polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ცვლილებები განსაკუთრებით დიდი იყო ინდუსტრიაში და ქვეყნის საგარეო პოლიტიკაში, თუმცა, გარდა ამისა დიდი ცვლილებები იყო აგრარულ სექტორში და ცხოველების მოშენებაში.
საუკუნე ინგლისში გამორჩეული იყო მიწის ნაკვეთების შემოღობვებითაც, რაც გამოიწვეული იყო იმით, რომ ინგლესელებმა დაიწყეს სელექციური მეთოდებით ექსპერიმენტები მცენარეესა თუ ცხოველებზე.
აგრარულ კულტურაში პროდიქტიულობისა და ეფექტიანობის ზრდასთან ერთად, შედეგად გაამდიდრა მიწის მესაკუთრე არისტოკრატები და გაზარდა პროდუქტის მიწოდება ქვეყანაში, თუმცა გამოიწვია კატასტროფა გლეხობისთვის.
კატასტროფა მდგომარეობდა შემდეგში: მიწის პრივატიზაციის შედეგად მათ აღარშეეძლოთ დარჩენილიყვნენ საკუთარ პატარა ნაკვეთებში და იძულებულები იყვნენ გადასულიყვნენ ქალაქებში რათა ჩართულიყვნენ და ემუშავათ საწარმოებში, ან გამხდარიყვნენ ნაწილი იმ ღარიბი საზოგადოებისა, რომლებიც ქუჩის მწმენდავებად მუშაობდნენ.
ნელ-ნელა დაიწყო საკვების ჩანაცვლებაც, რაც გამოიხატებოდა თუნდაც იმაში, რომ ბოსტნეული გახდა ყოველდღიური რაციონის განუყოფელი და მნიშვნელოვანი ნაწილი.
აღსანიშნავია, რომ ქვეყნის ჩრდილოეთი და სამხრეთი ნაწილი მსგავსი ცვლილებების მიმართ სხვადასხვაგვარად რეაგირებდა, რაც გამოიხატებოდა იმაში, რომ, მაგალითად, თუკი კარტოფილი მთავარი პროდუქტი მალევე გახდა ჩრდილოეთში, სამხრეთს მისი მიღება შედარებით გვიან პერიოდში მოუწია.
ისინი თვლიდნენ, რომ მეფის სიკვდილი ტრაგედია იყო, ხოლო მისი გადაწყვეტილება საკუთარი უფლებების ფარგლებში ყველაზე და ყველაფერზე უზენაესი, თუნდაც ეს გადაწყვეტილება დანაშაულის შემცველი ნიშნებით სავსე ყოფილიყო.
ის იყო ავტორიტეტი ომსა და მშვიდობაზე (ბრძოლის დაწყებისა და დასრულების დროზე, ზავების თარიღებსა და ადრესატებზე), მეფე წყვეტდა თუ სად და როდის გაეგზავნა ელჩები, კურირებდა უმაღლესი დონის საერთაშორისო ხელშეკრულებებსა და ძალიან მნიშვნელოვან სავაჭრო გაცვლებს, ის ნაწილობრივ მართავდა ჯარს: განსაზღვრავდა არმიის შემადგენლობასა და მის ზომას.
მას არ ჰქონდა საშუალება, რომ მიეღო ახალი კანონი, ან გადასახადების ახლებური ვარიანტი შეეთავაზებინა საზოგადოებისთვის, მას, როგორც ვახსენეთ, ამ ნაწილში გააჩნდა მხოლოდ უარყოფის უფლება.
მათ გააჩნდათ ერთმანეთის კონტროლის ბერკეტები, რაც საკმაოდ ეფექტიანი მართვის საშუალება იყო ქვეყნისთვისა და საზოგადოებისთვის, რადგან ამინსტიტუტებს დამოუკიდებლად ფუნქციონირებისთვის ერთმანეთთან თანამშრომლობა ძალიან მნიშვნელოვანი იყო.
1753 წელს გამოიცა ჰარდვიკის ქორწინების აქტი, რომლის მიხედვითაც გაიცა ბრძანებულება, რომ აკრძალულიყო ფარული ქორწინებები, რომელთა ნაწილიც იმ პერიოდში საზოგადოებაში სკანდალურად გავრცელდა.
ამ აქტის თანახმად, მამაკაცისა და ქალის ქორწინება აღიარებული იქნებოდა კანონიერად მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ წყვილს ჯვარს დაწერდა ლეგიტიმური სასულიერო პირი და ასევე, ამ პროცედურის მიმდინარეობას დაესწრებოდა სულ ცოტა ორი თანმხლები მოწმე.
ქონების გადანაწილების კუთხით თუ ვისაუბრებთ, ქორწინების შემდგომ, თუ ქალბატონს გააჩნდა რაიმე ქონება, მიწა, ძვირფასი ნივთები ან ფულადი სახსრები, ყველა ეს ქონება ქმრის კონტროლ ქვეშ გადადიოდა.
ასევე, ქალები დაჩაგრულები იყვნენ სექსუალურ ცხოვრებაშიც, რადგან ქორწინების შემდგომ მამაკაცი ხდებოდა ერთგვარი ბატონპატრონი მეუღლის სხეულისა.
