polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
მრავალი სამეცნიერო და პუბლიცისტური ნაშრომის, წიგნების: „რუსთველური მიჯნურობა და რენესანსი“, „თომა აქვინელის ფილოსოფია, მიზეზობრიობა და თავისუფლება“, „ერი და ეროვნული კულტურა“, „ვეფხისტყაოსანი“ და სხვათა ავტორი.
ნოდარ რევაზის ძე ნათაძე (დ. 27 მაისი 1929, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ — გ. 13 ნოემბერი, 2022) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, ენათმეცნიერი, საქართველოს სსრ უზენაესი საბჭოს წევრი , საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი, საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე ერთ-ერთი ხელისმომწერი .
ოთხი ათასმა შემატებულმა კაზაკმა შვედეთის რეგულარულ რაზმზე არასასურველი შთაბეჭდილება დატოვა: „გაუნათლებელი და უსარგებლო ხალხი, მესამედს არ ჰქონდა იარაღი,მხოლოდ მოკლე შუბები და ცელი ბოძებზე“.
1709 წლის აპრილის დასაწყისში კარლ ევალდ რენე გენერალ-ლეიტენანტის კავალერიის კორპუსი გაემართა „მტრის თავდაცვის დასათვალიერებლად“ და „ზაპოროჟიების გადასაბირებლად“.
1709 წლის კამპანიაში კარლ -ის შვედეთის ჯარი მოქმედებდა უკრაინაში, ამ დროს შვედების მხარეს გადავიდნენ ჰეტმანი ივან მაზეპა კოსტ გარდიენკოს ზაპოროჟიის კაზაკების ნაწილით.
ხშირად მიდის კამათი, როგორ უნდა იქნეს ახსნილი ასეთ ორმოებში დათვების თავის ქალებისა და კიდურების ძვლების განლაგება, რადგან ეს ძვლები არაბუნებრივად არიან განლაგებულნი, რაც შესაძლოა გარკვეული რიტუალის არსებობისკენ მიგვითითებდეს.
იმ შემთხვევაშიც კი თუ შეუძლებელია იდენტიპიცირებული იქნას თუ ვის მიუტანეს ძვლები, თანამედროვე პრიმიტიულ ხალხებთან ანალოგია საშუალებას გვაძლევს ვივარაუდოთ, რომ ნადავლის ნაწილი ადგილი ეძღვნებოდა სოციალურ კიბეზე მაღლა მდგომ ადამიანს, რომელიც როგორც ფიქრობენ საკვებს ანაწილებდა.
შესაძლოა, აგრეთვე, ეს ტრადიცია გარკვეულ მაგიურ შეხედულებებთან იყო დაკავშირებული და ამ გზით პირველყოფილი ადამიანი ცხოველთა სამყაროს მრავალფეროვნების შენარჩუნებას უწყობდა ხელს მისი წარმოდგენით.
ანალოგიური ტრადიციები სულ ცოტა ხნის წინ არსებობდა ცენტრალური და ჩრდილო აზიის მონადირეთა შორის, როდესაც ცალკეული ცხოველები და მათი ნაწილები სოციალური სტატუსიდან გამომდინარე შერჩეული არის მიცვალებულთათვის მსხვერპლშესაწირად.
ეს პრაქტიკა მსგავსი იყო ნაყოფიერებისა და სიმდიდრის კულტთან, რომელიც მსოფლიოს ბევრ რეგიონში იყო გავრცელებული, მაგალითად ხმელთაშუა ზღვისპირეთის ადრეულ ცივილიზაციებში.
ეს ასევე წააგავს იმ შეხედულებებს და მეთოდებს, რომლებსაც მისდევენ თანამედროვე და პრიმიტიული მიწათმოქმედი ხალხები, რომლებიც მსხვერპლშეწირვისას ხშირად ადამიანებს ღორებით ჩაანაცვლებენ ხოლმე.
ხშირად შეიმჩნევა მსახურებისა და ქალები შეწირვის იერარქიის მაღალ საფეხურზე მყოფი პირების სამარხებში და უჩვენებს გარდაცვლილის სოციალურ მდგომარეობას და მის მოთხოვნილებებს საიქიო ცხოვრებაში.
ბრინჯაოს ხანის სამარხებში ხშირად ნახულობენ იარაღსა და ძვირფასეულობას, რკინის ეპოქაშიც ასეთი ნივთები უამრავია ნახული სხვადასხვა ჭაობებსა და წყლის მასივებში და როგორც ჩანს მსხვერპლად შეწირულ სამხედრო ნადავლის ნაწილს წარმოადგენს.
მტკიცებულებები ნახული იქნა ჯერ იერიქონში პალესტინაში, სადაც თავის ქალები განთავსებულნი იყვნენ ცალკე ოთახში და ზოგიერთი მათგანს სახის ნიღაბიც კი ჰქონდა.
ასეთივე პრაქტიკა შეიმჩნევა თანამედროვე სამხრეთ აზიისა და ოკეანეთის ზოგიერთ მიწათმოქმედ ტომში, მათაც იგივე ტრადიციები აქვთ წინაპართა თავის ქალებთან დაკავშირებით.
თავის ქალის კულტი ამ ხალხებში წინაპართა პატივისცემის ტრადიციას უკავშირდება და ამ კულტის მნიშვნელოვანი შემადგენელი ნაწილია მიცვალებულებთან კავშირის რწმენა და მიწის ნაყოფიერებისა და მოსავლის სიდიდის კავშირი გარდაცვლილების კეთილგანწყობასთან.
