polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
965 წელს სარკილს თავს დაესხა თავადი სვიატოსლავ . ამის შემდეგ მოსახლეობა გადავიდა კიევის რუსეთის მფლობელობაში და ციხესიმაგრეს ეწოდა რუსული სახელი - ბელაია-ვეჟა.
1103 წელს ვლადიმერ მონომახმა ტყვედ წაიყვანა პეჩენგები და ტორკები, რომელთა დახმარებითაც ჩამოაყალიბა ბელაია-ვეჟის გარნიზონი, რომელიც ქალაქს იცავდა 1117 წლამდე, როდესაც ყივჩაყები დაესხნენ თავს და მოსახლეობამ მიატოვა ციხესიმაგრე.
მთავარი ჭიშკარი მდებარეობდა ჩრდილო-დასავლეთის კედელში, მეორე უფრო მცირე ზომის ჭიშკარი მდებარეობდა ჩრდილო-აღმოსავლეთის კედელში და გადიოდა მდინარის სანაპიროზე.
ხაზართა ხაკანის თხოვნით, რომლითაც მიმართა ბიზანტიის იმპერატორ თეოფილეს, ციხესიმაგრე ააშენეს ბიზანტიელმა მშენებლებმა, რომელთაც სათავეში ედგა პეტრონ კამატირი.
მ მის ლეიბლ ' -ზე ჩაწერა „' “, რომელშიც იყო ნახსენები ციხის თემა - მოგვიანებით პოპულარული განგსტა-რეპში, ხოლო ვოკალი დამუშავებული იყო ექოს ეფექტით - როგორც ეს იამაიკელი დიჯეების ნამუშევრებში ხდებოდა.
როდესაც დედა გარდაიცვალა, იგი მხოლოდ თორმეტი წლის იყო და მოუწია საცხოვრებლად ბიძასთან გადასულიყო, რომელიც იყო მუსიკალური პროდიუსერი ბობი რობინსონი.
ხელისუფლება ყოველგვარი დათმობის გარეშე მიმართავდა უხეშ და განუკითხავ ძალადობას, შეძლებული გლეხობა „ექსპლოატატორებად“ მონათლა: მამა შვილს დაუპირისპირა, ოჯახის წევრთა შორის განხეთქილება შეიტანა.
7 აგვისტოს კანონით „სოციალისტური საკუთრების“ სრულიად უმნიშვნელო რაოდენობის ხელყოფაც კი 10 წლამდე პატიმრობით ისჯებოდა, საზოგადო საკუთრების მითვისება კი სასჯელის უმაღლეს ზომას – დახვრეტას ითვალისწინებდა.
კოლექტივიზაცია, სოფლის მეურნეობის კოლექტივიზაცია სსრ კავშირში — საბჭოთა კავშირში განხორციელებული აგრარული რეფორმა, რომლის მიზანი იყო წვრილ გლეხურ მეურნეობათა გაერთიანება მსხვილ სოციალისტურ მეურნეობებად - კოლმეურნეობებად.
კოლექტივიზაციას საფუძვლად ედო სოფლად კერძო საკუთრების ლიკვიდაცია და საზოგადოებრივი საკუთრების ყოვლისმომცველი სისტემის ჩამოყალიბება, ჩვეულებრივ, სახელმწიფო მექანიზმების მეშვეობით.
განკულაკებულთათვის ასეთი ყოფა აუტანელი შეიქმნა და მათი მხრიდან მწვავე წინააღმდეგობები გამოიწვია, დაიწყო მასობრივი გამოსვლები და დაუმორჩილებლობის მცდელობები.
ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ ბოლშევიკურმა ხელისუფლებამ მოახდინა მემამულეთა მიწების ნაციონალიზაცია და 150 მილიონი ჰექტარი მიწა უსასყიდლოდ გადაეცა გლეხებს, თუმცა ლენინს მიაჩნდა, რომ მიწა გლეხთა წვრილ საკუთრებაში არ უნდა დარჩენილიყო და გაერთიანებულიყო კომუნებში, არტელებსა და ამხანაგობებში.
სანამ დადგებოდა ალბომზე მუშაობის აქტიური პერიოდი, ნიკი და დევიდი ცდილობდნენ 93/94 წლების ემბიენტური მასალის სხვა გზით გამოყენებას – მაგალითად, მასალა შესთავაზეს ვაჩოვსკებს, შემდგომში ჩავარდნილი ფილმის „იუპიტერის აღზევების“ საუნდტრეკის სახით.
ხმის ინჟინერმა ენდი ჯექსონმა 2011 წელს ახსენა, რომ ისინი მუშაობდნენ ალბომის ალტერნატიულ მიქსზე, რომელშიც 80-იანების სინთეზატორების ჟღერადობას ჩაანაცვლებდნენ რიჩარდ რაიტის უფრო ბუნებრივი ინსტრუმენტული ფრაგმენტებით, მაგალითად - საკონცერტო ჩანაწერებიდან.
წლების განმავლობაში პინკ ფლოიდი იწყებდა მუშაობას რომელიმე ფილმის საუნდტრეკზე, ალბომზე ან სხვა პროექტზე, მაგრამ ყოფილა ისეთი შემთხვევები, როდესაც მუშაობა ამ პროექტზე არ დაუსრულებია.
