polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
જટિલ, ઉચ્ચભાવ પ્રેરિત વ્યક્તિત્વ અને ગાઢ અંગત સંબંધોની પણ છેહમાં ન આવનારા, બ્રેડમેને તેમની નિવૃત્તિ પછીના ત્રણ દાયકા સુધી સંચાલક, પસંદગીકાર અને લેખક તરીકે આ રમતમાં મોખરાનું સ્થાન જાળવી રાખ્યું હતું. ઢળતી ઉંમરમાં એકાંતવાસી જીવન પછી પણ તેમના અભિપ્રાયને ઉચ્ચ મહત્ત્વ મળતું હતું અને રાષ્ટ્રીય નાયક તરીકેનો તેમનો દરજ્જો હજુ પણ મજબૂત છે - ટેસ્ટ ખેલાડી તરીકે તેમની નિવૃત્તિના 50 વર્ષ પછી 2001માં ઓસ્ટ્રેલિયાના વડાપ્રધાન જોહન હાવાર્ડે તેમને "સૌથી મહાન વિદ્યમાન ઓસ્ટ્રેલિયન નાગરિક" તરીકે ઓળખાવ્યા હતા. બ્રેડમેનની તસવીર ટપાલ ટિકિટ અને સિક્કામાં પણ જોવા મળે છે અને તેઓ એવા પ્રથમ ઓસ્ટ્રેલિયન છે કે જેમની હયાતીમાં જ તેમના જીવનને સમર્પિત સંગ્રહાલય બનાવવામાં આવ્યું છે. 27, ઓગસ્ટ, 2008ના રોજ તેમની જન્મ શતાબ્દીએ રોયલ ઓસ્ટ્રેલિયન મિન્ટે તેમની તસવીર સાથે $5નો સોનાનો સ્મૃતિ સિક્કો બહાર પાડ્યો હતો.
1950ના દાયકામાં ક્રિકેટમાં રક્ષણાત્મક રમતનું ચલણ વધ્યું હતું. એક પસંદગીકાર તરીકે બ્રેડમેને લોકોને રમતનો આનંદ અપાવી શકે તેવા આક્રમક, હકારાત્મક ક્રિકેટરોની ભલામણ કરી હતી. તેમણે વધુ આક્રમક રમત રમતાં ખેલાડીઓ મેળવવા, ઓસ્ટ્રેલિયન સુકાની રિચિ બેનૉડ સાથે હાથ મિલાવ્યા હતા, જેમાં તેમને થોડીક સફળતા મળી હતી. તેમણે 1960-63 અને 1969-72 દરમિયાન બોર્ડ ઓફ કંટ્રોલના અધ્યક્ષપદે કામગીરી કરી હતી. 1960-63ના તેમના પ્રથમ સમયગાળા દરમિયાન તેમણે રમતમાં વધતી ગેરકાયદે બોલિંગ એક્શન સામે કામ પાર પાડ્યું હતું, તેમનું માનવું હતું કે “ક્રિકેટમાં આ એક જટીલ સમસ્યા હતી, કારણ કે તે વાસ્તવિક્તા નહીં પરંતુ મંતવ્યોના આધાર પર હતી”. અધ્યક્ષ તરીકે 1969-72ના તેમના બીજા સમયગાળાનો મહત્વનો વિવાદ 1971-72માં દક્ષિણ આફ્રિકા દ્વારા ઓસ્ટ્રેલિયાનો સૂચિત પ્રવાસ હતો. બ્રેડમેનની ભલામણથી આ શ્રેણી રદ કરવામાં આવી હતી.
જૂન, 1947માં માંદગીને કારણે સેવામાંથી નીકળ્યાં બાદ સ્વસ્થતા પ્રાપ્ત કરવા બ્રેડમેને મહિનાઓ વિતાવ્યા, આ સમયે તેઓને સ્નાયુઓનો દુઃખાવો એટલો હતો કે તેઓ જાતે દાઢી નહોતા કરી શકતાં કે જાતે વાળ નહોતાં ઓળી શકતાં. તેમણે 1942માં શેરદલાલીનો બિઝનેસ ફરીથી શરૂ કર્યો હતો. બ્રેડમેન વિશેના જીવનચરિત્રમાં ચાર્લ્સ વિલિયમ્સે પોતાના તર્કમાં સવિસ્તાર જણાવ્યું છે કે શારીરિક સમસ્યાઓ મન અને શરીરની તાણને લીધે, તાણ અને સંભવતઃ માનસિક દબાણને લીધે થઇ હતી. બ્રેડમેને પુસ્તકની હસ્તપ્રત વાંચી હતી અને તેનાથી અસહમત થયાં નહોતાં. જો આ સમયે કોઇ ક્રિકેટ રમાઈ હોત તો તેઓ તેઓ ઉપલબ્ધ થઈ શક્યા ન હોત. 1945માં તેમણે કેટલીક રાહત મેળવી, જ્યારે તેમને મેલબોર્ન મેસીઅર અર્ન સોન્ડર્સ ખાતે મોકલી અપાયા, બ્રેડમેને તેમનાં જમણાં હાથ ના અંગૂઠા અને તર્જનીમાં હંમેશા માટે સંવેદના ગુમાવી હતી.
1970માં બ્રેડમેને વર્લ્ડ સિરિઝ ક્રિકેટ દરમિયાન મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ કટોકટીનો સામનો કરવા માટે રચાયેલી વિશેષ ઓસ્ટ્રેલિયન ક્રિકેટ બોર્ડ સમિતિના તેઓ સભ્ય હતા. તેઓ અન્ય વહીવટકારો કરતાં વધુ વ્યવહારુ રીતે વર્લ્ડ સિરિઝ ક્રિકેટ કટોકટીનો ઉકેલ લાવ્યા હતા. રિચિ બેનૉડે બ્રેડમેનને “બુદ્ધિશાળી વહીવટકાર અને ઉદ્યોગપતિ” તરીકે ગણાવ્યા હતા” અને તેમને ઓછા નહીં આંકવા ચેતવણી આપી હતી. ઓસ્ટ્રેલિયન સુકાની તરીકે ઇયાન ચેપ્પલ 1970ના દાયકના પ્રારંભમાં ખેલાડીઓને વળતરના મુદ્દે બ્રેડમેન સાથે સંઘર્ષમાં ઉતર્યા હતા અને બ્રેડમેનને કંજૂસ ગણાવ્યા હતાઃ
મારું માનવું છે કે, ‘ઇયાન, વધુ વળતર મેળવવા તમારે બ્રેડમેનને જ પૂછવું જોઇએ?’ બ્રેડમેનના જુસ્સાપૂર્ણ ભાષણે મારી એ શંકાઓને સમર્થન આપ્યું હતું કે ખેલાડીઓએ એસીબી પાસેથી વધુ વળતર મેળવવા ખૂબ જ સંઘર્ષનો સામનો કરવો પડશે.
