polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
આ અભિયાન દરમિયાન પહેલાં તકનીકી પ્રયોગ ઉપગ્રહ અને બાઇસ્પેક્ટ્રમ અને અધોરક્ત સુદૂર જ્ઞાપક ઉપગ્રહ ને ૫૬૮ કિ.મી.ની વૃત્તીય અને ત્યારબાદ ભારતના ઓન બોર્ડ સ્વાયત્ત ઉપગ્રહ ને ૫૬૮ કિ.મી. ૬૩૮ કિ.મી.ની દીર્ઘવૃત્તીય કક્ષામાં તરતા મૂક્યા. આ અભિયાનમાં ઇસરોએ ફરી એકવાર એકાધિક ઉપગ્રહોને નિર્ધારિત કક્ષામાં તૈનાત કરીને દસલાખ અમેરિકી ડોલરની કમાણી પણ કરી.
પીએસએલવી-સી૨થી શરૂ થયેલો વાણિજ્યિક ઉપયોગ ઇસરોએ આ અભિયાનમાં પણ ચાલુ રાખ્યો. પીએસએલવીએ શ્રીહરિકોટે વિસ્તાર પરના સતીશ ધવન અંતરિક્ષ કેન્દ્રના પ્રક્ષેપણ પેડ પરથી ૨૨ ઓક્ટોબર ૨૦૦૧ ના સવારે ૧૦:૨૩ વાગે સફળતાથી ઉડાણ કર્યું.
ભારતનો ઉપગ્રહ તકનીકી પ્રયોગ ઉપગ્રહ, જેનું કાર્ય પ્રક્ષેપણથી લઈને તેના જીવનકાળ સુધી ધરતીનું અંતરિક્ષમાંથી અવલોકન કરી તેની માહિતી મોકલવાનું હતુ.
આનંદમઠ એક રાજકીય નવલકથા છે, જેમાં હિન્દુ તપસ્વી સૈન્યને બ્રિટીશ દળો સામે લડતા દર્શાવવામાં આવ્યું છે. પુસ્તકમાં ભારતીય રાષ્ટ્રવાદના ઉદયની વાત કહેવામાં આવી છે. આ નવલકથા વંદે માતરમ્ ગીતનો સ્ત્રોત હતી જેને ઘણા ભારતીય રાષ્ટ્રવાદીઓએ અપનાવી હતી, અને હવે તે ભારતનું રાષ્ટ્રીય ગીત છે. નવલકથાનું કથાનક સંન્યાસી બળવા પર આધારિત છે. તેમણે એવી કલ્પના કરી હતી કે બિનપ્રશિક્ષિત સંન્યાસી સૈનિકો બ્રિટિશ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની સામે લડી રહ્યા છે અને તેમને હરાવી રહ્યા છે. તેમ છતાં, તેમણે સ્વીકાર્યું કે બ્રિટીશ સામ્રાજ્યને હરાવી શકાતું નથી. ચટ્ટોપાધ્યાયની આ નવલકથા ૧૮૭૨માં સ્થાપેલા સાહિત્યિક સામયિક બંગદર્શનમાં આ નવલકથા સૌ પ્રથમ ધારાવાહિક સ્વરૂપે પ્રકાશિત થઇ હતી. સ્વદેશી ચળવળ દરમિયાન વંદે માતરમ્ અગ્રણી બન્યું હતું, જે લોર્ડ કર્ઝનના બંગાળને હિન્દુ બહુમતી ધરાવતા પશ્ચિમ અને મુસ્લિમ બહુમતી ધરાવતા પૂર્વમાં વિભાજિત કરવાના પ્રયાસથી શરૂ થયું હતું. બંગાળી હિન્દુઓની શક્તિ પરંપરામાંથી ઉતરીને ચટ્ટોપાધ્યાયે ભારતને ભારતમાતા તરીકે ઓળખાતી માતા તરીકે રજૂ કર્યું હતું, જેણે આ ગીતને હિન્દુત્વનું સ્વરૂપ આપ્યું હતું.
ચટ્ટોપાધ્યાયના પ્રારંભિક પ્રકાશનો ઈશ્વરચંદ્ર ગુપ્તાના સાપ્તાહિક અખબાર સંગબાદ પ્રભાકરમાં પ્રકાશિત થયા હતા. તેમણે સાહિત્યિક કારકિર્દીની શરૂઆત કાવ્યલેખન તરીકે કરી હતી અને ત્યાર બાદ તેઓ કાલ્પનિક કથા તરફ વળ્યા હતા. તેમનો પ્રથમ પ્રયાસ બંગાળીમાં એક નવલકથા હતી જે જાહેર કરેલા ઇનામ માટે રજૂ કરવામાં આવી હતી. પરંતુ તે કૃતિ વિજેતા નીવડી ન હતી અને ક્યારેય પ્રકાશિત થઈ ન હતી. તેમની પ્રથમ પ્રકાશિત નવલકથા અંગ્રેજી ભાષામાં લખાયેલી રાજમોહન્સ વાઇફ હતી. દુર્ગેશનંદિની તેમની પ્રથમ બંગાળી નવલકથા હતી જે ૧૮૬૫માં પ્રકાશિત થઈ હતી. તેમનો નિબંધ શકુંતલા બંગાળી ભાષાના વિવિધ સાહિત્યોના તુલનાત્મક વિશ્લેષણના પ્રથમ પ્રયાસ તરીકે ગણવામાં આવે છે.
બંકિમચંદ્ર ચટ્ટોપાધ્યાય અથવા બંકિમચંદ્ર ચેટર્જી એક ભારતીય નવલકથાકાર, કવિ, નિબંધકાર અને પત્રકાર હતા. તેઓ ૧૮૮૨ની બંગાળી ભાષાની નવલકથા આનંદમઠના લેખક હતા, જે આધુનિક બંગાળી અને ભારતીય સાહિત્યના સીમાચિહ્નરૂપ છે. તેઓ વંદે માતરમ્ના રચયિતા હતા, જે પ્રચૂર સંસ્કૃત બંગાળી ભાષામાં લખાયેલું હતું, જેમાં બંગાળને એક દેવી તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યું હતું અને ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળ દરમિયાન આ ગીતે કાર્યકરોને પ્રેરણા આપી હતી. ચટ્ટોપાધ્યાયે બંગાળીમાં ચૌદ નવલકથાઓ અને અનેક ગંભીર વ્યંગ્યાત્મક, વૈજ્ઞાનિક અને વિવેચનાત્મક ગ્રંથો લખ્યા છે. તેઓ બંગાળીમાં સાહિત્ય સમ્રાટ તરીકે જાણીતા છે.
