polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
માનસશાસ્ત્ર અને સમાજશાસ્ત્રના સત્તાધિકારો પ્રભાવી હતા અને નવી સદીના જીવનચરિત્રો પર તેમણે તેમના નિશાન બનાવ્યા છે. "મહાન માનવી"ઇતિહાસના સિધ્ધાંતનું સમર્પણ અસ્તિત્વમાં આવવાવાળા પૂર્વગ્રહોનું સૂચક હતું. ડાર્વીવીનના સિધ્ધાંતો દ્વારા માનવીય વર્તણૂકનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું હતું. વાતાવરણના પરિણામે "સમાજશાસ્ત્રીય" જીવનચરિત્રો પોતાના વૈષયિક કાર્યોની કલ્પનાઓ કરાવે છે, અને વ્યક્તિગતતાનું મહત્વ ઓછું કરે છે. મનોવિષ્લેષણના વિકાસે જીવનચરિત્રાત્મક વિષયોની વધારે સ્પષ્ટ અને વ્યાપક સમજણ તરફ ધ્યાન દોર્યુ છે,અને બાલ્યાવસ્થા અને કિશોરાવસ્થા પર વધારે પ્રાધાન્ય દેવા માટે જીવનચરિત્રકારોને પ્રેરિત કર્યા છે. દેખીતી રીતે,આત્મચરિત્રોની સંસ્કૃતિના વિકાસને કારણે કે જેમાં પોતાની સ્વતંત્ર વાર્તા રજૂ કરવી તે મનોચિકિત્સાનું રુપ છે તેના પરિણામે,મનોવૈજ્ઞાનિક વિચારોએ અમેરીકનોની જીવનચરિત્રોના વાંચન અને લખવાની પધ્ધતિમાં પરિવર્તન લાવ્યું છે.
ઓગણીસ સદીના વચગાળામાં સામુદાયિક જીવનચરિત્રો અને સાહિત્યીક જીવનચરિત્રો વચ્ચેનો ભેદ અસ્તિત્વમાં આવ્યો તેણે ઉચ્ચ સંસ્કૃતિ અને મધ્યમ વર્ગીય સંસ્કૃતિ વચ્ચેના ભેદોને પરાવર્તિત કર્યા. દેશના બીજા ભાગો માટે આ વિભાગોને ટકાવવામાં આવે છે. નવી પ્રકાશકીય પ્રાવૈધિક પ્રક્રિયાઓ અને વિસ્તરતી વાંચન કરવાવાળી જનતા માટે જીવનચરિત્રોએ ઔપચારીક આભાર માનવાની શરુઆત કરી છે. પ્રકાશકીય બુકોમા આવેલી ઉત્ક્રાંતિએ વાચકોના વિશાળ વર્ગને તે ઉપલભ્ય કરી આપી. સદીના પહેલા બે દાયકાઓમાં અસ્તિત્વમાં આવ્યા કરતા લગભગ દશ ગણાં વધારે 1840 થી 1860મા ઘણા જીવનચરિત્રો અસ્તિત્વમાં આવ્યા. અધિકમાં,પહેલી વાર પ્રચલિત રાજલ કાગળની જાડી બાંધણીવાળા પુસ્તકોની આવૃતિ પ્રકાશમાં આવી. તેમજ,અમેરીકન નિયતકાલીકોએ જીવનચરિત્રાત્મક રેખાચિત્રોની શ્રેણીઓને પ્રકાશિત કરવાની શરુઆત કરી. વિશિષ્ટ મહત્વ પ્રજાસત્તાક રાજ્યના નાયકોથી ખસીને સ્વયં-ઊભા થયેલા સ્ત્રી અને પુરુષો પર પરિવર્તિત થયું.
અંતિમ અઢારમી સદીમાં અંગ્રેજી જીવનચરિત્રોનો "સોનેરી કાળ" અસ્તિત્વમાં આવ્યો,તે સદી કે જેમાં શબ્દ"જીવનચરિત્ર"અને "આત્મચરિત્ર" અંગ્રેજી શબ્દકોશમાં દાખલ થયા. સામૌલ જોહ્સનની ક્રીટીકલ લાઇવસ્ ઓફ ધ પોયેટસ્ અને જેમ્સ્ બોસવેલની વિશાળ લાઇફ ઓફ જોહ્સન જેવી ઐતિહાસીક કૃતિઓ તે કાળમાં હતી. બોસવેલીનએ જીવનચરિત્ર "પોતાની જોતે બોલે" તે વિષયને છાપવા અને પદાર્થોને પ્રગટ કરવા પર ભાર મૂક્યો હતો. જ્યારે બોસવેલ સંકલન કરતો,ત્યારે સામૌલ જોહ્સન રચના કરતો. જોહ્સન કર્તાના જીવનનું કાલક્રમિક વર્ણનને અનુસરતો નહોતો પણ ટૂચકાઓ અને ઘટનાઓનો પસંદગી પ્રમાણે પ્રયોગ કરતો હતો. જોહ્સને ઘટનાઓ યથાર્થતાને પ્રગટ કરે છે તે વિચારોનો અસ્વીકાર કર્યો હતો. તેનો મત હતો કે થોડા જાણીતા બનાવો અથવા ટૂચકાઓ કે જે પાત્રનું વર્ણન કરે છે તેને ગોતવા જીવનચરિત્રકારોએ પોતાના વિષયોને "કૌટુંબીક એકાંત" માં મેળવવાનો પ્રયત્ન કરવો જોઇએ.
મધ્યયુગીન ઈસ્લામીક સંસ્કૃતિના સમયગાળા દરમ્યાન,જીવનચરિત્રની પરંપરાઓના ભવિષ્યસૂચક ઉદ્દભવ સાથે,જીવનચરિત્રોએ મોટા પાયા પર લેખોના આગમન સાથે બહાર આવવાની શરુઆત કરી હતી . આના કારણે નવી સાક્ષરતા શૈલીનો આરંભ થયો હતો.:જીવનચરિત્રાત્મક સંદર્ભગ્રંથ. 9મી સદી બાદ મુસ્લિમ વિશ્વમાં પહેલો જીવનચરિત્રાત્મક સંદર્ભગ્રંથ લખાયો હતો. કોઇપણ બીજા પૂર્વ-ઔધૌગિક સમાજ કરતાં વધારે તેમાં જનસંખ્યાના અધિક વિભાગ માટે સામાજીક માહિતીનો સમાવેશ હતો. પહેલાના જીવનચરિત્રોના સંદર્ભગ્રંથો પ્રારંભમા ઇસ્લામના પેગંબરો અને તેના સહયોગીઓના જીવન પર કેંદ્રિત કરતા હતા,તેમાનું એક ઉદાહરણ ઇબ્ન સા'દ અલ-બઘવાડી દ્વારા લખાયેલી ધ બુક ઓફ ધ મેજર ક્લાસીસ છે,અને ત્યારબાદ બીજા ઘણી ઐતિહાસીક કલ્પનાઓ ના કે જેઓ મધ્યયુગીન ઇસ્લામીક વિશ્વમાં જીવતા હતા તેઓની નોંધ લેવાની શરુઆત થઈ હતી. .