მიუხედავად იმისა, რომ მასალის ნაწილი ნამდვილად მოხვდა -ში, ჩანაწერები, რომლებსაც ჯგუფი საერთო ჯამში ფლობდა, ხანგრძლივობით რამდენიმე ათეულ საათს აღემატება და კვლავაც გამოუცემელია.
მისი მეცნიერული ნაშრომი „ჰურიათა ქართველთა“ კავკასიური წარმომავლობის შესახებ ახალ ფურცელს შლის ქართველთა და ახლო აღმოსავლეთის ხალხთა ისტორიოგრაფიაში.
ქუთაისის მე-4 სამშენებლო ტრესტის საწარმოო განყოფილების უფროსად; კომბინატ „საქნახშირის“ საპროექტო განყოფილების უფროსად; სსრკ მშენბანკის ქუთაისის განყოფილების უფროს ინჟინრად; დასავლეთ საქართველოში არის რაგბის პიონერი; 1967 წელს ტრესტის ბაზაზე შექმნა რაგბისტთა პირველი გუნდი — ქუთაისის „მშენებელი“, რომელიც რამდენიმეჯერ გახდა საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი.
2001 წლის მაისში ეკლესიის წინამძღვრად დანიშნეს გენადი ჟურკინი და ამავე წელს როსტოვისა და ნოვოჩერკასკის მთავარეპისკოპოსის პანტელეიმონის კურთხევით დაიწყეს შენობის რეკონსტრუქცია.
ჯერ კიდევ 1944 წელს სოფელ პოკროვსკოეში აღსდგა ღვთისმსახურება, მაგრამ ახლა უკვე სხვა ადგილზე, ფრუნზეს ქუჩაზე მდებარე სახლში, რომელიც ხელისუფლებამ გადასცა მრევლს ეკლესიის განსათავსებლად.
1782 წელს ზემო სლობოდაში ააგეს ხის ეკლესია, რომელიც აკურთხეს ღვთისმშობლის კვართის დღესასწულის დღეს მისსავე სახელზე, ამის შემდეგ ამ სოფელს ეწოდა პოკროვსკოე .
პოკროვსკოეს ღვთისმშობლის კვართის ეკლესია — მართლმადიდებლური ტაძარი ნეკლინოვის რაიონის სოფელ პკროვსკოეში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია.
სომეხი მწერალი ვრტანეს პაპაზიანი თარგმნის წინასიტყვაობაში წერდა, რომ „ნარიმანოვი — პუბლიცისტი, მწერალი, ადამიანი შესანიშნავი მიზნებით და ენერგიით, რომელიც დაიფიცა თავისი თავი მიეძღვნა თავისი ხალხის განათლებას“.
1899 წლის იანვარში, ბაქოში წიგნის მეორე ნაწილი გამოიცა, ხოლო 1914 წლის 21 სექტემბერს , ნარიმანოვი ამთავრებს მუშაობას პიესაზე „ბაჰადირი და სონა“.
ლიტერატურული კრიტიკოსი მამედ არიფი აღნიშნავდა, რომ ამ რომანში ნარიმანოვმა პირველად აზერბაიჯანულ პროზაში გამოავლინა ნაციონალისტური ცრურწმენა, როგორც ახალგაზრდა ადამიანების ტრაგედიის მიზეზი, რომლებსაც ერთმანეთი გულწრფელად შეუყვარდათ, თუმცა დაღუპულებს „ხელოვნურად შექმნილი ბარიერების“ გამო.
ბაჰადირი და სონა — 1896-1898 წლებში დაწერილი, აზერბაიჯანელი მწერლის ნარიმან ნარიმანოვის პატარა რომანი, რომელიც მოგვითხრობს ეთნიკურად აზერბაიჯანელი ბაჰადირისა და ეთნიკურად სომეხი სონას ტრაგიკულ სიყვარულს.
დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიის მიხედვით, რომანში „ბაჰადირი და სონა“, ნარიმანოვმა აჩვენა თუ როგორ „ხელოვნურად გაჟღენთილმა ეროვნულმა სიძულვილმა, ხელს უშლიდა აზერბაიჯანელი და სომეხი ხალხის მეგობრობას“.
ლაპორტას დროს „ბარსელონამ“ ფრანკ რეიკარდის ხელმძღვანელობით შეძლო 14 წლიანი პაუზის შემდეგ უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის მოგება, პეპ გუარდიოლას გაწრთვნილმა კლუბმა კი 2008/09 წლების სეზონში ტრიპლეტის დაუფლებით დაიწყო ახალი ერა კლუბისა და ფეხბურთის ისტორიაში.
ჟოან ლაპორტა ესტრუჩი — ესპანელი პოლიტიკოსი, ბიზნესმენი, ადვოკატი, საფეხბურთო კლუბ „ბარსელონის“ პრეზიდენტი, არჩეული იქნა ორჯერ.
ეროვნული საბჭოსა და მუსავათის პარტიის თავმჯდომარემ, პარლამენტი მამედ ემინ რასულზადემ გახსნა, პარლამენტის წევრებს მიულოცა და მოუწოდა, რომ ისინი ხალხის ინტერესებსა და მათი კეთილდღეობის დაცვას ემსახურონ.
მიუხედავად სტამბოლში ყოფნისა, თოფჩუბაშოვი, რომელიც აზერბაიჯანში კარგად იყო ცნობილი და მთელ კავკასიაში გააჩნდა ავტორიტეტი, ერთხმად აირჩიეს აზერბაიჯანის პარლამენტის თავმჯდომარედ.
