polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
મહાભારતના યુદ્ધનો સમય સામાન્ય રીતે ઇસ્વીસનની શરુઆત પહેલા ૩૨૦૦ વર્ષ પહેલાનો માનવામાં આવે છે. કેટલાક પશ્વિમી વિદ્વાનો તેનો સમય ૧૦૦૦ ઇસ્વીસન પૂર્વેનો માને છે અને આ માટે મહાભારતમાં વર્ણવવામાં આવેલા સૂર્યગ્રહણ, ચંદ્રગ્રહણ વગેરેના આધારે પણ ગણતરી કરવામાં આવે છે. પણ વિદ્વાનો વચ્ચે સમયાવધિ મુદ્દે હંમેશા મતભેદ રહ્યા છે અને કોઇ સર્વમાન્ય સમય નિર્ધારીત કરી શકાયો નથી. પૌરાણિક આધારો અને ભારતીય કાલગણના મુજબ આ યુદ્ધ દ્વાપરયુગના અંતમાં થયું હતું. યુદ્ધની સમાપ્તિના થોડા વર્ષો બાદ કલિયુગનો પ્રારંભ થયો હતો.
વિશ્વ વિખ્યાત ભારતીય ગણિતજ્ઞ અને અને ખગોળજ્ઞ વરાહમિહિરના મત અનુસાર મહાભારતનું યુદ્ધ ૨૪૪૯ ઇસ્વીસન પૂર્વે થયું હતું.
ચાલુક્ય વંશના સમ્રાટ પુલકેશી દ્વિતિય દ્વારા પાંચમી શતાબ્દીમાં લખાયેલા એહાલ અભિલેખમાં એવો ઉલ્લેખ મળે છે કે મહાભારતના યુદ્ધને ૩૭૩૫ વર્ષ જેટલો સમય વિતી ગયો છે, એ દ્રષ્ટિએ મહાભારતનું યુદ્ધ ઇસ્વીસનના ૩૯૦૦ વર્ષ પૂર્વે લડવામાં આવ્યું હતું.
કેટલાક વિદ્વાનો પુરાણોમાં વર્ણવવામાં આવેલી વિવિધ રાજ વંશાવળીઓને સરખાવીને કુરુક્ષેત્રનું યુદ્ધ ઇસ્વીસન ૧૯૦૦ પૂર્વે થયું હોવાનું માને છે. રાજવંશાવલીઓને ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય સાથે મેળવીને જોવામાં આવે તો ઇસ્વીસન ૧૯૦૦ પૂર્વેનો સમય નીકળે છે, કેટલાક વિદ્વાનો ચન્દ્રગુપ્ત મૌર્ય ૧૫૦૦ ઇસ્વીસન પૂર્વે થયો હોવાનું માને છે, એ ગણતરી મુજબ મહાભારતના યુદ્ધનો સમય ઇસ્વીસન પૂર્વે ૩૯૦૦ વર્ષ પૂર્વેનો નીકળે છે. યુનાનના રાજપૂત મેગસ્થનીજ દ્વારા પોતાના એક પુસ્તક ઇંડિકામાં ચન્દ્રગુપ્ત નામના રાજાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે જે રાજા ગુપ્ત વંશનો રાજા ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય હોવાની શક્યતા છે. એ મુજબ ઇસ્વીસનના ૩૯૦૦ વર્ષ પૂર્વેનો સમય માનવામાં આવે છે.
મોટા ભાગના પશ્વિમી વિદ્વાનો જેમ કે, માયકલ વિટજલના મત મુજબ મહાભારતનું યુદ્ધ ઇસ્વીસનના ૧૨૦૦ વર્ષ પૂર્વે થયું હતું. એ વિદ્વાનો આ સમયને લોહયુગનું નામ આપે છે.
અન્ય કેટલાક પશ્વિમી વિદ્વાનો જેમ કે, પી.વી. હોલે મહાભારતમાં વર્ણવવામાં આવેલી આકાશિય સ્થિતિનો અભ્યાસ કરીને ૧૩ નવેંબર ઇસ્વીસન પૂર્વે ૩૯૪૩માં યુદ્ધ થયું હોવાનું માને છે.
ભારતીય વિદ્વાન પી વી વારટક મહાભારતમાં વર્ણવવામાં આવેલી ગ્રહ નક્ષત્રોની આકાશી સ્થિતિની ગણનાના આધારે ૧૬ ઓક્ટોમ્બર ઇસ્વીસન પૂર્વે ૫૫૩૧ના દિવસે આ યુદ્ધ શરુ થયું હોવાનું માને છે.
કેટલાક વિદ્વાનો જેમ કે પી વી વારટક ના મત મુજબ રાજદૂત મેગસ્થનીજ પોતાના પુસ્તક ઇંડિકામાં પોતાની ભારત યાત્રાનું વર્ણન કરે છે, જેમાં મથુરા નગરીમાં શૂરસૈનિકો સાથેની મુલાકાતનું વર્ણન છે. મેગસ્થનીજ કહે છે કે આ શૂરસૈનિકો કોઇ હેરાકલ્થ નામના દેવતાની પૂજા કરતા હતા. આ હેરાકલ્થ ચમત્કારી પુરુષ હતા અને ચંદ્રગુપ્તથી ૧૩૮ પેઢી પહેલા થયા હતા. હેરાકલ્સે ઘણા લગ્નો કર્યા હતા અને ઘણા પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા હતા પણ તેના બધા જ્ પુત્રો પરસ્પર યુદ્ધ કરીને માર્યા ગયા હતા. આ હેરાકલ્સ એટલે શ્રીકૃષ્ણ એવું માનવામાં આવે છે. આ પેઢીઓના હિસાબથી ઇસ્વીસન પૂર્વે ૫૬૦૦-૩૯૦૦ દરમિયાન આ મહાભારતનું યુદ્ધ થયું હશે એમ માનવામાં આવે છે.
મોહેં-જો-દડોમાં ૧૯૨૭માં મૈકે દ્વારા કરવામાં આવેલા એક પુરાતાત્વિક ઉત્ખનનમાં મળી આવેલી એક પત્થરની ટેબ્લેટમાં એક નાના બાળકને બે વૃક્ષોને ખેંચતો દેખાડવામાં આવ્યો છે અને તેમાંથી બે પુરુષો નીકળીને એ બાળકને પ્રણામ કરતા દેખાડાયા છે. આ દ્રષ્યને શ્રીકૃષ્ણની બાળલીલાનું યમલાર્જુનનું દ્રષ્ય માનવામાં આવે છે અને એ અવશેષ જેટલો જૂનો છે એ મુજબ ઇસ્વીસન પૂર્વે ૩૦૦૦માં આ લોકો શ્રીકૃષ્ણના જીવનના પ્રસંગોથી પરિચિત હતા એમ માનવામાં આવે છે.
