polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
મૂલ્યવાન ઇમારતી લાકડાના વૃક્ષો, એલ્પાઇન એશઇ. ડેલીગટેનસીસ અને ઓસ્ટ્રેલિયન પર્વતીય એશ ઇ. રેગ્નાંસ ,આગ દ્વારા મરણ પામ્યા અને બીજમાંથી પુન: ઉત્પન્ન થયા. 2003માં એવી જ રીતે ઝાડીમાં લાગેલ આગની કેનબેરાની આસપાસ આવેલ જંગલોમાં થોડી અસર થઇ,જેના પરિણામે હજારો હેક્ટર ભૂમિ પર મૃત એશ વનોનો વિકાસ થયો. જોકે,થોડા એશ બચી ગયા અને નવા એશ વૃક્ષો પણ વિકસ્યાં. આ એક ચર્ચાનો મુદ્દો છે કે તેમને એમ જ રખાય કે ક્ષતિગ્રસ્ત લાકડાને કાપવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે,જેને એક હાનિકારક કામ તરીકે ઓળખાય છે.
નીલગિરી ત્રણ સમાન જાતિઓમાંથી એક છે,જેને સામાન્ય રીતે "યુકેલિપ્ટસ" કહે છે,બીજા છે કોરિંબિયા અને એંગોફોરા . આમાંની કેટલીક પ્રજાતિ,પણ બધી નહીં,ગુંદરના વૃક્ષ તરીકે પણ ઓળખાય છે,કેમકે ઘણી બધી પ્રજાતિઓમાં છાલ ક્યાંકથી તૂટી જતા તેમાંથી પુષ્કળ રાળ નીકળે છે. તેનુ જાતિગત નામ ગ્રીક શબ્દ પરથી આવ્યું છે,જેનો અર્થ "સારુ" અને ,જેનો અર્થ "આચ્છાદિત" બાહ્યદલપુંજનું ઓપર્ક્યુલમ થાય છે જે પુષ્પને શરૂઆતમાં ઢાંકે છે.
નીલગિરી પુષ્પો વિપુલ માત્રામાં રસ ઉત્પન્ન કરે છે,જે જંતુઓ, પંખીઓ, સહિત ઘણા પરાગવાહકોને ભોજન પૂરું પાડે છે. જોકે,નીલગિરી વૃક્ષોમાં તેલ અને ફીનોલીક સંયોજનોને લીધે શાકાહારી જીવોથી રક્ષણમાં સક્ષમ જણાય છે,તેમાં કીટકોને મારનારા વિષ હોય છે. એમાં નીલગિરીના લોંગહોર્ન બોરર ફોરાસેંથા સેમીપંક્ટેટા અને "બેલ લર્પ્સ તરીકે જાણીતા એફિડ-સમ સાઇલિડનો સમાવેશ થાય છે,"વિશ્વભરમાં જ્યાં પણ નીલગિરીની ખેતી થાય છે,ત્યાં બન્ને કીટનાશક તરીકે સ્થાપિત છે.
નીલગિરી એ વૈશ્વિક વિકાસ સંશોધકો અને પર્યાવરણવિદોનું ધ્યાન આકર્ષિત કર્યું છે. તે લાકડાનો ત્વરિત વિકાસ પામતો સ્રોત છે,તેના તેલનો ઉપયોગ સફાઇ માટે અને કુદરતી કીટનાશક તરીકે થાય છે,અને ક્યારેક એનો ઉપયોગ કળણોના નિકાલ માટે અને તેનાથી મેલેરિયાના જોખમને ઓછું કરવા થા્ય છે. તેની પ્રાકૃતિક સીમાઓની બહાર,નીલગિરી તેના ગરીબો પર લાભદાયક આર્થિક પ્રભાવ માટે વખણાય છે અને તેનુ આક્રમક જલશોષક હોવુ આ બંને,તેના કુલ પ્રભાવ પરના વિવાદ તરફ દોરી જાય છે.
"તેમણે નોંધ્યું કે કેલીફોર્નિયામાં નીલગિરીની આશા ઓસ્ટ્રેલિયાના જૂના પ્રાકૃતિક વનો પર આધારિત હતા. આ એક ભૂલ હતી કેમકે ઓસ્ટ્રેલિયાનાં સદીઓ જૂના નીલગિરીના લાકડા સાથે કેલીફોર્નિયાના નવા-નવા વૃક્ષોની તુલના ન કરી શકાય. તેની કાપણી સમયે તેની પ્રતિક્રિયા અલગ હતી.જૂના વૃક્ષોમાં તિરાડ નથી પડતી કે તેઓ વળતા નથી,જયારે કેલીફોર્નિયાના બાળ-ફાલમાં એવું થતું.
ઓસ્ટ્રેલિયન ધરતી પર ગરમીના દિવસોમાં નીલગિરી નું તેલ બાષ્પીભવન પામી ઝાડી પર ચડી વિચિત્ર વાદળી ધુમ્મસની રચના કરે છે. નીલગિરી તેલ અત્યંત જ્વલનશીલ હોય છે અને ઝાડીની આગ સરળતાથી તેલ-યુક્ત હવાના માધ્યમથી વૃક્ષના શિખરો સુધી પહોંચી જાય છે. મૃત છાલ અને ખરી પડેલી શાખાઓ પણ જ્વલનશીલ હોય છે. નીલગિરી છાલ હેઠળના લિગ્નોટ્યૂબર્સ અને એપીકોર્મીક શૂટ દ્વારા નિયત-કાલિક આગથી સારી રીતે અનુકૂલિત છે.
સમાન અનુકૂળ આબોહવા પરિસ્થિતિ માટે ઘણી વાર, ઓંકના વનોની જગ્યાએ ,નીલગિરી ની ખેતી કરાય છે. ઉદાહરણ તરીકે કેલીફોર્નિયા અને પોર્ટુગલમાં. એકલ-ખેતીએ કારણે થતી જૈવ વિવિધતાની હાનિએ ચિંતામાં વધારો કર્યો છે,
ઓકના ફળની ખોટને લીધે કે જેના પર સસ્તનો અને પક્ષીઓને જીવે છે,તેના પોલાણોની ગેરહાજરીમાં પશુ-પક્ષીઓને આવાસ નથી મળતો અને મધમાખીઓને મધપૂડા માટે સ્થાન નથી મળતું,વ્યવસ્થિત વનમાં નાના વૃક્ષોની વાવણીનો પણ અભાવ હોય છે.
