polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
បំពាក់​គ្រឿង​រឹង​ ​និង​ ​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​ចាំបាច់​ទាំងឡាយ​ ​ជូន​សាលា​គរុកោសល្យ​ ​និង​ ​សកល​វិទ្យាល័យ​ទាំងអស់​ ​ដើម្បី​អនុញ្ញាត​អោយ​គ្រូ​និង​ ​សិស្ស​ ​បាន​ប្រាស្រ័យ​ប្រើប្រាស់​កុំព្យូទ័រ​ ​និង​អ៊ិ​ន​ធឺ​ណែ​ត​ ​។ផ្តល់​ថវិកា​សម្រាប់​ជួសជុល​ ​និង​ ​ថែរក្សា​កុំព្យូទ័រ​ ​។
ផ្គត់ផ្គង់​អគ្គិសនី​ជូន​គ្រប់​វិទ្យាល័យ​/អនុ​វិទ្យាល័យ​ ​និង​ ​បំពាក់​គ្រឿង​រឹង​អោយ​សាលារៀន​ទាំង​អស់នោះ​ ​ដើម្បី​អោយ​សិស្ស​បាន​ប្រាស្រ័យ​ប្រើប្រាស់​កុំព្យូទ័រ​ ​វិទ្យុ​ ​និង​ ​ទូរទស្សន៍​ជា​ជំនួយ​ដល់​ការ​សិក្សា​របស់​ខ្លួន​ ​។គេ​គប្បី​ប្រើប្រាស់​ធនធាន​ដែល​មាន​ស្រាប់​អោយ​អស់​លទ្ធភាព​ ​ជា​ឧទាហរណ៍​បន្ទប់​កុំព្យូទ័រ​របស់​សាលារៀន​ ​គប្បី​ត្រូវ​បាន​ប្រើប្រាស់​ផង​ដែរ​ដោយ​សហគមន៍​ ​និង​ ​កុមារ​ក្រៅ​សាលារៀន​ ​ដែល​មិន​ធ្លាប់​ចូល​រៀន​ក្នុង​សាលា​រៀន​ ​។
ផ្តល់​សេវាកម្ម​ចល័ត​រៀន​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​ជូន​ចំពោះ​សហគមន៍​ដែល​ជួប​ការ​លំបាក​ ​។
ជម្រុញ​ការ​ប្រើប្រាស់​មជ្ឈមណ្ឌល​សិក្សា​សហគមន៍​ ​មជ្ឈមណ្ឌល​ព័ត៌មាន​សហគមន៍​ ​និង​ ​បណ្ណាល័យ​សហគមន៍​ ​។ ពង្រីក​សកម្មភាព​បន្ថែម​ដោយ​បញ្ចូល​ការ​ប្រើប្រាស់​វី​ដេ​អូ​ ​វិទ្យុ​ ​និង​ ​ទូរទស្សន៍​ ​សម្រាប់​ការ​រៀន​។ ដោយ​ធ្វើការ​ជាមួយ​ដៃគូ​អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល​ ​។ បង្ក​លក្ខណៈ​ងាយស្រួល​អោយ​បាន​ច្រើន​ថែម​ទៀត​ជូន​យុវជន​ក្រៅ​សាលារៀន​ ​។
បង្កើត​ស្ថានីយទូរទស្សន៍​ ​ស្ថានីយ​វិទ្យុ​ ​និង​ ​ផ្តល់​បុគ្គលិក​គ្រប់គ្រាន់​ដើម្បី​បំរើ​អោយ​ប្រព័ន្ធ​អប់រំ​ ​។
ផ្តល់​ចរន្តអគ្គិសនី​ ​និង​ ​ការ​ភ្ជាប់​អ៊ិ​ន​ធឺ​ណែ​ត​ ​ជូន​សាលា​មធ្យមសិក្សា​នៅ​ទីណា​ដែល​អាច​ធ្វើ​បាន​ ​។
នៅ​ឧត្តម​សិក្សា​សាធារណៈ​ ​និង​ ​ឯកជន​ ​ចាំបាច់​ត្រូវ​បើក​វគ្គ​អោយ​បាន​ច្រើន​គ្រប់​រូបភាព​សម្រាប់​អាជីព​ ​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​ ​។
នៅ​សាលា​គរុកោសល្យ​ ​ចាំបាច់​ត្រូវ​បណ្តុះបណ្តាល​គ្រូឧទ្ទេស​ទាំងអស់​អោយ​ចេះ​ប្រើប្រាស់​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​ ​សម្រាប់​ការងារ​រដ្ឋបាល​ ​និង​ ​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​អាជីព​ ​។ ក្រៅពី​នេះ​ត្រូវ​បណ្តុះ​បណ្តាល​គ្រូបង្រៀន​នៅ​វិទ្យាល័យ​/អនុ​វិទ្យាល័យ​ ​ទាំងអស់​អោយ​ក្លាយជា​​អក្ខរ​ជន​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​ ​ដើម្បី​ធ្វើ​អោយ​គ្រូ​ទាំងអស់​ចេះ​ប្រើ​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​សារ​គមនាគមន៍​ ​សម្រាប់ជួយ​ការ​បង្រៀន​ ​និង​ការ​រៀន​ ​។
កែ​លំអ​កម្មវិធី​សិក្សា​អោយ​តាម​ទាន់​បច្ចុប្បន្នភាព​សម្រាប់​បណ្តុះបណ្តាល​គ្រូ​បឋម​សិក្សា​ ​ដោយ​បញ្ចូល​ការ​ប្រើ​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​សារ​គមនាគមន៍​ ​សម្រាប់​ការងារ​រដ្ឋបាល​ ​និង​ ​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​អាជីព​ ​។
កែ​លំអ​កម្មវិធី​សិក្សា​អោយ​មាន​លក្ខណៈ​បច្ចុប្បន្នភាព​សម្រាប់​បណ្តុះបណ្តាល​គ្រូ​មធ្យមសិក្សា​ ​ដោយ​បញ្ចូល​ការ​ប្រើប្រាស់​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​សារ​គមនាគមន៍​ ​សម្រាប់​ការងារ​រដ្ឋបាល​ ​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​អាជីព​ ​និង​ប្រើប្រាស់​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​នេះ​ ​ជា​ឧបករណ៍​ជួយ​ការ​បង្រៀន​និង​ ​រៀន​ ​។
ជម្រុញ​សកម្មភាព​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​ ​និង​ ​សិក្សា​ដោយ​ឯករាជ្យ​ពេញ​មួយ​ជីវិត​នៅ​គ្រប់​ស្ថាប័ន​អប់រំ​ទាំងអស់ ។
បណ្តុះបណ្តាល​បុគ្គលិក​ជូន​ស្ថាប័ន​នីមួយៗ​ ​យ៉ាង​ហោច​ណាស់​ ​១នាក់អោយ​ចេះ​ថែរក្សា​ ​និង​ ​ជួសជុល​កុំព្យូទ័រ​ ​។
ការ​អភិវឌ្ឍន៍​គ្រូបង្រៀន​ ​ការ​សិក្សា​ពី​ចម្ងាយ​សម្រាប់​កម្រិត​​បរិញ្ញាប័ត្រ​ជាន់ខ្ពស់​ ​) ការ​ដាក់​អោយ​អនុវត្ត​កម្មវិធី​យល់​ដឹង​អំពី​កុំព្យូទ័រ​នៅ​ក្នុង​សាលា​មធ្យមសិក្សា​ទុតិយភូមិ​ ​និង​គ្រឹះស្ថាន​ក្រោយ​មធ្យមសិក្សា​ ​។ ទន្ទឹម​នេះ​ដែរ​ក្រសួង​ប្រើប្រាស់​សមត្ថភាព​របស់​ផ្នែក​ឯកជន​ក្នុង​ការ​កសាង​កម្មវិធី​ ​និង​ផ្តល់​តាម​ប្រព័ន្ធ​​ផ្សព្វផ្សាយ​ព័ត៌មាន​ចម្រុះ សម្រាប់​ពង្រីក​កម្ម​វិធី​បច្ចេកវិទ្យា ព័ត៌មាន​និងការ​ប្រាស្រ័យ​ទាក់ទង​ ​និង​ ​បង្កើន​ការ​យល់​ដឹង​អំពី​ជំងឺ​ ​អេ​ដស៍​-ហ៊ីវ​ ​។
