polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
2006 թվականի աշխարհի առաջնությունում Հեսկին Անգլիայի հավաքականի մեկնարկային կազմում էր, նա կարողացավ 2005 թվականին մասնակցել Հյուսիսային Իռլանդիայի և Ադրբեջանի դեմ խաղերին։
Պիտեր Կրաուչի՝ Անգլիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի նորընտիր մարզիչ դառնալուց հետո Էմիլը ավելի հազվադեպ էր հրավիրվում և մասնակցում հավաքականի խաղերին։
Վերջնական տարբերակում Նաուգրիմ թագավորի տարբերակում նրանց առաջնորդը եղել է Տորին Դուբաշիտը, իսկ հեղինակը՝ կախարդին անվանել է Գենդելֆ, այն պատճառով, որ սկզբնականում նրան տվել էր Բլադորտին անունը, որը նրան թվացել է անլուրջ։
Գենդելֆ, Ջոն Ռոնալդ Ռուել Թոլքինի լեգենդարիումի «Հոբիթ կամ գնալն ու գալը» և «Մատանիների տիրակալ» վեպի գլխավոր կերպարներից մեկն է։
Նրա արտաքին նախատիպը դարձել է շվեյցարական փոստային բացիկը, «Լեռնային ոգի» անունով, որտեղ պատկերված է մորուսավոր տղամարդ, լայնեզր գլխարկով, որը կերակրում է եղնիկին։
Քրիստինա Ագիլերան հետագայում լսելով այս երգը ցանկություն հայտնեց ձայագրվելու և այս տարբերակը թողարկվեց 2014 թվականի նոյեմբերի 4-ին և -ում հասավ մինչև առաջին հորիզոնականը։
Ատլանտիդացիները ունեն ունիկալ կառուցվածք «Հատուկ զորանոց», հատուկ միավորներ արտադրելու համար, փակ տակ գտնվող որոշ զինվորներ՝ հետևակ, հեծելազոր կամ նետաձիգ, խաղացողի օգնությամբ ազատվում են բանտերից և միանում նրան։
Նոր ժողովրդի հիմնական տարբերակիչ առանձնահատկությունն է առանձին հերոսների բացակայությունը, լրացուցիչ վճարի դիմաց հերոս կարող է դառնալ յուրաքանչյուր զինվոր կամ քաղաքացի։
Պարզելու համար, թե նրանցից ով է ավելի հարուստ, վաճառականները որոշել էին դեմ-դիմաց կառուցել երկու եկամտաբեր տուն Բոլշայա Սադովայա փողոցի և Մեծ պողոտայի խաչմերուկում։
Առաջին հարկում բացվեցին խանութներ, իսկ մնացած հարկերում տեղակայվեցին Աշխատանքի պալատը, «Դինամո» մարզական ընկերությունը, «Սևկավսնաբսբիտը» և այլ հաստատություններ։
Մինչև 1917 թվականի Հոկտեմբերյան հեղափոխությունը եկամտաբեր տան տարածքները վարձակալել էին Սանկտ Պետերբուրգի միջազգային առևտրային բանկը, Փոխադարձ վարկի առևտրականների ընկերությունը, Գյուղատնտեսական բանկը և ատամնաբույժ Մ. Մ. Սաբսովիչը։
«Երիտասարդ մարդու արկածները» կինոնկարի նկարահանումների ժամանակ, Շերոնը հաճախ իր ընկերների հետ հայտնվում էր նկարահանման հրապարակում և մասնակցում ֆիլմի զանգվածային տեսարանների նկարահանումներին։
Կինոնկարի գլխավոր դերակատարներից մեկը' Ռիչարդ Բեյմերը, անմիջապես նկատել էր Շերոնին և ընդմիջումների ժամանակ հանդիպելով նրան, խրախուսում էր դերասանուհի դառնալ։
1961 թվականին Շերոն Թեյթն առաջին անգամ հայտնվեց հեռուստաէկրանին' Վենետիկում նկարահանված երաժշտական հաղորդման շրջանակներում, որին մասնակցում էր երգիչ Պետ Բունը։
Հռոմում տեղի ունեցած կինոփորձերը դրական արդյունք չեն տվել և Շերոնը թողնելով ընտանիքը, վերադարձել է ԱՄՆ' շարունակելով իր փնտրտուքները' կինոյում աշխատանք գտնելու հույսով։
1963 թվականին , . կինոընկերության տնօրենի հետ նա կնքել է յոթամյա պայմանագիր և նկարահանվել կատակերգական «Միսթր Էդ» և «Գեղջկուհին Բևեռլի-Հիլզում» սիթքոմներում։
Տարիներ անց Շերոն Թեյթը Լոնդոնում ծանոթացավ ռեժիսոր Ռոման Պոլանսկու հետ, երբ վերջինս նկարահանում էր «Վամպիրների պարահանդեսը» կինոնկարը։
