polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Мысалы, 1950-1951 жылдары Оңтүстік Африкадағы Рифт алқабында эпизоотиядан 100 мыңнан астам бас қой мен ірі мүйізді қара шығын болып, адамдар арасында ірі көлемді індет тараған, ал әр түрлі дәнді-дақылдар мен картоптың аурулары мен таттың, түбірдің шіруі эпифитотиясынан АҚШ-тың өзінде ғана жылына 20 млн.
Адам ағзасына аз көлемде түссе де, ауру тудырушы микробтар мен оларды4 улы өнімдері өте ауыр жұқпалы аурулар таратады; оны дер кезінде емдемесе, өлім қаупін тудырады немесе зақымдаушыны ұзақ уақыт ұрысқа жарамсыз етеді.
1940 жылдан 1944 жылға дейін жапон армиясы қытай әскері мен бейбіт тұрғындарға қарсы биологиялық заттардың әр түрін 11 рет қолданды, нәтижесінде Қытай қалалары мен аудандарында індет тарап, мыңдаған адам госпитальға түсіп, 700-ге жуық адам бір ғана оба қоздырғышын қолданудан құрбан болды.
Қарсыластардың БҚ-ды кенеттен қолдануы қаупінің болуы, әскер мен тұрғындар арасындағы ірі жұқпалы қауіпті аурулар індеті мен оның ошағының пайда болуы барлык жерде үрей туғызып, әскердің ұрыс қабілетін төмендетеді, тыл жұмысына кері әсерін тигізеді.
Кадет Корпусы– кейбір шет елдерде және Қазан төңкерісіне дейінгі Ресейде болған, негізінен, ақсүйектер мен әскерилердің балаларына арналған офицерлік қызметке немесе әскери оқу орнына түсуге даярлайтын жабық оқу-тәрбие орны.
Ол алғашында дворяндардың балаларын тек офицерлік қызметке даярлау мақсатымен құрылғанымен, 18 ғасырда оны бітірушілер арасынан әскерилер ғана емес дипломаттар, сот, әкімшілік қызметкерлері көп шықты.
Бітірушілер мотоатқыштар әскерінің кіші командирі дипломын алып, оған қоса автомобиль және бронетанк техникасын жөндеуші слесарь және дара компьютерлер операторы мамандықтарына ие болады, сондай-ақ, 3-сыныпты жаяу әскер бронды машинасының механик-жүргізушісі және “В” санатындағы жүргізуші куәліктерін алады.
БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты емес мүшелері 2020 жылдың 1 қаңтарынан бастап Экваторлық Гвинея, Кот-д'Ивуар, Кувейт, Перу, Польша орнына Вьетнам, Нигер, Тунис, Эстония, Сент — Винсент және Гренадиндер болды, олардың өкілеттіктері 2019 жылдың 31 желтоқсанында аяқталды.
Осы ел валютасының айырбастау бағамын бәсекелес ел валютасының айырбастау бағамымен салыстыру жолымен есептеледі, бұл ретте бейөндірістік сектордағы көтерме сауда бағасының құралуымен байланысты туындайтын инфляцияға түзету жасалады; өнім ақаулығының индексі – қаралатын уақыт аралығында шығарылған біртекті өнім сапасының кешенді көрсеткіші‚ ол осы өнім ақаулығының орташа өлшенген коэффициентіне тең; өнім сапасының индексі – қаралатын уақыт аралығында шығарылған әртекті өнім сапасының көрсеткіші‚ ол осы өнім сапасы көрсеткіштерінің салыстырмалы мәндерінің орташа өлшенген коэффициентіне тең; талдамалы индекс – күрделі экономикалық құбылыстың жинақтамалы өзгерісінің нәтижесі құрамдас элементтерге немесе факторларға бөлшектелетін индекс.
Тұтыну нарығындағы және инвестициялық тауарлармен сауда жасау аясындағы жалпы ұлттық өнімнің құрылымы бойынша безбенделген инфляциялық құбылыстарды сипаттайтын бұл индекстер инфляцияның жалпы ауқымын айқындауға және дефляторды ескере отырып түпкілікті тұтыну тауарлары мен көрсетілетін қызметтердің нақты көлемін бағалауға мүмкіндік береді; жиынтықтамалы индекс – әлеуметтік-экономикалық құбылыстарды жиынтықтауға арналған индекс.
