polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
એવી જ રીતે, રસલક્ષી સમજ અમુક અંશે સાંસ્કૃતિક રીતે અનુકૂલન ધરાવતી હોઈ શકે. બ્રિટનના વિક્ટોરિયાનો આફ્રિકન શિલ્પોને અમુક વખત બેડોળ કે કદરૂપા હોવાનું ગણતા, પણ માત્ર થોડા દાયકા વિત્યા બાદ, એડવાર્ડિયન દર્શકોએ એ જ શિલ્પોને સુંદર હોવાનું જણાવ્યું. સૌંદર્યના વિવેકહીન ઉપયોગ, સૌંદર્યના મૂલ્યાંકનોને ઈચ્છનીયતા, કદાચ કામુક ઈચ્છનીયતા સાથે પણ બરાબર જોડી શકાય. આમ, સૌંદર્યલક્ષી મૂલ્યની સમજને આર્થિક, રાજકીય અથવા નૈતિક મૂલ્ય સાથે સંકળાયેલા હોઈ શકે. આપણે લમ્બોરગીનીને અમુક અંશે સુંદર હોવાનું નક્કી કરી શકીએ કારણ કે તે મોભાના એક પ્રતિક તરીકે ઈચ્છનીય છે, અથવા તેને ઘૃણાકારક તરીકે પણ અમુક અંશે ગણી શકીએ કારણ કે તેનાથી આપણા અતિ-ઉપયોગનો સંકેત આપીને આપણા રાજકીય અથવા નૈતિક મૂલ્યો પર તરાપ મારે છે.
કલા પરાભૌતિક અને સત્ત્વમૂલક સ્તરે તેમજ મૂલ્ય સિધ્ધાંત સ્તરે કઠીન હોઈ શકે. જયારે આપણે હેમ્લેટ ભજવાતું જોઈએ છીએ ત્યારે આપણે કલાની કેટલી કૃતિઓ જોઈને કઈ કલાની સમજ ગ્રહણ કરીએ છીએ?
કદાચ એક જ સંબંધિત કલાકૃતિ હોય છે, સમગ્ર પ્રસ્તુતિ, જેમાં જુદી જુદી ઘણી બધી વ્યકિતઓએ યોગદાન આપ્યું હોય છે અને ક્ષણિક અસ્તિત્વમાં આવીને તે પ્રસ્તુતિ અદૃશ્ય થઈ જાય છે. શેક્સપિયર દ્વારા લખવામાં આવેલ હસ્તપ્રત કદાચ વૃંદ દ્વારા ભજવાયેલી કલાકૃતિ કરતા ભિન્ન હોય તેવું બની શકે, તથા આ રાતે આ વૃંદ દ્વારા ભજવાયેલા નાયકની પ્રસ્તુતિ કરતા પણ તે કદાચ ભિન્ન હોય, અને આ તમામનું મૂલ્યાંકન થઇ શકે છે, પણ આ મૂલ્યાંકન અલગ અલગ ધોરણ દ્વારા થવું જોઇએ.
રસના સિદ્ધાંતોનો વિકાસ કાશ્મીરી સૌંદર્યશાસ્ત્ર આનંવવર્ધનની કાવ્યશાસ્ત્ર પરની શિષ્ટકૃતિ ધ્વન્યલોક થયો છે, જેમાં નવ રસોનો પરીચય આપવામાં આવ્યો છે, શાંત રસને નિશ્ચિત રીતે શાન્તા ની ધાર્મિક અનુભૂતિ જે તેના ભાવ એટલે કે સાંસારિક આનંદના ઉદ્વેગમાંથી ઉદ્ભવે છે તેવું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે આ ગ્રંથનો મૂળ ઉદ્દેશ શબ્દ, વાકય અથવા સમગ્ર કૃતિ સહિત પ્રાથમિક રીતે સંસ્કૃત સ્વરૂપમાં રસ ધ્વનિ ના અસ્તિત્વ માટે સબળ બનાવીને વાસ્તવિક જગતની ભાવઅવસ્થા અથવા ભાવને “ઈગિત” કરીને ધ્વનિ અથવા કાવ્યાત્મક વ્યંજનોની સાહિત્યિક સંકલ્પનાને શુદ્ધ બનાવવાનો છે, પરંતુ રસલક્ષી ભેદનો જ આભાર માનવો ઘટે કે ભાવુક શ્રોતા કે દર્શક રસને એટલે કે કરુણાંતિકા, વીરરસ અથવા શૃંગારસના રસાસ્વાદને માણે છે.
વિશિષ્ટ આધ્યાત્મિક અથવા દાર્શનિક અવસ્થાઓ પ્રત્યે પ્રેરિત થવાના મહાત્મય અથવા આવી અવસ્થાઓનું સાંકેતિક રીતે નિરૂપણ કરવાના ઉદ્દેશથી જનસમુદાયમાં ભારતીય કલાનો ઉદ્ગમ થયો. કપિલ વાત્સ્યાયનના મતાનુસાર, "ક્લાસિકલ ભારતીય વાસ્તુશાસ્ત્ર, શિલ્પશાસ્ત્ર, ચિત્ર, સાહિત્ય , સંગીત અને નૃત્યમાં પોતપોતાના સંબંધિત માધ્યમોએ અનુકૂલન કરેલા પોતાના નિયમોનો વિકાસ થયો પરંતુ તે તમામમાં માત્ર ભારતીય સામાજિક દાર્શનિક માનસની અંતનિર્હિત આધ્યાત્મિક માન્યતાઓનું જ નહીં, પરંતુ જેના દ્વારા સંકેત અને આધ્યાત્મિક અવસ્થાના સંબંધો જેના દ્વારા સંકેત અને આધ્યાત્મિક અવસ્થાના સંબંધો જેના દ્વારા વિસ્તૃત રીતે ઘડવામાં આવતી હોય તેવી પ્રણાલીઓનું પણ આદાનપ્રદાન થતું રહેતું."
કલાનું મૂલ્ય, ત્યારબાદ સહાનુભૂતિના મૂલ્ય સાથેનું એક મૂલ્ય હોય છે. સંભવિત અન્ય મંતવ્યો આ પ્રમાણે છે: કલા કોઈ વિશિષ્ટ પ્રકારના જ્ઞાનના માધ્યમ તરીકે કામ કરી શકે. કલા માનવીની સ્થિતિમાં આંતરદર્શન આપી શકે. કલાનો સંબંધ વિજ્ઞાન અને ધર્મ સાથે હોય છે. કલા શિક્ષણ, અથવા સિદ્ધાંત પ્રવેશ કે સંસ્કૃતિ ગ્રહણના એક સાધન તરીકે કામ કરે છે. કલા આપણને વધુ નૈતિક બનાવે છે. કલા આપણો આધ્યાત્મિક ઉત્કર્ષ કરે છે. કલા બીજી રીતે રાજનીતિશાસ્ત્ર છે. કલા કથાર્સિસના ગુણ ધરાવે છે. કોઇપણ કેસમાં, કલાના મૂલ્યથી કોઈપણ રીતે કલાના સ્વરૂપની યોગ્યતા નક્કી કરી શકાય. કલાના સ્વરૂપો તેના મૂલ્યોમાં મહત્વની રીતે અલગ હોય, અથવા કલાના એકાત્મક મૂલ્ય મેળવવાની તે ક્ષમતામાં અલગ હોય છે?
