polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
તેને 19મી સદી માં ટાગોરે લોકપ્રિય બનાવ્યા, જેમાં ધાર્મિક અને સામાજિક રૂઢીગતતા સામે આંતરિક દૈવત્વ અને બળવાખોર પર ભાર મૂકે છે આ દરમિયાન તેમના શિલાઇદહા વર્ષોમાં, તેમની કવિતાઓએ ગુણવત્તાયુક્ત ગીતકાવ્યનું સ્થાન લીધું હતું જે માનેર માનુસ અથવા જીવન દેવતા દ્વારા વાત કરતા હતા. ટાગોરે આ પ્રકારની તરકીબોનો તેમની કવિતાઓમાં ઉપયોગ કર્યો હતો. , જેને તેમણે 70 વર્ષના ગાળામાં પુનઃ સુધારો કરતા રહ્યા હતા.
60 વર્ષની ઉંમરે તેમણે ચિત્રકામ અને પેઇન્ટિંગનું કામ શરૂ કર્યું હતું. તેમની અનેક કૃતિઓના સફળ પ્રદર્શન પણ યોજાયા હતા. દક્ષિણ ફ્રાન્સમાં તેઓ કેટલાક ચિત્રકારોને મળ્યા હતા અને તેમના પ્રોત્સાહન બાદ પેરિસમાં પ્રદર્શન યોજ્યું હતું. ત્યાર બાદ યુરોપભરમાં પ્રદર્શનો યોજાયા હતા. ટાગોરે તેમના ચિત્રોમાં પ્રોટેનોપિયા , અથવા આંશિક રીતે અમુક રંગની ગેરહાજરી પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે સૌંદર્યમીમાંસા અને રંગની રચનાની વિશિષ્ટતાને કેન્દ્રસ્થાને રાખી હતી. આમ છતાં તેમની કૃતિઓમાં અનેક કળાઓની છાંટ જોવા મળે છે, જેમાં ઉત્તર ન્યુ આયરલેન્ડની કલા, કેનેડાના વેસ્ટ કોસ્ટ ના હૈદા શૈલી અને મેક્સ પેક્સ્ટેઇની લાકડાના બ્લોકની મદદથી રચાયેલી ડિઝાઇનનો સમાવેશ થાય છે. ટાગોર પોતાના હસ્તલેખન વિશે પણ એક કળાકારની જેમ વિચારતા હતા. તેઓ લખાણને સુશોભિત કરતા, અને તેમની હસ્તલિખીત કૃતિઓ માટે પણ કળાત્મક લે આઉટ પર ધ્યાન આપતા હતા.
આવા મંતવ્યોએ ઘણા લોકોને ગુસ્સે કર્યા હતા અને તેમનો જીવ જોખમમાં મુક્યો હતો1916માં સાન ફ્રાન્સિસ્કોમાં એક હોટલ ખાતે રોકાણ દરમિયાન વિદેશમાં રહેતા ભારતીય દ્વારા થયેલા હુમલામાં બાલબાલ બચ્યા હતા.આ કાવતરું એટલે નિષ્ફળ ગયું હતું કે ભાવિ હુમલાખોરો દલીલમાં પડી ગયા હતાતેમ છતાં તેમણે ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળના ગુણગાન ખાતા ગીતો લખ્યા હતા અને 1919ના જલીયાંવાલા બાગ હત્યાકાંડના વિરોધમાં પોતાનો ખિતાબનો ત્યાગ કર્યો હતો. રાજકારણની દ્રષ્ટિએ અતિ મહત્ત્વની એવી ટાગોરની બે કૃતિઓ, ચિત્તો જેથા ભયશુન્યો અને એકલા ચાલો રે ભારે લોકપ્રિય થઇ હતી. એકલા ચાલો રેની ગાંધીજીએ પણ તરફેણ કરી હતી.ગાંધીજી સાથે તેમના સંબંધ તોફાની હતા તેમ છતાં ટાગોરે ગાંધી-આંબેડકર વિવાદને ઉકેલવામાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી જેમાં અછૂત માટે અલગ મતદાનની માંગ કરવામાં આવી હતી અને ગાંધીની આમરણાંત ઉપવાસ પર બેઠા હતા.
યજ્ઞોપવીત દીધા બાદ ૧૧ વર્ષની ઉંમરે તેઓ પોતાના પિતા સાથે ૧૪ ફેબ્રુઆરી ૧૮૭૩ના રોજ ભારતભ્રમણ કરવા માટે કોલકાત્તાથી નિકળી પડ્યા હતા. આ દરમિયાન તેઓ કૌટુંબિક જાગીર એવા શાંતિનિકેતન એસ્ટેટ અને અમ્રતસરની મુલાકાત લઈને હિમાલયના ગિરિમથક એવા ડેલહાઉસી પહોંચ્યા. ત્યાં ટોગારે, આત્મકથાઓ, ઇતિહાસ, ખગોળશાસ્ત્ર, આધુનિક વિજ્ઞાન અને સંસ્કૃતનો અભ્યાસ કર્યો અને પ્રાચીન સંસ્કૃતની ઉત્કૃષ્ટ કવિતા કાલિદાસનું ઊંડું અધ્યયન કર્યું. ૧૮૭૭મા ,તેમણે ઘણું બધું લખ્યું જે પૈકીની એક હતી અત્યંત લાંબી મૈથિલી શૈલિમાં વિદ્યાપતિ ની ઢબે લખેલી કવિતા, જેને માટે તેઓ રમૂજમાં એમ કહેતા હતા કે તે વૈષ્ણવ કવિ ભાનુસિંહાની ૧૭મી સદીમાં ખોવાયેલી કૃતિ હતી. તેમણે "ભીખારીની" અને સાંધ્ય સંગીત લખી. —જેમાં પ્રખ્યાત કવિતા "નિરજેરેર સ્વપ્નભંગ"નો સમાવેશ થતો હતો.
ટાગોર યુરોપ, ઉત્તર અમેરિકા અને પૂર્વ એશિયા સુધી પ્રખ્યાત બન્યા હતાતેમણે જાપાનમાં વિકાસકારી સહશિક્ષણ આપતી સંસ્થા ડાર્ટિંગ્ટન હોલ સ્કૂલની સ્થાપનામાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. તેમણે યાસુનારી કાવાબટા જેવા નોબર પારિતોષક વિજેતાઓને પ્રભાવિત કર્યા હતા. ટાગોરની કૃતિઓનું ઝેક ઇન્ડોલોજિસ્ટ વિન્કેન્ક લેસ્ની, ફ્રેન્ચ નોબલ પારિતોષક વિજેતા આન્ડ્રે ગાઇડ, રશિયન કવી અન્ના અખ્માટોવા, તૂર્કીના ભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાન બ્યુલેન્ટ એકિવટ અને અન્ય લોકોએ અંગ્રેજી, ડચ, જર્મન, સ્પેનિશ અને અન્ય યુરોપીયન ભાષાઓમાં ભાષાંતર કર્યું હતું.અમેરિકામાં ટાગોરના વક્તવ્યો સાંભળવા લોકોની ભારે ભીડ જામતી હતી અને તેમને તાળીઓના ગડગડાટથી વધાવતા હતા પરંતુ 1920 બાદ ટાગોરને લગતા કેટલાક વિવાદોને કારણે જાપાન અને ઉત્તર અમેરિકામાં તેમની લોકપ્રિયતા ઘટી હતી અને બંગાળની બહાર તેમની લોકપ્રિયતાનું લગભગ પૂર્ણ ગ્રહણ થયું હતું.
