polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
સમગ્ર નવલકથા પ્રથમ પુરુષ એકવચનમાં કહેવાઈ છે. નવલકથામાં કોઈ સળંગ કથા કહેવામાં નથી આવી, પરંતુ સુરતના જીવન વિષયક પ્રસંગો કૃતિના કેન્દ્રમાં છે. સમાગ્ર કથા ત્રણ આયામોમાં વિકાસ પામે છે: સુરત શહેર, એમાં વસતા એક નાગર જ્ઞાતિનો સંયુક્ત પરિવાર ને એ પરિવારમાં જન્મથી માંડીને લગ્નવયે પહોંચતા કથાનાયક વિપિને અનુભવેલાં આનંદો, મૂંઝવણો, ચઢાવ-ઊતાર અને વિષાદો. આમ કથામાં વિપિનના જન્મથી તેના લગ્ન સુધીના પ્રસંગો આલેખવામાં આવ્યા છે.
'અમે બધાં' નવલકથા સત્યાવીસ પ્રકરણોમા વહેંચાયેલી છે, જેમાંથી બાર પ્રકરણ ધનસુખલાલ મહેતાએ અને પંદર પ્રકરણ જ્યોતીન્દ્ર દવેએ લખ્યાં છે. બંને લેખકો પોતાનુ પ્રયોજન જણાવતાં નોંધે છે:
'અમારા વતન સુરતનાં અદ્રશ્ય થતાં જતાં જીવન અને વાતાવરણ પૂરેપૂરાં અદ્રશ્ય થઈ જાય તે પહેલાં તેમનું આછું ચિત્ર ઝીલી લેવું એવો વિચાર અમને બંનેને જુદો-જુદો આવેલો અને તે પ્રમાણે અમે જુદી-જુદી થોડી નોંધ પણ તૈયાર કરેલી.'
અમે બધાં ધનસુખલાલ મહેતા અને જ્યોતીન્દ્ર દવે દ્વારા લખવામાં આવેલ ગુજરાતી હાસ્ય નવલકથા છે. ૧૯૩૬ના વર્ષમાં પ્રગટ થયેલ આ નવલકથા આત્મકથનાત્મક શૈલીમાં લખવામાં આવી છે. આ નવલકથાને ગુજરાતી સાહિત્યમાં, રમણભાઈ નીલકંઠની ભદ્રંભદ્ર પછીની, બીજા ક્રમની હાસ્ય નવલકથા માનવામાં આવે છે. તે ઉપરાંત, બે લેખકો દ્વારા સંયુક્ત રીતે લખાઈ હોય તેવી આ પ્રથમ ગુજરાતી નવલકથા છે.
કથાના મોટાભાગના પાત્રો કથાનાયક વિપિનના સ્વજનો છે જેમાં માતા મંગળા, પિતા ધનસુખરામ, નાની વેણીગવરી, ચીમુ તથા છબુમાશી, નાના સેવકલાલ, દાદા દલસુખરામ, દાદી શોભા, કાકા નારણરામજી, ચંદન ફોઈ તેમજ પડોશી ગુલાબ ડોશી વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.
તૈયાર સૂપને સાંન્દ્રીત કરી શકાય છે, આવા સૂપમાં પાણી ઉમેરીને ખાવા માટે તૈયાર કરવામાં આવે છે અમુક બીજા પ્રકારના સૂપ "રેડી-ટુ-ઈટ" હોય છે, તેને વાપરતા પહેલા કોઈ વધારાના પ્રવાહી વગેરે ઉમેરવાની જરૂર પડતી નથી. કન્ડેન્સ્ડ સૂપ (૧૮૯૭માં કેમ્પબેલ સૂપ કંપનીના રસાયણશાસ્ત્રી જ્હોન ટી. ડોરેન્સ દ્વારા શોધાયેલ ), સૂપને નાના ડબ્બામાં પેક કરી અન્ય તૈયાર સૂપ કરતાં ઓછી કિંમતે વેચવાની સુવિધા આપે છે. આવા સૂપમાં સામાન્ય રીતે એક કેન ભરીને પાણી અથવા દૂધ ઉમેરી તેને કદમાં બમણું કરવામાં આવે છે, તે લગભગ યુ. એસ. ના ૧૦ આઉન્સ એટલે કે ૩૦૦મિલી જેટલું હોય છે. તૈયાર સૂપમાં વાસ્તવમાં કંઈપણ રાંધવાની કડાકૂટ વગર સીધા રસોડાના સ્ટવ પર અથવા માઇક્રોવેવ ઓવનમાં કેનની સામગ્રીને ગરમ કરીને તૈયાર કરી શકાય છે. આવા સૂપનો ઉપયોગ ઘરે તૈયાર કરાતા સૂપના આધાર ઘટક તરીકે થઈ શકે છે, જેમાં રસોઈ કરનાર થોડા શાકભાજીથી લઈને ઈંડા, માંસ, ક્રીમ અથવા પાસ્તા જેવા કોઈપણ ઘટકો ઉમેરી શકે છે.
૧૯૯૦ ના દાયકાથી, તૈયાર સૂપનું બજાર વધ્યું છે, જેમાં બિન-કન્ડેન્સ્ડ સૂપનું વેચાણ "રેડી-ટુ-ઈટ" તરીકે કરવામાં આવે છે, જેને તૈયાર કરવા માટે કોઈ વધારાના પ્રવાહીની જરૂર પડતી નથી. માઇક્રોવેવેબલ બાઉલ્સે "રેડી ટુ ઈટ" તૈયાર સૂપ માર્કેટને વધુ વિસ્તૃત કર્યું છે, જે લોકપ્રિય લંચની વસ્તુઓને સરળતાથી બનાવવાની સગવડ આપે છે . વધુ પડતા મીઠાના સેવનથી સ્વાસ્થ્ય પર થતી નકારાત્મક અસરો અંગેની ચિંતાના પ્રત્યુત્તરમાં, કેટલાક સૂપ ઉત્પાદકોએ લોકપ્રિય સૂપના ઓછું-મીઠું ધરાવતા સંસ્કરણો રજૂ કર્યા છે.
સૂપ એ એક પ્રવાહી ખોરાક છે, જે સામાન્ય રીતે ગરમ અથવા હૂંફાળું પીરસવામાં આવે છે . આ વાનગી માંસ અથવા શાકભાજીના ઘટકો વાપરી બનાવેલા સ્ટોક, દૂધ અથવા પાણી સાથે મેળવીને બનાવવામાં આવે છે. ગરમ સૂપમાં વાસણમાંના પ્રવાહીમાં સૂપના ઘન ઘટકોને તેના ઘટકોના સ્વાદો બહાર ન આવે ત્યાં સુધી ઉકાળી સૂપ બનાવવામાં આવે છે. સૂપ કાંજી કે સ્ટયૂ જેવા જ હોય છે, અને કેટલાક કિસ્સાઓમાં બંને વચ્ચે સ્પષ્ટ ભેદ ન પણ હોય; જો કે, સૂપ સામાન્ય રીતે સ્ટયૂ કરતાં વધુ પાતળું હોય છે.
