polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
រូបចំលាក់លើជញ្ជាំងប្រាសាទអង្គរវត្ត បង្ហាញព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី២ គង់លើបល្ល័ង្កទទួលគារវកិច្ចពីពួកបរិវារ​ដែលមានជាអាទិពួករាជវង្សានុវង្ស មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ទាំងខាងស៊ីវិលនិងខាងទាហាន និងបុគ្គលិកមួយចំនួនច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ណាស់។ ព្រះរាជាគង់ក្នុងរាជវាំងសង់ពីឈើ។ លោកជីវ-តាក្វាន់ មានការស្ញប់ស្ញែងយ៉ាងខ្លាំងចំពោះភាពរុងរឿង​និងប្រណីតភាពនៃរាជវាំងនេះ ជាពិសេសចំពោះសាលសវនាការដែលមានបង្អួចមាស ហើយនៅខាងស្ដាំនិងខាងឆ្វេងមានសសរបួនជ្រុងមានដាំកញ្ចក់តំរៀបគ្នា។ល។
នៅក្នុងរដ្ឋបាលភូមិភាគ គេឃើញមានមន្ត្រីច្រើនជាន់ច្រើនថ្នាក់ទៀតគឺមានតាំងពីអធិការ (អាជ្ញាហ្លួង?
ចំពោះការធ្វើសច្ចាប្រណិធានរបស់មន្ត្រី ថាស្មោះត្រង់ចំពោះព្រះមហាក្សត្រនោះ គេមិនដឹងថានេះជាវិធានការទូទៅឬគ្រាន់តែជាមធ្យោបាយសំរាប់ចងភ្ជាប់មន្ត្រីទៅនឹងព្រះរាជា​កាលណាឡើង​សោយរាជ្យមិនស្របច្បាប់?
ស ១១៨១-១២១៩) គឺជាមេទ័ពស្រាប់ត្រូវជាព្រះអង្គម្ចាស់ក្រោមអំណាចស្ដេចមុន។ បន្ទាប់ពីពួកចាមបានសញ្ជ័យយកបានអង្គរ ព្រះអង្គបានប្រមូលកងទ័ពនិងដណ្ដើមយកមករាជធានី យសោធរបុរមកវិញ។ នៅឆ្នាំ ១១៨១ ព្រះអង្គបានឡើងសោយរាជ្យនិងបន្តសង្គ្រាមប្រឆាំង នឹងនគរខាងកើតជិតខាងអស់រយៈពេល ២២ ឆ្នាំថែមទៀត រហូតដល់ខ្មែរបានធ្វើឱ្យចាម្ប៉ាបរាជ័យនៅឆ្នាំ ១២០៣ និងបានសញ្ជ័យទឹកដីដ៏ធំធេងរបស់ចាម្ប៉ា។
តាមសិលាចារឹកខ្មែរ និងកំណត់ឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រចិនជំនាន់ដើម យើងកត់សំគាល់ឃើញថា ប្រទេសខ្មែរតែងតែជួបប្រទះ ធ្វើសង្គ្រាមតទល់ជាមួយនឹងនគរចាម្ប៉ាជាញឹកញាប់។ ពីព្រោះតែនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍សម័យនោះ កម្លាំងឬជនជាតិសាសន៍ ដែលប្រឈមមុខគ្នា មានតែខ្មែរនិងចាមប៉ុណ្ណោះ។ សង្គ្រាមនេះ ជាសង្គ្រាមវាតទឹកដី វាតអំណាច វាតឥទ្ធិពល ដែលនាំមកនូវផលអាក្រក់មហន្តរាយយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរបំផុត ដល់ជោគវាសនាប្រទេសចាម្ប៉ា។
មានភស្តុតាងថាមរណៈងងឹត មានផលប៉ះពាល់លើស្ថានភាពដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ គឺជំងឺបេស្ត៍លើកដំបូងបានលេចឡើង​នៅប្រទេសចិននៅប្រហែលឆ្នាំ ១៣៣០​ និងរាលដាលទៅដល់អឺរ៉ុបនៅក្បែរឆ្នាំ ១៣៤៥។ កំពង់ផែសមុទ្រភាគច្រើននៅ​ស្របនឹងខ្សែធ្វើដំណើរពីចិនទៅអឺរ៉ុបបានដួលរលំដោយសារឥទ្ធិពលនៃជំងឺនេះ ក្នុងនោះមានការប៉ះពាល់ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរមួយលើការរស់នៅនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ទាំងមូល។
ទិន្នន័យដំបូងអំពីព្រះបាទជយវម៌្មទី២បានមកពីសិលាចារឹក .២៣៥នៅលើគោលចារឹកមួយ​នៅប្រាសាទ​ស្ដុកកក់ធំ តំបន់ឦសាន ប្រទេស​ថៃ។ ដោយចុះកាលបរិច្ឆេទ ១០៥៣ គ.
ត្រូវបានគេរាប់ត្រឡប់ទៅពីរសតវត្សកន្លះវិញនៃការបំរើរបស់សមាជិក​គ្រួសារស្ថាបនាប្រាសាទរហូតដល់រាជវាំងខ្មែរដ៏សំខាន់ជាអគ្គបព្វជិតនៃសាសនាព្រហ្មញ្ញខាងគណៈសិវ។
នឹងហើយ សម័យកាលបន្តបន្ទាប់មួយទៀតក្នុងនោះ ពួកស្ដេចដែលបានសោយរាជ្យបន្តក្នុងរយៈពេលខ្លី និងត្រូវបានផ្ដួលរំលំដោយអំពើហិង្សា​ដោយសារស្ដេចស្នងរាជ្យបន្តរបស់ទ្រង់។ នៅទីបំផុតនៅឆ្នាំ ១១៧៧ កម្វុជត្រូវទទួលបរាជ័យនៅក្នុងសមរភូមិជើងទឹក​នៅបឹងទន្លេសាបដោយសារកងទ័ពចាម ​និងត្រូវបានបញ្ចូលជាខេត្តមួយរបស់ចាម្ប៉ា។
ប្រាសាទកណ្ដាលទីក្រុងត្រូវសាងឡើងនៅលើភ្នំបាខែង កូនភ្នំដែលផុសឡើង ៦០ ម លើវាលទំនាបដែលតាំងនៅអង្គរ។ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះបាទយសោវម៌្មទី១ បារាយណ៍ខាងកើតក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងផងដែរ គឺជាអាងទឹកដ៏ធំ ៧,៥ គុណនឹង ១,៨ គ.
មានកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រតិចតួចពីសម័យបន្តបន្ទាប់​ពីរជ្ជកាលព្រះបាទស្រេន្ទ្រវម៌្ម។ សិលាចារឹកដែលគេស្គាល់ចុងក្រោយលើស្ដម្ភមួយពីឆ្នាំ ១៣២៧។ គ្មានប្រាសាទធំៗបន្ថែមទៀតទេត្រូវបានគេកសាង។
ប្រវត្តិនៃតំបន់អង្គរធ្លាប់ជាផ្ទៃដីកណ្ដាលនៃអាណាចក្រកម្វុជទេឝក្នុងប្រវត្តិសាស្ត ហើយ​ក៏ជាសម័យកាលប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ខ្មែរចាប់ពីសតវត្សទី៩ដល់ទី១៣ដែរ​។
» នាំ​គ្នា​រក​ឯកំពង់​មិន​ឃើញ ក៏​ឡើង​ទៅ​មើល​ឯ​រោង​ពិធី ក៏​មិន​ឃើញ​ បាត់​ទាំង​សំពៅ​ទាំង​មនុស្ស ។ ពួក​ចោរ​ទាំង ៥០០ ក៏​ដឹង​ថា អាឡេវ​បញ្ឆោត ហើយ​ទើប​នាំ​គ្នា​រក​ឈើ​ឫស្សី​ធ្វើ​ក្បូន​ឆ្លង ។
» ។​អាឡេវ​ឆ្លើយ​ថា «វា​ងាយ​ទេ ការ​រំងាប់​ឧត្បាត​នោះ គឺ​ដល់​វេលា​ព្រលប់​កាលណា ត្រូវ​អស់​អ្នក​រាល់​គ្នា​នាំ​កូន​ចៅ​កាន់​ដំបង​ព្រនង់​ចាំ​នៅ​មាត់​ទ្វារ​ផ្ទះ បើ​ឃើញ​ព្រាយ​ក្បាល​ត្រងោល​អាក្រាត​កាយ​រត់​ចូល​មក​ក្នុង​ផ្ទះ ត្រូវ​វាយ​កុំ​ឲ្យ​វា​ចូល​បាន» ។ ឯពួក​ចោរ​ទាំង ៥០០ នោះ លុះ​ឆ្លង​រួច​ដល់​ត្រើយ​កាល​ណា ពេល​ថ្ងៃ​ពួន​ព្រៃ យប់​នាំ​គ្នា​ដើរ​កាត់​តម្រង់​មក​ផ្ទះ ព្រោះ​គ្មាន​សំពត់​ស្លៀក បាន​ជា​មិន​ចេញ​ដើរ​ពេល​ថ្ងៃ លុះ​ដល់​ថ្ងៃ​កំណត់​ដែល​អាឡេវ​ចាប់​យាម ពេល​ព្រលប់​ពួក​ចោរ​ក៏​មក​ដល់ផ្ទះ​ខ្លួន ។
ឯប្រពន្ធ​អាឡេវ ចង់​តាម​អាឡេវ​ទៅ​ដែរ ក៏​និយាយ​ថា «ខ្ញុំ​ចង់​ទៅ​ជា​មួយ​នឹង​អ្នក​ ឲ្យ​ស្គាល់​ម៉ែ​ឪ បង​ប្អូន ញាតិ​សន្តាន ស្រុក​ទេស​អ្នក មួយ​ទៀត ខ្ញុំ​មិន​ចង់​ឃ្លាត​ឆ្ងាយ​ពីអ្នក​ទេ ព្រោះ​ថា ស្រ្តី​ប្តី​ទៅ​ឆ្ងាយ​ហើយ កម្រ​នឹង​ទុក​ដាក់​រក្សា​ខ្លួន​ណាស់, អ្នក​ផង​គេ​តែង​និន្ទាថា ដូច​ជា​ស្រី​មេម៉ាយ​ចំណាយ​មាត់​គេ ហេតុ​ដូច្នេះ បាន​ជា​ខ្ញុំ​មិន​ចង់​នៅ ចង់​ទៅ​តាម​អ្នក​ជា​ប្តី» ។ អាឡេវ​ឆ្លើយ​ឡើង​ថា «នាង​អើយ​!
