polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
თანაც აღსანიშნავია, რომ ჩეროკები ძალზედ კონსერვატორები არიან და 90 % მეტ ოჯახებში ოჯახის წევრები მხოლოდ ჩეროკები არიან, ანუ ჩეროკები ერიდებიან სხვა ტომებთან და მით უმეტეს ეროვნებებთან ქორწინებას.
მათი წარმომავლობა უკავშირდება 1819 წლის ხელშეკრულებას, რომელმაც გადაცემულ ტერიტორიებზე მცხოვრებ ჩეროკებს საშუალება მისცა გამოეყოთ რეზერვაციები ინდივიდუალურად 640 აკრ ფართობზე და ნება დართო გამხდარიყვნენ აშშ-სა და ჩრდილოეთ კაროლინის მოქალაქეები.
ოკუნალუფტის ჩეროკები, უილიამ ჰოლანდ თომასის მიმართ ლოიალური დამოკიდებულებიდან გამომდინარე, სამოქალაქო ომში კონფედერატებს მიემხრნენ, თუმცა რამდენიმე მათგანმა შეიცვალა საბრძოლო მხარე.
სამოქალაქო ომის შემდეგ ჩეროკებმა მოიპოვეს ხმის მიცემის უფლება, დაწერეს კონსტიტუცია, აირჩიეს ხელმძღვანელი, საბჭო და ფედერალურად აღიარებულ იქნენ, როგორც აღმოსავლელი ჩეროკები.
1934 წელს ჩეროკების სააგენტომ გამოაქვეყნა, რომ ჩეროკები “საგრძნობ სიღარიბეში” ცხოვრობდნენ, “ღარიბ სახლებში, სანიტაციის დაბალი დონითა და არასწორად იკვებებოდნენ”.
მცირე იყო ფულის მოძრაობა რეზერვაციებში და ბევრ ოჯახს არ ჰქონდა შემოსავალი, განსხვავებით მათგან, რომლებიც მას კალათებისა და ჭურჭლის გაყიდვისაგან იღებდნენ.
ქალები უვლიდნენ მიწას, აგროვებდნენ საკვებსა და სამკურნალო მცენარეებს, ხოლო კაცები იყვნენ მონადირეები, მეომრები და პასუხისმგებლები საგარეო უსაფრთხოებაზე.
ამერიკის რევოლუციის შემდეგ ჩეროკების ცხოვრება შეიცვალა, ვინაიდან მათ შეისწავლეს ფერმერობისა და ზოგადად ბიზნესის ახალი მეთოდები ადგილობრივებისაგან.
ჩეროკებმა 2006 წელს პირველად დაიწყეს მუშაობა გამომუშავებაზე სამუშაოების ფართო სექტორში სხვადასხვა პროფესიებით, თუმცა ზოგიერთი მათგანი კვლავ ფერმერობას მიჰყვებოდა და მეურნეობის სფეროში იყო დასაქმებული.
საბჭოს შენობა დიდი წრიული ფორმის იყო, კედლები ერთმანეთზე გადაჭდობილი ნედლი ხეებისგან იყო შემდგარი, რომლებსაც ამაგრებდა ტალახისგან შექმნილი ბათქაშისებრი წარმონაქმნი.
ამ თეორიის გასამტკიცებლად ისინი აღნიშნავენ, რომ ამ დროს ჩეროკებს მეზობელი დასახლებებისგან განსხვავებული ენაჰქონდათ, მიგრაციის ლეგენდები და ვერ ხსნიდნენ თუ როდის და როგორ წარმოიშვა ხელოვნური მიწაყრილები, რომელთა თავზეც გაშენებული იყო სახლები.
ლინგვისტური ანალიზის შედეგები, მიუხედავად იმისა, რომ არ ცნობს ჩეროკებს მთიანი ტერიტორიების უძველეს მოსახლეებად, აღნიშნავს, რომ ჩეროკება ენობრივად მონათესავე ჯგუფს, იროკეზელებს გამოეყვნენ დაახლოებით 3500 წლის წინათ.
ჩეროკებისათვის დიდ ღირებულებას არ წარმოადგენდა სიმდიდრისა და ქონების დაგროვება, სწორედ ამიტომაც მათ უარი განაცხადეს იმაზე მეტის მოდანირებასა და წარმოებაზე, ვიდრე მათ სინამდვილეში სჭირდებოდათ.
ბაზრისათვის პროდუქტის შექმნა შეიძლება ითქვას, რომ უცხო კონცეფცია იყო მათთვის ევროპელებთან კონტაქტამდე, მიუხედავად ამისა ვაჭრობა, როგორც ჩანს, მაინც არსებობდა.
ქალები კონცენტირებულები იყვნენ დღესწაულების, ლხინებისათვის საჭირო ინგრედიენტების წარმოებაზე, ასევე მათ ევალებოდათ დახმარება ისეთი ადამიანებისათვის, რომლებსაც მოსავალი ჩაუვარდათ.
საუკუნეში ჩეროკები ცომერციული აქტივობების მრავალფეროვან ციკლში არიან ჩართულნი, მათ შორის: თამაშები, ტურიზმი, ხელოვნება, ხელოსნობასა და სხვა ეკონომიკურ სფეროებში.
ლეიტენანტი ჰენრი თიმბერლეიქი 1700-იანი წლების დასაწყისში აღნიშნავს, რომ ჩეროკები იყვნენ საშუალო სიმაღლის, ღია ყავისფერი ან ზეთისხილის ფერის კანით.
