polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
તેઓ ૩૦ મે ૧૮૯૧ના રોજ અમદાવાદમાં અવસાન પામ્યા. તેમના પત્ની પાર્વતીકુંવરે તેમને સામાજીક અને સુધારણા પ્રવૃત્તિઓમાં સાથ આપ્યો હતો. તેમના પુત્ર રમણભાઈ નીલકંઠ પણ લેખક હતા અને અમદાવાદના મેયર પદે રહ્યા હતા. ૧૭ ડિસેમ્બર ૧૮૯૨ના મહીપતરામ રૂપરામ આશ્રમ નામના અનાથાશ્રમની સ્થાપના રાયપુર, અમદાવાદમાં તેમની યાદમાં કરવામાં આવી હતી, જે હવે ભારતના સૌથી જૂનાં અને સૌથી મોટાં અનાથાશ્રમોમાંનો એક છે. બ્રિટિશ પ્રવાસ લેખક પિકો ઐયર તેમના પ્રપૌત્ર છે.
તેમની પ્રારંભિક, મૂળભૂત અને ઐતિહાસિક મહત્વ ધરાવતી ગુજરાતી સાહિત્યની ત્રણ નવલકથાઓ આ મુજબ છે: સાસુવહુની લડાઇ કુટુંબ જીવન વિશેની હળવો વિનોદ ધરાવતી નવલકથા છે, જે ગુજરાતી સાહિત્યની પ્રથમ સામાજિક નવલકથા ગણાય છે. સધરા જેસંગ અને વનરાજ ચાવડો અનુક્રમે સિદ્ધરાજ જયસિંહ અને વનરાજ ચાવડા પર આધારિત ઐતિહાસિક નવલકથાઓ છે. તે મુખ્યત્વે લોકકથાઓ અને સાંસ્કૃતિક ઇતિહાસ પર આધારિત છે.
તેમણે લોકકલા ભવાઇના ઓગણીસ વેશો અંગેનો પ્રથમ સંગ્રહ ભવાઇ સંગ્રહ તરીકે રજૂ કર્યો હતો. તેમણે તેની પ્રસ્તાવનામાં ભવાઇને ફરીથી પ્રસ્થાપિત કરવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે ગરબીઓનો સંગ્રહ તેમજ બોધવચન સંગ્રહ પ્રગટ કર્યો હતો, જે કહેવતોને કાવ્યાત્મક સ્વરૂપમાં રજૂ કરતો હતો.
સંગીત નિર્દેશક તરીકે બર્મનની પ્રથમ સફળ ફિલ્મ તીસરી મંઝિલ હતી. તેમણે આનો યશ મજરૂહ સુલ્તાનપુરીને આપ્યો જેમણે બર્મનને ફિલ્મના નિર્માતા અને લેખક નસીર હુસૈન પાસે રજુ કર્યા હતા. વિજયે આનંદે કહ્યું હતું કે તેમણે બર્મનની સંગીત રજૂઆત ફિલ્મની પહેલાં નસીર હુસૈન આગળ કરી હતી. તીસરી મંઝિલમાં ૬ ગીતો હતા, જે બધાં જ મજરૂહ સુલ્તાનપુરી દ્વારા લખવામાં આવ્યા હતા અને મોહમ્મદ રફી દ્વારા ગાવામાં આવ્યા હતા. આમાંથી ચાર ગીતો આશા ભોંસલે સાથે હતા. નસીરે ત્યારબાદ બર્મન અને મજરૂહ સુલ્તાનપુરીને તેમની આગામી ૬ ફિલ્મો માટે પસંદ કર્યા. જેમાં બહારો કે સપને , પ્યાર કા મૌસમ , અને યાદોં કી બારાત નો સમાવેશ થાય છે. બર્મનનું પડોશન માટેનું સંગીત વખણાયું. તેમણે પોતાના પિતાના સહાયક તરીકે જ્વેલ થીફ અને પ્રેમ પુજારી જેવી ફિલ્મોમાં કામ કરવાનું ચાલુ રાખ્યું.
આર.ડી. બર્મનનો જન્મ સંગીત દિગ્દર્શક/ગાયક સચીન દેવ બર્મન અને ગાયિકા મીરા દેવ બર્મન ને ત્યાં કોલકાતામાં થયો હતો. બાળપણમાં, તેમનાં નાની દ્વારા તેમને તુબ્લુ હૂલામણું નામ આપવામાં આવ્યું હતું પણ તેઓ પાછળથી પંચમ ના હૂલામણાં નામે જાણીતાં બન્યા. કોઈકે કહ્યા પ્રમાણે તેમનું નામ પંચમ પાડવા પાછળનું કારણ એ હતું કે, જ્યારે તેઓ બાળક હતાં અને જ્યારે પણ રોતાં હતાં ત્યારે તે અવાજ સંગીતની પાંચમી નોટ , જી સ્કેલ પર હોય તેવો લાગતો હતો. પંચમ શબ્દનો અર્થ તેમની માતૃભાષા બંગાળીમાં પાંચ થાય છે. બીજી વાયકા પ્રમાણે તેમનું નામ પંચમ એટલા માટે પડ્યું કે તેઓ પાંચ અલગ અલગ અવાજમાં રોતા હતાં. બીજી એક વાયકા પ્રમાણે ભારતીય ફિલ્મ કલાકાર અશોક કુમારે તાજાં જન્મેલાં રાહુલને સતત પા નોટ ઉચ્ચારતાં જોયાં અને તેમનું નામ પંચમ પાડ્યું.
૧૯૮૮માં બર્મનને હૃદયરોગનો હુમલો આવ્યો અને તેઓ પર બાયપાસ શસ્ત્રક્રિયા કરવામાં આવી. આ સમય દરમિયાન તેમણે અનેક ધૂનો રચી જે ક્યારેય બહાર પડી નહી. ૧૯૮૯માં તેમણે વિદુ વિનોદ ચોપરાની ફિલ્મ પરિંદા માટે સંગીત આપ્યું. તેમણે ફિલ્મ ગેંગ ના એક ગીત માટે સંગીત આપ્યું પણ આ ફિલ્મ લાંબા સમય સુધી જાહેર ન થઇ અને તેઓ તે પહેલા જ અવસાન પામ્યા. મઝહર ખાને એ સમયે ઓછા જાણીતા અનુ મલિકને આ ફિલ્મના સંગીત નિર્દેશક બનાવ્યા. મલયાલમ ફિલ્મ થેનમાવિન કોમ્બાથ તેમણે લીધેલી છેલ્લી ફિલ્મ હતી પરંતુ તેઓ આ ફિલ્મને સંગીત આપે તે પહેલાં જ અવસાન પામ્યા. ૧૯૪૨: અ લવ સ્ટોરી નું સંગીત તેમનાં અવસાન પછી બહાર પડ્યું અને અત્યંત સફળ બન્યું. આ ફિલ્મથી તેમને ત્રીજોઅને છેલ્લો ફિલ્મફેર પુરસ્કાર મળ્યો. લતા મંગેશકરના મતે તેઓ બહુ યુવાનીમાં અને દુ:ખી થઇને અવસાન પામ્યા હતા.
