polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Сүйінбай поэзиясы терең философиясымен, ой сұлулығымен, ақын тіліндегі соны поэтикалық өрнек-айшықтарымен ерекшеленді. М.Әуезов Сүйінбайды “айтыс өнерінің алтын діңгегі” атаған.
Қазақ халқы әділет үшін күресте қорғаушысы, жақтасы болған ақиық ақынның өлең, толғау, айтыстарын күні бүгінге дейін сақтап, “Сүйінбай осылай деген” деп әрдайым зерделерінде тұтқан.
1920 жылы Түркістан АКСР-і халық ағарту комиссариаты жанынан құрылған қырғыз ғылым комиссиясы ауыз әдебиеті үлгілерін жинау мақсатында Сырдария, Жетісу облыстарына экспедиция ұйымдастырып, этнограф ғалым Ә.
Ақын шығармалары әр кезеңде жарық көрген хрестоматия оқулықтарға енгізіліп, ел ішінде насихатталды. С.Сейфуллин құрастырған “Қазақтың ескі әдебиет нұсқалары” атты жинаққа “Шапырашты Сүйінбай ақынның қартайған шағында айтқаны” деген өлеңі енген.
Күсептің үлкен ұлдары Жаңбыршы мен Жаманақ қазақ арасына жыршы, қобызшы, күйшілігімен белгілі болса, кенже баласы Арон жастайынан өткірлігімен, мәмілегер шешендігімен ел аузына іліккен.
Әсіресе, ақын Тезек төремен, қырғыз ақыны Қатағанмен айтыстарында, сондай-ақ “Датқаларға”, “Үмбетәліге”, “Төрт биге”, “Момын малын зұлымға алып беріп”, т.б. өлеңдерінде қиянатшылдықты, озбырлықты аяусыз сынға алған.
Тарихи деректерде Қоқан хандығы шапқыншылығының әсерінен жан-жаққа бытырай көшіп, қиын-қыстау кезеңде іргесі ыдыраған қазақ руларының басын біріктіруде Сүйінбай мен Сарыбай бидің ықпалы зор болғандығы айтылады.
Әсіресе, соңғы кезде халықтың салт-дәстүріне қызығушылық танытып, әуесқойлықпен деректер, материалдар жинап бастырған авторлар «өлтірі» сөзінің түп мағынасы жөнінде «өлі» мен «тіріге» «өлі мен тірінің аралығында жүрміз» немесе «өлі мен тірінің алдында ант етеміз» деп ұғындыра келіп, өз топшылауларын білдіреді.
Бұл жерде өлтірі ұғымын өлі сөзінің мағынасынан іздеген орынды көрінеді: өлі су – «қайнамаған су», өлі ет бұрын сойылған малдың еті, өлі отау – әлі ешкім тұтынбаған, қыздың жасауына арналған отау; бас бәйгеге тігілген отауды да өлі отау дейді; өлі күйеу – қыздың қалыңмалын немесе оның белгіленген кесімді мөлшерін әлі беріп болмаған, қалыңдығымен кездесуге құқығы жоқ күйеу.
Ұрын келген күйеу ең алдымен қыз әкесіне деп қоржынның екі басына тоғыз-тоғыздан салынған бағалы сый кәделерін, сонымен бірге ер-тұрманы әшекейлі түс атты кәде сый ретінде жібереді.
Қыз жеңгелері әлден уақытта қалыңдық отырған үйге күйеу жігітті ертіп барып, керегенің көзінен ақ жібек орамалдың сыртынан қалыңдықтың қолын ұстату, шашын сипату жоралғысын жасатып, қолұстатар, шашсипатар кәделерін алады.
Ал жыршылар құдалықты, құдаларды қалыңдық пен күйеуді асқақтата мадақтап жырға қосып, ойын-сауық жоралғысын асқақтата түседі, оған разы болған той иелері ат мінгізіп, шапан жауып қайтарады.
Тәңіршілдік — дәстүрлі түркі халқының дүниетаным бастауындағы монотеизмдік еркін ілім, метафизикалық сенім үлгісі болып, оны ежелгі заманда және ортағасырда Еуразия даласындағы көшпенділер, және кейбір осызамандық халықтар мен тұлғалар ұстанады.
