polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ჰიპერთიროიდიზმის ძირითადი სიმპტომებია: უძილობა, ხელების ტრემორი , ჰიპერაქტიურობა, თმის ცვენა, ჭარბი ოფლიანობა, ქავილი, სითბოსადმი ტოლერანტობის დარღვევა, წონის კლება გაზრდილი მადის ფონზე, დიარეა, ხშირი დეფეკაცია, გულისცემის შეგრძნება, კუნთების სისუსტე, კანის სიმხურვალე და ტენიანობა.
დამატებითი ნიშნების ნახვა შესაძლებელია ფიზიკური გასინჯვისას: ხშირად საშუალოდ დიფუზურად გადიდებული , უმტკივნეულო ფარისებრი ჯირკვალი, ქუთუთოს დაწევა, ჭარბი ცრემლდენა გამოწვეული გრეივსის ოფთალმოპათიით, გულის არითმიები, როგორიცაა სინუსური ტაქიკარდია, წინაგულოვანი ფიბრილაცია,ნაადრევი პარკუჭოვანი შეკუმშვები და ჰიპერტენზია.
მათ ვისაც ჰიპერთირეოიდიზმი აქვთ შესაძლოა ჰქონდეთ ქცევისა და ხასიათის ცვლილებები, რომლებიც მოიცავს: ფსიქოზს, მანიას, მოუსვენრობას, მღელვარებას და დეპრესიას.
თიროიდ მასტიმულირებელი იმუნოგლობულინები: ეს ანტისხეულები მოქმედებს ხანგრძლივად ფარისებრი ჯირკვლის სტიმულაციაზე, ააქტიურებს უჯრედებს ძლიერად და უფრო ნელა ვიდრე , იწვევს გაძლიერებულ თირეოიდული ჰორმონების პროდუქციას.
დოზა გამოითვლება მიკროკიურ გრამობით ფარისებრ ჯირვალზე გაანგარიშებით, ჯირკვლის პალპაციით ან რადიოდიაგნოსტიკური გამოსახულების 24 საათის განმავლობაში დაკვირვებით.
რადიოაქტიური იოდით თერაპია მოიცავს იოდ131-ის მიღებას პერორალურად რომელიც კონცენტრირდება ფარისებრ ჯირკვალში და ანადგურებს მას რამდენიმე კვირიდან რამდენიმე თვის განმავლობაში.
მედიკამენტები, მაგალითად როგორიცაა ბეტა-ბლოკერები აკონტროლებს სიმპტომებს და ანტი-თირეოიდული მედიკამენტები როგორიცაა მეთიმაზოლი დროებით ეხმარება ადამიანს იმ დროში როცა სხვა პრეპარატებს აქვს მოქმედების ეფექტი, ქირურგიული ჩარევა ამოიკვეთოს ფარისებრი ჯირკვალი არის უკვე სხვა არჩევანი.
მიუხედავად არაპირდაპირი დამამტკიცებელი საბუთისა სტრუქტურულ მსგავსებას ბაქტერიასა და ადამიანის თირეოტროპულ რეცეპტორს შორის, პირდაპირი მიზეზობრივი საფუძველი მაინც შეზღუდულია.
იერსინია არ ჩანს მთავარი მიზეზი დაავადების, თუმცა იგი შესაძლოა იყოს დამატებითი ხელის შემწყობი ფარისებრი ჯირკვლის აუტოიმუნური დაავადების განვითარებისა სხვა მიზეზებით გენეტიკურად განწყობილ პირებში.
არის აგრეთვე ვარაუდი რომ -ს ინფექცია არ არის ფარისებრი ჯირკვლის აუტოიმუნური დაზიანების მიზეზი, არამედ არის ასოცირებული მდგომარეობა, ორივე ერთად აქვთ გენეტიკურად განწყობილ პირებს.
ნიშნები და სიმპტომები მოიცავს: გაღიზიანებადობას, კუნთების სისუსტეს, ძილის პრობლემებს, გულისცემის აჩქარებას, სითბოსადმი ტოლერანტობის დარღვევას, დიარეს და წონის კლებას.
სხვა სიმპტომები მოიცავს კანის გასქელებას წვივებზე, ცნობილს, როგორც პრეტიბიალური მიქსედემა და თვალის გადმოკარკვლას, ეს მდგომარეობა ცნობილია, როგორც გრეივსის ოფთალმოპათია.
დიდი ზომის ზომის ჩიყვი შეუიარაღებელი თვალითაც კარგად ჩანს, მაგარმ პატარა ზომის ჩიყვის აღმოჩენა მხოლოდ ფიზიკალური გასინჯვით შეიძლება.
დადებითი - თირეოიდული პრეპარტებით მკურნალობის ბოლოს ზრდის რისკს განმეორებისას 90 %-ში , უარყოფითი - ანტითირეოიდული წამლებით მკურნალობის ბოლოს 78 % ში იძლევა რემისიის შანსს.
იგი თითქმისი ყოველთვის გრეივსის დაავადებასთან არის დაკავშირებული მაგრამ იშვიათად თავს იჩენს ჰაშიმოტოს თირეოიდიტის, საკუთრივ ჰიპოთირეოდიზმის, ან ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს დროს.
თერაპია რადიოიოდიდით არის ყველაზე გავრცელებული მეთოდი აშშ-ში, თუმცა ანტითირეოიდული პრეპარატები და/ან თირეოიდექტომია მეტად გავრცელებულია ევროპაში, იაპონიაში და დანარჩენ მსოფლიოში.
