polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
બંગાળ આર્મીમાં 29 અનિયમિત કેવેલરી અને 42 અનિયમિત ઇન્ફન્ટ્રી રેજિમેન્ટનો સમાવેશ થતો હતો. તેમાં તાજેતરમાં ભેળવી દેવાયેલા અવધની ટુકડીઓનો પણ સમાવેશ થતો હતો જેમણે એક સાથે બળવો કર્યો હતો. ગ્વાલિયરની એક મોટી લશ્કરી ટુકડીએ પણ બળવો કર્યો હતો, જોકે રાજ્યના શાસક અંગ્રેજોની પડખે રહ્યા હતા. અનિયમિત એકમોના બાકી રહેલા લોકોને વિવિધ સ્રોતમાંથી એકત્ર કરવામાં આવ્યા હતા અને તેઓ મુખ્યધારાના ભારતીય સમાજની ચિંતાઓથી અસરગ્રસ્ત ન હતા. ત્રણ ટુકડીઓએ ખાસ કરીને કંપનીને સક્રિય મદદ કરી હતીઃ ત્રણ ગુરખા અને છમાંથી પાંચ શીખ ઇન્ફન્ટ્રી એકમો અને તાજેતરમાં સ્થાપવામાં આવેલા પંજાબ અનિયમિત દળના છ ઇન્ફન્ટ્રી અને છ ઘોડેસવાર એકમો.
બ્રિટિશ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીએ અગાઉ વ્યાપારી હેતુ માટે ફેક્ટરીના વિસ્તારોનો વહીવટ કર્યો હતો, પરંતુ 1757માં પ્લાસીના યુદ્ધમાં વિજયથી પૂર્વ ભારતમાં કંપનીનો મજબુત પગપેસારો થરૂ થયો. 1764માં બક્સરની લડાઇમાં વિજયથી આ વિજય સુદૃઢ થયો હતો જ્યારે પરાજિત મુઘલ બાદશાહ શાહ આલમ બીજાએ કંપનીને બંગાળ, બિહાર અને ઓરિસ્સામાં “મહેસુલ ઉઘરાવવા”ની સત્તા આપી હતી. કંપનીએ ટૂંક સમયમાં બોમ્બે અને મદ્રાસમાં પોતાના વિસ્તારમાં વધારો કર્યો હતોઃ એંગ્લો-મૈસુર યુદ્ધો અને એંગ્લો-મરાઠા યુદ્ધો થી નર્મદા નદીના દક્ષિણનો વિશાળ વિસ્તાર કબજા હેઠળ આવ્યો હતો.
11મેના રોજ ત્રીજી કેવેલરીની પ્રથમ ટુકડી દિલ્હી પહોંચી હતી. મહેલમાં બાદશાહના આવાસની બારીમાંથી તેમણે તેમને બોલાવ્યા અને નેતાગીરી સ્વીકારવા જણાવ્યું. બહાદુરશાહે આ સમયે કંઇ ન કર્યું , પરંતુ મહેલમાં રહેલા અન્ય લોકો તરત બળવામાં સામેલ થયા હતા. દિવસ દરમિયાન બળવો ફેલાયો હતો. ચૌધરી દયા રામની આગેવાની હેઠળ ચંદ્રવાલના ગુર્જરોએ ચીફ મેજિસ્ટ્રેટ થિયોફિલસ મેટકાફેનું મકાન તોડી પાડ્યું હતું. યુરોપીયન અધિકારીઓ, શહેરમાં રહેલા ભારતીય ખ્રિસ્તીઓ અને દુકાનદારોની હત્યા કરવામાં આવી હતી. કેટલાકની હત્યા સિપાહીઓએ અને બીજાની હત્યા લૂંટ મચાવતા ટોળાએ કરી હતી.
પંજાબ અને ઉત્તર-પશ્ચિમ ફ્રન્ટિયર પ્રાંતના શીખો અને પઠાણોએ અંગ્રેજોને ટેકો આપ્યો અને દિલ્હીને પુનઃકબજામાં મેળવવામાં મદદ કરી હતી. કેટલાક ઇતિહાસકારો નોંધે છે કે શીખો આઠ વર્ષ અગાઉ કંપની દ્વારા પૂરબીયાઓ – બિહારીઓ અને યુપીવાળાઓની મદદથી પંજાબને અંગ્રેજ રાજમાં ભેળવી દેવાયું તેનો બદલો લેવા માંગતા હતા. પૂરબિયાઓએ પ્રથમ અને દ્વિતિય અંગ્રેજ-શીખ યુદ્ધમાં અંગ્રેજોને મદદ કરી હતી. એવું સૂચવવામાં આવે છે કે સિપાહીઓની વર્તણૂકથી શીખો અપમાન અનુભવતા હતા જેમણે અંગ્રેજોની મદદથી ખાલસાને હરાવ્યા હતા, તેઓ નારાજ હતા અને અંગ્રેજો કરતા પણ તેમને વધુ ધિક્કારતા હતા.
ફ્રન્ટિયર ગેરિસનની કેટલીક રેજિમેન્ટોએ પણ ત્યારબાદ બળવો કર્યો હતો, પરંતુ દુશ્મનાવટ ઘરાવતા પખ્તુન ગામડાં અને આદિવાસીઓ વચ્ચે તેઓ એકલા પડી ગયા હતા. પંજાબ અને ઉત્તર પશ્ચિમ ફ્રન્ટિયરમાં જૂન અને જુલાઈ દરમિયાન બળવો પોકારનારા અથવા ભાગી ગયેલા એકમોના સિપાહીઓની સામુહિક કતલ કરવામાં આવી હતી જેમાં સેંકડો સિપાહીઓને મારી નાખવામાં આવ્યા હતા. બંગાળ યુનિટમાં પ્રથમ વિદ્રોહ થયો તે પહેલાથી અંગ્રેજો શીખ અને પખ્તુન સમુદાયમાંથી અનિયમિત એકમોની પણ ભરતી કરી રહ્યા હતા અને બળવા દરમિયાન આ સંખ્યામાં ભારે વધારો થયો હતો જેમાં અંતે નવા 34,000 સૈનિકોની ભરતી કરવામાં આવી હતી.
