polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ស្នាដៃ​របស់​​គាត់រួមមាន​ទ្រឹស្ដី​ស្ដីអំពី​វិទ្យុសកម្ម បច្ចេកទេស​​ក្នុងការ​ញែក​ធាតុអ៊ីសូតូប​វិទ្យុសកម្ម និង​បាន​រកឃើញ​ធាតុវិទ្យុសកម្ម​ពីរ​គឺ ប៉ូឡូញ៉ូម និង រ៉ាដ្យូម​។ គាត់​បាន​ដឹកនាំ​ការស្រាវជ្រាវ​ដំបូងគេ​លើ​លោក​​ក្នុង​ការព្យាបា​ល​ណេអូប្លាស់ ដោយ​ប្រើ​អ៊ីសូតូប​​វិទ្យុសកម្ម​។ អ្នកស្រី​ជា​ស្ថាបនិក​វិទ្យាស្ថានគុយរី​ទាំង២​កន្លែងគឺ វិទ្យាស្ថានគុយរី និង វិទ្យាស្ថានគុយរី ​។
ស្កូដូស្កា ម៉ារី មិនដែល​បាត់បង់​​មនោសញ្ចេតនា​​​ពី​អត្តសញ្ញាណ​​ដើម​ជា​​ជនជាតិប៉ូឡូញ​ទេ ខណៈពេល​ដែល​គាត់​ក៏​ជា​ពលរដ្ឋបារាំង​ដ៏​ស្មោះត្រង់​ដែរនោះ​។ គាត់​បង្រៀន​​ភាសាប៉ូឡូញ​​ដល់​កូនស្រីទាំងអស់​របស់​គាត់ និង​បាន​នាំ​ពួកគេ​ទៅ​លេង​ប្រទេស​ប៉ូឡូញ​ផងដែរ។ គាត់​បាន​ដាក់​ឈ្មោះ​អោយ​ធាតុគីមី​​ដំបូង​គេ​ដែល​គាត់​រកឃើញ​ថា ប៉ូឡូញ៉ូម ដើម្បី​ជា​កិត្តិយស​​ដល់​មាតុប្រទេស​​របស់គាត់។
គ្រួសារ​គុយរី បាន​ធ្វើ​ការ​ចម្រាញ់​យក​អំបិល​រ៉ាដ្យូម តាម​វិធី គ្រីស្តាល់កម្ម​ឌីផេរ៉ង់ស្យែល​។ ចេញ​ពី​រ៉ែ មួយ​តោន, មួយ​ភាគ​ដប់​ក្រាម​នៃ រ៉ាដ្យូម​ក្លរួ ត្រូវ​បាន​​ចម្រាញ់​ចេញ​មក​ ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩០២ ។ ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩១០ ស្កូដូស្កា គុយរី ធ្វើ​ការ​ដោយ​គ្មាន​ស្វាមី​របស់​នាង បន្ទាប់​ពី​គាត់​បាន​ស្លាប់​ដោយ​សារ​រទេះ​សេះ​​ ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩០៦​មក, បានសម្រេច​ក្នុង​ការ​​ចម្រាញ់​យក​លោហធាតុ រ៉ាដ្យូម​សុទ្ធ​។
ក្នុង​ឆ្នាំ ១៨៩៦ អង់រី បិកកឺរ៉ែល បាន​រក​ឃើញ​ថា អំបិល​អ៊ុយរ៉ាញ៉ូម បញ្ចេញ​កាំរស្មី​ដែល​មាន​លក្ខណៈ​ស្រដៀង​កាំរស្មី ដោយ​មាន​សម្មត្ថភាព​ជ្រៀត​ចូល​។ គាត់​បាន​បង្ហាញ​ថា ការ​រំសាយ​កាំរស្មី​នេះ ខុស​ពី ហ្វូស្វរ៉េសង់, មិន​អាស្រ័យ​នឹង​ប្រភព​ថាមពល​ពី​ខាង​ក្រៅ​នោះ​ទេ តែ​ទំនង​ជាកើត​​ចេញ​ពី អ៊ុយរ៉ាញ៉ូម​ខ្លួន​វា​ផ្ទាល់​តែ​ម្ដង។ តាម​ពិត​ទៅ លោកបិកកឺរ៉ែលទេដែល​បាន​រក​ឃើញ​វិទ្យុសកម្មមុនគេនោះ ។
ឪពុក​របស់​ម៉ារីយ៉ា​​ជាអ្នក​មិនជឿ​សាសនា ចំណែកឯ​ម្ដាយ​ម៉ារីយ៉ា​វិញ​​ជា​អ្នកកាន់សាសនា​កាតូលិក​​យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួន។ មរណភាព​បន្តបន្ទាប់​គ្នា​​របស់​ម្ដាយ​​និង​បងស្រី​​បានធ្វើអោយ​ម៉ារីយ៉ា​​ងាកពី​អ្នកកាន់សាសនាកាតូលិក​​មកជា (នៅក្នុងសាសនាគ្រឹស្ត អ្នក​​ដែល​អះអាង​ថា​ខ្លួនឯង​គ្មាន​ចំណោះដឹង​គ្រប់គ្រាន់​អំពី​អត្ថិភាព​របស់ព្រះ ក៏ប៉ុន្តែ​ក៏មិន​បដិសេដថាលើលោកនេះ​គ្មានព្រះដែរ) វិញ។
នៅឆ្នាំ១៩០៣ រាជបណ្ឌិតសភាវិទ្យាសាស្ត្រស៊ុយអែដ ​ បានផ្ដល់រង្វាន់ណូបែលផ្នែករូបវិទ្យា​ទៅអោយលោក​ព្យែរ គុយរី, អ្នកស្រីម៉ារី គុយរី និងលោកអង់រី បិកកឺរ៉ែល «ដោយទទួលស្គាល់ស្នាដៃដ៏វិសេសវិសាល​ក្នុងការស្រាវជ្រាវ​រួមគ្នា​ស្ដីអំពីបាតុភូតបន្សាយវិទ្យុសកម្ម​ដែលរកឃើញ​ដំបូង​ដោយលោកសាស្ត្រាចារ្យ​អង់រី បិកកឺរ៉ែល។»
ថ្វី​បើ​ដូច្នេះ​ក៏​ដោយ គឺ​ដូច​លោក ថុមសុន ត្រូវ​បាន​យក​ឈ្នះ​ដោយលោក បិកកឺរ៉ែល, ក៏ ស្កូដូស្កា គុយរី ត្រូវ​បាន​គេ​យក​ឈ្នះ ក្នុង​ការ​ប្រកួត​ប្រជែង​ប្រាប់​ពិភព​លោក​ថា​នរណា​រក​ឃើញ​មុន​ថា តូរ្យូម បញ្ចេញ​កាំរស្មី​ដូច​អ៊ុយរ៉ាញ៉ូម ។ កាល​ពី​ពីរ​ខែ​មុន លោក បាន​ចុះផ្សាយ​ពី​របក​គំហើញ​របស់​គាត់​ នៅ ប៊ែរឡាំង។
ម៉ារី​ជាស្ត្រីទីមួយដែលបានទទួល​រង្វាន់ណូបែល។ ៨ឆ្នាំក្រោយមកគឺនៅឆ្នាំ១៩១១ គាត់បានទទួលរង្វាន់ណូបែលផ្នែកគីមីវិទ្យា «ដោយស្នាដៃក្នុង​ការជំរុញវិស័យគីមីវិទ្យា​តាមរយៈការរកឃើញធាតុ​គីមីថ្មី​គឺរ៉ាដ្យូមនិងប៉ូឡូញ៉ូម​ដោយការចំរាញ់រ៉ាដ្យូម និងដោយការស្រាវជ្រាវ​ពីធម្មជាតិ​និងធាតុផ្សំរបស់ធាតុគីមីនេះ។»
ក្នុង​កំឡូង​សង្គ្រាមលោកលើកទី១គាត់​បាន​ក្លាយ​ជា​សមាជិការ​របស់​គណកម្មាធិការនៃប៉ូឡូញសេរី ។ នៅឆ្នាំ១៩៣២ គាត់​បាន​​ស្ថាបនា​វិទ្យាស្ថានរ៉ាដ្យូម នៅ​ទីក្រុង​កំណើត​​របស់​គាត់​គឺនៅ វ៉ារស្សាវ៉ា។
