polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
გერმანიის დატოვებამდე, ოტო ჰანმა, მაიტნერს საკუთარი დედისგან მემკვიდრეობით მიღებული ბრილიანტის ბეჭედი აჩუქა იმ მიზნით, რომ საჭიროების შემთხვევაში, მაიტნერს სასაზღვრო მცველებისთვის გადაეცა შეუფერხებელი მგზავრობის სანაცვლოდ.
თუმცა, მსგავსი ქმედება არ გახდა საჭირო, მაიტნერმა მშვიდობიანად მიაღწია დანიშნულების ადგილს და ზემოხსენებული ბეჭედი საბოლოოდ, მისი დისშვილის მეუღლეს გადაეცა.
თუმცა, ვფიქრობ, რომ მე და ოტო რობერტ ფრიშმა საკმაო წვლილი შევიტანეთ ურანის გახლეჩის პროცესის განმარტებაში — როგორ იღებს აღნიშნული პროცესი სათავეს და როგორ თავისუფლდება დიდი რაოდენობით ენერგია, ეს ყველაფერი კი ჰანისთვის მეტად შორეული იყო“.
ლიზა მაიტნერი — ავსტრიელი ფიზიკოსი და რადიოქიმიკოსი, მოღვაწეობდა ბირთვული ფიზიკის, რადიოქიმიის, ბირთვული ქიმიის და რადიოაქტიურობის სფეროში.
მაიტნერი და ჰანი მიხვდნენ, რომ დაშლის პროცესი, რომელიც ხლეჩს ურანის ატომბირთვს ორ მცირე ბირთვად, უნდა მიმდინარეობდეს ენერგიის გამოთავისუფლების თანხლებით.
აღნიშნული პროცესი, აგრეთვე, ბირთვული იარაღის საფუძველია, რომელიც ამერიკის შეერთებულ შტატებში, მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში შეიქმნა და 1945 წელს, აშშ-მა იაპონიის წინააღმდეგ გამოიყენა.
მისი ფიზიკური და ფსიქიკური მდგომარეობა ათეროსკლეროზის გამო თანდათან უარესდებოდა, ამიტომ, მან ვერ შეძლო აშშ-ში გამგზავრება ენრიკო ფერმის პრემიის მისაღებად.
1967 წლის შემოდგომაზე ბარძაყის ძვლის ყელის მოტეხილობის და რამდენიმე უაცრად განვითარებული შეტევის შემდეგ, მაიტნერმა მოახერხა ნაწილობრივ გამოჯანმრთელება, მაგრამ იმდენად დასუსტდა, რომ კემბრიჯის მოხუცთა სამკურნალო დაწესებულებაში დარჩენამ მოუწია.
1968 წლის ივლისში, ოტო ჰანი გარდაიცვალა, თუმცა, მაიტნერს მომხდარი არ შეატყობინეს, რადგან მისი ოჯახის წევრებს მიაჩნდათ, რომ დაუძლურებული ადამიანისთვის ეს დიდი დარტყმა იქნებოდა.
1930-იანი წლების დასაწყისში ნეიტრონის აღმოჩენის შემდეგ, სამეცნიერო საზოგადოებამ ივარაუდა, რომ ლაბორატორიულ პირობებში შესაძლებელი იქნებოდა ურანზე მძიმე ელემენტების შექმნა.
შემდგომ, დაიწყო სამეცნიერო მარათონი სამეცნიერო გუნდებს შორის — ერნესტ რეზერფორდი დიდ ბრიტანეთში, ირენ ჟოლიო-კიური საფრანგეთში, ენრიკო ფერმი იტალიაში და ლიზა მაიტნერი და ოტო ჰანი გერმანიაში.
ამავდროულად, ყველა ამ საკითხებით დაინტერესებულ ადამიანს სჯეროდა, რომ ეს მხოლოდ და მხოლოდ აბსტრაქტული კვლევა იყო ნობელის პრემიის მოსაპოვებლად და ვერავინ წარმოიდგენდა, რომ ეს კვლევები ბირთვული იარაღის შექმნით დასრულდებოდა.
1949 წელს, ოტო ჰანთან ერთად, გერმანიის ფიზიკოსთა საზოგაოებამ იგი მაქს პლანკის მედლით დააჯილდოვა, 1955 წელს კი — იგი გერმანიის ქიმიკოსთა საზოგადოების მიერ დაწესებული ოტო ჰანის პრემიის პირველი ლაურეატი გახდა.
კაიზერ ვიილჰელმის უნივერსიტეტში ყოფნისას, ლიზა მაიტნერს კავშირი ჰქონდა ჯეიმზ ჩედვიკთან, რომელიც კემბრიჯში, კავენდიშის ლაბორატორიაში მოღვაწეობდა.
შემდგომ, ჯეიმზ ჩედვიკმა ბევრად მეტი პოლონიუმი მიიღო ბალტიმორში მდებარე ერთ-ერთი საავადმყოფოდან, თუმცა, იგი ყოველთვის იყო მაიტნერის მადლობელი და ამბობდა, რომ დარწმუნებული იყო იმაში, რომ მაიტნერი აუცილებლად აღმოაჩენდა ნეიტრონებს, კავენდიშში წლობით მუშაობის უპირატესობა რომ ჰქონოდა, ისევე, როგორც თვითონ.
