polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ნისლეული ასევე შეიცავს ტორნადოს მსგავს სტრუქტურას, რისი მიზეზიც -ტიპის ვარსკვლავია, რომელიც ულტრაიისფერ შუქს ასხივებს, რას თავის მხრივ ნისლეულის ზედაპირზე გაზებს აცხელებს და აიონიზებს.
ცენტრში, ლაგუნის ნისლეული ასევე შეიცავს ქვიშის საათის ნისლეულს , რომელიც არ უნდა აგვერიოს ბუზის თანავარსკვლავედში მდებარე უფრო უკეთ ცნობილ გრავირებული ქვიშის საათის ნისლეულში.
ნისლეული 1654 წელს ჯოვანი გოდიერნამ აღმოაჩინა; წარმოადგენს იმ ერთ-ერთ ვარსკვლავთწარმომქმნელ ნისლეულს, რომელიც შეუიარაღებელი თვალით სუსტად ჩანს ჩრდილოეთ განედებიდან.
იმის გამო, რომ აზოტმჟავა ძალიან ძლიერი მჟანგავია, ის აგრესიულად ურთიერთქმედებს ბევრ არამეტალურ ნაერთთან და ეს რეაქციები შეიძლება ფეთქებად ხასიათს ატარებდეს.
მაგრამ აზოტმჟავის ძლიერი მჟანგავი თვისებები თერმოდინამიკურ ხასიათს ატარებენ, მაგრამ ხანდახან მისი მჟანგავი რეაქციები ქიმიური კინეტიკით უპირატესად არ მიიჩნევა.
ლაბორატორიებში კონცენტრაციის შემდგომი გაზრდისათვის იყენებენ დისტილაციას ან გოგირდმჟავით, ან მაგნიუმის ნიტრატს, რომლებიც იქცევიან, როგორც დეჰიდრატაციის აგენტები.
ამ ტემპერატურის შესაქმნელად გამოიყენებოდა ელექტრული რკალი, რომელის საშუალებას იძლეოდა ელექტროენერგიის ხარჯვის მიხედვით მიგვეღო აზოტის მონოქსიდის 4% გამოსავლიანობა.
აზოტის ოქსიდი შემდეგ გრილდებოდა და ურთიერთქმედებდა დარჩენილ ატმოსფერულ ჟანგბადთან დიოქსიდის წარმოქმნით და შთაინთქმებოდა წყლის მიერ განზავებული აზოტმჟავის წარმოსაქმნელად.
იმის გამო, რომ აზოტმჟავა წარმოადგენს ძალიან ძლიერ მჟანგავ მჟავას, ის ძალიან ადვილად შედის რეაქციაში ბევრ ორგანულ ნაერთთან და ეს რეაქციები შეიძლება აფეთქებით დასრულდეს.
მაგრამ ნაკლებად ძვირფასი მეტალები, მაგალითად ვერცხლი და სპილენძი, რომლებიც ღარიბ ოქროს შენადნობებში შედიან, ადვილად იჟანგებიან და იხსნებიან აზოტმჟავაში, რასაც ოქროს შენადნობის ზედაპირის ფერის ცვლილებამდე მივყავართ.
სუფთა სახით ნივთიერება უფეროა, მაგრამ ძველი ნიმუშები, როგორც წესი, ყვითელ შეფერილობას იღებენ, რაც ძირითადად მისი აზოტის ოქსიდებად და წყლად დაშლის გამო ხდება.
იმის მიხედვით, თუ რამდენი აზოტის დიოქსიდია მასში გახსნილი, მბოლავ აზოტმჟავას ეძახიან თეთრად მბოლავ აზოტმჟავას ან წითლად მბოლავ აზოტმჟავას .
მიუხედავად იმისა, რომ ქრომი, რკინა და ალუმინი ძალიან ადვილად იხსნებიან განზავებულ აზოტმჟავაში, კონცენტრირებულ მჟავასთან შეხებისას ისინი ზედაპირზე ქმნიან ოქსიდის დამცავ ფენას, რომელიც ხელს უშლის ჟანგვის გაგრძელებას.
იმის გამო, რომ აზოტმჟავას გააჩნია ორივე, როგორც მჟავა, ისე ფუძე თვისებები, მას შეუძლია ავტოპროტოლიზის რეაქციაში შევიდეს, ისევე, როგორც წყლის თვითიონიზაციის რეაქცია:
მაშინ, როდესაც წესით სუფთა მჟავამ ჰაერთან შეხებისას თეთრი კვამლი უნდა აუშვას, ის მასში გახსნილი დიოქსიდის გამო წითელ-ყავისფრად ბოლავს, ამის გამო მას „წითლად მბოლავი მჟავა“ ან „მბოლავი აზოტმჟავა“ დაარქვეს.
ზოგიერთი მიღებული ნიტრო ნაერთები დარტყმა და თერმულად არასტაბილურია , რამდენიმე მათგანი კი საკმაოდ მდგრადია სამხედრო და სამოქალაქო ამფეთქი ნივთიერებებისა და საღებავების საწარმოებლად.
ალტერნატიული გზა შეიცავს თითქმის ერთი და იმავე მასის ნიტრატისა (მაგალითად ნატრიუმის ნიტრატისა და 96% გოგირდმჟავის ურთიერთქმედება და შემდგომი დისტილაცია აზოტმჟავის დუღილის ტემპერატურაზე ).
