polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
უნივერსიტეტს ასევე აქვს გამომცემლობა, სადაც სამეცნიერო ნაშრომები, სხვადასხვა ლიტერატურა და გაზეთი „ბაქოს უნივერსიტეტი“ გამოიცემა, რომელიც აღწერს სტუდენტის ცხოვრებასა და უნივერსიტეტის სასწავლო საქმიანობას.
1919 წლის 1 სექტემბერს აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის პარლამენტის სხდომაზე მიღებული იქნა კანონი ბაქოში სახელმწიფო უნივერსიტეტის შექმნის თაობაზე — ახალი სასწავლო დაწესებულება შეიქმნა ევროპისა და აზიის კვეთაზე.
უნივერსიტეტის დაქვემდებარებაში შედის აგრეთვე გამოყენებითი მათემატიკის და ფიზიკური პრობლემების სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტები, საგამოფენო ცენტრი, 5 მუზეუმი, ბიბლიოთეკა და გამომცემლობა.
უნივერსიტეტში 121 კათედრაა, მათ შორის საბუნებისმეტყველო და ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა, 37 სამეცნიერო-კვლევითი და სამეცნიერო ლაბორატორია და სხვა.
1959 წელს პირველმა მდივანმა ნიკიტა ხრუშჩოვმა მოუხსნა მაია პლისეცკაიას საზღვარგარეთ გასვლის აკრძალვა და მას „არა მხოლოდ საბჭოთა კავშირის საუკეთესო, არამედ მსოფლიოს საუკეთესო ბალერინა“ უწოდა.
1990 წლამდე დიდი თეატრის მოცეკვავის რანგში წარმოჩენილმა მისმა ცეკვის ოსტატობამ შეცვალა ბალეტის სამყარო, დააწესა რა ბალერინებისთვის მაღალი სტანდარტები როგორც ტექნიკური შესრულების თვალსაზრისით, ასევე დრამატული წარმოდგენის მხრივ.
სოლისტის რანგში პლისეცკაიამ შექმნა მთელი რიგი წამყვანი როლებისა, მათ შორის მოისეევის სპარტაკი , გრიგოროვიჩის ქვის ყვავილი , ავრორა გრიგორევიჩის უძინარ მზეთუნახავში , სპეციალურად მისთვის დაწერილი ალბერტო ალონსოს კარმენ-სიუიტა და მორის ბეჟარის აისიდორა.
მაია პლისეცკაია (; დ. 20 ნოემბერი, 1925, მოსკოვი, სსრკ — გ. 2 მაისი, 2015, მიუნხენი, გერმანია) — საბჭოთა და რუსული ბალეტის მოცეკვავე, ქორეოგრაფი, ბალეტმეისტერი, მსახიობი და მესერ-პლისეცკის თეატრალური დინასტიის წარმომადგენელი; აღიარებულია საუკუნის ერთ-ერთი საუკეთესო ბალერინად.
იგი საბჭოთა პერიოდში მოღვაწეობდა სხვა ცნობილ რუს ბალერინასთან, გალინა ულანოვასთან ერთად და ამ უკანსკნელის სცენიდან წასვლის შემდეგ მოიპოვა დიდი თეატრის პრიმა-ბალერინას ტიტული.
ტერილის უფროსი მოჯამაგირე სტივი ცდილობს აკოცოს პატრისიას, ჯეიმზი კი ამასობაში ურთიერთობამს გააბამს ჯული მარაგონთან, რომელსაც ეკუთვნის ტერილებსა და ჰენესებს შორის სადავო წყლით მდიდარი მიწები.
2011 წელს დისკვალიიკაციის ვადის გასვლის შემდეგ ჯაკობია სამშობლოში, კლუბ ცხინვალში გამოჩნდა მურთაზ შელიას ხელმძღვანელობით, ათი შეხვედრა ჩაატარა და გუნდს ორი გატანილი გოლით შეეწია.
ამავე პერიოდში მეტალისტის ბოლო ათწლეულის საუკეთესო თავდამსხმელად აღიარეს, რის შემდეგადაც უკრაინიდან, უჟგოროდის ჰოვერლა-ზაკარპატიედან მოუვიდა მოწვევა, რომელიც პირველი ლიგაში ასპარეზობდა და მიზნად პრემიერლიგაში აღზევება ჰქონდა გადაწყვეტილი.
ჯაკობიამ წინადადება მიიღო და ბრწყინვალედაც მოერგო გუნდს, სეზონის პირველ ნახევარში მან გუნდში 17 თამაში ჩაატარა და 7 გოლი გაიტანა, ხოლო ჰოვერლამ სეზონის პირველი ნახევარი ცხრილის სათავეში დაასრულა.
2011-2012 წლების სეზონი ჰოვერლამ პირველ ადგილზე ჩაამთავრა და პრემიერლიგის საგზური მოიპოვა, მაგრამ ჯაკობიამ გუნდში დარჩენა ტრავმის გამო ვერ მოახერხა და აქტიური საეხბურთო კარიერაც დაასრულა.
სიტუაცია ნელ-ნელა დალაგდა, ლაშამ გოლების გატანასაც უხშირა და მოულოდნელად დიდ სკანდალში გაეხვა — ფეხბურთელი დოპინგტესტზე ჩავარდა და ნახევარწლიანი დისკვალიფიკაცია გამოუწერეს.
