polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ამის გარდა ისტორიკოსების მიერ ტრადიციაბზე დაკვირვებითა და მათი გათვალისწინებით, ბატუტსელები მოდიან ჩრდილოეთიდან, კერძოდ, ტბების რაიონიდან და არა ვიქტორიას ტბის შორეული მხარეებიდან.
ეს იყო ყველაზე ძველი ბატუტსელთა მიგრირების ფაქტი, ასევე ზოგი კვლევა და დაკვირვება გვიჩვენებს, რომ ბატუტსელი საზოგადოების გავრცელების კვალი კივეის ტბის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში შეინიშნებოდა.
საბოლოოდ ბევრი ისტორიული მტკიცებულების დეფიციტის მიუხედავად, იმის თქმა მტკიცედ შეიძლება, რომ ჰუტუს და ტუტსის წინაპრები აუცილებლად ჰუტუ და ტუტსი შეიძლება არ ყოფილიყვნენ, რადგან ეს ხალხი საუკუნეების მანძილზე ცხოვრობდა ერთ ტერიტორიაზე, ლაპარაკობდნენ ერთ ენაზე და ჰქონდათ ერთი რელიგია.
მის სასიკეთოდ მეტყველებდა ადგილობრივი ხალხის მოგონებებიც, კერძოდ, ადგილობრივი მითი, რომელიც კოლონიზაციამდე არსებობდა და რომელიც კოლონიზაციის დროის ანთროპოლოგებმა ჩაიწერეს.
მითის მიხედვით, ბიჩვეზები გადასახლდნენ სამხრეთ-აღმოსავლეთ ეთიოპიიდან და სამხრეთ სომალიდან ჩრდილოეთში და რამდენიმე თაობის შემდეგ, ბაბიტოს შემოტევების გამო, გადასახლდნენ ჩრდილოეთიდან.
შესაძლებელია, რომ მთელი ქვეყნის მასშტაბით სამმა სხვადასხვა ეთნიკური ჯგუფის წარმომადგენლებმა იცხოვრონ ერთ ადგილზე, თუმცა ზოგჯერ კონკრეტულ გორაზე მხოლოდ ერთი ჯგუფის წარმომადგენლები ცხოვრობენ.
მას შემდეგ რაც გერმანია დამარცხდა პირველ მსოფლიო ომში, ერთა ლიგის თაოსნობით რუანდასა და მისი მეზობელი ბურუნდის მმართველობა ბელგიას ჩაბარდა და კოლონია რუანდა-ურუნდის სახელით გახდა ცნობილი.
თუმცა გერმანელების ბელგიელებით ჩანაცვლებამ თავისი ცვლილებები მაინც მოიტანა რუანდას საზოგადოებაში, რადგან მათ ჰუტუს წარმომადგენლებს საშუალება მისცეს ყავის მარცვალი გასაყიდად ბაზარზე გაეტანათ და ადგილობრივ მოხმარებაში აღარ დაეხარჯათ, რის შედეგადაც ჰუტუს ეკონომიკური მდგომარეობა საგრძნობლად გაუმჯობესდა.
ამ წყაროზე დაყრდნობით, ანთროპოლოგები ასკვნიან, რომ ბატუტსები, სწორედ, დევნილი ძმის შთამომავლები არიან, რომლებიც დაბრუნდნენ მიგრაციით რუანდის ტერიტორიაზე და გარკვეული წვლილიც შეიტანეს რუანდის ერთიან სახელმწიფოდ ჩამოყალიბებაში.
ხშირ შემთხვევაში სახელმწიფოც უმიზეზოდ აპატიმრებდა ჰუტუს ტომის წარმომადგენლებს, სწორედ ამ მიზეზით გაიქცა დაახლოებით ორი მილიონი ადამიანი საზღვარგარეთ, რადგან ისინი თავს დაცულად ვერ გრძნობდნენ.
სასამართლო ტრიბუნალი ჩამოაყალიბა, რომელიც თავის მხრივ სამ ნაწილად იყოფოდა: პირველი, რომელიც გენოციდს მოიცავდა, მეორე - ძალადობას განიხილავდა და მესამე - საერთაშორისო სამართალს.
50-იანების მეორე ნახევარში მიწების დეფიციტმა და საერთო დაძაბულობამ, რომელიც უკვე დიდი ხანია იყო ტუტსისა და ჰუტუს შორის თავის პიკს მიაღწია და ეთნიკურ-სამხედრო დაპირისპირებაში გადაიზარდა.
1959 და 1960 წელს განვითარებულმა პოლიტიკურმა მოვლენებმა და ჰუტუს მიერ ტუტსის ათასობით წარმომადგენლის მოკვლამ გამოიწვია ის, რომ ტუტსიმ გადასახლება დაიწყო მეზობელ ქვეყნებში.
მანამდე კი პრეზიდენტი კიბანდა და მისი ჰუტუს წარმომადგენელი პოლიტიკური მომხრეები სამხრეთ და დასავლეთ რუანდაში მუშაობდნენ, რათა მათი თანამოაზრეები ერთ ძალად შეეკრათ.
ჩრდილოელი ჰუტუს წარმომადგენლები, რომლებიც შედარებით მოწინავენი იყვნენ ტუტსის მონარქიის დროს კოლონიზაციის ეპოქაში დიდი როლს აღარ თამაშობდნენ კიბანდას მმართველობისას.
