polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
შემდეგ კი გახდა ხერხემლიანი ცხოველების პალეოანთროპოლოგიის (ეს არის პალეოანთროპოლოგიის ერთ - ერთი უდიდესი დარგი, რომელიც დაეძებს და იკვლევს გადაშენებული ხერხემლიანი ცხოველების ცხოვრების წესს, საქციელს, რეპროდუქციასა და ზოგადად მათ არსებობას მათი ნარჩენების საშუალებით) პროფესორი პოიტიერსის უნივერსიტეტში, კონკრეტულად კი ჩლიქოსანი ცხოველების განხრით.
რაიმე კულტურული სპეციფიკური თავისებურებების კვალი აღმოჩენილი არ არის, მაგრამ ივარაუდება, რომ ბაჰრელგაზალის კულტურა უნდა ყოფილიყო სხვა ავსტრალოპითეკების მსგავსი, რომლებიც ცხოვრობდნენ აფრიკაში იმავე პერიოდში.
ის სავარაუდოდ იყენებდა პრიმიტიულ იარაღებს, როგორიცაა ჯოხები და სხვა ნაკლებად მტკიცე მცენარის ნაწილები, რომელიც მათ ირგვლივ ადვილი მოსაპოვებელი იყო.
შესაძლოა ისინი იარაღად ასევე იყენებდნენ ქვებსაც, მაგრამ არ არსებობს კვალი, რომელიც დაადასტურებდა, რომ ისინი ამ ქვებს გარკვეულ ფორმებს აძლევდნენ ან რაიმენაირად ზემოქმედებდნენ მასზე.
ერთ-ერთი ავსტრალოპითეკის სახეობა აფრიკაში 2 მილიონი წლის წინ ჰომო სახეობად ჩამოყალიბდა და ნელ-ნელა მოხდა ევოლუცია ჰომო საპიენსამდე.
ავსტრალოპითეკუს ბაჰრელგაზალთან ერთად უნდა აღინიშნოს, რომ მაშინ როდესაც სხვადასხვა მეცნიერები მსოფლიოს სხვადასხვა უნივერსიტეტებიდან ამ აღმოჩენაზე კამათობდნენ, მიშელ ბრანეტის გუნდმა, კერძოდ კი ჩადელმა სტუდენტმა 2001 წელს იმავე ტერიტორიაზე აღმოაჩინა თითქმის სრულიად შემორჩენილი თავის ქალა, რომელსაც ტუმაი დაარქვეს.
ექსპედიიციის წევრებს დრესაც ჰგონიათ და ამტკიცებენ, რომ ეს ჩადენსისი, ჰომინიდი იყო, ხოლო ნაწილი ფიქრობს, რომ ის მაიუნებს მიეკუთვნება.
ემალის ჩამოყალიბებას ადამიანებში კარგვეული დროითი ჩარჩოები აქვს და რადგან ის ისეთი ქსოვილია, რომელიც ერთხელ ყალიბდება და მისი რეკონსტრუქცია აღარ ხდება, ჰიპოლაფსია შეგვიძლია გამოვიყენოთ როგორც მარკერი სხვადასხვა კრიტიკული პერიოდებისა ინდივიდუალური ორგანიზმების ზრდისა და განვითარების პროცესში.
გადამწყვეტი მომენტი მის ცხოვრებასა და კარიერაში დადგა მაშინ, როდესაც მან გაიგო, რომ პალეოანთროპოლოგი დევიდ პილბიმი ეძებდა განამარხებული მაიმუნებისა და ჰომინიდების წინაპარი ორგანიზმების ნარჩენებს პაკისტანში.
ამ ამბავმა შთააგონა მიშელ ბრანეტი, რომ ჩამოეყალიბებინა საკუთარი გუნდი ემილი ჰეინცთან ერთად და მასაც ეძებნა მაიმუნებისა და ადრეული ჰომინიდების ნარჩენები პაკისტანისა და ავღანეთის საზღვრებთან.
მიწის ზედაპირს ფარავს ხუთ სანტიმეტრიანი მინერალებით გაჯერებული ნალექი, რომლის აკუმულირებაშიც დიდი როლი შეასრულა დაღმართზე მომდინარე წყალმა და ქარმა.
რაც შეეხება სტრატიგრაფიულ კონტექსტს, ყველა ვარაუდი ეყრდნობა ნამარხის ორი მნიშვნელოვანი ჰომინიდური ნაწილის თავდაპირველ ადგილსამყოფელს და აღმოჩენის კონკრეტულ ლოკაციას, რომელზეც განსხვავებული მოსაზრებები არსებობდა.
საბოლოოდ, 1994 წლიდან 2002 წლამდე ჩადიში ჩატარებულ პალეონტოლოგიურ ექსპედიციებზე პასუხისმგებელმა პირმა ოფიციალურად გამოაცხადა აბელისა და ავსტრალოპითეკ ტჩანდესისის ნიმუშების კონკრეტული თავდაპირველი ადგილსამყოფელი - კორო ტორო, არეალი 12.
მეცნიერ ბრანეტის წინაშე წარდგა ახალი შესაძლებლობა, როდესაც ჩადის მთავრობამ ექსპედიციის წევრებს საშუალება მისცა საკუთარი სამუშაოები განეხორციელებინათ ჯურაბის უდაბნოში, ჩადში.