ભારતમાં હાજર યુરોપીયન દળોને સંગઠિત કરીને ફિલ્ડ દળમાં ગોઠવવામાં સમય લાગ્યો હતો. પરંતુ અંતે બે ટુકડીઓ મેરઠ અને સિમલા માટે રવાના થઈ હતી. તેઓ દિલ્હી તરફ ધીમી ગતિએ આગળ વધી હતી અને રસ્તામાં તે ભારતીયો સામે લડી, હત્યાઓ કરી અને અસંખ્ય લોકોને ફાંસીએ ચઢાવી દીધા હતા. મેરઠમાં પ્રથમ બળવો ફાટી નીકળ્યાના બે મહિના પછી બે દળો કર્નાલ પાસે ભેગી થઈ. સંયુક્ત દળો (જેમાં બે ગુરખા એકમોનો સમાવેશ થતો હતો, જે નેપાળના રાજા સાથેના કરાર પ્રમાણે બંગાળ આર્મી હેઠળ સેવા આપતા હતા) બદલી-કે-સેરાઇ ખાતે બળવાખોરોની મુખ્ય સેના સામે લડ્યા હતા અને તેમને પાછા દિલ્હી ધકેલ્યા હતા.
વરિષ્ઠ કંપની અધિકારીઓ, ખાસ કરીને ડિવિઝનના કમાન્ડર મેજર જનરલ હેવિટ પ્રત્યાઘાત આપવામાં ધીમા હતા. અંગ્રેજ સૈનિકો (મુખ્યત્વે 60મી રાઇફલ્સની પ્રથમ બટાલિયન, છઠ્ઠી ડ્રેગન ગાર્ડ્સ અને યુરોપીયન સૈનિકોની બનેલી બંગાળ આર્ટિલરીની બે ટુકડીઓ)એ ટેકો આપ્યો, પરંતુ બળવાખોર સિપાહીઓ સામે લડવાનો કોઇ આદેશ મળ્યો ન હતો. તેઓ માત્ર પોતાના વડામથકો અને શસ્ત્રાગારનું રક્ષણ કરી શક્યા હતા. ત્યાર પછીની સવારે જ્યારે તેમણે હુમલો કરવા તૈયારી કરી ત્યારે મેરઠ શાંત હતું અને બળવાખોરો દિલ્હી તરફ કુચ કરી ગયા હતા.
પંજાબમાં અંતિમ મોટા પાયે લશ્કરી બળવો 9 જુલાઈના રોજ ફાટી નીકળ્યો હતો જ્યારે સિયાલકોટ ખાતે એક બ્રિગેડના મોટા ભાગના સિપાહીઓએ બળવો પોકાર્યો અને દિલ્હી તરફ આગેકૂચ કરી હતી. તેઓ રવિ નદી પાર કરવાની તૈયારીમાં હતા ત્યારે એટલી જ મોટી સંખ્યામાં બ્રિટિશ સેના દ્વારા જોહ્ન નિકોલ્સન દ્વારા તેમને આંતરવામાં આવ્યા હતા. કેટલાક કલાકો સુધી સ્થિર પરંતુ અસફળ લડાઇ કર્યા બાદ સિપાહીઓએ નદી પાર કરવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ તેઓ એક ટાપુ પર ફસાઇ ગયા હતા. ત્રણ દિવસ બાદ નિકોલ્સને ટ્રિમુ ઘાટની લડાઇમાં તમામ 1,000 સિપાહીઓને ખતમ કર્યા હતા.
ઘણા ભાગી ગયેલા યુરોપીયન અધિકારીઓ અને નાગરિકો દિલ્હીની ઉત્તરમાં ફ્લેગસ્ટાફ ટાવરમાં એકત્ર થયા હતા, જ્યાંથી ટેલિગ્રાફ ઓપરેટરો ઘટનાઓના સમાચાર અન્ય અંગ્રેજ મથકો પર મોકલી રહ્યા હતા. મેરઠથી જે મદદની અપેક્ષા હતી તે નહીં આવે તે સ્પષ્ટ થઇ ગયા બાદ તેઓ ઘોડાગાડીઓમાં બેસીને કર્નાલ જવા રવાના થયા. જેઓ મુખ્ય ભાગથી અલગ થઇ ગયા અથવા ફ્લેગશિપ ટાવર પહોંચી શક્યા ન હતા તેઓ પણ પગપાળા કર્નાલ જવા રવાના થયા. કેટલાકને રસ્તામાં ગામવાસીઓએ મદદ કરી હતી, અન્યોને લૂંટી લેવાયા હતા અથવા હત્યા કરવામાં આવી હતી.
આ ક્રુરતા માટે ઇતિહાસકારો ઘણા કારણો આપે છે. કંપનીના દળો કાનપુર નજીક પહોંચી રહ્યા હોવાથી કેટલાક માનતા હતા કે બચાવવા માટે કોઇ બંધક નહીં હોય તો દળો કાનપુર નહીં આવે, તેથી તેમની હત્યાનો આદેશ અપાયો હતો. અથવા કદાચ કાનપુરના પતન બાદ કોઇ માહિતી લીક ન થાય તે માટે હત્યા કરવામાં આવી હતી. અન્ય ઇતિહાસકારો માને છે કે અંગ્રેજો સાથે નાના સાહેબના સંબંધ બગડે તે માટે હત્યાઓ કરવામાં આવી હતી. કદાચ તેમાં ભય હતો, અગાઉ ગોળીબારમાં ભાગ લીધો હોય તે બદલ કેટલાક કેદીઓ દ્વારા ઓળખાઇ જવાનો ભય હોઇ શકે છે.
25 જુલાઈના રોજ દિનાપુરના ગેરિસનમાં બળવો ફાટી નીકળ્યો હતો. સિપાહીઓ ઝડપથી અરાહ શહેર તરફ આગળ વધ્યા અને કુંવર સિંઘ અને તેમના માણસો સાથે ભળી ગયા. અરાહમાં બ્રિટિશ રેલવે એન્જિનિયર મિ. બોયલે પોતે રેલવે એન્જિનિયર હોવાના કારણે આવા હુમલા સામે પોતાના ઘરનું રક્ષણ કરવા તૈયારી કરી હતી. બળવાખોરો અરાહ પહોંચ્યા ત્યારે તમામ યુરોપીયન રહેવાસીઓએ મિ. બોયલના ઘરમાં શરણ લીધી હતી. થોડા જ સમયમાં ઘેરો ઘાલવામાં આવ્યો અને 50 વફાદાર સિપાહીઓએ બળવાખોરોના આર્ટીલરી અને બંદુકો સામે ઘરનું રક્ષણ કર્યું હતું.
મુખ્ય ઘર્ષણ મોટા ભાગે ગંગાની ઉપરના મેદાનો અને મધ્ય ભારતમાં થયો હતો જેમાં મોટા ભાગની લડાઇ આજના ઉત્તર પ્રદેશ, બિહાર, ઉત્તરીય મધ્ય પ્રદેશ અને દિલ્હી વિસ્તારમાં થયું હતું. બળવાના કારણે આ ક્ષેત્રમાં બ્રિટિશ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીની સત્તા સામે નોંધપાત્ર ખતરો પેદા થયો હતો અને ૨૦ જૂન ૧૮૫૮ના રોજ ગ્વાલિયરના પતન પછી જ તેને અંકુશમાં લઇ શકાયો હતો. કેટલાકના માનવા પ્રમાણે આ બળવો સ્વતંત્રતા મેળવવા માટે નેવુ વર્ષ દરમિયાન થયેલી કેટલીક ચળવળ પૈકી એક હતો જેમાં અંતે ૧૯૪૭માં સ્વતંત્રતા મળી હતી.
