polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
მიუხედავად იმისა, რომ პრაქტიკა შემცირდა ბოლო წლების განმავლობაში, ადრეულ ასაკშივე ასწავლიან გოგონებს თავიანთ მოვალეობებს ოჯახისა და ქმრის მიმართ.
გავრცელებულია ხელნაკეთი ნივთების წარმოება, როგორიცაა თიხის ქოთნები, ლერწმისგან დაწნული პატარა ხალიჩები და კალათები, სანადირო და სათევზაო ბადეები, ხისა და რკინის იარაღები სასოფლო მეურნეობისთვის, კანოები, ტაბურეტები და დასარტყმელი საკრავები.
მათ სჯერათ, რომ ბემბა ზამბიის მჯერა, რომ ცხოვრება არის მუდმივი მოგზაურობა და ღმერთი არ ერევა მათ ცხოვრებაში, არ ერევა მათ პრობლემებში ყოველდღიურად და ის ცხოვრობს ცაში.
მას შემდეგ რაც ბემა ყველაზე დომინანტური ჯგუფია, ბემბა არის ყველაზე გავრცელებული ენა, ზამბიის მოსახლეობის უმრავლესობა სწორედ ამ ენაზე საუბრობს.
ბემბა — მსხვილი ეთნიკური ჯგუფი, რომელიც ძირითადად სახლობს ლუაპულისს და კოპერბელტის პროვინციებში, ასევე ზამბიის ჩრდილოეთ ნაწილსა და კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პროვინცია კატანგაში, ხოლო განცალკევებული ჯგუფები ცხოვრობენ ტანზანიაში.
საქონლის მემკვიდრეობა ნაკლებად მნიშვნელოვანია და ქონების მემკვიდრეობით გადაეცემის შემთხვევაში უპირატესობა ენიჭება ცოლს, თუმცა ცოლის არყოლის შემთხვევაში მემკვიდრე შეიძლება იყოს შვილი ან თუნდაც დისშვილი.
ჩვეულებრივ, მეგე გესარი და მისი ჯარი მტერს ამარცხებდა, რაც ხშირად როგორც საბრძოლო ძლიერების, ისე ეშმაკობისა და მოხერხებულობის შედეგი იყო და შინ სამკურნალო მცენარეებით, პირუტყვით, ჯადოსნური სამკაულებით და სხვა ძვირფასეულობით დატვირთულნი ბრუნდებოდნენ.
ეს პროცესი ირეკლავს „ტიბეტიზაციის“ პოლიტიკურ პროცესს, რომელიც ტიბეტური ბუდიზმის მიღების გზით ხდებოდა ამ მითებში ფაქტობრივი ისტორიის მარცვლები ჩანს, თუმცა ტიბეტური დამოკიდებულება ისტორიოგრაფიისადმი სასურველი ღირებულებების შექმნას, ადამიანებისა და საზოგადოების განდიდებას კეთილის მიერ ბოროტის დამარცხების საშუალებით და წარსულის გაცოცხლებას გულისხმობს.
ტიბეტის ხალხისათვის ეს ხალხური გადმოცემები სინამდვილეს წარმოადგენს, მიუხედავად იმისა, რომ არსებობს სხვადასხვა წყაროებს შორის სხვაობები სახელებში, ადგილებსა თუ მოტივებში.
ქვემოთ მოყვანილი შესაქმის მითები მთელ ტიბეტში კარგად არის ცნობილი და ტიბეტელი ისტორიოგრაფების მიერ საუკუნის უძველეს ტექსტში - "მანი კამუბის" პირველ ნაწილშია შეტანილი, რომელიც "თავიდან აღმოაჩინეს" და ამჟამად შეისწავლება.
მოლაპარაკებები დამთავრდა, ქორწინებისთვის გეგმები დაწყობილი იყო და მეფის ახალგაზრდა ასული დავისი ამალითა და ორი ძლიერი ტიბეტელი მცველით, რომელთა სახელები იყო ლაგა და ლუგა, ცენტრალურ ტიბეტში მდებარე ლჰასასკენ ხანგრძლივ მოგზაურობაში გაეშურნენ.
მოგზაურობის განმავლობაში მეფის ასულს მრავალი დაბრკოლება შეხვდა და სპეციალურ ეტლს, რომლითაც ბუდა მიჰქონდათ, თითქოს ყველაზე მეტი ხიფათი ხვდებოდა.
ლაჰასას დაბლობის მიღწევისას ეტლის ბორბლები მიწაში ჩაეფლო და მიუხედავად იმისა, რომ ლაგა და ლუგა ბევრს ეცადნენ, ადგილიდან აღარ იძვროდა.
სასოწარკვეთილმა თავის ფენ-შუის ცხრილებშიც კი ჩაიხედა პრობლემის მიზეზი რომ გაეგო და თავისდა სამწუხაროდ, აღმოაჩინა, რომ ბუდას ქანდაკებისა და ბუდისტური სწავლების ტიბეტში შეტანას თავად ტიბეტის მიწა ეწინააღმდეგებოდა.
ეს ტრადიციული გადმოცემები ყოფიერების არსს ხსნიან - სამყაროსა და თავისი ხალხის წარმოშობას, მიწათმოქმედებისა და ტექნოლოგიების განვითარებას, თავიანთი მეფეების ძლიერებასა და დიდებულებას და მათი სამეფოს მიერ ბუდიზმის აღიარებას.