Атаулы жалақының индексін тауарлар мен көрсетілетін қызметтер бағасының индексіне бөлу жолымен есептеледі; нарық индексі – нарық серпінінің жалпы көрсеткіші, бағаның айналысқа шығарылған акцияларға қатысын көрсетеді; өндірім нормаларының орындалу индексі – жұмысшылардың өндірім нормаларын орындау дәрежесін сипаттайтын индекс.
Зерттелетін құбылыстардың жалпы жиынтығы бөлігін құрайтын құбылыстардың жекелеген азды-көпті біртекті топтарына арналған топтық индекс және тікелей өлшемдес емес әртекті элементтерден құралатын зерттелетін құбылыстардың бүкіл жиынтығына арналған жалпы индекс болуы мүмкін; көтерме сауда бағасының индексі – тауарлар жиынының түрлі өндіріс сатысындағы бағасының өзгеруін көрсететін индекс; нақты жалақы индексі – қызметкерлер табысының өзгеруін бейнелейтін көрсеткіш.
барлау ғылыми-зерттеу институтының аға лаборанты, ғылым қызметкері, лаборатория меңгерушісі, институт директорының орынбасары , Қазақстанның ең ірі мұнай барлау мекемелерінің – «Қазмұнайгазбарлау» басқармасының, «Қазмұнайгазгеология», «Гурьевмұнайгазгеология» бірлестіктерінің, «Каспийгеология» басқармасының бас геологы , 1991 жылдан Қазақстан Ғылыми Академиясының Геология ғылымдар институтының бас ғылым қызметкері болды.
1959 жылдан - ҚазҒЗГБИ аға лаборанты, ғылыми қызметкері, Мұнай мен газ қорларын есепке алу, мұнай мен газ кен орындарын іздеу және барлау, Батыс Қазақстанның шөгінді алаптарының мұнайгаздылығын болжау зертханаларының меңгерушісі, Институт директорының ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары .
Ел ішіндегі әлеуметтік әділетсіздіктер мен сыртқы өктемдікті жай ғана бақылаушы болып қана қалмайды, өзінің ұстанымын тиісті жерінде өнерімен де, іс-әрекетімен де көрсетіп отырады.
Омбыдағы орыс мектебінде оқиды, қала өнерпаздарымен араласып, домбыра, сырнай, скрипка аспаптарын тартуды меңгереді, өзінің сезім-күйін әнге қосуға машықтанады, музыкалық әдеби кештерге араласады.
Жаяу Мұса Байжанұлы (30 шілде 1835 жыл, Семей облысы, Баянауыл ауданы, Жасыбай көлінің жағасы, Ақшоқы алқабы – 1929 жыл) — қазақ халқының әйгілі әнші-сазгері, ақыны.
Аса қауіпті жұқпалы аурулар бойынша карантин жарияланған жерде адамдардың бір-бірімен араласуына шек қойылады, жатақхана тұрғындары шағын топтарға бөлініп орналастырылады, дәрігердің рұқсатынсыз карантиндік аумақтан шығып кетуіне немесе оған басқа жақтан адамдар келуіне тыйым салынады, азық-түлікпен және сапалы сумен қамтамасыз ету ұйымдастырылады.
Карантин , уақытша тыйым салу – жұқпалы ауруларға шалдыққан немесе сол індеттер бойынша күдікті адамдар мен жануарларды жұқпалы аурулардан сақтауға, сол аурулардың жан-жаққа таралмауы үшін алдын ала жүргізілетін әкімшілік, медициналық-санитариялық, ветеринариялық-санитариялық кешенді шаралар жүйесі.
Мұндай тұжырымға негіз болып жазуды білмеген алғашқы қауымда өмір сүрген халықтардың картографиялық суреттері мысал бола алады (Солтүстік Америкадағы эскимостар, Мұхиттық аралдардағы микронезиялықтар, т.б.).
Картография табиғат пен қоғам құбылыстарының үйлесуі мен өзара байланысуын, олардың кеңістіктегі орналасуын және уақыт бойынша өзгеруін, т. б. картографиялық кескіндеудің көмегімен зерттейтін ғылым.
