polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
પ્રાણાયામ એ યોગમાં શ્વાસ નિયંત્રણની પ્રથા છે. તેનો કસરત તરીકે આધુનિક યોગમાં આસનો વચ્ચેની ગતિવિધિઓ સાથે શ્વાસને સુમેળમાં લેવાનો સમાવેશ થાય છે; પરંતુ તે સ્વયં શ્વાસ લેવાની કસરત પણ છે, જે સામાન્ય રીતે આસનો પછી કરવામાં આવે છે. ભગવદ ગીતા અને પતંજલિના યોગસૂત્રો જેવા ગ્રંથોમાં અને પછી હઠ યોગ ગ્રંથોમાં તેનો અર્થ શ્વાસની સંપૂર્ણ સમાપ્તિ છે.
મોનીયર વિલિયમ્સે તેની વ્યાખ્યા "ત્રણ કસરત ના સમન્વય" તરીકે કરી હતી. આ તકનીકી વ્યાખ્યા શ્વાસ નિયંત્રણની ચોક્કસ પ્રણાલીનો સંદર્ભ આપે છે, જે ભટ્ટાચાર્ય દ્વારા સમજાવાયેલ ત્રણ પ્રક્રિયાઓ છે : પૂરક , કુંભક , અને રેચક .
શાંતિલાલની માતાએ તેમને શાંત અને મૃદુભાષી, છતાં મહેનતુ અને સક્રિય બાળક તરીકે વર્ણવ્યાં. તેમના બાળપણના મિત્રો યાદ કરે છે કે શાંતિલાલે શહેરમાં અને શાળામાં એક પ્રામાણિક, વિશ્વસનીય, પરિપક્વ અને દયાળુ છોકરા તરીકે પ્રતિષ્ઠા વિકસાવી હતી. નાનપણમાં પણ, તે એક અસામાન્ય સહાનુભૂતિ ધરાવતો હતો જેના કારણે બીજાઓ મોટા અને નાના મામલામાં તેના મંતવ્યો અને ચુકાદાઓ શોધી કાઢવા અને તેના પર વિશ્વાસ કરવા લાગ્યા. શાંતિલાલનો ઉછેર એક સરળ ઘરના વાતાવરણમાં થયો હતો, કારણ કે તેનો પરિવાર સાધારણ સાધનનો હતો. તેમ છતાં તેમણે ભણતરમાં ઉત્તમ કામગીરી કરી, સાધુ બનતા પહેલા સત્તર વર્ષ તેમણે ઘરે ગાળ્યા, શાંતિલાલને ફક્ત છ વર્ષ શાળામાં જવાની તક મળી. જેમ જેમ તે મોટો થયો, શાંતિલાલ તેના પરિવારના ખેતરમાં કામકાજ કરીને તેમના ઘરની મદદ કરી.
શાંતિલાલનો જન્મ ૭ ડિસેમ્બર ૧૯૨૧ ના રોજ ગુજરાતના ચાણસદ ગામમાં થયો હતો. તેમના માતાપિતા, મોતીભાઇ અને દિવાળીબેન પટેલ શાસ્ત્રીજી મહારાજના શિષ્યો અને અક્ષર પુરુષોત્તમ આસ્થાના અનુયાયીઓ હતા. મોતીભાઇ અને દિવાળીબેન બંને સ્વામિનારાયણ ફેલોશિપમાં સામેલ હતા; દિવાળીબેનનો પરિવાર સ્વામિનારાયણ ફેલોશિપ સાથેનો સંગઠન ભગતજી મહારાજના સમય સુધી વિસ્તર્યો હતો. શાસ્ત્રીજી મહારાજે જન્મ સમયે યુવાન શાંતિલાલને આશીર્વાદ આપ્યા હતા, અને તેમના પિતાને કહ્યું હતું કે, "આ બાળક અમારું છે; જ્યારે સમય યોગ્ય થાય, ત્યારે કૃપા કરીને તે અમને આપો. તે હજારો લોકોને ભગવાનની ભક્તિ તરફ દોરી જશે. તેના દ્વારા, હજારો મુક્તિ પ્રાપ્ત કરશે. "
બીએપીએસ પ્રમુખ તરીકે પ્રમુખ સ્વામી મહારાજે ગુજરાત કેન્દ્રિત સંસ્થાને વિશ્વ ફલક પર ફેલાવી. તેમણે નવી દિલ્હી અને ગુજરાતના ગાંધીનગરમાં સ્વામિનારાયણ અક્ષરધામ મંદિરો સહિત ૧૨૦૦ થી વધુ સ્વામીનારાયણ મંદિરો બનાવ્યા. તેમણે બીએપીએસ દાનના પ્રયત્નોને પણ આગળ ધપાવ્યો હતો, તેમણે કુદરતી હોનારતો વખતે લોકો ને ખૂબ મદદ કરી હતી. તેમણે અનેક નિશુલ્ક ગુરુકુળો અને હોસ્પિટલો નું નિર્માણ પણ કરાવ્યું હતું.પોતાના અક્ષરધામ ગમન પહેલા તેમણે મહંત સ્વામી મહારાજ ને પોતાના આધ્યાત્મિક વારસદાર તરીકે નિયુક્તિ કરી હતી. મહંત સ્વામી મહારાજ પણ આજે પોતાનાં ગુરુ ની જેમ સંસ્થાને વિશ્વફલક પર પહોંચાડી રહ્યા છે.
પ્રમુખ સ્વામી નું બાળપણ નું નામ શાંતિલાલ હતું. તેમણે શાસ્ત્રીજી મહારાજને પોતાના ગુરુ માન્યા હતા. પ્રમુખસ્વામી મહારાજે ૧૯૪૦ માં બીએપીએસના સ્થાપક શાસ્ત્રીજી મહારાજ પાસે થી ભગવતી દીક્ષા લીધી, જેમણે પછીથી તેમને ૧૯૫૦ માં બીએપીએસના પ્રમુખ અને ગુરુ તરીકે નિયુક્ત કર્યા. યોગીજી મહારાજ પ્રમુખસ્વામી મહારાજને તેમના આધ્યાત્મિક અનુગામી અને બીએપીએસના ગુરુ તરીકે ઘોષણા કર્યા, જેની ભૂમિકા તેમણે ૧૯૭૧ માં શરૂ કરી હતી.
કિશોર વયે, શાસ્ત્રીજી મહારાજ સાથે શાંતિલાલનું બંધન ગાઢ બન્યું, અને તેમની નિષ્ઠા અને બુદ્ધિએ ઘણા લોકોને સાથીદારપણામાં પ્રભાવિત કર્યા. ઘણાને લાગ્યું કે શાંતિલાલ શાસ્ત્રીજી મહારાજની અધ્યક્ષતામાં સ્વામિનારાયણ સાધુઓના હુકમમાં જોડાવાથી સાધુજીવનનો આરંભ કરશે ત્યાં સુધી તે માત્ર સમયની વાત છે.
