខា។
បុគ្គលមោហចរិតមាន២ពួកគឺ អ្នកដែលគ្មានឥន្ទ្រីយ៍ និងអ្នកមានឥន្ទ្រីយ៍ទន់ខ្សោយ។ បុគ្គលដែលគ្មាន ឥន្ទ្រីយ៍សោះនោះ មិនគួរគប្បីបដិបត្តិកម្មដ្ឋានណាៗទាំងអស់។ រីឯអ្នកដែលមានឥន្ទ្រីយ៍ទន់ខ្សោយនោះ គួរគប្បី បដិបត្តិឤនាបាណស្សតិ ដើម្បីបណ្តេញការគិតរវើរវាយ។
វិ ពេលភិក្ខុចូលទៅក្នុងភូមិដើម្បីបិណ្ឌបាត្រ លោកតែងនិមន្ដដើរបិណ្ឌបាត្រជាលំដាប់ចាប់តាំងពីផ្ទះចុង ក្រោយបង្អស់មកមុន។ នេះហៅថា សបទានចារិកង្គធុតង្គ។ តើយោគីដាច់ការសមាទានដូចម្ដេច?
ឯកគ្គតារបស់ចិ់ត្ដ ដែលជាអកុសលហៅថា“មិច្ឆាសមាធិ”។ ឯកគ្គតារបស់ចិ់ត្ដដែលជាកុសលហៅថា“សម្មាសមាធិ”។ មិច្ឆាសមាធិ ជាសមាធិដែលគប្បីលះបង់ចេញ ឯសម្មាសមាធិគប្បីប្រឹងប្រែងបំពេញ ។
វិ កាលបើធាតុដីនិងធាតុទឹកមានបរិមាណច្រើន បុគ្គលនោះជាមោហចរិត។ កាលបើធាតុខ្យល់និងធាតុ ភ្លើង ច្រើន បុគ្គលនោះជាទោសចរិត។ កាលបើធាតុទាំងអស់ស្មើគ្នា បុគ្គលនោះជារាគចរិត។ ធាតុទាំង ឡាយ ជាហេតុរបស់ចរិយា មានសេចក្តីអធិប្បាយដោយប្រការដូច្នេះឯង។