polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
მოგვიანებით ნორვეგია და დანია შეთანხმდნენ დავა გადაწყვეტილიყო ერთა ლიგის საერთაშორისო სასამართლოს მუდმივ პალატაში, სადაც ნორვეგიამ 1933 წელს წააგო საქმე.
თავიდან ნორვეგიის მთავრობამ არ გამოხატა არანაირი ინტერესი ახალი დაშორებული პოლარული აღმოჩენების მიმართ, მაგრამ 1928 წელს წამოიწყო სასამართლო დავა ბრიტანეთის იმპერიასთან, იმ გათვლით, რომ ის „გაეცვალა“ დიდი ბრიტანეთის მიერ ნორვეგიის სუვერენიტეტის აღიარებით იან-მაიენის და ბუვეს კუნძულებზე .
ნორვეგიის დასავლეთით დაახლოებით 1 ათას კმ-ზე მდებარე ცალკე მდგომი კუნძული იან-მაიენი საუკუნის დასაწყისიდან აითვისეს ნორვეგიელმა მონადირეებმა ადგილობრივ მელიებზე და დათვებზე სანადიროდ.
1921 წელს კუნძულზე გაიხსნა პირველი მეტეოსადგური, ერთი წლის შემდეგ მოხდა ტერიტორიის ანექსია, ხოლო 1930 წელს ოფიციალურად გახდა ნორვეგიის სამეფოს ნაწილი.
ანალოგიური პოზიცია შეინარჩუნა საბჭოთა კავშირმა მეორე მსოფლიო ომის დამთავრების შემდეგ თვით 1959 წლამდე, როდესაც დამთავრდა მუშაობა საერთაშორისო ხელშეკრულებაზე ანტარქტიდის შესახებ, რომელმაც გაყინა ყველა ტერიტორიული პრეტენზია ნებისმიერ მიწებზე ს.
სტორთინგის პირობებით ნანსენის ექსპედიციას უნდა ჰყოლოდა წმინდა ნორვეგიული ეროვნული შემადგენლობა, ხოლო სავარაუდო მიწები უნდა გამხდარიყვნენ ნორვეგიის სამფლობელოები.
მაგრამ ფრანც-იოსების მიწა ფორმალურად არ იქნა გამოცხადებული ტერიტორიული პრეტენზიების ობიექტად არც ერთი დიდი სახელმწიფოს მიერ — თვით 1926 წლამდე, როდესაც მისი ანექსია მოახდინა საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირმა.
ამ აქტს ეწინააღმდეგებოდა ნორვეგია 1920-იანი წლების ბოლომდე, წარუმატებლად აყენებდა თავის პრეტენზიებს, ცდილობდა სახელი გადაერქვა არქიპელაგისთვის და დაერქვა „ფრიტიოფ ნანსენის მიწა“.
1929 წლის ივლისში ოტო შმიდტმა პოლარული ექსპედიციის დროს ყინულმჭრელი ორთქმავლით „გიორგი სედოვი“ აღმართა ჰუკერის კუნძულზე სსრკ-ის დროშა და ფრანც-იოსების მიწა გამოაცხადა საბჭოთა კავშირის ნაწილად.
ასევე გაკეთდა განცხადება, რომ საბჭოთა კავშირი არ წარადგენს თავის პრეტენზიებს, მაგრამ იტოვებს უფლებას გააკეთოს ეს რუსი ზღვაოსნების მიერ აღმოჩენილ ანტარქტიკისპირა მიწებზე.
ნორვეგიის ზღვისიქითა ტერიტორიებს ასევე მიეკუთვნება ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში, ნორვეგიის ზღვაში მდებარე 2 ინტეგრირებული ტერიტორიაც — დაუსახლებელი კუნძული იან-მაიენი, ფართით 377 კმ² და ჩრდილოეთის ყინულოვან ოკეანეში მდებარე არქიპელაგი შპიცბერგენი .
მატერიკული სანაპიროს ნაწილი, გადაჭიმული ფოლკლენდის კუნძულების დამოკიდებული ტერიტორიებიდან ავსტრალიის ანტარქტიდული ტერიტორიის საზღვრამდე აღმოსავლეთში, შიდა ტერიტორიასთან ერთად, რომელიც მდებარეობს ამ სანაპიროების იქით, და მიმდებარე ზღვის ნაწილი შედის ნორვეგიის სუვერენულ მფლობელობაში“.
აღსანიშნავია, რომ ნორვეგიის ანტარქტიკული სექტორის საზღვრის განედი დღემდე არ არის განსაზღვრული და შედეგად შეუძლებელია ზუსტად განისაზღვროს სამფლობელოს ფართობი.
შედეგად 1930 წლის ნოემბერში ნორვეგიამ აღიარა კანადის სუვერენიტეტი სვერდრუპის კუნძულებზე, ხოლო პასუხად დიდმა ბრიტანეთმა აღიარა ნორვეგიის პრეტენზიები.
ნორვეგიის არც ერთი ზღვისიქითა სამფლობელო არ არის შეყვანილი კონტინენტალური ნორვეგიის ადმინისტრაციულ სისტემაში, არც საგრაფოების დონეზე და არც მუნიციპალიტეტების დონეზე; ისინი წარმოადგენენ განსაკუთრებულ წარმონაქმნებს.