როგორც ისტორიკოსი კაზიმზადე წერს, „თოფჩუბაშოვი, რომელიც პარლამენტის თავმჯდომარედ აირჩიეს, ძალიან განათლებული იურისტი იყო, მისი შეხვედრები გამოირჩეოდა ტოლერანტობით“.
ამავე დროს თოფჩუბაშოვმა გამართა შეხვედრები თურქეთის, ირანის, რუსეთის, აშშ-ის, დიდი ბრიტანეთის, საფრანგეთის წარმომადგენლებთან, მოუყვა მათ აზერბაიჯანში არსებული პოლიტიკური და ეკონომიკური მდგომარეობა, სთხოვა მათ აზერბაიჯანის დამოუკიდებლობის აღიარებასთან დაკავშირებით დახმარების გაწევა.
პარიზში არა მხოლოდ აზერბაიჯანის წარმომადგენლები, არამედ დონის, ყუბანის, მთიელთა კავშირის, უკრაინისა და საქართველოს წარმომადგენლების ერთი ნაწილი არ შეუშვეს, რომლებიც ასევე სტამბოლში იმყოფებოდნენ.
მემორანდუმი თოფჩუბაშოვის მიერ მომზადდა და წარმომადგენლებმა ხელი მოაწერეს, რომელიც წარადგინეს დიდი ბრიტანეთის უმაღლესს კომისარს, ადმირალ ვებს.
დაძაბული სამთვიანი ბრძოლის შემდეგ, 1919 წლის 22 აპრილს, აზერბაიჯანულმა დელეგაციამ თოფჩუბაშოვის ხელმძღვანელობით, პარიზში გაემგზავრა.
აზერბაიჯანის წარმომადგენლები, რომლებიც მაისის დასაწყისში პარიზში ჩავიდნენ, პოლონეთის, საქართველოს, ირანის, აშშ-ის, ინგლისისა და სხვა ქვეყნის დელეგაციებს შეხვდა და გამართეს მოლაპარაკებები პოლიტიკურ და ეკონომიკურ ვითარებაზე.
ამ ერთი თვის განმავლობაში, თოფჩუბაშოვის ხელმძღვანელობით აზერბაიჯანის წარმომადგენლების ერთი-ერთი წარმატება იყო იმ დროისთვის მნიშვნელოვან პოლიტიკურ ფიგურასთან, აშშ-ის პრეზიდენტთან, ვუდრო უილსონთან შეხვედრა.
მინისტრის პირველმა მდივანმა, ჟიულ კამბონმა განაცხადა, რომ აზერბაიჯანი დე-ფაქტო უმაღლესი საბჭოს წევრებისა და მოკავშირე სახელმწიფოების მიერ, 11 იანვარს აღიარეს და თოფჩუბაშოვს პარიზის სამშვიდობო კონფერენციის ოფიციალური დოკუმენტი მისცა.
ამავდროულად, მან განაცხადა, რომ აზერბაიჯანის რესპუბლიკა დიდი სახელმწიფოებისგან, როგორც დახმარების გაწევას, ასევე დამოუკიდებლობის დე-იურე აღიარებას ელოდება.
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის აღიარება მსოფლიოს დიდი სახელმწიფოების მიერ იყო თოფჩუბაშოვის ხელმძღვანელობით, აზერბაიჯანის წარმომადგენლების წარმატებული დიპლომატიური საქმიანობის შედეგი.
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრემიერ-მინისტრმა, ნასიბ იუსიფბეილიმ განაცხადა: „პოლიტიკასავით მოქნილი და მოკრძალებული არაფერი არსებობს. იწყება ეპოქა, როდესაც ჩვენი თავისუფლებისა და დამოუკიდებელი არსებობის იმედები გაძლიერდება.
ჩვენ არასდროს არ დავკარგავთ იმედს. ასე რომ, ჩვენ გვჯერა, რომ ჩვენი ხალხი დამოუკიდებლად იცხოვრებს და ნებისმიერ შემთხვევაში დამოუკიდებლობას მივიღებდით, ჩვენ ამის გვჯეროდა. ასეთი ძვირფასი ბედნიერების პირისპირ ჩვენ უკან არასდროს დაგვიხევია და არც დავიხევით იმიტომ, რომ ამაზე დიდი ბედნიენრება არ არსებობს“.
თოფჩუბაშოვმა აშშ-ის პრეზიდენტს მოუყვა აზერბაიჯანის, მათ შორის კავკასიის პოლიტიკურ და ეკონომიკურ ვითარებაზე, მიაწოდა ვრცელი ინფორმაცია აზერბაიჯანელების შესახებ, ასევე გააცნო პარიზის სამშვიდობო კონფერენციაზე წარსადგენი სამი მემორანდუმი.
მიუხედავად იმისა, რომ აზერბაიჯანის წარმომადგენლებმა შეხვედრაზე სასურველს ვერ მიაღწიეს, უილსონმა დაარწმუნა ისინი, რომ „. ამიერიდან აზერბაიჯანის ხალხი დიდი ამერიკული სახელმწიფოსგან მიიღებს დახმარებას და მხარდაჭერას თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობის შენარჩუნებისთვის“.
