polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
આ રાજ્યની સ્થાપના અંગ્રેજ સાશન હેઠળના રાજપુતાના તરીકે ઓળખાતા રજપુત રજવાડાઓના ક્ષેત્રને ભારતમાં વિલિન કરી, ૩૦ માર્ચ, ૧૯૪૯ ના દિવસે કરવામાં આવી હતી. . તેની રાજધાની અને સૌથી મોટું શહેર જયપુર છે. આ સિવાય અન્ય મહત્વપૂર્ણ શહેરોમાં જોધપુર, કોટા, બિકાનેર, અજમેર અને ઉદયપુર નો સમાવેશ થાય છે.
ભારતની વૈદિક સંસ્કૃતિના કાળનું મત્સ્ય સામ્રાજ્ય રાજસ્થાનનું જયપુર રજવાડું, સમગ્ર અલવર અને ભરતપુરના ભાગો આવરી લેતું હતું. વિરાટનગર મત્સ્ય સામ્રાજ્યની રાજધાની હતું, તેનું નામ તેના તેના સ્થાપક રાજા વિરાટના નામ ઉપર રાખવામાં આવ્યું હોવાનું કહેવાય છે.
આ રાજ્યના અમુક અંશો પર ગુર્જરોના ઘણાં રાજવંશોએ શાસન સાશન કર્યું, તેમની હેઠળનો પ્રદેશ ગુજરાત્ર તરીકે જાણીતો હતો. દસમી સદી એડી સુધી, ઉત્તર ભારત લગભગ તમામ ઉત્તર કન્નૌજ ખાતે તેમની સત્તા બેઠક સાથે, ગુર્જર્સની સર્વોચ્ચતાને સ્વીકાર્યું.
ઔરંગઝેબ શાસન દરમ્યાન, તેના અસહિષ્ણુતા સામે રાણા રાજ સિંહ ૧ અને વીર દુર્ગદાસ રાઠોડ પ્રમુખ વિરોધીઓ હતા. તેઓએ અરવલ્લી પર્વતોનો લાભ લઈ રાજસ્થાન કબજે કરવાનો પ્રયાસ કરનારા મોગલ સેનાને ભારે નુકસાન પહોંચાડ્યું.
જુનજુનુ જિલ્લામાં આવેલી ધોશી ટેકરી ચ્યવન ઋષિના અશ્રમ તરીકે જાણીતી છે અહીં ચ્યવનપ્રાશની પ્રથમ વખત રચના કરવામાં આવી હતી, આજે અહીં વધતી અનન્ય અને અલભ્ય જડેબુટીઓ ઉગાડવામાં આવે છે.
સવાઇ માધવપુરમાં આવેલ રણથંભોર રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન, દેશનું જાણીતું વાઘ અભયારણ્યના છે, 1973 માં તે પ્રોજેક્ટ ટાઇગરનો એક ભાગ બન્યો.
કુરુક્ષેત્રમાં સાત્યકિ અને કૃતવર્મા આ બંને યાદવ વીરોએ વિરુદ્ધ ખેમામાં ભાગ લીધો. સાત્યકિ પાંડવો તરફથી લડ્યા જ્યારે કૃતવર્મા કૌરવો સાથે જોડાયા. સાત્યકિ ખૂબજ બહાદુર વીર હતો અને એક વખત તો તેણે ૧૦૧ વખત દ્રોણના ધનુષ્ય તોડી પાડ્યાં હતાં. યુદ્ધના ૧૪મા દિવસે ભૂરિશ્રવા(જેની સાથે તેને પહેલેથી જ લાંબા સમયથી ચાલ્યો આવતો કૌટુંબિક ક્લેશ હતો) સામે ખૂબ ઘમાસાણ યુદ્ધ કર્યું. લાંબા અને રક્તરંજીત યુદ્ધને લીધે સાત્યકિ થાકી ગયો. ભૂરિશ્રવાએ તેના પર પ્રહાર કર્યે રાખ્યા અને તેને યુદ્ધભૂમિમાં ઘસડવા લાગ્યો. આ બાબતે કૃષ્ણએ અર્જુનને સાવધાન કર્યો. ભૂરિશ્રવા સાત્યકિને મારવા તૈયારી કરે છે પણ અર્જુન તેના તીર દ્વારા ભૂરિશ્રવાની ભુજા કાપી સાત્યકીને બચાવે છે.
સાત્યકિ એ કૃષ્ણ ભક્ત અને અર્જુનનો મિત્ર છે જેણે અર્જુન સાથે જ દ્રોણ પાસે યુદ્ધ કૌશલ શીખ્યું હતું. તે વૃષ્ણી કુળમાં શીણીના પરિવારમં જન્મ્યો હતો. તે સત્યકનો પુત્ર હતો. તેણે કૌરવો વિરુદ્ધ ખૂજ સાતત્ય અને ઉત્સાહથી કુરુક્ષેત્રના યુદ્ધમાં પાંડવોનો સાથ આપ્યો હતો. યુદ્ધ પહેલાં શાંતિ સંદેશ લઈને કુરુ રાજધાની ગયેલા શ્રી કૃષ્ણ સાથે સાત્યકી પણ ગયો હતો. પણ આ સંદેશ દુર્યોધને નકારી કાઢ્યો હતો.
ભૂરીશ્રવાએ તેને સાવધ કર્યા વગર તેના પર હુમલો કરવાથી રોકકળ કરી અને કહ્યું કે અર્જુન યોદ્ધાના નામ પર કલંક છે. તેના જવાબમાં અર્જુને કહ્યું સંરક્ષણ રહિત સાત્યકિ પર હુમલો કરવો પણ એક હિન કાર્ય છે. તેણે આગળ કહ્યું કે કોઈ પણ ભોગે પોતાના મિત્ર અને સાથી લડવૈયા એવા સાત્યકિને બચાવવો એ તેનું પહેલું કર્તવ્ય છે. સાત્યકિ પોતાની તંદ્રામાંથી બહાર આવી ચપળતાથી શત્રુને પરવશ કરી દે છે.
ગુજરાતીલૅક્સિકન.કોમ એ ગુજરાતી શબ્દોનો ભંડોળ ધરાવતી વેબસાઇટ છે. આ વેબસાઇટની રજૂઆત ૧૩ જાન્યુઆરી, ૨૦૦૬ના રોજ થઈ હતી. આ વેબસાઇટ ઓનલાઇન અને ઓફલાઇન શબ્દકોશ અને સ્પેલચેકર વાપરવાની સુવિધા પૂરી પાડે છે. આ વેબસાઇટના સ્થાપક રતિલાલ ચંદરયા હતા.
આઇ.આઇ.એમ. અમદાવાદ ખાતે આયોજિત ‘ઍપ ફેસ્ટ ૨૦૧૩’માં ગુજરાતીલેક્સિકનની 'પોપઅપ ડિક્શનરી ઍપ્લિકેશન'ને દ્વિતીય પારિતોષિક મળ્યું હતું. એન્ડ્રોઇડ પ્લેટફોર્મ પર કાર્યરત આ ગુજરાતીલેક્સિકનની ઑફલાઇન અને ઓનલાઇન ઍપ્લિકેશન છે.