પ્રમુખસ્વામી મહારાજ સ્વામિનારાયણ ભગવાનના પાંચમા આધ્યાત્મિક વારસદાર અને સ્વામિનારાયણ સંસ્થાના પ્રમુખ તેમજ ગુરુ હતા. સત્તામૂલક રીતે, સ્વામિનારાયણનો શાશ્વત નિવાસસ્થાન અક્ષરનો અભિવ્યક્તિ મનાતા હતાં.
શાંતિલાલ નાનપણથી જ આધ્યાત્મિકતા તરફ મક્કમ હતા. સ્કૂલનું કામ પૂરું કર્યા પછી, તે ઘણીવાર ગામના હનુમાનજી મંદિર તરફ જતાં, જ્યાં તે અને નાનપણનો મિત્ર, હરિદાસ નામના હિન્દુ "પવિત્ર માણસ" ના પ્રવચનો સાંભળતો.
કૂલેએ સમાજનો ખ્યાલ માનસિક એકતા ધરાવતી સાવયવી વ્યવસ્થા તરીકે કરેલ છે. તેમણે વ્યક્તિ અને સમાજને એકમેકનાં પૂરક અને અભિન્ન ગણેલ છે. કૂલેએ સમાજથી અલગ વ્યક્તિનાં અસ્તિત્વનો અસ્વિકાર કર્યો છે. સમાજમાંથી વ્યક્તિ જીવન પ્રાપ્ત કરે છે. વ્યક્તિનો વિચાર સમાજના એક ભાગ તરીકે કરી શકાય. ઉત્ક્રાંતિવાદી દ્રષ્ટિકોણથી તપાસતાં પણ વ્યક્તિ અને સમાજ વચ્ચેનો સંબંધ સાવયવી છે એમ કૂલે કહે છે. વ્યક્તિનો વિચાર સમૂહ કે સમાજને કેન્દ્રમાં રાખીને જ કરી શકાય. એ જ રીતે વ્યક્તિઓથી અલગ સમાજનો પણ વિચાર કરી શકાતો નથી. કૂલેએ કહ્યું કે જ્યારે આપણે સમાજનો વિચાર કરીએ છીએ ત્યારે સમાજનાં બધાં લોકોનો સામાન્ય ખ્યાલ કરીએ છીએ, જ્યારે વ્યક્તિનો વિચાર કરીએ છીએ ત્યારે સમાજના લોકોને પૃથક કરીને તેમનાં જ વ્યક્તિગત પાસાંનો વિચાર કરીએ છીએ. આમ કૂલેના મત મુજબ સમાજ એક સાવયવી રચના છે. સમાજના એક ભાગમાં કંઇ બને તો બીજા ભાગ પર તેની અસર થાય છે. સમાજનાં કોઈ ભાગમાં હલનચલન થાય તો તેની અસર સમગ્ર સમાજમાં થાય છે. સમાજનાં એક ભાગમાં પરિવર્તન સમગ્ર સમાજમાં પરિવર્તન લાવે છે.
મનુષ્ય સહચારનું વિસ્તૃતીકરણ થતાં અને વ્યક્તિઓ વચ્ચેની આંતરક્રિયાઓનું વૈવિધ્ય વધતાં સામાજિક સંગઠનો ઉદભવે છે - તેની ચર્ચા આ પુસ્તકમાં કરવામાં આવી છે. આખા પુસ્તકમાં સમગ્ર ધ્યાન સામાજિક વ્યવસ્થા ઉપર કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે. બીજા પ્રકરણમાં સામાજિક મૂલ્યોની સાપેક્ષતાની ચર્ચા કરવામાં આવી છે. કૂલે માને છે કે સુધારણા સહાનુભૂતિપૂર્વક થવી જોઈએ. ગુનેગાર વ્યક્તિ કે વિચલિત વર્તણૂક દાખવનારને તેની વર્તણૂકની સમજ આપવી જોઈએ. ત્રીજા પ્રકરણમાં કૂલનાં ખ્યાલોમાં સૌથી વધારે ઉલ્લેખ પામેલાં 'પ્રાથમિક સમૂહ' વિશે વિષદ ચર્ચા છે. મનુષ્યસ્વભાવનાં લક્ષણોની ચર્ચા કરતી વખતે કૂલેએ માનસિક એકતાનો વિચાર રજૂ કર્યો છે. આ પુસ્તકમાં તેમણે વર્ગ અને જ્ઞાતિની પણ વિષદ ચર્ચા કરી છે. એ ઉપરાંત કુટુંબ, ચર્ચ, આર્થિક વ્યવસ્થા, શિક્ષણ વગેરે વિષયોની આ પુસ્તકમાં ચર્ચા કરવામાં આવી છે. આમ, આખા પુસ્તકમાં સામાજિક સંગઠન ઉપર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે.
ઈ.સ. ૧૮૯૧માં લખાયેલો લેખ 'નગર પરિવહનનું સામાજિક મહત્ત્વ' કૂલેનો પ્રથમ લેખ હતો. આ લેખના આધારે કૂલે એ પછીથી 'પરિવહનનો સિદ્ધાંત' એ વિષય ઉપર મહાનિબંધ તૈયાર કર્યો, જેમાં તેમણે આર્થિક-રાજકીય જીવન સાથે માર્ગવ્યવહારનો સંબંધ બતાવ્યો છે, ઉપરાંત માર્ગવ્યવહારનાં વિકાસની સાથે વસ્તીવધારો તેમજ ભૌતિક અને સામાજિક વિકાસ કઈ રીતે સંકળાયેલ છે તે દર્શાવ્યું છે. ત્યારબાદ કૂલેના મહત્ત્વના ત્રણ ગ્રંથો પ્રકાશિત થયા હતા: 'મનુષ્ય સ્વભાવ અને સામાજિક વ્યવસ્થા' , 'સામાજિક સંગઠન' , 'સામાજિક પ્રક્રિયા' . આ ત્રણ ગ્રંથોમાં કૂલેએ રજૂ કરેલ મુખ્ય દલીલ એ છે કે વ્યક્તિ અને સમાજ બન્ને એક જ ઘટનાના બે પાસાં છે. વ્યક્તિ અને સમાજ સાથે જ જન્મે છે અને સાથે જ વિકસે છે.
