polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ამ თემაზე საუბრისას, აუცილებელია აღვნიშნოთ დიკიკას სამეცნიერო პროექტიც, რომელსაც ადგილი ჰქონდა ეთიოპიაში, კერძოდ, დიკიკაში, 200 იარდის დაშორებით იმ ადგილიდან, სადაც მანამდე აღმოჩნდა ავსტრალოპითეკუს აფარენსისის სახეობის გოგონას, ლუსის, ნაშთები.
ეთიოპიაში ნაპოვნი იქნა განამარხებული ძვლები, რომლებიც 3.4 მილიონი წლით თარიღდება და წარმოადგენს აშკარა მტკიცბულებას იმისა, რომ ავსტრალოფიტეკუს აფარენსისი ნამდვილად იყენებდა ქვის იარაღებს და მოიხმარდა ხორცს, ამაზე მეტყველებს ხორცის დაჭრისა და ცხოველის ძვლების დატეხვის შედეგად მიღებული ჭრილობები თუ ტრამვები.
და ვინაიდან მისგან 200 მეტრის დაშორებით ლუსი იქნა ნაპოვნი, სელამის ცხოვრებაში შეგვიძლია ჩავამატოთ ახალი დეტალი, რომ იგი ეხმარებოდა ოჯახს ქვის იარაღების გადაზიდვაში და ასევე ხორცისა და ძვლის განცალკევების მნიშვნელოვან პროცესში.
სხვა გზა იმის დასადგენად, თუ რისთვის გამოიყენებოდა ესა თუ ის იარაღი, არის უძველეს იარაღზე არსებული ცვეთის, როგორც თვალით შესამჩნევი, ისე მიკროსკოპული კვალის შედარება თანამედროვე იარაღზე გაჩენილ ისეთივე კვალთან, რომელიც თანამედროვე მეცნიერების მიერ ჩატარებული ექსპერიმენტის შედეგად დარჩა.
არქეოლოგებს შემუშავებული აქვთ ლითოსების ანალიზის მრავალი სპეციფიკური და ხშირად უნიკალური მეთოდი, რომელიც მოსდევს ქვის იარაღების რეკონსტრუქციასა და კონსერვაციას.
ტიპოლოგიის დახმარებით არქეოლოგებს აქვთ საშუალება განიხილონ ერთი რომელიმე არტეფაქტი იმავე კონტექსტში, როგორც სხვა მსგავსი არტეფაქტები, მიუხედავად იმისა ერთ ძეგლზე არიან თუ არა აღმოჩენილნი.
ტიპოლოგიის მეშვეობით ცხადი ხდება ისეთი მნიშვნელოვანი დეტალები, როგორებიცაა თარიღი, კულტურის ტიპი, დამზადების ხერხი, გამოყენების მიზნები ან რაზე იცვლებოდა უწინ ეს ნივთი.
მნიშვნელოვანია, რომ მიუხედავად მრავალი ეჭვისა, თუ ვარაუდისა, მეცნიერები, რომლებიც პირადად გაეცნენ ნაშთებს დარწმუნებულნი არიან, რომ ისინი შექმნილი არ არის ბუნების ძალით და მათი დამზადება ხელოვნურად მოხდა ადამიანის რომელიმე სახეობის მიერ.
აღსანიშნავია, რომ დოქტორი იგნასიო დე ლა ტორე ლონდონის არქეოლოგიის ინსტიტუტიდან ამტკიცებს, რომ ეს აღმოჩენა უკანასკნელი 50 წლის მანძილზე ყველაზე მნიშვნელოვანი და შთამბეჭდავია, რადგან ამტკიცებს, რომ ისეთი სახეობები, როგორიცაა ავსტრალოპიტეკუსი, შეიძლება საკმარისად ინტელექტუალურნი ყოფილიყვნენ იმისთვის, რომ მსგავსი იარაღები შეექმნათ, ანუ ჰქონდათ შემეცნებითი და მანიპულაციური შესაძლებლობები ამგვარი სამუშაოების შესასრულებლად.
აღნიშნული ქვის იარაღები მანამდე ნაპოვნ ნაშთებზე 700 000 წლით ადრე არსებობდა და უფრო მეტიც, წინ უსწრებდა ყველაზე ადრე მცხოვრებ ჰომოს სახეობას, ანუ თანამედროვე სახის ადამიანებს.
შესაბამისად, იქმნება ვარაუდის საფუძველი, რომ ავსტრალოპითეკუს აფარენსისი ან კენიანტროპუს პლატიოპსი შესაძლებელია გაცილებით გაწაფულნი ყოფილიყვნენ ქვის იარაღების დამზადებაში, ვიდრე იქამდე იყო მიჩნეული.
საფრანგეთის სამეცნიერო კვლევის საერთაშორისო ცენტრისა და ჰოლანდიის ლეიდენის უნივერსიტეტის დოქტორი ნიკ ტეილორის სიტყვების მიხედვით, ეს მოდელი ნამდვილად ყველაზე ხანდაზმულია და გასაოცარია რომ, ამასა და მის შემდეგ არსებლ ქვის იარაღს შორის დაშორება 700000 წელია.
საქართველოს ტერიტორიაზე აღმოჩენილია 2 ცალი აშელური ხელცული, შუა პალეოლითური ლევალუაზური ლამელა და წაგრძელებული, უნიპოლარული რეტუშირებული ლამელა, რომელიც მიეკუთვნება ადრეულ შუა პალეოლითს.