შესაძლოა, სწორედ, ამან გამოიწვია ის, რომ ამ ორ დაჯგუფებას შორის დაპირისპირება გაჩნდა, რომელმაც დროთა განმავლობაში სერიოზული სახე მიიღო, ბატუა კი ნელ-ნელა სრულიად უმნიშვნელო უმცირესობად იქცა, თავისი განსხვავებულობის გამო.
ჰუტუსა და ტუტსის დაპირისპირებამ, რომელიც სიძულვილში გადაიზარდა, შედეგად ჯერ რევოლუცია გამოიწვია, შემდგომ კი გენოციდი, რომლებსაც ათასობით ადამიანი შეეწირა.
ინტორი, ცეკვა,რომელიც საბრძოლო ცეკვისა და დოლზე დაკვრის სახეა, მოიცავს როგორც ჯგუფურ პერფორმანსს, ასევე საკუთარი უნარებისა და სიმამაცის ინდივიდუალურ დემონსტრაციას.
რუანდელები მხოლოდ მცირე რაოდენობის პროდუქტის შესყიდვით არიან დაკავებულნი, ისიც ისეთი პროდუქტის, რომლის სახლში მოყვანაც არ შეუძლიათ: ტანსაცმელი, საპონი და წამლები.
ნაშრომში , - ’’ აღნიშნული იყო, რომ რუანდელ ტომებსაც, ისევე როგორც დიდი ტბების რეგიონში მცხოვრებ სხვა ტომებს, ჰქონდათ ნამგალა უჯრედი, რომელიც ლაქტოზის აუტანლობას გულისხმობს.
მთავრობას რუანდის ტრადიციული ეკონომიკა, რომლის საყრდენს წარმოადგენდა სოფლის მეოურნეობა, გადაჰყავს ეკონომიკაზე, რომლის საფუძველს წარმოადგენს თამანედროვე ტექნოლოგიები, რაშიც დიდი წვლილი შეაქვს კიგალის მესნიერების, ტექნოლოგიესბა და მენეჯმენტის ინსტიტუტს.
თავდაპირველად ბატუტსელების ცხოვრების სტილი მათსავე ტრადიციებზე იყო დაფუძნებული, მაგრამ რუანდის მიწებზე ბაჰუტუს ტომთან გადმოსახლებისა და თანაცხოვრების შემდეგ მათ მოუწიათ თავიანთი კულტურის გაცხრილვა, რის შემდეგადაც რამდენიმე კულტურული მახასიათებელი დაკარგეს, დანარჩენი კი მაქსიმალურად მოარგეს ჰუტუს ტომის ტრადიციებს, რის საფუძველზეც საბოლოოდ რუანდის ამჟამინდელი სახელმწიფო ჩამოაყალიბეს.
რუანდის სახელმწიფოს ჩამოყალიბებაში გარკვეული როლი ითამაშეს ბატუას ტომის წარმომადგენლებმაც, მაგრამ ისინი გარიყულ ტომად მიიჩნეოდნენ, მათი რიცხობრივი სიმცირის გამო.
ტრადიციების მიხედვით, ბაფუმბირაში შრომის განაწილება შემდეგნაირად ხდებოდა: ტუტსი ცხოველებს უვლიდა, ბაჰუტუს წარმომადგენლები ფერმერები იყვნენ, ბატუას წარმომადგენლები კი მონადირეები.
თუმცა შრომის განაწილება ოდნავ უფრო კომპლექსური იყო, რადგან გვხვდებოდნენ ბაჰუტუს წარმომადგენლები, რომლებიც ცხოველებს უვლიდნენ და ტუტსის წარმომადგენლები, რომლებიც ფერმერები იყვნენ.
დამოუკიდებლობის შემდეგ წარმოქმნილმა ჰუტუს რეჟიმებმა ახალი რიტუალები შექმნეს 1959 წლის რევოლუციის აღსანიშნავად, რომელმაც მოიყვანა ისინი ხელისუფლებაში.
მას შემდეგ, რაც ტუტსის რეჟიმი მოვიდა ხელისუფლებაში 1994 წელს, აღმოიფხვრა წინა მთავრობების ცერემონიები და შეიქმნა ახალი ცერემონიები 1994 წლის გენოციდის აღსანიშნავად.
სამხედრო მმართველობა რუანდაში ოფიციალურად 1975 წელს დამთავრდა, მაგრამ ჰაბიარიმანამ და მისმა პოლიტიკურმა პარტიამ ერთპარტიული მმართველობის სისტემა შემოიღეს.
ახლიდან ძველისკენ რუანდას მმართველთა დინასტის ქრონოლოგიურმა დაწყობამ ანთროპოლოგები მეთხუთმეტე საუკუნემდე მიიყვანა და რუანდას სახელმწიფოს წარმოშობის თარიღადაც მეთხუთმეტე საუკუნეა მიჩნეული.
არსებობს მოსაზრებები რომ რუანდას დინასტია ბუნიოროსა და ბიჩვეზის სახემწიფოებსაც უკავშირდება, რადგან ეს სახელმწიფოებრივი ფორმირებები რუანდის შემოგარენში არსებობდა.
ცოლის ოჯახისთვისაცაა შესაძლებელი მასთან ახლოს ცხოვრება, მაგრამ ცოლ-ქმრის ნათესავებს მნიშვნელოვანი, სოციალურად განსაზღვრული, ურთიერთობა აქვთ ოჯახთან.