សៀវភៅនិង​សារណារបស់គាត់តាំងពីឆ្នាំ១៨៩០​ត្រូវគេចាត់ទុកថា​មានគ្រោះថ្នាក់ខ្លាំង​មិនអាចប៉ះពាល់​បាន ដោយសារតែវាមានជាតិវិទ្យុសកម្មខ្លាំងពេក។ គេរក្សាទុកសៀវភៅទាំងនោះ​ក្នុងប្រអប់សំណ ហើយអ្នកដែលចង់​បើកមើលវា​ត្រូវតែពាក់សំលៀកបំពាក់​ដែលការពារជាតិវិទ្យុសកម្ម។
នៅដើម​ឆ្នាំ១៨៩០ ប្រូនីស្វាវ៉ា​ដែល​ទើបនឹង​រៀបការ​ហើយ បាន​សរសេរ​សំបុត្រ​បបួល​​ម៉ារីយ៉ា​​អោយមក​រស់នៅ​ប៉ារីស​​ជាមួយគ្នា។ ប៉ុន្តែ​ម៉ារីយ៉ា​​បាន​បដិសេដ​ដោយសារ​នាង​គ្មាន​ប្រាក់​គ្រប់គ្រាន់​​សំរាប់​បង់ថ្លៃ​សាលា និងនៅ​មិនទាន់​ដាច់ចិត្ត​ពី​ខាហ្ស៊ីមៀស។
ក្នុង​ការ​សម្រេច​ចិត្ត​មិន​ធម្មតា​មួយ ម៉ារីយ៉ា ស្កូដូស្កា គុយរី បាន​សម្រេច​ចិត្ត​មិន​ធ្វើ​បណ្ណ​កម្មសិទ្ធិ​បញ្ញា លើ ការ​ចម្រាញ់​ជាតិ​រ៉ាដ្យូម ក្នុង​គោល​បំណង​ដើម្បី​កុំ​ឱ្យ​សហគម​អ្នក​វិទ្យាសាស្ត្រ​មាន​ការ​ទើស​ទាល់​ក្នុង​ការ​ស្រាវជ្រាវ​បន្ត​។
គ្រាន់តែទទួលរង្វាន់ណូបែល​ភ្លាម ម៉ារី​និងព្យែរ​ក៏ក្លាយជាមនុស្សល្បីឈ្មោះ។ សកបូន)​បានផ្ដល់ដំណែង​ជាសាស្ត្រាចារ្យ​ ​ដល់ព្យែរ និងអនុញ្ញាតអោយព្យែរ​មានបន្ទប់ស្រាវជ្រាវផ្ទាល់ខ្លួន ដែលនៅទីនោះម៉ារីធ្វើ​ជានាយកដឹកនាំ​ការស្រាវជ្រាវ។
ម៉ារីជាមនុស្សទីមួយហើយ​ដែលបានទទួលរង្វាន់​ណូបែល២។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅឆ្នាំ១៩១១ បណ្ឌិតសភាវិទ្យាសាស្ត្របារាំង​ ដែលមិនព្រមបោះបង់ចោល​ការរើសអើងចំពោះស្ត្រីនោះ មិនបានជ្រើសរើសអ្នកស្រី​អោយចូលជាសមាជិកទេ។ អ្នកស្រីខ្វះ២សំលេងឆ្នោត​​ក្នុងការបោះឆ្នោតនោះ។
ទិដ្ឋភាព​រូបវិទ្យា និង សង្គមវិទ្យា​នៃ​ស្នាដៃ​របស់​គ្រួសារ​គុយរី បាន​ផ្ដល់​វិភាគទាន​យ៉ាង​សំខាន់​ដល់​ការ​កែទម្រង់​ពិភពលោក​នា​សតវត្សរ៍​ទី​២០ និង ទី ២១។ លោក​សាស្ត្រាចារ្យប្រចាំ​សកលវិទ្យាល័យ , . , បាន​សង្កេត​ឃើញ​ថា ៖
នៅថ្ងៃទី១៩ មេសា ១៩០៦ ព្យែរ​បាន​បាត់បង់​ជីវីត​ក្នុង​គ្រោះថ្នាក់​ចរាចរណ៍​មួយ​។ ពេល​កំពុង​ឆ្លង​ផ្លូវ​ដូហ្វីន ពេល​ភ្លៀងធ្លាក់​ខ្លាំង គាត់​ត្រូវ​រទេះសេះ​បុក​ដួល​ចូល​ក្រោម​កង់ ​និង​ត្រូវ​កិន​បែក​លលាដ​ក្បាល​។​
គាត់ត្រូវគេបញ្ចុះ​នៅឈាបនដ្ឋាន​នៅស្រុកសូ ខេត្តអូដឺសែន នៅក្បែរស្វាមី។ ៦០ឆ្នាំក្រោយមកគឺនៅឆ្នាំ១៩៩៥ ដើម្បីជាកិត្តិយសដល់ស្នាដៃរបស់អ្នកទាំង២ គេក៏បានរើផ្នូររបស់អ្នកទាំង២​ទៅ វិមានប៉ង់តេអុង នៅប៉ារីសវិញ។
ជីវិតរបស់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រមិនសុទ្ធតែឆើតឆាយទេ។ គ្រួសារគុយរីធ្លាប់មានគេរាយការណ៍​ថាបានប្រើប្រាស់​ប្រាក់រង្វាន់ដើម្បី​យកមកដូវក្រដាស់បិទជញ្ជាំង​ក្នុងផ្ទះនៅប៉ារីស និងដើម្បីទិញបរិក្ខារទំនើបសំរាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងបន្ទប់ទឹក។
ដោយ​ពួក​គេ​មិន​បាន​ដឹង​ពី​ផលប៉ះពាល់​របស់​វិទ្យុសកម្ម ស្កូដូស្កា និង ស្វាមី​របស់​គាត់ មិន​នឹក​ដល់​ទាល់តែ​សោះ​ពី​គ្រោះថ្នាក់​ដ៏​ធំធេង​នៃ​ការ​ស្រាវជ្រាវ​នេះ​ដល់​សុខភាព​របស់​ពួក​គេ​នៅ​ពេល​ក្រោយ​មក​។
នៅឆ្នាំ១៨៩៧ និង ១៩០៤ ម៉ារី បានផ្ដល់កំណើតដល់កូនស្រី២រូបគឺ អ៊ីរ៉ែននិងអែវ។ គាត់បាន​ជួលហ្គាវើណេស​ជនជាតិប៉ូឡូញ​ដើម្បីជួយបង្រៀន​ភាសាប៉ូឡូញ​ដល់កូនស្រីទាំង២។ គាត់ក៏ធ្លាប់នាំកូនស្រីទៅលេងប៉ូឡូញផងដែរ។
នៅ​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​ស្វែង​រក​របស់​គាត់​ពី​រូបធាតុ​ថ្មី ក្រៅ​ពី​អំបិល អ៊ុយរ៉ាញ៉ូម ដែល​បញ្ចេញ​កាំ​រស្មី, ស្កូដូស្កា​ គុយរី បាន​រក​ឃើញ​ថា តូរ្យូម ក៏​ជា​វិទ្យុសកម្ម​ផង​ដែរ។
ម៉ារី​និងស្វាមី​មិនអាចទៅទទួលរង្វាន់ដោយផ្ទាល់នៅទីក្រុងស្តុកហូមបានទេ។ ពួកគេបានចែករំលែកប្រាក់រង្វាន់​ជាមួយនិស្សិតនិងមិត្ត​ភក្ដិជិតដិត​ដែលត្រូវការប្រាក់។
នៅ​ឆ្នាំ ១៩០៣ ក្រោម​ការ​មើល​ខុស​ត្រូវ​របស់​ អង់រី បិកកឺរ៉ែល, ម៉ារីយ៉ា បាន​ទទួល​សញ្ញាបត្រ​ថ្នាក់​បណ្ឌិត​វិទ្យាសាស្ត្រ​ ពី សកលវិទ្យាល័យ​ប៉ារីស។
ក្នុងមជ្ឈិមវ័យ ស្កូដូស្កា គុយរី​បានដឹកនាំវិទ្យាស្ថានប៉ាស្ទ័រ​និងមន្ទីរពិសោធន៍វិទ្យុសកម្មមួយ​ដែល​សាកលវិទ្យាល័យប៉ារីស​បានស្ថាបនា​ដើម្បីអ្នកស្រី។
ម៉ារី ស្កូដូស្កា គុយរី ជាស្ត្រីទីមួយដែលបានទទួលរង្វាន់ណូបែល និងជាមនុស្សទីមួយដែលបានទទួលរង្វាន់ណូបែលពីរដង។