პალეოანთროპოლოგმა მიშელ ბრანეტმა ჩამოაყალიბა ფრანგულ - ჩადური პალეოანთროპოლოგიური მისია, რომელშიც ერთიანდებოდა, როგორც პოიტიერსის უნივერსიტეტი, ასევე ენ ჯამენას უნივერსიტეტი და .
თუმცა, აბელის ყბასა და კბილებს ბევრი საერთო მახასიათებელი აქვს სხვა ავსტრალოპითეკებთან, რაც საშუალებას გვაძლევს ტვინზეც გვქონდეს გარკვეული წარმოდგენა.
კერძოდ, ვარაუდობენ, რომ ბაჰრელგაზალის ტვინის მოცულობაც ახლოს უნდა იყოს სხვა ავსტრალოპითეკინების მონაცემებთან, ანუ მისი სავარაუდო ზომაა 400-500 კუბური სანტიმეტრი.
ამ ფაქტსაც აქვს ნიმუშების განამარხებასთან გარკვეული კავშირი, ვინაიდან აქლემებს შეუძლიათ გადაადგილების დროს კიდევ უფრო ღრმად ჩამარხონ ობიექტები რბილ სუბსტრატში ან ზედაპირზე მდებარე ობიექტები გაცვითონ და გადააადგილონ.
ამ აღმოჩენამ დიდი დავა და კამათი წარმოშვა მეცნიერებს შორის, რომელიც გამოწვეული იყო მისი აღმოჩენის ადგილმდებარეობით რადგან აქამდე მხოლოდ აფრიკის სამხრეთ და აღმოსავლეთ ნაწილებში პოულობდნენ ჰომინიდთა ნარჩენებს.
მისი ზუსტი და მეცნიერული დახასიათება შემდეგია: ის განეკუთვნება ცხოველთა სამეფოს, აქვს ქორდასტან დაკავშირებული ქორდალური არხი, კლასის მიხედვით შედის ძუძუმწოვართა კლასში, ოჯახითა და ქვეოჯახით კი ჰომინიდთა რიგებს მიეკუთვნება.
მალის ჰიპოპლაზია არ არის უბრალოდ პალეოპათოლოგიის შესასწავლად გამოყენებული, მან შეიძება დიდი როლი ითამაშოს ბაჰრელგაზალის სამომავლო შესწავლაში, როგორც კბილის მინერალიზაციის ქრონოლოგიურმა მარკერმა.
როგორც პიერ ფრონტი ამბობს, იმ დაავადებებს, რომელიც პაციენტს ბავშვობაში გადააქვს, შესაძლოა გარკვეული გავლენა ჰქონდეს დენტალურ ცვლილებებზე და მყარი კბილის ქსოვილის ფორმირების დროს სპაზმებზე.
ქვედა ყბის კბილები არის მუქი ყავისფერი, რაც განამარხების პირობებმა გამოიწვია: ნამარხი გაჟღენთილია იმ მინერალებითა და მეტალური ოქსიდებით, რომელიც ლოკაციის გეოლოგიურ ფენაშია წარმოდგენილი, რამაც განაპირობა კბილის ემალის მსგავსი ელფერი.
მეცნიერები მუშაობდნენ ამ სახეობის კვების ტიპის დეტალურ რეკონსტრუქციაზე და დადგინდა, რომ ისინი ძირითადად იკვებებოდნენ მცენარეებით და შესაძლოა მცირეოდენი ხორცითაც.
ფილმა ახალი სახელწოდება მიიღო — „ “, რეჟისორის სკამზე დაჯდა სკოტ კუპერი, ცნობილი ჩანახატებით ფილმებისთვის „გადარეული გული“ და „ჯოჯოხეთიდან“, ხოლო დეპი დაბრუნდა პროექტში.
ფილმი დაფუძნებულია რეალურ მოვლენებზე, სიუჟეტის ცენტრში უაიტი ბალჯერის ცხოვრების ისტორიაა — უპრინციპო და დაუნდობელი ყაჩაღის, რომელმაც შეძლო დიდი ხნის მანძილზე პოლიციის მოტყუება და მათთან თანამშრომლობა , ასევე გფბ-ს აგენტების, რომლებსაც განზრახული ჰქონდათ მისი დაჭერა.
ზეინაბ ხანლაროვამ შეასრულა ლეილის როლი "ლეილი და მაჯნუნი"-ს ოპერაში, ასლი როლი შეასრულა "ასლი და ქარამის" უზეირ ჰაჯიბეკოვის ოპერაში, ასევე არაბზანგის-ის როლით მონაწილეობდა მაგომაევის "შაჰ ისმაილი" ოპერაში და სხვებში.
ხანლაროვას რეპერტუარში შედის ისეთი კომპოზიტორების სიმღერები, როგორიცაა ტოფიკ გულიევი, არიფ მალიკოვი, ალექფერ თაღიევი, ემინ საბითოღლუ, ყარა ყარაევი, ფიქრეტ ამიროვი და ბევრი სხვა ცნობილი კომპოზიტორი.
ხანლაროვას წარმატებით შეასრულებული აქვს სიმღერები რუსულ, სომხურ, უკრაინულ, მოლდავურ, ქართულ, სპარსულ, არაბულ, ჩინურ, ინდურ, თურქულ და სხვა მრავალ ენებზე.
