polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
საქართველოს სამეფო, დიდგორის ბრძოლისა და შემდგომ მოპოვებული წარმატებების წყალობით, იწყებს აქტიურ მოქმედებას მეზობელი სომხეთის ყოფილი სამეფოების ტერიტორიების სელჩუკი დამპყრობლებისაგან გათავისუფლებისათვის.
ანისის შემოერთება — საქართველოს სამეფო ხელისუფლების მიერ სამხრეთ კავკასიიდან თურქ-სელჩუკთა განდევნისა და ქვეყნის გაძლიერებისათვის გატარებული მნიშვნელოვანი ღონისძიება.
ზანზიბარი მისი მმართველობის დროს იყო მსხვილი სავაჭრო ცენტრი, სადაც მიმდინარეობდა ვაჭრობა მთელი ინდოეთის უკეანის მასშტაბით, პირველ რიგში მონებით და მიხაკებით, რომელიც მოჰყავდათ პლანტაციებში პირდაპირ კუნძულზე.
1890 წელს კუნძული ზანზიბარის შემადგენლობაში გახდა დიდი ბრიტანეთის პროტექტორატი, ხოლო 1963 წლის დეკემბერში მიიღო დამოუკიდებლობა დიდი ბრიტანეთისგან.
6 წლის შემდეგ ეს ლეგიონი დაიშალა, რის შემდეგ სიმონი იუნკერად გადაიყვანეს ახლად ჩამოყალიბებულ მოლდავეთის ჰუსართა ლეგიონში და მომდევნო წელს იქ იგი პრაპორშჩიკი გახდა.
1788 წელს სიმონი პორუჩიკის ჩინით გადადის იაროსლავლის ქვეით ლეგიონში, რომელიც ფელდმარშალ პოტიომკინის არმიის შემადგენლობაში მონაწილეობს 1787-1791 წლების რუსეთ-თურქეთის ომში, კერძოდ ოჩაკოვის ალყაში.
სიმონი კი სიკვდილს მისმა ერთმა ახლობელმა ოჯახმა გადაარცინა; აქ ერთ-ერთი გენერლის ოჯახში შვილობილად იყო მიღებული, თავადის ქალი ;ბებიად“ მიაჩნდა მისი დიდი მშობლიური სიყვარული დაიმსახურა.
როდესაც ვარშავას მიუახლოვდა, გაზაზე ხშირი მოძრაობა შენიშნა, მისი ყურადრება მიიპყრო იმ ფაქტმა, რომ ამ ხალხმრავლობაში მხოლოდ მამაკაცები იყვნენ.
განგებლიძე თავისი დენშჩიკითა და ადიუტანტით მთავარსარდალის შენობისკენ წავიდა, ქუჩაში უკვე ხალხმრავლობა იყო, აქ მას შეხვდა კაზიმირი, რომელმაც გულითადი სამსახური შესთავაზა და ხმამაღლა პოლონურ ენაზე ,ბებიას“ ბინაზე მიიყვანა, სადაც იგი პატარა ოთახში გამოკეტეს; ცოტა ხნის შემდეგ აჯანყებულები ,ბებიას“ სახლში შეცვივდნენ, მაგრამ კაზიმირმა ლანძღვა-გინებით ისინი ბრძოლისაკენ გაისტუმრა.
ამ დროს არცთუ ისე შორს რუსეთის ქვემეხების ხმა მოესმა, საითაც იგი დაუყონებლივ დაიძრა და უვნებლადაც მიაღწია მათ პოზიციამდე აქ, როგორც უფროსს, მას მეტაურობა შესთავაზეს.
სიმონმა დაინახა, რომ ჭურვები მცირე იყო და ადგილზე დარცენა კი შეუძლებელი, ამიტომ მან შეძლო ალყიდან გასვლა და თავისი ნაწილებით ქალაქგარეთ ძალებს შეუერთდა; ვარშავა რუსეთის არმიის ალყაში მოექცა და აჯანყება დამაცხდა.
1796 წელს ტახტზე პავლე ავიდა, განგებლიძემ პოლკოვნიკობა მიიღო, ხოლო 1799 წელს იტალიაში ფრანგების წინააღმდეგ ლაშქრობის დროს თავდადებისა და დამსახურებისათვის გენერალ-მაიორობა უბოძეს.
შემდეგ იგი მონაწილეობს ანაპის იერიშში 1807 წელს, სადაც მან ვლადიმერის მესამე კლასის ორდენი დაიმსახურა, ხოლო ყირიმისა და ყუბანის ექსპედიციებში—წმინდა გიორგის მეორე კლასის ორდენი.
1810 წელს, რუსეთ-თურქეთის ომის პერიოდში, განგებლიძე მეთაურობს სარიჩევის ფლოტის სადესანტო ნაწილებს, რომლებიც ტრაპიზონის დასამორჩილებლად გაიგზავნა 6 ოქტომბერს ესკადრა ოდესიდან გავიდა და 9-ში ტრაპიზონის წინ იდგა.
საედსანტო ჯარებმა ზღვის სანაპირო დაიკავეს და ხელთ იგდეს იქ განლაგებული არტილერია, მაგრამ თურქებმა ადრევე შეკრიბეს ძალები და რუსეთის დესანტი აიძულეს სანაპირო დაეტოვებინათ.
