polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Բացասական նշանը ածանցյալում ցույց է տալիս, որ ծռվածության շառավիղը կլինի դրական, այսինքն հետագիծը կլինի ուռուցիկ կողմով դեպի վեր ուղղված, միայն այն դեպքում , եթե բեկման գործակիցը փոքրանում է բարձրությունից։
Օդերեւութաբանական պայմանների ազդեցության շնորհիվ ներքնոլորտում կարող է ստեղծվել բեկման ինդեքսի բաշխում բարձրությունից կախված, որը էականորեն տարբերվում է նորմալ ռեժիմից։
Այդ երեւույթի էությունն այն է, որ ներքնոլորտի տարասեռության հետեւանքով լույսը տարածվում են ներքնոլորտում ոչ թե ուղղագիծ հետագծով, ինչպես համասեռ միջավայրում , այլ որոշ աստիճանով կորացած ։
Միապետության վերականգնումից հետո Հեմփթոն Քորթը դատարկ է մնացել այնքան, մինչև Վիլհելմ Օրանացին և նրա կինը' Մարիա -ը, որոշել են այդ տեղում բարոկկո ոճով պալատ կառուցել Վերսալի օրինակով։
Պալատի պատմությունը սկսվում է 1514 թվականից, երբ Հենրի արքայի սիրելի կարդինալ Թոմաս Ուոլսին ձեռք է բերում հողակտոր, որը նախկինում պատկանել էր Հիվանդախնամների միաբանությանը։
Ճարտարապետության բրիտանացի պատմաբան Ջոնաթան Ֆոյլը 2002 թվականին առաջ է քաշել վարկած, որի համաձայն' Ուոլսիի նախընտրության վրա ազդեցություն կարող էր թողած լինել կարդինալների համար նախատեսված ձեռնարկը, որը պալատական ճարտարապետական կառույցների շինարարության խորհրդատվություն էր պարունակում։
դարի երկրորդ կեսին' Վիլհելմ -ի օրոք, ճարտարապետ Քրիստոֆեր Ռենի նախագծով այն վերակառուցվել է բարոկկո ոճով . Ռենը երազում էր պալատը դարձնել անգլիական Վերսալ։
Երիտասարդ տարիքում ճամփորդել է Հռոմ, որտեղ ներկայացվել է Միքելանջելոյին, ով նկատել է նրա տաղանդը, ինչպես նաև ճամփորդել է դեպի Միլան, որտեղ նկարել է Ալբայի դուքսին։
Ֆիլիպ Հաբսբուրգի կինը՝ Էլիզաբեթ Վալուան սիրողական նկարիչ էր, և 1559 թվականին Անգվիսսոլան մեկնում է Մադրիդ որպես Էլիզաբեթի ուսուցիչ՝ դառնալով նրա պալատական-ուղեկիցը։
Անգվիսսոլայի առավել աչքի ընկնող և գրավիչ նկարներից են նրա դիմանկարները և իր ընտանիքի դիմանկարները, որոնք նկարել է նախքան իսպանական արքունիք տեղափոխվելը, որտեղ նա հիմնականում ստեղծել է պաշտոնական դիմանկարներ։
Անգվիսսոլայի օրինակն ու ստեղծագործություններն իրենց ազդեցությունն են ունեցել արվեստագետների հետագա սերունդների վրա, և նրա մեծ հաջողությունը շատ կին արվեստագետների համար կարիերայի սկիզբ է դարձել։
Անգվիսսոլայի ստեղծագործություններից գտնվում են Բոստոնում , Բերգամոյում, Բրեշիայում, Բուդապեշտում, Մադրիդում , Նեապոլում, Սիենայում, Ուֆֆիցի պատկերասրահում։
Թագուհու մահից հետո թագավորի միջնորդությամբ նա ամուսնացավ արիստոկրատ մարդու հետ և տեղափոխվեց Սիցիլիա, հետագայում՝ Պիզա և Ջենովա, որտեղ շարունակեց իր գործունեությունը որպես առաջատար դիմանկարիչ՝ ստանալով երկու ամուսինների աջակցությունը, և ապրեց մինչև 93 տարեկան։
Այնուհետև աշխատել է մեդիա ոլորտի տարբեր ընկերություններում՝ զբաղեցնելով տարբեր հաստիքներ. 1992-1994 թվականներին Գյումրու «Ցայգ» ՀԸ՝ լրագրող, խմբագիր, փոխտնօրեն, 1995-2002 թվականներին. «Շանթ» ՀՌԸ և «Շանթ» շաբաթաթերթ՝ լրագրող, հաղորդավար, խմբագիր, ռադիոկայկանի տնօրեն և շաբաթաթերթի գլխավոր խմբագիր, 1995-1998 թվականներին «ՏՄ» ռադիոկայան՝ խմբագիր, հաղորդավար։
1999 - 2000 թվականներին մի խումբ անձանց հետ հիմնադրել է Ժուռնալիստների «Ասպարեզ» ակումբ հասարակական կազմակերպությունը և մինչ օրս որոշակի ընդմիջումով այդ կազմակերպության խորհրդի նախագահն է։
