polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
აღმომჩენლებმა მეცნიერებმა, მკვლევარებმა და ექსპედიციის სხვა წევრებმა დაადგინეს, რომ მდედრობითი არდიპითეკუს რამიდუსი სიმაღლით იყო დაახლოებით 120 სმ-ს მიღწეული და წონით კი სულ რაღაც 50 კგ თუ იქნებოდა.
მწირი წინა თავის ქალის ნაშთები და ნაწილობრივ სხვა აღმოჩენილი ნაშთებიც მიუთითებს, რომ არდიპითეკუს რამიდუსი პატარა ზომის აღნაგობისაა, ვიდრე იყო საშუალო ზომის ავსტრალოპითეკის აღნაგობა.
1962 წელს ჩაირიცხა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტზე, რომლის სრული კურსი წარჩინებით დაამთავრა 1967 წელს.
1967 წელსვე სტუდენტთა სამეცნიერო შრომების რესპუბლიკურ კონკურსში ბეჟანის ნაშრომმა „ილარიონ ქართველის ცხოვრების ავტორობის საკითხი“ უმაღლესი შეფასება და ფულადი პრემია დაიმსახურა.
გარკვეულ პერიოდში მუშაობდა სამართლისა და ეკონომიკის ინსტიტუტში, იყო ჟურნალ „სკოლა და ცხოვრების“ განყოფილების გამგე, აქვე შემოიღო საგანგებო რუბრიკა ახალგაზრდა შემოქმედთათვის, რომელსაც წარუმძღვარა პოეტის სიტყვები — „ჰეი, ვინ მოდის მანდ, მომავლიდან“.
ბეჟანმა 1973 წლის 30 ნოემბერს წარმატებით დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია „შუშანიკის წამების“ პრობლემატიკაზე და ერთხმად მიენიჭა ფილოლოგიის მეცნიერებათა კანდიდატის ხარისხი.
თავის უეცარ გარდაცვალებამდე დაასრულა მუშაობა ორ სქელტანიან მონოგრაფიაზე ქართული ენისა და ლიტერატურის, ტოპონიმიკისა და ფოლკლორის, ქართველთა ეთნოგენეზისის მრავალ ისეთ საკითხზე, რომლებიც კავკასიოლოგიაში დღემდე არ დასმულა“.
ბეჟანის რამდენიმე წერილი დაიბეჭდა პოლონურ და აზერბაიჯანულ ჟურნალებში, ხოლო გამოკვლევა — „შუშანიკის წამების“ ქართული და სომხური რედაქციების ურთიერთმიმართების საკითხისათვის“ — გამოქვეყნდა იტალიურ ენაზე 1996 წელს.
აქტიური სამხედრო მოღვაწეობის დასრულების შემდეგ ორი წლით დაბრუნდა ლიბანში, ხოლო დაბრუნების შემდეგ მიიღო მთიანი ყარაბაღის თავდაცვის არმიის ბრიგადის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი თანამდებობა.
აქტიურად გამოდიოდა სომხეთში კონსტიტუციური ცვლილებების წინააღმდეგ 2015 წლის 6 დეკემბრის კონსტიტუციური რეფერენდუმის წინ პარტია მემკვიდრეობის ლიდერ რაფი ოვანისიანთან ერთად ჩამოაყალიბა სახალხო-განმათავისუფლებელი ფრონტი „ახალი სომხეთი“.
მის კალამს ეკუთვნის 40-ზე მეტი ძველი ჩინური ტექსტის თარგმანი: «ცვლილებათა წიგნი», «დაოდეძინი», «ჭუან-წი», კონფუცის «ლუნ იუი», «ყვითელი იმპერატორის ტრაქტატი შინაგანზე», აგრეთვე ტექსტები წინასწარმეტყველების, კალენდრის, ფენშუის, სამხედრო ხელოვნების, მართვის ხელოვნების, გაჯანსაღების დაოსური ტექნიკების შესახებ.
ბრონისლავ ვინოგროდსკი (; დ. 19 აპრილი, 1957, ხაბაროვსკის მხარეში, კომსომოლსკის რაიონის სოფელ ხურმულიში) — აღმოსავლეთმცოდნე-სინოლოგი, ჩინური ცივილიზაციის საფუძველმდები ტექსტების - „ჯუან-ძი“-ს, „დაო დე ძინ“-ის, „ცვლილებათა წიგნის“ მთარგმნელი, მწერალი, საზოგადო მოღვაწე.
ბრონისლავ ვინოგროდსკიმ 1979 წელს დაამთავრა რუსეთის შორეული აღმოსავლეთის უნივერსიტეტის დიდი ისტორიის და ტრადიციების მქონე აღმოსავლური ფაკულტეტი, რომელიც აღმოსავლური უნივერსიტეტის დაარსებამდე ცალკე ინსტიტუტს წარმოადგენდა და ერქვა ვლადივოსტოკის აღმოსავლური ინსტიტუტი.
1930-იანი წლებიდან დაკავებულია სპორტული კარიერით, რომელიც ახალგაზრდულ კლუბ „ავრორაში“დაიწყო, ხოლო 30-იანი წლების ბოლოს უკვე პროფესიულ ფეხბურთს თამაშობდა.
1940 წელს მისი დანაყოფი გააგზავნეს აღმოსავლეთ აფრიკაში იტალიელების წინააღმდეგ საბრძოლველად ეთიოპიაში, თუმცა ანკრა დარჩა აკრაში და მიიღო თანამდებობა კანცელარიაში.