અંતિમ 20મી અને પૂર્વકાલીન 21મી સદીમાં રચાયેલા પ્રાવૈધિક પ્રક્રિયાત્મક ઉન્નતિઓની સાથે,જીવનચરિત્રોના વિવિધમાધ્યમીક પ્રકારો વ્યક્તિત્વના સાહિત્યીક પ્રકારો કરતાં વધારે લોકપ્રિય બન્યા છે. એ&ઇ ,જીવનચરિત્રનું માધ્યમ,ઐતિહાસીક માધ્યમ અને આંતર્રાષ્ટ્રીય ઇતિહાસના,જેવા કેબલ અને સેટેલાઇટ ટેલીવીઝન નેટવર્કોના નિર્માણને કારણે આ પ્રકારના જીવનચરિત્રોની લોકપ્રિયતા ઉન્નત બની છે. જીવનચરિત્રોની દસ્તાવેજી ફિલ્મો સાથે,હોલીવુડે મહાન માણસોના જીવન પર આધારિત સંખ્યાબંધ વ્યાવસાયિક ફિલ્મો રજૂ કરી છે. તેમજ,. જેવા નવા વેબ 2.0 અરજીનો,સમગ્ર વિશ્વના વપરાશકારોને સ્વયંનું જીવનચરિત્ર સંકલન કરવાની અને બીજા માનવીઓના ચિત્રો સાથે તેને સરખાવવાની સમર્થતા આપે છે.
યુરોપના પૂર્વકાલીન મધ્યયુગમાં 400 થી 1450) શાસ્ત્રીય સંસ્કૃતિની જાગરુકતામાં ઘટાડો દેખાયો હતો. આ સમય દરમ્યાન,યુરોપમાં રોમન કેથોલિક ચર્ચ પૂર્વકાલીન ઇતિહાસની જાણકારી અને નોંધોનું એકમાત્ર સંગ્રહસ્થાન હતું. સંન્યાસીઓ,મઠવાસીઓ અને પુરોહિતોએ આ ઐતિહાસીક કાળનો ઉપયોગ પહેલા આધુનિક જીવનચરિત્રો લખવા માટે કર્યો હતો. સામાન્યત: તેમનો વિષય ચર્ચના પાદરીઓ,શહીદો,પોપો અને સંતોપૂરતો મર્યાદિત હતો. તેમનું કાર્ય લોકો માટે પ્રેરણાત્મક સાબિત થયું,ખ્રિસ્તી ધર્મમાં પરિવર્તન લાવવા માટેનું માધ્યમ. જુઓ સંતચરિત્રો. પોતાના દરબારી ઈનહાર્ડ દ્વારા લખાયેલું ચાર્લમેગ્નેનું જીવન આ કાળના જીવનચરિત્રનું એક અર્થપૂર્ણ ઉદાહરણ છે જે તદ્દન યોગ્ય રીતે તે ઢાંચામાં બેસતુ નથી.
મોટેભાગે અમેરીકન જીવનચરિત્રો અંગ્રેજી પ્રતિકૃતિઓને અનુસરતા હતા,સાથે થોમસ કાર્લેલેનો મત કે જીવનચરિત્રો ઇતિહાસનો એક ભાગ છે તેનો સમાવેશ કરતા હતા. કાર્લાઇલે જાહેર કર્યુ કે સમાજને અને તેના કાયદાઓને સમજવા મહાન વ્યક્તિઓના જીવનો મહત્વના છે. જ્યારે પૂર્વકાલીન અમેરીકન જીવનચરિત્રોમાં ઐતિહાસીક પ્રેરણા એ એક પ્રબળ ઘટક રહ્યુ,તે સમયે અમેરીકન લેખકોએ પોતાના સ્વતંત્ર ચોક્કસ અભિગમો રજૂ કર્યા. જે પણ અસ્તિત્વમા આવ્યુ તે રાષ્ટ્રીય પાત્રોને વ્યાખ્યાકિત કરવાની પ્રક્રિયામાં ચોક્કસ જીવનચરિત્રોનું ઉપદેશાત્મક રુપ હશે જે વાચકોના વ્યક્તિગત ચરિત્રને રુપ આપવામાં મદદ કરશે.
રોમેન્ટિક જીવનચરિત્રકારોએ જોહ્સનના ધણા અભિપ્રાયોનો વિરોધ કર્યો. જીન જેક્વેસ રૌસીઔસની કન્ફેસનસ્ એ રોમેન્ટિક દ્રષ્ટિકોણ અને આત્મસ્વીકૃતિ પ્રથાનો પોતાના કામોમાં સમાવેશ કર્યો હતો. પુરીતન અને ક્વેકર સ્મૃતિકારો દ્વારા પરંપરા અને આત્મસ્વીકૃતિઓ નવા વિશ્વમાં લાવવામાં આવ્યા અને નોંધ રાખનારાઓએ તેને પ્રભાવક બનાવવા અવિરત રાખ્યું. અમેરીકન વિજય વાર્તા માટે બેન્જામીન ફ્રેન્કલીનના આત્મચરિત્ર એ લાક્ષણિક નમૂનો પૂરો પાડ્યો. આત્મચરિત્ર એ જીવનચરિત્રાત્મક લખાણો માટેનું પ્રભાવક રુપ રહ્યુ હતું.
અંતિમ 19મી સદીના ઘણા જીવનચરિત્રો કેવળ સૂત્રગત રહ્યા. નોંધપાત્ર રીતે,19મી સદીમાં બહુ ઓછા જીવનચરિત્રો લખાયા. બુકર.ટી.વોશિંગ્ટનની ,અપ ફ્રોમ સ્લેવરી ની શરુઆત સાથે આત્મચરિત્રોની સંક્રાન્તિની સાક્ષી નિમ્નલિખિત સદીએ પૂરી હતી,અને તેને અનુસરીને હેનરી આદમની એજ્યુકેશન ,એક સ્વયં-વ્યાખ્યાયિત નિષ્ફળતાની નોંધ કે જેણે પ્રબળ અમેરીકન વિજય વાર્તાની વિરુધ્ધ પરવાનો જાહેર કર્યો હતો. સ્ત્રી અને પુરુષ બન્ને દ્વારા સામાજીક મહત્વના આત્મચરિત્રોનું પ્રકાશન સમૃધ્ધ થયું.