Тәңіршілдік сенімі көне түркі халықтарының, Ғұндардың, Болғарлардың, моңғолдардың, маньчжур және мадяр халықтарының ұлттық мәдениеті мен болмысына терең ықпал еткен тарихи сенім болды, Көктүрік қағанаты, Батыс Түрік қағанаты, Шығыс Түрік қағанаты, Дунай және Еділ Болғарлары, Моңғол империясы, Хазар қағандығы) қатарлылардың мемлекеттік діні болды.
Көптеген ғалымдардың пікірінше, империялық деңгейде Тәңіршілдік әсіресе ХІІ – ХІІІ ғасырларда монотеизмдік сенім/дін ретінде ұстанылған; қазіргі тәңіршілдердің көбі оны монотеизмдік деп санайды.
Аббас халифатының елшісі Ибн Фадлан Хғ басында оғыздарға жасаған саяхатында “түріктердің қиын-қыстау кезеңде 'Бір Тәңірі' деп, басын көкке қаратып мінажат ететінін" айтқан. Әртүрлі дін адамдарын пікірталасқа шақырған Мөңке хан: "…Біз тек Бір Тәңіріні медет етеміз" деген ұстанымын еуропалық миссионер-саяхатшылар Марко Поло, Джованни Плано Карпини, Вильгельм Рубрук жазып қалдырған. «Тәңір» ұғымы Шумер сына жазуларында, сондай-ақ ғұндар мәдениетінде “Зингир” түрінде кездеседі.
Орхон-Енисей ескерткіштерінің Күлтегін, Білге қаған, Тоныкөк тас есекрткіштерінде "Тәңірідей Тәңріден жаралған" деп басталады, әрі "Төбеңнен Тәңірі баспаса, астыңнан қара жер айырылмаса, түркі халқы төріңе кім шыға алады, тәбәрігіңді кім жырта алады" деген сөздер бар.
Бұлардан басқа шағын келген бірнеше құмды алқаптар , сорлар , қоныстар (Мыңжылқы, Сексеуіл, Аққолқа, Тентексор, Қабырғайтау, тағы басқа), құдықтар (Қадырмұқаш, Шиоба, Қырған, Қырғызқазған, Басбұлақ, Қосшыңырау, Көкбұлақ, тағы басқа) мен бұлақтар , құм жағалай қыстаулар (Қандықұдық, Ақши, Тентексор, Мәжік, Құмқұдық, Текелі, Шаупай, Санаторий, Қоғалы, Жиек, тағы басқа), құрғақ арналар мен өзектер көптеп кездеседі.
Батысында Байғанин, солтүстік-батысында Мұғалжар, солтүстігінде Әйтеке би, Ырғыз, шығысында Қызылорда облысының Арал ауданымен, оңтүстігінде Өзбекстанның Қарақалпақстан автономиялық республикасымен шектеседі.
Мысалы, олардың көмегімен қол жетпейтін заттарға дейінгі қашықтықты анықтау және географиялық карталарды құрастыруға арналған жергілікті жердің геодезиялық көшірмесін жасау жұмыстары бірқатар оңайлатылды.
Эйлер тригонометрияның қазіргі кездегі түріне келтірілген ғасырдың ірі математигі еді, ол негізі швейцарлық, ұзақ жылдар бойы Россияда жұмыс істеген және Санкт-Петербург ғылым академиясының мүшесі болған.
Комплекстік жазықтық - комплекс сандарды геометриялық тұрғыда бейнелеуге арналған тікбұрышты декарттық координаттық жүйе және де абсцисса осінің бойына нақты сандар, ал ордината осі бойына - жорымал сандардың коэффиценттері салынатын жазықтық.
Бір атомды алифатты спирттер улы (мысалы, метанол – жүйке және тамырға қоздырғыш әсер етеді, этанол – сұйық есірткі, ұзақ әсер еткенде жүйке, ас қорыту, қан тамыр, бауыр, т.б. ауруларын тудырады).
Спирттер – органикалық қосылыстардың ішіндегі ең маңызды тобы, олар еріткіштер ретінде қолданылады, бояулар, жасанды талшықтар, пластмассалар, хош иісті заттар, дәрілер, жуғыш заттар, т.б. өндіру үшін жартылай өнімдер болып табылады.