ત્યાર પછીના દિવસે બહાદુર શાહે ઘણા વર્ષો બાદ પહેલી વાર પોતાનો વિધિવત દરબાર ભર્યો. તેમાં કેટલાક રોમાંચિત અથવા તોફાની સિપાહીઓએ હાજરી આપી હતી. બાદશાહને ઘટનાઓના વળાંક વિશે સાવચેત કરવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ અંતે તેમણે સિપાહીઓનું જોડાણ સ્વીકાર્યું અને બળવાની આગેવાની કરવા માટે પોતાની સહમતી આપી. 16 મેના રોજ 50 યુરોપીયનો, જેઓ મહેલમાં બંદી બનાવાયા હતા અથવા શહેરમાં છુપાયેલા મળી આવ્યા હતા, તેમને મહેલની બહારના મેદાનમાં બાદશાહના નોકરો દ્વારા પીપળાના ઝાડ નીચે મારી નાખવામાં આવ્યા હતા.
જનરલ જ્હોન હર્સી તેને જોવા માટે પરેડ ગ્રાઉન્ડ પર આવ્યા અને ત્યાર બાદ દાવો કર્યો હતો કે મંગલ પાંડે કોઇ પ્રકારના “ધાર્મિક ઉન્માદ”માં હતો. તેમણે ક્વાર્ટર ગાર્ડના ભારતીય કમાન્ડર જમાદાર ઇશ્વરી પ્રસાદને મંગલ પાંડેની ધરપકડ કરવા માટે આદેશ આપ્યો, પરંતુ જમાદારે ઇનકાર કર્યો. ક્વાર્ટર ગાર્ડ અને શેખ પલ્ટુ નામના એક માત્ર સૈનિકને બાદ કરતા અન્ય ઉપસ્થિત સૈનિકો મંગલ પાંડેને નિયંત્રણમાં લેવામાંથી કે તેની ધરપકડ કરવામાંથી ખસી ગયા. શેખ પલ્ટુએ પાંડેને તેનો હુમલો ચાલુ રાખતા અટકાવ્યો હતો.
અંગ્રેજોએ જ્યારે કાનપુર કબજામાં લીધું ત્યારે સૈનિકો પોતાના સિપાહી કેદીઓને બિબીગઢમાં લઇ ગયા હતા અને દિવાલો અને ભોંયતળિયા પરના લોહીના ડાઘા જીભથી ચાટવાની ફરજ પાડી હતી. ત્યાર બાદ તેમણે મોટા ભાગના સિપાહીઓને ફાંસીએ ચઢાવી દીધા અથવા “તોપથી બાંધીને ઉડાવી દીધા” . કેટલાકના દાવા પ્રમાણે સિપાહીઓએ હત્યામાં જાતે ભાગ લીધો ન હતો, પરંતુ તેમણે તે અટકાવવાનું કામ કર્યું ન હતું અને અંગ્રેજો બીજી વાર કાનપુર છોડી ગયા ત્યારે કેપ્ટન થોમ્પસને તેની નોંધ લીધી હતી.
૧૮૫૭ના ભારતીય વિપ્લવને ભારતનો પ્રથમ સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ, મહાન બળવો, ભારતનો વિપ્લવ, ૧૮૫૭નો બળવો, ૧૮૫૭નો વિપ્લવ, ૧૮૫૭ની નવજાગૃતિ, સૈનિક બળવો અને સૈનિક વિપ્લવ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. બળવાની શરૂઆત ૧૦ મે ૧૮૫૭ના રોજ મેરઠમાં થઇ હતી જ્યારે બ્રિટીશ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીની સેના દ્વારા ભરતી કરવામાં આવેલા મૂળ સૈનિકોમાંથી સિપાહીઓના એક જૂથે કથિત જાતિ આધારિત અન્યાય અને અસમાનતા સામે બંડ પોકાર્યો હતો. આ આંતરિક બળવો ટૂંક સમયમાં કંપની સામે વિદ્રોહ અને નાગરિક બળવામાં ફેરવાઇ ગયો હતો.
ઘેરો ઘાલનારી ફોજના સૈનિકોએ શહેરમાં લૂંટફાટ શરૂ કરી હતી. બળવાખોર સિપાહીઓ દ્વારા માર્યા ગયેલા યુરોપીયન અને ભારતીય નાગરિકોના મોતનો બદલો લેવા માટે મોટી સંખ્યામાં નાગરિકોને મારી નાખવામાં આવ્યા હતા. શેરીની લડાઇ દરમિયાન શહેરની મુખ્ય મસ્જિદમાં આર્ટિલરી ગોઠવવામાં આવી હતી અને આસપાસના વિસ્તાર પર બોમ્બમારો કરવામાં આવ્યો હતો. તેમાં સમગ્રા ભારતમાંથી આવેલા મુસ્લિમ ઉમરાવવર્ગના મકાનો તથા મોટી સંખ્યામાં સાંસ્કૃતિક, કળા, સાહિત્ય અને નાણાકીય સમૃદ્ધિનો ભોગ લેવાયો હતો.
જૂનમાં કોનપોર માં જનરલ વ્હીલરના સિપાહીઓએ બળવો કર્યો અને યુરોપીયન કિલ્લેબંધીના વિસ્તારને પોતાના કબજામાં લીધો હતો. વ્હીલર માત્ર એક પીઢ અને સન્માનીય સૈનિક ન હતા, પરંતુ તેમણે એક ઉચ્ચ કુળની ભારતીય મહિલા સાથે લગ્ન કર્યા હતા. તેમણે બળવાને ખાળવા માટે પોતાની પ્રતિષ્ઠા અને નાના સાહેબ સાથેના ઉષ્માભર્યા સંબંધો પર આધાર રાખ્યો હતો અને કિલ્લેબંધી કરવામાં અને પૂરવઠો જાળવવા તથા દારુગોળો ભેગો કરવા માટે પ્રમાણમાં ઓછા પગલાં લીધા હતા.
