polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
យខុសច្បាប់ណាមួយ រឺសារធាតុដែលមានអិទ្ធិពលលើប្រព័ន្ធសរសៃ ប្រសាទ សារធាតុនោះត្រូវឃាត់ទុកភ្លាម រង់ចាំលទ្ធផលនៃការស៊ើប
ណាមួយខាងលើនេះ ត្រូវផុតអាជ្ញាយុកាល ២០ឆ្នាំ គិតពីថ្ងៃ ចេញសាលក្រម រឺសាលដីការជាស្ថាពរ។ អាជ្ញាយុកាលនៃបទល្មើសអែទៀត
ការផ្សព្វផ្សាយពាណិជ្ជកម្មអំពីរុក្ខជាតិ សារធាតុ និងគ្រឿងផ្សំ រឺអោសថដែលមានចែង ក្នុងតារាង និង ត្រូវហាមឃាត់។
ការផ្តល់គំរូ រឺរូបមន្តអោសថទៅអោយអែកជន ការផ្តល់គំរូ រុក្ខជាតិ សារធាតុ រឺគំរូគ្រឿងផ្សំ ដែលមានចែងក្នុងតារាង និង ត្រូវហាម
រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងសុខាភិបាល អាចចេញប្រកាសណែនាំបន្ថែម ចំពោះការផ្សព្វផ្សាយ ពាណិជ្ជកម្ម ដែលមានចែងក្នុងមាត្រា៩។ វិធានទាក់ទងនឹងការចេញអាជ្ញាប័ណ្ណ និងល័ក្ខខ័ណ្ឌដែលសហគ្រាស រឺអែកជនណាម្នាក់ អាចធ្វើសកម្មភាព ចែងក្នុងច្បាប់នេះ ត្រូវកំនត់ដោយអនុក្រឹត្យ។
កិច្ចប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុទាំងឡាយដែលធ្វើឡើងដោយចេតនា ពាក់ព័ន្ធនឹងបទល្មើសដែល មានចែងក្នុងមាត្រា៣១ ដល់មាត្រា៣៨នៃច្បាប់នេះ ត្រូវផ្តន្ទាទោសដូចគ្នានឹងការប្រព្រឹត្តបទល្មើស នោះ។
រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងសុខាភិបាលកំនត់១ឆ្នាំម្តង នូវបរិមាណជាអតិបរមានៃរុក្ខជាតិ សារធាតុ និង គ្រឿងផ្សំផ្សេងៗ ដែលសហគ្រាស
ព្រឹត្តសំរាប់និយោជករបស់ខ្លួន និយោជកនេះ ត្រូវទទួលខុសត្រូវ រួមគ្នាក្នុងការបង់ប្រាក់ពិន័យ ដែលសំរេចដោយតុលាការ។
កាលបើជនញៀនគ្រឿងញៀន ត្រូវផ្តន្ទាទោសដោយបទល្មើសណាមួយ ដែលមានចែងក្នុង មាត្រា ៣១ ដល់មាត្រា ៤០នៃច្បាប់
ច្បាប់​​ស្ដីពី​ការ​ត្រួតពិនិត្យហ៊ុនតូ មេជួយដូគ្រឿងញៀនធំបំផុត ត្រូវ​បានរដ្ឋសភាបានអនុម័តកាលពីថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៩៦ នាសម័យ ប្រជុំលើកទី៧ នីតិកាលទី១ ដែល​មាន​សេចក្តី​ទាំង​ស្រុង​ដូច​តទៅ​ ៖
ទោសទាំងឡាយណាដែលមានចែងក្នុងមាត្រា៣១ ដល់មាត្រា៤០នៃច្បាប់នេះត្រូវអនុវត្ត ទោះបីអំពើដែលជាធាតុផ្សំនៃបទ
ត្រូវបង្កើតគណកម្មការមួយប្រឆាំងនឹងការសំអាតប្រាក់ ដែលបានមកពីជំនួញ គ្រឿងញៀនខុសច្បាប់ ក្រោមអំនាចរបស់នា
អ្នកសមគំនិតដោយដឹងហេតុផលដែលផ្តល់មធ្យោបាយជួយទំនុកបំរុង ផ្តល់ជំនួយ រឺជួយ ណែនាំអោយប្រព្រឹត្តបទល្មើសណា
ការធ្វើការលក់ ទិញ រឺការចែកចាយដុំ និងការធ្វើពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិនៃសារធាតុ ដែលមានចែងនៅក្នុងតារាង ត្រូវអនុវត្ត
វិធានការត្រួតពិនិត្យ និងតាមដានដែលមានចែងក្នុងច្បាប់នេះ ក៏ត្រូវប្រព្រឹត្តទៅនៅកំពង់ផែ រួចពន្ធ និងនៅតំបន់រួចពន្ធដែរ។
លើកលែងតែក្នុងករណីនៃមាត្រា១៤ ការដាំអាភៀន ដើមកូកា ដើមកញ្ឆុង និងដើមកញ្ឆា ត្រូវហាមឃាត់ក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។
ជំពូកទី១ ការចាត់ថ្នាក់ថ្នាំញៀន រឺសារធាតុមានអិទ្ធិពលលើប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទ និងសារធាតុសំរាប់ផលិតគ្រឿងញៀន
ទំហំចក្រភពនេះប្រហែលមានផ្ទៃក្រឡាចន្លោះរវាង ១,៥ និង ១,៦ លាន គម២ ដោយមិនរាប់បញ្ចូលបណ្ដាមណ្ឌលឥទិ្ធពលឆ្ងាយៗដែលគេធ្លាប់បានពោលអះអាងទាំងប៉ុន្មាននោះចេញ។ ពួកអ្នកប្រាជ្ញយល់ស្របថាចក្រភពនេះបានគ្រប់គ្រងភាគច្រើនត្រឹមមីយ៉ាន់ម៉ាទំនើប , ស្យាម (កាលពីក្នុងសតវត្សទី១៦ រួមមានកម្ពុជាភាគខាងលិច ហើយក៏ប្រហែលជាមានម៉ាឡេស៊ីភាគខាងជើងនាសម័យទំនើបនេះផង), លាននា , លានជាង , មណិបុរ និង បណ្ដាមឿងឝាននៅចិន ។
ផ្ទៃក្រឡាសរុបនៃរដ្ឋស្នូល ប្រើប្រាស់ព្រំដែនសម័យថ្មី និង មិនបានរាប់ដែនដីចំណុះរបស់សៀម នៅកម្ពុជា រឺ ដែនដីចំណុះរបស់លានជាងនៅវៀតណាម និង កម្ពុជា គឺមានផ្ទៃ ១,៤៥ លាន គម២។ ដោយដកផ្ទៃពាក់កណ្ដាលនៃផ្ទៃដីរបស់រក្ខៈចេញទៅនៅសល់ត្រឹម ១,៤៣ លាន គម២។
ដោយបន្ថែមខាងអាណាខេត្តនៃអ្យូណានខាងទន្លេមេគង្គខាងត្បូង កើនផ្ទៃដីដល់ ១,៥៦ លាន គម២។ យ៉ាងណាមិញ ពួកអ្នកប្រាជ្ញកំណត់ត្រឹមប្រហែលពាក់កណ្ដាលនៃតំបន់ម្ខាងទន្លេមេគង្គរហូតដល់តោង៑ងូភូមាតែប៉ុណ្ណោះ ដែលមានទំហំសរុបប្រហែល ១,៥ លាន គម២។
ដោយបញ្ចូលទឹកដីចំណុះរបស់សៀមដែលជាទឹកដីកម្ពុជាទំនើបនៅភាគខាងលិច និង ដែនដីទាំងប៉ុន្មាននៃមណិបុរ ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាភាគឦសាននាសម័យទំនើបនេះ បានធ្វើឱ្យផ្ទៃក្រឡាសរុបឡើងដល់ ១,៦ លាន គម២។
ជុំវិញបរិវេណ រាជធានីអង៑ះវ)។ វាបានសឱ្យឃើញថាស្ដេចធំក្នុងសម័យតោង៑ងូទីមួយត្រូវតែពឹងផ្អែកកំណែនពីពួកសាមន្តរាជរបស់ទ្រង់ដើម្បីបង្កើនចំនួនកងទ័ពរបស់ព្រះអង្គថែមទៀត។ ភាពថមថយនៃចំនួនកងទ័ពត្រូវបានគេឃើញលេចឡើងយ៉ាងជាក់ច្បាស់នៅពេលស្ដេចធំមិនមែនជាព្រះបាទភុរង៑នោង៑។ កងទ័ពរបស់ព្រះបាទនន្ទសរុបទៅទាំងអស់ប្រហែលមិនដែលលើសចំនួន ២៥០០០ នាក់ម្ដងណាឡើយ។
រយៈកាលចន្លោះឆ្នាំ១៥២៦ និង ១៥៣៣ យើងបានមើលឃើញថាអំណាចបានផ្លាស់ប្ដូរដៃគ្នាក្នុងបណ្ដារដ្ឋធំៗទាំងឡាយនៅភូមា។ រដ្ឋទាំងបីនោះគឺត្រូវបានស្នងរាជ្យដោយអ្នកដឹកនាំទន់ខ្សោយ: តការ្វត៑បិ (រជ.