ទន្ទឹមនឹងនេះដែរ ការធ្វើកំណែទម្រង់ប្រទេសជាតិនូវតែបន្តឥតឈប់ឥតឈរដែលជាហេតុនាំឱ្យសៀមដែលធ្លាប់ជារដ្ឋពឹងផ្អែកលើរបបរាជាធិបតេយ្យផ្តាច់ការទាំងស្រុងទៅជាប្រទេសជាតិទំនើបទាន់សម័យមួយ។ ដំណើរនេះបានកើនឡើងជាលំដាប់នៅក្នុងរជ្ជកាលបុត្រារបស់ព្រះរាមាទី៥។ ផ្លូវដែកនិងប្រព័ន្ធគមនាគមន៍ត្រូវបានភ្ជាប់ទៅគ្រប់ទិសទីនៃប្រទេសថៃ។ ដុំមាសត្រូវបានដាក់ឱ្យប្រើជារូបិយវត្ថុ
អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍ ឬ រាជអាណាចក្រសៀម គឺជា​ឈ្មោះ​ដែល​គេ​ប្រើ​ដើម្បី​សម្ដៅលើព្រះ​នគរ​ថៃ​ទី​បួន និង​បច្ចុប្បន្ន​នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ ។ អាណាចក្រនេះបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៧៨២ បន្ទាប់ពីបឋមក្សត្រនៃរាជវង្សចក្រីគឺ ព្រះពុទ្ធយ៉តហ្វាចុឡាលោកបានស្ថាបនាក្រុងរតនកោសិន្ទ្រ៍ ឡើងជារាជធានីថ្មីនៃប្រទេសសៀម។ អត្ថបទនេះនឹងគ្របដណ្តប់លើកាលសម័យនៃអាណាចក្រនេះរហូតដល់បដិវត្តន៍សៀមឆ្នាំ១៩៣២។
រាមាទី១ បានផ្លាស់រាជធានីពីធនបុរីមកត្រើយមួយខាងទៀតនៃទន្លេហើយក៏បានវិវត្តមកក្លាយជាទីក្រុងបាងកកសព្វថ្ងៃ។ ក្នុងរយៈពេលពីរបីឆ្នាំដំបូងបន្ទាប់ពីផ្លាស់រាជធានីមកបាងកក ព្រះអង្គបានចំណាយពេលវេលាត្រួតពិនិត្យមើលដំណើរនៃការសាងសង់ព្រះបរមរាជវាំងរបស់ទ្រង់ ជាពិសេសគឺវត្តព្រះកែវនោះឯងដែលត្រូវជាទីកន្លែងដែលរូបបដិមាព្រះកែវមរកតតម្កល់ទុក។ ក្រោយពីបានកសាងក្រុងរួចហើយ ព្រះអង្គក៏ចាប់ប្រារព្ធពិធីដាក់នាមឱ្យរាជធានីថ្មីរបស់ទ្រង់។
រាមាទី២ គឺជាអង្គក្សត្រដែលស្រឡាញ់វិជ្ជាសិល្បៈនិងអក្សរសាស្ត្រ។ ព្រះអង្គគឺជាកវីដ៏ឆ្នើមមួយរូបហើយមានសមត្ថភាពសរសេរកំណាព្យល្អៗជាច្រើន។ ដូច្នេះហើយបានជាគេដាក់រហសនាមឱ្យព្រះអង្គថា"ស្តេចកំណាព្យ"។ ដោយសារតែបរិបាលភាពរបស់រាមាទី២ កវីដ៏ពូកែម្នាក់ឈ្មោះស៊ុនថន ភូក៏ត្រូវព្រះអង្គតែងតាំងពីឋានៈជា"ឃុន"ទៅ"ព្រះ" )។ ស៊ុនថនគឺជាអ្នកដែលនិពន្ធកំណាព្យថៃដ៏ប្រជាប្រិយមួយចំណងជើងថាព្រះអភ័យមនី ។
រាមាទី១ បានបង្កើតទំនាក់ទំនងសារជាថ្មីជាមួយនឹងពួកវ៉ាទីកង់និងគ្រិស្តសាសនិក។ អ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាដែលត្រូវបានគេបណ្តេញចេញនៅក្នុងរជ្ជកាលតាកស៊ីនត្រូវបានគេអញ្ជើញឱ្យត្រឡប់មកប្រទេសសៀមវិញ ហើយសកម្មភាពអ្នកឃោសនាសាសនាកាតូលិកក៏បានបន្តនៅប្រទេសថៃ។ ចំនួនអ្នកកាន់សាសនាកាតូលិកក្នុងតំបន់បានកើនឡើងជាលំដាប់រហូតដល់រាប់ពាន់នាក់បន្ទាប់ពីព្រះវិហាររបស់ពួកគេបានទទួលការការពារនិងសេរីភាពនៅក្នុងការផ្សព្វផ្សាយជំនឿម្តងទៀត។
ព្រះរាជាទ្រង់បានតែងតាំងសម្តេចសង្ឃរាជដំបូងបង្អស់សម្រាប់សាសនាព្រះពុទ្ធហើយសម្តេចមានទំនួលខុសត្រូវដូចជា ធានាថាច្បាប់របស់ព្រះមហាក្សត្រនឹងរក្សាជាប់ជាមួយនឹងព្រះសង្ឃពុទ្ធសាសនា។ រាមាទី១ គឺជាអ្នកដែលជម្រុញឱ្យមានការបកប្រែភាសាបាលីបុរាណនិងគម្ពីរព្រះត្រៃបិដកទាំងប៉ុន្មានដែលបានបាត់បង់ទៅដោយសារការលុកលុយរបស់ភូមាមកជាភាសាសៀមឡើងវិញ។ ព្រះអង្គក៏បាននិពន្ធរឿងរាមកេរ្តិ៍តាមទៅបែបវប្បធម៌និងប្រពៃណីថៃផងដែរ។
ព្រះរាជាទ្រង់បានបង្កើតកងអង្គទ័ពខ្លាព្រៃ ដែលជាយោធាប្រតិព័ន្ធមួយរបស់សៀមក្នុងគោលបំណងចង់ដោះស្រាយបុព្វហេតុជាតិ។ ព្រះអង្គថែមទាំងបានបង្កើតអង្គការកាយរិទ្ធជាតិថៃទៀតផងដែលនៅមានអត្ថិភាពរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។ ព្រះរាជាបានចំណាយពេលភាគច្រើនធ្វើកិច្ចការទាំងនេះព្រោះទ្រង់ដឹងថាវាជាឱកាសតែមួយគត់ដែលទ្រង់អាចបង្កើតចំណងរវាងខ្លួនព្រះអង្គនឹងពលរដ្ឋដ៏ស្មោះត្រង់របស់ទ្រង់ផ្ទាល់។
ជនអន្តោប្រវេសន៍ចិនបានកើនឡើងជាលំដាប់នៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទរាមាទី១ ដោយព្រះអង្គបានរក្សានូវគោលនយោបាយរបស់តាកស៊ីនក្នុងការអនុញ្ញាតឱ្យជនអន្តោប្រវេសន៍ចិនចូលមកធ្វើសេដ្ឋកិច្ចជាមួយ។ ជនជាតិចិនត្រូវអាចគេរកឃើញជាចម្បងនៅក្នុងវិស័យពាណិជ្ជកម្មនិងអាជីវកម្មហើយនៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់បុត្រនិងចៅរបស់ទ្រង់ គេបានឃើញថាផ្លូវទឹកទីក្រុងបាងកកគឺពោរពេញទៅដោយសំពៅចិនគ្រប់ទំហំនិងខ្នាត។
កំណែទម្រង់មួយរបស់ព្រះរាមាទី៥ គឺការណែនាំនូវច្បាប់ឡើងស្នងរាជ្យតាមបែបបស្ចិមប្រទេស ដូច្នេះនៅឆ្នាំ១៩១០ ព្រះអង្គត្រូវបានបុត្រារបស់ទ្រង់ឡើងស្នងរាជ្យជាសន្តិវិធីដោយមាននាមថាសម្តេចព្រះបាទរាមាទី៦។ រជិរាវុធ ឬរាមាទី៦ បានទទួលការអប់រំនៅឯសាលាយោធាសានហឺសត៍ និងនៅសកលវិទ្យាល័យអកស៍ហ្វត។ គេបានចាត់ទុកព្រះអង្គគឺជាសភាពបុរសម្នាក់នៅសម័យអែដវើដនៃចក្រភពអង់គ្លេស។
