polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ინცინდენტის შემდეგ მუხთაროვი ოხრანკადან გააგდეს, ხოლო სტალინს ტფილისის დატოვება და ბაქოში დარჩენა უბრძანეს, სადაც იგი საქმის შედეგს უნდა დალოდებოდა.
მიუხედავად იმისა, რომ რომან ბრაქმანი ამტკიცებს სტალინის ოხრანკასთან თანამშრომლობის მტკიცებულების პოვნას, ისტორიკოსები მაინც დაობენ ამ საკითხზე და კონსენსუსი ჯერ კიდევ არ არის მიღწეული.
მოგზაურობის შემდეგ კამო ბერლინში შეხვდა ცნობილ ბოლშევიკ ექიმს იაკობ ჟიტომირსკის და ლენინის წერილი გადასცა, სადაც იგი მას კამოს ჯერ კიდევ ტრავმირებული თვალის მკურნალობას სთხოვდა.
ლენინმა არ იცოდა, რომ ჟიტომირსკი რუსეთის ხელისუფლების საიდუმლო აგენტი იყო და რომ მან კამოს შესახებ ოხრანკას შეატყობინა, რომელმაც გერმანელ კოლეგებს კამოს დაპატიმრება სთხოვა.
დაკავების დროს კამოს თან ჰქონდა ყალბი ავსტრიული პასპორტი და ჩემოდანი დეტონატორებით, რომელთა გამოყენებასაც იგი სავარაუდოდ სხვა ძარცვაში აპირებდა.
მოგვიანებით სტალინის როლი კითხვისნიშნის ქვეშ დააყენეს მისმა კოლეგებმა — ბორის ნიკოლაევსკიმ და ლევ ტროცკიმ (რომელიც მოგვიანებით სტალინის მტერი გახდა, შემდეგ კი უკანასკნელის ბრძანებით მოკლეს).
თავის წიგნში, სტალინი — ადამიანის და მისი გავლენის შეფასება, ტროცკიმ გააანალიზა ტფილისის ექსპროპრიაციის დროინდელი პუბლიკაციები და იმდროინდელი ბოლშევიკების აქტივობები და დასკვნაში დაწერა, რომ სხვები იბრძოდნენ, სტალინი კი მათ შორიდან ხელმძღვანელობდა.
მოგვიანებით ოფიციალური დოკუმენტების არქივებმა აჩვენეს, რომ 1904 წლის ბოლოდან, ან 1905 წლის პირველი თვეებიდან სტალინმა მონაწილეობა მიიღო ექსპროპრიაციების გეგმების შედგენაში და რომ ტფილისში ჩატარებული ძარცვისას ჯგუფის პირველად გეგმებს იგი „კულისებიდან აკონტროლებდა.
ტფილისის ბანკის ძარცვა, ასევე ცნობილია როგორც ერევანსკის მოედნის ექსპროპრიაცია — ტფილისში (მაშინ — რუსეთის იმპერია, დღეს — საქართველოს დედაქალაქი თბილისი) ბოლშევიკების მიერ ორგანიზებული ბანკის ძარცვა 1907 წლის 26 ივნისს რევოლუციური მოღვაწეობის დაფინანსებისთვის.
მძარცველები დილიჟანსს თავს დაეხსნენ მაშინ, როდესაც მას ერევანსკის მოედნის გავლით ტფილისის ფოსტიდან რუსეთის იმპერიის სახელმწიფო ბანკში ფული გადაჰქონდა.
ოფიციალური დოკუმენტების თანახმად, ძარცვას ემსხვერპლა ორმოცი ადამიანი, დაიჭრა — ორმოცდაათი, გარდა ამისა, მძარცველებმა წაიღეს 341,000 რუბლი, რაც, 2008 წლის მონაცემებით, შეესაბამება დაახლოებით 3,4 მილიონ ამერიკულ დოლარს.
ჩადენილი დანაშაულებისთვის კამოს სიკვდილით დასჯა მიუსაჯეს, თუმცა, მოგვიანებით, სასიკვდილო სასჯელი მას სამუდამო პატიმრობით შეუცვალეს, მაგრამ, 1917 წლის რევოლუციის შემდეგ იგი გაანთავისუფლეს.
კამოს გარდაცვალების შემდეგ მისი მონუმენტი ერევანსკის მოედანთან ახლოს მდებარე პუშკინის ბაღში დადგეს, თუმცა, მოგვიანებით, მონუმენტი აიღეს, მისი გვამი კი სხვაგან გადაასვენეს.
შესამაბამისად, ამხანაგთა ჯგუფმა მათი გადაცვლა საზღვარგარეთის სხვადასხვა ქალაქებში ერთდროულად სცადა. ჟიტომირსკიმ ამის შესახებ პოლიცია გააფრთხილა, რის გამოც გადაცვლაში ჩათრეული ადამიანები დააპატიმრეს.
ციურიხის ჯგუფის წევრი, ლეტი, სტოკჰოლმში დააკავეს, ოლგა რავიჩი, ჟენევის ჯგუფის წევრი კი მიუნხენში ბოგდასარიანთან და ხოჯამარინთან ერთად დააკავეს.
უნომრო ბანკნოტების გადაცვლა ადვილი იყო, თუმცა 500-რუბლიანი კუპიურების სერიული ნომრები ხელისუფლებისთვის ცნობილი იყო, რის გამოც მათი რუსულ ბანკებში გადაცვლა შეუძლებელი გახდა.
