polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
შესაძლოა ადამიანის ტვინის განვითარების უდიდესი ნაწილი — შეცნობის შესაძლებლობის განვითარება, აუცილებელია იმისთვის, რომ მოახდინონ მომავლის პროგნოზირება, ანუ წარმოსახვა, ლოგიკა და ინდუქცია.
ჰუმანიზმის შესაბამისად და კონცეფცირად — "ცენტრში მდებარეობს ადამიანის იდეა როგორც უმაღლესი ღირებულება ადამიანთან ურთიერთობაში და ეხება მსოფლიოსა და საზოგადოების ღირებულებები," პროგრესი ასევე შეიძლება ჩაითვალოს მაღალი მორალის და ზნეობრიობის ნორმის გავრცელებაც.
2011 წლისთვის ტელია სონერა და ჩუქუროვა ჰოლდინგი, პირდაპირ და ირიბად, ფლობდნენ თურქსელის სააქციო კაპიტალის დაახლოებით 37.1% და 13.8% შესაბამისად.
2007 წლის 30 სექტემბრის მონაცემებით, მას ჰყავს 9.6 მილიონი აბონენტი მეშვეობით და მისი შვილობილი კომპანიებით, ტელია სონერას პარტნიორობაში აზერბაიჯანში, ყაზახეთში, საქართველოსა და მოლდოვაში.
თურქსელი პირველი თურქული კომპანიაა, რომელიც მოხვდა ნიუ-იორკის საფონდო ბირჟაზე, სადაც მისი აქციებით ვაჭრობა 2000 წლის 11 ივლისიდან მიმდინარეობს, სტამბოლის საფონდო ბირჟასთან ერთად.
2015 წელს კატალონიურ გუნდთან ერთად მოიგო ჩემპიონთა ლიგა, ესპანეთის ჩემპიონატი, ესპანეთის სამეფო თასი, უეფას სუპერთასი და ფიფას მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი.
არასახარბიელოდ დაწყებული სეზონი ენრიკემ ტრიუმფით დაასრულა და მოიგო სამივე ტურნირი: ჩემპიონთა ლიგა, ესპანეთის ჩემპიონატი და ესპანეთის სამეფო თასი.
კურტანის აუცილებელი ატრიბუტი იყო ფართო და სქელი ტყავისაგან დამზადებული ღვედი ან მსხვილი თოკი, რომლითაც მაგრდებოდა კურტანიანი მუშის ზურგზე გადასატანად დადებული დიდი ზომის ტვირთი.
დუნკელ-ველინგი, რომელიც თბილისში საუკუნის 50-იან წლებში იყო, გაზეთ „კავკაზში“ წერდა: „თათრის მოედანზე შეხვდებით აუარებელ მუშას რომლებიც მზად არიან უმნიშვნელო სასყიდლით წაიღონ ტვირთი ქალაქის შორეული უბნისკენ, მათ თავიანთი ამქარი აქეთ და ჰყავთ უსტაბაში, რომელიც მკაცრად ადევნებს თვალყურს, რომ სამუშაოზე ერთმანეთს არ შეეცილონ.
თბილისელი მუშის პატიოსნობაზე წერს საუკუნის 80-იან წლებში თბილისში ჩამოსული რუსი მწერალი ევგენი მარკოვი: „თბილისის კურტნიანი მუშები ატარებენ უპატიოსნეს ადამიანთა სახელს.
დიმიტრი ყიფიანი მოგვითხრობს: „ავდარში. არაერთხელ მინახავს, როგორ მოიყვანდნენ ხოლმე მანდილოსნებს. ქოლგის ქვეშ შეფარებულს, ზორბა მუშის კისერზე დამჯდარს“.
სხვადასხვა დროს იყო ლაბორანტი , მასწავლებელი , უფროსი მასწავლებელი , დოცენტი , ისტორია-ფილოლოგიის ფაკულტეტის დეკანი , პრორექტორი სამეცნიერო დარგში .
2013-2019 წლებში იყო ქუთაისის აკაკი წერეთლის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის სადისერტაციო საბჭოს თავმჯდომარე.
ამჟამად არის ამავე უნივერსიტეტთან არსებული ქართველოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრის განყოფილების - უცხოეთში მცხოვრებ თანამემამულეთა ისტორია და კულტურული მემკვიდრეობა - ხელმძღვანელი, ქართულ ლიტერატურაში სამაგისტრო და სადოქტორო პროგრამების ხელმძღვანელი, სამეცნიერო ჟურნალ „ქართველური მემკვიდრეობის“ პასუხისმგებელი რედაქტორი, „გელათის მეცნიერებათა აკადემიის ჟურნალის“ მთავარი რედაქტორი, აკაკი წერეთლის უნივერსიტეტის სარედაქციო-საგამომცემლო საბჭოს კოორდიანტორი.
იუნესკოს მიერ დაწესებულ მეცნიერების მსოფლიო დღესთან დაკავშირებით საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მიერ გადაცემული საპატიო სიგელი ფილოლოგიის დარგში სამეცნიერო მიღწევებისათვის ;
ასევე არის საქართველოს მწერალთა კავშირის გამგეობისა და იმერეთის განყოფილების პრეზიდიუმის წევრი, ქუთაისის პატივგების საქალაქო კომისიის წევრი, სხვადასხვა სასწავლო და სამეცნიერო დაწესებულებათა სამეცნიერო საბჭოების წევრი.
