polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
1927 წელს ჰასანი ამთავრებს კაიროს უნივერსიტეტს (რომელიც შედარებით თანამედროვე სასწავლებელი იყო და ჰასანის მამა, რომელიც კონსერვატიულ წრეებს ეკუთვნოდა, ცოტა იმედგაცრუებული დარჩა ვაჟის არჩევანით) და ისმა'ილიას სკოლაში არაბული ენის მასწავლებლად იწყებს მუშაობას.
ისმა'ილია, რომელშიც სუეცის არხის ადმინისტრაცია იყო განთავსებული, ეგვიპტეში დასავლური კულტურის გავლენისა და ბრიტანული კოლონიალიზმის ყველაზე უფრო ცხად მაგალითს წარმოადგენდა.
ჰასანის აზრით, ვაფდის პარტია, რომელიც მართავდა ქვეყნის საშინაო პოლიტიკას, მოდერნიზაციის საფარქვეშ ისლამის როლს ქვეყანაში უკან სწევდა, რასაც მათი მკვეთრად სეკულარული ხასიათი მოწმობდა.
ამ პერიოდში ჰასანი უერთდება მუსლიმ ახალგაზრდათა საზოგადოებას, იწყებს ქადაგებას როგორც მეჩეთში, ასევე საწარმოებში და ყავახანებშიც კი, რომლებიც მაშინ საეჭვო რეპუტაციით სარგებლობდა და კონსერვატიული მუსლიმური სასულიერო წრეები იქ შესვლას ერიდებოდნენ.
1928 წლის მარტში ექვსი მიმდევარი – ჰაფიზ 'აბდულ-ჰალიმი, აჰმად ალ-ჰუსარი, ფუ'ად იბრაჰიმი, 'აბდურ-რაჰმან ჰასაბულ-ლაჰი, ისმა'ილ 'იზზი და ზაქი ალ-მაღრიბი მიდიან ჰასან ალ-ბანნასთან და უცხადებენ მას სრულ მხარდაჭერას ისლამის პოზიციის გაუმჯობესებისთვის ბრძოლაში.
მათვე მოისურვეს ამ ორგანიზაციისთვის სახელის მოფიქრება, მაგრამ ალ-ბანნამ უარი თქვა და განაცხადა: "ნუ ვიდარდებთ ფორმალობებსა და ცერემონიალურობებზე, არამედ რეალურ პრობლემებს მივხედოთ. ჩვენ ვართ ძმები, რომელბის იღვწიან ისლამისთვის. ანუ მუსლიმი ძმების საზოგადოება." მანვე ჩამოაყალიბა ათი ძირითადი პრინციპი, რომლის გარშემოც უნდა გაერთიანებულიყვნენ მუსლიმები და ებრძოლათ ისლამის პოზიციის გაუმჯობესებისთვის.
1948 წლის დეკემბერში მაჰმუდ ფაჰმი ან-ნუყრაში, ეგვიპტის პრემიერ-მინისტრი, კრძალავს მუსლიმი ძმების საზოგადოებას, იწყება რეპრესიები მისი წევრების წინააღმდეგ.
ჰასან ალ-ბანნამ დაგმო ეს მკვლელობა და გამოაცხადა, რომ ამგვარ საქციელს ისლამთან კავშირი არ აქვს, თუმცა მმართველ წრეებში ანტაგონიზმი მისი და მისი ორგანიზაციის მიმართ იზრდებოდა.
ეკონომიკური მდგომარეობის გაუარესების გამო ალ-ბანნას ოჯახი 20-იანი წლების დასაწყისში ტოვებს მაჰმუდიას და გადადის კაიროში, თუმცა მაინც ახერხებენ დააფინანსონ ჰასანისა და ჯამალის სწავლა უნივერსიტეტში.
შეიხი ჰასან აჰმად 'აბდურ–რაჰმან მუჰამმად ალ–ბანნა ას–სა'ათი (; დაბ. 17 ოქტომბერი, 1906. მაჰმუდია, ბუჰაირა – მოკლეს 1949 წლის 12 თებერვალს კაიროში.) — ეგვიპტელი მასწავლებელი და იმამი, მუსლიმი ძმების საზოგადოების დამაარსებელი და პირველი მურშიდი.
1885 წლიდან 1899 წლამდე ახალი ირლანდია იყო გერმანიის იმპერიის პროტექტორატის ნაწილი, ხოლო 1899 წლიდან 1914 წლამდე კოლონია გერმანიის ახალი გვინეის ნაწილი, რომელსაც ამ პერიოდში ერქვა «ახალი მეკლენბურგი».
გერმანიის ბატონობის დროიდან ახალ ირლანდიაში ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროს გასწვრივ არსებობს გზა სიგრძით 250 კმ, რომელიც აერთებს დასახლებულ პუნქტებს სამო, ნამატანაი, კანამი, მალომი, ლოგია და მანგაი ადმინისტრაციულ ცენტრ კავიენგთან.
1870-იან წლებში ახალი ირლანდია გახდა ვაჭრების ინტერესის სფერო, რომლებსაც მიჰყავდათ კუნძულის მკვიდრი მოსახლეობა ავსტრალიაში და სამოაში შაქრის ლერწმის პლანტაციებში სამუშაოდ.