១៥៣៣-៤២) នៅអង៑ះវ ។ រដ្ឋពីរក្នុងចំណោមនោះត្រូវបានស្នងរាជ្យដោយមេដឹកនាំដែលប្រកបដោយមហិច្ឆិតា និង មានសមត្ថភាព: តបង៑រ្វេថីះ (រជ.
១៥៣០-៥០) នៅតោង៑ងូ និង មង៑ះបង៑ នៅម្រោក៑ឩះ ។ ទោះបីយ៉ាងណា រក្ខៈបានក្លាយជាមហាអំណាចមួយតាមលក្ខណៈផ្ទាល់របស់ខ្លួន ព្រោះតែវានៅដាច់ឆ្ងាយពីគេខាងភូមិសាស្ត្រ ដែលធ្វើអោយរក្ខៈអាចនៅត្រឹមតែជាតួអង្គបន្ទាប់បន្សំក្នុងព្រឹត្តិការណ៍នានានៅដីគោកតែប៉ុណ្ណោះ។ ស្ថានភាពបែបនេះបានបន្សល់ទុកតែតោង៑ងូដ៏តូចមួយប៉ុណ្ណោះ ដែលជាអ្នកនាំមកនូវភ្លើងសង្គ្រាមមកដល់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោកជាច្រើនលើករហូតដល់ចុងបញ្ចប់នៃសតវត្សនេះ។
ខែត្រអស់ទាំងនេះ និង បំណែងចែកជាភាគៗរបស់ខែត្រត្រូវគ្រប់គ្រងដោយពួកសាមន្តរាជ ដែលពួកគេអាចរស់រានទៅបានអាស្រ័យទៅលើហិរញ្ញវត្ថុបានមកពីដីស្រែព្រះរាជទាន និង ការហូតពន្ធដារក្នុងតំបន់របស់ខ្លួន។ ក្រុមមន្ត្រីរាជការក្នុងតំបន់ស្នូលគឺជាក្រុមមនុស្សចេញពីរាជវាំងហង្សាវតីចាស់។ ចៅហ្វាយស្រុកភាគច្រើន ក៏ដូចជា ពួកខ្ញុំរាជការ និង ពួកសេនាបតីនៅក្នុងរាជវាំងពគោ ឧ.
ដូចជា ចៅលក្វន៑ះឥន្ទ ឝុឞ្មន៑បរូ ពញាទឡ្ហៈ ពញាលោ ទោពញា ពញាក្យន៑ថោ ភាគច្រើនប្រហែលជាជនជាតិមន។ ពាក្យដែលត្រូវបានប្រើដោយពួកទស្សនកិច្ចអឺរ៉ុបនិយាយអំពីអ្នករាជការក្នុងវាំង តែងហៅថា សេមីនី ហើយបំណកប្រែជាភាសាអ៊ីតាលីនៃ ពាក្យ សុស្ម័ន ឝុឞ្មន៑ របស់មន ត្រូវនឹងពាក្យ លោកម្ចាស់ ។
រដ្ឋសក្ដិភូមិស្ថិតនៅថ្នាក់ក្រោមនគរសាមន្តរាជ គឺជារដ្ឋបែបព្រះអង្គម្ចាស់ ដែលគ្រប់គ្រងដោយ ចៅហ្វា។ លើកលែងតែមណិបុរមួយចេញ បណ្ដារដ្ឋទាំងនោះគឺជាមឿងរបស់ឝានទាំងអស់ ដែលព័ទ្ធជារង្វង់ជុំវិញជ្រលងទន្លេឥរាវតីភាគខាងលើ (ឧ.
អង៑ះវក្សេត្រ) ចាប់ពីរដ្ឋកលេះនៅភាគពាយព្យដល់មឿងផៃនៅភាគអាគ្នេយ៍។ មណិបុរមិនមែនជារដ្ឋឝានទេ និងអ្នកគ្រង់គ្រងរបស់រដ្ឋនេះបានតាំងខ្លួនឯងថាជា រាជា ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ពគោបានចាត់ រាជា ចូលជា"ចៅហ្វា" មួយដែរ ហើយបានរាប់មណិបុរ ថាជារដ្ឋអង្គម្ចាស់មួយផ្សេងទៀត បើទោះបីថាវាជារដ្ឋដ៏ធំមួយយ៉ាងណាក្ដី។ រដ្ឋធំពីរផ្សេងទៀតគឺជៀងតុង និង មង៑ះកោង៑ះ ដែលអ្នកដឹកនាំរបស់រដ្ឋទាំងនោះបានទទួលឋានៈជាខត្តិយវង្សពេញមុខពេញមាត់។
កំណត់ត្រារដ្ឋបាលក្នុងតំបន់នេះដែលគេស្គាល់ដំបូងបង្អស់ចុះកាលកំណត់នៅចុងសម័យបុកាំ។ នៅឆ្នាំ១១៩១ ព្រះបាទចញ៑សូទី២ បានតែងតាំងអនន្តសូរិយៈ ជាចៅហ្វាយស្រុកខែត្រកម៑ះបាះម្រង៑។ នៅឆ្នាំ១២៧៩ ចៅទួតនៃអនន្តសូរិយៈ សវន៑ក្រៃ និង សវន៑ងយ៑ បានបង្កើតកជាភូមិលំនៅថ្មីដែលមានមនុស្ស ៣៧០ គ្រួ ដែលស្ថិតនៅចំងាយប្រហែល ៤០ គម.
