polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
કુમારપાળ ભારતીય સંસ્કૃતિ, જૈનદર્શન અને જૈનસાહિત્યના અભ્યાસી છે. તેમણે ચિંતનલેખોના અનેક સંગ્રહો આપ્યા છે. 'ઝાકળભીનાં મોતી'ના ત્રણ ભાગ, 'મોતીની ખેતી', 'માનવતાની મહેક', 'તૃષા અને તૃપ્તિ', 'ક્ષમાપના', 'શ્રદ્ધાંજલિ', 'જીવનનું અમૃત', 'દુઃખની પાનખરમાં આનંદનો એક ટહુકો', 'ઝાકળ બન્યું મોતી' વગેરે સંગ્રહોમાંના લેખો કુમારપાળના નિબંધકાર તરીકેના પાસાને સુપેરે પ્રગટ કરે છે. આ સંગ્રહોના કેટલાક લેખો વ્યાખ્યાન નિમિત્તે લખાયા હતા.
ગુજરાતીના સમર્થ લેખક કુમારપાળે હિન્દી તથા અંગ્રેજી ભાષાઓમાં પણ લેખન કર્યું છે. હિંદીમાં તેમણે 'िा ी ी्िाा' નામક પુસ્તક આપ્યું છે. અંગ્રેજીમાં પણ તેમના અનેક પુસ્તક પ્રસિદ્ધ થયા છે. હિન્દી-અંગ્રેજીમાં તેમનાં પુસ્તકો મુખ્યત્વે જૈન ધર્મ અને તેની સાથે સંકળાયેલ વિષયો પૂરતાં મર્યાદિત છે. આ પુસ્તકોમાં તેમણે જૈન ધર્મના સિદ્ધાંતો તથા જૈનધર્મનાં વિભિન્ન પાસાં પર પ્રકાશ પાડ્યો છે.
કુમારપાળ સર્જક હોવાની સાથે વિવેચક પણ છે. 'હેમચંદ્રાચાર્યની સાહિત્યસાધના', 'શબ્દસંનિધિ', 'ભાવન-વિભાવન', 'આનંદઘન : જીવન અને કવન', 'શબ્દસમીપ' વગેરે તેમનાં વિવેચનનાં પુસ્તકો છે. મુખ્યત્વે મધ્યકાલીન સાહિત્યના અભ્યાસી કુમારપાળ અર્વાચીન સાહિત્યના પણ મર્મજ્ઞ છે એની પ્રતીતિ આર્વાચીન કૃતિઓ વિશેના એમના વિવેચનલેખો કરાવે છે. મધ્યકાળના ગણ્યાગાંઠ્યા અભ્યાસીઓમાં તેમની ગણના કરવી પડે.
ચરિત્રસાહિત્યમાં મૂકી શકાય એવું એક પ્રેરક પુસ્તક 'અપંગનાં ઓજસ' એમણે લખ્યું છે. આ પુસ્તક બ્રેઇલ લિપિમાં અને 'ाि , ि 'ને નામે હિંદીમાં અનૂદિત થયું છે જેની તૃતીય આવૃત્તિ તાજેતરમાં પ્રગટ થઈ આ પુસ્તક અંગ્રેજીમાં ' 'ના નામે પ્રગટ થયું છે. આ પુસ્તકની પ્રસ્તાવના ગુજરાતના સમર્થ સંત પૂ. મોટાએ તથા પ્રસિદ્ધ ક્રિકેટર વિજય મર્ચન્ટે લખી છે.
કુમારપાળે આફ્રિકન લેખક ઑસ્ટિન બુકેન્યાની પ્રમાણમાં ઓછી જાણીતી પણ સાહિત્યિક દ્રષ્ટિએ સંતર્પક નાટ્યકૃતિનો ગુજરાતી અનુવાદ 'નવવધૂ'નામથી કર્યો છે. આરંભે મૂકેલા અભ્યાસલેખમાં તેમણે આ લેખકનો અને તેમની કૃતિનો સાહિત્યિક પરિચય કરાવી તેનો આસ્વાદ કરાવ્યો છે. મૂળ સર્જકની મુલાકાત લઈને તેમણે સાંપ્રત આફ્રિકન નાટકની પશ્ચાદ્ ભૂ પણ પ્રગટ કરી છે.
ગુજરાત સરકાર દ્વારા સ્થપાનાર અહિંસા યુનિવર્સિટીની ઍક્ટ અને પ્રૉજેક્ટ સમિતિના ચેરમેન તરીકે એમણે કાર્ય કર્યું છે. અત્યારે યુનિવર્સિટીનો દરજ્જો ધરાવતી જૈન વિશ્વભારતી ઇન્સ્ટિટ્યૂટના પ્રૉફેસર એમરિટ્સ અને ગૂજરાત વિદ્યાપીઠના એડજન્ક્ટ પ્રૉફેસર તરીકે તેઓ જોડાયેલા છે
કુમારપાળ દેસાઈનો જન્મ ગુજરાતના બોટાદ જિલ્લામાં આવેલા રાણપુરમાં થયો હતો, જ્યારે તેમનું વતન સાયલા છે. તેમના માતાનું નામ જયાબહેન અને પિતાનું નામ બાલાભાઈ દેસાઈ છે. તેમના પિતા જયભિખ્ખુ તરીકે જાણીતા ગુજરાતી સાહિત્યના ખ્યાતનામ લેખક હતા.
બાલસાહિત્યક્ષેત્રે મબલક અને સત્ત્વશીલ અર્પણ કર્યા પછી એમણે પ્રૌઢસાહિત્યક્ષેત્રે પણ કલમ ચલાવી. વાસ્તવમાં બાલસાહિત્યની સાથે સાથે તેમનું પ્રૌઢસાહિત્યનું સર્જન, વિવેચન-સંશોધન પણ ચાલતું રહ્યું છે.
એમનાં સાહિત્ય, શિક્ષણ અને સાંસ્કૃતિક કાર્યોને લક્ષમાં રાખીને ભારત સરકારે ઈ.સ. ૨૦૦૪માં ભારતના રાષ્ટ્રપતિ એ.પી.જે. અબ્દુલ કલામ દ્વારા એમને 'પદ્મશ્રી'નો ખિતાબ એનાયત કર્યો છે.
બાલકથાઓ ઉપરાંત કુમારપાળે લખેલો નવલિકાસંગ્રહ 'એકાંતે કોલાહલ' લોકપ્રિય થયો છે. 'જયભિખ્ખુ' અને 'ધૂમકેતુ' જેવા સમર્થ વાર્તાકારોનો પ્રભાવ તેમની વાર્તાઓ ઉપર પડેલો.
ઈડલી એ દક્ષિણ ભારતીય વાનગી છે જે આખા ભારતમાં પ્રખ્યાત છે. ઈડલી સામાન્ય રીતે બે કે ત્રણ ઈંચના વ્યાસની ચપટી ગોળાકાર હોય છે. તે ફોતરા વિનાની અડદની દાળ અને ચોખાને પલાળી, વાટી અને બનેલાં ખીરાને આથો આવ્યા પછી વરાળમાં બાફીને બનાવવામાં આવે છે.
