polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Երկար բանակցություններից հետո, որը ավարտին հասավ 1600 թվականի մարտին երկու կողմերը համաձայնության եկան, Ֆերդինանդ -ը վեց հարյուր կռոն օժիտ տվեց, այդպիսով Մարիա Մեդիչին բերեց իր ամուսնուն Ֆրանսիայի պատմության մեջ ամենամեծ օժիտը։
Հոկտեմբերին Ֆլորենցիայի Պիտտի ապարանքում տեղի ունեցավ պսակադրությունը, որին ներկա չէր փեսան, ըստ հավատարմագրի, երբ արքայադուստրը ժամանեց Ֆրանսիա, Լիոնում տեղի ունեցավ հարսանիքը։
1619 թվականին փետրվարին Մարիան փախավ Անգուլեմ, հաշտվեց որդու հետ, իսկ Լյուինի մահից հետո վերադարձավ Փարիզ, որտեղ նորից գլխավորեց պետական խորհուրդը։
Իր ազդեցությունն ամրապնդելու համար նա իր խորհրդատու Ռիշելյեին հնարավորություն տվեց դառնալ Ֆրանսիայի կարդինալ և առաջին նախարար, բայց շատ չանցած նրան սկսեց հեռու պահել պետական գործերից։
Ռիշելյեի պահանջով Բրյուսելից վտարվելով , Մեդիչին տեղափոխվեց Ամստերդամ, որտեղ նրան ընդունեցին մեծ հանդիսությամբ, իսկ հետո տեղափոխվեց Քյոլն, որտեղ մահացավ Ռուբենսի տանը՝ աղքատության և միայնության մեջ, 1642 թվականի հուլիսի 3-ին։
Երբ 1610 թվականին Հենրի 4-րդը բողոքականներին աջակցելու համար , զորքի հետ ցանկանում էր ուղևորվել Գերմանիա, իշխանության ձգտող Մարիա Մեդիչին (վերջինիս չէր գոհացնում թագուհի լինելը և ցանկանում էր կառավարել երկիրը ինքնուրույն) համոզում է Հենրի թագավորին Սեն-Դենիում իրեն թագադրել։
Լեոնորան մեծ ազդեցություն ուներ թագուհու վրա, ինչը շատերը վերագրում էին կախարդախարդանքին. նա իր ամուսնու հետ միասին մեծ թագուհու այդ վերաբերմունքի հաշվին մեծ կարողություն կուտակեցին։
Երբ Մարիան երկու տարեկան էր, դժբախտ պատահարի արդյունքում մահացավ նրա մայրը, իսկ հայրը ամուսնացավ իր երկարամյա սիրուհու՝ Բյանկա Կապելլոյի հետ՝ խորամանկ և իշխանավոր մի կին, ով տոսկանյան ամրոցում ստացել էր «կախարդուհի» մականունը։
1614 թվականին երիտասարդ թագավորին չափահաս հայտարարելուց հետո, Մարիան շարունակեց իր ձեռքում պահել իշխանությունը, մինչև Լյուդովիկոսը, Ալբերտ դե Լյուինի դրդումով, պատվիրեց սպանել Կոնչինիին , իսկ մորը հեռացրել Բլոիս, ինչը ի կատար է ածվեց։
Տոսկանայի Մեծ դուքս Ֆրանչեսկո -ի և նրա առաջին կնոջ՝ Յոհաննա Ավստրիացու դուստրն է, մայրական կողմից Իզաբելլա -ի ծոռի ծոռը և Հռոմի Սրբազան կայսրության կայսր՝ Կառլոս ազգականը։
1746 թվականին տաճարը համալրվեց արևելյան ճակատը երիզող երկու ոչ բարձր գոթիկ աշտարակով, որոնք զարմանալիորեն հաջողությամբ ներառվեցին առկա ճարտարապետական համալիրի մեջ։
Երեք անգամ մերժել է 65816 օդանավին 8400 մետր էշելոնից մինչև 9600 մետր բարձրանալու խնդրանքը՝ պատճառաբանելով մոտակայքում գտնվող 65132 օդանավի (արխանգելսկի Տու-134, հեռավորությունը կազմում էր 55 կմ, որը մոտ է թույլատրելի հեռավորության մինիմալին) հետ մոտենալու վտանգը, չնայած անվտանգ հեռավորությունը 65132 և 65816 օդանավերի միջև կարելի էր պահել երկրորդի ճանապարհային արագության նվազեցման հաշվին,
Դրա հետ մեկտեղ 65735 օդանավը տեղափոխեց 7200 մետր էշելոնից ավելի բարձր՝ 8400 մետրի վրա՝ չնայած անձնակազմը դա չէր խնդրել, ինչի հետևանքով առաջացավ խնդրահարույց իրավիճակ 65816 կողային համարի հետ, որը հետևում էր տվյալ էշելոնին,
Թույլատրեց, որ 8400 մետր էշելոնում հանդիպակաց ուղղությունում 65816 կողային համարին 40 վայրկյան ինտերվալով հետևի 65656 կողային համարը, դրա հետ մեկտեղ մոտեցման վտանգը հաջողվեց կանխել, քանի որ թռիչքուղուց աջ թեքված 65656 կողային համարը սկսեց անցնել ամպամածությունը,