ნორვეგიის ზღვისიქითა ტერიტორიები — ნორვეგიის კანონმდებლობის შესაბამისად ამ ქვეყნის კუთვნილი 5 სხვადასხვა მიწის ერთობლიობა, კერძოდ 3 დამოკიდებული და 2 ინტეგრირებული ტერიტორია .
ტუნისის პოლიტიკა ტარდება უნიტარულ, ნახევრად საპრეზიდენტო-წარმომადგენლობითი, დემოკრატიული რესპუბლიკის ფარგლებში, რა დროსაც, პრეზიდენტი არის სახელმწიფოს მეთაური, ხოლო პრემიერ-მინისტრი არის მთავრობის ხელმძღვანელი, ერთპალატიანი საკანონმდებლო და სასამართლო სისტემა მოქცეულია საფრანგეთის სამოქალაქო სამართლის გავლენის ქვეშ.
1956-2011 წლებს შორის, ტუნისი იყო დე ფაქტო ერთპარტიული სახელმწიფო, რომლის პოლიტიკაში დომინირებდა სეკულარული კონსტიტუციური დემოკრატიული რალი , ყოფილი პრეზიდენტის ჰაბიბ ბურგიბას და შემდეგ ზინ ელ-აბიდინ ბენ ალის ხელმძღვანელობით.
2014 წლის ოქტომბერში, ჩატარდა პირველი დემოკრატიული საპარლამენტო არჩევნები, 2011 წლის რევოლუციის შემდეგ, რის შედეგადაც მოიგო სეკულარულმა პარტიამ, რომელიც 217 წევრიან ასამბლეაში 85 ადგილი დაიკავა.
ქვედა პალატა თამაშობდა მზარდ როლს, როგორც ადგილი დებატებისთვის ეროვნულ პოლიტიკაში, მით უმეტეს, რომ იგი შედგებოდა ექვსი ოპოზიციური პარტიისგან.
ტუნისს მჭიდრო ურთიერთობები აქვს ამერიკის შეერთებულ შტატებთან, საფრანგეთთან და ავროკავშირთან, რომელთანაც ხელი აქვს მოწერილი ასოცირების შესახებ შეთანხმებას 1995 წელს.
ტუნისმა ხელსაყრელი ურთიერთობები დაამყარა ამერიკის შეერთებულ შტატებთან და ევროკავშირთან, რამდენიმეწლიანი წარმატებული ეკონომიკური თანამშრომლობის ხარჯზე, კერძო სექტორსა და ინფრასტრუქტურის მოდერნიზაციაში.
ტუნისის კლიმატი არის ხმელთაშუაზღვიური , ცხელი ზაფხულით ჩრდილოეთში, სადაც ზამთარი რბილია ზომიერი ნალექით, ხოლო ზაფხული ცხელი და მშრალია.
მარილიანი ტბების სერია, ცნობილი როგორც ან , მდებარეობს აღმოსავლეთ-დასავლეთის ხაზზე საჰარის უდაბნოს ჩრდილოეთ კიდეზე, რომელიც გაგრძელდება გაბესის ყურედან ალჟირამდე.
ტუნისის განსხვავება, ისევე როგორც დანარჩენი მაღრიბის, დიდწილად მოდის ჩრდილოეთიდან სამხრეთის მიმართულებით, რომელიც განისაღვრება გარემოს განსხვავებისთან ერთად, რა დროსაც მკვეთრად მცირდება ნალექის რაოდენობა სამხრეთისკენ, ქვეყნის ნებისმიერი წერტილიდან.
დორსალური მხრიდან, აღმოსავლეთამდე გრძელდება ატლასის მთები, გადის ტუნისზე ჩრდილო-დასავლეთის მიმართულებით, დასავლეთიდან, ალჟირის საზღვრიდან კაპ-ბონის კონცხამდე, აღმოსავლეთში.
საჰელი, ტუნისის აღმოსავლეთ ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროს გასწვრივ გაფართოებული სანაპირო დაბლობი, არის მსოფლიოს წამყვანი სფერო ზეთისხილის გაშენებაში.
ტერიტორიის მკვეთრი შესახვევი სამხრეთის მხარეს, ტუნისის ჩრდილოეთით ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროზე, ქვეყანას აძლევს ორ გამორჩეულ ხმელთაშუაზღვიურ სანაპიროს, დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ ჩრდილოეთში და ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ აღმოსავლეთში.
1999-2000 წლების სეზონში მანჩესტერ იუნაიტედმა უარი განაცხადა მონაწილეობააზე, რადგან ჩემპიონთა ლიგის მოგების გამო მათ თამაშები უწევდათ ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატზე სამხრეთ ამერიკაში.
კლუბმა განაცხადა, რომ ორივე ტურნირზე გადატვირთული კალენდარი ჰქონდათ, რის გამოც გართულდებოდა პრემიერლიგისთვის და ჩემპიონთა ლიგისთვის ბრძოლა, ხოლო მეორე შემადგენლობის გაყვანა ფა თასზე არ სურდათ.
ტურნირში არ მონაწილეობით იუნაიტედმა ორი კვირა დაისვენა, მათ შეძლეს პრემიერლიგის მოგება, მაგრამ მსოფლიო საკლუბო ჩემპონატიდან გამოვარდნენ.
მიუხედავად ამისა, მანჩესტერ იუნაიტედის საქციელს აკრიტიკებდნენ, რადგან ამით ტურნირის პრესტიჟი დასუსტდა, მოგვიანებით ალექს ფერგიუსონმა აღიარა რომ ეს არასწორი იყო.
