polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ამას ემატებოდა სერბთა არმიისა და სნაიპერების მიერ გამუდმებული თავდასხმები მცხოვრებლებზე, რომლებსაც, სერბთა ხელმძღვანელობის აზრით, ალყაში მოქცეულებს შორის უნდა შეექმნათ შიშისა და დაუცველობის აუტანელი განცდა, რასაც თან ერთვოდა ბლოკადით გამოწვეული საკვების, მედიკამენტებისა და პირველადი საჭიროების საგნების მუდმივი დეფიციტი, უიმედობა და უპერსპექტივობა, რაც საბოლოოდ მათი ანკლავიდან წასვლის ან უბრძოლველად დანებების მიზეზი უნდა გამხდარიყო.
დანარჩენები მის დაჯგუფებას მიკედლებული ვიშეგრადის, ფოჩასა და ზვორნიკის რეგიონებიდან ლტოლვილები არიან, რომლებიც თან დაჰყვებოდნენ რეიდებისას ვეებერთელა ტომრებით, ჩანთებითა და გუდებით.
ისინი როგორც წესი ნაჯახებით, ფიწლებითა და დანებით იყვნენ შეიარაღებული და შეუბრალებლად ძარცვავდნენ სერბულ სოფლებს საკუთარი ლტოლვილობისთვის შურისძიების მიზნით.
ამგვარი თავდასხმები წლების განმავლობაში ხორციელდებოდა სრებრენიცის მიმდებარე სერბულ სოფლებზე – ზავაზე, ბრეზანე, ბოლევიცა, პოგავანე, ტრნიჩე, გოლევიცა, ბელოვაცი, გოგოვაცი, კამენიცა და სხვა.
ქალაქი სრებრენიცა გაეროს დაცვის ქვეშ იყო და სერბები ვერ ახერხებდნენ მასზე სახმელეთო ძალებით შეტევას, თუმცა ანკლავის მისადგომებთან მუდმივად მიმდინარეობდა მძაფრი შეტაკებები, სადაც ორიჩის შენაერთი არცთუ წარუმატებლად მოქმედებდა.
18 აპრილს სდპ კრიზისული შტაბი და სერბი მოხალისეების მიერ შექმნილი რაზმი გორან ზეკიჩის სარდლობით იკავებს სრებრენიცას და წარმოადგენს ულტიმატუმს ბოსნიელების მიმართ, ჩააბარონ იარაღი.
ბოსნიელები პატრიოტთა ლიგის წევრების ხელმძღვანელობით სრებრენიცას ტოვებენ და მახლობელ მთებს აფარებენ თავს – ბიელინაში, ვიშეგრადსა და ზვორნიკში მომხდარი ამბების შემდეგ ისინი დაშინებული არიან.
ორიჩის რაზმი ახერხებს 8 მაისს ჩასაფრებაში მოკლას გორან ზეკიჩი, სანამ უმეთაუროდ დარჩენილი სერბები დეზორგანიზებული არიან, ორიჩი ახერხებს შეკრიბოს ყოველი შესაძლო ძალა და დაიკავოს სრებრენიცა.
1993 წლის 7 იანვარს 28-ე დივიზიის ნაწილებმა იერიში მიიტანეს სერბულ სოფლებზე კრავიცაზე, იეჟესტიჩზე და შილკოვიჩიზე, ერთის მხრივ ალყის გარღვევისა და რესპუბლიკის არმიის ნაწილებამდე გზის გახსნის მიზნით, მეორეს მხრივ ნადავ.
გარდა მოკლულებისა, თავდასხმისას სოფელში დაიწვა სახლები, ხოლო სოფლის მცხოვრებთა ნაწილი ტყვედ აიყვანეს, შემდგომში ბოსნიელ ტყვეებზე გადასაცვლელად.
1988 წელს დაამთავრა საპოლიციო სასწავლებელი ზემუნში და მსახურობდა სავსკი ვენაცში, მოგვიანებით კი გადაიყვანეს შინაგან საქმეთა სამინისტროს სპეცრაზმში.
სასამართლომ დაადგინა, რომ ორიჩს ბრალი მიუძღოდა სამეთაურო პასუხისმგებლობით სერბი ტყვეების წამებასა და მკვლელობაში, თუმცა პირდაპირი კავშირი მათ წამებასთან არ დაუმტკიცდა.
მაისში ვერტმფრენებმა ანკლავიდან გამოიყვანეს ორიჩი და ანკლავის სხვა თორმეტი მეთაური სარაევოში კონფერენციაში მონაწილეობის მისაღებად და სამეთაურო კურსებზე მომზადების გასავლელად.
ნასერ ორიჩი (; დ. — 3 მარტი 1967, დონი პოტოჩარი, სრებრენიცის ახლოს, სრ ბოსნია და ჰერცეგოვინა, ისფრ.) — ბოსნიელი სამხედრო მოღვაწე.
ჯერ კიდევ 1925 წელს ჩეჩნეთის ავტონომიური ოლქის ხელმძღვანელობამ თხოვნით მიმართა საქართველოს, რათა მათთვის გადაეცა მდინარე არღუნის ხეობაში მდებარე ქისტებით დასახლებული სოფლები – ჯარეგო, თერეთეგო, მელხესტი, ცეკარო, სახანო და სხვები.