ჯოზეფ არტურ აკრა (; დ. 18 აგვისტო, 1915, აკრა, ოქროს ნაპირი — გ. 25 ნოემბერი, 1992, აკრა, განა) — განელი პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე, განის გათავისუფლების ეროვნული საბჭოს თავმჯდომარე 1966 — 1969, 1966 წლის განის სამხედრო გადატრიალების ხელმძღვანელი, რომლის შედეგადაც დაამხეს პირველი პრეზიდენტი კვამე ნკრუმა.
1966 წლის 24 თებერვალს აკვასი აფრიფასთან ერთად დაამხო პრეზიდენტ კვამე ნკრუმას ხელისუფლება, მიიღო განის გათავისუფლების ეროვნული საბჭოს თავჯდომარის, სახელმწიფოს მეთაურის, წოდება.
ტაძარში გამეფებულმა სულიერმა ატმოსფერომ თამარზე ისე იმოქმედა, რომ მტკიცედ გადაწყვიტა მონაზვნად აღკვეცილიყო და მთელი ცხოვრება ღვთის სამსახურისთვის მიეძღვნა.
ამ ურთულეს პერიოდში, თამარ მარჯანიშვილის ძალისხმევით ბოდბის ქალთა სასწავლებელში ქართული ენის სწავლება სავალდებულო გახდა პირველიდან დამამთავრებელ კლასამდე.
წინამძღვარი მუდმივად ზრუნავდა ქართველ პედაგოგთა და მოსწავლეთა მატერიალური მდგომარეობის გასაუმჯობესებლად და სისტემატურად ითხოვდა ფულად დახმარებას საქართველოს საეგზარქოსოსა თუ რუსეთის სინოდისაგან.
1905-1907 წლებში რევოლუციურად განწყობილი მთიელები თავს ესხმოდნენ საქართველოს მშვიდობიან მოსახლეობას, გლეხები ხშირად მიმართავდნენ დახმარებისათვის დედა თამარს და ისიც ყველას ეხმარებოდა, იცავდა და თავშესაფარს აძლევდა მონასტერში.
კავკასიის ქალთა ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ, პეტერბურგის კონსერვატორიაში შესასვლელად ემზადებოდა, მაგრამ დედის გარდაცვალების გამო პეტერბურგიდან ყვარელში დაბრუნდა და მშობლიური მამულის მართვა იკისრა.
კოტე მარჯანიშვილის გარდაცვალების შემდეგ მისმა მეგობრებმა მაქსიმ გორკიმ და მხატვარმა პავლე კორინმა შეუძლებელი შეძლეს და სქიმიღუმენი თამარი 1934 წლის შემოდგომაზე ვადაზე ორი წლით ადრე დააბრუნეს გადასახლებიდან.
ალექსეი ვლადიმირის ძე მურავიოვი — რუსი ისტორიკოსი-აღმოსავლეთმცოდნე, რელიგიათმცოდნე, აღმოსავლეთის ქრისტიანობის ისტორიის სპეციალისტი, პუბლიცისტი.
ისტორიის მეცნიერებათა კანდიდატი, ნაციონალური კვლევითი უნივერსიტეტის „ეკონომიკის უმაღლეს სკოლასთან“ არსებული აღმოსავლეთმცოდნეობის სკოლის აღმოსავლეთის ცივილიზაციური განვითარების კათედრის უფროსი მასწავლებელი, რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის მსოფლიო ისტორიის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, მოსკოვის მ.
1995 წელს რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის მსოფლიო ისტორიის ინსტიტუტში დაიცვა დისერტაცია თემაზე „ივლიანე განდეგილი და — საუკუნეების ადრებიზანტიური პოლიტიკური თეორია“ ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორის სამეცნიერო ხარისხის მოსაპოვებლად.
ალექსეი მურავიოვი დაიბადა 1969 წლის 1 აგვისტოს ქალაქ მოსკოვში ცნობილი მთარგმნელისა და ლიტერატურათმცოდნის ვლადიმირ მურავიოვის ოჯახში.
ალექსეი მურავიოვის მთავარ სამეცნიერო ინტერესს წარმოადგენს ქრისტიანული აღმოსავლეთის ქვეყნების, მათ შორის საქართველოს, სომხეთის, კავკასიის ალბანეთის კულტურათა შესწავლა და კვლევა.
სკოლა 1946 წელს დაამთავრა და იმავე წელს ავტოსტოპით კალიფორნიისკენ გასწია, სადაც სხვადასხვა ადგილას მუშაობდა: მებაღედ, პრეცელების გამყიდველად, ბარმენად, მერძევედ, საწყობის მუშად და უბრალოდ მუშად.
გაცივდა და ასაკიდან გამომდინარე, მისი მდგომარეობაც მკვეთრად გაუარესდა, ავადმყოფობას თავი ვეღარ დააღწია და ტვინის ანევრიზმის გართულების შედეგად, 2005 წლის 9 დეკემბერს 77 წლის ასაკში გარდაიცვალა.
1950-იანი წლების დასაწყისიდან პირველი მოთხრობების წერა დაიწყო, რომლებსაც სამეცნიერო-ფანტასტიკურ ჟურნალებს სთავაზობდა და დიდი მოწონებითაც სარგებლობდა მკითხველებს შორის.
ქართული ლიტერატურის საფუძვლიანი შესწავლის პარალელურად იგი კარგად ერკვეოდა რუსული და საზღვარგარეთული მწერლობის უდიდეს წარმომადგენელთა მდიდარ მემკვიდრეობაში.