ក្នុង​ចំណោម​សាលា​មធ្យមសិក្សា​ទាំង​ ​៦៩៨ នៅ​ទូ​ទាំង​ប្រទេស​មាន​តែ​សាលា​ចំនួន​១៣​%ប៉ុណ្ណោះ​ដែល​មាន​អគ្គិសនី​ ​៨% ផ្សេង​ទៀត​មាន​ម៉ាស៊ីនភ្លើង​ ​និង​ ​៤% ប្រើ​ថាមពលព្រះអាទិត្យ​ ​។ សាលា​មធ្យមសិក្សា​ ​៧៥% ពុំ​ទទួល​បានការ​ផ្គត់ផ្គង់​ថាមពល​អ្វី​ទាំងអស់។ សាលា​រដ្ឋ​ចំនួន​តិចតួច​ណាស់​ ​ដែល​មាន​កុំព្យូទ័រ​សម្រាប់​រៀន​ ​។ អនុ​វិទ្យាល័យ​ចំនួន​៦% និង​ ​វិទ្យាល័យ​ចំនួន​ ​៣៥% មាន​កុំព្យូទ័រ​មួយ​គ្រឿង​ ​ឬ​ ​ពីរ​គ្រឿង​សម្រាប់​តែ​ការងារ​
រដ្ឋបាល​ប៉ុណ្ណោះ​ ​។ វិទ្យាល័យ​ចំនួន​ត្រឹមតែ​ ​៨ មាន​កុំព្យូទ័រ​ច្រើន​លើស​ពី​ ​១០ គ្រឿង​ ​។លើស​ពី​នេះ​ក្រៅពី​សាលា​រដ្ឋ​ ​សាលារៀន​ឯកជន​មួយ​ចំនួន​ធំ​ ​បាន​បើក​វគ្គ​បង្រៀន​កុំព្យូទ័រ​ ​។ នៅ​ដើមឆ្នាំ​២០០៥​ ​នេះ​ ​ក្រសួង​អប់រំ​ ​យុវជន​ ​និង​ ​កីឡា​មាន​ផែនការ​ធ្វើការ​អង្កេត​កម្រិត​ជាតិ​មួយ​ ​ដើម្បី​ប្រមូល​ព័ត៌មាន​លំអិត​ស្តី​ពី​បច្ចេកវិទ្យា​
លើកកម្ពស់​ការ​ចូល​សិក្សា​នៅ​កម្រិត​អប់រំ​មូលដ្ឋាន​ ​សម្រាប់​ទាំងអស់​គ្នា​ទាំង​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​ ​និង​ ​ក្រៅ​ប្រព័ន្ធ​ ​ដោយ​ប្រើប្រាស់​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​ជា​ឧបករណ៍​មួយ​នៅ​ក្នុង​ចំណោម​ឧបករណ៍​សំខាន់ៗ​សម្រាប់​រៀន​ ​សម្រាប់​ការ​បង្រៀន​ ​សម្រាប់​ការ​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​ ​និង​ ​សម្រាប់​ចែករំលែក​ព័ត៌មាន​ ​។
លើកកម្ពស់​គុណភាព​អប់រំ​មូលដ្ឋាន​អោយ​បាន​ប្រសើរ​ជាង​មុន​ ​ដោយ​ជម្រុញ​ការ​រៀន​ដោយ​ខ្លួនឯង​ពេញ​មួយ​ជីវិត​ ​ជា​ពិសេស​នៅ​កម្រិត​ក្រោយ​បឋម​សិក្សា​ ​។
បង្កើន​សមត្ថភាព​ភ្ជាប់​ទំនាក់ទំនង​ជាមួយ​ពិភពលោក​ ​ដោយ​មានកំ​លាំង​ពលករ​ដែល​មាន​ជំនាញ​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​ ​សម្រាប់​ឆ្លើយ​តប​ចំពោះ​តម្រូវការ​ការងារ​ ​ចេះ​ប្រើប្រាស់​ជំនាញ​ទាំងនោះ​នៅ​ក្នុង​សង្គម​ផ្អែក​លើ​ពុទ្ធិ​ ​។ ធានា​ថា​កម្ពុជា​ពិតជា​អាច​ប្រជែង​បាន​ ​។
ការ​អភិវឌ្ឍន៍​ផ្នែក​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​ក្នុង​ការ​បណ្តុះបណ្តាល​គ្រូបង្រៀន​
យុទ្ធសាស្ត្រ​លើកកម្ពស់​ការ​ប្រើប្រាស់​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​សារ​គមនាគមន៍​ក្នុង​ការ​អប់រំ​
ស្ថានភាព​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​ ​ក្នុង​ការ​អប់រំ​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​
បុរសចាស់ មានឆ្អឹងជំនីរដូចជាបង្កង់ មានខ្នងកោង មានឈើច្រត់ជាគ្រឿងទប់ទល់ កំពុងញាប់ញ័រក្រហល់ក្រហាយ មានវ័យកន្លងហើយ លុះព្រះពោធិសត្វឃើញហើយ ក៏សួរទៅឆន្នអាមាត្យថា បុរសនេះធ្វើដូចម្តេច បានជាសក់គាត់មិនដូចជាសក់អ្នកឯទៀត ទាំងកាយគាត់ក៏មិនដូចកាយអ្នកដទៃដែរ​​ ។​ ឆន្នអាមាត្យក៏ក្រាបបង្គំទូលថា បពិត្រព្រះអង្គ នេះគេហៅថា បុរសចាស់ តពីនោះគាត់នឹងមិនរស់នៅយូរប៉ុន្មានទេ​​ ។​ ទោះព្រះអង្គក៏គង់នឹងចាស់ជាធម្មតា មិនអាចកន្លងសេចក្តីចាស់ទៅបានទេ​​ ។​
នៅក្នុងរាជវាំង ព្រះអង្គទ្រង់ទតឃើញជារឿយៗ ភិលៀង អាមាត្យ ទាំងឡាយដេកលក់ ខ្លះហៀរទឹកមាត់ ខ្លះរបូតសំពត់អាវ នៅស្តូកស្តឹងគ្មានវិញ្ញណដូចជាអង្គត់ឈើមួយដុំ ធ្វើឲ្យព្រះអង្គទ្រង់មានការសង្វេក និងគិតដល់និមិត្តទាំង៤ដែលព្រះអង្គទតឃើញ​​ ។​ ព្រះអង្គទ្រង់ព្រះចិន្តាពិចារណាដល់សមណអ្នកបួសយ៉ាងស្រគត់ស្រគមគួរជាទីជ្រះថ្លានៃសត្វលោកទាំងឡាយ ព្រះអង្គក៏មានសទ្ធាពេញព្រះហរទ័យ ត្រេកអរជាក្រៃពេក ក៏គិតនឹងចេញសាងផ្នួស​​ ។​
កាល​នោះ ព្រះ​សក្យមុនី​របស់​យើង​ទ្រង់​កើត​ជា​មាណព ឈ្មោះ​ជោតិបាល ជា​អ្នក​រៀន​មន្ត​ចេះ​ចប់​ត្រៃវេទ ស្គាល់​ផែនដី​នឹង​អាកាស ចេះ​ការពារ​រោគ ​​ ។​ គ្រា​នោះ ឃដិកា​ជា​ឧបដ្ឋាក​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​កស្សប​បាន​នាំ​ជោតិបាល​មាណព ចូល​ទៅ​គាល់​ព្រះ​ជិនស្រី​ព្រះ​នាម​កស្សប ហើយ​បួស​ក្នុង​សំណាក់​ព្រះ​ជិនស្រី​នោះ ជា​អ្នក​មាន​ព្យាយាម​ឆ្លៀវឈ្លាស​ក្នុង​វត្ត​តូច​ធំ បាន​បំពេញ​កិច្ច​ក្នុង​សាសនា​ព្រះ​ពុទ្ធ​កស្សប​នោះ ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​ឃើញ​សេចក្ដី​អស្ចារ្យ​ខ្លាំង ទើប​ទ្រង់​ព្យាករណ៍​ថា ជោតិបាល​ភិក្ខុ នេះ​នឹង​បាន​ត្រាស់​ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ​ក្នុង​អនាគត​មិន​ខាន ​​ ។​
