polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
იყო ამავე საზოგადოების წესდების პროექტის ავტორი და გამგეობის წევრი და 1879 წლის 15 მაისს წელს ნიკო ცხვედაძე ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების მმართველობის წევრად იქნა არჩეული.
ამ მიზნით იმოგზაურა ბავარიაში, საიდან გამოგზავნილი საკლასო ავეჯის მოდელი მოწონებული და დამტკიცებულ იქნა წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების სხდომებზე.
1877 წელს სახალხო განათლების ორგანიზაციისა და მეთოდიკის გაცნობის მიზნით იმოგზაურა დასავლეთ ევროპის ქვეყნებში და მალე გამოაქვეყნა სტატია: „მოკლე შენიშვნები საზღვარგარეთიდან“ გაზეთ ივერიაში.
მასვე ეკუთვნის რამდენიმე მცირე და მოზრდილი როგორც საგაზეთო, ისე - საჟურნალო სტატია–ნარკვევი: „მისვლა–მოსვლა რუსეთსა და საქართველოს შორის 1492–1664 წლებში“, „დასავლეთ ევროპის გონებითი და ეკონომიური მოძრაობა თავის მიზეზებით მე–16 საუკუნეში“, „ჩვენი ხალხის განათლება, ხელოსნობა და მეურნეობა“ და ა.
რამდენიმე წლის შემდგომ რევიზიის შედეგად ნიკო ცხვედაძე და იაკობ გოგებაშვილი სემინარიიდან გაათავისუფლეს სტუდენტებში პატრიოტული მომენტების გაღვივების ბრალდებით.
ნიკო ცხვედაძის ინიციატივით დაიწყო სათავადაზნაურო სკოლის მშენებლობა 1898 წელს, რომელიც მას შემდგომში თბილისის უნივერსიტეტის შენობად ჰქონდა წარმოდგენილი.
30 ოქტომბერი, 1911, თბილისი) — ქართველი პედაგოგი, მწერალი, პუბლიცისტი, ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ერთ-ერთი დამფუძნებელი და საპატიო წევრი, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ერთ-ერთი დამაარსებელი.
მისი ინიციატივითა და უშუალო ხელმძღვანელობით გაიხსნა სკოლები ბაქოში, კავკავშსა და ბათუმში, რამდენადაც ამ ქალაქების ქართულენოვანი მოსახლეობა მოკლებული იყო მშობლიურ ენაზე განათლების მიღების შესაძლებლობას.
პატარა გოგუცამ საყოველთაო ყურადღება მაშინ მიიქცია, როდესაც აკაკი წერეთლის რაჭა-ლეჩხუმში მოგზაურობისას, მას ლექსი წაუკითხა სოფელ ალპანაში საზეიმო დახვედრის დროს, 1912 წლის 21 ივლისს.
მან შექმნა ბიჭუნების დაუვიწყარი სახეები მოზარდის სცენაზე: თავისუფლების მოტრფიალე ინგლისელი ჯონი , დოყლაპია ვახუშტი , დაბეჩავებული გიქორი , ხულიგანი ნუკა , მხიარული რუსი ბიჭი გრიშუტკა და სხვა.
დაქორწინებული იყო რესპუბლიკის დამსახურებული არტისტზე, მომღერალსა და მსახიობ ვალიკო ძაგნიძეზე, რომელიც იყო წევრი ცნობილი მუსიკალური დუეტის — ძაგნიძე და ჩხიკვაძე.
1931 წელს იაპონიამ დაიპყრო ჩინეთის პროვინცია მანჯურია, 1937 წელს კი ჩინეთის ცენტრალურ ნაწილში ფართომასშტაბიანი სამხედრო ოპერაცია წამოიწყო.
დიდი ბრიტანეთი იძულებული გახდა შეიარაღებული ძალები გაეყვანა საბერძნეთიდან და კრეტიდან, ბრიტანელებმა რამდენიმე მარცხი იწვნიეს ჩრდილოეთ აფრიკაშიც.
პრეზიდენტი ფრანკლინ დელანო რუზველტი ანგარიშს უწევდა ქვეყანაში გამეფებულ ანტისაომარ განწყობას და პირობას დებდა, რომ ქვეყანა ომში არ ჩაერთვებოდა.
1941 წლის 26 ნოემბერს სახელმწიფო მდივანმა იაპონელებს ჩინეთისა და ინდოჩინეთის დატოვება მოსთხოვა, ამას გარდა აშშ-მ ნავთობისსა და სხვა ნედლეულის მიწოდება შეუმცირა იაპონიას, რაც მისი ეკონომიკისთვის სასიცოცხლოდ აუცილებელი იყო.
პერლ-ჰარბორზე თავდასხმიდან ოთხი დღის შემდეგ აშშ უკვე ორ ფრონტზე იყო ჩართული ომში — გერმანიასთან და იტალიასთან ევროპაში და იაპონიასთან წყნარ ოკეანეში.
1941 წლის ოქტომბერში იაპონიის გენერალურმა შტაბმა მიიღო იაპონიის ფლოტის მთავარსარდლის, ადმირალ ისოროკუ იამამოტოს მიერ შემუშვებული გეგმა, რომელიც მიზნად ისახავდა პერლ-ჰარბორში აშშ-ის წყნარი ოკეანის ფლოტზე მოულოდნელ თავდასხმას.