აღნიშნული პიესა, თავად ავტორის მიერ რუსულად გადათარგმნილი, 1926 წელს შალვა დადიანის ინიციატივით მოსკოვში დაიდგა ცნობილი რეჟისორის ვახტანგ მჭედლიშვილის მიერ მოსკოვის სამხატვრო თეატრთან ჩამოყალიბებული ქართული თეატრალური სტუდიის ახალგაზრდა ძალების მონაწილეობით.
მის მიერ შედგენილი სახელმძღვანელო "დაწყებითი ალგებრა" პირველად 1893 წელს ავტორისავე ხარჯით გამოიცა თბილისში, ხოლო მეორედ 1918 წელს ქუთაისში და სპეციალისტების აზრით, იგი არაფრით არ ჩამოუვარდებოდა ალგებრის რევოლუციამდე გავრცელებულ რუსულ საუკეთესო სახელმძღვანელოებს.
თავისი დაკვირვებული მოსაზრებებით იგი დიდად უწყობდა ხელს კარგი სახელმძღვანელოების შედგენისა და მათემატიკური დისციპლინების უკეთ სწავლების საქმეს, ქართული ნაციონალური სკოლისათვის ამ აუცილებელ საქმეს.
სწავლა დაიწყო ახალციხის სამაზრო სასწავლებელში, შემდეგ ქუთაისის გიმნაზიაში გადადის, რომელიც 1873 წელს დაამთავრა და იმავე წელს ოდესის უნივერსიტეტის ფიზიკა–მათემატიკის ფაკულტეტზე ჩაირიცხა.
1897 წელს იგი არჩეული იქნა ქალაქის საბჭოს ხმოსნად, სადაც ილია ჭავჭავაძესთან და ნიკო ნიკოლაძესთან ერთად ენერგიული ბრძოლა უხდებოდა ხალხისათვის სასარგებლო ღონისძიებათა გასატარებლად.
1883 წელს ილია ჭავჭავაძის ინიციატივით, რომელიც იმ პერიოდში "ქართველთა შორის წერა–კითხვის გამავრცელებელ საზოგადოებას" ხელმძღვანელობდა, ვასილ ყიფიანი მოწვეული იქნა თბილისის სათავადაზნაურო სკოლაში ჯერ მასწავლებლად, ხოლო შემდეგ ინსპექტორად.
1877 წელს ვასილ ყიფიანმა პირველი ხარისხის დიპლომით დაამთავრა ოდესის უნივერსიტეტი და უნივერსიტეტის გამგეობამ მას იქვე კათედრაზე საპროფესოროდ დარჩენა შესთავაზა, მაგრამ ვინაიდან ყიფიანი სტუდენტობის პერიოდში კავკასიის სასწავლო ოლქის სტიპენდიანტი იყო, მთავრობამ ნება არ მისცა ოდესაში დარჩენილიყო.
2008 წლის 1 ივნისს -მა ხელი მოაწერა ხელშეკრულებას, რის მიხედვითაც ითანამშრომლებდა კომპანია -სთან და დაეხმარებოდა -ის გრაფიკული ბარათებისა და ცენტრალური პროცესორების ოპტიმიზაციაში.
2008 წლის იანვარს ამერიკის სატელევიზიო მეცნიერებისა და ხელოვნების ნაციონალურმა აკადემიამ გადასცა ემის ჯილდო "საუკეთესო ფიზიკური ძრავის" ნომინაციაში.
კაშკაშა ფერებით გაფერადებული ბუმბულები, განსაკუთრებით კი კვეზალის კაშკაშა მწვანე ბუმბლი, გამოიყენებოდა ტანსაცმლისა და სამხედრო უნიფორმების გასაფორმებლად.
საუკუნის ესპანელი დამპყრობლები აღფრთოვანდნენ ამ ხალხის კულტურული მიღწევებით, მაგრამ კიდევ უფრო აღფრთოვანდნენ მათი ქალაქების დახვეწილობითა და სიდიადით, მათ შორის ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო მაიას ქალაქები: პალენკე, ტიკალი და ჩიჩენიცა, ასევე აცტეკების ქალაქები: ტეოტიუაკანი და ტენოჩტიტლანი.
ტენოჩტიტლანი, აცტეკების პოლიტიკური და სულიერი ცენტრი, აშენდა 1325 წელს კუნძულზე, ტბა ტესკოკოზე და დღეს დამარხულია თანამედროვე მექსიკის დედაქალაქის, მეხიკოს ქვეშ.
აღსანიშნავია, რომ პოპოლვუჰის დასაწყისი ძლიერ ჰგავს ბიბლიის „დაბადებას“, შესაძლებელია იმიტომ, რომ პირველადი სახით წმინდა ტექსტი გადაწერეს იმ ესპანელმა ბერებმა, რომლებიც ხვდებოდნენ ამ ღირებული ხენაწერის გადარჩენის მნიშვნელობას, მაგრამ თავიანთი რელიგიის საფუძვლებს ვერ გაექცნენ: თავიდან არაფერი იყო, მხოლოდ მშვიდი წყალი, წყნარი ზღვა, მარტო და დამშვიდებული. შემდეგ შეიქმნა სამყარო.
მაგრამ როცა გუკუმაცმა და ჰურაკანმა სცადეს ცხოველებისთვის ლაპარაკი ესწავლებინათ, შეშფოთდნენ იმ უხეში და მკრეხელური ხმებით, რომლებსაც ცხოველები გამოსცემდნენ.
