polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
કલાપી તીર્થ અથવા કલાપી તીર્થ સંગ્રહાલય ગુજરાતી ભાષાના સાહિત્યકાર કવિ કલાપીની યાદમાં બનાવવામાં આવેલું કલાપીના જીવન સાથે સંબંધ ધરાવતી ચીજોનું સંગ્રહાલય છે. તે ગુજરાતના અમરેલી જિલ્લામાં કલાપીના જન્મસ્થાન લાઠી ખાતે આવેલું છે. કલાપીએ સ્વહસ્તે લખેલા કાવ્યો, પત્રો, તેમણે ઉપયોગમાં લીધેલી દુર્લભ ચીજો, રાજાશાહી કાળના રાચરચીલાનો અહીં વિશાળ સંગ્રહ છે. કલાપી જ્યાં રહેતા હતા તે રાજમહેલ, જેનાં કાંઠે બેસીને કાવ્યો લખતા હતા તે તળાવ વગેરે યાદોને પણ કલાપી તીર્થ સાથે સાંકળી લેવામાં આવી છે. ગુજરાતના સાહિત્યરસિકો માટે આ સ્થાન આકર્ષણનું કેન્દ્ર છે.
આ સ્થળનો ઇતિહાસ કલાપીના જન્મથી મૃત્યુ સુધીના સમય સાથે સંકળાયેલો છે. ગુજરાતની સ્થાપના પૂર્વે લાઠી રજવાડું હતું. રાજ્યોના વિલીનીકરણ પછી કલાપીના રાજમહેલો, ગ્રંથાલય અને અન્ય સ્મરણયોગ્ય સામગ્રી યોગ્યજાળવણી નહિવત્ થઈ. તે માટે ઘણા ઉહાપોહ, ચર્ચાઓ, સૂચનો છતાં કશું બનતું નહોતું. વર્ષ ૨૦૦૩-૦૫ દરમ્યાન અમરેલી જિલ્લાના તત્કાલીન કલેક્ટર અને સાહિત્યકાર પ્રવીણભાઈ કે. ગઢવી ની પહેલથી કલાપી સ્મારક માટે પ્રોજેક્ટ તૈયાર કરાયો હતો. અમરેલીના કવિ અને વ્યવસાયી હર્ષદભાઈ ચંદારાણાને પણ પાયાના પથ્થર ગણવામાં આવે છે.
અન્નામણિ ૧૯૪૮ માં ભારત પરત આવી અને પૂણે સ્થિત મોસમ વિભાગમાં જોડાયા અને ત્યાં તેમને રેડિયેશન ઉપકરણના નિર્માણ કાર્યના ઇન્ચાર્જ બનાવવામાં આવ્યા. તે સમયે મોસમ પરીક્ષણના નાનામાં નાના ઉપકરણો પણ વિદેશથી આયાત કરવામાં આવતા હતા. અન્ના મણિએ ઓછા સમયમાં મોસમ-વિજ્ઞાનના ઉપકરણોના ભારતમાં ઉત્પાદનની ચેલેન્જ સ્વીકારી લીધી હતી અને જલ્દી જ અન્ના મણિએ ભારતીય વૈજ્ઞાનિકો અને કાર્યશીલ ઇજનેરોની ટીમ તૈયાર કરી અને ૧૦૦ થી વધુ મોસમ સંબંધી ઉપકરણોનું નિર્માણ કાર્ય શરૂ કર્યું. અન્નામણિને સૌર ઊર્જાના ઉત્પાદનમાં વધુ રસ હોવાથી ભારતમાં સૌર ઊર્જા ના ઉત્પાદન માટે વિકાસ કરવાનું વિચાર્યું. ૧૯૫૭-૫૮ ના વર્ષમાં તેમણે ભારતમાં સૌર ઊર્જાના વિકાસ માટે કાર્ય શરૂ કર્યુ અને શરૂઆતમાં વિદેશી ઉપકરણોના માધ્યમથી અને ત્યારબાદ દેશમાં બનાવેલ ઉપકરણોની મદદ લેવા માંડી.
લાંબા પ્રયાસ અને મહેનતથી તેમણે ૧૯૪૨ થી ૧૯૪૫ ની વચ્ચે પાંચ સંશોધન પત્રો તૈયાર કર્યા અને મદ્રાસ યુનિવર્સિટીને પોતાની પી.એચ.ડી. ના સંશોધનો રજૂ કર્યા. આ દરમિયાન અન્ના મણિ દ્વારા એમ.એસ.સી. ન કરવાના કારણે યુનિવર્સિટીએ તેમને પી.એચ.ડી. ની ડિગ્રી એનાયત ન કરી. જોકે આ કાગળની ડિગ્રી ન મળવાના કારણે તેમના સંશોધન અને વિજ્ઞાન પ્રતિ તેમના રસ અને રુચિને ઓછપ ન આવી અને કોઇ પ્રતિકૂળ પ્રભાવ ના પડ્યો. આજે પણ તેમના આ સંશોધન પત્રો સી.વી. રામન રિસર્ચ લાઇબ્રેરીમાં સન્માનપૂર્વક સાચવી રખાયેલા છે. થોડા સમય પછી અન્નામણિને ઇંગ્લેન્ડમાં ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે સરકાર તરફથી શિષ્યવૃતિ મળી. તેમણે ઇમ્પીરિયલ કૉલેજ લંડનથી મોસમ-વિજ્ઞાન સંબંધી ઉપકરણોની ઉપયોગિતામાં નિપુણતા પ્રાપ્ત કરી.
તેમના દ્વારા લખાયેલ બે પુસ્તકો હેન્ડબુક ઓફ રેડિયેશન ડેટા ફોર ઇન્ડિયા અને સોલાર રેડિયેશન ઓવર ઇન્ડિયા સૌર ઊર્જા પર સંશોધન કરનારા ઇજનેરો અને વૈજ્ઞાનિકો માટે મહત્વપૂર્ણ સાબિત થયા. એક દૂરદર્શી વૈજ્ઞાનિક તરીકે તેમણે ભારતમાં પવનઊર્જા ની સંભાવનાઓ માટે સંશોધન કર્યું અને પવન ઊર્જાના સ્ત્રોત અને તેની ગતિ તેમજ મહત્વના વિસ્તારો પર સંશોધન કરી તેના આંકડા ૧૯૮૩ માં પ્રકાશિત કર્યા. આજે ભારત પવન ઊર્જાના ક્ષેત્રે વિકાસ કરી રહ્યું છે તેમાં મહત્વનો ફાળો અન્નામણિનો છે. કેટલાય વર્ષો દરમિયાન તેઓ સૌર ઊર્જા અને હવામાપનના ઉપકરણો બનાવતી નાની કંપની સાથે જોડાઇ રહ્યા.