ព្រះបាទ​សុទ្ធោទន រាជវង្ស គោតម ព្រះ​រាជា​បក្ស​សម្ព័ន សាក្យៈ​សោយ​រាជ​សម្បត្តិ នៅ​នគរ​កបិលពស្តុ ព្រះ​អគ្គ​មហេសី​ព្រះ​នាម សិរិមហាមយា ជា​បុត្រី​ព្រះ​រាជា​បក្ស​សម្ព័ន​កោឌយៈ នៅ​នគរ​ទេវទហៈ ជាប់​ព្រំ​ដែន​នគរ​កបិលពស្តុ​ ព្រះ​នាង សិរិមហាមយា ទ្រង់​បាន​សុបិន​និមិត្ត​ឃើញ​ដំរី​ស​មួយ​មាន​ភ្លុក​៦ ចុះ​ពី​ស្ថាន​តុសិត ហើយ​ចូល​មក​ក្នុង​ព្រះ​ឧទរ​ព្រះ​នាង​ផ្នែក​ខាង​ស្តាំ ទំ​នាយ​ថា ព្រះ​នាង​នឹង​មាន​រាជ​បុត្រ​មួយ​ព្រះ​អង្គ ប្រកប​ដោយ​បុណ្យ​បារមី​យ៉ាង​លើស​លុប​ខ្ពស់​អស់​សព្វ​សត្វ​ទាំង​ពួង​​ ។​
មាតា​ឈ្មោះ​នាង​ឧត្តរា បិតា​ឈ្មោះ​យញ្ញទត្តព្រាហ្មណ៍ ភរិយា​ឈ្មោះ​នាង​រុចិគត្តា បុត្រ​ឈ្មោះ​សត្ថវាហ ក្នុង​នគរ​សោភវតី ព្រះ​ជន្មាយុ ៣ ពាន់​ឆ្នាំ ទើប​ចេញ​បព្វជ្ជា​ដោយ​យាន​ដំរី ធ្វើ​ទុក្ករ​កិរិយា ៦ ខែ ដើម​ឧទុម្ពរ​ជា​ពោធិព្រឹក្ស អគ្គសាវក ២ រូប គឺ​ភិយ្យោស ១ ឧត្តរ ១ ឧបដ្ឋាក ១ រូប ឈ្មោះ​សោត្ថិជ អគ្គ​សាវិកា ២ រូប គឺ​នាង​សមុទ្ទា ១ឧត្តរា១ មាន​សាវក​សន្និបាត​តែ ១ លើក មាន​ព្រះ​ភិក្ខុ​ជា​ព្រះ​ខីណាស្រព ៣ ហ្មឺន​អង្គ ព្រះ​ជន្មាយុ​ប្រមាណ ៣ ហ្មឺន​ឆ្នាំ ទើប​ព្រះ​បរិនិព្វាន ​​ ។​
ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា សិទ្ធាថ៌ គៅតម នៅក្នុងភាសាសំស្ក្រឹត ឬ សិទ្ធត្ថ គោតម នៅក្នុងភាសាបាលី ឬព្រះពុទ្ធ ជាព្រះសង្ឃ មេដឹកនាំស្ម័គ្រចិត្ត ទស្សនវិទូ គ្រូបង្រៀននិង មេដឹកនាំសាសនាដែលត្រូវបានគេចាត់ទុក្ខជាអ្នកបង្កើតពុទ្ធសាសនា​ ​​ ។​​ ព្រះអងត្រូវបានគេជឿថាបានរស់នៅនិងបង្រៀនភាគច្រើននៅភាគឦសាន​នៃ​ប្រទេសឥណ្ឌាបុរាណនៅរវាងសតវត្សទី៦ និងទី៤ មុន គ.
ព្រះ​មាតា​នាម​ព្រះ​នាង​មហាមាយា ព្រះ​បិតា​ព្រះ​នាម​សុទ្ធោទនៈ អគ្គមហេសី​នាម​ព្រះ​នាង​យសោធរា ព្រះ​រាជ​បុត្រ​ព្រះ​នាម​រាហុល ក្នុង​នគរ​កបិលវត្ថុ ព្រះ​ជន្មាយុ ២៩ ទើប​ចេញ​បព្វជ្ជា ដោយ​យាន​សេះ ធ្វើ​ទុក្ករកិរិយា ៦ ឆ្នាំ ដើម​ពោធិ​ជា​ពោធិព្រឹក្ស អគ្គ​សាវក ២ រូប គឺ​កោលិត ១ ឧបតិស្ស ១ ឧបដ្ឋាក ១ រូប ឈ្មោះ​អានន្ទ អគ្គ​សាវិកា ២ រូប គឺ​នាង​ខេមា ១ ឧប្បវណ្ណា ១ មាន​សាវក​សន្និបាត​តែ ១ លើក មាន​ព្រះ​ខីណាស្រព ១២៥០ អង្គ ព្រះ​ជន្មាយុ​ប្រមាណ ១០០ ឆ្នាំ ទើប​បរិនិព្វាន ​​ ។​
មាតា​ឈ្មោះ​នាង​វិសាខា បិតា​ឈ្មោះ​អគ្គិទត្តព្រាហ្មណ៍ ភរិយា​ឈ្មោះ​នាង​រោបិនី បុត្រ​ឈ្មោះ​ឧត្តរ ក្នុង​នគរ​ឈ្មោះ​ខេមវតី ព្រះ​ជន្មាយុ ៤ ពាន់​ឆ្នាំ​ទើប​ចេញ​បព្វជ្ជា​ដោយ​យាន​រថ ធ្វើ​ទុក្ករកិរិយា ៨ខែ ដើម​ច្រេស​ជា​ពោធិព្រឹក្ស អគ្គសាវក ២ រូប គឺ​វិធុរ ១ សញ្ជីវនាម ១ ឧបដ្ឋាក ១ រូប ឈ្មោះ​ពុទ្ធិជ អគ្គសាវិកា ២ រូប គឺ​សាមា ១ ចម្បនាមា ១ មាន​សាវក​សន្និបាត តែ ១ លើក មាន​ព្រះ​ខីណាស្រព ៤០ ពាន់​អង្គ ព្រះ​ជន្មាយុ​ប្រមាណ ៤០ ពាន់​ឆ្នាំ​ទើប​បរិនិព្វាន ​​ ។​
មាតា​ឈ្មោះ​ធនវតី បិតា​ជា​ព្រាហ្មណ៍​ឈ្មោះ​ព្រហ្មទត្ត ភរិយា​ឈ្មោះ​សុនន្ទា បុត្រ​ឈ្មោះ​វិជិត-សេន ក្នុង​នគរ​ពារាណសី ព្រះ​ជន្មាយុ ២ ពាន់​ឆ្នាំ ទើប​ចេញ​បព្វជ្ជា​ដោយ​ប្រាសាទ ធ្វើ​ទុក្ករកិរិយា ៧ ថ្ងៃ ដើម​ជ្រៃ​ជា​ពោធិព្រឹក្ស អគ្គ​សាវក ២ រូប គឺ​តិស្ស ១ ភារទ្វាជ ១ ឧបដ្ឋាក ១រូប ឈ្មោះ​សព្វមិត្ត អគ្គ​សាវិកា ២ រូប គឺ​នាង​អនុលា ១ ភុវេលា ១ មាន​សាវក​សន្និបាត​តែ ១ លើក មាន​ព្រះ​ខីណាស្រព​ ២ ពាន់​អង្គ ព្រះ​ជន្មាយុ ២ ហ្មឺន​ឆ្នាំ ទើប​បរិនិព្វាន ​​ ។​
សម័យ​នោះ ព្រះ​មហាមុនី​របស់​យើង ទ្រង់​កើត​ជា​ក័្សត្រ​ព្រះ​នាម​សុជាត បាន​លះ​បង់​ភោគ​សម្ប័ទ​ដ៏​ច្រើន ហើយ​ទៅ​ជា​បួស​ជា​ឥសី កាល​ដែល​ទ្រង់​ព្រះ​ផ្នួស​ហើយ បាន​ឮ​ថា ព្រះ​ពុទ្ធ​ព្រះ​នាម​តិស្ស​ត្រាស់​ឡើង​ក្នុង​លោក ក៏​ត្រេកអរ​រីករាយ បាន​យក​ផ្កា​មន្ទា​វរ​ព្រឹក្ស ផ្កា​ឈូក​នឹង​បារីច្ឆតត្តព្រឹក្ស​ជា​ទិព្យ​បក់​ថ្វាយ ហើយ​ឈរ​បាំង​ផ្កា​ពី​ខាង​លើ ព្រះ​ពុទ្ធ​តិស្ស​ទ្រង់​ទាយ​ថា ឥសី​នេះ​នឹង​បាន​ត្រាស់​ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ​ក្នុង​អនាគត​កាល​មិន​ខាន ​​ ។​
ក្នុង​សៀវភៅ​ពុទ្ធប្បវត្តិ​សម្រាយ​ថា ព្រះ​សាស្ដា​របស់​យើង​ទ្រង់​បរិនិព្វាន​ក្នុង​ព្រះ​ជន្មាយុ ៨០ ឆ្នាំ គឺ​ព្រះ​ជន្ម ២៩ ឆ្នាំ​ចេញ​បព្វជ្ជា ធ្វើ​ទុក្ករកិរិយា ៦ ឆ្នាំ បាន​ត្រាស់​អនុត្តរ​សម្ពោធិ ហើយ​បំពេញ​ពុទ្ធ​កិច្ច ២៥ ឆ្នាំ ទើប​បរិនិព្វាន បូក​រួម​ត្រូវ​ជា​ព្រះ​ជន្ម ៨០ ឆ្នាំ​គត់ តែ​ក្នុង​សុត្តន្តបិដក​ខុទ្ទកនិកាយ​ពុទ្ធ​វង្ស ព្រះ​ពុទ្ធ​ទាំង ២៤ ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​ព្យាករណ៍​ថា ព្រះ​លោកនាថ​របស់​យើង​មាន​ព្រះ​ជន្ម ១០០ ឆ្នាំ ​​ ។​
