polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
આ આદેશ અનુસાર, ૧૧ સપ્ટેમ્બર ૧૯૬૭ના રોજ સવારમાં ભારતીય સેનાના ઇજનેર અને સૈનિકો નાથુ લા થી સેબુ લા તરફ વાડ બાંધવા લાગ્યા. ભારતીય ખુલાસા અનુસાર તુરંત જ ચીની રાજકીય કોમિસાર એક સૈન્ય ટુકડી સાથે નાથુ લા વચ્ચે આવ્યા જ્યાં એક ભારતીય લેફ્ટ્ કર્નલની દેખરેખ હેઠળ વાડ બાંધવાનું કાર્ય ચાલી રહ્યું હતું. ચીની અધિકારીએ ભારતીય ટુકડીને કાર્ય રોકવા જણાવ્યું જેનો વિરોધ કરતાં ભારતીય અફસરે જણાવ્યું કે તેમને આદેશ છે આમ કરવા. તુરંત જ ધક્કામુક્કીની શરૂઆત થઈ. પરંતુ ચીની સૈનિકો પોતાના વિસ્તારમાં પાછા જતા રહ્યા અને ભારતીયોએ કાર્યવાહી આગળ વધારી.
આમ થવાની થોડી મિનિટો બાદ જ, ચીની તરફથી એક વ્હિસલ વગાડાઈ અને મધ્યમ મશીનગનથી ગોળીબાર વાડ બાંધવાનું કાર્ય કરી રહેલ ભારતીય સૈનિકો પર કર્યો. આડ ન હોવાને કારણે શરૂઆતમાં ભારતીય સેનાએ મોટાપ્રમાણમાં ખુવારી વેઠી. તુરંત જ ચીની સેનાએ તોપખાના વડે ગોળા ફેંકવાનું શરુ કર્યું. ભારતીય સેનાએ પણ વળતી કાર્યવાહી શરૂ કરી. આ સંઘર્ષ ત્રણ દિવસ સુધી સતત ચાલતો રહ્યો. વ્યૂહાત્મક દૃષ્ટિએ ફાયદાકારક સ્થળની મદદથી ભારતીય સેનાએ ચીની સેનાને મારી હટાવી અને તેના બંકરો તોડવામાં સફળ રહી. સંઘર્ષની શરૂઆતના પાંચ દિવસ બાદ સ્થળ પર યુદ્ધવિરામ ઘોષિત કરવામાં આવ્યો.
૧૩ ઓગષ્ટ ૧૯૬૭ના રોજ ચીની સૈનિકોએ નાથુ લા ખાતે સિક્કિમ તરફ ખાઇ બનાવવાનું ચાલુ કર્યું. ભારતીય સૈનિકોએ નિરિક્ષણ કરતાં કેટલીક ખાઈ ભારતના વિસ્તારમાં હોવાનું સ્પષ્ટ જણાઈ આવ્યું. આ બાબત સ્થાનિક ચીની સૈન્ય અધિકારીના ધ્યાન પર લાવવામાં આવી અને તેમને પાછા હટવા જણાવાયું. ચીની સૈનિકોએ આના જવાબમાં ૨૧ લાઉડસ્પીકર લગાવી અને પ્રચાર કરવાનું શરુ કર્યું. ભારતીય સૈનિકોએ નાથુ લા ખાતે ભારતીય વિસ્તારમાં કાંટાળી વાડ ઉભી કરવાની શરુઆત કરી.
ફરી ૭ સપ્ટેમ્બરના રોજ નાથુ લાની દક્ષિણે ભારતીય સૈનિકોએ વાડ ઉભી કરવાનું કાર્ય ચાલુ રાખ્યું તે દરમિયાન સ્થાનિક ચીની સૈન્ય અધિકારી અને સૈનિકો સાથે ધસી આવ્યા અને ભારતીય અધિકારીને કાર્ય રોકવા માટે 'ગંભીર ચેતવણી' આપી. તે બાદ ધક્કામુક્કી પણ થઈ અને બંને તરફ સૈનિકો ઇજાગ્રસ્ત થયા. ચીની સૈનિકો તેમના બે સૈનિકોને થયેલ ઇજા માટે આક્રોશિત હતા.
ચુમ્બી ખીણ ખાતે વિવાદાસ્પદ સરહદી જમીનને કબ્જે કરવાની હરિફાઈને આ સંઘર્ષ માટે કારણભૂત માનવામાં આવે છે. નિરીક્ષકો અનુસાર ભારત વિરુદ્ધ ચીનની તાકતનો ઉપયોગ કરી અને મનમાન્યું કરાવવાની કથિત માન્યતાનો નાશ થયો અને ભારતને ૧૯૬૨નું ભારત-ચીન યુદ્ધ દરમિયાન હાર સામે સૈન્યના આ સંઘર્ષમાં પ્રદર્શનથી આત્મવિશ્વાસમાં વધારો થયો.
તટસ્થ અને સ્વતંત્ર સંદર્ભો અનુસાર ભારતીય ભૂમિસેનાએ નિર્ણાયક વ્યૂહાત્મક લાભ હાંસલ કર્યો અને સંઘર્ષમાં ચીની દળોને હરાવ્યા. નાથુ લા ખાતે ઘણી ચીની ચોકીઓને તોડી પાડવામાં આવી. ત્યાં ભારતીય સૈન્યએ હુમલાખોર ચીની દળોને પીછેહઠ કરાવી.
નાથુ લા અને ચો લા સંઘર્ષો એ ભારત અને ચીન વચ્ચે સિક્કિમ ખાતે થયેલ શ્રુંખલાબદ્ધ સરહદી અથડામણો હતી. તે સમયે સિક્કિમ એક સ્વતંત્ર રજવાડું હતું જે ભારતના સંરક્ષણ હેઠળ હતું.
પરિસ્થિતિને નિયંત્રણમાં લેવા ભારતીય સૈન્યએ નાથુ લાની વચ્ચેથી પસાર થતી વધુ એક વાડ ઉભી કરવા નિર્ણય કર્યો. આ કાર્ય દ્વારા ભારત જેને સરહદ ગણતું હતું તે અંકિત કરાવાની હતી. આ કાર્ય ૧૧ સપ્ટેમ્બર ૧૯૬૭ના રોજ આરંભ થવાનું હતું.
૧૧ સપ્ટેમ્બરના રોજ નાથુ લા ખાતે અથડામણોની શરૂઆત થઈ. ચીનના પીપલ્સ લિબરેશન આર્મીએ નાથુ લા ખાતે ભારતીય ચોકીઓ પર હુમલો કર્યો અને અથડામણ ૧૫ સપ્ટેમ્બર સુધી ચાલુ રહી. ઓક્ટોબરમાં એક દિવસ માટે સંઘર્ષ ચો લા ખાતે પણ થયો.
