polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Оның румын секторындағы белсенді соғыс қимылдары тек 1917 жылдың жазында, румын армиясы Молдованың оңтүстік-батысындағы шағын аумақты жаудан қайтарып алған кезде ғана қайта басталды, бірақ 1917 жылғы Ресейдегі революциялық оқиғалар Ресейдің бөлімшелері соғысудан бас тартты.
1526 жылы Мохак шайқасы кезінде венгр әскерлері жеңіліске ұшырады, содан кейін Уоллахия, Молдавия және Трансильвания 19 ғасырдың ортасына дейін ішкі автономияны сақтай отырып, Осман империясының вассаждығына өтті.
Осы кездегі аумақтарды билеушілерінің арасында Молдавиядағы Ұлы Стефан , Василий Лупу және Дмитрий Кантемир ерекше көзге түседі; Уоллахиядағы Матей Басараб, Влад Тепес және Константин Бранковеану; Янош Хуняди мен Габор Бетлен Трансильванияда.
18 ғасырдың басында Ресеймен одақтаса отырып, Валахия және Молдавия билеушілері Османлы үстемдігінен құтылуға тырысты, бірақ Петр -дің Прут жорығы Уоллах билеушісі Константин Брынковянның сатқындығы салдарынан сәтсіз аяқталды, ал аумақтарды Осман империясының құлдығына айналдыру күшейе түсті.
1989 жылы желтоқсанда Румыния революциясы болып, нәтижесінде Чаушеску тақтан тайдырылып, өлім жазасына кесілді, билік Ұлттық құтқару майданының қолына өтті; Уақытша парламент – Ұлттық бірлік кеңесі құрылды.
Театр сол кездері ұлттық драмалармен қатар өзге де классикалық шығармаларды (У.А. Гаджибеков, Л.А. Юхвид пен А.Б. Александров, Ж.Б. Мольер т.б.) сахнаға шығарып, өнер өресін кеңейтті.
Әбдірәсілов, режиссерлер А. Ибрагимов, А. Марджанов, Д. Садырова, театр суретшілері К. Пак, П. Ибрагимов, әншілер Р. Илахунова, Г. Разиева, Н. Мәметова, композиторлар Қ.
Ұйғыр театрының 1997 жылы Каирдегі «Египет» тәжірибелік қойылымдар халықаралық фестивалінде қатысуы – театр шекарасының кеңейгенінің, оның халықаралық аренаға шығуының жарқын көрінісі болды.
Театр репертуарына 50-ші жылдары енген Ж. Асимов пен А. Садыротың «Анарханы», В. Дъяков пен И. Саттаровтың «Герип-Санамы» осы күнге дейін көрермендердің көңілінен шығатын классикалық қойылымдарына айналды.
Сонымен бірге театр әлем классикалық шығармалардын да жетік меңгеріп келеді, солардың ішінде В. Шекспирдің «Отелло», «Король Лир», Ж. Б. Мольердің «Мещанин во дворянстве», К. Гольдонидің «Хозяйка гостиницы», Н. Гоголдің «Женитьба», Ғ.
Ең алғаш "Ұйғыр облыстық музыкалық драма театры" аталған бұл өнер ордасы 1941–1961 жылдар аралығында Алматы облысының Шелек кентіне ауысқанымен, 1961 жылы қайтадан Алматы қаласына оралды.
Он сегізінші ғасырдың көп бөлігінде Франция соғыстарын бірдей тәсілмен жүргізіп отырды: соғыс болған кезде ол отарларын бәрібір ұстап қала алмайтынын сезіп, оларды өз бетінше қалдырып, онда азғантай немесе тәжірибесіз әскер жіберіп отырды.
Ал британиялықтардың соғыс жүргізу тәсілі басқаша болды: олар өздерінің аса басым теңіз қуатын пайдаланып, елді теңізден қоршап, порттарын атқылай алатын және өз әскерлерін теңіз арқылы кез келген жерге жеткізе алатын.
Жеті жылдық соғыста британиялықтар өз заманының ең ұлы әскери стратегі Ұлы Фридрихпен одақтасты, ал оның мемлекеті Пруссия орталық Еуропаның көтеріліп келе жатқан әскери қуатты мемлекеті болды.