კრასინმა და მისმა ფალსიფიკატორმა ზოგიერთი სერიული ნომრის შეცვლა სცადეს, ხოლო ორასი 500-რუბლიანი ბანკნოტის ტრანსპორტირება მარტინ ლიადოვმა მოახდინა .
ჟიტომირსკიმ ამის შესახებ იცოდა და ოხრანკას შეატყობინა, ოხრანკამ კი ევროპის პოლიციას ბანკნოტების გადაცვლის მოსურნე ყველა ადამიანის დაპატიმრება სთხოვა.
პავლენკო ამტკიცებს, რომ სტალინმა პირადად შეუტია დილიჟანსს, ხოლო შემდეგ ჭურვის ფრაგმენტით დაიჭრა, კამომ კი მოგვიანებით აღნიშნა, რომ სტალინს ძარცვაში აქტიური მონაწილეობა არ მიუღია და ყველაფერს დისტანციიდან აკვირდებოდა, ხოლო სხვა წყარო ამტკიცებს, რომ პოლიციის ანგარიშის მიხედვით, სტალინი დაუნდებელ ხოცვა-ჟლეტას კერძო სახლის აივნიდან სიგარეტით ხელში აკვირდებოდა.
კიდევ ერთი წყაროს მიხედვით, ძარცვის დღეს სტალინი მოედანზე კი არა, რკინიგზის სადგურზე იმყოფებოდა, ხოლო მოგვიანებით მისმა ცოლისდამ განაცხადა, რომ ძარცვის დღეს სტალინი სახლში გვიან მივიდა და ოჯახს წარმატების შესახებ უთხრა.
მან დაამყარა კონტაქტი სახელმწიფო ბანკში მომუშავე პირებთან: ბანკის კლერკთან, გიგო კასრაძესა და სკოლის ძველ მეგობართან, ვოზნესენსკისთან, რომელიც ტფილისის ფოსტაში მუშაობდა.
ვოზნესენსკის დახმარება საკმაოდ მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა: მან შეატყობინა სტალინს საიდუმლო გრაფიკზე, რომელიც აჩვენებდა დროს, თუ როდის გაივლიდა ფულით დატვირთული ეტლი ერევანსკის მოედანზე.
შემდეგ მატრასი სხვა, უსაფრთხო სახლში გადაიტანეს, მოგვიანებით კი ტფილისის მეტეოროლოგიური ობსერვატორიის დირექტორის დივანზე დადეს, სავარაუდოდ იმიტომ, რომ თვითონ სტალინიც იქ მუშაობდა.
კუპრიაშვილის მიერ ნასროლმა ჭურვმა ცხენის ფეხები ააფეთქა, თუმცა, აფეთქების დიაპაზონში იგი თვითონაც მოჰყვა, რის გამოც მიწაზე დაეცა.
ძარცვის დღეს, 1907 წლის 26 ივნისს, 20 ორგანიზატორი გეგმების საბოლოო დამუშავებისთვის ერთმანეთს ერევანსკის მოედანთან შეხვდა, შეხვედრის შემდეგ კი მათ თავდასხმისთვის მომზადებულ ადგილებზე გადაინაცვლეს.
იმპერიის ხელისუფლებაში ეშინოდათ, რომ რევოლუციონერები ტფილისში მასშტაბური ოპერაციის მოწყობას აპირებდნენ, რის გამოც მთავარ მოედანზე მათ სტრაჟნიკების რაოდენობა გაზარდეს.
აპრილის შეხვედრის შემდეგ სტალინი და ლიტვინოვი გაემგზავრნენ ტფილისში, რათა ტერ-პეტროსიანისთვის გეგმები შეეტყობინებინათ და რეიდის ორგანიზება დაეწყოთ.
რომან ბრაქმანის წიგნის, იოსებ სტალინის საიდუმლო ფაილის მიხედვით, კობა ბოლშევიკებთან მუშაობის დროს, ასევე იყო რუსული საიდუმლო დამცველი განყოფილების — ოხრანკის საიდუმლო აგენტი.
ბრაკმენი ამტკიცებს, რომ როდესაც ჯგუფი ტფილისში დაბრუნდა, სტალინმა თავის დამაკავშირებელს, ოფიცერ მუხთაროვს ბანკის გაძარცვის გეგმაზე შეატყობინა და მას მოგვიანებით დამატებითი ინფორმაციის მიცემას დაპირდა.
რევოლუციური საქმეების გარდა, რსდმპ (როგორც სხვა რევოლუციონერები, მაგალითად, ანარქისტები და სოციალისტები) დაკავებული იყო სხვადასხვა სამხედრო ოპერაციებით, მათ შორის ექსპროპრიაციით .
ნიკოლაევსკის მიხედვით, ლენინმა ბანკნოტების გაცვლას დაპატიმრებების შემდეგ თავი დაანება, თუმცა, ბოგდანოვმა ბანკნოტების გაცვლა ჩრდილოეთ ამერიკაში სცადა და კრახი განიცადა, კრასინმა კი კიდევ გააყალბა სერიული ნომრები და ფული გადაცვალა.
გამომძიებლებს არ გაუმართლათ — მოწმეთა ჩვენებები განსხვავდებოდა, რის გამოც ხელისუფლებამ ვერ გაარკვია, თუ კონკრეტულად რომელი ჯგუფი იყო პასუხისმგებელი ძარცვაზე.