ટાગોરના રાજકીય વિચારો જટીલ હતા. તેમણે યુરોપીયન સામ્રાજ્યવાદનો વિરોધ કર્યો હતો અને ભારતીય રાષ્ટ્રવાદીઓને ટેકો આપ્યો હતો. હિન્દુ-જર્મન કાવતરા કેસના ખટલા દરમિયાન રજૂ કરવામાં આવેલા પુરાવા તેમને ઘડારાઇટ કાવતરાની જાણ હતી તે વાતને પુષ્ટિ આપે છે. પુરાવામાં જણાવાયું હતું કે તેમણે જાપાનના વડાપ્રધાન કાઉન્ટ તિરૌચી અને ભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાન કાઉન્ટ ઓકુમાનો સહકાર માંગ્યો હતો. તેમણે સ્વદેશી ચળવળનો વિરોધ કર્યો હતો અને તેને ચરખા સંપ્રદાય ગણાવ્યો હતો, 1925નો તીખો નિબંધ. તેમણે વિકલ્પ તરીકે સ્વસહાય અને સામુદાયિક બૌદ્ધિક સુધારા પર ભાર મુક્યો હતો અને જણાવ્યુ હતું કે બ્રિટીશ સામ્રાજ્યવાદ આપણી સામાજીક બિમારીનું ચિહ્ન છે. તેમણે ભારતીયોને તે સ્વીકારવા વિનંતી કરી હતી કે આંધળી ક્રાંતિનો કોઇ પ્રશ્ન નથી પરંતુ સતત અને ઉદેશપૂર્ણ શિક્ષણની જરૂર છે.
"કાબૂલીવાલા" નામની વાર્તામાં ટાગોર પ્રથમ વખત અફઘાની ફેરિયાઓની વાતને વાચા આપે છે. તેઓ ભારતીય શહેરી જીવનમાં ભૌતિક સુખ અને ભૂખમરાની હદમાં લાંબા ગાળાથી સપડાઇ ગયેલા લોકોની લાંબા ગાળાની લાગણીઓ સમજવાનો પ્રયત્ન કરે છે, જેમા તેઓ દૂર અને ગાઢ પર્વતોમાં આવેલી વિવિધ વસતીના સ્વપ્નાઓને નાટક સ્વરૂપે રજૂ કરે છે: "તે પાનખરની સવાર હતી, તે એ સમય હતો જ્યારે જૂના જમાનાનો રાજા વિશ્વ વિજયી થવા નીકળે છે; અને હું કોલકાત્તાના નાના ખૂણાંથી ક્યાંય ગયો નથી, પરંતુ મારા દિમાગને સમગ્ર વિશ્વમાં ફેરવીશ.અન્ય દેશમાં મારુ હૃદય બહાર જશે.હું મારા સ્વપ્નોને ગૂથવામાં મચી પડીશ: પર્વતો, ખીણ અને જગંલો.". ગાલપાગુચ્ચછા વાર્તાઓ ટાગોરના સાબૂજ પાત્ર (1914–1917નો સમયગાળો; તેને ટાગોરના અનેક મેગેઝીનોમાંના એકનું નામ અપાયું).
ભારતમાં પરત આવ્યા બાદ 63 વર્ષીય ટાગોરે પેરુવિયન સરકારના આમંત્રણથી પેરૂની મુલાકાત લીધી અને બાદમાં મેક્સિકોની પણ મુલાકાત લીધી. બન્ને સરકારોએ શાંતિનિકેતન માટે 100,000 ડોલરનું દાન આપ્યું. એક અઠવાડિયા બાદ 6 નવેમ્બર 1924ના રોજ તેઓ આર્જેન્ટિનાના પાટનગર બ્યુનોસ એરિસની મુલાકાતે પહોંચ્યા જ્યાં તેઓ બિમાર પડતા વિક્ટોરિયા ઓકોમ્પોએ તેમને વિલા મિરારિયો ખાતે રાખવામાં આવ્યા હતા. તેઓ 1925માં ભારત માટે રવાના થયા હતા. 30 મે 1926ના રોજ ટાગોર ઈટાલીના નેપલ્સ પહોંચ્યા જ્યાં રોમમાં તેઓ ફાસીવાદી સરમુખત્યાર બેનિટો મુસોલીનને મળ્યા. બંને વચ્ચે પહેલા સંબંધો સારા રહ્યા હતા પરંતુ 20 જુલાઈ 1926ના રોજ ટાગોરે મુસોલીન વિરુદ્ધ નિવેદનો આપ્યા હતા.
1921માં ટોગોર અને કૃષિ વૈજ્ઞાનિ લિયોનાર્ડ નાઈટ એલ્મ્રિસ્ટએ ગ્રામ્ય પુનઃનિર્માણ માટે એક સંસ્થાની સ્થાપના કરી આ સંસ્થા શાંતિનિકેતન આશ્રમની નજીક સુરુલ ગામ નજીક આવેલી છે. ગાંધીજીની સ્વરાજ ની ચળવળના વિકલ્પનું આહવાન કરનાર ટાગોરે સ્વરાજ ચળવળની ટીકા કરી હતી. તેમણે વિદ્વાન, દાનવીરો અને વિવિધ દેશોના લોકોની નિમણૂક ગામના નિરિક્ષર લોકોને ભણાવવા માટે કરી. 1930ના દાયકામાં તેઓ ભારતની જાતિ આધારિત વ્યવસ્થા અને અછૂત જેવી સમસ્યાઓથી ચિંતત થયા હતા. તેમણે પોતાના નિબંધો, કવિતાઓ અને નાટકોમાં અછૂતને નાયક બનાવ્યો હતો અને ગુરુવાયોર મંદિરમાં દલિતોને પ્રવેશ આપવાની વિનંતી કરી હતી.