უკრაინული მედიის ცნობით, ლაშამ აღიარა, რომ საქართველოში ყოფნისას, ღვინოში ნარკოტიკული ნივთიერება მეტადონი გააზავა და ეს თურმე სტრესის მოსახსნელად გააკეთა.
ქართველმა ფორვარდა 18 მატჩი ჩაატარა და 14 გოლი გაიტანა, რაც მშვენიერი შედეგი იყო თუმცა სტანდარტმა მისი დაბრუნება არ ისურვა და ლაშამ სეზონის მეორე ნახევარში ასევე რანგით დაბალ კლუბ ლიეჟში გააგრძელა კარიერა.
2003 წლის ზამთარში ლაშა საქართველოში, დინამოში დაბრუნდა, სადაც ძირითად შემადგენლობაში მოხვედრას ვერ ახერხებდა და საფეხბურთო კლუბ თბილისში გადავიდა განათხოვრების წესით, მიუხედავად იმისა, რომ კარგად თავის წარმოჩენა ვერც აქ შეძლო, მეტნაკლებად ჰქონდა სათამაშო პრაქტიკა და ფორმასაც ნელ-ნელა იღდგენდა.
სეზონის დასრულების შემდეგ იანინამ ერთ-ერთი საკონტროლო თამაში ოდესის ჩერნომორეცის წინააღმდეგ ჩაატარა, სადაც ჯაკობია ხარკოვის მეტალისტის მთავარმა მწვრთნელმა გენადი ლიტოვჩენკომ შეამჩნია და ხარკოვში გადასვლა შესთავაზა, ჯაკობია დათანხმდა.
ჯაკობიამ საფეხბურთო ანაბანა სპორტულ სკოლა მაისში ისწავლა, სადაც საქართველოს 16 წლამდე ფეხბურთელთა გუნდის მთავარმა მწვრთნელმა რევაზ გაგუამ შეამჩნია და გუნდში აიყვანა.
მაშინდელ გუნდში ბევრი ისეთი ფეხბურთელი თამაშობდა, რომელთაც დიდ მომავალს უწინასწარმეტყველებდნენ, მაგრამ მათ შორის ყველაზე გამორჩეული ლაშა ჯაკობია იყო.
მისმა ჰეთ-თრიკმა საქართველოს ნაკრებს ქულა მოუტანა, ბულგარეთთან დაპირისპირებაში კი, რომელიც გაგუას გუნდის გამარჯვებით, ანგარიშით 4:0 დასრულდა, ჯაკობიამ ერთი ბურთი შეაგდო.
2008 წლის დასაწყისში ლაშას ძველი ნაცნობისგან როჟე ანგოტესგან მოუვიდა შეთავაზება, ფრანგულ ნანტში გადასვლაზე, ჯაკობია დათანხმდა და თითქმის გაჩარხული ტრანსფერი მოულოდნელად ჩაიშალა — ჯაკობიამ ანგოტეს უარი უთხრა და უკრაინულ ვორსკლაში არჩია გადასვლა.
ახალ კლუბში ჯაკობიას საერთოდ არ მოუწია თამაშის ჩატარება და ფორმა დაკარგა, ლაშა საფეხბურთო კარიერის ნაადრევად დასრულებისგან ძველმა ნაცნობებმა იხსნეს — მისი სატრანსერო უფლებები მეტალისტმა გამოისყიდა და ჯაკობია კვლავ მარკოვიჩთან აღმოჩნდა, თუმცა სწორედ ამ დროს ლაშას პირად ცხოვრებაში რთული პერიოდი ჰქონდა, რამაც გარკვეული დაღი მის ასპარეზობასაც დაასვა და ძირითადში ადგილის მოპოვება ვეღარ მოახერხა.
გუნდში სიტუაციის არევას, როგორც კაპიტანი თავადვე მოერიდა და 2006 წელს განათხოვრების წესით კიევის არსენალში გადავიდა, სადაც მთავარი მწვრთნელი მისი ძველი ნაცნობი ალეკსანდრ ზავაროვი იყო.
ახალ გუნდში თავიდან ყველაფერი ნორმალურად დაიწყო თუმცა, გარკვეული პერიოდის ლაშას კლუბის ხელმძღვანელობასთან ურთიერთობა გაუფუჭდა და სეზონის ბოლოს მეტალისტში დაბრუნდა, თუმცა კონტრაქტის გაგრძელებაზე უარს ამბობდა და ძირითადში აღარ აყენებდნენ.
უკრაინაში ჯაკობიას თითქმის მეორე სუნთქვა გაეხსნა, ამ პერიოდში კლუბი უკრაინელმა ოლიგარქმა იაროსლავსკიმ იყიდა და გუნდში დიდი ინვესტიცია ჩადო.
მიუხედავად იმისა, რომ ლიტოვჩენკო მწვრთნელად დიდი ხანი არ დარჩენილა, მისი შემცვლელი ალეკსანდრ ზავაროვის ხელში ლაშამ უფრო მოუმატა და კლუბის ერთ-ერთი გამორჩეული ფეხბურთელი შეიქნა.
ზავაროვი მირონ მარკევიჩმა შეცვალა, ჯაკობია კვლავ პროგრესირებდა — გახდა გუნდის კაპიტანი, ორჯერ უეფა-ს ევროპა ლიგაზე ითამაშა და მერვედფინალში გავიდა.