មាន​សាវក​សន្និបាត ៣ លើក ទី ១ មាន​ព្រះ​ខីណាស្រព ១០០ កោដិ ទី ២ មាន​ព្រះ​ខីណាស្រព ៩០ កោដិ​ទី ៣ មាន​ព្រះ​ខីណាស្រព ៨០ កោដិ ព្រះ​ជន្មាយុ ១ សែន​ឆ្នាំ​បរិនិព្វាន ​​ ។​ សម័យ​នោះ ព្រះ​លោកវិទូ​របស់​យើង​ទ្រង់​កើត​ជា​តាបស​ឈ្មោះ មង្គល មាន​តេជះ​ដ៏​ខ្ពង់ខ្ពស់ ប្រកប​ដោយ​អភិញ្ញា​ពល បាន​យក​ផ្លែ​ព្រីង​ថ្វាយ​ព្រះ​ពុទ្ធ​ព្រះ​នាម​សិទ្ធត្ថ​ព្រះ​អង្គ​ទាយ​ថា តាបស​នេះ​នឹង​បាន​ត្រាស់​ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ​ក្នុង​អនាគត​កាល​មិន​ខាន ​​ ។​
ព្រះគោតម​សម្មា​សម្ពុទ្ធ​គឺ​ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ​អង្គ​ទី​៤​នៅ​ក្នុង​ភទ្ទកប្ប​នេះ​​ ។​ បាន​ជា​កប្ប​នេះ​ឈ្មោះ​ភទ្ទកប្ប​ព្រោះ​អត្ថ​ថា ជា​កប្ប​ដ៏​ចម្រើន ដែល​មាន​ព្រះ​ពុទ្ធ​៥​ព្រះ​អង្គ​ត្រាស់​ដឹង តួ​យ៉ាង​ដូច​ជា​កប្ប​យើង​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ មាន​ព្រះ​សព្វញ្ញូពុទ្ធ​ ៥ ​ព្រះ​អង្គ ​គឺ ​កុកសន្ធោ ​កោនាគមនោ ​កស្សបោ ​គោតម និង​ ​អរិយមេតេ្តយ្យ ​ដែល​នឹង​​ត្រាស់​ដឹង​​នា​អនាគត​កាល ​​ ។​
សម័យ​នោះ ព្រះ​គោតមសម្ពុទ្ធ​របស់​យើង​ទ្រង់​កើត​ជា​ក្សត្រ ព្រះ​នាម​បព្វតៈ បាន​យាង​ទៅ​ព្រះ​សម្ពុទ្ធ ហើយ​ស្ដាប់​ធម៌​ទេសនា​ដ៏​ប្រពៃ បាន​ប្រគេន​ទាន​ដ៏​ច្រើន​គឺ​បាត្រ សំពត់​រោម​សត្វ សំពត់​កម្ពល​ជា​ដើម​ដល់​ព្រះ​សង្ឃ​ព្រម​ទាំង​ព្រះ​ពុទ្ធ ​​ ។​ ព្រះ​ពុទ្ធ​កោនាគមនៈ​ទ្រង់​ទាយ​ថា ព្រះ​រាជា​អង្គ​នេះ​នឹង​បាន​ត្រាស់​ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ​ក្នុង​អនាគត​កាល​មិន​ខាន ​​ ។​
ក្នុង​សម័យ​នោះ ព្រះ​លោកនាថ​របស់​យើង​ទ្រង់​កើត​ជា​ស្ដេច​នាគ​ឈ្មោះ​អតុល មាន​រិទ្ធិ​ច្រើន​មាន​បុណ្យ​រុងរឿង មាន​នាគ​បរិវារ​ច្រើន​សែន​នាក់​ចូល​គាល់​ព្រះ​ពុទ្ធវិស្សី ហើយ​ប្រគំ​ដោយ​តូរ្យដន្ត្រី​ទិព្យ​ថ្វាយ ហើយ​ប្រគេន​តាំង​មាស​ដល់​ព្រះ​ពុទ្ធ​អង្គ​នោះ ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​ទាយ​ថា ស្ដេច​នាគ​នឹង​បាន​ត្រាស់​ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ​ក្នុង​អនាគត​កាល​មិន​ខាន ​​ ។​
ព្រះ​សមណគោតម​បានបង្រៀនមាគ៌ាកណ្តាលមួយរវាងចំណង់ចំណូលចិត្ដត្រេកអរនិងភាពស៊ីជម្រៅដែលបានរកឃើញនៅក្នុងចលនា ស្រមណៈ (នៅភាសាសំស្ក្រឹត ् ឝ្រមណ ម្នាក់ដែលខំប្រឹងធ្វើការឬប្រឹងប្រែងដោយខ្លួនឯងចំពោះគោលបំណងខ្ពស់ជាងឬសាសនា) ដែលជាទូទៅនៅក្នុងតំបន់របស់លោក ​​ ។​ ក្រោយមកគាត់បានបង្រៀននៅតំបន់ផ្សេងៗទៀតនៃប្រទេសឥណ្ឌាភាគខាងកើត​ ដូចជាមគធៈនិងកោសល​ ​​ ។​
ព្រះអង្គ រៀបអភិសេក​ជាមួយ​​ព្រះនាង ​យសោធរា រាជបុត្រី​នៃ​ព្រះបាទ សុប្បពុទ្ធ និង ព្រះនាង បមិត្តា ព្រះរាជកនិដ្ឋា​ពៅ នៃ​ព្រះបាទ សុទ្ធោទនៈផ្ទាល់ ​​ក្នុង​ព្រះ​ជ​ន្មាយុ ១៦ ព្រះវស្សា ហើយ​តមកព្រះជន្មាយុបាន ២៩ ព្រះវស្សា​ព្រះនាង ពិម្ពាទេវី ក៏បានប្រសូតិព្រះ រាហុល នាថ្ងៃពេញបូរមីព្រះ​ចន្ទ​ពេញវង់ ​​ ។​
ព្រះអង្គទ្រង់ដកព្រះខ័នចាប់ក្តាប់កោរព្រះកេសា ហើយអធិដ្ឋានថា "បើអាត្មាអញនេះ ពិតជាបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធ​មែន ចូរកេសាទាំងឡាយនៃអាត្មាអញនេះឈប់ដុះតទៅទៀតចុះ" អធិដ្ឋានហើយព្រះសិទ្ធត្ថទ្រង់បាច ព្រះកេសាទាំ​ងឡាយឡើងទៅលើអាកាស ហ្វូងទេវតាទាំងឡាយកាន់ភាជន៍មាស មកទទួលត្រងយកទៅទុកនៅស្ថានទេវលោ​កក្នុងគ្រានោះទៅ​​ ។​
សម័យ​នោះ ព្រះ​សុគត​របស់​យើង​ទ្រង់​កើត​ជា​ក័្សត្រ ព្រះ​នាម​ខេមៈ បាន​ប្រគេន​ទាន​ដ៏​ច្រើន មាន​បាត្រ ចីវរ ថ្នាំ​បន្តក់ ឈើអែម​ជា​ដើម​ដល់​ព្រះ​ពុទ្ធ​កក្កុសន្ធ​ព្រម​ទាំង​ព្រះ​សង្ឃ ព្រះ​ពុទ្ធ​កក្កុសន្ធ​ទ្រង់​ទាយ​ថា ព្រះ​រាជា​នេះ​នឹង​បាន​ត្រាស់​ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ​ក្នុង​អនាគត​កាល​មិន​ខាន ​​ ។​
សម័យ​នោះ ព្រះ​សុគត​របស់​យើង​ទ្រង់​កើត​ជា​ស្ដេច​ព្រះ​នាម​សុទស្សនៈ បាន​ប្រគេន​ចង្ហាន់​នឹង​សំពត់​ដល់​ព្រះ​សង្ឃ​មាន​ព្រះ​ពុទ្ធ​ជា​ប្រធាន ហើយ​បួស​ក្នុង​សំណាក់​ព្រះ​ជិនស្រី​អង្គ​នោះ ព្រះ​ពុទ្ធ​វេស្សភូ​ទ្រង់​ទាយ​ថា ស្ដេច​នេះ​នឹង​បាន​ត្រាស់​ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ​ក្នុង​អនាគត​កាល​មិន​ខាន ​​ ។​