Հետագայում, 1970 թվականի դատաքննության ժամանակ, տարածքային դատախազի տեղակալ Վինսենթ Բուգլիոզին, այդ միջադեպը համարում էր օգոստոսի 9-ին տեղի ունեցած դեպքերի հնարավոր պատճառ։
Կեսօրից հետո Շերոնին զանգահարել էին քույրերը և առաջարկել' գիշերելու գան նրա մոտ, որպեսզի նա չձանձրանա, սակայն Շերոնը մերժել էր նրանց, այդպիսով փրկելով քույրերին։
Շերոն Թեյթը ծնվել է ԱՄՆ բանակի սպա, գնդապետ Փոլ Ջեյմս Թեյթի և նրա կնոջ' Դորիս Գվենդոլին Ուիլլեթի ընտանիքում, որտեղ Շերոնը նրանց երեք դուստրերից ավագն էր։
Չնայած այն հանգամանքին, որ Շերոնը վեցամսյա տարիքում շահել էր դալասյան «Միս փոքրիկ» մրցույթի գլխավոր տիտղոսը, այնուամենայնիվ նրա ծնողները որևէ ծրագիր չեն ունեցել իրենց դստեր ապագայի վերաբերյալ։
Ողբերգական դեպքի վրա մեծ ուշադրությունը հանգեցրեց Շերոն Թեյթի մասնակցությամբ ֆիլմերի վերահրատարակմանը, որոնք հասան առավել հանրաճանաչության, քան առաջ։
Հետագայում Պոլանսկին խոստովանում էր, որ սկզբնական շրջանում կասկածում էր իր բոլոր ընկերներին և հանդարտվել է միայն այն ժամանակ, երբ ձերբակալվել էին իսկական մարդասպանները։
Թերթերը պնդում էին, որ շատ հոլիվուդյան աստղեր հեռացել էին քաղաքից, իսկ մի մասն էլ իրենց տներում տեղադրել էին անվտանգության համակարգեր կամ վարձակալել հատուկ թիկնապահների։
Նույն թվականի հուլիսի 20-ին Շերոնը Լոնդոնից վերադարձել է ԱՄՆ, իսկ Պոլանսկին մնացել էր այնտեղ' «Դելֆինի օրը» կինոնկարի նկարահանումներին պատրաստվելու համար։
Նույն թվականի ամռանը Օլան վերադառնում է «Ստրյումգոդսետ» և մրցաշրջանի ընթացքում մասնակցելով 14 հանդիպման և դառնալով 12 գոլի հեղինակ՝ օգնում է ակումբին դառնալ Նորվեգիայի չեմպիոն։
Մեկ տարվա ընթացքում ֆուտբոլիստը դառնում է ընդամենը երկու գոլի հեղինակ և արդյունքում՝ 2015 թվականին կնքելով վարձավճարային պայամանագիր տեղափոխվում է «Մոլդե»։
Իսկ ապրիլի 11-ին կայացած «Բուդյո-Հլիմտի» դեմ խաղում Օլան դառնում է դուբլի հեղինակ և այդպիսով հեղինակում է «Մոլդեի» կազմում իր առաջին գոլերը։
2006 թվականի հոկտեմբերի 1-ին «Լիլիստրյոմի» դեմ խաղի երկրորդ խաղակեսում փոխարինելով Սոմեն Չոյիին, Օլան կատարել է իր նորամուտը Նորվեգիայի առաջնությունում։
2013 թվականի հոկտեմբերի 11-ին 2014 թվականի աշխարհի առաջնության ընտրական փուլի շրջանակներում կայացած Սլովենիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի դեմ խաղի երկրորդ խաղակեսում Կամարան փոխարինելով Դանիել Բրոտենին՝ կատարում է իր նորամուտը Նորվեգիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի կազմում։
2013 թվականին Կամարան համալրում է ավստրիական «Ռիդի» կազմը, սակայն տեղափոխումից անմիջապես հետո վարձավճարով ուղևորվում է Գերմանիա և դառնում է «Մյունխեն 1860» ակումբի ֆուտբոլիստ։
Այն համարվում է հեղինակի բազմաթիվ թրոնիներից մեկը, որտեղ պատկերված է անսովոր հանդերձանքով բնորդի կեցվածք ընդունող մոդելը, ովքեր, ինչպես հայտնի է, աչքի չէին ընկնում իրենց կոկետությամբ։
Նկարը գնել է բարոն Լուի Մարի Բապտիստը , որից հետո «Կարմիր գլխարկով կինը» ստեղծագործությունը ժառանգությամբ անցել է նրա զարմիկ բարոն Գաստոն Լաուրենտին ։
«Կարմիր գլխարկով կինը» , բարոկկո դարաշրջանի հոլանդացի հռչակավոր գեղանկարիչ, հոլանդական գեղանկարչության ոսկե դարաշրջանի ներկայացուցիչ Յան Վերմեերի նկարներից։
Մենք հաճույք ենք երաշխավորում Պսպղուն ցիանիդից, որտեղ արիստոկրատների խմբում տեղի է ունենում կրկնակի սպանություն, սկզբից զոհվում է քմահաճ և խելացի Ռոզմարին, իսկ հետո նրա ամուսինը՝ Ջորջը։