ჩეროკების ნაცია არის ოკლაჰომაში სასიცოცხლო ბიზნეს ლიდერი, რომელიც შტატზე მოქმედებს დადებითად: ოკლაჰომას ყოველწლიურად ერთი მილიარდი დოლარით მეტი აქვს შემოსავალი ჩეროკების დამსახურებით.
დასაჯდომი სკამები, კალათები, თიხის ჭურჭელი, ტანსაცმელი, ხელსაწყოები - ეს არის ის მცირე ჩამონათვალი ნივთებისა, რომლებიც გამოიყენებოდა საოჯახო მეურნეობაში და მიწაზე სამუშაოდ.
საუკუნეში ევროპელებთან ვაჭრობამ, მათი ცხოვრება ბევრად გაამარტივა, რადგან მათგან ჩეროკებმა მოახერხეს საჭირო ხელსაწყოების, ინსტრუმენტებისა და მასალის შეძენა, რომლებიც მნიშვნელოვან ადგილს დაიკავებდნენ მათ ყოველდღიურ საქმიანობაში.
ტომის მთავრობის სასამართლო შტო იყოფა ორ ნაწილად - საოლქო და უმაღლეს სასამართლოებად, რომელიც შეიძლება შევადაროთ ამერიკის შეერთებული შტატების უმაღლეს სასამართლოს.
ამ უკანასკნელის მოსამართლე და გაერთიანებული ოლქების მოსამართლე თავმჯდომარეობენ ტომის საოლქო სასამართლოს დაგანიხილავენ ყველა საქმეს, რომლებიც ჩეროკების სამართლებრივი კოდექსის იურისდიქციის ქვეშ ექცეოდა.
არასტანდარტული ბინებითა და თანამედროვე გარემოსთვის შეუფერებილი ეკონომიკური მახასიათებლების გამო, დასავლელი ჩეროკები ვერ ახერხებდნენ ტურისტული ბაზრების შენარჩუნებას და ფეიქრებიც ვერ ადებდნენ უკეთეს ფასს თავიანთ საქონელს.
მათი იურისდიქცია ვრცელდება ჩეროკების ნაციის კუთვნილ მიწებზე და ასევე ინდივიდუალურ საკუთრებაზე, რომელიც მმართველიც ფედერალურ მთავრობას ნდობას უცხადებს.
ერთ - ერთი განსხვავება არის ის, რომ ოჯახი არის მატრილინეალური და ოჯახში მოიაზრებიან ასევე ახლო ნათესავებიც მაგალითად, დეიდა - მამიდები და ბიძები და მათი შვილები.
რაც შეეხება ჩეროკებს, ისინი დანარჩენი მკვიდრი ამერიკული ტომების მსგავსად მატრილინეალურია, მაგრამ ისინი ნათესავებში და ოჯახში გაცილებით შორეულ ნათესავებსაც მოიაზრებენ, მაგრამ მხოლოდ მკაცრად დედის მხრიდან.
შესწორებული კონსტიტუცია ჩეროკების მიერ რატიფიცირებულ იქნა 1976 წლის ივნისში და დამტკიცდა ინდიელების საქმეთა ბიუროს კომისიონერისაგან 1976 წლის 5 სექტემბერს.
ჩეროკთა ოკლაჰომას ნაციის რეგისტრირებულ მოსახლეობას 2006 წლის მონაცემებით შეადგენს დაახლოებით 200 000 ადამიანი და ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ფედერალურად აღიარებული ტომია აშშ-ში.
ამერიკაში ევროპელტა შემოსვლის შემდეგ, დაახლოებით 160-200 ქალაქში ასობით და ათასობით ჩეროკი იყო განსახლებული და ისინი ბრიტანული ამერიკის უდიდეს ტომს წარმოადგენდნენ.
მარცვლოვანი ანბანი ფართოდ იქნა მიღებული, რამაც საშუალება მისცა ჩეროკეთა ნაციას ჰქონოდათ დაწერილი კონსტიტუცია, გაზეთები და მიეღოთ განათლება.
ჩეროკების სალაპარაკო ენა იროკეზულს განეკუთვნება და ნათესაობა აკავშირებს უამრავ ენასთან, რომელთა შორისაცაა: „მოჰოკი“ , „სენეკა“ , „კაიუგა“ , „ონეიდა“ , „ონონდაგა“ , „ტუსკარორა“ .
1821 წელს, სექვოიამ შექმნა ჩეროკეთა მარცვლოვანი ანბანი, წერის სისტემა, რომელიც 85 ასოს მოიცავდა, რომლებიც წარმოადგენდნე ყოველ ბგერას ჩეროკეთა ენაზე.
და მეორე იმიტომ, რომ, როგორც უკვე ვახსენეთ, ისინი ძალიან კონსერვატორები არიან და ერიდებიან ქორწინებას სხვა ტომის წარმომადგენლებთან ან მათთან ვისაც სხვა ტომებთან ნათესაობა აკავშირებს.
ისინი შენდებოდა მეთოდით, რომელსაც ანთროპოლოგები „დაწვნა და გალესვას“ ეძახიან, ბოძები მიწაში ვერტიკალურად იყვნენ ჩარჭობილნი, რომლებიც გადაწნულნი იყვნენ მოქნილი მასალებით და გადალესილნი თიხით.
