polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
લગભગ આઠ વર્ષ પછી ઇ.સ. ૧૭૧૬માં જોધપુરના અજિતસિંહ રાઠોડ ગુજરાતનો વાઇસરોય નિયુક્ત થયો અને તે જાલોરથી અમદાવાદ જતો હતો ત્યારે ફિરોઝ ખાન તેને મળવા ગયો અને તેની સેવાના બદલામાં તેણે દાંતાવાડાનો સિરોહી જિલ્લો મેળવ્યો. ઇ.સ. ૧૭૨૦ના સમયની અંધાધૂંધી વખતે જાલોરીએ સ્વતંત્રતા મેળવવાનું વિચાર્યું. ઇ.સ. ૧૭૨૨માં ફિરોઝ ખાનના મૃત્યુ સમયે તેના બે પુત્રો કમાલ ખાન અને કરિમદાદ ખાન વચ્ચે સત્તા માટે ખેંચતાણ થઇ. કરિમદાદ ખાન અંતમાં જીત્યો અને તેના ભાઇને મૃત્યુદંડ આપ્યો. તેણે અજીતસિંહ રાઠોડ અને જોધપુરના મહારાજા અભયસિંહ રાઠોડની સાથે મળીને સિરોહી વિરુદ્ધના યુદ્ધમાં પાલનપુર, ધાનેરા, મલાણા, સુરબક્રી, દાબેલા, રોહ અને સરોત્રા જીતી લીધા. ઇ.સ. ૧૭૩૦માં તેનું મૃત્યુ થતા તેનો પુત્ર પહાર ખાન ગાદી પર આવ્યો જેણે ૧૭૪૪ સુધી શાસન કર્યું અને તે કોઇ પણ પુત્ર વગર મૃત્યુ પામ્યો.
૪૫ વર્ષના શાસન પછી મલિક હસનનું મૃત્યુ ઇ.સ. ૧૪૪૦માં થયું હતું. તેને ત્રણ પુત્રો મલિક સાલાર, મલિક ઉસ્માન અને હેતમ ખાન હતા. સૌથી મોટા પુત્રે મલિક સાલારે ૨૧ વર્ષ સુધી સત્તા સંભાળી અને ઇ.સ. ૧૪૬૧માં મૃત્યુ પામ્યો. તેના પછી તેનો ભાઇ મલિક ઉસ્માન ગાદી પર આવ્યો, જે મલિક જબ્દાલ તરીકે પણ ઓળખાતો હતો. તેણે માહદવીઆ પંથનો સ્વીકાર કર્યો, જે ત્યારબાદ જાલોરીઓનો પંથ રહ્યો હતો. એવું કહેવાય છે કે પંથના સ્થાપક મહમદ જૌનપુરી જાલોરમાં ચાર મહિના રહ્યા હતા અને તેમણે મલિક જબ્દાલને પંથ સ્વીકાર કરાવ્યો હતો. મલિક ઉસ્માનના ૨૨ વર્ષના શાસન પછી તેનો ભત્રીજો મલિક બુધાન, સાલાર ખાનનો પુત્ર ગાદી પર આવ્યો. કેટલાક સ્ત્રોતો મુજબ મલિક જબ્દાલ પછી તેનો ભાઇ હેતમ ખાન ગાદી પર આવ્યો હતો.
મલિક યુસુફે તેના મૃત્યુ પર્યંત ૨૨ વર્ષ શાસન કર્યું અને તેના પછી તેનો પુત્ર મલિક હસન ગાદી પર આવ્યો અને તેણે તેનું રાજ્ય વિસ્તાર્યું અને જાલોરના બાદશાહ તરીકે ઓળખાયો. તઘલખ વંશ દરમિયાન જાલોરીઓ લગભગ સ્વતંત્ર હતા પરંતુ તેઓ અણહિલવાડ પાટણના સુબેદારની દેખરેખ હેઠળ હતા. ઇ.સ. ૧૩૯૯માં તૈમુરના આક્રમણ વખતે દિલ્હીના શાસકોએ દૂરના પ્રદેશો પરની પકડ ગુમાવી દીધી અને જાલોરીઓ સ્વતંત્ર બન્યા. પરંતુ ઇ.સ. ૧૪૨૨માં ગુજરાત સલ્તનતના મુઝ્ઝફર પહેલાએ ફરીથી તેમને ખંડિયા શાસકો બનાવ્યા અને તેઓ ૭૦૦૦ ઘોડાઓ સાથે તેના દરબારમાં સેવા આપતા હતા.
ગઝની ખાનના ભાઇ મલિક ફિરોઝે પાલનપુર અને ડીસા જીતી લીધા અને પોતાને પાલનપુરનો શાસક જાહેર કર્યો. ઇ.સ. ૧૬૧૪માં ગઝની ખાન મૃત્યુ પામ્યો અને ગાદી પર તેનો પુત્ર પહાર ખાન આવ્યો અને તેની માતાની હત્યાના ગુન્હામાં દોષિત ઠર્યો અને ઇ.સ. ૧૬૧૬માં બાદશાહના ફરમાન મુજબ તેને હાથીના પગ નીચે ચગદીને મારી નાખવામાં આવ્યો. પહાર ખાન પછી તેના કાકા મલિક ફિરોઝ ખાન અથવા કમાલ ખાન ગાદી પર આવ્યો, જે મલિક મુઝાહિદ ખાનનો પુત્ર હતો અને તેણે નવાબનું શીર્ષક ધારણ કર્યું. તેણે રાણી માનબાઇ જાડેજાની યાદમાં ઇ.સ. ૧૬૨૮માં માન સરોવરનું નિર્માણ કરાવ્યું હતું.
ઇ.સ. મલિક ખાનજીનું મૃત્યુ થયું. તેને બે પુત્રો ગઝની ખાન અને ફિરોજ ખાન અને એક પુત્રી તારાબાઇ હતી. તેનો પુત્ર ગઝની ખાન ગાદી પર આવ્યો અને મિરાત-એ-અહમદી પ્રમાણે તેનું રાજ્ય ૭૦૦૦ ઘોડસ્વારો ધરાવતું હતું. ગુજરાત સલ્તનતના સુલ્તાન મુઝ્ઝફરના પક્ષમાં ઉત્તર ગુજરાત તરફથી મદદ કરવા માટે અકબરના હુકમથી તેને બંદી બનાવાયો હતો પરંતુ ૧૫૮૯-૯૦માં તે ફરી ગાદી પર આવ્યો હતો. સાત વર્ષ પછી ઇ.સ. ૧૫૯૭માં પાલનપુરની નોંધ મુજબ ગઝની ખાને અફઘાન જાતિઓના આક્રમણને ખાળી કાઢ્યું હતું અને દિવાન શિર્ષકનું માન લાહોરના શાસન ઇનામ સ્વરૂપે મેળવ્યું હતું.