ორი - ბმული ერთნაირია და ასე თუ ისე მოკლეა (ამას რეზონანსის თეორიები ხსნიან. კანონიკური ბმები გვაჩვენებენ ორმაგი ბმების ხასიათს ამ ორ ბმაში. ისინი უფრო მცირეები არიან, ვიდრე ჩვეულებრივი - ბმები.).
არამეტალებთან რეაქცია აზოტის, ჟანგბადის, კეთილშობილი აირების, სილიციუმის და ჰალოგენებისა ჟანგავს მათ შესაბამისი უმაღლესი ჟანგვის რიცხვამდე, ისევე როგორც რეაქცია მჟავებთან აზოტის დიოქსიდისა და აზოტის მჟავასთან, შესაბამისად.
მოცემულ რეაქციას შეუძლია გაზარდოს ხსნარის ზემოთ არსებული ჰაერის ორთქლის წნევა, იმიტომ, რომ წარმოქმნილი აზოტის ოქსიდები მთლიანად ან ნაწილობრივ იხსნება მჟავაში.
1864 წლის ზაფხულში ნიკო ყიფიანი სწავლის გასაგრძელებლად პეტერბურგს გაემგზავრა, მაგრამ დავით ყიფიანის პანსიონში სწავლა მას სათანადო ცენზად არ ჩაუთვალეს და ამიტომ ერთდროულად დაიწყო მომზადება გიმნაზიის ატესტატის ასაღებად და უნივერსიტეტში შესასვლელად.
1865-1869 წლებში სწავლობდა პეტერბურგის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე და იქაურ ქართველ სტუდენტთა კულტურული თუ არალეგალური პოლიტიკური საქმიანობის ერთ–ერთი ორგანიზატორი იყო.
1869 წელს მეფის მთვარობის საწინააღმდეგო პროპაგანდისთვის უნივერსიტეტიდან გარიცხეს, ჩამოართვეს სწავლის გაგრძელების უფლება, პოლიციის ზედამხედველობას დაუქვემდებარეს და ადმინისტრაციული წესით დააბრუნეს სამშობლოში.
მოღვაწეობდა ჟან მარტენის, ზოგჯერ ივან მარტინოვის სახელით, იყო ბრიუსელისა და მოსოს უნივერსიტეტების პროფესორი, ბრიუსელის უნივერსიტეტში განაგებდა რუსული სიტყვიერების კათედრას, მოგვიანებით კი იქვე პოლიგლოტთა კათედრაც დააარსა.
აქ გაეცნო ნიკო ჩერნიშევსკისა და დობროლუბოვის იდეოლოგიას, შილერის, ჰიუგოს ნაწარმოებებს, გაიტაცა ტურგენევმა, ჩაუღრმავდა ქართველ მწერალთა შემოქმედებას.
1869 -1871 წლებში ძირითადად ქვიშხეთში ცხოვრობდა, აქ ყოფნის პერიოდში უფასო სახალხო სასწავლებელი გახსნა და გლეხის შვილებს წერა–კითხვასა და არითმეტიკას ასწავლიდა.
ნიკოლოზ დიმიტრის ძე ყიფიანი — ქართველი საზოგადო მოღვაწე, საზოგადო მოღვაწე, პუბლიცისტი, კრიტიკოსი, ცნობილი საზოგადო მოღვაწის დიმიტრი ყიფიანის უფროსი ვაჟი.
გარეგან ფაქტორებს, რომლებიც სოკოვანი დაავადებების ჩამოყალიბებას უწყობს ხელს, მიეკუთვნება: მცირე ტრავმები, რეზინის ფეხსაცმელი, მომატებული ოფლიანობა.
შინაგანი ფაქტორი კი- ორგანიზმის იმუნიტეტის შესუსტება, რაც ენდოკრინული პათოლოგიების, ქრონიკული ინფექციების, ორგანული დაავადებების ან იმუნოდეფიციტური მდგომარეობის დროს აღინიშნება.
1819-1820 წლების აჯანყების დროს ახალგაზრდა ჭაბუკი თავადმა დავით მაჭუტაძემ ოსმალებს მიჰყიდა და აღებული ფულით იარაღი იყიდა, რომ რუსებს შებრძოლებოდა.
ტყვედ შეიძინა წარმომავლობით ქართველმა დიდვეზირმა ხოსრო მეჰმედ-ფაშა ჩხეიძე-ერისთავმა, აღზარდა და ხელი შეუწყო, რომ მაღალი თანამდებობები დაეკავებინა.
დათარიღების ეს მეთოდი განამარხებისა და არტეფაქტების წლოვანებას ქრონოლოგიურად დალაგების გზით ან ერთი „მტკიცებულების“ მეორე, აბსოლუტური მეთოდით დათარიღებულ, მტკიცებულებასთან შედარებით ადგენს.
მაგალითად, თუ პირველ პუნქტზე ნაპოვნი ადამიანის განამარხი მეორე პუნქტზე ნაპოვნი განამარხის მსგავსია, მაშინ პირველი განამარხი დაახლოებით იმავე წლით დათარიღდება, როგორითაც - მეორე.
ინდიკატორი არტეფაქტები ან ეკოფაქტები წარმოადგენს ადამიანის მიერ დამზადებულ ნივთებს ან ადამიანის მიერ დატოვებულ ცხოველურ ან მცენარეულ ნარჩენებს, რომლებიც დროის მოკლე პერიოდებში ფართოდ გავრცელდა ან, რომლებიც სწრაფად გაქრა ან სწრაფად შეიცვალა.