სახლის ინვენტარი შედგებოდა უხეში მაგიდებისგან, სკამებისგან და ტაბურეტებისგან, და ხის ან რკინის საწოლებისგან, თუმცა უნდა აღინიშნოს, რომ იშვიათ შემთხვევაში ეს ავეჯი კარგად დამუშავებულიც იყო.
კიდევ ერთი სახეობის სახლი, რომელსაც ჩრდილოეთ კაროლინაში შევხვდებით, არის ორ სართულიანი, აქვს ორი ან მეტი აგურის ბუხარი და გადახურულია რკინის ან ალუმინის ფირფიტით.
ზოგადად დიდი და მრავალრიცხოვანი ოჯახები გამოწვეულია ორი ფაქტორით: პირველი - შვილების სიმრავლით, საშუალოდ 5 შვილი და მეორე - ნათესავების სიმრავლით, რომლებიც თავის მხრივ ხშირ შემთხვევაში ცალკე ოჯახებია.
აღმასრულებელი შტოს უმაღლესი წარმომადგენელია უფროსი ბელადი, საკანონმდებლო ძალაუფლება აქვს ტომის საბჭოს, ხოლო სასამართლოს ჩეროკების უმაღლესი სასამართლო წარმოადგენს.
დღეს კი ჩერკოების ტურიზმი არის ძალიან განვითარებული, თითოეულ მოგზაურს შეუძია, რომ იმოგზაუროს წარსულში, შეიცნოს ჩეროკთა კულტურის და აღმავლობის შესახებ.
ამქრის თავის სახელი ამგვარი წამოების გარდა, გვხვდება სხვაგვარი წარმოებაც, იმ ამქრის სახელის მიხედვითაც, რომლის მოთავედაც ესა თუ ის პირი ითვლებოდა, გვიანფეოდალურ თბილისში იყო: „სირაჯ-ბაში“, „ყასაბ-ბაში“, „აქიმ-ბაში“ და სხვა.
მართალია, საბუთის მიხედვით ზემოთდასახელებული პირები ბაზაზბაშებად მათივე თხოვნიტ ინიშნებოდნენ, მაგრამ უეჭველია, რომ ისინი შეთანხმებული იყვნენ თბილისის ბაზრის ბაზაზებთან და მათ მიერვე იყვნენ არჩეული.
რომელიც დათარიღებულია 1799 წლის 16 ნოემბრით, აღნიშნულია, რომ მეფე „ყოვლისა საქართველოსა, კახეთისა და სხვათა“ გიორგი უბოძებს მოქალაქე იფრუმაანთ როსტომაშვილს ხატიას და მის მამას, მუშრიფ კაკალას, ქალაქის ანუ თბილისის ბაზრის ბაზაზბაშობას.
მაგრამ მისი უფლება-მოვალეობათა შესწავლა გვიჩვენებს, რომ საქართველოს ფეოდალურ ქალაქებში უსტაბაშს უპირველეს ფუნქციას წარმოადგენდა წესრიგისა და სიმშვიდის დაცვა ამქარში, თვალყურის დევნება მისი წევრების პროფესიული და ზნეობრივი სიწმინდისათვის.
ერთ-ერთი მთავარი დაბინძურების წყაროა 1930 წლიდან მოყოლებული ნავთობის ნარჩენების გადაღვრა ტბაში, რომელიც დაიწყო ნავთობის მოპოვებისა და წარმოების ბუმის პერიოდში.
პროექტის პირველ ეტაპზე იგეგმება 128 ჰა ტერიტორიის დაშრობა, საიდანაც ამ ტერიტორიის 70% შედგება ნიადაგისგან, ხოლო 30%-ს დაიკავებს სუფთა ხელოვნური ტბა.
ტბა ოვალური ფორმისაა და გადაჭიმულია ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ დაახლოებით 10 კმ-ზე, ხოლო მაქსიმალური სიგანე 1.5-2.0 კმ-ია.
ბავშვობაში ენდის საყვარელი ჯგუფები იყო და , რომლებმაც უდიდესი გავლენა იქონიეს მის მომავალ კარიერაზე, ენდის სურდა შეექმნა ჯგუფი, რომელიც თავისი საყვარელი ჯგუფების ერთგვარი კომბინაცია იქნებოდა.
დაწყებითი სასწავლებლის დასრულების შემდეგ ენდიმ ციცინატის შემოქმედებითი და საშემსრულებლო სკოლაში, დრამატული და ვოკალური მუსიკის ასპირანტურაში გააგრძელა სწავლა.
ქართველთა ერთობას ხელმძღვანელობდა ვარშავის ქართული სათვისტომო, მოქმედებდა "საქართველოს მეგობართა საზოგადოება", "საქართველოს დამხმარე კომიტეტის პოლონეთის განყოფილება", ახალგაზრდული კავშირი და სხვა.
მართალია მოქალაქეობის არქონის გამო მათ ვერ ნიშნავდნენ მაღალ თანამდებობებზე, მაგრამ სამხედრო წოდებებს ისევე უმატებდნენ, როგორც თვით პოლონელ ოფიცრებს.
პოლონეთში წასულ ქართველ მხედრებს შორის იყვნენ გენერლები: ზაქარიაძე, ყაზბეგი, ჩხეიძე, კონიაშვილი; პოლკოვნიკები: ბაგრატიონი, ვაჩნაძე, მიქელაძე, კანდელაკი, ერისთავი; მაიორები: მაჭავარიანი, ტერიაშვილი, ფავლენიშვილი, კოვზიაშვილი, ძმები ქუთათელაძეები.