વસ્તુપાળ એ ૧૩મી સદીની શરૂઆતમાં વર્તમાન ગુજરાત ક્ષેત્રમાં શાસન કરનારા વાઘેલા વંશના રાજા વીરધવલ અને તેમના અનુગામી વિશળદેવના મહાઅમાત્ય અને દંડનાયક હતા. તેમણે વહીવટી અને લશ્કરી વિભાગમાં સેવા આપી હોવા છતાં તેઓ કલા, સાહિત્ય અને લોકનિર્માણના આશ્રયદાતા પણ હતા. તેઓ તેમના ભાઈ તેજપાળ સાથે કરેલ રાજકીય, સાહિત્યિક અને સાંસ્કૃતિક કાર્યો માટે પ્રસિદ્ધ છે. તેમણે પોતાના ભાઈ તેજપાળ સાથે મળીને રાજ્યમાં શાંતિ પુનઃસ્થાપિત કરવામાં મદદ કરી હતી અને લાટ, ગોધરા, કચ્છ અને દિલ્હી સલ્તનત વિરુદ્ધ અનેક અભિયાનોમાં સેવા આપી હતી. બંને ભાઈઓએ દેલવાડા મંદિરો અને ગિરનાર જૈન મંદિરો ના નિર્માણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.
અણહિલવાડ ના પ્રાગવટ જ્ઞાતિના ચંડપ અને તેના વંશજોને ચૌલુકય વંશના રાજાઓ સાથે લાંબા કાળથી સંબંધ હતો. તે જ વંશમાં જન્મેલા અશ્વરાજને કુમારદેવી થકી અગિયાર સંતાનો, ચાર પુત્ર અને સાત પુત્રી, હતા જે પૈકી નાના બે પુત્રો વસ્તુપાળ અને તેજપાળ હતા. તેઓ ચૌલુકય રાજા ભીમદેવ બીજાની નીચે કામ કરતા હતા પણ વિક્રમ સંવત ૧૨૭૬ માં વીરધવલે બોલાવી વસ્તુપાળને સ્તંભતીર્થ ના દંડનાયક તરીકે નીમ્યા. તે પૂર્વે સ્તંભતીર્થ લાટમંડળ હેઠળ હતું. શાસનને સ્થિર કરવામાં તેમણે મહત્વનો ભાગ ભજવ્યો હતો.
વસ્તુપાળ અને તેમના ભાઈ તેજપાળનો જન્મ અણહિલવાડ પાટણમાં પ્રાગવટ અથવા પોરવાડ જૈન પરિવારમાં થયો હતો. નગેન્દ્ર ગચ્છ ના જૈન સાધુ વિજયસેનસુરી તેમના કુળગુરુ હતા. તેમના પૂર્વજો વિશેની વિસ્તૃત માહિતી સાહિત્યિક કૃતિઓ અને શિલાલેખોમાંથી મળી આવી છે : 'નરનારાયણ-આનંદ'માં વસ્તુપાળે ચંડપનો પોતાના પૂર્વજ તરીકે ઉલ્લેખ કર્યો છે અને આ વંશનો વિસ્તાર 'પ્રબંધ-કોશ' અને 'પુરાણ-પ્રબંધ-સંગ્રહ'માં કરવામાં આવ્યો છે.
ચંડપ સંભવતઃ ચાલુક્ય દરબારમાં મંત્રી હતા, જ્યાં તેમના પુત્ર ચંડપ્રસાદ પણ મંત્રી હતા. ચંડપ્રસાદની પત્ની જયશ્રીએ બે પુત્રો સુર અને સોમને જન્મ આપ્યો હતો. જેઓ ચાલુક્ય શાસક સિદ્ધરાજ જયસિંહના દરબારી રત્ન હતા. સોમની પત્ની સીતાને એક પુત્ર અશ્વરાજ હતો. બાદમાં અશ્વરાજ મંત્રી બન્યા અને પ્રાગવટ વણિક દંડનાયક અભુની પુત્રી કુમારદેવી સાથે લગ્ન કર્યા. કુમારદેવીએ અશ્વરાજ સાથે લગ્ન કર્યા ત્યારે તે એક વિધવા હતા. જોકે આ વિવરણ વિવાદાસ્પદ છે.
આ ભાઈઓને પુષ્કળ ધનપ્રાપ્તિ થયેલી જેનો ઉપયોગ તેમણે જૈન દેરાસરો બંધાવવા અને યાત્રાઓ કરવામાં કરેલો. તેમણે ગિરનાર, શત્રુંજય, આબુ ઉપરાંત ડભોઇ, ધોળકા, પાટણ, ભરૂચ અને ખંભાતમાં પણ જૈન દેરાસરો બંધાવેલા. તેમણે મંદિરો, ધર્મશાળાઓ, વાવ, કુવા, તળાવો અને મસ્જિદો પણ બંધાવી આપેલી. તેમણે ભરૂચ, પાટણ, ખંભાતમાં જ્ઞાનભંડારો સ્થાપ્યાં હતા. તેમની શત્રુંજય અને ગિરનારની તેર યાત્રાઓના ઉલ્લેખ મળે છે.
આ દંપતીને અગિયાર બાળકો હતા - સાત પુત્રીઓ : જલ્હુ , મઉ, સાઉ, ધનદેવી, સોહાગા, વૈજુકા અને પદ્માદેવી. અને ચાર પુત્રો : લુનિગા, મલ્લદેવ, વસ્તુપાળ અને તેજપાળ. લુનિગાનું બાળપણમાં અવસાન થયું હતું જ્યારે મલ્લદેવ પુત્ર પૂર્ણસિંહના પિતા બન્યા બાદ મૃત્યુ પામ્યા હતા.
વસ્તુપાળે લાટમંડળના રાજા શંખ ને ભયંકર યુદ્ધમાં હરાવ્યો હતો જેથી શંખે તેમની સત્તા સ્વીકારવી પડી. વસ્તુપાળ અને તેજપાળની મદદથી વીરધવલે દિલ્હીના સુલતાન અલ્તમશ ને આબુ નજીક યુદ્ધમાં હરાવ્યો હતો જેની કથા જયસિંહસૂરિકૃત હમ્મીરમદમર્દનમાં મળે છે.
વસ્તુપાળને બે પત્ની હતી: લલિતાદેવી અને સોખુકાદેવી. તેમના પુત્ર જયંતસિંહે પછી સ્તંભતીર્થના અધિકારી તરીકે ફરજ બનાવી હતી.