სიცოცხლის მანძილზე, მაიტნერმა არაერთი ჯილდო და წოდება მოიპოვა, თუმცა, 1944 წელს, ნობელის პრემია ქიმიის დარგში, ბირთვული დაშლის აღმოჩენისთვის მხოლოდ მის თანამშრომელს, ოტო ჰანს მიენიჭა.
გარდაცვალების შემდეგ, ლიზა მაიტნერმა მრავალი საპატიო წოდება მიიღო, მათ შორის, 1992 წელს, მის საპატივცემოდ, ქიმიურ ელემენტთა პერიოდული სისტემის 109-ე ელემენტს, მაიტნერიუმი ეწოდა
1935 წელს, როგორც კაიზერ-ვილჰელმის ინსტიტუტის ფიზიკის განყოფილების ხელმძღვანელმა, ლიზა მაიტნერმა, -ის დირექტორთან, ოტო ჰანთან ერთად „ტრანსურანის კვლევის“ პროგრამა წამოიწყო.
1938 წლის დეკემბერში, მაიტნერის გერმანიიდან წასვლიდან ნახევარი წლის შემდეგ, აღნიშნულ პროგრამას, შედეგად მძიმე ბირთვების ბირთვული დაშლის პროცესის მოულოდნელი აღმოჩენა მოჰყვა.
გრონინგენის უნივერსიტეტში მაიტნერის დასაქმება ვერ მოხერდა, რის გამოც, შვედი ფიზიკოსების — ევა ფონ ბარის და კარლ ვილჰელმ ოზეენის დახმარებით, იგი სტოკჰოლმში გაემგზავრა, სადაც, კარლ მანე სიგმანის ლაბორატორიაში დაიწყო მუშაობა, მიუხედავად იმ სირთულეებისა, რაც სიგმანის ქალ მეცნიერთა მიმართ დამოკიდებულებით იყო გამოწვეული.
ვენის ებრაული საზოგადოების სიებში, მაიტნერის დაბადების თარიღად რეგისტრირებულია 1878 წლის 17 ნოემბერი, თუმცა, ყველა სხვა დოკუმენტში ამავე წლის 7 ნოემბერია მოხსენიებული .
მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ, მაიტნერი აკრიტიკებდა ოტო ჰანს, მაქს ფონ ლაუეს და სხვა გერმანელ მეცნიერებს, რომელთაც მისი აზრით, ნაცისტებთან ითანამშრომლეს და არაფერი მოიმოქმედეს ჰიტლერის რეჟიმის გასაპროტესტებლად.
იგი ამბობდა: „ვერნერ კარლ ჰაიზენბერგი და მასთან ერთად მილიონობით ადამიანი, იძულებულნი უნდა იყვნენ, რომ ნახონ ეს ბანაკები და ნაწამები ხალხი“.
აგრეთვე, ოტო ჰანი საკუთარ მემუარებში (გამოქვეყნდა 1968 წელს, მისი გარდაცვალებიდან მცირე ხნის შემდეგ) წერდა, რომ მას და მაიტნერს მთელი ცხოვრების მანძილზე ახლო მეგობრობა აკავშირებდათ, მიუხედავად იმისა, რომ ეს მეგობრობა გამოცდებით აღსავსე იყო.
სამეცნიერო კარიერის ძირითადი ნაწილი, მაიტნერმა ბერლინში, გერმანიაში გაატარა, სადაც იგი ფიზიკის პროფესორი და კაიზერ-ვილჰელმის განყოფილების ხელმძღვანელი იყო.
1930-იან წლებში, ნაცისტური გერმანიის ანტი-ებრაული ნიურნბერგის კანონების გამო, მან ეს თანამდებობები დაკარგა და 1938 წელს, შვედეთში გაიქცა, სადაც იგი წლების განმავლობაში ცხოვრობდა.
ლიზა მაიტნერმა განაგრძო ფიზიკის შესწავლა და გახდა მეორე ქალი, რომელმაც ვენის უნივერსიტეტში, 1905 წელს, მოიპოვა დოქტორის ხარისხი ფიზიკაში .
მამის და ფინანსური შესაძლებლობის მხარდაჭერით, იგი ჰუმბოლდტის უნივერსიტეტში ჩაირიცხა, სადაც, ცნობილმა ფიზიკოსმა — მაქს პლანკმა, ლიზა მაიტნერს საკუთარ ლექციებზე დასწრების ნება დართო, რაც იმ დროისთვის მეტად უჩვეულო იყო, ვინაიდან, პლანკს ყოველთვის უარყოფითი დამოკიდებულება ჰქონდა თავის ლექციებზე ქალების დაშვების მიმართ.
1947 წელს, ლიზა მაიტნერი სიგბანის ინსტიტუტიდან წამოვიდა და დაიწყო კვლევების ჩატარება ახალ ლაბორატორიაში, რომელიც სპეციალურად მისთვის შეიქმნა ტექნოლოგიების სამეფო ინსტიტუტის შვედეთის ატომური ენერგიის კომისიის მიერ.
მაიტნერის მიერ ცხოვრების მანძილზე დამსახურებული არაერთი ჯილდო და ტიტული, გადაფარა იმ ფაქტმა, რომ 1944 წელს ქიმიის დარგში გაცემული ნობელის პრემია მხოლოდ ოტო ჰანს მიენიჭა.
