polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
દાન અને વેપારની આપ-લેના સંયોજનના આધાર પર, ટેમ્પ્લરોએ સમગ્ર ખ્રિસ્તી સમાજમાં નાણાકીય નેટવર્ક સ્થાપ્યું. તેઓએ યુરોપ અને મધ્ય પૂર્વ એમ બંનેમાં વિશાળ જમીનો મેળવી. તેમણે ખેતરો અને બગીચાઓ ખરીદ્યાં અને સંચાલન કર્યું; તેઓએ ચર્ચો અને કિલ્લાઓ બાંધ્યાં; તેઓ વસ્તુઓના ઉત્પાદન, આયાત અને નિકાસમાં સંકળાયા; તેઓ પાસે તેમનો પોતાના વહાણોનો કાફલો હતો અને એક સમયે તેઓ સમગ્ર સાયપ્રસ ટાપુના પણ માલિક હતાં. ટેમ્પ્લર નાઈટ્સના ઓર્ડરે દુનિયાના પ્રથમ બહુરાષ્ટ્રીય નિગમ તરીકે લાયકાત સિદ્ધ કરી છે. .
પોપ તેની ઈચ્છાઓ સાથે જો ફરિયાદ કરે ત્યાં સુધી ફિલિપના ભયજનક લશ્કરી ક્રિયા સાથે, પોપ ક્લેમેન્ટ અંતે ઓર્ડરનું વિસર્જન કરવા સહમત થયા, જાહેર ઘોટાળાનો હવાલો આપતાં તે કબૂલનામા દ્વારા ઉત્પન્ન કરવામાં આવ્યું. 1312માં વિઈન્નેની કાઉન્સીલ ખાતે, તેમણે પોપના આજ્ઞાપત્રની શ્રેણીઓ રજૂ કરી, જેમાં, વોક્સ ઈન એક્સેસો નો સમાવેશ થાય છે, જે અધિકૃત પણે ઓર્ડરનું વિસર્જન કરતું હતું અને એડ પ્રોનીડામ , જે મોટાભાગના ટેમ્પ્લરની સંપત્તિને હોસ્પીટલરમાં પરિવર્તિત કરવાની હતી.
ઓર્ડરનો સ્પષ્ટ મિશન અને વિપુલ સ્રોતોની સાથે, સતત વિકાસ થયો. વિરોધ પક્ષની રેખાઓ તોડવાના પ્રયત્નમાં, શત્રુઓને સજા આપવા માટે વજન ધરાવતાં બખતરવાળા નાઈટ્સ યુદ્ધના ઘોડાઓની જેમ ટોમ્પ્લરો મોટાભાગે ખ્રિસ્તીસમાજની મહત્તવની લડાઈમાં વધારે સેના રાખતાં હતાં. 1177માં મોન્ટ્ગીસાર્ડના યુદ્ધ દરમિયાન 26000થી વધુ સૈન્ય ધરાવતાં સાલાદીનના લશ્કરને હરાવવામાં લગભગ 500 ટેમ્પલર નાઈટ્સએ મદદ કરી હતી, તે તેમની અત્યંત જાણીતી બનેલી જીતમાંની એક હતી.
ટેમ્પ્લરની ભૂલ અથવા નિર્દોષતા નક્કી કરવા માટે પોપ ક્લેમેન્ટે પોપ સુનાવણી બોલાવી, અને એક વખત તપાસ કરનાર અધિકારીની સ્વતંત્ર્યતાથી, ઘણાં ટેમ્પ્લરો પોતાના વિધાનોનું સ્વયં ખંડન કરવાનું તેઓએ કબૂલ્યું. સુનવણીમાં તેઓની જાતે જ બચાવ કરવાનો કેટલાકને પૂરતો કાયદાકીય અનુભવ હતો, પણ 1310માં ફિલિપે દબાણપૂર્વક કરાવવામાં આવેલા પાપના એકરારના ઉપયોગ વડે પેરિસમાં એક ડઝન જેટલા ટેમ્પ્લરોને સ્તંભ પર જીવતાં સળગાવી દઈ, આ પ્રયત્નોને અટકાવી દીધા.
પહેલી ચળવળ પછી 1099માં જેરૂસલેમ પર કાબૂ કરવામાં આવ્યો, ઘણાં ખ્રિસ્તી તીર્થવાસીઓ પવિત્ર સ્થળો સાથેની સંબંધ હોવાથી તેઓએ યાત્રા કરી. તેમ છતાં, જો કે જેરૂસલેમ શહેર સાપેક્ષ રીતે સલામત નિયંત્રણમાં હતું, તે સિવાયનો આઉટરેમેર સલામત ન હતો. ડાકુઓનો ઉપદ્વવ ઘણો હતો અને તીર્થવાસીઓનો નિયમિતરીતે સંહાર થતો હતો, જ્યારે તેઓ દરિયાકિનારાથી પવિત્ર ભૂમિ જાફ્ફા જવાનો પ્રયત્ય કરતાં ત્યારે ઘણી વખત તેમનો સંહાર સોની સંખ્યામાં થતો હતો.
નવા સભ્યો સ્વૈચ્છાએ તેઓની સંપત્તિ અને સાધનો ઓર્ડરને નામે લખી આપે છે અને ગરીબી, પવિત્રતા, ધાર્મિકતા અને આજ્ઞાપાલનના શપથ લે છે. જોકે કેટલાંકને થોડા સમયગાળા માટે જોડાવા માટેની પરવાનગી હોવા છતાં મોટાભાગના ભાઈઓ જીવનભર જોડાયા હતાં. જો પરણિત પુરુષને તેની પત્ની મંજૂરી આપે તો કેટલીક વખત પરણિત પુરુષોને જોડાવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી, પણ તેમને સફેદ બાંય વિનાનો ઝભ્ભો પહેરવાની અનુમતી ન હતી.
મધ્યયુગમાં નાઈટ્સ ટેમ્પ્લરનું દમન અન્યાયી હતું એવી વર્તમાન સમયમાં રોમન કેથોલીક ચર્ચનું મનોવલણ છે, ઓર્ડર અથવા તેના શાસન સાથે કશું અસ્વાભાવિક કરવામાં આવ્યું ન હતું અને જાહેર કૌભાંડના પરિમાણ અને રાજા ફિલિપ ચોથાના પ્રભાવ વર્ચસ્વ અને જાહેર કૌભાંડના મોટાપણા દ્વારા પોપ ક્લેમેન્ટને તેમના કાર્યમાં દબાણ કરવામાં આવ્યું હતું.
ખ્રિસ્તી અને સોલોમનના મંદિરના નિર્ધન સાથી સૈનિકો સંયુક્ત રીતે નાઈટ્સ ટેમ્પ્લર , ટેમ્પલનો ઓર્ડર અથવા સરળ ભાષામાં ટેમ્પ્લરસ , તરીકે ઓળખાય છે, જે પશ્ચિમી ખ્રિસ્તી લશ્કરી ઓર્ડરોમાં અત્યંત જાણીતું હતું. મધ્ય યુગમાં લગભગ બે સદીઓ સુધી સંગઠનનું અસ્તિત્વ હતું.
