polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
આ ઘર બાદમાં જટાશંકર ત્રિવેદીએ ખરીદ્યું હતું. ત્યારબાદ તેને ગજેન્દ્રશંકર લાલશંકર પંડ્યાએ તેમની મોટી પુત્રી સારિકાના આગ્રહથી આ ઘર તેને ખરીદ્યું હતું. તેણે આ ઘરનો વિસ્તાર કર્યો અને દક્ષિણના એક તૃતીયાંશ ભાગમાં તેને વધાર્યો અને ઘરની ઉપર ટીનની છત ઉમેરી. તેણે પોતાની મોટી દીકરીના નામ પરથી તેનું ઘરનું નામ સારિકા સદન રાખ્યું. તેમના મૃત્યુ પછી, તેની પત્ની કૈલાસ ત્યાં જ રહેતી હતી. તેઓ આ મકાન વેચવા માંગતા હતા પરંતુ સ્થાનિક રહેવાસીઓ અને નર્મદના ચાહકો તેનો વિરોધ કરતા હતા અને આ મકાન સંગ્રહાલય અથવા પુસ્તકાલયમાં ફેરવાય તેમ ઇચ્છતા હતા. સુરત મહાનગર પાલિકાએ આ ઘર ખરીદીને નર્મદની જન્મજયંતિ ના દિવસે એટલે કે ૨૪ ઑગસ્ટ ૧૯૯૨ ના દિવસે કવિ નર્મદ યુગાવર્ત ટ્રસ્ટને સોંપી દીધું. આ ટ્રસ્ટ નર્મદના કાર્યોના પ્રકાશન અને સંરક્ષણ માટે સમર્પિત છે. તેઓએ તેને આંશિક રીતે પુનર્સ્થાપિત કર્યું અને તેને સ્મારકમાં પરિવર્તિત કર્યું પરંતુ પાછળથી તેને ફરીથી સુરત મહાનગરપાલિકાને સોંપ્યું. વર્ષ ૨૦૧૦ સુધી આ સ્થળ અવગણાતું રહ્યું છેવટે ૨૦૧૦માં તેનું નવીનીકરણ કરવામાં આવ્યું.
સુરત મહાનગર પાલિકાએ વર્ષ ૨૦૧૮ માં તેના મકાનના મૂળ સ્વરૂપમાં નવીનીકરણ, પુન: સ્થાપન અને જાળવણીના કાર્યની શરૂઆત કરી. તેઓએ આ ઘરનો વિસ્તારીત ભાગનું હટાવ્યું અને સડી ગયેલા લાકડાના ભાગો, છત અને લાદીને બદલ્યા. નવીનીકૃત મકાનને સંગ્રહાલયમાં પરિવર્તિત કરવામાં આવ્યું અને તેમાં નર્મદના જીવન, કુટુંબ અને કાર્યો વિશેના લેખો અને માહિતી પ્રદર્શિત કરવામાં આવી છે. ભોંયતળિયે નર્મદનું પૂતળું છે. આ સંગ્રહાલયમાં તેમના પુસ્તકો અને તેના દ્વારા ઉપયોગમાં લેવામાં આવતું કેટલુંક રાચરચિલું પણ પ્રદર્શનમાં મુકવામાં આવેલ છે. આ પરિયોજના પાછળ નો ખર્ચ કરવામાં આવ્યો છે.
નર્મદ સુરતમાં રહેતા હતા અને તેમણે સુરતના ગોપીપુરાના પડોશી લત્તા અમલીરન શેરી માં તેના પૂર્વજોના મકાનની સામે ની કિંમત આપી જમીન ખરીદી હતી. તેમણે જાન્યુઆરી ૧૮૬૬ માં જૂના મકાનના નવીનીકરણની સાથે નવા મકાનનું બાંધકામ પણ કામ શરૂ કર્યું હતું જે સપ્ટેમ્બર ૧૮૮૬ માં પૂર્ણ થયું હતું. તેમણે આ નવા મકાનનું નામ સરસ્વતી મંદિર રાખ્યું અને તેનો ઉપયોગ તેઓ લેખન અને સંશોધન માટે કરતા. મકાનના નિર્માણથી તેમની આર્થિક સમસ્યાઓ વધી ગઈ.
સરસ્વતી મંદિર, એ ભારતના ગુજરાત રાજ્યના સુરત શહેરમાં આવેલું ગુજરાતી સાહિત્યકાર નર્મદનું ઘર છે, જે સારિકા સદન અથવા નર્મદ હાઉસ તરીકે પણ ઓળખાય છે. આ ઈમારત ૧૮૬૬ માં ગુજરાતી કવિ નર્મદ દ્વારા બંધાવવામાં આવી હતી ઈ.સ. ૨૦૧૫માં, આ ઘરનું નવીનીકરણ કરવામાં આવ્યું હતું અને નર્મદને સમર્પિત મ્યુઝિયમ અને સ્મારક મકાનમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવ્યું છે.
વીર નર્મદ દક્ષિણ ગુજરાત યુનિવર્સિટીમાં લગભગ ના ખર્ચે સારિકા સદનની પ્રતિકૃતિ બનાવવામાં આવી છે અને તેનું નામ નર્મદ સ્મૃતિ ભવન રાખવામાં આવ્યું છે. તેને પણ ૨૪ ઑગસ્ટ ૨૦૧૫ ના રોજ પણ જાહેર જનતા માટે ખુલ્લું મુકવામાં આવ્યું છે. આ ભવનમાં નર્મદની હસ્તલિખિત હસ્તપ્રતો અને કેટલીક અન્ય વસ્તુઓ છે.
મૂળ એક માળનું મકાન ના વિસ્તારમાં ફેલાયેલું હતું. તેમાં લાકડાનું બનેલું માળખું હતું અને દિવાલો ઇંટોથી બનેલી હતી. દિવાલોને ચૂનાના પથ્થરથી પ્લાસ્ટર કરવામાં આવી હતી. તેની ફરશ પર ચમકદાર કોટા પથ્થરની લાદીઓ જડવામાં આવી હતી. તેમાં મેંગ્લોર ટાઇલ્સ ના નળિયા ધરાવતી છત હતી.
પૈસામાંથી જન્મતો પૈસો, પરસેવો પાડ્યા વિના કમાયેલું વ્યાજનું નાણું – આ નવલકથાનો સાચો નાયક છે. ઉમાશંકર જોશીએ આ નવલકથાને 'નાયક વિનાની નવલકથા' કહી છે. કારણ કે નવલકથાનો સ્થૂળ નાયક રિખવ તો સત્તરમાં પ્રકરણે અવસાન પામ્યો હોય છે અને સુલેખા, ગુલ તથા વિમલસૂરિજી સિવાય બીજાં બધાં જ પાત્રો એ પૈસો પ્રાપ્ત કરવાના પ્રપંચોમાં જે ડૂબેલા રહે છે. પ્રપંચોમાં સંડોવાયા વિના સાત્ત્વિક વૃત્તિથી સુકાયોંમાં રચ્યાંપચ્યાં રહેનાર સુલેખા અને ગુલુ દ્વારા આ પૈસો એના સાચા માલિકો – પ્રજાજનોના હાથમાં આવી પડે છે ત્યાં મડિયાએ અંત મૂક્યો છે. લક્ષ્મીનો સાચો ઉપયોગ માત્ર સમગ્ર સમાજ જ કરી શકે એવી પરંપરાગત પ્રાચીન ભારતીય ભાવનાને મડિયાએ મૂર્ત કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે.
