polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
૬૦ના દાયકામાં નિર્માણ પામેલા વરાળથી ચાલતા રેલ્વે એન્જિન થકી આ રેલ્વે માર્ગની ધરોહર અજોડ બની છે, આ એન્જિન આજે પણ શિમલા અને કૈથલીઘાટ સ્ટેશન વચ્ચે પ્રવાસ ખેડી રહ્યું છે. મુખ્યત્વે આ ઐતિહાસિક એન્જિનના કારણે જ ભારત દેશ વિશ્વ ધરોહર સ્થળ તરીકેની માન્યતા મેળવવા દાવો નોંધાવી શક્યું તેમ જ માન્યતા પ્રાપ્ત કરી શક્યું.
ઇ.સ.૧૯૦૩ના વર્ષમાં અંગ્રેજો દ્વારા કાલકા-શિમલા રેલ્વે બનાવવામાં આવ્યો હતો. રેલ્વે વિભાગે ૭મી નવેમ્બર,૨૦૦૩ના દિવસે ધામધૂમથી શતાબ્દી સમારોહ ઉજવ્યો હતો, જેમાં પૂર્વ રેલમંત્રી નિતીશકુમાર પણ સામેલ થયા હતા. આ સમયે નિતીશકુમારે આ રેલ્વે માર્ગને વિશ્વ ધરોહર સ્થળ તરીકેનો દરજ્જો મેળવવા માટે યૂનેસ્કોમાં રજુઆત કરવાની ઘોષણા કરી હતી.
બ્રિટિશ શાસન સમયની ગરમીના દિવસો દરમ્યાનની રાજધાની શિમલા નગરને કાલકા સાથે જોડતો રેલ્વે માર્ગ બનાવવા માટે ઇ.સ. ૧૮૯૬ના વર્ષમાં 'દિલ્હી-અંબાલા-કાલકા રેલ્વે કંપની'ને નિર્માણ તેમ જ સંચાલનની જવાબદારી સોંપવામાં આવી હતી. દરિયાઇ સપાટીથી ૬૫૬ મીટર ઊંચાઈ પર આવેલા હરિયાણા રાજ્યના કાલકા રેલ્વે મથકથી શરુ થતો આ રેલ માર્ગ શિવાલિક પર્વતમાળાના પહાડોમાં અનેક વળાંકો લઇ ૨૦૭૬ મીટર ઊંચાઈ પર આવેલા શિમલા ખાતે પંહોચે છે.
ભલે આ રેલ્વે માર્ગને વિશ્વ ધરોહર સ્થળ તરીકે માન્યતા મળી, પરંતુ ૧૦૫ સાલ જૂનો આ માર્ગ ઘણી જગ્યાઓ પર બિસ્માર થઇ ગયો છે. આ માર્ગ પર બનેલા ઘણા પુલો એટલા જર્જરિત બની ગયા છે કે રેલ્વે વિભાગે પોતે લખી ચેતવણી આપવી પડે છે. આવા અનેક પુલો પરથી પસાર થતી વખતે ગાડીએ નિર્ધારિત ગતિ કરતાં ઓછી ઝડપે પ્રવાસ ખેડવો પડે છે.
આ રેલ્વે માર્ગ પર આવેલાં ૧૦૩ બોગદાંઓને કારણે શિમલા ખાતે આવેલા છેલ્લા બોગદાને ૧૦૩ નંબર ટનલ એવું નામ આપવામાં આવ્યું. આને કારણે એની બરોબર ઉપરના ભાગમાં આવેલા સડક માર્ગ પરના બસ સ્ટોપને પણ અંગ્રેજોના સમયથી જ લોકો ૧૦૩ સ્ટેશન તરીકે ઓળખવા લાગ્યા હતા, જોકે એનું નામ ૧૦૨ સ્ટોપ હોવું જોઇએ.
અંગ્રેજોએ હિમાચલ પ્રદેશમાં આવેલા કિન્નોર જિલ્લાના કલ્પા ગામ ખાતે આ રેલ્વે માર્ગ બનાવવાની યોજના ઘડી હતી. પહેલાં આ રેલ્વે માર્ગ કાલકાથી કિન્નોર સુધી બનાવવાનું નક્કી કર્યું હતું, પરંતુ ત્યારબાદ આ માર્ગ શિમલા સુધી બનાવવામાં આવ્યો હતો.
દરરોજ આશરે દોઢ હજાર મુસાફરો આ માર્ગ પર યાત્રા કરે છે. આ કાલકા-શિમલા માર્ગ પર સામાન્ય દિવસોમાં આશરે દોઢ હજાર જેટ્લા યાત્રીઓ મુસાફરી કરે છે, જ્યારે રજા-વેકેશનના સમયમાં આ આંકડાઓ બમણા થઇ જાય છે.
ગૂગલ અનુવાદ અથવા ગૂગલ ટ્રાન્સલેટ એક અનુવાદક સોફ્ટવેર તેમ જ સેવા છે, કે જે એક ભાષાના શબ્દો કે ફકરાનો અન્ય બીજી ભાષામાં અનુવાદ કરે છે. આ સોફ્ટવેર ગૂગલ ઇન્કોર્પોરેશન દ્વારા વિકસિત તેમ જ પરિચાલિત છે. આ માટે ગૂગલ સ્વયં પોતાના અનુવાદક સોફ્ટવેરનો પ્રયોગ કરે છે, જે સાંખ્યિકીય યાંત્રીકી અનુવાદ છે.
શ્રી ગોપાલ લાલજી એટલે કે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણનું બાળસ્વરૂપ. માધવપુરનો આ લોકમેળો ચૈત્ર સુદ ૯ એટલે કે રામનવમીનાં દિવસે સવારથી જ શરૂ થઈ જાય છે. જેથી ખુબજ મોટી સંખ્યામાં લોકો ઉમટી પડે છે. જેમ જેમ સમય પસાર થતો જાય છે તેમ તેમ મેળાની રંગત જામતી જાય છે. તો બીજી બાજુ મંદીરમાં ભગવાનનાં ફુલેકાની તૈયારી શરૂ થઈ જાય છે. રામનવમીની સાંજે આ ફુલેકાની શરૂઆત થાય છે. જેમાં હજારોની સંખ્યામાં લોકો જોડાય છે અને કિર્તનો અને લોકગીતો ની રમઝટો બોલે છે. આ ફુલેકું શ્રી માધવરાયજીનાં મંદીરેથી નીકળીને પુર્વનાં દરવાજા બહાર ઉતર બાજુનાં પૌરાણિક બ્રહ્મકુંડનાં પુર્વ કાંઠા પર આવેલ પાંચ પાંડવની દેરીઓ પાસે લાવવામાં આવે છે. આ દરમિયાન થોડાથોડા અંતરે રાસમંડળીઓ જમાવટ કરે છે. તે સમયે શ્રી ગોપાલ લાલજી મહારાજની મુર્તિનાં દર્શન કરીને લોકો કૃતાર્થ થાય છે. આમ ફરતા ફરતા કિર્તનોની રમઝટ વચ્ચે વરણાગી અગીરેક વાગ્યાનાં સમયે પરત પોતાનાં નીજ સ્થાને પહોંચે છે. ફુલેકાનો આ ક્રમ ચૈત્ર સુદ ૯, ચૈત્ર સુદ ૧૦ અને ચૈત્ર સુદ ૧૧ આમ ત્રણ દિવસ ચાલે છે.