Ғылыми зерттеулерге қарағанда, бұл құбылыс Жер шары аумағында әрбір 11 – 12 жыл немесе 80 – 90 жыл өткен сайын қайталанып, Күн белсенділігінің минимумы кезеңіне сәйкес келуі мүмкін.
Ондай жылдары жауын-шашын мөлшері мүлде азайып, дамылсыз аңызақ жел соғады, ауа температурасы бірнеше градусқа көтеріледі, нәтижесінде климаттың континенттігі күрт артады, мұның салдарынан өсімдіктер тез қурап кетеді.
Дәстүрлі қазақ қоғамында Жұт кезінде Құдайдың табиғаттың тосын құбылыстарынан, қуаңшылықтан құтқаруы үшін тасаттық берілген, жадытаспен күн жайлатып, жауын шақырған, су іздеп жаңа қонысқа көшкен.
Орта жүз датқалары - Қыпшақтың Малай-Құтылымынан - Тұрғанбай Сіргебайұлы, Қоңыраттан - Қанай, Қоныс, Жайымбай, Тұрысбек, Асқарқожа, Шоқай, Көктіңұлы Сапақ датқа, Саяқ, Құрымбай, Торғай.
Сонан кейін Еркебұлан , Жетекші , Михайлов , Науан хазірет, Амангелді , Телғара , Жомарт , профессор Мамлюк , Арқалық , Бекболат , Шыңғыс сұлтан, Әлихан Бөкейханов , Төле би , М. Яровой , Отелло , Уәзір , т.б. рөлдерді ойнап, Қазақ сахнасында көптеген кесек образдар жасады.
Кейінірек У. Шекспирдің “Асауға-тұсауындағы” Баптиста, М. Әуезовтің “Еңлік—Кебегіндегі” Абыз бейнелері сияқты қарама-қайшы характерлерді сахналауы оның жан-жақты дарынын танытты.
Олардың арасында Кембай, Көбей, Қараменде, Еспембет , Керім , Сапа, майқан болыс , Демеужан , Маман , Қобланды , Кәрібоз батыр , Бөрібасар , Б. Момышұлы, Сталин сияқты образдар бар.
Қапан Оралұлы Бадыров (21 қыркүйек 1904 жылы, қазіргі Қостанай облысы Қарабалық ауданы Табын - 14 маусым 2000 жылы Алматы) — актер, Қазақстанның халық артисі , Қазақ театрының іргесін қаласқан өнер саңлақтарының бірі.
Протон мен нейтронның массалары бір-біріне өте жақын және көміртектік бірліктер жүйесінде сәйкесінше 1,000 және 1,008 м. а. б. Сондықтан бұл шкалада барлық атомдардың ядролары массаларының мәндері бүтін сандарға жақын.
тың негізгі ұстанымы-атомдық массасы бірдей бір химиялық элементтің атомдарын белгілеу үшін дұрыс сингулярлық термин нуклид болып табылады, ал изотоптар терминін бір элементтің нуклидтер жиынтығын белгілеу үшін қолдануға рұқсат етіледі.
Мысалы, “Батырбек пен Байзаққа”, “Әбділда қожаға”, “Айналайын, Әзірет”, “Аман бол, Қосжарсуат туған жерім!”, “Датқа-еке, мен осында туып едім”, “Қанайға”, “Шәріпке”, “Кетпейді бастан бұлт күн жайланып”, тағыда басқа арнаулары мен толғауларында әлеуметтик ортаның қайшылықтары, атамекенін қорғап, Хиуа хандары озбырлығынан құтқарған ерлердің тарихи тұлғалары жырланады.
Үлкен, күрделі Катакомбалар Рим маңында, Неапольде, Сицилия мен Мальта аралдарында, Солтүстік Африка өлкелерінде, сондай-ақ, Алдыңғы және Кіші Азияда, Балқан түбегінде кездеседі.
1723 жылдан бастап Жәнібек Тархан бір жағынан, Кіші жүз жасақтарына көмектесіп Еділ қалмақтарымен, екінші жағынан, Бөгенбай, Қабанбай, Малайсары, Райымбек, Өтеген батырлармен бірге оңтүстікте жоңғар шапқыншылығына тойтарыс беріп отырды.