2000 წელს, ლაშა ფრანგულ საფეხბურთო კლუბ პარი სენ ჟერმენში გადავიდა, სადაც ტრავმება არ მისცა შესაძლებლობების სრულად გამოვლენის საშუალება, ჯაკობიას პარიზულ გუნდში ერთი შეხვედრაც არ ჩაუტარებია, კლუბმა ერთი წლით ჯერ ბელგიურ ალსტში გაანათხოვრა, შემდეგი წელს კი ასევე ბელგიურ ლიეჟში, რასაც მცირე ხანი რუმინულ რაპიდში განათხოვრება მოყვა, თუმცა ტრავმის გამო ჯაკობიას თითქმის არ უთამაშია ამ ხნის განმავლობაში, რამაც საშინლად იმოქმედა მის საფეხბურთო განვითარებაზე.
ევროპის ჩემპიონატის ერთ-ერთ შეხვედრას ბულგარეთთან, ბელგიის ერთ-ერთ ყველაზე ტიტულოვან კლუბის, ქვეყნის რვაგზის ჩემპიონის და ევროპის თასების მფლობელთა თასის ფინალისტის, ლიეჟის სტანდარტის მაშინდელი პრეზიდენტი როჟე ანგოტე დაესწრო და ჯაკობიაც 1998 წელს, თვრამეტი წლის ასაკში სტანდარტში აღმოჩნდა.
მართალია, საქართველოს ნაკრებმა ჯგუფური ეტაპის ორივე შეხვედრა წააგო, მაგრამ ამომავალმა ვარსკვლავმა, სპეციალისტები გატანილი სამი გოლით კვლავ გააოცა.
აგრეთვე, აღნიშნავს, რომ ამ რეგიონში გავრცელებული იყო მრავალი საუკეთესო ჯიშის ცხენი, მოსახლეობა მისდევდა მრავალფეროვანი მარცვლეულისა და ხილის წარმოებას.
ბავშვობაშივე გამოირჩეოდა დიდი მათემატიკური ნიჭით, იყო საქართველოს ნორჩ მათემატიკოსთა გუნდის წევრი და წარმატებით გამოდიოდა მოსწავლეთა საკავშირო მათემატიკურ ოლიმპიადებზე.
1984 წლიდან 1991 წლამდე მუშაობდა ლომონოსოვის სახელობის მოსკოვის უნივერსიტეტში ზოგადი ტოპოლოგიის კათედრაზე, წამყვანი მეცნიერ-თანამშრომლის თანამდებობაზე.
საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადებისთანავე ალეკო ჩიგოგიძე ბრუნდება საქართველოში და მუშაობას აგრძელებს ანდრეა რაზმაძის სახელობის მათემატიკის ინსტიტუტში წამყვანი მეცნიერ-თანამშრომლის თანამდებობაზე.
წლების მანძილზე იყო სრული პროფესორი სასკაჩევანის უნივერსიტეტში , იყო მათემატიკურ მეცნიერებათა ფაკულტეტის დეკანი ჩრდილოეთ კაროლინის უნივერსიტეტში ხოლო სიცოცხლის ბოლო წლებში იყო სტატენ-აილენდის მეცნირებისა და ტექნოლოგიის კოლეჯის დეკანი.
გამოქვეყნებული აქვს 200–მდე სამეცნიერო ნაშრომი, მათ შორის წიგნები: „ნერვ–კუნთოვანი აპარატის შედარებითი ფიზიოლოგია“ , „მემბრანო–მიოფიბრილური ურთიერთობანი კუნთოვან ბოჭკოში“ , „ლიმბრული სისტემის ინტეგრაციული ფუნქცია“ , „მეხსიერების და ძილ–ღვიძილის ციკლის ნეიროფიზიოლოგია“.
საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ნერვ–კუნთოვანი აპარატის შედარებითი ფიზიოლოგიის საკითხები“, დაიცვა 1958 წელს; სადოქტორო დისერტაციის თემა — „მემბრანო–მიოფიბრილური ურთიერთობანი კუნთოვან ბოჭკოში“, დაიცვა 1964 წელს.
ჭილაშვილები დიდგვაროვანნი არ ყოფილან, მაგრამ დიდად შემოსავლიანი თანამდებობები ჰქონდათ სამემკვიდრეოთ და იმდენად გამდიდრდნენ, რომ მათი ვალი ბატონიშვილებსაც კი ემართად.
1782 წელს ვახტანგ ბატონიშვილის მიერ „არაგველ აზნაურიშვილის“ ბაბანა ჭილაშვილისათვის ბოძებულ სიგელში ნათქვამია: ეს ციხე–დარბაზი დიდ ფეოდალთა ციხე–დარბაზებთან შედარებით მცირეა, თუმცა შეიცავს ყველა დამახასიათებელ ელემენტს: გალავანს, კოშკებს, საცხოვრებელ სახლს, კარის ეკლესიას, სამეურნეო სადგომებს.
დუშეთში დგას დღემდე შემორჩენილი ვახტანგ ბატონიშვილის მოხელის გლახა ჭილაძის ციხე–დარბაზი, რომელსაც მილახვრიანთკარი ეწოდებოდა ჭილაშვილის თანამდებობის მიხედვით.
სამშენებლო წარწერის მიხედვით ციხე–დარბაზი შენდებოდა 1800 წელს, ესე იგი ქართლ-კახეთის სამეფოს არსებობის ბოლო წელს: წარწერიანი ქვა ახლა საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში ინახება.