Առաջնության եզրափակչում՝ «Օլդ Թրաֆորդ» մարզադաշտում՝ «Մանչեսթեր Յունայթեդի» դեմ խաղում, նա կարողացավ դառնալ հաղթական գոլի հեղինակ և ճանաչվել Անգլիայի չեմպիոն։
Ֆուտբոլիստի դեբյուտը «Չելսիի» հավաքականում կայացել է 2014 թվականի հունվարի 5-ին Անգլիայի գավաթի երրորդ տուրում՝ «Դերբի Կաունտի» ակումբի դեմ խաղում (2:
Միկելեն նվագում է մի քանի երաժշտական գործիքներ (դաշնամուր, ստեղնաշարային գործիքներ, կիթառ, հարվածային գործիքներ) և սրա շնորհիվ էլ դառնում է Բելգիայում թողարկված մի քանի երգերի գործիքավորող։
Պեղումների ժամանակ նրանց կացարաններում հայտնաբերվել են տարբեր տեսակի իրեր՝ գունավոր քարերով գավազան, օբսիդիանից պատրաստված առարկաներ, դանակներ, նետասլաքներ, տղամարդկանց, կանանց, կենդանիների ֆիգուրներ, նաև կրոնական հավատալիքների մասին վկայող նմուշներ։
Կնոսոս , , լատինական անվանում որպես Կնոսսուս կամ Գնոսսուս , բրոնզեդարյան մեծագույն քաղաք, հնագիտական վայր Կրետե կղզում, համարվում է Եվրոպայի հնագույն քաղաքներից։
Մինոսյան Կնոսոսը իր պալատներով ներկայացել է որպես առաջինը մարդկության պատմության մեջ՝ իր ինժեներաճարտարապետական նորարարություններով, բազմահարկ շինություններով, բնական և արվեստի նորություններով, կոյուղով, օդափոխիչներով, ջեռուցման համակարգով։
Համեմատելով այդտեղի խեցեղենը Միջերկրական ծովի արևելյան շրջանների այլ վայրերի խեցեղենի հետ՝ էվանսը ստեղծել է ընդլայնված ժամանակագրություն, որն այդ առումով դժվարությամբ իրականացվող գործ է։
Դժվարություն է հարուցում այն փաստը, բոլոր առարկաների վերաբերյալ գրառումներ միշտ չէ, որ պահպանվել են․ սա ունի բացասական նշանակություն և խանգարում է հնագետների, պեղումներ կատարողների աշխատանքին։
Առաջին համակենտրոնացման ճամբարները Նացիստական Գերմանիայում ստեղծվել են, որպեսզի մեկուսացնեն և ներկալեն այն մարդկանց, որոնք կասկածվում են նացիստական ռեժիմի դեմ ընդդիմանալու համար։
Սակայն շուտով մահվան ճամբարները դարձան տարբեր ազգությունների կամ «ցածր» ռասայի մարդկանց ոչնչացման հսկա մեքենաներ և տարածվեցին հիմնականում այն վայրերում, որոնք գրավել էր Գերմանիան Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ. այս ճամբարները որոշիչ դեր են կատարել հրեաների հոլոքոստի իրականացման գործում։
1941 թվականից նացիստները ստեղծեցին 4 մահվան ճամբարներ, որոնք հատուկ մարդկանց ոչնչացնելու համար էին, և ևս 2 համակենտրոնացման ճամբարներ՝ զանգվածային սպանություններ իրագործելու նպատակով։
1944 թվականի հոկտեմբերին Օսվենցիմի կալանավորները, որոնք դիակներ ու իրեր հավաքելու պարտականությունն էին իրականացնում, պայթեցրին դիակիզարանը, որի արդյունքում գրեթե բոլոր ապստամբները մահացան։
Բեյրութում գործունեության ընթացքում բեմադրել է բազմաթիվ մանկական ներկայացումներ, այդ թվում՝ Չայկովսկու «Շչելկունչիկը», Պրոկոֆևի «Մոխրոտը», «Հազար ու մի գիշերներից» «Ալի Բաբան ու ավազակները», «Կախարդական լամպը» և «Սիդբադի ճամփորդությունը», Հովհաննես Թումանյանի ծննդյան հոբելյանի առիթով «Մի կաթիլ մեղրը», ինչպես նաև հանրահայտ «Մաուգլի» ու «Չիպոլինո» ներկայացումները։
1991 թվականից աշխատել է Երևանի Ա.Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնում՝ որպես բալետի պարուհի, 1997 թվականից՝ առաջատար մենապարուհի։
1901 թվականին, Ռուսաստան մեկնելիս Նաժիվանը հանդիպել է Լեվ Տոլստոյին, երկար զրուցել և ոգեշնչվելով նրա գործունեությունից՝ սկսել է ուսումնասիրել և գրել ռուսական և այլ երկրների աղանդների պառակտման մասին։
