polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ម៉្យាងទៀត កម្មដ្ឋាន២៦គឺកសិណ៩ អសុភសញ្ញា១០ អប្បមញ្ញា៤ ឤនាបាណស្សតិ១ កាយគតា នុស្សតិ១ និងឤកិញ្ចញ្ញាយតន:១ មានឤរម្មណ៍ដែលជាអតីតត្រៀមទុកហើយ; មានឤរម្មណ៍ដែលជាបច្ចុប្បន្ន ត្រៀម ទុកហើយ; មានឤរម្មណ៍ដែលប្រាប់ពី់លក្ខណ:មិនបានថាជាអតីតឬអនាគតត្រៀមទុកហើយ។
តត្ត អលោភស្ស បារិបូរិយា វិវិត្តោ ហោតិ កាមេហិ។ តត្ថ អទោសស្ស បារិបូរិយា អមោហស្ស បារិបូរិយា ច វិវិត្តោ ហោតិ បាបកេហិ អកុសលេហិ ធម្មេហិ។ (ព្រះត្រៃបិដកច្បាប់ភាសាភូមា, បេតកោបទេស . .
វិ បើយោគីនោះបញ្ចៀសខ្លួនឯងចេញពីសញ្ញាដែលគួរឲ្យខ្ពើមហើយយោគីនោះនឹងមិនឤចឃើញអរិយមគ្គ ទេ។ ម៉្យាងទៀត ឈាននេះផូរផង់ខ្លាំងណាស់ ដូច្នេះយោគីនឹងមិនឤចកំណត់ដឹងនូវធម្មជាតិនៃនេវសញ្ញា នាសញ្ញាបានទេ ព្រោះហេតុនេះទើបលោកមិនឤចបំផ្លាញនូវឤសវ:ទាំងឡាយបាន។
ចតុត្ថំ ឈានំ ភាវេតា …អប្បេកច្ចេ អសញ្ញសត្ដានំ ទេវានំ សហវ្យតំ ឧប្បជ្ជន្ដិ … អសញ្ញសត្ដានំ ច វេហប្ជលានញ្ច ទេវានំ កិត្ដកំ ឤយុប្បមាណំ?
បើយោគីបានសម្រេចឧបចារសមាធិ តែមិនបានសម្រេចអប្បនាឈានទេនោះ លោកគប្បីធ្វើអប្បនាឈាន ឲ្យកើតឡើង ដោយឧបាយឆ្លៀវឆ្លាតក្នុងវិធី២យ៉ាងគឺ: ទី១-ដោយឤស្រ័យហេតុទាំងឡាយ និងទី២-ដោយ ការតាំង ចិត្តដ៏មាំមួន ។
យើងឤចដឹងបានឤស្រ័យលើលក្ខណ:ចរិយា៧ប្រការ ពោលគឺដោយ លក្ខណ:នៃការសម្លឹងមើលរូប កិលេស លក្ខណ:នៃការដើរ លក្ខណ:នៃការរគ្រងចីវរ លក្ខណ:នៃការ បរិភោគ ការងារ និងលក្ខណ:នៃការដេក ។
ម៉្យាងទៀត ការស្ងាត់ចាកកាមនេះ លោកបានបង្រៀនទុកថា ជាការលះបង់ការគិតដែលរវើរវាយពី រឿង កាមារម្មណ៍ ឯការស្ងាត់ចាកអកុសលធម៌វិញ លោកបានបង្រៀនទុកថា ជាការលះបង់ការគិតរវើរវាយ ពីរឿងព្យាបាទនិងរឿងបៀតបៀន ។
វិ ក្នុងតតិយជ្ឈាន ឥន្ទ្រីយ៍ទាំងនោះត្រូវកំចាត់ហើយ តតិយជ្ឈាននោះជាផ្លូវនាំទៅកាន់ចតុត្ថជ្ឈាន។ ក្នុង តតិយជ្ឈាន ឥន្ទ្រីយ៍ទាំងនេះកើតឡើង ហើយរលត់ទៅ។ ព្រោះហេតុនេះ ទើបការកំចាត់នូវឥន្ទ្រីយ៍ទាំង នោះ ត្រូវលោកសំដែងទុកក្នុងចតុត្ថជ្ឈានទៀត។
វិ ការគិតដែលកើតឡើងព្រោះឤស្រ័យភ្លើងជានិមិត្ដ ហៅថា“តេជោកសិណ”។ ការស្ងប់ឈឹងនៃចិត្តដោយ ពុំមានអ្វីមករំខានហៅថាការបដិបត្ដិ។ ការបញ្ជូនចិត្ដទៅរកតេជោនិមិត្ដគឺជាលក្ខណ:។ ការមិនលះបង់ ចោលនូវតេជោសញ្ញាគឺជារស។ ការគិតដែលមិនរវើរវាយគឺជាបទដ្ឋាន។
សមាធិមាន៣ប្រភេទទៀតគឺ សមាធិដែលកើតឡើងព្រមដោយបីតិមួយ សមាធិដែលកើតឡើង ព្រមដោយសុខ:មួយ និង សមាធិដែលកើតឡើងព្រមដោយឧបេក្ខាមួយ។ ចំពោះបឋមជ្ឈាននិងទុតិយជ្ឈាន កើតឡើងព្រមដោយបីតិ។ ចំពោះទុតិយជ្ឈានកើតឡើងព្រមដាយសុខ: ឯចតុត្ថជ្ឈានកើតឡើងព្រមដោយឧបេក្ខា។
វិ បុគ្គលរាគចរិតមាន២ពួក គឺអ្នកមានឥន្ទ្រីយ៍ទន់ខ្សោយ និងអ្នកមានឥន្ទ្រីយ៍ខ្លាំងក្លា។ បុគ្គលរាគចរិតដែល មានឥន្ទ្រីយ៍ទន់ខ្សោយ គួរគប្បីបដិបត្តិអសុភសញ្ញា ដើម្បីយកឈ្នះរាគ:។ បុគ្គលនោះគួរគប្បីបដិបត្តិយ៉ាង ដូច្នេះ ដើម្បីយកឈ្នះរាគ:។
“កាលបើបុគ្គលរលឹកដល់ពុទ្ធគុណ បីតិដែលនៅខាងក្នុងរមែងជ្រួតជ្រាបពោរពេញក្នុងរាងកាយ កាលបើបុគ្គលគិតពង្រីកនូវបឋវីកសិណ កសិណនោះក៏ជ្រួតជ្រាបពេញក្នុងជម្ពូទ្វីប ចិត្តដែលមានបឋវីកសិណជាឤរម្មណ៍ ឧបមាដូចជារាងកាយដែលពោរពេញទៅដោយសេចក្តីសុខ ដូច្នោះដែរ”
294-5: បឋមំ ខោ ឤវុសោ ឈានំ បញ្ចង្គវិប្បហីនំ បញ្ចង្គសមន្នាគតំ; ឥធាវុសោ បឋមំ ឈានំ សមាបន្នស្ស ភិក្ខុនោ កាមច្ឆន្ទោ បហីនោ ហោតិ ព្យាបាទោ បហីនោ ហោតិ ថីនមិទ្ធំ បហីនំ ហោតិ ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចំ បហីនំ ហោតិ វិចិកិច្ឆា បហីនា ហោតិ។
គឺសមដូចដែលព្រះពុទ្ធអង្គទ្រង់ត្រាស់សំដែងថា៖“ភិក្ខុស្នាក់នៅក្នុង បរិវេណកុដិ និងទីធ្លារបស់ខ្លួន” ។ នេះហៅថាឧបនិពន្ធគោចរ។ ទាំងអស់នេះហៅថាគោចរ។ គោចរដែលពេញ ព្រមយ៉ាងនេះ ព្រោះហេតុនោះទើបពោលថា “ដល់ព្រមដោយគោចរ”។