ფულის ხელში ჩაგდების შემდეგ, კამომ სწრაფად დატოვა მოედანი, ხოლო პოლიციის ეტლთან შეხვედრისას მან თავისი თავი კავალერიის კაპიტნად გაასაღა და დაიყვირა: ფული უსაფრთხოდაა.
მიუხედავად იმისა, რომ პარტია კრძალავდა განცალკევებულ კომიტეტებს, მეხუთე კონგრესის დროს ბოლშევიკებმა პარტიისგან საიდუმლოდ შექმნეს თავიანთი სახელისუფლებო ორგანო, რომელსაც „ბოლშევიკური ცენტრი“ ერქვა.
მის სათავეში იდგა ლენინის, კრასინისა და ბოგდანოვის ფინანსური ჯგუფი, რომელსაც ჯერ კიდევ კონგრესის დროს უკვე დაგეგმილი ჰქონდა სხვადასხვა ძარცვები რუსეთის იმპერიის საზღვრებში, მათ შორის, ძარცვა ტფილისში, რომელიც კონგრესის დასრულებიდან მხოლოდ სამ კვირაში დაიწყო.
მას ასევე ეშინოდა, რომ მას დაედევნებოდნენ, რის გამოც უახლოეს კუნძულზე გასამგზავრებლად გემის ძებნაში ღამით მან გაყინულ ტბაზე 4,8 კილომეტრი გაიარა.
გზაში მას და მის ორ თანამგზავრს ყინული ჩაუტყდათ და კინაღამ დაიხრჩვნენ; მოგვიანებით ლენინმა აღნიშნა, რომ ეს სიკვდილისთვის სულელური გზა იყო.
მოწმემ, დავით საგირაშვილმა, მოგვიანებით აღნიშნა, რომ ერევანსკის მოედანზე იგი თავის მეგობართან, ბაჩუა კუპრიაშვილთან ერთად სეირნობდა, როდესაც უკანასკნელმა იგი ტავერნაში მიიწვია და იქ დარჩენა სთხოვა.
უკვე ტავერნაში მან დაინახა, რომ შეიარაღებული ადამიანები სხვებს შენობიდან გასვლის უფლებას არ აძლევდნენ, ხოლო როდესაც მოედანზე დილიჟანსი გამოჩნდა, მათ შენობა სწრაფად დატოვეს.
მეხუთე კონგრესამდე ბოლშევიკთა ელიტამ 1907 წლის აპრილში ბერლინში ჩაატარა შეხვედრა, რათა მოეწყო დისკუსია ძარცვის ორგანიზებასთან დაკავშირებით, რომლიდანაც მიღებული ფული იარაღის შესყიდვაზე დაიხარჯებოდა.
შეხვედრაზე მყოფმა პირებმა, მათ შორის ლენინმა, კრასინმა, ბოგდანოვმა, სტალინმა და ლიტვინოვმა გადაწყვიტეს, რომ სტალინს, თავისი ძველი ფსევდონიმით, კობათი ტერ-პეტროსიანთან ერთად ტფილისში ბანკის ძარცვის ორგანიზება უნდა მოეხდინა.
ერთ-ერთმა მძარცველმა, ელისო ლომინაძემ, მასწავლებლის ტანსაცმელი ჩაიცვა და მოგვიანებით მოედანზე დაბრუნდა, რათა ხოცვა-ჟლეტისთვის ეყურებინა.
ხელისუფლებამ განაცხადა, რომ მხოლოდ 3 ადამიანი გარდაიცვალა, თუმცა, ოხრანკის საიდუმლო არქივების მიხედვით, სინამდვილეში 40 ადამიანი დაიღუპა.
დაახლოებით 91,000 რუბლი პატარა კუპიურებით იყო შეკრებილი, დარჩენილები კი იყო 500 რუბლიანი ბანკნოტები, რომელთა გადაცვლაც რთული იყო, რადგანაც პოლიციამ მათი სერიული ნომრები იცოდა.
ძარცვას გამოეხმაურნენ მსოფლიოს გაზეთები: ბომბების წვიმა: რევოლუციონერები ავრცელებენ განადგურებას უამრავი ადამიანის თვალწინ — , ტფილისის უკანონობა — , კატასტროფა!
ისმაილიტების მოძღვრების თანახმად, ღმერთმა-აბსოლუტმა თავის თავიდან გამოჰყო შემოქმედებითი სუბსტანცია — „მსოფლიო გონება“, რომელმაც შექმნა იდეების სამყარო და თავის მხრივ გამოჰყო უმდაბლესი სუბსტანცია — „მსოფლიო სული“, რომელმაც შექმნა მატერია, პლანეტები და მიწა.
მსოფლიო გონების“ გამომხატველად ითვლება ნატიკი ანუ წინასწარმეტყველი, ხოლო „მსოფლიო სულის“ გამომხატველად მისი თანაშემწე, კომენტატორი მისი მოძღვრებისა — ასისი .
საუკუნის მეორე ნახევარში ჩამოყალიბდა ისმაილიტების ძლიერი და საიდუმლო ორგანიზაცია, რომლის გავლენა გავრცელდა მთელს მახლობელ აღმოსავლეთში, ცენტრალურ აზიაში, ჩრდილოეთ აფრიკასა და სხვაგანაც.
საუკუნიდან ისმაილიტებმა თავისებურად შეითვისეს ნეოპლატონისტური ფილოსოფია და ქრისტიანული გნოსტიციზმი, რომელთა გავლენით საბოლოოდ გაფორმდა მათი მოძღვრება.
