polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
1878 წელს ნესტორ კონტრიძესთან, მაქსიმე ჩხატარაშვილთან და ივანე ხავთასთან ერთად იყო იმ ჯგუფის წევრი, რომელიც თბილისში გურიიდან მიიწვიეს ძველ საგალობელთა ნოტებზე ჩასაწერად.
ნაკაშიძე და სხვა ცნობილი ქართველი მგალობლები მივიდნენ ფილიმონ ქორიძესთან და ჰკითხეს, შესაძლებელი იყო თუ არა ქართული საგალობლების ნოტებზე გადაღება?
ერქომაიშვილმა ნაკაშიძისგან 2000-მდე საგალობელი ისწავლა, რომელიც 1966 წელს მაგნიტოფონზე ჩაწერა კომპოზიტორმა და ფოლკლორისტმა კახი როსებაშვილმა, 2002 წელს კი ნოტებზე გადაიღო დავით შუღლიაშვილმა.
არტემ ერქომაიშვილთან ერთად ნაკაშიძე გალობას ასწავლიდა კონსტანტინე სალუქვაძეს, ილია ხომერიკს, სამსონ ჭანიყვაძეს, დომენტი ინთიბიეს, დიმიტრი პატარავას.
მელქისედეკ ნაკაშიძე ნესტორ კონტრიძესთან ერთად იმ ცხრა ყმაწვილს შორის იყო, რომლებიც ბერმა ბენედიქტე ბარკალაიამ გალობის შესასწავლად ანტონ დუმბაძეს მიაბარა, შემდეგ კი ათონის მთაზე წაიყვანა.
ათონის მთიდან დაბრუნებულმა ძმები დაარწმუნა, რომ ბერად აღვიკვეცე და ეპისკოპოსი გავხდები, ამიტომ მჭირდება მოწმობა, რომ კანონიერი შვილი ვარო.
ძმებმა დაუჯერეს და მისცეს მოწმობა, რის შემდეგაც ნაკაშიძემ ბერობა „გადაიფიქრა“, ორჯერ შეირთო ცოლი და ძმებისგან სამკვიდროს წილიც კი მიიღო.
გიორგი როსტომის ძე ნაკაშიძე გურიის ფეხოსანთა რაზმის მეთაური და წმინდა გიორგის დროშის მფლობელი იყო; ივანე გიორგის ძე ნაკაშიძემ პირველმა გახსნა ოზურგეთში სამთავრობო სამაზრო სასწავლებელი; ილარიონ გიორგის ძე ნაკაშიძე კი პოლკოვნიკი იყო.
გიორგი ნაკაშიძე პენსიაზე გასვლის შემდეგ ოზურგეთში დასახლდა და ცოლად გლეხის, ჭანიშვილის ქალი მოიყვანა, რომელიც ნაკაშიძეებმა არ მიიღეს.
ხალხის მხარდასაჭერად გამოდიოდა ალიხანოვ-ავარსკისა და კრილოვის დამსჯელი ექსპედიციების დროს, სახლში აწყობდა გალობის საღამოებს, იქვე იმართებოდა თვითმოქმედი კოლექტივის წარმოდგენები, რომლებშიც მონაწილეობდნენ ალექსანდრე წუწუნავას დები — ეველინა და ცეცილია, ვასო ურუშაძე, ნინუცა ჩიგოგიძე და სხვები.
1900 წელს გურია-სამეგრელოს ეპისკოპოსმა აკლექსანდრემ განიზრახა ოზურგეთში ქართული გალობა-სიმღერების შემსწავლელი კაბინეტი დაეარსებინა, რისთვისაც სახლი ქალაქის თვითმმართველობამ გამოყო.
მელქისედეკ ნაკაშიძეს პირველი ქორწინებიდან ორი შვილი ჰყავდა: მართა — პროფესორ კალიშინსკის მეუღლე — გარდაიცვალა მოსკოვში და შვილები არ დარჩენია; გიორგი გადაასახლეს 1937 წელს.
კუნძულები ჯონსტონი და სენდი — ბუნებრივი კუნძულებია, რომლებიც გაფართოვდნენ მარჯნული დრაგით; ჩრდილოეთი კუნძული და აღმოსავლეთი კუნძული — ხელით შექმნილი კუნძულებია, ჩამოყალიბებულები მარჯნული დრაგით.
ატოლ ჯონსტონის მნახველთათვის ნებადართულ ნაწილში მდებარეობს ქიმიური ნივთიერების -ის განადგურების სისტემა; სისტემის მოწყობილობათა უმრავლესობა დემონტირებულია, ხოლო გაწმენდა 2004 წლისთვის უნდა დამთავრებულიყო.
პირველმა ევროპელმა ატოლი აღმოაჩინა 1796 წლის 2 სექტემბერს, როდესაც ამერიკული ბრიგი «სალი» შემთხვევით ატოლ ჯონსტონთან შორიახლოს რიფზე შეჯდა.
გემის კაპიტანმა ჯოზეფ პირპონტმა გამოაქვეყნა თავისი ანგარიში რამდენიმე ამერიკულ გაზეთში და შემდეგ წელს დაასახელა კუნძულ ჯონსტონის და ქვიშოვანი კუნძულის ზუსტი მდებარეობა რიფის ნაწილთან ერთად.