ગુજરાતીલેક્સિકન વેબસાઇટના વિવિધ વિભાગો હવે મોબાઇલ પર એન્ડ્રોઇડ, આઇફોન, બ્લેકબેરી અને વિન્ડોઝ પ્લેટફોર્મ માટે ઉપલબ્ધ છે.
આ બહુહેતુક ઉપગ્રહ એરીયાન રોકેટ દ્વારા એપ્રિલ ૨૦૦૩ માં પ્રક્ષેપીત કરાયેલ.તે ૯૩.૫ ડીગ્રી પૂ.રેખાંશ પર શ્થિત છે.આ ઉપગ્રહનાં ઉપકરણો આ મુજબ છે.
૧૨ સામાન્ય સી-બેન્ડ ટ્રાન્સપોન્ડર.(જેના મારફત ૯ ચેનલ મધ્ય પૂર્વ થી દક્ષિણ પૂર્વ એશિયા સુધી ૩૮ ડી.બી.વૉટનું કવરેજ આપે છે,૩ ચેનલ અને ૬ વિસ્તારીત સી-બેન્ડ ચેનલ ભારતને ૩૬ ડી.બી.વૉટનું કવરેજ આપે છે.)
આ ઇન્સેટ-૨ શ્રેણીનાં પાંચ ઉપગ્રહોમાંનો છેલ્લો ઉપગ્રહ છે.તે ૧૭ 'સી-બેન્ડ' અને 'નિમ્ન વિસ્તારીત સી-બેન્ડ' ટ્રાન્સપોન્ડર ધરાવે છે.જે ૩૬ ડી.બી.વૉટના ઇફેક્ટીવ આઇસોટ્રોપિક રેડિએટેડ પાવર ) સાથે વિભાગીય અને વૈશ્વિક કવરેજ ક્ષમતા ધરાવે છે.આ ઉપરાંત તે વેરી હાઇ રેઝોલ્યુશન રેડિયોમીટર ) ધરાવે છે,જે દ્રશ્ય ,અધોરક્ત અને જલીય વરાળ જેવી વિવિધ તરંગલંબાઇ ના ચિત્રો લેવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.આ બે ઉપકરણો ઉપરાંત તે સી.સી.ડી. ) કેમેરા દ્વારા ૧ ૧ કિ.મી. ના વિસ્તારનીં દ્રશ્ય,અધોરક્ત અને ટુંકી તરંગલંબાઇનીં અધોરક્ત તસવીરો લઇ શકે છે.
કલ્પના-૧ ભારતનો પ્રથમ હવામાન ઉપગ્રહ છે.જે ઇસરો દ્વારા ૧૨ સપ્ટેમ્બર,૨૦૦૨ નાં રોજ પી.એસ.એલ.વી. રોકેટ વડે ભ્રમણકક્ષામાં સ્થાપીત કરવામાં આવ્યો.આ ઉપગ્રહ મુળતો મેટસેટ-૧ તરીકે ઓળખાતો હતો,પરંતુ ફેબ્રઆરી,૨૦૦૩ માં,ત્યારનાં ભારતના વડાપ્રધાન અટલ બિહારી બાજપાઇ દ્વારા ભારતીય મૂળની અંતરિક્ષયાત્રી કલ્પના ચાવલા ની યાદમાં તેમનું નવું નામકરણ કલ્પના-૧ કરવામાં આવ્યું.નાસા નાં અવકાશયાત્રી કલ્પના ચાવલાનું અંતરિક્ષ યાન કોલંબિયા દુર્ઘટનામાં અવસાન થયેલ.
ઇન્સેટ ) કાર્યક્રમની શરૂઆત ઓગસ્ટ ૧૯૮૩ માં "ઇન્સેટ-૧બી" નાં સફળ આરોહણ સાથે થઇ હતી.(આ શ્રેણીનો પ્રથમ ઉપગ્રહ "ઇન્સેટ-૧એ" નું એપ્રીલ ૧૯૮૨ માં આરોહણ કરાયેલ પરંતુ તે નિષ્ફળ નીવડેલ) ઇન્સેટ કાર્યક્રમે ભારતનાં રેડીઓ અને ટેલીવિઝન પ્રસારણ,દુરસંચાર અને ભુસંશોધન ક્ષેત્રે ક્રાંતિનાં મંડાણ કરેલ.આને કારણે દેશનાં દુર્ગમ સ્થાનોએ પણ રેડીઓ અને ટેલીવિઝન પ્રસારણ અને દુરસંચાર ની સગવડ મળતી થઇ.આજે ઇન્સેટ એશિયા-પેસિફીક વિસ્તારની સૌથી મોટી સંચાર ઉપગ્રહ વ્યવસ્થા છે,જે ૧૦ ઉપગ્રહો ધરાવે છે.સંયુક્ત રીતે આ વ્યવસ્થા વિવિધ સંચાર સેવાઓ માટે 'સી' અને 'કેયુ' બેન્ડનાં ૧૯૯ ટ્રાન્સપોન્ડર ની સગવડ આપે છે.
જાન્યુઆરી,૨૦૦૦ માં પ્રક્ષેપીત કરાયેલ આ ઉપગ્રહને ઇન્સેટ-૨ઇ સાથે ૮૩ ડીગ્રી પૂ.રેખાંશ પર સહ સ્થાપીત કરાયો.તે ૧૨ વિસ્તરીત સી-બેન્ડ અને ૩ કેયુ-બેન્ડ ટ્રાન્સપોન્ડર ધરાવે છે,જે સંપૂર્ણ ભારતમાં કવરેજ કરે છે. ઇન્સેટ-૩બી "મોબાઇલ ઉપગ્રહ સેવા" ઉપકરણ પણ ધરાવે છે,જે મુખ્ય મથક અને મોબાઇલ સ્ટેશન વચ્ચે ફોરવર્ડ લિંક સીએસ બેન્ડ દ્વારા અને મોબાઇલ સ્ટેશન અને મુખ્ય મથક વચ્ચે રીટર્ન લિંક એસસી બેન્ડ દ્વારા સ્થાપિત કરે છે.
જાન્યુઆરી,૨૦૦૨ માં પ્રક્ષેપીત આ ઉપગ્રહ ૭૪ ડીગ્રી પૂ.રેખાંશ પર સ્થાપીત છે.જે ૨૪ સી-બેન્ડ ટ્રાન્સપોન્ડર,૬ વિસ્તારીત સી-બેન્ડ ટ્રાન્સપોન્ડર,૨ એસ-બેન્ડ ટ્રાન્સપોન્ડર અને મોબાઇલ ઉપગ્રહ સેવા ઉપકરણ ધરાવે છે.
એમાંનાં કેટલાંક નોંધપાત્ર ગીતો એ એમનું મહત્વનું પ્રદાન છે. આ સંગ્રહોની રચનાઓને કાવ્યસૃષ્ટિ નામક સંકલનગ્રંથમાં સમાવી લેવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે.