ઓગણીસમી સદીના અંતનું સૌરાષ્ટ્ર એ આ નવલકથાનો પરિવેશ છે. નવલકથાના શીર્ષક અનુસાર નાણું આ કથામાં કેન્દ્રસ્થાને છે. એ સમયની શરાફી અને નાણાવટ અંગેની આધારભૂત માહિતી માટે મડિયાએ ડી. આર. દેસાઈ લિખિત એમ.કોમ. ડિગ્રી માટેની થીસિસ ઇન્ડિજિનસ બૅન્કિંગ ઇન ગુજરાતનો તથા ડો. એલ. સી. જૈનના પુસ્તક ઇન્ડિજિનસ બેન્કિંગ ઇન ઇન્ડિયાનો આધાર લીધો છે. નવલકથામાં ચિત્રિત સમાજ પર અંગ્રેજોનું રાજકીય આધિપત્ય દર્શાવાયું છે પણ એ સમાજનાં મૂલ્યોમાં પશ્ચિમી સંસ્કૃતિ અને શિક્ષણનો ખાસ પ્રભાવ પડેલો જણાતો નથી. અમિતાભ મડિયા નોંધે છે કે આ નવલકથા દ્વારા ભારતીય જીવનમૂલ્યો અને સંસ્કૃતિને શુદ્ધ રૂપે નિરૂપિત કરવાનો મડિયાનો આશય હતો એમ જણાય છે.
વ્યાજવટાવના ધંધામાંથી આભાશા ખૂબ ધન કમાયા છે. પણ મોટી ઉંમર સુધી તેઓ નિ:સંતાન રહે છે. આખરે પુત્ર રિખવ જન્મે છે, પણ રિખવ યુવાનીમાં પ્રવેશતાં જ લાડપ્યારથી બગડીને વંઠી જાય છે. સિંધી બાઈ એમીના ગામેથી પાછા ફરતાં રિખવનું ખૂન થાય છે. એમીને રિખવથી ગુલુ નામનો દીકરો જન્મે છે. વારસ માટે થઈને આભાશાને એમની પત્ની માનવંતી પોતાની બહેન નંદન પરણાવી દે છે, પણ આભાશાની બહેન અમરત પોતાના દીકરાને આભાશાનો વારસો મળે એ વેતરણમાં ભાઈને અફીણ આપી મારી નાખે છે.
મડિયાની અન્ય નવલકથાઓથી વિપરીત આ નવલકથા છાપામાં કદી હપતાવાર પ્રગટ થઈ નહોતી. મડિયાએ આ નવલકથા પોતાનાં માતા કસુંબાને અર્પણ કરી છે. મડિયાની આ આરંભની માત્ર ચોવીસ વર્ષની ઉંમરે લખેલી બીજી નવલકથા છે.
રાજ્યના તત્કાલીન નિયંત્રકોએ સાથે મળીને અસામાજિક તત્વો દ્વારા બાબુજીની હત્યા કરવામાં આવી. એક યુવાન વિધવા તરીકે ઈન્દુતાઇએ એકલા હાથે પોતાનો પરિવાર ઉછેરવાનું ચાલુ રાખ્યું. તેમને એક ભરત નામનો પુત્ર હતો જેનો જન્મ ૫ સપ્ટેમ્બર ૧૯૪૯ માં થયો હતો. તેમણે સામ્યવાદી પક્ષની પ્રવૃત્તિઓમાં ભાગ લેવાનું ચાલુ રાખ્યું. જેમ અગાઉ તેમની પિયરનું ગામ ઈંડોલી સામ્યવાદી પ્રવૃત્તિઓનું કેન્દ્ર હતું, તેમ હવે કાસેગાંવ જુના સાતારા જિલ્લાનું એક કેન્દ્ર બન્યું. તે સતત મહિલા સંગઠનોમાં, કૃષિ મજૂરોના આંદોલન, અને સામાજિક કાર્ય સહિતના લોકની આંદોલનમાં સતત કામ કરતા હતા. તેમણે હિંસાનો સામનો કરતી અને જીવનનિર્વાહ માટે સંઘર્ષ કરનારી અન્ય ઘણી ગ્રામીણ મહિલાઓ સાથે મળી સ્ત્રી મુક્તિ સંઘર્ષ ચળવળ નામના આંદોલન ચલાવ્યું જેની તેઓ મુખ્ય નેતા હતા. આ કાર્ય દ્વારા તેમણે પરિત્યક્તા મહિલાઓના સંઘર્ષનું નેતૃત્વ કર્યું. સાતારા, સાંગલી અને કોલ્હાપુર જિલ્લામાં રાશનકાર્ડ, નિર્વાહ ધન અને તેમના હકોની માન્યતા માટે પરિત્યક્તા મહિલાઓની આ ચળવળ ૧૯૮૮ થી ચાલી રહી છે. આ તેમના વિશેષ યોગદાનમાંનું એક હતું.
તેમણે ૧ જાન્યુઆરી ૧૯૪૬ ના દિવસે ક્રાંતિવીર બાબુજી પાટણકર સાથે લગ્ન કર્યા, 'પ્રતિ સરકાર'માં કામ કરતી વખતે ઈન્દુતાઇ તેમના પ્રેમમાં પડ્યા. તેઓ બંને ઈ.સ. ૧૯૪૦ દરમ્યાન સતારા જિલ્લામાં ચલાવાયેલી 'પ્રતિ સરકાર' અથવા સમાંતર સરકારની ચળવળના અગ્રણી કાર્યકરો હતા. પ્રતિ સરકારમાં મૂળથી એકસો કે તેથી વધુ ભૂગર્ભ કાર્યકરોમાં હતા - જેઓ પોતાનાં ઘર છોડીને બંદૂકો અથવા અન્ય શસ્ત્રો લઇને ગામડે ગામડે ફરતા, જો જરૂરી હોય તો પોલીસનો સામનો કરવા તૈયાર રહેતા અને સમાંતર રચનાત્મક તેમજ લશ્કરી વહીવટી કાર્ય ચલાવતા. કાર્યકર્તાઓને જૂથોમાં ગોઠવવામાં આવ્યા હતા જેઓ મોટાભાગની પ્રવૃત્તિ માટે અસરકારક નિર્ણય લેનારા કેન્દ્રો સમાન હતા. તમામ જૂથોના પ્રતિનિધિઓ જિલ્લા કક્ષાએ સમયાંતરે મળતા હતા. ગ્રામ્ય કક્ષાએ, આ કાર્યકરો વિવિધ વિવિધ વ્યવસ્થાપક માળખા સ્થાપિત કરવા માટે આગળ વધતા જેમાં પંચ સમિતિઓની સ્થાપના થતી, તેને ગ્રામ્ય લોકો જાતે પસંદ કરતા અથવા ચૂંટતા. ઈ. સ. ૧૯૪૪ અને ૧૯૪૫ ના અંતમાં આ ગામના વ્યવસ્થપન માળખા આ આંદોલનથી જ વિકસિત થયા.