1726 жылы Ордабасыдағы ұйғарымнан кейін құрылып, Сарысу өзенінің Бұланты саласының бойында жоңғарларға ойсырата соққы берген біріккен қазақ жасағының құрамында Орта жүз әскерлерінің ең ірі қолын Жәнібек Тархан басқарған.
Ел жадында сақталған аңыз әңгімелер бойынша, Төле бидің түйесін бағып жүрген Сабалақтың Ташкентті билеген Уәли сұлтанның баласы екенін алғаш жария еткен де, Абылай хан тағына отырғанда оған бата берген де Жәнібек Тархан болған.
Орынбор комиссиясының бастығы И.И. Неплюевпен арадағы қатынасын ұтымды пайдаланып, жоңғар қоңтайшысына арнаулы елшілік шығартқан, бұл іске Әбілмәмбет, Әбілқайыр хандарды да араластырып, ақыры Абылайды басқа адаммен аманатқа ауыстырып алған.
Абылай хан да, Жәнібек Тархан да Ресей мемлекетінің қазақ жеріне бекіністер салуына үзілді-кесілді қарсы шыққандарына қарамастан 1740 жылы шекара комиссиясының бастығы В.А. Урусовпен қазақ-орыс сауда қатынасын орнатуға, саяси байланыстарды одан әрі нығайтуға бағытталған келіссөздерге қатысқан.
Орта жүз хандығының билігі Абылайдың қолына көшкеннен кейін Жәнібек Тарханның өкілдігі де жоғарылады. Ш.Уәлихановтың пікірінше, Жәнібек Тархан көп тыңдап, аз сөйлейтін, ердің құнын екі ауыз сөзбен шеше алатын әділ де шешен адам болған.
Бұлардан тараған Дәуітбай, Жауғашар, Ақпанбет, Тоқпанбет, Деріпсалы, Тоқтамыс ұрпақтары қазіргі уақытта, негізінен, Қостанай облысы Жангелдин ауданында тұрады.
Халық ақыны Иманжан Жылқайдаровтың жырлауында бізге жеткен “Шақшақ Жәнібек батыр” жырында, Көкбайдың “Абылай” дастанында Жәнібек Тарханның ер тұлғасы нанымды сомдалған.
Қазақ шежіресінде оның ат таратылады; Жәнібектің ұлы аталары - бабасы Шақшақ, одан Көшей, Дүзей, Бақай, Томай, Есназар және Ақназар, өз атасы тарайтын ұрпақтар - Қарабас, Қошқар, Аю, Тінет, Еламан және Қалқаман Жәнібек Қошқардың Тінібек пен Тұрлығұлдан кейінгі үшінші, кенже баласы.
Музей қызметкерлері ғылыми және қоғамдық мерекелерге арнап әртүрлі іс-шаралар: тақырыптық дәрістер, мектеп оқушылары арасындағы конкурстар ұйымдастырады, сонымен қоса конференция, семинарларға қатысып, басқа да музейлермен байланыс жасайды.
«Қазақстаннның әлемдегі елу елдің қатарына кіру стратегиясы» Қарқаралы тарихи-өлкетану мұражайы және оның филиалдары Қуанышпаев атындағы мұражайы мен Егіндібұлақ тарихи-өлкетану мұражайы ҚР Президентінің Жолдауындағы негіздерінің түсіндіру дәрістерін мектептерде ұйымдастырды.
Оған халық шаруашылығын жоспарлау, шаруашылық жоспарларының орындалуын бақылау, одақтас республикалардың жоспарларын үйлестіру және жоспарлы көрсеткіштерді аумақтық және салалық ауқымда өзара сәйкестендіру міндеттері жүктелді .
Алайда, КСРО құрылғаннан бастап ыдырағанға дейінгі аралықтағы жоспарлы экономика саясаты сайып келгенде ел экономикасының жоспарлы түрде бірқалыпты ырғақпен дамуын қамтамасыз ете алмайтындығын көрсетті.
