polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
დაპყრობების მიუხედავად მაიას ტომების ბევრი სოფელი ესპანური კოლონიური ძალაუფლებისგან დამოუკიდებლად არსებობდა და ერთმანეთში დამოუკიდებელი საქმიანი ურთიერთობები გააჩნდათ.
მიუხედავად კათოლიკე მისიონერების მიერ ქრისტიანული რელიგიის ქადაგებისა, მაიას ტომის ხალხების რწმენა-წარმოდგენები და ენა ცვლილებებთან გამძლე აღმოჩნდა.
თზოლკინის 260 დღიანი კალენდარი თანამედროვე მაიას ხალხებში კვლავ აგრძელებდა არსებობას, განსაკუთრებით გვატემალასა და მექსიკის ერთ-ერთ ადმინისტრაციული მხარის ჩიაპას მთიანეთში.
მმართველობის ეს მოდელი უუნარო აღმოჩნდა იმისთვის, რომ, სწრაფი რეაგირება მოეხდინა ქვეყნის გარეთ მიმდინარე ცვლილებებზე - ეს განპირობებული იყო იმით, რომ ასეთი მმართველის უფლებები შეზღუდული იყო ტრადიციებიდან გამომდინარე, მაგალითად ომიანობისას, მშენებლობისას და ა.
სამხრეთ იუკატანში და ცენტრალურ პიტენში სამეფოები შემცირდნენ; დასავლეთ პიტენში და ზოგიერთ სხვა ადგილებშიც ცვლილებები კატასტროფული იყო და გამოიწვიე ქალაქების სწრაფი გაუდაბურება.
ქალაქებმა ერთმანეთის მიყოლებით შეწყვიტეს დათარიღებული სკულპტურების შექმნა - ყველაზე ბოლოს ჩაწერილი ვრცელი კალენდარი ეკუთვნის ქალაქ ტონინას 909 წელს.
ეს გადასახლებებიც გამოიწვია იმავე მიზეზებმა რაც კლასიკურ პერიოდში მოხდა: გაუთავებელმა ბრძოლებმა, დაავადებებმა და ბუნებრივმა კატასტროფებმა, რაც დასრულდა ესპანელების მიერ ამ კონტინენტის აღმოჩენამდე ცოტა ხნით ადრე, 1511 წელს.
გვიან პოსტკლასიკურ პერიოდში იუკატანისის ნახევარკუნძულზე არსებობდა რამდენიმე დამოუკიდებელი პროვინცია, რომლებიც ჰქონდათ საერთო კულტურა, მაგრამ მრავალფეროვანი შიდა სოციალ-პოლიტიკური სიტუაცია.
ესპანელთა დაპყრობების დროს გვატემალას მაღალმთიან ტერიტორიებზე ბატონობდა რამდენიმე ქალაქ-სახელმწიფო, ერთ-ერთია კიჩე რომელიც ჩამოყალიბდა პატარა იმპერიად და წარმოადგენდა ბუნებრივად საუკეთესოდ დაცულ ადგილმდებარეობას - მას დასავლეთიდან იცავდა მაღალმთიანი ქედი, ხოლო აღმოსავლეთიდან წყნარი ოკეანის სანაპირო.
ზოგიერთ კლასიკური პერიოდის ქალაქში, არქეოლოგებმა სავარაუდოდ აღმოაჩინეს არკადული სტილის ქვის ნაგებობები და მიმოფანტული ქვები, რაც ძალიან წააგავს ბაზრის მუდმივ საფუძველს.
როდესაც აქ ესპანელები ჩამოვიდნენ, უკვე პოსტკლასიკური ხანისთვის, მაიას მთიან ქალაქებში უკვე იყო ბაზრები მუდმივი ადგილსამყოფელით, რომელსაც ენიშნებოდა მმართველი, რომელიც გადაწყვეტდა დავებს, აღასრულებდა მართლმსაჯულებას და კრებდა გადასახადებს.
მაიას ტომის პოლიტიკური ლანდშაფტი საკმაოდ კომპლექსური იყო და მისი ელიტა დაკავებული იყო პოლიტიკური ინტრიგებით რათა მოეპოვებინათ ეკონომიკური ზრდა და უპირატესობა მოზობლებთან შედარებით.
ამის გარდა იყო პერიოდებიც როცა რომელიმე დიდი ქალაქი სხვა ქალაქებზე ახდენდა გავლენას და იმორჩილებდა მათ, მაგალითისათვის ქალაქი ქარაკოლი ნახევარი საუკუნის მანძილზე დიმინირებდა ქალაქ ნარანჯოზე.
პოლიტიკური ძალაუფლება გამტკიცებული იყო სამხედრო ძალაუფლებით, სადაც მტრის მეომრების შეპყრობა და მათი დამცირება ერთ-ერთი ძირითად როლს თამაშობდა ელიტის კულტურაში.
ღირსებისა და სიამაყის გადამეტებული გრძნობაარისტოკრატებს შორისხშირად იწვევდა მტრობას და მოსისხლეობას, რაც სახელმწიფოში არასტაბილურობას და ხშირ შემთხვევაში მის დანაწევრებას იწვევდა.
ამასთან ამა თუ იმ თანამდებობასთან დაკავშირებულ სპეციალიზაციას ასწავლიდნენ თავიანთ მემკვიდრეებს, მაგალითად სტრატეგიას, რიტუალებს და სამხედრო ცეკვებს.