გერმანელებმა ჩათვალეს, რომ რუანდას ტუტსის სახით ეფექტიანი მმართველები ჰყავდა, ამიტომ მათ გადაწყვიტეს, რომ უკვე არსებული პოლიტიკური სტრუქტურა შეუცვლელად დაეტოვებინათ.
ღარიბებისა და მდიდრების ქოხები განსხვავდებოდა ზომით, ოთახების რაოდენობით, სახლის სიმაღლით, შიდა და გარე დეკორატიული გაფორმებით (სახლებს რთავდნენ დეკორირებული ფარებით, გადაჯვარედინებული შუბებითა და არტეფაქტებით) და ასევე საკურთხევლით, რომელიც წინაპრების კულტისადმი იყო მიძღვნილი, რაც გამოხატავდა პატივისცემას გარდაცვლილების მიმართ, რომლებიც ოჯახის სრულფასოვან წევრებად ითვლებოდნენ.
ბაფუმბირა — ბანტუს ხალხში შემავალი ეთნოსი, რომელიც სათავეს იღებს კოლონიზაციის წინარე რუანდას სამეფოში და მოიცავს თანამედროვე რუანდაში მცხოვრებ და კინიარუანდას ენაზე მოსაუბრე ხალხს კონგოსა და უგანდაში.
შერჩევის დროს აუცილებლად ითვალისწინებენ ოჯახის ქცევებს, მშობლების დამოკიდებულებას არა მხოლოდ ერთმანეთის მიმართ, არამედ მეზობლების მიმართაც, დისციპლინის დონესა და გავლენიანობას.
ტიპურ რუანდულ სახლს აგებდნენ კვიპაროსის ბოძებისგან, რომელთა ერთი ბოლო იყო მიწაში, ხოლო მეორე ბოლო ცენტრისკენ მიმართული ბამბუკით იკვრებოდა, რაც ქმნიდა სახლის შიდა ფენას, რომლის გარშემო მაგრდებოდა მცენარეული საფარი და თივა.
ტრადიციული რუანდული კოსმოლოგია საკუთარ თავში მოიცავდა ერთ მაღალ ღმერთს, რომელიც დაკავშირებული იყო დანარჩენი დაბალი მატერიის ღვთაებებთან, წინაპრებთან და მეფესთან.
პირველი ტიპის კრიტიკის მაგალითია, უოლტერ როდნის, მებრძოლი ნაციონალისტის, ნაშრომი, სადაც ის წერს, რომ რუანდას ტომები ერთმანეთისგან განსხვავდებოდნენ სოციალური მდგომარეობის, კვებისა და საცხოვრებელი პირობების გამო.
პირველი ფენოტიპური მოსაზრებები გაჩნდა კოლონიალიზმის ეპოქაში მიგრაციის თეორიის სახით, რომლის თანახმადაც ანთროპოლოგები მიიჩნევდნენ, რომ ჰუტუ და ტუტსი სხვადასხვა ხალხებია, რომელთა წინაპრებიც სხვადასხვა ადგილებიდან წამოვიდნენ და დასახლდნენ აფრიკის დიდი ტბების რეგიონში.
რუანდის ტრადიციულ ხელოვნებაში როლები მამაკაცებსა და ქალებს შორისაა განაწილებული, მამაკაცები ძირითადად ხეს ამუშავებენ და ქანდაკებებზე მუშაობენ, ხოლო ქალები კერამიკასა და დაწნილ კალათებზე.
ტალახისგან აგებული მრგვალი სახლები ერთმანეთთან კლანობრივად იყო დაკავშირებული, აფრიკის ბევრ ნაწილში მიღებული წესისსამებრ, რომელსაც ერთი მთავარი შესავლელი ჰქონდა.
2002 წლისათვის რუანდაში ურბანიზაციის დონემ 16%-ს მიაღწია, რის გამოც მთავრობამ დაიწყო მოსახლეობის მასობრივი გადასახლება სოფლებში, მიწის რეფორმა, სავაჭრო ცენტრების შექმნა სოფლებში და სასოფლო სამეურნეო დარგების სტიმულირება.
რუანდული სამრეწველო და სასოფლო-სამეურნეო ტექნოლოგიების განვითარება ჯერ კიდევ კოლონიზაციამდე დაიწყო, მაგრამ დიდი მოსავლების გადამუშავება-შენახვის შესაბამისი ტექნიკა და ადგილები არ ჰქონდათ.
ჰუტუს ქალებს მაღალი ფენობრივი სტატუსის ხაზგასასმელად ეკეთათ ლომის ან ლეოპარდის ტყავისგან დამზადებული ქამრები, ასევე ატარებდნენ ტრადიციული ორნამენტებით გაფორმებულ სამაჯურებსა და ბეჭდებს.
ქალაგებში მიგრაცია გამოიწვია სასოფლო სამეურნეო მექანიკური სისტემებისა და სამუშაო ადგილების ნაკლებობამ, ამიტომ მოსახლეობა იძულებული გახდა თავი ალტერნატიული საშუალებებით ერჩინა.
ქორწინება არის ყველაზე მნიშვნელოვანი საზოგადოებრივი ინსტიტუტი და საზოგადოების მხრივ არის ინტენსიური ზეწოლა ყველა ინდივიდზე, რათა იქორწინონ და ჰყავდეთ შვილები.