მოხეტიალე ბარდები ამ ლეგენდებს შორეულ ტერიტორიაზე ავრცელებდნენ, თუმცა ტიბეტის ვრცელი კულტურული ტერიტორიის სხვადასხვა რეგიონს თავისი ვიწრო, ლოკალური ტრადიციები ჰქონდა.
პადმასამბჰამამ, ანუ გურუ რინპოჩემ , საუკუნის ტანტრის ოსტატმა, რომელსაც თაყვანს სცემდნენ, რადგან ინდოეთიდან ტიბეტში ბუდიზმი შეიტანა, ამ პროცესს დაუდო სათავე.
სწორედ ამის გამო არიან ტიბეტელები ამაღლებული სულის პატრონები და თანამგრძნობები - ეს თვისებები მათ გამოჰყვათ წინაპარი მაიმუნისგან, რომელიც ჩენრეზიგს ემანაციც იყო, ძლიერი და მამაცი, როგორც სრინმო-დემონი, რომელიც ტიბეტელი ბუდისტების მფარველისც - ტარას პროტოტიპი იყო.
კონ-ჯო ღრმად ჩაფიქრდა და მიხვდა, რომ თავად ტიბეტის თოვლიანი მიწა სინამდვილეში წამოწოლილი უზარმაზარი და ძლევამოსილი სრინმო-დემინი ქალი იყო.
კონ-ჯოს ფენ-შუის გამოთვლებმა უჩვენა, რომ ბუდისტური ტაძრებისა და სტუპების სერიებს შეეძლოთ ნეგატიური ძალებისა და არაამქვეყნიური არსებების შეკავება და მათი გამანადგურებელი მოქმედების ალაგმვა.
როდესაც მან კონ-ჯოს გეგმების შესახებ გაიგო ბუდას ძვირფასი ქანდაკებისთვის ლჰასაში ტაძრის აშენების შესახებ, მან თავისი, როგორც უფროსი ცოლის, უზენაესეი უფლებების შესახებ განაცხადა და მოითხოვა, რომ პირველად მისი ტაძარი აშენებულიყო.
კონ-ჯომ შესთავაზა, რომ ხრი-ცუნს დიდი ტაძარი აეგო ლჰასასთან ახლოს მდებარე ტბის შუაგულში, რომელიც გარდა სხვა დამცავი საშუალებებისა, მიწით უნდა ამოევსოთ.
ზოგი ისტორიკოსის აზრით, ეს სახელი რომაელი იულიუს კეისრისგან გადაიღეს, რადგან ფიქრობდნენ, რომ ლეგენდები ლინგის მეფის შესახებ ცენტრალური აზიის დასავლეთით მცხოვრები არაბების შესახებ ამბებმა გადაფარა, დიდი ტიბეტური იმპერიის პერიოდში .
ტიბეტის სამხედრო ძლიერება თურქესტანის გავლით მონღოლეთზე და კიდევ და კიდევ უფრო დასავლეთით, ძველ სპარსელი დომინიონების არაბ დამპყრობლებამდე გავრცელდა.
სამხრეთით ჰიმალაის მთელი რეგიონის გავლთ - ნეპალსა და ინდოეთის დაბლობებზე, აღმოსავლეთით კი - ჩინეთის განსუს, ცინჰაის, სიჩუანისა და იუნანის პროვინციებზე.
დემონი დაემუქრა თუ მის სურვილს არ შეასრულებდა და ცოლად არ მოიყვანდა, სასტიკ კლდის დემონს გაყვებოდა ცოლად და შობდა უამრავ საშინელ ნაშიერს, რომელიც ყოველივე ცოცხალს გაანადგურებდა.
ლეგენდის თანახმად იყო ერთი ჯადოსნური მაიმუნი, რომელიც ცენტრალურ ტიბეტში, იარლუნგის საკრალურ ველზე მდებარე მთა კონგპორის გამოქვაბულში ცხოვრობდა.
სადაც ურთიერთობა ჰქონდა დიდ, შემწყნარებელ მომავალ ბუდა ჩენრეზიგთან, მთელ დროს მედიტაციაში ატარებდა და მოთმინებით ივითარებდა თანაგრძნობის, მშვიდობისა და სიყვარულის კეთილ თვისებებს.
ჩრდილო-კავკასიელი წარმართი ტომები მუხის ქვეშ მარხავდნენ ფრინველის ფორმის სალოცავ კერპს, ბითხას და დღესასწაულებზე ან საჭირბოროტო საკითხებზე ამ მუხასთან იკრიბებოდნენ ხოლმე.
არც ისაა შემთხვევითი, რომ სწორედ სტილიზირებული რკოა გამოსახული დავით აღმაშენებლის სამოსზე სიმღერა „მუმლი მუხასა“ ერთ-ერთი საუკეთესო მაგალითია მუხის ჩვენი ერის სიმბოლოდ გამოყენებისა.
ფოთლები უკუკვერცხისებრია, ქვემოდან უფრო მკრთალი და შიშველი ან ძარღვების გაყოლებაზე ბეწვით მოფენილი , თითოეულ გვერდზე 6-12-ნაკვთიანი, ძირში მცირეოდენ ამოკვეთილი ან სოლისებრი.
ქართული მუხა — ფოთოლმცვენი ხე წიფლისებრთა ოჯახისა, რომლის სამშობლოა კავკასია (გავრცელებულია აგრეთვე შავი ზღვის სანაპიროზე ჩრდილო-აღმოსავლეთი თურქეთის ტერიტორიაზე, მცირე აზიასა და ირანშიც).