કલાવિષેષતા અથવા કલારસિકતા. જેમાં ટેકનિકલ કલાત્મક કૌશલ્યો કેળવીને તેનો પ્રકૃતિ-સ્વભાવ સમજીને તેની પ્રશંસા કરવામાં આવે છે.
અનુકરણ. સૂક્ષ્મભાવ દર્શાવતા ચિત્રો સિવાયના અમુક મહત્વના અપવાદો સિવાય કલાકૃતિથી વિશ્વના અનુભવોનું અનુકરણ થાય છે.
ઈમેન્યુઅલ કેન્ટે સન 1790માં તેના એક લેખમાં માનવી વિષે તારણ નોંધ્યું છે કે “જો તે કહે છે કે કેનરી વાઈન સ્વીકાર્ય છે તો તેને અત્યંત સંતોષ થયો છે, જો બીજી કોઈ વ્યકિત તેના આ જ શબ્દોને સુધારે તો તેને બદલે એમ કહેશે: કેનેરી વાઈન મને સ્વીકાર્ય છે," કારણ કે “ દરેકને પોતાની એક અલગ રુચિ હોય છે.” “સૌંદર્ય” ની બાબત માત્ર “સમાન મત"થી અલગ પડે છે કારણ કે "કોઈ વ્યકિત કોઈ વસ્તુને સુંદર હોવાનું જાહેર કરે તો તેના માટે તે જરૂરી બની જાય છે કે બીજી વ્યકિત પણ તેજ વસ્તુને પસંદ કરે; ત્યારબાદ તે માત્ર પોતાને માટે જ નહિ પરંતુ દરેકને માટે નક્કી કરે છે, અને સુંદરતા વિષે તેવી રીતે વાત કરે છે કે જાણે તે કોઇ વસ્તુની માલિકી હોય.”
ઈસ્લામિક કલા, યોગ્ય રીતે કહીએ તો, માત્ર ધર્મને લગતી જ કલા નથી. “ઈસ્લામઇક” શબ્દથી માત્ર ધર્મ જ નહિ પણ ઈસ્લામિક સંસ્કૃતિ અથવા ઈસ્લામિક સંદર્ભમાં સર્જન કરેલી કલાના કોઈપણ સ્વરૂપનો ઉલ્લેખ થાય છે. ધર્મપાલનમાં કલાના ઉપયોગ, સમાજમાં કલાના ચોક્કસ સ્થાન, અથવા ધર્મનિરપેક્ષ કલા અને ધર્મબોધને અનુરૂપ બનાવવા માટેની ધર્મ નિરપેક્ષ સંસાર પર મૂકાયેલી માગણીઓ વચ્ચેના સંબંધોમાં તમામ મૂસ્લીમો એકમત છે એવું માની લેવું પણ ભૂલભરેલું ગણાશે. ઈસ્લામિક કલામાં અવારનવાર ધર્મનિરપેક્ષ તત્ત્વોને અને અમુક ઈસ્લામિક અધ્યાત્મવાદીઓએ અસ્વીકૃત કરેલા પણ જો ધર્મનિષેદ્ધ ન હોય તો તેવા તત્વો અપનાવવામાં આવતા હોય છે.
બોમ્ગાર્ટનના મતાનુસાર સૌંદર્ય શાસ્ત્ર એ તર્કની નાની બહેન સમાન ઈન્દ્રિયમૂલક અનુભવોનું વિજ્ઞાન છે, અને આવી રીતે સૌંદર્ય ઈન્દ્રિયમૂલક અનુભવોથી મેળવી શકાય તેવા જ્ઞાનનો સૌથી વધુ પૂર્ણ પ્રકાર છે. કેન્ટના મતાનુસાર સુંદરતાનો સૌંદર્યલક્ષી અનુભવ એ વિષયનિષ્ઠ પણ સાર્વત્રિક અને સનાતન સત્યનો નિર્ણય છે, કારણ કે જો ગુલાબ વાસ્તવમાં સુંદર હોય તો જ તમામ લોકો સહમત થાય કે “ આ ગુલાબ સુંદર છે.” તેમ છતાં, સુંદરતાનું તેના ગુણધર્મોના પ્રાથમિક સમુચ્ચ્યથી વધુ પ્રમાણમાં અલ્પીકરણ કરી શકાય નહિ. શીલરના મતાનુસાર સૌંદર્યની સૌંદર્યલક્ષી સ્તુતિ માનવ સ્વભાવના ઈન્દ્રિયજન્ય અને બૌદ્ધિક હિસ્સાઓનું સૌથી સંપૂર્ણ સમાધાન છે.
કલાના ઉદ્દેશિત મૂલ્ય પરની કામગીરીનો ઉદ્દેશ અને બીજા કાર્યો વચ્ચેના સંબંધોને નક્કી કરવામાં મદદરૂપ થવાનો છે કલા સ્પષ્ટ રીતે ઘણા બધા સંદર્ભમાં આધ્યાત્મિક ધ્યેયો ધરાવે છે, પણ ધાર્મિક કલા અને ધર્મ વચ્ચે ચોક્કસ રીતે આપમેળે કયો તફાવત હોય છે?
સૌદર્યલક્ષી સમજના અભ્યાસમાં ત્રીજો મહત્વનો વિષય એ છે કે કલાના વિવિધ રૂપો સમગ્રપણે એકરૂપ કઈ રીતે હોય છે. આપણે કોઈ વ્યકિત, ઘર, સ્વર, સુગંધ અને ગાણિતીક સાબિતીને સુંદર કહી શકીએ. તેમાં એવી કઈ લાક્ષણિકતાઓ હોય છે કે જે તેમને સુંદરતાનું પદ આપે છે?
એવી કોઈ વસ્તુથી કોઈ ચિત્રની સુંદરતા એ સંગીતની સુંદરતાથી બિલકુલ ભિન્ન લાગે છે, આ વસ્તુ જ સૂચવે છે કે કલાના દરેક રૂપને સૌંદર્ય શાસ્ત્રની સમજ માટે પોતાની ભાષા હોય છે.