არსებობს გენეტიკური წინასწარგანწყობა გრეივსის დაავადებისა, რომლის დროსაც ადამიანებს აქვთ მეტი მიდრეკილება განუვითარდეთ რეცეპტორის გამააქტივებელი ანტისხეული, გამოწვეული გენეტიკური მიზეზებით.
ნაკლოვანი მხარე რადიოაქტიური იოდით მკურნალობის დროს არის მაღალი სიხშირე ჰიპოთირეოიდიზმის , რომელიც მოითხოვს თირეოიდული ჰორმონის ყოველდღიურ დამატებით დოზას.
რადიოიოდიდი მოქმედებს ნელა და ანადგურებს ფარისებრ ჯირკვალს, გრეივსის დაავადებასთან ასოცირებული ჰიპერთირეოიდიზმი არ იკურნება ყველა პაციენტში რადიოიოდიდით, მაგრამ აქვს განმეორების კურსი რაც დამოკიდებულია რადიოიოდიდის დოზაზე რომელიც ადმინისტრირებულია.
გრეივსის დაავადების მკურნალობა მოიცავს ანტითირეოიდულ პრეპარატებს რომლებიც ამცირებენ თირეოიდული ჰორმონის პროდუქციას; რადიოიოდიდი ; და თირეოიდექტომია .
როგორც ოპერაციული მიზნით ჰიპერთირეოიდული პაციენტი არის საშიში, უპირატესობა ენიჭება თირეოიდექტომიის პრეოპერაციულ მკურნალობას ანტითირეოიდული წამლებით რათა პაციენტი გადავიყვანოთ ეუთირეოიდულ მდგომარეობაში.
სხვა ეფექტი ჰიპერთირეოიდიზმისა არის ძვლების დაშლა ოსტეოპოროზი, რაც გამოწვეულია კალციუმის და ფოსფორის გაზრდილი ექსკრეციით შარდში და განავალში.
ის ექსპრესია ხდება ფარისებრი ჯირკვლის ფოლიკულური უჯრედების მიერ და შედეგად იწვევს ქრონიკულ სტიმულაციას და არანორმალურად მაღალ პროდუქციას 3-ის და 4-ის.
სხვა გამოსაყენებელი ლაბორატორიული საშუალება გრეივსის დაავადებისა მოიცავ თიროიდ-მასტიმულირებელი ჰორმონის (, ჩვეულებრივ დაბალია გრეივსის დროს უარყოფითი უკუკავშირის გამო ანუ 3-ის და 4-ის მაღალი დონის გამო), და ცილა-შეკავშირებული იოდის განსაზღვრას.
აგრეთვე თუ პაციენტი ჰიპერთირეოიდულია, უფრო მეტი გამოვლინებებია, რომლებიც გამოწვეულია თვით ჰიპერთირეოიდიზმით ( როგორც ტოქსიური მრავალკვანძოვანი ჩიყვი ან ფარისებრი ჯირკვლის მოწამვლა).
ბლოკერები აინჰიბირებს სიმპატიკური ნერვული სისტემის სიმპტომებს: ტაქიკარდიას და გულისრევას იმ დროში როდესაც ანტითირეოიდული პრეპარატები იძლევიან ეფექტს.
გამიჯვნა ჰიპერთირეოიდიზმის ორი მთავარი ფორმისა, როგორიცაა გრეივსის დაავადება და ტოქსიური მრავალკვანძოვანი ჩიყვი არის მნიშვნელოვანი განმსაზღვრელი მკურნალობისთვის.
გრეივსის დაავადება არის აუტოიმუნური პროცესი, რომლის დროსაც ფარისებრი ჯირკვლის სხეული აწარმოებს ანტისხეულებს თიროიდ მასტიმულირებელი ჰორმონის წინააღდეგ (ანტისხეულები თირეოგლობულინის და თირეოიდული ჰორმონების 3 და 4-ის მიმართაც აგრეთვე შეიძლება წარმოიქმნას).
რანდომიზირებული ცონტროლირებად კვლევებით დადგინდა რომ ერთჯერადი მეთიმაზოლის დოზით ეუთირეოიდული მდგომარეობა უფრო ეფექტურად მიიღწევა 12კვირაში, ვიდრე პროპილთიოურაცილით.
ინფილტრაციული ეგზოფთალმი ხშირად გვხვდება და აიხსნება შემდეგი პოსტულატით რომ ფარისებრი ჯირკვალს და ექსტრაოკულურ კუნთებს აქვთ საერთო ანტიგენი.
ვინაიდან თეორიული მექანიზმით სტრესი შესაძლოა გახდეს აუტოიმუნური პასუხის გამწვავების მიზეზი რაც საფუძვლად უდევს გრეივსის დაავადებას, მეტად ძლიერი კლინიკური მონაცემებია საჭირო დასკვნის გასამყარებლად.
სომხეთის გასაბჭოების შემდეგ, სომხეთის დემოკრატიული რესპუბლიკის აქტივისტების ნაწილი უყოყმანოდ თანამშრომლობდა აზერბაიჯანელ და თურქ აქტივისტებთან, რათა დაებრუნებინათ სამთავრობო კონტროლი.
თავისუფლებისთვის მებრძოლებისთვის ხელის შესაშლელად სომხური რევოლუციური ფედერაციის მეთერთმეტე გენერალურ კონგრესზე ბიურომ დაიწყო „წმენდის კამპანია“ და პირველი ვინც ფედერაცია დატოვა იყო შაატ ნატალი.