26 સપ્ટેમ્બરે લખનૌ ખાતે લડાઇ દરમિયાન નિલ માર્યો ગયો હતો અને તેના શિક્ષાત્મક પગલાં માટે ક્યારેય જવાબદાર ગણવામાં આવ્યો ન હતો, જોકે સમકાલિન બ્રિટિશ સૂત્રોએ તેને અને તેના “બહાદુર બ્લુ કેપ્સ”ના વખાણ કર્યા હતા. નિલ હેઠળના સૈનિકોની કામગીરીથી વિપરીત મોટા ભાગના બળવાખોર સૈનિકોની વર્તણૂક વધુ વિશ્વસનીય હતી. એક બંદુકબાજે ખુલાસો કર્યો છે, “અમારો પંથ અમને બંધકોની હત્યા કરવાની છુટ નથી આપતો. જોકે લડાઇમાં અમે અમારા દુશ્મનની હત્યા કરી શકીએ છીએ.”
અંગ્રેજ ઇતિહાસકાર ફિલિપ મેસન નોંધ કરે છે કે મેરઠના મોટા ભાગના સિપાહીઓ અને સવારો 10 મેની રાતે દિલ્હી નીકળી ગયા તે અનિવાર્ય હતું. તે મજબુત દિવાલોથી ઘેરાયેલું શહેર હતું જે માત્ર ચાળીશ માઇલ દૂર હતું. તે જૂની રાજધાની હતું અને મુઘલ સમ્રાટની ગાદી હતું. આ ઉપરાંત ત્યાં ગેરિસનમાં કોઇ અંગ્રેજ સૈનિકો ન હતા. તેમનો પીછો કરવાનો કોઇ પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો ન હતો તે બાબતની કોઇએ અપેક્ષા રાખી ન હતી.
મોટા ભાગનો વિસ્તાર શીખ રાજ્ય હતું જેના પર રણજિત સિંઘે 1839માં તેના મૃત્યુ સુધી રાજ કર્યું હતું. ત્યાર બાદ રજવાડામાં અવ્યવસ્થા ફેલાઇ હતી જેમાં દરબારના જૂથો અને ખાલસા વચ્ચે લાહોર દરબાર માં સત્તા માટે અંદરોઅંદર ખેંચતાણ હતી. બે અંગ્રેજ-શીખ યુદ્ધ બાદ સમગ્ર વિસ્તારને ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની દ્વારા 1848માં ભેળવી દેવાયું હતું. 1857માં આ ક્ષેત્રમાં સૌથી મોટી સંખ્યામાં યુરોપીયન અને ભારતીય દળો હતા.
જૂન 1857ના અંત સુધીમાં કંપનીએ મોટા ભાગના બુંદેલખંડ અને પૂર્વ રાજસ્થાન પર નિયંત્રણ ખોયું હતું. આ વિસ્તારમાં બંગાળ આર્મીના એકમોએ બળવો કર્યો હતો અને તેઓ દિલ્હી અને કાનપુરમાં લડાઇમાં ભાગ લેવા આગેકૂચ કરી ગયા હતા. આ વિસ્તારમાં આવેલા ઘણા રજવાડાઓએ અંદરોઅંદર લડાઇ શરૂ કરી દીધી હતી. સપ્ટેમ્બર અને ઓક્ટોબર 1857માં રાણીએ દાતિયા અને ઓરછાના પડોશી રાજાઓ દ્વારા હુમલા સામે ઝાંસીનું સફળતાપૂર્વક રક્ષણ કર્યું હતું.
જૌનપુર જિલ્લાના ડોભી તાલુકાના રાજપૂત વંશના રઘુવંશ જમીનદારોએ બળવામાં નોંધપાત્ર ભૂમિકા ભજવી હતી. ગાઝીપુર, આઝમગઢ અને બનારસની આસપાસના જિલ્લાઓમાં બ્રિટિશ શાસન સામે બળવો થયાની વાત સાંભળીને ડોભીના રાજપૂતોએ પોતાની સશસ્ત્ર સેના બનાવી હતી અને સમગ્ર વિસ્તારમાં કંપની પર હુમલા કર્યા હતા. તેમણે બનારસ-આઝમગઢ રોડ વચ્ચે કંપનીની સંદેશાવ્યવહારની લાઇન કાપી નાખી હતી અને ભૂતપૂર્વ બનારસ રાજ્ય તરફ કૂચ કરી હતી.
29 માર્ચ, 1857ના રોજ કલકત્તા નજીક બરાકપોર પરેડ ગ્રાઉન્ડ પર 34મી બીએનઆઇ ના 29 વર્ષના મંગલ પાંડેએ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીની તાજેતરની કામગીરીથી ગુસ્સે થઇને જાહેરાત કરી દીધી કે તે પોતાના કમાન્ડર સામે બળવો કરશે. તેના ઉપરી અધિકારી લેફ્ટનન્ટ બાગ અસંતોષની તપાસ કરવા બહાર આવ્યા ત્યારે પાંડેએ તેમના પર ગોળીબાર કર્યો, પરંતુ નિશાન ચૂકી ગયો અને ગોળી તેમના ઘોડાને વાગી.
રેવારી ના રાવ તુલા રામ અને પ્રાણ સુખ યાદવ બ્રિટિશ સેના સામે નસીબપુર ખાતે લડ્યા હતા અને ત્યાર બાદ તેઓ શસ્ત્રો મેળવવા માટે રશિયા પહોંચ્યા હતા જેણે ક્રાઇમિયામાં બ્રિટન સામે લડાઇ શરૂ જ કરી હતી. પેશાવરના એક આદિવાસી નેતાએ જ્યારે મદદની ઓફર કરતો પત્ર લખ્યો ત્યારે રાજાએ જવાબમાં કહ્યું હતું કે તેમણે દિલ્હી આવવું ન જોઈએ કારણ કે ખજાનો ખાલી થઈ ગયો હતો અને સેના નિરંકુશ બની ગઈ હતી.
અંગ્રેજોએ તરત બહાદુર શાહની ધરપકડ કરી અને બીજા દિવસે બ્રિટિશ ઓફિસર વિલિયમ હોડસને દિલ્હી દરવાજા નજીક ખૂની દરવાજા ખાતે તેમના પુત્રો મિર્ઝા મુઘલ, મિર્ઝા ખિઝર સુલ્તાન અને પૌત્ર મિર્ઝા અબુ બકરને ઠાર માર્યા હતા. આ સમાચાર સાંભળીને ઝફરે આઘાતમાં મૌન થઇને પ્રત્યાઘાત આપ્યો જ્યારે તેની પત્ની ઝિનત મહલ ખુશ હતી કારણ કે તેને લાગ્યું હતું કે હવે તેનો પુત્ર ઝફરનો વારસદાર બનશે.