Пруссия, Хановер курфюрсттығы және Ұлыбритания патшалығы (Солтүстік Америкадағы отарлары, британиялық Шығыс Үнді компаниясы және Ирландия патшалығымен бірге) одақ құрып, Аустрия, Франция (Солтүстік Америкалық Жаңа Франция отары және франциялық Шығыс Үнді компаниясымен бірге), Ресей империясы, Швеция және Саксония курфюрсттығына қарсы соғысты.
Соғыстың нәтижесінде Франция Америкалардағы басты отарлаушы мемлекет ретіндегі ролін (онда ол Француз Гвианасы, Гваделупа, Мартиника, Сен-Доминг және Сент-Пьер және Микелон сияқты иеліктерін ғана сақтап қалды) және Ұлы француз төңкерісі дейін Еуропадағы ең басты мемлекет ролін жоғалтып алды.
Әбікен Хасенов (1897, қазіргі Қарағанды облысы Шет ауданы - 30.10.1958, Алматы) - қазақтың күйші-домбырашысы, шертпе күйдің шебері, актер, Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген артисі .
Ал ғасырдың 20- жылдарының аяғына қарай Шыңғыс ұрпақтары мен көшпелі түрік шонжарларының қиян-кескі күресінің нәтижесінде билік Орда-Ежен мен Тоқа-Темір мұрагерлерінен Шайбан ұрпақтарына ауысады.
Олар: Аралдан солтүстікке қарай Шайбани әулеті Жұмадық ханның ұлысы, Шайбани әулетінің екінші бір тұқымы Мұстафа хан Атбасарда, үшінші бір тұқымы Махмұд-Қожа Тобылда.
Одан кейін Батый ханның астанасы болған Орда-Базарды бағындырады да, Алтын Орданың әлсіреуін пайдаланып, Еділ бойындағы көптеген жерлерді басып алып, өзінің орталығын Турадан Орда-Базарға көшіреді.
Әбілқайырдың Сыр бойындағы қалаларды басып алуы ағайындас Шайбани ұлысы мен Ақ Орда ұлысы ру-тайпаларының арасындағы қырғи-қабақ қатынастарды одан әрі шиеленістіре түсті.
Оның иелігі Ноғай Ордасының шығыс бетін, батыста – Жайыққа, шығыста – Балқашқа дейінгі, оңтүстікте – Арал теңізі мен Сырдарияның төменгі ағысына, солтүстікте – Тобыл мен Ертістің орта ағысына дейінгі жерлерді қамтыды.
Арман Ғалиасқарұлы Дунаев (7 қазан 1966 жыл Талдықорған облысы, Кербұлақ ауданы, Қоғалы ауылы) — «„Самұрық-Қазына“ ұлттық әл-ауқат қоры» акционерлік қоғамының басқарма төрағасының орынбасары.
«Ең жақсы деректі фильм», «ен жақсы шет тіліндегі фильм», «ең жақсы грим», «ең жақсы кысқаметражды фильмдер», «ең жақсы дыбыс монтажы» және «ең жақсы арнайы әсерлер» категориялары бойынша жеңімпаздарды анықтау үшін киноакадемиядан тыс арнайы топтар құрылады.
компаниясының зерттеуіне сәйкес токиялық қала аймағы (Токио, Канагава және Тиба префектураларымен бірге, 35,2 млн адам) 2005 жылға сәйкес жалпы $ 1,191 трлн ЖІӨ өндіріп әлемдегі ірі агломерациялардың ішінде ЖІӨ бойынша алғашқы орында.
Токио ірі халықаралық қаржы орталығы бола отырып әлемдік ірі инвестициялық банктер мен сақтандыру компанияларының бас-пәтері болып табылады, сонымен қатар Жапониядағы көліктік, баспа және эфирге тарату концентраторы функцияларын атқарады.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі орталықтандырылған экономикалық өсу кезінде көптеген ірі компаниялар өз пәтерлерін Осака сияқты қалалардан Токиоға билікке кең қолжетімді пайдалану мақсатында көшірген.
