polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ზემო კარუ ჩვეულებრივ განიხილება, როგორც სამხრეთაფრიკული ზეგნის შემადგენელი ნაწილი, წარმოადგენს 1000—1300 მეტრი სიმაღლის პლატოს ორანჟის მდინარესა და დიდ საფეხურს შორის.
რეგიონის სიმშრალეზე, რომელიც მკვეთრად იკვეთება აღმოსავლეთში რბილი ხმელთაშუაზღვა კლიმატის ფონზე, გავლენას ახდენს რამდენიმე ძირითადი ფაქტორი.
მაღალი წნევის ზოლი სამხრეთ ტროპიკის რაიონში აორთქლებს ნოტიო ჰაერს და იგი გადააქვს ჩრდილოეთისკენ ეკვატორის მხარეს, სადაც მოდის დიდი ნალექი.
პირველმა ევროპელმა გადმოსახლებულებმა კაპის მიწის ათვისება დაიწყეს 1652 წლიდან, მაგრამ მხოლოდ 1689 წელს ნიდერლანდელი ლეიტენანტი და მკვლევარი ისაკ შრივერი , პირველი თეთრკანიანთა შორის, სამხრეთიდან გადავიდა მთებზე და მოხვდა ხეობაში, რომელსაც მოგვიანებით, იმავე წელს ეწოდა კლეინ-კარუ .
რეგიონის ტერიტორიაზე პირველი დასახლებები გაჩნდა საუკუნის მეორე ნახევარში, რომელთაგან ერთ-ერთი, სახელად ალბერტსბურგი, დღეისათვის ქალაქი პრინს-ალბერტი, დაარსდა 1762 წელს, ხოლო მეორე — ჰრააფ-რეინეტი — 1786 წელს.
ბურების მეორე ომის დროს დიდი კარუ გახდა კაპის კოლონიის მოხალისეებისგან მხარდაჭერილი დიდი ბრიტანეთის არმიის შეტევის და ბურ პარტიზანებთან მრავალრიცხოვანი შეტაკებების ადგილი.
როგორც წესი გამოჰყოფენ ორ ძირითად ნაწილს განსხვავებული რელიეფით და კლიმატური პირობებით: დიდი კარუს პლატოს ჩრდილოეთით, რომელიც წარმოადგენს ხეობას კაპის მთებსა და დიდ საფეხურს შორის, და მცირე კარუს პლატოს სამხრეთში — ხეობას კაპის მთებში, ედენის რაიონში.
ასევე გამოყოფენ ზემო კარუს პლატოს — ცალკე მდგომ ფიზიკურ-გეოგრაფიულ რაიონს, რომელიც უფრო ვრცელი სამხრეთაფრიკული ზეგნების ნაწილია.
კარუ — მშრალი რეგიონი აფრიკის სამხრეთში, რომელიც აერთიანებს ნახევარუდაბნოების პლატოებს და მთათაშორის ხეობებს დიდი საფეხურის და მდინარე ორანჟის ხეობის სამხრეთით.
სამხრეთ-დასავლეთიდან ქადიქიოის, დასავლეთიდან იუსქიუდარის, ჩრდილოეთიდან იუმრანიის, აღმოსავლეთიდან სანჯაქთეფის და სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან მალთეფის რაიონი აკრავს.
იმის გამო, რომ რაიონის დასავლეთ მხარეს, სამშენებლო კომპანიებმა ააშენეს ბევრი მაღალსართულიანი საცხოვრებელი და საოფისე შენობები, გაჩნდა ცნება დასავლური ათაშეჰირი.
1919 წლის 19 მაისს, მუსტაფა ქემალ-ფაშა ოსმალეთის სახელმწიფოს მთავრობის მიერ, რეგიონში წესრიგის აღდგენის მიზნით, გემით სამსუნში გაიგზავნა.
1923 წლის 24 ივლისს, შვეიცარიის ქალაქ ლოზანაში, ლოზანის უნივერსიტეტში, თურქეთის დიდი ეროვნული კრების წარმომადგენლები და დიდი ბრიტანეთის, საფრანგეთის, იტალიის, იაპონიის, საბერძნეთის, რუმინეთის, ბულგარეთის, პორტუგალიის, ბელგიის, საბჭოთა კავშირისა და იუგოსლავიის წარმომადგენლები ხელი მოაწერეს ლოზანის სამშვიდობო ხელშეკრულებას.
ზუსტად ამ ეპოქაში ათათურქმა გადაწყვიტა ჩამოეყალიბებინა სისტემა, რომელიც ეფუძნება ერის სუვერენიტეტს, ხოლო შემდეგ მან დაიწყო მზადება რესპუბლიკის გამოცხადებისთვის.
ოთხწლიანი ომის შედეგად, ოსმალეთის იმპერიის მოკავშირეებმა დამარცხდნენ და ოსმალეთის იმპერიის ტერიტორიის ოკუპაცია დაიწყო ისეთი ქვეყნების მიერ, როგორიცაა ინგლისი, საბერძნეთი, საფრანგეთი და იტალია.
რესპუბლიკის დღე — თურქეთის დიდი ეროვნული კრების მიერ, 1923 წლის 29 ოქტომბერს რესპუბლიკის გამოცხადების აღსანიშნავად, ყოველი წლის 29 ოქტომბერს თურქეთში და ჩრდილოეთ კვიპროსში გამართული ეროვნული დღესასწაულია.