სწავლობდა პეტერბურგის კადეტთა კორპუსში, მამის გარდაცვალების გამო, 18 წლის ასაკში იძულებული გახდა საქართველოში დაბრუნებულიყო და აქ გაეგრძელებინა სამხედრო სამსახური.
1901 წელს, როდესაც საქართველოს თავად–აზნაურობა ემზადებოდა საქართველოს რუსეთთან შეერთების 100 წლისთავის აღსანიშნავად, იოსებ შალიკაშვილი თავად–აზნაურთა სადეპუტატო კრებაზე გამოსულა სიტყვით, სადაც ის ქართველ ხალხს მოუწოდებდა, რომ საჭიროა ასეთ ზეიმებზე უარის თქმა, საჭიროა სერიოზული დაფიქრება და პრინციპული მიდგომა ამ საკითხისადმი, ასეთი თამამი აზრის გამოთქმა იმ დროს სამოქალაქო გმირობის ტოლფასი იყო.
1920 წლის დეკემბერში ორდონანსის ოფიცერი დიმიტრი შალიკაშვილი ქართულ დიპლომატიურ მისიასთან ერთად, საქართველო–თურქეთის საკითხებზე თურქეთის მთავრობასთან მოსალაპარაკებლად ანკარაში იმყოფებოდა.
საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ, 1921 წლის მარტში, სტამბოლში ლტოლვილთა პირველი დიდი ნაკადი ჩავიდა: მთავრობის, დამფუძნებელი კრების, პოლიტიკური პარტიების, ქართული არმიის, გვარდიის შტაბის წევრები, სამხედრო პირები, იუნკერთა სკოლის კურსანტები.
პოლონეთის ოკუპაციის შემდეგ ქართველ ოფიცერთა ნაწილი პარტიზანებს შეუერთდა, ნაწილი კი გერმანია–საბჭოთა კავშირის ომის დაწყების შემდეგ ვერმახტის ქართულ ნაწილებში აღმოჩნდა, რადგან გერმანია მიაჩნდათ საბჭოთა იმპერიისაგან სამშობლოს დასახსნელად ერთადერთ რეალურ ძალად.
ამ ბრძოლებში ბევრი ქართველი დაიღუპა, გადარჩენილთა ნაწილმა მოასწრო და 1944 წელს საბჭოთა არმიის პოლონეთში შესვლის შემდეგ დასავლეთში გაიხიზნა.
მაიორი დიმიტრი შალიკაშვილი 1944 წლის ივნისამდე ნორმანდიაში , ხოლო ივნისიდან 1945 წლის მაისამდე "ქართული შტაბის" დავალებით ჩრდილოეთ იტალიაში იმყოფებოდა და აქ პატრონობდა აღმოსავლეთ ევროპიდან ლტოლვილ ემიგრანტ და ტყვედ ჩავარდნილ "საბჭოთა ქართველებს".
გარდა უკიდურესი ეკონომიკური გაჭირვებისა, დასავლეთის მიერ საბჭოთა მხარისათვის ყოფილი ტყვეების გადაცემის შემდეგ, ემიგრანტების გადაცემის საჭიროებაც დადგა.
1952 წელს შალიკაშვილებიც, მარიას ნათესავის, ბანკირ ჯორჯ ლათის დახმარებით, ამერიკის შეერთებულ შტატებში გადავიდნენ და ილინოისის შტატის ქალაქ პეორიაში დაბინავდნენ.
ქართველ ოფიცრებს მობილიზაცია არ შეხებიათ, ისინი საკუთარი ინიციატივით ჩაებნენ ბრძოლაში, რათა ასე მაინც გადაეხადათ მადლობა იმ ქვეყნისათვის, რომელმაც შეიფარა და უპატრონა.
ზოგიერთი მეცნიერი მიიჩნევს, რომ კოლუმბიამდელ პერიოდში ჰუიჩოლები თავდაპირველად იყვნენ გუაჩიჩილები, საკატეკასის და სან-ლუის-პოტოსის გარშემო მდებარე უდაბნოდან და ჩიჩიმეკების კულტურის ნაწილს შეადგენდნენ.
ამ თეორიის მიხედვით, თანამედროვე ჰუიჩოლთა წინაპრები ეძებდნენ თავშესაფარს სიერაში ცოტა ხნით ადრე ესპანელების მოსვლამდე ან მათი მოსვლის შემდეგ პერიოდში.
მიუხედავად მათი წარმოშობისა, სრულიად შესაძლებელია, რომ ჰუიჩოლთა კულტურა შედგება ოთხი ან ხუთი შტოსგან, თითოეული მათგანი მკაფიო განსხვავებული რეგიონალური ტრადიციებით.
სიერის რთული რელიეფის და ინდიელთა მხრიდან ფიზიკური წინააღმდეგობების გამოისობით 170 წლამდე ჰუიჩოლები ეწინააღმდეგებოდნენ, აკავებდნენ ესპანელების პირდაპირ მბრძანებლობას.
ზოგიერთმა პირველმა ფრანცისკანელმა მისიონერებმა დააარსეს თემები ტენზომპაში , სოლედადში და სან ნიკოლასში და ყველა მათგანმა ასიმილაცია განიცადა მეტისოს მოსახლეობასთან.