૧૯૭૦માં આર.ડી. બર્મને દેવ આનંદની ફિલ્મ હરે રામ હરે ક્રિષ્ના માટે સંગીત આપ્યું. આશા ભોંસલે એ દમ મારો દમ ગીત ગાયું જે રોક સંગીત પ્રકારના હિંદી ગીતોમાં સર્વોચ્ચ સ્થાન પામેલું છે. દેવ આનંદે આ ગીત સંપૂર્ણ પણે ફિલ્મમાં સમાવ્યું નહી કારણ કે, તેમને ડર હતો કે ગીતની સફળતા ફિલ્મને આંટી જશે. એ જ વર્ષમાં બર્મને અમર પ્રેમ ફિલ્મ માટે સંગીત આપ્યું. આ ફિલ્મનું રૈના બીતી જાયે ગીત હિંદી ફિલ્મનું એક ઉત્તમ શાસ્ત્રીય ગીત ગણાય છે. ૧૯૭૧માં બર્મનનાં લોકપ્રિય સંગીતમાં બુઢ્ઢા મિલ ગયા નું રાત કલી એક ખ્વાબ મેં આયી, કારવાંનું હેલનનું કેબ્રે નૃત્ય ધરાવતું પિયા તુ અબ તો આજા નો સમાવેશ થાય છે. કારવાં માટે તેમને પ્રથમ ફિલ્મફેર નામાંકન મળ્યું હતું.
૧૯૮૦ના દાયકાના પાછલા વર્ષોમાં બર્મન ભપ્પી લહેરી અને અન્ય ડિસ્કો સંગીત નિર્દેશકોથી ઢંકાઇ ગયા હતા. ઘણાં ફિલ્મ નિર્માતાઓએ તેમને સંગીત નિર્દેશક તરીકે લેવાનું બંધ કર્યું કારણ કે, તેમની ફિલ્મો એક પછી એક નિષ્ફળ નીવડતી જતી હતી. કયામત સે કયામત તક માટે નસીર હુસૈને તેમને ફિલ્મમાં ન લીધા. હુસૈનની ત્રણ ફિલ્મો જમાને કો દિખાના હૈ , મંઝિલ મંઝિલ અને ઝબરજસ્ત નિષ્ફળ નીવડી હતી અને તેઓની જગ્યાએ મનસૂર ખાન દિગ્દર્શક તરીકે આવ્યા. સુભાષ ઘાઇએ બર્મનને રામ લખન માં સંગીત નિર્દેશક તરીકે લેવાનું વચન આપ્યું પણ તેની જગ્યાએ તેમણે સંગીત માટે લક્ષ્મીકાંત-પ્યારેલાલને લીધા, જેઓ બર્મનના સંગીતવૃંદમાં હતા.
બર્મન પશ્ચિમી, લેટિન, ઓરિએન્ટલ અને અરેબિક સંગીત વડે પ્રભાવિત હતા અને તેમણે આ સંગીતના તત્વો તેને પોતાના સંગીતમાં ઉમેર્યાં. તેમણે વિવિધ અવાજો જેવાં કે કાચ કાગળ ઘસીને તેમજ વાંસની લાકડીઓ અથડાવીને પેદા થતાં અવાજો પણ પોતાનાં સંગીતમાં ઉમેર્યા. મહેબૂબા મહેબૂબા ગીતમાં બીયરની બોટલો ફોડીને પેદા થતો અવાજ ગીતની શરૂઆતમાં ઉમેર્યો હતો. તેવી જ રીતે ચુરા લીયા હૈ ગીતમાં તેમણે કપ-રકાબી વડે પેદા થતો અવાજ ઉમેર્યો. સત્તે પે સત્તા ના ગીતમાં તેમણે ગાયક અન્નેટ પિન્ટોને કોગળાં કરતો અવાજ પેદા કરવા કહ્યું હતું. પડોશન ના ગીત મેરી સામને વાલી ખિડકી દરમિયાન તેમણે કાંસકાને કડક સપાટી પર ઘસતાં પેદા થતો અવાજ ગીતમાં ઉપયોગ કર્યો હતો.
બર્મન ઘણી વખત પાશ્ચાત્ય ડાન્સ સંગીતને પોતાની પ્રેરણા તરીકે લેતા હતા. તેમનાં કેટલાંક ગીતો લોકપ્રિય વિદેશી ગીતોની ધૂન પર આધારિત હતા. દા.ત. રમેશ સિપ્પીએ એવો આગ્રહ રાખેલો કે મહેબૂબા મહેબૂબા ની ધૂન સે યુ લવ મી પરથી લેવાય અને નઝીર હુસૈન મામા મીઆ ગીતનો ઉપયોગ મિલ ગયા હમ કો સાથી માં થાય. આઓ ટ્વિસ્ટ કરે ગીત લેટ્સ ટ્વિસ્ટ , તુમસે મિલકે ગીત વ્હેન આઇ નીડ યુ , ઝિંદગી મિલકે બિતાયેંગે ગીત ધ લોંગેસ્ટ ડે અને જહાં યે તેરી નજર હૈ ગીત હેલેહ માલી અને દિલબર મેરે ઝિગનરજુન્ગે પર આધારિત હતા.
આર.ડી. બર્મનના મૃત્યુ પછી તેમનાં મૂળ ગીતો અને રિમિક્સ આવૃત્તિઓ સાથે અનેક ફિલ્મો રજૂ થઇ. દિલ વિલ પ્યાર વ્યાર , ઝનકાર બિટ્સ , ખ્વાહિશ જેમાં મલ્લિકા શેરાવતનું પાત્ર બર્મનની ચાહક તરીકે દર્શાવેલ છે. ૨૦૧૦માં, બ્રહ્માનંદ સિંહે પંચમ અનમિક્સ્ડ: મુજે ચલતે જાના હૈ નામની ૧૧૩ મિનિટની દસ્તાવેજી ફિલ્મ રજૂ કરી જેને ઘણો સારો પ્રતિસાદ મળ્યો. લૂટેરા ફિલ્મનું સંગીત બર્મનને શ્રદ્ધાંજલી તરીકે અર્પેલ છે. ગેંગ અને મોનસુન વેડિંગ ફિલ્મોમાં પણ બર્મનનું સંગીત છે.