«ԳԱԼԱ», ԲՀԿ և ՀՎԿ կուսակցությունների կողմից Գյումրու ավագանու նիստերի բոյկոտի ավարտից հետո ավագանու անդամի լիազորությունները ստանձնել է 2017 թ. սեպտեմբերից։
2016 թվականի հուլիսի 27-ին ձերբակալվել է սառը զենք պահելու կասկածանքով, պահվել է «Էրեբունի» ՁՊՎ-ում, սակայն հուլիսի 29-ին ազատ է արձակվել, երբ փորձաքննությամբ պարզվել է, որ նրա մոտ հայտնաբերված դանակը սառը զենք չէ։
Դրանով էլ պայմանավորվեց առողջարանի ժամանակակից տեսքը. Արևային ափի կենտրոնական մասում ավելի էժան հյուրանոցներ են՝ կառուցված սովետական ժամանակներում, իսկ հյուսիսում ավելի հաճախ հանդիպում են նոր, ժամանակակից և ավելի թանկ հյուրանոցներ։
Վերջին տարիներին հին շինությյունների փոխարեն (այդ թվում ամառային կինոթատրոնի տեղում, որտեղ անց էին կացվում «Ոսկե Օրփեոս» փառատոնները) կառուցվեցին նոր հյուրանոցներ։
Այդ տարիներին Բուլղարիան այն քիչ արտասահմանյան երկրներից մեկն էր, որտեղ ՍՍՀՄ-ից կարող էին երեխաներին ուղարկել հանգստանալու, քանի որ գոյություն ուներ «Երկաթե վարագույրը»։
Գտնվում է Վարնա և Բուրգաս քաղաքների միջև, Նեսեբր քաղաքի մի մասն է հանդիսանում, որի հին մասը ներառված է Բուլղարիայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում։
Աշխատանքը ցույց է տալիս Ջենտիլեի արվեստի վրա և՛ միջազգային, և՛ Սիենական դպրոցների ազդեցությունը՝ զուգորդված Վերածննդի նորույթներով, որոնք նա ուսանել էր Ֆլորենցիայում։
Վերևի հատվածի վահանակը պատկերում է երեք մոգերի ուղին մի քանի տեսարաններով, որոնք սկսվում են վերին ձախ անկյունից և, շարունակելով ժամսլաքի ուղղությամբ, հանդիպում Մարիամի և նորածին Հիսուսի հետ, որը զբաղեցնում է կտավի ներքևի հատվածը։
Ջենտիլեն առանձնակի ուշարության է արժանացրել էկզոտիկ կենդանիներին, ինչպիսիք են ընձառյուծը, արաբական ուղտը, կապիկներն և առյուծը, ինչպես նաև ձիերն ու որսկան շուն։
Ըստ Բալդվինի՝ կտավում պատկերված է և՛ Պալլա Ստրոցցին, և՛ նրա հայրը՝ Օնոֆրիոն. Պալլան պատկերված է կարմիր գլխարկով նկարի առաջնային մասում, Օնոֆրիոն՝ որպես բազե վարժեցնող կանգնած է երիտասարդ թագավորի հետևում։
Պրեդելան ունի երեք ուղղանկյուն նկարներ, որտեղ պատկերված են տեսարաններ Հիսուսի մանկությունից՝ Քրիստոսի ծնունդը, Փախուստ Եգիպտոս և Հիուսի տաճարին ներկայացնելը ։
«Մոգերի երկրպագությունը» , իտալացի նկարիչ Ջենտիլե դա Ֆաբրիանոյի 1423 թվականին ստեղծած կտավը, որը գտնում է Իտալիայի Ֆլորենցիա քաղաքի Ուֆֆիցի պատկերասրահում և համարվում է նկարչի լավագույն աշխատանքը։
Նույն թվականին մեկնել է ԱՄՆ՝ ակադեմիական կրթությունը շարունակելու, որտեղ 1994 թվականին ընդունվել է մագիստրատուրա Չիկագոյի համալսարանի միջազգային հարաբերությունների բաժնում։
Իրրիդենտիստական հակամարտությունների մասին մագիստրոսի թեզը գրել է հանրահայտ ամերիկյան քաղաքագետներ Ջոն Միրշայմերի ու Ջեյմս Ֆիրոնի ղեկավարությամբ։
2001-2002 թվականներին շահել է Հարվարդի համալսարանի հեղինակավոր Օլինի ինստիտուտում դոկտորական ատենախոսության վրա աշխատելու հատուկ գրանտ . 2002-2004 թվականներն ընկած ժամանակաշրջանում նույնանման գրանտով ատենախոսության վրա աշխատանքը շարունակել է Հարվարդի համալսարանի Բելֆեր կենտրոնում։
Ատենախոսության պաշտպանությունից անմիջապես հետո աշխատել է Շվեյցարիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտի միջազգային հակամարտությունների ուսումնասիրության կենտրոնում, այնուհետև Միչիգանի համալսարանում։
