polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
સાવિત્રીબાઈ ફુલે ભારતીય સમાજ સુધારક, શિક્ષણવિદ્ અને કવયિત્રી હતા. તેમને ભારતના પ્રથમ મહિલા શિક્ષક માનવામાં આવે છે. તેમણે પતિ જ્યોતિરાવ ફુલે સાથે મળીને સ્ત્રી અધિકારો અને શિક્ષણના ક્ષેત્રમાં ઉલ્લેખનીય કાર્ય કર્યું હતું. ફુલે દંપતીએ ૧૮૪૮માં પુણેના ભીડેવાડામાં પહેલી ભારતીય કન્યા શાળાની સ્થાપના કરી હતી. તેમણે જાતિ અને લિંગના આધાર પર લોકો સાથે થતા અનુચિત વ્યવહાર અને ભેદભાવને સમાપ્ત કરવાનું કાર્ય કર્યું હતું. મહારાષ્ટ્રમાં સમાજ સુધાર આંદોલનમાં ચાવીરૂપ ભૂમિકા ભજવી હતી. સમાજસેવી અને શિક્ષણવિદ્‌ ફુલે મરાઠી સાહિત્યના અગ્રગણ્ય લેખિકા તરીકે પણ જાણીતા છે.
ફુલે દંપતીના આ સેવાકાર્યને રૂઢીવાદી સ્થાનિક સમુદાયના પ્રતિરોધનો સામનો કરવો પડ્યો. ૧૮૪૯ સુધી ફુલે દંપતી જ્યોતિરાવના પૈતૃક ઘરમાં રહેતુ હતું પરંતુ ૧૮૪૯માં જ્યોતિરાવના પિતાએ તેમને ઘર છોડી દેવા માટે જણાવ્યું કારણ કે બ્રાહ્મણ ગ્રંથો પ્રમાણે તેમનું શિક્ષણ કાર્ય પાપ ગણાતું હતું. ૧૮૫૦ના દશકમાં સાવિત્રીબાઈ અને જ્યોતિરાવે બે શૈક્ષણિક ટ્રસ્ટની સ્થાપના કરી. જ્યોતિરાવના સહયોગથી તેમણે અલગ અલગ જાતિ સમુદાયના બાળકોના અભ્યાસ માટે ૧૮ જેટલી શાળાઓ શરૂ કરી. દંપતીએ ગર્ભવતી બળાત્કાર પીડિત મહિલાઓ માટે બાળહત્યા પ્રતિબંધક ગૃહ નામના આશ્રય કેન્દ્રો પણ શરૂ કર્યા.
સરકારી દફતર પ્રમાણે જ્યોતિરાવે સવિત્રીબાઈને ઘરે જ ભણાવ્યા હતા. તેમના જ્યોતિરાવ સાથેના પ્રાથમિક શિક્ષણ બાદ આગળની જવાબદારી તેમના મિત્રો સખારામ યશવંત પરાંજપે અને કેશવ શિવરામ ભાવલકરની હતી. તેમણે બે શિક્ષક પ્રશિક્ષણ અભ્યાસક્રમોમાં પણ પ્રવેશ મેળવ્યો. પ્રથમ તેમણે અહમદનગર સ્થિત અમેરિકી મિશિનરી સિંથિયા ફર્રાર દ્વારા સંચાલિત સંસ્થામાં પ્રવેશ મેળવ્યો. ઉપરાંત પુણેની નોર્મલ સ્કૂલમાં પણ તાલીમ મેળવી. આ તાલીમના આધારે તેમને ભારતના પ્રથમ મહિલા શિક્ષક અને પ્રધાન અધ્યાપિકા માનવામાં આવે છે.
૧૮૯૭માં નાલાસોપારા ક્ષેત્રની આસપાસના વિસ્તારોમાં પ્લેગની મહામારી ફેલાતાં સાવિત્રીબાઈ અને તેમના દત્તકપુત્ર યશવંતરાવે અસરગ્રસ્તોની સારવાર માટે એક દવાખાનું શરૂ કર્યું. આ દવાખાનું પુણેથી દૂર સંક્રમણ મુક્ત વિસ્તારમાં આવેલું હતું. પ્લેગની આ મહામારીથી સંક્રમિત એક બાળકની સારવાર કરતાં સાવિત્રીબાઈને આ રોગ લાગુ પડી ગયો અને ૧૦ માર્ચ ૧૮૯૭ના રોજ તેમનું નિધન થઈ ગયું.
સાવિત્રીબાઈનો જન્મ મહારાષ્ટ્રના સાતારા જિલ્લાના નાયગાવ ખાતે ૩ જાન્યુઆરી ૧૮૩૧ના રોજ થયો હતો. તેઓ લક્ષ્મી અને ખાંડોજી નેવેશે પાટિલના સૌથી મોટા પુત્રી હતા. તેમના માતાપિતા માળી સમુદાયના હતા. ૧૦ વર્ષની ઉંમરે તેમના લગ્ન જ્યોતિરાવ ફુલે સાથે થયા. ફુલે દંપતી નિ:સંતાન હતું પરંતુ તેમણે બ્રાહ્મણ વિધવાના પુત્ર યશવંત રાવને દત્તક લીધો હતો.
લગ્ન સમયે સાવિત્રીબાઈ શિક્ષિત નહોતા કારણ કે બ્રાહ્મણ સમુદાયે નિમ્ન જાતિના લોકો અને સ્ત્રીઓ માટે શિક્ષિણની મનાઈ ફરમાવી હતી. જ્યોતિરાવ પણ પોતાની નિમ્ન જાતિના કારણે અસ્થાયી રૂપથી શિક્ષણ છોડવા બાધ્ય થયા હતા પરંતુ આખરે તેઓ સ્કોટલેન્ડની એક મિશિનરી શાળામાં પ્રવેશ મેળવવામાં સફળ થયા હતા જ્યાં તેમણે સાત ધોરણ સુધીનો અભ્યાસ કર્યો હતો.
સ્ટેનોસેરિયસ ફળ એ જાતિના ડ્રેગન ફ્રૂટ સામાન્ય રીતે અમેરિકાના શુષ્ક પ્રદેશોમાં ખાવામાં આવે છે. તેઓ વધુ ખાટા અને તાજગીદાર સ્વાદ ધરાવે છે, તેનો ગર રસદાર અને સ્વાદ તીવ્ર હોય છે. સોનોરન રણમાં વસનારા અમેરિકાના સ્થાનિક લોકો માટે ખાટા પિટાયા અથવા પિટાયા એગ્રિયા એ એક મહત્વપૂર્ણ ખાદ્યસ્ત્રોત છે. ઉત્તરપશ્ચિમ મેક્સિકોના સેરી લોકો આ ફળની ખેતી કરે છે, અને તેઓ છોડને કહે છે જેનો અર્થ "જેનું ફળ ખાટું હોય છે" એવો થાય છે. ડ્રેગન ફ્રૂટની નજીકની પ્રજાતિઓના ફળ, જેમ કે એસ. કવિરેટારોએનસીસ અને ડેગર કેક્ટસ , પણ સ્થાનિક લોકોનો મહત્વપૂર્ણ ખોરાક છે. ઓર્ગન પાઇપ કેક્ટસ નું ફળ પિટાયા ડુલ્સે એટલેકે "મીઠા પિટાયા" તરીકે ઓળખાય છે. તે સેલેનિસેરિયસ ફળ કરતાં વધુ તીવ્ર ખાટી સુગંધ ધરાવે છે, જે કંઈક અંશે તરબૂચ જેવી હોય છે.
