polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Демокрит біздің сезім мүшелеріміз-көру, есту, иіс сезу, дәм білу, тән сезімдеріміз-заттар мен қозғалыстардың бәрін бірдей қабылдай алмайды, дүниеде шексіз ұсақ нәрселер бар, адам оларды ақыл-ойы арқылы ғана тани алады.
Жұп — болса, онда саны соққы, ойыншы өтуі тиіс лунку бойынша регламенттің. Бар үш түрлері "Бу" — бұл жұп-3, жұп-4 жұп-5, негізгі айырмашылық олардың қашықтықта ти дейін шұңқыр.
Свиток заманнан әулетінің Мин, датируемый 1368 жылмен бар атауы "Күзгі пир", бейнелейді мүшелерінің қытай император ауласының, размахивающих нәрсе затына ұқсас гольф сырғытпа таяқтары да әрекеттері жүру кішкентай доп шұңқыр.
Бір соққы айыппұл, сондай-ақ егер доп ойыншы жабдықтарының қандай да бір бөлігімен жылжыған соққы жасауға кедергіні алып тастауға әрекет жасаған жағдайда орын ауыстыруына әкелген жағдайда аударылылады.
Екінші жағынан, Сеул Ұлттық университеті механикалық және аэроғарыштық инженерия факультетінің Чхве Хэчон тобының бекітуі бойынша, мұндай бет фактурасының кемшіліктері жоқ емес — задевании клюшкой орналасқан емес, ортасында тазартылып, бірнеше шұңқырлар, шар үлкен ықтималдықпен отклонится берілген.
Себебі бетінің ауданы, атқаратын желобками, аз алаң тазартылып, бірнеше шұңқырлар орналасқан, онда айтуынша, рационализаторлар, ықтималдығын тап клюшкой "қате" желобок қарағанда "дұрыс емес" ямку.
"Шұңқыр беттің" аэродинамикалық артықшылығы "Аңыздарды бұзушылар" ғылыми-танымал телешоуының шығарылымдарының бірінде тексерілді, автомобильдің ұқсас қаптамасының мысалында; шығарылымда көрсетілгендей ұтыс НАСА аэродинамикалық құбырда миниатюралық үлгісі ретінде сынау кезінде де, сондай-ақ толықөлшемді түрлендірілген автомобильдің жол сынаулары кезінде отын шығынын азайту түрінде де алынды.
Дегенмен, заманауи гольф Шотландиядан шыққан, бірінші ойындар 1457 жылы Шотландия королі Яков гольфты тыйым салу туралы жарлығында аталады, өйткені ол садақшыларды оқытуда көңілдері бөлінген.
Дегенмен этикетті бұзғаны үшін айыптық ұпай көзделмесе де, ойыншылар ойынға қызығушылығын қолдау үшін, жаңадан келгендерге ойын тәжірибесін алу мүмкіндігіне ие болу үшін оны сақтауға тырысады.
Істің мәні бойынша, кез келген, кім де кім бір күні гольф оқу ақысын алса немесе ақшаға гольф ойнаған болса, ол әуесқой болып саналуы мүмкін емес және әуесқойлар үшін жарыстарға қатыса алмайды.
Алайда, әуесқойлар қатаң түрде белгілі бір рәсімге сәйкес төлеу шығындарын алуы мүмкін және ойыншы-әуесқой мәртебесі үшін ережелерінде белгіленген нормалар шегінде ақшалай емес жүлделер қабылдай алады .
Аққоюнлылар, кейде Ақ қойлы, , немесе Баяндурлар - Баяндур тайпасының басшылығымен 15 ғасырларда Тигр өзенінің жоғарғы сағасын, Тебриз, Бақы маңайын мекендеген көшпелі түрік-оғыз тайпаларының басын қосып, Шығыс Анатолияны, Әзірбайжанды, Иранды, Арменияны және Иракты 1378-1508 жылдары басқарған түркі оғыз тайпаларынан тұратын тарихи мемлекет.
Кейін ол Флорида штатының Форт Майерс қаласында бизнесмендер Генри Форд пен Харви Файрстоунмен бірлесе отырып ботаникалық зертхана, сондай-ақ әлемдегі алғашқы "Қара Мария" киностудиясы жұмыс істеген Нью-Джерси штатының Вест-Ориндж қаласында зертхана құрды.