Орталық қызметінің негізгі бағыттары: Қазақстан аумағында ядролық қару сынағы зардабын жою; Қазақстанда атом энергетикасын дамыту мақсатында ғылыми-техникалық, технология және кадрлық негіз жасау; бұрынғы әскери-өнеркәсіптік Семей сынақ полигонын конверсиялау және оның ғылыми-техникалық әлеуетін бейбіт мақсатқа пайдалану; дүние жүзіндегі әлі жұмыс істеп тұрған полигондардағы ядролық қару сынағына бақылау жасау.
Орталықтың ұйымдық құрылымы: Ядролық физикалық институты (Алматы қаласы, Курчатов қ., Батыс Қазақстан облысындағы Ақсай к.), Атом энергиясы институты , Геофизикалық зерттеулер институты (Курчатов, Алматы, Ақтөбе, Қаскелең қалалары, Шығыс Қазақстан облысындағы Мақаншы ауданы), Радиациялық қауіпсіздік және экология институты , «Байкал» кәсіпорны , Қазақ мемлекеттік жарылыс жұмыстарының ғылыми-өндірістік орталық (Ал-
Институттың басты мақсаты ҚР-да атомдық энергетика саласын дамыту үшін ғылыми-зерттеулік және тәжірибе-конструкторлық жұмыстарын, атом станциясы құрылыстарындағы атомдық және термоядролық энергетика, ғарыштық ядролық энергетикалық қондырғылар, радиациялық қатты дене физикасы мен реакторлық материалтану қауіпсіздігіне техникалық-экономикалық негіздеуді жүргізу.
Институт ядролық сынақтарға бақылау жасау, олардың зардаптарын геологиялық-геофизикалық тұрғыдан зерттеу, инженерлік-геологиялық, гидрогеологиялық зерттеулер жүргізу, т.б. мәселелермен айналысады.
Қызметінің негізгі бағыттары: жарылғыш материалдар өндіру, арнайы жабдықтар мен аспаптар, жарылу жұмыстарын механикаландыру құралдарын шығару, өндірістік жарылғыш заттарды өңдеу, сынау және қолдану бойынша жарылу жұмыстары аумағындағы құжаттарды жобалық және технологиялық сараптау, т.б. Ұлттық ядролық орталық Еуропа, АҚШ, Жапония, Франция, Бельгия, Үндістан, т.б. мемлекеттердің, жетекші халықар.
Жел қуатымен су көтеретін ВВ-3Т, жел қуатымен электр тогын өндіретін ВЭ-2Т, ВЭ-2, 7Т, күн қуатымен жұмыс істейтін ГЭ-300 қондырғылары мемлекеттік сынақтан өтіп, өндіріске ұсынылды.
Орыс жазушылары К.М. Симоновтың, А.Н. Арбузовтың, Б.А. Лавреневтің, А.Д. Салынскийдің, В.В. Вишневскийдің, Н.Ф. Погодиннің, И.И. Назаровтың шығармаларын, сондай-ақ Қазақстан жазушылары Ә.
Бұл спектакльдерді қоюда режиссерлер В. Васильев, Е.И. Еникеев, Н.Л. Козлов, В.Н. Кузенков, Б. Омаров, А.П. Струнин, М.И. Федосимов елеулі еңбек сіңірді.
1920-30-жылдары қалаға арнайы келген труппалар "Шеңбердің төртбұрышы", "Анна Каренина", "Аюдың үйлену тойы", "Доллар мен тоқ", "Тотығу", "Күйреу" сынды қойылымдарды қойды.
Мысалы, ғылыми-фантастикалық әдебиетте ғылым мен техниканың перспективалары, адамзаттың табиғат сырларына тереңірек үңілуі өмірдегідей тартымды суреттеліп, басты идеясы ғылымда негіз бар, бірақ әлі іске аспаған жаңалықтармен үштасып жатады.
1991–2001 жылы целлюлолиттік бактериялардың көмегімен құнарсыз қатқыл жемді жеңіл қорытылатын қорекке айналдырып, оның қоректік қасиеттерін арттыруға мүмкіндік беретін өсімдік шикізатын өңдеу тәсілі табылды.