સૂપના અસ્તિત્વના પુરાવા લગભગ ઈ. પૂ. ૨૦,૦૦૦માં મળી આવ્યા છે. પાત્ર કે વાસણની શોધ નહોતી થઈ ત્યાં સુધી ઉકાળવું એ રસોઈની સામાન્ય તકનીક ન હતી. આ પહેલા પાત્ર કે વાસણ તરીકે પ્રાણીઓના ચામડા અથવા બરૂની છાલ વડે બનાવેલી પાણીચુસ્ત ટોપલીઓનો ઉપયોગ થતો હતો. આ સમય દરમ્યાન પાણીને ઉકાળવા માટે ગરમ ખડકોનો ઉપયોગ થતો હતો. આ પદ્ધતિનો ઉપયોગ એકોર્ન અને અન્ય છોડને રાંધવા માટે પણ થતો હતો.
ફ્રેન્ચ રાંધણકળામાં, સૂપ પ્રાયઃ ભોજનમાં અન્ય વાનગીઓ પહેલાં પીરસવામાં આવે છે. ૧૯૭૦ માં, રિચાર્ડ ઓલ્નીએ ફ્રેન્ચ સંપૂર્ણ મેનૂમાં એન્ટ્રીનું સ્થાન આપતા કહ્યું કે: "એક રાત્રિભોજન સૂપથી શરૂ થાય છે અને ત્યાર બાદ તેમાં માછલીના કોર્સ, એન્ટ્રી, શરબત, રોસ્ટ, સલાડ, ચીઝ અને ડેઝર્ટ જેવી વાનગીઓ વારા ફરતે પીરસાય છે અને તે પછી કદાચ ત્રણથી છ વાઇન આવે છે, જે સંવાદિતા ની ખાસ સમસ્યા દર્શાવે છે."
સૂપ એ શબ્દ ફ્રેંચ ભાષના સૂપે શબ્દ પરથી ઉતરી આવ્યો છે, જ્યાં આ શબ્દ કનિષ્ઠ લેટિનના જર્મનીઆક સ્રોત શબ્દ સુપ્પા પરથી ઉતરી આવ્યો છે. આ શબ્દ માં બોળેલો પાંઉ] માટે વપરાતો. તે જ સ્રોતમાંથી સોપ શબ્દ પણ ઉતરી આવ્યો છે જેનો અર્થ પણ સૂપમાં કે જાડા સ્ટ્યૂમાં બોળેલો પાઉંનો ટુકડો થાય છે.
આજે, કેમ્પબેલ્સ ટોમેટો , ક્રીમ ઓફ મશરૂમ અને ચિકન નૂડલ એ અમેરિકાના ત્રણ સૌથી લોકપ્રિય સૂપ છે. એકલા અમેરિકનો દર વર્ષે આ ત્રણ સૂપના આશરે ૨.૫ અબજ બાઉલ ખાઈ જાય છે. સૂપની અન્ય લોકપ્રિય બ્રાન્ડ્સમાં પ્રોગ્રેસોનો સમાવેશ થાય છે.
પરંપરાગત ફ્રેન્ચ રાંધણકળામાં, સૂપને બે મુખ્ય જૂથોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: પાતળા સૂપ અને જાડા સૂપ . ફ્રેન્ચ વર્ગીકરણમાં બાઉલન અને કોન્સોમ એ પાતળા સૂપના ઉદાહરણો છે.
૧૯મી સદીમાં કેનિંગની શોધ સાથે તૈયાર સૂપ લોકપ્રિય બન્યો અને આજે બજારમાં તૈયાર અને સૂકા સૂપની વિશાળ વિવિધતા ઉપલબ્ધ છે.
આ વાવ ઉત્તર-દક્ષિણ ધરી પર બંધાયેલી છે, પ્રવેશદ્વાર દક્ષિણ બાજુએથી છે, ત્રણ નિસરણીઓ દક્ષિણ, પશ્ચિમ અને પૂર્વ દિશાએથી તળિયા સુધી જાય છે, જે ઉત્તર દિશામાં કૂવા તરફ દોરી જાય છે. વાવની બાંધકામ શૈલી પરંપરાગત આડા અને ઉભા સ્થંભો વાળી ભારતીય છે. કૂવાના તળીયે જમીન ચોરસ છે, જે છેક નીચે સુધી જાય છે. ચોરસ તળિયાની ઉપર સ્થંભો, આડા સ્થંભો, દિવાલો અને કમાનો વક્રાકાર આકારમાં છે, જે છેક ઉપર સુધી જાય છે. કૂવાની ટોચનો ભાગ જોકે, સીધો અને આકાશમાં ખૂલ્લો છે. ચોરસના ચાર ખૂણાઓ ૪૫ અંશના ખૂણે ગોઠવવામાં આવેલા પથ્થરના સ્થંભો વડે મજબૂત બનાવવામાં આવ્યો છે. ભારતીય સંસ્કૃતિ ધરાવતી ફૂલોની ભાત ઘણી જગ્યાએ કોતરણીમાં જોવા મળે છે. ઉપરના માળોમાં મુખ્ય કોતરણીઓમાં હાથીઓ ના અને અલગ-અલગ ભાતના) નો સમાવેશ થાય છે. આ વાવની મુસ્લિમ સ્થાપત્ય શૈલી મુસ્લિમ બાઇ હરિર, જેણે વાવ બંધાવેલી, કદાચ તેના કારણે છે.
આ વાવનું બાંધકામ વાવમાં રહેલા ફારસી શિલાલેખ મુજબ સુલ્તાની બાઇ હરિરે ૧૪૮૫માં કરાવેલું. જ્યારે વાવમાં રહેલ સંસ્કૃત શિલાલેખ મુજબ આ પાંચ માળની વાવનું બાંધકામ ડિસેમ્બર ૧૪૯૯માં થયેલું છે. મહમદ શાહના શાસનમાં બાઇ હરિર સુલ્તાની, જે સ્થાનિક લોકોમાં દાઈ હરિર તરીકે જાણીતી હતા, તેમણે આ વાવનું બાંધકામ કરાવેલું. સુલ્તાની રાણીવાસમાં મુખ્ય નિરિક્ષક હતી. આ નામ પછીથી દાદા હરિરમાં ફેરવાઈ ગયુ. દરેક જગ્યાએ સુંદર કોતરણી ધરાવતી આ વાવનું બાંધકામ ૩,૨૯,૦૦૦ મહમુદીઓ ના ખર્ચે તે સમય થયું હતું. વાવમાં કુવાની બાજુમાં નીચે જવા માટે સર્પાકાર સીડી આવેલી છે જે જુદા ઝરુખાના સ્તર પરથી નીચે જાય છે.