Әуезов бұл оқу орны туралы арнайы пікір айтпағанмен, ойшыл-философ, ұлы суреткер, ғалым-ұстаздың ғылым мен білім, оқу мен тәрбие, қоғамнын дамуы мен жас ұрпақ тәрбиесі туралы ой-толғамдарының мән-маңызы зор.
Университет ұстазы белгілі философ әрі әдебиеттанушы-ғалым А. Тайжанов Әуезовтің шығармашылығы жөнінде іргелі зерттеулер жазып, «Абайтану» және «Мүхтартану» атты курстарды жургізеді.
Сөйтіп жазушы шығармашылығының сан қырын жай насихаттап қана қоймай оны іс жүзінде практикамен ұштастырып келеді Ал арнаулы курстар болашақ тіл мамандары мен әдебиетшілердің білім көкжиегін кеңейтіп, рухани танымын тереңдете тусуге зор эсер етеді.
Университеттің білім, мәдениет, әлеуметтік өмір салалары, экономика, құқықтану, техника, металлургия факультеттерінде 6000 студент оқиды , 28 кафедрада 420 оқытушы дәріс береді, оның 11-і ғылыми докток, профессорлар.
Алгоритм ұғымының алғышартына алгоритмдік үрдіспен қатар мүмкін болатын алғашқы деректер жиынтығының нұсқауы және қорытынды алуға байланысты жүргізілген үрдістің аяқталғандығын көрсететін ереже енеді.
Алгоритм, алгорифм — бастапқы берілген мәліметтермен бір мәнде анықталатын нәтиже алу үшін қай амалды қандай ретпен орындау қажеттігін белгілейтін есептерді шешу (математикалық есеп-қисаптар орындау, техникалық объектілерді жобалау, ғылыми-зерттеу жұмысын жүргізу т.б.) тәсілдерінің дәл сипаттамасы.
Кейде ассемблер сияқты төменгі деңгейдегі тілдерде бағдарламаны жасау алдында, бағдарлама алгоритмін кейбір жоғарғы деңгейдегі бағдарламалау тілінің конструкцияларын қолдана отырып жазады.
Сөйтіп, тағдыр тәлкегіне қалған ол академиядағы нағыз қатаң тәртіптің тезіне түсіп, таңғы 5-тен тұрып, 16-17 сағат бойына созылатын тынымсыз жаттығулардың шыңдалуынан өтеді.
Чан — әлемдегі ең танымал экшен-кейіпкерлердің бірі, ол акробатикалық жекпе-жек стилімен, комедиялық сыйлығымен, сондай-ақ жекпе-жекте "импровизацияланған құралдардың" барлық түрлерін қолданумен танымал.
Джеки Чан (, Чэн Лун; туған кездегі аты , Чэнь Ганшэн ; ; 7 сәуір, 1954 туған, Гонконг, Қытай) — атақты қытайлық және америкалық актёр, каскадёр, кинорежиссёр, продюсер, сценаристші, шайқас көріністерін қоюшы, әнші, филантроп және ЮНИСЕФ елшісі.
1928 жылы 17 шілдеде Ленин ауданының атауын Калинин ауданы етіп, Герасимовтікін - орталығы Андреевское ауылы болған Андреев ауданы, Қоңырөлең - Октябрь ауданы, Іле - орталығы Безводное ауылы болатын Қарғалы ауданы етіп өзгертілді.
Ірілі-ұсақты 80 саласы бар, ірілері : Қорағаты, Меркі, Қарабалта, Ақсу, т.б. Теріскей Алатау мен Қырғыз жотасын кесіп өте бере Шу Жоғары Ортотоқой және Төменгі Ортотоқой шатқалдарын қалыптастырған.
Теріскей Алатау мен Қырғыз Алатауындағы мұздықтардан басталатын Жуанарық, Қошқар өзендерінің қосылуынан қалыптасып, Қызылорда, Оңтүстік Қазақстан облыстарындағы Ащыкөл-Ақжайқын ойысына құяды.
2012 жылғы Еуропа чемпионатында дисквалификацияның кесірінен топтық кезеңнің екі ойынына қатыса алмады, үшінші турдағы Украинамен ойында алаңға шығып, ойын тағдырын шешкен жалғыз голды соқты.
Қай жерде ерулеп көшуді, қай жерде үдере көшуді белгілейтін қолайлы өткел, асу, малға жайлы суат т.б. жер ерекшелігін, көш жолын, жайылым-өріс жағдайларын жақсы білетін адамды жершенеуші, көшбасшы деп атайды.
