polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
საჰელანთროპუს ჩადენსისის განამარხებული ფორმები, აღმოჩენილი ჩადის ტერიტორიაზე, გვიან მიოცენურ ეპოქას მიეკუთვნება, ეს ეპოქა კი ანთროპოლოგების დიდ ინტერესს იწვევს, ვინაიდან მას მივყავართ ჰომინიდების წარმოშობის ადრეულ საფეხურებზე.
განამარხებული ფორმები, ატარებს უდიდესს სამეცნიერო და კულტურულ ფასეულობას და დღემდე დებატების საგნად ითვლება თუ რომელ სახეობას მიეკუთვნება- ზოგიერთი მკვლევარი ამტკიცებს, რომ ეს სახეობა ოთხფეხა მაიმუნს წარმოადგენს, ზოგიერთი კი ემხრობა იმ აზრს, რომ ის ჰომინიდის წარმომადგენელია.
ლოკაციაზე ნაპოვნი ქვედა ყბა ხასიათდება შემდეგი თვისებებით: აკლია მარჯვენა მესამე დიდი კბილი, 3-ის ფესვები მკაფიოდ დანახვადია შიდა დახრილი ხედით, ეს ფესვები ღრმადაა განფენილი ქვედა ყბის მთელ კორპუსში.
ზედმეტად დიდი ბუკალური არე მედიალური ფესვის, აჩვენებს, რომ ეშვების დიდი ფესვი და ფესვის ზედა ნაწილი აშკარად მდებარეობდა უფრო შორს ვიდრე მისი ყელი.
1925 წელს, როდესაც დარტმა ავსტრალოპიტეკი აფრიკანუსი აღწერა როგორც ჰომინიდი, კრიტიკოსებმა ამას ინტერპრეტაცია გაუკეთეს, როგორც ახალგაზრდა გორილას.
შარშან ვულპოვის კოლეგები ამტკიცებდნენ, რომ მათი ნამარხი კენიიდან ორორინი ჰომოს პირდაპირი წინაპარი იყო, და მათ დაასკვნეს, რომ საჰელანტროპუსი იყო მაიმუნი თუმცა ბრუნე და მისი თანამოაზრეები არ ეთანხმებოდნენ ამას.
ისინი წერდნენ, რომ გადახედეს ვულპოვის თავქარიან ტაკსონომიურ შეთავაზებას , რომელიც არ ითვალისწინებდა ახალი გვარის შექმნისთვის ტიპის სახეობისა და აღწერის მოთხოვნებს.
მესამე რიგში, ბრუნე და სხვები მივიდნენ იმ დასკვნამდე, რომ უკანა საღეჭი კბილების მინანქარის შუალედური სისქე ასევე საკმაოდ მნიშვნელოვანი დეტალი იყო.
მინანქრის სისქე შიმპანზის კბილების მინანქრის სისქეზე მეტი უნდა ყოფილიყო საჰელანტროპუსის ნებისმიერი ფილოგენეტიკური დამოკიდებულების დროს, რადგან ეს მინანქარი არა მხოლოდ ძლიერი ღეჭვის დროს იყო საჭირო, არამედ, პლეზიომორფულობის ნიშანიც იყო.
დღემდე ცნობილი საჰელანტროპუსის განამარხებული ნაშთები აღმოჩენილია სამ ადგილას ( 247, 266 (სადაც, ნაპოვნია არსებული ნაშთების უმეტესი ნაწილი, მათ შორის თავის ქალა და მენჯის ძვალი), და 292).
ამ აღმჩენების საფუძველზე გაჩნდა მოსაზრება, რომ ჩადენსისი არის უძველესი დღემდე ცნობილი ადამიანის წინაპარი, მას შემდეგ რაც, ადამიანების ხაზი გამოეყო შიმპანზეებისას.
იმის გამო, რომ მიღებული ინფორმაცია აჩვენებს, რომ .-ში, საიდანაც ტოუმაი იქნა ამოთხრილი, დანალექი ქანები არის განლაგებული სინქრონულად და გეოლოგიურად ერთდროულად 266-შიც და 254-შიც, 28ვე ნიმუშის შებრუნებული-გადახრითი საშუალო ასაკი გამოთვალეს და საბოლოოდ დაადგინეს საჰელანთროპუს ჩადენსისის ასაკის ყველაზე ზუსტი მიახლოვება, რაც არის 7.04 0.18 მლნ.
ასევე თვლიდნენ, რომ საჰელანტროპუსი იყო მაიმუნი, რომელიც ცხოვრობდა გარემოში, რომელიც შემდეგ ავსტრალოპითეკუსებით იყო დასახლებული, და მათ მსგავსად მან ადაპტაცია გაიარა მძლავრი საღეჭი კომპლექსით.
იმდროინდელი პრიმატს ჰქონდა იდეალური და კარგად განვითარებული პოსტკრანიალური ადაპტაცია ორ ფეხზე სიარულისთვის, და ის, როგორც ჩანს, ადრეული ჰომინიდი იყო.
არგონის გამოყენებით დათარიღების შეუძლებლობის შემდეგ, მკვლევრებმა განიხილეს ვარიანტი, რომ დეპოზიტური მიწის გარემო სასარგებლო იქნებოდა კოსმოგენური 10-ს გამოყენების, რომელიც ატმოსფეროში გამომუშავდებოდა, რათა მომხდარიყო ანთრაქოტერიდი ერთეულის დათარიღება.