ព្រះរាមាទី២ បានចូលទិវង្គតនៅក្នុងឆ្នាំ១៨២៤ ហើយត្រូវបុត្ររបស់ព្រះអង្គនាម'ចេស្ដាបតិន្ទ្រ'ឡើងស្នងរាជ្យសម្បត្តិបន្តក្រោមព្រះនាមថ្មីថា'សម្តេចព្រះណាង់ក្លៅ' ឬអាចហៅជាទូទៅបានថា'ព្រះរាមាទី៣'។ ចំណែកឯប្អូនរបស់ចេស្តាបតិន្ទ្រព្រះនាមមង្កុដត្រូវបាន"ជម្រុញ"ឱ្យបួសជាព្រះសង្ឃដែលជាហេតុនាំឱ្យព្រះអង្គលែងមានសិទ្ធិចូលរួមក្នុងកិច្ចការនយោបាយ។
ទីក្រុងបាងកកក៏ក្លាយជារាជធានីផ្លូវការនៃប្រជាជាតិថ្មីរបស់រជិរាវុធ។ រដ្ឋាភិបាលរបស់ទ្រង់បានចាប់ផ្តើមគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ជាច្រើននៅទូទាំងប្រទេសទោះបីជាមានបញ្ហាខាងហិរញ្ញវត្ថុជាតិក្តី។ ផ្លូវថ្នល់ ស្ពាន ផ្លូវដែក មន្ទីរពេទ្យ និងសាលារៀនត្រូវបានលេចចេញឡើងនៅគ្រប់ជ្រង់ជ្រោយនៃប្រទេសថៃ។
ក្នុងឆ្នាំ១៨០៤ ព្រះបាទរាមាទី១ បានចាប់ផ្តើមចងក្រង'ច្បាប់ត្រាទាំង ៣' ដែលក្នុងនោះរួមមានច្បាប់ចាស់ៗដែលបានបន្សល់ទុកតាំងពីសម័យអយុធ្យាមកម្លេះ។) ព្រះអង្គក៏បានចាប់ផ្តើមធ្វើកំណែទម្រង់រដ្ឋាភិបាល និងបែបផែននៃភាពជាក្សត្រផងដែរ។
ចលនាយោធាប្រតិព័ន្ធរបស់រជិរាវុធបានបាត់ឥទ្ធិពលបន្តិចម្តងៗនៅត្រឹមឆ្នាំ១៩២៧ ប៉ុន្តែត្រូវលើកឡើងមកវិញហើយវិវត្តទៅជាកងអង្គទ័ពអ្នកស្ម័គ្រចិត្តការពារ ឬអាចហៅថា"កាយរិទ្ធភូមិ" ។
កាមេរ៉ា ​គឺជាឧបករណ៏រឺគ្រឿងម៉ាស៊ីន ដែលគេយកមកដើម្បី​ ចលនារូបភាព កា​រអភិវឌ្ឍន៍ ដោយឧស្សាហកម្ម ទូរទស្សន៍ ប៉ុន្ដែវាមានអ្វីជាច្រើនទៀត សំរាប់ថតនៅក្នុងបន្ទុបស្ទីតឌីយូដើម្បីការអ្នកការសែត
យកព័ត៌មាន ហើយមានអ្វីជាច្រើនទៀតដែល កាមេរ៉ាអាចធ្វើបាន។ គេអាចបញ្ចូរូបភាព រឺរូបថតទៅក្នុង ខ្សែភាពយន្ត រឺរូបភាពមានចលនាជាដើម កាមេរ៉ាលើកដំបូងដែលបានបង្តីតគឺឈ្មោះថា៖ កាមេរ៉ា ស ខ្មៅ ហើយវាបានត្រូវយកទៅថតអោយមានរូបភាពជាលើដំបូងផងដែរ។ នៅចុងស.
វទី២១​​ កាមឺរ៉ា គឺជាកាមឺរ៉ាប្រើដោយដៃ​ ដែលផ្លាស់ជាសញ្ញាយ៉ាងត្រង់ទៅលើទិន្ធផល ម្ដងហើយ កាមឺរ៉ាមានលក្ខណៈតូច ស្ដើងជាង សុវត្ដិភាពនៃកាមឺរ៉ា ហើយប្រើប្រាស់ វ៉ែបខេម ឬក៏កាមឺរ៉ាទំនើប .
ក្រណាត់មុំកែង: ត្រូវបានប្រើនៅចុងបញ្ចប់នៃកញ្ចក់ដើម្បីរារាំងព្រះអាទិត្យឬប្រភពពន្លឺផ្សេងទៀតដើម្បីទប់ស្កាត់ការញ័រនិងពន្លឺភ្លើង ។
ឧបករណ៍បំភ្លឺ: រួមបញ្ចូលទាំងពន្លឺផ្សព្វផ្សាយ, ម៉ោននិងឈរ, ឆ្លុះបញ្ចាំង, ប្រអប់ទន់, កេះនិងខ្សែ។
ម៉ាស៊ីនថតទ្រង់ទ្រាយធំប្រើឧបករណ៍ពិសេសដែលមានកែវភ្នែកធំ, អ្នកស្វែងរកទិដ្ឋភាព, អ្នកស្វែងរកមុំ, ការផ្តោតលើរថភ្លើង / ឡាន។
នៅក្នុងកាមេរ៉ាឯកទេសជាក់លាក់ណាមួយដំណើរការនៃការទទួលបានការប្រើប្រាស់អាចពាក់ព័ន្ធនឹងការប្រើប្រាស់ដោយដៃឬស្វ័យប្រវត្តិនៃការត្រួតពិនិត្យពីរបីដើម្បីធានាថារូបថតច្បាស់លាស់ច្បាស់ល្អនិងច្បាស់។ធាតុជាច្រើនទៀតនៃឧបករណ៍រូបភាពអាចមានប្រសិទ្ធិភាពច្បាស់លាស់ទៅលើគុណភាពនិងឥទ្ធិពលនៃសាភ័ណភ្ពនៃរូបថតដែលបានផ្តល់ឱ្យ។ ក្នុងចំណោមពួកគេមាន:
ប្រវែងបង្គោលនិងប្រភេទកញ្ចក់ (ធម្មតា, ការផ្តោតអារម្មណ៍វែង, មុំធំទូលាយ, , ម៉ាក្រូ, ភ្នែកឬពង្រីក)
កាមេរ៉ាដំបូងបំផុតដែលផលិតបានក្នុងចំនួនច្រើនគួរសមប្រើចានកែវដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាកាមេរ៉ា។ ពន្លឺបានបញ្ចូលកែវថតដែលបានដាក់នៅលើក្តារកែវដែលត្រូវបានបំបែកចេញពីចានដោយកណ្តឹងពង្រីក។ មានកាមេរ៉ាប្រអប់សាមញ្ញសម្រាប់ចានកែវប៉ុន្តែថែមទាំងកាមេរ៉ាថតឆ្លុះកែវតែមួយជាមួយកែវផ្លាស់ប្តូរនិងសូម្បីតែសម្រាប់ការថតរូបពណ៌ ។ ភាគច្រើននៃកាមេរ៉ាទាំងនេះមានការត្រួតពិនិត្យដើម្បីបង្កើនឬបន្ថយកញ្ចក់និងដើម្បីរុញវាទៅមុខឬថយក្រោយដើម្បីគ្រប់គ្រងទស្សនៈ។
កញ្ចក់របស់កាមេរ៉ាចាប់យកពន្លឺចេញពីប្រធានបទហើយយកវាទៅផ្តោតទៅលើឧបករណ៏។ ការរចនានិងការផលិតកញ្ចក់គឺមានសារៈសំខាន់ណាស់ចំពោះគុណភាពរូបថតដែលកំពុងថត។ បដិវត្តន៍បច្ចេកវិទ្យានៅក្នុងការរចនាកាមេរ៉ានៅសតវត្សទី 19 បានធ្វើបដិវត្តការផលិតកញ្ចក់អុបទិកនិងការរចនាកញ្ចក់ជាមួយនឹងអត្ថប្រយោជន៍ដ៏អស្ចារ្យសម្រាប់ការផលិតកញ្ចក់ទំនើបនៅក្នុងឧបករណ៍វ៉ិចទ័រជាច្រើនពីការអានវ៉ែនតាទៅមីក្រូទស្សន៍។ អ្នកត្រួសត្រាយផ្លូវរួមមានហ្សេសនិងលីតស៍។