૧૯૬૦થી ૧૯૯૦ના દાયકા સુધી આર.ડી. બર્મને ૩૩૧ ફિલ્મોમાં સંગીત આપ્યું. તેઓ મુખ્યત્વે હિંદી ફિલ્મો ઉદ્યોગમાં સંગીતનિર્માણ-દિગ્દર્શનમાં સક્રિય હતા પણ તેમણે અમુક ફિલ્મોમાં પોતાનો કંઠ પણ આપ્યો હતો. આર.ડી. બર્મને તેમનું મુખ્ય કાર્ય આશા ભોંસલે અને કિશોર કુમાર સાથે કર્યું, અને તેમનાં સંગીતે આ ગાયકોને લોકપ્રિય બનાવ્યા. તેમણે લતા મંગેશકર સાથે પણ ઘણાં ગીતોમાં સંગીત આપ્યું. તેમણે ભારતીય ફિલ્મ દિગ્દર્શકોની નવી પેઢી પર પ્રભાવ પાડ્યો, અને તેમનાં મૃત્યુ પછી પણ તેમનાં ગીતો ભારતમાં લોકપ્રિય બની રહ્યા.
તેમનાં ગીતોનાં અનેક રિમિક્સ ગીતો બન્યા છે જે દેશનાં ડિસ્કો ક્લબ અને પબમાં ઘણાં લોકપ્રિય બન્યા છે. તેમનાં ગીતો ખાસ કરીને દક્ષિણ એશિયન ડી.જે.માં યુ.કે. અને ઉત્તર અમેરિકામાં લોકપ્રિય છે. બાલી સાગૂ દ્વારા બોલીવુડ ફ્લેશબેક નામના આલ્બમમાં તેમનાં ગીતો રિમક્સ તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા. ક્રોનોસ ક્વાર્લેટનાં ગીત યુ હેવ સ્ટોલન માય હાર્ટ તેમનાં પત્નિ આશા ભોંસલે દ્વારા ગાવામાં આવ્યું હતું. ૨૦૧૨ની ફિલ્મ ખિલાડી ૭૮૬માં હિમેશ રેશમિયા દ્વારા બલમા ગીત બર્મનની શ્રદ્ધાંજલિ છે.
સ્વતંત્ર સંગીત નિર્દેશક તરીકે બર્મનની પ્રથમ ફિલ્મ છોટે નવાબ હતી. મહેમૂદે જ્યારે છોટે નવાબ ફિલ્મ બનાવવાનું નક્કી કર્યું ત્યારે તેમણે પહેલાં સચિન દેવ બર્મન સંગીત નિર્દેશન કરે તેવી રજૂઆત કરી હતી પરંતુ પોતે વ્યસ્ત હોવાથી સચિન દેવે આ માંગણી નકારી કાઢી. મહેમૂદે રાહુલને તબલાં વગાડતા દેખ્યા હતાં અને એ જોઇને તેમને સંગીત નિર્દેશક બનાવ્યા. બર્મન અને મહેમૂદના સંબંધો ગાઢ બન્યા અને મહેમૂદની ફિલ્મ ભૂત બંગલા માં બર્મને સંગીત આપ્યું અને નાનકડું પાત્ર પણ ભજવ્યું.
૧૯૮૬માં બર્મને ઇઝાજત ફિલ્મમાં સંગીત આપ્યું, જે શ્રેષ્ઠ ગણાયું. તેમ છતાં, આ ફિલ્મ કળાનો ઝોક ધરાવતી ફિલ્મ હોવાથી બર્મનની વ્યવસાયિક ફિલ્મોની કારકિર્દીને બચાવવામાં મદદરૂપ ન થઇ શકી. ફિલ્મનાં બધાં જ ગીતો આશા ભોંસલે વડે ગાવામાં અને ગુલઝાર વડે લખવામાં આવ્યા હતા. મેરા કુછ સામાન ફિલ્મમાં તેમનાં સંગીતને વખાણવામાં આવ્યું અને આશા ભોંસલે ને શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી ગાયક અને ગુલઝારને શ્રેષ્ઠ ગીત રચના માટે રાષ્ટ્રીય પુરસ્કારો મળ્યા પરંતુ બર્મનને એકપણ પુરસ્કાર પ્રાપ્ત થયો નહી.
આર.ડી. બર્મન બોલીવુડ સંગીતમાં ક્રાંતિકારી ગણાય છે. તેઓએ વિવિધ પેઢીનું સંગીત તેમનાં સંગીતમાં ઉમેર્યું. બર્મનની કારકિર્દી રાજેશ ખન્ના દ્વારા અભિનિત પ્રેમ વાર્તાઓ સાથે-સાથે ચાલી. તેમણે ઇલેક્ટ્રોનિક રોક સંગીત આ પ્રેમ વાર્તાઓમાં લોકપ્રિય બનાવ્યું. તેમણે બંગાળી લોક સંગીત સાથે ડિસ્કો અને રોક સંગીત મિશ્ર કર્યું. તેમણે જાઝ સંગીત પણ ઉમેર્યું, જે તેમનાં સ્ટુડિઓના પિઆનીસ્ટ કેર્સી લોર્ડ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું.
૧૯૭૦ના દાયકામાં બર્મનનું સંગીત કિશોર કુમારના અવાજમાં રાજેશ ખન્ના દ્વારા અભિજિત ફિલ્મો વડે અત્યંત લોકપ્રિય બન્યું. કટી પતંગ એ આ સફળતાની શરૂઆતની ફિલ્મ હતી જે આરાધના ફિલ્મના દિગ્દર્શક શક્તિ સામંતની હતી. તેના કિશોર કુમાર દ્વારા ગવાયેલ ગીતો યે શામ મસ્તાની અને યે જો મોહબ્બત હૈ અત્યંત લોકપ્રિય બન્યા. કિશોર કુમાર સિવાય બર્મને મોહમદ રફી, આશા ભોંસલે અને લતા મંગેશકરના ગીતોમાં સંગીત આપ્યું.
મોહમ્મદ રફીને હમ કિસીસે કમ નહી ફિલ્મ માટે બર્મને સંગીત આપેલ ગીત ક્યા હુઆ તેરા વાદા માટે શ્રેષ્ઠ પુરુષ ગીતકાર માટે રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કાર મળ્યો હતો. તેમણે કસ્મે વાદે , ઘર , ગોલ માલ , ખૂબસૂરત જેવી ફિલ્મોમાં લોકપ્રિય સંગીત આપ્યું. સનમ તેરી કસમ માટે તેમને પ્રથમ ફિલ્મફેર પુરસ્કાર મળ્યો. તેમણે રોકી, સત્તે પે સત્તા અને લવ સ્ટોરી ફિલ્મો માટે પણ સંગીત આપ્યું.
૧૯૭૨માં બર્મને સીતા ઓર ગીતા, રામપુર કા લક્ષ્મન, મેરે જીવન સાથી, બોમ્બે ટુ ગોઆ, અપના દેશ અને પરિચય જેવી ફિલ્મોમાં સંગીત આપ્યું. યાદોં કી બારાત , આપ કી કસમ , શોલે અને આંધી જેવી ફિલ્મો આપીને તેમને સફળતા મળતી રહી. તેમણે માં કી પુકાર નામની દસ્તાવેજી ફિલ્મમાં પણ સંગીત આપ્યું. ૧૯૭૫માં તેમનાં પિતા કોમામાં સરી પડ્યા તેથી મિલિ ફિલ્મનું સંગીત પણ તેમણે પૂરુ કર્યું.