მას შემდეგ, რაც ადგილის სტატიგრაფია დადგინდება უნდა მოხდეს ორი სხვადასხვა განამარხებული ბიოსის და კომპონენტის შედარებითი დათარიღება იმავე ან სხვა ძეგლზე აღმოჩენილი, მასთან დაკავშირებული ინდიკატორი არტეფაქტების ან ეკოფაქტების საშუალებით.
იმ შემთხვევაში თუ ძეგლი დაზიანებულია სტატიგრაფიის მიხედვით მისი დათარიღება მიზანშეწონილი არ იქნება, რადგან შესაძლოა, სხვადასხვა პერიოდის მასალა ერთმანეთში იყოს არეული წყლის ნაკადების ან ქარის გამო.
სამივე მეთოდი ერთ ძირითად პრინციპზეა დაფუძნებული, ძვლები და კბილები მიწაში ყოფნის პერიოდში ქიმიური შემადგენლობის თვალსაზრისით მცირე ცვლილებას განიცდის, რაც იმ ადგილას გრუნტის წყლების მინერალების შემცველობაშ გამოიხატება, სადაც ეს ცხოველები არიან დამარხულნი.
მაგრამ -- ტესტთან დაკავშირებით შეიძლება წარმოიქმნას პრობლემა იმის გამო, რომ ძვლები ასახავს ჩამარხვის ადგილებს გრუნტის წყლების მინერალური შედგენილობის სურათს.
მინერალების მაღალი შემცველობის ადგილზე აღმოჩენილ 30 მილიონი წლის წინანდელ ძვლებს შეიძლება ფტორის იგივე შემადგენლობა რმოაჩნდეს, რაც მინერალების დაბალი შემცველობის ადგილზე აღმოჩენილ 50 მილიონი წლის წინანდელს, ამიტომ ქიმიური შედარებითი დათარებიღების მეთოდების გამოყენება ერთმანეთისგან დიდი მანძილით დაშორებული ძეგლებისთვის მისაღები არ არის.
ქიმიური შედარებითი დათარიღების ყოველი მეთოდი ცალკე გამოყენებისას მხოლოდ ცალმხრივ შედეგს იძლევა, სამივე მათგანის ერთად შეთანხმებულად გამოყენება კი ძალზე ეფექტიანია.
ცალკე ყველაზე სარწმუნო ურანის ტესტია, იგი არ მიეკუთვნება მხოლოდ შედარებითი დათარიღების მეთოდებს სხვადასხვა დეპოზიტში აღმოჩენილ ძვლებშიც კი დაძველებასთან რადიოაქტიურობა გარკვეული თანმიმდევრობით იზრდება, იმის გამო, რომ ურანი რადიაქტიური ელემენტია ტესტირებისას მისი გამზომვა არ მოითხოვს ნიმუშის დაზიანებას, ამიტომ ამგვარ ტესტს სხვებთან შედარებით გარკვეული უპირატესობა აქვს.
უკანასკნელი 45 წლის განმავლობაში დაიწყო მნიშვნელოვანი წინსვლა აბსოლუტურ დათარიღებაში, რაც პრიმატების ევოლუციის ადრეული ფაზების მასალის დათარიღებისათვის საჭირო ტექნოლოგიების განვითარებას მოჰყვა.
რადიოკარბონული დათარიღების მეთოდი 1949 წლის შემდეგ (მას შემდეგ, რაც ეს ხერხი ჯ. რ. არნოლდმა და ვ. ფ. ლიბიმ განავითარეს) ფართოდ გამოიყენებოდა.
დენდროქრონოლოგები სწორედ ამ რგოლების დათვლით ადგენენ ხის წლოვანებას - ზომავენ მათს სისქეს და სხვა ახლოსმყოფ ხეებს ადარებენ, რათა რეგიონის ქრონოლოგია დაადგინონ.
ეს მეთოდი ემყარება ან ცოდნას, რა დრო სჭირდება ამა თუ იმ პროცესს, როგორიცაა ატომური დაშლა, ან - გლობალურ მოვლენებს, როგორიცაა ესა თუ ის ცვლილება დედამიწის მაგნიტურ ველში.
ბოლო დროს აღმოჩენილ მეთოდებს შორის ერთ-ერთი ელექტრონული პარამაგნიტური რეზონანსია, რომელიც განამარხებული ძვლებისა და კბილების მიწისქვეშა წყლით გაჟღენთილი ურანის ლპობას ზომავს.
რადიოკარბონული დათარიღება არქეოლოგებისთვის გამორჩეულად მნიშვნელოვანი მეთოდია, მაგრამ ადამიანის ევოლუციის მხოლოდ ახალ დონეზე შეიძლება, გამოიყენებოდეს.
აბსოლუტური, ანუ ქრონომეტრული დათარიღება - ამ მეთოდით, ფიზიკური და ქიმიური ანალიზის შედეგად, ვიღებთ ცალკეული ნივთის ან განამარხებული მასალის რეალურ თარიღს.
ამ ტბებს შორის მოქცეული ბრტყელი ტერიტორია ბუნების მსოფლიო ფონდის მიერ ცენტრალური ზიმბაზიური მიომბოს ტყის ეკორეგიონის ნაწილად მიიჩნევა.