1990 წელს ბუგენვილის რევოლუციურმა არმიამ, შეიარაღებული წინააღმდეგობის ადგილობრივი ლიდერის ფრენსის ონას მეთაურობით შეძლო კუნძულიდან უკან დაეხევებინა პაპუა-ახალი გვინეის შეიარაღებული ძალები, რის შემდეგაც გამოაცხადა ბუგენვილის დროებითი მთავრობის შექმნა.
პაპუა-ახალი გვინეის მთავრობამ მყისიერად დაიწყო კუნძულის ეკონომიკური ბლოკადის განხორციელება და გაგზავნა ჯარი აჯანყების ჩასაქრობად, რამაც გამოიწვია გაჭიანურებული შეიარაღებული კონფლიქტი, რომლის აქტიური ფაზა გრძელდებოდა 1998 წლამდე, როდესაც კუნძულის დიდი ნაწილი გადავიდა მთავრობის კონტროლ ქვეშ.
აჯანყების დაწყებიდან 11 წლის შემდეგ, 2001 წელს, პაპუა-ახალი გვინეის მთავრობამ მიაღწია ყოვლისმომცველ სამშვიდობო შეთანხმებას ბუგენვილის აჯანყებულთა მთავრობასთან, ხელი მოაწერა სამშვიდობო შეთანხმებას ბუგენვილის შესახებ, რომლის თანახმადაც ბუგენვილი ხდებოდა პაპუა-ახალი გვინეის პროვინცია, მხოლოდ ახალი კონსტიტუციის ჩარჩოებში ბუგენვილზე ავტონომიური მთავრობის შექმნით და ბუგენვილის მომავალი პოლიტიკური სტატუსის შესახებ რეფერენდუმის გამართვის პირობით 10-დან 15-წლამდე ვადით.
2005 წელს გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის მეთვალყურეობით პაპუა-ახალი გვინეის მთავრობამ დაამტკიცა ბუგენვილის კონსტიტუცია, რაც გახდა ბუგენვილის აღიარებული ავტონომიური მთავრობის შექმნის საფუძველი.
საკუთარი ლეგიტიმურობის დასამტკიცებლად 1998 წლის დასაწყისში ჩატარდა არჩევნები, მაგრამ პაპუა-ახალი გვინეის მთავრობა, მიუხედავად მეკამუის მთავრობის მშვიდობიანი განწყობილებისა, მას არ სცნობს.
2005 წლის 24 ივლისს აჯანყებულების ლიდერი ფრენსის ონა, რომელმაც იმ დროს საკუთარი თავი მეფედ გამოაცხადა, გარდაიცვალა ხანმოკლე ავადმყოფობის შემდეგ.
მისმა მემკვიდრეებმა უარი განაცხადეს კონფლიქტის მშვიდობიანი გზით გადაჭრაზე და რადიკალურმა სეპარატისტულმა მოძრაობამ გააგრძელა თავისი მოღვაწეობა.
1975 წლის 1 სექტემბერს ჩრდილოეთ სოლომონის კუნძულების რესპუბლიკამ ცალმხრივად გამოაცხადა საკუთარი თავი დამოუკიდებლად ავსტრალიის მართვის ქვეშ არსებული პაპუა-ახალი გვინეის ტერიტორიისგან, რომელიც 16 სექტემბერს თვითონ უნდა გამხდარიყო დამოუკიდებელი სახელმწიფო.
კუნძულს სახელი დაერქვა ფრანგი მოგზაურის, პირველი ფრანგული დედამიწის გარშემო შემოვლის ექსპედიციის ხელმძღვანელის ლუი ანტუან დე ბუგენვილის პატივსაცემად.
ტურინის მეოთხე დინასტიის ფარაონების სამეფო სიაში არის 3 სვეტი, თუმცა ის ნაწილობრივ დაზიანდა, ხეფრენისა და შეპსესკაფის შემდეგ ტექსტი არ იკითხება.
ამჟამად ეგვიპტოლოგების უმრავლესობა მე-13 ხაზზე კითულობს ბიხერისს, ხოლო მე-16 ხაზზე თამფთისს, რომელიც სავარაუდოდ 2 წლის განმავლობაში მართავდა ქვეყანას.
ეგვიპტოლოგი პატრიკ ო’მარა წერს რომ არც ერთი სამეფო საფლავი არ არის საჰარაში ნაპოვნი, რომელიც გვიჩვენებდა მეფის სახელს, არც ნახსენებია მეოთხე დინასტია გარდა ზემო ეგვიპტისა, არც წინაპრებისგან არ არის ცნობილი სახელები.
არსებობს ეგვიპტის აღმავლობის დროის სხვადასხვა წარწერებიც, რომელშიც ჩამოთვლილია ფარაონების სახელები: პრინცი შეჰემკარა, ხეფრენე, მენკაურა, უსერკაფი და საჰურა.
ზღვის დონიდან უმაღლესი წერტილებია — მთა პუკე 524 მეტრი (მისი სხვა სახელებია — სინგავი და სხაუტენის მთა. ზოგჯერ შეცდომით მიუთითებენ მის სიმაღლეს — 765 მეტრი).
კუნძულ ფუტუნას უკიდურესი წერტილებია: ჩრდილოეთი — ფატუას კონცხი; აღმოსავლეთი — ველეს კონცხი; სამხრეთი — ნაპირი ველეს აეროდრომთან; დასავლეთი — ნაპირი სოფელ ტოლოკესთან.