თუმცა შეთანხმებით მათ დიდი ბრიტანეთისათვის უნდა ეძლიათ ხარკი 50 ათასი ოქროს უნცია და უარი ეთქვათ ციხესიმაგრე ელმინასთან ვაჭრობის უფლებაზე.
თუმცა ბრიტანეთის კონსული ჯოზეფ დიუპიუ ამტკიცებდა, რომ ის, როგორც სამხედრო თვალსაზრისით მძლავრი სახელმწიფო - რომელსაც შეეძლო საჭირო შემთხვევაში 60 ათასი მეომარი შეეიარაღებინა ისრებით და ნაწილი მუშკეტებითაც კი, არსებობდა ჯერ კიდევ 1640 წელს.
ამ პერიოდში ხდებოდა აკანების ჯგუფის სამხედრო ექსპანსია და მასობრივი გადასახლება კვამანხენე ოტი აკენტენას მეთაურობით რეგიონ კვამანში, რომელსაც მოგვიანებით ეწოდა აშანტების ქვეყანა.
დასაწყისისსათვის აშანტის კონფედერაცია ჩამოყალიბდა მძლავრ სახელმწიფოდ, რომლის კონტროლს ექვემდებარებოდა დაახლოებით თანამედროვე განას შესატყვისი ტერიტორია 2—3 მილიონი მოსახლეობით.
მწვანე, წითელი და ყვითელი (მათ ზოგჯერ უმატებენ აგრეთვე, შავ ფერს. ზოგჯერ მწვანეს ცვლიან ლურჯი ფერით, ხოლო ყვითელს — თეთრით) — გამოიყენება აფრიკის ქვეყნების უმრავლესობის დროშებზე.
ეთიოპიის თავდაპირველ დროშაზე ფერები - მწვანე, წითელი, ყვითელი სიმბოლიზირდებოდა, როგორც ცისარტყელა — ღმერთის მიერ კაცობრიობის წინაშე დადებული აღთქმა, რომ აღარ განმეორდებოდა წყალდიდობა.
შავი ფერი განასახიერებს საჰარის სამხრეთით მცხოვრები მოსახლეობის უმრავლესობის კანის ფერს, ასოცირდება შეუპოვრობასა და ღირსებასთან, მოგვაგონებს კოლონიალური ეპოქის შავ-ბნელ წარსულს.
აფხაზი მოსახლეობის ფართო ფენებში არზაყან ემუხვარის მცდელობით სულ უფრო მძლავრდებოდა დემოკრატიული მოძრაობა ლოზუნგით – „გავერთიანდეთ არა ჩრდილოეთ კავკასიასთან, არამედ საქართველოსთან".
სეიმის დაშლის შემდეგ აფხაზ ნაციონალისტთა ერთმა ნაწილმა ორიენტაცია ოსმალეთის იმპერიაზე აიღო, 1919 წლის 12 მარტს არჩეულმა ეროვნულმა საბჭომ ემუხვარის მეთაურობით კი კურსი აიღო საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის შემადგენლობაში გაერთიანებაზე ავტონომიის სტატუსით.
არზაყანმა მომავალი მეუღლე მარიამ მიხეილის ასული ჩიკვაიძე ქუთაისში სწავლისას გაიცნო, 1902 წელს შეუღლდნენ და ჯვარი პეტრე-პავლეს ეკლესიაში დაიწერეს.
წყვილს სამი შვილი შეეძინა: უფროსი ვაჟი 1908 წელს დაბადებული ვლადიმერი 1937 წლის რეპრესიებს შეეწირა, შუათანა პატარაობაშივე გარდაიცვალა, გივი ემუხვარი კი მუდმივ დევნასა და შევიწროებას განიცდიდა.
1912 წელს სოხუმის რეალურ სასწავლებელში გათავისუფლდა ქართველი მასწავლებლის ადგილი და ემუხვარმა საკუთარი კანდიდატურა წარადგინა, თუმცა რეაქციამ შეძლო მისი დაბლოკვა.
1921-1922 წლებში სტამბოლში ცხოვრობდა, შემდეგ პრაღაში გადავიდა და იმ დღიდან დაიწყო საქართველოში ოჯახის წევრებისათვის წერილების, ღია ბარათებისა და ვიზების გაგზავნა.
1939 წლის 8 მარტს, მეგობრების თხოვნით, რათა უფრო ახლოს გასცნობოდა განმათავისუფლებელი მოძრაობის მიმდინარეობას და მასში უშუალო მონაწილეობა მიეღო არზაყან ემუხვარი პარიზში ჩავიდა.
არზაყან ემუხვარი 1880 წლის 26 ოქტომბერს დაიბადა სოფელ ჩხორთოლში, მართლმადიდებელი მშობლების თავად ყიზილბაქ მურზაკულის ძე ემუხვარისა და ბზიფელი ხიმზადა ომარის ასულ მარღანიას ოჯახში.
1918 წლის იანვარში ჩაირიცხა ახლადგახსნილ თბილისის უნივერსიტეტის სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტის ისტორიის სპეციალობაზე, სადაც ისმენდა ივანე ჯავახიშვილის, გიორგი ჩუბინაშვილის, აკაკი შანიძის, გრიგოლ წერეთლის, კორნელი კეკელიძის ლექციებს.