រយ:ពេល៨ខែ គឺជាពេលដែលសំរាប់បដិបត្តិធុតង្គចំនួន៣គឺ រុក្ខមូលិកង្គធុតង្គ អព្ភោកាសិកង្គធុតង្គ និងសោសានិកង្គធុតង្គ។ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធបានអនុញ្ញាតឲ្យឤស្រ័យនៅស្ថាន ទីដែលមានដំបូលបានក្នុងរដូវវស្សា។
កម្មដ្ឋានដែលជាហេតុនាំឲ្យកើតអភិញ្ញា។ កម្មដ្ឋាន៣០ដែលនៅសល់ពុំមែនជាហេតុនាំឲ្យកើតអភិញ្ញាទេ។ កម្មដ្ឋាន៣៧ ជាហេតុនៃវិបស្សនាទាំង អស់ លើកលែងតែនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតន:ចេញ ។ ម៉្យាងទៀត កម្មដ្ឋាន១ គឺនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតន: ពុំមែនជាហេតុនៃវិបស្សនាទេ។
អព្យាក្រឹត្យ ហៅថាឧបេក្ខា។ ពាក្យថា “សតិ” គឺការ យកចិត្ត ទុកដាក់ ការរលឹកបាន និងសម្មាសតិ។ ទាំងអស់នេះលោកហៅថា“សតិ”។ សតិដែលឧបេក្ខាធ្វើឲ្យស្អាត និងបរិសុទ្ធហៅថា “ភាពបរិសុទ្ធនៃសតិ ដែលកើតពីឧបេក្ខា”។
វិ ការគិតដែលកើតឡើង ព្រោះឤស្រ័យទឹកជានិមិត្ដ ហៅថា“ឤបោកសិណ”។ ការស្ងប់ឈឹ់ងនៃចិត្តដោយ ពុំមានអ្វីមករំខានហៅថាការបដិបត្ដិ។ ការជក់ចិត្ដទៅនឹងឤបោកសិណគឺជាលក្ខណ:។ ការមិនលះបង់ ចោលនូវឤបោសញ្ញាគឺជារស ការគិតដែលមិនរវើរវាយគឺជាបទដ្ឋាន ។
លោកស្រីបណ្ឌិត ដែលបានផ្តល់សៀវភៅ ច្បាប់ បោះពុម្ពសារឡើងវិញដោយ នៅសិរីលង្កា នាឆ្នាំ ១៩៩៥ ព្រោះ អាស្រ័យសៀវភៅនេះឯង ដែលការតាំងចិត្តនិងការព្យាមរបស់ខ្ញុំបានសម្រេច
ឥឡូវនេះ កាលបើលោកឤចារ្យដែលព្រះយោគីនៅឤស្រ័យជាមួយ បានសង្កេតឃើញនូវចរិយារបស់ យោគីរូបនោះជាច្រើនខែកន្លងមក ព្រមទាំងបានកំណត់នូ់វកម្មដ្ឋានដែលសមរម្យសំរាប់យោគីរូបនោះរួចហើយ លោកជាឤចារ្យក៏នឹងចាប់ផ្ដើមប្រៀនប្រដៅតទៅ។
កម្មដ្ឋាន៣ គឺអរូបកសិណ២ និងឤកិញ្ចញ្ញាយតន:១ កន្លងផុតនូវឤរម្មណ៍។ កម្មដ្ឋាន៣៥ផ្សេងទៀត មិនកន្លងផុតនូវឤរម្មណ៍ទេ។ ម៉្យាងទៀត កម្មដ្ឋាន១គឺនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតន: កន្លងផុតនូវសញ្ញានិងវេទនា រីឯ កម្មដ្ឋាន៣៧ដែលនៅសល់ មិនកន្លងផុតសញ្ញានិងវេទនាទេ ។
កាលបើយោគីព្យាយាមហួសពេក រាងកាយរមែងរោយស្ពឹកស្រពន់ ទឹកចិត្តក៏ធ្លាក់ចុះឬក៏អណ្ដែតអណ្ដូង ព្រោះការគិតរវើរវាយ។ កាលបើយោគីនោះព្យាយាមដោយធូររលុងហួសពេក ចិត្តរបស់យោគីនោះក៏នឹង កើតការ ខ្ជិលច្រអូស ស្ពឹកស្រពន់ ហើយភាពងោកងុយក៏នឹងគ្របសង្កត់ ។
វិ ពេលភិក្ខុទទួលទឹកនិងឤហារ លោកពិចារណាអំពីបរិមាណនៃចំណង់របស់លោក។ លោកមិនទទួល ច្រើន ពេកទេ ដឹងច្បាស់នូវបរិមាណ និងមិនឲ្យលើសពីការកំណត់។ នេះហៅថា ការសមាទានបត្ដ បិណ្ឌិកង្គធុតង្គ។ បើសិនជាលោកមិនបដិបត្ដិតាមនេះ ឈ្មោះថាដាច់ការសមាទាន។
តាមដែលបុព្វាចារ្យធ្លាប់បានបង្រៀនមក មណ្ឌល:ដែលមានរាងមូល ជាមណ្ឌល:ដែលល្អជាទីបំផុត។ មណ្ឌល:នោះ ឤចដាក់លើកំណាត់សំពត់ លើបន្ទះក្ដារ ឬលើកំផែងក៏បាន។ តែការដែលសាងមណ្ឌល:នៅលើផ្ទៃ ផែនដី គឺជាការល្អបំផុត។ នេះជាពាក្យបង្រៀនរបស់បុព្វាចារ្យទាំងឡាយ។
ក្នុងឧបចារសមាធិ បើបុគ្គលមិនឤចយកឈ្នះឬគ្របសង្កត់នីវរណធម៌ទាំង៥បានទេ បុគ្គលនោះឧបមា ដូចជាមនុស្សខ្វាក់ ។ ទាំងនេះជាពាក្យប្រៀនប្រដៅដែលសំដៅលើរឿងភាពមិនបរិសុទ្ធ។ បើបុគ្គលយកឈ្នះ នីវរណធម៌ទាំង៥បាន បុគ្គលនោះឧបមាដូចជាមនុស្សមានភ្នែកភ្លឺ។
ភាពត្រឹមត្រូវបរិសុទ្ធជាលក្ខណ: ការឈប់ស្ងៀមជារស ការមិនរញ្ផួយជាបច្ចុបដ្ឋាន និងការរម្ងាប់ទៅ នៃវិតក្ក: និងវិចារ: ជាបទដ្ឋាន។
គុណ។ បុគ្គលទោសចរិតមានកិលេស៥ប្រការគឺ កោធ: ព្យាបាទ: មក្ខ: មិច្ឆរិយ: និងឧបនាហ:។ បុគ្គល មោហចរិតមានកិលេស៥ប្រការគឺ ទុព្វច: បមាទ: វិចិកិច្ឆា ឧទ្ធច្ចកុកុច្ច: និងមោហ:។ កិលេសទាំងឡាយ ជាហេតុ របស់ចរិយា មានសេចក្តីអធិប្បាយដោយប្រការដូច្នេះ។
បុគ្គលដែលបោកគក់ ជ្រលក់ ដេរ ធ្វើអ្វីៗដោយជាប់លាប់ មិនគិតរវើរវាយ ជាបុគ្គលរាគចរិត។ បុគ្គល ទោសចរិត ធ្វើអ្វីៗមិនជាប់លាប់ តែមិនបណ្ដោយចិត្ដឲ្យគិតរវើរវាយទេ។ បុគ្គលមោហចរិត មានចិត្ដច្របូកច្របល់ ធ្វើអ្វីៗបានច្រើន តែគ្មានមួយណាបានសំរេចទេ។
ភិក្ខុគួរគ្រងចីវរ បិណ្ឌបាត្រ អង្ដុយ ដេក និងរកទីស្នាក់ឤស្រ័យ ដោយឤការ:និងការគិត យ៉ាងដូច ម្តេច?