ლონდონი იყო ცენტრი კვალიფიციური ხელოსნებისათვის, რომლებიც ჩართულნი იყვნენ საერთაშორისო საქმიანობაში და ისეთი პროდუქციის წარმოებაში, როგორიცაა ოპტიკური და მათემატიკური ინსტრუმენტები და სახლისა თუ გარე ავეჯი.
ასევე ის იყო ცენტრი ისეთი ვაჭრებისათვის, რომლებიც "ყიდნენ" ფუფუნების საგნებსა და ასევე ქალაქი იყო "დიადი სამოთხე" მკერავებისათვის, ყავის სახლის მფლობელთათვის, პარიკების დამამზადებლებისათვის და ა.
განსხვავებით - ებისაგან - ები მიეკუთნდებოდნენ არასამთავრებო კომპანიებს და მათ ჰქონდათ უფლება ემუშავათ თავიანთი პროფესიით, თუმცა მათ - ბისგან განსხვავებით არ ჰქონდათ პოლიტიკური პრეროგატივები.
ინდუსტრიული საუკუნის შემდეგ, საუკუნის დასაწყისში ინგლისს ჰქონად 8 ქალაქი, რომელშიც ცხოვრობდა 50 000 ადამიანზე მეტი, მათგან 6 ქალაქი ინდუსტრიულად უკეთ განვითარებულ ჩრდილოეთში მდებარეობდა.
მოსახლეობის ძალიან სწრაფი ზრდაც, სწორედ ჩრდილოეთში შეინიშნებოდა მე-18 საუკუნის დასასრულიდან, როცა ბავშვთა სიკვდილიანობა საგრძნობლად შემცირდა.
როგორც ჩანს, ეს დაკავშირებული იყო ურბანიზაციის ზრდის ტემპის შენელებასთან, რამდენადაც ურბანიზაციამ შექმნა საცხოვრებლად არაჯანსაღი პირობები, განსაკუთრებით კი 5 წლამდე ბავშვებისათვის.
თუმცა საუკუნის შუა ნაწილში ასპარეზზე გამოჩნდნენ უბრალო მუშები, რომლებსაც არანაირი პრეტენსია არ ქონიათ საქმის კარგად ფლობაზე და მიუხედავად ამისა, ისინი მეტად დასაქმებულები იყვნენ ვიდრე კვალიფიციური მუშახელი.
აგრარული რევოლუცია“, რომელმაც შეცვალა არა მხოლოდ წარმოების წესი, არამედ საზოგადეობის სტრუქტურაც, წარმოშვა ახალი, ინდუსტრიული საზოგადოებისთვის შესაფერისი სოციალური ჯგუფები მეწარმეთა და დაქირევებული მუშახელის ფართო მასის სახით.
ცვლილებებმა მიწათმოქმედებაში, მრეწველობაში, სამთო მრეწველობაში, ტრანსპორტირებაში და ტექნოლოგიებში ღრმა ეფექტი მოახდინა საზოგადოებაზე და იის პროცესში ინგლისის დაწინაურებას ხელს უწყობდა ისიც, რომ კონტინენტური ევროპისაგან განსხვავებით, ინგლისელ დიდგვაროვნებს კომერციული და სამეწარმეო საქმიანობა არ ეკრძალებოდა (მაგ. საფრანგეთში, ამგვარი საქმიანობისათვის დავადაზნაურობას ღირსების აყრა და ტიტულის ჩამორთმევა ემუქრებოდა).
ქალაქების და მოსახლეობის ზრდასთან ერთად, კეთილდღეობის მატებამ საუკუნის პირველ ნახევარში, კოლოსალურად გაზარდა მოთხოვნა საკვებზე, განსაკუთრებით ახალ ხორცსა და ხორბალზე.
"ლარს იორჰენდი, კახა წიქარიშვილი, ნაფიც მსაჯულთა სასამართლოს" თანახმად: „სამართლიანად ითვლება შუა საუკუნეების ადრეული პერიოდის ნაფიც მსაჯულთა სასამართლოს სამშობლოდ.
არსებობს სხვა ვერსიაც, თითქოს ნაფიც მსაჯულთა სასამართლოს ფორმირ ჯერ კიდევ საუკუნეში დაიწყო, მეფე „ალფრედ დიდის“ მმართველობის დროს, ხოლო ნაფიც მსაჯულთა სასამართლოს მსგავსი სასამართლოს ფაქტის პირველი ოფიციალურ დადასტურებას, ინგლისელი მეფის „ჰენრიხ -ის“ ორდონანსები წარმოადგენს.
ერთ-ერთ მათგანში გათვალისწინებული იყო მოციქულთაგან 12-12 კაცის არჩევა მსხვილი დასახლებული პუნქტის თითეული ასეული მოსახლისაგან და 4-4 კაცისა მცირე სოფლებიდან.
კლასობრივი სხვადასხვაობა, რომელიც დამახასიათებელი იყო ინგლისისთვის, არასოდეს ყოფილა კონკრეტულად იქ ისეთი მკაცრი, როგორიც იგი თითქმის მთელ კონტინენტზე იყო.
ხშირი უკმაყოფილება მეთვრამეტე საუკუნეში გამოიხატებოდა ღარიბი ფენების დაუმორჩილებლობისა და ზედმეტი ფუფუნების მიმართ, რაც კიდევ უფრო სავარაუდოს ხდის კლასთა შორის განსხვავების მაშინდელ ზრდას.
