polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
તે આપરાધિક કાયદાના તમામ પાંસાને આવરવાના હેતુથી બનાવાયેલ સર્વગ્રાહી સંહિતા છે. ૧૮૩૩ના ચાર્ટર કાયદા અંતર્ગત ૧૮૩૪માં થોમસ બાબિંગ્ટન મેકોલેના વડપણ હેઠળ સ્થાપિત ભારતના પ્રથમ કાયદા પંચની ભલામણના આધારે ૧૮૬૦માં સંહિતાનો મુસદ્દો ૧૮૬૦માં તૈયાર કરવામાં આવ્યો. તે અંગ્રેજ રાજના શરુઆતના તબક્કામાં ૧૮૬૨ના વર્ષમાં અંગ્રેજ તાબા હેઠળના ભારતમાં લાગુ કરવામાં આવ્યું.જોકે, તે રજવાડાંઓમાં આપોઆપ લાગુ ન થયું કારણ કે ૧૯૪૦ના દાયકા સુધી તેઓની અદાલતો અને ન્યાય પ્રક્રિયા અલગ હતી. સંહિતામાં શરુઆતથી હાલ સુધી સંખ્યાબંધ ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે અને તેને અન્ય અપરાધિક જોગવાઈઓ દ્વારા આધાર આપવામાં આવ્યો છે.
આ કાયદાનો હેતુ ભારતનો સર્વસામાન્ય દંડ સંહિતા આપવાનો હતો. દંડ સંહિતા કાયદાનું સ્વરુપ પામી ત્યારે અગાઉથી લાગુ દંડકીય કાયદાઓને રદ ન કરાયા અને તે કાર્યવાહી પહેલાંનો હેતુ પણ નહોતો. આમ કરવાનું કારણ એ હતું કે સંહિતામાં તમામ અપરાધોને સામેલ નહોતા કરાયા અને એ શક્ય હતું કે કેટલાક ગુનાઓ માટેની દંડ સંહિતા આ કાયદાની જોગવામાં ન આવરી શકાઈ હોય અને તે દંડકીય અપરાધ હોય. જોકે આ સંહિતા વિષયવસ્તુને સુદૃઢ રીતે પ્રસ્તુત કરતી હતી અને તે કાયદાઓને આવરવામાં સર્વગ્રાહી હતી, સંહિતાના વધારામાં અનેકવિધ ગુનાઓને આવરતા વધુ દંડકીય ધારાઓનું ગઠન કરવામાં આવ્યું.
સ્વતંત્રતા સમયે ભારતના ભાગલા થતાં ભારતીય દંડ સંહિતા તેના અનુગામી રાષ્ટ્રોને વારસામાં મળી, પાકિસ્તાનમાં તે સ્વતંત્ર રીતે પાકિસ્તાન દંડ સંહિતા તરીકે ઓળખાતી રહી. જમ્મુ અને કાશ્મીર ખાતે લાગુ થયેલ રણબીર દંડ સંહિતા પણ આ સંહિતા પર આધારિત છે. પાકિસ્તાનના ભાગલા થઈ અને બાંગ્લાદેશ સ્વતંત્ર થતાં ત્યાં પણ દંડ સંહિતા લાગુ રહી. આ દંડ સંહિતાને અંગ્રેજ તાબા હેઠળના બર્મા, સિલોન , સામુદ્રધુનીની સમજૂતીઓ , સિંગાપુર અને બ્રુનેઈમાં અપનાવાઇ અને તેના આધારે તેમની હાલની દંડ સંહિતાનો મુસદ્દો તૈયાર કરવામાં આવ્યો.
શરુઆતમાં ગુનાઓની યાદી સીમિત હતી પરંતુ કાળક્રમે તેમાં અનુભવ મળતાં વધારો થતો ગયો. વધુમાં, ગુનાહિત કૃત્ય પાછળના ઇરાદા અને આરોપી ગુનેગાર સાબિત ન થાય ત્યાં સુધી નિર્દોષ ગણવાની વિભાવનાઓ સામેલ થઈ. આમ, ભારતીય દંડ સંહિતા વ્યક્તિલક્ષી અને વ્યક્તિનિરપેક્ષના સિદ્ધાંતો પર આધારિત છે. વધુમાં, આ સંહિતામાં એ વિચારનું ખંડન કરવામાં આવ્યું કે અપરાધનો પ્રયાસ અપરાધમાં પરિણમવો જોઈએ અને આમ ન થતાં તે વ્યક્તિને નિર્દોષ ગણવી.
ભારતીય દંડ સંહિતા એ ભારતની મુખ્ય અપરાધ સંહિતા છે. તે વ્યક્તિના હક્કોનું અન્ય વ્યક્તિ દ્વારા થયેલ અતિક્રમણ વિરુદ્ધ રક્ષણ આપવા માટે ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે. તેમાં આ રક્ષણ માટેના નિયમો અને તે નિયમો ભંગ થતાં થવાપાત્ર સજાની જોગવાઇઓ કરવામાં આવી છે. તેનો હેતુ સબળ સામે નિર્બળને રક્ષણ આપવાનું છે અને તેને કારણે સમાજની સ્વતંત્રતા વિસ્તૃત અને સબળ બને છે.
ઓગષ્ટ ૨૦૧૫માં રાજસ્થાન વડી અદાલતે ધારા ૩૦૬ અને ૩૦૯ અંતર્ગત જૈન ધર્મની ઉપવાસ દ્વારા સ્વૈચ્છિક રીતે પોતાના જીવનનો અંત આણવાની પ્રથા જે સંથાર તરીકે ઓળખાય છે તેના પર પ્રતિબંધ મૂક્યો. તે નિર્ણય વિવાદનું કારણ બન્યો અને જૈન સમુદાયના કેટલાક વર્ગોએ ભારતના વડાપ્રધાનને ન્યાયલયના આદેશ વિરુદ્ધ સર્વોચ્ચ અદાલતમાં અરજી દાખલ કરવા વિનંતી કરી.
ભારતીય દંડ સંહિતાની કેટલીક ધારાઓને વિવાદાસ્પદ માનવામાં આવે છે. તેને ભારતના બંધારણની વિરુદ્ધ ગણી અને ન્યાયાલયોમાં પડકારવામાં આવી છે. વધુમાં કેટલીક વિવાદાસ્પદ ધારાઓને સંપૂર્ણ અથવા આંશિક રીતે રદ્દ કરવા માંગ કરવામાં આવી છે.
જે કોઈપણ સ્વેચ્છાએ પુરુષ, સ્ત્રી અથવા પ્રાણી સાથે અકુદરતી યૌન સંબંધો બાંધશે તેને દંડ સ્વરુપે આજીવન કારાવાસ અથવા નિશ્ચિતકાલીન કારાવાસ જે ૧૦ વર્ષ સુધી લંબાવી શકાય સહિત નાંણાકીય દંડનો પણ પાત્ર હશે.