Қазақ елінің дәстүрлі жайлауы Сарыарқа атырабы мен орманды, желді өлкелерде, Қазақстанның солтүстік-батысында , солтүстік-шығысында , оңтүстік-шығысында (Жетісу Алатауы, Іле Алатауы және Тәңір тауы тауының солтүстік атырабында), оңтүстігінде болды.
Мысалы, көшпелі өмір сүрген адай – табын, шөмекей – шекті, бағаналы – балталы руларының Маңғыстау түбегінен Мұғалжар тауларына, Қызылқұмнан Торғай даласына, Шу өзенінің төмен алабынан Ұлытау төңірегіне дейінгі көш жолдарының арақашықтығы 1000 км-ге дейін жететін.
Атап айтқанда, сыбағаға шақыру, құдаласу, қыз айттыру, атастыру, келін түсіру, ас беру, бие байлау , шашыратқы беру т.б. Сонымен қатар қой қырқу, киіз басу, өрмек тоқу т.б. жұмыстар атқарылып, қысқа азыққа құрт, ірімшік, қатық т.б. тағам түрлері дайындалады.
Жайлаулар шөбінің шүйгінді, суының тұнығына қарай "қоңжайлау", "жөнжайлау", деп «Шідертінің шөбі бал, Өлеңтінің суы бал» деген сияқты халық бағалауы өлең жолдарымен де айтылады.
Жайлау – қыстаудан біршама қашық, кей жағдайда мүлде алыстағы шөбі шүйгін, өзен-көлді, суы тұнық, бастау-бұлақты, салқын самалды, шыбын-шіркейі аз, ауыл-ауыл болып қоныс тебуге қолайлы жазғы малжайылымдық жер.
Шөбі селдіреп, оты сұйыла бастаған жерден сонысы басылмаған құйқалы қоныс-өрісті жайлауға жайылым қуалай, өріс аудара отырып көшу төрт түліктің қоңын көтеру үшін аса маңызды болған.
Электр тогының бағыты шартты түрде өткізгіштердегі оң заряд тасушылардың орын ауыстыру бағыты алынады, бірақ өткізгіштердегі заряд тасушылардың заряды теріс болғандықтан ток бағыты электрондардың бағытына қарсы келеді.
Зарядталған бөлшектер: өткізгіштерде — электрондар, электролиттерде —иондар , газда —иондар мен электрондар, арнайы жағдайдағы вакуумда — электрондар, жартылай өткізгіштерде —электрондар мен кемтіктер болып табылады.
Горбачевтің кеңестік республикалар арасында жаңа одақтық шарт жасап, КСРО-ны қалай сақтап қалуға, КОКП-ны жаңа жағдайға бейімдеп реформалауға ұмтылған әрекеттері стсіздікке ұшырады.
Михаил Сергеевич Горбачёв (2 наурыз 1931 жыл, Ставрополь өлкесі – 30 тамыз 2022 жыл, Мәскеу) — кеңестік және ресейлік саясаткер, КСРО-ның алғашқы және соңғы президенті , Бейбітшілік саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты .
Олар мұнда келгеннен кейін жергілікті балтық-финн және басқа да тайпалармен араласып кетті. Б.з.б. 3-мыңжылдықтың аяғында Балтық маңына Эстондардың арғы ата-бабаларының тағы бір бөлігі келіп қоныстанды.
Эстондар негізінен егіншілікпен айналысып, 11 ғасырда-ақ егістік өңдеудің үш танаптық жүйесін игерді және мал шаруашылығымен айналысты, жағалауда өмір сүретіндері теңіз кәсібімен шұғылданды.
Яғни, формальды логика дайын, қалыптасқан білімді оның түпнұсқалы негізінен айырып алып қараса, диалектикалық логика, керісінше, танымның қайнар көзін, даму бағытын, оның түпнұсқасы мен негізін, табиғатын белгілі бір заңдылықтар аясында зерттейді.
Ұғынудың бір жақтылығынан, жартыкештігінен әрі өту үшін әлгі объектінің ішкі қайшылықтары, қалыптаса дамуының басты-басты кезеңдері, өмір сүру пішімдері ғылымның жаңа, нақтылы ұғымдарымен бейнеленуі қажет.
