polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
უსტაშების რეჟიმის ანტი–სერბულ კამპანიას მოჰყვა სერბებს შორის ჩეტნიკური მოძრაობების გაჩენა, რომლებიც საპასუხოდ ყველა არასერბს სდევნიდნენ, მათ შორის ბოსნიელებსაც.
ამ მიზეზის გამო მრავალი ბოსნიელი უერთდება უსტაშების ფორმირებებს და მონაწილეობს სერბების დევნაში, თუმცა ბოსნიელთა სასულიერო წრეები უარყოფითად ეკიდებიან ამ საქმეს.
1941 წლის 14 აგვისტოს ბოსნიელ მუსლიმ სწავლულთა ორგანიზაცია "ალ–ჰიდაია" იღებს გადაწყვეტილებას, რომელშიც ისინი მოუწოდებენ მუსლიმებს არ მიიღონ მონაწილეობა სერბების, იუდეველებისა და ბოშების დევნასა და ხოცვაში.
მეორე მსოფლიო ომის დროს მრავალი ბოსნიელი იბრძოდა კომუნისტი პარტიზანების მხარდამხარ, მათ შორის ჯემალ ბიედიჩი, ჰამდია პოზდერაცი, ბრანკო მიკულიჩი, რეუფ სელმანაღიჩი და სხვ.
ტიტოს კომუნისტური მმართველობის პერიოდში სწორედ მათ შემოიტანეს კულტურული მუსლიმის ცნება და 1971 წლის იუგოსლავიის კონსტიტუციაში შემადგენელ ერებს შორის გაჩნდა მუსლიმი.
იმჟამინდელი ბოსნიის პრეზიდენტის, ჰამდია პოზდერაცის თქმით: მათ უარი გვითხრეს ბოსნიელობაზე, მაგრამ შემოგვთავაზეს ვიყოთ მუსლიმები.
ხორვატები მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩნდნენ – როგორც ხორვატიაში, ისე ბოსნიაში სერბები მათ სჯაბნიდნენ როგორც ცოცხალი ძალით, ისე შეიარაღების რიცხოვნებითა და ხარისხით.
უპირველეს ყოვლისა, ხორვატიის მთავრობის ზეწოლის ქვეშ ხორვატთა დემოკრატიული გაერთიანების ლიდერობიდან გადააყენეს სტეპან კლუიჩი და მის ნაცვლად აირჩიეს მათე ბობანი.
1992 წლის 9 აგვისტოს მისმა მომხრეებმა მოლაპარაკების საფარქვეშ მოიწვიეს ბლაჟ კრალევიჩი და გზაში მოკლეს, მისი ორგანიზაცია ხორვატთა თავდაცვის ძალები დაიშალა, მისი მეომრების ნაწილი ბოსნიის არმიას შეუერთდა, ნაწილი კი – ხორვატთა თავდაცვის ვეჩეს.
კლადანში დისლოცირებული გაეროს სამშვიდობო ძალების ოფიცერი, მაიორი ფრანკენი შენიშნავს, რომ სრებრენიციდან მოსულ ლტოლვილთა კოლონებს ძირითადად ქალები და ბავშვები შეადგენდნენ.
ისინი უმისამართოდ ესროდნენ კოლონას, იტაცებდნენ გოგონებსა და ქალებს, რომლებსაც შემდეგ აუპატიურებდნენ და კლავდნენ, ძარცვავდნენ ლტოლვილებს და ა.
სერბული პუბლიკაციების ნაწილი უარყოფს სრებრენიცის ხოცვა–ჟლეტის ფაქტს და მას უწოდებს საერთაშორისო ყურადღების მისაქცევად ბოსნიელების დადგმულ სპექტაკლს.
მათი თქმით, სრებრენიცაში სულ რამდენიმე ბოსნიელი დახვრიტეს, რომლებსაც სამხედრო დანაშაულობები ჰქონდათ ჩადენილი სრებრენიცის გარშემო სერბული სოფლების წინააღმდეგ.
ხოლო 2010 წელს სერბეთის პარლამენტმა მიიღო ოფიციალური მიმართვა, სადაც მოუბოდიშა სრებრენიცის მსხვერპლთა ოჯახის წევრებს, რომ "ყველაფერი არ იქნა გაკეთებული ტრაგედიის ასაცილებლად", გამოთქვა თანაგრძნობა და მწუხარება.
გაეროს მანდატის გამო სერბებს არ შეეძლოთ აქტიურად შეეტიათ სრებრენიცისთვის, თუმცა თავად სრებრენიცაში საშინელი მდგომარეობა იყო – არ იყო საკვები, მედიკამენტები.
ბოსნიელთა დაჯგუფება ნასერ ორიჩის სარდლობით ხშირად აწყობდა თავდასხმებს სრებრენიცის გარშემო სერბულ სოფლებზე ნადავლის, ძირითადად საკვების მოტაცების მიზნით.
ამგვარი ანკლავების არსებობა სერბთა რესპუბლიკის შიგნით რესპუბლიკის ხელმძღვანელობისთვის მიუღებელი იყო, ამიტომ პრეზიდენტმა კარაჯიჩმა უბრძანა სერბთა რესპუბლიკის არმიას რომ ჟეპის, გორაჟდესა და სრებრენიცის ანკლავების სრული იზოლაცია მოეხდინათ, თვით ანკლავებში შეექმნათ შიშისა და დაუცველობის აუტანელი განცდა, უიმედობა, რაც საბოლოოდ მათი წასვლის მიზეზი უნდა გამხდარიყო.