» ។ អាឡេវ​ក៏លា​ជីដូន​និង​ប្រពន្ធ​ហើយ​ចេញ​ដំណើរ​ទៅ លុះ​ទៅ​ដល់​អ្នក​ង៉េះ​និង​នាង​ង៉ោះ​ជា​ឪពុក​ម្តាយ​ហើយ​ក៏​យក​ប្រាក់​ទៅ​ជូន​ម្តាយ​ឪពុកៗ មាន​ចិត្ត​ត្រេក​អរ​សួរ​ថា «កូន​ទៅ​ណា​បាត់​យូរ​ម៉្លេះ?
មើល​កូន​ក្រមុំ​សេដ្ឋី​ល្អ​ណាស់ ដើរ​ចូល​ក្នុង​វាំង» នាហ្មឺន​ខ្លះ​លាន់​មាត់​ថា «ល្អ​មែន!
កូន​ស្តេច​កូន​នាហ្មឺន​ដណ្តឹង​ជា​ច្រើន​ហើយ​តែ​មិន​បាន» ។ ឯអាឡេវ​តេវ​ឮ​នាហ្មឺន​និយាយ​គ្នា​ថា «កូន​ស្តេច កូន​នាហ្មឺន​ដណ្តឹង​កូន​ក្រមុំ សេដ្ឋី​មិន​ព្រម​ឲ្យ» ដូច្នោះ ក៏​ឆ្លើយ​ឡើង​ថា «បើ​អស់​លោក​ថា ដណ្តឹង​កូន​ក្រមុំ​សេដ្ឋី​ឲ្យ​កូន​លោក​មិន​បាន លោក​ចាំ​មើល​ខ្ញុំ​បាទ​វិញ​ចុះ វេលា​កូន​ក្រមុំ​សេដ្ឋី​ចេញ​មក អំពី​ក្នុង​វាំង ខ្ញុំ​បាទ​នឹង​ហៅ​ឲ្យ​ចូល​មក ហើយ​ឲ្យ​យក​ស្លា​មក​ឲ្យ​ខ្ញុំ​បាទ​ទទួល​ទាន លោក​ហ៊ាន​ភ្នាល់​ទេ?
ឲ្យ​ជម្រាប​ឲ្យ​ប្រាប់​គេ​ថា «ទារ​បំណុល​អំពី​គេ" ។ ឯពួក​នាហ្មឺន​សព្វ​មុខ​មន្រ្តី ក្រមការ ភ្នាក់​ងារ នូវ​ឃុន​ហ្មឺន មហាតលិក ដែល​ភ្នាល់​ចាញ់​អាឡេវ​តេវ ស្រាប់​តែ​ភ័យ ភ្នែកស​រៀង​ខ្លួន ស្តាយ​របស់​ទ្រព្យ និង​ដំរី​សេះ​ជា​ជំនិះ ធ្លាប់​ជិះ​ជា​លម្អ​ត្រូវ​ចិត្ត សុទ្ធ​សឹង​តែ​គ្រឿង​មាស​និង​ប្រាក់​ពន់​ពេក ហើយ​និយាយ​គ្នា​ថា «យើង​បង់​គំនិត​អាឡេវ​តេវ​ហើយ​ជាន់​នេះ" ?
» ។ ចិន​ឆ្លើយ​ថា «អើ​អញ​ចង់​បាន» ។ អាឡេវ​ថា «បើ​ចិក​ចង់​បាន តើ​ឲ្យ​ប្រាក់​អញ​ប៉ុន្មាន?
» ។ ចិន​ថា «អញ​ឲ្យ​មួយ​បាទ» ។ អាឡេវ​ថា «តិច​ណាស់ បើ​ឲ្យ​ពីរ​បាទ​នោះ​អញ​រក​ស្រី​ក្រមុំ​សៗ​ល្អៗ ឲ្យ​ចិក​ឯង» ។ ចិន​ថា «អើ!
និង​ទៅ​ប្តឹង​ក្រុម​សង្ឃការី​ឡើយ» ហើយ​ខំ​រក​ប្រាក់​លក់​ទាំង​ស្បង់​ចីពរ​ផ្សែ​ផ្សំ​ឲ្យ​អាឡេវ​ ។ អាឡេវ​ឃើញ​លោក​លក់​ស្បង់​ចីពរ​ផ្សែ​ផ្សំ​ប្រាក់​ឲ្យ​ដូច្នោះ​ ក៏​និយាយនឹង​លោក​ថា​«ណ្ហើយ​ ចុះ!
លោក​រក​ប្រាក់​ឲ្យ​ខ្ញុំ​ករុណា​ល្មម​តែ​ស្ពាយ​ទៅ​ផ្ទះ​រួច​បាន​ហើយ» ។ លោក​ឮ​អាឡេវ​ថា​ដូច្នោះ ក៏​មាន​ចិត្ត​ត្រេក​អរ​ណាស់ រៀប​វេច​ប្រាក់​រួច​សម្ពាយ​ឲ្យ​អាឡេវ ហើយ​និយាយ​អង្វរ​ថា «កុំ​ឲ្យ​និយាយ​ប្រាប់​ឲ្យ​គេ​ដឹង, ដឹង​អាណិត​យក​តែ​បុណ្យ​ទៅ​ចុះ» ។ អាឡេវ​ថា «លោក​កុំ​ព្រួយ​ព្រះទ័យ ខ្ញុំ​ករុណា​មិន​ប្រាប់​គេ​ទេ» ហើយ​ទទួល​យក​ប្រាក់​ពី​លោក​ដើរ​ទៅ​ផ្ទះ ។
លុះ​ទៅ​ដល់​ផ្ទះ​ជួប​នឹង​ម្តាយ អាឡេវ​ក៏​ស្រែក​ប្រាប់​ម្តាយ​ថា «ម៉ែ​ដេរ​ថង់ៗ» ។ នាង​ង៉ោះ​ឮ​ហើយ​សួរ​ទៅ​ថា «ដេរ​ធ្វើ​អ្វី?
» ។ អាឡេវ​បង្ហាញ​ប្រាក់​ដែល​ស្ពាយ ។ នាង​ង៉ោះ​ជា​ម្តាយ​ឃើញ​អាឡេវ​បាន​ប្រាក់​មួយ​សម្ពាយ​ដូច្នោះ ក៏​ស្ទះ​ទៅ​ប្រាប់​អ្នក​ង៉េះ​ជា​ប្តី ។ អ្នក​ង៉េះ​មក​ឃើញ​អាឡេវ​បាន​ប្រាក់​មួយ​សម្ពាយ ក៏​បាត់​ខឹង​នឹង​អាឡេវ​ដែល​បញ្ឆោត​ងំពី​មុន​នោះ អរ​នឹង​អាឡេវ​ទាំង​ម្តាយ​ឪពុក ហើយ​អ្នក​ង៉េះ​សួរ​ទៅ​អាឡេវ​ថា «កូន​បាន​ប្រាក់​នេះ​ពី​ណា!
អ្នក​ផ្សារ​គេ​តាម​មក​វាយ​ឪ​ហើយ បើ​ដូច្នោះ​ឪ​រត់​គាត់​វាល​នេះ​ទៅ​ទើប​រួច​ខ្លួន» ។ អ្នក​ង៉េះ​ឮ​កូន​ប្រាប់​ដូច្នោះ ក៏​ក្រឡេក​មើល​ទៅ​ឃើញ​មនុស្ស​ដើរ​អំពី​ចម្ងាយ​តម្រង់​មក​មែន គាត់​គិត​ស្មាន​ថា​ជា​អ្នក​ផ្សារ​គេ​តាម​មក​វាយ​ទៀត​ភ័យ​ដែល​ស្ពាយ​ទំនិញ នោះ ក៏​មក​ដល់ ។ អាឡេវ​គិត​បញ្ឆោត​ជ្វា​នោះ​ទៀត​ វា​និយាយ​ប្រាប់​ថា «បង​ធម​អើយ!