ნოემბრის ბოლოს იაპონელთა უზარმაზარმა ოპერატიულმა ჯგუფმა, რომელშიც შედიოდა 6 ავიამზიდი, 24 სამხედრო ხომალდი და წყალქვეშა ნავები, საბრძოლო პოზიციები დაიკავა.
მათი სამიზნე იყო 8 ამერიკული საბრძოლო ხომალდი, აქედან 7 მათგანი ნავმისადგომში ერთრიგად ჩამწკრივებული იდგა და მოწინააღმდეგისთვის კარგ სამიზნეს წარმოადგენდა.
თავდასხმა პერლ-ჰარბორზე — 1941 წლის 7 დეკემბერს იაპონიის საჰაერო ძალები თავს დაესხნენ ამერიკის შეერთებული შტატების წყნარი ოკეანის ფლოტს პერლ-ჰარბორის ბაზაზე, კუნძულ ჰავაიზე.
ვახტანგ მუსხელიშვილის ხელმძღვანელობით თვალის სნეულებათა კლინიკამ მოკლე დროში ერთ-ერთი საპატიო ადგილი დაიკავა საქართველოს ამავე პროფილის კლინიკებს შორის.
იგი რამდენჯერმე იყო მივლინებული სახელგანთქმულ ოფთალმოლოგებთან საბჭოთა კავშირისა და ევროპის კლინიკებში, სადაც ბევრი ახალი მეთოდი აითვისა და პრაქტიკულად დანერგა თბილისის თვალის სნეულებათა კლინიკაში.
კრიუკოვის თვალის სნეულებათა სახელმძღვანელოს მუსხელიშვილისეულმა თარგმანმა გარკვეული როლი შეასრულა ქართველ სპეციალისტთა აღზრდისა და კვალიფიკაციის ამაღლების საკითხებში.
1898 წელს უნივერსიტეტის კურსის დასრულების შემდეგ, დაიწყო მუშაობა იქვე თვალის სნეულებათა კლინიკაში ორდინატორად, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ცნობილი მეცნიერი, პროფესორი ლეონარდ გირშმანი.
1913-1917 წლებში ვახტანგ მუსხელიშვილი ჯერ სამხედრო სამსახურში იმყოფებოდა, ხოლო შემდეგ ამიერკავკასიის რკინიგზის საავადმყოფოს თვალის სნეულებათა განყოფილებას ხელმძღვანელობდა.
მუსხელიშვილის ინიციატივით ყოველწლიურად იგზავნებოდა საექიმო ბრიგადები საქართველოს რაიონებში, რომელთაც დიდი როლი შეასრულეს თვალის დაავადებათა გამოვლენისა და სპეციალური სამედიცინო დახმარების აღმოჩენაში.
ვახტანგ სოლომონის ძე მუსხელიშვილი (დ. 1 იანვარი, 1869, სოფ. ბრეძა, გორის მაზრა — გ. 15 აპრილი, 1933, თბილისი) — ქართველი ექიმი, ოფთალმოლოგი, პროფესორი.
1921 წელს იგი როგორც ამ დარგის ცნობილი სპეციალისტი მიიწვიეს ლექტორად თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტზე, სადაც განაგებდა თვალის სნეულებათა კლინიკას.
მოქალაქეებისათვის და თანამდებობის პირებისათვის ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა გამო დაკისრებული ჯარიმა არ შეიძლება იყოს შრომის ანაზღაურების მინიმალური ოდენობის ერთ მესამედზე ნაკლები;
მოქალაქეებისათვის და თანამდებობის პირებისათვის ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა გამო დაკისრებული ჯარიმა არ შეიძლება იყოს შრომის ანაზღაურების მინიმალური ოდენობის ერთ მესამედზე ნაკლები.
"ჯარიმით განტანჯვას" ანუ დაჯარიმებას იწვევდა, კერძოდ, თვითნებობა, ცრუ დასმენა, დავაქარობა, “ლაშქრობის განწესების" დარღვევა, ჩხუბში მახვილის ამოღება. საჯაროსთან ერთად კუთვნილების ჯარიმაც არსებობდა. "მრუდეს კაცს" ჯარიმას მეფე, აგრეთვე სასამართლო და მებატონეც განუსაზღვრავდა.
1897 წელს დაამთავრა ფოთის საქალაქო სასწავლებელი, ხოლო 1911 წელს დაამთავრა თბილისის ვაჟთა მეორე გიმნაზია და სწავლა განაგრძო პეტერბურგის უნივერსიტეტის აღმოსავლური ენების ფაკულტეტზე ქართულ-სომხური ფილოლოგიის სპეციალობით.
ამის შემდეგ ჩიტაია ჩაერთო იოსებ ორბელის მიერ მოწყობილ შირაქის ექსპედიციაში, სადაც დაინტერესდა სომეხთა ტრადიციული ყოფით და შეისწავლა დარბაზული ტიპის სომხური საცხოვრებელი გლახატუნი, რასაც მიუძრვნა თავისი ერთ-ერთი პირველი ნაშრომი „გლეხის სახლი ქვაბლიანის ხეობაში“.