កោណ្ឌញ្ញព្រាហ្មណ៍ គឺព្រាហ្មមួយអង្គក្មេងជាងគេ ដែលកាលធ្វើពិធីថ្វាយព្រះនាមបានទាយថាព្រះអង្គពិតជាបានត្រា​ស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធនោះ កាលបើដឹងថាព្រះសិទ្ធត្ថចេញសាងផ្នួសហើយ ក៏មានសទ្ធាជ្រះថ្លារួមជាមួយសមណព្រាហ្មណ៍៤​អង្គទៀតចេញ ទៅបួសតាមបំរើព្រះអង្គដែរ អ្នកបួសទាំង៥នាក់នោះហៅថា បញ្ចវគិយ៍ភិក្ខុ​​ ។​
សម័យ​នោះ ព្រះ​ជិនស្រី​របស់​យើង​ទ្រង់​កើត​ជា​ស្ដេច​ព្រះ​នាម​អរិន្ទមៈ បាន​ប្រគេន​ចង្ហាន់​ដល់​សង្ឃ​មាន​ព្រះ​ពុទ្ធ​ជា​ប្រធាន ហើយ​តាក់តែង​យាន​ដំរី​ប្រគេន​ព្រះ​សម្ពុទ្ធ​ព្រះ​នាម​សិខី ព្រះ​អង្គ​ទាយ​ថា ព្រះ​រាជា​អង្គ​នេះ​នឹង​បាន​ត្រាស់​ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ​ក្នុង​អនាគត​កាល​មិន​ខាន ​​ ។​
សម័យ​នោះ ព្រះ​អរហំ​សម្ពុទ្ធ​របស់​យើង ទ្រង់​កើត​ជា​ក័្សត្រ​ព្រះ​នាម​វិជិត ទ្រង់​លះ​រាជ្យ​ចោល ហើយ​ចេញ​ទៅ​ទ្រង់​ព្រះ​ផ្នួស​ក្នុង​សំណាក់​ព្រះ​ពុទ្ធ​បុស្ស​នោះ ព្រះ​អង្គ​ទាយ​ថា ភិក្ខុ​នេះ​នឹង​បាន​ត្រាស់​ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ​ក្នុង​អនាគត​កាល​មិន​ខាន ​​ ។​
ហេតុ​អ្វី​បាន​ជា​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​មហាយាន​ឲ្យ​តម្លៃ​ខ្លាំង​ទៅ​លើ​ទ្រឹស្តី​ពោធិសត្វ​និយម ?
សម្ដេចព្រះ​បរមបពិត្រ​ខត្តិយា​ចន្ទរាជាជា​អម្ចាស់​ជីវិតលើត្បូង ព្រះ​អង្គ​លើក​ពិជ័យសង្គ្រាម​មក​ដល់​ស្រុក​ឧដុង្គ​ហើយ ស្ដេច​ទៅ​ថ្វាយបង្គំ​ព្រះ​ចេតិយ ព្រះ​បដិមា ហើយ​ស្ដេច​ត្រឡប់​មក​គង់​នៅព្រះ​ពន្លា​វិញ ហើយ​ទ្រង់​ត្រាស់​ចាត់​កងទ័ព​ជា​ច្រើនកង៖
ឲ្យ​សម្ដេចចៅពញា​យសរាជាជា​ព្រះរាជ​ភគិនេយ្យោជា​មេទ័ព​ហ្លួងឃុំ​ពល ​៥០០០០ ​នាក់ឆ្លង​ទៅ​ព័ទ្ធ​ពី​ខែត្រព្រៃវែងស្ទាក់ផ្លូវ​កុំឲ្យ​សម្ដេចចៅហ៊្វា​កៅ​មក​សួរ​គ្នា​បាន។
ទាំង ​៤​ កងឃុំ​ពល ​៥០០០០ ​នាក់​លើក​ជា​ទ័ពជើងគោក​ទៅ​ខែត្រ​កំពង់សៀមឆ្លង​ទៅ​មាត់​ឃ្មុង និង​ភ្នំ​ពានជាំងស្ទាក់ផ្លូវ​កុំឲ្យសម្ដេចចៅពញាកំហែងជា​ឪពុកក្មេក​ ព្រះស្ដេច​កនលើក​ទៅ​ជួយ​ព្រះស្ដេច​កន​បាន។ ទើប​ព្រះ​អង្គ​ចាត់​ទ័ព​មួយ​ផ្លូវ​ទៀត៖
ស.១៥១៦-១៥៦៧) លោកជាព្រះភីលៀងផ្ទាល់របស់ព្រះបាទចន្ទរាជា កាលពីមុនមានយសសក្ដិជា ព្រះទិព្វជាញជ័យ។ ក្រោយពីឈ្នះសង្គ្រាមនៅបន្ទាយមានជ័យខែត្រពោធិ៍សាត់មកលោកក៏ត្រូវតែតាំងជាប្រមុខនៃសេនាបតីទាំងឡាយមានងារជា សម្ដេចចៅហ្វាទឡ្ហៈ មានសក្ដិ ជា សម្ដេចចៅពញា។
ស្រុករដ្ឋបាលដីធ្លី ដែលជាប្រព័ន្ធស្ទាបស្ទង់សុរិយោដីដាក់នៅខាងក្រោមសម្រាប់ខេត្ត និងក៏ជាទំនាក់ទំនងដែនដីទីមួយបានប្រើជាមូលទិន្នន័យនិងទំនាក់ទំនងរបស់រដ្ឋាភិបាល។ ការប្រើប្រាស់ដំបូងនៃ ស្រុក ក្នុងការរួមផ្សំដូចជាស្រុកលីលអឺត រឺ ស្រុកវ៉ិសម៉ឹនស្តឺរថ្មីគឺជាទំនាក់ទំនងនឹងស្រុករដ្ឋបាលដីធ្លី តាមពិតទៅជួនកាល ក៏ជាទំនាក់ទំនងទៅនឹងចំណែកការរុករករ៉ែដែរ។
ស្រុករដ្ឋបាលសាលា ជាញឹកញាប់សំដៅដើម្បីធ្វើឱ្យងាយស្រួលដូចជា ស្រុកនានាដែរ នៅពេលដែលស្ថិតនៅក្នុងបរិការណ៍។
ប្រភេទនៃបំណែងចែករងតំបន់ដទៃទៀត តាមរយៈក្រសួង រឺ ទីភ្នាក់ងារទាំងនេះ ត្រូវបានគេហៅជាទូទៅថា តំបន់ រឺ ផ្ទៃ។ ទាំងនេះរួមមានដូចជាតំបន់ក្រសួងបរិស្ថាន តំបន់សុខាភិបាល និងបណ្ដាផ្ទៃផែនការគ្រប់គ្រងតំបន់ដូចជាផ្ទៃផែនការការគ្រប់គ្រងម៉ាសស្ក្វា-កិឈិកា។
នៅកូឡុំប៊ី ស្រុកមួយ គឺជាអង្គភាពរដ្ឋបាលពិសេសមួយ។ តំបន់១០ខាងក្នុងកូឡុំប៊ីត្រូវបានរៀបចំជាស្រុក ។
នៅអន់ធាំររ្យ៉ូ ស្រុកមួយគឺជាបំណែងចែករងបញ្ញត្តិនៃខេត្តមួយនេះ ប៉ុន្តែ មិនដូច អាណាស្រុកមួយទេ ស្រុកមួយមិនត្រូវបានចងភ្ជាប់គ្នាទេ។ ស្រុកភាគច្រើនបំផុតត្រូវបានផ្សំឡើងដោយដីធ្លីជាច្រើនដែលមិនបានបញ្ចូលគ្នា ភាគច្រើនបំផុតគឺជា ដែនមកុដ។ អន់ធាំររ្យ៉ូភាគខាងត្បូងសម័យបច្ចុប្បន្នដើមឡើយ ត្រូវបានបែងចែកជាស្រុកនៅឆ្នាំ១៧៨៨ ។ ស្រុកមួយចំនួនបានបន្តដើម្បីប្រតិបត្តិការរហូតដល់ឆ្នាំ១៨៤៩ នៅពេលស្រុកទាំងនោះត្រូវបានជំនួសដោយអាណាស្រុកនានានៅតាមខេត្តនៃកាណាដាវិញ។
បច្ចេកសព្ទ ស្រុក នៅវៀតណាមសំដៅលើអង្គភាពរដ្ឋបាលថ្នាក់ទីពីរ ក្រោមខេត្ត និងទីក្រុងរដ្ឋបាលកណ្ដាលៗ ។ អង្គភាពថ្នាកទីពីរនេះត្រូវបានគេហៅថា "" មួយនៅតំបន់ទីជនបទ គ្រាដែលបណ្ដាស្រុកតំបន់ក្រុងហៅថា ""
ស្រុកនីមួយៗត្រូវបានបែកចែកទៅជាចំណែកជាច្រើន។ ចំណែកទាំងនោះមានទីតាំងដើមនៅលើអាណាស្រុកសក្ដិភូមិ និង មួយចំនួន។ ស្រុកទាំងប៉ុន្មានដើមឡើយត្រូវបានគេស្គាល់ថា 'ចំណែកម.