આ ધારાની કથિત રીતે સ્ત્રીને તેના પતિની સંપત્તિ ગણવા માટે આલોચના કરવામાં આવે છે જ્યારે બીજી તરફ સ્ત્રીને વ્યભિચાર વિરુદ્ધની સજાથી સંપૂર્ણ રક્ષણ આપવા માટે પણ તેની આલોચના કરવામાં આવે છે.
સંહિતાની શરુઆત પ્રસ્તાવના વડે કરવામાં આવી છે જેમાં સંહિતા બાબતના ખુલાસાઓ અને તેમાં રાખવામાં આવેલ અપવાદો વિશે માહિતી આપવામાં આવી છે અને તેમાં વિવિધ પ્રકારના અપરાધોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.
માઈકલસનના જન્મ વખતે તેમનું કુટુંબ પ્રશિયાના આધિપત્ય નીચે આવેલા પોલૅન્ડમાં સ્થાયી થયેલું હતું, પણ તેમની વય બે વર્ષની હતી ત્યારે કુટુંબ સ્થળાંતર કરીને યુનાઈટેડ સ્ટેટમાં સ્થાયી થયું. તેમના પિતા સેમ્યૂએલ માઈકલસન અને માતા રોઝાલિયા યહૂદી કુળના હતા. ઉચ્ચ અભ્યાસ માટે તેઓ યુનાઈટેડ સ્ટેટની નેવલ અકાદમીમાં દાખલ થયા અને ૧૮૭૩માં સ્નાતકની પદવી પ્રાપ્ત કરી. ૧૮૮૧માં નેવલ કમિશનમાંથી માઈકલસને રાજીનામું આપ્યું. ત્યારબાદ શિકાગોમાં સ્થાયી થઈ જીવન પર્યત શિકાગો યુનિવર્સિટીમાં ભૌતિકવિજ્ઞાનનું અધ્યાપન કાર્ય કર્યું.
જર્મનીની યુનિવર્સિટી ઑફ બર્લિનમાં અભ્યાસ કરતી વખતે તેમણે ૧૮૮૦માં વ્યતિકરણમાપક નામનું વૈજ્ઞાનિક ઉપકરણ તૈયાર કર્યું. આ ઉપકરણ વડે તેઓ કાલ્પનિક માધ્યમ ઈથરમાં પ્રકાશનો વેગ નક્કી કરવા માગતા હતા. એ સમયે એવું માનવામાં આવતું હતું કે પ્રકાશને પ્રસરવા માટે માધ્યમની જરૂર છે અને ઈથર તે માટેનું એવું માધ્યમ છે. આ ઈથર સ્થાયી અને પારદર્શક માધ્યમ ગણાતું હતું. પ્રકાશનું કિરણ આ ઈથર માધ્યમમાં વિના અવરોધે પસાર થાય છે. માઈકલસને તૈયાર કરેલ આ પ્રકાશીય ઉપકરણ પછીથી માઈકલસન ઈન્ટરફેરોમીટર તરીકે ઓળખાયું.
આલ્બર્ટ અબ્રાહમ માઈકલસન અમેરિકન ભૌતિકશાસ્ત્રી હતા, કે જેઓ મુખ્યત્વે તેમના પ્રકાશના વેગના માપન માટેના કાર્ય માટે અને તે માટેના પ્રયોગ 'માઈકલસન-મૉર્લે પ્રયોગ' માટે જાણીતા છે. પ્રકાશના વેગનુ અત્યંત ચોકસાઈપૂર્વક માપન કરવા માટે તૈયાર કરેલા પ્રકાશીય ઉપકરણ માઈકલસન ઈન્ટરફેરોમીટર માટે તેમને ૧૯૦૭માં ભૌતિકવિજ્ઞાનનું નોબેલ પારિતોષિક એનાયત કરવામાં આવ્યું હતું. તેઓ વિજ્ઞાનક્ષેત્રે નોબેલ પારિતોષિક મેળવનાર પ્રથમ અમેરિકન નાગરિક હતાં.
આયરની અથવા વિડંબના સાહિત્યિક કે અન્ય અભિવ્યક્તિની એક રીત છે, કે જેમાં પ્રયોજાયેલા શબ્દોનો કે નિરૂપાયેલી પરિસ્થિતિનો દેખીતો અર્થ તેના અભિપ્રેત અર્થ કરતાં અલગ, વિરુદ્ધ હોય છે. તેને વક્રતા કે વ્યંગ્યાર્થ પણ કહે છે. તેના બે પ્રકારો છે: ભાષાગત વ્યંગ્યાર્થ અને પરિસ્થિતિગત વ્યંગ્યાર્થ. સામાન્ય રીતે કવિતામાં પહેલા પ્રકારની અને નાટક કે કથા-સાહિત્યમાં બીજા પ્રકારની વિડંબના વિશેષ પ્રમાણમાં પ્રયોજાય છે. આયરનીના વિનિયોગ દ્વારા હાસ્ય, કટાક્ષ અને કરુણા નિષ્પન્ન થાય છે.
આયરની નામનો આ અંગ્રેજી શબ્દ જૂની ગ્રીક સુખાન્તિકા ના આઈરન નામના એક પાત્ર પરથી ઊતરી આવ્યો છે. ભોળા હોવાનો દેખાવ કરનાર આ પાત્ર ચતુરો કરતા વધારે બુદ્ધિ અને ચબરાકિયાપણું પ્રગટ કરે છે. ગુજરાતીમાં આયરની માટે વક્રોક્તિ, વ્યંગ્યોક્તિ, અન્યોક્તિ, કટાક્ષવચન, અવળવાણી, માર્મિક કથન વગેરે શબ્દો પ્રયોજવામાં આવે છે. વિપરીત લક્ષણા અને વ્યાજસ્તુતિ અલંકાર પણ આ જ ભાવર્થને પ્રગટ કરે છે.
એપ્રિલ ૧૯૭૫ના રોજ આ ચલચિત્ર સેન્સર બોર્ડ સમક્ષ પ્રમાણપત્ર માટે રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. ચલચિત્રમાં સંજય ગાંધીના વાહનનિર્માણ ઉદ્યોગ તેમજ કોંગ્રેસના ટેકેદારો જેવા કે, ઇન્દિરા ગાંધીના અંગત સચીવ સ્વામી ધીરેન્દ્ર બ્રહ્મચારી અને રૂકસાના સુલ્તાન જેવા પાત્રો દર્શાવવામાં આવ્યા હતા. સેન્સર બોર્ડે ૭ વ્યક્તિઓની સમિતિને આ ચલચિત્ર સોંપ્યું જેમણે કેન્દ્ર સરકાર સમક્ષ રજૂ કર્યું. ત્યાર પછી માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલય દ્વારા ચલચિત્રના નિર્માતાને ૫૧ વાંધા દર્શાવતી કારણ-દર્શાવો સૂચના મોકલવામાં આવી હતી. નિર્માતા નહાટાએ ૧૧ જુલાઇ ૧૯૭૫ના રોજ જવાબમાં કહ્યું હતું કે "બધાં જ પાત્રો કાલ્પનિક છે અને કોઇ રાજકીય પક્ષ કે વ્યક્તિઓને રજૂ કરતા નથી." આ સુધીમાં કટોકટી લાગુ પડી ગઇ હતી.