લગભગ બધા નીલગિરી સદાબહાર હોય છે પણ કેટલીક ઉષ્ણકટિબંધીય પ્રજાતિઓના પર્ણો શુષ્ક ઋતુમાં ખરી જાય છે. મર્ટલ કુળના અન્ય સભ્યોની જેમ,નીલગિરી ના પર્ણો તૈલીય ગ્રંથિઓથી આવરિત હોય છે. પુષ્કળ તેલ ઉત્પન્ન કરવું એ આ જાતિની અગત્યની લાક્ષણિકતા છે. જોકે પરિપક્વ નીલગિરી વૃક્ષો સામાન્ય રીતે ઊંચા અને પર્ણોથી આચ્છાદિત હોય છે,તેમનો રંગ ખાસ ચમકદાર હોય છે કેમકે પર્ણો સામાન્ય રીતે નીચેની તરફ નમેલા હોય છે.
સમાન વૃક્ષોની નાની જાતિ,એંગોફોરા , પણ 18મી સદીથી જાણીતી છે. 1995માં નવા,મુખ્યત: અનુવાંશિક પુરાવાએ દર્શાવ્યું કે અમુક મુખ્ય નીલગિરી પ્રજાતિઓ અન્ય નીલગિરી કરતા એન્ગોફોરા ની વધુ નજીકની સંબંધી છે;અને તે વિભાજિત થઈને નવી જાતિકોરીબીયા માં વિભાજીત થઇ ગઈ. જોકે અલગ થવા છતાં ત્રણે સમૂહ જોડાયેલ છે અને આ ત્રણે જાતિ એન્ગોફોરા ,કોરીંબીયા અને નીલગિરી "નીલગિરી" તરીકે સ્વીકાર્ય છે.
ઉરુગ્વે . એંટોનીઓ લ્યુસીકે લગભગ 1896માંઉરુગ્વેમાં,નીલગિરી ની શરૂઆત કરી ત્યારથી અત્યાર સુધી તે માલ્ડોનાડો વિભાગ છે,અને દક્ષિણ-પૂર્વીય અને પૂર્વીય તટ બધી જગ્યાએ ફેલાઇ ગયેલ છે. આ ક્ષેત્રમાં કોઈ વૃક્ષો નથી,કેમકે સૂકી રેતીના ઢૂંવા અને પથ્થરોથી બનેલ છે. (લ્યુસીકે પણ ઘણા અન્ય વૃક્ષો શરૂ કર્યા,ખાસ કરીને એકાસીયા અને ચીડ, પરંતુ તેઓ મોટા પાયા પર ફેલાતા નથી.)
નીલગિરીનું તેલ પાણીમાંથી સરળતાથી{0 } બાષ્પ નિસ્યંદન પામે છે અને તેનો ઉપયોગ સફાઇ,દુર્ગંધનાશક,અને ખૂબ જ ઓછી માત્રામાં આહાર પૂરકોમાં,ખાસ કરીને મીઠાઇઓ, ખાંસીની દવા અને શરદીમાં શ્વસન ઉપકરણ તરીકે કરી શકાય છે. તેમાં કીટ પ્રતિકારક ગુણ પણ હોય છે ,અને અમુક વેપારી મચ્છરો પ્રત્યાકર્ષકોમાં સક્રિય ઘટક હોય છે. .
મેર્લોક શબ્દનો ઉપયોગ વિવિધ રીતે કરાય છે;ઓસ્ટ્રેલિયાના વન્ય વૃક્ષો માં તેનું વર્ણન લિગ્નોટ્યૂબર વગરના એક ટૂંકા વૃક્ષ તરીકે કરાયું છે,જેનું થડ નાનું હોય છે,મેલ્લેટની સરખામણીએ શાખાઓ નમેલી હોય છે. તેઓ સામાન્ય રીતે થોડા કે વધુ શુદ્ધ સ્થાનોમાં વિકસે છે. સ્પષ્ટત:ઓળખી શકાય એવા ઉદાહરણ ઇ. પ્લેટિપસ ,ઇ. વેસિક્યુલોસા અને અસંગત ઇ. સ્ટોટેઇ .
નીલગિરી ના બધા અંગોનો ઉપયોગ જે પ્રોટીન રેસા જેમકે નું મૂળ હોય છે,છોડના ફક્ત પાણી સાથેના સંસ્કરણ દ્વારા રંગ બનાવવા માટે થાય છે. પ્રાપ્ય રંગો પીળા અને કેસરીથી લઈને લીલા,રાતા,ચોકલેટી અને ઘેરા બદામી લાલ સુધીના શ્રેણીના હોય છે, પ્રક્રિયા બાદ શેષ પદાર્થનો ઉપયોગ સુરક્ષિત રીતે લીલા ઘાસ કે ખાતર તરીકે કરી શકાય છે.
અમુક નીલગિરીનો રસ ઉચ્ચ કોટિના એકપુષ્પીય મધનું ઉત્પાદન કરે છે. નીલગિરીનું લાકડું સામાન્ય રીતે ડીગેરીડૂ,એક પારંપરિક ઓસ્ટ્રેલિયન અબોરીજીનલ સુષિર વાદ્ય બનાવવા પણ વપરાય છે. વૃક્ષના થડને ઉધઈઓ દ્વારા પોલું કરી નખવામાં આવે છે,અને ત્યાર બાદ જો પોલો નળાકાર યોગ્ય કદ અને આકારનો હોય તો કાપી લેવાય છે.
સ્થાનિક વનસ્પતિઓ સાથે સ્પર્ધા અને સ્થાનિક પશુઓને પોષતા ન હોવાના કારણે કેલીફોર્નિયામાં નીલગિરી વનોની ટીકા થઇ છે. આગ પણ એક સમસ્યા છે. 1991મા ઓંકલેન્ડ હિલ્સ આગમાં જેમાં લગભગ 3,000 ઘર સળગી ગયા અને 25 લોકો મરણ પામ્યા,તે ઘરો પાસેના નીલગિરીઓએ તેને આંશિક રીતે પોષી હતી.
એક રીતે જેમાં નીલગિરી,મુખ્યત્વે નીલા ગુંદર ઇ. ગ્લોબ્યુલસ ,કેલીફોર્નિયામાં રાજમાર્ગો,સંતરાના બગીચાઓ,અને અન્ય ખેતરોમાં રાજ્યના અધિકાંશ વૃક્ષહીન મધ્ય ભાગને વાયુરોધી બનાવવા મહત્વના સાબિત થયા.
નીલગિરી છોડના વિકાસનાં ચાર પર્ણ તબક્કાઓ જોવા મળ્યા છે: ‘બીજાંકુરણ’, ‘તરુણ’, ‘મધ્યવર્તી’ અને ‘પુખ્ત' તબક્કાઓ. જોકે તબક્કાઓ વચ્ચે કોઇ નિયત સંક્રમણકાલીન બિંદુ નથી હોતું. મધ્યવર્તી તબક્કો,જયારે પર્ણો સૌથી મોટા બને છે,તરુણ અને પુખ્ત તબક્કાઓને સાંકળે છે.