ក្រុងនានានៃប្រេស៊ីលត្រូវបានចែកទៅជាស្រុក។ ក្រុងតូចៗជាធម្មតាមានតែស្រុកក្រុង មួយទេ ដែលក្នុងនោះមានទីក្រុងខ្លួនឯង ប្រកបដោយអាសនៈនៃរដ្ឋាភិបាលដែនដី ដែលប៉្រិផ្វិធូរ៉ានិងខឺម៉ារ៉ាហ៊្សីកវីរាំរដូឌីសរបស់ក្រុង (សាលាទីក្រុង និង ក្រុមប្រឹក្សាទីក្រុង រៀងគ្នាជា អង្គនីតិបញ្ញត្តិនិងនីតិប្រតិបត្តិដែនដី) ត្រូវបានតាំងនៅ។ ស្រុកជនបទ និងក្រុមនានានៃបណ្ដាស្រុកក្រុង ក៏ប្រហែលរៀបចំឡើងជាអង្គរងនីតិប្រតិបត្តិដែនដីដែរ ដែលអោយឈ្មោះថា ស៊ូប៊ីប៉្រិផ្វិធូរ៉ា។
ស្រុកនានារបស់អន់ធាំររ្យ៉ូថ្មីៗនេះដូចជាអ៊ាំលហ្គូម៉ា និងនិបភិស្ស៊ិង ត្រូវបានបង្កើតដំបូងដោយខេត្តនៃកាណាដានៅឆ្នាំ១៨៥៨ពីមុនសម្ពន្ធរដ្ឋ សម្រាប់ការបញ្ជូនសេវានីត្យានុកូល និងសេវារដ្ឋាភិបាលខេត្តទៅតំបន់នានាដែលមានប្រជាជនរស់នៅរប៉ាត់រប៉ាយពីអាសនៈស្រុកមក (ឧ.
ស៊ូសេន្តម៉ឹរី)។ ស្រុកខ្លះប្រហែលជាមានក្រុមប្រឹក្សាភិបាលរដ្ឋបាលសេវាសង្គមស្រុក ដែលត្រូវបានរៀបចំឡើងដើម្បីផ្ដល់សេវាសង្គមខ្លះៗ។ ព្រំដែននៃបំណែងចែកជំរឿនសហព័ន្ធប្រហែលជាអាចទាក់ទងទៅនឹងសេវាអ្វីទាំងប៉ុន្មាននោះរបស់ស្រុកទាំងនេះ។
ស្រុកនានាគឺជាទម្រង់ដែលគេទទួលស្គាល់បំផុតពីរដ្ឋាភិបាលដែនដីក្នុងប៉ែកដ៏ធំនៃអង់គ្លេស។ សម្រាប់ផ្ទៃទាំងនោះ ដែលរក្សាទុករដ្ឋាភិបាលដែនដីជាពីរជាន់ថ្នាក់ ស្រុកមួយចំនួនជាធម្មតាបង្កើតនូវជាន់ថ្នាក់ទាបជាងនៃការរៀបចំនោះ ដែលមានអាណាស្រុកបង្កើតឡើងជាជាន់ថ្នាក់ខាងលើ។ ស្រុកមួយចំនួនទំនងទំនួលខុសត្រូវសម្រាប់វិស័យមួយចំនួនរួមមាន:
បដិដ្ឋាភាពមួយមានអ្នកតំណាងក្នុងសមាជមួយរូបគឺជាស្រុកសមាជ។ រដ្ឋនីមួយៗគឺត្រូវបាន​រៀ​បចំទៅជា មួយ រឺ ច្រើនដូចជាបណ្ដាស្រុកដែរ ចំនួនជាក់ស្ដែងក្នុងរដ្ឋនីមួយៗត្រូវពឹងផ្អែកលើ​ជំ​រឿនថ្មី​ៗ​បំផុត។ មានតែពួកអ្នកបោះឆ្នោតនៅក្នុងស្រុកនីមួយៗ​ប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវ​បា​ន​​គេ​​អនុ​ញ្ញា​ត​ឱ្យបោះឆ្នោតក្នុង​ការបោះឆ្នោតរើសសមាជិកនៃវិ​មានពួកអ្នកតំណាង​ពីស្រុកនោះ។ សរុបទៅ មានស្រុកសមាជ ៤​៣៥ស្រុក ក្នុងសហរដ្ឋ ស្រុកនីមួយៗមានប្រជាជនប្រហែល ៦៣០ ០០០​នាក់ ដែលមានភាពខុសគ្នាតិចតួច។
នៅកាណាដាភាគខាងលិច និង ភាគខាងជើង រដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធបានបង្កើតស្រុកឡើងជាបំណែងចែករងនៃទឹកដីពាយព្យ ១៨៧០-១៩០៥ ដោយអន្លើៗ តាមគំរូនៃស្រុកមួយចំនួនដែលបានបង្កើតក្នុងខេត្តនៃកាណាដានេះ។ ស្រុកដំបូងដែលបានបង្កើតគឺស្រុកគីវ៉ាទីននៅឆ្នាំ១៨៧៦ បន្តបន្ទាប់ដោយស្រុកបួនទៀតនៅឆ្នាំ១៨៨២។ បន្តិចម្ដងៗ ស្រុកទាំងនេះបានក្លាយជាទឹកដីដែលបែកខ្ញែកគ្នា ខេត្តដែលបែកខ្ញែកនានា រឺ ត្រូវបានស្រូបចូលទៅក្នុងខេត្តដទៃទៀត។
ស្រុកវៀតណាមប្រែប្រួលផ្សេងៗគ្នាយ៉ាងជាក់លាក់ទាំងប្រជាជននិងផ្ទៃដី។ ដែលមិនរាប់បញ្ចូលបណ្ដាស្រុកកោះទេ ប្រជាជនច្រើនបំផុតគឺបៀនហ្វា រឺ កំពង់ស្រកាត្រី ជាភាសាខ្មែរ ដែលមានប្រជាជន៧៨៤ ៣៩៨នាក់ ប្រជាជនតិចបំផុតគឺទីប្រជុំជនមឿងឡាយ ។ ស្រដៀងគ្នា ស្រុកធំបំផុតគឺមឿងទែ ខណៈនោះដែលតូចបំផុតគឺស្រុក ៤ នៃទីក្រុងហូជីមិញដែលមានក្រឡាផ្ទៃត្រឹមតែ៤,១៨ គម២តែប៉ុណ្ណោះ។
ក្រុងខ្លះនៅព្រះរាជាណាចក្រស៊ុយអែត បានបែងចែកទឹកដីខ្លួនឯងទៅជាផ្ទៃតូចៗ ជាញឹកញាប់ត្រូវបានកំណត់ជាក្រុមប្រឹក្សាភិបាលរដ្ឋបាលដែលទទួលខុសត្រូវចំពោះធាតុសំខាន់ៗ​នៃអភិបាលកិច្ចក្រុងខាង​ក្នុងស្រុករបស់ខ្លួន។ ផ្ទៃទាំងប៉ុន្មាននេះយកឈ្មោះតាមស៊ុយអែតផ្សេងៗ យ៉ាងណា​ក៏ដោយ ស្រុក ធម្មតាតាមពាក្យបច្ចេកសព្ទខ្មែរផ្លូវការសំដៅលើផ្ទៃទាំងប៉ុន្មាននោះ។ បច្ចេកសព្ទ ភារា ជួនកាលត្រូវបានប្រើក្នុងបរិបទក្រៅផ្លូវការ។
ស្រុកមួយ គឺជាអង្គភាពរដ្ឋបាលដែនដីមួយដែលផ្សំឡើងដោយទីប្រជុំជននានា និងភូមិនានា ប៉ុន្តែមិនមែនទីក្រុងនានាទេ។ សូមមើលស្រុកនៃជប៉ុនសម្រាប់ការពិពណ៌នាពេញលេញបន្ថែមទៀត។ នៅឆ្នាំ១៩២៣ តួនាទីរដ្ឋបាលរបស់ស្រុកត្រូវបានលុបចោល ទោះបីជាវានៅស្ថិតក្នុងការប្រើប្រាស់ដើម្បីការនិយាយពីគោលដៅនានាក៏ដោយ។ ស្រុក ក៏ជាបំណកប្រែមួយនៃពាក្យ ជិគឹ ដែលបានកំណត់ដោយច្បាប់ផែនការរបស់ជប៉ុនដែរ។