ઇંદુમતી પાટણકર ગ્રામીણ ભારતમાં મહારાષ્ટ્રના કેસળગાંવમાં રહેતા સ્વતંત્ર સેનાની અને લાંબા સમય સુધી કાર્યરત એવા પીઢ કાર્યકર હતા. ઇન્દુતાઇના પિતા દિનકરરાવ નિકમે ઈ.સ. ૧૯૩૦ માં શરૂ થયેલ સ્વતંત્રતાની ચળવળમાં ભાગ લીધો હતો અને તેઓ સત્યાગ્રહ માટે જેલમાં ગયા ત્યારે ભાઈ વી. ડી. ચિતળે જેવા સામ્યવાદી નેતાઓને મળ્યા પછી સામ્યવાદી બન્યા હતા. ઈન્દુતાઇએ ૧૦-૧૨ વર્ષની ઉંમરે વોલ્ગા થી ગંગા જેવા પુસ્તકો વાંચવાનું શરૂ કર્યું. તેઓ ગામમાં કોંગ્રેસના સરઘસોમાં ભાગ લેતા. તેમના ઘરે ઈન્દોલી માં રહી તેઓ સ્વતંત્રતા ચળવળના નેતાઓના પરિવારોને મદદ કરતા. તેમણે રાષ્ટ્ર સેવા દળમાં જવાનું શરૂ કર્યું.
બાબુજી અને ઇંદુમતી પાટણકરે કાસેગાંવ એજ્યુકેશન સોસાયટીની સ્થાપના કરી અને કાસેગાંવની પ્રથમ હાઇસ્કૂલ આઝાદ વિદ્યાલય તરીકે ઓળખાઈ. તેમણે કાસેગાંવ એજ્યુકેશન સોસાયટીની સ્થાપનામાં બાબુજીને ટેકો આપ્યો અને તે ત્યાંની પ્રથમ મહિલા વિદ્યાર્થીઓમાંની એક બની, અને પછીથી ત્યાં પ્રાથમિક શાળાની શિક્ષિકા પણ બની. તેમણે શિક્ષક તરીકે કામ કરવા સાથી તેમના સાસુ-સસરા સાથે દરરોજ સવાર-સાંજ ખેતરોમાં જઇને કુટુંબને ટેકો આપ્યો હતો. તેમણે નિવૃત્તિ સુધી શિક્ષક તરીકે કામ કરવાનું ચાલુ રાખ્યું, અને સાથે આંદોલનમાં ભાગ લેવાનું પણ ચાલુ રાખ્યું.
ઈ.સ. ૧૯૪૨ માં, ઇન્દુતાઇએ ૧૬ વર્ષની વયે માતાપિતાનું ઘર છોડી દીધું અને ઈ.સ. ૧૯૪૨ માં બ્રિટીશ શાસનની વિરુદ્ધ સ્વતંત્રતા ચળવળમાં સામેલ થયા. તેમણે મહિલાઓને સંગઠિત કરી અને રાષ્ટ્ર સેવા દળનો પ્રસાર કર્યો. તેમણે ધીરે ધીરે ઈ.સ. ૧૯૪૩ માં પ્રતિ સરકારની ભૂગર્ભ ચળવળમાં ભાગ લેવાનું શરૂ કર્યું, તેઓ લડવૈયાઓને હથિયારો પહોંચાડતા.
ઈન્દુતાઇ અને બાબુજી બંને દેશભરમાં બીજા ઘણા લોકો સાથે સમાજવાદી પાર્ટીનો ભાગ બન્યા. ઇ.સ. ૧૯૪૯ ની આસપાસ સૈદ્ધાંતિક અને રાજકીય મતભેદોને કારણે તેઓ અરુણા અસફ અલીના નેતૃત્વ હેઠળ સમાજવાદી પાર્ટી માં જોડાયા. ઈ.સ. ૧૯૫૨ માં તેઓ સામ્યવાદી બન્યા.
તેમના પુત્ર ભરત પાટણકર આંદોલનમાં સંપૂર્ણ સમયના કાર્યકર બન્યા પછી, તેઓ તેમને અને તેમની પત્ની ગેઇલ ઓમવેદતની સાથે નૈતિક અને આર્થિક રીતે તેમને ટેકો આપતા, અને શ્રમિક મુલ્તિ દળની દરેક પ્રવૃત્તિમાં અગ્રણી ભૂમિકા અને ભાગ લેતા.
હોર્નબિલ ઉત્સવ કોહિમાથી લગભગ ૧૨ કિ.મી.ના અંતરે આવેલા નાગા હેરિટેજ વિલેજ, કિસામા ખાતે યોજવામાં આવે છે. નાગાલેન્ડની તમામ જનજાતિઓ આ ઉત્સવમાં ભાગ લે છે. ઉત્સવનો ઉદ્દેશ નાગાલેન્ડની સમૃદ્ધ સંસ્કૃતિને પુનર્જીવિત અને સુરક્ષિત કરવા અને તેની ઉડાઉ અને પરંપરાઓ પ્રદર્શિત કરવાનો છે.
નાગાલેન્ડ રાજ્ય અનેક જનજાતિઓનું ઘર છે, જેને પોતપોતાના અલગ અલગ ઉત્સવ છે. નાગાલેન્ડની ૬૦% થી વધુ વસ્તી કૃષિ પર આધારીત છે અને તેથી તેમના મોટાભાગના તહેવારો કૃષિની આસપાસ ગુંથાયેલા છે. નાગાલોકો તેમના તહેવારોને પવિત્ર માને છે, તેથી આ તહેવારોની ઉજવણી જરૂરી સમજે છે.
આંતર આદિજાતિ ક્રિયાપ્રતિક્રિયાને પ્રોત્સાહિત કરવા અને નાગાલેન્ડના સાંસ્કૃતિક વારસાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે, નાગાલેન્ડ સરકાર દર વર્ષે ડિસેમ્બરના પ્રથમ અઠવાડિયામાં હોર્નબિલ ઉત્સવનું આયોજન કરે છે. પ્રથમ ઉત્સવ ૨૦૦૦માં યોજાયો હતો.