યે દેશ ફિલ્મમાં તેમણે કુમાર શાનુને તેમણે કમલ હસનના અવાજ તરીકે ગીતકાર તરીકે લીધા. આનંદ ઓર આનંદ ફિલ્મમાં અભિજીતને તેમણે તક આપી. લાંબા સમયથી ફિલ્મઉદ્યોગમાં હોવા છતાં હરીહરનને બોક્સર ફિલ્મથી કવિતા કૃષ્ણમૂર્તિ સાથેના ગીત હૈ મુબારક આજ કા દિનથી નામ મળ્યું, જે બર્મન દ્વારા સંગીતમય કરવામાં આવ્યું હતું. ૧૯૮૫માં, મહંમદ અઝીઝે શિવા કા ઇન્સાફ ફિલ્મમાં બર્મન હેઠળ તક મેળવી.
આર.ડી. બર્મનનું પ્રાથમિક શિક્ષણ કોલકાતામાં થયું. તેમનાં પિતા એસ.ડી. બર્મન બોલીવુડમાં જાણીતાં ફિલ્મ દિગ્દર્શક હતાં. જ્યારે રાહુલ નવ વર્ષના હતાં, ત્યારે તેમણે પ્રથમ ગીત, એ મેરી ટોપી પલટ કે આ, સંગીતમય કર્યું અને તેને તેમના પિતાએ ફંટૂશ ફિલ્મમાં સમાવ્યું હતું. સર જો તેરા ચકરાયે ગીતની ધૂન તેમણે આપી હતી અને આ ગીત ગુરુ દત્તની ફિલ્મ પ્યાસા માં સમાવવવામાં આવ્યું હતું.
એવું કહેવાય છે કે કિશોર કુમારે ગાયેલું આરાધના ૧૯૬૯ ફિલ્મનું ગીત મેરે સપનોં કી રાની તેમના પિતાએ સંગીતબદ્ધ કર્યું હતું પણ વાસ્તવમાં તે આર.ડી. બર્મનનું સંગીત હતું. કોરા કાગઢ થા મન મેરા ગીત પણ તેમની ધૂન હતી. એસ.ડી. બર્મન જ્યારે ફિલ્મના રેકોર્ડિંગ વખતે બિમાર પડ્યા ત્યારે આર.ડી. બર્મને સંગીત પોતાનાં હાથમાં લીધું અને પૂર્ણ કર્યું. તેઓ ફિલ્મના સંગીત સહાયક નિર્દેશક તરીકે હતા.
૧૯૫૯માં, બર્મને ગુરૂ દત્તના સહાયક નિરંજનની ફિલ્મ રાઝ ના સંગીત નિર્દેશક તરીકે કામ મેળવ્યું. તેમ છતાં, આ ફિલ્મ ક્યારેય પૂરી ન થઇ. ગુરૂ દત્ત-વહીદા રહેમાન અભિનિત આ ફિલ્મ શૈલેન્દ્ર દ્વારા લખાઇ હતી. આર.ડી. બર્મને આ ફિલ્મના બે ગીતોમાં સંગીત આપ્યું. પહેલું ગીત ગીતા દત્ત અને આશા ભોંસલે દ્વારા અને બીજું ગીત શમશાદ બેગમ દ્વારા ગાવામાં આવ્યું હતું.
તેમણે ઘણી વખત એક જ ગીત જુદાં-જુદાં ગાયકો પાસે ગવડાવવાનો પ્રયોગ કર્યો હતો. કુદરત નું હળવું ગીત હમે તુમસે પ્યાર કિતના તેમણે કિશોર કુમાર પાસે ગવડાવ્યું જ્યારે શાસ્ત્રીય આવૃત્તિ પરવીન સુલ્તાના પાસે ગવડાવ્યું. પ્યાર કા મૌસમ માં, તેમણે તુમ બીન જાઉં કહાં ગીત કિશોર કુમાર અને મોહમદ રફી પાસે અલગ-અલગ ગવડાવ્યું હતું.
સહાયક તરીકે બર્મનની નોંધપાત્ર ફિલ્મોમાં ચલતી કા નામ ગાડી , કાગઝ કે ફૂલ , તેરે ઘર કે સામને , બંદિની , જિદ્દી , ગાઇડ , તીન દેવિયાં નો સમાવેશ થાય છે. તેમણે તેમનાં પિતાના સોલવાં સાલ ફિલ્મના લોકપ્રિય ગીત હેં અપના દિલ તો આવારાં માં માઉથ ઓર્ગન વગાડ્યું હતું.
રાહુલ દેવ બર્મન ભારતીય ફિલ્મ સંગીતકાર હતા, જેઓ ભારતીય ફિલ્મ ઉદ્યોગનાં સૌથી વધુ પ્રભાવશાળી સંગીત દિગ્દર્શકોમાં એક ગણાય છે. તેઓ પંચમ દા ના હૂલામણાં નામે જાણીતાં હતાં અને સચિન દેવ બર્મનના એક માત્ર પુત્ર હતા.
મુંબઈમાં, આર.ડી. બર્મને ઉસ્તાદ અલી અકબર ખાન અને સમતા પ્રસાદ જોડે તાલીમ લીધી. તેઓ સલિલ ચૌધરીને પોતાનાં ગુરૂ ગણતાં હતા. તેમણે તેમના પિતાની સાથે સહાયક તરીકે કામ કર્યું અને મોટાભાગે તેમનાં સંગીતવૃંદમાં હાર્મોનિયમ વગાડ્યું.
અવિભાજ્ય હોવા કે ન હોવાના ગુણધર્મને અવિભાજ્યતા કહે છે. આપેલ સંખ્યા ની અવિભાજ્યતા ચકાસવાની એક ધીમી પણ સહેલી રીત છે. તે રીતમાં ચકાસવાનું હોય છે કે એ 2 અને . મોટી સંખ્યાઓની અવિભાજ્યતા ચકાસવા માટે કરતા ઘણા વધુ કાર્યક્ષમ બનાવવામાં આવ્યા છે. જેમાં – , જે ઝડપી છે પણ તેમાં ભૂલની થોડી સંભાવના રહે છે, અને , જે માં હંમેશા સાચો જવાબ આપે છે, પણ વ્યવહારમાં બહુ ધીમો છે. ખાસ સ્વરૂપની સંખ્યાઓ ,જેમ કે , માટે ઝડપી રીતો છે. જાન્યુઆરી ૨૦૧૬માં સૌથી મોટી અવિભાજ્ય સંખ્યામાં 22,338,618 દશાંશ અંકો છે.