នៅម៉ាឡេស៊ីខាងកើត ស្រុកមួយគឺជាបំណែងចែករងក្នុងចំណែកមួយនៃរដ្ឋមួយ។ ជាឧទាហរណ៍ ទុអារ៉ានគឺជាស្រុកមួយក្នុងចំណែកឆ្នេរខាងលិចនៃសាបាហ។ ស្រុកមួយជាធម្មតាត្រូវបានដាក់ឈ្មោះ បន្តបន្ទាប់ពីទីប្រជុំជន រឺ ទីរួមរដ្ឋបាលធំរបស់ខ្លួន ជាឧទាហរណ៍ ទីប្រជុំជនសានដាកាន គឺជាទីរួមស្រុកនៃសានដាកាន ដូចគ្នានឹងទីរួមចំណែកសានដាកានដែរ។
នេប៉ាល់ត្រូវបានចែកជាស្រុក៧៥។ ស្រុកនីមួយៗ ដើរតួជាអង្គភាពរដ្ឋបាលឯករាជ្យមួយ។ ស្រុកមួយប្រកបដោយអង្គភាពតូចៗផ្សេងៗជាច្រើនដូចជា គណៈអភិវឌ្ឍន៍ភូមិ (គ.
និងបណ្ដាក្រុង។ ឯកសារផ្លូវការមួយចំនួនដូចជាបណ្ណពលរដ្ឋភាពនិងលិខិតឆ្លងដែនត្រូវបានចេញអោយដោយនាយការិយាល័យស្រុក (ន.
អៀរឡង់ខាងជើងត្រូវគេបែងចែកទៅជាម្ភៃប្រាំមួយស្រុកសម្រាប់គោលបំណងរដ្ឋាភិបាលដែនដី។ ពួកក្រុមប្រឹក្សាទាំងនេះមិនអនុវត្តមុខងារដែនសមត្ថកិច្ចដូចស្រុកនៅទូទាំងសហរាជាណាចក្រឡើយ ឧ.
ពួកស្រុកគ្មានទំនួលខុសត្រូវចំពោះការអប់រំ ចំពោះការកសាងផ្លូវ រឺ លំនៅដ្ឋាន (ទោះបីជាពួកស្រុកទាំងនោះដាក់ឈ្មោះបេក្ខភាពសមាជិកទៅក្នុងក្រុមប្រឹក្សាលំនៅដ្ឋាន​អៀរឡង់ខាងជើងតាមការណែនាំ​ក៏ដោយ)។
នៅក្នុងខេត្តកូឡុំប៊ីប៊្រីថឹន មានស្រុករដ្ឋបាលច្រើនប្រភទទៅតាមឈ្មោះរបស់វា។ ការប្រើប្រាស់ជាធម្មតាគឺជាការយោងទៅតាមក្រុងស្រុកនានា ដែលមានថ្នាក់ក្រុងមួយក្នុងឋានានុក្រមដូចគ្នា ដូចជា ទីក្រុង ទីប្រជុំជន រឺ ភូមិ។ ភាគច្រើនត្រូវបានគេហៅថាស្រុកមិសឝឹន រឺ ស្រុកវែលស៍ ទោះបីជាខ្លះបានហៅថាសាជីវកម្មឌែលតា រឺ ទីប្រជុំជនភាពលែងលី ក៏ដោយក្ដី។
មុខងាររបស់ស្រុកទាំងនេះពិតមែនទៅរួមមានសេវាសំរាមនិងកែច្នៃឡើងវិញ សេវាលំហែកាយនិងសហគមន៍ ការគ្រប់គ្រងអគារ និង ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចនិងវប្បធម៌ដែនដី។ ពួកស្រុកទាំងនោះមិនមែនជាអាជ្ញាធរផែនការទេ ប៉ុន្តែត្រូវបានពិគ្រោះលើកិច្ចអនុវត្តផែនការខ្លះៗដែរ។ ការប្រមូលពន្ធអាករ ត្រូវបានកាន់កាប់ដោយទីភ្នាក់ងារប្រមូលពន្ធអាករ។
ស្រុកត្រូវបានគេហៅថា អ៊ខក្រិស ។ បន្ទាប់ពីកំណែទម្រង់រដ្ឋបាលនៅឆ្នាំ២០០២ ស្រុកបានបាត់បង់សមត្ថកិច្ចទាំងអស់។ សមត្ថកិច្ចជាច្រើនត្រូវបានដណ្ដើមយកទៅវិញដោយអាជ្ញាធរតំបន់ និងទីប្រជុំជនដែលបានជ្រើសតាំង ។ ស្រុកបានប្រែក្លាយត្រឹមតែជាអង្គភាពស្ថិតិតែប៉ុណ្ណោះ។
នៅក្នុងក្រុងបែលហ៊្សិកមួយចំនួន ដែលមានអ្នកស្រុកច្រើនជាងគេ ១០០ ០០០នាក់ តាមការផ្ដួចផ្ដើមនៃក្រុមប្រឹក្សាដែនដី អង្គភាពរដ្ឋបាលអនុក្រុងដែលមានពួកក្រុមប្រឹក្សាជាប់ឆ្នោតអាចនឹងត្រូវបានបង្កើតឡើង។ ដូចគ្នាដែរ មានតែអង់ថ្វឺរតឹតែប៉ុណ្ណោះ ដែលមានអ្នកស្រុកជាង ៤៦០ ០០០នាក់ ដែលត្រូវបានគេបែងចែកជាបន្តបន្ទាប់ទៅជាស្រុក ប្រាំបួន។
អង្គភាពថ្នាក់ទីពីរនៃរដ្ឋាភិបាលនិងរដ្ឋបាលដែនដីនៅប៉ូឡូញ ដែលស្មើអាណាស្រុក រឺ ស្រុក រឺ អាណាខេត្តមួយ ក្នុងបណ្ដាប្រទេសមួយចំនួនហៅថា។ ដូចនៅឆ្នាំ២០០៨ មានអង្គភាពថ្នាក់ពវយ៉ាត៣៧៩នៅប៉ូឡូញ: អាណាស្រុកដែនដី៣១៤ និងអាណាស្រុកទីក្រុង៦៥។ ចំពោះការចុះបញ្ជីតាមអក្ខរក្រមពេញលេញ សូមមើល បញ្ជីអាណាស្រុកនៅប៉ូឡូញ។
នៅអ៊ែលបឺរថឹ ស្រុក ដើរតួដូចជាប្រទេសមួយ រឺ ទីក្រុងមួយ ប៉ុន្តែមិនដូចបណ្ដាខេត្ត អន់ធាំររ្យ៉ូ កេបិ ប្រាន់ហ្ស៍វីខថ្មី នវ៉ឹស្គឝឹ កោះព្រះអង្គម្ចាស់អ៊ែដវ៉ឺដ និង កូឡុំប៊ីប៊្រីថឹនទេ គ្រប់ស្រុកទាំងអស់និងអាណាស្រុកគឺជាប៉ែកនៃបំណែងចែករងតាមជំរឿននៃបំណែងចែកតាមជំរឿនរៀងៗគ្នារបស់វា។
ស្រុកបង់ក្លានានាគឺជាអង្គភាពរដ្ឋបាលដែនដី។ ទាំងអស់ មាន៦៤ស្រុកនៅបង់ក្លាដែស។ ដើមឡើយ ធ្លាប់មានស្រុកធំៗ២១ដែលមានបំណែងចែករងជាច្រើនក្នុងស្រុកនីមួយៗ។ នៅឆ្នាំ១៩៨៤ រដ្ឋាភិបាលបានធ្វើឱ្យបំណែងចែករងទាំងអស់នេះទៅជាស្រុក។ ស្រុកនីមួយៗមានអនុស្រុកជាច្រើនដែលហៅថា ឧបជិលា ជាភាសាពាំលា។