આ ફળને સામાન્ય રીતે અંગ્રેજીમાં "ડ્રેગન ફ્રુટ" તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ૧૯૬૩થી આ નામ વપરાતું આવ્યું છે, જે ચામડા જેવી ત્વચા અને ફળની બહારના ભાગે દેખાતી ભીંગડાં જેવા દેખાવને આભારી છે. પિટાહા અને પિટાયા નામો મેક્સિકોમાંથી ઉતરી આવ્યા છે, અને પિટાયા રોજા મધ્ય અમેરિકા અને ઉત્તર દક્ષિણ અમેરિકામાં વપરાય છે. પિટાહા અને પિટાયા નામો મેક્સિકોમાંથી ઉતરી આવ્યા છે, અને પિટાયા રોજા મધ્ય અમેરિકા અને ઉત્તર દક્ષિણ અમેરિકામાં વપરાય છે. સંભવતઃ આ નામ ફૂલોના ધરાવતા એક જાતિના ઊંચા કેક્ટસ - પીતાહ્યા સાથે સંબંધિત છે.
ડ્રેગનફ્રુટ , જે ગુજરાતમાં કમલમ્ તરીકે ઓળખાય છે. એશિયાઇ મૂળના લોકોમાં આ ફળ અત્યંત લોકપ્રિય છે. તેનો સ્વાદ થોડો મીઠો હોય છે. આ ફળનો દેખાવ અત્યંત ઘાટા રંગનો અને ફૂલ મનમોહક હોય છે. સ્વાદ સિવાય આ ફળ વધુ પ્રમાણમાં પાણી અને તત્ત્વો ધરાવે છે, જે દૈનિક આહારમાં જરૂરી હોય છે.
આ ફળ દક્ષિણ મેક્સિકો અને મધ્ય અમેરિકાનું મૂળ વતની છે. પૂર્વ એશિયા, દક્ષિણ એશિયા, દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયા, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, કેરેબિયન, ઓસ્ટ્રેલિયા અને વિશ્વના ઉષ્ણકટિબંધીય અને ઉષ્ણકટિબંધીય પ્રદેશોમાં ડ્રેગન ફ્રૂટની ખેતી કરવામાં આવે છે.
ભારતમાં કેટલાક સમયથી આ ફળની ખેતી કરવામાં આવે છે. ખાસ કરીને મહારાષ્ટ્ર, ગુજરાત, મધ્ય પ્રદેશના ખેડૂતો આ ફળનો પાક લઇ રહ્યા છે. આ ફળ માટે પાણીનો સંગ્રહ ન કરી રાખે એવી જમીનની જરૂરિયાત રહે છે.
૨૧ માર્ચ ૨૦૦૯ ના રોજ, તે જમ્મુ-કાશ્મીરના કુપવાડા સેક્ટરના હાફરુદા જંગલમાં આતંકવાદીઓ સાથે એન્કાઉન્ટરમાં રોકાયા હતા. આ પ્રક્રિયામાં તેણે ચાર આતંકવાદીઓને ઠાર કર્યા અને બે સાથીઓને બચાવી લીધા, પરંતુ અનેક ગોળીબારના ઘાને સહન કર્યા, જેનાથી તે માર્યા ગયા. આ બહાદુરી માટે, તેમને મરણોત્તર અશોક ચક્રથી નવાજવામાં આવ્યા હતા, જે ભારતનો શાંતિ સમયનો સૌથી ઉચ્ચ સૈન્ય મેડલ છે. તેની કારકિર્દીની શરૂઆતમાં તેમને બે શૌર્ય ચંદ્રકો આપવામાં આવ્યા હતા. ઓપરેશન રક્ષક દરમિયાન આતંકવાદ વિરોધી ફરજો માટેના પ્રથમ સી.ઓ.એસ. પ્રશંસાકાર્ડ હતું, જે પછી ૨૦૦૫ માં ગુપ્ત કામગીરી બાદ શૌર્ય માટે સેના મેડલ મેજર મોહિત શર્માના પરિવારમાં તેમની પત્ની મેજર રિષિમા શર્મા છે, જે સૈન્ય અધિકારી છે અને દેશની સેવાનો વારસો ચાલુ રાખ્યો છે.
મોહિતનો જન્મ ૧૩ જાન્યુઆરી ૧૯૭૮ માં હરિયાણાના રોહતકમાં થયો હતો. કુટુંબમાં તેમનું હુલામણું નામ "ચિન્ટુ" હતું જ્યારે તેના એનડીએ બેચના સાથીઓ તેને "માઇક" કહે છે. ૧૯૯૫ માં ડી.પી.એસ. ગાઝિયાબાદથી તેમણે ૧૨ મી શાળા પૂર્ણ કરી હતી, જે દરમિયાન તેઓ તેમની એનડીએ પરીક્ષા માટે હાજર રહ્યા હતા. ૧૨ મા અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યા પછી તેમણે શ્રી સંત ગજાનન મહારાજ કોલેજ ઓફ એન્જિનિયરિંગ, શેગાંવ, મહારાષ્ટ્રમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. પરંતુ તેની કોલેજ દરમિયાન, તેમણે એનડીએ માટે એસએસબીને પસાર કરી દીધું અને ભારતીય સેનામાં જોડાવાનું પસંદ કર્યું. તેમણે પોતાની તક છોડી નેશનલ ડિફેન્સ એકેડેમી માં જોડાયા.
૧૯૯૫ માં, મેજર મોહિત શર્મા એન્જિનિયરિંગ છોડીને સ્વપ્નને આગળ વધારવા માટે એનડીએમાં જોડાયા. તેમની એનડીએ તાલીમ દરમિયાન, તેમણે સ્વિમિંગ, બોક્સિંગ અને ઘોડેસવારી સહિતની અનેક પ્રવૃત્તિઓમાં ઉત્કૃષ્ટ દેખાવ કર્યો. તેમનો પ્રિય ઘોડો "ઇન્દિરા" હતો. તેઓ, કર્નલ ભવાનીસિંહની તાલીમ હેઠળ, ઘોડેસવારીનો ચેમ્પિયન બન્યા. તેઓ ફેધર વેઇટ કેટેગરી હેઠળ બોક્સિંગમાં વિજેતા પણ હતા.