મહાભારતમાં મુખ્યત્વે ચંદ્રવંશીઓના બે પરિવારો કૌરવો અને પાંડવો વચ્ચે થયેલા ભીષણ યુદ્ધનું વૃતાંત છે. ૧૦૦ કૌરવો અને પાંચ પાંડવો વચ્ચે કુરુ રાજ્યની ભૂમિ અને હસ્તિનાપુરની રાજગાદી માટે સંઘર્ષ શરુ થયો અને તેના પરિણામ સ્વરુપે મહાભારતના યુદ્ધનું નિર્માણ થયું. કુરુક્ષેત્રના મેદાનમાં થયેલા આ યુદ્ધનું સ્થળ હાલનાં હરિયાણા રાજ્યમાં છે. આ યુદ્ધમાં પાંડવોનો વિજય થયો હતો. મહાભારતમાં આ યુદ્ધને ધર્મયુદ્ધ તરીકે ઓળખાવવામાં આવ્યું છે, કારણ કે તે પાંડવ તરફે માત્ર સત્તા, રાજ્ય કે જમીનની પ્રાપ્તિ માટે નહીં પણ ન્યાય અને ધર્મના રક્ષણ માટે લડવામાં આવ્યું હતું. મહાભારતની સ્મૃતિ તાજી કરતા કેટલાક સ્થળો અને અવશેષો ભારતમાં આવેલા છે. દિલ્લીમાં આવેલા પુરાના કિલ્લાને પાંડવોના કિલ્લા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.કુરુક્ષેત્રમાંથી પણ પુરાતત્વ વિભાગ દ્વારા મહાભારતકાળના બાણ અને ભાલાઓ પ્રાપ્ત કરવામાં આવ્યા છે.ગુજરાતમાં દરીયામાં ડૂબી ગયેલા શહેરો પણ મળી આવ્યા છે.જેનો સંદર્ભ મહાભારતમાં વર્ણવાયેલી દ્વારકા નગરી સાથે જોડવામાં આવે છે., આ સિવાય બરનાવામાં પણ લાક્ષગૃહના અવશેષો મળી આવ્યા છે., આ બધા પ્રમાણ મહાભારતની સત્યતા સિદ્ધ કરે છે.
કુરુક્ષેત્ર યુદ્ધ કૌરવો અને પાંડવો વચ્ચે કુરુક્ષેત્ર મેદાનમાં લડવામાં આવ્યું હતું. આ યુદ્ધને ભારતના ઇતિહાસનું સૌથી મોટું યુદ્ધ માનવામાં આવે છે. મહાભારત મુજબ આ યુદ્ધમાં ભારતના નાના-મોટા અનેક રજવાડાઓએ ભાગ લીધો હતો. આ યુદ્ધમાં લાખો ક્ષત્રિય યોદ્ધાઓ માર્યા ગયા હતા. આ યુદ્ધમાં ભારતવર્ષ ઉપરાંત અન્ય દેશોના રાજાઓએ પણ યુદ્ધમાં ભાગ લીધો હતો અને એ તમામ વીરગતિને પામ્યા હતા. આ ભીષણ યુદ્ધના પરિણામ સ્વરુપે ભારતમાં એ સમયે ક્ષણિક સમય માટે જ્ઞાન, વિજ્ઞાન અને વીર યોદ્ધાઓના અભાવની સ્થિતિનું નિર્માણ થયું હતું. આ મહાન યુદ્ધનું વર્ણન વેદવ્યાસ દ્વારા મહાભારત નામના ગ્રંથમાં કરવામાં આવ્યું છે. આ ગ્રંથને હજારો વર્ષો સુધી ભારતવર્ષમાં ગાઈ, સાંભળીને તેમજ તામ્રપત્રો પર લખીને યાદ રાખવામાં આવ્યો હતો. હવે તે અધ્યતન સ્વરુપે પણ ઉપ્લબ્ધ છે.
આ સમયે ભગવાન વેદવ્યાસે ધૃતરાષ્ટ્ર પાસે જઈને જણાવ્યું કે, 'તારા પુત્રોએ સમસ્ત ગુરુજનોની વાતોની અવહેલના કરીને અંતે મહાવિનાશકારી યુદ્ધ નોતર્યું છે'. ધૃતરાષ્ટ્રની યુદ્ધ નિહાળવાની મહેચ્છાના કારણે વેદવ્યાસે તેમને કહ્યું કે, 'હું તને દિવ્યદૃષ્ટિ આપી શકુ છું. તેના વડે તું આ મહાવિનાશકારી યુદ્ધની વિનાશલીલા તારી નજરે નિહાળી શકશે'. ધૃતરાષ્ટ્રે કહ્યું કે, 'મારા અને પાંડુના પુત્રોને પરસ્પર લડતા, મરતા, મારતા હું મારી આંખોથી જોઇ શકીશ નહીં પણ એવી વ્યવસ્થા કરવામાં આવે કે મને આ યુદ્ધના પળેપળના સમાચાર મળતા રહે'. તેથી વેદવ્યાસે સંજયને દિવ્યદૃષ્ટિ પ્રદાન કરી અને સંજય દિવ્યદૃષ્ટિ દ્વારા ત્યાં બેઠા બેઠા જ સમગ્ર યુદ્ધ પોતાની આંખોથી જોઇ શકે અને તેનું વર્ણન ધૃતરાષ્ટ્રને કહી સંભળાવે તેવી વ્યવસ્થા ગોઠવવામાં આવી હતી.
યુદ્ધ રોકવાના તમામ પ્રયાસો પછી પણ કૌરવો જ્યારે પાંડવોને સોયની અણી જેટલી જમીન આપવા માટે તૈયાર ન થયા ત્યારે બન્ને પક્ષે યુદ્ધની તૈયારીઓ થવા માંડી. કૌરવોએ ૧૧ અક્ષૌહિણી અને પાંડવોએ ૭ અક્ષૌહિણી સેના એકત્રિત કરી. યુદ્ધની તૈયારીઓ પૂર્ણ થયા બાદ કૌરવો અને પાંડવો બન્નેના દળો યુદ્ધ કરવા માટે કુરુક્ષેત્રના મેદાનમાં પહોચ્યાં, જ્યાં આ મહા ભયંકર યુદ્ધ લડવામાં આવ્યું હતું.
કુરુક્ષેત્રના એ ભયાનક ધમાસાણ અને સંહારક યુદ્ધનું વર્ણન મહાભારત ગ્રંથમાં કરવામાં આવ્યું છે. તેમાં એક શ્લોક નીચે મુજબ છે:-
તેમના શરૂઆતના દિવસોમાં તેમણે અખંડ આનંદ, નવનીત અને સ્ત્રી સામયિકોમાં લખ્યું હતું. તેમણે અનેક નવલકથાઓ લખી છે, જેમાં ત્રિકોણની ત્રણ રેખાઓ , થીજેલો આકાર , રાધા , એક હતા દિવાન બહાદુર , બત્રીસ લક્ષો , વારસદાર , આવતી કાલનો સૂરજ , બત્રીસ પુતળીની વેદના અને મૃત્યુ , દરિયાનો માણસ , વસંત છલકે , નાગ પરીક્ષા, પાંચ પગલા પૃથ્વી પર , ધ ન્યૂ લાઇફ , પરપોટાની પાંખ , ઝીલી મેં કુંપળ હથેળીમા નો સમાવેશ થાય છે. જાહેરખબરનો માણસ , શબને નામ હોતું નથી નવલકથાઓ અલગ પ્રકારના વિષયોની છે. તેમની નવલકથા વાડ અંગ્રેજીમાં રીટા કોઠારી દ્વારા ફેન્સ તરીકે અનુવાદિત થઇ છે. તેમની નવલકથા બત્રીસ પુતળીની વેદના મહિલાઓ સામે થતા અન્યાય સામનો સંધર્ષ અને તેમની ઓળખ સ્થાપિત કરવા માટેના પ્રયત્નો વિશેની છે. આ નવલકથા અનુરાધાની આસપાસ ઘૂમે છે જે મુખ્ય પાત્ર છે અને કુન્દનિકા કાપડીઆની નવલકથા સાત પગલા આકાશમાં ની જેમ જે પુરુષો સામે આક્રોશ પ્રગટ કરે છે.