დამოუკიდებლობისთვის ომში გამარჯვების შემდეგ, 1922 წლის 1 ნოემბერს, თდეა-მ ოსმალეთის სასულთნო გააუქმა, ხოლო ოსმალეთის იმპერიის ბოლო სულთანი მეჰმედ ვაჰედეთინი მოღალატედ გამოცხადდა და ქვეყანა დატოვა.
1933 წლის 29 ოქტომბერს, თურქეთის რესპუბლიკის დამფუძნებელი, მუსტაფა ქემალ ათათურქის, რესპუბლიკის მეათე საიუბილეო ზეიმზე სიტყვით გამოსვლის დროს, მან ეს დღე ყველაზე დიდ დღესასწაულად გამოაცხადა.
ყველა ეს ამოფრქვევა წარმოადგენდა ცენტრალური კრატერის აფეთქებით ამონთხევას, ანალოგიურს 1815 წლის ამოფრქვევისა, მხოლოდ პიროკლასტური ნაკადების უქონლობით.
1812 წელს ტამბორა მეტად აქტიური გახდა, რომელიც გაგრძელდა 1815 წლის აპრილამდე, მანამ სანამ თავის მაქსიმუმს არ მიაღწია გრანდიოზული ამოფრქვევის სახით, რომლის სიმძლავრემ 7 ბალს მიაღწია.
ეს იყო სტრატოვულკანისათვის დამახასიათებელი ცენტრალური კრატერის ტიპური აფეთქებითი ამოფრქვევა, რომელმაც კალდერა დაანგრია და წარმოქმნა პიროკლასტური ნაკადები და ცუნამი.
ვულკანის შემდეგი აქტიურობის მაქსიმუმი დაფიქსირდა 1819 წლის აგვისტოში, როდესაც წარმოებდა რამდენიმე მცირე ამოფრქვევის სერია , — ამ ამოფრქვევებს ვულკანოლოგები თვლიან მთავარი ამოფრქვევის ნარჩენ შედეგად.
1815 წლის გაზაფხულსა და ზაფხულში აშშ-ის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში შეინიშნებოდა მუდმივი მშრალი ნისლი, რომელიც წითლდებოდა მზის შუქზე და ჩრდილავდა მას.
საშუალო გლობალური ტემპერატურა შემცირდა 0,4-0,7 -ით, ხოლო ზოგიერთ რაიონში — 3-5 -მდე, რაც საკმარისია მნიშვნელოვანი პრობლემების გამოსაწვევად სოფლის მეურნეობაში მთელი მსოფლიოს მასშტაბით.
1816 წლის 4 ივნისს კონექტიკუტის შტატში დარეგისტრირებული იყო ძლიერი აცივება, ხოლო მომდევნო დღეს ახალი ინგლისის დიდმა ნაწილმა მოიცვა ცივი ფრონტი.
კლიმატური პირობების ასეთი მკვეთრი ცვლილებები გახდა ტიფის სერიოზული ეპიდემიის მიზეზი სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპასა და ხმელთაშუაზღვისპირეთის აღმოსავლეთ ნაწილში 1816-1819 წლებში.
კლიმატის ცვლილებებმა გამოიწვია ინდოეთის მუსონების მდგრადობის დარღვევა, რის შედეგადაც დაიღუპა მოსავლის მნიშვნელოვანი ნაწილი ამ რეგიონში და დაიწყო მასობრივი შიმშილი და აგრეთვე ქოლერის ახალი შტამის გაჩენა ბენგალში 1816 წელს.
ცოლინგერი ვულკანის პირდაპირი მოქმედებით დაღუპულ ადამიანთა რაოდენობას 10 000 ადამიანით განსაზღვრავს, რომელთა დიდი ნაწილი პიროკლასტური ნაკადით დაიღუპა.
ზოგიერთი მკვლევარი, როგორიცაა სტოზერსი , რომელმაც დაღუპულთა საერთო რაოდენობა განსაზღვრა 88 000-92 000 ადამიანით, იყენებს პეტრუშევსკის ციფრებს.
ადგილობრივი მაცხოვრებლები ფიქრობენ, რომ ის სასმელი წყლით იყო გამოწვეული, რომელიც ფერფლთან იყო აღრეული; ცხენებიც კი კვდებიან დიდი რაოდენობით ანალოგიური სიმპტომებით.
კუნძული სუმბავა განლაგებულია იმ ადგილში, სადაც ოკეანური ქერქი მანტიაში იძირება, შესაბამისად, ვულკან ტამბორის ქვეშ იმყოფება სუბდუქციის აქტიური ზონა.
ამან ვულკანის ზრდა განაპირობა, ასე რომ წარსულში მისი სიმაღლე 4300 მ აღწევდა, რაც მას ერთ-ერთ ყველაზე მაღალ პიკად აქცევდა მალაის არქიპელაგში.
ვულკანის შიგნით არსებული დიდი მაგმატური კამერა ივსებოდა ხანგრძლივი დროის განმავლობაში მანამ, სანამ ვულკანურმა აქტივობამ თავისი სიძლიერით პიკს არ მიაღწია 1815 წლის აპრილში დაგვირგვინებული კოლოსალური ამოფრქვევით.
ტანგიმ გადახედა დაღუპულთა რაოდენობას სანდო წყაროების საფუძველზე — ცოლინგერის ჩანაწერებს, რომელიც ვულკანის ამოფრქვევის შემდეგ თვითონ იმყოფებოდა რამდენიმე თვე სუმბავაზე და რაფლზის ჩანაწერებს.