Իր հերթին 86676 նավակողը , ով ավելի շուտ էր հրահանգ ստացել բարձրանալ 8400 մետր, լսելով նախադասության վերջը' «Դնեպրոձերժինսկում 8400 հատվողներ»' ընդունեց այն որպես հրամանի շարունակություն։
Այս կերպ, առանցքային արտահայտությունը Հասկացա,… 8400, ըստ փորձաքննության տվյալներով, կապված էր բելառուսական Տու-134-ի հետ, իսկ ուզբեկական Իլ-62 հետ այն ամբողջությամբ հնչում էր այսպես. «Հասկացա, 676-րդ, 8400»։
Սմուսկու սխալը կայանում էր նրանում, որ, ստանալով անհասկանալի պատասխան, առանց կանչի հրահանգի' նա չհստակեցրեց 735-րդ նավակողի անձնակազմից, արդյո՞ք վերջինս հասկացել է հրամանը։
Սակայն Ժուկովսկին, ով թռիչքի ժամանակ գծագրության վրա սխալ էր նշել 65816 նավակողի վերահսկիչ կետերը, ինչպես նաև ունենալով սխալ տեղեկություններ 65735 օդանավի գտնվելու վայրի մասին' թյուր դատողություններ արեց, որ չկա երկու օդանավերի մոտեցման վտանգ, մանավանդ որ իր հաշվարկով 65816 օդանավը պետք է անցած լիներ հատվող հատվածը։
Բայց այդ ժամանակ դիսպետչեր Սումսկին, ով Ժուկովսկու խորհրդատուն էր' լսելով Ժուկովսկու բանակցությունները օդանավերի անձնակազմերի հետ և էկրանի վրա տեսնելով մոտեցող նշանները, գիտակցեց իրադրության աղետավորությունը և փորձեց ուղղել այն։
15 Հարավ-Արևմտյան սեկտորի դիսպետչերի հետ կապ հաստատեց իր տարածք մուտք գործած 65816 կողային համարով օդանավը և զեկուցեց, որ նա գտնվում է 8400 մետր բարձրության վրա և նախատեսում է ժամը 13:
43 65816 օդանավը կրկնակի կապ հաստատեց Խարկովյան կենտրոնի հետ և կրկնակի թույլտվություն խնդրեց բարձրանալ 9600 մետր, սակայն Ժուկովսկին մերժեց խնդրանքը, քանի որ այդ ժամանակ Կրասնոգրադի վրա այդ Էշելոնում գտնվում էր մեկ ուրիշ օդանավ ):
28 մոլդովական օդանավի անձնակազմը նորից կապ հաստատեց դիսպետչերի հետ և արդեն 3-րդ անգամ խնդրեց թույլ տալ բարձրանալ 9600 մետր բարձրության էշելոն' նշելով, որ իր և զուգահեռ ընթացող ինքնաթիռի միջև եղած հեռավորությունը կազմում է 55 կմ։
Բացատրելով պատճառը' ինչու 65735 օդանավի անձնակազմը լսելով 9000 մետր բարձրանալու հրահանգը' չկատարեց այն, արժեր ուշադրություն դարձնել այդ րոպեին առաջացած իրադրությանը։
Այսպիսով, Սուկսկու արձակած բարձրանալու հրահագը տևում է 6 վայրկյան , ընդ որում փոքր դադարով նախորդ' Իլ-62-ին տրված բարձրանալ 9600 մետր հրահանգից հետո։
Այդ ժամանակահատվածում բարձրացել էր ռադիոփոխանակման ինտենսիվությունը, և դիսպեչերի հետ փորձում էին կապ հաստատել երկու օդանավերը' ուզբեկական Իլ-62 և գորկովյան Տու-134։
Պանկրատովի կարծիքով հավանականությունը մեծ է, որ եթերում նախադասությունը հնչել է ինչպես «735-րդ, իսկ դուք 8400», այսինքն հնչել է ինչպես 8400 մետր բարձրության պահպանման հրահանգ, ինչը և 735-րդի անձնակազմը հաստատել է։
38-ին, այսինքն վերջին անգամ երկրի հետ կապվելուց հետո' 1 րոպե և 5 վրկ. անց, բելառուսական Տու-134 95 անկյան տակ մխրճվեց մոլդովական օդանավի մեջ հատվածում։
Աջ հարթության վերջնամասից 2,5 մետր երկայնքով 735-րդը հատել էր 816-րդի խցիկի վերին հատվածը, ապա ուղևորների սալոնը' միանգամից սպանելով բոլոր օդաչուներին, իսկ 816-րդից պոկվել էր թևային հատվածը, որի բեկորներն էլ մտան իր իսկ աջ շարժիչի մեջ։
Մոլդովական օդանավը հարվածից շրջվեց դեպի աջ, իսկ բելառուսականը' ձախ, որից հետո ինքնաթիռները պոչաթևային հատվածով բախվեցին, դրա հետ մեկտեղ մոլդովական աջ շարժիչը ջարդեց բելառուսական օդանավի ողնափայտը, իսկ մոլդովական օդանավի աջ թևը պոկվեց։
