polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ભોંઆમલી ભારતીય આયુર્વેદમાં એક મહત્વની વનસ્પતિ છે. જે ખાસ કરીને પેટ, પેશાબની પ્રણાલી, યકૃત કે પિત્તાશય , મૂત્રપિંડ , બરોળ ના રોગોપચાર માટે મહત્વ ધરાવે છે. આ વનસ્પતિ બ્રાઝિલ અને પેરુમાં તથાકથિતપણે પથરી ના ઔષધિય ઉપચારમાં પણ વપરાય છે. શરીર પર થતા મસા ની સારવાર માટે પણ આ છોડનો રસ ઘણો અસરકારક ગણવામાં આવે છે. મુખ્યત્વે પિત્તનાશક અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારતા ગુણ આ ઔષધીય છોડમાં મનાય છે. કમળા જેવા રોગના ઉપચારમાં પણ આ છોડ વપરાતો જણાય છે.
આ છોડ ૫૦ થી ૭૦ સેન્ટીમીટર ઊંચો, બારમાસી, આમલીના આકાર, પ્રકાર અને રંગ, આછા લીલા રંગના પર્ણ ધરાવતો હોય છે. તેમાં પીળાશ પડતાં લીલા અને ક્યારેક ક્યારેક રતાશ પડતાં રંગના ફૂલ આવે છે. તેના પર્ણદંડ પર, પર્ણની પાછળની બાજુએ, લીલા, રાયના દાણાથી થોડા મોટા પણ દેખાવે આમળાં જેવા ફળ હોય છે. દેખાવે આમલીના છોડવા જેવો જ લાગતો આ છોડ પર્ણની પાછળ આવેલા આ લીલા, ટચૂકડા ફળને કારણે સહેલાઈથી ઓળખાઈ જાય છે.
ગુજરાતમાં લગભગ તમામ વિસ્તારોમાં આ છોડ મળી આવે છે. ખાસ કરીને ખેતરોના શેઢા પર ઉગેલા ઘાસમાં અને ચરીયાણોમાં કે જ્યાં બારેમાસ પાણી મળી રહેતું હોય તેવા બાગ બગીચાઓમાં આ છોડ મળી આવે છે. છોડ સ્વાદમાં કડવો અને કંઈક અંશે ખટાશવાળો હોય છે.
'જ્યોતિર્લિંગ' એ સર્વોચ્ચ ભિન્ન ન કરી શકાય એવું સત્ય માનવામાં આવે છે, જેમાં શિવનો અંશ રહેલો હોય છે. આ જ્યોતિર્લિંગ એવા સ્થળો છે જ્યાં ભગવાન શંકર દિવ્ય જ્યોતી સ્વરૂપે પ્રગત થયા હતાં. એમ માનવામાં આવે છે કે શરૂઆતમાં ૬૪ જ્યોતિર્લિંગ હતાં. તેમાંના ૧૨ને અત્યંત પવિત્ર અને શુકનવંતા માનવામાં આવે છે. દરેક જ્યોતિર્લિંગનું તેના અધિપતી દેવ પ્રમાણે નામકરણ કરાયું છે - તે દરેક શિવના જ વિવિધ સ્વરૂપો છે. આ દરેક દેવસ્થાનની મૂળ મૂર્તિ એ એક લિંગ છે જે એક અનંત સ્તંભનું ચિન્હ છે, જે અનંત અને વિશાળ એવા શિવજીને દર્શાવે છે. આ બાર જ્યોતિર્લિંગ છે: ગુજરાતમાં સોમનાથ, શ્રીસૈલમ માં મલ્લિકાર્જુન, ઉજ્જૈન માં મહાકાલેશ્વર, મધ્ય પ્રદેશમાં ઓમકારેશ્વર, હિમાલયમાં કેદારેશ્વર, મહારાષ્ટ્રમાં ભીમાશંકર, વારાણસી માં વિશ્વેશ્વર, મહારાષ્ટ્રમાં ત્ર્યંબકેશ્વર, ઝારખંડના દેવગઢમાં વૈદ્યનાથ, ગુજરાતનાં દ્વારકામાં નાગેશ્વર, તમિલનાડુમાં રામેશ્વરમ અને મહારાષ્ટ્રના ઔરંગાબાદમાં ઘૃષ્ણેશ્વર.
શિવ પુરાણ અનુસાર એક વખત બ્રહ્મા અને વિષ્ણુ વચ્ચે સૃષ્ટિની રચનાના આધિપત્યને લઈને વિવાદ થયો. તેમની પરીક્ષા કરવા, શિવજી એજ ત્રણે લોકને ભેદતું એક અંતહીન જ્યોતિર્લિંગ બનાવ્યું. તેનો અંત કે સ્ત્રોત શોધાવા બ્રહ્મા નીચે તરફ અને વિષ્ણુ ઉપર તરફ ગયા. તેમને આનો છેડો મળી ગયો એમ બ્રહ્માજી અસત્ય બોલ્યાં જ્યારે વિષ્ણુએ પોતાની હાર સ્વીકારી. શિવજી એક અન્ય સ્તંભ તરીકે પ્રગટ થયાં અને તેમણે બ્રહ્માને શાપ આપ્યો કે કોઈ પણ પૂજા-અર્ચના આદિમાં તેમનું કોઈ સ્થાન નહીં રહે જ્યારે અનંતકાળ સુધી લોકો વિષ્ણુની પૂજા કરશે.
ઘૃષ્ણેશ્વર મંદિરનું પુન:નિર્માણ ૧૬મી સદીમાં વેરુળના માલોજી રાજે ભોંસલે દ્વારા કરવામાં આવ્યું અને ત્યાર બાદ ૧૮મી સદીમાં અહિલ્યાબાઈ હોળકર દ્વારા તેનું પુન:નિર્માણ કરાયું. અહીલ્યાબાઈએ બનારસના કાશીવિશ્વનાથ મંદિર અને ગયાના વિષ્ણુપુર મંદિરનું પણ પુનર્નિર્માણ કરાવ્યું હતું.
સંસ્કાર કેન્દ્ર એ અમદાવાદ ખાતે આવેલું અને પ્રખ્યાત ફ્રેંચ સ્થપતિ લ કોર્બુઝીયેએ બનાવેલું સંગ્રહાલય છે. તે અમદાવાદના ઇતિહાસ, કળા, સંસ્કૃતિ અને સ્થાપત્ય અંગે જાણકારી આપે છે .તેની અંતર્ગત આવેલ પતંગ સંગ્રહાલય એ પતંગોના નમુનાઓ અને છબીઓનો સંગ્રહ ધરાવે છે અને પતંગના ઇતિહાસ વિષે માહિતી આપે છે. આ પ્રાંગણ સરદાર પુલના પશ્ચિમ છેડે પાલડી ખાતે આવેલું છે.