Экзобиологиялық зерттеулердегі әр түрлі әдістер басқа ғаламшарларда тіршіліктің болуын ғана анықтаумен шектелмей, сонымен қатар Жерден тысқары кеңістіктерде де организмдердің тіршілік ету мүмкіндіктерін анықтаумен айналысады.
Жерден тыс, яғни, Күн жүйесіндегі басқа да ғаламшарларда тіршіліктің болуы туралы болжамдар жасау үшін организмдердің тіршілік ету мүмкіндігінен тәжірибе арқылы анықтаудың маңызы зор.
Анаэробтық жағдайлар тіршіліктің дамуына ешқандай кедергі келтіре алмайды, сондықтан ғарыш кеңістігіндегі әр түрлі қасиеттері бар микроорганизмдер қандай төтенше жағдайларға да бейімделіп, өз тіршілігін жалғастыра береді.
әскери трибун болып сайланып, халық трибундарының құқықтарын қалпына келтіру, Сулла диктатурасы кезінде қуғын-сүргінге ұшыраған марийшілерді ақтау жолындағы күреске белсене қатысты. Б.з.б. 68 ж.
құрылысты нығайту үшін кейбір заңдар қабылдады (соғыс ардагерлері мен үштен көп балалары бар отбасыларға — барлығы 20 мыңдай азаматқа Кампаниядан жер телімдері берілді; мемл. меншікті иеленушілердің мүддесі үшін салықтардың мөлшері үштен бірге азайтылды, т.б.).
Жылдың әр айлары мен тоқсанында болатын ауа райындағы және табиғат өзгерістері мен құбылыстарын назарына ұстап, бекітіп ұдайы қадағалап, болжап және оны күн ілгері хабарлап тұратын есепшілер болды.
«. Біз енді табыстарға қол жеткізуді тоқтатпаймыз. «АЛТЕЛ» АҚ қазақстандық ұялы байланыстың бұдан да жоғары сапа дәрежесіне өтуіне қажетті бар күшін салады» - дейді «АЛТЕЛ» АҚ президенті Максұт Сауранбеков.
« 4» - технологиясы Қазақстанда 4 белгісімен іске қосылды — бұл қазіргі заманның «4 » мәліметтерді жіберудің технологиясының базасында жасалған және бизнес, ойын-сауық, хабарласу, оқу және әлемдік желі мүмкіндіктерінің толық спектрі үшін Интернет желісіне жоғары жылдамдықты қатынауды пайдалануға арналған жайлы, түсінікті, оңай және тиімді ұсыныстар жасауға мүмкіндік беретін инновациялық өнім.
Өз шәкірттеріне де ол осы рухта тәлім-тәрбие, терең білім береді.1913 жылы ол Ахмет Байтұрсынұлымен бг "Қазақ" газетін шығарып, басылымның бұдан кейінгі жұмысына белсене араласады.
Алаш қозғалысы қазақ елінің өзін-өзі басқару және біртіндеп дербес мемлекет құру, қазақ жерлеріне қоныс аударуға шек қою, адам құқын қадір тұту, экономиканы дамыту, қазақ тілінің беделін арттыру жолындағы күресті басты мақсат етті.
Одан кейін ұлт-азаттық жаңа сипатта Тұрар Рысқұлов, Смағұл Сәдуақасов, Спандияров, Сұлтанбек Қожанов, Жалау Мыңбаев сынды зиялылар қызметінде жалғасын тапты.
қызметінің теориялық шешімдерді техникалық нұсқаға жеткізуге құзырлы арнаулы буындары: қолданбалы зерттеулер, тәжірибелік-конструкторлық жасалымдар, өндірістік жетілдірулер үрдісі қалыптасты.
Осы заманғы ғылыми-техникалық прогресстің ерекше қыры – тек өнеркәсіпті ғана емес, сондай-ақ қоғами тұрмыс-тіршіліктің, т.б. көптеген салаларын: ауыл шаруашылық, көлік қатынасын, байланыс аясын, медицина мен білім беру ісін, қызмет көрсету түрлерін қамтитындығы.
Жылым атауының төркіні судың қатпай жатқан ау салатын бөлігінің атауымен байланысты, екінші болжамда қазақ жеріне қоныс аударған шығыс славяндары мен Дунай бойы балықшыларының тіліндегі ау атауының қазақыланған нұсқасы дейді.