2009 წლიდან არის საქართველო-ისრაელის მეგობრობის საზოგადოების პრეზიდიუმის წევრი, აგრეთვე ამავე საზოგადოების იმერეთის განყოფილების პრეზიდენტი და მისი ეგიდით გამომავალ ჟურნალ „ნოსტალგიის“ რედაქტორ-გამომცემელი, სხვადასხვა სამეცნიერო და ლიტერატურულ გამოცემათა რედკოლეგიების წევრი.
წლების განმავლობაში იყო ქუთაისის სამეცნიერო ცენტრში ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა განყოფილების ხელმძღვანელი და ამავე ცენტრის მთავარი მეცნიერ-მუშაკი, ქუთაისის აკაკი წერეთლის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამეცნიერო ჟურნალის მთავარი რედაქტორი, ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სადისერტაციო საბჭოს წევრი და უახლესი ქართული ლიტერატურის კათედრის პროფესორი.
ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტთან არსებულ ლიტერატურათმცოდნეობის სამეცნიერო საბჭოს სხდომაზე 1974 წელს დაიცვა საკანდიდატო, 1983 წელს კი სადოქტორო დისერტაციები.
ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, მწერალი, საზოგადო მოღვაწე, გელათის მეცნიერებათა აკადემიის , ნიუ-იორკის საერთაშორისო მეცნიერებათა აკადემიის, ლიტერატურათმცოდნეთა აკადემიისა და ფაზისის აკადემიის აკადემიკოსი.
საბჭოთა კავშირსა და ნაცისტურ გერმანიას შორის 1939 წლის 23 აგვისტოს გაფორმებული თავდაუსხმელობის პაქტის მიხედვით, ლიეტუვა მოექცა საბჭოთა კავშირის გავლენის სფეროში.
ლიეტუვის მთავრობის წარმომადგენლები ცდილობდნენ საბჭოთა კავშირის პრეზიდენტს, მიხეილ გორბაჩოვს ძალის გამოყენებაზე უარი ეთქვა, თუმცა უშედეგოდ.
8 იანვარს პრორუსულმა მოძრაობა „ერთიანობამ“ ლიეტუვის პარლამენტის წინ საპროტესტო აქცია მოაწყო და შენობის დაკავება სცადა, თუმცა მათი მცდელობა წარუმატებლად დასრულდა.
ლიეტუვის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარემ, ვიტაუტას ლანდბერგისმა ქვეყნის დამოუკიდებლობის მომხრეებს შეკრებისა და სამთავრობო შენობების დაცვისკენ მოუწოდა.
თავდასხმების შედეგად ლიეტუვის მთავრობამ მსოფლიოს ქვეყნებს მოუწოდა დაეგმოთ საბჭოთა კავშირის აგრესიული და არაკანონიერი ქმედებები ლიეტუვის სუვერენული სახელმწიფოს წინააღმდეგ.
ქვეყნის პრეზიდენტი მიხეილ გორბაჩოვიც, თავდაცვის მინისტრი დიმიტრი იაზოვიც და შინაგან საქმეთა მინისტრი ბორის პუგოც უარყოფდნენ თითქოს მათ გასცეს ცეცხლის გახსნის ბრძანება.
მიუხედავად აგრესიისა ხალხი მაინც გროვდებოდა ლიეტუვის უმაღლესი საბჭოს შენობის წინ, სადაც ტანკსაწინააღმდეგო ბარიკადებს აწყობდნენ და დასახვედრად ემზადებოდნენ.
ვილნიუსის სისხლიანი კვირა — 1991 წლის 11 იანვრიდან 13 იანვრამდე საბჭოთა სპეცდანიშნულების რაზმების მიერ ლიეტუვის მთავრობის არაკანონიერად დამხობის მცდელობა.
2009 წლის სექტემბერში ბრიტანულმა გაზეთმა -მა „პარტიზანი“ - „ცრვენა ზვეზდას“ დაპირისპირებას მიანიჭა მეოთხე ადგილი მსოფლიოს ყველა დროის 10 საუკეთესო საფეხბურთო დაპირისპირებას შორის.
პარტიზანი“ არის მეორე ყველაზე პოპულარული კლუბი სერბეთში, ასევე პოპულარულია ჩერნოგორიასა და ბოსნია და ჰერცეგოვინაში, განსაკუთრებით სერბთა რესპუბლიკის მოსახლეობაში.
პარტიზანი“ არის პირველი ბალკანური და აღმოსავლეთ ევროპული კლუბი, რომელიც გავიდა ევროპის ჩემპიონთა თასის ფინალში, 1966 წელს იგი მადრიდის „რეალთან“ დამარცხდა.
პირველი ვარსკვლავი მიიღო, როდესაც მეათედ მოიგო ქვეყნის ჩემპიონის ტიტული, 1985–86 წლების სეზონში, ხოლო მეორე ტიტულის მეოცედ მოგების შემდეგ, 2007–08 წლების სეზონში.