માધવપુરમાં મુખ્ય તો માધવરાયજીનું મંદીર આવેલુ છે. આ ઉપરાંત કપિલમુનિની દેરી, પાંચ પાંડવની દેરી, ગુજરાતમાં જમણી શુંઢના ગણેશના મંદીરો જુજ છે. તેમાંનુ એક મંદીર આવેલુ છે, આ મંદીરમાં ગણેશનાં ઘણા શિલ્પો છે. જેથી તે ગણેશજારૂ તરીકે પ્રખ્યાત છે. ગદાવાવ, બ્રહ્મકુંડ, પાળીયા, બળદેવજીનો મંડપ, રેવતીકુંડ, રામદેવપીરનું મંદીર દર્શનીય છે. આ ઉપરાંત વૈષ્ણવોનાં મહાપ્રભુજી ની ૮૪ બેઠકોમાંની ૬૬ મી બેઠક અહીં માધવપુરમાં આવેલી છે. શ્રી ઓશો આનંદ આશ્રમ પણ આવેલો છે. જયાં દેશ વિદેશમાંથી આ આશ્રમની મુલાકાતે આવે છે. ગામથી થોડે દુર મધુવંતી નદીને કિનારે સુર્યમંદીર આવેલું છે. જયાં ભાદરવા સુદ અગિયારસે નદીકાંઠે મેળો ભરાય છે. તે દિવસે શ્રધ્ધાળુ ભકતો વરાહકુંડ, ગોમતીકુંડ, જ્ઞાનવાવ, મધુવંતી નદી તથા સમુદ્રસંગમે સ્નાન કરી કૃતકૃત્યતા અનુભવે છે.
માધવપુર ઘેડમાં ભરાતા મેળાની કથા ભગવાન શ્રી કૃષ્ણ અને રૂક્ષ્મણી નાં લગ્ન પ્રંસંગની સાથે જોડાયેલ છે. પુરાણ કથા મુજબ વિદર્ભનાં રાજકુંવરી રૂક્ષ્મણીનું ગરવા ગિરનારની ગોદમાં મહાશિવરાત્રિ નાં દિવસે ભરાતા ભવનાથનો મેળા માંથી અપહરણ કરીને શ્રીકૃષ્ણ માધવપુર લઈ આવેલ. ત્યારબાદ અહીં માધવપુરમાં તેમના લગ્ન થયા હતાં. ત્યાર પછીથી તેમની યાદમાં દરવર્ષે અહીં ભારતીય શાસ્ત્રોકત વિધીથી લગ્નની ધામધુમથી ઉજવણી કરવામાં આવે છે. આ લગ્નમાં દેશવિદેશથી દરેક જ્ઞાતિનાં લોકો જોડાય છે, જેથી અલગ અલગ ક્ષેત્રનાં લોકો આ મેળામાં આવતાં હોવાથી દરેક પ્રદેશનાં પોશાકો, ભાષા, રિતરીવાજ તેમજ કૌશલ્ય જોવા મળે છે. આ લગ્ન પ્રંસંગની ઉજવણી બધાજ લોકો સાથે રહીને કરે છે.
માધવપુર ગામની આજુબાજુનો વિસ્તાર ઘેડ તરીકે ઓળખાય છે, તેની પણ એક અલગ વિશેષતા છે. સામાન્ય રીતે કોઈ પણ નદીનાં મુળથી મુખ સુધીમાં ત્રણ ભાગ હોય છે. જે ગિરિપ્રદેશ, મેદાન પ્રદેશ અને મુખ પ્રદેશ. જેમાં મુખ પાસે નદીનો વેગ ધીમો હોય છે. તેમાં કાંપને ઘસડી જવાની શક્તિ નથી હોતી. આથી મુખ પાસે કાંપ એકત્ર થતો જાય છે. નદીના આવા ભાગને ઘેડ કહે છે. સૌરાષ્ટ્રમાં દ્વારકાથી સોમનાથ સુધીના વિસ્તારમાં બે ઘેડ મુખ્ય છે. એક બરડાઘેડ અને બીજો સોરઠઘેડ. સાની, સોરઠી અને વરતુનો ઘેડ તે બરડાઘેડ, પોરબંદર, કુતિયાણા, કેશોદ અને માંગરોલ, જૂનાગઢ જિલ્લો તાલુકાનાં નીચાણવાળા પ્રદેશમાં ભાદર નદી, ઓઝત નદી અને મધુવંતી નદીના ઘેડ પ્રદેશ આવેલા છે. પશ્ચિમ કાંઠાનો આ સૌથી મોટો ઘેડ છે.
માધવપુર ઘેડમાં શ્રી માધવરાયજીનું પૌરાણિક મંદીર આવેલું છે,આ ભગ્નમંદીર સોલંકી ઢબનું ચૌદમી પંદરમી સદીનું ગણાય છે. મંદીર ઉતમ શિલ્પખચિત છે. તેની પ્રાચીનતા અને કલાસમૃધ્ધિ નયનાર્ષક છે. સમુદ્રકિનારા પર રેતીથી અર્ધ દટાઈને ઇતિહાસ જાળવીને હજુ પણ આ મંદીર બેઠુ છે. મંદીરનું શિખર વર્તુળાકાર છે. પુર્વે ઉત્ખન્ન દરમિયાન મંડોવરનો મહત્વનો નીચેનો ભાગ દટાયેલો મળી આવ્યો હતો. તેની આસપાસ જીર્ણવાવ, સપ્તમાતૃકા અને અન્ય મંદીરના ભગ્નાવશેષો પણ મળીઆવેલા છે. માધવરાયજીનાં આ મંદીરને ૧૬ થાંભલા છે. ૧૬ થાંભલાયુકત મંડપ "સિંહમંડપ" તરીકે જાણીતો છે. તેમાંના આઠ થાંભલા શિખરને ટેકવે છે. બાકીનાં આઠ સ્તંભ મંડપ તથા પ્રવેશની છતને ટેકવે છે.
