polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
યેરકાડમાં નેશનલ ઓર્ચિડેરિયમ અને બોટેનિકલ ગાર્ડન આવેલાં છે, બોટેનિકલ સર્વે ઓફ ઈંડિયાના દક્ષિણ ભારતીય એકમ દ્વારા આનો રખરખાવ કરવામાં આવે છે. રાષ્ટીય ફળબાગ ની સ્થાપના અહીં ૧૯૬૩માં કરવામાં આવી. આનું ક્ષેત્ર ૧૮.૪ હેક્ટર છે. આમાં ૩૦૦૦ વૃક્ષો અને ૧૮૦૦ છોડવાઓ ઉગાડવામાં આવ્યાં છે. યેરકાડના ઢોળાવ પર આજે પણ દુર્લભ પ્રકાતિઓના વૃક્ષો ધરાવતા અસલના જંગલો અસ્તિત્વમાં છે. અહીંના જંગલો અને પશ્ચિમ ઘાટના જંગલોમાં ઘણી સામાન્યતા જોવા મળે છે. કોફી અને ખાટાં ફળો જેમકે સંતરા અહીં વિપુલ પ્રમાણમાં ઉગાડાય છે,આ સિવાય કેળાં, પેર અને જેક પણ ઉગાડાય છે.
અહીંનું વાતાવરણ સમષીતોષ્ણ હોય છે. અહીં શિયાળો હળવો હોય છે, જે સપ્ટેમ્બરથી ડિસેમ્બર લાંબો ચાલે છે. શિયાળામાં અહીંની ટેકરીઓ પર ધુમ્મસ છવાયેલું હોય છે. શિયાળામાં તાપમાન ૧૨સે થી ૨૫સે, અને ઊનાળામાં ૧૬સે થી ૩૦સે વચ્ચે હોય છે. અહીં ૧૫૦૦- ૨૦૦૦મિમી જેટલો વરસાદ પડે છે. એપ્રિલ મહીનામાં કોફીના વૃક્ષો પર ફૂલો ખીલે છે જે ખૂબ સુંદર દેખાય છે. તે દરમ્યાન વાતાવરણ પણ સુંદર હોય છે.
ધ ગ્રેંજ: આ યેરકાડની સૌથી પ્રાચીન ઈમારતોમાંની એક છે,આનું બાંધકામ ૧૮૨૦માં કરયું હતું. આને તે સમયના જિલ્લા કલેક્ટર એમ ડી કુકબર્ન દ્વારા બંધાવાયું હતું. આ તેજ વ્યક્તિ હતાં જેમણે અરેબિયાથી અહીં કોફીનું અને દક્ષિણ આફ્રીકાથી સફરજ મંગાવી તેનું વાવેતર શરૂ કરાવ્યું. આ સ્થળ ૧૯મી સદીના ઉત્તરાર્ધમાં તે સમ્યના ભારતના ગવર્નર જનરલ રોબર્ટ ક્લાઈવનું ઉનાળુ નિવાસ હતું.
યેરકાડ ક્ષેત્ર એ ચાર્નોકાઈટ શ્રેણી ના આર્ચીઓન પ્લુટોનીક ખડકોનું બનેલું છે જેની વિદારણ પામેલ ખડના નિક્ષેપથી બનેલી છે. ટેકરી તરફ પહોંચવાના ત્રણ માર્ગો છે. લીલા ઘાસથી મઢેલ ટેકરી વાળો રસ્તો જ્યાં કોઈ વધુ વૃક્ષો નથી. ૩૦૦૦મીની ઊંચાઈ સુધી વાંસ ઉગાડાય છે અને તેનાથી વધુ ઊંચાઈ પર સાગ, બ્લેકવુડ અને ચંદન દેખાય છે. ૯૦૦૦ એકર ભૂમિ પર કોફીનું વાવેતર કરાય છે.
રેશમ ઉદ્યાન અને રોઝ ગાર્ડન: લેડીઝ સીટની ખૂબ નજીકમાં એક રેશમના કીડાનું ઉછેર કેંદ્ર છે. યેરકાડથી બે કિમી દૂર એજ વાડી છે જેમાં મલબેરીનું વાવેતર, રેશમના કીડાનો ઉછેર છે અને રેશમનું વણાટ આદિ બતાવવામાં આવે છે. રોઝ ગાર્ડનમાં વિવિધ પ્રજાતિના ગુલાબ ઉગાડવામાં આવ્યાં છે. આ ઉદ્યાનમાં એક રોપવાટિકા છે જે રોપ વેચે છે.
યેરકાડ તળાવથી ૫ કિમી દૂર આવેલ પેગોડા પોઈંટ આગળ પથ્થર યુગના અવશેષો મળી આવ્યાં છે. અર્વાચીન ઇતિહાસ અજ્ઞાત છે અને કદી શોધાયો પણ નથી. તેલુગુ રાજાઓ દ્વારા તામિળ થોંદાઈ ક્ષેત્ર પર કબજો કરાતા અહીં પહેલી વસાહત કાંચીપુરમથી આવીને વસી. મેદાની પ્રદેશના તામિલ શરણર્થી અહીં આવીને વસ્યાં.
સર્વારોયન મંદિર: સર્વરોયન દેવનું આ મંદિર એક ટેકરી પર આવેલ છે. અહીં દર વર્ષે મે મહિનામં મેળો ભરાય છે. આ મંદિર એક સાંકડી અને અંધારી ગુફામાં આવેલા છે તેમાં મુરુગન દેવ અને કાવેરી દેવીની મૂર્તિ છે જેમને શેવારી ટેકરીઓના ભગવાન છે.
આવકનું એક અન્ય સાધન છે ખેતી. અહીંનો મુલ્હ્ય પાક કૉફી છે. ૧૮૨૦માં ગ્રંજ એસ્ટેટમાં કૉફીનું વાવેતર કરાતું. આ સિવાય ફણસ, નારંગી, પેરુ અને મસાલા જેમકે મરી અને એલચી પણ અહીં ઉગાડાય છે. ચંદન, સાગ અને સીલ્વર ઓક આદિ અહીં ઉગે છે.
ફેરહોલ્મ બંગલો: ફેરહોલ્મ બંગલો એ ટીપ્પરરી રોડ પર આવેલ એક પ્રચીન ધરોહર બંગલો છે. એક મિસ પોપએ તેને આજના માલિકોને વેચ્યો જેમણે તેને એક હેરિટેજ હોટેલમાં ફેરવી દીધો. આમાં પ્રાચીન રાચરચીલું અને આગ ભઠ્ઠી છે.