1858 წელს აშშ-მა და ჰავაის სამეფომ მოახდინეს ატოლ ჯონსტონის ანექსია, მაგრამ მხოლოდ აშშ აწარმოებდა მასზე სამეურნეო საქმიანობას — ამუშავებდა გუანოს მარაგს საუკუნის 80-იანი წლების ბოლომდე.
1934 წელს ატოლზე აშენდა აშშ-ის სამხედრო-საზღვაო ფლოტის ბაზა, ხოლო შემდგომში, 1948 წელს, აქ განლაგდა აშშ-ის სამხედრო-საჰაერო ძალები.
1950—60-იან წლებში ატოლის არეალში წარმოებდა მაღლივი ბირთვული გამოცდები, კერძოდ, 1962 წლის 9 ივლისს ექსპერიმენტ -ის ფარგლებში განხორციელდა ბირთვული აფეთქება 400 კმ სიმაღლეზე.
ჯონსტონი — კუნძულთა ჯგუფი წყნარი ოკეანის ჩრდილოეთით, 1328 კმ-ში სამხრეთ-დასავლეთით ჰონოლულუდან — ჰავაისა და მარშალის კუნძულებს შორის გზის ერთი მესამედი.
1923 წელს აშშ-ის პრეზიდენტის კალვინ კულიჯის 4467 ბრძანებით ატოლ ჯონსტონის სტატუსი გახდა, როგორც ფრინველთა ფედერალური თავშესაფარი და მისი კონტროლის განხორციელება დაევალა სოფლის მეურნეობის სამინისტროს.
რობერტ ანდერსის ჯგუფის წევრები, რომელშიც შედიოდნენ თავად რობერტ ანდერსი, კორა ემბერნ-ლიჯეკი, მარკ ლიეკი, იოსებ სტეფფორდი, ქეთლინ სტეფფორდი და ლი შატცი, მიუახლოვდნენ ბრიტანეთის საელჩოს, მაგრამ ამ დროს დაინახეს საპროტესტო აქციის მონაწილეთა დიდი ჯგუფი, რომლებიც მათი მიმართულებით მოემართებოდა.
ორი კვირის შემდეგ ტეილორის სახლში, სტეფფორდებს შეურთდა საელჩოდან გამოქცეული მეექვსე დიპლომატიც: აშშ-ის სოფლის მეურნეობის დეპარტამენტის წევრი შატცი, რომელიც იქამდე ჯერ შვედეთის საელჩოში იმალებოდა და იატაკზე ეძინა, შემდეგ კი შვედეთის კონსულის, სესილია ლიტანდერის სახლში გადავიდა და იქ ცხოვრობდა.
ირანის ახალი მთავრობა იმის მიუხედავად რომ უარყოფდა ამერიკელი პოლიტიკოსების დატყვევებასთან რაიმე კავშირს, შეუერთდა სტუდენტების მოთხოვნას, შაჰის ირანული მხარისთვის გადაცემაზე.
ამერიკული სპეცსამსახურების მიერ დადგმული სცენარით, „ხრიკში“ ჩართული ცსს-ის აგენტები ფილმის შემქმნელების სახელით ჩავიდნენ თეირანში და შეურთდნენ იქ ექვს დილომატს, რათა შეექმნათ 8 კაციანი ყალბი გადამღები ჯგუფი.
სცენარის მიხედვით 8 კაციანი ჯგუფი ეძებს გადასაღებ ტერიტორიას, რათა დაასრულონ რეალურად არარსებული სამეცნიერო-ფანტასტიკური ჟანრის ფილმი „არგო“.
ხრიკმა“ გაამართლა: 1980 წლის 27 იანვარს, შაბათ დილით, თეირანის მეჰრაბადის საერთაშორისო აეროპორტიდან აფრინდა შვეიცარიის ავიახაზების კუთვნილი ლაინერი, რომლის საშუალებით დიპლომატებმა და აგენტებმა დატოვეს ირანი და ციურიხში ჩაფრინდნენ.
კანადური ხრიკი“ — 1979 წლის 4 ნოემბერს, თეირანში კანადის მთავრობისა და ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს მიერ 6 ამერიკელი დიპლომატის გადასარჩენად ჩატარებული, ერთობლივი სამხედრო-სამაშველო ოპერაციის პოპულარული სახელწოდება.
ირანის ისლამური რევოლუციის შემდეგ, ამერიკელების მიერ მხარდაჭერილმა ირანის შაჰი, მოჰამედ რეზა ფეჰლევიმ ქვეყნის დატოვა და თავი აშშ-ს შეაფარა.
1979 წლის 4 ნოემბერს, თეირანში ახალგაზრდა ირანელ სტუდენტთა ჯგუფმა, რომლებიც თავს „იმამის მიმდევარ მუსლიმ სტუდენტებს“ უწოდებდნენ, შტურმით აიღო აშშ-ის საელჩოს შენობა, დაატყვევა ათეულობით დიპლომატი და მათი განთავისუფლების სანაცვლოდ აშშ-ს შაჰის დაბრუნება მოთხოვა.