પ્રાચીન મેવારી સિક્કાઓ પર લખાયેલી રાજપૂત સરદાર ચિત્રાંગડા મોરી પછી તેને ચિત્રકૃપની નામ આપવામાં આવ્યું હતું. આ કિલ્લાની ગોળાકાર દિવાલ દ્વારા ઘેરાયેલું છે, જે મુખ્ય કિલ્લાની અંદર પ્રવેશી શકે તે પહેલાં સાત વિશાળ દરવાજા ધરાવે છે. કેટલાક ખાતા જણાવે છે કે મોરી રાજવંશે કિલ્લાનો કબજો હતો જ્યારે બાપ્પા રાવળ મેવાડ સામ્રાજ્યના સ્થાપક ચિત્તોડ ગરહ પર કબજો મેળવ્યો અને ઇ.સ. ૭૩૪માં તેની રાજધાની બનાવી. કેટલાક અન્ય ગ્રંથો જણાવે છે કે બાપ્પા રાવલે તેને છેલ્લી સોલંકી રાજકુમારી સાથેના લગ્ન પછી દહેજનો ભાગ લીધો હતો. તે તારીખ પછી તેના વંશજોએ મેવાડ પર શાસન કર્યું, જે ૧૬ મી સદી સુધી ગુજરાતથી અજમેર સુધી ફેલાયેલું હતું. ચિત્તોડ ભારતની સૌથી વધુ લડાકુ બેઠકો પૈકીની એક હતી, જેની સાથે સંભવતઃ સૌથી વધુ ભવ્ય લડાઇઓ તેના કબજામાં લડ્યા હતા. તે મેવાર રાજવંશના ઇતિહાસમાં તેની પ્રથમ મૂડી તરીકે પ્રસિદ્ધ છે (પહેલાં આ, મેવાડ રાજવંશના અગ્રણી, ઇડર, ભમોટ અને નાગદાથી શાસિત ગિહાલોટ્સ), અને સ્વતંત્રતા માટે ભારતના લાંબા સંઘર્ષમાં પ્રસિદ્ધ હતા. પરંપરા પ્રમાણે, તે ૮૩૪ વર્ષ માટે મેવાડની મૂડી રહી હતી.
ચિત્તોડગઢ એ પશ્ચિમ ભારતના રાજસ્થાન રાજ્યમાં એક શહેર અને નગરપાલિકા છે. તે બનાસની ઉપનદી બેરાચ નદી પર આવેલું છે, અને ચિત્તોડગઢ જિલ્લાનું વહીવટી વડું મથક છે અને મેવાડની સિસોદિયા રાજપૂત રાજવંશની ભૂતપૂર્વ રાજધાની છે. ચિત્તોડગઢ, ગિહરી અને બેરાચ નદીના કાંઠે સ્થિત છે. જિલ્લાનું વિભાજન થયું અને પ્રતાપ ગઢના નવા રચાયેલા જિલ્લામાં ઉદયપુર જિલ્લામાંથી લેવામાં આવેલા અમુક ભાગ સાથે પ્રતાપગઢનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું. ચિત્તોડનો કિલ્લો ત્રણ વખત દુશ્મનથી ઘેરાયેલો હતો અને દરેક વખતે તેઓ બહાદુરીથી લડ્યા હતા. ત્રણ વખત મહિલાઓએ અને બાળકોએ દ્વારા આચરણ કર્યું હતું. ઇ.સ.૧૫૬૮ના મુઘલો સામેના યુદ્ધમાં રાવ જયમલ અને પટ્ટા, મેવાડના બે બહાદુર સૈન્ય સરદારો, એટલા મહાન હતા કે મુઘલ સમ્રાટ અકબરએ આગ્રાના કિલ્લામાં તેમની મૂર્તિઓ સ્થાપિત કરી હતી. ચિત્તોડગઢમાં આવેલો ચિત્તોડગઢ કિલ્લો ભારત અને એશિયામાંનો સૌથી મોટો કિલ્લો છે.
ચિત્તોડગઢ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા રાજસ્થાન રાજ્યનું એક નગર છે. ચિત્તોડગઢમાં ચિત્તોડગઢ જિલ્લાનું મુખ્યાલય છે.
એક દિવસ પાંડવ તથા કૌરવ રાજકુમારો ગુરુ દ્રોણ સાથે આખેટ માટે તે જ વનમાં ગયાં, જ્યાં એકલવ્ય આશ્રમ બનાવી ધનુર્વિદ્યાનો અભ્યાસ કરી રહ્યો હતો. રાજકુમારોનો કૂતરો ભટકતો ભટકતો એકલવ્યનાં આશ્રમમાં જઈ પહોંચ્યો. એકલવ્યને જોઈ તે ભોંકવા લાગ્યો, આથી ક્રોધિત થઈ એકલવ્યએ તે કૂતરાને પોતાના બાણ ચલાવી તેના મોંને બાણો વડે ભરી દીધું. એકલવ્યએ એવા કૌશલ્યથી બાણ ચલાવ્યા હતાં કે કૂતરાને કોઈ પ્રકારની ઈજા ન પહોંચી, પણ બાણોથી બંધાઈ જવાથી તેનું ભોં-ભોં બંધ થઈ ગયું.
એકલવ્ય એ ભારતીય ઉપખંડના મહત્વના એવા હિંદુ ધર્મના મહાગ્રંથ મહાભારતમાં દર્શાવવામાં આવેલું એક પાત્ર છે. તે હિરણ્ય ધનુ નામના શિકારી નો પુત્ર હતો. ગુરુ દ્રોણે શીખવવાની ના પાડતાં એમની મુર્તિને ગુરુપદે સ્થાપી વિદ્યા મેળવનાર એકલવ્યની ગુરુભક્તિ મહાન હતી. તેના ગુરુએ માંગણી કરતાં ગુરુદક્ષિણા રૂપે પોતાના જમણા હાથનો અંગૂઠો તેણે ગુરુને સમર્પિત કરી દીધો હતો.
' , એરિસ્ટોટલ એલેક્ઝાન્ડર, : . , એરિસ્ટોટલ , . , . એરિસ્ટોટલ એલેક્ઝાન્ડર , . , એલેક્ઝાન્ડર ' , , '. એલેક્ઝાન્ડર' જીવન , એરિસ્ટોટલ . એરિસ્ટોટલ એલેક્ઝાન્ડર' , એરિસ્ટોટલ' - . એરિસ્ટોટલ એલેક્ઝાન્ડર' , .
