polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
იმ ჟამად ტახტის ერთადერთი მემკვიდრე შეშლილი დონ კარლოსი იყო, რაც ნამდვილი კატასტროფა იყო და სასწრაფოდ იყო ბავშვის გაჩენა საჭირო, თუნდაც გოგონასი, ვინაიდან ესპანეთში განსხვავებით საფრანგეთისგან, ქალსაც შეეძლო ტახტზე ასვლა.
კედლებზე ჩამოკიდებული იყო მეფე ჰენრი -ის მიერ გამოგზავნილი ძვირფასი ფარდაგები, ხოლო საკურთხევლამდე სპეციალურად ამ დღისთვის ჩამოტანილი სპარსული ხალიჩები იყო დაფენილი.
აქ დედოფალს ტოლედოს არქიეოპისკოპოსი შემოეგება, რომელმაც მას მაღალი სამსხვერპლო და დიდი ოქროს, ძვირფასი ქვებით მორჭვილი ჯვარი აჩვენა, რომელიც დედოფალმა ისაბელ კასტილიელმა და მეფე ფერდინანდ არაგონელმა შესწირეს ამ ეკლესიას გრანადის დაპყრობის შემდეგ.
სულ მალე ინგლისის ელჩმა საფრანგეთის სამეფო კარზე ჩაიტანა 13 წლის ედუარდის პორტრეტი, რითაც 6 წლის ელიზაბეტმა პირველად იხილა თავისი საქმრო.
ინგლისის ელჩთან ერთად საფრანგეთში ჩავიდა ლედი ელისაბედი, რომელიც პრინცესა ელიზაბეტის ფრეილინი გახდა და დაევალა მისთვის ინგლისური ენისა და ინგლისის სამეფო კარზე ქცევის წესები სწავლება, რასაც თავი წარმატებით გაართვა.
ელიზაბეტს სურდა დიდი ხნის უნახავ ოჯახზე შთაბეჭდილება მოეხდინა, რის გამოც მან საუცხოო კაბა შეაკერინა და სპეციალურად ამ დღისთვის დაამზადებინა სრულიად ახალი სამკაულები.
მისი ნათლიები კი იყვნენ მამამისის დედინაცვალი, მეფე ფრანსუა -ის მეორე მეუღლე დედოფალი ელეონორ ავსტრიელი და ასევე ფრანსუას დის შვილი, ნავარის დედოფალი ჟანა დ’ალბრე.
ერთ დღეს, როდესაც ფილიპე სამეფო კარიდან წასული იყო, დედოფალმა თავის ფავორიტ დოქტორ ვინსენტს სთხოვა რომ მისთვის დედამისის რეცეპტით ემკურნალა, რომელსაც ეკატერინე მედიჩი თავისი ორსულობებისას იყენებდა და საკმაოდ წარმატებული მეთოდიც იყო.
მიუხედავად ყველაფრისა, ელიზაბეტმა სასწრაფოდ გაუგზავნა ფილიპეს წერილი, სადაც ატყობინებდა, რომ გზას განხეთქილების გამო მეტად ვეღარ აგრძელებდა და გვადალახარაში უწევდა შეჩერება.
ამის შემდეგ ელიზაბეტს პირადი აუდიენცია ჰქონდა საფრანგეთის ელჩ დე ობესპინესთან, რომელმაც შეხვედრის შემდეგ დედოფალ ეკატერინე მედიჩთან წერილი გააგზავნა, სადაც ამგვარი რამ ეწერა:
დაიბადა ფონტენბლოს სასახლეში და გაიზარდა თითქმის მისსავე ასაკის ძმასთან, საფრანგეთის დოფინ ფრანსუასთან და მის მომავალ ცოლთან, შოტლანდიის დედოფალ მერი სტიუარტთან ერთად, რომელთანაც ძალიან ახლო და მეგობრული ურთიერთობა ჰქონდა მთელი ცხოვრების მანძილზე.
1547 წლის 31 მარტს გარდაიცვალა ელიზაბეტის ბაბუა, საფრანგეთის მეფე ფრანსუა , რის შემდეგაც მეფე მამამისი ანრი , ხოლო დედოფალი ეკატერინე მედიჩი გახდა.
საბოლოოდ სიტუაცია ისე დარეგულირდა, რომ ვინსენტს მიეცა დედოფლისთვის მხოლოდ აბაზანის მომზადებისთვის ეხელმძღვანელა, რადგან მან ასევე იცოდა თმის მოვლის ფარული მეთოდებიც, თუმცა მას დედოფალთან მისვლა ესპანელი ექიმის გარდა არ შეეძლო.
ამის შემდეგ ოთახში მხოლოდ დედოფალი, მეფე და კონდესა დე ურუენა დარჩნენ, რაზეც მეფემ გაიცინა კიდევაც, თუმცა ელიზაბეტს ასეთ შორ მანძილებზე მარტო გამგზავრება აუკრძალა.
1551 წლის 25 ივლისს, ექვსი დღის შემდეგ რაც ფრანგო-ინგლისური ქორწინების კონტრაქტი დაიდო, ედუარდის პირველმა მინისტრმა, ვერვიკის ერლმა ჯონ დადლიმ წერილი გაუგზავნა ჩემბელინის ლორდ თომას დარსის, რომელიც მისი საუკეთესო მეგობარი იყო.