ისლამოვის ხელმძღვანელობით საკითხი სრულიად რუსეთის ცაკ-ის პრეზიდიუმის სხდომაზე გაიტანა და სასწრაფო წესით, 1928 წლის 20 აგვისტოს დაამტკიცა.
ოსეთის ასსრ-ის და საქართველოს სსრ-ის სახკომსაბჭოებს დაევალათ 1944 წლის პირველ ივნისამდე აითვისონ ყოფილი ჩეჩნეთ-ინგუშეთის ასსრ-ის ტერიტორია და შეიმუშაონ მათი დასახლების გეგმები.
აღნიშნულის გამო შატილელები ძალზე ნაწყენი დარჩნენ საბჭოთა ხელისუფლებისადმი და 1939 წელს დავამ ახალი ძალით იფეთქა და როგორც საარქივო წყაროებით ირკვევა, საქმე შეტაკებამდეც კი მისულა.
დუშეთის რაიკომმა, კონფლიქტის მიზეზების გამოკვლევის შემდეგ, კატეგორიული თხოვნით მიმართა საქართველოს კომპარტიის ცეკას, რათა 1928 წლის დადგენილება გადასინჯულიყო.
საქართველოს სსრ-ის უმაღლესმა საბჭომ 1944 წლის 21 მარტს მიიღო დადგენილება ზემოაღნიშნული რაიონების საქართველოსადმი შემოერთების შესახებ, რომლის პირველი პუნქტის თანახმად, ითუმ-ყალეს რაიონი, შაროის რაიონის დასავლეთი ნაწილი, გალანჩეჟის, გალაშკისა და პრიგოროდნის რაიონების სამხრეთი ნაწილი, აგრეთვე ჩრდილოეთ ოსეთის ასსრ-ის გიზელდონის რაიონის სამხრეთ-აღმოსავლეთი ნაწილი საქართველოს შემადგენლობაში ერთიანდებოდა.
ახალხევის რაიონის წარმოშობას ქლუხორის რაიონისაგან განსხვავებით თავისი წინაპირობა გააჩნდა, კერძოდ მდინარე არღუნის ხეობის ქვედა ნაწილი იქ სადაც თავდება პირიქითა ხევსურეთი , თბილისის გუბერნიას მომატებული ჰქონდა მცირე ნაწილი.
1900 წლის რუკაზე აღნიშნული ტერიტორია მოქცეულია თბილისის გუბერნიის, თიანეთის მაზრის, ფშავ-ხევსურეთის უბანში, მაისტის და სახანოს თემების სახით, რომელიც ქისტებით დასახლებული ყოფილა.
აღნიშნული ტერიტორია თბილისის გუბერნიაში შედიოდა 1914 წელსაც, ხოლო საბჭოთა საქართველოში შევიდა აღნიშნული ტერიტორიით, რისი დასტურია 1922 წლის რუკაც.
1944 წლის 7 მარტს, როცა ხელი მოეწერა სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის ბრძანებულებას ჩეჩნეთ-ინგუშეთის ასსრ-ის ლიკვიდაციისა და მისი ტერიტორიის ადმინისტრაციული მოწყობის შესახებ.
აღნიშნული რაიონი ახალხევის სახელით დაარსდა 1943 წელს, რომელიც შედგებოდა არა მარტო არღუნის ხეობის ქვედა ხეობისაგან არამედ მოიცავდა დღევანდელ დუშეთის რაიონსაც.
იმავე ნორმატიული აქტით ჩრდილოეთ ოსეთის გიზელდონის რაიონისა და ჩაჩნეთ-ინგუშეთის პრიგოროდნის რაიონის სამხრეთი ნაწილები შეუერთდა საქართველოს სსრ ყაზბეგის რაიონს.
მეოცე საუკუნის დამდეგს თბილისის სათავადაზნაურო გიმნაზიაში დააარსა მოწაფეთა პირველი სიმებიანი კვარტეტი, რომელმაც შეასრულა კომპოზიტორის კვარტეტი „ლოთებო“, ალექსანდრე ჭავჭავაძის ტექსტზე „ლოთებო, ნეტავი ჩვენა“.
აქ იგი შევიდა კონსერვატორიაში და მეცადინეობდა პროფესორ ისიდორ ლოტოს კლასში, რომელიც წარმატებით დაამთავრა 1885 წელს და იქვე დატოვეს პროფესორის ასისტენტად.
ღვაწლმოსილ კომპოზიტორსა და საზოგადო მოღვაწეს ჩაფიქრებული ჰქონდა დაეწერა ოპერა „ვეფხისტყაოსანი“, მაგრამ არ დასცალდა — შემორჩენილია ნაწყვეტები ამ დაუმთავრებელი ოპერიდან.
30 აგვისტოს აჯანყებულთა ნაწილი ვაგონებიდან გამოიყვანეს, ორმოს გასწვრივ დააყენეს და ტყვიამფრქვევით ჩაცხრილეს, ნაწილი კი ქუთაისის საგანგებო კომისიის თავმჯდომარის, ილარიონ ტალახაძის წინადადებით, შორაპნის მაზრის აღმასრულებელი კომიტეტის თავმჯდომარე დომენტი მშვენიერაძემ და შორაპნის კომკავშირის სამაზრო კომიტეტის თავმჯდომარე ძიძიგურმა ტყვიამფრქვევით დახვრიტეს.