საუკუნის მეორე ნახევარში შიიტები დაიყვნენ სექტებად: ზეიდიტები, იმამიტები , რომელნიც მეშვიდე იმამად სცნობდნენ ხალიფა ალის შთამომავალ მუსა ყაზიმს და ისმაილიტები, რომელნიც იმამად სცნობდნენ მის ძმა-ისმაილს.
აკადემიაში მისი პედაგოგები იყვნენ: გიგო გაბაშვილი, იაკობ ნიკოლაძე, ევგენი ლანსერე, ოსკარ შმერლინგი, ბორის ფოგელი, იოსებ შარლემანი.
ბუენოს–აირესში ვიქტორ ნოზაძის რედაქტორობით გამომავალ ჟურნალ „მამულში“ გამოქვეყნდა წერილი „ბ-ნ ფელიქს ვარლამიშვილის სამხატვრო გამოფენა“.
ანგოლელთა დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ 1975 წელს, სავიმბიმ განაგრძო ბრძოლა ახლად დანიშნული სოციალისტური მთავრობის წინააღმდეგ, რომელიც იყო დომინირებული სანაპიროზე ზოლზე მცხოვრები აფრო-პორტუგალიული ურბანული ელიტის მიერ, რომელმაც ჩამოაყალიბა განმათავისუფლებელი მოძრაობის, სახალხო განმათავისუფლებელი მოძრაობა ანგოლისთვის ან , მთავარი მეტოქე.
უამრავი ადამიანი დაიღუპა და მრავალი სხვა ქალაქებში გაიქცა, ან საკუთარ ტერიტორიებს დაუბრუნდნენ , ზოგიერთი კი სრულიად სხვა, შორეულ ადგილებში გაიქცა .
1992 წელს, რუსეთის, ამერიკის შეერთებული შტატების, პორტუგალიის და გაეროს შუამავლობით ხელი მოეწერა სამშვიდობო ხელშეკრულაბას და მათივე სახსრებით დაფინანსდა ადგილობრივი, ეროვნული არჩევნები, მაგრამ -ს მიერ საარჩევნო თაღლითობის ბრალდებებმა შეარყია მათი ძალისხმევა და ეს პროცესი საბოლოოდ ჩაიშალა.
ხელისუფლება საკმაოდ აქტიურად იყო ჩართული სარეკონსტრუქციო სამუშაოებში, მაგრამ მეტწილად მაინც უბრალო მოსახლეობა აქტიურობდა თავიანთი ყოფის შეცვლაში, მათ ასევე არასამთავროები ეხმარებოდნენ.
საუკუნის დასაწყისში, საომარი ქმედებები ანგოლის ხელისუფლებისა და ერთ-ერთი დაჯგუფებას, „ეროვნული კავშირი ანგოლის სრული დამოუკიდებლობისათვის“ , შორის გაგრძელდა და „უნიტას“ დელეგატები ხელისუფლებიდან გამოაძევეს.
იმის და მიუხედავად, რომ ქვეყანამ ამოისუნთქა 27 წლიანი სამოქალაქო ომის შემდეგ, ანგოლის ხელისუფლება რთული გამოწვევისა და დავალების წინაშე დადგა, რომელიც მოიცავდა ქვეყნის ფიზიკური და სოციალური ინფრასტრუქტურისა და კეთილდღეობის აღდგენას, რომლის უდიდესი ნაწილი განადგურებული იქნა.
სოფლის მეურნეობის განახლება ასევე დიდი გამოწვევა იყო ხელისუფლებისთვის, მომავალში ეს დავალება გაართულა მიწებში ათასობით დამალულმა ნაღმმა, რომელიც მიმოფანტული იყო გაუაზრებლად მთელი ქვეყნის მიდამოებში კონფლიქტის პერიოდში.
ანგოლის ხელისუფლება ს ასევე მოუწია ძველი პრობლემის მოგვარება, რომელიც სეპარატისტული დაჯგუფებებს ეხებოდა ნავთობით მდიდარ კაბინდაში, ისინი ითხოვდნენ დამოუკიდებლობას, რომელიც მიენიჭათ 2004 წელს.
როდესაც მთავრობა და მთავარი სეპარატისტული დაჯგუფება მშვიდობას მიუახლოვდა 2006 წელს, ანგოლელები მომავალში იხედებოდნენ, იმის იმედად, რომ მშვიდობამ საბოლოოდ დაისადგურა მათ მიწა-წყალზე.
კოლონიარული ხელისუფლების აშკარა ზეწოლა, ოვიმბუნდუელ პროტესტანტებზე და სარკინიგზო მუშებზე, იყო უცხოელ აგიტატორებთან ხელშეკრულების გამომწვევი მიზეზი.
ნაციონალური ფრონტის თავდაპირველი წევრები, რომლებიც იყვნენ ანგოლას განთავისუფლების მომხრეები, დატოვეს ობიმბუნდუს ლიდერებმა, რათა ჩამოეყალიბებინათ საკუთარი მოძრაობა , მას შემდეგ როდესაც განიცადეს კრახი –ს ლიდერების დარწმუნებაში, რომ გაეხსნათ სამხრეთის ფრონტი.
პოსტკოლონიარულ პერიოდში, გახლეჩამ გამოიწვია საზარელი შედეგები, კონკრეტულად, უნდობლობის და აგრესიის გაჩენა ეთნიკურ და რეგიონალურ ჯგუფებს შორის, რაც შემდეგ გახდა მოტივატორი სამოქალაქო ომისა.