શરૂઆતમાં ઓર્ડરમાં રિસેપ્શન તરીકે જાણીતી ઊંડું જ્ઞાન ધરાવતી સમિતિ હતી અને તે પ્રભાવી ઔપચારિક વિધિ સાથે સંકળાયેલી હતી. બહારનાઓ તે ઔપચારિક વિધિમાં હાજરી આપવાનું ટાળતાં હતાં, જે સુનવણીઓ પછી મધ્યયુગીન તપાસ અધિકારીઓ અંગે શંકા ઊભી કરતાં હતાં.
ફિલિપની વધુ પડતી દમદાટી ભરી ડરામણીથી, પોપ ક્લેમેન્ટે પછી પોપનું આજ્ઞાપત્ર પાસ્ટોટાલીસ પ્રાઈમીનેનટીયાઈ 22 નવેમ્બર, 1307ના રોજ રજૂ કર્યું, જેમાં યુરોપમાં તમામ ખ્રિસ્તી સમ્રાટોને તમામ ટેમ્પ્લરસ અને તેમના સાથીઓની ધરપકડ કરવાની સૂચના હતી.
‘પ્રાકૃત ભાષા’ હિંદીમાં અપાયેલાં ત્રણ વ્યાખ્યાનોનો સંચય છે. ‘ગુજરાતી ભાષાનું ધ્વનિસ્વરૂપ અને ધ્વનિપરિવર્તન’ માં ભાષાના સ્વરૂપ અને ઇતિહાસને સાંકળવાનો પ્રશસ્ય પ્રયત્ન થયો છે. અહીં પ્રસ્તુત થયેલું ગુજરાતીના ‘મર્મર સ્વરો’ વિશેનું વિશ્લેષણ આ લેખકનું ભાષાવિજ્ઞાનક્ષેત્રે મૌલિક પ્રદાન છે. ભાષાના સાંકેતોથી માંડી છેક બોલીનું સ્વરૂપ અને બોલીઓના ક્રમિક વિભાજન સુધીના વિષયોને અહીં આવરી લેવામાં આવ્યા છે. ગુજરાતીમાં ભાષાવિજ્ઞાનક્ષેત્રે આ પુસ્તક કીમતી છે. ‘ભાષાવિજ્ઞાનના અર્વાચીન અભિગમો’ માં નવા વિચારો અને નવા પ્રવાહો આવતાં ભાષાસંશોધનનો જે દ્રષ્ટિકોણ બદલાઈ ગયો છે તેને અનુલક્ષીને ઇતિહાસ, સમાજ તેમ જ માનવના ચિત્તતંત્રની વાગ્વિષયક ક્ષમતા જેવાં વિવિધ ક્ષેત્રોને સ્પર્શતા, ભાષાવિષયક પ્રશ્નો અહીં પ્રસ્તુત કર્યા છે. ‘ષડાવશ્યકબાલાવબોધવૃત્તિ’ એમનો શોધપ્રબંધ છે. ‘વ્યાકરણ : અર્થ અને આકાર’ માં ચોમ્સ્કી તેમ જ ફિલમોરનાં મૉડેલોને અનુલક્ષીને એમણે સંરચનાવાદી અભિગમથી ગુજરાતી વ્યાકરણ અંગેના અભ્યાસ માટે નવી પદ્ધતિઓને અખત્યાર કરી છે. ‘પંચરંગી સમાજમાં ભાષા’ મૂળે એમના અંગ્રેજીમાં લખાયેલા ‘લૅન્ગ્વેજ ઇન એ પ્લુરલ સોસાયટીનો’ ગુજરાતી અનુવાદ છે.
પંડિતનો જન્મ ૨૩ જૂન, ૧૯૨૩ના રોજ ગુજરાતના ભાવનગર જિલ્લાના વળા ગામમાં થયો હતો. તેમણે અમદાવાદ અને અમરેલીની પ્રીતમનગર મ્યુનિસિપલ સ્કૂલ સહિત વિવિધ સંસ્થાઓમાં અભ્યાસ કર્યો હતો. તેમણે ૧૯૩૯માં અમદાવાદની નવચેતન હાઈસ્કૂલમાંથી મેટ્રિક કર્યું હતું. ૧૯૪૨ની ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળમાં ભાગ લેવાને કારણે તેમને છ મહિનાની જેલ થઈ હતી આથી તેઓ શરૂઆતમાં સ્નાતક અભ્યાસ ચૂકી ગયા હતા. બાદમાં તેમણે સંસ્કૃત અને અર્ધમાગધી ભાષા વિષયો સાથે ૧૯૪૪માં બેચલર ઓફ આર્ટ્સ પૂર્ણ કર્યું હતું, ત્યારબાદ ૧૯૪૬માં ભારતીય વિદ્યા ભવન ખાતેથી સંસ્કૃત અને ભાષાશાસ્ત્રમાં માસ્ટર ઓફ આર્ટ્સ પ્રાપ્ત કર્યું હતું. પાછળથી, તેઓ લંડન ગયા અને સ્કૂલ ઓફ ઓરિએન્ટલ એન્ડ આફ્રિકન સ્ટડીઝમાં જોડાયા, જ્યાં તેમણે ભાષાશાસ્ત્રી રાલ્ફ લિલી ટર્નરના માર્ગદર્શન હેઠળ શડવાશ્યક-બલાવબોધવૃતિ પરના સંશોધન કાર્ય માટે ૧૯૫૦માં પીએચ.ડી.ની પદવી એનાયત કરવામાં આવી. અહીં ભાષાશાસ્ત્રમાં તેમની રુચિએ તેમને જુલ્સ બ્લોચના સંપર્કમાં લાવ્યા, જેમણે તેમને વિવિધ ભારતીય બોલીઓનો અભ્યાસ કરવાની પ્રેરણા આપી.