દેખીતી રીતે તંદુરસ્તીમાં સંપૂર્ણ પણે સુધારો થઈ જતા બ્રેડમેને આ પ્રવાસની છેલ્લી બે મેચમાં બે સદી સાથે ઝળહળતો દેખાવ કર્યો હતો. જોકે વતન માટેના પ્રવાસની તૈયારી કરવા તેઓ લંડનમાં પરત આવ્યા ત્યારે તેમને પેટમાં તીવ્ર દુઃખાવાનો અનુભવ થયો હતો. તેમને આંત્રપુચ્છ નો સોજો હોવાનું નિદાન કરતા તબીબોને 24 કલાક કરતા વધુ સમય લાગ્યો હતો અને સર્જને તાકીદે ઓપરેશન કર્યું હતું. ચાર કલાકની સર્જરીમાં બ્રેડમેને પુષ્કળ લોહી ગુમાવવું પડ્યું હતું અને આંત્રવેષ્ટનદાહ ની બીમારી થઈ હતી. તે સમયે પેનિસિલિન અને સલ્ફોનામાઇડ્સ હજુ પણ પ્રાયોગિક સારવાર ગણાતી હતી, તેથી આંત્રવેષ્ટનદાહ સામાન્ય રીતે જીવલેણ બીમારી હતી. 25 સપ્ટેમ્બરના રોજ હોસ્પિટલે નિવેદન જારી કર્યું હતું કે બ્રેડમેન જીવન માટે ઝઝુમી રહ્યા છે અને રક્તદાતાની તાકીદે જરૂર છે.
તેમના માટે મોટા જૂમલા નોંધાવવા જરૂરી હતું, કારણ કે ઇંગ્લેંન્ડ પાસે મજબૂત બેંટિંગ લાઇન અપ હતી. જ્યારે ઓસ્ટ્રેલિયાની બોલિંગ ઓ’રેઈલી પર વધુ પડતી નિર્ભર હતી. ગ્રિમેટને નજરઅંદાજ કરાયાં હતાં, પરંતુ જેક ફિંગ્લટને ટીમમાં સ્થાન મેળવવામાં સફળતા મળી હતી, તેનાથી બ્રેડમેન વિરોધી ટૂકડી યથાવત રહી હતી. પ્રવાસના 26 ઈનિંગમાં બ્રેડમેને 13 સદી નોંધાવી હતી અને મેના અંત સુધીમાં ફરીથી 1,000 ફર્સ્ટ-ક્લાસ રન બનાવ્યા હતા, જેથી આવી સિદ્ધિ મેળવનારા એકમાત્ર ખેલાડી બન્યાં હતા. 2,429 રન કરતાં, બ્રેડમેને ઇંગ્લેંન્ડની સિઝનમાં અત્યાર સુધીની સૌથી વધુ 115.66ની સરેરાશ હાંસલ કરી હતી.
બે આ સિઝનની વચ્ચે બ્રેડમેને લેન્કેશાયર લીગ ક્લબ એક્રીન્ગ્ટન સાથે ઇંગ્લેન્ડમાં વ્યવસાયિક ધોરણે ક્રિકેટ રમવાનો ગંભીર વિચાર કર્યો હતો, જે એવી હિલચાલ હતી કે તે સમયના નિયમ મુજબ તેમની ટેસ્ટ કારકિર્દીનો અંત લાવી શકી હોત. સિડનીના ત્રણ ઉદ્યોગતપતિઓના એક જૂથે તેમની સમક્ષ એક વિકલ્પ રજૂ કર્યો હતો. તેમણે બે વર્ષના કરારની યોજના બનાવી હતી, જેમાં બ્રેડમેને એસોસિએયેડ ન્યૂપેપર માટે કોલમ લખી હતી, રેડિયો 2યુઈ માં તેમના કાર્યક્રમનું પ્રસારણ થયું હતું અને તેમણે મેન્સવેર રિટેલ કંપની એફજે પાલમર એન્ડ સનનો પ્રચાર કર્યો હતો. જોકે આ કરારથી જાહેર જીવન પરના બ્રેડમેનના અવલંબનમાં વધારો થયો હતો અને તેથી પોતે દ્રઢતાપૂર્વક ઇચ્છતા હતા તે ગુપ્તતાને જાળવી રાખવાનું મુશ્કેલ બન્યું હતું.
ઓસ્ટ્રેલિયા પરત ફર્યા બાદ બ્રેડમેન મેલબોર્નમાં તેમની પોતાની પ્રદર્શન મેચ રમ્યા હતા, જેમાં તેમણે 117મી અને છેલ્લી સદી ફટકારી હતી, અને £9,342 મેળવ્યા હતા. 1949માં નવા વર્ષના સન્માનિતોની યાદીમાં તેમને રમતમાં તેમના યોગદાન બદલ નાઇટ બેચલરની પદવી એનાયત થઇ હતી, આ પદવી મેળવનાર તેઓ એકમાત્ર ઓસ્ટ્રેલિયન ખેલાડી બન્યા હતા. પછીના વર્ષે તેમણે તેમના અનુભવોના સંસ્મરણો પુસ્તક સ્વરૂપે ફેરવેલ ટુ ક્રિકેટ પ્રકાશિત કર્યા હતા. બ્રેડમેને ડેઇલી મેઇલ તરફથી ઇંગ્લેન્ડમાં 1953 અને 1956માં ઓસ્ટ્રેલિયન ટીમ સાથે પ્રવાસ કરવાની અને લખવાની ઓફર સ્વીકારી હતી. ધ આર્ટ ઓફ ક્રિકેટ તેમનું અંતિમ પુસ્તક 1958માં પ્રકાશિત થયું હતું, જે ક્રિકેટની હાથવગી શૈક્ષણિક પુસ્તિકા સમાન હતું.
નવી સિઝનની શરૂઆતમાં આ ટેસ્ટ ટીમ ઓક્ટોબર 1936ની શરૂઆતમાં સિડની ખાતે બ્રેડમેનના નેતૃત્વ હેઠળની “રેસ્ટ ઓફ ઓસ્ટ્રેલિયા” સામે રમી હતી. બ્રેડમેનના 212 રન અને લેગ-સ્પિનર ફ્રેન્ક વાર્ડની 12 વિકેટની સિદ્ધિને કારણે ટેસ્ટ નો મોટો પરાજય થયો હતો. બ્રેડમેને ટેસ્ટ ટીમના સભ્યોને ભાન કરાવ્યું હતું કે તેમને તાજેતરમાં સફળતા મળી હોવા છતાં ટીમમાં હજુ પણ સુધારાની જરૂર છે. આ પછી થોડા સમયમાં બ્રેડમેનના પ્રથમ સંતાનનો 28 ઓક્ટોબરે જન્મ થયો હતું પરંતુ બાળક બીજા દિવસે મૃત્યું પામ્યું હતું. તેથી તેઓ બે સપ્તાહ સુધી ક્રિકેટથી દૂર રહ્યા હતા અને પુનરાગમ સાથે તેમણે એશિઝ સિરિઝનો પ્રારંભ કરતા પહેલા વિક્ટોરિયા સામે છેલ્લી મેચમાં ત્રણ કલાકમાં 192 રન બનાવ્યા હતા.