મોટાભાગે નાસ્તો કે અલ્પાહારરૂપે ખવાય છે. ઈડલી સામાન્ય રીતે ચટણી અને સાંભાર સાથે પીરસાય છે. ગોઆ અને કોંકણમાં સાન્ના તરીકે પ્રખ્યાત છે.
આ સ્તુપ એશિયાનો સૌથી મોટો સ્તુપ છે. દીક્ષાભૂમિના સ્તુપની ડિઝાઇન વિશ્વવિખ્યાત સાંચીના સ્તુપ ઉપરથી લેવામા આવી છે. સાંચીના સ્તુપની સરખામણીએ દીક્ષાભૂમિ સ્તુપ અંદરથી ખુબજ વિશાળ છે. અંદર મુખ્ય ખંડ ૨૧૧ ૨૧૧ ચોરસ ફુટ છે.આ હોલની બરાબર વચ્ચે, ભગવાન બુદ્ધની મૂર્તિ રાખવામા આવેલ છે. આ મૂર્તિ નાગપુર યુનિવર્સિટીમાં ભણતા થાઈલેન્ડના વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા દીક્ષાભૂમિ માટે દાન કરવામાં આવી હતી. સ્તુપની અંદર એક વાંચનાલય અને ગૌતમ બુદ્ધ અને ડૉ.બાબાસાહેબ આંબેડકર ના જીવન ઘટનાઓનું ફોટો પ્રદર્શન પણ છે. હોલની ઉપર મોટુ ગુંબજ છે.ગુંબજની ફરતી પાળી છે. ગુંબજની ફરતે ફુવારા પણ છે. આ ગુંબજ ઉપર, સ્લેબ અને થોડી શણગારેલી નાની છત્રી છે. સ્તુપ ના ફરસ માટે ધોલપુર રાજસ્થાનના ઊંચ્ચ ગુણવત્તા ધરાવતા આરસપહાણનો ઉપયોગ થયો છે. આ સ્તુપ ચાર દિશાઓ પર દરવાજા છે.આ દરવાજાઓ મોટા વણાકમા ખુલે છે, જેને અશોક ચક્રથી શણગારવામાં આવ્યા છે અને ઘોડા, હાથી, અને સિંહની પ્રતિમાઓથી પ્રાચીન દેખાવ આપે છે. આ સ્તુપની ફરતે બગીચો છે, જે નાગપુર સુધારણા ટ્રસ્ટ દ્વારા જાળવવામાં આવે છે. ડૉ.બાબાસાહેબ આંબેડકર અને ગૌતમ બુદ્ધ મૂર્તિઓ સ્તુપના સામેના ભાગમાં આવેલી છે.
આ પવિત્ર દીક્ષાભૂમિના સ્તુપને પ્રખ્યાત આર્કિટેક 'શેઓ ડેન મલ' દ્વારા ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યો હતું. સ્તુપનું બાંધકામ જુલાઇ ૧૯૭૮માં શરુ કરવામાં આવ્યુ હતું પણ બાંધકામ પુરુ કરવામાં ઘણો બધો સમય લાગ્યો હતો. મુંબઇના સાગર એન્ટરપ્રાઇઝે માળખાકીય કાર્ય પૂર્ણ કર્યુ હતુ. આ સ્તુપ લોકો માટે ૧૮ ડિસેમ્બર, ૨૦૦૧ના રોજ ત્યારનાં રાષ્ટ્રપતિ કે.આર. નારાયણનના હસ્તે ઉદ્ઘાટન બાદ ખુલ્લુ મુક્વામા આવ્યુ હતુ.
આ સ્તુપ સામે, જમણી બાજુ પર, બુદ્ધ વિહાર છે જેમા ભગવાન બુદ્ધની બ્રોન્ઝ/કાંસ્ય મૂર્તિ છે.અહિયા બૌદ્ધ ભિક્ષુઓ માટે રહેવાની પણ વ્યવ્સ્થા છે.વિહારની બાજુમાં બોધિ વૃક્ષ છે.જે પવિત્ર ઝીંણા ઝીંણા સંખ્યાબંધ બીજવાળું વૃક્ષ છે. આ બોધિ વૃક્ષ ભદંત આનંદ કૌશલ્યાન 'અનુરધાપુરમ' શ્રીલંકા થી ત્રણ ડાળીઓ ભગવાન બુદ્ધના જ્ઞાનપ્રાપ્તી ની યાદો તરીકે અહીં લાવ્યા હતા.
આ સમુદાયમાં વીસ પેટા સમુદાયોનો સમાવેશ થાય છે, જેમાં મુખ્ય છે તળાવિયા, રાઠોરિયા, વોહરીયા, દામરીયા, વલસાડિયા, ઓલપાડિયા, માંડવીયા, ઉંબેરિયા, ઘાંઘોડિયા, ખોડિયા, ચોરીયા, ઉખેરિયા, બારમીયા,બારિયા, નારડા, હેઈવિયા, ઠાકુરા, કારચા, વતાલ, પારસી હલપતિ અને લાલદતવાળા હળપતિ. તલાવીયા સિવાયના અન્ય કુળો સમાન મોભો અને આંતરલગ્ન સબંધો ધરાવે છે. તળાવિયા કુળના લોકો પોતાને અન્ય કુળો કરતા શ્રેષ્ઠ માને છે. હળપતિઓ ગુજરાતી બોલે છે.
હળપતિ શબ્દનો અર્થ ગરીબ ખેડૂત એવો થાય છે. આધુનિક ભારતની ક્રાંતિ પછી મહાત્મા ગાંધીએ ખેડૂતોનું તેમનું નામ બદલીને હળપતિ નામના નવા બિરુદથી ઓળખાવ્યા હતા. હળપતિઓનો દાવો છે કે તેઓ રાઠોડ રાજપૂતો હતા, જેમણે આ ઉપનામ તેમના ખેતીના વ્યવસાયના લીધે મેળવ્યું હતું. તેઓ હળપતિ તરીકે પણ ઓળખાય છે, જેનો ગુજરાતીમાં અર્થ ખેડૂત છે. હળપતિ સુરત, વલસાડ, ભરૂચ અને વડોદરા જિલ્લામાં જોવા મળે છે.
હળપતિ એ મુખ્યત્વે ભારતના ગુજરાત રાજ્યમાં જોવા મળતી જાતિ છે. આ સમુદાયની નાની વસ્તીઓ આસપાસના રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં પણ જોવા મળે છે. તેઓ તળાવિયા અથવા તલવી રાઠોડ તરીકે પણ ઓળખાય છે.