იგივე შიძლება ითქვას დაკრძალვის სხვა პრაქტიკებზეც, როგორიცაა, მეორადი დაკრძალვები, როდესაც ჯერ სხეული მთლიანად გაიხრწნებოდა და შემდეგ ძვლების დაკრძალვა ხდებოდა, ან სხეულების დაწვით დაკრძალვის პრაქტიკაში, რომელიც ნეოლითის პერიოდიდან არის შესამჩნევი.
ასევე შეუძლებელია სულის არსებობის რწმენის გაჩენაზე დასკვნა გავაკეთოთ არქეოლოგიური არტეფაქტების საშუალებით: სამარხებში ნივთების მრავალფეროვნების მატება და დაკრძალვის ჩვეულებების გამრავალფეროვნება რელიგიური შეხედულებების შეცვლის ნიშანი კი არ არის, არამედ ეკონომიკური მდგომარეობაში ცვლილების, ესე იგი იმ პერიოდის ადამიანის წარმოდგენით მიცვალებულს მეტი მოთხოვნილება უჩნდებოდა სიკვდილის შემდეგ, ეს მოთხოვნილებები აგრეთვე დამოკიდებულია მიცვალებულის სოციალურ სტატუსზეც სიცოცხლეში.
ანალოგიები დღევანდელ ფენომენთან გვიჩვენებს, რომ შეუძლებელია გარკვეული დამარხვის რიტუალები იმქვეყნიურ წარმოდგენებთან დავაკავშიროთ, ან სხვა რელიგიურ კონცეფციასთან.
დღესაც კი შემგროვებელ და მონადირეთა საზოგადოებებს აქვთ ჩვეულება მიცვალებულთა სხეულის ნაწილების შენახვისა, დროის საკმაოდ ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში და ზოგჯერ ამ ნაწილების გადატანისა ტომის გადაადგილებასთან ერთად.
როგორც შეიმჩნევა ასეთივე პრაქტიკა არსებობდა ზედა პალეოლითსა და უფრო გვიანდელ პერიოდში, თუმცა ეს ფაქტიც კი არ გვაძლევს საშუალებას, ვივარაუდოთ, რომ ამ დროს უკვე არსებობდა წინაპართა კულტი.
ხშირად ასეთი ფაქტები კაციჭამიობის დამამტკიცებლად ითვლება, მაგრამ სხვა ინტერპრეტაციების გამორიცხვაც არ შეიძლება, მაგალითად ლეშის მჭამელი ცხოველების მოქმედებით .
გვამის ამოთხრის შედეგად ხდებოდა ძვლების მიმოფანტვა ზედაპირზე და შესაძლოა ეს ძვლები შემდგომ დაიწვა ამ ადგილებში გაჩაღებული ცეცხლის შედეგად.
ამ შეხედულებას დღესაც ჰყავს გარკვეული რაოდენობის მიმდევარი თანამედროვე მეცნიერებს შორის, თუმცა იგი ალბათ მოძველებულად უნდა ჩავთვალოთ: ეთნოლოგიური კვლევები მკაფიოდ უჩვენებენ, რომ კანიბალიზმი თითქმის ყოველთვის მიწათმოქმედი ხალხებისთვისაა დამახასიათებელი.
ესე იგი ხალხებისთვის, რომლებიც უფრო მაღალ კულტურულ საფეხურზე არიან ასულნი პირველყოფილ მონადირეებთან შედარებით და ცხადია, რომ ეს მოვლენა რელიგიურ ან მაგიურ კონცეფციებთანაა დაკავშირებული, რომელშიც კულტურული მცენარეები დიდ როლს თამაშობს.
აქ ადამიანის სხეულის ნაშთები ხშირად სურსათის ნაშთებთან ერთად არის შენახული, მოთავსებულია სხვადასხვა ადგილას, მათ შორის სამსხვერპლო ხვრელებსა და გვირაბებში, ორმოებში და ასე შემდეგ.
აქ კანიბალიზმის ინტერპრეტაცია სავსებით შესაძლებელია, რადგან ეს პრაქტიკა ძირითადად აგრარულ კულტურებში იყო გავრცელებული, უფრო შესაძლებელია მისი შედარება თანამედროვე კანიბალიზმთან მოვახდინოთ.
მეთევზეებს ხშირად რცხვენოდათ როდესაც საკუთარ ცრუ-რწმენებზე საუბრობდნენ და ამბობდნენ რომ არ სჯეროდათ მსგავსი ტაბუების მაგრამ თევზაობის დროს მათ დარღვევასმაინც ვერ ბედავდნენ.
კვლევის შედეგების თანახმად თევზაობის დროს პირად უსაფრთხოებაზე ღელვა გაკაპირობებს მეთევზეებს შორის ტაბუების წარმოშობასდა გაცილებით მეტი ცრურწმენა ჩნდება როდესაც მათ სახიფათო სიტუაციაში ყოფნა უწევთ ოღონდ დიდი ხნის განმავლობაში.
ამას კი ადასტურებს ის ფაქტი რომ ერთი დღის ზღვაში გასულ ადამიანს უფრო ნაკლები ტაბუ ახსენდება ვიდრე მრავალი დღით ზღვაში გასულს, რაც ცალსახად მიუთითებს ტაბუების უნარზე რომ შეაციროს მეთევზეების მღელვარების კოეფიციენტი.