მიუხედავად ამისა, იგი შეიძლება დასავლეთი საქართველოს ნოტიო ჭალებშიც შეგვხვდეს, სადაც ხშირად შედარებით მშრალ, ციცაბო ფერდობებზე წმინდა რაყას ქმნის.
წინა ვერსიებისგან განსხვავებით, 5-ს ასევე დაემატა ორი ახალი ხელსაწყო: და , რომელთა საშუალებითაც შესაძლებელია მაღალი დეტალიზაციის მქონე ფოტოგრაფიული მასალების გეომეტრიული ვირტუალიზაცია და მათი თამაშში გადატანა.
ნებას რთავს ნებისმიერ მომხმარებელს, გამოიყენონ ძრავი კომერციული მიზნით იმ პირობით, თუ შექმნილი პროდუქტის გაყიდვებიდან მიღებული სარგებლის 5% გადაიხდიან.
შერეული ფორმით მაგნიუმის ნიტრატი როგორც წესი გაყიდვაში ამონიუმის ნიტრატთან, კალციუმის ნიტრატთან, კალიუმის ნიტრატთან და სხვა მიკროელემენტებთან ერთადაა.
მაგნიუმის ჰიდროქსიდი და ამონიუმის ნიტრატი ასევე შედიან რეაქციაში, შედეგად ვიღებთ მაგნიუმის ნიტრატს და ამიაკს, რომელიც აირად ფორმაში გამოიყოფა.
საუკუნის დასაწყსიდან საკმაოდ ძლიერდება ეგრის-აფხაზეთის სამეფო, რომელიც აქტიურ ურთიერთობას ამყარებს ჩრდილოეთ კავკასიაში მოსახლე სხვადასხვა ხალხებთან კერძოდ კი ალან-ოსებთან.
მდინარე ყუბანის, კერძოდ ყარაჩაის მხრით - ლაბგვიარი - ახლანდელი ულუ კამის ხეობა და ყაბარდოს მხრით - თეგენი, საუკუნის პირველ ნახევრამდე - 1834 წლამდე - სვანეთის სამთავროს საკუთრებას წარმოადგენდა, რისთვისაც სვანეთის მთავრები იღებდნენ სათანადო გადასახადს იქ დასახლებული ყაბარდო-ბალყარელებისაგან.
ქრისტიანობასთან ერთად ჩრდილოეთ კავკასიაში აქტიურად ვრცელდებოდა ქართული ენა, არქეოლოგიური სამუშაოების შედეგად აღმოჩენილია ავარულ ენაზე ქართული ასოებით შესრულებული სხვადასხვა წარწერები.
არსებობს კონსტანტინეპოლის პატრიარქის ნიკოლოზ მისტიკოსის წერილი აფხაზთა მეფე გიორგი მეორის მიმართ, გიორგი მეორე პირადად მონაწილეობდა ალანთა მეფისა და მისი ოჯახის მონათვლაში.
შოანას წმინდა გიორგის ეკლესია — მართლმადიდებლური ტაძარი ყარაჩაი-ჩერქეზეთის ტერიტორიაზე, მდინარე ყუბანის მარჯვენა ნაპირას, ყარაჩაევსკიდან შვიდი კილომეტრის დაშორებით, მთა შოანაზე.
შოანას შესახებ წერს გერმანელი ექიმი და მოგზაური რეინექსი, რომელმაც პირადად მოინახულა ეკლესია, საიდანაც წაიღო ორი წიგნი, ეკლესიაში უნდა ყოფილიყო წიგნთსაცავი, მაგრამ ყველა წიგნი დაკარგულია, გარდა იმ ორი წიგნისა რომელიც რეინექსმა წაიღო გერმანიაში ჰაიდელბერგის უნივერსიტეტში.
ბარბალე“ აწარმოებს ბოსტნეულიდა ბახჩეული კულტურებს, საქართველოში გავრცელებულ ბოსტნეულთან ერთად მეურნეობა ცდილობს ეკოლოგიურად სუფთა პროდუქტების დანერგვას ქართულ ბაზარზე.
2020 წლიდან ბიოლოგიურ მეურნეობათა ასოციაცია „ელკანას“ დახმარებით ახორციელეს ძველი ქართული კულტურების ცერცვის, ძაძას, ღომის და ცულისპირას კულტურების აღდგენას.
აღსანიშნავია, რომ მზის ელექტროსადგურის მიერ გამომუშავებულ ელექტროენერგიას „ბარბალეს“ ფერმერები მხოლოდ საკუთარი მოხმარებისთვის არ გამოიყენებენ და ის რევერსული მრიცხველის საშუალებით იყიდება ცენტრალურ ენერგოსისტემაში.
ორგანული სოფლის მეურნეობა „ბარბალეს“ სახელწოდება უკავშირდება ქართულ მითოლოგიაში მზის განმასახიერებელ ქალღმერთ ბარბალეს, მას ძირითადად თაყვანს სცემდნენ, როგორც ქალის ნაყოფიერების საწყისის მფარველ ღვთაებას.
მცირე გრანტების პროგრამის დაფინანსების მეშვეობით „ბარბალეს“ ბაზაზე აშენდა პირველი „აპი-სახლი“ საქართველოში, სადაც სკის კლიმატით მკურნალობაა შესაძლებელი.