ហួសទៅខាងត្បូង។ វាត្រូវបានដាក់ឈ្មោះថាតោង៑ងូ ពីព្រោះតែទីតាំងរបស់វានៅក្បែរជួរភ្នំក្នុងជ្រលងទន្លេចច៑តោង៑ះដ៏ចង្អៀតនៅចន្លោះជួរភ្នំពគោ និងជួរភ្នំឝានខាងត្បូង។
មណ្ឌលឥទ្ធិពលដ៏ធំធេងទាំងនេះបានរួញរួមតូចយ៉ាងខ្លាំងក្រោយពីការសោយទិវង្គតរបស់ ព្រះបាទភុរង៑នោង៑។ ព្រះបាទនន្ទ តាមរយៈសិលាចារឹកឆ្នាំ១៥៩៣មួយផ្ទាំងចារថា ទ្រង់បានបន្តដណ្ដើមទាមទារដែនអំណាចរបស់បិតារបស់ទ្រង់មកវិញ ហើយបន្ទាប់ពីនោះមកទ្រង់ក៏បរាជ័យចុងក្រោយបង្អស់នៅស្រុកស្យាម។ ជាក់ស្ដែង ទ្រង់មិនបានគ្រប់គ្រងឱ្យពេញព្រហស្ថនៅប៉ែកខាងលើប្រទេស ហើយទ្រង់ក៏មិនបានខ្វាយខ្វល់ពីបណ្ដារដ្ឋបរិមណ្ឌលរបស់ខ្លួនអស់ទាំងនោះថែមទៀតផង។
តាមប្រពៃណីនៃទំរង់រាជការអាស៊ីអាគ្នេយ៍ជាទូទៅ រាល់ស្ដេចធំដែលទើបឡើងសោយរាជ្យថ្មីៗត្រូវតែចាក់គ្រឹះអំណាចរបស់ព្រះអង្គលើបណ្ដាសាមន្តរដ្ឋទាំងអស់នោះម្ដងទៀត។ នេះគឺជាកិច្ចការដ៏លំបាកស្រាប់ទៅហើយ ចំពោះបណ្ដាសាមន្តរដ្ឋដែលស្ថិតនៅតំបន់ភូមិសាស្ត្រដូចគ្នា តែវាកាន់តែពិបាកទៅទៀតជាមួយនឹងទឹកដីដែលនៅឆ្ងាយៗ វាមានភាពលំបាកដោយសារការធ្វើសង្គ្រាមខ្នាតធំចូលទៅកាន់ដែនដីអស់ទាំងនោះ។
តោង៑ងូក្សេត្រធ្វើឱ្យគេសំគាល់មើលឃើញនូវអវសាននៃសម័យកាលនគរតូចៗនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក។ ទោះបីយ៉ាងណា ចក្រភពដ៏មានវិសាលភាពធំល្វឹងល្វើយនេះមិនបានប្រកបដោយចិរភាពឡើយ កងទ័ពដែលជាជន្ទល់ក្នុងការធ្វើឱ្យចក្រភពនេះងើបឡើងវិញក៏លែងមាន។ រដ្ឋស្នងធំៗពីរ គឺភូមារបស់តោង៑ងូស្ដារ និង អយុធ្យារបស់ស្យាមបានបន្តត្រួតត្រាអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោកភាគខាងលិច និងភាគកណ្ដាល រៀងៗខ្លួនរហូតដល់ពាក់កណ្ដាលសតវត្សទី១៨។
ទោះបីយ៉ាងណា អ្វីដែលបានមកវិញ តបង៑រ្វេថីះបានបង្កើតអង្គនយោបាយដ៏មានឫទ្ធានុភាពបំផុតនៅភូមា ក្រោយពីការដួលរលំនៃចក្រភពបុកាំតាំងពីឆ្នាំ១២៨៧មកនោះ។ ស្ដេចអង្គនេះបានខិតខំបង្រួបបង្រួម "សំយោគមន-ភូមា" តាមរយៈការទាក់ទាញឱ្យមានការគាំទ្រពីពួកជនជាតិមនយ៉ាងខ្លាំងនៅភូមាក្រោម ដោយហេតុនោះ ពួកមនទាំងនោះត្រូវបានតែងតាំងឱ្យកាន់តំណែងកំពូលៗក្នុងជួររាជការ និងកងទ័ពរបស់ទ្រង់។
អង្គនយោបាយនេះត្រូវបានគេស្គាល់តាមរយៈឈ្មោះមួយចំនួន។ បច្ចេកសព្ទដែលមានលក្ខណៈសកលជាងគេ ប្រើដោយពួកអ្នកប្រាជ្ញអន្តរជាតិភាគច្រើនគឺ "រាជវង្សតោង៑ងូទីមួយ" "តោង៑ងូក្សេត្រទីមួយ" និង/រឺ "ចក្រភពភូមាទីពីរ"។ ក្នុងប្រវត្តិលេខន៍ភូមាបុរាណ យ៉ាងណាមិញ សម័យនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា "សម័យតោង៑ងូ-ហង្សាវតីក្សេត្រ" រឺ ជាធម្មតាថា "សម័យតោង៑ងូក្សេត្រ" ។
តាមរយៈប្រភពសហសម័យ ពគោក៏បានអះអាងទឹកដីដែលនៅឆ្ងាយពីបណ្ដារដ្ឋអង្គម្ចាស់ទាំងនោះថាក៏ធ្លាប់ជារដ្ឋសួយ រឺ ដែនអាណាព្យាបាលរបស់ខ្លួនផងដែរ។ ពួកអ្នកប្រាជ្ញមិនបានទទួលស្គាល់ការអះអាងអំណាចគ្រប់គ្រងដូច្នេះឡើយ បណ្ដារដ្ឋដែលពគោបានរាប់បញ្ចូលនោះ វាគ្រាន់ត្រឹមតែជាមណ្ឌលរងឥទ្ធិពលរបស់ពគោតែប៉ុណ្ណោះទេ។ ដែនដីដែលបានអះអាងថាជារបស់ខ្លួនទាំងនោះរួមមាន:
លើសពីនោះទៀត ក្នុងការប្រើប្រាស់ជាលក្ខណៈអន្តរជាតិ បច្ចេកសព្ទ រាជវង្ស/ចក្រភពតោង៑ងូ គ្របលើទាំង "រាជវង្ស/ចក្រភពតោង៑ងូទីមួយ" និង "រាជវង្ស/ចក្រភពតោង៑ងូស្ដារ"។ ប្រវត្តិលេខន៍ភូមាបុរាណរំគាយសេចក្ដីថា សម័យរាជវង្ស/ចក្រភពតោង៑ងូស្ដារជាសម័យដោយឡែកពីគ្នាដែលគេហៅថា សម័យញោង៑រម៑ះមង៑ះក្សេត្រ ។
មុនការដួលរលំពគោបន្តិច បណ្ដារដ្ឋដែលបានបែកខ្ញែកចេញពីចក្រភពនេះរួចទៅហើយនោះបានជាប់ដៃក្នុង “សង្គ្រាមបន្តបន្ទាប់គ្នាគ្រប់ភាគីយ៉ាងវក់វី” ចាប់តាំងពីពាក់កណ្ដាលទសវត្សឆ្នាំ១៥៩០ រៀងមក។
ក្មេងខ្ចីនៅកម្ពុជាឱ្យមានការកែនកងទ័ព និងតម្រូវឱ្យវៀតណាមដាក់កងទ័ពមួយភាគធំរបស់ខ្លួនតាមបណ្ដោយព្រំដែនចិន-វៀតណាម។
កំឡុងសង្គ្រាមវៀតណាម ពួកកុម្មុយនិស្តវៀតណាម និងខ្មែរក្រហមបានបង្កើតសម្ព័ន្ធភាពមួយដើម្បីប្រឆាំងនឹងរបប ដែលមានស.
នៅក្នុងជំនួបក្រៅផ្លូវការចាកាតាលើកទីបីនៅឆ្នាំ១៩៩០ ក្រោមផែនការសន្តិភាពកម្ពុជាដែលឧបត្ថម្ភដោយអូស្ត្រាលី ពួកអ្នកតំណាងនៃរ.
បានយល់ព្រមការរៀបចំអោយមានការបែងចែកអំណាចគ្នាដោយការបង្កើតរដ្ឋាភិបាលរួបរួមគ្នាដែលគេស្គាល់ថាជាឧត្តមក្រុមប្រឹក្សាជាតិ (ឧ.
គឺដើម្បីតំណាងអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជាលើឆាកអន្តរជាតិ ដែលកាលណោះអាជ្ញាធរអន្តរកាលសហប្រជាជាតិនៅកម្ពុជា (អ៊ុនតាក់ រឺ អ.
ដែលស្រូបទាញបានពីទីនោះ នឹងធ្វើអបគមន៍ចេញពីកម្ពុជា។ ដើម្បីចៀសវាងលទ្ធផលដូច្នេះ ព្រះអង្គម្ចាស់នរោត្តម-រណឫទ្ធិ មេដឹកនាំហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចបានយល់ព្រមអោយបង្កើតរដ្ឋាភិបាលចម្រុះជាមួយគ.