მშვენიერაძემ მუშაობა დაიწყო საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში, სადაც მისი უშუალო ხელმძღვანელობით ჩამოყალიბდა ფუძე-საძირკვლებისა და გრუნტების მექანიკის კათედრა, რომელსაც გარდაცვალებამდე ხელმძღვანელობდა.
პარალელურად მუშაობდა საქართველოს ჰიდრონაგებობათა სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში, ერთხანს მისი დირექტორიც იყო, შემდეგ რუსთავის მეტალურგიული ქარხნის მშენებლობაზე ეწეოდა პრაქტიკულ საქმიანობას.
მუშაობა დაიწყო ჯერ რკინიგზაზე, შემდეგ ამიერკავკასიის რკინიგზის ინჟინერთა ინსტიტუტში, კითხულობდა „ხიდების“ კურსს, პარალელურად თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ასწავლიდა ტრანსპორტისა და მრეწველობის ეკონომიკას.
საშუალო განათლება მიიღო ქუთაისისა და ზესტაფონის გიმნაზიებში, ხოლო 1923 წელს ჩაირიცხა მოსკოვის უნივერსიტეტის საზოგადოებრივ მეცნიერებათა ფაკულტეტზე.
ადელის მიწა — ანტარქტიდის სექტორი, რომელზეც პრეტენციას აცხადებს საფრანგეთი, საფრანგეთის ზღვისიქითა ტერიტორიების განსაკუთრებული სტატუსის მქონე ზღვისიქითა ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული წარმონაქმნის — სამხრეთული და ანტარქტიდული ტერიტორიის ადმინისტრაციული ოლქია.
1956 წლის 12 იანვრიდან ტერიტორიაზე მოქმედებს მთელი წლის განმავლობაში მოქმედი მუდმივი ფრანგული სამეცნიერო-კვლევითი პოლარული სადგური — დიუმონ-დიურვილი, რომელიც მდებარეობს ანტარქტიდის სანაპიროზე კოორდინატებით 6640′ ს.
საფრანგეთს ასევე ჰქონდა კიდევ ერთი პოლარული ბაზა — შარკოს სადგური, რომელიც მდებარეობს კონტინენტის სიღრმეში ანტარქტიდის ყინულოვან ფარზე 2400 მეტრ სიმაღლეზე, 320 კმ-ში სადგურ დიუმონ-დიურვილიდან, კოორდინატებია 6922′ ს.
სანაპირო 1837 წელს აღმოაჩინა ფრანგმა ზღვაოსანმა ჟიულ-სეზარ სებასტიენ დიუმონ-დიურვილმა და მან ამ ტერიტორიას თავისი მეუღლის პატივსაცემად უწოდა ადელი.
1956 წლიდან იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის უმცროსი, შემდგომ უფროსი და წამყვანი მეცნიერ თანამშრომელი, 1977–1997 წლებში კითხულობდა ლექციებს საქართველოს პოლიტექნიკურ უნივერსიტეტში, 1986-1990 წლებში მუშაობდა თბილისის სულხან-საბა ორბელიანის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიურ უნივერსიტეტში, 1996-1997 წლებში მუშაობდა თბილისის ბიზნესისა და საგარეო ურთიერთობების ინსტიტუტის რექტორად.
მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის მთავარი მეცნიერ თანამშრომელის პოზიციაზე.
დერმიშა ანდროს ძე გოგოლაძე (დ. 21 დეკემბერი, 1924, სოფ. გოგოლესუბანი, ჩოხატაურის რაიონი — გ. 13 დეკემბერი, 2002, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.
რადგან არ არსებობდა საბანკო სისტემის აუცილებლობა, რევკომის 1920 წლის 14 აგვისტოს დადგენილებით, ბანკის ფუნქციები ცენტრალურ საბიუჯეტო სამმართველოს გადაეცა.
1991 წლის 25 მაისს მიღებულ იქნა კონსტიტუციური კანონი „აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ეკონომიკური დამოუკიდებლობის საფუძვლების შესახებ“, რომლის მე -14 მუხლმა დაადგინა დამოუკიდებელი საბანკო სისტემის იურიდიული საფუძველი და აზერბაიჯანის ეროვნული ვალუტის ბრუნვა, ასევე განისაზღვრა აზერბაიჯანის ცენტრალური ბანკის სტატუსი და უფლებამოსილებები.
ამ კონსტიტუციური კანონის თანახმად, 1992 წლის 11 თებერვალს, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტმა ხელი მოაწერა ბრძანებულებას ეროვნული ბანკის დაფუძნების შესახებ სსრ კავშირის სახელმწიფო ბანკის ინსტიტუტების, ინდუსტრიული სამშენებლო ბანკისა და აგროპრომბანკის ბაზაზე.
ამიერკავკასიის სოციალისტური ფედერაციული საბჭოთა რესპუბლიკის შექმნის შემდეგ სამივე რესპუბლიკის ვალუტა გაერთიანდა და ფინანსური სისტემების კონსოლიდაციის შედეგად აზერბაიჯანის სახელმწიფო ბანკმა დაკარგა ცენტრალური ბანკის როლი.