ხის ტიკინები, რომლებიც დამზადებული იყო მარჯნის ხისა და ლერწმს ბოჭკოებისგან, რა თქმა უნდა, ტალახისგან დამზადებულ წინამორბედებზე უკეთესი იყო, მაგრამ მათ ინტელექტი და აუცილებელი დახვეწილობა აკლდათ, რათა ღმერთებისთვის ესიამოვნებინათ.
მათი მთავარი ნაკლი იყო ის, რომ ისინი ზედმეტად ჭკვიანები და ცნობისმოყვარენი იყვნენ, ასე რომ, ღმერთებმა გამოიწვიეს ღრუბელი, რომელმაც დაფარა მათი ხედვა და აღქმა.
ამრიგად, მათ აღარასდროს ექნებოდათ სრულყოფილი ცოდნა და ყოველთვის დამოკიდებულები იქნებოდნენ ღვთაებებზე, რათა გადაეჭრათ ცხოვრებისეული საიდუმლოებები.
ოქროს, ყვალვილების, ცხოველების და რაც მთავარია, ადამიანის სიცოცხლის მსხვერპლშეწირვის მნიშვნელობისადმი რწმენა მესოამერიკული რელიგიის დამახასიათებელი ნაწილი იყო.
როგორც მაიას, ასევე აცტეკის მითებში გვიხსნიან, თუ როგორ შეიძლება განადგურდეს სამყარო და ადამიანები ღმერთების ახირების გამო, ასე რომ, ადამიანების მოვალეობა იყო ღმერთებისთვის ისე ესიამოვნებინათ, რომ მათ სამყარო აღარ გაენადგურებინათ.
ქვედა სამყაროს შიშისმომგვრელი ღმერთი მიქტლანტეკუჰტლი ხშირად გამოსახულია, როგორც ჩამჯდარი, ჩონჩხისმაგვარი ქმნილება წვეტიანი ქუდით და მოზრდილი, ამოზნექილი თვალებით.
სულებს მოუწევდათ რთული ტესტების გადალახვა ოთხი წლის ვადაში, უნდა შემოევლოთ რხევადი მთების, საშიშ პეიზაჟბისა და მუხანათი მდინარეებისთვის, თუ მათ გადალახავდნენ, სულებს უფლება ეძლეოდათ, ერთ ერთ ზეციურ საუფლოში შესულიყვნენ, მაგრამ თუ ვერ შეძლებდნენ, უდაბლეს საფეხურზე მარად დარჩენა მოუწევდათ.
რადგან დედამიწა დაბლობად ითვლებოდა, ბაკაბების მოვალეობა იყო, მის ოთხივე კუთხეში მდგარიყვნენ და გადასაფარებლის მსგავსად დაეკავებინათ ცის ცამეტი ფენა.
ბაკაბები დაკავშირებულები არიან ოთხ მიმართულებასთან, როგორც ნაჩვენებია მაიას მსოფლიო ხეზე: ჩრდილოეთი , სამხრეთი , აღმოსავლეთი და დასავლეთი .
ყველაზე უფრო ცნობილი ბაკაბია წვიმის ღმერთი ჩააქი (მაგალითად, ზოგ მეცნიერს სჯერა, რომ ოთხი ბაკაბი უბრალოდ ერთი ღმერთის - ჩააქის - ოთხი ასპექტია.
ქსიბალვასგან თავის დაღწევის ერთადერთი გზა იყო დამღლელ დაბრკოლებათა ერთობლიობის გადალახვა, რომლებშიც მოკვდავი ქვედა სამყაროს მკვიდრთ (როგორც ეს ნახსენებია პოპოლვუჰის მოთხრობაში "გმირი ტყუპების" შესახებ) ჭკუაში ეჯიბრებოდა.
ქვედა სამყაროს დემონები ნაჩვენები არიან როგორც საზიზღარი, ჭუჭყიანი და გროტესკული არსებები, რომელთაც ხშირად ასხმული აქვთ ადამიანის თვალებისგან დამზადებული ყელსაბამი.
მისი სახელი ნიშნავს „იგუანას სახლს“ ან „ხვლიკის სახლს“, რაც ასახავდა მაიას შეხედულებას, რომ დედამიწის საფუძველი ხვლიკების სხეულისგან ჩამოყალიბდა.
იცამნა კეთილმოსურნე პატრიარქია, რომელიც ხშირად ჰამოსახულია როგორც ჭარმაგი კაცი კვადრატული თვალებით, გამოშვერილი ყბით და ქორის ნისკარტივით მოკაუჭებული ცხვირით.
უმაღლესი ღმერთი ომეტეოტლი მრავალი სახელით იწოდება: ტლოკე ნაჰუაკე, ზემდგომი ღმერთი, ორის უფალი, ორბუნებიანობის ღმერთი და ბეჭდის ღმერთ მიუხედავად ამისა, ხანდახან, უბრალოდ მოიხდენიებენ, როგორც „ღმერთ“ ომეტეოტლის აქვს როგორც კაცის ისე ქალის ატრიბუტები და თავის თავში როგორც კეთილ, ისე ბოროტ საწყისებს აერთიანებს.
იმის უმრავლესობა, რაც ჩვენ მაიას ტომის სულიერ სამყაროზე ვიცით, რამდენიმე წიგნიდან მოდის , რომლებიც არ განადგურებულა ესპანელი დამპყრობლების მიერ და პოპოლვუჰი, მაიას მთავარი საკრალური ტექსტიდან.