ლუგარის ცენტრთან ინტეგრაციის შემდეგ სააგენტოს მართავს ლუგარის ბიოუსაფრთხოების მე-2 და მე-3 დონის ლაბორატორიებს (ბაქტერიოლოგია, სეროლოგია, მოლეკულური ბიოლოგია, გენომის ცენტრი, ვირუსოლოგია, პარაზიტოლოგია, ქსოვილოვანი კულტურები, ენტომოლოგია, ვივარიუმი);
ჯანმო-ს მიერ აკრედიტებული ეროვნული რეფერენს-ლაბორატორიებს ; ჯანმოს და საერთაშორისო ქსელებში ჩართულ ლაბორატორიებს (ინვაზიური მენინგიტები, როტავირუსები, სალმონელოზები, დიფთერია, მალარია)
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სახელმწიფო პროგრამები: იმუნიზაცია, უსაფრთხო სისხლი, ტუბერკულოზი, აივ/შიდს-ი, ონკოდაავადებების სკრინინგი, ეპიდზედამხედველობა, დედათა და ბავშვთა ჯანმრთელობა, პროფესიული დაავადებები;
ინფექციური დაავადებების ეპიდზედამხედველობა იმუნიზაციით მართვადი, გრიპი, ჰაერით, – წყლით და საკვებით გადაცემადი, ნოზოკომიური, ტრანსმისიული, პარაზიტული, ზოონოზები, განსაკუთრებით საშიში პათოგენები, ვირუსული ჰეპატიტები, სგგი/აივ/ტუბერკულოზი;
რიჩარდ ლუგარის საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის კვლევითი ცენტრის საკუთრებაში არსებული უძრავ-მოძრავი ქონება დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნულ ცენტრს გადაეცა.
დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნული ცენტრი — საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს ეროვნული სააგენტო, რომლის მისიას წარმოადგენს საქართველოს მოსახლეობის ჯანმრთელობის დაცვა და გაუმჯობესება მეცნიერულ მტკიცებულებებზე დაფუძნებული დაავადებათა პრევენციის, საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის საფრთხეებისადმი მზადყოფნის და დროული რეაგირების გზით.
ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია, აშშ-ის დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრი, / , ევროკავშირი, გაეროს ბავშვთა ფონდი, გაეროს მოსახლეობის ფონდი, გაეროს განვითარების პროგრამა, , /, შიდსის, ტუბერკულოზისა და მალარიის წინააღმდეგ ბრძოლის გლობალური ფონდი, , , , აშშ-ის საერთაშორისო განვითარების სააგენტო, , ოსლოს უნივერსიტეტი, მერილენდის უნივერსიტეტი; ფლორიდას უნივერსიტეტი; ლუსიზიანას სახელმწიფო უნივერსტეტი; ლოურენს ლივერნორის ეროვნული ლაბორატორია და სხვ.
ცენტრის მიზანია მთელი ქვეყნის მასშტაბით გადამდები დაავადებებით განპირობებული ავადობის, ინვალიდობისა და სიკვდილიანობის შემცირება, არაგადამდები დაავადებებით განპირობებული ავადობის, ინვალიდობისა და სიკვდილიანობის შემცირება, გარემოს საზიანო ზემოქმედებისა და ქცევითი რისკ-ფაქტორების შეფასება და კორექცია მოსახლეობის ჯანმრთელობის სტატუსის გაუმჯობესების მიზნით.
ლუგარის ცენტრი ერთ-ერთი საუკეთესო ბაზაა რეგიონში ბიოსამედიცინო სფეროში და ბიოუსაფრთხოებაში სამეცნიერო კვლევებისათვის და სტუდენტების, მაგისტრების და
საუკუნეში შიდაპოლიტიკური პრობლემების გადაწყვეტაში ბიზანტიის მთავრობამ დახმარება სთხოვა ტაოს მეფე დავით -ს, სამაგიეროდ იმპერატორმა მას ვრცელი ტერიტორიები უბოძა.
დავით -ის მემკვიდრეობისათვის ბრძოლა საბაბი გახდა იმისა, რომ ს-ის დასაწყისიდან ბიზანტია საქართველოს მიმართ აშკარა ექსპანსიურ პოლიტიკაზე გადავიდა.
ბიზანტიელები არავითარ საშუალებას არ ერიდებოდნენ, აწყობდნენ პოლიტიკურ ინტრიგებს, ცდილობდნენ იმპერატორის მხარეს გადაებირებინათ ქართველი დიდებულები, მათ ბიზანტიაში იწვევდნენ, ადგილ-მამულებსა და დიდ თანამდებობებს აძლევდნენ.
ამ პერიოდში ბიზანტიაში თითქმის არც ერთ შიდაპოლიტიკურ ბრძოლასა და დაპირისპირებას არ ჩაუვლია საქართველოს ან იმპერიაში მყოფ ქართველ მოღვაწეთა მონაწილეობის გარეშე.
ბიზანტია საქართველოს უშუალოდ ესაზღვრებოდა სამხრეთ-დასავლეთიდან და თითქმის მუდმივი ურთიერთობა ჰქონდა ჯერ ცალკეულ ქართულ პოლიტიკურ ერთეულებთან, ხოლო შემდეგ საქართველოს ერთიან სამეფოსთან.
საგანგებო დესპანის ხელით მათ ასევე ეგზავნებოდათ შესაფერისი ტანსაცმელი, სამკაულები, საჩუქრები, თუმცა იმპერიისა და ქართულ პოლიტიკურ ერთეულებს შორის ურთიერთობა ყოველთვის კეთილმეზობლური არ ყოფილა, ზოგჯერ ადგილი ჰქონდა ბიზანტიის აგრესიას საქართველოში, ძირითადად კი ბიზანტიის დამოკიდებულება საქართველოს მიმართ უბრალო მფარველობისა და გავლენის ხასიათს ატარებდა.