તેમણે ઇ.સ. ૧૯૪૦ માં મદ્રાસની પ્રેસિડેન્સી કોલેજથી ફિજિક્સ ઓનર્સ ની ડિગ્રી પ્રાપ્ત કરી. તેમને બેંગલોર સ્થિત ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ સાયન્સ દ્વારા આગળના રિસર્ચ માટે શિષ્યવૃતિ પણ મળી. તેમણે સી.વી. રામન ની પ્રયોગશાળામાં ગ્રેજ્યુએટ સ્કોલર ના રૂપથી પ્રવેશ પણ મેળવી લીધો હતો. સર સી.વી. રામનના માર્ગદર્શન હેઠળ તેમણે હીરો અને માણેક ના વર્ણક્રમ પર સંશોધન કર્યું. તેના માટે તેમને ફોટોગ્રાફિક પ્લેટ્સ ને લાંબા સમય માટે પ્રકાશમાં રાખવી પડતી હતી જેથી તેઓ મોટા ભાગે પ્રયોગશાળામાં જ સૂઇ જતા હતા.
અન્ના મણિ ભારતીય ભૌતિકશાસ્ત્રી અને હવામાનશાસ્ત્રી હતા. તેઓ ભારતીય હવામાન ખાતાના નાયબ મહાનિદેશક તરીકે નિવૃત્ત થયા હતા. તેમણે રામન રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાં પ્રવાસી પ્રોફેસર તરીકે સેવા આપી હતી તેમણે હવામાનશાસ્ત્રીય સાધનસામગ્રીના ક્ષેત્રમાં અનેક પ્રદાન કર્યા, સંશોધન હાથ ધર્યું અને સૌર કિરણોત્સર્ગ, ઓઝોન અને પવન ઊર્જા માપન પર અસંખ્ય શોધપત્રો પ્રકાશિત કર્યા.
અન્ના મણિને પુસ્તકો વાંચવાનો ખૂબ જ શોખ હતો અને બાર વર્ષની અલ્પાયુમાં જ તેમણે સ્થાનિક પુસ્તકાલયમાં રાખેલી અંગ્રેજી અને મલયાલમ ભાષાના બધા પુસ્તકો વાંચી લીધા હતા. પોતાના આઠમા જ્ન્મ દિવસ પર પરિવારના રીતરિવાજ મુજબ આપવામાં આવેલા હીરાના કુંડળોનો અસ્વીકાર કરીને એન્સાઇક્લોપેડિયા બ્રિટાનિકા ખરીદી. આ તેમનો પુસ્તક પ્રત્યેનો લગાવ દર્શાવે છે.
અન્ના મોડિયાલ મણિનો જન્મ ૨૩ મી ઓગસ્ટ ૧૯૧૮ ના રોજ ભારતના કેરળ રાજ્યના પીરમેડુમાં એક ઇસાઇ પરિવારમાં થયો હતો. તેઓ અમીર માતા-પિતાના સાતમા સંતાન હતા. તેમને પાંચ ભાઇઓ અને બે બહેનો હતી. તેમના પિતા સિવિલ એન્જિનિયર હતા અને તેમની પાસે ઇલાયચીના મોટા બગીચા હતા.
હેમચંદ્રના પરિશિષ્ઠપર્વણમાં ચંદ્રગુપ્તને 'મોર પાલકોના પ્રમુખની પુત્રીનો પુત્ર' દર્શાવ્યો છે. કેટલાંક પૌરાણિક સ્રોત મૌર્યવંશને શુદ્ર અને અકુલિન દર્શાવે છે. વિશાખાદત્તના મુદ્રારાક્ષસમાં ચંદ્રગુપ્ત માટે વૃષલ અને કુળહીન તરીકેનો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે. વૃષલ શબ્દનો અર્થ શુદ્રપુત્ર એવો થાય છે. જેથી ઘણા ઈતિહાસકારો ચંદ્રગુપ્તને શુદ્ર વંશ સંબંધિત હોવાનું સ્વીકારે છે. જોકે, ઇતિહાસકાર આર. કે. મુખર્જી આ સિદ્ધાંતથી અલગ મત દર્શાવે છે. તેમના તર્ક અનુસાર નાટકમાં વૃષલ શબ્દનો ઉપયોગ કેવળ ચંદ્રગુપ્તના શત્રુઓ દ્વારા જ કરવામાં આવ્યો છે. તેનો બીજો અર્થ 'રાજાઓમાં સર્વશ્રેષ્ઠ' થાય છે. ઉપરાંત નાટકોમાં ઘણી જગ્યાએ આ શબ્દ ચાણક્ય દ્વારા પ્રેમવશ ઉલ્લેખ કરાયો છે. ઇતિહાસકાર જસ્ટીનને ટાંકીને મુખર્જી એ મત દોહરાવે છે કે, ચંદ્રગુપ્ત “વિનમ્ર પરિવારમાં જન્મ્યો પરંતુ નિયતિ દ્વારા રાજપરિવાર મેળવવાની આકાંક્ષા માટે પ્રેરિત કરાયો.”
ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય, મૌર્ય સામ્રાજ્યનો સ્થાપક અને પ્રથમ સમ્રાટ હતો. નંદ વંશના રાજા ધનાનંદના શાસનનો અંત કરી તેણે સમગ્ર ભારતને એક શાસન હેઠળ લાવી ભારતીય ઉપખંડના વિશાળતમ સામ્રાજ્યની રચના કરી હતી. ઉત્તરમાં ગાંધાર, કાબુલ, બલૂચિસ્તાનથી લઈને પશ્ચિમ અને દક્ષિણ ભારતના રાજ્યો સુધી સત્તાનો વ્યાપ વધાર્યો હતો. ચંદ્રગુપ્ત એક કુશળ યોદ્ધો, સેનાનાયક તથા મહાન વિજેતા હોવાની સાથોસાથ યોગ્ય શાસક પણ હતો. તેણે મંત્રી કૌટિલ્ય ની સહાયથી સુદૃઢ આર્થિક અને સામાજિક વ્યવસ્થા ઉભી કરી. જૈન સંદર્ભ અનુસાર તેણે જીવનના અંતિમ વર્ષોમાં રાજપાટનો ત્યાગ કરીને આચાર્ય ભદ્રબાહુની સાથે નિરાહાર સમાધિસ્થ થઈને પ્રાણ ત્યાગ કર્યો હતો. ગ્રીક રાજદૂત મેગસ્થનીજ ચંદ્રગુપ્તના દરબારમાં ચાર વર્ષ સુધી રહ્યો હતો.