დღეისათვის არსებული მონაცემების მიხედვით, ეს არის მეტად მნიშვნელოვანი ძეგლები, რომელთა კვლევა საშუალებას მოგვცემს თვალი ვადევნოთ პალეოგარემოს განვითარებას უზარმაზარი ეპოქის განმავლობაში.
არქეოლოგიური გათხრები აჩვენებს, რომ სხვადასხვა ძეგლზე სხვადასხვა რაოდენობითაა აღმოჩენილი ქვის იარაღების სხვადასხვა სახეობა, განსხვავებული პროპორციებით გვხვდება სახოკები, საფხეკები და ისრები.
ეს ფაქტი იხსნება იმით, რომ სხვადასხვა ძეგლზე ადამიანები განსხვავებული საქმიანობით იყვნენ დაკავებული და ამიტომაც ერთი რომელიმე სახეობის იარაღი უფრო საჭირო იყო ვიდრე სხვები, მაგალითად მონადირებისთვის ყველაზე საჭირო ქვის იარაღი უნდა ყოფილიყო ისრის თავი.
დანალექი დეპოზიტების გეოლოგიურო დათარიღების საფუძველზე აღმოჩნდა, რომ აშელური ინდუსტრია აღმოცენდა აფრიკაში და შემდეგ კი გავრცელდა აზიასა და ევროპაში.
ცნობილია, რომ ადამიანები განვითარების სხვადასხვა ეტაპზე განსხვავებულ მასალას იყენებდნენ ყოველდღიურ ცხოვრებაში, მათგან ერთ-ერთ ყველაზე ფართოდ გამოყენებად, დიდი ისტორიის მქონე მასალად მიიჩნევა ქვა და მისგან დამზადებული უამრავი სახის ხელსაწყო თუ იარაღი.
დროთა განმავლობაში ქვის იარაღების ტრანსფორმაციის სრულყოფილად აღწერას ანთროპოლოგები იწყებენ უირველესი მოდელებიდან, რომლებიც 3.3 მილიონი წლით თარიღდება და რომელთა აღმოჩენაც კენიაში, ტურკანას ტბასთან მოხერხდა.
თანამედროვე არქეოლოგიურ ლიტერატურაში ეს ტერმინი დამკვიდრდა მხოლოდ რამდენიმე ათეული წლის წინ და ჩაანაცვლა ადრეული პალეოლითის აღმნიშვნელი თავდაპირველი დასახელება - ,დოშელური’’ და ,კაჟისეული“.
2012 წლის მიწურულს, სულ 149 იარაღი იქნა ნაპოვნი, და ეს რიცხვი შემდგომში კიდევ გაიზარდა სამეცნიერო ექსპედიციის შედეგად, რომელიც 2014 წელს მოეწყო.
მათ შორის იყო უფრო მასობრივი ქვის ნაწილისაგან გამოჭრილი ბასრი თხელი ქვის ფირფიტები, რომლებიც სავარაუდოდ რაიმეს გაჭრისთვის გამოიყენებოდა.
მეცნიერები თვლიან, რომ 700000 წლიანი შუალედი ამ ორ მოდელს შორის მიუთითებს იმაზე, რომ სამუშაო იარაღების მწარმოებლური მეთოდები საკმაოდ შეიცვალა დროთა განმავლობაში, ამასთან გაფართოვდა და დაიხვეწა.
დაახლოებით 12-8 ათასწლეულებში მეცნიერთა ერთი ნაწილი გამოყოფს კიდევ ერთ - შუა ქვის ხანას, რომლის დროსაც ადამიანის ყოფაში რაიმე გარდამტეხი ცვლილება არ შეინიშნება, თუმცა იხვეწება და ვითარდება მისი იარაღები.
დიდი ხნის განმავლობაში აქეოლოგები და მეცნიერები სხვადასხვა ნამარხებს იმისთვის შეისწავლიდნენ, რომ რაც შეიძლება დიდი კოლექცია შეეგროვებინათ და მეტი გაეგოთ პალეოლითურ პერიოდზე.
1970- 1975 წლებში მიმდინარე გათხრების შედეგად აღმოჩნდა დამუშავებული ქვებითა და დამუშავებული ძვლებით მდიდარი კულტურული ფენა, რომელიც ოლდუვაური პერიოდის მონადირეთა სადგომის ნაშთებს შეიცავდა.
ამ ნარკვევეიდან ყველაზე საინტერესო და აღსანიშნავი არის ის, რომ მკვლევრებმა დაინახეს მათთვის უკვე კარგად ცნობილი სახეობის უცნობი შესაძლებლობები და ამით სრული რევოლუცია მოახდინეს არამარტო ქვის იარაღების, არამედ ადამიანის განვითარების ეტაპების შესწავლის პროცესში.
საინტერესოა კენიაში აღმოჩენილი ქვის იარაღების დათარიღების პროცესი, რომელშიც გადამწვეტი როლი ითამაშა მათ გარშემო მდებარე ვულკანურმა წარმონაქმნებმა თუ მინერალებმა, და დადგინდა რომ თითოეული მათგანი დაახლოებით 3.3 მილიონ წელს ითვლიდა.