Ավիացիոն պոչաթևը, աջ թևի մի մասը և շարժիչներից մեկը կորցրած 65735 օդանավի օդաչուները փորձում էին վթարային վայրէջք կատարել, բայց 4 կմ բարձրության վրա օդանավը կորցրեց կառավարումը և 13:
40-ին Խարկովյան Օդային ուղղությունների կառավարումը կապ հաստատեց 65735 օդանավի հետ և զեկուցեց, որ կարող են զբաղեցնել 7200 մետր էշելոնը Դնեպրոպետրովսկու ռադիոփարոսից 25 կմ հեռանալու դեպքում։
65735 օդանավից զեկուցեցին 8400 մետր էշելոն զբաղեցնելու և Դնեպրոպետրովսկու ռադիոփարոսից հեռանալու մասին' չնայած, որ օդանավը իրականում գտնվում էր ռադիոփարոսից 13 կմ հեռավորության վրա։
Տվյալ ինքնաթիռը սխալ կողմնորոշելով ռադարի վրա' նա տեսավ, որ 9000 մետր էշելոնում հանդիպակաց ուղղության վրա միաժամանակ գտնվում է մեկ այլ ինքնաթիռ , որի պատճառով 65735 օդանավին հրաման տվեց պահպանել 8400 մետր բարձրությունը, որն էլ վերջինս հաստատեց։
Հարավ-Արևմտյան բարդ հատվածը նա հանձնարարեց 3-րդ կարգի դիսպետչեր, փաստացի դեռ ստաժյոր, 20-ամյա Նիկոլայ Վասիլևիչ Ժուկովսկուն։
Ժուկովսկու աշխատանքի վերահսկողությունը հանձնարարվեց 1-ին կարգի դիսպետչեր, 28-ամյա Վլադիմիր Ալեքսանդրովիչ Սումսկուն, ով լիտերային չվերթների էլեկտրական ցանցի պատասխանատուն էր։
Տարածված էր այն կարծիքը, որ այդ չվերթով հարավ էր գնում կամ Լեոնիդ Բրեժնևը, կամ վերջինիս համախոհներից մեկը, սակայն այդ ընթացքում Բրեժնևը հանգստանում էր Ղրիմում։
Այսպիսով, 1979 թվականի օգոստոսի 11-ին Խարկովի Հարավ-արևմտան հատվածի ռադարային կենտրոնը սովորական վիճակում է եղել՝ չնայած երկինքը ծածկված էր ամպերով մինչև 9000 մետր բարձրությամբ։
2008 թվականին ուկրաինական սպորտային «Ֆուտբոլ» շաբաթաթերթի լրագրող Եվգենի Պանկրատովը հետաքննություն իրականացրեց, որի արդունքում պաշտոնական եզրակացության մեջ նա գտավ առանձին սխալներ։
Բայց, լրագրողի կարծիքով այն զուրկ է իմաստից, քանի որ մի քանի վայրկյան շուտ անձնակազմը ստացել էր 9000 մետր բարձրությունից անցնել 9600 հրահանգը, ինչը և հաստատվեց ։
Լուծելով հարցը, թե ով է այն ժամանակ պատասխանել, և բացառելով Իլ-62 ենթադրվող թեկնածուներին' լրագրողը եկավ այն եզրահանգման, որ բելառուսական Տու-134 անձնակազմն էլ պատասխանել է դիսպեչերին։
ԽՍՀՄ Քաղաքացիական Ավիացիոն Նախարարությանը ինքնաթիռը հանձնվեց նոյեմբերի 11-ին և ի սկզբանե ընդունվեց 235-րդ Առանձին Կառավարական բաժնետիրական կազմակերպություն։
Անդրադառնալով Տու-134ԱԿ ինքնաթիռի վերափոխությանը' այս օդանավը ուներ շքեղ ու առաջին դասի սրահներ, բայց հետագայում վերափոխվեց սովորական օդանավի, որը կարող էր տեղափոխել 78 ուղևոր և 1973 թվականի նոյեմբերի 5-ին սկսվեց շահագործվել Մինսկի Առաջին ԲԲԸ-ի կողմից։
37-ին Խարկովի դիսպետչերական կենտրոն կապվեց Իգոր Չերնովը' Դնեպրեպետրովսկու ԲԲԸ-ի ԱՆ-2 օդանավի ղեկավարը, և զեկուցեց. «Խարկով, 734-րդ, ինչ-որ բան է ընկնում երկնքից»:
Խարկովի օդային ուղղությունների կառավարումը բնութագրվում է թռիչքների բարձր ինտենսիվությամբ, քանի որ նրա օդային գոտով անցնում էին մեծ թվով օդային ճանապարհներ, ինչի հետևանքով ավիադիսպետչերները ստիպված էին միաժամանակ վարել տասնյակից ավել ինքնաթիռներ։
Խարկովյան կենտրոնի օդային ճանապարհների դժվար և անկանխատեսելի հատված էր հանդիսանում 6000 և ավել մետր բարձրություն ունեցող և Խարկովից 180-ից մինչև 255 ընդգրկող Հարավ-արևմտյան օդային ուղեգիծը։