მეომრების უმრავლესობაარ შედიოდა მუდმივ არმიაში, მათი უმეტესობა უბრალო ფერმერები იყვნენ, რომლებიც პრიორიტეტად პირველ რიგში მარცვლეულის მოყვანას აყენებდნენ ხოლო შემდეგ სამხედრო საქმეს.
მაიას ცივილიზაცია გავრცელებული იყო ძირითადად იუკატანის ნახევარკუნძულზე და მისი მოსახლეობაც ამ ტერიტორიაზე იყო განსახლებული მათი უმრავლესობა დიდ ქალაქებში ცხოვრობდა მეცნიერებმა ზუსტად არ იციან თუ რა რაოდენობის ხალხი ცხოვრობდა მაიას ცივილიზაციაში მაგრამ მათი ქალაქების ზომისა და მათ გარშემო სახნავ სათესი მიწების რაოდენობის მიხედვით შეუძლიათ იმსჯელონ დაახლოებით რამდენი მოსახლე შეიძლება ყოფილიყო ამა თუ იმ ქალაქში.
იმის გამო რომ დროთა განმავლობაში მოსახლეობის რაოდენობა იმატებდა, სხვადასხვა სპეციალობები უფრო და უფრო ვითარდებოდა, ასევე პოლიტიკური ორგანიზაციაც უფრო და უფრო კომპლექსური ხდებოდა.
შემდეგ, როცა უკვე მოსახლეობის რაოდენობა უზარმაზარად გაიზარდა ასობით ქალაქი ჩაერთო პოლიტიკურ იერარქიაში, რის შედეგადაც საზოგადოების მდიდარი ნაწილი გაორმაგდა.
მაიას ქალაქებს სწრაფი ზრდა ახასიათებდათ, მის ცენტრში მოთავსებული იყო ცერემონიალური და ადმინისტრაციული კომპლექსები, რომლებიც გარშემორტყმული იყო საკმაოდ გაჭიმული საცხოვრებელი უბნებით.
ქალაქის ძირითად არქიტექტურულ ნაგებობებში შედიოდა: სასახლეები, ტაძრები პირამიდის ფორმით, ადგილი ცერემონიალური თამაშებისთვის და ნაგებობები ასტრონომიული დაკვირვებისთვის.
მაიას ცივილიზაცია ჰქონდა ძალიან განვითარებული სარიტუალო კალენდრები, ასევე ჰყავდა მათემატიკოსები, რომლებმაც ერთ-ერთი პირველი ნულოვანი სისტემა შემოიღეს.
დიდ სასახლეებში, როგოროც იყო პალენკეში, შეიძლება ყოფილიყო წყლის მიწოდება და აბანოები, რომელიც ხშირად გვხვდება კომპლექსებში და მის მიმდებარე ტერიტორიაზე.
ეს შემოღობილი ტერიტორია მოიცავდა პირამიდა ტაძრებს და სხვა არქიტექტურულ ძეგლებს, რომელიც მიძღვნილია ელიტის საქმიანობისთვის, ძირითადად ეს არის ადმინისტრაციული ან ელიტარული საცხოვრებელი კომპლექსი.
ადრეულ კლასიკურ პერიოდში, დიდი სავაჭრო ქსელის კერა იყო ქალაქი ჩიჩენ ითზა, რომელსაც იმპორტით შემოჰქონდა ოქროს დისკები კოლუმბიასა და პანამას ტერიტორიებიდან, ხოლო ფირუზი ახალი მექსიკისა და ლოს კერილოს ტერიტორიიდან.
ვაჭრობიდან შემოსული საქონელი გამოიყენებოდა როგორც ფუფუნების ნივთები, რომელსაც სხვადასხვა მაღალი თანამდებობის პირები იყენებდნენ, ამასთან იგი გამოიყენებოდა, როგორც საჩუქრები თავიან ვასალებსა და მოკავშირეებს მათი ერთგულების გასამყარებლად.
ომისაგან დარბეული და განადგურებული ქალაქები ძირითადად დაბლობებში, დაუცველ ადგილებზე მდებარეობდა, ამიტომ ამ ეპოქაში უფრო აქტუალური ხდება მაღლობების ათვისება.
თუმცა გადარჩენილი ხელოვნების ნიმუშები ხასიათდება მცირე პროპორციებით, მაგრამ უფრო დიდი მნიშვნელობა აქვს ვიდრე სხვა ნებისმიერ იმდროინდელ ამერიკულ მხატვრობას.
წ-ით მე-9 საუკუნეში მაიას რეგიონის ცენტრალურ ნაწილში მოხდა დიდი გადასახლებები ჩრდილოეთის მიმართულებით, რამაც განაპირობა დინასტიების არსებობის შეწყვეტა.
არ არსებობს ზუსტი თეორიები იმისა, თუ რამ გამოიწვია ეს პროცესები, თუმცა არსებობს ამის გამომწვევი რამდენიმე მიზეზი, მაგალითად: აქტიური შიდა ომები, მოსახლეობის ჭარბი მატება - რასაც თან დაერთო გვალვა და მოუსავლიანობა.
ამ პერიოდში, რომელიც კლასიკური ხანის დასასრულადაა ცნობილი, ჩდილოეთის ქალაქებში ჩიჩენ ითზასა და უხმალში კვლავ შეიმჩნევა განვითარების ზრდა და დასახლებების გაფართოება.