ગોવા, ગુજરાત, કર્ણાટક, મહારાષ્ટ્ર, દાદરા અને નગર હવેલી અને દમણ અને દીવ એમ ૪ રાજ્યો અને ૧ કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશમાં તેઓને અનુસૂચિત જનજાતિ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા છે.
મહારાષ્ટ્રના હળપતિઓ પણ રાઠોડ સમુદાયના વંશજો હોવાનો દાવો કરે છે. તેમનું નામ પણ ખેડૂત શબ્દ પરથી આવ્યું છે. તેઓ મુખ્યત્વે થાણે જિલ્લામાં જોવા મળે છે, અને ગુજરાતી બોલે છે.
અડદ એ આયુર્વેદના અમ્તા અનુસાર ખૂબ પૌષ્ટિક ખોરાક છે તે અમરત્વ પ્રદાન કરનારું મનાય છે.અડદ પચવામાં ભારે, મળમૂત્રને સાફ લાવનાર, સ્નિગ્ધ-ચીકણા, પચ્યા પછી મધુર , આહાર પર રુચિ ઉત્તપન્ન કરાવનાર, વાયુનાશક, બળપ્રદ, શુક્રવર્ધક , વાજીકર એટલે મૈથુન શક્તિ વધારનાર, ધાવણ વધારનાર, શરીરને હ્રુશ્ટપ્રુશ્ટ કરનાર, તથા હરસ, અર્દિત-મોઢાનો લકવા, પાર્શ્વશુળ અને વાયુનો નાશ કરનાર છે. આથી જ આપણે ત્યાં શિયાળામાં અડદિયો પાક ખવાય છે. અડદ બળ આપનાર અને વાયુનાશક છે.
આયુર્વેદમાં અડદને શુકલ કહ્યા છે. અડદથી શુક્રની-વીર્યની વ્રુધ્ધિ થાય છે. અડદ પુરુષાતનને ઝડપથી વધારે છે. વીર્યનું મુખ્ય ઘટક પ્રોટીન છે. બધાં જ કઠોળમાં પ્રોટીન હોય છે, પરંતુ અડદમાં ઉત્કુષ્ટ પ્રોટીન હોય છે. આથી જ અડદના સેવનથી સારી શુક્રવ્રુધ્ધિ થાય છે. અડદ વાયુનાશક અને બલ્ય હોવાથી પણ કામશક્તિ-મૈથુનશક્તિ વધારે છે. જેમને વીર્યમાં શુક્રાણુની ખામીને લીધે જ બાળકો ન થતાં હોય તેમણે અડદ અને અડદિયા પાકનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ. આવી તકલીફવાળાએ તો લામ્બા સમય સુધી લસણવાળી અડદની દાળ, તલના તેલમાં બનાવેલ અડદનાં વડાં અને અડદિયો પાક નિયિમત ખાવાં જોઈએ.
અડદ એ એક કઠોળ છે. આનું શાસ્ત્રીય નામ વીગ્ના મુંગો છે. એને અંગ્રેજીમાં બ્લેક ગ્રામ, બ્લેક લેન્ટીલ, વ્હાઈટ લેન્ટીલ, કે બ્લેમ માટ્પે બીન નામે ઓળખાય છે. આ કઠોળ દક્ષિણી એશિયામાં ઉગાડવામાં આવે છે. પહેલાંં આને અમ્ગ સાથે 'ફેસીઓલ્સમાં વર્ગીકૃત કરાયા હતા, પણ પછી વીગ્નામાં ખસેડાયા. એક સમયે એને મગની જ એક પ્રજાતિ ગણવામાં આવતી હતી. જો તેની છાલ સાથે વેચવામાં આવે તો તેને બ્લેક લેન્ટીલ કહે છે અને તેને છાલરહિત વેચાય તો એને વ્હાઈત લેન્ટીલ કહે છે.
આ કઠોળનું મૂળ ઉદ્ગમ ભારત મનાય છે. પ્રાચીન સમયથી ભારતમાં અડદ ખવાતા આવ્યા છે અને તે ભારતના સૌથી મોંઘા કઠોળમાંનું એક છે. તટાવર્તી આંધ્ર પ્રદેશનું ક્ષેત્ર ચોખા અને અડદની ખેતી માટે જાણીતું છે. અડદના ઉત્પાદનમાં આધ્રપ્રદેશમાં ગુંટુર જિલ્લો પ્રથમ ક્રમાંકે આવે છે. ભારતમાંથી સ્થળાંતર કરેલ લોકોએ અન્ય પ્રદેશોમાં અડદનો ફેલાવો કર્યો છે.
આ એક પૌષ્ટિક ખોરાક છે અને અન્ય કઠોળની જેમ મધુપ્રમેહ ધરાવતા લોકોને આનું સેવન કરવાની સલાહ અપાય છે. પંજાબી અને પાકિસ્તાની રસોઈમાં અડદ મહત્તવપૂર્ણ છે અહીં આને સબુત માશ કહે છે. તેનો ઉપયોગ દાલ મખની બનાવવામાં થાય છે. બંગાળમાં બ્યુલીર દાળ બનાવવામાં તેનો ઉપયોગ થાય છે.
અડડનો ઉપયોગ મોટૅભાગે તેની દાળ સ્વરૂપે થાય છે. તેની છોત્રાવાળી દાળમાંથી દાળ બનાવવામાં આવે છે. આની દાળને બાફીને સીધી પણ ખવાય છે. દક્ષિણભારતમાં આની છોત્રા વગરની દાળને વાટીને ખીરું તૈયાર કરાય છે. આ ખીરું ડોસા, ઈડલી, વડા, પાપડ વબેરે બનાવવા માટે વપરાય છે.
આનો છોડ એ ટટ્ટાઅર વધતો રૂંવાટી ધરાવતો, વાર્ષિક છોડ છે. આના મૂળ એનેક શાખાઓ ધરાવે છેઅને તેની શાખા લીસી અને ગોળાકાર હોય છે. આની શિંગો સાંકડી, નળાકાર અને લગભગ ૬ સેમી જેટલી લાંબી હોય છે.