ბარბალეს“ სამ ძირითად მიმართულებას ორგანული სოფლის მეურნეობის კულტურების მოყვანა, აგრო-ტურიზმის განვითარება და ადგილობრივ მოსახლეობაში ორგანული სოფლის მეურნეობის შესახებ ცნობიერების ამაღლება წარმოადგენს.
ამის შემდეგ მუშაობდა: მე-12 ქვეითი დივიზიის ლოჯისტიკის სამმართველოში, გენერალური შტაბის გენერალური სამდივნოს დაგეგმვის ოფიცრად, ეროვნული სამხედრო აკადემიის ლექტორად, სამხრეთ ევროპის მოკავშირეთა ძალების სარდლობის დაზვერვაში, არმიის გენერალური სამდივნოს დაგეგმვის ოფიცრად, ასევე ბოსნია და ჰერცეგოვინაში თურქული ძალების მეთაურობაში.
ბრიგადის გენერლად 51-ე ქვეითი ბრიგადის უსაფრთხოების მეთაური გახდა, სადაც სამხრეთ ევროპის სარდლობის მოკავშირეთა ძალების დაგეგმვისა და პოლიტიკის დეპარტამენტის ეხმარებოდა.
2016 წლის 1 მაისს ჩავიდა მარდინის პროვინციაში, სადაც აქტიური სამხედრო ოპერაციები მიმდინარეობს ქურთების წინააღმდეგ და თვითონ ჩაატარა სპეცოპერაცია.
არსებობდა მხოლოდ ორი ღმერთი, რომელთაც მთელ კელტურ სამყაროში სცემდნენ თაყვანს: ღმერთ ლუგოსს , რომლის სახელი გერმანიიდან ესპანეთამდე და ზოგჯერ უფრო შორს აღმოსავლეთითაც გვხვდება, და მატრონას , ის ცნობილია აგრეთვე როგორც ნორეია, სექუანა, ბრიგანტია და შესაძლოა, როგორც ერიუ და ბოანდი
კელტურენოვანი ხალხები იზიარებენ წარმოდგენას იმაზე, რომ არსებობს რეალობის რამდენიმე ფენა: ჩვეულებრივი სამყარო და განსხვავებული რეალობა, სადაც შეიძლება არსებობდნენ სხვა არსებები, რომელთაც თავისუფლად შეუძლიათ ყოველდღიურ ცხოვრებაში შეჭრა.
როგორც ირლანდიური ისე უელსური მითების თანახმად, რომლებიც მაგალითად ნადირობას უკავშირდება, სხვა სამყაროდან ჩვეულებრივ სამყაროში გადმოსვლა თავისუფლად შეიძლება.
სხვა სამყარო შეიძლებოდა ყოფილიყო ისეთი ადგილი, სადაც გარდაცვლილები კარგად ცხოვრობდნენ, დროს ნადიმსა და მუსიკის მოსმენაში ატარებდნენ, ხოლო მეომრები კვლავ იბრძოდნენ, ან საფრთხით აღსავსე ბნელი, პირქუში ადგილი, განსაკუთრებით იმ ადამიანებისთვის, რომლებიც იქ სიკვდილამდე მოხვდებოდნენ.
ევროპაში აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალა ირლანდიური და შოტლანდიური მითების მსგავსად მიუთითებს იმაზე, რომ ომის დროს მსხვერპლს თავს აჭრიდნენ და ნადავლის სახით სამლოცველოებში ინახავდნენ.
კუნძულებზე მცხოვრები კელტების ურივე შტოს: როგორც უელსის, კორნუელისა და ბრიტანის, ისე ირლანდიის, შოტლანდიისა და მენის კუნძულის მკვიდრთ, სწამდათ, რომ ყველა ღმერთი და ქალღმერთი წარმოიშვა დედა ქალღმერთისგან, რომელსაც უელსურად დონი, ხოლო ირლანდიურად დანუ ეწოდება.
ეს ნაშრომი სულ თერთმეტი მოთხრობისგან შედგება, მაგრამ ამ ტერმინის გამოყენება მხოლოდ პირველი ოთხისთვის შეიძლება , რომლებიც ვალიელი ღმერთების - დონისა და ლლირის შვილებს ეხება.
სათაური ვალიური სიტყვიდან - "მაბ" მომდინარეობს და ღმერთების ახალგაზრდობის დროინდელ თავგადასავლებს აღწერს, რომელსაც ალბათ აღმზრდელობითი ფუნქცია ჰქოდა.
ამის დასტუია ის, რომ ისინი მიცვალებულს საფლავში ატანდნენ უამრავ საყოფაცხოვრებო ნივთს: ჭურჭელს, ხელსაწყოებს, იარაღს, სამკაულებს, ურმებს, ეტლებს და ცხენებსაც კი.
უელსურ მითებში ისეთი ღმერთებიც გვხვდება, რომლებიც, შესაძლოა ქალღმერთ დონთან არიან დაკავშრებულნი და უძველესი ბრიტანელების მეფისა და ზღვის ღმერთის - ლლირის შთამომავლები იყვნენ.
კელტური წარმოშობისაა შემზარავი "დაწნული კაცი" - დაწნული ტოტებისგან გაკეთებული ადამიანის ფორმის უზარმაზარი კონსტრუქცია, რომელშიც ცოცხლად დასაწვავ ხალხს ამწყვდევდნენ.