მათი ავტორიტეტი, რომლითაც ეჭირათ მართვის ბერკეტები, იყო უდავო და მყარი, მაგრამ მათი ძალაუფლება და პრესტიჟი ირღვეოდა წოდებისა და სიმდიდრის მოპოვების ახალი და არატრადიციული გზებითა და წინააღმდეგობებით, რომლებიც მანამდე არისტოკრატიული ფენისთვის სრულიად უცნობი იყო და პრეცედენტი არ გააჩნდა.
ხშირად დაბალი ფენის ოჯახები ცხოვრობდნენ საერთო საცხოვრებლებში, რადგან მაგალითად ლონდონში ბინის ქირაობა საკმაოდ ძვირი ჯდებოდა, ხოლო სამუშაო ადგილები შედარებით ბევრი იყო.
აქედან გამომდინარე, ადამიანთა მინიმალური ფინანსური უზრუნველყოფისთვის ხშირი იყო შემთხვევები რამდენიმე გაჭირვებული ოჯახის გაერთიანებისა და მათი ერთ საცხოვრებელში განთავსებისა.
ეს შედეგი მნიშვნელოვანი იყო არა მარტო იმ თვალსაზრისით, რომ გაზარდეს ხორბლის მოცულობა, არამედ იმითაც, რომ გლეხებს მიეცათ მიწის ხორბლისათვის დამუშავების შესაძლებლობა.
ტერმინი "ბრიტანელები" , გაერთიანებულ სამეფოში შემავალ ქვეყნებთან ერთად, საკმაოდ ხშირად გამოიყენება ანტიკური ბრიტანელების მოსახსენიებლად, ასევე, მკვიდრი ირლანდიელების მიმართ.
ბრიტანელები, როგორც გაერთიანებული სამეფოს მოქალაქენი შეადგენენ 65 მილიონ მოსახლეს, ხოლო მათი დიასპორა დღევანდელი ინფორმაციით 140-200 მილიონ ადამიანს აღწევს.
საპროცესო ნორმების შესრულების შემდეგ, თავმჯდომარე სიტყვით მიმართავს ნაფიც მსაჯულებს, რომელშიც მოუწოდებს დამოუკიდებლად მიიღონ ვერდიქტი ბრალდებულის ბრალეულობის შესახებ.
1974 წლის კანონით „ნაფიც მსაჯულთა შესახებ,“ თუ მსაჯულები სწრაფად ვერ შეთანხმდებიან ვერდიქტზე, მაშინ მათ უნდა გააგრძელონ თათბირი არაუმეტეს 2 სააათისა.
თანამედროვე ინგლისელებისათვის, რა თქმა უნდა, რთული გასაგებია წარსულში არსებული უვარგისი და ძალიან ნელი კომუნიკაციის მეთოდები, რომელზედაც პოლიტიკური და სოციალური ურთიერთქმედება იყო დამოკიდებული.
გარდა ამისა, მგზავრობა იყო საფრთხისშმეცველიც, რამდენადაც ყაჩაღები გროვდებოდნენ ლონდოლის მახსლობლად, გზებზე, სადაც ყველაზე ხშირად გადაადგილდებოდნენ მოგზაურები.
იმისათვის, რომ გზებზე შეენარჩუნებინათ სიმშვიდე და იგი უსაფრთხო გაეხადათ, სოფელში მცხოვრები მოსახლეობა პასუხისმეგებელნი გახადეს მათთან ახლოს გამავალი გზის უსაფრთხოებაზე.
იგი შედგებოდა თითოეული ქვეყნის წარმომადგენლებისგან (რაინდებისგან, რომლებსაც ირჩევდნენ მიწათმფლობელები და მოქალაქეები. მათ ძირითად შემთხვევებში ირჩევდნენ ფულადი ინტერესებიდან გამომდინარე).
და მიუხედავად იმისა, რომ მეფის ნება იყო, თუ როდის მოიწვევდა პარლამენტს, კანონი მას ავალდებულებდა, რომ იგი მოეწვია ყოველ სამ წელიწადში ერთხელ მაინც მინიმუმ.
საუკუნეში და -საუკუნის დასაწყისში, ნაფიც მსაჯულთა სასამართლო სულ უფრო და უფრო ემსგავსებოდა შედარებით საშიშ დანაშაულთა სისხლის სამართლის საქმეთა განმხილველ თანამედროვე სასამართლოს.
ასეთი სახით გავრცელდა იგი ბრიტანეთის იმპერიის თითქმის ყველა კოლონიაში, ხოლო საუკუნის პირველ ნახევარში კონტინენტური ევროპის უმრავლეს ქვეყნებშიც.
კერძოდ, 1933 წელს, მთლიანად გაუქმდა ნაფიც მსაჯულთა დიდი ჟიური, რომელიც წარდგენილი ბრალდების საფუძველზე წყვეტდა პირის სისხლისსამართლებრივ პასუხისგებაში მიცემის დასაშვებობისა და სამართალში მიცემის საკითხს.
როგორც ვახსენეთ, მეთვრამეტე საუკუნის ინგლისს სათავეში ედგა საზოგადოებაში არსებული ძალიან პატარა ჯგუფი, რომელიც თვლიდა, რომ მას ჰქონდა ბუნებითად მინიჭებული უფლება ქვეყნის მართვისა.