માધવપુરની બાજુમાં આવેલા ઘોડાદર ગામે જય ગંજપીરની જગ્યા આવેલી છે. જયાં ફાગણ વદ ૧ એટલેકે ધુળેટી નાં દિવસે મેળો ભરાય છે, જે મેળાને લોકો આસ્થાનો મેળો કહે છે. આ મેળાની વિશેષતા એ છે કે લોકો આ દિવસે ગંજપીરને સાકર, ખજુર અને શ્રીફળની માનતા ચડાવે છે. આ મેળામાં લોકો એકસાથે ખુબજ મોટી સંખ્યામાં માનતા ચડાવતા હોવાથી સાકર, ખજુર અને શ્રીફળને પ્રસાદ તરીકે જમાડવામાં આવે છે. માનતાનાં આ પ્રસાદને ઘોડાદર ગામની બહાર લઈ જવાની મનાઈ છે અને જો કોઈ લઈ જાય તો તે ગામની બહાર જઈ શકતા નથી. જેથી જે પ્રસાદ વધે તે પશુઓને ખવડાવી દેવામાં આવે છે. આમ લોકો પોતાના કાર્ય સફળ થયાનો આનંદ વ્યકત કરે છે. અને આ મેળો સવારથી શરૂ થાય અને સાંજે પુર્ણ થાય છે.
ભગવાન વિષ્ણુ નાં અવતાર એવા ભગવાન શ્રીકૃષ્ણને લાડ લડાવવા તેમનાં લગ્નની યાદની ઉજવણી માધવપુર ઘેડમાં પાંચ દિવસ ચાલે છે. આ મેળાનું આયોજન અને બધી વ્યવસ્થા શ્રી માધવરાયજી મંદીર ટ્રસ્ટ તરફથી કરવામાં આવે છે. જેમાં આજુબાજુનાં ગામનાં સેવકો તથા મંડળોને અલગ અલગ સમિતીઓ બનાવીને જુદાજુદા વિભાગની જવાબદારીઓ સોપવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત બહેનોને લગતી જવાબદારીઓ ત્યાનાં ધુનમંડળની મહિલાઓ ને સોપવામાં આવે છે. મેળામાં ફજર ફારકાઓ, વિવિધ પ્રકારની ચકરડીઓ, મેળામાં આવેલા રબારી, ઘેડીયા કોળી, મેર વગેરે જેવી જ્ઞાતિનાં લોકો પોતાનાં પરંપરાગત પોશાકની વેશભુષાથી સજ્જ થઈને અલગ અલગ જાતનાં સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમ યોજે છે.
આ ગામ પોરબંદર શહેરથી આશરે ૬૦ કિ.મી.નાં અંતરે પાકા ડામર માર્ગે જોડાયેલ છે. જયાં પહોંચવા માટે એસ.ટી.બસ અથવા ખાનગી વાહન દ્વારા જઈ શકાય છે. તેનાં આજુબાજુનાં પંથકને ઘેડ પ્રદેશ તરીકે ઓળખાય છે. આ ભુમિ ખાસ તો ભગવાન શ્રીકૃષ્ણની લગ્નભુમિ તરીકે વધારે પ્રખ્યાત છે. આ ગામમાં આંગણવાડી, તાલુકા પ્રાથમિક શાળા, માધ્યમિક શાળા, દુધની ડેરી, બસ સ્ટેશન, હોસ્પીટલ વગેરે સગવડો આવેલી છે. અહીંના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, પશુપાલન, માછીમારી, બેલાની ખાણ તેમજ ટ્રાન્સપોર્ટનો છે. માધવપુર ઘેડ કાંપવાળો ફળદ્રુપ પ્રદેશ હોવાને લીધે વસ્તીની સઘનતા છે.
માધવરાયજીનું આ જુનુ મંદીર પુરાતત્વનાં અવશેષરૂપે સાચવવામાં આવેલુ છે. નવું મંદીર લગભગ સતરમી સદીમાં બનાવેલુ છે. જે પોરબંદરનાં રાણા વિકમાતજી અને રૂપાળીબાએ બંધાવી આપેલ છે. આ નવા મંદીરમાં જુના મંદીરની જ પ્રતિમા પધરાવવામાં આવેલ છે. કહેવાય છેકે સૌરાષ્ટ્રનાં વિખ્યાત બહારવટીયા મુળુ માણેક અને જોધા માણેક અહીં આવીને પ્રાચીન મંદીર પર ભગવાન કૃષ્ણની ધજા ફરકાવી ગયેલા હતા. હાલ આ મંદીરનો વહીવટ શ્રી માધવરાયજી મંદીર ટ્રસ્ટ સંભાળે છે. દર વર્ષે ભરાતા મેળા અને રૂક્ષ્મણી વિવાહનુ આયોજન પણ ટ્રસ્ટ જ કરે છે.
આ પ્રદેશનાં મુખ્ય સંપ્રદાયો રામદેવપીર, સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાય અને વૈષ્ણવ છે. ઘણા વૈષ્ણવ કવિઓ આ પંથકે પકવ્યા છે. વેલાબાવા અને રામૈયા જેવા સંતો ઘેડની નિપજ છે. મેર જ્ઞાતિમાંથી આઈ લીરબાઈમાં જેવા સ્ત્રીસંત પણ ઘેડમાં જન્મયા છે. અમરપુરી, મોતીગર, તપસી મહારાજ, યોગી વસનગર, રામગર, નેભાભગત વગેરે જેવા તેજસ્વી ભકતોની વાણી માધવપુરનાં ગામડાઓમાંથી વહી છે.
રાજાશાહીના સમયમાં માધવપુર ગામ ઉપર પોરબંદરના જેઠવા રાજપુતોનું રાજ હતું. તેઓને "મહારાજા રાણાસાહેબ" નો ખિતાબ પણ મળેલ હતો. જેથી તેઓ રાણા તરીકે પણ ઓળખાય છે. સૌરાષ્ટ્રમાં પ્રાચીન દ્વારકા જે કેટલાક સ્થળોએ હોવાનો દાવો થાય છે. તેમાં માધવપુર પણ એક છે. ઘેડપંથકની ઘણી જગ્યાએ એક હજાર વર્ષ પહેલાનાં અવશેષો મળી આવે છે.
આ ગામથી થોડે દુર મધુવન આવેલું છે. આ વનમાં મધુ નામનો દૈત્ય રહેતો હતો અને કૃષ્ણએ તેનો સંહાર કરેલો. દૈત્યનાં નામ ઉપરથી મધુવન નામ પડ્યુ તેમજ મધુ દૈત્યનો સંહાર કર્યો એટલે કૃષ્ણ મધુસુદન કહેવાયા તેવી લોકવાયકા છે. અહીં નિલકંઠ મહાદેવનું પ્રાચીન સ્થાનક આવેલ છે.
ઘેડમાં માંગરોલનાં રસ્તે મુળ માધવપુર ગામમાં અગિયારમી સદીનું ભગ્ન વિષ્ણુ મંદીર આવેલુ છે. જે તેનાં ઘુંમટનાં નાગદમનની કલાકૃતિ છે તે શિલ્પનો શ્રેષ્ઠ નમુનો છે. આમ પુરાવશેષોની દ્રષ્ટિએ માધવપુર પંથક સમુધ્ધ છે, તો માધવરાયજી મંદીરને કારણે તે જીવંત તિર્થધામ છે.