કેલીફોર્નિયાના અમુક ભાગમાં,નીલગીરી ના વનોને દૂર કરી અને સ્થાનિક વૃક્ષો અને છોડોને પુન:સ્થાપિત કરી રહ્યા છે. કેટલાક વ્યક્તિઓ પણ ગેરકાયદે અમુક વૃક્ષોનો નાશ કરી રહ્યા છે અને શંકા છે કે ઓસ્ટ્રેલિયાથી એવા કીટકો લાવવામાં આવે છે જે વૃક્ષો પર આક્રમણ કરે છે.
"મોરેલ"ની ઉત્પત્તિ થોડી અસ્પષ્ટ છે અને પશ્ચિમી ઓસ્ટ્રેલિયન વ્હીટબેલ્ટ અને ગોલ્ડફિલ્ડ્સના વૃક્ષો જેનું થડ લાંબુ,સીધું અને છાલ સાવ ખરબચડી હોય છે. હાલ તેનો ઉપયોગ મુખ્યતઃ ઇ. લોંગીકોર્નીસ અને ઇ. મેલનોક્સિલોન માટે થાય છે.
"મલ્લી" ભૂસ્તરમાં ઘણા થડ ધરાવે છે,સામાન્ય રીતે ઊંચાઇમાં થી ઓછા,ઘણી વાર ડાળીઓના છેડે મુખ્યત્વે એના શીર્ષ હોય છે અને અલગ છોડ એક ખુલ્લી કે બંધ સંરચના બનાવવા સંગઠિત થઇ શકે છે. ઘણા મલ્લી વૃક્ષો એટલા અલ્પવિકસિત હોય છે કે તેમને ઝાડી કહી શકાય
'વન વૃક્ષ" તરીકે સાદુ રૂપ આપીએ તો તે એક થડવાળુ છે,અને સમગ્ર વૃક્ષની ઊંચાઇના ગૌણ પ્રમાણ ધરાવતુ શિખર ધરાવે છે. "વનના વૃક્ષો" એક જ થડવાળા હોવા છતા ભૂમિ સ્તરની ઉપર નજીકના અંતરે તેની શાખાઓ હોઇ શકે છે.
એક પરિપક્વ નીલગિરી એક નીચી ઝાડીનું કે ખૂબ વિશાળ વૃક્ષનુ રૂપ લઇ શકે છે. તેની પ્રજાતિઓના ત્રણ મુખ્ય આવાસ અને ચાર કદના વર્ગોમાં ભાગ પાડી શકાય છે.
નીલગિરી વૃક્ષો અપવાદરૂપે પ્રશાંત ઉત્તર-પશ્ચિમમાં સારી રીતે કાર્ય કરી રહ્યા છે : વોશિંગ્ટન,ઓરેગોન અને બ્રિટીશ કોલંબિયાના ભાગોમાં.
કિષ્કિંધાની પશ્ચિમે આવેલો એ નામનો એક પર્વત. જળની વૃષ્ટિ કરનાર દેવ. એ નામનો એક રાક્ષસ. શિવનાં હજાર માંહેનું એક નામ.
મેઘમાળા નામના પુસ્તકમાં બાર મેઘ આ પ્રમાણે ગણાવાયા છે: સુબુદ્ધિ, નંદશાલિ, કન્યદ, પૃથુશ્રવા, વાસુકિ, તક્ષક, વિકર્તન, સર્વદ, હેમશાલી, જલેંદ્ર, વજ્રદંષ્ટ્ર અને વિષપ્રદ. જ્યારે શ્રાવણી કર્મમાં તેમનાં નામ કણદ, પૃથુશ્રવા, વાસુકિ, તક્ષક, જલેંદ્ર, વજ્રદંષ્ટ્ર, કેબલ, સુતરામ્બુ, હેમશાલી, સ્વરોધકર અને વિષપ્રદ એમ આપેલા છે.
ગુજરાતી લોક્સાહિત્ય પ્રમાણે ૧૨ પ્રકારના મેઘનુ વર્ણન કરવામાં આવેલ છે. લોક સાહિત્યમાં મનાતા બાર પ્રકારના મેઘ નીચે મુજબ છે:
દેવની મોરી એક બૌદ્ધ પુરાતત્વીય સ્થળ છે. તે ત્રીજી કે ચોથી સદી અથવા લગભગ ઈ.સ. ૪૦૦ના સમયગાળાનું સ્થળ છે. તેનું સ્થાન ગુજરાતના વિસ્તારમાં વેપારી માર્ગો અને વણજારો સાથે સંકળાયેલું હતું. ખોદકામમાં સૌથી નીચલા સ્તરમાં ૮મી સદી પહેલાંની બૌદ્ધ કલાકૃતિઓ મળી આવી છે.મધ્યસ્તરમાં ગુર્જર-પ્રતિહાર સમયગાળાની બૌદ્ધ અને હિંદુ પ્રભાવની મિશ્ર કલાકૃતિઓ જોવા મળી છે જ્યારે સૌથી ઉપરના સ્તરે મુસ્લિમ પ્રભાવ ધરાવતા ૧૪મી સદીના ચમકતા વાસણો મળી આવ્યા છે. આ સ્થળનું ખોદકામ ૧૯૬૦થી ૧૯૬૩ વચ્ચે કરવામાં આવ્યું હતું. મેશ્વો નદી પર બાંધવામાં આવેલા જળાશયના પાણીથી આ સ્થળ પૂરગ્રસ્ત બન્યું હતું.
દેવની મોરી એક મઠ માટેની વિશિષ્ટ બાંધકામની ભાત ધરાવે છે, જેમાં પ્રવેશદ્વારની સામે એક મૂર્તિનું મંદિર બાંધવામાં આવ્યું છે. આ પ્રકારની વ્યવસ્થા ઉત્તર-પશ્ચિમના સ્થળો જેવા કે કાલવન અથવા ધર્મરાજિક માં શરૂ કરવામાં આવી હતી. એવું માનવામાં આવે છે કે દેવની મોરીની આ સ્થાપત્યશૈલી અજંતાની ગુફાઓ, ઔરંગાબાદ, ઇલોરાની ગુફાઓ, નાલંદા, રત્નાગિરિ - ઓડિશા તથા અન્ય ધાર્મિક સ્થળોના વિકાસ માટે આદિરૂપ બની ગઈ હતી. દેવની મોરીના વિહારનું નિર્માણ પાકી ઇંટોમાંથી કરવામાં આવ્યું હતું.
દેવની મોરી ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં અરવલ્લીની ગિરિમાળામાં આવેલા અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ભિલોડા તાલુકામાં મેશ્વો નદીના કિનારે આવેલું એક ગામ છે. દેવની મોરી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
દેવની મોરી પાસે એક સ્તૂપ પણ છે, જ્યાં ઢગલાબંધ અવશેષો મળી આવ્યા હતા. સ્તૂપની અંદર બુદ્ધની નવ મૂર્તિઓ મળી આવી હતી. બુદ્ધની મૂર્તિઓ ગાંધારની ગ્રેકો-બૌદ્ધ કળાનો પ્રભાવ સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે. અને પશ્ચિમી ક્ષત્રપની પશ્ચિમી ભારતીય કલાના ઉદાહરણ તરીકે વર્ણવવામાં આવી છે.