არქიტექტურული სტილის თვალსაზრისით, სისადით, ავეჯითა და სილამაზით ყველაზე მეტად გამოირჩეოდა ტუტსის სახლები, რადგან ტუტსის ტომი მსხვილფეხა რქოსანი პირიტყვით იყო მდიდარი.
ასევე ურბანიზაციას ხელი შეუწყო მოსახლეობის სწრაფმა ზრდამ, რომელიც რიგი პრობლემების გამომწვევი გახდა ეკონომიკაში, ინფრასტრუქტურის განუვითარებლობის გამო.
1997 წელს დაიწყო მუშაობა კომპანია -ში, სადაც გახდა 1998 წელს გამოსული ცნობილი თამაშის 2-ის ერთ-ერთი მთავარი შემქმნელი, ხოლო შემდეგ მუშაობდა მის გაგრძელებაზე.
მიუხედავად იმისა, რომ ჰასიდები არ აღიარებენ და ცნობენ უამრავ „დადგენილებას“, აგრეთვე დიდად არ არინ დაინტერესებულნი თანამედროვე ცხოვრებით და უკენასკნელ დეკადებში განვითარებული მოვლენებით, ისინი მაინც კარგად არიან ადაპტირებულები თანამედროვე მსოფილოსთან, ერთგულები არიან თავიანთი მიმდინარეობის მიმართ და ასე გრძელდება ეს ყველაფერი თაობიდან თაობაში.
მათი სკოლის ძირითადი დებულების მიხედვით მამაკაცები ძირითადად სწავლობენ ბიზნესს ან სხვა კომერციულ საქმიანობებს, აგრეთვე არის ხოლმე შემთხვევები, როდესაც ისინი მხოლოდ საოჯახო ბიზნესში არიან ჩართულები.
მოკლედ რომ ითქვას ჰასიდები არჩევენ, რომ იყვნენ ან თვითდასაქმებულები, ან იმუშაონ ორთოდოქს ებრაელებისათვის, რომლებსაც მათთვის მოსაწონი რელიგიური ღირებულებები გააჩნიათ.
ზემოთ ჩამოთვლილი ფაქტების შედეგები დღესდღეობით ისაა, რომ მიუხედავად ჰასიდთა მცირე რაოდენობისა, მათი საწარმოები, ბიზნესები და ორგანიზაციები საკმაოდ კარგად ვითარდება და იზრდება, რაც თავის მხრივ ხაზს უსვავს ჰასიდ ებრაელთა პროფესიონალიზმსა და ნიჭს.
არის ასეთი ტრადიცია, რომ ხანდაან არ არის აუცილებელი მხოლოდ ერთი სექტის წარმომადგენლები დაქორწინდენენ ერთამნეთზე, შესაძლოა სხვადასხვა სექტის წარმომადგენლებმაც იქორწინონ და ამით დაახლოვდნენ სექტები, ერთმანეთის იდეოლოგიები გაიზიარონ.
ჰასიდები არიან ზერელიგიური ებრაელები, რომლებიც დეტალურად და ზედმიწევნით იცავენ ორთოდოქსალურ კანონთა მიმდინარეობას, მაგრამ გამოყოფლები არიან ორთოდოქსალური ებრაელების ძირითადი ნაწილისაგან.
ჰასიდური მოძრაობა საფუძვლებს იღებს მეცხრამეტე საუკუნის პირველი ნახევრის აღმოსავლეთ ევროპაში, როგორც პოპულისტური ცვლილება იმდროინდელი რაბინული ხელმძღვანელობის ზოგადი მახასიათებლებისა და ქმედებების წინააღმდეგ.
ჰასიდების დასახლებები 1940-იან და 1950-იანი წლების ამერიკაში იმით გამოირჩეოდა, რომ ისინი მანამდე თითქმის არც კი იყვნენ ჩასულები ამერიკის ტერიტორიაზე.
ჰასიდური მიმდინარეობა წარმოიშვა მეთვრამეტე საუკუნეში რუმინეთ-პოლონეთის საზღვარზე - გალიციაში და ასევე მეორე კერა იყო ვოლნიის რეგიონი უკრაინაში.
მიმდევართა რიცხვი თავიდანვე სწრაფად იზრდებოდა და იმ პერიოდიდან მოყოლებული დღემდე ჰასიდური დაწესებულებები და ორგანიზაციები ყოველთვის ავტონომიური და ებრაელ ხალხთან დაკავშირებული იყო.
როცა კოპალა ქაჯთა მეფემ ბუქრამ ზღვის მორევში შეიტყუა და დაატყვევა, ერთი წლის თავზე მორიგემ ღვთისშვილებს უბრძანა, კოპალა გამოიხსენითო.
თერგვაულმა ღვთის კარი მიატოვა, ქაჯეთს გაეშურა, ქაჯთა ბაზარზე ნახა ერთი ღვთის ნასახი, ქაჯებს დაეჭირათ და სახედარივით ზედ ასხდებოდნენ.
თერგვაულმა მის მოახლოებაზე ჰაერში ოქროქსოვილი გაშალა, გააჩერა, ზედ შედგა, ასლიტრიანი იარაღი გააშიშვლა, ცეცხლოვანი ისრები სტყორცნა ქაჯებს, სივრცეს ცეცხლი გაუჩინა.
თერგვაული, თერგაული — ღვთისშვილი, „თეთრი მთის ქორი“, კისტნელი ჰეროსი, ერთ-ერთი უძველესი მითოსური სახე ფშავ-ხევსურულ მითოლოგიაში, მყინვარწვერთან ზედწოდებით დაკავშირებული გმირი, ქართული თეოგონიის გამოკვეთილი სახე, ღმერთ მორიგეს ნასახი , კოპალას და ბაადურის თანამებრძოლი, დევთა და ქაჯთა მტერი.
