polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
თუ გავითვალისწინებთ იმ გარემოებას, რომ იაპონელთა ბატონობის პერიოდში კორეელები მასობრივად ტოვებდნენ სამშობლოს და თავს აფარებდნენ მეზობელ ქვეყნებს, კერძოდ მანჯურიას, ცხადი იქნება, თუ რამდენად სწრაფად იზრდებოდა მოსახლეობის სულადობა.
მეორე მთავარსარდალი ამ ლაშქარში ლი სონგე იყო, რომელიც მდინარე ამონკამთან მისვლისას განაცხადა, რომ აღარ განაგრძობდა ლაშქრობას უხვი წვიმების გამო, მაგრამ ნამდვილი მიზეზი ამისა იყო ის, რომ ის იმ არისტიკრატთა რიგს განეკუთვნებოდა ვისაც მეგობრული ურთიერთობა სურდა ჩინეთთან.
ტახტზე ასვილსას პირველსავე თვეს მან მან გამოსცა ბრძანება იანინის სტატუსის დაბრუნება იმ მოქალაქეებისთვის ვინც მაღალი გადასახადების გამო ნობის სტატუსი მიიღო.
ქვეყნის ეკონომიკური განვითარებისათვის დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა იაპონიასთან ურთიერთობის ნორმალიზაციას 1965 წელს, რამაც სათავე დაუდო იაპონიის კაპიტალის მოდინებას და კორეისათვის გაიხსნა იაპონიის ბაზარი.
აღსანიშნავია, რომ ურთიერთობის ნორმალიზაციის შეთანხმებით იაპონიამ ივალდებულა კორეისათვის გადაეხადა 300 მლნ დოლარი კომპენსაცია იმ ზიანისათვის, რაც მას მიაყენა კოლონიური ბატონობის წლებში.
ჩრდილო-აღმოსავლეთისა და ჩრდილო-დასავლეთის რაიონებში შედარებით ნაკლები ნალექი მოდის, ვიდრე აღმოსავლეთის და სამხრეთის სანაპიროების რეგიონებში, სადაც ნალექთა რაოდენობა მეტია.
ზამთარში მოდის ნაკლები ნალექი რის გამოც, მშრალი და ღრუბლიანი ამინდებია, ხოლო ზაფხულში მაქსიმალური ნალექის რაოდენობა მოდის, რის გამოც ხშიია წვიმები და ნესტიანი ამინდები.
ფორმალური მიზეზი ამისა იყო ის, რომ უ-ვანი არ მიეკუთვნებოდა სამეფო ოჯახს და ამას კორეული წყაროებიც ამტკიცებენ, მათი გადმოცემით უ-ვანი ბუდისტი ბერის ვაჟი იყო.
1389 წელს ლი სონგემ ტახტის და ვანის წოდების ღირსეული მემკვიდრე იპოვა - კორიოს უკანასკნელი მეფის კონიან-ვანის მმართველობა 1389-1392 წლამდე გრძელდებოდა.
ხოლო იქ, სადაც ბრინჯი არ მოდის, თესავენ ქერს, ხორბალს, ჩუმიძას, გაოლიანს, სიმინდს, პარკოსან მცენარეებს, კარტოფილს, ბოსტნეულსა და ტექნიკურ კულტურებს.
კრებაზე, რომელსაც ესწრებოდნენ თხებონის სახელმწიფოს უმაღლესი პირები, მისი მმართველი კუნე მოხსნეს თანამდებობდან და მის მაგიერ ტახტზე ავიდა 41 წლის ნიჭიერი მთავარსარდალი ვან გონი.
კორეა არის ისტორიული სახელმწიფო ჩრდილო-აღმოსავლეთ აზიაში, რომელიც 1945 წლიდან იყოფა ორ სუვერენულ სახელმწიფოდ: ჩრდილოეთ კორეა და სამხრეთ კორეა .
დღეისათვის კი საყოველთაოდ ცნობილია, რომ იმ ქვეყნებს შორის, რომლებიც აზიის ახალი ინდუსტრიული ქვეყნების სახით საუკუნის 70-იანი წლებიდან გამოვიდნენ არენაზე და წარმოადგენენ რეალურ ძალას საერთაშორისო კონკურენციაში, კორეის რესპუბლიკა ყველაზე პერსპექტიულია და ფლობს რიგ მნიშვნელოვან ნაციონალურ უპირატესობას ეკონომიკის ზოგიერთ წამყვან დარგში.
საუკუნის თითქმის 50-იანი წლების ბოლომდის კორეის რესპუბლიკის ეკონომიკური ცხოვრება განვითარებადი ქვეყნების ანალოგიური იყო, მოსახლეობის დიდი ნაწილი შიმშილობდა.
მითის მიხედვით ტანგუ იყო ქალის, რომელიც იყო დათვის და ჰანუნის, მთავარი ღვთების, ვაჟი, რომელმაც დააარსა დედაქალაქი ფხენიანი და სახელმწიფო ჩოსონი .
ჩინეთში მონღოლთა ძალაუფლებისა და მმართველობის დასუსტებამ, კონმინ-ვანს გაეძლიერებინა საკუთარი მმართველობა და გაეტარებინა პოლიტიკა, რომელიც მეფის ძალაუფლებას აძლიერებდა და ამყარებდა.