Сүт қышқылды бактериялар мен бифидобактериялар жиыны негізінде жануарлар төлдері мен құстарда кездесетін колибактериоз, сальмонеллез бен кокцидиозға қарсы, сондай-ақ адамдардағы дисбактериозды емдеуде әсері күшті пробиотик препараттары жасалды.
Мембраналық сорбенттер негізінде СПИД сырқатына қарсы жаппай тексеру жүргізудің қарапайым тест-дотблотинг жүйелері, сондай-ақ СПИД сыртқатын дәл анықтаушы тест-иммуноблотинг жүйесі жасалды.
2006 жылы ҚР БҒМ РМК «Биологиялық зерттеулер орталығының» ЕМК «Микробиология және вирусология институты» болып қайта атанды , 28.06.2010 жылдан бастап ҚР БҒМ РМК «Микробиология және вирусология институты» болып қайта аталды .
Институт қызметінің мақсаты Мемлекеттің ғылыми-техникалық потенциалын нығайтуға және әлеуметтік-экономикалық саланың дамытуына бағытталған микробиология және вирусология саласында іргелі, іргелі-қолданбалы және қолданбалы зерттеулерді жүргізу болып табылады.
Институт қызметінің негізгі пәні микробиология және вирусология саласында зерттеулер жүргізу, медицина, ауыл шаруашылығы, тамақ өнеркәсібі және қоршаған ортаны қорғау үшін микробтық және вирустық препараттарды жасап шығару, микробиология және вирусология саласында ғылыми кадрлар дайындау болып табылады.
Әр түрлі өсімдіктерден шырынды азық сүрлемді даярлауда тиімді бактериялық препараттар ; сүрленуі қиын немесе тіпті сүрленбейтін өсімдік түрлерінен биоконсерванттар көмегімен мал азығын дайындау өндірісінде пайдаланатын мутанттар алынды.
микроорганизмдер мен вирустар генетикасы мен селекциясы – микроорганизмдердің табиғи және қолдан жасалған өзгерістерін зерттеп, эксперименттік мутагенез және халық шаруашығында қолданылатын микроорганизмдердің пайдалы қасиеттерін күшейту;
вирусология бойынша – вирустар мен клеткалардың өзара әрекетін, вирустардың генетикасы мен биохимиясын, өсімдіктердің вирустық ауруларын зерттеу, алынған жетістіктерді денсаулық сақтау және ауыл шаруашылық салаларында қолдану.
арналған «Биологиялық жүйелердің жұмыс істеу заңдылықтары – медицина, ауыл шаруашылығы, қоршаған ортаны қорғау үшін инновациялық технологияларды жасау негізі» атты іргелі зерттеулер бағдарламасының «Өндірістік микробиология мен биотехнологияның биологиялық негіздері» негізгі ғылыми бағытының басты ұйымы болып табылады.
Институт микробиология және вирусологияның мәселелерін, микроорганизмдер мен вирустар тіршілігінің заңдылықтарын зерттеп, оның қорытындыларын халық шаруашылығына мен денсаулық сақтау саласында кеңінен қолданумен шұғылданады.
Қазақстан Республикасының территориясындағы тұмау вирусының циркуляциясының механизмдерін зерттеу, адам, жануарлар мен құстардан тұмау штаммдарын алып, олардың биохимиялық, иммунды химиялық, малекулалық және филогенетикалық талдауын жасау
Олардың тұрпаттары алуан түрлі: ұлттық және мемлекеттік компаниялар , мемлекеттік және жеке жобалармен жекешелендірілген акционерлік компаниялар (“Испат-Қармет”, “Қазақмыс” корпорациясы”, “Қазақстаналюминий”, “Өскемен титан-магний комбинаты”, “Маңғыстаумұнайгаз”, “Ақтөбемұнайгаз”, “Қазхром” ҰАҚ”, т.б.), нарықтың дамуы барысында пайда болған жеке компаниялар (“Қазкоммерцбанк”, “ҚазақстанКаспийшельф”, “Тұран Әлембанк”, т.б.), ұлтаралық компаниялардың Қазақстандағы бөлімшелері (“Теңіз Шевройл”, “І”, “троҚазақстан”, “Алматы темекі фабрикасы”, “Қазхром” “ҰаҚ”, т.б.) мен өкілдіктері (“АВВ ” – электротехикалық жабдықтар өндіретін компания, “ ” – мұнай барлау, геофизикалық қызмет компаниясы, т.б.).