បុគ្គលរាគចរិតគួរគ្រងចីវរដោយសុភាពរាបសា ចីវរមិនត្រូវសំយ៉ុងធ្លាក់ក្រោមពេកទេ ហើយមិនគួរគ្រងចីវរ ដែលមានពណ៌ឆើត។ បុគ្គលគប្បីគ្រងចីវរបែបនេះ។
ទីស្នាក់នៅរបស់បុគ្គលទោសចរិត គួរជាកន្លែងដែលឤហារ ទឹក សាច់និងភេសជ្ជ: មានគ្រប់គ្រាន់។ កាលបើចូលទៅបិណ្ឌបាត្រតាមភូមិ មិនគួរបែរមុខទៅរកពន្លឺព្រះឤទិត្យ និងគួរដើរទៅកាន់កន្លែងណាដែលអ្នក មានសទ្ធាច្រើនរស់នៅ។ បុគ្គលគួរទៅរកទីកន្លែងបែបនេះចុះ។
ពាក្យថា“ព្រោះលះនូវសុខ” បានដល់ការលះបង់សុខផ្លូវកាយ។ ពាក្យថា“ព្រោះលះនូវទុក្ខ” បានដល់ ការ លះទុក្ខផ្លូវកាយ។ ពាក្យថា“ទុកចោល នូវសោមនស្សនិងទោមនស្សដែលមានពីមុនមក” មានន័យថា សោមនស្សគឺជាសុខនៃចេតសិក។ នេះគឺការទុកចោលនូវធម៌ទាំងនេះ។
វិ គឺរូបាវចរសមាធិ និងអរូបាវចរសមាធិ បានដល់សមាធិដែលត្រាច់ចរទៅក្នុងរូបាវចរភព និងអរូបា វចរភព។ នេះហៅថាអធិសមាធិសិក្ខា។ ម៉្យាងទៀត សមាធិសំរាប់មនុស្សធម្មតា ហៅថាសមាធិសិក្ខា។ និព្វេធភាគិយសមាធិ និងមគ្គសមាធិ ហៅថាអធិសមាធិសិក្ខា។
បាដិមោក្ខសំវរសីលគប្បីរក្សាដោយការមានសទ្ធារឹងមាំ។ ឤជីវបារិសុទ្ធសីលគប្បីរក្សាដោយសេចក្ដី ព្យាយាមដ៏ខ្ពស់។ ឥន្ទ្រីយសំវរសីលគប្បីរក្សាដោយសតិដ៏ខ្លាំងក្លា។ បច្ចយសន្និស្សិតសីលគប្បីរក្សាដោយបញ្ញា ដ៏រឹងមាំ។
“អថខោ ភន្ដេ តស្ស បុរិសស្ស ឯតទហោសិ: “អច្ឆរិយំ វត ភោ អព្ភុតំ វត ភោ សន្ដេន វត ភោ បព្វជិតា វិហារេន វិហរន្ដិ យត្រ ហិ នាម សញ្ញី សមានោ ជាគរោ បញ្ចមត្ដានិ សកដសតានិ ន បន សទ្ទំ សោស្សតីតិ ឤឡារេ កាលាមេ ឧឡារំ បសាទំ បវេទេត្វា បក្កាមីតិ”។
ម៉្យាងទៀត បុគ្គលទទួលស្គាល់វិមុត្ដិមគ្គ ព្រោះហេតុនៃលំអ ៣យ៉ាងគឺ ឤទិកល្យាណ: មជ្ឈេកល្យាណ: និងបរិយោសានកល្យាណ: ។ សីលគឺជា លំអខាងដើម សមាធិគឺជាលំអខាងកណ្តាល បញ្ញាគឺជាលំអខាងចុងបញ្ចប់។
បើទោះបីជាបុគ្គលនោះកើត វេទនា បុគ្គលនោះក៏មិនប្រព្រឹត្ដល្មើសទៅតាមអំណាចកិលេសនោះដែរ។ នេះហៅថា សីលដែលនៅមានកិលេសរួបរិត តែក៏មិនមានការប្រព្រឹត្ដិល្មើស។
ព្រោះឤស្រ័យសិក្ខាទាំង៣ប្រភេទ បុគ្គលឤចនឹងទទួលបាននូវភាពបរិសុទ្ធ គឺ: សីលវិសុទ្ធិ ចិត្តវិសុទ្ធិ និង ទិដ្ឋិវិសុទ្ធិ។ ដូច្នេះ សីលចាត់ជាសីលវិសុទ្ធិ សមាធិចាត់ជាចិត្ដវិសុទ្ធិ និង បញ្ញាចាត់ជាទិដ្ឋិវិសុទ្ធិ។
បុគ្គលស្គាល់ខន្ធនិងធម៌ដែលកើតជាមួយ ក៏កើតនិព្វិទានឹងខន្ធនោះ មានសម្មាសតិនិងសម្មាសមាធិ ដូចដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់ថា៖ “ភិក្ខុគប្បីយល់ ពីកវឡឹង្ការាហារ និងបញ្ចកាមគុណ”។
សម្រាប់នាពេលនេះ គឺការរីករាយរបស់ខ្ញុំក្នុងឋានៈជាកូនខ្មែរ បានសម្រេចនូវគោលបំណងរបស់ខ្លួន គឺការដែលបានប្រែគម្ពីរវិមុត្តិមគ្គ ដែលជាស្នាព្រះហស្ថប្រែរបស់ព្រះសង្ឃវរ្ម័នថេរៈ​នៃនគរហ្វូណនកាលពី ១៥០៥ឆ្នាំមុន ត្រលប់មកជាភាសាខ្មែរវិញហើយ!
ពាក្យថា “ដោយមិនមានទោស” បានដល់ការធ្វើឲ្យរាងកាយមានផាសុខភាពដោយការបរិភោគតិច។ ដោយវិធីនេះ បុគ្គលធ្វើឲ្យរាងកាយមិនមានទោស និងគេចផុតពីការទិតៀនរបស់បណ្ឌិត។ ព្រោះហេតុនេះ ទើប ឈ្មោះថាបរិភោគ ដោយមិនមានទោស និងរស់នៅដោយផាសុខភាព ។
ហើយនៅពេលបុគ្គលពិចារណាអំពីចីវរ គប្បីយល់ថាចីវរទាំងអស់នោះប្រើសំរាប់ការពារខ្យល់ ការពារ ត្រជាក់-ក្ដៅ មូស សុច និងស្រមោច និងដើម្បីបិទបាំងអវយវ:ដែលជាកេរ្ដី៍ខ្មាស។ ធ្វើយ៉ាងនេះឈ្មោះហៅថា “បដិបត្ដិដោយការពិចារណាភាពសម្បូណ៌” ។
តទៅនេះ គឺជាពាក្យប្រៀនប្រដៅអំពីភាពបរិសុទ្ធទាក់ទងទៅនឹងការបាននូវអប្បនាឈាន: ចាប់ផ្តើម តាំងពីភាពងាយស្រួលក្នុងនិមិត្ដ រហូតដល់ការបណ្តេញនូវនីវរណធម៌ចេញបាន ហៅថាឧបចារសមាធិ។ ឯការ បណ្តេញនីវរណ:ក្នុងលំដាប់ជាបន្ដទៀតនោះ ហៅថាអប្បនាឈាន។
ចិត្តដែលមិនសកម្ម កើតឡើងព្រោះហេតុ៣យ៉ាងគឺ ព្រោះគ្មានជំនាញគ្រប់គ្រាន់ ព្រោះភាពល្ងង់ខ្លៅ និង ព្រោះពុំមានទីស្ងាត់ស្រួល។ បើចិត្តរបស់យោគីមិនសកម្ម លោកឤចធ្វើចិត្ដឲ្យសកម្មវិញបាន ដោយវិធី២យ៉ាង គឺ៖ ដោយសេចក្តីខ្លាច និងដោយការរីករាយ។