ગુજરાતી ભાષાનું ધ્વનિ સ્વરૂપ અને ધ્વનિપરિવર્તન : ડૉ. પ્રબોધ પંડિતનો કુલ દસ પ્રકરણમાં વહેંચાયેલો ગુજરાતી ભાષાવિચાર અંગેનો વૈજ્ઞાનિક ગ્રંથ છે. ‘ભાષાના સંકેતો’ નામના પહેલા પ્રકરણમાં લેખકે ભાષાના સ્વરૂપ અંગેની તાત્ત્વિક ચર્ચા કરી છે. લેખકના મતે ભાષાને ભાષા તરીકે જોવાની જ તેનું સ્વરૂપ સમજી શકાય. પ્રત્યેક ભાષાની અનંત ધ્વનિવ્યવસ્થામાંથી ભાષાવિજ્ઞાની જે તે ભાષાના મર્યાદિત ઘટકો જ એકઠા કરે છે. ભાષાના સંકેતો ધ્વનિઓના બનેલા છે, તેથી તે તપાસવા માટે ઉચ્ચારણપ્રક્રિયાની તપાસ જરૂરી બને છે. બીજા પ્રકરણમાં ‘ઉચ્ચારણપ્રક્રિયા’ શીર્ષક તળે ઉચ્ચારણકાર્યમાં કાર્યશીલ થતા અવયવો અને તેમનાં કાર્યોનું આકૃતિઓ સાથે વિગતે વર્ણન આપ્યું છે. ત્રીજા પ્રકરણ
‘ધ્વનિઘટક’માં ધ્વનિઘટકના સંપ્રત્યયની તથા તે નિર્ધારિત કરવાની પદ્ધતિઓની ચર્ચા કરવામાં આવી છે. ચોથા પ્રકરણમાં ગુજરાતી ભાષાના ધ્વનિતંત્રનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. ભાષાના અનંત ધ્વનિઓમાંથી ભાષાવિજ્ઞાની ભાષાના ધ્વનિઘટકો કઈ રીતે તારવે છે તેની તપાસનો આ એક ઉત્તમ નમૂનો છે.
પુસ્તકનાં પાંચથી આઠ સુધીનાં ચાર પ્રકરણો ઐતિહાસિક ભાષાવિજ્ઞાનની ચર્ચાનાં છે. પરિવર્તનની પ્રક્રિયા, ધ્વનિપરિવર્તન, સાદ્દશ્યમૂલક પરિવર્તન વગેરેની ચર્ચા જુદી જુદી ભાષાઓનાં ઉદાહરણો સાથે કરવામાં આવી છે. ‘ગુજરાતી સ્વરવ્યવસ્થાનું પરિવર્તન’ નામના આઠમા પ્રકરણમાં સંસ્કૃતકાળની સ્વરવ્યવસ્થાથી ગુજરાતી સ્વરવ્યવસ્થા કઈ રીતે જુદી પડે છે તેની વિશદ ચર્ચા થઈ છે. આ વ્યવસ્થા સમજાવવામાં લિપિની ભૂમિકા તેમ જ લહિયાઓની ભૂલો કેવી રીતે મદદરૂપ નીવડે છે અને આવી ઘટનાઓની સંગતિ માટે તર્કનિષ્ઠ વિચારસરણીની કેવી જરૂર પડે છે તેની પ્રતીતિ આ પ્રકરણ કરાવે છે. છેલ્લાં બે પ્રકરણો બોલીવિષયક ચર્ચાનાં છે. કોઈ પણ ભાષાસમુદાયમાં કાલગત પરિવર્તનની જેમ સ્થળગત પરિવર્તન હોય છે તે અહીં સ્પષ્ટ કર્યું છે.
ગુજરાતી સાહિત્યમાં ભાષાવિજ્ઞાનના શુદ્ધ અભિગમથી કાર્ય કરનાર આ લેખકે પ્રાથમિક કક્ષાના ભાષાભ્યાસને વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિ પર મૂક્યો છે અને મૂલગામી દ્રષ્ટિથી ભાષાવિજ્ઞાનક્ષેત્રે કેટલુંક સંગીન પ્રકારનું પ્રદાન કર્યું છે. વીસમી સદીમાં ભાષાવિજ્ઞાનમાં જે ક્રાંતિકારી પરિવર્તનો થતાં રહ્યાં અને છેલ્લાં દાયકાઓમાં એની ક્ષિતિજો વિસ્તરતી રહી એ સર્વ આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાહો સાથેનો ભાષાવિજ્ઞાનના આ અભ્યાસીનો સાવધ સંપર્ક અનુભવાય છે. વૈજ્ઞાનિક દૃષ્ટિ અને પદ્ધતિથી લખાયેલા એમના લેખોનો ઘણો બધો ભાગ અગ્રંથસ્થ હોવા છતાં એમના પ્રકાશિત છ ગ્રંથો મૂલ્યવાન છે.
ભારત પરત ફર્યા બાદ પંડિત અમદાવાદની એલ.ડી.આર્ટ્સ કોલેજમાં સંસ્કૃતમાં લેક્ચરર તરીકે જોડાયા હતા. ૧૯૫૭માં તેમની ગુજરાત યુનિવર્સિટીમાં ભાષાશાસ્ત્ર વિભાગમાં રીડર તરીકે બદલી થઈ. ૧૯૬૪થી ૧૯૬૫ સુધી તેમણે ડેક્કન કૉલેજ, પુણેમાં ભણાવ્યું. ૧૯૬૭માં તેઓ દિલ્હી ગયા અને દિલ્હી યુનિવર્સિટીમાં ભાષાશાસ્ત્રના વ્યાખ્યાતા તરીકે જોડાયા જ્યાં તેઓ ૧૯૭૫ સુધી રહ્યા. આ સમય દરમિયાન તેમણે મિશિગન, નૈરોબી, બર્કલે અને કોર્નેલની સંબંધિત યુનિવર્સિટીઓ સહિત અનેક શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં વિઝિટિંગ લેક્ચરર તરીકે શિક્ષણ આપ્યું હતું.
પ્રબોધ બેચરદાસ પંડિત ગુજરાતના ભાષાવિજ્ઞાની હતા. તેમણે ગુજરાતી ભાષામાં કુલ દસ પુસ્તકો પ્રકાશિત કર્યા હતા. આ ઉપરાંત વિવિધ સામયિકોમાં ઘણા સંશોધન પત્રો પણ પ્રકાશિત કર્યા હતા. તેમને ૧૯૬૭માં સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર અને ૧૯૭૩માં ગુજરાતી ભાષા અને ભાષાશાસ્ત્રના અભ્યાસમાં યોગદાન આપવા બદલ રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.
ભાષા વિશેની ભાષા કેવી હોઈ શકે તેના ઉદાહરણરૂપ આ ગ્રંથ છે. ગુજરાતી ભાષાના ધ્વનિ સ્વરૂપની ચર્ચા કરેતો આ ગ્રંથ ગુજરાતી ભાષાના તદવિષયક સાહિત્યમાં એના વૈજ્ઞાનિક અભિગમને કારણે અત્યંત નોંધપાત્ર છે.
જે ચૈતન્યથી રહિત - જડ લક્ષણથી યુક્ત હોય છે. જેને સુખ દુ:ખનો અનુભવ ન થાય તેને અજીવ તત્વ કહે છે. અજીવ તત્વ પાંચ પ્રકારના પદાર્થનો બનેલો છે. જે આ પ્રમાણે છે:
પુદગલ – પુદગલનું ઘન, પ્રવાહી, વાયુ, શક્તિ, શૂક્ષ્મ કાર્મિક પદાર્થ, અને અતિ સૂક્ષ્મકે અત્યંત સૂક્ષ્મ પદાર્થો. કોઈ પણ વસ્તુના સૌથી સૂક્ષ્મ કણને પરમાણુ કહે છે. અવિભાજ્યતા અને શાશ્વતતા એ પરમાણુ કે પુદગલનો એક ગુણધર્મ છે. તેઓ અન્ય સાથે ભળે છે સ્થિતી બદલે છે પણ તેમનો મૂળ ગુણ તેજ રહે છે. જૈન દર્શન અનુસાર તેમનો નાશ જકે નિર્માણ થઈ શકતું નથી.