ჩიტაიას მეცნიერული მემკვიდრეობიდან აღსანიშნავია მის მიერ თეორიულ დონეზე შესწავლილი მემინდვრეობის სისტემები საქართველოსა და ამიერკავკასიაში და ამ სისტემებთან დაკავშირებული სამეურნეო იარაღებისა და ნაგებობების, შრომის ორგანიზაციის, რწმენა-წარმოდგენების, რიტუალების, სოციალურ ურთიერთობათა თავისებურებანი.
ხანგრძლივი ნაყოფიერი ძიების შედეგად მკვლევარმა დაადგინა, რომ საქართველო ერთ-ერთი დიდად განვითარებული სამიწათმოქმედო კულტურის ქვეყანაა, დაადგინა სახველი იარაღების განვითარების ძირითადი ფორმები, სამცხე-ჯავახეთში ტერასული მიწათმოქმედების საკითხები, ქართული საცხოვრებელი და სამეურნეო ნაგებობების სტრუქტურული კლასიფიკაციის პრინციპები, ქართული ხალხური ორნამენტის ორი სტილი.
ავტორის ეს ღვაწლი მნიშვნელოვან მონაპოვრად აღიარეს აგრო-ეთნოგრაფიის დარგში, რისთვისაც მეცნიერი აირჩიეს აგრარული ეთნოგრაფიის საერთაშორისო კომიტეტის წევრად.
უდიდეს მნიშვნელობას ანიჭებდა საველე ეთნოგრაფიული მასალის შეგროვებას, დანერგა საველე მუშაობის კომპლექსურ-ინტენსიური მეთოდი და პირველმა ნათელჰყო მისი უპირატესობა.
1936-1939 წლებში მისი მეცადინეობით დაარსდა ებრაელთა ეთნოგრაფიული მუზეუმი თბილისში, 1940 წელს მისი თაოსნობით შეიქმნა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეთნოგრაფიის კათედრა და 1973 წლამდე თავად ხელმძღვანელობდა მას.
გიორგი სპირიდონის ძე ჩიტაია — ქართველი ეთნოლოგი, ეთნოგრაფი, ქართული ეთნოლოგიური სკოლის ფუძემდებელი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი , პროფესორი , საქართველოს სსრ-ის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი .
1940 წელს ოკუპირებულ პარიზში გერმანიის მთავრობის მიერ ქართული წარმომადგენლობის დახურვის შემდეგ დაევალა ქარ­თული ემიგრაციის დაცვის მისია გერმანიის ხელისუფლების წინაშე.
ფიქრობდა, რომ გერმანელების მხარ­და­ჭე­რით შესაძლებელი იყო სა­ქარ­თვე­ლოს გათავისუფლება საბჭოთა რე­ჟიმისაგან, ამიტომ მისი შუამდგომლობით ჩამოყალიბდა საგანგებო დანიშნულების სამხედრო შენაერთი.
1943 ოქტომბერში კედიას ხელმძღვანელობით დაარსდა „სამეკავ­შირეო შტაბი“, რომელსაც ტყვეთა ბანაკებიდან ქარ­თვე­ლე­ბის გამოყვანა და მათი სამსახურით უზრუნ­ველყოფა დაევალა, აგრეთვე იმ სამხედრო ერთეულების ორგანი­ზე­ბა, რომლებშიც ქარ­თვე­ლე­ბი ირი­ცხე­ბოდნენ.
მეორე მსოფლიო ომის დროს, გერმანიის მიერ საფრანგეთის ოკუპაციიას, საფრანგეთში ქართველთა დიასპორამ ნაცისტების წარმოადგენლობას გაუგზავნა წერილი, სადაც ამტკიცებდნენ, რომ ქართველებსა და ებრაელებს საერთო ენა, ცხოვრების წესი, ეროვნული ჩვეულებები აქვთ.
1921 წლიდან ცხოვრობდა პარიზში, მუშაობდა უნივერმაღ „ბომარშეში“, სხვადასხვა დროს იყო სოციალ–ფედერალისტთა და ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიების წევრი, ორგანიზაცია „თეთრი გიორგის“ ერთ–ერთი დამაარსებელი, მონაწილეობდა „კავკასიის კონფედერაციის“ საქმიანობაში, თანამშრომლობდა ჰაიდარ ბამატის ჟურნალ „კავკასიასთან“.
1946 წელს 3 მაისს მან წერილობითი ჩვენება მისცა, რომ გერმანიის მიერ საფრანგეთის ოკუპაციის დროს, შეძლო მრავალი ქართველი მაჰმადიანისა და ებრაელის დახსნა სასჯელისაგან, რასაც დოკუმენტებითაც ადასტურებდა.
მეაბრეშუმეობის სადგურს, რომლის შემადგენლობაშიც იყო მუზეუმი და ბიბლიოთეკა, ამიერკავკასიის მეაბრეშუმეობისა და აბრეშუმის წარმოების სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი დაერქვა, 1935 წლიდან თბილისის, 1954 წლიდან კი საქართველოს მეაბრეშუმეობის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტი.
ქალბატონ ირინე ჭოტორლიშვილის თაოსნობით მუზეუმის გადასარჩენად დაწყებული ბრძოლა წარმატებით დამთავრდა და მისი მეურვე მეაბრეშუმეობის სამმართველო გახდა.