მაგრამ რაღაც დროის შემდეგ, მიწის გამოფიტვამ, აფრიკის სოფლის მეურნეობის და მაცხოვრებელი ავტორიტეტების დახმარების უკმარისობამ, ასევე პორტუგალიელი ახალმოსახლეების თავდასხმებმა, (მათი მოვალეობა ძირითადად მაცხოვრებლების გაძარცვა და დაუძლურება, რათა შემდგომ ადვილად დაემორჩილებინათ ისინი და ეიძულებინათ კომპრომისზე წასულიყვნენ), რომლებმაც მნიშვნელოვანი საკუთრებები დაიკავეს, და რამდენიმე მმართველი, რომლებმაც წვლილი შეიტანეს ოვიმბუნდუს საწარმო კულტურის სოფლის მეურნეობის უგულვებელყოფაში.
60-იან წლებში, 100 000-ზე მეტი ოვიმბუნდუელიდან, ერთი მეოთხედი შედგებოდა შრომისუნარიანი ზრდასრული კაცებისგან, ისინი დადებული კონტრაქტის თანახმად მიგრირებდნენ უიგეს და ქუანზას პროვინციების ყავის პლანტაციებში და დაქირავებულ მუშებად მუშაობას; სხვები 15 000-დან 20 000-მდე მუშაობდნენ ლუანდასა და ლობიტოში; და იგივე რაოდენობა მუშაობდა ჰუამბოს სამრეწველო საწარმოში, ან ევროპელი ფერმერებისთვის ბენგუელას ზეგანზე.
ეს გრძელდებოდა დარჩენილ კოლონიალურ პერიოდამდე, ეს მოვლენა არ ეხებოდა მარტო იმ კაცებს, რომლებიც გარეულები იყვნენ ნაციონალისტურ საქმიანობებში, განსაკუთრებით - სთან.
დროთა განმავლობაში მონებით ვჭრობა შემცირდა და საბოლოოდ გაუქმდა 1838 წელს, ამან გამოიწვია სასაქონლო ვაჭრობის გაზრდა, ყველაზე მეტად მოთხოვნადი გახდა რეზინი და 1874-1911 წლებში შეიქმნა რეზინის ბუმი.
პორტუგალიელებმა ისარგებლეს შიდა არეულობით და დაიპყრეს ბიეს სამეფო 1890 წელს, ამასაც არ დაჯერდნენ და 1896 წელს მათ დაიკავეს მბაინლუნდუს სამეფოც.
მეომრებმა, სახელად ჯაგებმა , რომლებმაც დაპყრეს კონგო 1568 წელს, გამოდევნილები იქნენ პორტუგალიელების მიერ 1572 წელს, მოგვიანებით კი ანგოლას ჩრდილო-დასავლეთში აღმოჩნდნენ.
სანამ პორტუგალიელები კონტროლს ამყარებდნენ თავის ტერიტორიაზე, ოვიმბუნდუ, კერძოდ მისი მთავარი სამეფოები: ბაილუნდუ, ბიჰე და ვამბუ, თამაშობდნენ მნიშვნელოვან როლს შუამავლებად: მონობაში, ვაჭრობაში, მტვირთავებად, მეწარმეებად და თავდამსხმელებად.
მისი უარყოფის შემდეგ საუკუნის ბოლო ათწლეულებში, ოვიმბუნდუს შორის მეწარმეები გადავიდნენ რეზინით ვაჭრობაზე, თავი დაანებეს საომარ მოქმედებებს და თავდასხმებს, რაც აქამდე დაკავშირებული იყო მათ ეკონომიკურ მოღვაწეობასთან.
რეზინით ვაჭრობის დაცემას საუკუნის დასაწყისში, მოჰყვა მათი სამეფოების დე ფაქტო ავტონომიის დასასრული, და პორტუგალიელების მიერ ოვიმბუნდუს ვაჭრების გადაადგილებამ აიძულა ეს ხალხი გადასულიყო სოფლის მეურნეობაზე.
აქამდე კაცებს ცოტა შეხება ჰქონდათ მოსავლის გაშენებასთან, რადგან მათი მოვალეობა ძირითადად ვაჭრობა და სხვა ტერიტორიებზე თავდასხმა იყო; სინამდვილეში ის, ვინც მთლიანად აგებდა პასუხს მოსავლის გაშენებაზე, მის მოვლასა და გაკონტროლებაზე, იყო ქალი
ყველაზე პოპულარული 9000 ჰექტრიანი კომპლექსი იყო, რომელიც მოიცავდა გოგონების სკოლა-ლიცეუმს და ბიჭების საშუალო სკოლას, ეს კომპლექსი იყო ოვიმბუნდუს განათლების განვითარების მთავარი განმაპირობე
საუკუნემდე ცოტა თუა ცნობილი მის შემდგომ განვითარებაზე, მაგრამ არსებობს რამდენიმე სამხილი ხალხზე, რომელმაც იმ დროისთვის დაიკავა ბენგელას ზეგანი.
აქედან ცამეტი იყო სრულიად დამოუკიდებელი; ხოლო დანარჩენი ცხრა იყო ავტონომიური, მაგრამ იყვნენ დავალებულები ხარკით ყველაზე ძლიერი ორგანიზაციებისგან, ძირითადად ესენი იყო: ბაილუნდუს სამეფო და ასევე ვამბუ და ციაკა.