ამ გადაწყვეტილების საპროტესტოდ ბიურო ასევე დატოვეს ჰაიგ კნტოუნიმ, ბაგრევანდიანმა , გლეიანმა,ტარტიზიანმა, გენერალმა სმბადამ, ფერაიანმა , იერეტზიანცმა, ლევონ მიზიანმა, ვაზგენ შოუშანიანმა, მესროპ კოუიუმიანმა, ლევონ კევონიანმა და სხვ.
1919 წლის მუდროსის დროებითი ზავის შემდეგ თურქეთის სასამართლოს შემადგენლობა მოიწვიეს კონსტანტინოპოლში, მათი გადაწყვეტილებით 1919-1920 წელს სომეხთა გენოციდში ბრალდებული რამდენიმე ადამიანი სიკვდილით დაისაჯა.
ბრიტანეთის ხელისუფლებამ რამდენიმე ბრალდებული მალტის ბრიტანულ ციხეში გადაიყვანა ოსმალეთის იმპერიის ციხეებიდან, მას შემდეგ რაც იქ ვერ მოხერხდა სამართლიანი სასმართლო პროცესის ჩატარება.
რადგან არ არსებობდა საერთაშორისო კანონი რომლის საფუძველძეც დააკავებდნენ გენოციდის მომწყობებს, გათავისუფლების შემდეგ მათ უპრობლემოდ შეეძლოთ ცხოვრება არა მარტო თურქეთში არამედ თითქმის მთელს მსოფლიოში.
კავშირისა და პროგრესის კომიტეტის წევრებმა მოითხოვეს პარტიის დახმარება ამიერკავკასიის დაპყრობაში, მათ უნდა მოეხდინათ რუსეთში მცხოვრები სომხების პროვოცირება რუსეთის არმიის წინააღმდეგ .
მოგონებებში ნატალი იხსენებს მის ბრძანებებს: შენ მოკლავ ჩვენი ქვეყნის ნომერ პირველ მტერს და არ ეცდები დამალვას, მიხვალ დააბიჯებ მის გვამს და დაელოდები პოლიციას, რომ მოვიდნენ და დაგაკავონ, როგორც თაალათ-ფაშას მკვლელი.
სომხური რევოლუციოური ფედერაციის წევრებმა განსაკუთრებით სიმონ ვრაციანმა, რუბენ ტერ-მინასიანმა და რუბენ დარბინიანმა წინააღმდეგობა გაუწიეს ამ გეგმას.
მიუხედავად ამისა შეიქმნა „შავი სია“ სადაც 200-მდე სახელი იყო შესული, რომლებზეც იგეგმებოდა შურისძიება, რადგან მათ მონაწილეობა მიიღეს სომეხთა გენოციდში.
ოვანეს კაჩაზნუნი და ალექსანდრ ხატისოვი, რომლებიც სომხური რევოლუციური ფედერაციის წევრები იყვნენ ერევანში ჩავიდნენ 1918 წლის 30 მაისს, სომხეთის დამოუკიდებლობის ოფიციალურად გამოცხადების გამო.
ერევანი სომხეთის დედაქალაქი გახდა, სწორედ ამ ქალაქში მოიწვია სომხურმა რევოლუციურმა ფედერაციამ მეცხრე გენერალური კონგრესი 1919 წლის 27 სექტემბრიდან, ოქტომბრის ბოლომდე.
ოპერაციის დროს მოკლეს ოსმალეთის იმპერიის და აზერბაიჯანის ყოფილი პოლიტიკოსები და სამხედრო პირები, რომელთაც მონაწილეობა ჰქონდათ მიღებული სომეხთა გენოციდში და 1918 წელს ბაქოში სომეხთა ხოცვა-ჟლეტაში.
სომხური რევოლუციური ფედერაციის გამოჩენილი წევრები, მათ შორის რამდენიმე ინტელექტუალიც გახდნენ 1915 წლის 24 აპრილის თავდასხმის მსხვერპლები კონსტანტინოპოლში.
1923 წლის 24 ივლისს ლოზანის საზავო ხელშეკრულების მიხედვით, რომელიც შვეიცარიის ქალაქ ლოზანაში გაფორმდა, ოსმალეთის იმპერია ორ ნაწილად: ანატოლიად და აღმოსავლეთ თრაკიად გაიყო.
მას შემდეგ, რაც ბადამიდან მოსულმა ჩალუკიების დინასტიამ ძალა მოიკრიბა, დასავლეთის განგები გახდნენ ჩალუკიას მმართველთა ვასალები და მათთან ერთად იბრძდნენ პალავების და კანჩის წინააღმდეგ.
დამოუკიდებლობისათვის დაახლოებით 100-წლიანი ბრძოლის შემდეგ დასავლეთის განგები ამჯერად გახდნენ რაშტრაკუტების ვასალები და წარმატებით ეხმარებოდნენ მათ ტანჯავურიდან მოსული ჩოლას დინასტიის წინააღმდეგ ბრძოლაში.
რაშტრაკუტებმა მდინარე ტუნგაბადრის სანაპიროს ჩრდილოეთით გააძევეს დასავლეთის ჩალუკიები, იმავე პერიოდში მდინარე კავერის სამხრეთით გაძლიერდა ჩოლას დინასტია.