სან-ანდრესი, სანტა კატარინა და სან სებასტიანი იყვნენ ყველაზე მოშორებით ამ ფრანცისკანელების ცენტრებიდან და აქ ჰუიჩოლებმა უფრო მეტად შეინარჩუნეს მშობლიური რწმენა და პრაქტიკა.
იმის გამო, რომ ჰუიჩოლთა ტერიტორია მდებარეობდა ესპანელთა მიერ კონტროლირებად მიწების საზღვრების გასწვრივ, სან-ლუის-კოლოტლანის საზღვრების ფარგლებში, ცენტრები გახდნენ საგუშაგოები, რათა დაეცვათ რეგიონი ინდიელთა დავდასხმებისგან.
ჰუიჩოლებმა მიიღეს უფრო პრივილეგირებული სტატუსი, რომელმაც მათ მისცა საშუალება აერჩიათ საკუთარი ტომის მთავრობა და განთავისუფლებული იქნენ ხარკის გადახდისგან.
ჯალისკოს შტატსა და დურანგოს საზღვრებთან არის სან ანდრესა და კოჰამიატას თემები , ფართობი ნაიარიტში მოიცავს გვადალუპე ოკატანასა და სხვადასხვა პატარა თემებს სადაც ასევე ცხოვრობენ კორა ინდოელები, ისეთები როგორიცაა იესუს მარია და სანტა ბარბარა.
რანჩოს დასახლებები შედგება ინდივიდუალური სახლებისგან, რომლებიც ეკუთვნის ყველაზე უხუცეს წყვილს, მათ შვილებს და შვილიშვილებს და სხვა უფრო შორეული ოჯახის წევრების, რომლებმაც მიიღეს უხუცესისგან უფლება ააშენონ საკუთარი სახლები რანჩოში.
ყველა რანჩოში, როგორც წესი, არის მინიმუმ ერთი ბამბუკის სახლი, რომელიც დგას მიწის ზემოთ, ფეხებზე, სადაც მოსავლის აღების შემდეგ ინახება სიმინდი და სხვა მარცვლეული კულტურები.
ფრანგი მისიონერების დოკუმენტების ანგარიშით, რომელიც თარიღდება 1780 წლით, უფრო ათვისებულ დასახლებებში: ტენზომპა, სან ნოკოლასი, სოლედადი და ჰუეჯუქუილა, მოსახლეობა შეადგენდა 2000 კაცს.
უფრო დიდი რაოდენობით ჰუიჩოლმა დაიწყო მიგრაცია ნაიარიტის სანაპიროებისკენ, როგორც სეზონურმა მუშამ და 1960 წლიდან მოყოლებული უიჩოლთა გარკვეულმა ნაწილმა დაიწყო ცხოვრება ისეთი ქალაქის ცენტრებში, როგორებიცაა ტეპიკი, გუადალაჰარა, ზაკატეკასი და მეხიკო.
ერთ-ერთი საკითხი ეხება ნართებისა და ხელოვნების მძივის "ავთენტურობას", რომელიც სძენს "თანამედროვე წარმომავლობას მოცემულ ფორმებს. ერთ-ერთი პირი ვინც ეს გააკეთა, იყო ფერნანდო ბენიტესი, რომელიც განსაკუთრებით აღაშფოთა გარდაცვლილთა გამოსახვის ტრადიციამ, როგორც მცურავი თავები ნართის ფერწერაში; ის, რაც მან განაცხადა, არ იყო ტრადიციულად ჰუიჩელური. უმეტესად"ავთენტურობა" თანამედროვე ნამუშევრებში უნდა გამოიხატებოდეს ტრადიციული სიმბოლოების და დიზაინის გამოყენებით.
რამდენიმე ელემენტი ჰუიჩელურნივთებში შეიძლება ჩაითვალოს არატრადიციულად ან ტრადიციის საზღვარზე, როგორიცაა ნაძვის ხის დეკორაციების, მზისა და მთვარის ნიღბების წარმოება, იაგუარისა და თანამედროვე გამოსახულებების, როგორიცაა თვითმფრინავი და თანამედროვე შენობები, გამოყენება და შერწყმა დიზაინში.
ხელნაკეთი ნივთების გაყიდვა არც თუ ისე ადვილი აღმოჩნდა ჰუიჩელებისთვის, შეზღუდული საშუალებების გამო, როგორიცაა ტურისტული ადგილების ნაკლებობა, განსაკუთრებით პუერტო ვალარტაში, გუადალახარში და სან მიგელ ალენდენში, ისევე როგორც მიყიდვა შუამავლებზე, რომლებიც ბევრად უფრო მეტი მოგებას იღებენ ნამუშევრებში, ვიდრე თვითონ მწარმოებლები.
განათლება არის არაფორმალური და არაოფიციალური, ძირითადად იგი მიმდინარეობს რანჩოში, ზრდასრულებთან და უფროს ბავშვებთან ერთად, ეს ასევე ეხება ირმებზე ნადირობასა და სხვა ცერემონიებს.
ბავშვები რომლებიც აპირებენ გამოვიდნენ შამანები, პროფესიონალი მუსიკოსები ან მხატვრები, სწავლობენ იმ ოჯახის წევრებისგან, ვინ ამ სფეროში დაოსტატებულია.