1812 წელს, სამამულო ომის დაწყების დაწყებისას, განგებლიძე თავის პოლკით მოლდოვეთში მოქმედებდა; აქტიურად იბრძოდა ნაპოლეონის წინააღმდეგ; იგი უშუალო მონაწილეა ქ.
უკანასკნელის დახმარებით გიორგი ქართულ ჰუსართა პოლკში ჩაურიცხავთ, 1740 წელს მეფისაგან მიუღია მამული 40 კომლი გლეხით პოლტავის გუბერნიის ოსტაპოვოში.
მისი მეუღლე—თავადის ქალი ეკატერინე სპირიდონის ასული მანველიშვილი იმდენად ერთგული მეგობარი ყოფილა მეუღლისა, რომ სიმონთან ერთად ხშირად ბრძოლაშიც მონაწილეობდა.
აჰმად შაჰის კონტროლი ჩრდილოეთით სუსტი იყო და 1747 წელს, მისი გარდაცვალების შემდეგ კვლავ სამხრეთიდან მომდინარე ავღანეთის ხელისუფლების სისუსტით ისარგებლეს ადგილობრივმა უზბეკმა ხანებმა და კვლავ მოიპოვეს დამოუკიდებლობა.
დაახლოებით 1,5 საუკუნის შემდეგ, ადგილობრივმა ამირმა აბდულ რაჰმანმა დიდი ბრიტანეთის პოლიტიკის მხარდაჭერით, მოახერხა ბუფერული ზონის შექმნა ბრიტანეთის ინდოეთსა და რუსეთს შორის.
გავრცელებული ინფორმაციით, 2006 წელს აბდულ მალიკ ფაჰლავანის ავღანეთის თავისუფლების პარტიას კვლავ შენარჩუნებული ჰქონდა შეიარაღებული სამხედრო ფრთა, რომელიც ხელს უწყობდა არასტაბილურობას ამ პროვინციაში.
ავღანეთ-თურქმენეთის საზღვარზე პატრულირებს ავღანეთის სასაზღვრო პოლიცია , ხოლო კანონსა და წესრიგს დანარჩენ პროვინციაში ახორციელდება ნატო, რომელიც ამზადებს ავღანეთის ეროვნულ პოლიციას .
ფარიაბი უძველესი ისტორიის მქონე რეგიონია, რომელსაც მრავალი ოკუპაცია განუცდია და ამავე დროს, იგი ყოფილა მრავალი ეთნიკური ჯგუფისათვის მშვიდობიანი თავშესაფარი.
ქალაქი მეიმენე ისტორიაში მოხსენებულია დაახლოებით 2500 წლის წინ, როდესაც აქ ნაბუქოდონოსორის მიერ იერუსალიმიდან დევნილი პირველი ებრაელები ჩამოვიდნენ და დასახლდნენ ძვ.
პროექტი, სავარაუდოდ, მილიარდობით დოლარის მოუტანს ავღანეთს ორი ათწლეულის განმავლობაში; გარიგება მოიცავს საბურღი სამუშაოების ჩატარებას და ქვეყნის ჩრდილოეთ პროვინციებში პირველი საერთაშორისო ნავთობის მოპოვებას.
2012 წლის ოქტომბერში ჩინეთის ეროვნულმა ნავთობ-კორპორაციამ დაიწყო ავღანეთის ნავთობის მოპოვება და იმავე თვეში უზარმაზარი გაზის მარაგი აღმოაჩინეს ფარიაბის პროვინციის ანდჰოის რაიონში.
ეს სახელწოდება პროვინციას შემორჩა თავის დროზე აქ სასანიდების მიერ აგებული იმავე სახელწოდების მქონე ქალაქის გამო, რომელიც მოგვიანებით, 1220 წელს შემოჭრილმა მონღოლებმა გაანადგურეს.
რეგიონი გადაიქცა უზარმაზარ საბრძოლო არენად, სადაც ორი დიდი კულტურა - არაბული და სპარსული თავგამეტებით ებრძოდნენ ერთმანეთს არა მხოლოდ პოლიტიკურ-გეოგრაფიული, არამედ იდეოლოგიური უპირატესობის მოსაპოვებლადაც.
შედეგად, საუკუნეების მანძილზე აქ გავრცელებული ზოროასტრიზმი, ბუდიზმი, ნესტორიანული ქრისტიანობა და ადგილობრივი წარმართული ხანის რელიგიები ისლამმა შეავიწროვა.
2001 წლის ბოლოს ფარიაბი ჩაერთო ავღანეთის განვითარების პროექტებში, რომლის წყალობით აღდგა და გაფართოვდა სასოფლო-სამეურნეო პოტენციალი პროვინციაში, ხე-ტყის მრეწველობა და სხვ.
კრატონთა დათარიღების რადიომეტრული მეთოდის თანახმად, რომლებიც შეადგენდნენ ვაალბარას, ითვლება, რომ ამჟამინდელი სუპერკონტინენტი 2,8 მილიარდი წლის წინ არსებობდა.
არ არსებობს საერთო შეხედულება იმის შესახებ, თუ როდის დაიწყო კონტინენტმა დაყოფა, მაგრამ გეოქრონოლოგიური და პალეომაგნიტური გამოკვლევები აჩვენებენ, რომ ორმა კრატონმა გადაიტანა გვერდითი დაყოფა 2,78-2,77 მილიარდი წლის წინ.