મેજર મોહિત શર્મા, એ.સી., એસ.એમ. એ ભારતીય સૈન્ય અધિકારી હતા, જેને મરણોત્તર ભારતના સર્વોચ્ચ શાંતિ સમયના લશ્કરી સજાવટ અશોક ચક્રથી નવાજવામાં આવ્યા હતા. મેજર શર્મા ચુનંદા ૧લી પેરા એસએફનો હતા. ૨૧ માર્ચ ૨૦૦૯ ના રોજ તેઓ કુપવાડા જિલ્લામાં તેમની બ્રાવો એસોલ્ટ ટીમનું નેતૃત્વ કરતી વખતે મૃત્યુ પામ્યા.
એનડીએમાં વિદ્વાનોના અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યા પછી, તે ૧૯૯૮ માં ભારતીય સૈન્ય એકેડેમી માં જોડાયા. આઈએમએમાં તેમને બટાલિયન કેડેટ એડજ્યુટન્ટનો ક્રમ અપાયો હતો. રાષ્ટ્રપતિ ભવનમાં તેમને તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ કે.આર. નારાયણનને મળવાની તક મળી. તેમને ૧૧ ડિસેમ્બર ૧૯૯૯ ના રોજ લેફ્ટનન્ટપદ અપાયું હતું.
૨૦૧૯ માં, દિલ્હી મેટ્રો કોર્પોરેશને રાજેન્દ્ર નગર મેટ્રો સ્ટેશનનું નામ "મેજર મોહિત શર્મા મેટ્રો સ્ટેશન" રાખ્યું છે.
ઝરી બનાવવાની શરૂઆત વિષે ચોક્કસ જાણકારી ઉપલબ્ધ નથી. તેમ છતાં, કેટલાક પ્રાચીન હિન્દુ સાહિત્ય જેવા કે રામાયણ, મહાભારત અને ઋગ્વેદમાં તેનો ઉલ્લેખ છે. પ્રાચીને ઇતિહાસમાં ત્રીજી સદી પૂર્વેના મેગૅસ્થનીસ સંબંધિત પ્રાચીન ઐતિહાસિક લેખનોમાં સોનાના બનેલા કાપડનો ઉલ્લેખ છે. મુઘલ સામ્રાજ્ય દરમિયાન આ કાપડ સુરતમાં લોકપ્રિય થયું હતું અને શહેરને "ઝરી શહેર" તરીકે પણ ઓળખાતું હતું. મોગલ સમયગાળા દરમિયાન, ઝરી વડે કરેલું ભરતકામ જાણીતું હતું. પહેલાના સમયમાં સુરત માર્ગે મક્કા જનારા યાત્રાળુઓમાં તે લોકપ્રિય બન્યું હતું. સોના-ચાંદીના દોરા અને તેનાથી સંબંધિત ઉત્પાદનોની નિકાસ સુરતથી કેટલાક વિદેશોમાં કરવામાં આવી હતી. બ્રિટીશ શાસનના સમયગાળામાં ઝરી ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ ફ્રાન્સની સરખામણીમાં તે ઝરી બીજા ક્રમે આવતી કેમકે તેમણે કાપડ મશીનો ઉપયોગ કરીને ઝરીનું ઉત્પાદન કર્યું હતું. જો કે, પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધ દરમિયાન ફ્રાન્સના ઉદ્યોગનું વર્ચસ્વ ઘટ્યું હતું, જેનો ફાયદો સુરતના ઝરી ઉદ્યોગને મળ્યો હતો.
ઝરી ઉદ્યોગ તેના એકમોમાં શુદ્ધ અથવા વાસ્તવિક ઝરી અને નકલી ઝરીનું ઉત્પાદન કરે છે. તેની ઉત્પાદન પ્રક્રિયામાં જરીના પ્રકાર અનુસાર કાચી સામગ્રી પર વિવિધ પ્રકારની પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે. કાચી સામગ્રીમાં તાંબુ, સોના, ચાંદી, શુદ્ધ રેશમ, આર્ટ સિલ્ક, પોલિસ્ટર, વિસ્કોસ અને સુતરાઉ કાપડના દોરાઓ અને પોટેશિયમ સાયનાઇડ, ઓક્સિટોલ, સાયક્લો હેક્ઝનન અને વિવિધ પ્રકારનાં રંગ આદિ વાપરવામાં આવે છે. અસલી ઝરીનું ઉત્પાદન એ છ-તબક્કાની પ્રક્રિયા છે. આ પ્રક્રિયા "બદલા" તરીકે ઓળખાતા સપાટ ચાંદીના તાર ઉત્પન્ન કરે છે, જેને પછી આર્ટ-સિલ્ક અથવા કપાસના દોરા પર અથવા વાઈન્ડીંગ મશીનની સહાયથી વણવામાં આવે છે, જેના પરિણામ રૂપે ચાંદેરી રંગના “રૂપેરી ઝરી દોરા” તૈયાર થાય છે. તે પછી "સોનેરી ઝરી" બનાવવા આ ઝરીને ઇલેક્ટ્રોપ્લેટિંગ પ્લાન્ટમાં સોનાના સોલ્યુશનમાં બોળવામાં આવે છે, અને ત્યાર બાદ તેનું વેચાણ થાય છે.
૧૯ મી સદી પહેલાં સોનું, ચાંદી, વગેરે વાપરી ઝરી બનાવવામાં આવતી જેને "સાચી ઝરી" કહે છે સ્થાનિક લોકો તેને "પાસા" કહે છે. આ પ્રક્રિયામાં ચાંદીને સોનાનું પાણી ચઢાવવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ જુદા જુદા ગેજના ઝીણા તાર ખેંચવામાં આવતા છે, સ્થાનિક રીતે તેને "બાદલા" તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ત્યાર બાદ તેને શુદ્ધ રેશમના દોરા ઉપર વણી ઝરી બનાવવામાં આવે છે. ૧૯ મી સદી સુધી આ પદ્ધતિમાં કોઈ બદલાવ આવ્યો નહીં. વીસમી સદીમાં ચાંદીના તાર ખેંચનાર કાપડ મશીનરીની રજૂઆત અને ભારતમાં શોધાયેલ રબ્બી ડાઈના ઉપયોગથી આધુનિકરણ પ્રચલિત બન્યું. બીજા વિશ્વ યુદ્ધ પછી નકલી ઝરી બનાવવાની પણ શરૂઆત થઈ. ઈ.સ. ૧૯૭૦ માં આધાર મેટલને બદલે પ્લાસ્ટિક વાપરવાની શરૂઆત થઈ.