საბოლოოდ იგი თავად მიხვდება გარე სამყაროს წინ აგებული წარმოსახვითი კედლის მიერ მიყენებული ზიანის შესახებ, ამიტომ მოსამართლის სახელით გამოიტანს მისი დანგრევის განაჩენს.
1949 წელს რომან მახარაძე ჩაირიცხა თბილისის სამხატვრო აკადემიის ფერწერის ფაკულტეტზე, სადაც ასწავლიდნენ ცნობილი პედაგოგები: მოსე თოიძე, ალექსანდრე ციმაკურიძე, კორნელი სანაძე.
რომან მახარაძე დაიბადა 1929 წლის 15 სექტემბერს, ჩოხატაურის რაიონის სოფელ სამებაში, კაპიტო მახარაძისა და პისტი ქურიძის მრავალშვილიან ოჯახში, სადაც 3 ვაჟი და 4 ქალი იზრდებოდა.
უფროსი მათ შორის ოფელია პროფესიით ეკონომისტი, წლების განმავლობაში მუშაობდა თბილისის წიგნის ფაბრიკაში; მომდევნო, ვაჟა, 1941 წელს წავიდა სამამულო ომში, საიდანაც აღარ დაბრუნებულა; ქალიშვილი ელენე თბილისის ბავშვთა ინტერნატში მსახურობდა ექთნად; ვალიდა – პროფესიით ფილოლოგი, რუსული ენისა და ლიტერატურის სპეციალისტი იყო; ნაზი – ახალაზრდა ასაკში გარდაიცვალა; უმცროსი ვაჟი – რევაზი, გეოფიზიკის ინსტიტუტის წამყვანი მეცნიერ–თანამშრომელი იყო.
1968–78 წლებში გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველოს“ უფროსი მხატვრული რედაქტორია, 1978—82 წლებში — გამომცემლობა „ხელოვნების“ უფროსი მხატვრული რედაქტორი, 1982 წლიდან გარდაცვალებამდე კი მუშაობდა ქართულ ენციკლოპედიაში უფროს მხატვრულ რედაქტორად.
რომან მახარაძის ნამუშევრები დაცულია შალვა ამირანაშვილის სახელობის ხელოვნების მუზეუმში, რამდენიმე სურათი მისი უწმინდესობის, საქართველოს კათოლიკოს პატრიარქის, ილია -ის პირადი საკუთრებაა, ასევე ბევრია წარმოდგენილი კერძო კოლექციებში.
რომან მახარაძე (დ. 15 სექტემბერი, 1929, ჩოხატაურის რაიონი, სოფელ სამება — გ. 22 დეკემბერი, 1998) — ქართველი ფერმწერი, გრაფიკოსი, ილუსტრატორი, კინოს მხატვარი.
მათგან უმრავლესობა — აფრიკელების შთამომავლებია, რომლებიც ლაპარაკობენ კრეოლურ ენაზე, რომლის საფუძველი ფრანგული ენაა, რომელიც ასევე გავრცელებულია კუნძულზე.
რადგან მათ შორის კარგი ურთიერთობა იყო და იმპერატორს ეშინოდა მისი გაფუჭების, ორჰან -ს დაეხმარა ნახევარკუნძულ გალიპოლის აღებაში, რომელიც გახდა ოსმალეთის დასაყრდენი ევროპაში.
ორჰანი მთლად არ ენდობოდა ბიზანტიის იმპერატორს, ამიტომ თავად გაჰყვა ჯარს ევროპაში და ნახევარკუნძულის დაპყრობის შემდეგ, მის საზღვრებთან თურქები ჩაასახლა, რათა გალიპოლის საზღვრები დაცული ყოფილიყო როგორც ბიზანტიისგან, ისე ბულგარეთისგან.
იმპარატორმა უარი არ უთხრა შეჰზადეს, რადგან თვლიდა, რომ ტახტზე სწორედ ის ავიდოდა და ოსმალეთთან კარგი ურთიერთობდა, ბიზანტიისთვის მნიშვნელოვანი იქნებოდა.
მისი მმართვეოლობის პერიოდში, სულთნის ტიტულის მიღებასთან ერთად, ყველაზე მნიშვნელოვანი მომენტი იყო კოსოვოს ბრძოლა, სადაც ოსმალეთის არმია იბრძოდა სერბი ფეოდალებისა და ბოსნიის სამეფოს ერთიანი ძალების წინააღმდეგ.
ვუკ ბრაკოვიჩი და ვლატკო ვუკოვიჩი ბრძოლაში დაიღუპნენ, ხოლო პრინცი ლაზარი ტყვედ ჩავარდა და შემდგომში დასაჯეს სიკვდილით.
მიუხედავად იმისა, რომ მურადმა ბრძოლის ველზე გამარჯვება მოიპოვა, სიკვდილს მაინც ვერ გადაურჩა: მილოშ ობილიჩი ღამით მალულად შეიპარა მის კარავში და მოკლა.
თავდაპირველად, ოსმალეთის არმიამ დიდი უპირატესობა მოიპოვა და ჩანდა, რომ ამ ბრძოლაში გამარჯვებულის ვინაობა უკვე გარკვეული იყო, მაგრამ სულთან ბაიაზიდს ანატოლიელმა ბეგებმა უღალატეს და გადავიდნენ მონღოლების არმიის მხარეს.