9 ივლისს, საერთაშორისო ყურადღების ნაკლებობითა და ანკლავში მყოფი ბოსნიელებში იარაღის მწვავე დეფიციტით შეგულიანებულმა კარაჯიჩმა მიიღო გადაწყვეტილება, დაეკავებინათ სრებრენიცა.
გაეროს სამშვიდობო ძალების ბატალიონის მეთაურმა ტომ კარემანსმა მოითხოვა საჰაერო დარტყმები სერბთა შესაჩერებლად, ნატოს ორმა თვითმფრინავმა მართლაც მიიტანა იერიში სერბებზე, მაგრამ სერბები დაიმუქრნენ ნატოს მშვიდობისმყოფელებისა და ფრანგი მძევლების დახოცვით.
1992 წლის 6 აპრილს ბოსნიელმა სერბებმა, რომელთა ხელშიც აღმოჩნდა იუგოსლავიის სახალხო არმიის საჭურველი და საბრძოლო მასალა, დაიწყეს თანდათანობითი დაკავება იმ რეგიონების, სადაც სერბები არა მხოლოდ უმრავლესობას, არამედ მნიშვნელოვან უმცირესობას შეადგენდნენ.
სარაევოს ალყამ ომის დასაწყისიდან დასასრულამდე გასტანა, ომის დასრულებიდან რამდენიმე კვირის შემდეგ, 1996 წლის 9 იანვარს სერბების მიერ კონტროლირებადი გრბავიცას უბნიდან ტრამვაის რეაქტიული ჭურვი ესროლეს, რამაც ერთი მგზავრის სიცოცხლე შეიწირა, ხოლო 19 დაიჭრა.
ეს ორივე ქალაქი მნიშვნელოვანი იყო მათთვის, რადგან მათი სეპარატისტული წარმონაქმნის ორ ძირითად ნაწილს – ლაშვის ხეობასა და ჰერცეგოვინას შორის მდებარეობდა.
1993 10 იანვარს ხორვატთა ძალების ადგილობრივმა ლიდერმა, ლუკა შეკერიამ მოითხოვა პოლკოვნიკ ტიხომირ ბლაშკიჩისა და ჰერცეგ–ბოსნიის პრემიერ–მინისტრ დარიო კორდიჩისგან ნაღმმტყორცნის ჭურვები, ხოლო მეორე დღეს ხორვატები შეეცადნენ ბოსნიის რესპუბლიკის არმიის შტაბის აფეთქებას გორნი ვაკუფში.
ხორვატების განცხადებით, გორნი ვაკუფში თავს აფარებდნენ ელ–მუჯაჰიდის რაზმის მეომრები, მაგრამ გაეროს სამშვიდობო ძალების ბრიტანულმა ბატალიონმა, რომელიც გორნი ვაკუფში იყო განლაგებული, უარყო იქ მუჯაჰიდების ყოფნა.
ამ სოფლებში მათ დახოცეს ბოსნიელები, გადარჩენილები ზოგი დაატყვევეს და ტყვეთა ბანაკებში გადაიყვანეს, ზოგი კი აიძულეს დაეტოვებინათ საცხოვრებლები.
1993 წლის 13 აპრილს ელ–მუჯაჰიდის მეომრებმა, რომლებიც ზენიცასთან ახლოს იყვნენ განლაგებული, ტყვეებში გადაცვლის მიზნით მოიტაცეს რამდენიმე ხორვატი ოფიცერი – თავდაცვის ვეჩეს ბრიგადის მეთაურის მოადგილე სამ თანხმლებ ოფიცერთან ერთად, ხოლო 15 აპრილს ვეჩეს სამხედრო პოლიციის უფროსი ჟივკო ტოტიჩი.
ხორვატებმა შეტევა განაახლეს, დაიკავეს მდინარე ლაშვას ხეობაში მდებარე ბოსნიელთა სოფლები და ქალაქები: ბუსოვაჩა, აჰმიჩი, კრუშჩიცა, ლონჩარი, მერდანი, პუტიში და სხვები.
წმენდის მეთოდიკა სერბების ანალოგიური იყო – დასახლების დაკავების შემდეგ რამდენიმე ბოსნიელს კლავდნენ, დანარჩენებს კი აძევებდნენ და ატყვევებდნენ, დატყვევებულები გადაჰყავდათ ჯერ ადგილობრივ ბანაკებში კაონიკთან და ვიტეზთან, შემდეგ კი დიდ ბანაკებში ჰერცეგოვინის ტერიტორიაზე, როგორებიც იყო ჰელიოდრომი, დრეტელი, ჩელებიჩი, გაბელა და სხვა.
16 აპრილს გამთენიისას ხორვატთა თავდაცვის ვეჩემ იერიში მიიტანა სოფელზე, რომელიც წინასწარ იყო დაგეგმილი და მომზადებული, რადგან ხორვატი ქალებისა და ბავშვების ევაკუაცია ბრძოლის დაწყებამდე მოხდა.
ხორვატებმა გადაწვეს ბოსნიელთა სახლები და ააფეთქეს მეჩეთი დარიო კორდიჩმა უარყო აჰმიჩის ხოცვაში მისი ჯარისკაცების მონაწილეობა და განაცხადა, რომ მისი ჯარისკაცები კარგი ქრისტიანები იყვნენ და ამგვარ რამეს არ იკადრებდნენ.