2008 թվականին պաշտպանել է Լևոն Տեր-Պետրոսյանի թեկնածությունը նախագահական ընտրություններում, ընդգրկվել Հայ Ազգային Կոնգրես դաշինքի համակարգող շտաբում և ներկայացրել դաշինքի տեսակետները Եվրոպայի Խորհրդում։
Աշխարհը նրա շրջազգեստի տակ է, որի վրա դրել է աջ ոտքը, որը խորհրդանշում է, թե աշխարհն առանց հավատքի անկատար է, քանի որ գունդը ոչնչով ամրացված չէ ու հանգիստ կանգնած է իր տեղում։
Սակայն, նկարչի արվեստի շատ հետազոտողներ ընդգծում են, որ այդ փաստը նկարիչը չի կարողացել կատարել ամբողջությամբ, քանի որ առաջին հայացքից կնոջ տեսքն արտահայտում է խղճահարություն և հուսահատություն։
Այդ ազդեցությունից հետո հոլանդացի նկարիչը ստեղծում է զույգ նկարներ՝ «Արվեստի այլաբանություն» և «Հավատի այլաբանություն» (երբեմն հանդիպում է նաև «Կաթոլիկ հավատի այլաբանություն» անվանումով)։
Նախագծի իրականացման ժամանակ մի շարք խնդիրներ էին առաջացել' նմուշների աղտոտումը բակտերիաներով և մարդկանցով, ովքեր աշխատել էին ոսկրերի հետ պեղման ժամանակ և լաբորատորիայում։
Ընտրվել էր ընդամենը վեց ոսկորի նմուշ հինգ նեանդերթալյան առանձնյակներից, որոնք ծագումով չորս տեղերից էին. 33.25 և 33.16 նմուշները Վինդիայի քարանձավից , 1 և 2 երկու նեանդերթալցիների նմուշները' Ֆելդհոֆերի այրից , 1253 նմուշը Էլ-Սիդրոն քարանձավից և 1 նմուշը Մեզմեյան քարանձավից ։
Որպեսզի ստուգեն, թե այդ նմուշից ստացված նուկլեոտիդայի հաջորդականությունները տիպիկ են նեանդերթալցուն, հետազոտողները վերլուծել են նեանդերթալցիների այլ նմուշների մի քանի միլիոն զույգ նուկլեոտիդները։
Կարդացվել էր 3.7 միլիոն նուկլեոտիդների զույգ, որը ավելին էր քան կար գենոմում , քանի որ նեանդերթալյան ԴՆԹի որոշ հատվածներ մի քանի պատճեններում էին կարդացվել։
Իրականում հաջողվել է ապակոդավորել նեանդերթալյան գենոմի միայն 63 %-ը ( 2 միլիարդ նուկլեոտիդային զույգ, եթե բացառենք կրկնվող հատվածները), իսկ մնացած 37 %-ը նրա երկարության պարզված չեն։
Առաջին սևագրային ընթերցման տվյալները ցույց տվեցին, օրինակ, որ մարդու և նեանդերթալցու գենոմների տարբերությունը կազմում է մարդու և շիմպանզեի գենոմների միջև տարբերության մոտ 12.8 % -ը։
Հետազոտողները ստացել են նեանդերթալցու ԴՆԹ-ն 38000 տարվա վաղեմության նեանդերթալցու կմախքի ազդրից' Խորվաթիայի Վինդիա քարանձավից, ինչպես նաև այլ ոսկրերից' գտնված Իսպանիայում, Ռուսաստանում և Գերմանիայում։
Հետագա ուսումնասիրությունների արդյունքում բացահայտվեցին 5 գեներ, կապված մաշկի, մտավոր գործունեության ֆունկցիաների և էներգիական փոխանակության հետ, որոնք կան մարդու մոտ և չեն գտնվել նեանդերթալցու մոտ. դրանց փոփոխությունը կրում է ակնհայտ հարմարվողական բնույթ։
2008 թ. հուլիսին Գերմանիայի Մաքս Պլանկի անվան էվոլյուցիոն անթրոպոլոգիայի ինստիտուտը և ԱՄՆ-ի 454 կազմակերպությունը հայտարարեցին նեանդերթալցու ամբողջ գենոմի սեքվենավորման աշխատանքները սկսելու մասին։
Երեք նավաշինական հարթակներ և երեք ինժեներա-կոնստրուկտորային բյուրոներ ընդգրկվեցին -ի մեջ, որտեղ -ի բաժնեմասը 70 տոկոս է, իսկ -ինը՝ 30 տոկոս։
Գործարքը ուժի մեջ մտավ 2008 թվականի հունվարի 1-ից, ունենալով հակառակ էֆեկտ, և նույն թվականի սեպտեմբերի 22-ից նավաշինական հարթակները սկսեցին գործել անվանումով։
2009 թվականի սկզբներից հարավկորեական նավաշինական կոնցեռնը հանդիսանում է ընկերության միակ սեփականատերը, որը իր հերթին նախաձեռնել է Պսլոյի ֆոնդային բորսայում ընկերության դեսլինգը։