2011 წელს ამ ადგილას აღმოჩენილ პირველ იარაღებს 3 უწოდეს, ყურადღება მისაქვეცია, რომ ისინი დალაქავდა მაშინ, როდესაც მკვლევრებმა შეცდომით არასწორი გეზი აიღეს და გამოიარეს კენიის ყველაზე ცხელი და მშრალი ჰავის მქონე ლანდშაპტი.
კოლუმბიის უნივერსიტეტის მკვლევარი მიმი ლემი გამოთქვამს მოსაზრებას, რომ აშელური ქვის იარაღები გახდა პირველი რამ, რასაც ჰქონდა გარკვეული ღირებულება და გამოიყენებოდა გასაცვლელად.
ჭექა-ქუხილის ღმერთ „ტიერმესთან“ ერთად, მზის ღმერთი ბეივი მიიჩნევა ერთ-ერთ უმთავრეს ღმერთად ლოპარებში,ამაზე მიგვანიშნებს აგრეთვე ის ფაქტიც,რომ ჭექა-ქუხილის ღმერთის შემდეგ, ყველაზე ხშირად იგია გამოსახული ლოპარების დასარტყამ ინსტრუმენტებზე.
ეს სკანდინავიური თავისებურებები, რომლებიც შეიძლება დავინახოთ ლოპარულ მზის კულტში, მაგალითად პატივისცემა ღმერთის შესაწირისა, ვერ უგულებელყოფს იმ ფაქტს, რომ მზის კულტი მიუხედავად ყველაფრისა,ნამდვილად ლოპარულია.
არც ჰარვას მტკიცება იმის შესახებ, რომ ჩვენი ცოდნა ამგვარი ბუნების თაყვანისცემისა არის შეზღუდული სკანდინავიელი ლოპარებისთვის არის სიმართლე,თუმცა უნდა აღინიშნოს, რომ არსებული ინფორმაცია, რაც გაგვაჩნია ლოპარების მზის კულტის შესახებ არის ძალიან მწირი და მხოლოდ მოკლე შეჯამება.
იმანდრასთან და ზოგადად არქტიკის ოკეანის სანაპიროსთან მცხოვრებ რუს ლოპარებზე,ფელმანი ამბობს „როდესაც მზე ჩადიოდა მათ ჩვევად ჰქონდათ „ღმერთი აღარ ჩანს“ ამ წინდადების წარმოთქმა, და როცა მზე ამოდიოდა დილით ისინი მას ეგებებოდნენ და თავს უკრავდნენ, უბრალოდ ისინი არასდროს აკეთებდნენ ჯვრის ჟესტს,როცა იცოდნენ, რომ მე მათ ვაკვირდებოდი,ისინი მხოლოდ მაშინ აკეთებდნენ,როდესაც ეგონათ, რომ არ ვუყურებდი“ სხვაგან ფელმანი ახსენებს, რომ იმანდრელი ლოპარების წარმოდგენა ღმერთზე, რომელსაც „იბმელ“-ს ეძახდნენ იყო საკმაოდ დამაბნეველი.
როდესაც ჩვენ ვითვალისწინებთ ლოპარების ჩახლართულ დათვის ფესტივალს, თავისი მრავალფეროვანი მოქმედებებითა და დრამატული წარმოდგენებით,რომელიც შეიცავს დაახლოებით 50 სიმღერას და იმღერება სხვადასხვა მელოდიების თანდართვით,ჩვენ უნდა გაგვიჩნდეს საკუთარ თავთან კითხვა თუკი შესაძლებელია თუ არა, რომ ამ ცერემონიებს არ ჰყავდეთ ანალოგი ლოპარული ცრურწმენების სხვა ნაწილებში.
როდესაც კარლ აქსელ გოთლუნდმა 1817 წელს შვედეთში ანახა ფინელ ფერმერებს შელოცვები, რომელიც ჩაწერილი ჰქონდა ფინეთში სავოს პროვინციაში ყოფნისას, ერთ-ერთმა ფერმერმა განაცხადა რომ სავოში ზედმეტად სულელებად მიიჩნევენ მათ ვინც თავიანთ შელოცვებს ამხელენ.
ხელსაყრელ გარემოებებს უნდა ვუმადლოდეთ, რომ პროფესორმა რავილამ შეძლო და მოახერხა უამრავი ტექსტის ჩაწერა, რომელიც ადგენს ერთ დიდ წარმართულ წიგნს, ადამიანებისგან, რომლების მშობლებიც იყვნენ უტსჯოკიდან.
პასუხი იმაზე თუ ლოპარებს ნასესხები აქვთ თუ არა იდეა ჭექა-ქუხილის ღმერთზე და ზოგადად მთლიან „ჭექა-ქუხილის“ კულტზე სკანდინავიური კულტურიდან, მაგალითად ა.
კრონი დადებით პასუხს სცემენ, მათი აზრით, ბევრი დემაგოგია არ სჭირდება ამ ყოველივეს გამოსარკვევად, საჭიროა მხოლოდ ისტორიული და ფსიქოლოგიური თვალსაზრისით შეხედვა ამ საკითხზე.
ორივეს ოლრიკსაც და კრონსაც თავიანთი პოზიციების გასამყარებლად უპირველესად ახსენებენ, რომ ლოპარების ჭექა-ქუხილის ღმერთის სახელის პირველი ნაწილი, „თორა“ ან „ჰორა“ არის სკანდინავიური წარმოშობის,ისინი ასევე ამბობენ,რომ ლოპარების „ჭექა-ქუხილის“ ღმერთი სკანდინავიურის მსგავსად, შეიარაღებულია უროთი და ხელკეტით.