თუმცა მოგვიანებით ხორვატიის პრეზიდენტმა სტეპან მესიჩმა ჰააგის ტრიბუნალს გადასცა ჩანაწერები, რომლებიც ამტკიცებს, რომ მის წინამორბედს, ფრანიო ტუჯმანს, სურდა მოეწყო აჰმიჩის მსგავსი შეტევა, რომელსაც ლაშვას ხეობის ბოსნიელებში შიში უნდა დაეთესა და ეიძულებინა ისინი დაეტოვებინათ ლაშვას ხეობა, ხოლო მოგვიანებით იგი მონაწილეობდა ამ და სხვა დანაშაულების მიჩქმალვაში.
შეტევისთვის სარაევოდან იაბლანიცაში გადაისროლეს რესპუბლიკის არმიის მეათე კორპუსი, რომელიც მოხალისეებისგან შედგებოდა, რომელთა საკმაო ნაწილს კრიმინალები შეადგენდნენ.
შეტევა წარმატებით დაიწყო, მაგრამ 1993 წლის 9 სექტემბერს ცნობილი გახდა, რომ მეათე კორპუსის წევრებმა ხორვატულ სოფელ გრაბოვიცაში დახვრიტეს 35 ხორვატი, რომელთაგან 13 იდენტიფიცირება მოხერხდა – სამოქალაქო პირები და სამხედრო ტყვეები.
სეფერ ხალილოვიჩმა, რომელიც ხელმძღვანელობდა ოპერაციას, გასცა განკარგულება ოპერაცია შეწყვეტილიყო, ხოლო მეათე კორპუსი სარაევოში დაებრუნებინათ.
ომის შემდეგ გამოძიების შედეგად 3 დამნაშავეს, ვისი ბრალიც ამ მკვლელობაში დამტკიცდა – ნიჰად ვლახოვლიაკს, საიდ კარაგიჩს და ჰარის რაიკიჩს 13–13 წლით პატიმრობა მიესაჯათ.
მიუხედავად ცენტრალურ ბოსნიაში რესპუბლიკის არმიასა და ხორვატთა თავდაცვის ვეჩეს შეიარაღებული კონფლიქტისა, ვეჩეს ის ნაწილები, რომლებიც ტომისლავ დრეტარის მეთაურობით ბიჰაჩის ალყაში იმყოფებოდნენ, ბოსნიელებთან ერთად ებრძოდნენ სერბთა რესპუბლიკის არმიას.
ნატო პირველად ჩაერია კონფლიქტში 1994 წლის 28 თებერვალს, როდესაც მისმა გამანადგურებლებმა ჩამოაგდეს სერბული თვითმფინავები, რომლებმაც დაარღვიეს ბოსნიის არასაფრენი ზონა და ბომბავდნენ ნოვი ტრავნიკს.
საჰაერო დარტყმისას განადგურდა სერბთა საველე შტაბი, რასაც მოჰყვა 150 გაეროს მშვიდობისმყოფელის დატყვევება სერბების მიერ, რომლებიც დაიმუქრნენ მათი მოკვლით, თუ მათ არმიაზე გორაჟდეს გარშემო საჰაერო დარტყმები არ შეწყდებოდა.
29 აპრილს გაეროს ძალების დანიის სამშვიდობო ბატალიონმა ტუზლასთან მდებარე სოფელ კალესიასთან მდებარე შვედური სათვალთვალო პუნქტის დახმარება სცადა, რომელიც სერბული არტილერიის ცეცხლქვეშ იმყოფებოდა.
აღმოსავლეთ ბოსნია, სადაც ბოსნიელების დასახლებები ხელს უშლიდა ჰომოგენური დიდი სერბეთის ჩამოყალიბებას, ეთნიკური წმენდების პირველი მიზანი გახდა.
დაშინების მიზნით კლავდნენ რამდენიმე ბოსნიელს, შემდეგ კი დანარჩენებს აიძულებდნენ ქონება დაეთმოთ, შემდეგ კი საპატიმრო და საკონცენტრაციო ბანაკებში გადაჰყავდათ, სადაც მამაკაცების მკვლელობა და ქალებზე ძალადობა გრძელდებოდა.
იგივე ხდებოდა დასავლეთ ბოსნიაში, პრიედორის რაიონში, სადაც ფუნქციონირებდა საკონცენტრაციო ბანაკები, მათ შორის ომარსკასთან, ტერნოპოლესთან და სხვა.
1994 წლის 5 თებერვალს სერბთა რესპუბლიკის არმიამ, რომელიც სარაევოს გარშემო ტერიტორიებს აკონტროლებდა, სარაევოს დაბომბვის დროს გამოიყენა 120 მმ ნაღმმტყორცნი.
6 თებერვალს გაეროს გენერალურმა მდივანმა, ბუტრუს ბუტრუს ღალიმ ნატოს გაუგზავნა თხოვნა, რომ მომავალში გაეროს სამშვიდობო ძალების მოთხოვნები საჰაერო დარტყმების შესახებ მყისიერად დაკმაყოფილებულიყო.
ნატომ ასევე იმავე დღეს წაუყენა ულტიმატუმი სერბთა რესპუბლიკის არმიას მძიმე შეიარაღება გაეტანა სარაევოს გარშემო სიმაღლეებიდან 21 თებერვლამდე, წინააღმდეგ შემთხვევაში საჰაერო დარტყმებით დაემუქრა.