યુદ્ધ શરૂ થયું ત્યારે ઝાંસી તરત બળવાનું કેન્દ્ર બન્યું હતું. કંપનીના અધિકારીઓ અને તેમના પરિવારજનોના એક નાનકડા જૂથે ઝાંસીના કિલ્લામાં આશરો લીધો હતો અને રાણીએ તેમની મુક્તિ માટે વાટાઘાટ કરી હતી. જોકે તેઓ જ્યારે કિલ્લો છોડી ગયા ત્યારે રાણીનું જેમના પર નિયંત્રણ ન હતું તેવા બળવાખોર સિપાહીઓએ આ લોકોની હત્યા કરી હતી, રાણીએ અનેકવાર ઇનકાર કર્યો હોવા છતાં યુરોપીયનોને રાણી પર શંકા હતી.
મેરઠ શહેરમાં કોટવાલ ધાન સિંઘ ગુર્જરે જેલના દરવાજા ખોલી નાખ્યા હતા. 10 મેની સાંજે મેરઠમાં સિપાહીઓ અને ટોળા દ્વારા કુલ આશરે 50 યુરોપીયન પુરુષો , મહિલાઓ અને બાળકોની હત્યા કરવામાં આવી હતી. સિપાહીઓએ જેલમાં પૂરાયેલા 85 સાથીદારોને છોડાવ્યા હતા જેમના સાથે 800 અન્ય કેદીઓને પણ મુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા.
મેરઠ ખાતે અન્ય એક મોટું લશ્કરી કેન્ટોનમેન્ટ હતું. 2,357 ભારતીય સિપાહીઓ અને 2038 અંગ્રેજ સૈનિકોને 12 અંગ્રેજ જવાનો દ્વારા સંચાલિત તોપો સાથે ત્યાં ગોઠવવામાં આવ્યા હતા. મેરઠ ભારતમાં અંગ્રેજ સૈનિકોનું સૌથી મોટું કેન્દ્ર હતું અને ત્યાર બાદ તેને એવો પુરાવો ગણવામાં આવ્યું કે અસલ બળવો પૂર્વ આયોજિત યોજનાનો ભાગ ન હતું, પરંતુ અચાનક ફાટી નીકળ્યો હતો.
જમાદાર ઇશ્વરી પ્રસાદને મૃત્યુદંડ આપવામાં આવ્યો અને 22 એપ્રિલે ફાંસીએ ચઢાવી દેવાયો હતો. તેમની રેજિમેન્ટના સભ્યો તેમના ઉપરી અધિકારીઓ પ્રત્યે ખાસ કરીને આ ઘટના પછી દુર્ભાવના ધરાવતા હોવાનું માનવામાં આવતું હતું તેથી રેજિમેન્ટને વિખેરી નાખવામાં આવી અને તેમના ગણવેશ ઉતારી લેવાયા. શેખ પલ્ટુને બઢતી આપીને બંગાળ આર્મીમાં જમાદારનો દરજ્જો અપાયો હતો.
ઝાંસી બુંદેલખંડમાં મરાઠાઓના શાસન હેઠળનું રજવાડું હતું. 1853માં ઝાંસીના રાજા જ્યારે પોતાના જૈવિક પુરુષ વારસદાર વગર મૃત્યુ પામ્યા ત્યારે ગવર્નર જનરલ ઓફ ઇન્ડિયા દ્વારા તેને ખાલસા નીતિ હેઠળ બ્રિટિશ રાજમાં જોડી દેવાયું હતું. તેમની વિધવા રાણી લક્ષ્મી બાઇએ તેના દત્તક પુત્રના છીનવાયેલા અધિકાર સામે વિરોધ કર્યો હતો.
મહિલાઓ અને બાળકોની હત્યા એક ભૂલ સાબિત થઈ હતી. બ્રિટિશ પ્રજાને ભારે આઘાત લાગ્યો હતો અને શાહીવાદ વિરોધી અને ભારત તરફી બળોએ ટેકો ગુમાવ્યો હતો. અંગ્રેજો અને તેમના સાથીદારોએ બાકીની લડાઇમાં કાનપુરનો ઉપયોગ બદલો વાળવા માટે કર્યો હતો. બળવાના અંત સુધીમાં નાના સાહેબ અદૃશ્ય થઈ ગયા હતા અને તેમનું શું થયું તે કોઈ જાણતું નથી.
પંજાબમાં જેલમ પણ અંગ્રેજો સામે પ્રતિકારનું કેન્દ્ર હતું. અહીં એચએમ રેજિમેન્ટના 35 બ્રિટિશ સૈનિકો 7 જુલાઈ 1857ના રોજ મૃત્યુ પામ્યા હતા. આ વિજયની સ્મૃતિમાં સેન્ટ જ્હોન્સ ચર્ચ જેલમ બાંધવામાં આવ્યું હતું અને તે ચર્ચમાં આરસની તકતી પર આ 35 અંગ્રેજ સૈનિકોના નામ કોતરવામાં આવ્યા હતા.
પોતાના સાથીદારોને ખુલ્લા અને સક્રિય બળવા માટે ઉશ્કેરવામાં નિષ્ફળ ગયા બાદ મંગલ પાંડેએ પોતાની બંદુક પોતાની છાતી પર ગોઠવીને પગના અંગુઠાથી ટ્રિગર દબાવીને આત્મહત્યા કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. પરંતુ તે માત્ર ઘાયલ થયો હતો અને 6 એપ્રિલે તેને કોર્ટ માર્શલ કરવામાં આવ્યો હતો. 8 એપ્રિલે તેને ફાંસી આપવામાં આવી હતી.
અન્ય રેજિમેન્ટના સિપાહીઓને લાગ્યું હતું કે આ વધારે પડતી કઠોર સજા હતી. રેજિમેન્ટ વિખેરી નાખતી વખતે જે અપમાન કરવામાં આવ્યું તેનાથી પણ બળવાને વેગ મળ્યો તેમ કેટલાક ઇતિહાસકારો માને છે, કારણ કે નારાજ ભૂતપૂર્વ સિપાહીઓ પોતાના ઘરે અવધ પાછા ફર્યા ત્યારે તેમનામાં જ્યારે તક મળે ત્યારે બદલો લેવાની ભાવના હતી.
દિલ્હીના પતન બાદ તરત હુમલાખોર વિજેતાઓએ એક ટુકડીની રચના કરી હતી જેણે આગ્રામાં ઘેરાયેલી અન્ય એક કંપનીની ફોજને મુક્ત કરાવી હતી અને ત્યાંથી કાનપુર રવાના થઈ હતી જેને તાજેતરમાં જ પુનઃકબ્જામાં લેવાયું હતું. તેના કારણે કંપનીના દળોને પૂર્વથી પશ્ચિમ ભારત સુધી સંદેશાવ્યવહારની એક નાજુક છતા સતત લાઇન મળી હતી.