រយៈពេលដ៏ខ្លីតមកទៀត រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញត្រូវបានស្ដារឡើងវិញ ហើយពួកខ្មែរក្រហមត្រូវស្ថិតនៅក្រៅច្បាប់ដោយរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបង្កើតថ្មី។
ចលនាកុម្មុយនិស្តនៅកម្ពុជានិងវៀតណាមបានចាប់ផ្ដើមមុនសង្គ្រាមលោកលើកទី២ជាមួយការបង្កើតឡើងបក្សកុម្មុយនិស្តឥណ្ឌូចិន (ប.
ដែលបានចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយចលនាបំបែកខ្លួនពីអ្នកជាតិនិយម ខ្មែរសេរី ដើម្បីស្វែងរកឯករាជ្យ។ ដោយអនុលោមជាមួយកិច្ចសម្រុះសម្រួលសឺណែវ១៩៥៤ ដែលកំពុងចរចានូវការបញ្ចប់ការត្រួតត្រារបស់បារាំង វៀតណាមខាងជើងកុម្មុយនិស្តដែលបង្កើតថ្មីបានដកហូតពួកទាហាន និងកម្មាភិបាលរបស់ខ្លួនចេញពីកម្ពុជា យ៉ាងណាៗ ដោយហេតុថាប.
ត្រូវបានផ្ដល់បុគ្គលិកដំបូងដោយជនជាតិយួន រឺ ពួកខ្មែរស្ថិតនៅក្រោមការទំនុកបម្រុងរបស់ខ្លួន ប្រហែលពួកកម្មាភិបាលកុម្មុយនិស្ត៥០០០នាក់ក៏បានទៅជាមួយពួកគេដែរ ។
ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅភ្នំពេញ ដែលកត់សម្គាល់នូវការផ្ដើមការកាន់កាប់របស់វៀតណាមរយៈពេលដប់ឆ្នាំ។ អំឡុងសម័យកាលនោះ កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យរបស់ខ្មែរក្រហមត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយអង្គការសហប្រជាជាតិជារដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់នៃកម្ពុជា ដូចគ្នាដែរ ក្រុមតស៊ូប្រដាប់អាវុធជាច្រើនត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងការកាន់កាប់របស់វៀតណាម។ នៅពីក្រោយឆាកទាំងនេះ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីហ៊ុន-សែននៃរបបស.
ដើម្បីចាប់ផ្ដើមការជជែកពិភាក្សាសន្តិភាព។ នៅក្រោមសម្ពាធការទូតនិងសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងធ្ងន់ពីសហគមន៍អន្តរជាតិ រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមបានអនុវត្តជាបន្តបន្ទាប់នូវកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ច និងគោលនយោបាយការបរទេស ដែលនាំទៅដល់ការដកទ័ពរបស់ខ្លួនពីកម្ពុជាក្នុងខែ កញ្ញា ១៩៨៩ ។
ត្រូវបានបង្កើតឡើងដែលមានលោកហេង-សំរិនជាប្រធានរដ្ឋ និងលោកប៉ែន-សុវណ្ណជាលេខា នៃបក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនកម្ពុជា។
បានប្រតិបត្តិការពីជំរុំជនភៀសខ្លួនជាច្រើនតាមព្រំដែនថៃ-កម្ពុជា ដែលបានត្រួតត្រារាប់ពាន់នាក់នៃពួកអសេនិកជន ។ នៅចំណុចកំពូលរបស់ខ្លួន សាខាប្រដាប់អាវុធនៃរ.
បានបន្តប្រតិបត្តិការជាក្រុមតូចៗ ដោយការំខានពួកយួន និងសម្ព័ន្ធមិត្តកម្ពុជារបស់ពួកគេ ដោយការប្រើប្រាស់កលយុទ្ធទ័ពព្រៃ។
អង្គការមិនមែនកុម្មុយនិស្តដ៏ទៃទៀតគឺជារណសិរ្សបង្រួបបង្រួមជាតិដើម្បីកម្ពុជាឯករាជ្យ សន្តិភាព អព្យាក្រឹត និងសហប្រតិបត្តិការ បានបង្កើតឡើងដោយព្រះសីហនុនិងត្រូវបានគេស្គាល់ដោយពាក្យកាត់ជាភាសាបារាំងថាហ៊្វុនស៊ីនប៉ិច ។ អង្គការនេះត្រូវបានបង្កើតបន្ទាប់ពីព្រះសីហនុបានរឹតចំណងជាមួយខ្មែរក្រហមដែលបន្តបន្ទាប់ការតំណាងរបស់ទ្រង់ក្នុងនាមនៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខស.
បណ្ដេញចេញពួកអ្នកតំណាងខ្មែរក្រហមចំពោះបទឧក្រិដ្ឋរបស់ខ្លួន កាលដែលនៅក្នុងអំណច និងដើម្បីរក្សាអាសនៈរបស់កម្ពុជាឱ្យទំនេរនៅស.
ដែលបន្តុបដោយវៀតណាមឱ្យមានអាណត្តិតំណាងឱ្យប្រជាជនកម្ពុជានោះឡើយ។ ទ្រង់ក៏បានរិះគន់អាស៊ានចំពោះការទទួលស្គាល់ជាបន្តនូវពួកខ្មែរក្រហម និងរិះគន់ចំៗប្រទេសថៃចំពោះការជួយការដឹកជញ្ជូនសព្វាវុធរបស់ចិនធ្វើដំណើរតាមទឹកដីរបស់ខ្លួនដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ក្រុមកុម្មុយនិស្តដែលគេស្គាល់គ្រប់គ្នា។ ទោះបីជាមានកម្លាំង ប្រសិទ្ធភាព និងប្រជាប្រិយភាពនៃរ.
និងហ៊្វុនស៊ីនប៉ិចក៏ដោយ ក៏ក្រុមតស៊ូទាំងពីរត្រូវបានញាំញីដោយការបែងចែកគ្នានៅខាងក្នុងដែលបានបង្កដោយសារកង្វះសាមគ្គីភាព ការដណ្ដើមតំណែងជាមេដឹកនាំ អំពើពុករលួយ និងបានអះអាងថាមានការរំលោភបំពានសិទ្ធិមនុស្សទៀតផង។
រយៈពេលដ៏ខ្លី បន្ទាប់ពីការធ្លាក់ភ្នំពេញទៅឱ្យកងកម្លាំងវៀតណាម និងសម្ព័ន្ធមិត្តកម្ពុជារបស់ខ្លួន នៅខែ មករា ១៩៧៩ ពួកអ្នកតំណាងនៃកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យបានដង្ហើយហៅឱ្យមានជំនួបជាបន្ទាន់នៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខសហប្រជាជាតិ ដូច្នេះហើយសម្ដេចនរោត្តម-សីហនុអាចបង្ហាញករណីរបបដែលបានដួលរលំនេះ។ ទោះបីជាមានការជំទាស់ដ៏ខ្លាំងពីសហភាពសូវៀត និងឆែកកូស្លាវ៉ាគីក៏ដោយ ក៏ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខស.
បានផ្ដល់ឱកាសនេះទៅដល់ព្រះសីហនុដែរ។ ទោះបីយ៉ាងណា ព្រះសីហនុខ្លួនព្រះអង្គបាននៅឃ្លាតឆ្ងាយពីការរំលោភបំពានសិទ្ធិមនុស្សរបស់ខ្មែរក្រហម ទ្រង់ក៏បានចោទប្រកាន់វៀតណាមថាកំពុងតែប្រើការឈ្លានពានដើម្បីរំលោភបំពានអធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជា។ ដូចគ្នានេះដែរ ទ្រង់បានទាមទារឱ្យប្រទេសក្នុងស.
ទាំងអស់បញ្ឈប់ជំនួយជាបណ្ដោះអាសន្នដល់វៀតណាម និងមិនទទួលស្គាល់របបដែលបង្កើតឡើង​ដោយវៀតណាមមួយនេះទេ។ ជាលទ្ធផល សមាជិកមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធនៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខស.