વધુમાં, વિજ્ઞાનો અને માનવવિદ્યાઓ બંનેના શિક્ષણશાસ્ત્ર એ માનસશાસ્ત્ર અને સૌંદર્યશાસ્ત્ર વચ્ચેનો સંબંધ સમજવાના પ્રયત્નમાં ઉત્ક્રાંતિ વિષયક માનસશાસ્ત્ર અને પ્રત્યક્ષ વિજ્ઞાન તરફ દૃષ્ટિપાત કરે છે. આ ક્ષેત્રમાં સંશોધન કરવામાં ડયૂટન સિવાયના તત્ત્વેતાઓમાં ડેવિડ બોર્ડવેલ, બ્રાયન બોયડ, ક્રિસ્ટીન બ્યૂસી-ગ્લુક્સમાન, નોએલ કેરોલ, એલન દિસાનાયક, નાન્સી ઈસ્ટલીન, બ્રાચા એટિન્જર, ડેવિડ ઈવાન્સ, જોનાથન ગોત્શેલ, ટોર્બેન ગ્રોડલ, પોલ હેર્નાડી, પેટ્રિક હોગન, કાર્લ પ્લેટિન્ગા, એલેઈન સ્કેરી, મુરે સ્મિથ, વેન્ડી સ્ટીનર, રોબર્ટ સ્ટોરી, ફ્રેડરિક ટર્નર અને માર્ક ટર્નરનો સમાવેશ થાય છે.
આફ્રિકન કલા ઘણા સ્વરૂપો અને શૈલીમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે, અને આફ્રિકાની બહાર પણ તેનો થોડો ઘણો પ્રભાવ રહયો છે. તેના મોટાભાગના પરંપરાગત સ્વરૂપો અને સૌંદર્યલક્ષી ધોરણો મૌખિક તેમજ લિખિત સ્વરૂપમાં હસ્તાંરિત કરવામાં આવતા. જેમાં શિલ્પશાસ્ત્ર અને પ્રસ્તુતિ કલા અગ્રેસર છે, અને આંશિક સૂક્ષ્મ સ્વરૂપોનું મૂલ્ય થતું રહયું છે, અને યર્થાથ રૂપમાં પાશ્ચાત્ય પરંપરા શરૂ થઈ તે સમયની તેની પર પડેલા પ્રભાવની પહેલા ઘણા લાંબા સમયથી થતું હતું. નોક સંસ્કૃતિ આનું એક પ્રમાણ છે. ટિમ્બુકટુનો મકબરા પરથી જણાય છે કે આફ્રિકાના અમુક ચોક્કસ વિસ્તારોમાં વિશિષ્ટ સૌંદર્ય શાસ્ત્રનો વિકાસ થયો હતો.
ચાઈનીઝ કલા ભિન્ન શૈલીઓ અને મહિમાનો સુદીર્ધ ઇતિહાસ ધરાવે છે. પ્રાચીન કાળમાં, તત્વવેતાઓ સૌંદર્ય શાસ્ત્ર વિષે તર્ક-વિતર્ક કરતા હતા. કન્ફયુશિયસ માનવપ્રકૃતિને વિશાળ બનાવવામાં અને માનવતાના વિષયમાં અનિવાર્ય તત્ત્વો સુધી આપણને પરત લાવવામાં “લી” માં મદદરૂપ થવામાં કલા અને માનવવિદ્યા શાખાઓ ની ભૂમિકાને મહત્વ આપતા. તેમ છતાં, તેના પ્રતિસ્પર્ધી મોઝી એવો તર્ક કરતા કે સંગીત અને લલિત કલાઓ એક ચોક્કસ વર્ગની અને નિરર્થક છે, જેનાથી માત્ર સમૃદ્ધ લોકોને જ લાભ થાય છે પરંતુ સામાન્ય લોકોને લાભ થતો નથી.
નૃવંશશાસ્ત્ર, ખાસ કરીને ગોર્ડન ઓરિયન્સ અને અન્યોએ સૂચવેલા સવાના હાઈપોથિસિસ થી એવી ધારણા કરી છે કે લોકો જે અમુક હકારાત્મક સૌદર્ય શાસ્ત્ર ધરાવતા હોય છે તે સર્જનાત્મક માનવીઓના સાહજીક જ્ઞાનને આધારિત હોય છે. એવું જણાયું છે કે લોકો કોઈ વૃક્ષને બીજા સ્વરૂપમાં અથવા વૃક્ષ જેવી લાગતી ન હોય તેવી વસ્તુને જોવા કરતા કોઈ ઘટાદાર વૃક્ષને જોવાનું વધુ પસંદ કરે છે અને તેનાથી તે વધુ ખુશ થાય છે; સારી પોષક ગુણવત્તા ધરાવતી તંદુરસ્ત વનસ્પતિઓને કારણે ઉપસતો ચમકદાર લીલો રંગ ઓછા ચમકદાર લીલા અને નારંગી રંગ સહિત ઓછા ચમકદાર લીલા રંગ ધરાવતા વૃક્ષો કરતા વધુ શાતા આપે છે.
સૌંદર્યશાસ્ત્રના તત્ત્વજ્ઞાનનું વિવેચન કલા અને સમાજના ક્ષેત્રને લગતા અમૂક સમાજશાસ્ત્રીઓ અને લેખકોએ કરેલું છે. રેમન્ડ વિલિયમ્સની એવી દલીલ છે કે એવી કોઈ સૌંદર્યલક્ષી વિશિષ્ટ વસ્તુ નથી હોતી પણ સામાન્ય વાણીથી શરૂ કરીને અનુભવો સુધીના સાંસ્કૃતિક રૂપોના એવા અખંડ દ્રવ્યો હોય છે જેને કોઈ ઢાંચા, સંસ્થા અથવા ખાસ પ્રસંગ દ્વારા કલા તરીકેની સંજ્ઞા આપવામાં આવે છે. પિયરે બોર્ડયૂ પણ કેન્ટેના સૌંદર્યશાસ્ત્રનો મુદ્દો લઈને એવી દલીલો કરે છે કે સૌંદર્યશાસ્ત્રથી એવા અનુભવોનું નિરૂપણ થાય છે કે જે ઉચ્ચવર્ગની જીવનશૈલી અને વિદ્વાનોના વિશ્વાસની નીપજ હોય.
ભારતીય નાટય અને સાહિત્યના ચોક્કસ સંબંધનો શબ્દ રસ સામાન્યરીતે રચયિતાએ તૈયાર કરેલી કૃતિમાં ભાવરસનો અને ’ભાવુક શ્રોતા’ અથવા સહૃદય દ્વારા ચિદાનંદના સંદર્ભમાં પ્રયોજાય છે. કાલિદાસ જેવા કવિઓ પૂર્ણ વિકસિત સૌંદર્યલક્ષી પધ્ધતિથી વિકસેલા રસ પ્રત્યે ધ્યાન રાખતા. સમકાલીન ભારતમાં પણ રસ ના વાચ્યાર્થમાં વપરાતા શબ્દ “રસ” નો ઉપયોગ ફિલ્મોમાં રસાત્મક અનુભૂતિઓનું વર્ણન કરવા માટે વ્યવહાર રીતે થાય છે; “મસાલા મિકસ” માં લોકપ્રિય હિન્દી સિનેમા ફિલ્મો દર્શાવવામાં આવે છે એવી કે જેમાં સંતુલિત ભાવરસ પીરસવામાં આવે છે અને દર્શકો તેનું ભાવમાધુર્ય માણતા હોય છે.