მან ვულკანის პირდაპირი მოქმედებით დაღუპულ ადამიანთა რაოდენობა შეაფასა 11 000 ადამიანით და 49 000 ადამიანი გრძელვადიანი კატასტროფული შედეგებით, რომელიც ვულკანმა გამოიწვია, როგორებიცაა ეპიდემიური დაავადებები და შიმშილი.
ამოფრქვევის შედეგად ოთხჯერ უფრო მეტი ენერგია გამოიყო, ვიდრე 1883 წლის კრაკატაუს ამოფრქვევის დროს, რაც იმას ნიშნავს, რომ ტამბორის ენერგიამ 800 მეგატონა ტროტილის აფეთქების ეკვივალენტი შეადგინა.
ეს ადგილი, როგორც წესი, გამოიყენება ვულკანური აქტივობის დაკვირვებისათვის საბაზო ბანაკის სახით, რადგან კალდერასთან მისვლა ამ მარშრუტით შესაძლებელია მხოლოდ ერთ საათში.
მძიმე ფერფლის ღრუბლები ამოფრქვევიდან 1-2 კვირაში გაიფანტა, თუმცა ფერფლის წვრილი ნაწილაკები ატმოსფეროში 10-30 კმ სიმაღლეზე რამდენიმე თვიდან რამდენიმე წლამდე გაგრძელდა.
დაღუპულთა რაოდენობამ 71 000 ადამიანი შეადგინა (კაცობრიობის ისტორიაში ვულკანის ამოფრქვევის შედეგად დაღუპულთა ყველაზე დიდი რაოდენობა), რომელთაგან 11 000-12 000 ადამიანი დაიღუპა უშუალოდ ამოფრქვევის პირდაპირი ზემოქმედებით, ხოლო დანარჩენი — შიმშილისა და ავადმყოფობის შედეგად, რადგან ერუპტიულმა ამოვარდნებმა ადგილობრივ რეგიონში გაანადგურა სოფლის მეურნეობა.
1815 წლის აპრილის კატასტროფული ამოფრქვევა დაემთხვა დიდი ბრიტანეთის მიერ ჰოლანდიის ოსტინდოეთის — ამჟამინდელი ინდონეზიის დროებით ოკუპაციას: ბრიტანელებმა ეს ტერიტორიები დაიკავეს 1811 წელს, რომლებიც ცდილობდნენ მათი დაპყრობის თავიდან აცილებას ნაპოლეონური საფრანგეთისაგან, რომელმაც იმ პერიოდში ნიდერლანდები დაიმორჩილა.
ამასთან დაკავშირებით, ამოფრქვევისა და მისი შედეგების შესახებ უმნიშვნელოვანესი წყაროები დაცულია ბრიტანეთის კოლონიალური ადმინისტრაციის თანამშრომლების მოხსენებებსა და მოგონებებში, უპირველეს ყოვლისა, მისი ხელმძღვანელის — თომას სტენფორდ რაფლზის ჩანაწერებში.
ტამბორა არის საინტერესო არა მხოლოდ სეისმოლოგებისა და ვულკანოლოგებისათვის, რომლებიც აკვირდებიან ვულკანის აქტივობას, არამედ არქეოლოგებისა და ბიოლოგებისთვისაც.
აგრეთვე ვულკანის ირგვლივ განლაგებულია რამდენიმე სოფელი: სანგარი, რომელიც ვრცელდება ვულკანიდან აღმოსავლეთით, დორო-პეტი და პესანგრაჰანი, რომლებიც ვრცელდებიან ვულკანიდან ჩრდილო-დასავლეთით და ჩალაბაი, რომელიც ვულკანიდან დასავლეთით მდებარეობს.
ვულკანის კონუსი აგებულია ლავის მრავალრიცხოვანი გამაგრებული ფენისაგან, ტეფრისა და ვულკანური ფერფლისაგან, რომლებიც ამოტყორცნილია დიდი მაგმატური კამერიდან.
მეცნიერებმა გამოიყენეს ამონასროლის ზომების სხვადასხვა მეთოდის ცნობები: პეტროლოგიური მეთოდი, ოპტიკური გაზომვები ანატომიური დაკვირვებების ხარჯზე და სულფატების კონცენტრაციის კვლევები პოლარულ ყინულებში, ყინულის კერნის ანალიზის მეთოდები გრენლანდიიდან და ანტარქტიდიდან.
1815 წლის 5 აპრილს, ძლიერი აფეთქების შემდეგ, გაისმა ქუხილის ხმა, რომელიც ისმოდა მოლუკის კუნძულებზეც კი და დაიწყო ტამბორის ამოფრქვევა.
ამოფრქვევამ გამოიწვია გლობალური კლიმატური ანომალიები, მათ შორის ისეთი ფენომენი, როგორიცაა „ვულკანური ზამთარი“: არნახული დაბალი ტემპერატურების გამო 1816 წელი ცნობილი გახდა როგორც „წელიწადი ზაფხულის გარეშე“.
ხმაური ყველგან მიიჩნიეს საქვემეხო გასროლებად, ასე რომ, ჯარი ჯოკაკიარტიდან გამოვიდა, იმის ფიქრით, რომ მეზობელ პოსტზე თავდასხმა განხორციელდა, ხოლო სანაპიროს გასწვრივ გემის ძიების მიზნით ნავები გადააგზავნეს, მისი შესაძლო კატასტროფის გამო.