ឥឡូវ​នេះ ឪនៅ​តែ​ពីរ​នាក់​នឹង​ខ្ញុំ ដូច​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ លំបាក​ណាស់, គ្មាន​អ្នក​ណា​នឹង​ដណ្តាំ​បាយ​ស៊ី គ្មាន​អ្នក​ណា​នឹង​ដេរ​សំពត់​អាវ​ស្លៀក​ដណ្តប់, បើ​ដូច្នោះ ឪឯង​រក​ដណ្តឹង​ប្រពន្ធ​យក​មក គ្រាន់​នឹង​ដាំ​បាយ ដង​ទឹក បុក​ស្រូវ ទើប​យើង​មិន​សូវ​នឿយ​ហត់​ដូច​សព្វ​ថ្ងៃ​ពេក» ។ អ្នក​ង៉េះ​ជា​ឪពុក ឆ្លើយ​ឡើង​ថា «កូន​អើយ!
ម្តាយ​ឯង​ស្លាប់​ទៅ ពុំ​ទាន់​បាន​មួយ​ខែ​ទេ, ឥឡូវ​នេះ ឯង​ឲ្យ​ឪយក​ប្រពន្ធ​ទៀត កូន​មិន​អាណិត​ម៉ែ​ឯង​ទេ?
ឬ​មួយ​ទៀត​ឪខ្មាស​គេ ក្រែង​គេ​ថា​ប្រពន្ធ​ស្លាប់​ពុំ​ទាន់​បាន​ប៉ុន្មាន​ថ្ងៃ ប្តី​គិត​រក​ប្រពន្ធ​ថ្មី ឪខ្មាស់​គេ​ណាស់​មិន​យក​ប្រពន្ធ​ទៀត​ទេ» ។ អាឡេវ​ចេះ​តែ​អង្វរ​ឪពុក​តែ​សព្វ​ថ្ងៃ ។ ថ្ងៃ​មួយ​អាឡេវ​ឃើញ​ឪពុក​មក​ពី​ស្រែ​នឿយ​ហត់​ណាស់ វា​ក៏​និយាយ​ថា «ឪអើយ!
​ឥឡូវ​នេះ ឪឯង​នឿយ​ណាស់ ព្រោះ​គ្មាន​ប្រពន្ធ​នឹង​ជួយ​កម្លាំង មួយ​ទៀត ពាក្យ​បុរាណ​លោក​ថា មនុស្ស​គ្មាន​ប្រពន្ធ​ដូច​ជា​ឪឯង​នេះ បើ​ទៅ​ធ្វើ​ការ​ឯព្រៃ បាត់​ការ​ឯផ្ទះ ធ្វើ​ការ​ផ្ទះ បាត់​កា​រ​ឯព្រៃ, ធ្វើ​ដូច​ម្តេច នឹង​បាន​ប្រាក់​ចាយ​បាយ​ស៊ី​នឹង​គេ ហើយ​ខ្លួន​ក៏​នឿយ​ណាស់​ផង» ។ អ្នក​ង៉េះ​ឮ​កូន​អង្វរ​ដូច្នោះ ក៏​សួរ​ទៅ​ថា «បាន​នរណា​គេ​ទៅ​ដណ្តឹង​ប្រពន្ធ​ឲ្យ​ឪ?
អាឡេវ​ឆ្លើយ​ឡើង​ថា «ឪកុំ​ព្រួយ សឹម​ខ្ញុំ​ទៅ​រក​ដណ្តឹង​ជូន ឪនៅ​ចាំ​តែ​រៀប​របស់​នឹង​ទៅ​ការ​ចុះ» ។ អ្នក​ង៉េះ​ជា​ឪពុក​ឮ​កូន​ថា ដូច្នោះ ក៏​ថា «តាម​តែ​កូន​គិត​ចុះ!
» ។ អាឡេវ​ឮ​ឪពុក​ព្រម​ដូច្នោះហើយ ក៏​រៀប​ខ្លួន​ម្នីម្នា​ទៅ​ផ្ទះ​នាង​ង៉ោះ​ជា​ម្តាយ នៅ​បាន​ពីរ​បី​ថ្ងៃ ទើប​វា​និយាយ​នឹង​នាង​ង៉ោះ​ជា​ម្តាយ​ថា «ម៉ែអើយ!
យើង​នៅ​តែ​ពីរ​នាក់, ខ្ញុំ​ក៏​ក្មេង មិន​ចេះ​រក​ស៊ី​ធ្វើ​ការ, ម៉ែ​ជា​ស្រី​ហើយ​មេ​ម៉ាយ​ផង, ឥឡូវ​មាន​គេ​ចង់​បាន​ម៉ែៗ យក​ប្តី​ទៅ គ្រាន់​គេ​នឹង​ចិញ្ចឹម សោះ​អត់​ឃ្លាន, យើង​ក៏​មិន​សូវ​លំបាក» ។ ឯ​នាង​ង៉ោះ​ឮ​អាឡេវ​ជា​កូន​ថា​ដូច្នោះ ក៏​ឆ្លើយ​ថា «កូន​អើយ!
ឪឯង​ទើប​តែ​នឹង​ស្លាប់​បាន ៥-៦ ថ្ងៃ ឥឡូវ​នេះ កូន​ឲ្យ​ម្តាយ​យក​ប្តី​ទៀត​ដូច្នេះ មិន​ត្រូវ​ទេ អ្នក​ផង​គេ​នឹង​សើច​តិះ​ដៀល​និន្ទា​ថា «ស្រី​ចើក​អាស ប្តី​ស្លាប់​ពុំ​ទាន់​បាន​ប៉ុន្មាន​ថ្ងៃ ចង់​បាន​ប្តី​ទៀត» ។ អាឡេវ​ឮ​ម្តាយ​ថា​ដូច្នោះ ក៏​ឆ្លើយ​ឡើង​ថា «ម៉ែ​អើយ!
បើ​ទុក​ជា​ម៉ែ​ខ្លាច​ពាក្យ​អ្នក​ផង​គេ​និន្ទា​ដូច្នោះ គេ​ក៏​មិន​បាន​មក​រក​ចិញ្ចឹម​យើង​ដែរ គេ​បាន​ប្រាក់​កាស គេ​មិន​ឲ្យ​ចាយ​ទេ កាល​ខ្ញុំ​នៅ​ឯស្រែ មាន​ប្រុស​ម្នាក់ មុខ​មាត់​ខ្លួន​ប្រាណ​ដូច​ខ្មោច​ឪ ហើយ​គាត់​ស្រឡាញ់​ខ្ញុំ​ដូច​ជា​កូន​គាត់ សួរ​ខ្ញុំ​ថា «ឯង​មាន​ម៉ែ​ឪ​ដែរ​ឬ​ទេ?
ខ្ញុំ​ប្រាប់​គាត់​ថា «គ្មាន​ឪ​ទេ មាន​តែ​ម៉ែ ហើយ​គាត់​និយាយ​នឹង​ខ្ញុំ​ថា «ចង់​បាន​ម៉ែ​ជា​ប្រពន្ធ តើ​ម៉ែ​ឯង​ព្រម​ដូច​ម្តេច?
អាឡេវ កាល​ក្រោយ​នោះ រត់​ទៅ​ដល់​ស្រុក​មួយ​ឆ្ងាយ​ណាស់​ហើយ​បាន​ជួប​នឹង​ដូន​ចាស់​ម្នាក់ និង​ចៅ​ក្រមុំ​ម្នាក់​កំពុង​រៀប​ទូក​ផ្ទុក​របស់​ទ្រព្យ ដើម្បី​ទៅ​នៅ​ស្រុក​ឯទៀត ឲ្យ​ជិត​ជួប​ជុំ​នឹង​អស់​បង​ប្អូន​ញាតិ​សន្តាន ត្បិត​ចៅ​គាត់​ធំ​ពេញ​ក្រមុំ​ល្ម​​មឲ្យ​មាន​ប្តី​ហើយ​ ។ អាឡេវ​ឃើញ​ចៅ​ដូន​ចាស់​នោះ ក៏​មាន​ចិត្ត​ស្រឡាញ់ ហើយ​ជួយ​ជញ្ជូន​របស់​ទ្រព្យ​ដាក់​ទូក ។ ដូន​ចាស់​ឃើញ​អាឡេវ​ជួយ​ឈើ​ឆ្អាល​ដូច្នោះ គាត់​សួរ​ «ចៅ​ទៅ​ណា?
ខ្ញុំ​សូម​ដោយ​សារ​ទៅ​ផង » ។ យាយ​ចាស់​ឮ​អាឡេវ​សុំ ដោយ​សារ​ដូច្នោះ ក៏​មាន​ចិត្ត​អរ​នឹក​ថា​បាន​វា​ជា​គ្នា គ្រាន់​នឹង​ជួយ​ចែវ​ទូក​ទៅ ។ លុះ​រៀប​របស់​ទ្រព្យ​រួច​ស្រេច​កាល​ណា អាឡេវ​ក៏​សុំ​ខ្លួន​ចែវ​ទូក ។ ឯដូន​ចាស់​អង្គុយ​អុំ​ក្បាល ចៅ​ក្រមុំ​អង្គុយ​កណ្តាល ។ អាឡេវ​និង​ចៅ​ក្រមុំ​ចេះ តែ​រំពៃ​មើល​មុខ​គ្នា ហើយ​ញញឹម​ទៅ​មក​រក​គ្នា ។ លុះ​ចែវ​បន្តិច​ទៅ អាឡេវ​ធ្វើ​ជា​ភ្លេច​កាំបិត​ក៏​និយាយ​ថា «ឱយាយ​អើយ?