თუმცა, აუცილებლად უნდა აღინიშნოს, რომ ამავე საუკუნის შუა პერიოდში ბევრი მაღალ კაპიტალიზირებული საქმიანობები, როგორიც იყო მაგალითად - ლუდის ხნა თუ შაქრის გადამუშავება - ქირაობდნენ ისეთ მუშახელს, რომლებსაც არ ჰქონდათ იმის იმედი, რომ როდესმე ოსტატები გახდებოდნენ.
ისინი ასეთ მუშახელს იმის ხარჯზე უზრდიდნენ მათთან მუშაობის მოტივაციას, რომ განსხვავებით კვალიფიციური, გამოცდილი მუშახელისგან, მათ გააჩნდათ ბევრად მაღალი ანაზღაურება და ასევე გაცილებით ხანგრძლივი და მუდმივი სამუშაო ადგილი, შესაბამისად ეს "მაცდური" შემოთავაზება მათთვის ბევრად სახარბიელო იყო.
რაც შეეხება მსაჯულთა შერჩევას, გვირგვინის სასამართლოს წინაშე წარდგენილ წინასწარ შერჩეული 25-30 მოქალაქეთა შემადგენლობიდან, სასამართლო და პროცესის მონაწილეები ირჩევენ ჟიურის შემადგენლობას.
შიმშილობა გამოწვეული იყო იმით, რომ ვერ მოხდა მოსავლის აღება, რადგან არა მხოლოდ მოსავალი, არამედ შინაური ცხოველებიც კი აგრარულ სექტორში დაავადნენ და მათი უმრავლესობა გაწყდა.
ე საუკუნის დასაწყისში, ნაფიც მსაჯულთა სასამართლოებში პირის ბრალეულობისა თუ არაბრალეულობის საკითხი წყდებოდა არა მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, არამედ, იმაზე თუ რამდენად შეეძლო განსასჯელს გაეძლო სხვადასხვა სახის წამებისათვის, ან რამდენად დამაჯერებლად დადებდა ფიცს.
ხანგრძლივი დროის განმავლობაში ნაფიცი მსაჯულები, რომელთა ვერდიქტსაც არ ეთანხმებოდნენ გვირგვინის მოსამართლეები, ისჯებოდნენ, ხშირად, საკმაოდ მკაცრად (გამათრახებით, მოგვიანებით -ე საუკუნის მეორე ნახევრამდე ჯარიმით).
სახელმწიფოს მიერ ნაფიც მსაჯულთა სასამართლოს უფლების აღიარება 1215 წელს მოხდა, როდესაც მეფემ საყოველთაო სახალხო მოთხოვნის ზეგავლენით ხელი მოაწერა მაგნა კარტას, რომელიც აღიარებდა ყველა ადამიანის უფლებას, მისი საქმე განხილულიყო თანამოქალაქეთა მიერ.
ამავე პერიოდში, ნაფიც მსაჯულთა სასამართლოში შეიქმნა დიდი ჟიური, რომელიც იწონებდა ან უარყოფდა კონკრეტული პირისადმი წაყენებულ ბრალდებას და მცირე ჟიური, რომელსაც ევალებოდა ბრალეულობისა და არაბრალეულობის შესახებ საკითხის გადაწყვეტა.
სოფლები თუ ქალაქები სავსე იყო ვაჭრებისა და ხელოსნების "სამოსელით“, რომლებიც თავის მხრივ იყოფოდნენ დიფერენცირებულ ფენებად. მათი დაყოფა ფენების მიხედვით დამოკიდებული იყო იმაზე თუ რა ტიპის სამუშაოს ასრულებდნენ და ასევე თუ რამდენს გამოიმუშავებდნენ ისინი . იმისათვის, რომ გარკვეული წარმოდგენა შეგვექმნას ფენების დანაწილებაზე, განვიხილოთ ისინი "სიმაღლის" მიხედვით.
ბრიტანეთის, როგორც საზოგადოებრივი, ისე პოლიტიკური მოწყობის ერთ-ერთი ფუნდამენტი, რა თქმა უნდა, სასამართლო ხელისუფლება იყო, რადგან ყველა ხსენებული სახელისუფლებო რგოლის მიერ შექმნილ გარემოში საზოგადოების სამართლიანი და მშვიდობიანი თანაცხოვრების ერთ-ერთი ქვაკუთხედი სწორედ სასამართლო ხელისუფლებაა.
ეს საერთო ჯამში ძალიან მომგებიანი აღმოჩნდა ყველასთვის, რადგან ის ვინც ამ მიწებს ქირაობდნენ, ამუშავებდნენ და საერთო ჯამში საზოგადოებრივი სიმდიდრე იზრდებოდა.
რაც შეეხება ზემოაღნიშნულ პროფესიების შემდგომ დონეზე მდგომ პროფესიებს, ესენი იყო - დაქირავებული სპეციალისტები და ხელოსნები, რომლებიც იყვნენ კვალიფიციურები, თავიანთ პროფესიაში.
ამ პერიოდის ლორდთა პალატა შედგებოდა ორი სასულიერო არქიეპისკოპოსისგან და 24 უბრალო ეპისკოპოსისგან, ასევე ინგლისის სამეფოში მყოფი უკლებლივ ყველა ლორდისგან.