અહીં માધવપુરમાં ચૈત્ર સુદ ૯ એટલેકે રામનવમીના દિવસે લગ્નોત્સવને કેન્દ્રમાં રાખીને ભકિત-કીર્તનનો પાંચ દિવસનો માધવપુરનો મેળો ભરાય છે. જે ચૈત્ર સુદ ૧૩ નાં દિવસે પુર્ણ થાય છે. કહેવાય છે કે આ મેળાની શરૂઆત લગભગ તેરમી સદીની આસપાસથી થઈ હશે.
આ ગામની નજીકમાં દિવાસા ગામ છે. જે ગામમાં દાડમા દૈત્યની જગ્યા આવેલી છે. કૃષ્ણએ દાડમા દૈત્યનો અહીં સંહાર કર્યો હતો તેમ મનાય છે. દિવાસા ગામમાં જુના સમયનો દરબારગઢ પણ આવેલો છે, જેની શિલાઓ ખુબજ મોટી અને જુની હોય તેવુ જણાય છે.
ચોમાસામાં નદીઓના પાણી ઘેડમાં ભરાઈ રહે છે. ચોમાસુ ઉતરતા અહીં વાવણી શરૂ થાય છે. જેથી વાવણી પછી પાકને પાણી ઓછુ પાવુ પડે છે. અહીં કાંપનાં ભેજને કારણે મોલ પાકે છે. જે માધવપુર ઘેડ પંથકની એક આગવી ખાસિયત છે.
ભાદર નદીથી બનતા ઘેડને ભાદરકાંઠો તથા ઓઝત નદી અને મધુવંતી નદીથી બનતા ઘેડને ઘેડ કહેવાય છે. ઘેડનો વિસ્તાર જયાંથી પુરો થાય, ત્યાંથી અલગ પડતા પ્રદેશને નાઘેડ કહેવાય છે.
ઘેડ પંથકમાં બળેજ ગામ આવેલુ છે. બળેજનાં મંદીરમાં જુનાં સમયનુ પથ્થરનું અદભુત તોરણ જોવાલાયક છે. જૈતમાલનો પાળિયો પણ શૌર્યગાથાઓની યાદ અપાવે છે.
માધવપુર ઘેડ ગામ ભારત દેશનાં પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજયનાં પોરબંદર જિલ્લાનાં પોરબંદર તાલુકામાં આવેલું દરિયાકાંઠાનું ગામ છે.
રાજેન્દ્ર શુક્લ માત્ર ૨૦ વર્ષની વયે ઇ.સ. ૧૯૬૨માં એમનું પ્રથમ કાવ્ય કુમાર માં પ્રગટ થયું અને ગુજરાતને એક સ્વતંત્ર સર્ગશક્તિવાળા યુવા સર્જકનો પરિચય થયો. એમનો પ્રથમ કાવ્યસંગ્રહ કોમલ રિષભ ઇસ ૧૯૭૦ માં પ્રકાશિત થયો. ઇસ ૧૯૭૨ માં સ્વવાચકતાની શોધરુપે બીજા કાવ્યો મળ્યાં અને ઇસ ૧૯૮૧ માં અંતરગાંધાર સંગ્રહ મળ્યો. ત્યાર બાદ એમનું સાતત્યપુર્ણ રીતે ચાલતુ રહ્યું. રાજેન્દ્ર શુક્લ ની ગઝલ એટલે ઉર્દૂ, ગુજરાતી અને સંસ્કૃતનો મધુર સમન્વય. જો કે ગીત અને છંદોબધ્ધ તેમજ અછાંદસ રચનાઓમં પણ તેમણે ઊંચું ગજું દાખવ્યું છે. તેમની ભાષા પ્રાસાદિક અને ઊંચીં કોટીની છે. તેમની કવિતામાં મનુષ્યને રસથી ચાહવાની વૃત્તિ અને સાહિત્ય ઉપરાંત ઇતિહાસ, ફિલસૂફી વગેરેના અધ્યયનથી કેળવાયેલી એમની કવિની સજ્જતા જોઇ છે. કૃતિમાં ઝીણું નક્શીકામ કરવાના એમના કલા-કસબ ને લીધે એમની કવિતામાં તાજ્ગીસભર લાગે છે.
એમના કાવ્યસંગ્રહો કોમલ રિષભ અને અંતર ગંધાર માં ગ્રામજીવન અને નગરજીવનના સ્વાનુભવથી, મનુષ્યને પૂરા રસથી ચાહવાની વૃત્તિથી અને સાહિત્ય ઉપરાંત સંગીત, જ્યોતિષ, ઇતિહાસ, તત્વજ્ઞાનાદિ વિષયોના અધ્યયનથી કેળવાયેલી એમની કવિ તરીકેની સજ્જતા જોઈ શકાય છે. એમની કવિતામાં અદ્યતન ભાવ-વિભાવનો તેમ જ કલાન્તિ, નૈરાશ્ય અને વિચ્છિન્નતાના અનુભવનો સ્પર્શ પમાય છે. કૃતિનિર્મિતિમાં ઝીણું નકશીકામ કરવાનો કલા-કસબ, કલા-આકૃતિ અંગેની સભાનતા અને પ્રયોગશીલ વલણને લીધે એમની કવિતા તાજગીસભર છે. એમના પ્રયોગોને આપણી બધી પરંપરાઓની સમૃદ્ધ ભૂમિકા સાંપડી છે. આધુનિક જગતનો પૂરો પરિવેશ આ કવિ પાસે છે; પણ એમનું માનસ, એમનું કવિસંવિત્ નર્યું ભારતીય છે. એ જેટલું પ્રશિષ્ટ છે તેટલું જ તળપદ છે. એમણે છાંદસ-અછાંદસ કાવ્યો અને ગીતો રચ્યાં છે, પરંતુ એમની વિશેષ સિદ્ધિ ગઝલમાં છે.
સોરઠમાં જન્મેલા અને ગિરનારની ગોદમાં ઊછરેલા આ કવિના સર્જક વ્યક્તિત્વ ઘડવામાં જૂનાગઢ, ગિરનાર અને નરસિંહ મહેતા સાથેના ભાવાત્મક અનુસંધાનોનો નોંધપાત્ર ફાળો છે. જૂનાગઢમાં રાજેન્દ્રભાઈને પ્રિન્સિપાલ તખ્તસિંહ પરમાર ગુરૂ જેવા મળ્યા. વળી તેઓ મનુભાઈ ત્રિવેદી ‘ગાફિલ’, પાજોદ દરબાર, કવિશ્રી રુસ્વા મઝલૂમી જેવા સર્જકોના સંપર્કમાં આવ્યા. અહીં એમણે 'મંગળવારિયુ'અને 'મિલન' સંસ્થાના નેજા હેઠળ થતી કાવ્યપ્રવૃતિ ઉપકારક નિવડી.