ალექსი ტევრში დაიბადა და იგი თავს განკურნებულად ასაღებს იმ მიზნით, რომ იცხოვროს პორტლენდში და იყოს „წინააღმდეგობის“ (სნეულთა ჯგუფი, რომელიც ეწინააღმდეგება განკურნების პროცედურის ჩატარებას და სახელმწიფოს) წევრი.
ამის დასამტკიცებლად, იგი ლინას კრიპტებში (ადგილი, სადაც ის ხალხია დაპატიმრებული, რომელიც წესებს არ ემორჩილებოდნენ) წაიყვანს, მაგრამ, ისინი აღმოაჩენენ, რომ ოთახი, სადაც ანაბელი წლების განმავლობაში იმყოფებოდა, ცარიელია და მის კედელზე წარწერაა ამოტვიფრული — „სიყვარული“, რომლის ბოლო „ი“ ასო გვირაბადაა გადაქცეული.
ტოტალიტარული სახელმწიფო საზოგადოებას ასწავლის, რომ სიყვარული დაავადებაა, სახელწოდებით — ამორ დელირია ნერვოზა, რომელიც საყოველთაოდ მოიხსენიება, როგორც დელირია.
ლინა წლების განმავლობაში მოუთმენლად ელოდება პროცედურის ჩატარების დღეს, რადგან იგი სახელმწიფოსგან დარწმუნებულია, რომ სიყვარული საშინელი დაავადებაა, რომელიც კაცობრიობას ანადგურებს.
მიუხედავად იმისა, რომ ლინა საკუთარი ცხოვრების უკან დატოვებაზე ფიქრისგან გათავისუფლებას ცდილობს, იგი საბოლოოდ იღებს გადაწყვეტილებას — ტევრში გაქცევა დაგეგმილ განკურნების პროცედურამდე, 3 სექტემბრამდე შვიდი დღით ადრე.
მან ცოტა ხნით ადრე წაიკითხა გაბრიელ გარსია მარკესის ესსე, სადაც იგი წერდა: ლორენ ოლივერის პირველი წიგნი — ვიდრე დავეცემი სიკვდილის შესახებ იყო და მას სურდა, რომ შემდეგი წიგნი სიყვარულზე დაეწერა.
მისი სახელი გამომდინარეობს გეოგრაფიული რეგიონიდან, სადაც თავდაპირველად გამოვიდა ცხენი, ანუ ყარაბაღიდან, რომელიც მდებარეობს სამხრეთ კავკასიაში.
ყარაბაღული ცხენები არ გამოირჩევიან სიმაღლით, ისინი 138-140 სმ არიან, კისერი საშუალო სიგრძის აქვთ, შუბლი მაღალი, თვალები ოდნავ ამობურცული, მოძრაობები სწრაფი.
მეჰდიყულუ ხანი, რომელიც იბრაჰიმ ხანის შემდეგ მართავდა, არ იყო დაინტერესებული ნახირის განვითარებაში, რის შედეგადაც შემცირდა ხანის ცხენების რაოდენობა.
არსებობს რამდენიმე მტკიცებლება იმისა, რომ ყარაბაღის სახანოს მმართველს იბრაჰიმ-ხალილს ჰყავდა ცხენების ნახირი, რომელშიც 3000-4000 ცხენი იყო, პირველ რიგში ყარაბაღული ცხენები.
ნათავანის ყარაბაღულმა ცხენებმა მონაწილეობა მიიღეს უნივერსალის გამოფენაში , სასოფლო-სამეურნეო გამოფენაში მოსკავში , თბილისში და დაჯილდოვდნენ ოქროს მედლებითა და საპატიო სიგელებით.
რუსი პოეტი ალექსანდრე პუშკინი, რომელიც 1829 წელს ერზურუმში მიემგზავრებოდა, საკუთარ შენიშვნებში წერდა, რომ ახალგაზრდა რუსი ოფიცერები აზერბაიჯანულ ცხენებზე ამხედრებულნი იყვნენ.
მეჰმეთ აქიფ ერსოის მიერ დაწერილი ჰიმნი, თურქეთის პირველი დიდი ეროვნული ასამბლეის მიერ 1921 წლის 12 მარტს “დამოუკიდებლობის მარში“ სახელით, თურქეთის ჰიმნად მიიღეს.
2010 წლის 10 ოქტომბრის ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნებში, იგი კიდევ ერთხელ აირჩიეს ქალაქის მერად, მეორე ვადით, როგორც უკრაინის ერთ-ერთი პოლიტიკური პარტიის — „́ ́“-ის კანდიდატი, რომელმაც მოქალაქეებისგან ხმათა 77,81% მოიპოვა.
საპარლამენტო კოალიცია, რომელიც მხარს უჭერდა აღნიშნულ მთავრობას, 2014 წლის 24 ივლისს დაიშალა და იმავე დღეს, პრემიერ-მინისტრმა არსენი იაცენიუკმა განაცხადა, რომ იგი დაუყოვნებლივ ტოვებდა თანამდებობას.
თუმცა, 2014 წლის 31 ივლისს, უკრაინის უმაღლესმა რადამ იაცენიუკის გადადგომა არ დაამტკიცა, რაგდანაც მის თანამდებობიდან წასვლას 450 დეპუტატიდან მხოლოდ 16-მა დაუჭირა მხარი.