ციხე–დარბაზის აღმოსავლეთის ფასადის წინ ღია მუზეუმია მოწყობილი, სადაც გადმოტანილია არაგვის ხეობაში არქეოლოგიური გათხრებით გამოვლენილი ზოგიერთი არქიტექტურული ნაგებობისა და სამარხთა ნაშთები.
1982-1983 წლებში შიდა ეზოში ჩატარებული არქეოლოგიური გათხრების შედეგად აღმოჩნდა შუა საუკუნეების მოზრდილი შენობის ნაწილები, ხოლო გალავნის აღმოსავლეთი კედლის წინ — ხანძრით განადგურებული, გვიანდელი შუა საუკუნეების ნასახლარი.
ჭილაშვილების ციხე-დარბაზი — ციხე-დარბაზი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთის მუნიციპალიტეტის ქალაქ დუშეთში, მდებარეობს ქალაქის დასავლეთ ნაპირას.
ავსტრიული მმართველობის პერიოდში ბოსნიელებს, როგორც ცალკე ეთნოსს, პირველად ცნობენ და მათგან ელიტურ სამხედრო ნაწილებს აკომპლექტებენ, რომლებმაც ყველა შენაერთზე მეტი მედალის მიღება მოახერხეს პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში.
იდენტობა უფრო და უფრო რელიგიურისკენ იწევა, ბოსნიელი მუსლიმები ქმნიან იუგოსლავიის მუსლიმთა ორგანიზაციას , რომელიც იბრძვის ბოსნიის ავტონომიისთვის და შესაბამისად, ბოსნიელთა, როგორც ეთნოსის, სახელმწიფომქმნელი სტატუსისთვის.
უსტაშების რეჟიმის ანტი-სერბულ კამპანიას მოჰყვა სერბებს შორის ჩეტნიკური მოძრაობების გაჩენა, რომლებიც საპასუხოდ ყველა არასერბს სდევნიდნენ, მათ შორის ბოსნიელებსაც.
იოსიპ ბროზ ტიტოს კომუნისტური მმართველობის პერიოდში სწორედ მათ შემოიტანეს კულტურული მუსლიმის ცნება და 1971 წლის იუგოსლავიის კონსტიტუციაში შემადგენელ ერებს შორის გაჩნდა მუსლიმი.
ამ ომში ბოსნიისა და ჰერცეგოვინის რესპუბლიკას ბოსნიელ სერბთა და ხორვატთა სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნები – სერბთა რესპუბლიკა და ჰერცეგ-ბოსნიის ხორვატთა რესპუბლიკა, რომელთაც სერბეთი და ხორვატია უჭერდნენ მხარს – დაუპირისპირდნენ.
ომმა ოთხი წელი გასტანა და ბოსნიისა და ჰერცეგოვინის მთელ ტერიტორიას შეეხო, ბოსნიელი სამოქალაქო პირები მოწინააღმდეგის შეიარაღებული ძალების მიერ ჩატარებული ეთნიკური წმენდებისა და გენოციდის სამიზნე გახდნენ.
ბოსნიელები ტრადიციულად თავს აკუთვნებიან სუნიტური ისლამის ჰანაფი მაზჰაბს, რომელიც სახელმწიფო რელიგიას წარმოადგენდა ოსმალეთში, თუმცა ოსმალეთის პერიოდშივე გავრცელებული იყო მრავალი სუფი სწავლება და სექტა.
მეთექვსმეტე საუკუნეში ბოსნიელმა დერვიშმა, ჰამზა ორლოვიჩმა დააარსა სინკრეტული სწავლება, რომელშიც ქრისტიანობის, ისლამისა და ბოგომილობის ელემენტები შეიტანა.
ეს სწავლება ჰამზავიას ტარიყას სახელით გახდა ცნობილი და საკმაოდ დიდი გავრცელებაც ჰპოვა ბოსნიაში, ვიდრე ოსმალებმა არ შენიშნეს ამ სექტის არსებობა და ჰამზა სტამბოლში დაიბარეს.
1573 წლის 6 ივნისს დიდმა ვეზირმა, ბოსნიური წარმოშობის მეჰმედმა საიდუმლოდ მოაკვლევინა ჰამზა, რომელიც 1579 წლის 11 ოქტომბერს მოკლა დერვიშმა, რომელიც გადმოცემით ჰამზას მიურიდი ყოფილა.
ამგვარად, ოფიციალურად ათეისტი ან სხვა რელიგიის მიმდევარი ეთნიკური ბოსნიელები ეროვნებად მუსლიმს უთითებდნენ ვიდრე 90იან წლებამდე, როდესაც იუგოსლავია დაიშალა და ეთნონიმი ბოსნიელი დაბრუნდა ოფიციალურ დოკუმენტებში.
კომუნისტურ პერიოდში რელიგიური პრაქტიკის სიმცირემ ბოსნიელთა დიდი ნაწილის სეკულარული ცხოვრების წესის ჩამოყალიბება განაპირობა, რაც ბოსნიის ომის შემდეგ შეიცვალა.
მუჯაჰიდთა დიდი ნაწილი სალაფიტი იყო, ხოლო ისინი ელიტურ ფორმირებად განიხილებოდნენ ბოსნიის არმიაში და ასევე აქტიურად ეწეოდნენ ქადაგებას.
ამის შემდეგ სხვადასხვა მეზობელი სახელმწიფოები მუდმივად ცდილობდნენ თავისი გავლენის გავრცელებას ბოსნიაზე, რაშიც მათ ხელს უწყობდა ბოსნიური ეკლესიის კავშირი ბოგომილებთან.