მას შეუძლია მოსახლეობა უზრუნველყოს სურსათის საკმაო რაოდენობით, თუ კი მის შინაურ საქმეებში უცხოელი მოძალადეები არ ჩაერევიან და კორეელ ხალხს მშვიდობიანი შრომისა და თავისი ქვეყნის სიმდიდრის გამოყენების შესაძლებლობას მისცემენ.
ასეთი პოლიტიკის დახმარებით და 930 წელს ქვეყნის გაერთიანებით მას მერე რაც მან შეირთა გვიანდელი პეკჩე, სილას 110 ქალაქი საკუთარი ნებით შევიდა კორეს შემადგენლობაში.
იმ დროს როცა კორეის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ მხარეს ჩოსონის ადგილზე იმყოფებოდა ჩინური პროვინცია, ჩრდილო-აღმოსავლეთით წარმოიქმნა სამი პრეკორეული სახელმწიფო: კოგურე, პეკჩე და სილა.
უკანასკნელი გამყინვარება მეოთხეული სისტემის ვიურმულ ეპოქაში, 70 000 წლის წინ დაიწყო, რომელმაც მოიცვა კომოს ტბის მიმდებარე ტერიტორიები და საკმაოდ შეცვალა ზედაპირის მდგომარეობა: შეცვალა მთების ზომები, შექმნა ნაყოფიერი მორენული ტერასები.
ქალაქი მდებარეობს ალპების მთისწინეთში, გრიგნის მთათა სისტემის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ფერდობზე, კომოს ტბის აღმოსავლეთით 4,3 კილომეტრში, ვალსასინის პატარა ხეობის დასაწყისში, ზღვის დონიდან 900 მეტრზე.
ეზინო-ლარიოს კომუნას ესაზღვრება, შემდეგი კომუნები: კორტენოვა, ლიერნა, მანდელიო-დელ-ლარიო, პარლასკო, პასტურო, პერლედო, პრიმალუნა, ტაჩენო და ვარენა.
პირველი შეხედვითაც კი ინდუსტრიაში ნიტრირების პროცესს ძალიან დიდი გამოყენება გააჩნია; ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი პროცესია ნიტრობენზოლის წარმოება.
დინიტროცელულოზასგან მზადდება კოლოდიონი და გამოიყენება მედიცინასა და ფოტოგრაფიაში, ხოლო ტრინიტროცელულოზა თავისი თვისებებიდან გამომდინარე გამოიყენება ასაფეთქებელი საშუალებების წარმოებაში.
ნიტრირება, ნიტვრა — ჩვეულებრივი ქიმიური რეაქცია, რომელიც ორგანული ქიმიური ნივთიერების მოლეკულაში ნიტროჯგუფის შეტანას გულისხმობს სხვადასხვა მანიტვრელი აგენტის მოქმედებით.
ძალიან ხშირად ამ სახელს არასწორად ეძახიან ესტერების ნიტრატების წარმოქმნას სპირტებისა და აზოტმჟავის ურთიერთქმედებისას, როგორც ეს ნიტროგლიცერინის წარმოქმნისას ხდება.
ნიტრატები და ნიტრირებული ნაერთები ძალიან განსხვავდებიან ერთმანეთისაგან იმით, რომ ნიტრირებულ პროდუქტებში ნიტროჯგუფში აზოტი პირდაპირ ებმება არა-ჟანგბადურ ატომს, რომელიც ჩვეულებრივ ნახშირბადის ატომია ხოლმე მაშინ, როცა ნიტრატებში აზოტის ატომი ჩაბმულია ჟანგბადის ატომებთან და ჟანგბადი თავის მხრივ ებმება ნახშირბადის ატომს.
ნიტრირება შეიძლება აჩქარდეს ისეთი აქტივაციის ჯგუფების მიერ, როგორიცაა ამინო, ჰიდროქსილ და მეთილ ჯგუფების მიერი, ისევე როგორც ამიდისა და ეთერების მიერ, რომლებიც შესაბამისად პარა და ორთო იზომერების წარმოქმნიან.
რეაქციის გამოსავალ პროდუქტებში სასურველი შედეგი შეიძლება იყოს მხოლოდ ერთი ნაერთი, ასე რომ სხვა სასრული პროდუქტები ან ნარჩენებია, ან რეაქციის არის დამაბინძურებლებს წარმოადგენენ.
ფუნქციური ჯგუფები , რომლებიც ბირთვს ელექტრონებით ამდიდრებენ, აადვილებს ნიტვრას, ამავე დროს ზოგიერთ შემთხვევაში ამ ჯგუფების ჩანაცვლებაც შეიძლება ნიტროჯგუფით.
ჩვეულებრივად ალიფატური ნაერთების ნიტვრას თან სდევს ჟანგვითი და დესტრუქციული პროცესები, რის შედეგადაც წარმოიქმნება ნიტრო- და ჟანგბადშემცველი ნაერთების ნარევი.
უჯერი რიგის ალიფატური ნაერთების ნიტვრა ხორციელდება, მაგალითად, ძმრის ანჰიდრიდისა და აზოტმჟავას ნარევით; რეაქციის პროდუქტებია ჩვეულებრივ ნიტრონაერთების ნარევები.
მთაში მცხოვრებნი, მალევე მიხვდნენ, რომ თუ კი სამფლობელოები გაიყოფა, ეს იმოქმედებს მათ საწინააღმდეგოდ, რადგან ცალ-ცალკე ისინი აუცილებლად დაეცემოდნენ, ასე რომ კულტურაში შემოვიდა წოდებრივი სისტემა, რომლის სათავეშიც ერთპიროვნული მმართველი იდგა.