ધર્મ-તત્વ અને અધર્મ-તત્વ – તેમને ધર્માસ્તિકાય અને અધર્માસ્તિકાય પણ કહે છે. આ નિયમો માત્ર જૈન તત્વ મીમાંસામાં જ જોવા મળે છે જે ગતિ અને સ્થિરતાના સિદ્ધાંતો દર્શાવે છે. આ તત્વો સંપૂર્ન વિશ્વમાં પ્રસરેલા છે. ધર્મ-તત્વ અને અધર્મ-તત્વ પોતે ગતિમામ્ કે સ્થિર હોતાં નથી તેઓ માત્ર અન્ય પદાર્થો આદિને તે સ્થિતિમાં લાવવા મદદ કરે છે. ધર્માસ્તિકાય વિના વિશ્વમાં ગતિ શક્ય નથે અને અધર્માસ્તિકાય વિના આ વિશ્વમાં સ્થિઅરતા શક્ય નથી.
આકાશ – આકાશ એ તે તત્વ છે જે આત્માઓ, પદાર્થો, ગતિ અને સ્થિરતાના કારકો અને સમય ને પોતાનામાં સમાવે છે. તે સર્વ વ્યાપી, અનંત અને અસંખ્યાતા આકાશ બિંદુઓનો બનેલો છે.
કાળ – જૈનત્વ અનુસાર સમય અસ્તિત્વ ધરાવતી વસ્તુ છે અને બધી ક્રિયાઓ, પરિવર્તનઓ, રફરક તેના દ્વારા જ સંભવે છે જનત્વમાં સમયને પૈડા સથે સ્રખાવવામામ્ આવે છે જેમાં ૧૨ આરા હોય છે. છ આરા ચડતા ક્રમના અને છ આરા ઉતરતા ક્રમના. સમયના અત્યંત મોટા એકમને સાગરોપમ કહેવાય છે. જન માન્યતા પ્રમાણે કાળ ચક્રના ઉતરતા અર્ધ ભાગમાં કાળ ની વૃદ્ધિ થતાં દુ:ખોની વૃદ્ધિ થતી જાય છે અને ચઢતાં કાળમાં સુખ સમૃદ્ધિનો વધારો થતો જાય છે.
જૈન તત્વમીમાંસા અનુસાર જેનું ત્રને કાળમાં અસ્તિત્વ હોય અને જે જાણવા યોગ્ય છે તે ને તત્વ કહે છે.તત્વ એટલે પદાર્થનું યથાવસ્થિત સ્વરૂપ અને દરેક પદાર્થને પોતાનું સ્વતંત્ર સ્વરૂપ હોય છે. જૈન તત્વ મીમાંસા એ સાત તત્વો પર આધારિત છે, તેને તત્વ કે નવ તત્વ તરીકે ઓળખાય છે. આના દ્વારા માનવ દુર્દશાનો ઉપાય તેનું સ્વરૂપ બતાવવાનો પ્રયત્ન કરવામાં આવ્યો છે. પ્રથમ બે તત્વો તેમના નામ પ્રમાણે કોઈ પણ તત્વનું પ્રસ્થાપિત સ્વરૂપ બતાવે છે- જીવ અને અજીવ.
જૈનત્વના મતે આત્મા કે જીવનું શરીરે કે જેમાં તે રહે છે તેનાથી ભિન્ન સ્વતંત્ર અસ્તિત્વ છે. જીવના બે મુખ્ય ગુણ છે ચેતના અને ઉપયોગ . અન્ય વ્યાખ્યા અનુસાર જે દ્વવ્યપ્રાણ અને ભાવપ્રાણને ધારણ કરે છે તે જીવ છે. આત્મા કે જીવ ભલે જન્મ કે મૃત્યુનો અનુભવ કરે છે પણ ખરેખર ન તો તેનો નાશ થાય છે કે નતો તેને બનાવી શકાય છે. આત્માનું ક્ષીણ થવું કે જમ થવો એ માત્ર તેની એક સ્થિતી માંથી અન્ય સ્થિતીમાં પરિવર્તન પામવાના સંદર્ભે જ હોય છે.
જ્યારે જીવ કર્મ બંધન થી મુક્ત થાય છે ત્યારેતેની લક્ષ્ય પ્રાપ્તિ થાય છે . તે મોક્ષ મેળવે છે. આ સાતમું તત્વ મોક્ષ તત્વ છે
અમુક અન્ય લેખકો બે અન્ય શ્રેણી મુકે છે : તે કર્મના ગુણ અનુસાર પ્રકારો છે જે છે પુણ્ય તત્વ અને પાપ તત્વ . આ નવ શ્રેણીઓને નવ તત્વ કહે છે જે સમગ્ર જૈન તત્વમીમાંસાનો પાયો છે. આત્માની મુક્તિ માટૅ આ નવતત્વનું જ્ઞાન હોવું જરૂરી છે.
કર્મ ત્યારે જ અસરકારક હોય છે યારે તેઓ ચેતના કે આત્મા સાથે બમ્ધાયેલા હોય છે. કર્મનું આત્મા કે ચેતના સાથે બંધાવવું તેને બંધ કહે છે. જો કે યોગ કે મન વચન અને કાયાની ક્રિયાઓ માત્ર આ બંધ નિર્માણ નથી કરતી. કર્મ બંધ થવાના ઘણાં કારકો માંથી એક મુખ્ય કાર્ય છે: આસક્તિ. આત્મા ની આસક્તિ કે મોહના ચીકણા સ્વરૂપને કારણે કર્મ તેને અક્ષરસ: ચોંટી જાય છે
કર્મની આવકને આશ્રવ કહે છે. વિચાર, વાણી કે શરીરની ક્રિયાઓ દ્વારા થયેલ કંપન આદિને કારણે કાર્મિક કણો આત્મ પ્રદેશ પર લાગવાની ક્રિયા એ આશ્રવ છે.
તત્વાર્થ સૂત્ર , ૬:૧-૨ કહે છે: "શરીર, વાણી કે વિચાર ની ક્રિયાઓને યોગ કહે છે. આમના દ્વારા થતી ક્રિયાઓ કર્મ રજ ને આકર્ષે છે. કર્મ આવકની આ ક્રિયાને આશ્રવ કહે છે "
ત્રીજું તત્વ જીવ અને અજીવ તત્વના યોગથી નિર્માણ થાય છે. આને કારને કાર્મીક પુદગલો આત્મા પ્રદેશમાં વહે છે અને ચોંટી જાય છે અને કર્મ બની જાય છે જેને આશ્રવ કહે છે.