આ નગરનું નામ તેની મધ્યમાં આવેલ તળાવ અને ઉપવનને કારણે પડ્યું છે. તામિલ ભાષામાંયેરી મતલબ તળાવ અને કાડુ મતલબ જંગલ. આનો બીજો અર્થ સાત જંગલોઅથવા સુંદર જંગલ એવો પણ થાય છે.
આરક્ષિત જંગલ ક્ષેત્ર સહિત યેરકાડ તાલુકાનું ક્ષેત્રફળ ૩૮૨.૬૭ ચો કિમી છે. સમગ્ર તાલુકાનું એક નગર તરીકે જ વ્યવસ્થાપન કરાય છે અને તેને એક પંચાયત પણ છે
યેરકાડમાં પર્વતારોહણ: યેરકાડ આ ક્ષેત્રનું એક મુખ્ય પર્વતારોહણ ક્ષેત્ર તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. અહીં પર્વતારોહણ ના ઘણા કાર્યક્ર્મ યોજવામાં આવે છે.
અહીંની સ્થાનીય પ્રાણી સૃષ્ટીમાં ગૌર, હરણ, કીડીખાઉ, સસલાં, શિયાળ, નોળીયા, ખીસકોલીઓ, તેતર, યાયાવર અને પેરેડાઈસ ફ્લાયકેચર્સ આદિ સમાવિષ્ટ છે.
પૅગોડા પોઈંટ: આ એક અન્ય નીરીક્ષણ સ્થળ છે; એક સમયે અહીં પથ્થરથી બનેલા પેગોડા આવેલ હતાં, હવે અહીં મોટું મંદિર છે.
લેડીઝ સીટ: લેડીઝ સીટ આ સ્થળે રાખવામાં આવેલ ટેલીસ્કોપથી પ્રવાસીઓ નીચેના મેદાન પ્રદેશનું વિહંગાવલોકન કરી શકે છે.
ચોકડી ગામ રામજી મંદિર અને સંત શ્રી ખિમદાસબાપુની સમાધી ઈતિહાસ આશરે બસો વર્ષ પહેલાં જૂનાગઢ જિલ્લાના મેસવાણ ગામથી એક સંત ફરતા ચોકડી ગામમાં પધાર્યા હતા. ચોકડી ગામમાં આવેલ સતિયા તલાવડી એ ધૂણો ધખાવી બેઠા હતા. ગામ લોકોને ખબર પડતા તેમને ઝૂંપડી બાંધી આપી અને પછી ત્યાં ભજન સતસંગ થવા લાગ્યા. સમય જતા તેમણે ચોકડી ગામમાં આવેલા રામજી મંદિર ખાતે વિક્રમ સંવત ૧૯૦૨ અષાઢ સુદ બીજના દિવસે જીવતા સમાધી લીધી હતી. તેમણે ધણા પર્ચા પૂર્યા અને લોકો આ સંતને ખીમદાસ બાપુ તરીકે ઓળખે છે. કહેવાય છે કે ચોકડી ગામમાં આવેલા રામજી મંદિર ખાતે એક ભોંયરું હતું, તેમા બેસીને ખીમદાસ બાપુ તપ, ધ્યાન અને યોગ કરતા હતા. હાલ અહી દર બીજના દિવસે ગામ લોકો રામજી મંદિર અને સંત શ્રી ખીમદાસ બાપુ ની સમાધીએ શ્રીફળ વધેરે છે. દર્શને આવતા લોકોને બુંદી અને સેવ પર્શાદી સ્વરૂપે આપવામાં આવે છે.
ચરમાળીયા દાદાની જગ્યા ચોકડી ગામ ઈતિહાસ ચોકડી ચરમાળીયા દાદાનું મંદિર વિક્રમ સંવત ૧૯૨૭ ચૈત્ર સુદ પૂનમ ના દિવસે બનાવવામાં આવ્યું હતું. આ મંદિર ચુડાના રાજવી બેચરસિંહ ઝાલા બંધાવ્યું હતું. અને કહેલું કે અમારા વંશજો રહેશે ત્યાં સુધી નાગ પાંચમના દિવસે પ્રથમ અમારી ધજા ચડશે. હાલ આજ સુધી દર વર્ષે શ્રાવણ વદ ને નાગ પંચમીના દિવસે આખું ચોકડી ગામ અગતો પાડી મંદિરમાં હાજરી આપે છે. દર નાગ પંચમીના દિવસે અહીં મોટો મેળો ભરાય છે. અને ગામે - ગામે થી યાત્રાળુઓ અને શ્રદ્ધાળુઓ દર્શન કરવા આવે છે. નાગ પંચમીના દિવસે પ્રસાદ સ્વરૂપે નાળીયેર, દૂધ, સુખડી, ઘી અને તલવટ લાવી બાધાઓ પૂરી કરે છે. આખો દિવસ મંદિરમા ભજન સંતવાણી કાર્યક્રમ યોજવામાં આવે છે.
ચોકડી ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ચુડા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ચોકડી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, બાજરી, ચણા, કપાસ, તલ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, માધ્યમિક શાળા, પંચાયતઘર, સરકારી દૂધની ડેરી, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
ચરમાળીયા દાદાનું મંદિર - દર નાગપાંચમે અહીં મેળો ભરાય છે. આ મંદિર અત્યંત જાણીતું છે અને ૧૮૮૦ના દાયકામાં મંદિરને વાર્ષિક ૫૦૦ રૂપિયાનું દાન મળતું હતું.
દાર્જિલિંગ હિમાલયન રેલ્વેનું બાંધકામ ૧૮૭૯માં શરૂ થયું અને આ રેલ્વે પાટા ૪ એપ્રિલ ૧૮૮૧માં ઘુમ સુધી પહોંચ્યાં. ૧૮૭૮ સુધી કલકત્તાથી દાર્જિલિંગની યાત્રામાં ૫-૬ દિવસનો સમય લાગતો હતો. આ યાત્રા વરાળ એંજીન દ્વારા રેલ્વે પ્રવાસ, ગંગા નદી પાર કરવા સાહેબગંજ પાસે વરાળ હોડી દ્વારા પ્રવાસ અને ત્યાર બાદ ગાડાં અથવા પાલખી દ્વારા પ્રવાસ શામિલ હતો. ૧૮૭૮માં સિલિગુડીનું નામ ભારતના રેલ્વે નક્શા પર આવી ગયું અને આ પ્રવાસ સમય ૨ દિવસ જેટલો રહી ગયો. ૨૦૦૭થી, કોલકતાથી જલપાઈગુડી સુધી ૧૦ કલાકના રેલ્વે પ્રવાસ દ્વારા પહોંચી શકાય છે. ત્યાંથી ૩-૪ કલાકના દાર્જિલિંગ હિમાલયન રેલ્વે પ્રવાસ દ્વારા ઘુમ કે દાર્જિલિંગ પહોંચી શકાય છે. જેમને જલપાઈગુડીથી દાર્જિલિંગનો લાંબો અને ધીમો પ્રવાસ ખેડવા કંટાળો આવતો હોય તેઓ ઘુમ અને દાર્જિલિંગ વચ્ચે રેલ્વે પ્રવાસ કરી શકે છે.