მეთევზე რომ ხმელეთზე გამოკითხოთ ის უმალ გვიპასუხებს რომ თაბუები უბრალოდ სისულელეა მაგრამ როგორც კი საქმე ზღვაში გასვლამდე მია ეს სისულელე მათ რეალობად ეჩვენებათ.
თუ გავითვალისწინებთ იმ ფაქტსაც რომ იმ დროს მკაცრი ბუნებრივი პირობები იყო მაშინ გასაკვირი არც არის თუ რატომ მიიღო ამ ტაბუებმა რელიგიის სახე.
ჩვენს საზოგადოებაში მოვლენებს ბუნებრივად და ზებუნებრივად ვყოფთ, მაგრამ ყველა ენაში არ არსებობს ასეთი ზუსტი განსხვავება, მეტიც, უფრო მეტად საქმეს ის ართულებს, რომ ზებუნებრივის განმარტება ყველა ენაში სრულიად განსხვავებულია.
იუდეველთა და ქრისტინთა ტრადიციებში წყალდიდობები, მიწისძვრები, ვულკანების ამოფრქვევები, კომეტები და ეპიდემიები, ერთ დროს ზებუნებრივი ძალების ადამიანების საქმეებში ჩარევად ითვლებოდა.
გარკვეული დროის შემდეგ, ცნობილი გახდა, რომ ეს უბრალოდ ბუნებრივი მოვლენებია, თუმცა დღემდე არსებობენ ადამიანთა ჯგუფები, რომელებიც მიიჩნევენ, რომ ეს ზებუნებრივი ძალების დამსახურებაა.
ჩვენ შეგვიძლია დავასაბუთოთ პრეისტორიულ პერიოდში რელიგიის არსებობა და ასევე, შეგვიძლია ვიმსჯელოთ ისტორიულ პერიოდში რელიგიის უნივერსალობაზე.
ზოგი საკუთარი რელიგიური აღმსარებლობის უპირატესობას ადასტურებს, ზოგი დასცინის ასეთ წარმოდგენებს და ძირითადი ნაწილი მაინც სკეპტიკურდაა განწყობილი ყველა რელიგიის მიმართ.
ერთ-ერთი მტკიცებით რელიგია ანთროპოლოგების კვლევის საგანი არ არის, თუმცა ანთროპოლოგებს აინტერესებთ, თუ რატომ ხვდება რელიგიის არსი უკლებლივ ყველა საზოგადოებაში.
ამ კითხვებზე პასუხის გასაცემად მსჯელობისას მივდივართ დილემურ ალტერნატერნატვამდე , რომელიც მდოგმარეობს შემდეგში უნდა დავუჯეროთ ან ერთღმერთიანობას ან მრავაღმერთიანობას.
ამიტომ იმდროინდელი რელიგიის არსის გაგება მხოლოდ იდეის და მოსაზრების დონეზეა ამიტომ ევროპული ცივილიზაციის ბიბლიამდელ რელიგიებზე მოსაზრებების ჩამოსაყალიბებლად მხოლოდ ჰომეროსის ილიადა დაგვეხმარება ძვ.
ერთ-ერთი ვარაუდით ისინი მზის კულტს აღიარებდნენ, მაგრამ მათდაზუსტებით არ იციან ისინი მზეს ეთაყვანებოდნენ თუ მზეში ღმერთს ანარეკლს ხედავდნენ.
ასევე მეცნიერები ადასტურებენ რომ უძველესი ტექსტები უფრო ახლოს არის მონოთეიზმთან ვიდრე შედარებით თანამედროვე ვარიანტები, რადგან თანამედროვე ვარიანტები პოლითეიზმთან იგივდება.
მეცნიერებს ზუსტად არ შეუძლიათ პირველ რელიგიებზე ზუსტი ინფორმაციის მოძიება, თუმცა ნაპოვნი მასალებიდან გამომდინარე ფურო მეტად მონოთეიზმის კვალი იგრძნობა სწორედ ამიტომ მათ მიაჩნიათ რომ პირველი რელიგია მონოთეიზმი უნდა ყოფილიყო.
ეხლა კი გადავიდეთ ადამიანური წარმოშობის ზებუნებრივ არსებებზე ესენი იყვნენ მოჩვენებები და წინაპრების აჩრდილები ესენი ერთ დროს თვითონ ადამიაები იყვნენ.
მაგალითანპირველყოფილ საზოგადეობაში ბუნებასთანბრძოლისას ადამიანის სისუსტემ განაპირობა რელიგიის დაბადება ხოლო კლასობრივ საზოგადოებაში ჩგვრის წინაშე უძლურობამ.
შესაბამისად ერთ-ერთი მთავარი ფაქტორი უნდა ყოფილიყო სოციალური, რადგან ადამიანებს არ შესწევდათ იმის უნარი რომ ბუნების მკაცრ ძალებთან ებრძოლათ.
იმის მიუხედავად რომ ამ კუნძულის მობინადრეებს არ სწამდათ მაღალი ღმერთის და უზენაესი არსებების, რომელიც ყველა ღმერთზე მაღლა იდგა არსებობდნენ საზოგადოებები რომლებსაც ამის სჯეროდათ მაგალითად ისინი ვისაც სწამდათ ქრისტიანობის, იუდაიზმის და ისლამის.