યુક્લિડે ઈ.સ. પૂર્વે ૩૦૦માં દર્શાવ્યા મુજબ અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ અનંત છે. કોઈ જાણીતા, સાદા સૂત્ર વડે અવિભાજ્ય સંખ્યાઓને વિભાજ્ય સંખ્યાઓથી અલગ પાડી શકાતી નથી. જો કે અવિભાજ્ય સંખ્યાઓનું વિતરણ, એટલે કે આંકડાશાસ્ત્રીય વર્તણુક ગણી શકાય છે. તે દિશામાંનું પ્રથમ પરિણામ 19મી સદીના અંતમાં સાબિત કરાયેલ છે, જે કહે છે કે, યાદૃચ્છીક રીતે પસંદ કરેલ સંખ્યા અવિભાજય હોય તેની સંભાવના તેના અંકોની સંખ્યાના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં, અથવા ના લઘુગુણક ના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
મોટા ભાગના ગ્રીકો ૧ને એક સંખ્યા પણ ગણતા નહિ, તેથી તેમને ૧ અવિભાજ્ય છે કે કેમ તે પ્રશ્ન થયો નહિ. યુરોપમાં મધ્યયુગ અને પુનર્જાગૃતિ સમયે ઘણાં યુરોપિયન ગણિતજ્ઞો ૧ને પ્રથમ અવિભાજ્ય સંખ્યા ગણતાં થયાં. મધ્ય ૧૮મી શતાબ્દીમાં ક્રિશ્ચન ગોલ્ડબેક એ લિયૉનાર્ડ યુલર સાથેના તેના પ્રસિદ્ધ પત્ર-વ્યવહારમાં ૧ને પ્રથમ અવિભાજ્ય સંખ્યા ગણાવી હતી; જોકે, યુલર પોતે ૧ને અવિભાજ્ય સંખ્યા ગણતો ન હતો. ૧૯મી સદીમાં પણ ઘણા ગણિતજ્ઞો ૧ને અવિભાજ્ય ગણતાં. જેમ કે, ની 1,00,06,721 સુધીની અવિભાજ્ય સંખ્યાઓની યાદી, જે છેક ૧૯૫૬માં પુનઃમુદ્રણ પામી હતી, તેમાં ૧ને સૌપ્રથમ અવિભાજ્ય સંખ્યા ગણાવાઈ હતી. છેલ્લો વ્યાવસાયિક ગણિતજ્ઞ હતો જે ૧ને અવિભાજ્ય ગણતો. ૨૦મી સદીની શરૂઆતથી ગણિતજ્ઞોમાં સર્વસંમતિ સધાઈ કે ૧ અવિભાજ્ય સંખ્યા નથી, પણ તે "" નામના સ્વતંત્ર વર્ગ માં છે.
પ્રાચીન મિસરવાસીઓ ના હયાત દસ્તાવેજો માં કેટલાક સંકેતો છે કે તેમને અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ વિષે થોડું જ્ઞાન હતું: ઉદાહરણ તરીકે, માંના ઇજીપ્તી અપૂર્ણાંકોનું સ્વરૂપ અવિભાજ્ય અને વિભાજ્ય સંખ્યાઓ માટે બહુ જૂદા-જૂદા છે. પરંતુ, અવિભાજ્ય સંખ્યાઓના અલગથી અભ્યાસની જૂનામાં જૂની હયાત નોંધો પ્રાચીન ગ્રીકોની છે. ૩૦૦ ઈ.સ. પૂર્વેની આસપાસ લખાયેલ ગ્રંથ "યુક્લીડના તત્વો"માં અવિભાજ્ય સંખ્યાઓને લગતાં, અવિભાજ્ય સંખ્યાઓની અનંતતા અને અંકગણિતનું મૂળભૂત પ્રમેય સહીતના, કેટલાક અગત્યના પ્રમેયો છે. યુક્લીડે ની અવિભાજ્ય સંખ્યા માંથી સંખ્યા કેમ રચી કાઢવી, તે પણ જણાવ્યું છે. ની ચાળણી, જેનો યશ ને ફાળે જાય છે, તે અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ શોધવાની એક સરળ રીત છે, જો કે આજકાલ સંગણકો વડે શોધાતી નવી અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ આ રીતે શોધાતી નથી.
અવિભાજ્ય સંખ્યા એક એવી પ્રાકૃતિક સંખ્યા છે, જે ૧ કરતાં મોટી છે અને જેને પોતાના અને ૧ના સિવાય અન્ય કોઈ અવયવ નથી. ૧ કરતા મોટી દરેક પ્રાકૃતિક સંખ્યા, જો અવિભાજ્ય ન હોય, તો તે વિભાજ્ય સંખ્યા કહેવાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, 5 એ અવિભાજ્ય છે, કારણ કે તેના ધન પૂર્ણાંક અવયવ માત્ર 1 અને 5 છે, જ્યારે 6 વિભાજ્ય છે, કારણ કે તેના અવયવો 1 અને 6 ઉપરાંત 2 અને 3 છે. અંકગણિતનો મૂળભૂત પ્રમેય, અવિભાજ્ય સંખ્યાઓનું અંકગણિતમાં મહત્ત્વ સાબિત કરે છે: ૧ કરતાં મોટા કોઈ પણ પૂર્ણાંકને અવિભાજ્ય અવયવોના ગુણાકાર તરીકે અનન્ય રીતે દર્શાવી શકાય . આ પ્રમેયની વિશિષ્ટતાને માટે જરૂરી છે કે ૧ને અવિભાજ્ય ગણવામાં ન આવે, કારણ કે ૧ને કોઈ પણ અવયવીકરણમાં ગમે તેટલી વખત લઇ શકાય, દા. ત., 3, 1 · 3, 1 · 1 · 3, વગેરે, જે બધા ૩ના માન્ય અવયવીકરણ છે.
અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ વિશેના ઘણા પ્રશ્નો અનુત્તર છે, જેમ કે ' (એટલે કે ૨થી મોટી દરેક યુગ્મ પૂર્ણાંક સંખ્યાને બે અવિભાજ્ય સંખ્યાઓના સરવાળા તરીકે દર્શાવી શકાય), અને (એટલે કે જેમનો તફાવત ૨ હોય તેવી અવિભાજ્ય સંખ્યાઓની અનંત જોડી મળે). આવા પ્રશ્નો એ અંકગણિતની વિવિધ શાખાઓ, જે સંખ્યાઓના અથવા બૈજીક ગુણધર્મો પર કેન્દ્રિત હોય, તેના વિકાસમાં ફાળો આપ્યો છે. અવિભાજ્ય સંખ્યાઓનો માં ઘણા કાર્યોમાં ઉપયોગ થાય છે, જેમ કે - , જે મોટી સંખ્યાઓના અવિભાજ્ય અવયવ પાડવામાં પડતી મુશ્કેલીના ગુણધર્મોનો ઉપયોગ કરે છે. અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ ને કારણે અન્ય ગાણિતિક ક્ષેત્રો જેમકે બીજગણિત માં ઘણા સામાન્યીકરણ ઉદ્ભવે છે, જેમ કે અને .