თოფჩუბაშოვის უშუალო მონაწილეობით მომზადებული „კავკასიის აზერბაიჯანული რესპუბლიკის წარმომადგენლების პარიზის სამშვიდობო მემორანდუმი“ წარედგინა სამშვიდობო კონფერენციის მდივანს.
დოკუმენტში, კონფერენციის წარმომადგენლებს აზერბაიჯანში ისტორიულ, ეთნოგრაფიულ, ეკონომიკურ და პოლიტიკურ ვითარებაზე ვრცელი და დეტალური ინფორმაცია მიეწოდა.
1919 წლის 13 ივნისს, 7 ივლისს და 8 ოქტომბერს საქართველოს, ლატვიის, ესტონეთის, ჩრდილოეთ კავკასიის, ბელორუსიისა და უკრაინის წარმომადგენლებთან ერთად, პარიზის მშვიდობის კონფერენციის თავმდჯომარეს საპროტესტო ნოტა გაუგზავნა.
ის, თავის პირველ გამოსვლაში გმობდა მეფის მთავრობის პოლიტიკას ხალხებთან მიმართებაში და გამოსვლაში აღნიშნა, რომ მეფის მთავრობის პოლიტიკა მიმართულია რუსეთის იმპერიაში მცხოვრები ეროვნებით არარუსი ხალხების გახლეჩაზე, რისი მაგალითიცაა სომხებისა და მუსლიმების ურთიერთობა.
დროებითი მთავრობის მიერ მოწვეულ საბჭოზე, იმპერიის სხვადასხვა მიწებიდან ჩამოსულ 34 მუსლიმ დელეგატს შორის იყო აზერბაიჯანის წარმომადგენელი თოფჩუბაშოვიც.
თოფჩუბაშოვი მონაწილეობდა სხვადასხვა საკითხზე გამართულ დისკუსიებში, დაგმო მთავრობის აგრარული და განსახლების პოლიტიკა და მხარე დაუჭირა რუსეთში უმცირესობების დამოუკიდებლობის მოთხოვნას, ძირითადად მუსლიმებს.
1906 წლის 9-10 ივლისს, ვიბორგში გამართულ შეხვედრაზე, დაახლოებით 200 დეპუტატმა შეხვედრა გამართა, გამოითქვა პროტესტი დუმის გაუქმებისასთან დაკავშირებით და მიიღეს ვიბორგის მიმართვა.
თოფჩუბაშოვის პოლიტიკური და სოციალური აქტივობები კიდევ უფრო 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის და ოქტომბრის გადატრიალების შემდეგ გაფართოვდა და ის შეუერთდა აზერბაიჯანის სახელმწიფო დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლას.
საშუალო განათლება თბილისის პირველ გიმნაზიაში მიიღო, რომელიც 1884 წელს წარმატებით დაამთავრა, ამის შემდეგ პეტერბურგის უნივერსიტეტის ისტორიისა და ფილოლოგიის ფაკულტეტზე ჩააბარა.
ალიმარდან ბეი თოფჩუბაშოვმა უარი თქვა მართლმადიდებლობის მიღებაზე, ხოლო მეფის რუსეთის დროინდელი კანონი უნივერსიტეტის შესახებ არ აძლევდა ა.
ფათალი ხან ხოისკი მიერ 1918 წლის ივნისის თვეში წარმართულ სხდომაზე, დაინიშნა უპორტფელო მინისტრის თანამდებობაზე მე-2 კაბინეტში, ოქტომბერში კი საგარეო საქმეთა მინისტრის თანამდებობაზე.
ადრ-ის დაფუძნების დღიდან, როგორც იურისტი და მეცნიერი მთელი ძალით მუშაობდა დიპლომატიური ურთიერთობების დამყარებასთან და მსოფლიოში რესპუბლიკის ცნობასთან დაკავშირებით.
აზერბაიჯანის მთავრობამ, ოსმალეთის იმპერიასთან და მის მეშვეობით ევროპულ ქვეყნებთან დიპლომატიური ურთიერთობების დამყარების მიზნით, თოფჩუბაშოვი სტამბოლში გაგზავნა, როგორც საგანგებო სრულუფლებიანი მინისტრი.
ფათალი ხან ხოისკის მიერ იმ დროსისთვის სტამბოლში მყოფი აზერბაიჯანის წარმომადგენლობის თავმჯდომარისთვის, მამედ ემინ რასულზადესთვის გაგზავნილ ტელეგრამაში აღნიშნულია: „მთავრობის 1918 წლის 20 აგვისტოს გადაწყვეტილების საფუძველზე, აზერბაიჯანის მთავრობის წევრი ალიმარდან ბეი თოფჩუბაშოვი ოსმალეთის იმპერიაში გაიგზავნა, როგორც აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ინტერესების გამტარებელი საგანგებო სრულუფლებიანი მინისტრი“.
შემდგომში, თოფჩუბაშოვმა თავის გამოსვლაში აღნიშნა, რომ რუსეთში მცხოვრები მუსლიმები მიესალმებიან იმპერიის დამხობას და მხარს უჭერენ სოციალურ და პოლიტიკურ ორგანიზაციებს, რევოლუციურ მიღწევებს, კერძოდ თავისუფლებას, თანასწორობასა და ძმობას, რომელიც ყველგან, დემოკრატიული პრინციპების საფუძველზე დაიწყო.