તેમનો જન્મ ૧૨ ઓક્ટોબર ૧૯૪૨ના રોજ જૂનાગઢ જિલ્લાના બાંટવા ગામે વિદ્યાબહેન અને અનંતરાય શુક્લને ત્યાં થયો હતો. માધ્યમિક શિક્ષણ તેમણે ગામમાં પૂર્ણ કર્યું અને ત્યારબાદ તેમણે અમદાવાદની એલ. ડી. આર્ટસ્ કોલેજ ખાતે ૧૯૬૫માં સંસ્કૃત અને પ્રાકૃત વિષયોમાં બી.એ. અને ૧૯૬૭માં એમ.એ.ની પદવીઓ મેળવી. ૧૯૮૨ સુધી તેમણે વિવિધ સંસ્થાઓમાં શિક્ષણ આપ્યું. તેઓ આદ્યકવિ નરસિંહ મહેતાની કવિતાઓથી પ્રભાવતિ થયા હતા.
તેમણે છાંદસ-અછાંદસ કાવ્યો અને ગીતો લખ્યા છે. પરંતુ તેમની વિશેષ સિધ્ધિ ગઝલમાં છે. આધુનિક જ્ગતનો પૂરેપૂરો પરિવેશ આ કવિ પાસે છે. પણ એમનું માનસ, એમનું કવિ સંવિતનર્યુ ભારતીય છે. એ જેટલું પ્રશિષ્ટ છે, તેટલું જ તળપદ છે. એમના પ્રયોગોને આપણી પરંપરાઓની સમૃધ્ધ ભુમિકા સાંપડી છે. એમની આજ સુધીની કાવ્યયાત્રા ગઝલસંહિતામાં પાંચ ભાગમાં ગ્રંથસ્થ છે.
રાજેન્દ્ર શુક્લાના પત્નિ નયના જાની ગુજરાતી કવિયત્રી છે. દાહોદમાં સંસ્કૃતનું અધ્યાપન કર્યા બાદ તેમણે સ્વૈચ્છિક રીતે નિવૃત્તિ લઇને પોતાના સંતાનોને ઘરે જ શિક્ષણ આપવાનું એક પ્રયોગ તરીકે શરૂ કર્યું. હાલમાં તેઓ અમદાવાદમાં વસે છે.
અંજાર બાર-તેર સૈકા જૂનું કચ્છનું એક શહેર છે. કચ્છના મહારાવ ખેંગારજી પહેલાએ વિ.સ. ૧૬૦૨ના માગશર વદ આઠમ-રવિવારના દિવસે તોરણ બાંધીને અંજાર શહેરની સ્થાપના કરી હતી. આજે પણ આ દિવસે શહેરના સ્થાપનાદિન ભારે ધામધૂમથી ઉજવવામાં આવે છે. સ્થાપના પહેલાના સમયમાં આ વિસ્તાર અંજાડવાસ તરીકે ઓળખાતો હતો. અજેપાળના નામ પરથી આ વિસ્તાનું નામ અંજાર પડ્યું તેમ કહેવાય છે. એક મત એવો પણ છે કે સુકાભઠ્ઠ કચ્છમાં અંજારની ફરતે ભૂગર્ભમાં અખૂટ જળ ભંડાર હતો. વાડીઓમાં અનાજ અને ફળોની વિપુલ માત્રામાં પેદાશ થતી. આ શહેર અનાજનું વેપાર કેન્દ્ર ગણાતું. અન્નની મોટી બજાર હતી. તેના પરથી 'અન્નબજાર' થયું અને કાળક્રમે તે અંજાર તરીકે ઓળખાવા લાગ્યું.
રાજાશાહી કાળમાં અંજાર શહેર ફરતે ગઢ હતો અને પ્રવેશ માટે પાંચ નાકા હતા. તે અનુક્રમે ગંગાનાકું, દેવાળિયા નાકું, સવાસર નાકું, સોરઠિયા નાકું અને વરસામેડી નાકું તરીકે ઓળખાય છે. શહેરના પ્રાચીન ગઢની દિવાલોના અવશેષ આજે પણ જોવા મળે છે. શહેરના સ્થાપના દિને નગરપતિ દ્વારા ગઢની દિવાલની પૂજા કરવામાં આવે છે. વારંવાર આવેલા ભૂકંપોના કારણે શહેરની પ્રાચીન નગર રચનાના માત્ર અવશેષો જ બચ્યાં છે. 'કચ્છમાં અંજાર મોટા શહેર છે હો જીરે.' એ રીતે પ્રાચીન ગીતોમાં પણ અંજારને સાંભળવા મળે છે.
અંજાર ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના અંજાર તાલુકાનું શહેર તેમજ તાલુકા મથક છે. તે કચ્છના અખાતથી લગભગ ૧૫ કી.મી. અંતરે આવેલું છે. આ શહેર તેના સૂડી અને ચાકુ માટે પ્રસિદ્ધ છે.
નંદિની નામની કામધેનુ તેમનું ઉત્તમ બળ હતું. તે વડે એ અતિથિનો તેમની ઇચ્છા પ્રમાણે સત્કાર કરી શકતા. વસિષ્ઠે પોતાની નંદિની નામની ધેનુ દિલીપ રાજાને આપી હતી.
તેઓને ૧૯૫૯ના વર્ષમાં વાંસદા તાલુકાના કુકડા ગામ ખાતે પ્રાથમિક શાળામાં શિક્ષક તરીકેની નોકરી મળી. આ દરમ્યાન તેમનાં લગ્ન તે સમયના મુંબઇ રાજ્યના નાસિક જિલ્લામાં આવેલા સુરગાણા મતવિસ્તારના ધારાસભ્ય શ્રી નારણભાઈ લાછાભાઈનાં જ્યેષ્ઠ પુત્રી નંદુબહેન સાથે થયાં. થોડા જ સમયમાં ગુજરાત રાજ્યની રચના થતાં અને ડાંગ વિસ્તારનો એમાં સમાવેશ થતાં ગુજરાત સરકારને ડાંગ વિસ્તાર માટે શિક્ષકોની જરૂર પડી. આ માટે કલ્યાણભાઈ અને નંદુબહેને પહેલ કરી સરકારને ત્યાં જવા માટે ખુશીથી હા પાડી હતી. પરિણામે તેમની નિમણુંક સરકારી આશ્રમશાળા, બારીપાડા ખાતે થઇ હતી. આ સમયે તેમણે ખાદીનાં કપડાં આજીવન પહેરવાનું નક્કી કર્યું હતું, જે આજપર્યંત એમણે જાળવી રાખ્યું છે.
તેમની આશ્રમશાળાના વિદ્યાર્થીઓનાં ઉત્તમ પરિણામો મેળવતા. તેમની શાળામાં દરેક વિદ્યાર્થી મોતીના દાણા જેવા અક્ષરો વડે લખી શકતા હતા. તેઓ શારિરીક શિક્ષણની ફરજિયાત તાલિમ અને શિસ્તના આગ્રહી હતા. શિક્ષક તરીકેની આવી સરસ કામગીરી, ફરજનિષ્ઠા, તેજસ્વિતા, સાદાઇ, પરિશ્રમ, પ્રામાણિકતા, સ્વચ્છતા, દક્ષતા, વહીવટી કુશળતા જેવા ઉમદા ગુણોને ધ્યાનમાં લઇ ગુજરાત સરકાર દ્વારા કલ્યાણભાઈને સને ૧૯૭૬માં તે સમયના રાજ્યપાલ શ્રી કે.કે.વિશ્વનાથનના હસ્તે શ્રેષ્ઠ શિક્ષક તરીકેનો પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં આવ્યો.