ઈ. સ.1864 માં ક્રિશ્ચિયન વિલ્હેમ બ્લૉમસ્ટ્રાન્ડ, અને હેનરી ઇટિએન સેંટે-ક્લેર ડેવિલે, તેમજ લૂઇસ જે. ટ્ર્રોસ્ટ દ્વારા ટેન્ટેલમ અને નિઓબિયમ વચ્ચેના તફાવતોને અસંમત રીતે દર્શાવ્યો હતો, જેમણે તેમના સંયોજનોના કેટલાક અનુભવવાદી સૂત્રો ઈ.સ. ૧૮૬૫ માં નક્કી કર્યા હતા. આની વધુ પુષ્ટિ ઈ.સ. ૧૮૬૬ માં સ્વિસ રસાયણશાસ્ત્રી જીન ચાર્લ્સ ગેલિસાર્ડ ડી મેરીગનેક દ્વારા મળી, , જેમણે સાબિત કર્યું કે ત્યાં ફક્ત બે તત્વો હતા. આ સંશોધનોએ વૈજ્ઞાનિકોને છેક ૧૮૭૧ સુધી કહેવાતા ઇલમેનિયમ વિશે લેખો પ્રકાશિત કરતા અટકાવ્યા નહીં. ડી મરિનાકે ઈ.સ. ૧૮૬૪ માં ટેન્ટેલમના ધાતુના સ્વરૂપનું નિર્માણ કરનાર પ્રથમ વ્યક્તિ હતો, તેણે હાઇડ્રોજનના વાતાવરણમાં ટેન્ટેલમ ક્લોરાઇડ ગરમ કરીને શુદ્ધ ધાતુ મેળવી હતી. પ્રારંભિક શોધકર્તાઓ માત્ર અશુદ્ધ ટેન્ટેલમ પેદા કરી શક્યા હતા અને પ્રથમ પ્રમાણમાં શુદ્ધ તંતુભવનક્ષમ ધાતુનું ઉત્પાદન વર્નર વોન બોલ્ટન દ્વારા ચાર્લોટનબર્ગમાં ૧૯૦૩ માં કરવામાં આવ્યું હતું. લાઇટ બલ્બના ફિલામેન્ટ્સમાં ટંગસ્ટનનો ઉપયોગ વ્યાપક બન્યો તે પહેલા તેમાં ધાતુગત ટેન્ટેલમથી બનેલા વાયરનો ઉપયોગ થતો હતો.
ટેન્ટેલમ એ એક રાસાયણિક તત્વ છે જેની સંજ્ઞા અને અણુ ક્રમાંક ૭૩ છે. પહેલાં આ ધાતુ ટેન્ટેલિયમ તરીકે ઓળખતી હતી. આ ધાતુ નું નામ ગ્રીક દંતકથા ના એક પાત્ર ટેન્ટેલસ પરથી પડ્યું છે. આ એક દુર્લભ, સખત, ભૂરી-રાખોડી, ચળકતી, સંક્રાંતિ ધાતુ છે. આને આ ધાતુ ઉત્કૃષ્ટ કાટ રોધી છે. આધાતુનો સમાવેશ આડિયલ ધાતુની શ્રેણીમાં કરાયો છે. તેનો ઉપયોગ મિશ્રધાતુના સૂક્ષ્મ ભાગ તરીકે થાય છે. આ ધાતુની રાસાયણિક નિષ્ક્રિયતાને કારણે પ્રયોગ શાળાના સાધનો બનાવવા માટે કે પ્લેટિનમના વિકલ્પ તરીકે આ ધાતુ ઉપયોગી છે. પરંતુ આજકાલ આ ધાતુનો મુખ્ય ઉપયોગ ટેન્ટેલમ કેપેસિટર બનાવવા માટે થાય છે જે મોબાઈલ ફોન , ડિવીડિ પ્લેયર , વિડિયો ગેમ સિસ્ટમ અને કૉમ્યુટરમાં વપરાય છે.
ટેન્ટેલમ એ નામ ગ્રીક પૌરાણિક કથાઓમાં નિઓબના પિતા ટેન્ટાલસના નામ પરથી ઉતરી આવ્યું છે. વાર્તામાં, તેમના મૃત્યુ પછી તેમને સજા કરવામાં આવી હતી, તેમને માથા ઉપર ઉગેલા સંપૂર્ણ ફળ ધરાવતા વૃક્ષ સાથે ઘૂંટણ સુધી પાણીમાં ઊભા રહેવાની સજા કરવામાં આવી હતી અને આ બંને તેને શાશ્વત રીતે ત્રસ્ત બનાવ્યો. (જો તે પાણી પીવા માટે વળે તો તે ન પહોંચી શકે કેમકે પાણીનું સ્તરની તેમની ખૂબ નીચે હતું, અને જો તે ફળ ખાવા માગે તો વૃક્ષની શાખાઓ તેની પકડથી ખૂબ ઊંચી નીકળી ગઈ હતી.) એન્ડર્સ એકબેર્ગે લખ્યું હતું કે "આ ધાતુ હું ટેન્ટેલમ કહું છું . અંશતઃ તેને એસિડમાં ડૂબાડતા તે શોષી લઈ સંતૃપ્ત બનવાની તેની અસમર્થતાના નિર્દેશમાં."
દાયકાઓથી, નિયોબિયમથી ટેન્ટેલમને અલગ કરવા માટેની વ્યાપારી તકનીકમાં, પોટેશિયમ ઑક્સિપેન્ટફ્લોરોનિઓબેટ મોનોહાઇડ્રેટનું આંશિક સ્ફટિકીકરણ કરી પોટેશિયમ હેપ્ટાફ્લોરોટોન્ટાલેટન મેળવતા કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા જીન ચાર્લ્સ ગેલિસાર્ડ ડી મરિનાક દ્વારા ઈ. સ, ૧૮૬૬ માં શોધાઈ હતા. હવે ટેન્ટેલમના ફ્લોરાઇડ ધરાવતા દ્રાવણોમાંથી દ્રાવક નિષ્કર્ષણ પદ્ધતિ વાપરવામાં આવે છે.
એનીસોગૅમી અને ઉગૅમી નામના બે પ્રકરના લૈંગિક પ્રજનન હોય છે. આ પ્રકારના પ્રજનનમાં બે કોષ ભાગ લે છે જેને ગૅમીટ કહે છે. આ ગૅમીટ કોષમાં એક કોષ મોટો અને એક કોષ નાનો હોય છે. જે નાનો કોષ હોય છે તે નર શરીરમાં ઉત્પન્ન થાય છે. તેને નર કોષ, વીર્ય કોષ કે શુક્રાણુ કહે છે. આવા શુક્રાણુઓમાં જે એક-પૂંછડીયા કોષ ગતિમાન હોય છે. આવા શુક્રાણુઓને સ્પર્મેટોઝૂન કે ગતિમાન શુક્રાણુઓ કહે છે. આથી વિપરીત એવા ગતિહીન શુક્રાણુઓ પણ હોય છે જેમને સ્પર્મેટિયમ અથવા ગતિહીન શુક્રાણુઓ કહે છે. વીર્યાણુ કે શુક્રાણુઓનું વિભાજન થઈ શકતું નથી અને તેમનું આયુષ્ય મર્યાદિત હોય છે પણ સ્ત્રીના અંડકોષ સાથે સંયોગ થી ફલીકરણ થતાં એક નવો જીવ વિકસિત થવાનો શરૂ થાય છે. જેની શરૂઆત એક જૈવિક વિકાસ સક્ષમ એવા ગર્ભ દ્વારા થાય છે.