પાંચમું તત્વ સંવર તરીકે ઓળખાય છે આનો અર્થ નવા આવતા કર્મોને રોકવું એવો છે. જે સંયમ, યોગ્ય વર્તણૂક, આસ્થા અને જ્ઞાન દ્વારા મેળવી શકાય છે.
આ સ્થળનો સૌથી પ્રાચીન ઉલ્લેખ જ્ઞાતાધર્મકથા નામના પ્રાચીન ગ્રંથમાં આવે છે જે પ્રાચીન જૈન ગ્રંથોમાંનો એક છે. તેમાં આ સ્થળનો ઉલ્લેખ ૧૯મા તીર્થંકર મલ્લીનાથ એ આ સ્થળે સમાધિ મેળવી એ સંદર્ભમાં કરવામાં આવ્યો છે. આ રીતે તેનું નામ સમ્મેત શિખર પડ્યું અર્થાત એકાગ્રતાની ટેકરી કે ફક્ત શિખરજી, પવિત્ર શિખર. ૧૨મી સદીના ગ્રથં પારસનાથ ચરિત્ર માં આ સ્થળનો ઉલ્લેખ અને તેમની સાથે સંબંધ ને કારણે આ સ્થળનું તીર્થધામ તરીકે મહાત્મ્ય વધ્યું. આ ટેકરીઓનો વિકાસ લગભગ બિહારમાં આવેલી ગીધ ટેકરી કે જ્યાં બુદ્ધના શિષ્ય સારીએપુત્ર અન્ય અન્યએ બોધ થયો હતો, તેના પ્રચલિત બનતા થયો.
દરેક તીર્થ મંદિર નિર્માણ દ્વારા વ્યક્ત થતી સદીઓની ભક્તિ દર્શાવે છે અને આજ દિવસ સુધી તે યાત્રાળુઓ અને નિયત સમયે ઉજવાતા ઉત્સવો અને મેળાઓનું કેંદ્ર રહ્યો છે. અહીંના ઘનાં મંદિરો એખાવમાં એકદમ અટપટાં લાગે છે પન દરેક મધ્ય યુગમાં પ્રચલિત મંદિર વાસ્તુ રચનાના નિયમોને અધિન બનાવાયા છે. અને તમાં ઉમેરો કરીને વધારાનો માલો, વધારના દેવતાઓ દેરીઓ વધારાના થાંભલા ઉમેરીને સુધારો કરાયો છે. જૈન મંદિરમાં ચોમુખ મંદિરો ઘણાં પ્રચલિત છે અને તે ની ઘની આવૃતિઓ થાય છે.
શ્રી સમ્મેત શિખર , મધુવન નામના એક ગહન જંગલ થી ઘેરાયલું છે. એકાદ સદી પહિલાં સુધી તે કોઈ પણ જન વસતિ સો એક માઈલ દૂર હતું. હવે તે નજીક ના શહેર અને નગરો થી રસ્તા માર્ગ્ જોડાયેલ છે. મોટર કાર અને બસો મુસાફરોને નજીકના ડુમરી અને ગિરિધી શહેરથી મધુવન નામના ગામડા સુધી લઈ આવે છે. મધુવનની ટેકરીની તળેટીમાં ઘણી ધર્મશાળાઓ અને મંદિરો આવેલા છે જ્યાં તીર્થ યાત્રાળુઓ આરામ કરે છે.
અહીંની પોસ્ટ ઓફીસ પારસનાથ કહેવાય છે. મધુવન ગામના મંદિર ની દિવાલ પર કરેલ ચિત્રોમાં પારસનાથ ટેકરીના મંદિરોનું ચિત્રિકરણ છે. આ તીર્થ યાત્રાની ખરેખરી શરૂઆત મધુવનથી થાય છે. મધુવન થી ૨ ૧/૨ માઈલ આગળ બે ઝરણા આવેલાં છે ગાંધર્વ નાલા અને શીતલ નાલા. ગાંધર્વ નાલા થી શિખરના ક્ષેત્રને જૈનો ખૂબ પવિત્ર ગણે છે. ઉત્તર તરફથી પર્વત પર ચઢવું સરળ છે.
આ ટેકરીઓને પારસનાથ હીલ્સ તરીકે પણ ઓળખાય છે આ નામ ત્રેવીસમા તીર્થંકર પાર્શ્વનાથ પરથી ઉતરી આવેલુમ્ છે. તેમનું નિર્વાણ પણ અહીં થયું હોવાનું મનાય છે. તેમનું મંદિર જોકે અતિ પ્રાચીન નથી, પરુંતુ મંદિરની અંદર સ્થાપિત મૂર્તિ ઘણી પ્રાચીન છે. મૂર્તિની નીછે સંસ્કૃતમાં લખેન શિલાલેખ પર જણાય છે કે તે મૂર્તિ ઈ.સ. ૧૬૭૮ની છે.
પુરાતત્વશાસ્ત્રીઓ માને છે કે પારસનાથ ટેકરી પરના વિહરમાન મંદિર ઈ.સ. ૧૭૬૫ જેટલા જુનાં છે જોકે આ સ્થળ તો તેનાથી પણ પ્રાચીન છે. એ વાત નક્કી છે કે નવા મંદિરો પ્રાચીન મંદિરોનો જિર્ણોદ્ધાર કરીને બનાવેલા છે. પ્રાયઃ પ્રાચીન જૈન મંદિરોને તોડીને નવા મંદિરો બનાવવામાં આવે છે.
શિખરજીની તળેટીમાં ભોમિયાજીનું મંદિર આવેલું છે. એમ કહેવાય છે કે આ મંદિરમાં માથુમ્ ટેકવીને શિખરજેએ પર ચઢાણ કરવાથી ક્યાંય ખોવાઈ જવાનો ભય રહેતો નથી. જો તમે ભૂલા પડી જાવ તો પણ કૂતરા આવીની તમારું માર્ગદર્શન કરે છે તમને સાચા રસ્તે ચડાવી દે છે અને ક્યાંક ગાયબ થઈ જાય છે.
શિખરજી અથવા શ્રી સમ્મેત શિખરજી, અથવા પારસનાથ હીલ્સ,એ ભારતના ઝારખંડ રાજ્યમા ગિરિદીધ નજીક આવેલું એક મહત્ત્વપૂર્ણ જૈન યાત્રા સ્થળ છે. જૈન માન્યતા પ્રમાણે ચોવીસમાંના વીસ તીર્થંકરો અહીં નિર્વાણ પામ્યાં હતાં.