ટાગોરની જન્મજયંતિ પ્રસંગે અમેરિકામાં અર્બાના ઇલિનોઇસ ખાતે ઉજવાતા વાર્ષિક ટાગોર ઉત્સવ કબિપ્રણામ , કોલકાતાથી શાંતિનિકેતન સુધી રવિન્દ્ર પથ પરિક્રમા , મહત્ત્વની જયંતિઓ પ્રસંગે ટાગોરની કવિતાઓનું પઠન અને અન્ય બાબતો પરથી ટાગોરની સુસંગતતા સાબિત થાય છે. બંગાળી સંસ્કૃતિમાં આ વારસો નોંધપાત્ર રીતે જણાય છે. નોબલ પારિતોષક વિજેતા અમર્ત્યા સેન ટાગોરને અત્યંત સુસંગત અને બહુમુખી સમકાલીન વિચારક તરીકે અદના આદમી ગણાવે છે. ટાગોરનું બંગાળી ભાષામાં લખાણ- 1939 રવિન્દ્ર રચનાવલીને બંગાળના મહાન સાંસ્કૃતિક ખજાનામાંનું એક ગણવામાં આવે છે. ટાગોર પોતે ભારતના મહાન કવી તરીકે દાવો કરતા હતા.
ટાગોરના છેલ્લા ચાર વર્ષે ભારે દુઃખમાં વિત્યા હતા. છેલ્લા બે વર્ષ તો તેઓ સખ્ત બિમાર હતા. 1937માં પહેલો બેશુદ્ધ થવા લાગ્યા હતા. તેઓ જીવનના અંત સમયે પણ બેશુદ્ધ અવસ્થામાં જ હતા. 1940 બાદ બીજા ત્રણ વર્ષો દરમિયાન બેશુદ્ધીની બિમારી જોર કરી ગઈ. આ બિમારીથી તેઓ કોઈ દિવસ બહાર આવી શક્યા નહીં. આ વર્ષોમાં તેમણે લખેલી કવિતાઓ તેમની શ્રેષ્ઠ રચનાઓ છે. ગંભીર બિમારી બાદ ટાગોર 7 ઓગસ્ટ 1941ના રોજ જ્યાં તેઓ મોટા થયા હતા ત્યાં તેઓ જોરાસાંકોમાં મૃત્યુ પામ્યા. બંગાળી જગતમાં તેમની મૃત્યુ તીથી ના દિવસે લાખો લોકો મૌન રાખે છે.
બંગાળના કોલકાતાના પિરાલિ બ્રાહ્મણ પરિવારના ટાગોરે આઠ વર્ષની ઉંમરે પહેલી કવિતા લખી હતી.૧૬ વર્ષની ઉંમરે તેમણે પોતાની પ્રથમ કવિતા ભાનુસિંઘો ના નામે લખી. તેમણે પોતાની ટૂંકી વાર્તાઓ અને નાટકો ૧૮૭૭માં લખ્યા. પોતાની જીંદગીના અંતિમ તબક્કા દરમિયાન તેણે બ્રિટિશ રાજ નો વિરોધ કર્યો અને ભારતની સ્વાતંત્ર્ય ચળવળને ટેકો આપ્યો હતો. ટાગોરનું કામ જે કવિતાના સ્વરૂપમાં છે ટોગોરે રચેલી સંસ્થા, વિશ્વ-ભારતી યુનિવર્સિટીમાં સચવાયેલું છે.
ટાગોરને મોટા ભાગે તેમની કવિતાઓના કારણે યાદ કરવામાં આવે છે, પરંતુ તેમણે નવલકથાઓ, નિબંધો, ટૂંકી વાર્તાઓ, પ્રવાસ વર્ણનો, નાટકો અને હજારો ગીતો પણ લખ્યા છે.
ટાગોરની કૃતિઓમાં તેમની ટૂંકી વાર્તાઓને કદાચ સૌથી વધુ સન્માન મળ્યું છે.તેમની કૃતિઓએની સરાહના તેની ગતિશીલતા, તેમાં રજૂ થતા આશાવાદ અને કાવ્યાત્મક રજૂઆતના કારણે કરવામાં આવે છે.આ વાર્તાઓ મોટા ભાગે અત્યંત સરળ વિષય પર આધારિત હતી અને સામાન્ય માનવીના જીવનને તેમાં આલેખવામાં આવતું હતું.
ટાગોરની કવિતાઓને વિવિધ કંપોઝરો દ્વારા તાલબદ્ધ કરવામાં આવી છે. તેમાંની કંપોઝર આર્થર શેફર્ડની ઊંચા અવાજવાળી તંતુવાદ્ય ધરાવતી ચાર ગાયકોની જોડીની તખ્તી તેમજ કંપોઝર ગેરી શિમેનની "પ્રાણ," તે ટાગોરની કવિતા "સ્ટ્રીમ ઓફ લાઇફ" ગીતાંજલિમાંથી લેવામાં આવી છે.ત્યાર બાદમાં તેને સ્થાનિક પલબાષા સિદ્દીકી દ્વારા કંપોઝ અને રેકોર્ડ કરવામાં આવી હતી. આ માટે તેમણે ઈન્ટરનેટ સેલિબ્રિટી મેટ્ટ હાર્ટિંગનો વાઈરલ વિડિયો માટે સાથ લીધો હતો.
તેઓ કવિ, વિઝ્યુઅલ આર્ટિસ્ટ, નોવેલિસ્ટ, સમાજ સુધારક, નેશનાલિસ્ટ અને બિઝનેસ-મેનેજર અને કંપોઝર પણ હતા. તેમના કાર્યની ઝલક અને અસર ગત ૧૯મી અને તાજેતરની ૨૦મી સદીના બંગાળી સાહિત્ય અને સંગીત પર જોવા મળે છે.તેમણે જ્યારે ૧૯૧૩માં સાહિત્ય માટેનો નોબલ પારિતોષિક મેળવ્યો ત્યારે આ નોબલ પારિતોષિક મેળવનારા તેઓ સૌપ્રથમ એશિયન હતા.
આ સાધનો મોટે ભાગે વિશાળ માળખાં છે. એમ મનાય છે કે આમનું આટલું મોટું કદ પ્રમાણ ચોકસાઈ વધારવા રખાયું હતું. જોકે, સૂર્યની ઉપછાયા ૩૦મીમી હોઈ શકે છે, જે સમ્રાટ યંત્રના ૧મીમી અંતરથી વધતાં કાપીયાને વાસ્તવીક બિનઉપયોગી બનાવી શકે છે. વધારામાં, જે કડિયાઓએ આ બાંધકામ કર્યું તેમને આવડા મોટા સ્તર પર બાંધકામનો કોઈ અનુભવ ન હતો., અને પાયાના ખૂંપી જવાને કારણે તેઓ રેખાથી હટી ગયાં હતાં. સમ્રાટ યંત્ર, દા.ત., જે એક સૂર્ય ઘડિયાળ છે, જેનો ઉપયોગ જયપુરનો સ્થાનીય સમય બે સેકંડની ચોકસાઈ સુધી બતાવી શકાય છે. ૨૯ મીટર ઊંચુ આ વિશ્વનું સૌથી મોટું સૂર્ય ઘડિયાળ છે. આનો પડછાયો દર સેકંડે ૧ મીમી જેટલો સરકે છે, એટલે કે દર મિનિટે લગભગ ૬ સેમી, જે લગભગ દરેક વ્યક્તિ માટે એક રોમાંચક અનુભવ રહ્યો છે.