Сонда ол түрлі жылдары КСРО Ғылымдар Академиясының Қырғыз филиалында тіл секторының меңгерушісі, сонымен қатар Қырғыз мемлекеттік университетінің қырғыз тілі кафедрасында, М.В. Фрунзе атындағы педагогикалық институтта, В.В. Маяковский атындағы қыздар педагогикалық институтында, Ферғана мемлекеттік педагогикалық институтының өзбек тілі кафедрасында профессор-консультант болып қызмет етті.
Археологиялық қазбалардың нәтижесінде орта ғасырлардың бас шеніндегі Орта Азия мен Қазақстандық сарайларға тән “айдарлы” жоспармен салынған ғимараттардан алынған ыдыстар – құман, қазан, құмыра, қақпақ, саптаяқ, шырағдан, т.б. табылды.
1959 жылы әлеуметтік желілер термині “Адамдар қарым қатынастары” атты жиынтыққа кірген, Манчестер мектебінің әлеуметтанушысы Джеймс Барнстың “Норвеждік аралдар кірістерінің класстары мен жиынтықтары” атты жұмысында енгізілген.
Ол 30-шы жылдары ойлап табылған визуалды диаграммалар (бөлек жақтар - нүкте түрінде, ал олардың арасындағы байланыс - сызықтар түрінде ұсынылды) көмегімен адамдар арасындағы өзара байланысу социаграммалар көмегімен жүзеге асыру зерттеулеріне қосымшалар енгізіп оларды толықтырды.
Іздеу машинасының жұмыс сапасының негізгі белгісі релеванттық (сұрату мен табылған деректің сәйкестік деңгейі, яғни нәтиженің қисындылығы), базаның толықтығы, тіл морфологиясын есепке алуы болып табылады.
Іздеу жүйесінің басым бөлігі мағлұматты Әлемдік өрмек сайттарынан іздейді, алайда файлдарды -серверлерден, тауарларды интернет-дүкендерінен, сондай-ақ мәліметті жаңалықтар тобынан іздей алатын жүйелер де бар.
“Қазақфильмнің” қалыптасып, өркен жайып өсуіне Шәкен Айманов, Мәжит Бегалин, Сұлтанахмет Қожықов,Ораз Әбішев сияқты белгілі киноөнер қайраткерлерінің қосқан үлестері елеулі.
“Қазақфильмде” ұлттық кино өнерінің қайталанбас туындылары “Атамекен”, “Біздің сүйікті дәрігер”, “Алдар көсе”, “Атаманның ақыры”, “Мәншүк туралы ән”, “Қыз-Жібек”, т.б. фильмдер түсірілді.
2003 жылы “Қазақфильм” киностудиясында “Көшпенділер” (сценарийдің авторы Р.Ибрагимов, режиссерілері И.Пассер, Талғат Теменов), “Сардар” (сценарийдің авторы О.Агишев, режисер Болат Нұрғалиұлы Қалымбетов), “Ащы көлдің жағасында” , “Аңшының отбасы” , т.б. фильмдері түсіріле бастады.
2005 жылы 6 маусымдағы 563 «Республикалық мемлекеттік кәсіпорындардың кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің Қаулысымен «Шәкен Айманов атындағы «Қазақфильм» ұлттық компаниясы» республикалық мемлекеттік қазыналық кәсіпорын «Шәкен Айманов атындағы «Қазақфильм» акционерлік қоғамы» болып қайта құрылды.
1941 жылы 15 қарашада Алма-Ата киностудиясы Қазақстанға эвакуацияланған «Мосфильм» және «Ленфильм» киностудияларымен біріктірілді Орталық біріккен киностудия - ЦОКС, олар 1944 жылға дейін Алматыда жұмыс істеді және бүкіл отандық көркем фильмдердің 80% өндірді.
Тәуелсіздік алғаннан бері «Қазақфильм» киностудиясы шамамен 136 толықметражды көркем фильм түсірген ; 73 қысқаметражды фильм; 258 деректі фильм ; 67 анимациялық фильм (оның ішінде 1 анимациялық сериал, 1 толықметражды анимациялық фильм).
Қойнау түбектен, Чанак бекінісінен және «Тұрғыт Реис» және Дарданелл бұғазында зәкір тастап тұрған «Хайреддин Барбаросса» түрік әскери кемелерінен атқылаудан біршама қорғалған болса да, оның оңтүстіктегі Габа Тепеден және солтүстіктегі Нибрунесі нүктесінен емін-еркін атқылауға болатын.