აუცილებლად უნდა გავითვალისწინოთ ის ფაქტიც,რომ ღმერთის სახელი და ზოგადად რელიგიური ნასესხები სიტყვები არ შეიძლება გახდეს გადამწყვეტი ფაქტორი, როდესაც გვინდა ვანახოთ თუ როგორ იფანტება რელიგიური იდეები ერთი ხალხიდან მეორეში.
ხალხმა, რომც ისესხოს ღმერთის სახელი ან რაიმე სიტყვა თავისი კულტის შესაებ სხვებისგან,ამან არავითარ შემთხვევაში არ უნდა მოგვცეს იმის უფლება ვიფიქროთ, რომ ზოგადად იდეაც არის გადმოტანილი.
მონადირე იძვრება, ვინც შემოსაზღვრა დათვი გზას უძღვება,რომელსაც ჯადოსნური რგოლი აქვს კვერთხზე, ამის შემდეგ მონადირეები უშიშრად ვარდებიან დათვს თავიანთი შუბებით.
მართალია ეს ძალიან სარისკოა, მაგრამ მათ სწამთ, რომ უმაღლესი ძალაა მათთან, და როდესაც საშიშ მხეცს მოკლავენ მონადირეები იწყებენ ჯუოიგოს სიმღერას - დათვის სიმღერის პირველ სტროფს.
კემის“ სამრევლო, რომელიც მოიცავდა მთელ ჩრდილო-ოსტერბოტენს, ტორნიოს ვაკის გარდა, და მე-15 საუკუნემდე, ასევე ლისა და - ს, დაარსდა 1250 წელს, ის პირველად, როგორც სამრევლოდ მოხსენიებულია 1329 წელს; ტორნიო ნახსენებია, როგორც სამლოცველო 1345 წელს, ხოლო, როგორც დამოუკიდებელი სამრევლო 1477 წელს, მაგრამ ეკლესია და მღვდელმსახურება ტორნიოში 1316 წელს უკვე არსებობდა.
ძალიან დიდი ალბათობით ტორნიოსა და კემის უბნებში ჯერ კიდევ ცხოვრობდნენ ლოპარები, მდინარეებს შორის არსებულ ტყეებში მაინც, და ისინი უდავოდ იყვნენ ადრეული ახალმოქცეულები ქრისტიანებად.
ბირკარლი არ იყო დაინტერესებული ლოპარების მოქცევაში, პირიქით, ისინი ამის წინააღმდეგები იყვნენ, რადგან ეშინოდათ, რომ მოქცეული ლოპარები ეცდებოდნენ მათი პატრონობიდან გათავისუფლებას და შეწყვეტდნენ გადასახადების გადახდას.
მაშინ, როცა სხვა ხალხები ჩრდილოეთისკენ მიიწევდნენ, ლაპლანდიელები შეერივნენ ახალმოსულებს - ფინების და სკანდინავიელებს დასავლეთისკენ, კარელიელებს და რუსებს კი აღმოსავლეთისკენ.
საბოლოოდ, ლაპლანდიელებმა დაივიწყეს საკუთარი ენა და აითვისეს მათი ფინო-უგრული მეზობლების ენა, რომელიც ნაწილობრივ პროტო-ფინური, ნაწილობრივ კი პრე-ფინურ ენას უკავშირდება.
ლოპურ ენაში უამრავი ისეთი სიტყვაა, რომელსაც ურალურ ენებში ეტიმოლოგია არ გააჩნია და სავარაუდოდ წარმოადგენს პროტო-ლოპურ ენობრივ ოჯახს.
პრიმიტიული ადამიანისთვის ნათელია,რომ ჭექა-ქუხილისა და მეხის,რომელიც ხშირად დიდ ზიანს აყენებს გარემოსა და იწირავს არაერთ სიცოცხლეს, გამომწვევი მიზეზი დაკავშირებულია ღრუბლებს მიღმა მცხოვრებ არსებასთან .
თუკი ხალხმა დაიჯერა,რომ ეს არის მხოლოდ ერთი არსება,იქმნება მონოთეისტური რელიგია, და ჩნდება წარმოსახვა თითქოს ეს არსება თავისი ხელკეტით,ხმლითა თუ მშვილდით ესვრის გავარვარებულ ისრებს ადამიანებს და ნელ-ნელა ყალიბდება ჭექა-ქუხილის კულტი.
იმის მიუხედავად რომ ლაპებს პოლიტიკური და ეკონომიკური თვალსაზრისით მნიშვნელოვან ჯგუფად არ ითვლებოდნენ, ისინი მაინც საყურადღებონი იყვნენ იმ თვალსაზრისით რომ საბჭოთა რუსეთს შეიძლებოდა შეექმნა მოჩვენებითი პრობლემები არამეგობრული სკანდინავიის წინააღმდეგ.
სლოგანის - „საამის ხახლის გაერთიეანება ერთ სახელმწიფოს ტერიტორიაზე“ გამოყენების შესაძლებლობა იდეალურად ეთანხმებოდა საბჭოთა რევოლუციურ და ფეთქებად პოლიტიკას.
საბჭოთა ხედვით, მათი პოტენციური ავანგარდული როლის გათვალისწინებით საბჭოთა პოლიტიკის ხელშეწყობილ „გაერთიანების“ პოლიტიკაში რუსი ლაპები უფრო მნიშვნელოვანი იყვნენ ვიდრე შორეული ჩრდილოეთის ნებისმიერი სხვა რასები.