અહીં તેઓ સ્થાનીક લોકો સાથે ઓતપ્રોત થઇ પોતાનું કાર્ય કરતા. અહીં રહી તેમણે ડાંગ જિલ્લાની ડાંગી ભાષા તેમ જ મહારાષ્ટ્ર રાજ્યની સરહદની નજીકનો વિસ્તાર હોવાથી મરાઠી ભાષા પર પણ પૂરેપુરું પ્રભુત્વ મેળવી લીધું હતું. આ કારણે તેઓ સ્થાનીક લોકોની સાથે આત્મીયતા કેળવી શકતા હતા. આ ઉપરાંત તેમણે અન્ય આદિવાસી ભાષાઓ પૈકીની ગામિત તેમ જ ચૌધરી ભાષામાં પણ સંપૂર્ણ પ્રભુત્વ મેળવ્યું હતું.
સને ૧૯૯૪ના વર્ષમાં ધરમપુર તાલુકાના કેળવણી નિરીક્ષકના પદ પરથી વયમર્યાદાને કારણે તેમની નિવૃતિ થઇ. નિવૃતિ બાદ સામાજિક, રાજકીય, સહકારી ક્ષેત્રે તેમનો ઉદય થયો. હાલમાં તેઓ વાંસદા તાલુકાના કુરેલિયા ગામે નંદુવાડી ખાતે રહી વિવિધ ક્ષેત્રે પોતાની સેવાઓ પ્રદાન કરી રહ્યા છે. ૭૨ વર્ષની વયે તેઓ કોઇપણ યુવાનને પડકારી શકે તેવી તંદુરસ્તી તથા વાકછટા ધરાવે છે.
કલ્યાણભાઈ બાબરભાઈ પટેલનો જન્મ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા નવસારી જિલ્લાના વાંસદા તાલુકાના ભિનાર ગામમાં ૨૭ ડિસેમ્બર ૧૯૩૬ના દિને નિરક્ષર ખેડુત તથા આદિવાસી કુટુંબમાં થયો હતો. તેમના પિતાનું નામ બાબરભાઈ અને માતાનું નામ ગજરાબેન છે. કલ્યાણભાઈ તેમનાં બીજા ક્રમના સંતાન હતા.
આર્થિક રીતે અત્યંત કપરા સંજોગોમાં ફાઇનલ પાસ કરીને તેઓ પ્રાથમિક શિક્ષક બન્યા હતા. આ અભ્યાસ પૂર્ણ કરવા માટે તેઓએ ગોવાળીયા અને ટપાલી તરીકે કાર્ય પણ કરવું પડયું હતું.
ગુજરાતમાં મારવાડના જોશી ઉધડ નું નામ ખૂબ લોકજીભે ચઢેલું છે. આ ઉધડ જોશીએ સિદ્ધરાજ જયસિંહને સિદ્ધપુર માં તેણે બંધાવેલા રુદ્રમહાલયનું ખાતમુહૂર્ત કાઢી આપ્યું હતું તેવી દંતકથા પ્રચલિત છે. શેષનાગના માથા ઉપર ખીંટી વાગે તેવું મુહૂર્ત ઉધડ જોશીએ રાજાને આપેલું હતું. પણ બીજા ઈર્ષાળુ બ્રાહ્મણોની શીખવણીથી રાજાએ ખાતમુહૂર્તની ખીંટી શેષનાગના માથે વાગી છે કે નહિ તેની ખાતરી કરી આપવા ઉધડજોશીને આગ્રહ કર્યો. રાજાનો અતિ આગ્રહ જોઈ ઉધડ જોશીએ ખાતમુહૂર્તની ધરતીમાં ખોડેલી ખીંટી ખેંચવાનું રાજાને કહ્યું. ખીંટી ખેંચતા જ ધરતીમાંથી લોહીની ધારા ફૂટી. આ ચમત્કાર જોઈ રાજા તથા બીજા બ્રાહ્મણો ચકિત થઈ ગયા. નારાજ થયેલા ઉધડે રાજાને ખીંટી ફરી ધરતીમાં દાબી દેવાનું કહ્યું. રાજાએ તે પ્રમાણે ખીંટી પુન: દબાવી દીધી પણ શેષનાગ આગળ સરકી જવાથી તે ખીંટી શેષનાગના માથાને બદલે પૂંછડી પર બેઠી. આ રીતે રાજાની હઠથી જોશીએ આપેલું શ્રેષ્ઠ મુહૂર્ત હાથથી ગયું અને તેથી રુદ્રમાળનો વિધર્મીઓને હાથે નાશ થયો.
ઉત્તર પ્રદેશની જનતામાં પ્રચલિત દંતકથા પ્રમાણે ભડલીના પિતા કાશીના પંડિત અને માતા આહીરાણી હતી. કાશીમાં રહેલા એક જોશીને એક વખતે એવું સરસ મુહૂર્ત જડી આવ્યું કે તે મુહૂર્તમાં ગર્ભાધાન થાય તો ત્રિકાલજ્ઞાની પુત્ર પેદા થાય. આથી જોશી આ મુહૂર્તનો લાભ ઉઠાવવા માટે કાશીથી પોતાને ગામ પોતાની પત્ની પાસે જવા નીકળ્યા. પણ એમનું ગામ દૂર હતું. મુહૂર્ત વીતી જતા પહેલાં પોતે ઘેર નહિ પહોંચી શકે એમ જોશીને લાગ્યું. તે નિરાશ થઈને સાંજ પડતાં એક ગામમાં થાક ખાવા માટે બેઠા. નજીકમાં એક આહિરનું ઘર હતું. તેની યુવાન કન્યાએ તેમની ખાવાપીવાની વ્યવસ્થા કરી. બ્રાહ્મણનું મન ખૂબ ઉદાસ જોઈ આહીરાણીએ તેનું કારણ પૂછ્યું. બ્રાહ્મણે તેને પોતાના મનની મૂંઝવણ જણાવી. તે સાંભળી આહીરાણીએ પોતે જ તે મુહૂર્તનો લાભ ઉઠાવવા ઈચ્છા બતાવી. પરિણામે ગર્ભાધાન થયું અને આહીરાણીને યોગ્ય સમયે પુત્રનો પ્રસવ થયો. તે જ પુત્ર ભડલી નામે ઓળખાયો.