ឥឡូវ​នេះ​បង​យក​នាង​ធ្វើ​ជា​ប្រពន្ធ» ។ នាង​ក្រមុំ​នោះ ចេះ​តែ​កន្ទក់​កន្ទេញ​រឭក​ជីដូន ត្បិត​ធ្លាប់​នៅ​តែ​ពីរ​នាក់ ហើយ​និយាយ​ប្រាប់​អាឡេវ​ថា «ម្ល៉េះសមយាយ​គាត់​រក​ខ្ញុំ​មិនឃើញ គាត់​នឹង​លោត​ទឹក​សម្លាប់​ខ្លួន​ក៏​មិន​ដឹង?
មួយ​ទៀត សម​គាត់​នឹក​រឭក​ខ្ញុំ គាត់​សង្រេង​សង្រៃ អត់​ទាំង​បាយ​ទៅ​ជា​ឈឺ​ស្លាប់​អសារ​ឥត​ការ, បើ​ជា​ដូច្នោះ​សូម​អ្នក​ជួន​ខ្ញុំ​ទៅ​វិញ បើ​អ្នក​មិន​ជូន​ទៅ​ទេ ខ្ញុំ​នឹង​លោត​ទឹក​សម្លាប់​ខ្លួន» ។ អាឡេវ​ឮ​នាង​នោះ​និយាយ​ដូច្នោះ​ក៏​វាត​ទូក​ចូល​ក្នុង​ព្រៃ​ស្ងាត់ លួង​លោម​នាង​នោះ​ថា «បង​ស្រឡាញ់​នាង​ណាស់​ហើយ បាន​ជា​បង​ខំ​ពង្រត់​យក​មក​ធ្វើ​ជា​ប្រពន្ធ បើ​នាង​លោត​ទឹក​សម្លាប់​ខ្លួន​ដូច្នោះ​ តើ​បង​បាន​នរណា​ជា​ប្រពន្ធ» ។ នាង​ឆ្លើយឡើង​ថា «បើ​អ្នក​ស្រឡាញ់ ម្តេច​ក៏​អ្នក​មិន​ដណ្តឹង​តាម​ច្បាប់?
បើ​ចាំ​ដណ្តឹង​តាម​ច្បាប់ ធ្វើ​ម្តេច​នឹង​ឆាប់​បាន​ទាន់​ចិត្ត បើ​គេ​ឲ្យ​នោះ​ក៏​បាន បើ​គេ​មិន​ឲ្យ​នោះ​នឹង​ទទេ​ឥត​អំពើ, ដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជា​បង​នាំ​ពង្រត់​នាង​សិន, ទៅ​ដល់​ស្រុក​ម៉ែ​ឪ​ដូន​តា​នឹង​រៀប​ការ​តាម​ច្បាប់, នាង​កុំ​តូច​ចិត្ត បង​នឹង​ជូន​ទៅ​សួរ​ជីដូន​នាង​ជា​ប្រញាប់ នាង​ពុំ​ថប់​បារម្ភ​ឡើយ» ។ នាង​ក្រមុំ​ក៏​ព្រម​ព្រៀង​សុខ​ចិត្ត​ ធ្វើ​ជា​ប្រពន្ធ​អាឡេវ​ទៅ ។
កាល​ពី​ព្រេង​នាយ មាន​បុរស​ម្នាក់​ឈ្មោះ​អ្នក​ង៉េះ ប្រពន្ធ​នាង​ង៉ោះ មាន​កូន​ប្រុស​ម្នាក់​ឈ្មោះ អាឡេវ ។ កូន​នោះ លុះ​ធំ​ឡើង​អាយុ ៧ ឆ្នាំ ជា​ក្មេង​មាន​ប្រាជ្ញា​ដឹង​ថា​ម្តាយ​ឪពុក​ល្ងង់ មិន​ចេះ​ធ្វើ​ការ​រក​ស៊ី ជា​អ្នក​ក្រលំបាក វា​ក៏​និយាយ​នឹង​ម្តាយ ឪពុក​ថា «ម៉ែ​អើយ!
ឥឡូវ​នេះ យើង​គ្មាន​របរ​ធ្វើ​ការ​រក​ស៊ី​អ្វី​នឹង​គេ​បាន​ជា​យើង​ក្រ, បើ​ដូច្នេះ ខែ​វស្សា​យើង​ធ្វើ​ស្រែ ខែ​ប្រាំង​យើង​ទៅ​ធ្វើ​ចម្ការ, ឯខ្ញុំទៅ​ធ្វើ​ស្រែ​ជា​មួយ​នឹង​ឪឯង បើ​យើង​អត់​ស្លា​ម្លូ​អង្ករ​ម្ហូប​ចំណី​អ្វី សឹម​ខ្ញុំ​មក​រក​យក​ពី​ផ្ទះ​នេះ ទៅ​ស៊ី» ។ អាឡេវ​និង​ឪពុក​ម្តាយ គិត​គ្នា​ព្រម​ហើយ ក៏រៀប​ប្រដាប់​ប្រដា​ឡើង​ទៅ​ធ្វើ​ស្រែ ។ លុះ​នៅ​ស្រែ​យូរ​ទៅ អាឡេវ​នឹក​ចង់​ស៊ី​នំ ហើយ​វា​គិត​ថា «បើ​ដូច្នេះ​អញ​នឹង​បញ្ឆោត​ម៉ែ​ឪ​អញ​យក​នំ​ស៊ី» គិត​ហើយ​ប្រាប់​ឪពុក​វា​ថា «ឪៗ!
ខ្ញុំ​ទៅ​ផ្ទះ​យក​ស្លា​ម្លូ​មក​ស៊ី» ។ ឪពុក​ក៏​ឲ្យ​កូន​ទៅ​ផ្ទះ ។ អាឡេវ ដើរ​ទៅ​ដល់​កណ្តាល​ផ្លូវ​បាន​ឃើញ​វត្ត​លោក ក៏​ចូល​ទៅ​ថ្វាយ​បង្គំ​រក​លោក​កោរ​សក់​ឲ្យ, លុះ​កោរ​រួច​ហើយ​ក្រាប​ថ្វាយ​បង្គំ​លា​លោក​ទៅ ។ លុះ​ទៅ​ដល់​ជិត​ផ្ទះ អាឡេវ​ យក​សំពត់​ទទូរ​ក្បាល​ហើយ​ធ្វើ​ជា​យំ ដើរ​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ផ្ទះ ។ ឯម្តាយ​ឃើញ​កូន​យំ​ដូច្នោះ ក៏​សួរ​ទៅ​កូន​ថា «ថ្វី​ក៏​កូន​យំ?
» ។ អាឡេវ ធ្វើ​ជា​យំ​ខ្លាំង​ឡើង​ទៀត ។ ម្តាយ​ឃើញ​កូន​រឹត​តែ​យំ​ខ្លាំង​ឡើង​ដូច្នោះ ក៏​ស្ទុះ​ទៅ​ឱប ហើយ​បើក​សំពត់​អំពី​ក្បាល​កូន​ចេញ ឃើញ​ក្បាល​កោរ​រលីង រឹត​តែ​សង្ស័យ ហើយ​សួរ​ទៀត​ថា «ហេតុ​អ្វី​ ក៏​បាន​ជា​កោរ​សក់​ហើយ​យំ​ដូច្នេះ?
» ។ នាង​ង៉ោះ លុះ​ឮ​កូន​ថា​ដូច្នោះ ក៏​គក់​ទ្រូង​ស្រែក​ទួញ​យំ​អាឡោះ​អាល័យ រៀប​រាប់​ពី​កាល​ចាប់​ដៃ​គ្នា​បាន​ជា​ប្តី​ប្រពន្ធ​រៀង​រាបដរាប​មក ។ អាឡេវ ឃើញ​ម្តាយ​យំ​សង្រេង​សង្រៃ​ដូច្នោះ ក៏​អង្វរ​លួង​លោម​ម្តាយ​ថា «អ្នក​ម៉ែ​អើយ!
បើ​អ្នក​ចេះ​តែ​យំ តើ​ធ្វើ​ដូច​ម្តេច​នឹង​បាន​ធ្វើ​បុណ្យ​ទាន​បញ្ជូន​ទៅ​ឲ្យ​ឪ!
» ។ នាង​ង៉ោះ​ជា​ម្តាយ​ ឮ​អាឡេវ​ឃាត់​មិន​ឲ្យ​យំ ហើយ​សួរ​ទៅ​អាឡេវ​ថា «បាន​រៀប​បញ្ចុះ​ខ្មោច​ឪឯង​រួច​ហើយ​ឬ​នៅ?