એક સિગારેટ એક ધુપસળી , વિએના-વુડ્સ , ભાગ્યરેખા , બાળવો બાળવી બાળવું , યોમ કિપુર , ઇલા આરબ મહેતાનો વાર્તા વૈભવ તેમના વાર્તા સંગ્રહો છે. તેમણે વર્ષા અડાલજાની વાર્તાઓનું સંપાદન વર્ષા અડાલજાની શ્રેષ્ઠ વાર્તાઓ માં કર્યું છે.
૧૮૫૭ના બળવા દરમિયાન ત્રણે પલટણો અંગ્રેજો તરફ રહી અને બળવાને દબાવવાની કાર્યવાહીમાં જોડાઈ હતી. ફિરોઝપુર શીખ લખનૌ ખાતે મદદ પહોંચાડવામાં જોડાઈ. તે કાર્યવાહીમાં અનેક લડાઈઓ પલટણે લડી. નાના ઇમામબારા પરનો હુમલો સૌથી વધુ નોંધનીય હતો. આ લડાઈ બાદ પલટણને બહાદુરીના નિશાન તરીકે લાલ પાઘડી પહેરવાની છૂટ આપવામાં આવી. હાલમાં તે સંપૂર્ણ શીખ રેજિમેન્ટના ગણવેશનો ભાગ છે. અન્ય લાભ તરીકે સંપૂર્ણ પલટણને એક પદવી ઉપરની આપવામાં આવી. લુધિયાણા શીખ બનારસ ખાતે હતી અને આસપાસની લડાઈમાં તેણે ભાગ લીધો અને એક અંગ્રેજ સૈનિક વિક્ટોરિયા ક્રોસ પામ્યો. રાત્રેય શીખ બિહારમાં હતી અને તેણે ૨૫ થી ૩૦ લડાઈમાં ભાગ લીધો અને આરાની લડાઈ સૌથી ઉલ્લેખનીય હતી. અહીં શીખ સૈનિકોની નાની ટુકડીએ અંગ્રેજ નાગરિકોના એક જૂથને ૨,૫૦૦ લોકોના ટોળાં સામે રક્ષણ આપ્યું અને બચાવ્યું.
૧૯૨૨માં પાયદળમાં રેજિમેન્ટલ વ્યવસ્થા દાખલ કરવામાં આવી અને બધી જ પલટણોને ફરીથી ક્રમાંક આપવામાં આવ્યા. શીખ રેજિમેન્ટ વરિષ્ઠતામાં ૧૧મા ક્રમાંક પર હોવાને કારણે તેની પલટણોને ૧/૧૧, ૨/૧૧ વગેરે ક્રમાંક આપવામાં આવ્યા. આઝાદી બાદ ૧૧ ક્રમાંક રદ કરી દેવામાં આવ્યો અને નામ શીખ રેજિમેન્ટ રહેવા દેવામાં આવ્યું.
આ યુદ્ધમાં ૧લી શીખ તવાંગ વિસ્તાર અને ૪થી શીખ વાલોન્ગ વિસ્તારમાં તૈનાત હતી. સુબેદાર જોગીન્દર સિંહની આગેવાની હેઠળ ૨૩ સૈનિકો તોંગપેન્ગ લા ખાતે તૈનાત હતા. આ ભીષણ લડાઈમાં પ્લાટુનના ત્રણ સૈનિકો જે લડાઈના અંત ભાગમાં ગોળીઓ ખતમ થવાથી તે લેવા પલટણના મુખ્યાલય ખાતે મોકલાયા હતા તે જીવિત બચ્યા. તે પ્લાટુન છેલ્લી ગોળી અને છેલ્લા સૈનિક સુધી લડી. છેલ્લે સંગીન વડે બચેલા સૈનિકોએ કરેલા હુમલાને પાસેના પહાડ પર તૈનાત આસામ રાયફલ્સના સૈનિકોએ નિહાળ્યો હતો. તે બાદ સુબેદાર જોગીન્દર સિંઘ મરણોતોલ હાલતમાં ચીનના યુદ્ધકેદી બન્યા જેણે સારવાર આપી પરંતુ તેઓ શહીદ થયા. તેમના અસ્થિઓ ચીને સંભાળીને રાખ્યા અને યુદ્ધ બાદ ભારતને સોંપ્યા.
સારાગઢીની લડાઈ શીખ પલટણે વાયવ્ય પ્રાંતમાં લડી હતી. સપ્ટેમ્બર ૧૨, ૧૮૯૭માં આશરે ૧૦,૦૦૦ આફિદી અને ઓરાકઝાઈ આદિવાસીઓએ સારાગઢી પર હુમલો કર્યો અને બીજા જૂથએ આસપાસના કિલ્લાઓ સાથે ચોકીનો માર્ગ રોકી લીધો. આગલા છ કલાક સુધી હવાલદાર ઇશર સિંઘના નેતૃત્વ હેઠળ ૨૨ સૈનિકોએ ચોકી સંભાળી અને તમામ હુમલાખોરોને મારી હટાવ્યા. સમય સાથે સૈનિકો ઘટવા લાગ્યા અને ગોળીઓ પણ ખૂટવા લાગી. પરંતુ શીખ સૈનિકો લડતા રહ્યા. દુશ્મનો બહારની દિવાલમાં બાકોરું પાડવામાં સફળ રહ્યા અને શીખો છેલ્લા સૈનિકો સુધી લડ્યા. જ્યારે લડાઈના સમાચાર લંડન પહોંચ્યા ત્યારે સંસદે તેમને ઉભા થઈ અને સન્માન આપ્યું અને તમામ સૈનિકોને તે સમયનો સર્વોચ્ચ લશ્કરી પદક એનાયત કર્યો.