બ્રેડમેન યુવાન વય દરમિયાન બેટિંગની સતત પ્રેક્ટિસ કરતા હતા. તેમણે એકલાએ રમવાની ક્રિકેટની શોધ કરી હતી, જેમાં તેઓ ક્રિકેટના સ્ટમ્પનો ઉપયોગ બેટ તરીકે અને ગોલ્ફ બોલનો ઉપયોગ ક્રિકેટ બોલ તરીકે કરતા હતા. તેમના ઘરની પાછળના રસ્તા પરના વિસ્તારમાં ઇંટના ગોળ સ્ટેન્ડ પર પાણીની એક ટાંકી હતી. સ્ટેન્ડ સામેની ઇંટ સાથે બોલને ફટકારવામાં આવે ત્યારે બોલ અતિ ઝડપથી અને વિવિધ કોણ સાથે પાછો આવતા હતો અને બ્રેડમેન તેને ફરી ફટકારવાનો પ્રયાસ કરતા હતા.આ પ્રકારની પ્રેક્ટિસથી ઝડપી બોલિંગ સામે ટાઇમિંગ અને પ્રતિક્રિયા આપવાની કુશળતા વિકસી હતી. વધુ ઔપચારિક ક્રિકેટમાં મિટાગોંગ હાઇસ્કૂલ સામે બૉરલ પબ્લિક સ્કૂલ વતી રમતા તેમણે 12 વર્ષની ઉંમરે તેમની પ્રથમ સદી ફટકારી હતી.
સેલિબ્રિટી તરીકેની ચકાચૌંધ અને વ્યસ્ત સીઝનની વ્યથાને કારણે બ્રેડમેનને આ રમતની બહાર પોતાની નવી જિંદગી શોધવાની અને ક્રિકેટની પ્રતિષ્ઠાની બહાર કારકિર્દીનો વિચાર કરવાની ફરજ પડી હતી. બોર્ડ ઓફ કંટ્રોલમાં દક્ષિણ ઓસ્ટ્રેલિયાના પ્રતિનિધિ હેરી હોજેટ્સે જો બ્રેડમેન એડેલાઇડમાં સ્થળાંતર કરે અને દક્ષિણ ઓસ્ટ્રેલિયા )ના કપ્તાન બને તો તેમને શેરદલાલ તરીકેનું કામ આપવાનો પ્રસ્તાવ મુક્યો હતો. લોકોની જાણ વગર એસએ ક્રિકેટ એસોસિએશન એ હોજેટ્સના અભિગમને પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું અને બ્રેડમેનના વેતન માટે સબસિડી આપી હતી. તેમની પત્નીએ આ સ્થળાંતર માટે ખચકાટ વ્યક્ત કર્યો હતો, પરંતુ બ્રેડમેન આખરે ફેબ્રુઆરી 1934માં આ સોદા માટે સંમત થયા હતા.
પ્રથમ ટેસ્ટમાં ઇંગ્લેંન્ડે પ્રથમ ઈનિંગમાં જંગી જૂમલો ખડક્યો હતો અને મેચમાં વિજય મેળવશે તેવું લાગતું હતું, પરંતુ સ્ટેન મેકકેબેએ ઓસ્ટ્રેલિયા માટે 232 રન બનાવ્યાં હતા, જે દેખાવને બ્રેડમેને તેમણે જોયેલાં શ્રેષ્ડ દેખાવ તરીકે બિરદાવ્યો હતો. ઓસ્ટ્રેલિયાને ફોલો-ઓનની ફરજ પડી હતી, તેવા સમયે મેકકેબેનાં પ્રયત્નો નિષ્ફળ ન જાય તે માટે બ્રેડમેને સખત લડાઇ આપી અને અણનમ 144 રન બનાવીને મેચને ડ્રોમાં ખેંચી ગયા હતા. આ તેમની કારકિર્દીની સૌથી ધીમી ટેસ્ટ સદી હતી અને ઓસ્ટ્રેલિયા જ્યારે તે પછીની ટેસ્ટમાં ફરીથી ડ્રો માટે ઝઝુમી રહ્યું હતું ત્યારે તેવી જ ઇંનિંગ રમતાં અણનમ 102 રન કર્યા હતાં. વરસાદે માન્ચેસ્ટર ખાતેની ત્રીજી ટેસ્ટ સંપૂર્ણ ધોઇ નાંખી હતી.
ભારતે વર્ષ 1947-48ની સીઝનમાં ઓસ્ટ્રેલિયાનો સૌપ્રથમ પ્રવાસ ખેડ્યો હતો. 15મી નવેમ્બરે બ્રેડમેને સિડની ખાતે ઓસ્ટ્રેલિયન ઇલેવન તરફથી ભારત સામે 172 રન બનાવ્યા હતા, જે તેમની 100મી ફર્સ્ટ-ક્લાસ સદી હતી. આ સિદ્ધિ મેળવનાર તેઓ સૌપ્રથમ બિન-અંગ્રેજ ખેલાડી હતા, આ સિદ્ધિ મેળવનાર બ્રેડમેન એકમાત્ર ઓસ્ટ્રેલિયન ખેલાડી છે. પાંચ ટેસ્ટમાં તેમણએ 715 રન કર્યા હતા. તેમની છેલ્લી બેવડી સદી એડેલાઈડમાં આવી હતી અને તેમણે મેલબોર્ન ટેસ્ટના બંને ઈનિંગમાં સદીઓ ફટકારી હતી. પાંચમી ટેસ્ટની પૂર્વ સંધ્યાએ, તેમણે જાહેરાત કરી હતી કે ઓસ્ટ્રેલિયામાં આ તેમની છેલ્લી મેચ હશે, જોકે તેમણે ક્રિકેટમાંથી વિદાય માટે ઇંગ્લેન્ડના પ્રવાસની પસંદગી કરી હતી.
આગામી સિઝનમાં, બ્રેડમેને વિક્ટોરિયા રાજ્યની ટીમમાં જોડાવાનો નિષ્ફળ પ્રયાસ કર્યો હતો. મેલબોર્ન ક્રિકેટ ક્લબે સચિવની જગ્યાની જાહેરાત બહાર પાડી હતી અને તેઓ માનતાં હતાં કે જો તેઓ ઉમેદવારી નોંધાવે તો તેમને નોકરી મળશે. આ હોદ્દો ઓસ્ટ્રેલિયાનાં ક્રિકેટમાં સૌથી પ્રતિષ્ઠિત પૈકીનો એક હોદ્દો માનવામાં આવતો હતો, જેના પર ઓગસ્ટ 1938માં તેમના મૃત્યુ સુધી હ્યુ ટ્રમ્બલ બિરાજતા હતા. £1,000નો વાર્ષિક પગાર બ્રેડમેનને નાણાંકીય સદ્ધરતાની ખાતરી આપતો હતો અને સાથે સાથે રમત સાથે જોડાઇ રહેવાની છૂટ મળતી હતી. 18 જાન્યુઆરી, 1939ના રોજ ચેરમેનનાં નિર્ણાયક મત સાથે ક્લબની સમિતિએ બ્રેડમેનની જગ્યાએ ભૂતપૂર્વ બેટ્સમેન વેર્નોન રાન્સફોર્ડની પસંદગી કરી હતી.