მუზეუმი და ბიბლიოთეკა სოფლის მეურნეობის სამინისტროს საქვეუწყებო დაწესებულების მეაბრეშუმეობის საკოორდინაციო ცენტრის, «აბრეშუმის სახლის» დაქვემდებარებაში იყო.
1887 წელს თბილისში, მუშტაიდის ბაღში დაარსდა კავკასიის მეაბრეშუმეობის სადგური, რომელსაც სათავეში ედგა მოსკოვის სასოფლო-სამეურნეო საიმპერატორო საზოგადოების კომიტეტის წევრი ნიკოლოზ შავროვი.
სადგურის დაარსებამდე შავროვი რუსეთის იმპერიის მაშინდელმა ხელისუფლებამ მიავლინა ევროპის მსგავს სადგურებში გამოცდილების მისაღებად, ასე რომ კავკასიის მეაბრეშუმეობის სადგური ევროპული მოდელის მიხედვით შეიქმნა.
სადგურის ძირითადი ამოცანა იყო მოსახლეობის ჯანსაღი გრენით უზრუნველყოფა და აბრეშუმის მოვლის გაუმჯობესებული საშუალებების გავრცელება, რადგანაც ამ დროს კვაკასიაში უკვე ძალინ გავრცელდა მაშინდელი მსოფლიო მეაბრეშუმეობის დიდი პრობლემა - აბრეშუმის ჭიის დაავადება პებრინა.
მუზეუმში დაცულია მეაბრეშუმეობასთან დაკავშირებული მრავალფეროვანი კოლექცია, რომელიც მოიცავს როგორც ადგილობრივად წარმოებულ, აგრეთვე მსოფლიოს 61 ქვეყნიდან შემოსულ ექსპონატებს.
აქ ნახავთ ნაძერწ პეპელას, აბრეშუმის ჭიას, თუთის ფოთოლს, რომელიც კაპიტელებს, ფრიზს, კარნიზსა თუ სხვა არქიტექტურულ დეტალებს ამკობს.
შენობის ავთენტურობას ის ფაქტორიც განსაზღვრავს, რომ საგამოფენო დარბაზსა და ბიბლიოთეკაში შემონახულია ალექსანდრე შიმკევიჩის ესკიზებით დამზადებული ავეჯი.
კავკასიის მეაბრეშუმეობის სადგურის დაქვემდებარებაში შედიოდა ნუხის მაზრის — ვართაშენის, შუშის მაზრის — სეიდლის და ზაქათალის ოლქის მეაბრეშუმეობის სადგურები.
1918 წლიდან საქართველოშია და მთელ ძალისხმევას ახმარს ჩვენში ტექნიკური განათლების სათანადო დონეზე დაყენების საქმეს: სათავეში უდგას ამიერკავკასიის პირველ ტექნიკურ სასწავლებელს, არის საქართველოს ტექნიკური საზოგადოების მდივანი.
მისი აქტიური მონაწილეობით გაიხსნა თბილისის უნივერსიტეტში პოლიტექნიკური ფაკულტეტი, რომელიც 1929 წელს გამოეყო და გაფორმდა ინდუსტრიულ ინსტიტუტად.
ვასილ კაკაბაძის მეცნიერული მემკვიდრეობა 250-ზე მეტ შრომას მოიცავს, ამასთანავე იყო საქართველოში ტექნიკური აზროვნების აქტიური პროპაგანდისტი და დიდი პოპულარიზატორი.
კერძოდ მეცნიერის ქმედითი მონაწილეობით დაარსდა პირველი ქართული ტექნიკური ხასიათის ჟურნალი ტექნიკა და ცხოვრება, რომლის პირველი რედაქტორიც თვითონ იყო.
იგი იყო ქართული ტექნიკური ტერმინოლოგიის კომისიის თავმჯდომარე, შემდგომ კი ყველა დარგობრივი თუ სხვა ტექნიკური ტერმინოლოგიური კომისიების უცვლელი წევრი.
დაწყებითი განათლება მიიღო ხონში, შემდეგ სწავლა განაგრძო როსტოვის საშუალო ტექნიკურ სასწავლებელში, ხოლო 1909-1916 წლებში ხარკოვის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის სტუდენტია.
მისი დებიუტი 2014 წლის 21 მაისს ინგლისის ასოციაციის თასის მატჩში შედგა ოქსფორდ იუნაიტედის წინააღმდეგ, როდესაც 81-ე წუთზე დეილ სტივენსის ნაცვლად შემოვიდა მოედანზე.
მიუხედავად იმისა, რომ ძირითადი შემადგენლობის წევრად მხოლოდ თებერვალში ჩამოყალიბდა და სეზონის განმავლობაში სულ 20 შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა, პოიეტი ჩარლტონში 2013-14 წლების სეზონის საუკეთესო ფეხბურთელად დაასახელეს.
მან კარიერა ჩარლტონ ატლეტიკში დაიწყო, სადაც 2013-14 წლების სეზონის საუკეთესო ფეხბურთელიც გახდა, მიუხედავად იმისა, რომ იანვრამდე ძირითადი გუნდის რიგებში არც ერთი მატჩი არ ჩაუტარებია.
2014 წლის 26 ივნისს ჩარლტონმა ოფიციალურად განაცხადა, რომ პოიეტმა უარი თქვა კონტრაქტის გახანგრძლივებაზე და 1 ივლისიდან თავისუფალი აგენტის სტატუსით კარიერას სხვა კლუბში განაგრძობდა.