તેમના ગુરુ પ્લેટો તથા સોક્રેટિસની સાથે જ એરિસ્ટોટલની ગણના પણ પાશ્ચાત્ય ફિલસૂફીના મહાનત્તમ વ્યક્તિઓ માં થાય છે. તેઓ પાશ્ચાત્ય ફિલસૂફીની સર્વગ્રાહી પ્રણાલી, નીતિશાસ્ત્ર સૌંદર્ય શાસ્ત્ર, તર્કશાસ્ત્ર, વિજ્ઞાન, રાજનીતિ અને તાત્વિક મીમાંસાના ગ્રંથોના પ્રણેતા હતા. તેમના ભૌતિક વિજ્ઞાન વિશેના વિચારો નો પ્રભાવ મધ્યયુગીન વિચારધારા થી લઇ છેક નવજાગરણ સુધી રહ્યો. અંતતઃ આધુનિક ભૌતિક વિજ્ઞાન દ્વારા તેમના વિચારો બદલાવામાં આવ્યા. તેમની જૈવિક વિજ્ઞાન વિશેની કેટલીક ટિપ્પણીયો ને છેક ઓગણીસમી સદીમા ખરી હોવાની પુષ્ટિ મળી. તેમનું તર્કશાસ્ત્ર વિશેનું અધ્યયન સૌથી પૌરાણિક માનવામા આવે છે. તેમના આ અધ્યયનોને ઓગણીસમી સદીના આધુનિક પ્રમાણશાસ્ત્રમાં સમાવિષ્ટ કરવામાં આવ્યા. ઇસ્લામિક અને યહૂદી પરંપરાઓંની દાર્શનિક ઔર બ્રહ્મવૈજ્ઞાનિક વિચારધારા પર તેમનો ખુબ ઊંડો પ્રભાવ હતો. ઉપરાંત, મધ્યયુગમાં પણ તેમનો ખ્રિસ્તી ધર્મશાસ્ત્ર પર પ્રભાવ જાળવાયો જે ખાસ કરી ને "ઇસ્ટર્ન ઓર્થોડોક્સ" તથા "રોમન કેથોલિક ચર્ચ" પર જોવા મળે છે. આજે એરિસ્ટોટલ દર્શનના દરેક પાસાનો અભ્યાસ આધુનિક દર્શનશાસ્ત્રમાં થતો જોવા મળે છે.
એરિસ્ટોટલ દ્વારા વિપુલ પ્રમાણમાં ગ્રંથોની રચના થયેલી છે , પરંતુ હાલમાં ફક્ત એક તૃતિયાંશ ભાગનું સાહિત્ય જાળવી શકાયું છે.
પ્લેટો, એરિસ્ટોટલ' . એરિસ્ટોટલ, , , , પ્લેટો , . એરિસ્ટોટલ, , , પ્લેટો . એરિસ્ટોટલ, "" "" . , એરિસ્ટોટલ' , પ્લેટો' .
એરિસ્ટોટલ , . , એરિસ્ટોટલ , , અર્થશાસ્ત્ર, , , , , ભૌતિક વિજ્ઞાન પ્રાણીશાસ્ત્ર. , , , , તત્ત્વમીમાંસા, રાજનીતિ, , . , , . . એરિસ્ટોટલ .
એથેન્સ, , એરિસ્ટોટલ . , એરિસ્ટોટલ' જીવન . એરિસ્ટોટલ' તત્ત્વમીમાંસા . , , , દા.ત., વનસ્પતિશાસ્ત્ર, પ્રાણીશાસ્ત્ર, ભૌતિક વિજ્ઞાન, , , , .
એરિસ્ટોટલ , "વિજ્ઞાન". , , વિજ્ઞાન " ". એરિસ્ટોટલ, " વિજ્ઞાન , " . વિજ્ઞાન, રાજનીતિ; વિજ્ઞાન, ; વિજ્ઞાન, ભૌતિક વિજ્ઞાન, તત્ત્વમીમાંસા.
આ શહેર ગ્વાલિયર થી આશરે ૧૧૩ કિલોમીટર જેટલા અંતરે આવેલું છે. શિવપુરી એક ઐતિહાસિક નગર છે. અગાઉ શિવપુરી ગ્વાલિયર રાજ્યના નરવર જિલ્લામાં આવેલું એક નાનકડું શહેર હતું, પરંતુ આજે પરિસ્થિતિ બદલાઇ છે અને અહીં એક વિકસિત શહેર જોવા મળે છે. તે એક પ્રવાસી શહેર છે. શિવપુરીના પ્રાકૃતિક સૌંદર્ય અને સાંસ્કૃતિક વારસાની ઝલક મેળવવા માટે પ્રવાસીઓ મોટી સંખ્યામાં અહીં આવે છે. શિવપુરી ગ્વાલિયરના સિંધિયા વંશની ઉનાળાની રાજધાની હતી. તે ઉનાળામાં અહીં રહેવા માટે શિવપુરી આવતો હતા. રાજા મહારાજા શિવપુરીના ગાઢ જંગલોમાં શિકાર કરવા આવતા હતા. મહારાજે અહીંથી હાથીઓ અને સિંહોનું વિશાળ ટોળું પકડ્યું હતું. શિવપુરીના આ ગાઢ જંગલો હવે અભયારણ્યમાં ફેરવાઈ ગયા છે, જ્યાં ઘણા દુર્લભ પ્રાણીઓ અને છોડ જોઈ શકાય છે. શિવપુરીમાં બનેલા કેટલાક મહેલો અને તળાવો અહીં આવતા પ્રવાસીઓ માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર બને છે. શિવપુરી આખું વર્ષ પ્રવાસીઓના આકર્ષણનું કેન્દ્ર રહે છે. સિદ્ધ શ્રી બિલૈયા મહાદેવ મંદિર સિરસૌદ ગામમાં શિવપુરી-ઝાંસી રોડ પર ૪૨ કિલોમીટર દૂર આવેલું છે.
છત્રી એ અલંકૃત આરસની કારીગરીનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. છત્રીમાં પ્રવેશતા જ વિધવા રાણી મહારાણી સખ્ય રાજે સિંધિયાની યાદમાં એક સમાધિ છે. તેની બરાબર આગળ એક તળાવ છે અને પછી માધવરાવ સિંધિયાની સમાધિ છે. તેમના ગઢ મુઘલ અને રાજપૂતની મિશ્ર શૈલીમાં બાંધવામાં આવ્યા છે. આ સમાધિઓમાં આરસ અને રંગીન પથ્થરોની કારીગરી ઉત્તમ અને અનોખી છે. આ તળાવની એક તરફ રામ, સીતા અને લક્ષ્મણનું મંદિર છે અને મંદિરની બહાર હનુમાનજી ઉભા છે. આ મંદિરની બરાબર સામે, તળાવની બીજી બાજુ, રાધા-કૃષ્ણનું મંદિર છે. આ છત્રી ગ્વાલિયરના રાજા શ્રી માધૌ મહારાજે તેમની માતાની યાદમાં બંધાવી હતી. બાદમાં માધૌ મહારાજની સ્મૃતિમાં બીજી છત્રી બનાવવામાં આવી. આ રીતે મા-દીકરાની છત્રી સામસામે છે. આ સ્થાન પુત્રના તેની માતા પ્રત્યેના અમર પ્રેમનું પ્રતીક છે.
શિવપુરી ભારત દેશના મધ્ય ભાગમાં આવેલા મધ્ય પ્રદેશ રાજ્યના શિવપુરી જિલ્લામાં આવેલું નગર છે. શિવપુરી શહેરમાં શિવપુરી જિલ્લાનું મુખ્ય મથક આવેલું છે. ભગવાન શિવના નામ પરથી આ શહેરનું નામ શિવપુરી પડ્યું હતું.