Орталық Азия халықтарының Уақытша үкіметке қолдау көрсетуіне оның 1916 жылғы 25 маусым жарлығының күшін жойып, майданның тыл жұмысына адамдар алуды тоқтатуы және он алтыншы жылғы көтеріліске қатысушыларға кешірім жариялауы елеулі дәрежеде әсер етті.
Салық жүйесіне өзгерістер енгізу, банк-қаржылық секторға бақылауды күшейту, мемлекеттік бюджет зәрулігін қысқарту, экономикадағы өнеркәсіп саласын реттеу мен нарықтық қатынастарға бейімдеу, сауда-тариф жүйесіне өзгерістер енгізу, т.б. шаралар жүзеге асырылды.
Үнді көпестерінің көмегімен ағылшындар, голландықтар мен француздар үнді өндірісінің тауарларын сатып алып, оларды Еуропаға ғана емес, Иран, Индонезия, Жапония, Қытай, т. б. елдерге жеткізді.
Ұлы Моғолдар империясы билеушілерінің арасындағы өзара үздіксіз жүргізілген тақ таласы ағылшын және француз Ост-Үндістан компанияларының Үндістанға сауда экспансиясымен қатар әскери экспансияға да көшуіне қолайлы жағдайлар туғызды.
1746 — 1763 жылдары үздіксіз жүргізілген соғыстың нәтижесінде Оңтүстік Үндістанда ағылшындар өз қарсыластарын толық талқандап, Бенгалияны жаулап алды, Карнатик пен Аудты тәуелділікке түсірді.
Ұлыбритания билеуші топтарының арасында Үндістанды отарлық езгіге түсіруге ұмтылушылық жолындағы күрес Ост-Үндістан компаниясын ағылшын парламентінің бақылауына алатын заң қабылдаумен аяқталды .
Сапар барысында мемлекетаралық қатынастардың негізгі қағидалары мен бағыттары жөніндегі декларацияға, дипломатиялық қарым-қатынастар орнату жөніндегі протоколға, сауда-экономикалық қатынастар, ғылым мен технология, мәдениет, өнер, білім, ақпараттық құралдар мен спорт салаларындағы ынтымақтастық жөніндегі келісімдерге қол қойылды.
Инд жазығындағы ежелгі мәдениеттер б. з. б. 3-мыңжылдықтың 2-жартысынан б. з. б. 2-мыңжылдықтың 1-жартысына дейін, Гуджтаратта бұдан да бұрынырақта пайда болған деп есептелінеді .
Б. з. б. 6 ғасырдағы құл иеленуші мемлекеттердің көпшілігі Солтүстік Үндістанның шығыс бөлігінде, Ганг мен Джамна өзендерінің алаптарында орналасты (Анга, Магадха, Вриджи, Каши, Кошала, Панчала, Ватса, Куру, т. б. мемлекеттер).
Үндістан, Үндістан Республикасы — Үнді мұхиты алабында, Гималай тауларынан оңтүстікке қарай Оңтүстік, Оңтүстік-Батыс Азия елдерін Еуропа және Африкамен байланыстыратын маңызды теңіз және әуе жолдарының торабында жатыр.
Халқының 9/10 бөлігін ірі ұлттар: хиндустандықтар , бихарлықтар, бенгалдықтар, телугулар, маратхилер, тамильдер, гуджараттар, малаялилер, каннара, ориялар, пенджабдықтар, раджастхандар, ассамдықтар, кашмирліктер, т.б. құрайды.
Ол – терең тамырлы философияның, мол өзіндік ізгі рухани мұраның, сыры да, сыны да сақталған әдет-ғұрыптар мен дәстүрдің, жер-жаһанға әйгілі махаббат күмбезі Тәж Махал, Лотосхрам сынды сәулеттік жауһарлардың, терең қайнарлы би мен саздың, ғажайып үнді киносы мен жұпар иісті үнді шайының елі.