បានស្នើដំណោះស្រាយដែលព្រាងទុកសុំឱ្យមានបទឈប់បាញ់ និងការដកកងកម្លាំងបរទេសចេញពីកម្ពុជា ដែលត្រូវបានយល់ព្រមដោយចិន បារាំង ន័រវែស ព័រទុយហ្គាល់ សហរដ្ឋ និងសហរាជាណាចក្រ ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ដំណោះស្រាយនេះមិនត្រូវបានយល់ស្របដោយសារតែការប្រឆាំងយ៉ាងខ្លាំងពីសហភាពសូវៀត និងឆែកកូស្លាវ៉ាគី។
ថ្ងៃ ២២មិថុនា ១៩៨២ ពួកមេដឹកនាំនៃអង្គការទាំងបីបានធ្វើឱ្យមានការបង្កើតរដ្ឋាភិបាលចម្រុះរបស់ខ្លួនជាផ្លូវការដោយការចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងមួយដែលមានការគាំទ្រដោយថៃ​ដែលបង្កើតឱ្យមានឡើងនូវរដ្ឋាភិបាលចម្រុះកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ (រ.
មានព្រះសីហនុជាប្រធាននៃកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ខៀវ-សំផនជាអនុប្រធានទទួលបន្ទុកការបរទេស និងសឺន-សានជានាយករដ្ឋមន្ត្រី។ ក្រោមគណៈរដ្ឋមន្ត្រីខាងក្នុងគឺជាគណៈកម្មាធិការដោយឡែកប្រាំមួយទទួលខុសត្រូវចំពោះ ការការពារជាតិ សេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ សង្គមកិច្ច និងសុខភាពសាធារណៈ កិច្ចការយោធា និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ។ នៅឆ្នាំ១៩៨៧ កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យនៅតែកាន់តំណែងសមាជិកភាពរបស់ខ្លួននៅក្នុងមហាសន្និបាតស.
ដដែល ទោះបីជាខ្លួនខ្វះនូវលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យនៃរដ្ឋភាពដែលរួមមានប្រជាជន ទឹកដី រដ្ឋាភិបាល និងអាជ្ញាធរជាន់ខ្ពស់ ក្នុងនោះព្រំដែននៃប្រទេសមួយក៏ពិតមែនក្ដី។ ទោះបីជាមានការកំណត់ទាំងនោះក៏ដោយ ក៏កម្លាំងនៃក្រុមប្រដាប់អាវុធទាំងបីក្នុងរ.
បានបន្តប្រយុទ្ធនឹងកងទ័ពវៀតណាមដើម្បីសម្រេចនូវគោលដៅរបស់ខ្លួនក្នុងការធ្វើឱ្យមានឡើងនូវការអនុវត្ត​សន្និសីទអន្តរជាតិស្ដីពីកម្ពុជា​និងប្រទេសដទៃទៀតដែលទាក់ទិន​នឹងដំណោះស្រាយរបស់​មហាសន្និបាតស.
ជំនួសអោយការចេះប្រមាណតាមរយៈការបង្ហាញកងទ័ពរបស់វៀតណាម រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានអួតថាការដកទ័ពរបស់វៀតណាមគឺជាជ័យជំនះដ៏ធំសម្រាប់កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ដែលប្រៀបធៀបរឿងនេះទៅនឹង ការបរាជ័យនៃចក្រពត្តិនិយមស.
ទី៣៤ ពួកអ្នកតំណាងនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា និងកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យទាំងពីរបានអះអាងសិទ្ធិដើម្បីតំណាងឱ្យប្រទេសរបស់ពួកគេ។ ពួកអ្នកតំណាងទាំងពីរមុននេះក៏បានប្រាប់ដល់ប្រជាជាតិសមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខស.
ថាខ្លួនជាអ្នកតំណាងស្របច្បាប់តែមួយនៃកម្ពុជានិងប្រជាជន​នៃប្រទេសនេះ។ ជាការឆ្លើយតបមកវិញ គណៈកម្មាធិការរបស់សារតាំងនៃស.
រឺ អាស៊ាន) ក៏បានបញ្ចេញនូវការស្ដីបន្ទោសយ៉ាងខ្លាំងចំពោះការប្រើប្រាស់កម្លាំងទ័ពរបស់វៀតណាមដើម្បីបណ្ដេញរបបខ្មែរក្រហមចេញ។
នៅប៉ុន្មានថ្ងៃដំបូងនៃការកាន់កាប់របស់វៀតណាម ក្រុមតស៊ូរបស់កម្ពុជាមានការទាក់ទងគ្នាមានកំណត់ជាមួយគ្នាទៅវិញទៅមក ដោយសារតែភាពទីទៃពីគ្នា។ ថ្វីត្បិតខ្មែរក្រហមបានទទួលនូវជំនួយអន្តរជាតិយ៉ាងទូលំទូលាយក៏ដោយ ក៏នៅឆ្នាំ១៩៨០ អង្គការនេះគឺស្ថិតនៅក្រោមសម្ពាធដើម្បីឱ្យធ្វើកំណែទម្រង់ខ្លួនពីសហគមន៍អន្តរជាតិ។ អាស៊ាន ដែលបាននៅពីក្រោយខ្នងខ្មែរក្រហមគ្រប់ទីកន្លែង ការប្រឈមមុខការទូតទាំងអស់ជាមួយរបបស.
នៅឆ្នាំ១៩៧៩ បានជម្រុញពួកមេដឹកនាំខ្មែរក្រហមដាក់រូបភាពដែលប្រឡាក់ឈាមពីក្រោយខ្លួនដើម្បីចូលរួមកម្លាំងជាមួយចលនាមិនមែនកុម្មុយនិស្តដទៃទៀត។ យ៉ាងណាមិញ គំនិតនៃការបង្កើតសម្ព័ន្ធភាពមួយជាមួយខ្មែរក្រហមដើមឡើយបង្កឱ្យមានកម្រិតភាពមិនងាយស្រួលពិតមែនក្នុងរង្វង់ពួកអ្នកដឹកនាំហ៊្វុនស៊ីនប៉ិច និងរ.
ពីព្រោះតែក្រុមទាំងពីររំខានចិត្តអំពីការចូលរួមជាមួយអង្គការកុម្មុយនិស្តដែលល្បីឈ្មោះចំពោះភាពព្រៃផ្សៃ។ មិនថ្វីទេ ដើមឡើយនៅឆ្នាំ១៩៨១ ព្រះសីហនុ និងសឺន-សានបានចាប់ផ្ដើមភ្ជាប់គ្នាក្នុងការជជែកពិភាក្សាជាមួយខៀវ-សំផន ប្រធានាធិបតីនៃកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យដែលដួលរលំ ដើម្បីពិភាក្សានូវលទ្ធភាពនៃការបង្កើតសម្ព័ន្ធភាពមួយ។
នៅក្នុងការជជែកពិភាក្សារួបរួមគ្នាខែ សីហា ១៩៨១ រវាងអង្គការទាំងបីបានបង្ហាញថារលំរលាយដោយសារតែលទ្ធផលនៃការចូលចិត្តឈ្លោះប្រកែកគ្នា។ ព្រះសីហនុ ដែលបានខ្លាចការលេចចេញជាថ្មីនៃខ្មែរក្រហម បានស្នើថាក្រុមតស៊ូទាំងអស់បន្ថយអាវុធនិងទ័ពដោយខ្លួនឯង បន្ទាប់ពីការដកកងទ័ពរបស់វៀតណាមចេញពីកម្ពុជា។ ខណៈពេលនោះដែរ លោកសឺន-សានបានទាមទារថារ.