સોલંકી સ્થાપત્ય શૈલીમાં રેત પથ્થરોથી બંધાયેલ દાદા હરિરની વાવ પાંચ માળ ઉંડી છે. તે ઉપરથી નવકોણીય છે અને અંદરથી મોટી સંખ્યામાં સ્થંભોથી બનેલી છે. દરેક માળમાં લોકો માટે પૂરતી જગ્યા રહેલી છે. વિવિધ વર્ષે થતાં વરસાદના વધારા-ઘટાડા તેમજ ઋતુમાં થતાં પાણીમાં થતા ફેરફાર માટે તે પૂરતી ઉંડી ખોદવામાં આવેલી. દરેક માળ પર પૂરતા પ્રમાણમાં હવા અને પ્રકાશ મળી રહે તે રીતે છાપરાંઓનું બાંધકામ કરવામાં આવ્યું છે. પ્રથમ માળથી ત્રણ નિસરણીઓ તળિયે પાણી સુધી દોરી જાય છે, જે એક ખાસ લાક્ષણિકતા છે.
ઉનાળામાં વાવની અંદરનું તાપમાન બહારના ગરમ તાપમાન કરતાં પાંચ અંશ ઓછું હોવાનું ગણાય છે. આને કારણે દૂરથી પાણી ભરવા માટે આવતી સ્ત્રીઓ અહીંના ઠંડા વાતાવરણમાં વધુ સમય પસાર કરતી. તેઓ દેવી-દેવતાઓની પૂજા અને વાતચીતમાં પણ સમય પસાર કરતાં. આ જમીન નીચે રહેલા બાંધકામનું સ્થાપત્ય મહેલ જેવી કોતરણી ધરાવતું હોવાથી, તે મહેલ જેવું લાગે છે.
દાદા હરિર વાવ મૂળે બાઈ હરિર વાવ જે હાલ માં દાદા હરિની વાવ તરીકે પ્રચલિત છે, અમદાવાદ, ગુજરાતના અસારવા વિસ્તારમાં આવેલી વાવ છે.
ત્રિપુરાભૈરવી મૂલાધાર ચક્રમાં રહેતી હોવાનું કહેવાય છે. તેમના મંત્રમાં ત્રણ અક્ષરો છે અને તે બધા મૂલાધાર ચક્રની મધ્યમાં ઊંધો ત્રિકોણ બનાવે છે. તેમને કામરૂપ સ્વરૂપે મૂલાધાર ચક્રની નિર્માતા માનવામાં છે, જેમાં ત્રણ બિંદુઓનો સમાવેશ થાય છે. આ બિંદુઓ ઊંધો ત્રિકોણ બનાવે છે, અને તેમાંથી તમામ અન્ય ત્રિકોણોનો જન્મ થાય છે, જે છેવટે બ્રહ્માંડની રચના તરફ દોરી જાય છે. આ ત્રિકોણ્ મૂલાધાર ચક્રનો સૌથી અંદરનો ત્રિકોણ છે. ત્રિકોણના ત્રણ બિંદુઓમાં ત્રણ બીજક્ષરો હોય છે, તે ત્રણ બીજક્ષરો ત્રિકોણની બાજુઓ દ્વારા એકબીજા સાથે જોડાયેલા હોય છે અને આ દરેક બાજુ ઈચ્છા શક્તિ, જ્ઞાન શક્તિ અને ક્રિયા શક્તિ અથવા દૈવી ઇચ્છા, દૈવી જ્ઞાન અને દૈવી ક્રિયાને દર્શાવે છે. ત્રિપુરા સુંદરી અને ત્રિપુરા ભૈરવી એકબીજા સાથે નજીકથી સંકળાયેલા છે પરંતુ તેઓ જુદી છે. ત્રિપુરા ભૈરવીને સુપ્ત ઉર્જા તરીકે સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે જ્યારે ત્રિપુરા સુંદરી આ સુષુપ્ત ઉર્જાને વાસ્તવિકતામાં પરિણમે છે અને આ ઊર્જાને સહસ્રાર ચક્ર સુધીના ઉચ્ચ ચક્રો તરફ લઈ જાય છે.
દેવી માહાત્મ્યમાં તેમના ધ્યાન શ્લોકમાં તેમના સ્વરૂપનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. તે કમળ પર ચાર હાથ, એક પુસ્તક, એક માળા, એક અભય મુદ્રા અને એક વરદ મુદ્રા સાથે બેઠેલી છે. તે લાલ વસ્ત્રો અને ગળામાં વિચ્છેદ કરાયેલા માથાની માળા પહેરે છે. તેમને ત્રણ આંખો છે અને તેમનું માથું અર્ધચંદ્રાકાર ચંદ્રથી શણગારેલું હોય છે. અન્ય એક સ્વરૂપમાં તેમને એક તલવાર, લોહીનો પ્યાલો ધારણ કરતી અને અન્ય બે હાથે અભય અને વરદ મુદ્રાઓ સાથે દર્શાવવામાં આવે છે. તેઓને શિવ પર બેઠેલા પણ દર્શાવવામાં આવી છે, આ અવતાર તાંત્રિક પૂજાઓમાં વધુ પ્રબળ છે. તેઓને એક રાણી તરીકે પણ દર્શાવવામાં આવી છે, જે રાજરાજેશ્વરીને મળતી આવે છે.
ભૈરવી નામનો અર્થ થાય છે "આતંક" અથવા "આતંક-પ્રેરણા આપનારી". તે દસ મહાવિદ્યાઓમાં પાંચમી છે. તેમને ત્રિપુરાભૈરવી પણ કહેવામાં આવે છે. "ત્રિ" એટલે ત્રણ, "પુરા" એટલે કિલ્લો, ગઢ, શહેર, નગર વગેરે. આ ત્રિપુરા શબ્દ ચેતનાના ત્રણ અલગ-અલગ તબક્કાઓ દર્શાવે છે. આ ત્રણ તબક્કાઓ છે ચેતના, સ્વપ્ન અને નિંદ્રા. તે તમામ ત્રિગુણોના રૂપમાં છે અને એકવાર આ ત્રિદોષો પાર થઈ જાય તો બ્રહ્મની પ્રાપ્તિ થાય છે એવું માનવામાં આવે છે કે. તેથી, તેણીને ત્રિપુરભૈરવી કહેવામાં આવે છે.