કલા અને સૌંદર્ય લક્ષી તત્ત્વજ્ઞાન સ્પષ્ટ આધ્યાત્મિક શ્રેણીઓનો વિષેષ ઉપયોગ કરીને પ્રાચીન વિચારસરણીઓના ભાગરૂપે ચાલુ રહી હતી. સેઈન્ટ બોનાવેન્ચરની કૃતિ “રિટ્રેસીંગ ધ આર્ટસ ટૂ થિયોલોજી”માં માનવસર્જિત વસ્તુઓની સૃષ્ટિને પ્રગટ કરતી યંત્રકલામાં કૌશલ્યની જયોત, પ્રાકૃતિક સ્વરૂપના વિશ્વને પ્રગટ કરતી જ્ઞાનગૃહણની જયોત, બૌદ્ધિક સત્યના વિશ્વને પ્રગટ કરતા તત્વજ્ઞાનની જયોત, સત્યની રક્ષા કરતા વિશ્વને પ્રગટ કરતી દિવ્ય પ્રજ્ઞાની જયોત, એવી ચાર “જયોત” થકી માનવજાતિ સમક્ષ ઈશ્વરના પ્રાગટયના હેતુ માટે કલાકારોના કૌશલ્યોની ઈશ્વરદત્ત બેટ તરીકે ચર્ચા કરી છે.
સ્કિલીંગના મતાનુસાર કલાનું તત્ત્વજ્ઞાન એ તત્ત્વજ્ઞાનની “તર્કશૈલી” છે. સૌંદર્ય શાસ્ત્ર હવે કલાની તત્ત્વજ્ઞાનનું નામ છે. ફ્રેડરિક વોન સ્કલેગલ, ઓગસ્ટ વિલ્હેમ સ્કલેગલ, સ્કેલેઇરનેશેર અને હિગલ પણ સને 1800 પછી સૌંદર્ય શાસ્ત્રના વિષય પર કલાની તત્ત્વજ્ઞાન તરીકે વ્યાખ્યાનો આપ્યા છે. હિગલના મતાનુસાર સમગ્ર સંસ્કૃતિ "પરમ કેવળ ચિત્ત"નું એવું દૃવ્ય છે કે જે તબક્કાવાર સ્વંયભૂ પ્રગટ થતું હોય છે. કલા એવો પ્રથમ તબક્કો છે જેમાં પરમ કેવળ ચિત્ત જ્ઞાનાનુભૂમિમાં તરત પ્રગટ થાય છે, અને આવી રીતે તે સૌંદર્યના વિષયનિષ્ઠા આવિભાર્વને બદલે હેતુલક્ષી છે.
અવશિષ્ટ મધ્યયુગની કલા મહદ્અંશે ધાર્મિકતાને કેન્દ્રસ્થાને રાખે છે, અને સામાન્યરીતે તેને રાજય, ઓર્થોડોકસ અથવા રોમન કેથોલિક ચર્ચ, ધર્મતંત્ર સાથે સંકળાયેલી શકિતશાળી વ્યકિતઓ, અથવા ધર્મનિરેપક્ષ સમૃધ્ધ આશ્રયદાતાઓ દ્વારા આર્થિક મદદ પૂરી પાડવામાં આવતી હતી. દેવપ્રસાદ અથવા દેવળ જેવા કર્મકાંડી કે વિવિવિધાન જેવા કાર્યોને ઉદ્દેશ રહેતો. મધ્યયુગની કલાની ચીજવસ્તુઓ સોના અને નીલમ જેવી દૂર્લભ અને મૂલ્યવાન સામગ્રીમાંથી બનતી, જેનો ખર્ચ કયારેય તેના કારીગરના વેતન કરતા પણ વધુ આવતો.
સૌંદર્યદ્રષ્ટાના અર્થઘટનો મૂલ્યોની બે સંકલ્પનાઓ દર્શાવે છે: સૌંદર્ય શાસ્ત્ર અને રુચિ. સૌંદર્ય શાસ્ત્ર એ સૌંદર્યની દાર્શનિક કલ્પના છે. રુચિ એ શિક્ષણ અને ઉચ્ચ સાંસ્કૃતિક મૂલ્યોના અવબોધનું પરિણામ છે; તેથી રુચિને જાણી શકાય છે. રુચિ વર્ગ, સાંસ્કૃતિક પશ્ચાદભૂ અને શિક્ષણ અનુસાર ભિન્ન હોય છે. કેન્ટના મંતવ્યાનુસાર, સૌંદર્ય હેતુલક્ષી અને સાર્વત્રિક હોય છે; આમ અમુક વસ્તુઓ તમામને મતે સુંદર હોય છે. સૌંદર્યનો સમકાલીન મત સહજ ગુણો આધારિત નહિ, પરંતુ સાંસ્કૃતિક વિશિષ્ટતાઓ અને વ્યક્તિગત અર્થઘટનો આધારિત હોય છે.
તત્વજ્ઞાન આધારિત સૌંદર્ય શાસ્ત્રથી માત્ર કલા વિષે બોલીને કલાકૃતિઓ વિષે સમજ પેદા કરવી તે પૂરતું નથી તેમાં કલા શું છે તેની વ્યાખ્યા પણ આપવાની હોય છે. કલા તત્વજ્ઞાન માટેનું એક સ્વાયત્ત અસ્તિત્વ છે કારણ કે કલા ઈન્દ્રિયો સાથે સંબંધ ધરાવે છે અને કલા કોઈપણ નૈતિક અથવા રાજકીય હેતુથી મુકત હોય છે. આથી, સૌંદર્ય શાસ્ત્રમાં કલાની બે જુદી જુદી વિભાવનાઓ છે : જ્ઞાન તરીકે કલા અથવા ક્રિયા તરીકે કલા, પણ સૌંદર્ય શાસ્ત્ર એ પ્રમાણવાદ અથવા નીતિશાસ્ત્ર બેમાંથી કોઇ પણ નથી.
એવી જ રીતે, સૌંદર્ય લક્ષી નિર્ણય કરતી વખતે કોઈને ચોક્કસ રીતે અભિવ્યકત કરવા માટે શબ્દો જ મળતા નથી હોતા. સૌંદર્યલક્ષી સમજ અનુભવજન્ય નિર્ણય હોઈ શકે નહિ. તેથી, ચોકસાઈ માટેની અશ્કયતાને લીધે, સાંસ્કૃતિક દૃષ્ટિએ કયો અર્થઘટનો કરવા તે દ્વિધા પ્રવર્તતી હોય છે. પ્રમાણભૂત અંગ્રેજી ભાષામાં અચોકસાઈને લીધે, જુદી જુદી બે વ્યકિતઓએ સંપૂર્ણ રીતે અનુભવેલી બે જુદી જુદી લાગણીઓને સમાન મૌખિક શબ્દપ્રયોગથી પ્રસ્તુત કરી શકાય છે. સૌંદર્ય શાસ્ત્ર અને ભાષાકીય રમતોના વિષયમાં વિટ્જેન્સ્ટેઈને આ વસ્તુ જણાવેલી.