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახალხო კომისარიატის საბჭოს 1923 წლის 3 ივლისის დადგენილებით მას ეწოდა აზერბაიჯანის სახელმწიფო სასოფლო-სამეურნეო ბანკი.
2004 წლის 10 დეკემბერს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ცენტრალური ბანკის შესახებ აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კანონის შესაბამისად, ცენტრალური ბანკის მთავარი ამოცანაა, უზრუნველყოს ფასების სტაბილურობა მისი უფლებამოსილების ფარგლებში.
აზერბაიჯანის ცენტრალური ბანკის მიერ დაფუძნდა ფინანსური მონიტორინგის სამსახური, რომელიც ებრძვის ყველანაირ დესტრუქციულ ქმედებას, როგორიცაა კრიმინალურად მიღებული ფულისა და ქონების ლეგალიზაცია, ტერორიზმის დაფინანსება და ა.
1918 წლის 28 მაისს აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის შექმნის შემდეგ აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე თავდაპირველად მუშაობას კვლავ რუსეთის სახელმწიფო ბანკის განყოფილება აგრძელებდა.
იკვლევდა ადამიანის ფილოსოფიურ, სახელდობრ, ესთეტიურ პრობლემატიკას; ავტორია წიგნებისა: „ერი გულადი, პურადი“ , „ადამიანი, როგორც ესთეტიკური ფენომენი“ , „მე არც წარსულის, არც მომავლის არ მეშინია“ .
ვახტანგ გოგუაძე (დ. 14 თებერვალი, 1940, ლესა, ლანჩხუთის რაიონი — გ. 10 ივნისი, 2007, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკოსი, პარლამენტის სპიკერი, ფილოლოგი და ფილოსოფოსი.
ის თანამშრომელმა, ბრედ მოლენმა -ს ასე უწოდა: "მაღალი დონის სოლიდური -ი, რომელსაც დიდხანს ველოდით. მას გასაოცარი ეკრანი აქვს, დიდი სისწრაფე და მრავალი ფოტოგრაფიული ფუნქცია, მაგრამ ექსკლუზიურად მხოლოდ -ისთვის გამოშვება ძალიან შეამცირებს მასზე მოთხოვნას."
ის თანამშრომელმა, მარკ ჰეკმენმა კი განაცხადა: "თუ შენ აპის მეგობარი ხარ, მაშინ უმჯობესია შეიძინო -ი ან -ის ტელეფონი, რომელიც იღებს - აპლიკაციებს. მაგრამ -ი და 1520, ორივე აშკარად საუკეთესო -ია ბაზარზე. რომელი აირჩიოთ, უბრალოდ დამოკიდებულია იმაზე, თუ რომელი ზომა გირჩევნიათ."
ის თანამშრომელმა, ქრისტინა ბონინგტონმა , აღნიშნა, რომ საუკეთესო -ს ჯერ კიდევ ბევრი ნაკლი აქვს, და ხაზი გაუსვა ზარის არც ისე კარგ ხარისხს, შეაქო კორპუსის სოლიდური ხარისხი, უკაბელო დატენვის მხარდაჭერა, და მძლავრი პროცესორი.
თუმცა, 930 იყენებს კავშირგაბმულობას და მასში თავიდანვე ჩატვირთულია 8.1 სისტემა და განახლება, და ის სამართლიანად შეიძლება ჩაითვალოს -ის საერთაშორისო ვერსიად.
მა საკმაოდ პოზიტიური გამოხმაურება მიიღო, ზოგიერთმა მიმომხილველმა მას საუკეთესო -ი უწოდა, და განსაკუთრებით ხაზი გაუსვეს კამერის ხარისხს, ეკრანს, და სიჩქარეს, მაგრამ ისიც აღნიშნეს რომ ტელეფონი დაბლოკილია მხოლოდ ერთი ოპერატორისთვის და ფოტოების გადაღების დროს კამერა ნელ გადასვლებს აკეთებს.
სმარტფონის დიზაინზე აზრი ორად გაიყო, ერთნი აქებდნენ მეტალის კორპუსს როგორც სოლიდური და კლასიკური გადაწყვეტა, მეორენი კი უკმაყოფილებას გამოთქვამდნენ რომ ის არის ზედმეტად უტილიტარული და კონსერვატიული.
საბოლოოდ გამოსვლისას, ტელეფონმა ჩვეულებრივ დაიტოვა მოდელის ნომერი 929, მაგრამ ეს იყო პირველი , რომლის სახელწოდება არა მოდელის ნომერი, არამედ გარკვეული სახელია.
ს აქვს თითქმის იგივე შიდა მახასიათებლები რაც აქვს 1520-ს, ძირითადი განსხვავება ისაა რომ 1520-ს აქვს 6 ინჩიანი ეკრანი, -ს კი 5 ინჩიანი.
თავდაპირველად იობი თავისი ბედუკუღმართობის გამო გამოხატავს წუხილს, შემდეგ თითოეული მეგობარი სათითაოდ სამჯერ გამოთქვამს თავის აზრს და იობი ყოველ ჯერზე გასცემს პასუხს თითოეულ მათგანს.
ამგვარად იქმნება საუბართა სამი ციკლი , რომლებშიც ოფიციალური სიბრძნის წარმომადგენლები იცავენ თეზისს ღმერთის სამართლიანი საზღაურის შესახებ, ვინც დამსახურებისა და დანაშაულის შესაბამისად აჯილდოებს ან სჯის ადამიანებს.