វិ គឺចីវរដែលធ្វើពីសំបកឈើ ធ្វើពីកប្បាស ធ្វើពីសូត្រ និងធ្វើពីរោមចៀម និងចីវរដទៃៗ ទៀត ដែល គ្រហស្ថប្រគេន។ បើសិនជាភិក្ខុនោះទទួលនូវចីវរទាំងនេះដើម្បីជាការសមគួរ ភិក្ខុនោះនឹងមិនដាច់ចាក “ការសមាទានសំពត់បង្សុកូល”ទេ។
បុគ្គលដែលប្រមាទរមែងជាទុក្ខ និងធ្វើនូវអំពើបាប។ បុគ្គលដែលប្រមាទមិនគប្បីបដិបត្តិធុតង្គទេ គឺដូចជាបុគ្គលដែលកើតរោគស្លេស្ម៍ ដែលនឹងរឹតតែ ឈឺធ្ងន់ថែមទៀតបើសិនជាផឹកទឹកក្តៅ។
បុគ្គលទោសចរិត មានឤការ:ដែលឈានដើរតាមធម្មជាតិរបៀបនេះ: គឺដើរកន្ត្រាក់ជើង ទាំងលើក ឡើងទាំងដាក់ចុះ។ ពេលទម្លាក់ជើងចុះបានពាក់កណ្តាល ជើងទាំងសងខាងក៏ទង្គិចគ្នាឧបមាដូចជាគេជីកដី។ បុគ្គលទោសចរិត ឤចដឹងបានដោយលក្ខណ:នៃការដើរយ៉ាងដូច្នេះ។
ម៉្យាងវិញទៀតក្នុងពេលបរិភោគ បុគ្គលរាគចរិតត្រូវការឤហារក្នុងបរិមាណតែសមល្មម ពូតជាដុំមូល មិនធំពេកមិនតូចពេកសមល្មមមួយម៉ាត់ ហើយបរិភោគសន្សឹមៗ បរិភោគដោយពេញចិត្ដនឹងរសជាតិរបស់ ឤហារ។ បើទោះបីជាមិនសូវឆ្ងាញ់ ក៏ពេញចិត្ដនឹងឤហារនោះដែរ។
ម៉្យាងទៀតលោកបានប្រៀនប្រដៅទុកថា បីតិមាន៥យ៉ាងគឺ ខុទ្ទកាបីតិ ១; ខណិកាបីតិ ១; ឱកន្តិកាបីតិ ១; ឧព្វេង្គាបីតិ ១; និងផរណាបីតិ ១ ។
វិ ការរម្ងាប់ទៅនៃវិតក្ក:និងវិចារ:ធ្វើឲ្យកើតសេចក្ដីស្ងប់ខាងក្នុង។ សភាវ:ចិត្តដែលជាអធិកភាពនេះ បាន ក្លាយទៅជាហេតុនៃសភាវ:ដែលប្រាសចាកវិតក្ក:និងវិចារ: ព្រោះមកពីការលេចឡើងនៃលក្ខណ:ពិសេស របស់បីតិនិងសុខ: ដែលកើតមកពីវិវេក។
ភិក្ខុរូបខ្លះមានសេចក្ដីប្រាថ្នាឤក្រក់ ហើយលោភចង់បានទ្រព្យសម្បត្ដិ ក្លែងធ្វើជារមទម្យ ហើយ និយាយ ថា “ឤត្មាបានសម្រេចឈាន” ហើយស្វាធ្យាយនូវព្រះសូត្រដោយសេចក្ដីសង្ឃឹមថានឹងទទួលបាននូវ ទេយ្យទាន នេះហៅថាបោកបញ្ឆោតដោយឥរិយាបថ ។
កាលបើបុគ្គលឃើញនូវរូប ហើយចិត្ដបុគ្គលនោះពុំរីករាយឬពុំសោកសៅ សភាវ:បែបនេះហៅថា ឆឡង្គុ បេក្ខា។ ការតម្កល់នៅខ្ជាប់ក្នុងភាពជាកណ្តាលព្រោះវិរាគ: ហៅថាឈានុបេក្ខា។ បរិសុទ្ធិ បេក្ខា គឺភាព បរិសុទ្ធនៃសតិដែលកើតពីឧបេក្ខា។
សីលពួកទុក:មានម៉្យាងទៀតគឺ បមាណសីល និង អប្បមាណសីល ។ តាមដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់សម្ដែង សីលដែលមិនគ្រប់បរិបូណ៌ហៅថា បមាណសីល។ សីលដែលគ្រប់បរិបូណ៌ហៅថាអប្បមាណសីល។
ធម្មតា សីលា។ . , 19: ធម្មតា ឯសា ភិក្ខវេ យទា ពោធិសត្ដោ មាតុ កុច្ឆឹ ឱកន្ដោ ហោតិ ន ពោធិសត្ដមាតុ បុរិសេសុ មានសំ ឧបជ្ផតិ កាមគុណូបសំហិតំ អនតិក្កមនិយា ច ពោធិសត្ដមាតា ហោតិ កេនចិ បុរិសេន រត្ដចិត្ដេន អយំ ឯត្ថ ធម្មតា។
វិ បុគ្គលរាគចរិត កាលបើធ្វើកុសល រមែងមានសទ្ធាខ្លាំងក្លា ព្រោះគុណសម្បត្ដិនេះទោរទន់ទៅរករាគ:។ ម៉្យាងវិញទៀតរាគ:និងសទ្ធា មានលក្ខណ:ស្រដៀងគ្នាបីប្រការគឺ: ការប្រកាន់ខ្ជាប់ ការស្វះស្វែងរកអំពើ ល្អ និងការមិនស្អប់ខ្ពើម។
បទដែលថា “ចូលដល់ហើយឤស្រ័យនៅ” គឺយោគីនោះបាននូវបឋមជ្ឈាន លះបង់នូវអង្គ៥ហើយ ក៏បំពេញអង្គ៥យ៉ាង កុសលធម៌៣យ៉ាង លក្ខណ:១០ប្រការ និងកុសល២៥យ៉ាង ឲ្យកើតឡើងវិញ។ បុគ្គលដែល ប្រកបដោយបុណ្យកុសលទាំងនេះ រមែងទៅកើតក្នុងព្រហ្មលោកឬទេវលោក។
ម៉្យាងទៀត កម្មដ្ឋាន២គឺធម្មានុស្សតិនិងឧបសមានុស្សតិ មានឤរម្មណ៍ដែលចំរើនលូតលាស់ខាងក្នុង ដែលត្រៀមទុកហើយ; មានឤរម្មណ៍ដែលចំរើនលូតលាស់ខាងក្រៅដែលត្រៀមទុកហើយ; ជាអជ្ឈត្តិការម្មណ៍ ដែលត្រៀមទុកហើយ; ជាពហិទ្ធារម្មណ៍ដែលត្រៀមទុកហើយ។
ថ្វីត្បិតតែឤរម្មណ៍ដែលកើតឡើងជា របស់ដែលមិនមានពិសោធន៍ពីមុនមក និងដែលជាឤរម្មណ៍ដែលមិនអំណោយផលដល់ការបដិបត្តិក្តី ក៏ចិត្ត របស់លោកមិនមានប្រាថ្នានឹងប្រព្រឹត្ដល្មើសឡើយ។
បុគ្គលទោសចរិត ប្រញាប់ប្រញាល់ក្នុងការដេកនៅកន្លែងណាដែលរកបានដោយខ្លួនឯង ឬក៏ដែលគេ ប្រគល់ឲ្យហើយ។ ពេលដេកលក់ ចិញ្ចើមរាងជ្រួញ។ កាលបើត្រូវគេដាស់ឲ្យក្រោកឡើងពេលកណ្ដាលឤធាត្រ ក៏ភ្ញាក់ក្រោកឡើងភ្លាម ហើយឆ្លើយដោយសេចក្តីក្រេវក្រោធ។
សូមលោកអ្នកដែលបានរួមចំណែកក្នុងការកើតឡើងនៃសៀវភៅនេះ អញ្ជើញអនុមោទនា ទទួលនូវបុណ្យកុសលតាមតែសេចក្តីប្រាថ្នា និងទីបំផុតសូមបានជួបនឹងវិមុត្តិធម៌ ដែលជាធម៌នាំអ្នក បដិបត្តិឱ្យបានរួចផុតទុក្ខ កុំបីឃ្លៀងឃ្លាតឡើយ។ សូមអនុមោទនា!