ირმების მოშენებასა და თევზაობაზე დაყრდნობით ლაპებმა განავითარეს მათი სოციალური ერთეული, , ლაპური სოფელი რომელიც შედგებოდა ერთგვარი საქმიანობის ინტერესის მქონე ხალხისგან.
ამჟამად, -მ დაკარგა ის ირუიდიული უფლებამოსილება რაც ადრე ჰქონდა მოპოვებული და ლაპები დიდი მასშტაბებით ჩაერთნენ მათი ქვეყნების თანამეგობრობის სისტემებში.
ქალების გაქტი შედგება კაბისგან - ფოჩებიანი შემოსახვევი, რომელიც მაგრდება 1-3 ქინძისთავით, და ფეხსაცმლისგან, რომელიც დამზადებულია ირმის ბეწვით ან ტყავით.
რადგან ლაპლანდიელები ბილინგვები და ხშირ შემთხვევაში პოლიგლოტებიც არიან, მათთვის ადვილი აღმოჩნდა უცხოენოვანი ელემენტების ინტეგრაცია საკუთარ ფოლკლორთან.
ფინური ენის ლოპურთან მჭიდრო ლინგვისტიკური კავშირის მიუხედავად, ლოპური ენას ახასიათებს ეგზოტიკური ხმიანობა მისი უხვი აფრიკატებისა და რბილი თანხმოვნების ფონზე.
ლაპები, მათი ცხოვრების სტილის მიხედვით დაყოფილი არიან ნომადურ და დამკივდრებულ ლაპებად, პირველმა ჯგუფი თავის სარჩენს იღებდა ირმების მოშენებით მეორე კი თევზაობით და აგროკულტურით.
ფერები, ორნამენტები და გაქტის მორთულობა იმის მანიშნებელია, საიდან არის ეს ადამიანი, დაქორწინებულია თუ არა, ზოგჯერ კი შეიძლება მის გვარზეც კი მიანიშნებდეს.
იმის გამო, რომ დოკუმენტური მტკიცებულებები ძალზეც მცირეა ლაპლანდიელებზე მე-17 საუკუნემდე, აუცილებელი ენის ისტორიას დავუბრუნდეთ, რომ მათ შესახებ რაიმე გავიგოთ.
ბევრი საამი მწერალი არ მოიძებნება, რადგან მხოლოდ ცოტამ სცადა თავი ლიტერატურაში, თუმცა ამათგან აღსანიშნავია იოჰან ტური, რომლის წიგნიც გვიჩვენებს ბუნებრივ ლიტერატურულ ნიჭს.
სულ რამდენიმე ეპიკური ხასიათის მონახაზი და ორი შედარებით დიდი მოცულობის პოემა, რომელიც დაწერილია მე-19 საუკუნის დასაწყისში და მოგვითხრობს ანტიკური პერიოდის ლაპლანდიელების ისტორიაზე.
სომხური ღმერთებ , რომლებიც განვითარდნენ პროტოსომხების ჩამოყალიბებისას, შეინარჩუნეს ძირითადი ელემენტები პროტოინდოევროპული ტომების რელიგიური წარმოდგენებისა, რაც განაპირობებს მათ თანამედროვე სახეს.
სომხური მითოლოგია ან დიცაბანუციუნი — დაფუძნებული იყო პროტოინდოევროპულ რელიგიურ რწმენასა და სომხურ მითლოგიურ ღვთაებებზე მანამ, სანამ 301 წელს თრდატ -მ ოფიციალურ რელიგიად ქრისტიანობა არ გამოაცხადა.
გევონდ ალიშანის აზრით, სომხური პანთეონის მთავარ ღმერთად ითვლებოდა ვანატური, რომელიც შემდეგ არამაზდმა შეცვალა, ეს უკანასკნელი კი წარმოიქმნა ზოროასტრიზმის გავლენით .
ადამიანის ნაღვლის ბუშტი მსხლისებრი ფორმის თხელკედლიანი პარკია, რომლის სიგრძე 10-14 სმ, სიგანე 3,5-4 სმ, ტევადობა 30-70 სმ აღწევს; მდებარეობს ღვიძლის ქვემო ზედაპირზე.
ნაღვლის ბუშტის ყელის გაგრძელებაა ბუშტის სადინარი, რომელიც უერთდება ღვიძლის სადინარს; ასე იქმნება ნაღვლის საერთო სადინარი, რომელიც იხსნება თორმეტგოჯა ნაწლავში პანკრეასის სადინართან ერთად.
ლორწოვანი გარსი ნაღვლის ბუშტის ყელის მიდამოებში წარმოქმნის სპირალურ ნაოჭს, რომელიც ბუშტის სადინარშიც გრძელდება და არეგულირებს ნაღვლის დენას.
ნაღვლის ბუშტის კედლის კუნთოვანი კონების შეკუმშვა, რასაც მოყვება ნაღვლის თორმეტგოჯა ნაწლავში გადასვლა, იწყება საკვებში შემავალი გამღიზიანებელი ნივთიერებების გავლენით და პერიოდულად მეორდება საჭლის მონელების პროცესში.
ნაღვლის ბუშტი არა აქვთ თაგვისებრ მღრღნელებს, ვეშაპს, სპილოს, აქლემს, ირემს, კენტჩლიქოსნებს, აგრეთვე ზოგიერთ თევზს და სალამურებს .