29-31 თავებში გადმოცემულ უკანასკნელ გრძელ მონოლოგში იობი ამტკიცებს საკუთარ უდანაშაულობასა და ღმერთს მოუწოდებს, ჩაერთოს კამათში, თუმცა ღმერთის ჩარევას წინ უძღვის უფრო გვიანდელი ხანის ელიჰეს სიტყვა.
ღმერთი ერთვება საუბარში , სამყაროს საიდუმლოებათა შესახებ ესაუბრება იობს და ახვედრებს მას, რომ ის საიდუმლოების მჭიდრო ქსელში ჩაფლული ქმნილებაა, რომელიც შემოქმედი ღმერთის სიბრძნესა და ყოვლისშემძლეობას ექვემდებარება.
იობი ხედავს, რომ ღმერთი არ გმობს მას, როგორც ცოდვილს , თუმცა არც მის მიერ გამართულ სამსჯავროზე წარდგება ბრალდებულის სახით , აცნობიერებს საკუთარ ამპარტავნებას, უარს ამბობს მანამდე გამოთქმულ პრეტენზიებზე, აღარ სთხოვს ღმერთს რამე პასუხს და არც სასჯელისაგან თავის გათავისუფლებას .
იობისთვის უმნიშვნელოვანესია შეხვედრა ღმერთთან, რომელმაც იგი არ დაგმო: იობმა ხელახლა იპოვა საკუთარი ღმერთი და ახლა სხვა აღარაფერი ესაჭიროება.
ისრაელის სიბრძნის ლიტერატურის თვალსაჩინო ნიმუში და მსოფლიო ლიტერატურის შედევრი, რაც განპირობებულია არა მხოლოდ წიგნში წამოჭრილი მარადიული პრობლემით , არამედ იმ ლიტერატურული ფორმითაც, რომელიც მისცა ნაშრომს საუკუნის ანონიმმა ებრაელმა ავტორმა.
სარაევოში მუზეუმის დაარსების იდეა ჯერ კიდევ ოსმალური მმართველობის პერიოდში გაჩნდა ბოსნიის ინტელექტუალურ წრეებში მეცხრამეტე საუკუნის შუა ხანებიდან.
ჰერმანი ენთუზიასტი კოლექციონერი იყო და მისი ხელმძღვანელობის პერიოდში მუზეუმის კოლექცია იმდენად გაიზარდა, რომ 1908 წელს დამატებითი სივრცე გახდა საჭირო.
პირველი მსოფლიო ომის დროს მუზეუმმა პროგრესი შეწყვიტა, ომისა და ავსტროუნგრეთის დაშლის შემდეგ იგი სერბთა, ხორვატთა და სლოვენთა სამეფოში აღმოჩნდა.
სამეფო მცირე ყურადღებას აქცევდა ბოსნიასა და ჰერცეგოვინას, მუზეუმს სახელმწიფო დაფინანსება პრაქტიკულად შეუწყდა, რამაც მის განვითარებას მძიმე დაღი დაასვა, ამას დაერთო იუგოსლავიის ოკუპაცია, რომლის დროსაც მუზეუმი უკვე ხორვატთა დამოუკიდებელი სახელმწიფოს ადმინისტრაციის ქვეშ აღმოჩნდა და მუზეუმის მდგომარეობა უფრო დამძიმდა.
სერბული არტილერიის ჭურვები რამდენიმეჯერ მოხვდა მუზეუმს, ხოლო 1993 წლის 10 დეკემბერს რიზო სიარი, მუზეუმის დირექტორი, ჭურვის ნამსხვრევის მოხვედრისგან დაიღუპა, როდესაც იგი პირადად მონაწილეობდა მუზეუმის სახურავზე არტილერიის ჭურვებისგან დარჩენილი ნახვრეტების ამოვსებაში.
არქეოლოგიურ დეპარტამენტში წარმოდგენილია ბოსნიისა და ჰერცეგოვინის ტერიტორიაზე ადამიანის ყოფის ნაშთები პალეოლითიდან გვიანდელ შუა საუკუნეებამდე.
დეპარტამენტს დაახლოებით ორ მილიონამდე ექსპონატი აქვს, რომელიც ბოსნიისა და ჰერცეგოვინის ფლორის, ფაუნის, ნიადაგებისა და ქანების ნიმუშებს მოიცავს.
ეთნოლოგიურ დეპარტამენტში გვიანდელი მატერიალური, სულიერი და სოციალური კულტურის ნიმუშებია შეგროვებული – ტრადიციული სამოსი, ბოსნიის მცხოვრებთა სახლების შიდა მოწყობილობა და ა.
სერბებმა კვლავ სცადეს სარაევოს დაკავება, მაგრამ მიუხედავად უპირატესობისა ჯავშანტექნიკასა და შეიარაღებაში, ისინი ქუჩის ბრძოლებში დამარცხდნენ, რაშიც დიდი წვლილი ითამაშა სარაევოელების საერთო მობილიზაციამ, მათ შორის კრიმინალური ბანდებისა.
სერბები იძულებული გახდნენ უკან დაეხიათ, ისინი მხოლოდ აღმოსავლეთ სარაევოს სერბულ უბნებს აკონტროლებდნენ, დანარჩენი უბნები ბოსნიელების კონტროლქვეშ დარჩა.