დურბანში წლის საშუალო ნალექების რაოდენობა შეადგენს 1009 მმ-ს; დღის ტემპერატურის მაქსიმუმი იანვრიდან მარტის ჩათვლით აღწევს 28 -ს, მინიმუმი 21 -ს; ივნისიდან აგვისტოს ჩათვლით ტემპერატურის მაქსიმუმი აღწევს 23 -ს, ხოლო მინიმუმი ეცემა 11 -მდე.
დურბანის და მისი შემოგარენის მრეწველობა მოიცავს შაქრის ლერწამის გადამუშავებას, ტანსაცმლის და ტექსტილის წარმოებას, ქიმიურ, ნავთობგადამამუშავებელ და საქაღალდე მრეწველობას, კაუჩუკის წარმოებას, ავტომობილების აწყობას, კვების მრეწველობას.
პროვინციის მოსახლეობის ეთნიკური შემადგენლობა შემდეგნაირადაა წარმოდგენილი: შავკანიანები – 86,8 %; თეთრკანიანები – 4,2 %; ფერადკანიანები – 1,4 %; აზიელები – 7,4 %.
მისი პირველი მოგზაურობა, რომელიც ამავე დროს -ის პირველი კრუიზი იყო ევროპაში, იყო სამდღიანი ტურნე ინგლისის ქალაქ ჰარვიჩიდან ამსტერდამისაკენ და უკან დაბრუნება.
სტალინკების მშენებლობა საგრძნობლად შემცირდა 1956 წელს, როდესაც ინდუსტრიულ-მასობრივი ბინათმშენებლობის ორიენტირი გამოიკვეთა მთავრობის მხრიდან და უარი ეთქვა ე.
სტალინური სახლი, „სტალინკა“ — მრავალბინიანი სახლების საერთო სალაპარაკო დასახელება, რომლებიც სსრკ-ში 1930-1950 წლებში, უმეტესწილად, კლასიციზმის სტილში შენდებოდა.
ალაილა არის ადის აბებასგან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 217 კილომეტრით მოშორებით, არდიპითეკუს რამიდუსის ლოკაციისგან 30 კილომეტრით სამხრეთ-დასავლეთით, 24 კილომეტრით სამხრეთ-აღმოსავლეთით ემბა ისთისგან , საიტუნ დორასგან 4 კილომეტრით დასავლეთით და დიჯიბა დორასგან 14.5 კილომეტრით სამხრეთ-აღმოსავლეთით.
მარცხენა ფეხის მეოთხე თითის ძვლის შესწავლის შემდეგ მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ არდიპითეკუს კადაბა შესაძლოა ყოფილიყო ორ ფეხზე მოსიარულე სახეობა.
ფეხის თითის სახსრის „ამოზნექილი“ ფორმა, ზოგიერთი მკვლევრის აზრით, ხელს უწყობდა ორ ფეხზე სიარულს, რადგან მიწაზე ფეხის დაბიჯებისას უფრო მარტივი იყო ბიძგის მიღება.
თუმცა, მკვლევრები ამბობენ, რომ მსგავსი ფორმა სახსრებისა არა-ჰომინინ მიოსცინის პერიოდის მაიმუნებშიც გვხვდება, რომელთა შესახებაც არ არის ცნობილი ხეზე ბინადრობისას ისინი ორ ფეხზე გადაადგილდებოდნენ თუ არა.
კადაბას ფეხის ძვლის თითი, მასთან ერთად აღმოჩენილ სხვა განამარხებულ ნაშთებზე რამდენიმე ასეული ათასი წლით უფრო ადრეული პედიოდით თარიღდება და თან მას მასთან ერთად აღმოჩენილ სხვა განამარხებულ ნაშთებისგან 15-16 კილომეტრის მოშორებითა მიკვლეული.
საკბეჩი კბილები კადაბას უფრო პატარა აქვს, ვიდრე არსებულ ადამიანისმაგვარ მაიმუნებს, მაგრამ უფრო ფართო, ვიდრე ავსტრალოპითეკებსა და გვიან ჰომინინებს.
ავსტრალოპითეკ აფარენსის, ავსტრალოპითეკ ანამენსის და არდიპითეკუს რამიდუსის ზედა ეშვები კი შესამჩნევად უფრო მცირეა ვიდრე მდედრობითი შიმპანზეების ეშვები.
კადაბას ზედა ეშვების ფორმა განსხვავდება ადამიანისმაგვარი მაიმუნების ზედა ეშვების ფორმისგან და უფრო ემსგავსება გვიანი ჰომინინებისას: კბილის გვირგვინი უფრო სიმეტრიული, მომრგვალებული ფორმისაა.
სამეცნიერო საკლასიფიკაციო სახელი, ეწოდა განამარხებულ სახეობას, რომელიც ცნობილი გახდა 1997 წელს აღმოჩენილი ქვედა ყბის კბილებისა და რამდენიმე ჩონჩხის ძვლის წყალობით.
რამიდუსის ქვესახეობას, მაგრამ 2004 წელს ანთროპოლოგებმა: იოჰან ჰაილი-სელასიემ, ჯენ სუვამ და ტიმატი დუგლას უაითმა გამოაქვეყნეს სტატია, რომელშიც მათ, ეთიოპიაში აღმოჩენილი ქვედა ყბის კბილების საფუძველზე, არ.
არდიპითეკუს კადაბას ჩონჩხის ის ნაწილები, რომლებიც დღესდღეობით მოგვეპოვება არის შემდეგი: წინამხრის ფრაგმენტები, ხელის თითის 2 ძვალი, ლავიწის ძვლის ფრაგმენტი, ფეხის არათითის ფრაგმენტი.