បានដល់អ្នកដែលមានចិត្ដមិនត្រង់បរិសុទ្ធ ប្រចុបប្រចែង និយាយកំប្លុកកំប្លែង ធ្វើឫក ធ្វើពារ ដោយសង្ឃឹមថានឹងបានផលតបស្នង។ ធ្វើឲ្យមានបរិយាកាសរីករាយ ព្រោះសង្ឃឹមថានឹងឤចទាក់ទាញ ប្រយោជន៍មកដល់ខ្លួន នេះហៅថា លបនា។
៤- សមាធិនេះជាធម៌ដែលបង្កឲ្យកើតសេចក្ដីសុខ និងសេចក្ដីស្ងប់បានច្រើនជាទីបំផុត។ ជាធម៌ដែល ប្រកបដោយបស្សទ្ធិ តែក៏នៅមិនឤចឈ្នះលើការដែលយល់ឃើញថា នេះជាខ្លួនអញ ដែលជាហេតុនាំឲ្យមានការកើតនិងការស្លាប់ដែរ។
គប្បីជ្រាបនិងវិនិច្ឆ័យពាក្យថា “ការធ្វើលក្ខណ:១០យ៉ាងឲ្យបរិបូណ៌” ដូច្នេះថា: លក្ខណ:១០យ៉ាងនេះ រួមមាន លក្ខណ:៣យ៉ាងនៃសេចក្ដីបរិសុទ្ធក្នុងការបដិបត្ដិ លក្ខណ:៣យ៉ាងនៃការរីកចំរើនក្នុងឧបេក្ខា និងលក្ខណ: ៤យ៉ាងនៃការរីករាយ ។
តម្កើងខ្លួនឯងហើយបន្ដុះបង្អាប់អ្នកដទៃ ឤស្រ័យនូវមាន: ទាំងអស់នេះជានិស្សិតសីល។ ចំណែកសីលឯណា ដែលឆ្ពោះទៅរកវិមុត្ដិ ជាអនិស្សិតសីល។ និស្សិតសីល មិនមែនជាសីលសំរាប់បណ្ឌិតទេ ចំណែក អនិស្សិតសីល ទើបជាសីលសំរាប់បណ្ឌិត។
បុគ្គលប្រកាន់ខ្ផាប់ទៅនឹងការប្រាកដឡើងរបស់សង្ខារដែលខ្លួនបានឃើញជាដំបូង ហៅថាបរាមដ្ឋសីល។ សីលរបស់បុថុជ្ជនដែលជាមធ្យោបាយសំរាប់ចូលទៅរកមគ្គ ហៅថាអបរាមដ្ឋសីល។ បដិបស្សទ្ធសីល គឺអ្វី?
យោគីនោះ “សម្រេចបាននិងឤស្រ័យនៅក្នុងចតុត្ថជ្ឈាន ពុំមានទុក្ខ ពុំមានសុខ មានតែភាពបរិសុទ្ធនៃ សតិ ដែលកើតពីឧបេក្ខា ព្រោះតែលះនូវសុខនិងទុក្ខ និងទុកចោលនូវសោមនស្សនិងទោមនស្សដែលមានពី មុនមកនេះ ជាឤនិសង្សរបស់បឋវីកសិណ។
ពាក្យថា “មិនមែនដើម្បីឲ្យខ្លួនអញមានលំអ ឬស្អាតនោះទេ” ដូចជនដែលប្រាថ្នាឲ្យអ្នក ដទៃ ស្រឡាញ់ខ្លួននៅត្រង់ដែលខ្លួនមានរាងកាយនិងអវយវ:ពេញលេញនិងគួរឲ្យគយគន់ និងមិនចេះស្កប់ចិត្ដ ព្រោះ ពេញទៅដោយសេចក្ដីត្រូវការ។
ពាក្យថា “ឤត្មាអញបរិភោគដើម្បីសមាទានជីវិតជាព្រហ្មចារី” គឺប្រាថ្នាដើម្បីសម្រេចអរិយមគ្គដោយ ឤស្រ័យប្រយោជន៍ពីការចេះប្រមាណក្នុងការបរិភោគ គឺបរិភោគដោយមានឤរម្មណ៍ ដូចបុគ្គលដែលបរិភោគសាច់របស់កូនខ្លួន ដូច្នោះដែរ ។
បើសីលរបស់ព្រះយោគីមិនបរិសុទ្ធ ហើយលោកបានសារភាពកំហុស លោកនឹងមាន សេចក្ដីសុខព្រោះសីលបរិសុទ្ធ។ បើសិនជាព្រះយោគីលោកមានសេចក្ដីសង្ស័យ ត្រូវរកហេតុដែលនាំឲ្យសៅហ្មង នោះឲ្យឃើញ ហើយលោកក៏នឹងបានសេចក្ដីស្ងប់វិញ។
ម៉្យាងទៀត កម្មដ្ឋាន២មានឤរម្មណ៍ដែលចំរើនលូតលាស់ខាងក្នុងដែលបានត្រៀមទុកហើយ; ជា ពហិទ្ធារម្មណ៍ដែលចំរើនលូតលាស់ខាងក្រៅនិងដែលបានត្រៀមទុកហើយ; ជាអជ្ឈត្តិការម្មណ៍ដែលបានត្រៀម ទុកហើយ; ជាពហិទ្ធារម្មណ៍ដែលបានត្រៀមទុកហើយ។
សំរាប់យោគីដែលមានបទពិសោធន៍ក្នុងការបដិបត្តិ ឤចកំណត់និមិត្ដបានគ្រប់ពេលដែលខ្យល់បក់ប៉ះ រាងកាយ មិនថាកំពុងតែអង្គុយ ដើរ ឬដេកនោះទេ។ វាយោបដិភាគនិមិត្ដរមែងកើតឡើងដល់យោគីនោះ ដោយ ឤការដូច្នេះ គឺពុំដូចគ្នានឹងយោគីថ្មីទេ។
វិ បើសិនជាភិក្ខុទទួលឤហារដែលគេប្រគេន ក្រោយពីលោកបាន ឆាន់រួចហើយនោះ លោកនឹងត្រូវឤបត្តិ ស្មើនឹងភិក្ខុដែលទទួលឤហារដែលគេប្រគេនចំពោះភិក្ខុមួយរូប ឬច្រើន រូបដោយចំពោះ គឺលោកមិនគួរឆាន់ទៀតទេ។
វិ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដែងដល់ភិក្ខុទាំងឡាយដូច្នេះថា៖ “នៅក្នុងបឋមជ្ឈាន យោគីបានធ្វើឲ្យសំរេច ហើយនូវការរំលៀកចេញពីកាម។ ក្នុងបឋមជ្ឈាននោះ ទុក្ខិន្ទ្រីយ៍ដែលកើតឡើងហើយ ក៏រលត់ទៅដោយ មិនមានសេសសល់ ។
វេមតិកសីលសម្រេចបានដោយហេតុបីប្រការគឺ សេចក្ដីសង្ស័យក្នុងវត្ថុ សេចក្ដីសង្ស័យក្នុងឤបត្ដិ និងសេចក្ដីសង្ស័យក្នុងការប្រព្រឹត្ដិខុស ។ នេះ ហៅថាវេមតិកសីល។
ម៉្យាងទៀត កម្មដ្ឋាន៤គឺសីលានុស្សតិ ចាគានុស្សតិ ចតុធាតុវវដ្ឋាន១ និងឤហារេបដិកូល សញ្ញា១ មាន រម្មណ៍ដែលចំរើនលូតលាស់ខាងក្នុង; ជាអជ្ឈត្តិការម្មណ៍; ជាឤរម្មណ៍ដែលបានត្រៀមទុកហើយ; ជាហិទ្ធារម្មណ៍ ដែលបានត្រៀមទុកហើយ។
បុន ច បរំ មហារាជា ភិក្ខុបីតិយា ច វិរាគា ច ឧបេក្ខកោ ច វិហរតិ សតោ ច សម្បជានោ សុខញ្ច កាយេន បដិសំវេទេតិ យំ តំ អរិយា ឤចិក្ខន្ដិ: “ឧបេក្ខកោ សតិមា សុខវិហារី” តិ តតិយជ្ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។
ទីស្នាក់នៅរបស់បុគ្គលរាគចរិត គួរជាទីដែលមានភេសជ្ជ: និងឤហារសាមញ្ញងាយៗ។ កាលបើចូល ទៅបិណ្ឌបាត្រតាមភូមិ គួរបែរមុខទៅរកពន្លឺព្រះឤទិត្យ និងដើរតំរង់រកកន្លែងណាដែលឤក្រក់ជាទីបំផុត។ បុគ្គល គួរទៅរកទីកន្លែងបែបនេះចុះ។
បុគ្គលដែលមិនឤចចូលទៅកាន់ឈានបានមាន៤ប្រភេទ។ ប្រាកដណាស់ដែលថា បុគ្គលទាំងនោះ រមែង នឹងទៅកើតក្នុងអបាយភូមិជាមិនខាន។ បុគ្គលទាំងនោះនឹងធ្វើនូវអនន្ដរិយកម្ម ឲ្យកើតឡើង។ បុគ្គលទាំង នោះជា អ្នកមានទិដ្ឋិវិបល្លាស។
បុន ច បរំ សារិបុត្ត ឥធឯកច្ចោ បុគ្គលោ សីលេសុ បរិបូរការី ហោតិ សមាធិស្មឹ បរិបូរការី បញ្ញាយ ន បរិបូរការី។ សោ បញ្ចន្នំ ឱរម្ភាគិយានំ សំយោជនានំ បរិក្ខាយ ឧទ្ធំសោតោ ហោតិ អកនិដ្ឋគាមី ។
វិ រសរបស់សុខ: ជាលក្ខណ:របស់សុខ:។ ការពឹងឤស្រ័យលើឤរម្មណ៍ដ៏គួរឲ្យពេញចិត្តនេះ ជារសដ៏គួរជា ទីប៉ងប្រាថ្នារបស់សុខ:។ ការបញ្ចុះបញ្ចូលដោយសេចក្តីស្ងប់ ជាបច្ចុបដ្ឋានរបស់សុ់ខ:។ ការស្ងប់ ជាបទដ្ឋាន របស់សុខ:។
“មានការអត់ធន់ចំពោះពាក្យសំដី” មានន័យថា បុគ្គលនោះដូចជាព្រះអរិយបុគ្គលដែលមានការយល់ ច្បាស់ មិនចេះធុញទ្រាន់នឹងការនិយាយស្ដីរបស់អ្នកណា មិននិយាយបញ្ចើចបញ្ចើ ….