ასეთი წყობა ოჯახებშიც ჩამოყალიბდა, რომელიც მემკვიდრეობით გადაეცემოდა, მაგრამ განსხვავებით სტანდარტული ფორმისგან, ალბანელები მიიჩნევდნენ, რომ პირველი ვაჟი შეიძლება ნაკლებად ეფექტიანი აღმოჩნდეს ოჯახის ხელმძღვანელობაში.
პროცედურა საკმაოდ მარტივი იყო: ამომრჩეველს წარმოადგენდნენ ზრდასრული მამაკაცები ოჯახში, ამორჩეულს კი - ნებისმიერი ახალი თაობის მამრი, ზრდასრულების შეხედულების მიხედვით, რომელიც კი ყველაზე კარგად შეძლებდა ოჯახის ერთობის შენარჩუნებას.
ასე რომ, ეს ლიდერები ზუსტად ამ ჩვეულების გამო სარგებლობდნენ მმართველობის ლეგიტიმური უფლებით და ყოველგვარი შური, აჯანყება თუ ინტრიგა დაგმობილი უნდა ყოფილიყო, ხოლო ლიდერი - ყოველი ხელქვეითისგან აღიარებული და მისი ყველა ბრძანება უყოყმანოდ უნდა შესრულებულიყო.
თვითონ ოჯახის არჩევაც, სოფლის ან სოფლების ერთობის სამართავად, ანალოგიური ფორმატით ხდებოდა: ადგილობრივი საზოგადოება ირჩევდა ისეთ ოჯახს, რომელსაც ამ საზოგადოების აზრით, ლიდერობისათვის საუკეთესო უნარები გააჩნდა.
1967 წელს ალბანეთი პირველ ათესიტურ ქვეყანად გამოცხადდა მსოფლიოში და 1990 წლამდე ასე რჩებოდა, სანამ დემოკრატიზაციის პროცესი არ დაიწყო და ლიდერმა, რამის ალიამ, უფლება მისცა ადამიანებს თვითონ აერჩიათ რელიგიური მრწამსი.
ძველი ალბანური გამოთქმები, „სადაც ხმალია, იქაა რწმენაც“ და „ალბანელის რწმენა ალბანელობაა“ (ამ უკანასკნელში სოციალისტთა გავლენა იგრძნობა პოლიტიკური მიზნებისთვის), ნათელს ფენენ - საუკუნეების ოტომანთა მმართველობის პერიოდს, როცა ისლამური რელიგია იყო გასაღები ხალხთა უფლებების სამართავად.
ტიპური პრექრისტიანული ტრადიციული რწმენის ნიმუშია სინათლისა და სიბნელის დიქოტომია, ეკვივალენტი მდედრისა და მამრის, მზისა და მთვარის, ცუდისა და კარგის, რაც კარგად ჩანს სიმბოლოებსა და ფიგურებში, რომლებიც ლეგენდებში, მითებში, ზღაპრებში, წყევლებსა და ფიცებშია გამოყენებული.
სახელი „ალბანელი“ მოდის უძველესი ქალაქის, ალბანოპოლის, დასახელებიდან, რომელსაც პტოლემაიოსი ახსენებს ძვ.წ. მეორე საუკუნეში და განლაგებული იყო დღევანდელი ალბანეთის ტერიტორიაზე. ეტიმოლოგიურად ის მოდის ლათინური „-დან“, რომელიც "თეთრს" ნიშნავს, რაც შესაძლოა, მიმდებარე ტერიტორიაზე არსებულ მთებზე მიუთითებდეს. “” მომდინარეობს ალბანური -დან, რომელიც ტერმინი იყო ალბანელთათვის იტალიაში.
“” არის სახელი ადგილობრივი მკვიდრი მოსახლეობისთვის, რომლებიც ნაწილობრივს თანამედროვე ალბანურ ტერიტორიაზე ცხოვრობდნენ რკინის ხანიდან მოყოლებული და ხანდახან ალბანურ ეროვნულ ლიტერატურაში გამოყენებულია, როგორც „ნათესავი ალბანელების“ სახელი. “,” “ ,” თავდაპირველად მხოლოდ ჩრდილოეთის მთიანეთის მცხოვრებთა სახელი, არის თანამედროვე ალბანელთა სწორი ეთნონიმი.
სანაპიროს ვაკესა და მთისწინეთში ხმელთაშუა ზღვის კლიმატია გავრცელებული, მთიან ალბანეთში კი კლიმატი უფრო კონტინენტური ხდება, ნაკლებად მშრალი ზაფხულითა და უფრო ცივი,ხშირად თოვლიანი ზამთრით.
ასევე ტიპურია , ქვისგან ნაშენები საცხოვრებელი, ფანჯრებისთვის განკუთვნილი ჭრილებით პირველ სართულზე, მაღლა კი დახურვადი ფანჯრებით, ადაპტირებული ყაჩაღების, უცხოელი, განსაკუთრებით ოტომანთა, შემოტევების და ფეოფალების საფრთხესთან.
დახრილი ადგილმდებარეობის გამო ბევრი სახლი პერპენდიკულარუადაა აგებული ფერდობის საწინააღმდეგო მიმართულებით, რისი მეშვეობითაც იყენებენ ყველა შესაძლო ტერიტორიას.