ოქტომბერ-ნოემბერში თოფჩუბაშოვმა, ზოგადი საარჩევნო სამართლის საფუძველზე მონაწილეობა მიიღო ქალაქის დუმის არჩევნებში და არჩეულ იქნა დუმის წევრად.
თოფჩუბაშოვი, თავისი ჟურნალისტური კარიერის დასაწყისიდან, ბაქოს პოლიტიკური და სოციალური ბრძოლის სცენაზეც შევიდა და სიცოცხლის ბოლომდე ამ ბრძოლის ერთ-ერთი ლიდერი იყო.
1905-1907 წლებში, რუსული რევოლუციის დროს, ბევრი აზერბაიჯანელი ინტელიგენტი და მათ შორის თოფჩუბაშოვი, შეუერთდა ხალხის თავისუფლებისთვის ბრძოლას.
აღნიშნულ დროს მან არაერთი პეტიცია დაწერა ცარიზმის მთავრობას მშრომელთა ინტერესების დაცვის თემაზე, გამართა სხდომები, კრებები, მონაწილეობდა მიტინგებში, იყო ბაქოს დუმის წევრი, შემდგომში კი გახდა მისი თავმჯდომარე.
იღებდა მონაწილეობას რუსეთის მუსლიმთა ერთიანი კავშირის „იტიფაგი-ალ-მუსლიმინ“-ის დაფუძნებაში და მის საქმიანობაში, შეადგინა მისი პროგრამული დოკუმენტები, ასევე ნიჟნი-ნოვგოროდსა და პეტერბურგში ჩატარებულ - კონგრესს შეიძლება ითქვას თავმჯდომარეობდა, „იტიფაგი-ალ-მუსლიმინ“-ის კონგრესის მიერ არჩეულიყო ცკ-ის მუდმივი ბიუროს წევრად.
ადრ-ის რუსეთის მიერ ოკუპაციის შემდეგ, აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის დიდი ფიგურა, თოფჩუბაშოვი 1920-1934 წლებში პარიზში ცხოვრობდა, განაგრძო თავისი სოციალურ-პოლიტიკური საქმიანობა და დაწერა სტატიები აზერბაიჯანის ისტორიის, გეოგრაფიის, ლიტერატურის, ადრ-ის დაფუძნების, ლიტერატურული ფიგურების შესახებ, ფრანგულ წიგნებში, გაზეთებში და ჟურნალებში.
პოლიტიკური ემიგრაციის ერთ-ერთი გამოჩენილმა მოღვაწემ თოფჩუბაშოვმა, საფრანგეთის ოფიციალური წრეების წარმომადგენლებს შეხვდა და ეროვნულ ძალებს აზერბაიჯანის ოკუპაციის საწინააღმდეგო ბრძოლაში დახმარება სთხოვა და ორმხრივი ურთიერთობების საკითხები განიხილა.
1905 წლის სექტემბერში, მეფის მთავრობამ, ბაქოს პროლეტარიატის მხრიდან რევოლუციური ბრძოლის თავის არიდების მიზნით, ნავთობის სექტორში მომუშავე მუშაბთან და მუშათა წარმომადგენლებთან შეხვედრა გამართა.
შეხვედრა სანქტ-პეტერბურგში, 30 სექტემბერს გაიხსნა და თოფჩუბაშოვმა შეხვედრაზე მოახსენა ბქოელი მუშების უმძიმესი მდგომარეობის შესახებ და დაიცვა მათი ინტერესები.
მეფის რუსეთს, რომელიც შიშობდა რუსეთში მშრომელთა გააქტიურებისა და რევოლუციის, 1905 წლის დეკემბერში, სახელმწიფო დუმის არჩევნებთან დაკავშირებით, არჩევნების ჩატარების შესახებ კანონი მიიღო.
თურქეთში ჩამოსვლიდამ მოკლე დროში, ანუ 1918 წლის ოქტომბერ-ნოემბრის თვეებში, თოფჩუბაშოვმა ოსმალეთის სულთანს, რამდენიმე მინისტრსა და დიპლომატს შეხვდა, გააცნო მათ აზერბაიჯანის პოლიტიკური და ეკონომიკური ვითარება და ისაუბრა სხვადასხვა საკითხებზე.
საპროტესტო ნოტა შეიტანა თურქეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროში მუდროსის ხელშეკრულების თაობაზე, კერძოდ აზერბაიჯანთან მიმართულ ნაწილთან დაკავშირებით.
მან აღნიშნა, რომ აღნიშნული ხელშეკრულება „ხელს უწყობს აზერბაიჯანის ოკუპაციას და ამით ქვეყნის რისკის ქვეშ აყენებს. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის რკინიგზის მხრიდან, უცხო ქვეყნებთან მიმართებაში კომპრომისი არ ექცევა საერთაშორისო სამართლის ჩარჩოში“.
ამ სტატიებში თოფჩუბაშოვმა არაერთხელ დაწერა აზერბაიჯანელი პოეტების, მწერლების, დრამატურგების, გამოჩენილი ინტელიგენტების და პირების შესახებ, რუსეთის იმპერიაში მცხოვრები მუსლიმების მდგომარეობიზე და პუბლიცისტურად აკრიტიკებდა ცარიზმის დისკრიმინაციულ პოლიტიკას.
ალიმარდან ბეი ალაქბერ ოღლუ თოფჩუბაშოვი (; დ. 4 მაისი, 1863, თბილისი, რუსეთის იმპერია — გ. 8 ნოემბერი, 1934, სენ-კლუ, პარიზი, საფრანგეთი) — აზერბაიჯანელი პოლიტიკური ფიგურა, დიპლომატი და იურისტი.