დარგის სპეციალისტები სწორად მიიჩნევენ თერგვაულის სახელის ეტიმოლოგიური ძირის ძიებას უძველეს ქართულ ონომასტიკაში: თარგამოსი ქართველთა მითური წინაპარია და თერგი — ჩვენი მდინარე.
იგი მხოლოდ ერთხელ მოიხსენიება მემატიანე იესე ბარათაშვილთან, როდესაც ის აღწერს 1777 წლის ქსნის ერისთავის გიორგის აჯანყებას, რომლის მოხედვითაც აჯანყებულმა ერისთავმა გაამაგრა ახალგორის, წირქოლის, მონასტრის, ფოხალას, სიათას, ბეხჩოს ციხეები.
მიუხედავად ქორწინების შედეგად კეისართან დამყარებული კავშირისა, ფილიპუსს კეისრისა და პომპეუსის სამოქალაქო ომში მისი მხარე არ დაუკავებია და სენატის მიერ არც ანტიკეისრული კანონმდებლობის მიღებას აღდგომია წინ.
რადგანაც ამ საყვედურნარევი ჟესტისგან საშიშროება იგრძნო, მან კეისარს სთხოვა ნება დაერთო არ ჩარეულიყო ომში და მისი მსვლელობისას იტალიაში დარჩენილიყო.
როდესაც მისის გერი ოქტავიუსი კეისრის მემკვიდრედ გამოცხადდა, ფილიპუსმა სცადა მისთვის მემკვიდრეობის მიღება გადაეთქმევინებინა, რადგანაც მარკუს ანტონიუსისაგან მომდინარე საფრთხის ეშინოდა.
მიუხედავად იმისა, რომ იგი ანტონიუსს დაუპირისპირდა, ფილიპუსი იმ დელეგაციაში იყო, რომელიც მასთან მოსალაპარაკებლად მუტინაში გაიგზავნა, რის შემდეგაც უკან დაბრუნდა და ანტონიუსის მოთხოვნები სენატს გააცნო.
43 წლის აგვისტო/სექტემბერში გარდაიცვალა და ოვიდიუსის მიხედვით, ფილიპუსი კიდევ ერთხელ დაქორწინდა ატიას ერთ-ერთ დაზე, თუმცა რონალდ საიმის მიხედვით, ფილიპუსი, რომელიც ატიას დაზე დაქორწინდა, რეალურად, მისი ვაჟი იყო, ძვ.
გუარამის მემკვიდრე, მეორე ხელმძღვანელი ერისმთავარი სტეფანოზ , თავისი პოლიტიკით რეორიენტირებულ იქნა სპარსეთზე, დაყოფილი ქართლის შეერთების სურვილით, მაგრამ მას ეს სიცოცხლის ფასად დაუჯდა, როდესაც ბიზანტიის იმპერატორი ჰერაკლე თავს დაესხა თბილისს 626 წელს.
ჰერაკლემ უფლებებში აღადგინა უფრო პრო-ბიზანტიური ხოსროიდების სახლი, რომელიც, მიუხედავად ამისა, იძულებულ იქნა ეღიარებინა ომაიანთა ხალიფას სუზერენიტეტი 640-ან წლებში, მაგრამ წარუმატებლად აღდგა არაბული ჰეგემონიის წინააღმდეგ 680-ან წლებში.
ქართლის საერისმთავროზე უფლებების ჩამორთმევის შემდეგ, ხოსროიდები გადაიხვეწნენ თავის სამფლობელოში, კახეთში, სანამ საგვარეულო არსებობას შეწყვეტდა საუკუნის დასაწყისში.
არაბები, პირველ რიგში, შეშფოთებულნი ქალაქების და სავაჭრო გზების კონტროლის შენარჩუნებით, წაართვეს მას თბილისი, სადაც 730-ან წლებში დანიშნულ იქნა მუსლიმი ამირა.
იბერიული დინასტია იმყოფებოდა უფლისციხეში, საიდანაც ახორციელებდა მხოლოდ შეზღუდულ ძალაუფლებას ადგილობრივ ქართველ საბატონოებზე, რომლებიც, გამაგრებულნი თავიანთ მთის ციხესიმაგრეებში, შეინარჩუნეს გარკვეული ხარისხის თავისუფლება არაბებისგან.
ამ წელს მოხდა აჯანყებული ქართველი დიდებულების სისხლიანი დევნა, ორგანიზებული კავკასიის არაბი მეფისნაცვლის , ხუზაიმა იბნ ჰაზიმ ატ-ტამიმის მიერ
როდესაც, 580 წელს, გარდაიცვალა ერთიანი იბერიის მეფე ბაკურ , სპარსეთის სასანიდურ ხელისუფლებას, ჰორმიზდ -ის მეფობის დროს მიეცა შესაძლებლობა გაეუქმებინა მონარქია იბერიაში.
იბერიელ დიდგვაროვნებს ამ ცვლილებისთვის წინააღმდეგობა არ გაუწევიათ, და სამეფო სახლის მემკვიდრეები გადაიხვეწნენ თავისსავე მაღალმთიან ფორტიფიკაციულ სამფლობელოებში – ხოსროიდების მთავარი შტო კახეთში, ხოლო უმცროსი შტო, გუარამიდები, კლარჯეთსა და ჯავახეთში.