2004 წელს სუმბავაზე გათხრების შედეგად, არქეოლოგების ჯგუფმა აღმოაჩინა განვითარებული კულტურის ნარჩენები, რომელიც განადგურდა 1815 წლის ამოფრქვევის შედეგად.
გათხრების ადგილმა მიიღო სახელწოდება „აღმოსავლეთი პომპეი“, რამეთუ გათხრილი არტეფაქტები შემორჩა იმავე მდგომარეობაში, რომლებსაც ისინი 1815 წლისათვის იკავებდნენ.
10 აპრილს, საღამოს 10 საათზე მალაის არქიპელაგის სხვადასხვა კუნძულების სანაპიროებზე გავრცელდა საშუალო ზომის ცუნამი, რომელმაც 4 მ სიმაღლეს სანგარში მიაღწია.
1815 წლამდე ტამბორა რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში დახშულ მაგმატურ კამერაში არსებული ჰიდრატული მაგმის თანდათანობითი გაციების გამო იმყოფებოდა არააქტიურ მდგომარეობაში.
1,5-4,5 კმ სიღრმეებზე მიმდინარეობდა მაგმის კრისტალიზაცია, რის შედეგადაც ჭარბი წნევა კამერის შიგნით გაიზარდა და მიაღწია 4-5 კბარს, ხოლო ტემპერატურა მერყეობდა 700-850 ფარგლებში.
გეოლოგიური დაზვერვის მონაცემებით, 1815 წლამდე ტამბორას ჰქონდა ტიპური სტრატოვულკანის ფორმა მაღალი სიმეტრიული ვულკანური კონუსითა და ერთი ცენტრალური კრატერით.
1816 წელი გახდა ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში მეორე ასეთი ცივი წელი მოყოლებული 1600 წლიდან, როდესაც მოხდა ვულკან უაინაპუტინის ძლიერი ამოფრქვევა პერუში.
1815 წლის ამოფრქვევამ -ის შკალით 7 ბალს მიაღწია, რაც უდრის ვულკან ტაუპოს გიგანტურ ამოფრქვევას, რომელიც მოხდა დაახლოებით ჩვენი წელთაღრიცხვის 180 წელს.
ამოფრქვეული მასალის მოცულობა 150-180 კუბურ კილომეტრს უდრიდა, ვულკან ტამბორის 1815 წლის ამოფრქვევა იქცა კაცობრიობის ისტორიაში უდიდეს ვულკანურ ამოფრქვევად.
გარდა ამისა, ამოფრქვევის შედეგად, განადგურდა კუნძულ სუმბავის მოსახლეთა კულტურა და გადაგვარდა ტამბორული ენა — შესაძლოა, პაპუასური ენების ყველაზე უფრო ცნობილი დასავლური ენა.
თბილისში ჩატარებული არქეოლოგიური გათხრების შედეგად მტკიცდება, რომ ნეოლითის ხანიდან დაწყებული, ძველი სამოსახლობის კულტურულ ფენებში და სამაროვნებში ჭარბობს კერამიკული ნაწარმი, როგორც ყველა ისტორიულ დროში მოხმარების უმთავრესი ნაწარმი.
განვითარების საწყისთა ძიების თვალსაზრისით დელისის კერამიკაში ჩანასახის სახით უკვე ჩანს უყურო ჭურჭლის ის 2 ფორმა, რომელიც განვითარებული და ჩამოყალიბებული სახით გაცილებით გვიან ფართოდ ვრცელდება საქართველოს ტერიტორიაზე.
ამ დროს თბილისი პოლიტიკური, ეკონომიკური და კულტურული ცხოვრების ცენტრს და საერთაშორისო სავაჭრო-საკომუნიკაციო გზების ერთ-ერთ მნიშვნელოვან კვანძს წარმოადგენდა.
ბრინჯაოს ხანის შემდგომი პერიოდის თბილისურ სამეთუნეო პროდუქციაზე სრულ წარმოდგენას ქმნის დიღმის მასივში შესწავლილი სამაროვნებისა და ნასახლარების არქეოლოგიური მასალა.
ჭურჭლის ფორმებისა და მასალის მიხედვით გამოთქმულია მოსაზრება, რომ აქ აღმოჩენილი თიხის ჭურჭელი ქრონოლოგიურად წინ უნდა უსწრებდეს მტკვარ-არაქსის კულტურის დღემდე ცნობილ ყველა ძეგლს.
გვიანდელი ბრინჯაო - ადრინდელი რკინის ხანის თბილისური კერამიკული ჭურჭელი ჩვეულებრივ ჩარხზეა ნაკეთები, მრავალნაირი ფორმებითაა წარმოდგენილი და შემკულია ორნამენტით.
დიდუბეში აღმოჩენილია ენეოლითური ხანის თიხის ჭურჭელი, რომელიც თრელიგორების ნასახლარზე აღმოჩენილი მტკვარ-არაქსული კულტურის დროინდელი მასალის მსგავსი და თანადროულია.
უნივერსიტეტის რეპუტაცია ეფუძნება პირველ რიგში იურიდიულ ფაკულტეტს, ფილოსოფიური ფაკულტეტის დისციპლინებს, მათემატიკასა და საბუნებისმეტყველო დისციპლინებს.