હમણાં-હમણાં તો વધારે,સીડી-રોમ અને ઓનલાઈન જીવનચરિત્રો અસ્તિત્વમાં આવ્યા છે. બુકો અને ફિલ્મોની જેમ,તે વારંવાર કાલક્રમિક વાર્તાઓ કહેતા નથી; તેના બદલે,વીડીયો ક્લીપ,ફોટોગ્રાફ્સ અને શાબ્દીક આર્ટીકલો સમાવિષ્ટ,વ્યક્તિગત માનવી સંબંધિત ઘણાં અનન્ય મિડીયા ઘટકોનું તેઓ ઐતિહાસીક અભિલેખ છે. મિડીયા વિદ્વાન લેવ મેનોવીચ કહે તે કે આ પ્રકારના ઐતિહાસીક અભિલેખોના માહિતીકોષના પ્રકારોને દ્રષ્ટાંત પૂરું પાડે છે,ઉપાદાનોને વિવિધ પ્રકારે પ્રવાસીત થવાની રજા આપે છે .
પહેલા વિશ્વયુધ્ધ દરમ્યાન,સોંઘી મજબૂત આવરણવાળી આવૃતિઓ પ્રચલિત બની હતી. 1920ના દાયકાઓએ જીવનચરિત્રાત્મક "લોકપ્રિચતા"ની સાક્ષી પૂરી હતી. 1929માં, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં લગભગ 700 જીવનચરિત્રો પ્રકાશીત થયા હતા,અને અમેરીકન જીવનચરિત્રોનો પહેલો શબ્દકોશ અસ્તિત્વમાં આવ્યો હતો. તેના પછીના દાયકામાં,આર્થિક મંદી હોવા છતાં પણ સંખ્યાબંધ જીવનચરિત્રો પ્રકાશીત થવાના ચાલુ રહ્યા હતા. તેઓ સસ્તી શૈલી દ્વારા અને સાર્વજનિક પુસ્તકાલયો મારફત વધતા દર્શકો સુધી પહોંચ્યા હતા.
જીવનચરિત્ર એ કોઇકના જીવનનું વિસ્તૃત વર્ણન અથવા ખુલાસો છે. જીવનચરિત્ર એ અવ્યક્તિગત વાસ્તવિકતાઓ ની વિગતોથી કંઇક વધારે છે, અને સાથે તે કર્તાના તે ઘટનાઓ વિશેના અનુભવોનું પણ વર્ણન કરે છે. રેખાચિત્ર અથવા અધ્યયનની સૂચિ ની જેમજ,જીવનચરિત્ર કર્તાની વાર્તાને રજૂ કરે છે, તેના અથવા તેણીના અનુભવોની ખાનગી વિગતો સમાવિષ્ટ વિવિધ રૂપોને ચિન્હાંકિત કરે છે,અને કદાચ કર્તાના વ્યક્તિત્વના પૃથક્કરણનો પણ સમાવેશ કરી શકે છે.
એક કૃતિ જીવનચરિત્રાત્મક કહેવાય જો તે વ્યક્તિના સમગ્ર જીવનને આવરી લેતી હોય. આ જ રીતે,જીવનચરિત્રાત્મક કૃતિઓ મોટેભાગે અકલ્પિત હોય છે, પણ વ્યક્તિના જીવનનું ચિત્રાંકન કરવા કલ્પનાઓનો પ્રયોગ પણ ક્યારેક કરવામાં આવે છે. એક જીવનચરિત્રાત્મક વ્યાપક વિસ્તારના ઊંડાણ પૂર્વકના પ્રકારને વારસાગત લખાણ કહે છે. સુસંગઠિતપણે, સાહિત્યમાં, ફિલ્મ,અને મિડીયાના બીજા પ્રકારોની તમામ જીવનચરિત્રાત્મક કૃતિઓ શૈલીઓ બનાવે છે જેને જીવનચરિત્ર કહેવાય છે.
પાવર સ્ટેશન માટે ઉપલબ્ધ ઠંડુ પાડનારા પ્રવાહીના અપૂરતા પ્રવાહને કારણે વીજ ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થાય છે, અને હાઈડ્રોઈલેક્ટ્રીક ડેમો દ્વારા પાણીના વહેણમાં ઘટાડો થાય છે
સામાન્ય રીતે, વરસાદ વાતાવરણમાં પાણીની વરાળની માત્રા સાથે, પાણીની વરાળ ધરાવતાં હવાના કદના ઉપર તરફના દબાણ સાથે સંયુક્ત રીતે જોડાયેલો છે. જો આ બંનેમાંથી કોઈ પણ એકનું પ્રમાણ ઓછું થાય તો તેનું પરિણામ દુકાળ આવે છે. આ ઉચ્ચ દબાણ પ્રણાલી, પવનો સમુદ્ર સંબંધિત હવાના કદને લઈ જવાને બદલે ખંડીય પ્રમાણમાં લઈ જાય છે , અને ઊંચા દબાણના ક્ષેત્રની આસપાસ કાંઠો વિકસાવે છે જે કોઈ એક ચોક્કસ ક્ષેત્રની પર વરસાદ પડતો અથવા ગડગડાટ સાથે તોફાન ઉદ્દભવતું અટકાવે છે અથવા તેનો બચાવ કરે છે. સમુદ્રી અને વાતાવરણીય મોસમ ચક્રો જેમ કે - પ્રશાંત તટ અને ઓસ્ટ્રેલિયાની સાથે અમેરિકા માટે દુકાળ સર્જતું એક નિયમિત આવર્તક પાસું છે. ગનસ, જર્મસ અને સ્ટીલના લેખક જેરીડ ડાયમન્ડ ઓસ્ટ્રેલિયાની આબોહવાના નમૂનાઓ પર એક કરતાં વધુ વર્ષ ચક્રોની વેરાન અસર જુએ છે. તેનું એક મુખ્ય કારણ આપે છે કે ઓસ્ટ્રેલિયાના આદિવાસીઓ ખેતીને સ્વીકારવાને બદલે એક શિકારી-એકત્રિત સમાજ બની રહ્યા છે. અન્ય હવામાન તીવ્ર દોલનો નોર્થ એટલાન્ટિક ઓસીલેશન તરીકે ઓળખાય છે, જે ઉત્તરપૂર્વ સ્પેનમાં દુકાળ સાથે જોડાયેલો છે.