લશ્કરી સત્તાવાળાઓએ પણ બિનઆયોજિત રીતે તેનો પ્રતિભાવ આપ્યો હતો. કેટલાક અધિકારીઓ તેમના સિપાહીઓ પર વિશ્વાસ ધરાવતા હતા, પરંતુ બીજા કેટલાકે બળવાની શક્યતા ટાળવા માટે પોતાના સિપાહીઓને નિઃશસ્ત્ર કર્યા હતા. બનારસ અને અલ્હાબાદ ખાતે નિઃશસ્ત્રીકરણની પ્રક્રિયા ગુંચવણભરી હતી જેના કારણે સ્થાનિક બળવો થયો હતો.
અંગ્રેજો શરૂઆતમાં વળતો જવાબ આપવામાં ધીમા હતા. બ્રિટન સ્થિત સૈનિકોને સમુદ્ર માર્ગે ભારત પહોંચવામાં સમય લાગ્યો હતો, જોકે કેટલીક રેજિમેન્ટ્સ પર્સિયા ક્રાઇમિયન યુદ્ધમાંથી જમીનમાર્ગે ભારત રવાના થઈ હતી જ્યારે ચીન જઇ રહેલી કેટલીક રેજિમેન્ટ્સને ભારત તરફ વાળવામાં આવી હતી.
દક્ષિણ ભારતમાં મોટા ભાગે નિષ્ક્રિયતા જોવા મળી હતી અને હિંસાના છુટાછવાયા અને અવ્યવસ્થિત બનાવો બન્યા હતા. મોટા ભાગના રાજ્યોએ યુદ્ધમાં ભાગ લીધો ન હતો કારણ કે આ ક્ષેત્રના ઘણા ભાગ નિઝામ અથવા મૈસુરના શાહી પરિવારના શાસન હેઠળ હતા તેથી તેમના પર સીધું અંગ્રેજ શાસન ન હતું.
આ ઉપરાંત વરિષ્ઠતાના આધારે બઢતી અંગે પણ અસંતોષ હતો. આ, તથા બટાલિયનોમાં યુરોપીયન અધિકારીઓની વધતી સંખ્યાના કારણે બઢતીની પ્રક્રિયા ધીમી થઇ હતી અને ઘણા ભારતીય અધિકારીઓ વૃદ્ધ થઇને બિનકાર્યક્ષમ ન થઇ જાય ત્યાં સુધી કમિશન્ડ પાયરી સુધી પહોંચી શકતા ન હતા.
બળવો ફેલાવા લાગ્યો હતો, પરંતુ બળવાખોરો વચ્ચે એકતા ઓછી હતી. બહાદુર શાહ ઝફરને બાદશાહ તરીકે ગાદી પર પુનઃસ્થાપિત કરવામાં આવ્યા હતા ત્યારે એક વર્ગ એવો હતો જે મરાઠા શાસકોને પણ ગાદીએ બેસાડવા માગતો હતો અને અવધનું જૂથ તેમના નવાબ પાસે જે સત્તા હતી તે જાળવવા માંગતું હતું.
અંગ્રેજો જેને પંજાબ તરીકે ઓળખતા હતા તે ઘણો વિશાળ વહીવટી વિભાગ હતો જેનું કેન્દ્ર લાહોરમાં હતું. તેમાં માત્ર વર્તમાન ભારત અને પાકિસ્તાનના પંજાબ ક્ષેત્ર નહીં, પરંતુ અફઘાનિસ્તાનની સરહદે આવેલા ઉત્તર-પશ્ચિમ ફ્રન્ટિયર જિલ્લાઓનો પણ સમાવેશ થતો હતો.
1 એપ્રિલ, 1858ના રોજ બંગાળ આર્મીમાં કંપનીને વફાદાર હોય તેવા ભારતીય સૈનિકોની સંખ્યા 80,053 હતી. આ કુલ સંખ્યામાં મોટી સંખ્યામાં એવા સૈનિકો સામેલ હતા જેમને બળવો ફાટી નીકળ્યા બાદ પંજાબ અને ઉત્તર-પશ્ચિમ ફ્રન્ટિયરમાં તાત્કાલિક ભરતી કરવામાં આવ્યા હતા.
કેટલાક સિપાહીઓ બળવો કરતા અગાઉ વિશ્વાસુ અંગ્રેજ અધિકારીઓ અને મહિલાઓ અને બાળકોને સલામત સ્થળે મૂકી આવ્યા હતા. કેટલાક અધિકારીઓ અને તેમના પરિવારો રામપુર ભાગી ગયા હતા જ્યાં તેમને નવાબે શરણ આપી હતી.
અંબાલામાં કોઇ ખુલ્લો બળવો થયો ન હતો છતાં એપ્રિલના અંતમાં મોટા પ્રમાણમાં આગ ચાંપવાના બનાવો બન્યા હતા. બેરેકની ઇમારતો (ખાસ કરીને એવા સૈનિકોની જેમણે એન્ફિલ્ડ કારતુસોનો ઉપયોગ કર્યો હતો) અને યુરોપીયન અધિકારીઓના બંગલા સળગાવી દેવાયા હતા.
ઇમ્પિરિયલ ગેઝેટિયર ઓફ ઇન્ડિયામાં જણાવાયું છે કે 1857ના ભારતીય બળવા દરમિયાન ગુર્જરો અને રંઘારો બુલંદશહર વિસ્તારમાં બ્રિટિશ માટે “સૌથી કટ્ટર દુશ્મનો” સાબિત થયા હતા.
માર્ચ 1858માં સર હ્યુજ રોઝની આગેવાની હેઠળ સેન્ટ્રલ ઇન્ડિયા ફિલ્ડ ફોર્સે આગેકૂચ કરી અને ઝાંસી ફરતે ઘેરો ઘાલ્યો હતો. કંપનીના દળોએ શહેર કબજે કર્યું, પરંતુ રાણી છુપા વેશમાં નાસી છુટી.
3 ફેબ્રુઆરીએ રેઝે સૌગુરની ત્રણ મહિનાની ઘેરાબંધી તોડી હતી. હજારોની સંખ્યામાં સ્થાનિક ગામવાસીઓએ તેમને મુક્તિદાતા તરીકે આવકાર્યા હતા જેમણે બળવાખોરોના કબજામાંથી મુક્તિ અપાવી હતી.
બોમ્બે આર્મીની 29 રેજિમેન્ટમાં ત્રણ બળવા થયા હતા જ્યારે મદ્રાસ આર્મીમાં કોઇ બળવો થયો ન હતો. જોકે 52 રેજિમેન્ટ પૈકી એકના સભ્યોએ બંગાળમાં સેવા બજાવવા માટે ઇનકાર કરી દીધો હતો.