მიზანი მდგომარეობს იმაში, რომ ბაკალავრისა და მაგისტრის ხარისხებისათვის საერთაშორისო სტანდარტების შემოღებით გეტინგენის კურსდამთავრებულთათვის გლობალიზირებულ სამუშაო ბაზარზე კონკურენტუნარიანობა იქნას მიღწეული.
ჯერ კიდევ 2003 წლის ზაფხულის სემესტრისათვის შემოღებული იქნა სწავლების საფასური იმ სტუდენტებისათვის, რომლებმაც სწავლების სტანდარტულ დროს ოთხ სემესტრზე მეტით გადააჭარბეს.
მთლიანობაში 2012/13 წლის ზამთრის სემესტრში გადასახადი ერთ სტუდენტზე, რომელსაც არ გადაუჭარბებია სწავლების სტანდარტული ხანგრძლივობისათვის, შეადგენს 735.22 ევროს, ხოლო ზაფხულის სემესტრისათვის 741,46 ევროს.
ამავდროულად ბილეთში შედის გეტინგენის ზოგიერთი კულტურული დაწესებულების მომსახურებით უფასო სარგებლობა, აგრეთვე შიდასაქალაქო ტრანსპორტით უფასო სარგებლობა სემესტრის განმავლობაში.
გეტინგენის გეორგ-ავგუსტუსის სახელობის უნივერსიტეტი — დაარსდა 1732/1734 წლებში გეორგ მიერ, გერლახ ადოლფ ფონ მიუნხჰაუზენის ხელმძღვანელობით.
2003 წლის 1 იანვრიდან უნივერსიტეტს - როგორც ერთ-ერთი პირველს გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკაში - სპონსორობს საზოგადოებრივი ფონდი; ამ დროიდან მოყოლებული იგი საფონდო უნივერსიტეტია.
გეტინგენის ქვემო საქსონიის სახელმწიფო და საუნივერსიტეტო ბიბლიოთეკა დაახლოებით 4,5 მილიონ ტომს, მრავალრიცხოვან სპეციალურ კოლექციას შეიცავს და გერმანიის ერთ-ერთი უდიდესი ბიბლიოთეკაა; იგი გერმანული წიგნის კრებულში საუკუნეს ფარავს.
უნივერსიტეტის სამედიცინო ცენტრის ეგიდის ქვეშ ფუნქციონირებენ სამედიცინო ფაკულტეტი - როგორც უნივერსიტეტის განუყოფელი ნაწილი - საუნივერსიტეტო კლინიკა - საავადმყოფოში განხორციელებული ოპერაციები; ეს ფუნქციები ინტეგრირებულია გეტინგენის სამედიცინო ცენტრის საბჭოს ერთობლივ ხელმძღვანელობაში.
ამ ტრადიციით ახლადტიტულირებული დოქტორი კოცნის ქალაქის სიმბოლოს, საკუთრივ რატუშის მოედანზე მდგარ ბრინჯაოს ფიგურას მას შემდეგ, როდესაც მეგობრები და ნაცნობები მასთან ურიკით მიაგორებენ.
ჯერ კიდევ საუკუნეში გეტინგენი ცნობილი იყო თავისი კოლექციებითა და პარკებით, რომლებიც წიგნებიდან მიღებულ ცოდნას თვალსაჩინოებას საგრძნობლად მატებდნენ.
უნივერსიტეტის, ისევე როგორც საუნივერსიტეტო ბიბლიოთეკის ცალკეული კოლექციების და ფაკულტეტებისა და ინსტიტუტების შესაბამისი ობიექტების გარდა გეტინგენის საქალაქო მუზეუმსაც აქვს უნივერსიტეტთან დაკავშირებული კოლექციები.
ოსმალთა ბატონობისგან სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოს სახალხო განმათავისუფლებელ მოძრაობაში ბერიძეთა საგვარეულოს მონაწილეობაზე მეტყველებს საუკუნის პირველი ნახვერის გამოსვლებიც, რომელთაგან ერთ-ერთს ორგანიზებას უწევდა მემედ-ბეგ ჩახალოღლი-ბერიძე, რომელიც სოფელ ზესოფლიდან იყო და ჭროღა და წვრილი თვალების გამოვა ეწოდა ჩახალი.
საუკუნეში თავადმა შერვაშიძემ სოფელ ინტაბუეთში მცხოვრები აზნაური ჩიგოგიძეები გადასცა თავად ბერიძეებს - საუკუნეების მიჯნაზე მოხდა ბერიძეების თავადური გვარის დამცრობა.
საუკუნის დასაწყისში ქრისტეფორე კასტელს ჰყავს მოხსენიებული პოეტი ვომინიჯა ბერიძე, რომელიც კასტელს გურიაში ყოფნის დროს ბევრ დახმარებას უწევდა.
1664-1667 წლის გიორგი გურიელის მიერ ბოქაულთუხუცესს მირზაბეგ თავდგირიძისათვის მიცემულ ყმა-მამულის წყალობის წიგნში მოწმეებად დასახელებული არიან გიორგი ბერიძე მესტუმრეთუხუცესი და ოთარ ბერიძე - სახლთუხუცესი.
ამჟამად აჭარაში ცხოვრობს ბერიძეთა ყველაზე დიდი რაოდენობა, მაგრამ აჭარაში მცხოვრები ბერიძეების გენეალოგია შეუსწაველია, ვინაიდან ოსმალეთის იმპერიის ბატონობის დროს განადგურდა წერილობითი დოკუმენტები.