ამ ღალატის გამო ოსმალეთის არმია დამარცხდა, ხოლო თემურლენგმა სასტიკად ააოხრა სრულიად ოსმალეთი და ტყვედ წაიყვანა სულთან ბაიაზიდი, რომელმაც მემკვიდრის დასახელება ვერ მოასწრო და ტახტი დაუტოვა ოთხ შვილს.
1299 წელს, თურქთა ურდოებმა, რომელთა ბეგიც სწორედ ოსმანი იყო, მიიღეს მისი სახელი და იწოდებოდნენ ო ს მ ა ნ ე ბ ა დ ანუ ოსმალებად.
ოსმალეთის გაძლიერებასთან ერთად სუსტდებოდა ბიზანტიის იმპერია, რომელსაც დაცემის ხანა ოსმალეთის გაჩენამდე ჰქონდა დაწყებული და ოსმალეთის გაძლიერებამ, მისი რუქიდან გაქრობა უფრო მეტად დააჩქარა.
თუმცა ყველაფრის მიუხედავად, ოსმალთა სულთანთათვის დიდი ხნის განმავლობაში აუღებელი რჩებოდა ბიზანტიის სატახტო ქალაქი კონსტანტინოპოლი, რომლის აღების მცდელობა მრავალჯერ ჰქონდათ ოსმალეთის სულთნებს, განსაკუთრებით ბაიაზიდ -ს.
კონსტანტინოპოლის აღებას ასეთი დიდი მნიშვნელობა იმიტომ ჰქონდა რომ, მისი აღებით ოსმალეთის სასულთნო იმპერიად ჩამოყალიბებდოდა და გახდებოდა აღმოსავლურ-დასავრული ურთიერთობების ცენტრში.
მეჰმედი მაქსიმალურად ფრთხილობდა და იცოდა, რომ თუ ანატოლიას სულეიმანთან საბრძოლველად დატოვებდა, მაშინ შანსი გაიზრდებოდა, რომ სულეიმანს აეღო აიდინი, ამიტომ მის მომხრე მუსას სთხოვა გამგზავრებულიყო ედირნეში სულეიმანთან საბრძოლველად.
მან მალე და იოლად მოახერხა სულეიმანის დამარცხება, თუმცა მეჰმედისთვის მოულოდნელად ანატოლიაში დაბრუნების ნაცვლად თავი ოსმალეთის ევროპული ნაწილის სულთნად გამოაცხადა.
თემურლენგმა ტყვედ წაიყვანა სულთან ბაიაზიდი და ამასთან ერთად, სულთნის ვაჟებმა ისედაც გაუბედურებული ოსმალეთი რამდენიმე ნაწილად გახლიჩეს და ერთმანეთს დაუწყეს ბრძოლა.
ოსმალეთის იმპერიის წარმოშობა — პერიოდი ოსმალეთის იმპერიის ისტორიაში, ოსმან გაზის დამოუკიდებელ მმართველად გახდომიდან, მეჰმედ -ის მიერ კონსტანტინოპოლის აღებამდე, როცა ოსმალეთის იმპერია მხოლოდ ძლიერდებოდა და ფართოვდებოდა.
401 წელს კუნაქსეს ბრძოლის შემდეგ გადაეცა, სადაც იერვანდი მხარს არტაქსერქსე -ს უჭერდა, რომელიც საკუთარ ძმას კიროს ახალგაზრდას ებრძოდა, კიროსმა აჯანყება მოაწყო, არტაქსერქსეს ტახტიდან ჩამოდგების მიზნით, თუმცა მისი აჯანყება წარუმატებელი აღმოჩნდა.
იერვანდ სავარაუდოდ სატრაპიებს ქალაქ არმავირიდან მართავდა, სომხეთის წინამორბედი სატრაპების მსგავსად, პართიის, ჰირკანიის, მიდიის, სოფენესა და მატიენეს სატრაპი ჰიდარნესიც სწორედ არმავირიდან მართავდა სატრაპიებს.
381 წლით თარიღდება, რა დროსაც ის სამხედრო კამპანიაში მონაწილეობდა, რომელიც მიზნად ისახავდა კვიპროსის დაპყრობას და მეამბოხე მეფის ევაგორას -ის დამარცხებას.
ქსენოფონტის ანაბასისში ნახსენებია, რომ რეგიონი მდინარე კენტრიტის მახლობლად იყო არტაქსერქსე -ის ქვეშევრდომის, სომხეთის სატრაპის დაქვემდებარებაში, სატრაპის რომელიც იყო არტაშირ ერვანდუნის ვაჟი და სახელად ერქვა იერვანდი.
არსებობს ვარაუდი, რომ იერვანდ და ტიგრანი ერთი და იგივე პიროვნება იყო, რომელმაც სახელი ერვანდი დაირქვა ან იერვანდი და ტიგრანი ძმები იყვნენ, დღეისათვის უცნობია, თუ რომელი ვერსიაა ჭეშმარიტი.
ზოგიერთ ბერძნულ წყაროში ერვანდს მოიხსენიებდნენ, როგორც "ბაქტრიელს", რადგანაც მისი მამა არტაშირი მეფე არტაქსერქსე -ის დროს ბაქტრიის სატრაპი იყო.
სავარაუდოდ ეს იყო სპეციალური ტიტული, რომელსაც სპარსეთის მეფე გადასცემდა გამორჩეულ სომეხ კაცებს, მოგვიანებით ის მემკვიდრეობითად იქცა, იმ ოჯახებისთვის, რომელთა წარმომადგენლებსაც შაჰისგან ჰქონდა ნაბოძები ეს ტიტული.