ინდუსტირული რევოლუციის დროს სწრაფად განვითარდა შემდეგი დარგები: წყლის ენერგიის გამოყენება, ქვანახშირის მოხმარება, ორთქლის ენერგია, მეტალურგიის და ქიმიის განვითარება, ცემენტი, გაზის განათება და მოგვიანებით ელექტროენერგია.
ინგლისში ნაფიც მსაჯულთა ინსტიტუტი საკმაოდ სიცოცხლისუნარიანი აღმოჩნდა, თუმცა მათი როლი ამჟამად შესუსტებულია, რაზეც ისიც მეტყველებს, რომ 1998 წელს ნაფიც მსაჯულთა მონაწილეობით განხილულმა საქმეებმა 5 %-ზე ნაკლები შეადგინა.
ალექსი, რომელსაც მუდმივად აეჭვიანებს მისი ცოლის „სრულყოფილი“ და „უბიწო“ ბუნება, თავისი მამაკაცური ღირსების აღსადგენად საყვარელს გაიჩენს და ელენეს მიატოვებს.
საათის რეკვა კი როგორც ჟამის მდინარების მაუწყებელი, კვლავ გაურკვეველი ინტერვალებით ისმის იქამდე, ვიდრე მათე „მთლიანად“ არ გამოიკვლევს დედის საიდუმლოს.
ალექსი საკმაოდ მომხიბლვლელი, მაგრამ შინაგანად უნიათო კაცია, რომელზეც დამრთგუნველად მოქმედებს ცოლის დიდსულოვნება და დიდბუნებოვნება, სულიერი სიძლიერე და აუმღვრევლობა.
ვერ აუტანია, რომ ელენე „რაღაცნაირად ყოველთვის მართალია“ და გამოსავალს იმაში პოულობს, რომ უღალატოს მშვენიერ ქალს, სულის სიმშვიდეს სხვასთან ეძებს, სხვა ქალთან, რომლის სისუსტე და უმწეობა სჭირდება თავისი „დამცრობილი“ მამაკაცური ღირსების აღსადგენად.
რომანის ძირითადი კონცეპტუალური ბირთვი სამი პერსონაჟითაა წარმოდგენილი: ელენე – ევა ; მათე – კაენი (მიწათმოქმედება, საკუთარი, ადამიანური ძალებით თვითდამკვიდრება, ღმერთს მოწყვეტილობა); გიორგი – აბელი (მომთაბარეობა, არამიზანსწრაფულობა, ღვთისგან სათნოყოფა, რაც ბაზალეთის სასწაულითაც მტკიცდება).
ქვეყანამ წევრობის უფლების მოთხოვნა 1963 და 1967 წლებში გააგზავნა, თუმცა ორივე განაცხადს ვეტო საფრანგეთის პრეზიდენტმა, შარლ დე გოლმა დაადო.
გაერთიანებული სამეფოს ევროკავშირიდან გასვლა — პოლიტიკური მიზანი, რომელიც გაერთიანებული სამეფოს ევროპის კავშირში შესვლის დღიდან, გარკვეული ადამიანების და პოლიტიკური პარტიების ინტერესებს წარმოადგენდა.
2016 წლის 23 ივნისს, ბრიტანელი ამომრჩევლები ამ კითხვის ქვეშ ისევ დიდი ბრიტანეთის ევროკავშირის წევრობაზე გამართულ რეფერენდუმში აღმოჩდნენ.
2012 წელს, პრემიერ-მინისტრმა დეივიდ კამერონმა უარი განაცხადა ბრიტანეთის ევროკავშირიდან გასვლის შესახებ ჩასატარებელ რეფერენდუმზე, მაგრამ შესთავაზა შესაძლო სამომავლო რეფერენდუმის იდეა, იმისათვის რომ გაეზომათ საზოგადოების მხარდაჭერა.
მას შემდეგ, რაც დე გოლმა დატოვა საფრანგეთის პრეზიდენტის თანამდებობა, ბრიტანეთმა ისევ გაგზავნა წევრობის მესამე მოთხოვნა, რომელიც წარმატებული აღმოჩნდა.
პირველად, 1990 წელს და შემდგომ 1996-1998, კვლევითმა ჯგუფმა, ეთიოპიურმა და ამერიკელმა პალეოანთროპოლოგებმა იპოვეს არასრული თავის ქალა და სხვა ჩონჩხის ნაშთები ადრეული ადამიანის, რომელიც დაახლოებით 2,5 მილიონი წლით თარიღდება.
ისინი შესამჩნევად გავდნენ მაიმუნებს: გრძელი მხრებით, მრუდი თითებით, მოკლე ფეხებით და პატარა ტვინის ზომით, და ისინი უმეტეს დროს ატარებდმნენ ხეებზე.
არქეოლოგებმა ბევრი არაფერი იციან ჩვენს წინაპრებზე, მაგრამ ისინი გამუდმებით შეიწავლიან მათ და გამუდმებით ატარებენ სამზებრო სამუშაოებს მინდვრებში, თხრიან ახალ ადგილებს და ცდილობენ შეავსონ ჩვნთვის უცნობი ფაქტები ადამიანის ევოლუციაზე.
ეს სახეობა არ არის კარგად შესწავლილი, მეცნიერებს მხოლოდ მისი ერთი თავის ქალაზე და ოთხ სხვა ჩონჩხის ფრანგმენტზე დაყრდნობით აქვს მცირეოდენი კვლევა გაკეთებული.