Басқа халықтардан сауда-саттық жолымен келген ау көзінің мөлшерін қазақ балықшылары үш, төрт, алты елі деген немесе төртінші, бесінші, алтыншы (оның мәні 4,2; 5,2; 6,2 мм болып келетін стандарттарға сай айтылған) сияқты миллиметрлік өлшеммен атау қалыптасқан.
Құранда бұл тақырып әр тұста шашырай айтылғанмен, кеңейтіле баяндалған: «Сыңғырлап тұрған кепкен балшықтан тиісті мүсінге келтіріп, адамды Біз топырақтан жараттық» , «Адамды Ол ұйыған қаннан жаратты» , «Біз сендерді әуелі топырақтан жараттық.
Алайда, «Ықылас» сүресінде «Сен айт: Алла жалғыз де, Алла – мәңгілік. Ол тумаған да туылмаған. Оған ешбір теңдес жоқ» деген аят тәураттық, інжілдік тұжырымдарға қарама-қарсы, яки Алла Адам Атаға не Адам Ата Аллаға ұқсас болуы мүмкін емес.
«Өмір ағашы», «әлемдік діңгек ағашы», «қайырымдылық ағашы», «қуаныш ағашы», «мерей ағашы», «билік ағашы», т.б. Адам Ата ұжымақта жай ғана серуендеп жүрмейді, жеміс ағаштарын бағып-күтіп бағбандық қызмет те атқарады.
Іле-шала ерлі-зайыпты екеуінің көзінен жанарларын көлегейлеген перде сыпырылып түскендей болғанда, олар алғаш рет бір-бірінің жалаңаш тәнін көріп, ұялғаннан жапырақтармен әбүйірлерін жасырған.
Ол «Қайдасың?» деп Адам Атаны дауыстап шақырғанда бұлар тасада тұрып: «Ұжымақты аралап келе жатқан аяғыңның сыбдырын алыстан-ақ естідім. Бір жағынан қорқып, бір жағынан жалаңаштығымнан ұялып, жасырынып тұрмын», – деп тіл қатады Адам Ата.
Адам Ата мен Хауа Ана: «Тәңіріміз! Біз өзімізге өзіміз кесір жасадық. Егер бізге өзің кешірім етіп, рақым қылмасаңыз, онда біздің сөзсіз құрығанымыз» деп жазықты екендерін мойындап, өлердегі сөздерін айтып, Жаратушыға жалбарынған.
Құдай алдымен жыланды жазалап, оны бауырымен жорғалайтын етеді, адам баласын оған өш етеді; сосын әйелді бала көтергенде қиналатын, туу азабын шегетін етеді, ал Адамды жер бетінде еңбек етіп, өз нәпақасын қара терін ағызып табатын етеді.
Адам Ата мен Хауа Ана иіндері еңкейіп, пұшайман халде бұрылып кете бергенде, Алла ақтық кеңесін айтты: «Алда-жалда мен сендерге бір тура бағыт жібере қалсам, кімде-кім сол тура жолмен жүрсе, ол адаспайды, Қияметте қасірет шекпейді. Егер кімде-кім менің насихатыма теріс қараса, онда оның өмірі таршылыққа түседі. Қияметте Біз оларды көр соқыр қалпында жинаймыз» .
Сөйтіп ол әзәзілденіп, Алла тағаланың өзі жаратқан пендесін күнәдан сақтамақ болған ниетін тонын теріс қаратып басқаша түсіндірді. Ібіліс жемісті үзіп алып аузына салып, құмардан шыққандай сүйсіне талмады.
Осы тұстарды көне кітаптар әр түрлі уәждейді: бірі – жемісті үзіп алып берген жылан не жылан кейпін киіп, жыланша сөйлеп тұрған Ібіліс десе, екіншісі – қол созып жемісті үзіп алған Хауа Ананың өзі дейді.
Оның өмір жасы туралы ибн Аббас жеткізген хадисте Пайғамбарымыз : "Шын мәнінде ең бірінші болып мойындамаған Адам",- деп үш рет айтып сөзін: "Аллаһ Адам -ды жаратқан кезде оның белін сипап ұрпақтарын шығарды. Аллаһ олардың екі көзінің ортасына бір нұр жасаған еді. Сонда ол ): "Ей, Раббым!