ત્યાર પછી, ચલચિત્રની બધી જ નકલો અને મુખ્ય આવૃત્તિ સેન્સર બોર્ડના કાર્યાલયમાંથી ઉઠાવીને ગુડગાંવ ખાતે આવેલા મારૂતિ ઉદ્યોગના કારખાનામાં લાવવામાં આવી હતી, જ્યાં તે સળગાવી દેવાઇ હતી. સંજય ગાંધી દ્વારા કટોકટી દરમિયાન કરેલા અપરોધોની તપાસ કરવા નિમાયેલા ભારત સરકાર દ્વારા નિમાયેલા શાહ કમિશને ચલચિત્રની નકલોને સળગાવવાના આરોપસર સંજય ગાંધી અને તે વખતના માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રી વી.સી. શુક્લાને દોષી ઠેરવ્યા હતા.
કિસ્સા કુર્સી કા ૧૯૭૭ની ભારતીય સાંસદ અમૃત નહાટા દ્વારા નિર્દેશિત અને બદ્રી પ્રસાદ જોષી વડે રજૂ થયેલી હિન્દી ફિલ્મ છે. આ ફિલ્મ ઈન્દિરા ગાંધી અને તેમના પુત્ર સંજય ગાંધીના રાજકારણ પરનો ઉપહાસ હતી અને તેના પર ભારત સરકાર વડે કટોકટી સમયગાળા દરમિયાન પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો અને તેની બધી નકલો જપ્ત કરવામાં આવી હતી. ફિલ્મનું સંગીત જયદેવ વર્માનું હતું.
આ ચલચિત્રની વાર્તા ભ્રષ્ટ રાજકારણી ગંગારામ અથવા ગંગુ વિશે છે, જે પાત્ર મનોહર સિંગ દ્વારા ભજવાયું હતું, જે શબાના આઝમી દ્વારા ભજવાયેલ ભોળી અને લાચાર જનતાના પાત્રને છેતરવાનો પ્રયત્ન કરે છે. આ ચલચિત્ર રાજકારણીઓના સ્વાર્થીપણા અને તંત્ર ઉપર કટાક્ષ કરે છે.
2015 માં આશરે 90.5 મિલિયન લોકોને કેન્સર થયો હતો. આશરે 14.1 મિલિયન નવા કેસો એક વર્ષ થાય છે . તે 8.8 મિલિયન મૃત્યુ નું કારણ બન્યું હતું. પુરુષોમાં કેન્સરનું સૌથી સામાન્ય પ્રકાર ફેફસાુંનું કેન્સર, પ્રોસ્ટેટ કેન્સર, કોલોરેક્ટલ કેન્સર અને પેટના કેન્સર છે. સ્ત્રીઓમાં, સૌથી સામાન્ય પ્રકારો સ્તન કેન્સર, કોલોરેક્ટલ કેન્સર, ફેફસાના કેન્સર અને સર્વાઇકલ કેન્સર છે. દર વર્ષે કુલ નવા કેન્સરના કિસ્સાઓમાં મેલાનોમા સિવાયના ચામડીના કેન્સરનો સમાવેશ થતો હોય તો તે લગભગ 40% કિસ્સાઓ માટે જવાબદાર રહેશે. બાળકોમાં તીવ્ર લિમ્ફોબ્લાસ્ટિક લ્યુકેમિયા અને મગજની ગાંઠો આફ્રિકા સિવાયના મોટા ભાગના સામાન્ય છે, જ્યાં બિન-હોોડકિન લિમ્ફોમા વધુ વખત આવે છે. 2012 માં 15 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના 165,000 બાળકોને કેન્સર હોવાનું નિદાન થયું હતું. કેન્સરનું જોખમ વય સાથે નોંધપાત્ર રીતે વધે છે, અને ઘણા કેન્સર વિકસિત દેશોમાં સામાન્ય રીતે વધુ થાય છે. વધુ લોકો વૃદ્ધાવસ્થામાં રહે છે અને વિકાસશીલ દેશોમાં જીવનશૈલીમાં ફેરફાર થાય છે તેમ દરો વધી રહ્યા છે. 2010 સુધી કેન્સરની નાણાકીય ખર્ચ પ્રતિ વર્ષ 1.16 ટ્રિલિયન યુએસ ડોલર હોવાનો અંદાજ હતો.
કેન્સરના જોખમોને ઘટાડવા માટે અનેક આહાર ભલામણોની દરખાસ્ત કરવામાં આવી છે, તેમ છતાં તેમને સમર્થન આપવાના પુરાવા ચોક્કસ નથી. પ્રાથમિક આહારના પરિબળો કે જે જોખમ વધારે છે તે મેદસ્વીતા અને દારૂનો વપરાશ છે. ફળો અને શાકભાજીઓમાં ઓછી ખોરાક અને લાલ માંસમાં ઊંચી ફોલ્લીઓ કરવામાં આવી છે, પરંતુ સમીક્ષાઓ અને મેટા-એનાલિસ્ટ્સ સતત સાતત્યમાં આવતા નથી. 2014 નું મેટા-વિશ્લેષણ ફળો અને શાકભાજી અને કેન્સર વચ્ચે કોઈ સંબંધ નથી. કોફી લીવર કેન્સરના જોખમ સાથે સંકળાયેલ છે. અભ્યાસોએ સ્તન કેન્સર, કોલોન કેન્સર અને સ્વાદુપિંડનું કેન્સરનું જોખમ વધવા માટે લાલ અથવા પ્રોસેસ્ટેડ માંસના વધુ વપરાશ સાથે સંકળાયેલું છે, તે અસાધારણ ઘટના છે જે ઊંચા તાપમાને રાંધેલા માંસમાં કાર્સિનજેનની હાજરીને કારણે હોઇ શકે છે. 2015 માં આઇએઆરસી એ અહેવાલ આપ્યો કે પ્રોસેસ્ડ માંસ અને, ઓછા ડિગ્રીમાં, રેડ માંસને કેટલાક કેન્સરથી જોડવામાં આવે છે.