સુરત ઝરી ક્ળા એ ભારતના ગુજરાત રાજ્યના સુરત જિલ્લાનું એક કાપડ ઉત્પાદન છે. આ કાપડ સોના, ચાંદી અથવા તાંબાના મિશ્રણવાળા રેશમ અને કપાસના તારથી વણવામાં આવે છે. ઝરીના દોરાનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે રેશમી કાપડમાં વણાટ દરમ્યાન કલાત્મક ભાત બનાવવા માટે થાય છે. કાપડ ઉદ્યોગ અને હસ્તકલા ઉદ્યોગમાં આ ઝરીનો વ્યાપક ઉપયોગ થાય છે. સુરત ઝરીને કાપડના વણાટાકામ સમયે અથવા હાથથી ભરતકામ દરમ્યાન વાપરવામાં આવે છે. અહીંની ઝરીનો ઉપયોગ વારાણસી અને ઉત્તર પ્રદેશ, તમિલનાડુ, કર્ણાટક અને આંધ્ર પ્રદેશ વગરે સ્થળોના કાપડ ઉદ્યોગો દ્વારા કરવામાં આવે છે. વારાણસીમાં બનેલી બનારસી સાડીઓ અને દક્ષિણ ભારતની કાંજીવરમ સાડીઓ સૂરત ઝરીનો વ્યાપક ઉપયોગ કરે છે.
નકલી ઝરીના કિસ્સામાં પણ ઉત્પાદન પ્રક્રિયા છ તબક્કાની હોય છે પરંતુ તેમાં તાંબાના તાર વાપરવામાં આવે છે. છઠ્ઠા તબક્કે ઉત્પના થનાર તાર ચમકતી ઝરી સ્વરૂપે હોય છે જેને "રીલ પર અથવા હાથ ચરખા પર 5 ગ્રામથી 10 ગ્રામના નાના ગોટા રૂપે તૈયાર કરવામાં આવે છે". સ્થાનિક રીતે બનાવેલા તાર ખેંચનાર મશીનો દ્વારા તારને ખેંચવામાં આવે છે. ત્યાર બાદ ઈલેક્ટ્રોપ્લેટીંગ દ્વારા ચાંદીનું પાણી ચઢાવવામાં આવે છે ત્યાર બાદ રુબી ડાઇ માંથી પસાર કરી જોઈતી જાડાઈના તાર મેળવવામાં આવે છે. આ તારને ચપટા કરવામાં આવે છે અને પછી તેને કોટન કે રેશમના તાંતણામાં વણવામાં આવે છે આ રીતે વણાયેલા દોરાને "નકલી અથવા હાફ-ફાઇન ઝરી થ્રેડ" કહે છે.
ઝરી નિર્માણ કેન્દ્રો દક્ષિણ ગુજરાતમાં સુરત જિલ્લાના ભૌગોલિક ક્ષેત્રમાં આવેલા છે જેનો વ્યાપ અને વચ્ચે ફેલાયેલો છે. આ જિલ્લો ઉત્તરમાં ભરૂચ જિલ્લા દ્વારા, દક્ષિણમાં નવસારી જિલ્લા દ્વારા, પૂર્વમાં તાપી જિલ્લા દ્વારા અને પશ્ચિમમાં અરબી સમુદ્ર દ્વારા સીમાંકિત થયેલો છે. જો કે, ઝરી બનાવનારા એકમોમાંથી ૯૫% સુરત શહેરમાં જ આવેલા છે. સુરત શહેરની અંદર, ગોપીપુરા, મહિધરપુરા, નવાપુરા, સાગરામપુરા, સૈયદપુરા, રામપુરા, ઉધના અને વાડીફાલીયા જેવા ઉપનગરો ઝરીના ઉત્પાદન સાથે સંકળાયેલા છે.
આ ક્ષેત્રની ભૂ-આબોહવાની પરિસ્થિતિઓ, ચાંદીની ઇલેક્ટ્રોપ્લેટિંગ પ્રક્રિયા, વપરાયેલી સામગ્રીઓ, સ્વદેશી મશીનરીના પ્રકારનો સ્વીકાર અને કારીગરોની કુશળતાને લીધે વિશ્વમાં, "ચમકતા સુરતી ઝરી દોરા અને ઝરી ભરતકામ સામગ્રીઓ"ને વિશ્વભરમાં અજોડ માનવામાં આવે છે. "
એક સર્વેક્ષણ અનુસાર સુરતમાં લગભગ ૫૦૦ જેટલા ઉત્પાદન એકમો ઉપરાંત ૩૦૦૦ ઘરગથ્થુ એકમો છે જેઓ ત્રણ પ્રકારની ઝરીનું ઉત્પાદન કરે છે જેમ કે - અસલી ઝરી, નકલી જરી અને પ્લાસ્ટિક ઝરી.
સુરતમાં બનાવેલી ઝરીઓ બે પ્રકારની છે - વાસ્તવિક ધાતુની ઝરી જે સોના અને અન્ય શુદ્ધ ધાતુઓની બનેલી અથવા ઈમિટેશન ઝરી જે પ્લાસ્ટિક સાથે ઝરી વણી બનાવાય છે.
૧૮૯૯માં તેમનું લગ્ન તનસુખરામ ત્રિપાઠીના દીકરી ઉમંગલક્ષ્મી સાથે થયું. તેમણે ૧૯૦૨માં જૂનાગઢમાંથી મુંબઈ યુનિવર્સિટીની મૅટ્રિક્યુલેશન પરીક્ષા ગુજરાતમાં પ્રથમ નંબરે પાસ કરી. ૧૯૦૭માં જૂનાગઢની બહાઉદ્દીન કૉલેજમાંથી બી.એ.ની પરીક્ષા રસાયણશાસ્ત્ર અને ભૌતિકશાસ્ત્ર વિષયો સાથે પાસ કરી. ૧૯૦૮માં તેમણે 'ગોવર્ધનરામ' નામનો ગુજરાતીમાં પ્રથમ લેખ લખ્યો. ૧૯૧૦માં તેઓ ત્રિભુવનદાસ ગજ્જરની પ્રયોગશાળા માં અભ્યાસ કરી રસાયણશાસ્ત્ર વિષય સાથે એમ.એ. થયા અને એ જ વર્ષમાં તેમનું 'શ્રીયુત ગોવર્ધનરામ' નામનું પ્રથમ પુસ્તક પ્રકાશિત થયું. ૧૯૧૧માં તેઓ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ સાયન્સ , બેંગલોરમાં પહેલી બૅચમાં દાખલ થયા, જ્યાં તેમણે પ્રો. રૂડૉલ્ફ અને પ્રો. સડબરોના હાથ નીચે એપ્લાઇડ કેમિસ્ટ્રીમાં કામ કરવા ઉપરાંત કેમિકલ એન્જિનિયરિંગ તથા મશીન-ડ્રૉઇંગનો અભ્યાસ કર્યો. ૧૯૧૩ સુધી બેંગલોર રહી તે જ સાલમાં તેમણે આગ્રાની સેન્ટ જૉન કૉલેજમાં સાયણશાસ્ત્રના એસોસિયેટ પ્રોફેસર તરીકે કારકિર્દીની શરૂઆત કરી અને ૧૯૧૬માં તે વિભાગના વડા તરીકે નિમાયા. ૧૯૧૫માં તેમણે પ્રથમ વિજ્ઞાનવિષયક લેખ લખ્યો.