રાજ્યના પર્યટન વિભાગ તથા કલા અને સંસ્કૃતિ વિભાગ દ્વારા આયોજિત, હોર્નબિલ ઉત્સવ એક જ મંચ પર સાંસ્કૃતિક પ્રદર્શનો દર્શાવે છે. આ તહેવાર સામાન્ય રીતે દર વર્ષે ૧ થી ૧૦ ડિસેમ્બરની વચ્ચે કોહિમા ખાતે ઉજવવામાં આવે છે.
૧ ડિસેમ્બર ૨૦૧૭ના રોજ કિસામાના નાગા હેરિટેજ વિલેજ ખાતે રાષ્ટ્રપતિ રામનાથ કોવિંદે ૧૮મા હોર્નબિલ ઉત્સવ અને નાગાલેન્ડ રાજ્યના રચના દિવસની ઉજવણીનું ઉદઘાટન કર્યું હતું.
આ તહેવારનું નામ મોટાકદના રંગીન વનપક્ષી ભારતીય હોર્નબિલ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે, જેનો રાજ્યની મોટાભાગની જનજાતિઓની લોકવાયકામાં ઉલ્લેખ કરવામાં આવેલો છે.
હોર્નબિલ ઉત્સવ મુલાકાતીઓ માટે નાગાલેન્ડના લોકો અને સંસ્કૃતિને નજીકથી જાણવાની તથા નાગાલેન્ડના ખોરાક, ગીતો, નૃત્યો અને રિવાજોનો અનુભવ કરવાની તક છે.
હોર્નબિલ ઉત્સવ દર વર્ષે ૧ થી ૧૦ ડિસેમ્બર દરમિયાન, ઇશાન ભારતના નાગાલેન્ડમાં ઉજવાય છે. તેને 'તહેવારોનો તહેવાર' કહેવામાં આવે છે.
દાદુની રચનાઓને તેમના શિષ્ય રંજાબ દ્વારા વ્રજ ભાષામાં નોંધવામાં આવી હતી અને તે દાદુ અનુભવ વાણી તરીકે ઓળખાય છે, તેમાં ૫૦૦૦ શ્લોકોનું સંકલન છે. બીજા શિષ્ય જનગોપાલે દાદુનું પ્રારંભિક જીવનચરિત્ર લખ્યું હતું. દાદુ તેમના ગીતોમાં સ્વયંભૂ આનંદનો સંકેત આપે છે. ઉપયોગમાં લેવામાં આવતી મોટાભાગની કલ્પનાઓ કબીર અને તે પહેલાંના સહજીયા બૌદ્ધ અને નાથ યોગીઓદ્વારા ઉપયોગમાં લેવામાં આવતી, તેની સમાન છે. દાદુનું માનવું હતું કે ભગવાનની ભક્તિથી ધાર્મિક અથવા સાંપ્રદાયિક જોડાણને દૂર કરવું જોઈએ, અને ભક્તોએ બિન-સાંપ્રદાયિક અથવા "નિપાખ" બનવું જોઈએ. તે વિશે તે કહે છે કે:
સમાધિ પ્રાપ્ત કરી તેવા દાદુના ૧૦૦ શિષ્યો હતા. તેમણે ભગવાનના ઉપદેશને ફેલાવવા માટે તેમના ૫૨ શિષ્યોને પ્રદેશની આસપાસ 'થાંબ' એટલે કે આશ્રમો સ્થાપવા સૂચના આપી. દાદુજીએ તેમના જીવનના પાછલા વર્ષો જયપુર શહેર નજીક ડુડુ શહેરથી થોડે દૂર નારૈણામાં વિતાવ્યા હતા. અનુયાયીઓ દ્વારા પાંચ થંબને પવિત્ર માનવામાં આવે છે; નારાયણા, ભૈરનાજી, સંભાર, આમર અને કરડાલા . આ થાંબાઓના અનુયાયીઓ પાછળથી અન્ય પૂજા સ્થળો સ્થાપિત કર્યા છે.
વૈષ્ણવ અનુયાયીઓને બૈરાગી કે વૈરાગી પણ કહેવામાં આવે છે. બૈરાગીમાં, જેઓ લશ્કરી અખાડાનો ભાગ બન્યો હતા તે ૭ અખાડાઓમાં સ્થાપવામાં આવ્યા હતા, તેમની સ્થાપના તારીખો અસ્પષ્ટ છે. દરેક અખાડાએ વૈષ્ણવ ધર્મના તમામ ૪ સંપ્રદાયોના સભ્યોને સ્વીકાર્યા છે. બેરાગી લશ્કરી અખાડાઓ સામાન્ય રીતે માંસ ખાવા અથવા માદક દ્રવ્યો લેવાની પ્રતિબંધનું પાલન કરતા નહોતા.
બાદમાં દાદુ દયાલ, જયપુર રાજસ્થાન નજીક નરૈણા ગયા, જ્યાં તેમણે પોતાની આસપાસ અનુયાયીઓનું એક જૂથ ભેગું કર્યું. તેમણે એક સંપ્રદાય બનાવ્યો, જે દાદુપંથ તરીકે જાણીતો બન્યો.
દાદુપંથી હિન્દુઓના વૈષ્ણવ સંપ્રદાયના ૭ લશ્કરી અખાડાઓમાંનું એક છે. વૈષ્ણવમાં ચાર મુખ્ય સંપ્રદાયો આ મુજબ છે:
શ્રીમતી ઍની બેસન્ટની હોમરૂલ ચળવળમાં વિદ્યાર્થીએ ખૂબ જ ખંતથી કામ કર્યું અને કાનપુરના મજૂર વર્ગના વિદ્યાર્થી નેતા બન્યા. તેઓ કોંગ્રેસના વિવિધ આંદોલનોમાં ભાગ લેવા માટે ૫ વખત જેલમાં ગયા હતા અને અધિકારીઓના અત્યાચારો સામે હિંમતપૂર્વક "પ્રતાપ"માં લેખો લખતા ગયા હતા. અગાઉ તેઓ લોકમાન્ય તિલકને પોતાના રાજકીય ગુરુ તરીકે વિચારતા હતા, પરંતુ ગાંધીજીના રાજકારણમાં ઉતર્યા પછી તેઓ તેમના વિશિષ્ટ ભક્ત બની ગયા. તેઓ પહેલી વાર ૧૯૧૬માં લખનૌમાં ગાંધીજીને મળ્યા હતા અને રાષ્ટ્રીય ચળવળમાં પોતાની જાતને પૂરા દિલથી હોમી દીધી હતી. તેમણે ૧૯૧૭-૧૮ના હોમરુલ આંદોલનમાં અગ્રણી ભાગ લીધો હતો અને કાનપુરમાં કાપડ કામદારોની પ્રથમ હડતાળનું નેતૃત્વ કર્યું હતું. ૧૯૨૦માં તેમણે પ્રતાપની દૈનિક આવૃત્તિ શરૂ કરી હતી અને આ વર્ષે જ રાયબરેલીના ખેડૂતોના પ્રશ્નોને અવાજ આપવા બદલ તેમને બે વર્ષની સખત કેદની સજા ફટકારવામાં આવી હતી. ૧૯૨૨માં તેમને મુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા અને ફતેહગઢ ખાતે પ્રાંતીય રાજકીય પરિષદના પ્રમુખ તરીકે "રાષ્ટ્રદોહી" ભાષણ આપવા બદલ તેમને ફરીથી જેલમાં મોકલવામાં આવ્યા હતા.