આ શિવપુરી શહેરનું મુખ્ય બજાર અને મુખ્ય ચોક છે. અહીં તમામ પ્રકારની દુકાનો અને બેંકની સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ છે.તે શહેરનું આકર્ષણનું કેન્દ્ર છે.
શ્રી ગંગારામબાપુ ગુજરાત રાજ્યના જુનાગઢ શહેરમાં આવેલ ઉપરકૉટ કિલ્લાની દક્ષિણમાં આવેલ ગુફાની બાજુમાં એક ઝાડ ઉપર ભુત સ્વરૂપે વસવાટ કરતા હતાં. જેમ શાસ્ત્રૉમાં કહ્યુ છે, તેમ ગત જનમનાં પૉતાના કર્મ ને ભૉગવીને સમય પસાર કરતા હતાં. કહેવાય છે કે કૉઈપણ જીવ જે સ્વરૂપે હૉય, તેના સ્વભાવ પ્રમાણે વર્તન કરે છે. તેવી જ રીતે ગંગારામ ભુત સ્વરૂપે સમય પસાર કરતા હતાં.
હિંદુ ધર્મમાં વડને બહુજ પવિત્ર મનાય છે, તેને "અશ્વશ્થ વૃક્ષ" કહેવાય છે. દક્ષિણામૂર્તિ પ્રમાણે ભગવાન શિવ દક્ષિણામૂર્તિ તરીકે, રૂષિઓ સાથે મૌન સાધનામાં હંમેશા વડવૃક્ષની નીચેજ બેઠેલા દર્શાવાય છે. આ વૃક્ષનાં અસીમ વિસ્તારને કારણે તેને અનંત જીવનનાં પ્રતિક સમાન ગણવામાં આવે છે.
બૌદ્ધ ધર્મમાં પાલી નો ઉલ્લેખ ઘણી વખત થયો છે. વડ જેમ પોતની ડાળી આદિ વિસ્તારીને અન્ય વૃક્ષ, જમીન આદિને પોતાનામાં આવરી લે છે તેમ કામ પણ માણસોને ગળી જાય છે. વડના સ્વાભાવીક ગુણોનો દાખલો આપીને આ વાતને ખૂબ સારી રીતે સમજાવી છે.
ફીલેપાઈન પૌરાણીક કથાઓમાં વડને ઘણી જાતીના ભૂત પિશાચ દાનવ જેવા પ્રાણીઓનું ઘર મનાય છે જેમ કે, વિસાયન , માલિગ્નો તેની સાથે જોડાયેલ કપ્ર , દ્વેન્દે અને ખાસ ઉલ્લેખનીય ટિકબાલંગ .
આ વૃક્ષ ઘેઘુર, ઘટાદાર હોય છે જેને કારણે ગામનાં પાદર, ચોક, કુવાકાંઠે વિગેરે જગ્યાઓ પર ખાસ વવાય છે. મોટા વડની ડાળીઓ પરથી નવાં મુળ ફુટે છે જે "વડવાઇ" કહેવાય છે. આ વડવાઇઓ અમુક સમયમાં વધતી વધતી જમીનમાં રોપાઇ જાય છે. ક્યારેકતો આને કારણે આ વૃક્ષને અનેક થડ હોય તેવું લાગે છે અને મુળ થડ કયું તે ખબર પડતી નથી. ગુજરાતમાં કબીર વડ આવું એક વિશાળ વટવૃક્ષ છે જે અંદાજે ૩૦૦ વર્ષથી વધુ જુનું છે. વડનાં વૃક્ષ પર નાનાં નાનાં લાલ રંગનાં ફળ આવે છે જે પાકે ત્યારે કાળા રંગનાં થાય છે. આ ફળને "ટેટા" કહેવાય છે.
વડને અંગ્રેજીમાં કહે છે. આ નામ ગુજરાતી વાણિયા પરથી પડેલ છે.જુનાં જમાનામાં મહદઅંશેતો વેપાર-ધંધો વાણિયા જ્ઞાતિનાં લોકોજ કરતા,જે હિન્દી ભાષામાં "બનિયા" તરીકે ઓળખાતા અને ગામે ગામ વડનાં વૃક્ષ નીચે પોતાની દુકાન લગાવતા.પોર્ટુગિઝ લોકોએ આ પ્રથાને કારણે જે વૃક્ષ નીચે વેપારીઓ ધંધો કરતા તે વૃક્ષનેજ "બનિયાન" તરીકે ઓળખવાનું ચાલુ કરી દીધું, અને ૧૬૩૪ આસપાસ આ શબ્દ અંગ્રેજી ભાષામાં પણ પ્રવેશ પામ્યો.
વડને ભારતનાં રાષ્ટ્રીય વૃક્ષ તરીકેનું બહુમાન આપવામાં આવેલ છે. જે તેની વિકટ પરીસ્થિતિઓમાં પણ ફાલવા-ફુલવાની ક્ષમતા,અને પોતે ધોમ ધખતા તાપને સહન કરીને પણ ઘટા નીચે આશરો લેનારને છાંયડો આપવાનો ગુણને ધ્યાને રાખી અપાયેલ છે.
ઘટાદાર દેખાવ, ડાળીઓ અને વડવાઇઓના કારણે વડનું વૃક્ષ સુશોભન માટે બોન્સાઇ માટે વધુ વપરાય છે. તાઇવાનમાં એક ૨૪૦ વર્ષ જુનું બોન્સાઇ વડવૃક્ષ છે.
વડ એક અંજીર વર્ગનું વૃક્ષ છે, જેનાં બીજ ખડકોની ફાટમાં, યજમાન વૃક્ષનાં થડ પર કે મકાનો અને પુલોની ફાટોમાં પણ વૃધ્ધિ પામે છે. વડનાં બીજ મોટાભાગેતો ફળ ખાનાર પક્ષીઓ દ્વારા ફેલાય છે.
ગૌમ ચામોરો લોકો તાઓતાઓમોનાની વાર્તામાં માને છે અને તેમાં વડ ડ્યુંડીસ અને અન્ય પિશાચોનું ઘર છે. તાઓતાઓમોના એ પ્રાચીન ચામોરો લોકોની આત્મા છે જેઓ વડની રખવાળી કરે.
મહાશિવરાત્રિ વ્રત મહા માસની વદ પક્ષની ચૌદશના દિવસે કરવામાં આવે છે. આ વ્રતને અર્ધરાત્રિ વ્યાપિની ચૌદશની તિથિએ કરવું જોઈએ પછી ભલેને આ તિથિ પૂર્વા હોય કે પરા તિથિ હોય. નારદસંહિતા અનુસાર જે દિવસ મહા ચૌદશની તિથિ અડધી રાતના યોગવાળી હોય તે દિવસે જે શિવરાત્રિવ્રત કરે છે તે અનંત ફળને પ્રાપ્ત કરે છે. આ સંબંધમાં ત્રણ પક્ષ છે - ચૌદશની પ્રદોષ વ્યાપિની. નિશીથ - વ્યાપિની અને ઉભયવ્યાપિની વ્રતરાજ, નિર્ણયસિન્ધુ તથા ધર્મસિન્ધુ વગેરે ગ્રંથો અનુસાર નિશીથવ્યાપિની ચૌદશ તિથિનો જ સ્વીકાર કરવામાં આવ્યો છે તેથી ચૌદશની તિથિ નિશીથવ્યાપિની હોય તે મુખ્ય છે, અગત્યની છે, પરંતુ તેના અભાવમાં પ્રદોષવ્યાપિની સ્વીકૃત હોઈ તે પક્ષ ગૌણ છે. આ કારણે પૂર્વા યા પરા એ બંનેમાં જે પણ નિશીથવ્યાપિની ચૌદશની તિથિ હોય તેમાં જ વ્રત કરવું જોઈએ.