બંકિમ ખાસ કરીને બંગાળમાં ૧૪ મી અને ૧૫ મી સદીના એતિહાસિક ગૌડિયા વૈષ્ણવ સાંસ્કૃતિક પ્રભાવથી પ્રભાવિત થયા હતા. ચટ્ટોપાધ્યાયનું ભગવદ્ ગીતા પરનું ભાષ્ય તેમના મૃત્યુના આઠ વર્ષ પછી પ્રકાશિત થયું હતું અને તેમાં પ્રકરણ ૪ ના ૧૯ માં શ્લોક સુધીની તેમની ટિપ્પણીઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. સાંખ્ય દર્શન પરના એક લાંબા નિબંધમાં તેમણે એવી દલીલ કરી છે કે બૌદ્ધ ધર્મ સહિત ભારતમાં ધાર્મિક માન્યતાઓના જબરજસ્ત હિસ્સાનો મુખ્ય દાર્શનિક પાયો સાંખ્યની દર્શનમાં રહેલો છે. રાજકીય અને સામાજિક સત્તાને બદલે વ્યક્તિગત વૈરાગ્ય પર ભાર મૂકવાના અર્થમાં દર્શનની તેઓ ટીકા કરતા હતા.
બંકિમ પુરસ્કાર એ બંગાળી સાહિત્યમાં યોગદાન આપવા બદલ પશ્ચિમ બંગાળ સરકાર દ્વારા આપવામાં આવતો સર્વોચ્ચ પુરસ્કાર છે.
શિમલા કરાર અથવા શિમલા સમજૂતી ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે ૨ જુલાઈ ૧૯૭૨ના રોજ હિમાચલ પ્રદેશની રાજધાની શિમલા ખાતે કરવામાં આવેલ એક શાંતિ કરાર છે.૧૯૭૧ના બાંગ્લાદેશ મુક્તિ યુદ્ધમાં ભારતના હસ્તક્ષેપ અને સહયોગને કારણે પાકિસ્તાનનો પરાજય થયો હતો અને બાંગ્લાદેશ એક સ્વતંત્ર રાષ્ટ્ર બન્યું હતું. આ યુદ્ધમાં પાકિસ્તાનના લેફ્ટિનેન્ટ ગવર્નર નિયાઝીના નેતૃત્ત્વમાં ૯૩૦૦૦ સૈનિકોએ ભારતીય સેના સામે આત્મસમર્પણ કરતાં તત્કાલીન પૂર્વ પાકિસ્તાનને બાંગ્લાદેશ તરીકે આઝાદી મળી હતી. યુદ્ધ બાદ શાંતિ સ્થપાય તે હેતુથી ભારત અને પાકિસ્તાનની સરકારો વચ્ચે દ્વિપક્ષીય સંબંધો પર સમજૂતી કરવામાં આવી હતી. આ સમજૂતી બન્ને દેશો વચ્ચેના સંઘર્ષ અને ટકરાવને સમાપ્ત કરી પારસ્પરીક સંબંધોને સામાન્ય બનાવવાની પ્રક્રિયાના ભાગરૂપે કરવામાં આવી હતી.
આ સંધિ પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન ઝુલ્ફીકાર અલી ભુટ્ટો અને ભારતના વડાપ્રધાન ઈન્દિરા ગાંધી વચ્ચે શિમલા ખાતે કરવામાં આવી હતી. આ સમજૂતીથી પાકિસ્તાન દ્વારા પૂર્વ પાકિસ્તાનને બાંગ્લાદેશ તરીકે રાજનૈતિક દરજ્જો આપવામાં આવ્યો. સમજૂતીના દસ્તાવેજો પર બન્ને દેશના વડાઓએ ૩ જુલાઈની રાત્રે ૦૦:૪૦ કલાકે હસ્તાક્ષર કર્યા હતા પરંતુ અધિકારીક રીતે શિમલા કરારની તારીખ ૨ જુલાઈ ૧૯૭૨ ગણવામાં આવે છે.
આ સમજૂતી અંતર્ગત ૧૭ ડિસેમ્બર ૧૯૭૧ની સંઘર્ષ વિરામ રેખાને ભારત અને પાકિસ્તાનની નિયંત્રણ રેખા ગણવામાં આવી. આ સાથે જ એ બાબતની પણ સમજૂતી કરવામાં આવી કે કોઈપણ પક્ષ પારસ્પરિક મતભેદો અને કાયદાકીય નિયમોને ધ્યાનમાં લીધા વિના એકલપક્ષીય રીતે તેમાં કોઈપણ પ્રકારનો ફેરફાર કરી શકશે નહી.
બન્ને સરકારો એકબીજા વિરુદ્ધના શતુત્રાપુર્ણ પ્રચારને રોકવાના પૂરતાં પ્રયત્નો કરશે તથા એવી સૂચના અને માહિતીનો પ્રચાર-પ્રસાર કરશે જે બન્ને દેશોના મૈત્રી સંબધોને ઉત્તેજન પૂરું પાડે.
ઉપ-મહાદ્વિપની શાંતિ બનાવી રાખવા એકબીજા વિરુદ્ધ બળ પ્રયોગ નહી કરે, પ્રાદેશિક અખંડતા અને સંપ્રભુતા બનાવી રાખશે તથા એકબીજાની રાજનૈતિક સ્વતંત્રતામાં હસ્તક્ષેપ નહી કરે.
બન્ને દેશો સંઘર્ષ અને વિવાદ સમાપ્ત કરવાના પ્રયત્ન કરશે અને દ્વિપક્ષીય વાતચીત દ્વારા પારસ્પરિક મતભેદોનો ઉકેલ લાવશે.
નિખત ઝરીન એક ભારતીય ઍમેચ્યોર મહિલા બૉક્સર છે. નિખતે 2011માં અંતાલ્યા ખાતે એઆઇબીએ વિમેન્સ યૂથ ઍન્ડ જુનિયર વર્લ્ડ ચૅમ્પિયનશિપમાં ગોલ્ડ મેડલ જીત્યો હતો. વર્ષ 2019માં ઝરીને બેંગકૉક ખાતે યોજાયેલી 2019 થાઇલૅન્ડ ઓપન ઇન્ટરનેશનલ બૉક્સિંગ ટુર્નામેન્ટમાં સિલ્વર મેડલ જીત્યો હતો. 2015માં આસામમાં યોજાયેલી 16મી સિનિયર વિમેન્સ નેશનલ બૉક્સિંગ ચૅમ્પિયનશિપમાં તેમણે ગોલ્ડ મેડલ જીત્યો હતો. 2020માં તેલંગણાના રમત પ્રધાન વી. શ્રીનિવાસ ગૌડ અને સ્પૉર્ટ્સ ઑથોરિટી ઑફ તેલંગણા દ્વારા ઝરીનનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું જ્યાં તેમને ઇલેક્ટ્રિક સ્કૂટર અને 10,000 રૂપિયાના રોકડ પુરસ્કારથી નવાજવામાં આવી હતી.