ગણેશ શંકર વિદ્યાર્થીનો જન્મ ઉત્તર પ્રદેશના ફતેહપુર જિલ્લાના હથગાંવ ખાતે કાયસ્થ પરિવારમાં થયો હતો. તેમના પિતા મુન્શી જયનારાયણ ગ્વાલિયર રિયાસતમાં ઍંગ્લો વર્નાક્યુલર શાળાના મુખ્યશિક્ષક હતા. પિતાના હાથ નીચે જ ગણેશ શંકરે શાળાનો પ્રારંભિક અભ્યાસ કર્યો હતો અને મુંગાઓલી અને વિદિશામાં અભ્યાસ કર્યા બાદ ૧૯૦૭ માં ખાનગી હાઈસ્કૂલની પરીક્ષા પાસ કરી હતી. નબળી આર્થિક પરિસ્થિતિને કારણે તેઓ વધુ અભ્યાસ કરી શક્યા નહીં અને કરન્સી ઓફિસમાં ક્લાર્ક તરીકે નિમણૂક મેળવી અને બાદમાં કાનપુરની હાઈસ્કૂલમાં શિક્ષક બન્યા. ૪ જૂન ૧૯૦૯ના રોજ ચંદ્રપ્રકાશવતી સાથે તેમના વિવાહ થયા.
જ્યારે તેઓ કોંગ્રેસના સત્રમાં ભાગ લેવા માટે કરાચી જવાની તૈયારી કરી રહ્યા હતા ત્યારે કાનપુરમાં કોમી રમખાણો ફાટી નીકળ્યા હતા. ગણેશ શંકર વિદ્યાર્થીએ આ રમખાણોમાં હિન્દુ અને મુસ્લિમ બંને સમુદાયના હજારો નિર્દોષ વ્યક્તિઓના જીવ બચાવ્યા હતા. આ બચાવ કામગીરી દરમિયાન તોફાની ટોળાએ તેમને ઘેરી લીધા હતા, થોડા દિવસો પછી જ કચરા પાસે મળી આવ્યા હતા જ્યાં શરીર પર છરીના અનેક ઘાને કારણે તેમને ઓળખવામાં થોડો સમય લાગ્યો હતો.
ગણેશ શંકર વિદ્યાર્થી એક ભારતીય પત્રકાર અને ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના કાર્યકર્તા હતા. તેઓ હિન્દી સમાચારપત્ર પ્રતાપના સંસ્થાપક તંત્રી તરીકે જાણીતા છે.
સુષ્મિતા બેનર્જીનો જન્મ કલકત્તા માં મધ્યમ વર્ગના બંગાળી બ્રાહ્મણ પરિવારમાં થયો હતો. તેમના પિતા નાગરિક સંરક્ષણ વિભાગમાં કામ કરતા હતા અને માતા ગૃહિણી હતાં. તે તેના ત્રણ ભાઈઓની એકમાત્ર બહેન હતી. તેણી પ્રથમ વખત તેમના ભાવિ પતિ જાનબાઝ ખાન - એક અફઘાન ઉદ્યોગપતિને કલકત્તામાં થિયેટર રિહર્સલમાં મળી અને ૨ જુલાઈ ૧૯૮૮ના રોજ તેની સાથે લગ્ન કર્યા. લગ્ન ગુપ્ત રીતે કોલકાતામાં થયા, કારણ કે તેણીને ડર હતો કે તેના માતાપિતા વાંધો ઉઠાવશે. જ્યારે તેના માતાપિતાએ તેમને છૂટાછેડા લેવાનો પ્રયાસ કર્યો, ત્યારે તે ખાન સાથે અફઘાનિસ્તાન ભાગી ગયાં.
સુષ્મિતા બેનર્જી, કે જેઓ સુષ્મિતા બંધોપાધ્યાય અથવા સૈયદા કમલા તરીકે પણ ઓળખાય છે, , ભારતની લેખિકા અને કાર્યકર્તા હતાં. તેમનાં પુસ્તકોમાં તેમના સંસ્મરણ કાબુલીવાલાર બંગાળી બહુ નો સમાવેશ થાય છે. આ સંસ્મરણ એક અફ્ઘાન સાથે તાલિબાન શાસન દરમિયાન કરેલા લગ્ન પર આધારિત છે. આ વાર્તાનો ઉપયોગ બોલીવુડ ફિલ્મ એસ્કેપ ફ્રોમ તાલિબાનના આધાર તરીકે કરવામાં આવ્યો હતો. મનિષા કોઈરાલાએ તેમની ભૂમિકા અદા કરી હતી.
બેનર્જીએ અફઘાનિસ્તાનથી ભાગી જવાના બે નિષ્ફળ પ્રયાસો કર્યા. તેમને પકડવામાં આવ્યાં અને પછી નજરકેદ રાખવામાં આવ્યાં. તેમની સામે એક ફતવો બહાર પાડવામાં આવ્યો હતો અને તે મુજબ ૨૨ જુલાઈ ૧૯૯૬ના રોજ તેનું મૃત્યુ થવાનું હતું. ગામના વડાની મદદથી તે છેવટે ભાગી ગયાં. તેઓ કાબુલ પહોંચ્યાં અને ૧૨ ઑગસ્ટ ૧૯૯૫ના રોજ કોલકાતા માટે ફ્લાઇટ લીધી.
પછી તેમને ખબર પડી કે તેના પતિને પહેલેથી જ એક પત્ની ગુલગુતી હતી. આઘાત લાગ્યો હોવા છતાં, તે પાટિયા ગામમાં ખાનના પૈતૃક મકાનમાં, તેમના ત્રણ ભાઈ-ભાભી, તેમની પત્નીઓ અને બાળકો સાથે રહેવાનું ચાલુ રાખ્યું. ખાન બાદમાં પોતાનો વ્યવસાય ચાલુ રાખવા કોલકાતા પાછા ફર્યા, પરંતુ બેનર્જી પાછા ન આવી શક્યાં.
૪ સપ્ટેમ્બરની સાંજે અથવા ૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૩ની વહેલી સવારે અફઘાનિસ્તાનના પક્ટીકા પ્રાંતમાં તેમના ઘરની બહાર શંકાસ્પદ તાલિબાન આતંકવાદીઓ દ્વારા તેણીની ૪૯ વર્ષની વયે હત્યા કરવામાં આવી હતી.