Бұлар кім?"- деп сұрады. : "Бұлар сенің ұрпағың",- деді. ) өз ұрпағының ішінен бір кісіні көрді. Оған оның екі көзінің ортасындағы нұры ұнады. Сонда ол: "Ей, Раббым!
Бір күні олар серуендеп келе жатқанда ән-жыр, зәйтүн ағашының бұтағында ширатылып жатқан жылан – Ібіліс Хауа анаға қарап тіл қатып, не себепті мына ағаштардан дәм татуға тыйым салғанын сұрады.
Құдай адамды жаратқан соң оларды өсіп-өркендеткен, судағы балыққа ие болып, ауада ұшқан құс, жүгірген аң, жер бетіндегінің бәрін, тіпті өрмелегендер мен жорғалағандарды түгел басқаратын етті" дейді.
Көпшілік ғалымдардың пікірі бойынша, Тәураттағы Адам Атаның дүниеге келуі туралы баянды Парсы империясы орта-шығыста дәурендеп тұрған б.з.д. 5-4 ғасырларда еврей оқымыстылары жазған көрінеді.
Аудан солтүстгнде және шығысында Ресей Федерациясының Омбы және Түмен облыстарымен, батысында - Солтүстік Қазақстан облысының Ақжар және Қызылжар, оңтүстгнде - Тайынша және Ақжар аудандарымен шектесп жатыр.
Құрамыс Ермеков (7 қараша 1936 жыл, Забурын ауылы, Новобогат ауданы Гурьев облысы – 2011 жыл, Атырау) — философия ғылымдарының докторы , профессор , әлеуметтік ғылымдар академиясының академигі.
Аймақ Жанғалиұлы Жанғалиев (15 тамыз, 1913 жыл., Батыс Қазақстан облысы Сырым ауданы Ащысай а.) — биология ғылымдарының докторы , профессор , Қазақстан ғылым академиясының академигі , Қазақ КСР-інің еңбек сің.
Ал Мұқылайдың ағасы Тайсун, інісі Бұқа және Ерохан , Сартақ ноян, Бала ноян, оның ағасы Архай хоса және Тай Иесур, Мұқа Кәржулар әрқайсысы 95 мыңдықтың бір-бір мыңдығын басқарды.
13 ғасырдың соңында бұрынғы түркі тектес тайпалардың ең соңғы легінің батысқа қоныс аударуының жаңа процесі басталды. А.И. Левшиннің пайымдауынша, жалайырлар 13—14 ғасырлар тоғысында әуелі Сыр өңірі, одан Қаратау бойына қоныс аударып, сонда бес ғасыр бойы көз жазып қалған сырманақ, шуманақ тобымен қайта табысады.
Екінші бөлігі Жошы ұрпақтарының билігіндегі Шу бойынан төменірек мекен еткен шуманақ тобы, үшіншісі — Шыршық және Ангран қойнауындағы жалайыр ордасы немесе сырманақ аталатын топ.
М. Тынышбаев 12 атаны екі тармақтан Шуманақ пен Сырманақтан қарастырып, Андастың орнына Маңғытай Күшікті атайды, себебі, оның мәлімдеуінше, Маңғытай Андастың атасы, ал Күшік бұл руға қосылған болып есептеледі.
Демек, ең әуелі жалайырлар әлде бір көсем мен күшті рудың бастауымен біріккенде 12 ата болған, ал сонан соң табиғи өсім нәтижесінде әлде бір тайпа суырылып шығып, өзінен өзі бірінші буынға қосылады, әйтпесе сырттан әлде біреулер киіп-жарып енсе, ол халық зердесінде қалмай қоюы да ғажап емес.
«Мен Аристовтың пікіріне қосыламын, деп жазады С. Аманжолов, Жалайыр руы мен аталары Ұлы жүзде де әр текті рулар одағының бөлігі. Бірақ, бұл, меніңше, бүкіл қазақ, қырғыз, өзбек руларына да тән. Нағыз жалайыр деп ол, бәлкім, моңғол нышандарын айтатын шығар. Бұл тағы да халықтардың қоныс аударуына байланысты қате көзқарас. Жалайырдың бүкіл рулары кейін түріктеніп кеткен моңғол тектес дегенге итермелейді».
Жалайырлар тармағының ішінде моңғол билігіне дейін көптеген ежелгі түрік руларыыың болып, басқа да Ұлы жүз бен қырғыздар руларының құрамында олардың таңқаларлықтай мидай араласып кетуі, ол ардың моңғол шапқыншылығына дейін түркі тектес болғанын көрсетеді.