ઘણું ગાણિતિક કાર્ય ૧ને અવિભાજ્ય ગણીએ તો પણ સાચું જ રહે, પણ યુક્લીડનો અંકગણિતનો મૂળભૂત સિદ્ધાંત યથા-તથ ન રહે . ઉદાહરણ તરીકે, સંખ્યા 15નું અવયવીકરણ 3 · 5 અને 1 · 3 · 5 તરીકે કરી શકાય; જો 1ને અવિભાજ્ય ગણવામાં આવી હોત, તો આ બે અવયવીકરણો ૧૫ના બે જુદા અવિભાજ્ય અવયવો ગણાત, જેથી પ્રમેયનું વિધાન બદલવું પડ્યું હોત. તેવી જ રીતે, જો ૧ને અવિભાજ્ય ગણવામાં આવે, તો બરાબર કામ ન કરે: તે ચાળણીની બદલેલી આવૃત્તિ ૧ને અવિભાજ્ય ગણીને તેના બધા જ ગુણિતો દૂર કરી નાખે, અને માત્ર સંખ્યા ૧ આઉટપૂટ આપે. વધુમાં, અવિભાજ્ય સંખ્યાઓના ઘણા ગુણધર્મો, જેમ કે સંખ્યાનો તેના યુલર ટોશન્ટ વિધેય અથવા અવયવોના સરવાળાની કિંમત સાથેનો વિશેષ સંબંધ, ૧માં જોવા મળતા નથી.
અવિભાજ્ય અવયવો 1, 2, . થી માં કરવામાં આવે, તો તેને નું અવિભાજ્ય અવયવીકરણ કહે છે. અંકગણિતના મૂળભૂત પ્રમેયને અન્ય રીતે એમ પણ જણાવી શકાય કે કોઈપણ અવિભાજ્ય અવયવીકરણ અવયવોના ક્રમ સિવાય એક સમાન હોય છે. તેથી, મોટી સંખ્યાઓના અવયવીકરણ માટે ઘણા અવિભાજ્ય અવયવીકરણના ઉપલબ્ધ છે, પણ તે બધા એક સમાન જ પરિણામ આપે છે.
19મી સદીની શરૂઆતમાં, અને એ સ્વતંત્ર રીતે સાબિતી વગર અટકળ કરી કે જેમ અનંતને અનુલક્ષે, તેમ સુધીની અવિભાજ્ય સંખ્યાઓની સંખ્યા / ને અનુલક્ષે છે, જ્યાં નો પ્રાકૃતિક લઘુગુણક છે. ના તેના ૧૮૫૯ના ઝેટા વિધેય પરના સંશોધન-પત્ર માંના વિચારો એ એક પ્રોગ્રામની રૂપરેખા આપી હતી કે જે 'અવિભાજ્ય સંખ્યા પ્રમેય'ની સાબિતી આપી શકે. તે રૂપરેખા અને એ પૂરી કરી હતી, જેમણે સ્વતંત્ર રીતે 'અવિભાજ્ય સંખ્યા પ્રમેય' 1896માં સાબિત કર્યું.
જો એક પ્રાકૃતિક સંખ્યા હોય, તો 1 અને , ને નિઃશેષ ભાગી શકે. તેથી, અવિભાજ્યતાની શરત નીચે મુજબ પણ લખી શકાય: કોઈ પણ સંખ્યા અવિભાજ્ય છે, જો તે ૧થી મોટી હોય, અને જો
બીજા શબ્દોમાં, જો વસ્તુઓને એક કરતા વધુ વસ્તુઓ સમાવતાં નાના સમાન કદ ના સમૂહમાં વિભાજીત ન કરી શકાય, તો અવિભાજ્ય છે.
અંકગણિત અને ગણિતમાં અવિભાજ્ય સંખ્યાઓનું મહત્ત્વ અંકગણિતના મૂળભૂત પ્રમેય ને કારણે ખુબ વધારે છે. પ્રમેય એમ છે કે "૧થી મોટી દરેક પ્રાકૃતિક સંખ્યાને એક અથવા વધુ અવિભાજ્ય સંખ્યાઓના ગુણાકાર સ્વરૂપે અનન્ય રીતે લખી શકાય." આથી, અવિભાજ્ય સંખ્યાઓને પ્રાકૃતિક સંખ્યાઓના "મૂળભૂત રચનાત્મક એકમ" ગણી શકાય. ઉદાહરણ તરીકે:
મોટી સંખ્યાઓને પ્રયત્ન ભાગાકારની રીતે અવિભાજ્ય સાબિત કરતી નથી. ઘણા ગણિતશાસ્ત્રીઓએ મોટી સંખ્યાઓની અવિભાજ્યતા કસોટી પર કાર્ય કર્યું છે. જેમાં ફર્મી સંખ્યાઓ માટેની ની કસોટી , નું પ્રમેય , – અવિભાજ્યતા કસોટી , અને સામાન્યીકૃત અવિભાજ્યતા કસોટી. વધુ આધુનિક અલગોરિધમ -, , અને છે, જે યાદૃચ્છીક સંખ્યાઓ પર કામ કરે છે, પણ ઘણા ધીમા રહે છે.
ને અંત નથી. આ વિધાન પ્રાચીન ગ્રીક ગણિતશાસ્ત્રી યુક્લીડના માનમાં યુક્લીડનું પ્રમેય કહેવાય છે, કારણ કે આની પ્રથમ જાણીતી સાબિતી તેણે આપી હતી. અવિભાજ્ય સંખ્યાઓની અનંતતાની બીજી ઘણી સાબિતીઓ પ્રાપ્ય છે, જેમાં યુલરની વિશ્લેષણાત્મક સાબિતી, ની ફર્મી સંખ્યાઓ પર આધારિત સાબિતી, ની સામાન્ય સંસ્થિતિવિદ્યા આધારિત સાબિતી, અને નું સુંદર પ્રમેય.
1951થી સૌથી મોટી અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ સંગણકો વડે જ શોધાતી આવી છે. બહુ મોટી અવિભાજ્ય સંખ્યાઓની શોધમાં ગણિતના વર્તુળોની બહાર પણ રસ સર્જાયો છે. અને અન્ય મોટી અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ શોધવાના વિતરિત ગણતરી પ્રોજેક્ટ્સ પ્રચલિત બન્યા છે, પરંતુ ગણિતશાસ્ત્રીઓ અવિભાજ્ય સંખ્યાઓના સિદ્ધાંત સાથે સંઘર્ષરત છે.
ઘણા લાંબા સમય સુધી, શુદ્ધ ગણિતશાસ્ત્રની બહાર અવિભાજ્ય સંખ્યાઓના ઉપયોગો અતિશય મર્યાદિત મનાતા હતા. આ માન્યતા 1970ના દાયકામાં બદલાઈ જયારે - ના સિદ્ધાંતો શોધાયા, જેમાં ક્રીપ્ટોપ્રણાલિ અલગોરિધમ જેવા પ્રથમ અલગોરિધમનો પાયો અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ બનાવતાં હતાં.