მამაკაცის დედას ან დას ყოველთვის შეეძლოთ ეთხოვათ ვაჟისთვის თუ ძმისთვის, სახლის გაზიარება, ხშირადაც ხდებოდა ასე, მით უმეტეს და ან დედა თუ დაქვრივებული იყო.
ასეთ შემთხვევებში, კაცი თავის საქმიანობას ჩვეულებრივ აგრძელებდა, ახალგაზრდა ქალები გარეთ მუშაობდნენ, ხანში შესული ქალი კი რჩებოდა სახლში და რეცხვის, დასუფთავების და საჭმლის კეთების გარდა, იგი ასევე კავდებოდა შინაური ფრინველების მოვლით და რძის პროდუქტების დამუშავებით.
ხშირად ხანში შესულ ქალს ასევე უწევდა ბავშვების მიხედვა, რომლებსაც უკვე შეეძლოთ სიარული, მაგრამ პატარები იყვნენ იმისთვის, რომ რომელიმე ოჯახის წევრს გაჰყოლოდნენ სამუშაოდ.
ამის გარდა, იმ შემთხვევაში, თუ კი მისი შვილი შინ არ იყო, ისევ მოხუც ქალს, რომელიც სახლში იყო დარჩენილი ევალებოდა მის შვილთან მოსული სტუმრის გართობა, მანამ სანამ მისი შვილი არ დაბრუნდებოდა.
როდესაც ასეთი ქალი უფრო დაბერდებოდა, და ვეღარ შეძლებდა თავისი საქმის კეთებას, წლოვანებით შემდეგი ქალი დაიკავებდა მის ადგილს, თვითონ კი ევალებოდა ისეთი პრიმიტიული სამუშაოს კეთება, როგორიც თხების მწყემსვა ან ხარების დახმარებით ხვნა.
ზოგიერთ რეგიონში მნიშვნელოვანი მამაკაცების სხეულებს მათთვის დამახასიათებლად მოსავენ , შემდეგ სხვამენ ეზოში, რათა იქ შეკრებილებს სამუდამოდ დაემშვიდობოს.
იმქვეყნად გადასვლის გაიოლებისთვის გარდაცვლილებს პირში მონეტებს უდებენ (ზოგან ვაშლებს ან სხვა ნივთებს, რომლებიც მოგზაურობისთვისაა გამოსადეგარი).
თანამედროვე ალბანეთის ტერიტორიაზე აღმოჩენილი არაერთი მხატვრული ძეგლი, რომელიც ქვეყნის კულტურის უმნიშვნელოვანეს ნაწილს წარმოადგენს, ძვ.
შუა საუკუნეებიდან კი ალბანეთის ცენტრში ჭარბობს საეკლესიო ხუროთმოძღვრება, რომელზეც სამხრეთ რაიონებში ბიზანტიური,ხოლო ჩრდილოეთ რაიონებში კათოლიზმის და რომანული სტილის გავლენა იგრძნობა.
არქიტექტურის მხრივ მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა ალბანეთის ტერიტორიაზე ისლამის გავრცელება, რასაც მოჰყვა ქალაქებში დიდებულთა სასახლეების, დახურული ბაზრებისა და მეჩეთების მშენებლობა.
სახლის თავი, იგივე , თავის დიდ ოჯახს წარმოადგენდა სოფლის ასამბლეაში, რომელიც შედგებოდა სოფლის უფროსი წევრებისგან, რომლებსაც არანაირი პრივილეგია არ გააჩნდათ.
მმართველ პირებს, შეიძლება, უფრო დიდი პატივით ეპყრობოდნენ, ზეიმებსა და თავყრილობებზე ძვირფას საჩუქრებს ჩუქნიდნენ, მაგრამ მათ არ ჰქონიათ დიდი ქონება, ოფიციალური რეზიდენციები, ცხენები და დაცვა, რომელთა შენახვაც ხალხის ხარჯზე უნდა მომხდარიყო.
ისინი იკვებებოდნენ იმავე საკვებით, რომლითაც იკვებებოდნენ მათი ხელქვეითები, ისინი მუშაობდნენ იგივე ყანაში სადაც მათი ხელქვეითები და მწყემსავდნენ ნახირს ისე, როგორც მათი ხელქვეითები.
უდავოა, რომ მმართველობა არ იყო უნაკლო და ჰქონდა გარკვეული დეფექტებიც, როგორებიცაა მაგალითად სასამართლო პროცესზე მოსამართლის მხრიდან ქრთამის აღება ან სულაც მოწმის მხრიდან არასწორი ჩვენების მიცემა, მაგრამ საბოლოო ჯამში, სისტემურობის თვალსაზრისით ეს იყო იმ დროისათვის საკმაოდ კარგად აწყობილი დემოკრატიული სისტემა.
ვინაიდან ქალის როლი ოჯახში საკმაოდ დიდი იყო და მას უწევდა საკმაოდ ბევრი საქმის კეთება, მისი ცხოვრება საკმაო სირთულეს წარმოადგენდა, თავისუფალი დრო მას თითქმის არ ჰქონდა, ქმარს კი პირიქით, საკმაო დრო გააჩნდა თავის ნებაზე დასახარჯად.
როდესაც იგი სახლის საქმეებს აგვარებდა, ქმარი დაკავებული იყო საგარეო საქმეებით, რაც მოიცავდა: საქონლის ყიდვა-გაყიდვას, სამართველო დაწესებულებაში სიარულს და ბეგარის გადასახადის მოგვარებას, თავის შვილების მომავალ ქორწილზე ზრუნვას და სხვა.