ბოსნიისა და ხორვატიის სერბების შეთანხმებული მოქმედებით 20 ნოემბრისთვის ისინი უკვე აკონტროლებდნენ ქალაქ კულენ ვაკუფს და დრენოვო ტესნოს გზაჯვარედინს კრუპა–ბიჰაჩის გზატკეცილზე.
თვითმფრინავის ნამსხვრევები კი უტყუარი მტკიცებულება იყო, რადგან ბიჰაჩი გაეროს უსაფრთხო ზონას წარმოადგენდა, ასევე ბოსნიის საჰაერო სივრცეში აკრძალული იყო საბრძოლო გაფრენები, გაეროს მითითებით ნატოს ძალებმა განახორციელეს თავდასხმა უდბინას აეროდრომზე.
მისგან კონტროლდებოდა ორი ჰიდროელექტროსადგური მდინარე ვრბასზე, რომლებიც მნიშვნელოვან ეკონომიკურ შენაძენს წარმოადგენდა სერბთა რესპუბლიკის დასავლეთ ნაწილისთვის.
იაიცეს იცავდა ბოსნიელებისა და ხორვატების დაჯგუფება, რომელიც როგორც რიცხობრივად, ასევე ტექნიკით ჩამოუვარდებოდა მოწინააღმდეგეს, რასაც ემატებოდა შიდა დაპირისპირება.
სლოვენიისა და ხორვატიის კვალდაკვალ იუგოსლავიისგან დამოუკიდებლობა გამოაცხადა ბოსნიისა და ჰერცეგოვინის რესპუბლიკამაც, რომელიც ეთნორელიგიურად ყველაზე ჭრელი იყო.
1991 წლის 31 მარტის აღწერით, მისი მოსახლეობის სამ ძირითად ჯგუფს შეადგენდნენ ბოსნიელები , რომლებიც უმრავლესობას წარმოადგენდნენ 45 რაიონში სერბები , რომლებიც უმრავლესობას წარმოადგენდნენ 34 რაიონში და ხორვატები , რომლებიც უმრავლესობა იყვნენ 20 რაიონში .
1993 წლის 8 იანვარს სერბთა რესპუბლიკის არმიის ჯარისკაცებმა სარაევოს აეროპორტთან მოკლეს ჰაკია ტურაილიჩი, ბოსნიის პრემიერ–მინისტრის მოადგილე.
ტურაილიჩი აეროპორტში თურქულ ჰუმანიტარულ ტვირთს უნდა დახვედროდა, ხოლო აეროპორტამდე გადაადგილების უსაფრთხოებას გაეროს სამშვიდობოები უზრუნველყოფდნენ.
შეთანხმებას ხელს აწერდნენ ჰარის სილაიჯიჩი ბოსნიის რესპუბლიკის მხრივ, კრეშიმირ ზუბაკი ჰერცეგ–ბოსნიის მხრივ და მათე გრანიჩი ხორვატიის მხრივ.
16 ნოემბერს ბრძოლები უკვე ველიკა კლადუშას მისადგომებთან მიმდინარეობდა, ხოლო 27 ნოემბერს სერბთა რესპუბლიკის არმია ბიჰაჩის უსაფრთხო ზონის მესამედს აკონტროლებდა.
მათ შესთავაზეს ბოსნიელებს დანებება იმ პირობით, რომ ისინი აბდიჩის მომხრეებს ჩაბარდებოდნენ, მაგრამ ჰამდია კაბილაგიჩმა, ბიჰაჩის მერმა უარი განაცხადა – ეს მასობრივი ჟლეტის დასაწყისი იქნებაო.
მოსტარის ალყამ 9 თვე გასტანა, ხორვატთა საარტილერიო ცეცხლმა შეიწირა აღმოსავლეთ მოსტარის შენობების უმრავლესობა, ხოლო 1993 წლის 9 ნოემბერს ხორვატებმა გაანადგურეს მოსტარის ძველი ხიდი, რომელიც მოსტარის აღმოსავლეთ და დასავლეთ ნაწილებს ერთმანეთთან აკავშირებდა (დანარჩენი სამი ხიდი – ცარინსკის, ტიტოვისა და ლუცკის ხიდები იუგოსლავიის სახალხო არმიამ დაანგრია).
ძველი ხიდის ნაცვლად ომის დასრულების შემდეგ აღმოსავლეთ და დასავლეთ მოსტარს ბოგირი აკავშირებდა, 2004 წელს კი ხიდი პირვანდელი სახით აღადგინეს.
ბიჰაჩის ალყაზე დაწოლის შესასუსტებლად ხორვატებმა და ბოსნიელებმა წამოიწყეს შეტევა სამხრეთიდან კუპრესის მიმართულებით 1994 წლის 20 ოქტომბერს.
1993 წლის 7 იანვარს ალყაში მოქცეულ ქალაქ სრებრენიცის გარნიზონის ნაწილებმა ნასერ ორიჩის მეთაურობით იერიში მიიტანეს სერბულ სოფლებზე კრავიცაზე, იეჟესტიჩზე და შილკოვიჩიზე, ალყის გარღვევისა რესპუბლიკის არმიის ნაწილებამდე გზის გახსნის მიზნით.
ბოსნიის ომი ; სერბებში სამამულო–თავდაცვითი ომი ; ხორვატებში სამამულო ომი იყო შეიარაღებული კონფლიქტი 1992 წლიდან 1995 წლამდე ერთი მხრივ ბოსნიისა და ჰერცეგოვინის რესპუბლიკასა და მეორე მხრივ, ბოსნიელ სერბთა და ხორვატთა სახელმწიფოებრივ წარმონაქმნებს, სერბთა რესპუბლიკა და ჰერცეგ-ბოსნიის ხორვატთა რესპუბლიკას შორის, რომელთაც სერბეთი და ხორვატია უჭერდნენ მხარს.