વીર્યાણુ કે શુક્રાણુ ત્રણ ભાગ ધરાવે છે, માથું , મધ્ય ભગ અને પૂંછડી. માથામાં કોષ કેંદ્ર હોય છે. આ કોષ કેંદ્ર ગૂણસૂત્રી તાંતણાઓમાં વીટળાયેલું હોય છે. આ તાંતણાઓની બહારની બાજુએ વિશિષ્ટ ઢાલ ધરાવે છે જેને એક્રોસમ કહે છે. આની અંદર એવા ઉત્સેચકો હોય છે જે અંડકોષમાં પ્રવેશ માટે સહાયભૂત થાય છે. વીર્યના મધ્ય ભાગમાં તંતુઓ ધરાવતો ગર્ભ હોય છે જેની આસપાસ કણાભસૂત્રો વીટળાયેલા હોય છે. આ ભાગ શુક્રાણુઓના માદા શરીરના સર્વીક્સ, યુટેરસ અને યુટેરાઈન નળીના પ્રવાસ દરમ્યાન જરૂરી એવા એડિનોસીન ટ્રાયફોસ્ફેટ બનાવે છે. પૂંછડી કે ફ્લેજેલમ નો ભાગ હલેસા જેમ હલન ચલન કરી શુક્રાણુની ગતિમાં મદ કરે છે.
ગતિમાન શુક્રાણુઓ પ્રાયઃ ફ્લેજીલા તરીકે ઓળખાતી પૂંછડીની મદદ વડે ગતિ કરે છે. ફલીકરણ માટે અંડ કોષ સુધી તરીને પહોંચવા માટે શુક્રાણુઓને પ્રવાહી માધ્યમ ની જરૂર રહે છે. પ્રાણીજ શુક્રાણુઓ પ્રાયઃ ગતિશીલતા માટે જરુરી શક્તિ, વીર્યના પ્રવાહીમાં રહેલા ફ્રુક્ટોસના ચયાપચયથી મેળવે છે. ચયાપચયની આ ક્રિયા વીર્યના મધ્યભાગમાં આવેલા કણાભસૂત્રો દ્વારા થાય છે. તેમની પૂછડીની વિશિષ્ટ પ્રકારની હલન ચલન દ્વારા મેળવાતી ગતિને કારણે તેઓ માત્ર સીધી દિશામાં જ આ ગળ વધી શકે છે તેઓ ઉલ્ટાં પ્રવાસ કરી શકતાં નથી. એક પૂંછડી ધરાવતા પ્રાણીઓના શુક્રાણુઓને સ્પર્મેટોઝોઆ કહે છે અને તેમનું કદ અસમાન હોય છે.
જમીન પરની ઘણી વનસ્પતિઓમાં, મોટા ભાગના ગામ્નોસ્પર્મ અને બધા એન્જીઓસ્પર્મમાં નર ગૅમેટોફાઈટમાં પરાગ કણ વીર્યના પ્રમુખ વાહકો હોય છે. દા.ત. પવન કે કીટક પરાગ નયન. આને કારણે તેમને નર અને માદા વચ્ચેનું અંતર કાપવા પોતાના વહન માટે પ્રવાહીના માધ્યમની જરૂર રહેતી નથી. દરેક પરાગ કણ પ્રજનન કોષ ધરાવે છે. એક વખત ફૂલની પુષ્પયોનિમાં પહોંચતા તેનો વિકાસ થાય છે અને સ્ત્રી કેસર થકી પરાગ નલિકાનું નિર્માણ થાય છે. આ નલિકા બીજાંડ સુધી પહોંચે તે પહેલાં પુંકેસર કોષ બે ભાગમાં વહેંચાઈ જાય છે. ત્યાર બાદ નલિકામાંથી મુક્ત થઈ તે બીજાંડમાં પહોંચી જાય છે.
તેઓ જાતે તરી શકવા સમર્થ ન હોવાથી તેઓ અંડ કોષ સુધી પહોંચવા પર્યાવરણ પર આધાર રાખે છે. પોલીસેફોનીયા જેવી અમુક લાલ શેવાળ ગતિરહીત શુક્રાણુઓ પેદા કરે છે. તેમને છોડ્યા પછી તેઓ પોતાના ગંતવ્ય સ્થાન માટે પાણીના પ્રવાહ પર આધાર રાખે છે. કાટ ફૂગ ના શુક્રાણુઓ પર ચેકણા પદાર્થનું આવરણ લાગેલું હોય છે. તેમનો આકાર પ્લાલા જેવો હોય છે જેમાં મધુર રસ ભરેલો હોય છે જે માખીઓને આકર્ષે છે. આ માખીઓ પર આવા શુક્રાણુઓ ને નજીકના હાયફે સુધી પહોંચાડે છે. આ પ્રક્રીયા સપુષ્પ વનસ્પતિ કીટક પરાગ નયન સમાન હોય છે.
ફૂગના ગતિરહિત શુક્રાણુઓને ઘણી વખત બીજાણુ સમજી થાપ ખાઈ જવાતી હોય છે. બીજાણુએ અલૈંગિક નવસર્જન કોષ હોય છે જ્યારે ગતિરહીત શુક્રાણુઓ લૈંગિક ફલીકરણ કરવા જરૂરી ભાગ હોય છે. ન્યૂરોસોપ્રા ક્રાસા જેવી અમુક ફૂગમાં શુક્રાણુઓ સૂક્ષમ બીજાણુ સમાન જ હોય છે. તેઓ ફલીકરણ કરી શકે છે અને ફલીકરણ સિવાય પણ નવસર્થન કરી નવો જીવ ઉત્પન્ન કરી શજે છે.
પ્રાણીઓના શુક્રાણુંઓનું નિર્માણ તેમના વૃષણમાં આવેલી સૂક્ષ્મ વીર્યનલિકાઓમાં માયોટીક વિભાજન પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે. આને સીમેન દ્વારા પ્રવાહી મારફતે નર શરીરની બહાર લઈ જવામાં આવે છે. સસ્તન પ્રાણીઓના શુક્રાણુ માદાના પ્રજનન માર્ગમાં મૈથુન પછી પાંચ દિવસ સુધી જીવિત રહી શકે છે.
વીર્ય આ શબ્દ વીર ધાતુ પરથી ઉત્પન્ન થયો છે. વીરતા કે વીરત્વનો સંબંધ પુરુષો સાથે હોવાથી પુરુષો દ્વારા થતાં સ્ત્રાવને વીર્ય કહેવાતું હોવું જોઈએ. ધાતુ; બીજ; રેત; શુક્ર; પુરૂષની ઈંદ્રિયમાંથી પડતું સત્ત્વ; શરીરમાં રહેલી છેલ્લી ધાતુ આદિ તેના સમાનાર્થી છે
ઘણા એકકોષી જીવો, પ્રજન કાલીય શેવાળ વગેરે ફર્ન જેવી અપુષ્પ વનસ્પતિઓ અને સીકેડ આદિ વનસ્પતિઓ પણ ગતિમન વીર્ય ધરાવે છે. વનસ્પતિના જીવનમાં પૂંછ ધરાવતાં આ એક માત્ર કોષ હોય છે. અમુક પ્રકારની ફર્ન અને લાયકોફાઈટ એ અનેક પૂંછ્ડીવાળા શુક્રાણુઓ ધરાવે છે.