બચપણમાં કૂલેને અનેક પ્રકારની શારીરિક માંદગી ભોગવવી પડી હતી. તેમને થોડી બહેરાશ હતી અને બોલવામાં જીભ થોથવાતી હતી. તેઓ સ્વભાવે શરમાળ, સંકોચશીલ અને અંતરાભિમુખ હોવાથી, બહુ જ ઓછા લોકો સાથે મૈત્રી સંબંધ બાંધી શક્યા હતા. તેમના વિશે રીડ બેઇને લખ્યું છે કે, "તેઓ અતિ સંવેદનશીલ હતા અને તેટલા જ શરમાળ હતા". બાલ્યાવસ્થાની માંદગીના કારણે તેમજ યુરોપના પ્રવાસે જવાના કારણે કૂલેને સ્નાતક થતાં સાત વરસ લાગ્યાં હતાં. ઈ.સ. ૧૮૮૭માં તેમણે મિશિગન યુનિવર્સિટીમાંથી સ્નાતકની પદવી મેળવી, અને ત્યારબાદ આ જ યુનિવર્સિટીમાંથી તેમણે મીકેનીકલ એન્જીનીયરિંગની તાલીમ લીધી. વોશિંગ્ટનમાં તેમજ અમેરિકાના "બે" નામના શહેરમાં થોડો સમય વીતાવી તેઓ પાછા એન આર્બરમાં આવી ગયા અને પછી ત્યાં જ તેમનો કાયમી નિવાસ રહ્યો.
કૂલેએ પોતાના 'સામાજિક સંગઠન' નામના ગ્રંથમાં પ્રાથમિક સમૂહનો ખ્યાલ આપ્યો છે. કૂલેના મત મુજબ, જે સમૂહોના સભ્યો વચ્ચે પરસ્પર ગાઢ, પ્રત્યક્ષ અને સહાનુભૂતિ તેમજ સહકારપૂર્ણ સંબંધો હોય તે પ્રાથમિક સમૂહ છે. કૂલેએ આવા પ્રાથમિક સમૂહોમાં કુટુંબ, રમત-ગમત માટેનું બાળકોનું જૂથ અથવા ટીમ, પડોશ અથવા પડોશના મોટેરાઓના જૂથ વગેરેનો સમાવેશ કરેલો છે. તેઓ માને છે કે આવા પ્રાથમિક સમૂહો વ્યક્તિના સામાજિક વલણો અને સામાજિક આદર્શોનું નિર્માણ કરવામાં મહત્ત્વનો ભાગ ભજવે છે. પ્રાથમિક સમૂહમાં વ્યક્તિનું સામાજીકરણ થાય છે, તેમજ આ સમૂહમાં રહીને તે સમાજજીવનમાં તેને જે ભૂમિકા ભજવવાની છે તેની તાલીમ મેળવે છે.
કૂલેએ આપેલા મહત્ત્વના ખ્યાલોમાં 'દર્પણ-સ્વ'ના સિદ્ધાંતની ગણના થાય છે, જેમાં તેમણે પ્રતિપાદિત કર્યું છે કે વ્યક્તિનો 'સ્વ' સામાજિક પેદાશ છે. કૂલેએ કહ્યું કે વ્યક્તિનો 'સ્વ' વિશેનો ખ્યાલ સામાજિક વાતાવરણમાંથી ઉદ્‌ભવે છે અને વિકસે છે. એક વ્યક્તિ બીજી વ્યક્તિ કે વ્યક્તિઓ સાથેની આંતરક્રિયામાંથી પોતાના વિશેના વિચારો ગ્રહણ કરે છે, અને પોતાના વિશે જે ભાવ અનુભવે છે તે તેનો 'સ્વ' છે. કૂલેએ જણાવ્યું કે બીજા સાથેની આંતરક્રિયા વગર સ્વનું અસ્તિત્ત્વ સંભવિત નથી. બીજા લોકો આપણા વિશે શું વિચારે છે તેની આપણે કલ્પના કરીએ છીએ અને એને આધારે આપણે આપણા વિશેનો ખ્યાલ બાંધીએ છીએ. આ પ્રક્રિયાને કૂલેએ 'દર્પણ સ્વ' નામ આપ્યું છે.
ચાર્લ્સ હોર્ટન કૂલેએ પ્રતિકાત્મક આંતરક્રિયાવાદના સિદ્ધાંતમાં મહત્ત્વનો ફાળો આપ્યો છે. કૂલેના પ્રદાનોમાં 'સામાજિક પ્રક્રિયા', 'દર્પણ સ્વ' અને 'પ્રાથમિક જૂથ'ની વિભાવનાઓ અગ્રસ્થાને છે. તેમણે જૈવિક નિયતિવાદ નો વિરોધ કર્યો હતો. તેમના મતે વ્યક્તિ અને સમાજ પરસ્પરાશ્રિત છે, બંને અવિભાજ્ય છે અને એક સિક્કાની બે બાજુ છે. એકને બીજા વિના સમજી શકાય નહિ. "મન સામાજિક છે અને સમાજ માનસિક છે" — એ તેમનું પાયાનું વિધાન છે. તેઓ માનતા હતા કે સમાજ વ્યક્તિઓના પ્રત્યાયન અને આંતરક્રિયાઓનો બનેલો છે.
આ ગ્રંથમાં કૂલેએ 'વ્યક્તિ અને સમાજ' વિષય પર ચર્ચા કરી છે. તેમની દલીલ છે કે વ્યક્તિ અને સમાજ ઘનિષ્ઠ રીતે એકબીજા સાથે સંકળાયેલા છે. બન્ને એકબીજાના પૂરક તરીકે સહાસ્તિત્વ ધરાવે છે. આ પુસ્તકમાં તેમને સૂચન, પસંદગી, સામાજિકતા, સહાનુભૂતિ, સામાજિક સ્વ, નેતૃત્વ સભાનતા, સ્વતંત્રતા વગેરે વિશે ચર્ચા કરી છે. પાંચમા પ્રકરણમાં 'દર્પણ-સ્વ'નો ખ્યાલ રજૂ કરવામાં આવ્યો છે. દશમા પ્રકરણમાં સભાનતાનાં સામાજિક પાસાની ચર્ચા કરવામાં આવી છે.
આ પુસ્તકમાં કૂલેએ દર્શાવ્યું છે કે માનવજીવનમાં ઉર્ધ્વગતિશીલતા જોવા મળે છે. તેઓ સમજાવે છે કે સમાજના ભિન્ન ભિન્ન અંગોનો પરસ્પર સાથે વિકાસ થાય છે. જીવનનાં કોઈ એક પાસામાં હલનચલન થાય તો બીજા પાસાંઓમાં પણ અમુક જાતની પ્રક્રિયાઓ શરૂ થાય છે. સમાજ એક સાવયવ છે અને અનેક પ્રક્રિયાઓનો સંકુલ છે. અન્યોન્યની આંતરક્રિયા દ્વારા તે ટકે છે અને વિકસે છે. સામાજિક પ્રક્રિયાના વ્યક્તિગત પાસાંઓ, સમૂહ-સંઘર્ષ, માનવીય મૂલ્યો વગેરે વિશેની ચર્ચા કૂલેએ આ પુસ્તકમાં કરી છે.