સંગ્રહાલયમાં જુદા જુદા વિષયોના વિભાગો આવેલા છે જેમકે શહેરનો ઇતિહાસ, કળા, આઝાદીની લડત, સંસ્કૃતિ, ધર્મ અનુસારના વિભાગો, તહેવારો, વિજ્ઞાન, સાહિત્ય, સંસ્કૃતિ વગેરે. અહીં દુનિયાની સૌથી લાંબી ૪.૫ મીટરની ધૂપસળી પ્રદર્શિત કરેલ છે.
પ્રેમાનંદ માણભટ્ટ પરંપરાનાં કવિ મનાય છે. માણ ઉપર હાથથી તાલ આપીને કથાપ્રસંગોનું પઠન અને ગાયન કરવામાં કુશળ પ્રેમાનંદે સાભિનય રજુઆત દ્રારા આખ્યાન લોકપ્રિય કર્યાં હતા. ગુજરાતી સાહિત્યમાં આખ્યાનોની શરૂઆત પ્રેમાનંદ દ્રારા થયેલી હોવાનું મનાય છે. ગુજરાતી સાહિત્યમાં ગુજરાતી ભાષાનો ઉપયોગ કરનાર પ્રેમાનંદ મનાય છે. ગુજરાતી ભાષાના સર્વોત્તમ આખ્યાન કવિ તરીકે પ્રખ્યાત થયેલા પ્રેમાનંદે લોકસમુદાયમાં આનંદ સાથે વિચારશક્તિ આપતી અનેક આખ્યાન રચનાઓ ગુંજાતી કરી હતી. તેમનાં જમાનામાં તેઓ 'રાસકવિ'તરીકે ઓળખાતાં હતાં. નરસિંહ મહેતા અને સુદામા જેવા ભક્તોનાં જીવનપ્રસંગો તથા પુરાણોમાંથી કથાવસ્તુ લઇ તેમણે આખ્યાનો રચેલાં. આખ્યાન તો કથનની કળા છે. પ્રેમાનંદ કથનકળામાં પ્રવિણ હોવા સાથે વર્ણનો, પાત્રાલેખન, રસનિરુપણ અને વાતાવરણચિત્રણમાં પણ કુશળ હતાં. એમનાં આખ્યાનોને ઉત્તમ બનાવવામાં એમની ભાષાશક્તિ અને રસનિરુપણ શક્તિનો મહ્ત્ત્વનો ફાળો હતો. તેમનાં સમયનાં મુઘલરાજા અને ગુજરાત પ્રદેશનાં શાસક ઔરંગઝેબ તેમને "મહાકવિ પ્રેમાનંદ" કહીને બોલાવતા.
ઓખાહરણની વાચના ગજેન્દ્રશંકર પંડ્યાએ ઈ.સ. ૧૯૩૮માં તૈયાર કરી હતી. જેની ત્રીજી આવૃતિ ઈ.સ. ૧૯૬૪માં ગુજરાત વિદ્યાસભા, અમદાવાદ તરફથી પ્રસિદ્દ થઇ છે. ઓખાહરણની સંખ્યાબંધ પ્રતો ૨૯ કડવાંની મળે છે. જો કે પછીથી તેનો વિસ્તાર ૮૯ કડવાં સુધીનો થયો છે. ગજેન્દ્રશંકર પંડ્યાએ તૈયાર કરેલી વાચનામાં સમુચિત રીતે જ ૨૯ કડવાંનો સમાવેશ કરેલો છે. આ ઓખાહરણ શુકદેવ પરીક્ષીત અને વૈકુંઠનાથને સંભળાવે છે.
ઈ.સ. ૧૮૮૪થી હરગોવિંદદાસ કાંટાવાળા સંપાદિત "પ્રાચિનકાવ્ય ત્રૈમાસિક" અને "પ્રાચીન કાવ્યમાળા" વડોદરાથી પ્રગટ થવા માંડેલી. તેમાં પ્રેમાનંદ અને તેમનાં પુત્ર વલ્લભની કૃતિઓ પ્રગટ કરેલી. એ કૃતિઓમાંના ઉલ્લેખો તેમજ પ્રચલિત દંતકથાઓને હવાલો આપી પ્રેમાનંદના જીવન વિશે તથા પ્રેમાનંદની ગૌરવયુક્ત છબી ખડી કરે તેવી માહિતી આપેલી છે.
કવિ નર્મદાશંકરને જાતતપાસથી મળેલી માહિતી અનુસાર પ્રેમનંદના દાદાનું નામ જયદેવ હતું. માતાપિતાનાં અવસાન પછી એ માસીને ત્યાં ઉછરાયાં હતાં. પોતાની પૌરાણિકવૃત્તિથી પ્રેમાનંદે ઠીક-ઠીક પૈસા એકઠા કર્યા હતા. કેમકે, પ્રેમાનંદે રુ.૧૦,૦૦૦ની કિંમતનું બંધાવેલ ઘર નર્મદાશંકરના સમયમાં એને વારસા તરીકે વાપરતાં હતાં.
પ્રેમાનંદે કેટલીક દંતકથાઓ પણ લખી છે. જડતર જેવા પ્રેમાનંદને કોઇ મહાત્માની કૃપાથી કવિત્ત્વશક્તિ પ્રાપ્ત થયેલી. વડોદરામાં કથા કરવાં માટે બેસવાનાં સ્થળની બાબતમાં કોઇ શાસ્ત્રીપુરાણી સાથે ઝઘડો થતાં પ્રેમાનંદ સંસ્કૃતમાં કથા કરવાનું છોડીને લોકભાગ્ય શૈલિમાં આખ્યાનો રચીને ગાવા મંડ્યા હતા.
પાત્રો: સાંદીપની રુષિ, હળધર, ભગવંત, સુદામા, શામળ, સંકર્ષણ, માધવ, સુદામાની પત્ની અને તેમના બાળકો, આઠ પટરાણીઓ: રુકમણી, શ્રી વૃંદા, ભદ્રાવતી, જાંબુવતી, સત્યા, કાલંદ્રી, લક્ષમણા, સત્યભામા. આ ચરિત્રમાં ભગવાનનાં ગુણોના વર્ણન તથા ભક્તોની ભગવાન પ્રત્યેના હેત વિષે આલંકન કરેલ છે.
'સુદામાચરીત' , 'મામેરું' અને 'નળાખ્યાન' આ ત્રણેય આખ્યાનો એમની કવિતાનાં ઉત્તમ આખ્યાનો છે. આ ઉપરાંત 'ઓખાહરણ', 'ચંદ્રહાસ આખ્યાન', 'રણયગ્ન', 'અભિમન્યુ આખ્યાન', 'દશમસ્કંધ' , 'હૂંડી', 'સુધન્વાખ્યાન', 'મદાલસા આખ્યાન' વગેરે આખ્યાનો નોંધપાત્ર છે.