Өнеркәсіп – ұлттық экономиканың шикізат, отын, энергия өндірумен, ағаш өнімдерін дайындаумен, өнеркәсіп және ауыл шаруашылық шикізатын өндіріс құрал-жабдығы мен тұтыну заттарына өңдеумен айналысатын кәсіпорындарды (зауыттарды, фабрикаларды, кеніштерді, шахталарды, электр стансаларын, т.б.) біріктіретін аса маңызды саласы.
Екі үлкен топтан – 1) өндіруші өнеркәсіптен – мұнай, газ, көмір, шымтезек, тақтатас, тұз, қара және түсті металл кентастарын, металлургия үшін кентасқа жатпайтын құрылыс материалдарын өндіру, ағаш дайындау, энергетикалық шикізат алу, т.б.;
қара және түсті металдар, қақтама, машиналар мен жабдықтар, химиялық өнімдер, цемент және басқа құрылыс материалдарын, ағаш өңдеу, жеңіл өнеркәсіп пен тамақ өнеркәсіпі өнімдерін өндіру, өнеркәсіп бұйымдарын жөндеу, т.б. құралады.
Өнімнің бір түрлері түгелдей “А” тобына жатады (станоктар, өнеркәсіптік тракторлар, жабдықтар, қара және түсті металл кентастары, минералдық тыңайтқыштар, т.б.), екінші бір түрлері түгелімен “Б” тобына (тігулі киім, тоқыма бұйымдары, нан, нан-тоқаш өнімдері, тағамдық балық өнімдері, жиһаз, тоңазытқыш, телевизор, т.б.) жатады.
1933 – 1940 жылдары республикада Шымкент қорғасын зауаты, Балқаш мыс қорыту, Ақтөбе химия комбинаттары сияқты ірі өнеркәсіп орындары қатарға қосылып, Қарағандыда көмір шахталары кешені, мұнай құбырлары, электр стансияларылары, жеңіл және тамақ өнеркәсіп орындары салынды.
Қарағанды металлургия зауатыты мен Соколов-Сарыбай кен байыту комбинатының іске қосылуына байланысты қара металлургия өнеркәсіпінің негізі қаланып, онан әрі дами түсті; түсті металлургияда ірі-ірі кәсіпорындар қатарға қосылды; көмір өнеркәсіпінде жаңа технологиямен жабдықталған оннан астам жаңа шахталар мен қималар іске қосылды; химия өнеркәсіпі Ақтөбе хром қосындылары зауаты, Қарағанды синтетикалық каучук зауаты, Қаратау кен-химия комбинаты сияқты ірі кәсіпорындармен толықты; Маңғыстау мұнайлы аймағын игеру ісі қолға алынды; Қазақстанның шығысында, солтүстігі мен оңтүстігінде жаңа зауаттар салынып, шығарылатын өнім түрі көбейді; жеңіл және тамақ өнеркәсіпін өркендетуде елеулі қадам жасалды.
2- ші дүниежүзілік соғыс жылдары Қазақстан өнеркәсіпті дамытуда маңызды үш міндетті шешті, олар: КСРО-ның батысынан көшірілген фабрикалар мен зауаттарды қабылдап алып, орналастыру және іске қосу; өнеркәсіпті одан әрі дамытып, жаңа объектілер салу; майданның қажетін ескере отырып, кәсіпорын номенклатурасын қайта қарау.
Бесжылдықта өнеркәсіп өнімі 82%-ға артты, халық шаруашылығы үшін зор маңызы бар темір кентасын, болат, көмір, электр энергиясын, машиналар мен механизмдер, өнеркәсіп және азық-түлік тауарларын өндіру қарқынды жүргізілді.
Олардың арасында Екібастұз 1-ші МАЭС пен “Восточный” қимасы және Қарағанды кен-металлугия комб-ндағы қаңылтыр цехы, Шымкент мұнай өңдеу зауатыты сияқты өндіріс алыптары бар.