Մոլդովական Տու-134-ի միջին ֆյուզելյաժը թևի միջին հատվածի հետ ընկավ Կուրիլովկայից 3,5 կմ հարավ-արևելք, նրա ձախ շարժիչը հայտնաբերվեց Դնեպր գետի մոտ, իսկ շասսին հենց գետից։
Որպես լրացում' իրադարձության ժամանակ աղետը Սովետական Միության ամենախոշոր աղետն էր' անցնելով 1972 թվականին Մոսկվաում տեղի ունեցած ավիավթարին , այժմյան Ուկրաինայի տարածքում, անցնելով Խարկովի մոտ տեղի ունեցած աղետը ։
Անձնակազմը զեկուցեց, որ գտնվում է 5700 մետր էշելոնում, այն դեպքում, որ ըստ գրաֆիկի նա պետք էր լինի 9600 մետր բարձրության վրա, ինչպես նաև մատնանշել էր թռիչքի հաշվարկային ժամանակը հստակ կետերից. ժամը 13:
Ինքնաթիռի սկզբնական շահագործող անձանց մասին ոչ մի հստակ տեղեկություն չի պահպանվել, հայտնի է միայն այն, որ Քիշինևի բաց բաժնետիրական ընկերության մեջ ինքնաթիռը մտցվել է 1979 թվականի մարտի 26-ին։
Հանձնաժողովի կարծիքով սխալներ եղել են նաև թռիչքների պարտականությունները իրականացնող ղեկավար Սերգեևի գործողություններում, ով սխալ էր դասաբաշխել հերթափոխի անձնակազմի պարտականությունները, սխալ հրահանգներ էր տվել դիսպետչեր Սումսկու' դիսպետչեր Ժուկովսկու աշխատանքի վրա վերահսկելու մասին։
15 փոխարինեց Հյուսիս-Արևելյան սեկտորի դիսպտեչերին, այսպիսով Սերգեևը շեղվել էր իր հիմնական պարտականություններից, ինչը վերջին շրջանում դժվարեցրեց օդային ուղղությունների ղեկավարումը։
Երկու Տու-134 օդանավերի բախումը Դնեպրոձերժինսկում, 1979 թվականի օգոստոսի 11-ին տեղի ունեցած ավիացիոն աղետ, որը ավիացիոն պատմության մեջ դարձավ ամենամեծ աղետներից մեկը։
Դնեպրոձերժինսկ շրջանի երկնքում 8400 մետր բարձրության վրա բախվեցին «Աերոֆլոտ» ավիաընկերության երկու Տու-134 ինքնաթիռները (7628-րդ ռեյս Չելյաբինսկ-Վորոնեժ-Քիշնև և 7880-րդ ռեյս՝ Տաշքենդ-Գուրյով-Դոնեցկ-Մինսկ չվերթուղիներով), որի արդյունքում զոհվեցին բոլոր 178 ուղևորները ։
Բեկորների ուսումնասիրությունների արդյունքների հիման վրա հանձնաժողովը եզրակացրեց, որ մինչ բախումը երկու օդանավերում հրդեհ կամ պայթյուն չեն եղել, իսկ սարքավորումները կանոնավոր կերպով են աշխատել։
Այդ օդանավում կային 77 ուղևորներ' 12 երեխա և 65 մեծահասակ, այդ թվում նաև Տաշքենդի «Պախտակոր» ֆուտբոլային թիմը , որը մեկնում էր Մինսկ' մասնակցելու ԽՍՀՄ չեմպիոնատին, որտեղ մրցելու էր տեղի «Դինամո» թիմի հետ։
ԽՍՀՄ և Ուկրաինայի օդային բախումների պատմության մեջ զոհերի քանակով այդ ավիավթարը զբաղեցնում է առաջին, ողջ աշխարհում՝ երկրորդ, իսկ ընդհանրապես օդանավերի բախումների մեջ՝ երրորդ հորիզոնականը։
Այն կառավարում էր 269-րդ թռիչքային ջոկատը, որի կազմի մեջ ներառված էին հրամանատար Տարանենկոն, երկրորդ օդաչու Տարասենկոն, ղեկապետ Իվաշենկոն և բորտմեխանիկ Բուտիրսկին։
Այն կառավարում էր 104-րդ թռիչքային ջոկատը, որի կազմի մեջ ներառված էին հրամանատար Կամարովը, երկրորդ օդաչու Պետրոսյանը, ղեկապետ Շիպերը և բորտմեխանիկ Սիմակովը։
Ինչպես նաև նրա խորհրդատուն' 28-ամյա Սումսկին, չնայած որ աշխատանքային փորձ ուներ, բայց հաճախ էր նկատողություն էր ստանում տեխնիկական աշխատանքների խախտման պատճառով, այդ թվում նաև ռադիոփոխանցման դարձվածքները։
Կտավը, որն անվանում է «Ճանապարհային վիրուսը ուղևորվում է հյուսիս», նկարվել է մի երիտասարդ, հանճարեղ նկարչի կողմից, ով մինչ ինքնասպան լինելը այրել է նկարած բոլոր նկարները, թողնելով գաղտնի նամակ, որտեղ ասվում է, որ ինքն այլևս չի կարողանում դիմանալ այն ամենին, ինչ կատարվում է իր հետ։