1966 թվականին նկարահանած «Տղամարդը և կինը» կինոնկարը Կլոդ Լելուշին բերեց միջազգային ճանաչում և արժանացավ Կաննի կինոփառատոնի «Ոսկյա արմավենու ճյուղ» մրցանակին, ինչպես նաև երկու «Օսկար» մրցանակի' օտար լեզվով լավագույն ֆիլմի և լավագույն սցենարի համար։
Իր հոր կողմից նվիրած կինոխցիկով Կլոդ Լելուշը սկսել է նկարահանել կարճամետրաժ ֆիլմեր և 13 տարեկանում ստացել է Կաննի կինոփառատոնի դեբյուտային մրցույթի մրցանակը։
Հանդիսատեսների շրջանում հաջողության էին հասել հատկապես «Արկածն արկած է» , «Շնորհավոր Նոր տարի» , «Կատուներ և մկներ» , «Երկրորդ հնարավորություն» և այլ ֆիլմեր։
1995 թվականին, Վիկտոր Հյուգոյի վեպի հիման վրա նկարահանված «Թշվառները» կինոնկարը արժանացել է ամերիկյան «Ոսկե գլոբուս» մրցանակի' որպես օտար լեզվով լավագույն ֆիլմ։
Տարփուհու գլուխը չնչին փոփոխություններով կրկնում է «Ռաֆայելն ու Ֆորնարինան» կտավում նկարած կնոջ գլուխը. այս նկարը վրձնել է Էնգրը Ռաֆայելի հայտնի նկարից մեկ տարի ավելի շուտ։
«Գլխավոր տարփուհին» , ֆրանսիացի նկարիչ, 19-րդ դարի եվրոպական ակադեմիզմի խոշոր ներկայացուցիչ, փայլուն դիմանկարիչ Դոմինիկ Էնգրի նկարներից։
Իրանական հեղափոխությունից և Իրանա-իրաքյան պատերազմի բռնկումից հետո Իրանը սկսեց վերակազմավորել իր արդյունաբերությունը՝ պատերազմին ուղղված արտադրական և հետազոտական կենտրոն ստեղծելու համար։
Իրանի էլեկտրոնային արդյունաբերություն կամ Ինտեգրված էլեկտրոնային արդյունաբերություն , հայտնի է նաև որպես՝ , ), Իրանի պաշտպանության նախարարության պետական դուստր ձեռնարկությունը։
դիվերսիֆիկացված կազմակերպություն է, որն աշխատում է էլեկտրոնիկայի, օպտիկայի, էլեկտրաօպտիկայի, բժշկական սարքավորումների, կապի, համակարգչային և կիսահաղորդիչների ոլորտներում։
Սկզբնական շրջանում շենքը քաղաքի բնակիչների զայրույթն էր հարուցում, սակայն 1920-ական թվականներին այն որոշակի համբավ է ձեռք բերում' շնորհիվ Ռոբերտ Ռիփլի «’ !» հրապարակման։
Աշխարհի ամենափոքր երկնաքերը կամ Նյուբի Մաքմահոնի շենք , շինություն ԱՄՆ-ի Ուիչիտո Ֆոլս քաղաքում , ճարտարապետական կուրյոզ, որ ինժեներ Ջ. Մաքմահոնի խաբեբայության արդյունք է։
Այնտեղ նա հանդիպում է նրա բոյֆրենդին ՝ կատարյալ միլիարդատիրոջ Լայերդ Մեյհյուին, որի վարքը Նեդի մոտ դժգոհություն է առաջացնում և որի պատճառով նրանց միջև մրցակցություն է սկսվում ու խորանում նրանով, որ Լայերդը պատրաստվում է իր սիրեցյալին առաջարկություն անել։
Նա ուղղաթիռով վայրէջք է կատարում ճիշտ Ֆլեմինգների փողոցի կենտրոնում՝ ցանկանալով խոսել և Նեդի, և Ստեֆանիի հետ ու նրան տանել իր տուն, Սուրբ ծնունդը միասին նշելու համար։
Ավելի ուշ խնջույքի ընթացքում Նեդն ու Սքոթը Լայերդին նոր շահավետ բիզնես առաջարկ են անում, և որից էլ Լայերդը չի հրաժարվում՝ իրեն արդեն համարելով Նիքի փեսա։
Ընդհանուր անզգայացնող միջոցներ. թթվածնի ցածր պարցիալ ճնշում թոքերում, երբ ներշնչվող անզգայացումից անցում է կատարվում մթնոլորտային օդին՝ որպես դիֆուզիոն թթվածնաքաղցի արդյունք։
Վարժություններ. մինչ հանգիստ գործողությունները և վարժությունները լավացնում են օդափոխություն-հեղուկանցում համապատասխանությունը, հիպօքսեմիա կարող է ի հայտ գալ ինտենսիվ վարժության ընթացքում՝ որպես նախապես գոյություն ունեցող թոքային հիվանդությունների հետևանք։