ત્યારબાદ પલટણનું નેતૃત્વ મેજર હરવંત સિંઘના હાથમાં આવ્યું અને તેમણે પલટણને પટ્ટન ખાતે તૈનાત કરી અને ત્રણ દિવસ સુધી હુમલાખોરોને આગળ વધતા રોક્યા. તે કટોકટીના સમયનો લાભ મળવાને કારણે ૧લી અને ૪થી કુમાઉં રેજિમેન્ટને લડાઈમાં સામેલ કરી શકાઈ. આ ત્રણે પલટણોએ નવેમ્બર ૭ ના રોજ શાલાતેંગની લડાઈ લડી અને તેણે હુમલાખોરોનું સૈન્ય જે શ્રીનગર તરફ આગળ વધતું હતું તેને રોક્યું અને નવેમ્બર ૮ના રોજ બારામુલ્લાને કબ્જે કરાયું. પલટણે ૧૦૦ કરતાં વધુ હિંદુ, મુસ્લિમ અને શીખ અનાથ બાળકોને દત્તક લીધાં અને શીખ રેજિમેન્ટ મુખ્યાલય ખાતે ઉછેર્યાં.
૧૯૬૫માં રેજિમેન્ટ ૧૦ પલટણ ધરાવતી હતી. પાકિસ્તાનીઓ દ્વારા થતી ઘૂસણખોરી રોકવા ૧લી શીખ તે તિથવાલ ક્ષેત્રમાં હતી તેણે પાકિસ્તાની ચોકીઓ પર હુમલો કર્યો અને રીછમાર ટેકરીઓ અને પીર સાહેબા કબ્જે કર્યા. પીર સાહેબા ખાતેથી ભારતીય સૈનિકો મોટા વિસ્તારમાં પાકિસ્તાનીઓની હિલચાલ જોઈ શકતા હતા. પાકિસ્તાને આ ચોકી પરત મેળવવા અનેક હુમલા કર્યા પણ તેઓ નિષ્ફળ રહ્યા. ૭મી શીખ 'ઓપી હિલ' કબ્જે કરવાની કાર્યવાહીમાં ડોગરા રેજિમેન્ટ અને શીખ લાઇટ્ ઇન્ફન્ટ્રી ત્રણ પલટણમાંની એક હતી.
બ્રિટિશ અને શીખ સામ્રાજ્ય વચ્ચે બે યુદ્ધો થયાં. પ્રથમ યુદ્ધ દરમિયાન મુડકી અને ફિરોઝશહર ખાતે બે ભીષણ લડાઇઓ થઈ. તેમાં અંગ્રેજોને મોટા પ્રમાણમાં જાનહાનિનો સામનો કરવો પડ્યો. લડાઇઓ દરમિયાન અંગ્રેજો શીખ સૈનિકોની નિડર બહાદુરી અને સાહસના સાક્ષી બન્યા. બીજા યુદ્ધ માં પણ ચિલિઆવાલા અને ગુજરાત ખાતે લડાઈઓ થઈ અને તમામ લડાઈઓમાં ચિલિઆવાલાની લડાઈ એકમાત્ર એવી લડાઈ હતી જેમાં શીખો કાબેલ નેતૃત્વ હેઠળ લડ્યા અને ઉચ્ચ અફસરો વચ્ચે દગો ફટકો ન થયો.
શીખ રેજિમેન્ટ એ ૧૯ પલટણ ધરાવતી ભારતીય ભૂમિસેનાની એક રેજિમેન્ટ છે. તેમાં મોટાભાગના રંગરૂટ શીખ સમુદાયના છે. તે ભારતીય સેનાની સૌથી વધુ પુરસ્કૃત રેજિમેન્ટ છે અને એક સમયે બ્રિટિશ સામ્રાજ્યની સૌથી વધુ પુરસ્કૃત રેજિમેન્ટ હતી. ઓગષ્ટ ૧, ૧૮૪૬ના રોજ રેજિમેન્ટની પ્રથમ પલટણ ઉભી કરવામાં આવી. રેજિમેન્ટનું મુખ્યાલય ઝારખંડના પાટનગર રાંચીથી ૩૦ કિમી દૂર રામગઢ ખાતે આવેલું છે. અગાઉ તે ઉત્તર પ્રદેશના મેરઠ ખાતે હતું.
બર્મા-મલાયાની લડાઈમાં ૫મી શીખ એપ્રિલ ૧૯૪૧માં મલાયા પહોંચનારી પ્રથમ પલટણ હતી. જાપાન સાથે તેઓ બહાદુરીપૂર્વક લડ્યા પરંતુ પલટણે વિખેરાવું પડ્યું અને આશરે ૨૦૦ સૈનિકો સિંગાપુર પહોંચ્યા જ્યારે અન્ય સૈનિકોને બીજી પલટણના સૈનિકો સાથે જોડી અને ૫મી શીખ ફરી રચવામાં આવી. ફેબ્રુઆરી ૧૯૪૨માં સિંગાપુરના રક્ષણમાં નિષ્ફળ જતાં બાકીના ૫મી શીખના સૈનિકો પણ પકડાઈ ગયા. તેમાંના આશરે ૯૦% સૈનિકો આઝાદ હિંદ ફોજમાં જોડાયા.
વિપ્લવ બાદ ત્રણે પલટણોએ બીજા અફઘાન યુદ્ધમાં ભાગ લીધો. ચિત્રાલ ખાતે ફિરોઝપુર શીખના ૮૮ સૈનિકો અને કાશ્મીર રજવાડાંના ૩૦૦ સૈનિકોએ ૪૬ દિવસ સુધી કિલ્લાનું રક્ષણ કર્યું. કિલ્લામાં રહેલ તમામ સૈનિકોને છ મહિનાનો પગાર બોનસ તરીકે અપાયો અને ૧૪ વીરતા પુરસ્કાર એનાયત કરાયા. આ બાદ પલટણોએ પૂર્વ આફ્રિકા, ચીન, સુદાન અને ઇજિપ્ત ખાતે પણ ફરજ બજાવી. ૧૮૮૭માં બે વધુ પલટણો ઉભી કરવામાં આવી.
સૈનિકોની તત્કાલીન જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં લેતાં છ નવી પલટણ ઉભી કરવામાં આવી. બે પલટણ બર્મા ખાતે, ત્રણ આરબ દેશોમાં લડી અને ૪થી શીખ ૧૯૪૧માં સિદ્દિ બર્રાની અને અલ અલામિન ખાતે લડી. જ્યારે અલ અલામિનમાં જર્મન સેનાએ હુમલો કર્યો ત્યારે પલટણે વિખેરાઈ જવું પડ્યું. ૫૦૦ સૈનિકો યુદ્ધકેદી તરીકે પકડાઈ ગયા. પલટણ ફરીથી ઉભી કરાઈ અને ઇટલી ખાતે કાર્યવાહીમાં જોડાઈ.
૧૯૪૮માં ૨જી શીખ હૈદરાબાદને કબ્જે કરવાની પોલિસ કાર્યવાહીમાં સામેલ હતી. તે નાલદુર્ગ કિલ્લાના વિસ્તારમાં હતી. ૧૭મી શીખ ઔરંગાબાદ અને ત્રીજી શીખ જાલના વિસ્તાર પર કબ્જો કરવામાં સામેલ હતી. જાલના વિસ્તારમાં કાર્યવાહીમાં સામેલ હવાલદાર જોગીન્દર સિંઘને પાછળથી ૧૯૫૬માં નાગાલેંડ ખાતે આતંકવાદીઓ સાથે લડતાં મરણોપરાંત અશોક ચક્ર અપાયું હતું.