პოიეტმა ინგლისის 16 და 17 წლამდელთა ნაკრებებში ითამაშა, მაგრამ ურუგვაის ნაკრებში თამაშიც შეუძლია მამამისის, გუს პოიეტის წარმომავლობის გამო.
ქრისტინე ცინცაძე მაყურებელთა ყურადღებას იპყრობდა თავისი საოცარი გამბედაობით, ერთხელ ჯირითისას მას ცხენი წაექცა, ქრისტინემ ყბა დაჰკრა მიწას და კბილები ჩაემტვრა, მაგრამ უმალ წამოიჭრა, მოევლო ცხენს და განაგრძო ჭენება.
ოთხი წლის განმავლობაში ქრისტინე სამჯერ ჩამოაგდო მისმა საყვარელმა ცხენმა „ნალიმ“ და ხელ-ფეხი მოსტეხა, მაგრამ გამომჯანმრთელების შემდეგ კვლავ ჯიუტად განაგრძობდა ჯირითს.
დაბრუნების შემდეგ იგი ისევ მონაწილეობდა დოღ-მარულაში, პირველი ადგილიც ბევრჯერ დაუკავებია და ერთხელ ჯილდოდ ათასი მანეთიც კი მიიღო სიკვდილის წინ ქრისტინემ თავისი კაბები და ნივთები საჩუქრად დაარიგა, ხოლო ამერიკიდან ჩამოტანილი ფოტოებითა და სხვა მრავალი საგნით გატენილი ზანდუკი თავისი ხელით დაწვა.
1861 წელს დედოფლის გარდაცვალების შემდეგ ხელისუფლებაში მოვიდა მისი ვაჟი რადამა , თუმცა ის ორ წელიწადში მოკლეს (1960 წელს ჩატრებული კვლევა ცხადყოფს, რომ მეფე გადაურჩა მკვლელობის მცდელობას და საკმაოდ დიდი ხნის განმავლობაში ცხოვრობდა როგორც ჩვეულებრივი მოქალაქე დედაქალაქის გარეთ).
ხელოვნებებად წოდებული რომელიმე განხრის წარმატებით დასრულების შემდეგ, განხრებისა, რომლებიც იმ დროს მეცნიერებათა საფუძველს წარმოადგენდა, გრადუირებულს უფლება ენიჭებოდა როგორც მაგისტერ რეგენსს , ტრივიუმის უმცროსი სტუდენტების მასწავლებელი ყოფილიყო, რითაც დაახლოებით დღევანდელი უმაღლესი სასწავლებლის ლექტორს გავუტოლოთ.
გასტერ არტიუმის ტიტული გაიცემა ჰუმანიტარულსა და სოციალურ მეცნიერებებში, როცა სპეციალობად არჩეულია როგორც მუნიმუმ ორი მთავარი დარგი, ან მთავარ სპეციალობად ერთი დარგია არჩეული, ხოლო ე.
შუა საუკუნეებში იყო აკადემიური ხარისხი, რომელიც სტუდენტს ენიჭებოდა თავისუფალ ხელოვნებათა შესწავლის, ანუ როგორც მაშინ უწოდებდნენ შვიდი თავისუფალი ხელოვნების დაუფლების შემდეგ.
ასევე სპეციალური კანონითაა დადგენილი პროგრამები საგნების მიხედვით, რომლებიც გამოცდების ჩასაბარებლად მკაფიოდ არის დადგენილი სამაგისტრო პროგრამებში მკაფიოდ დაწესებული სპეციალური კანონებით.
მსახიობმა დიდი ოსტატობით განასახიერა მკვეთრად განსხვავებული სცენური სახეები: ივლიტე — კიტა ბუაჩიძის „ამბავი სიყვარულისა“, მზეთუნახავი — გიორგი ნახუცრიშვილის „ჭინჭრაქა“, ბაბალე — მერაბ ელიოზიშვილის „ბებერი მეზურნეები“, ხანუმა — ავქსენტი ცაგარელის „ხანუმა“, ბერნარდა — ფედერიკო გარსია ლორკას „ბერნარდა ალბას სახლი“, ნოდარ წულეისკირის „თუთარჩელა“ და სხვა.
კონსტანტინე ლორთქიფანიძე ერთ-ერთი პირველი იყო ვინც გამოეხმაურა მაქსიმ გორკის მოწოდებას — გაეფართოებინათ მოძმე ხალხებს შორის ლიტერატურული კონტაქტები, რასაც მოჰყვა მწერლის შესანიშნავი ციკლი „უკვდავება, ანუ ბელორუსული მოთხრობები“.
მწერლის ფრონტული ნარკვევები თუ სამამულო ომის თემაზე დაწერილი მოთხრობები ქვეყნდებოდა მაშინაც, როცა 70-იან წლებში რესპუბლიკაში შეიცვალა პოლიტიკური ვითარება და ამას მოჰყვა გარკვეული ეკონომიკური ექსპერიმენტები.
აქაც მწერალი უშუალოდ ჩაერთო ცხოვრების პროცესში და არაერთი პუბლიცისტური თუ დოკუმენტურ-მხატვრული ნაწარმოებით წარუდგა მკითხველს — „რა მოხდა აბაშაში?