1945 წლის 15 ნოემბერს, შვედეთის სამეფო მეცნიერებათა აკადემიამ გამოაცხადა, რომ 1944 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატი ქიმიის დარგში ოტო ჰანი გახდა, მძიმე ატომბირთვების გახლეჩის აღმოჩენისთვის.
1900-იან წლებში, ვენაში, უმაღლესი განათლების საჯარო ინსტიტუტებში ქალებს არ ჰქონდათ სწავლის უფლება, მაგრამ მაიტნერმა მაინც მოახერხა და კერძო განათლება მიიღო ფიზიკაში.
1916 წელს, მაიტნერი ბერლინში დაბრუნდა, კვლევების გასაგრძელებლად, თუმცა იგი თავს დარცხვენილად გრძნობდა კვლევითი სამუშაოების გაგრძელების სურვილის გამო, ვინაიდან, იგი გამუდმებით ფიქრობდა ომის შედეგად დაზარალებულებზე, აგრეთვე, მათ სამედიცინო და ემოციურ მოთხოვნილებებზე.
1923 წელს, ფრანგმა მეცნიერმა — პიერ ვიქტორ ოჟემ დამოუკიდებლად აღმოაჩინა იგივე ეფექტი, თუმცა, მიუხედავად იმისა, რომ მაიტნერი პირველაღმომჩენი იყო, აღნიშნული პროცესი ცნობილია სახელწოდებით — „ოჟეს ეფექტი“.
ოთხი წლის შემდეგ, 1955 წელს, იგი სამეფო საზოგადოების წევრი გახდა, 1960 წელს კი — ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერებათა აკადემიის საპატიო უცხოელ წევრად აირჩიეს.
1917 წელს, ლიზა მაიტნერმა და ოტო ჰანმა აღმოაჩინეს ელემენტ პროტაქტინიუმის ერთ-ერთი იზოტოპი, რისთვისაც, მაიტნერი ბერლინის მეცნიერებათა აკადემიამ ლაიბნიცის მედლით დააჯილდოვა.
1937 წელს სათავეში ჩაუდგა აზერბაიჯანის ფილარმონიასთან არსებულ სიმღერისა და ცეკვის აზერბაიჯანის სახელმწიფო ანსამბლს, ხელმძღვანელობდა ანსამბლის საცეკვაო ჯგუფს, დგავდა სახალხო ცეკვებს.
მონაწილეობდა ექსპედიციებში აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე კომპოზიტორ უზეირ ჰაჯიბეკოვის ხელმძღვანელობით სახალხო ცეკვების შეგროვების მიზნით, რათა შემდგომ დაედგათ დიდ სცენაზე.
პირველად შევიდა ბალეტზე 6 წლის ასაკში, კერძო სტუდიაში (მოგვიანებით კი ოპერის თეატრთან არსებულ სკოლაში, დღეს ბაქოს ქორეოგრაფიული სასწავლებელი).
ამის შემდეგ, იგი სილამაზის კონკურსებში მონაწილეობას კვლავ განაგრძობდა და 2000 წელს, ასევე მეორე ადგილი დაიკავა კონკურსში „ყავის საერთაშორისო დედოფალი“ , რომელშიც მას ყველაზე ლამაზი სახის ტიტული მიანიჭეს.
ნორკისის კარიერა სტიდენტობის დროს დაიწყო, როდესაც კარაკასის სიმონ როდრიგესის ეროვნულ ექსპერიმენტულ უნივერსიტეტში სწავლისას, მონაწილეობას იღებდა სატელევიზიო რეკლამებში.
მიუხედავად იმისა, რომ არ ყოფილა კამპუჩიის კომუნისტური პარტიის არცერთი კომიტეტის წევრი, იგი იყო წითელი ქმერების ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი ფიგურა.
იენგ ტირიტი და მისი ქმარი დააპატიმრეს 2007 წლის ნოემბერში კამბოჯის საქმეებში გაეროს საერთაშორისო ტრიბუნალის გადაწყვეტილებით და გაასამართლეს გენოციდის, სამხედრო დანაშაულებისა და კაცობრიობის წინააღმდეგ ჩადენილი დანაშაულებისათვის.
წითელი ქმერების მიერ ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ გახდა ქვეყანაში ერთ-ერთი გავლენიანი ფიგურა და 1975-1979 წლებში ეკავა სოციალურ საკითხთა მინისტრის თანამდებობა.
საბჭოტა კავშირის გმირის საზღვაო ქვეითი ბატალიონის სანინსტრუქტორის გალინა პეტროვას ძეგლი, გაიხსნა 1963 წელს სამხრეთ რუსეთის სახელმწიფო პოლიტექნიკური უნივერსიტეტის შენობის წინ, სადაც იგი სწავლობდა სატყეო მეურნეობის ფაკულტეტზე 1940 წლიდან.
შავი ზღვის ფლოტის ნოვოროსიისკის სამხედრო საზღვაო-ბაზის 386-ე საზღვაო ქვეითი ბატალიონის მედიცინის და გალინა კონსტანტინეს ასული პეტროვა დაიბადა უკრაინის ქალაქ ნიკოლაევში 1920 წლის 9 სექტემბერს.