កាមេរ៉ាខ្លះមានការផ្តោតអារម្មណ៍ក្រោយពេលប្រកាស។ ការផ្តោតអារម្មណ៍នៃការបង្ហោះមានន័យថាថតរូបមុនហើយបន្ទាប់មកផ្តោតទៅលើកុំព្យូទ័រផ្ទាល់ខ្លួន។ កាមេរ៉ាប្រើកញ្ចក់តូចៗជាច្រើននៅលើឧបករណ៏ដើម្បីចាប់យកពន្លឺពីគ្រប់ជ្រុងកាមេរ៉ានៃកន្លែងកើតហេតុហើយត្រូវបានគេហៅថាបច្ចេកវិជ្ជា ។ ការរចនាកាមេរ៉ាដែលមានរាងចតុកោណកែងបច្ចុប្បន្នមានកញ្ចក់ចំនួន 40,000 ធ្វើការជាមួយគ្នាដើម្បីចាប់យករូបភាពដ៏ល្អបំផុត។
ការណែនាំនៃខ្សែភាពយន្តបានអនុញ្ញាតឱ្យការរចនាម៉ូដដែលមានស្រាប់សម្រាប់ម៉ាស៊ីនថតចានត្រូវបានធ្វើឱ្យតូចជាងមុននិងសម្រាប់បន្ទះគោលដែលត្រូវបានហ៊ីងដូច្នេះវាអាចត្រូវបានបត់បញ្ចូលគ្នាបង្ហាប់កណ្តឹង។ រចនាទាំងនេះត្រូវបានគេបង្រួមយ៉ាងខ្លាំងនិងម៉ូដែលតូចត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថាម៉ាស៊ីនថតហោប៉ៅអាវយឺត។ ម៉ាស៊ីនថត ត្រូវបានដាក់មុនដោយម៉ាស៊ីនថតចានបត់ដែលមានទំហំតូចជាងម៉ូដែលផ្សេងៗទៀត។
កាមេរ៉ាប្រអប់ត្រូវបានណែនាំជាកាមេរ៉ាកម្រិតថវិកានិងមានតិចតួចបើមានការត្រួតពិនិត្យណាមួយ។ ប្រអប់ដើមប្រោននីមានកញ្ចក់មើលរូបភាពតូចមួយដែលបានតំឡើងនៅផ្នែកខាងលើកាមេរ៉ាហើយមិនមានជំរៅរឺការផ្តោតអារម្មណ៍និងគ្រាន់តែមានភាពងាយស្រួល។ ម៉ូដែលក្រោយៗដូចជា 127 មានអំពូលអុបទិកមើលដោយផ្ទាល់ធំជាងមុនរួមជាមួយផ្លូវខ្សែកោងមួយដើម្បីកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់នៃកង្វះខាតនៅក្នុងកែវ។
អស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំពេលវេលានៃការថតរូបមានរយៈពេលយូរគ្រប់គ្រាន់ហើយដែលអ្នកថតរូបបានដកចេញនូវមុំកែងមុំកែងដោយរាប់ចំនួនវិនាទី ដែលត្រូវបានប៉ាន់ស្មានដោយលក្ខខណ្ឌភ្លើងបំភ្លឺបន្ទាប់មកជំនួសគម្រប។ នៅពេលដែលមានសម្ភារៈថតរូបដែលងាយរងគ្រោះម៉ាស៊ីនថតបានចាប់ផ្តើមដាក់បញ្ចូលយន្តការល្បឿនដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានការបង្ហាញឱ្យឃើញរយៈពេលខ្លីនិងត្រឹមត្រូវ។
ម៉ាស៊ីនថតប្រពៃណីចាប់យកពន្លឺទៅលើបន្ទះថតរូបឬខ្សែភាពយន្តថតរូប។ ម៉ាស៊ីនថតវីដេអូនិងឌីជីថលប្រើឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិកអេឡិចត្រូនិកជាទូទៅឧបករណ៍ផ្ទុកទិន្នន័យបន្ទុក ឬឧបករណ៏ ដើម្បីចាប់យករូបភាពដែលអាចផ្ទេរឬរក្សាទុកក្នុងកាតមេម៉ូរីឬឧបករណ៍ផ្ទុកផ្សេងទៀតនៅក្នុងកាមេរ៉ាសំរាប់ការចាក់សារថ្មីឬដំណើរការនៅពេលក្រោយ។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយប្រភេទទាំងនេះជាន់គ្នាដោយសារតែកាមេរ៉ានៅតែត្រូវបានគេប្រើដើម្បីចាប់យករូបភាពដែលកំពុងផ្លាស់ប្តូរនៅក្នុងការងារពិសេសៗហើយកាមេរ៉ាទំនើបជាច្រើនអាចផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងរហ័សរវាងរបៀបថតរូបនិងចលនា។
កាមេរ៉ាដែលចាប់យករូបភាពជាច្រើននៅក្នុងលំដាប់ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាកាមេរ៉ាខ្សែភាពយន្តឬជាកាមេរ៉ាកាមេរ៉ានៅអឺរ៉ុប។ អ្វីដែលបានរចនាឡើងសម្រាប់រូបភាពតែមួយគឺនៅតែជាកាមេរ៉ា។
នៅក្នុងដំណើរការចាប់ឆ្នោតចំហ សមាសភាពប្រទេសនៃក្រុមទាំងឡាយ និងតួនាទីកីឡាសម្រាប់តំណាង​ឲ្យប្រទេសចូលរួមត្រូវបានកំណត់។ ការចាប់ឆ្នោតនេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងម៉ូដសន្និសីទអ៊ីនធឺណែត។ នៅពីលើក្រុមមិតភាពទាំង៨ ប្រទេសគឺគ្រូបង្វឹកវ័យក្មេង៖ , , , , , , , ។ , ជាតំណាងនៃមជ្ឈមណ្ឌលសារព័ត៌មានអន្តរជាតិរបស់ កីឡាបាល់ទាត់ដើម្បីមិត្តភាព ក៏បានចូលរួមក្នុងការចាប់ឆ្នោតនេះដែរ។
រដូវកាលទី២នៃកម្មវិធី កីឡាបាល់ទាត់ដើម្បីមិត្តភាព ត្រូវបានរៀបចំធ្វើឡើងនៅទីក្រុង នៅថ្ងៃទី 23-25 ខែឧសភា 2014 និងបានទទួលស្វាគមន៍កុមារជាង 450 នាក់ដែលមកពី 16 ប្រទេស៖ បែឡារូស ប៊ុលហ្ការី ចក្រភពអង់គ្លេស ហុងគ្រី អាល្លឺម៉ង់ អ៊ីតាលី ហូឡង់ ប៉ូឡូញ ព័រទុយហ្កាល់ រុស្ស៊ី ស៊ែប៊ី ស្លូវេនី ទួរគី អ៊ុយក្រែន បារាំអ និងក្រូអាត។ កីឡាករវ័យក្មេងបានចូលរួមនៅក្នុងវេទិការ កីឡាបាល់ទាត់ដើម្បីមិត្តភាព អន្តរជាតិ ការប្រកួតតាមដងវិថី និងបានចូលរួមក្នុង ក្នុងឆ្នាំ 2013/2014 ។