ત્યારબાદની સિઝનમાં, “બૉરલના બોય”નો ઝડપથી વિકાસ થવાનું ચાલું રહ્યું હતું. એનએસડબલ્યુ ટીમના આર્ચી જેક્સન અનફીટ થતાં તેમનાં સ્થાને પસંદગી પામતા બ્રેડમેને 19 વર્ષની ઊંમરે એડેલાઈડ ઓવલ ખાતે પોતાની સૌપ્રથમ ફર્સ્ટ ક્લાસ ક્રિકેટની શરૂઆત કરી હતી. 118 રનની ઈનિંગ સાથે પ્રવેશ સાથે જ સદી નોંધાવાની સિધ્ધિ મેળવવા સહિત ઝડપી ફૂટવર્ક, શાંત આત્મવિશ્વાસ અને ઝડપી રન બનાવવા વગેરે તેમની વિશેષ ખાસિયત બની ગઈ હતી. આ સિઝનની ફાઇનલ મેચમાં તેમણે શેફિલ્ડ શિલ્ડ ચેમ્પિયન બનેલી વિક્ટોરિયા સામે એસસીજી ખાતે પોતાની પ્રથમ સદી નોંધાવી હતી. તેમની ક્ષમતા છતાં, ન્યૂઝીલેન્ડના પ્રવાસે જનારી ઓસ્ટ્રેલિયાની બીજી ટીમમાં તેમની પસંદગી કરવામાં ન આવી.
બ્રેડમેને નક્કી કર્યું કે 1928-29ની સિઝન માટે સિડની જવાથી ટેસ્ટમાં તેમની પસંદગીની તકમાં વધારો થશે, કારણ કે તે સમયે ઇંગ્લેંન્ડ ટીમ એશિઝ જાળવવા માટે પ્રવાસ પર આવવાની હતી. શરૂઆતમાં, તેમણે રિયલ એસ્ટેટમાં કામ કરવાનું ચાલું રાખ્યું હતું, પરંતુ ત્યારબાદ બઢતી સાથે રમત-ગમતની સામગ્રીનું છૂટક વેચાણ કરતી માઈક સિમોન્સ લિ. માં નોકરી મેળવી હતી. શેફિલ્ડ શિલ્ડની સિઝનની પ્રથમ મેચમાં તેમણે ક્વિન્સલેન્ડ સામેનાં દરેક ઈનિંગમાં સદી ફટકારી હતી. ત્યારબાદ આ ફોર્મ જાળવી રાખતાં ઇંગ્લેન્ડની પ્રવાસી ટીમ સામે અણનમ 87 અને 132 રન ફટકાર્યા હતા અને જેના પરિણામે બ્રિસ્બેન ખાતે રમાનાર પ્રથમ ટેસ્ટ માટે તેમની પસંદગી થઇ હતી.
1935માં એન્ટીપડિયન શિયાળા દરમિયાન ઓસ્ટ્રેલિયન ક્રિકેટમાં મેદાન બહારના ષડયંત્ર થયા હતા. ઓસ્ટ્રેલિયા વર્ષના અંત સમયે દક્ષિણ આફ્રિકાનો પ્રવાસ કરવાનો હતું અને કપ્તાન તરીકે નિવૃત બિલ વૂડફુલની જગ્યાએ બીજા ખેલાડીની નિયુક્ત કરવાની હતી. બોર્ડ ઓફ કંટ્રોલ ટીમનું નેવૃત્વ બ્રેડમેન કરે તેવું ઇચ્છતું હતું, તેમ છતાં 8 ઓગસ્ટે બોર્ડે ફીટનેસના અભાવને કારણે બ્રેડમેનને ટીમમાંથી ખસેડવામાં આવ્યા હોવાની જાહેરાત કરી હતી. આશ્ચર્યજનક વાત એ હતી કે આ જાહેરાત પછી બ્રેડમેને આ સિઝનમાં મેચની સંપૂર્ણ શ્રેણીમાં દક્ષિણ ઓસ્ટ્રેલિયાની ટીમનું નેતૃત્વ કર્યું હતું.
એડેલાઇડ ઓવલ ખાતેની પછીની ટેસ્ટમાં ઇંગ્લેન્ડનો હાથ ઉપર હતો, પરંતુ બ્રેડમેને બીજી ઇનિંગમાં 395 બોલમાં 212 રન બનાવીને બીજી મક્કમ ઇનિંગ સાથે બાજી પલટી નાંખી હતી. ચંચળ ડાબોડી સ્પિનર “ચક” ફ્લીટવૂડ-સ્મિથની જોરદાર બોલિંગને કારણે ઓસ્ટ્રેલિયાનો વિજય થતા ઓસ્ટ્રેલિયાઆ આ સિરિઝને સરભર કરી હતી. સિરિઝની અંતિમ નિર્ણાયક પાંચમી ટેસ્ટ મેચમાં બ્રેડમેને વધુ આક્રમક શૈલી સાથે ઓસ્ટ્રેલિયાના 604 રનમાં 169 સર્વોચ્ચ સ્કોર નોંધાવ્યો હતો અને ઓસ્ટ્રેલિયાનો એક ઇનિંગથી વિજય થયો હતો. પ્રથમ બે ટેસ્ટ ગુમાવ્યા પછી શ્રેણી જીતવાની ઓસ્ટ્રેલિયાની સિદ્ધિની 1997 સુધી ટેસ્ટ ક્રિકેટમાં બરોબરી થઈ શકી નથી.
ટેસ્ટના પસંદગીકારોએ અગાઉની ટેસ્ટ મેચમાં રમેલી ટીમમાં પાંચ ફેરફાર કર્યા હતા. નોંધપાત્ર વાત એ હતી કે ઓસ્ટ્રેલિયાના સૌથી સફળ બોલર ક્લેરી ગ્રિમેટના સ્થાને વોર્ડનો સમાવેશ કર્યો હતો, જે ટેસ્ટ ટીમમાં સૌપ્રથમ પ્રવેશ મેળવાના ચાર ખેલાડી પૈકીના એક હતા. ટીમમાંથી ગ્રિમેટની બાદબાકીમાં બ્રેડમેનની ભૂમિકા વિવાદાસ્પદ રહી હતી અને તે મુદ્દો બ્રેડમેન માટે પરેશાનીનું કારણ બન્યો હતો, કારણ કે ગ્રિમેટે ઘરેલુ ક્રિકેટમાં અસાધારણ દેખાવ ચાલુ રાખ્યો હતો અને તેમના પુરોગામી બિનઅસરકાર રહ્યા હતા, તેથી બ્રેડમેનને રાજકારણના કારણોસર વરિષ્ઠ બોલર્સની ટેસ્ટ કારકિર્દીનો અંત લાવવા માટે જવાબદાર માનવામાં આવે છે.