წ-ით 750 წელს, 250 წლის შემდეგ ამ ქალაქებში გაჩნდა პირველი მონუმენტური ძეგლები, მათ შორის დიდი ტაძრები მობათქაშებულ-მოჩუქურთმებული გარე ფასადით.
კლასიკური პერიოდის მმართველობა კონცენტრირებული იყო „ღვთაებრივი მეფის“ კონცეფციაზე, რომელიც მოქმედებდა როგორც შუამავალი მოკვდავთა და ზებუნებრივ ძალებს შორის.
მაიას ცივილიზაციამ განავითარა და უაღრესად დახვეწა ხელოვნების სხვადასხვა ფორმები, ისინი იყენებდნენ, როგორც მალფუჭებად ასევე ხანგძლივი გამოყენების მატერიალებს: ხეს, ნეფრიტს, ობსიდიანს, კერამიკას, ისინი ამზადებდნენ: ქვის ქანდაკებებს, წვრილად მოხატულ ფრესკებს და ა.
მესოამერიკის ყველაზე დიდი ბურთის სათამაშო მოედანი არის ჩიჩენ ითზაში, რომლის სიგრძე 83 მეტრია, სიგანე- 30 ხოლო კედლის სიმაღლე 8.2 მეტრს აღწევს.
კლასიკური პერიოდი დიდწილად განისაზღვრება პერიოდად, რომლის დროსაც დაბლობებში მცხოვრებმა მაიას ტომებმა ქვის რელიეფებზე კალენდრის გამოძერწვა დაიწყეს.
ეს პერიოდი გამოირჩევა ფართომასშტაბიანი კონსტრუქციების შენებით, ურბანული დონის განვითარების ზრდით, გასაოცარი ხელნაწერების შექმნით რაც ინტელექტუალური დონის ამაღლებაზე მეტყველებს, ასევე მნიშვნელოვანია ხელოვნების ნიმუშებიც.
კათოლიკური ეკლესიის მისიონერებმა და კოლონიებში მომუშავე ოფიციალურმა პირებმა უამრავი დეტალური ნაშრომები შექმნეს იუკატანის ნახევარკუნძულსა და ცენტრალურ ამერიკაში მცხოვრებ მაიას ტომებზე.
1839 წელს ამერიკელი მოგზაური და მწერალი ჯონ ლოიდი აგრეთვე ინგლისელი არქიტექტორი ფედერიკ კათერვუდი მაიას ცივილიზაციის უამრავ ღირსშესანიშნაობას ეწვივნენ.
მათმა ნაშრომებმა, განსაკუთრებით ადგილობრივი ნასახლარების ილუსტრაციებმა დიდი პოპულარობა მოიპოვა და ეს ცივილიზაცია მსოფლიო ყურადღების ცენტრში მოაქცია.
მე-19 საუკუნის ბოლოს შეიქმნა უამრავი ეთნოისტორიული ნაშრომები მაიას ცივილიზაციაზე და გადაიდგა პირველი ნაბიჯები მაიას იერიგლიფების გასაშიფრად.
ქალაქები, როგორებიცაა კამინალჯუიუ და ქუმარკაჯი გვატემალას მთებში, ამასთან ჩალჩუაპა ელ სალვადორში, მაიას ისტორიის სხვადასხვა მომენტებში აკონტროლებდნენ ობსიდიანის რესურსზე ხელმისაწვდომობას.
' და მისი ოჯახი იყო ცენტრალური ხელისუფლების ბაზისი, მაგრამ სხვა მნიშვნელოვანი დაჯგუფებები იყვნენ სასულიერო, მეომარი არისტოკრატია და სხვა არისტოკრატიული წრეები.
სხვადასხვა ფრაქციებს შორის მეტოქეობამ გამოიწვია კომპრომისების და უთანხმოებების გაძლიერება, ამიტომ აუცილებელი ხდებოდა საჯარო ღონისძიებების ჩატარება, მაგალითად: სარიტუალო ცეკვები, სამხედრო ტყვეების ჩვენება, მსხვერპლშეწირვა და სხვა რელიგიური რიტუალები.
ესპანური გადმოცემებით, მაიას ლიდერები ყურადღებას აქცევდნენ ჯარების გადაადგილებას ჩანაწერების საშუალებით, ანუ მათ ჰყავდათ შიკრიკები რომელთა საშუალებებითაც გადაეცემოდათ ბრძანებები.
მაიას ცივილიზაციის განვითარების არეალი მოიცავს სამხრეთ აღმოსავლეთ მექსიკას, მთელს გვატემალასა და ბელიზს, ჰონდურასისა და ელ სალვადორის დასავლეთ ნაწილს.
სავაჭრო საქონელი რომელიც დაჰქონდათ იყო კაკაო, ობსიდიანი, კერამიკა, ქსოვილები, სპილენძის ზარები და ნაჯახები, ასევე საგზალი ეკიპაჟისთვის უბრალოდ სასმელი და საკვები.
სავაჭრო გზები იყო არა მხოლოდ ფიზიკური საქონლის მიღების გზა, არამედ ამ გზებით გადაადგილდებოდა მოსახლეობა და ვრცელდებოდა იდეოლოგიები და ინფორმაცია მთელ მეზოამერიკაში.
მიუხედავად ესპანელების კონტროლისა ისინი არ წყვეტდნენ ვაჭრობას დაუყოვნებლივ, მაგალითად ამ პერიოდში მანჩე ჩოლი ახდენდა ვაჭრობას კაკაოთი და ვანილით კოლონიალურ ვერაპაზაში.