იოსებ გრიშაშვილის გადმოცემით ხრიდოლი იყო, შერკინების წესი, ერთგვარი დუელი, სადაც გამომწვევი თავს იყენებდა დაჩაგრულ მდგომარეობაში და ცალი ხელით ებრძოდა ორი ხელით მოქმედ მეტოქეს.
ხრიდოლში გამომწვევი დამარცხების შემთხვევაშიც კი არ არღვევდა ხრიდოლის წესებს და დაპირისპირების დასრულებამდე ცალხელგაკრული ერკინებოდა მოწინააღმდეგეს.
1997 წელს, ქართული საბრძოლო სისტემის აღდგენისას, ქართული საბრძოლო ხელოვნების ფედერაცია ხრიდოლის ერთ-ერთმა ჯგუფმა , „ხრიდოლი“ გამოიყენა ქართული საბრძოლო სისტემის კრებით სახელწოდებად.
აფრიკის მთელ ტერიტორიაზე , სიგრძესა და სიგანეზე, ფართოდ განსხვავებული წარმიომავლობისა და კულტურის ხალხს აქვს მითოლოგია, რომელიც უძველეს წინაპრებს ღმერთების სტატუსს ანიჭებდა.
სოციალური წყობის და მითოლოგიის შერწყმა კარგადაა ნაჩვენები პასტორალურ ნილოტურ ხალხში, რომლებიც ცხოვრობდნენ ზედა ნილოსის აუზის მდინარიან დაბლობებში - სუდანში, დასავლეთ ეთიოპიასა და ჩრდილოეთ უგანდაში, მათ შორის არიან დინკას, შილუკის, ნიუერის და ანუაკის ეთნიკური ჯგუფები.
სეზონების ყოველწლიური ცვალებადობა, წვიმების მნაცვლეობა, რომელიც ადიდებს მდინარეებს, და გვალვისას მიწის გაშროვა, მნიშვნელოვანია როგორც პირუტყვისთვის, ისე - მათთვის.
ძღვენები და მსხვერპლშეწირვა სრულდებოდა ყველა სამლოცველოში მთლს ამ ტერიტორიაზე, რომელიც მდებარეობს მდინარის მთლს განშტოებაზე, და რომელშიც პატარა თიხით შელესილი საკურთხევლები, ქვები, სკამები და ქოთნები იყო.
მითოლოგიის საწყისი არის დედამიწისა და ცის სამყარო, ითვლებოდა, რომ ის გაერთიანებული იყო, ასე რომ, პირველ ადამიანს შეეძლო ემოძრავა დედამიწასა და ცას შორის და ცის ღმერთს მისწვდომოდა.
ერთ მითშ პირველი ადამიანები, გარანგი და აბუკი უნდა ყოფილიყვნენ ფრთხილად, რათა არ აეწიათ თოხები ან ფილთაქვა იმ შემთხვევაში, თკი ცის ღმერთს შეეხებოდნენ.
დამწერლობა ევროპიდან შემოვიდა ქრისტიან მისიონერებთან, ვაჭრებთან და სავაჭრო კომპანიებთან ერთად - საუკუნეებში, დასავლეთ ნაპირების შემოვლით, საბოლოოდ შუაგულ აფრიკამდე მიაღწია.
დამწერლობამ და ყურანისა და ბიბლიის ცოდნამ დიდი გავლენა იქონია სოციალურ წყობაზე, რადგანაც ისინი დაკავშრებუილ იყო გარე ძალების ზეგავლენასთან და გამორჩეული ინდივიდუუმებისა და ჯგუფების აღზევებასთან.
ზეპირმეტყველების მოქნილი კულტურა საუკუნემდე მაინც შემორჩა, თუმცა მისი მნიშვნელობა სულ უფრო და უფრო მცირდებოდა ტექნოლოგიურად განვითარებულ მსოფლიოში.
აქ შესწავლილი ამბები აფრიკული საზოგადოების ფართო ასპექტს მოიცავს: ჩრდილოეთიდან სამხრეთამდე, აღმოსავლეთიდან დასავლეთამდე, სანაპირო ზოლზე და კუნძულებზე მცხოვრები ხალხით დაწყებული, აფრიკის შუაგულში, სავანაში მთებსა და ტყეებში მცხოვრები ხახით დამთავრებული.
ეს ამბები ეფუძნება განხსხვავებულ მეურნეობებს, მრავალი მათგანი სუმბოლურად დაკავშირებულია მეცხოველეობასთან, სოფლის მეურნეობასთან, თევზაობასთან, ლითონზე მუშაობასთან და სხვა ცხოვრებუსეულ საქმიანობებთან.
ზოგი საკრალურია, ზოგიც საერო, მაგრამ დიდი მნიშვნელობა აქვს ყველასთვის -როგორც მთხრობელის, ისე მსმენელისთვის - ისტორიის, თვად ხალხის წარმომავლობის და სამყაროს შექმნაზე მათი წარმოდგენის სუთხით.
დასავლეთ აფრიკის ვრცელი რეგიონის ისტორიას ბამბარას, მალინკეს, დიალას და კასონკეს ენობრივ ჯგუფებში თხრობის ზეპირსიტყვიერი ტრადიცია აქვს და ამ მოსახლეობის ზეპირსიტყვიერებაშ გვხვდება, რომელიც ამჟამად სენეგალის ატლანტის ოკეანის სანაპიროდან და ჩრდილოეთ ნიგერიის უდაბნოებიდან იმ ქვეყნებამდეა გადაჭიმული, რომლებიც გვინეის ყურეში მდებარეობს.