હાલની શીખ રેજિમેન્ટનો ઉદ્ભવ બ્રિટિશ ભારતીય સેનાની ૧૧મી શીખ રેજિમેન્ટમાં છે. જ્યારે તેને ભગિની રેજિમેન્ટની જેમ ભારતીય સેનાને સોંપાઈ ત્યારે આગળનો ક્રમાંક દૂર કરાયો અને જરૂરત પ્રમાણે વધારાની પલટણો ઉમેરાઈ, દૂર કરાઈ અને બદલી કરાઈ. રેજિમેન્ટ શરૂઆતમાં માત્ર બે પલટણ ધરાવતી હતી અને આજે તે ૧૯ પલટણો ધરાવે છે અને વધુમાં બે અનામત પલટણ ધરાવે છે.
અંગ્રેજોએ બીજા શીખ યુદ્ધ પહેલાં જ બે પલટણો ઉભી કરવાનું નક્કી કર્યું હતું અને ૧૯૪૬માં જ ફિરોઝપુર શીખ અને લુધિયાણા શીખ નામે તે ઉભી કરી હતી. ૧૮૫૬માં રાત્રેય શીખ નામની ત્રીજી પલટણ ઉભી કરી. શરૂઆતમાં ત્રીજી પલટણ સેના પોલીસ તરીકે ઉભી કરી હતી અને બાદમાં તેને પાયદળ સેના તરીકે ફેરવી દેવાઈ. શરૂઆતમાં તેમાં શીખો, રાજપૂત અને મુસ્લિમ સૈનિકો હતા.
ત્યારબાદ પલટણ ઉરી તરફ આગળ વધી અને તેને હુમલાખોરો પાસેથી પરત મેળવ્યું. એક ચોકી નાલવા નામે ઉરી પર નજર રાખી શકાય તે રીતે જેલમ નદીના સામા કાંઠે ઉભી કરી. પાકિસ્તાનીઓએ આ ચોકી કબ્જે કરવા અનેક પ્રયાસો કર્યા જે તમામ નિષ્ફળ બનાવવામાં આવ્યા. એક આવા હુમલા દરમિયાન નાયક ચાંદ સિંઘને મરણોપરાંત મહાવીર ચક્ર મળ્યું.
ચીની સૈનિકો આગળ વધ્યા અને જોગીન્દર સિંઘની જ કંપની સાથે લડાઈમાં ઉતર્યા જે કેપ્ટન હરિપાલ કૌશિકના નેતૃત્વ હેઠળ હતી. કંપનીએ પોતાની ચોકીઓ જાળવી રાખી અને ચીનીઓને પાછા હટાવ્યા. ચીની સૈનિકોએ તેમની ચોકીઓથી દૂર રહી આગળ વધવા પ્રયાસ કર્યો. તે દરમિયાન સમગ્ર તવાંગ વિસ્તારમાંથી સેનાને પાછા હટવા આદેશ મળ્યો હતો.
બીજા વિશ્વયુદ્ધ બાદ, રેજિમેન્ટ ભારતના ફાળે આવી. પાકિસ્તાનના ફાળે ગયેલી પંજાબ રેજિમેન્ટ અને ફ્રન્ટિયર ફોર્સ રેજિમેન્ટમાં મોટી સંખ્યામાં શીખ સૈનિકો હતા જે ભારત આવી ગયા અને તેમને સેનામાં જગ્યા આપવા ત્રણ નવી પલટણ ઉભી કરવામાં આવી. તેને ૧૬મી, ૧૭મી અને ૧૮મી શીખ તરીકે નામ અપાયું.
૨૭મી ઓક્ટોબર ૧૯૪૭ના રોજ લેફ્ટ કર્નલ દિવાન રણજીત રાયના નેતૃત્વ હેઠળ ભારતીય વાયુસેનાના વિમાનમાં શ્રીનગર ખાતે મોકલાઈ.
આ યુદ્ધમાં શીખ પલટણોએ મોટી સંખ્યામાં ભાગ લીધો જેમાંની મોટાભાગની પશ્ચિમિ ક્ષેત્રમાં હતી. ૮મી પલટણ પુંચ અને ૯મી તંગધર ખાતે હતી.
આ વફાદારી અને લડવાની ક્ષમતા શીખો માટે લાભદાયી નીવડ્યો અને તે બ્રિટિશ ભારતીય ફોજમાં કરોડરજ્જુ તરીકે દક્ષિણ ભારતીયોના સ્થાને આવ્યા.
પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન શીખ પલટણો ઇજિપ્ત, પેલેસ્ટાઈન, મેસોપોટેમિયા, ગેલિપોલી અને ફ્રાન્સ ખાતે લડી.
લેપ્ટોસ્પાઈરા મનુષ્યોમાં આશરે ૧૩ પ્રકારના અનુવંશિક રોગોનું કારણ બની શકે છે. તે જંગલી અને પાલતુ બંન્ને પ્રાણીઓ દ્વારા ફેલાય છે. સૌથી સામાન્ય રીતે ઉંદર દ્વારા આ રોગ ફેલાવવામાં આવે છે. તે ઘણી વખત પ્રાણીના મૂત્ર, પાણી અથવા પ્રાણીના મૂત્ર વાળી માટી દ્વારા ફેલાઈ છે જે ચામડી, આંખ, મોઢા અથવા નાકના સંપર્કમાં આવી અને શરીરમાં પ્રવેશે છે. વિકસતા વિશ્વમાં આ રોગ સૌથી સામાન્ય રીતે ખેડૂતો અને ગરીબ લોકોને થાય છે કે જેઓ શહેરમાં રહે છે. વિકસિત વિશ્વમાં તે સૌથી સામાન્ય રીતે એવા લોકોમાં જ ઉદ્દભવે છે કે જેઓ વિશ્વના ગરમ અને ભેજવાળા વિસ્તારોમાં બહારની પ્રવૃતિઓમાં સંકળાયેલા છે. નિદાન એ સામાન્ય રીતે બેક્ટેરિઆ વિરૂદ્ધ એન્ટીબોડી માટે શોધ દ્વારા અથવા લોહીમાં તેના શોધીને થાય છે.