Кеңестік Жоспарлы эканомикаға тән теріс сипаттар ретінде мыналарды атап көрсетуге болады: барлық экономика реформалардың бір ғана мемлекет меншікке негізделуі; қоғамдық және әлеуметтік талаптың – сұраныс пен ұсыныстың ескерілмеуі; соның салдарынан басы артық тауарлардың қоймаларда жинақталып қалуы; өнеркәсіп орындары мен шаруашылықтардың жаппай іріленіп, тек белгілі бір сала бойынша ғана мамандануы; өнім өндірушілердің өз жұмыстарының нәтижесіне ынталы болмауы; сандық және сапалық көрсеткіштерді жалған құндық және заттық көрсеткіштердің ауыстыруы, т.б. Мұның өзі кейбір одақтас республикалардың, соның ішінде Қазақстанның да тек шикізат өндіруші республикаға айналуына әкеп соқты.
нысаны негізінен қоғамның қажеттерін айқындайтын әлеуметтік-экономика міндеттерді шешуге: мемлекеттің қорғаныс қабілетін материалдық жағынан қамтамасыз етуге, қоғамның мүдделерін қорғауға; экономиканың жекеше секторы қамтымаған не жеткіліксіз қамтыған қоғамдық өндіріс салаларындағы зәру тауарларды өндіруге, жұмыстарды орындауға, қызметтерді көрсетуге; мемлекет монополияға жатқызылған немесе мемлекеттің функциясы болып табылатын салалардағы қызметті жүзеге асыруға бағытталған.
Яки мемлекет меншік негізінен темір жолдар мен автомобиль жолдарында, құбыр желісінде, электр энергиясын бөлуде, іргелі ғылымда, базалық білім беру мен денсаулық сақтауда, сондай-ақ қорғаныс өнеркәсібінде сақталып отыр.
Жоспарлы Экономика– КСРО-да және басқа да “социалистік” деп аталған елдерде қолданылған экономика жүйені ұйымдастыру тәсілі, мұнда материалдық қорлар мемлекет меншік болып есептеліп, барлық кәсіпорындардың экономика қызметі директивалық жоспарлау, басқару және бақылау арқылы бағытталып, үйлестіріліп отырды.
Морфологиялық, физиология және гельминтология зерттеулер жүргізіліп, бауырымен жорғалаушылар мен қосмекенділердің жүйеленімі жасалды, оларды шаруашылыққа тиімді пайдалану мәселелеріне көңіл бөлінуде.
Бауырымен жорғалаушылардың коллекциясы жасалып, олардың биоценоз құрудағы рөлі анықталды; сирек кездесетін және жойылып бара жатқан бауырымен жорғалаушылар мен қосмекенділер есепке алынып, олардың ареалы айқындалды; қосмекенділердің жаңа 1 түрі , бауырымен жорғалаушылардың жаңа 2 түрі табылды.
Аталған оқу орнын бітірген соң 1952 жылы Қазақ КСР Ғылым академиясының Тіл білімі институтына жұмысқа орналасып, әуелі аспирант, кейін кіші, аға, жетекші, бас ғылыми қызметкер, бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарып, өмірінің соңына дейін 47 жылдан астам осы институтта еңбек етті. Ә. Болғанбайұлының негізгі еңбектері қазақ тіл білімінің көп ізденісті, жан-жақты зерттеуді қажет ететін аса жауапты салаларына, яғни лексикологияға және тілдегі сөздердің жайын зерделейтін лексикологияға және сөздік құрамды жинақты түрде көрсететін лексикографияға арналған.
Болғанбайұлы алғаш қазақ тіл білімінде зерттелмей, қолға алынбай жатқан тың, күрделі саласының бірі – синонимдер мен оның варианттылығын зерттеуді қолға алды. Ғ. Мұсабаевтың жетекшілігімен «Қазақ тіліндегі зат есімдік синонимдер» атты кандидаттық , А. Ысқақовтың кеңесшілігімен «Қазақ тіліндегі синонимдер» атты докторлық диссертациясын қорғады.
Болғанбайұлының 1970 жылы 22 баспа табақпен жарық көрген «Қазақ тіліндегі синонимдер» атты ғылыми монографиясына отандық және шетелдік ғалымдар оң баға беріп, түркітануға қосылған елеулі үлес деп таныды.
Болғанбаев Әсет (8 наурыз 1928 жылы, Қарағанды облысы, Ақтоғай ауданы, Қараменде ауылынды туған – 12 қаңтар 1999 жылы, Алматы қаласында қайтыс болған) – филология ғылымының докторы .