Բժիշկ Լիզան ծնվել է 1962 թվականին Մոսկվա քաղաքում, զինվորականի և բժիշկ-սննդաբան, խոհարարագետ, հայտնի հեռուստահաղորդավարուհի Գալինա Պոսկրյոբիշևայի ընտանիքում։
Լիզան 1986 թվականին ավարտել է Ն.Ի. Պիրոգովի անվան Ռուսաստանի պետական բժշկական համալսարանը՝ մանկական անեսթեզիոլոգ-ռեանիմատոլոգ մասնագիտությամբ։
Վերադառնալով Ռուսաստան Լիզան ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Առաջին մոսկովյան հոսփիսի աշխատանքում, ինչպես նաև 1999 թվականին Կիևում հիմնել առաջին հոսփիսը։
Բժիշկ Լիզան 2007 թվականին Մոսկվայում հիմնել է «Արդարացի օգնություն» միջազգային հասարակական բարեգործական հիմնադրամը, որը հովանավորում էր Արդար Ռուսաստան քաղաքական կուսակցությունը։
Բժիշկը մի առիթի ժամանակ նշել է․ Լիզան մի քանի անգամ մարդասիրական նպատակներով Սիրիա է մեկնել, խաղաղ բնակիչներին դեղորայք բաժանել և բժշկական օգնություն ցույց տվել։
Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինը 2016 թվականի դեկտեմբերի 8-ին Ելիզավետա Գլինկային պետական մրցանակ էր շնորհել բարեգործական և իրավապաշտպան գործունեության մեջ ակնառու ձեռքբերումների համար։
Ելիզավետա Պետրովնա Գլինկա , ռուս բարերար, բժիշկ-ռեանիմատոլոգ, քաղաքական գործիչ, «Հույս» աջակցության հիմնադրամի անդամ, ԱՄՆ կազմակերպության հիմնադիր տնօրեն, իրավապաշտպան, «Արդար օգնություն» հիմնադրամի գործադիր տնօրեն, ՌԴ նախագահին կից Քաղաքացիական հասարակության զարգացման և մարդու իրավունքների պաշտպանության հարցերի խորհրդի անդամ։
1878 թվականին Հանս Հենրիկ Եգերի ընկերը՝ Գունար Հեյբերգը, հրատարակել է Եգերի փիլիսոփայական աշխատությունը, որում նա քննադատել է Կանտին իր պրակտիկ իդեալիզմի համար։
Հանս Եգերը նախ հրատարակել է «Օլգա» և «Մտավոր գայթակղություն» պիեսերը, ապա «Քրիստիանիայի բոհեմի կյանքից» վեպը, որն արգելվել է ու բռնագրավվել, իսկ Եգերն ինքը դատապարտվել է վաթսունօրյա բանտարկության։
Հանս Հենրիկ Եգեր , նորվեգացի գրող, փիլիսոփա և անարխիստ քաղաքական ակտիվիստ, ով եղել է Օսլոյում հիմնադրված բոհեմական խմբի անդամ, որ կոչվում էր Քրիստիանիայի բոհեմականներ։
Սթանգի պայքարը իշխանության ձևավորման պահպանման համար հանգեցրեց նրա նրա կյանքի վերջին տարիների կատաղի քաղաքական պայքարների և որոշակիորեն ստվեր գցեց երկրի զարգացման հարցում նրա կատարած մեծ ներդրման վրա։
Նրա իշխանության ժամանակաշրջանը բնորոշվում է նորվեգական խորհրդարանում, ինչպես նաև Նորվեգիայի ու Շվեդիայի իշխանությունների միջև բազմաթիվ հակասությունների պատճառ է դառնում։
Իտալիայում եղած տարիներին ստեղծում է իր լավագույն կտավներից մեկը՝ «Վեզուվի ժայթքումը», որի առաջին պլանում, ինչպես Ֆրիդրիխի կտավում, պատկերված են մարդիկ։
Հընթացս այդ այցելության, Յուհան Քրիստիան Կլաուսեն Դալը ստեղծում է բազմաթիվ էսքիզային աշխատանքներ, որոնք հետո կազմեցին նրա գլխավոր ստեղծագործությունների հիմքը։
Նրանց դեբյուտային ալբոմի ներկայացումից անմիջապես հետո, դուոն սկսեց շրջագայել Միացյալ Թագավորության, Ֆրանսիայի,Բելգիայի, Գերմանիայի, Նորվեգիայի, Դանիայի, Նեդեռլանդների, Ռուսաստանի, Ավստրալիայի, Կանադայի և Միացյալ Նահանգների մի շարք քաղաքներով։
Ոու Ուանդերը տվել է իրենց դեբյուտային ներկայացումը 1-ում, -ից օգնություն ստանալուց հետո նրանք ծանոթացան դիջեյներ Հյու Սթեֆենսի և Գրեգ Ջեյմսի հետ։
Համաձայն Ռուփոսի պատմության' ավարառուները Կյուրոսի դամբարանից տարել են ոսկի և արծաթ, իսկ Ալեքսանդրը, դամբարան գալով, չի գտնում ուրիշ ոչինչ' բացի կլորավուն վահանից և սկիֆյան երկու աղեղներից։