જે પ્રાકૃતિક સંખ્યા ને માત્ર બે જ ધન અવયવ , ૧ અને સંખ્યા પોતે, હોય, તેને અવિભાજ્ય સંખ્યા કહે છે. ૧થી મોટી એવી પ્રાકૃતિક સંખ્યાઓ કે જે અવિભાજ્ય ન હોય, તેને વિભાજ્ય સંખ્યા કહે છે.
જો અવિભાજ્ય સંખ્યા હોય અને પૂર્ણાંકોના ગુણાકાર ને ભાગી શકે, તો ને ભાગી શકે અથવા ને ભાગી શકે. આ વિધાન યુક્લીડના ઉપપ્રમેય તરીકે જાણીતું છે. તેનો ઉપયોગ અવિભાજ્ય અવયવીકરણની અનન્યતાની કેટલીક સાબિતીઓમાં થાય છે.
યુક્લીડની સાબિતી અવિભાજ્ય સંખ્યાઓના કોઈ પણ સાંત ગણ ને ધ્યાનમાં લે છે.અ બધી સંખ્યાઓનો ગુણાકાર વત્તા એક ધ્યાનમાં લેવાનો મુખ્ય વિચાર છે:
ટાઇટન એ શનિનો છઠ્ઠો ઉપગ્રહ છે. પૃથ્વીના ચંદ્ર કરતાં તેનો વ્યાસ ૫૦ ટકા મોટો છે અને તે ચંદ્ર કરતાં ૮૦ ટકા મોટો છે. સૂર્યમાળામાં તે ગુરુના ચંદ્ર ગેનીમિડ પછી બીજા ક્રમનો સૌથી મોટો ચંદ્ર છે અને કદમાં સૌથી નાના ગ્રહ બુધ કરતાં ૪૦ ટકા મોટો છે. ટાઇટનની શોધ ડચ ખગોળશાસ્ત્રી ક્રિસ્ટીન હાઇજીન્સે ૧૬૫૫માં કરી હતી ટાઇટન એ શનિનો સૌપ્રથમ શોધાયેલો પ્રથમ ઉપગ્રહ અને બીજા ગ્રહનાં ઉપગ્રહોમાં પાંચમો શોધાયેલ ચંદ્ર હતો.
ટાઇટનનું વાતાવરણ મુખ્યત્વે નાઇટ્રોજનથી બનેલું છે. તેમાં રહેલા અન્ય વાયુઓ મિથેન-ઈથેનના વાદળો અને નાઇટ્રોજનથી ભરેલ ધુમ્મસ બનાવે છે. વાતાવરણ પવન અને વરસાદ ધરાવે છે. સપાટી પર પૃથ્વીની જેમ ઢુવાઓ, નદીઓ, તળાવો, દરિયો આવેલાં છે. તેના પર પૃથ્વીની જેમ ઋતુઓ પણ છે. સપાટી અને સપાટીની નીચે પાણી હોવાથી ટાઇટન પર પૃથ્વીની જેમ મિથેનનું જળ ચક્ર નીચા તાપમાન પર ચાલે છે.
ટાઇટનની શોધ માર્ચ ૫, ૧૬૫૫માં ડચ ખગોળશાસ્ત્રી ક્રિસ્ટીન હાઇજીન્સે કરી હતી. હાઇજીન્સ ગેલેલિયોએ ૧૬૧૦માં કરેલ ગુરુના ચાર મોટા ચંદ્રોની શોધ અને તેણે ટેલિસ્કોપમાં કરેલ ફેરફારોથી પ્રભાવિત થયો હતો. ક્રિસ્ટિને તેના ભાઇની મદદથી ૧૬૫૦માં ટેલિસ્કોપ બનાવવાનું શરૂ કર્યું અને શનિની ભ્રમણકક્ષાની ફરતે ચંદ્રની શોધ તેમણે બનાવેલા ટેલિસ્કોપ વડે કરી હતી.
ટાઇટન મુખ્યત્વે પાણીનો બરફ અને ખડકાળ પદાર્થો ધરાવે છે. શુક્રની જેમ ગાઢ વાતાવરણને લીધે ટાઇટનની સપાટીનો અભ્યાસ શક્ય બન્યો ન હતો. ૨૦૦૪માં કાસિની-હાઇજીન્સ મિશનને કારણે નવી માહિતી મળી છે. ટાઇટનના ધ્રુવો પર હાઇડ્રોકાર્બનના તળાવો આવેલા છે. ટાઇટનની સપાટી મોટાભાગે કેટલાક ખાડાઓની સાથે સપાટ છે, પરંતુ પર્વતો અને અન્ય જ્વાળામુખીઓ પણ મળ્યાં છે.
ટાઇટન એ શનિનો સૌથી મોટો ચંદ્ર છે. તે ઘટ્ટ વાતાવરણ ધરાવતો એકમાત્ર પ્રાકૃતિક ઉપગ્રહ અને પૃથ્વી સિવાય સપાટી પર પ્રવાહીની સ્પષ્ટ સાબિતી ધરાવતો ગ્રહ છે.
પદ્મારાણીએ ફિલ્મોમાં અભિનય કર્યો તે પહેલાં, નાટકોમાં કામ કરવાનું શરૂ કર્યું, અને થિયેટર હંમેશા તેમને પ્રિય રહ્યું છે. એક મુલાકાતમાં તેમણે જણાવ્યું હતું કે, સ્ટેજ તેમના માટે ખાસ મહત્વ હતું, તેઓએ રવિવારે ફિલ્મો માટે શૂટ ક્યારેય કર્યું નહોતું, કારણ કે રવિવારે તેઓ સ્ટેજ પર કોઈ ને કોઈ નાટક માટે મુંબઈ માં હાજર જ હોય. તેમણે કુલ ૬,૦૦૦ નાટકના શો કર્યા છે. તેઓના ખુબ પ્રચલિત નાટકોમાં બા રીટાયર્ડ થાય છે, બા એ મારી બાઉન્ડ્રી, કેવડાના ડંખ, સપ્તપદી, ચંદરવો, ફાઈવ સ્ટાર આન્ટી અને વચન મુખ્ય છે. છેલ્લા થોડા દાયકાઓમાં તેમણે માતાની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી છે અને ઘણી વખત તેમને નિરુપા રોય સાથે સરખાવવામાં આવેલ છે. તેમનું છેલ્લું નાટક અમારી તો અરજી બાકી તમારી મરજી હતું. તેમણે ગુજરાતી નામાંકિત અભિનેતા અરવિંદ રાઠોડ સાથે અનેક નાટકોમાં કામ કર્યું છે. બા રીટાયર્ડ થાય છે, એ તેઓનું જાણીતું નાટક છે.