អ្នកទទួលពានរង្វាន់ នៅក្នុង កីឡាបាល់ទាត់ដើម្បីមិត្តភាព 2017 គឺ ក្រុម “ពណ៌ទឹកក្រូច” ដែលរួមមាន​គ្រូវបង្វឹកវ័យក្មេង និងកីឡាករបាល់ទាត់វ័យក្មេងមកពីប្រទេសចំនួនប្រាំបួន៖ , , , , , , , , ។
វេទិការកុមារអន្តរជាតិ កីឡាបាល់ទាត់ដើម្បីមិត្តភាព ត្រូវបានចូលរួមដោយ , , , , , និងអ្នកចូលរួមដទៃទៀតដែលបានអំពាវនាវឲ្យមានការ​លើកកម្ពស់តម្លៃ​ដ៏សំខាន់របស់មនុស្សជាតិក្នុងចំណោមក្មេងជំនាន់ក្រោយ ។
លទ្ធផលនៃព្រឹត្តិការណ៍នេះគឺជាលិខិតចំហដែលកុមារបានបង្កើតឡើងនូវតម្លៃចំនួន៨ នៃកម្មវិធីនេះ៖ មិត្តភាព គុណភាព យុត្តិធម៌ សុខភាព សន្តិភាព ភាពស្មោះត្រង់ ជ័យជម្នះ និងប្រពៃណី។ ក្រោយមក លិខិតនេះបានផ្ញើទៅកាន់ប្រមុខ , និង ។ នៅខែកញ្ញា 2013 អំឡុងកិច្ចប្រជុំជាមួយ លោក និង លោក បានបញ្ជាក់អំពីការទទួលបាននូវលិខិតនោះ និងបានបញ្ជាក់ថា គាត់ត្រៀមខ្លួនជាស្រេចដើម្បីគាំទ្រ កីឡាបាល់ទាត់ដើម្បីមិត្តភាព ។
រដូវកាលទី៣នៃកម្មវិធីសង្គមអន្តរជាតិ កីឡាបាល់ទាត់ដើម្បីមិត្តភាពត្រូវបានរៀបចំឡើងនៅក្រុងប៊ែឡាំង​នៅខែមិថុនា 2015 ។ កុមារមកពីទ្វីបអាស៊ី – ក្រុមបាល់ទាត់កុមារមកពីប្រទេសជប៉ុន ចិន និងកាហ្សាក់ស្ថាន – បានចូលរួមនៅក្នុងកម្មវិធីនេះជាលើកទី១។ ជាសរុប ក្រុមកីឡាកុមារមកពីក្លឹបចំនួន 24 នៃប្រទេសចំនួន 24 បានចូលរួមនៅក្នុងរដូវកាលទី៣នេះ។
លទ្ធផលរដូវកាលទី២នៃកម្មវិធីនេះគឺជាការជ្រើសរើសអ្នកដឹកនាំម្នាក់នៃចលនា កីឡាបាល់ទាត់ដើម្បីមិត្តភាព នេះ។ គឺកុមារឈ្មោះ មកពីប្រទេសព័រទុយហ្កាល់ ។ នៅខែមិថុនា 2014 ក្នុងនាមជាអ្នកដឹកនាំចលនានេះ គាត់បានទៅទស្សនកិច្ចការប្រកួតកីឡា​បាល់ទាត់​យុវជនអន្តរជាតិលើកទីប្រាំបួន ដើម្បីរំលឹកដល់លោក ។
ការចាប់ផ្ដើមនូវកម្មវិធីសង្គមកុមារអន្តរជាតិ កីឡាបាល់ទាត់ដើម្បីមិត្តភាព នៅឆ្នាំ 2016 ត្រូវបានធ្វើឡើងជាផ្នែក​នៃសន្និសីទសារព័ត៌មានអនឡាញ , ដែលប្រារព្ធធ្វើនៅថ្ងៃទី 24 មីនា នៅទីក្រុង ដោយមានការចូលរួមពីឯកអគ្គរដ្ឋទូតសកលនៃកម្មវិធីរបស់ ។
នៅឆ្នាំ 2017 ចំនួនប្រទេសដែលបានចូលរួមបានកើនឡើងពី 32 ដល់ 64 ប្រទេស ។ នេះជាលើកដំបូងហើយ ដែលកម្មវិធី កីឡាបាល់ទាត់ដើម្បីមិត្តភាព មានកុមារចូលរួមមកពីប្រទេសម៉ិកសិក និងសហរដ្ឋអាមេរិក ។ ដូច្នេះ គម្រោងនេះបានបង្រួបបង្រួមកីឡាករវ័យក្មេងនៃទ្វីបទាំង៤៖ អាហ្វ្រិក អាស៊ីអឺរ៉ុប អាមេរិកខាងជើង​និងខាងត្បូង។
នៅរដូវកាលទី៥ កម្មវិធីនេះត្រូវបានអនុវត្តដោយអនុលោមទៅនឹងគោលគំនិតថ្មីមួយ៖ កីឡាករវ័យ​ក្មេង១រូមមកពីប្រទេសនីមួយៗត្រូវបានជ្រើសរើសជាតំណាង។ កុមារដែលរួបរួមនៅក្នុងក្រុមមិត្តភាពអន្តរជាតិទាំង៨ ដែលមានកុមារានិងកុមារីចាប់ពីអាយុ 12 ឆ្នាំ ដូចជាកុមារពិការជាដើម។
កីឡាករវ័យក្មេងបានពិភាក្សាជាមួយមិត្តភក្ដិដែលមកពីប្រទេសផ្សេងៗ និងតារាបាល់ទាត់ពិភពលោក ដូចជាឯកអគ្គរដ្ឋទូតសកលនៃកម្មវិធីនេះ ជាដើម និងបានចូលរួមក្នុងការប្រកួត​អន្តរជាតិនៃកីឡាបាល់ទាត់តាមដងវិថីក្នុងចំណោមក្រុមកុមារជាច្រើន។
ទីកន្លែងសម្រាប់គម្រោងសង្គមកុមារអន្តរជាតិ កីឡាបាល់ទាត់ដើម្បីមិត្តភាព នៅឆ្នាំ 2017 គឺវិថី . និងព្រឹត្តិការណ៍ចុងក្រោយធ្វើឡើងនៅទីនេះពីថ្ងៃទី 26 មិថុនា ដល់ទី 3 កក្កដា។
នៅរដូវកាលទី៤ ក្រុមកុមារថ្មីចំនួន 8 មកពីប្រទេស អាស៊ែបៃហ្សង់ អាល់ហ្សេរី អាមេនី អាហ្សង់ទីន ប្រេស៊ីល វៀតណាម គឿរគីស្ថាន និងស៊ីរី បានចូលរួមនៅក្នុងកម្មវិធីនេះ ដូច្នេះចំនួនប្រទេសចូលរួម​សរុបកើនដល់ 32 ប្រទេស ។
ផ្នែកថ្មីមួយនៃកម្មវិធី កីឡាបាល់ទាត់ដើម្បីមិត្តភាព គឺជាបេសកកម្មបរិស្ថាន – 2018, ក្រុមមិត្តភាពបាល់ទាត់​ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមពូជសត្វកម្រនិងជិតផុតពូជ៖
ម្ចាស់​ត្រើយ​ខាងកើតទ្រង់​ចាត់​ឲ្យ​ចៅហ៊្វា​កៅ​នាំ​គ្រប់​គ្រួ​ទៅ ហើយ​ត្រាស់​បង្គាប់​ចៅពញា​វៀង ចៅពញា​វាំង ចៅពញា​ស្រាល ចៅពញា​លំពាំង កេណ្ឌ​កងទ័ព​មក​ឲ្យ​រក្សា​ព្រះ​នគរ​បាន​តែ​ ១០០០០ ​នាក់នោះ​នាយគយ​ខាង​ពាម​ផ្កាយ​សម្រេច​១ នាយគយ​ខាង​ខែត្រ​ព្រៃវែង​១ នាយគយ​ខាង​ពាមរ​១ ទាំង ​៣​ មេ​គយ​នេះ​យល់​កងទ័ព​ទាំង​បី​ផ្លូវ​លើក​មក​ដល់​ហើយ​ក៏​ភិតភ័យឡើង​សេះ​ចូល​ទៅ​ប្ដឹង​សេនាបតី​ឲ្យ​យក​សេចក្ដី​ក្រាប​បង្គំ​ទូល​សម្ដេចព្រះ​ស្រីជេដ្ឋា សម្ដេចព្រះ​ស្រីជេដ្ឋា​ត្រាស់​ថា យើ!