ომის პირველ მსხვერპლად სერბები 1992 წლის 1 მარტს სარაევოს ბაშჩარშიას უბანში სერბთა ქორწილზე თავდასხმისას მოკლულ ნეფის მამას, ნიკოლა გარდოვიჩს მიიჩნევენ, ხოლო ბოსნიელები და ხორვატები სუადა დილბეროვიჩსა და ოლგა სუჩიჩს, სარაევოელ დემონსტრანტებს, რომლებიც 1992 წლის 5 აპრილის სამშვიდობო დემონსტრაციაზე მოკლეს სერბმა სნაიპერებმა სერბთა დემოკრატიული პარტიის შტაბბინის წინ.
ოპერაცია ზამთარი '94 გაგრძელების მიზნით და ბიჰაჩის დასახმარებლად ხორვატებმა და ბოსნიელებმა გაზაფხულზე ჩაატარეს ოპერაცია ნახტომი 1 და ნახტომი 2.
მათი მიზანი იყო სერბების იძულება რეზერვები ბიჰაჩიდან კუპრესისა და ლივნოსკენ გადმოესროლათ, თუმცა სერბთა რესპუბლიკის შტაბის უფროსმა, რადკო მლადიჩმა, გადაწყვიტა, რომ ბიჰაჩი უფრო მნიშვნელოვანი იყო და ბიჰაჩზე შეტევა არ შეუჩერებია.
ჟეპაში განლაგებულმა უკრაინელმა მშვიდობისმყოფელებმა მოახერხეს ჟეპას მშვიდობიანი მოსახლეობის ევაკუაცია, თუმცა ქალაქის აღებისას 1995 წლის 25 ივლისს სერბებმა მოკლეს 116 ბოსნიელი, მათ შორის ანკლავის ადმინისტრაცია და ანკლავის დამცველი 285–ე ბრიგადის მეთაური, ავდო პალიჩი.
თუმცა მათ მოახერხეს გარკვეული წარმატებების მიღწევა, სერბებმა აბდიჩის მომხრეებთან ერთად წამოიწყეს კონტრშეტევა, მოახერხეს ბიჰაჩში შეღწევა და ბრძოლა საკუთრივ ქალაქში მიმდინარეობდა.
იგივე პერიოდში ხორვატიის თავდაცვის ვეჩე სამხრეთიდან აქტიურად უტევდა იაბლანიცას, რომელიც ასევე დიდი ბოსნიური ქალაქი იყო ლაშვას ხეობასა და ჰერცეგოვინას შორის.
სერბთა მიერ თავისი კონტროლირებადი ტერიტორიებიდან ბოსნიელებისა და ხორვატების გაძევება გრძელდება, ხორვატია, რომელშიც უკვე ნახევარ მილიონამდე ლტოლვილია, 1994 წლის ზაფხულში იძულებული ხდება უარი თქვას ახალ ლტოლვილთა მიღებაზე.
დაამთავრა ჯერ გორის სასულიერო სასწავლებელი, შემდეგ, 1873 წელს თბილისის სასულიერო სემინარია, დაბრუნდა მშობლიურ ქალაქში სადაც მუშაობდა რუსული და ქართული ენების მასწავლებლად.
შემდეგ სოფრომ მგალობლიშვილი ფოთშია, სადაც ერთხანს მუშაობდა საეპარქიო სამმართველოში, ხოლო 1897 წელს გადმოდის თბილისში და იწყებს სამსახურს სინოდის კანტორაში.
მისმა შესანიშნავმა მოთხრობებმა „დედა მაია“, „ღამის მეხრე ცეცო“, „წითელი სარჩული“, „ჯორ-ზაქარია“, „ყაყიტას ქურდები“ და ბევრმა სხვამ, სამუდამოდ დაიმკვიდრეს საპატიო ადგილი ქართულ ლიტერატურაში.
სოფრომ ზაქარიას ძე მგალობლიშვილი (დ. 20 ივლისი, 1851, დირბი, გორის მაზრა — გ. 30 ნოემბერი, 1925, თბილისი) — ქართველი მწერალი, პუბლიცისტი და საზოგადო მოღვაწე.
2003 წლიდან „ვილიარეალი“ აქტიურად იბრძოდა ევროსაგზურებისთვის, 2004–05 წლების სეზონში კლუბმა მოიპოვა ჩემპიონთა ლიგაზე თამაშის უფლება მომდევნო სეზონისთვის.
ვილიარეალი“ არ დამარცხებულა ჯგუფური ეტაპის არც ერთ მატჩში და გავიდა ტურნირის მერვედფინალში, სადაც შოტლანდიური „რეინჯერსი“ დაამარცხა სტუმრად გატანილი გოლის წესის წყალობით .
მეოთხედფინალურ ეტაპზე „ვილიარეალს“ ბევრად ძლიერი მეტოქე, იტალიური „ინტერი“ შეხვდა, სან სიროზე „ვილიარეალი“ 2:1 დამარცხდა, ერთადერთი გოლი დიეგო ფორლანის ანგარიშზეა, ხოლო შინ 1:0 იმარჯვა და ისევ გასვლაზე გატანილი გოლის წყალობით გავიდა შემდეგ ეტაპზე.