માનવીય પ્રવૃત્તિ જેમ કે વધુ પડતી ખેતી, અત્યાધિક સિંચાઈ, વનનાબૂદીકરણ અને જમીનનું ધોવાણની વિરોધાભાસી અસર જમીનની પાણી રોકવાની અને ગ્રહણ કરવાની ક્ષમતા પર સીધી જ રીતે ઉત્તેજિત પાસાઓ દ્વારા ક્રિયાપ્રતિક્રિયા કરી શકે છે. જ્યારે આ તેમની મર્યાદામાં સાપેક્ષ રીતે અલગ થઈ શકે છે, ત્યારે વૈશ્વિક આબોહવામાં પરિવર્તન લાવતી પરિણામી પ્રવૃત્તિઓ સમગ્ર વિશ્વ અને ખાસ કરીને વિકાસશીલ દેશોમાં ખેતી પર એક નક્કર અસર સાથે અપેક્ષિત દુકાળ સ્થિતીનું સર્જન કરે છે. સમગ્ર રીતે, વૈશ્વિક ગ્લોબલ વોર્મિંગ દુનિયાના વરસામાં વધુ વરસાદનું પરિણામ આપશે. કેટલાંક વિસ્તારોમાં દુકાળની સાથે પૂર અને જમીનના ધોવાણમાં વધારો થશે. વિરોધાભાસ એ છે કે ગ્લોબલ વોર્મિંગ માટે સૂચવવામાં આવેલાં કેટલાંક ઉપાયો વધુ સક્રિય તકનીકો પર કેન્દ્રિત છે, તેમાંની એક અવકાશી તડકામાં વાપરવામાં આવતી છત્રી દ્વારા સોરલ કિરણોત્સર્ગનું વ્યવસ્થાપનનો ઉપયોગ કરવો, આમ કરવાથી કદાચ દુકાળની તકો વધી જાય.
2005માં, એમેઝોન તટપ્રદેશના ભાગોએ 100 વર્ષોમાં સૌથી ખરાબ દુકાળનો અનુભવ કર્યો. વુડ્ઝ હોલ રિસર્ચ સેન્ટર પરિણામો નોંધતાં 23 જુલાઈ 2006ના રોજ પ્રકાશિત લેખેમાં દર્શાવ્યું છે કે વન તેની હાલની સ્થિતિમાં દુકાળના માત્ર ત્રણ વર્ષ સુધી અસ્તિત્વ ધરાવી શકશે. બ્રાઝિલીયન નેશનલ ઈન્સ્ટીટ્યુટ ઓફ એમેઝોનીયન રિસર્ચના વૈજ્ઞાનિકોએ આ લેખમાં દલીલ કરી છે કે આ દુકાળ પ્રતિક્રિયા, ક્ષેત્રીય વાતાવરણ પર વનનાબૂદીના પ્રભાવની સાથે જોડાઈ, એક "ટોચના બિંદુ" તરફ પ્રેરિત કરે છે, જ્યાંથી આ ઉલટાવી ન શકાય તેવી મૃત્યુની શરૂઆત થશે. તેનાથી એ નિષ્કર્ષણ નીકળે છે કે વરસાદ લાવતાં વનો દુનિયાની આબોહવા માટે ભારે ઉત્પાતના પરિણામો સાથે ઘાસવાળું વૃક્ષો વગરનું મેદાનઅથવા રણમાં પરિવર્તિત થવાના કાંઠા પર છે. અનુસાર, આબોહવામાં પરિવર્તન અને વનનાબૂદીનું યુગ્મિકરણ મૃત વૃક્ષોની સૂકા થવાની અસરમાં વધારો કરે છે જે જંગલોમાં આગના કિસ્સાને ઈંધણ પૂરું પાડે છે.
આફ્રિકાના હોર્નમાં આવર્તક દુકાળ રણીકરણ માટે મુખ્ય પરિબળ બની ગંભીર જૈવિક ભારે ઉત્પાતનું સર્જન કરે છે, જેનાથી પ્રેરિત વ્યાપક ખોરાકની અછતનું સર્જન થયું છે અને તે હજી પણ આવર્તક છે. હોર્નના ઉત્તર-પશ્ચિમે, ડારફર તેના પાડોશી સુદાન સાથે ઘર્ષણમાં છે, ઉપરાંત ચાદને પણ અસર કરે છે, દશકાઓના દુકાળ તેમાં ઈંધણ પૂરું પાડે છે, ડારફર સંઘર્ષના કેટલાંક કારણોમાં દુકાળ, રણીકરણ અને વધુ પડતી વસ્તીનું સામૂહિક જોડાણ છે, કારણ કે અરબ બાગ્રા રખડુઓ પાણીની શોધમાં જ્યાં મોટા ભાગે બિન-અરબ ખેડૂતો દ્વારા જમીન રોકાયેલી છે ત્યાં વધુ દક્ષિણ તરફ તેમના પશુધનને લઈ જાય છે.
દુનિયાના મોટા ભાગના વિસ્તારોમાં દુકાળ આબોહવાની એક સામાન્ય અને આવર્તક લાક્ષણિકતા છે. તેનું પ્રાચીન દસ્તાવેજોમાંના ગીલ્ગામેશ નામના મહાકાવ્યમાં આ દસ્તાવેજીકરણ કરવામાં આવ્યું છે અને તેનું જોડાણ જોસેફના આગમનની બાઈબલની વાર્તા સાથે કરવામાં આવ્યું હતું અને પછી પ્રાચીન ઈજિપ્તના હિજરતીઓ સાથે કરવામાં આવ્યું હતું. ઈ.સ.પૂ. 9500 ચીલીમાં શિકારી- એકત્રિત થઈને સ્થળાંતરની ઘટના સાથે જોડાવામાં આવ્યું છે, એવી રીતે 135,000 વર્ષ પહેલાં આફ્રિકાની બહાર અને દુનિયાના બાકીના ભાગોમાં પ્રારંભિક માનવીએ જેમ હિજરત કરી હતી.
હિમાલયની નદીઓના જળપ્રવાહના તટપ્રદેશમાં અંદાજે 2.4 અબજ લોકો રહે છે. આવનારા દાયકાઓમાં ભારત, ચીન, પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ, નેપાળ અને મ્યાનમારમાં પ્રથમ પૂર અને પછી દુકાળની સ્થિતિઓ સર્જાઇ શકે છે. ભારતમાં દુકાળ ગંગાને અસર કરે તે અંગે વિશેષ ચિંતા છે, કારણ કે તે 500 મિલિયનથી પણ વધારે લોકોને પીવાનું પાણી અને ખેતી માટે સિંચાઈનું પાણી પૂરું પાડે છે. રોકી પર્વતમાળા અને સીરા નિવેદા જેવી પ્રવતમાળાઓની હિમનદી દ્વારા મોટાભાગનું પાણી મેળવનાર ઉત્તર અમેરિકાના પશ્ચિમ તટીય પ્રદેશને પણ અસર પહોંચશે.
જ્યારે એક દુકાળ મહિનાઓ અથવા વર્ષોની અવધિ માટે લંબાય છે ત્યારે એક ક્ષેત્રમાં પાણીના પુરવઠાની ઊણપ નોંધાય છે. કોઈ વિસ્તારમાં સરેરાશ વરસાદ કરતાં સતત ઓછો વરસાદ થયા છે ત્યારે ત્યાં દુષ્કાળ સર્જાય છે. તેની અસરગ્રસ્ત ક્ષેત્રના જૈવિક તંત્ર અને ખેતી પર એક વાસ્તવિક અસર જોઈ શકાય છે. દુકાળો કેટલાંય વર્ષો સુધી રહી શકે છે, તેમ છતાં ટૂંકો પણ તીવ્ર દુકાળ મહત્ત્વપૂર્ણ હાનિનું કારણ બની શકે છે અને સ્થાનિક અર્થતંત્રને નુકસાન પહોચાડી શકે છે.