દેવની મોરીમાંથી ખોદકામ કરતાં બૌદ્ધ સ્તુપ અનેે વિહાર મળી આવ્યા છે. ગૌતમ બુદ્ધના અવશેષો રાખેલા હોય તેવા વિશ્વના પાંચ સ્થળોમાંથી દેવની મોરી એક છે, જ્યાં દાબડામાં બૌદ્ધના દાંત રાખવામાં આવ્યા હતા.
આ સ્થળેથી મળી આવેલા ટેરાકોટા બૌદ્ધ શિલ્પો ૩જી થી ૪થી સદીના છે અને તે ગુજરાતમાં જોવા મળતી પ્રારંભિક મૂર્તિઓમાંની એક છે. આ અવશેષો શામળાજી સંગ્રહાલય અને વડોદરા સંગ્રહાલયમાં રાખવામાં આવ્યા છે.
સ્તૂપમાંથી ત્રણ અવશેષો મળી આવ્યા હતા. આમાંના એક તાબૂતમાં એક શિલાલેખ છે જેમાં તારીખનો ઉલ્લેખ છે - પશ્ચિમી ક્ષત્રપ શાસક રુદ્રસેનના શાસનમાં ૧૨૭મું વર્ષ :
આ અચોકકસતાઓ છતાં, વરસાદીવનોનો વિનાશ નોંધપાત્ર પર્યાવરણીય સમસ્‍યા રહે છે તે બાબતે સંમતિ છે. પશ્ચિમ આફ્રિકાના દરિયાકાંઠાના 90% સુધીના વરસાદીવનો 1990થી અદ્દશ્‍ય થયાં છે.
દક્ષિણ એશિયામાં, લગભગ 88% વરસાદીવનો અદ્રશ્ય્ થયાં છે. મોટાભાગના વરસાદીવનો એમેઝોન તટપ્રદેશમાં છે, જયાં એમેઝોન વરસાદીવનો લગભગ ૪૦ લાખ ચોરસ કિલોમીટરને આવરી લે છે. 2000 અને 2005 વચ્‍ચે સૌથી વધુ ઉષ્‍ણકટિબંધીય વનનાબૂદી દર ધરાવતા પ્રદેશો દર વર્ષે તેના 1.3% વનો ગુમાવનાર મધ્‍ય અમેરિકા અને ઉષ્‍ણકટિબંધ પરનું એશિયા હતા. મધ્‍ય અમેરિકામાં નીચી જમીનના ઉષ્‍ણકટિબંધીય વનોના બે તૃતીયાંશને 1950 થી ચરાણ જમીનમાં ફેરવવામાં આવ્‍યાં હતા અને છેલ્‍લા 40 વર્ષોમાં તમામ વરસાદીવનોના 40% વન અદ્દશ્‍ય થયાં છે. બ્રાઝિલે તેના માટા એટલાન્‍ટિકા વનનો 90-95% ભાગ ગુમાવ્‍યો છે. માડાગાસ્‍કરે તેના પૂર્વીય વરસાદીવનોના 90% ભાગ ગુમાવ્‍યો છે. 2007 સુધીમાં હૈતીના વનોના 1%થી ઓછો ભાગ બાકી રહ્યો છે. મેક્સિકો, ભારત, ફિલીપીન્‍સ, ઇન્‍ડોનેશિયા, થાઇલેન્‍ડ, મ્‍યાનમાર,મલેશિયા, બાંગ્લાદેશ, ચીન, શ્રીલંકા, લાઓસ, નાઈજેરીયા, કોંગો પ્રજાસત્તાક, લીબેરીઆ, ગીની, ઘાના અને કોટકલ્‍વોઇરે તેમના વરસાદીવનના વિશાળ વિસ્‍તારો ગુમાવ્‍યાં છે. કેટલાંક દેશો, ખાસ કરીને બ્રાઝિલે તેમની વનનાબૂદીને રાષ્‍ટ્રીય આપદા જાહેર કરી છે.
સભ્‍યતાની શરૂઆતના હજારો વર્ષ પહેલાં કેટલાંક સમાજોએ નાના પાયે વનનાબૂદી કરી હતી. મેસોલિથિક સમયગાળામાં વનનાબૂદીનો પ્રથમ પુરાવો જણાય છે. તે સંભવતઃ બંધ વનોને રમતના પશુઓને અનુકુળ બનાવવા વધુ ખુલ્‍લા પર્યાવરણતંત્રમાં તબદીલ કરવા વપરાતી હતી. કૃષિની પ્રગતિથી વધુ વિશાળ વિસ્‍તારોમાં વનનાબૂદી શરૂ થઇ અને પાક માટે જમીન સાફ કરવા અગ્‍નિ અગત્‍યનું સાધન બન્‍યું. યુરોપમાં 7000 પહેલાં નજીવો નક્કર પુરાવો છે. મેસોલિથિકના ઘાસચારા શોધતા લોકોએ લાલ હરણ અને જંગલી સુવર માટે ખુલ્‍લાપણું કરવા અગ્‍નિનો ઉપયોગ કર્યો હતો. ગ્રેટ બ્રિટનમાં ઓક અને એશ- અખરોટ જાતનું વૃક્ષ- જેવા છાંયો આપતા વૃક્ષોની જગ્‍યાએ બદામ જેવાં વૃક્ષ, ગોખરૂ, ઘાસ અને આગિયા મુખ્‍ય પરાગ રેકર્ડમાં દર્શાવાયા છે. વન દૂર કરવાથી ઉચ્‍છવાસમાં ઘટાડો થયો છે, જેને પરિણામે ઉપરી જમીનમાં કોહવાયેલ વનસ્પતિના ખાડા થયા હતા. 8400 - 8300 અને 7200 - 7000 વચ્‍ચે યુરોપમાં એલ્‍મ વૃક્ષના પુષ્‍પપરાગમાં વ્‍યાપક ઘટાડો જે દક્ષિણ યુરોપથી શરૂ કરીને ધીમે ધીમે ઉત્તરી થી દક્ષિણ બ્રિટનમાં વધ્‍યો હતો તે નીયોલીથીક કૃષિની શરૂઆત સાથે જ અગ્‍નિથી જમીન સાફ કરવાનું જણાવે છે.
તેના પાંદડાઓના ઉચ્‍છવાસ વાતાવરણની આદ્રતાનું નિયંત્રણ કરે છે. મૂળ ધ્‍વારા ખેંચાતું 99% પાણી ઉચ્‍છવાસ માટે પાંદડા સુધી પહોંચે છે.