Тікелей инвестициялар қаражатты шет ел кәсіпорындарын құруға, жұмыс істеп тұрған кәсіпорындар сатып алуға, акциялардың бақылау пакетін сатып алу немесе бақылау құқығын беретін мажоритарлық қатысу жолымен шетелдік компанияға бақылау орнатуға, шетелдік филиалдардың қызметін кеңейтуге, соның ішінде пайданы кері инвестициялау есебінен кеңейтуге жұмсау болып табылады.
Қоржындық инвестициялар қаражатты шетелдік компаниялардың акциялары мен басқа да бағалы қағаздарын сатып алуға – бақылау құқығын бермейтін миноритарлық қатысуға, шетелдік заңи тұлғаларға қарыздар мен несиелер беруге жұмсау болып табылады
1840 жылы Хиуаның жаңа ханы Рахымқұлдан “батыс қазақтарының ханы” лауазымын қайтадан алып, оның көмегімен Кіші жүздің ықпалды руларының старшындарын Жайық маңынан Хиуа шекарасына көшіріп алып, Хиуа ханының бодандығын қабылдамақ болады.
1855 жылы Хиуа ханы Мұхаммед Амин Есімовті өзінің “үмітін ақтамағаны” үшін хандық лауазымы мен дүние-мүлкінен айырып, Хиуа шенеуніктерінің қатаң бақылауында қамауда ұстайды.
Қазақ повестерінің классик үлгілері ретінде Әуезовтің “Қилы заман” және “Қараш-қараш оқиғасы” повестерін атауға болады. С.Сейфуллиннің “Жер қазғандары” қазақ әдебиетіндегі өндіріс тақырыбына арналған тұңғыш повесть.
Аймауытовтың “Қартқожа”, “Ақбілек”, “Күнікейдің күнәсі”, Сейфуллиннің тарихи-мемуарлық “Тар жол, тайғақ кешу” , Мұқановтың “Адасқандар” , Жансүгіровтің “Жолдастар” романдарын атауға болады.
Батырлар жырының төркіні түркі тектес халықтарға ортақ көне жырлардан басталса, “Қобыланды”, “Ер Тарғын”, “Қамбар батыр” жырлары тек қазақ ауыз әдебиетінде ғана кездеседі, одан кейінгі ноғайлы дәуірінде келген жырларда генеалог.
Онда адамдардың күнделікті тұрмыс-тіршілігі , қиялдан туған түрлі ғажайып оқиғалар , адамдар мен жануарлар арасындағы жайттар , белгілі бір ертегілік кейіпкердің бастан кешкен қызғылықты оқиғалары сөз болады.
«Абай және оның дәуірі», «Жайлау», «Үш қайнар бұлақ», «Абай шығармашылығы», «Абайдың ақындық өнер айналасы», «Абайтану», «Қазақ халқы ақын атын ардақтайды» бөлімдерінде Абай өміріне байланысты архивтік материалдар, түрлі құжаттар, қазақ халқының тұрмыстық-этнографиялық өмірін бейнелейтін заттар, қол өнері мен бейнелеу өнерінің туындылары, сол кезеңде өмір сүрген ақындардың қолжазба мұралары, фотосуреттер, сирек кездесетін кітаптар т.б. орналыстырылған 1885 ж. Н.Ц.Долгополов арқылы өлкетану мұражайына Абайдың алғашқы шығармалары, оның дүние жүзі халықтарының тілдеріне аударылған өлеңдері, ақынның әдеби мұрасын жалғастырушылардың шығармалары қойылған.
1967 жылы Абайдың 125 жылдық мерейтойы қарсаңында мұражай қаладағы сәулет ескерткіштерінің бірі саналатын, ұлы ақын өмір сүрген дәуір үлгісімен салынған көпес Роман Ершовтың үйіне көшірілді.
Бас мұражай экспозициясында «Абай дәур», «Абай бейнелеу өнернде», «Алаш арыстары», «Абай және Семей шаһары» атты тақырыптық көрме залы, «Абай шығармашылығының үш қайнар бұлағы», ақын поэмаларына арналған «Шығыс залы», «Грек залы», «Жаз» өлеңіне арналған зал, «Абайдың ақындық мектеб», «Абайтану», «Абай халық жүрегнде» атты сыйлықтар залдары орналасқан.