સિલિગુડીથી ઘુમ સુધીનો ચડતો પ્રવાસ કર્યાં પછી ટ્રેન ૧૮૨.૯ મી જેટલું ઉતરણ કરી દાર્જિલિંગ પહોંચે છે. રસ્તામાં બાતાસીયા નામની જગ્યા પર બમણા લુપ પસાર કરે છે.
ઘુમ ઘણાં રસ્તાઓનું સંગમ સ્થળ છે. સીલીગુડીથી દાર્જિલિંગ જતો હિલ કાર્ટ રોડ આ શહેરમાંથી પસાર થાય છે. આ સ્થળ દાર્જિલિંગથી ૬ કિમી દૂર છે અને વાયા સોનાડા થઈ કુરસિયોંગથી ૨૪ કિમી અંતરે છે. અહીંથી વાયા લોપ્ચુ કાલિમ્પોંગ લગભગ ૪૫ કિમી દૂર છે. અન્ય એક રસ્તો મોંગપુ તરફ જઈ અને કાલિમ્પોંગ સિલિગુડી રસ્તાને મળે છે. ડૉવ હીલ થઈ એક રસ્તો કુરસિયોંગ જાય છે. લગભગ ભારત-નેપાળની સીમા પર આવેલ સુકીયાપોખરી, મિરિક જતાં રસ્તા પર અહીંથી ૧૧ કિમી દૂર છે.
દાર્જિલિંગમાં ભારતીય સેનાના ઘણાં સૈનિકો અને પૂર્વ સૈનિકો રહે છે. ૧૯૪૭ પછીના સમયગાળામાં અહીંના ૭૬ સપૂતોએ દેશ માટે જીવ આપ્યાં છે. ૧૯૭૬માં તે સમયના દેપ્યુટી કમિશનર એ યુદ્ધ સ્મારક બનાવવાની પહેલ કરી અને એક કમિટિ નિમવામાં આવી. ૧૯૮૪માં, બાતાસિયા ની જમીન પર આ સ્મારક બનાવવાનું નક્કી થયું. ૧૯૯૧માં, સુભાષ ઘીશિંગ ચેરમેન,દાર્જિલિંગ ગોરખા ઓટોનોમસ હિલ કાઉંસીલ એ, આ નિર્માણને આર્થિક સહાય આપવાનું નક્કી કર્યું.
ઘુમ એ ભારત દેશના પશ્ચિમ બંગાળ રાજ્યમાં આવેલ દાર્જિલિંગ હિમાલયન ક્ષેત્રનું એક નાનકડું નગર છે. દાર્જિલિંગ હિમાલયન રેલ્વે પર આવેલ આ સ્ટેશન ભારતનું સૌથી ઊંચાઈ પર આવેલ રેલ્વે સ્ટેશન છે. આ સ્ટેશન સમુદ્ર સપાટી થી ૨૨૨૫.૭મી ઊંચાઈ પર આવેલ છે. આ સ્થળે ઘૂમ મઠ અને દાર્જિલિંગ હિમાલયન રેલ્વેનો બાતસિયા વળાંક આવેલો છે.
સામ્પ્ટેન ચોલિંગ ગોમ્પા એ ઘુમ મઠ તરીકે વધુ પ્રચલિત છે. આ હીલ કાર્ટ રોડ અને ઘુમ રેલ્વે સ્ટેશન ની નીચે આવેલ છે. અમાં મૈત્રેય બુદ્ધની પ્રતિમા છે.
આ યુદ્ધ સ્મારક એક ઈંડા આકારનું પથ્થરનું સ્મારક છે જે ૩૭’ ૨૪’ છે. તેના પ્ર ૯ ફૂટનું કાંસાનું પુતળું છે. અને ૩ ફૂટ ઊંચા અષ્ટકોણ પાયા પર ૩૦મી ઊંચાઈએ છતરડી છે જેના પર રોલ ઓફ ઓનર કોતરેલ છે. કાસંનું પૂતળું કૃષ્ણનગરના ગૌતમ પાલ દ્વારા કોતરાયેલ છે.
યુરોમની સામયિકના સર્વેક્ષણ મુજબ તેઓ વિશ્વમાં સર્વશ્રેષ્ઠ નાણાં પ્રધાન તરીકે મૂલવાયા હતા. આઈએમએફ લોનનો $ 1.1 બિલિયનનો છેલ્લો હપતો ન ઉપાડવા માટે તેમના કાર્યકાળની નોંધ લેવાઈ હતી. પ્રણવના નાણાં પ્રધાન તરીકેના કાર્યકાળ દરમિયાન ડૉ. મનમોહન સિંઘ ભારતીય રિઝર્વ બેંકના ગવર્નર તરીકે સેવા આપતા હતા. ઈન્દિરા ગાંધીની હત્યા પછી તરત યોજાયેલી લોકસભા ચૂંટણી બાદ, પ્રધાનમંડળમાં તેમનો સમાવેશ ન કરાતા, તેઓ રાજીવ ગાંધીની જૂથબંધીનો ભોગ બન્યા હતા. તેઓ ટૂંકા ગાળા માટે કોંગ્રેસ પક્ષમાંથી બહાર ધકેલી દેવાયા હતા, અને તે સમય દરમિયાન તેમણે પોતાના રાજકીય પક્ષ રાષ્ટ્રીય સમાજવાદી કોંગ્રેસની રચના કરી, પરંતુ બાદમાં રાજીવ ગાંધી સાથે સમજૂતી થયા બાદ 1989માં તેમનો પક્ષ કોંગ્રેસમાં ભળી ગયો. તેમની રાજકીય કારકિર્દી ફરી ચેતનવંતી થઈ જ્યારે પી. વી. નરસિંહા રાવે તેમને આયોજન પંચના ઉપાધ્યક્ષ તરીકે અને બાદમાં કેન્દ્રીય પ્રધાનમંડળના પ્રધાન તરીકે નિયુક્ત કર્યા. રાવના પ્રધાનમંડળમાં પ્રથમ વાર તેમણે 1995થી 1996 સુધી વિદેશી બાબતોના પ્રધાન તરીકે સેવા આપી. 1997માં તેમને શ્રેષ્ઠ સંસદ સભ્ય તરીકે મત મળ્યા હતા.