ચાર્લ્સ હોર્ટન કૂલે અમેરિકન સમાજશાસ્ત્રી હતા. તેમણે પોતાના સિદ્ધાંતોમાં વ્યક્તિ અને સમાજને એકબીજાથી અભિન્ન અને એકબીજાના પૂરક ગણાવ્યા છે, અને સમાજને એક માનસિક એકતા ધરાવતું સાવયવી સંગઠન કહ્યું છે. કૂલેએ જૈવિક નિયતિવાદ નો વિરોધ કર્યો હતો, અને પ્રતિકાત્મક આંતરક્રિયાવાદના સિદ્ધાંતના વિકાસમાં મહત્ત્વનો ફાળો આપ્યો હતો. કૂલેના મુખ્ય પ્રદાનોમાં 'સામાજિક પ્રક્રિયા', 'દર્પણ સ્વ' અને 'પ્રાથમિક જૂથ'ની વિભાવનાઓ અગ્રસ્થાને છે.
કૂલે તેમના પિતા થોમસ કૂલેનાં છ સંતાનોમાં ચોથા ક્રમના સંતાન હતા. થોમસ કૂલેએ મિશિગન યુનિવર્સિટીમાંથી શિક્ષણ મેળવ્યું હતું, અને સામાન્ય સ્થિતિમાંથી આગળ વધીને સામાજિક ક્ષેત્રે અગ્રસ્થાને પહોંચ્યા હતા. ચાર્લ્સ કૂલેના જન્મ સમયે તેઓ મિશિગનની સર્વોચ્ચ અદાલતમાં ન્યાયાધીશ તરીકે ચૂંટાયા હતા. આ સ્થાને તેમજ કાયદાના પ્રાધ્યાપક તરીકે તેઓ વર્ષો સુધી રહ્યા હતા. ચાર્લ્સ કૂલેના જન્મ સમયે તેમનું કુટુંબ સાધન-સંપન્ન હતું અને સમાજમાં ગણનાપાત્ર સ્થાન ધરાવતું હતું.
૧૯૨૭માં પ્રગટ થયેલ કૂલેના આ ગ્રંથમાં તેમનાં જીવનકાળ દરમિયાન તેમને થયેલાં અનુભવોનાં સારરૂપ વિવિધ લેખોનો સંગ્રહ છે. તેમાં તેમણે વ્યક્તિનાં ઘડતરની પ્રક્રિયા તેમજ કૌટુમ્બિક વાતાવરણમાં પોતાનાં બાળકોનું અને યુનિવર્સિટીમાં પોતાનાં વિદ્યાર્થીઓનું નિરીક્ષણ કર્યું હતું તેના ઉપર આધારિત તારણો રજૂ કર્યાં છે. ખાસ કરીને તેમને મનુષ્ય સ્વભાવ અને સમાજ ઉપર જે નોંધો લખી હતી તેનો સમાવેશ આ ગ્રંથમાં થાય છે.
ડાર્વિન, સ્પેન્સર અને આલ્બર્ટ શેફલના લખાણોથી પ્રેરાઈને તેમણે મિશિગન યુનિવર્સિટીમાં રાજકીય અર્થશાસ્ત્ર અને સમાજશાસ્ત્રનો અભ્યાસ કરવા માટે જોડાયા. અભ્યાસ દરમિયાન તેમણે 'પરિવહનનો સિદ્ધાંત' એ વિષય ઉપર મહાનિબંધ લખ્યો. આ ગ્રંથ તેમનું માનવ પરિસ્થિતિશાસ્ત્ર નાં ક્ષેત્રમાં મહત્ત્વનું પ્રદાન લેખાય છે.
ઈ.સ. ૧૯૨૮ પછી કૂલેની તબિયત લથડી હતી. ૭ મે ૧૯૨૯ના રોજ ૬૫ વર્ષની ઉંમરે કેન્સરની બીમારીથી તેમનું અવસાન થયું હતું. રીડ બેઈને તેમને અંજલી આપતા કહ્યું છે કે તેઓ વિદ્વાન અને સાથે સદગૃહસ્થ પણ હતા. તેમનામાં નમ્રતા, સાદાઈ, ભલાઈ અને વિવેકના આગવા ગુણો હતા.
કૂલેનો જન્મ ૧૭ ઓગસ્ટ ૧૮૬૪ના રોજ અમેરિકાના મિશિગન રાજ્યના એન આર્બર ખાતે થયો હતો. એમનું જીવન મહદ્અંશે એન આર્બરમાં જ વ્યતીત થયું હતું. ત્યાં જ તેમણે તેમનાં જીવનનાં રચનાત્મક વર્ષો વીતાવ્યા હતા અને ત્યાં જ તેઓ મરણ પામ્યા હતા.
કૂલેએ ઈ.સ. ૧૮૯૦માં મિશિગન યુનિવર્સિટીના ઔષધશાસ્ત્રના પ્રાધ્યાપકની પુત્રી એલ્સી જોન્સ સાથે લગ્ન કર્યા હતા. તેમની પત્નીનું વ્યક્તિત્વ તેમનાથી ભિન્ન પ્રકારનું હતું. તેમનાં સંતાનોમાં એક દિકરો અને બે દિકરીઓ હતી.
જૉન ફિટ્સજેરાલ્ડ કેનેડીનો જન્મ ૨૯ મે ૧૯૧૭ ના રોજ બ્રુકલીન, મેસેચુસેટ્સમાં થયો હતો. તેમના પિતા જોસેફ પી. કેનેડી વ્યાપારી અને રાજનીતિજ્ઞ હતા તથા માતા રોઝ ફિટ્સજેરાલ્ડ કેનેડી સમાજસેવક હતા. કેનેડી શરૂઆતના દસ વર્ષ બ્રુકલીન ખાતે રહ્યા હતા તથા સ્થાનિક ચર્ચ સેન્ટ ઍડિન ખાતે ૧૯ જૂન ૧૯૧૭ના રોજ બેપ્ટીઝમ કરવામાં આવ્યા હતા.તેમનું પ્રારંભિક શિક્ષણ બ્રુકલીનની સ્થાનિક શાળાઓમાં થયું હતું. પિતાના વેપાર-વ્યવસાયના કારણે કેનેડી પરિવાર ૧૯૨૭માં બ્રુકલીનથી ન્યુયોર્ક શહેર પાસેના રિવરડાલે ખાતે સ્થળાંતરીત થયો હતો. અહીં તેમણે વર્ગ ૫ થી ૭ સુધીનો અભ્યાસ કર્યો. બાદમાં તેમનો પરિવાર બ્રોક્ષવિલે, ન્યુયોર્ક ખાતે સ્થળાંતરીત થયો.
દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધમાં મોટર ટોર્પિડો જહાજના કમાન્ડર પદ બાદ ૨૯ વર્ષની ઉંમરે તેઓ ૧૯૪૭ – ૧૯૫૩ દરમિયાન ડેમોક્રેટીક્સ પક્ષના ઉમેદવાર તરીકે મેસેચુસેટ્સના ૧૧મા જિલ્લાના પ્રતિનિધિ તરીકે ચૂંટાયા. ૧૯૫૩ – ૧૯૬૦ ના સમયગાળામાં અમેરિકી સેનેટ સભ્ય રહ્યા. ૧૯૬૦ની ચૂંટણીમાં રિપબ્લિકન પક્ષના ઉમેદવાર ઉપરાષ્ટ્રપતિ રિચાર્ડ નિક્સનને હરાવી થિયોડોર રુઝવેલ્ટ બાદ ૪૩ વર્ષની આયુમાં સૌથી યુવા રાષ્ટ્રપ્રમુખ બન્યા. તેમના શાસન દરમિયાન પિગ્ઝની ખાડીનું અધિગ્રહણ, ક્યુબા દ્વારા અણુ પ્રક્ષેપાસ્ત્ર નિર્માણ, બર્લિનની દિવાલનું નિર્માણ, રશિયા સાથેનું શીતયુદ્ધ અને અંતરિક્ષ પર કબજો જમાવાની હોડ, આફ્રિકી-અમેરિકન માનવાધિકાર ચળવળ અને વિયેતનામ યુદ્ધની શરૂઆત પ્રમુખ ઘટનાઓ છે.
કેનેડી પરિવાર સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકાના સૌથી વધુ રાજકીય આધિપત્ય ધરાવતા પરિવારો પૈકીનો એક છે. અમેરિકાના રાજકીય વર્તુળમાં એક રાષ્ટ્રપતિ, ત્રણ સેનેટર, ત્રણ રાજદૂત, તેમજ સંઘ અને રાજ્ય સ્તર પર ઘણા પ્રતિનિધિઓ આપનારો પરિવાર છે.જ્‌હોન એફ કેનેડીના લગ્ન જેક્વેલીન લી બોવિયર સાથે થયા હતા.તેમને ચાર સંતાનો એરાબેલા કેરોલાઇન બી. જોન એફ કેનેડી પેટ્રીક બોવિયર કેનેડી હતા.
જ્‌હોન એફ કેનેડી સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકાના ૩૫મા રાષ્ટ્ર પ્રમુખ હતા.પ્રમુખ તરીકેનો તેમનો કાર્યકાળ ઈ.સ. ૧૯૬૦ થી ૧૯૬૩ના વર્ષ સુધીનો હતો. કેનેડીના કાર્યકાળ દરમિયાન શીતયુદ્ધ ચરમસીમા પર હતું. પ્રમુખ તરીકેનો તેમનું મુખ્ય કાર્ય રશિયા અને ક્યુબા સાથેના આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધોના પ્રબંધનનું રહ્યું હતું. ૧૯૬૩માં તેમની હત્યા કરવામાં આવી હતી.
૧૯૪૦માં તેમણે હાર્વર્ડ વિશ્વવિદ્યાલયમાંથી સ્નાતકની પદવી મેળવ્યા બાદ લંડનની સ્કૂલ ઓફ ઇકોનોમિક્સ ઍન્ડ પોલિટિક્સમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. અહીં તેમણે પોતાનો નિબંધ વ્હાય ઇંગ્લેન્ડ સ્લેપ્ટ પ્રકાશિત કર્યો જેમાં ઇંગ્લેન્ડની જર્મની પ્રત્યેની તૃષ્ટીકરણની નીતિઓની ટીકા કરી હતી.
૨૨ નવેમ્બર ૧૯૬૩, ને શુક્રવાર ના રોજ બપોરે ૧૨:૩૦ના સમયે કેનેડી જ્યારે ટેક્સાસ રાજ્યના ડલાસ શહેરમાં પોતાની મોટરકારમાં જઈ રહ્યા હતા ત્યારે લી હાર્વે ઓસ્વાલ્ડ નામના એક યુવકે ગોળી મારી તેમની હત્યા કરી હતી.
રેજિમેન્ટમાં સૈનિકો જમ્મુ અને કાશ્મીર, હિમાચલ પ્રદેશ અને પંજાબના ડોગરા પ્રજાતિના લોકોમાંથી ભરતી કરવામાં આવે છે. હાલની રેજિમેન્ટ ૧૯૨૨માં ત્રણ અલગ અલગ રેજિમેન્ટને વિલિન કરી અને ૧૭મી ડોગરા રેજિમેન્ટ તરીકે બનાવવામાં આવી. તે આ પ્રમાણે હતી:
૪૧મી ડોગરા બ્રિટિશ ભારતની સેનામાં પાયદળ સેના તરીકે નિયુક્ત હતી. તેની સ્થાપના બંગાલ પાયદળ સેનાના ભાગરૂપે થઈ હતી. પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ બાદ, ભારત સરકારે સૈન્યના માળખામાં ફેરફાર કર્યો અને એક પલટણ ધરાવતી રેજિમેન્ટને એક કરતાં વધુ પલટણ ધરાવતી રેજિમેન્ટમાં રૂપાંતર કરી. ૧૯૪૫માં તેના નામમાંથી ૧૭ હટાવવામાં આવ્યું અને ૧૯૪૭માં આઝાદી સમયે તે ભારતને હિસ્સે આવી.
ડોગરા પ્રજાતિ માટે સેનામાં જોડાવું એ ગર્વની વાત ગણાય છે અને સ્થાનિક અર્થતંત્રનો મોટો હિસ્સો સૈનિકોના પગારમાંથી બને છે. હાલમાં રેજિમેન્ટમાં ૧૮ પલટણ છે. ૧૯૮૧માં પ્રથમ પલટણને યાંત્રિક પાયદળ રેજિમેન્ટમાં સાતમી પલટણ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવી હતી.
રેજિમેન્ટમાંથી એક સૈન્ય વડા જનરલ નિર્મલ ચંદર વિજ પણ બન્યા છે. જનરલ વિજ ડોગરા રેજિમેન્ટ અને ડોગરા સ્કાઉટ્સના દસમા કર્નલ ઇન ચીફ તરીકે પણ ફરજ બજાવી ચૂક્યા છે.
ડોગરા રેજિમેન્ટ ભારતીય ભૂમિસેનાની એક પાયદળ રેજિમેન્ટ છે. અગાઉ બ્રિટિશ કાળમાં તે ૧૭મી ડોગરા રેજિમેન્ટ તરીકે ઓળખાતી હતી.
રૂડા સિંહ ના પછી, એમના પુત્ર રાવ રામ સિંહ એ રેવાડી ની રાજગાદી સંભાળી. એમના રાજ્ય માં ડાકુઓ અને લૂંટેરાઓ ના કારણે ભય અને અશાંતિ નો માહોલ હતો. રામ સિંહ એ બોલનીમાં એક દુર્ગ નો નિર્માણ કર્યો હતો તથા સુરક્ષા હેતુ ત્યાં સૈનિકો તૈનાત કર્યા હતા. તે એક નીડર યોદ્ધા હતા એટલે એક લાંબા સંઘર્ષ ના પછી અપરાધિઓ ને બેઅસર કરવા માં સફળ રહ્યા. બે મશહૂર ડાકુઓ ને ગિરફ્તાર કરીને એમને સમ્રાટ ને હવાલે કર્યા. રામ સિંહ ના આ સહાસપૂર્ણ કાર્ય થી પ્રસન્ન થઈને સમ્રાટે એમને દિલ્હી સૂબે ની રેવાડી સરકાર ના ફોજદાર નિયુક્ત કરી દીધા. રામ સિંહ અકબર અને જહાંગીર ના કાળ માં રેવાડી ની રાજગાદી પર આસીન હતા.