საციხურიდან ძველი დროიდანვე გადასახლებულან ზემო იმერეთის სოფელ ბაჯითში , ფრონის ხეობის ზემო ნაწილის სოფელ წირეთში (ამჟამად ნაბაკევი, თუმცა ამ სოფლიდან ცაბაძეები მალევე გადასახლდნენ თბილისში), ლიახვის ხეობის სოფლებში მარანაში (ამ სოფლიდან ცაბაძეები უკანვე საციხურში დაბრუნდნენ საცხოვრებლად), თერგვისში , კეხვში, ქალაქ გორსა და ცხინვალში.
ამ დროისათვის შედგენილ სხვადასხვა სახის საბუთებში და მოსახლეობის აღწერის დავთრებში (რომელთა დედნებიც დაცულია სახელმწიფო არქივისა და ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის ფონდებში) იხსენიებიან: გლახა, დავით, ივანე, ვასილ, ზაქარია, ნინია, შიო ცაბაძეები.
ცაბა-დან აგრეთვე ნაწარმოებია გვარები: ცაბაურაშვილი, ცაბაური, ცაბაშვილი, ცაბეკია, ცაბოლაშვილი, ცაბოშვილი, ცაბულაშვილი, ცაბურაშვილი, ცაბუტაშვილი, ცაბუტაძე.
ჯერ კიდევ 1715 წელს შედგენილ „რუისის სამწყსოს დავთარში“ საციხურის მცხოვრებთა შორის იხსენიება დათუნა წაბაძე, რომლის შთამომავლებიც მოგვიანებით უკვე ცაბაძეებად იხსენიებიან .
უჯრედში მოსვენების პოტენციალი მრავალი სახის მექანიზმით შეიძლება დამყარდეს, თუმცა არსებობს ამ მოსვენების პოტენციალის წარმოქმნის სტანდარტული კანონზომიერება, რომელსაც მრავალი უჯრედი მიჰყვება.
უჯრედში შემოშვებულ ყოველ ორ დადებითად დამუხტულ კალიუმის იონზე , სამი უარყოფითად დამუხტული ნატრიუმის იონის უჯრედიდან გარეთ გაშვებით უჯრედში არა მხოლოდ მოსვენების პოტენციალი მიიღწევა, არამედ არახელსაყრელი კონცენტრაციის გრადიენტიც, რასაც უჯრედის გარეთ ნატრიუმის, ხოლო უჯრედის შიგნით კალიუმის კონცენტრაციების გაზრდა განაპირობებს.
მიუხედავად იმისა, რომ უჯრედის შიგნით კალიუმის, უჯრედის გარეთ კი ნატრიუმის ჭარბი რაოდენობაა, წარმოქმნილი მოსვენების პოტენციალი პლაზმურ მემბრანაში არსებულ ვოლტაჟ-დაჭიშკრულ იონურ არხებს დახურულს ტოვებს, რაც პლაზმური მემბრანის გავლით ტრანსპორტირებული იონების დაბალი კონცენტრაციის არისკენ დიფუზიით გადაადგილებას უშლის ხელს.
ამას გარდა, მიუხედავად დადებითად დამუხტული კალიუმის იონების მაღალი კონცენტრაციისა, უჯრედების უმეტესობა შინაგან კომპონენტებს შეიცავს, რაც უჯრედის შიგნით ჯამურად უარყოფითად დამუხტულ გარემოს განაპირობებს.
ჩხირებში დეპოლარიზაცია იონური არხებით არის შენარჩუნებული, რომლებიც ჩხირების დეპოლარიზებული მდგომარეობისას უფრო მაღალი ვოლტაჟის მეშვეობით რჩებიან ღია.
ეს ციკლი წყდება, როდესაც ჩხირები სინათლეში აღმოჩნდებიან; ჩხირის მიერ სინათლის შთანთქმა იმ არხების დახურვას იწვევს, რომლებიც ნატრიუმის და კალციუმის უჯრედში შესვლას განაპირობებენ.
ამ ელექტრული დისბალანსის შესანარჩუნებლად, უჯრედის პლაზმური მემბრანის გავლით, მიკროსკოპული, დადებითად და უარყოფითად დამუხტული ნაწილაკების - იონების ტრანსპორტირება ხდება.
პლაზმური მემბრანის გავლით იონების ტრანსპორტირება რამდენიმე განსხვავებული ტიპის ტრანსმემბრანული ცილების მეშვეობით მიმდინარეობს, რომლებიც უჯრედის პლაზმურ მემბრანაშია ჩაშენებული და როგორც შემომავალი, ისე გამავალი იონებისთვის არხებივით ფუნქციონირებს.
მეორე მხრივ, აღგზნების სტიმულები ნეირონის ვოლტაჟს ზრდის, რის შედეგადაც მოცემული ნეირონის დეპოლარიზება უფრო მარტივი მოსახდენია, ვიდრე ეს ჩვეულებრივი მოსვენების პოტენციალის შემთხვევაში იქნებოდა.
სანამ ნატრიუმ-კალიუმის ტუმბო მუშაობას განაგრძობს, ვოლტაჟ-დაჭიშკრული ნატრიუმისა და კალციუმის არხები, რომლებიც უჯრედის მოსვენების პოტენციალისას დახურული იყო, ძაბვაში საწყისი ცვლილების საპასუხოდ იხსნება.
ნეირონის აქსონის გასწვრივ მოქმედების პოტენციალის გავლის შემდეგ, საჭიროა აქსონის მოსვენების მემბრანული პოტენციალი აღდგეს, სანამ მის გასწვრივ მომდევნო მოქმედების პოტენციალი შეძლებს გავლას.