૧૯૪૭માં કૉલેજમાંથી નિવૃત્ત થયા બાદ માનાર્હ પ્રાધ્યાપક તરીકે આગ્રામાં જ રહ્યા. તેમના માર્ગદર્શન હેઠળ સંશોધન કરી ૭૨ વિદ્યાર્થીઓએ એમ.એસસી.ની અને ૫ વિદ્યાર્થીઓએ પીએચ.ડીની પદવી પ્રાપ્ત કરી હતી. તેમના સંશોધનકાર્યમાં રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓમાં કાર્બનિક બેઝિક પદાર્થોનો સંસર્ગ પદાર્થ તરીકે ઉપયોગ અને તેથી અસંતૃપ્ત ઍસિડ બનાવવાની સુગમ્ય રીતો તથા કેટલાક કૌમારિન પદાર્થોનું સંશ્લેષણ તેમજ કેટલાંક ભારતીય ફળોમાં રહેલા કાર્બનિક ઍસિડના પ્રમાણનું અન્વેષણ મુખ્ય છે. આલ્ડિહાઇડનું સંઘનન અને અન્ય સંશોધન કાર્ય અંગેના તેમના ૬૦ જેટલા સંશોધનલેખો પ્રકાશિત થયા હતા. તેમના પુસ્તકોમાં 'શ્રીયુત ગોવર્ધનરામ' , 'આઇન્સ્ટાઇનનો સાપેક્ષવાદ' 'આપણો આહાર' , 'ચંદ્રશંકરનાં કાવ્યો' , 'વિજ્ઞાનમંદિર' ભાગ ૧-૨ , 'ગોવર્ધનરામનું સાલવારી જીવન અને સમકાલીન જીવન' , ગોવર્ધનરામની સ્ક્રૅપબુકનું સંપાદન તથા 'મારો સંક્ષિપ્ત જીવનવૃત્તાંત' વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.
તેઓ ૧૯૧૭-૧૯ દરમ્યાન વધુ સંસોધન માટે ફરી બૅંગલોર ગયા. ૧૯૨૦માં તેઓ ઇંગ્લેંડ ગયા, જ્યાં લંડન યુનિવર્સિટીની ઇમ્પીરિયલ કૉલેજ ઑફ સાયન્સ એન્ડ ટેક્નૉલોજીની રસાયણવિભાગની પ્રયોગશાળામાં પ્રો. સર જોસેલિન થોર્પના માર્ગદર્શન હેઠળ તેમણે સંશોધન શરૂ કર્યું. ૧૯૨૧માં તેમણે અનુસ્નાતક ડિપ્લોમા મેળવ્યો. તે જ વર્ષમાં મૉન્ટ્રિયલ ખાતે ભરાયેલી કેમિકલ સોસાયટીની કોન્ફરન્સમાં તેઓ એકમાત્ર ભારતીય પ્રતિનિધિ તરીકે ગયા. તેમના સંશોધનના માટે ૧૯૨૩માં તેમને લંડન યુનિવર્સિટીની પીએચ.ડીની પદવી એનાયત કરવામાં આવી. નાગર જ્ઞાતિમાં આ પદવી પ્રાપ્ત કરનાર તેઓ પ્રથમ હતા. તે જ વર્ષમાં ઇંગ્લેંડથી પાછા ફરતાં તેમણે ફ્રાન્સ, બેલ્જિયમ, જર્મની અને ઇટાલીની મુલાકાત લીધી હતી.
કાન્તિલાલ પંડ્યાનો જન્મ ૨૪ ઑગસ્ટ ૧૮૮૬ના રોજ નડિયાદ ખાતે થયો હતો. તેમના પિતા છગનલાલ હરિલાલ પંડ્યા હતા, જેમણે બાણભટ્ટ કૃત 'કાદંબરી'નું ભાષાંતર કર્યું હતું અને જેઓ જૂનાગઢ રાજ્યના નાયબ દીવાન હતા. કાન્તિલાલના માતા સમર્થલક્ષ્મી ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠીના નાનાં બહેન હતાં. કાન્તિલાલે ૧૮૯૬ સુધી પ્રાથમિક શિક્ષણ નડિયાદની સરકારી મિડલ સ્કૂલમાં લીધું હતું.
૧૯૨૪માં તેઓ ફરી સેન્ટ જૉન કૉલેજ, આગ્રામાં જોડાયા. ૧૯૨૪માં ભાવનગર ખાતે ભરાયેલ ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના વિજ્ઞાન વિભાગના અધ્યક્ષ તરીકે તેમની વરણી થઈ, જ્યાં તેમણે 'ગુજરાતમાં વિજ્ઞાનનું સાહિત્ય' એ વિષય ઉપર વ્યાખ્યાન આપ્યું અને વૈજ્ઞાનિક શબ્દકોશ તૈયાર કરવાના યોજના રજૂ કરી. ૧૯૩૫માં જયકૃષ્ણ ઇન્દ્રજી સાથે તેમણે 'ગલિયારા પુરસ્કાર' પ્રાપ્ત કર્યો હતો.
કાન્તિલાલ છગનલાલ પંડ્યા ગુજરાતી સાહિત્યકાર અને રસાયણશાસ્ત્રી હતા. તેઓ ગુજરાતી લેખક ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠીના ભાણેજ હતા. તેઓ ૧૯૨૪માં ભાવનગર ખાતે આયોજીત ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના અધિવેશનના વિજ્ઞાન-વિભાગના તેઓ પ્રમુખ હતા. ૧૯૩૪માં તેઓ ઇન્ડિયન ઍકેડમી ઑફ સાયન્સ ના ફેલો તરીકે ચૂંટાયા હતા.