ઘણા કેન્સરને ધૂમ્રપાન, તંદુરસ્ત વજન જાળવી રાખીને, શાકભાજી, ફળો અને આખા અનાજની ખાદ્યપદાર્થો, કેટલાક ચેપી રોગો સામે રસીકરણ, ખૂબ પ્રોસેસ્ડ અને લાલ માંસ ન ખાવાથી અને સૂર્યપ્રકાશની ખુબજ લાંબી અવગણનાથી દૂર રહેવાથી ઘણા કેન્સરોને રોકી શકાય છે . સર્વિકલ અને કોલોરેક્ટલ કેન્સર માટે સ્ક્રીનીંગ દ્વારા પ્રારંભિક શોધ ઉપયોગી છે. સ્તન કેન્સરમાં સ્ક્રીનીંગના ફાયદા વિવાદાસ્પદ છે. કેન્સરને વારંવાર કિરણોત્સર્ગ ઉપચાર, શસ્ત્રક્રિયા, કિમોચિકિત્સા અને લક્ષિત ઉપચાર સાથે જોડવામાં આવે છે. પીડા અને લક્ષણ વ્યવસ્થાપન એ કાળજીનો અગત્યનો ભાગ છે. ઉપદ્રવની કાળજી અદ્યતન રોગ ધરાવતા લોકોમાં ખાસ કરીને મહત્વપૂર્ણ છે. સારવારની શરૂઆતમાં અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવાની તક કેન્સર અને રોગના પ્રકાર પર આધારિત છે. નિદાનમાં 15 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોમાં, વિકસિત વિશ્વમાં પાંચ વર્ષનો બચાવ દર સરેરાશ 80% છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં કેન્સર માટે સરેરાશ પાંચ વર્ષનો બચાવ દર 66% છે.
તમાકુનો ઉપયોગ કેન્સરના લગભગ 22% મૃત્યુના કારણ છે. અન્ય 10% સ્થૂળતા, ગરીબ આહાર, શારીરિક પ્રવૃત્તિની અછત અથવા દારૂના વધુ પડતા પીવાના કારણે છે. અન્ય પરિબળોમાં ચોક્કસ ચેપ, રેડિયેશન અને પર્યાવરણ પ્રદુષકોના સંપર્કમાં સમાવેશ થાય છે. વિકાસશીલ વિશ્વમાં, કેન્સરમાંથી 15% હેલિકોબેક્ટર પાઇલોરી, હીપેટાઇટિસ બી, હીપેટાઇટિસ સી, માનવ પેપિલોમાવાયરસ ચેપ, એપેસ્ટિન-બાર વાયરસ અને હ્યુમન ઇમ્યુનોડિફેન્સીસી વાયરસ જેવા ચેપને કારણે છે. આ પરિબળો ઓછામાં ઓછા અંશતઃ સેલના જનીનને બદલીને કાર્ય કરે છે. ખાસ કરીને, કેન્સરનું વિકાસ થતાં પહેલાં ઘણા આનુવંશિક ફેરફારો આવશ્યક છે. આશરે 5-10% કેન્સર વ્યક્તિના માતાપિતા પાસેથી વારસામાં આનુવંશિક ખામીઓને કારણે છે. ચોક્કસ ચિહ્નો અને લક્ષણો અથવા સ્ક્રીનીંગ પરીક્ષણો દ્વારા કેન્સર શોધી શકાય છે. ત્યારબાદ તેને મેડિકલ ઇમેજિંગ દ્વારા વધુ તપાસ કરવામાં આવે છે અને બાયોપ્સી દ્વારા પુષ્ટિ મળે છે.
ગાંઠ અથવા તેના અલ્સરેશનના દળને કારણે સ્થાનિક લક્ષણો આવી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, ફેફસાના કેન્સરથી થતી સામૂહિક અસરો બ્રૉન્ચુસને કાબૂમાં રાખી શકે છે, પરિણામે ઉધરસ અથવા ન્યુમોનિયા થાય છે; એસોફેજલ કેન્સર અન્નનળીના સંકુચનને ઘટાડી શકે છે, જેનાથી તે ગળી જાય તે મુશ્કેલ અથવા દુઃખદાયક બને છે; અને કોલોરેક્ટલ કેન્સર બાહ્યમાં સાંકડી અથવા અવરોધો તરફ દોરી શકે છે, બાહ્ય ટેવોને અસર કરે છે. સ્તનો અથવા વૃષણમાં જનસંખ્યા અવલોકનક્ષમ ગઠ્ઠો પેદા કરી શકે છે. ઉલ્કાના કારણે રક્તસ્રાવ થઈ શકે છે, જો તે ફેફસામાં થાય છે, તો મૂત્રપિંડમાં પેશાબમાં લોહીમાં અને ગર્ભાશયમાં યોની રૂધિરસ્ત્રવણમાં લોહીમાં, રક્તને લુપ્ત થવુ, રક્તસ્રાવમાં અણુ અથવા ગુદામાં રક્તસ્ત્રાવ થાય છે. ઉન્નત કેન્સરમાં સ્થાનિય પીડા થવાની શક્યતા હોવા છતાં, પ્રારંભિક સોજો સામાન્ય રીતે પીડારહિત હોય છે. કેટલાક કેન્સર છાતીમાં અથવા પેટમાં પ્રવાહીના નિર્માણનું કારણ બની શકે છે.
કેમોથેરાપીની અસરકારકતા કેન્સર અને સ્ટેજના પ્રકાર પર આધારિત છે. શસ્ત્રક્રિયા સાથે મળીને કેમોથેરાપીએ સ્તન કેન્સર, કોલોરેક્ટલ કેન્સર, સ્વાદુપિંડનું કેન્સર, ઑસ્ટીયોજેનિક સાર્કોમા, ટેસ્ટિક્યુલર કેન્સર, અંડાશયના કેન્સર અને ચોક્કસ ફેફસાના કેન્સર સહિત કેન્સરના પ્રકારો માટે ઉપયોગી સાબિત કરી છે. કેટલાંક કેન્સરો માટે કેમોથેરાપી રોગકારક છે, જેમ કે કેટલાક લ્યુકેમિયા, કેટલાંક મગજની ગાંઠોમાં બિનઅસરકારક છે, અને અન્યમાં અનિવાર્ય છે, જેમ કે મોટા ભાગના નોન મેલેનોમા ત્વચા કેન્સર. કેમોથેરાપીની અસરકારકતા ઘણીવાર શરીરના અન્ય પેશીઓને તેની ઝેરીથી મર્યાદિત હોય છે. જ્યારે કેમોથેરાપી કાયમી ઉપચાર આપતું નથી ત્યારે પણ, પીડા જેવા લક્ષણો ઘટાડવા અથવા ભવિષ્યમાં શસ્ત્રક્રિયા શક્ય બનશે એવી આશામાં નિષ્ક્રિય ગાંઠના કદને ઘટાડવા માટે ઉપયોગી થઈ શકે છે.