1829 წელს, ხელი მოეწერა ადრიანოპოლის სამშვიდობო ხელშერკრულებას რუსეთთან, რომლითაც ოსმალეთი აღიარებდა, რომ საქართველოს ძირითადი ნაწილი ეკუთვნოდა რუსეთს და აგრეთვე, რუს ვაჭრებს საშუალება მიეცათ ოსმალეთში ყოველგვარი შეზღვუდვების გარეშე ევაჭრათ.
სულთან მაჰმუდი, ქვეყანაში შექმნილი ვითარების გამო, იძულებული გახდა საბოლოოდ მოესპო იანიჩართა კორპუსი, რომელიც ოსმალეთის არმიის დასაყრდენი ძალა ოსმალეთის მე-3 სულთან, მურად -ის მმართველობიდან მოყოლებული იყო და ამასთან ერთად, სამხედრო-ლენური სისტემა, რომელიც მწვერვალის პერიოდ, სულთან სულეიმან -ის დროიდან არსებობდა.
ოსმალეთის იმპერიის დაკნინება — პერიოდი ოსმალეთის იმპერიის ისტორიაში სტაგნაციის შემდეგ, როდესაც იწყება მისი დაკნინება, რომელიც გულისხმობს ტერიტორიების კარგვას, შიდა მმართველობის აბსოლუტურ გაუგებრობასა და მოშლას, ეკონომიკის დასუსტებასა და ა.
ჯანი სავარაუდოდ პონტოს მხარეშია წარმოშობილი და თავისი ბოტანიკურ-ბიოლოგიური ნიშან-თვისებებით კოლხეთის ვაზის უძველეს ჯიშთა წყებას მიეკუთვნება.
ჯანი ფართოდ ყოფილა გავრცელებული აგრეთვე გურიის მოსაზღვრე ქვემო იმერეთის სოფლებშიაც, სადაც მისგან დაყენებული ღვინო „საჯავახოს“ ღვინის სახელწოდებით ყოფილა ცნობილი მთელ დასავლეთ საქართველოში.
სოკოვან ავადმყოფობათა და ფილოქსერის გავრცელებამ თითქმის განადგურებამდე მიიყვანა ჯანის მაღლარები და მხოლოდ ერთეული ძირები გადარჩა გურიისა და აჭარის მთისპირა სოფლებში.
ჯანის გავრცელების თანამედროვე არეალი გურიაში მეტად შეზღუდულია, რაც აიხსნება პირველყოვლისა ავადმყოფობათა მიმართ შედარებით გამძლე ჯიშის იზაბელას და უხვმოსავლიანი იმერული ჯიშის ცოლიკოურის მასობრივად გავრცელებით და აგრეთვე იმ გარემოებით, რომ ჯიში მიუხედავად მისი მრავალი დადებითი თვისებისა, შედარებით მცირე მოსავალს იძლევა.
მტევანი საშუალოზე მცირე ან მცირე ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ახასიათებს ფრთა, რომლის სიგრძეც ხშირად მტევნის სიგრძის ნახევარს აღწევს.
ეს სახელი იმიტომ შეურქმევიათ, რომ სოფელ დაბლაციხეში ენათმეცნიერ ნიკო მარის მამას, აგრონომ იაკობ მარს იგი დაბლარად დიდ ფართობზე გაუშენებია და საუკეთესო ღვინოს ამზადებდა.
ძეგლი დაზიანებულია: ჩამოშლილია სახურავის საფარი, დანგრეულია სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილი, მოპირკეთება მხოლოდ სამხრეთ ფასადზეა შემორჩენილი.
დარბაზის გრძივი კედლების შუაში და დასავლეთ კუთხეებში შირიმის პროფილირებული კაპიტელებით დასრულებული თითო მარტივი პილასტრია, რომლებსაც ეყრდნობა ნახევარწრიული საბჯენი თაღი.
აბსიდის სამხრეთ მხართან, სამხრეთ კედელში, შირიმით მოპირკეთებული და ბრტყლად გადახურული კარია, რომელიც მთავარ ნავს აბსიდის სამხრეთით მდებარე პატარა სწორკუთხა სათავსთან აკავშირებს.
ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია: მთლიანადაა დანგრეული ჩრდილოეთ ნავი, დანგრეულია მთავარი ნავის კამაროვანი გადახურვა და კედლების მნიშვნელოვანი ნაწილი, მთელ სიმაღლეზე განგრეულია მთავარი ნავის აფსიდა, აქა-იქ ჩამოშლილია გარშემოსავლელის კამარა.
გრიგოლ რობაქიძე, რომლის ეროვნული იდეალები შეუთავსებელი აღმოჩნდა ბოლშევიკურ იდეოლოგიასთან, 1930 წლიდან გარდაცვალებამდე პოლიტიკურ ემიგრანტად იქცა.
რომანის იდეას ავტორი შემდეგნაირად განმარტავს: „ . მარადიული დაბრუნების იდეა, რომელიც სულ ყოველთვის მაწამებდა, ახლა სხვანაირად იყო ნააზრევი: არა ერთეულის მარადიული დაბრუნება თავის თავისკენ, არამედ ერთეულში მარადიულის დაბრუნება თავის თავისკენ.
გველის პერანგი — ემიგრანტი ქართველი მწერლის, გრიგოლ რობაქიძის ნოსტალგიური რომანი, ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მხატვრული ნაწარმოებია საუკუნის ქართულ ლიტერატურაში.