આ વૈશ્વિક ઘટનાથી ખેતી પર વ્યાપક પ્રભાવ પડે છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રનો અંદાજો છે કે યુક્રેનના કદ જેટલો ફળદ્રુપ જમીનનો વિસ્તાર દુકાળ, વનનાબૂદી અને વાતાવરણીય અસ્થિરતાને કારણે દરેક વર્ષે ગુમાવતા જઈએ છીએ. દુકાળનો લાંબા સમય સુધીનો સમયગાળો સામૂહિક સ્થળાંતર માટે એક મુખ્ય પરિબળ બને છે અને આફ્રિકાના હોર્ન અને સાહેલમાં થતાં સંખ્યાબંધ સતત ચાલુ રહેતા સ્થળાંતર અને અન્ય માનવીય સંકટોમાં એક મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
પૂર્વી આફ્રિકાએ તાજેતરમાં પાક અને પશુધનના નાશની સાથે, તેના દશકામાંનો સૌથી ખરાબ દુકાળનો સામનો કર્યો. યુ.એન. વર્લ્ડ ફૂડ પ્રોગ્રામે તાજેતરમાં કહ્યું કે લગભગ 4 મિલિયન કેન્યાની પ્રજાને તાત્કાલિક ખોરાકની જરૂરત છે.
જેમ એક દુકાળ ચાલુ રહે છે, તેમ તેની આસપાસની પરિસ્થિતી ક્રમશઃ કથળતી રહે છે અને તેની અસર સ્થાનિક વસ્તી પર ક્રમશઃ વધતી રહે છે. લોકો દુકાળને ત્રણ મુખ્ય રીતે વ્યાખ્યાયિત કરે છેઃ
૨૦૦૮નું વર્ષ સુપ્રીમ કોર્ટ માટે એક યા બીજા વિવાદોનું રહ્યું હતું, જેમાં ન્યાયતંત્રના ઉચ્ચ સ્તર સુધી ભ્રષ્ટાચારના ગંભીર આક્ષેપો થયા હતા,ભ્રષ્ટાચાર પેનલ સ્કેનર હેઠળ ભૂતપૂર્વ મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ , હિંદુસ્તાન ટાઇમ્સ, નવી દિલ્હી, 09 જૂન,2008ન્યાયતંત્રમાં પણ કાળાં ઘેટાંઓ હોય છે, એવું સુપ્રીમ કોર્ટ કબૂલે છે , નર્વ ન્યૂઝ ઇન્ડિયાઉત્તર પ્રદેશના પીએફ કૌભાંડની સુનાવણીમાં એસસી ન્યાયમૂર્તિઓ પાછીપાની કરે છે, ધી ઇકોનોમિક ટાઇમ્સ, 8 ઓગસ્ટ, 2008સર્વોચ્ચ અદાલતના ન્યાયમૂર્તિ ન્યાયતંત્ર વિરુદ્ધ લાંચ રુશ્વત કેસની સુનાવણી છોડી દે છે, યાહૂ ઇન્ડિયા ન્યૂઝ, 7 ઓગસ્ટ 2008એસસીમાં સાઉન્ડ એન્ડ ફ્યુરી: પીએફ કૌભાંડની સુનાવણીમાંથી ન્યાયમૂર્તિઓ નીકળી ગયા હતા , ધી ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડિયા, 8 ઓગસ્ટ 2008ભારતમાં, ભગવાન પણ નિઃસહાય છે, એમ એસસી કહે છે, ધી ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડિયા, 5 ઓગસ્ટ 2008ભગવાન પણ આ દેશને બચાવી શકે તેમ નથી: સુપ્રીમ કોર્ટ!
19 એપ્રિલ 2008ન્યાયતંત્ર આરટીઆઇના પરિપ્રેક્ષ્યમાં આવે છે, હાઉસ પેનલ જણાવે છે, ધી ફાયનાન્સિયલ એક્સપ્રેસ, 30 એપ્રિલ 2008 ભારતના ન્યાયમૂર્તિ કે.જી.બાલાક્રિશ્નને તેમનું પદ જાહેર જનતાના સેવક તરીકેનું નથી, પરંતુ બંધારણીય સત્તાધિકારીનું છે એવી ટિપ્પણી બદલ અસંખ્ય ટીકાઓને આમંત્રણ આપ્યું હતું. બાદમાં તેઓ પોતાની ટિપ્પણીમાંથી ફરી ગયા હતા. હાલના ભારતીય રાષ્ટ્રપતિ પ્રતિભા પાટીલે અને ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ એપીજે અબ્દુલ કલામે પોતાની ફરજોમાં નિષ્ફળતા બદલ ન્યાયતંત્રની ગંભીર ટીકાઓ કરી હતી. વડાપ્રધાન મનમોહન સિંહે જણાવ્યું હતું કે ભ્રષ્ટાચાર એ ન્યાયતંત્ર દ્વારા સામનો કરવામાં આવતા અનેક પડાકારોમાંનો મોટો પડકાર છે અને આ આક્રમણને જડમૂળથી નાબૂદ કરવાની જરૂર છે.
ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ દ્વારા શાસિત શક્તિશાળી કેન્દ્ર સરકારે ન્યાયતંત્રની સ્વતંત્રતા પર ભારે નિયંત્રણો નાખ્યા હતા. આવું ઇંદિરા ગાંધી દ્વારા ભારતીય કટોકટી દરમિયાન થયું હતું. કેદમાં રહેલી વ્યક્તિઓના બંધારણીય હક્કોને સંસદ દ્વારા પસાર કરાયેલા પ્રિવેન્ટીવ ડિટેન્શન કાયદાઓ હેઠળ નિયંત્રિત કરવામાં આવ્યા હતા. શિવા કાંત શુક્લા જબલપુરના એડીશનલ ડિસ્ટ્રીક્ટ મેજીસ્ટ્રેટ વિ. શિવ કાંત શુક્લા , જેઓ હેબીયસ કોર્પસ કેસ તરીકે વિખ્યાત છે, તેના કેસમાં સુપ્રીમના કોર્ટના પાંચ વરિષ્ઠ ન્યાયમૂર્તિઓની ન્યાયપીઠે કટોકટી દરમિયાનના બંદી અવસ્થાની અનિયંત્રિત સત્તાઓ માટે રાજ્યની તરફેણમાં ચુકાદો આપ્યો હતો. ન્યાયમૂર્તિઓ એ.એન. રાય, પી. એન. ભગવતી, વાય.વી. ચંદ્રચુડ, અને એમ.એચ. બેગે મોટા ભાગમાં ચુકાદાઓમાં જણાવ્યું હતું:
હાઇ કોર્ટ સમક્ષ હેબીયસ કોર્પસ માટે અથવા અન્ય અરજી અથવા બંદી બનાવવાના આદેશની કાયદેસરતાને પડકારવા માટે કલમ ૨૨૬ હેઠળ કોઇ વ્યક્તિ પાસે અરજી કરવાનું કોઇ સ્થળ હોતું નથી.