მას ჰქონდა აბსოლუტურად დიდი პირის ღრუ; ზედა მესამე კბილის მორფოლოგია შემცირებული მინანქრის ხაზით ხასითდებოდა და დაბალი ოკლუზიური ასიმეტრიით.
ავსტრალოპითეკ გარი ცნობილია თანამედროვე ნარჩენებისგან, რომელიც აღმოჩენილ იქნა ბოურიში, რომელიც შეიძლება იყოს საუკეთესო კანდიდატურა პასუხისმგებელი ძველი არტეფაქტების.
გარი განხილულია როგორც ძლიერი კანდიდატი, რომელსაც შეეძლო გაეკეთებინა და გამოეყენებინა ქვის იარაღი, მაგრამ ზოგიერთი მკვლევარი ეწინააღმდეგება ამ დებულებას.
ავსტრალოპითეკუს გარი არის ერთ-ერთი ბოლო აუსტრალოპითი, რომელიც ცხოვრობდა ჰომო ჰაბილის გამოჩენამდა და შეიძლება ამის გამო ვივარაუდოთ, რომ ისინი იყვნენ პირველები ვინც ქვის იარაღი დაამზადა.
ამ პოციზიაზე ეკას საქართველოს სასაზღვრო პოლიციის რეფორმაცია, მისი თანამედროვე სააგენტოდ გარდაქმნა და სააგენტოს შიგნით კორუფციის რისკების აღმოფხვრა ევალებოდა.
ამ პოციზიაზე ეკა საქართველოს სასაზღვრო პოლიციის ხანგრძლივი განვითარების სტრატეგიაზე მუშაობდა, აგრეთვე ჩართული იყო ინტეგრირებული სასაზღვრო მენეჯმენტის სტრატეგიისა და საქართველოს სასაზღვრო პოლიციის სახელმწიფო კანონის აღსრულებაში.
ეკა გიგაური — ქართველი საჯარო პირი და სამოქალაქო აქტივისტი, რომელიც 2010 წლის 21 დეკემბრიდან მუშაობს გლობალური ანტიკორუფციული მოძრაობა „საერთაშორისო გამჭვირვალობის“ ეროვნული წარმომადგენლობის, „საერთაშორისო გამჭვირვალობა - საქართველოს“, აღმასრულებელ დირექტორად.
ეკას სამუშაო გამოცდილება საზოგადოებასთან ურთიერთობისა და მარკეტინგის სფეროში 2002 წლიდან იწყება, ანუ მას შემდეგ, რაც საზოგადოებრივი აზრის კვლევისა და მარკეტინგის ინსტიტუტში დაიწყო მუშაობა საზოგადოებასთან ურთიერთობის კონსულტანტის პოზიციაზე.
ეკა გიგაურმა 1999 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ბაკალავრის ხარისხით საერთაშორისო ურთიერთობებში, რის შემდეგაც კავკასიის ბიზნეს სკოლაში განაგრძო სწავლა, საიდანაც 2001 წელს მაგისტრის ხარისხი მიიღო ბიზნეს ადმინისტრირებაში.
2010 წლის ნოემბრიდან ეკა „საერთაშორისო გამჭვირვალობა - საქართველოს“ აღმასრულებელი დირექტორის პოზიციას იკავებს, რომლის ფარგლებშიც ორგანიზაციის ხედვას საქართველოს მთავრობის შტოების ეფექტიანი მონიტორინგის მეთვალყურეობით ავითარებს, ზრუნავს გამჭვირვალეობის პრინციპების დაცვასა და სამოქალაქო ჩართულობის ამაღლებაზე.
მას ევალებოდა უსაფრთხოების სფეროსთან დაკავშირებული რეკომენდაციების წარმოდგენა, მათ შორის სასაზღვრო უსაფრთხოებისა და სამხრეთ კავკასიის ქვეყნებში მიგრაციის საკითხებთან მიმართებით.
ეკას მმართველობის ფარგლებში „საერთაშორისო გამჭვირვალობა - საქართველო“ მნიშვნელოვნად განვითარდა როგორც დასაქმებული თანამშრომლების, ისე მოზიდული სადონორო დაფინანსების თვალსაზრისით.
გარდა ზემოაღნიშნული აკადემიური პროგრამებისა, 2007 წელს მან გაიარა უფროსი აღმასრულებლის სასემინარო კურსი ჯორჯ მარშალის სახელობის უსაფრთხოების კვლევების ევროპულ ცენტრში .
2017 წელს ეკა გიგაური შეირჩა სტენფორდის უნივერსიტეტის დემოკრატიის, განვითარებისა და კანონის უზენაესობის ცენტრის დემოკრატიისა და განვითარების პროგრამის სტიპენდიანტად.
1921 წელს რუსეთის იმპერიის დაშლი შემდეგ და სამოქალაქო ომის დროს ოლქის დასავლეთი ნაწილი შევიდა პოლონეთის შემადგენლობაში, ხოლო აღმოსავლეთი — საბჭოთა ბელორუსიის.
სითბოს რაოდენობითი ფორმაა სითბოს რაოდენობა, ესე იგი ენერგიის რაოდენობა, რომელსაც იღებს ან გასცემს სისტემა თბოგადაცემის პროცესში (როდესაც სისტემის მდგომარეობის მახასიეთებელი გარე პარამეტრები: მოცულობა და სხვ. უცვლელი რჩება).