કાલ્પનિક કૃતિ “હીછીકર્સ ગાઈડ ટૂ ધી ગલેકસી” કલાના મૂલ્ય માટે પ્રયોજાયેલી એવી દલીલથી શરૂ થાય છે કે પૃથ્વીના સર્વનાશ માટેના બાહ્ય બળોએ પૃથ્વીવાસીઓને પૂછવું જોઈએ કે માવનતા શું કામમાં આવે, માનવતાનો પ્રતિભાવ કેવો હોવો જોઈએ?
તેમાં સતત દલીલ ચાલુ રહે છે કે માનવજાતિ પોતાના અસ્તિત્વ માટે જે વાજબી કારણ ધરે છે તેમાં જણાવે છે કે તેમાં ભૂતકાળમાં થયેલા સર્જનો અને શેકસપિયરના નાટકો, રેમ્બ્રેડના ચિત્રો અથવા બાચના સંગીત જેવું કલાનું સર્જન છે. સૂચન એ છે કે આ વસ્તુઓનું મૂલ્ય છે જે માનવતા વર્ણવે છે.
ચોથી સદી એ.ડી. સુધીમાં, કલાકારો કલાના ચોક્કસ ધ્યેયો પર લેખ લખીને ચર્ચા કરતા હતાં. તેના ઉદાહરણરૂપે, ગુ કેઈઝી ચિત્રના આ સિધ્ધાંતો વિષે 3 સ્મૃતિગ્રંથો ધરાવે છે, અને કલાના સર્જક હોય તેમ જ કલાસર્જન વિષે લેખ લખવાની એમ બંને પ્રવૃત્તિ કરતા હોય તેવા કલાકારો/વિદ્વાનો દુર્લભ નથી. કલા પર ધાર્મિક અને દાર્શનિક પ્રભાવ સામાન્ય હતો પરંતુ તે પ્રભાવ કયારેય સાર્વત્રિક ન હતો; લગભગ દરેક ચાઈનીઝ કાલખંડમાં તત્વજ્ઞાન અને ધર્મની મહદ્ અંશે અવગણના થતી હોય તેવા દૃષ્ટાંત શોધવા સરળ છે.
ઈસ્લામિક સંસ્કૃતિઓમાં મનુષ્ય અને પ્રાણીનું ચિત્રણ કરવું સામાન્ય રીતે ધર્મનિષિદ્ધ છે કારણ કે તે આખરે આવી શિલ્પકૃતિઓ અથવા “ મૂર્તિ ”ની પૂજામાં પરિણમે છે. પૂર્વ-ઈસ્લામિક સંસ્કૃતિઓમાં માનવાકૃતિઓનું ચિત્રકામ ધર્મતંત્રોએ જુદી જુદી માત્રામાં આપેલી સ્વીકૃતિમાં જોવા મળે છે. શરીયત ના કાનૂન મુજબ બંદગી માટે થતું માનવાકૃતિનું નિરૂપણ બૂતપરસ્તી ગણવામાં આવે છે જેનો નિષેધ કરવામાં આવ્યો છે. ઐતિહાસિક ઈસ્લામિક કલામાં ઈસ્લામના પયંગબર મહમ્મદના ઘણા બધા ચિત્રણો છે.
સૌંદર્ય શાસ્ત્રએ શબ્દનો ઉપયોગ અમુક વ્યકિતઓ હિગલના મંતવ્યના કારણે કલાના દર્શનશાસ્ત્રના સમાનાર્થી શબ્દ તરીકે કરતી હોય છે, જયારે અમુક અન્ય ચિંતકો ઘનિષ્ઠ રીતે સંકળાયેલા આ બે ક્ષેત્રો વચ્ચે ભેદરેખા આંકવાનો આગ્રહ રાખે છે. વ્યવહારુ રીતે જોઈએ તો, સૌંદર્યલક્ષી સમજથી અનુભૂતિજન્ય ચિંતન અથવા કોઈ પદાર્થના મૂલ્યાંકન નો ઉલ્લેખ થાય છે જયારે સૌંદર્યલક્ષી સમજ કોઈ કલા અથવા કલાકૃતિની ઓળખ, તેના મૂલ્યાંકન અથવા વિવેચનના સંદર્ભમાં વપરાય છે.
નાટકમાં ભાગ લેતી દરેક વ્યકિતને તેના પોતાના ગુણદોષ પર અલગ અલગ રીતે મૂલવવા જોઈએ, અને દરેક વસ્ત્ર કે તેની કિનારી પોતે જ કલાની એક કૃતિ છે (જેની સાથે કદાચ તે તમામને એકરૂપ બનાવવાનું કામ કરતો દિગ્દર્શક સંકળાયેલો હોય છે.) આવી સમસ્યાઓ સંગીત, ફિલ્મ અને ચિત્રમાં પણ ઉદ્ભવતી હોય છે શું કોઈ વ્યકિત ચિત્ર તથા ચિત્રકારના કાર્યનું જ મૂલ્યાંકન કરશે, કે કદાચ સંગ્રહાલયના કર્મચારીએ કરેલી પ્રસ્તુતિના સંદર્ભમાં ચિત્રનું મૂલ્યાંકન કરશે?
1735માં જર્મન શબ્દ માંથી એલેકઝાન્ડર બેલમ્ગાર્ટને "" શબ્દ બનાવ્યો હતો. આ શબ્દ ગ્રીક ભાષાના શબ્દ , પરથી આવેલો હતો, જે કાળક્રમે - (-, જેનો અર્થ “ પ્રતીતિ થાય તેવી-લાગણીની અનુભૂતિ થવી” એવો થાય છે) તેના પરથી ઉતરી આવેલો હતો.
કુરાનના અધ્યયન પ્રત્યે પોતાનો ભકિતભાવના પ્રયાસરૂપે સુલેખન કલાઓનો ઉદ્ભવ થયો. પાઠના દરેક શબ્દને ધીરજપૂર્વક નકલ કરીને, લેખકને તેના અર્થનું ચિંતન કરાવવામાં આવતું. કાળક્રમે, આવા પાઠના અલંકારન અને શૈલીમાં વધુ ને વધુ શ્રમ પડવાને કારણે સુલેખનની આવી કૃતિઓને બક્ષિસ એનાયત કરવાનું શરૂ થયું. આવી સજાવટશૈલીઓ કુરાન સિવાયની અન્ય કૃતિઓ પણ પ્રયોજવામાં આવી અને પરિણામે કલાના એક આદરપાત્ર રૂપ તરીકે સ્થાન પામી.