បុគ្គលអ្នកដែលបានសន្សំកម្មក្នុងអតីតជាតិដោយការសម្លាប់ ការធ្វើទារុណកម្ម និងការចាប់ឃុំឃាំងគេ និងអ្នកដែលឡើងមកពីស្ថាននរកឬស្ថានភុជ្ជង្គ ពេលមកចាប់បដិសន្ធិក្នុងលោកនេះ នឹងកើតជាបុគ្គល ដែលមានទោសចរិត។
នៅពេលដែលព្រះឧបជ្ឈាយ៍ដែលជាទីពឹងពំនាក់ បានសង្កេតឃើញនូវចរិតរបស់យោគីដែលជាសិស្ស ហើយក៏បង្រៀននូវកម្មដ្ឋានទាំង៣៨ប្រការ ព្រមទាំងកម្មដ្ឋានដែលជាសម្បយុត្តទាំង២យ៉ាង ដល់យោគីអង្គនោះ។
បុ លោកបានពោលទុកថា អង្គ៥រួមចូលគ្នាធ្វើឲ្យកើតបឋមជ្ឈាន។ ព្រោះហេតុនេះ ទើបមិនឤចនិយាយថា មានឈាននៅខាងក្រៅអង្គ៥ទេ ព្រោះបើមានឈាននៅខាងក្រៅអង្គ៥ តើនឹងឤចពោលបានថា បឋមជ្ឈាន ប្រកបដោយអង្គ៥ យ៉ាងដូចម្តេចនឹងបាន?
បើសិនជាភិក្ខុនោះឃើញថាខ្លួនប្រកបនូវមិច្ឆាជីវ: លោកត្រូវសារភាពកំហុសដែលបានប្រព្រឹត្ដល្មើស នោះ។ បន្ទាប់ពីសារភាពហើយ គប្បីតាំងចិត្ដថា“ឤត្មាអញនឹងមិនធ្វើដូច្នេះទៀតទេ”។ កាលបានឃើញដូច្នេះ ហើយ លោកក៏តាំងចិត្ត។
វិ គឺការបដិបត្តិដែលប្រញាប់ប្រញាល់ ដោយយោគីជាអ្នកខ្វះការអត់ធន់។ យោគីអង្គុយកម្មដ្ឋានតាំងតែពី ព្រឹក លុះដល់ពេលល្ងាចទើបឈប់សំរាក ព្រោះការនឿយហត់របស់រាងកាយ។ នេះជាការធ្វើកម្មដ្ឋាន ដោយ ប្រញាប់ប្រញាល់។
វិ ភិក្ខុជៀសវាងសេនាសន:ដែលមានដំបូល និងម្លប់របស់ដើមឈើ ហៅថាការសមាទានអព្ភោកាសិកង្គ:។ បើសិនជាភិក្ខុឤស្រ័យនៅក្នុងកន្លែងដែលមានដំបូល និងនៅក្រោមម្លប់របស់ដើមឈើ ឈ្មោះថាដាច់សមា ទានអព្ភោកាសិកង្គធុតង្គ។
សហធម្មិកនោះក៏នឹងឆ្លើយថា៖ “ក្នុងប្រទេសដូច្នេះ ក្នុងវត្ដនោះ ក្នុងទីស្ថាននោះ ជាកន្លែងចំរើន សមាធិ ជាកន្លែងដែលតាំងឡើងសំរាប់ព្រះសង្ឃ នៅកន្លែងនោះមានឤចារ្យកម្មដ្ឋានដែលជាទីលើកតម្កើង របស់ជនគ្រប់ រូបជាដើម”។
ឥធ ថបតិ ភិក្ខុ កាយទុច្ចរិតំ បហាយ កាយសុចរិតំ ភាវេតិ.មនោទុច្ចរិតំ បហាយ មនោសុចរិតំ ភាវេតិ មិច្ឆាឤជីវំ បហាយ សម្មាឤជីវេន ជីវិកំ កប្បេតិ ឥត្ថេតេ អកុសលសីលា អបរិសេសា និរុជ្ឈន្ដិ
ម៉្យាងទៀត ការស្ងាត់ចាកកាមនេះ គឺជាសុខ:ក្នុងបច្ចុប្បន្នដែលកើតមកពីការរសាយចេញពីកាមគុណ ឯការស្ងាត់ចាកអកុសលធម៌វិញ គឺជាសុខ:ក្នុងបច្ចុប្បន្នដែលកើតមកពីការរសាយដែលមិនធ្លាក់ទៅក្នុងសេចក្ដីទុក្ខ ព្រួយខាងចិត្ដ។
ការមិនលង់វង្វេងជាលក្ខណ:ការសំរេច ចិត្ដជារស ការពិនិត្យពិច័យក្នុងសភាវ:ទាំងឡាយជាបច្ចុបដ្ឋាន ការពិចារណាយ៉ាងត្រឹមត្រូវជាបទដ្ឋានរបស់ សម្បជញ្ញ:។
កាលបើបានចម្លើយយ៉ាងដូច្នេះហើយ យោគីគួរគិតពិចារណាពីរឿងនេះ និងធ្វើចិត្ដឲ្យរីករាយ ហើយ តាំងចិត្តធ្វើដំណើរឆ្ពោះទៅទីនោះដើម្បីប្រណិបត្ដិបំរើលោកឤចារ្យនោះ និងហាត់ហ្វឹកហ្វឺនខ្លួនក្រោម ការគ្រប់គ្រង របស់លោក។
បើសិនជាភិក្ខុអង្គុយពីរដង លើកលែងតែការអង្គុយដើម្បីឆាន់ថ្នាំទឹកនិងថ្នាំដទៃៗទៀតដែលដូចគ្នានោះ ឈ្មោះថា ដាច់ការសមាទានឯកាសនិកង្គ:។ ប្រការនេះ ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ទ្រង់មិនសរសើរឡើយ។ នេះហៅថា ការកំណត់ដោយឤហារ។
បូរាណាចារ្យបានពោលទុកថា ការបរិភោគ មាន៤យ៉ាងគឺ ថេយ្យបរិភោគ ឥណបរិភោគ ទាយជ្ជបរិភោគ និងសាមីបរិភោគ ) ។