ხანლაროვას 50 წლიანი კარიერის მანძილზე, ჰქონდა კონცერტი: რუსეთში, უკრაინაში, ლატვიაში, მოლდოვაში, ბელარუსში, ყაზახეთში, უზბეკეთში, თურქმენეთში, ინდოეთში, ჩინეთში, ირანში, ერაყში, ეგვიპტეში, ისრაელში, თურქეთში, საქართველოში, სომხეთში, ბულგარეთში, გერმანიაში, პოლონეთში, უნგრეთში, ავსტრიაში, ფინეთში, შვედეთსა და ჩეხეთში.
1961 წელს დაამთავრა ასაფ ზეინალის სახელობის ბაქოს მუსიკალური სკოლა და გახდა აზერბაიჯანის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო აკადემიური თეატრის სოლისტი.
ინტერესები: ზოგადი ფსიქოლოგია, ექსპერიმენტული ფსიქოლოგია, მუსიკის ფსიქოლოგია, ფსიქოფიზიოლოგია და კომპარატიული ფსიქოლოგია, ფსიქოლოგიის ფილოსოფია და თეორიული ფსიქოლოგია, კოგნიტური ეტოლოგია (ადამიანისმაგვარ მაიმუნებზე იკვლევდა მოვლენას, რომელსაც მან ინსაიტი უწოდა).
1921 წელს გახდა გეტინგენის უნივერსიტეტის პროფესორი; 1935-1958 წლებში იყო სუოთმორის კოლეჯის პროფესორი; ამერიკის ფსიქოლოგიური ასოციაციის პრეზიდენტი ; გერმანიის ფსიქოლოგიური საზოგადოების საპატიო პრეზიდენტი ; პენსილვანიის, ჩიკაგოს, ფრაიბურგის, მიუნსტერის, ტუბინგენის, უფსალას უნივერსიტეტების საპატიო დოქტორი.
დღის განმავლობაში ტროფოსფეროში არსებული რეაქციაში შედის ნახევრად-დაჟანგულ ორგანულ ნაერთებთან )ან პეროქსილის რადიკალთან და წარმოქმნის 2-ს, რომელიც დღის სინათლით ფოტოდისოცირდება და წარმოქმნის -ს:
ამ ოქსიდების ბევრი დაჟანგული და აღდგენილი სახით წარმოქმნილი ნაერთები არსებობს: ნიტრიტები , ნიტრიტები , ნიტრონიუმის იონი და ნიტროზონიუმის იონი :
წყალთან შეხებისას ები აზოტმჟავას წარმოქმნიან, რომელიც მიწაში მოხვედრისას ნიტრატებს წარმოქმნის, რომელიც ერთ-ერთი ყველაზე სასარგებლო სასუქია მცენარეებისათვის.
მსხვერპლთა რაოდენობა დღეისათვის ჯერ კიდევ უცნობი რჩება და სხვადასხვა დაუზუსტებელი მონაცემებით, შესაძლოა, შეადგინოს 7 ათასამდე ადამიანი (რესპუბლიკა ბელარუსის გენერალური პროკურორის ო. ბაჟელკოს მონაცემებით), არანაკლებ 30 ათასი ადამიანი , 100 ათასამდე ადამიანი , 102-დან 250 ათასამდე ადამიანი , 250 ათასი ადამიანი (ვროცლავის უნივერსიტეტის პროფესორის ედისლავ ვი9ნიცკის მიხედვით) და მეტი .
1993 წლიდან კუროპატის ტყის მასივი შეტანილია ბელარუსის ისტორიულ-კულტურული ღირებულების ძეგლთა სიაში, როგორც 1930-1940-ანი წლების პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლთა დაკრძალვის ადგილი.
მას გააჩნია ისტორიულ-კულტურული ღირებულების პირველი კატეგორიის ძეგლის სტატუსი, რაც ბელარუსის კანონების მიხედვით ნიშნავს იმას, რომ ძეგლი წარმოადგენს განსაკუთრებულად უნიკალური სულიერი, ესთეტიკური და დოკუმენტური ღირებულების საერთაშორისო ინტერესის საგანს.
1928 წელს, როდესაც აფიფე ესწრებოდა თურქული კლასიკური მუსიკის კონცერტს, შეხვდა სელაჰათინ ფინარს , რომელიც მუსიკალური ინსტრუმენტის ტამბურის ვირტუოზი იყო.
ერთად ყოფნისას, სელაჰათინ ფინარმა თავიანთ ცხოვრებაზე დაწერა რამდენიმე მუსიკალური ნაწარმოები, რომლებიც მოგვიანებით კლასიკური მუსიკის ნაწარმოებად იქცა.
1923 წელს, ქემალ ათათურქმა დააფუძნა ახალი რესპუბლიკა და გააუქმა ოსმალეთის ეპოქის აკრძალვები, რომელიც ეხებოდა სცენაზე მოქმედ მაჰმადიან ქალებსაც.
შეშფოთებული მისი ნივთიერებისადმი დამოკიდებულებით, მეგობრებმა კონსერვატორიდან, ჟალე წაიყვანეს ბაქირქიოის ფსიქიატრიულ საავადმყოფოში თერაპიისათვის.
აფიფე ჟალე (; დ. 1902, სტამბოლი, ოსმალეთის იმპერია — გ. 24 ივლისი 1941, სტამბოლი, თურქეთი) — თურქი მსახიობი, რომელიც ცნობილია, როგორც პირველი მაჰმადიანი თეატრის მსახიობი თურქეთში.
ველდი — ვრცელი მშრალი პლატო სამხრეთ აფრიკაში, უპირველეს ყოვლისა სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში, მდებარე ლიმპოპოსა და ვაალის მდინარეებს შორის და მდინარე ორანჟის ზედა დინებაში.