ფრესკების უმრავლესობა დღემდე არ შემორჩენილა, მაგრამ ადრეკლასიკური სამარხები მოხატულია კრემისფრად, წითლად და შავად ესენი კი აღმოაჩინეს კარაკოლას, რიო აზულისა და ტიკალის ტერიტორიაზე.
მე-9 საუკუნეში მაიას ცენტრალურ რეგიონში მოხდა პოლიტიკური კოლაფსი, რამაც გამოიწვია შიდა ომები ტომებს შორის, დასახლებული ადგილების მიტოვება და ჩრდილოეთით გადასახლება.
მაიას ტექსტილებთან დაკავშირებით ცოტა ინფორმაციაა შემორჩენილი, თუმცა სხვა კოლუმბიურამდელ კულტურასთან შედარებით, როგორიცაა აცტეკები და ანდების რეგიონი, უფრო დახვეწილი ნივთები ჰქონდათ.
ამ პერიოდში პირველად ხდება განვითარებული ქალაქ-სახელმწიფოების ჩამოყალიბება, რომელთაც ერთმანეთში კარგად ჩამოყალიბებული სავაჭრო ურთიერთოებები გააჩნიათ.
ქოხის კედლების გასამაგრებლად გამოიყენებდნენ ალიზსაც, რომელიც შედგებოდა ტალახისა და ჩალისგან და ამას გამოიყენებდნენ მშენებლობის განვითარებიდან ბოლომდე.
ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე არსებობდა ორი უმთავრესი ქალაქი ტაკალიკ აბაჯ და ჩოკოლა, ხოლო ჩრდილოეთით ყველაზე ზრდადი და განვითარებადი ქალაქი იყო კომჩენი.
მაიას ქალაქის ცერემონიალის ცენტრი იყო იქ სადაც ცხოვრობდა მმართველი ელიტა, სადაც ტარდებოდა რელიგიური ცერემონიები და გვარდებოდა ადმინისტრაციული საკითხები.
ელიტარული საცხოვრებლები მდებარეობდა საუკეთესო ადგილას ქალაქის ცენტრის მიდამოებში, ხოლო უბრალო მოსახლეობა ცერემონიალის ცენტრისგან მოშორებით ცხოვრობდა.
არსებობს მტკიცებულება, რომ კლასიკურ პერიოდში ქალებსაც ჰქონდათ როლი სამხედრო საქმეში, მაგრამ როგორც გამყოლებს და დამხმარეებს, მაგრამ არა როგორც სამხედრო ოფიცრებს, გარდა იმ შემთხვევებისა როცა მმართველი იყო დედოფალი.
თავდაპირველად, ავგუსტუსს არ უნდოდა მისი შვილად აყვანა, რადგან სურდა, რომ აგრიპას სულ ცოტა ერთი ვაჟი მაინც ჰყოლოდა, რომელიც მისი ოჯახის სახელს დაიცავდა, თუმცა, ლუციუსისა და გაიუსის ნაადრევმა გარდაცვალებამ ავგუსტუსი აიძულა პოსტუმუსი, თავის გერთან, ტიბერიუსთან ერთად, შვილად გამოეცხადებინა.
ტაციტუსს ჩაწერილი აქვს ჭორი, რომ 13 წელს ავგუსტუსი უაღრესად გასაიდუმლოებულ ვითარებაში ეწვია კუნძულს, რათა ბოდიში მოეხადა შვილობილისათვის და მისთვის მისი რომში დაბრუნების გეგმების შესახებ მინიშნება მიეცა.
როგორც ამტკიცებენ, ავგუსტუსი პლანასიაზე სანდო მეგობართან, პაულუს ფაბიუს მაქსიმუსთან ერთად იმყოფებოდა, რომლისგანაც საიდუმლოს შენახვის ფიცი მიიღო, თუმცა მოგვიანებით, მაქსიმუსმა ამის შესახებ თავის ცოლს, მარციას უამბო, ამ უკანასკნელმა კი ლივიას შეატყობინა.
დიონ კასიუსის ვერსია კუნძულზე სტუმრობის ამბავს ფაქტის სახეს აძლევს, თუმცა მისი ბუნდოვანი გადმოცემა სავარაუდოდ, ტაციტუსისაზეა დაფუძნებული და არც ფაბიუსსა და მარციას ახსენებს.
მიუხედავად ავგუსტუსის სავარაუდო ვიზიტისა, იმპერატორი მომდევნო წელს ისე გარდაიცვალა, რომ პოსტუმუსი არც პლანასიიდან დაუბრუნებია და არც თავის ანდერძში მოუხსენიებია.
ეს შეუჯერებლობა თითქმის დასაწყისიდანვე არსებობდა, როდესაც მომხდარის შეტყობისთანავე, ტიბერიუსმა დაუყოვნებლივ და საჯაროდ განაცხადა რომ მას ამასთან არაფერი აკავშირებდა.
ზოგი ვარაუდობს, რომ, შესაძლოა, ბრძანება ავგუსტუსმა გასცა, სხვები კი ბრალს ტიბერიუსს ან ლივიას სდებენ და ხელსაყრელ პირობად ასახელებენ ავგუსტუსის გარდაცვალებისას შექმნილ გაურკვეველ პოლიტიკურ სიტუაციას.