તેમને શુભંકરી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, જેનો અર્થ એવો થાય છે કે તેઓ તેમના ભક્તો અને બાળકો માટે શુભ કાર્યો કરનારી છે, તે એક સારી માતા છે. તે અધાર્મિક અને ક્રૂર લોકો માટે હિંસા, સજા અને રક્તપાતની પણ તરફેણ કરે છે, તે અનુસાર એક અર્થ એમ પણ થાય છે કે તેઓ તેવા કાર્યો માટે હિંસાની માતા છે. તેમને હિંસક અને ભયંકર સ્વરૂપે દેખાડવામાં આવે છે પરંતુ તેમના બાળકો માટે તેઓ સૌમ્ય માતા છે.
ભૈરવી એ કુંડલિની, તંત્રમાં નિપુણ સ્ત્રી માટેનું શીર્ષક પણ છે. યોગિની એ તંત્રની વિદ્યાર્થિની અથવા મહત્વાકાંક્ષીણી છે. ભૈરવી એ છે જે સફળ થઈ છે. પુરાણો અને તંત્રો અનુસાર ભૈરવી એ ભૈરવની પત્ની છે.
ભૈરવી એ એક હિંદુ દેવી છે, જેને મહાવિદ્યાઓમાંની એક તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે, જે મહાદેવીના દસ અવતાર છે. તેઓ દક્ષિણામૂર્તિના પત્ની છે.
તેમને મુખ્યત્વે દુર્ગા સપ્તશતીમાં કાલરાત્રી તરીકે જોઇ શકાય છે જે ચંડ, મુંડ અને રક્તબીજનો વધ કરે છે. તે મહાભારતમાં ભંડાસુરનો વધ કરે છે.
પીએસએલવી-સી૨ ભારતીય અંતરિક્ષ અનુસંધાન સંગઠન દ્વારા ચાલતા પીએસએલવી કાર્યક્રમનું પાંચમું અભિયાન અને બીજું કાર્યાન્વિત અભિયાન હતું. ૧ જાન્યુઆરી ૧૯૬૨થી ભારતીય અંતરિક્ષ અનુસંધાન સંગઠન દ્વારા શરૂ થયેલાં અંતરિક્ષ અભિયાનોની શ્રેણીમાં આ ૪૩મું ઉડાણ હતું. આ વાહને પૃથ્વીની સૂર્યાચલ અધઃ કક્ષામાં કુલ ત્રણ ઉપગ્રહો તરતા મૂક્યા. આ અભિયાન દ્વારા નીચે મુજબના ત્રણ ઉપગ્રહો ભૂકેન્દ્રી સૂર્યાચલ અધઃ કક્ષામાં તૈનાત કરવામાં આવ્યા.
વિસ્તરણક્ષમ પ્રક્ષેપક વાહન પીએસએલવી-સી૨ એક કરતાં વધુ ઉપગ્રહોને વહન કરીને તેમની નિર્ધારીત જુદી જુદી જગ્યાની કક્ષામાં તૈનાત કરવાનું ભારતનું સૌ પ્રથમ અભિયાન બન્યું. એટલું જ નહીં, પણ ઇસરો દ્વારા આ સૌ પ્રથમ વાણિજ્યિક અભિયાન હતું. જર્મની અને દક્ષિણ કોરિયા પ્રત્યેક દેશે ઇસરોને દસ લાખ અમેરિકન ડોલર ચૂક્વ્યા હતા.
ભારતનો પ્રથમ દૂર-સંવેદન ઉપગ્રહો ઓશનસેટ-૧ જેને આઈઆરએસ-પી૪ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આ પીએસએલવીનો તે મુખ્ય વહનભાર હતો.
ઉર્સા મેજર નામના નક્ષત્ર એક તારાને વસિષ્ઠ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. અરુંધતીને સવારનો તારા અને એલ્કોર નામના તારા સાથે પણ ઓળખવામાં આવી છે, અલ્કોર તારો ઉર્સા મેજર નક્ષત્રમાં માઈઝાર (ભારતીય ખગોળ અનુસાર સપ્તર્ષિમાં વસિષ્ઠ મહર્ષિ તરીકે ઓળખાતો તારો) સાથે જોડિયો તારો બનાવે છે. સપ્તર્ષિના સાત ઋષિઓમાંથી એકની જ પત્ની હોવા છતાં, અરુંધતીને સાત ઋષિ સમાન જ સન્માન આપવામાં આવે છે અને તેમની સાથે જ પૂજવામાં આવે છે. વૈદિક અને પૌરાણિક સાહિત્યમાં તેમને પવિત્રતા, વૈવાહિક આનંદ અને પત્ની ભક્તિનું લાક્ષણિક ઉદાહરણ માનવામાં આવે છે. સંસ્કૃત અને હિન્દીમાં પૌરાણિક સાહિત્ય પછીના મહાકાવ્યમાં, તેમને "પવિત્ર અને આદરણીય" તરીકે વર્ણવવામાં આવી છે અને તે એક અવું પાત્ર છે જે અડગ, પ્રેરણાદાયી અને અનુકરણ લાયક છે. હિંદુ સંસ્કૃતિમાં અરુંધતી પર કેન્દ્રિત અનેક માન્યતાઓ, પ્રથાઓ અને પરંપરાઓ પ્રચલિત છે જેમાં સપ્તપદી પછીના લગ્ન સમારંભમાં એક વિધિ, ઉપવાસ, નિકટવર્તી મૃત્યુને લાગતી માન્યતાઓનો સમાવેશ થાય છે.
વિવિધ હિંદુ શાસ્ત્રોમાં અરૂંધતીના જન્મ અને જીવનનો ઉલ્લેખ છે. અરૂંધતીના જન્મની કથા શિવ પુરાણ અને ભાગવત પુરાણમાં જોવા મળે છે. બ્રહ્માએ અરૂંધતિને આપેલી સૂચનાનું વર્ણન રામચરિતમાનસના ઉત્તરાકાંડમાં આપવામાં આવ્યું છે. વિશ્વામિત્ર અને વસિષ્ઠ ઋષિ વચ્ચેની ચડસાચડસી ને કારણે તેણીના સો પુત્રો મૃત્યુ પામે છે તેનું વર્ણન વાલ્મિકી રામાયણના બાલકાંડમાં આપેલું છે. મહાભારત અને અનેક બ્રાહ્મણ ગ્રંથો શક્તિ સહિત તેના પુત્રો અને પૌત્ર પરાશરનું વર્ણન કરે છે. સીતા અને રામ સાથે અરુંધતિની બેઠકોનો ઉલ્લેખ રામાયણ, રામચરિતમાનસ અને વિનય પત્રિકામાં છે. શિવને પાર્વતી સાથે લગ્ન કરવા માટે મનાવવામાં તેણીની ભૂમિકાનું વર્ણન કાલિદાસના કુમારસંભવના છઠ્ઠા ખંડમાં આવે છે.