બુલ્ગેરિયાનાં સોફિયામાં યોજાયેલી 2019 સ્ટ્રાન્ડજા મેમોરિયલ બૉક્સિંગ ટુર્નામેન્ટમાં ઝરીને ફિલિપિન્સનાં આઇરિશ મેંગ્નોને હરાવીને 51 કિગ્રા વર્ગમાં ગોલ્ડ મેડલ જીત્યો હતો. આ જ વર્ષે ઝરીને જુનિયર નેશનલ્સમાં ગોલ્ડ જીત્યો અને તેને ‘બૅસ્ટ બૉક્સર’ જાહેર કરવામાં આવ્યાં હતાં. આ વખતે તેમણે વિવાદ સર્જ્યો હતો. ટ્રાયલ્સ બંધ રખાયા ત્યારે તેમણે વર્લ્ડ ચૅમ્પિયન મેરી કોમ સાથે મુકાબલો કરવાનો પડકાર ફેંક્યો હતો. મેરી કોમને ટોક્યો ઑલિમ્પિક્સ માટે તક આપવામાં આવી હતી. એ મુકાબલામાં ઝરીનનો પરાજય થયો હતો.
નિખત ઝરીનનો જન્મ 14 જૂન 1996નાં રોજ ભારતનાં તેલંગણાનાં નિઝામાબાદમાં મો. જમીલ અહમદ અને પરવીન સુલ્તાનાને ત્યાં થયો હતો. તેમણે 13 વર્ષની વયે બૉક્સિંગની શરૂઆત કરી કરી હતી. 2015માં જ્યારે તેઓ હૈદરાબાદની એ. વી. કૉલેજમાં બી.એ.નો અભ્યાસ કરતાં હતાં ત્યારે તેમણે જલંધર ખાતે ઑલ ઇન્ડિયા ઇન્ટર યુનિવર્સિટી બૉક્સિંગ ચૅમ્પિયનશિપમાં ગોલ્ડ મેડલ જીત્યો હતો. બૉક્સર મેરી કોમને ઝરીન પોતાનાં આદર્શ માને છે.
ઝરીને 2010માં નેશનલ સબ-જુનિયર મીટમાં પ્રથમ ગોલ્ડ મેડલ હાંસલ કર્યો હતો. ત્યારબાદ તુર્કીમાં 2011 વિમેન્સ જુનિયર અને યૂથ વર્લ્ડ બૉક્સિંગ ચૅમ્પિયનશિપમાં તેમણે ફ્લાયવેઇટ કૅટેગરીમાં પોતાનો સૌપ્રથમ ગોલ્ડ મેડલ પણ જીત્યો હતો. એ વખતે ઝરીનનો મુકાબલો તુર્કીનાં બૉકસર ઉલ્કુ ડામિર સામે થયો હતો જયાં ત્રણ રાઉન્ડના અંતે તેનો 27:16થી વિજય થયો હતો.
2013માં બુલ્ગેરિયા ખાતેની વિમેન્સ જુનિયર ઍન્ડ યૂથ વર્લ્ડ બૉક્સિંગ ચૅમ્પિયનશિપમાં તેમણે સિલ્વર મેડલ જીત્યો હતો. આગામી વર્ષે તેઓ સર્બિયાનાં નોવી સેડ ખાતે યોજાયેલી ત્રીજી નેશન્સ કપ ઇન્ટરનેશનલ બૉક્સિંગ ટુર્નામેન્ટમાં ગોલ્ડ મેડલ જીત્યાં હતાં. ઝરીને 51 કિલોવર્ગમાં રશિયાનાં પલત્સેવા એકટેરીનાને હરાવ્યાં હતાં.
2009માં નિખતને વિશાખાપટ્ટનમમાં સ્પૉર્ટ્સ ઑથોરિટી ઑફ ઇન્ડિયામાં પ્રવેશ મળ્યો હતોં જ્યાં તેમણે દ્રોણાચાર્ય ઍવૉર્ડ વિજેતા કોચ આઈ.વી. રાવના માર્ગદર્શન હેઠળ તાલીમ લીધી હતી. તેમને 2010માં ઇરોડ નેશનલ ખાતે 'ગોલ્ડન બૅસ્ટ બૉક્સર' જાહેર કરવામાં આવ્યાં હતાં.
વર્ષ 2015માં ઝરીને આસામમાં 16મી સિનિયર વિમેન્સ નેશનલ બૉક્સિંગ ચૅમ્પિયનશિપમાં ગોલ્ડ મેડલ જીત્યો હતો. થોડા વર્ષના અંતર બાદ 2019માં તેમણે બેંગકૉક ખાતે યોજાયેલી થાઇલૅન્ડ ઓપન ઇન્ટરનેશનલ બૉક્સિંગ ટુર્નામેન્ટમાં સિલ્વર મેડલ જીત્યો હતો.
વેલસ્પન ગ્રુપ ઝરીનને સમર્થન કરી રહ્યું છે. તેઓ હાલમાં સ્પૉર્ટ્સ ઑથોરીટી ઑફ ઇન્ડિયાની ઑલિમ્પિક પોડિયમ ફિનિશ સ્કીમમાં પણ સામેલ છે. ઝરીનને તેમનાં વતન નિઝામાબાદ, તેલંગણાનાં સત્તાવાર ઍમ્બેસેડર તરીકે નીમવામાં આવ્યાં છે.
સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભા દ્વારા બે કારણોસર આ દિવસની પસંદગી કરવામાં આવી હતી. સૌપ્રથમ, ૨૨૬ જૂન ૧૯૪૫ના રોજ, બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન સંયુક્ત રાષ્ટ્ર ચાર્ટર પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા, જે સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘના સભ્ય દેશોને માનવાધિકારનો આદર અને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ફરજ પાડે છે. બીજું, ૨૬ જૂન ૧૯૮૭ ના દિવસે યાતના અને અન્ય ક્રૂર, અમાનવીય અથવા અપમાનજનક વર્તન અથવા સજા સામે સંયુક્ત રાષ્ટ્રનું સંમેલન અમલમાં આવ્યું હતું.
આંતરરાષ્ટ્રીય અત્યાચાર પીડિત સમર્થન દિવસ એ યાતનાનો ભોગ બનેલા લોકોના સમર્થનમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર દ્વારા દર વર્ષે ૨૬ જૂનના રોજ કરવામાં આવતી આંતરરાષ્ટ્રીય ઉજવણી છે, જે અત્યાચારના ગુના સામે અવાજ ઉઠાવવા અને સમગ્ર વિશ્વમાં પીડિતો અને બચી ગયેલા લોકોનું સન્માન કરવા અને તેમને ટેકો આપવા માટે યોજવામાં આવે છે.
સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભા દ્વારા ત્રાસ પીડિતોના સમર્થનમાં વાર્ષિક ધોરણે આંતરરાષ્ટ્રીય દિવસ મનાવવાનો નિર્ણય ડેનમાર્કની દરખાસ્ત પર લેવામાં આવ્યો હતો, જે વિશ્વ વિખ્યાત ત્રાસ પીડિતો માટે આંતરરાષ્ટ્રીય પુનર્વસન પરિષદ નું ઘર છે.
પ્રથમ ઉજવણી ૨૬ જૂન ૧૯૯૮ માં શરૂ કરવામાં આવી હતી. ત્યારથી, વિશ્વભરના ડઝનેક દેશોમાં લગભગ ૧૦૦ સંસ્થાઓ દર વર્ષે કાર્યોક્રમો, ઉજવણીઓ અને ઝુંબેશ સાથે આ દિવસને ચિહ્નિત કરે છે.