საუკუნის მეორე ნახევრის დასაწყისში პორტუგალიელების მიერ ტერიტორიების ოკუპაციამ გამოიწვია სამეფოების ძალაუფლების სწრაფი დაცემა, მაგრამ ოვიმბუნდუ აგრძელებდა ფიქრს თავის თავზე, როგორც რომელიმე პოლიტიკურ ერთეულზე დაფუძნებული დაჯგუფების წევრზე, მსოფლიო ომის შემდეგ.
1904 და 1918 წლებს შორის ოვიმბუნდუელები ეხმარებოდნენ პორტუგალიელთა არმიას სხვადასხვა სამხედრო ღონისძიებებში, სხვა ტომების წინააღმდეგ სამხრეთ და ცენტრალურ ანგოლაში.
პორტუგალიელებმა თავიანთი კონტროლი კიდევ უფრო გაამყარეს სისტემის ჩამოყალიბებით, რომელიც პირდაპირი გაგებით გულისხმობდა პორტუგალიელი უბნის ოფიცრების გამოყენებას და რკინიგზის ხაზის გაყვანას სანაპირო ზოლიდან მთიანეთის გავლით ცენტრალური აფრიკის შუა გულში.
მცირდება ყოფილი მმართველი ფენის გავლენა და ძალაუფლება ნელ-ნელა გადადის ახალი მმართველი ფენის ხელში, რომლებიც შეიძლება ითქვას შერეულ ფენას მიეკუთვნება (შერეული ქორწინება მმართველ და უბრალო იდენტობის მქონე მთიელებს შორის).
სალაზარის რეჟიმმა , რომელმაც ხელი შეუწყო თეთრების დასახლებას მაღალმთიან ნაწილში და დაამსხვრია აქამდე არსებული სოფლის მეურნეობის სისტემის რეპრესიული გადასახადები, პროექტი შრომის სისტემა და კორუმპირებული სოფლის მეურნეობის მარკეტინგის დაფები.
ქორწინება ოვიმბუნდუს ხალხისთვის ნათესაობრივი, ენდოგამიური კავშირია, რომლის მიხედვით დასაშვები იყო მხოლოდ ერთი და იმავე საზოგადოების წევრებს შორის ქორწილი.
ოვიმბუნდუს საზოგადოებაში პოლიგამია ანუ მრავალცოლიანობა მიღებული მოვლენა და ერთი რამ უნდა აღინიშნოს, რომ პირველი ცოლი ყველაზე ავტორიტეტულია სხვა ცოლებისგან განსხვავებით.
ანგოლას ნაწილი, სადაც ოვიმბუნდუს კულტურის წარმომადგენლები ცხოვრობდნენ, მდიდარი იყო წყლის რესურსით, თუმცა მათი საცხოვრებლის მთიანი ნაწილი მოსავლიანობის მხრივ ძალიან ღარიბი იყო.
მარცვლეულის მთავარი მოსავალი სიმინდისგან და ლობიოსგან შედგება, ხოლო ასევე მოიპოვება სორგო, ხორბალი, მიწის თხილი მანიოკი კარტოფილი, თამბაქო და ყავა.
ფერმერები, ძირითადად ქალები მიმართავდნენ დათესვის 4 ძირითად გეგმას: სახლის ეზოში, დაბალ ადგილას მდინარესთან ახლოს, ნაპირზე და ტყეში ნათელ ადგილას.
ლუანდის ჰოლანდიის მიერ ხანმოკლე ოკუპაციის მიუხედავად, საუკუნის შუა წლებში სერიოზულად არ გამოუწვევია პორტუგალია, რომლებსაც ანგოლა ძალაუფლების ქვეშ ჰყავდა.
ჰოლანდიური, ბრიტანული, ფრანგული და ბრაზილიური საწარმოები უფრო და უფრო უწყვეტდნენ პორტუგალიას მომარაგებას, ამასობაში საფრანგეთი გახდა მთავარი მოვაჭრე სამხრეთ-დასავლეთ სანაპიროზე 1763 წელს.
პორტუგალიელების მცდელობამ, რომ შეენარჩუნებინათ თავიანთ პოზიცია, გამოიწვია ოვიმბუნდუს წინააღმდეგობა და პორტუგალიის მკვეთრი ჩარევა ბენგელას განცალკევებული ადგილების მმართველობებში, პორტუგალიელებს სურდათ, რომ ამ ტერიტორიაზე თავიანთი მმართველები დაეყენებინათ 1770-იან წლებში.
სამხედრო გამარჯვების და მიუხედავად, პორტუგალიელებმა ვერ შეძლეს ეფექტიანი კონტროლის ქვეშ მოექციათ ოვიმბუნდუ დაახლოებით მომდევნო ერთი საუკუნის განმავლობაში.
1960 წლისთვის, კოლონიარული მთავრობა აფინანსებდა კათოლიკე მისიონრებს, იმ მოთხოვნით რომ მილიონი ოვიმბუნდუს მცხოვრებისთვის შეეცვალათ მრწამსი.
მამაკაცები ასევე ჩართულები იყვნენ საქალაქთაშორისო ვაჭრობაში, კოლონიურ პერიოდში მათი უმეტესობა მიგრანტი მუშახელი გახდა ყავის, თევზეულის, შაქარის და პალმის ზეთის ინდუსტრიაში.
დიდი შტატები ვიე და მნაილუნდუ დომინირებდნენ ისეთ პატარა შტატებზე როგორებიცაა: ვამბუ , ნგალანგი, სანბუ, ნდულუ, ციაკა, ცივულუ და ცივულუ მბაილუნდუ.