જંતર મંતરએ એક ખગોળ સ્થાપત્યોનો સમૂહ છે, જેને મહારાજા જય સિંહ - ૨ દ્વારા તેમની નવી રાજધાની અને હાલના રાજસ્થાનના મુખ્ય શહેર એવા જયપુર શહેરમાં ઈ.સ. ૧૭૨૭ અને ૧૭૩૪ની વચ્ચેના સમયમાં બંધાવવામાં આવ્યું હતું. આ સ્થાપ્ત્યની રચના તેમના દ્વારા મોગલ સામ્રાજ્યના પાટનગર અને હાલના ભારત દેશની રાજધાની એવા દિલ્હી શહેરમાં બંધાવવામાં આવી હતી. તેમણે આવા પાંચ સ્થાપત્યો વિવિધ સ્થળોએ બંધાવ્યાં હતાં, જેમાં દીલ્હી અને જયપુર શામેલ છે. જયપુરની આ વેધશાળા આ સૌમાં સૌથી મોટી છે.
આ નામનો અર્થ છે જંતર , અને મંતર . તેટલા માટે જંતર મંતર નો શાબ્દિક અર્થ થયો 'ગણતરીનું સાધન'. આ વેધશાળાનું ધાર્મિક મહત્ત્વ પણ છે, કેમ કે ભારતીય ખગોળવિદો જ્યોતિષમાં પારંગત પણ હતાં.
તેને ગાડા સાથે જોઈને પુજારીઓએ પુછતાં નિખાલસતાથી જવાબ આપ્યો કે ભગવાન મારી સાથે ડાકોર આવવાના છે. ભગવાન દ્વારકા છોડીને જતા રહેશે તો પોતાની આજીવિકાનું શું થશે તેના ડરે, ગુગળીઓ એ રાત્રે મંદિરને તાળા મારી દીધાં. પરંતુ ભગવાન કોઇનાં બંધનમાં રહેતાં નથી, તેમણે આ તાળા તોડીને બોડાણાની સાથે ડાકોર જવા પ્રયાણ કર્યું. દ્વારકાથી થોડા દુર નીક્ળ્યા બાદ ભગવાને બોડાણાને કહ્યુ કે હવે તું ગાડાંમાં આરામ કર હું ગાડું ચલાવીશ. ફ્ક્ત એક રાતમા ભગવાન રાજા રણછોડ, મરવાનાં વાંકે જીવતા બે બળદને હંકારી ખખડેલું ગાડું લઈને ડાકોર નજીક ઉમરેઠ સુધી પહોંચી ગયા. ઉમરેઠ પહોંચતા સુધીમાં પ્રભાત થઈ ગયું હતું, તેથી કોઇ જોઈનાં જાય માટે ભગવાને ઉમરેઠની સીમમાં બિલેશ્વર મહાદેવ નજીક ગાડું ઉભું રાખ્યું. બોડાણો સવાર થતાં ઉઠ્યો તો દાતણ માટે ભગવાને લીમડા ડાળ પકડી. ભગવાનના સ્પર્શથી લીમડાની એક ડાળ મીઠી થઇ ગઇ. હવે ભગવાને બોડાણાને ગાડું ચલાવવા કહ્યુ.ભગવાનને દ્વારકાના મંદિરમાં ન જોતાં ગુગળીઓ સમજી ગયાકે બોડાણો જ ભગવાનને લઈ ગયો છે. તેથી તેઓ પાછળ પાછળ ડાકોર આવી પહોંચ્યા.
ડાકોરમાંથી ગુગળીઓની વિદાય બાદ વર્ષો સુધી ઠાકોરજીની મુર્તિ બોડાણાના ઘરે રહી. ત્યારબાદ ઘણા સમય સુધી ડાકોરના કાપડબજાર સ્થિત લક્ષ્મીજી મંદિરમાં તેની પુજનવિધિ થતી હતી. હાલનાં ઠાકોરજી મંદિરનું શ્રેય શ્રી ગોપાલરાવ તામ્બ્વેકર ને ફાળે જાય છે, કે જેઓ તત્કાલીન વડોદરાના રાજા શ્રીમંત ગાયકવાડના શ્રોફ હતા. તેઓ જ્યારે સંઘ લઇ પુણેથી દ્વારકા ભગવાન દ્વારકાધીશનાં દર્શનાર્થે જતાં હતાં ત્યારે એક રાત્રે સ્વપ્નમાં ભગવાનનાં દર્શન થયા અને ભગવાને પોતાના સ્થળાંતરની વિગત જણાવી. આથી દ્વારકાની યાત્રા પડતી રાખી તેઓ ડાકોર આવ્યા, જ્યાં ભગવાન શ્રી ઠાકોરજીનાં દર્શન કર્યાં અને હાલના મંદિર માટે જમીન ખરીદી બાંધકામ શરુ કરાવ્યું. ૧૭૭૨ની સાલમાં ઠાકોરજી મંદિરનું લોકાર્પણ થયું જે તે સમયે રૂપિયા એક લાખના ખર્ચે તૈયાર થયું હતું.
ડાકોર આવી પહોંચેલા ગુગળીઓથી ભગવાનને બચાવવા બોડાણાએ મુર્તી ગોમતીમાં પધારવી દીઘી અને જાતે ગુગળીઓને મળવા ગયા. ગુગળીઓએ ગુસ્સામા આવી બોડાણા પર ભાલાથી પ્રહાર કર્યો જેના કારણે બોડાણાનું મૃત્યુ થયુ અને ગોમતીમાં જ્યાં મુર્તિ હતી ત્યાં પાણી લોહીથી લાલ થયું. દ્વારકાનાં પુજારીઓને મન તો ભગવાન ફક્ત આજીવિકાનું જ સાધન હતાં, તેથી તેમણે પોતાને પર્યાપ્ત ધન મળી રહે તે આશયથી શરત મુકી કે, જો ભગવાનને ડાકોરમાં રાખવા હોય તો, મૂર્તિના વજન જેટલું સોનું મૂકવું. તેઓ જાણતાં હતાં કે બોડાણો ખૂબ ગરીબ માણસ છે, એટલે સોનું આપી નહી શકે અને કૃષ્ણ ભગવાનની મૂર્તિ દ્વારકામાં જ રહેશે અને જો ડાકોરમાં રહી પણ જાય તો તેમને ભગવાનને ભારોભાર સોનું મળી રહેશે.