સ્વામિનાથન ૧૯૯૨માં નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ટ્યુબરક્યુલોસીસ સાથે જોડાયા અને ત્યારબાદ તેઓ તેના નિર્દેશક બન્યા. તેમણે ક્લિનીકલ અને બેહેવિયરલ વૈજ્ઞાનિકો અને ડૉક્ટરો સાથે ક્ષય અને ક્ષય/ ઉપર સંશોધન ચાલુ કર્યું. સ્વામિનાથન અને તેમના સાથીદારોની ગણના સાથે ટીબી સર્વેલન્સ અને સંભાળ માટે મોલેક્યુલર ડાયગ્નોસ્ટિક્સના ઉપયોગને વધારવા માટેના, સમાવિષ્ટ રેન્ડમાઇઝ્ડ વ્યૂહરચનાના મોટા ક્ષેત્રિય ઉપયોગ માટે, ટીબીની સારવાર અન્ડરવર્લ્ડ વસ્તીમાં સૌપ્રથમ પહોંચાડવા માટે કરવામાં આવે છે. ૨૦૧૭માં તેઓ ટીબી ઝીરો સિટી પ્રોજેક્ટના ભાગ હતા; આ પ્રોજેક્ટ સરકારી સંસ્થાઓ, સ્થાનિક સંસ્થાઓ અને પાયાના સંગઠનો સાથે મળીને "આઈલૅન્ડ ઑફ આઇસોલેશન" બનાવવા માટે કામ કરતો હતો. ઓક્ટોબર ૨૦૧૭ થી માર્ચ ૨૦૧૯ દરમિયાન, તેઓ વિશ્વ સ્વાસ્થ્ય સંગઠનનાં જનરલ પ્રોગ્રામના ડૅપ્યૂટી ડાયરેક્ટર જનરલ હતાં. માર્ચ ૨૦૧૯માં તેઓની તે જ સંગઠનમાં મુખ્ય વૈજ્ઞાનિક તરીકે નિમણૂક થઇ હતી અને ૨૦૨૦ પ્રમાણે તેઓ હજુ તે પદ પર કાર્યરત છે.
સ્વામિનાથને સશસ્ત્ર દળની મેડિકલ કોલેજમાંથી એમબીબીએસ અને નવી દિલ્હીની ઓલ ઈન્ડિયા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ મેડિકલ સાયન્સમાંથી એમડી ની ડિગ્રી મેળવી હતી. સાથે જ તેઓ નેશનલ બોર્ડ ઑફ એક્ઝામિનેશન્સમાંથી નેશનલ બોર્ડના ડિપ્લોમેટ થયા હતા. ત્યારબાદ તેમણે પેડિયાટ્રિક પલ્મોનોલોજીમાં પોસ્ટ ડોક્ટરલ મેડિકલ ફેલોશિપ યુનિવર્સિટી ઓફ સધર્ન કેલિફોર્નિયામાં આવેલી ચિલ્ડ્રન્સ હોસ્પિટલ લોસ એન્જલસમાં અને કેક સ્કૂલ ઑફ મેડિસિનમાં લીધી.
સૌમ્યા સ્વામિનાથન એક ભારતીય બાળરોગ વિશેષજ્ઞ અને વૈજ્ઞાનિક છે જે પોતાના ક્ષય રોગ વિશેના સંશોધન માટે જાણીતા છે. ઓક્ટોબર ૨૦૧૭ થી માર્ચ ૨૦૧૯ દરમિયાન, તેઓ વિશ્વ સ્વાસ્થ્ય સંગઠનનાં જનરલ પ્રોગ્રામના ડૅપ્યૂટી ડાયરેક્ટર જનરલ હતાં. માર્ચ ૨૦૧૯માં તેઓની તે જ સંગઠનમાં મુખ્ય વૈજ્ઞાનિક તરીકે નિમણૂક થઇ હતી.
બિન્દુ એ તેમનો પ્રથમ કાવ્ય સંગ્રહ હતો, તેમાં તેમના ૬૦ સૉનેટ છાપવામાં આવ્યા હતા. બિન્દુના પ્રકાશન બાદ લાંબા અંતરાલ પછી ઈ. સ. ૧૯૯૩માં સમય નજરાયો નામે તેમનો એક અન્ય કાવ્ય સંગ્રહ પ્રસિદ્ધ થયો. તેમણે કુમાર સામાયિકમાં નદીઓની પદયાત્રા શીર્ષક હેઠળ લેખમાળા લખી હતી આ લેખમાળા ૧૯૯૩માં સરિતાઓના સાન્નિધ્યમાં નામે પુસ્તક સ્વરૂપે છાપવામાં આવી હતી. આ નિબંધોમાં સૌરાષ્ટ્રની નદીઓનાં પ્રકૃતિ સૌંદર્યો વર્ણવવામાં આવ્યા છે આ સાથે તેમાં નદીઓ સંબંધિત ભૌગોલિક, ઐતિહાસિક અને પુરાતાત્ત્વિક માહિતી પણ ઉમેરવામાં આવી છે. સમૂળી ક્રાંતિ, વસંતવિલાસ, ન્હાનાલાલનાં ઊર્મિકાવ્યો જેવાં તેમના અભ્યાસલેખો હજી પ્રકાશિત થયા નથી. તેમણે મૃચ્છકટિક, સંસ્કૃત નાટ્ય-સાહિત્ય, વેદાન્ત વિચારધારા, વિવેચન-સહૃદયતાની કેળવણી જેવા મનનીય લેખો સામાયિકોમાં લખ્યા હતા.
તેમણે ગઝલો, ગીત, ભજન, ગરબી, રાસ, મુક્તક, દુહા અને કેટલીક દીર્ઘરચનાઓ જેવી ઘણા પ્રકારની કવિતાઓ લખી પણ સૉનેટ પ્રકારની કવિતાઓ ઉપર તેમનું વિશેષ પ્રભુત્વ હતું. નિરંજન ભગત તેમની કવિતાઓને બુદ્ધિપૂત ઊર્મિની કવિતા કહેતા. કવિતા ઉપરાંત તેમણે પ્રવાસવર્ણનો અને વિવેચનો પણ લખ્યા છે. ગુજરાત સાહિત્ય સભા તરફથી પ્રગટ થતી વાર્ષિક ગ્રંથસમીક્ષાઓમાં તેમની રચનાઓની નોંધ લેવામાં આવી હતી.