Լյարդի ցիռոզ. հիպօքսեմիան կարող է հանդիսանալ այս հիվանդության բարդություն, քանի որ թոքերով արյան մեծ քանակությամբ հոսքի հետևանքով խախտվում է օդափոխային-պերֆուզիոն հարաբերությունը։
Կաթվածներ, էպիլեպսիա և պարանոցի կոտրվածքներ. այս ամենը կարող են վնասել երկարավուն ուղեղի շնչառական կենտրոնները, որոնք ստեղծում են ռիթմիկ ազդակներ և դրանք նյարդով փոխանցում ստոծանուն, ներշնչական ամենամեծ մկանին։
Քնի կենտրոնական ապնոէ համախտանիշ. քնած ժամանակ ուղեղի շնչառական կենտրոնները կարող են դադարեցնել իրենց գործունեությունը՝ հանգեցնելով ապնոէի երկար շրջանների և ունենալով լուրջ հետևանքներ։
Թերթթվածնարյունությունը կարող է առաջացնել հիպօքսիա կամ թթվածնաքաղց, ինչը նշանակում է թթվածնի անբնական ցածր պարունակություն որևէ հյուսվածքում կամ օրգանում, կամ ընդհանուր առմամբ' ամբողջ օրգանիզմում։
Դրա առաջացման պատճառ կարող է հանդիսանալ ներշնչվող օդում թթվածնի անբավարարությունը , շնչառական օրգաններից' արյան մեջ թթվածնի անցման դժվարանալը և այլն, սակավարյունությունը։
Առավել ընդունելի է այն տեսակետը, որ զարկերակային արյան գազի չափումն է ցույց տալիս, որ թթվածնի պարցիալ ճնշման նորմայից ցածր մակարդակը հանդիսանում է հիպոքսեմիա։
Այն կախված է արյան մեջ ածխաթթու գազի մակարդակից, որը որոշվում է կենտրոնական նյարդային համակարգում, քնային զարկերակներում ու աորտային աղեղի մարմնիկներում տեղակայված քեմոընկալիչներով։
Քանի որ թերթթվածնարյությունն արյան մեջ թթվածնի անբավարարությունն է, յուրաքանչյուր պատճառ, որն ազդում է թոք մտնող օդի ծավալի վրա կամ յուրաքանչյուր պատճառ, որն ազդում է թոքերից դեպի արյուն օդի մատակարարման վրա, կարող է առաջացնել հիպօքսեմիա։
Հաճախակի դեպքերում նորածինների մոտ կարող է առաջանալ շնչահեղձություն' անկողնու սպիտակեղենով նրա շնչառական ուղիների փակման հետևանքով և առաջացնել հանկարծակի մանկական մահվան համախտանիշ։
Սա կարող է լինել որևէ բնածին հիվանդության հետևանք, ինչպիսին է շարժողական նեյրոնների հիվանդությունը, կամ ձեռքբերովի վիճակի հետևանք, ինչպիսին է հոգնածությունը թոքերի քրոնիկ օբստրուկտիվ հիվանդության սուր դեպքերի ժամանակ։
2016/17 մրցաշրջանում, բացի «Կաստիլիայից», Լուկան հանդես է եկել նաև «Ռեալ Մադրիդ» ակումբի երիտասարդական հավաքականում՝ մասնակցելով ՈՒԵՖԱ-ի առաջնությանը ։
Բնակչության միգրացիայի վերաբերյալ տվյալները ստացվում են Հայաստանի կառավարությանն առընթեր ՀՀ Ոստիկանության տարածքային անձնագրային ծառայությունների կողմից տրամադրվող եկողների և մեկնողների վիճակագրական հաշվառման կտրոնների (դրանք կազմվում են ըստ բնակության վայրի բնակչության հաշվառման և հաշվառումից դուրս գրման ժամանակ) վիճակագրական մշակման արդյունքում։
Արտաքին ուղևորափոխադրումների վերաբերյալ տեղեկատվությունը ներկայացված է ՀՀ հսկիչ անցագրային կետերով՝ օդային (ՀՀ կառավարությանն առընթեր քաղաքացիական ավիացիայի գլխավոր վարչության կողմից), ավտոմոբիլային («Բավրա», «Գոգավան», «Բագրատաշեն» և «Մեղրի» հսկիչ անցագրային կետերով) և երկաթուղային տրանսպորտով իրականցված ուղևորաշրջանառության ամփոփ ծավալներով, որը տրամադրվում է Հայաստանի տարածքային կառավարման նախարարության միգրացիոն գործակալության կողմից։
Միգրացիայի վերաբերյալ վերոհիշյալ վարչական տեղեկատվական աղբյուրներին այլընտրանք է տնային տնտեսությունների հետազոտությունը, ինչը հնարավորություն է ընձեռում տեղեկություններ ստանալ միգրացիայում գտնվող 15 և բարձր տարիքի տնային տնտեսության անդամների գտնվելու վայրի և մեկնելու պատճառների վերաբերյալ։