1918 წლის 4 აპრილს სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის, უწმიდესისა და უნეტარესი კირიონ -ის ლოცვა-კურთხევით აღიკვეცა ბერად და მიწერილ იქნა საკათალიკოსო სასახლის კარის ეკლესიაზე.
მამა გობრონის თვალწინ გაიარა ბოლშევიკური საოკუპაციო ხელისუფლების საშინელმა რეპრესიებმა, სასულიერო პირების დევნა-შევიწროებამ, ალავერდელი ეპისკოპოსის პიროსის მძიმე მდგომარეობამ.
1925 წლის 25 იანვარს საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის მოსაყდრე ეპისკოპოს ქრისტეფორეს მიერ იგი განთავისუფლებულ იქნა ხსენებული თანამდებობიდან და გაემგზავრა სომხეთში, სადაც 1930-1935 წლებში სწავლობდა ერევნის სამედიცინო ინსტიტუტში, ვეტერინარიის ფაკულტეტზე.
1950 წლის 27 იანვარს გობრონი აღდგენილ იქნა იეროდიაკვნის ხარისხში, 28 იანვარს ხელდასხმულ იქნა მღვდელმონაზვნად ქუთაისის პეტრე-პავლეს ტაძარში და იქვე დაინიშნა მესამე მღვდლის ადგილზე.
1954 წლის 2 იანვარს სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის მელქისედეკ -ის ლოცვა-კურთხევით მძიმედ დასნეულებული არქიმანდრიტი გობრონი გამოცხადდა წილკნის ეპისკოპოსად.
"ვიცი, მომაკვდავი ვარ, - აღნიშნა მან, - მაგრამ ისეთი მადლი გადმოდის ეპისკოპოსად კურთხევის დროს კურთხევაზე, რომ ვინ იცის, იქნებ ღმერთმა ინებოს და გამომაჯამრთელოს და მეც შევძლო ეპისკოპოსად მოღვაწეობა" .
ეპისკოპოსი გობრონი (ერისკაცობაში — მიხეილ ეფრემის ძე წკრიალაშვილი; დ. 21 ნოემბერი, 1899, თბილისი — გ. 19 თებერვალი, 1954, მცხეთა) — საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მღვდელთმთავარი.
შემდგომში იგი განსაკუთრებული პატივისცემით იხსენებდა ივანე ჯავახიშვილს, რომელიც დედით თელაველი იყო და კარგად იცნობდა ამ ქალაქში მცხოვრებ რუსიშვილებს.
მას მუდამ ახსოვდა ივანე ჯავახიშვილის სიტყვები: „ საუკუნე ტექნიკის საუკუნე იქნება და ამ სფეროში საქართველოს კვალიფიციური სპეციალისტები დასჭირდებაო“.
ყმაწვილობიდან ქიმიით გატაცებულ ჭაბუკს ერთ–ერთი ქიმიური ცდის დროს თვალი დაუზიანდა, რის გამოც საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სამხედრო–სამედიცინო კომისიამ იგი სავალდებულო სამხედრო სამსახურიდან გაათავისუფლა.
1921 წელს, რექტორ ივანე ჯავახიშვილის რეკომენდაციით, თბილისის უნივერსიტეტის წარჩინებული სტუდენტები ცოდნის გასაღრმავებლად მიავლინეს დასავლეთ ევროპის წამყვან უნივერსიტეტებში.
გერმანიაში ჩასულ სტუდენტებს დახვედრიან ძმები ივანე და ალექსანდრე ნიკურაძეები, რომლებიც იქ ჯერ კიდევ 1919 წელს ჩავიდნენ ივანე ჯავახიშვილისა და პეტრე მელიქიშვილის რეკომენდაციით.
კახეთის სამეფო კარზე თავად რუსიშვილებს სხვადასხვა დროს ეკავათ: ყორჩიბაშის, მდივანბეგის, მოლარეთუხუცესის , ბოქაულთუხუცესის, ბაზიერთუხუცესის, მოურავისა და ნაზირის თანამდებობები.
თელავში მცხოვრებ თავად გრიგოლ გიორგის ძე რუსიშვილსა და მის მეუღლეს, თავად ილია ჯანდიერის ასულ ნატალიას ექვსი შვილი ჰყავდათ: ილია , ნინო , გიორგი , რაჟდენი , ვასილი და დარია .
რაჟდენი ერთხანს გიოტინგენში ცხოვრობდა და ამ ქალაქის უნივერსიტეტში სწავლობდა, შემდეგ მიუნხენში გადავიდა და 1927 წელს იქ დაამთავრა უმაღლესი ტექნიკური სასწავლებელი.
გერმანიის ხელისუფლების სათავეში ნაციონალ–სოციალისტების მოსვლის შემდეგ, ამ ქვეყანაში მცხოვრებ ქართველ ემიგრანტთა ერთი ნაწილი მათ სამსახურში ჩადგა.
გერმანელთა მხარეს აღმოჩნდა რაჟდენ რუსიშვილის ბევრი მეგობარი, მაგრამ თავად რაჟდენი არასოდეს ჩარეულა პოლიტიკაში და მხოლოდ სამეცნიერო საქმიანობას ეწეოდა.