જયા મહેતા મુક્ત છંદમાં તર્કવાદી કવિતા લખે છે. તેમની કવિતા ભાવનાત્મક દુનિયાથી સંલગ્ન થવાને બદલે તાર્કિક અને સામાજિક રીતે જાગૃત છે. વેનેશિયન બ્લાઇન્ડ , એક દિવસ , આકાશમાં તારાઓ ચૂપ છે , હોસ્પિટલ પોએમ્સ એ તેમના કાવ્યસંગ્રહો છે. રેણુ અને એક આ ખરે પાંદડુ તેમની નવલકથાઓ છે. વેનેશિયન બ્લાઇન્ડ અને આકાશમાં તારાઓ ચૂપ છે કાવ્યસંગ્રહો તેમની "માનવ દુર્દશાની ચિંતા" પ્રતિબિંબિત કરે છે. મનોગત , કાવ્યઝાંખી , અને અનુસંધાન , બુકશેલ્ફ એ તેમની વિવેચનાત્મક કૃતિઓ છે. કવિ પ્રિય કવિતા , વાર્તા વિશ્વ , સુરેશ દલાલના શ્રેષ્ઠ કાવ્યો , આપણા શ્રેષ્ઠ નિબંધો , રઘુપતિ રાઘવ રાજારામ તેમના સંપાદિત પુસ્તકો છે. તેમના સંશોધન કાર્યોમાં ગુજરાતી કવિતા અને નાટકમાં હાસ્યવિનોદ, ગુજરાતના પ્રશસ્તિકાવ્યો , ગુજરાતી લેખિકાઓએ નવલકથા-વાર્તા સાહિત્યમાં આલેખેલું સ્ત્રીનું ચિત્રનો સમાવેશ થાય છે. વિમાનથી વ્હીલચેર તેમનું પ્રવાસવર્ણન છે.
જયા મહેતાનો જન્મ ૧૬ ઓગસ્ટ ૧૯૩૨ના રોજ ભાવનગર જિલ્લાના, કોળિયાક ગામે લલીતાબેન અને વલ્લભદાસને ત્યાં થયો હતો. પીટીસી સુધીનો અભ્યાસ પૂર્ણ કરી તેઓ પ્રાથમિક શાળાના શિક્ષિકા તરીકે જોડાયાં. નોકરી દરમિયાન તેમણે પોતાનો અભ્યાસ ચાલુ રાખ્યો. ૧૯૫૪માં બી.એ. અને ૧૯૬૩માં એસ.એન.ડી.ટી. મહિલા યુનિવર્સિટી, મુંબઇથી એમ.એ.નો અભ્યાસ પૂરો કર્યો. બાદમાં પીએચ. ડી.ની પદવી મેળવી. તેઓ એસ.એન.ડી.ટી. મહિલા વિશ્વવિદ્યાલયમાં ગુજરાતીના પ્રાધ્યાપક તરીકે ફરજ બજાવી નિવૃત્ત થયા હતા. તેઓ સુધા અને વિવેચન ના સહ સંપાદક હતા. તેમણે પ્રવાસી, મુંબઈ સમાચાર અને સમકાલીન દૈનિકમાં કટારલેખક તરીકે પણ કામ કર્યું હતું.
તેમણે અનેક કૃતિઓનું ભાષાંતર કર્યું છે. મારા મિત્રો , આરતી પ્રભુ , મનનું કારણ , ચર્ચબેલ , રવિન્દ્રનાથ : ત્રણ વ્યાખ્યાનો, સૌંદર્યમીમાંસા , ચંપો અને હિમપુષ્પ, સમુદ્રાલયની પ્રચંડ ગર્જના, રેવન્યૂ સ્ટેમ્પ , દસ્તાવેજ , સુવર્ણમુદ્રા અને … , રાધા, કુંતી, દ્રૌપદી , વ્યાસમુદ્રા એ તેમના અનુવાદો છે. તેમણે અર્નેસ્ટ હેમિંગ્વેની ધ ઓલ્ડ મેન એન્ડ ધ સીનો ગુજરાતીમાં અનુવાદ કર્યો છે.
તેમનો જન્મ ૮ ડિસેમ્બર ૧૯૧૭ ના દિવસે કચ્છના ભુવડ ગામમાં કાનજીભાઈ તથા તેજબાઈને ઘેર થયો હતો. તેમણે ભુજમાં રહી ૧૯૩૩માં મૅટ્રિકની પરીક્ષા પ્રથમ વર્ગમાં પાસ કરી. કુમાર માસિકના વાંચનથી તેઓ સાહિત્ય, કલા, ફોટોગ્રાફી વગેરે વિષયો તરફ આકર્ષાયા.
રામસિંહજી રાઠોડ એ ભારતીય વનસેવામાં વન-અધિકારી હતા. તેઓ કચ્છનાં ઇતિહાસ, ભૂગોળ, પુરાતત્વ, લોકસાહિત્ય, કલા અને ભૂસ્તરના અભ્યાસી હતા. તેમને ૧૯૬૨માં રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.
તેમણે કચ્છમાં પ્રવાસ કરીને પૌરાણિક ખંડેરો, દટાઈ ગયેલાં બંદરો, પ્રાચીન મંદિરો, દેરીઓ, પાળિયા, મસ્જિદો, મૂર્તિઓ વગેરેનો અભ્યાસ કરી કથા-દંતકથા, ઇતિહાસ, ભૂગોળ વગેરે અંગેની ઘણી માહિતીઓ ભેગી કરી હતી.
'લલિતનાં કાવ્યો' , 'વડોદરાને વડલે' , 'લલિતનાં બીજાં કાવ્યો' એ એમના કાવ્યસંગ્રહો છે. તેમનાં સમગ્ર લેખનને તેમના મરણોપરાંત 'લલિતનો લલકાર' નામના ગ્રંથમાં પ્રકાશીત કરવામાં આવ્યું છે. તેમનાં મોટા ભાગનાં કાવ્યો નારીસંવેદના, દેશભક્તિ, દામ્પત્યજીવન અને પ્રણય જેવા વિષયો પર આધારિત છે.
જન્મશંકર મહાશંકર બૂચ ગુજરાતી સાહિત્યના જાણીતા કવિ હતા. 'લલિત' તેમનું ઉપનામ હતું. 'લલિતના કાવ્યો' , 'વડોદરાને વડલે' , 'લલિતના બીજાં કાવ્યો' તેમના કાવ્ય સંગ્રહો છે.
તેમણે પ્રાથમિક શિક્ષણ જૂનાગઢ અને રાજકોટમાં મેળવ્યું હતું. ઈ.સ. ૧૯૦૩માં તેઓ એસ.ટી.સી.ની પરીક્ષામાં ઉત્તીર્ણ થયા હતા. તેમણે સંસ્કૃત, અંગ્રેજી, વ્રજ અને ગુજરાતી સાહિત્યનો અભ્યાસ કર્યો હતો.