Հերոսը հասկանում է, որ այն տղամարդը, որն առկա է կտավի վրա, գոյությու ունի իրականում, և քայլ առ քայլ փոխվող նկարը ցույց է տալիս, թե որքան է նա ամեն անգամ մոտենում իր տանը։
Վստահ լինելով, որ դա վերջ կդնի այդ ամենին, նա գնում է լոգանք ընդունելու, որտեղ ուշագնաց է լինում և տեսնում մղձավանջ՝ կապված այդ օրվա իր հետ կատարվող դեպքերի հետ։
Երբ նա արթնանում է, հասկանում է, որ այն նկարիչը, ով ստեղծել է Ճանապարհային վիրուսը, այրել է իր բոլոր կտավները, ներառյալ այս մեկը, ինչւ նշանակում է, որ նկարը փրկվել է կրակից, և նկարում պատկերաված տղամարդը տեղ է հասել և քայլում է տան միջով։
Քանի որ Քիննելը գնում էր դեպի հյուսիս, ճանապարհին կանգնում է մորաքրոջ տանը՝ ցույց տալու նկարը․․․ Նա նկատում, որ նկարի որոշ դետալներ փոփխվել են։
Այդ ժամանակ Հոպը հրատարակեց բանաստեղծությունների ժողովածուներ, որոնք կոչվեցին «Տնային դաստիարակչուհու բանաստեղծություններ» և «Տեսարան դեպի լեռնային հարթավայրը»։
Հաջորդ գրքերը եղան 1933 թվականին՝ «Խոհանոցային բանաստեղծություններ», 1935 թվականին՝ «.ինչքան էլ որ տարօրինակ է», 1938 թվականին՝ «Չորս պատերի մեջ», որոնք նա արդեն ստորագրեց Սինկեն Հոպ անվանումով։
Մասնավորապես, Շահիդի ուշադրության կենտրոնում է քաղաքականության և ծրագրերի միջոցով խթանել և պաշտպանել մշակութային իրավունքը մարգինալացված համայնքներում, այդ թվում, կանանց, աղքատ, կրոնական և էթնիկ փոքրամասնություններին։
Պակիստանում ղեկավարում է Շիրկաթ Գահ Կանանց ռեսուրսների կենտրոնը, հայտնի է գենդերային վերլուծությունների ծավալուն աշխատանքով և՛ Պակիստանում, և՛ տարբեր երկրներում։
Շահիդը Պակիստանի Կանանց իրավունքների ցանցի, Կանանց գործունեության ֆորումի հիմնադիր անդամ է, Իսլամական օրենքներով ապրող կանանց տրանսազգային ֆեմինիստական ցանցի անդամ։
Այս մոդելի պարամետրը կարելի է ընդունել որպես կշռային ֆունկցիա՝ -ի 0-ից 1 աճին համընթաց ավելի հավանական է դառնում, որ մոդելը կներառի շատ կող պարունակող գրաֆները և ավելի քիչ հավանական է դառնում, որ այն կներառի քիչ կող պարունակողներին։
Նրանք անվանվել են ի պատիվ Պոլ Էռդոշի և Ալֆրեդ Ռենյիի, ովքեր առաջիններն են ներկայացրել այս մոդելներից մեկը 1959-ին; մյուս մոդելը ներդրվել է նրանցից անկախ և միաժամանակ Էդգար Գիլբերտի կողմից։
Էռդոշի և Ռենյիի ներկայացրած մոդելում նույն գագաթների բազմության վրա կառուցված և հավասար քանակությամբ կողեր ունեցող բոլոր գրաֆները հավասար հավանական են; Գիլբերտի ներկայացված մոդելում յուրաքանչյուր կող ունի ֆիքսված հավանականություն առկա լինելու կամ չլինելու՝ անկախ այլ կողերից։
Այս մոդելները կարող են օգտագործվել որպես որոշակի հատկությունների բավարարող գրաֆների գոյության ապացույցի հավանականային միջոց, և կամ ապահովել խիստ սահմանում՝ թե ինչ է նշանակում հատկությունը բավարարվում է գրեթե բոլոր գրաֆների համար։
Եթե -ն որևէ հատկություն է, որը մոնոտոն է ըստ ենթագրաֆների տեսակավորման (այն է՝ եթե -ն -ի ենթագրաֆ է և -ն բավարարում է -ին, ապա -ն նույնպես բավարարում է -ին), ապա հետևյալ երկու պնդումները՝
Մասնավորապես, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի Աշոտ Հարությունյանն ընդդեմ Հայաստանի, Դավթյանն ընդդեմ Հայաստանի վճիռների համաձայն՝ մատնանշվում է ազատությունից զրկված անձանց իրավունքների ապահովման, մասնավորապես, ֆիզիկական անձեռնմխելիության, այդ թվում՝ անհրաժեշտ բժշկական օգնություն տրամադրելու անհրաժեշտ դեղամիջոցների առկայությունը երաշխավորելու միջոցով նրանց պաշտպանելու պարտականության ապահովման անհրաժեշտությունը։