કમેંગ નદી ), ભારત દેશના પૂર્વોત્તર રાજ્યો અરુણાચલ પ્રદેશ અને આસામમાંથી પસાર થાય છે. આ નદી પૂર્વીય હિમાલય પર્વતમાળા પૂર્વીય ભાગમાં આવેલા તવાંગ જિલ્લામાં ગોરી ચેન પર્વતની તળેટીમાં આવેલ હિમ તળાવ ખાતેથી , તેમ જ દરિયાઈ સપાટી થી ઊંચાઈ પરથી ઉદ્ભવે છે, અને દક્ષિણ તિબેટ સાથેની ભારત-તિબેટ સરહદ પરથી વહેતી અરુણાચલ પ્રદેશના પશ્ચિમ કમેંગ જિલ્લાના ભાલુકપોંગ વર્તુળ અને આસામ રાજ્યના સોનિતપુર જિલ્લામાંથી પસાર થઈ તેઝપુર ખાતે કોલીઆ ભામોરા સેતુથી પૂર્વમાં બ્રહ્મપુત્રા નદીમાં મળી જાય છે. તે એક બ્રહ્મપુત્રા નદીની મુખ્ય ઉપનદીઓ પૈકીની એક નદી છે.
કમેંગ નદી પૂર્વ કમેંગ જિલ્લા અને પશ્ચિમ કમેંગ જિલ્લાઓ વચ્ચે સરહદ બનાવે છે. આ ઉપરાંત નદીના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલ સેસા અને ઈગલનેસ્ટ અભયારણ્ય અને પૂર્વ ભાગમાં આવેલ પાક્કે ટાઈગર રિઝર્વ વચ્ચે પણ સરહદ બનાવે છે. આ નદીની પૂર્વમાં દાફલા પહાડીઓ આવેલ છે, જ્યારે પશ્ચિમમાં અકા પહાડીઓ આવેલ છે. પશ્ચિમ કમેંગમાં નદીના પશ્ચિમ કાંઠા પરના ભાલુકપૉંગ-બોમડાલા ધોરી માર્ગ આસપાસનો જંગલનો સમગ્ર વિસ્તાર છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં અદ્રશ્ય થઇ ગયો છે, જો કે સમગ્ર નદીકાંઠાનું જંગલ તંદુરસ્ત સ્થિતિમાં રહેલ છે.
કમેંગ નદી ઐતિહાસિક મહત્વ ધરાવતી નદી છે. મધ્યયુગીન સમયગાળા દરમિયાન એટલે કે ૧૩મી સદી થી ૧૬મી સદીના પ્રારંભ સુધીમાં, આ નદીને સુટિયા રાજ અને કામાતા રાજ વચ્ચેની સરહદ તરીકે ચિહ્નિત કરવામાં આવી હતી. પાછળથી ૧૬મી સદીમાં સુટિયા રાજ સાથે અહોમના જોડાણ પછી અને કામાતા રાજના પતન પછી, આ નદી અહોમ રાજ અને બરો-ભુયાન રાજ વચ્ચે સરહદ તરીકે વહેતી હતી.
વર્ષ ૨૦૧૧માં આ નદી પર એક તાર વડે બનેલો ઝૂલતો પુલ તુટી જવાની ઘટના બનતાં ૨૫ લોકોનાં મોત થયાં હતાં. આ ઘટના પુલ પર તારી નામના સ્થાનિક તહેવારની ઉજવણી જોવા એકઠી થયેલ ભીડના વધુ પડતા વજનને કારણે થઈ હતી.
ઈલેક્ટ્રોન નાભિકની આસપાસ વર્તુળાકાર કક્ષામાં ફરે છે. આ કક્ષાને ઊર્જા-સ્તર અથવા મુખ્ય ઊર્જા-કવચ કહેવામાં આવે છે.
સ્વીકાર્ય કક્ષામાં પરિભ્રમણ દરમિયાન ઈલેક્ટ્રૉન ઊર્જાને વિકિરિત કરતો નથી; પણ તે એકમાંથી બીજી કક્ષામાં જાય ત્યારે તે ઊર્જા મેળવી કે ગુમાવી શકે. આવી કક્ષાઓને બોહરે સ્વીકાર્ય કે સ્થિર કક્ષાઓ કહી કે અવસ્થાઓ કહી. જો ઈલેક્ટ્રૉન અને ઊર્જા ધરાવતી બે અવસ્થાઓ વચ્ચે સંક્રમણ કરે તો અવશોષાતી કે ઉત્સર્જિત થતી ઊર્જા નીચે મુજબ દર્શાવી શકાય.
૧૯૧૧માં અંગ્રેજી ભૌતિકશાસ્ત્રી રૂથરફર્ડે પરમાણુનું બંધારણ સમજાવવા જે પ્રતિરૂપ રજૂ કરેલું એમાં પરમાણુના દળદાર નાભિકમાં ધનવીજભાર અને એની ફરતે ઋણવીજભારવાહી ઈલેક્ટ્રૉન આવેલા હોવાનું કલ્પવામાં આવેલું. ચિરપ્રતિષ્ઠિત ભૌતિકશાસ્ત્ર મુજબ આવી પ્રણાલી અસ્થિર હોય, કારણ કે નાભિકની આસપાસ ઘૂમતા ઈલેક્ટ્રૉન એ પ્રવેગિત વીજભારિત કણો હોવાથી તેઓ વિકિરણનું સતત ઉત્સર્જન કરી, ઊર્જા ગુમાવી, સતત નાનો થતો વર્તુળાકાર માર્ગ ગ્રહણ કરે અને અંતે ધનવીજભારવાહી કેન્દ્રમાં સમાઈ જાય. ડેનીશ ભૌતિકશાસ્ત્રી નીલ્સ બૉહરે આ મુશ્કેલી ટાળવા જૂના ખ્યાલોમાંથી સાચા લાગ્યા તે રાખ્યા અને બાકીના ખ્યાલોની જગ્યાએ નવા પોતાના નવા વિચારો દાખલ કર્યા.
કોન્વેનો સિદ્ધાંતો : વર્ણપટીય રેખાઓ પરમાણુઓ દ્વારા એક સમયે એક એ પ્રમાને ઉત્પન્ન થાય છે. પ્રત્યેક રેખા સાથે એક ઈલેક્ટ્રૉન સંકળાયેલો હોય છે.
નિકોલ્સનના સિદ્ધાંતો : રૂથરફર્ડે આપેલું કેન્દ્રકીય પરમાણુ પ્રતિરૂપ એ સાચું પ્રતિરૂપ છે. ક્વૉન્ટમ નિયમો કોણીય વેગમાનનાં વિવક્ત મૂલ્યો વડે દર્શાવાતી વિભિન્ન અવસ્થાઓ વચ્ચેના કૂદકાઓને લાગુ પડે છે.
ઈલેક્ટ્રૉનના કોણીય વેગમાનને તેમણે અરેનફેસ્ટનો નિયમ લાગુ પાડ્યો. કોણીય વેગમાન , જ્યાં એક પૂર્ણાંક સંખ્યા છે.
બૉહરનો સિદ્ધાંત હાઈડ્રોજનના રેખિય વર્ણપટને સમજાવવા માટે ડેનીશ ભૌતિકશાસ્ત્રી નીલ્સ બૉહરે ૧૯૧૩માં રજૂ કર્યો હતો. આ માટે તેમણે પરમાણુની સંરચના અંગે વિકસાવેલું ચિત્ર બૉહર પ્રતિરૂપ કે બૉહર મૉડેલ તરીકે જાણીતું છે. આ સિદ્ધાંતમાં અનેક ખામીઓ હોવા છતાં આ સિદ્ધાંત પરમાણુની સંરચના સમજાવવામાં અગત્યનું સોપાન હોવાનું મનાયું છે.