કેસ ચલાવ્યા વિના બંદી બનાવવા એ જે લોકો અંગત સ્વતંત્રતાને ચાહે છે તેમના માટે શાપરૂપ છે. અસ્વીકૃત અરજી એ કાયદાનું ખિન્ન સ્વરૂપ છે, આવતીકાલની સતર્કતા માટે હવે પછીના ચુકાદાઓ ભૂલને શક્ય રીતે સુધારી શકે જેમાં અસહમત ન્યાયમૂર્તિઓ માને છે કોર્ટ સાથે વિશ્વાસઘાત થયો છે.
હાઇકોર્ટના મંતવ્ય અનુસાર, એ પ્રસ્તુત પ્રશ્ન અંગે સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા નક્કી થાય તેવી જરૂરિયાત છે. ફોજદારી કેસો માં, સુપ્રીમ કોર્ટમાં એવા કિસ્સામાં અરજી રહે છે જો હાઇકોર્ટે
અરજીને કારણે આરોપીને નિર્દોષ છોડી મૂકવાનો હુકમ બદલાવ્યો હોય અને તેને મૃત્યુદંડ આપ્યો હોય અથવા જન્મટીપની સજા આપી હોય અથવા 10 વર્ષથી ઓછી નહીંં તેવી કેદની સજા કરી હોય, અથવા
પોતાની સત્તામાં આવતી નીચલી કોર્ટ પાસેથી કોઈ પણ કેસ ચલાવવામાંથી પોતાની જાતને પાછી ખેંચી હોય અને તેણે આ પ્રકારના કેસમાં આરોપીને અપરાધી ઠરાવ્યો હોય અને તેને મૃત્યુદંડની સજા કરી હોય અથવા જન્મટીપ આપી હોય અથવા 10 વર્ષથી ઓછી નહીંં તેવી કેદની સજા કરી હોય, અથવા
એવું પ્રમાણિત કર્યું હોય કે કેસ સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી કરવા માટે યોગ્ય છે. સુપ્રીમ કોર્ટને હાઇકોર્ટના કોઈ પણ ચુકાદા, અંતિમ આદેશ અથવા સજાની અરજી હાથ ધરવાનો કે અપીલ સાંભળવાની વધુ સત્તા આપવાની સંસદને સત્તા છે.
સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયમૂર્તિઓને વિવિધ રીતે સ્વતંત્રતા પ્રાપ્ત થાય તેની ચોક્સાઈ બંધારણમાં રાખવામાં આવી છે. ન્યાયમૂર્તિઓની નિયુક્તિ ખાસ કરીને નોકરીના સમયગાળાને આધારે થાય છે, નહીં કે રાજકીય પસંદગીથી. સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયમૂર્તિને તેમના પદ પરથી રાષ્ટ્રપતિએ દરેક સંસદીય ગૃહમાં સંબોધન કર્યું હોય, તથા તેમને ગૃહના કુલ સભ્યોની બહુમતીનો ટેકો હોય અને હાજર રહેલા સભ્યોની બે તૃતીયાંશ કરતાં ઓછી નહીં તેવી બહુમતીથી અને મતદાન દ્વારા અને સમાન સત્રમાં સાબિત થયેલી ગેરવર્તણૂક અથવા અક્ષમતાના કારણોસર આ પ્રકારની બરતરફી માટે રાષ્ટ્રપતિને રજૂઆત કર્યા બાદ પસાર કરેલા હુકમ સિવાય બરતરફ કરી શકાય નહીં. સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયમૂર્તિઓનો પગાર અને ભથ્થઓમાં તેમની નિમણૂક બાદ ઘટાડો કરી શકાય નહીં. જે-તે વ્યક્તિ સુપ્રીમ કોર્ટની ન્યાયમૂર્તિ રહી ચૂકી હોય તેને કાયદાની કોઈ પણ અદાલતમાં અને ભારતમાં કોઈ પણ સત્તા સમક્ષ વ્યાવસાયિક કામ કરવામાંથી બાકાત કરી શકાય છે.
જમ્મુ અને કાશ્મીર ના રાજ્યના સંદર્ભમાં એ નોંધવું સુસંગત રહેશે કે વિવિધ ઐતિહાસિક કારણોસર & ભારતના અન્ય રાજ્યોની સાપેક્ષે ખાસ દરજ્જો ધરાવતું હતું. ભારતીય બંધારણની કલમ ૩૭૦માં & માટે ચોક્કસ પ્રકારના અપવાદો આપવામાં આવ્યા હતા. ભારતીય બંધારણ સંપૂર્ણ રીતે & રાજ્યમાં લાગુ પડતું ન હતું, જે કલમ ૩૭૦ અનુસાર છે. ભારતીય બંધારણ વિવિધ સુધારાઓ અને અપવાદો બાદ & રાજ્યને લાગુ પડતા હતા. આ બાબત બંધારણ ઓર્ડર, ૧૯૫૪માં આપવામાં આવી હતી. તેમજ, જમ્મુ અને કાશ્મીર ભારતનાં બીજા રાજ્યો સિવાય પોતાનું અલાયદું બંધારણ ધરાવતું હતું. અસંખ્ય સુધારાઓ સાથે જમ્મુ અને કાશ્મીરને ભારતીય બંધારણ લાગુ પડતું હોવા છતાં કંસ્ટીટ્યુશન ઓર્ડર, ૧૯૫૪ કલમ ૧૪૧ &ના રાજ્યને લાગુ પડતું હતું અને તેથી સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા જાહેર કરાયેલો કાયદો સમાન રીતે હાઇકોર્ટ સહિત &ની તમામ કોર્ટોને લાગુ પડતો હતો. જો કે ૫ ઑગસ્ટ ૨૦૧૯ના રોજ ધારા ૩૭૦ રદ કરાઈ હતી.