» ។ អាឡេវ​ប្រាប់​ម្តាយ​ថា «ខ្ញុំ​បាន​ពឹង​អ្នក​ស្រុក ឲ្យ​គេ​ជួយ​រៀប​បញ្ចុះ​ខ្មោច​ឪរួច​ល្អ​ល្អិត​ហើយ» ។ នាង​ង៉ោះ​ឮ​កូន​ថា​ដូច្នោះ ក៏​ម្នីម្នា​រៀប​ធ្វើ​អន្សម​នំ​គម​ចំណី​ចំណុក ហើយ​និយាយ​នឹង​អាឡេវ​ថា «កូន​អើយ!
ឥឡូវ​នេះ ម៉ែ​គាត់​ស្លាប់​ទៅ​ហើយ បាន​ជា​ខ្ញុំ​កោរសក់, អស់​បង​ប្អូន​គេ​រៀប​ធ្វើ​បុណ្យ​ឲ្យ​ម៉ែ បាន​ជា​មាន​ទាំង​នំ ឥឡូវ​នេះ ខ្ញុំ​យក​មក​ផ្ញើ​រឪពិសា!
» ។ ឯឪពុក​ជា​មនុស្ស​ឆោត​ល្ងង់​ណាស់ ឮ​កូន​ប្រាប់​ដូច្នោះ ក៏​យំ​អាណិត​ប្រពន្ធ ហើយ​ក៏​និយាយ​នឹង​អាឡេវ​ថា «កូន​អើយ!
អំពី​ថ្ងៃ​នេះ​ទៅ ឪពុក​លែង​ទៅ​ទន្លេ​ទៀត​ហើយ» ។ អាឡេវ​ឮ​ថា​ឪពុក​លែង​ទៅ​ស្រុក​ដូច្នោះ ក៏​នឹក​អរ​ក្នុង​ចិត្ត​ណាស់ ព្រោះ​ត្រូវ​នឹង​គំនិត​ខ្លួន​គិត ។
ក្នុង​បទ​ទី ១ នោះ យើង​ឃើញ​សេចក្ដី​ថា គេ​មិន​អាច​នឹង​ចេញ​ផុត​ពី​ជាតិ​ដោយ​សូន្យ​ទទេ​ឡើយ​ព្រោះ​សេចក្ដី​ដែល​ថា​ឥត​ជាតិ​នោះ គឺ​សូន្យ​ទទេ​នោះ​ឯង ហើយ​ក្នុង​បទ​ទី ២ សម្ដែង​អំពី​សេចក្ដី​កំចាត់​បំបាត់ ប៉ុន្តែ​កំចាត់​បំបាត់​នោះ គឺ​កំចាត់​បំបាត់​នូវ​សេចក្ដី​ប្រាថ្នា នូវ​សេចក្ដី​ស្អប់​ខ្ពើម​គុំ​គួន​នូវ​សេចក្ដី​ល្ងង់​មិន​មែន​ជា​កំចាត់​បំបាត់​អ្វី​ទាំង​អស់​ឡើយ ។
គម្ពីរ ទីឃនិកាយ សម្ដែង​ថា​ដូច្នេះ​រូប​អង្គ​តថាគត​នូវ​ប្រព្រិត្ត​ត​ទៅ​ជា​ធម្មតា​ពិត​មែន​តែ​សេចក្ដី​ប្រាថ្នា​ក្នុង​ភព​ថ្មី​នោះ បាន​កាច់​បំបាក់​ចោល​ជា​ស្រឡះ រូបអង្គ​តថាគត​នៅ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដរាប​ណា មនុស្ស​និង​ទេវតា​ទាំង​ឡាយ​ក៏​នៅ​ឃើញ​តថាគត ដរាប​នោះ​វេលា​ណា​តែ​រូបអង្គ​តថាគត​ប្រែ​ក្លាយ​ទៅ​ហើយ​ទាំង​មនុស្ស ទាំង​ទេវតា លែង​បាន​ឃើញ​សោះ ។
ឯ​ឈាន​ទាំង​ប៉ុន្មាន​នេះ បែប​ដូច​ជា​សេចក្ដី​ហាត់​តម្រង់​នូវ​សន្ទុះ ឬ​កម្លាំង​ចិត្ត​របស់​មនុស្ស ឯ​កម្លាំង​សន្ទុះ​របស់​ចិត្ត​នោះ អាច​នឹង​ក្លា​ឡើង​បាន ឬ​និង​ថយ​ទៅ​វិញ​បាន​តាម​ដោយ​ព្យាយាម​ហាត់​ឬ​ដោយ​ធ្វេស​បោះ​បង់​ចោល មាន​គណនា​ដូច​ជា​គេ​ហាត់ យក​កម្លាំង​ពលំ​ធម្មតា​របស់​ខ្លួន​មនុស្ស​ដោយ​ក្បួន​ខ្នាត​ជា​បែប​ហាត់​ដូច្នោះ​ដែរ​គឺ​ថា​បើ​ព្យាយាម​ហាត់​រាល់​ៗ ថ្ងៃ​ទៅ​នោះ​នឹង​មាន​កម្លាំង​ពលំ​ច្រើន​ឡើង ហើយ​បើ​ធ្វេស​បោះ​បង់​ចោល​ទៅ​វិញ​នោះ​កម្លាំង​ក៏ដុន​ថយ​ទៅ​វិញ ។
គម្ពីរ​ក្នុង​ពុទ្ធ​សាសនា​មិន​ទទួល​ស្គាល់ ឬ​មិន​ជឿ​ថា​មាន​អាត្ម័ន​ឡើយ ត្រង់​នេះ​មាន​បុច្ឆា​ថា ចុះ​ហេតុ​អ្វី​បាន​ជា​ព្រះ​សព្វញ្ញូពុទ្ធ​មិន​ព្រម​ទទួល​ឆ្លើយ​អំពី​ដែល​ថា​លោក​ទៀង ឬ​មិន​ទៀង ឬ ១ ក៏​គេ​សម្គាល់​ថា​លោក​នោះ​ហើយ​ជា​អាត្ម័ន ឬ​ជា​ខ្លួន​ប្រាណ ប្រសិន​បើ​ជា​ដូច្នេះ​នោះ​បើ​ជា​គ្មាន​អាត្ម័ន យើង​មិន​បាច់​និយាយ​អំពី​លោក​នោះ​ដែរ គឺ​ថា​លោក​នោះ​ក៏​គ្មាន​ដូច​គ្នា ។
ពាក្យ​ថា​វិញ្ញាណ​ដែល​គេ​តែង​ប្រែ​ថា​សេចក្ដី​ដឹង ឬ​ប្រាជ្ញា​នោះ​តាម​ដោយ​គម្ពីរ​ផ្សេង​ៗ ក្នុង​ពុទ្ធ​សាសនា​ថា​វិញ្ញាណ​នោះ​ហើយ ជា​អគ្គនា​យក​នៃ​កិរិយា​ផ្លាស់​ជាតិ ១ ទៅ​ជាតិ ១ ក្នុង
សេចក្ដី​ត្រង់​នេះ​មាន​ពាក្យ​ចោទ​នេះ​បើ​ទោះ​ជា​មិន​មែន​រក​មិន​ឃើញ ក៏​លំបាក​នឹង​ឆ្លើយ​ឲ្យ​ចំ ដូច​ជា​ពាក្យ​ដែល​ថា​និព្វាន​នោះ​ដែរ ប៉ុន្តែ​សេចក្ដី​វិសជ្ជនា​ក្នុង​ស្ថាន​នេះ នាំ​ឲ្យ​ឃើញ​ផ្លូវ​ជាក់​ច្បាស់​ទៅ​ក្នុង​និព្វាន​ឯ​ពាក្យ​ចោទ​នោះ​ថា​ដូច្នេះ អ្វី​ដែល​ចូល​និព្វាន​នៅ​វេលា​ក្រោយ​ដែល​ទម្លាយ​ខន្ធ​ទៅ ។
សេចក្ដី​ត្រង់​នេះ​យើង​មិន​អាច​នឹង​ហ៊ាន​ថា យើង​ឆ្លើយ​ត្រូវ​ឡើយ​ដោយ​ហេតុ​សេចក្ដី​នេះ មាន​ពាក្យ​ជជែក​មិន​ដាច់​ស្រេច តាំង​អំពី​កើត​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ម្ល៉េះ មាន​សេចក្ដី​ងឿង​ឆ្ងល់​នោះ​ក៏​ច្រើន ហើយ​មាន​សេចក្ដី​ដែល​គេ​បាន​វិនិច្ឆ័យ​ក៏​ច្រើន ឯ​ចំណែក​យើង​នោះ យើង​គ្រាន់​តែ​យក​សេចក្ដី​វិនិច្ឆ័យ ទាំង​នោះ​ខ្លះ​មក​ធៀប​គ្នា ហើយ​ស្រង់​យក​សេចក្ដី​ផ្សេង​ៗ ដោយ​អាង​ដល់​គម្ពីរ​ខ្លះ​ដែល​ត្រឹម​ត្រូវ​នោះ ឯ​ចំណែក​អ្នក​ទាំង​ឡាយ​រាល់​គ្នា​មាន​ឯក​ចិត្ត​រៀង​ខ្លួន​នឹង​ជឿ​ថា​ដូច​ម្ដេច​ៗ ហើយ​នឹង​បង្កើត​ជា​គំនិត​ថ្មី ១ បាន​តាម​ដែល​ខ្លួន​យល់​ឃើញ​ថា​គួរ ។