მტრობის იდეა საბოლოო ჯამში მწარმოებელი ოჯახისა და ამავდროულად დანაშაულისა და დავების აღკვეა უნდა აღიქმებოდეს იმ სისტემის კონტექსტში, რომელისაც კავშირი არ ჰქონდა ოჯახში მომხდარ დავებთან და დანაშაულთან.
სტუმრის შეურაცყოფა შეიძლებოდა პროვოკაცია ყოფილიყო სისხლით შურისძიებისა ან სანქციების, როგორიცაა მასპინძლის სახლის დაწვა, გააჩნია, რას გადაწყვეტდა სოფლის ასამბლეა.
მამები ხშირად ცვლიდნენ ახალგაზრდა შვილებს, რათა უფრო მკაცრად აღზრდილიყვნენ და ბავშვებს საუბრის უფლება მხოლოდ მაშინ ჰქონდათ, როცა მათ ელაპარაკებოდნენ.
ძველი დროიდან, კულტურაში კანონების ადმინისტრირება, დადგენა თუ შესწორება ხდებოდა რანგით მმართველი პიროვნებების ერთობლივი ძალისხმევით, რომლებიც საზოგადოებაში ცნობილები იყვნენ როგორც უხუცესები.
თავად მართლმსაჯულების პროცესი პროფესიონალურად სრულდებოდა, მას უხუცესები მიუძღვოდნენ, მტკიცებულებას იღებდნენ მოწმეებისგან, რომლებიც აუცილებლად დებდნენ ფიცს და ასევე მესარჩლისგანაც.
წვრილმანი დანაშაულებანი ძირითადად ისჯებოდა ფულადი ჯარიმებით ან დროებითი გაძევებით საცხოვრებელი ადგილიდან, მძიმე დანაშაულები კი სამუდამო გაძევებით და სიკვდილითაც ისჯებოდა.
ზოგადად საზოგადოებაში ყველაზე დიდ დანაშაულად ითვლებოდა ის დანაშაული, რომელიც შედარებით მასშტაბურ ხასიათს ატარებდა, რადგან ითვლებოდა, რომ საზოგადოების მნიშვნელობა გაცილებით უფრო მაღლა იდგა, ვიდრე კონკრეტული ინდივიდისა.
ზემოთ ნახსენები ფუნქციების გარდა, მოძღვრებს განმანათლებლების დანიშნულებაც ჰქონდათ, რადგან ოტომანები მხოლოდ მათ აძლევდნენ უფლებას სკოლები გაეხსნათ.
იეზუიტები ხანდახან დიდხნიან მტრობებსაც კი ამთავრებდნენ იმ რწმენით, რომ ისინი პაპის გამოგზავნილი იყო და ჰქონდათ ძალა, წაერთმიათ ღმერთის მიერ მინიჭებული წყალობა.
ქვეყნის ჩრდილოეთით მცხოვრებ ხალხთათვის დამახასიათებელია ჰეროიკული ხასიათის მუსიკა, რომელიც ძირითადად ეძღვნება ალბანელ გმირს სკანდერბერგს, რომელიც მეთხუთმეტე საუკუნეში თურქების წინააღმდეგ ბრძოლას მეთაურობდა.
მდინარე შკუმბინის ჩრდილოეთით მცხოვრები ხალხის მუსიკა ასევე მოიცავს სხვა ალბანელ მებრძოლთა შესახებ მოხეტიალე მუსიკოსთა მიერ შექმნილ ათასობით სიმღერას, რომელთა ჩაწერაც მხოლოდ მეოცე საუკუნის დასაწყისში მოხერხდა.
სიმღერები არა მხოლოდ ჟღერადობით, არამედ ისტორიული შინაარსითაც ძალიან საინტერესოა მსმენელთათვის, რადგან ზეპირსიტყვიერებით გადმოცემულ ტექსტებში დეტალურადაა აღწერილი ისტორილი განვითარების სხვადასხვა საფეხურზე ქვეყანაში არსებული მდგომარეობა და ხალხთა წეს-ჩვეულებები.
ტიპური ჰეროიკული სიმღერები, როგორიცაა „ძმები მუჯი და ჰალილი“, იყო მონოფონიური და პროფესიონალი მოხეტიალე არტისტები ასრულებდნენ სოციალურ შეკრებებზე, ან ამ სიღერებს ასრულებდნენ კერძო მუსიკოსები ოჯახებში ან მეგობრებთან ერთად ერთსიმიანი ლაჰუტას აკომპანირებით.
სხვა გამონაკლისი იყო კაპიტნის, კლანის თავის, პოზიცია, რომელიც მემკვიდრეობით გადაეზემოდა -ის ოჯახში, რომელიც -ის კლანიდან იყო და ისინი ტრადიციული სამართლის შესახებ ცოდნას ინახავდნენ.
მამაკაცი მემკვიდრის არარსებობის შემთხვევაში, უფროს დას შეეძლო აერჩია -ად გახდომა, რათა ოჯახის თავი გამხდარიყო და მიწის ერთიანობა შეენარჩუნებინა მომავალი თაობებისთვის.