એક કથા અનુસાર સમુદ્રમંથન સમયે સૌ પ્રથમ જ્યારે હળાહળ ઉત્પન્ન થયું ત્યારે દેવો કે દાનવો કોઈ તેનો સ્વિકાર કરવા માટે તૈયાર ના થયા, કેમકે હળાહળ એટલું ખતરનાક હતું કે જો તે પૃથ્વી પર પડે તો સમગ્ર પૃથ્વીનો નાશ કરી દે. જ્યારે તે હળાહળનું શું કરવું તેવો પ્રશ્ન દેવોએ વિષ્ણુને પુછ્યો ત્યારે વિષ્ણુએ કહ્યું કે તેઓ શિવજીનો સંપર્ક કરે અને શિવજીનો સંપર્ક કરતા તેમણે જીવમાત્ર તરફની અનુકંપાને કારણે તે હળાહળ પી લીધું. આ ઘટના સાથે શિવરાત્રિને જોડવામાં આવે છે.
શિવરાત્રિ ભગવાન શંકરને સમર્પિત દિવસ છે, જે દર મહિનાની વદ ચૌદસ શિવરાત્રિ કહેવાય છે, જ્યારે લોકો જેને સામાન્ય રીતે શિવરાત્રિ તરીકે ઉજવે છે તે દિવસ મહા વદ ચૌદસ ખરેખર મહાશિવરાત્રિનું પર્વ છે. શિવરાત્રિને દિવસે દ્વાપરયુગનો પ્રારંભ થયો હતો તેમ માનવામાં આવે છે અને વળી પ્રથમ જ્યોતિર્લિંગ પણ શિવરાત્રિને દિવસે જ પ્રગટ થયું હતું.
અન્ય એક કથા અનુસાર એક વખત સંસારના પ્રલયનો ભય તોળાઇ રહ્યો હતો, ત્યારે પાર્વતીએ તેમના પતિ શિવની પૂજા કરી અને તેમને જીવમાત્ર પર કૃપા કરી તેમનું રક્ષણ કરવા પ્રાર્થના કરી. શિવજીએ પ્રસન્ન થઈને કહ્યું કે જે જીવ મહા મહિનાની વદ ચૌદસને દિવસે તેમનું પૂજન અને ધ્યાન કરશે તેમને તે પ્રલય સમયે ઉગારશે. આમ, મહા શિવરાત્રિનું મહત્વ અનેરૂ છે.
"ગંજીફાનાં પત્તા" મધ્યમ પ્રકારના જાડા કાગળમાંથી બનાવવામાં આવે છે. પાતળા કાર્ડ, પાતળું પ્લાસ્ટીક, જે અલગ પ્રકારની આકૃતિઓ સાથે અને રમવાના એક સેટ તરીકે વપરાતા. પત્તા ઘણુખરુ હથેળીના કદના રખાતા જેથી વપરાશ સરળ રહેતો અને ૨૦મી સદીના મધ્યથી ઘણી વખત પ્લાસ્ટીકના પણ બનાવાતા. પત્તાના એક આખ્ખા સેટને કેત, પેક અથવા ડેક કહેવાય અને ખેલાડીની પાસે એક્સાથે રહેતા પત્તાને તેમનો 'હાથ' કહેવાય છે. પત્તાનો ડેક એ ગંજીફાની ઘણી બધી રમતોમાં વપરાય છે જેમાની અમુક સાથે જુગાર પણ સંકળાયેલ હોય છે. એક્જ કદ/માપ અને સરળતાથી મળવાના આ બે કારણે તેમનો ઉપયોગ બીજી રીતે પણ થવા લાગ્યો, જેમકે, જાદુની તરકીબો, પત્તા દ્વારા ભવિષ્ય, કોઇ પ્રકારની ગુપ્ત સંજ્ઞા, બીજી રમતો અથવા પત્તાનુ ઘર બનાવવા. મુદ્રિત થયેલા ગંજીફા પહેલી વખત ડ્રેસ્ડન માં વિકસાવાયા અને બનાવાયા. , , . - 20 . , . , . , , , , , , . , .
દરેક પત્તાનો અગ્ર ભાગ બીજા દરેક પત્તાથી અલગ આક્રુતિ/સંજ્ઞના હોય છે અને તેમનો ઉપયોગ રમત પ્રમાણે જુદો જુદો હોય છે. દરેક પત્તાનો પ્રુષ્ઠ ભાગ કોઇ પણ એક ડેકમાં એક સરખો જ હોય છે, જે ઘણુ઼ખરૂ એક જ રંગ અને એકસરખી આક્રુતિ વાળા હોય છે. પત્તાનો પ્રુષ્ઠ ભાગ ઘણી વખત જાહેરાત માટે પણ વપરાય છે. લગભગ બધીજ રમતોમાં પત્તાને એક ડેકમાં ગોઠવી અને તેમનો ક્રમ ચીપીને બદલી નાખવામાં આવે છે. . , . . , , .
વ્યાકરણનાં રચેતા પાણિની રચિત અષ્ટાધ્યાયીમાં ઉલ્લેખ છે કે,ઇ.પૂ.૫૦૦ આસપાસ,પાણિનીનાં સમયમાં, ઉત્તરાપથમાં કંબોજ અને ગાંધાર મહત્વનાં ક્ષત્રિય સામ્રાજ્યો હતાં. એવું મનાય છે કે તેઓને વેદોની શિખામણ ન માનવા બદલ શૂદ્ર ગણવામાં આવતા.
મનુસ્મૃતિ,જે ઇ.સ.૨૦૦ આસપાસ લખાયેલ મનાય છે,તેમાં દર્શાવેલ છે કે, શક, સિંથિયન, યવન, કંબોજા, પરદા, સિંકયાંગ, પહેલવીઓ,નેપાળ અને આસામ નાં કિરતા, અને દરડા, એ બધા મુળ તો રાજવી ક્ષત્રિયો હતા પરંતુ તેમને બ્રાહ્મણોનો અનાદર અને પવિત્ર બ્રાહ્મણીય કાયદાઓનું પાલન ન કરવા બદલ જંગલી પદ પર ઉતારી દેવામાં આવ્યા
મહાભારતનાં 'અનુશાસન પર્વ'માં પણ જોવા મળે છે કે, શકો,કંબોજા અને યવનો વગેરે ઉપર મુજબજ હતા, પતંજલિએ તેમનાં 'મહાભાષ્યમાં શકો અને યવનોને શુદ્ધ શૂદ્રો તરીકે નોંધ્યા છે
કાત્યાયનની 'વાર્તિકા'માંથી માહિતી મળે છે કે, શકો અને યવનોનાં રાજાઓને પણ,કંબોજાઓની જેમ,તેમનાં સંબંધિત આદિવાસી નામોથીજ સંબોધવામાં આવતા હતાં.