Եվրոպայի խորհրդի 47 անդամ-պետություններից շատերն ունեն գերբեռնված բանտեր և շատ երկրներում, որտեղ ազատությունից զրկված անձանց թիվը չի գերազանցում բանտերի լրակազմը, դեռ կան բանտեր, որոնք գերբեռնված են։
Եվրոպայի խորհուրդը մշտապես ներպետական իշխանություններին հորդորել է լուծել ուղղիչ հիմնարկների գերբեռնվածության և անազատության մեջ պահվող անձանց թվաքանակի աճի խնդիրը' այն ներկայացնելով որպես բանտերի վարչակազմի և արդարադատության համակարգի առջև ծառացած խնդիր' մարդու իրավունքների պաշտպանության և ուղղիչ հիմնարկների կառավարման տեսանկյունից։
Ընդհանուր առմամբ այս երևույթը առկա է այն դեպքերում, երբ պետության ուղղիչ հիմնարկների կամ որոշակի ուղղիչ հիմնարկի տարածության անհրաժեշտ չափի միավորը գերազանցում է լրակազմը։
1999 թվականի սեպտեմբերի 30-ին ԵԽ Նախարարների Կոմիտեն ընդունեց թիվ 22 Հանձնարարականը, որը վերաբերում էր բանտերի գերբեռնվածությանը և ազատազրկվածների թվի աճին և մի շարք առաջարկություններ էր պարունակում օրենսդիր, գործադիր և դատական իշխանության ոլորտներում կյանքի կոչելու համար։
Թեև Հանձնարարականի ընդունումից անցել է 15 տարի, այնուամենայնիվ' խնդիրն արդիական է ինչպես Եվրոպայում (մասնավորապես՝ 2012-2013թթ. ԵԽ անդամ-պետությունների ուղղիչ հիմնարկներում պահվող անձանց թիվը նվազել է 56.700-ով։
Թեև վերջին ժամանակահատվածում ազատությունից զրկված անձանց թիվը նվազել է, այնուամենայնիվ՝ Եվրոպայում ազատությունից զրկված անձանց մեդիանայի մակարդակը 2012-2013թթ. բարձրացել է 5%-ով։
Եվրոպայի խորհրդի մակարդակով բանտերի գերբեռնվածության խնդրին լուծում է տրվում ինչպես մի շարք միջազգային իրավական փաստաթղթերում հստակ չափորոշիչներ սահմանելով, այնպես էլ դատարանների կողմից որոշակի փաստական հանգամանքների շրջանակում Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի դրույթները մեկնաբանելով, որոնց ձևավորած նախադեպային իրավունքի տրամաբանությամբ գերբեռնվածությունը դիտարկվում է, որպես Կենվենցիայի 3-րդ հոդվածի խախտմանը հանգեցնող հանգամանք։
Նախարարների կոմիտեի հանձնարարականները սահմանում են միջազգային չափորոշիչներին համապատասխան բանտային պայմանների և ազատազրկվածներին ցուցաբերվող վերաբերմունքի այն հիմնական սկզբունքները, որոնցով պետք է առաջնորդվեն անդամ պետությունները։
Բացի թիվ 22 Հանձնարարականից, բանտային պայմանների չափորոշիչներ են պարունակում Նախարարների կողմիտեի կողմից ընդունված թիվ 2 Եվրոպական բանտային կանոնները (ընդունվել է 2006 թվականի հունվարի 11-ին Նախարարների տեղակալների 952-րդ նիստի ընթացքում), որոնց 18.1-ին, 18.2-րդ և 18.4-րդ կետերի համաձայն՝
2 Այն բոլոր կառույցներում, որտեղ ապրում, աշխատում կամ հավաքվում են ազատազրկվածներ. ա) պատուհանները պետք է բավարարաչափ մեծ լինեն, որպեսզի ազատությունից զրկված անձինք բնական լույսի ներքո կարդալու և աշխատելու հնարավորություն ունենան և պետք է ապահովվեն թարմ օդով, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ առկա է բավարար օդափոխության համակարգ, բ) արհեստական լուսավորությունը պետք է բավարարի ընդունված տեխնիկական չափորոշիչներին, և գ) պետք է լինի ահազանգման համակարգ, որը ազատությունից զրկված անձանց հնարավորություն կտա անհապաղ կապ հաստատել վարչակազմի հետ։