ભાગવત પુરાણ અનુસાર, કર્દમ અને દેવહુતિની નવ પુત્રીઓમાં અરૂંધતી આઠમું સંતાન છે. તે પરાશરની દાદી અને વ્યાસની મોટી-દાદી છે. શિવ પુરાણમાં તેમને અગાઉના જન્મમાં બ્રહ્માની વિચાર થી જન્મેલી પુત્રી સંધ્યા તરીકે વર્ણવાઈ છે. વસિષ્ઠની સૂચના પર, સંધ્યાએ પોતાને શુદ્ધ કરવા માટે તપશ્ચર્યા કરી શિવને પ્રસન્ન કર્યા, શિવએ તેમને મેધાતીથીની અગ્નિમાં કૂદવાનું કહ્યું. તે પછી તે મેધાતીથીની પુત્રી તરીકે તેમનો જન્મ થયો હતો અને વસિષ્ઠ સાથે તેમના લગ્ન થયા. કેટલાક અન્ય પુરાણો તેમને કશ્યપની પુત્રી અને નારદ મુનિ અને પર્વતની બહેન તરીકે વર્ણવે છે, અને નારદે વસિષ્ઠ સાથે તેમના લગ્નન કરાવ્યા.
હિંદુ લગ્નની એક ધાર્મિક વિધિમાં, વરરાજા કન્યાને વસિષ્ઠ અને અરૂંધતીના જોડિયા તારાઓને એક આદર્શ દંપતી તરીકે બતાવે છે, જે વૈવાહિક પરિપૂર્ણતા અને વફાદારીનું પ્રતીક છે. યુગલોને વૈવાહિક પ્રેમ અને સ્નેહનું પ્રતીક સમાન નક્ષત્ર શોધવાનું કહેવામાં આવે છે. ચૈત્ર મહિનાના સુદ બીજના દિવસે, ભારતના અમુક પ્રદેશોમાં, અરુંધતીના સન્માનમાં જેમના પતિ જીવિત છે, તેવી પત્નીઓ દ્વારા એક વ્રત રાખવામાં આવે છે. આ વ્રત એવી માન્યતા ધરાવે છે કે તેનું પાલન કરતી મહિલાઓ વિધવા નહીં થાય.
નરી આંખે અરુંધતી તારો એકદમ ઝાંખો દેખાય છે, એવી માન્યતા છે કે જ્યારે કોઈ મૃત્યુની નજીક હોય છે, ત્યારે તે અરૂંધતિ તારો જોઈ શકતા નથી. તેની ઝાંખપને લીધે, અરુંધતી તારાને શોધવા પહેલાં તેજસ્વી તારાઓ બતાવવામાં આવે છે, અને તેની મદદ લઈ અરુંધતી તારો નિર્દેશિત કરવામાં આવે છે. આને આધારે સંસ્કૃતમાં એક રૂઢિ પ્રયોગ બન્યો છે જેને અરુંધતી દર્શન ન્યાય કહે છે. જે અનુસાર જ્ઞાત પદાર્થોને ઓળખી, અજ્ઞાત અર્થ દર્શાવાય છે.
મહાભારત અરૃંધતિને એક તપસ્વીની તરીકે વર્ણવે છે જે સાત ઋષિઓને પણ પ્રવચનો આપતી હતી. અગ્નિની પત્ની સ્વાહા, અન્ય છ ઋષિઓની પત્નીઓનું રૂપ ધારણ કરી શકી, પરંતુ વસિષ્ઠની પત્ની અરુંધતિનું નહીં. મહાકાવ્યમાં એ પણ વર્ણવવામાં આવ્યું છે કે જ્યારે ૧૨ વર્ષ સુધી વરસાદ ન પડ્યો ત્યારે તેણીએ એકવાર શિવને પ્રસન્ન કર્યા અને મૂળ અને ફળ વિના પીડિત સાત ઋષિઓને સહાય કરી હતી. તેમની પવિત્રતતા અને પતિની સેવાનો ઉલ્લેખ મહાભારતમાં અપ્રતિમ છે.
વાલ્મીકિ રામાયણ મુજબ, તેણીને સો પુત્રો થયા, જેમને વિશ્વામિત્ર દ્વારા મૃત્યુનો શ્રાપ આપવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ તેને શક્તિ નામનો પુત્ર અને બાદમાં સુયજ્ઞ નામના બીજા પુત્રનો જન્મ થયો, જેણે વસિષ્ઠના આશ્રમમાં રામ સાથે અભ્યાસ કર્યો હતો. કેટલાક સ્રોત કહે છે કે તેમને શક્તિ અને ચિત્રકેતુ સહિત આઠ પુત્રો હતા.
બંધારણ સભાની કુલ સભ્ય સંખ્યા ૩૮૯ હતી. જે પૈકી ૨૯૨ પ્રતિનિધિઓ બ્રિટિશ હિંદના ૧૧ પ્રાંતોની વિધાનસભાઓથી, ૯૩ પ્રતિનિધિઓ દેશી રજવાડાંના તથા ૪ પ્રતિનિધિઓ ચીફ કમિશ્નરોના ચાર પ્રાંત દિલ્હી, અજમેર-મારવાડ, કૂર્ગ અને બ્રિટિશ બલૂચિસ્તાન માટે આરક્ષિત રાખવામાં આવેલ હતાં. પ્રત્યેક ૧૦ લાખની જનસંખ્યા પર એક પ્રતિનિધિના ધોરણે દરેક પ્રાંતને બેઠકોની ફાળવણી કરવામાં આવી હતી. જુલાઈ ૧૯૪૬માં સંવિધાન સભાની રચના માટે યોજાયેલી ચૂંટણીઓમાં કુલ ૩૮૯ સ્થાન પૈકી ૨૯૬ બેઠકો માટે ચૂંટણી યોજાઈ. જેમાં મુખ્ય પક્ષ કોંગ્રેસને ૨૦૮ બેઠકો મળી હતી જ્યારે મુસ્લિમ લીગના ફાળે ૭૩ બેઠકો આવી હતી. સ્વતંત્ર ભારતના બંધારણના ઘડતર માટે ૨૩ સમિતિઓની રચના કરવામાં આવી. જેમાં ૧૨ કાનૂની બાબતોની સમિતિઓ અને ૧૧ પ્રક્રિયા સંબંધીઓની રચના કરવામાં આવી હતી. બંધારણ સભાના અધ્યક્ષ ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદ હતા પરંતુ સંવિધાનનો મુસદ્દો ઘડવાની જવાબદારી પ્રારૂપ સમિતિના અધ્યક્ષ ડૉ. બી.આર.આંબેડકર પર હતી.