2006 წლის მარტიდან 2014 წლის თებერვლამდე, გროისმანი ვინიცის მერი იყო, 2014 წლის თებერვლიდან ნოემბრამდე კი — მას ორი თანამდებობა ეკავა: უკრაინის რეგიონული პოლიტიკის ვიცე პრემიერ-მინისტრი და რეგიონული განვითარების, სამშენებლო, საბინაო და კომუნალური მომსახურების მინისტრი.
გროისმანის შემდეგი თანამდებობა უკრაინის უმაღლესი რადას თავმჯდომარეობა იყო, რომელიც 2014 წლის 27 ნოემბრიდან პრემიერ-მინისტრად დანიშვნამდე, 2016 წლის 14 აპრილამდე ეკავა.
საკრებულოში იგი მუშაობდა, როგორც საკრებულოს ადამიანის უფლებათა დაცვის, კანონიერების, საბჭოს წევრთა საქმიანობის და ეთიკის მუდმივი კომიტეტის უფროსის მოადგილე.
საზოგადოების უკმაყოფილებისა და მისი მთავრობის ირგვლივ არსებული კორუფციის ბრალდებების გამო, 2016 წლის 10 აპრილს, იაცენიუკმა თანამდებობიდან გადადგომის შესახებ განაცხადა.
2014 წლის 27 თებერვალს, ვოლოდიმირ გროისმანი რეგიონული პოლიტიკის ვიცე პრემიერ-მინისტრად და რეგიონული განვითარების, სამშენებლო, საბინაო და კომუნალური მომსახურების მინისტრად დაინიშნა, იაცენიუკის მთავრობაში.
2014 წლის საპარლამენტო არჩევნებში, ვოლოდიმირ გროისმანი პარლამენტში აირჩიეს, მას შემდეგ, რაც იგი პეტრო პოროშენკოს ბლოკის საარჩევნო სიის ათეულში მოხვდა.
დოკინზის „ეგოისტური გენის“ შექმნის მთავარი მიზეზი მდგომარეობდა იმაში, რომ მას სურდა კაცობრიობას სხვანაირად შეეხედა ბიოლოგიური ევოლუციის პროცესისთვის, უფრო კონკრეტულად კი, მას დარვინისეული კონცეფციის შევსება უნდოდა.
დოკინზმა შემოიღო ახალი წესი, რომლის მიხედვითაც გადარჩევის ერთეული არა კონკრეტული სახეობა, არამედ გენი იქნებოდა: „გადარჩევის ერთეული, რომელიც დამოუკიდებელ ინტერესს წარმოადგენს, არის არა სახეობა, არც ჯგუფი და, მკაცრად რომ ვთქვათ, არც ინდივიდი.
მეცნიერის თეორიის მიხედვით, სამყარო შედგება სტაბილური ობიექტებისგან: „სტაბილური ობიექტი - ატომთა ერთობლიობა, რომელიც საკმაოდ სტაბილური და ჩვეულებრივია, ამიტომ ის სახელს იმსახურებს.
სტაბილურობა აიხსნება როგორც შესაძლებლობა იმისა, რომ ობიექტი დიდი ხნის განმავლობაში შემოინახოს ან შეეძლოს სწრაფი კოპირება თავისი თავის , ან ძალიან ზუსტი კოპირება.
პოპერი, რიჩარდ დოკინზი აღიარებდა ანალოგიას მეცნიერულ პროგრესსა და გენეტიკურ ევოლუციას შორის ბუნებრივი გადარჩევის მეშვეობით და მან ფუნდამენტური კანონი შექმნა, რომელსაც ასევე ნაწილობრივ პოპერის გავლენა ეტყობა: „ყველაფერი ცოცხალი ევოლუციას განიცდის რეპლიცირებული ერთეულების დიფერენციალური გადარჩევის მეშვეობით“.
დოკინზი თავის ნაშრომებში რელიგიაზე ხშირად დაუბრუნდება მემების იდეას ან რეპლიკატორების კონცეპტზე მუშაობისას, შეადარებს მას ანთროპოსოციოგენეზსა და მემ-გენეტიკურ ევოლუციას.
დენეტმა 90-იანებში მემების კიდევ ერთი განმარტება შესთავაზა მეცნიერებს: იმის გამო, რომ კულტურული იდეები ზოგჯერ მოქმედებენ იმ ინდივიდის ინტერესების საწინააღმდეგოდ, რომლის გონებაშიც არიან, მეცნიერმა აღწერა ისინი როგორც ადამიანის პარაზიტები და სახელიც მოიფიქრა მათთვის: “კულტურული ვირუსები“.
პირველ რიგში ხაზგასმულია, რომ ადამიანებს ერთი უნიკალური და საინტერესო მახასიათებელი აქვთ, რაც შეგვიძლია შევაჯამოთ ერთ სიტყვაში, ესაა კულტურა.
თითოეული ეს ფრინველი ითვისებდა ამ სიმღერებს საკუთარი მეზობლისაგან უბრალო მიბაძვის გზით ზუსტად ისევე როგორც ჩვენ ადამიანები ვბაძავთ ხოლმე ვინმეს.