સન 1784 માં રાવ રામ સિંહ એ રેવાડી પર મરાઠા આક્રમણ ને વિફળ કર્યું. રાવ મિત્રસેન ની મૃત્યુ ના પછી મરાઠાઓ એ રેવાડી પર ફરી થી આક્રમણ કર્યું પરંતુ એ રાવ રામ સિંહ સામે જીતી ન શક્યાં. રાવ રામ સિંહ લડાઈમાં શહીદ થઈ ગયા.
ફરુખનગર નો બલોચ રાજા અને હાથી સિંહ નો વંશજ ઘસેરા નો બહાદુર સિંહ બન્ને રાવ ગૂજરમલ ના કાતર શત્રુ હતા. બહાદુર સિંહ, ભરતપુર ના જાટ રાજા સૂરજમલ થી અલગ થઈને સ્વતંત્ર શાસન કરતો હતો. ત્યારે રાવ ગૂજરમલ એ સૂરજમલ ના સાથે મળીને એને મુહતોડ જવાબ આપ્યો. ગૂજરમલ નો બહાદુર સિંહ ના સસુર નીમરાના ના ટોડરમલ સાથે પણ મૈત્રીપૂર્ણ સંબંધ હતા. સન 1750 માં, ટોડરમલ એ રાવ ગૂજરમલ ને બહાદુર સિંહ ના કહેવા પર આમંત્રિત કર્યું અને છલ-કપટ થી એમનો વધ કરી નાખ્યો. આહીર પરિવાર ની શક્તિ રાવ ગૂજરમલ ના સમય માં ચરમ સીમા પર હતી.
ગુરવડા અને ગોકુલગઢ ના કિલ્લા આ જ કાળ ની દેન છે. ગોકુલ સિક્કા મુદ્રા નું પ્રચાલન આ જ કાળ માં કરવામાં આવ્યું. પોતાના પિતા ના નામ સ્તૂપ અને જળાશય નું પણ નિર્માણ ગૂજરમલ એ કરાવ્યું હતું. એમણે મેરઠ ના બ્રહનપુર અને મોરના તથા રેવાડી માં રામગઢ, જૈતપુર અને શ્રીનગર ગામો ની સ્થાપના કરી હતી.
શાહબાજ સિંહ ના પછી એમના જ્યેષ્ઠ પુત્ર નંદરામ રાજા બન્યા. ઔરંગઝેબ એ પોતાની જાગીર નો હક સંપાદિત કરી એમને "ચૌધરી" ના ખિતાબ થી સન્માનિત કર્યા. તેમણે પોતાનું મુખ્યાલય બોલની થી રેવાડી માં ખસેડ્યું. રેવાડીમાં નંદ સાગર નામક જળ સંગ્રાહક આજે પણ એમની સ્મૃતિ ની સૂચક છે.
ભરતપુર ના તત્કાલીન રાજા એ ડાકુ હાથી સિંહ ને પોતાની સેવા માં લગાડી લીધું હતું, તથા હાથી સિંહ ની વધતી શક્તિ નંદરામ અને એમના ભાઈ માન સિંહ ના માટે અસહનીય હતી. પછી બન્ને ભાઈઓ એ મળીને હાથી સિંહ ને આગરા માં મારી પાડ્યો તથા પોતાના પિતા ની મૌત નો બદલો લીધો. નંદરામ સન 1713 માં મૃત્યુ ને પ્રાપ્ત થયા તથા રાજ્ય ની બાગડોર એમના જ્યેષ્ઠ પુત્ર બાલકિશન ને સૌંપી દેવાઈ.
બાલકિશન 24 ફેબ્રુઆરી 1739 ના કરનાલ યુદ્ધ માં નાદિર શાહ ના વિરુદ્ધ લડતાં મૃત્યુ પામ્યા હતા. એમની બહાદુરી થી ખુશ થઈ ને મોહમ્મદ શાહ એ બાલકિશન ના ભાઈ ગૂજરમલ ને "રાવ બહાદુર" નો ખિતાબ આપ્યો તથા 5000 ની સરદારી આપી. એમના રાજ્ય ની સીમા નો વિસ્તાર કરીને એમાં હિસાર જિલ્લાના 52 ગામ અને નારનૌલ ના 52 ગામ જોડવામાં આવ્યા. એમની જાગીર માં રેવાડી, ઝજ્જર, દાદરી, હાંસી, હિસાર, કનૌદ, અને નારનૌલ આદિ પ્રમુખ નગર શામિલ હતા. સન 1743 માં 2,00,578 રૂપિયા ની મનસબદારી વાળા થોડાક અન્ય ગામ પણ જોડવામાં આવ્યા હતા.
આગલા રાજા હીરા સિંહ પણ નાકામયાબ હતા અને રાજ કાજ નું નિયંત્રણ એક સ્થાનીય વ્યવસ્યાહી જૌકી રામ એ હથિયાવી લીધું હતું. દિલ્હી ના એક બાગી સરદાર નજફ કુલી ખાન એ ગોકુલગઢ કિલ્લા પર કબ્જો જમાવી લીધો હતો. દિલ્હી ના સમ્રાટ શાહ આલમ દ્વિતીય એ બેગમ સમરુ ના સાથે મળીને તેને દનડીટ કરવાનું નક્કી કર્યું. 12 માર્ચ 1788 ના, ભાડાવાસ માં શાહ આલમ એ ડેરો જમાવ્યો અને રાત ના સમય નજફ કુલી પર હમલો બોલી દીધો જેમાં નજફ કુલી ને ભારી નુકસાન થયું. બેગમ સમરુ ના તોપખાના ના અસર થી કુલી ખાન સમજોતાં માટે મજબૂર થઈ ગયો.
રાવ મિત્રસેન, રાવ તુલસીરામ ના પુત્ર હતા તથા ચંદ્રવંશી આહીર શાસક હતા જેમણે રેવાડી પર રાજ કર્યું. રાવ રાજા મિત્રસેન એ મુસ્લિમ આક્રમણકારીઓ, અંગ્રેજો, જયપુર ના કછવાહા અને શેખાવત રાજપૂત ઇત્યાદિ થી યુદ્ધ કર્યું.
રેવાડી થી બદલો લેવાના ઉદેશ્ય થી, સન 1781 ના પ્રારંભિક મહિનાઓ માં જયપુર ના રાજપૂત શાસકો એ રેવાડી ઉપર હમલો બોલી દીધો, પરંતુ તે રાવ મિત્રસેન થી હારી ગયા અને સામરિક દૃષ્ટિકોણ થી એમને ભારી નુકસાન સહન કરવું પડ્યું.