ბოგომილობა ერესად იყო მიჩნეული და მისი მიმდევრები ორივე ოფიციალური ქრისტიანული ეკლესიის მიერ სასტიკად იდევნებოდნენ, თუმცა მათი რიცხვი მთიან ბოსნიაში საკმაოდ ბევრი იყო, რადგან ვერც რომაული, რომლებმაც მკვიდრად მოიკიდეს ფეხი ხორვატიასა და დალმაციაში, და ვერც ბიზანტიური მისიები, რომლებმაც მოაქციეს ბულგარეთი და სერბეთი, ბოსნიის ტერიტორიაზე ვერ აღწევდნენ.
ყალიბდება ბოსნიურ–მუსლიმური ეროვნება, რომლის იდენტობის განსაზღვრა-ჩამოყალიბებაში დიდი როლი ითამაშა ჰუსაინ გრადაშჩევიჩის აჯანყებამ .
ბოსნიელები საუბრობენ ენაზე, რომელსაც ოფიციალურად ბოსნიური ენა ეწოდება, თუმცა რეალურად სერბოხორვატულის ერთ-ერთი შტოს – შტოკავურის იეკავური დიალექტია, თუმცა დატვირთულია ნასესხობებით თურქულიდან, სპარსულიდან და არაბულიდან.
განსხვავებით სერბებისა და ხორვატებისგან, ოსმალურ და შედარებით პასიურად – გვიანდელ პერიოდშიც ბოსნიელები იყენებდნენ არაბული ანბანის მოდიფიკაციას სერბოხორვატული ენისთვის – არებიცას.
ბოსნიის ავსტრია-უნგრული ოკუპაციის შემდეგ არებიცას სტანდარტიზაცია მოახდინა ჯამალუდდინ ჩაუშევიჩმა, ბოსნიელები ცდილობდნენ ის სერბოხორვატულის ლათინურ და კირილიცასთან ერთად ექციათ ერთ–ერთ ოფიციალურ ფორმად, მაგრამ მათი რიცხვის სიმცირისა და არაბული დამწერლობის სირთულის გამო ეს ვერ მოახერხეს.
ასევე ბოსნიელები ისტორიულად ცხოვრობენ მიმდებარე სანჯაყის რეგიონში, ასევე ანატოლიაში – საუკუნეში ოსმალეთის იმპერიის მიერ ბალკანური ტერიტორიების დაკარგვასთან ერთად მრავალი მუსლიმი იძულებული შეიქნა გადასახლებულიყო ოსმალეთის ტერიტორიაზე, თუმცა მათ უმრავლესობას დღეს ბოსნიური თვითშეგნება აღარ აქვს.
1956–1962 წლებში მუშაობდა სოხუმის სამსონ ჭანბას სახელობის სახელმწიფო აკადემიური თეატრის ქართულ დასში მსახიობად; 1962 წლიდან იყო თბილისის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო აკადემიური თეატრის მსახიობი; 1984–1990 წლებში თბილისის სახელმწიფო ცირკის დირექტორი; ტელე–შოუ „ფორტუნას“ წამყვანი; 1966 წელს შედგა მისი დებიუტი რეჟისორ იური ქავთარაძის ფილმში „უყაიმო თამაში“; განსაკუთრებით დიდი წარმატება მსახიობს მოუტანა შემდეგმა როლებმა: ხუტა ოდიშარია , მეწისქვილე , სელიმი .
აღსანიშნავია რომ ადრეული გამოცემებში მოთხრობათა ჩამონათვალი რამდენადმე განსხვავებული იყო, თუმცა მას შემდეგ რაც ზოგიერთი სხვა მოთხრობა ცნობილ კრებულ ,მარსის ქრონიკებში" გადანაწილდა, ზემოაღნიშნული სია ამ კრებულ კანონიკურ სურათს წარმოადგენს.
ეს ადამიანი სავარაუდოდ, როგორც ჩანს, კარნავალზე გადაეყრება უცნობ პიროვნებას, რომელსაც მთელი ტანი ასევე უცნობმა დროში მოგზაურმა ქალმა არაჩვეულებრივად ულამაზესი, ფაქიზად შესრულებული ტატუირებით მოუხატა.
უნდა ითქვას, რომ ბრედბერის თავის დროზე საკმაოდ დიდი ძალისხმევის გაღება მოუწია გამომცემლის დასარწმუნებლად, რომ მას ნაწარმოების ყდაზე ფანტასტიკური ლიტერატურა არ დაეწერა.
კრებულის ძირითადი თემაა კაცობრიობის წინაშე წამოჭრილი პრობლემების ფილოსოფიურ-მხატვრული გააზრება, ტექნოლოგიებსა და ადამიანის ფსიქოლოგიას შორის წარმოქმნილი კონფლიქტი.
თუმცა კი მისი ქართულობის მამტიცებელი უამრავი მტკიცებულება არსებობს, მათ შორის უპირველესად აღსანიშნავია ინტერიერში ქტიტორთა და დიდებულთა დაკრძალვის ქართული ტრადიცია, რაც უცხოა სომხური ეკლესიისთვის.
ამასთან ერთად, როცა გასული საუკუნის 90-იან წლებში ტაძარში აღდგენითი სამუშაოები დაიწყო, ძალზე მნიშვნელოვანი ფაქტი გამოვლინდა: სომხური ამაღლებული საკურთხევლის მოშლის შემდეგ მის ქვემოთ გამოჩნდა პირველადი, ქართული აგურით ნაფენი დაბალი საკურთხეველი, რომელიც ეროვნული, ქართული საეკლესიო არქიტექტურის სრული დაცვით იყო ნაგები.