ឯ​សម្ដេចព្រះ​ស្រីជេដ្ឋា​ជា​ម្ចាស់ផែនដី​ត្រើយ​ខាងកើត​ទ្រង់​ជ្រាប​ថា សម្ដេចចៅពញា​ចន្ទរាជា​យក​បាន​ផែនដី​ខែត្រ​ខាងលិច​ទាំង​អស់ហើយ ចៅពញា​លំពាំង ចៅពញា​ស្រាល​ ក៏​ស្លាប់​ក្នុង​សង្គ្រាម​អស់ ចៅពញា​វៀង ចៅពញា​វាំង ក៏​មាន​រោគ​អនិច្ចកម្ម​ទៅ​ទាំងអស់​គ្នា​ទៀត ទ្រង់​ព្រះ​ពិរោធ​ណាស់ ទើប​ទ្រង់​រើស​ព្រះ​ញាតិ​ខាង​ព្រះ​អង្គ​មក​តែងតាំង​ថ្មី៖
ចៅពញាវាំងជុំ លោកជាញាតិនៃព្រះស្ដេចកន ហើយក៏ជាមេទ័ពរបស់ទ្រង់ដែរ។ លោកត្រូវបានតែងតាំងកាលសង្គ្រាមនៅបន្ទាយកំពង់សៀម។
ករុណាម្ជាស់ សព្វថ្ងៃនេះ ដូចជាលោកគ្រូអាចារ្យដឹងស្រាប់ហើយ ទាហានជើងក្រហម និង ជើងខ្មៅមិនត្រូវគ្នាទេ ដោយសារបារាំងចេះតែចាក់រុក អោយបែកសាមគ្គី ។ ឥលូវនេះបារាំងបានចាត់អោយខ្ញុំករុណា និមន្តព្រះសង្ឃទេ សនាពន្យល់ពួកទាហានទាំងនុ៎ះ ដើម្បីកុំអោយទាស់គ្នាទៀត ។ ក្នុងពេលនេះ ខ្ញុំករុណាសូមនិមន្តលោកអាចារ្យ ហើយ។
ករុណា ខ្ញុំនិមន្តតែទាំងអស់អង្គហ្នឹង មិនអោយសល់ទេ តែធ្វើយ៉ាងណាកុំអោយពួកវាដឹង រឺ សង្ស័យ ក្រែងទៅ ទេសនា រឺ ពន្យល់ទៀតមិនកើត ។
ពរ ការនេះមិនថ្វីទេ ចំពោះរូបអាត្មាភាព តែអាត្មាព្រួយក្រែងខ្មែរយើងខ្លះចង់បានបុណ្យសក្តិពីបារាំង ហើយយក ការណ៍ទៅអោយបារាំងវិញ!
អាត្មាមិនដែលនឹកខ្លាចដល់គ្រោះថ្នាក់អ្វីផ្ទាល់ខ្លួនទេ គឺខ្លាចបែកការសំងាត់របស់ក្រុមបដិ វត្តន៍យើង!
អាត្មាមិនមែនជាអ្នកនយោបាយដូចលោកទេ គឺជាអ្នកបួស គ្រាន់តែទេសនាពន្យល់ពុទ្ធបរិស័ទអោយ ស្គាល់ អោយដឹង អោយយល់អោយអនុវត្តតាមព្រះសម្ពុទ្ធទេតើ!
ត្រូវហើយលោកគ្រូម្ជាស់ ការពិតដែលយើងត្រូវនិយាយនោះ យើងត្រូវតែនិយាយអោយប្រជារាស្ត្រដឹង ។ លេង ធម៌និយមឯបអប មុខជារាស្ត្រលិចលង់ដដែល។ ខ្ញុំករុណាសុខចិត្តបូជាជីវិតជូនជាតិ សាសនា អស់ហើយ ពុំមាន ខ្លាចស្លាប់ទេ!
ករុណាម្ចាស់ ក៏គិតដូចលោកគ្រូអាចារ្យដែរ តែមិនដឹងធ្វើម៉េចបានឈ្នះពួកបារាំងទេ ។ ចំនុចនេះ បានធ្វើអោយទឹកព្រះទ័យព្រះអាចារ្យរីករាយពេកក្រៃ ។ លោកក៏តបដោយសំលេងក្រអួនព្រមទាំង ញញឹមផង
ការសន្ទនាអំពីរឿងសាសនា នយោបាយ និងអំពីការណែនាំអោយប្រជាជនចេះ ប្រកបការងារចិញ្ចឹមជីវិត ស្របតាមគន្លងព្រះសម្ពុទ្ធ បានប្រព្រឹត្តទៅរហូតពាក់កន្ដាលអាធ្រាត្រទើបឈប់។ ពេល និមន្តទៅស្រុកម្តងៗ ព្រះអាចារ្យតែងនិមន្តគ្រប់ផ្ទះបងប្អូនណាដែលក្រីក្រជាងគេ ។ លោកពេញចិត្តប្រាស្រ័យជា មួយជនជំពូកនោះ ក៏ដូចជាលោកពេញចិត្តនឹងភូមិកំនើត រឺ ព្រះសម្ពុទ្ធដែរ ។
សិស្សរបស់លោកស្រលាញ់លោកគ្រប់ៗគ្នា ព្រោះជាសាស្ត្រាចារ្យមិនប្រកាន់ធម៌អគតិ ។ បើឃើញសិស្សណាខ្ជិល រៀនសូត្រ លោកតែងពោលចំពោះសិស្សនោះដោយសំលេងថ្នមៗ
កុំបន្ដែតបន្ដោយ ព្រោះយើង ជាភេទដែលអ្នកផងគេគោរពរាប់អាន គេផ្ញើទាន. ម៉ែឪយើងនៅក្រោមការត្រួតត្រារបស់បរទេស ព្រះពុទ្ធសាសនាត្រូវ ចុះអន់ថយជាលំដាប់ អក្សរសាស្ត្រយើងស្ទើរសាបសូន្យទៅហើយគួរយើងប្រឹងប្រែងកុំខ្លាចនឿយហត់ ដើម្បីស្រោចស្រង់ មាតុភូមិអោយរួចពីខ្ញុំកញ្ជះបារាំង កុំភ្លេចខ្លួនអោយសោះថា យើងជាអ្នកបួសរស់ដោយសារប្រជាជនចិញ្ជឹម ត្រូវតែមានចំ នេះវិជ្ជាជ្រៅជ្រះ ទើបធ្វើអោយអ្នកចិញ្ជឹមយើងមានសទ្ធាជ្រះថ្លា ។ ចុះបើយើងល្ងង់ខ្លៅ តើដឹកនាំគេម្តេចកើត ?
បញ្ហានេះសូមលោកគិតពិចារណាមើលអោយមែនទែន បំនាច់យើងចោលស្រុកចោលស្រែចំ ការ ម៉ែឪបងប្អូនមករៀននៅទីនេះ. តើយើងមកដើម្បីអ្វី ?
យើងសុទ្ធតែកូនអ្នកក្រដូចគ្នាត្រូវជួយគ្នាឡើង កុំធ្វេសប្រហែ សអោយសោះ ប្រយ័ត្នគេមើលងាយណា ខ្ញុំគ្មានអ្វីជួយលោកទេ មានតែចំនេះវិជ្ជាដ៏ស្តួចស្តើងប៉ុណ្ណោះ។ លោក!
ការដែល ខ្ញុំនិយាយនេះមិនមែនជាការប្រៀនប្រដៅទេ គឺជាការរំលឹកគ្នាទៅវិញទៅមក ក្នុងឋានជាកូនអ្នកស្រែ និងអ្នកបួសដូចគ្នា យើងត្រូវតែណែនាំគ្នាដើម្បីស្វែងរកសុភមង្គលអោយប្រទេសយើងដែលបានបាត់បង់ច្រើនឆ្នាំមកហើយ.។
នៅក្នុងទីឃុំឃាំង លោកអាចារ្យ ហែម ចៀវ អង្គុយសំលឹងតាមរន្ធតូចមួយ មើលទៅមេឃា ដែលមានដុំពពករសាត់ គ្រឿនៗ ប្រៀបដូចជាដុំទុក្ខផុសចេញពីក្រអៅបេះដូង នៃប្រជាជនរួមជាតិ ។ ព្រះអាចារ្យពោលតែម្នាក់ឯង ទាំងទឹកភ្នែក សស្រាក់៖ - អោ!