ઉત્તર-પશ્ચિમી ક્ષેત્રો પર ચંદ્રગુપ્તના વિજય અભિયાનની પુષ્ટી કેટલાક પરોક્ષ સાક્ષ્ય પરથી પ્રાપ્ત થાય છે. મૈસૂરમાંથી મળી આવેલા શિલાલેખો અનુસાર ઉત્તરી મૈસૂરમાં ચંદ્રગુપ્તનું શાસન હતું. ઈ.સ. ૧૫૦ના રુદ્રાદામન પ્રથમના ગિરનાર શિલાલેખોમાં આનર્ત અને સૌરાષ્ટ્ર પ્રદેશના ચંદ્રગુપ્તના પ્રાંતીય રાજ્યપાલ પુષ્યગુપ્ત દ્વારા સંચાઇ માટે બંધ બાંધવામાં આવ્યાનો ઉલ્લેખ છે. પાલી ગ્રંથ સુર્પારક અનુસાર મહારષ્ટ્રના અત્યારના ઠાણે જીલ્લા ઉપરાંત સોપારા સુધી ચંદ્રગુપ્તનું સામ્રાજ્ય વિસ્તરાયેલું હતું. અશોકના બીજા તથા તેરમા શિલાલેખમાં સામ્રાજ્યની સીમાઓ તથા ચોલ, પાંડ્ય, તથા કેરળના સમીપવર્તી રાજ્યોનો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે.
હેમચંદ્રાચાર્યના પરિશિષ્ટપર્વણ અને ૧૨મી સદીના અન્ય જૈન ગ્રંથોના મત અનુસાર ચંદ્રગુપ્તે મહાવીરના મૃત્યુના ૧૫૫ વર્ષ પશ્ચાત રાજ્યસત્તા ગ્રહણ કરી હતી. ૧૪મી સદીના જૈન લેખક મેરુતુંગાએ તેમના ગ્રંથ વિચારશ્રેણીમાં અન્ય સ્રોતોનો ઉલ્લેખ કર્યો છે જે દર્શાવે છે કે મહાવીરના મૃત્યુના ૨૧૫ વર્ષ બાદ ચંદ્રગુપ્ત સત્તામાં આવ્યો. મેરુતુંગાના કાળક્રમ અનુસાર આ તિથિ ઇ.સ.પૂર્વે ૩૧૩ની આસપાસની જણાય છે. જોકે, મહાવીરની નિર્વાણતિથિ પણ ચર્ચાનો વિષય છે. મેરુતુંગાના નિષ્કર્ષ પર જૈન લેખકોમાં જ મતમતાંતર છે. તથા આ તિથિને બૌદ્ધ મતનું સમર્થન પણ પ્રાપ્ત થતું નથી.
સિકંદરના મૃત્યુ બાદ તેના સેનાપતિ સેલ્યુકસ સાથે ઇ.સ.પૂર્વે ૩૦૫માં થયેલા યુદ્ધમાં વિજય સંધિ અનુસાર સેલ્યુકસે અર્કોસિયા અને પરોપનિસડે પ્રાંત સહિત ગેડ્રોસિયાનો વિસ્તાર ચંદ્રગુપ્તને સોપ્યો. આ ઉપરાંત ૫૦૦ હાથી ભેટ આપ્યાનો ઉલ્લેખ છે. બન્ને રાજ્યો વચ્ચે વૈવાહિક સંધિ અનુસાર સેલ્યુકસની પુત્રી હેલેનાનો ચંદ્રગુપ્ત સાથે વૈવાહિક સંબંધ સ્થાપિત કરવામાં આવ્યો હતો. સેલ્યુકસે મેગસ્થનીજને તેના રાજદૂત તરીકે ચંદ્રગુપ્તના રાજદરબારમાં નિયુક્ત કરી પારસ્પરિક સંબંધોને ગાઢ કર્યા હતા.
બૌદ્ધ પરંપરા અનુસાર ગૌતમ બુદ્ધના મૃત્યુના ૧૬૨ વર્ષ પશ્ચાત ચંદ્રગુપ્તનું રાજ્યારોહણ થયું હતું. સિંહાલી બૌદ્ધ પરંપરા અનુસાર બુદ્ધનું મૃત્યુ ઇ.સ.પૂર્વે ૫૪૪માં થયું હતું. જ્યારે કેન્ટોનીઝ પરંપરા અનુસાર ઇ.સ.પૂર્વે ૪૮૬માં થયું હતું. આ રીતે બૌદ્ધ પરંપરા અનુસાર ચંદ્રગુપ્તના રાજ્યારોહણનો સમયગાળો ઇ.સ.પૂર્વે ૩૮૨ અથવા ઇ.સ.પૂર્વે ૩૨૪ હોઇ શકે. ઐતિહાસિક પુરાવા ઇ.સ.પૂર્વે ૩૮૨નું સમર્થન નથી કરતા. પરંતુ ગ્રીક અને રોમન ગ્રંથ-દસ્તાવેજોમાં આપેલી તારીખો ઇ.સ.પૂર્વે ૩૨૪ની સમકાલીન માલૂમ પડે છે.
આ વિશાળ સામ્રાજ્યની શાસન-વ્યવસ્થા એ સરળ કાર્ય નહોતું. ચંદ્રગુપ્તે તેના મંત્રી અને સલાહકાર ચાણક્યની મદદથી લોકભોગ્ય શાસન વ્યવસ્થા સ્થાપિત કરી હતી. મૌર્ય શાસન વ્યવસ્થા એક રીતે મગધના પૂર્વ શાસકોની વ્યવસ્થાનું વિસ્તૃત રૂપ હતું. વિદ્વાનોને મતે મૌર્ય વ્યવસ્થા પર તત્કાલીન યુનાની શાસન વ્યવસ્થાનો પણ થોડો ઘણો પ્રભાવ જોવા મળે છે. ચંદ્રગુપ્તની શાસન વ્યવસ્થાની મુખ્ય વિશેષતાઓ સત્તાનું કેન્દ્રીકરણ, વિકસિત અધિકારતંત્ર, સુદૃઢ ન્યાયપ્રણાલી, કૃષિ તેમજ વેપાર વાણિજ્યની વૃદ્ધિ વગેરે છે.
ગ્રીક અને રોમન સંદર્ભગ્રંથો અનુસાર ચંદ્રગુપ્ત ભારત પર સિકંદરના આક્રમણ પશ્ચાત સત્તા પર આવ્યો હતો તથા સિકંદરના મૃત્યુ બાદ તેના પ્રાંતો પર હુમલો કરી કબજો જમાવ્યો હતો. આ ગ્રંથોમાં એ પણ ઉલ્લેખ છે કે સિકંદરના નિધન બાદ તેનો સેનાપતિ સેલ્યુકસ નિકેટર બેબિલોનની ગાદી પર બેઠો હતો જેની સાથેના ભીષણ યુદ્ધ પહેલાં ચંદ્રગુપ્તે તેની સાથે સંધિ કરી હતી. આ ગ્રંથોમાં ચંદ્રગુપ્તના શાસનકાળ વિશે કોઇ ઉલ્લેખ જોવા મળતો નથી પરંતુ ભારતીય શાસ્ત્રો તેની શાસનાવધિ ૨૪ વર્ષની જણાવે છે.