ટોલેસ્ટોયે કલાની વ્યાખ્યા કરીને, અને તેના મૂલ્યનું અપ્રાસંગિક રીતે જ આ પ્રકારનું ચિત્રણ કરેલું: “કલા એક એવી માનવ પ્રવૃત્તિ છે કે જેમાં એક માનવી પોતે જ લાગણીઓ કે અનુભૂતિ હેઠળ પસાર થયો હોય તે લાગણીઓને અમુક ચોક્કસ બાહ્ય સંકેતોના માધ્યમથી બીજી વ્યકિતઓને આપે છે, અને આ લાગણીઓના સંસર્ગમાં આવીને અન્ય લોકો પણ તેનો અનુભવ કરે છે.”
ગ્રીક તત્વેતાઓને પ્રારંભમાં એવું જણાયું કે સૌંદર્યલક્ષી આકર્ષક વસ્તુઓ આંતરિક અને બાહ્ય રીતે પોતે જ સુંદર હોય છે. પ્લેટોને એવું લાગ્યું કે સુંદર પદાર્થોમાં સપ્રમાણતા, સુમેળ અને એકરૂપતા તેના અવયવોમાં હોય છે. એવી જ રીતે, પરાભૌતિકશાસ્ત્ર માં એરિસ્ટોટલને એવું જણાયું કે સૌંદર્યના સાર્વત્રિક ઘટકો વિન્યાસ, સમરૂપતા અને સુનિશ્ચિત છે.
17મી સદીના ઉત્તરાર્ધથી 20મી સદીના પૂર્વાધ સુધી પાશ્ચાત્ય સૌંદર્ય શાસ્ત્ર મંથર ગતિની ક્રાંતિ હેઠળ પસાર થતી રહી જેને અમુક વખત આધુનિકતાવાદ તરીકે ઓળખાવવામાં આવે છે જર્મન અને બ્રિટીશ ચિંતકોએ સૌંદર્યને કલાના અને સૌંદર્યલક્ષી અનુભવના ચાવીરૂપ ઘટક તરીકે મહત્વ આપીને કલાને સૌંદર્યના આવશ્યક ધ્યેય તરીકે ગણી.
આપણી પાસે પ્રાગૈતિહાસિક કલાના દૃષ્ટાંતો છે, પણ અત્યંત ઓછી સંખ્યામાં છે, અને તેના સર્જનનો સંદર્ભ અને ઉપયોગ સ્પષ્ટ નથી, જેથી તેના સર્જન અને અર્થઘટનને માગદર્શિત કરતા સૌંદર્યલક્ષી સિદ્ધાંતો વિષે અમુક માત્રાથી વધુ અનુમાન કરી શકતા નથી.
સૌંદર્યની કદર કરતા મૂલ્યોનો નિર્ણય સંવેદનાત્મક સ્તરે ગુણદોષ પારખવાની આપણી ક્ષમતા પર અવલંબે છે. સૌંદર્ય શાસ્ત્રથી કોઈ વસ્તુ અથવા ઘટનાના પ્રતિભાવરૂપે આપણી અંદરના ભાવક્ષેત્રની પરખ થાય છે.
મધ્યયુગના વિશ્વ નવજાગૃતિમાં પરિવર્તન પામવાની સાથે કલા આ વિશ્વને કેન્દ્રબિંદુમાં રાખીને માનવજીવનના ધર્મનિરપેક્ષ મૂલ્યો તરફ પુનરાગમન કરતી હોય છે. પ્રાચીન ગ્રીક અને રોમનોની કલાની તત્ત્વજ્ઞાનનો પુનવિર્નિયોગ કરવામાં આવે છે.
તેમણે ૧૯૬૧-૭૨ દરમિયાન વડોદરાની મહારાજા સયાજીરાવ યુનિવર્સિટી ખાતે પ્રવક્તા અને વાચક તરીકે સેવાઓ આપી. વર્ષ ૧૯૬૭-૬૮ દરમિયાન તેમણે અમેરિકાની મિશિગન યુનિવર્સિટી ખાતે મુલાકાતી પ્રાધ્યાપક તરીકે પણ કાર્ય કર્યુ. ત્યારપછી ૧૯૭૨-૭૩ દરમિયાન તકનીકી શિક્ષક તાલીમ સંસ્થા, મદ્રાસ માં પ્રાધ્યાપક તેમજ શિક્ષણ ખાતાના વડા તરીકે સેવાઓ આપી. વર્ષ ૧૯૭૩-૭૪ દરમિયાન તેમણે વિમેન્સ યુનિવર્સિટી, બોમ્બે ખાતે પ્રાધ્યાપક તરીકે સેવા આપી. તેમણે દક્ષિણ ગુજરાત યુનિવર્સિટી, સુરત ખાતે પ્રાધ્યાપક તરીકે તેમજ શિક્ષણ વિભાગના વડા તરીકે પણ સેવા આપી છે.
ગુણવંત શાહ મુખ્યત્વે નિબંધકાર છે. તેમના નિબંધસંગ્રહોમાં કાર્ડિયોગ્રામ , રણ તો લીલાંછમ , વગડાને તરસ ટહુકાની , વિચારોના વૃંદાવનમાં , મનનાં મેઘધનુષ , ગાંધીની ચંપલ, બત્રીસે કોઠે દીવા, સંભવામિ યુગે યુગે , કબીર ખડા બાજારમેં , પરોઢિયે કલરવ, નિરખીને ગગનમાં, એકાંતના આકાશમાં, પ્રભુના લાડકવાયા, નિખાલસ વાતો, ગાંધીની લાકડી, પતંગિયાની આનંદયાત્રા, પતંગિયાની અવકાશયાત્રા અને અન્ય બીજાં પુસ્તકોનો સમાવેશ થાય છે.
તત્વજ્ઞાન પર તેમણે મહંત, મુલ્લા, પાદરી , કૃષ્ણનું જીવનસંગીત, વિચારોનાં વૃંદાવનમાં, અસ્તિત્વનો ઉત્સવ, ઇશાવાસ્યમ, ટહુકો, વગેરે જેવા ગ્રંથો લખ્યા છે. જાત ભણીની જાત્રા અને બિલ્લો ટિલ્લો ટચ એ તેમનાં આત્મકથાત્મક પુસ્તકો છે જ્યારે વિસ્મયનું પરોઢ તેમનું ગદ્યકાવ્ય છે.
ગુણવંત શાહ જે ડૉ. ગુણવંત બી. શાહ તરીકે પણ જાણીતા છે, તેઓ જાણીતા વિચારક, લેખક અને પત્રકાર છે.તેઓ ૧૯૯૭માં રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક અને ૨૦૧૫માં ભારત સરકારના ચોથા ઉચ્ચ પુરસ્કાર પદ્મશ્રી વડે સમ્માનિત થયા હતા.