ჯენკინსი დიდი ხნის განმავლობაში აკვირდებდა ამ ჩიტებს და შენიშნა კიდევ ერთი რამ, რომ ამ მიბაძვის დროს იქმნებოდა ახალი, ოდნავ სახეცვლილი სიმღერებიც, რომლებიც არაზუსტი მიბაძვის შედეგი იყო, მცირედი მიმბაძველობითი შეცდომები.
კერძოდ, ჩვენ გვჭირდება ახალი ტერმინი, რომელიც აღნიშნავს ამგვარ კულტურულ ტრანსმისიას, გარკვეული კულტურული ელემენტების გავრცელებას ინდივიდებს შორის.
დოკინზს სურდა გენთან მსგავსება თავად სიტყვიდანაც დაგვენახა და სწორედ ამიტომ შეამოკლა ეს სიტყვა, გახადა ორმარცვლიანი, სწორედ ისეთივე, როგორც „გენი“ არის.
ამგვარი მემების „გასამრავლებლად“ საჭიროა რომ ისინი ადამიანს აძლევდნენ გარკვეულ ფსიქოლოგიურ სარგებლობას: კატარსისი - განთავისუფლება დაგროვილი დანაშაულის შეგრძნებისგან; საკუთარი სიმართლის შეგრძნება და რწმენა სულის მარადიულობის .
სექტაში შესვლა გულისხმობდა მიმდევრის იძულებით კასტრაციას, რის მერეც ადამიანი ხვდებოდა, რომ ჩვეულებრივ ცხოვრებაში დაბრუნება შეუძლებელია და ეს ადამიანი გარდაიქმნებოდა ძლიერ მომხრედ ამ სწავლების და აქტიურად ქადაგებდა მას.
ამ სექტაში ბიოლოგიური რეპროდუქციის ნაცვლად ხდება მემების რეპროდუქცია, რომელიც გრძელდება იმის გამო, რომ ხდება ახალი მიმდევრების მოზიდვა გარე სამყაროდან.
ასეთ საზოგადოებებს (მათ მიეკუთვნებათ ქრისტიანული და ბუდისტური მონასტრები, ზოგი ინდუისტური მიმდინარეობა და ა.შ.) ნოსირევსი უწოდებს „კვაზიპოპულაციებს“ - მათი დანიშნულებაა მთლიანად ჩართონ ადამიანი შემდეგ საქმიანობაში, ესაა მემების გავრცელება და გამრავლება.
თავად ერთი კონკრეტული ინდივიდის მიერ გენის გავრცელება, ცხადია, შეზღუდულია, მდედრობითი სქესის წარმომადგენლის უნარი დატოვოს შთამომავლობა განსაზღვრულია რეპროდუქციის კონკრეტული პერიოდით, ხოლო მემების შემთხვევაში ერთმა კონკრეტულმა ინდივიდმა შესაძლოა გასცეს მილიონობით მემი.
მნიშვნელოვანია, რომ მემები უფრო მარტივად განიცდიან ვარიაციას, რადგან ნერვულ სისტემაში დაგროვილი ინფორმაცია გაცილებით ადვილად შეიძლება მოდიფიცირდეს, ვიდრე გენური ჩანაწერი.
გენის შემთხვევაში კონკრეტული ინდივიდი შესაძლოა სასიკვდილოდ იყოს განწირული, რათა ასეთი ნეგატიური გენი განადგურდეს, ხოლო მემის შემთხვევაში ეს პროცესი შეიძლება თავისთავადიც იყოს.
იმისთვის რომ აღიარებულ იქნას, რომ კულტურა ექვემდებარება დარვინიზმის კანონებს, საკმარისია აღმოაჩინონ, რომ მისი ერთეულები ავლენენ სამ ძირითად თვისებას, რომელიც დარვინისტული მოდელისთვის არის დამახასიათებელი, ესენია: მემკვიდრეობითობა, ცვალებადობა და რეპროდუქცია სხვადასხვა სიხშირით.
1983 წლის იანვარში “ ”-ში, ჟურნალ “ ”-ის დუგლას ჰოფშადერის სვეტში და ასევე სტატიების ერთ-ერთ კრებულში დაიწერა შემოთავაზება, კერძოდ, ახალი დისციპლინისთვის, რომელშიც მეცნიერები მემებს სწავლობენ, სახელი "მემეტიკა" ეწოდებინათ.
მემეტიკის კვლევები ძალიან განსხვავდება მეინსტრიმული კულტურული ევოლუციის თეორიისგან იმით, რომ მისი მომხეების უმეტესობა ხშირად არ არიან ანთროპოლოგები ან სოციოლოგები და ხშირად არ აქვთ აკადემიური განათლება.
თავის წიგნში იგი ყურადღებას მემების სიზუსტეზე ამახვილებს და წერს, რომ მემი, რომელიც შედგება დისკრეტული ერთეულებისგან (მაგალითად, ჩვევა, რომელიც სხვადასხვა ოპერაციებისგან შედგება, ან ფრაზა, რომელიც სიტყვებისგან შედგება), შეიძლება მემის გადაცემის დროს თვითკორექცია მოხდეს, რაც ადამიანის აზროვნებაზეა დამოკიდებული.
ეს იმის გამო ხდება, რომ ინფორმაციის მიმღები პირდაპირ არ აკოპირებს მეორე ადამიანს, არამედ აზროვნების მეშვეობით აანალიზებს, თუ რომელი ოპერაცია არის მნიშვნელოვანი ამა თუ იმ მოქმედებაში და რომელი - არა.