ნახევარფინალში ყვითლებს „არსენალი“ შეხვდათ, რომელთანაც 2 მატჩის ჯამში 1:0 წააგეს, აღსანიშნავია რომ განმეორებითი მატჩის ბოლო წუთზე იენს ლემანმა ხუან რომან რიკელმეს დარტმული პენალტი აიღო.
ომის შემდეგ კლუბი თამაშობდა სხვადასხვა რეგიონალ ლიგებში, სანამ 1970–71 წლების სეზონში სეგუნდა დივიზიონში არ აღზევდა, სადაც „ვილიარეალმა“ ითამაშა 2 სეზონი და გავარდა უკან, ტერსერა დივიზიონში.
რთული სეზონი შემდეგ „ყვითლები“ გავარდნენ სეგუნდა დივიზიონში, თუმცა გავარდნის წელსვე, 1999–2000 წლების სეზონში, კლუბი მესამე ადგილზე გავიდა და დაბრუნდა პრიმერაში.
გრიგოლ სვიმონის ძე რცხილაძე (დ. 1876, ფანიანი, სიღნაღის მაზრა — გ. 8 ნოემბერი, 1934, თბილისი) — ქართველი იურისტი, პოლიტიკოსი, პუბლიცისტი, კრიტიკოსი.
კაკაბაძის „ყვარყვარე თუთაბერი“, კასონას „ხეები ზეზეულად კვდებიან“, შილერის „დონ კარლოსი“, ვაჟა-ფშაველას „მოკვეთილი“, ვერდის „ოტელო“, მინკუსის „დონ კიხოტი“, ო.
სულ მას გაფორმებული აქვს 100-ზე მეტი სპექტაკლი თბილისის, სოხუმის, ქუთაისის, მესხეთის, აგრეთვე სანქტ-პეტერბურგის, კიევის, კიშინოვისა და ყოფილი საბჭოთა კავშირის სხვა ქალაქების სცენებზე.
ფარნაოზ გიორგის ძე ლაპიაშვილი (დ. 9 მაისი, 1917, სოფ. მირზაანი, ახლანდელი დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტი — გ. 25 ივლისი, 1994, თბილისი) — ქართველი თეატრალური მხატვარი, საქართველოს სახლახო მხატვარი.
აღნიშვნის ღირისა მისი როგორც პროფესორის პედაგოგიური მოღვაწეობა, რომელსაც იგი 1960 წლიდან თბილისის სამხატვრო აკადემიის თეატრალურ ფერწერის სახელოსნოში ეწეოდა.
ჩამოყალიბების პერიოდიდან მოყოლებული, ასრულებს რთულ კომპოზიციებს პროგრესული, ფსიქოდელიური, სპეის, და ექსპერიმენტული როკის, ისევე, როგორც ჯაზ-ფიუჟენის ელემენტებით.
მართალია, ამ დროისათვის საქართველო განიცდიდა პოლიტიკურ და ეკონომიკურ კრიზისს, მაგრამ ახალგაზრდა ხელოვანი არ შეუშინებია სიძნელეებს, 1920 წელს შეაგროვა დაქსაქსული მსახიობები, შეადგინა დასი, სპექტაკლების მოსამზადებლად დაბა სურამში წაიყვანა, იქიდან დაბრუნებულნი ძალით შეიჭრნენ არტისტული საზოგადოების შენობაში და „ტარტოს“ სპექტაკლების პარალელურად შეუდგნენ ქართული წარმოდგენების გამართვას.
1922 წელს აკაკი ფაღავამ თბილისში საფუძველი ჩაუყარა თეატრალურ სტუდიას, რომელსაც 1924 წელს თეატრალური ინსტიტუტის უფლებები მიენიჭა, ხოლო 1939 წელს შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალურ ინსტიტუტად გადაკეთდა.
1908 წელს შევიდა მოსკოვის უნივერსიტეტის ისტორია-ფილოლოგიის ფაკულტეტის რუსული ენისა და სიტყვიერების განყოფილებაზე, პაალელურად სწავლობდა მოსკოვის სამხატვრო თეატრის სტუდიაში სარეჟისორო განხრით, რომლის კურსის დასრულების შემდეგ მიიღეს სამხატვრო თეატრში რეჟისორის თანაშემწედ.
ქართული თეატრალური ხელოვნების გამოჩენილ მოღვაწეს, 1962 წელს მიენიჭა რესპუბლიკის სახალხო არტისტის საპატიო წოდება, დაჯილდოვებული იყო შრომის წითელი დროშისა და „საპატიო ნიშნის“ ორდენებით.
შიგა აღნაგობის მიხედვით განასხვავებენ ჰომოგენურ ჯავშანს, რომელიც მთელ კვეთში ერთნაირი ქიმიური შედგენილობისაა და ერთნაირი მექანიკური თვისებები ახასიათებს, და ჰიტეროგენულ ჯავშანს.
ჯავშანი — ჭურვების, ტყვიების და ბირთვული აფეთქების დამაზიანებელი ფაქტორების ზემოქმედებისაგან ადამიანის, სამხედრო საბრძოლო ტექნიკის, შეიარაღების, სხვადასხვა თავდაცვითი ნაგებობების დამცავი საშუალება.