ტაციტუსი ვარაუდობს, რომ ავგუსტუსის ცოლს, ლივიას, არასდროს მოსწონდა პოსტუმუსი და ყოველთვის თავს არიდებდა, რამდენადაც ის ხელს უშლიდა მის ვაჟს, ტიბერიუსს, ავგუსტუსის შემდეგ ხელში აეღო ძალაუფლება.
ამიტომ, ზოგიერთი თანამედროვე ისტორიკოსი ვარაუდობს, რომ აგრიპა, შესაძლოა, გარეული ყოფილიყო ავგუსტუსის წინააღმდეგ მოწყობილ შეთქმულებაში.
ისტორიკოს ერიხ გრუენის მიხედვით, მრავალი მისი თანამედროვე წყარო ამტკიცებს, რომ პოსტუმუსი იყო „ვულგარული ახალგაზრდა კაცი, გარყვნილი ხასიათის, სასტიკი და ულმობელი“.
პოსტუმუსის და, იულია უმცროსი, დაახლოებით ამავე პერიოდში გააძევეს , მისი ქმარი კი, ლუციუს ემილიუს პაულუსი, ავგუსტუსის წინააღმდეგ შეთქმულებაში მონაწილეობისათვის სიკვდილით დასაჯეს.
მაგ: ასეთი ქმედება ხშირია თანამედროვე საბერძნეთის სანაპიროებზე, ჩრდილოეთ ევროპელების დასასვენებელ ადგილზე) თუმცა წყლის გადაღმა, მაგ: თურქეთში, რომელიც არის ზომიერად მორწმუნე მუსლიმურ ქვეყანა, მოსახლეობას ისლამური კულტურა აიძულებს ბევრად დიდ მოკრძალებას ტანსაცმელში, როცა ეს ხდება საზოგადოებრივ სანაპიროებზე.
შიშველი ტურისტების ყოფნა დასავლეთ და სამხრეთ თურქეთის სანაპიროებზე მოსახლეობას შორის სოციალურ დაძაბულობას ზრდის ამ შედარებით „მშვიდ“ ისლამურ ქვეყანაშიც კი.
მაგრამ აუცილებელია გავითვალისწინოთ, რომ დამოკიდებულებები და პრინციპები შედარებითია და რთულია, შეიძლება არასწორიც კი, რომ განვსაჯოთ იმ საზოგადოების სექსუალური ნორმები, რომელიც ცხოვრობდა 2000 წლის წინ, ქრისტიანულ, ისლამურ და კალვინისტურ ერებამდე.
მომავალში სწორედ ამორალურობის სიჭარბე გახდა ამ მოწოდების შეცვლის მიზეზი და ბერძნებმა „ოქროს მნიშვნელობის“ მორალური თვალსაზრისი ჩაამაცვლეს მოწოდებით: „არაფერი ზედმეტი ყველაფერი ზომიერად“.
რადგან ახალგაზრდა მამაკაცებს არ ჰქონდათ არანაირი ფინანსური შესაძლებლობა, ისინი ვერ იქირავებდნენ ჰეტაირაის ან სხვა მეტად გავრცელებულ პროსტიტუციის სახეებს.
ძველი ბერძენი ოჯახები თვლიდნენ, რომ ყველაზე კარგი ხერხი თავისი ბიჭების დასაცავად ამ ურთიერთობებისგან იყო, რომ დაენიშნათ მონები, „პედაგოგები“, რომლებიც გააცილებდნენ „გიმნაზიაში“ და შემდეგ წამოიყვანდნენ სახლში.
რელიგიურმა ტაბუმ, რომელიც მოუწოდებდა ბერძნებს მამრობითი სქესის მემკვიდრის ყოლისკენ, რათა შეენარჩუნებინათ წინაპართა კულტი, მეტი მნიშვნელობა შესძინა იმას ბერძენი პატარძლის ქალიშვილობას გათხოვების დროს.
ისინი იყვნენ დამწყვდეულები ოჯახის კერძო ადგილებში სადღეღამისო ყურადღების ქვეშ და თუ რაიმე მიზეზით მათი საზოგადოებაში გასვლა აუცილებელი ხდებოდა ეს ზედამხედველობა რამდენჯერმა მკაცრდებოდა.
სექსუალური მომწიფების შემდეგ მათ მკაცრად აიძულებდნენ სქესობრივ ორგანოების დამალვას და აცმევდნენ ისლამური ჩადრებისა და ჰიჯაბების მსგავს კოსტიუმებს.
ქალიშვილობა იყო საქორწინო კონტრაქტის მოთხოვნა, ხოლო ქორწინების შემდეგ უმანკოება და მოკრძალება იყო არა მარტო მოსალოდნელი, არამედ დაკისრებული ვალდებულება ბერძენ ქალებზე.
გათხოვილ ქალებს მოეთხოვებოდათ სახლის მოვლა, მოსამსახურეებისთვის განკარგულებების მიცემა, საჭმლის მომზადება, დალაგება, სახლის ჰიგიენა და, რა თქმა უნდა, ბავშვების აღზრდა.
ანთროპოლოგებმა თითქმის 200 მონადირე-შემგროვებელი კულტურა გამოიკვლეს აზიაში, აფრიკაში, წყნარი ოკეანის კუნძლებში, ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკებში.