მომავალი 1559 წლისათვის საფრანგეთის სამეფო კარზე სამი ქორწინება იგეგმებოდა — იანვარში პრინცესა კლაუდიასა და ლოთარინგიის ჰერცოგის, ივნისში ელიზაბეტისა და ფილიპეს, ხოლო ივლისში მარგარიტასა და სავოიის ჰერცოგის.
1553 წლის იანვრიდან მოყოლებული, მეფე ედუარდი ძლიერ ავადმყოფობდა, რის შედეგადაც ამავე წლის 6 ივლისს, 15 წლის ასაკში მყოფი ედუარ გარდაიცვალა.
ცხადია საფრანგეთ-ინგლისის ალიანსი გაუქმდა და ინგლისის ტახტზე ედუარდის და, დედოფალი მერი ავიდა, რომელიც ფრანგების მოსისხლე მტრის, ესპანელების მოკავშირე გახდა.
1546 წელს ფრანგებსა და ინგლისელებს შორის დამყარდა არდრეს მშვიდობა, რითაც მათ შორის მიმდინარე ორწლიანი ომი შეწყდა და ქალაქი ბულონიც ფრანგებს დაუბრუნდა.
ელიზაბეტი და ჰერცოგინია ალბა, რომლებიც განუყრელი და საუკეთესო მეგობრები იყვნენ, ისე საუბრობდნენ, თითქოს ეტლში მხოლოდ ისინი ყოფილიყვნენ.
მან ეს ამბავი სრულიად ჩვეულებრივად მიიღო და ახლა უკვე ესპანეთში გათხოვებისთვის დაიწყო მზადება, თუმცა სანამ ელიზაბეტი გათხოვდებოდა, სხვა ისეთი ამბები მოხდა, რამაც მთელი მისი მომავალი შეცვალა.
ყველა აღფრთოვანებული იყო მისი სილამაზით, დახვეწილი ნაქუთებით, მუქი თვალებით, კეთილშობილური სახითა და საოცრად ელეგანტური ფიგურით, რაც მას ბავშვის გაჩენის შემდეგაც არ დაერღვა.
1551 წლიდან უკვე დაიწყო დიდი საქორწინო სამზადისი, რასაც შედეგად ელიზაბეტის ინგლისში გადედოფლება უნდა მოჰყოლოდა, ეს კი თავისთავად ინგლისისა და საფრანგეთის ურთიერთობების უკიდურეს დათბობას გამოიწვევდა.
მკაცრი ესპანური ეტიკეტის თანახმად ფილიპე დაჩოქებას და ელიზაბეტის ხელზე ამბორს აპირებდა, თუმცა დედოფალმა იგი შეაჩერა და გადაეხვია, რამაც ყველას დიდი გაოცება გამოიწვია.
იგი გარდა თავისი გერის დონ კარლოსისა და მაზლ დონ ხუანისა, აგრეთვე ძალიან ახლოს იყო ფილიპეს ნახევარ-დის, პარმის ჰერცოგინია მარგარეტ ავსტრიელის ვაჟ ალესანდრო ფარნეზესთან, რომელიც ესპანეთში სამხედრო განათლებას იღებდა.
მას ძალიან ენატრებოდა საფრანგეთი, ოჯახი და საკუთარი სახლი, თუმცა ასევე გულმოდგინედ მუშაობდა იმ საკითხზე, რომ შეჩვეულიყო თავის ახალ ამპლუას — ესპანეთის დედოფლობას.
11 წლის პრინცესა კლაუდიასა და ჰერცოგ შარლ -ის ქორწინება 1559 წლის 19 იანვარს შედგა ნოტრ-დამში, თუმცა ისინი კვლავ საფრანგეთში დარჩნენ მომდევნო ქორწილებში დასასწრებად.
დედამისის, მადამ დოფინ ეკატერინე მედიჩის გადაწყვეტილებით პატარა ელიზაბეტი ამიერიდან სენ-ჟერმენ-ან-ლაის სასახლეში გაიგზავნა აღსაზრდელად და განათლების მისაღებად.
ეს თავდასხმა ტოლედოსთან მოხდა, რის შემდეგაც ელიზაბეტს შესძულდა ეს ქალაქი, რაც შემდგომში გადამწყვეტი ფაქტორი გახდა დედაქალაქის ტოლედოდან მადრიდში გადატანისას.
ეკატერინე მედიჩი მაინც ძალიან ღელავდა და ქალიშვილის აღზრდაზე დიდ დროსა და ენერგიას ხარჯავდა, რადგან ძმის მსგავსად ელიზაბეტიც საკმაოდ სუსტი ბავშვი იყო.
სააქართევლოს დედის ქანდაკება , რომელიც დგას თბილისის ფერდობზე, მთელ ქალაქს ზემოდან გადაჰყურებს და ალბათ ყველაზე კარგად გამოხატავს ეროვნულ ხასიათს: მარცხენა ხელში უჭირავს ღვინით სავსე ფიალა, რომლითაც მასპინძლობს მეგობრებს, ხოლო მარჯვენა ხელში უჭირავს მახვილი, რომლითაც ხვდება მტრებს.
ქართველმა ქალებმა შეძლეს სხვადასხვა პოზიციების მიღება სამხედრო სფეროში, მათ შორის არიან რამდენიმე პროფესიონალი მებრძოლი და ვერტმფრენის პილოტი ქვეყნის პატარა საჰაერო-სადესანტოში, ასევე მცირე რაოდენობით არიან არმიის სპეცრაზმში.