ეს მითლოგია ქმნის საერთო ჯაჭვს და მოგვითხრობს მანდეს ტომის თავდაპირველ სამშობლოზე, რომელიც რომელიც მდინარე ნიგერის ზედა ნაწილზე მდებარეობდამ და მათთან დაკავშრებულ იმ 30 ოჯაზე რომლებმაც საუკუნეში მანამდე დატოვეს და მალის იმპერია დააარსეს.
ჩამოშრებულნი თანამედროვე გავლენას, თავიანთ მთის სახლებში მცხოვრები დოგონები იყენებენ კომუნიკაციის ნიშნების სისტემას, რომელიც სათავეს იღბს მათი უძველესი ისტორიიდან, ერთმანეთშ აერთიანებენ შესაქმის გაგებასა და მასთან ერთად ცოდნას.
გმირული ისტორიები, რომლებიც ადამიანების შესახებ იყო მოთხრობილი, ხალხის წარმოსახვას იპყრობდა და ჩვეულებრივ მოკვდავების როლს მეტ მნიშვნელობას ანიჭებდა.
მითები მარჯვე ადამიანების შესახებ ეხება დღევანდელ ადამიანებსაც, რომლებიც ბოროტად იყენებენ ძალაუფლებას და სხვადასხვა ხრიკებს მიმართავდნენ ხელისუფლებასთან ურთიერთობასთან ურთიერთობისას.
ამასთანავე მათ აქვთ გასართობი ფუნქციაც, რომელიც გაცილებით მნიშვნელოვანი იყო იმ დროს, როდესაც არ არსებობდა მასმედია, მაგრამ რომელიც დღესაც მნიშვნელოვანია კონტინენტის ზოგიერთ მხარეში.
აფრიკის ზოგიერთ ნაწილში შესაქმის მითების მნიშვნელობა იზღუდება სწავლების დასავლური მეთოდების მიერ, რომლებიც რაციონალური აზროვნების განვითარებაზე აკეთებენ აქცენტს.
ერთ ერთი, სირეა ლეონეში მცხოვრები კონოს ხალხის მიხედვით, მოგვითხრობს, თუ როგორ შექმნა შემოქმედმა სინათლე მზისგან დღისით და ბინდი მთვარისგან, ასე რომ, არასოდეს ბნელოდა, თვით სიცივეც კი არ იყო.
იმ დროიდან მოყოლებული ღამურას დღისით სძინავს და ბინდისას იღვიძებს, რათა გააგრძელოს თავისი დაუსრულებელი მოგზაურობა გაქცეული სიბნელის მოსაძებნად, ამაოდ ცდილობს კვლავ მოათავსოს ის კალათაში და გააგრძელოს მთვარისაკენ სვლა.
შესაძლოა არ იყოს კავშირი იმ უძველეს და დღევანდელ დღეებს შორის, მაგრამ უეჭველია ზოგიერთიიმ ხალხის ხანგრძლივი ისტორია, ვინც ახლა ცხოვრობს ამ კონტინენტზე.
მაშინ, როდესაც ჩრდილოეთი აფრიკა, ხმელთაშუა და წითელი ზღვის სანაპირო ზოლები სავაჭრო კავშირში იყვნენ სამხრეთ ევროპასასა და დასავლეთ აზიასთან 4000 წლის წინათ, აფრიკის სამხრეთი ნაწილი ჩამოშორებული იყო დასავლური სამყაროსგან, ვიდრე ევროპული ინტერესი მოიყვანდა აქ მეზღვაურებსა და ვაჭრებს, და ასევე ახალმოსახლეებს საუკუნეში.
მითები შესაქმისა და ადამიანთა წარმომავლობაზე გვიმჟღავნებს ისტორიულ, თვით უძველეს წარმოდგენას, თუ საიდან წამოვიდნენ ადამიანები, და როგორ აღიქმებოდა მათი სამყარო ადრეულ დროში.
მიუხედავად იმისა, რომ მათ საკმაოდ ძლიერი გავლენა მოახდინეს აფრიკელ ხალხზე, მაინც აღინიშნება ამ რელიგიების მიმართ ძლიერი წინააღმდეგობა მითლოგიებსა და ზოგიერთი ძველ ტრადიციაში.
ხოი-სანის ხალხი აფრიკის სამხრეთიდან და პიგმეები ცენტრალური აფრიკის დიდი ტყეებიდან წარმოადგენდნენ კაცობრიობის უძველეს მოდგმას, რომლებიც, შესაძლოა, ერთ დროს უფრო ფართოდ ყოფილიყვნენ გავრცელებული კონტინენტზე.
სხვადასხვაგვარი ფიზიკური აღნაგობისა და ტანმაღალი ნეგროიდული რასის შემდგომი მიგრაცია სამხრეთსა და აღმოსავლეთში უკანასკნელი ორი ათასწლეულის მანძლზე სხვადასხვა დროს მოხდა.
ასევე არსებობს უამრავი ნაკლებად მნიშვნელოვანი ღმერთი, ქალღმერთი და სული, რომიბიც უმაღლეს არსებასა და ადამიანს შორის დამაკავშირებელ ხიდს წარმოადგენენ მთელი მათი სიცოცხლის მანძილზე.