Батыс Гаттардың желді беткейлерінде, Ганг мен Брахмапутра атырауында, Шығыс Гималайдың тауалды аймақтарында мәңгі жасыл тропиктік ормандар, Гималайдың етегінде — тераилар , одан жоғарырақта — муссондық, аралас және қылқан жапырақты ормандар, тау шалғындары өседі.
Экономикасының негізгі салалары: машина жасау, кеме жасау, негізінен мұзжарғыштар , теңіз буксирлері, паромдар, целлюлоза-қағаз, ағаш өңдеу, қара және түсті металлургия, химия, тоқыма, тігін, тамақ, тау-кен, мұнай өңдеу, отын-энергетика, электроника, т.б. Машина жасауда швед капиталы, мұнайда америка және ағылшынголланд капиталының ықпалы басым.
Сыртқы ағаш және ағаш өңдеу өнеркәсібі өнімдерін, кеме , целлюлоза-қағаз өнеркәсібі жабдықтарын, электр техникалық бұйымдарын, қара және түсті металдар, машина мен жабдықтар, химия, жеңіл және тамақ өнеркәсібтері өнімдерін, спорт шаңғыларын шығарады.
Алайда, Сейм Финляндияның ішкі істердегі тәуелсіздігін біржақты жариялағаннан кейін, Ресейдің Уақытша үкіметінің 1917 жылғы 18 шілдедегі шешімімен, Сейм мақұлдаған Финляндияның автономиялық құқықтарын қалпына келтіру туралы заң қабылданбады, сейм таратылды және оның ғимаратын Ресей әскерлері басып алды, бірақ Ұлы князьдікте болған Ресей армиясының бөлімдері енді жағдайды басқара алмады.
1809 жылғы 15 наурызда Ресей императоры Финляндия үкіметі жүйесіне қол қойды, ол өз аумағында ішкі істер бойынша сақтап, Швеция заңын қолданды, келесі күні Финляндия халықтарының өкілдерінің бірінші деңгейдегі кездесуінің ашылуында жарияланды, бірақ әскери операциялары 1809 жылдың жазына дейін үзілді-кесілді және Ресей мен Швеция арасындағы 5 қыркүйекте Фридрихсгамда бейбітшілік орнатылуымен аяқталды, оған сәйкес Швеция Ресейді Финляндияға және Вестерботнияның бір бөлігіне дейін Ресейге берді Рінің және (қазіргі қоғамдастық Торнио, Юлиторнио, Пелло, Колари, Муанио және Паланга).
Финляндияның қорғаныс күштері Кадрлық қызметкерлерден , сондай-ақ мерзімді әскерге шақырылушылардан тұрады (қаңтар мен Шілдеде 12 мыңға жуық әскерге шақырылушылар шақырылады, оның ішінде 250-300 әйел).
Уақытша үкіметті құлатқан 1917 жылғы Қазан төңкерісі Финляндия Сенатына 1917 жылы 4 желтоқсанда Финляндияның тәуелсіздігі туралы декларацияға қол қоюға мүмкіндік берді, оны 6 желтоқсанда парламент мақұлдады.
2010 жылы журналы бойынша Финляндия «Әлемнің үздік елдері» тізімі бойынша бірінші орында болған, ал 2011-2014 жылдар аралығында америкалық « » қоры елді «Әлемдегі ең тұрақты мемлекет» ретінде бағалаған.
«БК П тарихының қысқаша курсы» кітабында Ресей коммунистерінің жұмысшы табының барлық қарсыластарына қарсы жүргізген күресінің, царизм мен капитализмді тақтан тайдырудың, пролетариат диктатурасын орнатудың, социализм үшін жүргізген күресінің орасан зор тәжірибесі жинақталған.
«Қысқаша курстың» жарыққа шығуымен коммунистік партияның тарихын баяндауда бұрынырақ оқулықтарда қылаң беріп тұрған өзімбілермендік пен шатасудың, көзқарастардың көп түрлілігінің, коммунистік партияның тарихын зерттеуде негізсіз ойлардың тамырына балта шабылды.
Онда Маркс пен Ленин ілімдерінің ажыратылмас бірлігі мен біртұтастығы, империализм мен пролетарлық төңкерістер кезеңінде Ленин мен оның шәкірттерінің маркстік теорияға енгізген жаңалықтары көрсетілген.