უფლისწულობისას და მეფობის დასაწყისში დავით აღმაშენებელი ჯერ კიდევ სევასტოსად და პანიპერ-სევასტოსად იწოდებოდა, მაგრამ შემდგომ არც მას და არც სხვა ქართველ მეფეებს ბიზანტიური ტიტულები აღარ ჰქონიათ.
ბიზანტიის იმპერიისა და საქართველოს ურთიერთობები წარმოადგენს ხანგრძლივ პოლიტიკურ, ეკონომიკურ, კულტურულ და რელიგიურ ურთიერთობათა რთულ ციკლს, რომელიც ბიზანტიის იმპერიის წარმოქმნიდან მის დაცემამდე უწყვეტად გრძელდებოდა.
პლანეტოშენადედის ჰიპოთეზის, ჩამბერლინ-მაულტონის პლანეტოშენადედის ჰიპოთეზის, მიხედვით, პლანეტები წარმოიქმნება კოსმოსური მტვრის მარცვლებისაგან, რომლებიც ერთმანეთს ეჯახება, ეწებება და წარმოქმნის უფრო და უფრო დიდ სხეულებს.
როდესაც ეს სხეულები 1 კილომეტრის ზომის ხდება, ისინი ერთმანეთს იზიდავს პირდაპირ მათი საერთო გრავიტაციით და ამის წყალობით ხელს უწყობენ მთვარის ზომის ობიექტის პროტოპლანეტების ჩამოყალიბებას.
პლანეტოშენადედებზე მცირე სხეულები დამოკიდებული უნდა იყოს ბრაუნის ან ტურბულენტურ მოძრაობაზე გაზში, რომ დაიწყოს შეჯახებები, რამაც, თავის მხრივ, შეწებების პროცესი უნდა წარმართოს.
სხვანაირად, პლანეტოშენადედები შესაძლოა წარმოიქმნას მტვრის მარცვლების ძალიან მკვრივ ფენაში, რომელიც განიცდის ერთობლივ გრავიტაციულ არასტაბილურობას პროტოპლანეტარულ დისკოში.
პლანეტოშენადედთა უმეტესობა მძლავრი შეჯახებებისას შუაზე იგლიჯება, როგორც შესაძლოა დაემართა 4 ვესტასა და 90 ანტიოპს, მაგრამ ყველაზე დიდ პლანეტოშენადედთა მცირე ნაწილი შეიძლება გადაურჩეს ასეთ შეჯახებებს და გააგრძელოს ზრდა პროტოპლანეტებად და მოგვიანებით პლანეტებად.
ზოგადად მიჩნეულია, რომ დაახლოებით 3,8 მილიარდი წლის წინ, „[მძიმე დაბომბვის“ პერიოდის შემდეგ, მზის სისტემაში არსებული პლანეტოშენადედების უმეტესობა ან მთლიანად გაიტყორცნა მზის სისტემიდან შორეულ ექსცენტრიულ ორბიტებზე, როგორიცაა ურტის ღრუბელი, ან უფრო დიდ ობიექტებს შეეჯახა რეგულარული გრავიტაციული ბიძგების დახმარებით, რომლებიც გამოწვეული იყო გიგანტური პლანეტებისგან .
შესაძლებელია მცირე რაოდენობის პლანეტოშენადედი მთვარეებად იქნა ჩაჭერილი, როგორებიცაა ფობოსი და დეიმოსი და გიგანტური პლანეტების უმეტესი თანამგზავრები.
ის პლანეტოშენადედები, რომლებიც გადაურჩა ყველაფერს დღემდე, ძალიან ღირებულია მეცნიერებისათვის, რადგან ისინი შეიცავს მზის სისტემის ფორმირების შესახებ უზარმაზარ ინფორმაციას.
მიუხედავად იმისა, რომ მათი გარე ნაწილები მზისგანაა დასხივებული, რაც მის ქიმიურ შედგენილობას შეცვლის, მათი შიგა ნაწილები შეიცავს უძველეს მატერიას, რომელზედაც პლანეტოშენადედის წარმოქმნის შემდეგ არანაირი გავლენა არ მომხდარა.
ამის გამო თითოეული პლანეტოშენადედი „დროის კაფსულაა“ და მათ შედგენილობას შეუძლია გვითხრას, რა მდგომარეობა იყო მზიურ ნისლეულში — საიდანაც ჩვენი პლანეტური სისტემა წარმოიქმნა.
იური სიხარულიძის მოღვაწეობის სფერო მეტად ფართეა და მოიცავს მრავალ საკითხს, თუმცა უპირველესად უნდა აღინიშნოს მისი შრომები საისტორიო გეოგრაფიაში, მან ფეხდაფეხ, სოფელ-სოფელ შემოიარა საქართველოს თითქმის ყველა კუთხე და შეაგროვა უმდიდრესი ტოპონიმიკური მასალა.
1958-59 წლებში გამოქვეყნდა მისი ორტომიანი ნაშრომი "სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოს ტოპონიმიკა", რომელსაც დიდი გამოხმაურება მოჰყვა სამეცნიერო წრეებში.