તે અનુસાર ૧૮ ઓગષ્ટના રોજ સરહદ પર વાડ ઉભી કરાઇ રહી હતી જેનો ચીની સૈનિકોએ વિરોધ કર્યો. બે દિવસ બાદ હથિયારબંધ ચીની સૈનિકોએ વાડનું કામ કરી રહેલા ભારતીય સૈનિકો પાસે તૈનાત થઈ ગયા. પરંતુ, ગોળીબાર શરૂ ન કર્યો.
પશ્ચિમી નિષ્ણાતોએ ચીની સેના પર સંઘર્ષ શરૂ કરવાનો દોષ રોપ્યો. જોકે, ચીની સેનાને મતે ભારતીયોએ સંઘર્ષ થાય એ પ્રકારના વાતાવરણનું સર્જન કર્યું અને ગોળીબારની શરૂઆત ભારતે કરી.
ચીન અનુસાર નાથુ લા ખાતે ૩૨ ચીની સૈનિકો અને ૬૫ ભારતીય સૈનિકો મૃત્યુ પામ્યા અને ચો લા ખાતે ૩૬ ભારતીય સૈનિકો અને અજ્ઞાત સંખ્યામાં ચીની સૈનિકો મૃત્યુ પામ્યા.
નિષ્ણાતોના મતે ચો લા ખાતે સંઘર્ષની શરૂઆત ચીન દ્વારા થઈ જ્યારે ચીની સૈનિકોએ સરહદ ઓળંગી અને ઘાટ પર પોતાનો કબ્જો કર્યો અને ભારતના કબ્જાને ગેરકાયદેસર જાહેર કર્યો.
૧ ઓક્ટૉબર ના રોજ સિક્કિમ-તિબેટ સરહદ પર નાથુ લા થી થોડા કિમી દૂર ચો લા ખાતે બંને દેશોના સૈન્ય વચ્ચે સંઘર્ષ થયો.
જોકે ચીની ખુલાસા અનુસાર ભારતીય સૈનિકોએ સરહદ ઓળંગી અને ચીની સેના પર ગોળીબાર કર્યો અને અથડામણ માટેનું વાતાવરણ સર્જ્યું.
મિકેનિકલ એન્જિનિયરિંગ એ ઇજનેરી વિદ્યાની એક શાખા છે. જેમાં ભૌતિકવિજ્ઞાન, ઇજનેરી ગણિત અને ધાતુવિદ્યા જેવા વિષયોના સિદ્ધાંતો નો ઉપયોગ કરીને યંત્રો વિકસાવવા, બનાવવા તથા જાળવવામા આવે છે. ઇજ્નેરીની જૂનામાં જૂની શાખાઓમાં યાંત્રિક ઇજનેરીનો સમાવેશ થાય છે. યાંત્રિક ઇજનેરીને સૌથી વધુ વ્યાપ ધરાવતી ઇજનેરી શાખા ગણવામાં આવે છે. યાંત્રિક ઇજ્નેરીની શાખામાં ડાયનેમિક્સ , થર્મોડાયનેમિક્સ , મટીરીયલ સાયન્સ , સ્ટ્રક્ચર એનાલિસિસ , તરલનું મિકેનિક્સ , ચાકગતિ વગેરે વિષયોની સમજણ હોવી જરૂરી છે.
મિકેનિકલ એન્જિનિયરિંગએ ઘણી શાખાઓનો સમન્વય છે. મિકેનિક્સ, થર્મોડાયનેમિક્સ , સ્ટ્રક્ચર એનાલિસિસ , મેકાટ્રોનીક્સ અને રોબોટિક્સ, મશીન ડિઝાઇન વગેરે મુખ્ય ઉપશાખાઓ છે. સ્નાતકના અભ્યાસક્રમમાં આ તમામ વિષયોનું પાયાગત શિક્ષણ આપવામાં આવે છે. માસ્ટર ડિગ્રીના અભ્યાસમાં આ વિષયોમાં નિપુણતા હાંસલ કરી શકાય છે. ઓટોમોબાઇલ એન્જિનિયરિંગ, એરોનોટિક્સ , પ્લાસ્ટિક એન્જિનિયરિંગ, ટેક્સટાઇલ એન્જિનિયરિંગ, રબર ટેક્નોલોજી અને એરોસ્પેસ વગેરેના મૂળમાં પણ મિકેનિકલ એન્જિનિયરિંગના જ સિદ્ધાંતો રહેલા છે.
ડાઇનેમિક્સના બે વિભાગો છે, કાઇનેમેટિક્સ અને કાઈનેટીક્સ . આ શાખામાં પ્રદાર્થ પર લગતા વિવિધ બળોનો અભ્યાસ કરીને પ્રદાર્થની ગતિ, પ્રવેગ, તેની દિશા વગેરેનું અનુમાન કરવામાં આવે છે. દા. ત. કોઈ નવી ગાડી , બાઈક, ટ્રક , વગેરેની ડિઝાઇન કરતી વખતે તેમાં કેટલી ક્ષમતાનું એન્જિન બેસાડવું?
એ પ્રદાર્થ પર લગતા બળ, પ્રવેગ, બળની અસરથી પ્રદાર્થ પર થતી વિકૃતિ અને ગતિ વિષેનું વિજ્ઞાન છે. ડિઝાઇનના પ્રારંભિક તબ્બકામાં મિકેનિક્સના સિદ્ધાંતો નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
સ્ટેટિક: તેમાં સ્થિર પ્રદાર્થો પર લગતા બળો અને તેની પ્રદાર્થ પર અસરોનો અભ્યાસ કરવામાં આવે છે. દા. ત. ગુરુત્વાકર્ષણ બળ, વાતાવરણના દબાણને કારણે લાગતું બળ, આ બળોની સંયુક્ત અસરો વગેરે
અમિત ત્રિવેદી એક ભારતીય ચલચિત્ર ઉદ્યોગના સંગીતકાર, સંગીતવાદક, ગાયક અને ગીતકાર છે અને તેઓ બોલીવુડ ખાતે કામ કરે છે. એક નાટ્યસંગીત અને જાહેરાત માટેના જિંગલના રચયિતા અને ગેરફિલ્મી ગીતસંગ્રહના નિર્દેશક તરીકે કામ કર્યા બાદ, તેમણે વર્ષ ૨૦૦૮માં હિન્દી ફિલ્મ આમીર માટે સંગીતની રચના કરી ચલચિત્રક્ષેત્રમાં સંગીતકાર તરીકે પદાર્પણ કર્યું, અને હિન્દી ફિલ્મ દેવ.ડી માં તેમના કાર્યને સમીક્ષકો દ્વારા ખૂબ જ વખાણવામાં આવ્યું હતું તેમ જ આ ફિલ્મને અનેક પુરસ્કાર પ્રાપ્ત થયા હતા, જે પૈકી વર્ષ ૨૦૧૦નો રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ એવોર્ડ ફિલ્મ દેવ ડી.ના શ્રેષ્ઠ સંગીત દિગ્દર્શન બદલ મળ્યો હતો.