ગુણવંત શાહનો જન્મ રાંદેર, સુરતમાં ૧૨મી માર્ચ ૧૯૩૭ના રોજ પિતા ભૂષણલાલને ત્યાં થયો હતો. તેમણે પ્રાથમિક શિક્ષણ રાંદેરમાં પુર્ણ કર્યું હતું; સાથે જ તેમણે માધ્યમિક શિક્ષણ સુરત ખાતે આવેલી જૈન હાઇસ્કૂલમાં લીધું હતું.
તેમના ચરિત્રગ્રંથોમાં મા, ગાંધી: નવી પેઢીની નજરે , મહામાનવ મહાવીર , કરુણામૂર્તિ બુદ્ધ , સરદાર એટલે સરદાર , શક્યતાના શિલ્પી શ્રી અરવિંદ અને ગાંધીનાં ચશ્માંનો સમાવેશ થાય છે.
તેઓ હાલમાં ટહુકો નામના તેમના બંગલામાં વડોદરા ખાતે રહે છે. શાહ હાલમાં દૈનિક દિવ્ય ભાસ્કરમાં સાપ્તાહિક કૉલમ અને એક પ્રમુખ ગુજરાતી સામયિક નવનીત સમર્પણમાં લેખનકાર્ય કરી રહ્યા છે.
1 સપ્ટેમ્બર, 2008 : ઊંચાઈ ની ટોચે પહોંચી અને તેને અત્યાર સુધીનું સૌથી ઊંચું માનવ સર્જિત માળખું બનાવ્યું. તેણે અગાઉના વિક્રમધારક પોલેન્ડના કોન્સ્ટેન્ટીનાવમાં વોરસો રેડીયો માસ્ટની ઊંચાઈ વટાવી.
4 જાન્યુઆરી, 2010: બુર્જ ખલિફાનો સત્તાવાર શુભારંભ કરવામાં યોજાયો અને બુર્જ ખલિફાને ખુલ્લું મૂકાયું. બુર્જ દુબઇને યુએઇ ના વર્તમાન પ્રમુખ અને અબુધાબીના શાસક શેખ ખલિફા બિન ઝાયેદ અલ નાહ્યાનના માનમાં બુર્જ ખલિફા નામાભિધાન કરવામાં આવ્યું.
બુર્જ ખલિફાની પ્રાથમિક બાંધકામ સિસ્ટમ રીઇન્ફોર્સ્ડ કોન્ક્રીંટ છે. કોન્ક્રીટ અને સ્ટીલના પાયા માટે વજનનું કરતાં વધુ કોન્ક્રીટ વપરાયું છે. જેમાં 192 થાંભલાઓ છે. તેમાં દરેક થાંભલો 1.5 મીટર વ્યાસ અને 43 મીટર લંબાઇ ધરાવે છે અને તે થી વધુ ઊંડો દાટેલો છે. બુર્જ ખલિફાના બાંધકામમાં કોન્ક્રીંટ અને 55,000 ટન સ્ટી્લના સળિયાઓનો ઉપયોગ કરાયો છે અને બાંધકામમાં 22 મિલિયન માનવ કલાકો લાગ્યા છે.
બુર્જ ખલિફાના પાયામાં ઊંચી ઘનતા અને ઓછી પ્રવેશશીલતાવાળો કોન્ક્રીંટ વપરાયો છે. સ્થાનિક જમીનના પાણીમાં કાટવાળા રસાયણોના કોઇપણ પ્રકારના હાનિકારક નુકશાનને ઓછું કરવા માટે જાજમ નીચે કેથોડિક સુરક્ષા પ્રણાલીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યોહ હતો. મે 2008માં, 156માં માળની ,ની ત્યારની વિશ્વ વિક્રમ ઊંચાઈએથી કોન્ક્રીંટ ભરવામાં આવ્યો હતો. બાકીનું ઉપરનું માળખું હળવા સ્ટીલ દ્વારા બાંધવામાં આવ્યું હતું.
આ ટાવરની ડિઝાઇન સ્કીડમોર, ઓઈંગ એન્ડ મેરિલે તૈયાર કરી હતી. આ જ કંપનીએ અમેરિકામાં શિકાગોમાં વિલિસ ટાવર , અમેરિકામાં ન્યૂ યોર્ક સિટીમાં નવા વન વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર અને બીજી સંખ્યાબંધ પ્રખ્યાત ઊંચી ઇમારતોની ડિઝાઈન તૈયાર કરી હતી. આ બિલ્ડિંગમાં વિલિસ ટાવરના બન્ડલ્ડ ટ્યુબને મળતું આવતું માળખુ છે, પરંતુ તે બન્ડલ ટ્યુબ માળખુ નથી. તેની ડિઝાઇન શિકાગો માટે ડિઝાઈન કરેલી એક માઇલ ઊંચી ગગનચુંબી ઇમારત ઇલિનોઇસ માટેની ફ્રેન્ક લોઇડ રાઇટ્સની દૃષ્ટિની યાદ અપાવે છે. આ બિલ્ડિંગની ડિઝાઇન ટીમમાં કામ કરનાર એસઓએમ ના આર્કિટેક્ટ માર્શલ સ્ટ્રાબાલાના જણાવ્યા અનુસાર બુર્જ ખલિફાની ડિઝાઇન દક્ષિણ કોરિયાના સિઓલમાં આવેલા 73 માળના રહેવાસ ઇમારત ટાવર પેલેસ થ્રી આધારિત છે. શરૂઆતની યોજનામાં બુર્જ ખલિફાને સમગ્રપણે રહેવાસ માટેનો ટાવર બનાવવાનો ઉદ્દેશ હતો.
એટ ધ ટોપ નામનું આઉટડોર ઓબ્ઝર્વેશન ડેકને 124માં માળે 5 જાન્યુઆરી 2010ના રોજ ખુલ્લૂ મૂકવામાં આવ્યું હતું. તે ઊંચાઈ સાથે વિશ્વમાં બીજા ક્રમનું સૌથી ઊંચુ ઓબ્ઝર્વેશન ડેક અને સૌથી ઊંચુ આઉટડોર આબ્ઝર્વેશન ડેક છે. ઓબ્ઝર્વેશન ડેકમાં બેહોલ્ડ ટેલિસ્કોપની સુવિધા છે, જેને મોન્ટરીયલની જીએસએમપીઆરજેસીટી દ્રારા વિકસિત કરાયેલી રિયાલિટી ડિવાઈસ છે. આ ડિવાઇસથી મુલાકાતીઓ તાકીદના સમયના ધોરણે આજુબાજુના દ્રશ્યોને જોઈ શકે છે તેમજ અલગ અલગ હવામાન હેઠળ અથવા દિવસના અલગ અલગ સમય દરમિયાન લેવામાં આવેલી ઇમેજને પણ જોઇ શકે છે. મુલાકાતીઓના રોજિંદા ઘસારાને કારણે મુલાકાતીઓ માટે ચોક્કસ સમય અને તારીખ માટે અગાઉથી ટિકિટ ખરીદવાની સુવિધા કરવામાં આવી છે. અગાઉથી ટિકિટ ખરીદવાથી તાકીદે ખરીદવામાં આવેલી ટિકિટ કરતા 75 ટકા ડિસ્કાઉન્ટ મળે છે.