თუმცა, პირდაპირმა სპარსულმა კონტროლმა გამოიწვია მძიმე გადასახადები და ზოროასტრიზმის გავრცელება, ენერგიული ხელშეწყობით, უპირატესად ქრისტიანულ ქვეყნებში.
ამიტომ, 582 წელს აღმოსავლეთ რომის იმპერიის იმპერატორმა მავრიკიოსმა დაიწყო სამხედრო კამპანია სპარსეთის წინააღმდეგ, იბერიელმა დიდგვაროვნებმა მიმართეს მას მონარქიის აღდგენის თხოვნით.
მიუხედავად ამისა, გუარამი არ იქნა კორონირებული როგორც მეფე, მაგრამ აღიარებულ იქნა ხელმძღვანელ ერისმთავრად და მიენიჭა კურაპალატის აღმოსავლეთ რომაული ტიტული.
591 წლის ბიზანტიურ-სასანიდური ხელშეკრულების მიხედვით დასტურდება შეთანხმება, მაგრამ იბერია, როგორც თბილისის ნაწილი დარჩა დაყოფილი რომაული და სასანიდური დომინირების ქვეშ.
ამგვარად, საერისმთავროს ჩამოყალიბებამ გამოიწვია დინასტიური აღზევება იბერიაში და წარმოადგენდა კომპრომისულ გამოსავალს კავკასიის კონტროლისთვის, ბიზანტიურ-სასანიდური დაპირისპირების პირობებში.
ქართლის ერისმთავრები, როგორც მთავარი ადგილობრივი პოლიტიკური ხელისუფლება, უნდა ყოფილიყვნენ დამტკიცებული და სანქცირებული კონსტანტინეპოლის კარის მხრიდან.
თუმცა, შუასაუკუნეების ქართული ქრონიკები ნათლად გვაჩვენებენ, რომ ეს ერისთავები, მიუხედავად დიდებულების მხრიდან ლოიალობისა, შეზღუდული უფლებებით სარგებლობდნენ, რამდენადაც „მათ არ შეეძლოთ განედევნათ ქართლის ერისმთავრები თავიანთი საერისმთავროდან იმიტომ, რომ მათ გააჩნდათ სიგელები დიდი მეფის და იმპერატორისგან, მათი ერისმთავრობის დამადასტურებელი“.
588 წელს ხოსროიანთა უმცროსი შტოს, გუარამიდების წარმომადგენელი, გუარამი პირველი ქართველი „კურაპალატი“ გახდა-მიიღო რა ეს ტიტული ბიზანტიის იმპერატორ მავრიკიოსისგან.
საერისმთავროს საზღვრები არ იყო სტაბილური, რამდენადაც ქართლის ხელმძღვანელი ერისმთავრები, მეზობელ სახელმწიფოებთან გაუთავებელ ომებში იყვნენ ჩართული და თითქმის მთელი ამ პერიოდის მანძილზე წინააღმდეგობას უწევდნენ სპარსელებს, ბიზანტიელებს, ხაზარებს, არაბებს და სხვადასხვა კავკასიელ მმართველებს.
გუარამიდების გაუჩინარებამ და ხოსროიდების თითქმის სრულმა გაქრობამ, მათ ენერგიულ ნათესავებს ბაგრატიონთა საგვარეულოდან საშუალება მისცა აშოტ -ის სახით, დაეტოვებინათ თავიანთი მემკვიდრეობა ქართლის ზოგიერთ ნაწილში.
888 წელს ბაგრატიონი ადარნასე , გამარჯვებული გრძელ დინასტიურ ბრძოლაში, შეძლო აღედგინა ქართული სამეფო ხელისუფლება, მიიღო რა საქართველოს მეფის ტიტული.
საერისმთავროს მმართველობის პერიოდი იყო კულმინაციური საქართველოს ისტორიაში; ამ დროს მოხდა ქართული ქრისტიანული ეკლესიის საბოლოო ჩამოყალიბება, ლიტერატურული ტრადიციის პირველი აყვავება მშობლიურ ენაზე, ქართველ ბაგრატიონთა საგვარეულოს აღზევება, სხვადასხვა ფეოდალური ანკლავების, რომლებიც საუკუნის დასაწყისისთვის უნდა გაერთიანებულიყვნენ საქართველოს სამეფოში, კულტურული და პოლიტიკური გაერთიანების დასაწყისი.
ქართლის საერისმთავროსთვის თავისი მფარველობის შეთავაზებით, ბიზანტიის იმპერატორები ცდილობდნენ შეეზღუდათ სასანიდური, და შემდეგ ისლამური გავლენა კავკასიაში, მაგრამ ქართლის ერისმთავრები არ იყვნენ მუდამ თანმიმდევრული მათი პრო-ბიზანტიური ხაზის და პოლიტიკური მოსაზრებების მიზანშეწონილობიდან გამომდინარე ხანდახან ცნობდნენ მოწინააღმდეგე რეგიონალური იმპერიების პროტექტორატს.
ტაციტუსის მიხედვით , ამ უკანასკნელს, სასამართლომ მოწამვლის ბრალდება ვერ დაუმტკიცა, თუმცა სხვა ბრალდებებმა, რომლებიც ღალატს ეხებოდა, როგორც ჩანს იგი ჩიხში შეიყვანეს და პიზონმა თავი მოიკლა.