მაიას ტომს სჯეროდა უხილავი ძალების, რომლებიც ბუნებაში აესებობდნენ, ნათელისა და ბნელის თანაზომიერებისა, სიკვდილისა და რეგენერაცის დაუსრულებელი ციკლისა.
2500 წლიდან ესპანელების შემოჭრამდე 1519 წლამდე, მესოამერიკა იყო რამდენიმე ცივილიზაციის ცენტრი, რომლებიც კარგად იყვნენ განვითარებულნი ენის, წერის, ხელოვნების, არქიტექტურის, მათემატიკის, ასტრონომიისა და სოფლის მეურნეობის საკითხებში.
მაიას „შესაქმის წიგნის“, პოპოლ ვუჰის თნახმად, ღმერთი ჰურაკანი გუკუმაცთნ თნამშრომლობდა დედამიწის შექმნის დროს და ტალახისა და ხისგან პირველ ადამიანებს აკეთბდა.
უკმაყოფილო იყო იმით, რომ ხის ადამიანები მეტად მოსაწყენები და ბრიყვები იყვნენ და ისინი წყალდიდობით გაანადგურა, თუმცა რამდენიმე გადარჩა და ვინც ეს მოახერხა უმოწყალოდ გაიტანჯა.
ჰურაკანმა დაასაქმა გარეული ძაღლები და მოძალადე მონსტრები, როგორიცაა „ამოკაწრული სახეები“ და „მღრღნელი იაგუარი“, რათა შეეშინებინა და დაესახიჩრებინა მისი საბრალო ქმნილებები.
მაიას მითები მოგვითხრობს, თუ როგორ გაჩნდნენ პირველი ადამიანები სიმინდიდან ერთ ერთი ყველაზე პატივცემული ღვთაება იყო სიმინდის ღმერთი, რომელსაც მრავალი სახელით მოიხსენიებდნენ: ჰუნ ჰუნაპჰუ, აჰ მუნი და იუმ კააქსი .
ის იმდენად პოპულარული იყო, რომ მაიას ტომის ხალხი პატარა ბავშვებს თავის ქალის ფორმას სპეციალურად უცვლიდნენ, რათა სიმინდის ტაროსავით წაგრძელებული ყოფილიყო.
იქსტაბი, თვითმკვლელობის ქალღმერთი, აცილებს სამოთხეში იმ ადამიანების სულებს, რომლებიც საკუთარი ხელით დაიხოცნენ და უმასპინძლდება მათ საჭმელით და სასმელით მსოფლიო ხის ჩრდილში.
როგორც მშვენიერი ახალგაზრდა ქალღმერთი, იქსტაბი სიამოვნებას იღებდა კაცების ტყეში შეტყუებით, მათი მოხიბვლით, მოჯადოებით და შემდეგ მათი გაქრობით.
ვინაიდან სიცოცხლე წყლის გარეშე ვერ იარსებებს, ჩააქი, წვიმის ღმერთი ყველაზე უფრო პატივცემულია მთელს მაიას ღვთაებათა შორის, მისი აცტეკური ორეულია ტლალოკი.
აგრეთვე ცნობილი როგორც აჰ ცენული ან აჰ ჰოია , ჩააქი არსებითად კეთილმოსურნე ღმერთი იყო, მაგრამ სიკეთის ჩასადენად რეგულარულად სჭირდებოდა რიტუალები და მსხვერპლშწირვა.
ის ხანდახან თავის ხალხს არიგებდა, თავი შეეკავებინათ ჭამისა ან სექსისგან, მაგრამ, როცა მკაცრ განწყობაზე იყო, მას შეეძლო ებრძანებინა მათთვის, გაკოჭილიყვნენ და გადაცვენილიყვნენ წმინდა ჭაში ჩიჩენიცაში.
ყველაზე ფასეულად საკუთარი თავის მსხვერპლშეწირვა ითვლებოდა, შემდეგ მოდიოდა ბრძოლაში დაღუპვა, ვინც მშობიარობას გადაჰყვა და ისინი, რომლებიც ხანძარს ან წყალდიდობას შეეწირნენ.
სხვა კარგ სულებს შეეძოთ ეცხოვრათ ისეთ შესანიშნავ ადგილებშ, როგორებიცაა ღრუბლების ქვეყანა, უხორცოთა ქვეყანა ანუ წყლისა და ბურუსის ქვეყანა.
ზოგიერთი გამოსახულება მას გვაჩვენებს დახვეული, დინგის მსგავსი ცხვირით, ზოგჯერ ნაჩვენებია სასწორით ან ლოქოს ულვაშებით ან თვალებიდან მოღვარღვარე ცრემლებით.
ჩააკი მჭიდროდაა დაკავშირებული სიმინდის ღმერთ იუმ კააქსთან და დღესაც მნიშვნელოვან როლს თამაშობს იუკატანის რეგიონში მცხოვრები ხალხის ცხოვრებაში, განსაკუთრებით წვიმის სეზონის მოახლოებისას.
ესპანელებმა მრავალი უძველესი ხელნაწერი გაანადგურეს და აცტეკების რელიგიის შესახებ ჩვენი ცოდნის უდიდესი ნაწილი ეფუძნება ფლორენტინის კოდექსს, რომელიც გადაწერილია ფრანცისკანელი ბერის, ბერნარდინო დე საჰაგუნის მიერ.