ભગવાને આપેલ આશિર્વાદ મુજબ કળિયુગમાં વિજયાનંદનો જન્મ ડાકોર મા બોડાણાનાં નામે ક્ષત્રિય કુળમાં થયો. મોટો થતાં બોડાણો દર છ માસે પુનમે ડાકોરથી દ્વારકા પગે ચાલીને હાથમાં તુલસી રોપેલું કુંડુ લઈ, ભગવાનનાં દર્શનાર્થે જતો હતો. ભક્ત બોડણાએ ૭૨ વર્ષની ઉંમર સુઘી રાબેતા મુજબ આ ક્રમ જાળવી રાખ્યો, પરંતુ ત્યારબાદ ઉંમરનાં કારણે તેમને તકલીફ પડવા લાગી. પોતાના ભક્તની આ તકલીફ ભગવાનથી જોઈ ના ગઈ. તેમણે બોડાણાને સ્વપ્નમાં આવીને કહ્યું કે હું દ્વારકાથી ડાકોર આવીશ, તું ફરી જ્યારે દ્વારકા આવે ત્યારે ગાડું સાથે લાવજે. બોડાણો આ પછી જ્યારે દ્વારકા જવાનો હતો ત્યારે તેણે ભગવાનનાં કહેવા મુજબ ગાડાની વ્યવસ્થા કરવા માંડી.
દ્વાપરયુગમાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણનો સખો વિજયાનંદ હતો. હોળીના તહેવાર નિમિત્તે જ્યારે આખું ગામ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ સાથે રંગે રમી રહ્યું હતુ ત્યારે વિજયાનંદ કોઇક કારણસર રિસાઇને હોળી રમવા આવ્યો નહી. તેથી ભગવાન જાતે તેની સાથે હોળી રમવા તેના ઘરે ગયા અને વિજયાનંદને રંગ લગાવ્યો. આથી હજુ ગુસ્સો શાંત નહી પડેલા, અકળાયેલ વિજયાનંદે પાણીમાં ડુબકી લગાવી. ભગવાને પણ તેની પાછળ પાણીમાં ડુબકી લગાવી અને વિજયાનંદને પોતાના સાચા સ્વરુપનાં દર્શન કરાવ્યાં. વિજયાનંદે તુરંત જ ભગવાનની માફી માંગી અને તેમની ભક્તિ માગી. ભગવાને પ્રસન્ન થઇ આશિર્વાદ આપ્યા કે કળિયુગમાં વિજયાનંદ અને તેની પત્ની ભગવાનના અનન્ય ભક્ત થશે અને મોક્ષ પામશે.
રણછોડરાય અથવા રણછોડજી તે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણનું જ એક સ્વરુપ છે. ગુજરાત રાજ્યમાં રણછોડરાયજીનું પ્રખ્યાત મંદિર ડાકોરમાં આવેલું છે જે શ્રદ્ધાળુઓ માટે યાત્રા ધામ છે. રણછોડની સંધિ છુટી પાડીએ તો રણ + છોડ એમ થાય, જેનો અર્થ છે કે રણ છોડીને ભાગી જનાર. ભગવાન કૃષ્ણને આ અનોખુ પણ ભક્તોનું ખુબ લાડીલું નામ મળ્યું કારણકે તેમના કાલયવન રાક્ષસ સાથેનાં યુદ્ધમાં, ભગવાન યુદ્ધ ત્યજીને મથુરા વાસીઓને લઈ દ્વારકા ભણી આવ્યાં, અને ગુજરાતમાં આવી વસ્યા. કદાચ આ જ કારણે ગુજરાતીઓને કૃષ્ણનાં અન્ય રૂપો કરતા રણછોડજીનું રૂપ વધુ પ્રિય છે, કેમકે કૃષ્ણએ ગુજરાતને અને ગુજરાતીઓને પોતાના કર્યા.
ઠાકોરજી મંદિર ચાંદીના ચાર મોટા દરવાજા કે જેના પર ભગવાન સુર્ય, ચંદ્ર, ગણપતિ, વિષ્ણુ તેમજ વિવિધ કલાકૃતિઓ કંડારવામાં આવી છે તેની મઘ્યમાં આવેલ છે. મુખ્ય દ્વારની ઉપર નગારાખાનું છે, જ્યાથી પહેલા આરતી ટાણે ઘંટ અને નગારાનો નાદ કરવામાં આવતો. હજુપણ આ સ્થળેથી વીજ સંચાલિત મોટરથી વિવિધ વાધ્ય વગાડવામાં આવે છે. મુખ્ય દ્વારથી પ્રવેશતા દ્વારની બન્ને તરફ બે દિવાદાંડી આવેલ છે જેમાં ખાસ કરીને દિવાળી સમયે સેંકડો દિવડા પ્રગટાવવામાં આવે છે.
બોડાણા પાસે સોનાના નામે તેની પત્ની ગંગાબાઈએ પહેરેલી નાકની ફક્ત એક વાળી હતી. ગોમતીને તીરે જ્યારે મૂર્તિને ત્રાજવાનાં એક પલ્લામાં મુકી તેની સામેનાં પલ્લામાં આ વાળી મુકવામાં આવી ત્યારે તેનું વજન મૂર્તિનાં વજન કરતાં પણ વધારે થયું. આમ કૃષ્ણ ભગવાને ગંગાબાઈની ફક્ત એક વાળી ગુગળીઓને આપી તેમને વિદાય કર્યાં અને પોતે ડાકોરમં સ્થાયી થયાં. આજે ડાકોરમાં તે જ અસલ મૂર્તિ છે જે પહેલા દ્વારકામાં હતી.
મંદિરને આઠ શિખર છે, જેમાં મુખ્ય શિખર ૯૦ ફુટની ઉંચાઇ ધરાવે છે, જે તેને ખેડા જિલ્લાનું ઉંચામાં ઉંચું મંદિર બનાવે છે. મંદિરના પગથિયા ચઢતા ગર્ભગૃહ સમક્ષના દર્શનમંડપમાં પહોચાય છે, જેનો ગુંબજ તેમજ દિવાલ પૌરાણિક બુંદી ચિત્રશૈલીનો ઉપયોગ કરી ભગવાન શ્રી કૃષ્ણના વિવિધ જીવન પ્રસંગોને ઉજાગર કરે છે. ગર્ભગૃહમાં ભગવાન શ્રી ઠાકોરજી આરસપહાણના બનેલા અને સોનાના પતરાથી મઢેલી ઉચ્ચ વેદી પર બિરાજમાન છે.