მხედრულად შესრულებული საამშენებლო წარწერის მიხედვით, რომელიც სამხრეთის კედლის მარჯვენა მხარეს ერთმანეთზე ვერტიკალურად დაწყობილ ორ თლილ ქვაზეა ამოკვეთილი, ტაძრის ქტოტორებად ქართველები სახელდებიან.
იგი საკათედრო ტაძარია 1995 წლიდან, ანუ იმ დროიდან, როდესაც ნიქოზელი მღვდელმთავრის ტიტულატურაში ცხინვალიც შევიდა და ეწოდა ნიქოზისა და ცხინვალის მღვდელმთავარი.
დროთა განმავლობაში ბაშჩარშია რამდენიმე ბაზრად დაიყო – მთავარ შესასვლელში ბაზერჯანის ბაზარია, დასავლეთით – კაზაზის ბაზარი, ხოლო ჩრდილოეთით – სედლარი და სარაჩა.
იმ პერიოდის არქიტექტურული ძეგლებიდან მნიშვნელოვანი მეჩეთები – ბაშჩარშიას მეჩეთი და ღაზი ხოსრო-ბეგის მეჩეთი – აიგო 1528 და 1530 წელს.
ხოსრო-ბეგისა და მისი აზატყოფილი მეგობრის, მურად-ბეგ ტარდიჩის საფლავები ბაშჩარშიას ტერიტორიაზე, მისსავე აგებული მეჩეთის ტერიტორიაზე მდებარეობს.
1640 წლის მიწისძვრისა და ორი ხანძრის შემდეგ, ბაშჩარშიაში 12 ათასამდე სავაჭრო და სახელოსნო დაწესებულება მდებარეობდა, ვიდრე ევგენი სავოიელის ჯარებმა 1697 წელს სარაევო არ გადაწვეს და ააოხრეს.
ევლია ჩელები, რომელიც სარაევოს ევგენი სავოიელის თავდასხმამდე ეწვია, წერს: "ბაშჩარშიაში ყველაფერია, ათასოთხმოცი რიგის სავაჭროები, რაც სიმშვენიერის მაგალითია. ეს ბაზარი ძალიან მიმზიდველია და ლამაზი დაგეგმარებითაა აგებული."
1878 წელს, ბოსნიის ავსტროუნგრული ოკუპაციის შემდეგ, არქიტექტორებმა გადაწყვიტეს სარაევოს ხელახალი განაშენიანება, როგორც იმ დროისთვის თანამედროვე ევროპული ქალაქისა.
სარაევოს მკვლელობის შემდეგ დაწყებული ანტისერბული მღელვარებისას 1914 წლის ივნისში ბაშჩარშიაში, ისევე როგორც მთელ სარაევოში სერბების კუთვნილი სავაჭრო და სახელოსნო დაწესებულებები დაარბიეს და გადაწვეს.
1945 წელს, სარაევოს განთავისუფლების შემდეგ, ახალმა ხელისუფლებამ გადაწყვიტა ბაშჩარშიის დანგრევა და იქ თანამედროვე საცხოვრებელი უბნის აგება, მაგრამ მოგვიანებით ეს აღარ განხორციელდა და ბაშჩარშია დანგრევას გადაურჩა.
აქ, სამი მილიონი წლის წინ, პლეისტოცენში გვალვით გადახრუკულ სავანაში შიმშილი არსებობის ზღვარზე ამყოფებს ჩვენს უძველეს წინაპრებს-პითეკანთროპებს-გარდამავალ ფორმას მაიმუნს და პირველყოფილ ადამიანს შორის.
იგი ატყვევებს პითეკაპანთროპებს, გამოსხივების გზით სწავლობს მათ გონებას და როცა დარწმუნდება რა რომ მათ სათანადო ინტელექტუალური პოტენციალი გააჩნიათ, უნერგავთ ცოდნას უმარტივესი შრომითი იარაღების შესახებ, რაც პითეკანთროპებს საშალებას აძლევს შიმშილი დაიკმაყოფილონ, მოწინააღმდეგო ტომი განდევნონ და თავისუფალი დროის გამოჩენის პირობებში აზროვნება დაიწყონ.
როცა სატურნზე მიღწევამდე სულ ერთი კვირაა დარჩენილი, ლოგიკური დილემით წარმოშობილი წინააღმდეგობა, წინააღმდეგობა სიმართლის თქმის მორალურ მოვალეობას და ნაბრძანებ სიცრუეს შორის ჰალ-ში პიკს აღწევს; მასში ლოგიკური გადახრები იწყება, რის შედეგად იგი კლავს ეკიპაჟის ყველა წევრს ბოუმენის გარდა, თუმცა, როგორც მეორე წიგნში „2010: ოდისეა ორი“ ირკვევა, ჰალ-ი მის მოკვლასაც სცდილობს.
ბოუმენი ახერხებს ხომალდზე კონტროლის აღდგენას და ჰალ-ის მეხსიერებით პერფობარათებს თიშავს ბლოკიდან, რაც კომპიუტერისთვის ფაქტობრივად სიკვდილს უდრის.