როგორც წესი, მონადირე მამაკაცი მიიჩნეოდა ოჯახისთვის საკვების მთავარ წყაროდ, თუმცა როგორც ირკვევა ქალი მიერ მცენარეული საკვების შეგროვება ბევრად უფრო მნიშვნელოვანი იყო.
ამის გარდა ნადირობაც ბევრ დროსა და ენერგიას მოითხოვდა, მაგალითად ბოტსვანაში მცხოვრები ბუშმენები ერთი კვირის განმავლობაში ნადირობენ და შემდგომი სამი კვირა ისვენებენ, ამიტომაც ტომის საკვებზე მოთხოვნილებას შემგროვებელი ქალები აკმაყოფილებენ.
ნამარხების კბილების ანალიზის მეშვეობით დადგინდა რომ პრეისტორიულ პერიოდში მცხოვრები ადამიანები უმეტესად იკვებებოდნენ მარცვლეულით, თხილითა და ხილით, ხოლო ხორცი რაციონის 20 % თუ შეადგენდა, ამ აღმოჩენით კარგად ჩანს თუ რამხელა როლი ეჭირათ შემგროვებელ ქალებს ოჯახის საკვებით მომარაგებაში.
დიდი ხნის განმავლობაში მეცნიერებს მიაჩნდათ რომ 1991 წელს ალპებში ნაპოვნი „ეცის ყინულის კაცი“ ნადირობისას მოკვდა, თუმცა მისის თმისა და კბილების ანალიზის შემდეგ აღმოჩნდა რომ ის ხორცს თითქმის არ ჭამდა და სიკვდილის დროს რამდენიმე თვე მხოლოდ მცენარეულობით იკვებებოდა.
მართალია ჰეტაირაისთან ურთიერთობა ქორწინებამდე პერიოდისთვის იყო გათვლილი, მაგრამ ეს ურთიერთობები ცოლის მოყვანის შემდეგაც დიდი ხნის განმავლობაში გრძელდებოდა, მაგალითად: სიმპოზიუმის მასპინძელს უნდა დაექირავებინა ჰეტაირაი, რათა მათ გაერთოთ სტუმრები ბანკეტის დროს.
ამ ნამუშევრების ფრაგმენტებიდან ჩანს, რომ თითქმის ყველა ათენელ პოლიტიკოსს, მოქანდაკეს, დრამატურგს და ფილოსოფოსს თავისი კარიერის განმავლობაში ერთ მეძავთან მაინც ჰქონდა ურთიერთობა.
უნდა აღინიშნოს, რომ არასაპატიო ოჯახიდან წარმომავალი ან უბრალოდ მონა ქალებს ჰეტაირაიდ ცხოვრება აძლევდა საშუალებას სოციალურად მაღალ დონეზე ასულიყვნენ, რაც მათთვის ერთადერთი გზა იყო წინსვლისთვის.
ამ ქალთა პოტენციალი ზეგავლენა მოეხდინა მათ პოლიტიკოს საყვარლებზე აბრაზებდა თავისუფალ მოსახლეობას, რომლებიც ეწინააღმდეგებოდნენ ქალთა მონაწილეობას პოლიტიკაში, განსაკუთრებით უცხოელი მონა ქალების ჩართულობას.
ამ ყველაფერთან ერთად ნახატები ასახავენ ჰომოსექსუალური აქტების იმხელა რაოდენობას, რომ დავასკვნათ, რომ სიმპოზიუმებზე გავრცელებული იყო მსგავსი სახის კავშირებიც.
ვაზების ნახატები მნიშვნელოვან კითხვებს აჩენენ ბერძნული სექსუალური ცხოვრების შესახებ, რომლებიც რთულია გამოსაძიებლად მათი ფრაგმენტული, არათანაბარი და ანეკდოტური ხასიათის გამო.
მაგრამ მაინც ისმის კითხვა - ნახატებსა და ლიტერატურულ ნაწარმოებებში ასახული ფაქტები იყო მხოლოდ ბერძნული ელიტის დამახასიათებელი ქცევა, თუ ზოგადად მაშინდელი საზოგადოებისა.
პატივცემული თავისუფალი მამაკაცები თანატოლებისგან ზეწოლას განიცდიდნენ ადრეული ჰორმონალური მომწიფების და ძლიერი სიკვდილიანობის გამო, რათა ადრეულ ასაკშივე მიღოთ მონაწილეობა სექსუალურ ექსპერიმენტებში.
ძირითადად ეს ხდებოდა მემკვიდრეობის განაწილებით, მაგალითად: როდესაც ოჯახში უფროსი მამაკაცი გარდაიცვლებოდა, მის ქონებას ინაწილებდნენ მისი შვილები და შვილიშვილები.
ქორწინებამდელი სექსუალური ურთიერთობებისთვის მამაკაცები მიმართავდნენ სექსუალური აქტივობის ალტერნატიულ გზებს და რადგან უცოლობის პერიოდი ხშირად დიდი იყო ეს ქმედებები ჩვევად იქცეოდა, რაც ზრდასრულ, დაქორწინებულ ცხოვრებაშიც მიჰყვებოდათ.
ჩვენ ზუსტად არ ვიცით როდის მოხდა მეურნეობაში მამაკაცების მიერ დომინანტი როლის შეძენა, თუმცა შეგვიძლია ვთქვათ რომ მიწათმოქმედების შექმნიდან 5000 წლის მერე, ძვ.