აჭარაში სახოკიას გამცილებლობა წმინდა ქართულით მოსაუბრე, თავისი მხარის ისტორიისა და ადგილთა სახელების მცოდნე და განსწავლულ, ამ საგვარეულოს ოთხმა წარმომადგენელმა გაუწია.
ვახუშტი ბატონიშვილი ბერიძეს ახსენებს გურიის სამთავროს თავადების ჩამოთვლისას გურიელთან, თავდგირიძესთან, შარვაშიძესთან, კვერღელიძესთან, ბერეჟიანთან და ნაკაშიძესთან ერთად.
პირთა ანოტირებული ლექსიკონი ბერიძის გვარს იხსენიებს საუკუნის მეორე ნახევარში, ვახუშტი ბატონიშვილი კი ბერიძეებს საუკუნის მეორე ნახევარში არსებულ თავადთა რიგში ასახელებს.
1841 წელს გურიის აჯანყებაში მონაწილეობას ღებულობდა ჯვარცხმელი აზნაური ყარსუმ ბერიძე, რომელმაც გრიგოლეთის ბრძოლაში დადიანების კუთვნილი ერეკლე -ის ხმალი ჩაიგდო ხელში საუკუნის მეორე ნახევარში ნინო ბერიძე იყო ტელემაქ გურიელის, ცნობილი ქართველი პოეტის, მამია გურიელის ძმის, მეუღლე.
1917 წელს სამხრეთ საქართველოში მოგზაურობისას ექვთიმე თაყაიშვილი გაოცებული დარჩა ოლთისელი ხიმშიაშვილების დედის, ასი წლის ბერიძეთა გვარის წარმომადგენლის მეხსიერებითა და განსწავლულობით.
მას ზეპირად სცოდნია ვეფხისტყაოსანი და შვილებსაც ზედმიწევნით შეასწავლა1921 წელს აჭარის თურქთა ბატონობისაგან გათავისუფლებისათვის ადგილობრივ მოხალისეთა მებრძოლთა შორის იყო ვინმე შერიფა ბერიძე.
1904 წლის მონაცემებით აზნაური ბერიძეები გურიის შემდეგ სოფლებში ცხოვრობდნენ ოცხანა , ამაღლება , ფარცხმა , ვანი , ზომლეთი , ახალშენი , ბერეჟოული, ერკეთი, ბუკისციხე, ინტაბუეთი, იანეული, დვაბზუ, სურები, ზენობანი.
საუკუნის დასაწყისში - აზნაურმა ბეჟან ბერიძემ მიიღო მოურავობა, რადგან მან მამია გურიელს გაუწია დახმარება ასკანის ციხის აღებისათვის და ურჩი ასათიანების დამორჩილებისათვის.
იმერთა მეფე ალექსანდრე -ს მიერ, 1488 წელს ფალავანდიშვილებისადმი გადაცემულ სასისხლო სიგელში იმერეთის დარბაზისერთა შორის იხსენიებიან გიორგი გურიელი და გურიის სხვათავადები: მაჭუტაძე, ბერიძე, მახაძე.
შეიქმნა 1927 წელს არქიტექტორ არიფ ჰიქმეთ ქოიუნოღლუს მიერ და აიგო 1927-1930 წლებს შორის, როგორც შენობა, ხოლო მუზეუმის იდეა ეკუთვნის თურქეთის რესპუბლიკის დამაარსებელსა პირველ პრეზიდენტს მუსტაფა ქემალ ათათურქს.
იგი მდებარეობს ეთნოგრაფიულ მუზეუმთან და ანკარის მდიდარ სახლებთან ახლოს, სადაც დღემდე დაცულია თურქეთის მე-19 საუკუნის ბოლოს ხელოვნების მდიდარი კოლექცია.
დღეს, მუზეუმი ხელოვნების ცენტრია, სადაც გამოფენილია ყველაზე გამორჩეული მხატვრების ნამუშევრები, ვინც ითამაშა მნიშვნელოვანი როლი თურქული მხატვრობის და ქანდაკების განვითარებაში.
გარდა ამისა, აქ არის პლასტიკური ხელოვნების ნამუშევრების კოლექციები, რომელიც ასახავს, თუ როგორ ჩამოყალიბდა და განვითარდა თურქული პლასტიკური ხელოვნება, ასევე მისი კლასიფიკაცია.
სახვითი ხელოვნების დაცვა, რომელიც არის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი პასუხისმგებლობა მუზეუმის სასწავლო პროცესთან ერთად, არის უპირატესი და იმართება სპეციალური ღონისძიებები, რათა უზრუნველყოს ნიმუშის დაცვა ტემპერატურისგან, ტენიანობისგან და სხვა სირთულეებისგან.
ნებისმიერი დაზიანება ან სიძველე, რომელიც შეიძლება მოხდეს მიუხედავად დაცვის ღონისძიებებისა, შეიძლება აღდგეს ექსპერტების მიერ სპეციალურ ლაბორატორიაში, რომელიც შეიქმნა, როგორც ცალკე განყოფილება მუზეუმში.
1980 წელს და მომდევნო წლებში შენობის რესტავრაციის პროცესში, კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი პუნქტი, რომელსაც ყურადღება დაეთმო იყო: ფერწერა, ქანდაკება და კერამიკა, რომელიც ემსახურება მხატვრებს, როგორც მოყვარულებს ისე პროფესიონალებს.