როგორც ყველა სხვა ყოფილი კომუნისტური ქვეყნების მსგავსად საქართველოს ეკონომიკას გაუჭირდა გადასულიყო დაგეგმილი ეკონომიკიდან საბაზრო ეკონომიკაზე.
მოსახლეობის თვალსაზრისით, 10 მცხოვრებიდან 8 ეთნიკურად ქართველია, მაგრამ არსებობენ ასევე ეთნიკური უმცირესობები, აზერბაიჯანელები, სომხები, რუსები და სხვ.
მუხლი 2, შრომითი ურთიერთობების მესამე პუნქტის თანახმად „შრომით და წინასახელშეკრულებო ურთიერთობებში აკრძალულია ნებისმიერი სახის დისკრიმინაცია რასის, კანის ფერის, ენის, ეთნიკური და სოციალური კუთვნილების, ეროვნების, წარმოშობის, ქონებრივი და წოდებრივი მდგომარეობის, საცხოვრებელი ადგილის, ასაკის, სქესის, სექსუალური ორიენტაციის, შეზღუდული შესაძლებლობის, რელიგიური, საზოგადოებრივი, პოლიტიკური ან სხვა გაერთიანებისადმი, მათ შორის, პროფესიული კავშირისადმი, კუთვნილების, ოჯახური მდგომარეობის, პოლიტიკური ან სხვა შეხედულების გამო.
საქართველოს კონსტიტუციის მე-14 მუხლის თანახმად: „ყველა ადამიანი დაბადებით თავისუფალია და კანონის წინაშე თანასწორია განურჩევლად რასისა, კანის ფერისა, ენისა, სქესისა, რელიგიისა, პოლიტიკური და სხვა შეხედულებებისა, ეროვნული, ეთნიკური და სოციალური კუთვნილებისა, წარმოშობისა, ქონებრივი და წოდებრივი მდგომარეობისა, საცხოვრებელი ადგილისა.
საბჭოთა რეჟიმის ათწლეულების შემდეგ, 1990-იან წლებში კულტურამ რადიკალური ცვლილებები განიცადა, შეიძინა დასავლური ღირებულებები, მაგრამ ასევე ეკონომიკური არასტაბილურობაც შეეხო.
კუნძულების გარშემო და მათ შორის არსებული რაიონები თანდათან შეივსო და ამაღლდა ძირითადად საყოფაცხოვრებო ნაგვის დატკეპნვის ხარჯზე, რომელიც დღეისთვისაც გრძელდება «ძველი ქალაქის» დასავლეთ კიდეზე.
ქალაქი მდებარეობს მდინარე ნიგერის და მისი შენაკადის ბანის შეერთების ადგილზე, დაახლოებით 460 კმ-ით ჩრდილო-აღმოსავლეთში ბამაკოდან, ზღვის დონიდან 278 მეტრ სიმაღლეზე.
მოპტი მდებარეობს 3 კუნძულზე, რომლებიც ცნობილია როგორც «ძველი ქალაქი», «ახალი ქალაქი» და «ბანი», ამიტომ ზოგჯერ მას ეძახიან «მალის ვენეციას».
ამერიკელი მომღერალი-სიმღერების ავტორი, მუსიკალური პროდიუსერი, ქველმოქმედი და მსახიობი, ყველაზე კარგად ცნობილი, როგორც როკ-ჯგუფ ბონ ჯოვის 1983 წელს დამაარსებელი და ლიდერი.
1889 წელს ვან გოგი წერს ურის ყანის ხედზე რომელიც მისთვის განსაკუთრებით სიმბოლური იყო:„რისი გაკეთება შეუძლია ადამიანს, რომელიც მიუწვდომელ, გაუგებარ საკითხებზე ფიქრობს, მაგარმ შეხედეთ ამ ყანას. ჩვენ, ვინც პურით ვცხოვრობთ, ჩვენ არ ვართ საკუთარი თავი იმდენად რამდენადაც პურის თავთავები არიან. არ ვართ მზად მოსაკვეთად მოსავლის აღების პერიოდში“.
ამ პერიოდში მისი საქმიანობა წარმოადგენს იმპრესიონიზმის, ნეო-იმპრესიონიზმისა და იაპონური ხელოვნების გავლენის კულმინაციას, რამაც დაახლოებით ორ წელიწადსგასტანა.
არლის ხედი პურის ყანიდან — ნიდერლანდელი პოსტიმპრესიონისტი მხატვრის, ვინსენტ ვან გოგის ნახატი, შესრულებული ზეთს საღებავებით ტილოზე, 1888 წლის ივნისში, იმ ზაფხულს შესრულებულ პურის ყანის ნახატებთან ერთად.
მამედ ემინ რასულზადე, რომელიც ანკარის საუნივერსიტეტო კლინიკაში დიაბეტის დიაგნოზით იმყოფებოდა, 1955 წლის 6 მარტს, საღამოს 10:50 საათზე გარდაიცვალა.
ანკარის რადიომ, 7 მარტს, 22:45 საათზე მწუხარებით მთელ მსოფლიოს აცნობა აზერბაიჯანის ეროვნული საბჭოს ყოფილი თავმჯდომარის და აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის ფუძემდებლის მამედ ემინ რასულზადეს გარდაცვალების შესახებ.