વખાણ માત્ર તેમની બેટિંગ પ્રતિભા પૂરતા સિમિત ન હતા અને ટિકા પણ તેમના વ્યક્તિત્વ સુધીની ન હતી. ઓસ્ટ્રેલિયાની ટીમના ભૂતપૂર્વ મહાન ખેલાડી ક્લેમ હિલે ઉત્સાહપૂર્વકના વખાણ સાથે જણાવ્યું હતું કે "ઓસ્ટ્રેલિયાએ સર્વવિજેતા શોધી કાઢ્યો છે," તે "કુદરતી ક્ષમતા સાથે સ્વ-શિક્ષિત છે. પરંતુ તે તમામમાં મહાન વાત એ છે કે તેમનું હૃદય હંમેશા શુભઇરાદા સાથેનું છે." પસંદગીકાર ડિક જોન્સે ઊંડાણપૂર્વક નિરીક્ષણ કર્યું હતું કે "જુના ખેલાડીઓ સાથે તેમને વાતો કરતી વખતે, જે કંઈ કહેવામાં આવે તેને એકાગ્રતાપૂર્વક સાંભળતા અને વિનયપૂર્વક 'તમારો આભાર' કહીને જવાબ આપતા તેમને જોવામાં આનંદ થાય છે."
એસએ માટે 1939-40ની સિઝન બ્રેડમેનની સૌથી વધુ રન બનાવનારી સિઝન બની રહીઃ 144.8 ની સરેરાશ સાથે 1,448 રન બનાવ્યાં હતા. તેમણે ત્રણ બેવડી સદી નોંધાવી સાથે એનએસડબલ્યુ સામે અણનમ 251 રન નોંધાવ્યાં, એ ઇનિંગ કે જેને તેમણે શેફિલ્ડ શિલ્ડની અત્યાર સુધી નોંધાયેલ શ્રેષ્ડ ઇનિંગ તરીકે ઓળખાવી હતી કારણ કે તે તેમણે બિલ ઓ’રેઈલી તેનાં સર્વશ્રેષ્ડ ફોર્મમાં હતો ત્યારે તેના પર કાબુ મેળવ્યો હતો. છતાં તે, એક યુગનો અંત હતો. બીજુ વિશ્વયુદ્ધ ફાટી નીકળતા દરેક ક્રિકેટ પ્રવાસોને અમર્યાદિત સમય સુધી મુલતવી રખાયાં હતાં અને શેફિલ્ડ શિલ્ડ સ્પર્ધા રદ્દ કરવામાં આવી હતી.
કપ્તાનીનું દબાણ હોવા છતાં, બ્રેડમેનનું બેટિંગ ફોર્મ સર્વોપરી બની રહ્યું હતું. અનુભવી, પરિપક્વ ખેલાડીને હવે બધાં લોકો “ધ ડોન” તરીકે બોલાવવા લાગ્યા અને તેમણે “બૉરલના બોય”ની અગાઉના દિવસોની ફટકાબાજીની શૈલીને બદલી નાંખી હતી. વર્ષ 1938-39માં, શેફિલ્ડ શિલ્ડ સામે તેમણે એસએ નું કપ્તાન પદ સંભાળ્યું હતું અને સીબી ફ્રાયના વિશ્વ વિક્રમની બરોબરી કરતાં સળંગ છ ઈનિંગમાં સદી ફટકારી હતી. ઇંગ્લેંન્ડના 1938ના પ્રવાસની શરૂઆતથી 1939ની શરૂઆત સુધીમાં 34 ફર્સ્ટ ક્લાસ ઇંનિગ્સમાં 21 સદી ફટકારી હતી.
બ્રેડમેન 16 જાહેરમાં સુચિબદ્ધ કંપનીઓના બોર્ડના સભ્ય તરીકે “ખૂબ જ સારી” આવકની કમાણીના આધારે જૂન 1954માં તેમના સ્ટોકબ્રોકિંગ કારોબારમાંથી નિવૃત્ત થયા હતા. એગ્રો ઇન્વેસ્ટમેન્ટ્સ લિમિટેડમાં તેઓ સૌથી ઊંચી પદવી ધરાવતા હતા, જ્યાં તેઓ કેટલાક વર્ષ સુધી અધ્યક્ષના હોદ્દા પર હતા. ચાર્લ્સ વિલિયમ્સે ટીપ્પણી કરી છે કે, “તેમણે તબીબી ધોરણે કારોબારમાંથી નિવૃત્તિ લીધી હતી, તેમણે જે રમતને ખૂબ જ પ્રેમ કર્યો હતો અને જેને તેમણે તેમના જીવનના સૌથી વધુ વર્ષો આપ્યા હતા તે રમતના વહીવટી તંત્રમાં કારકિર્દી બનાવવાનો વિકલ્પ વ્યવહારુ હતો”.
ઓવલ ખાતેની પ્રથમ ઇનિંગમાં બ્રેડમેન અને પોન્સફોર્ડે વધુ જંગી ભાગીદારી, આ વખતે 451 રનની ભાગીદારી નોંધાવી હતી. હેડિંગ્લે ખાતે સ્થાપેલા પોતાના વિક્રમને તોડતા તેમને એક મહિના કરતા ઓછો સમય લાગ્યો હતો અને આ નવો વિશ્વ વિક્રમ 57 વર્ષ સુધી ટકી રહ્યો હતો. આ ભાગીદારીમાં બ્રેડમેનનો હિસ્સો 271 બોલમાં 244 રનનો હતો અને ઓસ્ટ્રેલિયાએ કુલ 701 રન નોંધાવીને 562 રને વિજય મેળવ્યો હતો. પાંચ ટેસ્ટ શ્રેણીમાં ચોથી વખત એશિઝ શ્રેણી પરના કબજામાં ફેરફાર થયો હતો. ઇંગ્લેન્ડ આ પછી બ્રેડમેનની નિવૃત્તિ સુધી ફરી પાછુ બેઠું થઈ શક્યું ન હતું.