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը իր մի շարք որոշումներում անդրադարձել է ուղղիչ հիմնարկների գերբեռնվածության խնդրին՝ դիտարկելով այն Կոնվենցիայի 3-րդ հոդվածի խախտմանը հանգեցնող հանգամանք։
Դատարանը գերբեռնվածության հետ կապված որդեգրել է երկու մոտեցում՝ մի դեպքում գերբեռնվածությունն ուղղակիորեն չի դիտարկում որպես Կոնվենցիայի 3-րդ հոդվածի խախտում, այլ ավելի շուտ ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրում է ազատությունից զրկելու հետևանքները՝ ազատ տեղաշարժվելու իրավունքի սահմանափակումը և այլ հանգամանքներ (այդ թվում՝ քնելատեղով ապահովված լինելը, բնական լույսի և մաքուր օդի հասանելիություն, անձնական կյանքի գաղտնիություն և այլն)։
Վլադիմիր Բելյաևն ընդդեմ Ռուսաստանի գործով Դատարանը գտնում է, որ առկա չէ Կոնվենցիայի 3-րդ հոդվածի խախտում, քանի որ դիմողը, թեև որոշակի ժամանակահատված ապահովված չի եղել 3 քառ. մետր բնակելի տարածությամբ, այնուամենայնիվ՝ ապահովված է եղել անհատական քնելատեղով, օգտվել է ամենօրյա զբոսանքից և հնարավորություն է ունեցել ազատորեն տեղաշարժվել իր խցում։
Մյուս դեպքում՝ Դատարանը գտնում է, որ դիմողը ազատազրկման վայրում զրկված է եղել 3 քառ. մետր բնակելի տարածությունից, ինչն ուղղակիորեն հանգեցրել է այն դիրքորոշմանը, որ առկա է Կենվենցիայի 3-րդ հոդվածի խախտում։
Մասնավորապես, Օլզևսկին ընդդեմ Հոլանդիայի գործով Դատարանը, նշում է՝ կալանավորված անձանց իրենց խցերում 3 քառ. մետր բնակելի տարածությունից զրկված լինելու բոլոր դեպքերը պետք է դիտարկել Կոնվենցիայի 3-րդ հոդվածի խախտման ցուցիչ՝ հաշվի առնելով ազատությունից զրկման ժամանակահատվածը։
Եվրոպական բանտային կանոնների 18-րդ կետի մեկնաբանությամբ նշվում է՝ որքան շատ ժամանակ է անձն անցկացնում խցում, այնքան ավելի շատ են զգացվում գերբեռնվածության ազդեցությունը և ազատազրկման հակահիգիենիկ պայմանները։
Այս առումով ևս Դատարանը նույն մոտեցումն է ցուցաբերել, նշելով' անկախ այն հանգամանքից՝ ազատազրկման վայրում բավարար չափով բնակելի տարածություն առկա է, թե ոչ՝ այն պետք է դիտարկել ազատ տեղաշարժման, բնական լույսի, մաքուր օդի և օդափոխության հասանելիության, ինչպես նաև հիմնական սանիտարահիգիենիկ պահանջներին համապատասխանության համատեքստում։
Նույնիսկ այն դեպքերում, երբ Կենվենցիայի 3-րդ հոդվածի խախտում ուղղակիորեն չի արձանագրվում, գերբեռնվածությունը մեծապես դիտարկվում է խիստ խնդրահարույց՝ ազատությունից զրկված անձանց վրա իր բացասական ազդեցության, մասնավորապես՝ նրանց առողջության, վերասոցիալիզացիային ուղղված ծրագրերին մասնակցելու հնարավորության բացակայության և ընդհանուր առմամբ քրեակատարողական համակարգի կառավարման, կանոնակարգի պահպանման տեսանկյունից։
Խոշտանգումների և անմարդկային կամ արժանապատվությունը նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի կանխարգելման Եվրոպական կոմիտեն իր պարբերական և հատուկ այցելությունների ընթացքում մշտապես անդրադառնում է գերբեռնվածության խնդրին և այս կապակցությամբ 1990-ական թվականներից ի վեր ազատությունից զրկված անձանց տրամադրվող բնակելի տարածության վերաբերյալ մշակել է նվազագույն չափորոշիչներ, որոնց պետք է հետևեն անդամ պետությունները գերբեռնվածության խնդրին առնչվելիս։
ԽԿԿ-ն գտնում է, որ բնակելի տարածության նվազագույն չափի հարցը անխզելիորեն կապված է ԵԽ անդամ պետությունների՝ ազատությունից զրկված անձանց արժանապատվությունը հարգելու պարտավորության հետ։