હિસ્ટરી ચેનલને પહેલી જાન્યુઆરી 1995માં શરૂ કરવામાં આવી હતી. હિસ્ટરી ચેનલને 1 જાન્યુઆરી 1995માં શરૂ કરવામાં આવી હતી. આ ચેનલની માલિક એ એન્ડ ઇ ટેલિવિઝન નેટવર્ક છે, જે હીર્સ્ટ કોર્પોરેશન, ડિઝની-એબીસી ટેલિવિઝન ગ્રૂપ અને એનબીસી યુનિવર્સલ વચ્ચેનું સંયુક્ત સાહસ છે. આ ચેનલ વિવિધ સ્વરૂપોમાં અમેરિકા, જર્મની, યુનાઇટેડ કિંગડમ, ઓસ્ટ્રેલિયા, ન્યૂ ઝીલેન્ડ, પોર્ટુગલ, આયર્લેન્ડ, ઇઝરાયેલ, સ્પેન, પોલેન્ડ, ઇટલી, તુર્કી, નેધરલેન્ડ્સ, બેલ્જિયમ, રોમાનિયા અને લેટિન અમેરિકામાં કાર્યરત છે. આ નેટવર્ક 21 નવેમ્બર 2008 સુધી સ્ટાર ટીવી અને એઈટીએન ઇન્ટરનેશનલ વચ્ચેના સોદા હેઠળ દક્ષિણ એશિયામાં પણ ઉપલબ્ધ હતું. આ ચેનલે સાતત્યપૂર્ણ ધોરણે પ્રાઇમ ટાઇમમાં એ એન્ડ ઇ નેટવર્કના જેટલા જ અથવા તેના કરતા વધુ રેટિંગ મેળવ્યા છે.
અગાઉ ધ હિસ્ટરી ચેનલ તરીકે ઓળખાતી હિસ્ટરી એક આંતરરાષ્ટ્રીય સેટેલાઇટ અને કેબલ ટીવી ચેનલ છે, જે બ્લ્યૂ કોલર અમેરિકાના, ગૂઢ બાબતો, સનસનીખેજ, સુડોસાયન્ટિફિક અને આધિભૌતિક વિષયો સંબંધિત કાર્યક્રમોનું પ્રસારણ કરે છે. ઘણીવાર ઇતિહાસવિદો, વિદ્વાનો, લેખકો, ગૂઢવિદ્યાના જાણકારો, ખગોળશાસ્ત્રી, બાઇબલના વિદ્રાનોના નિરિક્ષણો અને ખુલાસાનું તેમજ ઐતિહાસિક ઘટનાઓના પુનઃનાટ્યરૂપાંતરો, સાક્ષીઓ અને/અથવા સાક્ષીઓના કુટુંબોની મુલાકાતો તેમજ વિવિધ ઐતિહાસિક ઘટનાઓ અને વ્યક્તિઓ સંબંધિત કાર્યક્રમોનું પણ પ્રસારણ કરવામાં આવે છે.
આ નેટવર્કની 2003માં ધ મેન વુ કિલ્ડ કેનેડી નામની વિવાદાસ્પદ શ્રેણીના પ્રસારણ માટે પણ સ્ટેન્લી કુટનરે ટીકા કરી હતી. આ દસ્તાવેજી કાર્યક્રમની સમીક્ષા કરવાની કામગીરી સોંપવામાં આવી હતી તેવા ત્રણ ઇતિહાસમાં કુટનરનો સમાવેશ થતો હતો. આ કાર્યક્રમને ચેનલે નામંજૂર કર્યો હતો અને પછીથી ક્યારેય તેનું પ્રસારણ થયું નથી. બીજી તરફ મનોરંજક ફોર્મેટમાં વિગતવાર માહિતી રજૂ કરવા માટે મોડર્ન માર્વેલ્સ જેવા કાર્યક્રમની પ્રશંસા પણ થઈ છે.
હિસ્ટરીને સમાન નામ ધરાવતી સ્વતંત્ર માલિકીની કેનેડાની સેવા હિસ્ટરી ટેલિવિઝન' માની લેવી જોઇએ નહીં, કારણ કે બંને અલગ અલગ છે. હકીકતમાં, આ ચેનલના પ્રારંભિક વર્ષોમાં ‘કેનેડામાં ઉપલબ્ધ નથી’ શબ્દસમૂહ એક ડિ ફેક્ટો" સૂત્ર બની ગયું હતું, કારણ કે તેનો એ એન્ડ ઇ જેવા કેનેડાના નેટવર્કમાંથી લાવવામાં આવેલા પ્રોગ્રામ વખતની પ્રમોશનલ જાહેરાતોમાં ઉપયોગ થતો હતો.
16 ફેબ્રુઆરી, 2008ના રોજ મુખ્ય અમેરિકન નેટવર્ક પર નવો લોગો શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો. તેના ટ્રેડમાર્ક ‘એચ’ ને જાળવી રાખવામાં આવ્યો છે અને ડાબુ બાજુ ત્રિકોણાકાર ભાગ જાહેરાતો અને કાર્યક્રમો દરમિયાન એનિમેશન અને ફ્લાય-આઉટ માટે પ્લે બટન તરીકે કાર્ય કરે છે. 20 માર્ચ 2008ના હિસ્ટરી ચેનલે તેના નામમાંથી ‘ધ’ અને ‘ચેનલ’ શબ્દો પડતા મૂક્યો હતા અને નામમાં માત્ર હિસ્ટરીનો ઉપયોગ શરૂ કર્યો હતો.
બીજા વિશ્વ યુદ્ધ સંબંધિત વ્યાપક કવરેજને કારણે હિસ્ટરી ચેનલને ઘણીવાર મજાકમાં ‘હિટલર ચેનલ’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તાજેતરમાં તેના ઘણા લશ્કરી વિષયવસ્તુ આધારિત કાર્યક્રમોને તેના સહયોગી નેટવર્ક મિલિટરી હિસ્ટરીમાં ખસેડવામાં આવ્યા છે અને હવે આ ચેનલના કાર્યક્રમોમાં ઇતિહાસ અને ભાવિ ઘટનાઓના અનુમાનો અંગેના વ્યાપક વિષયોને આવરી લેવામાં આવે છે.
આઇસ રોડ ટ્રકર્સ , એક્સ મેન અને પોન સ્ટાર્સ જેવી આ નેટવર્કની કેટલીક શ્રેણીને અમેરિકામાં વિક્રમજનક રેટિંગ મળ્યા હતા, જોકે આ શ્રેણીની તેના બિનઐતિહાસિક પ્રકાર માટે ટીકા પણ થઈ હતી. આલોચકોએ દલીલ કરી હતી કે આવા કાર્યક્રમોનું ઐતિહાસિક મૂલ્ય મહદઅંશે અસ્તિત્વ ધરાવતું નથી.
પશ્ચિમના જગત અને ખાસ કરીને અમેરિકા સંબંધિત ઐતિહાસિક વિષયોના કાર્યક્રમો માટે મોટાભાગનો સમય ફાળવવા બદલ અમેરિક સ્થિત નેટવર્કની ટીકા પણ થઈ છે. (જો કે બીજા સહયોગી નેટવર્ક હિસ્ટરી ઇન્ટરનેશનલમાં અમેરિકા બહારના ઇતિહાસનું વ્યાપક કવરેજ આપવામાં આવે છે).