ચંદ્રગુપ્તના વંશ તેમજ પ્રારંભિક જીવન વિશે અલગ અલગ કિંવદંતિઓ અને પુરાણકથાઓ જોવા મળે છે. બૌદ્ધ સ્રોત મહાવંશમાં ચંદ્રગુપ્તનું વર્ણન પિપ્પલીવનના ક્ષત્રિય વંશજ તરીકે જોવા મળે છે. તે અનુસાર ચંદ્રગુપ્ત 'મોરિયા' કબીલાનો વંશજ હતો. કોશલ રાજ્યના રાજાના આક્રમણથી પ્રતાડિત થયેલા કબીલાના લોકોને તેમનું પૈતૃક નિવાસસ્થળ છોડી અન્ય સ્થળે વસવાની ફરજ પડી હતી. નવા વસવાટનું ક્ષેત્ર ત્યાંના મોર પક્ષી માટે ખ્યાત હતું. જેના પરથી તેઓ 'મોરિયા' કહેવાયા.
સેનાગઠન બાદ ઇ.સ.પૂર્વે ૩૨૩માં સિકંદરનું મૃત્યુ થવાથી તેના અધીન ભારતીય ભૂભાગ પંજાબને મુક્ત કરાવ્યો. ઇ.સ.પૂર્વે ૩૨૨ની આસપાસ ચંદ્રગુપ્તની સેનાએ પાટલીપુત્ર પર પોતાનો કબજો જમાવ્યો. જૈન કૃતિ પરિશિષ્ઠપર્વણના વર્ણન અનુસાર ચાણક્યએ મગધના પડોશી રાજ્યના શાસક રાજા પર્વતક સાથે ચંદ્રગુપ્તની સંધિ કરાવી તથા બન્નેની સંયુક્ત સેનાઓ દ્વારા પાટલીપુત્રને ઘેરી લઈ નંદને આત્મસમર્પણ માટે વિવશ કરવામાં આવ્યો.
કોઇપણ પ્રાચીન ગ્રંથમાં ચંદ્રગુપ્તના ચોક્કસ જન્મસમય વિશે ઉલ્લેખ જોવા મળતો નથી. પ્લુટાર્કના મતે તે એક યુવા વ્યક્તિ હતો જેણે એલેકઝાંડર ને ભારત પરના આક્રમણ સમયે જોયો હતો. આથી માની શકાય કે તેનો જન્મ ઇ.સ.પૂર્વે ૩૫૦ પછી થયો હશે. ઇતિહાસકાર ઇરફાન હબીબ અને વિવેકાનંદ ઝા ચંદ્રગુપ્તનો શાસનકાળ ઇ.સ.પૂર્વે ૩૨૨–૨૯૮ માને છે.
ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય સામ્રાજ્યનો સ્થાપક અને પ્રથમ સમ્રાટ હતો. ચાણક્ય દ્વારા તક્ષશિલામાં શિક્ષણ પૂર્ણ કર્યા બાદ સૌ પ્રથમ તેણે સેના નિર્માણનું કાર્ય આરંભ્યુ. પ્લૂટાર્કના મત અનુસાર ચંદ્રગુપ્ત પાસે ૬ લાખ સૈનિકોની વિશાળ સેના હતી.તેણે સશસ્ત્ર સૈન્યબળ ઉભું કર્યું હતું, જસ્ટીન અને અન્ય ઇતિહાસકારો નોંધે છે કે સેનામાંના સૈનિકો ભાડૂતી, શિકારી અને ડાકુ હતા.
માર્કંડેય પુરાણમાં મૌર્ય વંશનો અસુર તરીકે ઉલ્લેખ જોવા મળે છે. આ પ્રકારના નકારાત્મક વિવરણનું કારણ મૌર્ય શાસકોનો જૈન અને બૌદ્ધ ધર્મ પ્રત્યેનો ઝુકાવ જવાબદાર હોઈ શકે છે.
તેમના જીવનકાળમાં તેમણે શિક્ષણ પર ભાર મૂક્યો અને જૈનોને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ બનાવવા માટે પ્રેરિત કર્યા. તેમણે મહાવીર જૈન વિદ્યાલય , પાર્શ્વનાથ ઉમેદ મહાવિદ્યાલય , આત્માનંદ જૈન કોલેજ , આત્માનંદ જૈન હાઇસ્કૂલ (લુધિયાણા, અંબાલા, માલેરકોટલા, બગવાડા, હોશિયારપુર, જાંડિયાલા ગુરુ) અને અન્ય શૈક્ષણિક સંસ્થાઓની સ્થાપના કરી. તેમણે હિન્દી, ગુજરાતી, પંજાબી ભાષામાં કેટલાક પુસ્તકો અને ધાર્મિક ગ્રંથો લખ્યા છે. તેમણે આત્માનંદ જૈન સભાની સ્થાપના કરી હતી. મહાત્મા ગાંધીની ભારતના સ્વતંત્રતા માટેની અહિંસક ચળવળને તેમણે ટેકો આપ્યો હતો.
૧૯૪૭માં વલ્લભસૂરી ચાતુર્માસ માટે ગુજરાનવાલામાં હતા. ભારતના ભાગલાના કારણે ગુજરાનવાલા પાકિસ્તાનમાં ગયું. બંને દેશો વચ્ચે ભારે કોમી હિંસા ફાટી નીકળી હતી. તેમણે ભારત સરકાર દ્વારા પૂરી પડાયેલી હવાઇ સેવા ઉપયોગ કરવાની ના પાડી, કારણ કે જૈન સાધુઓ કોઇપણ વાહનનો ઉપયોગ કરતા નથી. તેમણે ગુજરાનવાલાના અન્ય જૈનો સાથે વાઘા સરહદ સુધી વિના વિધ્ને પગપાળા પ્રવાસ કર્યો અને ભારતમાં પ્રવેશ્યા.
તેઓ જૈન સાધુ વિજયાનંદસૂરીને જાનીસેરી ઉપાશ્રય, વડોદરામાં મળ્યા હતા. ૧૭ વર્ષની ઉંમરે ૫ મે ૧૮૮૭ના રોજ તેમણે જૈન સાધુ મુનિ વલ્લભવિજય તરીકે વિજયાનંદસૂરી હેઠળ દીક્ષા લીધી અને મુનિ હર્ષવિજયના શિષ્ય બન્યા. માગશર સુદ પ, વિક્રમ સંવત ૧૯૮૧ના રોજ સુમતિવિજય દ્વારા લાહોર ખાતે તેમને આચાર્યની પદવી આપવામાં આવી હતી. જૈન સંઘ દ્વારા તેમને પટ્ટધર તરીકે પણ સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.
તેમનો જન્મ ૨૬ ઓક્ટોબર ૧૮૭૦ના રોજ વડોદરા, ગુજરાત ખાતે થયો હતો. તેમને છગન નામ આપવામાં આવ્યું હતું. તેમના પિતા દીપચંદ અને ઇચ્છાબાઇ તેઓ બાળક હતા ત્યારે જ અવસાન પામ્યા હતા.
આચાર્ય વિજય વલ્લભસૂરી જૈન સાધુ હતા. તેઓ પંજાબ કેસરી તરીકે જાણીતા છે. તેઓ વિજયાનંદસૂરીના શિષ્ય હતા. તેમણે ધાર્મિક તેમજ સમાજ સુધારણા માટે કાર્યો કર્યા હતા. તેઓ પંજાબમાં સક્રિય હતા.