બોડાણો ખૂબ ગરિબ હતો, તેની પાસે પુરતું નાણું પણ ન હતું જેથી તે ભગવાનને છાજે તેવું ગાડું સાથે લઈ જઈ શકે, તેણે જેમ-તેમ કરીને ખુબ જ વૃદ્ધ થઈ ગયેલા બે બળદ અને ખખડી ગયેલાં ગાડાની વ્યવસ્થા કરી, અને તે લઇને તે દ્વારકા પહોંચ્યો.
રોકાણ બેન્ક કહેવાતા ફ્રંટ ઓફિસ, મિડલ ઓફિસ, અને બેક ઓફિસમાં વિભાજિત થયેલી છે. મહાકાય સમગ્ર સેવા આપતી રોકાણ બેન્ક કારોબારના સમગ્ર સ્વરૂપો જેમ કે વેચાણ તરફ અને લેવાલ તરફ બન્ને ઓફર કરે છે ત્યારે, નાની વેચાણ તરફી રોકાણ સંસ્થાઓ જેમ કે નાની રોકાણ બેન્કો અને નાના બ્રોકર ડિલરો અનુક્રમે રોકાણ બેન્કિંગ અને વેચાણ/ટ્રેડીંગ/સંશોધન પર ધ્યાન કેન્દ્રીત કરશે. રોકાણ બેન્કો જામીનગીરીઓ જારી કરતા કોર્પોરેશનો અને જામીનગીરીઓ ખરીદતા રોકાણકારો બન્ને પક્ષકારોને રક્ષણ પૂરુ પાડે છે. કોર્પોરેશનને રોકાણ બેન્કરો તેમની જામીનગીરીઓને ક્યારે અને કેવી રીતે બજારમાં મૂકવી તે અંગેની માહિતી પૂરી પાડે છે. કોર્પોરેશનો પાસે ન હોય તેવા સ્ત્રોતો પર તેમણે ખર્ચ કરવાનું રહેતું નથી. જવાબદાર રોકાણ બેન્કર રોકાણકારોને બિનસલામત જામીનગીરીઓ સામે રક્ષણ પૂરું પાડે છે. થોડા ખરાબ ઇસ્યુની ઓફર કંપનીની પ્રતિષ્ઠાને ગંભીર નુકશાન પહોંચાડી શકે છે અને તેથી કારોબાર ગુમાવવાનો વારો આવે છે. આથી, રોકાણ બેન્કરો નવી જામીનગીરીઓની ઓફર કરવામાં ખૂબ અગત્યનો ભાગ ભજવે છે.
જોખમ સંચાલન માં બજાર અને ધિરાણ જોખમ કે જેને વેપારીઓ દૈનિક સોદા હાથ ધરવા તેમના સરવૈયામાં લેતા હોય છે અને એકંદરે ડેસ્કને નુકસાનકારક અસર પહોંચાડતા હોય તેવી ખરાબ સોદાઓને રોકવા માટે કેટલીક રકમ પર મર્યાદા નિશ્ચિત કરે છે તેનું વિશ્લેષણ કરે છે. મધ્ય ઓફિસની અન્ય એક અગત્યની ભૂમિકા એ છે કે ઉપર દર્શાવવામાં આવેલા જોખમોને યોગ્ય રીતે , સાચી રીતે અને સમયસર ઝડપી લેવામાં આવે. તાજેતરના વર્ષોમાં ભૂલોનું જોખમ "ઓપરેશનલ જોખમ" તરીકે જાણીતુ બન્યુ છે અને મધ્ય ઓફિસ દ્વારા જે ખાતરી પૂરી પાડવામાં આવે છે તેમાં આ જોખમ પર ધ્યાન કેન્દ્રીત કરવાના પગલાનો સમાવેશ થાય છે. જ્યારે આ ખાતરી આપવામાં આવતી નથી ત્યારે બજાર અને ધિરાણ જોખમ વિશ્લેષક અવિશ્વસનીય પૂરવાર થઇ શકે છે અને તેમાં ઇરાદાપૂર્વકના ફેરફાર થવાની શક્યતા રહે છે.
સંધોશન એ એવો વિભાગ છે જે કંપનીઓની સમીક્ષા કરે છે અને તેના ભવિષ્ય અંગે અહેવાલ લખે છે, જેમાં ઘણી વાર "બાય" અને "સેલ" રેટિંગનો પણ સમાવેશ થાય છે. સંશોધન વિભાગ કોઇ આવકનું ઉપાર્જન કરતો નહી હોવાથી, તેના સ્ત્રોતોને વેપારીઓની મદદ કરવા માટે ઉપયોગમા લેવાય છે, વેચાણ દળ ગ્રાહકોને યુક્તિઓનું સુચન કરે છે અને રોકાણ બેન્કરો તેમના ગ્રાહકોને આવરી લે છે. રોકાણ બેન્ક અને તેના વિશ્લેષકો વચ્ચે પ્રકાશિત થયેલા વિશ્લેષણ અંગે હિતના સંભવિત સંઘર્ષની શક્યતાઓ રહેલી છે જે બેન્કના નફાને અસર કરી શકે છે. તેથી, તાજેતરના વર્ષોમાં રોકાણ બેન્કિંગ અને સંશોધન વચ્ચેના સંબંધો પર તીવ્ર નિયંત્રણ મુકવામાં આવે છે અને ખાનગી અને જાહેર કાર્યો વચ્ચે ચાઇનીઝ વોલ માફક અંતરાયની માગ કરવામાં આવે છે.
કામગીરીઓમાં હાથ ધરવામાં આવેલા સોદાઓની માહિતી તપાસવામાં આવે છે, જેમાં તે ભૂલભરેલા નથી અને જરૂરી તબદિલીઓ કરવામાં આવી છે તેની ખાતરી કરવામાં આવે છે. કેટલાક એવું માને છે કે રોકાણ બેન્કમાં કોઇ પણ વિભાગના કામકાજો સૌથી વધુ નોકરીની સલામતી અને કારકીર્દીના અસ્પષ્ટ સંજોગો પૂરા પાડે છે ત્યારે કેટલીક બેન્કો પોતાના કામકાજો બહારથી કરાવે છે. આમ છતાં, તે બેન્કનો અગત્યનો ભાગ છે. નાણાં સંબંધી કારકીર્દીમાં વધેલી સ્પર્ધાને કારણે ટિઅર 1 રોકાણ બેન્કમાં કોલેજની ડિગ્રી ફરજિયાત બની ગઇ છે. ફાયનાન્સની ડિગ્રીએ સોદા અને વ્યવહારો કે જે બેન્કના તમામ વિભાગોમાં બને છે તેની ઊંડાઇને સમજવામાં અગત્યતા સાબિત કરી છે.