სიხარულიძემ დიდი შრომა გასწია ფერსათის, ოდიშის, ქუთაისის სამოქალაქოს, სვანეთის, სამურზაყანოს და სხვა გეოგრაფიული ადგილების ისტორიულ-ტოპონიმიკური კვლევისათვის.
იური სიხარულიძის განსაკუთრებული ყურადღების ცენტრში იყო ასევე საქართველოს ყოფილი სამხრეთ რეგიონები: ტაო, კლარჯეთი, შავშეთი, სპერი, ბასიანი, კარნიფორი, ყაიყული, აბოცი და ა.
ასეულობით ნაშრომი თუ ცალკეული სტატია უძღვნა აღნიშნულ საკითხებს, რომელთა ნაწილი გამოქვეყნდა, ნაწილი კი ხელნაწერისა თუ ხელნაბეჭდის სახითაა შემორჩენილი.
სოფელ გოგოლესუბნის დაწყებითი სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ, 1938 წელს სწავლა განაგრძო ბათუმის პედაგოგიური ტექნიკუმის საბაზო-სანიმუშო სკოლაში, საიდანაც 1940 წელს სასწავლებლად გადაიყვანეს ჩოხატაურის ნიკო მარის სახელობის სკოლაში, რომელიც 1944 წელს დაამთავრა, იმავე წელს სწავლა განაგრძო მოსკოვის იურიდიული ინსტიტუტის ბათუმის სასწავლო პუნქტში.
1945 წელს საქართველოში დაბრუნებული ექვთიმე თაყაიშვილის რჩევით პარალელურად სწავლობდა პედაგოგიური ინსტიტუტის ისტორიის ფაკულტეტზე, რომელიც წარჩინებით დაამთავრა 1949 წელს და იმავე წელს ჩაირიცხა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ასპირანტურაში და პარალელურად დაინიშნა ბათუმის პედაგოგიურ ინსტიტუტში ასისტენტის თანამდებობაზე.
1983 წელს იური სიხარულიძე საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიაში წარადგინეს, ხოლო 1987 წელს საბჭოთა კავშირის მეცნიერებათა აკადემიაში, თუმცა ორივე შემთხვევაში დამოუკიდებელ მიზეზთა გამო არ მოხდა არჩევა.
იურის სიხარულიძის ისტორიით დაინტერესება ექვთიმე თაყაიშვილთან შეხვედრამ გამოიწვია, რომლის რჩევით ისტორიის ფაკულტეტზე ჩააბარა და მისი მითითებითა თუ რჩევებით ამ სფეროში დაიწყო მოღვაწეობა.
იური სიხარულიძემ ჯერ კიდევ სტუდენტობისას პროფესორ სიმონ ყაუხჩიშვილის ხელმძღვანელობით რამდენიმე ისეთი ნაშრომიც შექმნა, რომელმაც სამეცნიერო წრეების ყურადღება მიიპყრო.
ჯერ კიდევ სრულიად ახალგაზრდა მეცნიერი შეუდგა სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოს სისტემურ ტოპონიმიკურ აღწერას და მართებულად დაიმსახურა "საქართველოს სისტემური ტოპონიმიკური კვლევის პიონერის" სახელი, მის ნაშრომებს ისტორიულ გეოგრაფიაში მაღალ შეფასებას აძლევდნენ აკადემიკოსები: აკაკი შანიძე, სიმონ ყაუხჩიშვილი, ნიკო ბერძენიშვილი, სერგი ჯიქია, გიორგი მელიქიშვილი და ა.
თუმცა იური სიხარულიძის მოღვაწეობა მხოლოდ ისტორიული გეოგრაფიით როდი შემოიფარგლა, მან მრავალი საინტერესო სტატია უძღვნა ქართული ლიტერატურიის ისტორიას, ქართულ მედიცინის ისტორიას, ფოლკლორს, სამართლის ისტორიას, საქართველოს პოლიტიკურ ისტორიას, ბიზნესის ისტორიას, სხვადასხვა მოღვაწეთა ბიოგრაფიებს და ა.
განსაკუთრებით აღსანიშნავია იური სიხარულიძის ღვაწლი ტბელ აბუსერიძის ბიოგრაფიის, აბუსერიძეთა გენეალოგიის და ტბელის მემკვიდრეობის საკითხის კვლევაში.
ხოლო ცოტა ხანში ვრცელი კომენტარებით გამოსცა ტბელის აგიოგრაფიული თხზულება "სასწაულნი წმინდისა მთავარმოწამისა გიორგისანი", რომელშიც შეჯამებულია ავტორის 30 წლიანი ძიება.
აღსანიშნავია იური სიხარულიძის პედაგოგიური მოღვაწეობა, ის სხვადასხვა სასწავლო დაწესებულებებში (ბათუმის პედაგოგიური ინსტ-ი, თელავის პედაგოგიური ინსტი-ი და ა.შ.) კითხულობდა პალეოგრაფიის კურსს, არქეოლოგიას, სამართლის ისტორიას, საქართველოს ისტორიას, მუსიკალურ ფოლკლორს და სხვ.
ის ბავშვობიდანვე მჭიდროდ იყო დაკავშირებული სახალხო ანსამბლებთან, თავადაც შესანიშნავი კრიმანჭულის ოსტატი, არამარტო მღეროდა, არამედ ლექციებსაც ატარებდა და მეცნიერულადაც იკვლევდა ხალხური სიმღერებთან დაკავშირებულ არაერთ საკითხზე.