હિસ્ટરી ચેનલ . વેબસાઇટ પણ ધરાવે છે, જે બીજા ફિચર્સની સાથે ખ્રિસ્તી ધર્મના ઇતિહાસ, બીજી વિશ્વયુદ્ધ, ગૃહ યુદ્ધ, ઇરાક સ્વાતંત્ર્યની કાર્યવાહી અને તાજી ઘટનાઓ સહિતના કેટલાંક મેસેજ બોર્ડ પણ ધરાવે છે.
પ્રાચીન કે મધ્યયુગની સામે તુલનાત્મક રીતે તાજેતરના સમયગાળાના ઇતિહાસ પર વધુ ભાર મૂકવા બદલ પણ આ નેટવર્કની ટીકા થઈ છે.
આમળાં એક નાનાં કદનું તથા લીલા રંગ ધરાવતું ફળ છે. આ ફળનો સ્વાદ ખાટો હોય છે. આયુર્વેદમાં આ ફળને અત્યંત સ્વાસ્થ્યવર્ધક માનવામાં આવેલું છે. આમળાં વિટામિન 'સી' મેળવવા માટેનો સર્વોત્તમ અને પ્રાકૃતિક સ્રોત છે. આ ફળમાં વિદ્યમાન વિટામિન 'સી' નષ્ટ થતું નથી. આ ફળ ભારે, રુક્ષ, શીતળ, અમ્લ રસ પ્રધાન, લવણ રસ સિવાયના શેષ પાંચેય રસ ધરાવતું, વિપાક માટે મધુર, રક્તપિત્ત અને પ્રમેહના રોગને હરનારું, અત્યંત ધાતુવર્દ્ધક તથા રસાયણ છે. આ ફળ 'વિટામિન સી'નો સર્વોત્તમ ભંડાર ગણાય છે. આમળાં દાહ, પાંડુરોગ, રક્તપિત્ત, અરુચિ, ત્રિદોષ, દમ, ખાંસી, શ્વાસ રોગ, કબજિયાત, ક્ષય, છાતીના રોગ, હૃદય રોગ (ઇમરજન્સી અથવા સ્વાસ્થ્ય ની સલાહ રજિસ્ટર્ડ તબીબ/ડોકટર પાસે થી મેળવો), મૂત્ર વિકાર આદિ અનેક રોગોને નષ્ટ કરવાની શક્તિ ધરાવે છે. વીર્યને પુષ્ટ કરીને પૌરુષત્વમાં વધારો કરે છે, તથા શરીરની ચરબી ઘટાડીને મોટાપો દૂર કરે છે. માથા પર આવેલા વાળને કાળા, લાંબા અને જાડા રાખે છે. વિટામિન સી એવું નાજુક તત્વ હોય છે જે ગરમીના પ્રભાવને કારણે નષ્ટ થઇ જાય છે, પરંતુ આમળાંમાં રહેલું વિટામિન 'સી' નષ્ટ થતું નથી.
આમળાં દાહ, પાંડુરોગ, રક્તપિત્ત, અરુચિ, ત્રિદોષ, દમ, ખાંસી, શ્વાસ રોગ, કબજિયાત, ક્ષય, છાતીના રોગ, હૃદય રોગ, મૂત્ર વિકાર આદિ અનેક રોગોને નષ્ટ કરવાની શક્તિ ધરાવે છે. વીર્યને પુષ્ટ કરીને પૌરુષત્વમાં વધારો કરે છે, તથા શરીરની ચરબી ઘટાડીને મોટાપો દૂર કરે છે. માથા પર આવેલા વાળને કાળા, લાંબા અને જાડા રાખે છે. દાંત તથા પેઢાંની ખરાબી, કબજિયાત, રક્ત વિકાર, ચર્મ રોગ, પાચન શક્તિમાં ખરાબી, નેત્ર જ્યોતિ ઘટવી, વાળ મજબૂત ન હોવા, માથાનો દુખાવો, ચક્કર, નકસીર, રક્તાલ્પતા, બલ-વીર્યમાં કમી, અલ્પ આયુમાં બુઢાપાનાં લક્ષણ પ્રગટ થવાં, યકૃતની કમજોરી તેમજ ખરાબી, સ્વપ્નદોષ, ધાતુ વિકાર, હૃદય વિકાર, ફેફસાંની ખરાબી, શ્વાસ રોગ, ક્ષય, દૌર્બલ્ય, પેટ કૃમિ, ઉદર વિકાર, મૂત્ર વિકાર આદિ અનેક વ્યાધિઓના વ્યાપને દૂર કરવાને માટે આમળાંનું સેવન અત્યંત ઉપયોગી નીવડે છે.
રાવજીભાઈ મણિભાઈ પટેલ : ચરિત્રકાર. જન્મ સોજિત્રા માં. એમના ઘડતરમાં પુસ્તકાલયપ્રવૃત્તિના આદ્યપ્રવર્તક અને સંસ્કારપુરુષ મોતીભાઈ અમીનનો તેમ જ નિષ્ઠાવાન શિક્ષક કરુણાશંકર ભટ્ટનો મોટો ફાળો છે. દક્ષિણ આફ્રિકામાં ગાંધીજીનો પ્રત્યક્ષ પરિચય થતાં ગાંધીજીની દક્ષિણ આફ્રિકાની તેમ જ પાછળથી હિન્દની ઘણીબધી પ્રવૃત્તિઓમાં સક્રિયપણે જોડાયેલા. નર્મદ સુવર્ણચંદ્રક તથા ઉમા-સ્નેહરશ્મિ પારિતોષિક પ્રાપ્ત.
આ ઉપરાંત એમણે ‘મહાત્મા ગાંધીજીના જીવનના કેટલાક પ્રસંગો’ , ‘કુલીન વિધવા’ , ‘બાળકોનો પોકાર’ , ‘ગાંધીજીની સાધના’ , ‘સમાજશુદ્ધિ યા વ્યવહારશુદ્ધિ’ જેવાં પુસ્તકો લખ્યાં છે, જે એમના જીવન-અનુભવના નિચોડરૂપ છે. માનવમૂત્ર વિશે પણ એમણે એક ઉપયોગી પુસ્તક પ્રસિદ્ધ કર્યું છે.
એમના ‘પદ્મ વિનાના દેશમાં’ અને ‘સાતમી ઋતુ’ નામક કાવ્યસંગ્રહોમાં ઈડરના સ્થળવિશેષના આગવા અસબાબથી અને ઈન્દ્રિયવેદ્ય કલ્પનપ્રભાવથી બંધાતું કવિતાનું પોત આધુનિક પરંપરાને અનુસંધિત રાખીને ચાલે છે. ‘તરસઘર’ , ‘ઘેરો’ , ‘કિલ્લો’ અને ‘અંધારું’ નામક એમની નવલકથાઓમાં કથાનક અને ભાષા પરત્વેનો કસબ આસ્વાદ્ય છે. ‘અરણ્યોમાં આકાશ ઢોળાય છે’ એમનો લલિતનિબંધોનો સંગ્રહ છે; એમાં અંગત આપવીતી ક્યાંક સંવેદ્ય બની શકી છે. ‘કવિતાનું શિક્ષણ’ અને ‘જીવનકથા’ એમના વિવેચનગ્રંથો છે.