უმაღლესი არსება ასევე ყოფს დღესა და ღამეს კენიის მცხოვრები აბალუიას ხალხის მითებში, სადაც ველემ, შემოქმედმა ღმერთმა ცაში განათავსა მზე და მთვარე, მაგრამ მზე მთვარეს შეებრძოლა და გადმოოაგდო თავისია დგილიდან, მერე კი მთვარემ დაარტყა და ძრს დასცა.
მოსკოვში მცხოვრები ქართველი თავადი დიდი ყურადღებით ეკიდებოდა შვილის აღზრდას, ამიტომ ოთხი წლის მანძილზე მისთვის უცხოელი პედაგოგები ჰყავდა დაქირავებული.
1739 წელს იგი თავადაზნაურთა კადეტთა ქვეით კორპუსში ჩაირიცხა, სადაც ორი წლის მანძილზე სწავლობდა ფიზიკას, „იუს ნატურას“, „ცივილას“ , კრიმინალისტიკას, მსოფლიო ისტორიას, არითმეტიკას, გეომეტრიას.
ამ მიზნით თხუთმეტი წლის ასაკში გერმანულიდან ქართულად თარგმნა არითმეტიკის სახელმძღვანელო, რომელიც თვით მთარგმნელის მიერ გადაწერილია წვრილი, მხედრული, ლამაზი კალიგრაფიით.
1746 წლის 15 თებერვალს მან ჯვარი მიხეილ ილიას ძე დავითაშვილის 18 წლის ასულზე – ელისაბედზე დაიწერა, რომელთანაც ექვსი ვაჟი და ერთი ქალიშვილი შეეძინა.
2014 წლის 16 იანვარს მიღებულმა კანონებმა, რომლებიც ამკაცრებდა სასჯელს მასობრივ არეულობებში მონაწილეობის მიღებისთვის აქტივისტების დიდი წინააღმდეგობა გამოიწვია, გაჩნდა პირველი მსხვერპლი.
ირანიკას ენციკლოპედიის თანახმად საზის წინამორბედად ითვლება შირვანული ტანბური, რომელიც ერთობ პოპულარული იყო ასევე თავრიზში და რომელიც აღწერილია საუკუნის სპარსული მუსიკოსისა და მუსიკის თეორეტიკოსის აბდულჰადირ მარაღის მიერ.
მის წინამორბედებად ითვლებიან სეტარი (ანუ ჯუფთი საზი; რომელიც მოიხსენიება სპარსული პოეზიის კლასიკოსის ნიზამის პოემებში, რომელიც ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა მე- საუკუნეში დღევანდელი აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე) და დუთარი, რომელსაც გააჩნია მსგავსი ფორმა.
აზერბაიჯანელი ხელოვნებათმცოდნის მეჯნუნ ქერიმოვის თვალსაზრისით, თანამედროვე აზერბაიჯანული საზი წარმოადგენს გოფუზის სრულყოფილ გაუნჯობესებულ ვერსიას, ხოლო თანამედროვე სახე საზმა მიიღო ირანის შაჰის ისმაილ ხათაის ხანასი .
საზის სამი სახეობისგან ყველაზე გავრცელებულ სახეობას აზერბაიჯანში წარმოადგენს „თავარ საზი“ ან „ანა საზი“, რომელნიც წარმოადგენენ ცხრა, ზოგჯერ კი რვა სიმიან ინსტრუმენტს.
მისგან განსხვავებით, ოდნავ უფრო კომპაქტური, „ოპთა“ ან „გოლთუგ“ საზს გააჩნია ექვსი, ზოგჯერ შვიდი სიმი, ხოლო მომცრო „ჯურა“ საზი არის ოთხ - ექვს სიმიანი ინსტრუმენტი.
1922 წლის 10 თებერვალს რაფიელ ივანიცკი დააპატიმრეს 6 თვით, დაპატიმრების მიზეზი იყო ოკუპაციის წლისთავისთვის საპროტესტო მიტინგების თავიდან არიდება.
ამის შემდეგ ირაკლი ბაგრტიონმა იტალია დატოვა და მადრიდში გადავიდა, სადაც 1946 წლის 29 აპრილს იქორწინა ესპანეთის მეფის ალფონსო დისშვილზე, ინფანტა მარი–მერსედეს დე ბავიერ–ბურბონზე.
მადრიდში დამკვიდრებულ ირაკლი ბგრატიონისა და იქ მყოფი ქართველების სურვილი იყო ქართული ეკლესიის გახსნა, რომლის ხელმძღვანელობა მღდვლად კურთხევის შემდეგ რაფიელ ინგილოს უნდა დაკისრებოდა.
1948 წელს პარიზში კონსტანტინოპოლის მსოფლიო პატრიარქის ლოცვა–კურთხევით რაფიელ ინგილო ჯერ დიაკვნად, ხოლო შემდეგ მღვდლად ეკურთხა და გამწესებულ იქნა ირაკლი ბაგრატიონისა და ქართველ ემიგრანტთა მიერ დაარსებულ მადრიდის წმ.
სასულიერო მოღვაწეობასთან ერთად რაფიელ ინგილო აქტიურად თანამშრომლობდა ესპანურ რადიოსა და მიუნხენის რადიო „თავისუფლების“ ქართულ განყოფილებასთან, სადაც რელიგიურ თემებზე ხშირად გამოდიოდა მსმენელის წინაშე.
რაფიელთან ერთად მისი ძმებიც, მღვდლები – ტარასი, აპოლონი და ვლადიმერი დიდად იღწვოდნენ საინგილოს კულტურული დაწინაურებისათვის და იქ ქრისტიანული რწმენის აღდეგნისათვის.