និងបានបង្ហាញនូវការគាំទ្ររបស់ខ្លួនពេញទីដល់ការរីកចម្រើនរបស់របបនេះឆ្ពោះទៅកាន់សង្គមនិយម។ បន្ថែមទៀត ពួកសូវៀតបានរិះគន់យ៉ាងខ្លាំងក្លាដល់កំណត់ត្រាភេរវកម្មរបស់របបខ្មែរក្រហម ដែលពួកគេបាននិយាយបញ្ជាក់ថាត្រូវបានបង្គាប់បញ្ជាដោយចិន។
បន្តបន្ទាប់ពីឧប្បត្តិហេតុទាំងនោះមក ប្រទេសទាំងពីរបានប៉ុនប៉ងបង្កើនទំនាក់ទំនងទូតរបស់ខ្លួនជាមួយសារអបអរសាទរជាបន្តបន្ទាប់ និងការដោះដូរទស្សនកិច្ចគ្នា។ ថ្ងៃ ១៧មេសា ១៩៧៦ ពួកមេដឹកនាំវៀតណាមបានបញ្ជូនសារមួយដើម្បីអបអរសាទរ ខៀវ-សំផន នួន-ជា និងប៉ុល-ពតទៅលើការបោះឆ្នោតពួកគាត់ធ្វើជាប្រធាន ប្រធានពួកអ្នកតំណាងប្រជាជន និងរដ្ឋមន្ត្រីប្រមុខនៃកម្ពុជារៀងៗខ្លួន។ បន្ថែមទៀត ពួកវៀតណាមថែមទាំងបានថ្កោលទោសការទម្លាក់គ្រាប់បែកស.
ដែលបានពោលអះអាងនៅសៀមរាបនៅខែ កុម្ភៈ ១៩៧៦ ដោយហេតុនោះ ក៏ធ្វើអោយមានការអះអាងដែលជាចុងក្រោយរបស់កម្ពុជាបន្ថែមលើឧប្បត្តិហេតុនេះទៀត។ ជាការឆ្លើយតបវិញ នៅខែ មិថុនា ១៩៧៦ ពួកមេដឹកនាំកម្ពុជាបានបញ្ជូនសារមួយដល់រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្ដោះអាសន្នសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង ដែលបានគ្រប់គ្រងវៀតណាមខាងត្បូងតាំងតែពីការធ្លាក់របបដែលមានស.
មិនតិចទេ ចំណិតចុងក្រោយនៃយុទ្ធសាស្ត្ររបស់វៀតណាមបានលេចឡើងនៅពេលដែលវៀតណាមបានប្រកាសការបង្កើតឡើងនៃរណសិរ្សសាមគ្គីសង្គ្រោះជាតិកម្ពុជា (រ.
គឺជាចលនាកុម្មុយនិស្តកម្ពុជាឯករាជ្យមួយដែលមានសមាជិកចេញមកពីគ្រប់វិជ្ជាជីវៈ។ លោកហេង-សំរិន ដើមឡើយជាសមាជិកមួយរូបនៃពួកខ្មែរក្រហមនិងមេបញ្ជការនៃកងពលធំទី៤កម្ពុជា ជាប្រធាននៃគណៈកម្មាការមជ្ឈិមនៃរ.
ជារឿយៗបានបញ្ជូនពួកអ្នកតំណាងទៅក្រៅប្រទេសក្នុងការស្វែងរកជំនួយ មុនពេលវៀតណាមបានបោះបង់ចោលគំនិត 'សង្គ្រាមប្រជាជន' ដោយអនុគ្រោះដល់យុទ្ធនាការយោធាជាធម្មតា ស្រដៀងទៅនឹងការលុកលុយរបស់សូវៀតនៅឆែកកូស្លូវ៉ាគីនៅឆ្នាំ១៩៦៨។
ថាមពលនេះស្រូបទាញពួកកុម្មុយនិស្តយួនដែលសេសសល់ក្នុងការដាស់ឱ្យភ្ញាក់ឡើងនៅកម្ពុជាដែលបានពេញប្រៀបយ៉ាងឆាប់​ដោយសារការត្រឡប់មកវិញនៃក្រុមជនបដិវត្តន៍កុម្មុយនិស្តកម្ពុជាវ័យក្មេង ភាគច្រើននៃពួកគេបានទទួលការអប់រំលទ្ធិកុម្មុយនិស្តនៅបារាំង។ នៅឆ្នាំ១៩៦០ ប.
ហើយឈ្មោះនេះក្រោយមកទៀតត្រូវបានយល់ស្របដោយក្រុមចម្រុះភាគច្រើនដែលបានបង្កើតឡើងនៅកៀកក្បែរ សាឡុត-ស អៀង-សារី និងខៀវ-សំផន ជាស្ថាប័ននយោបាយ 'ពិត'ដែលរំលឹកដល់ប.
បននេះបានក្លាយជាដើមកំណើតនៃពួកខ្មែរក្រហម និងលទ្ធិរបស់បននេះគឺត្រូវបានទទួលរងឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដោយមនោគមវិជ្ជាម៉ៅនិយម។
កំឡុងប្រាំឆ្នាំនៃឧទ្ទាមកម្មខ្មែរក្រហមពីឆ្នាំ១៩៧០ដល់១៩៧៥ ការគាំទ្ររបស់វៀតណាមខាងជើង ជាការចូលរួមគ្នាជាមួយចិនដែលចាំបាច់សម្រាប់ជ័យជម្នះចុងក្រោយរបស់ខ្លួន។ យ៉ាងណាក៏ដោយ តាំងតែពីមុនសង្គ្រាមវៀតណាមបានបញ្ចប់ ទំនាក់ទំនងរវាងខ្មែរក្រហមក្នុងដំណាក់ការនៃការដណ្ដើមអំណាចពីរបបដែលមានស.
នៅពីក្រោយខ្នងដឹកនាំដោយលន់-ណុល និងវៀតណាមក៏មានការតឹងតែងដែរ។ ការប៉ះទង្គិចគ្នារវាងពួកកុម្មុយនិស្តវៀតណាម និងកងកម្លាំងខ្មែរក្រហមបានចាប់ផ្ដើមដំណាលគ្នានៅដើមឆ្នាំ១៩៧៤ និងឆ្នាំបន្តបន្ទាប់ ប៉ុល-ពតបានចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាដែលចងក្រង 'មិត្តភាព' រវាងខ្មែរក្រហម និងចិន។
នៅក្នុងសម័យនេះ និកាយសេនក៏បានបែកជាសាខាថ្មីមួយទៀត គឺសាខាអូបាកុ ដែលនាំចូលដោយលោកអេងង៉េន ជានិកាយ ដែលនាំយកនេមបុតសុមកប្រើផង និង ដំណើរករសង្គ្រោះប្រជាជនក្រីក្រ ហើយបានរៀបចំបោះពុម្ពព្រះព្រៃបិដកច្បាប់ឧបាកុសម្រេចក្នុងឆ្នាំ ព.
ស ២៣៩៦ នាវិកអាមេរិកាំងម្នាក់ឈ្មោះបើរីបាននាំកងកម្លាំងជើងទឹកមកសំដែងសក្តានុពលចំពោះជនជាតិជប៉ុន ជាហែតុនាំឲ្យជប៉ុនបញ្ចប់នយោបាយបិទប្រទេស ហើយក៏ចាបផ្តើមផ្សាផ្ជាប់សម្ពន្ធភាព និង បរទេសសាជាថ្មី។
លុះដល់សម័យកាមាកុរះ នេះ ព្រះតេជគុណហោនេន ទើបបានបង្កើតនិកាយចូតូឡើង លោកបានសិក្សាឯភ្នំហិអេអិ ជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃនិកាយថេនដៃ និង ជាច្រើនសម្នាក់ក្នុងក្រុងណារ៉ា តែមិនសបព្រះទ័យ ព្រោះមិនអាចកែបញ្ហាក្នុងចិត្តបានទាំងអស់ ថ្ងៃមួយ នាឆ្នាំ ព.