წიგნში ბოუმენი ცდილობს ეკიპაჟის დანარჩენი წევრების გაღვიძებას, როდესაც ჰალ-ი საჰაერო ტვირთმიმღების კარს აფეთქებს; ღია კოსმოსში გატყორცნილი ჰაერი ანაბიოზის ჰიპოთერმულ კამერებში მოთავსებულ ეკიპაჟს მყისიერად ჰკლავს და თავად ბოუმენიც სიკვდილის პირზე მიჰყავს.
ფილმში ჰალ-ის ასეთი ქცევა უფრო ინტრიგებითაა შემოსილი, მაშინ როდესაც წიგნში გარკვევით ნათქვამია, რომ ჰალ-ის ანომალური გადახრა წარმოქმნა დილემამ სიმართლის თქმის და სიმართლის დამალვის მოვალეობებს შორის.
როგორც კი მილიონობით წლის მანძილზე დამარხულ მონოლითს მზის სინათლე ეკარება, იგი უმალვე მძლავრ ელექტრომაგნიტურ იმპულსს გასტყორცნის მზის სისტემის წიაღში.
ასტრონომები ადგენენ რომ ეს იმპულსი მიმართულია სატურნის თანამგზავრ იაფეთისკენ და ნასას პროექტს, რომელიც ხომალდის აგებას ითვალისწინებდა იუპიტერის და მისი თანამგზავრების საკვლევად, მიმართულება სატურნისკენ ეცვლება.
იმ ფაქტმა რომ სატურნის რგოლების გადმოცემა იმდროინდელი ტექნიკურ-ეკონომიკური პირობების გამო ბევრად რთულდებოდა, გამოიწვია როგორც ფილმში, ასევე მომდევნო წიგნებში სატურნის იუპიტერით შეცვლა.
ევოლუცია“ ნაწარმოებს ფონად გასდევს ევოლუციის ბიოლოგია, როდესაც ადამიანი, როგორც სახეობა ვითარდება პირველყოფილი, პრიმიტიული პითეკანთროპიდან, თანდათანობით ხვეწს მის უნარ-ჩვევებს.
მაღალგანვითარებული უცხო ცივილიზაციის და დეივიდ ბოუმენის სახით ჩვენ ვხედავთ რომ ევოლუციის შემდეგ საფეხურს შეიძლება წარმოადგენდეს გონების გადატანა არაორგანულ სხეულში , ხოლო მოგვიანებით, ნივთიერი სხეულისგან საერთოდ განთავისუფლება და თავისებური, ენერგეტიკული სახით არსებობა.
უნდა აღინიშნოს, რომ რომ პირველ ასტრონავტებს მთვარეზე ფეხის დადგმისას დიდი ცდუნება ჰქონდათ მართვის ცენტრში გადმოეცათ ხუმრობა შავი მონოლითის პოვნის შესახებ, თუმცა საბოლოოდ პროფესიონალიზმა გადასძალა და შედეგად არმსტრონგის ისტორიული სიტყვები მივიღეთ.
მიუხედავად იმისა რომ ფილმი და წიგნი ერთდროულად იქმნებოდა, უნდა ითქვას რომ ფილმი წიგნის გამარტივებულ ვერსიას წარმოადგენს და მასში ბევრი რამ გამოტოვებული ან გამარტივებულია.
სხვაობა ფილმს და წიგნს შორის გამოწვეული იყო როგორც იმდროინდელი ტექნიკურ-ეკონომიკური შესაძლებლობებით, ასევე კლარკის და კუბრიკის შეხედულებების სხვადასხვაობით.
სადაც პითეკანთროპების ბელადის მსგავსად, უსაზღვრო ძალაუფლება რომ მიენიჭა; ბოუმენმაც, დედამიწა რომ მიანდეს, არ იცის როგორ უნდა გაუმკლავდეს ამხელა ძალას და პასუხისმგებლობას; მაგრამ „რამეს აუცილებლად მოიფიქრებს“.
2015 წელს გამომცემლობამ „წიგნები ბათუმში“ ხელმეორედ გამოსცა ახალი ქართული თარგმანი, რომლის თარგმნა ამჟამად პირდაპირ დედნიდან მოხდა, შეკვეცილი ადგილები გასწორდა, ხოლო ამოღებული სამი თავი დაბრუნდა.
სწორედ მან ეკიპაჟის სამ, ანაბიოზში მყოფ წევრების მსგავსად იცის ექსპედიციის ნამდვილი მიზანი-სავარაუდო შეხვედრა უცხო ინტელექტთან, მაგრამ ეკრძალება ამის გამხელა ბოუმენისა და პულისთვის, სანამ დანიშნულების ადგილს არ მიაღწევენ.
ტექნოლოგიები“ ნაწარმოებში წარმოდგენილი ტექნოლოგიური ფონი ასახავს პრობლემებს, რომელიც შეიძლება წარმოიქმნას ადამიანს და ხელოვნურ ინტელექტს შორის, როდესაც ხელოვნური ინტელექტის გაუწონასწორებელი მოქმედების მიზეზად ისევ და ისევ ადამიანისთვის დამახასიათებელი დილემები შეიძლება იქცეს, რომელსაც ადამიანი ინტუიტიურად ან შემოქმედებითად უძებნის გადაწყვეტას; ე.
ამით იხურება ოდისეას პირველი კოსმოსური ნაწილი და შემდეგ „2001, დაკარგული სამყაროების“ გავლით (რომელიც ზოგიერთი კლასიფიკაციით მიეკუთვნება ოდისეის სამყაროს, ზოგით კი არა) იხსნება სამნაწილიანი დროით ოდისეა - „დროის თვალი, მზის ქარიშხალი“ და ოქტალოგიის ბოლო, ფინალური წიგნი - „პირველქმნილები“.