ដោយការបង្អោនចិត្តទៅរកអប្បនាសមាធិ មានន័យថា យោគីនោះតែងតែគោរព រីករាយ និងបដិបត្តិ សមាធិនោះដោយច្រើននិងជាប់ជាប្រចាំ ដូចជាជំរៅដែលជ្រៅជាទីបំផុត ដូចជាទឹកផុសដែលផុសមកជានិច្ច និង ដូចជាកូនឈើដែលនៅខ្ចី។
វិ យោគីឃើញទោសនៃការសុំអ្នកស្រុកនូវចីវរទាំងឡាយ និងឃើញឤនិសង្សរបស់សំពត់បង្សុកូល “ឤត្មាអញបដិសេធការប្រគេនរបស់អ្នកស្រុក និងសមាទាន តែសំពត់បង្សុកូល”។
តថា ហិ សមាធិ កាមច្ឆន្ទស្ស បដិបក្ខោ បីតិ ព្យាបាទស្ស វិតក្កោ ថីនមិទ្ធស្ស សុខំ ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចស្ស វិចារោ វិចិកិច្ឆាយា តិ បេដកេ វុត្ដំ
ព្រោះថា នៅពេលដែល ចេញចាកពីលោកីយវិស័យ ព្រោះមិនមានការជាប់ជំពាក់ បុគ្គលមានការប្រព្រឹត្ដិស្ងប់និងសំរួមក្នុងកាយកម្ម និង វចីកម្ម។
ពេលប្រព្រឹត្ដល្មើសក្នុងឥន្ទ្រីយសំវរសីល ឬក្នុងបច្ចយសន្និសីទសីល លោកគប្បីពោលថា៖ “ឤត្មា អញនឹង មិនធ្វើដូច្នេះទៀតទេ”។ បើសិនជាលោកបានតាំងចិត្ដដូច្នេះ លោកនឹងក្លាយទៅជាអ្នកដែលមានការសំរួមដ៏លើស នាអនាគត។
បុន ច បរំ គហបតយោ ទុស្សីលោ សីល វិបន្នោ យំ យទេវ បរិសំ ឧបសំកមតិ យទិ ខត្ដិយាបរិសំ យទិ ព្រាហ្មណបរិសំ យទិ គហបតិ បរិសំ យទិ សមណបរិសំ អវិសារទោ ឧបសង្កមតិ មង្កុភូតោ។
ម៉្យាងទៀត សមាធិមានន័យថា ការមិនព្រមឲ្យចិត្តិរបស់ខ្លួននេះងាករេទៅតាមកម្លាំងខ្យល់រាគ: ឧបមា ប្រៀបដូចជាពន្លឺប្រទីបដែលឆេះភ្លឺមិនភ្លឹបភ្លែតដោយសារខ្យល់ ព្រោះស្ថិតនៅពីក្រោយខ្នងព្រះរាជវាំង ដូច្នោះដែរ។
ដោយការគ្រប់គ្រងចិត្ដ និងបង្គាប់ចិត្ត មានន័យថា ចិត្ដឤចបង្គាប់បានដោយវិធី២យ៉ាងគឺ: ១-ដោយ សេចក្តីព្យាយាមដ៏មោះមុត និង ២-ដោយការត្រិះរិះត្រួតពិនិត្យឤរម្មណ៍ដោយល្អិតល្អន់ ព្រោះបើមិនដូច្នេះទេ ចិត្ដ
បើបុគ្គលព្រមទទួលយក់វិមុត្តិមគ្គនេះហើយ បុគ្គលនោះត្រូវបំពេញនូវខន្ធ ទាំងបីឲ្យកើតឡើង។ អ្វី ទៅគឺខន្ធទាំងបីនោះ?
បុន ច បរំ សារិបុត្ត ឥធឯកច្ចោ បុគ្គលោ សីលេសុ បរិបូរការី ហោតិ សមាធិស្មឹ ន បរិបូរការី បញ្ញាយ ន បរិបូរការី។ សោ តិណ្ណំ សំយោជនានំ បរិក្ខាយ រាគទោសមោហានំ តនុត្តា សកទាគាមិ ហោតិ ។
វិ ការតាំងមាំនៃចិត្ត ជាលក្ខណ:របស់សមាធិ; ការគ្របសង្កត់នូវទោស: គឺជារស; ភាពស្ងប់ស្ងាត់ របស់ចិ់ត្ដ ជាបច្ចុបដ្ឋាន; សភាវ:ដែលមិនប្រកបដោយកិលេស និងសភាវ:ដែលចិត្ដបានរួចផុតពី កិលេស ជាបទដ្ឋាន។
វិ បុគ្គលនោះសំដែងធម៌បានយ៉ាងល្អ និងជាអ្នកមានការបដិបត្ដិ២យ៉ាងជាគ្រឿងសំគាល់គឺ: ទីមួយ ចេះរស់ នៅជាមួយគ្នាដោយមានសេចក្តីសុខ និងទីពីរ មានការយោគយល់គ្នានិងមិននិយាយឤក្រក់ពីគ្នាទោវិញ ទៅមកឡើយ។
អាចក្តីសំដែងពីការរួចចាកផុតដល់ជនទាំងឡាយណាដែលមិនទទួលស្គាល់វិមុត្តិ ដើម្បីបណ្តុះឲ្យគេបានទទួលនូវអារម្មណ៍នៃការមិនជាប់ជំពាក់ ឧបមាបីដូចជាអ្នកធ្វើដំណើរផ្លូវឆ្ងាយដែលបានអ្នកនាំផ្លូវដ៏ល្អដូច្នោះដែរ។
វិ ការបដិបត្ដិ សេចក្ដីព្យាយាម ការអធិដ្ឋាន និងការធ្វើធុតង្គ ទាំងអស់នេះហៅថាវត្ដ: មិនមែនសីលទេ។ សីលក៏ឤចហៅថាជាវត្ដ:ដែរ។ សីលហៅថាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ។ វេទនា(?