ტურნირის ასი წლისთავი იზეიმეს 1980-1981 სეზონში ; რიკარდო ვილას გოლი მიიჩნეს ფა თასის ფინალში გასულ საუკეთესო გოლად, მოგვიანებით შეცვალა სტივენ ჯერარდის გოლმა.
1871 წლის 20 ივლისს გაზეთ -ის ოფისში კრის უილიამ ალკოკიმ ასოციაციის კომიტეტს შესთავაზა, რომ სასურველი იყო შექმნილიყო ასოციაციის შეჯიბრი, რომელშიც ყველა კლუბი ჩაერთვებოდა.
ადრეულ წლებში მონაწილეობას იღებდნენ სხვა გუნდებიც უელსიდან, ირლანდიიდან და შოტლანდიიდან, გლაზგოურმა ქუინზ პარკი ორჯერ დამარცხდა ფინალში ბლეკბერნ როვერსთან 1884 და 1885 წლებში, სანამ შოტლანდიის ფეხბურთის ასოციაცია არ აკრძალავდა ისინი ტურნირზე გამოდიოდნენ.
ტურნირში მონაწილეობის უფლება აქვს ყველა ათივე ინგლისის საფეხბურთო სისტემაში მოასპარეზე კლუბს, პრმიერლიგის და სხვა ტურნირების მონაწილეები ავტომატურად დაიშვებიან.
არალიგის კლუბებსაც აქვთ ტურნიში ჩართვის შესაძლებლობა, მხოლოდ იმ პირობით თუ მათ წინა სეზონში მონაწილეობა მიიღეს ფა თასზე, ფა ტროფიზე ან ფა უეიზში.
პირველი ექვსი რაუნდი საკვალიფიკაციოა, საიდანაც 32 გადადის შემდეგ ეტაპზე, რასაც ემატება 48 პროფესიული საფეხბურთო კლუბი პირველი და მეორე ლიგიდან, სულ ბოლოს კი კლუბები პრემიერლიგიდან და ჩემპიონშიფიდან.
ტურნირზე მთელ აქცენტებს აკეთებენ პატარა კლუბები, რადგან შორს გავიდნენ, "გრანდებთან" შეხვედრა მათთვის ფინანსური მოგებისთის ძალიან მნიშვნელოვანია, მიუხედავად იმისა, რომ ნაკლებად სავარაუდოა რომ მათ ისინი დაამარცხონ.
შეჯიბრში მონაწილეობა ნებისმიერ ინგლისურ კლუბს შეუძლია ათივე ტურნირიდან - 92 პროფესიული საფეხბურთო კლუბი პრემიერლიგა და ინგლისის საფეხბურთო ლიგა და რამდენიმე ასეული არალიგის წევრი კლუბი.
ინგლისის ასოციაციის თასი იგივე ფა თასი — ყოველწლიური სათასო შეჯიბრება ინგლისის საფეხბურთო გუნდებს შორის, რომელსაც ატარებს ინგლისის ფეხბურთის ასოციაცია.
მათი გავრცელებული სახელი, დელავერის ინდიელები, გამომდინარეობს ფაქტიდან, რომ იმ მდინარეს, რომელზეც მათი პირველი საცხოვრებელია აღმოჩენილი, ინგლისელი კოლონისტის, ვირჯინიის მმართველის სერ ტომას ვესტის, ანუ ლორდ დე ლა ვორის, პატივსაცემად, დელავერი უწოდეს.
1656 წლის მონაცემებით ლენაპები განლაგებულნი იყვნენ ფილადელფიის მიდამოებში, დელავერის დასავლეთით, ხოლო მათი მონათესავე დელავერის ინდიელები, მუნსები და „ჯერსები“ კი - აღმოსავლეთით.
ლენაპები და „ჯერსები“ წესით ერთმანეთთან ახლოს უნდა ყოფილიყვნენ განლაგებულნი, თუმცა უკვე 1600 წლისთვის მათ შორის ქორწინება და მსგავსი აქტივოებები აღარ იყო , რამაც ხელი შეუწყო ერთმანეთში კოოპერიციისა და მიგრაციის საშიშროების აღმოფხვრას.
სამხრეთით მათ ესაზღვრებოდნენ სინკონისინები, დაბალი დონის ტომი, რომელსაც თავისი ბელადი ჰყავდა და მთავარი საცხოვრებელი ჰქონდათ იქ, სადაც დღეს ქალაქი ლევსია დელავერში.
დასავლეთით - ცენტრალურ პენსილვანიაში - იყვნენ ძლევამოსილი სასქვეჰანოკები, რომლებიც აკონტროლებდნენ ბეწვით ვაჭრობას მონონგაჰელისა და ოჰაიოს მდინარიდან მისისიპიმდე.
იროკეზების ტერიტორიის შუაგული მუნსების ჩრდილოეთით იყო, „ჯერსების“ ჩრდილოეთით კი - სხვადასხვა დამოუკიდებელი ჯგუფები ცხოვრობდნენ, რომლებიც საკვებს ჰუდსონისა და მანჰეტენის კუნძულის ირგვლის მდებარე სხვა მდინარეებთან მოიპოვებდნენ.
ამან სასქვეჰანოკები მიიყვანა მდინარე დელავერის იმ ნაპირებთან, რომლებთანაც ჰოლანდიელ ვაჭრებს ახალი ამსტერდამიდან მოწყობილი ჰქონდათ სავაჭრო სივრცე.