საბჭოთა პერიოდში მუშაობდა საქართველოს სახალხო კომისართა საბჭოში საქართველოს დარაიონების სექტორის გამგედ, აგრეთვე დიდი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის რედაქციაში.
ევსევი ბარამიძე მონაწილეობდა საქართველოს და მისი ცალკეული რაიონების რუკების შედგენაში, მათ შორის აღსანიშნავია საქართველოს ისტორიული რუკა , სვანეთის ადმინისტრაციულ-გეოგრაფიული რუკა , საქართველოს ტოპოგრაფიული რუკა და სხვა.
ხუნუს ჯგუფის ეთნიკურ კუთვნილების დადგენას ართულებს ჩინურ წყაროებში შემორჩეილი სიტყვების მცირე რაოდენობა, რომლებიც ძირითადად ადგილების ან ადამიანების სახელებს წარმოადგენენ.
მნიშვნელოვნად გაუგანიერებიათ შესასვლელი, ხოლო კამარის გასამაგრებლად გრძივი კედლების აღმოსავლეთ კიდეში აუგიათ თითო სწორკუთხა ბურჯი, რომლებზეც საბჯენი თაღია გადაყვანილი.
1907 წელს გიგო ერქომაიშვილის გუნდმა ფირფიტაზე ჩაწერა 49 გურული სიმღერა და საგალობელი, მათ შორის ნადური, შავი შაშვი ჩიოდა, „გურული ნანა“, „ადგილა“, „ჩვენ მშვიდობა“, „შვიდკაცა“, „აბა, დარუჯან!
“, „ცანი ყოვლად ღირსებით, განვიწმინდოთ საცნობლად“, „შობა შენი უხრწნელ არს“, „აღდგომისა დღე არს“, ასევე აჭარული „ვოისა რერა“ და მეგრული „კუჩხი ბედინერის“ უცნობი ვარიანტი.
ჩანაწერის გაკეთებიც ინიციატივა ეკუთვნოდა და საჭირო ხარჯები გაიღო ლიხაურელმა მასიკო სალუქვაძემ, რომელსაც თბილისში სამკერვალო ატელიეები ჰქონდა.
გიგო ერქომაიშვილმა შექმნა გუნდი, რომელშიც გარდა ბაბილოძისა და იობიშვილისაა, ასევე შედიოდნენ ივლიანე კეჭაყმაძე, ერმილე მოლარიშვილი, ნანიკო ბურძგლა ერქომაიშვილის გუნდი სოფლის ეკლესიაში გალობდა 1860-70-იან წლებში.
აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდაა, რომელიც ეკლესიის დანარჩენი სივრცისგან წყვილი პილასტრით და მათზე დაყრდნობილი შეისრული საბჯენი თაღითაა გამოყოფილი.
დარბაზის გრძივი კედლების შუაში და დასავლეთ კუთხეებში ერთსაფეხურიანი პილასტრებია, რომლებსაც შეისრული საბჯენი თაღები ეყრდნობა, შეისრული ფორმისაა კამარაც.
ეკლესიის დასავლეთ კედელში , სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ და დასავლეთ ნაწილებში და ჩრდილოეთ კედლის დასავლეთ ნაწილში თითო შეწყვილებული სათოფურია.
მათ შორის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარე სათოფურები კედლის ოდნავ შეღრმავებულ შეისრულთაღიან არეში არიან ჩასმული, რომელიც იატაკის დონიდან იწყება.
ეკლესიის კანკელის წყობაში, აღსავლის კარის მარჯვნივ, ჩადგმული ყოფილა მარმარილოს ფილა შვიდსტრიქონიანი მხედრული წარწერით, რომლის თანახმადაც ეკლესია 1767 წელს აუგია მეფე ერეკლე -ის ფარეშთუხუცეს გივი ნათანლისშვილს.
ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია: მთლიანად დანგრეულია აღმოსავლეთ ნახევარი და გუმბათი, ჩამონგრეულია მკლავების კამარები, შემორჩენილ კედლებს მნიშვნელოვანი ნაწილი აკლია.
გუმბათქვეშა სივრცეს სამხრეთიდან, დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან, გეგმით სწორკუთხა და ნახევარწრიული კამარით გადახურული, საგრძნობლად მოკლე მკლავები ერთვის.
ჯვრის აღმოსავლეთ მკლავი, რომელიც როგორც ჩანს, აფსიდასა და მის წინ მდებარე ბემას შეიცავდა, დანარჩენ მკლავებთან შედარებით გაცილებით ღრმა ყოფილა და ორივე მხრიდან ცილინდრული კამარით გადახურული სათავსები ეკვროდა.
საკურთხეველი სამკვეთლოსთან ფართო თაღოვანი გასასვლელით ყოფილა დაკავშირებული , რომელიც სამკვეთლოს მხრიდან ჩასმული ყოფილა კედლის თაღოვან შეღრმავებაში.
ჯვრის სამივე მკლავის ღერძზე ნახევარწრიული თაღით გადახურული ფართო ღიობია, რომელიც თითოეულ მათგანს მის წინ მდებარე, მისივე ტოლი სიგანის, მაგრამ ბევრად უფრო დაბალ, სწორკუთხა სათავსთან აკავშირებს.