ტექნიკა დამზადებისთვის და გამოყენებისთვის მძივების იყო ხმარებაში ადრეული ხანიდან, რომლებიც მზადდებოდა ძვლისგან, თიხისგან, ქვისგან, მარჯნისგარ, ფირუზისგან, პირიტისგან, ნეფრიტისგან და თესლისგან.
ხელოვნება პირველად იყო დოკუმენტირებული გვიანდელ საუკუნეში -ის მიერ, რომელიც შეიცავს მძივებიან საყურეებს, ყელსაბამებს, ფეხის ბრასლეტებს და სხვა მრავალს.
ყველაზე ძალიან რაც ერწყმის ძაფებიანრათებს და მძივებიან ნივთებს დღესდღეობით არის გაგრძელებადი ტრადიციული ფორმები, რომლებიც იხმარებოდა საუკუნეების განმავლობაში, რომ წარმოედგინათ და კომუნიკაცია დაემყარებინათ ღმერთებთან.
მექსიკის დამოუკიდებლობის შემდეგ ინტენსიური მისიონერული გავლენა შემცირდა და 1860 წლისთვის პრაქტიკულად ყველა სასულიერო პირმა დატოვა სიერა ინდიელთა შორის გაზრდილი დაძაბულობის გამო მიწის უფლებებზე.
ესპანეთის მხრიდან დამოუკიდებლობა, ასევე, ნიშნავდა სიერაში ესპანეთის ნაფიცი ინდიელი თემების არსებობის შეწყვეტას, რამაც, თავის მხრივ, გამოიწვია ჰუიჩოლის კომუნალური მიწების გახსნა კოლონისტებისთვის და მესტიზოს დასახლებისთვის.
ათწლიანი რევოლუციის ფარგლებში ჰუიჩოლამ და კორამ გააერთიანეს თავიანთი ძალები ინდიელი ბელადის, ლოზადას, მეთაურობის ქვეშ, რათა დაეცვათ სიერა უცხოტომელთა შემოსევისგან.
რამდენიმე ეთნოგრაფის ჩამოსვლამდე, საუკუნის დასასრულსა და საუკუნის დასაწყისში, ცოტა რამ თუ იყო ცნობილი ჰუიჩოლზე და მათ კულტურულ ტრადიციებზე.
ამ ეთნოგრაფებს შორის ყველაზე ცნობილი ნორვეგიელი კარლ ლუმჰოლტზი იყო, რომელმაც ნიუ-იორკის ბუნებრივი ისტორიის მუზეუმის სპონსორობით, დოკუმენტურად აღწერა ჰუიჩოლის კულტურაჟურნალების და ფოტომასალების მეშვეობით და შეაგროვა საკმაოდ ვრცელი რაოდენობა ჰუიჩოლის მატერიალური კულტურისა მუზეუმისთვის.
ჰუიჩოლები წარმოადგენენ მექსიკელ ინდიელთა ჯგუფს, რომლებიც ცხოვრობენ მექსიკის რამდენიმე შტატში, ესენია: ჯალისკო, ნაიარიტი, ზაკატეკასი და დურანგო.
სახელი „ჰუიჩოლი“ არის ტერმინი, რომელსაც ესპანელები გამოიყენებდნენ ამ ტომთან მიმართებაში და სავარაუდოდ წარმომგარია ისეთო სიტყვებისგან, როგორებიცაა: გუაჩიჩილი ან ვიზარიკა.
ზოგიერთი მეცნიერი მიიჩნევს რომ ჰუიჩოლები თავდაპირველად მიეკუთვნეოდნენ გუაჩიჩილებს, უდაბნოში მცხოვრებ ტომს, რომლებიც თავის მხრივ იყვნენ ერთ-ერთი ყველაზე მრავალრიცხოვანი ხალხი და ერქვათ „ჩიჩიმეკები“.
ამ ტერმინის მნიშვნელობა გაურკვეველია, თუმცაღა მეცნიერებს რამდენიმე შსაძლო ვერსია გააჩნიათ: „ მკურნალები“, „სანდლებით მოსიარულეები“ და „იცინი“.
ჰუიჩოლის სახელწოდების წარმოშობის კიდევ ერთი ვერსიაა, რომ ეს მათი თავდაპირველი სახელწოდების დამახინჯებული ფორმაა, რომელსაც სწორედ ვერ იგებდნენ ან წარმოთქვამდნენ ესპანელები.
ქალები აგროვებენ გარეულ საკვებს, ჩართულები არიან სამებაღეო საქმიანობაში, უვლიან მწველელ ძროხებს, ამზადებეს საჭმელს, მოაქვთ წყალი, ქსოვენ, წნავენ და ქარგავენ, კერავენ ტანსაცმელს და აკეთებენ აქსესუარებს, უვლიან ბავშვებს.
მამაკაცები ნადირობენ, თევზაობენ, ასრულებენ მძიმე სამუშაოს სამეურნეო საქმიანობაში, აგროვენებ შეშას, აშენებენ შენობებს და ასევე ეხმარებიან ბავშვის მოვლაში.
კიდევ უფრო დიდი ცვლილებები მოხდა 1960 წელს, როცა მაშინდელი პრეზიდენტის, ლუის ეჩევერას, მეთვალყურეობის ქვეშ ინდოეთის ნაციონალურმა ინსტიტუტმა დააფინანსა რეგიონალური განვითარების პროგრამა, ცნობილი როგორც „გეგმა ლობიო“ .