1926 წლიდან, ზედიზედ აქვეყნებს კრებულებს: „პირველის შემდეგ“, „ღიმილი“, „ახალი ლექსები“, „ერთი მათგანი“, „მუშა გამომგონებელი“, პოემა „სტენკა რაზინი“ და სხვა.
ლორთქიფანიძემ 1931 წელს დაწერა დიდი რომანი „ძირს სიმინდის რესპუბლიკა“, რომელიც გადაამუშავა და 1951 წელს გამოსცა „კოლხეთის ცისკარის“ სახელწოდებით.
კონსტანტინე ალექსანდრეს ძე ლორთქიფანიძე (დ. 7 იანვარი, 1905, დიდი ჯიხაიში, ახლანდელი სამტრედიის მუნიციპალიტეტი — გ. 30 ივლისი, 1986, თბილისი) — ქართველი მწერალი.
მან ქართველი მკითხველი აზიარა ივანე კრილოვის, ტარას შევჩენკოს, ივან ფრანკოს, ვლადიმერ მაიაკოვსკის, სერგეი ესენინის და სხვა პოეტებისა და მწერლების ნიმუშებს.
1914 წელს იურიდიული განათლების მისაღებად გაემგზავრა პეტერბურგს, მაგრამ ერთი წლის შემდეგ გადავიდა ხარკოვში და იქ განაგრძო სწავლა ამავე ფაკულტეტზე.
ილო ონისიმეს ძე მოსაშვილი (დ. 7 იანვარი, 1896, ჩარგალი, ახლანდელი დუშეთის მუნიციპალიტეტი — გ. 3 აგვისტო, 1957, თბილისი) — ქართველი მწერალი.
პრაქტიკაში ქემალისტური ნაციონალიზმი ევროპული ტიპის სამოქალაქო ნაციონალიზმისაგან განსხვავდება, რადგანაც, აგრძელებს ახალგაზრდა თურქების ტრადიციას და ქემალისტურ ნაციონალიზმშიც, თურქი ერის „საშენ მასალად“ ოსმალეთის იმპერიის მუსლიმი მილეთია აღებული.
არათურქი მუსლიმი მოქალაქეები პოტენციურ თურქებად განიხილებიან და სახელმწიფო პოლიტიკა მათი, თურქული იდენტობის ფარგლებში ნებაყოფლობითი ან იძულებითი ასიმილაციაა.
ამავე დროს, ქემალისტური ნაციონალიზმი, არ არის ტრადიციული გაგებით რასისტული და უფრო მეტად ეთნიცისტურ ხასიათს ატარებს, რომლის მიზანიც, ერთპარტიულ პერიოდში, ახალი ერის შექმნა იყო.
რელიგიური ფაქტორისადმი დამოკიდებულებით, ქემალისტური ნაციონალიზმი მისდევს სხვა პოსტ-ოსმალური სახელმწიფოების ტენდენციას, სადაც დომინანტური ეთნიკური ჯგუფის იდენტობის ერთ-ერთ მთავარ განმსაზღვრელს ასევე რელიგია წარმოადგენდა.
ოფიციალურად დეკლარირებული სეკულარიზმი, ქემალისტურ ნაციონალიზმში თურქის დეფინიციას არ ცვლის და მხოლოდ და მხოლოდ აიძულებს თურქული იდენტობის მქონე მოქალაქეებს, საზოგადოებრივ ცხოვრებაში მოერგონ სახელმწიფოს მიერ დადგენილ საზღვრებს.
ასევე, თურქი, ვალდებული იყო მორგებოდა სახელმწიფოს მიერ დადგენილი რელიგიური პრაქტიკის საზღვრებს, რამაც, ისლამის რელიგიის საქმეთა სამმართველოს მიერ აღიარებული ვერსიის მიმდევრობა, სრულუფლებიანი მოქალაქეობისათვის აუცილებელ პირობად აქცია, შესაბამისად, ჩამოყალიბდა „იდეალური მოქალაქის“ ცნება, რომელიც გარკვეული ცვლილებებით, თურქულ სამეცნიერო წრეებში და მედიაში დღემდე აქტიური განხილვის საგანია და მისი ერთ-ერთი მთავარი კომპონენტი იდეალური მოქალაქის რელიგიური თვისებებია.
რელიგიაზე ოფიციალური სახელმწიფო კონტროლის არსებობას ოსმალეთის იმპერიაში ხანგრძლივი ტრადიცია ჰქონდა და არსებობდა შეიხულისლამის თანამდებობაც, რომელსაც იმპერიის რელიგიურ საქმეთა კონტროლი ევალებოდა.
რელიგიური ცხოვრების კონტროლზე სახელმწიფო მონოპოლიის დაწესების პირველი მცდელობები ახალგაზრდა თურქების პერიოდში დაიწყო, შეიხულისლამი მინისტრთა კაბინეტის წევრი გახდა, ხოლო რელიგიური ორგანიზაციების კუთვნილი ქონების მართვა მინისტრთა კაბინეტს დაევალა.
რესპუბლიკის დაარსების და სახალიფოს გაუქმების შემდეგ, 1924 წელს, ჩამოყალიბდა რელიგიურ საქმეთა სამმართველო, რომელსაც თურქეთში რელიგიური ცხოვრების კონტროლი დაევალა.