დანიშნულების მიხედვით განასხვავებენ ტყვიასაწინააღმდეგო (რომლისგანაც მზადდება ჯავშანტრანსპორტიორების კორპუსები, მსუბუქი თვითმავალი საარტელერიო დანადგარები, მცურავი ტანკები და სხვა), ტყვიისა და ჭურვის ნამსხვრევებისაგან დამცავ და ჭურვსაწინააღმდეგო (იყენებენ საშუალო და მსუბუქ ტანკებზე, თვითმავალ საარტელერიო დანადგარებზე, ხომალდებზე) ჯავშანს.
შექმნა ისტორიული ჟანრის ფერწერული ტილოები („თამარ მეფე“, 1917, აღმოსავლეთის ხალხთა ხელოვნების მუზეუმი, მოსკოვი; „კრწანისის ბრძოლა“, 1919, საქართველოს ხელოვნების მუზეუმი, თბილისი) და პორტრეტები და სხვა.
მხატვრულად გააფორმა სპექტაკლები; ლოპე დე ვეგას „ცხვრის წყარო“ (1922, კოტე მარჯანიშვილის მიერ დადგმული ცნობილი სპექტაკლი, რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო აკად. თეატრი), ზაქარია ფალიაშვილის „დაისი“ და სხვა.
ვალერიან სიდამონ-ერისთავი (დ. 20 ივნისი, 1889, სოფ. ყვარელი, სიღნაღის მაზრა — გ. 9 ივნისი, 1943, თბილისი) — ქართველი მოდერნისტი მხატვარი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე, პროფესორი .
1919 წელს შინ ფეინის წარმომადგენლებმა გაიმარჯვეს ბრიტანეთის პარლამენტის არჩევნებში და დუბლინში მოიწვიეს ირლანდიის პარლამენტი, რომელმაც ირლანდიის დამოუკიდებლობა გამოაცხადა, მაგრამ შინ ფეინის მემარჯვენე ლიდერებმა 1921 წელს დადეს კომპრომისული ინგლისურ-ირლანდიური ხელშეკრულება, რომელმაც ირლანდიის ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის გათიშვა და 1922-23 წლების სამოქალაქო ომი გამოიწვია.
1970-იან წლებში ისინი ორ ფრთად გაიყვნენ: ოფიციალურ ფრთად, რომელიც მოითხოვდა ირლანდიის გაერთიანებას პოლიტიკური საშუალებებით; და დროებით ფრთად, რომელიუც შეიარაღებული ტერორისტული ბრძოლის მომხრე იყო.
შინ ფეინი დაარსებული იქნა 1905 წლის 28 ნოემბერს, როდესაც, ეროვნული საბჭოს პირველ წლიურ შეკრებაზე ართურ გრიფითმა ჩამოაყალიბა შინ ფეინის პოლიტიკა.
ამ პოლიტიკის შინაარსი იყო რომ „დაემყარებინათ ირლანდიის დედაქალაქში ეროვნული ხელისუფლება, რომელსაც ექნებოდა ირლანდიელი ერის მორალური მხარდაჭერა“.
1910 წლის „არდ ფეისზე“ დასწრება ცუდი იყო და პრობლემა შეიქმნა იმ წევრების გამოძებნა, რომლებსაც აღმასრულებელი ორგანოს სკამების დაკავების სურვილი ექნებოდათ.
1939 წელს კაპიტანი ჯანჯღავა მონაწილეობდა სსრკ-ფინეთის ომში და ვაჟკაცობისა და გმირობისათვის დაჯილდოვდა პირველი საბრძოლო — წითელი დროშის ორდენით.
მეორე მსოფლიო ომის პირველი დღეებიდანვე ვლადიმერ ჯანჯღავა, როგორც მე-16 სატანკო დივიზიის შტაბის განყოფილების უფროსი, შემდეგ კი სივაშის მე-15 მსროლელი დივიზიის ზურგის უფროსი, მონაწილეობდა გერმანელთა წინააღმდეგ ბრძოლაში მოლდავეთში, უმანთან, დონბასში.
1944 წლის ივნისში ვლადიმერ ჯანჯღავა დაინიშნა კალინკოვიჩის 354-ე წითელდროშოვანი მსროლელი დივიზიის მეთაურად და მონაწილეობდა ბელორუსიისა და პოლონეთის გათავისუფლებაში.
მათ გმირობას საგანგებო ბრძანებით გამოეხმაურა უმაღლესი მთავარსარდალი და ვლადიმერ ჯანჯღავა პოლონეთის ქალაქ შჩეცინის საპატიო მოქალაქედ აირჩიეს.
1963 წლის 14 ივნისიდან სიცოცხლის უკანასკნელ დღეებამდე ვლადიმერ ჯანჯღავა იყო საქართველოს დოსააფის ცენტრალური კომიტეტის პრეზიდიუმის თავმჯდომარე.
1927 წელს, საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ, იგი მოხალისედ შევიდა ამიერკავკასიის 26 ბაქოელი კომისრის სახელობის ქვეითთა სკოლაში, რომელიც 1931 წელს დაამთავრა.
ვლადიმერ ნიკოლოზის ძე ჯანჯღავა (დ. , სოფელი პატარა გუბი, ვაკის მაზრა, ქუთაისის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 10 აპრილი, 1982, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, გენერალ-ლეიტენანტი , საბჭოთა კავშირის გმირი .
იყო ოპერის თეატრის რეჟისორი , სიმფონიური ორკესტრის დირექტორი, სანდრო ინანიშვილთან ერთად ჩამოაყალიბა ბათუმის ოპერისა და ბალეტის თეატრი და წლების მანძილზე ედგა მას სათავეში.