પ્રારૂપ સમિતિ: ૭ સભ્યોની બનેલી આ સમિતિના અધ્યક્ષ ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકર હતા. અન્ય સભ્યોમાં મો. સાદુલ્લા, કે.એમ. મુન્શી, એ.કે.એસ.ઐયર, બી.એલ.મિત્તર, એન.ગોપાલાસ્વામી આયંગર તથા ડી.પી.ખેતાનનો સમાવેશ થાય છે.
૮ ઓગસ્ટ, ૧૯૪૦ના રોજ વાઇસરોય લોર્ડ લિનલિથગો દ્વારા ગવર્નર જનરલની એક્ઝિક્યુટિવ કાઉન્સિલના વિસ્તરણ અને યુદ્ધ સલાહકાર પરિષદની સ્થાપના અંગે નિવેદન કરવામાં આવ્યું હતું. ઓગસ્ટ પ્રસ્તાવ તરીકે ઓળખાતા આ પ્રસ્તાવમાં અલ્પસંખ્યકોના અભિપ્રાયોને સંપૂર્ણ વજન આપવું અને ભારતીયોને પોતાનું બંધારણ તૈયાર કરવાની મંજૂરી આપવાનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. ૧૯૪૬ની કેબિનેટ મિશન યોજના હેઠળ બંધારણ સભા માટે પ્રથમ વખત ચૂંટણી યોજાઈ હતી. ૧૬ મે, ૧૯૪૬ના રોજ કેબિનેટ મિશન યોજના હેઠળ બંધારણ સભા દ્વારા ભારતનું બંધારણ તૈયાર કરવાનો અમલ કરવામાં આવ્યો હતો. બંધારણ સભાના સભ્યોને પ્રાંતીય વિધાનસભાઓ દ્વારા પ્રમાણસર પ્રતિનિધિત્વની સ્થાનાંતરિત મત પ્રણાલી દ્વારા ચૂંટવામાં આવ્યા હતા.
ભારતમાં સામ્યવાદી ચળવળના પ્રણેતા અને કટ્ટર લોકશાહીના હિમાયતી એમ.એન.રોય દ્વારા ૧૯૩૪માં બંધારણ સભા માટેનો વિચાર રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. ૧૯૩૫માં ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસે બંધારણ સભાના ગઠન માટે સત્તાવાર માંગ કરી હતી. આ સાથે જ ભારતીયોની ઈચ્છા વિરુદ્ધ લાદવામાં આવેલા ભારત સરકાર અધિનિયમ, ૧૯૩૫ને નકારી કાઢવામાં આવ્યો હતો. સી. રાજગોપાલાચારીએ પુખ્ત વયના મતાધિકારના આધારે ૧૫ નવેમ્બર, ૧૯૩૯ના રોજ બંધારણ સભાની માંગ વ્યક્ત કરી હતી, અને ઓગસ્ટ ૧૯૪૦માં બ્રિટિશરોએ તેનો સ્વીકાર કર્યો હતો.
કાર્ય સંચાલન સમિતિ: ૩ સભ્યોની બનેલી આ સમિતિના અધ્યક્ષ કનૈયાલાલ મુન્શી હતા. અન્ય સભ્યોમાં ગોપાલાસ્વામી આયંગર અને વિશ્વનાથ દાસનો સમાવેશ થાય છે.
ભારતીય બંધારણ સભા એ ભારતનું બંધારણ ઘડવા માટે રચાયેલી ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓની એક સમિતિ હતી જેને ‘બંધારણ સભા’ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આ બંધારણ સભા ‘પ્રાંતીય સભા’ દ્વારા ચૂંટવામાં આવી હતી. ૧૯૪૭માં બ્રિટિશ સરકારથી ભારતની સ્વતંત્રતા બાદ તેના સભ્યોએ દેશની પ્રથમ સંસદ તરીકે સેવા આપી હતી.
સીતા રામ ગોયલ એક ભારતીય ઇતિહાસકાર, પ્રકાશક અને લેખક હતા. તેઓ ભારતીય ઇતિહાસ, ધર્મ અને રાજકારણ વિશેના પુસ્તકો માટે જાણીતા છે. તેઓ સામ્યવાદ વિરોધી અને નહેરુના ટીકાકાર હતા. તે ધર્મના ટીકાકાર પણ હતા. રામ સ્વરૂપ સાથે તેમણે પબ્લિશિંગ હાઉસ વ ઇસ .ફ ઈન્ડિયાની સ્થાપના કરી.
ગુજરાતી સાહિત્ય મહોત્સવ એ ગુજરાતનો સૌથી પ્રથમ અને સૌથી મોટો સાહિત્યિક ઉત્સવ છે. તે ગુજરાતી લિટરેચર ફેસ્ટીવલ તરીકે પણ ઓળખાય છે. આ મહોત્સવનો મુખ્ય ઉદ્દેશ ચર્ચા, પરિસંવાદ અને કાર્યશિબિર પદ્ધતિ દ્વારા ગુજરાતી સાહિત્યને પ્રોત્સાહન અને લોકપ્રિય બનાવવાનો છે. સત્તાવાર રીતે આ ત્રિદિવસીય કાર્યક્રમમાં સ્પર્ધાઓ અને કાર્યશિબિરોનું પણ આયોજન કરવામાં આવે છે. સાહિત્ય એ પુસ્તકના આવરણ વચ્ચે બંધાયેલું નથી એવી ફિલસૂફીથી શરૂ થયેલો આ મહોત્સવ જીએલએફ રંગમંચ, પટકથા, દસ્તાવેજી ફિલ્મો, સંગીત, પત્રકારત્વ, સોશિયલ મીડિયા અને મૌખિક પરંપરા સહિતના અનેક સ્વરૂપોને એકસાથે આવરી લે છે.
જીએલએફએ ૨૦૧૬ માં તેની ચોથી આવૃત્તિ શરૂ કરી હતી. આ મહોત્સવનું ઉદઘાટન ગુજરાતના પૂર્વ રાજ્યપાલ ઓમપ્રકાશ કોહલીએ કર્યું હતું. આ કાર્યક્રમ ૧૪ થી ૧૮ ડિસેમ્બર દરમિયાન અમદાવાદના કનોરિયા સેન્ટર ખાતે યોજાયો હતો. તેમાં ગુજરાતી, હિન્દી અને ઉર્દૂ ભાષાઓમાં સત્રો હતા. આ કાર્યક્રમમાં લગભગ ૧૦ કાર્યશિબિર અને ૮૦ સત્રો હતા. આ કાર્યક્રમમાં રિતેશ શાહ, જુહી ચતુર્વેદી, જય વસાવડા સહિત ૨૦૦ જેટલા વક્તાઓને આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું હતું.