1393 წლამდე ვენეციელები ეპატრონებიან ამ ტერიტორიას, მანამ, სანამ ოტომანთა იმპერია არ იმორჩილებს და საბოლოოდ, 1912 წელს ეს ტერიტორია დამოუკიდებლობას აცხადებს.
ლიტერატურაში წამყვანი ადგილი დაიკავა პოეზიამ, ხოლო პროზაში ფეხი მოიკიდეს ახალმა ჟანრებმა, როგორებიცაა: ნოველა, ისტორიული რომანი და დრამა.
ცოლის ან დედის ნათესავები იყვნენ მხოლოდ მშობელი ოჯახის წარმომადგენლები, მის მამასა და ძმებს ეკისტებოდათ მასზე პასუხისმგებლობა მხოლოდ მის გათხოვებამდე.
თანამედროვე ხალხთა სიმღერების მელოდიური აღნაგობა გამოირჩევა მდიდარი ორნამენტიკით, მელიზმებით, ჟღერადობით, გადიდებული სეკუნდური სვლით და არათანაზომიერი რიტმით.
ზოგადად მუსიკალური ფოლკლორის შევსება და ზეპირსიტყვიერად გადმოცემული ტექსტების ჩაწერას საფუძველი ალბანეთში მეთვრამეტე საუკუნის შუა საუკუნეებში ჩაეყარა.
ქალის მოვალეობებში, გარდა ზემოთ ჩამოთვლილისა, ასევე შედიოდა ქმრის დახმარება მისივე საქმეებში, კონკრეტულად: ნაკელის გადაზიდვა თავლებიდან, თესვაში დახმარება, სიმინდის დაბარვა და ქმრის სახლში დარჩენის შემთხვევაშ მოსავლის აღებაც.
მეოცე საუკუნის 50-იან წლებში კი ფერწერაში განმტკიცდა რეალიზმი და ხელოვნებამ დაიწყო ადამიანთა ყოფითი ცხოვრების ამსახველი სიუჟეტების გადმოცემა.
ალბანეთის დეკორაციულ ხელოვნებაში კი გავრცელებულია ვერცხლის ფილიგრანული სამკაულები, ხალიჩები, წვრილი ხის ორნამენტებით შემკული საყოფაცხოვრებო ნივთები და ამასთანავე განვითარებულია მხატვრული კვეთა ხეზე.
ისინი, ვინც ამტკიცებდა, რომ ცნობილი, ხშირად მისტიკური მამაკაცი წინაპრის შთამომავლები იყვნენ, იდეალურად ეგზოგამურ პატრიკლანში ერთიანდებოდნენ, რაც მხოლოდ სოფლის დონეზე შეიმჩნევა.
ამან გამოიწვია სხვადასხვა კანონების ჩამოყალიბება სხვადასხვა მხარეებში, ასე რომ ისინი ერთმანეთის კანონებს არ ემორჩილებოდნენ გარდა იმ უკიდურესი შემთხვევებისა, რომელიც საკმაოდ იშვიათად ხდებოდა.
ვარაუდობენ, რომ ზოგადად ალბანური დამწერლობა ჯერ კიდევ მეთოთხმეტე საუკუნეში უნდა შექმნილიყო, მაგრამ თურქთა შემოსევამ ყველა მანამდე არსებული ძეგლის კვალი გააქრო.
არსებობს ორი ძირითადი დიალექტი, რომლებიც, ასევე, ორი ძირითადი რეგიონალური ჯგუფის სახელია ალბანეთში, განსხვავდებიან თავიანთი ტრადიციული სოციალური ორგანიზაციით: , რომელსაც თურქული გავლენა აქვს, მდინარე შკუმბინის სამხრეთით და , რომანული, ბერძნული და სლოვაკური გავლენით, ჩრდილოეთით.
ალბანურ საზოგადოებაში წარმომავლობას განსაზღვრავდა მამაკაცი, ქალს იმდენად ცოტა ყურადღება ეთმობოდა, რომ თუ ოცი თაობის წინანდელი მამაკაცის სახელები იყო ცნობილი თანამედროვე ხალხისთვის, ქალის სახელებს ორ ან სამ თაობაში უკვე ივიწყებდნენ.
იგულისხმება, რომ კაცი ქმნის და აგრძელებს გვარს, საგვარეულო ტრადიციას, ქალი კი ნებისმიერი ადამიანის შვილი შეიძლება იყოს, ანუ არ გააჩნია გვარის შექმნისა და გადაცემის უფლება.
შორეული ცერემონიები მოიცადვა ფიცის დადებას ქვაზე, საფლავზე, საკურთხეველთან, ეკლესიის ზღურბლსა და ბუნებრივ ფენომენებზე, როგორიცაა მზე, მთვარე, ცეცხლი, მთები და ა.
მმართველებს არ ჰქონდათ უფლება, შეეტანათ რაიმე სახის ცვლილება კანონებში, მანამ სანამ არ მიიღებდნენ თანხმობას თავიანთი სოფლის ან ტომის ერთობლივი ყრილობისგან.
ყველაზე უჩვეულო მუსიკალური ტრადიციებით ალბანეთის ამ რეგიონში გამოირჩევა ქალაქი ვლორი, სადაც სიმღერა ერთდროულად ოთხ სხვადასხვა ტონალობაში სრულდება.