განვიხილოთ სვონ-სონი თვალსაზრისი, რომ ადამიანები იგონებენ ღმერთებს რომელებიც განასახიერებენ ამ საზოგადოებაში მნიშვნელოვანი გადაწვეტილებების მიმღებ ჯგუფებს.
მიცვალებულთა ნეშთი განთავსებული იყო მიწაში ამოთხრილ სამარეებში, რომლებსაც თან ახლდა ქვის იარაღები და ცხოველების ნაშთები, ზოგჯერ გვამები კარგად იყვნენ დაცულნი.
ახლა შეუძლებელია დავადგინოთ ეს ზრუნვა გამოწვეული იყო მიცვალებულთა მიმართ სიყვარულით თუ დამკრძალავებს მისი უკან დაბრუნების ეშინოდათ, მაგრამ ნებისმიერ შემთხვევაში ეს გულისხმობს რაღაცა ფორმით სიკვდილის შემდეგ სიცოცხლის არსებობის რწმენას.
ისინი აქტიურად იყენებდნენ ფრაზას — „ღმერთმა კი არ შექმნა ადამიანი, არამედ ადამიანმა შექმნა ღმერთი“, — რაც წინააღმდეგობაში მოდის ბიბლიის ერთ-ერთ ფსალმუნთან, სადაც წერია, რომ „მან შეგვქმნუა ჩვენ და არა ჩვენ ის“.
ფოიერბახი რომელიც მეცხრამეტე საუკუნის მოაზროვნეა და ჰეგელის ერთ-ერთი მიმდევარი იყო ეყრდნობა ნატურალისტურ ანუ პირველყოფილ მოსაზრებას და რელიგიის გაჩენას ერთ-ერთ პასუხგაუცემელ კითხვასთან აკავშირებს.
მან რელიგიების კლასიფიკაციაც კი მოახერხა და სულიერ რელიგიებში გააერთიანა მსოფლიოს ოთხი ყველაზე მნიშვნელოვანი რელიგია: იუდაიზმი, ბუდიზმი, ქრისტიანობა და ისლამი.
ერთ-ერთი მათგანი მორწმუნეთაგან მოდის რომლებიც აღიარებენ რომ რელიგიის წარმოშობა უკავშირდება ღმერთის იდეის გაჩენას რომელიც ლოგიკურიც იყო რადგან ის ნამდვილად არსებობდა.
ნატურალური ჰიპოთეზისგან განსხვავებით არსებობს ანიმისტური მოსაზრება, რომელიც მეცხრამეტე საუკუნეში დაიბადა და რომელიც რელიგიის გაჩენას სიზმრებთან აკავშირებს.
გარდა ამისა, სიკვდილის იდეის შეუცნობელობამ განუვითარა ადამიანებს აზრი, რომ არსებობს მათთვის უხილავი სამყაროც, რაც თავისთავად რელიგიის ჩამოყალიბებასთან ასოცირდება და ღმერთის არსებობაზეც კი მეტყველებს.
გამომდინარე აქედან პირველყოფილი ღმერთები შიშის ნაყოფებიარიან, რადგან ღმერთებად იწოდებოდნენ ბუნებრივი მოვლენები რომლებსაც ადამიანები საკუთარი გონებით ვერ ხსნიდნენ.
1947 წელს გადმოიყვანეს მოსკოვში მოსკოვის საჰაერო ძალების სარდლის დამხმარედ, ხოლო 1948 წლიდან გახდა მოსკოვის სამხედრო ოლქის საჰაერო ძალების სარდალი.
1944 წლის 18 მაისიდან მესამე გვარდიული გამანადგურებელი საავიაციო დივიზიის სარდალი (დივიზია გენერალ-ლეიტენანტის ე. ბელეცკის პირველ გვარდიულ კორპუსში შედიოდა).
მის დასაფლავებაზე 11 წლის ვასილი მამას შეძლებისდაგვარად აწყნარებდა (მოწმეების მიხედვით სტალინს ძალიან უყვარდა თავისი ცოლი, რის გამოც განუწყვეტლივ ტიროდა, სხვა ინფორმაციით კი, სტალინი ცოლის დასაფლავებაზე საერთოდ არ მისულა).
ომის დროს არაერთხელ მიიღო ოფიციალური შენიშვნა მამისაგან და არაერთხელ დაუქვეითებიათ წოდება სხვადასხვა დანაშაულის გამო (მაგ: ომის დროს ვასილიმ მოაწყო თევზაობა ავიაციური რეაქტიული რაკეტებით, რის გამოც დაიღუპა მისი ინჟინერის პოლკი, ხოლო ერთ-ერთი საუკეთესო მფრინავი დაიჭრა და სამუდამოდ დაკარგა ფრენის საშუალება).
მთლიანობაში ომის დროს განახორციელა 26 საბრძოლო გაფრენა; ერთი მონაცემებით ჩამოაგდო ხუთი გერმანული თვითმფრინავი, მეორე მონაცემებით სამი, მესამეს თანახმად კი 2 პირადად და 3 ჯგუფში.
ცოლის სიკვდილის შემდეგ სტალინმა შეიცვალა თავისი კრემლის ბინა და აღარ გამოჩენილა თავის ზუბალოვის დაჩაზე, სადაც მისი შვილები და ნათესავები კაროლინა ტილის მეთვალყურეობის ქვეშ ცხოვრებდნენ.