გადაიდგა ნაბიჯები ისლამის თურქიზაციისაკენ; ისლამური ლოცვისკენ მოწოდება - აზანი, რომელიც ტრადიციულად არაბულად იკითხებოდა, თურქულად ითარგმნა, თურქულადვე ითარგმნა მუჰამედის დაბადების აღსანიშნავად წაკითხული მევლიდის ტექსტებიც, მთლიანად გათურქულდა პარასკევის ქადაგებებიც.
ამავე დროს, იყო შემთხვევები, როდესაც რელიგიურ საქმეთა სამმართველო ერეოდა დოქტრინის საკითხებშიც, მაგალითად, 1951 წელს, სტამბოლის ერთ-ერთი მეჩეთის იმამი, შიიზმის პროპაგანდის ბრალდებით გაათავისუფლეს.
თურქული ლაიციზმი, დიდწილად ფრანგულ ლაიციზმს ემყარება და ფრანგული პოზიტივიზმის გავლენის შედეგია, რომელიც, ოსმალეთის იმპერიაში ფრანგული კულტურის პოპულარობის შედეგად, ოსმალეთის და თურქეთის პოლიტიკურ ცხოვრებაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა.
ოფიციალურად, ქემალისტური ლაიციზმი, პოლიტიკურ ცხოვრებაში რელიგიის როლის შეზღუდვას ისახავდა მიზნად და სახალიფოს გაუქმება, სუფიური რელიგიური საძმოების მოღვაწეობის შეზღუდვა, სუფიური რელიგიური დაწესებულებების დიდი ნაწილის დახურვა, კონსტიტუციიდან სახელმწიფო რელიგიის გრაფის ამოღება, რელიგიური სამოსის აკრძალვა და მედრესეების დახურვა და მათ ნაცვლად საერო განათლების მთელი ქვეყნის მასშტაბით გავრცელება, ქემალისტური სეკულარიზაციის პროცესის მნიშვნელოვანი მოვლენები იყო.
მაგრამ ქემალისტური ლაიციზმი, განსხვავებით ევროპული მოდელებისაგან, საზოგადოებრივი და პოლიტიკური ცხოვრების სეკულარიზაციასთან ერთად, რელიგიური ცხოვრების კონტროლზე სახელმწიფო მონოპოლიის დაწესების გზით, ამავე დროს ისლამის თურქიზაციას ისახავდა მიზნად.
ქემალიზმის მიხედვით, რესპუბლიკური წყობილება, ეროვნული სახელმწიფოს მოწყობისათვის ყველაზე შესაფერისი სახელმწიფო მოწყობის ფორმაა, რომელიც უზრუნველყოფს ხალხის წარმომადგენლობას ქვეყნის მართვაში და ამავე დროს, განსხვავებით მონარქიისაგან, რომელსაც, სახალიფოს სახით, რელიგიური ელემენტებიც ჰქონდა, სრულ შესაბამისობაშია ევროპის ქვეყნებში მიღებულ, სეკულარული სახელმწიფოს მართვის მოდელებთან.
ამასთანავე, კიდევ ერთ მიზეზად იმისა, რომ რესპუბლიკურ წყობას, განსხვავებით მონარქიულისაგან, სახალხო ლეგიტიმაცია გააჩნდა, ათათურქი მიიჩნევდა იმას, რომ საბერძნეთის წინააღმდეგ ომში, ჯარი, რომელმაც გაიმარჯვა და რომელსაც მუსტაფა ქემალ ათათურქი სარდლობდა, თურქეთის დიდ ეროვნულ მეჯლისს ექვემდებარებოდა, რომელიც წარმოადგენდა არა სულთან ან მონარქიას, არამედ ხალხს.
მთავარი თავისებურება, რაც ქემალისტურ ნაციონალიზმის მისი წინამორბედი — აბდულჰამიდის პერიოდის პანისლამიზმის და ახალგაზრდა თურქების პერიოდის პანთურქიზმისგან განასხვავებს, ტერიტორიულ საკითხთან მისი პრაგმატული დამოკიდებულებაა.
ქემალისტური ნაციონალიზმი, თურქების სამშობლოს ანატოლიას მოიაზრებს და მის გარეთ დარჩენილ ტერიტორიებთან დაკავშირებით მისი დამოკიდებულება სრულიად პრაგმატული და გარკვეულწილად ოპორტუნისტულია.
ქემალისტური ნაციონალიზმის ტერიტორიული პოლიტიკის პრაგმატულობის მაგალითი კარგად ჩანს ეროვნული აღთქმის საზღვრებთან მიმართებაში მუსტაფა ქემალ ათათურქის ხელისუფლების დამოკიდებულებაში.
1920 წლის 28 იანვარს მიღებული, ეროვნული აღთქმის საზღვრები, მოიცავდა ბათუმს, დასავლეთ თრაკიას, მოსულს, კირკუკს, ალექსანდრეტას სანჯაყს , დეირ-აზ-ზურს, ალეპოს და ეგეოსის ზღვის კუნძულებს.