Қорық-мұражай құрамына Семейдегі бас мұражай, «Алаш арыстары – М.Әуезов» мұражайы, Жидебайдағы Абайдың мұражай-үйі, Шәкәрім мұражай-үйі, Әуезовтің Бөрілідегі мұражай-үйі, Көкбай Жанатайұлының Тақырдағы мешіт-медресесі, Мақаншыдағы Әсет Найманбайұлының мұражайы, Құндыздыдағы Шәкір Әбенұлының мұражай-үйі кіреді.
1970—1990 жылы республикамыздың көптеген мекемелері, әсіресе жоғары оқу орындары мен ғылыми-зерттеу институттары жылдамдығы әр түрлі ЭЕМ-дермен қамтамасыз етіліп, бағдарлама құрастыру, жетілдіру және оны пайдалану жұмыстары одан әрі дамыды.
Ол шығармашылық жұмыспен айналысып, түркі-шағатай тілінде «хәмсә» жырлар тобына енетін «Жақсылардың таңдануы» , «Фархад пен Шырын», «Ләйлі мен Мәжнүн», «Жеті әлем» , «Ескендір дуалы» атты шығармаларын жазды.
ол тарихи-өмірбаяндық («Әджәм патшаларының тарихы», «Саид Хасан Ардашердің өмірі», Пәһлован Мұхаммедтің өмірі»), дидактикалық-философиялық , әдеби-теориялық , лингвистикалық , әлеуметтік-экономикалық , діни-ғұрыптық («Пайғамбарлар мен хакімдердің тарихы», «Мұсылмандық нұры», «Гауһарлар шоғыры») туындыларын жазды.
Әлішер Науаи шығармалары 15 ғасырдың өзінде Мауераннахр мен Хорасанда ғана емес, Иран, Әзірбайжан, Шығыс Түркістан, Үндістан, Мысыр, түркі елдеріне, кейіннен Еуропа мен Америка кітапханаларына тарады.
Ол өнер жұмыспен айна­лысып, «Хамса» тобына енетін «Жақсылардың таңдануы» , «Фархад пен Шырын», «Ләйлі мен Мәжнүн», «Жеті әлем» , «Ескен­дір дуалы» атты шығармаларын жазды.
Жарлық (моңғ. «жариялау, хабарлау», түрк. ярлэк - «әмір, бұйрық», көне орыс ярлыкъ - «хан жарғысы») — моңғол хандарының қол астындағы зайырлы және рухани билікке ие тұлғаларға берілген жазбаша бұйрығы немесе ерекше хаты.
1993 жылдың 1 қаңтарынан лингвистердің пікірлерінен туған талқылаудан кейін газеттің бас редакторы Әбіш Кекілбаевтың ұсынысымен басылым атауындағы "-ді" жұрнағы алынып, "Егемен Қазақстан" болып өзгерді.
Олардың қатарында Смағұл Сәдуақасов, Жүсіпбек Аймауытов, Бейімбет Майлин, Сәкен Сейфуллин, Мұхтар Әуезов, Тұрар Рысқұлов, Ораз Жандосов сияқты тұлғаларды атауға болады.
Жаңа дәуірде "Егемен Қазақстанды" Сапар Байжанов, Балғабек Қыдырбекұлы, Шерхан Мұртаза, Әбіш Кекілбаев, Нұрлан Оразалин, Сауытбек Әбдірахманов сияқты қаламгерлер басқарды.
«Егемен Қазақстан» құрылымдық жағынан материалдар тақырыбы мен атқарылатын жұмыс саласына байланысты Саясат және құқық, Экономика, Әлеумет және білім, Мәдениет және руханият, Спорт, Интернет-редакция сияқты бөлімдерге бөлінген.
Организмде гермафродиттік және ішкі ұрықтану белгілерінің пайда болуы, сондай-ақ, өрмекшітәрізділер, жәндіктер, омыртқалылардың тіршілік ортасының құрлыққа ауысуы олардың Жыныс жүйесінің күрделенуіне алып келді.
Ер адамдардың Жыныс органдарының ішкі мүшелеріне аталық жыныс безі немесе ен, ен қосалқысы, шәуҺет бауы, шәуҺет шығаратын түтік, шәуҺет көпіршігі, қуық асты безі, ал сыртқы мүшелеріне зәр түтігі немесе үрпі, ен қалтасы немесе ұма жатады.