Խորհրդային ժամանակներում կիրառվող այս մեթոդաբանական սահմանումը, թերևս, կորցրել է իր արդիականությունը և համաձայն ՄԱԿ-ի վիճակագրական հանձնաժողովի և Եվրոստատ-ի երաշխավորությունների, առավել կիրառական է Տնային տնտեսությունը, որպես բնակչության հաշվառման միավոր։
Տնային տնտեսությունը համատեղ ապրող մարդկանց խումբն է, որոնք ունեն միասնական բյուջե, կատարում են միասնական ծախսեր և միասին են ընդունում որոշումներ, ազգակցական կապերի առկայությունը պարտադիր չէ։
Բնակչության մահացությունը չափվում է մահացության ընդհանուր գործակցով, որը ներկայացվում է որպես մահացածների թվի հարաբերություն բնակչության միջին տարեկան թվաքանակին՝ հաշվարկվում է 1000 բնակչի հաշվով։
Կյանքի սպասվող տևողությունը ծննդյան պահից տարիների այն թիվն է, որ ծնվող սերունդը, միջին հաշվով պետք է ապրի, պայմանով, որ այդ սերնդի ողջ կյանքի ընթացքում մի տարիքից մյուսն անցնելիս, մահացությունը յուրաքանչյուր տարիքում հավասար լինի բնակչության մահացության տվյալ ժամանակահատվածի մակարդակին։
Միգրացիայի գործընթացներին մասնակից անձը կոչվում է միգրանտ, ընդ որում՝ երկրից հեռացող միգրանտը կոչվում է մեկնող, իսկ այլ երկիր ժամանող միգրանտը՝ եկող։
Բնակչության միգրացիայի վերաբերյալ տեղեկատվությունը ստացվում է ՀՀ կառավարությանն առընթեր ոստիկանության տարածքային արձանագրային ծառայություններից ստացվող «եկողների» և «մեկնողների» վիճակագրական հաշվառման կտրոններում բովանդակվող տվյալների մշակման արդյունքում։
Սակայն, դեռևս անցյալ դարի 90-ական թվականների սկզբին Հայաստանում լայն թափ ստացավ պաշտոնապես չհաշվառվող միգրացիան, որի արդյունքում, ի վերջո, 2001 թվականի և 2011 թվականի մարդահամարների ժամանակ արձանագրվեց մշտական բնակչության թվաքանակի անկում։
Մեռելածնություն է համարվում մոր օրգանիզմից բեղմնավորման արգասիքի լրիվ արտամղումը կամ դուրսբերումը, որից հետո պտուղը չի շնչում կամ չի ցուցաբերում կյանքի այլ նշան՝ ինչպիսիք են սրտխփոցը, պորտալարի անոթազարկը կամ կամային մկանների ակնհայտ շարժումները։
Պերինատալ շրջանը սկսվում է պտղի ներարգանդային կյանքի 22 լրացած շաբաթից , երբ ծննդյան քաշը նորմայում 500 գրամ է և ավարտվում է ծննդից 7 լրիվ օր հետո։
8 Շուրջծնական մահացությունը հավաքական հասկացություն է, որն ամփոփում է կենսունակ պտղի մահացությունը պերինատալ շրջանում՝ սկսած հղիության 22 շաբաթից մինչև մոր ծննդաբերության ընթացքը, ինչպես նաև ծննդաբերության ժամանակ ու մանկան կյանքի մինչև 168 ժամը տեղի ունեցած մահացությունը։
Մահվան մասին են վկայում մոր օրգանիզմից պտղի անջատումից հետո շնչառության կամ կյանքի որևէ այլ նշանի (ինչպիսիք են սրտխփոցը, պորտալարի անոթազարկը կամ կամային մկանների ակնհայտ շարժումները) բացակայությունը։
Մահվան դեպքերի մասին տեղեկությունները ստացվում են մահվան վերաբերյալ ակտերի հիման վրա, որոնք տրամադրվում են ՀՀ արդարադատության նախարարության 9 քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման գործակալության տարածքային բաժիններից։
Մահացության ընդհանուր գործակիցը հաշվարկվում է որպես հաշվետու տարում արձանագրված մահվան դեպքերի և մշտական բնակչության միջին տարեկան թվաքանակի ցուցանիշների հարաբերություն, 1000 բնակչի հաշվով։