લેપ્ટોસ્પાઇરોસિસ (જે ફીલ્ડ ફીવર, “રેટ કેચર્સ યલોસ, અને પ્રીટીબીયલ ફીવર જેવા અન્ય નામ થી પણ ઓળખાય છે) તે એક ચેપી રોગ છે જે સ્પાઈરોશેટ્સ બેક્ટીરીયા દ્વારા થાય છે જેને લેપ્ટોસ્પાઈરા કહેવાય છે. લક્ષણો નહિવતમાંથી હળવા સુધી વિસ્તરી શકે છે જેમ કે માથાનો દુખાવો, સ્નાયુનો દુ:ખાવો, અને તાવ; અને ગંભીર પણ શઈ શકે છે જેમ કે ફેફસા માંથી લોહી વહેવું અથવા મિનીનજાઈટીસ. જો ચેપ લાગનાર વ્યક્તિને કમળો થાય કે તે કિડનીની નિષ્ફળતા ધરાવે અને રક્તસ્ત્રાવ થવા લાગે તો તેને વિલ્સ રોગ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. જો તે ફેફસામાંથી ખૂબ લોહી વહી જવાનું કારણ બને તો તેને ગંભીર પલ્મનરી હેમરેજ સિન્ડ્રોમ” તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
૧૯૬૨માં ૪થી પલટણ તવાંગ, જાન્ગ અને નુરાનાંગ ખાતે લડાઈમાં જોડાઈ. મોટા પ્રમાણમાં જાનહાનિ સહેવા છતાં તેણે ઉત્કૃષ્ટ પ્રદર્શન કર્યું. નુરાનાંગ ખાતે પલટણની કાર્યવાહી મોટાભાગના યુદ્ધ ઈતિહાસમાં "પાયદળ યુદ્ધનું શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ" તરીકે ઉલ્લેખવામાં આવે છે. નેફામાં યુદ્ધ સન્માન મેળવનાર એકમાત્ર પલટણ ૪થી ગઢવાલ હતી જેને 'નુરાનાંગ' યુદ્ધ સન્માન એનાયત કરાયું. આ સ્થળને હાલમાં રાઇફલમેન જશવંત સિંઘ રાવતના માનમાં જશવંતગઢ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેમને આ લડાઈ માટે મરણોપરાંત મહાવીર ચક્ર અપાયું હતું. અન્ય મહાવીર ચક્ર પલટણનું નેતૃત્વ કરી રહેલા લેફ્ટ કર્નલ ભટ્ટાચારજીને એનાયત કરાયું હતું. પલટણના જીવિત બચેલા અને યુદ્ધકેદી તરીકે પકડાયેલા સૈનિકોને અલગ તારવી અને વધુ શિક્ષા આપવામાં આવતી હતી કારણ કે તેમણે ચીની સૈનિકોમાં મોટા પ્રમાણમાં જાનહાનિ કરી હતી.
આ યુદ્ધમાં ૧લી અને ૪થી પલટણ બર્મા ખાતે, ૨જી અને ૫મી પલટણ મલાયા ખાતે લડી. ૨જી પલટણ મલાયા ખાતે તૈનાત હતી અને તે એકમાત્ર પાયદળ રેજિમેન્ટ હતી માટે તેને અનેકવિધ પ્રકારની ફરજો સોંપાઈ હતી. નવી પલટણો ઉભી કરવા પલટણમાંથી બે વખત સૈનિકો લેવામાં આવ્યા હતા. જ્યારે જાપાન હુમલો કર્યો ત્યારે પલટણ બહાદુરીપૂર્વક ઝઝૂમી અને મોટાપ્રમાણમાં જાનહાનિને કારણે તેનું અસ્તિત્ત્વ જ ખતમ થઈ ગયું. જે સૈનિકો જીવિત બચ્યા તેમને જાપાને યુદ્ધકેદી તરીકે બાનમાં લીધા. ૫મી પલટણ પણ સિંગાપુર ખાતે હતી અને તેમણે પીછેહઠ કરી રહેલા અંગ્રેજ સૈન્યના પાછળના ભાગે રહી અને લાંબી લડાઈ લડી. આ બંને પલટણો સંપૂર્ણ નાશ પામી અને તેમના સ્થાને ૭મી પલટણ ઉભી કરવી પડી. ૨જી પલટણ યુદ્ધ બાદ ફરીથી ૧૯૪૬માં ઉભી કરાઈ અને ૫મી પલટણ આઝાદીના ઘણા સમય પછી ૧૯૬૨માં ઉભી કરાઈ.
૧૯૪૭માં આઝાદી મળ્યા પછી ગઢવાલ રજવાડું ભારતમાં જોડાનાર શરૂઆતના રજવાડાંમાંનુ એક હતું. આમ, ગઢવાલ રાઇફલ્સ ભારતીય સેનાનો ભાગ બની. ૩જી પલટણે જમ્મુ અને કાશ્મીરની કાર્યવાહીમાં ભાગ લીધો અને 'તીથવાલ' યુદ્ધ સન્માન મેળવ્યું. ભારતીય સેનામાં કોઈપણ એક કાર્યવાહીમાં સૌથી વધુ વીરતા પુરસ્કાર મેળવનાર પલટણ તરીકે નામના મેળવી. એક જ ઑપરેશનમાં એક મહાવીર ચક્ર, ૧૮ વીર ચક્ર, એક શૌર્ય ચક્ર અને ૧૯ સન્માનીય ઉલ્લેખ મેળવ્યા. પલટણનું નેતૃત્વ કરી રહેલા લેફ્ટ કર્નલ કમાન સિંઘનું નામ હાલમાં જમ્મુ અને કાશ્મીર તથા પાકિસ્તાન કબ્જા હેઠળના કાશ્મીર વચ્ચે બનેલા એક પુલને 'અમન કમાન સેતુ' તરીકે આપવામાં આવ્યું.
ઓક્ટોબર ૧૯૧૯માં ૪થી પલટણને કોહાટ ખાતે વઝીરી અને મહસૂદ સામે લડવા મોકલવામાં આવી. કોહાટ ખાતે સફળ કાર્યવાહી બાદ તેમને કોટકાઈ પાસે સંવેદનશીલ અને મુશ્કેલ ચોકી સ્પિન ઘારા ટેકરી કબ્જે કરવાની જવાબદારી સોંપાઈ. ૨ જાન્યુઆરી ૧૯૨૦ના રોજ મહેસૂદ અને અન્ય આદિવાસીઓએ હુમલો કર્યો. કંપનીએ મોટા પ્રમાણમાં જાનહાનિ વેઠી અને ચોકી પરનો કબ્જો જાળવી રાખ્યો. પરિસ્થિતિ વણસતી જોતાં ઉપરી અધિકારીઓએ પીછેહઠનો આદેશ આપ્યો. સમગ્ર પીછેહઠ દરમિયાન તેમના પર હુમલા થતા રહ્યા. આ ટેકરીને પાછળથી ગઢવાલી ટેકરી તરીકે ઓળખવામાં આવી. આ કાર્યવાહી માટે અંગ્રેજ અધિકારીને મરણોપરાંત વિક્ટોરીયા ક્રોસ એનાયત કરાયો.
૧૯મી અને ૨૦મી સદીમાં સરહદી પ્રાંતના અભિયાનમાં તેણે ભાગ લીધો હતો તેમજ બંને વિશ્વયુદ્ધમાં ભાગ લીધો હતો. આઝાદી બાદના દરેક યુદ્ધમાં રેજિમેન્ટએ યોગદાન આપ્યું છે. તે મુખ્યત્ત્વે ગઢવાલી સૈનિકોની બનેલી છે અને તેની આગવી ઓળખ છે. હાલમાં તે ૨૫,૦૦૦ સૈનિકો ધરાવે છે જે ૧૯ પલટણો, ગઢવાલ સ્કાઉટ્સ જે હંમેશા જોષીમઠ ખાતે તૈનાત રહે છે તેમાં વહેંચાયેલા છે. બે સ્થાનિય સૈન્ય પલટણો ૧૨૧મી અને ૧૨૭મી પલટણ પણ તેનો ભાગ છે. રેજિમેન્ટની પ્રથમ પલટણને યાંત્રિક પાયદળ રેજિમેન્ટની ૬ઠી પલટણ તરીકે બદલવામાં આવી છે.
પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધમાં ગઢવાલની બંને પલટણો મેરઠ ડિવિઝનની ગઢવાલ બ્રિગેડ તરીકે ફ્લાન્ડર્સ ખાતે લડાઈમાં ઉતરી. રેજિમેન્ટને નાયક દરવાન સિંઘ નેગી અને રાઇફલમેન ગબ્બર સિંઘ નેગીએ બે વિક્ટોરીયા ક્રોસ અપાવ્યા. નાયક દરવાન સિંઘ પ્રથમ ભારતીય સૈનિક હતા જેમને આ સન્માન બ્રિટિશ સમ્રાટના સ્વહસ્તે એનાયત કરાયું. મોટાપ્રમાણમાં જાનહાનિ વેઠવાને કારણે પલટણોને વિલિન કરી અને ગઢવાલ રાઇફલ્સ તત્પુરતી ઉભી કરાઈ. પલટણોએ ૧૪ અફસર, ૧૫ જુનિયર અફસર અને ૪૦૫ સૈનિકો ગુમાવ્યા હતા.
ઓપી હિલ: ૨જી પલટણ ઓપી હિલને કબ્જે કરવાની કાર્યવાહીમાં સામેલ હતી. તે ૧૨૦ પાયદળ બ્રિગેડના મુખ્યાલય સાથે જોડાયેલી હતી. કેપ્ટન ચંદ્ર નારાયણ સિંઘના નેતૃત્વ હેઠળ સૈનિકોએ હુમલો કર્યો અને છ સૈનિકોને મારી નાખ્યા અને બાકીના સૈનિકો નાશી ગયા. મોટા પ્રમાણમાં હથિયાર અને ચોકી પણ કબ્જે કરવામાં આવી. કેપ્ટન સિંઘ જોકે આ કાર્યવાહીમાં મશીનગન વડે ઘાયલ થયા અને શહીદી પામ્યા તેમને મરણોપરાંત મહાવીર ચક્ર એનાયત કરાયું.
૩જી પલટણ લાહોર વિસ્તારમાં હતી અને તેણે જીટી રોડ સુધીની કાર્યવાહીમાં ભાગ લીધો. દુશ્મન ભારે તોપોના તોપમારાને કારણે તેણે ૩૩ સૈનિકો ગુમાવ્યા. ૬ઠી પલટણે સિઆલકોટ વિસ્તારમાં ચારવા કબ્જે લીધું અને બાદમાં ફિલોરાને દુશ્મનના અનેક હુમલાઓથી બચાવી રાખ્યું. ૮મી પલટણે પણ સિઆલકોટ વિસ્તારમાં બુટુર ડોગરાન્ડીના રક્ષણમાં મહત્ત્વનો ભાગ ભજવ્યો અને તેણે પલટણના કમાંડર અને બીજા ક્રમાંક અફસરને બે દિવસમાં ખોઈ દીધા.
ફેબ્રુઆરી ૨, ૧૯૨૧ના રોજ દિલ્હી ખાતે ડ્યુક ઓફ કોનોટ દ્વારા જાહેરાત કરવામાં આવી કે ઉત્કૃષ્ટ સેવા અને વીરતા માટે સમ્રાટ દ્વારા છ પલટણોને રોયલ શિરપાવ આપ્યો હતો અને તેમાંની એક ગઢવાલ હતી. તેના પ્રતિક સ્વરૂપે ખભ્ભા ઉપર ટ્યુડોર તાજ અને લાલ લેનયાર્ડ પહેરવાની છૂટ હતી. ૨૬ જાન્યુઆરી ૧૯૫૦ના દિવસે જ્યારે ભારત ગણતંત્ર બન્યું ત્યારે તાજ હટાવાયો પરંતુ લેનયાર્ડ કાયમ રહી.
ગઢવાલી સૈનિકોની અલગ રેજિમેન્ટ રચવાનો પ્રથમ પ્રસ્તાવ લેફ્ટ જનરલ એફ. એસ. રોબર્ટ્સ દ્વારા જાન્યુઆરી ૧૮૮૬માં લેવાયો અને તે અનુસાર એપ્રિલ ૧૮૮૭માં ૩જી ગુરખા રેજિમેન્ટને ઉભી કરવા આદેશ મળ્યો જેમાં છ કંપની ગઢવાલી અને બે ગુરખા સૈનિકોની રાખવામાં આવી. આમ અલ્મોડા ખાતે મે ૫, ૧૮૮૭ના રોજ પ્રથમ પલટણ ઉભી કરવામાં આવી જે બાદમાં લૅન્સડાઉન ખાતે બદલી કરાઈ.
૧૯૩૦માં પેશાવર ખાતે શાસન વિરોધિ સંઘર્ષ દરમિયાન ગઢવાલ રાઇફલ્સને બે પ્લાટુને શહેરમાં રમખાણો અટકાવવા લઈ જતી બસમાં બેસવા ઈનકાર કરી દીધો હતો. જે પ્લાટુનનું નેતૃત્વ કરી રહ્યા હતા તેમને જેલની સજા કરવામાં આવી અને રાઇફલમેનને નોકરીમાંથી છૂટા કરવામાં આવ્યા.
૧લી પલટણ ૧૯૪૧માં બર્મા ખાતે ફરજ પર હતી અને તે જાપાની ઘોડાપુરને ખાળવા બહાદુરીપૂર્વક લડી. તેણે શરૂઆતમાં બર્માના રક્ષણ માટે અને બાદમાં તેને પાછું કબ્જે કરવા માટે અનેક લડાઈઓ લડી અને તેમને સાત યુદ્ધ સન્માનો આ માટે મળ્યાં.
ગઢવાલ રાઇફલ્સ ભારતીય ભૂમિસેનાની એક પાયદળ રેજિમેન્ટ છે. તે ૩૯મી ગઢવાલ રેજિમેન્ટ તરીકે ૧૮૮૭માં ઉભી કરવામાં આવી હતી. તે શરૂઆતમાં બંગાલ સેના, બાદમાં બ્રિટિશ ભારતીય સેના અને આઝાદી બાદ ભારતીય ભૂમિસેનાનો ભાગ બની.
૩જી પલટણ ઉત્તરી આફ્રિકા અને ઈટલી ખાતે લડાઈમાં જોડાઈ. તેમાં ત્રણ તો માત્ર ગઢવાલ રાઇફલ્સને મળે તેવાં યુદ્ધ સન્માન જીત્યાં. આ ઉપરાંત પાંચ અન્ય યુદ્ધ સન્માનો મેળવ્યાં.