પરિણામે સપાટી પર પાણીની ગુણવત્તામાં જમીન, ભૂગર્ભજળ અથવા વાતાવરણમાં ઝાડની હાજરી અથવા ગેરહાજરી ફેરફાર કરી શકે છે. આને પરિણામે ધોવાણના દરોમાં અને સૃષ્‍ટિમંડળ કાર્યો અથવા માનવ સેવાઓ માટે પાણીની ઉપલબ્‍ધિતામાં ફેરફાર થાય છે.
ઘટતા જતા વન આવરણ પ્રાકૃતિક દ્દશ્‍યની અવક્ષેપણ અટકાવવાની, ધારણા કરવાની અને બહાર કાઢવાની ક્ષમતા ઘટાડે છે. વરસાદને રોકી રાખવાને બદલે કે તે ભૂગર્ભજળ પધ્‍ધતિઓમાં નિતરે છે; વનનાબૂદી થયેલા વિસ્‍તારો સપાટી પરના પાણીના વહેવાના સાધનો બને છે જે પેટા-સપાટીય પ્રવાહો કરતાં વધુ ઝડપથી આગળ વધે છે. સપાટી જળના તે વધુ ઝડપી પરિવહનથી ત્‍વરિત પૂરમાં રૂપાંતરિત થાય છે અને વન આવરણ સાથે વધુ સ્‍થાનીક રીતે પૂર થાય છે. વનનાબૂદીથી બાષ્‍પ બહાર કાઢવાની પ્રક્રિયા પણ થાય છે. જે વાતાવરણના ભેજમાં ઘટાડો થાય છે. જે કેટલાંક કિસ્‍સાઓમાં વનનાબૂદી થયેલા વિસ્‍તારોમાંથી આવતા પવનોના રસ્‍તામાં અવક્ષેપણના સ્‍તરોને અસર કરે છે, કારણ કે, જંગલના નીચેના પવનમાં પાણીને રિસાઇકલ કરાતું નથી પણ તે વહેણમાં ચાલ્‍યું જાય છે અને સીધા જ સમુદ્રોમાં પરત ફરે છે. એક પ્રારંભિક અભ્‍યાસ મુજબ વનનાબૂદી ઉત્તરી અને ઉત્તર પશ્ચિમ ચીનમાં સરેરાશ વાર્ષિક અવક્ષેપણ 1950ના અને 1980ના દસકાઓ વચ્‍ચે એક તૃત્તીયાંશ ઘટ્યો હતો.
વનનાબૂદીના દરોના અંદાજોની મુશ્‍કેલીઓ, વ્‍યાપકપણે જુદા પડતા વરસાદી વનના વનનાબૂદીના દરોના અંદાજોથી વધુ સ્‍પષ્‍ટ થાય છે. કેટલાંક પર્યાવરણવિદોના જથોએ દલીલ કરે છે કે વિશ્વના એક પંચમાશ વિષુવવૃત્તીય વરસાદી વન 1960 અને 1990 ની વચ્‍ચે નાશ પામ્‍યાં હતાં, જે વરસાદીવનો 50 વર્ષો અગાઉ વિશ્વની જમીન સપાટીના 14 % ને આવરી લેતા હતાં અને 6% સુધી ઘટયાં હતાં તેમજ વર્ષ 2090 સુધીમાં તમામ વિષુવવૃત્તીય વનો અદ્દશ્‍ય થશે. દરમિયાનમાં, લીડસ યુનિવર્સિટીના એલન ગ્રેલનર દલીલ કરે છે કે વરસાદીવન વિસ્‍તારમાં કોઇ લાંબાગાળાના ઘટાડાના વિશ્વસનીય પૂરાવા નથી. ધ સ્‍કેપ્‍ટીકલ એન્‍વાયરમેન્‍ટાલીસ્‍ટના લેખક બોર્ન લોમ્‍બાર્ગ દાવો કરે છે કે વીસમી સદીના મધ્‍ય સુધી વૈશ્‍વિક વન આવરણ લગભગ સ્‍થિર રહેલ છે. આવી જ સમાન બાબતો પર કેટલાંકે દાવો કરેલ છે કે દર વર્ષે કપાતા દરેક એકર વરસાદી વન સામે ઉષ્ણકટિબંધીય વિસ્તારમાં 50એકરથી વધુ નવા વનો ઉગી રહ્યાં છે.
વન પર્યાવરણતંત્ર અધઃપતન આર્થિક પ્રોત્‍સાહનોથી પણ જોવા મળેલ છે જેમાં વન સંરક્ષણ કરતાં વનના રૂપાંતરને વધુ ફાયદાકારક જણાય છે. વનના ઘણાં અગત્‍યનાં કાર્યોની કોઇ બજાર નથી અને તેથી, વન માલિકો અથવા પોતાની સુખાકારી માટે વનો પર આધાર રાખતાં સમુદાયોને સહેલાઇથી સ્‍વાભાવિક રીતે તેનું આર્થિક મૂલ્‍ય નથી. વિકાસશીલ વિશ્વના પરિપ્રેક્ષ્‍યમાં વનના કાર્બન સિંક અથવા જૈવવિવિધતાવાળા અનામત ભંડાળ તરીકેના લાભો મુખ્‍યત્‍વે વધુ સમૃધ્‍ધ રાષ્‍ટ્રોને મળ્યાં છે અને આ સેવાઓ માટે અપર્યાપ્‍ત વળતર છે. વિકાસશીલ દેશો અનુભવે છે કે વિકાસ પામેલા વિશ્વમા અમેરીકા જેવા અમુક દેશોએ સદીઓ અગાઉ તેમના વનો કાપી નાંખ્‍યા છે અને આ વનનાબૂદીથી મોટે પાટે લાભ લીધો છે અને વિકાસશીલ દેશોને તે જ તકો નકારવાનું મિથ્‍થાચારી છે અને સમૃધ્‍ધ માણસોએ સમસ્‍યા ઉભી કરી છે ત્‍યારે સંરક્ષણનો ખર્ચ ગરીબોને સહન કરવો ન જોઇએ.
એવો અંદાજ કરવામાં આવે છે કે વરસાદી વનની નાબૂદીને કારણે દરરોજ આપણે 137 છોડ, પ્રાણી અને જંતુ જાતો ગુમાવીએ છીએ જે વર્ષે 50000 જાતોને સમાન થાય છે. અન્‍ય જણાવે છે કે વિષુવવૃત્તીય વરસાદી વનની વનનાબૂદીથી વર્તમાન હોલોસીન માસ વિલોપન થાય છે. વનનાબૂદી દરોમાંથી જાણીતા વિલોપન દરો ખૂબ ઓછા છે જે લગભગ સસ્‍તન પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓમાંથી વર્ષે 1 જાતિ છે જે તમામ જાતિઓ માટે વાર્ષિક લગભગ 23000 જાતોનું તારણ થાય છે. દક્ષિણપૂર્વીય એશિયામાં 40%થી વધુ પ્રાણી અને છોડની જાતો 21મી સદીમાં લુપ્‍ત થશે તેવી આગાહીઓ કરવામાં આવી છે. 1995ની માહિતીથી આવી આગાહીઓ પર પ્રશ્ન થયાં છે જે દર્શાવે છે કે દક્ષિણ પૂર્વ એશિયાનના પ્રદેશોમાં મોટાભાગના અસલ વનને મોનોસ્‍પેસિફિક વાવેચરમાં તબદીલ કરવામાં આવેલ છે પરંતુ તે સંભવિત સંકટમાં રહેલ જાતો થોડી છે અને ઝાડના વનસ્‍પતિ સમૂહ વ્‍યાપક અને સ્‍થિર રહ્યાં છે.