પ્રણવ મુખર્જી શ્રીમતી ગાંધીના પ્રધાનમંડળમાં કુખ્યાત કટોકટી દરમિયાન પ્રધાન હતા અને ઘણા લોકો દ્વારા કેટલીક અતિશયોક્તિઓ માટે વ્યક્તિગત રીતે જવાબદાર ઠેરવાયા હતા.તેમને શાહ પંચ સમક્ષ હાજર થવા હુકમ કરાયો હતો, પરંતુ શ્રીમતી ગાંધીની આગેવાનીને અનુસરી તેમણે પંચ સમક્ષ હાજર થવાની ના પાડી. તેમની વિરુદ્ધમાં પોલીસ કેસ દાખલ કરાયો હતો, જે બાદમાં જ્યારે શ્રીમતી ગાંધી સત્તામાં આવ્યા ત્યારે પાછો ખેંચી લેવાયો હતો.તસ્લીમા નસરીને ભારત છોડવું પડે, એટલી હદે તેમના માટે પરિસ્થિતિઓ મુશ્કેલ બનાવવા માટે પણ પ્રણવની ભૂમિકાની ટીકા થઈ હતી.વર્તમાન સમયમાં ભારતીય જનતા પક્ષની સત્તાવાળા રાજ્ય, ગુજરાતમાં, રોકાણ કરે તેવી બેંકોને ધમકાવવાનો આરોપ પણ તેમના પર છે.
પ્રણવ મુખર્જી પશ્ચિમ બંગાળના, બિરભુમ જિલ્લાના, કિર્નાહર નગરની નજીક આવેલા મિરાતી ગામે, કામદા કિંકર મુખર્જી અને રાજલક્ષ્મી મુખર્જીને ત્યાં જન્મ્યા હતા. તેમના પિતા 1920થી કોંગ્રેસ પક્ષમાં સક્રિય હતા, તેઓ ), અને પશ્ચિમ બંગાળ વિધાન પરિષદ ના સભ્ય હતા, અને જિલ્લા કોંગ્રેસ સમિતિ, બિરભુમ ના, પ્રમુખ હતા. તેમના પિતા માનનીય સ્વાતંત્ર્ય સેનાની પણ હતા અને 10 વર્ષો કરતાં વધુ વર્ષ સુધી જેલમાં પણ રહ્યા હતા. પ્રણવ મુખર્જીએ સુરી માં આવેલા, સુરી વિદ્યાસાગર કૉલેજમાં અભ્યાસ કર્યો હતો, બાદમાં કોલકાતા યુનિવર્સિટીમાંથી પણ અભ્યાસ કર્યો હતો.
મુખર્જી અને યુએસ વિદેશ પ્રધાન કોન્ડોલીઝા રાઇસે ઑક્ટોબર 10, 2008ના રોજ કલમ 123 કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા. તેઓ આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય ભંડોળ, વિશ્વ બેંક, એશિયન ડેવલપમેન્ટ બેંક અને આફ્રિકન ડેવલપમેન્ટ બેંકના બૉર્ડ ઓફ ગર્વનર્સના સભ્ય પણ રહી ચૂક્યા છે. 1984માં, તેમણે આઈએમએફ અને વિશ્વ બેંક સાથે જોડાયેલા 24ના સમૂહની અધ્યક્ષતા કરી હતી. મે અને નવેમ્બર 1995ની વચ્ચે, તેમણે સાર્ક દેશોના પ્રધાનોની સમૂહ પરિષદની આગેવાની પણ કરી હતી.
પ્રણવ કુમાર મુખર્જી; પશ્ચિમ બંગાળ, ભારત)ના ૧૩માં રાષ્ટ્રપતિ હતા. તેઓ કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા હતા. રાષ્ટ્રપતિ પદની ઉમેદવારી નોંધાવ્યા પછી તેમણે તમામ રાજકીય પદો પરથી રાજીનામુ આપ્યું અને ૨૦૧૨ની રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસ અને યુ.પી.એ. તથા સાથી પક્ષોનાં ઉમેદવાર તરીકે ચૂંટણી લડ્યા તથા ૨૨ જૂલાઈ, ૨૦૧૨ના રોજ રાષ્ટ્રપતિ પદે ચૂંટાઈ આવ્યા હતા.
ભ્રષ્ટાચાર એક મુદ્દો છે. અમે જાહેરનામામાં આ સાથે વ્યવહાર કર્યો છે. પરંતુ હું દિલગીરી સાથે કહું છું કે આ કૌભાંડો માત્ર કોંગ્રેસ કે કોંગ્રેસ સરકારે જ કર્યા છે એવું નથી. ઘણા બીજા કૌભાંડો પણ થયા છે. જુદા જુદા પક્ષોના વિવિધ નેતાઓ તેમાં સંડોવાયેલા છે.આથી બહુ સરળતાથી કહેવામાં આવે છે કોંગ્રેસ સરકાર આ કૌભાંડોમાં સંડોવાયેલી હતી.
પ્રણવ મુખર્જીએ તેમની કારકીર્દિની શરૂઆત મહાવિદ્યાલય-શિક્ષક તરીકે શરૂ કરી અને બાદમાં પત્રકાર તરીકે. તેમણે જાણીતા બંગાળી પ્રકાશન દેશેર ડાક માટે કામ કર્યું. તેઓ બંગિયા સાહિત્ય પરિષદના ટ્રસ્ટી પણ બન્યા અને બાદમાં નિખિલ ભારત બંગ સાહિત્ય સંમેલનના પ્રમુખ બન્યા.
પ્રણવ મુખર્જીએ જુલાઈ 13, 1957ના રોજ સુવ્રા મુખર્જી સાથે લગ્ન કર્યા અને તેમને બે પુત્રો, અભિજિત (જે પ્રથમવાર 2011માં પશ્ચિમ બંગાળ વિધાનસભા ચૂંટણી લડવા માટે તૈયાર છે) અને સુરોજીત અને પુત્રી શર્મીષ્ઠા છે. તેમના શોખ વાંચન, બાગકામ અને સંગીત હતા.
રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીમાં ઉમેદવારી નોંધાવતા અગાઉ તેઓ નાણાં પ્રધાન તથા વર્તમાન લોકસભા ના નેતા હતા અને, કોંગ્રેસ પક્ષમાં નિર્ણય લેનારી સર્વોચ્ચ સમિતિ, કોંગ્રેસ કાર્યકારી સમિતિ )ના, સભ્ય હતા.
તેમણે ઇતિહાસ અને સમાજ વિજ્ઞાનમાં કલાની સ્નાતકોત્તર પદવીઓ અને કલકત્તા યુનિવર્સિટીમાંથી કાયદાની પદવી મેળવી હતી. તેઓ યુનિ.ઓફ વોલ્વૅરહેમ્પટન અને આસામ યુનિવર્સિટીની માનદ ડિ. લિટ ની ઉપાધિ પણ ધરાવતા હતા.