მთელი ამ წლების განმავლობაში, ჩამოყალიბდა კარგად სტრუქტურირებული ორგანიზაცია სიგურიმი, რომელიც წარმოადგენდა საბჭოთა კგბ-ს მსგავს ორგანიზაციას.
1990 წლიდან, როდესაც ალბანეთში ჩამოიშალა საბჭოთა წყობილება იყო რეალური საშიშროება იმისა, რომ შეიარაღებული ძალები ჩაერეოდნენ საქმეში კომუნიზმის ნგრევის შესაჩერებლად.
1939 წელს არმიის მეთაური და მთავარსარდალი გახდა მეფე ზოგუ; მისი მოქმედი გენერალი გახდა ქემალ არანიტასი, მისი გენერალური შტაბის უფროსი - გენერალი გუსტავ ფონ მურდაზი.
საარტილერიო ძალები გაიზარდა 1980-იან წლებში ერთიდან სამ პოლკამდე და შენარჩუნდა ექვსი სასაზღვრო-საარტილერიო ბატალიონი სტრატეგიულ წერტილებში ადრიატიკის ზღვის სანაპიროს გასწვრივ.
იმის გამო, რომ სახმელეთო ძალები საკმარისი იყო ორი დივიზიის შესაქმნელად, არმიის უდიდესი შენაერთი გახდა ბრიგადა, დაახლოებით 3000 ჯარისკაცის შემადგენლობით.
ალბანეთის შეიარაღებული ძალების სამხედრო წოდებებსა და სტრუქტურაში შესაბამისი სამხედრო ტერმინოლოგია ავტომატურად გადმოიტანეს საბჭოთა სამხედრო ტერმინოლოგიიდან.
1997 წლის სამოქალაქო არეულობების დროს შეიქმნა საფრთხე, რომ ხელისუფლება ჯარს გამოიყენებდა აჯანყების ჩასახშობად, მაგრამ ჯარმა უარი თქვა ამაზე, მალე დაიშალა და სამოქალაქო პირთა მიერ გაძარცულ იქნა სამხედრო ობიექტები.
2008 წლის მარტში ალბანეთს წარმოექმნა პრობლემა - იარაღის შესანახ საწყობში აფეთქდა მასიური რაოდენობით საბრძოლო მასალა, რომელმაც ტრაგიკული შედეგები გამოიწვია მშვიდობიან მოსახლეობაში.
ალბანეთის არმიას ძირითადად ეხმარება და მხარს უჭერს ამერიკის შეერთებული შტატები, გერმანია, ნიდერლანდები, იტალია, გაერთიანებული სამეფო, საბერძნეთი, თურქეთი, შვეიცარია, დანია და ბელგია.
ღლონტი რაზმში 11 ადამიანი იყო: სიმონ თალაკვაძე, ფილიპე მეგრელაძე, მიშა დათუნაშვილი, ექვთიმე კვაშალი, კონსტანტინე ჭელიძე, ვასო ჩხაიძე, გიორგი ღლონტი, ილიკო კოტრიკაძე, ილიკო მეგრელაძე, დათიკო ერქომაიშვილი, გიორგი ლომინაძე.
1923 წლის 10 თებერვალს საშა ობოლაძეს ცრუ ცნობა მიაწოდეს, რომ გოგია ღლონტი ლიხაურის თემში, სოფელ ქაქუთში ლომჯარიებისა და ხავთასების ოჯახში ქეიფობდა.
12 თებერვალს, უკან, ოზურგეთისკენ დაბრუნებულ ობოლაძის ეტლს და ცხენოსნებს გოგია ღლონტი თავისი რაზმით თედორე ლომჯარიასთან ერთად დახვდა კვაჭალათში.
ჩასაფრებულებმა ყუმბარები დაუშინეს ჯარს, ყუმბარა მოხვდა ობოლაძის ეტლს, სადაც მასთან ერთად ისხდნენ ოფიცრები პლატონ ჩუბინაშვილი და პოლიკარპე სანიკიძე.
საგანგებო კომისიამ 80-მდე კაცი დახვრიტა, უმთავრესად სოფლის მასწავლებლები, რომლებსაც არც ობოლაძის და არც ღლონტის შესახებ არ გაეგონათ.60-მდე ადამიანი დახვრიტეს ზვანში, შემდგომში ჩაის ფაბრიკის ტერიტორიაზე.
სრულწლოვანები რომ გახდნენ, გოგია და ტარასი საცხოვრებლად ქალაქ ოზურგეთში გადავიდნენ მაშინდელი ნატანების ქუჩის დასაწყისში სადაც „რვათვალ“ ოდაში დასახლდნენ.
აკადემიის დამთავრებისთანავე დაინიშნა ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქში მე-4 საერთო-საჯარისო არმიის 75-ე მოტომსროლელი დივიზიის 34-ე მოტომსროლელი პოლკის საავტომობილო სამსახურის უფროსად.
ვარდენ ნადიბაიძე — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, გენერალ-ლეიტენანტი, საქართველოს თავდაცვის მინისტრი 1994 წლის 25 აპრილიდან 1998 წლის 27 აპრილამდე.
1917 წლის 23 თებერვალს რუსეთის წარმატება ქვეყანაში მომხდარმა რევოლუციამ შეაჩერა და მოგვიანებით რუსეთის კავკასიური არმია დაიშალა ახლად შექმნილ სომხეთის ჯარებად.