Кеңес Одағынның Коммунистік Партиясының тарихын тарихи тұлғалардың төңірегінде баяндаған ескі оқулықтарға қарағанда, «БК П тарихының қысқаша курсы» партиялық кадрларды ең алдымен марксизм-ленинизмге партияның тарихымен байланыстырып оқытады.
«БК П тарихының қысқаша курсы» марксистік әдебиетті жеке тұлғаның тарихтағы ролі, КСРО-дағы социализмнің жеңісі, қазіргі замандағы соғыстардың сипаты, социалистік мемлекеттің ролі мен маңызы сияқты ауқымды мәселелерде қарапайымдау мен қарабайырлаудан азат етті.
Жұмысшы табының партиясы жұмысшы табының жетекшісі ролін атқара алуы үшін табыстарға елігіп, өзінің өз жұмысындағы кемшіліктерді байқамай кетпеуге, қателерін мойындаудан қорықпауға, оларды ашық және адал түрде түзетуден қашқақтамауға тиіс.
Егер жұмысшы табының партиясы бұқара халықпен кең байланыс орнатпаса, осы байланысты барған сайын күшейтетін болмаса, олардың дауысына ден қойып, мұң-мұқтаждарына назар аудармай кетсе, бұқара халықты үйретіп қана қоймай, өзі содан үйренуге дайын болмаса, онда бұндай партия нағыз бұқаралық партия бола алмайды, миллиондаған жұмысшы табы мен еңбеккерлерді соңынан ерте алмайды.
«Бүкілодақтық Коммунистік партиясының тарихы. Қысқаша курс» (орысша: «ИСТОРИЯ ВСЕСОЮЗНОЙ КОММУНИСТИЧЕСКОЙ ПАРТИИ .КРАТКИЙ КУРС») П тарихының қысқаша курсы» деген атпен де белгілі) — БК П комиссиясы құрастырған және БК П Орталық Комитеті мақұлдаған большевизмнің ресми тарихы, коммунистік партияның идеологиялық қаруы, сталиндік марксизм-ленинизм саласындағы негізгі білімнің энциклопедиясы, сталинизмді тұжырымдайтын негізгі жазбалардың бірі.
Ел ішіне биліктілігімен, қара қылды қақ жаратын әділдігімен, тура жолдан таймайтын адалдығымен даңқы тараған Төле би, Қаз дауысты Қазыбек би, айыр тілді Әйтеке би, т.б. саңлақтар хан жанындағы билер кеңесінің құрамына енді.
Олар нақты тарихи-әлеуметтік ахуалға қатысты жол-жоба белгілеп, заңи жосындар қабылдады, мәні ескіріп, маңызы кеміген қағидаларды елдік мүдде тұрғысынан қайта қарап, жаңасын қолданысқа енгізіп отырды.
Қазақ Ордасында болған орыс елшілері Ф. Скибин мен М. Трошин “. Тәуке хан Қазақ Ордасының таңдаулы адамдарын өзіне шақырып алды да, біздің — Федка мен Матюшкенің — көзімізше, әлгілерден мына біздерді ұстап қала ма, әлде жібере ме, Русь қалалары мен слободкаларына соғыс ашып бара ма, әлде бейбіт тұра бере ме, соны сұрап алды” деп жазады.
Үшіншіден, ел тағдыры сынға түскен жаугершілік замандарда билер батыр-баһадүрлермен қатар атқа қонып, қарамағындағы тайпаластарынан жасақ құрып, мемлекет тұтастығын, ұрпақтар азаттығын қорғауға ұйытқы болған, қолбасшылық қызмет атқарған.
Ел бірлігіне, ұлт тұтастығына нұқсан келтірер ағайын араздығын басып, руаралық дау-жанжалдарды бітістірумен шектелмей, қазақ ұлысының көрші мемлекеттермен қарым-қатынас жасап, әр түрлі байланыс орнату ісінде де ханға көмекші әрі кеңесші қызмет атқарғаны белгілі.
Қалдан Серен қазақ еліне қадірі асқан бидің “біз, қазақ, мал баққан елміз, ешкімге соқтықпай жай жатқан елміз, басымыздан құт-береке қашпасын деп, жеріміздің шетін жау баспасын деп, найзаға үкі таққан елміз. Ешбір дұшпан басынбаған елміз, басымыздан сөз асырмаған елміз, достықты сақтай білген елміз, дәм-тұзды ақтай білген елміз” деп тақпақтай сөйлеп, тайсалмай талап қойғанына разы болып, хан басына азаттық берген.