આર્યાવર્તમાં ભગવાન ઇશુની ૭૭૮ની સદી પહેલાના સમયમાં એક એવો કાળ આવ્યો કે, સનાતન ધર્મના નીતિ-મૂલ્યોનું પતન થવા લાગ્યું, વૈદિક જ્ઞાનની સાથે-સાથે પાખંડ પણ ફેલાઇ રહ્યો હતો. વેદની વિરુદ્ધ પ્રચાર થવા લાગ્યો અને ઘણા બધા સનાતન ધર્મના લોકો પૂજન આદિ પિતૃકર્મોથી વિમુક્ત થવા લાગ્યા અને અન્યોને પણ આવું કરવા માટે પ્રેરિત કરવા લાગ્યા. સમયાનુસાર તે સમયમાં સનાતન ધર્મની દુર્દશા વધતી ગઈ ત્યારે હાલમાં ભારતના કેરળ તરીકે ઓળખાતા પ્રદેશમાં આદિ શંકરાચાર્યનો પ્રાદુર્ભાવ થયો. માત્ર ૩૨ વર્ષ સુધી જ જીવેલા શંકરાચાર્ય મહારાજ બાળપણથી જ પ્રતિભાસંપન્ન હતા અને કહેવાય છે કે તેમણે વિવેક ચૂડામણિ સહિત વિવિધ ગ્રંથોની રચના ૧૨ વર્ષની વય દરમ્યાન કરી દીધી હતી. ભારતમાં ચાર સ્થળોએ શંકરાચાર્યએ મઠોની સ્થાપના કરી, લોકોને વેદાંત દ્વારા ઈશ્વર એક જ હોવાનો પરિચય આપ્યો અને સગુણ રીતે એ નિરાકાર ઇશ્વરને અલગ અલગ રૂપે પણ ભજી શકાય છે એ વાતનું પ્રતિપાદન કરીને મંદિરોની પણ રચના કરી.
આદિ શંકરાચાર્ય મહારાજે પોતાની ૧૦-૧૨ વર્ષની ઉંમરમાં જ ૨૫૦ જેટલા સંસ્કૃત ભાષાના અદભૂત ગ્રંથોની રચના કરી હતી. જેમાં, બ્રહ્મસૂત્ર ભાષ્ય, ઉપનિષદ (ઇશોપનિષદ, કેનોપનિષદ, કઠોપનિષદ, પ્રશ્નોપનિષદ, મુંડકોપનિષદ, માંડુક્યપનિષદ, એતરેય, તૈતરીય, છંદોગ્ય, બૃહદારણ્યક, નૃસિહપૂર્વતાપનિય, શ્વેતાશ્વર વગેરે) ભાષ્ય, ગીતા ભાષ્ય, વિષ્ણુસહસ્ત્રનામ ભાષ્ય, સનત્સુજાતીય ભાષ્ય, હસ્તામલક ભાષ્ય, લલિતાત્રિશતિ ભાષ્ય, વિવેક ચૂડામણિ, પ્રબોધસુધાકર, ઉપદેશસાહસ્ત્રિ, અપરોક્ષાનુભૂતિ, શતષ્લોકી, દસષ્લોકી, સર્વવેદાંત સિદ્ધાંતસાર સંગ્રહ, વાક્સુધા, પંચીકરણ, પ્રપંચસાર તંત્ર, આત્મબોધ, મનિષપંચક, આનંદલહરી સ્ત્રોત્ર વગેરે તેમના પ્રસિદ્ધ ગ્રંથો છે જેમાં એક વિવેક ચૂડામણિ પણ છે.
સનાતન ધર્મનું મૂળભૂત જ્ઞાન ચાર વેદોમાં સમાયેલું છે અને તેને મૂળ ગ્રંથો માનવામાં આવે છે જે સંસ્કૃત ભાષામાં છે. શંકરાચાર્યને લાગ્યું કે, બધા લોકો માટે વેદોને સમજીને જીવનમાં ઊતારવાનું શક્ય નથી, અમુક પઠન પણ કરી શકે તેમ નથી. કોઈ એવો ગ્રંથ હોવો જોઈએ જેમાં ચારેય વેદોનો સાર હોય, થોડા અક્ષરોમાં સંપૂર્ણ અધ્યાત્મવિદ્યાનો સિદ્ધાંત આવી જતો હોય, જેનું પઠન કરવાથી જનસાધારણ સમાજને પણ આત્મવિદ્યા સુગમ સાધ્ય બને. આ ઉદ્દેશ સાથે શંકરાચાર્ય મહારાજે આ ગ્રંથની રચના કરી હતી. વૈદિક સંસ્કૃત ન જાણનારા લોકો માટે પણ આ ગ્રંથ સુલભ બન્યો. શંકરાચાર્યની જીવનકથામાંથી મળતા ઉલ્લેખ મુજબ તેમણે જેટલા પણ ગ્રંથ લખ્યા છે તેની રચના કાશી અને બદ્રીકાશ્રમમાં કરી હતી.
વિવેક ચૂડામણિની શરુઆત બ્રહ્મનિષ્ઠના મહત્વથી થાય છે અને અંતિમ ભાગમાં અનુબંધ ચતુષ્ટ્યનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. વચ્ચેના અન્ય વિભાગોમાં મુખ્યત્વે જ્ઞાનોપલબ્ધિનો ઉપાય, એ માટેનો અધિકારી વ્યક્તિ કેવો હોય, ગુરુ, ઉપદેશ, પ્રશ્ન નિરુપણ, શિષ્ય, સ્વ-પ્રયત્ન, આત્મજ્ઞાનનું મહત્વ, સ્થૂળ શરીર, દસ ઇન્દ્રીય, અંત:કરણ, પંચપ્રાણ, સૂક્ષ્મ શરીર, અહંકાર, પ્રેમ, માયા, ત્રણે ગુણ, આત્મ અને અનાત્મ વચ્ચ્ચેનો ભેદ, આન્નમય-પ્રાણમય અને જ્ઞાનમય કોશ, મુક્તિ કેવી રીતે થાય્?
આત્સ્વરુપ વિશે પ્રશ્નો, બ્રહ્મ, વાસના, યોગવિદ્યા, આત્મજ્ઞાનનું ફળ, જીવનમુક્તના લક્ષણો વગેરે અધ્યાત્મિક ગૂઢ વિષયો પર વર્ણન કર્યું છે. જેને વેદાંતનો સાર માનવામાં આવે છે.
વિવેક ચૂડામણિ એ આદિ શંકરાચાર્ય દ્વારા સંસ્કૃત ભાષામાં લખાયેલો એક પ્રાચીન ગ્રંથ છે, જેમાં અદ્વૈત વેદાંતનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. તેમાં બ્રહ્મનિષ્ઠનું મહત્વ, જ્ઞાનોપલબ્ધિના ઉપાયો, પ્રશ્ન નિરુપણ, આત્મજ્ઞાનનું મહત્વ, પંચપ્રાણ, આત્મ નિરુપણ, મુક્તિ કેવી રીતે થશે, આત્મજ્ઞાનનું ફળ વગેરે ભારતીય તત્વજ્ઞાનના વિભિન્ન વિષયોનું સુંદર રીતે નિરુપણ કરવામાં આવ્યું છે. આ ગ્રંથને ચારેય વેદોનો સાર માનવામાં આવે છે. આદિ શંકરાચાર્યએ બાળપણમાં જ આ ગ્રંથની રચના કરી હતી.