განსხვავებით შინაგანი ენერგიისგან, რომელიც მდგომარეობის მახასიეთებელი ცალსახა ფუნქციაა, სითბოს რაოდენობა (ფიზიკურ პროცესებში შინაგანი ენერგიის ცვლილების ერთ-ერთი მდგენელია) არ შეიძლება წარმოდგინდეს როგორც მდგომარეობის პარამეტრების რომელიმე ფუნქციის მნიშვნელობათა სხვაობა.
სისტემისათვის გადაცემული სითბოს რაოდენობა, ისევე როგორც მუშაობა, დამოკიდებულია იმაზე, თუ რა გზით გადადის სისტემა საწყისი მდგომარეობიდან საბოლოო მდგომარეობაში.
შექცევადი პროცესებისათვის, თერმოდინამიკის მეორე საწყისის თანახმად, ელემენტარული სითბოს რაოდენობა , სადაც აბსოლუტური ტემპერატურაა, ხოლო — სისტემის ენტროპიის ცვლილება.
მას შემდეგ, რაც ოსმალეთის იმპერიამ აჭარელ ბეგებს უფლებები შეუმცირა, ბეგებმა დაიწყეს რუსეთისაკენ ლტოლვა იმ იმედით, რომ რუსეთში მცხოვრები ქართველი თავადები უფრო დაწინაურებულ მდგომარეობაში იმყოფებოდნენ.
მან რუსეთ-ოსმალეთის უკანასკნელი ომის დროს ზემო-აჭარის მთავარმა, ოსმალეთს ზურგი აქცია და რუსეთს ერთგულება გამოუცხადა და როგორც გავლენიანმა პირმა, რუსეთის ჯარს დიდად გაუადვილა ამ აჭარის შემოერთება.
მისი ეს დამსახურება უყურადღებოდ არ დარჩა რუსეთის მთავრობის მხრიდან და როდესაც 1880 წელს პეტერბურგში ჩავიდა რუსეთის იმპერატორმა მიიღო სიტყვებით: „არ დავივიწყებ ომის დროს შენს მიერ გაწეულ სამსახურსო“.
თანაც გამოეცხადა, რომ „თუ ვინიცობაა, აჭარა ისევ ოსმალთ დარჩა და თქვენ იძულებულ იქმენით აქაურობა დატოვოთ, მაშინ რაც ამ მხარეში მამული გაქვთ, იმდენივე მამული მოგეცემათ რუსეთის იმპერიაში“.
შერიფ-ბეგის მამული იყო: ყარსის ოლქში 400 დესეტინა საშენი ტყე, შიგ ყარსშივე სავაყუფო , დუქნები, აჭარის სავაყუფო , სოფლები: ხულო, დიდაჭარა, დოსხევი, ალმე და საზაფხულო საძოვრები.
ყოველივე ამას ოსმალეთის სულთნების ფირმანებით და ქართველ მეფეთა მიერ ბოძებულ გუჯარებით ფლობდნენ შერიფ-ბეგის წინაპარნი და როგორც მათი კანონიერი მემკვიდრე, ფლობდა აგრეთვე შერიფ ბეგიც.
აჭარა რუსეთმა დაიპყრო თუ არა, რუსეთის მთავრობის წინაშე სარჩელი აღძრა შერიფ-ბეგმა — ჩემი მამულები რუსეთის კანონის თანახმად დამიმტკიცეთო.
1883 წელს ამ კომისიამ, განიხილა აჭარის სამამულო საქმეებიც და დაადგინა: აჭარის ყველა მამულები ოსმალების ხელში სახელმწიფო ქონებას წარმოადგენდა და მაშასადამე ახლაც სახელმწიფო ქონებად უნდა დარჩესო.
1889 წელს მთავრობას თავიდან მიმართა თხოვნით თავისი მამულების შესახებ, მაგრამ 1892 წელს გენერალ-მაიორის ხარისხით გარდაიცვალა ისე რომ სიცოცხლეში არაფერს არ მოსწრებია.
შერიფ-ბეგი, შერიფ ხიმშიაშვილი — დიდი თავადი, ზემო აჭარის უკანასკნელი მთავარი, გენერალ-მაიორი, საზოგადო მოღვაწე, აჰმედ-ფაშას ძე.
საკუთრივ აფხაზეთი, რომელიც მეცხრე-მეათე საუკუნეებში დასავლურ ქართულ სახელმწიფო - აფხაზთა სამეფოში ორი საერისთავოთი, აფხაზეთის და ცხუმის საერსითავოებით იყო წარმოდგენილი, ერთიანი საქართველოს არსებობის პერიოდში წარმოდგენილია ერთი საერსითავოთი, რომელსაც ეწოდება ცხუმის საერსითავო და რომლის ერისთავი შერვაშიძეა.
მეთხუთმეტე საუკუნის ბოლოს ერთიანი ქართული სახელმწიფო დაიშალა ოთხ ერთმანეთისაგან დამოუკიდებელ სახელმწიფოებად: ქართლის, კახეთის, იმერეთის სამეფოებად და სამცხის სამთავროდ.
საუკუნის დასაწყისიდან აფხაზები აღარ კმაყოფილდებიან ვიღაცის დაქვემდებარებაში ყოფნას და ამიტომ აქტიურ შიდა ფეოდალურ ომს იწყებენ სამეგრელოს მთავრებთან და ამავე საუკუნის უკანასკნელ წლებში თავსაც კი აღწევენ მათგან და იწყებენ მათი მიმდებარე ტერიტორიების "გააფხაზებას".