მის მიერ მიუნხენში მოწყობილი ლაბორატორიის ხშირი სტუმრები იყვნენ – ძმები ნიკურაძეები, გრიგოლ რობაქიძე, გიორგი მაღალაშვილი, გერმანისტი ნიკო ქადაგიძე, დიდი გერმანელი მოაზროვნე თომას მანი და სხვები.
დრაკონდაბადებულის გეიმპლეის სტილი არის სკაირიმის მსგავსი; ღია სამყაროს დიზაინი მოთამაშეს საშუალებას აძლევს თავისუფლად გადაადგილდეს თამაშის სამყროს ნებისმიერ წერტილში, გამოიკვლიოს ტერიტორიები, შეასრულოს კუესტები ან გადადოს ისინი განუსაზღვრელი ვადით, შექმნას პერსონაჟი და ა.
მასში ასევე დამატებული არის ახალი სახის მტრები, ლოკაციები, ჯავშანი, იარაღები და რაც ყველაზე მთავარია დაემატა დრაკონის გაწრთვნისა და მისი მშევეობით გადაადგილების შესაძლებლობა.
გარდა ქვემეხებისა და სტანდარტული შეიარაღებისა, რომელიც საესკადრო ნაღმოსანი შეიარაღებაზეა, მართვადი რაკეტების მატარებელი საესკადრო ნაღმოსნები, როგორც წესი, აღჭურვილია ორი მსხვილი სარაკეტო ბლოკით, რომლებიც თავისი არსით წარმოადგენენ შვეული გაშვების უჯრედულ დანადგარს.
ზოგი მართვადრაკეტებიანი საესკადრო ნაღმოსნის განკარგულებაშია მძლავრი სარადარო სისტემა, როგორიც აშშ-ის „იჯისია“, ამ სახის გემები შეიძლება გამოყენებულ იქნად რაკეტსაწინააღმდეგო და ბალისტიკური რაკეტების საწინაარმდეგო სისტემის სახით.
გემების აღნიშნულ კლასში წყალწვის რეკორდული მაჩვენებელი დააფიქსირა აშშ-ის საზღვაო ძალების ზამუოლტის კლასის მართვადი რაკეტების მატარებელი ახალი თაობის საესკადრო ნაღმოსანმა, რომლის სრული წყალწვა 14,564 ტონაა.
მრავალი მათგანის აღჭურვილობა ასევე უზრუნველყოფს წყალქვეშა ნავების საწინააღმდეგო, ჰაერსაწინააღმდეგო და ხმელეთსაწინააღმდეგო ოპერაციების წარმართვის შესაძლებლობას.
1889 წელს ჩაირიცხა თბილისის სასულიერო სემინარიაში, მაგრამ საქართველოს ეგზარქოსის პალადის წინადადებით გამოვიდა სემინარიიდან და 1890 წლის 21 იანვარს იგი აკურთხეს დიაკვნად და სიონის ეკლესიის წიგნის მკითხველად, 1897 წლის 28 მაისიდან ქაშვეთის წმიდა გიორგის სახელობის ეკლესიის დიაკვანია.
საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის ავტოკეფალიის აღდგენის შემდეგ, 1918-1920 წლებში, თბილისის საოლქო კრების არჩევით ასრულებდა თბილისის საეპარქიო საბჭოს წევრის მოვალეობას.
1923 წლის 13 იანვარს დეკანოზი დიმიტრი ლაზარიშვილი კათოლიკოს-პატრიარქ ამბროსისა და საქართველოს საკათოლიკოსო საბჭოს წევრებთან ერთად დაპატიმრებულ იქნა.
1943 წლის იანვარში უწმიდესი და უნეტარესი, სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი კალისტრატე შეუძლოდ გახდა, ავადმყოფობა კიდევ უფრო გაუძლიერდა.
1925 წლის 17 ივნისს დაინიშნა თბილისის ოლქის მთავარხუცესის თანაშემწედ, 1926 წლის 17 თებერვალს - საქართველოს საკათოლიკოსო საბჭოს სამეურნეო ნაწილის გამგედ.
ეპისკოპოსი დიმიტრი (ერისკაცობაში — დიმიტრი ივანეს ძე ლაზარიშვილი; დ. 16 სექტემბერი, 1870, სოფელ ჯიმითი, სიღნაღის მაზრა — გ. 8 ნოემბერი, 1947, თბილისი) — საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მღვდელთმთავარი.
საბრძოლო მანქანის კონსტრუქცია მოიცავს ორ ძირითად კომპონენტს, სამნაკვეთურიან ჯავშანკორპუსს და 120 მმ კალიბრის თვითმავალი ნაღმსატყორცნის მოდულს.
კორპუსის წინა ნაწილში მძღოლი და ეკიპაჟის ერთი წევრია მოთავსებული, რომელსაც სპეციალურ ლუქზე დამონტაჟებულ 12,7 მმ კალიბრის საზენიტო ტყვიამფრქვევიდან შეუძლია სროლა.
ნაღმმტყორცნის მოდულის მარცხნივ, მემიზნის სამუშაო ადგილზე დამონტაჟებულია ტაქტიკური ტაბლეტ-კომპიუტერი და ავტომატიზირებული დამიზნების სისტემა, რომელიც ტრადიციული მექანიკურად დამიზნებად ნაღმმტყორცნებთან შედარებით დამიზნებისთვის საჭირო დროს რამდენიმეჯერ ამცირებს.