જગદીશપુરના 75 વર્ષના રાજપૂત રાજા કુંવર સિંઘની સંપત્તિ રેવન્યુ બોર્ડ દ્વારા જપ્ત કરવાની પ્રક્રિયા ચાલતી હતી, તેમણે બિહારમાં બળવો ઉશ્કેર્યો હતો અને તેની આગેવાની લીધી હતી.
થાણા ભવનમાં સુન્નીઓએ હાજી ઇમદાદુલ્લાહને તેમના અમીર જાહેર કર્યા. મે 1857માં હાજી ઇમદાદુલ્લાહની સેના અને અંગ્રેજો વચ્ચે શામલીની લડાઇ થઇ હતી.
કેન્દ્ર દ્વારા જાહેર કરનારા યુનિક આઈડેન્ટિટી નંબર માટે વિજ્યા બેંકે પણ યુનિક આઇડેન્ટિફિકેશન ઓથોરિટી સાથે કરાર કર્યા છે.ગઈકાલે સમજૂતી અંગેના કરાર પર હસ્તાક્ષર કરી વિજ્યા બેંક પણ યુઆઈડીએઆઈ ના આ પ્રયાસમાં સહભાગી બની છે, વિજ્યા બેંકના અધ્યક્ષ અને મેનેજીંગ ડિરેક્ટર અલબર્ટ ટાયુરોએ એક નિવેદનમાં આ વાત કરી હતી. ટાયુરોએ વધુમાં ઉમેર્યું કે, એક રજિસ્ટ્રાર તરીકે બેંક યુઆઈડી પ્રોજેક્ટમાં સ્થાનિકોની નોંધણી કરાવશે અને વિવિધ તબક્કે સત્તા મંડળને અનુસરશે.મતદારો, ખાતા ધારકો, તકનીક પૂરીપાડનારા અને બીસી સેવા પૂરી પાડનારા તેમજ વિજ્યા બેંકના અન્ય સહાયકો સાથેના સહ-સંચાલન માટે બેંકે યુઆઈડી કાર્યક્રમના અમલીકરણ અંતર્ગત અમુક ચોક્કસ સ્થળો તેમજ જિલ્લાઓમાં આંતરિક જૂથની રચના કરવાની રહશે.વિજ્યા બેંકે નવા ગ્રાહકો માટે નાણાંકીય લાભ યોજનાઓને યુઆઈડી નોંધણી સાથે જોડવાનું આયોજન પણ કર્યું છે. આ સાથે જેમને આધારની સુવિધા પૂરી પાડવા માટે બેંક અસક્ષમ છે, તેમને પણ બેંક દ્વારા આધાર ક્રમાંકો પૂરા પાડવામાં આવશે, જેથી તેના વિવિધ ગ્રાહકોને માઇક્રો એટીએમ જેવી વિતરણ સેવાઓ મળી રહે.
યુનિક આઇડેન્ટિફિકેશન નંબર, )એ હાલમાં ભારત સરકાર દ્વારા શરૂ થયેલો એક નવતર પ્રયોગ છે, જે દ્વારા ભારતના પુખ્ત નાગરિકો અને વસાહતીઓની કેન્દ્રીકૃત ઓળખ વ્યવસ્થાને નિર્ધારિત કરી જાળવી રાખવાની એક વ્યવસ્થા છે, જેને ઓળખ દર્શાવવાના વિવિધ હેતુઓ માટે ઉપયોગમાં લઈ શકાશે. ઈન્ફોસિસના સહ-સ્થાપક નંદન નિલેકણીને યુનિક આઇડેન્ટિફિકેશન ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા ના પ્રમુખ નિમવામાં આવ્યા છે, તેઓ એક પ્રધાનિક હોદ્દો ધરાવે છે. આ પ્રોજેક્ટ માટે તેમણે ઇન્ફોસિસ ટેક્નૉલોજીસમાંથી રાજીનામું આપવાનું નક્કી કર્યું. આ સત્તા મંડળ આયોજન પંચ અંતર્ગત નોંધાયેલી ઓફિસ ધરાવે છે. ઔપચારિક રીતે તેઓએ આ પ્રોજેક્ટ માટે એક નવું નામ અને ચિહ્ન જાહેર કર્યા છે, કાર્યક્રમને આધાર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, હિન્દીમાં જેનો અર્થ સહાયક એવો થાય છે.
પ્રથમ તબક્કામા, આંધ્ર પ્રદેશ, ગુજરાત, પશ્ચિમ બંગાળ, કેરાલા, ગોવા, કર્ણાટકા, તામિલનાડુ, મહારાષ્ટ્ર અને ઓરિસ્સાના દરિયાકાંઠાના ગામડાઓમાં રહેતા લોકો માટે તે જાહેર કરવામાં આવ્યા. કેન્દ્રીય શાસિત પ્રદેશ પોંડિચેરી, આંદમાન અને નિકોબાર ટાપુઓ, દાદર અને નગર હવેલી સાથો સાથ લક્ષદ્વીપને પણ આ પ્રથમ તબક્કામાં આવરી લેવામાં આવ્યા. 2010ના શરૂઆતના સમયમાં જ કાર્ડનો પ્રથમ જથ્થો વિતરીત કરવામાં આવ્યો હતો. આધાર ) ક્રમાંક 2011 સુધીમાં જાહેર થવાનો અંદાજ હતો અને નાણાં મંત્રાલયના અધિકારીઓને આશા છે કે ભવિષ્યમાં પાન કાર્ડની નકલ કરવાના મુદ્દે પાનકાર્ડ જાહેર કરવા સંદર્ભે યુઆઈડી ખૂબ જ ઉપયોગી નિવડશે.
આધાર પ્રોજેક્ટનો પ્રારંભ જાહેરાત યુપીએ અધ્યક્ષા સોનિયા ગાંધી, વડાપ્રધાન મનમોહન સિંહ, અશોક ચૌહાણ, કે. શંકરનારાયણ અને યુઆઈડીએઆઈ ના અધ્યક્ષ નંદન નિલેકણી દ્વારા મહારાષ્ટ્રના તિમ્ભલી ગામે 10 આદિવાસીઓને યુનિક આઈડી આપીને કરવામાં આવ્યો હતો. આ પ્રસંગે યુપીએ અધ્યક્ષા સોનિયા ગાંધી અને વડાપ્રધાન મનમોહનસિંહે યુનિક આઈડી પ્રોજેક્ટના લાભો અને હકારાત્મક પરિણામો વિશે વાત કરી હતી. હિતેશ સોનવાહે વડાપ્રધાનના હસ્તે યુઆઈડી કાર્ડ મેળવનાર સૌથી નાનો સભ્ય છે, જ્યારે રંજના સોનવાહે પ્રોજેક્ટ આધાર અંતર્ગત સામાન્ય યુનિક આડી કાર્ડ મેળવનાર ભારતની પ્રથમ વ્યક્તિ છે.