მათ დატოვეს ჩანაწერები 1623 წლის დასაწყისში, რომელთა მიხედვითაც, სასქვენჰანოკები აკონტროლებდნენ ლენაპებს ამ პერიოდის განმავლობაში და ისინიც 40 წელი მათ ჩრდილქვეშ იმყოფებოდნენ.
ამ პერიოდში ჰოლანდიელი ვაჭრები და შვედი კოლონისტები ლენაპებისგან ყიდულობდნენ მიწებს, რათა იქ თავიანთი პოსტები გაემაგრებინათ, ვინაიდან ეს ადგილები სტრატეგიული და სასურველი მდებარეობით გამოირჩეოდა.
შვედ კოლონისტებს არ ჰქონდათ ბევრი სუბსიდია ევროპიდან და ამიტომ ბეწვით ვაჭრობის ნაცვლად მათ გადაწყვიტეს თამბაქოსთვის მიექციათ ყურადღება.
მათ, რა თქმა უნდა, სჭირდებოდათ საკვები, რასაც მიაქციეს ყურადღება საკვების მწარმოებელმა ლენაპებმა, რომლებმაც გადაწყვიტეს გაეზარდათ სიმინდის პლანტაციები, რომლებიც ზაფხულობით მოჰყავდათ თავიანთ ბაღებში და მიეყიდათ ნიდერლანდებისთვის.
ინგლისმა ახალი ნიდერლანდები და ბევრი სხვა კოლონია დაიკავა 1664 წელს, რამაც მეორე ანგლო-ჰოლანდიური ომი გამოიწვია და კვლავაც ინგლისის გაფართოებით დასრულდა 1667 წელს.
მალე სასქვენჰანოკებს მოუწიათ ებრძოლათ, განსაკუთრებით სენეკას წინააღმდეგ, ამან მათი მაღალი ტონი დაწია ლენაპების წინაშე და ისინი მოკავშირეები გახდნენ, რამაც დელავერის ინდიელებს საშუალება მისცა, ბეწვით ვაჭრობაში ფართოდ ჩართულიყვნენ.
მათი მიწები ცენტრალურ პენსილვანიასა და დასავლეთით უკვე ლენაპებისთვის გახდა მისაწვდომი, თუმცა მერილენდის კოლონია და ხუთი ერი ითხოვდა, ეს მიწები მათი გამხდარიყო.
ინგლისის სამეფო ხელისუფლებამ უილიამ პენის დახმარებით (ამერიკაში ინგლისის კოლონიების დაარსებაში ერთ-ერთი მთავარი ფიგურა კოლონიზაციის ადრეულ ეტაპზე), მოიპოვა სიგელი ამ რეგიონის მართვისთვის და ლენაპებისთვის ამას თავიდან დიდი მნიშვნელობაც ჰქონდა.
დელავერის ინდიელების მიმართ უილიამ პენის მოპყრობამ ინგლისელებისთვის შედეგი გამოიღო და მათ უკვე ლენაპის ყველა მხარესთან ჰქონდათ კავშირი და თანდათანობით მეტ მიწას იძენდნენ დელავერის ველზე.
მიუხედავად იმისა, რომ პენი იცავდა ლენაპების უფლებებს იმ ტერიტორიებზე, რომლებიც მათ ეკუთვნოდათ, ვაჭრობა მაინც თავისას ითხოვდა და მისი დაყრდნობა საჭირო იყო ტყესა და დელავერის მდინარის უხვ თევზზე.
ასე რომ, ნელ-ნელა მათ მოუწიათ თავიანთი სავაჭრო და საცხოვრებელი ადგილების რეგიონის შიგნით შემოწევა, მათი საწყისი საცხოვრებლის დასავლეთში, რომელშიც ცხოვრობდნენ მათი მონათესავე ხალხი და ამ რეგიონს ანიჭებდნენ სიცოცხლეს მთელი 50 წლის განმავლობაში.
1920-იან წლებში უკვე ლენაპების უმეტესი ნაწილი ინგლისურად საუბრობდა და იქ სადაც, ლენაპის ენა ჩაისახა, ძალიან ცოტა დელავერის მკვიდრ ინდიელს თუ შეხვდებოდით.
1787 წელს მან პირველმა მოაწერა ხელი აშშ-ს კონსტიტუციას და გახდა ახალი ფედერალური კავშირის პირველი შტატი, თუმცა, უკვე ამ მოვლენებში მკვიდრი ინდიელი მოსახლეობის როლი ძალიან დაკნინებული იყო.
იმის შემდეგ , რაც ბიჭები დაამტკიცებდნენ რომ საკმარისად გაწვრთნილები იყვნენ ნადირობაში და გოგოები გაივლიდნენ თავიანთ პირველ განმარტოებას , ისინი მზად იყვნენ ქორწინებისთვის.
ეს ვარიაციები განპირობებული იყო სხვა ინდიური კულტურების ან ევრო-ამერიკული ცივილიზაციის ზეგავლენით , მაგრამ შესაძლებელი იყო რომ დელავერის ხალხის განსხვავებული ჯგუფების გამოც ყოფილიყო.
ორივე შუამავალი , ან მოლაპარაკებებზე მყოფი ნათესავები და მეგობრები ამტკიცებდნენ რომ მათი შესაბამისი ნათესავი ან კლიენტი საკუთარი ძალებით შოულობდა საჩუქარს.