ស្រុកគឺជាប្រភេទនៃបំណែងចែករដ្ឋបាលមួយ ក្នុងប្រទេសមួយចំនួនដែលត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋាភិបាលដែនដី។ អង្គភាពខ្លះដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាស្រុកប្រែប្រួលយ៉ាងខ្លាំងទៅតាមទំហំ ដែលលាតសន្ធឹងអាស្រ័យទៅតាមបណ្ដាតំបន់ ឬ អាណាស្រុក ក្រុងជាច្រើន ឬ បំណែងចែករងនៃបណ្ដាក្រុងទាំងមូល។
ពាក្យ ស្រុក ក៏បានប្រើសំដៅលើប្រភេទនៃបំណែងចែករដ្ឋបាលនៃសាធារណរដ្ឋសាឃ័រ— ។ សាធារណរដ្ឋសាឃ័រត្រូវបានចែកតាមរដ្ឋបាលទៅជាទីក្រុងប្រាំ ក្រោមយុត្តាធិការរបស់សាធារណរដ្ឋ និង ៣៣ ។ ច្បាប់នៃសាធារណរដ្ឋសាឃ័រចែងថា បច្ចេកសព្ទ "" និង "ស្រុក" គឺស្មើគ្នា។
សម្រាប់គោលបំណងអភិបាលន៍ដែនដី ប្រទេសស្រីលង្កាត្រូវបានបែងចែកទៅជាប្រាំបួនខេត្ត: លិច កណ្ដាល ត្បូង ជើង កើត លិចខាងជើង កណ្ដាលខាងជើង ឧុវា និងចបរកមុវៈ។ (ខេត្តខាងជើងនិងខាងកើតមានដដែល តាមបច្ចេកទេសត្រូវបានត្រួតត្រារួមគ្នាតាំងពីឆ្នាំ១៩៨៨មកម៉្លេះ។)
ក្នុងតំបន់នៃអំណាចក្រុង ស្រុកតំបន់ ដែលមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លះទៅនឹងអាណាស្រុកក្នុងយុត្តាធិការផ្សេងៗ ក្រុងមួយចំនួន និង ផ្ទៃនានាដែលមិនរួមបញ្ចូល និងត្រូវញែកស្រុកទាំងនោះពីបណ្ដាក្រុងស្រុក និងប្រភេទស្រុកដទៃទៀតដែលតែងតែសំដៅយោងថាជាស្រុកតំបន់។
ស្រុកនានា គឺជាបំណែងចែករដ្ឋបាលនៃព័រទុយហ្គាល់។ ស្រុកទាំងប៉ុន្មានមិនមានរដ្ឋាភិបាលជាប់ឆ្នោតទេ ស្រុកត្រូវបានអភិបាលដោយ អភិបាលអសេនិក ម្នាក់ដែលបានតែងតាំងដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្ដាល។ សូមមើលស្រុកនៃព័រទុយហ្គាល់។
បណ្ដានិគមបែលហ៊្សិកមួយចំនួន គឺជាកម្រិតថ្នាក់រដ្ឋបាលមួយរវាងខេត្ត និងក្រុង រឺ កម្រិតនីត្យានុកូលភាពទាបបំផុត ដែលជាភាសាខ្មែរជួនកាលក៏ហៅថា ស្រុក ដូចគ្នាដែរ។
បណ្ដាស្រុកទំនើបគឺជានវានុវត្តន៍ថ្មី។ ក្នុងបរិបទនៃចិនបុរេទំនើប បំណកប្រែខ្មែរ ស្រុក គឺជាធម្មតាត្រូវបានបញ្ចូលគ្នាជាមួយ ឈៀន បំណែងចែករដ្ឋបាលចិនផ្សេងមួយទៀត។ ឈៀន ត្រូវបានបកប្រែថា អាណាស្រុក ក្នុងបរិបទនៃចិនទំនើប។
ស្រុកប៊ូតង់ រឺ ដហ្សុងខាហ្គ គឺជាអង្គភាពរដ្ឋបាលដែនដី។ ក្នុងនោះទាំងអស់ មាន២០ស្រុកនៅប៊ូតង់។ ស្រុកនីមួយៗមាន ម្ដុំ ភូមិជាច្រើនហៅថា ហ្គេវ៉ុហ្គ និងខ្លះមានអនុស្រុកអន្តរមធ្យមជាច្រើនហៅថា ឌុងខាហ្គ។
គ្មានការប្រើប្រាស់ពាក្យ ស្រុក នៅវែលឡើយ។ ប្រទេសនេះត្រូវបំបែកទៅជាអាជ្ញាធរឯកភូតចំនួន២២។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ស្រុក ​ប្រហែលត្រូវបានប្រើក្រៅផ្លូវការទាំងស្រុង រឺ ប៉ែកក្រៅផ្លូវការនៃយាមមួយ ក្នុងទីក្រុងមួយ។
នៅកេបិ ស្រុកនានាគឺជាបំណែងចែករងអ្នកបោះឆ្នោតក្រុងនៃបណ្ដាភារា ដែលជាបំណែងចែករងនៃទីក្រុងមួយចំនួន។ ពួកស្រុកទាំងនោះធ្វើមុខងារក្នុងលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាទៅនឹងអ្វីដែលនៅកន្លែងផ្សេង ដែលគេស្គាល់ថាជាយាម។
នៅចិន ស្រុក រឺ ឈីក គឺជាបំណែងចែករងមួយនៃអង្គភាពរដ្ឋបាលទីក្រុងផ្សេងៗ រួមមានក្រុង ទីក្រុងអនុខេត្ត និងទីក្រុងថ្នាក់អាណាខេត្ត។ ស្រុកមួយចំនួនមានឋានៈថ្នាក់អាណាខេត្ត។
ស្រុកមួយត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ឌែកអេរ៉ាក់ ជាភាសាម៉ាឡេ។ ស្រុកមួយត្រូវអភិបាលដោយផ្ទាល់ ដោយរដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទឹកដីសហព័ន្ធ ហើយទឹកដីទាំងនោះគឺ គូឡាឡាំពួ បុត្រជ័យ និងឡាប៊ុអាន។
ស្រុកមួយ គឺជាបំណែងចែករងនៃទីក្រុងធំៗនៅកូរ៉េខាងត្បូង។ ទីក្រុងតូចៗគ្មានស្រុកទេ រីឯស្រុកនានានៅសេអ៊ូល និង ទីក្រុងនៃទីក្រុងមេប្រាំមួយត្រូវបានរាប់ទុកថាជាទីក្រុងមួយមានសិទ្ធិផ្ទាល់ខ្លួន។