ស.១៧១៨ ហោនេន បានអាយុ ៤២ ឆ្នាំ ពេលបានអានគម្ពីរអត្ថកថានៃអមិតាយុរធ្យានសូត្រ បានជួបទ្រឹស្ដីមួយឃ្លាថា ”បើបុគ្គលណារលឹកដល់ព្រះនាមរបស់ព្រះពុទ្ធអមិតាភះជាម្ចាស់ដោយមិនបាច់រំពឹងដល់អាកប្បកិរិយា និង ពេលវេលា ហើយបដិបត្តិតាមដោយលំដាប់រមែងឈ្មោះថា ជាសម្មាកម្មន្តៈ ព្រោះត្រូវទៅតាមអភិញ្ញានៃព្រះពុទ្ធអមិតាភៈជាម្ចាស់“
ពីដើមមកប្រទេសជប៉ុនមិនបានយកខេត្តណាមួយជារាជធានីពិតប្រាកដទេ គង់បានផ្លាស់ទៅវិញទៅមកនៅក្នុងរវាងខេត្តទាំង៥គឺ៖ យ៉ាមាតោ, យ៉ាមាជិរោ, សេទះសុ, កាវាជិ, និង ឥសូមិ ឬអតសុ ក្នុងទន្លេសាបបិវ៉ា ។ ការផ្លាស់ប្តូររាជធានីញឹកញប់បែបនេះជាហេតុបង្កសេចក្តីក្តៅក្រហាយដល់ជនជាកម្មករ ដែលត្រូវកោះហៅមកធ្វើការកសាងរឿយ ៗ នឹងមិនធ្វើឲ្យកើតសេចក្តីស្រណុកសុខស្រួលច្រើនប្រការ ដល់រាជសម័យចក្រពត្តិនី ង៉ៀមម៉ៀ ព.
កន្លងទៅបាន ១២៥៣ ឆ្នាំខាងផ្លូវរាជការ និង ជ្រើសរើសទីក្រុងណារាជារាជធានីស្ថាពរជាទីស្ថិតនៃស្តេចចក្រពត្តិ តមកជាវេលាជាងមួយសតវត្សរ៍ជាដែនស្ងប់សុខជាយុគនៃសេចក្តីរុងរឿងខាងសិល្បះ វណ្ណកម្ម សាសនា។
ពំនោលខាងលើ បានបន្ថែមភាពមន្ទិលសង្ស័យចំពោះហិដេយោជិខ្លាំងឡើង ទើបរៀបចំកំចាត់ និង កំទេចពួកអក្នផ្សាយសាសនាព្រមទាំងប្តូរទៅកាន់គ្រិស្តសាសនាកាន់តែខ្លាំងក្លាឡើង តែទង្វើរខាងលើមិនបានចប់សព្វគ្រប់ផង ស្រាប់តែហិដេយោជិក៏សោយទីវង្គតមុនទៅ។
ស.១៦៨៤-១៧៥៨) បានសិក្សានិកាយថេនដៃ និង មិកកៀវឯភ្នំហិអេអិ និង បានធ្វើដំណើរទៅប្រទេសចិន នាំយកនិកាយរិនសៃសេនមកផ្សព្វផ្សាយ លោកបានបង្រៀនធ្យានទៅព្រមជាមួយមិកកៀវ និង ថេនដៃផង។ លោកបានកសាងវត្តរបស់និកាយនេះនៅកោះកិវឈិវ កាមាកុរះ និង តូក្យូ។ វត្តឯតូក្យូឈ្មោះថាវត្តកេននិនចិ បានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃនិកាយរិនសៃសេន សាខាកេននិនចិរហូតមក។
សម័យនោះប្រទេសកូរ៉េបែងចែកជា ៣ រដ្ឋ, ១ នៅទិសខាងជើងឈ្មោះថា កោមាឬមានឈ្មោះមួយទៀតថា ,ឯពីររដ្ឋទៀត នៅទិសខាងត្បូង គឺជិរាគិ នៅទិសខាងកើត, ឯរដ្ឋមួយទៀត ជាមួយកុតារា នៅទិសខាងកើតដែរ ។
ស.១១៣៧ ព្រះអង្គបានប្រកាស់រាជឱង្ការឧបត្ថម្ភព្រះរតនត្រៃ,ពេលនេះ ព្រះពុទ្ធសាសនារីកចម្រើនយ៉ាងមាំមួននៅប្រទេសជប៉ុន ។ ការខ្វែងគំនិតរវាងត្រកូលសោខាជាមួយត្រកូលមោណោណោបេស្ងប់ចុះ ប្រជាជនជប៉ុនរួមគ្នាជាធ្លុងមួយក្នុងឋានៈជាពុទ្ធសាសនិកជន ទាំងមន្ត្រីរាជការ ពលរេហ៍ យោធាគ្រប់ជាន់ថ្នាក់ សុទ្ធតែប្រណាំងគ្នាកសាងវត្តអារាមព្រះពុទ្ធសាសនា ដើម្បីសម្តែងកតញ្ញូកតវេទីចំពោះស្តេចចក្រពត្តិ នឹងបុព្វបុរស, បានកសាងសំណាក់បដិបត្តិធម៌ជាច្រើនកន្លែង។
ម្យ៉ាងទៀត ការកសាងព្រះពុទ្ធរូប ព្រះពុទ្ធយាកុសិនយោរ៉ាយជាម្ចាស់, បានចាបផ្តើមកសាងឡើងតាំងពីសម័យស្តេចចក្រពត្តិយោមេឥ ទ្រង់ប្រឈួនធ្ងន់ ក៏ទ្រង់ដំណើរការបន្តមកដល់បានសម្រេចបរិបូរណ៍ក្នុង ព.
ស.១១៥០ ដែលជាឆ្នាំទី ១៥ ក្នុងរជ្ជកាលនៃស្តេចចក្រពត្តិនីសុយកោ និង បានប្រតិស្ឋានព្រះពុទ្ធរូបអង្គនេះទុកក្នុងវត្ត ដែលទ្រង់ឲ្យកសាងឡើងនៅក្រុងណារា ជាវត្ត ដែលសាងឡើងដោយឈើសុទ្ធ មានចំណាស់បំផុតក្នុងលោក មានឈ្មោះថាហោរិចិប្រែថាវត្តសទ្ធម្មរុងរោចន៍កសាងស្រេចក្នុង ព.
ស ១១៣៩ និង វត្តទាំងពួង ដែលរាជការចាត់ឲ្យកសាងក្នុងគ្រាដំបូងក៏មាននាមថា ហោរិវចិឬហោកោចិទាំងអស់។ ជាងនោះទៀត ក្នុងសម័យនោះនៅមាននាមថា យុគហោកោ ស៊ឹងប្រែថា យុគ ដែលសទ្ធម្មរុងរោចន៍ទៀតផងដែរ។
ខណៈពេល ដែលហិដេយោជិអស់ព្រះជន្មនោះសង្គ្រាមរវាងជប៉ុន, កូរ៉េ និង ចិនកំពុងស្កុននៅ អិយេយះសុក៏បានឡើងបន្តអំណាច បញ្ឈប់សង្គ្រាមហើយនៅ ព.
ស្តេចចក្រពត្តិព្រះអង្គតមកព្រះនាម បិដះទះសុ ជាឱរសរបស់ព្រះបាទកិម្មេឥ ស្តេចទ្រង់ឡើងគ្រងរាជ្យក្នុង ព.