Բնակչության բնական շարժի վիճակագրությունը հենվում է քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման վրա, որոնք քաղաքացիների ծնունդներն ու մահերը հավաստող և արձանագրող պաշտոնական փաստաթղթեր են և Հայաստանում տրվում են Հայաստանի արդարադատության նախարարության քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման գործակալության կողմից։
Այդ ակտերը, որպես կանոն, իրավասու մարմինների կողմից լրացվում են երկու օրինակով, որոնցից մեկը տրամադրվում է ազգային վիճակագրական ծառայությանը՝ բնակչության ընթացիկ հաշվառումն իրականացնելու նպատակով։
Ծննդյան, մահվան, ամուսնության և ամուսնալուծության վերաբերյալ ակտերը ներառում են ցուցանիշների լայն 2 սպեկտ՝ սեռ, տարիք, մշտական բնակության վայր, ընտանեկան դրություն, ազգություն, մահվան պատճառ և այլն։
Որոշակի ժամանակահատվածում բնակչության թվաքանակի մեծության փոփոխությունը դիտարկվում է որպես բնակչության թվաքանակի ընդհանուր հավելաճ և հաշվարկվում է որպես օրացուցային տարվա սկզբի և վերջի դրությամբ ստացված արդյունքների տարբերություն։
Այն դեպքում, երբ տարվա սկզբի դրությամբ թվաքանակը գերազանցում է տարվա վերջի դրությամբ ցուցանիշին, ապա ընդհանուր հավելաճի փոխարեն արձանագրվում է բնակչության թվաքանակի ընդհանուր անկում կամ նվազում։
Տարիքային կազմը բնութագրող ցուցանիշներն արտացոլում են ոչ միայն անցյալում վերարտադրության գործընթացները, այլ նաև՝ բնութագրում են ապագայում ակնկալվող վերարտադրության հեռանկարները։
15-49 տարեկան տարիքային խմբի համար գործակցի հաշվարկման ժամանակ համարիչում հաշվի են առնվում բոլոր կենդանածինները, ներառյալ ինչպես մինչև 15 տարեկան, այնպես էլ 50 տարեկանից բարձր մայրերի մոտ։
Ծնելիության գումարային գործակիցը կամ պտղաբերության գործակիցը բնութա- գրում է երեխաների միջին թվաքանակը, որ կծնի մեկ կինն իր ծնունակ տարիքում, իր ողջ կյանքի ընթացքում ծնելիության տվյալ տարվա մակարդակի պահպանման դեպքում։
Միջմարդահամարային ժամանակահատվածում բնակչության վերաբերյալ տեղեկություններ հավաքագրելու նպատակով, ընթացիկ հաշվառումից զատ, կարող են իրականացվել սոցիալ-ժողովրդագրական ընտրանքային հետազոտություններ։
Բնակչության ընթացիկ հաշվառման շնորհիվ, որն իրականացվում է միջմարդահամարային ժամանակահատվածի բոլոր տարիների համար, բնակչության վերաբերյալ տվյալները ճշգրտվում են բնակչության բնական և մեխանիկական շարժի ցուցանիշների հաշվարկման օգնությամբ։
Թեև տեսականորեն այսպիսի խմբավորման համար հիմք է ընդունվում տվյալ բնակավայրի բնակչության թվաքանակը, այնուհանդերձ, պրակտիկայում, որպես կանոն, հենվում են երկրի վարչատարածքային բաժանման մասին օրենսդրության վրա։
Ըստ այդմ՝ Հայաստանում քաղաքային և գյուղական են համարվում այն բնակավայրերը, որոնք այդպիսիք ճանաչվել են ՀՀ վարչատարածքային բաժանման մասին Հայաստանի օրենքով։
Կենդանածնություն է համարվում մոր օրգանիզմից բեղմնավորման արգասիքի լրիվ արտամղումը կամ դուսբերումն անկախ հղիության ժամկետից, որից հետո պտուղը շնչում կամ ցուցաբերում է կյանքի որևէ այլ նշան՝ ինչպիսիք են. սրտխփոցը, պորտալարի անոթազարկը կամ կամային մկանների ակնհայտ շարժումները, անկախ նրանից, թե արդյոք կտրված է պորտալարը, և կամ անջատված է ընկերքը։
Բնակչության կառուցվածքում դրական միտումները կամ առաջընթացը գնահատվում է երեխաների թվաքանակի և աշխատունակ տարիքի անձանց թվաքանակի աճով, քանզի այդ ցուցանիշների օգնությամբ կարելի է եզրակացնել բնակչության ծերացման, երիտասարդացման կամ կայուն կառուցվածքի մասին։