24,348 બારીઓને પાણીથી સાફ કરવા માટે બુર્જ ખલિફાના 40માં, 73માં અને 109માં માળે બાહ્ય ભાગમાં સમારંત ટ્રેક તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. દરેક ટ્રેક બકેટ મશીન ધરાવે છે, જે ભારે કેબલનો ઉપયોગ કરીને સમાંતર દિશામાં અને તે પછી ઊભી દિશામાં ફરી શકે છે. 109માં માળથી ઉપરના માળની સફાઈ માટે ડેવિટના 27 પરંપરાત ક્રેડલનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. જોકે ગુંબજની ટોચને સ્પેશ્યાલિસ્ટ વિન્ડો ક્લિનર્સ માટે અનામત રાખવામાં આવી છે, જેઓ ટોચના ભાગને સાફ કરવા અને તપાસ કરવા માટે દોરડાની મદદથી ઊંચાઈ પર પહોંચે છે. સામાન્ય સંજોગોમાં તમામ બિલ્ડિંગ મેન્ટેનન્સ યુનિટ કામ કરતા હોય ત્યારે આ ટાવરના સમગ્ર બાહ્ય ભાગને સાફ કરતા 36 કામદારોને ત્રણથી ચાર મહિના લાગે છે.
જોગાનુજોગ એ છે કે આ પ્રોજેક્ટ પૂરો થયો ત્યારે વૈશ્વિક 2007-2010ની નાણાકીય કટોકટી પણ આવી હતી. દેશમાં વધુ પડતી ઇમારતો હતી અને તેનાથી ઇમારત ખાલી રહેવાના પ્રમાણમાં વધારો થયો હતો અને ઘણા બિલ્ડિંગને લેણદારોએ ટાંચમાં લીધી હતી. દુબઈ તેની ઊંચી મહત્ત્વાકાંક્ષા આધારિત દેવામાં ફસાયું હતું અને સરકારને તેના ક્રૂડ તેલથી સમૃદ્ધ પડોશી અબુ ધાબી પાસેથી અબજો ડોલરનો બચાવ પેકેજ માગવાની ફરજ પડી હતી. આ પછી ઉદ્દઘાટન સમારંભ વખતે એક આશ્ચર્યજનક હિલચાલમાં આ ટાવરનું નામ બદલીને બૂર્જ ખલિફા કરવામાં આવ્યું હતું. યુએઇ ના પ્રમુખ ખલિફા બિન ઝાયેદ અલ નાહ્યાને આપેલી મહત્ત્વની મદદને પગલે તેમના સન્માનના ભાગરુપે નામ બદલવામાં આવ્યું હોવાનું માનવામાં આવે છે.
43માં અને 76માં માળે આવેલી સ્કાય લોબીમાં તરણકૂંડ બનાવવામાં આવ્યા છે. 108માં માળ સુધીના માળ પર 900 ખાનગી રહેણાંક એપાર્ટમેન્ટ બનાવવામાં આવ્યા છે. ડેવલપરના જણાવ્યા અનુસાર આ એપોર્ટમેન્ટને બજારમાં મૂકવામાં આવ્યાના માત્ર આઠ કલાકમાં તેનું વેચાણ થઈ ગયું હતું.) આઉડટોર ઝીરો-એન્ટ્રી સ્વિમિંગ પૂલ આ ટાવરના 76માં માળે આવેલો હશે. બાકીના મોટાભાગના માળમાં કોર્પોરેટ ઓફિસ અને સ્યુટ આવેલા છે. જોકે 122માં, 123માં અને 124માં માળે અનુક્રમે એટ.મોસ્ફીયર રેસ્ટોરા, સ્કાય લોબી અને ઇન્ડોર અને આઉટડોર ઓબ્ઝર્વેશન ડેક આવેલા છે. બુર્જ ખલિફા પ્રથમ રહેવાસી ફેબ્રુઆરી 2010માં આવવાના હતા. આ ટાવરમાં રહેનારા આશરે 25,000 લોકોમાં તેઓ સૌ પ્રથમ હશે.
એમ્માર પ્રોપર્ટીઝએ 9 જૂન, 2008ના રોજ જાહેરાત કરી હતી કે બુર્જ ખલિફાના બાંધકામમાં આખરી સ્વરૂપમાં સુધારાને કારણે વિલંબ થયો છે અને તે સપ્ટેમ્બર 2009માં પૂરું થશે. એમ્મારના પ્રવક્તાએ જણાવ્યું હતું કે "આ ટાવરની પ્રારંભિક યોજના બનાવવામાં આવી ત્યારે 2004માં નક્કી કરવામાં આવેલી લક્ઝરી ફિનિશને સ્થાને હવે નવીન ફિનિશ આવી રહ્યાં છે. એપાર્ટમેન્ટની ડિઝાઇન આ એપાર્ટમેન્ટને સૌંદર્યની દ્રષ્ટીએ વધુ આકર્ષક બનાવવા અને ઉપયોગની દ્રષ્ટીએ વધુ શ્રેષ્ઠ બનાવવા માટે સુધારવામાં આવી છે." તે સમયે બાંધકામ પૂરું થવાની નવી તારીખ 2 ડિસેમ્બર 2009 જાહેર કરવામાં આવી હતી. જોકે બુર્જ ખલિફાને 4 જાન્યુઆરી 2010ના રોજ ખુલ્લું મુકાયું હતું.
બુર્જ ખલિફામાં કોઇપણ એક સમયે એક સાથે 35,000 લોકોનો સમાવેશ થઈ શકે તેવી ધારણા છે. કુલ 57 એલિવેટર્સ અને 8 એસ્કેલેટર્સની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. આ એલિવેટર્સમાં કેબિન દીઠ 12થી 14 વ્યક્તિ સુધીની ક્ષમતા છે, જે ની ઝડપે ઉપર અને નીચે જઈ શકે છે. એન્જિયનિયર્સે વિશ્વની પ્રથમ ટ્રિપલ-ડેક એલિવેટર્સ લગાડવાની વિચારણા કરી હતી. પરંતુ આખરે ડબલ-ડેક એલિવેટર્સ માટેનો નિર્ણય કરવામાં આવ્યો હતો. ડબલ-ડેક એલિવેટર્સ એલસીડી ડિસ્પ્લે જેવી મનોરંજન સુવિધાથી સજ્જ છે, જેથી ઓબ્ઝર્વેશન ડેકની મુસાફરી કરતા મુલાકાતીઓને મનોરંજન મળી રહી છે. આ બિલ્ડિંગમાંથી ભોંયતળીયાથી લઇને 160માં મજલા સુધીમાં 2,909 પગથિયા છે.