રોકાણ સંચાલન એ રોકાણકારોના લાભાર્થે ચોક્કસ પ્રકારના રોકાણ લક્ષ્યાંકોને પહોંચી વળવા માટે વિવિધ જામીનગીરી ઓનું અને અન્ય મિલકતો નું વ્યાવસાયિક સંચાલન છે. રોકાણકારોમાં સંસ્થાઓ પણ હોઇ શકે છે, જેમાં સંસ્થાઓ અથવા ખાનગી રોકાણકારો (રોકાણ કરાર દ્વારા સીધી રીતે અને સર્વસામાન્ય રીતે સામૂહિક રોકાણ યોજના ઉદા. મ્યુચ્યુઅલ ફન્ડો એમ બન્ને રીતે). રોકાણ સંચાલન એ રોકાણ બેન્કનો વિભાગ છે જે સામાન્ય રીતે અલગ અલગ જૂથોમાં વહેંચાયેલો હોય છે, જેને ઘણી વખત ખાનગી સંપત્તિ સંચાલન અને ખાનગી ગ્રાહક સેવાઓ તરીકે ઓળખાય છે.
2007માં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ રોકાણ બેન્કિંગની કુલ આવકમાં 53 ટકા હિસ્સા સાથે મુખ્ય સ્ત્રોત હતું, જેમાં પ્રમાણમાં આશરે છેલ્લા એક દાયકાથી ઘટાડો થયો છે. યુરોપે કુલ આવકમાંથી 32 ટકાનું ઉપાર્જન કર્યું હતું, જે તેના દાયકા અગાઉના 30 ટકા હિસ્સાની તુલનામાં સહેજ વધુ છે. એશિયન દેશોએ બાકીની 15 ટકા આવક મેળવી હતી. છેલ્લા દાયકામાં યુએસ દ્વારા ફીની આવકમાં 80 ટકાનો વધારો કરવામાં આવ્યો છે.તેની સામે સમાન ગાળામા યુરોપમાં 217 ટકા અને એશિયામાં 250 ટકાનો વધારો થયો છે. ઉદ્યોગો લંડન, ન્યુ યોર્ક સિટી અને ટોક્યો સહિતના નાણાકીય કેન્દ્રો પર ભારે ધ્યાન કેન્દ્રીત કરી રહ્યો છે.
પ્રૌદ્યોગિકી ઇન્ફર્મેશન ટેકનોલોજી વિભાગ સાથે સંબંધ ધરાવે છે. દરેક રોકાણ બેન્ક પાસે પ્રૌદ્યોગિકી ટીમ દ્વારા ઊભા કરવામાં આવેલા ઇન હાઉસ સોફ્ટવેર નોંધપાત્ર સંખ્યામાં છે, તેઓ પ્રૌદ્યોગિકી ટેકા માટે પણ જવાબદાર છે. વધુને વધુને વેચાણ અને ટ્રેડીંગ ડેસ્કસ ઇલેક્ટ્રોનીક ટ્રેડીંગનો ઉપયોગ કરતા હોવાથી ટેકનોલોજીમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર આવ્યો છે. કેટલાક ટ્રેડ્ઝની હેજિંગ હેતુ માટે જટિલ એલ્ગોરિધમ્સ દ્વારા પહેલ કરવામાં આવી છે.
નાણાકીય નિયંત્રણ કંપનીના મૂડીપ્રવાહ પર નજર રાખે છે અને વિશ્લેષણ કરે છે, નાણાં વિભાગ વરિષ્ઠ સંચાલનને આવશ્યક વિસ્તારો જેમ કે કંપનીનું વૈશ્વિક જોખમ દેખાવના નિયંત્રણ અને નફાકારકતા અને કંપનીના વિવિધ કારોબારના માળખા બાબતે મુખ્ય સલાહકાર છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં અને યુનાઇટડ કિંગ્ડમમાં નાણાકીય નિયંત્રક એ વરિષ્ઠ પદ છે, જે ઘણી વખત ચીફ ફાયનાન્સિયલ ઓફિસરને અહેવાલ આપે છે.
ગ્લોબલ ટ્રાન્ઝેક્શન બેન્કિંગ એ એવો વિભાગ છે જે સંસ્થાઓને રોકડ સંચાલન, કસ્ટડી સેવાઓ, ધિરાણ અને જામીગીરી બ્રોકરેજ સેવાઓ પૂરી પાડે છે. હેજ ફન્ડો પાસેથી ઊંચુ બ્રોકરેજ ખાસ કરીને નફાકારક કારોબાર બની ગયો છે જોકે થોડો જોખમી પણ છે, જે 2008માં બેર સ્ટર્નસ સાથે "રન ઓન ધ બેન્ક"માં અનુભવાયું હતું.
વૈશ્વિક રોકાણ બેન્કિંગની આવક 2007માં સતત પાંચમા વર્ષે પણ વધીને 84.3 બિલિયન ડોલરની થઇ હતી. તે અગાઉના વર્ષે 22 ટકા વધુ હતી અને 2003ની કક્ષાની સરખામણીએ બમણા કરતા પણ વધુ હતી. તે વર્ષ ફીની આવકની દ્રષ્ટિએ ઐતિહાસિક વર્ષ હોવા છતાં ઘણી રોકાણ બેન્કોએ યુ.એસ. સબ-પ્રાઇમ જામીનગીરીઓમાં તેમના રોકાણને કારણે ભારે મોટું નુકસાન સહન કર્યું હતું.
રોકાણ બેન્કને ચાઇનીઝ વોલ કે જે બે માહિતીઓને ક્રોસીંગ થતી અટકાવે છે. તેના દ્વારા ખાનગી અને જાહેર કામકાજોને વિભાજિત કરી શકાય છે. બેન્કનો ખાનગી વિસ્તાર ખાનગી ઇનસાઇડર માહિતી સાથે કામ કરે છે, જેને જાહેરમાં ખુલ્લી પાડી શકાય નહી, જ્યારે શેર વિશ્લેષણ જેવી બાબતો જાહેર માહિતી સાથે સંબંધ ધરાવે છે.
વેપારી બેન્કિંગ એ રોકાણ બેન્કની ખાનગી ઇક્વિટી પ્રવૃત્તિ છે. પ્રવર્તમાન ઉદાહરણોમાં ગોલ્ડમેન સાંશ કેપિટલ પાર્ટનર્સ અને જેપીમોર્ગનની વન ઇક્વિટી પાર્ટનર્સનો સમાવેશ થાય છે. (મૂળભૂત રીતે, "મર્ચંન્ટ બેન્ક" એ રોકાણ બેન્ક માટેનો બ્રિટીશ ઇંગ્લીશ શબ્દ હતો.)