იმავე დროს, 1918 წელს რეგიონში ასევე შეიქმნა ცენტრალური კასპიის დიქტატურა, მთიანი სომხეთის რესპუბლიკა და ალიანსის ჯარი სახელად დანსტერ ფორსი , რომელიც შედგებოდა მესოპოტამიის და დასავლეთის ფრონტის საუკეთესო ჯარისკაცებისაგან.
გერმანიის იმპერიას და ოსმალეთის იმპერიას ბევრი კონფლიქტი ჰქონდათ ბათუმში, მას შემდეგ, რაც გერმანიის კავკასიური ექსპედიცია ჩავიდა ქალაქში, რომლის მთავარი მიზანი ნავთობის მომარაგების უზრუნველყოფა იყო.
სამხედრო კამპანიაში მოგვიანებით ჩაერთო აზერბაიჯანი, სომხეთი, ცენტრალური კასპიის დიქტატურა და ბრიტანეთის იმპერია, როგორც ახლოაღმოსავლეთის საომარ მოქმედებათა ასპარეზზე პირველი მსოფლიო ომის დროს.
თუმცა 1918 წლის 30 ოქტომბრის მუდროსის დროებითი ზავის ხელმოწერამდე, ოსმალეთის იმპერია კვლავ აგრძელებდა სახმედრო დაპირისპირებას ცენტრალური კასპიის დიქტატურასთან, მთიანი სომხეთის რესპუბლიკასთან და ბრიტანეთის დანსტერ ფორსის ჯარებთან.
1914 წლის შემოდგომაზე ოსმალეთის იმპერიამ დაიწყო შეტევა ერზურუმ-ოლთის-ერეევნის მიმართულებით და გარკვეულ წარმატებას მიაღწია, მაგრამ კატასტროფული მარცხი იწვნია იმავე წლის დეკემბერში სარიყამიშთან ბრძოლაში.
1999 წლიდან სამეცნიერო ჟურნალის „დემოგრაფია“ დამაარსებელი; 2000 წლიდან თეორიული ჟურნალის „ქრისტიან-დემოკრატია“ ერთ-ერთი დამაარსებელი და გამომცემელი; 2003 წლიდან აღმოსავლეთ-დასავლეთის ურთიერთობათა კვლევის საერთაშორისო ცენტრის ერთ-ერთი დამფუძნებელი და პრეზიდენტი.
2014 წლიდან არის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სრული პროფესორი, სამაგისტრო პროგრამის „დემოგრაფია და მოსახლეობის გეოგრაფია“ ავტორი და ხელმძღვანელი.
ვაჟა ლორთქიფანიძე — ქართველი მეცნიერი, პედაგოგი, პოლიტოლოგი, სოციოლოგი, საქართველოს სახელმწიფო მინისტრი 1998–2000 წლებში, საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ნამდვილი წევრი , წმიდა ანდრია პირველწოდებულის სახელობის ქართული უნივერსიტეტის და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი.
საფრანგეთის თვალსაზრისით, რიფი არის საფრანგეთის ზღვისიქითა ტერიტორიების, საფრანგეთის სამხრეთული და ანტარქტიდული ტერიტორიის ეპარსეს კუნძულების შემადგენელი ნაწილი ინდოეთის ოკეანეში; მადაგასკარმა გამოაცხადა მისი ანექსია 1976 წელს, მის შემოგარენში ნავთობის საბადოების სავარაუდო არსებობის გამო.
არანაირი საარბიტრაჟო სასამართლო არ ჩატარებულა, რომ გამოკვლეულიყო თუ რომელი ქვეყნის განსაკუთრებულ ეკონომიკურ ზონაში შედის ბანკ-დიუ-ჟეზერის რიფი.
იგი ოვალური ფორმის რიფია 8 კმ-ის სიგრძით და 5 კმ-ის სიგანით, რომელიც სახეზე ჩნდება მხოლოდ მიქცევების დროს, სამხრეთში მდებარე კლდეების გარდა.
რიფის აღმოსავლეთ ნაწილში არსებობს რამდენიმე ქვიშოვანი მეჩეჩი ერთიდან სამ მეტრამდე სიმაღლის, რომლებიც დაფარულია ბალახით და დაბალი მეჩხერი ბუჩქნარით.
ჟეზერის რიფი პირველად ცნობილი გახდა არაბი ზღვაოსნებისათვის დაახლოებით 700 წელს და მათ მიერ დატანილი იყო ზოგიერთ სანაოსნო რუკებზე, რომელიც თარიღდება დაახლოებით 800 წელს.
ბანკ-დიუ-ჟეზერი — ჩაძირული მარჯნის რიფი მოზამბიკის სრუტის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, 125 კმ-ით ჩრდილო-აღმოსავლეთით კუნძულ მაიოტადან, 112 კმ-ით სამხრეთ-დასავლეთით გლორიოსის კუნძულებიდან და 200 კმ-ით მადაგასკარის ჩრდილო-დასავლეთ სანაპიროდან.
ყვითელი აბედა, ტყის ქათამი — სოკოს სახეობა ლაეტიპორუსის გვარისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს მსოფლიოს ყველა კონტინენტს, გარდა ანტარქტიდისა.