სამხრეთ სათავსის შესასვლელი ნალისებრი თაღითაა გადახურული; დასავლეთ შესასვლელის თაღი ნახევარწრიულია, ხოლო ჩრდილოეთ შესასვლელს წირთხლების მცირე ნაწილებიღა შემორჩა.
ეკლესიის აგებიდან მოკლე ხანში სამხრეთ სათავსი მნიშვნელოვნად აუმაღლებიათ და შიგნით გუმბათოვანი კამარით გადაუხურავთ, რომელიც გარედან ორკალთიანი სახურავის ქვეშაა მოქცეული.
ამ თაღებით შექმნილი კვადრატის ოთხივე კუთხის თავზე შირიმით ნაწყობი თითო მოზრდილი ტრომპია, რომლებიც გუმბათოვანი კამარის წრიულ საფუძველს ქმნიან.
რიყის წვრილი ქვით ნაგებ წესიერი ფორმის გუმბათში შირიმის სუფთად გათლილი ქვებით გამოყვანილია რვა სხივი, რომლებიც შირიმისავე იმპოსტებს ეყრდნობიან.
მოგვიანებით სამხრეთ სათავსისათვის სამხრეთიდან გეგმით სწორკუთხა და სამ მხარეს ფართო თაღებით გახსნილი კარიბჭე მიუდგამთ, რომლისგანაც მცირე ნაწილია შემორჩენილი.
პაშა ბანკი მსხვილ და საშუალო ზომის საწარმოებს სთავაზობს კორპორატიული და საინვესტიციო საბანკო მომსახურების სრულ სპექტრს: კორპორატიულ სესხებს, დეპოზიტებს, სავაჭრო ოპერაციების დაფინანსებას, სახაზინო ოპერაციებს, ფასიანი ქაღალდების ემისიას და სხვა პროდუქტებს.
განსაკუთრებული თავგამოდებით ცდილობდა უფრო დიდი ტერიტორიების გაპყრობას ჩანდრაგუპტა მაურია მანამდე, სანამ არ შეეჯახა აქ მყოფ ადგილობრივ ძალებს.
როგორც აღნიშნავენ, სელევკემ მიაღწია სამშვიდობო ხელშეკრულებას ჩანდრაგუპტასთან, ის დათანხმდა შერეულ ქორწინებებს, საჩუქრად მიიღო 500 სპილო და აღიარა მაურიების ტერიტორიად ჰინდუქუშის სამხრეთით მდებარე მიწები.
ამის შესახებ მოგვითხრობენ ბუდისტური ავღანეთის მნიშვნელოვანი მატერიალური და არამატერიალური ძეგლები ფართო არქეოლოგიური აღმოჩენების შედეგად, მათ შორის, რელიგიური და მხატვრული ნივთები.
პირველი წერილობითი ძეგლი ”საიდუმლო თქმულება” მხატვრული ხასიათისაა, გაბაასების ტიპის ხალხური სიმღერის ნიმუშია ”ოქროს ურდოს ხენაწერი თელის ხის ქერქზე” .
მონღოლეთის ტერიტორიაზე მოპოვებულია ბრინჯაოს ხანის ხელოვნების უძველესი ნიმუშები (ცხოველთა გამოსახულებანი კლდეებზე, სპილენძისა და ბრინჯაოს ნაკეთობანი), რკინის ხანიდან შემონახულია ცხოველთა სტილიზებული ფიგურები ძვ.
დაწყებითი და საშუალო განათლება მონღოლეთში 10 წელს გრძელდებოდა, მოგვიანებით კი 11 წლამდე იქნა გაზრდილი.2008-2009 წლებში ოფიციალურად შემოღებულ იქნა 12 წლიანი სასწავლო წელი.
1990-იანი წლების ლიბერალიზაციას მოჰყვა კერძო უმაღლესი სასწავლებლების რაოდენობის ზრდა, თუმცა ხშირად მათ ექმნებათ პრობლემები უნივერსიტეტის სტატუსთან დაკავშირებით.
მე-17 საუკუნის შუა წლებში იორათმა მეცნიერმა ზაია-პანდიტამ რამდენადმე გადაასხვაფერა მონღოლური დამწერლობის ზოგიერთი სიმბოლო, დაუმატა დიაკრიტიკული ნიშნები და ჩამოაყალიბა ე.
იმავე წლის 26 ოქტომბერს ტვრტკო ეკურთხა "სერბიის, ბოსნიის, ზღვისპირეთისა და დასავლეთის მიწების" მეფედ, ბოსნიის საბანო ბოსნიის სამეფოდ გამოცხადდა.
უნგრეთის მეფე სიგიზმუნდმა რამდენიმეჯერ ილაშქრა ბოსნიაში საკუთარი ტახტის პრეტენდენტის – სტეპან ოსტოიას მხარდასაჭერად, ისევე როგორც ოსმალებმა – რადივოის მხარდასაჭერად.
იმავე წელს წელს ბოსნიელებმა სერბეთის დესპოტად თავისი მეფის ვაჟი – სტეპან ტომაშევიჩი დააყენეს, მაგრამ ამ სვლით უკმაყოფილო ოსმალებმა სამ თვეში დაიკავეს ტომაშევიჩის მთელი სამფლობელო, რადგან კათოლიკე მონარქის მმართველობით უკმაყოფილო სერბებმა დიდი წინააღმდეგობა არ გაუწიეს ოსმალებს და 1459 წლის ივნისში სმედერევოს ციხესიმაგრის კარიბჭის გასაღებები მეჰმედს მიართვეს.