આ જ કાર્ડને તમારા ડ્રઈવિંગ લાયસન્સ તરીકે ઉપયોગમાં લેવામાં આવશે, જેથી ટ્રાફિકને લગતા અપરાધિક રેકોર્ડમાં તેની નોંધ રાખવામાં આવશે.
મૂળભૂત રીતે ભારતીય નાગરિકોની ઓળખ દર્શાવવા માટે આ આઈડી તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યું છે, જેથી ગેરકાયદેસર આવતા વિદેશીઓ અને આતંકવાદી સામે વધુ સારી સુરક્ષા પૂરી પાડી શકાય. જોકે, આઈડી ની સાચી તાકાત ભારતીય નાગરિકોને સગવડભરી ઓળખ સ્થાપિત કરવામાં છે, સરકારી અને ખાનગી-ક્ષેત્રોની સેવાઓમાં તેઓ તેનો છૂટથી ઉપયોગ કરી શકશે.
આ ઓળખ વ્યવસ્થા મોટા પાયે આલ્ફા-ન્યૂમેરિકની એક ક્રમિક સાંકળ ધરાવે છે, જે ભારતના અબજો નાગરિકો અને ભવિષ્યમાં જન્મ લેનારાઓને ગણતરીમાં લેશે. તેના કાર્ડમાં 16કેબી કે 64કેબીની ક્ષમતા વાળી ચીપ બેસાડવામાં આવી છે. જેમાં એક ફોટો અને બાયોમેટ્રિક માહિતી ક્રમિક રીતે ઉમેરવામાં આવશે.
ઉછેર-ક્ષેત્રમાં ઉછેરેલી ટિલાપિયાને તેના આહારમાં આપવામાં આવતી મકાઈની માત્રાના કારણે તેના પોષક મૂલ્યમાં ફેરફાર થયો હોય એમ બની શકે છે. મકાઈ ઓમેગા-6 ફૅટી ઍસિડની ટૂંકી શૃંખલા ધરાવે છે જે માછલીના શરીરમાં આ સામગ્રીઓને જમા કરવામાં ફાળો આપે છે. "ટિલાપિયામાં અનુક્રમે થી , લાંબી શૃંખલાના ઓમેગા-6થી લાંબી શૃંખલાના ઓમેગા-3ના સરેરાશ ગુણોત્તરો લગભગ 11:1 હોય છે, જે સૅલ્મોન અને ટ્રાઉટમાં જોવા મળતા 1:1ની તુલનામાં ઘણા ઓછા છે." 2010 સુધીમાં સંભવિત જેટલી ટિલાપિયા ઉત્પાદિત કરવાની યોજના સાથે, 2005માં યુએસ એ જેટલી ટિલાપિયા ઉત્પાદિત કરી હતી. આહારમાં માછલી લેવાને પ્રોત્સાહન આપતા વ્યાપક પ્રચાર-પ્રસારના કારણે, સંતુલિત આહાર લેવાની કોશિશમાં ઓછી આવક ધરાવનારાઓએ પણ ટિલાપિયા ખાવાનું શરૂ કર્યું હતું, પરિણામે ટિલાપિયાની ખપતમાં વધારો થયો છે. ઉછેરેલી ટિલાપિયામાં ઓમેગા-3ની ઓછી માત્રા અને ઓમેગા-6નું વધુ પ્રમાણ ધરાવતું સંયોજન, આ માછલીને આહારમાં લેવાથી થતા કથિત સ્વાસ્થ્ય ફાયદાઓ અંગે પ્રશ્નો ઊભા કરે છે.
"મલ્ટી-ટ્રોફિક" શબ્દ ભિન્ન ભિન્ન ટ્રોફિક અથવા પોષક તત્ત્વો ધરાવનારી જાતિઓને એક જ વ્યવસ્થા તંત્રમાં સમાવવાનું સૂચવે છે. માત્ર સમાન ટ્રોફિક સ્તરની વિવિધ માછલીઓની જાતિઓનો સહ-ઉછેર કરવામાં આવતો હતો તે જૂના-સમયની જળચર પોલીકલ્ચરની પદ્ધતિ અને આ નવી પદ્ધતિ વચ્ચેનો આ એક સંભવતઃ તફાવત કહી શકાય. આ કિસ્સામાં, આ તમામ સજીવો કેટલાક એકમેકને કારણે થતા વિશેષ ફાયદાઓ સહિતની, સમાન જૈવિક અને રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ વહેંચે છે, જે સંભવતઃ પર્યાવરણતંત્રમાં નોંધપાત્ર બદલાવો લાવવા તરફ દોરી શકે. કેટલાક પરંપરાગત પોલીકલ્ચર વ્યવસ્થાતંત્રો, ખરેખર, એક જ તળાવમાં વિસ્તૃત ઉછેર ના ભાગ રૂપે, ખૂણાખાંચરામાં રહેતી, જાતિઓની વધુ વિવિધતા ધરાવતા હોય એવું બની શકે. આઈએમટીએ માં "ઈન્ટીગ્રેટેડ " શબ્દ એકબીજાના સામીપ્યમાં, જળના માધ્યમથી રૂપાંતરિત થતા પોષણ અને ઊર્જાથી જોડાયેલી, વિવિધ જાતિઓના વધુ સઘન ઉછેરને સૂચવે છે.
2001માં, માછીમારીના વિજ્ઞાનીઓ રેગ વોટ્સન અને ડેનિયલ પૌલીએ નેચર ને લખેલા એક પત્રમાં ચિંતાઓ વ્યક્ત કરી હતી, કે ચીન 1990ના દાયકાથી જંગલી માછીમારી ક્ષેત્રોમાંથી પકડવામાં આવતા તેના જથ્થા બાબતે અતિરેકભર્યો અહેવાલ આપી રહ્યું હતું. તેમણે કહ્યું કે તેમાં 1988થી પકડવામાં આવેલો વૈશ્વિક જથ્થો વાર્ષિક ધોરણે 300,000 ટનથી વધી રહ્યો હતો તેમ દર્શાવવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે ખરેખર તે વાર્ષિક ધોરણે 350,000 ટનથી ઘટી રહ્યો હતો. વોટ્સન અને પૌલીનું સૂચન હતું કે આ કદાચ ચીનની નીતિઓ સાથે સંબંધિત હોઈ શકે, જેમાં અર્થતંત્રનું નિયમન કરતાં રાજ્ય તંત્રોને ઉત્પાદન વધારવાનું કામ પણ સોંપાયેલું હોય છે. વધુમાં, તાજેતરના સમય સુધી, ચીની અધિકારીઓની બઢતી, તેમના પોતાના વિસ્તારમાં થતી ઉત્પાદન વૃદ્ધિ પર આધારિત હતી.