კიდევ ერთი მორფოლოგიური ნიშანი, რომელიც განასხვავებს მოცემულ სახეობას ჰომინინების სხვა სახეობებისგან, არის იდაყვის შესახსრება: ის უზრუნველყოფს უფრო თავისუფალ მოძრაობას, რაც ახასიათებს ცოცხალ დიდ მაიმუნებს.
1997-2000 წლებში ეთიოპიაში, 5 სხვადასხვა ადგილმდებარეობაზე აღმოაჩინეს სახეობის სხეულის 11 განამარხებული ნაწილი , რომლებიც სულ მცირე 5 ადამიანს ეკუთვნის.
განამარხებული ნაწილების უმეტესობა თარიღდება 5.6-5.8 მილიონი წლით, თუმცა აღმოჩენილ ფრაგმენტებს შორის არის ფეხის თითის ძვალი, რომელიც თარიღდება 5.2 მილიონი წლით.
მკვლევრები ორჭოფობენ მიეკუთვნება თუ არა შედარებით გვიანი პერიოდით დათარიღებული ფეხის ძვლის ნაწილი, რომელიც სხვა განამარხებული ფრაგმენტებისგან 15 კილომეტრის მოშორებით იპოვეს, იმ სახეობის წარმომადგენელს, რომელსაც დანარჩენი ფრაგმენტები ეკუთვნის.
ინფორმაცია არდიპითეკუს კადაბას კულტურული დამახასიათებელი ნიშნების, თვისებების შესახებ დაზუსტებული არ არის, მაგრამ, როგორც მკვლევრები ასკვნიან, ამ სახეობის წარმომადგენლები იყენებდნენ იმის მსგავს მარტივ იარაღებს, რასაც თანამედროვე შიმპანზეები:
უკანა კბილები (-ფართო და შედარებით ბრტყელზედაპირიანი კბილები, რომლებიც მეტადაა განვითარებული ძუძუმწოვრებში; პირის ღრუს უკანა ნაწილში მდებარეობს) არის უფრო ფართო, ვიდრე შიმპანზეებში; შეინიშნება ქვედა ეშვების უფრო მჭრელი ფორმის მიღება და ჰომინინის მსგავსი პრემოლარები .
საერთო პრეფიქსია მოცემული სახეობისთვის, რაც ნიშნავს მიწას ან იატაკს , და კომბინირებულია ლათინიზებულ ბერძნულ სიტყვა ","-„“-თან, რაც ნიშნავს მაიმუნს .
მისი ნამარხები განსაკუთრებული მნიშვნელობისაა, ვინაიდან თავის ქალისა და სხეულის ძვლების ფრაგმენტები ატარებს ბიპედალიზმისა და ჰომინინების დენტალური მორფოლოგიის ნიშნებს.
მიუხედავად იმისა, რომ მსგავსი ნაშთების დათარიღება საკმაოდ რთულია, მკვლევრებს ეს სიძნელე „შეუმსუბუქა“ იმ გარემო პირობებმა, რომელშიც განამარხებული ნაშთები აღმოაჩინეს.
ახლადაღმოჩენილი კბილების სახასიათო ნიშნების საფუძველზე აღმომჩენები იმ დასკვნამდე მივიდნენ, რომ აღმოჩენილი განამარხებული ნაშთები არა არდიპითეკუს რამიდუსის ქვესახეობისათვის, არამედ სრულიად ახალი სახეობის- არდიპითეკუს კადაბასთვის უნდა მიეკუთვნებინათ.
თუმცა, ზოგი მეცნიერი დავობს იმის შესახებ, რამდენად მართებულია ფეხის ძვლის ფრაგმენტის მიკუთვნება ამ სახეობისთვის, რადგან ეს განამარხებული ნაშთი აღმოაჩინეს სხვა ფრაგმენტებისგან 15 კილომეტრის მოშორებით და თარიღდება რამდენიმე ასეული ათასი წლით გვიანდელი პერიოდით.
რომანის „სტამბულელი ნაბიჭვარი“ , სადაც ნახსენებია სომხების გენოციდი, ორჯერ წაეყენა ერის შეურაცყოფის ბრალდება, რის გამოც მას სამ წლამდე თავისუფლების აღკვეთა ემუქრებოდა.
1813 წელს, ჩუვიდინა დანიშნული იყო ახალგაზრდა მამაკაცზე სახელად მუჯო ჩამჯი-ბაირაქტარზე, რომელიც დაიღუპა, როგორც იმპერატორ ალიფაშა დერენდელიჯას არმიის ჯარისკაცი სერბეთის პირველი აჯანყების პდროს, საუკუნის დასაწყისში.
მისი საქმროს სიკვდილის განცდით, ჩუვიდინამ გადაწყვიტა არასოდეს დაქორწინდეს და დაკავდა პოეზიით, დაიწყო ლექსების წერა თავისი საქმროს და მისი თანამემამულე ჯარისკაცების შესახებ.
უმიჰანა ჩუვიდინა (; დ. 1794, სარაევო, ბოსნიის ეალეთი, ოსმალეთის იმპერია - გ. 1870, სარაევო, ბოსნიის ვილაიეთი, ოსმალეთის იმპერია) — ოსმალეთის ბოსნიელი პოეტი და ყველაზე ადრეული ბოსნიელი ქალი ავტორი, რომლის ნამუშევრები დღესაც ცოცხლობს.