Халық шарушылығы мен халықтың жоғары сапалы өнімге деген қажеттілігінің қанағаттандырылу деңгейі, техникамен қайта жарақтандырылуы, халық шаруашылығының барлық салалары өндірісінің қарқынды дамытылуы, мемлекеттің қорғаныс қабілеті өнеркәсіптің дамуында қол жеткізілген табыстарға байланысты.
12-бесжылдық кезеңінде Екібастұзда бүкілодақтық энергетика орталығы қалыптасты, оңтүстікте фосфор өндірісі өркендеді, батыста еліміздің мұнай базасын жасау, мұнайдың, газдың, полиметалл және темір кентастарының жаңа кен орындарын игеру қолға алынды.
Түбекте өзен торы мүлдем жоқаласы Оның әктас және құмтастарының өте кеуекті қуыстарында жер асты грунт сулары қалыптасады, олардың тереңдігі 10 – 30 м шамасындауылы Сай-жыралар мен ойпаң жерлердің етектерінде жаңбыр мен қар суларынан жиналған бұлақтар мен атан құдықтар бар.
Ғасырлар бойы сақталып келе жатқан бұл құдықтардың өз аттары бар: Борлы, Қыштық, Тұщықұдық, Шыңырау, т.б. Тереңдігі 50 – 60 м-ге жетіп, олардың мал шаруашылығы үшін маңызы зор болған.
Музыкалық өнердң ерекшелгнң ерекше тұрғысы - оның (кез келген музыкалық құбылыс интонациялар және интонация кешендернң қайтымсыз тзбег ретнде бар болады) уақытша табиғаты және көркем - мағыналы бүтндктң байланысы.
Мысалы, музыкалық бүтндктң өте күрдел түр функцияда бастайтын бтрлген музыкалық формалармен дамыту және аяқтау соната формасында экспозиция, өңдеу, репризаның арнайы музыкалық құралдарымен бейнеленген елестеткен.
Поэзия немесе кескндеме, мысалға, мүмкн емес ғана емес деңгейде физиологиялық реакциялар, музыкамен қабылдансын қабылдана алады, керснше парасаттың қосындысысыз шығарсын, және мұндай тыңдау және музыка тартуды көкжиек жетклкт (нақтылы сарындар, дискотекадағы билары, сөзд бұзылыстары бар аурулардың ән салуы және логикалық аппараттың бұзылуымен арқылы тимд ойлауды ажыратуды медитацияланатын тәжрибе) кең.
Қазіргі ғылым археологиялық және этнографиялық деректерге сүйене отырып, Музыканы алғашқы қауым қоғамының кезінде-ақ өнердің би, поэзия т.б. түрлерінің ұрықтарын бойына жасырған синкретизмдік комплекстің «құрсағында» ұзақ уақыт «өсіп-жетілу» процесінен өтті деп санайды.
Өнердің арғы атасы саналатын мұндай синкретизмдік комплекстер көпшілікке қажетті салт-жора ретінде, сонымен қатар бірігіп еңбек ету процесінде адамдардың рухани санасын тәбиелеу әрі қатынас құралы мақсатын атқарған.
Мол диапазонды қамтып, бірінен соң бірі жалғаса беретін белгісіз биіктіктегі дыбыстардың әуел бастағы тәртіпке келтірілмеген тізбегі кейін логикалық мәні жағынан тұрақты және жанама биіктік бөлшектерге дараланған бірнеше тондардан ғана құралатын әуен саздармен алмасты.
Мелодиялық-ритмдік формулалардың сан рет қайталануы мен оның қоғамдық тәжірибеде мықтап орын алуы бірте-бірте дыбыстарды логикалық жағынан қалыптастырып, ұйымдастыру мүмкіндігін ұғынуға жағдай жасады.
Адамның жан дүниесін, көңіл-күйін, сезімін бейнелеуде музыка оның сөйлеу тіліне, дәлірек айтқанда, өзін қоршаған ортаға эмоциялық қатынасын білдіретін сөйлеу интонациясына өте жақын келеді.