გარეულ ცხოველებზე, როგორებიცაა: ირემი, კურდღელი, გარეული ტახი, იგუანა და ფრინველების შერჩეულ ნაწილზე ოდითგანვე ნადირობდნენ მამაკაცები ხაფანგების, მშვილდ-ისრისა და თავისებური რაგატკების გამოყენებით.
ჰუიჩოლებს უჭირავთ ყველაზე უსწორმასწორო რელიეფის ადგილები მთის ჯაჭვში, გამორჩეული მაღალი კანიონებით, კლდეებით და ღრმა მდინარის ხეობებით, რომელთა სიმაღლე იწყება ზღვის დონიდან 600 მეტრით და 1800 მეტრამდეც კი აღწევს მთის ჯაჭვი შედგება უკიდურესი წერტილებისგან, რომლებიც ქმნიან ბუნებრივ ბარიერს.
მთის უფრო დაბალ სიმაღლეზე გვხვდება სუბტროპიკული ბუჩქნარი და ეკლოვანი ტყე, რომლებიც მოიცავს ისეთ სახეობებს როგორიცაა აკაცია, ფიკუსი, ლისილომა, სეიბა, ბომბაქსი, ბურსერა, ოპუნცია და აგავა.
ამის შემდეგ ჰუიჩოლი ჩაება ეროვნულ ეკონომიკაში და დაიწყო ფულადი შემოსავლების ძებნა, ძირითადად სახალხო რეწვის ოსტატების ან მიგრანტი მუშების ხარჯზე, რომლებიც მუშაობდნენ ქალაქებსა და მეტისების კუთვნილ მიწის ნაკვეთებზე.
მათ აქვთ კონტაქტი საკმაოდ დიდი რაოდენობის უცხოელებთან, როგორც მექსიკის მოქალაქეებთან ასევე ისეთი განსხვავებული ადგილების წარმომადგენლებთან: აშშ, კანადა, ევროპა, ცენტრალური და სამხრეთ ამერიკა და იაპონია.
ჰუიჩოლთა მიწებზე ჯერ კიდევ ხდება მესტიზოების შემოჭრა, რომლებიც ეძებენ მიწებს, აშენებენ სახლებს, მოაშენიანებენ პირუტყვს და იკავებენ ტყეებს შემდეგი გამოყენებისათვის.
ჰუიჩოლი, წარმოდგენილი ინდოეთის ნაციონალური ინსტიტუცის ოფიციალური პირების და სხვა არაკომერციული განვითარების ორგანიზაციების მიერ, კვლავ ცდილობს მიიღოს კანონიერი უფლებები საკუთარ მიწებზე.
საზოგადოებას მართავს ელჩი, რომელიც ხშირ შემთხვევაში შამანია, რომლებიც საკუთარი სიზმრებიდან გამომდინარე, ირჩევენ გუბერნატორებს, ელჩებს, ეკლესიის წინამძღვრებს.
გასაყიდად მზადდება ნაქსოვი და ნაქარგი ქამრები, ჩანთები, ტანსაცმელი, ისევე როგორც დეკორატიული ნახატები და სხვა კომერციულად განვითარებული ხელოვნების ფორმები.
წვიმიანი სეზონის დროს, უფრო დაბალ სიმაღლეზე მყოფი კანიონები უფრო ცხელი და ტენიანია ვიდრე მაღალ სიმაღლეზე მყოფი მაგიდისებრი მთა, იგივე მესა.
უმეტესობა, გავრცელებული კონფლიქტებიდან არის – მიწის გაყოფა, ქურდობა და რანზაქციები, ოჯახური პრობლემები, გარეშე პირებთან ურთიერთობა. გუბერნატორი და ელჩი აგვარებენ ამ საკითხებს.
უფრო მეტად სავარაუდოა, რომ ეს ინდიელი ხალხის ენაზე არსებული სიტყვა დამახინჯებული ვარიანტია, რომელიც პირდაპირ ვერ გაიგეს ან ჩაიწერეს ესპანელმა კოლონიზატორებმა.
ჰუიჩოლები ხალხის თვითდასახელება, მრავლობითი ფორმით — «ნამდვილი ადამიანები») — მექსიკის დასავლეთ და ცენტრალურ ნაწილებში მცხოვრები ინდიელი ხალხი.
ჰუიჩოლები ტერმინ „ ტევი“-ს იყვენებდნენ სიტყვა ხალხის მნიშვნელობით, როდესაც უნდოდათ გაემიჯნათ ჰუიჩოლთა ტომი სხვა ტომისგან.
გამოყენების კომერციულმა მასალებმა წარმოებას მისცა უფრო დახვეწილი დიზაინი და ნათელი ფერები, აგრეთვე მეტი მოქნილობა იმის მიხედვით თუ როგორი ტრადიციული კონცეფციებია გაწეული.
გადამცემ ქსელს მართავს ეროვნული სადისპეტჩერო ცენტრი, ხოლო მის ტექნიკურ მხარდაჭერას უზრუნველყოფს 4 რეგიონული ფილიალი (აღმოსავლეთის, დასავლეთის, სამხრეთის და კახეთის რეგიონული ქსელები).
დაგეგმილი სარემონტო სამუშაოების ჩასატარებლად, სსე ახორციელებს სასისტემო მნიშვნელობის ელექტროგადამცემი ხაზების და ქვესადგურების ცალკეული ელემენტების გამორთვას და საჭიროების შემთხვევაში, ელექტროენერგიის მიწოდების დროებით შეზღუდვას.