ასევე, მაგალითად, ადამიანს შეუძლია გამოიცნოს ფრაზაში სიტყვა თავისი ლექსიკონის მეშვეობით იმ შემთხვევაშიც კი, როდესაც მან საერთოდ ვერ გაიგო ეს სიტყვა და ა.
სამი ათწლეულის წინ ინგლისელმა ბიოლოგმა და ევოლუციონისტმა, ეთოლოგმა და მეცნიერების პოპულარიზატორმა რიჩარდ დოკინსმა პირველად გამოიყენა სიტყვა „მემი“ მეცნიერული თვალსაზრისით.
დღესდღეობით მემეტიკა არის ის მეცნიერების სფერო, რომელიც შეისწავლება არამარტო ინგლისში, არამედ ამერიკის შეერთებულ შტატებში, იტალიაში, გერმანიასა და რუსეთში, ხოლო მისით დაინტერესებულია, ფაქტობრივად, მთელი მსოფლიო.
ბროუდის პუბლიკაციებთან ერთად ინტერნეტში -ის პოლიტიკური მოდელირების ცენტრის ბაზაზე გაჩნდა ახალი ელექტრონული ჟურნალი “ - “ („მემეტიკის ჟურნალი - ინფორმაციის გადაცემის ევოლუციური მოდელები“).
1999 წელს -ის ფსიქილოგმა სიუზენ ბლექმორმა გამოსცა თავისი ნაშრომი „ “, რომელშიც უფრო ფართოდ იყო განხილული დენეტის, ლინჩისა და ბროდის იდეები, ასევე იგი შეეცადა შეედარებინა ეს იდეები აკადემიური კულტურულ-ევოლუციური დისციპლინების სხვადასხვა მიდგომასთან.
ჰოკკი სიტუნგკირომ შემოგვთავაზა განსხვავებული განსაზღვრება და მიზნად აქვს, რომ შემოიტანოს უფრო ხისტი სახის ფორმალიზმი მემეების, მემპლექსებისა და დემებისთვის.
ის მემეს აღიქვამს კულტურულ ერთეულად მთლიან კულტურულ კომპლექსურ სისტემაში, რაც ეფუძნება დარვინისეულ გენეტიკურ ალგორითმს, რომელმაც განიცადა გარკვეული ცვლილება სხვადასხვა ევოლუციური ნიმუშების გენებში და მემეებში.
მემეტიკის მეთოდის აღწერისას, რომლის დროსაც ის განიხილება როგორც კულტურის კომპლექსური ადაპტაციური სისტემა, ჰოკკი საუბრობს მემეტიკაზე, როგორც კულტურული ევოლუციის ალტერნატიულ მეთოდოლოგიაზე.
თუმცაღა სიტყვა „მემეს“ მრავალი შესაძლო განსაზღვრება არსებობს; მაგალითად, კომპიუტერული სიმულაციების ფარგლებში ტერმინი „მემეტიკური პროგრამირება გამოიყენება გარკვეული გამოსათვლელი წერტილის განსაზღვრისთვის.
ცნობილი ინტერნალისტების რიცხვს მიეკუთვნება ლინჩი და ბროდი, ხოლო ექსტერნალისტებს შორის არიან დერეკ გატერი, რომელიც ლივერპულის ჯონ მურის უნივერსიტეტის მეცნიერ-გენეტიკოსია და ასევე კულტურული ევოლუციისა და მუსიკის მკვლევარი უილიამ ბენზონი.
ინტერნეტ–მემე, როგორც საუკუნის ახალი ფენომენი, არ აღმოუჩენიათ მანამ, სანამ საზოგადოებამ არ შენიშნა, რომ ინტერნეტით იგივე პრინციპით დაიწყო გავრცელება უფრო რთულმა ქმნილებამ, რომელიც თავის თავში მოიცავდა ვერბალურ და არავერბალურ ელემენტებს, რომლებიც თავის მხრივ ქმნიდნენ ვიზუალურ, სტრუქტურულ, აზრობრივ და ფუნქციონალურ ერთობას, რომლის დანიშნულება იყო კომპლექსური ზემოქმედება ადრესატზე.
ისინი წარმოადგენენ ფასეულ მატერიალს, რადგან ისინი შეიცავენ მნიშვნელოვან ინფორმაციას ადამიანის მსოფლმხედველობის შესახებ და შეიძლება იქცნენ იარაღად ცალკეულ ინდივიდზე ან მთელ სოციალურ ჯგუფზე ზემოქმედებისთვისაც.
იუდაიზმი, ქრისტიანობა, ისლამი, მორმონიზმი და სხვა, მემეტიკური ჰიპოთეზის თანახმად, განვითარდნენ ვარიაციების, მოდიფიკაციების და მემეტიკური რეკომბინაციების გზით ერთი საერთო მონოათეისტური წინამორბედისგან.
მიიჩნევა, მაგრამ არ მტკიცდება, რომ ზოროასტრიზმი იყო ფართოდ გავრცელებული მემეტიკური წინამორბედი, საიდანაც იუდაიზმს, ქრისტიანობას და ისლამს აქვს აღებული ბევრი ელემენტი.