Ամեն ինչ թալանված է եղել' բացի դագաղից, որը չարագործները փորձել են ջարդել և մաս առ մաս տեղափոխել, սակայն չհասցնելով իրականացնել իրենց մտադրությունը' թողել են և հեռացել։
Արիստոբուլը պատմում է, որ Ալեքսանդրն իրեն անձամբ պատվիրել է վերականգնել դամբարանը, ոսկորները հավաքել դագաղում, վնասները շտկել, գորգերով զարդարել հատակը նախկին շքեղությամբ' թողնելով իր արքայական կնիքը։
Պլուտարքոսի պատմածը նման է Ստրաբոնի և Արիանոսի պատմություններին, ովքեր հիմնվում են Արիստոբուլ Կասանդրացու նկարագրություններին. «Ո'վ մարդ, ես Կյուրոսն եմ' Կամբյուսեսի որդին, որ հիմնել եմ պարսից թագավորությունը և տիրել Ասիային. մի' զրկիր ինձ իմ հուշարձանից» ։
Ստրաբոնի և Արիանոսի նկարագրած դամբարանը չափերով համընկնում է կառույցին, որ 1960-ական թվականներին հայտնաբերել է Պարսկաստանի ուսումնասիրության բրիտանական ինստիտուտի պրոֆեսոր Դ. Ստրոնախի արշավախումբը։
Ստրաբոնը, վկայելով Արիստոբուլին, հաղորդում է, որ դամբարանը թալանվել է' «չնայած պահապանների առկայությանը, ովքեր որպես կերակուր օրական մեկ գառ, իսկ ամիսը մեկ անգամ ձի են ստացել»։
Առաջին անգամ դա եղել է մ.թ.ա. 330 թվականին' Պարսկաստան կատարած արշավանքի ժամանակ, երբ Արիստոբուլին Ալեքսանդրը հրամայել է մտնել դամբարանի ներսը և զարդարել այն։
2006 թվականի աշնանը Էմիլիան սկսում է իր առաջին արտասահմանյան հյուրախաղերը դեպի Ավստրալիա, որտեղ հանդես է գալիս համերգային ծրագրով, Բուլղարիայի սփյուռքի ներկայացուցիչների համար։
2010 թ-ին իր հասակակից այլ երգչուհիների՝ Միլանոյի և Գալենայի հետ թողարկում են երգը, որից հետո ուղևորվում է ԱՄՆ, որտեղ ունենում է մենահամերգներ ԱՄՆ-ի տարբեր քաղաքներում, բուլղարական սփյուռքի համար։
2015 թ-ի հուլիսի 11-ին, Էմիլիան Պրեսլավայի, Ցվետէլինա Յանեվոյի, Դեսի Սլավայի, Գալենայի և Անելիայի հետ ներկայացնում են ճանաչված ժողովրդական երգը , երգը նորովի մոտեցմամբ, իսկ հուլիսի 9-ին թողարկվում է այդ երգի տեսահոլովակը։
Սվալբարդի օդանավակայան, Լոնգյիր , Նորվեգիայի Շպիցբերգեն կղզեխումբը սպասարկող հիմնական օդանավակայան, որը գտնվում է կղզեխմբի վարչական կենտրոն և ամենախոշոր բնակավայր հանդիսացող Լոնգյիր բնակավայրում՝ Պլատոբերգե լեռան լանջին, վարչական կենտրոնից 3 կմ հյուսիս-արևմուտք։
1986 թվականի հոկտեմբերի 10-ին «» ավիաընկերության 185 ինքնաթիռը, որը իրականացնում էր Լոնգյիր-Նյու-Օլեսուն չվերթը, օդանավակայանից թռչելուց անմիջապես հետո վթարի ենթարկվեց։
Յան Մայենը մտնում է Նուրլան գավառի մեջ, իսկ Շպիցբերգենը ղեկավարում է արդարադատության նախարարությանը ենթարկվող նահանգապետը , բայց նաև ունի ազգային մակարդակի «Շպիցբերգենի մասին օրենք»-ով ղեկավարվող հատուկ կարգավիճ, իսկ միջազգային հարցերը կարգավորվում են 1920 թվականի Շպիցբերգենի տրակտատով։
Այս Միջազգային պայմանագիրը հաստատել է Շպիցբերգենի կղզեխմբի վրա Նորվեգիայի ինքնիշխանությունը, բայց այն հայտարարել է ապառազմական տարածք և պայմանագրի մասնակից անդամ-երկրներին իրավունք է տվել օգտագործել բնական պաշարները, ներառյալ տարածքային ջրերը։
Այս իրավունքից Նորվեգիայից բացի օգտվում են Ռուսաստանը(մինչև 1995 թվականը կղզեխմբում ռուսների քանակը գերազանցում էր նորվեգացիներին) և որոշ չափով Լեհաստանը և Չինաստանը։
Դրանց դրսևորումներից մեկը զավթողամոլ քաղաքականությունն էր, որը դժվար իրագործելի էր քանի որ Նորվեգիայի անկախություն ձեռք բերելու տարիներին աշխարհի բաժանումն արդեն կատարված էր։