მეფის რუსეთის დროს, პირველი დუმის წევრი , ბაქოს მაჰმადიანი ეროვნული საბჭოს დროებითი აღმასრულებელი კომიტეტის წევრი , აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის პარლამენტის თავმჯდომარე , მანამდე ქვეყნის საგარეო საქმეთა მინისტრი .
თოფჩუბაშოვი, 1918 წლის 30 მარტიდან 1 აპრილამდე იყო ერთ-ერთი იმ პირთაგან, რომელიც იცავდა ბაქოს მოსახლეობას ბოლშევიკისა და დაშნაკების მიერ მასობრივი დახოცვის დროს და ცდილობდა ამის შეფერხებას.
მთიანი ყარაბაღის კონფლიქტი — ტერიტორიული და ეთნიკური კონფლიქტი სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის, რომელიც სადავო მთიანი ყარაბაღის რეგიონსა და მის გარეთ შვიდი მიმდებარე ტერიტორიაზე მიმდინარეობს, რომლებიც დე-ფაქტო თვითგამოცხადებული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ კონტროლირდება, მაგრამ საერთაშორისო საზოგადოების მიერ დე-იურე აღიარებულია აზერბაიჯანის ნაწილად.
კონფლიქტი საუკუნის დასაწყისში წარმოიშვა, როდესაც სომხებით დასახლებული მთიანი ყარაბაღის რეგიონი, იოსებ სტალინის გადაწყვეტილებით, საბჭოთა აზერბაიჯანში ავტონომიურ ოლქად გადაკეთდა.
საბჭოთა პერიოდში, ყარაბაღის ავტონომიური ოლქის მოსახლეობის აბსოლუტური უმრავლესობა ეთნიკურად სომხებისგან შედგებოდა, რომლებიც ავტონომიური ოლქის ჩამოყალიბების პირველ წლებში მოსახლეობის 89 %-ს ხოლო 1989 წელს 76%-ს შეადგენდნენ.
დღევანდელი კონფლიქტი 1988 წელს დაიწყო, როდესაც ყარაბაღის სომხებმა მოისურვეს, რომ ყარაბაღი საბჭოთა აზერბაიჯანიდან საბჭოთა სომხეთის შემადგენლობაში გადასულიყო.
შედეგად დაწყებული სამხედრო მოქმედებები 1994 წლამდე გაგრძელდა და საბოლოოდ, რეგიონი ადგილობრივი სომხების კონტროლის ქვეშ გადავიდა, რომლებმაც ყარაბაღის ტერიტორიაზე დამოუკიდებლობა გამოაცხადეს.
ცეცხლის შეწყვეტის დარღვევის ყველაზე მნიშვნელოვანი შემთხვევა 2016 წლის აპრილის დასაწყისში მომხდარი, ოთხდღიანი ომის სახელით ცნობილი დაპირისპირება იყო.
1992 წლის 12 ივნისს, აზერბაიჯანის შეიარაღებულმა ძალებმა გორანბოის და ტერტერის რაიონებში მსხვილმასშტაბიანი შეტევა დაიწყეს, რომელიც წარმატებული გამოდგა და სომხური მხარის მიერ კონტროლირებადი ტერიტორიის მნიშვნელოვანი ნაწილი დაიკავა.
აზერბაიჯანელების შეტევა შეჩერდა მხოლოდ მას შემდეგ, რაც სომხებმა მოახერხეს და რუსები დაარწმუნეს, განეხორციელებინათ საჰაერო დარტყმები აზერბაიჯანის შეიარაღებული ძალების სამხედრო ტექნიკის წინააღმდეგ.
წარუმატებლად დამთავრდა აზერბაიჯანელების მცდელობები დამატებითი შეტევები განეხორციელებინათ სომხების მიერ კონტროლირებად ტერიტორიებზე და 1992 წლის ბოლოდან, ფრონტზე ინიციატივა კვლავ სომხების ხელში იწყებს გადასვლას.
1993 წლის გაზაფხულზე სომხურმა შეიარაღებულმა ფორმირებებმა დაიწყეს შეტევა ქელბაჯარის პროვინციაზე, რომლის დიდი ნაწილიც, 1993 წლის გაზაფხულის ბოლოსთვის მათი კონტროლის ქვეშ გადავიდა.
სომხურის მხარის მიზანი გახდა ყარაბაღის გარშემო „უსაფრთხოების ზონის“ შექმნა, რაც რეალურად აზერბაიჯანის კონტროლირებადი ყარაბაღის მოსაზღვრე ტერიტორიების დაკავებას ისახავდა მიზნად და 1993 წლის გაზაფხულში და ზაფხულში ქელბაჯარის შემდეგ სომხურმა მხარემ დაიკავა აღდამი, ფიზული, ჯებრაილი, ქუბათლი და ზენგილანი.
თავად აზერბაიჯანის შიგნით, ყარაბაღის ფრონტის მეთაურმა სურათ ჰუსეინოვმა და თავდაცვის მინისტრმა რაჰიმ გაზიევმა, პრეზიდენტ ელჩიბეისთან უთანხმოების შემდეგ თვითნებურად მიატოვეს პოზიციები და აზერბაიჯანის შიგნით მიმდინარე პოლიტიკურ ბრძოლებში ჩაერთვნენ.