Одан әрі С. Аманжолов Жалайыр руы ата-тегінің құрамын талдай келіп, олардың Сыр-манақ пен Шу-манақ тармақтарыыа айрықша назар қойып, бұлар ежелгі Дулудың бес аймағын тағы да қайталайтынын еске салады: шу-ми, шу-му ғун, шу-бань және басқалар.
Осыдан қазақ пен қырғыздардың одан да жақын туыстығы мәселесі туындайды, меніңше, «манақ» ең әуелі рулық атау емес, ол тіршілік ету сипатына байланысты белгілі мекендердің тұрғындарына берілуден шығатын ат секілді.
Салыстырмалы түрде біз Жалайырлардың тегін сәл де болса анықтайтын қолда бар деректердің бәрін зерттеп, өз бақылауларымызбен толықтырып, қал-қадарынша Жалайыр руының қомақтық құрамының таралуы жайын түздік .
Солардың санатына Қожахмет Нұрлыбаев, Медет Жиекбаев пен Нұрғазы Иманғазиевты жатқызуға болар еді, олар бүкіл Жалайыр руының жіктелуі және соған байланысты этникалық тарихы жөнінде көптеген аңыз жазып берді.
Ең алғашқы Жалайырдың рулық құрылысы жөніндегі мәліметті біз 1825 жылғы архив деректерінен табамыз, онда жалайырдың он екі атасы: Андас, Мырза, Күшік, Сыйерке, Қалпе, Балехлы, Қарашапан, Сыпатай, Байшегір, Қайшылы, Ларақтынауыл мен Қығысылдар.
Бұнда көптеген бұрмалаулар болғанмен, қазіргі этнонимдерді оңай ұғуға болады: Андас Мырза, Күшік, Сиыршы, Сыпатай, Байшегір, Қайшылы, Арықтыным мен Қырғыздар.
Алайда, бұл жерде де аздаған дәлсіздіктер бар, біріншіден, әуелгі атадан тарайтын екі ру Орақты мен Ақбұйым жоқ, екіншіден соңғы ру Қырғыздар Андасқа кіреді, сондықтан ол ата болып есептелмейді, кейінгі үрім-бұтақтарға жатады.
Шуманақтан жеті ата: Андас, Мырза, Қарашапан, Орақты, Ақбұйым, Қалпе мен Сыпатай; Сырманақтан бес ата: Арықтыным, Байшегір, Сиыршы, Балғалы мен Қайшылы.
Ол: «Жалайырлар қазір иоқта ағасы болып есептеледі. Жиын-тойда, табақ тартқанда рулардың үлк ені Жалайыр бар ма деп сұрайды. Жалайырлар жоқ болса, құрметке Ошақты руы ие болады» деп жазды.
Біздің мәліметіміз бойынша, Байшегірден көп ата бөлінеді: Жиембет, Бекпенбет, Нұрымбет, Тынымбет, Абыс, Қобыс, Мыржық, Итай, Есқара, Ақтеке, Атайбоз, Дәулендабыл, Ақша мен Есімбол.
Шуманақтардың ішіндегі ең көбі мен ірісі Андас руы, ол 10 атаға бөлінеді: Қырғыз, Қалқа, Ақтолымбет, Қаратолымбет, Құттық, Байқара, Жұман, Меңдібай, Алқұлы, Кенже.
Таймөңкеден көп ұрпақ өрбіді: Кембала, Көбес, Айдар, Бектас, Жантас, Бейбіт, Бекқалы, Ералы, Байтас, Байыс, Тоқтауыл, Тоқтамыс, Қылыш, Қарамырза.
ғасырдың екінші жартысы мен ғасырдың басында Жалайыр рула ры Жетісу уәлаятының Верный мен Қапал уездерін қопыстанды, ішінара топтары С ырдария уәлаятының Шымкент, Әулиеата уездерінде жайлап жүрді.
Сондай-ақ, ол: кезінде жалайырлар Тұран мен Иранда өмір сүргенін, оларды қытайлардың күйретіп, біразының моңғолдарға «Шыңғыс-хан бабаларына» тұтқынға түсіп, ол Шыңғыс-хан кезінде көбісі бек аталып, қоғамда құрметті орын алғаньш жазады.