આ મહોત્સવની ત્રીજી આવૃત્તિ ૨૦૧૫માં ૮ થી ૧૦ જાન્યુઆરીથી દરમિયાન શરૂ કરવામાં આવી હતી. આ આવૃત્તિનો મુખ્ય વિષય "નવા સાહિત્યના રૂપમાં ફિલ્મો" હતો. તેમાં લગભગ ૫૦ સત્રો હતા, જેમાં ૧૦૦થી વધુ વક્તાઓ હતા. કેટલાક નોંધપાત્ર વક્તાઓમાં અર્થશાસ્ત્રી લોર્ડ મેઘનાદ દેસાઈ, મલયાલમ કવિ કે. સચ્ચિદનંદન, ફિલ્મ દિગ્દર્શક શ્રીરામ રાઘવન, પટકથા લેખક વરુણ ગ્રોવર અને અંજુમ રાજાબાલીનો સમાવેશ થાય છે.
આ સમારોહની પાંચમી આવૃત્તિ ૩ થી ૭ જાન્યુઆરી ૨૦૧૮માં કનોરિયા સેન્ટર, હઠીસિંઘ ગેલેરી અને ગુજરાત યુનિવર્સિટીમાં ૫ દિવસ માટે રજૂ કરવામાં આવી હતી: તેની છત્રછાયા હેઠળ બાળ સાહિત્ય મહોત્સવપણ શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો. આ આવૃત્તિમાં ટેલિવિઝન લેખનથી માંડીને વાર્તા કહેવા સુધીના વિષયો પર કાર્યશિબિરની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી અને વિવિધ નાટકોનું મંચન કરવામાં આવ્યું હતું.
આ સમગ્ર મહોત્સવ ગુજરાત પ્રવાસન, રિલાયન્સ જૂથ, ઓઇલ એન્ડ નેચરલ ગેસ કોર્પોરેશન , હિન્દુસ્તાન કોકાકોલા બેવરેજીસ, ગુજરાત રાજ્ય હસ્તકલા અને હસ્તશિલ્પ વિકાસ નિગમ, વૉડાફોન, એલેમ્બિક ફાર્માસ્યુટિકલ્સ દ્વારા પ્રાયોજીત કરવામાં આવે છે. ગુજરાત યુનિવર્સિટી અને અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન મહોત્સવના ભાગીદાર તરીકે કાર્ય કરે છે.
આ મહોત્સવનો મુખ્ય ઉદ્દેશ ચર્ચા, પરિસંવાદ અને કાર્યશિબિર પદ્ધતિ દ્વારા ગુજરાતી સાહિત્યને પ્રોત્સાહન અને લોકપ્રિય બનાવવાનો છે. આ ઉત્સવની સ્થાપના શ્યામ પારેખ, સમકિત શાહ અને જુમના શાહે કરી હતી. આ મહોત્સવના અન્ય સભ્યોમાં પારસ ઝા, ફિલ્મ સર્જક અભિષેક જૈન, લેખક રામ મોરી અને કવિ રાજેન્દ્ર પટેલનો સમાવેશ થાય છે.
શ્યામ પારેખ અને સમકિત શાહ આ મહોત્સવના દિગ્દર્શક અને નિર્માતા છે, જ્યારે પારસ ઝા પ્રોગ્રામિંગ ડાયરેક્ટર તરીકે ફરજ બજાવે છે. કવિ રાજેન્દ્ર પટેલ અને ફિલ્મ સર્જક અભિષેક જૈન આ ઉત્સવના સભ્ય છે. ટુકડીના અન્ય સભ્યોમાં અદિતિ દેસાઈ, નિહારિકા શાહ, ભાર્ગવ પુરોહિત, આરજે આરતી અને આરજે દેવકીનો સમાવેશ થાય છે.
જીએલએફની બીજી આવૃત્તિ ૨૦૧૫ માં શરૂ કરવામાં આવી હતી. આ મહોત્સવ ૨૮ થી ૩૧ જાન્યુઆરી અને ૧ ફેબ્રુઆરી દરમિયાન અમદાવાદના કનોરિયા સેન્ટર ખાતે યોજાયો હતો. પ્રથમ બે દિવસ ફિલ્મ ટીકા વિશે કાર્યશિબિર અને પરિસંવાદ આયોજીત કરવામાં આવ્યો હતો. તેમાં લગભગ ૪૦ સત્ર હતા, જેમાં લગભગ ૧૨૫ વક્તાઓ હતા.
ગુજરાતી સાહિત્ય મહોત્સવ જેને ગુજરાત લિટરેચર ફેસ્ટીવલ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે એક સાહિત્યિક ઉત્સવ છે જે દર વર્ષે ભારતીય શહેર અમદાવાદ, ગુજરાતમાં યોજાય છે. આ ઉત્સવ સામાન્ય રીતે ડિસેમ્બર-જાન્યુઆરીમાં યોજાય છે.
એંગોલાના ભુ-પેટાળમાં વિશાળ ખનિજ ભંડાર અનામતો છે, એંગોલાનું અર્થતંત્ર એ વિશ્વના સૌથી ઝડપથી વૃદ્ધિ પામતા અર્થતંત્ર પૈકીનું છે, ખાસ કરીને ગૃહ યુદ્ધના અંતથી; જો કે, મોટાભાગની વસ્તીનું જીવનધોરણ ખુબ નીચું છે, એંગોલાનો આર્થિક વિકાસ અત્યંત અસમાન છે, કારણ કે દેશની મોટા ભાગની સંપત્તિ વસ્તીના પ્રમાણમાં નાના ક્ષેત્રોમાં કેન્દ્રિત છે.
એંગોલા સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સંઘ, ઓપેક, આફ્રિકી સંગઠન, પોર્ટુગીઝ ભાષાના રાષ્ટ્ર સમુદાય અને દક્ષિણ આફ્રિકી વિકાસ સમુદાયનું સભ્ય રાજ્ય છે. એક બહુ જાતિય દેશ, એંગોલાના ૨૫.૮ મિલિયન લોકો આદિવાસી જૂથો, રિવાજો અને પરંપરાઓ ધરાવે છે. એંગોલાની સંસ્કૃતિ પર પોર્ટુગીઝ ભાષા અને કેથોલિક ચર્ચનું ખાસ પ્રભુત્વ છે.
એંગોલા સત્તાવાર નામે એંગોલા પ્રજાસત્તાક, મધ્ય આફ્રિકાના પશ્ચિમ કિનારે આવેલો દેશ છે. તે આફ્રિકાનો સાતમો સૌથી મોટો દેશ છે, એંગોલાની દક્ષિણમાં નામિબીઆ, ઉત્તરમાં કોંગોનું ડેમોક્રેટિક રિપબ્લિક, પૂર્વમાં ઝામ્બિયા અને પશ્ચિમમાં એટલાન્ટિક સમુદ્ર છે. એંગોલાની રાજધાની અને સૌથી મોટું શહેર લૌન્ડા છે.