ફિલ્મ સંગીતનું કાર્ય આખરે તેમની એ રીતે મળ્યું, જ્યારે તેમના મિત્ર અને પાર્શ્ચગાયક શિલ્પા રાવ દ્વારા ફિલ્મના દિગ્દર્શક અનુરાગ કશ્યપને અમિત ત્રિવેદીનું નામ સૂચવવામાં આવ્યું. અનુરાગ તેમની આગામી ફિલ્મ માટે અલગ દ્રષ્ટિકોણવાળા નવા સંગીતકારની શોધમાં હતા. ત્રિવેદી સાથે મિટીંગ કર્યા પછી, કશ્યપે તેમને દેવ. ડી. ફિલ્મ માટે સાઉન્ડટ્રેક તૈયાર કરવાની તક આપી હતી. તેની શરૂઆતની પ્રથમ ફિલ્મ હોવા છતાં દેવ. ડી.ના તૈયાર થવામાં વિલંબ થયો હતો અને કેટલાક સમય માટે તે પડી રહી હતી. દેવ. ડી.ના સંગીત માટે સમીક્ષકો દ્વારા પ્રશંસા કરવામાં આવી હતી.
કશ્યપ દ્વારા કરવામાં આવેલ ભલામણને કારણે ત્રિવેદીને આગળ ધપવા માટે રાજ કુમાર ગુપ્તા દિગ્દર્શિત સાહસ આમીર માટે સંગીતકાર તરીકે તક મળી હતી. ત્રિવેદી અને ગુપ્તાએ ફિલ્મની કથા સાથે સાઉન્ડટ્રેક ફ્યુઝ બનાવવા પર કામ કર્યું હતું, જેના પરિણામે તેમને ફિલ્મી સંગીતક્ષેત્રે નિર્ણાયક માન્યતા સાંપડી હતી.
કુદરતી સૌંદર્યથી સમૃદ્ધ આ વિસ્તારમાં જોવાલાયક ઘણું છે. કુદરતી છટાની મજા લેવા માટે ટોચનાં સ્થળોએ જઈ શકાય છે. અહીંથી બરફીલા શિખરો અને વિહંગમ નજારો જોઇ શકાય છે. દૂર-દૂર ફેલાયેલ, લાંબી પર્વતમાળાઓ અને તેની વચ્ચે વસેલા ઘણા નાના ગામ સરળતાથી જોઇ શકાય છે. તેની પાછળથી ઉગતા સૂર્યનું દૃશ્ય સુંદર દેખાય છે. સ્પષ્ટ હવામાન હોય ત્યારે અહીંથી બરફના પર્વતોની વિસ્તરેલ હારમાળા દૂર સુધી જોઈ શકાય છે. નજીકમાં જ ૧૦૦ વર્ષ જૂનું સેન્ટ મેરી ચર્ચ છે. અહીં ભુલ્લા તાલ ખૂબ જ પ્રખ્યાત છે. અહીં એક નાના તળાવ છે, જ્યાં નૌકાવિહારની સુવિધા ઉપલબ્ધ છે. સાંજે સૂર્યાસ્ત વેળા સંતોષી માતા મંદિરનું સુંદર દૃશ્ય જોવા મળે છે. આ મંદિર એક ઊંચી ટેકરી પર છે. અહીં થોડા કિલોમીટર દૂર તારકેશ્વર મંદિર પણ છે. આ ભગવાન શિવનું પ્રાચીન મંદિર છે, જે સિદ્ધ પીઠ પણ માનવામાં આવે છે. તે પર્વત પર ૨૦૯૨ મીટરની ઊંચાઈ પર સ્થિત છે. સંપૂર્ણ મંદિર તાડ અને દેવદાર વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો છે. તે સંપૂર્ણ વિસ્તાર સુંદર તેમ જ શાંત પણ છે. પ્રવાસીઓ અહીં પર્વતારોહણ, બાઇકિંગ, સાયકલિંગ, જેવી સાહસિક રમતો માટે પણ આવે છે.
લેન્સડાઉન ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા ઉત્તરાખંડ રાજ્ય પૌરી ગઢવાલ જિલ્લામાં આવેલ એક છાવણી શહેર છે. ઉત્તરાખંડ ગઢવાલમાં આવેલ, લેન્સડાઉન અત્યંત સુંદર ગિરિમથક છે. સમુદ્ર તળથી તેની ઊંચાઇ ૧૭૦૬ મીટર જેટલી છે. અહીંની પ્રાકૃતિક છટા મનમોહક છે. અહીંનું હવામાન આખું વર્ષ ખુશનુમા રહે છે. દરેક બાજુ પર વિસ્તરેલ હરિયાળી તમને એક અલગ વિશ્વનો અહેસાસ કરાવે છે. અસલમાં આ સ્થળ બ્રિટિશ દ્વારા પર્વતો પર્વતોને કાપીને વસાવ્યું હતું. ખાસ બાબત એ છે કે દિલ્હી શહેર થી આ હિલ સ્ટેશન એકદમ નજીક છે. તમે ૫-૬ કલાકમાં લેન્સડાઉન પહોંચી શકો છો. જો તમે બાઇક પરથી લેન્સડાઉન જવા માટે આયોજન કરવા ઇચ્છતા હો તો આનંદ વિહારના રસ્તે દિલ્હી થી ઉત્તર પ્રદેશમાં દાખલ થયા પછી મેરઠ, બિજનૌર અને કોટદ્વાર થઈ લેન્સડાઉન પહોંચી શકો છો.
આ સુંદર હિલ સ્ટેશન લેન્સડાઉન બ્રિટિશરો દ્વારા ઈ.સ. ૧૮૮૭ના વર્ષમાં વસાવવામાં આવ્યું હતું. તે સમયે વાઇસરોય ઓફ ઇન્ડિયા દ્વારા લેન્સડાઉન નામ આપવામાં આવ્યું હતું. આ પહેલાનું વાસ્તવિક નામ કાલૂડાંડા છે. આ સંપૂર્ણ વિસ્તારનો વહીવટ ભારતીય સેના દ્વારા કરવામાં આવે છે તેમ જ અહીં ગઢવાલ રાઇફલનું મુખ્ય મથક પણ છે. તમે અહીં આ ગઢવાલ રાઇફલ યુદ્ધ સ્મારક અને રેજિમેન્ટ મ્યુઝિયમ જોઈ શકો છો. અહીં આ ગઢવાલ રાઇફલ સાથે જોડાયેલ વસ્તુઓની ઝલક મેળવી શકો છો. આ મ્યુઝિયમ સાંજે ૫ વાગ્યા સુધી જ ખુલ્લું રહે છે. તેની નજીકમાં જ પરેડ ગ્રાઉન્ડ પણ છે, જેને સામાન્ય પ્રવાસી બહારથી જોઈ શકે છે. આ સ્થાન સ્વતંત્રતા ચળવળ દરમ્યાન ઘણી પ્રવૃત્તિઓનું સાક્ષી પણ રહ્યું છે.