ભારતીય સુપ્રીમ કોર્ટ ભારતના રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા નિમણૂક પામેલા ભારતના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ તથા ૩૦થી વધુ નહીંં તેવા અન્ય ન્યાયમૂર્તિઓ ધરાવે છે. જો કે, રાષ્ટ્રપતિએ સુપ્રીમ કોર્ટ સાથે સલાહ-મસલત કરીને જ ન્યાયમૂર્તિઓની નિમણૂક કરવી પડે અને આ પ્રકારની નિમણૂક સામાન્ય રીતે રાજકીય પસંદગીને બદલે સિનિયોરિટીને આધારે કરવામાં આવે છે. સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયમૂર્તિઓ ૬૫ વર્ષની વયે નિવૃત્ત થાય છે. સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયમૂર્તિ તરીકે જે વ્યક્તિની નિમણૂક થવાની હોય તે વ્યક્તિ ભારતની નાગરિક હોવી જોઈએ અને તે ઓછામાં ઓછા પાંચ વર્ષ માટે હાઇ કોર્ટ અથવા આવી બે કે તેનાથી વધુ કોર્ટોના ઓછામાં ઓછો ૧૦ વર્ષ સુધી ન્યાયમૂર્તિ હોવા જોઈએ અથવા રાષ્ટ્રપતિના મંતવ્ય અનુસાર પ્રતિષ્ઠિત કાયદાશાસ્ત્રી હોવા જોઈએ. સુપ્રીમ કોર્ટના એડ હોક ધોરણના ન્યાયમૂર્તિ તરીકે એક હાઇ કોર્ટના ન્યાયમૂર્તિની નિમણૂક કરવાની અને સુપ્રીમ કે હાઇ કોર્ટના નિવૃત્ત ન્યાયમૂર્તિઓને બેસવાની અને કોર્ટના ન્યાયમૂર્તિ તરીકે કામગીરી કરવાની જોગવાઈ અસ્તિત્વમાં છે.
મૂળભૂત રીતે જ્યારે કેસ સીધો જ સુપ્રીમ કોર્ટ પાસે જાય તે તેનું મૂળભૂત અધિકારક્ષેત્ર છે.જ્યારે ભારત સરકાર અને એક કે વધુ રાજ્યોની વચ્ચે અથવા ભારત સરકાર અને કોઈ પણ રાજ્ય અથવા રાજ્યો વચ્ચે એક તરફે કે એક અથવા વધુ રાજ્યો બીજી તરફે હોય અથવા બે અથવા વધુ રાજ્યો વચ્ચે જો વિવાદમાં કોઇ પ્રશ્નનો સમાવેશ થતો હોય, જેની પર અમુક હદે કાનૂની અધિકાર નિર્ભર હોય અથવા તેનું અસ્તિત્વ નિર્ભર હોય તો તેવા કોઇ પણ વિવાદમાં તે વિશિષ્ટ મૂળભૂત અધિકારક્ષેત્ર ધરાવે છે. વધુમાં, બંધારણની કલમ 32 મૂળભૂત અધિકારો લાગુ પાડવાના સંદર્ભે સુપ્રીમ કોર્ટના વિસ્તારિત મૂળભૂત અધિકારક્ષેત્રને મંજૂરી આપે છે. હેબિયસ કોર્પસ , મેન્ડેમસ , પ્રતિબંધ, ક્વો વોરંટો અને સર્ટિઓરરિ સહિતના નિર્દેશો, આદેશો અથવા લેખિત આદેશ લાગુ પાડવા માટે તેને સત્તા આપવામાં આવી છે.
મૂળભૂત ભારતીય બંધારણ માં મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ સાથે ૭ નીચલી કક્ષાના ન્યાયમૂર્તિઓ માટે જોગવાઇ કરવામાં આવી હતી - જેમાં તેમની સંખ્યા વધારવાનો નિર્ણય સંસદ પર છોડવામાં આવ્યો હતો. પ્રારંભિક વર્ષોમાં સુપ્રીમ કોર્ટની સંપૂર્ણ ન્યાયપીઠ તેમની સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવતા કેસોની સુનાવણી કરવા એકસાથે બેસતી હતી. જેમ કોર્ટનું કામ વધતું ગયું અને કેસોનો ભરાવો થતો ગયો તેમ સંસદે ૧૯૫૦માં ન્યાયમૂર્તિઓની સંખ્યા ૮ ની હતી તે વધારીને ૧૯૫૬માં ૧૧, ૧૯૬૦માં ૧૪, ૧૯૭૮માં ૧૮, ૧૯૮૬માં ૨૬ અને ૨૦૦૮માં ૩૧ની કરી હતી. ન્યાયમૂર્તિઓની સંખ્યામાં વધારો થતા તેઓ બે કે ત્રણ સભ્યોની બનેલી ન્યાયપીઠમાં -તેમજ આવું કરવા માટે પાંચ ન્યાયપીઠો અને તેનાથી વધુ ન્યાયમૂર્તિઓ અથવા મંતવ્ય અથવા વિવાદમાં મતભેદનું સમાધાન કરવા એકી સાથે બેસતા હતા. જો આવું કરવાની જરૂરિયાત ઊભી થાય તો કોઈ પણ ન્યાયપીઠ, જે-તે કેસને મોટી ન્યાયપીઠને આપી શકે છે.
મુખ્યત્વે કટોકટીના ગાળા બાદ કલમ 21 અંગેના સુપ્રીમ કોર્ટના રચનાત્મક અને વિસ્તરીત અર્થઘટને જાહેર હિતના દાવાના નવા કાયદાશાસ્ત્રનો ઉદ્ભવ કર્યો હતો, જેણે ઘણા અગત્યના આર્થિક અને સામાજિક અધિકારો સહિતને ઉગ્રપણે પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું, પરંતુ તે મફત શિક્ષણ, જીવન, સ્વચ્છ પર્યાવરણ, ખાદ્ય અને અન્ય ઘણા સુધી મર્યાદિત ન હતું. નાગરિક અને રાજકીય અધિકારો માં પરંપરાગત રીતે રક્ષિત)પણ વિસ્તર્યા હતા અને તેને વધુ તીવ્રતાપૂર્વક રક્ષવામાં આવ્યા હતા. આ નવા અર્થઘટને અસંખ્ય મહત્ત્વના મુદ્દાઓ પરના દાવાઓ માટે દિશાઓ ખોલી હતી. એ નોંધવું રસપ્રદ છે કે કલમ 21ના અર્થઘટનના વિસ્તરણના પ્રણેતા મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ પી.એન. ભગવતી હતા કે જેઓ એડીએમ જબલપુર કેસની સુનાવણી કરનારા ન્યાયમૂર્તિઓમાંના એક હતા, તેમણે રાઇટ ટુ લાઇફનો દાવો કટોકટીમાં કરી શકાય તેવું ઠરાવ્યું હતું.