თუ ამ გაცვლის შემდეგ , წყვილი თანხმდებოდა, რომ საჩუქრები დამაკმაყოფილებელი იყო , მორიგება დამთავრებულად ითვლებოდა ,თუმცა საჭმლისა და ტანსაცმლის მომავალი გაცვლები ჯერ კიდევ წინ იყო.
ლენაპეს ხალხის წარმოდგენით , მან შექმნა დედამიწა და ყველაფერი რაც მასში ან მასზედ არის, ასევე მან მისცა ლენაპეს ხალხს ყველაფერი, რაც მათ გააჩნდათ: წყალი, ხეები, ცეცხლი და წყაროები, საერთოდ ყველაფერი რაც მათ გააჩნდათ.
მისთვის ხალხი ლოცულობდა და ატარებდა სხვადასხვა რიტუალებს, იმისთვის, რომ მან ლენაპეს ხალხს ბევრი სარგებელი მისცა, ისინი უხდიდნენ მას სამადლობელსაც.
მათ მიეწერებოდათ ადამიანების პიროვნული სიახლოვე ერთმანეთთან , მათი ხელი ერია ყველა მზის ამოსვლაში, ქარიშხალში და ნებისმიერ ქარშიც კი , რომელიც პრერიაში ქროდა.
ამ რელიგიის მიხედვით „შემოქმედი“ ცხოვრობდა მეთორმეტე, ანუ ყველაზე მაღალ სამოთხეში დედამიწის ზემოთ, ამის გამო თორმეტჯერ ყვირილი იყო საჭირო მის ყურამდე ხმის მისაღწევად.
1679 წელს „ ' “ - ში გამოქვეყნდა ნიუ ჯერსისთან მცხოვრები მოხუცი ინდიელის სიტყვები , სადაც ის ამბობდა: „ პირველი და ყველაფრის დასაწყისი იყო კიკერონი ან კიკერომი, ვინც არის ყველაფრის დასაწყისი, ვინც არა მხოლოდ ერთხელ შექმნა ყველაფერი , არამედ ყოველდღე ქმნის.
“ უდიდესი სულის შესახებ ცნობები გვხვდება ამავე პერიოდის წერილებსა და სტატიებშიც, სადაც უფრო დაწვრილებით არის აღწერილი ის, თუ როგორი რწმენა ჰქონდა ამ ტომს.
მინსის ხალხს მსგავსი რწმენა-წარმოდგენები ჰქონდა „შემოქმედის“ შესახებ, მაგრამ „ უდიდესი სულის“ კონკრეტული სახელი მათ დიალექტზე იქნება " მნიშვნელობით- „ის ვისაც თხოვნით მიმართავენ“ .
ლაპარაკის დროს ის მიდის ჯერ ერთ ცეცხლთან და ისვრის თამბაქოს 6-ჯერ, შემდეგ მეორე ცეცხლთან და წმინდა სამკურნალო მცენარეებს აგდებს, იქაც 6-ჯერ.
დელავერის ინდიელების თავდაპირველი საცხოვრებელი ადგილი მდებაორებდა სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნიუ იორკში, აღმოსავლეთ პენსილვანიაში, ნიუ ჯერსისა და დელავერში.
ამით დაიწყო მიგრაციების სერია ,როდესაც დელავერის ინდიელების ჯგუფი ტოვებდა მემკვიდრეობით/მშობლიურ სახლებს და აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ გადაადგილდებოდნენ.
ახალშობილს ეძახდნენ ასაკს ,სქესს , დაბადების თანმიმდევრობას ან მეტსახელს, სანამ საბოლოოდ არ დამტიცდებოდა რომ ბავშვი უეჭველი დარჩებოდა საცხოვრებლად.
წარსულში , ბავშვს 5 წლის ასაკში სახალხოდ აძლევდნენ პერსონალურ სახელს „დიდი სახლის“ რიტუალისა ან სხვა რომელიმე რიტუალის დროს, სადაც ბევრ ხალხს შეეყარა თავი.
ერთ-ერთი მორავიანელი მისიონერის თქმით, დელავერელ დედებს სახელის მიცემა განსაკუთრებული დამახასიათებლის მიხედვით შეეძლოთ ,მაგრამ ეს პრაქტიკა უფრო მეტსახელისთვის გამოდგებოდა.
ასევე უხუცესებს თხოვდნენ სახელების დასიზმრებას , რის გამოც მათ საჩუქრად ვამპუმს გადასცემდნენ , რადგან ეს ბავშვის ცხოვრების გახანგრძლივების გარანტი იყო.
ერთადერთხელ , როდესაც ის იხმარებოდა სახალხოდ იყო „დიდ სახლის“ რიტუალის გამოძახების ,ერთადერთი წმინდა ადგილი ,რომელსაც საკმარისი ძალა გააჩნდა ადამიანის დასაცავად.
სიმინდის ქერქსაც ინახავდნენ, ბოხჩებში ყრიდნენ და სახლის ჭერებში კიდებდნენ გასაშრობად, რასაც შემდეგ კალათების, მოკასინების და თოჯინების გასაკეთებლად იყენებდნენ.
ლიდერის სიტყვის შემდეგ სამჯერ არტყამს დამკვრელი დოლზე და ერთ-ერთი მომღრალი იწყებს სიმღერას, რასაც მოყვება ცეკვა და შემდეგ „ჰაუ“-ს შეძახილი.