ઓવલ ખાતેની નિર્ણાયક મેચમાં ઇગ્લેન્ડે 405 રન બનાવ્યા હતા. વારંવારના વરસાદના વિધ્નને કારણે ત્રણ દિવસ લંબાયેલી ઇનિંગ દરમિયાન બ્રેડમેન બીજી એક બહુલ સદી, આ વખતે 232 રન બનાવ્યા હતા, જેનાથી ઓસ્ટ્રેલિયાને 290 રનની મોટી સરસાઈ મેળવવામાં મદદ મળી હતી. આર્ચી જેકસન સાથેની મહત્ત્વપૂર્ણ ભાગીદારીમાં બ્રેડમેને મુશ્કેલ સેશન સામે લડાઈ આપી હતી, કારણ કે ઇંગ્લેન્ડના ફાસ્ટ બોલર હેરોલ્ડ લારવૂડે વરસાદથી સજીવ થયેલી પિચ પર શોર્ટ પિચ બોલિંગનો મારો ચલાવ્યો હતો. વિઝડને ક્રિકેટના આ સમયગાળાનો માત્ર ટૂંકો ઉલ્લેખ કર્યો હતોઃ
એનએસડબલ્યુ માટેની તેમની વિદાય સિઝનમાં બ્રેડમેને 132.44ની સરેરાશ સાથે રન બનાવ્યા હતા, જે અત્યાર સુધીની શ્રેષ્ઠ સરેરાશ છે. 1934માં ઇંગ્લેન્ડનાં પ્રવાસ માટેની તેમની ઉપકપ્તાન તરીકે વરણી થઈ હતી. જોકે, “તેઓ મોટાભાગના ઉનાળામાં અસ્વસ્થ રહ્યા હતા” અને અખબારોના અહેવાલમાં સંકેત હતો કે તેઓ હૃદય સંબંધિત બીમારીથી પીડાઈ રહ્યા છે. તેમણે વોર્સેસ્ટર ખાતે બેવડી સાથે ફરી શરૂઆત કરી હતી, પરંતુ તેમની જાણીતી એકાગ્રતા તેમનાથી વિમુખ બની હતી. વિઝડને લખ્યું હતું કેઃ
ઓસ્ટ્રેલિયાએ દક્ષિણ આફ્રિકાને 4-0થી પરાજય આપ્યો હતો અને બિલ ઓ’રેઈલી જેવા વરિષ્ઠ ખેલાડીઓએ રિચર્ડસનની કપ્તાની હેઠળ રમતના આનંદ અંગેનો તેમની ટિપ્પણીમાં ઉલ્લેખ કર્યો હતો. આ પ્રવાસ દરમિયાન બ્રેડમેનનો જાહેરમાં વિરોધ કરતા ખેલાડીઓનું એક જૂથ રચાયું હતું. કેટલાંક ખેલાડી માટે બ્રેડમેનના નેતૃત્વ હેઠળ રમવાની સંભાવના મુશ્કેલ બની હતી, કારણ કે તેઓ જાણતા હતા કે તેઓ પસંદગીકાર તરીકેની ભૂમિકામાં તેમની ક્ષમતાને ન્યાય આપવાની વધારાની કામગીરી પણ કરતા હતા.
યુવાન બ્રેડમેને જે ક્રિકેટ સ્ટમ્પ અને ગોલ્ફ બોલથી પ્રેક્ટિસ કરી હતી તેની વાર્તા ઓસ્ટ્રેલિયાની લોકમાન્યતાનો ભાગ બની ચુકી છે. ગામડાના સામાન્ય ક્રિકેટમાંથી ઓસ્ટ્રેલિયન ટેસ્ટ ટીમમાં પ્રવેશ સુધીનો બ્રેડમેનનો આંખોને આંજી દે તેવો વિકાસ માત્ર બે વર્ષમાં થયો હતો. 22માં જન્મદિન પહેલા તેમણે સૌથી વધુ રનના ઘણા વિક્રમો બનાવ્યા હતા, જેમાંથી ઘણા હજુ પણ અકબંધ છે અને તેઓ મહામંદી ટોચની સપાટીએ હતી ત્યારે ઓસ્ટ્રેલિયાના રમતજગતના આદર્શ બન્યા હતા.
434 વખતે. મને વિચિત્ર અંતઃપ્રેરણા થઈ હતી. મને લાગતું હતું કે બોલ લેગ-સ્ટમ્પ પર શોર્ટ પિચ પ્રકારનો હશે અને બોલ નાંખવામાં આવે તે પહેલા હું તેને ફટકારવા માટે લગભગ સજ્જ હોય તેવું મને લાગતું હતું. પૂરતી ખાતરી સાથે મારી ધારણા મુજબ જ બોલની પિચ પડતી હતી અને હું તેને હૂક કરીને સ્ક્વેર લેગ બાઉન્ડ્રી પર મોકલી આપતો હતો, મે માત્ર એવો વિક્રમ સ્થાપિત કર્યો હતો, કે જેના માટે મારા હૃદયે નક્કી કર્યું હતું.
જૂન, 1945માં હેરી હોજેટ્ટની પેઢી ઠગાઇ અને ઉચાપતને કારણે પડી ભાંગી ત્યારે બ્રેડમેને નાણાકીય કટોકટી ભોગવવી પડી હતી. હોજેટ્ટની ગ્રાહકોની યાદી અને ગ્રેનફેલ સ્ટ્રીટ, એડેલાઇડની પોતાની જૂની કચેરીનો ઉપયોગ કરી બ્રેડમેને પોતાનો ધંધો શરૂ કરવાં ઝડપથી પ્રયાસ કર્યો હતો. પેઢી નબળી પડવાના કારણે હોજેટ્ટને કેદની સજા થઇ અને ઘણાં વર્ષો સુધી શહેરના ધંધાકીય સમુદાયમાં બ્રેડમેનનાં નામે લાંછન લાગ્યું હતું.
તેમ છતાં, એસએ ક્રિકેટ એસોસિએશને બોર્ડ ઓફ કંટ્રોલમાં પ્રતિનિધિ તરીકે હોજેટ્ટના સ્થાને બ્રેડમેનની નિમણૂંક કરવામાં કોઇ ખચકાટ થયો નહીં. 1930માં પોતાની સાથે રમતાં લોકો સાથે કામ કરતાં બ્રેડમેન રમતનાં સંચાલનમાં પ્રમુખ પ્રકાશ બની ગયા હતા. આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટની શરૂઆત સાથે, તેઓ ફરીથી ટેસ્ટના પસંદગીકાર તરીકે વધુ એકવાર નિમાયા અને યુદ્ધ બાદના ક્રિકેટના આયોજન માટે મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી.
આ સમયમાં ઓસ્ટ્રેલિયાએ ક્રિકેટ ઇતિહાસની મહાન ટીમોમાંની એક બનાવી હતી. એ બાબત જાણીતી છે કે બ્રેડમેન આ સંપૂર્ણ પ્રવાસમાં અણનમ રહેવા માગતા હતા, તેમની આ ઇચ્છા ક્યારેય પૂર્ણ થઇ શકી નહીં. બ્રેડમેનને ક્રિકેટ રમતા નિહાળવાની આ અંતિમ તક હોવાથી બધી જ મેચોમાં અંગ્રેજ પ્રેક્ષકો મોટી સંખ્યામાં ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. આરસી રોબર્ટસન-ગ્લાસગોએ બ્રેડમેનનું કરેલું નિરિક્ષણઃ
ડોનાલ્ડ બ્રેડમેન જ્યોર્જ અને એમિલી ના સૌથી નાના પુત્ર હતા અને તેમનો જન્મ 27 ઓગસ્ટ 1908માં કુટેમુન્દ્રા, ન્યૂ સાઉથ વેલ્સ માં થયો હતો. તેમને એક ભાઈ વિક્ટર અને ત્રણ બહેનો- આઇસલેટ, લિલિયન અને એલિઝાબેથ મે હતી. બ્રેડમેન આશરે અઢી વર્ષના હતા, ત્યારે તેમના માતાપિતાએ એનએસડબલ્યુ સધર્ન હાઇલેન્ડ્સના બૉરલ ખાતે સ્થળાંતર કર્યું હતું.