სსე-ს ეროვნული სადისპეტჩერო ცენტრი, ენერგეტიკული რესურსების ოპტიმალური გამოყენების მიზნით, კოორდინაციას უწევს ელექტროენერგეტიკული ბაზრის მონაწილეების საქმიანობას.
2002 წლის დეკემბრიდან სსე-ს მენეჯმენტს უწევდა ირლანდიური კომპანია -ი, რომელმაც კომპანიის 5 წლიანი მართვის უფლება მოიპოვა „მსოფლიო ბანკის“ მიერ გამოცხადებულ ტენდერში — „ელექტროენერგიის საბითუმო ბაზრის მხარდამჭერი პროექტი“.
სსე-ს აქციების სრულ პაკეტს ფლობს სსიპ „სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო“, ხოლო ორგანიზაციის მართვის უფლება გადაცემული აქვს საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს.
სსე, როგორც გადამცემი სისტემის ერთადერთი ოპერატორი, პასუხისმგებელია, რეალურ დროში, ელექტროენერგიის მოთხოვნა-მიწოდების დაბალანსებასა და ელექტროენერგიის საიმედო მიწოდებაზე.
813 წელს, არაბთაგან დევნილი ქართლის უკანასკნელი ერისმთავარი აშოტ ბაგრატიონი კლარჯეთში გადმოვიდა, სადაც მან აღადგინა არტანუჯის ციხე და მიმდებარე ტერიტორიაზე ქალაქი ააშენა.
არაბთა შემოსევების შედეგად გაუკაცრიელებული კლარჯეთი კვლავ დასახლდა და გადაიქცა ქრისტიანული კულტურის უმნიშვნელოვანეს კერად, რასაც ხელს უწყობდა ფართომასშტაბიანი სამონასტრო მოღვაწეობა, წამოწყებული ქართველი ბერის, გრიგოლ ხანძთელის მიერ.
აშოტის გარდაცვალების და ბაგრატიონთა ტაოსა და კლარჯეთის შტოებად გაყოფის შემდეგ, კლარჯეთის ერისთავობა ამ უკანასკნელთ ერგოთ, თუმცა ისინი ქართველთა მეფეებს, ანუ ტაოს შტოს ბაგრატიონებს დაემორჩილნენ.
1191 წელს, ზაქარია ასპანისძის თამარ მეფის მიერ, შავშეთის, კლარჯეთისა და ტაოს ერისთავად დამტკიცების შემდგომ, კლარჯეთი დანარჩენ ორთან ერთად, გაერთიანდა ერთ, ფანასკეთის მონაპირე საერისთავოში, რომლის ცენტრიც ციხესიმაგრე ფანასკეთში იყო.
კლარჯეთის საერისთავო, არტანუჯის საერისთავო — ადმინისტრაციული ერთეული იბერიის სამეფოში, ასევე ქართლის საერისმთავროს, ქართველთა სამეფოსა და საქართველოს სამეფოში.
საუკუნის შუა ხანებში კლარჯეთის ერისთავი, „ქვემო ივერიის“ ანუ დასავლეთ ქართლის სხვა ოთხ ერისთავთან ერთად, მეფე ამაზასპის წინააღმდეგ მიმართულ აჯანყებაში მონაწილეობდა.
საერისთავოს უძველესი ცენტრი იყო ციხე თუხარისი, რომელიც ქართული საისტორიო ტრადიციის თანახმად, ქართველთა ერთ-ერთ ლეგენდარულ ეთნარქს — ოძრხოსს დაუარსებია.
ორივე კუნძული 1663 წლის 4 მარტს აღმოაჩინა ჰოლანდიურმა გემმა -მა კაპიტან ბარენტ ბარენცზოონ ლამის ხელმძღვანელობით, მაგრამ კოორდინატები საკმაოდ არაზუსტად იქნა დაფიქსირებული .
მარიონ-დიუფრენმა დიდ კუნძულს დაარქვა (იმედის კუნძული, რადგანაც თავიდან იმედი ჰქონდა, რომ მან აღმოაჩინა არა კუნძული, არამედ სამხრეთი უცნობი მიწის ნაწილი), ხოლო პატარას — .
1776 წლის 12 დეკემბერს კაპიტანმა ჯეიმზ კუკმა იპოვა კუნძულები და მას, დიდი ბრიტანეთის მონარქის ჯორჯ -ის მეოთხე ვაჟის — ედუარდ ავგუსტის პატივსაცემად, დაარქვა პრინს-ედუარდი .
1979 წლის 22 სექტემბერს კუნძულის სიახლოვეს ხელოვნური თანამგზავრიდან დაფიქსირდა გამოსხივება, რომელიც კლასიფიცირებული იქნა, როგორც ბირთვული იარაღის გამოცდა.
უფრო ხშირად ამტკიცებდნენ, რომ აფეთქებებს ახორციელებდა სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა, მაგრამ დღეისათვის თვლიან, რომ იმ მომენტში სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკას არ შეეძლო ქონებოდა ბირთვული იარაღი.
წელიწადში 100 დღეზე უფრო მეტი წლის საშუალო ქარის სიჩქარე აჭარბებს 100 კმ/სთ-ს, ხოლო ქარბუქების სიჩქარე ზოგჯერ აღწევს 200 კმ/სთ-ს.