ઇસુની ૧૬મી અને ૧૭મી સદીમાં યુરોપના કેટલાક દેશોએ વહાણ માર્ગે અન્ય મહાદ્રીપો પર પોતાનું આધિપત્ય જમાવ્યું હતું. ત્યાં તેઓએ પોતાના ધર્મ અને વેપારનો પ્રચાર કર્યો. તે સમયમાં મશીનોની શોધ નહિવત્ હતી. જહાજ પણ લાકડાના જ બનતા હતા. જે વસ્તુનો ભાર ઓછો પણ મૂલ્ય વધુ હોય તેવી ચીજોનો વેપાર સાત સમુદ્રની પાર પણ થતો હતો. આ યુગમાં આંતર રાષ્ટ્રીય વેપારનો સારી રીતે વિકાસ થયો. બીજી તરફ તેના કારણે ખેતીનું પ્રમાણ ઘટવા લાગ્યું. શોષિત દેશોમાં છળવળ શરુ થઈ અને અમેરિકા તથા ફ્રાંસને આઝાદી મળી.આ સાથે ઉદ્યોગોનો પણ વિકાસ થયો.
ઔદ્યોગિક ક્રાંતિબની શરુઆત વસ્ત્ર ઉદ્યોગમાં મશીનીકરણથી થઈ હોવાનું માનવામાં આવે છે. આ સાથે જ્ લોખંડ બનાવવાની પણ તકનીકો આવી અને ખનીજ કોલસાનો અત્યાધિક ઉપયોગ થવા લાગ્યો.કોલસાને બાળીને તેની વરળની શક્તિનો ઉપયોગ પણ શરુ થયો. આ રીતે ચાલતા મશીનોના આગમનથી ખાસ કરીને વસ્ત્ર ઉદ્યોગના ઉત્પાદનમાં નોંધપાત્ર રીતે વૃદ્ધિ થઈ. ઓગણીસમી સદીના પ્રથમ બે દસકાઓમાં સંપૂર્ણ રીતે ધાતુમાંથી બનેલા સધનોનો પણ ઉપયોગ શરુ થયો. તેના પરિણામ સ્વરુપે બીજા ઉદ્યોગોમાં ઉપયોગમાં આવી શકે તેવા મશીનોની શોધ અને ઉપયોગ પણ શક્ય બન્યો.
અઢારમી સદીના ઉત્તરાર્ધ અને ઓગણીસમી સદીના પૂર્વાર્ધના સમયમાં વિશ્વના કેટલાક દેશોમાં તકનિકી, સામાજિક આર્થિક અને સાંસ્કૃતિક સ્થિતિમાં ઘ્ણો મોટો બદલાવ આવ્યો. તેને જ ઔદ્યોગિક ક્રાંતિ ના નામે ઓળખવામાં આવે છે. જેની શરુઆત બ્રિટનથી થઈ હતી. આ સમયને વિશ્વની 'ઔદ્યોગિક ક્રાંતિ' તરીકે ઓળખાવવાની શરુઆત 'લેક્ચર્સ ઓન ધી ઇન્ડસ્ટ્રીયલ રિવોલ્યૂશન ઇન ઇંગ્લેન્ડ'થી થઈ હતી. તેના લેખક દ્વારા ૧૮૪૪માં આ સમયને ઔદ્યોગિક ક્રાંતિ તરીકે ઓળખાવાયો હતો.
ઘણા વિચારકોનો મત એવો છે કે, ગુલામ દેશોના શોષણ અને તે દેશોમાંથી લૂંટ કરીને આ પ્રકારની ઔદ્યોગિક ક્રાંતિ કરાઇ હતી. ઔદ્યોગિક ક્રાંતિના વિકાસ માટે પૂંજી આવશ્યક ચીજ છે અને ભારત તેમજ અન્ય દેશોમાં શોષણ કરીને આવા સંશાધનોનો વિકાસ કરવામાં આવ્યો હતો.
અલગ-અલગ ઇતિહાસકારો દ્વારા વિશ્વમાં ઔદ્યોગિક ક્રાંતિની અલગ-અલગ સમય અવધિ બતાવવામાં આવે છે જ્યારે કેટલાક ઇતિહાસકારો એવા પણ છે જે આને ક્રાંતિ માનવાનો જ ઇનકાર કરે છે.
ઈરાનમાં બીજોરાની છાલના સફેદ ભાગનો ઉપયોગ જામ બનાવવા માટે થાય છે. પાકિસ્તાનમાં તેનો ઉપયોગ જામ તેમજ અથાણાં બનાવવા માટે થાય છે. ભારતમાં ગુજરાતના કચ્છ વિસ્તારમાં બીજોરાના ફળને છાલ સહિત ચીરી કરી તેને આથી, ગોળ અને મસાલા ભેળવી, અથાણું બનાવવામાં આવે છે. દક્ષિણ ભારતીય રસોઇમાં તેનો ઉપયોગ અથાણાં બનાવવામાં થાય છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં હોલીડે ફ્રુટ કેક બનાવવામાં બીજોરા મહત્વનું ઘટક છે જ્યારે કોરિયામાં યુજાચા નામની એક હર્બલ ચા બનાવવા માટે બીજોરા વપરાય છે. આ ચા ખાંસી અને નશાની અસર દૂર કરવા અને અપચામાં રાહત માટે પીવાય છે.
પ્રાચીન કાળથી મધ્યયુગ સુધી બીજોરાનો ઉપયોગ ઔષધી તરીકે થતો હતો. તેનો ઉપયોગ દરિયાઈ માંદગી, ફેફસાંની બિમારીઓ, આંતરડાના દુખાવા, સ્કર્વી અને અન્ય તકલીફોના ઈલાજ માટે થતો. તેની છાલમાંથી નીકાળતું તેલ પ્રતિજૈવક માનવામાં આવે છે. થીઓફ્રેસ્ટાસની નોંધ અનુસાર વાઈન સાથે અપાયેલો બીજોરાનો રસ, અસરકારક વિષ નિવારક મનાતો હતો. આયુર્વેદમાં હજી પણ ઉબકા, ઊલટી અને વધુ પડતી તરસના ઈલાજમાં બીજોરાનો રસ વપરાય છે.
આ ફળનું અંગ્રેજી નામ "સીટ્રોન" અથવા "સીટ્રન" છે એ લૅટિન શબ્દ સીટ્રસ પરથી ઊતરી આવ્યું છે. ફ્રેંચ, લિથૂઆનિઅન, હંગેરિઅન, ફીનીશ, લાટવિયન, પશ્ચિમ સ્લાવિક ભાષાઓ અને જર્મન મૂળની સર્વ ભાષાઓ સાઈટ્રન શબ્દનો ઉપયોગ લીંબુ માટે કરે છે. અલબત્ત ૧૬મી સદી સુધી અંગ્રેજી ભાષામાં પણ આ શબ્દ લીંબુ કે મોસંબીની જાતના ફળો માટે આ શબ્દ વપરાતો હતો.