აქტიურად მონაწილეობდა 1905 წლის რევოლუციაში; პოლიტიკური საბაბით იყო დაპატიმრებული 1905 წელს; ციხიდან გაათავისუფლეს ამნისტიით 1905 წლის 17 ოქტომბრის მანიფესტის გამოცემის შემდეგ.
ამავე წლიდან მუშაობდა პედაგოგად თბილისის სათავადაზნაურო გიმნაზიაში; მცირე ხნის შემდეგ, როგორც „პოლიტიკურად არასაიმედო“ პირს არ მისცეს მასწავლებლობის საშუალება ტფილისში და გადავიდა ქუთაისის ქართულ სათავადაზნაურო გიმნაზიაში.
1912 წელს დაბრუნდა ტფილისში, სადაც აგრძელებდა ლექციების კითხვას „სახალხო უნივერსიტეტში“ და მუშაობდა ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოებაში.
გრიგოლ ნათაძე დაიბადა 1878 წელს ტფილისის გუბერნიის, გორის მაზრის სოფიელ კასპში, ტფილისის მოქალაქის - „ხალხოსანი” იასონ ივანეს ძე ნათაძის ოჯახში.
1898 წელს შევიდა კიევის უნივერსიტეტის ისტორიულ-ფილოლოგიურ ფაკულტეტზე; სწავლის დროს სტუდენტურ დემონსტრაციებში მონაწილეობის გამო 1901 და 1902 წლებში ორჯერ გარიცხეს უნივერსიტეტიდან.
1924 წლის 8 ივნისს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში; 1926 წლის 15 დეკემბრიდან არჩეული იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორად, მუშაობდა მსოფილო ისტორიის და პედაგოგიურ ფაკულტეტებზე.
შემდგომ წლებში, სხვადასხვა დროს მუშაობდა ამიერკავკასიის და საქართველოს კომუნისტურ უნივერსიტეტში, პედაგოგიურ ინსტიტუტში, ცენტრალურ არქივში, მარქსიზმ-ლენინიზმის ინსტიტუტის თბილისის ფილიალში; იყო საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის წევრი.
განახორციელა ერთობლივი პროექტები ჰარვარდის უნივერსიტეტთან, ლონდონის ხელოვნების სამეფო აკადემიასთან და ნორვეგიის დიზაინის საბჭოსთან ერთად ინკლუზიურ/უნივერსალურ დიზაინზე და იძულებით გადაადგილებულ პირებთან.
წიგნი 13 , რომელიც მოგვითხრობს მატარებლის ავარიის გამოცდილებას, დაწერილი დედამისთან, აიშე იონალთან ერთად, გახდა საუკეთესო გამყიდვადი წიგნი თურქეთში.
ფავეი მუშაობდა გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ოფისში, სადაც პასუხისმგებელი იყო საგარეო ურთიერთობათა და ჰუმანიტარული დახმარების საკითხებში ისეთ ქვეყნებში, როგორიცაა ალჟირი, ეგვიპტე, ირანი, ლიბანი და სირია.
მუშაობდა ცენტრალური ევროპის პრეს-სპიკერად უნგრეთში და მოგვიანებით, როგორც ადამიანის უფლებათა დაცვის სახელშეკრულებო ორგანოს მდივნად გაეროს ადამიანის უფლებათა დაცვის უმაღლესი კომისარის ოფისში.
ლალი კანდელაკი სხვადასხვა თეატრების სცენებზე ცეკვავდა მსოფლიო ბალეტის ვარსკვლავებთან: იგორ ზელენსკისთან , ანხელ კორელასთან, დევიდ ჰოლბერგთან , ანდრეი უვაროვთან, იური კლევცოვთან, დიმიტრი ბელოგოლოვცევთან ერთად.
2007-2013 წლებში მონაწილეობდა საქართველოს სახელმწიფო ბალეტის გასტროლებში აშშ, იაპონიაში, ეგვიპტეში, უკრაინასა და სომხეთში, სადაც წამყვანი პარტიები იცეკვა „გედების ტბაში“, „დონ კიხოტსა“ და „ჟიზელში“.
2008 წელს შვედეთის სამეფო ბალეტის დასთან ერთად მონაწილეობდა ჩინეთში გამართულ გასტროლზე, სადაც ოდეტა-ოდილიას პარტია იცეკვა ბალეტში „გედებისტბა“.
ფადეეჩევის ბალეტებში: ოდეტა-ოდილია , ჩელიტა , ჟიზელი , ფერია დრაჟე ; ჯულიეტა ; მარი ; ბოშა ქალი ; ლაურენსია („ლაურენსია“, ვ. ჭაბუკიანის ქორეოგრაფია, ნ. მაღალაშვილის რედაქცია); ტიტანია ; სოლო პარტიები ჯ.
1990 წელს დაამთავრა თბილისის ვახტანგ ჭაბუკიანის სახელობის სახელმწიფო ქორეოგრაფიული სასწავლებელი (პედაგოგები ვახტანგ ჭაბუკიანი, ნინა დიდებულიძე, მარგარიტა გრიშკევიჩი).
ამ მხრივ აღსანიშნავია სვანეთში დამოწმებული „სულის დაჭერის“ წესი: როცა ვინმე სახლიდან შორს გარდაიცვლებოდა და გვამს სახლში მიიტანდნენ, იწყებოდა ზრუნვა მისი სულის დაბრუნებაზეც.