120 აღჭურვილია გლობალური სანავიგაციო სისტემა -ით, ტაქტიკური პლანშეტ-კომპიუტერებით და მაღალ დონეზე დაცული კავშირგაბმულობის სისტემით, ამით მანქანა ავტონომიური საცეცხლე მანქანის თვისებებს იძენს და ჯარების მართვის ერთიან სისტემაში ინტეგრაციის საშუალებას იძლევა.
თვითმავალი საარტილერიო დანადგარი -120 შექმნილია მაღალი გამავლობის 3-ღერძიან გერმანული სამხედრო 66 1-ის ტიპის ბაზაზე, მანქანაზე დამონტაჟებულია 360 გრადუსით მბრუნავი 120 მმ კალიბრიანი თვითმავალი ნაღმსატყორცნის მოდული.
ტაქტიკურ-ტექნიკური მახასიათებლებიდან გამომდინარე, მანქანა საშუალებას იძლევა ვაწარმოოთ სწრაფი და ზუსტი ცეცხლი, პოზიციის სწრაფი დაკავებისა და დატოვების შესაძლებლობით.
გმმ-120 — თვითმავალი ნაღმმტყორცნი, დანიშნულება მსუბუქი ქვეითი ან მექანიზირებული დანაყოფების საცეცხლე მხარდაჭერა, მოწინააღმდეგის ცოცხალი ძალის, საცეცხლე წერტილების, გამაგრებული საინჟინრო ნაგებობების, მსუბუქი ჯავშანტექნიკის და სხვა სამიზნეების განადგურება.
შექმნილია 2016 წელს საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს დაქვემდებარებაში მყოფი სახელმწიფო სამხედრო სამეცნიერო-ტექნიკური ცენტრი „დელტა“-ს მიერ, რომელსაც ექვემდებარება ექვსი სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი და თბილისის საავიაციო ქარხანა.
მოახდინოს ადგილობრივი თვითმმართველობის პრობლემათა იდენტიფიცირება, ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოთა ურთიერთდაკავშირება და არსებული პრაქტიკული გამოცდილებისა და მიღწევათა განზოგადება/დანერგვა.
საქართველოს ადგილობრივ თვითმმართველობათა ეროვნული ასოციაცია 2004 წლის 17 დეკემბერს ევროპის საბჭოსა და ევროკომისიის ერთობლივი ინიციატივის ფარგლებში დაფუძნდა.
დამფუძნებელ ყრილობაზე ყველა დონის თვითმმართველობიდან მოწვეული იყო 600 დელეგატი, რომელთაც დაამტკიცეს ასოციაციის წესდება, აირჩიეს ორგანიზაციის პრეზიდენტი და აღმასრულებელი საბჭო.
საქართველოს ადგილობრივ თვითმმართველობათა ეროვნული ასოციაცია თანამშრომლობს მრავალ საერთაშორისო ორგანიზაციასთან და ადგილობრივი თვითმმართველობის ევროპულ გაერთიანებებთან.
ადგილობრივ თვითმმართველობათა ეროვნული ასოციაცია არის საქართველოს მთავრობის პარტნიორი ევროპის საბჭოს ადგილობრივ და რეგიონულ ხელისუფლებათა კონგრესის თვითმმართველობათა აპალატაში დელეგაციის წარდგენისას.
ასოციაცია ასევე აქტიურად მონაწილებს ევროპის საბჭოს ადგილობრივი თვითმმართველობის ეროვნული ასოციაციების ევროპულ ფორუმში და ამ ფორუმის ერთ-ერთი აქტიური წევრი.
საქართველოს ადგილობრივ თვითმმართველობათა ეროვნული ასოციაცია — წარმოადგენს არასამთავრობო, არასამეწარმეო და არაპოლიტიკური ორგანიზაციას, რომელიც აერთიანებს საქართველოს ყველა ადგილობრივი თვითმმართველობის ერთეულს.
ასოციაციის მიზანია, ქვეყანაში ადგილობრივი თვითმმართველობის სისტემის სრულყოფა და ადგილობრივი დემოკრატიის განვითარება, სახელმწიფო ძალაუფლების დეცენტრალიზაცია და ადგილობრივი თვითმმართველობის ინსტიტუციების განვითარება.
ასოციაცია აქტიურად თანამშრომლობს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპის ადგილობრივ თვითმმართველობათა ეროვნულ ასოციაციების ქსელთან და ჩართულია ბალკანეთის რეგიონში ადგილობრივი დემოკრატიის ხელშეწყობის ფორუმში.
მარიკოპას ხალხების მითოლოგიური, ცერემონიული და რელიგიური კონცეფცია, მიუხედავად იმისა, რომ იუმადანაა წარმოშობით, ზეგავლენას განიცდის, პიმას ხალხების შეხედულებებისა, რაც მათი მეზობლობითაა გამოწვეული.
მათი მორალიც, რომელიც ზედმეტაც მკაცრი წესებით გამოირჩევა, შორსაა იუმას ხალხების მორალისაგან რომელიც შედარებით მსუბუქია, და მეტად ემსგავსება პიმას ხალხებისას.