યુનાઇટેડ નેશન્‍સ ફૂડ એન્‍ડ એગ્રીકલ્‍ચર ઓર્ગેનાઇઝેશન ના 2005ના અહેવાલમાં અંદાજ છે કે પૃથ્‍વીનો કુલ વન વિસ્‍તાર વર્ષે લગભગ ૧૩૦ લાખ હેકટર ઘટતો રહ્યો છે છતાં, વનનાબૂદીનો વૈશ્‍વિક દર તાજેતરમાં ધીમો પડી રહ્યો છે. છતાં અન્‍ય દાવો કરે છે કે વરસાદીવનો અપૂર્વ ઝડપે નાશ કરવામાં આવી રહ્યાં છે. લંડન સ્‍થિત રેઇનફોરેસ્‍ટ ફાઉન્‍ડેશન નોંધે છે કે ’’ ના આંકડાઓ 10% ખરેખર ઝાડના આવરણના નજીવા વિસ્‍તાર તરીકે વનની વ્‍યાખ્‍યા કરે છે તેથી તેમાં સવાના જેવાં પર્યાવરણતંત્ર અને ખરાબ રીતે નુકશાન પામેલા વિસ્‍તારોને સમાવવા જોઇએ’’. ની માહિતીના અન્‍ય ટીકાકારો દર્શાવે છે કે તેમાં વનના પ્રકારો વચ્‍ચે તફાવત નથી અને તે જે તે દેશના વનનિર્માણ વિભાગોમાંથી મેળવેલ અહેવાલ આધારિત છે જેમાં ગેરકાયદેસર લાકડા કાપવાં જેવી બિનસરકારી પ્રવૃત્તિઓને ધ્‍યાનમાં લેવામાં આવતી નથી.
19મી સદીમાં અમેરિકામાં વરાળબોટની શરૂઆત મિસીસીપી નદી જેવી મુખ્‍ય નદીઓના કિનારાના વનનાબૂદીનું કારણ હતું જેના પર્યાવરણીય પરિણામોમાં એક વધુ પડતું અને વધુ સખ્ત પૂર હતું. વરાળબોટના ક્રુ વરાળના એન્‍જીનને બળતણ પુરું પાડવા નદીકાંઠેથી રોજ લાકડા કાપતા હતાં. સેન્‍ટ લુઇસ અને દક્ષિણમાં ઓહિયો નદીના સંગમ વચ્‍ચે મિસીસીપી વધુ પહોળી અને છીછરી બની અને તેની ચેનલ પછીથી બદલાઇ હતી. નેવીગેશનને સુધારવા સ્‍નેગમુલર્સ ના વપરાશને પરિણામે ઘણીવાર કાંઠાથી 100થી 200 ફૂટ સુધી ક્રુ ધ્‍વારા વિશાળ ઝાડ કાપવામાં આવતા હતાં. ઇલીનોઇસ કાઉન્‍ટીના કેટલાંક ફ્રેંચ કોલોનીના શહેરો જેવાં કે કાસ્‍કાસિઆ, કાહોકિઆ અને સેન્‍ટ ફિલીપ, ઇલીનોઇસમાં પૂર ભરાયાં હતાં અને 19મી સદીના અંત સુધીમાં તેમના પૂરાતત્‍વના સાંસ્‍કૃતિક રેકર્ડના નાશ સાથે ત્‍યજી દેવામાં આવ્‍યાં હતાં.
શરૂઆતના આધુનિક યુરોપમાં ઔધોગિક સ્‍તર પર કોલસાનો વિશાળ વપરાશ પશ્ચિમના વનોનો નવા પ્રકારનો વપરાશ હતો; સ્‍ટુઅર્ટ ઇંગ્‍લેન્‍ડમાં પણ કોલસાના પ્રમાણમાં નજીવું ઉત્‍પાદન અસરકારક સ્‍તરે પહોંચ્‍યું છે. સ્‍ટુઅર્ડ ઇગ્‍લેંડને એવું વ્‍યાપક રીતે વનનાબૂદ કરવામાં આવ્‍યું હતું કે તે જહાજના લાકડા માટે બાલ્ટિક વેપાર પર આધારિત હતું અને જરૂરિયાત પૂરી કરવા ન્‍યુ ઇંગ્‍લેન્‍ડના વણવપરાયેલ વનો પર ધ્‍યાન આપ્‍યું હતું ટ્રાફલગાર ખાતે રાજવી નૌકાદળના દરેક યુધ્‍ધ જહાજેને બાંધકામ માટે 6000 પુખ્‍ત ઓક વૃક્ષની જરૂર પડતી હતી. ફ્રાન્‍સમાં, ભવિષ્‍યમાં ફ્રેંચ નૌકાદળને પૂરવઠો પૂરો પાડવા કોલ્‍બર્ટે ઓકના વનોનું વાવેતર કર્યું હતું. મધ્‍ય-ઓગણીસમી સદીમાં જયારે ઓકના વાવેતરો પુખ્‍ત થયા ત્‍યારે વહાણવટામાં પરિવર્તન થવાથી માસ્‍ટ ની વધુ જરૂર રહી ન હતી.
વસ્‍તી ફેલાવવામાં રાજાશાહી પાયોનીયરીગ અને કેટલાંક રાજાશાહી લોર્ડ ધ્‍વારા સારી કાનૂની અને નાણાંકીય સ્‍થિતિઓ ઓફર કરીને સ્‍થિર થવા ખેડૂતોની ભરતી એ મુખ્‍ય ભુમિકાઓ ભજવી હતી. જયારે શહેરોને ઉત્તેજન આપવા સૈધ્‍ધાંતિક માણસો શોધવામાં આવ્‍યા ત્‍યારે સ્‍થાપકોને રક્ષણાત્‍મક દિવાલો આજુબાજુ અથવા તેમાં કયારેક કૃષિ પટ્ટાની જરૂર પડી હતી. જયારે બ્‍લેક ડેથ અથવા વિનાશકર્તા લડાઇ(એટલે કે જેજીંસખાનની પૂર્વ અને મધ્‍ય યુરોપમાં મોંગોલ ચઢાઇઓ, જર્મનીમાં ત્રીસ વર્ષોનું યુધ્‍ધ) જેવા કારણોથી વસ્‍તીમાં ઘટાડો થયો હતો તેનાથી વસાહતો ત્‍યજવામાં આવી હતી. કુદરતે આ જમીનને પુનઃજીવીત કરી હતી પરંતુ બીજા વનોમાં સામાન્‍ય રીતે અસલ જૈવવિવિધતાનો અભાવ હતો.