მათ სწამთ, რომ თუ კვამლი სწორად ავა ცაში, ესეიგი ყველაფერი რიგზეა, მაგრამ თუ გაიფანტა ხალხისკენ, ნიშნავს იმას, რომ რაღაც შეცდომა დაუშვეს და არასწორად წავიდა საქმე.
როდესაც ჩვენ ვსაუბრობთ იმ საკვების შესახებ, რასაც ადრეული ლენაპეს ხალხი ჭამდა, არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ იმ დროისთვის არ არსებობდა მაღაზიები, სადაც ისინი იყიდიდნენ საკვებს და არ არსებობდა მაცივრები ამ საკვების შესანახად.
უძველესი საზოგადოების ადამიანებისათვის საკვების მოპოვების ოთხი ძირითადი გზა არსებობდა: ნადირობა და თევზაობა, შემგროვებლობა, მოსავლის მოყვანა და შინაური ცხოველების გაზრდა.
საკვები, რომელსაც მოიპოვებდნენ, მალევე უნდა შეეჭამათ ან უნდა მოემზადებინათ ისე, რომ შესაძლებელი ყოფილიყო ამ საკვების შენახვა და მოგვიანებით ჭამა.
ირემი, შავი დათვი, ცხენ-ირემა, ენოტები, თახვები და კურდღლები იყვნენ ის ცხოველები, რომლებსაც ხორცის, ტყავის და მყესების გამო ინადირებდნენ, დათვის ცხიმს კი ადნობდნენ, წმენდდნენ და ინახავდნენ ტყავის ჩანთებში.
ყველას შეეძლო საკუთარი მეურნეობა ჰქონოდა, ისინი ყოველთვის თანაბრად იყოფდნენ საჭმელს, ამიტომ მშიერი არავინ რჩებოდა, მანამ სანამ სოფელში საკვები იყო, ეს ძალიან მნიშვნელოვანი იყო მათთვის.
ლენაპეს ხალხის რწმენით, როდესაც დედამიწა შეიქმნა და ყველაფერი დასრულდა, შემოქმედმა დედამიწის ოთხი კუთხე ჩააბარა ოთხ ძლიერ არსებას, იგივე '-ს , მათი დავალება იყო ამ ოთხი კუთხისთვის ყურადღების მიქცევა.
ეს არსებები არიან ქარების მიზეზი, რომლებიც ოთხი მიმართულებით ჰქრიან, გარდა ქარბორბალისა, მათი წარმოდგენით ქარბორბალას სრულიად სხვა საწყისი ჰქონდა.
იმ დროს ,როცა არსებობდა ქვეჯგუფებიც ,რომლებიც დაიფუძნა ადგილმდებარებაზე დაყრდნობით , დელავერულ საზოგადოებაში დომინირებდა სამი განსხვავებული მატრიკლანი.
სპეციალური შეკვრები და რიტუალები გადაეცა მემკვიდრეობით ამ სეგმენტებისა და კლანების დახმარებით, რომლებიც სოციალურ ფენას ან მატრირილიანურს მოვალეობებს მიაწერდნენ რიტუალებსა და ზეგავლენას ყოველი ახალი თაობის ცხოვრებისეულ მიმართულებაზე.
ისეთი თევზები, როგორებიცაა ქაშაყი, ორაგული და ზუთხი წელიწადის ცივ დროს ოკეანეში ატარებდნენ და მდინარეში მხოლოდ გაზაფხულზე ბრუნდებოდნენ კვერცების დასადებად, ამისათვის კი რამდენიმე ათას მილს გადიოდნენ, ატლანტის ოკეანიდან- ამერიკის მდინარეებისაკენ.
ზოგიერთი მათგანი შედარებით ადვილად დასაჭერი იყო, მაგრამ ზუთხის დაჭერა საკმაოდ რთული სამქმე იყო, რადგან ისინი ექვს ფუტზე მეტი სიგრძისანი იყვნენ და ორას გირვანქაზე მეტს იწონიდნენ.
შემოქმედისგან“ განსხვავებით , სხვა წარმოდგენებია ბოროტ სულებთან დაკავშირებით. ამ საკითხთან დაკავშირებით არ იუწყება იმდენი წყარო, რამდენიც ღმერთების შემთხვევაში. მიუხედავად ამისა , არსებობს სამხილები იმის შესახებ, რომ მსგავსი ძალები არსებობდნენ ლენაპეს რწმენაში. რამდენიმე წყარო იუწყება, რომ ლენაპეს რწმენაში ეშმაკიც არსებობდა, მაგრამ ზუსტი თარგმანით ეს სიტყვა “'” გამოდის, რაც აღნიშნავს ზებუნებრივ არსებას , როგორც ცუდს , ისევე კარგსაც.
ლენაპეს ხალხს ჰქონდათ წარმოდგენა ბოროტი და კეთილი მისტიური ძალების შესახებ, მაგრამ ეშმაკის, როგორც „წყვდიადის პრინცის“ შესახებ წარმოდგენები ევროპელების მათ კონტინენტზე ჩასვლამდე არ ჰქონიათ.
მე-17 და მე-18 საუკუნეში შვედი, ინგლისელი და ჰოლანდიელი მოღვაწეები,დენტონი ,უილიამ პენი ,ბრაინერდი ,ზაისბერგერი ,ლოსკიელი , აღწერენ დეტალურად დელავერის ინდიელების უმნიშვნელოვანეს დღეებს.