ალბანური ლიტერატურის განვითარებაში არანაკლებ მნიშვნელოვან საფეხურს წარმოადგენს მეორე მსოფლიო ომის პერიოდი, რადგან სწორედ ამ დროს შეიქმნა პარტიზანული პოეზია, რომელიც საუკეთესოდ აღწერს ფაშისტ დამპყრობელთა წინაშე აღმოჩენილ ქვეყანაში მიმდინარე მოვლენებსა და ხალხთა ყოველდღიურ ყოფა-ცხოვრებას.
ზოგადად, სასამართლო სისტემა სახელმწიფოში საკმაოდ კარგად მუშაობდა, მართალია, რომ ის გაცილებით უფრო სწრაფი და ძვირი იყო, ვიდრე ნებისმიერი სისტემა ევროპაში, მაგრამ საკმაოდ ეფექტიანი, რადგან მას არ რჩებოდა მრავალი გაუხსნელი საქმე.
მიუხედავად იმისა, რომ მათ გარე ომების გარდა შიდა დაპირისპირებების გადატანაც უწევდათ, ალეუტები ყოველთვის ინარჩუნებდნენ მაღალორგანიზებული ჯარის სისტემას.
ალეუტთა ეკონიმიკისა და დიპლომატიის, თუნდაც ინდიელებთან საგარეო ურთიერთობების ამ დონეზე განვითარება უშუალო შედეგია ერთი და იმავეს ბევრჯერ გამეორებისა და კონკრეტულ სფეროში პროფესიონალური დონის მიღწევისა.
მონადირებული ნადავლი მხოლოდ მომპოვებელ მონადირეს ეკუთვნოდა და არ ხდებოდა მისი გადანაწილება ტომთა რიცხვებში, რაც ნათლად ხაზს უსვამს კერძო საკუთრების არსებობას ჯერ კიდევ იმდროინდელ პერიოდში.
ნადავლის ურთიერთისთვის განაწილება ხდებოდა მხოლოდ და მხოლოდ მაშინ, როდესაც ტომი კრიზისს განიცდიდა, სხვა დანარჩენ სიტუაციებში, იქნებოდა ეს ობოლთა გამოკვება თუ სხვა რაიმე მსგავსი, მონადირე უფლებას ინარჩუნებდა მიესაკუთრებინა ნადავლი.
მოგვიანებით გაჩნდა კოლექტიური ნადირობის შემთხვევებიც, სადაც მოპოვებულ საქონელს უწილობრივ ყველა მონაწილე ინაწილებდა, თუმცა ამ გადანაწილებასაც თავისი წესები ჰქონდა.
სწორედ გადანაწილების კონცეფციის განვითარებამ და ნადირობის პოპულარიზებამ შემოიღო მონობის ინსტიტუტიც და სულ ცოტა ხანში ალეუტთა რიგებში მონების რიცხვმაც იმატა.
ალეუტების მიწის ქვეშა დასახლებები ძირითადად ხაფანგს წარმოადგენდა, თუ თავდასხმა მოხდებოდა მაშინ როდესაც ადგილობრივები შიგნით იქნებოდნენ, მათ ცოცხლად გამოღწევა შეეძლოთ მხოლოდ სახურავის პატარა ხვრელით.
მონადირეები აკვირდებოდნენ ზღვის ძუძუმწოვრების გამოჩენას, ხოლო მოსახლეობა კი მონადირეების დაბრუნებას ელოდებოდნენ, რომლებსაც სიმღერით და ცეკვით ეგებებოდნენ.
ზღვის სამყარო საკმაოდ მდიდარია, თუმცა დიდი მნიშვნელობა აქვს მის სიღრმეს მაცხოვრებლებსთვის, რადგან როდესაც ბერინგის ზღვის ცივი წყალი და ქარი შეხვდება იაპონიის ჰავას ჰაერის ტურბულენტობა ან ნისლი ყველა სეზონს გასდევს.
არქეოლოგიური ფაქტებიდან გამომდინარე, მაკ-კარტნი ფიქრობს, რომ ალასკის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთით არსებობდა ალეუტებისა და ესკიმოსების შერეული კულტურების ზონა და სავარაუდოდ იქ მცხოვრებნი იყვნენ ორენოვანი ადამიანები.
მრავალი სტუდენტი ფიქრობს, რომ საზღვარი ევროპასთან გადიოდა ნახევარკუნძულის გავლით ჩრდილოეთიდან პორტ-მოლერისა და სამხრეთიდან სტეპოვაკის ყურეს შორის ვიწყო ხეობაზე.
წყაროთა სიმცირის გამო, მხოლოდ ნაწილობრივ თუ ვიმსჯელებთ მათ მდგომარეობაზე რუსეთის ექსპანსიამდე, თუმცა ესეც საკმარისია საფუძვლიანი ანალიზისათვის.
როგორც ბერინგის რეგიონში მცხოვრები ესკიმოსები, ალეუტები ზღვის ძუძუმწოვრების საყლაპავს, შარდის ბუშტსა და სხეულის სხვა ნაწილებს ათეთრებდდნენ შემდეგი გზით: ყინვაში კიდებდნენ და შემდეგ იყენებდნენ მათ დეკორატიული ჩარჩოების, პატარა ჩანთების და სხვა აქსესუარების გასაკეთებლად.
რადგანაც არ ჰქონდათ იმდენი სპილოს ძვალი, რამდენიც ხმელეთის ესკომოსებს და იმდენი შეშა, რამდენიც მდინარის ნაპირზე მცხოვრებ ხალხებს, ალეუტების ცოდნა ხელოვნების შესახებ მეტად შეზღუდული იყო.