მარიკოპას კულტურაში ასევე გავრცელებულია სხვა ტიპის ნაგებობებიც, მაგალითად იგივე მასალებისაგან გაკეთებული ოვალური სახლები, ასევე იგივე მეთოდით აკეთებდნენ ამ კულტურაში ბეღელებსაც.
ამას გარდა პიმას ხალხისაგანაა აღებული კალათისმკეთებლობაც, თუმცა ეს უკანასკნელი უფრო დახვეწილი და განვითარებულია მარიკოპას ხალხში, თუმცა იყენებს თითქმის იგივე ტექნიკას, ფორმებს და მასალას.
მარიკოპაში მეთიხეობის კულტურაც წინ წასულია, ისინი იყენებენ მოზრდილი ზომის თიხის ჭურჭლებს სახლში წყლის მარაგის მდინარეებიდან მოსაზიდად და შესანახად, ხოლო მცირე ზომის ჭურჭლებს წყლის თავზე დადებით წასაღებად, მათთან ასევე ვხვდებით საჭმლების დამზადებისთვის განკუთვნილ განსხვავებული ზომების თიხის ჭურჭლებსაც.
თიხის დამზადების პროცესს მარიკოპას კულტურაში რიტუალური დატვირთვა აქვს და საკმაოდ მნიშვნელოვან მოვლენად ითვლება, თიხას ქალები ამზადებენ ხის ნიჩაბისა და გრდემლის გამოყენებით.
ქალები ძირითადად მისგან გაკეთებული ტანისამოსით მთლიანად იმოსავენ ტანს, რაც შეეხება კაცებს ისინი მხოლოდ ტანის ქვედა ნაწილს იმოსავენ და ზედა ნაწილს კი სხვადასხვა მატერიისგან დამზადებული საღებავებით იღებავენ.
პიმას ხალხების მსგავად მარიკოპას მიწებიც მდიდარია ბოსტნეულითა და ცხოველებისათვის გამოსადეგი მცენარეებით, ასევე პიმას მსგავსია მათი მოყვანის, შეგროვების და აღების ჩვეულებებიც.
მის აღებაში ძირითადად ქალები მონაწილეობენ, ისინი ხის დიდი ჯოხებით, რომლებსაც ბასრი ბოლო აქვს, ჭრიან ხილს და შემდეგ დიდი კალათებით მიაქვთ დასახლებამდე.
თავდაპირველად ხილს პირდაპირ ხარშავენ, მოგვიანებით წყალს ასხავენ მოზრდილ თიხის ჭურჭლებში და ტოვებენ სიცხეში დაახლოებით ერთი კვირით რომ საჭირო ფერმენტაცია შეიძინოს.
მარიკოპას ხალხებს არც თუ მდიდარი აგროკულტურული ტრადიციები აქვთ, გარდა გიგანტური კაქტუსის ხილისა მათ პატარა ფერმებში მოჰყავთ მარცვლეული კულტურები, რომლებსაც შემდეგ სანაყი ქვების მსგავსი იარაღის გამოყენებით ფქვავენ და პურს ამზადებენ.
1990 წლის ამერიკის ნაციონალური აღწერით გაირკვა, რომ მარიკოფას ტომის წარმომადგენელთა რიცხვმა სრულიად ამერიკაში 744-ს მიაღწია, რომელთაგან 710 ინდივიდი მდინარე ჰილას მახლობლად, ტომის ისტორიულ ტერიტორიაზე ცხოვრობდა.
1997 წლის გამოკვლევებით კი გახდა ცნობილი, რომ მარიკოფელთა რიცხვი 400-ს შეადგენდა, რომელთაგან მხოლოდ 160-მა ინდივიდმა შეინარჩუნა ადგილობრივი ენა.
წ „ექიმები“ რომლებიც, როგორც იქაურ წარმოდგენებშია გავრცელებული წმინდა ნიჭს ფლობენ, რომელიც მათი აზრით სიზმრებისაგან მიიღეს, რომ განკურნონ დაავადებები.
ექიმი ტყავებს პაციენტის თავთან და ფეხებთან აქნევს რათა ბოროტი ძალები გამოდევნოს სხეულიდან, რადგან მარიკოპას ხალხებს სჯერათ, რომ დაავადება ადამიანის არა რაღაც ნაწილს, არამედ მთლიან სხეულს ედება.
სიმღერისა და სტვენის ცერემონია ერთ ღამეს გრძელდება ხოლო მთლიანად განკურნების რიტუალი ძირითადად ოთხი ღამე, თუმცა თუ პაციენტის ჯანმრთელობის მდგომარეობა გაუარესდება ან გამოკეთდება შესაბამისად შესაძლებელია მეტი ან ნაკლები ხანიც გაგრძელდეს.
მარიკოპას იუმას და მოჰავეს ხალხების ტრადიციებიდან ირკვევა, რომ თავდაპირველად მარიკოპას ტომი სახლობდა მდინარე კოლორადოს მახლობლად, იუმასა და მოჰავეს ხალხებს შორის, თუმცა მათთან გაუთავებელმა დაპირისპირებამ აიძულა ისინი გადასახლებულიყვნენ გილას ველზე, თუმცა ეს მოსაზრება ჯერ კიდევ ბუნდოვანი რჩება და არაა დასაბუთებული.