იქიდან გამომდინარე, რომ ეს იარაღები ნაპოვნია საქონლის დასაკლავ ტერიტორიაზე, შეგვიძლია ვთქვათ რომ ჰომო-ჰაბილისი უფრო მეტად შემგროვებელი იყო ვიდრე მონადირე.
ამ რაოდენობამ აიძულა ისინი თავის დროის 20 % დაეხარჯათ წმენდაზე და მუშაობდნენ იმ საკითხებში თუ როგორ გაერთვათ თავი ცხოვრებისთვის დარჩენილ დროს.
ჰომო ჰაბილისი ცხოვრობდა 1 მილიონი წლის განმავლობაში, მაგრამ მიუხედავად ამხელა რიცხვისა ამ სახეობამ ვერ მოახერხა, რომ დაეხვეწათ სამუშაო იარაღების ეფექტიანობა მათი არსებობის განმავლობაში.
დაახლოებით 300 000 წლის წინ ორი ახალი სახეობა — ჰომო-ჰაიდელბერგენსისი და ნეანდერტალი გახდნენ ჰომო-ერექტუსის კონკურენტები, სანამ იგი არ გადაშენდებოდა.
ჩვენ ვიცით რომ ნეანდერტალელები ამის გამო პრევერბალური იყვნენ და ჰქონდათ თავის ქალის ისეთი აგებულება, რომელიც ხელს არ უწყობდა მეტყველებას, მაგრამ მიუხედავად ამისა მათ შექმნეს სამი ახალი იარაღი, რომელიც უკვე რამდენიმე განსხვავებული მატერიისგან იყო შექმნილი, ხელშემწყობი უფრო ფართო ნადირობისთვის.
მათი უნარი, რომ ქვების ბოლოები უფრო ბასრი გაეხადათ იყო განმაცვიფრებელი და ჰომო-ერექტუსის მსგავსად, მანაც შეძლო ეს გადაეცა თაობებისთვის მეტყველების უნარის გარეშე.
ნეანდერტალელი ასევე ქმნიდა ქვისგან კერებს და ღრანტეებს, რაც მიგვანიშნებს მუდმივი საცხოვრებლის შენებისკენ და სოციალურ ორგანიზაციისკენ, რომელიც გულისხმობდა ნათესაობრივ კლანებზე.
ზოგი პალეონტოლოგი ფიქრობს რომ ჰომო-ჰაბილისი არ განსხვავდებოდა ფსიქიკურად ავსტრალოპითეკინისგან და უფრო უკეთ აღიქმებოდა როგორც ადრეული ავსტრალოპითეკინი ან ადრეული ჰომო-ერექტუსი, როცა ისინი იქცნენ მეტად შემგროვებლებად სავანებში.
ავსტრალოპითეკინის ტვინი სტაბილური იყო, რადგან ხორცის შემგროვებლური დიეტა ძლივს აკმაყოფილებდა მოთხოვნებს და ვერ შეედრებოდა ტყის ხილით გამდიდრებულ დიეტას.
შეიძლება მათი იარაღები ისეთივე განვითარებული არ იყო როგორიც ჰაბილისის, მაგრამ კარგი იყო ძვლის გასატეხად და ძვლის შემადგენელობის გამოსათავისუფლებად, რომელიც დიდხანს იყო საჭმელად ვარგისი.
ბიკერტონი ამბობს, რომ ამ ყველაფერმა განაპირობა ჩვენს წინაპრებში ტვინის ზომის გასამმაგება, მაგრამ არ უნდა შეგვეშალოს რომ ტვინის ზომის ზრდა არაფერ შუაში არ არის ენის ჩამოყალიბებასთან.
ჰომო-ერექტუს ჰქონდა უფრო ფართო იარაღების მრავალფეროვნება, ჰქონდა წინამორბედ ჰომინიდებთან შედარებით და მათი კომუნიკაციური მარაგი და ზოგადად სოციალიზაცია მკვეთრად გაიზარდა.
ასეთ რაღაცებზე ყურადღების გამახვილება შეიძლება იყოს მიზეზი იმ ტენდენციისა, რომ ჰომო-საპიენსის მიერ ახალდაბადებულ ბავშვის თვალებზე დაკვირვება და იგივე ხდება ყველა სურათზე, სადაც ადამიანის სახეა გამოსახული.
ეს უნარები შედარებით სუსტად შეიმჩნევა დღევანდელ შიმპანზეებში, განსაკუთრებით ბონობოებში, რომელთა დეტალური შესწავლით ნათელი ხდება ჩვენ და მათ შორის გარკვეული მსგავსებები.
კიდევ ერთი არგუმენტი იმის დასადასტურებლად, რომ აზროვნება ენაზე ადრე ჩამოყალიბდა არის ის, რომ ჰომო საპიენს ჰქონდა რესურსები გემების ასაშენებლად, რომელიც მათ ავსტრალიის ზღვების გადალახვაში დაეხმარებოდათ, 60 000 წლის წინ.
რილინგის თქმით ადამიანს თავის ტვინში ნეოკორტექსის წილი ბევრად დიდია ვიდრე სხვა მაიმუნებში, ადამიანს განსაკუთრებით გადიდებული აქვს შუბლისწინა და საფეთქლის წილები.