આ મંગલાચરણ પછી શંકરાચાર્ય મહારાજ ગુરુને પ્રણામ કરતા શ્લોકો લખે છે, એ પછીના ભાગમાં બ્રાહ્મણત્વની પ્રાપ્તિ અને વૈદિક ધર્મપરાયણ બનવું એ કેટલું કઠીન છે, તેમાં પણ આ વિષયના વિદ્વાન બનવું કેટલું દુર્લભ અને અંતે વિદ્વાન હોવા છતાં તેને આત્મસાત કરીને બ્રહ્મનો સાક્ષાત્કાર કરવો તે કેટલું દુર્લભ છે, એ વાતનું નિરૂપણ કર્યું છે. ગ્રંથના અન્ય ભાગોમાં વેદાંતનું દર્શન કરાવવામાં આવ્યું છે. સુપ્રસિદ્ધ શ્લોક વાક્ય બ્રહ્મ સત્ય, જગત મિથ્યા એ પણ આ ગ્રંથનું જ એક વાક્ય છે.
પેરિસમાં સરદારસિંહજી રાણા અને મેડમ ભિખાઈજી કામાના સહયોગથી 'વંદે માતરમ્' અને ઈન્ડિયન સોસિયોલોજીસ્ટર' નામના મુખપત્રો શરુ કર્યાં. ૧૯૦૮ અને ૧૯૦૯માં તેમણે ભારતમાં કેટલાક મિત્રોને રિવોલ્વરો અને બોમ્બ બનાવાની રીતો દર્શાવતી પુસ્તિકાઓ મોકલાવી. શ્યામજીના માસિકની નકલો મોટી સંખ્યામાં ભારત આવતાં. શ્યામજીએ જાહેર કરેલી શિષ્યવૃત્તિઓના પરિપાકરુપે વિનાયક દામોદર સાવરકર, મદનલાલ ધિંગરા, લાલા હરદયાળ, પી. એન. બાપટ વગેરે ભારતીય ક્રાંતિકારી ચળવળના તેજસ્વી નેતાઓ તરીકે આગળ આવ્યાં. મદનલાલ ધિંગરાએ બ્રિટિશ અધિકારી સર કર્ઝન વાઈલીની લંડનમાં હત્યા કરી જેમાં થયેલા વિવાદને પગલે તેઓ તેમના જૂના સાથીઓથી વિખૂટા પડી ગયા. સાવરકરની ધરપકડ અને સજાને પગલે પેરિસમાં તેમની પ્રવૃત્તિઓ નરમ પડતી ગઈ. ૧૯૧૪માં તેઓ પેરિસ છોડી જિનીવા જતા રહ્યાં.
૧૯૩પમાં સૌ પહેલા ઇન્દુલાલ યાજ્ઞિકે શ્યામજી કૃષ્ણવર્મા વિશે અંગ્રેજીમાં જીવનચરિત્ર લખ્યું હતું, જે પહેલા કનૈયાલાલ મુનશી લખવાના હતા. પુસ્તક લખ્યાનાં ૧પ વર્ષ બાદ એટલે કે ૧૯પ૦માં એ પ્રકાશિત થયું એ પછી કચ્છના ગાંધી ગણાતા ગોકુલદાસ બાંભડાઇએ તેનો ગુજરાતી અનુવાદ કર્યો હતો. શ્યામજી વિશે એક દસ્તાવેજી ફિલ્મ પણ ગુજરાતના માહીતીખાતાએ બનાવી હતી. એ સિવાય શ્યામજીને વંદના નામની એક ઓડીયો કેસેટ શ્યામજી કૃષ્ણ વર્મા મેમોરીયલ ફાઉન્ડેશને બનાવી છે. ગાયક કલાકાર પ્રદીપ ગઢવીએ ગીતો લખ્યા છે અને લલીતા ઘોડાદરા સહગાયીકા છે.
૧૮૮૫માં ભારત પરત ફરીને તેમણે મુંબઈ હાઈકોર્ટના વકીલ તરીકે નોંધણી કરાવી. ત્યારબાદ તેમણે રતલામ રાજ્યના દિવાનનો હોદ્દો સંભાળ્યો પરંતુ તબિયતના કારણોસર આ હોદ્દો છોડવો પડયો. મુંબઈ ખાતેના ટૂંકા વસવાટ બાદ તેઓ અજમેર સ્થાયી થયા જ્યાં ૧૮૮૮માં ફરીવાર તેમણે વકીલાત શરુ કરી. ૧૮૯૩થી ૧૮૯૫ સુધી ઉદયપુર રાજ્ય અને ત્યારબાદ જૂનાગઢ રાજ્યના દિવાનનો હોદ્દો પણ સંભાળ્યો. પરંતુ જૂનાગઢના દિવાનપદ દરમિયાન અંગ્રેજ અધિકારીઓ સાથેની ખટપટ અને કડવા અનુભવ પછી ૧૮૯૭માં તેઓ હંમેશ માટે ભારત છોડી ઈંગ્લૅન્ડ સ્થાયી થયાં.
ગુજરાતના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ આઝાદીના ૫૫ વર્ષો બાદ ૨૨ ઑગસ્ટ-૨૦૦૩ના રોજ સ્વયં સ્વિત્ઝર્લૅન્ડથી તેમના અને તેમની પત્નીના અસ્થિ દેશમાં લાવી તેમના અંતિમ સ્વપ્નને સાકાર કર્યું. ૪ ઑક્ટોબર ૨૦૦૯ના રોજ તત્કાલીન મુખ્યમંત્રીશ્રીએ 'ક્રાંતિતીર્થ'નો પાયોનો પથ્થર મૂક્યો અને ૧૩ ડિસેમ્બર ૨૦૧૦ના રોજ ભૂમિપૂજન કરી ૫૨ એકરમાં ફેલાયેલા વિશાળ સ્મારકને દેશને સમર્પિત કર્યું. જેમાં હાઈગેટ લંડન ખાતેના ઈન્ડિયા હાઉસની પ્રતિકૃતિ અને શ્યામજી કૃષ્ણ વર્મા તથા તેમના પત્ની ભાનુમતીની પ્રતિમાઓ મૂકવામાં આવેલી છે.
શ્યામજી કૃષ્ણ વર્માએ ભાનુમતીના ભંડોળમાંથી ૧૯પરમાં બે લાખ રૂપીયાનું અનુદાન માંડવીમાં ભાનુમતી મેટરનીટી હોસ્પીટલ માટે આપવામાં આવ્યું હતું. એ ઉપરાંત મુંબઇના ભારતીય વિદ્યાભવનમાં સંસ્કૃતના અભ્યાસ માટે સ્કોલરશીપ આપવામાં આવે છે. પેરીસની સોરબોન યુનિવર્સિટીમાં શ્યામજીના નામના બે રૂમ છે. એમણે એમના અલભ્ય પુસ્તકો અહીં દાનમાં આપી દીધાં હતા. માંડવી અને ભુજમાં શ્યામજીનાં બાવલા છે. માંડવીમાં શ્યામજી અને ભાનુમતીના નામના માર્ગ છે.