રાજપીપલા રજવાડું સંપૂર્ણ આંતરિક અધિકારક્ષેત્ર ધરાવતું દેશી રજવાડું હતું. તેમાં ગોહિલ રાજપૂત વંશ દ્વારા આશરે ૧૩૪૦થી ૧૯૪૮ સુધી ૬૦૦ વર્ષથી વધુ સમય સુધી શાસન હતું. તે રેવા કાંઠા એજન્સીનું સૌથી મોટું રાજ્ય અને એકમાત્ર પ્રથમ-વર્ગનું રાજ્ય હતું. ગુજરાત રાજ્યમાં , રાજપીપળા રજવાડું કદ અને મહત્વની દ્રષ્ટિએ વડોદરા પછી બીજા ક્રમે હતું. રાજપીપળાનો ગોહિલ રાજપૂત વંશ મધ્યકાળ દરમિયાન અમદાવાદના સુલતાનો અને મુઘલોના આક્રમણ તથા આધુનિક સમયગાળામાં વડોદરાના ગાયકવાડ અને અંગ્રેજ શાસનથી બચવામાં સફળા રહ્યો હતો. ૧૦ જૂન ૧૯૪૮ના રોજ ભારતમાં વિલય થયો ત્યા સુધીમાં સમકાલીન માળખાગત સુવિધાઓ, નીતિઓ અને પદ્ધતિઓ સાથે સુસંચાલિત રાજ્ય તરીકે ઉભરી આવ્યુ હતુ.
રાજપીપળા રજવાડું પશ્ચિમ ભારતની બે મહત્વની નદીઓ નર્મદા અને તાપી વચ્ચે આવેલું હતું. કુલ ૧૫૦૦ ચોરસ માઇલ ના ક્ષેત્રમાં ૬૦૦ માઇલ વર્ગ જંગલો હતા અને બાકીની ફળદ્રુપ કૃષિ મેદાનો અને નદી ખીણો,ને પરિણામે રાજપીપળા વડોદરા પછી બીજા નંબરનું સમૃદ્ધ રજવાડું બન્યુ હતુ. તે તેની ખાણો માટે પણ પ્રખ્યાત હતું. તે હવે ગુજરાત રાજ્યનો એક ભાગ છે. અને નર્મદા જિલ્લાનું મુખ્ય મથક છે.
રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા એક્ટ, 1934 : આ અધિનિયમ ભારતીય રિઝર્વ બેંક ની કામગીરી માટે કાનૂની માળખું પૂરું પાડે છે, જે ભારતની મધ્યસ્થ બેંક છે. આરબીઆઈ દેશની નાણાકીય નીતિનું નિયમન કરવા, વિદેશી વિનિમય ભંડારનું સંચાલન કરવા અને બેંકિંગ ક્ષેત્રની દેખરેખ માટે જવાબદાર છે.
બેંકિંગ રેગ્યુલેશન એક્ટ, 1949 : આ અધિનિયમ ભારતમાં બેંકોની કામગીરીને નિયંત્રિત કરે છે અને ને બેંકિંગ ક્ષેત્રની દેખરેખ અને નિયમન કરવાની સત્તા આપે છે.
સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઈન્ડિયા એક્ટ, 1992 : આ અધિનિયમે સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઈન્ડિયા ની સ્થાપના કરી, જે ભારતમાં સિક્યોરિટીઝ માર્કેટના નિયમન માટે જવાબદાર છે.
ઈન્સ્યોરન્સ રેગ્યુલેટરી એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી એક્ટ, 1999: આ એક્ટે ઈન્સ્યોરન્સ રેગ્યુલેટરી એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી ની સ્થાપના કરી, જે ભારતમાં વીમા ક્ષેત્રના નિયમન માટે જવાબદાર છે.
કંપની અધિનિયમ, 2013 : આ અધિનિયમ નાણાકીય ક્ષેત્રની કંપનીઓ સહિત ભારતમાં કંપનીઓની રચના, સંચાલન અને સંચાલનને નિયંત્રિત કરે છે.
ફોરેન એક્સચેન્જ મેનેજમેન્ટ એક્ટ, 1999 : આ અધિનિયમ ભારતમાં વિદેશી વિનિમય વ્યવહારોનું નિયમન કરે છે અને તેનો ઉદ્દેશ્ય બાહ્ય વેપાર અને ચૂકવણીને સરળ બનાવવાનો છે.
પ્રિવેન્શન ઓફ મની લોન્ડરિંગ એક્ટ, 2002 : આ અધિનિયમનો હેતુ ભારતમાં મની લોન્ડરિંગ અને આતંકવાદી પ્રવૃતિઓના ધિરાણને રોકવાનો છે.
સિક્યોરિટીઝ કોન્ટ્રાક્ટ્સ રૂલ્સ, 1957: આ નિયમો ભારતમાં સિક્યોરિટીઝના વેપારનું નિયમન કરે છે અને સ્ટોક એક્સચેન્જની કામગીરી માટે માર્ગદર્શિકા પ્રદાન કરે છે.
ઇનસાઇડર ટ્રેડિંગ રેગ્યુલેશન્સ, 2015: આ નિયમોનો ઉદ્દેશ સિક્યોરિટીઝમાં ઇનસાઇડર ટ્રેડિંગ અટકાવવાનો અને વાજબી ટ્રેડિંગ પ્રેક્ટિસને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.
ક્રેડિટ ઇન્ફોર્મેશન કંપનીઝ એક્ટ, 2005: આ અધિનિયમ ભારતમાં ક્રેડિટ ઇન્ફર્મેશન કંપનીઓની કામગીરીને નિયંત્રિત કરે છે અને જવાબદાર ધિરાણ પ્રથાઓને પ્રોત્સાહન આપવાનો હેતુ ધરાવે છે.
પેમેન્ટ એન્ડ સેટલમેન્ટ સિસ્ટમ્સ એક્ટ, 2007: આ એક્ટ ભારતમાં ચુકવણી અને સેટલમેન્ટ સિસ્ટમ્સ માટે કાનૂની માળખું પૂરું પાડે છે, જેમાં ઇલેક્ટ્રોનિક ફંડ ટ્રાન્સફર, મોબાઇલ પેમેન્ટ્સ અને કાર્ડ પેમેન્ટ્સનો સમાવેશ થાય છે.
ગ્રાહક સુરક્ષા અધિનિયમ, 2019 : આ અધિનિયમનો હેતુ ભારતમાં ગ્રાહકોના અધિકારોનું રક્ષણ કરવાનો છે અને તેમાં બેંકિંગ, વીમા અને રોકાણ ઉત્પાદનો જેવી નાણાકીય સેવાઓ સંબંધિત જોગવાઈઓનો સમાવેશ થાય છે.
નેશનલ પેન્શન સિસ્ટમ ટ્રસ્ટ રેગ્યુલેશન્સ, 2015: આ નિયમો ભારતમાં નેશનલ પેન્શન સિસ્ટમ ની કામગીરીને નિયંત્રિત કરે છે, જે વ્યક્તિઓ માટે સ્વૈચ્છિક નિવૃત્તિ બચત યોજના છે.
ડિપોઝિટરીઝ એક્ટ, 1996: આ અધિનિયમ ભારતમાં ડિપોઝિટરીઝની કામગીરીને નિયંત્રિત કરે છે, જે ઇલેક્ટ્રોનિક સ્વરૂપમાં સિક્યોરિટીઝ ધરાવે છે અને તેમના ટ્રાન્સફરની સુવિધા આપે છે.