Բնակչության տարիքային կառուցվածքի փոփոխությունների դինամիկան էապես ազդում է ժողովրդագրության և սոցիալական ոլորտում իրականացվող քաղաքականության վրա, ինչպես նաև դրանք հաշվի են առնվում բնակչության շահերը շոշափող տնտեսական որոշումներ կայացնելիս։
Բնակչության թվաքանակի ընթացիկ գնահատականը տրվում է բնակչության վերջին մարդահամարի արդյունքների հիման վրա, որոնց ամեն տարի գումարվում են կենդանի ծնվածների և եկողների թվաքանակի ու հանվում՝ մահացածների և տվյալ տարածքից մեկնածների թվաքանակի ցուցանիշները։
Բնակչության թվաքանակի ընթացիկ գնահատականը միջմարդահամարային տարիների համար ճշգրտվում է՝ կատարելով հետադարձ վերահաշվարկ, հիմք ընդունելով վերջին մարդահամարի արդյունքները։
Վերարտադրության բրուտտո գործակիցը ցույց է տալիս, թե միջին հաշվով քանի աղջիկ երեխա կծնի մեկ կինն իր ծնունակ տարիքում, եթե պահպանվի ծնելիության տվյալ տարվա մակարդակը։
Վերարտադրության նետտո գործակիցը ցույց է տալիս, թե միջին հաշվով քանի աղջիկ երեխա կծնի մեկ կինն իր ողջ կյանքի ընթացքում, որոնք կհասնեն մոր տարիքին՝ իրենց ծնվելուց, յուրաքանչյուր տարիքում ծնելիության և մահացության տվյալ ժամանակաշրջանի մակարդակների պահպանման դեպքում։
Մարդահամարների ծրագրերը նախատեսված են բնակչության թվաքանակի, սեռատարիքային կազմի, բնակության վայրի, բնակարանային պայմանների, ընտանեկան դրության, ազգության, հավատալիքների, կրթության և այլ ցուցանիշների մասով տեղեկություններ հավաքագրելու համար։
Ծնունդների, մահերի, ամուսնությունների և ամուսնալուծությունների մասին տեղեկությունները մշակվում են ՀՀ արդարադատության նախարարության քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման տարածքային մարմիններում՝ ծնունդների, մահերի, ամուսնությունների և ամուսալուծությունների մասին կազմվող ակտերում բովանդակվող տարեկան վիճակագրական տվյալների հիման վրա։
Քաղաքային են համարվում այն բնակավայրերը, որոնք «Հայաստանի Հանրապետության վարչատարածքային բաժանման մասին» Հայաստանի օրենքով սահմանված են որպես քաղաքներ, մնացած բնակավայրերը, որոնք օրենքով սահմանված են որպես գյուղեր՝ համարվում են գյուղական։
Բնակչության ծնելիությունն արտացոլվում է Ծնելիության ընդհանուր գործակցով՝ որը բնութագրում է ծնելիության ինտենսիվությունը ողջ բնակչության հետ հարաբերությամբ, այսինքն՝ հաշվի առած բոլոր տարիքային խմբերը։
Ընդ որում, 2005 թվականին հոկտեմբերի 16-ից կիրառության մեջ են դրվել «կենդանածնության, մեռելածնության և պերինատալ շրջանի» Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության սահմանումները՝ հիվանդությունների միջազգային դասակարգման 10-րդ վերանայմանը համապատասխան (Հայաստանի կառավարության 2005 թվականին հունիսի 16-ի թիվ 949 –Ն որոշում)։
Դրանք հաշվարկվում են հաշվետու տարվա ընթացքում, տվյալ տարիքում մահացածների թվաքանակի և ընթացիկ գնահատման արդյունքներով ստացված, համապատասխան տարիքի բնակչության միջին տարեկան թվաքանակի հարաբերությամբ։
Հայաստանում բնակչության թվաքանակի ընթացիկ հաշվառումը տարվում է 2011 թվականին մարդահամարի արդյունքների հիման վրա, որոնց յուրաքանչյուր տարի գումարվում է տվյալ տարածքում ծնվածների և եկողների թվաքանակն ու հանվում՝ մահացածների ու տվյալ տարածքից մեկնածների թվաքանակը։
Բնակչության թվաքանակի և բնակության վայրի հարաբերակցությունն արտահայտվում է բնակչության խտություն գործակցով, որը հաշվարկվում է բնակչության թվաքանակը հարաբերելով բնակության վայրի միավոր մակերեսին :