რომის პირველი იმპერატორი ყოველთვის მფარველობდა თავისი დის შვილიშვილს და იმედოვნებდა, რომ იგი შეცვლიდა ტიბერიუსს, რომელიც ავგუსტუსმა იშვილა და თავის მემკვიდრედ და შემცვლელადაც აქცია.
ავგუსტუსმა აიძულა თავისი გერი, ტიბერიუსი, წერტილი დაესვა თავისი ბედნიერი პირველი ქორწინებისათვის ვიფსანია აგრიპინასთან და დაქორწინებულიყო იულია უფროსზე.
იგი ტიბერიუსის საიმპერატორო სასამართლოს პოლიტიკაში აღმოჩნდა ჩათრეული და იქცა თავისი შვილების, როგორც ტიბერიუსის შემცვლელების ადვოკატად და გამოვიდა ამ უკანასკნელის ბუნებრივი შვილისა და შვილიშვილის, როგორც იმპერატორის მემკვიდრეების წინააღმდეგ.
თავისი მშობლების ქორწინებიდან, აგრიპინას ოთხი დედმამიშვილი ჰყავდა: და — იულია უფროსი და სამი ძმა — გაიუს კეისარი, ლუციუს კეისარი და აგრიპა პოსტუმუსი.
გერმანიკუსი, სამომავლოდ, იმპერატორობის კანდიდატად განიხილებოდა, ამდენად, მას გერმანიასა და გალიაში წარმატებული სამხედრო კამპანიებით სახელი უნდა მოეხვეჭა.
იგი მოხვდა რომის სენატორთა ჯგუფში, რომელიც პრეტორიანელთა გვარდიის ცუდი სახელის მქონე პრეფექტის, ლუციუს ელიუს სეიანუსის მზარდ ძალაუფლებას აღუდგა წინ.
26 წელს აგრიპინამ სთხოვა უფლება მიეცა დაქორწინებულიყო რომაელ სენატორზე, გაიუს ასინიუს გალუს სალონიუსზე, თუმცა იმპერატორმა ნება არ დართო იმ პოლიტიკური მნიშვნელობის გამო, რაც ამ ქორწინებას შეიძლება ჰქონოდა.
იმპერატორის ბრძანებით, აგრიპინა კამპანიის სანაპიროსთან, ტირენიის ზღვაში მდებარე კუნძულ პანდატარიაზე გადაასახლეს, სწორედ იმ კუნძულზე, რომელზეც დედამისი იყო გაძევებული.
ვიფსანია აგრიპინა მეორედ სენატორსა და კონსულზე, გაიუს ასინიუს გალუს სალონინუსზე დაქორწინდა, მას შემდეგ, რაც ტიბერიუსი იძულებული გახდა გაყროდა მას და დაქორწინებულიყო იულია უფროსზე.
სავარაუდოდ, აგრიპას სხვა შვილებიც ჰყავდა თავისი მეორე ქორწინებიდან ავგუსტუსის დისშვილის, კლავდია მარცელა უფროსისაგან, რომელთაგან ზოგიერთი ვერ გადარჩა.
თავისი ოჯახის ერთგულების მტკიცებულებად, კალიგულამ მოამზადა ყველაზე სახელგანთქმული ჯარისკაცები, რათა ეზრუნათ დედისა და ორი ძმის ურნებზე, რომლებიც რომის ქუჩებში შუადღისას, ყველაზე გადატვირთულ პერიოდში ჩაატარეს და ავგუსტუსის მავზოლეუმში წაასვენეს.
აგრიპინა იყო რომაელი სახელმწიფო მოღვაწისა და იმპერატორ ავგუსტუსის მეგობრის, მარკუს ვიფსანიუს აგრიპასა და იულია უფროსის მეორე ქალიშვილი და მეოთხე შვილი.
ვიფსანია აგრიპინა, უმეტესად ცნობილია, როგორც აგრიპინა უფროსი — წარჩინებული რომაელი ქალბატონი, იმპერატორ ავგუსტუსის შვილიშვილი, რომაელი სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწის, გერმანიკუსის ცოლი, კალიგულას დედა და ნერონის ბებია დედის მხრიდან.
14 წელს, ავგუსტუსის გარდაცვალებამდე რამდენიმე თვით ადრე, იმპერატორმა აგრიპინას გაუგზავნა წერილი, რომელშიც იხსენიებს ბავშვს, რომელიც მომავალი იმპერატორი კალიგულა უნდა იყოს, რადგანაც იმ დროისათვის არც ერთ სხვა ბავშვს ეს სახელი არ ჰქონია.
სვეტონიუსის მიხედვით, როგორც საიმპერატორო ოჯახის წევრისგან, აგრიპინასგან მოელოდნენ, რომ ეჩვენებინა ზომიერება, უმანკოება და ოჯახური მყუდროება, რომაელი ქალის ყველა ტრადიციული ღირსება.
ახალმა იმპერატორმა დედის პატივსაცემად ბრინჯაოს მონეტაც მოაჭრევინა, რომლის ავრსზეც გამოსახულია აგრიპინას ბიუსტის მარჯვენა პროფილი, რევერსზე კი — დახურული ეტლი.
უძველესი ბიჭი 1.60 მეტრამდე გაიზარდა და თუ იგი არ დაიღუპებოდა უბედური შემთხვევის გამო, სავარაუდოდ , იგი 1, 80 მეტრამდე გაიზრდებოდა.