თითოეულ შტატს ჰქონდა საკუთარი მუდმივი ჯარი და მმართველები უფლებამოსილები იყვნენ ჰქონოდათ ყველაზე მეტი ქონება, რადგან შრომის ბეგარა და სამხედრო ნადავლი მათ ქონებას ემატებოდა.
მათ ქონებას ისიც ზრდიდა, რომ ქარავნებიც ვალდებულები იყვნენ ეხადათ ხარკი იმისათვის, რომ მათ მიწაზე გაევლოთ, გარდა ამისა ისინი თვითონაც ფლობდნენ ქარავანებს.
1970-იან წლებში მბუნდუს ხალხები უზრუნველყოფდნენ ძალიან დიდ საზოგადოებრივ დახმარებას მარქსისტულად ორიენტირებულ „ანგოლის განმათავისუფლების სახალხო მოძრაობისთვის, რომელიც დიდი ძალას წარმოადგენდა 1976 წელს, პორტუგალიის კოლონური მმართველობის შემდეგ, რომელიც 1975 წელს დასრულდა.
სავაჭრო შეთანხმებებმა, რომლებიც აკავშირებდა დამოუკიდებელ მთავარ-ოჯახებთან, ისეთი რეგიონალური სპეციალიზაციის განვითარება გამოიწვია, როგორებიცაა მეტალის დამუშავება და სიმინდის ფქვილის წარმოებაა.
საუკუნის ბოლოს ოვიმბუნდუ უზრუნველყოფს ძალიან დიდ საზოგადოებრივ დახმარებას ჯონას სავიმბისთვისა და ანგოლის მთლიანი დამოუკიდებლობის ეროვნული კავშირის წარმომადგენელი პარტიზანებისთვის.
შედეგად პლატოზე არსებული ოვიმბუნდუს სახელმწიფომ, რომელიც დიდი ალბათობით დაარსებული იყო იმბანგალასა და მბუნდუს სახელმწიფოებიდან ლტოლვილების მიერ საუკუნის ბოლოსა და საუკუნის დასაწყისში, ჩაანაცვლა კასანჯე და გახდა მონების მთავარი ადგილსამყოფელი.
პლანტაციების გაზრდამ ახალ სამყაროში გააორმაგა მონების ექსპორტი საუკუნის ბოლო მესამედში, როდესაც ეს სავაჭრო გზა გადაჭიმული იყო კუნენეს მდინარის სამხრეთიდან მოზამბიკამდე.
მბუნდუ, ასევე კიმბუნდუ, ანგოლის ეთნოლინგვისტიკური ჯგუფის მეორე უდიდესი წარმომადგენელი, მოიცავს ხალხს რომელიც ლაპარაკობენ კიმბუნდუს ენაზე, ბანტუს ენობრივი ოჯახიდან.
მათი პოპულაცია დაახლოებით 2 420 000-ს შეადგენდა საუკუნის ბოლოს, ამ დროს ისინი მოიცავდნენ ანგოლის ჩრდილოეთ ნაწილის ცენტრს და ცხოვრობდნენ სანაპიროს ნაციონალური დედაქალაქის ლუანდის აღმოსავლეთით, დანდესა და კვანზის მდინარეებს შორის.
მეტად დასახლებული ოვიმბუნდუ, რომელიც სახლობს ბენგელას მათალმთიანი რეგიონის სამხრეთ ნაწილში, მკაფიოდ განსხვავდება თავიანთი მეზობლებისაგან, მბუნდუს ტომისაგან.
იმ ჯგუფების დამატებით, რომელიც ნათლად ლაპარაკობდა უმბუნდუს დიალექტით, არსებობდა კიდევ ოვიმბუნდუს ორი განაწილება: მბუი, რომელიც ჩამორჩა ლინგვისტურ საზღვარს ოვიმბუნდუს და მბუნდუს შორის; და დომბე, რომელიც მდებარეობდა დასავლეთ სანაპიროსთან ახლოს.
დომბე და სხვა ჯგუფები , ნგანდას და ჰანიას ჩათვლით დამოკიდებული იყო მესაქონლეობის გაზრდაზე, როგორც მისი სამხრეთელი მეზობლები, ჰერერო და ოვამბო.
პრეკოლონიარულ დროში, ოვიმბუნდუს საზოგადოება იყოფოდა სხვადასხვა ფენებად და ის შედგებოდა სამმართველო ელიტისგან , თავისუფალი მოქალაქეებისგან , კლიენტებისგან და მონებისგან .
ძირითადი სავაჭრო საქონელი იცვლებოდა თავიდან პოპულარული მონებით ვაჭრობა იყო, რომელიც რეზინამ ჩაანაცვლა, ხოლო ბოლოს სიმინდი იყო მიმოქცევაში.
ყავა გახდა ყველაზე მოთხოვნადი მარცვლეული, ასევე სავაჭრო სივრცეში შემოვიდა ნავთი, ქსოვილი, საკერავი მანქანა, ველოსიპედი, რომლებიც მთავარი გასაყიდი საქონელი იყო.
ჩრდილოეთელი მეზობლის, კონგოს სახელმწიფოს წნეხის საპასუხოდ, მბუნდუს ხელმძღვანელობა, რომლის სათავეში იყო ნგოლა , ნდონგოს ხალხის წარმომადგენელი.