તેમણે ૨૦૦થી પણ વધુ ગુજરાતી ચલચિત્રોમાં કામ કર્યું હતું. પ્રથમ ફિલ્મ, ૧૯૬૧માં નરસૈયાની હુંડી હતી. તેના આગામી મોટી ફિલ્મ ૧૯૬૩માં આશા પારેખના મુખ્ય પાત્ર વળી ફિલ્મ, અખંડ સૌભાગ્યવતી હતી. તે સમયમાં તેઓના લગ્ન થયા. ગુજરાતી કવિ - સુરસિંહજી તખ્તસિંહજી ગોહિલ ના જીવન પર આધારિત ફિલ્મ - કલાપીમાં સંજીવ કુમાર સાથે ભૂમિકામાં હતા. પાતળી પરમાર , ગંગાસતી , લોહીની સગાઇ , ભગત પેપાજી , કસુંબીનો રંગ, શામળશાહનો વિવાહ જેવી અનેક ફિલ્મોમાં તેઓએ અભિનય કર્યો છે.
પદ્મારાણીનો જન્મ ૨૫ જાન્યુઆરી, ૧૯૩૭ના રોજ મહારાષ્ટ્રના પુણેમાં એક મહારાષ્ટ્રિયન પરિવારમાં થયો હતો. તેણીનો ઉછેર ગુજરાતના વડોદરાના રાજમહેલ રોડ પર આવેલી ઊંચી પોળના કણબી વાડમાં થયો હતો. તેમના પિતા ભીમરાવ ભોસલે બેરિસ્ટર હતા અને તેમની માતા કમલાબાઈ રાણે ગોવાના વતની હતા. તેમના પરિવારને આર્થિક સંકટમાં મદદરૂપ થવા માટે તેમણે તથા તેમની નાની બહેન સરિતા જોશીએ રંગમંચ પર અભિનય કરવાનું શરૂ કર્યું હતું. તેમણે પોતાનું પ્રાથમિક શિક્ષણ વડોદરાના દાંડિયા બજારની ગોવિંદરાવ મધ્યવર્તી શાળામાંથી પૂર્ણ કર્યું હતું.
વડોદરાના રમણલાલ મૂર્તિવાલાના એક નાટકમાં તેમના તથા તેમની બહેનના અભિનયથી અરુણા ઈરાનીના પિતા ફરેદૂન ઈરાની પ્રભાવિત થયા હતા. તેઓ તેમને મુંબઈ લઈ ગયા. અઢાર વર્ષની ઉંમરે પદ્મારાણીએ જમીનદાર અને પારસી પરિવારના સભ્ય, અરુણા ઈરાનીના કાકા અને રંગમંચ દિગ્દર્શક નામદાર ઈરાની સાથે લગ્ન કર્યા હતા. તેઓની પુત્રી, ડેઈઝી ઈરાની પણ અભિનેત્રી છે. ડેઈઝી તેના લગ્ન પછી સિંગાપુર માં સ્થાયી થયા હતા.
પદ્મારાણીએ ગાયક હિમેશ રેશમિયા સાથે ૩ વખત શો કર્યા છે. તેઓ સ્વપ્ન કિનારે ટીવી શોના ૧૦૦૦થી વધુ હપ્તાઓમાં દેખાયા હતા. તેઓની એક મુલાકાતમાં અનુસાર, તેમણે ઘણા ટીવી શોની ઓફર નકારી હતી, કારણકે સ્ટુડિયો દૂર હતો. ઘણા નવા દિગ્દર્શકો ભૂમિકા માટે ઓડિશન માટે તેમને પૂછતા ત્યારે તે નકારી દેતા.
તેમણે ગુજરાતી ફિલ્મો ઉપરાંત બોલીવુડની ફિલ્મોમાં પણ ઘણી યાદગાર ભૂમિકાઓ ભજવી છે પરિવાર , વીર ઘટોત્કચ , જય સંતોષી મા , દિલ , ઝાલિમ વગેરેમાં તેમની ભૂમિકા ખૂબ જ વખણાઈ છે.
૩ ગુરખા રાઇફલ્સ એ ભારતીય ભૂમિસેનાની એક પાયદળ રેજિમેન્ટ છે. તેમાં મુખ્યત્ત્વે નેપાળ મૂળના ગુરખા સૈનિકોને ભરતી કરવામાં આવે છે. તે સૌપ્રથમ અંગ્રેજો દ્વારા ૧૮૧૫માં ઉભી કરવામાં આવી હતી. તેઓ ૧૮૫૭માં દિલ્હીના ઘેરામાં, બંને વિશ્વયુદ્ધમાં તૈનાત હતી અને આઝાદી સમયે ભારત, નેપાળ અને બ્રિટનના ત્રિપક્ષીય કરાર અનુસાર ભારતીય સેનાના ફાળે આવેલી છ ગુરખા રેજિમેન્ટમાંની એક હતી. આઝાદી પહેલાં તે ૩જી રાણી એલેક્ઝાન્ડ્રાની ગુરખા રાઇફલ્સ તરીકે જાણીતી હતી. તેણે આઝાદી બાદ ૧૯૪૭ અને ૧૯૭૧ના યુદ્ધમાં ભાગ લીધો છે.
પલટણ ૧૯૧૫ના અંત સુધી પશ્ચિમી મોરચે રહી. માર્ચમાં નુવે શાપેલની લડાઈમાં ભાગ લીધો. મે મહિનામાં ફેસ્ટ્યુબર્ટ અને ઔબર્સ ખાતે કાર્યવાહીમાં સામેલ થઈ. સપ્ટેમ્બરમાં લુસની લડાઈમાં પલટણે ભાગ લીધો અને પ્રથમ વિક્ટોરીયા ચંદ્રક મેળવ્યો. ૨૫ સપ્ટેમ્બરના રોજ ફાઉકીસા ગામ નજીક બીજી પલટણના રાઇફલમેન કુલબીર થાપાએ ઉત્કૃષ્ટ વીરતાનું પ્રદર્શન કર્યું અને આ પુરસ્કાર મેળવનાર પ્રથમ ગુરખા સૈનિક બન્યા. આ લડાઈ પલટણની પશ્ચમી મોરચા પર આખરી લડાઈ હતી અને ડિસેમ્બર ૧૯૧૫માં તેને ઇજિપ્ત ખાતે ખસેડાઈ.
૧૮૭૮માં દ્વિતીય અફઘાન યુદ્ધ શરૂ થયું અને રેજિમેન્ટ કંદહાર કબ્જે કરવાની કાર્યવાહીમાં સામેલ થઈ. ૮ જાન્યુઆરી ૧૮૭૯ના રોજ શહેર પર સફળતાપૂર્વક કબ્જો કરવામાં આવ્યો. ૧૮૮૦માં તેમણે કાબુલ તરફ કૂચનો આરંભ કર્યો. કૂચ દરમિયાન ૧૯ એપ્રિલ ૧૮૮૦ના રોજ ગઝીરી પાસે અહેમદ ખેલના સ્થાનિક આદિવાસીની સેનાએ તેમના પર હુમલો કર્યો. ભીષણ લડાઈમાં ૩જી ગુરખાના સૈનિકોએ પાયદળ ચોરસ રચી અને દુશ્મનોને મારી હટાવ્યા.