ეს ცვლილება, რომელიც უარყოფითიდან მეტად დადებითი მემბრანული პოტენციალისკენაა მიმართული, რამდენიმე პროცესის განმავლობაში იჩენს თავს, მათ შორის - მოქმედების პოტენციალისას.
მოქმედების პოტენციალის განმავლობაში დეპოლარიზაცია იმდენად დიდია, რომ უჯრედის გასწვრივ პოტენციალთა სხვაობა დროებით პოლარობას იცვლის - უჯრედის შიდა გარემო დადებითად იმუხტება.
თუ სტიმულების ჯამი კონკრეტულ ძაბვას მიაღწევს, რომელიც ზღურბლური პოტენციალის სახელითაა ცნობილი, დეპოლარიზაცია აქსონის ბორცვიდან აქსონის გასწვრივ გაგრძელდება.
სტიმულების მიღება, მათი ნერვული ინტეგრაცია და ნეირონის საპასუხო რეაქცია სტიმულებზე, დამოკიდებულია ნეირონის უნარზე, გამოიყენოს დეპოლარიზაცია სტიმულების გადასაცემად ნეირონს შიგნით ან ნეირონებს შორის.
ბიოლოგიაში დეპოლარიზაცია უჯრედის შინაგან ცვლილებას წარმოადგენს, რომლის განმავლობაშიც უჯრედში არსებული ელექტრული მუხტის განაწილება იცვლება, ამის შედეგად კი უჯრედის შიგნით ნაკლებად უარყოფითად დამუხტული გარემო იქმნება.
დეპოლარიზაცია მრავალი უჯრედის ფუნქცურობის, უჯრედებს შორის კომუნიკაციისა და ორგანიზმის ზოგადი ფიზიოლოგიისთვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე მოვლენაა.
ძირითადად, მუხტი უჯრედში შემომავალი ნატრიუმის იონების ნაკადის გამო იცვლება, თუმცა, ეს პროცესი ნებისმიერი ტიპის კატიონების შემომავალი ნაკადით, ან ნებისმიერი ტიპის ანიონების გამავალი ნაკადითაცაა შესაძლებელი.
მიუხედავად მსგავსი ნერვული არეებისა და ექსპერიმენტებიდან მიღებული მტკიცებულებებისა, ზოგიერთი მკვლევარი მაინც თავს იკავებს ადამიანურ ეპიზოდურ მეხსიერებასთან შედარებისას .
ეპიზოდურის მსგავსი მეხსიერება ხშირად მხოლოდ შემოსაზღვრულ სფეროს მოიცავს და შესაძლებელია, რომ აიხსნას პროცედურული ან სემანტიკური მეხსიერების ფარგლებში.
თუმცა, ერთ-ერთი უახლესი ექსპერიმენტი მიემართებოდა სწორედ სადენდორფისა და ბასბის კრიტიკას (ბიშოფ-კოლერის ჰიპოთეზა, რომლის მიხედვითაც ადამიანის გარდა სხვა ცხოველები გადაწყვეტილებებს იღებენ მხოლოდ აწმყოში არსებული საჭიროებების და არა მომავალი მოთხოვნილებების მიხედვით).
კორეირამ და მისმა კოლეგებმა აჩვენეს, რომ დასავლურ ბუჩქის ჯაფარას შეუძლია, შერჩევითად გადამალოს საკვების განსხვავებული ტიპები იმის მიხედვით, თუ მომავალში რომელი მათგანი მოუნდება, რაც საკმაოდ მყარი მტკიცებულებაა ბიშოფ-კოლერის ჰიპოთეზის წინააღმდეგ და აჩვენებს, რომ ბუჩქის ჯაფარას შეუძლია, დრეკადად დაგეგმოს საკუთარი ქცევა კონკრეტულ საკვებთან დაკავშირებული წარსული გამოცდილების საფუძველზე.
ენდელ ტულვინგმა თავდაპირველად ეპიზოდური მეხსიერება აღწერა, როგორც ადამიანის გამოცდილების მონაცემი, რომელიც შეიცავდა დროის მიხედვით დალაგებულ ინფორმაციასა და სივრცულ-დროით კავშირებს.
ეპიზოდური მეხსიერების მახასიათებელი, რომელსაც ტულვინგი მოგვიანებით მიუბრუნდა, ისაა, რომ იგი საშუალებას აძლევს პირს, წარმოიდგინოს დროში უკან მოგზაურობა.
მიმდინარე სიტუაციამ შესაძლოა, გამოიწვიოს წარსულში მომხდარი ეპიზოდის აღდგენა იმგვარად, რომ წარსულში მომხდარი ეპიზოდის კონტექსტი თავიდან განიცდება მოცემულ მომენტში.
ძაღლის შესახებ ყველა ეპიზოდური მოგონება კი მიესადაგება „ძაღლის“ ერთადერთ სემანტიკურ წარმოდგენას და, შესაბამისად, ძაღლთან ურთიერთობის ყველა ახალი გამოცდილება რაღაცგვარად შეცვლის იმ ძაღლის ერთადერთ სემანტიკურ წარმოდგენას.
ბიჰევიორისტული კვლევების მიმოხილვაზე დაყრდნობით, აუტიზმის მქონე ზოგიერთ ადამიანში შესაძლოა, შერჩევითად იყოს დაზიანებული ლიმბურ-შუბლისწინა ეპიზოდური მეხსიერება.