ვარაუდობენ, რომ მსგავსი წინამორბედები თვითონ არიან შედეგი ექსტენსიური მემეტიკური ინჟინერიის, შესაძლოა უფრო მნიშვნელოვანიც, ვიდრე მოდიფიკაციები, რომლებიც მათი რელიგიიდან წარმოიქმნა.
თუმცა მემეტიკის მომხრეები, რომლებიც „ –ის“ მონაცემებს ეყრდნობიან, თვლიან, რომ „მემეტიკას“ აქვს პოტენციალი, რომ მიიღოს მნიშვნელოვანი და პერსპექტიული დისციპლინის სახე, რომელიც შეეხება კულტურის ანალიზს ევოლუციური კონცეპტების ჩარჩოს გამოყენებით. ქეით ჰენსონი, „ -–ის” სტატიის ავტორი, ამტკიცებს, რომ მემეტიკისათვის მნიშვნელოვანია ევოლუციური ფსიქოლოგიის გათვალისწინება და მიღება, რათა გასაგები გახდეს მემეების გადამტანი ტვინების ფსიქოლოგიური განსაკუთრებულობის მახასიათებლები.
ის ირწმუნება, რომ როდესაც ადამიანების ცნობიერებამ განიცადა ევოლუცია და განვითარდა, ჩვენი წინაპრები უკვე ცდილობდნენ გადაეწყვიტათ გარემოს პრობლემები შედარებით დახვეწილი გზების გამოყენებით.
მსგავს მაგალითებს ვხვდებით სხვა ცხოველებშიც, მაგალითად მაიმუნებში და, ცხადია, რომ ამგვარი ტენდენციები განსაკუთრებით გამოხატულია ჩვენს სახეობაში, ადამიანებში.
მოდა და კვების რაციონი, სხვადასხვა ცერემონია თუ წეს-ჩვეულება, ხელოვნება და არქიტექტურა, ინჟინერია და ტექნოლოგიები ეს ყველაფერი ვითარდებოდა ისტორიის განმავლობაში, რომელიც ერთი შეხედვით ემსგავსება გარკვეულ გენეტიკურ ცვლილებებს, რომლის პასუხადაც ადამიანი ცვლის გარემომცველ სამყაროს, თუმცა, ცხადია, ზემოთხსენებულთ არანაირი კავშირი არ აქვთ გენეტიკურ ცვლილებებთან.
მემეების პირველადი წყაროები სხვადასხვანაირი შეიძლება იყოს, მაგალითად: მასობრივი ინფორმაციის საშუალებით გადმოცემული ახალი ამბავი, ხელოვნების ნიმუში, ფილმი, ანიმეს პერსონჟი, ინტერნეტ–მომხმარებლის გამონათქვამი და სხვა.
და მიუხედავად დროთა განმავლობაში განცდილი ცვლილებისა, ინტერნეტ–მემე ინარჩუნებს საკუთარ თავში ინფორმაციას იმ ტექსტის, ინფორმაციული რესურსის, კულტურული ფენომენის ან ისტორიული მოვლენის შესახებ, რომლისგანაც იგი წარმოიშვა.
არავისთვის არ წარმოადგენს საიდუმლოს ის, რომ ჯვაროსნული ლაშქრობების პერიოდიდან მოყოლებული დღემდე კონკრეტული მთავრობები ცდილობენ ჩაერიონ, რათა შეცვალონ გარკვეული კოლექტიური მისწრაფებები და იდეები.
რაც არ უნდა სადავო იყოს, რომ ამგვარი ჩარევა და კონტროლი დღვანდელობაში ადამიანის უფლებებისა და თავისუფლების წინააღმდეგაა მიმართული, ფაქტია, რომ ეს ჩარევა მაინც არსებობს, სწორედ ისევე, როგორც ორგანიზმის იმუნური პასუხი საფრთხისადმი.
ძირითადი საფუძველი ექსტერნალიზმის არის მტკიცება, რომ ტვინის შიდა სტრუქტურებზე დაკვირვება შეუძლებელია და მემეტიკას არ შეუძლია განვითარება, როგორც მეცნიერებას, განსაკუთრებით კი ისეთ მეცნიერებად, რომელიც ეფუძნება რაოდენობრივ გაზომვებს, - თუ არ გადავიტანთ აქცენტს კულტურის იმ ასპექტებზე, რომლებიც შეიძლება პირდაპირ გადაიყვანო რაოდენობრივ მონაცემებში.
ექსტერნალისტების საპირისპიროდ, ინტერნალისტები მიიჩნევენ, რომ ტვინის აქტივობასა და მდგომარეობაზე დაკვირვება თანამედროვე ტექნოლოგიების მეშვეობით მომავალში შესაძლებელი გახდება.
რაც შეეხება სოციოტიპს, ის შეიძლება შეიცვალოს როდესაც ამ ინდივიდთა ჯგუფს ემატებიან ახალი წევრები, რომლებმაც შეიძლება ჯგუფს გააცნონ სრულიად ახალი მემეები ან სულაც მთლიანად გაქრეს.