კუნძულ ფუტუნას ზოგჯერ ეძახიან აღმოსავლეთ ფუტუნას, იმისთვის რომ ის არ აერიოთ ახალი ჰებრიდების კუნძულების ფუტუნას კუნძულში, რომელსაც დასავლეთ ფუტუნას კუნძული ჰქვია და ეკუთვნის ვანუატუს.
სეტყვის საწინააღმდეგო რაკეტა წარმოადგენს 60 მმ-იან უმართავ რეაქტიულ რაკეტას, რომელიც შეიცავს 50-70 გრამ ვერცხლის იოდიდის შემცველ რეაგენტს.
რეაგენტი რაკეტის მუშაობის პროცეში იფანტება 2,5-4,5 კმ სიმაღლიდან 30-35 წამის განმავლობაში, რითაც სეტყვასაშიში ატმოსფერულ ნალექზე ზემოქმედებს და ახდენს სეტყვის მარცვლების კრისტალიზაციის ცენტრების რაოდენობაში მნიშვნელოვნად ზრდას, რაც თავის მხრივ არსებული ნალექის მასის გადანაწილებას ახდენს უფრო დიდი რაოდენობის მარცვლებზე.
ცენტრალური მეტეოროლოგიური რადიოლოკატორი წარმოადგენს ადრეული აღმოჩენის დოპლერულ სარადარო სადგურს, მისი საშუალებით ხდება სეტყვის ღრუბლის ადრეულ ეტაპზე აღმოჩენა, მიღებული ინფორმაცია გადაცემა ცეცხლის მართვის ცენტრს, იქიდან კი ბრძანება გადაეცემა შესაბამის კვადრატში მდგარ ავტონომიური საცეცხლე სარაკეტო დანადგარს, საიდანაც საჭირო მიმართულებით ხდება გარკვეული რაოდენობის რაკეტების გაშვება.
სისტემა მთლიანად სამოქალაქო დანიშნულების პროდუქციას განეკუთვნება, მისი დანიშნულებააა თავდაპირველ ეტაპზე კახეთის რეგიონში არსებული სასოფლო-სამეურნეო სავარგულების დაცვა სეტყვისგან.
ეს ხელნაწერებია: , რომლის დიდი ნაწილიც დაცულია უფსალის უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკაში, -დან -ს ჩათვლით , , 5750 , და , ერთი მმ სისქის მეტალის ფირფიტები, რომლებზეც დატანილია მუხლები იოანეს სახარებიდან.
ულფილას ბიბლია, აგრეთვე ცნობილი გუთური ბიბლიის სახელწოდებით — გუთი ეპისკოპოსი ულფილას მიერ საუკუნეში გუთურ ენაზე შესრულებული თარგმანი ბიბლიისა, უპირველესად კი ახალი აღთქმისა.
თუ არ ჩავთვლით რუნებით შესრულებულ ფრაგმენტულ წარწერებს, ულფილას ბიბლია გერმანიკული ენების პირველი წერილობითი ძეგლია, შესაბამისად მას განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება ენის ისტორიის კვლევაში.
ეს სიტყვა შედგება ორი ნაწილისგან: ფუძე „ქართველ-ი“, რომელიც, კლასიკურ და ბიზანტიურ წყაროთა ცნობით, თავდაპირველად მხოლოდ საქართველოს ცენტრალური რეგიონების ქართლისა და იბერიის სამეფოთა მცხოვრებლებზე ვრცელდებოდა.
მე-9 საუკუნისთვის, „ქართლის“ მნიშვნელობა გაიზარდა და გავრცელდა შუა საუკუნეების საქართველოს სხვა კუთხეებზეც რელიგიასთან, კულტურასა და ენასთან ერთად.
მეორე ნაწილია ქართული ცირკუმფიქსი სა--ო, სტანდარტული გეოგრაფიული კონსტრუქცია, რომელიც აღნიშნავს „ადგილს, სადაც მოსახლობს“, სადაც ეთნონიმია.
ოცნება ერთიანი საქართველო შესახებ შენარჩუნდა მე-15 საუკუნის პოლიტიკური კატასტროფის შემდეგაც კი, როდესაც საქართველო დაიშალა სამ ცალკეულ სამეფოდ: ქართლის, კახეთისა და იმერეთის, და ხუთ სამთავროდ: სამცხე-საათაბაგოს, სამეგრელოს, გურიის, სვანეთისა და აფხაზეთის სამთავრო.
მომდევნო 200 წლის განმავლობაში ეს ტერმინი განიცდიდა ცვლილებებს, ვიდრე 1008 წელს არ გახდა ბაგრატ -ის პოლიტიკურ გაერთიანებაში შემავალ ტერიტორიებზე მცხოვრები ხალხის სამშობლოს თვითდასახელება.
საქართველოს სახელწოდება დასავლურ ქვეყნებში დამკვიდრდა, როგორც „გეორგია“, ხოლო უმეტესად სლავურ საზოგადოებებში რუსული გავლენით დამკვიდრდა სახელით „გრუზია“ .
მკრთალი ლურჯი წერტილი ფართო კუთხიანი ფოტოს სახით იქნა წარმოდგენილი, რომელიც შეიცავდა მზესა და კოსმოსის იმ რეგიონს, სადაც დედამიწა და ვენერა ერთ დროს იყო.
მზის სისტემის კიდეებში მყოფი „ვოიაჯერიდან“ მზე მცირე ზომის ჩანს ცაზე, მაგრამ ის მაინც 8 მილიონჯერ კაშკაშაა, ვიდრე დედამიწის ღამის ცაზე ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავი სირიუსი.