પર્શિયન ભાષાઓમાં તેને તુરંજ કહે છે . આ બંને નામો અરેબિક પરથી ઉતરી આવ્યા છે. ઈ.સ ૭૧૧માં સ્પેન અને પોર્ટુગલ પર મુસ્લિમ સત્તા આવતા તે ભાષાઓમાં આ શબ્દ ઉતરી આવ્યા અને તે શબ્દોનો અપભ્રશ થઈ, સંતરા માટે ઓરેંજ એ શબ્દ બન્યો. સિરિયામાં તેને કબ્બડ; જાપાનમાં તેને બુશુકાન કહે છે.
બીજોરા એ લીંબુની જાતનું એક જાડી છાલ ધરાવતું મોટું ખાટું સુગંધિત ફળ છે. વનસ્પતિશાસ્ત્રમાં તેને સાઈટ્રસ મેડિકા વર્ગમાં વર્ગીકૃત કરે છે. ખાટા ફળોની ચાર મૂળ પ્રજાતિઓમાંનું પૈકીની આ એક છે જેમના પ્રાકૃતિક અને અપ્રાકૃતિક સંકરણથી પછીથી તમામ પ્રકારના ખાટા ફળો વિકસ્યા.
યહુદી ભાષામાં બીજોરાને ઈટ્રોગ કહેવાય છે. યહૂદી ધર્મમાં ટૅબેરનક્લેસના મિજબાનીમાં તેનો ઉપયોગ થાય છે. ઘણી પ્રાચીન યહૂદી વસ્તુઓ પર બીજોરાનું ચિત્ર દેખાય છે, આથી તેને યહૂદી ધર્મનું સાંકેતિક ચિહ્ન પણ મનાય છે ધાર્મિક કાર્યો માટે વપરાતા બીજોરાઓને ડાળીઓની કલમ કરી ઉગાડી શકાતી નથી.
અત્યારે બીજોરાનો ઉપયોગ તેની બાહ્ય છાલમાં રહેલ સુગંધ મેળવવા થાય છે. પણ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સૌથી મહત્વનો ભાગ છાલ અને પેશીઓ વચ્ચેનો સફેદ ભાગ કે અંતર છાલ છે. તેનો ઉપયોગ સાકરની ચાસણી ઉમેરી સક્કેડ નામની કેન્ડી બનાવવા માટે થાય છે.
બીજોરાના રસમાં વિટામિન સી વિપુલ પ્રમાણમાં હોય છે અને તે કૃમિનાશક, ભૂખ લગાડનાર, શક્તિવર્ધક છે. તે ખાંસી, સંધિવા, ઊલટી, વાત, ત્વચાના રોગ અને નબળી દૃષ્ટિના ઇલાજમાં વપરાય છે.
ગેમ ઑફ થ્રોન્સને એચબીઓ પર વિક્રમી સંખ્યામાં દર્શકો મળ્યા અને તેને બહોળો અને સક્રિય પ્રશંસકવર્ગ મળ્યો. આલોચકો દ્વારા પણ તેને વિશેષતઃ અભિનય, જટિલ પાત્રો, કથાનક, ક્ષમતા અને નિર્માણ મૂલ્ય વગેરેને લીધે ખૂબ પ્રસંશા મળી. જો કે તેમા વારંવાર વપરાતા નગ્નતાપૂર્ણ, હિંસા અને શારિરીક શોષણ ધરાવતા દ્રશ્યોને લીધે. ખૂબ ટીકાઓનો સામનો પણ કરવો પડ્યો. આ શ્રેણીને ૨૦૧૫માં ઉત્કૃષ્ટ નાટ્યાત્મક શ્રેણીના એમ્મી પુરસ્કાર સહિત ૨૬ પ્રાઈમટાઈમ એમ્મી પુરસ્કાર મળ્યા હતા, જેથી કોઈ એક શ્રેણીએ જીતેલા સૌથી વધુ એમ્મી પુરસ્કારોનો કિર્તીમાન સ્થાપિત કર્યો હતો. આ સાથે તેને અન્ય અનેક નામાંકન અને પુરસ્કારો પણ મળ્યા જેમાં ત્રણ શ્રેષ્ઠ નાટ્યાત્મક પ્રસ્તુતિનો હ્યૂગો પુરસ્કાર, એક પીબોડી પુરસ્કાર અને ત્રણ ગોલ્ડન ગ્લોબ પુરસ્કાર નામાંકન મળ્યા હતા. સમગ્ર પાત્રસૃષ્ટિમાંથી પીટર ડીંક્લેજ નાટ્યશ્રેણીમાં શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાનો એમ્મી પુરસ્કાર બે વાર અને ગોલ્ડન ગ્લોબ પુરસ્કાર શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા - શ્રેણી, લઘુશ્રેણી અથવા ટેલિવિઝન વિભાગમાં તેમના પાત્ર ટાયરીયન લેન્નિસ્ટર માટે મળ્યો.
પ્રાથમિક રીતે ગેમ ઑફ થ્રોન્સ વેસ્ટેરોસના સાત રાજ્યોના કાલ્પનિક વિષય પર રચાયેલા અ સોન્ગ ઑફ આઈસ એન્ડ ફાયર પર આધારિત છે. આ શ્રેણી હિંસાત્મક રાજકીય કુટુંબોની લડાઈ અને આંતરિક ખટપટો દ્વારા લોખંડના સિંહાસન પર કબજો મેળવવાની ઘટનાઓનો વૃત્તાંત પ્રસ્તુત કરે છે. જેમ શ્રેણી આગળ વધે છે તેમ હિમપ્રદેશ એવા ઉત્તરમાંથી અને પૂર્વના દેશ એસ્સોસ પણ ભયસ્થાનો તરીકે ઉભરે છે. શ્રેણીનો પ્રથમ તબક્કો નવલકથાને પૂર્ણતઃ અનુસરે છે. પણ ત્યાર બાદના તબક્કાઓ મૂળ કથાનકથી અનેક બદલાવ સાથે નોખા પડે છે. ડેવિડ બેનીઑફ મુજબ આ ધારાવાહીક નવલકથાની શ્રેણીને અપનાવવાનો અને તેના જ્યોર્જે પ્રસ્તુત કરેલા માર્ગ પર મૂળ મુદ્દાઓને વળગીને આગળ વધવાનો પ્રયત્ન છે પણ એ નવલકથામાં આવેલી જગ્યાઓએ જ અંત પામતી નથી.