მაგრამ ნებისმიერ შემთხვევაში, ამ საწყის სტადიაზე მთავარი ამოცანა მემების თეორიაში არა კულტურათა საერთო თეორიის შემუშავებაა, ანალოგიურად უოტსონისა და კრიკის გენების თეორიისა, არამედ, მემების თეორიის შემუშავებისას, მე უპირველესყოვლისა ვცდილობდი იმ მოსაზრების გაკრიტიკებას, რომლის მიხედვითაც გენები - ერთადერთი და უნიკალური ობიექტია, რომელთანაც მუშაობს დარვინის თეორია.
ინტერნეტ–მემეს პოპულარობის გამომწვევ ერთ–ერთ მიზეზად შეიძლება ჩაითვალოს ის ფაქტი, რომ ბევრი ადამიანი მათ იყენებს, როგორც საკუთარი გრძნობების გამოხატვის საშუალებას პოპულარული ფრაზის თუ პერსონაჟის მეშვეობით.
მაგალითად, მეგობრებთან და კოლეგებთან საუბრისას ადამიანს შეუძლია, რომ გამოიყენოს „ვირუსული“ ფრაზები ცნობილი კომიქსებიდან ან განასახიეროს მათი პერსონაჟები და გარშემომყოფებიც უფრო მარტივად აღიქვამენ მიწოდებულ ინფორმაციას.
ერთი საკმაოდ მნიშვნელოვანი თვალშისაცემი განსხვავება გენსა და მემეს შორის შემდეგია: მემისათვის არ არსებობს ცნებები როგორებიცაა გენის შემთხვევაში გენოტიპსა და ფენოტიპს შორის არსებული სხვაობა (გენოტიპი ესაა გენში არსებული ინფორმაცია, რომელიც გადაეცემა შემდგომ თაობას, ხოლო ფენოტიპი გენით გადაცემული რიგი მახასიათებლების გარეგანი გამოვლინება).
უმთავრეს ნამუშევარად ინტერნალისტურ მემეტიკაში შეიძლება ჩაითვალოს კემბრიჯის უნივერსიტეტის ანთროპოლოგის, რობერტ აუნგერის, მიერ 2002 წელს გამოცემული წიგნი „ “.
1999 წელს კემბრიჯში აუნგერმა გამართა კონფერენცია, სადაც ცნობილმა სოციოლოგებმა და ანთროპოლოგებმა ისაუბრეს მემეტიკის პროგრესებზე, ამის შედეგად კი 2002 წელს გამოვიდა წიგნი „ : “.
ჩვეულებრივ ინტერნეტ–მემეში გულისხმობენ გარკვეული სახის ინფორმაციას, რომელიც გამოხატულია სიტყვიერად, გრაფიკულად თუ აუდიოვიზუალურად და იგი ზოგჯერ არც არის რაიმე მნიშვნელოვანი შინაარსობრივი დატვირთვის მატარებელი.
თუმცა ის თავისუფლად ვრცელდება ინტერნეტ–სივრცეში იმის გამო, რომ მემეები წარმოადგენენ თანამედროვე სტერეოტიპებისა და სინამდვილის ანარეკლს, რაც აქტუალურია და საინტერესოა მომხმარებლისთვის.
ჰოუბენი კი გვარწმუნებს, რომ რამდენიმე შემთხვევაში განსაკუთრებული გამძლეობის მქონე ვედური რიტუალი და მისი ურთიერთქმედება ცვალებად ეკოლოგიურ და ეკონომიურ გარემოსთან დროთა განმავლობაში შეიძლება მომგებიანად იყოს განხილული „კულტურულ ევოლუციაში“, სადაც ვედური მანტრა არის მემე ან კულტურული რეპლიკის ერთეული.
რადგანაც ისლამის და ქრისტიანობის ფესვები იუდაიზმშია და რადგანაც იუდაიზმი რჩება ნაკლებად პოპულარულ რელიგიურ სისტემად, ეს ფენომენი შეიძლება განიხილოს, როგორც წარმატებული მემეტიკური მუტაცია თვითრეპლიკაციისთვის.
მემეტიკა შეიძლება გამოყენებულ იქნას როგორც გარკვეული სახის „ცნობიერების ვირუსების ქარხანა“, რომელსაც ხშირად მეორე თაობის საინფორმაციო ომებსაც უწოდებენ, რომლებიც არა იმისკენაა მიმართული რომ უშუალოდ გაანეიტრალონ ტექნოლოგიის დაცვის სისტემა და ხელთ იგდონ ხელსაყრელი მასალა, არამედ მოახდინონ ირიბი ზეგავლენა ადამიანთა ცნობიერებაზე, მართონ მათი ფიქრები.
თუ გენი პირდაპირი გზით გადადის მშობლიდან შვილეულ ორგანიზმზე, მემი ახალი ინდივიდის ნერვულ სისტემაში მოხვედრისას განიცდის მოდიფიკაციებს, ემატება ამ ინდივიდის ადრინდელი გამოცდილება და უკვე გარკვეულად სახეცვლილი ვრცელდება.
კვლევები მემური ინჟინერიის მიმართულებით დღესდღეობით უკვე მიმდინარეობს რენსლარის ინსტიტუტში, რომელმაც მიიღო გრანტი 35,5 მილიონი დოლარის ოდენობით ამერიკის შეერთებული შტატების თავდაცვის სამსახურისაგან.