შამანიზმს ხშირად მიმართავდნენ მაშინ, როდესაც სურდათ, გაეგოთ, რამდენად წარმატებული იქნებოდა მათი რაიმე გადაწყვეტილება და რა იქნებოდა ამისთვის შესაფერისი დრო.
მათ მიმართავდნენ იმისთვის, რომ ეწინასწარმეტყველათ ამინდი; შეემოწმებინათ შორს მყოფი ადამიანების ჯანმრთელობა და კეთილდღეობა, დაავადებულნი კი განეკურნათ.
შამანი ძირითადად არ იყენებდა სპეციალურ კოსტუმს, მაგრამ სახეს იხატავდა და თავზე ბუმბულებს იკეთებდა, ხოლო ზოგიერთი შამანი რიტუალებს სრულიად შიშველი ასრულებდა.
რუსული და ამერიკული ოკუპაციის პერიოდში მრავალმა უძველესმა ენამ დაკნინება განიცადა და დღესდღეობით ამ ენების უმეტესობა საფრთხის ქვეშაა ან საერთოდ განადგურებულია.
საუკუნის მეორე ნახევარში უნანგასზე მოლაპარაკე ადამიანები იმსხვერპლა ევროპიდან გავრცელებულმა დაავადებებმა და ასევე მონობამ რუსების გამოჩენის შემდეგ პერიოდში.
ლანტისმა მრავალი წყაროს მიმოხილვის შემდეგ, გაიზიარა ყველაზე აკურატული და მცოდნე დამკვირვებლის ივან ვემიამინოვის მოსაზრება, რომ მოსახელობის რიცხვი 12 000-დან 15 000-მდე მერყეობდა.
თუმცა, მოსახლეობის ზუსტი რიცხვის დადგენა შეუძლებელია, რადგან ადრინდელი ბეწვზე მონადირეები და მკვლევრები იწერდნენ მხოლოდ ოჯახის თავებს ან ზრდასრულ მამაკაც მონადირეებს, ვალის გადამხდელებს ან სოფლების რაოდენობას მათი სიდიდის მიხედვით.
ხალხის მიერ არსდებოდა თემები, რომელსაც ზოგჯერ მიატოვებდნენ ან თუნდაც გადაიტანდნენ ერთი ლოკაციიდან მეორეზე, რაც ართულებდა მათი ოლქების რაოდენობის თვლას საუკუნის ბოლოს და საუკუნის დასაწყისში.
ზოგიერთი ჯგუფი მხოლოდ კუნძულის ერთი მხარიდან მეორეზე გადასახლდებოდა ან პერიფერიული დასახლებები ერთ სოფლად ყალიბდებოდა, თუმცა ამასთანავე იყო დიდი მანძილის მომცველი დასახლებებიც.
ამ ენას უწინ „ალეუტი“ ეწოდებოდა, ეს იყო ზოგადი ტერმინი, რომელსაც იყენებდნენ რუსი მკვლევრები და ბეწვზე მონადირეები ალეუტის კუნძულზე მცხოვრებ ადგილობრივ ალასკელებთან მიმართებაში.
მრავლობითი ფორმა „ხალხი“ დასავლურ დიალექტზე წარმოითქმება როგორც „უნანგასი“, ხოლო აღმოსავლურ დიალექტზე კი „უნანგანი“ და ხშირად სწორედ ამ ტერმინებით მოიხსენიებენ თავად ენას.
რუსეთის მბრძანებლობის დროს პირველ ორ თაობაში, ხალხი იხოცებოდა დაავადებებისგან, წინააღმდეგობის გაწევისთვის დასჯით, საკვების უკმარისობით, თვითმკვლელობით, ძუძუმწოვრებზე ნადირობისას, რაც ავალდებულებდა მამაკაცებს საცხოვრებელი ტერიტორიებისგან მოშორებით წასვლას.
რაც უფრო შორს უწევდათ მამაკაცებს წასვლა, მოსახელობის კლება გრძელდებოდა, თუმცა საუკუნის პირველ ნახევარში ამ ფაქტორებით გამოწვეული კლება ნელ-ნელა იწურებოდა.
ვინაიდან არსებობდა დამაბალანსებელი ფაქტორებიც: კუნძულებს შორისი ომის დასრულება, ზრუნვა ბავშვებსა და ახალგაზრდებზე, რომლებიც რუსებისთვის მუშაობდნენ, მღვდლების მიერ მფარველობა, განსაკუთრებული ყურადღება კრეოლების მიერ რომელთა უმრავლესობაც კუნძლზე რჩებოდა.
ვინაიდან ალეუტები დიდ დროს ატარებდნენ ზღვაში რათა თევზი დაეჭირათ, მათთვის ძალიან მარტივი და ბევრად უფრო კომფორტული საშუალება აღმოჩნდა ეს ნავი.
მხოლოდ ბეწვი იყო გასაყიდად ვარგისი და სავაჭროდ გამოსადეგი, თუმცა ალეუტები ცხოველის ხორცს ჭამდნენ, ხოლო კანს ბევრი საჭირო ნივთის თუ ნავის ასაშენებლად იყენებდნენ.
დიდი რაოდენობით წვეულებები, რიტუალები, ნადიმები და მასკარადები ზამთრის დასაწყისში ერთმანეთის მიყოლებით გრძელდებოდა მანამ, სანამ საკვების მარაგი არ გამოილეოდა.