ગુલાબ સિંહ, રાવ મિત્રસેન આહીર ના પુત્ર હતા. ગુલાબ સિંહ એ મુનિમ બેગ ના સાથે રેવાડી નજીક સ્વતંત્ર રાજ્ય સ્થાપિત કરવા ની યોજના બનાવી. ગુલાબ સિંહ એ સિંધિયા મરાઠા સામે યુદ્ધ કર્યું અને 1790 માં સિંધિયા સેના ને પરાજિત કર્યું હતું. પછી સિંધિયા અને નજફ કુલી ની સયુંકત સેના ના હાથો ગુલાબ સિંહ પરાજિત થયા અને એમને પાછા ગોકુલગઢ જવું પડ્યું.
રાવ ગૂજરમલ ના પુત્ર ભવાની સિંહ એમના પછી રાજા બન્યા. ભવાની સિંહ નાકામયાબ સાબિત થયા. એના રાજ્ય ના કેટલાક હિસ્સાઓ પર ફરુખનગર ના બલોચ નવાબ, ઝજ્જર ના નવાબ અને જયપુર ના રાજા નો કબ્જો થઈ ગયો અને ભવાની સિંહ ના પાસે માત્ર 22 ગામ જ શેષ બચ્યા. એમના જ રાજ્ય ના એક સરદારે 1758 માં એમનું વધ કરી નાખ્યું.
તિજારાના એક આહીર શાસક રાવ રૂડા સિંહ ને રેવાડી ના જંગલો ની જાગીર પોતાની પ્રશંસનીય સામરિક મદદ ના બદલે સન 1555 માં હાસિલ થઈ હતી. રૂડા સિંહ એ રેવાડી થી દક્ષિણ પૂર્વ માં 12 કિલોમીટર દૂર બોલની ગામને પોતાનું મુખ્યાલય બનાવ્યું. એમને જંગલો ને સાફ કરાવી ને નવા ગામો ની સ્થાપના કરી.
આહીર એ પુરુરવાના ચંદ્રવંશી ક્ષત્રિય કુળના યાદવો છે. જેમાં શ્રીકૃષ્ણ નો જન્મ થયો હતો. હરિયાણા રાજ્યનું નામ પણ અભિરાયણ પરથી ઉતરી આવ્યું હોય તેમ માનવામાં આવે છે. અભિરાયણ શબ્દનું મૂળ 'આભીર' એટલે કે નિડર શબ્દમાં રહ્યું હોય તેમ પણ શક્ય છે.
રાવ રામ સિંહ ના પછી એમના પુત્ર અને ઉત્તરાધિકારી, શાહબાજ સિંહ રાજા બન્યા. રાવ એક મહાન યોદ્ધા હતા તથા ધાના ના બઢગુજર, હાથી સિંહ નામના ડાકુ ના સાથે લડાઈમાં શહીદ થયા હતા.
સેવા-બિંદુ સંબોધન : કમ્પ્યુટર્સ ઘણીવાર એક જ સમયે ઘણા પ્રોગ્રામ્સ ચલાવે છે. આ કારણોસર, સ્રોત-થી-ગંતવ્ય સુધીની વિતરણ નો અર્થ એ છે કે માત્ર એક કમ્પ્યુટરથી બીજામાં જ નહીં પણ એક ચોક્કસ પ્રક્રિયા થી એક કમ્પ્યુટર પર અન્ય પ્રોસેસ પર વિતરણ થાય છે. પરિવહન સ્તર હેડરમાં, તેથી સેવા-બિંદુ સરનામું કહેવાતા સરનામાનો પ્રકાર શામેલ હોવો આવશ્યક છે. નેટવર્ક સ્તર દરેક પેકેટને યોગ્ય કમ્પ્યુટર પર લે છે; પરિવહન સ્તર સમગ્ર સંદેશને તે કમ્પ્યુટર પરની સાચી પ્રક્રિયા પર લઈ જાય છે.
પરિવહન સ્તર સમગ્ર સંદેશાની પ્રક્રિયા-થી-પ્રક્રિયા વિતરણ માટે જવાબદાર છે. પ્રક્રિયા એ હોસ્ટ પર ચાલતી એપ્લિકેશન પ્રોગ્રામ છે. જ્યારે નેટવર્ક સ્તર વ્યક્તિગત પેકેટોના સ્રોત-થી-ગંતવ્ય વિતરણની દેખરેખ રાખે છે, તે તે પેકેટો વચ્ચેના કોઈપણ સંબંધને ઓળખતું નથી. તે પ્રત્યેક સ્વતંત્ર રીતે વર્તે છે, જેમ કે દરેક ભાગ અલગ મેસેજથી સંબંધિત છે, પછી ભલે તે કરે કે નહીં. બીજી તરફ, પરિવહન સ્તર, ખાતરી કરે છે કે આખો સંદેશ અચોક્કસ આવે છે અને ક્રમમાં સ્રોતથી લઈને ગંતવ્ય સ્તરે ભૂલ નિયંત્રણ અને ફ્લો નિયંત્રણ બંનેની દેખરેખ રાખે છે.
ભૂલ નિયંત્રણ : ડેટા લિંક સ્તરની જેમ, પરિવહન સ્તર ભૂલ નિયંત્રણ માટે જવાબદાર છે. જો કે, આ સ્તર પર ભૂલ નિયંત્રણ એકલ લિંકને બદલે પ્રક્રિયા-ટોક્રોસેસ કરવામાં આવે છે. પરિવહન સ્તર મોકલે છે તે ખાતરી કરે છે કે આખો સંદેશ ભૂલ વિના પ્રાપ્ત પરિવહન સ્તર પર આવે છે. ભૂલ સુધારણા સામાન્ય રીતે પુન: પ્રસારણ દ્વારા પ્રાપ્ત થાય છે.
જોડાણ નિયંત્રણ: પરિવહન સ્તર જોડાણ-વિના અથવા જોડાણ-લક્ષી હોઈ શકે છે. જોડાણ-વિના પરિવહન સ્તર દરેક ભાગને સ્વતંત્ર પેકેટ તરીકે ગણે છે અને તે ગંતવ્ય મશીન પર પરિવહન સ્તર પર પહોંચાડે છે. જોડાણ-લક્ષી પરિવહન સ્તર, પેકેટો પહોંચાડવા પહેલા ગંતવ્ય મશીન પર પરિવહન સ્તર સાથે જોડાણ બનાવે છે. બધા ડેટા સ્થાનાંતરિત થયા પછી, જોડાણનુ સમાપન કરાય છે.
વિભાજન અને પુન: વિભાજન: સંદેશને પરિવહનક્ષમ ભાગોમાં વિભાજિત કરવામાં આવે છે, જેમાં પ્રત્યેક ભાગમાં અનુક્રમ સંખ્યા હોય છે. આ નંબરો પરિવહન સ્તરને લક્ષ્યસ્થાન પર પહોંચ્યા પછી સંદેશને યોગ્ય રીતે ફરીથી ભેગા કરવા અને પ્રસારણમાં ગુમાવેલ પૅકેટ્સને ઓળખવા અને બદલવા માટે સક્ષમ કરે છે.