નિથોલીથીક સમયગાળામાં ખેતીની જમીન માટે વિસ્‍તૃત વનનાબૂદી જોવા મળી. લગભગ 3000 માં પથ્‍થરની કુહાડીઓ સમગ્ર બ્રિટન તેમજ ઉત્તરી અમેરીકામાંથી ચકમક પથ્‍થરમાંથી જ નહિં પરંતુ વિવિધજાતના સખ્‍ત પથ્‍થરોમાંથી બનાવવામાં આવતી હતી. તેમાં ઇંગ્‍લીશ લેઇક ડિસ્‍ટ્રીકટમાં પ્રખ્‍યાત લેંગડેલ એકસ ઇન્‍ડસ્‍ટ્રી અને પેનમેનવાર નોર્થ વેલ્‍શ તેમજ અસંખ્‍ય અન્‍ય જગ્‍યાઓએ વિકસેલ ખાણોનો સમાવેશ થાય છે. ખાણો નજીક રફ પથ્‍થરો સ્‍થાનિક કક્ષાએ બનાવવામાં આવતા હતાં અને કેટલાંકને સ્‍થાનિક કક્ષાએ સારુ ફિનીશ આપવામાં આવતા હતાં. આ પગલાંએ કુહાડીની યાંત્રિક ક્ષમતા વધારી એટલું જ નહિં પરંતુ લાકડાની આરપાર થવાનું સહેલું બનાવ્‍યું. ચકમક પથ્‍થર હજુ પણ યુરોપભરના ગ્રીમ્‍સ ગ્રેવ્‍સ જેવા પ્રાપ્‍તિસ્‍થાનો અને અન્‍ય ખાણોમાંથી વપરાતો હતો.
વૈશ્‍વિક વનનાબૂદી 1852ની આસપાસ તીવ્ર રીતે વધી હતી. એવો અંદાજ છે કે પૃથ્‍વીના લગભગ અડધા પુખ્‍ત ઉષ્ણકટિબંધીય વનો કે જે આ ગ્રહને ૧૯૪૭ સુધી આવરી લીધેલ મૂળ 150 લાખથી 160 લાખ 2 ના 75 લાખથી 80 લાખ 2 વચ્‍ચે હતાં જે હવે સાફ કરવામાં આવેલ છે. કેટલાંક વિજ્ઞાનિકો હવે આગાહી કરે છે કે વિશ્વવ્‍યાપી ધોરણે નોંધપાત્ર પગલાંઓ (જુના વઘેલા વન કે જેને ખલેલ પહોંચાડેલ નથી તે શોધવા અને તેનું રક્ષણ કરવું) લેવામાં આવશે નહિં તો 2030 સુધીમાં ફકત દસ ટકા રહેશે અને અન્‍ય દસ ટકા નાબૂદ થયેલી સ્‍થિતિમાં રહેશે. 80% નાશ પામ્‍યું હશે અને તેની સાથે જેનું સ્‍થાન ન લઇ શકાય તેવી હજારો જાતો ગુમાવાશે.
વૈશ્વિક વનનાબૂદીનાં અગત્‍યનો ફાળો આપનાર ઔધોગિકીકરણ માટે લાકડા કાપવાની ક્રિયા છે તેનાથી નિષ્‍ણાતો સહમત થતા નથી. તે જ રીતે, વનનાબૂદીમાં ગરીબી અગત્‍યની છે કે નહિં. તે અંગે કોઇ સર્વસંમત્તિ નથી. કેટલાંક દલીલ કરે છે કે ગરીબ લોકો વનનો નાશ કરે તે વધુ શકય છે કારણ કે તેમની પાસે બીજા વિકલ્‍પો નથી. અન્‍ય દલીલ કરે છે કે વન નાબૂદ કરવા જરૂરી સાધનસામગ્રી અને મજૂર માટે ચૂકવવાની ક્ષમતા ગરીબોમાં નથી. વસ્‍તી વધારાએ વનનાબૂદીને ગતિ આપેલ છે તે દાવાઓમાં તકરાર છે, એક અભ્‍યાસમાં જણાયું કે ઉંચા ફળદ્રુપતા દરોને કારણે વસ્‍તી વધારો ફકત 8 % કિસ્‍સાઓ વિષુવૃતીય વનનાબૂદીનું મુખ્‍ય કારણ હતું.
કુદરતના વનો અને અન્‍ય પાસાઓને નુકશાન વિશ્વના ગરીબો માટેના જીવનધોરણોને અડધા અને 2050 સુધીમાં વૈશ્‍વિક ને લગભગ 7% સુધી ઘટાડશે, આવો અહેવાલ બોનમાં કન્‍વેન્‍શન ઓન બાયોલોજીકલ ડાઇવર્સિટી મીટીંગમાં તારણ કરાયો હતો. ઇમારતી લાકડું અને બળતણના લાકડા સહિતના વનપેદાશોની ઐતિહાસિક એવા વપરાશે પાણી અને ખોદવાલાયક જમીનની ભૂમિકાની સરખામણીએ માનવ સમાજોમાં અગત્‍યની ભૂમિકા ભજવી છે. આજે, વિકસિત દેશોએ ઇમારતી લાકડાને ઘરો બાંધવા અને લાકડાના માવાને કાગળ માટે વાપરવાનું ચાલુ રાખ્‍યું છે. વિકસિત દેશોમાં લગભગ ત્રણ અબજ લોકો અગ્નિ અને રસોઇ કરવા માટે લાકડા પર આધાર રાખે છે.
વિલોપન પ્રક્રિયાની વૈજ્ઞાનિક સમજ જૈવ વિવિધતા પર વનનાબૂદીની અસર વિશે ચોકકસપણે આગાહીઓ કરવા પર્યાપ્‍ત છે. વન નિર્માણ સંબંધી જૈવ વિવિધતા નુકશાનનો મોટાભાગની આગાહીઓ જાત-વિસ્‍તાર મોડલ આધારિત છે જેની અંદર ધારણા છે કે વનનું અધઃપતન થાય કે તે જ રીતે જાતોની વિવિધતાનું અધઃપતન થાય છે. જોકે ઘણાં આવા મોડલ ખોટા સાબિત થયા હતા અને વસવાટની નુકશાનથી મોટાપાયે જાતોનું નુશકાન થાય તે જરૂરી નથી. જાત-વિસ્‍તાર મોડેલ, જયાં ખરેખર વનનાબૂદી ચાલી રહી છે તે વિસ્‍તારોમાં જે જાતો ખતરામાં છે તેની સંખ્‍યાની વધુ પડતી આગાહી કરે છે તેમજ વ્‍યાપક એવી ભયભીત જાતોની સંખ્‍યાની વધુ પડતી આગાહી કરે છે.