სხვა კვლევა მიუთითებს აგრეთვე აუტისტური დეფიციტის დამადასტურებელ მტკიცებულებაზე პერსონალურად განცდილი მოვლენების ეპიზოდური ან თვით-ცნობიერი მახსოვრობის დროს.
მოლუსკის მიერ მოწამვლის იშვიათი ტიპი, ამნეზიური მოწამვლა, იგივე "", საკმაოდ ეფექტურად და შეუქცევადად აზიანებს ჰიპოკამპს და იწვევს ამნეზიას.
კორსაკოვის სინდრომი გამოწვეულია თიამინის ნაკლებობით, რაც არის კვების დარღვევის ფორმა, რომელიც შესაძლოა, გამოწვეულ იქნას საკვებთან შედარებით ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარებით.
ჯანმრთელ, ზრდასრულ ადამიანებში გრძელვადიანი მხედველობითი ეპიზოდური მეხსიერება შესაძლოა, გაუმჯობესდეს აცეტილქოლინ ესთერაზა შემაკავებლის — დონეპეზილის გამოყენებით, მაშინ როდესაც ვერბალური ეპიზოდური მეხსიერება, 158 პოლიმორფიზმის / გენოტიპის მქონე ადამიანებში შესაძლოა, გაუმჯობესდეს ცენტრალურ ნერვულ სისტემაში გამოვლენადი კათექოლამინ-ო-მეთილტრანსფერაზა შემაკავებლის — ტოლკაპონეს გამოყენებით.
გარდა ამისა, ეპიზოდური მეხსიერება უმჯობესდება 3480-ის მეშვეობით, რაც წარმოადგენს ნეირონული 42 ნიკოტინური რეცეპტორის შერჩევით აგონისტს, რომელიც მზადდება კომპანია ტარგაცეპტის მიერ.
ამჟამად არსებობს რამდენიმე კომპანიის მერ შექმნილი სხვა პროდუქტებიც — ნაკლები გვერდითი ეფექტების მქონე ახალი ცატექოლამინ-ო-მეთილტრანსფერაზა შემაკავებლების ჩათვლით — რომლებიც გამიზნულია ეპიზოდური მეხსიერების გაუმჯობესებაზე.
ბოლოდროინდელმა პლაცებო-კონტროლირებადმა კვლევამ დაადგინა, რომ , რომელიც წარმოადგენს ფუნქციური კორტიზოლის ანტაგონისტს, აუმჯობესებს ეპიზოდურ მეხსიერებას ჯანმრთელ ახალგაზრდა მამაკაცებში .
მაგალითად, ანტეროგრადული ამნეზიის დროს, შუა საფეთქლის წილის დაზიანების შედეგად, ხდება დეკლარაციული მეხსიერების გაუარესება, რაც გავლენას ახდენს როგორც ეპიზოდურ, ასევე სემანტიკურ მეხსიერებაზე.
თავდაპირველად ტულვინგმა ივარაუდა, რომ ეპიზოდური და სემანტიკური მეხსიერებები იყო ცალკეული სისტემები, რომლებიც აღდგენაში ეჯიბრებოდნენ ერთმანეთს.
თუმცა, ეს თეორია უარყვეს, როდესაც ჰოვარდმა და კაჰანამ ჩაატარეს ექსპერიმენტი ლატენტური სემანტიკური ანალიზის შესახებ, რაც სრულიად საპირისპიროს ამტკიცებდა.
დროითი ასოციაციების სიმძლავრეში შემცირების დროს სემანტიკური მსგავსებების ზრდის ნაცვლად, ეს ორი მეხსიერება მუშაობდა ერთად იმგვარად, რომ სემანტიკური სტიმული აღდგენაზე ყველაზე ძლიერი მაშინ იყო, როდესაც ეპიზოდური სტიმულიც ძლიერი იყო.
ემოციებსა და მეხსიერებას შორის კავშირი კომპლექსურია, მაგრამ, ზოგადად, ემოცია ზრდის ალბათობას, რომ კონკრეტული მოვლენა დამახსოვრებულ და შემდგომ ცხადად გახსნებული იქნება.
იმპულსური მეხსიერების შეიძლება იყოს შემდეგი: ოჯახის წევრის გარდაცვალება სწორედ იმ შობის დროს, რომელზეც ზუსტად ის სათამაშო მივიღეთ, რომელიც ბავშვობაში გვსურდა.
იმპულსური მოგონებები შეიძლება, იყოს სწორედ შედეგი ჩვენი მიდრეკილებისა, რომ მოვიგონოთ და თავიდან წარმოვიდგინოთ ის ემოციური მოვლენები, რომლებიც აძლიერებს მოგონებას .
ზოგი მკვლევრის აზრით, შუბლისწინა ტვინის ქერქი მონაწილეობს ინფორმაციის მოწესრიგებაში მისი უფრო ეფექტურად შენახვის მიზნით, რაც ემყარება მის აღმასრულებელ ფუნქციას.
არსებობს ასევე მოსაზრება, რომ შუბლისწინა ტვინის ქერქი საფუძველია იმ სემანტიკური სტრატეგიებისა, რომლებიც ხელს უწყობს კოდირებას, მაგალითად, სასწავლი მასალის მნიშვნელობაზე ფიქრი ან მისი გამეორება სამუშაო მეხსიერებაში.