ვასილი სტალინი დაიბადა 1921 წლის 21 მარტს მოსკოვში, რსფსრ-ს სახალხო მუშათა-გლეხური ინსპექციის და რსფსრ-ს ნაციების საქმეების კომისარის, იოსებ სტალინის და მისი მეორე ცოლის, ნადეჟდა ალილუევას ოჯახში.
მისი სარდლობის დროს დივიზია იღებს მონაწილეობას მინსკისთვის, ვილნოსთვის, ლიდასთვის, გროდნოსთვის, პანევეჟისის, შიაულაის და ელგავისთვის ჩატარებულ ბრძოლებში.
ლიბრეტო ბორის პლეტნიოვის, დამდგმელი-ბალეტმაისტერი ვასილი ვაინონენი, რეჟისორი კაპლანი, დამდგმელი-მხატვარი ვადიმ რინდინი, დამდგმელი-დირიჟორი იური ფაიერი.
არამ ხაჩატურიანის პირველი ბალეტის „ბედნიერებას“ წარმატების შემდეგ სომხური ხელოვნების ათწლეულზე 1939 წელს მოსკოვში, ლენინგრადის კიროვის სახელობის ოპერის თეატრისა და ბალეტის დირექციამ კომპოზიტორს ახალი ბალეტი შეუკვეთა.
1940 წელს კონსტანტინე დერჟავინის ლიბრეტო დაფუძნებული იყო ბალეტი „ბედნიერებას“ ზოგიერთ სიუჟეტურ სვლებზე, რამაც საშუალება მისცა ხაჩატურიანს ის რაც ჰქონდა თავის პირველ ბალეტში საუკეთესო შეენახა ახალ ნაშრომში, პარტიტურის მნიშვნელოვნად შევსებით და მისი სომფონიური განვითარებით.
ბორის პლეტნიოვის ლიბრეტოზე დაფუძნებით, არამ ხაჩატურიანმა წინა სიმღერის ნახევარზე მეტის გადაწერით მნიშვნელოვნად შეცვალა ბალეტის მარტიტურა.
დამდგმელი-ბალეტმაისტერი ნინა ანისიმოვა, დამდგმელი-მხატვარი ნატან ალტმანი, კოსტიუმების მხატვარი ტატიანა ბრუნი, დამდგმელი-დირიჟორი პაველ ფელდტი
ესპანურენოვანი ხალხის მიერ საკუთარი კულტურული ერთიანობის გააზრება დაიწყო ჯერ კიდევ საუკუნეში, როდესაც 1713 წელს შეიქმნა ესპანური ენის სამეფო აკადემია, რომლის ამოცანაში შედიოდა მთელ მსოფლიოში გავრცელებული ესპანური ენის სტანდარტიზაცია.
მიუხედავად იმისა, რომ საუკუნის განმავლობაში ესპანური კოლონიების უმრავლესობამ მიიღო დამოუკიდებლობა ან გადავიდა სხვა სახელმწიფოების კონტროლ ქვეშ, კულტურული ერთიანობის პრობლემები არ გამქრალა.
საუკუნის ბოლო მეოთხედში ესპანეთში პოლიტიკური რეჟიმის დემოკრატიზაციამ თან მოიტანა ესპანურენოვანი სამყაროს ინტეგრაციის ახალი ფორმების გაჩენა — კერძოდ, ყოველწლიური იბერო-ამერიკული სამიტის ჩატარება, რომელშიც ესპანურენოვან ქვეყნებთან ერთად მონაწილეობას იღებენ პორტუგალურენოვნებიც, სხვადასხვა ქვეყნებში იბეროამერიკული კულტურული ცენტრების დაარსება და ა.
ფილიპინები აზიის ერთადერთი ქვეყანაა, რომელიც ინარჩუნებს ესპანური გავლენის შესამჩნევ კვალს საკუთარ კულტურაზე და მათ მშობლიურ ენებში ბევრია ესპანური ენიდან ნასესხები სიტყვები.
უფრო მოგვიანებითაც კი, ქვეყანაში ამერიკული ბატონობის თითქმის 50-წლიანი პერიოდის შემდეგ, ადგილობრივმა კულტურამ და ენამ შეინარჩუნა ესპანური ენის და კიდევ უფრო მეტად ლათინოამერიკული მემკვიდრეობის დამახასიათებელი ნიშნები.
აფრიკის კონტინენტის ესპანურენოვანი მოსახლეობა თავმოყრილია ესპანეთის ზღვისიქითა ტერიტორიებზე (კანარის კუნძულები, სეუტა, მელილია და ესპანეთის სუვერენული ტერიტორიები), ასევე ეკვატორულ გვინეაში, სადაც ესპანური ენა ოფიციალური სახელმწიფო ენაა, თუმცა ხალხი ლაპარაკობს საკუთარ მშობლიურ ენებზე.
მაროკოში და დასავლეთ საჰარაში ხალხის ზოგიერთი ნაწილი ინარჩუნებს ესპანურ თვისებებს, თუმცა ეს ქვეყნები განიცდიან არაბული და ბერბერული ენების და ადგილობრივი კულტურის დიდ გავლენას.
ისეთი ქვეყნები, როგორებიცაა: არგენტინა, ურუგვაი, ბოლივია, ჩილე, კოლუმბია, კოსტა-რიკა, კუბა, დომინიკელთა რესპუბლიკა, ეკვადორი, სალვადორი, გვატემალა, ჰონდურასი, მექსიკა, ნიკარაგუა, პანამა, პარაგვაი, პერუ, პუერტო-რიკო და ვენესუელა არიან ქვეყნები, სადაც მოსახლეობის საკმაოდ დიდი ნაწილი ესპანურენოვანია.