ბოსნიის ტერიტორიაზე არსებულ ამგვარ წარმონაქმნს მოიხსენიებს ბიზანტიის იმპერატორი კონსტანტინე თავის ტრაქტატში "იმპერიის მმართველობის შესახებ" , რომლის მიხედვითაც ბოსნიის ტერიტორიას სერბი ბელადი, ჩასლავ კლონიმიროვიჩი ფლობს, რომლის სიკვდილის შემდეგ, 960 წლისთვის ხორვატების მეფე კრეშიმირ იკავებს ამ მიწებს.
997 წელს ბულგარეთის მეფე სამუილი იკავებს ბოსნიას, თუმცა 1018 წელს ბიზანტიის იმპერია ახდენს ბულგარეთის იმპერიის ტერიტორიის ანექსიას ბოსნიის ჩათვლით.
1101 წლიდან ბოსნიელები ცდილობენ დამოუკიდებლობის მოპოვებას, თუმცა უნგრეთსა და ბიზანტიას შორის დაპირისპირების გამო ორივე ქვეყანა ცდილობს მის დაკავებას.
ამ პერიოდში ბოსნიის ბანი ხდება ადგილობრივი კულინი, რომელიც უნგრელების მხარდამხარ ებრძვის ბიზანტიას, თუმცა ბოსნია არც უნგრელებსა და არც ბიზანტიელებს იმდენად დიდი ხნით არ დაუკავებიათ, რომ ადგილობრივების ერთგულება მოეპოვებინათ, ან რაიმე სერიოზული პრეტენზია განეცხადებინათ ბოსნიაზე.
მიუხედავად უსტაშების რეჟიმის მცდელობისა, ეიძულებინათ ამ გადაწყვეტილების მიმღებნი უარეყოთ ის და ამისთვის ორჯერ გაგზავნეს სპეციალური წარმომადგენლები (იოზო დუმანჯიჩი და მოგვიანებით ჯაფერ-ბეგ კულენოვიჩი, ხორვატიის მუსლიმი ვიცე-პრეზიდენტი), ბოსნიელებმა ეს გადაწყვეტილება არ უარყვეს.
მის რაზმს, როგორც დომობრანის სპეციალურ დანაყოფს, ჰაჯიეფენდიჩის ლეგიონი ეწოდება, ხოლო ჩეტნიკებსა და პარტიზანებში იგი მუსლიმთა ლეგიონის სახელითაა ცნობილი.
პირველი მსოფლიო ომის შემდგომ სამხრეთსლავური მიწებიდან შეიქმნა სერბების, ხორვატებისა და სლოვენების სამეფო, რომელსაც მალევე იუგოსლავიის სამეფო ეწოდა.
იუგოსლავიის სახელმწიფოს მთავარი შიდაკონფლიქტი – ხორვატულ რეგიონალიზმსა და სერბულ ცენტრალიზაციას შორის – ბოსნიის ძირითად ერებს შორის სხვადასხვანაირად იქნა აღქმული, საპირისპირო პოზიციებიდან.
ქვეყანა 33 ოლქად დაიყო, რომლებსაც ტრადიციულ ოლქებთან აღარაფერი ჰქონდათ საერთო, მაგრამ ბოსნიელმა პოლიტიკოსებმა მეჰმედ სპაჰოს მეთაურობით მოახერხეს, რომ ექვსი ბოსნიური ოლქის საზღვრები ექვსი ბოსნიური სანჯაყის საზღვრებს დამთხვეოდა.
ჩამოყალიბდა 13-ე სამთო სს დივიზია ხანჯარი ვაფენ-სს სამთო დივიზია, რომელიც მონაწილეობას იღებდა როგორც იუგოსლავიის ტერიტორიაზე პარტიზანების საწინააღმდეგო მოქმედებებში, ასევე დასავლეთ უნგრეთში, ტბა ბალატონთან გერმანულ კონტრშეტევაში საბჭოთა არმიაზე.
დივიზიაში გათვალისწინებული იყო ისლამური კომპონენტი – მებრძოლები ფესს ატარებდნენ, დივიზიის საკვები რაციონიდან ამოღებული იყო ღორის ხორცი, მათ მიეცათ საშუალება შეესრულებინათ ხუთჯერადი ლოცვა.
გვიანდელ ბრინჯაოს ხანაში ნეოლითური პერიოდის მოსახლეობას თავს ესხმიან და ბოსნიაზე ბატონდებიან მეომარი პროტო-ინდოევროპული ტომები – ილირიელები, ძვ.
მეოთხე და მესამე საუკუნეებში კელტური მიგრაციების შედეგად ილირიელებმა უფრო სამხრეთით გადაინაცვლეს, თუმცა ზოგიერთ ილირიულ და კელტურ ტომებს შორის მოხდა ასიმილაცია.
კონკრეტული ისტორიული დოკუმენტაცია ამ პერიოდის რეგიონულ ისტორიაზე მეტად მწირია, მაგრამ საერთო ჯამში რეგიონი ეთნიკურად ჭრელი უნდა ყოფილიყო, სხვადასხვა ტომებით დასახლებული.