დაკრძალვზე იმყოფებოდნენ „აზერბაიჯანის კულტურის ასოციაციის“, „სოლიდარობის ასოციაციის“, „ეროვნული ბიბლიოთეკის“, „თურქეთის ბიბლიოთეკათა ასოციაციის“, „ყარსელი უმაღლესი სასწავლებლების ასოციაციის“, „გაზეთების ასოციაციის“ წევრები, აგრეთვე იდილ-ურალი, ყირიმის თურქებისა და პოლონეთის წარმომადგენლები.
დაკრძალვის ცერემონიაზე ასევე იმყოფებოდნენ ისეთი ცნობილი პიროვნებები, როგორებიცაა აბდულვაჰაბ იურდსევარი, აჰმედ ჯაფაროღლუ, მირზა ბალა მამედზადე, ჰამდულაჰ სუბჰი თანრიოვერი, სადრი მაქსუდი, ჯაფარ სეიდაჰმედ კრიმარი, აბდულა ბათალ ტაიმასი, აჰმედ ზექი ვალიდი თოღანი.
წარმოშობით ორდუბადელი თაღიზადე, დაიბადა ირანის ქალაქ თავრიზში , რასულზადესთან ერთად იყო ერთ-ერთი რევოლუციური მოძრაობის ხელმძღვანელი, მოგვიანებით ფაჰლავის მმართველობის მხარდამჭერი და ამგვარად თავისი ხალხისთვის უცხო პირად გარდაქმნილი ადამიანი.
ირანის ერთ-ერთი განთქმული სახელმწიფო მოღვაწე, დიპლომატი და მეცნიერი სეიდ ჰასან თაღიზადე ჟურნალ „სუჰანში“ წერდა: „რასულზადე იყო ერთ-ერთი რიგგარეშე უსახური ადამიანი, რომელსაც მთელ აღმოსავლეთში ანალოგი არ გააჩნია.
მე შემიძლია ვთქვა, რომ მამედ ემინ რასულზადე იყო ძალიან განათლებული, ძლიერი და ჯანსაღი აზროვნების მქონე, თავდაუზოგავი, სრულფასოვანი, სამაგალითო ადამიანი“.
1908 წლის ბოლოს, რასულზადემ დატოვა ბაქო და ირანში გადავიდა, რადგან მეფის რუსეთის ძალოვანი სტრუქტურების მხრიდან მისი დაპატიმრების საფრთხე არსებობდა.
შემდეგ რასულზადემ განათლებულ მოღვაწეთა ერთ ჯგუფთან ერთად ერთად (სეიდ ჰასან თაღიზადე, ჰუსეინგულუ ხან ნავაბი, სულეიმან მირზა, სეიდ მამედ რზა და სხვები) 1910 წლის სექტემბერში ირანის დემოკრატიული პარტია დააფუძნა.
1909 წლის 24 აგვისტოს დაფუძნებული ყოველდღიური და დამოუკიდებელი გაზეთი „ირან-ნოუ“ დღეში 2-3 ათასი ეგზემპლარით ირანის ყველაზე მსხვილ გაზეთად იქცა.
მიუხედავად იმისა, რომ 1910 წლის ზაფხულში ის დაიხურა, შემოდგომაზე, 26 ოქტომბერს, გაზეთმა აღადგინა საქმიანობა დემოკრატიული პარტიის ორგანოს სახით.
მოგვიანებით, სეიდ ჰასან თაღიზადე რასულზადესთვის მიძღვნილ ნეკროლოგში წერდა: „რასულზადემ ირანში თანამედროვე ევროპული გაზეთის ტიპს ჩაუყარა საფუძველი“.
სტალინი, არმიის სპეციალური განყოფილების უფროსს პანკრატოვს რსფსრ-ის ხალხთა კომისარიატის სახელით მითითებას აძლევს და თვითონ მიდის ციხეში, სადაც რასულზადეს ათავისუფლებს.
რსფსრ-ის ხალხთა კომისარიატის ორგანოს, კერძოდ ჟურნალ „ნოვი ვოსტოკ“-ის 1922 წლის პირველ ნომერში ნათქვამია, რომ ჟურანლის მე-2 ნომერში რასულზადეს სტატია გამოვა სახელწოდებით „ძველი ირანის კომუნისტები“.
რასულზადეს გამგზავრების ზუსტი დეტალები ასახულია ცნობილი აზერბაიჯანელი ლიტერატურული კრიტიკოსის, თურქეთში მოღვაწე აბდიულვაჰაბ იურდსევარის მოგონებაში, სადაც ის წერს:
ასევე, 1938 წელს ბერლინში, გერმანულ ენაზე გამოიცა წიგნი „აზერბაიჯანის პრობლემა“ და 1939 წელს პოლონურ ენაზე ვარშავაში გამოიცა წიგნი სახელწოდებით „აზერბაიჯანის ბრძოლა თავისუფლებისათვის“.
მისი წიგნები „თანამედროვე აზერბაიჯანული ლიტერატურა“ და „აზერბაიჯანის თანამედროვე ისტორია“ გვიჩვენებნ, რომ რასულზადემ იმ წლებში შრომობდა ნაყოფიერად.
მოგვიანებით, 1951 წელს, ანკარაში გამოაქვეყნა მონოგრაფია სახელწოდებით „აზერბაიჯანელი პოეტი ნიზამი“ და მრავალი ინოვაცია შემოიღო მსოფლიო ნიზამისმცოდნეობაში.
ამავე თვის 27 რიცხვში, ჩამოყალიბდა აზერბაიჯანის ეროვნული საბჭო, რომელიც შედგებოდა სხვადასხვა პარტიის წევრებისაგან, რომლებიც შედიოდნენ სეიმის მუსლიმთა ფრაქციაში.