ગદરા શહેરની લડાઈ: ૧લી પલટણ રાજસ્થાનમાં તૈનાત હતી અને તેણે તોપખાનાની મદદ વિના રણમાં આગળ વધી અને ગદરા શહેરને કબ્જે કર્યું. પલટણને એક વીર ચક્ર અને એક સેના પદક અપાયો.
યુદ્ધ બાદ સૈનિકોની જરૂરિયાત ઘટતાં પલટણો ઘટાડવામાં આવી અને ૧લી, ૨જી અને ૩જી એમ ત્રણ જ સક્રિય પલટણ રાખવામાં આવી.
તેને કાબુલ મ્યુઝિયમ પણ કહેવાય છે. આ ઐતિહાસિક બે માળનું મકાન કાબુલ ખાતે આવેલ છે. આ મ્યુઝિયમને મધ્ય એશિયાનું સૌથી સમૃદ્ધ સંગ્રહાલય ગણવામાં આવે છે. અહીં ઘણી સદીઓ પૂર્વેની લગભગ એક લાખ દુર્લભ વસ્તુઓનો સંગ્રહ છે. આ મ્યુઝિયમ સ્થાપના ૧૯૨૦માં કરવામાં આવી હતી. ૧૯૭૩માં એક ડચ સ્થપતિને આ મ્યુઝિયમ માટે નવા મકાનની ડિઝાઇન કરવામાં માટે બોલાવવામાં આવ્યો હતો. પરંતુ રાજકીય અસ્થિરતા કારણે આ યોજના પૂર્ણ ન થઈ શકી. ૧૯૯૬માં તાલિબાન શાસન દરમિયાન મ્યુઝિયમને લૂંટી લેવામાં આવ્યું. આ મ્યુઝિયમને પુન: વાસ્તવિક રૂપમાં લાવવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય દ્વારા ૨૦૦૩માં ૩,૫૦,૦૦૦ અમેરિકી ડોલરની સહાય કરવામાં આવી હતી. વિદેશી સહાય વડે નવા બનેલા મ્યુઝિયમનું ઉદ્ઘાટન ૨૯ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૦૪માં કરવામાં આવ્યું છે. આ મ્યુઝિયમમાં કુષાણ સમયકાળ સાથે સંબંધિત વિવિધ બૌદ્ધ સ્મૃતિ ચિન્હો તથા તેના જેવી બીજી ચીજોનો સારો સંગ્રહ છે. આ ઉપરાંત અહીં ઇસ્લામ ધર્મના પ્રારંભિક સમયગાળા સાથે સંકળાયેલ દસ્તાવેજોનો સંગ્રહ પણ છે.
આ યુરોપિયન શૈલી વડે નિર્મિત મહેલ છે, જે કાબુલથી ૧૦ માઇલના અંતરે આવેલ છે. દારુલ અમન પેલેસનું નિર્માણ ૧૯૨૦ ઈ.માં સુધારાવાદી રાજા અમાનુલ્લાહ ખાને કરાવ્યું હતું. આ ભવન એક ટેકરી પર બનાવવામાં આવેલ છે. અહીંથી સમગ્ર ખીણનો સુંદર નજારો જોઈ શકાય છે. આનું બાંધકામ અફઘાનિસ્તાનમાં સંસદભવન બનાવવાની યોજના હતી. પરંતુ અમાનુલ્લાહનું શાસન બદલાયા પછી તે ઘણા વર્ષો માટે ઉપયોગ વિના પડી રહ્યું. ૧૯૬૯માં આ મકાનમાં આગ લાગી. ૧૯૭૦ અને ૮૦ ના વર્ષમાં આ ઇમારતનો સંરક્ષણ મંત્રાલય દ્વારા ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. હાલમાં આ મકાનનો ઉપયોગ નાટો દળો દ્વારા કરવામાં આવે છે. અફઘાનિસ્તાનની વર્તમાન સરકાર આ ઈમારતને નવું સ્વરૂપ આપીને સંસદભવનમાં રૂપાંતરિત કરનાર છે.
કાબુલ આવતા પ્રવાસીઓનું સૌથી પંસંદગીનું સ્થાન છે. આ બગીચામાં પ્રથમ મુઘલ સમ્રાટ બાબરની કબર છે. આ બાગ ઘણા બગીચા ભેગા કરીને રચાયેલ છે. આ ઉદ્યાનની બાહ્ય દિવાલનું પુનર્નિર્માણ ૨૦૦૫ ઈ.માં જૂની શૈલીમાં જ કરવામાં આવ્યુંહતું. આ દિવાલને ૧૯૯૨-૯૬ ઈ.ના યુદ્ધ દરમિયાન ક્ષતિ પહોંચી હતી. આ બાગ કાબુલના ચેચલસ્ટોન વિસ્તારમાં આવેલ છે. બાબરના મૃત્યુ પછી તેને આગ્રા ખાતે દફનાવવામાં આવ્યો. પરંતુ બાબરની ઇચ્છા હતી કે તેને કાબુલમાં દફનાવવામાં આવશે. આ કારણસર તેમની ઈચ્છા મુજબ કાબુલ લાવીને આ ગાર્ડનમાં દફનાવવામાં આવ્યા હતા. આ જ ઉદ્યાન પરથી પ્રેરણા લઈ ભારતમાં મુઘલ સમ્રાટોએ ઘણા ઉદ્યાનોનું બાંધકામ કરાવ્યું.
આ શહેરનો ઇતિહાસ ૩૦૦૦ વર્ષ જૂનો છે. આ સમય દરમિયાન, ત્યાં ઘણા શાસક રાજવંશો દ્વારા શાસન કરવામાં આવ્યું છે. તેના વ્યૂહાત્મક મહત્વને કારણે આ શહેર હંમેશા મધ્ય એશિયામાં મુખ્ય કેન્દ્ર રહ્યું છે. ઇ.સ. ૧૫૦૪માં અહીં બાબરનો કબજો હતો. ૧૫૨૬ ઈ.માં ભારત વિજય સુધી અહીં બાબર સામ્રાજ્યનું વહીવટી કેન્દ્ર હતું. ઇ.સ. ૧૭૭૬માં તૈમુર શાહ દુર્રાની દ્વારા આ શહેર અફઘાનનું પાટનગર બનાવવામાં આવ્યું.
તે અફઘાનિસ્તાનનો પ્રાચીન કિલ્લો છે. આ ગઢનું નિર્માણ, ઇ.સ. પૂર્વે ૫ મી સદીની આસપાસ થયું હતું. બાલા હિસાર વર્તમાન કાબુલ શહેરના દક્ષિણ ભાગમાં ખુહ-એ-શેરદરવાજ પહાડી નજીકના આવેલ છે. આ કિલ્લો મૂળભૂત રીતે બે ભાગોમાં વહેંચાયેલ છે. ફોર્ટના નીચલા ભાગમાં બેરેક અને ત્રણ રાજ ભવન હતા. જ્યારે ઉપલા ભાગમાં શસ્ત્રાગાર અને જેલ હતાં.આ જેલ, કાળા ગઢા નામથી જાણીતી હતી.