ნაღვლის ბუშტის დაავადებათა დიაგნოსტიკაში ანამნეზის, ტკივილის ხასიათის, ლოკალიზაციის და ირადიაციის შესწავლის გარდა, დიდი მნიშვნელობა ენიჭება გამოკვლევის ლაბორატორიულ, რენტგენოლოგიურ და ინსტრუმენტულ მეთოდებს.
ნაღვლის ბუშტის პათოლოგიური მდგომარეობებისთვის და დაავადებებისთვის დამახასიათებელია ტკივილი მარჯვენა ფერდქვეშა მიდამოში, იშვიათად ეპიგასტრიუმის არეში ირადიაციით მარჯვენა ბეჭში, ლავიწში, მხრის სახსარში, ზოგჯერ მკერდის ძვლის უკან, გულის მიდამოში — ქოლეცისტოკარდიალური სინდრომი.
იოჰანესბურგში წლის საშუალო ნალექების დონე შეადგენს 713 მმ-ს; იანვრის მაქსიმალური ტემპერატურაა: 26 , მინიმალური: 15 ; ივნისის მაქსიმალური ტემპერატურაა: 16 , მინიმალური: 4 .
ამას გარდა, აქ აღნიშნულია მოსახლეობის ზრდის ყველაზე უფრო მაღალი მაჩვენებელი, მაგალითად 1996 წლიდან 2001 წლის ჩათვლით მოსახლეობის რაოდენობა გაიზარდა 20 %-ით.
შავკანიანები შეადგენენ გაუტენგის პროვინციის მოსახლეობის 77,4 %-ს, თეთრკანიანები — 15,6 %-ს, ფერადკანიანები — 3,5 %-ს, აზიელები — 2,9 %-ს.
მოსახლეობის დაახლოებით 76 % — ქრისტიანია; 1,7 % — მუსლიმი; 0,8 % — ინდუსი; მოსახლეობის 18,4 % საკუთარ თავს არც ერთ რელიგიას არ მიაკუთვნებს.
ეს განმარტება გახდა კრიტიკის მსხვერპლი სპეციალისტების მხრიდან, იქიდან გამომდინარე, რომ ის არ უხდებოდა საველე გამოკვლევებს, თუმცა აღიარეს შეიძლება გამოსადეგი იყოს თეორიულ დისკუსიებში.
ძირითადი სირთულე რელიგიის ყოვლისმმცველი და ზუსტი განმარტების პოვნისთვის მდგომარეობს იმაში, რომ რელიგია წარმოადგენს არა კონკრეტულ რამეს, არამედ თეორიულ აბსტრაქციას.
რელიგიის სხვა განსაზღვრეები, რომლებიც მოდიან ემილ დიურკგეიმის შემდგომ, დააფორმულირეს საუკუნეში და ისინი დაფუძნებულია „ბუნებრივისა“ და „ზებუნებრივის “ გაგებებისა და ურთიერთდაპირისპირებაზე.
ეს ალტერნატიული განსაზღვრებები არ აღმოჩნდა გრიცის განსაზღვრებაზე უფრო მეტად მისაღებად, ვინაიდან და რადგანაც, ზოგიერთ შემთხვევაში რთულია იპოვო ზღვარი ბუნებრივსა და ზებუნებრივს შორის.
მეცნიერებს შორის მიმდინარეობს ხანგრძლივი დისკუსია იმასთან დაკავშირებით, თუ რამდენად მისაღებია დასკვნები რელიგიურ რწმენებთან დაკავშირებით , რომლებსაც აკეთებენ ისინი, ვისაც არ სწამთ.
თუმცა რელიგიის ფსიქოლოგიის და სოციოლოგების უმეტესობა, ხშირ შემთხვევაში იმ რელიგიის მიმდევრები არიან, რომელსაც თვითონვე იკვლევენ, ხოლო რელიგიის ანთროპოლოგების წარმოუდგენლად დიდი რაოდენობა კი სკეპტიკი, მატერიალისტი და რედუკციონისტია.
ასეა თუ ისე, რელიგიის ანთროპოლოგების რაღაც ნაწილი, რომლებიც იკვლევენ ახალ რელიგიურ მოძრაობებს, ხშირ შემთხვევაში თვითონ არიან ამ მოძრაობების წევრები.
თანამედროვე გამოკვლევები მეტწილად ეხება კონკრეტულ რწმენებს კონკრეტულ ადგილებში და ნაკლებად აბსტრაქტულ სპეკულაციებსა და კითხვებს, რომლებიც დაკავშირებულია თვითონ რელიგიასთან.
ამ სფეროს მკვლევარებმა ჯერ კიდევ ვერ შეძლეს მისულიყვნენ კონსესუსამდე არც რელიგიის ტერმინის განსაზვღვრებასა და არც მოცემული ტერმინის შემცველობასთან დაკავშირებით.
მისი 1973 წელს მოცემული განსაზღვრების მიხედვით ჟღერს შემდეგნაირად : „რელიგია - ეს არის: სიმბოლოების სისტემა, რომელიც განაპირობებს ადამიანებში ძლიერი, ყოვლისმომცველი და სტაბილური ხასიათებისა და მოტივაციების გაჩენას, აფორმირებს წარმოდგენებს ყოფის საერთო წესრიგზე და ამ წარმოდგენებისთვის რეალობისსახის მიცემით, ისეთი გზით, რომ ეს ხასიათები და მოტივაციები თითქოსდა ერთადერთი რეალობაა.