પ્રહલાદ સિંહ ટીપણીયાએ "અમેરિકામેં કબીર યાત્રા" અને "હદ-અનહદ" નામે યાત્રાઓ કરી છે, તે હેઠળ તેમણે યુનાઇટેડ કિંગડમ, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને પાકિસ્તાન તેમજ ભારતમાં યાત્રાઓ કરી છે. તેમનું સંગીત ઓલ ઈન્ડિયા રેડિયોના ઇન્દોર, ભોપાલ, જબલપુર, પટના, લખનૌ અને કાનપુર જેવા વિવિધ પ્રસાર કેન્દ્રો પર વગાડવામાં આવે છે. આ સાથે દૂરદર્શન પર તેમના ભજનને આવરી લેતા કાર્યક્રમો પ્રસારિત કરવામાં આવ્યાં આવ્યા છે. ટીપણીયાને મધ્યપ્રદેશ સરકાર દ્વારા અપાતું શિખર સન્માન , તથા ૨૦૦૭ માં સંગીત નાટક અકાદમી એવોર્ડ અને ૨૦૧૧માં ભારત સરકાર દ્વારા અપાતા પદ્મશ્રી સહિતના અનેક પુરસ્કારો એનાયત કરવામાં આવ્યા છે.
તેઓ શાળામાં શિક્ષક હતા અને સાથે લોકકલા કાર્યક્રમો પણ કરતાં. લોક કળામાં ભજન ગાયન એ તેમની પ્રમુખ કળા છે. તેઓ તંબૂરો, ખડતાલ, મંજિરા, ઢોલક, હાર્મોનિયમ,ટિમકી અને વાયોલિન જેવા સાધનો વાપરીને સમુહ સાથે ભજનો ગાય છે. લોક કલા ક્ષેત્રે તેમણે એનક પુરસ્કારો મેળવ્યા છે.
પ્રહલાદ ટીપણીયાનો જન્મ, ૭ સપ્ટેમ્બર ૧૯૫૪ ના દિવસે મધ્ય પ્રદેશના માળવા ક્ષેત્રના તારણા જિલ્લાના લુણિખેડી નામના ગામમાં આત્મારામજી અને સંપત બાઈને ઘેર થયો હતો.
૨૦૧૯ના વર્ષમાં તેમણે રાજનીતિમાં પણ જંપલાવ્યું અને ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસની ટિકિટ મેળવી ઈ. સ. ૨૦૧૯ની લોકસભાની દેવસ સીટ પરથી ચુંટણીમાં ઊભા રહ્યા, પરંતુ ચૂંટણી હારી ગયા.
તેમણે રુહાનિયત નામના વાર્ષિક સુફી સંગીત ઉત્સવ અને બીજા અસંખ્ય કબીર સંગીત મહોત્સવોમાં પણ રજૂઆત કરી છે. તેઓ "સદગુરુ કબીર શોધ સંસ્થા" નામની સંસ્થા પણ ચલાવે છે.
એપ્રિલ ૧૯૧૪માં અમેરિકન સરકારે અરાજકતાવાદી સાહિત્યના પ્રચાર–પ્રસાર કરવાના ગુના હેઠળ તેમની ધરપકડ કરી. જામીન પર છૂટકારો મળતાં જ અમેરિકા છોડી સ્વિત્ઝરલૅન્ડમાં જીનીવા ચાલ્યા ગયા. ત્યાં વંદે માતરમ નામનું સમાચારપત્ર ચાલુ કર્યું. ત્યારબાદ તેઓ જીનીવાથી બર્લિન ચાલ્યા ગયા જ્યાં તેમણે ઇન્ડિપેન્ડેન્સ કમિટીની રચના કરી. કામા ગાટા મારું જહાજમાંના ભારતીયોને બળવામાં મદદરૂપ બન્યા. જર્મન સરકારે દોઢ વર્ષની કેદની સજા કરતાં બ્રિટીશ સામ્રાજ્ય વિરૂદ્ધની તેમની રાજકીય વિચારધારામાં પરિવર્તન આવ્યું. તેમને સમજાયું કે રાષ્ટ્રમાં રહીને જ બ્રિટીશ શાસન સામે સ્વરાજ મેળવવું જોઇએ. ત્યારબાદ તેમણે ક્રાંતિકારી પ્રવૃતિઓનો ત્યાગ કર્યો અને હોમરુલ આંદોલનના હિમાયતી બન્યા.
તેઓ ૧૯૧૧માં અમેરિકા ચાલ્યા ગયા અને ઔદ્યોગિક સંઘવાદમાં જોડાયા. અહીં તેમણે ઈન્ડસ્ટ્રીયલ વર્કર્સ ઓફ ધ વર્લ્ડ ની સાનફ્રાન્સિસ્કો શાખાના સચિવ તરીકે કાર્ય કર્યું. છોડ્યા બાદ તેઓ જર્મનીના સામ્યવાદી પક્ષ સાથે જોડાયા. લાલ ઝંડાની બિરાદરીના સિદ્ધાંતોને રેખાંકિત કરતાં એક વક્તવ્યમાં તેમણે જણાવ્યું કે, "સામ્યવાદની સ્થાપના તથા ઔદ્યોગિક સંગઠન અને હળતાળના માધ્યમથી ભૂમિ અને પૂંજીમાં ખાનગી માલિકીની સંપતિને સમાપ્ત કરવી એ સરકારી સંગઠનોનું અંતિમ ઉન્મૂલન હશે." એક વર્ષ જેટલા સમય બાદ આ સંગઠનને ૬ એકર જમીન અને ઓકલૅન્ડમાં એક ઘર આપવામાં આવ્યું જ્યાં તેમણે બાકુનીન ઇન્સ્ટીટ્યુટ ઓફ કેલીફોર્નિયાની સ્થાપના કરી જેને તેઓ અરાજકતાનો પ્રથમ મઠ તરીકે વર્ણવે છે.
તેમણે કેમ્બ્રીજ મિશન સ્કૂલમાં અભ્યાસ કર્યો હતો. નવી દિલ્હી સ્થિત સેન્ટ સ્ટીફન કોલેજમાંથી સંસ્કૃત વિષયમાં સ્નાતકની અને પંજાબ વિશ્વવિદ્યાલયમાંથી અનુસ્નાતકની પદવી મેળવી હતી. સંસ્કૃતમાં ઉચ્ચ અભ્યાસ માટે એમને ઓક્સફોર્ડ યુનિવર્સિટીની બે શિષ્યવૃત્તિઓ મળી હતી. બોડેન શિષ્યવૃત્તિ ૧૯૦૭ અને કેસ્બર્ડ એક્ઝીબીશનર. ૧૯૦૯માં તેઓ પેરીસ ચાલ્યા ગયા અને ત્યાં વંદે માતરમના સંપાદક બન્યા. પેરીસ અનુકૂળ ન આવતાં તેઓ અલ્જીરીયા ચાલ્યા ગયા. અહીં પણ તેઓ અસંતુષ્ટ હતા અને જાપાન કે ક્યુબા જવાનું વિચારી રહ્યા હતા. છેવટે તેઓ ફ્રાન્સના એક ટાપુ પ્રદેશ માર્ટિનિક ગયા જ્યાં તેમણે તપસ્વી જીવન વિતાવ્યું.