ફલીકરણ દરમ્યાન કાચા અંડ કોષને શુક્રાણુઓ ત્રણ જરૂરી ભાગો પૂરાપાડે છે: સંકેત આપીને જૈવિક રીતે સુસુપ્ત એવા અંડકોષને સક્રીય કરવાનું કાર્ય કરે છે; એકગુણીત પિતૃ વંશસૂત્ર; સેન્ટ્રોસમ જે સૂક્ષ્મ નલિકા પ્રણાલીને જાળવવામાં મદદ કરે છે.
અમુક શેવાળ અને ઘણી વનસ્પતિઓના પ્રજનન તબક્કામાં નર ગેમેટેન્જીયા એન્થેરેડિયા નામના અવયવમાં મીટોસીસ વિભાજન પ્રક્રિયા દ્વારા વીર્ય ઉત્પન્ન થાય છે. સપુષ્પ વનસ્પતિમાં શુક્રાણુઓ પરાગ રજની અંદર હોય છે.
વીર્યએ નર પ્રજાતિ દ્વારા ઉત્પન્ન કરવામં આવતાં પ્રજનન કારી કોષનો સમૂહ છે. અંગ્રજીમાં આને સ્પર્મ કહે છે જે ગ્રીક શબ્દ સ્પર્મા- અર્થાત્ બીયાં પરથી ઉતરી આવ્યો છે.
ગતિરહીત શુક્રાણુને સ્પર્મેશિયા કહે છે. આવા શુક્રાણુઓમાં પૂંછડી ન હોવાથી તેઓ ગતિ કરી શકતાં નથી. આનું ઉત્પાદન સ્પર્મેટેન્જીયમમાં થાય છે.
પેરુ, જમરૂખ અથવા જામફળ વૈજ્ઞાનિક વર્ગીકરણ મુજબ મિર્ટેસી કુળ ની પ્રજાતિ સાઇડિયમ નું સભ્ય છે. આ વનસ્પતિ નાના વૃક્ષ સ્વરૂપે જોવા મળે છે. પ્રજાતિ સાઇડિયમ આસરે ૧૦૦ જેટલી જાતિઓ ધરાવે છે જે મોટે ભાગે ઉષ્ણકટિબંધીય પ્રદેશોમાં ક્ષુપ કે નાના વૃક્ષ સ્વરૂપે જોવા મળે છે. આ ફળ મેક્સિકો, મધ્ય અમિરિકા અને દક્ષીણ અમેરિકાના ઉત્તરીય ભાગનું વતની છે. આજકાલ પેરુનું વાવેતર સમગ્ર ઉષ્ણ કટિબંધ અને સમષીતોષ્ણ કટિબંધ જેવા ક્ષેત્રો જેમકે દક્ષીણપૂર્વી એશિયા, હવાઈ, કેરેબિયન, ફ્લોરિડા અને આફ્રિકામાં કરવામાં આવે છે
આ ફળનું એક અન્ય નામ પેર પરથી પણ શરૂ થાય છે આ નામ ભારતીય ઉપમહાદ્વીપના પશ્ચિમમાં પ્રચલિત છે. આ શબ્દ સ્પેનિશ ફળ પેર પરથી ઉતરી આવ્યો હોય તેમ લાગે છે. આ ફળ આ ક્ષેત્રમં એટલું ફેલાયેલું છે કે તેનું મૂળ શોધી શકાતું નથી. મલયાલમ, સિંહાલી અને સ્વાહીલી ભાષામાં તેને પેરા કહે છે. મરાઠીમાં તેને પેરુ , બંગાળીમાં પેરાહ , કન્ન્ડમાં પીરાલેય કે સીબી કાય અને ધીવેદી ભાષામાં ફેયુરુ કહે છે. તેલુગુ ભાષામાં તેને "જામ કાય" અને ઉડિયા ભાષામાં પીજુલી કહે છે. હિંદીમાં તેને અમરુદ કહે છે.
પાકટ વૃક્ષો ઠંડીને સહન કરી શકે છે, ૫ ડિગ્રી સે. જેટલું નીચું ઉષ્ણતામાન સહન કરી જાય છે. જોકે નાના રોપ તે સહન કરે શકતાં નથી. ઉત્તર્ પાકિસ્તાન માં રાત્રે ઉષ્ણતામાન ૫ ડિગ્રી સે. જેટલું નીચું જાય છે પન ત્યાં પેરુના વૃક્ષો અસ્તિત્વ જાળવી રાખે છે. અમુક પ્રજાતિઓ દા.ત. સ્ટ્રોબેરી પેરુ ટૂંકા ગાળા માટે શૂન્યથી નીચે ના ઉષ્ણતામાન પણ સહન કરી શકે છે. ઉષ્ણ કટિબંધમાં લોકો આ વૃક્ષને પોતાના આંગણામાં પણ રોપે છે. બીજમાંથી વિકસતું વૃક્ષ બે વર્ષમાં ફળો આપવાનું ચાલુ કરી દે છે.
પેરુને અંગ્રેજીમાં ગ્વાવા કહે છે આ નામ અરવાક ભાષાના શબ્દ ગ્વાયાબો અર્થાત્ પેરુનું ઝાડ પરથી ઉતરી આવ્યો છે. ગ્વાયાબો શબ્દ સ્પેનિશમાં જઈ ગ્વાયાબા બન્યો અને તે રોમન મૂળની યુરોપીય ભાષા જેમકે રોમેનિયન, સ્વીડીશ, ડેનિશ અને નોર્વેજીયન ભાષામા ગ્વાવા તરીક્કે વપરાયો
બની ગઈ છે. અમુક હદે સાદા પેરુ એપલ ગ્વાવા પણ આક્રમણકારી બન્યા છે. જયારે પેરુની અમુક પ્રજાતિઓ લુપ્ત પ્રાયઃ છે. અમુક પ્રજાતિ તો લુપ્ત થઈ ગઈ છે જેમકે જેમૈકા ગ્વાવા
મિર્ટોઇડી ગોત્રના લક્ષણો પેરુડીમાં સ્પષ્ટ પણે જોઈ શકાય છે, જેમકે જાડા અને ઘાટા પર્ણો કે જે સામસામે ગોઠવાયેલા હોય છે અને સાદા, લાંબા કે લંબગોળાકાર, અને ૫-૧૫ સેમી લાંબા હોય છે. પુષ્પો સફેદ, પાંચ દલપત્ર વાળા અને અસંખ્ય પુંકેસર ધરાવતા હોય છે.