સુપ્રીમ કોર્ટનો મુખ્ય બ્લોક ૨૨ એકરના ચોરસ પ્લોટમાં બાંધવામાં આવ્યો છે અને ઇમારતની ડિઝાઇન મુખ્ય સ્થપતિ ગણેશ ભીકાજી ડિયોલાલિકર દ્વારા કરવામાં આવી હતી, જેઓ સીપીડબ્લ્યુડી નું નેતૃત્વ સંભાળનારા પ્રથમ ભારતીય હતા અને તેમણે સુપ્રીમ કોર્ટની ઇમારતની ઇન્ડો-બ્રિટીશ શૈલીમાં ડિઝાઇન કરી હતી. તેઓ શ્રીધર ક્રિશ્ના જોગલેકરના અનુયાયી હતા. કોર્ટે હાલની ઇમારતમાં ૧૯૫૮માં સ્થળાંતર કર્યું હતું. ઇમારતનો આકાર ન્યાયની ત્રાજવાઓની છબિ દર્શાવતો બનાવવામાં આવ્યો છે, જેમાં ઇમારતની કેન્દ્રીય વિંગ ત્રાજવાના પલ્લાના કેન્દ્રીય બીમને મળતી આવે છે. 1979માં, સંકુલમાં બે નવા ભાગો- પૂર્વ ભાગ અને પશ્ચિમ ભાગનો ઉમેરો કરવામાં આવ્યો હતો. એકંદરે તેમાં ઇમારતના વિવિધ ભાગોમાં ૧૫ કોર્ટ ખંડો છે. મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિની કોર્ટ તમામ કોર્ટોમાં સૌથી મોટી છે, જે મધ્ય વિંગના કેન્દ્રમાં આવેલી છે.
ભારતીય સરકારના કેબિનેટ સચિવે હાઇ કોર્ટ અને સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયમૂર્તિઓ દ્વારા ભ્રષ્ટાચાર અને ગેરવર્તણૂકના આક્ષેપોની તપાસ કરવા માટે તાજેતરમાં જ ભારતીય મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિના વડપણ હેઠળ નેશનલ જ્યુડીશિયલ કાઉન્સિલ નામની એક પેનલની સ્થાપના કરવા સંસદમાં જજીસ ઇન્ક્વાયરી બિલ 2008 રજૂ કર્યું હતું. જો કે, આ ખરડો એક મજાક હોવાનો અને ફક્ત જનતાને શાંત કરવા અને દબાવવા માટેનો હતો તેવો આક્ષેપ થયો હતો. ખરડા અનુસાર પેનલના ન્યાયમૂર્તિઓ તેમની જાતે જ ન્યાયમૂર્તિઓને તપાસ કરશે, આ તપાસનો પ્રારંભ ભારતના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ સામે અથવા નિવૃત્ત ન્યાયમૂર્તિઓ સામે રાષ્ટ્રપતિ, કેબિનેટ સચિવ અને સંસદના આદેશ દ્વારા થઇ શકે છે અને ત્યાર બાદ તેમને બરતરફ કરી શકાય છે.ભૂલ કરી હોય તેવા ન્યાયમૂર્તિઓ વિરુદ્ધ તપાસ પેનલને લગતા ખરડાની લીલીઝંડી, , 10 ઓક્ટોબર 2008
એવું મનાય છે કે પોતાનું અસહમતિનું મંતવ્ય આપતા પહેલા ન્યાયમૂર્તિ ખન્નાએ તેમની બહેનને જણાવ્યું હતું કે: મેં મારો ચુકાદો તૈયાર કરી નાખ્યો છે, જેના માટે માટે મારે ભારતના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિના પદનો ભોગ આપવો પડશે." જ્યારે કેન્દ્ર સરકારે જાન્યુઆરી ૧૯૭૭માં મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિના પદ માટે સુપ્રીમ કોર્ટના એક ન્યાયમૂર્તિની ભલામણ કરી હતી ત્યારે ન્યાયમૂર્તિ ખન્ના તે સમયે સૌથી જૂના હોવા છતાં તેમને અવગણવામાં આવ્યા અને આમ કરીને સરકારે સૌથી જૂના ન્યાયમૂર્તિને જ મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ તરીકે નિમણૂક આપવાની પ્રથાને તોડી નાખી હતી. હકીકતમાં, એવું અનુભવાયું હતું કે અન્ય ન્યાયમૂર્તિઓ કદાચ આ જ કારણસર આ હોદ્દા પર આવતા અટક્યા હશે. 'ન્યાયમૂર્તિ ખન્ના આ નિર્ણય માટે ભારતમાં કાનૂની બિરાદરીમાં ઐતિહાસિક વ્યક્તિ બની રહ્યા.
કટોકટીના ગાળા દરમિયાન, સરકારે 39મો સુધારો પણ પસાર કર્યો હતો, જેણે વડા પ્રધાનની ચૂંટણી માટે ન્યાયિક સમીક્ષા પર મર્યાદાની માગ કરી હતી; ફક્ત સંસદ દ્વારા રચવામાં આવેલી સંસ્થા જ આ ચૂંટણીની સમીક્ષા કરી શકે છે. કોર્ટે અગાઉના કેશવાનંદ ચુકાદા છતાં પણ આ નિયંત્રણ ને સંમતિ આપી હતી. પરિણામે, કટોકટી સમયે રહેલા મોટા ભાગના વિરોધ પક્ષના લોકો જેલમાં હતા ત્યારે સંસદે ૪૨મો સુધારો પસાર કર્યો હતો, જેના અનુસાર કોઈ પણ કોર્ટને, સુધારા સંબંધી કાર્યવાહીના મુદ્દાઓના અપવાદ સિવાય, બંધારણમાં કોઇ સુધારની સમીક્ષા કરતી રોકી હતી. કટોકટી પછીનાં થોડાં વર્ષો બાદ, જો કે સુપ્રીમ કોર્ટે 42માં સુધારાની તમામ બાબતોને ફગાવી દીધી હતી અને મિનર્વા મિલ્સ કેસ ની ન્યાયિક સમીક્ષામાં તેની સત્તાઓ પુનઃસ્થાપિત કરી હતી.
બંધારણના અર્થઘટન અનુસાર કાયદાના નોંધપાત્ર પ્રશ્નોને સમાવતા કોઈ પણ ચુકાદા, ફરમાન અથવા અંતિમ આદેશના સંદર્ભમાં બંધારણની કલમો 132 , 133 અથવા 134 હેઠળ હાઇકોર્ટ દ્વારા મંજૂર કરાયેલા પ્રમાણપત્ર મારફતે સુપ્રીમ કોર્ટના એપેલેટ અધિકારક્ષેત્રને વિનંતી કરી શકાય છે. સુપ્રીમ કોર્ટ કોઈ પણ બિનલશ્કરી ભારતીય અદાલતના ચુકાદા અથવા હુકમ સામે અપીલમાં જવા માટેની વિશિષ્ઠ રજા મંજૂર કરી શકે છે. સુપ્રીમ કોર્ટના એપેલેટ અધિકારક્ષેત્રમાં વધારો કરવાની સંસદને સત્તા છે અને સુપ્રીમ કોર્ટ એક્ટ, 1970ની રચના કરીને ફોજદારી અરજીઓના કિસ્સામાં આ સત્તાનો ઉપયોગ કર્યો છે.