Նրանց վրա տարածվում է Նորվեգիայի քաղաքացիական և քրեական օրենսդրությունը, ներառյալ բնապահպանական նորմերը, նաև արգելված է միջուկային, ռադիոակտիվ նյութերի պահպանումը և օգտագործումը։
Առաջինը՝ 49 կմ² մակերեսով հրաբխային մերձարկտիկական Բուվե կղզին է Ատլանտյան օվկիանոսում և Ատլանտյան օվկիանոսի հարավում գտնվող երկու անտարկտիկական տարածքներ։
Առաջինը 20 արևմտյան երկարության. և 4438’ արևելյան երկարության միջև գտնվող Անտարկտիդայի մաս կազմող Մոդ թագուհու երկիրն է, որը մայր ցամաքի 1/6 մասն է կազմում, երկրորդը՝ Անտարկտիդայի ափից 450 կմ հեռավորության վրա գտնվող հրաբխային Պետրոս կղզին։
Քանի որ Պետրոս Առաջինի կղզին և Մոդ թագուհու երկիրը հարավային լայնության 60-ից հարավ են գտնվում, հետևաբար ընկնում են Անտարկտիդայի պայմանագրի ազդեցության տակ, որը ստորագրել է նաև Նորվեգիան։
Նորվեգիայի անդրծովյան, բայց ոչ կախյալ տարածքներին են վերաբերում՝ երկու ինտեգրացված տարածքներ Հյուսիսային կիսագնդում, Նորվեգական ծովում՝ անմարդաբնակ 377 կմ² տարածքով Յան Մայեն կղզին, և Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսում գտնվող Շպիցբերգեն կղզեխումբը՝ ներառյալ Արջի կղզին։
Նորվեգիայի անդրծովյան տարածքներից և ոչ մեկը՝ ոչ նահանգի , ոչ էլ կոմունայի մակարդակով, չի մտցված մայրցամաքային Նորվեգիայի վարչական բաժանման մեջ։
Ահյակից աջ ուղղությամբ պատկերված են՝ «Թութակ» գարեջրագործարանը, Կետելյան դարպասները, Սխիդամյան դարպասները Նոր եկեղեցու աշտարակը, Ռոտերդամյան դարպասները։
Այսօրվա դրությամբ այդ շինություններից ոչ մեկը չեն պահպանվել, որոնք նկարել է Յան Վերմեերը, նույնիսկ երկու եկեղեցիները վերափոխվել են, իսկ Նոր եկեղեցու ծայրաձողը փոփարինվել է 1872 թվականին պատուհասած հրդեհից հետո։
«Դելֆտի տեսարան» , բարոկկո դարաշրջանի հոլանդացի հռչակավոր գեղանկարիչ, հոլանդական գեղանկարչության ոսկե դարաշրջանի ներկայացուցիչ Յան Վերմեերի նկարներից։
Մարսել Պրուստը, ով 1902 թվականի հոկտեմբերի 18-ին տեսել է «Դելֆտի տեսարան» ստեղծագործությունը Հաագայի Մաուրիցհեյսի թանգարանում, իր ընկեր, գեղարվեստի քննադատ Ժ. Լ. Վոդուայեին 1921 թվականի մայիսի 2-ին գրված նամակում արտահայտվել է.
Լոռում հիմնադրվում կամ վերակառուցվում են բազմաթիվ բերդեր և ամրություններ, որոնցից առավել հայտնի են Կայանը, Քիր ու Ախպեր ամրոցը, Ախթալայի, Տերունական, Բերդավանի, Շամշուլդեի, Գավարզին, Խոժոռնի Տավուշի ամրոցները, Շատբերդը, Գագա բերդը և Չախալաբերդը։
Դրանք, հենված լինելով լեռնային անմատչելի բերդերի ու ամրոցների վրա, ամուր ապավեն էին Բագրատունիների համար՝ 850-855 թվականների համահայկական ապստամբության և անկախության վերականգնման տեսանկյունից։
895 թվականին գահերեց իշխան Աշոտ Սյունու և Շուշանիկ տիկնոջ պատվերով մետրոպոլիտ Հովհաննեսը ձեռնարկել է սուրբ Պողոս-Պետրոս տաճարի կառուցումը Տաթևում։
Հայտնի են Առաքելոց, Աստվածածին, Աբուխանմի, Աբուղամրենց, Գրիգոր Լուսավորիչ, սուրբ Գրիգոր, Խծկոնք, Կուսանաց, Հովվի, Փրկչի և շատ այլ եկեղեցիներ և վանքեր։
Սևանա լճի ափերին կառուցվում են այլ վանական համալիրներ. Վանեվանի վանքը, Կոթավանքը , Հայրավանքը , Մաքենյաց վանքը , Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին, Գանձավանքը, Մասրուց անապատը։
Նույն ժամանակաշրջանին է վերագրվում Աշոտի կնոջ՝ Կատրանիդե թագուհու խաչքարը, որը գտնվում է Գառնու հեթանոսական տաճարի տարածքում և Գրիգոր Ատրներսեհ իշխանի խաչքարը Մեծ Մազրայում ։