მათ შეძლეს, ეჩვენებინათ, რომ ეს ჩიტები შესაძლოა, ფლობდნენ ეპიზოდურის მსგავს მეხსიერების სისტემას, რადგანაც მათ ახსოვთ, თუ სად გადამალეს საკვების სხვადასხვა ტიპი და ისინი შერჩევით აჩენენ და მოიხმარენ მათ საკვების ფუჭებადობასა და გადამალვიდან გასულ დროზე დაყრდნობით.
ავტორების მოსაზრებით, ამგვარი ქცევა შეესაბამება ეპიზოდური მეხსიერების ქცევით კრიტერიუმებს, მაგრამ დაასათაურეს იგი როგორც „ეპიზოდურის მსგავსი“, რადგანაც კვლევას არ გაუმახვილებია ყურადღება ეპიზოდური მეხსიერების ფენომენოლოგიურ ასპექტებზე.
ცხოველების შესაძლებლობა, რომ მოახდინონ წარსული გამოცდილების კოდირება და აღდგენა, დამოკიდებულია შუა საფეთქლის წილზე — სტრუქტურაზე, რომელიც მოიცავს ასევე ჰიპოკამპს.
ცხოველთა შემთხვევების კვლევის დროს გაკეთებული მნიშვნელოვანი აღმოჩენები უკავშირდება ეპიზოდურის მსგავსი მეხსიერებისათვის ტვინის ამ კერძო სტრუქტურის მნიშვნელობას.
მაგალითად, ჰიპოკამპის დაზიანებები მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს სამივე კომპონენტზე ცხოველებში, რაც არის საფუძველი, ვიფიქროთ, რომ ჰიპოკამპი პასუხისმგებელია ახალი მოგონებების ჩამოყალიბების დროს შემთხვევების, სტიმულისა და ადგილების გამოვლენასა და მათ შემდგომ გახსენებაზე.
ეპიზოდური მეხსიერება — მეხსიერება იმ ავტობიოგრაფიული მოვლენებისა (დრო, ადგილი, ასოცირებული ემოციები და სხვა კონტექსტური ვინ, რა, როდის, სად, რატომ ცოდნა), რომელთა მტკიცებაცა და მეხსიერებაში აღდგენაც ნათლად და გასაგებად შეიძლება.
მაგალითად, თუკი რომელიმე ადამიანი გაიხსენებს, მის მე-6 დაბადების დღეზე რომელი პარტია იყო მთავრობის სათავეში, ეს ეპიზოდური მეხსიერების გამოვლინება იქნება.
ეს უკანასკნელი მიემართება ცნობიერების განსაკუთრებულ სახეს, რომელიც თან ახლავს გახსენების პროცესს და აძლევს ინდივიდს საშუალებას, რომ სუბიექტურ დროში მოახერხოს საკუთარი თავის გაცნობიერება.
ტულვინგის გარდა, სხვებმა დაასახელეს გახსენების მნიშვნელოვანი ასპექტები, რომლებიც მოიცავს ვიზუალურ ხატს, თხრობით სტრუქტურას, სემანტიკური ინფორმაციის აღდგენასა და ნაცნობობის შეგრძნებას.
ამ უკანასკნელ შეხედულებას ადასტურებს ასევე ბოლოდროინდელი მტკიცებულება, რომ ზრდასრული ადამიანის ჰიპოკამპში ნეიროგენეზმა შესაძლოა, გააადვილოს ძველი მოგონებების მოშორება და გაზარდოს ახალი მოგონებების ფორმირებისათვის საჭირო ეფექტურობა.
სემანტიკური მეხსიერება ეპიზოდურ მეხსიერებასთან ერთად განეკუთვნება დეკლარაციული მეხსიერების კატეგორიას, რომელიც ერთ-ერთია მეხსიერების ორი მთავარი განყოფილებიდან — მეორეა იმპლიციტური მეხსიერება.
თავის ტვინი კონკრეტული ნაწილების გააქტიურება ეპიზოდური მეხსიერების აღდგენასთან დაკავშირებით, როგორც ჩანს, განსხვავდება უფრო ახალგაზრდა და ასაკოვან ადამიანებში.
ედინბურგის უნივერსიტეტის მიერ ჩატარებულ კვლევაში კოლიბრები იყვნენ პირველი ფრინველები, რომლებმაც გამოავლინეს ეპიზოდური მეხსიერების ორი ასპექტი — კონკრეტული ყვავილების ადგილმდებარეობისა და მათთან სტუმრობიდან გასული დროის გახსენების უნარი.
სხვა კვლევებმა აჩვენა, რომ ამ ტიპის მეხსიერება არსებობს ცხოველთა სხვადასხვა სახეობაში, მაგალითად, ძაღლებში, ვირთხებში, ფუტკრებსა და პრიმატებში.
შუა საფეთქლის წილის გარეშე ადამიანს შეუძლია ახალი პროცედურული მოგონებების ფორმირება , თუმცა არ შეუძლია იმ მოვლენების გახსნება, რომელთა განმავლობაშიც ისინი ჩამოყალიბდა .