მკრთალი ლურჯი წერტილის დეტალურმა ანალიზმა აჩვენა, რომ „ვოიაჯერ 1-მა“ ასევე მთვარეც აღმოაჩინა, თუმცა, ის იმდენად მკრთალია, რომ სპეციალური დამუშავების გარეშე შეუძლებელია დანახვა.
მან აღნიშნა, რომ ეს სურათი ძირითადად სამეცნიერო არ იქნებოდა, რადგან დედამიწა „ვოიაჯერის“ კამერაში ძალიან პატარა გამოჩნდებოდა, მაგრამ ეს ფოტო იქნებოდა ძალიან გამოყენებადი კოსმოსში ჩვენი ადგილის პერსპექტივაზე.
მიუხედავად იმისა, რომ ნასას „ვოიაჯერის“ პროგრამიდან ბევრი მხარდაჭერი გამოჩნდა, უმეტესობა ფიქრობდა, რომ მზესთან ახლოს მყოფი დედამიწის ფოტოს გადაღება ზონდის ვიდეო სისტემას დააზიანებდა.
ნასას რეაქტიული მოძრაობის ლაბორატორიამ ასევე გამოაქვეყნა შედგენილი სურათი, რომელიც შეიცავდა ფართო კუთხიანი ფოტოს ნაწილს, სადაც მზე და კოსმოსის ის რეგიონი შედიოდა, რომელშიც დედამიწა და ვენერა ერთ დროს იყო და ჩაემატა ორი ვიწრო კუთხიანი ფოტო.
მკრთალი ლურჯი წერტილი „ვოიაჯერ 1-ის“ კოსმოსური ხომალდით იქნა გადაღებული, როდესაც მან მზის სისტემის კიდეებს მიაღწია გაშვებიდან 12 წლის შემდეგ და 64 000 კმ/სთ სიჩქარით მოძრაობდა რეკორდულ მანძილზე — 6 მილიარდი კილომეტრიდან.
ნასას გადამღებმა ჯგუფმა პირველად მზის სისტემის გარე პლანეტები გადაიღეს, რადგან ფიქრობდნენ, რომ მზის ახლოს კამერის მიმართვა დააბრმავებდა ზონდის კამერებს და მეტი სურათის გადაღებას ვეღარ შეძლებდნენ.
1990 წლის 14 თებერვალსა და ამავე წლის 6 ივნისს შორის „ვოიაჯერ 1-მა“ 60 კადრი გადმოგზავნა დედამიწაზე, რომლებიც გადაღების შემდეგ ზონდზე არსებულ ჩამწერზე იქნა შენახული.
მკრთალი ლურჯი წერტილი — პლანეტა დედამიწის ფოტოსურათი, რომელიც 1990 წელს „ვოიაჯერ 1-ის“ კოსმოსურმა ზონდმა რეკორდული მანძილიდან — 6 მილიარდი კოლომეტრიდან გადაიღო, როგორც მზის სისტემის ოჯახური პორტრეტების სერიები.
ვოიაჯერ-1-მა“, რომელსაც თავისი მთავარი მისია დასრულებული ჰქონდა და მზის სისტემას ტოვებდა, ნასას ბრძანებით კამერა მოაბრუნა და დედამიწას გადაუღო სურათი.
ზონდი ამჟამად გახანგრძლივებულ მისიაში იმყოფება, რომლის დავალებაა მზის სისტემის საზღვრების ადგილმდებარეობის განსაზღვრა და შესწავლა, კოიპერის სარტყლის, ჰელიოსფეროსა და ვარსკვლავთშორისი სივრცის ჩათვლით.
კოსმოსური ზონდი „ვოიაჯერ 1“ 722 კილოგრამიანი ამერიკული რობოტული მოწყობილობაა, რომელიც ნასამ 1977 წლის 5 სექტემბერს გაუშვა გარე მზის სისტემის შესასწავლად და ბოლოს ვარსკვლავთშორისი სივრცე შეესწავლა.
შემდგომში, ფოტოსურათის სათაური კარლ სეიგანმა 1994 წელს თავისი წიგნის მთავარ სათაურად გამოიყენა — „მკრთალი ლურჯი წერტილი: ადამიანის მომავლის ხედვა კოსმოსში“.
საიდუმლო მასალები“ (, აგრეთვე ცნობილი როგორც „საიდუმლო მასალები: შეებრძოლე მომავალს“, ) — 1998 წლის ამერიკული სამეცნიერო ფანტასტიკისა და თრილერის ჟანრის ფილმი, რომლის სცენარის ავტორები არიან კრის კარტერი და ფრენკ სპოტნიცი, ხოლო რეჟისორი - რობ ბოუმენი.
სერიალში ძირითადად მოთხრობილია გამოგონილი გაუხსნელი საქმეების შესახებ, რომლებსაც იძიებენ გამოძიების ფედერალური ბიუროს აგენტები, ფოქს მალდერი და დანა სკალი .
კრის კარტერმა სრულმეტრაჟიანი ფილმის შექმნა გადაწყვიტა სერიალის მითოლოგიის უფრო ვრცელი მასშტაბებით ჩვენების და აგრეთვე მათი მოზიდვის მიზნით, ვინც სერიალს მანამდე არ უყურებდა.