1021 թվականին բյուզանդացիները Սենեքերիմ Արծրունու հետ կատարում են տարածքային փոխանակում՝ Փոքր Ասիա թերակղզու Սեբաստիա քաղաքն իր շրջակայքով՝ Վասպուրականի թագավորության դիմաց։
Նմանատիպ փոխանակմամբ նրանք ստանում են նաև Վանանդի թագավորությունը՝ փոխարենը տալով Կեսարիա քաղաքը, որտեղ կառուցվում է սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին։
Հայերն, այդպիսով, վերահաստատվում են Փոքր Հայքի պատմական տարածքներում, որոնք մի քանի հարյուրամյակ չէին բնակեցվել հայերով, սակայն Հայկական լեռնաշխարհի մասն էին կազմում։
Բագրատունիների թագավորության գոյության ընթացքում երկիրը բաժանվել էր մի քանի թագավորությունների և իշխանությունների, որոնք պետության կործանումից հետո դրանք անցնում են նախ Բյուզանդական կայսրության, ապա՝ Սելջուկյան սուլթանության կազմ։
12-րդ դարում վրաց միապետերի, մասնավորապես՝ Դավիթ Շինարարի և Թամար թագուհու շնորհիվ, հյուսիսային և արևելյան Հայաստանի մեծ մասն ազատագրվում է վրաց զորքերի հրամանատար Սարգիս Զաքարյանի, ապա՝ իր որդիների՝ Զաքարեի ու Իվանեի գլխավորությամբ։
Միաժամանակ բուն Հայկական լեռնաշխարհի սահմաններից դուրս գտնվող Կիլիկիայի հայկական իշխանությունը վերածվում է թագավորության՝ ամուր կապ հաստատելով Միջերկրական ծովի արևելյան ափին ձևավորված խաչակրաց պետությունների հետ։
Բուն լեռնաշխարհի սահմաններից դուրս հայկական առաջին իշխանությունը Մալաթիայի հարևանությամբ առաջացած Փիլարտոս Վարաժնունու պետությունն էր ՝ Լեռնային Կիլիկիայում գտնվող Մարաշ մայրաքաղաքով։
Հայկական լեռնաշխարհից դուրս միակ իշխանությունը, որ կարողացավ դիմակայել արտաքին վտանգին և ընդարձակվելով վերածվել թագավորության՝ Ռուբինյանների իշխանությունն էր Լեռնային Կիլիկիայում ։
Հայկական ճարտարապետության զարգացումն առաջին հերթին պահմանավորված էր զարգացած միջնադարում դպրոցների բացմամբ. վանական համալիրներին կից կամ դրանց ներսում 9-14-րդ դարերի ընթացքում բացվել են տարբեր աստիճանի շուրջ 80 դպրոցներ ։
Այն հայտնի էր շուկայով ու արհեստանոցներով, վանքերով ու եկեղեցիներով, իսկ ամրոցից ներս գտնվում էր միջնաբերդը, որտեղ կային պալատներ, բաղնիքներ և այլ շինություններ։
Միայն 1293 թվականից սկսած, երբ Եգիպտոսի սուլթան Մելիք Աշրաֆը գրավում է Հռոմկլան, կաթողիկոսը տեղափոխվում է Կիլիկիայի մայրաքաղաք Սիս, որտեղ մնում է մինչև 1441 թվականը, երբ ընդմիշտ վերադառնում է Էջմիածին։
Դրանցից էր սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին, որը Հռոմկլայի գրավումից հետո դարձել է հայոց կաթողիկոսության, այնուհետև՝ Կիլիկիայի կաթողիկոսության աթոռանիստը։
Զարգացած միջնադարում առաջանում են նոր քաղաքներ, որոնք կարիք ունեին աշխարհիկ կրթություն ստացած, բնական գիտություններին, իրավագիտությանն ու բժշկագիտությանը տեղյակ մարդկանց։
Մինչ այդ կաթողիկոսական աթոռը գտնվել է դեգերումների մեջ. Անիի անկումից հետո այն տեղափոխվել է զանազան հայկական իշխանությունների կենտրոններ՝ Սեբաստիա , Թավբլուր , Ծամնդավ , Քեսուն , Ծովք՝ ։
Եդեսիայի կործանումից որոշ ժամանակ անց՝ 1151 թվականին Ժոսլեն -ի այրին՝ Բեատրիսը, Հռոմկլան վաճառել է Հայոց կաթողիկոս Գրիգոր Գ Պահլավունուն։
Կառուցվում են մի քանի եկեղեցիներ, որոնցից հայտնի էին Խոտակերացը, Նախիջևանի Կարմիր, Հազարաբյուրացը, Հերմոնիը վանքերը, Վահանավանքը և Քարեվանքը։