როდესაც აშკარა გახდა, რომ იერიშით სარაევოს დაკავება ვერ მოხერხდებოდა, სერბებმა სარაევოს გარშემო სიმაღლეებზე განალაგეს ქვემეხები და ნაღმსატყორცნები.
სერბთა ხელმძღვანელობის აზრით, ამ ქმედებებს ალყაში მოქცეულებს შორის უნდა შეექმნათ შიშისა და დაუცველობის აუტანელი განცდა, რასაც თან ერთვოდა ბლოკადით გამოწვეული საკვების, მედიკამენტებისა და პირველადი საჭიროების საგნების მუდმივი დეფიციტი, უიმედობა და უპერსპექტივობა, რაც საბოლოოდ მათი ქალაქიდან წასვლის ან უბრძოლველად დანებების მიზეზი უნდა გამხდარიყო.
სერბთა რესპუბლიკის არმია სარაევოს ალყას ომის დასასრულამდე აგრძელებდა, ომის დასრულების შემდეგ, 1996 წლის 9 იანვარს სერბების მიერ კონტროლირებადი გრბავიცას უბნიდან ტრამვაის რეაქტიული ჭურვი ესროლეს, რამაც ერთი მგზავრის, 55 წლის მირსადა დურიჩის სიცოცხლე შეიწირა, ხოლო 19 დაიჭრა.
სერბებმა გამოიყენეს სამხედრო უპირატესობა – მათ დაიწყეს თანდათანობითი დაკავება იმ რეგიონების, სადაც სერბები არა მხოლოდ უმრავლესობას, არამედ მნიშვნელოვან უმცირესობას შეადგენდნენ.
დაიწყო სამხედრო დანაშაულები და ეთნიკური წმენდა: სერბული არმია, პოლიცია, მოხალისეთა ფორმირებები და ადგილობრივი სერბებიც კი ძარცვავდნენ არასერბებს, აიძულებდნენ უარი ეთქვათ ქონებაზე და დაეტოვებინათ ის მხარე, უარის შემთხვევაში კლავდნენ ან გადაჰყავდათ საკონცენტრაციო ბანაკებში, სადაც ქალებსა და კაცებს აცალკევებდნენ, ქალები და გოგონები დატყვევებული იყვნენ საშინელ პირობებში ყოფილ სტადიონებზე, სამრეწველო შენობებში ან არმიის ბარაკებში, სადაც მათ ყველანაირად ამცირებდნენ, მათ შორის მრავალჯერ აუპატიურებდნენ.
1994 წლის ზაფხულში ბიჰაჩის ალყაში მოქცეულმა ბოსნიელთა მეხუთე კორპუსმა ჩაატარა ოპერაცია ვეფხვი 94, რომლის შედეგადაც სერბთა არმიის კონტრდაზვერვის ოფიცრები ტყვედ ჩავარდნენ, ხოლო სერბების მოკავშირე აბდიჩის ავტონომისტების არმიამ მძიმე მარცხი განიცადა.
მკვლელობები ორი დღე გრძელდებოდა, მოკლულთა ზუსტი რიცხვი უცნობია, თუმცა ჰააგის ტრიბუნალის მონაცემებით, უტყუარად დადგენილი იქნა 48 სამოქალაქო პირის მკვლელობა, მათ შორის 45 არასერბისა.
პლავშიჩმა მას "ნამდვილი სერბი, რომლისნაირებიც ბევრი გვჭირდება . სერბი ერის გმირი." უწოდა, სახალხოდ გადაეხვია და აკოცა სამთავრობო დელეგაციამ ქალაქი სრულად ვერ დაათვალიერა, ისინი წინასწარ დაგეგმილი მარშრუტით ატარეს ქალაქში, ხოლო მათი წასვლის შემდეგ ძალადობა გაგრძელდა – არასერბებს აიძულებდნენ ხელი მოეწერათ ქონების ნებაყოფლობით დათმობაზე.
იუგოსლავიის სერბმა ლიდერებმა – სლობოდან მილოშევიჩმა და ბორისავ იოვიჩმა გადაწყვიტეს, მოეხდინათ ბოსნიაში არსებული ფედერალური არმიის ნაწილების რეორგანიზაცია.
1991 წლის 25 დეკემბერს იუგოსლავიის თავდაცვის მინისტრმა, ველკო კადიევიჩმა მოაწერა ხელი საიდუმლო ბრძანებას, რომლის თანახმადაც დაიწყო ამ პროექტის განხორციელება.
1992 წლის 3 იანვარს ბოსნიის ტერიტორიაზე შეიქმნა სახალხო არმიის მეორე სამხედრო ოლქი, შტაბით სარაევოში, რომელსაც სათავეში ჩაუდგა გენერალ-პოლკოვნიკი მილუტინ კუკანაცი.
სამხედრო სასწავლებლების კურსანტების ჩათვლით, ამ დროისთვის ბოსნიისა და ჰერცეგოვინის ტერიტორიაზე განლაგებული იყო იუგოსლავიის სახალხო არმიის ნაწილები 110 000 პირადი შემადგენლობით, 500 ტანკით, ჯავშანტრანსპორტიორითა და ჯავშანმანქანით, 550 მსხვილკალიბრიანი ქვემეხით, 48 ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემითა და 350 მსხვილკალიბრიანი ნაღმსატყორცნით.