ભારતના લોકસાહિત્યમાં ભડલીવાક્યો લોકકવિ તથા જનતાના જ્યોતિષી તરીકે માત્ર ગુજરાત, રાજસ્થાન, ઉત્તર પ્રદેશ અને પંજાબમાં જાણીતા છે. મોટાભાગે તેમાં વરસાદની આગાહીઓ કરવામાં આવી છે. વાદળ, વીજળી, વાયુ, તાપ, મેઘગર્જના કે મેઘધનુષ વગેરે ચિન્હો જોઈને ચાર-છ માસ અગાઉથી વરસાદ ક્યારે અને કેવો પડશે તેની આગાહી ભડલીવાક્યોમાં જોવા મળે છે. એ આગાહીમાં ખેડૂતો ખૂબ શ્રદ્ધા ધરાવે છે અને તેના આધારે વર્ષમાં ક્યો પાક થશે કે નહિ થાય તેની વિચારણા ખેડૂતો અગાઉથી કરે છે.
આ ઉધડ જોશીની એકની એક પુત્રીનું નામ ભડલી હતું એવી લોકમાન્યતા છે. ભડલી અને ઉધડ બેઉ ઘેટાં-બકરાં ચરાવતાં અને વનમાં રખડતાં. તે બેઉને આકાશના રંગ, વાદળ, વાયુ, મેઘધનુષ, વૃષ્ટિ, વીજળી વગેરે પ્રકૃતિની લીલાના ફેરફારોનું અવલોકન-અભ્યાસ કરવામાં ખૂબ રસ પડતો. એ અભ્યાસને પરિણામે પિતા-પુત્રીવર્ષાની આગાહીઓના દોહરા-ચોપાઈ રચી લલકારવા લાગ્યાં અને તે જનતામાં પ્રચાર પામ્યાં.
ભડલી કોણ હતા તે વિષે ચોક્કસ-વિશ્વસ્ત માહિતી મળતી નથી. તે ક્યારે અને ક્યા પ્રદેશમાં થઈ ગયા તે વિષે પણ ચોક્કસ પ્રમાણ મળતાં નથી. ભડલી વિષે વિવિધ દંતકથાઓ મળી આવે છે:
ભલે કોલોસસને સાચવી રખાયો પણે ડોમસ ઑરીયાને પાડી દેવાયો. તળાવની ભરણી કરી દેવાઈ અને તે જમીન પર એક નવા ફ્લેવીઅન એમ્ફીથિયેટરની યોજના બનાવાઈ. ગ્લેડીએટરી શાળાઓ અને અન્ય સહાયક ઈમારતો પ્રાચીન ડોમસ ઑરીયાની ભૂમિ પર ઊભી કરાઈ. તે ભૂમિ પર મળે આવેલ શિલાલેખ પ્રમાણે “સમ્રાટ વેસ્પાસિયને તેના જનરલ ના ભાગે આવેલ લૂંટ વાપરીને આ નવી રંગભૂમિ નિર્માણ કરવાનો આદેશ આપ્યો.” આ ઉલ્લેખ ઈ.સ. ૭૦ના યહૂદી વિગ્રહ સામે રોમનોની જીત અને તેમણે તે દરમ્યાન લૂંટેલ વિપુલ સંપત્તિના સંદર્ભે થયો હોવો જોઈએ. આમૢ કોલોસીયમને જીત ઉજવવાની શાનદાર રોમન પરંપરાના એક વિજય સ્મારક તરીકે માની શકાય. નીરોના તળાવના સ્થાને જ કોલોસીયમ બાંધવાનો વેસ્પાસિયનનો નિર્ણય નીરોએ છીનવી લીધેલ શહેરની જનતાની વસ્તુ જનતાને પરત કરી શહેરના લોકોમાં પ્રિય બનવા માટેનો પણ ઉદ્દેશ્ય હોઈ શકે. અન્ય કોલોસીયમ જે સામાન્ય રીતે શહેરથી બહાર બાંધવામાં આવતાં તેથી વિપરીત આ કોલોસીયમ શહેરની મધ્યમાં બનેલું હતું. આમ તે અક્ષરસ૰ અને સાંકેતિક એમ બનેં રીતે રોમનું હૃદય બની ગયું.
આ ઈમારતને નવા સમ્રાટ ડોમિશિયન વેસ્પાસિયનના નાના પુત્રની અગવાઈમાં ફરી નવો ઘાટ આપ્યો. તેણે તેમાં હાયપોજીયમૢ એટલે કે ભૂગર્ભ ભોંયરાઓની હારમાળા બનાવી જેમાં પ્રાણીઓ અને ગુલામોને રાખી શકાય. કોલોસીયમમાં દર્શકોની ક્ષમતા વધારવા માટે તેણે તેમાં ટોચ પર એક ઝરોખો ઉમેરાવ્યો. ડીઓ કૅસીયસના મતે ઈ.પૂ. ૨૧૭માં એક ભયંકર વીજળી પડતાં લગેલી આગમાં કોલોસીયમના ઉપરના સ્તરોમાં આવેલ લાકડાની આંતરીક રચનાઓને ઘણું નુકશાન થયું. તેનું સમારકામ ઈ.પૂ. ૨૪૦ સુધી ન થયું. ત્યાર બાદ ઈ.પૂ. ૨૪૦ૢ ઈ.પૂ. ૨૫૨ અને ફરી ઈ.પૂ. ૩૨૦માં કરવામાં આવ્યું. એક શિલાલેખમાં થીઓડોસીયસ-૨ અને વેલેંટીનીયન-૩ દ્વારા હાથે ધરાયેલ સમારકામનો ઉલ્લેખ છે. મોટે ભાગે આ સમારકામ ઈ.પૂ. ૪૪૩માં આવેલ મહા ધરતીકંપ પછી થયું હશે. ત્યાર બાદ પણ ઈ.પૂ. ૪૮૪ૢ અને ઈ.પૂ. ૫૦૮માં સમારકામ હાથ ધરાયું. આ રંગભૂમિનો ઉપયોગ છઠ્ઠી સદી સુધી બાજીઓમાટે થતો રહ્યો. ગ્લેડીએટર સ્પર્ધાનો અંતિમ ઉલ્લેખ લગભગ ૪૩૫ની આસપાસ મળે છે. પ્રાણીઓના આખેટ લગભગ ૫૨૩ સુધી ચાલુ રહ્યાં હતાં.