Ең төменгі билікті ауыл-аймаққа, ру-тайпа ішіне сыйлы, өмірлік тәжірибесі мол ақсақалдар атқарса, орта буындағы, яки, потестарлы билік тізгінін ру-тайпа басылары — билер уысына ұстады.
Халықтың қалың бұқарасына жақын әрі оның тікелей қолдауына арқа сүйеген потестарлы билік иелері, яки ру-тайпа басылары — билер мен батырлар хан-сұлтандардың билігін белгілі бір дәрежеде шектеп отырды.
Әйтсе де, ерекше әлеуметтік жік ретінде билерді тарих сахнасына шығарған рулық құрылым өзіне субэтникалық-әлеуметтік топтарды тарта отырып, қоғамды ұйымдастырушылық, мемлекеттілік нышандарын нығайтушылық қызметін атқарды.
Мұрагерлік салтымен дала жұртын ғасырлар бойы билеген Шыңғыс хан ұрпақтары — төрелер тұқымы хандық биліктің бұлжымауы үшін билердің әкімшілік, әлеуметтік-саяси және мәдени рөлімен санасуға тиіс болды.
Мысалы, ортағасырлық жәдігер — “Нұсратнаменің” авторы: “Әбілхайыр хан өлгеннен соң оның ұлы Шейх Хайдар хан болды. Оның заманында ұлы бек-билердің абыройы мен атағын һәм олардың мархабалы ру-ұлыстарын құрметтеу тәмамдалды да, содан ханның құдіреті күн санап кеми берді” деп жазады.
Қазақтың алғашқы заңгерлерінің бірі Д. Сұлтанғазин “Бұрынғы замандағы қазақтардың билік қылуы” атты мақаласында: “. бағзы билер болыпты, бек білімді, атақты һәм ақылды, әділетті, көпті көрген және іс бітіргенде әдет рәсімдерін тегіс біліп, әр жұмысты қара қылды қақ жарып орнына келтіреді екен., һәм солардың бітірген жұмыстарын ұлы хандары да әрқашан бұзбайды екен. Сондай билер турасында қазақтың мақалы да бар. Батыр мен биді салыстырғанда, биді қатты артық көретінін білдіретін сол мақалы мынау: “Батыр деген бір барақ ит, екі қатынның бірі табатын, би деген бір ақсарағат, бүтін елден біреуі ғана табатын” дейді .
Әсіресе, орталықтандырылған хандық биліктің пәрменін нығайтуды талап ететін әскери-жорық жылдарында плебисцитарлық, яки халықтық демократияның классикалық үлгісі ретіндегі би билігі — төрелік ету, әкімшілік басқару рөлі төмендей түскен.
Зерттеуші ғалымдардың, әсіресе, В.В. Бартольдтың пікірінше, “би” сөзі шамамен 14 — 15 ғасырларда ежелгі түркі тіліндегі “бек” атауының бір нұсқасы ретінде пайда болып, басқарушы, ел билеуші мағынасын білдірген.
17 ғасырда өмір сүрген Махмұд ибн Уәлидің “Бахр әл-асрар фи манақиб әл-ахйар” атты еңбегінде “жоғарғы мәртебелі әмірлер мен елге сыйлы, пендәуи тірліктен азат адамдардың” барлығы би аталғанын жазады.
Сот төрелігін жүзеге асыратын болғандықтан, би халықтың әдет-ғұрпын, салт-рәсімін, жол-жосығын жатқа білуге, дауласқанға әділдікпен жөн сілтеп, адасқанға даналықпен жол көрсетуге, әсіресе, “тура биде туған жоқ, туғанды биде иман жоқ” деген құқықтық-гуманистік принциптен айнымауға тиіс еді.
Егер оның бұл заңсыз әрекетін төреші дер кезінде байқап, Марадонаны алаңнан қуғанда Аргентина чемпион атана алмас па еді, кім біледі. Трибунада ағылшындар мен аргентиналық жанкүйерлерді бір-бірімен төбелестіріп қойған бұл голды төреші қалай байқамай қалғаны түсініксіз.