1937 წლის 27 ნოემბერს შინსახკომმა დააპატიმრა ანტისაბჭოთა და ანტისაკოლმეურნეო პროპაგანდის, შოვინისტური განწყობების, ასევე ნოე რამიშვილთან კავშირის ბრალდებით.
1912 წელს დაკავებულ იქნა არსებული წყობილების საწინააღმდეგო პროპაგანდისათვის და მისი საქმე გადაეცა სამხედრო სასამართლოს თუმცა განთავისუფლებულ იქნა არასაკმარისის მტკიცებულებების გამო.
1934 წელს ამიერკავკასიის სახკომსაბჭომ და საბჭოთა კავშირის საგეგმო კომისიამ საბოლოოდ დაამტკიცა „გომეცის“ და ტფილისის საბჭოს მიერ წარდგენილ იქნა პროექტი ტფილისში ცირკის ახალი შენობის აგებისა.
ქართველი ბიზნესმენის და მეცენატის ბადრი პატარკაციშვილის მხარდაჭერით 2003 წელს განხორციელდა შენობის სრული კაპიტალური შეკეთება, ხოლო 2011 წელს — რემონტი, რის მეშვეობითაც თბილისის ცირკი შენარჩუნებული იქნა.
ისინი ვარაუდობენ, რომ ასეთი უზარმაზარი ვარსკვლავი ჰიპერნოვად გადაიქცევა — ვარსკვლავური ენერგია, რომელიც 100 ზეახლის სიმძლავრეს უდრის .
წყალბადის მასინთეზირებელი ბირთვი წარმოქმნის დიდი რაოდენობით ელექტრონულ-პოზიტრონულ წყვილს, რომლებიც იწვევს თერმული წნევის დაცემას ვარსკვლავში იმ წერტილამდე, როცა ნაწილობრივი კოლაფსი ხდება.
თუ 1361-მა ასეთი აფეთქება გადაიტანა, ის შავ ხვრელად გადაქცევის პროცესში კრახს განიცდის და ამის ნაცვლად მის ბირთვში არსებული ათეულობით მზის მასის რკინა ვარსკვლავთშორის სივრცეში იქნება გატყორცნილი ზეახალ ნარჩენად.
თუ ამ ვარსკვლავმა მოახერხა, რომ თავისი სიცოცხლე წყვილური არასტაბილური ზეახლით არ დაასრულა, ის ისეთი მასიურია, რომ პირდაპირ ჰიპერნოვად გადაიქცევა და შემდეგ პირდაპირ შავ ხვრელად.
ბრინატელი ასტრონომების ჯგუფმა პოლ კროუთერის ხელმძღვანელობით გამოიყენა ევროპის სამხრეთული ობსერვატორიის ძალიან დიდი ტელესკოპი , ასევე ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპიდან მიღებული მონაცემები და შეისწავლეს ორი ვარსკვლავთგროვა, 3603 და 136.
ასტრონომებმა რამდენიმე ვარსკვლავი აღმოაჩინეს ისეთი ზედაპირი ტემპერატურებით, როგორიცაა 40 000-56 000 კელვინი, რომლებიც შვიდჯერ აღემატება მზის ზედაპირის ტემპერატურას.
სხვა ვარსკვალვების მსგავსად, რომლებიც ედინგტონის ზღვართან ახლოსაა, 1361-მაც თავისი საწყისი მასის დიდი ნაწილი დაკარგა განუწყვეტელი ვარსკვლავური ქარის გამო.
თუმცა, დღევანდელი თეორიების მიხედვით, არც ერთი ვარსკვლავი არ იბადება 150 მზის მასაზე მეტი მასით, მაგრამ ეს ვარსკვლავი წარმოიქმნა მრავალი ვარსკვლავის შერწყმის შედეგად.
და პირის ნაცვალსახელები ბრუნვათა მიხედვით არ იცვლება, ოღონდ მე-ს ნათესაობითის მნიშვნელობით ჩემ ენაცვლება , ხოლო შენ და თქვენ ნაცვალსახელებს წოდებითში დასმულ სიტყვასთან ეკვეცებათ ნ: შე დალოცვილო, თქვე დალოცვილებო.
პრინციპულად ყველა ენობრივი სიტუაციისთვის დამახასიათებელია მთქმელი, ანუ ინფორმაციის გამგზავნი პირის სახით, რომელსაც თავისი ადრესატი, ანუ ინფორმაციის მიმღები ჰყავს პირის სახით და რაიმე, ან ვინმე, რომელზეც ან ვინმეზეცაა საუბარი პირი სახით.
პირის ნაცვალსახელები ნათესაობითის მნიშვნელობით მხოლოდ თანდებულით იხმარება: ჩემთვის, ჩემგან, ჩემკენ, ჩემ მიერ, ჩვენთვის, ჩვენგან, ჩვენკენ, ჩვენ მიერ; შენთვის, შენგან, შენკენ, შენ მიერ; თქვენთვის, თქვენგან, თქვენკენ, თქვენ მიერ.
მეორე მსოფლიო ომის წლებში ახალი გეორგიის კუნძულზე და ველას სრუტის ბრძოლაში იაპონიის ჯარის დამარცხების შემდეგ იაპონელებმა ევაკუაცია გაუკეთეს საკუთარ გარნიზონებს სოლომონის კუნძულების ცენტრალურ ნაწილში.