‘હું તો નિત્ય પ્રવાસી’ એ તેમનો પ્રવાસનિબંધ છે. ‘તરસ્યા મલકનો મેઘ’ એ પન્નાલાલ પટેલનું જીવનવૃતાંત છે. ‘કવિતાનું શિક્ષણ’ , જીવનકથા , ‘ઇશ્વર પેટલીકર , ‘નિંબંધકાર સુરેશ જોષી’ , ‘પરિષ્કૃત વાર્તા અને બીજા લેખો’ , ‘સર્જક રાવજી પટેલ’ , ‘ગુજરાતી પ્રેમ કવિતા’ એ તેમના વિવેચન સંગ્રહો છે.
‘રાતવાસો’ , ‘લલિતા’ , ‘બાપાનો છેલ્લો કાગળ’ , ‘સદાબહાર વાર્તાચયન’ , ‘અંજળ’ તથા ‘સુધા અને બીજી વાર્તાઓ’ તેમના નવલિકા સંગ્રહ છે. ‘મણિલાલ હ. પટેલની વાર્તાસૃષ્ટિ’ એ તેમની ચૂંટેલી વાર્તાઓનો સંગ્રહ છે.
મણિલાલ હરિદાસ પટેલ ગુજરાતી કવિ, નિબંધકાર, નવલકથાકાર, વિવેચક છે. ગુજરાતી સાહિત્યમાં તેમના પ્રદાન બદલ તેઓને ૧૯૯૪-૯૫નું ઉમા-સ્નેહરશ્મિ પારિતોષિક તથા ૨૦૦૭માં ધનજી કાનજી ગાંધી સુવર્ણચંદ્રક એનાયત થયેલાં છે.
‘પદ્મ વિનાના દેશમાં’ , ‘સાતમી ઋતુ’ , ‘ડુંગર કોરી ઘર કર્યા’ , ‘પતઝડ’ તથા ‘વિચ્છેદ’ તેમના કાવ્યસંગ્રહો છે.
હજુ પણ ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ લોગો તરીકે, પરંતુ મૂળભૂત ઇન્ટેલના લોગોને ઇન્ટેલ "ઇ " સાથે મેળવવા માટે બદલવામાં આવ્યો હતો અને ટાઇપફેસ બદલવામાં આવ્યા હતા.
આ ગાળા દરમિયાન ઇન્ટેલે બે મોટા ટેકારૂપ કાર્યક્રમો હાથ ધર્યા હતા જેણે તેમના પ્રોસેસર્સની સફળતાની બાંયધરીમાં સહાય કરી હતી. પ્રથમ બહોળા પ્રમાણમાં જાણીતુ છેઃ 1991 "ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ" માર્કેટિંગ અને બ્રાન્ડિંગ ઝુંબેશ. સમાવિષ્ટ પૂરજાઓના બ્રાન્ડિંગનો ખ્યાલ તે સમયે નવો હતો, જેમાં ફક્ત ન્યુટ્રાસ્વીટ અને અન્ય થોડાઓએ પ્રયત્ન કર્યો હતો. આ ઝુંબેશે ઇન્ટેલને સ્થાપિત કરી હતી, જે પીસી ઉદ્યોગની બહાર ઘરગથથુ નામ તરીકે એક ઘટકના સપ્લાયર તરીકે જ ઓછી જાણીતી હતી. બીજા કાર્યક્રમ ઓછો જાણીતો છે: ઇન્ટેલના સિસ્ટમ્સ જૂથનો પ્રારંભ થયો હતો, જે પીસી ના "મધરબોર્ડઝ", પર્સનલ કમ્પ્યૂટરના મુખ્ય બોર્ડના કોમ્પોનન્ટનું અન જેમાં પ્રોસેસર અને મેમરી ચિપ્સ પ્લગ થયેલા હોય છે તેનું ઉત્પાદન કરે છે. તેના થોડા સમય બાદ, ઇન્ટેલે ઝડપથી વિસ્તરતી જતી ડઝન જેટલી પીસી ક્લોન કંપનીઓ માટે સંપૂર્ણ કંફ્યૂગર્ડ "વ્હાઇટ બોક્સ" સિસ્ટમ્સનું ઉત્પાદન શરૂ કર્યું. 1990ના દાયકાના મધ્યની વ્યસ્ત સિઝનમાં, ઇન્ટેલે તમામ પીસી ના 15 ટકાથી વધુનું ઉત્પાદન કર્યું હતું, જેના કારણે તે સમયની ત્રીજી સૌથી મોટી સપ્લાયર બની ગઇ હતી.
19 ઓગસ્ટ 2010ના રોજ, ઇન્ટેલે જાહેરાત કરી કે તેણે કમ્પ્યૂટર સિક્યુરિટી ટેકનોલોજીની નિર્માતા મેકાફી ને ખરીદી લેવાનું વિચાર્યું છે. તેની ખરીદ કિંમત 7.68 અબજ ડોલર હતી અને કંપનીએ જણાવ્યું હતું કે જો સોદો મંજૂર થશે તો નવી પ્રોડક્ટો 2011ના પ્રારંભમાં બજારમાં મૂકવામાં આવશે. આ સંપાદન ઇન્ફર્મેશન સિક્યુરિટી ઉદ્યોગમાં સૌથી મોટું હતું અને ઇન્ટેલનાં 42 વર્ષના ઇતિહાસમાં પણ સૌથી મોટું હતું. ઇન્ફિનીયોન સોદા સાથે, ઇન્ટેલ કંપનીની ટેકોનોલોજીને ઉપભોક્તા પ્રોડક્ટો જેમ કે લેપ્ટોપ, સ્માર્ટ ફોન, નેટબુક્સ, ટેબ્લેટ્સ અને એમ્બેડેડ કમ્પ્યૂટર્સમાં ઉપયોગમાં લેવા વિચારતી હતી, અંતે તેના વાયરલેસ મોડેમને ઇન્ટેલની સિલિકોન ચિપ્સમાં સંકલિત કરી દેવાના વિચાર સાથે. ઇન્ટેલે મેકાફીના સંપાદન માટે 26 જાન્યુઆરી 2011ના રોજ યુરોપીય સંઘની મંજૂરી પ્રાપ્ત કરી હતી. ઇન્ટેલની ચિપ્સ અને પર્સનલ કમ્પ્યૂટર્સના ઉપયોગને રજા આપવા માટે ઇન્ટેલ તેની હરીફ સિક્યુરિટી કંપનીઓને દરેક આવશ્યક માહિતી જોવા મળશે તેવી બાંયધરી આપવા સંમત થયું હતું.