પબ્લિક ફાઇનાન્શિયલ મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ, 2016: આ સિસ્ટમ ભારતમાં સરકારી નાણાકીય વ્યવસ્થાપન માટેનું એક ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ છે, જેમાં બજેટની તૈયારી, ખર્ચ વ્યવસ્થાપન અને રિપોર્ટિંગનો સમાવેશ થાય છે.
ફોરેન કોન્ટ્રીબ્યુશન એક્ટ, 2010 : આ અધિનિયમ ભારતમાં બિન-લાભકારી સંસ્થાઓ દ્વારા વિદેશી યોગદાનની પ્રાપ્તિને નિયંત્રિત કરે છે અને તેનો હેતુ મની લોન્ડરિંગ અને આતંકવાદને ધિરાણ અટકાવવાનો છે.
બેંકો દ્વારા વર્ગીકરણ, મૂલ્યાંકન અને રોકાણ પોર્ટફોલિયોના સંચાલન માટેના વિવેકપૂર્ણ ધોરણો, 2021: આ ધોરણો ભારતમાં બેંકો દ્વારા રોકાણ પોર્ટફોલિયોના સંચાલન માટે માર્ગદર્શિકા પ્રદાન કરે છે, જેમાં સંપત્તિના વર્ગીકરણ અને મૂલ્યાંકનનો સમાવેશ થાય છે.
ભારતીય રિઝર્વ બેંક નિર્દેશો, 2021: આ નિર્દેશો ભારતમાં ડિજિટલ ચુકવણીઓ માટે સુરક્ષા નિયંત્રણો પ્રદાન કરે છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય વપરાશકર્તાઓને છેતરપિંડી અને અન્ય જોખમોથી બચાવવાનો છે.
સિક્યોરિટાઇઝેશન એન્ડ રિકન્સ્ટ્રક્શન ઓફ ફાઇનાન્શિયલ એસેટ્સ એન્ડ એન્ફોર્સમેન્ટ ઓફ સિક્યોરિટી ઇન્ટરેસ્ટ એક્ટ, 2002 : આ અધિનિયમ બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓ દ્વારા નાણાકીય અસ્કયામતોના સિક્યોરિટાઇઝેશન અને પુનઃનિર્માણ અને આવી સંપત્તિઓમાં સુરક્ષા હિતના અમલ માટે એક માળખું પૂરું પાડે છે.
ભારતીય સ્ટેમ્પ અધિનિયમ, 1899 : આ અધિનિયમ વિવિધ નાણાકીય સાધનો, જેમ કે પ્રોમિસરી નોટ્સ, વિનિમય બિલ અને શેર પ્રમાણપત્રો પર સ્ટેમ્પ ડ્યુટીની ચુકવણીને નિયંત્રિત કરે છે.
નેગોશિયેબલ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સ એક્ટ, 1881 : આ અધિનિયમ નાણાકીય વ્યવહારોમાં નેગોશિયેબલ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સ, જેમ કે ચેક, બિલ્સ ઑફ એક્સચેન્જ અને પ્રોમિસરી નોટ્સના ઉપયોગને નિયંત્રિત કરે છે.
અત્યાચાર નિવારણ અધિનિયમ, 1989: આ અધિનિયમ અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિના સભ્યો સામેના ગુનાઓને રોકવાની જોગવાઈ કરે છે, અને આ સમુદાયોના નાણાકીય છેતરપિંડી અને શોષણ સંબંધિત જોગવાઈઓનો સમાવેશ કરે છે.
રિયલ એસ્ટેટ એક્ટ, 2016 : આ અધિનિયમ ભારતમાં રિયલ એસ્ટેટ ક્ષેત્રનું નિયમન કરે છે, જેમાં રિયલ એસ્ટેટ પ્રોજેક્ટ્સ અને એજન્ટોની નોંધણી અને ઘર ખરીદનારાઓની સુરક્ષાનો સમાવેશ થાય છે.
માઈક્રો, સ્મોલ એન્ડ મિડિયમ એન્ટરપ્રાઈઝ ડેવલપમેન્ટ એક્ટ, 2006 : આ અધિનિયમ ભારતમાં સૂક્ષ્મ, નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગોના પ્રમોશન અને વિકાસ માટે પ્રદાન કરે છે, જેમાં ક્રેડિટ અને અન્ય નાણાકીય સેવાઓનો સમાવેશ થાય છે.
વિદેશી વેપાર નીતિ, 2015-2020: આ નીતિ ભારતમાં નિકાસ અને આયાતને પ્રોત્સાહન આપવા માટેનું માળખું પૂરું પાડે છે, જેમાં નિકાસકારો માટે પ્રોત્સાહનો અને આયાતકારો માટેના નિયમોનો સમાવેશ થાય છે.
નાદારી અને નાદારી નિવારણ અધિનિયમ, 2016: આ અધિનિયમ ભારતમાં નાદારી અને નાદારીની કાર્યવાહીના ઠરાવની જોગવાઈ કરે છે, જેમાં દેવાની પુનઃરચના અને સંપત્તિના લિક્વિડેશનનો સમાવેશ થાય છે.
રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા : એ ભારતની મધ્યસ્થ બેંક છે અને દેશના એકંદર બેંકિંગ ક્ષેત્રનું નિયમન કરે છે, જેમાં વ્યાપારી બેંકો, સહકારી બેંકો અને વિકાસ બેંકોનો સમાવેશ થાય છે.
સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઈન્ડિયા : ભારતમાં સિક્યોરિટીઝ માર્કેટને નિયંત્રિત કરવા માટે જવાબદાર છે, જેમાં સ્ટોક એક્સચેન્જો, બ્રોકર્સ અને અન્ય બજાર મધ્યસ્થીઓનો સમાવેશ થાય છે.
ઇન્ટરનેશનલ ફાઇનાન્શિયલ સર્વિસિસ સેન્ટર્સ ઓથોરિટી : તે એક નિયમનકારી સંસ્થા છે જેની સ્થાપના એપ્રિલ 2020 માં ઇન્ટરનેશનલ ફાઇનાન્સિયલ સર્વિસ સેન્ટર્સ ઓથોરિટી એક્ટ, 2019 હેઠળ કરવામાં આવી હતી. એ તમામ નાણાકીય સેવાઓના નિયમન માટે જવાબદાર છે જે ગિફ્ટ સિટી, ગુજરાત, ભારતમાં સ્થિત ઇન્ટરનેશનલ ફાઇનાન્શિયલ સર્વિસિસ સેન્ટર ની અંદર પૂરી પાડવામાં આવે છે. એ એક વિશેષ આર્થિક ક્ષેત્ર છે જેની સ્થાપના ભારતમાં આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય સેવાઓને પ્રોત્સાહન આપવા માટે કરવામાં આવી હતી.