ગેમ ઑફ થ્રોન્સ એ અમેરિકન કાલ્પનિક નાટ્યાત્મક ટેલીવિઝન શ્રેણી છે જેનું સર્જન શોરનર્સ ડેવિડ બેનીઑફ અને ડી. બી. વેલ્સ દ્વારા કરાયુ છે. તે જ્યોર્જ આર. આર. માર્ટિનની કાલ્પનિક નવલકથા શ્રેણી અ સોન્ગ ઑફ આઈસ એન્ડ ફાયરનું ટેલીવિઝન સંસ્કરણ છે. તેના પહેલા ભાગનું નામ હતું ગેમ ઑફ થ્રોન્સ. તેનું ચિત્રાંકન બેલાફેસ્ટ સ્ટૂડીયો ઉપરાંત ક્રોએશિયા, આઈસલેન્ડ, માલ્ટા, મોરોક્કો, નોર્થન આયર્લેન્ડ, સ્પેન, સ્કોટલેન્ડ અને અમેરિકામાં થયેલું છે. તેની પહેલી રજુઆત એચબીઓ પર અમેરિકામાં એપ્રિલ ૧૭, ૨૦૧૧ના રોજ થઈ હતી. આ શ્રેણી તેના છઠ્ઠી સીઝન માટે રજૂ કરવામાં આવનાર છે જેનો પ્રથમ ભાગ ૨૪ એપ્રિલ, ૨૦૧૬ના રોજ રજૂ થશે.
આ શ્રેણી કાલ્પનિક ખંડ વેસ્ટેરોસ અને એસ્સોસ પર આધારિત છે ઉપરાંત વાર્તાની આંતરીક રીતે ગૂંથાયેલી અનેક વિગતો અને ખૂબ વિશાળ પાત્રવિશ્વ ધરાવે છે. પહેલો સવિસ્તર વૃતાંત સાત રાજ્યોના લોખંડી સિંહાસન માટે અનેક ઉચ્ચ ઘરાનાઓ વચ્ચેની આંતરીક લડાઈ વર્ણવે છે, બીજો ભાગ એ સિંહાસનને ફરીથી મેળવવાની પ્રાંતના પદભ્રષ્ટ શાસક રાજવંશના નિર્વાસિત અંતિમ વંશજના પ્રયત્નોને દર્શાવે છે. ત્રીજો વૃતાંત તોળાઈ રહેલા શિયાળાને લીધે વધી રહેલા જોખમ અને દંતકથાત્મક માનવી વિશે અને ઉત્તરના ક્રૂર લોકોની વાતને પ્રસ્તુત કરે છે.
ડેવિડ બેનીઑફ મજાકમાં કહે છે તેમ ગેમ ઑફ થ્રોન્સની ટૅગલાઈન છે 'કાલ્પનિક ધરતીનો તીવ્રત્તમ પડઘો' જે ઈશારો કરે છે વાર્તાના કાવતરાઓ અને કુતૂહલથી ભરપૂર અને માનવની કાળી બાજુ દર્શાવતા કાલ્પનિક રહસ્યલોક જેમાં જાદૂ પણ છે અને ડ્રેગન પણ છે/ ૨૦૧૨માં થયેલ એક અભ્યાસ મુજબ શ્રેણીના એક હપ્તામાં થયેલા પાત્રોના મૃત્યુને જો ધ્યાનમાં લેવાય તો અમેરીકાની ટેલિવિઝન શ્રેણીના ઈતિહાસમાં હમણાંની ૪૦ શ્રેણીઓમાંથી આ શ્રેણી એક હપ્તામાં ૧૪ પાત્રોના મૃત્યુ સાથે બીજા સ્થાને છે.
૧૯૩૪માં મહુવાની એમ.એન. હાઈસ્કૂલમાંથી મેટ્રિક કર્યા બાદ તેમણે ૧૯૩૯માં સંસ્કૃત વિષય સાથે બી.એ. અને ૧૯૪૧માં સંસ્કૃત અને અર્ધમાગધી વિષયોમાં ભારતીય વિદ્યાભવન, મુંબઈથી એમ.એ.ની પદવી મેળવી. ૧૯૫૧માં મુનિ જિનવિજયજીના માર્ગદર્શન હેઠળ કવિ સ્વયંભૂદેવકૃત અપભ્રંશ ભાષાના રામાયણ વિષયક મહાકાવ્ય ‘પઉમચરિય’ પર મહાનિબંધ દ્વારા પીએચડીની પદવી પ્રાપ્ત કરી.
દુષ્કાળ એ વૈશ્વિક, ભારતીય કે અમુક વિસ્તારો પ્રમાણે હોય શકે. સામાન્ય રીતે દુષ્કાળ એટલે વરસાદનો અભાવ. માનવીય જીવન અને એમાય ખાસ કરીને કૃષક લોકો માટે સમયે સમયે વરસાદ પડવો અતિ આવશ્યક છે. જો સમયે વરસાદ ન પડે તો સામાજિક, આર્થિક, ઔદ્યોગિક એમ અનેક ક્ષેત્રોમાં ભારે ઉથલપાથલ થતી હોય છે. અને તેમાંથી ટુંકા ગાળાના અને લાંબા ગાળાના અનેક પ્રકારના પ્રશ્નો પેદા થતાં હોય છે. ભારત માં અને વિશ્વમાં દુષ્કાળની ઘટનાઓ બનતી જ હોય છે. જે અંગેની માહિતી, ઉલ્લેખ આપણને ઈ.સ. પૂર્વે ૨૦૦ની આસપાસના લખાયેલા પૌરાણિક કથા સાહિત્ય દ્વારા મળે છે. જો કે આ નોંધ સંપૂર્ણ સત્ય નથી.
બિહાર અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં બંગાળ ઓડિસા વગેરેમાં ભયંકર દુષ્કાળ પડ્યો હતો. તેનાથી એક તૃતીયાંશ આબાદી નાશ પામી હતી.
ભારતમાં વિદેશી અંગ્રેજ સત્તા પહેલાનો આપણને વિશ્વસનીય લેખિત ઈતિહાસ મળતો નથી. પૌરાણિક કથાઓ પ્રમાણે ઈતિહાસ મળે છે.
અંબાણીએ તેમના ભાઇ અને આનંદ જૈન સાથે મુંબઇની હિલ ગ્રેંજે હાઇ સ્કૂલમાં અભ્યાસ કર્યો, જે પાછળથી તેના નજીકના સાથી બન્યા. તેમણે ઇન્સ્ટિટ્યૂટ કેમિકલ ટેકનોલોજીમાંથી કેમિકલ એન્જિનિયરિંગમાં બી.ઇ.ની ડિગ્રી મેળવી. બાદમાં અંબાણીએ સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીમાં એમબીએ માટે પ્રવેશ મેળવ્યો. પરંતુ, 1980 માં પિતાને રિલાયન્સ બનાવવામાં મદદ માટે પાછા આવ્યા, જે તે સમયે એક નાનો પણ ઝડપથી વિકાસ કરતો સાહસ હતો. ધીરુભાઇ માનતા હતા કે વાસ્તવિક જીવનની આવડત અનુભવો દ્વારા લેવામાં આવે છે, વર્ગખંડમાં બેસીને નહીં. તેથી તેમણે તેમની કંપનીમાં યાર્ન ઉત્પાદન પ્રોજેક્ટની કમાન સંભાળવા સ્ટેનફોર્ડથી મુકેશભાઈ અંબાણીને ભારત પાછા બોલાવ્યા. તેઓ એમ કહેતા આવ્યા છે કે તેઓ તેમના પ્રોફેસર વિલિયમ એફ. શાર્પ અને મેન મોહન શર્માથી પ્રભાવિત હતા કારણ કે તેઓ "એવા પ્રકારનાં પ્રોફેસરો છે જેમણે તમને બોક્સની બહાર વિચારવાની શરૂઆત કરી."