આધુનિક એંગોલા પહેલાં નોમાડિક ખોઈ અને સાન જાતિના આદીવાસીઓ દ્વારા વસેલું હતું. ખોઈ અને સાન પશુપાલકો કે ખેડુતો નહતા, પરંતુ શિકારીઓ હતા. તેઓને ઉત્તરથી આવતા બન્ટુ લોકો દ્વારા વિસ્થાપિત કરવામાં આવ્યા હતા, બન્ટુ લોકોએ એંગોલાની ભુમી પર સૌપ્રથમવાર ખેતી અને પશુપાલનની શરુઆત કરી હતી.
એંગોલા નામ પોર્ટુગિઝ વસાહતી નામ રિનો ડી અંગોલા પર થી આવ્યું છે, જેનો પ્રથમુલ્લેખ ડિઆસ ડી' નોવઆઈસ ના ૧૫૭૫ના ચાર્ટરમાં કરાયો હતો. પોર્ટુગિઝોએ અંગોલા શબ્દ ન્દોન્ગો રાજાઓના રાજશિર્ષક શબ્દ ન્ગોલા પરથી લીધો હતો.
મુખ્ય સંમેલન સભાખંડ એક સમયે ૧૫,૦૦૦ થી વધુ લોકોને સમાવી શકે એટલી ક્ષમતાવાળો થાંભલા રહિત વાતાનુકુલિત સભાખંડ છે. તેના થિયેટર શૈલીના મુખ્ય હોલમાં ૬૦૦૦ લોકોની ક્ષમતા છે. એક્ઝિબિશન હોલ જેટલો વિશાળ છે. આ કેન્દ્રમાં ચાર સેમિનાર હોલ , સાત હાઇ ટેક કોન્ફરન્સ હૉલ અને એક સભાખંડ છે. લીલા દ્વારા સંચાલીત મહાત્મા મંદિર સંમેલન અને પ્રદર્શન કેન્દ્ર મહાત્મા ગાંધીજીના જીવન અને દર્શનથી પ્રેરણા પામે છે. ૩૪ એકરમાં ફેલાયેલી, તે ભારતની સૌથી મોટી અત્યાધુનિક સુવિધા છે, જે સૌંદર્ય શાસ્ત્ર, કાર્યક્ષમતા અને સુગમતાની ભાવનાને જોડી એક અનન્ય સંકુલ બન્યું છે. ૨૦,૦૦૦ ચો.મી.ના કન્વેન્શન અને એક્ઝિબિશન ક્ષેત્રમાં કુદરતી પ્રકાશ અને હવાદાર જગ્યાઓ વિપુલ પ્રમાણમાં છે અને તે ઊર્જા કાર્યક્ષમ લાઇટિંગ અને મલિન પાણીના વ્યવસ્થાપન ધરાવે છે. હોટેલ લીલા ગાંધીનગર, જે ૨૦૧૯ ની શરૂઆતમાં પૂર્ણ થવાની અપેક્ષા છે, તે સંકુલની અંદર ૩૦૦ રૂમ ધરાવતી ફાઈવ સ્ટાર હોટેલ હશે.
આ કેન્દ્રમાં મહાત્મા ગાંધીને સમર્પિત એક સ્મારક બનાવવામાં આવ્યું છે. તેનું બાંધકામ શાપુરજી પાલનજી એન્ડ કંપની લિમિટેડ દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે. દાંડી યાત્રાની યાદમાં એક સસ્પેન્શન બ્રિજ બનાવવામાં આવ્યો છે. કોંક્રિટ ડોમ માળખું અને મીઠાના ટેકરાનો આકાર ધરાવતી ઈમારત સંગ્રહાલયો, પુસ્તકાલય અને સંશોધન કેન્દ્ર ધરાવે છે. મહાત્મા ગાંધીજીના જીવનને દર્શાવતા પથ્થર ભીંતચિત્રો ધરાવતો એક શિલ્પ બગીચો પણ વિકસિત કરવામાં આવ્યો છે. ચરખા નામનો એક ભવ્ય ચરખો પણ અહીં સ્થાપિત થયેલ છે.
ગુજરાત સરકાર મહાત્મા મંદિરને એકતા અને વિકાસ સ્મારક તરીકે વિકસાવવા માંગતી હતી. આ સ્મારકના પાયામાં ભરવામાં આવેલી રેતીને ગુજરાતના તમામ ૧૮,૦૬૬ ગામોના પ્રતિનિધિઓ દ્વારા ગાગરમાં લાવવામાં આવી હતી અને ઈમારતના પાયામાં પૂરવામાં આવી હતી. વર્ષ ૨૦૧૦માં આ મંદિરના ભૂમિ પુજન વખતે તેના પાયામાં ગુજરાતનો ઈ.સ. ૨૦૧૦ સુધીનો ઇતિહાસ ધરાવતી ટાઈમ કેપ્સુલ પણ દફનાવવામાં આવી હતી.
મહાત્મા મંદિર એ સેકટર ૧૩, ગાંધીનગર, ગુજરાત, ભારત ખાતે આવેલું એક સંમેલન અને પ્રદર્શન કેન્દ્ર તેમજ સ્મારક સંકુલ છે. તે મહાત્મા ગાંધીના જીવન અને દર્શનથી પ્રેરિત છે. આ સંકુલ માં ફેલાયેલું ભારતનું સૌથી મોટું સંમેલન કેન્દ્ર છે.
મહાત્મા મંદિરનો પ્રથમ તબક્કો મે ૨૦૧૦ થી જાન્યુઆરી ૨૦૧૧ સુધીના નવ મહિનામાં ૧૩૫ કરોડ રૂપિયાના ખર્ચે બાંધવામાં આવ્યો હતો. તેમાં એક કન્વેન્શન સેન્ટર, ત્રણ મોટા એક્ઝિબિશન ખંડ અને કોન્ફરન્સિંગ સુવિધાવાળા નાના હોલ શામેલ છે.
લાર્સન એન્ડ ટુબ્રો અને શાપુરજી પાલનજી એન્ડ કંપની લિમિટેડ દ્વારા બે તબક્કામાં આ સ્મારકનું નિર્માણ કરાયું હતું. તેનું આયોજન અને ડિઝાઇન પર્યાવરણને અનુકૂળ છે.
બીજા તબક્કામાં મીઠાના ટેકરાનું સ્મારક, એક બગીચો, સસ્પેન્શન બ્રિજ, પવન ચક્કીઓ અને પાર્કિંગની જગ્યા વગેરેને રૂ. ૮૦ કરોડના ખર્ચે વિકસાવવામાં આવેલ છે.