પ્રેમાનંદ વડોદરાના વતની હતા. તેઓ વડોદરાનાં વાડી મહોલ્લામાં રહેતાં હતાં. તેઓ ચોવિસા મેવાડા બ્રાહ્મણ હતાં. તેમનાં પિતાનું નામ કૃષ્ણરામ હતુ. તેમની પત્નીનું નામ હરકોર ભટ્ટ હતું. તેમનો એક પુત્ર હતો જેનું નામ વલ્લભભટ્ટ હતું.
પ્રેમાનંદના નામે ચડાવવામાં આવેલી બીજી કૃતિઓમાં 'સુભદ્રાહરણ', 'પાંડવાસ્વમેઘ', 'ભીષ્મપર્વ', 'સભાપર્વ', 'હારમાળા' એમની શૈલી દર્શાવે છે તેમ એમાં પ્રેમાનંદના કતૃત્વનો ઉલ્લેખ કરેલો હોવાં છતાં મધ્યકાલીન કવિઓની રચના છે.
તેમની લઘુકૃતિઓમાં 'સ્વર્ગની નિસરણિ', 'ફૂવડાનો ફજેતો', 'વિવેક વણજારો', 'શામળશાનો વિવાહ', 'દાણલીલાં, 'બાળલીલા વ્રજવેલ', 'ભ્રમર પચ્ચીસી', પાંડવોની ભાંજગડ', 'વિષ્ણુ સહસ્ત્રનામ' અને 'રાધિકાનાં દ્રાદશમાસ' વગેરે છે.
પાત્રો: મેનકા, માર્કંડેય, દાનવો, ગાલવ, નારદમુનિ, ગૌતમમુનિ, ગર્ગાચાર્ય, અગત્સ્ય, વશિષ્ટ અને વામદેવ, અત્રિ, દુર્વાસા, મિત્રવરુણ, વાલ્મિકી, વિશ્વામિત્ર, બીજા ૮૮ ઋષિઓ, દિક્ષિત, રુતુધ્વજ, મદાલસા.
પ્રેમાનંદ અથવા પ્રેમાનંદ કૃષ્ણરામ ભટ્ટ મધ્યકાલીન ગુજરાતી કવિ અને માણભટ્ટ આખ્યાનકાર હતા, જેઓ તેમની અખૈયા રચનાઓ માટે જાણીતા છે. લોકોએ તેમને "કવિ શિરોમણી" ની ઉપાધિથી નવાજ્યા છે.
'આખ્યાનો કરવાં' અને માણભટ્ટ એટલે કે કથાકારનો એમનો વ્યવસાય હતો. વ્યવસાય અર્થે એમણે થોડાંક વર્ષો દક્ષિણ ગુજરાતમાં સુરત અને ત્યાંથી ખાનદેશમાં નંદનબાર અને બુરહાનપુરામાં વિતાવેલાં.
પાત્રો: કૌરવો, પાંડવો, બાણશય્યા ભીષ્મપિતામહ, શકુનિ, દ્રોણાચાર્ય, અર્જુન, અભિમન્યુ, કૃષ્ણ, ધૃતરાષ્ટ્ર, સંજય, સુભદ્રા, દેવકી, રોહિણી, કુંતા, કમલાપતિ, દ્રોપદી, અશ્વત્થામા.
આ કૃતિમાં મહાભારત અને તેનાં પાત્રો અને વીર અભિમન્યુ વિશે આલેખવમાં આવ્યું છે.તેમાં ૫૧ કડવા છે. દ્રોણપર્વની પાવન કથા વૈશપાયન જનમેજય રાજાને કહે છે.
આ કાવ્ય બે સ્થળેથી છપાયેલુ છે, "પ્રાચીન કાવ્ય ત્રૈમાસિક" અને "બૃહ્તકાવ્યદોહન". તેમાં કુલ ૨૮ કડવા છે. ઋષિ નારદ વાણી વદે છે, અર્જુનને કહે છે.
પાત્રો: શ્રી કૃષ્ણ, મરીચી, કશ્યપ કુમાર, ઓખા, ચિત્રલેખા, અનિરુધ્ધ જાદવજી, વસુદેવ, પ્રધ્યુમન, રુકમણી, સત્યભામા, જાંબુવતી, રેવતી, બલિભદ્ર, દેવકી.
પ્રેમાનંદ આખ્યાનોની શરુઆત ગણપતિ તથા સરસ્વતિમાંનાં સ્મરણથી કરતા હતાં. તેમની કૃતિઓની વિસ્તૃત માહિતી નીચે પ્રમાણે છે.
પાત્રો: ચંદ્રહાસ, શ્યામા, મેઘાવતી, કુલિંદ, દુર્વાસા ઋષિ, વિષયા, ચંપકમાલિનિ, મદન, ગાલવમુનિ, કુંતલરાજા.
લોકમાન્ય ટિળક, બિપિન ચંદ્ર પાલ, મહમદ અલી ઝીણા, એની બેસન્ટ વગેરેએ આનો વિરોધ કર્યો. ઓલ ઈન્ડિયા મુસ્લિમ લીગે પણ આ વિચારનો વિરોધ કર્યો. પરંતુ નવી પેઢીને ગાંધીજીનો આ વિચાર ગમી ગયો અને તેમણે ઘણા ઉત્સાહથી ગાંધીજીને ટેકો આપ્યો. આગળ જતાં કોંગ્રેસ પાર્ટીએ ગાંધીજીની યોજના અપનાવી અને આગળ જતાં મુસ્લીમ નેતાઓ જેમકે મૌલાના આઝાદ, મુખ્તાર અહેમદ અંસારી, હકીમ અજમલ ખાન, અબ્બાસ તૈયબ્બી મૌલાના મહમદઅલી અને મૌલાના શૌકત અલી જેવા નેતાઓએ પણ આ ચળવળને ટેકો આપ્યો. ૧૯૧૯ અને ૧૯૨૦માં ગાંધીજી રાષ્ટ્રીય મહાસભા અને અખિલ ભારતીય હોમરુલ લીગના પ્રમુખ બન્યાં. જોકે હોમરુલ લીગમાં ગાંધીજીના વિરોધીઓ જેમકે જીણા, ટિળક અને બેસંટ જેવા લોકો હતાં.
અસહયોગ આંદોલન અથવા અસહકારની ચળવળ એ વર્ષો સુધી ચાલેલા ભારતીય સ્વતંત્રતા સંગ્રામનો મહત્વનો તબક્કો હતો. આ આંદોલન ૧૯૨૦ થી શરૂ થઈ અને ફેબ્રુઆરી ૧૯૨૨ સુધી મહાત્મા ગાંધીના નેતૃત્વ હેઠળ ચાલ્યું. આ આંદોલનને ભારતીય મહાસભાએ ટેકો આપ્યો હતો. આ ચળવળનો ઉદ્દેશ્ય અહિંસક પદ્ધતિથી ભારતમાં બ્રિટીશ રાજનો વિરોધ કરવાનો હતો જે અંતર્ગત બ્રિટિશ માલનો બહિષ્કાર, સ્થાનીય હસ્તકળાને અપનાવવી, દારૂની દુકાન સામે પીકેટિંગ અને ભારતીય સ્વમાન જાળવવાનો ઉદ્દેશ્ય હતો. ગાંધીવાદનું અહિંસાનું સૂત્ર અને ભારતની સ્વતંત્રના ટેકામાં હજારો–લાખો લોકોની મેદની દ્વારા પ્રદર્શનોમાં ભાગ લેવાની ઘટનાઓ આ ચળવળ દરમ્યાન સામે આવી.