કેપિટલ ઓફ ઇન્ડિયા દિલ્હી થી લેન્સડાઉન ૨૭૦ કિલોમીટર જેટલા અંતરે છે. અહીં જવા વિવિધ માર્ગોનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.
સડક માર્ગ દ્વારા લેન્સડાઉન સરળતાથી સુલભ છે. તે ઘણા શહેરો સાથે જોડાયેલ છે. ખાનગી અને સરકારી બસો કોટદ્વારથી ઉપલબ્ધ હોય છે, જ્યાંથી લેન્સડાઉન આશરે ૪૦ કિલોમીટર દૂર છે.
હવાઈ માર્ગ: નજીકનું એરપોર્ટ અહીં, નજીકના એરપોર્ટ જોલીગ્રાન્ટ હવાઈમથક છે, જે લેન્સડાઉનથી ૧૫૨ કિલોમીટરના અંતરે છે.
અંબરનાથનું શિવ મંદિર એ અગીયારમી સદીનું પ્રાચીન, ઐતિહાસિક હિંદુ મંદિર છે, જે હજુ પણ વપરાશમાં છે. આ મંદિર ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલ મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના મુંબઈ નજીક આવેલ થાણા જિલ્લાના અંબરનાથ ખાતે આવેલ છે. આ મંદિર અંબરેશ્વર તરીકે પણ ઓળખાય છે અને સ્થાનિક લોકોમાં આ પુરાતન શિવાલય તરીકે ઓળખાય છે. આ મંદિર વાઢવણ નદીના કિનારે, અંબરનાથ રેલ્વે સ્ટેશનથી પૂર્વમાં ૨ કિલોમીટર જેટલા અંતરે આવેલું છે. આ મંદિર ઈ. સ. ૧૦૬૦માં હેમાડપંતી વાસ્તુ-શૈલીમાં, સુંદર કોતરણીવાળા પથ્થર વડે શિલાહર રાજા ચિત્તરાજા દ્વારા બનાવવામાં આવેલ છે. કદાચ આ મંદિર ફરી તેમના પુત્ર મુમ્મુણી દ્વારા બનાવવામાં આવેલ પણ હોઈ શકે છે. યુનેસ્કો દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલ સાંસ્કૃતિક સ્થાપ્ત્ય ની યાદીમાં અંબરનાથના આ પ્રાચીન શિવમંદિરનો સમાવેશ થયેલ છે.
સામાન્યપણે આ મંદિરનું ગર્ભગૃહ જમીનથી નીચે આવેલ છે, જ્યાં ૨૦ પગથિયાં જેટલું ઊતરીને પહોંચી શકાય છે અને તેની ઉપરનું શિખર આકાશ તરફ ખુલ્લું અને મંડપ કરતાં થોડું વધારે ઊંચાઈવાળું છે. દેખીતી રીતે ખ્યાલ આવે છે કે ક્યારેય શિખરનું નિર્માણ પૂર્ણ થયું નથી. આ ભુમિજા પ્રકારનું શિખર જો પૂર્ણ કરવામાં આવ્યું હોત તો ઉદયપુર, મધ્ય પ્રદેશ ખાતે આવેલ ઉદયેશ્વર મંદિર , અને નાસિક જિલ્લાના સિન્નર ખાતે આવેલ ગોંડેશ્વર મંદિરને મહદંશે મળતું આવતું હોત. જેટલું બાંધકામ થયેલ છે, તેના પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે તે બાંધકામ ઉપરનું શિખર ગવક્ષ-મધુકોશીય આકાર પર ચાર ખૂણીય વળાંકમય આકારમાં સંપૂર્ણ ઊંચાઈ સુધી અવિરતપણે આવરી લેવાયું હોત, અને તેના દરેક સોપાન વચ્ચે દરેક આધાર પર પાંચ શિલાઓની પંક્તિઓ હોત, જેના કારણે શિખરના કદમાં ઘટાડો થાય છે.
એક દંતકથા પ્રમાણે જાણવા મળે છે કે આ મંદિર પાંચ પાંડવો દ્વારા માત્ર એક રાતમાં એક વિશાળ પથ્થરમાંથી બનાવવામાં આવ્યું હતું. એમ કહેવાય છે કે મહાભારત ગ્રંથમાંના પ્રસિદ્ધ પાંડવ ભાઈઓએ તેમના ગુપ્તવાસના સમયગાળા એક રાત્રે આશ્રય લીધો હતો. તેઓ આ માળખાંને પૂર્ણ કરી ન શક્યા હતા, જ્યાં આજે પણ મંદિરના મુખ્ય વિભાગ ની છત જોવા મળતી નથી. એમ પણ કહેવાય છે કે એક કિલોમીટર લાંબો ભોંયરા માર્ગ મંદિર જતો છે, જે હવે સંતાઈ ગયો છે.
આ મંદિર ખાતે મહાશિવરાત્રીના દિવસે ઘણી ભીડ ઉભરાય છે. અંબરનાથની પૂર્વ દિશા તરફના વિસ્તારને યાત્રાળુઓના ભારે ધસારાને કારણે વાહનો માટે અવરોધિત કરવામાં આવે છે અને અન્ય માર્ગ તરફ વાળવામાં આવે છે. આ મંદિર ફરીથી શ્રાવણ મહિનામાં ભગવાન શિવના આશીર્વાદ મેળવવા માટે આવતા શ્રદ્ધાળુઓથી ઉભરાય છે.
મંડપના ભાગમાં ત્રણ તરફ દરવાજાઓ છે. અહીં બાહ્ય ભાગના કોતરકામને ઘણું નુકસાન પહોંચ્યુ છે, પરંતુ કેટલાક નારી અને દિવ્ય શિલ્પો સાબૂત રહેલ છે.
અજ્ઞેયનો જન્મ ૭ માર્ચ ૧૯૧૧ના રોજ ઉત્તર પ્રદેશના કસયા માં થયો હતો. તેમના પિતા, હિરાનંદ શાસ્ત્રી , એક પુરાતત્ત્વવિદ, ખોદકામમાં કામ કરતા હતા. તેમની માતા વ્યંતીદેવી હતા જે ખૂબ ભણેલા નહોતા. હિરાનંદ શાસ્ત્રી અને વ્યંતીદેવીને ૧૦ સંતાનો હતા, જેમાંથી અજ્ઞેય ચોથો ક્રમે હતા. અજ્ઞેયનું બાળપણ લખનૌ માં વિત્યું. વિવિધ સ્થળોએ તેમના પિતાની વ્યાવસાયિક નિમણૂકને લીધે બાળપણ કેટલાક વર્ષો કાશ્મીર, બિહાર અને મદ્રાસમાં પણ વિતાવ્યા.આ પ્રકારની જીવનશૈલીને કારણે, અજ્ઞેય વિવિધ ભારતીય ભાષાઓ અને સંસ્કૃતિઓના સંપર્કમાં આવ્યા. તેમના પિતા, જે પોતે સંસ્કૃતના વિદ્વાન હતા છતાં તેમણે અજ્ઞેયને હિન્દીનો અભ્યાસ કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા અને મૂળભૂત અંગ્રેજી પણ શીખવ્યું. તેમને જમ્મુમાં પંડિત અને મૌલાવી દ્વારા સંસ્કૃત અને પર્સિયન શીખવવામાં આવ્યું હતું. આમ શરૂઆતનું શિક્ષણ પિતા પાસેથી જ સંસ્કૃત, ફારસી, અંગ્રેજી અને બંગાળી ભાષા અને સાહિત્ય સાથે થયું. ૧૯૨૫માં પંજાબમાં પ્રવેશ પરિક્ષા પાસ કરી તેઓ મદ્રાસ ક્રિશ્ચિયન કૉલેજમાં દાખલ થયા. લાહોરમાં બી.એસ.સી કરી અંગ્રેજી સાથે એમ.એ. કરતા સમયે તેઓ બોમ્બ બનાવતા પકડાયા અને પછી ફરાર થઈ ગયા.