Մասնավորապես, ԽԿԿ-ի կարծիքով յուրաքանչյուր ազատությունից զրկված անձի համար 3 քառ. մետրը չի ապահովում բավարար բնակելի տարածություն և առաջարկվում է ուղղիչ հիմնարկների խցերը գնահատելիս առաջնորդվել այն չափորոշիչով, որի համաձայն՝ դրանք պետք է առնվազն 4 քառ. մետր լինեն, ընդ որում՝ պատերի միջև հեռավորությունը պետք է լինի 2 կամ ավելի մետր, իսկ առաստաղի և հատակի միջև հեռավորությունը պետք է լինի 2,5 մետր։
Այս առումով հարկ է նշել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը մշտապես ձեռնպահ է մնացել Կոնվենցիայի համատեքստում մեկընդմիշտ սահմանել ազատությունից զրկված անձանց համար բնակելի տարածության նվազագույն չափը՝ նշելով, որ դա յուրաքանչյուր դեպքում պայմանավորված է մի շարք հանգամանքներով։
Օրինակ՝ մի քանի ժամից մի քանի օր կարճաժամկետ կալանքի համար նախատեսված ոստիկանության ստորաբաժանման խցի մակերեսը պարտադիր չէ համապատասխանի ուղղիչ հիմնարկի խցի համար սահմանված մակերեսին։
Երկրորդ, տարբերակված մոտեցում պետք է ցուցաբերել բնակելի տարածություն մարդկանց թույլատրելի քանակին (մասնավորապես՝ մենախուց է, թ՞ե բազմամարդ բնակելի կացարան, որոնցում կարող են տեղավորվել տասնյակ, իսկ երբեմն նաև հարյուրավոր անձինք։
ԽԿԿ-ն իր 11-րդ Ընդհանուր զեկույցում, անդրադառնալով բազմամարդ բնակելի կացարաններին, նշել է, որ հաճախ նման կացարանները դատապարտյալներին պահում են խիստ ճնշված և առողջության համար վտանգ ներկայացնող պայմաններում։
Ինչպես նաև վախի և բռնության ռիսկը գնահատել է բարձր, իսկ պատշաճ հսկողության իրականացումը ՝ չափազանց դժվար, որոնց պայմաններում դատապարտյալների ռիսկի և պահանջմունքների գնահատման վրա հիմնված անհատական տեղաբաշխումը դառնում է գրեթե անհնարին։
Երրորդ, ԽԿԿ-ն իր կողմից սահմանված չափորոշիչների լույսի ներքո խցերի չափերը գնահատելիս հաշվի է առնում նաև ռեժիմը, որի պայմաններում պահվում են դատապարտյալները։
Այս հանգամանքը հաշվի առնելով՝ ԽԿԿ-ն առաջ է քաշել մինչև չորս անձի համար նախատեսված բնակելի կացարանի նախընտրելի չափորոշիչներ՝ ավելացնելով մակերեսի չափը։
Մասնավորապես՝ առաջարկվում է 2 դատապարտյալի համար ապահովել առնվազն 10 քառ. մետր տարածք, 3 և 4 դատապարտյալների համար համապատասխանաբար՝ առնվազն 14 և 18 քառ. մետր տարածք։
Սառա Դավթյանը ծնվել է թիֆլիսցի ձեռնարկատեր և հասարակական-քաղաքական գործիչ Աբրահամ Գրիգորիի Դավիդով-Դավթյանի և տնային տնտեսուհի Նինա Հակոբի Դավիդովա-Դավթյանի ընտանիքում։
1939-1960 թվականներին աշխատել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի հոգեբուժության ամբիոնում, եղել է ասիստենտ, 1955 թվականից՝ դոցենտ, միաժամանակ՝ հոգեբուժական հիվանդանոցի օրդինատոր։
1960 թվականին եղել է ԽՍՀՄ առողջապահության նախարարության բժիշկների կատարելագործման Երևանի ինստիտուտի հոգեբուժության ամբիոնում, 1962-1980 թվականներին ղեկավարել է իր կողմից հիմնադրած ամբիոնը։
1950 թվականին Մոսկվայում պաշտպանել է թեկնածուական թեզ ՝ «Ուղեղի փակ վնասվածքների ժամանակ ձգձգվող նյարդա-հոգեկան խանգարումների կլինիկան» թեմայով, որը բարձր գնահատականի է արժանացել Լևոն Օրբելու, Վ. Գիլյարովսկու և այլոց կողմից։
1964 թվականին Թբիլիսիում պաշտպանել է դոկտորական թեզ՝ «Շիզոֆրենիայի դրսևորման վաղ ձևերը և նրա նևրոզանման ընթացքը» թեմայով՝ ստանալով բժշկագիտության դոկտորի գիտական աստիճան։
Եղել է Նյարդաբույժների և հոգեբույժների համամիութենական ընկերության վարչության անդամ, Հայաստանի նյարդաբույժների և հոգեբույժների ընկերության վարչության անդամ և հոգեբույժների սեկցիայի նախագահը։