ამის შემდეგ, მდინარე ვახშის შეერთების ადგილამდე უხვევს სამხრეთ-დასავლეთისაკენ და შემდეგ წარმოქმნის ცენტრალური აზიის უდიდეს მდინარე ამუდარიას.
მდინარე ფანჯის ქვემოთში გადის ორზოლიანი ავღანეთ-ტაჯიკეთის საავტომობილო ხიდი, რომლის სიგრძეა 672 მეტრი, ხოლო სიგანე 11,6 მეტრი.
აღსანიშნავია, რომ 1946 წელს საბჭოთა კავშირსა და ავღანეთს შორის დაიდო ხელშეკრულება მდინარის წყლის გამოყენებასთან დაკავშირებით, რომლის თანახმად, ავღანეთი წელიწადში იყენებდა 9 მილიონ მ³ წყალს.
ავღანეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთით ფანჯისა და ქოქჩის შეერთების ადგილას სოფელ შორთუღაის სიახლოვეს არქეოლოგებმა აღმოაჩინეს ჰარაპული დასახლება შორთუღაი ფართობით 2,5 ჰა.
სამხრეთით, კანსკის, ირკუტსკ-ჩერემხოვოს ქვაბულებში და კუდის აუზში გვხვდება ტყესტეპის უბნები, მაშასადამე, კრასნოიარსკის ტყესტეპი, კანის ტყესტეპი, ბალაგანის სტეპი და სხვა.
სამხრეთიდან ესაზღვრება აღმოსავლეთი საიანის, ბაიკალისპირეთისა და ჩრდილოეთ იმიერბაიკალეთის მთები, დასავლეთიდან — დასავლეთ ციმბირის ვაკე, ჩრდილოეთიდან და აღმოსავლეთიდან ჩრდილოეთ ციმბირის დაბლობი და ცენტრალური იაკუტიის ვაკე.
შუა ციმბირის ზეგნის ტერიტორიის დიდ ნაწილს, რომელიც მოიცავს ქვემო ტუნგუსკის, პოდკამენაია-ტუნგუსკის, ანგარის აუზებსა და ვილიუის სათავეებს, აქვს მოსწორებული რელიეფი.
მათი ძირითადი თავისებურებები დაკავშირებულია ზედაპირიდან ახლოს მდებარე მრავალწლოვანი მზრალობის ჰორიზონტის განლაგებასთან, რომელიც ქმნის წყლის რეჟიმის წაურეცხავ პირობებსა და ართულებს მარილის გამოზიდვას.
წრის სხვა საკვანძო ფიგურები იყვნენ ლოგიკოსი და მათემატიკოსი კურტ გიოდელი, ცნობილი მის მიერ ფორმულირებული და დამტკიცებული თეორემით არასისრულის შესახებ; ფილოსოფოსი რუდოლფ კარნაპი, მათემატიკოსი ჰანს ჰანი, ფილოსოფოსი, სოციოლოგი და ეკონომისტი ოტო ნოირატი, ფილოსოფოსი კარლ ჰემპელი, ფიზიკოსი-მათემატიკოსი ფილიპ ფრანკი და ფილოსოფოსი ჰანს რაიხენბახი, აგრეთვე ჰერბერტ ფეიგლი, ფიზიკოსი-მათემატიკოსი ფრიდრიხ ვაისმანი და ფილოსოფოსი ვიქტორ კრაფტი.
წრის წევრები იყვნენ აგრეთვე გუსტავ ბერგმანი, ეკონომისტი კარლ მენგერი, შლიკის სტუდენტი მარსელ ნატკინი, მათემატიკოსები თეოდორ რადაკოვიჩი და ოლგა ჰან-ნოირატი .
პირველი აღიქმებოდა როგორც სულიერი მასწავლებელი, რომელთანაც აუდიენციებზე პროფესორი შლიკი მიემგზავრებოდა ხოლმე, ხოლო მეორე კი როგორც წრის „ოფიციალური ოპონენტი“ (როგორც ცნობილია, პოპერმა 1934 წელს თავის ძირითად შრომაში გააკრიტიკა ვერიფიკაციის პრინციპი და მის ალტერნატივად ფალსიფიკაციის პრინციპი წამოაყენა.
შლიკის მიერ დეკლარირებული იქნა სურვილი ვენაში მახისა და ბოლცანოს სულისკვეთების შენახვისა; მან აგრეთვე მხარდაჭერა გამოუცხადა ახალ იდეებს ნატურალურ ფილოსოფიაში.
თანამდებობის დაკავების შემდეგ შლიკმა შექმნა სადისკუსიო ჯგუფი, რომელიც ცნობილია როგორც ვენის მეორე წრე და ითვლება ლოგიკური პოზიტივიზმის იდეურ ბირთვად.
1895 წელს იქ შეიქმნა ინდუქციურ მეცნიერებათა კათედრა, რომლის გამგე 1901 წლამდე ერნესტ მახი იყო, რის გამოც ვენაში ემპირიული ფილოსოფიური ტრადიცია ყალიბდებოდა.
1907 წელს ვენის კაფე ცენტრალში ეწყობოდა ვენის უნივერსიტეტის სტუდენტებისა და მასწავლებლების შეკრებები; ისინი ძირითადად ჰანს ჰანის სტუდენტები და ფიზიკისა და მათემატიკის ახალგაზრდა მასწავლებლები იყვნენ.