પાકિસ્તાન અને ભારતમાં આ ફળોને એમજ ખવાય છે. પ્રાય:તેની ઉપરથી બે કાપા પાડી ચાર ચીરી બનાવીને તેના ઉપર મીઠું મરચું ભભરાવીને
હવાઈ ક્ષેત્રમાં પેરુના લાકડાનો ઉપયોગ માંસ પકવવા માટે થાય છે. સમગ્ર યુ.એસ.એ. માં બર્બેક્યુ શરતમાં તે વપરાય છે. ક્યુબામાં આના પાંદડા પણ બાર્બેક્યૂમાં વપરાય છે. જે માંસને એલ વિશિષ્ટ ગંધ આપે છે.
પુરી પુરી જિલ્લાનું મુખ્ય મથક છે. આ એજ નગર છે જ્યાં ભારતની અને વિશ્વની સૌથી મોટી રથયાત્રાનું દર વર્ષની અષાઢી બીજનાં દિવસે આયોજન થાય છે જેમાં લાખો લોકો ભાગ લે છે. જગન્નાથપુરીમાં દર વર્ષે ભગવાનનાં ત્રણે રથો નવેસરથી તૈયાર કરવામાં આવે છે. પુરીનાં જગન્નાથ મંદિરમાં ભારતીય હિંદુ સિવાય અન્યને પ્રવેશ મળતો નથી, પણ રથયાત્રાને દિવસે નાત જાતનાં ભેદ ભાવ વગર હર કોઇ દર્શન કરી શકે છે તથા રથ ખેંચી શકે છે.
પુરી જિલ્લાનું મુખ્ય મથક પુરી શહેર ખાતે આવેલું છે. આ એજ જિલ્લો છે જ્યાં ભારતની અને વિશ્વની સૌથી મોટી રથયાત્રાનું દર વર્ષની અષાઢી બીજનાં દિવસે આયોજન થાય છે, જેમાં લાખો લોકો ભાગ લે છે. પુરી શહેરમાં આવેલા જગન્નાથ ભગવાનના મંદિરને કારણે તેને જગન્નાથપુરી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
જગતસિંહપુર જિલ્લાનું મુખ્ય મથક જગતસિંહપુર નગરમાં આવેલું છે. આ જિલ્લો ઓરિસ્સામાં આવેલા કુલ ૩૦ જિલ્લાઓ પૈકીનો વિસ્તારની રીતે સૌથી નાનો જિલ્લો છે. આ જિલ્લામાં આવેલું પારાદીપ બંદર રાજ્યનું મહત્વનું બંદર છે.
કટક ભારત દેશના આવેલા ઓરિસ્સા રાજ્યમાં આવેલું મહત્વનું નગર છે. કટક કટક જિલ્લાનું મુખ્ય મથક છે. આ નગર મા સુભાષચંદ્ર બોઝ નો જન્મ થયો હતો.
૧૯૦૭ના સુરત અધિવેશનમાં નરમપંથી અને ચરમપંથી વચ્ચેના મતભેદો સપાટી પર આવી ગયા જેની દેશના રાજનૈતિક ઘટનાક્રમ પર ખૂબ જ પ્રતિકૂળ અસર પડી. બન્ને પક્ષો રાજકીય મતભેદોના પગલે કોંગ્રેસના સંગઠન પર કબજો જમાવવાની લડાઈ લડતા રહ્યા. તિલક લાલા લજપતરાયને કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ બનાવવાના પક્ષધર હતા પરંતુ ગોખલે રાસ બિહારી ઘોષને અધ્યક્ષ બનાવવા ઇચ્છતા હતા. સમાધાનની કોઈ શક્યતા ન હતી. તિલકને નવા અધ્યક્ષની પસંદગીના સમર્થનમાં પ્રસ્તાવ સંશોધનની મંજૂરી ન આપવામાં આવી. સંમેલન સ્થળ પર ખુરશીઓ તોડવામાં આવી. મંચ પર છત્રીઓ, લાઠીઓ અને જૂતાં ફેંકવામાં આવ્યા. પરિસ્થિતિ વણસતાં છૂટ્ટા હાથે મારામારી પણ થઈ. જ્યારે લોકો તિલકને મારવા માટે મંચ પર ધસી આવ્યા, ગોખલે તેમની રક્ષા માટે વચ્ચે ઊભા રહ્યા. અધિવેશન સમાપ્ત થયું પરંતુ કોંગ્રેસમાં ફૂટ પડી ગઈ. ઘટનાનો પ્રત્યક્ષદર્શી અહેવાલ માન્ચેસ્ટરના ગાર્ડિયન પત્રિકાના રિપોર્ટર નેવિસને લખ્યો હતો.
ગોખલે ૧૮૮૯માં ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના સભ્ય બન્યા. બાલ ગંગાધર તિલક, દાદાભાઈ નવરોજી, બિપિનચંદ્ર પાલ, લાલા લાજપતરાય, એની બેસન્ટ જેવા સમકાલીન નેતાઓની સાથે ગોખલે પણ સામાન્ય ભારતીયો માટે સાર્વજનિક વિષયો પર વધુ રાજનૈતિક પ્રતિનિધિત્ત્વ અને શક્તિ પ્રાપ્ત કરવા માટે દશકો સુધી સંઘર્ષરત રહ્યા.તેમણે આયરલેન્ડનો પ્રવાસ કર્યો અને કોંગ્રેસના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ તરીકે આયરીશ રાષ્ટ્રવાદી અલ્ફ્રેડ વેબની નિમણુંક કરી. આગામી વર્ષે તેઓ તિલક સાથે કોંગ્રેસના સંયુક્ત સચિવ બન્યા. ઘણે અંશે તિલક અને ગોખલેની શરૂઆતની કારકિર્દી સમાંતરે રહી. બન્ને ચિતપવન બ્રાહ્મણ હતા, બન્ને એલફીસ્ટન મહાવિદ્યાલયના વિદ્યાર્થી હતા, બન્ને ગણિતના પ્રાધ્યાપક હતા અને બન્ને ડેક્કન એજ્યુકેશનલ સોસાયટીના મહત્ત્વપૂર્ણ સભ્યો હતા. જોકે ભારતીયોના જીવનને વધુ બહેતર બનાવવાના વિષયમાં બન્નેના વિચારોમાં મતભેદ રહ્યો.