ભારતની સ્વતંત્રતા ચળવળની લડત લડવાના વિચાર સાથે ક્રાંતિકારી સંગઠન હિન્દુસ્તાન સોશિયલિસ્ટ રિપબ્લિકન આર્મી માં જોડાયા, અને બ્રિટિશ વસાહતી સરકાર સામે બળવાખોર પ્રવૃત્તિઓમાં ભાગ લીધો. નવેમ્બર 1૧૯૩૦ માં, સમાજવાદી ક્રાંતિકારી અને એચએસઆરએના નેતા, ભગતસિંહને ૧૮૨૯ માં જેલમાંથી ભાગી છૂટવામાં મદદ કરવાના પ્રયાસમાં સામેલ હોવાના કારણે તેમની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ તેમને ભારતમાં બ્રિટીશ શાસન સામે દેશદ્રોહના આરોપ હેઠળ સજા ફટકારવામાં આવી હતી. તેમણે પછીનાં ચાર વર્ષ લાહોર, દિલ્હી અને અમૃતસરની જેલમાં વિતાવ્યા. આ જેલના દિવસોમાં, તેમણે ટૂંકી વાર્તાઓ, કવિતાઓ અને તેમની નવલકથા શેખર: એક જીવની પ્રથમ ડ્રાફ્ટ લખવાનું શરૂ કર્યું. ત્યારબાદ ફરી ૧૯૩૦ના અતંમાં તેઓ પકડાઈ ગયા અને ચાર વર્ષની સજા થઈ.
અજ્ઞેયની નવલકથા 'શેખર: એક જીવની' બે ભાગમાં લખયેલી છે. તે આત્મકથનાત્મક શૈલીમાં લખાયેલી પ્રથમ હિન્દી નવલકથા છે. આ નવલકથામાં વ્યક્તિના વિકાસમાં અવરોધ ઊભા કરનાર, વ્યક્તિત્વને દબાવનાર, કચડનાર સમાજ સામેના એક વ્યક્તિના વિદ્રોહની કથા આલેખવામાં આવી છે. તેમની બીજી નવલકથા 'નદી કે દ્વીપ' મનોવૈજ્ઞાનિક શૈલીમાં લખાયેલી છે. આધુનિક યુગમાં મનુષ્ય સમૂહમાં રહેતો હોવાં છતાં તે જે એકલતા તથા વિચ્છિન્નતા અનુભવે છે, તેનું આલેખન આ નવલકથામાં કરવામાં આવ્યું છે. તેમની 'અપને અપને અજનબી' વસ્તુ અને કથાશિલ્પની દ્રષ્ટિએ આધુનિક માનવસંવેદનાને લક્ષમાં રાખીને લખાયેલી નવલકથા છે. અસ્તિત્વવાદી દર્શનનું ખંડન કરતી આ નવલકથામાં તેમણે મૃત્યુના સાક્ષાત્કારની વાત કરી છે.
તેઓ પ્રોગ્રેસિવ રાઈટર્સ એસોસિએશન સાથે સંકળાયેલા હતા અને ૧૯૪૨માં તેમણે ઓલ ઇન્ડિયા એન્ટી-ફાસિસ્ટ કન્વેન્શનનું આયોજન કર્યું હતું. ૧૯૪૨ માં બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન, તે ભારતીય સેનામાં જોડાયો અને કોહિમા મોરચામાં લડાકુ અધિકારી તરીકે મોકલવામાં આવ્યા. ૧૯૪૬ માં તેમણે સેના છોડી દીધી. તેઓ થોડા સમય માટે મેરઠ રહ્યા અને સ્થાનિક સાહિત્યિક જૂથોમાં સક્રિય રહ્યા. આ સમયગાળા દરમિયાન, તેમણે અન્ય લેખકોના અંગ્રેજીમાં ઘણા અનુવાદો અને તેમની પોતાની કવિતાઓ, જેલ ડેઝ અને અન્ય કવિતાઓનો સંગ્રહ પ્રકાશિત કર્યો .
સચ્ચિદાનંદ હીરાનંદ વાત્સ્યાયન જ્ઞાનપીઠ પુરુસ્કાર વિજેતા આધુનિક હિન્દી સાહિત્યકાર તથા પત્રકાર હતા. તેમને કવિતા અને વાર્તા-સાહિત્યમાં એક મોટું પરિવર્તન લાવનાર વાર્તાકાર, લલિત-નિબંધકાર, સંપાદક અને અધ્યાપક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
અજ્ઞેય પ્રયોગવાદ અને નવી કવિતાને સાહિત્ય જગતમાં પ્રસ્થાપિત કરનાર કવિ હતા.તેમણે 'સપ્તક' કવિતા શ્રેણી સંપાદિત કરી, અને 'દિનમાન' નામનું હિન્દી સાપ્તાહિક પણ શરૂ કર્યું હતું.
નેરલ-માથેરાન રેલ્વે માર્ગ ૧૯૦૧ થી ૧૯૦૭ની વચ્ચે અબ્દુલ હુસૈન આદમજી પીરભોય દ્વારા તેમના પિતા સર આદમજી પીરભોયની નાણાંકીય સહાયતાથી ₹ ૧૬ લાખ ના ખર્ચે બનાવવામાં આવ્યો હતો. સર આદમજી પીરભોય માથેરાનની અવારનવાર મુલાકાત લેતા હતા અને ત્યાં જવા માટેનું સરળ બનાવવા માટે રેલ્વે બાંધવા માંગતા હતા. હુસૈનની માથેરાન રેલ્વે યોજના ૧૯૦૦માં ઘડાઇ અને ૧૯૦૪માં બાંધકામ શરૂ થયું. આ રેલ્વેના મુખ્ય એન્જિનિયર બારસી રેલ્વેથી પ્રખ્યાત એડર્વડ કેલથ્રોપ હતા. ૧૯૦૭માં આ માર્ગ ખૂલ્લો મૂકવામાં આવ્યો. પહેલાં, રેલ્વેના પાટા ૧૪.૯ કિગ્રા/મી થી મુકવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ હવે ૨૦.૮ કિગ્રા/મી પર છે. ચુસ્ત વળાંકો સાથેનો વળાંક ગુણોત્તર ૧:૨૦ છે અને ઝડપ સુધીની મર્યાદિત છે.