૧૪ જાન્યુઆરી ૧૯૨૧, ઉત્તરાયણી મેળાના પ્રસંગે, સરયૂ અને ગોમતી નદીના સંગમ પાસેના મેદાનથી આ ચળવળની શરૂઆત થઈ. આ આંદોલન શરૂ થતા પહેલા જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ દ્વારા પં. હરગોવિંદ પંત, લાલા ચિરંજીલાલ અને બદરી દત્ત પાંડે ને નોટિસ આપવામાં આવી હતી, પરંતુ તેનો તેમના પર કોઈ પ્રભાવ પડ્યો નહીં. આ આંદોલનમાં ભાગ લેવા માટે, વિવિધ ગામોના લોકો મેળાના મેદાનમાં ઉતર્યા હતા, અને તેને એક વિશાળ પ્રદર્શનમાં ફેરવી દીધો હતો. લોકો પહેલા બગનાથ મંદિરમાં પ્રાર્થના કરવા ગયા અને ત્યારબાદ લગભગ ૪૦ હજાર લોકો સરયુના મેદાનમાં ધ્વજ સાથે સરઘસ સ્વરૂપે ગયા. તેમના ધ્વજ પર લખેલું હતું "કૂલી બેગાર હટાવો". તે પછી, સરયુ મેદાનમાં એક સભા ભરાઈ હતી. બદરી દત્ત પાંડેએ, સભાને સંબોધન કરતાં, શપથ લેતાં કહ્યું કે, "પવિત્ર સરયુનું જળ લઈ, અને બગનાથ મંદિરની સાક્ષી તરીકે, અમે વચન આપીએ છીએ કે અમે 'કૂલી ઉતાર', 'કૂલી બેગાર' અને 'કૂલી બુર્દાયશ' હવે સહન નહીં કરીએ." તમામ લોકોએ આ શપથ લીધા હતા અને ભારત માતાના જયઘોષમાં નારા લગાવતા સૂત્રોચ્ચાર કર્યા હતા અને મુખીઓએ લાવેલા આ રજિસ્ટરને સંગમમાં વહાવી દીધા હતા.
ચાંદ શાસકોએ તેમના શાસનકાળ દરમિયાન રાજ્યમાં ઘોડાઓને લગતા કરવેરાની શરૂઆત કરી. તે સંભવતઃ કૂલી બેગાર શોષણનું પ્રારંભિક સ્વરૂપ હતું. ગોરખાઓના શાસન હેઠળ આ પ્રથાએ વ્યાપક સ્વરૂપ લીધું હતું. અંગ્રેજોએ શરૂઆતમાં આ પ્રથા બંધ કરી હતી, પરંતુ તેઓએ ધીરે ધીરે આ પ્રણાલીને ફરીથી અમલમાં જ ન આણી, પરંતુ તેબે વધુ શોષક સ્વરૂપે લાવ્યા. પહેલા આ કાયદો સામાન્ય લોકો પર લદાયો નહોતો, પરંતુ તે પગારદાર ખેડુતો પર હતું જેઓ જમીન માલિકો અથવા કલેક્ટર્સ પાસેથી ટેક્સ વસૂલતા હતા. આથી, આ પ્રથા સીધી રીતે જમીન ધરાવનાર ભાડૂતોને અસર કરતો હતો. પરંતુ વાસ્તવિકતા એ હતી કે આ સમૃદ્ધ જમીનદારો અને ન્યાયાધીશોએ ભૂમિહિન ખેડૂતો, મજૂરો અને સમાજના નબળા વર્ગ પર આ કાયદા થકી ગુલામી લાદી હતી. અને લોકોએ તેનો શરતી મહેનતાણા તરીકે સ્વીકાર કરવો પડતો હતો. આમ, સ્થાનિક લોકોના વિરોધ છતાં આ પ્રથા ચાલુ રહી.
ઈ. સ. ૧૯૧૩માં કુલી-બેગારને કુમાઉં વિભાગના તમામ રહેવાસીઓ માટે ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યો હતો. તેનો બધે વિરોધ કરવામાં આવ્યો; બદ્રી દત્ત પાંડેએ અલમોડામાં આંદોલનનું નેતૃત્વ કર્યું હતું. અનુસૂયા પ્રસાદ બહુગુણા અને ગોવિંદ વલ્લભ પંત જેવા અન્ય નેતાઓએ પણ અનુક્રમે ગઢવાલ અને કાશીપુરમાં આ ચળવળમાં સક્રિય ભૂમિકા ભજવી હતી. અલમોરા અખબાર નામના વર્તમાન પત્ર દ્વારા બદરી દત્ત પાંડેએ આ દુષ્ટતાનો વિરોધ શરૂ કર્યો. કુલી બેગાર આંદોલનના સફળ વિરોધ માટે ગાંધીજીના આશીર્વાદ લેવા માટે ઈ. સ. ૧૯૨૦ના, કોંગ્રેસના નાગપુર વાર્ષિક અધિવેશનમાં પં. ગોવિંદ વલ્લભ પંત, બદરી દત્ત પાંડે, હરગોવિંદ પંત, વિક્ટર મોહન જોશી, શ્યામ લાલ શાહ વગેરે સહિતના અનેક નેતાઓ સત્રમાં સામેલ થયા હતા. જ્યારે તેઓ પાછા આવ્યા, ત્યારે તેઓએ આ અનિષ્ટ સામે જાગૃતિ લાવવાનું શરૂ કર્યું.
ગામના મુખીઓ, જમીનદારો અને પટવારીઓની સાઠગાંઠને કારણે લોકોમાં અસંતોષ વધ્યો. ગામના મુખી અને પટવારીએ તેમના અંગત હિતો પાર પાડવા, આ કાયદાનો લાભ લેતા આથી લોકો વચ્ચેનો ભેદભાવ વધ્યો હતો. કેટલીકવાર, લોકોને અત્યંત ઘૃણાસ્પદ કાર્યોઓ કરવા માટે પણ દબાણ કરવામાં આવતું હતું, જેમ કે કચરો ઉપાડવો અથવા બ્રિટિશરો માટે કપડાં ધોવા વગેરે. બ્રિટિશ લોકો દ્વારા શારીરિક અને માનસિક રીતે સ્થાનિક લોકોનું શોષણ કરવામાં આવતું હતું. આખરે, લોકોએ તેનો વિરોધ કરવા એક થવાનું શરૂ કર્યું.
'કુલી બેગાર' એવા એક કાયદાને આપવામાં આવ્યું હતું જેની જોગવાઈ અનુસાર કુમાઉંના પર્વતીય પ્રદેશોના લોકોને ત્યાં મુસાફરી કરનારા બ્રિટીશ અધિકારીઓના સામાન માટે મફત પરિવહન સેવા પ્રદાન કરવાની ફરજ પાડવામાં આવતી હતી. ચોક્કસ સમયગાળા માટે ચોક્કસ સંખ્યામાં કૂલીઝ ઉપલબ્ધ કરાવાની વિવિધ ગામોના મુખીઓની જવાબદારી રહેતી. આ કાર્ય માટે, નિયમિત રજિસ્ટર હતું, જેમાં તમામ ગામના લોકોના નામ લખાયેલા હતા અને દરેકને આ કામ એકાંતરે કરવાની ફરજ પડી હતી.