ជំនុំ​ធាតុ​ទាំង​ឡាយ​ផ្សេង​ៗ ដែល​ជា​នាម​ធម៌​ដែល​គេ​បាន​ជឿ​មក​ថា​មាន​ដោយ​ពិត​និង​សេចក្ដី​ដែល​ផ្ទេរ​ជាតិ​ឬ ផ្លាស់​ជាតិ​ពី ១ ជាតិ​ទៅ ១ ជាតិ​ទៀត​ព្រម​ទាំង​ផ្លូវ​ដែល​ចូល​ទៅ​និព្វាន គឺ​ថា​ធាតុ​ដែល​សល់​នៅ​ជា​ក្រោយ​ដែល​ស្លាប់​នោះ ជា​ធាតុ​ដដែល ដែល​មាន​តាំង​អំពី​ដើម​រៀង​មក នោះ​មាន​ឈ្មោះ​ដូច​ខាង​ក្រោយ​នេះ គឺ ៖
ពាក្យ​ថា "អាត្ម័ន" ខ្មែរ​ធ្លាប់​ហៅ អាត្មា នោះ​ជួន​កាល​គេ​ប្រែ​ហៅ​ព្រលឹង ប៉ុន្តែ​ក្នុង​វេលា​នេះ យើង​យក​សព្ទ​ដែល​សម្រាប់​ប្រើ​ក្នុង​សាសនា​ដូច​យ៉ាង​ដែល​គេ​ធ្លាប់​ប្រើ​ក្នុង​ប្រទេស​យូរុប​នោះ​មក​និយាយ ។
ចម្រើន​អំពី​នេះ​ទៅ​ទៀត​ដោយ​លះ​បង់​នូវ​សេចក្ដី​រំពឹង និង​សេចក្ដី​ដែល​ញ៉ាំង​ចិត្ត​ឲ្យ​នៅ​ក្នុង​អារម្មណ៍ ចេញ​នោះ​នឹង​បាន​ដល់​ទៅ ទុតិយជ្ឈាន គឺ​ជា​សេចក្ដី​ស្រួល​កាយ​ស្រួល​ចិត្ត និង​សេចក្ដី​ឆ្អែត​កាយ​ឆ្អែត​ចិត្ត ដែល​កើត​ឡើង​ដោយ​សេចក្ដី​ភ្លឺ​ច្បាស់ គឺ​ជា​សេចក្ដី​មូល​អារម្មណ៍​និង​សេចក្ដី​ដែល​មាន​ចិត្ត​រីក​ឡើង​ឬ​ស្ទុះ​ខ្ពស់​ឡើង ។
លះ​បង់​នូវ​សេចក្ដី​ត្រេក​ក្នុង​បីតិ ឬ​សេចក្ដី​ឆ្អែត​កាយ​ឆ្អែត​ចិត្ត​នេះ ចេញ​ព្រះយោគាវចរ​ក៏​តាំង​នៅ​ក្នុង​សេចក្ដី​ព្រងើយ​កន្តើយ​សោយ​អារម្មណ៍​ជា​សុខ​ធ្វើ​ជា​ម្ចាស់​ចិត្ត​បាន ហើយ​ក៏​ដល់​នៅ​ថ្នាក់​ឈាន​ទី ៣ ឬ តតិយជ្ឈាន គឺ​ជា​សេចក្ដី​ដែល​ពេញ​ចិត្ត​រីករាយ​ឥត​រង្គៀស ។
គម្ពីរ សុត្តនិបាទ សម្ដែង​ថា​កន្លែង​ណា​ដែល​គ្មាន​អ្វី​សោះ ដែល​គ្មាន​ជំពាក់​អ្វី​សោះ ដែល​មិន​មែន​ជា​ធម្មតា កន្លែង​នោះ​ហើយ​ដែល​ហៅ​និព្វាន ដែល​ហៅ​ថា​ផុត​ចាស់ ផុត​ស្លាប់ សេច​ក្ដី​ទាំង​ប៉ុន្មាន​នេះ​នាំ​ឲ្យ​យើង​យល់​ថា​និព្វាន​នេះ​បាន​ដោយ​មនុស្ស​ម្នាក់​កំចាត់​បង់​នូវ លោភ ទោស និង សង្ខារ គឺ ​សេច​ក្ដី​តាក់​តែង​ព្រម​ទាំង​អំពើ​ដែល​ធ្វើ​មក​ពី​ជាតិ​មុន​ៗ ចេញ ។
គម្ពីរធម្មបទ សម្ដែង​ថា​ដូច្នេះ ៖ អ្នក​ឯ​ណា​ដែល​រត់​រួច​ផុត​អំពី​វដ្ដសង្សារ អ្នក​ឯ​ណា​ដែល​បាន​ឆ្លង​ផុត​ទៅ​ត្រើយ​នាយ ហើយ​បាន​ឡើង​លើ​ច្រាំង គឺ​ដែល​បាន​សំឡឹង​ពិចារណា​ច្រើន មិន​ដុន​ដាប​ខ្សាប​ខ្សោយ​ឥត​សេច​ក្ដី​លោភៈ អ្នក​ឯ​ណា​ដែល​បាន​លះ​បង់​វត្ថុ​ដែល​អាស្រ័យ​នៅ​លើ​ដី​ចោល ហើយ​បាន​ដល់​នូវ​ព្រះ​និព្វាន​អ្នក​នោះ​ហើយ​ត​ថា​គត​ហៅ​ថា​ជា​ព្រាហ្មណ៍​ពិត​ៗ ។
គម្ពីរ សុត្តនិបាត សម្ដែង​ថា​ដូច្នេះ ៖ ក្នុង​លោក​នេះ​ដែល​បាន​ឃើញ បាន​ឮ បាន​គិត ជា​ច្រើន​រាប់​មិន​អស់ ឯ​កិរិយា​ដែល​កំចាត់​បង់​នូវ​សេច​ក្ដី​ប្រាថ្នា​ក្នុង​វត្ថុ​ដែល​ប៉ះ​ពាល់​ដល់​នោះ​ហើយ ជា​អមត​និព្វាន អ្នក​ឯ​ណា​ដែល​បាន​យល់​ច្បាស់​សេច​ក្ដី​ទាំង​នេះ អ្នក​នោះ​ឯង​ជា​មនុស្ស​មាន​គំនិត​ជា​មនុស្ស​មិន​ច្រឡោត​ដោយ​លោក​ធម៌​ឡើយ ព្រោះ​បាន​ឃើញ​ធម៌​ច្បាស់​ប្រាកដ​ណាស់ អ្នក​ឯ​ណា​ដែល​បាន​រួច​ចាក​ពី​សេច​ក្ដី​ប្រាថ្នា​ក្នុង​លោក អ្នក​នោះ​បាន​សេច​ក្ដី​រីក​រាយ​សុខ​សាន្ត ។
ត្រូវ​តែ​សម្គាល់​ថា​ឯ​កិរិយា ដែល​ហាត់​ធ្វើ​ឈាន​ថ្នាក់​ដំបូង​ទាំង​ប៉ុន្មាន​នោះ មិន​មែន​ជា​ហាត់​បាន​ហើយ នាំ​ឲ្យ​បាន​ឈាន​ទី​ថ្នាក់​បំផុត​ទាំង​ប៉ុន្មាន​នោះ​ទៀត​ឡើយ គម្ពីរ​ព្រះ អភិធម្ម មាន​សម្ដែង​ដោយ​ជាក់​ច្បាស់​ណាស់​អំពី​រឿង​នេះ គឺ​ថា​កិរិយា​ដែល​នឹង​ធ្វើ​ឈាន​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ខាង​ក្រោយ​នោះ មាន​តែ​អ្នក​បួស​ប៉ុណ្ណោះ​ទើប​អាច​នឹង​ធ្វើ​បាន ឯ​ជន​ដែល​ជាឃរាវាស​ទោះ​បី​បាន​ហាត់​ធ្វើ​ឈាន​ថ្នាក់​ខាង​ដើម​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ឲ្យ​ស្ទាត់​ដូច​ម្ដេច​ក្ដី ក៏​គង់​តែ​នឹង​ចម្រើន​នូវ អាកាសានញ្ចយតន ឬ វិញ្ញាណញ្ចយតន ។ល។ មិន​បាន ។
គួរ​យើង​ចាំ​ទុក​ថា ឯ​ព្រះ​អរហន្ត​ដែល​ចូល​ឈាន​នោះ មិន​មែន​ជា​កិរិយា​ដែល​ខ្លួន​នៅ​នឹង​ស្ដូក​ឥត​វិញ្ញាណ ឥត​ស្មាតី ដូច​យ៉ាង ដែល​អ្នក​តែង​សៀវភៅ​រឿង​ពុទ្ធ​សាសនា​ជាតិ​យូរុប គេ​ធ្លាប់​ជឿ​មក​នោះ​ឡើយ ព្រោះ​គម្ពីរ​ព្រះ​អភិធម្ម​មាន​សម្ដែង​ថា ព្រះ​អរហន្ត​មាន​ញ្ញាណ​​យ៉ាង​ខ្ពស់ ១ ដោយ​អំណាច​កិរិយា​ដែល​បាន​ឃើញ​ច្បាស់​ឥត​ទើស​ទាស់ ដែល​ដែល​ហៅ​ថា វិបស្សនាញាណ នោះ​ឯង ។