નેરલ લગભગ મુંબઈ અને પુણેની મધ્યમાં છે. નેરો ગેજ માર્ગ હરદલ ટેકરી સુધી બ્રોડ ગેજને સમાંતર ચાલે છે અને પછી માથેરાન તરફ પૂર્વમાં વળી જાય છે. રસ્તો અને રેલ માર્ગ જુમ્માપટ્ટી સ્ટેશન નજીક મળે છે. ભેખરા ખુંડ સુધી અલગ પડ્યા પછી માઉન્ટ બેરી પાસે તીવ્ર ચઢાણ જોવા મળે છે. અહીં ઘોડાની નાળ આકારનો રસ્તો ટ્રેનને પાછી જતી રોકવા માટે બંધાયો છે. ત્યાંથી એકાદ માઇલ જેટલા ઉત્તર તરફ ગયા પછી વન કીસ બોગદું આવે છે. વધુ બે સર્પાકાર માર્ગ પછી પેનોરમા પોઇન્ટ, સિમ્પસન ટેંક અને માર્ગ માથેરાનમાં પ્રવેશ કરે છે.
ટ્રેન સેવા ચોમાસા દરમિયાન જુલાઇ થી ઓક્ટોબર મહિનાઓમાં ભૂસ્ખલનના ભયને કારણે બંધ રહે છે. ૨૦૧૨ની ચોમાસા ઋતુ દરમિયાન, મધ્ય રેલ્વેએ એર બ્રેકની ચકાસણી કરી હતી અને રેલ્વે સલામતી કમિશનની પરવાનગી મેળવીને સૌપ્રથમ વખત ચોમાસામાં ટ્રેન સેવા ચલાવી હતી. મધ્ય રેલ્વે ચોમાસા દરમિયાન બંધ થતી સેવાને ઘટાડીને ૧૫ જુલાઇથી ૧ ઓક્ટોબર સુધી કરવા માંગે છે.
માથેરાન પર્વત રેલ્વે ૨ ફીટ નેરો ગેજ ધરાવતી માથેરાન, મહારાષ્ટ્રમાં આવેલી રેલ્વે છે. આ રેલ્વે મધ્ય રેલ્વેના સંચાલન હેઠળ આવે છે. આ રેલ્વે કુલ ૨૧ કિમી અંતર પશ્ચિમ ઘાટમાં નેરલથી માથેરાન સુધી મોટાભાગે જંગલ વિસ્તારમાં થઇને કાપે છે. યુનેસ્કો આ રેલ્વેને વિશ્વ ધરોહરની સ્થિતિ આપવાનું વિચારી રહી છે.
૨૧ કિમીની મુસાફરી પૂર્ણ થવામાં ૨ કલાક અને ૨૦ મિનિટ લાગે છે. રેલ્વે તંત્ર આ સમયગાળો ઘટાડીને ૧ કલાક ૩૦ મિનિટ કરવાની યોજના વિચારી રહી છે. નેરલમાં બ્રોડગેજનું સ્ટેશન પણ છે, જે મુંબઈ-પુને વચ્ચેના વ્યસ્ત માર્ગમાં આવે છે.
નવેમ્બર ૨૦૧૨માં મધ્ય રેલ્વે એ સલૂન નામનો ખાસ ડબ્બો મૂક્યો હતો. આ સલૂનમાં સોફા અને બહારનુ દ્શ્ય દેખાડતા ટીવી છે. અગાઉ આ સલૂન માત્ર રેલ્વેના અધિકારીઓ માટે જ પ્રાપ્ત હતા.
શર્મન જોશી એક ભારતીય ચલચિત્રો અને રંગમંચના અભિનેતા છે. તેમણે અભિનેતા તેમ જ નિર્દેશન માટે અંગ્રેજી, હિન્દી, મરાઠી અને ગુજરાતી ભાષા પર કામ કર્યું છે, પરંતુ મોટે ભાગે તેમના હિન્દી ચલચિત્રોમાં અભિનય માટે જાણીતા છે. શરમન જોષીએ તેના ચલચિત્રના અભિનયક્ષેત્રમાં પદાર્પણ ગોડમધર થી કર્યું હતું. તેમણે કારકિર્દીની શરૂઆત એક સહ-અભિનેતા તરીકે હિન્દી ચલચિત્ર સ્ટાઇલ થી કરી હતી; ત્યારબાદ સહાયક ભૂમિકાની પરંપરામાં તેમણે ઘણાં ચલચિત્રોમાં અભિનય કર્યો છે, જે પૈકી કેટલીક અત્યંત સફળ ફિલ્મો રહી છે, જેમ કે રંગ દે બસંતી , ગોલમાલ , લાઈફ ઇન એ. મેટ્રો , ૩ ઇડિઅટ્સ , ફેરારી કી સવારી , હેટ સ્ટોરી ૩ , અને ૧૯૨૦ લંડન . તેમણે મુખ્ય ભૂમિકાઓ કાશી ઇન સર્ચ ઓફ ગંગા અને ૩ સ્ટોરીઝ એમ બે બોલીવુડ ફિલ્મોમાં કરેલ છે.
૨૦૦૬ના વર્ષમાં તેમણે રંગ દે બસંતી ચલચિત્રમાં અભિનય કર્યો. આ જ વર્ષે પાછળથી તેમણે હાસ્યપ્રધાન ચલચિત્ર ગોલમાલમાં અભિનય કર્યો. વર્ષ ૨૦૦૭માં લાઇફ ઈન એ . મેટ્રો, ઢોલ અને રકીબમાં તેઓ દેખાયા. આ પછીના વર્ષે તેઓ શ્યામના પાત્રમાં હેલ્લો માટે કામ કર્યું. જોષીએ વર્ષ ૨૦૦૮માં સોરી ભાઈ!
ચલચિત્રમાં મુખ્ય અભિનેતા તરીકે ભૂમિકા કરી અને વર્ષ ૨૦૦૯માં તેમણે સફળ ચલચિત્ર ૩ ઇડિઅટ્સ માં મુખ્ય ત્રણ પાત્રોમાંના એક તરીકે અભિનય કર્યો. તેમણે એક પોલિસ તરીકે શૃંગારિક-રોમાંચક ચલચિત્ર વજહ તુમ હો માટે પણ ભૂમિકા ભજવી હતી.