მოლაპარაკება დაიწყო აიუბ ღანიჩსა და მილუტინ კუკანაცს შორის (სარაევოს ცენტრალური სატელეფონო სადგური განადგურებული იყო და შესაბამისად კავშირი თითქმის შეუძლებელი).
იუგოსლავიის სახალხო არმია გაცვლას არ ჩქარობდა, ვიდრე 3 მაისს ქალაქში დარჩენილ სახალხო არმიის კოლონას თავს არ დაესხნენ დობროვოლაჩკას ქუჩაზე.
მათი მიზანი იყო სერბების იძულება რეზერვები ბიჰაჩიდან კუპრესისა და ლივნოსკენ გადმოესროლათ, თუმცა სერბთა რესპუბლიკის არმიის მთავარი შტაბის უფროსმა, რადკო მლადიჩმა, გადაწყვიტა, რომ ბიჰაჩი უფრო მნიშვნელოვანი იყო და ბიჰაჩზე შეტევა არ შეუჩერებია.
გაიხსნა ცეცხლი, რომელმაც იმსხვერპლა ორი დემონსტრანტი სუადა დილბეროვიჩი და ოლგა სუჩიჩი, რომლებიც ემსხვერპლნენ სერბთა დემოკრატიული პარტიის შტაბბინის წინ, ვრბანას ხიდზე ნასროლ ტყვიებს.
ბოსნიაში გამოიკვეთა სამი ძირითადი ძალა, რომელიც ძირითადად თავიანთი ეთნიკური ჯგუფების ინტერესებს გამოხატავდნენ – დემოკრატიული მოქმედების პარტია , რომელსაც ბოსნიელი ალია იზეთბეგოვიჩი ედგა სათავეში, სერბთა დემოკრატიული პარტია რომლის ლიდერი იყო რადოვან კარაჯიჩი და ბოსნიისა და ჰერცეგოვინის ხორვატების დემოკრატიული გაერთიანება , სტეპან კლუიჩით სათავეში.
სამივე ლიდერი წარსულში ანტიკომუნისტი იყო და იდევნებოდა დისიდენტობისთვის იუგოსლავიის პერიოდში, თუმცა კარაჯიჩს, ისევე როგორც ბოსნიელ სერბთა დიდ ნაწილს, სურდა იუგოსლავიის შენარჩუნება, სადაც დომინანტი სერბეთი იყო.
კლუიჩი მხარს უჭერდა იზეთბეგოვიჩის მთავრობას, თუმცა ბოსნიის ხორვატთა უმეტესობას ხორვატიასთან შეერთება სურდა, ბოსნიის ხორვატთა ამ სურვილს ასევე მხარს უჭერდა ხორვატიის ახალარჩეული პრეზიდენტი ფრანიო ტუჯმანიც.
სლოვენიისა და ხორვატიის კვალდაკვალ იუგოსლავიისგან გამოყოფის მსურველები გააქტიურდნენ ბოსნიისა და ჰერცეგოვინის რესპუბლიკაშიც, რომელიც ეთნორელიგიურად ყველაზე ჭრელი იყო.
13 აპრილს ყველა ბოსნიურმა პოლიტიკურმა პარტიამ, მათ შორის სერბთა დემოკრატიულმა პარტიამაც, მოაწერეს ხელი ერთიანი სარაევოს შეთანხმებას ლისაბონში, მაგრამ ეს შეთანხმება არ შესრულდა და ყველა მხარე ერთმანეთს სდებდა ბრალს მის დარღვევაში.
აპრილის განმავლობაში სარაევოში დისლოცირებული იუგოსლავიის სახალხო არმიის მეორე სამხედრო ოლქის მეოთხე კორპუსის არტილერია და მძიმე ტექნიკა იკავებს სარაევოს გარშემო მაღლობებს, ალია იზეთბეგოვიჩის მოთხოვნაზე იუგოსლავიის მაშინდელი პრეზიდენტის, სლობოდან მილოშევიჩის მიმართ, გაიყვანოს თავისი არმია სარაევოს ტერიტორიიდან, მილოშევიჩი თანხმდება გაიყვანოს მხოლოდ ის მებრძოლები, რომლებიც ბოსნიური წარმოშობის არ არიან, რომლებიც მათ შორის თითქმის არ იყვნენ.
ამგვარად 1992 წლის აპრილისთვის სერბებს გარდა იუგოსლავიის არმიაში მომსახურე პერსონალისა, ჰყავდათ 60 ათასიანი მოხალისეთა ფორმირებები, რომელთა რიცხვი სხვადასხვა რეგიონში 300-დან 4 200-მდე მერყეობდა.
ამის შემდეგ ომმა მთელი ბოსნიის ტერიტორიაზე იფეთქა – სერბები ფედერალური არმიის ნაწილების დახმარებით ზედიზედ იკავებდნენ იმ ქალაქებს, სადაც სერბები არა მხოლოდ უმრავლესობას, არამედ მნიშვნელოვან უმცირესობას შეადგენდნენ.