គម្ពីរ​ដដែល​នេះ​សម្ដែង​ថា ឯវិញ្ញាណ នោះ​គឺ​ជា​ធម្មជាតិ​ដែល​គ្មាន​ចំនួន​ដែល​ទី​បំផុត ដែល​ជា​ពន្លឺ​ទូទៅ គឺ​ជា​ធម្មជាតិ​ដែល​មិន​មែន​ជា​ទឹក មិន​មែន​ជា​ដី មិន​មែន​ជា​ភ្លើង ​មិន​មែន​ជា​ខ្យល់ និង ថា​ជា​ធំ​ក៏​មិន​បាន​តូច​ក៏​មិន​បាន ខ្សោយ​ក៏​មិន​បាន ខ្លាំង​ក៏​មិន​បាន ល្អ​ក៏​មិន​បាន អាក្រក់​ក៏​មិន​បាន គឺ​ថា​ជា​ធម្មជាតិ​ដែល​កើត​រលត់​ជា​មួយ​គ្នា​នឹង​នាម​រូប ។
ប៉ុន្តែ​បើ​នាម​នឹង​រូប​ប្រាស្រ័យ​និង​វិញ្ញាណ ឯវិញ្ញាណ​ក៏​ប្រាស្រ័យ​និង​នាម​រូប​ដែរ ។
ព្រះ​បរមសាស្ដាចារ្យ​ទ្រង់​សួរ​មហា អានន្ទ ថា​ម្នាល អានន្ទ ចុះ​ប្រសិន​បើ​វិញ្ញាណ​លែង​ពឹង​ពាក់​អស្រ័យ​និង​នាម​រូប តើ​ជាតិ​ជរា​មរណ​ដែល​ជា​ដើម​ឫស​របស់​ទុក្ខ និង​នៅ​មាន​តទៅ​ទៀត​ដែរ​ឬ​អ្វី មហា អានន្ទ ឆ្លើយ​តប​វិញ​ថា ជរាព្យាធិ​និង​មរណ​មិន​មាន​ទៀត​ឡើយ បើ​ដូច្នេះ​ម្នាល អានន្ទ នេះ​ហើយ​ជា​ហេតុ​នេះ​ហើយ​ជា​តួ នេះ​ហើយ​ជា​ដើម​ឬស នេះ​ហើយ​ជា​គោល​របស់​វិញ្ញាណ​គឺ​នាម​និង​រូប​នេះ​ឯង​ហើយ ។
លុះ​វៀរ​ចាក​នូវ​សេចក្ដី​ស្រួល​ចិត្ត​គឺ​សុខ​ចេញ ហើយ​លុះ​បង់​នូវ​សេចក្ដី​ឈឺ​ចាប់​គឺ​ទុក្ខ​ចោល មិន​ត្រេក​អរ​និង​សុខ មិន​ទោមនស្ស​នឹង​ទុក្ខ នោះ​ព្រះយោគាវចរ​ក៏​បាន​ដល់​ទៅ​ឈាន​ថ្នាក់​ទី ៤ ឬ​ចតុជ្ឈាន គឺ​ជា​សេចក្ដី​ដែល​ឈ្នះ​ចិត្ត​ឬ​ជា​ម្ចាស់​ចិត្ត​របស់​ខ្លួន​ដោយ​ពិត​ប្រាកដ នឹង​ជា​សេចក្ដី​ដែល​ភ្លឺ​ច្បាស់​ពិត​ប្រាកដ ។
អារម្មណ៍​ទាំង​ប៉ុន្មាន ដែល​ជាប់​ជូន​ទៅ​ជា​មួយ​នឹង​ឈាន​ទាំង ៤ ថ្នាក់​ខាង​ដើម​ដែល​ព្រះ​យោគាវចរ​បាន​ចម្រើន​នោះ បាន​ឈ្មោះ​ហៅ​ថា​អារម្មណ៍ ៤ គ្មាន​ទី​បំផុត ឬ អប្បមាណារម្មណ៍ អារម្មណ៍​ទាំង​នេះ​ជា​ឥស្សរភាព ក្នុង​កិរិយា​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ជា​ប្រក្រតី​របស់​ព្រះ​យោគាវចរ​ដែល​ទៅ​កាន់​​ព្រះ​និព្វាន ។
ឯ​សេច​ក្ដី​ទាំង ៣ បទ ដែល​ស្រង់​យក​មក​ពី​គម្ពីរ ៣ ផ្សេង​ពី​គ្នា​នេះ ព្រម​ទាំង​សេច​ក្ដី​ឯ​ទៀត​ផ្សេង​ៗ ដែល​មាន​ជា​ច្រើន​ធ្វើ​ឲ្យ​ឃើញ​ថា​គោល​ចារឹក ឬ​ទី​បំផុត​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា គឺ​សេច​ក្ដី​ឃើញ​ច្បាស់​នូវ​ព្រះ​និព្វាន​ក្រៅ​ពី​នោះ​សុទ្ធ​តែ​ជា​កិច្ច​ដែល​ធ្វើ​ដើម្បី​ឲ្យ​បាន​ដល់​ទៅ​ទី​នោះ ឯ៝អរិយមគ្គ ឬ​ផ្លូវ​ដ៏​ប្រសើរ​នោះ ជា​ផ្លូវ​ដែល​នាំ​ឲ្យ​រក​ឃើញ វិជ្ជា​បំផុត គឺ​ព្រះ​និព្វាន​​នេះ​ឯង ។
ពិត​មែន​តែ​ន័យ​ផ្សេង​ៗ ដែល​សម្ដែង​អំពី មដ្ឋង្គិកមគ្គ នោះ​ស្រណុក​និង​យល់​ដល់​យើង​រាល់​គ្នា ទោះ​ជាតិ​ក្នុង​មច្ឆិម​ប្រទេស​ក្ដី តែ​ឯ​ចំណែក​ព្រះ​និព្វាន​នោះ មិន​មែន​យល់​ងាយ​ដូច្នោះ​ឡើយ ។
មាន​តែ​ធាតុ​ម្យ៉ាង​ទៀត​ដែល​ហៅ​ថា សត្ត នោះ​ជួន​កាល​គេ​ហៅ​ថា​ជា​ធម្មជាតិ​ដែល​ទៀង​ជានិច្ច​របស់​អត្តភាព ប៉ុន្តែ​ឯ​សត្ត​នេះ ក៏​មិន​ប្លែក​ពី​អាត្ម័ន មិន​ប្លែក​ពី​ជីវ មិន​ប្លែក​ពី​បុគ្គល​ឡើយ គឺ​ថា​ឈ្មោះ​ទាំង​ប៉ុន្មាន​នេះ សំដៅ​ទៅ​លើ​អត្តភាព​តែ ១ ប៉ុណ្ណោះ​ប៉ុន្តែ​គម្ពីរ​ទាំង​អស់​មិន​បាន​សម្ដែង​ឲ្យ​ជា​ការ​ដាច់​ស្រេច​សោះ ។
ក្នុង​គម្ពីរ អភិធម្មកោស សម្ដែង​ថា​ព្រះនាគសេន​លោក​ពោល​ថា ធម្មជាតិ​ដែល​រស់​នៅ​ឬ​ជីវ​នោះ​គ្មាន​ទេ ហើយ​បើ​គ្មាន​ដូច្នេះ ឲ្យ​ថា​ជីវ​នោះ​មាន​សណ្ឋាន​ដូច​ជា​រូប ឬ​ប្លែក​គ្នា​ពី​រូប​ដូច​ម្ដេច​បាន ។
ក្នុង​ពុទ្ធសាសនា គោល​ចារឹក​ដែល​ពុទ្ធសាសនិកជន ជា​អនេក​សំដៅ​យក​ដោយ​ខំ​ធ្វើ​សីល ធ្វើ​ទាន​និង​ខំភាវនា នោះ​គឺ​ដើម្បី​ឲ្យ​បាន​ជាតិ​កំណើត​ល្អ​ទៅ​អនាគត​កាល ឯ​ចំណែក​អ្នក​បួស ដែល​ខំ​កសាង​តាំង​ពី​ច្រើន​ជាតិ​មក សំដៅ​យក​ថ្នាក់​ខ្ពស់​ជាង​នោះ​ទៅ​ទៀត គឺ​ព្រះ​និព្វាន​ហើយ​ក៏​ខំ​ប្រតិបត្តិ​តាម​គោល​ចរឹក តាម​ផ្លូវ​ដែល​ព្រះ​សម្មាសម្ពុទ្ធ​ទ្រង់​សម្ដែង​ទុក​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ម្នាក់​ឈ្មោះ សំឃភទ្រ​បាន​ចារឹក​ទុក​ថា ដែល​ចេញ​ចាក​វដ្ដ​សង្សារ​ទៅ​បំពេញ​ផ្នួស​ជា​បព្វជិត​នោះ គឺ​ព្រោះ​តែ​ប្រាថ្នា​ឲ្យ​បាន​ដល់​ព្រះ​និព្វាន ១ មុខ​ប៉ុណ្ណោះ ។