ამ საზოგადოების წევრები ასევე იყვნენ: უზეირ ჰაჯიბეკოვი, ჰიუსეინყულუ სარაბსკი, სულთან მაჯიდ განიზადე, მეჰდი ბეი ჰაჯინსი, სიდყი რუჰულა და სხვა ცნობილი პირები.
საზოგადოების მთავარი მიზანი იყო აზერბაიჯანელთა შორის წერა-კითხვის გავრცელება, ღარიბი და ობოლი ბავშვებისთვის დახმარების გაწევა, მათი მოზიდვა სკოლებში და საჭიროების შემთხვევაში ფინანსური დახმარება.
რასულზადეს სხვადასხვა თემებზე დაწერილი სტატიები და ლექსები დაიბეჭდა ალი ბეი ჰიუსეინზადეს რედაქტობის ქვეშ არსებულ ჟურნალ „ფიუზატში“, ასევე აჰმედ ბეი აღაოღლუს რედაქტორობის ქვეშ არსებულ გაზეთებში „ირშადსა“ და „თარაგიში“.
მამამისი რელიგიური მოღვაწე იყო, რომელმაც თავისი შვილი განთქმული პედაგოგის — სულთან მაჯიდ განიზადეს ხელმძღვანელობის ქვეშ მოქმედ მეორე რუსულ-მუსლიმურ სკოლაში მიიყვანა.
მას გერმანიის მთავრობასთან ურთიერთობა სსრკ-ის გენერალური დირექტორატის აღმოსავლეთის დეპარტამენტის ხელმძღვანელის, პროფესორ გერჰარდ ვონ მენდესა და გერმანიის მოსკოვში ყოფილი ელჩის და საგარეო საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენლის, შულენბერგის მეშვეობით ჰქონდა.
რასულზადეს მთავარი მიზანი გერმანიის მთავრობასთან ურთიერთობების დამყარებისას, 70 ათასამდე აზერბაიჯანელი მძევლისა და გერმანიის მიერ აზერბაიჯანის დამოუკიდებლობის აღიარება იყო.
1928 წელს, რასულზადემ სტამბოლში გამოაქვეყნა თავისი რამდენიმე ნამუშევარი, მათ შორის „რევოლუციური სოციალიზმის დაშლა და დემოკრატიის მომავალი“, „ერი და ბოლშევიზმი“ და „კავკასიური თურქები“.
იმავე წელს იგი გამოსცემს გაზეთს „აზერბაიჯანელი თურქი“ , შემდეგ კი „ცეცხლიანი მიწა“ და ყოველკვირეულ გაზეთს „შეტყობინება“ , რომელთა რედაქტორი თვითონ რასულზადეა.
1930 წელს, პარიზში, ფრანგულ ენაზე გამოქვეყნდა რასულზადეს წიგნი სახელწოდებით „აზერბაიჯანი და მისი დამოუკიდებლობა“ და რუსულ ენაზე „კავკასიურ პრობლემებთან დაკავშირებით პანთურანიზმი“.
სეიდ ჰუსეინის მეუღლე, პოეტი იუმგიულსუმ ხანუმი დააპატიმრეს და 8 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს და შემდეგ მორდოვიაში გადაასახლეს.
მუსლიმური დემოკრატიული „მუსავათის“ საზოგადოების სახელით ცნობილი ფარულად მოქმედი ორგანიზაციის ერთ-ერთი ქვეორგანიზაცია ცოტახნის შემდეგ ირანში დაფუძნდა და ჩამოყალიბდა, როგორც რევოლუციის მმართველი ძალა.
1904 წლის ბოლოს, მუსლიმური დემოკრატიული მუსავათის საზოგადოების საფუძველზე, რსდმპ-ის ბაქოს კომიტეტთან დაარსდა მუსლიმური სოციალ-დემოკრატიული ორგანიზაცია „ჰუმათი“.
რასულზადემ, თავის ემოციურ გამოსვლაში ჯერ კიდევ პირველი მსოფლიო ომის დროს ჟურნალ „“-ის ფურცლებზე დაწერილ და შემდგომში, 1917 წლის აპრილში, ბაქოში ჩატარებულ კავკასიის მუსლიმთა კრებაზე ისევ გამოთქმულ „აზერბაიჯანის მისწრაფების“ თემას შეეხო.
სამწუხაროდ, 1918 წლის 28 მაისამდე, ანუ აზერბაიჯანის დამოუკიდებლობის გამოცხადებამდე, მთელი რიგი ცნობილი რევოლუციონერების ნაწარმოებში არ არის აღნიშნული, რომ ამ მიწას აზერბაიჯანი ჰქვია და ამ ერის სახელწოდებაა აზერბაიჯანელი.
აზერბაიჯანელი ხალხი მხოლოდ იმ დროს გათავისუფლდა კოლონიალიზმისგან, როდესაც ეროვნული სახელმწიფოს ჩამოყალიბების საკითხი წარმოიშვა და ამით ყველა უსამართლობა დასრულდა.
იმავე წელს, რასულზადემ ნიუ-იორკში ინგლისურ ენაზე გამომავალი ჟურნალის „უკრაინა“-ს 1951 წლის მე-3 ნომრის მე-7 ტომში, გამოაქვეყნა სტატია სახელწოდებით „აზერბაიჯანის რესპუბლიკა“.