სამი თვის შემდეგ, 1992 წლის 16 დეკემბერს, სკოლის კიდევ სამი ახალგაზრდა სტუდენტი მოკლეს, როდესაც სერბებმა ყუმბარა ისროლეს შენობის ეზოში.
ერთადერთი სრული პოემა, რომელიც შეიძლება მიეკუთვნოს ჩუვიდინას ეჭვგარეშე, არის 79 კუპლეტის სიგრძის ეპოსი სახელწოდებით " " , რომელიც დაიწერა არებიცას სკრიპტით.
თავისი საქმროს მუჯოს სიკვდილიდან ოთხი წლის შემდეგ, უმიჰანამ თავისი ხელით შეჭრა თმა მარადიული გლოვის ნიშნად და შემდეგ ის თმა ეზოში ღობეზე დააბა.
პირველად, ვინც საჯაროდ განაცხადა გავლენიანი და საიდუმლო კოალიციის არსებობაზე, პრემიერ-მინისტრი ბიულენთ ეჯევითი გახდა, რომელმაც 1974 წელს გამოავლინა „კონტრგერილა“.
მანამდე აშშ აფინანსებდა ომის სპეციალური სამმართველოს , თურქეთში არსებული შეერთებული შტატების ერთობლივი სამხედრო მისიის პროგრამის ფარგლებში, რომელიც ტრუმენის დოქტრინაზე დაფუძნებული ინიციატივა იყო.
როდესაც დადგა ყოველწლიური საბიუჯეტო მოლაპარაკებების დრო, -ის მეთაურმა, გენერალმა ქემალ იამაქმა სთხოვა გენერალ სემიჰ სანჯარს და შემდეგ გენერალური შტაბის უფროსს, რომ სთხოვონ ეჯევითს, სახელმწიფომ დააფინანსოს ორგანიზაცია 1 მილიონი დოლარით.
თავის მემუარებში იამაქი აცხადებს, რომ ეჯევითის პარტიაში მოღვაწეობდნენ -ის თანამშრომლები, რომლებიც ახალგაზრდა ასაკში შეირჩნენ და გაიარეს გადამზადება გენერალური შტაბის უფროსთან.
როდესაც ეჯევითმა ჰკითხა იამაქს პარტიაში შეღწევადობის შესახებ, იამაქმა განუცხადა მას, რომ ნერვიულობის საბაბი არ არსებობს, რადგან „ბიჭები თავდაჯერებული და სპეციალურად განათლებულები იყვნენ.ამიტომ არ არიან პარლამენტის საუკეთესო წევრები?
ღრმა სახელმწიფოს იდეოლოგია სხვადასხვა ჯგუფებისთვის სხვადასხვაგვარად ჩანს, მაგალითად მემარცხენეებისთვის როგორც ანტი-მუშებრივი ან ულტრანაციონალისტური; ისლამისტებისთვის, როგორც ანტი-ისლამური და სეკულარული; ეთნიკური ქურთებისთვის როგორც ანტი-ქურთული და ლიბერალ-დემოკრატებისთვის როგორც ანტი-დემოკრატიული და ანტილიბერალური.
როგორც აღნიშნა თურქეთის ყოფილმა პრემიერ-მინისტრმა ბიულენთ ეჯევითმა, მრავალფეროვნება აზრის ასახავს უთანხმოებას იმის შესახებ, თუ რას წარმოადგენს ღრმა სახელმწიფო.
ერთ-ერთი ახსნაა, რომ „ღრმა სახელმწიფო“ არ არის ალიანსი, მაგრამ რამდენიმე ჯგუფის ერთობაა, რომელიც ანტაგონისტიკულად მუშაობს კულისებში, ხოლო თითოეული წევრი მუშაობს საკუთარი დღის წესრიგზე დაყრდნობით.
ღრმა სახელმწიფოს სხვა ახსნა ქსელის სასარგებლოდ განსაზღვრავს მას, როგორც ბატონობის ტიპი ჩამოყალიბებული უმაღლესი სამხედრო ავტონომიის დონეზე, რომელიც საშუალებას აძლევს უსაფრთხოების აპარატს დაარღვიოს ფორმალური დემოკრატიული ინსტიტუტები და იყენებს არაფორმალური ინსტიტუტების რეპერტუარს.
ღრმა სახელმწიფოს არსებობა დადასტურდა და გავრცელდა თურქეთში ეჯევითის პრემიერ-მინისტრობისას, მას შემდეგ, რაც გამოცხადდა, რომ თურქეთი იტალიის ოპერაციის გლადიოს და კონტრგერილას ნაწილია.
ღრმა სახელმწიფო — შესაძლო გავლენიანი, ანტიდემოკრატიული კოალიციური ჯგუფები თურქეთის პოლიტიკურ სისტემაში, რომელიც შედგება მაღალი დონის ორგანიზაციებისგან, როგორიცაა სპეცსამსახურები , შეიარაღებული ძალები, უსაფრთხოებს სამსახური, სასამართლო და მაფია.
მათთვის, ვისაც სჯერა მისი არსებობა, პოლიტიკურ დღის წესრიგში ღრმა სახელმწიფო მოიცავს ერთგულებას ნაციონალიზმისადმი, კორპორატიზმისა და სახელმწიფო ინტერესებისადმი.