ლეგენდის თანახმად ადგილობრივი ხალხი ცნობილი იყო, როგორც ტენოჩკა მაგრამ ომის ღმერთმა ჰუიცილოპოჩტლიმ მექსიკა დაარქვა და დაავალა აეშენებინათ დედეაქალაქი კუნძულზე, ტექსკოკოს ტბის შუაგულში.
ცხოველების მჭერმეტყველების ნაკლებობით იმედგაცრუებულმა თმერთებმა გადაწყვიტეს ახალი არსებები შეექმნათ, რომლებიც მათ თაყვანს სცემდნენ და მსხვერპს შესწირავდნენ.
მაგრამ, ცხოველებისგან, ხეებისგან, წყლისა და მიწისგან განსხვავებით, რომლებიც მხოლოდ ფიქრით და სიტყვით შეიქმნა, ღმერთები მიხვდნენ, რომ ეს განსაკუთრებული არსებები - ადამიანები - ისეთი მყარი ნივთიერებისგან უნდა შექმნილიყვნენ, როგორიც თავად მიწაა.
ერთ-ერთი ვერსია სამყაროს შექმნისა, მაიას ტომის მიხედვით ასეთია: ჰუბან კუმ პირველად შექმნა სამყარო, რომელზეც გამრავლებული პატარა ხალხი, ხოლო შემდეგ წარღვნით დაანგრია დიდი გველის დახმარებით, რომელმაც პირიდან ამოანთხია მძვინვარე წყალი.
ითვლებოდა რომ შუა სამყარომ არსებობა დაიწო მაშინ, როცა ღმერთებმა წარმოთქვეს სიტყვა „მიწა“, და იგი აღმოცენდა ნაზად, როგორც ნისლი ოკეანიდან.
ეს პროცესი აღწერილია მაიას ტომის ერთგვარ „შესაქმის წიგნში“ - პოპოლვუჰში, როგორც "ოთხჯერადი გადასვლა, ოთხჯერადი მოხვევა, გადაზომვა, ოთხჯერადი მონიშვნა „მიწისა, ოთხი მხარისა, ოთხი კუთხისა“
ლობიო, წიწაკა და გოგრა, ისევე როგორს კაკაოს მარცვალი, ძირითადად ველურად იზრდებოდა და ასევე ითვლებოდა მნიშვნელოვან ჭირნახულად მესოამერიკის ხალხისთვის.
სიმინდის მარცვლეული იმდენად მნიშვნელოვანი იყო მათი ფიზიკური და მატერიალური კეთილდღეობისთვის, რომ მის შესახებ შეიქმნა მრავალი მესოამერიკული მითი, სიმბოლო და რიტუალი.
არსებობდა ბუნების ყველა ასპექტის ღმერთი - ცხოველების, დედამიწის, ქარის, წვიმის, მზის და მთვარის - და ისინი საჭიროებდნენ უწყვეტ პატივისცემასა და შესაწირავებს, რომლებიც ზოგჯერ გადაიზრდებოდა სისხლისღვრასა ან ადამიანის მსხვერპლშეწირვაში.
მას სხვადასხვავარად ამზადებდნენ და მიირთმევდნენ ტორტილას, ტამალესს და ატოლეს, ცხელ სასმელს, რადგან სომინდი ისეთი მნიშვნელოვანი იყო, მაიას ტომის არსებობისათვის, მას განსაკუთრებული ადგელი ეკავა მათ მითოლოგიაში, რელიგიასა და რიტუალებში.
ზოგან ის ნახსენებია, როგორც უზენაესი ღერთს იცამნას ცოლი, სხცა მოთხრობებშ კი ის დაქორწინებულია მზის ღმერთ კინიჩ აჰაუზე (თმცა მისი ქმრები შეიძლება ჩაითვალოს ერთი ღვთაების ორ ასპექქტთან).
აცტეკების ლეგენდის თანახმად, ფრთიანი გველის ღვთაება კეცალკოატლი ჭიანჭველად გადაიქცა, რათა შეეგროვებინა თესლი, რომელიც შემდგომში სიმინდის პირველ ყანებად გადაიქცა.
როგორც ახალგაზრდა ცოლი, იქსჩელი ძლიან უბედური იყო უნაყოფობის გამო - მას საერთოდ არ ჰქონდა რეპროდუქციული ორგანოები, ერთ დღესაც ირემი მივიდა და მის მუცლის ღრუს ფეხი დააბიჯა, რამაც ბავშვების გაჩენის საშუალება მისცა.
ლეგენდა იმასაც ამტკიცეებს, რომ ისტორიული კეცალკოატლი რეალურ ცხოვრებაში შევიდა როგორც ისტორიული პერსონა ტოპილცინი, საუკუნის ტოტლეკი შემბრალებელი მმართველი, რომელმაც ადამიანთა მსხვერპლშეწირვის რიტუალი გააუქმა.
აჰ პუჩი , სიკვდილის ღმერთი, არის ქვედა სამყაროს ქვედა დონის მბრძანებელი და იღებს მრავალ განსხვავებულ ფორმას: ჩონჩხის, გაბერილი გაშეშებული გვამის ან ბუს.
მესოამერიკული მითოლოგია წარმოადგენს ოლმეკების, მაიას, ტოლტეკებისა და აცტეკების მითოლოგიის ერთობლიობას, რომელთაც გააჩნიათ როგორც მსგავსებები, ისე განსხვავებები.