૨૦૧૬ સુધીમાં, અંબાણી 38 મા ક્રમાંક પર હતા અને છેલ્લાં દસ વર્ષથી ફોર્બ્સ મેગેઝિનની સૂચિમાં ભારતના સૌથી ધનિક વ્યક્તિનું બિરુદ સતત ધરાવે છે. ફોર્બ્સના વિશ્વના સૌથી શક્તિશાળી લોકોની યાદીમાં તેઓ એકમાત્ર ભારતીય ઉદ્યોગપતિ છે. જાન્યુઆરી 2018 સુધીમાં, મુકેશ અંબાણીને ફોર્બ્સ દ્વારા વિશ્વની 18 મી ધનિક વ્યક્તિ તરીકે સ્થાન આપવામાં આવ્યું હતું. જુલાઈ 2018 માં 44.3 અબજ ડોલરની સંપત્તિ સાથે એશિયાના સૌથી ધનિક વ્યક્તિ બનીને તેણે અલીબાબા ગ્રુપના એક્ઝિક્યુટિવ ચેરમેન જેક માને પાછળ છોડી દીધા. તે વિશ્વમાં ઉત્તર અમેરિકા અને યુરોપની સૌથી ધનિક વ્યક્તિ પણ છે. ચીનનાં હુરન રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટનાં જણાવ્યા મુજબ 2015 સુધીમાં, અંબાણી ભારતનાં પરોપકારોમાં પાંચમાં ક્રમે છે. તેઓ બેન્ક ઓફ અમેરિકાના ડિરેક્ટર તરીકે નિમણૂક થયા હતા અને તેના બોર્ડમાં રહેલા પ્રથમ બિન-અમેરિકન બન્યા હતા.
કે.જી. બેસિનમાંથી પ્રાકૃતિક ગેસના ભાવોમાં ગેરરીતિ કરવા બદલ મુકેશ અંબાણી વિરુદ્ધ ફોજદારી ગુનાઓનો આરોપ લગાવનારી પહેલી માહિતી અહેવાલમાં દાખલ કરવામાં આવી હતી. અરવિંદ કેજરીવાલ, જેમણે દિલ્હીના મુખ્ય પ્રધાન તરીકે ટૂંકા ગાળાના હતા અને એફઆઈઆરનો આદેશ આપ્યો હતો, તેમણે વિવિધ રાજકીય પક્ષો પર ગેસના ભાવ મુદ્દે મૌન હોવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો. કેજરીવાલે રાહુલ ગાંધી અને નરેન્દ્ર મોદી બંનેને ગેસ ભાવોના મુદ્દા પર પોતાનો વલણ સ્પષ્ટ કરવા જણાવ્યું છે. કેજરીવાલે આરોપ લગાવ્યો કે કેન્દ્ર દ્વારા ગેસની કિંમત આઠ ડોલર થવા દેવામાં આવી છે, જોકે મુકેશ અંબાણીની કંપની એક યુનિટ બનાવવા માટે ફક્ત એક ડોલર ખર્ચ કરે છે, જેનો અર્થ દેશને વાર્ષિક 540 અબજ રૂ.નું નુકશાન થયું.
અંબાણી માત્ર યમનમાં થોડા સમય માટે જ રહયા હતા કારણ કે તેમના પિતાએ 1958 માં ભારત પાછા જવાનું નક્કી કર્યું મસાલા અને કાપડ પર કેન્દ્રિત એવા વેપારનો ધંધો શરૂ કરવા. તેમનો પરિવાર 1970 ના દાયકા સુધી મુંબઇના ભુલેશ્વરમાં બે-બેડરૂમના એક સામાન્ય એપાર્ટમેન્ટમાં રહેતો હતો. જ્યારે તેઓ ભારત ગયા ત્યારે પરિવારની આર્થિક સ્થિતિમાં થોડો સુધારો થયો હતો પરંતુ અંબાણી હજી પણ સહપરિવાર રહેતા હતા, જાહેર પરિવહનનો ઉપયોગ કરતા હતા અને તેમને ક્યારેય ભથ્થું મળતું નહોતું. ધીરુભાઈએ પાછળથી કોલાબામાં 'સી વિન્ડ' નામનો એક 14 માળનો એપાર્ટમેન્ટ બ્લોક ખરીદ્યો, જ્યાં અંબાણી અને તેના ભાઈ પરિવારો સાથે રહેતા હતા.
1981 માં તેમણે તેમના પિતા ધીરૂભાઇ અંબાણીને તેમના પરિવારનો વ્યવસાય, રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ લિમિટેડને ચલાવવામા મદદ શરૂ કરી. આ સમય સુધીમાં, તે પહેલાથી વિસ્તૃત થઈ ગયું હતું જેથી તે રિફાઇનિંગ અને પેટ્રોકેમિકલ્સમાં પણ વ્યવહાર કરતા હતા. આ વ્યવસાયમાં રિટેલ અને ટેલિકમ્યુનિકેશન્સ ઉદ્યોગોના ઉત્પાદનો અને સેવાઓનો પણ સમાવેશ થાય છે. રિલાયન્સ રિટેલ લિમિટેડ, એક અન્ય પેટાકંપની, તે ભારતની સૌથી મોટી રિટેલર કંપની પણ છે. રિલાયન્સ જિઓ 5 સપ્ટેમ્બર, 2016 ના રોજ જાહેરમાં લોકાર્પણ થયું. ત્યારથી દેશની દૂરસંચાર સેવાઓમાં ટોચના પાંચમાં સ્થાન મેળવ્યું છે.
મુકેશ ધીરૂભાઇ અંબાણી એ ભારતીય અબજોપતિ બિઝનેસ મેગ્નેટ છે, અને ચેરમેન, મેનેજિંગ ડિરેક્ટર અને રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ લિમિટેડ ના સૌથી મોટા શેરહોલ્ડર, ફોર્ચ્યુન ગ્લોબલ 500 કંપની અને માર્કેટ વેલ્યુ દ્વારા ભારતની સૌથી મૂલ્યવાન કંપની છે. એપ્રિલ 2020 સુધી, મુકેશ અંબાણી એશિયાના સૌથી ધનિક વ્યક્તિ હતા. તેઓ ફોર્ચ્યુન ગ્લોબલ ૫૦૦માં સ્થાન ધરાવતી અને બજાર કિંમત પ્રમાણે ભારતની સૌથી મોટી બીજી કંપની રીલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ લિમિટેડ ના ચેરમેન, મેનેજીંગ ડિરેક્ટર અને સૌથી વધુ શેર ધરાવનાર વ્યક્તિ છે.