આ આંદોલન હેઠળ નિશસ્ત્ર નાગરિકોની એક સભા જલિયાંવાલા બાગ, અમૃતસરમાં યોજવામાં આવી હતી. તે સભાપર બ્રિગેડિયર જનરલ રેજિનાલ્ડ ડાયર દ્વારા ગોળીબાર કરવામાં આવ્યો. આ બાગમાંથી બહાર જવાનો માત્ર એક જ રસ્તો હતો તેને પણ જરનલે બંધ કરી દીધો હતો. આ માનવસંહારમાં ૩૭૦ લોકો મૃત્યુ પામ્યાં અને ૧૦૦૦ જેટલા લોકોને ઈજા થઈ. આના વિરોધમાં સમગ્ર પંજાબમાં અફરાતફરી મચી, પ્રદર્શનો થયા અને પોલીસના હાથે વધુ લોકો મરાયા. જલિયાંવાલા બાગ બ્રિટિશ રાજની સૌથી નામોશી ભરી ઘટના બની રહી.
આ ચળવળના અંતે સરકારે ભૂખમરાથી પીડિત ક્ષેત્રોમાં કરમાફી આપી, ખેડૂતોને પોતાના મનગમતા પાક ઉગાડવાની છૂટ આપી, રાજનૈતિક કેદીઓને મુક્ત કરાયા અને ખેડૂતોની જપ્ત કરેલી જમીન તેમને પાછી અપાઈ. અમેરીકન ક્રાંતિ બાદ બ્રિટિશ રાજ સમક્ષ કોઈની પણ આ પહેલી મોટી જીત હતી. બીજી પેઢીના નેતા જેમ કે રાજેન્દ્ર પ્રસાદ અને જવાહરલાલ નહેરુ એ આ લડતમાં ગાંધીજીને સહયોગ કર્યો. ખેડામાં સપૂર્ણ આંદોલન સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલના નેતૃત્વ હેઠળ ચાલ્યું.
પરીણામે શરૂઆતના નેતાઓ જેવાકે મહમદ અલી ઝીણા, એની બેસન્ટ અને લોકમાન્ય ટિળક જેવા નેતાઓએ હોમરુલ ચળવળની શરૂઆત કરી. જેની સાથે માત્ર અરજીઓ અને સભાઓ ભરાઈ. આને કારણે કોઈ ઉહાપોહ, અસ્તવ્યસ્તતા કે સરકારી સેવાઓને આપત્તિ ન આવી તેથી બ્રિટિશરાજે એ તેમને ગંભીરતાપૂર્વક લીધી નહિ. અસહકારની ચળવળનો ઉદ્દેશ્ય સરકારી અર્થિક માળખા અને તંત્રને આહ્‌વાન આપવાનો હતો. જેથી બ્રિટિશ સરકારે લોકોની માંગણીઓ તરફ ધ્યાન આપવું જ પડે.
ગાંધીજીએ રોલેટ એક્ટના વિરોધમાં દેશવ્યાપી આંદોલન શરૂ કરવાની હાકલ કરી હતી. તેના પ્રદર્શનમાં બધા કાર્યાલયો અને કારખાનાઓ બંધ રહ્યાં હતાં. બ્રિટિશરાજની સરકારી શાળઓ, પોલીસસેવાઓ, સેના અને અન્ય નાગરીક સેવાઓનો બહિષ્કાર કરવામાં આવ્યો. વકીલોને અદાલતમાંથી રાજીનામા આપવાનું કહેવામાં આવ્યું. સરકારી વાહન વ્યવહાર સેવાઓ, બ્રિટિશ માલસામાન ખાસ કરીને કપડાંનો બહિષ્કાર કરવામાં આવ્યો.
વસાહતવાદી શોષણ, રોલેટ એક્ટ અને જલિયાંવાલા બાગ હત્યાકાંડ, ભારતીય મિલ્કતોનું બ્રિટનમાં સ્થળાંતર થતાં પ્રજાની આર્થિક હાડમારી, બ્રિટિશ માલની ઉપલબ્ધતાને કારણે હસ્ત શિલ્પ કારીગરોની બેકારી, પ્રથમ વિશ્વ વિગ્રહમાં થયેલા કોઈ પણ કારણ વગર બ્રિટિશ સેના હેઠળ લડતા ભારતીય સૈનિકોના મૃત્યુને કારણે ફેલાયેલો અસંતોષ આ ચળવળના મુખ્ય કારણો હતાં.
આ આંદોલનને મળેલો કરોડો ભારતીય લોકોનો અભૂતપૂર્વ ટેકો એ બ્રિટિશરાજ માટે એક ધક્કો હતો. ૫ ફેબ્રુઆરી ૧૯૨૨ના દિવસે ચૌરીચોરા ગામમાં પ્રદર્શનકર્તા પર પોલીસે ગોળી બાર કર્યો જેમાં ત્રણ લોકો મૃત્યુ પામ્યાં. આનાથી ક્રોધે ભરાયેલા ટોળાએ પોલીસ ચોકીને આગ ચાંપી. જેમાં ૨૨ પોલીસ કર્મચારીઓ મૃત્યુ પામ્યા.
ચંપારણ અને ખેડામાં ગરીબ ખેડૂતો અસ્વચ્છતા, ઘરેલુ હિંસાચાર, ભેદભાવ, અસ્પૃષ્યતા અને દમનથી પીડિત હતાં. આટલું ઓછું હોય તેમ તેમના પર ધાન્ય પાકોથી વિપરીત ગળી, તમાકુ અને કપાસ જેવા પાક ઉગાડવા જબરદસ્તી કરાતી. આ બદલ તેમને કોઈ પણ નુકશાન ભરપાઈ ન કરી અપાતી. આ સાથે ભૂખમરા છતાં તેમને કર વેરા ભરવા પડતાં.
ગાંધીજીને લાગ્યું કે આ ચળવળ તેમની વિચારધારાથી વિપરીત જઈને હિંસક સ્વરૂપ લે છે. તેઓ આ ચળવળ હિંસક બનાવવા માંગતા ન હતાં. કેમકે તેમાં નિર્દોષ નાગરિકોના જીવને જોખમ હતો. ગાંધીજીએ લોકોને આ આંદોલન બંધ કરવા વિનંતિ કરી, તેમણે ત્રણ અઠવાડીયાના ઉપવાસ કર્યાં અને અસહકરની ચળવળ પાછી ખેંચી લેવામાં આવી.