ლოცვა რიტუალები და მსხვერპლშეწირვა სრულდებოდა ნაყოფიერების, მზის და წვიმის ღვთაებებისათვის, იმ იმედით, რომ ღმერთების პატივისცემით უხვ მოსავალს მიიღებდნენ.
იმავე სახელწოდების კონფერენციაზე ნათქვამი იყო, რომ ., ბაბი და ჯინჰვანი — -ის უკვე დადასტურებული წევრები არიან, ხოლო დანარჩენი 6-ს უნდა ებრძოლა ჯგუფში ადგილისთვის.
მ ჩაატარა ფანთა შეხვედრა სეულში, პეკინში და ტოკიოში, სადაც მაყურებლები ხმას აძლევდნენ ამა თუ იმ წევრს, და ამგვარი არჩევნების გზიტ გაიმარჯვეს ჯუნჰემ, იუნჰიონმა, ჩანუმ და დონგჰიოკმა.
სტილიზებული, როგორც — სამხრეთ კორეული ბოიბენდი, შექმნილი კომპანია -ის მიერ, რომლის შემადგენლობაში შვიდი წევრია: კინ ჰანბინი, კიმ ჯივონი, კიმ ჯინჰვანი, კუ ჯუნჰო, სონ იუნჰიონი, კიმ დონგჰიოკი, ჯუნგ ჩანუ.
ჯგუფი პირველად წარმოდგენილი იყო 2013 წელს შოუ გადარჩენაზე „: “ როგორ გუნდი , რომელიც შედგებოდა ., ბაბი, ჯინჰვანი, ჯუნჰე, იუნჰიონისა და დონჰიუკის მიერ.
კლუბმა გააგრძელა წინსვლა, სეზონის ბოლოს „უფას“ და „ნეფტეხიმიკს“ დაუგროვდათ თანაბარი 86 ქულა, ვინაიდან რუსეთის დონით მესამე ლიგა იყოფა 5 ნაწილად და თითეულიდან მხოლოდ ერთი გადის, ურთიერთშეხვედრების უკეთესი სხვაობის ხარჯზე „ნეფტეხიმიკმა“ აჯობა „უფას“ და შეძლო აღზევება რუსეთის დონით მეორე ჩემპიონატში.
თუმცა ჩემპიონატის დასავლეთ ნაწილის პირველადგილოსანმა, ბრიანსკის „დინამომ“ ვერ შეძლო ლიცენზიის მოპოვება, რის გამოც ერთი ადგილი გათავისუფლდა, „უფამ“ შანსი გამოიყენა და აღზევდა რუსეთის პირველ დივიზიონში.
2010 წლის ზაფხულში ბაშკირეთის პრეზიდენტმა, რუსტემ ხამიტოვმა გადაწყვიტა უფაში ჩამოეყალიბებინა კლუბი, რომელიც იასპარეზებდა რუსეთის პრემიერლიგაში.
უფას“ პირველი სეზონი რუსეთის დონით მეორე ჩემპიონატში წარმატებული გამოდგა, დაიკავა მე-6 ადგილი, მხოლოდ 4 ქულა დააკლდა აღსაზევებელ პლეი-ოფში გასვლამდე.
აშკარა წინააღმდეგობრიობა ისტორიულ ჩანაწერებში, რომლებიც განიხილავენ შემოდგომის ინდიელთა წარმომავლობას, როგორც „აცინა“ ან „ჰიდაცა” შესაძლოა იყოს მეცნიერული ინტერპრეტაციის შედეგი.
თავდაპირველად, ჩრდილო-ამერიკელი ადგილობრივი ხალხების მოჩვენებითი უძრავი ბუნების გამო სჯეროდათ, რომ ადრეული ჩანაწერების გამოყენებით მარტივად შეძლებდნენ კითხვების უმეტესობაზე პასუხის გაცემას.
ჩრდილოეთის დაბლობებზე მომუშავ არქეოლოგები იყენებენ ისტორიულ ჩანაწერებს, რათა ამოიცნონ დოკუმენტებში ნახსენები სპეციფიკური ადგილების მდებარეობა.
ისტორიული ჩანაწერები გამოიყენება ადგილობრივ ჯგუფებს შორის უერთიერთქმედებისა და მათი მდებარეობის დასასაბუთებლად ადრეულ კონტაქტურ და პრეკონტაქტურ პერიოდებში.
საბოლოოდ, მეცნიერები გარკვეული ჰიპოთეზებით, იკვლევენ დაბეჭდილ წყაროებსა და ისტორიულ ჩანაწერებს, შესაძლოა კონტექსტიდან ამოვარდნილს, რომლებიც შეესაბამება მათ საკუთარ ხედვას.
უამრავ მეცნიერს აქვს წამოდგენილი ერთმანეთის საწინააღმდეგო ინტერპრეტაცია ამ ჯგუფის ეთნიკურობასა და პრეკონტაქტურ და ადრე პოსტკონტაქტურ განაწილებასთან დაკავშრებით.
გროს ვეტრეს პრობლემის“ ბუნება შემდეგნაირად არის შეჯამებული: გროს ვენტრე წარმოადგენს პრობლემას მე-18 საუკუნის ჩრდილოეთის სათიბ-საძოვრებში მცხოვრები ინდიელი ჯგუფების განხილვისას.
ფაქტი, რომ ისინი იყვნენ აცინას ჯგუფის წარმომადგენლები არის უარყოფილი უამრავი სხვა ინფორმაციით, რომელიც ადასტურებენ, რომ ისინი იყვნენ ჰიდაცას ჯგუფში.