უმეტესწილად ჭალებში იზრდება, გვხვდება მშრალ, ხრიოკ ფერდობებზეც, კარგად იტანს წყლით დროებით დატბორვას, იტანს ნიადაგის დამლაშებას, მისი ფესვები მარილებს არ ითვისებს, ამიტომ მიწის ზედა ნაწილებში მარილების დაგროვება არ აღინიშნება.
ფშატის ფესვებზე არსებულ კოჟრებში მცხოვრები ბაქტერიები ახდენენ ატმოსფეროს თავისუფალი აზოტის ფიქსირებს, ამიტომ ფშატი ნიადაგს აზოტით ამდიდრებს.
იგი შესანიშნავი თაფლოვანი მცენარეა და რაც მთავარია ეფექტურად წმენდს ჰაერს მავნე მინარევი გაზებისაგან, რის გამოც ფრიად სასურველი მცენარეა ქალაქების გასამწვანებლად.
ორივე, ან მარტო ქვედა მხრიდან ვერცხლისფერ თეთრი, ლანცეტა ფორმის, 3-7 სმ სიგრძისა და 0,4-1,5 სმ სიგანის ფოთლები ტოტებზე მორიგეობითაა განლაგებული.
ფშატი — ვერცხლისფერ-მოთეთრო ჩვილყლორტებიანი და ფოთლებიანი ბუჩქი ან დაბალი ხეა ფშატისებრთა ოჯახიდან, 3-7 მ სიმაღლით, იშვიათად 10 მ.
721-705 წლებამდე, და აი სწორედ ამ დროს ჩნდება ეს ჩვენთვის საინტერესო არიული სიტყვა — ჰირკანია, რომელიც იგივეა რაც ძველ-სპარსული — მგელთა ქვეყანა .
ხოლო ტერმინში „გურჯი“ - ჩვენა გვაქვს ნახევრად არაბიზირებული სიტყვა, სრულიად არაბიზირებული --ს ნაცვლად, რადგან სიტყვის არაბიზაციის დროს, ყველაზე მეტად ექვემდებარება ცვალებას განაპირა ბოლო ასო , რასაც აშკარად ვხედავთ წმინდა სპარსული სახელების არაბიზირების მაგალითებზე ტაბარიდან და სხვა უფრო ძველი სპარსული ძეგლებიდან.
შუა აზიიდან ახლადმოსული მიდიელებისა და საერთოდ არიელი სპარსელების მოძრაობა ირანის აღმოსავლეთი ნაწილიდან დასავლეთში თავდაპირველად ხდებოდა ჩრდილოეთის ერთადერთი გზით: ეს გზა მიდიოდა იმავე მიმართულებით, რომლითაც გადიოდა, საერთოდ მთავარი გზა დასავლეთიდან აღმოსავლეთ აზიაში, სახელდობრ ირანის მაღლობის ჩრდილოეთით მოსაზღვრე მთების სამხრეთის ფერდობის გასწვრივ, რადგანაც კასპიის ზღვის სამხრეთის სანაპირო დაკავებული ჰქონდა არაარიული ნათესაობის ტომებს, რომლების გამოც ამ გზით მოძრაობა მეტისმეტად საშიში იყო.
უძველეს მატიანეში და მის სომხურ თაგმანებში, მეტის-მეტად წმინდად არის დაცული ეპითეტი „გორგასალი“, , რომელიც არის იგივე სპარსული „გორგასარი“, რაც ნიშნავს მგელთავას, ვინაიდან გურგსარები მგელთავიანები და საგსარები ძაღლთავიანები ძველ სპარსულ ლეგენდებში და შაჰნამეში ირანელთა ფანტასტიურ მტრებად ითვლებიან და არიან, მაშასადამე, თურანელთა აღმნიშვნელი ეპითეტები, — იმ თურანელებისა, რომელთაც სპარსელები მთელს თავის ისტორიულ წარსულში თავიანთ მოსისხლე მტრებად სახავდნენ.
გორჯი“ , „ქურჯი“ და „გურჯი“ ნიშნავს ქართველს, ხოლო ტოპონიმი „გორჯესტან“ , „გურჯისტან“ — საქართველოს, ძველ სპარსულ წყაროებში კი „ვრკანა“ ფორმით გვხვდება.
მაგრამ, როგორც ჩანს, ამაზე ადრეც ირანელებთან ჰირკანელების ბრძოლას ხანგრძლივი და სასტიკი პროცესი უნდა განეცადა, რადგან მათმა მიწა-წყალმა უხსოვარი დროიდან დაიმსახურა სპარსული „ჰირკანიას“ ანუ „მგელეთის“ სახელწოდება.
მართლაც, ამ წმინდა სპარსული ტომის მოძრაობა ირანის აღმოსავლეთიდან დასავლეთის მიმართულებით, როგორც ცნობილია ხდებოდა მეორე მთავარი გზითაც, სახელდობრ იყო სამხრეთის გზაც, რომელიც აკადმეიკოს ბარტოლდის გამოკვლევით, გადიოდა სეისტანიდან ქირმანამდე და იქედან ფარსამდე, რადგან ჰეროდოტე უკვე აკუთვნებს მათ აგრეთვე ჰედრუსებსა და ქირმანებს .
ამდენად ცხადია რომ „ჲრკანია“, „გორგან“-ი ან „გურგანი“ და უკანასკნელისაგან არაბული „ჯურჯანი“ — არის ის ადგილი სადაც სახლობდნენ არაარიული, და მაშასადამე სამხრეთით ახლად დამკვიდრებული წმინდა არიელი სპარსელების მოსისხლე მტრები.