સરકારનું ધ્યાન આકર્ષિત કરવા માટે સરકારી કાયદાને અસમર્થન એ અસહકારની ચળવળનો આધાર છે. ગાંધીજીએ આવી ચળવળ આ પહેલાં દક્ષિણ આફ્રિકામાં કરી હતી. ૧૯૧૭-૧૮ દરમ્યાન આવા સત્યાગ્રહો બિહારના ચંપારણ અને ગુજરાતના ખેડા જિલ્લામાં પણ કર્યાં હતાં.
બિહારના પશ્ચિમોત્તર ક્ષેત્રમાં આવેલા ચંપારણમાં અંગ્રેજો દ્વારા પ્રત્યેક વિઘા જમીનમાં ત્રણ ભાગ પર ગળીની ખેતી કરવા માટે ખેડૂતોને બાધ્ય કરવામાં આવ્યા હતા. ઉપરાંત તેમના પર અલગ અલગ પ્રકારના કર નાખવામાં આવ્યા હતા. રાજકુમાર શુક્લ આ ક્ષેત્રના એક સમૃદ્ધ ખેડૂત હતા. તેમણે શોષણની આ વ્યવસ્થાનો પૂરજોર વિરોધ કર્યો. તેમણે ગળી ઉત્પાદન બાબતે ખેડૂતોની પીડા અને અંગ્રેજો દ્વારા થતા શોષણ વિશે મહાત્મા ગાંધીને માહિતગાર કર્યા. શરૂઆતમાં ગાંધીજી આ બાબતે ગંભીર નહોતા પરંતુ શુક્લા દ્વારા વારંવાર ધ્યાન દોરવામાં આવતા તેઓ ચંપારણ જવા તૈયાર થયા. ૧૦ એપ્રિલ ૧૯૧૭ના રોજ ગાંધીજી ચંપારણ પહોંચ્યા. તેમની સાથે વ્રજકિશોર પ્રસાદ, રાજેન્દ્ર પ્રસાદ, અનુરાગ નારાયણ સિંહા, બાબુ ગયાપ્રસાદ સિંહ, રામનવમી પ્રસાદ અને જે.બી.કૃપલાણી સહિત પ્રખ્યાત વકીલોની ટીમ હતી.
ગળી મુખ્યત્ત્વે રંગ બનાવટના કામ માટે વપરાતી. જર્મની દ્વારા સસ્તા કૃત્રિમ રંગની શોધ પછી ગળીની માંગમાં ઘટાડો થયો હતો. પરંતુ પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન જર્મન કૃત્રિમ રંગ મળતો બંધ થવાથી ગળીની માંગમાં ફરી વધારો થયો. આથી ચંપારણમાં હજારો ભૂમિ રહીત ગરીબ ખેડૂતો અને બંધિયા મજૂરો પાસે બળજબરીથી ખોરાક માટે જરૂરી એવા ધાન્યને બદલે ગળી અને અન્ય રોકડીયા પાક લેવડાવવામાં આવતા હતા. વળી આ પાકો તેમની પાસેથી અત્યંત ઓછી કિંમતે ખરીદાતા. આ ખેડૂતો જમીનદારોના દમન નીચે કચડાયેલા હતાં. તેમની આર્થિક સ્થિતિ અત્યંત દયનીય હતી અને ત્યાં ભૂખમરાની સ્થિતિ ફાટી નીકળી. આવી સ્થિતિમાં અંગ્રેજ સરકારે તેમના પર અતિરિક્ત કર લાદ્યો. ખોરાક અને ધન બન્નેની અછતમાં અસંતોષની આ પરિસ્થિતિ સ્ફોટક બની ગઈ અને ખેડૂતોએ ગળીનો પાક લેવા સામે બળવો પોકાર્યો.
ગ્રામલોકો સાથે વિશ્વાસ સંપાદિત કરતાં ગાંધીજીએ સફાઈ કામગીરી, શાળા અને આરોગ્ય કેન્દ્રોના નિર્માણનું કામ શરૂ કર્યું. દારૂની લત, અસ્પૃશ્યતા અને પડદા પ્રથા જેવા કુરિવાજો દૂર કરવા માટે જાગૃત કર્યા. તેમણે ૧૩ નવેમ્બર ૧૯૧૭ના રોજ પોતાના સમર્થકો અને સ્વયંસેવકોની મદદથી પૂર્વીય ચંપારણના જિલ્લા મુખ્યાલયથી ૩૦ કિમીના અંતરે એક બુનિયાદી શાળાની સ્થાપના કરી. આ ઉપરાંત ૧૭ જાન્યુઆરી ૧૯૧૮ના રોજ મધુવન જિલ્લામાં અન્ય એક શાળા શરૂ કરી. શાળા નિર્માણનો મુખ્ય આશય નિરક્ષરતાને દૂર કરી લોકોમાં જાગરૂકતા લાવવાનો હતો. રાજેન્દ્ર પ્રસાદ, અનુરાગ નારાયણ સિંહા, બાબુ ગયાપ્રસાદ સિંહ સહિતની તેમની સમર્થક વકીલ ટુકડીએ ગામનું વિસ્તૃત અધ્યયન અને સર્વેક્ષણ કર્યું જેમાં અત્યાચાર, ઉત્પીડન તેમજ લોકોના દયનીય જીવન માટેના કારણો તારવવામાં આવ્યા.
ચંપારણમાં ગાંધીજીના આ અભિયાનથી અંગ્રેજ સરકાર હરકતમાં આવી ગઈ. ચંપારણ ક્ષેત્રમાં અશાંતિ ફેલાવવાના આરોપસર તેમની ધરપકડ કરી પ્રાંત છોડવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો. જેલ, પોલીસ સ્ટેશનો અને ન્યાયાલયની બહાર હજારો લોકોએ તેમને છોડી મૂકવાની માંગ કરી. અદાલતે અનિચ્છાએ તેમને છોડવા પડ્યા. ગાંધીજીના નેતૃત્ત્વમાં જમીનદારો વિરુદ્ધ સુનિયોજિત વિરોધ પ્રદર્શન અને હડતાલનું આયોજન કરવામાં આવ્યું. પરિણામે અંગ્રેજ સરકારના નિર્દેશનમાં એક કરાર થયો. જેમાં ખેડૂતોને વધારે વળતર અને પાકની પસંદગી કરવાની છૂટ આપવામાં આવી, કરમાં કરાયેલો વધારો નાબૂદ થયો અને ભૂખમરાની વિપદા ટળે ત્યાં સુધી કરવધારો મોકૂફ રખાયો. આ ચળવળ દરમિયાન પહેલીવાર ગાંધીજીને લોકોએ પ્રેમથી "બાપુ" અને "મહાત્મા" તરીકે સંબોધવાનું શરૂ કર્યું.
ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની દ્વારા ૧૭૫૦માં બેરાર , ઔધ તેમજ બંગાળમાં વ્યાવસાયિક રીતે ગળીની ખેતી કરાવવામાં આવતી હતી. કંપની દ્વારા આ ગળી ચીન, બ્રિટન અને યુરોપમાં નિકાસ કરવામાં આવતી. ગળી એક રોકડિયો પાક હોવાથી પાણીની વધુ પ્રમાણમાં જરૂરિયાત રહેતી તેમજ જમીનની ફળદ્રુપતામાં ઘટાડો થતો હતો. આથી ખેડૂતોએ ગળીનો પાક લેવાનો વિરોધ કર્યો. ગળીનો વ્યાપાર ઘણી એશિયાઈ તેમજ યુરોપીયન કંપનીઓ માટે લાભપ્રદ હતો પરિણામે બ્રિટીશ ઉપનિવેશકો ખેડૂતોને ઋણ આપવાની શરતે કે સ્થાનિક રાજાઓ, નવાબો અને જમીનદારોના માધ્યમથી ગળીની ખેતી કરવા મજબૂર કરતા હતા.
૧૯મી સદીના પ્રારંભિક દશકોમાં ચીનમાં ગળીના વ્યાપારને ગેરકાયદેસર જાહેર કરવામાં આવ્યો. વળી ૧૯૧૦માં સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકામાં તેને પ્રતિબંધિત કરાતા વ્યાપારીયોએ ગળીનું ઉત્પાદન વધારવા માટે ગળીના બગીચા ધારકો પર દબાણ કરવાનું શરૂ કર્યું. એવો પણ આરોપ લગાવવામાં આવતો હતો કે જમીનદારોએ ધાકધમકીથી ગેરકાયદે કર વસૂલ કરી ગળી ઉત્પાદન માટે દબાણ શરૂ કર્યું. આ મુદ્દાને ઘણા વકીલો તેમજ નેતાઓએ ઉજાગર કર્યો હતો અને તે માટે તપાસ સમિતિ પણ મોકલવામાં આવી હતી. પીર મુનિષ અને ગણેશ શંકર વિદ્યાર્થીએ તેમના પ્રકાશનોમાં ચંપારણની વાસ્તવિક પરિસ્થિતિ રજૂ કરી હતી આથી તેમને નોકરી છોડવી પડી હતી.
ચંપારણ સત્યાગ્રહના શતાબ્દી સમારોહના ઉપલક્ષમાં ૧૦ એપ્રિલ ૨૦૧૭ના રોજ રાષ્ટ્રીય સંમેલન સાથે ઊજવણી–શૃંખલાની શરૂઆત કરવામાં આવી હતી જેમાં પ્રખ્યાત ગાંધીવાદી વિચારકો, દાર્શનિકો અને વિદ્વાનોએ ભાગ લીધો હતો. કાર્યક્રમનું આયોજન શિક્ષા વિભાગ અને જન શિક્ષા નિયામક મંડળ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. કાર્યક્રમના સમાપન સમારોહમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.
ચંપારણ સત્યાગ્રહ પ્રથમ સફળ અને લોકપ્રિય સત્યાગ્રહ હતો જેણે ભારતના યુવાનો અને ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળને યોગ્ય દિશા આપી. આ પૂર્વે ભારતની સ્વાંતત્ર્યની લડત નરમપંથીઓ કે જેઓ બ્રિટીશ ઉપનિવેશીય પ્રણાલીમાં ભારતીય ભાગીદારીની તરફેણ કરતા હતા અને ચરમપંથીઓ કે જેઓ આઝાદી માટે હિંસક પ્રતિક્રિયાની તરફેણ કરતા હતા તેમની વચ્ચે વહેંચાયેલી હતી.
ચંપારણ સત્યાગ્રહ એ મહાત્મા ગાંધીથી પ્રેરીત પહેલું સત્યાગ્રહ આંદોલન અને ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામનો એક મોટો વિદ્રોહ હતો. આ એક ખેડૂત વિદ્રોહ હતો જે બિહારના ચંપારણ જિલ્લામાં થયો હતો. ખેડૂતો ગળીનો પાક લેવા માટે મજબૂર કરાતા તેમણે બ્રિટીશ ઉપનિવેશવાદ વિરુદ્ધ આ બળવો કર્યો હતો.
પ્રાયઃ વીર્ય સ્ખલન નું પૂર્વચિન્હ માણસની જાતિય ઉત્તેજના હોય છે, જેને પરિણામે લિંગમાં કડકાઈ આવે છે. જો કે એ પણ જરૂરી નથી કે કરેક મૈથુન ઉત્તેજના અને લિંગની કડકાઈ સ્ખ્લનમાં પરિણામે. યૌન મૈથુન, મુખ મૈથુન, ગુદા મૈથુન કે હસ્તમૈથુન દરમ્યાન મેળવવામાં આવતી લિંગ ઉત્તેજના પુરુષને રતિક્ષણ અને સ્ખલનના સ્તર સુધી પહોંચવામાં મદદ કરે છે. મોટેભાગે યૌન લિંગ મૈથુન શરુ કર્યા પછી તેમની કે તેમના સાથીની ઈચ્છા અને ને અનુલક્ષીને પુરુષ પાંચથી દસ મિનિટમાં સ્ખલન મેળવી લે છે. મોટા ભાગના પુરુષો પ્રાયઃ ઝડપથી રતિક્ષણ મેળવી શકે છે અથવા ચાહે તો તેને મોડો પણ પાડી શકે છે. પૂર્વ મૈથુન ક્રીડા અથવા હસ્તમૈથુન દ્વારા મેળવાતી નિલંબિત જાતિય ઉત્તેજના સારા પ્રમાણમાં કામોત્તેજના અને વધુ પ્રમાણમાં પૂર્વ ઉત્તેજના સ્ત્રાવ લાવવામાં મદદ કરે છે. પૂર્વ સ્ખલન સ્ત્રાવમાં શુક્રાણુઓની મોજૂદગીની સંભાવના નહિવત છે પણ જનન માર્ગિકામાં આગળ કરેલા સ્ખલન દરમ્યાન રહી ગયેલા શુક્રાણુઓને આ સ્ત્રાવ પોતાની સાથે ખેંચી લાવી શકે છે. વધારામાં રોગના કારકો આવા પૂર્વ સ્ખલન સ્ત્રાવમાં હાજર હોઈ શકે છે.