პირველ ხელოვნების ნიმუშებში, რომლებიც ხვნასა და მოწველას ასახავენ, მოქმედი პირები მამაკაცები არიან, ქალები ამ აქტივობებს აკეთებდნენ როგორც რუტინას შინაურ პირობებში, ხოლო როდესაც ამას მამაკაცი აკეთებდა პროდუქტი გაყიდვისთვის იყო განკუთვნილი.
რადგან ქალი უფრო დიდ დროს ხარჯავდა ორსულად ყოფნასა და ბავშვების მოვლაში, ის სამეურნეო საქმიანობითაც ნაკლებად იყო დაკავებული და ლოგიკურად კაცმა მისი ადგილი დაიკავა.
ქალის თანასწორად აღქმაში გადამწყვეტი როლი ეჭირა მის წვლილს მეურნეობაში, საკმარისი იყო მისი როლის შემცირება მიწათმოქმედებაში რომ მისი უფლებები და სტატუსიც შესაბამისად შემცირებულიყო.
ნეოლითი შეიძლება ჩაითვალოს პრეისტორიულ ერაში ქალებისთვის ყველაზე მნიშვნელოვან პერიოდად, ამ დროს ქალები მამაკაცების თანასწორებად ითვლებოდნენ, რადგან საზოგადების მატერიალურად უზრუნველყოფის საქმეში ქალები აქტიურად იყვნენ ჩართულნი.
სავარაუდოდ სწორედ მათ ანდობდნენ იმის გადაწყვეტას თუ რაოდენ ნაყოფიერი იქნებოდა ნიადაგი და რომელი მცენარის მოყვანა იქნებოდა მიზანშეწონილი.
სხავადასხვა ტიპის აგრარული საზოგადოებების შესწავლის შედეგად დადგინდა, რომ საზოგადოებებში რომლებიც მცენარეული საკვების მოყვანაზე არიან ორიენტირებულნი ქალებს უფრო საპასუხისმგებლო პოზიციები ეჭირათ, ხოლო საზოგადოებებში რომლის მეურნეობაში წამყვანი როლი მესაქონლეობას ეჭირა სამუშაოს უმეტესობას მამაკაცები ასრულებდნენ და ქალების როლიც შედარებით მცირე იყო.
არის ეჭვი, რომ მხოლოდ არისტოკრატებს შეეძლოთ ამ განსაკუთრებით ძვირი ქალების დაქირავება, მაგრამ შესაძლებელია სიმპოზიუმების ერთ-ერთი დანიშნულება ყოფილიყო ჰეტაირაის ყველასთვის ხელმისაწვდომის გახდა ხარჯების ყველა მონაწილეზე განაწილება ყოფილიყო.
ხალხის ტვინების სამედიცინო სკანირების შედეგად ბიოლოგებმა დაასკვნეს, რომ გარკვეული რეგიონები „ირთვებიან“, როდესაც ტვინი იწყებს კონკრეტული დავალების შესრულებას.
ამ აღმოჩენების მიუხედავად, არავინ არ იცის ძირითადი პრინციპი იმისა, თუ როგორ მუშაობს მეხსიერება და ფიქრი და გაცილებით უფრო ნაკლები ვიცით ცნობიერების შესახებ.
ეს ნიშნავდა არა მარტო ბავშვების გაჩენას, რაც აუცილებელი იყო ოჯახის ხაზის შესანარჩუნებლად, არამედ უფრო მნიშვნელოვნად აღიქმებოდა ოჯახის ქონების გადაცემა ერთი თაობიდან მეორესთვის.
ყველა ქორწილს წყვეტდნენ მშობლები, ხშირად მეზობლებთან ან არისტოკრატიულ ოჯახებთან ერთად, როდესაც დასაქორწინებლები ჯერ კიდევ ბავშვები იყვნენ.
ქორწინებისა და ოჯახის ხაზის სიწმინდის უზრუნველსაყოფლად თავისუფალ ბერძენ ბავშვებს შეზღუდული სექსუალური ურთიერთობა ჰქონდათ საპირისპირო სქესთან.
ყველაზე აშკარა განსხვავება გარდატეხის ასაკში ჩნდება მაშინ როცა გოგონებს უგანიერდებათ მენჯის მიდამო, რომელი პროცესიც მიმდინარეობს 17 წლის ასაკამდე.
ჰომოსექსუალობა და პროსტიტუცია ასევე წარმოდგენილი იყო რომის საზოგადოებაშიც, მაგრამ რომის წარმატებას პოლიტიკასა და ქალაქთმშენებლობაში მნიშვნელოვნად შეამცირა სამხედრო ძალაზე დამოკიდებულება.
რომაელმა მამაკაცებმა არა მარტო გაიაზრეს ქალთა მნიშვნელობა საზოგადოებაში, არამედ ჰომოსექსუალიზმისა და პროსტიტუციის მიმართაც ნეგატიური დამოკიდებულება გაუჩნდათ.
რადგან პრეისტორიულ პერიოდში ქალების სიცოცხლის ხანგრძლივობა 20 წელს იშვიათად აჭარბებდა, არ იქნებოდნენ შედარებით უფროსი ქალები რომლებიც ბავშვებს მოუვლიდნენ სანამ მათი დედები საჭმელს აგროვებდნენ.
ამ პრობლების გადაჭრა მოხდა მხარზე გადასაკიდებელი ჩანთის გამოგონებით, მისი მეშვეობით შესაძლებელი გახდა ბავშვისთვის ყურადღების მიქცევა საჭმლის შეგროვების დროს და ამავდროულად ჩანთა ნაპოვნი საჭმლის შესანახადაც გამოიყენებოდა.