ქალი თუ უკმაყოფილოა ქმრით მას შეუძლია ეს პრობლემები გაუზიაროს მშობლებს, მაგრამ ისინი არასდროს მიუთითებენ განშორებაზე, პირიქით ყველაფრის დავიწყებას და თავიდან ცდისკენ მოუწოდებენ.
ოვიმბუნდუს ნათესაობრივი ტერმინოლოგიის სისტემა ძალიან ახლოსაა იროქუოსის სისტემასთან, რომელიც განასხვავებს პარალელურს და გადამკვეთს და ასევე აერთიანებს პარალელურ ტერმინებს დედის სანათესაოს შიგნით.
რადგან თუ მათმა უმრავლესობამ წინა არჩევნებში ხმა მისცა -ს, ამ არჩვნებში უმრავლესობა ენდო -ს, რადგან ჯონას სავიმბის სიკვდილის შემდეგ -მ დაკარგა ხალხის ნდობა.
ეს კი იმიტომ მოხდა, რომ -ს გაძლიერება გულისხმობს შეიარაღებული ძალადობის განახლებას, ხალხს კი მობეზრდა ამდენწლიანი ომი და აღარ სურს ამ ყველფრის თავიდან დაწყება.
სამარცხვინოდ ითვლებოდა მამაკაცისთვის თავის უფროს ვაჟთან ან ქალიშვილთან ჭამა და საუბარი, ქალისთვის კი სამარცხვინოდ ვაჟებთან საუბარი ითვლებოდა.
ოვიმბუნდუები ცხოვრობენ ბენგუელას მთიანეთში ანგოლაში, ტყიანი სანავა, რომელიც მდებარეობს 2000 მეტრზე 100 კილომეტრით არის მოშორებული სანაპირო ზოლს.
მათ შორის ქალაქი უამბო ანგოლის სამოქალაქო ომის წლებში იყო ორგანიზაცია უნიტას ბრძოლის ცენტრი, რომლის ხელმძღვანელი — ჟონას სავიმბი — იყო ოვიმბუნდუს ხალხის წარმომადგენელი.
არსებობს ისეთი შეთხვევები, რომ ოჯახის უფროსისთვის რომელიღაც წევრი უფრო „პრიორიტეტულია“, ხოლო ასეთი წევრი უფროსი შვილი იყო, რომელსაც მამის სიკვდილის შემდეგ გარკვეული მოვალეობები ეკისრებოდა ოჯახში.
ისინი იყოფიან 22 მთავარ-ოჯახად, რომლის ნახევარი იყო უფრო დიდი მთავარ-ოჯახების შენაკადი, მანამ სანამ პორტუგალიის ეფექტიანი ოკუპაცია არ განხორციელდა საუკუნეში.
ოვიმბუნდუ, რომელსაც ასევე უმბუნდუს სახელითაც შევხვდებით, არის დასახლება, რომელიც ცხოვრობს ანგოლის ერთ-ერთ ხშირ ტყიან პლატოს მიდამოებში.
უმბუნდუ არის ბანტუს უკიდურეს ჩრდილოეთში სალაპარაკო ენა, რომელსაც იყენებენ აფრიკაში, ის მიეკუთვნება ნიგერ-კონგოს დიდ ენობრივ ოჯახს.
ენამ ფართო გამოყენება ჰპოვა და ამ ენაზე ოვიმბუნდუს გარდა სხვა ეთნიკური ჯგუფებიც საუბრობენ (ძირითადად ახლო-მახლო, სანაპიროსთან, ბენგუელას რკინიგზის ხაზთან მცხოვრები ხალხი).
სოციალიზაცია ადამიანის პიროვნებად ჩამოალიბების, მოცემული საზოგადოებისთვის დამახასიათებელი ცოდნის, ღირებულებების და ნორმების შეთვისების პროცესია, რომელიც მნიშვნელოვანია ყველა კულტურისთვის.
გრძნეულობისთვის, ჯადოსნობისთვის ბრალდება იყო საკმაოდ გავრცელებული და ძლიერი სანქცია კონკრეტული პიროვნებების წინააღმდეგ, რომლის მიზეზიც იყო მხოლოდ და მხოლოდ პირადი ინტერესი.
ყველაზე დიდი ეთნოლინგვისტური კატეგორია, ოვიმბუნდუ, მდებარეობს ანგოლას ცენტრალურ აღმოსავლეთში, მბუნდუს სამხრეთით - დასახლებულ რეგიონებში.
ყოფილი ქმარი სიმამრისგან თამბაქოს შეკვრას და ღორს, ხოლო თვითონ ყოფილ ცოლს ზურგსუკან უდებდა ფოთლებს და პალმის ზეთს ურტყამდა ზურგზე და ეუბნებოდა ყველაფერი დამთავრდა.
იმის გამო, რომ ნიადაგი შედარებით მოსავლიანი იყო, არ ითვლებოდა სადავო საკითხად, ის მამაკაცების მემკვიდრეობით ხაზს ოლუსს ეკუთვნოდა, რომელიც მემკვიდრეობით მამიდან შვილზე ან ძმიდან ძმაზე გადაიოდა.
მემკვიდრეობითი საკითხებიც ძალიან მნიშვნელოვანი იყო მოსახლეობისთვის და მათ ქონების გადანაწილების ხერხები ჰქონდათ, მაგალითად: მოძრავი ქონება მემკვიდრეობით დედობრივი ხაზით დედის ძმიდან დისშვილებს გადაეცემოდა, ხოლო უძრავი ქონება მამის ხაზს გადაეცემოდა.