Оған қоса Рашид ад-Дин Жалайыр руының 10 ірі атадан тұратыныи нұсқайды: Жәйіт, Қоң-қауыт, Оят, Көркін, Торы, Тоқырауыт, Құмсауыт, Нілкін, Төлеңгіт, Саңғыт.
Шыңғыс-хан тұсында да, кейініректе де Жалайырлар төрт атаға топтасады: біріншісі Моңғолия мен Қытайда қалды; екіншілер Жошының балаларына беріліп, Шу өзенінің орта ағысынан шығысқа қарай қоныстанып, ІП у-манақ деп аталды; үшіншілер Шыршық пен Ангрен алқабында қоныс теуіп, Жалайыр ордасы аталуымен мәлім ; төртінші топ Гулагу ханмен Персияға кетті.
Бұдан әрі М. Тынышбаев Жалайырлардың Жошы ұлысынан шығысқа қарай ойысып, Ежен ханның Ақ ордасына тірек болғанын, Орыс ханның кезінде олар әмірші әскерінің ұйытқысына айналғанын айтады.
ғасырдың аяғында жалайырлардың қалың көпшілігі Ұлы-Тауя ауданында болған деседі, осы кезде Оразмұхамет сұлтан өзінің жақыны Қадырғалимен орыстардың тұтқынына түсіп, Мәскеуге жөнелтіліп, Борис Годунов патша оларға Қасымов қаласын беріп, Қадырғали Жалайыри онда Оразмұхаметтің ата-тегінің шежіресін жазды.
ғасырдың басындағы Жоңғар шапқыншылығына дейін Жалайырлар Шу өзенінің орта ағысына оралып үлгіреді, бірақ «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұламада» қайтадан Бетпақдала шөліне қарай серпілді.
Бұл орайда екі ұштылық жоқ деп ойлаймыз, өйткені әуелгіде моңғолдарға тұтқынға түсіп, одан соң Шыңғыс-хан мен оның балалары әскерінің құрамына еніп, ғасырда моңғолша сөйлеуі де мүмкін.
Қазан баспасынан шаққан қиссалары: “Таһир-Зүһра” , жинағына кірген), “Бозжігіт” , “Қисса Марғұба” , “Ибраһим” , “Хикмет Нығымет” , “Қырық уәзір” , “Алтын балық” , “Самруғ” , “Дандан ғашық” т. б. Қазаннан басылып шаққан төл шығармалары: “Мағшұқ наме” — жастық-махаббат жайындағы өлеңдер, “Назым” , “Сұм заман” , “Ғибратнама” , “Сәтбек батыр” т. б. Өз қолынан жазған еңбектерінен үш қолжазбасы бар.
Оның Қазан баспасынан шыққан аудармалары: «Таһир - Зуһ-ра» , «Бозжігіт» , «Ибраһим» , «Ғибрат наме» , «Қисса Марғүба» мен төл шығармалары: «Мағшұқ наме» , «Назым» т. б. негізінен шығыстық сюжетке құрылған.
Ақылбек Сабалұлы, Ақылбек бин Сабал Тұрабаев (17.9.1880, бұрынғы Семей облысы, Қарқаралы уезі, Ақбота болысы — 4.1.1919, қазіргі Шығыс Қазақстан облысы, Бесқарағай ауданы, Бестерек мекені) — ақын.
Экологиялық дағдарыстан экология апатты ажырата білу керек: дағдарыс адамның белсенді әрекетінен болатын қайтымды күй, апат – қайтымсыз құбылыс, адам мәжбүрлі түрде енжар, зардап шегуші тарап .
Олар: контоматация , уыттану (хим. активті субстанциялармен қанығу, радиациямен ластану, ұзақ жасайтын радионуклидтермен ластану), электро-магниттік детериорация, деструкция , пейоризация , т.б. Бұл нысандар көбінесе кешенді түрде әрекет етіп, табиғи үдерістерді қатерлі түрде бұзады, сөйтіп, сайып келгенде, биосфераның түгел азып, өркениеттің опат болуына апарып соқтырады.
Олар: атмосфера құрамының өзгеруі; осының салдарынан “парникті әсердің” күшеюі және климаттың жыли бастауы, мұның өзі мұздың еріп, мұхит деңгейінің апатты түрде көтерілуіне апарып соқтыруы мүмкін; жер төңірегінің ғарыштық аппараттардың қалдықтарымен ластануы.