પક્ષના સામાજિક વર્તુળોમાં મુખર્જી ખૂબ જ માનનીય છે. અન્ય માધ્યમો તેમને “વિલક્ષણ સ્મરણશક્તિ ધરાવનારા અને ટકી રહેવાની અખૂટ સહજતા ધરાવતા, અસંખ્ય ગણતરીઓ કરી શકનારા રાજનીતિજ્ઞ તરીકે” વર્ણવે છે.
1998માં . સાથેની એક મુલાકાતમાં તેમને કોંગ્રેસ સરકારની તકવાદી નીતિ અંગે પૂછવામાં આવ્યું હતું, આ સમયે તેઓ વિદેશ પ્રધાન હતા.
દિલ્હીમાં, ઓટો એક્સપો 2006માં, મહિન્દ્રાએ સીઆરડીઈ એન્જિન સાથેની હાઈબ્રિડ સ્કોર્પિયો અને પિક-અપ ટ્રક આધારિત સ્કોર્પિયો સાથે સ્કોર્પિયો મોડેલ અંગે તેમની ભાવી યોજનાઓ રજૂ કરી હતી. હાઈબ્રિડ સ્કોર્પિયો, ભારતમાં વિકસાવયેલા આ પ્રકારનું પ્રથમ વાહન હતું જે અરૂણ જૌરા કે જેઓ ફોર્ડના ભૂતપૂર્વ કર્મચારી હતા, તેમના દ્વારા વિકસાવાયું હતું. તેમના ઉપરી, ડૉ. પવન ગોએન્કા, જીએમ ના ભૂતપૂર્વ એન્જિનિયર હતા તેઓ હાલમાં મહિન્દ્રાના ઓટોમોટિવ વિભાગના વડા છે તેમજ સંપૂર્ણ સ્કોર્પિયો યોજના જુએ છે.
એમએન્ડએમ ની કંપનીની જ ઈન્ટિગ્રેટેડ ડિઝાઈન એન્ડ મેન્યુફેક્ચરિંગ ટીમ ) દ્વારા સ્કોર્પિયોની પરિકલ્પના અને રચના કરવામાં આવી છે.આ કારને ત્રણ પ્રતિષ્ઠિત પુરસ્કાર મળ્યા છે – બિઝનેસ સ્ટાન્ડર્ડ મોનિટરિંગ દ્વારા “કાર ઓફ ધ યર” પુરસ્કાર, બીબીસી વર્લ્ડ વ્હીલ્સ દ્વારા “બેસ્ટ એસયુવી ઓફ ધ યર” અને બીબીસી વર્લ્ડ વ્હીલ્સ દ્વારા વધુ એક, “બેસ્ટ કાર ઓફ ધ યર” પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં આવ્યા છે.
મહિન્દ્રા સ્કોર્પિયો એસયુવી છે જેનું ઉત્પાદન મહિન્દ્રા જૂથની પ્રમુખ કંપની મહિન્દ્રા એન્ડ મહિન્દ્રા લિમિટેડ દ્વારા કરવામાં આવે છે. કંપની દ્વારા વૈશ્વિક બજાર માટે તૈયાર કરવામાં આવેલ આ પ્રથમ એસયુવી છે. સમગ્ર વિશ્વમાં આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં સ્કોર્પિયોને સફળતાપૂર્વક સ્વીકૃતિ મળી છે, અને ટૂંક સમયમાં જ તે યુએસમાં રજૂ કરવામાં આવશે.
ભારતમાં 2002માં મહિન્દ્રા સ્કોર્પિયો રજૂ કરવામાં આવી હતી. સ્કોર્પિયોને સફળતા મળ્યા બાદ ટૂંક જ સમયમાં, મહિન્દ્રાએ પ્લશ બેઠકો અને પાછળના ભાગે મધ્યમાં આરામ માટેના હાથા, બહારના ભાગના ડ્યૂઅલ ટોન રંગ અને કેટલાક નજીવા ફેરફારો સાથે સુધારેલી સ્કોર્પિયો રજૂ કરી હતી.
જૂન 2007માં, મહિન્દ્રાએ ભારતમાં પિક-અપ આવૃત્તિ રજૂ કરી હતી જે સ્કોર્પિયો ગેટવે તરીકે ઓળખાતી હતી. તાજેતરમાં એમ એન્ડ એમ દ્વારા આ મોડેલની નવી આવૃત્તિ રજૂ કરવામાં આવી છે.
નવેમ્બર 2007માં, મહિન્દ્રાએ તેમના નવા સ્કોર્પિયો મોડેલ, એમ_હોક માટે તેમની અધિકૃત વેબસાઈટ પર પ્રચાર અભિયાન શરૂ કર્યું હતું.
ઝહીર ઉદ-દીન મુહમ્મદ બાબરે હિંદુસ્તાનની સમૃદ્ધિ વિશે જાણ્યું હતું અને તેના પૂર્વજ તિમુર લંગે 1503માં ટ્રાન્સોઝિયાના પ્રદેશમાં આવેલા સ્થળ દિખ-કતને જીતી લીધું હતું. તે સમયે, આ સમયે પોતાનું રાજ્ય ફરઘાના ગુમાવી દેનારો બાબર રઝળપાટ કરી રહ્યો હતો. પોતાની યાદગીરીઓમાં બાબરે લખ્યું છે કે તેણે કાબુલ જીતી લીધાં બાદ એક સમયે તુર્કોના કબ્જામાં રહેલાં હિન્દુસ્તાનના પ્રદેશોને પુનઃ હાંસલ કરવાની તેને ઇચ્છા હતી. સપ્ટેમ્બર 1519થી તેણે તપાસ માટે છાપામાર હુમલાઓ કરવા શરૂ કર્યાં, ત્યારે તે યુસુફઝાઈ ટોળકીના બળવાને શાંત પાડવા માટે ભારત-અફઘાન સીમાની મુલાકાતે આવ્યો હતો. તેણે 1524 સુધી આ પ્રકારના હુમલાઓ કર્યાં અને પેશાવરમાં પોતાનું મુખ્ય થાણું સ્થાપ્યું હતું. 1526માં, બાબરે છેલ્લા દિલ્હીના સુલતાન ઈબ્રાહિમ શાહ લોદીને પાણીપતના પ્રથમ યુદ્ધમાં હરાવ્યો હતો. ત્યારપછી પોતાની નવસ્થાપિત હકુમતને બચાવવા માટે બાબરે ખાનવાની લડાઈમાં ચિત્તોડના જોરાવર રાજપુત રાણા સાંગાનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. રાણા સાંગાએ તીવ્ર પ્રતિકાર કર્યો પણ તે હારી ગયો.