რაზულზადეს მიერ აზერბაიჯანის შესახებ დაწერილი მრავალი სტატია დაიბეჭდა თურქეთის ენციკლოპედიაშიც, რომელიც მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ გამოქვეყნდა.
1952 წლიდან, ანკარაში ჟურნალ „აზერბაიჯანში“ რასულზადემ გამოაქვეყნა მთელი რიგი სტატიები აზერბაიჯანელი ხალხის ისტორიასა და ლიტერატურის შესახებ.
იმავე წლის მაისში, მოსკოვის მუსლიმთა საქველმოქმედო საზოგადოებისთვის გადაცემულ შენობაში, რომელიც აზერბაიჯანელი მოღვაწე შამსი ასადულაევის მიერ იყო შემოწირული, გაიხსნა რუსეთის მუსლიმთა ყრილობა.
კონგრესმა ხმათა უმრავლესობით დაამტკიცა რასულზადეს წინადადება მომავალი რუსეთის ფედერაციის შექმნის შესახებ, რომელიც შედგება რამდენიმე დამოუკიდებელი ერთეულისგან, როგორებიცაა თურქ-თათრეთი, თურქესტანი, ყაზახეთი, ბაშკირეთი და აზერბაიჯან-დაღესტანი.
მეფის მთავრობა ირანში გამოწვეული რევოლუციური მოძრაობის შიშით ირანის შაჰის მთავრობისგან ითხოვს რევოლუციური მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერის, რასულზადეს ქვეყნიდან გაძევებას.
თურქეთის დედაქალაქში ის შეხვდა თავის თანამემამულეებს ალი ბეი ჰუსეინზადეს და აჰმედ ბეი აღაოღლუს, ასევე მჭიდრო ურთიერთობა დაამყარა იუსიფ ბეი აქჩურალისთან, ზია გიოქალფსა და სხვა გამოჩენილ მეცნიერებთან.
რასულზადე აღტაცებული იყო „ახალგაზრდა თურქების“ ორგანიზაციით, მუშაობდა „თურქული ოჯახის“ საზოგადოებაში და 1911 წლის ნოემბრიდან, ჟურნალ „თურქული მამულის“ აქტიური მწერალი გახდა.
6 მარტი, 1955, ანკარა, თურქეთი) — აზერბაიჯანელი სახელმწიფო და საზოგადო მოღვაწე, პოლიტიკოსი და პუბლიცისტი, აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის ერთ-ერთი დამფუძნებელი და აზერბაიჯანის პოლიტიკური ემიგრაციის ლიდერი.
აღსანიშნავია, რომ რუსეთის სოციალურ დემოკრატიულ მუშათა პარტიის ბაქოს კომიტეტმა, ეროვნული აღორძინების იდეის გავრცელებით დაკავებულ 20 წლის რასულზადესა და მის ორგანიზაცია „ახალგაზრდა აზერბაიჯანელი რევოლუციონერები“-ს, თავისი ზეგავლენის ქვეშ მოქცევას ცდილობდა.
1917 წლის ივნისის მეორე ნახევარში მუსლიმთა დემოკრატიული მუსავათის პარტია და თურქ ადამიათის ცენტრისტული პარტია გაერთიანდნენ და დაიწყეს საქმიანობა „მუსავათის“ სახელით.
მისი რეგიონალური დეპარტამენტები არა მხოლოდ აზერბაიჯანში, არამედ ასტრახანში, სტავროპოლში, უკრაინაში, საქართველოსა და სომხეთის დედაქალაქებში, თურქესტანის ცენტრ ტაშკენტში, სამხრეთ აზერბაიჯანის ცენტრ თავრიზში, ირანის გილანის ოსტანის დედაქალაქ რეშთიში და ოსმალეთის დედაქალაქ სტამბოლში მოქმედებდა.
მისი შვილის, აზერის ნათქვამიდან, ისინი ერთხელ მოემზადნენ და აპირებდნენ მატარებლით წასვლას, თუმცა, რასულზადეს მამის, ახუნდ ჰაჯი ალექბერის რჩევით ბაქოში დარჩნენ.
1985 წელს, ოქსფორდში ინგლისურ ენაზე გამოიცა მისი წიგნი სახელწოდებით „პანთურანიზმი კავკასიის პრობლემებთან დაკავშირებით“, ხელმეორედ წიგნი გამოიცა რუსულ ენაზეც.
1989 წელს, რასულზადეს წიგნები ანკარაში გამოიცა, როგორც „საუკუნის ზარი“ და 1990 წელს გამოიცა მისი წიგნი „ისტორია, ფორმირება და აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ამჟამინდელი სახელმწიფო“.
რასულზადეს სტატიაში სათაურით „სტალინი და რევოლუცია“, რომელიც სტამბოლში გამოქვეყნებულ გაზეთ „“-ში დაიბეჭდა, აღწერილია 1905 წლის ამბავი, სადაც ნავთობმაგნატებს სტალინის ბალახანის ნავთობსაბადოს ჭაში ჩაგდება უნდოდათ, რადგან მან მუშები მიტინგზე გამოუყვანა, თუმცა რასულზადემ ის დაღუპვისგან გადაარჩინა, ხოლო შემდეგ მუსავათის პარტიის წევრები მას ბაილის ციხიდან გაქცევაში დაეხმარნენ.
1914 წლის 16 სექტემბერს, გამოქვეყნდა ლიტერატურულ-სოციალური, ისტორიული და პოლიტიკური ჟურნალი „ყოფნის“ პირველი ნომერი, პოეტ, მწერალ და ჟურნალისტ ალიაბას მიუზნიბის რედაქტორობით.