1100થી 1500 સુધીમાં વસ્‍તીના ફેલાવાને પરિણામે પશ્ચિમ યુરોપમાં નોંધપાત્ર વનનાબૂદી થઇ હતી. 15મી સદીથી યુરોપિયન નૌકામાલિકોએ લાકડાના સહેલગાહ માટેના વહાણોનું મોટાપાયે બાંધકામ, વહાણવટા, કોલોની સ્‍થાપના, ગુલામોનો વેપાર કરવા અને મધદરિયે અન્‍ય વેપાર માટે કરવામાં આવ્‍યું હતું જેણે ઘણા વન સંશોધનો વાપર્યા. સ્‍પેનમાં થયા મુજબ વનની વધુ પડતી વહાણી પણ ચાંચિયાગીરીને કારણે હતી. આનાથી કોલમ્‍બસની અમેરિકાની શોધ પછી ઘરેલું અર્થતંત્ર નબળુ પડ્યું હતું કારણ કે અર્થતંત્ર કોલોનીની પ્રવૃત્તિઓ પર આધારિત બન્‍યું હતું.
વનનાબૂદી ઘણાં કારણોથી થાય છેઃ ઝાડ અથવા તેમાંથી મળતા કોલસા માણસો દ્વારા વપરાતા બળતણ અથવા ચીજ તરીકે વાપરવા અથવા વેંચવામાં આવે છે, જયારે સાફ થયેલી જમીન પશુધન માટેના ઘાસચારા, ચીજવસ્‍તુઓના વાવેતર અને વસાહતો માટે વાપરવામાં આવે છે. પર્યાપ્‍ત પુનઃવનીકરણ વગર લોકોએ ઝાડ દૂર કરતા રહેઠાણને નુકશાન જૈવ વિવિધતાનું નુકશાન અને ઉજ્જડતા થયાં છે. તેની આબોહવામાં રહેલ કાર્બન ડાયોકસાઇડના જૈવિક અલગીકરણ પર પ્રતિકૂળ અસરો થયેલ છે. વનનાબૂદી થયેલાં પ્રદેશોમાં સામાન્‍ય રીતે નોંધપાત્ર પ્રતિકૂળ ભૂમિ ધોવાણ થાય છે અને ઘણીવાર તેની કક્ષા ઉતરતી થઇને ખરાબાની જમીન થઇ જાય છે.
વનનાબૂદીથી પાણીના ચક્રને અસર થાય છે. ઝાડ તેના મૂળ મારફતે ભૂગર્ભજળ બહાર કાઢે છે અને તેને વાતાવરણમાં છૂટો પાડે છે. જયારે વનનો એક ભાગ દૂર કરવામાં આવે ત્‍યારે ઝાડ આ પાણીની વધુ વરાળ કરતાં નથી જેની પરિણામે આબોહવા વધૂ સૂકી થાય છે. વનનાબૂદી જમીનમાં પાણીની માત્રા, ભૂગર્ભજળ અને વાતાવરણીય ભેજની માત્રા ઘટાડે છે. વનનાબૂદી જમીન કોહવાણ ઘટાડે છે જેથી ધોવાણ, પૂર અને ભૂઃસ્‍ખલન પરિણમે છે. કેટલાંક સ્‍થાનોમાં વનો ભૂગર્ભમાંના ભેજતત્વના રિચાર્જને વધારે છે, તેમ છતાં મોટાભાગના સ્‍થાનોમાં એકવીફેર ઘટાડાનું મુખ્‍ય સ્‍ત્રોત વનો છે.
આવા જુદીજુદી દિશાઓના અભિપ્રાયો ઉષ્ણકટિબંધીય વનનાબૂદીના પ્રમાણમાં અચોકકસતાઓનું પરિણામ છે. વિષુવવૃત્તીય દેશો માટે વનનાબૂદીના અંદાજો ખૂબ અચોકકસ છે અને તેમાં 50% વધતા ઓછા જેટલી ભૂલ થઇ શકે. 2002ના ઉપગ્રહ ચિત્રોના પૃથ્‍થકરણે સૂચવ્‍યું કે ભેજવાળા ઉષ્‍ણકટિબંધ વિસ્‍તારોમાં વનનાબૂદીનો દર સૌથી વધુ સામાન્‍યપણે અપાતા દરો કરતાં ભાગ્‍યે જ 23% ઓછો હતો. ઉલટી રીતે, સેટેલાઇટ ચિત્રોનું નવું પૃથ્‍થકરણ દર્શાવે છે કે એમેઝોન વરસાદીવનોની વનનાબૂદી વૈજ્ઞાનિકોએ અગાઉ અંદાજેલ કરતાં બમણી ઝડપી છે.
મોટાભાગની વસ્‍તી કૃષિ ક્ષેત્રમાં સક્રિય રહેલ હોઇને મોટાભાગના વિસ્‍તારોમાં મુખ્‍ય દબાણ પાક અને પશુ ફાર્મીંગ માટે જમીન સાફ કરવા પર રહેલ છે. વન્‍યપ્રાણીજીવન માટે વાજબી રહે તેવી પર્યાપ્‍ત જંગલી લીલોતરી સામાન્‍ય રીતે ઉભી રહી હતી (અને અંશતઃ વપરાયી હતી, દા.ત.બળતણના લાકડા, ઇમારતી લાકડા અને ફળો એકત્ર કરવા અથવા ભુંડને ચરાવવા). અમીરો ના પોતાના શિકાર હકકો અને રમત માટેના રક્ષણથી ઘણીવાર નોંધપાત્ર જંગલ જમીનોનું રક્ષણ થયું હતું.
વિકસિત અને વિકસતા દેશો બંનેમાં વન પેદાશોનો ઉધોગ અર્થતંત્રનો મોટો ભાગ છે. વનનું કૃષિમાં રૂપાંતર અથવા લાકડાના ઉત્‍પાદનોના વધુ પડતા વપરાશથી મળેલ ટૂંકાગાળાના આર્થિક નફાથી સામાન્‍યપણે લાંબાગાળાની આવક અને લાંબાગાળાની જૈવિક ઉત્‍પાદકતાનું નુકશાન થાય છે. પશ્ચિમ આફ્રિકા, મડાગાસ્‍કર, દક્ષિણપૂર્વ એશિયા અને અન્‍ય ઘણાં પ્રદેશોમાં ઇમારતી લાકડાની ઘટતી જતી ખેતીને કારણે ઓછી આવક થઈ છે. ગેરકારયદેસર લાકડા કાપવાથી રાષ્‍ટ્રીય અર્થતંત્રને વાર્ષીક અબજો ડોલરનું નુકશાન થાય છે.