1918 წელს, რუსეთის იმპერიის მიერ კავკასიაზე კონტროლის დაკარგვასთან ერთად, კავკასიის სამეფისნაცვლოც ოფიციალურად გამოეყო რუსეთს და ცოტა ხანში მის ნაცვლად სომხეთის, აზერბაიჯანის და საქართველოს რესპუბლიკები დაარსდა.
ყარაბაღზე პრეტენზია გამოთქვა როგორც აზერბაიჯანმა, ისე სომხეთმა, დამოუკიდებლობის პერიოდში, ყარაბაღი ორ ქვეყანას შორის მუდმივი დაპირისპირების საგანი იყო.
აზერბაიჯანის და სომხეთის გასაბჭოების შემდეგ, 1921 წლის ივლისში, საბჭოთა ხელისუფლებამ, თბილისში, ყარაბაღის საკითხის გადასაწყვეტად საგანგებო სხდომა გამართა, რომელმაც, რეგიონი თავდაპირველად სომხეთს მიაკუთვნა, თუმცა ორი დღის შემდეგ გადაწყვეტილება შეცვალა და რეგიონი, აზერბაიჯანის საკუთრებაში დატოვა.
ამ გადაწყვეტილების უკან თურქეთსა და საბჭოთა კავშირს შორის ხელმოწერილი თანამშრომლობის და მეგობრობის ხელშეკრულება იდგა, რომლის მიხედვითაც, თურქეთის მოთხოვნით, ყარაბაღი და ნახიჭევანი აზერბაიჯანის კონტროლქვეშ გადავიდა, ხოლო თურქეთი დიდი ალბათობით ამ ცვლილების ერთ-ერთი გარანტორი იყო.
1923 წელს კი, ყარაბაღმა ოფიციალურად მიიღო ავტონომიური ოლქის სტატუსი აზერბაიჯანის შემადგენლობაში, რასაც სომხების დიდი უკმაყოფილება მოჰყვა და მათ მთავარ მიზნად ყარაბაღის კვლავ სომხეთის შემადგენლობაში დაბრუნება აქცია, თუმცა ეს მცდელობები უშედეგოდ დასრულდა.
კონფლიქტის პირველ ნაპერწკლად იქცა, 1987 წლის ოქტომბერში, აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე მდებარე, სომხებით დასახლებულ სოფელ ჩარდახლიში, ეროვნებით აზერბაიჯანელი კოლმეურნეობის თავმჯდომარის დანიშვნა, რასაც სოფლის ეროვნებით სომეხი მოსახლეობის პროტესტი მოჰყვა, რომელმაც ერევნამდე მიაღწია, სადაც უკვე მიმდინარეობდა საპროტესტო აქციები სხვა საკითხზე, თუმცა ჩარდახლიდან მოსული ამბების შემდეგ, აქციების პათოსი შეიცვალა და მისმა მონაწილეებმა ღიად დაიწყეს ყარაბაღის და ნახჭევანის სომხეთისათვის გადაცემის დღის წესრიგში დაყენება.
საბჭოთა ხელისუფლების რეაქცია თავდაპირველად პასიური იყო, რამაც მოვლენების მონაწილე მხარეები უფრო მეტად წააქეზა და 1988 წლის 20 თებერვალს, მთიანი ყარაბაღის საოლქო საბჭომ გამოსცა დეკლარაცია, რომელსაც საბჭოს ყველა სომეხმა დეპუტატმა დაუჭირა მხარი და რომელიც საბჭოთა კავშირის და საბჭოთა აზერბაიჯანის მთავრობებს სთხოვდა ყარაბაღი სომხეთისათვის გადაეცათ.
სომხეთში მცხოვრებმა აზერბაიჯანელებმა აზერბაიჯანში გადასვლა ჯერ კიდევ 1987 წლის ბოლოდან, ჩარდახლის ინციდენტის შემდეგ დაიწყეს და უკვე 1988 წლის იანვრის ბოლოს, სომხეთიდან დევნილი აზერბაიჯანელების ნაწილი უკვე ბაქოში იყო.
ხოჯალი, რომელიც თვეების განმავლობაში იბომბებოდა, სერიოზულ ეკონომიკურ გაჭირვებას განიცდიდა და მხოლოდ მცირერიცხოვანი, ცუდად შეიარაღებული რაზმი იცავდა.
1992 წლის 25 თებერვალს სომხებმა ხოჯალის შტურმი დაიწყეს, რომელიც ცუდად შეიარაღებულმა ქალაქის დამცველებმა ვეღარ შეაკავეს და ქალაქიდან უკანდახევა დაიწყეს, მათ თან გაჰყვა ხოჯალის სამოქალაქო მოსახლეობის დიდი ნაწილიც.
სომხებმა ქალაქიდან გაქცეულებს ოფიციალურად ჰუმანიტარული კორიდორი გაუხსნეს, თუმცა კორიდორიდან გასვლის პროცესში ხალხის ნაკადი სომხური შეიარაღებული ფორმირებების ცეცხლის ქვეშ აღმოჩნდა.
დაიღუპა სხვადასხვა მონაცემებით 485 ან 613 ადამიანი, მართალია მათ შორის იყვნენ მებრძოლებიც, მაგრამ აბსოლუტური უმრავლესობა მშვიდობიანი მოსახლე იყო.