იმ წლებში ბაქოს ნავთობსაბადოებში და აზერბაიჯანის მოსახლეობისთვის დედა ენაზე რევოლუციური გაზეთებისა და პროკლამაციების გაგზავნა პირდაპირ უკავშირდებოდა რასულზადეს.
1907 წლის 29 სექტემბერს რევოლუციონერი მუშაკი ხანლარ საფარალიევის ბიბი-ჰეიბატზე დაკრძალვის დღეს საფლავზე ჩატარებულ დიდ კრებაზე ჯაფარიძესთან, ეფენდიევთან, სტალინთან ერთად, რასულზადემაც თქვა დეკლამაციური სიტყვა.
ჰიუმათ“-ის დამფუძნებლებს შორის იყვნენ ნარიმან ნარიმანოვი, მეშადი აზიზბეკოვი, მირ ჰასან მოვსუმოვი, მამედჰასან ჰაჯინსკი, იმავდროულად შემდგომში მუსავათის პარტიის დამაარსებლებიდან აბასყულუ ქაზიმზადე და ქ.
1923-27 წლებში, სტამბოლში გამოქვეყნდა გაზეთი „ახალი კავკასია“, მაგრამ მოსკოვის თხოვნით, ქემალისტურმა მთავრობამ დახურა ის და რასულზადე იძულებული გახდა ევროპაში გადასულიყო.
1917 წლის 26 ოქტომბრიდან 31 ოქტომბრამდე, 500 დელეგატის მონაწილეობით ბაქოში მუსავათის პარტიის პირველი ყრილობა ჩატარდა, სადაც მამედ ემინ რასულზადე პარტიის ცენტრალური კომიტეტის თავმჯდომარედ აირჩიეს.
მამედ ამინ რასულზადეს დაბადების დღესთან დაკავშირებით, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მეორე პრეზიდენტმა, აბულფაზ ელჩიბეიმ, 1992 წლის 24 დეკემბრს ხელი მოაწერა „გამოჩენილი საზოგადოებრივ-პოლიტიკური მოღვაწე მ.
რასულზადეს ტოტალიტარული საბჭოთა რეჟიმის პერიოდში რეპრესირებული ოჯახის წევრების აზერბაიჯანში დაბრუნებისა და მათი სოციალურ საკითხთა გადაწყვეტის შესახებ“ 254-ე განკარგულებას.
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტმა, 1993 წლის 13 იანვარს გადაწყვეტილება მიიღო „ქალაქ ბაქოში რასულზადეს ძეგლის დადგმის შესახებ“.
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მე-3 პრეზიდენტმა, ჰეიდარ ალიევმა, 1993 წლის 29 დეკემბრის ხელი მოაწერა „აზერბაიჯანის გამოჩენილი საზოგადოებრივ-პოლიტიკური მოღვაწის, რასულზადეს 110 წლის იუბილესთან დაკავშირებით“ 79-ე ბრძანებას.
ამ სტატიაში ის საუბრობს რუსეთის მხრიდან მომავალ კატასტროფებზე, აგრესიაზე და სისასტიკეზე, მკაცრად აკრიტიკებს მეფის რუსეთის ოფიცრებს: „კმარა ამდენი ხალხის სისხლის სმა, გეყოფათ ორი ხალხის ერთმანეთის მიმართ მტრად გამოსახვა, გეყოთ ორი ერისთვის უსაფუძვლო დაპირებების მიცემა“.
თურქეთში, რასულზადე ჯერ კიდევ სტამბოლში ყოფნის დროს, მისივე მითითებით ყოფილი ჰუმათის წევრების თაღი ნაღიევისა და აბასყულუ ქაზიმზადეს მიერ 1911 წლის ოქტომბერში დაფუძნებულ მუსლიმური დემოკრატიული მუსავათის პარტიაში შედის და ძალიან მოკლე დროში მისი ლიდერი ხდება.
თურქეთში ყოფნისას, რასულზადემ ჟურნალ -ში გამოაქვეყნა სტატიები „ახალი ენათმეცნიერები და თურქისტები“, მოკლემეტრაჟიანი სიუჟეტი „ერთი ხანი“ თავრიზის ცხოვრების შესახებ და „ენა არის საჯარო ქმედება“.
უნივერსიტეტის პირველი რექტორი, პროფესორი რაზუმოვსკი, 1922 წელს გამოქვეყნებულ სტატიაში „ქალაქ ბაქოში უნივერსიტეტის საფუძვლის დაარსების“ შესახებ წერდა:
1906 წლის 19 ივლისს, ბაქოში გამოქვეყნებულ გაზეთ „მოწვევა“-ში დაიწერა რასულზადეს სტატია სახელწოდებით „დამსახურების ხელშეკრულება“, სადაც ის უარყოფითად აფასებს სომხურ-მუსლიმურ ხოცვას.
აკრიტიკებს იმ დროინდელ ბიუროკრატიულ რეჟიმს და წერს: „ორი ქვეყანა იბრძოდა ერთმანეთთან და მათ სურდათ რევოლუციის უსაფუძვლო სისხლში ჩაძირვა“.