სწორედ ამ პერიოდში ანტიკურმა საბერძნეთმა მოახდინა შავი ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროს და მათ შორის აფხაზეთიის მაშინდელი ტერიტორიის ოკუპირება, რის შემდეგაც ეს ადგილი თავის ძირითად სავაჭრო ცენტრად აქცია და დააარსა ისეთი ახალშენები, როგორებიცაა: დიოსკურია, გიენოსი, ტრიგლიტი, პიტიუნტი და სხვები.
სს-ებში კოლხეთის სამეფო დასუსტებასა და ნგრევას იწყებს, სწორედ ამ ფონზე აფხაზეთის ტერიროიაზე ჩნდებიან, ჯერ კიდევ დაუდგენელი წარმომავლობის მქონე აფშილები და აბაზგები.
საბოლოოდ ძველი კოლხეთის ნანგრევებზე აღმოცენდა ახალი სახელმწიფო ეგრისი, რომელიც თავის მხრივ აერთიანებდა დანაწევრებულ სამეფოებს ერთ დიდ სახელმწიფოში.
დღესდღეობით ცნობილია უამრავი სხვადასხვა რიტუალური სიმღერების სერიები, რომლებიც ტარდებოდა ერთგვარ წესჩვეულებად, დაჭრილი ადამიანის ტანჯვის შესამსუბუქებლად.
მათში შესულია აფხაზური ზეპირსიტყვიერების ადაპტირებული ნიმუშები, ბიბლიური სიუჟეტები, პირადად ავტორის მიერ შექმნილი ორიგინალური მოთხრობები, აგრეთვე რუს და ქართველ მწერალთა საბავშვო თხზულებათა თარგმანები.
ათასწლეულებში ივარაუდება, ხოლო კერძოდ აფხაზეთის ტერიტორიაზე ადამიანის ცხოვრების კვალი არქეოლოგიურად დადასტურებულია ქვედა პალეოლითის პერიოდიდან .
ათასწლეულიდან აფხაზეთში განვითარებული იყო არა მხოლოდ მიწათმოქმედება და მესაქონლეობა, არამედ მეცხოველეობა, კერამიკის წარმოება, ქვის, სპილენძისა და ბრინჯაოს დამუშავება.
ყველაზე მნიშვნელოვანი მაგალითები აფხაზური ეპოსისა არის უძველესი საგები ნარტსისა და აბრსკილის (ლეგენდის თანახმად, აფხაზი პრომეთე, რომელიც შეებრძოლა ღმერთებს) შესახებ.
ნარტიკული საგები ყველაზე მეტად სახასიათოა ჩრდილო-კავკასიური წარმოშობის ხალხებისათვის, თუმცა ბევრი მეცნიერის თვალთახედვით აფხაზური ვერსია ამ ტიპის საგებისა არქაულ პერიოდს მიეკუთვნება.
საგები მოგვითხრობენ ასობით ძმისა და მათი ერთადერთი დის, გუნდას, და ზოგადად მათი ცხოვრების შესახებ, რომელსაც საკმაოდ მკაცრად განაგებდა მათი ახალგაზრდა და ბრძენი დედა სახელად სატანაია-გუაშა.
აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა მდებარეობს საქართველოს ჩრდილო-დასავლეთ რეგიონში, ისტორიულ და თანამედროვე დასავლეთ საქართველოში, უკავია 8,7 ათ.
ჩრდილოეთით ესაზღვრება რუსეთის ფედერაციას, სამხრეთ-აღმოსავლეთით საოკუპაციო ხაზი გადის სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის ადმინისტრაციული საზღვრის გასწვრივ.
ამ პერიოდში მუშნი ლასურიამ აფხაზურ ენაზე ხელახლა თარგმნა შოთა რუსთაველის პოემა “ვეფხისტყაოსანი”, რისთვისაც მას მიენიჭა შოთა რუსთაველის პრემია.
ითარგმნა აგრეთვე ქართული კლასიკური და თანამედროვე ლიტერატურის თითქმის ყველა მნიშვნელოვანი ნიმუში იაკობ ცურტაველის “შუშანიკის წამებიდან” მოყოლებული საუკუნის ქართველ მწერალთა ნაწარმოებების ჩათვლით.
პირველი გაზეთი აფხაზეთში, სახელად აფხაზეთი, რედაქტირებული დიმიტრი გულიას მიერ, გამოჩდნა 1917 წელს, როცა აფხაზეთი საქართველოს დამოუკიდებელი რესპუბლიკის ნაწილი იყო.
ყველაზე ცნობილი სიმის ინსტრუმენტი კი არის აფჰიარცა - ორ სიმიანი ინსტუმენტი, რომელსაც აქვს წვრილი, თითისტარისებრი ჩარჩო, რომელიც უკრავს თაღის საშუალებით.
მკვლევართა ერთი ნაწილი აფხაზური მხატვრული ლიტერატურის ისტორიის დასაწყისად 1912 წელს მიიჩნევს, როცა თბილისში აფხაზურ ენაზე გამოიცა დიმიტრი გულიას პირველი 38-გვერდიანი პოეტური კრებული “ლექსები და შაირები”.