კოსმოსური ოდისეა“ — ართურ კლარკის საყოველთაოდ საკულტო, ეპიკური სამეცნიერო-ფანტასტიკური ჟანრის ნაწარმოები, პირველი წიგნი, რომლითაც იხსნება ტეტრალოგია „კოსმოსური ოდისეა“, რომელიც თავის მხრივ ოქტალოგია „ოდისეის“ პირველ, სივრცით ნაწილს წარმოადგენს.
ორბიტაზე მოძრავი ატმოური ბომბი, რომელსაც ნაწარმოების ბოლოს დეივიდ ბოუმენი აფეთქებს მისი ახლად შეძენილი შესაძლებლობების შემოწმების მიზნით, ამის ნათელი დადასტურებაა.
გაღვიძებული ბოუმენი აღმოაჩნეს რომ სასტუმროს ნომერი გაქრა, იგი პირდაპირ გალაქტიკის ცენტრში, ღია კოსმოსში იმყოფება ხომალდის, სკაფანდრის და სხეულის გარეშე.
სსო-ს შეიარაღებაში გააჩნია: 400-დე „-27“ და „-90“ ტანკი; 1000-დე „ბმპ“ ქვეითთა საბრძოლო და „ბმდ“ დესანტის საბრძოლო მანქანა; 300-დე „ბტრ-80“ და „ბტრ-82ა“ ბორბლებიანი ჯავშანტრანსპორტიორი; 800-მდე „მტლბ“, „ბტრ-დ“, „ბტრ-ი“ ტიპის გამწე; 450-მდე თვითმავალი საარტილერიო დანადგარი; 250-დე ბუქსირებად ქვემეხი; 200-ზე მეტი ნაღმმტყორცნი; სხვადასხვა კალიბრის 250-ზე მეტი ზალპული ცეცხლის დანადგარი; 150-ზე მეტი ტანკსაწინააღმდეგო სარაკეტო კომპლექსი; 200-ზე მეტი საზენიტო-სარაკეტო კომპლექსი და დანადგარი და 50-ზე მეტი საზენიტო-სარაკეტო საქვემეხო კომპლექსი „ტუნგუსკა“.
სახმელეთო ჰაერსაწინააღმდეგო თავდაცვის დაჯგუფების შემადგენლობაში შედის 3 საზენიტო-სარაკეტო პოლკი, მათ შორის ერთ-ერთი სსო-ში არსებული ერთადერთი სახმელეთო ჯარების, საზენიტო-სარაკეტო ბრიგადის ანალოგია და გააჩნია „ბუკ“-ის ტიპის საზენიტო-სარაკეტო კომპლექსები.
გარდა ამისა, სსო-ში, კერძოდ აშულუკში მდებარეობს საზენიტო-სარაკეტო ძალების საწვრთნელი ცენტრი, სადაც განლაგებულია „-300“-ის ტიპის ორი საბრძოლო დივიზიონი.
სამხრეთის სამხედრო ოლქი — რუსეთის ფედერაციის სამხედრო-ადმინისტრაციული ერთეული, რომელიც მოიცავს რუსეთის სამხრეთ-დასავლეთის რეგიონს, ძირითადად ჩრდილოეთ კავკასიას.
სსო-ს უშუალო დაქვემდებარებაში და მის შემადგენლობაში შემავალი 58-ე და 49-ე საერთო-საჯარისო არმიების გარდა, ოლქში შედის შავი ზღვის ფლოტი და კასპიის ფლოტილია, საჰაერო ძალების და ჰაერსაწინააღმდეგო თავდაცვის მე-4 სარდლობა.
სსო-ის შემადგენლობაში შემავალი სამხედრო ნაწილები და შენაერთები რუსეთის ფედერაციის სამი ადმინისტრაციული ერთეულის – სამხრეთის, ჩრდილოეთ კავკასიის და 2014 წლიდან ანექსირებული უკრაინული ყირიმის ტერიტორიებზეა განთავსებული.
სარდლობის ოპერატიულ დაქვემდებარებაში, გარდა რფ-ს თავდაცვის სამინისტროს ერთეულებისა, შსს-ს შინაგანი ჯარების, „ფსბ“-ს უშიშროების სამსახურის სასაზღვრო სამსახურის, „მჩს“ – განსაკუთრებული სიტუაციების სამინისტროს და სხვა გასამხედროებული უწყებების დანაყოფები შედის.
სსო-ს ფორმალური ამოცანაა – რუსეთის სამხრეთ საზღვრებზე „უსაფრთხოების უზრუნველყოფა“, თუმცა რეალობაში ოლქის საქმიანობა ორიენტირებულია რუსეთის სამხრეთის საზღვრებზე მეზობლების მიმართ მუდმივი საფრთხის რეჟიმის უზრუნველყოფა-შენარჩუნებაზე.
1992 წლის აპრილიდან ივნისამდე სერბთა რესპუბლიკის არმიის მიერ სრებრენიცის გარშემო დაკავებული იქნა 296 ბოსნიური სოფელი, საიდანაც 70 ათასი ადამიანი იქნა განდევნილი, ამავე პერიოდში 3 166 ბოსნიელი ეროვნების ადამიანის მკვლელობა იქნა დადასტურებული, მათ შორის ქალების, ბავშვებისა და მოხუცების.