1935 წელს პრაღაში ტარდება უნიფიცირებული მეცნიერების პირველი საერთაშორისო კონგრესი, რომელზედაც წრის წევრები წარდგნენ როგორც ერთიანი ფილოსოფიური მიმდინარეობა.
ვენის პირველი წრის „ბირთვად“ ითვლებიან მათემატიკოსი ჰანს ჰანი, სოციოლოგი და ეკონომისტი ოტო ნოირატი, მათემატიკოსი და მექანიკოსი რიხარდ ფონ მიზესი, ფიზიკოსი და ფილოსოფოსი ფილიპ ფრანკი.
იმყოფებოდნენ რა მთელ რიგ ავტორთა იდეების გავლენის ქვეშ , პროტო-წრის მონაწილეები ცდილობდნენ გაეერთიანებინათ ემპირიზმი, სიმბოლური ლოგიკა და ფრანგული კონვენციონალიზმი.
მისი მონაწილეების უმრავლესობა აშშ-ში გადავიდა საცხოვრებლად, სადაც მათი წყალობით თანდათან ჩამოყალიბდა ლოგიკური პოზიტივიზმის მძლავრი მიმდინარეობა.
პირველი მსოფლიო ომისა და ბონში პედაგოგიური მოღვაწეობის დამთავრების შემდეგ ჰანს ჰანი 1921 წელს ვენის უნივერსიტეტში დაბრუნდა პროტო-წრის მოღვაწეობის განახლების განზრახვით.
ამავდროულად ჰანმა დაარწმუნა უნივერსიტეტის კომიტეტი, რომ ინდუქციურ მეცნიერებათა კათედრის პროფესორის ვაკანტურ თანამდებობაზე მორიც შლიკი, - კილის უნივერსიტეტის ფილოსოფიის მასწავლებელი, - მიეღოთ და ორგანიზება გაუკეთა მის გადმოსვლას ვენაში.
1936 წელს, უნიფიცირებული მეცნიერების საერთაშორისო კონგრესის დახურვის მეორე დღეს, ვენის უნივერსიტეტის საფეხურებზე მორიც შლიკი მოკლულ იქნა საკუთარი ასპირანტის მიერ, რის შემდეგაც წრემ შეხვედრები შეწყვიტა, მაგრამ კონგრესები ჯერ კიდევ ტარდებოდა.
ლუდვიგ ვიტგენშტაინის „ლოგიკურ-ფილოსოფიური ტრაქტატი“ წრეში ფართოდ განიხილებოდა 1926-1927 აკადემიურ წელს, ხოლო 1927 წლის ზაფხულში წრის მონაწილეები ვიტგენშტაინს პირადად ხვდებოდნენ.
როდესაც გამოვიდა , სათამაშო კონსოლების ბაზარზე დომინირებდნენ 64, და , რომლებიც -თან შედარებით, აპარატულად და პროგრამულადაც გაცილებით მაღალ დონეზე იდგნენ, აგრეთვე კონსოლი განიცდიდა პროგრამული უზრუნველყოფის დეფიციტს და მას მხოლოდ აწარმოებდა.
იდეა იმისა, რომ შეექმნათ იაფი კომპიუტერი, გამოსვლისთანავე გაქარწყლდა; მისი თავდაპირველი ფასი შეადგენდა 599 აშშ დოლარს, სისტემა სათმაშო კონსოლს უფრო ჰგავდა და სხვა მის თანამედროვე კონსოლებთან შედარებით გაცილებით ძვირიც ღირდა.
მას გააჩნდა 4-სიჩქარის --ის მოწყობილობა და ვიდეოგამომოვალი, რაც იძლეოდა კონსოლის სტანდარტულ ტელევიზორზე მიერთების საშუალებას, აგრეთვე 603-ის ცენტრალური პროცესორი, 7.5.2-ის ოპერაციული სისტემა და 2400-ის და 2500-ის სერიის პრინტერების მხარდაჭერა.
7 დეკემბერს, როცა ამერიკის შეერთებული შტატები მსოფლიო ომში ჩაება, ჯორჯ კობმა ოფიციალური მიმართვა გაუგზავნა ამერიკის მთავრობას და ფინანსური დახმარება ითხოვა, რათა მინის წარმოება აღედგინა საომარი შეკვეთებისათვის.
თავის ქარხანაში გააუმჯობესა წარმოების ტექნიკური მხარე, მუშების ცხოვრების დონე, დააწესა წამახალისებელი ჯილდოები, დახმარებები მრავალშვილიანი თანამშრომლებისათვის და სხვ.
კითხვა–კითხვით ჩავიდა ჯერ ოკრიბასა და ქუთაისში, შემდეგ – ბორჯომში, სადაც ახლდგახსნილ მინის ქარხანაში მისი უფროსი ძმა ლევანი უფროს მემანქანედ მუშაობდა.
ქარხნის გამგებელმა, გერმანელმა შუმანმა ბიჭი ბორჯომის მეპატრონეს, დიდ მთავარ მიხეილსა და მის მეგობარ კონსტანტინე მუხრან–ბატონს წარუდგინა.
1903 წლიდან მუშაობდა კრასნოდარის გუბერნიაში, დომბასის სამრეწველო ცენტრ კონსტანტინოვკის მინის ქარხანაში, რომელსაც ფრანგი გამანი ხელმძღვანელობდა.