შუბლისწინა მიდამო პასუხისმგებელია ინსტრუმენტალურ ქცევაზე, კონცენტრაციაზე, ემოციურ კონტროლზე და ასევე იმ შემეცნებასა და ემოციებზე, რომლებიც გადაწყვეტილების მიღების დროს აუცილებელია.
უფრო დიდ მარცხენა ნახევარსფეროში გაჩნდა უფრო დიდი ადგილი მეტყველებისთვის, რომელსაც ბროკას ნაწილს უწოდებენ, ამ ნაწილის მეშვეობით გრამატიკულად გამართულად ვლაპარაკობთ.
ვერბალური სიმბოლოების გამოყენებამ ჰომო საპიენსს ნება დართო, რომ ეცხოვრა არა მხოლოდ დღევანდელ სამყაროში, არამედ შესძლებოდა ეცხოვრა აბსტრაქტულ, უფრო მგრძნობიარე სამყაროში, სადაც თავისი ჰიპოთეტური სამყარო ექნებოდა.
როგორც ლედოქსი აღნიშნავს ადამიანის ტვინი ძალზედ ემოციურია და ეს ემოცია არის ჩვენი ადრეული სოციალური ნაწილის განვითარების საწყისი, რომელსაც აინტერესებს ჯგუფში მას ან სხვა წევრს რა ევალება.
ავსტრალოპითეკინის ტვინის ზომის ზრდა აღინიშნებოდა ნეოკორტექსში, რომელმაც შექმნა კიდევ ერთი ფენა ტვინში და შესაბამისად გაჩნდა უფრო მეტი ადგილი სხვა ნეირონებისთვის, უჯრედებისთვის, რომლებითაც ტვინი მუშაობს.
ტვინის მნიშვნელოვანი ნაწილები უცვლელი დარჩა, თუმცა განვითარდა კომუნიკაცია, რომელიც შემდგომში გამოიხატა ფიზიკური ჟესტებით და ხმოვანი სიგნალებით.
ადამიანებმა რა თქმა უნდა დააფიქსირეს, რომ ზედა ნაწილი უფრო ხშირად ინთებოდა ვიდრე ქვედა, თუმცა ეს მარცხენა ტვინისთვის საკმარისი არ არის.
განვითარების არსს, რომ უფრო კარგად ჩავწვდეთ ხაზი უნდა გავუსვათ იმ ფაქტორებს, როგორიცაა ბუნებრივი გარემო, ხელსაწყოები და ტექნოლოგიები, რომლითაც მათ მოახერხეს, რომ თავისი განვითარების გზა ეპოვათ.
მისი აზრით გარემომ უბრალოდ კი არ შეარჩია ის ინდივიდები, რომლებსაც უნდა ელაპარაკათ, ეს შემთხვევით მოხდა და ზოგიერთმა ინდივიდმა განიცადა მუტაცია.
ეს მოხდა ასორმოცდაათი ათასი წლის შემდეგ რაც ნეანდერტალელი გამოჩნდა ევროპაში, მაგრამ ზოგს მაინც სჯერა, რომ ამ ორმა სახეობამ რაღაც პერიოდის განმავლობაში იარსება ერთად ევროპაში.
ჰომო-ერექტუსთან შედარებით, რომელიც არსებობდა 1,5 მილიონი წლის განმავლობაში და ნეანდერტალელთან, რომლებიც მხოლოდ გავრცელებული იყო ევროპის და სამხრეთ აზიის ირგვლივ, ჰომო-საპიენსმა მთელ მსოფლიოში გავრცელება მოახერხა 50 000 წელში.
ასეთი ჩახლართულობის და სირთულის უარყოფითი მხარე ისაა, რომ ადამიანის თავის ტვინი უფრო მიდრეკილია მენტალური გადახვევებისკენ ვიდრე ეს სხვა მაიმუნებშია.
რადგან ამ მინუსებს შედეგიც აქვთ, ადამიანი არის მაღალინტელექტუალური სოციალური არსება, რომელსაც აზროვნება ეხმარება სამყაროში თავის დამკვიდრებასა და გადარჩენაში.
ამ ჰომინიდების ტვინის მოცულობა იყო 450 კუბური სანტიმეტრი, რომელიც ცოტათი მეტია ჩვეულებრივი მაიმუნის ტვინზე და ჰომო საპიენსის ტვინის დაახლოებით 1/3-ს შეადგენს.
ყველაზე მნიშვნელოვანი, რაც მათ ახასიათებდათ, იყო ბიპედალიზმი და ის ფაქტი, რომ მათი ტვინი უფრო მრგვალი იყო ვიდრე შიმპანზეების ტვინი.
უხეშად რომ ავიღოთ ორი მილიონი წლის განმავლობაში დაახლოებით 5 სახეობა ჩამოყალიბდა, მათ შორის აფრიკანუსი, რომლის ტვინის ზომა იყო 500 კუბური სანტიმეტრი და ვარაუდობენ, რომ ჩვენ მის მემკვიდრეობით ხაზს მოვყვებით.
გონების განვითარებაც სოციალურად მომწიფებული გარემოს შედეგია, როდესაც დაიწყეს შემგროვებლობა და მონადირეობა, რომელმაც ხელი შეუწყო მუდმივი საცხოვრებლების შექმნას.
გადაჭარბებულმა საკვების რაოდენობამ, რომელიც გამოწვეული იყო მცენარეების დიდი რაოდენობის გაზრდით და ცხოველების მოშინაურებით, საფუძველი ჩაუყარა ქალაქის ტიპის დასახლებების შექმნას 10 000-12 000 წლის წინ.