მათი გადასახლების პროცესი არ იყო ერთჯერადი, ის გრძელდებოდა საკმაოდ დიდი ხნის მანძილზე და შეწყდა მხოლოდ მას შემდეგ რაც მარიკოპასა და პიმას ხალხებს შორის მშვიდობა დამყარდა.
ამ ხალხების გაერთიანება ორივე მათგანისთვის წარმატებული აღმოჩნდა, როგორც შიდა საქმეების განვითარებისთვის ასევე გარე მტრისაგან, ძირითადად აპაჩებისაგან, თავის დაცვისთვისაც.
მარიკოპას ხალხები, მიუხედავად იმისა რომ იუმას ხალხებს დიდი ხანია გამოეყვნენ, მაინც ემსგავსებიან მათ, როგორც რწმენითა და წეს-ჩვეულებებით ასევე ფიზიკურადაც.
მარიკოპას ხალხის სოციალური მოწყობის ტრადიციებიდან, დღეს დღეობით ცოტაღაა შემორჩენილი თუმცა მაინც აშკარაა, რომ ის მოჰავეს ხალხების ანალოგიურია.
როგორც მოჰავეს კულტურაში მარიკოპაშიც ხალხი სამეზობლო ტომებად იყოფა, ერთ სამეზობლოს საერთო ენა გააჩნია მიუხედავად იმისა, რომ შეიძლება მასში სხვადასხვა ეთნიკური წარმომავლობის ადამიანი ცხოვრობდეს, ასევე მოჰავეს კულტურის მსგავსად მარიკოპას ხალხებშიც ქორწილი არ ტარდება დიდი ცერემონიითა და ზარზეიმით, ასევე აქ ვერ ვხვდებით მშობლების ნებართვის ჩამორთმევის ტრადიციას ქორწილზე, თუკი ისინი სიძეს არ უარყოფენ თავისთავად ითვლება რომ ის მიღებულია.
როგორც სხვა ბევრ კულტურაში, აქაც ეგზოგამია ანუ მონათესავე ოჯახების წარმომადგენლებს შორის ქორწილი აკრძალულია, თუმცა მიუხედავად ამისა მარიკოპას ხალხები ხშირად არღვევდნენ და არღვევენ ამ წესს და ქორწინდებიან მონათესავე ოჯახების წარმომადგენლებზე.
ასევე მათ ჰქონდათ კიდევ ერთი კომუნიკაციის საშუალება, როდესაც ოჯახი სამოგზაუროდ მიდიოდა, ხეებზე ნაჯახით გარვეულ სიმბოლოებს სვამდნენ, რაც გამოხატავდა მათ მდგომარეობას და მიმართულებას.
აღსანიშნავია, რომ როდესაც სახლის მეპატრონე კვდებოდა, სახლს წვავდნენ და ამიტომაც სოფელი მოძრავი იყო, რადგან ახალი სახლების აშენება მუდმივ საჭიროებას წარმოადგენდა.
მარიკოფელთა ტრადიციული „მიწის სახლებს“ ჰქონდათ მობრტყელებული გუმბათი, რომლებსაც იჭერდა მართკუთხა ჩარჩო, რომელიცთვის მხრივ 4 ბოძს ეყრდნობოდა.
შემდგომ ხანებში მათ უკვე დაიწყეს სხვა ნაგებობების აშენებაც, მაგალითად მათ ააგეს დიდი შესაკრები სახლები , სავარჯიშო შენობები და ასევე თავშესაფრები, სადაც ქალებს მშობიარობის და პირველი მენსტრუაციული პერიოდის დროს ათავსებდნენ.
მარიკოფელებს სწამდათ, რომ არსებობდა უამრავი სახეობის სული, რომლებიც საკუთარ თავს ადამიანთა სიზმრებში წარმოაჩენდნენ და ასე ეცნობოდნენ და ეხმარეობდნენ მათ.
მათ სწამდათ, რომ ნებისმიერი უნარი მოდიოდა ამ სულებიდან და სწორედ მათ მიაწერდნენ ადამიანთა ისეთ შესაძლებლობებს, როგორიცაა, მაგალითად, მკურნალობის უნარი, ჯადოქრობა, წინასწარმეტყველება, რიტუალური სიმღერების შესრულება და დაორსულება.
რაც შეეხება მარიკოფელთა რელიგიურ ფიგურებს, ისინი განსაკუთრებული პატივისცემით სარგებლობდნენ, თუმცა რელიგიასთან დაკავშირებული პირების საქმეები საკმაოდ მრავალფეროვანი იყო.
მარიკოპა — ადგილობრივი, ინდიელთა წარმოშობის ამერიკული პატარა ტომი, რომელიც სახლობს სოლტ ლეიკის პიმა-მარიკოპასა და მდინარე გილას ინდიელთა საზოგადოებაში პიმასთან ერთად, ტომთან, რომელმაც მარიკოპას ხალხი თავისი ისტორიის განმავლობაში დიდი ხნის მანძილე ინარჩუნებდა პოზიტიურ დამოკიდებულებას.
დობინსმა და მისმა ჯგუფმა თავდაპირველად ხალჩადომას ტომს მიაწერა გადაშენება, მაგრამ თუ რომელიმე კულტურას ამ ტერიტორიიდან მიეკუთვნებოდა გამქრალი საზოგადოების სახელი იყო კუჰანას ხალხი.