છૂટાછવાયા કેન્સરમાં, ડીએનએ રિપેરની ખામીઓ ક્યારેક ડીએનએ રિપેર જીનમાં પરિવર્તનને કારણે થાય છે પરંતુ વધુ વારંવાર ઇપીજેનેટિક ફેરફારને કારણે થાય છે જે ડીએનએ રિપેર જીન્સની અભિવ્યક્તિ ઘટાડે છે અથવા મૌન કરે છે. આ 3 જી સ્તર પર આ આંકમાં દર્શાવેલ છે. હેવી મેટલ-પ્રેરિત કાર્સિનોજેનેસિસના ઘણા અભ્યાસો બતાવે છે કે આવા ભારે ધાતુઓને ડીએનએ રિપેર એન્ઝાઇમ્સની અભિવ્યક્તિમાં ઘટાડો થાય છે, કેટલાક ઇપીજેનેટિક પદ્ધતિઓ દ્વારા. હેવી મેટલ-પ્રેરિત કાર્સિનજેનીશીટીમાં ડીએનએ રિપેરની નિષેધને મુખ્ય પ્રણાલી તરીકે પ્રસ્તાવિત કરવામાં આવે છે. વધુમાં, નાના આરએનએ માટેના ડીએનએ સિક્વન્સ કોડના વારંવારના ઇપીનેટિક ફેરફારને માઇક્રોઆરએનએ કહેવાય છે. પ્રોટીન માટે કોડ નથી, પરંતુ પ્રોટીન-કોડિંગ જનીનને "લક્ષ્ય" કરી શકે છે અને તેમની અભિવ્યક્તિ ઘટાડી શકે છે.
ડાયેટ, ભૌતિક નિષ્ક્રિયતા અને મેદસ્વીતા 30-35% જેટલા કેન્સરનાં મૃત્યુ સાથે સંબંધિત છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં અધિક શરીરનું વજન અનેક પ્રકારનાં કેન્સરના વિકાસ સાથે સંકળાયેલું છે અને તે 14-20% કેન્સરના મૃત્યુમાં પરિબળ છે. યુ.કે.ના 5 મિલિયનથી વધુ લોકોના ડેટા સહિતનો અભ્યાસે બાયો માસ ઇન્ડેક્સને ઓછામાં ઓછા 10 પ્રકારનાં કેન્સર સાથે સંબંધિત રાખ્યા હતા અને તે દેશમાં દર વર્ષે આશરે 12,000 કિસ્સાઓ માટે જવાબદાર હતા. માનવામાં આવે છે કે શારીરિક નિષ્ક્રિયતા કેન્સર જોખમમાં ફાળો આપે છે, માત્ર શરીરના વજન પર તેની અસરથી જ નહીં, પરંતુ રોગપ્રતિકારક તંત્ર અને અંતઃસ્ત્રાવી તંત્ર પર નકારાત્મક અસરો દ્વારા. આહારમાંથી અડધા ભાગની અસરથી વધારે શાકભાજી અથવા અન્ય સ્વસ્થ ખોરાક ખાવાને બદલે ઓવરપોથી થાય છે.
સેક્સ-સંબંધિત કેન્સરમાં હોર્મોન્સ મહત્વના એજન્ટો છે, જેમ કે સ્તન, એન્ડોમેટ્રીયમ, પ્રોસ્ટેટ, અંડાશય અને ટેસ્ટિસ અને થાઇરોઇડ કેન્સર અને હાડકાનું કેન્સરનું કેન્સર. ઉદાહરણ તરીકે, સ્તન કેન્સર ધરાવતી સ્ત્રીઓની સ્તન કેન્સર વિના સ્ત્રીઓની પુત્રીઓ કરતાં એસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોનનો નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં સ્તરો છે. સ્તન કેન્સરના જનીનની ગેરહાજરીમાં પણ આ ઉચ્ચ હોર્મોનનું સ્તર સ્તન કેન્સરના ઊંચા જોખમને સમજાવશે. તેવી જ રીતે, આફ્રિકન વંશના પુરુષો યુરોપિયન વંશના પુરુષો કરતા ટેસ્ટોસ્ટેરોનનું ઊંચું પ્રમાણ ધરાવે છે અને પ્રોસ્ટેટ કેન્સરનું સંલગ્ન ઉચ્ચ સ્તરે હોય છે. એસ્ટિયન વંશના પુરૂષો, ટેસ્ટોસ્ટેરોન-સક્રિય અને થ્રોસ્ટેનેઈડિઆલ ગ્લુકોરોનાઇડના સૌથી નીચો સ્તર સાથે પ્રોસ્ટેટ કેન્સરનું સૌથી નીચુ સ્તર છે.
માનવ પેપિલોમાવાયરસ , એપ્સસ્ટેઇન વાયરસ , કાપોસીનું કેન્સર , હિપેટાઇટિસ બી અને હિપેટાઇટિસ સી વાઇરસ અને માનવ ટી સેલ લ્યુકેમિયા વાઇરસ -1 . બેક્ટેરિયલ ચેપ કેન્સરનું જોખમ પણ વધારી શકે છે, જેમ કે હેલિકોબેક્ટર પિલોરી-પ્રેરિત ગેસ્ટિક કાર્સિનોમામાં જોવા મળે છે. કેન્સર સાથે સંકળાયેલ પરોપજીવી ઇન્ફેક્શનના અને યકૃત પરજીવી, અને સીનેન્સીસ નો સમાવેશ થાય છે.
સેલીક બીમારી અને તમામ કેન્સરોના વધતા જોખમો વચ્ચે જોડાણ છે. સારવાર વગરના સેલીક રોગ ધરાવતા લોકોમાં વધુ જોખમ રહેલું છે, પરંતુ નિદાન અને કડક ઉપચાર પછીના સમય સાથે આ જોખમ ઘટે છે, કદાચ ધાન્યના લોટમાં રહેલું નત્રિલ દ્રવ્ય મુક્ત આહારને અપનાવવાને કારણે, જે સેલીક રોગ ધરાવતા લોકોમાં દૂષિતતાના વિકાસ સામે રક્ષણાત્મક ભૂમિકા ભજવે છે. . જો કે, નિદાનમાં વિલંબ અને ધાન્યના લોટમાં રહેલું નત્રિલ દ્રવ્ય મુક્ત ખોરાકની શરૂઆતથી દૂષિતતાના જોખમમાં વધારો થાય છે. દીર્ઘકાલિન બળતરાને કારણે ક્રોહન રોગ અને અલ્સેરેટિવ કોલેટીસ ધરાવતા લોકોમાં જઠરાંત્રિય કેન્સરના દરમાં વધારો થયો છે. ઉપરાંત, આ રોગોની સારવાર માટે ઉપયોગમાં લેવાતા ઇમ્યુનોમોડ્યુલેટર્સ અને બાયોલોજીક એજન્ટો વધારાની આંતરડાની કર્કરોગ પેદા કરવા પ્રોત્સાહિત કરી શકે છે.