აშშ-ში, ბელიზში და ბრაზილიაში, რომლებიც ოფიციალურად არ ითვლებიან ესპანურენოვან ქვეყნებად, კოლონიალური პერიოდის ან უფრო გვიანდელი იმიგრაციის დროიდან ცხოვრობს ესპანურ ენაზე მოლაპარაკე ადამიანების დიდი რაოდენობა.
ბელიზის მოსახლეობის 50 %-ზე მეტი ლაპარაკობს ესპანურად, ხოლო აშშ-ში ესპანურად ლაპარაკობს 40 მილიონზე მეტი ადამიანი, ანუ ქვეყნის მოსახლეობის საერთო რაოდენობის 13 %-ზე მეტი.
აღმოსავლეთ და სამხრეთ აფრიკის სავანეები, უტყეო ადგილები გაშლილი ველები კი იდეალური ადგილი იყო ისეთი საკვების მოსაპოვებლად, როგორიცაა ტერმიტები, კალიები, მინდვრის თაგვები, ფრინველის კვრეცხები, ფესვები და ბოლქვები.
წყლის ნაკადები მათ ნოყიერი მცენარეებით, სასმელი წყლით და მცირე ზომის ნადავლით უზრუნველყოფდნენ, თუმცა ამასთანავე ჰიპოპოტამი და ნიანგი მათთვის საფრთხეს წარმოადგენდა.
ავსტრალოპიტეკუსის გვერდით ბინადრობდნენ ისეთი ცხოველები როგორიცაა ბაბუინები, თანამედროვე ძროხისხელა ღორები ერთმეტრიანი ეშვებით, მასიური ხარები, მღრღნელები, ზებრები, მარტორქები, ანტილოპები, ჟირაფები, ფოთლისმჭამელი მაიმუნები.
ისეთი ცხოველები როგორიცაა ანტილოპა, ზებრა და სპილო ალბათ ზედმეტად დიდები იყვნენ, რათა ავსტრალოპითეკის წარმომადგენლებს ისინი ნადირობის მარტივი იარაღით მოეკლათ.
ადრეული ჰომინიდები შესაძლოა იმ ცხოველთა ნარჩენებით იკვებებოდნენ, რომლებიც დაიღუპნენ ნატურალური სიკვდილით, ან ლომებმა, თუ ლეოპარდებმა მოკლეს.
თუ ისინი ამ ქმედებას ეწეოდნენ, მაშინ მათ კონკურენცია უნდა გაეწიათ მტაცებლებისთვისა და ნარჩენებზე მონადირე ისეთი ცხოველებისთვის როგორიცაა აფთარი.
ავსტრალოპითეკის კბილები, მათი სხეულის ზომა , ასევე მისი თანამედროვე ცხოველების ზომა გვაძლევს საბაბს ვივარაუდოთ, რომ ავსტრალოპითეკის სახეობები უფრო ნადავლს წარმოადგენდნენ, ვიდრე მტაცებლებს.
ეს კი ნიშნავს, რომ ადრეული ჰომინიდები შორს იყვნენ მამონტზე მონადირე გამოქვაბულის ადამიანებისგან, რომლებიც თვალწინ წარმოგვიდგება ადრეულ ადამინაზე ფიქრისას.
ამის მაგივრად ისინი იყვნენ თავშეკავებული, ჭკვიანი არსებები, რომლებიც თავის სოციალურ უნარ-ჩვევებს შესანიშნავად იყენებდნენ საჭმლის საპოვნელადა და მტაცებლებისგან თავის დასაძრომად.
დღესდღეობით, მეცნიერები სწავლობენ დნმ-ს, რომელიც დაკავშირებულია ჰორმონოქსიტოცინთან, რომელიც დაკავშირებულია ტვინის სხვადასხვა ქმედებასთან, ეს კი საშუალებას მოგვცემს ადრინდელი ადამიანის სოციალური ქცევა შევისწავლოთ.
ლაეტოლის ნაფეხურები საუკეთესო არგუმენტია იმ მეცნიერთა სასარგებლოდ, რომლებიც ამტკიცებენ, რომ ადრეული ჰომინიდების სიარულის მანერა თანამედროვე ადამიანის სიარულის მსგავსი იყო – გამართული ტანითა და ერთმანეთის პარალელურად მოძრავი, გაჭიმული ტერფებით.
შიმპანზეს ბრტყელი ტერფებისგან განსხვავებით, რომლიგანაც განცალკევებულია თითები, ლაეტოლის ნაფეხურებზე დაკვირვების შედეგად, აშკარაა, რომ მისი ტერფები ადამიანის ტერფების ანალოგიურია.
სამხრეთ აფრიკაში აღმოაჩინეს 3–3.5 მილიონი წლის ნამარხი ავსტრალოპითეკ აფრიკანუსის ფეხის ტერფი, რომელსაც მაიმუნის მსგავსი თითი და ადამიანის მსგავსი კოჭი ჰქონდა.
ლაეტოლის ფეხის ნაკვალევი აღმოჩენილ იქნა ტანზანიაში, უფრო კონკრეტულად კი, სადიმანის ვულკანის მიერ ამოფრქვევის შედეგად დარჩენილ ფერფლში, მერი ლიქის ჯგუფის მუშის მიერ.