રતિક્ષણના પહેલા અથવા બીજા સંકોચન સમયે સ્ખલન શરૂ થઈ જાય છે. મોટા ભાગના માણસોમાં બીજા સંકોચન સમયે વીર્યની પીચકારી છૂટે છે. પ્રથમ અને બીજો આવેગ એ પ્રાયઃ સૌથી મોટા હોય છે અને પૂર્ણ સ્ખલન ના ૪૦% કદ ધરાવે છે. આ ચરમ બિંદુ પછી દરેક સ્પંદન સાથે વીર્ય વહેણ ઘટતું જાય છે. જ્યારે વહેણ બંધ થાય છે, ત્યારે પણ કોઈ વધારાની ધાતુના વહેણ સિવાય પણ રતિક્ષણના સંકોચન ચાલુ રહે છે. સાત પુરુષો પર કરાયેલ એક નમૂના અભ્યાસમાં જણાયું કે માણસોને સરસરી વીર્યની ૭ પીચકારી છૂટી હતી જેની પાછળ તેમને કોઈ પણ વીર્ય સ્ખલન સિવાયના સરાસરી ૧૦ આવર્તનો અનુભવ્યા. આ અભ્યાસમાં પીચકરીઓની સંખ્યા અને વીર્યના પ્રમાણ વચ્ચે પણ સંબંધ જણયો હતો, ., સ્ખલિત વીર્યનું કદ પીચકરીની વધુ સંખ્યાને આભારી હતું નહી કોઈ એક આવેગમાંના વીર્યના કદને.
રતિક્ષણની શરુઆત થતાં વીર્યના તરંગો મૂત્રમાર્ગમાંથી વહેવાનું શરુ થાય છે, આ વહેણ ચરમ પ્રવાહ સુધી પહોંચે છે અને ઘટતું જાય છે. એક સામાન્ય પુરુષ રતિક્ષણમાં ૧૦થી ૧૫ સંકોચન હોય છે, જો કે માણસને સભાન રીતે તેની જાણ નથી હોતી. એક વખત પહેલું સંકોચન થાય, ત્યાર બાદ વીર્ય સ્ખલન તેની પૂર્ણતા સુધી એક અનૈચ્છિક ક્રિયા સ્વરૂપે આગળ વધે છે. આ તબક્કે, સ્ખલનને રોકી શકાતું નથી. રતિક્ષણ દરમ્યાન સંકોચનને આવૃત્તિ ધીમે ધીમે ઘટવા લાગે છે. શરુઆતના સંકોચન સરાસરી ૦.૬ સેકંડના અંતરાલ પર થાય છે જે આગળ વધતા પ્રતિ સંકોચને આવર્તન સમય ૦.૧ સેકંડના વધારા સાથે વધે છે. રતિક્ષણ દરમ્યાન લગભગ દરેક માણસના સંકોચન એ નિયમિત તાલબદ્ધ અંતરાલ પર વધે છે. ઘણાં માણસો રતિક્ષણના અંતે વધારાના અનિયમિત સંકોચન પણ અનુભવે છે.
સ્ખલન દરમ્યાન થયેલ ઉત્સર્જીત વીર્યનું કદ અને આવેગ માણસે માણસે બદલાય છે અને તે ૦.૧ થી લઈને ૧૦ મિલી જેટલો હોઈ શકે છે. (સરખામણી કરવી હોય તો એક ચમચીમાં ૫ મિલિ દ્રાવણ આવે અને ચમચા માં ૧૫મિલિ દ્રાવણ આવે)
છેલ્લે કરેલ સ્ખલન પછી વિતેલા સમય પર પણ વીર્યના કદનો આધાર રહેલો હોય છે; વધુ લાંબે ગાળે થતા સ્ખલનમાં વીર્યનું પ્રમાણ વધુ હોય છે. એ વાત હજી સ્પષ્ઠ પણે જણાઈ નથી કે વારંવાર કરાતા સ્ખલન ને પરિણામે, પ્રોસ્ટ્રેટ કેંસરનું જોખમ વધે છે કે કેમ. મૈથુન ઉત્તેજનાનો સમય પણ વીર્યના કદ પર અસર કરે છે. વીર્ય ની અત્યંત ઓછપ એન હાયપોસ્પર્મીયા કહે છે. આનું એક કારણ વીર્ય નલિકાનો કોઈ અવરોધ હોઈ શકે છે. આયુ સાથે વીર્યના પ્રમાણમાં ઘટાડો થવો એ સામાન્ય વાત છે.
લગભગ દરેક માણસ રતિક્ષણના અનુભવ પછી પ્રતિકારી સમયનો અનુભવ કરે છે, આ એવો સમય છે જે દરમ્યાન માણસ માટે લિંગમાં કડકાઈ લાવવી શકાતી નથી, અને પ્રતિ દીર્ઘ સમય કે જ્યાં સુધી તેઓ અન્ય સ્ખલન કરી શકતા નથી. આ સમય દરમ્યાન પ્રાયઃ પુરુષો ગહન અને આનંદપ્રદાયક રાહત કે આરામનો અનુભવ કરે છે, આ આનંદ પ્રાયઃ પેડુ અને સાથળ ક્ષેત્રમાં અનુભવવામાં આવે છે. કોઈ એક માણસ માટે પણ આ પ્રતિકારક સમય બદલાતો રહે છે. ઉંમર આમાં મહત્ત્વપૂર્ણ ભાગ ભજવે છે. યુવાન લોકોનો આ પ્રતિકારક સમય ઓછો હોય છે જ્યારે વધુ ઉંમરધરાવતા લોકોમીં તે લાંબો હોય છે, જોકે આ પણ કોઈ સાર્વત્રિક સત્ય નથી.
પ્રાયઃ પુરુષોમાં પ્રથમ સ્ખલન પ્રજનન ક્ષમતા પામવાના અંદાજે એક વર્ષ પહેલાં અનુભવાતો હોય છે, આ સ્ખલન યા તો હસ્તમૈથુન દ્વારા કે રાત્રિય સ્ખલન દ્વારા અનુભવાતો હોય છે. આવા પ્રથમ સ્ખલનમાં વીર્યનું પ્રમાણ ઘણું ઓછું હોય છે. આગલા ત્રણ મહિના દરમ્યાન ના સ્ખલન લગભલ ૧ મિલિ કરતા ઓછું વીર્ય ઉત્સર્જિત કરે છે. પ્રજનન ક્ષમતા કાળની શરૂઆતનું વીર્ય પ્રાયઃ એકદમ સાફ હોય છે. સ્ખલન પછી આ આદિ વીર્ય જેલી જેવું છેકણું રહે છે અને પ્રૌઢ પુરુષોના વીર્યની જેમ વહી શક્તું નથી. વીર્ય વિકાસની સંક્ષિપ્ત રૂપરેખા કોઠા માં આપેલી છે.
અલ્ફ્રેડ કીંસીએ અમુક સો માણસોમાં સ્ખલનનું અંતરનો અભ્યાસ કર્યો. પોણા ભાગના પુરુષોમાં વીર્ય ધીમેથી ઝર્યું, "બાકીના પુરુષોમાં વીર્ય અમુક ઈંચથી માંડીને પાંચ - છ ફૂટ સુધી દૂર ફેંકાયું ". માસ્ટર્સ અને જ જહોનસનના અહેવાલ અનુસાર અ અંતર ૩૦થી ૬૦ સેમીથી વધુ ન હતું.