მიუხედავად იმისა, რომ ბევრს მოეწონა ფილმის სტილი და ეფექტები, იყვნენ ისეთებიც, რომლებმაც სიუჟეტი ვერ გაიგეს და მათთვის ფილმი უფრო მეტად სერიალის ვრცელი ეპიზოდივით იყო.
ისტორიის მიხედვით რეგიონი ხშირად ხდებოდა დავის საგანი, რეგიონის ნაწილებს სხვადასხვა დროს მართავდა ვენეციის რესპუბლიკა, ავსტრია-უნგრეთის იმპერია, იტალია, იუგოსლავია და სხვა.
პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ იტალიის სამეფომ ლონდონის ხელშეკრულების, მოგვიანებით კი რაპალოს ხელშეკრულების თანახმად ავსტრიული სანაპიროს ანექსია მოახდინა.
დიდი ჯგუფები 20 კილომეტრზე მეტზეა გადაჭიმული ხშირად ბნელი, გაბნეული გარე კიდეებით, რეგულარული სტრიაციებითა და მსუბუქი მატერიის ცენტრალური ჯგუფით.
რადგანაც ევროპა იუპიტერთან გრავიტაციულად ჩაჭერილია და, აქედან გამომდინარე, ყოველთვის იმავე მიახლოებით მიმართულებას ინარჩუნებს იუპიტერისაკენ, წნევის ფორმამ უნდა წარმოქმნას განსაკუთრებული და წინასწარმეტყველებადი მოხატულობა.
თუმცა, ევროპის მხოლოდ ახალგაზრდა ბზარები შეესაბამება ნაწინასწარმეტყველებ მოდელს: როგორც ჩანს, სხვა ბზარები, რომლებიც ბევრად ხნიერია, წარმოიქმნა ძალიან განსხვავებული მიმართულებით.
ამის ახსნა შესაძლებელია, თუ ევროპის ზედაპირი ოდნავ სწრაფად ბრუნავს, ვიდრე მისი შიდა ნაწილები - ეფექტი, რომელიც შესაძლოა მოხდეს იმიტომ, რომ ქვეზედაპირული ოკეანე მექანიკურად აშორებს ევროპის ზედაპირს მისი კლდოვანი მანტიიდან.
გალილეოდან“ და „ვოიაჯერიდან“ მიღებული ფოტოების შედარება უზრუნველყოფს ზედა ლიმიტს ამ ჰიპოთეტურ სრიალს (ანუ ის, რომ ევროპის ზედაპირი უფრო სწრაფად მოძრაობს, ვიდრე შიგნითა ნაწილები).
ვოიაჯერიდან“ და „გალილეოდან“ მიღებული სურათებით მეცნიერებმა იპოვეს ევროპის ზედაპირზე სუბდუქციის არსებობის მტკიცებულება, რაც იმაზე მეტყველებს, რომ როგორც ბზარებია შუაოკეანური ქედების ანალოგი, ასევე ყინულოვანი ქერქის ფილები, რომლებიც დედამიწაზე არსებულ ფილების ტექტონიკას ემსგავსება, გადამუშავდება გამდნარ ინტერიერში.
როდესაც მეცნიერები შეისწავლიდნენ უნიკალურ ნაპრალებს, რომელიც ევროპის ყინულოვან სახეს „ხაზავს“, აღმოაჩინეს მტკიცებულებები, რომლის მიხედვითაც იუპიტერის ეს მთვარე გარკვეული დროის მანძილზე დახრილ ღერძზე ბრუნავდა.
ევროპის გადამკვეთი ნაპრალების უზარმაზარი ქსელი ნიშანია იმ ზეგავლენისა, რომელიც თანამგზავრის გლობალურ ოკეანეში არსებულმა ძლიერმა მიქცევა-მოქცევებმა გამოიწვია.
ევროპის დახრილობას შეუძლია გავლენა იქონიოს იმ გამოთვლებზე, თუ მთვარის ისტორიის რა ნაწილია ჩაწერილი მის გაყინულ გარსში, რა რაოდენობის სითბო გამოიყოფა მიქცევა-მოქცევებით მის ოკეანეში და, მეტიც, რამდენ ხანს იყო ოკეანე თხევად მდგომარეობაში.
მიზეზი არის ის, რომ ბრუნვის პოლუსის მიმართულება შეიძლება შეიცვალოს რამდენიმე დღეში რამდენიმე გრადუსით, რის გამოც ერთ პრეცესიულ პერიოდს რამდენიმე თვეში ამთავრებს.
მიჩნეულია, რომ მიქცევა-მოქცევის ძალები ევროპის ოკეანეს თხევად მდგომარეობას უნარჩუნებს და დახრილმა ბრუნვამ შესაძლოა ამავე ძალებით ბევრად მეტი სითბო წარმოქმნას.
მეცნიერების თანხმდებიან იმაზე, რომ ევროპის ზედაპირის ქვეშ თხევადი წყლის ფენა არსებობს და რომ გრავიტაციული დეფორმაციების შედეგად წარმოქმნილი სითბო ქვეზედაპირულ ოკეანეს თხევად მდგომარეობაში ტოვებს.
ქვეზედაპირული ოკეანის პირველი ნიშნები მოდის გრავიტაციული გათბობის თეორიული განსჯებისგან (ევროპის ოდნავ ექსცენტრიული ორბიტისა და სხვა გალილეისეულ მთვარეებთან ორბიტალური რეზონანსის შედეგი).