Балықтарда, қосмекенділерде, бауырымен жорғалаушыларда жыныстық цикл фолликул сатысынан тұрады, ал құстарда: фолликул, ұя басу, балапандарын қоректендіру сатыларынан, сүтқоректілерде: фолликул, жетілген жұмыртқаның жатырға түсуі, жүктіліктің басталуы, сүт түзілу сатыларынан тұрады.
Егер аналық жасуша х жыныс хромосомасы бар аталық сперматозоидпен ұрықтанса, онда зиготада екі х хромосома пайда болады да, одан қыз бала, ал аналық жасуша у хромосомалы сперматозоидпен ұрықтанса, ер бала жетіледі; қ.
Е. толғауы 1908 жылдан кейін “Шайыр” , “Мұрат ақынның сөздері” , “Ертедегі әдебиет нұсқалары” , “Ақберен” , “Өсиетнама” , “ХҚХ ғасырдың қазақ поэзиясы” , “Бес ғасыр жырлайды” жинақтарында жарық көрген.
Батырлар, ақындар сияқты, билердің де түр-түрі болған, күнкөріс үшін бірде оған, бірде бұған бұратын, бұқпантай жалтақ билер, әкімдерден аса алмай, әділ төресін бере алмай қалтақтайтын, тағасы жоқ тайғанақ билер, қарсы алдында хан тұрса да қаймықпай, қара қылды қақ жарып турасын айтып қасқайып қарап тұратын ата билер болған.
Маталық материалдың жібін минималды түрде зақымдайтын арнайы тегіс ұшты инелер, тері, резеңке және мата емес материалдарды тігетін үшкір жиекті инелер және тоқымаға арналған ұшы дөңгеленіп келген инелер бар.
Жүйке жүйесі жануарлар мен адам организмдегі органдар мен жүйелер әрекетін біріктіретін және организмнің тіршілік әрекетінің сыртқы ортамен үздіксіз қарым-қатынасын қамтамасыз ететін жүйке ұлпасы мен глеяның жиынтығы.
ал шеткі бөліміне — мидан және жұлыннан организмнің шеткі аумақтарына таралатын мүшелер: жүйке түбіршіктері, жүйкелер, жүйке тораптары, жүйке түйіндері және жүйке талшықтарының ұштары жатады.
Белгілі бір қашықтықтан әсер қабылдау қабілеті дамып, дистантты рецепторлармен - сезім органдарымен байланысты болып, организмнің бас бөлімінде орналасқан жүйке түйіндері үлкейіп, күрделілене, ерекшелене түседі.
Жүйке жүйесінің сомалық бөлімі - дене, яғни тірек-қимыл аппараты және тері жабыны мүшедерінің, парасимпатикалық бөлімі — ішкі мүшелер мен бездердің, симпатикалық бөлімі — тамырлар жүйесі мүшелерінің қызметтерін реттейді.
Мәулен Сатымбайұлы Мамыров (14 желтоқсан, 1970 ж.т., Алматы облысы Қаратал ауданы Ақиық ауылы) — палуан, еркін күрестен халықаралық дәрежедегі спорт шебері, Еңбек сіңірген спорт шебері .
Шәлекенов өзнң монографиясында тарихи деректерге, атап айтқанда, 30 жыл бойы жинақталған құнды археологиялық жәдгерлерге сүйенп, ортағасырлық тарихи қала–Баласағұнның тұрған жерн анықтап, оның ортағасырлардағы түрк мемлекеттернң әлеуметтк-саяси, экономикалық және мәдени орталығы болғанын дәлелдеп берген.
Шәлекенов өзнң еңбегнде Түркеш , Қарлұқ, Қарахан және Қарақытай сияқты ортағасырдағы түрк мемлекеттернң бас астанасы болған, Ұлы Жбек жолының солтүстк тармағында орналасқан Баласағұн қаласының тарихы жан-жақты қарастырылған.
қашықтықта орналасқан ортағасырлық Ақбешм қаласының орнында кшгрм қазба жұмыстарын жүргзп, қолға түскен азғантай деректерге сүйенп Ақбешмд Баласағұн деп жариялап жбергенн үлкен өкншпен жазады.