કુલી-બેગાર આંદોલન ઈ.સ. ૧૯૨૧ માં સંયુક્ત પ્રાંત ના કુમાઉં ક્ષેત્રના બાગેશ્વર શહેરમાં સામાન્ય લોકો દ્વારા ચલાવાયેલું અહિંસક આંદોલન હતું. આ આંદોલનનું નેતૃત્વ બદ્રી દત્ત પાંડેએ કર્યું હતું. તમેને આ આંદોલનની સફળતા પછી 'કુમાઉં કેસરી' ના બિરુદથી સન્માનવામાં આવ્યા હતા. આ આંદોલનનો હેતુ અંગ્રેજો ઉપર કુલી-બેગારની પ્રથાને સમાપ્ત કરવા માટે દબાણ લાવવાનો હતો. મહાત્મા ગાંધીએ આંદોલનની પ્રશંસા કરી તેનું નામ 'રક્તપાતવિહીન ક્રાંતિ' આપ્યું હતું.
ઈ.સ. ૧૮૫૭ની ભારતીય ક્રાંતિ દરમિયાન હલ્દવાની, કુમાઉં વિસ્તારનો પ્રવેશદ્વાર હતો. આ પ્રદેશને રોહિલખંડના બળવાખોરો દ્વારા કબજે કરવામાં આવ્યો હતો. અંગ્રેજોએ આ વિદ્રોહને તેની બાલ્યાવસ્થામાં જ કચડી નાખવામાં સફળતા મેળવી હતી પણ તે સમયના દમનનો તણાવ છૂટાછવાયા સમયે જુદા જુદા સ્વરૂપોમાં ભડકતો રહ્યો. કુમાંઉના જંગલોમાં અંગ્રેજોના શોષણ અંગે પણ અસંતોષ હતો.
અલમોડા જિલ્લાના તત્કાલીન ડેપ્યુટી કમિશનર પણ ટોળામાં ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. તેઓ ભીડ પર ગોળીઓ ચલાવવા માંગતા હતા પણ પોલીસ બંદોબસ્તના અભાવને કારણે તેણે પાછો પગ ભરવા પડ્યા.
ભાલણ મધ્યકાલીન ગુજરાતી કવિ હતા. તેઓ પાટણના વતની હતા અને સંસ્કૃતના પ્રકાંડ પંડીત હતા. તેઓ આખ્યાનકવિ, પદકવિ અને અનુવાદક હતા. તેમના ગુરુ શ્રીપત કે શ્રીપતિ હોવાનુ માનવામાં આવે છે. તેઓ સંસ્કૃતના સારા અભ્યાસી હતા અને તેમને વ્રજ ભાષાનું જ્ઞાન પણ હોવાની સંભાવના છે. જીવનના પ્રારંભિક વર્ષોમા દેવભક્ત હોય, પરંતુ એક થી વધારે દેવોની સ્તુતિ કરે છે એટલે સાંપ્રદાયિક નથી. જીવનના ઉત્તરાર્ધમાં રામભક્તિ પર વધુ આસ્થા બનેલી દેખાય છે.
ભાલણે આખ્યાનો અને પદોનું સર્જન કર્યું છે. અને બાણભટ્ટની મહિમાવંતી ગદ્યકથા કાદંબરીનો ગુજરાતીમાં અનુવાદ કર્યો હતો. કાદંબરી ભાલણની કીર્તિદા રચના છે. બાણભટ્ટની ગદ્યકથા 'કાદંબરી'ને ૪૦ પદ્ય-કડવાંવાળા આખ્યાન સ્વરૂપમાંં ઢાળીને ભાલણે અપૂર્વ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી છે. ભાલણને 'આખ્યાનના પિતા' કહેવામાં આવે છે. કારણ કે એમની પૂર્વેની કવિતાઓમાં કથાત્મક કાવ્ય પ્રકારની ઉપાસના કરી છે, પરંતુ કડવાંબદ્ધ આખ્યાન શૈલીનો પ્રયોગ તો સૌપ્રથમ ભાલણે જ કર્યો હોવાનું જણાય છે.
ભાલણે 'દશમસ્કંધ' નો અનુવાદ પદોમાં કરેલો છે, પણ એ નામભેદે કડવાં જ છે. 'દશમસ્કંધ' માં તેમણે લખેલી 'રુક્મણીવિવાહ' અને 'સત્યભામાવિવાહ' કૃતિઓ કવિએ અહીં સમાવી લીધી છે. આ સિવાય અન્ય કવિઓના પદ પણ આમાં ભળી ગયાં છે. ભાગવતની કથાને ટૂંકમાં કહેવાનું એમનું લક્ષ હોવા છતાંં વાત્સલ્ય, શૃંગાર અને કરુણમાંં કવિ એવા ઊંચા વ્યક્તિત્વની પ્રતીતિ કરાવે છે કે એમા દાણલીલા, માનલીલા અને ભ્રમરગીત પ્રેમાનંદ નરસિંહ અને દયારામની એ વિષયનાં કાવ્યોની બરોબરી કરે એવા છે.
કવિના દશ્મસ્કંધ માંનાં કેટલાંક વ્રજ ભાષાનાં પદો પરથી કહી શકાય કે તેઓ વ્રજ ભાષાના જાણકાર હશે. પુરુષોત્તમ મહારાજ તરીકે એમની ખ્યાતિ હતી અને કવિ ભીમ પુરુષોત્તમને એમના ગુરુ તરીકે નિર્દેશ કરે છે. એ ભાલણ હોવાની સંભાવના છે. એણે સૌપ્રથમ વાર ગુજરાતી ભાષા માટે 'ગુજર ભાખા' એવો શબ્દપ્રયોગ કર્યો.
વૈદિક ગ્રંથ શતપથ બ્રાહ્મણ અનુસાર વૈદિક દાર્શનિક ઉદ્દાલક આરુણીએ ગાંધાર ક્ષેત્રની મુલાકાત લીધી હતી. બૌદ્ધિક જાતક કથાઓ અનુસાર આરુણી અને તેના પુત્ર શ્વેતકેતુએ તક્ષશિલા શહેરમાં શિક્ષા-અભ્યાસ કર્યો હતો.