მაღალხარისხოვან მტკიცებულებათა მეტა-ანალიზმა 2015 წელს დაადასტურა, რომ ამფეტამინისა და მეთილფენიდატის სამკურნალო დოზებს ნორმალურ, ზრდასრულ, ჯანმრთელ ადამიანებში შეუძლიათ სამუშაო მეხსიერების, ეპიზოდური მეხსიერებისა და შემაკავებელი კონტროლის ტესტების ეფექტურობის გაზრდა.
1922 წელს დაწერა მოთხრობა „ბრინჯაოს მონეტა“, რომელიც ერთ წელიწადში გამოაქვეყნა ფსევდონიმით ედოგავა რამპო - ეს სახელი ედგარ ალან პოს სახელის მიმსგავსებით დაირქვა.
რამპომ იაპონიაში დეტექტივების მოყვარულთა კლუბიც დააარსა, რომლის პირველი პრეზიდენტი თავადვე იყო, აქტიურად წერდა და აქვეყნებდა რომანებს, მოთხრობებს, მალე კრებულების გამოცემაც დაიწყო.
ავტორზე ასევე განსაკუთრებული გავლენა მოახდინეს ართურ კონან დოილმა, რომლის ტექსტებსაც იგი ვასედას უნივერსიტეტში სწავლის პერიოდში თარგმნიდა და იაპონელმა მისტიკოსმა მწერალმა რიუნოსკე აკუტაგავამ.
ედოგავა რამპო (, ნამდვილი სახელი ტარო ჰირაი; დ. 21 ოქტომბერი, 1894 — გ. 28 ივლისი, 1965) — იაპონელი მწერალი და კრიტიკოსი, რომელსაც თანამედროვე იაპონური დეტექტიური ჟანრის ფუძემდებლად მიიჩნევენ.
თუმცა ზოგიერთი სამარელი არქიტექტორი, დეველოპერი, ქალაქმშენებელი და საზოგადოების წარმომადგენელი მდინარეების შეერთების ადგილას სტადიონის აშენებას დაუსაბუთებლად მაღალი ღირებულების, აეროპორტიდან საკმაოდ დიდი მანძილით დაშორების, რამდენიმე ისტორიული ნაგებობის დანგრევის საფრთხისა და კომუნიკაციების თითქმის მთლიანად გადაკეთების საჭიროების გამო სკეპტიკურად უყურებდა.
ფიფას მოთხოვნების შესაბამისად სტადიონის მშენებლობისათვის სრულიად საკმარისია 18-24 ჰექტარი ფართობი, ხოლო რუსეთისა და ევროპის უდიდესი სპორტულ-გასართობი კომპლექსი ლუჟნიკი მხოლოდ 180 ჰექტარ ტერიტორიას იკავებს.
2014 წლის 21 ივლისს სამარაში სამუშაო ვიზიტის ფარგლებში მყოფმა რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა საძირკველში კაფსულის ჩადების ცერემონიაში მიიღო მონაწილეობა.
ოთხი თვის ბრძოლების შემდეგ, რომლის მსვლელობაში თავრიზის მრავალი ქუჩა და კვარტალი ხელიდან ხელში გადადიოდა, თავრიზის მშრომელებმა ფედაების რაზმების მეშვეობით, სათარის და ბაგირის ხელმძღვანელობით 1908 წლის ოქტომბერში ქალაქი გაწმინდეს შაჰის ჯარების და რეაქციონერების ბანდებისაგან.
აჯანყებულ თავრიზელებს და მთელი ირანის აზერბაიჯანის მშრომელებს უდიდესი დახმარება აღმოუჩინეს კავკასიელმა რევოლუციონერებმა, ამერიკის ბოლშევიკურმა ორგანიზაციბმა .
ირანის ძალებმა თავრიზში შექმნეს კონტრრევოლუციური ენჯუმენი და თეირანიდან გაგზავნილი ჯარის ნაწილები მიუსიეს, რათა გაენადგურებინათ იქაური ენჯუმენი, მაგრამ ეს ცდა სასტიკი მარცხით დამთავრდა.
პაულო რობერტო ფალკაო ( დ. 16 ოქტომბერი, 1953, აბელარდუ-ლუსი, სანტა-კატარინა, ბრაზილია) — ბრაზილიელი ფეხბურთელი და ფეხბურთის მწვრთნელი.
1982 წლის ესპანეთის მსოფლიო ჩემპიონატის და 1986 წლის მექსიკის მსოფლიო ჩემპიონატის მონაწილე ბრაზილიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების შემადგენლობაში.
პირველი - მნიშვნელოვანია აღვნიშნოთ, რომ სიზმრები მოიცავს მრავალ ფსევდოსენსორულ, ემოციურ და მოტორულ ელემენტს, ხოლო სიზმრის გადმოცემა ვერბალური ფორმით არის მხოლოდ ნარატივი, რაც ართულებს მთლიანი, რეალური სურათის დანახვას.
მეხსიერებიდან სიზმრის რეკონსტრუქციის დროს სიზუსტე შეიძლება დაირღვეს - სუბიექტმა შეიძლება იმაზე მეტი ინფორმაცია აღწეროს, ვიდრე რეალურად ნახა; ასევე შეიძლება დაირღვეს მოვლენათა თანმიმდევრობა.
გარდა ამისა, სირთულეს წარმოადგენს ისიც, რომ ვერბალურად უნდა გადმოიცეს ვიზუალურად მოცემული სუბიექტური გამოცდილებები (მაგალითად, არარეალური ობიექტები, უცნაური გამოცდილებები და ემოციები).