ტანზანიის აღმოჩენიდან ერთი წლის შემდეგ, აღმოჩენის ადგილი დაფარა მდინარის მიერ მოტანილმა ქვიშამ, რომელიც სავსე იყო აკაციის ხის მარცვლებით, რამაც მნიშვნელოვანწილად დააზიანა ნაფეხურები.
ჟურნალ -ის 2007 წლის დეკემბრის ნომერში დაბეჭდილი სტატიის მიხედვით, ლონდონის საუნივერსიტეტო კოლეჯის გუნდმა ჩარლზ ლოკვუდის ხელმძღვანელობით გამოთქვა მოსაზრება, რომ პანანთროპ რობუსტუსის ხროვაში მთავარ მამრს დიდი ჰარემი ჰქონდა, როგორც თანამედროვე გორილებს.
35 რობუსტუსის ნაშთების გამოკვლევის შედეგად მკვლევრებმა დაადგინეს, რომ ზრდასრული მამრები მდედრებთან შედარებით დიდები იყვნენ, აქედან გამომდინარე, მათი ურთიერთობა იყო დომინანტური მამრისა და მისი ჰარემის მსგავსი, როგორც სხვა მსგავს ცხოველებში.
არ გამორიცხავენ, რომ როგორც სხვა ცხოველებში, რობუსტუსის მამრი ზრდას მაშინაც კი აგრძელებდა, როდესაც მდედრი მომწიფების ასაკის მიღწევის შემდეგ ზრდას წყვეტდა.
ტანზანიის რეგიონ ლაეტოლიში აღმოჩენილი 3,6 მილიონი წლის წინ ვულკანურ ქანებში აღბეჭდილი ნაფეხურები უდავოდ ადრეულ ჰომინიდს ეკუთვნის.
ანთროპოლოგთა უმეტესობა ირწმუნება, რომ ჰომინიდების ნაფეხურები ეკუთვნის ავსტრალოპითეკის სახეობას, მაგრამ ისინი დარწმუნებით ვერ ამბობენ, კონკრეტულად ლუსის, სხვა ნაცნობ თუ სხვა იდუმალ სახეობას, რომლის ნამარხი ძვლებიც ჯერ არ აღმოუჩენიათ.
მათ აღმოაჩინეს, რომ თითოეული პრიმატისთვის, განსხვავებით თანამედროვე ადამიანისგან, მდედრობითი სქესის წარმომადგენლებს ჰქონდათ მამრობითი სქესზე შედარებით გრძელი ფეხები, ამან კი მიგვიყვანა კავშირამდე ფეხის სიგრძესა და აგრესიას შორის.
გიბონების გარდა, ადამიანთა არცერთ ახლო ნათესავს, ისეთი როგორიცაა გორილა, შიმპანზე, ორანგუტანგი, აქილევსის მყესი არ გააჩნია და სავარაულოა რომ ადამიანთა ადრეულ წინაპრებსაც იგი არ გააჩნდათ.
ადამიანებს და გიბონებს აქვთ დიდი მეხუთე მყესი. დევნა ტექნიკურად სირბილზეა დამოკიდებული. ლუსის რომ აქილევსის მყესი არ ჰქონდეს, იგი გაცილებით არაეფექტური მდევარი იქნებოდა.
ადრეულ ჰომინიდებს ჰქონდათ ყბა, რომელიც ჰგავდა შიმპანზისას, მაგრამ წვივის ძვალი აშკარად მიუთითებს, რომ ისინი ორ ფეხზე, გამართულად დადიოდნენ
ტურკანის ტბასთან მივ ლიკმა კანაპოსთან აღმოაჩინა ანამენსის მხრის ძვალი, რომელიც 3.5 მილიონი წლით თარიღდება, მოგზაურებმა, რომლებიც აქეთ-იქით დადიან და ბუნებაში შემონახულ ისტორიას ცდილობენ რომ იპოვონ, აღმოაჩინეს ცალკეული ნიმუშები ავსტრალოფითეკ ანამესის ძვლებისა, რომელთა რაოდენობაც 21-ს შეადგენდა და მათი ასაკი დაახლოებით მერყეობდა 3.9-4.2 მილიონ წლებს შორის.
მათი თავის ქალის მახასიათებლები იდენტურია მთლიანი ავსტრალოფითეკების ჯიშისა, თუმცა არის მათ შორის შესამჩნევი სხვაობები, რაც გვაფიქრებინებს იმას რომ ანამენსისი ძალიან ჰგავს თანამედროვე ადამიანს.
სხეულის ჩონჩხის აგებულება ავსტრალოფითეკ ანამენსსა და აფარენსს შორის თითქმის არ არის, რადგან ორივე წარმომადგენელს აქვს ერთი და იგივე სიძლიერის ძვლები და გრძელი მხრები.
დიდი წვივის ძვალი აქვთ იმდენად მსხვილი, რომ შეეძლოთ დამატებითი წონა ეტარებინათ ფეხით სიარულის დროს, ხოლო როდესაც ისინი ღუზაზე იდგნენ და მათი ტანი გამაგრებას საჭიროებდა მუხლზე დგებოდნენ რათა შეენარჩუნებინათ ბალანსი სხეულის.