ઈન્સ્યોરન્સ રેગ્યુલેટરી એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી : ભારતમાં વીમા ક્ષેત્રનું નિયમન કરે છે, જેમાં જીવન વીમો, સામાન્ય વીમો અને પુનઃવીમોનો સમાવેશ થાય છે.
પેન્શન ફંડ રેગ્યુલેટરી એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી : ભારતમાં પેન્શન સેક્ટરનું નિયમન કરે છે, જેમાં પેન્શન ફંડ અને નેશનલ પેન્શન સિસ્ટમનો સમાવેશ થાય છે.
કોર્પોરેટ બાબતોનું મંત્રાલય : ભારતમાં કોર્પોરેટ ગવર્નન્સ, કોર્પોરેટ સામાજિક જવાબદારી અને કંપનીઓની રચના અને સંચાલનનું નિયમન કરે છે.
ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ઈકોનોમિક અફેર્સ : ભારતની એકંદર આર્થિક નીતિઓ માટે જવાબદાર છે, જેમાં નાણાકીય અને નાણાકીય નીતિઓનો સમાવેશ થાય છે.
ફાઇનાન્શિયલ સ્ટેબિલિટી એન્ડ ડેવલપમેન્ટ કાઉન્સિલ : એ એક ઉચ્ચ-સ્તરની સંકલન સંસ્થા છે જે ભારતમાં વિવિધ નાણાકીય નિયમનકારી સંસ્થાઓની કામગીરીની દેખરેખ અને સંકલન કરે છે. તેનો હેતુ નાણાકીય સ્થિરતા સુનિશ્ચિત કરવાનો અને દેશમાં નાણાકીય ક્ષેત્રના વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.
ડિપોઝિટ ઇન્સ્યોરન્સ એન્ડ ક્રેડિટ ગેરંટી કોર્પોરેશન : બેંક નિષ્ફળ જાય અથવા નાદાર બને તો થાપણદારોને વીમો પૂરો પાડે છે. તે ચોક્કસ રકમ સુધીની બેંક થાપણોનો વીમો આપે છે, જે હાલમાં રૂ. બેંક દીઠ થાપણદાર દીઠ 5 લાખ.
નેશનલ બેંક ફોર એગ્રીકલ્ચર એન્ડ રૂરલ ડેવલપમેન્ટ : નાબાર્ડ ભારતમાં ગ્રામીણ બેંકિંગ ક્ષેત્રનું નિયમન અને દેખરેખ કરે છે. તે ખેડૂતો, ગ્રામીણ વિકાસ સંસ્થાઓ અને અન્ય ગ્રામીણ સંસ્થાઓને ધિરાણ અને અન્ય સહાય પૂરી પાડે છે.
સ્મોલ ઈન્ડસ્ટ્રીઝ ડેવલપમેન્ટ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા : ભારતમાં નાના અને મધ્યમ કદના સાહસો ને નાણાકીય સહાય પૂરી પાડે છે. તે દેશમાં ક્ષેત્રના વિકાસને પણ પ્રોત્સાહન આપે છે.
વીમા લોકપાલ: વીમા પૉલિસી ધારકો માટે વીમા લોકપાલ એક સ્વતંત્ર ફરિયાદ નિવારણ પદ્ધતિ છે. તે વીમા કંપનીઓ અને અન્ય મધ્યસ્થીઓ સામેની ફરિયાદોની તપાસ કરે છે અને તેનું નિરાકરણ કરે છે.
પેન્શન ફંડ લોકપાલ: પેન્શન ફંડ લોકપાલ એ અને સબ્સ્ક્રાઇબર્સ માટે એક સ્વતંત્ર ફરિયાદ નિવારણ પદ્ધતિ છે. તે પેન્શન ફંડ મેનેજર અને અન્ય મધ્યસ્થીઓ સામેની ફરિયાદોની તપાસ કરે છે અને તેનું નિરાકરણ કરે છે.
ફોરેન એક્સચેન્જ ડીલર્સ એસોસિએશન ઓફ ઈન્ડિયા : ભારતમાં વિદેશી વિનિમય વ્યવહારો માટે નિયમો અને માર્ગદર્શિકા નક્કી કરે છે. તે વિદેશી વિનિમય વ્યવહારોમાં વ્યવહાર કરતી બેંકો માટે સ્વ-નિયમનકારી સંસ્થા તરીકે પણ કાર્ય કરે છે.
ક્લિયરિંગ કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા લિમિટેડ : તે વિદેશી વિનિમય અને મની માર્કેટ વ્યવહારો માટે ક્લિયરિંગ અને સેટલમેન્ટ સેવાઓ પ્રદાન કરવા માટે જવાબદાર છે.
બેંકિંગ રેગ્યુલેશન એક્ટ પસાર થયો, જે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયાને બેંકો અને અન્ય નાણાકીય સંસ્થાઓની કામગીરી પર વધુ નિયંત્રણ આપે છે.
ઈમ્પીરીયલ બેંક ઓફ ઈન્ડિયાનું રાષ્ટ્રીયકરણ કરવામાં આવ્યું અને તેનું નામ સ્ટેટ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા રાખવામાં આવ્યું.
સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઈન્ડિયા ની સ્થાપના સિક્યોરિટી બજારોનું નિયમન કરવા અને રોકાણકારોના હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે કરવામાં આવી.
નાણાકીય ક્ષેત્રની સ્થિતિની તપાસ કરવા અને તેના સુધારા માટે ભલામણો કરવા માટે નરસિંહમ સમિતિની સ્થાપના કરવામાં આવી. સમિતિની ભલામણોના આધારે, નાણાકીય ક્ષેત્રને ઉદાર બનાવવા અને સ્પર્ધાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ઘણા પગલાં લેવામાં આવે છે. સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઈન્ડિયા એક્ટ પણ પસાર થયો છે.
સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઈન્ડિયા એક્ટ પસાર કરવામાં આવ્યો, જે ને સિક્યોરિટી બજારોનું નિયમન કરવાની વૈધાનિક સત્તા આપે છે.
સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઈન્ડિયા એ ઈન્ટરનેટ ટ્રેડિંગ અને સિક્યોરિટીઝના ડીમટીરિયલાઈઝેશન માટેના નિયમો રજૂ કર્યા.
સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઈન્ડિયા એ રિયલ એસ્ટેટ ઈન્વેસ્ટમેન્ટ ટ્રસ્ટ્સ ની વિભાવના રજૂ કરી જેથી રોકાણકારોને રિયલ એસ્ટેટ સેક્ટરમાં નિયમનકારી મિકેનિઝમ દ્વારા રોકાણ કરી શકાય.
ભારતીય રિઝર્વ બેંકે દેશમાં ડિજિટલ ચૂકવણીની સુવિધા માટે યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ ની રજૂઆતની જાહેરાત કરી.