ઓસ્ટ્રેલિયન ટીમ આ એશીઝ 4-0થી જીતીને, પ્રવાસમાં અજેય રહી હતી, અને ઇતિહાસમાં “અજેય” તરીકે નોંધાઇ હતી. સમય જતાં બ્રેડમેનની પ્રતિભા ઘટવાના બદલે વધવા લાગી અને તે જ રીતે 1948ની ટીમની પ્રતિષ્ઠા પણ વધી. બ્રેડમેન માટે તેમના રમતોના દિવસોનો સમયગાળો વ્યક્તિગત રીતે સંતોષપૂર્ણ હતો, કારણ કે 1930નો વિભાજનાત્મક સમય પસાર થઇ ગયો હતો. તેમણે લખ્યું હતું કેઃ
16મી જૂન 1979ના રોજ ઓસ્ટ્રેલિયન સરકારે બ્રેડમેનને તે સમયે રાષ્ટ્રના બીજા ક્રમના સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન કમ્પેનિયન ઓફ ધ ઓર્ડર ઓફ ઓસ્ટ્રેલિયા થી સન્માનિત કર્યા હતા, તેમને આ સન્માન “ક્રિકેટ અને ક્રિકેટના વહીવટી તંત્રમાં તેમની સેવા બદલ” અપાયું હતું. 1980માં તેમણે વધુ એકાંત જીવન ગાળવા એસીબી માંથી રાજીનામુ આપી દીધું હતું.
સર ડોનાલ્ડ જ્યોર્જ બ્રેડમેન , એસી , ડોન તરીકે ઓળખાતા ઓસ્ટ્રેલિયાના ક્રિકેટર છે અને તેમને સર્વકાલીન સર્વશ્રેષ્ઠ બેટ્સમેન તરીકે વ્યાપક પ્રસિદ્ધિ મળેલી છે. બ્રેડમેનની ટેસ્ટ કારકિર્દીની 99.94 રનની બેટિંગ સરેરાશને કોઇ પણ મોટી રમતમાં સૌથી મોટી આંકડાકીય સિદ્ધિ હોવાનો દાવો કરવામાં આવે છે.
બ્રેડમેન હવે વ્યવસાયિક ક્રિકેટમાંથી નિવૃત્ત થઇ જવા સાથે, આરસી રોબર્ટસન-ગ્લાસગો અંગ્રેજ પ્રતિભાવ લખે છે કે “. આપણી વચ્ચેથી એક ચમત્કાર દૂર થયો છે. પૌરાણિક ઇટાલીએ જ્યારે હન્નિબલના મૃત્યુના સમાચાર સાંભળ્યા ત્યારે જેવી લાગણી ઊભી થઇ હતી તેવી લાગણી બ્રેડમેનના નિવૃત્ત થવાથી અનુભવાઇ રહી છે”.
ઓસ્ટ્રેલિયાનો પ્રથમ બે ટેસ્ટમાં સળંગ પરાજય થયો હતો, બ્રેડમેન ચાર ઇનિંગમાંથી બે વખત ડક થયા હતા અને તેવું લાગતું હતું કે કપ્તાનપદને કારણે તેમના દેખાવને અસર થઈ રહી છે. પસંદગીકારોએ મેલબોર્ન ખાતેની ત્રીજા ટેસ્ટ માટે ટીમમાં બીજા ચાર ફેરફાર કર્યા હતા.
ઇંગ્લેન્ડના પ્રવાસ માટે તેમની પસંદગી નિશ્ચિત હતી, પરંતુ બ્રેડમેનની બિનપરંપરાગત શૈલીથી આશંકા ઊભી થઈ હતી કે તેઓ ઇંગ્લેન્ડની ધીમી પિચ પર સફળ થશે કે નહી. પર્સી ફેન્ડરે નોંધ્યું હતું કેઃ
એમના પ્રથમ કાવ્યસંગ્રહ ‘સંવેદના’ માં મુખ્યત્વે વિષાદના ભાવનું નિરૂપણ કરતી રચનાઓ સૉનેટ, ખંડકાવ્ય, ગીતકાવ્ય અને છાંદસ કાવ્યના સ્વરૂપે મળે છે. ‘મોભનાં પાણી’ બે સ્ત્રીપાત્રો અને બે
પુરુષપાત્રોના આધારે, કેળવણી અને સંસ્કૃતિના પ્રભાવે સર્જાતી લગ્નજીવનની સમસ્યાનું નિરૂપણ કરતી એમની સામાજિક નવલકથા છે. ‘પારકી જણી’ દંભી સમાજની ટીકાત્મક છણાવટ કરતું નાયિકાપ્રધાન, પ્રશ્ન
પ્રધાન સામાજિક નાટક છે. ‘ભાડે આપવાનું છે’ એમનું ત્રિઅંકી પ્રહસન છે; તો એકાંકીસંગ્રહ ‘વૈશાખી વાદળ’ માં તખ્તાલાયકી ધરાવતાં મૌલિક નાટકો છે. વડોદરાની મ. સ. યુનિવર્સિટીમાં આપેલાં એકાંકીના સ્વરૂપ અને વિકાસ અંગેના વ્યાખ્યાનોનો સંગ્રહ ‘એકાંકી : સાહિત્ય અને સ્વરૂપ’ તથા નાટકની પાશ્ચાત્ય વિભાવનાની ચર્ચા કરતું પુસ્તક ‘પાશ્ચાત્ય નાટ્યસાહિત્યનાં સ્વરૂપો’ એ એમના સંશોધનાત્મક વિવેચનનાં ઉદાહરણો છે. આ ઉપરાંત એમની અન્ય કૃતિઓમાં છાંદસ-અછાંદસ પ્રકારની ૧૩૭ જેટલી રચનાઓનો કાવ્યસંગ્રહ ‘લહેરાતાં રૂપ’ , યુસુફ મહેરઅલીના ચરિત્રલેખોના અંગ્રેજી પુસ્તકનો અનુવાદ ‘આપણા નેતાઓ’ તથા પ્રકીર્ણ પુસ્તક ‘સમાજવાદની પુનર્વિચારણા’ નો સમાવેશ થાય છે.
એકાંકી : સ્વરૂપ અને સાહિત્ય : મહારાજા સયાજીરાવ વિશ્વવિદ્યાલયના ભારતીય સંગીત-નૃત્ય-નાટ્ય મહાવિદ્યાલયના વિદ્યાર્થીઓ સમક્ષ નંદકુમાર પાઠકે આપેલાં વ્યાખ્યાનોનો સંગ્રહ. અહીં સંસ્કૃત સાહિત્યમાં
એકાંકી, પાશ્ચાત્ય સાહિત્યમાં એકાંકી અને તેના ઉદભવ-વિકાસ , એકાંકીનું સંવિધાન, રંગમંચ અને એકાંકી, ગુજરાતી સાહિત્યમાં એકાંકી વિકાસ તથા એકાંકી અને રેડિયો નાટક જેવાં વિષયાંગો સમાવિષ્ટ છે. વિષય-પ્રવેશની ભૂમિકાએ ઉપયોગી બનતા આ સંગ્રહમાં નિરૂપિત સામગ્રી અને તેની રજૂઆત મુદ્દાસર છે.