ველა-ლაველას კუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარე სოფელ ჰორანიუსთან, 1943 წლის 19 აგვისტოს მათ განალაგეს ბაზა კუნძულ კოლომბანგარადან ევაკუირებული გარნიზონისთვის, მაგრამ უკვე 14 სექტემბერს მოკავშირეთა ძალებმა ის დაიკავეს.
კუნძულზე რჩებოდა 600 იაპონელი ჯარისკაცი და მუშა, რომლებიც გამაგრდნენ ველა-ლაველას კუნძულის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში და ელოდებოდნენ ევაკუაციას, რომელიც მოხდა 1943 წლის 7 ოქტომბერს ველა-ლაველას კუნძულთან ბრძოლის შემდეგ.
იყენებენ აგრეთვე ქიმიურ მრეწველობაში სოდის, შარდოვანას, ოქსიკარბომჟავების მისაღებად, აგრეთვე თბოგადამტან რეაქტორებში, ხანძრების ჩასაქრობად და სხვა მიზნით.
არაბული კულტურის განვითარებაში მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს იმ ხალხებმა, რომლებმაც მიიღეს ისლამი, ასევე სახალიფოს არამუსლიმმა მოსახლეობამ (სირიელი ქრისტიანები, იუდეველები, სპარსელი ზოროასტრელები და სხვა).
აბასიანთა სახალიფოს შექმნის შემდეგ არაბული კულტურის ცენტრმა სირიიდან სახალიფოს აღმოსავლეთში, ერაყში გადაინაცვლა - საუკუნეებში არაბულმა კულტურამ განვითარების უმაღლეს საფეხურს მიაღწია, გაამდიდრა ბევრი ხალხის, კერძოდ, შუა საუკუნეების ევროპის ხალხების კულტურა და მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა მსოფლიო კულტურის განვითარებაში.
ეს, უპირველეს ყოვლისა, ეხება ფილოსოფიას, მედიცინას, მათემატიკას, ასტრონომიას, გეოგრაფიას, ფილოლოგიასა და ისტორიულ დისციპლინებს, ქიმიას, მინერალოგიას.
არაბული კულტურის ცოდნის დარგების გამოყოფა პირობითია, რადგან მისთვის, ისევე როგორც შუა საუკუნეების სხვა კულტურებისათვის, ნიშნეულია მეცნიერებათა დაუნაწევრებლობა, მოაზროვნეთა ენციკლოპედიური ცოდნა.
არაბული კულტურის გამდიდრებას ხელს უწყობდა მუსლიმური აღმოსავლეთის ხალხებს შორის კულტურული მონაპოვრების ურთიერთგაცვლის ფართო შესაძლებლობები, გაცხოველებული კავშირი აზიისა და ევროპის ბევრ ქვეყანასთან.
არაბული ფილოსოფია განსაკუთრებით ვითარდება - სს-ში, მაგრამ ამ პერიოდისათვის დამახასიათებელია ის, რომ იგი ყურანის თვალსაზრისით განიხილავს არა მარტო ანტიკურ, არამედ მთელ საკაცობრიო აზროვნებას.
ალ-ქინდი, რომელმაც პირველად თარგმნა არისტოტელეს ნაწარმოებები არაბულ ენაზე, ძირითადად მის მატერიალურ ტენდენციებს ავითარებს და ხაზს უსვამს საბუნებისმეტყველო და ზუსტი მეცნიერებების მნიშვნელობას ფილოსოფიისათვის.
ალ-ფარაბი ავითარებდა ალ-ქინდის ენციკლოპედიურ ტრადიციას და ცდილობდა თავის ფილოსოფიურ სისტემაში გაეერთიანებინა არისტოტელეს მოძღვრება და ნეოპლატონიზმი.
ამ პერიოდის პროგრესულ მოაზროვნეთა შორის აღსანიშნავია „სიბრმავისა და სიმარტოვის ტყვე”, სირიელი პოეტი-ფილოსოფოსი, ანტიკლერიკალი აბუ ლ-ალა ალ-მაარი .
ისლამურ ქვეყნებში მათემატიკის ჩამოყალიბებაზე ანტიკურ მემკვიდრეობასთან ერთად დიდი ზეგავლენა იქონია ინდოეთის სამეცნიერო ტრადიციამაც - გავრცელდა ინდური წარმოშობის თვლის ათობითი პოზიტიური სისტემა ნულის გამოყენებით.
არითმეტიკისადმი მიძღვნილი პირველი ტრაქტატი არაბულ ენაზე დაწერა ალ-ხვარაზმმა , საუკუნეში სამარყანდელმა მეცნიერმა ალ-ქაშიმ შემოიღო ათწილადები და შეიმუშავა მათზე მოქმედებების წესები, აბუ ლ-ვაფას, ალ-ბირუნის, ომარ ხაიამისა და ალ-ქაშის ნაწარმოებებში დამუშავებულ და სისტემატიზებულ იქნა ნატურალმაჩვენებლიანი ფესვის ამოღების მეთოდები.
დიდ ინტერესს იწვევს ძმებ „მუსას შვილების” გეომეტრიული ტრაქტატი; ასევე მნიშვნელოვანია აბუ ლ-ვაფას, იბნ კურას, აბუ ალი იბნ ალ-ჰაისამის, ომარ ხაიამის, ალ-ტუსისა და სხვათა წვლილი გეომეტრიის სხვადასხვა საკითხის დამუშავებაში.