დიდი სახლის ცერემონია ანუ იგივე რაც „გემვინგი“, დელავერის რელიგიური წეს-ჩვეულების ერთ-ერთი მთავარი ცერემონიაა, რომელიც მე-18 საუკუნის მეორე ნახევრიდანა არის ცნობილი.
ორ ნაწილად ტარდებოდა, ერთი -ივნისში, რომელიც მხოლოდ ერთ დღეს გრძელდებოდა, მეორე კი ზამთრის დასაწყისსში, რომელიც 12 დღე-ღამეს მოიცავდა.
ხამანწკები და კუწუბები გროვდებოდნენ ოკეანის ნაპირებთან და ყურეებში, ის ლენაპეები, რომლებიც სანაპიროსთან ახლოს ცხოვრობდნენ ათასობით მოლუსკს აგროვებდნენ და ჭამდნენ.
არსებობს განსაკუთრებული ადგილები, სადაც ძველი რეცეპტებით მომზადებულ ინდურ საკვებს სთავაზობენ მომხმარებლებს და სადაც შეგვიძლია ვნახოთ ისეთი საკვები, როგორიცაა სიმინდი და ხორცი, და ყურძნის გუფთები.
ევროპელებმა ამერიკელებს რამდენიმე ისეთი მცენარე და ცხოველი „გააცნეს“, რაც ამერიკის კონტინენტზე არ ბინადრობდა: ბანანი, ხორბალი, ცხვარი და ძროხა.
თხილის ზეთი ჭურჭლის თავზე, წყლის ზემოთ ტივტივებდა, რასაც კოვზის ან მოლუსკის ნაჭუჭის დახმარებით იღებდნენ და თიხის ქოთნებში ინახავდნენ, იქამდე სანამ არ დასჭირდებოდათ.
სამ პუნქტად შედგენილ დეპეშაში ირკვევოდა, რომ ინსტიტუტში წყდებოდა სწავლა და ლექციების კითხვა, ყველა სტუდენტი და თავისუფალი მსმენელი დათხოვნილი იყო ინსტიტუტიდან პროფესორების მიმართ თავხედური და შეურაცხმყოფელი რეზოლუციის გამო, თავისუფალი მსმენელი ოფიცრები თავიანთ სამხედრო ნაწილებიდან გარიცხულად ცხადდებოდნენ.
გარდა აღმოსავლური ენებისა, სტუდენტები შეისწავლიდნენ ისეთ აკადემიურ დისციპლინებს როგორიცაა გეოგრაფია, ანგარიშწარმოება და საქონელმცოდნეობა, აღმოსავლეთის სახელმწიფოების ისტორია და პოლიტიკური ორგანიზაცია.
აღმოსავლური ინსტიტუტის ქალაქ ვლადივოსტოკში დაარსების მიზანი იყო იმპერიის შორეული აღმოსავლეთის რეგიონებისთვის აღმოსავლური ენების, აღმოსავლეთის ქვეყნების მცოდნე ადმინისტრაციული და სავაჭრო-სამრეწველო მაღალკვალიფიციური კადრების მომზადება.
ისევე როგორც სხვა მოთხრობებში კრებულილდან, „არაბეთის“ გმირიც მოგზაურობს, თუმცა მისი მოგზაურება უნაყოფოა და ამბის ბოლოს იმ ადგილს უბრუნდება საიდანაც დაიწყო.
ბიჭი კი სრულიად მარტო იყო არაბეთის ბაზრობაზე, მისი წარმოდგენა ამ ადგილზე სრულიად განადგურებული იყო, ისევე როგორც მანგანის დაზე და საერთოდ სიყვარულზე.
ოთახში ჩამი—ჩუმი არ ისმოდა და ბიჭს გაუჩნდა სურვილი ყველა სურვილისგან გათავისუფლებულიყო, მან ხელისგულები ერთმანეთს გადააჭდო ისე ძლიერად, რომ აუცახცახდა და თავისდაუნებურად წაიჩურჩულა „ო, სიყვარულო, სიყვარულო.
მას არც ის ახსოვს რა უპასუხა კითხვაზე, მიდიოდა თუ არა „არაბეთის“ ბაზრობაზე, მას შემდეგ კი რაც შეიტყო რომ გოგო არ მიდიოდა ბიჭი ზრდილობიანად დაჰპირდა, რომ ბაზრობაზე მისთვის რამეს იყიდდა.
ბიჭი, ამბავში მოგვითხრობს ერთ-ეღტი ბავშვებისთვის ყველაზე საყვარელი ქუჩის შესახებ, თუმცა მოთხრობაში ყურადღება გამახვილებულია ბიძაზე და მანგანის დაზე.
აღსანიშნავია, რომ სემპოალა პირველი ადგილობრივი ქალაქი იყო ამერიკაში, რომელსაც ერნან კორტესი ესტუმრა, რის შემდეგაც იგი აცტეკების დედაქალაქ ტენოჩტიტლანისკენ გაუყვა გზას.
სემპოალას მაცხოვრებელი ტოტონაკები, ასევე ტლასკალის ინდიელები, კორტესს შეუერთდნენ და მნიშვნელოვანი წვილი შეიტანეს ესპანელთა მიერ ტენოჩტიტლანის დაპყრობაში.
ამის შემდეგ, ტოტონაკაპანი ესპანურ რეჟიმთან მოთანამშრომლე რეგიონი გახდა, სადაც მათი მხრიდან შედარებით ნაკლები იყო ძალადობა, თუმცა რეგიონი ესპანელთა მიერ მოტანილმა ეპიდემიებმა გაანადგურა.