ફેરઘાના નાં વતની બાબરે ઉત્તરીય ભારતના ભાગો પર આક્રમણ કર્યું અને 1526માં પાણીપતના પ્રથમ યુદ્ધમાં દિલ્હીના શાસક ઇબ્રાહિમ શાહ લોદીને હરાવ્યો ત્યારે મુઘલ રાજવંશની સ્થાપના થઈ હતી. ઉત્તરીય ભારતના શાસક તરીકે દિલ્હી સલ્તનતની જગ્યાએ મુઘલ સામ્રાજ્ય આવ્યું. સમય સાથે બાબરે સ્થાપેલું રાજ્ય દિલ્હી સલ્તનતના સીમાડાં વટાવીને, ધીરેધીરે ભારતના મહત્વના હિસ્સાઓમાં ફેલાઈ ગયું અને સામ્રાજ્યના નામનો સિક્કો જામ્યો. બાબરના પુત્ર હુમાયુના સત્તાકાળ દરમિયાન અરાજકતાના એક ટૂંકા ગાળા દરમિયાન, એક સક્ષમ અને કાર્યક્ષમ શાસક શેર શાહ સુરીના નેજા હેઠળ અફઘાન સુરી રાજવંશનો અને હિંદુ રાજા હેમ ચંદ્ર વિક્રમાદિત્ય, જે હેમુ તરીકે પણ ઓળખાય છે, તેનો ઉદય થયો. જો કે, શેર શાહના કસમયના મૃત્યુ અને તેના અનુગામીઓની લશ્કરની અણઆવડતને લીધે હુમાયુંએ 1555માં પોતાની ગાદી પરત મેળવી લીધી. જો કે, કેટલાક મહિનાઓ બાદ હુમાયું મૃત્યુ પામ્યો, અને તેના સ્થાને તેનો પુત્ર, 13 વર્ષનો મહાન અકબર આવ્યો હતો.
આ સામ્રાજ્યની વર્ચસ્વ ધરાવતી અને “સત્તાવાર” ભાષા પર્શિયન હતી, તેમ છતાં બાદમાં ભદ્ર વર્ગની આ ભાષાના હિન્દુસ્તાની સ્વરૂપનો વિકાસ થયો, જે આજે ઉર્દૂ તરીકે ઓળખાય છે. પર્શિયન ભાષાનો ભારે પ્રભાવ ધરાવતી અને અરેબિક તથા તુર્કીક છાંટ ધરાવતી, આ ભાષા પર્શો-અરેબિકની એક પ્રકારની લિપિમાં લખાય છે જે નાસ્તાલિક તરીકે ઓળખાય છે. સાહિત્યિક પરિભાષા અને ખાસ પ્રકારનું શબ્દ ભંડોળ પર્શિયન, અરેબિક અને તુર્કીશ ભાષામાંથી લેવામાં આવ્યા છે; આ નવા ઉચ્ચારણોને ધીરે ધીરે તેમનું પાતનું નામ મળ્યું – ઉર્દૂ. હિંદીની સાથે સરખામણી કરવામાં આવે તો, ઉર્દૂ ભાષામાં પર્શિયન અને અરેબિક અને તુર્કીક ભાષામાંથી વધુ શબ્દો લેવામાં આવ્યા છે જ્યારે હિંદીમાં સંસ્કૃત ભાષાના શબ્દોનું પ્રમાણ ઘણું વધારે છે. આધુનિક હિંદી, જેમાં પર્શિયન અને અરેબિક ભાષામાંથી લેવાયેલા શબ્દોવાળી ઉર્દૂ ઉપરાંત સંસ્કૃત આધારિત શબ્દભંડોળનો ઉપયોગ થાય છે. આધુનિક હિંદી પણ ઉર્દૂ જેટલી જ સમજી શકાય એવી છે.
1530માં બાબરનો પુત્ર હુમાયુ તેના સ્થાને આવ્યો, પરંતુ પશ્તુન રાજા શેર શાહ સુરીએ તેને ઉથલાવી પાડ્યો અને તેનું નવનિર્મિત સામ્રાજ્ય વિકસીને એક નાનું પ્રાદેશિક રાજ્ય બની શકે તે પૂર્વે જ તેણે મોટાભાગનું સામ્રાજ્ય ગુમાવી દીધું. 1540થી હુમાયું દેશવટો પામેલો શાસક બન્યો અને 1554માં સફવિદ શાસનના દરબારમાં પહોંચ્યો, જ્યારે તેની સેના હજુ પણ કેટલાક કિલ્લાઓ અને નાના પ્રદેશો પર કાબુ ધરાવતી હતી. શેર શાહ સુરીના મોત સાથે પશ્તુનોમાં અવ્યવસ્થા વ્યાપી ગઈ, તે સમયે હુમાયું મિશ્ર લશ્કર સાથે પાછો ફર્યો, તેણે વધુ સૈનિકો એકત્ર કર્યાં, અને 1555માં દિલ્હી પર ફરી આક્રમણ કર્યું. હુમાયુએ પોતાની પત્ની સાથે મકરણનો પહાડી પ્રદેશ પાર કર્યો. પુનરુત્થાન પામેલા હુમાયુએ ત્યારબાદ દિલ્હીની આસપાસના ઉચ્ચ પ્રદેશ પર હુમલો કર્યો, પરંતુ થોડા મહિનાઓ બાદ તે પોતાનાં રાજ્યને અસ્થિર સ્થિતિમાં અને યુદ્ધ વચ્ચે મૂકીને એક અકસ્માતમાં મૃત્યુ પામ્યો.
સમ્રાટ અકબરના પુત્ર જહાંગીરે 1605-1627 સુધી આ સામ્રાજ્ય પર શાસન કર્યું. ઓક્ટોબર 1627માં, સમ્રાટ જહાંગીરના પુત્ર શાહ જહાં ગાદીએ આવ્યો, તેને વારસામાં એક વિશાળ અને સમૃદ્ધ સામ્રાજ્ય મળ્યું હતું. સદીના મધ્યભાગમાં, કદાચ તે વિશ્વનું સૌથી મહાન સામ્રાજ્ય હતું. શાહજહાંએ આગ્રામાં પ્રસિદ્ધ તાજ મહેલ નું કામ શરૂ કરાવ્યું, જેને પર્શિયાના સ્થપતિ ઉસ્તાદ અહમદ લાહૌરીએ શાહજહાંની પત્ની મુમતાઝ મહલની કબર તરીકે બનાવ્યો હતો. મુમતાઝ તેના 14મા બાળકને જન્મ આપીને મૃત્યુ પામી હતી. 1700 સુધીમાં આ સામ્રાજ્ય ઔરંગઝેબ આલમગીરના નેતૃત્વ હેઠળ પોતાની પરાકાષ્ઠાએ પહોંચી ગયું હતું, તે સમયે આજનું ભારત, પાકિસ્તાન અને મોટાભાગનું અફઘાનિસ્તાન આ સામ્રાજ્ય હેઠળ હતું. મહાન મુઘલ સમ્રાટો તરીકે ઓળખાતા સમ્રાટોમાં ઔરંગઝેબ છેલ્લો હતો, તે એક કઠોર જીવન જીવ્યો હતો પરંતુ તેનું મોત શાંતિપૂર્ણ હતું.