ძალადობა და სხვა საშუალებებით ზეწოლა ისტორიულად იყო ფარულად მანიპულირების საშუალება პოლიტიკურ და ეკონომიკურ ელიტაზე და უზრუნველყოფდა კონკრეტულ ინტერესების ფარგლებში, ერთი შეხედვით, ეს ყველაფერი მოქცეული იყო პოლიტიკური ლანდშაფტის დემოკრატიულ ფარგლებში.
ყოფილი პრეზიდენტი სულეიმან დემირელი ამბობდა, რომ მსოფლმხედველობა და ქცევა ელიტას, რომელიც წარმოადგენს ღრმა სახელმწიფოს, მუშაობს იმისთვის, რომ დაიცვან ეროვნული ინტერესები, რომელიც დიდი ხნის რწმენის თანახმად, მომდინარეობს ოსმალეთის იმპერიის დაშლიდან, რომ თითქოს ქვეყანა ყოველთვის „ზღვარზეა“.
ღრმა სახელმწიფო“ წარმოიშვა თურქეთში 1990-იან წლებში, როდესაც სამხედროებმა დაიწყეს თანამშრომლობა ნარკომოვაჭრეებთან და მკვლელებთან ქურთი მეამბოხეების წინააღმდეგ ბრძოლის დროს.
სავარაუდოდ, არალეგალური ქსელი“ თურქი „სამხედრო მოსამსახურეებისა და მათი სამოქალაქო მოკავშირეების“, რომლებიც ათეული წლის განმავლობაში, „ახშობდნენ და ზოგჯერ კლავდნენ დისიდენტებს, კომუნისტებს, ჟურნალისტებს, ისლამისტებს, ქრისტიან მისიონერებს და უმცირესობათა წარმომადგენლებს, ანუ იმ პირებს, რომლებიც საფრთხეს უქმნიდნენ ეროვნულ მიზნებს“ ;
შავი მმართველები“ პოლიციისა და სპეცსამსახურებს შორის, თავისთავებს თვლიან უფლებამოსილებს, რომ მიიღონ გადაწყვეტილება, თუ ეს ეხება „ქვეყნის უმაღლეს ინტერესებს“ .
ფორმირებები, როგორიცაა „ “ (; 1993 წლის თურქეთის სავარაუდო სამხედრო გადატრიალების ორგანიზატორები), „ “ და -ი, სხვადასხვა წყაროების მიხედვით, აგრძელებენ საიდუმლო მოქმედებას არმიასა და მის ფარგლებს გარეთ.
ეს ჯგუფები და ფორმირებები, ფართო მიზნად ისახავდნენ თურქეთის ისლამიზმისა და სეპარატიზმისგან დაცვას, თუმცა, ასევე გამოიკვეთა მათი ულტრანაციონალისტურ და მაფიოზურ ჯგუფებთან კავშირი, აგრეთვე ქურთულ დაჯგუფებებთან, როგორიცაა კავშირი ქურთულ ჰიზბულაჰთან.
ამ სხვადასხვა ჯგუფებს შეიძლება ჰქონდეთ კავშირი ერგენექონის ორგანიზაციასთან, რომელსაც გააჩნია მსგავსი დღის წესრიგი ისეთ საკითხებში, როგორიცაა მაგალითად 2003 წლის „უროს ოპერაცია“, რისი დეტალებიც გაურკვეველია.
ყოფილი პრეზიდენტი და გენერალი ქენან ევრენი, რომელიც 1980 წლის სახელმწიფო გადატრიალების ერთ-ერთი ორგანიზატორია, თავის მემუარებში წერს, რომ 1980 წლის 5 მაისს შეხვდა პრემიერ-მინისტრ სულეიმან დემირელს, სადაც დემირელმა მას სთხოვა, რომ -ის თანამშრომლები გამოიყენონ ტერორისტებთან ბრძოლაში, როგორც ჩანს ამით დემირელმა ევრენს 1972 წლის 30 მარტს, სოფელ ქიზილდერესთან მომხდარ ინციდენტზე მიანიშნა.
იმავდროულად, ყოფილმა პრემიერ-მინისტრმა, თანსუ ჩილერმა ორივე მხარე — „ვინც მოკლა სახელმწიფოსთვის და ვინც დაიღუპა სახელმწიფოსთვის“, გმირებად გამოაცხადა.
ქენდალ ნეზანი, პარიზის ქურთულ ინსტიტუტიდან ამბობს, რომ აბდულაჰ ჩათლი, რომელიც სუსურლუკის ავარიის შედეგად დაიღუპა და რუხი მგლების ლიდერი იყო, „ითვლება გლადიოს თურქული ფილიალის მიწისქვეშა ოპერაციების ერთ-ერთ მთავარ დამნაშავედ.
ასევე ჩათლი გამოჩნდა ეროვნული ავანგარდის დამფუძნებლის, სტეფანო დელე კიაიეს კომპანიაში, ლათინურ ამერიკაში მოგზაურობისას და 1982 წლის სექტემბერში მიამიში ვიზიტისას.
გაზეთ „“-ის ჯურნალისტან, დერია საზაქთან ინტერვიუს დროს, რესპუბლიკური სახალხო პარტიის ყოფილმა წარმომადგენელმა სულეიმან გენჩმა განაცხადა, რომ -მ ისეთი გავლენა მოახდინა თურქეთის შეიარაღებულ ძალებზე ხელის შეშლაში, რომ ღრმა სახელმწიფოდ მიიჩნია.