તેમને આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ અને ટીવી ક્લબ ઓફ એશિયન એકેડેમી ઓફ ફિલ્મ એન્ડ ટેલિવિઝન દ્વારા આજીવન સભ્યપદ આપી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા છે. શરમને તેની કારકિર્દીમાં એક જ પ્રકારના પાત્રો માટે પસંદ કરવામાં આવે છે તેવો ઉલ્લેખ કર્યો છે અને તે વિશે વાત તેણે જાન્યુઆરી, ૨૦૧૭ મુંબઈ ખાતે યોજાયેલ ટેડએક્સયુથ@ઓઆઇએસ ટેડએક્સ કોન્ફરન્સ વેળા કરી હતી.
તેમણે વર્ષ ૧૯૯૯માં આર્ટ ફિલ્મ, ગોડમધરમાંં સૌપ્રથમ પદાર્પણ કર્યું હતું. આ પછી સ્ટાઇલ , એન. ચંદ્રા દ્વારા નિર્મિત ચલચિત્રમાં તેમણે અભિનય કર્યો હતો. સ્ટાઇલ પછી તેમણે દ્વારા તે શ્રેણી નું ચલચિત્ર એક્સક્યુઝ મી તેમ જ અન્ય હાસ્યપ્રધાન ચલચિત્ર જેમ કે શાદી નં ૧ માટે પણ અભિનય કર્યો છે.
જોશી એક અભિનેતાઓ અને રંગમંચના કલાકારો ધરાવતા ગુજરાતી કુટુંબમાંથી આવે છે. તેમના પિતા, અરવિંદ જોશી, એક પીઢ ગુજરાતી રંગભૂમિના કલાકાર, તેમના કાકી સરિતા જોશી અને પિતરાઈઓએ મરાઠી અને ગુજરાતી રંગભૂમિ માટે અભિનય કર્યો છે. અભિનેત્રી માનસી જોષી રોય તેમના બહેન છે અને અભિનેતા રોહિત રોય તેમના સાળા છે.
શર્મન જોશી દ્વારા રંગમંચ માટે નિર્દેશન અને અભિનયક્ષેત્રે વિવિધ નાટકો કર્યાં છે. તેણે ઓલ ધ બેસ્ટ નાટકની ગુજરાતી આવૃત્તિના બહેરા પાત્રમાં લોકપ્રિય અભિનય કર્યો હતો, જે નાટકના ત્રણ વર્ષ દરમિયાન ૫૫૦ શો થયા હતા.
શરમન જોષીએ હિંદી ચલચિત્રના પીઢ અભિનેતા પ્રેમ ચોપરાની પુત્રી પ્રેરણા ચોપરા સાથે લગ્ન કર્યા છે. આ દંપતિને ત્યાં એક પુત્રી ખ્યાનાનો જન્મ ઓક્ટોબર ૨૦૦૫માં અને જોડિયા પુત્રો, વાર્યન અને વિહાનનો જન્મ જુલાઈ ૨૦૦૯માં થયો હતો.
વર્ષ ૨૦૦૯માં તેમણે એક રીઅલ ટીવી પરના ગેમ શો પોકરફેઇસ: દિલ સચ્ચા ચેહરા જૂઠા માટે યજમાન તરીકે ભુમિકા નિભાવી હતી, જે એક બ્રિટિશ ગેમ શો પોકરફેઇસ પર આધારિત હતી.
ગુજરાત પોલીસ હાઉસિંગ કોર્પોરેશન દ્વારા મળેલી રૂ. ૨૨ લાખની ગ્રાંટ દ્વારા અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશને ગાયકવાડ હ્વેલીનું પુનઃસ્થાપનનું કાર્ય હાથ ધર્યું. આ હેઠળ આછા કથ્થઇ રંગના ધાંગધ્રા પથ્થર વાપરી બંધાયેલા નએ ગેરુના લાલ રંગે રંગાયેલા મુખ્ય દરવાજા અને તેની પાછળ અવલોકન મિનારાનું પુનઃસ્થાપન કરવામં આવ્યું. અવલોકન મિનારાને પાછળથી પોલીસ સંગ્રહાલયમાં દેરવી દેવામાં આવ્યો. હવેલીને ૧.૭ કિમી લાંબી કોટ દીવાલ અને તેના છ દરવાજાઓને પણ પુનઃ સ્થાપિત કરવમાં આવ્યા. આ સાથે ૧૯૮૦થી બંધ પડેલ અમદાવાદ પોલીસ ઑફીસર્સ સ્પોર્ટ્સ ઍન્ડ રિક્રિયેશનલ ક્લબ પણ પુનઃસ્થાપિત કરાયું. આ ક્લબની સ્થપના ૨૩ મે ૧૯૫૨ના દિવસે મુંબઈ રાજ્યના મુખ્યમંત્રી મોરારજી દેસાઈએ કરી હતી.
ત્યારબાદ પેશ્વાએ આ શહેર ગાયકવાડને ભાડે આપવા સહમતી આપી. બ્રિટિશ ઇસ્ટ ઈંડિયા કમ્પનીએ ૧૮૧૭માં આ શહેરનો તાબો લીધોઅને હવેલીને સેનાની છાવણીમાં ફેરવી દેવાઈ. ૧૮૨૪ સુધી તેનો ઉપયોગ છાવણી તરીકે થયો. ૧૮૩૩માં આ હવેલીને ઉત્તર વિભાગની સેનાના શસ્ત્રાગારમાં ફેરવી દેવાઈ. ૧૮૬૩માં અમદાવાદ અને મુંબઈ વચ્ચે રેલ્વે શરૂ થતા આનો આયુધ ડેપો તરીકે ઉપયોગ થવા લાગ્યો. ૧૯૬૯માં આ હવેલીને પોલીસ ક્રાઈમ બ્રાંચના વડા મથક તરીકે ફેરવી દેવાઈ.
ગાયકવાડ હવેલી એ અમદાવાદમાં આવેલી એક ઐતિહાસિક હવેલી છે. તેનું બાંધકામ ૧૭૩૮માં કરાવામાં આવ્યું હતું. અમદાવાદ પર મરાઠા રાજના સમયમાં આ હવેલી ગાયકવાડી બેઠક તરીકે વપરાતી. બ્રિટિશ સત્તાકાળમાં આ હવેલી ને છાવણી અને શસ્ત્રાગારમાં ફેરવી નખાવામાં આવી. ત્યાર બાદ તેનો ઉપયોગ રેલવે ડેપો અને પોલીસ ક્રાઇમ બ્રાન્ચના વડા મથક તરીકે પણ કરવામાં આવ્યો. ૨૦૧૪માં આ હવેલીનું પુનઃસ્થાપન કરવામાં આવ્યું હતું.