Матчтың бас қазысы – тунистік Әли Бен Насер былай деп мәлімдепті деген де деректер бар: «Кезекті шабуылдың бірінде Марадона өзгелерден оқшауланып доптың соңынан жетіп барды. «Ойыннан тыс қалмады ма екен?» деп қапталдағы көмекшіме қарадым.
Марадона 1921 жылы "Бока Хуниорсқа ауысты. 1982 жылғы әлем чемпионатында жақсы ойнаған Марадонаға еуропалық клубтардың көзі түсті де, 1982 жылғы жазда "Барселонаға" ауысты.
1992 жылдың 16 наурызында Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен Алматы облысы Қаскелең ауданы Красный Восток кентінде орналасқан Ішкі әскерлердің шұғыл мақсаттағы жеке бригадасы негізінде Қазақстан Республикасының Республикалық ұланы құрылды.
1997 жылдың 3 наурызынан 1999 жылдың 9 желтоқсанына дейін генерал-лейтенант Сәт Бесімбайұлы Токпақбаев Қазақстан Республикасы Республикалық ұланының қолбасшысы міндетін атқарды.
Қарақалпақстанда тұратын қарақалпақтардың мемлекеттік тілі және Өзбекстанның Хорезм, Ферғана облысы, Түрікменстанның Ташауыз облысы, Ресейдің Астрахан облысы мен Ауғанстан аумағында мекендейтін қарақалпақтар осы тілде сөйлейді.
Бұл заң, жеке адамдардың арасындағы қарым-қатынастарды, әскери бөлімдерде, діни және дәстүрлік ғұрып-әдеттерді белгілеуде тілдердің қолданылуын қатаң бір тәртіпке салып тастамайды.
Қарақалпақ тілінің негізгі сөздік қорын қыпшақ тіліндегі сөздер құрайды, мысалы: белбау , алғайман , ийт , илимпаз , т.б. қарақалпақ тілінде 9 дауысты, 26 дауыссыз дыбыс бар.
Бұл жазба әдебиет тілі жергілікті алықтың басым көпшілігінің сауатсыз болуына қарамастан және қарақалпақ алқының алық арасы сөйлеу тілінің барлық жергілікті өзгешеліктерін өз ішіне қамтуына байланысты тұрақты әдебиет тілі ретінде қалыптасқан.
Жазба әдебиет тілі деп — әртүрлі әдебиеттердің, көркем шығарма, әлеуметтік-саяси, ғылыми-теникалық, публицистикалық, оқу құралдарының және т.б. жазу арқылы іске асарылатын әдебиеттердің тіліне айтылады.
Әдеби тілдің жазба және ауызекі сөйлеу түрлері қазіргі уақытта радио мен телебағдарламалардың, газет-журналдардың, мемлекеттік мекемелердің, мәдени орындардың барлығында негізгі қатынас құралы ретіндегі қызметін атқарады.
Сондықтан, әрбір сауатты, мәдениетті адам әдеби тілдің қадіріне жетіп, оның қағидаларын жазу мен сөйлеуде дұрыс және тілге деген құрметімен арттырады, өзінің сөйлеу мәдениетін көрсетеді.
Берілген мысалдағы отыр, келемін, шашпақ, жырттық, қайнады, салдық деген етістіктер белгілі бір шақты білдірумен қатар сөйлеушінің соған байланысты пікірін, шындық деп баяндауын білдіріп тұр: әркімнің өз ойымен отыруы, ; сөйлеушінің тау ішінде түнделетіп келе жатуы ; сөйлеушінің мақсаты тіл ұстартып, өнер шашпақ болуы ; сөйлеушінің жер жыртуы, егін салуы және еңбектің қайнауы .
Мейлі ол өтіп кеткен қимыл, іс-әрекет болсын , мейлі ол болып жатқан іс-әрекет, қимыл болсын, мейлі ол әлі бола қоймаған, бірақ келешекте болуға тиісті қимыл, іс-әрекет болсын, ашық райдағы етістік әйтеуір ол туралы сөйлеушінің шындық деп баяндауын білдіреді.