આજે કોલોસીયમ રોમનું સૌથી પ્રખ્યાત ફરવાનું સ્થળ છે અને દર વર્ષે લાખો લોકો તેની મુલકાતે આવે છે. વસ્તી વધારો અને સામાન્ય ઘસારાને લીધે થયેલા નુકશાનને સમારવા ૪૦૦ લાખ ઈટાલીયન લીરા ના ખર્ચે ૧૯૯૩ અને ૨૦૦૦ની વચ્ચે મોટી યોજના હાથ ધરાઈ હતી. કોલોસીયમ હાલના વર્ષોમાં ફાંસીની સજાની વિરુદ્ધમાં ચાલતી ઝુંબેશનુ પ્રતીક બની ગઈ છે જેને ઈટાલીમાં ૧૯૪૮માં સમાપ્ત કરી દેવાઈ હતી. ૨૦૦૦ની સાલમાં ફાંસીની સજા વિરુદ્ધ કોલોસીયમની સામે એક વિરોધ પ્રદર્શન યોજાયું હતું. ત્યાર બાદૢ ફાંસીની સજાના વિરોધના સહયોગના નિશાની રુપેૢ જ્યારે કોઈ ફાઁસીની સજા પામેલાને જીવન દાન અપાય છે ત્યારે કે કોઈ દેશ ફાંસીની સજા સમાપ્ત કરે ત્યારે સામાન્ય રીતે સફેદ રોશની થી પ્રકાશિત કોલોસીયમને સોનેરી રોશનીથી સજાવાય છે,
હાલમાં જ્યારે અમેરિકના ન્યુ જર્સી રાજ્યએ ડિસેંબર ૨૦૦૭માં ફાંસીની સજા સમાપ્ત કરી ત્યારે તેને સોનેરી રોશની વડે ચમકાવવામાં આવ્યો હતો.
આવ્યો હતો. જે એક મોટા ભૂગર્ભ ક્ષેત્રની છત હતી. તેને હાયપોજીયમ કહેવાતું . હવે તો કોલોસીયમના રંગભૂમિના મંચના જૂજ અવશેષ બચ્યા છે પણ હાયપોજીયમને આજે પણ પૂર્ણ રીતે જોઈ શકાય છે. રંગ ભૂમિના અખાડાની નીચે બે સ્તરોમાં ગલિયારાની અને બોગદાની અટપટી રચનામાં પ્રાણીઓ અને ગ્લેડીએટરોને મુકાબલા પહેલાં રાખવમાં આવતાં. તેમના અને પાર્શ્વ ભૂમિ નાદેખાવના અખાડામાં શીઘ્ર ઉચ્ચાલન માટે જુદી જુદી આઠ ભૂંગળાઓ બનાવવામાં આવી હતી. હાથી જેવા મહા કાયને ઉપાડવાની રચનાને હેગ્માટા કહેવાતી. તેનીમા તે અલગ વ્યવસ્થા હતી. ઘણાં અવસરે તેનું પુન:નિર્માણ કરાયું હતું. તેના બાર ટપ્પા આસાની થી જોઈ શકાય છે.
કોલોસીયમ નું બાંધકામ ઈ.સ. ૭૦-૭૨ની આજુબાજુ સમ્રાટૅ વેસ્પાસિયનના શાસનામાં શરૂ થયું. આ માટે સીલીયન ટેકરી એસ્ક્વીલાઈન ટેકરી અને પૅલાટાઈન ટેકરી વચ્ચે આવેલી નીચાણ વાળી સપાટ ભૂમિની પસંદગી કરાઈ જેની વચ્ચેથી ઝરણા રૂપે નહેર વહેતી હતી. બીજી સદી સુધી આ ક્ષેત્રમાં ગીચ વસ્તી વસી ગઈ હતી. ઈ.સ. ૬૪ની રોમના મહા દવાનળમાં આ ક્ષેત્ર સપાટ થી ગયં અને ત્યાર બદ નીરોએ ત્યાંના ઘણાં મોટા ક્ષેત્ર પર પોતાના નિજી ઉપયોગ માટે કબજો જમાવી લીધો. ત્યાં તેણે વૈભવી ડોમસ ઑરીઆ બનાવડાવ્યું જેની સામે તેણે એક માનવ સર્જીત તળાવ બનાવડાવ્યું જે કલાત્મક મંડપ બગીચાઓ અને છત્તેડીઓથી ઘેરાયેલ હતું. જેએક્વા ક્લૉવ્ડીયા હતી તેને આગળ લંબાવીને આખા ક્ષેત્રને પાણી પહોંચાડાયું અને ડોમસ ઑરીયાના પ્રવેશ દ્વાર આગળ નીરોનું એક મોટું પુતળું મૂકવામાં આવ્યું.
કોલોસીયમની ઘણી મોટી દર્શક ક્ષમતાને લીધે આટલા મોટા માનવ મહેરામણને ઝડપથી ભરી શકે કે ખાલી કરી શકાય તે આવશ્યક હતું. તે માટે આજના આધુનીક સ્ટેડીયમમાં વપરાતી પ્રણાલીનો જ વાસ્તુકારોએ ઉપયોગ કર્યો હતો. જમીનના સ્તરે કોલોસીયમમં ૮૦ પ્રવેશિકા હતી જેમાંની ૭૬ સામાન્ય જનતા માટે વપરાતી દરેક પ્રવેશિકાૢ નિર્ગમ અને દાદરાને ક્રમ અપાયો હતો. ઉત્તરી મુખ્ય પ્રવેશ દ્વાર રોમન સમ્રાટ અને તેના સનદીઓ માટે અનામત રખાયો હતો. અન્ય ત્રણ અક્ષીય દ્વાર ખાસ મહાનુભાવો દ્વારા વપરાતા. તેના ચારે મુખ્ય પ્રવેશ દ્વાર ખૂબ સુંદર રીતે રંગીન સ્ટુકો રીલીફ થી સજેલા હતાં તેના અમુક અવશેષો આજે પણ જોઈ શકાય છે. બાહરની પરિઘની દીવાલ ઢળી પડવાથી મોટા ભાગના બાહ્ય પ્રેવેશ દ્વાર નષ્ટ થઈ ગયાં છે પણ પ્રવેશ દ્વાર થી હજી પણ છે.
ઈ.પૂ.૧૩૪૯ના વિનાશી ધરતીકંપમાં કોલોસીયમને મોટું નુકશાન થયું હોવાનું નોંધાયું છેૢ જેમાં તેનો દક્ષિણ તરફનો બહારનો ભાગ તૂટી ગયો. મોટા ભાગના ગબડી પડેલા પથ્થરોનો ઉપયોગ મહેલોૢ રુગ્ણાલયોૢ દેવળો અને રોમની અન્ય ઈમારતો બાંધવા માટે થયો. ૧૪મી સદીના મધ્ય ભાગમાં તેમાંના ધાર્મિક આલયને ઉત્તરી ભાગના ત્રીજા સ્તરે ખસેડાયો અને ૧૯મી સદીની શરૂઆત સુધી તે ત્યાંજ હતો. અન્ય બાંધકામ માટે એમ્ફીથીએટરના આંતરીક ભાગના પથ્થરોને કાઢીને તેને ખૂબ નુકશાન પહોંચાડવામાં આવ્યું. આરસના કઠોડાંને બાળીને કળી ચૂનો બનાવવામાં આવતો. પથ્થરના બાંધકામને જકળી રાખતાં કાંસાના ચીપીયાઓને દીવાલમાંથી ખેંચી કઢાયા જેના ચિન્હો ખાડાના અને તિરાડોના રૂપે દેખાય છે.