ამგვარად, ქემალისტურ რესპუბლიკანიზმში, ცენტრალურ როლს ასრულებს მეჯლისი, როგორც ხალხის წარმომადგენელი, რომელიც ამავე დროს ირჩევს პრეზიდენტს და პასუხისმგებელია დაამტკიცოს და აკონტროლოს მინისტრთა კაბინეტი, პრემიერ-მინისტრის ხელმძღვანელობით, რომელიც უშუალოდ მეჯლისის წინაშეა პასუხისმგებელი.
არჩევნების ასეთი სისტემის გამო, ერთპარტიული პერიოდის ხელისუფლებას ხშირად აკრიტიკებდნენ და აკრიტიკებენ, ხალხის რეალური მოსაზრებების იგნორირების და მათი პოლიტიკურ სისტემაში მონაწილეობის შეზღუდვის გამო.
მაგრამ, რელიგიის საქმეთა სამმართველოს, როგორც შეიხულისლამის ინსტიტუტის მემკვიდრის, ოფიციალური თეოლოგიური დოქტრინა, სუნიტური ისლამის ჰანაფიტური მაზჰაბია, რაც, თურქეთში მცხოვრები არასუნიტი მუსლიმების რაოდენობის და სოციოლოგიური პროფილის გათვალისწინებით, პრობლემური სიტუაციების შექმნას უწყობს ხელს და კვლავ ღია საკითხად რჩება.
არამუსლიმები თურქებად არ მიიჩნეოდნენ, ხოლო არათურქი მუსლიმები, ეთნიკური კუთვნილების მიუხედავად, ერთპარტიული პერიოდის ყველაზე სეკულარულ პერიოდშიც, თურქებად მოიაზრებოდნენ.
რეფორმიზმი ქემალიზმის მეოთხე მთავარ პრინციპს წარმოადგენს და აუცილებლად მიიჩნევს ტრადიციული ინსტიტუციების და წყობილების, პერმანენტულ ცვლილებას, ისე, რომ ქვეყანაში არსებული სისტემა თანამედროვე ცივილიზაციასთან სრულ შესაბამისობაში იყოს.
ამგვარად, თურქეთის ორივე კონსტიტუციაში, რომლებიც ქემალისტური რეფორმების შემდეგ მიიღეს ხელისუფლებების მიერ რომლებიც საკუთარ თავს ქემალისტებად მოიაზრებდნენ, არსებობს მუხლები, რომლებიც მიზნად რეფორმების მონაპოვრად მიჩნეული კანონების დაცვას ისახავენ მიზნად.
ამავე დროს, ქემალიზმთან მიმართებაში, ხშირად ვხვდებით ურთიერთსაპირისპირო მოსაზრებებს, რომ იგი „თურქული ტიპის ფაშიზმი“ ან „თურქული ტიპის სოციალიზმია“.
ქემალისტური რეფორმიზმის მიხედვით, მთავარი მიზანი, თურქული საზოგადოების განვითარებული საზოგადოების დონეზე მიყვანაა და ამისათვის, დასავლური ცივილიზაციისმონაპოვარის გადმოტანა და თურქულ საზოგადოებაში დანერგვაა საჭირო, რასაც, არ არის აუცილებელი, რომ ხალხის ფართო მასები მხარს უჭერდნენ.
რეფორმიზმი, თურქულ და ქემალისტურ კონტექსტში, ამავე დროს, რელიგიურ ნიადაგზე დაყოფილი თემიდან ეროვნული სახელმწიფოს მშენებლობის პროცესს და მის თანმდევ მოვლენებსაც მოიცავს.
ქემალისტური რეფორმიზმი ამავე დროს, წარსულთან კავშირის გაწყვეტასაც მოიცავს, რის ფარგლებშიც, შესაძლებელია გატარდეს რადიკალური ცვლილებებიც, როგორიცაა ისეთი დიდი კულტურული მნიშვნელობის მქონე ატრიბუტიკის ცვლილება, როგორიცაა ანბანი, კალენდარი, ტრადიციული კანონმდებლობა და სხვა.
თურქეთის რესპუბლიკის პერიოდის ყველა კონსტიტუციაში არსებული ჩანაწერის მიხედვით, ოფიციალურად, ქემალიზმი, სამოქალაქო ნაციონალიზმია, რომლის მიხედვითაც, თურქეთის რესპუბლიკის ყველა მოქალაქე, წარმოშობის და რელიგიის მიუხედავად თურქად მიიჩნევა.
თურქეთის ეთნიკური შედგენილობის გათვალისწინებით, ამგვარი დეფინიცია, ამავე დროს, კორპორატიზმის გავლენად შეიძლება იქნეს მიჩნეული, რომელიც, მიზნად თურქეთის მთელი მოსახლეობის ერთი იდენტობის ქვეშ გაერთიანებას ისახავს მიზნად.
ამავე დროს, ქემალისტური ნაციონალიზმი, დიდ მნიშვნელობას ანიჭებს თვითიდენტიფიკაციას, რის მაგალითადაც ათათურქის ცნობილი ფრაზა „რა ბედნიერია ის, ვისაც შეუძლია საკუთარ თავს თურქი უწოდოს!
ამის მიუხედავად, თურქეთის ხელისუფლებამ, ხელი მოაწერა ლოზანის ხელშეკრულებას, რომელმაც თურქეთის საზღვრებში, ეროვნული აღთქმის საზღვრებიდან მხოლოდ ანატოლია და აღმოსავლეთ თრაკია სცნო.