საუკუნეში, ტოტონაკებით დასახლებულ რეგიონს აცტეკები „ტოტონაკაპანს“ უწოდებდნენ, რომელიც ქალაქ პაპანტლიდან ქალაქ სემპოალამდე ვრცელდებოდა.
ისინი ერთ-ერთი შესაძლო აღმშენებლები არიან კოლუმბამდელ ქალაქ ელ-ტახინისა, გარდა ამისა, ისინი საცხოვრებელ უბნებს ინარჩუნებდნენ ტეოტიუაკანშიც.
თავად ტოტონაკის ენაზე კი სიტყვა „ტოტონაკუ“ ნიშნავს „სამ გულს“, რაც მათ სამ ძირითად ქალაქს აღნიშნავს: სემპოალას, ტახინსა და ტეაიოს.
სახელწოდება მომდინარეობს არაბული სიტყვიდან რომელიც ქართულად ითარგმნება როგორც „ტახტი“ და უკავშირდება ოქროს ტახტს რომელიც სამეფო ხალისუფლების სიძლიერის სიმბოლოდ აღიქმებოდა.
ის იხდიდა ხარკს და ადამიანური რესურსით უზრუნველყოფდა დარუბანდის ციხიონს საუკუნემდე, მანამ სანამ სამხრეთში მომხდარი ძვრებით გულმოცემულმა ხუნძებმა განავრცეს თავიანთი სუვერენიტეტი ჩრდილოეთ კავკასიის უფრო ვრცელ ტერიტორიებზე, მათ შორის ყუმუხსა და ფილანზე.
სარირს ჩრდილოეთიდან ხაზარები ესაზღვრებოდნენ, ჩრდილო-დასავლეთიდან ვაინახები , სამხრეთიდან და სამხრეთ-დასავლეთიდან ქართველები, მის სამხრეთ-აღმოსავლეთში კი მდებარეობდა დარუბანდი.
მას შემდეგ რაც არაბთა სახალიფოს ჰეგემონია დაიმსხვრა, სარირმა გააგრძელა არსებობა შირვანთან და დარუბანდთან კონფლიკტურ ვითარებაში, საიდანაც იგი ძირითადად გამარჯვებული გამოდიოდა.
ერთ-ერთი ლეგენდის თანახმად სამეფო-სამთავრო დააარსა სპარსელმა გენერალმა, რომელიც აქ სასანიდი შაჰის მიერ ყოფილა გამოგზავნილი კავკასიის გასაკონტროლებლად.
დაახლოებით 74ათასი წლის წინ მცირე პოპულაციამ , რომელმაც გადაიტანა ვულკანური ამოფრქვევის ძლიერი შედეგები ,სავარაუდოდ ეს იყო ვულკანი „ტობა“ ინდონეზიაში, გახდა წინაპარი აფრიკის თანამედროვე მოსახლეობის.
ამასთანავე, რთულია თვალი ადევნო სპეციფიკური ადამიანური შესაძლებლობების ევოლუციას, როგორებიცაა განვითარებული ცნობიერება, ინტელექტუალური შესაძლებლობები და მეტყველება, რადგან ეს ცვლილებები შეუძლებელია პირდაპირ გამოიკვლიო ჰომინიდების ნაშთებით და მათი მოღვაწეობის ნაკვალევით.
მოცემული შესაძლებლობების ევოლუციის შესასწავლად მეცნიერები იყენებენ სხვადასხვა მეცნიერებების მონაცემებს, მათ შორის ფიზიკური და კულტურული ანთროპოლოგიის, ზოოფსიქოლოგიის, ეთოლოგიის, ნეიროფიზიოლოგიის და გენეტიკის.
საკითხები რომლების უკავშირდება უშუალოდ ნახსენები შესაძლებლობების განვითარებას და რაში გამოიხატებოდა მათი როლი ჰომო საპიენსის რთული სოციალური ორგანიზაციის და კულტურის გაჩენაში, დღემდე რჩება სამეცნიერო დისკუსიების საგნად.
უმთავრესი ანთროპოგენეზის თეორიის გარდა არსებობს ბევრი არანაკლებ ცნობილი, დაუდასტურებელი და გამოუცდელი ჰიპოთეზა ადამიანის გაჩენასთან დაკავშირებით.
ამჟამად დისკუსიის საკითხია,საჭიროა თუ არა ჩავრთოთ ადამიანთა სახეობაში ნეანდერტალელი, გაიყოს სახეობა ორ ქვესახეობად: და , სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, შეადგენენ თუ არა პალეანთროპები და ადამიანები თანამედროვე ფიზიკური სახის ერთ სახეობას.
ამ პრობლემის გადაწყვეტის შემდეგ შეიძლება ვივარაუდოთ, შესაძლოა თუ არა ამ ორი შტოსგან შთამომავლობის მიღება და წარმოდგენილი არის თუ არა თანამედროვე ადამიანების პოპულაციაში ნეანდერტალელების გენი.
თუმცაღა, ნეანდერტალელების მიტოქონდრიული დნმ-ი, ადამიანთა მიტოქონდრიულ დნმ-თან შედარება გვაძლევს შანსს ვივარაუდოთ, რომ მათი ევოლუციური გზები დაახლოებით 500 ათასი წლის წინ გაიყო.