પ્રવાહ નિયંત્રણ : ડેટા લિંક સ્તરની જેમ, પરિવહન સ્તર ફ્લો નિયંત્રણ માટે જવાબદાર છે. જો કે, આ સ્તર પરનું પ્રવાહ નિયંત્રણ સમગ્ર સિંગલ લિંકને બદલે સમાપ્ત થાય છે.
શહેરની હદમાં બે મુખ્ય તળાવો છે - કાંકરિયા તળાવ અને વસ્ત્રાપુર તળાવ. મણીનગરમાં આવેલું કાંકરિયા તળાવ એ એક કૃત્રિમ તળાવ છે, જે ૧૪૫૧ માં કુતુબ-ઉદ-દિન ઐબક દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલું છે. તેમાં માછલીઘર અને પ્રાણી સંગ્રહાલય પણ છે. તળાવની મધ્યમાં એક નગીનાવાડી નામનો એક ટાપુ મહેલ છે, જે મુઘલ યુગ દરમિયાન બાંધવામાં આવ્યો હતો. આ શહેર રેતાળ અને શુષ્ક વિસ્તારમાં આવેલું છે. જોધપુર ટેકરા અને થલતેજ ટેકરી જેવી નાની ટેકરીઓ સિવાય સમગ્ર શહેર લગભગ સપાટ જ છે. સાબરમતી નદી શહેરને પૂર્વીય અને પશ્ચિમ ભાગોમાં વિભાજીત કરે છે, જે નવ પુલો દ્વારા જોડાયેલ છે અને જેમાંના બે સ્વતંત્રતા બાદ બાંધવામાં આવ્યા હતા. જોકે નદી બારમાસી છે અને નર્મદા નહેર સાથે જોડ્યા બાદ તે ખરા અર્થમાં અમદાવાદ શહેરમાં બારે મહિના વહે છે.
ત્યાં સામાન્ય રીતે ત્રણ મુખ્ય ઋતુઓ છે: ઉનાળો, ચોમાસુ અને શિયાળો. ચોમાસા સિવાય, વાતાવરણ અત્યંત સૂકું હોય છે. મહત્તમ ૪૩ થી લઈને લઘુત્તમ ૨૩ સુધીના સરેરાશ ઉનાળાના તાપમાન સાથે માર્ચ થી જૂન મહિના દરમિયાન હવામાન ખૂબ જ ગરમ હોય છે. નવેમ્બર થી ફેબ્રુઆરીના મહિનામાં સરેરાશ મહત્તમ તાપમાન ૩૬ અને લઘુતમ ૧૫ હોય છે. તે સમય દરમિયાન વાતાવરણ અત્યંત સૂકું હોય છે. જાન્યુઆરી દરમિયાન હળવી ઠંડી માટે ઠંડા ભાગના ઉત્તરીય પવનો જવાબદાર હોય છે. દક્ષિણ-પશ્ચિમના ચોમાસાનો પવન મધ્ય-જૂનથી મધ્ય-સપ્ટેમ્બર સુધી અમદાવાદમાં ભેજવાળી આબોહવા લાવે છે. સરેરાશ વરસાદ ૯૩૨ મીમી. થાય છે. સૌથી ઊંચું તાપમાન ૪૭ અને સૌથી ઓછું તાપમાન ૦૫ નોધાયેલ છે.
અમદાવાદ સાબરમતી નદી દ્વારા બે અલગ વિસ્તારમાં વિભાજિત થયેલ છે. નદીની પૂર્વીય કિનારે જૂનું શહેર આવેલ છે, જ્યાં ભરચક બજાર, પોળો અને મંદિરો અને મસ્જિદો જેવા પૂજા માટે ઘણાં સ્થળો છે. જૂના શહેરમાં મુખ્ય રેલવે સ્ટેશન અને મુખ્ય ટપાલ કચેરી પણ છે. ૧૮૭૫માં એલિસ બ્રિજના નિર્માણથી સાબરમતી નદીના પશ્ચિમ બાજુએ શહેરનો વિસ્તરણ થયો હતો. શહેરના આ ભાગમાં શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, આધુનિક ઈમારતો, સારી રીતે આયોજિત નિવાસી વિસ્તાર, શોપિંગ મોલ્સ, મલ્ટીપ્લેક્સ અને નવો વ્યાપાર સી.જી. રોડ, આશ્રમ રોડ અને તાજેતરમાં સરખેજ-ગાંધીનગર હાઇવે પર કેન્દ્રિત છે.
અમદાવાદ શહેર ભારતના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલ ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તરીય ભાગમાં સાબરમતી નદીના કિનારે સ્થિત થયેલ છે. તે ૪૬૪ ચો.કિમી.ના વિસ્તારમાં ફેલાયેલું છે અને પર સ્થિત છે. શહેરની સરેરાશ ઊંચાઈ ૫૩ મીટર છે.
ત્યાર પછી વિવાદ ઊભો કરનાર આ લેખકોની જિજ્ઞાસા સંતોષવા માટે આનંદશંકરે મણિલાલની આત્મકથા 'વસંત'માં ટુકડે ટુકડે પ્રગટ કરી હતી. તેમણે વિ.સં. ૧૯૮૬ , ૧૯૮૭ અને ૧૯૮૮ દરમ્યાન છ ટૂકડે આત્મકથાનો કેટલોક ભાગ ખંડિત સ્વરૂપે પ્રગટ કર્યો હતો. તે દરમ્યાન આ યુવાન લેખકોનો ઊહાપોહ બંધ થઈ જતાં આનંદશંકરે આ આત્મકથાનો બાકીનો ભાગ પ્રગટ કરવાનું અટકાવી દીધું હતું. મૂળ હસ્તપ્રતનાં કુલ ૧૯૮ કે ૧૯૬ પાનામાંથી ૮૧ પાનાં જેટલું લખાણ આ રીતે પ્રગટ થવા પામ્યું હતું. અંબાલાલ પુરાણીએ આ આત્મકથાની હસ્તપ્રત મેળવવા ૧૫ વખત પ્રયત્નો કર્યા હતા, પરંતુ તેઓ એ મેળવી શકયા ન હતા. આનંદશંકરે સાચવી રાખેલી આ હસ્તપ્રત તેમના અવસાન બાદ તેમના પુત્ર ધ્રુવભાઈ ધ્રુવ પાસેથી ૧૯૫૦ની આસપાસ ધીરુભાઈ ઠાકરે પોતાના સંશોધનાત્મક અભ્યાસ માટે મેળવી હતી. ધીરુભાઈ ઠાકરે આ આત્મકથા પુસ્તકરૂપે ૧૯૭૯માં પ્રગટ કરી હતી.