ალ-ხვარაზმის, ალ-მარვაზის, ალ-ბათანის, ალ-ბირუნის, ალ-ტუსის ნაშრომებში შემოღებულია წრის ექვსივე ტრიგონომეტრიული ხაზი, დადგენილია დამოკიდებულებანი ტრიგონომეტრიულ ფუნქციებს შორის, გამოკვლეულია სფერული სამკუთხედების ამოხსნის ყველა შემთხვევა, მიღებულია უმნიშვნელოვანესი ტრიგონომეტრიული თეორემები, შედგენილია ზუსტი ტრიგონომეტრიული ცხრილები.
საუკუნეთა მიჯნაზე ითარგმნა და გადამუშავდა ანტიკური ავტორების, განსაკუთრებით კი პტოლემეს, ასტრონომიულ-გეოგრაფიული შრომები, რამაც საფუძველი დაუდო არაბულ მეცნიერულ გეოგრაფიას, რომელშიც გამოყენებულია სფერული ასტრონომიული გაანგარიშების წესები და ცხრილები.
და მოგზაურობათა აღწერილობები, რომლებიც შეიცავდნენ როგორც ფანტასტიკურ, ისე რეალურ ცნობებს სახალიფოს გარე ქვეყნებისა და ხალხების შესახებ (აბუ ზაიდ ალ-სირაფის კრებული, ს; ბუზურგ იბნ შაჰრიარის და სხვათა თხზულებები).
მოგზაურობათა აღწერის ჟანრი შემდეგშიც ვითარდებოდა , აბუ დულაფის ჩანაწერები; მოგზაურობათა დღიურები აბუ ჰამიდ ალ-ღარნატისა , იბნ ჯუბაირისა , იბნ ბატუტასი , პატრიარქ მაკარიოს ანტიოქიელის რუსეთში მოგზაურობის აღწერილობა).
საუკუნეების დეკორისათვის მოჭიქულ ფერად აგურსა და ოქროს ვარაყს იყენებდნენ (მეჩეთები მუსა ალ-კადიმისა ბაღდადში, ჰუსაინისა ქერბელაში და იმამ ალისა ნეჯეფში).
762 წელს საფუძველი ჩაეყარა ბაღდადს, რომელიც გეგმით მრგვალი ქალაქი იყო, ცენტრში სასახლე და მეჩეთი იდგა, ირგვლივ კი გამაგრებული ორმაგი კედელი ერტყა.
ფატიმიდების კაიროს ამშვენებდა სასახლეები, ქარვასლები, აბანოები, საცხოვრებელი სახლები, აგრეთვე მეჩეთები, რომელთაგან ჩვენამდე მოაღწია გრანდიოზულმა ალ-ჰაქიმმა და ალ-აზჰარმა, აგრეთვე ფაქიზად მოჩუქურთმებულმა ალ-აკმარმა და ალ-სალიჰ-ტალაიმ.
ჩრდილოეთ აფრიკაში ფატიმიდებისა და აიუბიდების დროს გრძელდებოდა არაბული კულტურის საუკეთესო ტრადიციების განვითარება მეცნიერებაში, ლიტერატურის, ხელოვნებისა და მატერიალური კულტურის სხვა სფეროებში, თუმცა იგი უკვე ნაკლებ გავლენას ახდენდა მუსლიმური აღმოსავლეთის ხალხების საერთო კულტურულ პროგრესზე, ვიდრე - საუკუნეებში.
სვეტებიანი მეჩეთი არაბულ ქვეყნებში დიდხანს დარჩა ძირითად მონუმენტურ ხუროთმოძღვრულ ნაგებობად (მეჩეთები: იბნ-ტულუნისა კაიროში, ს; ჰასანისა რაბატში და ქუთუბიასი მარაქეშში - ორივე საუკუნე; ალჟირის დიდი მეჩეთი ს და სხვა).
სახალიფოს ცალკეულ სახელმწიფოებად დაშლასთან ერთად ბაღდადის პარალელურად გაჩნდა ახალი სამეცნიერო ცენტრები: დამასკი და ჰალაბი - სირიაში, კაირო - ეგვიპტეში, მარაღა - აზერბაიჯანში, სამარყანდი - ცენტრალურ აზიაში, ღაზნი - ავღანეთში; აგრეთვე ესპანურ-არაბული კულტურის ცენტრები: კორდოვა, შემდგომ სევილია და გრანადა.
საუკუნის დასაწყისიდან არსებობდა „ცოდნის სახლი”, სადაც მუშაობდნენ ასტრონომი იბნ იუნუსი , მათემატიკოსი და ფიზიკოსი აბუ ალი იბნ ალ-ჰაისამი .
არაბული კულტურის მეცნიერული და ესთეტიკური ტრადიციები არ შეწყვეტილა, მაგრამ საუკუნის ნახევრის არაბული კულტურის მოღვაწეთა შემოქმედებაში ჭარბობდა ეპიგონური მიმართულება .
არაბული კულტურა დაქვეითდა, თუმცა ამ პერიოდშიც სირიის, ერაყისა და ეგვიპტის ძველი კულტურული ცენტრები ტრადიციულად კვლავ იზიდავდნენ მუსლიმ სწავლულებს.