જોકે સ્ખલનના અંતરને મૈથુન કાર્યક્ષમતા સાથે કોઈ સંબંધ નથી વેધક મૈથુનમાં યોનિમાં લિંગ ઉતાર્યા પછી અંતરનો કોઈ પ્રશ્ન નથી રહેતો. ગર્ભસેચન માટે લિંગમાંથી વીર્યનું ઝરપવું પણ પૂરતું હોય છે.
વીર્ય સ્ખલન એ વીર્યનું પુરુષના જનન માર્ગ વાટે ઉત્સર્જન છે. મોટે ભાગે આ ઘટના રતિક્ષણ સાથે જોડાયેલી હોય છે. પ્રાયઃ આ જાતિય ઉત્તેજના નું અંતિમ અને પ્રકૃતિક પરિણામ હોય છે. પ્રાકૃતિક ગર્ભ સંચય માટે એ આવાશ્યક ક્રિયા છે. અમુક પ્રોસ્ટેટ રોગને કારણે સ્ખલન થાય છે. રાત્રિના સમયે નિંદ્રામાં પણ સ્ખલન થઈ શકે છે જેને રાત્રિ સ્ખલન કે સ્વપ્ન દોષ કહે છે. વીર્ય સ્ખલન ન કરી શકવાની સ્થિતિને અસ્ખલન કહે છે.
જોકે અમુક પુરુષો એક સ્ખલન પછી તુરંત પુરતા પ્રમાણમાં મૈથુન ઉત્તેજના મેળવી શકે છે, જ્યારે અમુક લોકોમાં આ સમય ન્યૂનત્તમ ૧૫ મિનિટ જેટલો હોઈ શકે છે. ટૂંકો પતિરોધક કાળ માણસને કોઈ અંતરાલ વગર સ્ખલન પછી પણ મૈથુન ક્રીડા જારી રાખવામાં મદદ કરે છે જે દરમ્યાન તેઓ બીજા સ્ખલન માટે તૈયાર થઈ જાય છે. અમુક માણસો પ્રતિરોધન કાળના શરુઆતી સમય દરમ્યાન કોઈપણ પ્રકારના મૈથુન ઉત્તેજનાને અત્યંત અપ્રિય ગણે છે.
અમુક પુરુષો એવા હોય છે જેઓ અનેક રતિક્ષણ પામવા સક્ષમ હોય છે, આવા પુરુષોમાં સામાન્ય એવા સ્ખલન અને ત્યાર બાદના પ્રતિરોધન કાળના ચક્રનો અભાવ હોય છે. આવા માણસો કોઈ પણ પ્રતિરોધન કાળનો અનુભવ ન કરતા હોવાનું કહે છે, અથવા તેઓ સ્ખલન પછી પણ મૈથુન ક્રિડા ચાલુ રાખી પ્રતિરોધન કાળ દરમ્યાન લિંગમાંપૂર્ણ કડકાઈ જાળવી રાખે છે અને બીજું અને ત્રીજું સ્ખલન સુદ્ધા મેળવી શકે છે.
જ્યારે પરુષ પુરતા પ્રમાણમાં ઉત્તેજના મેળવી લે છેૢ સ્ખલન શરુ થાય છે. તે ક્ષણે, સહાનુભૂતિ ચેતાતંત્ર ના નિયંત્રણ હેઠળ શુક્રાણુ મિશ્રિત વીર્યની નિર્મિતિ થાય છે. આ વીર્ય તાલબદ્ધ સંકોચન સાથે મૂત્ર માર્ગિકામાંથી ઉત્સર્જિત થાય છે. આ લય બધ સંકોચન પુરુષ રતિક્ષણનો એક ભાગ છે. સામાન્ય પુરુષ રતિક્ષણ અમુક સેકંડ સુધી ચાલે છે.
કોઈ એક સ્ખલનમાં રહેલ શુક્રાણુ ઓની સંખ્યામાં, છેલ્લું સ્ખલન અને આ સ્ખલન વચ્ચેના સમય ગાળો,ઉંમર, તણાવનું સ્તર, ટેસ્ટોસ્ટેરોન નું સ્તર સહિત ઘણાં અન્ય કારકો લીધે ઘણી વધ ઘટ જોવા મળે છે. સ્ખલન પૂર્વે જો લાંબા સમય સુધી કામુક ઉત્તેજના કરાય તો શુક્રાણુઓની સંખ્યામાં વધારો થાય છે.
સામાન્ય શુક્રાનુઓની ઓછપને અને નહી કે વીર્યના કદને ઓલેગોસ્પર્મિયા કહે છે અને શુક્રાણુઓની ગેરહાજરીને એઝુસ્પર્મિયા કહે છે.
બીજા વિશ્વ યુદ્ધમામ્ ભારતના પ્રવેશના મુદ્દે રાષ્ટ્રીય મહાસભા વિભાજીત હતી. ભારતના વાઈસરોયના નિર્ણયથી અમુક કોંગ્રેસીઓ નારાજ હતાં અને યુરોપમાં યુદ્ધ જન્ય પરિસ્થિતી અને બ્રિટેનની પોતાની સ્વતંત્રતા સામે તોળાઈ રહેલા ભય છતાં તેઓ અંગ્રેજોની વિરૂદ્ધ ઉગ્ર આંદોલન શરૂ કરવા ઈચ્છતા હતાં. ચક્રવર્તી રાજગોપાલાચારી જેવા લોકો એમ માનતા હતાં કે આવી આફતના સમયે અંગ્રેજોને મદદ કરવાથી અંગ્રેજ સરકાર યુદ્ધ પછી ભારતને સ્વતંત્રતા આપી સત્કાર્યનો બદલો વાળશે. ભારતના અને મહાસભાના મુખ્ય નેતાઓ જેમ કે ગાંધીજી આદિ ભારતની યુદ્ધમાં સંડોવણીથી વિરુદ્ધ હતાં કેમકે અહિંસાના તેમના આદર્શથી તે વિપરીત હતી અને અંગ્રેજોના ભારતને સ્વતંત્રતા આપવાના ઈરાદા વિષે તેમને શંકા હતી. પરંતુ રાજગોપાલાચારી એ સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ , મૌલાના આઝાદ અને જવાહરલાલ નહેરુના ટેકાથી ક્રીપ્સ સાથે વાટાઘાટો કરી અને એવો કરાર કર્યો કે જેના થકી ભારત ઈંગ્લેંડને પૂર્ણ ટેકો આપશે અને તેના બદલમાં અંગ્રેજ સરકારે ભારતને તુરંત સ્વરાજ્ય અને છેવટે સંપૂર્ણ સ્વતંત્રતા આપવી.