ઉમરાવ વર્ગમાં વિષમ જાતિના લોકો હતા; આ વર્ગ મુખ્યત્વે રાજપુત શ્રીમંતો અને મુસ્લિમ રાષ્ટ્રોના વિદેશીઓના લોકોનો સમાવેશ થતો હતો, જ્યારે સમ્રાટ પાસેથી કોઇ પણ જાતિ, સમાજ કે રાષ્ટ્રના લોકો ખિતાબ મેળવી શકતા હતા. દેખીતી રીતે જ શ્રીમંત વેપારીઓનો બનેલો મધ્યમ વર્ગ અમુક સંપત્તિવાન વેપારીઓનો બનેલો હતો જેઓ કિનારાના નગરોમાં રહેતા હતા; ઘણાં વેપારીઓ કરવેરામાંથી બચવા માટે ગરીબ હોવાનો ઢોંગ કરતા હતા. ઘણાં લોકો ગરીબ હતા. મુઘલ યુગના ગરીબોનું જીવન ધોરણ બ્રિટિશ રાજના ભારતીય ગરીબોના જીવન ધોરણની તુલનાએ સમકક્ષ અથવા થોડું ઘણું ઊંચું હતું; વધતી જતી વસતી, ઊંચા કરવેરા અને પરંપરાગત ઉદ્યોગ-ધંધા પડી ભાંગવાને કારણે 19મી સદીમાં કેનાલો અને આધુનિક ઉદ્યોગો સાથે બ્રિટિશરોએ જે લાભો સર્જ્યા તે બિનઅસરકારક રહ્યાં.
આ સામ્રાજ્યનો “ઉત્તમ સમયગાળો” 1556માં જલાલુદ્દીન મોહમ્મદ અકબરના રાજ્યારોહણની સાથે શરૂ થયો, જે મહાન અકબર તરીકે વધુ જાણીતો છે. 1707માં મજબૂત બનતા જતા હિંદુ મરાઠા સામ્રાજ્ય દ્વારા સમ્રાટ ઔરંગઝેબની હાર અને મોત થતાંં આ સામ્રાજ્ય પડી ભાંગ્યું હતું, અલબત્ત આ રાજવંશ વધુ 150 વર્ષ સુધી ચાલુ રહ્યો હતો. આ સમયગાળા દરમિયાન, મુઘલ સામ્રાજ્યએ ઉચ્ચકક્ષાના કેન્દ્રિત વહીવટીતંત્રની સ્થાપના કરીને વિવિધ પ્રદેશોને જોડ્યા હતા. ઉત્કૃષ્ટ કક્ષાના સાહિત્ય, કલા અને સ્થાપત્ય સાથે મુઘલોના તમામ મહત્વપૂર્ણ સ્મારક, હાલ જોવા મળતો તેમના મોટા ભાગનો વારસો, આજે પણ ભારતીય ઉપખંડમાં પર્શિયાના સાંસ્કૃતિક પ્રભાવની છાંટના દર્શન કરાવે છે.
મુઘલ સામ્રાજ્યના વિસ્તરણનો અધિકાંશ ભાગ અકબર ના શાસનકાળ દરમિયાન સંપન્ન થયો હતો. અકબરના અનુગામીઓ જહાંગીર, શાહ જહાં અને ઔરંગઝેબે વધુ એકસો વર્ષ સુધી આ સામ્રાજ્યને આજના ભારતીય ઉપખંડના વર્ચસ્વપૂર્ણ શાસન તરીકે યથાવત રાખ્યું હતું. વાસ્તવિકપણે સત્તા ભોગવનારા સૌપ્રથમ છ સમ્રાટો પૈકીના પ્રત્યેક સમ્રાટ સામાન્ય રીતે તેઓ રાજ્યારોહણ વખતે જે નામ અપનાવતા હતા તે એક જ નામે ઓળખાય છે. નીચેની યાદીમાં સુસંગત શીર્ષક ઘાટા અક્ષરે દર્શાવવામાં આવ્યું છે.
સ્થાનિક ભારતીય સ્થાપત્યકલામાં, મુઘલ સ્થાપત્યકલાનો પેસારો, ખાસ કરીને રાજપુત અને શીખ શાસકો દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલા મહેલોમાં આ સ્થાપત્યકલા ઉત્તમ રીતે પચાવાઈ હતી.
1725 બાદ આ સામ્રાજ્યનો ઝડપથી અસ્ત થયો, ઉત્તરાધિકારી બનવા માટે ખેલાયેલા યુદ્ધોથી આ સામ્રાજ્ય નબળું પડ્યું, જમીન-મિલકતને લગતી કટોકટીથી સ્થાનિક બળવાઓને ઉત્તેજન મળ્યું, ધાર્મિક અસહિષ્ણુતામાં વધારો થયો, મરાઠા, દુર્રાની અને શીખ સામ્રાજ્ય અને આખરે બ્રિટિશ સંસ્થાનવાદનો ઉદય થયો. છેલ્લા રાજા બહાદુર ઝફર શાહ બીજાની સત્તા માત્ર દિલ્હી શહેર પૂરતી જ મર્યાદિત હતી. 1857ના ભારતીય વિપ્લવ બાદ બ્રિટિશે તેમને કેદ કરીને દેશવટો આપ્યો હતો.
ભારતીય ઉપખંડમાં મુઘલોનું સૌથી મોટું જો કોઈ યોગદાન હોય તો તે તેમની અનોખી સ્થાપત્યકલા છે. મુઘલ યુગ દરમિયાન મુસ્લિમ સમ્રાટોએ, ખાસ કરીને શાહજહાં, અનેક મકબરાઓ બનાવ્યા છે, જેમાં યુનેસ્કો વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટ તાજ મહલનો સમાવેશ થાય છે, તે મુઘલ સ્થાપત્યના સૌથી શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણો પૈકીનું એક મનાય છે. અન્ય વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટ્સમાં હુમાયુનો મકબરો, ફતેહપુર સિક્રી, લાલ કિલ્લો, આગ્રા કિલ્લો અને લાહોરના કિલ્લાનો સમાવેશ થાય છે.