მათ დაიკავეს თითქმის მთელი აღმოსავლეთ ბოსნია სარაევოს, ჟეპისა და გორაჟდეს ანკლავების გამოკლებით (სადაც თავი მოიყარეს მიმდებარე ტერიტორიებიდან გამოდევნილმა ბოსნიელებმა), ხოლო დასავლეთ ბოსნია ბიჰაჩისა და ველიკა კლადუშას რაიონების გარდა.
სერბების აბსოლუტური სამხედრო უპირატესობის წინაშე უძლურმა ბოსნიის ხორვატებმა გადაწყვიტეს ემოქმედათ კარაჯორჯევოს შეთანხმების ფარგლებში, რომელიც ხორვატიის პრეზიდენტ ტუჯმანსა და მილოშევიჩს შორის მოხდა ჯერ კიდევ 1991 წლის შემოდგომაზე.
ბოსნიას დაუწესდა იარაღის ემბარგო, რომელიც რეალურად სწორედ ბოსნიისა და ჰერცეგოვინის რესპუბლიკის არმიას აზარალებდა, რადგან სერბები და ხორვატები ახერხებდნენ იარაღის შემოტანას თავისი მხარდამჭერი ქვეყნებიდან – იუგოსლავიიდან და ხორვატიიდან.
1993 წლის ზაფხულზე არმიის მთავარმა შტაბმა შეიმუშავა შეტევითი ოპერაციების გეგმა საერთო სახელწოდებით დრინა 93, რომელიც ოზრენის, ტუზლისა და ბიჰაჩის მიმართულებებზე უნდა განხორციელებულიყო.
ოპერაციები დაიწყო 1993 წლის ნოემბერში და დასრულდა 1994 წლის თებერვალში, როდესაც სერბთა რესპუბლიკის არმიამ 120 მმ ნაღმმტყორცნით დაბომბა მარკალეს ბაზარი, რომელიც სარაევოს ცენტრში მდებარეობდა.
დემონსტრანტებმა სასტუმრო დაიკავეს, სერბული დემოკრატიული პარტიის ოფისი დაარბიეს, დაატყვევეს ექვსი ადამიანი, რომლებიც სერბ სნაიპერებად მიიჩნიეს.
მოწინააღმდეგე მხარეების დასაშოშმინებლად მოქმედება დაიწყო იუგოსლავიის სახალხო არმიის 49-ე მექანიზებული ბრიგადის ნაწილებმა (იუგოსლავიის სახალხო არმიის ნაწილები ბოსნიის ტერიტორიაზე მთლიანად ბოსნიელი სერბებით იყო დაკომპლექტებული 1991 წლის ბოლოდან).
აღმოსავლეთ ბოსნიაში სწორედ ამ ტერიტორიების შენარჩუნება მოახერხა ბოსნიის არმიამ, სადაც თავი მოიყარეს ათასობით ლტოლვილმა მიმდებარე მხარეებიდან.
სერბულ ფორმირებებსა და ადგილობრივებს შორის შეტაკებები მოხდა ჩაპლინასთან 7 მარტს, ბოსანსკი ბროდში 15–24 მარტს და გორაჟდესთან 15 მარტს, არმიის არტილერიამ დაბომბა ნეუმი 19 მარტს.
დამოუკიდებლობის გამოცხადებისთანავე იზეთბეგოვიჩმა მოითხოვა იუგოსლავიის არმიის ქვეყნიდან გასვლა და იქ მათ ნაცვლად გაეროს სამშვიდობო ძალების შესვლა, რადგან რესპუბლიკის დამცველი აღმოჩნდა მხოლოდ მსუბუქად შეიარაღებული ტერიტორიული თავდაცვის ძალები, რომლებსაც იუგოსლავიაზე საგარეო აგრესიის დროს პარტიზანული ბრძოლა უნდა ეწარმოებინათ, ხოლო იუგოსლავიის სახალხო არმიის მთავარი შტაბი ბელგრადში იმყოფებოდა.
ისინი მხარს უჭერდნენ სერბთა გამოყოფას ბოსნიიდან სერბეთთან შეერთების მიზნით და მათ დასახმარებლად მოიმოქმედეს შემდეგი – ბოსნიაში მყოფი რეგულარული სამხედრო ნაწილები ბოსნიელი სერბებით შეავსეს, ამგვარად ბოსნიელ სერბთა რესპუბლიკამ მიიღო აბსოლუტური სამხედრო უპირატესობა როგორც ბოსნიისა და ჰერცეგოვინის რესპუბლიკის არმიასა და ტერიტორიული თავდაცვის ძალებზე, ასევე ხორვატთა ადგილობრივ ფორმირებებზე.
დეიტონის შეთანხმებას ხელი მოეწერა 1995 წლის 14 დეკემბერს, ბოსნიისა და ჰერცეგოვინის რესპუბლიკას წარმოადგენდა პრეზიდენტი ალია იზეთბეგოვიჩი, ბოსნიელ სერბებს წარმოადგენდა იუგოსლავიის ფედერაციის პრეზიდენტი სლობოდან მილოშევიჩი, ბოსნიელ ხორვატებს კი ხორვატიის პრეზიდენტი ფრანიო ტუჯმანი.
ბოსნიისა და ჰერცეგოვინის რესპუბლიკა გაუქმდა, ხოლო სახელმწიფო ბოსნია და ჰერცეგოვინა დაიყო ორ სუბიექტად – ბოსნიის კონფედერაციად და სერბთა რესპუბლიკად.