როგორც ბურჟუაზიული ფიგურა, მან უპასუხა მათ, ვინც ცდილობდა ხელი შეეშალა მას: „სიღარიბის გამო ვერ მივიღე უმაღლესი განათლები, თქვენ კი ფულის საშუალებით რუსეთსა და დასავლეთ ევროპაში მიიღეთ განათლება, დღეს როგორ მოგმართოთ თქვენ, რომლებიც თავს ასახელებთ ბოლშევიკებად.
აზერბაიჯანის დამოუკიდებლობის წლისთავთან დაკავშირებით, 1919 წელს ბაქოში დაიბეჭდა ერთადერთი ნომერი ჟურნალ „“-ის, რომელიც არ იყო ფართოდ წაკითხული მკითხველების მიერ და სადაც გამოქვეყნდა რასულზადეს ნაწარმოები სახელწოდებით „აზერბაიჯანის რესპუბლიკა“.
1920 წლის მარტში, ბაქოში რუსულ ენაზე გამოცემულ „1920 წლის აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კალენდრის გვერდზე“ აღნიშნულია, რომ რასულზადე უნივერსიტეტში ისტორიისა და ფილოლოგიის ფაკულტეტზე, ოსმალეთის ლიტერატურის ისტორიას კითხულობდა.
1903 წლის 18 მაისს, გაზეთ „აღმოსავლეთის რუსეთში“ გამოქვეყნდა სტატია სათაურით „ჩვენი კორესპონდენტები“, რომელიც ეხებოდა მეცნიერების მნიშვნელობას და სტატიის ბოლოში გამოქვეყნდა ლექსი სათაურით „მეცნიერება განსაზღვრავს“.
1903 წლის 14 მაისს, გაზეთ „აღმოსავლეთის რუსეთში“ გამოქვეყნდა მის ბიძაშვილთან, მამედ ალი რასულზადესთან ერთად დაწერილი სტატია სახელწოდებით „თავმდაბლობისა და სიმამაცის დრო“.
რ-ზადე“, „ჰამან“, „სოციალისტი“ და სხვა მისი ფარული ხელმოწერების ქვეშ, სხვადასხვა პერიოდებში პრესის გვერდებზე გამოქვეყნდა მთელი რიგი სტატიეიბი.
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მე-4 პრეზიდენტმა, ილჰამ ალიევმა, 2013 წლის 22 ნოემბერს ხელი მოაწერა განკარგულებას მამედ ემინ რასულზადეს 130 წლის იუბილეს ჩატარების შესახებ.
უფრო დამტკიცებული ცნობებით, ეარენდილი პირველი იყო, რომელმაც გადალახა კუნძულები სილმარილის ნათების თანხლებით, შედგა ფეხი ვალინორის მიწაზე და ვალარებს შესთხოვა მელკორთან ბრძოლაში დახმარება.
ამანი შუახმელეთს უერთდებოდა ჩრდილოეთიდან, ჰელკარაქსის ვიწრო მიწებით, გზით, რომელსაც მელკორი და ფეანორი იყენებდნენ ბელერიანდში შესაღწევად.
აღსანიშნავია, რომ მონეტების თავდაპირველი რენოვაცია განიხილებოდა როგორც ძველი და მოჭრილი მონეტების ფულადი ბრუნვის ერთჯერადი შეცვლა ახალსა და სრულყოფილზე.
შემდგომში ეს პროცედურა გამოიყენებოდა როგორც დამატებითი რესურსების ასაღებად მონეტური რელიგიის ექსპლუატაციის ფარგლებში, რა გზითაც ისინი უშვებდნენ ახალ და არასრულყოფილ მონეტებს, მათში ძვირფასი ლითონების შემადგენლობა ნაკლები იყო ვიდრე ძველში.
აღსანიშნავია, რომ ადრე გამოშვებული მონეტების ყიდვის საშუალება შემდეგი რენოვაციის მოახლოებისას სტაბილურად ვარდებოდა ), რამაც ფულადი სისტემის დესტაბილიზაცია მოახდინა.
ეკონომიკურად განვითარებული ქალაქების ბიურგერები ფულადი რესურსების უკმარისობით სარგებლობდნენ და მონეტური რეგალიის მფლობელებთან ყიდულობდნენ მონეტის მოჭრის უფლებას იმ მონეტებისთვის რომლებიც არ ექვემდებარებოდნენ რენოვაციას.
სამუდამო პფენიგების გამოჩენამ არ დაასტაბილიზა შუასაუკუნეების ქვეყნების ფულადი სისტემა, რადგან ამან ვერ შეძლო თავიდან აეცილებინა ფულის გაუარესება, ნაკლებად მძიმე მონეტების ჭრა და ბრუნვიდან საუკეთესო ფულის ამოგდება უარესით .
ფრანგულ სამეფოში კარლ დიდის მონეტური რეფორმისას შექმნილი იყო ფულის სისტემა, რომლის მიხედვითაც 1 ფუნტი იყოფოდა 20 სოლიდად , საიდანაც თითოეული თავის მხრივ - 12 დრაჰკანად.
ეს პერიოდი გერმანულენოვან ნუმიზმატიკის ლიტერატურაში აღინიშნება როგორც „პფენიგის დრო“, რადგან გროშის გამოჩენამდე საუკუნის ასწლეულში ის რცებოდა ერთადერთი მონეტა ბრუნვაში.
ცენტრალური ხელისუფლების მიერ ცუდი კონტროლის შედეგად, ნოტგელდების გამოშვების პროცესი მივიდა იქამდე, რომ ბანკნოტებისა და მონეტების ტიპები ათასეულებს მიაღწია.