როგორც დადგინდა, მათი ენა იყო განსხვავებული და კარგად ვერ თანხმდებოდა მარიკოფას ენასთან, თუმცა ამ ენაზე მოლაპარაკე ხალხი შეერია მარიკოფელებს, რის შედეგადაც საბოლოოდ გაქრა ის.
ყოველი ეს ადამიანი 70 წელს გადაცილებულია და საკუთარ თავს უწოდებს მარიკოფელებს და არა კუჰანელებს, თუმცა მათი წინაპრები ნამდვილად კუჰანელთა ტომის წევრები იყვნენ.
საწინააღმდეგოდ სხვა ხალხები ამ ტერიტორიაზე კვლავ ინარჩუნებენ საკუთარ იდენტობას, არ ერევიან მარიკოფას კულტურას და კვლავ საუბრობენ საკუთარ ენებზე, თუმცა ამ ენებსა და მარიკოფელთა ენას შორის საერთო ბევრია და ორივეს კარგად ესმით ერთმანეთის.
თეთრკანიანთა საზოგადოება თვლის, რომ მკვიდრმა ამერიკელებმა უნდა შეაბიჯონ ამერიკის ყოველდღიურ ცხოვრებაში და მათი ცოდნა და გამოცდილება მთლიანად მოახმარონ მას.
ყველა ჯგუფი, რომლებიც ამ ნაპირებზე დასახლდა კოლორადოს მდინარის ხეობიდან აღწერილია, როგორც მარიკოფთა კულტურა, თუმცა ზოგჯერ ისინი სხვა კულტურებს მიეკუთვნებიან, როგორიცაა ბურეოუთა კულტურა.
ასევე პაულ ეზელი, რომელიც დობინსთან ერთად შეისწავლიდა ამ ტერიტორიებსა და კულტურებს, ეჭვობდა, რომ იყო კიდევ ხალხი ლეჰის ახლოს, რომლებიც საკუთარ თავს ხალჩადომას კულტურას მიაკუთვნებდნენ, თუმცა ამის გადამოწმების შანსი არ მიეცა.
მარიკოფელები თავს გამოყოფენ სხვა ხალხებისგან, საკუთარ თავს აღნიშნავენ სიტყვით პიპა , რომელიც გამოითქმის, როგორც პიი პოშ და დაწერილია კოლონიის ცენტრის ნიშანზე.
მარიკოფელთა საერთო ინფორმაციით ხალჩადომას ხალხი ამ ტერიტორიაზე მოვიდა მექსიკიდან, თუმცა როდესაც დასახლება გადაწყიტეს, მათ აირჩიეს სხვებისგან დამოუკიდებელი ადგილი გილასა და სალთის მდინარეებს შორის.
ამ საუკუნის პირველ ნახევარში, მარიკოფას არ ჰქონდათ ხმის მიცემის უფლება შესაბამისად ისინი ვერ იკანონებდნენ თავიანთ მიწის ნაკვეთებს მდინარის პირას.
იურიდიული უფლებები მარიკოფას ტომის წარმომადგენლებს მხოლოდ „წყლის დაკარგვიდან“ 80 წლის შემდეგ მიენიჭათ ამასთან ერთად მარიკოფას ტომის წარმომადგენლებმა მიიღეს ფულადი დახმარება, თუმცა ეს თანხა არაფერი იყო იმ მოგებასთან შედარებით, რომელსაც იღებდნენ სხვადასხვა კომპანიები მარიკოფას მდინარის მითვისების საფუძველზე.
1863 წელს, როდესაც არიზონა ჯერ კიდევ ნიუ მეხიკოს ტერიტორიას წარმოადგენდა, მარიკოფა დათანხმდა და მოაწერა ხელი „ხუთი ტომის მშვიდობის ხელშეკრულებას“.
თუმცა მაშინ როცა მტრული დამოკიდებულება და დაპირსპირების საშიშროება გაჩნდა, პი-პოშმა, ჰალკიდომამ, ჰავასუპაიმ, დიგუენომ და პაი-პაიმ აირჩიეს რომ გაჰყოლოდნენ ცხოვრების მშვიდობიან გზას.
ანალოგიურად მოიქცა ჰალჩიდემას ლიდერი, რომელიც მიხვდა, რომ პი-პოშის დახმარების გარეშე ქეჩინთა და მოჰავითა შემოტევებს ვერ გაუმკლავდებოდა.
ცხადია, რომ დიდი ტერიტორიების ფლობა პირდაპირ ნიშნავდა დიდი რაოდენობით საკვების ქონას, რასაც, რა თქმა უნდა, მათთვის არსებითი მნიშვნელობა ჰქონდა.
ცნობილია, რომ ყოველგვარი საომარი მოქმედებები დამთავრდა და მშვიდობამ დაისადგურა მაშინ, როდესაც ამერიკის შეერთებული შტატების არმიამ დაიკავა აღნიშნული ტერიტორიები და აშშ-ს მთავრობის დიდი ძალისხმევის შედეგად შესაძლებელი გახდა ყოველგვარი ბრძოლების შეწყვეტა.
ხშირია მარიკოფელებსა და სხვა ხალხებს შორის ქორწინება, თუმცა ამ კავშირში მონაწილე პირები უმეტეს შემთხვევაში ინარჩუნებენ საკუთრ წარმომავლობასა და კულტურას.