Այդ պարսպապատ վանքը կառուցվել է 931-938 թվականներին, Սյունյաց իշխանուհի Սոփիա Արծրունու աջակցությամբ, ով Վասպուրականի թագավոր Գագիկ Արծրունու քույրն էր։
Ըստ Կիրակոս Գանձակեցու «Հայոց պատմություն» աշխատության՝ Դավիթն իր գործունեությունը ծավալել է Հանդաբերդ ամրոցին կից Ծար-Ջերմուկում՝ «Բաղնիք-արքունաք»-ում։
Խաչիկ Ա կաթողիկոսի ժամանակ 990 թվականին Տրդատ ճարտարապետը Արգինայում կառուցել է կաթողիկե եկեղեցին, երեք այլ նույնանման եկեղեցիներ, մատենադարան-գրատունը, դպրոցը։
Վայոց ձորում ընթացող շինարարական աշխատանքները շարունակվում են նույն թափով. Սմբատ թագավորի հրամանով այստեղ է կառուցվում Սմբատաբերդը, ինչպես նաև՝ Ցախաց քար եկեղեցին։
Սյունիքի տարածքում կառուցվում են Բղենո-Նորավանքը, Երիցավանքը, Ագուլիսի սուրբ Մինաս եկեղեցին, Բեխի և Նավիշի Սուրբ Ստեփանոս անապատները, ամրացնում Որոտնաբերդը և այնտեղ կառուցում Որոտնավանք համալիրը, Մեղրու բերդը, Բաղակու քար բերդը, ամրացվում է Բաղաբերդը և այլն։
Արարատյան դաշտի արևմտյան մասում՝ Վաղարշապատից Գեղարդի վանք տանող ճանապարհին, որպես միջնադարյան քաղաք սկսում է զարգանալ Հայաստանի Հանրապետության մայրաքաղաք Երևանը։
Դրանից հյուսիս դեռ վաղ միջնադարից գործում էր Կաթողիկե Ծիրանավոր եկեղեցին , իսկ բուն քաղաքում՝ Պողոս-Պետրոս եկեղեցին , որից ոչ հեռու կառուցվում է Գեթսեմանի մատուռը ։
Դրանք հավասարապես իրենցն են համարում նաև վրացիները, քանի որ եկեղեցիները առաքելական չեն, և կառուցվել են Բագրատիոնիների հայրական ճյուղի ներկայացուցիչների կողմից, ովքեր հայտնի էին որպես «վրաց թագավոր»։
Թուրքիայի տարածքում էին գտնվում Գոմքի Սուրբ Գևորգ, Կարմրավանք, Ապարանից Սուրբ Խաչ, սուրբ Մարինոս վանքերը, որոնք ավերվել էր Հայոց մեծ եղեռնի տարիներին։
Ժամանակակից Իրանի տարածքում են գտնվում Ծոր Ծորի եկեղեցին՝ Կապուտան լճի ափին, Սուրբ Ստեփանոսը Դարաշամբում, որոնք նույնպես թվագրվում են 9-10-րդ դարերին։
Դա հայկական միջնադարյան ճարտարապետության երկրորդ՝ միջին փուլն է (վաղ՝ 4-8-րդ դարեր, զարգացած՝ 9-14-րդ դարեր, ուշ՝ 15-17-րդ դարեր)։
11-րդ դարի առաջին կեսին Սելջուկ-թյուրքերի արշավանքներից հետո Հայաստանի երկու թագավորությունները՝ Սյունիքն ու Տաշիր-Ձորագետը , կարողացան դիմակայել Սելջուկյան սուլթանությանը։
Այդպիսով՝ ամբողջ զարգացած միջնադարի ընթացքում՝ 9-14-րդ դարերում, Պատմական Հայաստանում ու դրան կից տարածքներում, եղել են լուրջ նախադրյալներ՝ հայկական մշակույթի ու արվեստի զարգացման համար։
Դա առաջին հերթին արտացոլվել է ճարտարապետության ու շինարարության վրա. այդ ժամանակահատվածում ստեղծվել են Հայաստանի առավել հայտնի կոթողները, վանական համալիրներն ու ամրոցները, ինչպես նաև՝ ձևավորվել է հայկական ինքնատիպ հուշարձան՝ խաչքարը։
Հնուց ի վեր Հայկական լեռնաշխարհում գործող համահայկական պետությունը, որը ղեկավարվել էր երեք արքայատոհմերի կողմից ավելի քան մեկ հազարամյակ՝ մ.թ.ա. 570 - մ.թ. 428 թվականներ, վաղ միջնադարում վերացել էր։
Այդ պատճառով Ռուբինյան, հետագայում՝ Հեթումյան և Լուսինյան առաջնորդները մեծ ուշադրություն են դարձրել ամրոցների ու բերդերի շինարարությանն ու գոյություն ունեցողների վերակառուցմանը։
Այդպես՝ շինարարական աշխատանքների արդյունքում 11-րդ դարում հանդես են գալիս Բերդուս, Գուգլակ, Լամբրոն, Համուս, Հոնի, Հռոմկլա, Պապեռոն, Քեսունի բերդերը։
Վաղ միջնադարի հայկական ճարտարապետության լավագույն ավանդույթները պահպանելով՝ հայերը այն կարողացան զարգացնել նաև բյուզանդական ու արաբական ճարտարապետութայն նվաճումներից օգտվելով։