ម៉្យាងទៀត វិធីទាំង៨យ៉ាងនេះ ឤចសង្ខេបឲ្យមកនៅត្រឹមតែការពិចារណា៤ប្រការគឺ ការពិចារណានូវ អ្វីដែលគួរលះបង់ ការពិចារណាអំពីការពិត ការពិចារណាអំពីការពេញចិត្ដតែនឹងរបស់តិច និងការពិចារណាអំពី ការទទួលតិច។
វិ សមាធិសំដៅលើការដែលយោគីអង្គណាមួយមានចិត្តបរិសុទ្ធ មានសេចក្ដីព្យាយាមមិនប្រែប្រួល ប្រកប ដោយសច្ចធម៌ដែលមានសេចក្តីស្ងប់ជាឤនិសង្ស និងជាអ្នកមិនរវើរវាយ។ នេះឯងហៅថា សមាធិ។
“ខាងក្នុង” មាន៣ប្រការគឺ ទី១ “ខាងក្នុង” ក្នុងន័យជាបុគ្គល; ទី២ សមាធិខាងក្នុង និងទី៣ ឤរម្មណ៍ខាងក្នុង។
26—7; . , 16: បុន ច បរំ ឧទាយិ ភិក្ខុ សុខស្ស ច បហានា ទុក្ខស្ស ច បហានា បុព្វេ វ សោមនស្សទោមនស្សានំ អត្ថគមា អទុក្ខំ អសុខំ ឧបេក្ខាសតិបរិសុទ្ធឹ ចតុត្ថជ្ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។
វិ យោគីញ៉ាំងផ្នែកសំខាន់នៃរាងកាយឲ្យស្អាតបាន ដោយកម្ម៣យ៉ាងគឺ ដោយបរិភោគឤហារដែលសមគួរ ដោយការរីករាយនឹងឤកាសធាតុដែលងាយស្រួលដល់ការបដិបត្ដិ និងដោយការប្រព្រឹត្ដទៅនូវឥរិយាបថ ដែលគួរឲ្យរីករាយ។
សោ ខោ អហំ ឤនន្ទ អបរេន សមយេន វិវិច្ចេវ កាមេហិ…បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរាមិ តស្ស មយ្ហំ ឤនន្ទ ឥមិនា វិហារេន វិហរតោ កាមសហគតា សញ្ញាមនសិការា សមុទាចរន្ដិ ស្វាស្ស មេ ហោតិ ឤពោធា។
បុន ច បរំ សារិបុត្ត ឥធឯកច្ចោ បុគ្គលោ សីលេសុ បរិបូរការី ហោតិ សមាធិស្មឹ មត្តសោការី បញ្ញាយ មត្តសោការី ។ សោ តិណ្ណំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា សត្តក្ខត្តុបរមោ ហោតិ ។
ពាក្យថា “ឤត្មាអញបរិភោគដោយការពេញចិត្ដតែនឹងរបស់បន្ដិចបន្ដួច” គឺរក្សារាងកាយឲ្យមានសុវត្ថិ ភាព ដោយបរិភោគតែបន្ដិចបន្ដួច គឺបដិបត្ដិចំពោះរាងកាយដូចជាគ្រូពេទ្យ ។
យោគីគួរបំពេញកម្មដ្ឋានដោយសម្លឹងមណ្ឌល: និងចាប់យកនិមិត្មិដោយវិធី៣យ៉ាងគឺ ដោយការសម្លឹង មើលតែល្មម ដោយឧបាយ និងដោយការកំចាត់នូវភាពរវើរវាយ ។
“ដោយកុសលសម្បត្តិទាំងនេះ យោគីនោះនឹងទៅកើតក្នុងឤកាសានញ្ចាយតនភូមិ”នោះ មានន័យថា ក្រោយពីស្លាប់ទៅ អ្នកដែលបដិបត្តិឤកាសានញ្ចាយតនឈាននឹងទៅកើតក្នុងឤកាសានញ្ចាយតនភូមិ មាន ឤយុ ប្រមាណ២០០០កប្ប ។
ភិក្ខុសំដែងធម៌ចំពោះគហបតីមានទ្រព្យ ព្រោះប្រាថ្នាបានទទួលនូវការឧបត្ថម្ភ។ ភិក្ខុនោះចង់បានផលប្រយោជន៍ តែមិនបានព្យាយាមនឹងយកឈ្នះចិត្ដរបស់ខ្លួនឯងទេ។ នេះហៅថា នេមិត្ដិកតា។
បន្ទាប់ពីបាននូវនិមិត្ដហើយ យោគីអ្នកមានសេចក្តីគោរពចំពោះឤចារ្យរបស់ខ្លួន គប្បីរក្សានិមិត្ដដ៏ ឧត្ដម នោះ។ បើសិនជាមិនរក្សាទេ និមិត្ដនោះនឹងបាត់បង់ទៅយ៉ាងពិតប្រាកដ។
មានប្រពៃណីដែលបដិបត្តិម៉្យាងទៀតគឺ បុគ្គលដែលមានសេចក្តីប្រមាទគប្បីឤស្រ័យនៅក្នុងទីស្ងាត់ ឬ នៅក្រោមដើមឈើ។ ហេតុអ្វីបានជាត្រូវនៅក្នុងទីស្ងាត់?
សមាធិមាន៤ប្រភេទគឺ កាមាវចរសមាធិ រូបាវចរសមាធិ អរូបាវចរសមាធិ និង អបរិយាបណ្ណ សមាធិ។ការលះបង់នូវនីវរណធម៌ណានីមួយក្នុងនីវរណធម៌ទាំង៥ ដោយធម៌ដែលជាសត្រូវនឹងនីវរណធម៌ណា
“ឥឡូវនេះ ឤចក្តីនឹងសំដែងពីវិធីដើម្បីបាននូវទុតិយជ្ឈាន។ ឤចក្តីនឹងពិចារណានូវទោសរបស់ បឋមជ្ឈាន និងឤនិសង្សរបស់ទុតិយជ្ឈាន ” ដូចតទៅ៖
វិ បើសិនជានៅកណ្តាលព្រៃខ្មោចនោះមានតែសូរសម្លេងស្រែកយំខ្សឹកខ្សួល មានផ្សែងនិងភ្លើងគ្រប់ពេល វេលានោះ ភិក្ខុគប្បីពិចារណាស្វែងរកកន្លែងដែលស្ងប់ស្ងាត់ ហើយទៅកាន់ទីនោះដើម្បីឤស្រ័យនៅចុះ។
អសុភសញ្ញា១០ បានដល់ឧទ្ធុមាតកសញ្ញា, វិនីលកសញ្ញា, វិបុព្វកសញ្ញា, វិក្ខិត្តកសញ្ញា, វិក្ខាយិតក សញ្ញា, ហតវិក្ខិត្តកសញ្ញា, វិច្ឆិទ្ទកសញ្ញា, លោហិតកសញ្ញា, បុឡុវកសញ្ញា, និងអដ្ឋិកសញ្ញា ។
ម៉្យាងទៀត កម្មដ្ឋាន៦គឺពុទ្ធានុស្សតិ១ សង្ឃានុស្សតិ១ សីលានុស្សតិ១ ចាគានុស្សតិ១ ចតុធាតុ វវដ្ឋាន១ និងឤហារេបដិកូលសញ្ញា១ មានឤរម្មណ៍ដែលជាអតីតត្រៀមទុកហើយ; មានឤរម្មណ៍ដែលជាអនាគត ត្រៀមទុកហើយ។
ម៉្យាងទៀត កម្មដ្ឋាន៤គឺតេជោកសិណ វាយោកសិណ បុឡុវកសញ្ញ និងឤនាបាណស្សតិ មានឤរម្មណ៍ មិនរឹងប៉ឹង មានចលនាជាមធ្យម តែមានបដិភាគនិមិត្តរឹងប៉ឹង។ កម្មដ្ឋាន៣៤ដទៃក្រៅពីនេះ មានឤរម្មណ៍រឹងប៉ឹង ទាំងអស់។
យោគីនោះ កាលបើស្ងប់ចាកកាមនិងស្ងប់ចាកអកុសលធម៌ហើយ រមែងបានសំរេចនូវបឋមជ្ឈាន ដែល ប្រកបដោយវិតក្ក: វិចារ: បីតិ និងសុខ: ដែលកើតពីវិវេក ។ នេះជាឤនិសង្សរបស់បឋវីកសិណ។
បុ បើការស្ងាត់ចាកអកុសលធម៌លោកបានបង្រៀនទុកហើយ ឯកាមដែលជាអកុសលធម៌ ក៏មាននៅក្នុងនោះ ហើយដែរ ចុះហេតុអ្វីទើបបានជាលោកបង្រៀនរឿងការស្ងាត់ចាកកាម ដោយឡែកទៅវិញ?
វិ ការពេញប្រៀបដោយបីតិជាលក្ខណ:របស់បីតិ ការធ្វើឲ្យសប្បាយជារសរបស់បីតិ ការគ្របសង្កត់នូវ ឤរម្មណ៍ដែលមករុកកួនផ្លូវចិត្ដជាបច្ចុបដ្ឋានរបស់បីតិ ការរីករាយដ៏ក្លៀវក្លាជាបទដ្ឋានរបស់បីតិ។
អច្ចារទ្ធវិរិយំ ឧទ្ធច្ចាយ សំវត្ដតិ អតិលីនវិរិយំ កោសជ្ផាយ សំវត្ដតិ។ តស្ម តិ ហ ត្វំ សោណ វិរិយសមតំ អធិដ្ឋាហ ឥន្ទ្រិយានញ្ច សមតំ បដិវិជ្ឈ តត្ថ ច និមិត្ដំ គណ្ហាហី តិ។
56-7 បុន ចបរំ ភិក្ខវេ អរិយសាវកោ អរិយកន្ដេហិ សីលេហិ សមន្នាគតោ ហោតិ អក្ខណ្ឌេហិ អឆិទ្ទេហិ អសពលេហិ អកម្មាសេហិ ភុជិស្សេហិ វិញ្ញុប្បសដ្ឋេហិ អបរាមដ្ឋេហិ សមាធិសំវត្ដនិកេហិ។
បុគ្គលទាំង៧ប្រភេទនេះ ឤចបំព្រួញចុះមកនៅត្រឹមតែ៣ចរិត ទៅតាមកិលេសដែលជាឋាន:ទាំង៣ គឺ បុគ្គលដែលមានរាគចរិត បុគ្គលដែលមានទោសចរិត និងបុគ្គលដែលមានមោហចរិត។