ყველაზე დრამატული მაგალითი არის „ქაოსური ადგილი“ — ჩვეულებრივი მახასიათებელი ევროპის ზედაპირზე, რომელიც, ზოგის ინტერპრეტაციით, არის რეგიონი, სადაც ქვეზედაპირული ოკეანე გამდნარია ყინულოვან ქერქში.
ევროპის კლიპერი — 2013 წლის ივლისში ევროპის მისიის განახლებული მოდელი, რომელიც მას ჩაუფრენდა, ევროპის კლიპერი ნასას რეაქტიული მოძრაობის ლაბორატორიამ და გამოყენებითი ფიზიკის ლაბორატორიამ წარმოადგინა.
ევროპის კლიპერის მიზანია, გამოიკვლიოს ევროპა, რათა დაადგინოს მისი სიცოცხლისუნარიანობა და უზრუნველყოს მომავალი ზონდის დაჯდომის ადგილზე ინფორმაცია.
ევროპის კლიპერი ევროპის ორბიტაზე არ იფრენს, არამედ ის იუპიტერის ორბიტაზე იმოძრავებს და შეასრულებს 45 დაბალ სიმაღლეზე მიახლოებას ევროპაზე მთელი მისიის მანძილზე.
ზონდზე დამონტაჟებული იქნება ყინულში შეღწევადი რადარი, მოკლე ტალღების ინფრაწითელი სპექტრომეტრი, ტოპოგრაფიული კამერა და იონური და ნეიტრალური მასის სპექტრომეტრი.
ევროპის ლენდერი — ის დაადგენს მთვარის სიცოცხლისუნარიანობას და შეაფასებს მის ასტრობიოლოგიურ პოტენციალს ევროპის ყინულოვან გარსში ან მის ქვემოთ წყლის არსებობითა და მისი შესწავლით.
მზის სისტემაში ევროპა ერთ-ერთი ყველაზე გლუვი ობიექტია, რადგან მას არ აქვს დიდი მასშტაბის მახასიათებლები, როგორებიცაა მთები ან კრატერები, თუმცა, პატარა მასშტაბებზე თეორიზირებულია, რომ ევროპა დაფარულია 10 მეტრიანი ყინულოვანი წვეროებით, რომელსაც „პენიტენტები“ ეწოდება.
ეს მიუთითებს მის ახალგაზრდა და აქტიურ ზედაპირზე: კომეტების ბომბარდირების სიხშირის გამოთვლებზე დაფუძნებით, რომელსაც ალბათ ევროპა კვალვაც აგრძელებს, ზედაპირი სულ რაღაც 20-დან 180 მილიონამდე წლისაა.
გალილეოს“ ორბიტერმა აღმოაჩინა, რომ ევროპას სუსტი მაგნიტური მომენტი აქვს, რომელიც გამოწვეულია იუპიტერისეული მაგნიტური ველის ცვალებადი ნაწილების მიერ.
მაგნიტურ ეკვატორზე ამ ველის სიძლიერე , რომელიც ამ მაგნიტური მომენტით წარმოიქმნება, განიმედეს ველის სიძლიერის 1/6-ია, ხოლო კალისტოსას 6-ჯერ აღემატება.
სპექტროგრაფული მტკიცებულების თანახმად, ბნელი, მოწითალო ზოლები და ევროპის ზედაპირზე არსებული მახასიათებლები შესაძლოა იმ მარილებით იყოს მდიდარი, როგორიცაა მაგნიუმის სულფატი, რომელიც აორთქლებადმა წყალმა შეინახა.
მზის ულტრაიისფერი გამოსხივება და დამუხტული ნაწილაკები იუპიტერის მაგნეტოსფეროდან ეჯახება ევროპის ყინულოვან ზედაპირს და წყალს აცალკევებს ჟანგბადად და წყალბადად .
ზედაპირზე დაბრუნების შემდეგ ის კი არ ეწებება წყლის ან წყალბადის პეროქსიდის მოლეკულის მსგავსად, არამედ იფრქვევა ზედაპირიდან და იწყებს სხვა ბალისტიკურ რკალს.
ზედაპირის ასეთმა აშკარა ახალგაზრდობამ და სიგლუვემ წარმოშვა ჰიპოთეზა, რომ მის ქვეშ არსებობს ოკეანე, სადაც შესაძლებელია არამიწიერი სიცოცხლე არსებობდეს.
ამ ჰიპოთეზის თანახმად, იუპიტერის გრავიტაციის მიერ ევროპის გაწელვის შედეგად მიღებული სითბო ხელს უწყობს ოკეანეს, რომ იყოს თხევადი და წარმართავს ისეთივე გეოლოგიურ აქტივობებს, როგორიცაა დედამიწაზე ფილების ტექტონიკა.
2014 წლის 8 სექტემბერს ნასამ განაცხადა, რომ მათ იპოვეს მტკიცებულება, რომლითაც ადრე გაკეთებული განცხადება ევროპის სქელი ყინულის გარსის ქვეშ ფილების ტექტონიკის შესახებ დაამტკიცეს — ასეთი გეოლოგიური აქტივობის პირველი ნიშანი დედამიწის გარდა სხვა პლანეტაზე .
მისი ექსცენტრისიტეტი არის მხოლოდ 0,009, ამიტომ მისი ორბიტა თითქმის წრიულია და ორბიტალური დახრილობა იუპიტერის ეკვატორულ სიბრტყესთან მცირეა — 0,470.