તેમનો જન્મ ૧૪ ઓક્ટોબર ૧૮૮૪ના રોજ દિલ્હીના એક હિંદુ માથુર કાયસ્થ પરિવારમાં થયો હતો. હરદયાળ માથુર એ ભોલી રાની અને ગૌરી દયાળ માથુરના સાત સંતાનો પૈકી એક હતા. તેમના પિતા જિલ્લા ન્યાયાલયમાં રીડર હતા. લાલા એ કાયસ્થ સમુદાયની ઉપજાતિ નહોતી પરંતુ સામાન્ય રીતે તે પંડિત શબ્દની જેમ જ લેખકો માટે વપરાતું એક સન્માનજનક મથાળું હતું. નાની ઉંમરે જ તેઓ આર્ય સમાજથી પ્રભાવિત થયા હતા. તેઓ શ્યામજી કૃષ્ણ વર્મા, વિનાયક દામોદર સાવરકર અને ભિખાઈજી કામા સાથે સંકળાયેલા હતા. તેઓ મેજીની, કાર્લ માર્ક્સ અને મિખાઇલ બાકુનીનથી પણ પ્રભાવિત હતા.
હરદયાળ સીધા કેલીફોર્નિયાથી બોસ્ટન ગયા જ્યાં તેમણે જીવનવૃતાંત લખ્યું. ત્યારબાદ તેઓ હોનોલુલુ ચાલ્યા ગયા. અહીં તેમણે કેટલોક સમય વાઇકીકી બીચ પર ધ્યાન કરવામાં ગાળ્યો. પ્રવાસ દરમિયાન તેમનો પરીચય કેટલાક જાપાની બૌદ્ધો સાથે થયો. તેમણે કાર્લ માર્ક્સના વિચારોનું અધ્યયન કર્યું. તેમણે ભારતમાં સમકાલીન વિચારોના કેટલાંક ચરણ લખ્યાં અને આધુનિક સમીક્ષામાં પ્રકાશિત કર્યા.
લાલા હરદયાળ ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સેનાની અને ક્રાંતિકારી હતા. તેમણે ભારતીય સિવિલ સેવાની નોકરી ઠુકરાવી દીધી હતી. તેમની સરળ રહેણી–કરણી અને બૌદ્ધિક કૌશલ્યે અમેરિકા અને કેનેડામાં રહેનારા ઘણા પ્રવાસી ભારતીયોને પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન બ્રિટીશ સામ્રાજ્યવાદ સામે લડવા માટે પ્રેરીત કર્યા હતા.
સંગઠને નિર્વાસિત મેક્સીકન રિકાર્ડો ફ્લોરેસ મેગોન અને એનરિક ફ્લોરેસ મેગોન દ્વારા સ્થાપિત રિજનરેસિઓન આંદોલન સાથે ગઠબંધન કરી લીધું. લાલા હરદયાળ સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીમાં ભારતીય દર્શન અને સંસ્કૃત વિષયના વ્યાખ્યાતા હતા પરંતુ અરાજકતાવાદી આંદોલનમાં તેમની પ્રવૃત્તિઓને કારણે તેમને રાજીનામું આપવું પડ્યું હતું.
તેઓ સ્વીડનમાં દસ વર્ષ રહ્યાં. ૧૯૩૦માં લંડન વિશ્વવિદ્યાલય ખાતેની સ્કૂલ ઓફ ઓરિએન્ટલ ઍન્ડ આફ્રિકન સ્ટડીઝ દ્વારા ધ બોધિસત્ત્વ ડૉક્ટ્રીન ઇન બુદ્ધિસ્ટ સંસ્કૃત લીટરેચર વિષય પરના શોધ નિબંધ માટે પીએચ.ડી.ની પદવી એનાયત કરવામાં આવી. પોતાના દાર્શનિક અને બૌદ્ધિક વિચારોને હિન્ટ્સ ફોર સેલ્ફ કલ્ચરનામે પ્રકાશિત કર્યો.
૨૦૦૮ માં રોમેન્ટિક કૉમેડી જાને તુ. યા જાને ના ફિલ્મ સાથે ખાને પોતાના પુખ્ત અભિનયની શરૂઆત કરી હતી, જે વ્યાપારી અને વિવેચનાત્મક રીતે સફળ રહી હતી. ફિલ્મમાં તેમની કામગીરીએ તેમને શ્રેષ્ઠ પુરુષ પ્રવેશ માટે ફિલ્મફેર એવોર્ડ મળ્યો હતો. તેમની આગામી બે ફિલ્મોની નિષ્ફળતા બાદ, મીડિયા દ્વારા લખવામાં આવ્યું હતું કે તેઓ "એક ફિલ્મ અજાયબી " છે. ત્યાર બાદ તેમણે આઈ હેટ લવ સ્ટોરીસ , દેલી બેલી અને મેરે બ્રધર કી દુલ્હન જેવી ઘણી વ્યાવસાયિક રીતે સફળ ફિલ્મોમાં અભિનય કર્યો. મેરે બ્રધર કી દુલ્હન એ તેમની છેલ્લી વ્યાવસાયિક રીતે સફળ ફિલ્મ હતી. ત્યાર બાદની ફિલ્મો બૉક્સ-ઑફિસ પર સફળ રહેવામાં નાકામ રહી.
ઇમરાન ખાનનો જન્મ ૧૩ જાન્યુઆરી ૧૯૮૩ એ મેડિસન, વિસ્કોન્સિન, યુ.એસ. માં ઇમરાન પાલ તરીકે થયો હતો. તેમના પિતા અનિલ પાલ, એક સોફ્ટવેર એન્જિનિયર છે અને માતા નૂઝત ખાન, મનોવિજ્ઞાની. ઇમરાનના પિતા બંગાળી અને અંગ્રેજી મૂળના હિન્દુ છે અને તે યુ.એસ.એ.ના સિલીકોન વેલિમાં યાહૂના વરિષ્ઠ મેનેજર તરીકે કામ કરે છે. ઇમરાનની માતા ફિલ્મ કુટુંબની એક મુસ્લિમ છે, જે નિદેશક-નિર્માતા નાસિર હુસૈનની પુત્રી, નિદેશક-નિર્માતા મનસુર ખાનની બહેન અને અભિનેતા આમિર ખાનની પિતરાઈ બહેન છે. ખાનના માતાપિતાએ છૂટાછેડા લીધા હતા જ્યારે તેઓ હજુ નવું ચાલવાનું શીખતું બાળક હતા અને તે પછી તેમની માતા મુંબઈ રેહવા આવી ગયા હતા.