કેન્સરનો સામાન્ય રીતે -કાર્સીનોમા, -સાર્કોમા અથવા -બ્લસ્ટોમાને પ્રત્યય તરીકે ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે, મૂળ રૂપે મૂળ અથવા પેશીઓ માટે લેટિન અથવા ગ્રીક શબ્દ સાથે. ઉદાહરણ તરીકે, જીવલેણ ઉપકલા કોશિકાઓમાંથી ઉત્પન્ન થતા લીવર પેરેન્ટિમાના કેન્સરોને હેપેટોકાર્કોનોમા કહેવામાં આવે છે, જ્યારે આદિમ લિવર પુરોગામી કોશિકાઓમાંથી ઉદ્દભવતા એક હીપોટોબ્લાસ્ટોમા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે અને ચરબી કોશિકાઓમાંથી થતા કેન્સરને લિપોસોર્કોમા કહેવાય છે. કેટલાક સામાન્ય કેન્સરો માટે, અંગ્રેજી અંગનું નામ વપરાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, સ્તન કેન્સરના સૌથી સામાન્ય પ્રકારને સ્તનના નળીનું કાર્સિનોમા કહેવામાં આવે છે. અહીં, વિશેષણ ડોક્ટલ માઇક્રોસ્કોપ હેઠળ કેન્સર દેખાવ સંદર્ભ લે છે, જે સૂચવે છે કે તે દૂધ નળીનો ઉદ્દભવ્યું છે.
લક્ષિત ઉપચાર એ કેમોથેરાપીનો એક પ્રકાર છે જે કેન્સર અને સામાન્ય કોશિકાઓ વચ્ચે ચોક્કસ મોલેક્યુલર તફાવતોને લક્ષ્ય બનાવે છે. પ્રથમ લક્ષિત ઉપચાર પદ્ધતિઓ એસ્ટ્રોજન રીસેપ્ટર અણુ અવરોધે છે, સ્તન કેન્સરની વૃદ્ધિને અવરોધે છે. બીજો એક સામાન્ય ઉદાહરણ બીસીઆર-એબ્લ ઇનબીબિટર્સનો વર્ગ છે, જેનો ઉપયોગ ક્રોનિક માઇલોજીનેસ લ્યુકેમિયા નો ઉપયોગ કરવા માટે થાય છે. હાલમાં, લક્ષિત ઉપચાર મોટા ભાગના સામાન્ય કેન્સર પ્રકારો માટે અસ્તિત્વ ધરાવે છે, જેમાં મૂત્રાશયના કેન્સર, સ્તન કેન્સર, કોલોરેક્ટલ કેન્સર, કિડની કેન્સર, લ્યુકેમિયા, લીવર કેન્સર, ફેફસાના કેન્સર, લિમ્ફોમા, સ્વાદુપિંડનું કેન્સર, પ્રોસ્ટેટ કેન્સર, ચામડીના કેન્સર અને થાઇરોઇડ કેન્સરનો સમાવેશ થાય છે. તેમજ અન્ય કેન્સર પ્રકારો.
અમુક સંજોગોમાં કેન્સરને રોકવા માટે દવાઓનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. સામાન્ય વસ્તીમાં, એનએસએઆઇએડ્સ કોલોરેક્ટલ કેન્સરનું જોખમ ઘટાડે છે; જો કે, કાર્ડિયોવાસ્ક્યુલર અને જઠરાંત્રિય આડઅસરોને લીધે તેઓ નિરાકરણ માટે ઉપયોગમાં લેવાતી એકંદર હાનિનું કારણ બને છે. એસ્પિરિનને કેન્સરથી લગભગ 7% જેટલું મૃત્યુનું જોખમ ઘટાડવામાં આવ્યું છે. -2 અવરોધકો પારિવારિક એડેનોમેટસ પોલીપોસિસ ધરાવતા લોકોમાં પોલીપ રચનાના દરમાં ઘટાડો કરી શકે છે; જો કે, તે જેવી જ પ્રતિકૂળ અસર સાથે સંકળાયેલ છે. ટેમોક્સિફેન અથવા રાલોક્સિફેનનો દૈનિક ઉપયોગ ઉચ્ચ જોખમવાળા મહિલાઓમાં સ્તન કેન્સરનું જોખમ ઘટાડે છે. ફાયસ્ટેસ્ટાઈડ જેવા 5 આલ્ફા-રિડક્ટ્સ બાધક માટેના હાનિને લાભ નથી હોતો.
ડીએનએ રિપેર જનીનની ઘટાડાના અભિવ્યક્તિ ડીએનએ રિપેરમાં વિક્ષેપ પાડે છે. આ ટોચ પરથી 4 થી સ્તર પર આ આંકડો માં બતાવ્યા પ્રમાણે છે. (આ આકૃતિમાં, લાલ શબ્દશૈલી કેન્સરને પ્રગતિમાં ડીએનએ નુકસાનમાં ડીએનએ નુકસાનની ખામી અને ખામીની કેન્દ્રિય ભૂમિકા દર્શાવે છે.) જ્યારે ડીએનએની રિપેરમાં ખામી હોય ત્યારે ડીએનએ નુકસાન સામાન્ય સ્તરે કરતા વધારે કોશિકાઓમાં રહે છે અને તેની વધેલી ફ્રીક્વન્સીઝ પરિવર્તન અને / અથવા પ્રતિબિંબ ડીએનએ મેળ ખાતી રિપેર અથવા હોમલોગસ રિકોમ્બિનિકલ રિપેરિંગ માં ખામીયુક્ત કોશિકાઓમાં પરિવર્તન દરમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. રંગસૂત્રીય પુનર્રચના અને પણ એચઆરઆર ખામીયુક્ત કોશિકાઓમાં વધારો કરે છે.
કેન્સર સ્થાનિક સ્પ્રેડ, લસિકા ફેલાવો દ્વારા પ્રાદેશિક લસિકા ગાંઠો સુધી ફેલાવી શકે છે અથવા રુધિર દ્વારા દૂરના સ્થળે મેટાસ્ટેસિસ તરીકે ઓળખાય છે. જયારે કેન્સર હેમેટૉનોઝિન માર્ગ દ્વારા પ્રસરે છે, તે સામાન્ય રીતે સમગ્ર શરીરમાં ફેલાય છે. જો કે, કેન્સર 'બીજ' ચોક્કસ પસંદ કરેલ સાઇટમાં માત્ર વૃદ્ધિ કરે છે, જેમ કે કેન્સર મેટાસ્ટેસિસની ભૂમિ અને બીજની પૂર્વધારણામાં પૂર્વધારણા. મેટાસ્ટેટિક કેન્સરનાં લક્ષણોમાં ગાંઠની જગ્યા પર આધાર રાખવો અને તેમાં વિસ્તૃત લસિકા ગાંઠો (જે અનુભવી શકાય અથવા ક્યારેક ચામડી હેઠળ દેખાય છે અને તે સામાન્ય રીતે મુશ્કેલ હોય છે), યકૃત અથવા મોટું બાહ્ય ફૂલે, જે પેટ, પીડા અથવા અસ્થિભંગ અસરગ્રસ્ત હાડકાં અને ન્યુરોલોજીકલ લક્ષણો.