મુઘલ નામ તિમુરિદની મૂળ માતૃભૂમિ પરથી ઉતરી આવ્યું છે, મધ્ય એશિયાના મેદાનો પર એકવાર ચંગીઝ ખાને આક્રમણ કર્યું હતું અને તેથી તે મોઘલિસ્તાન મોંગલોની ભૂમિ” તરીકે ઓળખાતો હતો. પ્રારંભમાં મુઘલો ચગતાઈ ભાષા બોલતા હતા અને તૂર્ક-મોંગોલ રસમો પાળતા હતા, તેમ છતાં, તેઓ નોંધપાત્ર રીતે પર્શિયન સંસ્કૃતિના પ્રભાવ હેઠળ હતા. તેઓ ભારતમાં પર્શિયાના સાહિત્ય અને સંસ્કૃતિને લાવ્યા હતા, તેના દ્વારા ઇન્ડો-પર્શિયન સંસ્કૃતિનો આધાર તૈયાર થયો.
મુઘલ સમ્રાટો તિમુરિદના વંશજો હતા, અને 1700ની આસપાસ જ્યારે તેમની સત્તાનો સૂરજ મધ્યાહને તપતો હતો ત્યારે મોટાભાગનો ભારતીય ઉપખંડ તેમના અંકુશ હેઠળ હતો –જે પૂર્વમાં બંગાળથી લઈને પશ્ચિમમાં બલુચિસ્તાન સુધી અને ઉત્તરમાં કાશ્મીરથી દક્ષિણમાં કાવેરી સુધી લંબાતો હતો. તે સમયે આશરે 32 લાખ ચોરસ કિલોમીટર ના વિસ્તારમાં ફેલાયેલા આ સામ્રાજ્યની વસતી 11 અને 15 કરોડની વચ્ચે હતી એવો અંદાજ છે.
16મી સદીના મધ્યભાગમાં અને 18મી સદીના પ્રારંભની વચ્ચેના ગાળામાં ભારતીય ઉપખંડમાં મુઘલ સામ્રાજ્ય એ એક વર્ચસ્વપૂર્ણ રાજસત્તા હતી. 1526માં સ્થપાયેલું આ સામ્રાજ્ય, સત્તાવાર રીતે 1858 સુધી ટકી રહ્યું હતું, તે વખતે બ્રિટિશ રાજે કપટપૂર્વક તેનું સ્થાન લઈ લીધું હતું. કેટલીક વખત આ રાજવંશનો ઉલ્લેખ તિમુરિદ રાજવંશ તરીકે થાય છે કારણ કે બાબર તિમુરનો વંશજ હતો.
મુઘલ સામ્રાજ્ય એક એવું ભારતીય સામ્રાજ્ય હતું જેણે ભારતીય ઉપખંડના એક વિશાળ હિસ્સા ઉપર શાસન કર્યું હતું. 1526માં સ્થપાયેલા આ સામ્રાજ્યએ 17મી સદીના અંતભાગ અને 18મી સદીના પ્રારંભ સુધીમાં મોટા ભાગના દક્ષિણ એશિયા ઉપર આક્રમણ કર્યું હતું અને શાસન કર્યું હતું, તેનો અંત 19મી સદીના મધ્યભાગમાં આવ્યો હતો.
આ રાજવંશે બનાવરાવેલા મહેલો, મકબરા અને કિલ્લા આજેપણ દિલ્હી, ઔરંગાબાદ, ફતેહપુર સિક્રી, આગ્રા, જયપુર, લાહોર, કાબુલ, શેખુપુરા અને ભારત, પાકિસ્તાન, અફઘાનિસ્તાન અને બાંગ્લાદેશના અનેક અન્ય શહેરોમાં અડીખમ ઊભા છે. મધ્ય એશિયાના કેટલાક સ્મારકોમાં, બાબરના વંશજોએ ભારતીય ઉપખંડની ખૂબીઓ અને રીતોને અનુસરી છે અને વત્તેઓછે અંશે સ્થાનિક સ્વરૂપમાં ઢાળ્યાં છે.
ભારતીય ઉપખંડમાં હજુ પણ ઘણાં મુઘલ રહે છે. વર્તમાન સામાજિક-રાજકીય પરિપ્રેક્ષ્યમાં મુઘલ શબ્દનો કોઇ નિર્ણાયક મતલબ રહ્યો નથી, કારણ કે મૂળ મુઘલોનું લોહી હવે ભારતની અન્ય મુસ્લિમ વસતી સાથે મિશ્ર થઈ ગયું છે અને હવે તેઓ દક્ષિણ-એશિયાનાં ઓળખચિહ્નો ધરાવે છે. આ ચિહ્નો હવે મૂળ તૂર્કી અથવા મોંગોલોઇડ વંશના ચિહ્નો કરતા વધુ પાક્કા બની ગયા છે.
મુઘલોએ ક્યારેક જે ભૂમિ પર શાસન કર્યું હતું તે ભૂમિ હવે ભારત, પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ અને અફઘાનિસ્તાનમાં વિભાજિત થઈ ગઈ છે, તેમછતાં તેમનો પ્રભાવ આજે પણ વ્યાપક પણે જોઈ શકાય છે. સમ્રાટોની કબરો ભારત, અફઘાનિસ્તાન અને પાકિસ્તાનમાં ફેલાયેલી છે. સમગ્ર ઉપખંડમાં અને કદાચ વિશ્વમાં તેમના આશરે 16 મિલિયન વંશજો છે.
સોડિયમ બાયકાર્બોનેટનો મુખ્ય ઉપયોગ રાંધણ માં થાય છે, જ્યાં તે કાર્બન ડાયોક્સાઇડને મુક્ત કરવા અન્ય તત્વો સાથે રાસાયણિક પ્રક્રિયા કરે છે, જે લોટને ચડવામાં મદદ કરે છે. આ પ્રક્રિયામાં એસિડિક સંયોજનો સામેલ કરવામાં આવે છે, જેમ કે, ફોસ્ફેટ્સ, દારૂના પીપમાં બાઝતી પોપડી, લીંબુના રસ, દહીં, છાશ, કોકો, સરકો વગેરે. સોડિયમ બાયકાર્બોનેટ બેકિંગ પાવડર માટે વિકલ્પ તરીકે ઉપયોગી થઈ શકે છે, જે પ્રમાણસર એસિડિક રીએજન્ટ પૂરું પાડે છે અને વાનગીમાં ઉમેરવામાં પણ આવે છે. બેકિંગ પાવડરના અનેક સ્વરૂપો સોડિયમ કાર્બોનેટ ધરાવે છે અને એક કે વધારે એસિડિક ફોસ્ફેટ્સ કે ક્રીમ ઓફ ટર્ટર સાથે પ્રક્રિયા કરે છે. તે વટાણાને નરમ પાડવા માટે ઉપયોગી થઈ શકે છે અને એક કલાક માટે ઉકાળો)