તક્ષશીલાનો પ્રાચીનતમ ઉલ્લેખ પાણિનીના વ્યાકરણ ગ્રંથ અસ્તાધ્યયીમાં જોવા મળે છે.હિંદુ મહાકાવ્ય મહાભારત વ્યાસ ઋષિના શિષ્ય વૈશંપાય અને જનમેજય વચ્ચેનો વાર્તાલાપ છે. પરંપરા અનુસાર એવું માનવામાં આવે છે કે, પરિક્ષિત રાજાના વંશજ જનમેજયના નાગયજ્ઞ દરમિયાન મહાભારતની કથા સૌપ્રથમ વાર તક્ષશિલામાં જ વૈશંપાય દ્વારા કરવામાં આવી હતી. અન્ય એક કથા અનુસાર તક્ષશિલામાં કુરુવંશના શાસક પરિક્ષિતનું શાસન હતું.રામાયણમાં તક્ષશિલાનો એક સમૃદ્ધ નગર તરીકે ઉલ્લેખ જોવા મળે છે. કહેવાય છે કે રામના અનુજ ભરત દ્વારા આ નગરની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. ભરતે આ સ્થળની નજીક જ અન્ય એક નગર પુષ્પકલાવતીની સ્થાપના કરી તેના બન્ને પુત્રો તક્ષ અને પુષ્કરને તેના શાસકો તરીકે નિયુક્ત કર્યા હતા.બૌદ્ધ જાતક કથાઓ અનુસાર તક્ષશિલા ગાંધાર દેશની રાજધાની અને શિક્ષાનું પ્રમુખ કેન્દ્ર હતું.જૈન પરંપરા અનુસાર પ્રથમ તીર્થંકર ઋષભ દેવે લાખો વર્ષો પૂર્વે તક્ષશિલાની મુલાકાત લીધી હતી.
તક્ષશિલાનો આસપાસનો વિસ્તાર નવપાષાણ યુગમાં વસેલો છે. તેના કેટલાંક ખંડેર ઇ.સ.પૂ. ૩૩૬૦ સુધીના માલૂમ પડે છે.તેની સૌથી પુરાણી વસાહત હથિયાલ ઇ.સ.પૂ. ૧૦૦૦ની આસપાસ સ્થાપિત કરવામાં આવી હતી.માટીના ઘડાઓના પુરાત્તાત્વિક પુરાવાઓ ઇ.સ.પૂ. ૯૦૦ની આસપાસ તક્ષશિલાના વ્યાપારીક સંબંધ પુષ્પકલાવતી નગર સાથે હોવાનું પૂરવાર કરે છે. તક્ષશિલાની સ્થાપના પ્રાચીન ગ્રાંટ ટ્રંક રોડ સાથેના રણનૈતિક સ્થાને કરવામાં આવી હતી. તે મૌર્ય સામ્રાજ્યની રાજધાની પાટલીપુત્રને પેશાવર તથા પુષ્પકલાવતી સાથે જોડતા માર્ગ પર સ્થિત હતું જે આગળ મધ્ય એશિયા, બસ્ટ્રીયા અને કપિસા શહેરને જોડતું હતું. આ પ્રકારે તક્ષશિલા જુદા જુદા સમયે જુદા જુદા શાસકોના નિયંત્રણમાં રહ્યું છે.
કેટલાક સ્ત્રોત અનુસાર તક્ષશિલા વિશ્વની પ્રાચીનતમ વિશ્વવિદ્યાલયો પૈકીની એક છે. ઇ.સ.પૂ. ૫મી સદીમાં તેના વિનાશ સુધી તક્ષશિલા અભ્યાસ માટેનું અગત્યનું સ્થળ રહ્યું હતું. સામાન્ય રીતે ૧૬ વર્ષની આયુ બાદ વિશ્વવિદ્યાલયમાં પ્રવેશ મેળવી શકાતો. અહીં કાયદો, ચિકિત્સા અને સૈન્ય વિજ્ઞાનની શિક્ષા આપવામાં આવતી હતી. આ ઉપરાંત તીરંદાજી, શિકાર, ઘોડેસવારી જેવા કૌશલ્ય પણ શીખવવામાં આવતા હતા. વારાણસી, કૌશાલી અને મગધ જેવા સુદૂર વિસ્તારોમાંથી વિદ્યાર્થીઓ શિક્ષણ માટે અહીં આવતા હતા.
તક્ષશિલા એ પાકિસ્તાનના પંજાબ પ્રાંતનું મહત્ત્વનું પુરાતાત્ત્વિક સ્થળ છે. તે રાજધાની ક્ષેત્ર ઇસ્લામાબાદ અને રાવલપિંડીથી લગભગ ૩૨ કિ.મી. ઉત્તર-પશ્ચિમે આવેલું છે. પ્રાચીન તક્ષશીલા ગાંધાર દેશની રાજધાની અને શિક્ષાનું પ્રમુખ કેન્દ્ર હતું. તે દક્ષિણ એશિયા અને મધ્ય એશિયાને જોડતા મહત્ત્વના માર્ગોના સંગમ પર સ્થિત હતું. એક શહેરના રૂપે તેની ઉત્ત્પત્તિ ઇ.સ. પૂર્વે ૧૦૦૦ની આસપાસ થઈ હતી. ૧૯૮૦માં યુનેસ્કો દ્વારા તેને વિશ્વ ધરોહર સ્થળ જાહેર કરાયું છે.
રામાયણના સંદર્ભમાં તક્ષશિલા નામ ભરતના પુત્ર તક્ષના સન્માનમાં રાખવામાં આવ્યું છે. અન્ય એક વ્યુત્પત્તિ અનુસાર તક્ષશિલા એ નાગરાજ તક્ષક સંબધિત છે.
અબ્બાસ તૈયબજીનો જન્મ વડોદરા રાજ્યમાં થયો હતો જ્યાં તેમના પિતા ગાયકવાડી મહારાજની સેવામાં હતા. તેમનું શિક્ષણ ઇંગ્લેન્ડમાં થયું હતું જ્યાં તેઓ અગિયાર વર્ષ સુધી રહ્યા હતા. ઇંગ્લેન્ડથી પરત આવેલા અબ્બાસ તૈયબજી બ્રિટીશ રાજ પ્રત્યે વફાદાર, પશ્ચિમી રહેણીકરણીને સમર્પિત અને ભારતીય રીતિ–રિવાજો તથા પરંપરાઓ તરફ તિરસ્કાર ધરાવતા હતા. તેમણે વડોદરા રાજ્યની અદાલતમાં ન્યાયાધીશ તરીકે નોકરી સ્વીકારી. ઊંચું વેતન, પારિવારીક વિરાસત અને ઉચ્ચ સરકારી નિયુક્તિને કારણે તેમનો પરિવાર પાશ્ચાત્ય સમાજથી પ્રભાવિત આભિજાત્ય વર્ગ પૈકીનો એક હતો. પોતાની સમગ્ર કારકિર્દી દરમિયાન તેઓ બ્રિટીશ રાજને વફાદાર રહ્યા. તેમણે સંતાનોનો ઉછેર પાશ્ચાત્ય શૈલીમાં કર્યો અને ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે ઇંગ્લેન્ડ મોકલી આપ્યા. આ દરમિયાન તેઓ વડોદરા રાજ્યના ઉચ્ચ ન્યાયાલયના મુખ્ય ન્યાયાધીશ બન્યા અને સેવા નિવૃત થયા.