પાલીતાણાના મંદિરો ૧૧મી સદીથી શરૂ કરીને ૯૦૦ વર્ષના સમયગાળામાં બંધાયા છે.સૌથી પ્રાચીન કુમારપાળ સોલંકી, નામના મહાન જૈન દાનવીરે બંધાવ્યા હોવાનું મનાય છે. એમ કહેવામાં આવે છે કોતરકામ કરનારનું મહેનતાણું તેણે દિવસ દરમ્યાન કરેલ કોતરણી કરતા પડેલી આરસની કરચ ભૂકી પરથી નક્કી થતું હતું અને આ કોતરણી ખરબચડા દોરડા દ્વારા કરવામાં આવતી. ૧૩૧૧ની સાલમાં તુર્ક આક્રમણ સમયે તેનો નાશ કરવામાં આવ્યો. તે સમયે ૫૦ વર્ષીય મુનિ જીનસૂરી આ મંદિરોના પ્રમુખતિ હતા. બે વર્ષ પછી જીર્ણોદ્ધાર શરૂ થયો. અમુક મંદિરોનો જીર્ણોદ્ધાર સમર શાહના સમય માં શરૂ થયો. જોકે આ કાર્યને બે શતાબ્દી પછી ઈ.સ. ૧૫૩૯માં વેગ મળ્યો જ્યારે તપગચ્છના આચાર્ય હીરવિજયસૂરીએ તેજપાલ સોની નામના વેપારી દ્વારા નિર્મિત ઋષભદેવ મંદિરના અભિષેક નિમિત્તી અહીંની જાત્રા કરી હતી. તે સમય પછી અહીં મંદિરોનો વિસ્તાર વધતો ગયો.
શત્રુંજય મહાત્મ્ય અનુસાર પ્રથમ તીર્થંકર તીર્થંકર શ્રી ઋષભદેવજીએ અહીં પોતાની પ્રથમ દેશના આપી આ સ્થળને પવિત્ર બનાવ્યું હતું. તેમના પૌત્ર પુંડરિકને આ સ્થળે મુક્તિ મળી હતી તેથી આ સ્થળ શરૂઆતમાં "પુંડરિકગિરિ" તરીકે પ્રસિદ્ધ હતું. અહીં પુંડરિક સ્વામીની આરસની મૂર્તિ છે જેને વીર સંવત ૧૦૬૪ માં વિધ્યાધરકુળના મુનીની દીક્ષા એટલે કે સંલેખણા પ્રસંગની યાદગીરિમાં શ્રેષ્ઠી અમેયક દ્વારા સ્થાપિત કરાઈ હતી. પુંડરિકના પિતા અને બાહુબલીના ભાઈ ભરત ચક્રવર્તી પણ શત્રુંજય પર ઘણી વખત આવતા હતા. પોતાના પિતા ઋષભ દેવની યાદમાં મંદિર તેમણે બંધાવ્યા હોવાનું મનાય છે. દંતકથાઓ અનુસાર આ સ્થળ ઘણાં અન્ય તીર્થંકર સાથે પણ જોડાયેલું છે.:249
શ્વેતાંબર જૈનો દ્વારા શત્રુંજય ટેકરી પરના મંદિરો પવિત્ર ગણવામાં આવે છે. એમ માનવામાં આવે છે કે ૨૪માંના ૨૩ તીર્થંકરો એ આ ટેકરી ઉપર આવ્યા હતા. અહીં લગભણ આરસમાં કોરણી ધરવતા ૮૬૩ મંદિરો છે તેમનો સમાવેશ મુખ્ય ૯ સંકુલોમાં થયેલો છે. અમુક સંકુલો ખૂબ મોટા છે, જ્યારે મોટા ભાગના સંકુલો નાના છે. અહીંનું મુખ્ય મંદિર પ્રથમ તીર્થંકર ઋષભદેવને સમર્પિત છે. શ્વેતાંબર મૂર્તિપૂજકો માટે આ સૌથી પવિત્ર સ્થળ છે. મુખ્ય મંદિર સુધી પહોંચવા ૩૫૦૦ પગથિયાં ચડવા પડે છે. જૈન સમાજમાં ઝારખંડમાં આવેલા શિખરજી અને પાલીતાણા સૌથી પવિત્ર યાત્રાધામો છે. જૈનો માને છે કે નિર્વાણ પામવા માટે જીવનમાં આ બે સ્થળોની યાત્રા આવશ્યક છે.
શત્રુંજય ટેકરીઓની દક્ષિણે ખંભાતનો અખાત આવેલો છે અને ઉત્તર તરફ ભાવનગર શહેર આવેલું છે અને વચ્ચે શેત્રુંજી નદી વહે છે. પાલીતાણા મંદિર સંકુલ ભાવનગરથી વાયવ્ય દિશામાં દૂર અાવેલું છે. મંદિર સંકુલથી પાલીતાણા નગર ૨ કિમી દૂર આવેલું છે. પાલીતણા નગર સમુદ્ર સપાટીથી માત્ર ૬૬ મીટર ઊંચાઈએ આવેલું છે. પાલીતાણા મંદિર સંકુલ બે શિખરો અને તેમને જોડતી ધાર પર બાંધવામાં આવ્યું છે. શિખર ૭૨૮૮ ફૂટ ઊંચાઈ પર આવેલું છે. ત્યાં સુધી પહોંચવા લગભગ ૩,૭૫૦ પથ્થરના પગથિયા ચઢવા પડે છે.
શત્રુંજય ટેકરીની ઉપરથી જોતા શત્રુંજી નદી અને આસપાસની ઝાંખર ધરાવતું શુષ્ક ભુપૃષ્ઠ જોઈ શકાય છે. મંદિર સંકુલમાંની સાંકડી તંગ ગલીઓ મધ્ય યુગના યુરોપીય શહેરોની ગલી જેવી લાગે છે. મંદિર સંકુલની ઊંચી દીવાલો તેને કિલ્લા જેવું સ્વરૂપ આપે છે. અશોક વૃક્ષ, છૈત્ર વૃક્ષ, જયતળેટી, મહાવીર સ્વામીની ચતુર્મુખી મૂર્તિ, હિંગળાજ અંબિકાદેવી (હિંગળાજ માતા તરીકે ઓળખાતા હિંદુ દેવી, જે આ પર્વતના અધિષ્ઠાત્રી દેવી મનાય છે.), કુમારપાળ, વિમલશાહ અને સંપ્રતી અહીંના ખાસ આકર્ષણો છે.
૫ કિલોમીટરનું ચઢાણ ચડવા લગભગ ૨ કલાક જેટલો સમય લાગે છે. ઉપર જવાના વિભિન્ન રસ્તાઓ છે. ઔથી ટુંકો રસ્તો મંદિરની બાહ્ય દીવાલોને ફરતો જઈ, અંગાર પીરની દરગાહ આગળથી પસાર થાય છે. પાલીતાણા પર મુસ્લીમ આક્રમણ સમયે તેમણે આ સ્થળની રક્ષા કરી હોવાનું મનાય છે. બીજો રસ્તો પહાડની તળેટી આગળથી પસાર થાય છે. ચાલી ન શકે અથવા મોટી ઉંમરની વ્યક્તિઓ ડોલી દ્વારા ઉપર જાય છે. એ પ્રવાસનો ખર્ચ પ્રવાસીના વજન પર આધાર રાખે છે.