რაფიელ ინგილო დაახლოებული იყო ემიგრაციში მყოფ მუხრანელ ბაგრატიონთა სამეფო შტოს წარმომადგენელ ირაკლი ბაგრატიონთან, რომელმაც 1940 წელს ცოლად შეირთო იტალიელი გრაფინია მარია ანტუანეტა პასკუინი.
ამ ფაქტთან დაკავშირებით იტალიის მეფე ვიქტორ ემანუელ სასახლის ინიციატივით და ხელშეწყობით რაფიელმა 1942 წელს იტლიურ ენაზე გამოსცა ნაშრომი „საქართველო და მისი მგოსანი შოთა რუსთაველი“ .
ნაშრომს თან ახლდა „ვეფხისტყაოსნის“ შემოკლებული თარგმანი და გაფორმებული იყო რომის ოპერის თეატრის ქართველი მხატვარ–დეკორატორის გიორგი აბხაზის ილუსტრაციებით.
რაფიელის პაპა რუსეთის წინააღმდეგ მებრძოლ შამილს გამოქცევია, ჩამოსულა თბილისში, სადაც მეფისნაცვალ ვორონცოვის ამალის წევრს პოლკოვნიკ ივანიცკის უშვილებია, მოუნათლავს და გვარიც მიუცია.
ალექსნდრეს და მის მეუღლეს მარიამ იაშვილს ოთხი ვაჟი და ერთი ქალიშვილი ჰყავდათ (რაფიელი, ტარასი, აპოლონი, ვლადიმერი და სონია – მსახიობ გურამ საღარაძის ბებია).
1922 წლის ოქტომბერში საქართველოს სსრ-ის ხელისუფლებამ პოლიტპატიმრათა დიდ ჯგუფს დაუდგინა მოსკოვში გადაყვანა, რასაც დიდი პროტესტი მოჰყვა, რადგან ფორმალურად საქართველოს სსრ დამოუკიდებელი სახელმწიფო იყო.
ხელისუფლება იძულებული გახდა კომპრომისზე წასულიყო და 1922 წლის 9 ოქტომბერს 62 პოლიტიკური პატიმარი, მათ შორის რაფიელ ივანიცკი, პოლონეთში გააძევა.
1917 წლის ივნისში რაფიელ ივანიცკი იყო საქართველოს ეროვნულ–დემოკრატიულ პარტიის ერთ-ერთი დამფუძნებელი, პარტიის მთავარი კომიტეტის წევრი და მდივანი.
რაფიელ ივანიცკი ფსევდ: ინგილო — ქართველი პოლიტიკოსი, იურისტი, საეკლესიო მოღვაწე და სასულიერო პირი, საქართველოს ეროვნული საბჭოსა და დამფუძნებელი კრების წევრი, საქართველოს საკათალიკოსო საბჭოს წევრი.
ანსამბლი შეიქმნა 2002 წელს ქალაქ ბათუმში, რომელსაც სათავეში ჩაუდგა ცნობილი ღვაწლმოსილი ქორეოგრაფი, საქართველოს დამსახურებული არტისტი, ღირსების ორდენის კავალერი, ქართული ეროვნული ქორეოგრაფიის აკადემიის წევრი თემურ ბიბილეიშვილი.
ანსამბლს ახასიათებდა მასიურობა, თემატური მრავალფეროვნება, მხატვრული კოსტუმირება, სრულყოფილი მუსიკალური ბენდის თანხლება, თითოეული მოცეკვავის დახვეწილი სასცენო კულტურა და მაღალი ოსტატობით შესრულებული ცეკვები - პრემიერას ესწრებოდნენ ქართული ქორეოგრაფიის გამოჩენილი მოღვაწეები, მოცეკვავეები, კულტურისა და ხელოვნების წარმომადგენლები, რესპუბლიკის მთავრობის წევრები და საზოგადო მოღვაწეები.
კონცერტის დამთავრების შემდეგ ხელოვნების მესვეურებმა გამოთქვეს მრავალმნიშვნელოვანი შეფასებები და ბოლოს ჩამოყალიბდა ერთობლივი აზრი, რომ ეს ქართული ანსამბლი უნდა იხილოს სრულიად მსოფლიომ.
მას აქვს კონცერტები ჩატარებული საქართველოში ჩამოსული ისეთი მაღალი რანგის სტუმრების პატივსაცემად, როგორებიც იყვნენ აშშ-ს ვიცე-პრეზიდენტი - ჯო ბაიდენი, სახელმწიფო მდივანი - ჰილარი კლინტონი, სენატორი - ჯონ მაკეინი, მსოფლიო ტენორი - დომინგო პლაჩიდო, ხულიო იგლესიასი, აზერბაიჯანის პრეზიდენტი ილჰამ ალიევი, პოლონეთის პრეზიდენტი - ლეხ კაჩინსკი, ჩეხეთის პრეზიდენტი - მილოშ ზემანი, უკრაინის პრეზიდენტი - ვიქტორ იუშენკო.
სტატისტიკის მიხედვით ანსამბლ „ხორუმის“ მიერ ჩატარებული კონცერტები ნახა 20 მილიონამდე უცხოელმა მაყურებელმა, ხოლო სატელევიზიო გადაცემებით მსოფლიოს მოსახლეობის ერთმა მესამედმა.