მისი მეგობარი გალილეისეული მთვარეების მსგავსად, იუპიტერს ევროპაც გრავიტაციულად ჰყავს ჩაჭერილი და ერთი ნახევარსფერო მუდმივად იუპიტერისკენაა მიბრუნებული.
ერთ-ერთი კვლევის თანახმად, შესაძლოა გრავიტაციული ჩაჭერა სრული არ იყოს, ამიტომ წარმოიშვა არასინქრონული ბრუნვა: ევროპის ბრუნვის სისწრაფე ორბიტაზე მოძრაობის სისწრაფეზე მეტია, ყოველ შემთხვევაში შორეულ წარსულში ასე იყო.
ეს გვაფიქრებინებს, რომ შინაგანი მასა ასიმეტრიულადაა გადანაწილებული და რომ თხევადი ზედაპირის ფენა აცალკევებს ყინულოვან ქერქს კლდოვანი ინტერიერისგან.
ევროპის ორბიტის ოდნავი ექსცენტრისიტეტი, რომელსაც სხვა გალილეისეული მთვარეების გრავიტაციული შეშფოთებები უნარჩუნებს, იწვევს მისი ქვეიუპიტერისეული წერტილის რხევას დაახლოებით შუა პოზიციაზე.
როცა ევროპა იუპიტერს შორდება, იუპიტერის გრავიტაციული მიზიდულობა მცირდება, ამის შედეგად კი ევროპა უფრო სფერული ფორმის ხდება და მის ოკეანეში მიქცევა-მოქცევები წარმოიქმნება.
აქედან გამომდინარე, გრავიტაციული მიზიდულობით გაწელვა ევროპის შიდა ნაწილებს ზელს და მას სითბოს წყაროს აძლევს, რაც იმის შესაძლებლობას იძლევა, რომ მისი ოკეანე თხევადი დარჩეს.
თუმცა, პლანეტების მეცნიერთა უმეტესობამ დაასკვნა, რომ ეს მოდელი მოიცავს მხოლოდ ევროპის ქერის ყველაზე ზემოთ მდებარე იმ ფენებს, რომლებიც ელასტიურია, როდესაც მასზე იუპიტერის გრავიტაცია ახდენს გავლენას.
თუ ევროპის ყინულის გარსი მართლაც რამდენიმე კილომეტრის სისქისაა, მაშინ ეს „თხელი ყინულის“ მოდელი იმას ნიშნავს, რომ ზედაპირთან თხევადი ინტერიერის რეგულარული ურთიერთქმედება შესაძლოა მოხდეს ღია ქედებში, რომელიც იწვევს ქაოტური ადგილების ფორმირებას.
2008 წლის ბოლოსკენ მეცნიერებმა ივარაუდეს, რომ შესაძლოა იუპიტერი ევროპის ოკეანეებს სითბოს უნარჩუნებს მასზე უზარმაზარი პლანეტური მიქცევა-მოქცევის წარმოქმნით მისი მცირე, მაგრამ არანულოვანი დახრილობის გამო.
როსბის ტალღებს, რომლებიც საკმაოდ ნელა გადაადგილდება - დაახლოებით რამდენიმე კილომეტრი დღეში, მაგრამ მნიშვნელოვანი კინეტიკური ენერგიის წარმოქმნა ძალუძს.
ამჟამინდელ ღერძულ დახრილობაზე, რომელიც 0,1 გრადუსია, როსბის ტალღებიდან რეზონანს შეუძლია დაიტიოს 7,31017 ჯოული კინეტიკური ენერგია, რომელიც 2000-ჯერ მეტია, ვიდრე დომიმანტური მიქცევა-მოქცევის ძალებით გამოწვეული დინებისა.
ორბიტაზე მოძრავი ზონდი „ოკეანის“ მეცნიერებაზე იქნება კონცენტრირებული, ხოლო ის ზონდი, რომელიც ჩაუფრენს ევროპას, ძირითადად ქიმიასა და ენერგეტიკულ მეცნიერებას შეისწვლის.
2014 წლის 13 იანვარს „სახლის საკუთრების კომიტეტმა“ გამოაქვეყნა ორპარტიული ანგარიში, რომელიც მოიცავს 80 მილიონი აშშ დოლარის ფონდს, რათა გაგრძელდეს ევროპის მისიის მოდელების შესწავლა.
ამაზე და ევროპის მიქცევა-მოქცევების მიერ წარმოქმნილი სითბოს რაოდენობის გამოთვლებზე დაფუძნებით, ნაწინასწარმეტყველებია, რომ მყარი ყინულის გარე ქერქი დაახლოებით 10-30 კილომეტრი სისქისაა, წელვადი „თბილი ყინულის“ ფენის ჩათვლით, რომელიც შესაძლებელია იმას ნიშნავდეს, რომ ზედაპირის ქვეშ არსებული თხევადი ოკეანე 100 კილომეტრის სიღრმეზე იყოს.
იოს აღმოჩენის შესახებ პირველი განცხადება გალილეო გალილეიმ 1610 წლის 7 იანვარს გააკეთა, რომელსაც რეფრაქტული ტელესკოპით პადუას უნივერსიტეტში აკვირდებოდა.
თუმცა ამ დაკვირვებებისას გალილეომ ვერ შეძლო იოსა და ევროპის განცალკევება თავისი ტელესკოპის სისუსტის გამო, ამიტომ ეს ორი სინათლის ერთ წერტილად იქნა ჩაწერილი.