სამხრეთელი ანთროპოლოგი ლი ბერგერი ყოველთვის აღნიშნავდა რომ მათი წვივის ძვალი იმდენად მოქნილი და ძლიერი იყო რომ, სხვა მსგავსი ძვალი მათ აგებულებაში არ არსებობდა რომელიც ასეთი აღნიშვნის ღირსი იქნებოდა, ის მორფოლოგიურად ძალიან გამართლებული, სიარულის დამასტაბილირებელი იყო და მათი მოძრაობა თანამედროვე ადამიანისას ჰგავდა.
1965 წელს 4 მილიონი წლის წინანდელი დრომოჭმული მხრის ძვალი აღმოაჩინეს შორეულ კორეაში, თუმცა მეცნიერებს სჭირდებოდათ მეტი ინფორმაცია რომ დაესახელებინათ ვისი იყო, ან რა ინფორმაციას შეიცავდა.
30 წლის შემდეგ, იგივე ადგილას მივ ლიკი დაბრუნდა და მისმა აღმოჩენებმა ცხადყო 1995 წელს რომ, ამ ტერიტორიაზე სახლობა ავსტრალოფითეკი ანამენსისი.
1984 წლის თებერვალში კენიაში, ბარინგოს ტბასთან აღმოაჩინეს ავსტრალოპითეკის ქვედა ყბის ძვალი ორი ემალით, რომელიც ნაშთების მიხედვით დათარიღდა 4 მილიონი წლით და 5,4-5,6 მილიონი წლით ქანების მიხედვით.
კარგად განვითარებული თვალის ბუდეების და ცხვირის ვიწრო ხვრელის მიხედვით შეიძლება ვიმსჯელოთ, რომ ავსტრალოპითეკებს კარგი მხედველობა მაგრამ სუსტი ყნოსვა ჰქონდათ.
ითვლება, რომ ისინი საფრთხეს იმით იცილებდნენ, რომ ორ ფეხზე დგომით გარემოს ზემოდან უყურებდნენ და მტაცებლების, მაგალითად, ლომების, ჰიენების ანდა ლეოპარდების, შორიდან დანახვა შეეძლოთ.
წლების განმავლობაში ითვლებოდა, რომ ჰომინიდთა უძველეს გვარს ავსტრალოპითეკები წარმოადგენდნენ, რომლებიც 3-4 მილიონი წლის წინ არსებობდნენ, მაგრამ, 90-იანი წლების მიწურულს და 21-ე საუკუნის დასაწყისში წარმოებული აღმოჩენების შესწავლის შედეგად, მეცნიერთა ნაწილი ფიქრობს, რომ უძველესი ჰომინიდები მიეკუთვნებოდნენ არდიპითეკის გვარს, რომელიც 4 და, არაა გამორიცხული, 6 მილიონი წლის წინ არსებობდა.
არსებობენ მეცნიერები, რომლებიც მაინც ავსტრალოპითეკს თვლიან უძველეს ჰომინიდად, რომელთათვისაც არდიპითეკი ჰომინიდი არ არის, თუმცა, არსებობენ ისეთებიც, რომელთათვის ავსტრალოპითეკიც კი ჰომინიდი არ არის.
2007 წლის მარტში, ჟურნალ „ევოლუციაში“ გამოქვეყნებულ სტატიაში უტოიას უნივერსიტეტის პროფესორი, დევიდ კარიერი ამტკიცებდა, რომ მოკლე ფეხები მამრებს საშუალებას აძლევდა, ყოფილიყვნენ უკეთესი მებრძოლები, იმდენად, რამდენადაც მათ იოლად შეეძლებოდათ წონასწორობის შენარჩუნება გრავიტაციის დაბალი ცენტრის წყალობით.
ადრეულ ჰომინიდებს ჰქონდათ ყბა, რომელიც ჰგავდა შიმპანზისას, მაგრამ წვივის ძვალი აშკარად მიუთითებს, რომ ისინი ორ ფეხზე, გამართულად დადიოდნენ.
ორგანიზაციის საბჭოს გადაწყვეტილებით გადაწყდა რომ საწყის ეტაპზე მოხდებოდა ქრისტიანობის გავრცელება იმ რეგიონებში სადაც ის დაკნინებულ მდგომარეობაში იყო.
საზოგადოების წესდება რუსეთის იმპერატორმა ალექსანდრე -მ დაამტკიცა და 1860 წელს უკვე „მართლმადიდებელი ქრისტიანობის აღმდგენი საზოგადოების“ საბჭოს პირველი სხდომა ჩატარდა.
წესდების მიხედვით, საზოგადოება პირველ რიგში მიზნად ისახავდა რელიგიურ–საგანმანათლებლო საქმიანობას: რელიგიური წიგნების თარგმნას და გამოცემას ადგილობრივ ენებზე, განათლებას, სკოლების მოწყობას, სტიპენდიებს და სხვა.
იქედან გამომდინარე რომ რუსეთის იმპერია აღნიშნული რელიგიის მატარებელი იყო, გადაწყდა შექმნილიყო საერთორუსული საზოგადოებრივ-საზელმწიფოებრივი ორგანიზაცია — „კავკასიაში მართლმადიდებელი ქრისტიანობის აღდგენის საზოგადოება“, რომელიც ჯერ კიდევ 1814 წელს თბილისში დაფუძნებული ანალოგიური ტიპის ორგანიზაცია — ოსეთის სასულიერო კომისიის სანაცვლოდ შეიქმნა, რომელიც სათანადოდ ვერ ართმევდა თავს ცენტრალური კავკასიაში მთიელთა გაქრისტიანებას.