Автономды музыкалық тл және музыканың таратуын ерекше саланың құрастыруы, маңызы брдей емес тұрмыс-салт та, салтанат та, мәдени де, жаңа мақсаттың ұғынуларына келтрд: бртума ске асыру жеке авторлық ойла.
Автономды музыкадағы көркем сапаның төмендету авторлық ойлауды үйреншктлк, немесе қолдану бртума эффекттер, шығарманың қарама-қайшы шк тұтастығындағы өзндк мән бар бағыты да нәтижес болып табыла алады.
Адамдардың психофизиологиялық күйлермен музыкалық түстеуд арқасында бастапқы байланыстың қызу айқындылығымен стетп қойыл бұл алғашқы дауыс биктк қарама-қарсылығы дегенмен, қорытып айтқанда, кербезбен; процесстер, салттарда тұрмыс-салтқа, Трудовоелерде музыка тартулар қосқандықтың арқасында.
Ол, бр жағынан, алғашқы жанрмен музыка тарту контекстке қатысты олардың өткен мәндерн интонация формула сақталған зд сияқты сөз сөйлейд; басқа жағынан - интонацияға мағынаның жинауын процесс сырттай созылады, музыка және сөз, музыка тарту және оның әлеуметтк мәдениет контекстнң құрастыратын жаңа байланыстарынан.
Сондай-ақ музыкада заттардың сезім арқылы қабылданатын кейбір белгілері ассоциация , аналогия (мелодияның байсалды, кең тынысты қозғалысынан жазық дала көрінісін елестету) және есту, көру сезімдері байланысының көмегімен қиялда қайта жаңғыру арқылы бейнелейді.
Бейнел түрде - ойдағы формада әйтсе де көп мәнд байланысты қорытып айтқанда сақтайтындығымен және әлеуметтк контекстпеннен, интонация элементтер және олардың ұйымының заңдары логикалық дербесткт және меншкт тарихи өмрлерд алады.
Музыканы насихаттау, ғылыми тұрғыда зерттеу, музыка сыны, музыка кадрларын даярлау сияқты іс-әрекеттің басқа да түрлерімен қосыла отырып, шығармашылық, орындаушылық өнер және қабылдау негізінен қоғамның музыка мәдениеті болып қалыптасады.
Адамның сезгш қаблеттлктердң жұмысшы дамытуынан ажырағысыз музыканың дамытуы тарихи контекстте - өзгеретн мәдени шарттардағы музыкалық материалының адамын акустикалық игеруд жүрс музыканың тарихының өте ргел деңгейн құрайды.
Адамдардың, қояндардың, мысықтардың, теңіз шошқалары мен иттердің музыканың әсерінен қан қысымы өзгеруі мүмкін, жүрек жиырылу жиілігі ұлғаяды, сондай-ақ тыныс алу қозғалысының ырғағы мен тереңдігі дем алудың толық тоқтауына дейін азаяды.
Егер қазіргі ғылым саналы адам қауымы осыдан 160 000 жыл бұрын Африкада қалыптасып, сосын осыдан 50 000 жыл бұрын басқа да тіршілікке ықпал құрлықтарға тараған деп санаса, музыканың да бір қарапайым түрлері да сол алғашқы қауымда адаммен бірге пайда болған деп есептейді.
1259 — 60 жылы Шыңғыс хан империясы ұлы ханының тағы үшін Құбылай мен Арық бұғаның арасында болған соғыста екіншісі жеңіліп, Шағатай ұлысының жеріне ауып келуіне байланысты Шағатай ұрпақтары екіге бөлінді.
1333 жылы Шағатай ұлысының билеушісі Тармашырынның ордасында болған ибн Баттута Шағатай ұлысын әлемнің төрт ұлы мемлекетімен тең дәрежеде қарым-қатынас орнатқан мемлекет деп көрсеткен.
Шыңғыс хан Орталық Азиядан жаулап алған жерлерін төрт ұлының үлесіне бөліп бергенде Шағатайға Әмудария, Сырдария, Мауераннахр, Жетісу, Іле, Шығыс Түркістан жерлері тиді.