1978 წელს გენჩმა საპარლამენტო საგამოძიებო ჯგუფის შექმნა მოითხოვა, მაგრამ პარტიის თავმჯდომარე და პრემიერ-მინისტრი ბიულენთ ეჯევითი ამტკიცებდა, რომ იგი ამ საკითხზე ესაუბრა -ის უფროსს ქემალ იამაკს, რომელმაც განაცხადა, რომ არ ჩაერეოდა სამოქალაქო საქმეებში და პოლიტიკოსებს არ უნდა გაეგრძელებინათ გამოძიება.
ჩათლის გარდა, თურქეთის სადაზვერვო სამსახურები იყნებდნენ სხვა ულტრანაციონალისტებს, მათ შორის მეჰმეთ ალი აღჩა , ჰალუკ კირჯი, იბრაჰიმ ჩიფთჩი, ტუგაი მარაშლი, იაჰია ეფე, ორალ ჩელიქი, მეჰმეთ შენერი, ალაატინ ჩაქიჯი, ნურულაჰ თევფიკ აღანსოი, ალი იასაკი, აბუზერ უღურლუ და ბექირ ჩელენქი.
1990-იან წლებში, ამ ადამიანებმა, რომლებიც უშიშროების ძალებთან კონტაქტებს ინარჩუნებდნენ, ჩართულები იყვნენ სხვადასხვა უკანონო ქმედებებში (მათ შორის აზარტულში, ნარკოტიკებით უკანონო ვაჭრობასა და ფულის გათეთრებაში), რაც 1996 წლის სუსურლუკის სკანდალის დროს გამოიკვეთა.
ტერმინი გამოიყენება ეგვიპტის სამხედრო/უსაფრთხოების ქსელების მიმართ, რომლებიც გააქტიურდნენ განსაკუთრებით შეიარაღებული ძალების უმაღლეს საბჭოში 2011 წლის რევოლუციის შემდეგ.
ისინი წარმოადგენენ „არადემოკრატიულ ლიდერებს ქვეყნის შიგნით“, რომელსაც არ ეხება არავითარი პოლიტიკური ცვლილება და „დამოუკიდებელია ნებისმიერი პოლიტიკური ცვლილებისგან“.
ისინი „ხშირად იმალებიან ბიუროკრატიული ფენების ქვეშ“ და არ ასრულებენ „სრულ კონტროლს ყოველთვის“, მაგრამ გააჩნიათ „რეალური კონტროლი მნიშვნელოვან რესურსებზე “.
მაგალითად, სულთან სელიმ -მ , შექმნა საიდუმლო კომიტეტი, რომელიც არსებითად მისი პირადი არმია იყო და მას იცავდა, რადგან მას რამდენიმეჯერ თავს დაესხნენ რუსეთისა და ავსტრიის წინააღმდეგ, 1787-1792 წლების ომების შემდეგ.
მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ, ღრმა სახელმწიფოს ორგანიზებული და ინსტიტუციონალიზებული ფორმა შეიქმნა აშშ-ის ხელმძღვანელობით, რათა წინააღმდეგობა გაუწია შესაძლო საბჭოთა შემოჭრას, რომელიც შეიქმნა ომის სპეციალური სამმართველოს ბაზაზე.
ს, რომელსაც ზოგიერთები „თურქულ გლადიოს“ უწოდებდნენ, ორგანიზაციის ყოფილმა ლიდერმა ქემალ იამაქმა აღწერა, როგორც წინააღმდეგობის ჯგუფი.
რობერტ ვორფი ამტკიცებს, რომ ტერმინი „ღრმა სახელმწიფო“ ქსელს, რომელიც თურქეთის გარდა რეგიონის სხვა სახელმწიფოებშიც მოქმედებს, სადაც მთავრობა თანამშრომლობს: კონტრაბანდისტებთან და ჯიჰადისტებთან , ავღანეთის ომის ჯიჰადისტ ვეტერანებთან , და სხვა კრიმინალებთან, რომლებიც წარმოადგენენ არარეგულარულ არმიას .
უახლესი ბრალდება არსებობაზე ამჟამინდელი პრეზიდენტისგან , რეჯეფ თაიფ ერდოღანისგან მოდის, რომელმაც 2007 წლის 26 იანვარს, თურქული სატელევიზიო არხის „ 7“-ის სატელევიზიო შოუს „ “-ის ეთერში საუბრისას განაცხადა, რომ მას სჯერა ღრმა სახელმწიფოს არსებობის:
მუსტაფა ქემალ ათათურქი გამოიყენა ასეთი საიდუმლო საზოგადოებები , რომელიც დღეს სპეციალურ ძალას წარმოადგენს, რომ შემდგომში რესპუბლიკური საქმე წინ წამოეწია.
მინიმუმ ერთმა აკადემიკოსმა სცადა დაემტკიცებინა, რომ „არსებობს ურთიერთდამოკიდებულება სამხედრო ისტორიულ პროცესებსა და სახელმწიფო დანაწილებასა და ორგანიზებულ დანაშაულს შორის“.
ჟან-პიერ ფილიუ აღნიშნავს ეგვიპტის მამლუქებს და ლევანტს შორის არსებულ მსგავსებას დღევანდელ ახლო აღმოსავლეთის უსაფრთხოების სამსახურებს შორის.
ყოფილი პრეზიდენტი სულეიმან დემირელი ღრმა სახელმწიფოს ფენომენი აღწერა, როგორც სამხედროების სინონიმი, რომლებსაც შეუძლიათ ტურბულენტულ პერიოდში ლეგიტიმური სახელმწიფოს დაქვემდებარება.