სხვა ფორმა სულები, ისინი არიან უსახელო ზებუნებრივი არსებები, არა ადამიანური წარმოსშობის, რომლებიც ღმერთებზე დაბლა დგანან და ხშირად უფრო ჰგვანან ადამიანებს.
ადამიანური საწყისის მქონე ზებუნებრივი არსებები არიან სულები, რომლებადაც იქცნენ ადამიანები მათ გარდაცვალების შემდეგ, ასევე წინაპართა სულები, რომლებიც ახლობლების აჩრდილები არიან.
ჩვენი დამოკიდებულება რელიგიის და ზებუნებრივი არსებების მიმართ განსხვავებულია, ეს შეიძლება გამოიხატოს ლოცვით, ფსიქოლოგიით, სიმულაციებით, დღესასწაულებით, მსხვერპლშეწირვით და სხვა და ა.
მოცემული დისციპლინის შესწავლის სფეროს წარმოადგენს არქაული რწმენები ტრადიციულ საზოგადოებებში, ახალი რელიგიები და ახალი რელიგიური მოძრაობები, ასევე მაგიის, რელიგიის და მეცნიერების შეთავსების პრობლემა.
რელიგიის ანთროპოლოგის გააჩნია სადისციპლინოთშორისო კავშირები კულტურული ანთროპოლოგიის სხვა დარგებთან, მაგალითისთვის ფსიქოლოგიური ანთროპოლოგია, ხელოვნების ანთროპოლოგია, სამედიცინო ანთროპოლოგია და ა.
რელიგიის ანთროპოლოგია ასევე მჭიდრო კავშირშია რელიგიათმხედველობის სხვადასხვა მიმართულებებთან, შეისწავლის ისეთ საკითხებს როგორიცაა აზროვნება და კილტურა, რიტუალი და ცნობიერების მდგომარეობის ცვლილებები, სხვადასხვა კულტურებში ქცევითი სტერეოტიპების კონფესიონალურ და ეთნოფსიქოლოგიური ასპექტების ურთიერთქმედებას, ურთიერთკავშირს ნორმასა და პათოლოგიას შორის და რელიგიის რეგულატიურ და ფსიქოტერაპულ ფუნქციებს.
თანამედროვე ანთროპოლოგიის ხედვა რელიგიისადმი არის პროექციული იდეა,რომელიც უშვებს,რომ ყველა ღმერთი არის შექმნილი იმ საზოგადოების მიერ,რომელიც მას თაყვანს ცემს,რომ ღმერთის მიერ სამყაროს შექმნა,არის მხოლოდ ადამიანის მიერ მოფიქრებული.
ამ პრინციპის ჩამოყალიბების განსაკუთრებული წინამორბედი იყო გიამბატისტა ვიკო და ამ პრინციპის ადრეული ფორმულირება ასევე მოიპოვება ანტიკური პერიოდის ბერძენ მწერალ ქსენოფონტესთან,რომელმაც გააკეთა დაკვირვება,რომ ეთიოპელ ღმერთებს ჰქონდათ ბრტყელი ცხვირი და იყვნენ შავები,როდესაც თრაკიანელებს ჰქონდათ ქერა თმა და ცისფერი თვალები.
ის უპირისპირებდა მეცნიერებას მაგიასა და რელიგიის უძველეს ფორმებს, თვლიდა მეცნიერებას სინათლედ, მაგიასა და უძველეს რელიგიებს კი - სიბნელესა და ბარბაროსობას.
ედვარდ ტაილორის შეხედულებები რელიგიის წარმოქმნასა და ადამიანის ცხოვრებაში არსებულ როლზე აღწერილია მის წიგნში „პირველყოფილი კულტურა“, რომელშიც წარმოდგენილია უმდიდრესი ცნობები სხვადასხვა ხალხების ცხოვრების წესების თავისებურებებზე.
რელიგია არის ტერმინი, რომელიც გამოიყენება ანთროპოლოგთა მიერ სისტემის სიმბოლოთა განსასაზღვრავად, რომელიც მოქმედებს ძლიერი და ხანგრძლივი განწყობის შესაქმნელად.
სინამდვილეში რელიგიის დახასიათება რთულია, ძნელია გაარჩო სოციალური ინსტიტუტები, რადგან არსებობს სხვადასხვა რიტუალები, რემლებიც თითოეული რელიგიისთვის განსხვავებული და ინდივიდუალურია, ასევე გარკვეული იდეები, რემლებიც ზოგიერთი რწმენისთვის მისაღებია, მაგრამ არა სხვებისთვის.
მე-19 საუკუნეში კულტურული ანთროპოლოგია იყო დომინირებული ინტერესით კულტურული ევოლუციისადმი; ანთროპოლოგთა უმრავლესობა უშვებდა,რომ იყო მარტივი განსხვავება პრიმიტიულ და თანამედროვე რელიგიებს შორის და ისინი ცდილობდნენ წარედგინათ ანგარიში თუ როგორ წარმოიშვა პირველი მეორედან.
დღეს რელიგიის ანთროპოლოგიაზე აისახება გავლენა,ან ჩართულობა ისეთი თეორიტიკოსების,როგორიცაა კარლ მარქსი,ზიგმუნდ ფროიდი,ემილ დურჰეიმი და მაქს ვებერი.