საპასუხოდ 1203 წელს კულინმა შეკრიბა ეკლესიის ლიდერები და მოსთხოვა ერესის დაგმობა, თუმცა უნგრული პრეტენზიები, რაც უფრო მეტად პოლიტიკური მიზეზებით იყო განპირობებული, არ მოხსნილა, ვიდრე 1254 წელს ბოსნიელებმა არ დაამარცხეს და უკუაგდეს უნგრეთის არმია.
ეკონომიკური წარმატების მიუხედავად, ავსტროუნგრულმა ადმინისტრაციამ ვერ მოახერხა ბოსნიური ეროვნების ჩამოყალიბება, რომელსაც მხოლოდ ბოსნიის მუსლიმები ემხრობოდნენ.
ბოსნიის კათოლიკურ და მართლმადიდებელ მოსახლეობაში შესაბამისად ხორვატულმა და სერბულმა ნაციონალიზმმა და ირედენტიზმმა სულ უფრო მეტად მოიკიდა ფეხი.
1910-იანი წლებისთვის ნაციონალიზმი უკვე ბატონობდა ბოსნიურ შიდაპოლიტიკაში, პოლიტიკურ პარტიებს სწორედ ეროვნული ნიშნით ჰყავდათ ელექტორატი.
კულინამდე ბოსნიის ბანი იყო ბორიჩი, რომელიც უნგრელთა ვასალი იყო, მაგრამ იგი გადააყენეს, რადგან უნგრეთის ტახტისთვის გამართულ ბრძოლაში მის მიერ მხარდაჭერილმა პრეტენდენტმა მარცხი განიცადა.
იგივე სცადეს ბიზანტიელებმაც და 1180 წელს კულინი დანიშნეს ბოსნიის ბანად, მაგრამ კულინმა გადაწყვიტა დიდ სახელმწიფოებს შორის წინააღმდეგობა სათავისოდ გამოეყენებინა და მისი საბანო ფაქტობრივად დამოუკიდებელი გაეხადა.
ისტორიის მანძილზე მრავალი ხალხი და სახელმწიფო ბატონობდა ამ ტერიტორიაზე, რამაც უნიკალური ეთნორელიგიური პლასტი შექმნა – ბოსნია და ჰერცეგოვინა ევროპის კონტინენტზე სრულად მდებარე ორი მუსლიმური უმრავლესობის მქონე ქვეყნიდან ერთ-ერთია, ალბანეთთან ერთად .
იმპერიის გაყოფის შემდეგ ტერიტორია დასავლეთ რომის იმპერიაში შევიდა, ვიდრე რეგიონში რომაული ადმინისტრაცია არ მოსპეს ოსტგუთებმა 455 წელს, თუმცა მათ ვერ შეძლეს ტერიტორიის შენარჩუნება და იგი ალანებმა და ჰუნებმა რამდენიმეჯერ დალაშქრეს.
მეცხრე საუკუნიდან სლავური ენა მკვიდრდება ბოსნიის ტერიტორიაზე, ისევე როგორც ქრისტიანობის ადგილობრივი ფორმა, ამავე პერიოდიდან ბოსნია შედის ფეოდალიზმის ხანაშიც.
ავსტრიული პერიოდი ბოსნია და ჰერცეგოვინის ტერიტორიაზე ევროპული არქიტექტურის შემოსვლითაც აღინიშნება, სწორედ მაშინ აიგო ეროვნული ბიბლიოთეკისა და მუზეუმის შენობები, სარაევოში გაიყვანეს ტრამვაის ქსელი.
ხელშეკრულება შედგებოდა 17 პუნქტისაგან და მთავარი დებულებები მიტროპოლიტ გედეონის მიერ 1686 წელს ხელმოწერილი ხელშეკრულების ტექსტის მიხედვით მეორდებოდა.
დიმიტრი კანტემირი (,დ. 26 ოქტომბერი, 1673, მოლდოვის სამთავრო — გ. 1 სექტემბერი , 1723, დმიტროვსკი, რუსეთის იმპერია) — მოლდოვის და რუსეთის სახელმწიფო მოღვაწე.
აღნიშნული პროგრამა ხორციელდებოდა გერმანიის აკადემიური გაცვლის სამსახურის მხარდაჭერით ივანე ჯავახიშვილის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გერმანული ფილოლოგიის დეპარტამენტისა და დიუსელდორფის ჰაინრიხ ჰაინეს სახელობის უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტის გერმანისტიკის კათედრებთან არსებული ინსტიტუტთაშორისი პარტნიორობის ფარგლებში.
ოსნაბრიუკის უნივერსიტეტში რამდენიმეწლიანი მუშაობის შემდეგ, მარტინ ვენგელერი ენის ისტორიასა და სოციოლინგვიტიკას ასწავლიდა კელნის უნივერსიტეტში 2006 წლამდე, სანამ მას დიუსელდორფის ჰაინრიხ ჰაინეს უნივერსიტეტის პროფესორად აირჩევდნენ ფილოსოფიურ ფაკულტეტზე.
1987-დან 1991 წლამდე გადიოდა საპრომოციო პროგრამას გერმანისტიკულ ლინგვისტიკაში, ახალ გერმანისტიკულ ლიტერატურათმცოდნეობასა და პედაგოგიკაში, რომელიც 1991 წელს პრომოციით დაასრულა.