કેન્સરમાં સામાન્ય સેલનું રૂપાંતર પ્રારંભિક ભૂલોને લીધે સાંકળ પ્રતિક્રિયા જેવું જ છે, જે વધુ ગંભીર ભૂલોમાં સંયોજન કરે છે, પ્રત્યેક પ્રગતિશીલ સેલને વધુ નિયંત્રણોથી દૂર કરવાની પરવાનગી આપે છે જે સામાન્ય પેશી વૃદ્ધિને મર્યાદિત કરે છે. આ બળવો જેવા દૃશ્ય યોગ્યતમની એક અનિચ્છનીય અસ્તિત્વ છે, જ્યાં ઉત્ક્રાંતિના ડ્રાઈવિંગ દળો શરીરના ડિઝાઇન અને હુકમના અમલીકરણ સામે કામ કરે છે. એકવાર કેન્સર વિકસાવવાનું શરૂ થઈ જાય તે પછી, ચાલુ પ્રક્રિયા, જેને ક્લોનલ ઉત્ક્રાંતિ કહેવાય છે, વધુ આક્રમક તબક્કા તરફ પ્રગતિ કરે છે. ક્લોનલ ઇવોલ્યુશન ઇન્ટ્રા-ટ્યુમર વિભિન્નતા તરફ દોરી જાય છે જે અસરકારક સારવારની વ્યૂહરચનાઓ ડિઝાઇન કરે છે.
મોટા પાયે પરિવર્તનોમાં એક રંગસૂત્રના એક ભાગને કાઢી નાંખવાનું અથવા ફાયદો સામેલ છે. જીનોમિક એમ્પ્લીફિકેશન ત્યારે થાય છે જ્યારે સેલ નાના કોમોસૉમલ પટ્ટીના નકલો નકલો મેળવે છે, સામાન્ય રીતે એક અથવા વધુ ઓન્કોજિન અને સંલગ્ન આનુવંશિક સામગ્રી. ટ્રાન્સપોર્ટેશન ત્યારે થાય છે જ્યારે બે જુદા જુદા રંગસૂત્રોના ક્ષેત્રો અસામાન્ય રીતે જોડાયેલા બને છે, ઘણી વખત એક લાક્ષણિકતા સ્થાન પર. આનું એક જાણીતું ઉદાહરણ ફિલાડેલ્ફિયા રંગસૂત્ર છે, અથવા ક્રોમોસોમ 9 અને 22 ની સ્થાનાંતરણ છે, જે ક્રોનિક માઇલોજેનેશી લ્યુકેમિયામાં જોવા મળે છે અને બીસીઆર-એએલએલ ફ્યુઝન પ્રોટીનનું ઉત્પાદન કરે છે, ઓનકોજેનિક ટાયરોસિન કિનઝ.
મોટાભાગના કેન્સર, કેટલાક 90-95% કેસો, પર્યાવરણ પરિબળોમાંથી આનુવંશિક પરિવર્તનોને કારણે છે. બાકીના 5-10% વારસાગત જીનેટિક્સના કારણે છે. કેન્સર સંશોધકો દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા પર્યાવરણીયનો અર્થ એ છે કે કોઇપણ કારણ કે આનુવંશિક રીતે વારસાગત નથી, જેમ કે જીવનશૈલી, આર્થિક અને વર્તણૂકીય પરિબળો અને માત્ર પ્રદૂષણ નહીં. કેન્સરની મૃત્યુમાં યોગદાન આપનારા સામાન્ય પર્યાવરણીય પરિબળોમાં તમાકુ , ખોરાક અને મેદસ્વીતા , ચેપ , કિરણોત્સર્ગ તણાવ, શારીરિક પ્રવૃત્તિ અને પ્રદૂષણની અભાવ.
અન્ય પરિબળો સંબંધિત છે: મેદસ્વી લોકોના કેન્સર સાથે સંકળાયેલા કેટલાક હોર્મોન્સનું ઉચ્ચ સ્તર અને તે કેન્સરનું ઊંચું દરે છે. જે સ્ત્રીઓ હોર્મોન રિપ્લેસમેન્ટ થેરેપી લે છે તેઓ હોર્મોન્સ સાથે સંકળાયેલ કેન્સર વિકસાવવાનું જોખમ ધરાવે છે. બીજી તરફ, જે લોકો સરેરાશ કરતાં વધારે છે તેઓ આ હોર્મોન્સનું નિમ્ન સ્તર અને કેન્સરનું ઓછું જોખમ ધરાવે છે. ઓસ્ટિઓસારકોમાને વૃદ્ધિ હોર્મોન્સ દ્વારા પ્રોત્સાહન મળે છે. કેટલાક સારવારો અને નિવારણના કારણે કૃત્રિમ હોર્મોન સ્તરને ઘટાડીને અને આથી હોર્મોન-સંવેદનશીલ કેન્સરને નિષિદ્ધ કરીને આ કારણનો લાભ મળે છે.
એપિજેનેટીક ફેરફાર એ જિનોમ માટે વિધેયાત્મક રીતે સંબંધિત ફેરફારોનો ઉલ્લેખ કરે છે જે ન્યુક્લિયોટાઇડ ક્રમને બદલી શકતા નથી. આવા ફેરફારોના ઉદાહરણો ડીએનએ મેથીલીટેશન , હિસ્ટોન ફેરફાર અને રંગસૂત્રીય આર્કિટેક્ચરમાં ફેરફાર (એચએમજીએ 2 અથવા એચએમજીએ 1 જેવા પ્રોટીનના અયોગ્ય અભિવ્યક્તિને કારણે) માં ફેરફારો છે. આ દરેક ફેરફારો અંડરલાયિંગ ડીએનએ ક્રમને બદલ્યા વિના જનીન અભિવ્યક્તિનું નિયમન કરે છે. આ ફેરફારો સેલ ડિવિઝન દ્વારા રહી શકે છે, બહુવિધ પેઢી માટે છેલ્લા અને હોવાનું માનવામાં આવે છે.