ადრეული მოგზაურები, დევიდ ტომპსონისა და ალექსანდერ ჰენრის ჩათვლით წერდნენ, რომ კანადის დაბლობების მომთაბარე ინდიელები გაიგივებულნი იყვნენ საბაღო სოფლების ინდიელებთან.
ბევრი რედაქტორი თუ მეცნიერი უარყოფს ამ კვლევების კანონიერებას იმ ფაქტზე დაყრდნობით, რომ მომთაბარე ჯგუფები ცნობილნი იყვნენ, როგორც ალგონკური აცინა, ხოლო საბაღო ჯგუფები, როგორც სიოური ჰიდაცა.
ისტორიკოსების, ეთნოგრაფების, ლინგუისტებისა და არქეოლოგების უმეტესობას, რომლებიც შეისწავლიან ამ პრობლემას, სჯერა, რომ მომთაბარე ინდიელები არიან აცინას ჯგუფის წარმომადგენლები.
ჯგუფების მეცნიერული განხილვა, როგორც წესი, შეიცავს ისეთ ფორმულირებას, რომელიც აშკარად გამოყოფს სოფლების შემოდგომის ინდიელებს ჩრდილოეთი დაბლობების შემოდგომის ინდიელებისგან.
მიუხედავად იმისა, რომ ისინი უამრავი სხვადასხვა სახელით მოიხსენიებიან, განსაკუთრებით ძველ ლიტერატურაში, ყველაზე მეტად ალბათ გროს ვენტრეთი ან მისურის გროს ვენტრეთი არიან ცნობილნი.
თუმცა, ისინი არ არიან დაკავშირებულნი ალგონკურ-მოლაპარაკე შემოდგომის ინდიელებთან, ახლა ცნობილნი, როგორც აცინას ინდიელები, რომლებიც ცხოვრობდნენ მდინარე სასკაჩევანის სამხრეთ ნაწილის ჩანჩქერებთან 1700-იანი წლების ბოლოს.
არქეოლოგები იყენებენ ისტორიულ წყაროებს, რათა დაასაბუთონ, რომ მომთაბარე ჰიდაცას ჯგუფები ხშირად სახლდებოდნენ სამხრეთ სასკაჩევანთან 1700-იან და 1800-იან წლებში.
ვეტლაუფერი და მაიერ-ოუკსი შემოდგომის ინდიელების ყველა ჯგუფს ჰიდაცად მიიჩნევენ, მაშინ როცა ბირნი ასკვნის, რომ ჰიდაცაც და აცინაც იყვნენ მიჩნეულნი შემოდგომის ინდიელებად.
რასელმა იპოვა ფაქტები ჯგუფების ვინაობისა, მათ მიერ სამხრეთ სასკაჩევანთან არსებული მშობლიური მიწების ოკუპაციისა და რომ ისინი იყვნენ გამოძევებულნი ამ ადგილებიდან.
ბირნი იყენებს ტომპსონის, ჰენრისა და უმფრევილის ჩანაწერებს იმის დასასაბუთებლად, რომ შემოდგომის ინდიელები იყვნენ ჰიდაცას ჯგუფის, რომლებიც ცხოვრობდნენ სასკაჩევანში.
მეორე ნაწყვეტი არის შემოდგომის ინდიელების შესახებ წიგნის მე-14 თავის ბოლოს გაკეთებული რეზიუმე, ხოლო მესამე ნაწყვეტი არის 22-ე თავიდან: „ვაკის ინდიელები“.
მან მიპასუხა, რომ არაფერი იცოდა მათი დიდი ბაბუების დიდი ბაბუების დრომდელ პერიოდზე, რომლებიც ძველად ფლობდნენ წითელი მდინარის ყველა შენაკადს და მისისიპის სათავეს, სადაც გარეული ბრინჯი და ირემი უხვად იყო, მაგრამ ბიზონისა და ცხენის შესახებ არაფერი იცოდნენ.
ტყის ინდიელებისგან თავის დასაცავად, რომლებიც ხოცავდნენ და აშინებდნენ მათ იარაღით, არაფერი ჰქონდათ, იძულებულნი იყვნენ დაეტოვებიათ სოფლები და ერთი ადგილიდან მეორეზე გადასულიყვნენ, სანამ არ მიაღწიეს მდინარე მისურის, სადაც ჩვენმა მამებმა ააშენეს სოფლები.
მათ შორის გაჩნდა საგვარეულო მტრობა და ერთ ნაწილს მოუწია მდინარე მისურის დაბლობებში გადასახლება, სადაც გახდნენ მანდანების მოკავშირეები და მათგან ისწავლეს სახლების შენება, სოფლების ჩამოყალიბება და მიწის დამუშავება.
შემოდგომის ინდიელების ყოფილი საცხოვრებელი ადგილი იყო მდინარე სასკაჩევანის ჩქერობებზე, ისინი საუბრობენ უხეშ ენაზე, რომლის სწავლაც არც ერთ სხვა ტომს არ სურს, დაახლოებით 70 კარავი აქვთ და თითო კარავში ათი კაცი ცხოვრობს.
იმის შესაძლებლობა, რომ ტომპსონის დაკვირვებები ჭეშმარიტია, აუცილებლად არ ნიშნავს, რომ ჰიდაცელები იყვნენ ცენტრალური სასკაჩევანის ყოფილი მაცხოვრებლები.