მეცნიერები მიჩვეულნი იყვნენ, რომ უძველესი ადამიანების ჩონჩხები, როგორც წესი , მოკლე ზომის იყო, აქ კიდე უძველესი ადამიანის ჩონჩხი, რომელიც 1,6 მილიონი წლის წინ ცხოვრობდა და თავისი ვიზუალური აღნაგობით და უფრო კონკრეტულად - თავისი სიმაღლით თანამედროვე ადამიანის ზომას გაუთანაბრდა.
ს“ ცერვიკალურ, მალის ყელზე დაყრდონბით, რომელიც იყო უფრო წვრილი შემდგომში არსებულ ადამინაებთან შედარებით, ითვლებოდა რომ ჰომო ერგასტერს ჰქონდა შეზღუდული ფიზიკური უნარები, რომლითან დაარეგულირებდა სუნთქვასა და ხმების გამოცემას.
მიუხედავად იმისა, რომ არ არის დადასტურებული დმანისში აღმოჩენილი ნამარხების ჰომო ერგასტუსუობა, ის მაინც უფრო ძველია ვიდრე „ “, რითაც შეგვიძლია ვივარაუდოთ, რომ ისინი მონათესავეები იყვნენ.
ერთი მხრივ,ნათქვამიარომ შიმპანზეები,და მეორე მხრივ,ახლო ნათესავები მოძველებული ტიპებისა,რომლებიც აჩვენებს ყველაზე მკაფიო და საყრდენ ქცევებს.
იმ შემთხვევებშიც ,თუ ყველაზე ეკონომიკური ჰიპოთეზა,გეომეტრიული მსგავსება,ეს ყოველივე არის ვარაუდი,მოძველებულ ნიმუშებსა და გაზომვად სუბიექტებს შორის .
ზემოთ ნათქვამიდან გამომდინარე,არსებობს სპეციალური გამოთვლა და ამის გათვალისწინებით,-ს მოდელი უნდა იყოს პროპორციული ძალის მასის 2/3. / ) სადაც არის მოდელი,ხოლო არის გაზომვადი სუბიექტი,ხოლო არის მასობრივი საერთ სხეულის მასა.
არქეოლოგიური მონაცემები, რომლებიც მიღებულნი იყვნენ საქართველოში, ადრეულ 90 - იან წლებში, უპასუხეს სადავო კითხვას, თუ სად გავრცელდნენ -ები , დატოვეს აფრიკის ტერიტორია, თუ არა.
ისინი ფიქრობენ, რომ დმანისის ჰომინიდი მიეკუთვნება ადრეულ არჰანტროპებს, რომლებმაც დატოვეს აფრიკა და გადავიდნენ აზიაში და ,შესაძლებელია, ევროპაში.
ზოგი ფიქრობს, რომ ჰომო ერგასტერი არის ჰომო ერექტუსის სახეობა, სწორედ ამიტომ ჰქვია აფრიკული ჰომო ერექტუსი, ისინი ფიქრობენ, რომ ჰომო ერგასტერი გადავიდა აფრიკიდან ევრაზიაში და გახდა განსხვავებული სახეობა, ისინი აძლევენ გარკვეულ განმარტებებს: “ ” , ხოლო აზიელ სახეობას „ ” .
მიუხედავად ბევრი მსგავსებისა და განსხვავებისა მეცნიერები მაინც 2 ნაწილად იყოფიან, პირველი: ჰომო ერგასტერი და ერექტუსი ერთი და იგივე სახეობებია, მეორე: ერექტუსი მართლაც აზიის მკაფიო ჯიში იყო, ხოლო ერგასტერი აფრიკის.
ჰომო ერგასტერის განმარტებას მივყავართ ჰომო ერექტუსამდე, განსხვავებით ტაქსონომიური საკითხებისგან, რომლის მიხედვითაც ეს ორი სახეობა უფრო მეტად არის განსხვავებული წარმომავლობის, ვიდრე ერთნაირის და წარმოადგენენ სხვადასხვა მოდგმას.
ზოგიერთი პალეოანთროპოლოგისტი განიხილავს, რომ ჰომო ერგასტერი და ჰომო ერექტუსი არის მსგავსი სახეობა და სწორედ ამიტომ ჰქვია აფრიკული ჰომო ერექტუსი, სხვები მიიჩნევენ რომ, ჰომო ერგასტერი არის ჰომო ერექტუსის პირდაპირი წინაპარი, რომელიც შემდეგ პერიოდში აფრიკიდან გადავიდა ევრაზიაში და გადაიქცა განსხვავებულ სახეობად.
მიუხედავად ამისა, ზოგიერთი მაინც იზიარებს აზრს, იმის შესახებ, რომ ეს არის სპეციფიკური ეპითეტი და არ არსებობს განსხვავება ერგასტერსა და ერექტუსს შორის.
დღესდღეობით უამრავი ექსპერიმენტი ტარდება ადამიანთა სიარული შესასწავლად,ამ დროს უამრავ სიახლე იჩენს თავს , და ცდილობენ მათ ამოხსნას და დეტალების ერთმანეთთან დაკავშირებას,რაც შეეხება ექსპერიმენტს ადამიანთა სიარულის თაობაზე,უნდა აღინიშნოს,რომ უამრავი ექსპერიმენტი ჩატარდა ადამიანის ბიპედალურ სიარულს განსხვავებულ სიჩქარეში.