სომხებმა კი ხოჯალის ხოცვა-ჟლეტა აზერბაიჯანის ოპოზიციას - აზერბაიჯანის სახალხო ფრონტს დააბრალეს, რის დამატკიცებელ საბუთადაც აზერბაიჯანის პრეზიდენტ აიაზ მუთალიბოვის მიერ გაკეთებული განცხადებები მოიყვანეს, რომლებშიც ის ხოჯალის ტრაგედიაში ადანაშაულებდა მათ „ვისაც მისი გადაყენება სურდათ“.
პირველი მსხვილმასშტაბიანი სასაზღვრო შეტაკება, რომელიც მხარეებს შორის 1994 წლის შემდეგ განხორციელდა, 2008 წლის 4 მარტს, აღდერესთან მოხდა და ორივე მხრიდან მსხვერპლი მოჰყვა.
2010 წლის 18 ივნისს მომხდარ შეტაკებებს ოთხი სომეხი და ერთი აზერბაიჯანელი ჯარისკაცის სიცოცხლე ემსხვერპლა, რამაც საერთაშორისო საზოგადოების აღშფოთება გამოიწვია.
2010 წლის შემდეგ სომხეთ-აზერბაიჯანის საზღვარზე და მთიანი ყარაბაღის საკონტაქტო ზოლში, ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმების დარღვევების და სხვადასხვა ინციდენტების რაოდენობამ მკვეთრად იმატა, მაგალითად 2013 წელს, სნაიპერების მიერ ცეცხლის გახსნის შემთხვევებს და ორმხრივ სროლებს, ორივე მხრიდან 19 ჯარისკაცი ემსხვერპლა.
ყარაბაღში შეიარაღებული მოქმედებების ინტენსივობის ზრდის გამო, რუსეთის და ყაზახეთის პრეზიდენტების ბორის ელცინის და ნურსულთან ნაზარბაევის შუამდგომლობით 1991 წლის 23 სექტემბერს ხელი მოეწერა ჟელეზნოვოდსკის დეკლარაციას, რომლის მიხედვითაც მხარეები, რუსეთის და ყახაზეთის შუამავლობით, წყვეტდნენ ცეცხლს და საკუთარ თავზე იღებდნენ ვალდებულებას კონფლიქტი მშვიდობიანი მოლაპარაკებების გზით გადაეჭრათ.
მაგრამ ჟელეზნოვოდსკის პროცესი წარუმატებელი გამოდგა და ჩაიშალა მას შემდეგ, რაც 1991 წლის 20 ნოემბერს ყარაბაღში, სოფელ ქარაქენდთან სომხურმა ფორმირებებმა ჩამოაგდეს შვეულმფრენი, რომელშიც შერეული სამუშაო ჯგუფის წარმომადგენლები და ჟურნალისტები იმყოფებოდნენ.
აზერბაიჯანის უმაღლესმა საბჭომ ოფიციალურად გააუქმა მთიანი ყარაბაღის ავტონომიური ოლქი, რასაც ყარაბაღის მმართველობამ რეფერენდუმით უპასუხა, რომელსაც რეგიონის აზერბაიჯანულმა მოსახლეობამ ბოიკოტი გამოუცხადა, ხოლო სომხებმა, აბსოლუტური უმრავლესობით დამოუკიდებლობას დაუჭირეს მხარი.
აზერბაიჯანში აზერბაიჯანის სახალხო ფრონტმა ქვეყნის მასშტაბით საპროტესტო აქციები დაიწყო, რომლებიც მალე მასობრივ არეულობაში გადაიზარდა და 1990 წლის 13 იანვარს ბაქოში სომხებზე მასობრივი თავდასხმები დაიწყო, დაიღუპა დაახლოებით 90 ადამიანი, ბაქოს სომხური მოსახლეობის უმეტესობა საზღვაო გზით თურქმენეთში იქნა ევაკუირებული.
ბაქოში ხელისუფლება ფაქტობრივად სახალხო ფრონტის ხელში გადავიდა, რასაც საბჭოთა კავშირის ხელისუფლებამ აზერბაიჯანში წითელი არმიის დანაყოფების გაგზავნით უპასუხა.
1990 წლის 19-20 იანვრის ღამეს აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე საგანგებო მდგომარეობა გამოცხადდა და ბაქოს ჩათვლით, რესპუბლიკის მსხვილ ქალაქებში საბჭოთა არმიამ სამხედრო ოპერაცია ჩაატარა, რასაც ოფიციალური ცნობებით 148 ადამიანი ემსხვერპლა.
აზერბაიჯანის მოსახლეობამ მასობრივად დაიწყო კომუნისტური პარტიის დატოვება, საბჭოთა კავშირის ცენტრალურმა ხელისუფლებამ აზერბაიჯანზე კონტროლი ფაქტობრივად დაკარგა.
მოგვიანებით, ყარაბაღი, კავკასიის ალბანეთის შემადგენლობაში იყო და სწორედ ყარაბაღში, განძასარის მონასტერში იყო, მოგვიანებით სომხურ სამოციქულო ეკლესიას დაქვემდებარებული, ალბანეთის კათოლიკოსთა რეზიდენცია, რომელთაც ეს ტიტული, სომხური ეკლესიის შემადგენლობაშიც, ეპარქიის ტერიტორიების ისტორიული წარსულის გამო შეინარჩუნეს.