იო და ევროპა პირველად განცალკევებულად გალილეომ დააფიქსირა მომდევნო დღეს, 1610 წლის 8 იანვარს (საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის მიხედვით, ევროპის აღმოჩენის ოფიციალური თარიღი), იუპიტერის სისტემის შესწავლისას.
1892 წელს, როდესაც აღმოაჩინეს ამალთეა, რომლის ორბიტა უფრო ახლოსაა იუპიტერთან, ვიდრე გალილეისეული მთვარეების, ევროპამ მესამე ადგილზე გადაინაცვლა.
ვოიაჯერის“ ზონდებმა კიდევ სამი შიდა მთვარე აღმოაჩინა 1979 წელს, ამიტომ ამჟამად ევროპა იუპიტერის მეექვსე თანამგზავრადაა მიჩნეული, თუმცა, მას ზოგჯერ იუპიტერი ეწოდება მაინც.
ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპის „გოდარდის მაღალი გარჩევადობის სპექტროგრაფით“ დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ ევროპას თხელი ატმოსფერო აქვს, რომელიც უმეტესად მოლეკულური ჟანგბადისაგან შედგება.
1997 წელს „გალილეოს“ ზონდმა დაადასტურა გათხელებული იონოსფეროს არსებობა ევროპის გარშემო, რომელიც მზის რადიაციამ და იუპიტერის მაგნეტოსფეროდან წამოსულმა დამუხტულმა ნაწილაკებმა წარმოქმნა.
ერთი ჰიპოთეზის თანახმად, ეს ჭორფლები წარმოიქმნა თბილი ყინულის დიაპირებით, რომელიც ამოვიდა გარე ქერქში არსებული შედარებით ცივი ყინულის გავლით, როგორც მაგმის კამერები დედამიწის ქერქში.
გლუვი, მუქი ლაქები შესაძლებელია წარმოქმნილიყო გამლღვალი წყლის საშუალებით, რომელიც გამოთავისუფლდა, როდესაც თბილმა ყინულმა ზედაპირი დაამსხვრია.
უხეში, შერეული ჭორფლები შემდეგ წარმოიქმნა ქერქის მრავალი პატარა ფრაგმენტისაგან, რომლებიც ჩაშენებული იყო გორაკისებრ ბნელ მატერიაში და აისბერგების მსგავსად ჩნდებოდა გაყინულ ზღვაში.
მიჩნეულია, რომ ევროპას აქვს წყლის გარე ფენა, რომელიც 100 კილომეტრის სისქისაა: ზოგი ყინულის სახითაა ზედა ქერქში, ზოგი კი თხევადი ოკეანის სახით ამ ყინულის ქვეშ.
გალილეოს თანამგზავრიდან მაგნიტურ ველზე მიღებულმა ახალმა მონაცემებმა აჩვენა, რომ ევროპას ინდუქცირებული მაგნიტური ველი აქვს იუპიტერთან ურთიერთქმედებით, რომელიც ქვეზედაპირული გამტარი ფენის არსებობაზე მეტყველებს.
მოლეკულური წყალბადი, რომელიც ევროპის გრავიტაციას თავს აღწევს ატომურ და მოლეკულურ ჟანგბადთან ერთად, წარმოქმნის გაზის ტორუსს ევროპის ორბიტის მიდამოებში.
ეს „ნეიტრალური ღრუბელი“ ორივემ, კასინიმ და გალილეომ შენიშნა და მას აქვს იმაზე მეტი შიგთავს , ვიდრე იუპიტერის შიდა მთვარე იოს ნეიტრალურ ღრუბელს.
მოდელები წინასწარმეტყველებს, რომ ევროპის ტორუსში თითქმის ყოველი ატომი თუ მოლეკულა საბოლოოდ იონიზირდება, აქედან გამომდინარე, უზრუნველყოფს იუპიტერის მაგნეტოსფერული პლაზმის წყაროს.
2011 წლის ნოემბერში ტეხასის უნივერსიტეტის მკვლევრება ჟურნალ „-ში“ წარმოადგინეს მტკიცებულება იმისა, რომ მრავალი „ქაოსური ადგილის“ მახასიათებელი ევროპაზე თხევადი წყლის უკიდეგანო ტბების ზემოთ მდებარეობს.
ტბების არსებობის სრული დადასტურება მოითხოვს კოსმოსურ მისიებს, რომლის საშუალებითაც კოსმოსური ხომალდი გამოიკვლევს ყინულის ფენას ან ფიზიკურად, ან არაპირდაპირ, მაგალითად, რადარის გამოყენებით.
მართალია, არც ერთი კოსმოსური ხომალდი არ დამჯდარა ევროპის ზედაპირზე, მაგრამ მისმა დამაინტრიგებელმა მახასიათებლებმა რამდენიმე ამბიციური კვლევითი წინადადება წარმოშვა.
ევროპა — პლანეტა იუპიტერთან მეექვსე ყველაზე ახლოს მდებარე თანამგზავრი და ყველაზე პატარა 4 გალილეისეული მთვარიდან, მაგრამ ის სიდიდით მეექვსე თანამგზავრია მზის სისტემაში.
ევროპის პროგრესულად უკეთესი შესწავლა საუკუნეების მანძილზე დედამიწაზე არსებული ტელესკოპებით ხდებოდა, ხოლო შემდეგ კოსმოსური მისიებით, რომლებიც 1970-იან წლებში ხორციელდებოდა.