ખાનએ સન્નીવેલ, કેલિફોર્નિયાની ફ્રેમોન્ટ હાઇસ્કૂલથી ગ્રેજ્યુએશન પૂર્ણ કર્યું. તે ફિલ્મ ડિરેક્ટર બનવા ઇચ્છતા હતા જેથી તેઓ એ ન્યૂ યોર્ક ફિલ્મ એકેડેમીની લોસ એન્જલસ શાખા માંથી ફિલ્મ નિર્માણની ડિગ્રી લીધી હતી. નિદેશન, લેખન અને સિનેમેટોગ્રાફીના અભ્યાસ કરતી વખતે, ખાન લેખક રોઆલ્ડ ડહલ દ્વારા પ્રેરણીત થયા હતા. ડિગ્રી પ્રાપ્ત કર્યા પછી, તેમણે બજાર સંશોધન અને જાહેરાતમાં પ્રવેશ કર્યો. અંતે તેઓ મુંબઈ પરત ફર્યા અને કિશોર નમિત કપૂર એક્ટિંગ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાં તાલીમ લીધી.
ઇમરાન ખાન ભારતીય મૂળના અમેરિકન ફિલ્મ અભિનેતા છે, જેઓ હિન્દી ફિલ્મોમાં કામ કરે છે. તે અભિનેતા આમિર ખાન અને નિદેશક-નિર્માતા મનસુર ખાનના ભાણા, અને નિદેશક-નિર્માતા નાસિર હુસૈનના પૌત્ર છે. તેઓ કયામત સે કયામત તક અને જો જીતા વોહી સિકંદર ફિલ્મમાં બાળ કલાકાર તરીકે દેખાયા હતા.
ખાન કયામત સે કયામત તક અને જો જીતા વોહી સિકંદર ફિલ્મમાં બાળ કલાકાર તરીકે દેખાયા હતા. અને બન્ને માં બન્ને વખત યુવાન આમિર ખાનની ભૂમિકા ભજવી હતી.
બાલકૃષ્ણ વિઠ્ઠલદાસ દોશી, એ એક ભારતીય સ્થપતિ હતા. તેઓ દક્ષિણ એશિયાના સ્થાપત્ય વર્ગમાં એક મહત્વની વ્યક્તિ માનવામાં આવે છે અને ભારતીય સ્થાપત્યકળાના વિકાસમાં તેમનું યોગદાન નોંધનીય છે. તેમના નોંધનીય સ્થાપત્યોમાં ઈન્ડિયન ઇન્સ્ટીટ્યૂટ ઑફ મેનેજમેંટ બેંગ્લોર અને આગાખાન ઍવોર્ડ ઑફ આર્કીટેક્ચર મેળવેલ અરણ્ય લો કોસ્ટ હાઉસિંગ ડેવેલોપમેંટ, ઈન્દોર નો સમાવેશ થાય છે. ૨૦૧૮માં પ્રીત્ઝકર આર્કિટેક્ચર પુરસ્કાર મેળવનારા તેઓ પ્રથમ ભારતીય આર્કીટેક્ટ બન્યા હતા.
આંતરરાષ્ટ્રીય ખ્યાતિ ધરાવનાર આર્કિટેક્ટ સાથે સાથે તેઓ અધ્યાપક અને સંસ્થા નિર્માતા તરીકે પણ જાણીતા છે. તેઓ સ્કુલ ઑફ આર્કીટેક્ચર, અમદાવાદના પ્રથમ સ્થાપક નિર્દેશક હતા. તેઓ સ્કુલ ઑફ પ્લાનિંગના પ્રથમ સ્થાપક નિર્દેશક હતા. તેઓ સેપ્ટ યુનિવર્સિટી ના પ્રથમ સ્થાપક ડિન હતા. આ સિવાય તેઓ વિઝ્યૂઅલ આર્ટ્સ સેંટર અમદાવાદ, કનોરિયા સેન્ટર ઑફ આર્ટ્સ, અમદાવાદની સ્થાપક સદસ્યો રહ્યા છે.
લી કોર્બસીયા સાથે ૧૯૫૧-૧૯૫૪ સુધી પેરિસમાં કાર્ય કર્યા પછી તેના અમદાવાદના પ્રોજેક્ટની દેખરેખ રાખવા દોશી અમદાવાદ આવ્યા. તેમણે ઈ.સ. ૧૯૫૫માં તેમની કાર્યશાળા : વાસ્તુ-શિલ્પ ની સ્થાપના કરી. જ્યારે લ્યુઈસ ખાન અને અનંત રાજે આઇ.આઇ.એમ. અમદાવાદની રચના કરતા હતા ત્યારે તેમણે તેમની સાથે મળી કામ કર્યું હતું. ઈ.સ. ૧૯૫૮માં તેઓ ગ્રેહામ ફાઉન્ડેશન ફોર ફાઈન આર્ટના ફેલો હતા. ત્યાર બાદ ઈ.સ. ૧૯૬૨માં તેમણે સ્કુલ ઑફ આર્કીટેક્ચર ચાલુ કરી.
માર્ચ ૨૦૧૮માં તેમને પ્રીઝકર આર્કીટેક્ચર પ્રાઈઝ એનાયત થયો. આ ઈનામ આર્કીટેક્ટ ક્ષેત્રનો નોબેલ પુરસ્કાર મનાય છે. આ ઈનામ મેળવનાર તેઓ પ્રથમ ભારતીય આર્ર્કીટેક્ટ બન્યા. પ્રીઝકરની ચયન સમિતિએ જણાવ્યું કે તેમની વાસ્તુ રચનાઓ ગંભીર, ઝાકઝમાળ રહિત અને પરંપરાથી ભિન્ન હતી" તેમણે દોશીની જવાબદારીનું ભાન, ઊંચી ગુણવત્તા ધરાવતા આર્કીટેક્ચર થકી દેશ અને લોકોની સેવા કરવાની ઈચ્છા ની પણ નોંધ લીધી.
રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય ક્ષેત્રે જાણીતી એવી સંસ્થા - વાસ્તુ-શિલ્પ ફાઉન્ડેશન ફોર સ્ટડીઝ ઍન્ડ રીસર્ચ ઇન એનવાયરમેંટલ ડિઝાઈનની સ્થાપનામાં શ્રી દોશી સક્રીય હતા. આ સંસ્થાએ સસ્તા ઘરોના બાંધકામ અને નગર રચના ક્ષેત્રોમાં નોંધનીય કાર્ય કર્યું છે. અલ્પ-આવક ધરાવતા કુટુંબો માટે ઘરોની રચનામાં તેમણે પહેલ કરી હતી. તેઓ તેમની સ્થિરતા ધરાવતી અવનવી રચનાઓ માટે જાણીતા છે.