កន្លែងបញ្ចុះសពរបស់អាចារ្យឈិនរែន ក្រោយមកបានសាងវត្តមួយឈ្មោះថា ”ហងអ័នចិ” ជាមជ្ឈមណ្ឌលរបស់និកាយឈិន ហើយក្រោយមកវត្តនេះឯងក៏ត្រូវបែងចែកដោយនយោបាយរបស់រដ្ឋាភិបាល ក្លាយជាវត្តពីរ គឺ ហិង៉ះឈិ-ហងអ័នចិ និង និឈិ-ហងអ័នចិ ។ ក្រោយមកក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលសាខាធំទាំងពីររបស់និកាយឈិន
ស.១៧៨២-១៨៣២) ដែលជាកូនសិស្សជំនាន់សិស្សរបស់អាចារ្យ ហោនេន បង្រៀនថា ការសូធ្យ នេមបុតសុ នោះរមែងធ្វើឲ្យមានអារមណ៍ថាមិនមែន ”យើង“ ឬ “គេ” កើតឡើងឡើយ និង សម្ដែងនូវមនោសញ្ចេតនារម្មណ៍ ជាបរមសុខខាងផ្លូវចិត្តដោយការរាំពត់ពេន ទើបហៅថានិកាយយុង៉ៀវហា ឬ យ៉ុយ៉ះកុ-នេមបុតសុ និង ដែលហៅថានិកាយចិ ក៏ព្រោះតែបានបង្រៀនថា ក្នុងវេលា ដែលសូធ្យ នេមបុតសុនោះ ឲ្យភាវនាថា “គ្រប់ ៗ ខណៈជាពេល ដែលនឹងលះបង់ទៅនូវជីវិតនេះ” និកាយនេះមានវត្តជូចូកូចិនៅហ្វូចិសាវ៉ា ជាមជ្ឈមណ្ឌលក្បែរកាមាកុរះ។
និកាយនិចិរេននេះមានវត្ថុគោរពបូជាគឺ “ម៉នចិ-ម័នដារះ” និង រូបអ្នកប្រាជ្ញជាមួយរូបបច្ឆាចារ្យនៃសំណាក់របស់ខ្លួន ៗ។
ស ១១៦៥ ។ គ្រានោះកំណត់ត្រាខាងប្រវត្តិសាស្ត្រពណ៌នាថា បណ្តាប្រជាជនទាំងពួងមានសេចក្តីសោកសៅខ្លាំងណាស់ប្រៀបដូចមាតាបិតាចាស់ជរា ដែលត្រូវបាត់បង់កូនតែមួយរបស់ខ្លួនឬដូចកូននៅវ័យក្មេងត្រូវព្រាត់ប្រាស់មាតាបិតា ដូចមេឃ និង ដីកំពុងកក្រើក រំជួយ ឫដូចព្រះអាទិត្យ និង ព្រះខែអាប់រស្មីបាត់ទៅដូច្នោះ។
ស.១៧២៨ មេទាហានម្នាក់ឈ្មោះ យោរិម៉ូតុ នៃត្រកូលមិណាម៉ូតុបានដណ្ដើមយកអំណាចពីត្រកូលថៃរ៉ាទាំងស្រុង លុះដល់ ព.
ពេលមិនយូរប៉ុន្មាន ក្រោយមកមាននាយទាហានម្នាក់ឈ្មោះអជិកាងៈ បានប្រកាសខ្លួនថាជាជោកុននៅក្នុងឆ្នាំ ព.
ស ១២៤៣ បណ្តាសិស្សានុសិស្សបានធ្វើឈាបនកិច្ចតាមពាក្យបណ្តាំ រាប់បានថាការឈាបនកិច្ចលើកដំបូងក្នុងប្រទេសជប៉ុន និង និយមតៗមក ព្រោះជាការអនុលោមទៅតាមគោលធម៌មួយចំនួន និង ជាការកាត់បន្ថយភាពឥតប្រយោជន៍ នាំយកចំណែក ដែលនឹងត្រូវចាយវាយទៅកសាងអារាមធំៗបាន។
និកាយគេងអន គឺនិកាយ រាប់ថាវិវឌ្ឍនាការតមកតាំងតែ ២ និកាយខាងដើម នាំចូលមកដោយត្រង់ពីប្រទេសចិនផ្តើមលេចចេញពី ព.
ស ១២៨៣និកាយនេះស្តែងគោលឯកយាននឹងជានិកាយតែមួយក្នុងយុគណារា ដែលមានជីវិតនៅបាន ក្រោយមកដោយបានវិវឌ្ឍនាការជានិកាយទេនដៃ និង និកាយជិនង៉ន។
ស ឆ្នាំ ២១៥៩ អិយេយៈសុក៏សោយទីវង្គតទៅ អក្នទទួលតំណែងចក្រពត្តិបន្តក៏បានកម្ចាត់បង់នៅសាសនាគ្រិស្តដល់ទីបំផុត ហើយប្រកាសបម្រាមជនជាតិជប៉ុន ដែលកាន់គ្រិស្តសាសនា ឬទំនាក់ទំនងជាមួយ និង អក្នផ្សព្វផ្សាយសាសនាត្រូវផ្តន្ទាទោសដុតទាំងរស់ និង រឹបយកទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់។
ស ២១៦៧ ក៏បានបញ្ជាឲ្យបណ្តេញជនជាតិអេស្បាញទាំងអស់ឲ្យចុះចេញពីប្រទេស ។ ១២ ឆ្នាំក្រោយមកក៏បានបម្រាមមិនឲ្យជនជាតិជប៉ុនចេញទៅបរទេស ហើយហាមមិនឲ្យធ្វើទូកទ្រង់ទ្រាយធំ ដែលអាចឆ្លងសមុទ្របាន ក្រោយមកក៏បានផ្ដាច់ការទំនាក់ទំនងជាមួយនឹងជនជាតិប៉ទីហ្គាល ទីបំផុតធ្វើឲ្យប្រទេសជប៉ុនកាត់ផ្ដាច់ពី ពិភពលោក នៅតែលតោលតែម្នាក់ឯង មានតែជនជាតិហូឡង់ដ៍មួយចំនួនប៉ុណ្ណោះ ដែលត្រូវបានអនុញ្ញាតិឲ្យរស់នៅ តែត្រូវអនុវត្តតាមលក្ខ័ន្តិកៈ ដែលកំណត់ឲ្យ។
ក្នុងអាគារមួយនៅក្នុងវត្តហោរិវចិ ប្រជារាស្ត្រជប៉ុនបានកសាងព្រះពុទ្ធរូបមួយអង្គខ្នាតស្មើនឹងទ្រង់ទ្រាយរបស់ព្រះអង្គជោតោកុប្រតិស្ឋានទុកជាអនុស្សាវរីយ៍នៃគុណសេចក្តីល្អរបស់ព្រះអង្គ។
ស ១១៨៦ ក៏បានកំចាត់ក្សែស្រឡាយរបស់អង្គម្ចាស់ ជោតោកុអស់រលីង តែក្រោយពេលនោះបាន ២ ឆ្នាំខាងផ្នែកស្តេចចក្រពត្តិក៏បានកំចាត់មន្ត្រីក្បត់រាជបល្ល័ង្កទាញយកអំណាចមកបានវិញ រាប់តាំងតែពេលនោះមកព្រះពុទ្ធសាសនាក៏បានរីកចំរើនរុងរឿងម្តងទៀត ទាំងផ្នែកសិក្សា និង ការបដិបត្តិធម៌ប្រពៃណី, ពិធីកម្ម, ថ្ងៃសំខាន់ផ្សេងៗខាងព្រះពុទ្ធសាសនាកើតមានឡើង និង បានក្លាយទៅជាចំណុចសំខាន់នៃអរិយធម៌របស់ជាតិជប៉ុនតៗរៀងមក។
និហនជោកិ ទ្រង់បានរៀបរាប់តទៅទៀតថាស្តេចចក្រពត្តិ កិម្មេឥ ទ្រង់សបព្រះរាជហឫទ័យយ៉ាងខ្លាំងទ្រង់ និង ទ្រង់មានព្រះរាជតម្រាស់ថា “យើងមិន ដែលបានស្តាប់ពាក្យប្រៀនប្រដៅពិសេសអស្ចារ្យយ៉ាងនេះទេ.យើងមិនធ្លាបឃើញនូវវត្ថុអ្វី ដែលមានសេចក្តីល្អស្រស់ល្អ ផូរផង់ដូចព្រះភក្រ្តរបស់ព្រះពុទ្ធរូបនេះឡើយ” ។