મહાભારત પણ શકો,યવનો,ઉત્તર પશ્ચિમ ભારતનાં ગાંધારો, પામિરનાં કંબોજો,પહેલવો, તુશારો, સબ્રાઓ, બાર્બરો, દ્રવિડો, બોયર્સ વગેરેને સરખા ગણી અને તે બધાને,'ઉત્તરપથ'ની "જંગલી જાતિઓ" તરીકે સંબોધન કરે છે.
આ મહાકાવ્યનાં અન્ય એક પધમાં શકો,કંબોજો અને ખશોનેં સંયુક્ત રીતે 'ઉદિચ્યા' અર્થાત ઉત્તર ભાગની, જાતિઓ તરીકે વર્ણવ્યા છે .
રામાયણનાં 'કિષ્કિંધા કાંડ'માં,શકો,કંબોજો,યવનો અને પરદાઓને, એકદમ ઉત્તર-પશ્ચિમે હિમાવત ની પેલે પાર 'ઉત્તરાકુરુસ'ની ભૂમિ સાથે જોડાયેલ શકદ્વિપનાં રહેવાસીઓ દર્શાવ્યા છે .
મહાભારતનાં 'ઉધોગપર્વ' માં વર્ણન છે કે, સેનાપતિ 'સુદક્ષીણ કંબોજ'ની આગેવાની હેઠળ કંબોજ,યવન અને શક લોકોનાં સૈન્યએ પણ મહાભારતનાં યુદ્ધમાં ભાગ લીધેલ.
ઘણાં પુરાણમાં ઉલ્લેખ છે કે દ્રવિડ લોકો પણ ક્ષત્રિય હતા અને તેઓ વિશ્વામિત્રનાં પુત્રોનાં સંતાન હતા , નોંધવામાં આવેલ છે કે દ્રવિડો પણ હકિકતમાં રાજવિ ક્ષત્રિયો હતા પરંતુ તેઓ ઉપેક્ષાવશ પોતાની જનોઇ તથા પવિત્ર બ્રાહ્મણીક સંહિતાનું પાલન કરવાનું ગુમાવી બેઠા.
દૈત્યો]] કહેવાયા. ગુણી અને ધાર્મિક સ્વભાવની અદિતિનાં સંતાનો પણ તેવાજ સદગુણી થયા જેઓ અદિતિના પુત્રો હોવાને કારણે આદિત્યો કહેવાયા. સૂર્ય અને ઇન્દ્ર અદિતિથી જનમ્યા,તેથીજ સૂર્યને પણ આદિત્ય કહે છે .
પ્રાચિન સમયમાં વર્ણોની વચ્ચે સ્થળાંતરશીલતા હતી, જેમ જેમ લોકો નવીન કૌશલ્ય પ્રાપ્ત કરે અને પોતાની ક્રિયા તેમજ રોજગાર બદલે તેમ તે એક માંથી બીજા વર્ણમાં પ્રવિષ્ટ થતો હતો. પ્રાચિન ભારતની ખાનાબદોશ જનજાતિઓમાં સ્થાઇ જાતિપ્રથા ન હતી. તેઓ વ્યક્તિગત યોગ્યતા અને ક્ષમતા મુજબ શરૂઆતી ભૂમિકા ભજવતા હતા. આ ક્રમમાં જનજાતિને ટકાવી રાખવી તેજ મુખ્ય જરૂરીયાત રહેતી. જનજાતિનાં શક્તિશાળી લોકો યોદ્ધાઓ બનતા હતા અને સમાજમાં ઉચ્ચ દરજ્જો પ્રાપ્ત કરતા, કારણકે તે સમયમાં જનજાતિનાં બચાવ માટે તેઓ વધુ મહત્વનાં હતા. જ્યારે જનજાતિઓ ખેતિકામથી વધુ પરીચિત થતી ગઇ તેમ વધુ સમૃદ્ધ અને સ્થિર થઇ. આ બેઠાડું અને નિરાંતની જીવનશૈલીમાં લોકોનું લક્ષ સમૃદ્ધિપ્રાપ્તી અને જીવનનો અર્થ શોધવો તે તરફ વધુ વળ્યું. હવે પૂજારીવર્ગ સમાજમાં આગળપડતો ગણાવા લાગ્યો,કારણકે તેઓ આધ્યાત્મિક મુક્તિની ખાત્રી આપનાર હતા. આણે સમાજ માટે વધુ કઠોર સામાજીક વ્યવસ્થા રચવાનું નેતૃત્વ કર્યું, જ્યાં વ્યક્તિની સ્થિતિ તેની ક્ષમતા કરતાં વધુ તેના જન્મ દ્વારા નક્કિ થતી હતી. તે પછી, જેઓ વધુ શક્તિશાળી વર્ગોમાં હતાં તેમણે આ વર્ણવ્યવસ્થાને વધુ શક્તિશાળી બનાવી.
જ્યારે બ્રહ્માજી સંરચનાનાં કાર્યમાં લાગેલા હતા ત્યારે, સખત મહેનત અને પ્રશ્વેદને કારણે, તેમનામાંથી એક નકારાત્મક શક્તિ ઉત્પન્ન થઇ. આ નકારાત્મક શક્તિએ "મધુ" અને "કૈટભ" નામનાં બે રાક્ષસો ઉત્પન્ન કર્યા. તેઓ બ્રહ્માને પીડવા લાગ્યા. આથી બ્રહ્માજીએ વિષ્ણુને પ્રાથના કરી કે તેઓ આ રાક્ષસોનો નાશ કરે. વિષ્ણુજીએ બ્રહ્માજીને સમજાવ્યું કે જ્યારે હકારાત્મક શક્તિઓ કાર્યરત થાય છે ત્યારે નકારાત્મક શક્તિઓ પણ આપોઆપ ઉત્પન્ન થાય છે, અને તેથી સમગ્ર માનવજાતનું રક્ષણ કરવા માટે એક ખાસ જાતિની ઉત્પત્તિ જરૂરી છે. બ્રહ્માજીએ આ સુચનનું પાલન કર્યું અને ધ્યાનસ્થ થઇ બેસી ગયા. દિવસને અંતે માનવજાત માટે, બ્રહ્માજીનાં શરીરમાંથી, ચાર અલગ અલગ શક્તિઓનું નિર્માણ થયું. બ્રાહ્મણ પ્રાતઃમાં, "ક્ષત્રિયો" મધ્યાહ્ને, વૈશ્ય સંધ્યાકાળે અને શૂદ્ર રાત્રે પ્રગટ્યા. ધ્યાને લો કે આ ચારે વર્ણો છે જે આજ સુધી પણ વંશ કે જાતિ તરીકે ચાલુ છે. બ્રહ્માજીનાં મસ્તકમાંથી બ્રાહ્મણથી લઇ અને ચરણમાંથી શૂદ્રની ઉત્પત્તિની કથા પણ કહેવાય છે. ઋગવેદ પ્રમાણે વર્ણો સ્થાઇ ન હતા તે મનુષ્યનાં કર્મ સાથે જોડાયેલ હતાં.