ჰელვეციუსი, როგორც მზარდი ბურჟუაზიის წარმომადგენელი, უარყოფითად უყო განწყობილი ფეოდალური წყობის მიმართ, რადგან იგი ამახინჯებს და რყვნის ადამიანებს რა რაკი ეკლესია ფეოდალური წყოფის დასაყრდენი იყო, ფრანგი განმანათლებელი მის წინააღმდეგაც მკაცრად ილაშქრებდა, რელიგიური მორალი არაადამიანურ მორალად მიაჩნდა.
მაშასადამე, ის ვერ ამაღლდა კლასობრივი ბრძოლის იდეამდე და ეს სავსებით გასაგებია თუ გავითვალისწინებთ, რომ ჰელვეციუსი ფეოდალიზმიდან კაპიტალიზმზე გადასვლის ეპოქაში ცხოვრობდა.
ჰელვეციუსის ძირითადი პედაგოგიური იდეები თავმოყრილია მის ორ ძირითად ნაწარმოებში „გონების შესახებ“ და „ადამიანზე მის გონებრივ ნიჭიერებასა და აღზრდაზე“, რომელიც ნიდერლანდებში გამოიცა 1773 წელს, ავტორის გარდაცვალების შემდეგ.
პირველი წიგნი მალე გახდა დევნის ობიექტი, იგი ანატემას მისცა რომის პაპმა და მთავრობამ, მიუხედავად ასეთი დევნისა, იგი მეტად პოპულარული იყო და მრავალჯერ გამოიცა, მათ შორის რუსეთშიც.
ადამიანის აღზრდის ძირითად პირობად მიაჩნდა გარემოს გავლენა, ხოლო აღზრდას უსაზღვრო შესაძლებლობებს მიაწერდა ცნობილია მისი სიტყვები „აღზრდას ყველაფერი შეუძლია თვით გენიოსის შექმნაც კი“.
ამვე დროს მას მიაჩნია, რომ საზოგადოებრივ-პოლიტიკური წყობის გავლენაც ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი, ახალი და მთავარი პირობაა ადამიანის აღზრდისათვის.
ჰელვეციუსის დემოკრატიზმი გამოვლინდა მის მის მტკიცებაში, რომ ყველა ადამიანი თანაბრად დაჯილდოებულია განათლების ნიჭით, რადგან ისნი ერთნაირი სულიერი ნიჭიერებით იბადებიან.
ილაშქრებდა რა ასეთი კონცეფციის წინააღმდეგ, ჰელვეციუსი მეორე უკიდურესობაში ვარდებოდა, როცა უარყოფდა ადამიანებს შორის ყოველგვარი ბუნებრივი განსხვავების არსებობას.
წინააღმდეგ ფეოდალური აღზრდის წესებისა, რომელიც ფორმალიზმზე, ზეპირობასა და წვრთნაზე იყო დამოკიდებული, ჰელვეციუსი გადაჭარბებულ მნიშვნელობას ანიჭებდა ბავშვის თვითმოქმედებასა და აქტიურობას, მისი გამოცდილების როლს.
1989 წლის 15 ივლისს, სოხუმის პირველი საშუალო სკოლის შენობასთან, სადაც თსუ სოხუმის ფილიალი იყო განთავსებული, შეგროვდნენ აფხაზი ეროვნების წარმომადგენლები.
პროვოკაციის თავიდან ასაცილებლად ქართველები გადავიდნენ რუსთაველის სახელობის პარკში, თან გადაწყვიტეს მიემართათ აფხაზეთის ხელმძღვანელობისთვის, რათა მიეღოთ სათანადო ზომები.
დაღუპულთა შორის იყო აფხაზეთში ქართული ეროვნული მოძრაობის ლიდერი, „სრულიად საქართველოს ილია ჭავჭავაძის საზოგადოების“ აფხაზეთის რეგიონალური ორგანიზაციის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი ვლადიმერ ვეკუა.
18 ივლისს აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმმა და მინისტრთა საბჭომ მიიღეს ერთობლივი დადგენილება „აფხაზეთის ასს რესპუბლიკის მთელ ტერიტორიაზე მოქალაქეთა ქცევის განსაკუთრებული რეჟიმის შესახებ“.
ახალ ათონში აყრილი რკინიგზის ლიანდაგის აღდგენის შემდეგ მატარებლის რეგულარული მოძრაობა არ აღსდგა, იმ მოტივით რომ ლოკომოტივის მემანქანეები უარს ამბობდნენ სამუშაოზე გასვლაზე.
აღნიშნულ მოვლენებს წინ უსწრებდა 1989 წლის 18 მარტს გამოქვეყნებული „ლიხნის მიმართვა“, რომელშიც იყო მოწოდება აღდგენილიყო აფხაზეთის სსრ-ის სტატუსი, რგორიც გააჩნდა მას 1921 წელს.
ადლეიბა – საქართველოს კომპარტიის აფხაზეთის საოლქო კომიტეტის პირველი მდივანი, სსრკ-ს უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი, აფხაზკომის ბიუროს წევრი; ვ.
კობახია – აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის თავმჯდომარე, საქართველოს სსრ-ს უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი, აფხაზკომის ბიუროს წევრი; კ.
ოზგანი – აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარე, აფხაზეთის ასსრ-ს უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი, გუდაუთის რაიკომის პარტიის პირველი მდივანი; ვ.