បើមន្ត្រី ធំៗសុទ្ធសឹងលក់ក្បាលយ៉ាងដាច់ថ្លៃអោយបារាំងទៅហើយ.។ - តើថ្ងៃណា ទើបខ្មែរយើងក្រោកពីដេក ?
មិត្តអើយ ទោះបីអាចោរអបលក្សណ៍ទាំងនោះ យកអាវុធមកពុះទ្រូងរូងយកថ្លើមខ្ញុំក៏ដោយ ខ្ញុំមិនឆ្លើយប្រាប់នូវការណ៍ពិត ទាំងនោះឡើយ!
ខ្ញុំមិនសុខចិត្តអោយប្រទេសខ្ញុំស្លាប់ជាដាច់ខាត ហើយខ្ញុំមិនសុខចិត្តរស់ ដោយឃើញប្រទេស ខ្ញុំកញ្ជោះគេដែរ ។ អោមិត្តរួមសាសនា!
ខ្ញុំសូមបួងសួងដល់គុណបុណ្យព្រះរតនត្រ័យ និងវិញ្ញាណក្ខន្ធនៃវីរបុរស ខ្មែរ ដែលមានលោកក្រលាហោមគង់ជាដើម ជួយគាំពារអោយការតស៊ូ របស់យើងបានសំរេចជោគជ័យ កុំបី ខាន ដើម្បីអោយកូនចៅរបស់យើង ស្គាល់នូវសិទ្ធិ សេរីភាព យុត្តិធម៌ សុភមង្គល ដូចអារ្យប្រទេសនានា ។
លោក ជុំ មួង ក៏ទៅវត្តឧណ្ណាលោម និមន្តលោកគ្រូ ហែម ចៀវ លោកក៏បាននិមន្តជាមួយគ្នាជាបន្ទាន់ ។ តាមផ្លូវលោក ក៏បានសួរលោក ជុំ មួង ពីដំនើរដែលលោករដ្ឋមន្ត្រីអោយមកនិមន្តនេះ ។ លោក ជុំ មួង ក៏ទូលលោកតាមដំនើរ ដែលបាន ឃើញ តែពុំដឹងជារឿងអ្វី ។ លោកមានថេរដីកាថា បើវាសួរពីរឿងយើង យើងឆ្លើយប្រកែកថា តែពុំបានដឹងទៅ!
រួចលោក មានថេរដីកាតមកទៀតថា លោកសឺង ង៉ុកថាញ់បានផ្តាំថា បើបារាំងវាដឹងរឿង ត្រូវអោយប្រញាប់រត់ចូលទៅឯមន្ទីរកងអាវុធហត្ថជប៉ុនជាប្រញាប់ ទើបរួចខ្លួន!
យោបល់ទាំងពីរនាក់យល់ថា ច្បាស់ជាបារាំងវាដឹងរឿងសំងាត់ហើយ ប៉ុន្តែពុំបានគិត ដល់រឿងអ្វីទេ នឹកថាប្រហែលជាវាគ្រាន់តែហៅសួរសិនតែប៉ុណ្ណោះទេយ៉ាងមើល ?
លុះលោកគ្រូអាចារ្យ ហែម ចៀវ ទៅ ដល់ ស្រាប់តែលោក ទា សាន ប្រើអោយបំរើទៅទិញខោ១ អាវ១ មកហើយ បង្ខំលោកគ្រូអាចារ្យ ហែម ចៀវ អោយផ្លា ស់ស្បង់ចីពរពីខ្លួន ហើយស្លៀកពាក់ខោអាវភ្លាមរួចបារាំងវានាំទៅតាមរថយន្តវាបាត់ទៅតែម្តង។ រកតែរត់ទៅប្រាប់អ្នកណា ក៏មិនទាន់ ។ គិតទៅពួកគេចាប់លោកផ្សឹកទាំងឥតជំនុំសោះ ។ ----------------------------------- ១ : មានចាស់ៗខ្លះបាននិយាយថា អាចារ្យ ហែម ចៀវ ដែលត្រូវបារាំងចាប់នេះ មកពីស្តេចសីហនុខ្សឹបអោយបារាំងចាប់ ទើបបានជាពួកវាដឹង ។ ស្តេចសីហនុ ខ្លាចក្រុមបដិវត្តន៍រំលាយរាជបលង្គចោល ទើបធ្វើដូច្នេះ ។
កុមារ ហែម ចៀវ ព្យាយាមរៀនសូត្រឥតធ្វេសប្រហែស រឺ ខ្ជិលច្រអូសទេ ។ កុមារខំរៀនមិនថាយប់មិនថាថ្ងៃ ព្រោះ លោកចាំបន្ដាំបិតា ក្នុងកាលដែលឪពុកនាំយកទៅទុកក្នុងសំនាក់ នៃព្រះគ្រូសង្ឃសត្ថាថា ៖
ចៀវ កូនប្រុសសំលាញ់ឪពុក ៗគ្មានអ្វីចែកអោយកូនទេ គឺមានតែវិជ្ជានេះហើយ ដែលឯងអាចយឹតយោងគ្រួសារ យើងអោយខ្ពង់ខ្ពស់បាន ។ មនុស្សល្ងង់គេមើលងាយណាស់កូន!
ខុសត្រូវម្តេចម្តាត្រូវចេះអត់ធ្មត់ទើបប្រសើរ ព្រោះយើងជាកូនកំសត់ដើរស្វែងរក វិជ្ជាដូចគ្នា ។ ដូច្នេះ ត្រូវចេះស្រលាញ់គ្នា ទើបអ្នកផងសរសើរ ចូរកូនចាំសុភាសិតបុរាណមួយឃ្លាថា «នៅផ្ទះម្តាយទី ទៃ ទៅព្រៃម្តាយជាមួយ» ។
លោកគ្រូព្រះសង្ឃសត្ថាអង្គនេះ ជាអ្នកប្រាជ្ញជ្រៅជ្រះ បានជាអញនាំកូនឯងមកអោយ នៅនឹងលោក ត្រូវកូនឯងខំរៀនសូត្រយកចិត្តទុកដាក់អោយមែនទែន ។
ពាក្យនេះធ្វើអោយកុមារ ចៀវ ចងចាំទុកក្នុងបេះដូងឥតមានថ្ងៃភ្លេច ។ កុមារស្រលាញ់គោរពតាមអោវាទមាតាបិតា ណាស់ មិន​ដែល​ធ្វើ​អោយ​អ្នក​មាន​គុណ​ព្រួយ​ចិត្តម្តងណាឡើយ ។
ដំនឹងបារាំងចាប់ផ្សឹកលោកគ្រូអាចារ្យ ហែម ចៀវ បានធ្វើអោយសាមណសិស្សនៅសាលាបាលីជាន់ខ្ពស់ រំជើបរំជួល
យ៉ាងខាំង ហើយផ្សាយទៅគ្រប់វត្តអារាមនិងខេត្តក្រៅដើម្បីរួមប្រជុំគ្នា ធ្វើបាតុកម្មតវ៉ាអោយបារាំងដោះលែងលោកគ្រូអា
ចារ្យ ហែមចៀវ និងលោក នួន ឌួង ពីទីឃុំឃ្លាំងមកវិញ ។ មហាបាតុកម្មនេះ បំរុងធ្វើនៅថ្ងៃទី១៨ កក្កដា តែត្រូវអាក់ខាន
ទៅវិញ ដោយនៅវត្តលង្កា ជាប់រវល់ធ្វើបុណ្យចំរើនព្រះជន្មវស្សាព្រះធម្មលិខិត ល្វី ឯម ជាចាងហ្វាងសាលាបាលីជាន់ខ្ពស់
ក្នុងអោកាសដែលលោកឡើងសមណស័ក្តិ ទីជាព្រះធម្មលិខិត។ ពិធីបុណ្យនេះបានបង្ហើយនៅថ្ងៃទី១៩ កក្កដា ។ ពេលនោះ
លោក សឺង ង៉ុកថាញ់ បានភៀសខ្លួនទៅពួនឯការិយាល័យកងអាវុធហត្ថជប៉ុន ដើម្បីគេចខ្លួនអោយផុតពីកន្ដាប់ដៃបារាំង