ადამიანებს შორის ერთმანეთთან ლაპარაკის 2/3 ნაწილს შეადგენს ჭორაობა სხვა ვინმეზე, ვიდრე ტექნოლოგიურ პრობლემებსა და გადაწყვეტილებების მიღებაზე.
ამ ადგილებში ქვის და ძვლების ნივთები მუშავდებოდა, ასევე აღმოჩენილია გამაოგნებელი ნამარხი ატრიბუტიკა, მაგალითად ტანსაცმელი, ხელსაწყოები და სამკაულები.
ჩვენი ანტიკური მემკვიდრეობის შინაარსი შეიძლება გადმოიცეს შემდეგნაირად: ამბავი სირთულეებისა, პრობლემებისა, გადარჩენისა და ხშირი ადრეული სიკვდილისა მილიონი წლის განმავლობაში.
ნამარხები, რომლებიდანაც ჩვენ დღეს გვაქვს ინფორმაცია, გვაძლევს მინიშნებებს მხოლოდ რამდენიმე წუთის განვითარების შესახებ, ინფორმაცია ძალიან მწირია.
ყველაზე ფართოდ გავრცელებული თარაღის მიხედვით ენის და მეტყველების საწყისად 70 000-35 000 წლის წინანდელი ეპოქა ითვლება, მაგრამ ეს იმას არ ნიშნავს, რომ ჰომო საპიენსს იმ პერიოდში მეტყველება შეეძლო.
ამ ყველაფრის საუკეთესო დასტური შეიძლება იყოს არტიფაქტები, რომლებიც ნაპოვნია, თუმცა მათი დათარიღება არ სცდება 70 000 წელს აფრიკაში, ხოლო 40 000 წელს მთელს მსოფლიოში.
როგორც ჩანს ეს ორი წილი ადამიანს ნამდვილად ევოლუციურად განუვითარდა, განსაკუთრებით ბროკას წილი, იქიდან გამომდინარე, რომ შიმპანზეს მაგალითისთვის უფრო კარგად შეუძლია მეტყველების აღქმა, ვიდრე თვითონ მეტყველება.
კიდევ ერთი სოციალური ფაქტორი, რომელმაც ინტელექტზე იქონია გავლენა არის ჯგუფში სხვადასხვა სახეობების ყოფნა, რადგან ისინი ყოველდღიურად ჭრიდნენ ცხოვრებასთან დაკავშირებულ პრობლემებს, მიუხედავად იმისა, რომ სხვადასხვა მოსაზრებები ჰქონდათ.
ისინი იყენებდნენ წყალს მიგრაციისთვის სამხრეთ საფრანგეთში და სამხრეთ აზიამდეც კი, ხოლო დაბრუნებულიყვნენ ჩრდილოეთ აფრიკაში ზამთარში.
ამ ყველაფერს თუ დროის ცხრილზე განვიხილავთ ვნახავთ, რომ ამ აქტივობებს შორის ძალიან დიდი დროა გასული, ადამიანმა ბიპედალიზმი დაიწყო 5 მილიონი წლის წინ, იარაღები გამოიგონა 2,5 მილიონის წინ, ხოლო ტვინის ზომა გაიზარდა 200 000 წლის წინ.
ის ინდივიდები, რომლებსაც არ შეეძლოთ კოოპერაცია სხვებთან, ან უშვებდნენ სერიოზულ შეცდომებს, რომლის გამოც მათ უხდებოდათ ჯგუფის დატოვება, ხშირად სხვა ცხოველების მსხვერპლნი ხდებოდნენ.
მანამდე 6 მილიონი წლით ადრე, როდესაც ადამიანის ხაზი შიმპანეებს გამოეყო, მათი ტვინის ზომა გასამმაგდა შიმპანზეებთან შედარებით 450-1250 კუბური სანტიმეტრი.
ასევე აღსანიშნავია, რომ ტვინის პლასტიკურობა და მოქნილობა მნიშვნელოვანია და ზოგადად ეხმარება ტვინს ახალი დავალებების ათვისებაში და აზროვნების წესის შეცვლაში.
მეცნიერები დღემდე იკვლევენ თუ როგორ წარმოიშვა მეტყველება, თუმცა ამჯერად იკვლევენ პალეონთოლოგიიდან, სადაც აკვირდებიან ხმის ტრაქტს ჰომინდებიდან და ადრეული ადამიანებიდან.
იმის ნაცვლად, რომ მათ დაადგინონ თუ რომელმა ვოკალიზაციამ მისცა საფუძველი მეტყველების შექმნას, ისინი ეძებენ თუ რომელმა ფიზიკურმა, კოგნიტურმა და სოციალურმა ფაქტორმა განაპირობა ენის წარმოშობა.
ზოგიერთი ევოლუციის ფსიქოლოგები ფიქრობენ, რომ დღევანდელი ადამიანის უნარი, რომელიც ჰომო საპიენსში გაჩნდა, თვითონ განავითარა და ის არ მოდიოდა შიმპანზეების ხაზიდან.
ეს ცვლილება გამოიწვია საკვები რაციონის შეცვლამ, კერძოდ ხორცეულიდან გამომცხვარ პროდუქტზე გადასვლამ, რამაც ტვინს გაფართოების საშუალება მისცა და ასევე გაფართოვდა ყელში ის ადგილი, რომელიც მეტყველებაში ეხმარება ადამიანს.