કોડવ , અનાર્ય ક્ષત્રિયો. જાટ અને નૈયરની જેમ, તે લોકો જનોઇ ધારણ કરતાં નથી, પરંતુ તેઓ જમીન ધરાવે છે,શસ્ત્રો ધારણ કરે છે, અને અન્ય યોદ્ધાઓ જેવા રિવાજોનું પાલન કરે છે. તેઓની ઉત્પતિ કર્ણાટકનાં કુર્ગ વિસ્તારમાં થયેલ.
આસામનાં અહોમ રાજાઓની માન્યતા હતી કે તેઓ ઇન્દ્ર અને 'શ્યામા' નાં વંશજો છે, અને તેઓ પોતાને ઇન્દ્રવંશી ક્ષત્રિયો તરીકે ઓળખાવતા.
વિદેશી યોદ્ધાઓ જેઓ રૂષિ પરંપરા કે રીવાજોનું પાલન કરતા ન હતા તેવા, શક , કુષાણ , યવન , હુણ અને પાર્થિયન , લોકોને મનુસ્મૃતિમાં વ્રત્ય ક્ષત્રિયો તરીકે વર્ણવાયા હતાં.
શરૂઆતમાં જાતિપ્રથા ખુબજ પરિવર્તનક્ષમ હતી અને તે વ્યક્તિગત પ્રાથમિકતા પર આધારીત હતી. પુરાતત્વ,સાહિત્ય અને કલાને લગતા પુરાવાઓને આધારે, ઇતિહાસકારો સામાન્ય રીતે સહમત છે કે બૌદ્ધ અને જૈન મતનાં ઉદય સમય આસપાસ ભારતમાં જાતિપ્રથા વારસાગત બની. ગૌતમ બુદ્ધ અને મહાવીર સ્વામી એ બે ક્ષત્રિય મહાપુરૂષોનો જગત પર ઉંડો પ્રભાવ પડેલ છે. જેઓ વેદનાં પ્રભુત્વમાં આશ્થા ધરાવતા નહીં અને લોકોને ઉપદેશ્યા કે આધ્યાત્મિકતા એ ફક્ત થોડા ચુનંદા લોકોનોજ અધિકાર નથી. ઘણા પ્રાચિન શાસકો,જેમકે અશોક મોર્ય વગેરે આ માન્યતાનાં ઉત્સાહી અનુયાયીઓ હતા અને તેમણે સમગ્ર મોર્ય સામ્રાજ્યમાં તેનો પ્રસાર કર્યો.આને કારણે બ્રાહ્મણોનાં મોભામાં થોડી ઓટ આવી. પુરોહિતો તમામ ત્રણે માન્યતાઓનાં નોંધણીકારો હતા અને હવે પછીનાં ઉદાહરણમાં જોવા મળશે તેમ ત્યારે ચોક્કસપણે એવો રીવાજ હતો કે જે રાજા વૈદિકબોધમાં ન માનતો હોય અને પુરોહિતોનાં આદેશને મહત્વનાં ન ગણતો હોય તેમને શૂદ્રવર્ણનો ગણાવાતો, અને તે પોતાનો ક્ષત્રિય મોભો ખોઇ બેસતો.
બ્રાહ્મણ વર્ણ ઉષાકાળનાં આકાશ જેવો રતુમડો છે, ક્ષત્રિય વર્ણ મધ્યાહ્નનાં સુર્ય સમાન,વૈશ્ય વર્ણ સંધ્યાકાળનાં આકાશ સમાન અને શૂદ્ર વર્ણ રાત્રીનાં આકાશ સમાન. ત્યારે વર્ણપ્રથા ભારતીય ઉપખંડમાં,સમાજ પર પ્રભુત્વ ધરાવતી હતી અને દરેક વર્ણનાં લોકો બ્રહ્માજીનાં આદેશાનુસાર પોતાનો કામધંધો કરતા હતા. બ્રાહ્મણ,ક્ષત્રિય અને વૈશ્ય ઉચ્ચ જાતિમાં તથા શૂદ્ર નિમ્ન જાતિમાં ગણાતા. બ્રાહ્મણ અને ક્ષત્રિયોને વેદાભ્યાસ કરવાની છુટ હતી. ક્ષત્રિયો પ્રાચિન યુદ્ધકલાનો પણ અભ્યાસ કરતા જે બાદમાં બોધિધર્મ જેવા બૌદ્ધ ભિક્ષુઓ દ્વારા ચીન અને જાપાનમાં લઇ જવામાં આવેલ. બ્રાહ્મણ,ક્ષત્રિય અને પછીથી વૈશ્યોમાં પણ ઉપનયન સંસ્કારની પ્રથા હતી,જે તેઓનાં આર્ય સામાજીક ઢાંચામાં પ્રવેશ સમાન ગણાતા. ત્યાર બાદ તેઓ "દ્વિજ",એટલે કે પુનઃજન્મ પામેલા ગણાતા. અને દ્વિજ હોવાનો અર્થ એ હતો કે તમે વેદનો સ્વિકાર કરો છો અને બ્રાહ્મણ પુરોહિતનાં સુચવ્યા મુજબનાં આચાર વિચાર અને ફરજોનું પાલન કરવા રાજી છો.
એવી કથા છે કે ઇક્ષવાકુ કુળ સિવાયનાં ક્ષત્રિયોનો, તેમનાં દ્વારા કરાતા અત્યાચારોની સજા રૂપે પરશુરામ દ્વારા નાશ થયેલો, કેટલાક વિદ્વાનોનું માનવું છે કે રૂષિઓ અને શાસકો વચ્ચે વર્ચસ્વ માટેનાં લાંબા સંઘર્ષ બાદ શાસકોની હાર થયેલ જેના ભાગરૂપ તેમનો સંહાર થયો. વેદિકકાળનાં અંત સમયે બ્રાહ્મણ વર્ણ વર્ચસ્વ ધરાવતો થયો અને ક્ષત્રિયો દ્વિતિય સ્થાને આવ્યા. ત્યારનાં મોટાભાગનાં ગ્રંથો જેવાકે મનુસ્મૃતિ અને અન્ય ધર્મશાસ્ત્રો બ્રાહ્મણોનો વિજય દર્શાવે છે, પરંતુ મહાકાવ્ય ગ્રંથો થોડી જુદીજ બાબત વર્ણવે છે અને તે એ માટે કે સામાજીક વાસ્તવિકતામાં શાસકવર્ગ સામાન્ય રીતે પ્રથમ સ્થાન પર રહેતો હશે. દેવતાઓનું લગાતાર રાજવી તરીકે દર્શાવવું આ બાબતને ઉજાગર કરે છે. મોટાભાગનાં હિંદુ ઇતિહાસમાં રાજ્યકર્તાઓના વિશેષાધિકાર અને પુજનિયતા સંબંધી વિસ્તૃત શૃંખલા જોવા મળે છે. .