ફ્રાસનો કલા ક્ષેત્રનો સર્વોચ્ચ પુરસ્કાર 'ઑફિસર ઑફ ધ ઓર્દેર્ ઓફ્ આર્ટસ એન્દા લેટર્સ, ૨૦૧૧.
દોશી રૉયલ ઇન્સ્ટીટ્યૂટ ઑફ બ્રિટિશ આર્કીટેક્ટના ફેલો હતા. તેઓ પ્રીઝકર ઈનામની ચયન સમિતિના સભ્ય હતા. આ સિવાય તેઓ ઈન્દિરા ગાંધી નેશનલ સેમ્ટર ફોર આર્ટ્સ, આગા ખાન ઍવૉર્ડ ફોર આર્કીટેક્ચર ની ચયન સમિતિના સભ્ય હતા. તેઓ ઈન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ આર્કિટેક્ટના પણ ફૅલો હતા.
આર્કીટેક્ચર અને અધ્યાપન ક્ષેત્રમાં તેમના યોગદાન માટે તેમને ઘણામ્ રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય પુરસ્કારો મળ્યા છે.
અસલ ઉત્તરની લડાઈ એ ૧૯૬૫નું ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ દરમિયાન ૮થી ૧૦ સપ્ટેમ્બર ૧૯૬૫ વચ્ચે લડવામાં આવેલ સૌથી મોટી રણગાડીઓની લડાઈ હતી. આ લડાઈની શરુઆત પાકિસ્તાન દ્વારા ભારતીય વિસ્તારમાં પાયદળ અને બખ્તરિયા દળો વડે સરહદથી પાંચ કિમી અંદર સ્થિત ખેમકરણ ગામને કબ્જે કરી લેવાતાં થઈ. ભારતીય દળોએ વળતો જવાબ આપ્યો અને ત્રણ દિવસની ભીષણ લડાઈ બાદ અસલ ઉત્તર પાસે પાકિસ્તાની સૈન્ય પીછેહઠ કરવા મજબૂર થયું. ભારત આ લડાઈ સફળ વ્યૂહરચના, મેદાન પ્રદેશની પરિસ્થિતિ અને ભારતીય ભૂમિસેના દ્વારા લડવામાં આવેલ ભીષણ લડાઈના આધારે જીત્યું.
દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધની કુર્સ્કની લડાઈ બાદ આ લડાઈ સૌથી મોટી રણગાડીની લડાઈ માનવામાં આવે છે. પાકિસ્તાની દળો જેમાં ૧લી બખ્તરિયા ડિવિઝન અને ૧૧મી પાયદળ ડિવિઝન સામેલ હતી તેણે આંતરરાષ્ટ્રિય સરહદ પાર કરી અને ખેમકરણ ગામ પર કબ્જો કરી લીધો. પરિસ્થિતિનો તાગ ઝડપથી મેળવી અને ૪થી પહાડી ડિવિઝનનું નેતૃત્વ કરી રહેલ મેજર જનરલ ગુરબક્ષ સિંઘે તેમના દળોને પાછળ હટી અને ખેમકરણને કેન્દ્રમાં રાખી અને ઘોડાની નાળ આકારનો રક્ષણાત્મક ઘેરો રચવા આદેશ આપ્યો. લડાઈની વ્યૂહરચના બ્રિગેડિયર થોમસ થિઓગરાજના દિમાગની ઉપજ હતી.
રાત્રિ દરમિયાન ભારતીય સૈનિકોએ તે વિસ્તારના શેરડીના ખેતરોમાં મોટા પ્રમાણમાં પાણી છોડી દીધું અને મુખ્યત્વે એમ૪૭ અને એમ૪૮ પેટન રણગાડીઓ ધરાવતી પાકિસ્તાની ૧લી બખ્તરિયા ડિવિઝનને ઘોડાની નાળ આકારની જાળમાં પ્રવેશવા લલચાવી. ભીની જમીનના કારણે પાકિસ્તાની રણગાડીઓની આગેકૂચ ધીમી થઈ ગઈ અને ઘણી રણગાડીઓ કીચડમાં ફસાઈ ગઈ. આશરે ૯૯ પાકિસ્તાની રણગાડીઓ જેમાં મોટાભાગની પેટન હતી અને કેટલીક શેરમાન અને ચાફી હતી તે નાશ પામી. સામે ભારતના પક્ષે આશરે ૧૦ રણગાડીઓનો નાશ થયો.
આ લડાઈને દ્વિતિય વિશ્વ યુદ્ધમાં લડાયેલ કુર્સ્કની લડાઈ સાથે સરખાવવામાં આવે છે કેમકે આ લડાઈ બાદ ૧૯૬૫ના ભારત પાકિસ્તાન યુદ્ધને ભારત તરફી ઝોક મળ્યો. સૈન્ય ઇતિહાસના નિષ્ણાત ડૉ. ફિલિપ ટોવ્લ અનુસાર આ લડાઈમાં ભારતના પ્રતિકારે સમગ્ર યુદ્ધને ભારતની તરફેણમાં આણી દીધું અને પાકિસ્તાની હાર આ યુદ્ધની સૌથી મોટી હાર હતી. આ લડાઈ સાથે જ સિઆલકોટ ક્ષેત્રમાં ફિલ્લોરાની લડાઈ લડવામાં આવી જેમાં પણ ભારતનો વિજય થયો.
ભારતીય વિસ્તારમાં પાકિસ્તાની દળોના શરુઆતના હુમલા છતાં લડાઈ ભારતના નિર્ણાયક વિજયમાં પરિણમી. પાકિસ્તાની દળનું નેતૃત્વ કરી રહેલ મેજર જનરલ નાસિર અહેમદ ખાન મૃત્યુ પામ્યા. સૈન્ય ઇતિહાસકાર સ્ટિવન ઝેલ્ગા અનુસાર પાકિસ્તાને સમગ્ર યુદ્ધમાં ૧૬૫ રણગાડીઓ ગુમાવવાનું સ્વીકાર્યું છે જેમાંથી અડધોઅડધ આ લડાઈમાં જ નાશ પામી હતી.