პატარაიას ეკუთვნის აგრეთვე კომედიები: „მელა და მისი კუდი“, „ჭორი“, „ქალიშვილი ზღვის პირას“, „ის მეძახის“, „ხუმრობას ნუ ეხუმრებით“ და სხვა.
გაემგზავრა რუსეთში და სწავლა განაგრძო დონის ოლქის ქალაქ ალექსანდროვსკ-გრუშევსკის სასულიერო სემინარიაში, რომლის დამთავრების შემდეგ სამშობლოში დაბრუნდა და მასწავლებლობა დაიწყო.
ვასო ბართლომეს ძე პატარაია (დ. 19 მარტი, 1895, ბანძა, ახლანდელი მარტვილის მუნიციპალიტეტი — გ. 13 იანვარი, 1969, თბილისი) — ქართველი მწერალი და დრამატურგი.
მწერალთა კავშირთან შექმნილი იყო აფხაზური და ოსური ლიტერატურის საბჭოები, ახალგაზრდა მწერლებთან მომუშავე, საზღვარგარეთის მწერლებთა ურთიერთობის დამყარებისა და მეგობრობის განმტკიცების, კინოდრამატურგთა და მწერალთა წევრად მიღების კომისიები; პროზის, პოეზიის, დრამატურგიის, საბავშვო ლიტერატურის, კრიტიკისა და ლიტერატურათმცოდნეობის, პუბლიცისტიკის, სომხური ლიტერატურის, რუსული ლიტერატურის და თარგმანის შემოქმედებითი სექციები.
ლიტერატურული საქართველო“, ჟურნალები — „მნათობი“, „ცისკარი“ , „ლიტერატურნაია გრუზია“, , „ალაშარა“ , „ჭოროხი“, „ფიდიუაგ“ ; ალმანახები — „საუნჯე“, „კრიტიკა“, „განთიადი“, „დომ პოდ ჩინარამი“ , „კამურჯი“ .
შეიქმნა „ლიტერატურულ-მხატვრული ორგანიზაციების გარდაქმნის შესახებ“ სკპ სკ-ის 1932 წლის 23 აპრილის დადგენილების საფუძველზე, რომელმაც გააუქმა მანამდე არსებული „სრულიად საქართველოს საბჭოთა მწერლების ფედერაცია“ და მასში შემავალი ორგანიზაციები, მ.
საქართველოს მწერალთა კავშირის უმაღლესი ხელმძღვანელი ორგანო იყო რესპუბლიკური ყრილობა, აღმასრულებელი ორგანო — გამგეობა, რომელიც თავისი შემადგენლობიდან ირჩევდა პრეზიდიუმსა და სამდივნოს.
აფხაზეთისა და აჭარის ასს რესპუბლიკებში, სამხრეთ ოსეთის ავტონომიურ ოლქში, ქუთაისსა და გორში იყო ადგილობრივი მწერალთა ორგანზაციები, რომლებიც საქართველოს მწერალთა კავშირის გამგეობის ხელმძღვანელობით მუშაობდნენ.
მოგვიანებით, ოჯახთან ერთად საცხოვრებლად გადავიდა ქალაქ მატერაში, სადაც მსახიობის პროფესიის შესწავლას შეუდგა, პარალელურად ეუფლებოდა ბალეტს, 14 წლის ასაკში კი თეატრით დაინტერესდა.
მას შემდეგ, რაც იმპერატორი იურიაკუ მისმა შვილმა, სეინეიმ ჩაანაცვლა, იმპერატორმა ძმები სამეფო კარზე იხმო და ისინი თავიან შვილებად და მემკვიდრებად გამოაცხადა.
სამეფო კარის უხუცესმა ამტკიცებდა, რომ ერთ-ერთი მათგანი აუცილებლად უნდა ასულიყო ტახტზე, მაგრამ საბოლოოდ ოკემ თავისი პოზიცია არ დათმო.
ეს არც მეფის ხელისუფლებას გამოპარვია და ამიტომ იძულებული შეიქმნა შვეიცარიაში წასულიაყო, სადაც დაუახლოვდა ცნობილ რევოლუციონერებს მათ შორის ელიზე რეკლიუს, პეტრე კროპოტკინს, და სხვებს.
ვასილ რცხილაძემ დიდი ამაგი დასდო ქართული სამეურნეო საზოგადოების შექმნას, მონაწილეობდა სხვადასხვა სამეურნეო და საქველმოქმედო საზოგადოებებში და წამოწყებებში.
ამ დაურალავი მოღვაწის კალამს ეკუთვნის მრავალი სტატია და წერილი, აგრეთვე ცალკეული წიგნები: „მცენარენი და ცხოველნი“, „არითმეტიკული ამოცანების კრებული“, თარგმნა და გამოსცა როსკოს ქიმიის სახელმძღვანელო.
ვასილ ილიას ძე რცხილაძე (დ. 1 აგვისტო, 1860, სოფ. შაშიანი, ახლანდელი გურჯაანის მუნიციპალიტეტი — გ. 17 აპრილი, 1920, თბილისი) — ქართველი პედაგოგი, მწიგნობარი.
1879 წლის 9 მაისს დიმიტრი ყიფიანთან, იაკობ გოგებაშვილთან, ივანე მაჩაბელთან, ალექსანდრე სარაჯიშვილთან და რაფიელ ერისთავთან ერთად დააარსა ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოება და დაესწრო პირველ სხდომას.