ઇન્વેસ્ટમેન્ટ બેન્કિંગ કે રોકાણ નાણાવટુંએ નાણાકીય સંસ્થાન છે, જે મૂડી ઊભી કરે છે, જામીનગીરીઓનો વેપાર કરે છે અને કંપનીને લગતા જોડાણો અને હસ્તાંતરણનું સંચાલન કરે છે. રોકાણ બેન્કિંગનો અન્ય એક અર્થ કોર્પોરેટ ધિરાણ છે.
વાણિજ્ય બેન્કિંગ જુઓ આર્ટિકલ વાણિજ્ય બેન્ક. 2008ની નાણાકીય કટોકટી પહેલા પણ ગોલ્ડમેન સાંશ અને મોર્ગન સ્ટેન્લી વાણિજ્ય બેન્કિંગ કારોબારમાં વૃદ્ધિ પામ્યા હોવાના ઉદાહરણો છે.
અનુસરણ વિસ્તારો રોકાણ બેન્ક સરકારી નિયમનો અને આંતરિક નિયમનો સાથે દૈનિક કામગીરીના અનુસરણ માટે પણ જવાબદાર છે. ઘણી વખત બેક ઓફિસ વિભાગ તરીકે પણ તેની ગણના કરવામાં આવે છે.
ઉનકી સંગીત પ્રતિભા સે તંજાવુર નરેશ કાફી પ્રભાવિત થે ઔર ઉન્હેં દરબાર મેં શામિલ હોને કે લિએ આમંત્રિત ભી કિયા થા૤ લેકિન પ્રભુ કી ઉપાસના મેં ડૂબે ત્યાગરાજ ને ઉનકે આકર્ષક પ્રસ્તાવ કો અસ્વીકાર કર દિયા૤ ઉન્હોંને રાજા કે પ્રસ્તાવ કો અસ્વીકાર કર પ્રસિદ્ધ કૃતિ નિધિ ચલ સુખમ યાની ક્યા ધન સે સુખ કી પ્રાપ્તિ હો સકતી હૈ' કી રચના કી થી૤ કહા જાતા હૈ કિ ત્યાગરાજ કે ભાઈ ને ભગવાન રામ કી વહ મૂર્તિ પાસ હી કાવેરી નદી મેં ફેંક દી થી જિસકી વહ અર્ચના કરતે થે૤ ત્યાગરાજ અપને ઇષ્ટ સે અલગાવ કો બર્દાશ્ત નહીં કર સકે ઔર ઘર સે નિકલ પડ઼ે૤ ઇસ ક્રમ મેં ઉન્હોંને દક્ષિણ ભારત કે લગભગ સભી પ્રમુખ મંદિરોં કી યાત્રા કી ઔર ઉન મંદિરોં કે દેવતાઓં કી સ્તુતિ મેં ગીત બનાએ૤
ત્યાગરાજ ને કરીબ 600 કૃતિયોં કી રચના કરને કે અલાવા તેલુગુ મેં દો નાટક પ્રહ્લાદ ભક્તિ વિજય ઔર નૌકા ચરિતમ ભી લિખા૤ પ્રહ્લાદ ભક્તિ વિજય જહાં પાંચ દૃશ્યોં મેં 45 કૃતિયોં કા નાટક હૈ વહીં નૌકા ચરિતમ એકાંકી હૈ ઔર ઇસમેં 21 કૃતિયાં હૈં૤
ત્યાગરાજ તંજાવુર જિલ્લાના તિરૂવરૂર નગરમાં ચોથી મે ૧૭૬૭ના દિવસે જન્મ્યા હતા. ત્યાગરાજના માતાનું નામ સીતામ્મા તેમ જ પિતાનું નામ રામબ્રહ્મમ હતું. એમણે પોતાની એક કૃતિમાં કહે છે કે - "સીતામ્મા માયામ્મા શ્રી રામુદુ મા તંદ્રી" (સીતા મારી માતા અને શ્રી રામ મારા પિતાજી છે. એમનાં ગીતોના માધ્યમથી તેઓ કદાચ બે વાતો ખાસ કહેવા ચાહતા હતા. એક તરફ વાસ્તવિક માતા - પિતાના વિશે વાતો કરે છે, અને બીજી તરફ પ્રભુ રામના પ્રતિ એમની આસ્થા પણ પ્રદર્શિત કરતા હતા.
એક અચ્છે સુસંસ્કૃત પરિવાર મેં પૈદા હુએ ઔર પલે બઢ઼ે ત્યાગરાજ પ્રકાંડ વિદ્વાન ઔર કવિ થે૤ વહ સંસ્કૃત જ્યોતિષ તથા અપની માતૃભાષા તેલુગુ કે જ્ઞાતા થે૤
ત્યાગરાજ ભક્તિમાર્ગી કવિ તેમ જ કર્ણાટક સંગીતના મહાન સંગીતજ્ઞ હતા. તેમણે સમાજ તેમ જ સાહિત્યની સાથે સાથે કલાક્ષેત્રે પણ યોગદાન આપી આ ક્ષેત્રને પણ સમૃદ્ધ કર્યું હતું. તેઓ બહુમુખી પ્રતિભા ધરાવતા હતા. તેમણે સોથી પણ વધુ ભક્તિ ગીતોની રચના કરી હતી. આ ગીતો ભગવાન રામની સ્તુતિ સ્વરૂપે રચવામાં આવ્યાં હતાં. એમના સર્વશ્રેષ્ઠ ગીત પંચરત્ન કૃતિ અક્સર ધાર્મિક આયોજનોમાં ગવાય છે.
દક્ષિણ ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીત કે વિકાસ મેં પ્રભાવી યોગદાન કરને વાલે ત્યાગરાજ કી રચનાએં આજ ભી કાફી લોકપ્રિય હૈં ઔર ધાર્મિક આયોજનોં તથા ત્યાગરાજ કે સમ્માન મેં આયોજિત કાર્યક્રમોં મેં ઉનકા ખૂબ ગાયન હોતા હૈ૤ ત્યાગરાજ ને મુત્તુસ્વામી દીક્ષિત ઔર શ્યામાશાસ્ત્રી કે સાથ કર્નાટક સંગીત કો નયી દિશા દી ઔર ઉનકે યોગદાન કો દેખતે હુએ ઉન્હેં ત્રિમૂર્તિ કી સંજ્ઞા દી ગયી૤
ત્યાગરાજ કે લિએ સંગીત ઈશ્વર સે સાક્ષાત્કાર કા માર્ગ થા ઔર ઉનકે સંગીત મેં ભક્તિ ભાવ વિશેષ રૂપ સે ઉભર કર સામને આયા હૈ૤ સંગીત કે પ્રતિ ઉનકા લગાવ બચપન સે હી થા૤ કમ ઉમ્ર મેં હી વહ વેંકટરમનૈયા કે શિષ્ય બન ગએ ઔર કિશોરાવસ્થા મેં હી ઉન્હોંને પહલે ગીત નમો નમો રાઘવ' કી રચના કી૤