કેટલાક વિશિષ્ટ ખોરાક ચોક્કસ કેન્સર સાથે સંકળાયેલા છે. હાઇ-મીઠું આહાર ગેસ્ટિક કેન્સર સાથે જોડાયેલું છે. અફ્લ્ટોક્સિન બી 1, વારંવાર ખોરાક પ્રદૂષક, યકૃતના કેન્સરનું કારણ બને છે. સુગર ચાવવાથી મૌખિક કેન્સર થઈ શકે છે. આહાર વ્યવહારમાં રાષ્ટ્રીય મતભેદો અંશતઃ કેન્સરની ઘટનાઓમાં તફાવતને સમજાવી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જાપાનમાં હાઇ-મીઠું આહાર હોવાને કારણે ગેસ્ટિક કેન્સર વધુ સામાન્ય છે જ્યારે કોલોન કેન્સર યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં વધુ સામાન્ય છે. ઇમિગ્રન્ટ કેન્સર રૂપરેખાઓ તેમના નવા દેશની અરીસાને વિકસિત કરે છે, ઘણી વખત એક પેઢીમાં.
મોટા ભાગના કેન્સર બિન-વારસાગત છે. આનુવંશિક કેન્સર મુખ્યત્વે વારસાગત આનુવંશિક ખામીને કારણે થાય છે. વસ્તીના 0.3% કરતા ઓછા લોકો આનુવંશિક પરિવર્તનની વાહકો ધરાવે છે જેનો કેન્સર જોખમ પર મોટી અસર થાય છે અને આ 3-10% કેન્સરથી ઓછું થાય છે. આ લક્ષણો કેટલાક સમાવેશ થાય છે: 1 અને સ્તન કેન્સર અને અંડાશયના કેન્સર કરતાં વધુ 75% જોખમ સાથે બીઆરસીએ 2 કેટલાંક આનુવંશિય ફેરફારોને કારણે, અને વારસાગત નોનપોલિપોસિસ કોલોરેક્ટલ કેન્સર , જે લગભગ 3 થી હાજર છે કોલોરેક્ટલ કેન્સરવાળા લોકોમાં, અન્ય લોકોમાં.
કેન્સરને રોકવા પર વિટામિન પૂરક અસરકારક નથી. વિટામિન ડીનું લોહીનું સ્તર વધેલા કેન્સરના જોખમ સાથે સંકળાયેલું હોય છે, શું આ સંબંધ સાધક છે અને વિટામીન ડી પૂરક રક્ષણાત્મક છે તે નિર્ધારિત નથી. વન 2014 ની સમીક્ષામાં જાણવા મળ્યું છે કે કેન્સર જોખમ પર પૂરવણીઓનો કોઈ નોંધપાત્ર પ્રભાવ નથી. બીજી 2014 ની સમીક્ષામાં તારણ કાઢ્યું હતું કે વિટામિન ડી 3 કેન્સરથી મૃત્યુના જોખમને ઘટાડી શકે છે , પરંતુ ડેટાની ગુણવત્તા સાથેની ચિંતાઓ નોંધવામાં આવી હતી.
આયોનિક કિરણોત્સર્ગ ખાસ કરીને મજબૂત મ્યુટેજેન નથી. દાખલા તરીકે, રેડોન ગેસનો રેસીડેન્શીયલ એક્સપોઝર, પરોક્ષ ધુમ્રપાન જેવા કેન્સરના જોખમો ધરાવે છે. રેડન વત્તા તમાકુનો ધુમાડો જેવા અન્ય કેન્સર થતા એજન્ટો સાથે જોડવામાં આવે ત્યારે રેડિયેશન કેન્સરના વધુ બળવાન સ્ત્રોત છે. શરીરના મોટાભાગના ભાગોમાં રેડીએશન કેન્સરનું કારણ બની શકે છે, તમામ પ્રાણીઓમાં અને કોઈપણ ઉંમરે. બાળકો અને કિશોરો વયસ્ક તરીકે કિરણોત્સર્ગ પ્રેરિત લ્યુકેમિયા વિકસિત થવાની શક્યતા બમણી છે; જન્મ પહેલાંના વિકિરણોના સંપર્કમાં દસ ગણો અસર થાય છે.
વારસાગત પરિવર્તનને કારણે ડીએનએ રિપેર પ્રોટીનની ઉણપની અભિવ્યક્તિ કેન્સરના જોખમોમાં વધારો કરી શકે છે. 34 ડીએનએ રિપેર જીન્સ માં કોઇ પણ વારસાગત ક્ષતિવાળા લોકોએ કેન્સરના 100% આજીવન તકની ખાતરી ની ખાતરી સાથેના કેટલાક ખામીઓ સાથે, કેન્સરના જોખમમાં વધારો કર્યો છે. જંતુનાશક રેખા ડીએનએ રિપેર મ્યૂટેશન આકૃતિની ડાબી બાજુએ નોંધે છે. જો કે, જેમ કે પરિવર્તન માત્ર 1 ટકા કેન્સરનું કારણ છે.
ઘણા પ્રકારના કેન્સર માટે કેન્સર સ્ક્રીનીંગ ઉપલબ્ધ નથી. જ્યારે પણ પરીક્ષણો ઉપલબ્ધ હોય ત્યારે, તેઓ દરેક માટે ભલામણ નહીં કરી શકે. સાર્વત્રિક સ્ક્રીનીંગ અથવા સામૂહિક સ્ક્રિનિંગમાં સ્ક્રીનીંગ દરેકનો સમાવેશ થાય છે. પસંદગીયુક્ત સ્ક્રિનિંગ એવા લોકોની ઓળખ કરે છે જેઓ ઊંચા જોખમ ધરાવતા હોય છે, જેમ કે કુટુંબ ઇતિહાસ ધરાવતા લોકો. સ્ક્રીનીંગના ફાયદાઓ સ્ક્રીનીંગના જોખમો અને ખર્ચમાં વધારો કરે છે કે કેમ તે નક્કી કરવા માટે કેટલાક પરિબળોને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે. આ પરિબળોમાં સમાવેશ થાય છે:
અસરગ્રસ્ત જીનને બે વ્યાપક કેટેગરીમાં વહેંચવામાં આવે છે. ઓન્કોજીન્સ એ જનીનો છે જે સેલ વૃદ્ધિ અને પ્રજનનને પ્રોત્સાહન આપે છે. ટ્યુમર સપ્રેસનર જનીન તે જનીનો છે જે કોશિકાના વિભાજન અને અસ્તિત્વને અવરોધે છે. નૈસર્ગિક રૂપાંતર નવલકથા ઓન્કોજેનીઝની રચના, સામાન્ય ઓન્કોજીન્સની અનુચિત ઓવર-અભિવ્યક્તિ અથવા અંડર-એક્સપ્રેશન દ્વારા અથવા ગાંઠો સપ્રેસનર જનીનને નિષ્ક્રિય કરીને થઇ શકે છે. લાક્ષણિક રીતે, બહુવિધ જનીનોમાં ફેરફાર કરવા માટે સામાન્ય સેલને કેન્સર સેલમાં ફેરવવાની જરૂર પડે છે.