ავსტრალოპითეკის პირველი ნამარხები დათარიღებულია დაახლოებით 4,4 მილიონი წლის წინ, აქედან უნდა ვიგულისხმოთ, რომ ისინი ცხოვრობდნენ ამ პერიოდამდე რაღაც დროით ადრე.
გაზანიგადან ვიგებთ, რომ მხოლოდ ჰომო საპიენსის ტვინში ენის განვითარების მიზნით, შესაძლებელი გახდა ტვინის ვასკულიზირება და საკმარისი სისხლით მომარაგება.
ყველაზე დეტალური ინფორმაცია რაც ვიცით არის ის, რომ ტვინი განვითარდა ანატომიურად იმ დონეზე, რომ მეტყველება შესაძლებელი ყოფილიყო, ეს ყველაფერი ვიცით აღმოჩენილი ნამარხებიდან.
მეტყველება წარმოიშვა ადამიანისგან, როდესაც ის თვითონ პასუხს სცემდა შინაგან გრძნობებს, როგორებიცაა ტკივილი, გაკვირვება ან სხვა ემოციები: სიცილი, ყვირილი, მძიმედ სუნთქვა.
უნდა აღინიშნოს ის ფაქტი, რომ ჩვენ ადამიანები, იმაზე დიდ ხანს ვცხოვრობთ ვიდრე ჩვენი წინაპრები ცხოვროდბნენ, ასე რომ ძალიან დიდი შანსია რომ ერთ დღეს გადავშენდებით.
ეს დაახლოებით ის დროა, რომლის განმვალობაშიც ადამიანის ტვინი განვითარდა, გამოეყო წინაპრების ხაზს, რომლებიც შემდგომში განვითარდნენ თანამედროვე შიმპანზეებად და მსგავს მაიმუნებად.
კიდევ ერთი ანატომიური ცვლილება, რომელიც ორგანიზმმა მეტყველების გამო განიცადა, არის ყელის და ენის მოცულობის გაზრდა სხვადასხვა ტიპის ხმის გამოსაცემად, რომლის კვალიც ასევე ისრაელში ნაპოვნ ნეადერტალელში აღინიშნება.
ეს ყველაფერი რომ გაირკვეს თითოეული ადამიანის ტვინი უნდა გამოვიკვლიოთ სიღრმისეულად და იქიდან დავადგინოთ ადამინის ტვინის განვითარების დამატებითი სოციალური ფაქტორები.
აღმოჩენილი თავის ქალების გამოკვლევისას არქეოლოგებმა დაადგინეს თუ როგორ გადაეცემოდა სისხლი ალტერალურ ზედაპირებზე, სადაც სისხლძარღვების ანაბეჭდები იყო.
პორტუგალიაში, მიხაკების რევოლუციით ესტადო-ნოვოს რეჟიმის დამხობის შემდეგ, მიგელ ტროვოადა სან-ტომე და პრინსიპის პრემიერ-მინისტრის თანამდებობა ეკავა .
თუმცა, პრეზიდენტსა და მას შორის არსებული ურთიერთობა დაიძაბა, რაც საბოლოოდ, იმით დასრულდა, რომ პრეზიდენტმა კოშტამ, 1979 წელს, პრემიერ-მინისტრის თანამდებობა გაუქმებულად გამოაცხადა.
1990 წლის მაისში, დემოკრატიული კონსტიტუციის მიღების შემდეგ, მიგელ ტროვოადა სამშობლოში დაბრუნდა და საპრეზიდენტო არჩევნებში საკუთარი კანდიდატურა წარადგინა.
1960 წელს, ტროვოადამ, ყოფილ თანაკლასელ მანუელ პინტუ და კოშტასთან თანამშრომლობით, „სან-ტომე და პრინსიპის გათავისუფლების კომიტეტი“ დააარსა, რომელსაც, 1972 წელს, „სან-ტომე და პრინსიპის განმათავისუფლებელი მოძრაობა“ ეწოდა.
2014 წლის 16 ივლისს, იგი გაეროს გენერალური მდივნის სპეციალურ წარმომადგენლად და გვინეა-ბისაუში მდებარე გაეროს ინტეგრირებული სამშვიდობო ოფისის ხელმძღვანელად დაინიშნა.
1991 წელს, ტროვოადამ ქვეყნის ისტორიაში პირველად გამართულ მრავალპარტიულ საპრეზიდენტო არჩევნებში გაიმარჯვა და სან-ტომე და პრინსიპის პრეზიდენტი გახდა.
თანამდებობის დაკავებისას, იგი არც ერთი პოლიტიკური პარტიის წევრი არ იყო, მაგრამ პირველი ვადის მიწურულს, მან ახალი პოლიტიკური პარტია — „დამოუკიდებელი დემოკრატიული მოძრაობა“ ჩამოაყალიბა.
პრეზიდენტმა ტროვოადამ, თანამდებობა 2001 წლის 3 სექტემბერს დატოვა, მას შემდეგ, რაც ქვეყნის მომავალ პრეზიდენტად ფრადიკე დე მენეზეში აირჩიეს.
არსებობდა ალექსანდრიის ორი სხვადასხვა წელთაღრიცხვა ერთი დეოკლიტიანემდე და მეორე მის შემდეგ: ანტიოქიური და ალექსანდრიული წელთაღრიცხვა, ალექსანდრიული წელთაღრიცხვა ათვლას იღებდა ძვ.