ભુવનાદિત્યને હરાવીને ઘેર આવેલા સુરસેનને માન આપવા રાજા જયચંદ્ર તેને ઘેર પધારવાના છે તેની તૈયારીમાં કાન્તા-સુરસેન મંડપનાં ચિત્રો નિહાળે છે, ત્યાં જયચંદ્ર સુરસેનને બોલાવીને ભુવનાદિત્ય પ્રાત:કાળે ચઢી આવવાનો છે એવા સમાચાર આપે છે અને સુરસેનને ગર્ભવતી રાણી યૌવનશ્રીને વનમાં સુરક્ષિત જગાએ મૂકી આવવા હુકમ કરે છે. સુરસેન તે પ્રમાણે રાણીને પોતાની પત્ની કાન્તા અને દાસી તરલાની સાથે ભીલ લોકોની પાસે વનમાં મૂકી આવે છે. પાછા વળતાં સુરસેન કાન્તાના ગળામાં મોતીનો હાર નાખતાં કહે છે કે આ હારનાં મોતી વિખૂટાં નહિં પડે ત્યાં સુધી હું અને જયચંદ્ર જીવતા છીએ એમ માનજો. દરમિયાનમાં જયચંદ્ર લડાઈમાં મૃત્યુ પામે છે. ભુવનાદિત્યનો પુત્ર કરણ પાટણની ગાદીએ આવે છે. અધિકારના લોભે હરદાસ સુરસેનને પકડાવે છે. કરણ અને રત્નદાસ જંગલમાંથી કાન્તા અને તરલાને પકડી લાવે છે. કાન્તા કરણને વશ થતી નથી, પણ તરલા રાણી થવાના લોભથી રાત્રે કાન્તાની માળા કાપે છે. બીજે દિવસે સવારે કાન્તા સતી થાય છે તે જ વખતે સુરસેન આવી પહોંચે છે અને તે પણ કાન્તાની સાથે ચિતામાં બળી મરે છે.
મણિલાલ વિદ્વાન, કવિ, નવલકથાકાર, ફિલસૂફ અને પ્રિયંવદા અને સુદર્શન સામયિકોના સંપાદક હતા. તેમણે કાન્તા લખવાનું શરૂ કર્યું તે પહેલાં જ તેમણે ભવભૂતી દ્વારા સંસ્કૃત નાટક માલતીમાધવમ્‌નો ગુજરાતીમાં અનુવાદ કર્યો હતો. ૧૮૮૧-૧૮૮૨ દરમિયાન જ્યારે કાન્તા લખાઈ રહ્યું હતું ત્યારે તે જ સમયે ભવભૂતિ, ઉત્તરરામચરિતના બીજા નાટકનું ભાષાંતર કરી રહ્યા હતા. વળી, તેમણે શેક્સપિયરના નાટકોનો અભ્યાસ કર્યો હતો, જે તેમના મનમાં તાજા હતા. આથી સંસ્કૃત નાટક અને શેક્સપિયરની કરુણાંતિકાના કેટલાક તત્ત્વો આ નાટકના નિર્માણમાં પ્રતિબિંબિત થાય છે. આ નાટક ઇતિહાસ, કલ્પના અને પરંપરાગત મૂલ્યો અને જીવનશૈલી માટે લેખકની પસંદગીનું મિશ્રણ છે, અને તેમાં પહેલી વાર ગુજરાતી નાટકમાં એક કરુણ નાયક દર્શાવવામાં આવ્યો છે.
કાન્તા એ એક ઐતિહાસિક ઘટના પર આધારિત મણિલાલ નભુભાઈ દ્વિવેદી કૃત ગુજરાતી નાટક છે. પંચાસરના રાજા ભુવડ દ્વારા પાટણના રાજા જયશિખરીની હત્યાના ઐતિહાસિક કથાવસ્તુવાળું આ નાટક ૧૮૮૨ની સાલમાં પ્રગટ થયું હતું. આ નાટકને ગુજરાતી સાહિત્યમાં ૧૯મી સદીનું સૌથી ઉત્કૃષ્ટ નાટક કહેવામાં આવ્યું છે. રંગમંચ પર કાન્તાને મધ્યમ સફળતા મળી હતી. મુંબઈ ગુજરાતી નાટક મંડળીએ ૨૯ જૂન ૧૮૮૯ના રોજ આ નાટકનું મંચન કરીને તેની નાટ્ય પ્રવૃત્તિઓનું ઉદઘાટન કર્યું હતું.
કાન્તાને રાખેલી તે ઘરનો ઉપલો માળ, કરણનો આવાસ, કાન્તાને રાખેલી તે મેડો, કાન્તાનો ઓરડો, રાજમાર્ગ, વનમાંનું સરોવર, કાન્તાનો ઓરડો, રાજમાર્ગ, સ્મશાન.
દ્વિવેદીએ પોતાની કલ્પનાથી તરલા, હરદાસ અને રત્નદાસના પાત્રો ઉમેર્યા હતા અને મૂળ વાર્તાને નાટકીય વળાંક આપ્યો હતો. અહેવાલ મુજબ, દ્વિવેદીના સંસ્કૃત નાટક માલતીમાધવમ્‌ના અનુવાદ અને શેક્સપિયરના નાટકોના અભ્યાસને કારણે આ નાટકમાં સંસ્કૃત નાટક અને શેક્સપિયરના કરુણાંતિકાના નાટ્યતત્ત્વો પ્રતિબિંબિત થાય છે.
બોઝનો જન્મ કલકત્તા ખાતે ૧ જાન્યુઆરી ૧૮૯૪ના રોજ થયો હતો. તેમના પિતા સુરેન્દ્રનાથ રેલવેમાં ઉચ્ચ અધિકારી હોવાથી તેમનુ બાળપણ અને અભ્યાસકાળ સુવિધાપૂર્ણ રહ્યાં હતાં. કલકત્તાની હિન્દુ સ્કૂલમાં તેમણે અભ્યાસ કર્યો હતો. આ શાળાના શિક્ષકે આગાહી કરી હતી કે બોઝ મહાન ગણિતજ્ઞ બનશે. આ શિક્ષકે બોઝને ગણિતમાં ૧૦૦માંથી ૧૦૦ ગુણ આપ્યા હતા, કારણ કે તેમણે બધા જ દાખલા બેથી ત્રણ રીતે સાચા ગણ્યા હતા. શાળાનુ શિક્ષણ પૂર્ણ કર્યા બાદ ૧૯૦૯માં તેઓ કલકત્તાની પ્રેસીડન્સી કોલેજમાં દાખલ થયા જ્યાં ૧૯૧૫માં તેઓ વિજ્ઞાનના અનુસ્નાતક થયા અને ત્યારબાદ ૧૯૧૬માં કલકત્તા યુનિવર્સિટીમાં વ્યાખ્યાતા તરીકે જોડાયા. અહીં અનુસ્નાતક કક્ષાએ તેઓ ગણિત અને ભૌતિકવિજ્ઞાન ભણાવતા હતા. સમગ્ર ભારતમાં સૌપ્રથમ વાર આધુનિક ગણિતનો વિષય અહીં શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો. આ સમય દરમિયાન આઇન્સ્ટાઇને સાપેક્ષવાદ ઉપર જર્મન ભાષામાં કેટલાક લેખો પ્રસિદ્ધ કર્યા હતા. આઇન્સ્ટાઇનની મંજૂરી સાથે બોઝે આ લેખોનો અંગ્રેજીમાં અનુવાદ કરી તેનુ પુસ્તક પ્રગટ કર્યું હતું. ૧૯૨૧માં કલકત્તા યુનિવર્સિટી છોડી તેઓ ઢાકા યુનિવર્સિટીમાં રીડર તરીકે જોડાયા હતા.