ისინი განსაკუთრებით დაინტერესებულნი არიან,თუ როგორ შეიძლება რელიგიურმა რწმენებმა ასახვა იქონიოს პოლიტიკურ და ეკონომიკურ ძალებზე,მიმდინარეობებზე.
ტაილორი ცდილობდა დაემტკიცებინა თეზისი იმის შესახებ, რომ ანიმიზმი წარმოადგენს რელიგიის საფუძველს, რომელიც აერთიანებს რწმენების უდიდეს რაოდენობას, რომლებიც ერთი შეხედვით არანაირ კავშირში არ არიან ერთმანეთთან.
განსაკუთრებულ როლს ტაილორის მოსაზრებებში თამაშობდა კაცობრიობის უძველესი ისტორიის ანალოგია და „ველურის“ ფილოსოფიასთან და ბავშის ქცევის თავისებურებები მისი განვითარების სხვადასხვა ეტაპებზე.
ინგლისელი მკვლევარი თვლიდა, რომ კაცობრიობისა და ადამიანის ბავშვობა ძალიან ჰგავს ერთმანეთს, სამყაროს შეცნობასა და გაანალიზებაში მიამიტობით და ჩამოუყალიბებელი აზროვნებით.
ტაილორის მიდგომა დაფუძნებულია იმის წარმოდგენაზე, რომ პირველყოფილი ადამიანები, საკმაოდ რაციონალური არსებები იყვნენ, რომლებსაც გააჩნდათ მსოფლმხედველობის განსაკუთრებული გზა.
ეს წარმოდგენა უარყოფილ იქნა დარვინისტების მიმდევრების მიერ, რომლებიც უგულებელყოფდნენ მნიშვნელოვან განსხვავებებს ადამიანსა და ცხოველებს შორის და თვლიდნენ რომ პირველყოფილი ადამიანები იყვნენ გონებრივად ჩამორჩენილი არსებები.
დარვინისტების შეხედულებები იყო დარღვეული არქეოლოგიური მონაცემებისა და ანთროპოლოგების საველე შესწავლების შედეგად, რომლებმაც აჩვენეს უძველესი ადამიანების მდიდარი კულტურული სამყარო.
1912-ში ემილ დურკჰეიმმა ფეურბახზე დაყრდნობით განიხილა რელიგია,“როგორც საზოგადოების სოციალური ღირებულებების გამოვლინება,“ “საზოგადოებაზე სიმბოლური განცხადებების გაკეთების საშუალება,“ „ სიმბოლური ენა,რომელიც აკეთებს განცხადებებს სოციალურ წყობაზე,“ მოკლედ, „რელიგია არის საზოგადოების თავის თავისვე თაყვანისცემა“.
ადრეულ მეთერთმეტე საუკუნეში აბუ რეიჰან ბირუნიმ დაწერა დეტალური ნაშრომი რელიგიის და კულტურის ანთროპოლოგიაზე,რომელიც ეხებოდა ახლოაღმოსავლეთის,ხმელთშუაზღვის და ინდოეთის ნახევარკუნძულის რეგიონებს.
1931 წლის 15 ივნისს, ხულოში მცხოვრებ ალი სეითზადე ხიმშიევის ოჯახიდან კონფისკაციით გაუტანიათ ძვირფასი ნივთები – ბეჭდები, გულსაბნევები, სამაჯურები, რუსული ფული და სხვა სახის საგნები.
ვინ იცის, შეიძლება დღემდე ამშვენებს ეს ნივთები მავანისა და მავანის ოჯახებს. ჩამორთმეულ ნივთებს შორის დასახელებულია შერიფ ხიმშიაშვილის ოქროს სამხრეები – გენერალ-მაიორის დამადასტურებელი ნიშნები.
ყველანი – ოლთისში, ტაოსკარში, შავშეთში, არტაანში, არტანუჯში, ფოცხოვში მცხოვრები ხიმშიაშვილები – ამ მხარეების ყოფილი გამგებლები – მძიმე პირობებში იმყოფებოდნენ.
მამა, ჰაჯი ალი სეიდიშვილი, დედა — მინირე ხიმშიაშვილი (შერიფ-ბეგ ხიმშიაშვილისა და დანიის მეფის ქრისტიან -ის ძმის შვილის — ნადეჟდა დაგმარას შვილი).
ეს 1930-იან წლებამდე გაგრძელდა, როდესაც ნაგებობა გაიხსნა, როგორც დაკონსერვებული არქეოლოგიური ღირსშესანიშნაობა ახლად გადატანილ და რეკონსტრუირებულ მშვიდობის საკურთხეველთან ერთად, რომელიც მის მახლობლად მდებარეობდა.
ავგუსტუსის მავზოლეუმის აღდგენამ მნიშვნელოვანი ადგილი დაიკავა ბენიტო მუსოლინის ქალაქ რომის აღორძინების ამბიციურ გეგმაში, რომელიც ცდილობდა ერთმანეთთან დაეკავშირებინა იტალიური ფაშიზმის მისწრაფებები და რომის იმპერიის წარსული დიდება.
კორიდორი შესასვლელს მავზოლეუმის გულთან აკავშირებდა, სადაც მდებარეობდა პალატი სამი ნიშით, რომლებშიც განთავსებული იყო ოქროს ურნები საიმპერატორო ოჯახის წევრების ფერფლითურთ.