ગોપાલ કૃષ્ણ ગોખલેનો જન્મ બ્રિટીશ ભારતના મુંબઈ પ્રાંત અંતર્ગત રત્નાગિરી જિલ્લાના કોટલુક ગામે ૯ મે ૧૮૬૬ના રોજ બ્રાહ્મણ પરિવારમાં થયો હતો. આર્થિક પરિસ્થિતિ નબળી હોવા છતાં તેમના પરિવારના સભ્યોએ તેમને અંગ્રેજી માધ્યમની શાળામામ્ં પ્રવેશ અપાવ્યો જેથી ગોખલે બ્રિટીશ રાજમાં કારકૂન કે સામાન્ય અધિકારી તરીકે નોકરી મેળવી શકે. તેમણે કોલ્હાપુરની રાજારામ કોલેજમાં અભ્યાસ કર્યો. વિશ્વવિદ્યાલયમાંથી શિક્ષણ પ્રાપ્ત કરનારા ભારતીયોની પ્રથમ પેઢી પૈકીના એક તરીકે ગોખલેએ ૧૮૮૪માં એલફીસ્ટન મહાવિદ્યાલયમાંથી સ્નાતકની પદવી મેળવી. ગોખલેના ઉચ્ચ શિક્ષણે તેમની ભવિષ્યની કારકિર્દીને ઘણી હદે પ્રભાવિત કરી. અંગ્રેજી શીખવા ઉપરાંત તેઓ પશ્ચિમી રાજનૈતિક વિચારોના સંપર્કમાં આવ્યા તથા જ્‌હોન સ્ટુઅર્ટ મિલ અને એડમંડ બર્ક જેવા સિદ્ધાંતકારોના પ્રશસંક બન્યા.
ગોપાલ કૃષ્ણ ગોખલે ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળના ઉદારવાદી રાજનેતા અને સમાજ સુધારક હતા. તેઓ ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા અને ‘સર્વન્ટ્સ ઓફ ઈન્ડિયા સોસાયટી’ના સ્થાપક હતા. સોસાયટી ઉપરાંત કોંગ્રેસ તેમજ અન્ય ધારાસભા એકમોની મદદથી તેમણે સ્વશાસન અને સમાજ સુધારણા અભિયાન ચલાવ્યા. તેઓ કોંગ્રેસ પક્ષના ઉદારવાદી જૂથના નેતા હતા જેમણે પ્રવર્તમાન સરકારી સંસ્થાઓ સાથે કામગીરી કરીને સુધારાઓની હિમાયત કરી.
ગોખલે અને તિલક બન્ને ૨૦મી સદીના શરૂઆતના પ્રથમ કક્ષાના રાજનેતાઓ હતા પરંતુ તેમની વિચારધારાઓમાં મતભેદ રહ્યા. ગોખલે ઉદારવાદી મત ધરાવતા હતા જ્યારે તિલક કટ્ટરપંથી વિચાર ધરાવતા હતા અને સ્વાતંત્ર્ય પ્રાપ્તિ માટે બળપ્રયોગ કરવાના પક્ષધર હતા. ગોખલેના મતે સ્વશાસન મેળવવાનો સાચો રસ્તો સંવૈધાનિક સાધનોનો ઉપયોગ કરી બ્રિટીશ શાસનનો સહયોગ કરવાનો હતો જ્યારે તેનાથી વિપરિત તિલકનો મત વિરોધ, બહિષ્કાર અને આંદોલનનો હતો.
૧૮૭૦માં વડોદરાના લોકપ્રિય મહારાજા સર ખંડેરાવ ગાયકવાડ ના મૃત્યુ બાદ એવી અપેક્ષા રાખવામાં આવતી હતી કે તેમના ભાઈ મલ્હારરાવ ગાયકવાડ તેમના અનુગામી બનશે. જોકે, મલ્હારરાવની છબી પહેલેથી જ નકારાત્મક હતી. તેમને અગાઉ ખંડેરાવ ગાયકવાડની હત્યાના કાવતરા બદલ જેલમાં ધકેલી દેવામાં આવ્યા હતા. ખંડેરાવના વિધવા મહારાણી જમનાબાઈ ખંડેરાવના મૃત્યુ સમયે ગર્ભવતી હતા પરંતુ ગર્ભમાં રહેલા બાળકનું લિગ સાબિત ન થાય ત્યાં સુધી ઉત્તરાધિકાર પ્રક્રિયામાં વિલંબ થયો. બાળક દીકરી સાબિત થયું અને ૫ જુલાઈ, ૧૮૭૧ના રોજ મલ્હારરાવ સત્તામાં આવ્યા.
મલ્હારરાવે ઉદાર હાથે પૈસા ખર્ચ્યા. નક્કર સોનાની તોપ, મોતીની જાજમ જેવા અન્ય શાહી ખર્ચાઓથી વડોદરાની તિજોરી લગભગ ખાલી કરી નાખી. મલ્હારરાવની કૂરતા અને ઘોર જુલમના અહેવાલો ટૂંક સમયમાં બ્રિટિશ આર્મી ઓફિસર રોબર્ટ ફેયર સુધી પહોંચ્યા. મલ્હારરાવે રોબર્ટ ફેયરને રાસાયણિક ઝેર આપવાનો પ્રયાસ કરીને પોતાના કાર્યોને ઢાંકવાનો પ્રયાસ કર્યો.
કાશીરાવ અને તેમના ત્રણ પુત્રો આનંદરાવ , ગોપાલરાવ અને સંપતરાવ કવલાણાથી લગભગ ૬૦૦ કિલોમીટર દૂર વડોદરા આવ્યા. એ વાત જાણીતી છે કે, જ્યારે બધાં યુવકોને પુછવામાં આવ્યું કે તેમનો અહીં આવવાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ શું છે ત્યારે ગોપાલરાવે અચકાયા વગર પ્રત્યુત્તર આપ્યો કે "હું અહીંયા શાસન કરવા આવ્યો છું."
સયાજીરાવનો જન્મ ૧૧ માર્ચ ૧૮૬૩ના રોજ નાસિક જિલ્લાના માલેગાંવ તાલુકાના કવલાણા ગામમાં સૂર્યવંશી મરાઠા પરિવારમાં થયો હતો. કાશીરાવ ભીખાજીરાવ દાદાસાહેબ ગાયકવાડ અને ઉમાબાઈના બીજા પુત્ર સયાજીરાવનું જન્મ સમયનું નામ ગોપાલરાવ ગાયકવાડ હતું.
સયાજીરાવ ગાયકવાડ બરોડા રાજ્યના મહારાજા હતા. તેઓ તેમના શાસન દરમિયાન તેમના રાજ્યમાં શૈક્ષણિક અને સામાજીક સુધારાઓ લાવવા માટે જાણીતા છે.
બ્રિટીશ ભારતના તત્કાલીન રાજ્ય સચિવ લોર્ડ સેલિસબરીએ ૧૦ એપ્રિલ ૧૮૭૫ના રોજ મલ્હારરાવ ગાયકવાડને પદભ્રષ્ટ કરી મદ્રાસ ખાતે દેશનિકાલ કરવાનો આદેશ કર્યો, જ્યાં તેઓ ૧૮૮૨માં ગુમનામીમાં મૃત્યુ પામ્યા હતા.
વડોદરાની ગાદી ખાલી પડી હતી તેથી મહારાણી જમનાબાઈને તેમના વંશના વડાઓને વડોદરા હાજર થઈ તેમને અને તેમના પુત્રોને તેમની સમક્ષ ઉપસ્થિત થવા કહ્યું, જેથી તે ગાદીનો વારસદાર નક્કી કરી શકે.