તેમના રાષ્ટ્રપતિપદ દરમિયાન ઓપરેશન બ્લુ સ્ટાર, ઈન્દિરા ગાંધીની હત્યા તથા ૧૯૮૪ના શીખ વિરોધી રમખાણો મહત્ત્વના મુદ્દાઓ રહ્યા. ઓપરેશન બ્લુ સ્ટાર બાદ શીખ સમુદાય દ્વારા તેમના પદ પરથી રાજીનામું આપવા દબાણ કરવામાં આવ્યું. હરભજનસિંહ યોગીની સલાહ પર તેમણે રાજીનામું આપવાનો ઇન્કાર કર્યો. શીખ સમુદાય દ્વારા તેમને અકાલ તખ્ત સન્મુખ હાજર થઈ હરિમંદિર સાહિબ અપવિત્ર કરવા બદલ તથા નિર્દોષ શિખોની હત્યા બદલ માફી માંગવા અને પોતાની નિષ્ક્રિયતા બાબતે ખુલાસો કરવાની માંગ કરવામાં આવી. આ જ વર્ષે ઓક્ટોબર માસમાં ઈન્દિરા ગાંધીની હત્યા કરવામાં આવી જેના પગલે તેમના મોટા પુત્ર રાજીવ ગાંધીને વડાપ્રધાન બનાવવામાં આવ્યા. તેમણે ૧૯૮૬માં પોસ્ટ ઓફિસ સંશોધન વિધેયકને મંજૂરી આપવાનો ઇન્કાર કરી વીટો પાવરનો ઉપયોગ કર્યો હતો.
ઝૈલસિંઘ ૧૯૭૨માં પંજાબના મુખ્યમંત્રી બન્યા. તેમના શાસનકાળ દરમિયાન પારંપરીક શીખ પ્રાર્થના સાથે ધાર્મિક સમારોહોનું આયોજન કરવામાં આવ્યું. ગુરુ ગોવિંદસિંહના નામ પર એક રાજમાર્ગનું ઉદ્‌ઘાટન કરવામાં આવ્યું તથા ગુરુપુત્ર ફતેહગઢ સાહિબના નામે એક ટાઉનશીપ બનાવવામાં આવી. તેમણે સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓ માટે આજીવન પેન્શન યોજના લાગુ કરી. તેમણે સ્વાતંત્ર્ય સેનાની ઉધમસિંહના અવશેષોને લંડનથી ભારત પાછા લાવવાનું કાર્ય પણ કર્યું.
૧૯૮૨માં તેઓ સર્વસંમતિથી રાષ્ટ્રપતિ તરીકે નિયુક્ત થયા. આમ છતાં કેટલાક સમાચાર માધ્યમોમાં એ બાબતની પણ ચર્ચા રહી કે તેમની પસંદગી ઈન્દિરા ગાંધીના વફાદાર હોવાના કારણે થઈ હતી. ચૂંટણી બાદ એક નિવેદનમાં ઝૈલસિંહે જણાવ્યું હતું કે, "જો મારા નેતા મને કહે તો હું ઝાડુ લઈ સફાઇકામ કરી દઉં. તેમણે મને રાષ્ટ્રપતિ તરીકે પસંદ કર્યો છે." તેમણે ૨૫ જુલાઈ ૧૯૮૨ના રોજ રાષ્ટ્રપતિ તરીકે શપથ લીધા. આ પદ પર પહોંચનારા તેઓ પ્રથમ શીખ હતા.
તેમનો જન્મ ૫ મે ૧૯૧૬ ના રોજ ફરીદકોટ જિલ્લાના સંધવાન ગામે કિશનસિંહને ત્યાં થયો હતો. જન્મસમયે તેમનું માન જરનૈલ રાખવામાં આવ્યું હતું જેનો સામાન્ય અર્થ જનરલ થતો હતો પરંતુ ફરીદકોટ રજવાડાના મહારાજના શાસનનો વિરોધ કરવાના કારણોસર વારંવાર જેલની સજા ભોગવ્યા બાદ તેમણે તેમનું નામ બદલી નાખ્યું હતું. અમૃતસરની શહિદ શીખ મિશનરી કોલેજમાં ગુરુ ગ્રંથ સાહેબ વિષેના શિક્ષણ અભ્યાસના કારણે તેમને જ્ઞાનીની પદવી મળી હતી.
તેમના રાષ્ટ્રપતિપદ દરમિયાન ઓપરેશન બ્લુ સ્ટાર, ઈન્દિરા ગાંધીની હત્યા તથા ૧૯૮૪ના શીખ વિરોધી રમખાણો જેવા મુદ્દાઓ જાણીતા છે. ૧૯૯૪માં માર્ગ અકસ્માતમાં ગંભીર રીતે ઇજાગ્રસ્ત થવાથી ૭૮ વર્ષની વયે તેમનું અવસાન થયું.
૧૯૮૦ની લોકસભાની સામાન્ય ચુંટણીમાં તેઓ વિજેતા બન્યા અને ઈન્દિરા ગાંધીના વડપણ હેઠળની સરકારમાં ગૃહમંત્રી બન્યા.
અગાઉની પથરેખાની સરખામણીમાં સમુદ્રમાં આડબંધની ૬૪ કી.મી.ની લંબાઈ સામે ફક્ત ૩૦ કી.મી. છે અને સમુદ્રના તળિયાની સરેરાશ સપાટી અગાઉના મી ની સામે જ છે. જેથી બંધના બાંધકામ અને સમાનની જરૂરિયાતમાં ઘટાડો થશે.
ભાવનગર થી સુરત વચ્ચેના અંતરમાં આશરે ૨૦૦ કી.મી.નો ઘડાડો થાવાથી સમય અને ઇંધણમાં ઘણી બચત થશે. બંધના મથાળે ૧૦ માર્ગીય રસ્તાઓ અને એક રેલ્વેમાર્ગ નું આયોજન છે.
આ યોજનામાં નર્મદા નદીના પાણીને ભાડભૂત બેરેજ નહેર વાટે મીઠા સરોવરમાં દાખલ કરાતા નદી નો કાંપ સરોવરમાં આવશે નહિ. પરિણામે સરોવરનું આયુષ્ય વધશે. અને નહેર ખોદીને મેળવેલ માટીના જથ્થાને આડબંધ બનાવવામાં ઉપયોગમાં લેવાશે.
સિંચાઈના પાણીના ઉદ્દ્વહન માટે પવન/સૌર ઉર્જાનો ઉપયોગ કરવાનું આયોજન છે. તથા મીઠા પાણીમાં માછલા ઉદ્યોગને વેગ આપવાનો છે.