1224 — 1346 жылдары аралығында Шағатай ұлысына осы әулеттен шыққан 23 хан (Шағатай, Қаракүлік, Есенмөңке, Эрхунехатун, Алгуй, Мүбарак-шах, Барақ, Нықпай, Бөкетемір, Дува, Қоншық, Талбұға, Есенбөх, Кебек хан, Елжигдэй, Дуватемір, Тармашырын, Божан, Жанкешті, Әлисұлтан, Есентемір, Торалшытемір билік құрды.
Евклид “Негіздерінде” параллель түзулер жөніндегі аксиома былайша тұжырымдалған: берілген түзудің бойында жатпайтын нүкте арқылы осы түзумен бір жазықтықта жататын және онымен қиылыспайтын бір ғана түзу жүргізуге болады.
Ал Лобачевский геометриясы оның орнына мынадай аксиома қолданылады: берілген түзудің бойында жатпайтын нүкте арқылы осы түзумен бір жазықтықта жататын және онымен қиылыспайтын кем дегенде екі түзу жүргізуге болады.
Лобачевский геометриясының нақты мәнін анықтау мәселесі Лобачевскийдің жазықтығы мен кеңістігінің үлгісін табу болатын, яғни Лобачевский геометриясының планиметриясы мен стереометриясының ережелері шамалап түсіндірілген нысандарды табу еді.
1868 ж. Э.Бельтрами Лобачевский жазықтығының бір бөлігіндегі геометрияның тұрақты теріс қисықтығы бар беттердегі геометриямен сәйкес келетінін байқаған; оның қарапайым мысалы — псевдосфера.
Әлеуметтік фактыларды ғылыми бақылау мен топтастырып жіктеудің алғашқы әрекеттері біз үшін Платонның "Республикасы" мен "Заңдарында" және Аристотельдің "Саясатында" сақталып қалды, бірақ олардың бәрі тек алғашқы талпыныстар болған еді.
Алайда, осынау шығармаларда тұтас алғанда коғам азаматтық қауымға немесе мемлекетке ұйымдасу ретінде қарастырылады, ал Рим империясы заманында, орта ғасырларда және Ағартушылық ғасырларында әлеуметтік құбылыстарды барлық ғылыми зерттеулер тым үзік-үзік болды.
Тек ағымдағы ғасырда ғана ғылыми әдістер бұл ауқымды міндетті шешуге жүйелі қолданыла бастады, және де ол қолданылғанан кейін зерттеуде басқа салаларындағы секілді, қоғамды зерттеуде, ол әдістер өзін білімнің ортақ жиынтығына елеулі үлесімен молынан марапаттады.
Гоббс та, Монтескье де, экономистер де қоғамды оның барлық түрлерінде зерттеген жоқ, және, Конт: барынша қарыздар Юмның ықпалына қарамастан, оның себептілік ұғымындағы ақиқат атаулы әлеуметтік түсіндірмелері әлі едәуір дәрежеде теологиялық және метафизикалық болып қала берді.
Сонымен, Конт бірінші болып осынау кемшіліктерге ұтымдылық сәулесін септі, қоғам тұтас организм ретінде қарастырылуға тиіс деп кесіп айтып, және барлық байланыстарындағы әлеуметтікк құбылыстар туралы ғылымның фактыларды кеңінен байқап-бақылауға негізделген және саяси өнер мен революциялық мақсаттардан біржола арылған позитивтік ғы­лымның негізін қалауға тырысты.
Әлеуметтану, Конт түсінігінде, әлеуметтік физикаға әбден сәйкес болуға тиіс, өйткені, әлеуметтанудың міндеті коғамның жаратылыстық себептері мен жаратылыстық заңдарын ашу және тарихтан, саясат пен экономикадан метафизикалық және жаратылыстан тыс іздерді олар астрономия мен химиядан қалай қуылса, солай қуып тастау болуға тиіс.
«Рас», « » немесе «менің отым» деп Бранд атаған зат қорғасынды алтынға айналдырмады және қарттардың сырт келбетін өзгертпеді, бірақ алынған заттың қыздырусыз жарқырауы ерекше, әрі таңсық болды.
Оның қатысуымен көмірсулардың фосфорлану процесі жүреді, қанның қышқыл-сілігілік тепе-теңдігі қамтамасыз етіледі, бұлшық еттің жиырылуын қуаттандыратын биохимиялық процестер атқарылады.