ឯ​ចំណែក​ខាង​អ្នក​ដែល​ជា​ឃរាវាស​នោះ ក៏​មាន​ប្រាថ្នា​យក​ទី​នេះ​ដែរ ប៉ុន្តែ​នឹង​មាន​ជាតិ​ណា ១ ទៅ​ខាង​មុខ នឹង​ចូល​បំពេញ​ផ្នួស​ខំចម្រើន​ភាវានា​យក​ថ្នាក់​ខ្ពស់​នេះ ។
គម្ពីរ​សំយុត្ត​និកាយ​មាន​សំម្ដែង​ថា ក្នុង​រូប​បុគ្គល​ដែល​រួច​ចាក​ទុក គឺ​បុគ្គល​ដែល​បាន​ច្បាស់​នូវ អរិយសច្ច ទាំង ៤ ប្រការ​នោះ មាន​កើត​ប្រាជ្ញា​ជា​គ្រឿង​ផុត​ទុក្ខ គឺ​គ្មាន​ពូជ​ធារ​នឹង​កើត​វិញ ព្រោះ​បាន​ធ្វើ​បំពេញ​កិច្ច​គ្រប់​ស្ថាន ហើយ​គ្មាន​ត្រឡប់​មក​ក្នុង​លោក​នេះ​វិញ​ទេ នេះ​ហើយ​ដែល​ហៅ​ថា​ចេះ ។
អំពី​និព្វាន​របស់ អរហន្ត ដែល​ហៅ​ថា សឧបាទិសេសនិព្វាន ឬ​និព្វាន​នៅ ឧបាទិ នោះ យើង​បាន​ដឹង​ថា​ព្រះ​អរហន្ត​លោក​នៅ​មាន អាយតន ទាំង​អស់​នៅ​មាន​ប្រាជ្ញា​មាន​វិញ្ញាណ ដែល​សម្អិត​សម្អាង​ដោយ​ផ្ចិត​ផ្ចង់ ហើយ​ម្យ៉ាង​ទៀត​ព្រះ​អរហន្ត​លោក​មាន​ទាំង​អានុភាព​យ៉ាង​ខ្ពស់​ផង ប៉ុន្តែ​លុះ​ព្រះ​អរហន្ត លោក​ចូល​ទៅ​កាន់​ព្រះ​និព្វាន​ដែល​គ្មាន ឧបាទិ ឬ អនុបាទិសេសនិព្វាន នោះ តើ់​ដូច​ម្ដេច​ទៅ​វិញ ត្រង់​នេះ គម្ពីរ សំយុគ្គនិកាយ មាន​សម្ដែង​សេចក្ដី ២ បទ​ដូច​មាន​ខាង​ក្រោម ។
ក្នុង​គម្ពីរ​ទាំង​ប៉ុន្មាន យើង​មិន​មាន​ឃើញ​សេចក្ដី​ឯ​ណា​ដែល​សម្ដែង​ឲ្យ​ច្បាស់​លាស់​ជាង​នេះ​ទៅ​ទៀត​ឡើយ យើង​យល់​ឃើញ​ថា គួរ​តែ​ទុក​ដាក់​សេចក្ដី​ទៀង ដែល​មាន​សភាព​ផ្ទុយ​គ្នា​នឹង​សេចក្ដី​មិន​ទៀង ក្នុង​លោក​នេះ​ថា​ជា​គូ​គ្នា​នឹង​ព្រះ​និព្វាន ដែល​មិន​មែន​ជា​ក្នុង លោក​នេះ និព្វាន​គឺ​ជា​សេចក្ដី​មិន​ប្រែ​ប្រួល គឺ​ជា​សេចក្ដី​ដែល​មិន​កើត​ទៀត គឺ​ជា​សេចក្ដី​ដែល​មិន​តាក់​តែង​ឡើង​ដោយ​អំពើ​កាល​ជាតិ​មុន​ៗ ។
ជា​មុន​និង​វិនិច្ឆ័យ​សេចក្ដី​ដោយ​ច្បាស់​ឬ​មិន​សូវ​ច្បាស់ តាម​ស្ថាន​ទាំង​ប៉ុន្មាន ដែល​បាន​ពោល​ក្នុង​មក​នេះ​ហើយ យើង​ត្រូវ​ពិចារណា​រិះ​រក​សេចក្ដី​នេះ ១ សិន គឺ​សេចក្ដី​ដែល​ចោទ​ថា ចុះ​ហេតុ​អ្វី​បាន​ជា​ព្រះ​សព្វញ្ញូពុទ្ធ​មិន​បាន​សម្ដែង​ឲ្យ​ច្បាស់​ប្រាកដ អំពី​ធាតុ​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ដែល​ប្រាស​ចាក​រូប ១ ទៅ​កាន់​រូប ១ ទៀត​អំពី​ធាតុ​ណា​ដែល​ទៅ​កាន់​ព្រះ​និព្វាន ហើយ​ព្រះ​និព្វាន​នោះ​ដូច​ម្ដេច​ខ្លះ ។
ដូច្នេះ​ឃើញ​ថា បើ​ជា​ជាតិ​កំណើត​របស់​មនុស្ស​នីមួយ​ៗ អាស្រ័យ​ដោយ​អំពើ​ឬ​កម្ម​របស់​ខ្លួន​តាំង​ពី​ជាតិ​មុន​ៗ មក​នោះ ក៏​គ្មាន​ធម្មជាតិ​ណា​មួយ​ដែល​ចេញ​ផ្ទាល់​ពី​ជាតិ​មុន​ៗ នោះ​ឡើយ គឺ​ថា​បុគ្គល​ដែល​បាន​សោយ​នូវ​ផលកម្ម​ក្នុង ១ ជាតិ​ៗ នោះ​មិន​មែន​ជា​តួ​បុគ្គល​ដែល​ធ្វើ​កម្ម​នោះ​ឡើយ ប៉ុន្តែ​បុគ្គល​នោះ​មិន​មែន​ជា​បុគ្គល​ដទៃ​ទេ គឺ​ធម្មជាតិ​ដែល​ទាក់​ទង​ត​ៗ គ្នា ។
គម្ពីរ សំយុត្តនិកាយ បាន​សម្ដែង​ដោយ​ច្បាស់​ប្រាកដ អំពី​យកមកភិក្ខុ​ដែល​មាន​ចិត្ត​រវើរវាយ ដោយ​យល់​ថា​ភិក្ខុ ១ អង្គ​ដែល​គ្មាន​ប្រព្រឹត្ត​លើ្មស​អ្វី​សោះ​វេលា​ដែល​បាន​ទម្ងាយ​ខន្ធ​ទៅ នោះ​រលត់​ទាំង​អស់ គឺ​គ្មាន​នៅ​សល់​អ្វី​ជា​ក្រោយ​ដែល​ស្លាប់ ហើយ​វេលា​នោះ​ព្រះសារីបុត្ត បាន​កែ​តម្រង់​យមកភិក្ខុ​ពី​គំនិត​ខុស​នោះ​បាន​ឡើង​វិញ ។
បទ​ទី ២ ថា កាល​នោះ​មាន​ពុទ្ធ​បរិស័ទ ១ អង្គ​នាម​ថា គោធិក ភិក្ខុ​ចូល​និព្វាន​ដោយ​ធ្វើ​នូវ​អត្តឃាដ ហើយ​ព្រះ​សម្មាសម្ពុទ្ធ​ទ្រង់​មាន​បន្ទូល​ប្រារព្ធ​និង​ពុទ្ធ​បរិស័ទ​ទាំង​ឡាយ​ថា តើ​វិញ្ញាណ​របស់ គោធិក នេះ​ទៅ​ចូល​ជ្រក​ក្នុង​ទី​ណា គោធិក ចូល​និព្វាន​ហើយ​ៗ វិញ្ញាណ​របស់ គោធិក នេះ​ឥត​សល់ ជ្រក​នៅ​ក្នុង​ទី​ណា​ឡើយ ។
ក្នុង​និទាន​ទាំង ២ បទ​ខាង​ក្រោយ​នេះ ខ្ញុំ​សម្គាល់​ឃើញ​ថា​បទទី ១ ដែល​សម្ដែង​ថា វិញ្ញាណ​ចូល​ឈប់​សម្រាក នោះ​មិន​មែន​ត្រូវ​យល់​ថា​ជា​គ្មាន​វិញ្ញាណ ឬ ថា​សូន្យ​វិញ្ញាណ​ឡើយ ហើយ​បទ​ទី ២ ដែល​សម្ដែង​ថា វិញ្ញាណ​ឥត​សល់​ជ្រក​នៅ​ក្នុង​ទី​ត្រង់​ណា នោះ​ត្រូវ​យល់​ថា​ឥត​សល់​នៅ​ក្នុង​ភព​យើង​វិញ ព្រោះ​និព្វាន​ជា​ភព​ដទៃ ។