სითხეების შესანახად თიხის ჭურჭლის გამოგონებასაც ქალებს აწერენ, ვარაუდობენ რომ თიხის თვისებები იმის შემდეგ აღმოაჩინეს რაც ცეცხლთან მდებარე გარკვეული სახის ნიადაგი გამაგრდა, თუმცა დავობენ ეს აღმოჩენა სპონტანური თუ ხანგრძლივი პროცესი.
აგრესიას გააჩნია გენეტიკური კომპონენტი, ვინაიდან შესაძლებელია მისი გამოყვანა ცხოველებში, როდესაც შერჩევითად აჯვარებენ აგრესიულ ინდივიდებს რამდენიმე თაობაში.
მდედრი და მამრი ცხოველები ატარებენ „აგრესიულ გენს“, თუმცა მდედრებს, რომლებსაც დაბადებამდე აძლევენ ტესტოსტერონს, მოზრდილ ასაკში ახასიათებთ მომატებული კაცის მაგვარი აგრესია.
ადამიანებში იდენტურ ტყუპებში გოგოსა და ბიჭის შედარება აგრესიულობის თვალსაზრისით უშედეგო აღმოჩნდა, ვინაიდან სხვადასხვა ტესტები სხვადასხვა პასუხებს იძლევიან და პასუხი ხშირად თავად ტესტის ხასიათზე არის დამოკიდებული.
როგორც ბერძნული საზოგადოების დომინანტი ნაწილი, ბერძენი კაცები ავრცელებდნენ საკუთარ სურვილს ყველაფერზე მათ გარშემო, მათ შორის: ქალებზე, თავისუფლებზეც და მონებზეც, ბავშვებზე, ბიჭებსა და გოგონებზე, სხვა მამაკაცებზე სიმპოზიუმებზე ჰომოსექსუალურ ურთიერთობებში დომინირებით და ცხოველებზეც კი.
მსოფლიოს მხოლოდ 6 ქვეყანაში აღემატება ქალი ჯარისკაცების რაოდენობა 5 %-ს და ამ ჯარისკაცთა უმეტესობა დასაქმებულნი არიან ქალებისთვის ტრადიციულ საბრძოლო სფეროებში, მაგ.
1993 წელს სულ 168 ქალი მსახურობდა კანადის, ჰოლანდიის, დანიისა და ნორვეგიის ჯარებში და არცერთი რუსეთის, ბრიტანეთის, გერმანიისა და საფრანგეთის ჯარებში.
კაცების რიცხვობრივი დომინირება ომში შეიძლება, აგრეთვე, აიხსნას არა იმით, რომ კაცები უფრო მომართულნი არიან ომისკენ, არამედ იმითაც რომ ქალები არიან უფრო მშვიდები და მზრუნველობისკენ მიდრეკილნი კაცებთან შედარებით.
მოკლედ რომ ვთქვათ, თუ იყო რაიმე შეცდომა ბერძნულ კულტურულ განვითარებაში, იგი წარმოიშვა ბერძნულ ქალაქებს შორის უწყვეტი კონფლიქტებისგან.
ქრომოსომის წყალობით ხდება ტესტოსტერონის პროდუქცია, რაც იწვევს მნიშვნელოვან ცვლილებებს: ადამიანები ხდებიან ფიზიკურად უფრო დიდები და ძლიერები მომწიფების შემდეგ.
ცხოველების მოვლისას როლები საინტერესოდ გადანაწილდა: თუ ოჯახს სულ რამდენიმე ცხოველი ჰყავდა მაშინ მათ ქალი უვლიდა, ხოლო თუ რიცხვი დიდი იყო მათი მოვლა მამაკაცს უწევდა.
ამ დროს პირველად მკვიდრდება ნადავლისთვის სხვა ტომებზე თავდასხმა, შეიძლება ითქვას რომ ეს კაცობრიობის ისტორიაში პირველი ომები იყო და ნადირობის ტრადიციის ერთგვარი გაგრძელებაა.
გენდერული როლი — სოციალური როლი, რომელიც მოიცავს იმ ქცევებსა და ნიშან-თვისებებს, რომლებსაც საზოგადოება უწესებს ადამიანებს მათი ბიოლოგიური სქესის მიხედვით.
გენდერული როლები დამოკიდებულია კონკრეტულ სოციოეკონომიკურ, პოლიტიკურ და კულტუროლოგიურ კონტექსტზე და განიცდის სხვადასხვა ფაქტორების გავლენას რასის, ეთნიკურობის, კლასის, სექსუალური ორიენტაციის და ასაკის მიხედვით.
ეკონომიკაში ქალის როლის შემცირებამდე, მემკვიდრეობა ქალის ხაზით გადაიცემოდა, თუმცა ქალის მეურნეობისგან ჩამოცილებასთან ერთად ეს პრაქტიკა გაქრა და ზოგადად საზოგადოებებიც მატრიარქატიდან პატრიარქარულ იერარქიზე გადავიდნენ.
თუმცა ეს არის აგრესიის სპეციფიკური ფორმა და ტესტოსტერონის მაღალი დონე ცალსახად არ ნიშნავს იმას, რომ მისი ეფექტი ვრცელდება სხვა ფორმის აგრესიებზეც, როგორიც არის, მაგალითად ომი.