શ્યામજીને કોઇ સંતાન નહોતું. પણ ભારતના નવયુવાનોના અભ્યાસ માટે એ જમાનામાં એમણે ૯૦,૦૦૦ ફ્રાન્કનું દાન આપ્યું હતું. ફ્રાન્સમાં યુનિવર્સિટી ઓફ પેરીસમાં કૃષ્ણ વર્મા ફાઉન્ડેશન છે. ફ્રાન્સ ભણવા આવવા ઇચ્છતા હિંદુ યુવાનો માટે એમણે સ્કોલરશીપ જાહેર કરી હતી. ત્યાંની સંસ્કૃત લાઇબ્રેરી માટે એમણે અનુદાન આપ્યું હતું. ચિત્રલેખાએ એમના વસિયતની ફ્રેન્ચમાંથી અંગ્રેજી અનુવાદ કરેલી કોપી મેળવી છે.
શ્યામજી કૃષ્ણ વર્મા ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સેનાની અને ક્રાંતિકારી, વકીલ અને રાષ્ટ્રવાદી પત્રકાર હતા. તેમણે લંડનમાં ઈન્ડિયન સોશિયોલૉજીસ્ટ ઈન્ડિયન હોમરુલ સોસાયટી અને ઈન્ડિયા હાઉસની સ્થાપના કરી હતી અને વિદેશમાં રહીને ભારતીય સ્વતંત્રતાની ચળવળમાં સક્રિય ફાળો આપ્યો હતો
૧૦૦ વર્ષ પહેલા પણ એમની લાખોપતિમાં ગણત્રી થતી. આમ છતાં એમણે પોતાનું કોઇ જ વીલ બનાવ્યું નહોતું. એમના અર્ધાગીની ભાનુમતીએ શ્યામજીના મૃત્યુ બાદ એમનું વસીયતનામું તૈયાર કર્યુ હતું. જેના પાવર ઓફ એટર્ની શ્યામજીના પેરીસમાં રહેતા ખાસ મિત્ર સરદારસિંહજી રાણાએ ૧૯૩૬માં મેળવ્યા હતા.
શ્યામજી કૃષ્ણવર્મા જીનીવા ખાતે ૩૧ મી માર્ચ ૧૯૩૦ના રોજ અવસાન પામ્યા. તેમની અંતિમ ઈચ્છા પોતાના અસ્થિ સ્વદેશ લઇ જવાની હતી. જે ગુજરાત સરકાર દ્વારા ૨૦૦૩માં ગુજરાત લાવવામાં આવ્યા. તેની વીરાંજલિયાત્રા સ્વરૂપે ગુજરાતમાં પ્રદક્ષિણા કરી.
તાજેતરમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ જાતે કચ્છમાં આવી ભૂજના ખાસ સમારોહમાં તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી આનંદીબેન પટેલને કચ્છના ક્રાંતિવીરની 'સનદ' ભારતની ધરતી પર લાવી ગુજરાતનાં મુખ્યમંત્રી આનંદીબેનને સુપ્રત કરી હતી.
શ્યામજી ભારત માટે જાસુસી કરતા હોવાની અંગ્રેજોને દ્રઢ શંકા હતી એટલે જ એમના પર બ્રિટીશ ગુપ્તચરતંત્ર ચાંપતી નજર રાખતું.
૧૯૦૬માં તેમણે ગુલાબ ગાંધી સાથે લગ્ન કર્યા, જેની સાથે તેમને પાંચ સંતાનો હતા: બે પુત્રી, રાણી અને મનુ; અને ત્રણ પુત્રો, કાંતિલાલ, રસિકલાલ અને શાંતિલાલ. રસિકલાલ અને શાંતિલાલનું નાની ઉંમરે અવસાન થયું. તેમને રાણીના ચાર પૌત્રો , કાંતિલાલના બે પૌત્રો અને મનુની એક પૌત્રી હતા. ૧૯૧૮ના સ્પેનિશ ફ્લૂ દરમિયાન ગુલાબનું મૃત્યુ થયા પછી, હરિલાલ તેના બાળકોથી અલગ થઈ ગયા. તેમણે પોતાની પત્નીની બહેન કુમિ અડાલજા સાથે લગ્ન કરવાનું વિચાર્યું, જે એક બાળ વિધવા હતી, તેમ છતાં તે પરિપૂર્ણ થયું નહીં. આનાથી હરિલાલની વધુ પડતી થઈ અને તે ધીરે ધીરે દારૂના બંધાણી બન્યા. ૧૯૪૭ સુધી તેમણે તેમના પિતા સાથે છૂટાછવાયો સંપર્ક રાખ્યો.
તેઓ પણ ઉચ્ચ અભ્યાસ માટે ઇંગ્લેન્ડ જવાની ઇચ્છા રાખતા હતા અને તેમને પિતાની જેમ બેરિસ્ટર બનવાની આશા હતી. જોકે તેમના પિતાએ આ બાબતનો ભારપૂર્વક વિરોધ કર્યો હતો અને તેઓ એવું માનતા હતા કે પશ્ચિમી શૈલીનું શિક્ષણ ભારત પરના બ્રિટીશ શાસન સામેના સંઘર્ષમાં મદદરૂપ થશે નહીં. જેનાથી પિતા અને પુત્ર વચ્ચે તણાવ સર્જાયો હતો. આખરે તેના પિતાના નિર્ણય સામે બળવો કરીને, ૧૯૧૧માં હરિલાલે કુટુંબ સાથેના બધા સંબંધો તોડી નાખ્યા.
મે ૧૯૩૬માં, ૪૮ વર્ષની વયે હરિલાલે જાહેરમાં ઇસ્લામ ધર્મ સ્વીકાર્યો અને પોતાનું નામ અબ્દુલ્લા ગાંધી રાખ્યું. જોકે ૧૯૩૬ના પાછલા ભાગમાં તેમની માતા કસ્તુરબા ગાંધીની વિનંતીથી તેઓ આર્ય સમાજ દ્વારા હિંદુ ધર્મમાં પાછા ફર્યા અને નવું નામ હિરાલાલ અપનાવ્યું.
જૂન ૧૯૩૫માં, મહાત્મા ગાંધીએ હરિલાલને એક પત્ર લખીને, "દારૂડિયા અને વ્યાભિચારી" હોવાનો આરોપ લગાવ્યો. તેમના પત્રોમાં, મહાત્મા ગાંધીએ જણાવ્યું હતું કે હરિલાલની સમસ્યાઓ તેમના માટે ભારત માટેના સંઘર્ષ કરતાં વધુ મુશ્કેલ હતી.
હરિલાલે ભારતની સ્વતંત્રતા ચળવળમાં ભાગ લીધો હતો અને ૧૯૦૮ અને ૧૯૧૧ની વચ્ચે સત્યાગ્રહી તરીકે ૬ વખત જેલમાં ગયા હતા. તેમની વારંવાર જેલવાસ સહન કરવાની તૈયારીના કારણે તેમને છોટે ગાંધીનું બિરુદ મળ્યું હતું.
હરિલાલ મોહનદાસ ગાંધી મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી અને કસ્તુરબા ગાંધીના સૌથી મોટા પુત્ર હતા. તેમને ત્રણ નાના ભાઈઓ મણીલાલ ગાંધી, રામદાસ ગાંધી અને દેવદાસ ગાંધી હતા.
હરિલાલનો જન્મ ૨૩ ઓગસ્ટ ૧૮૮૮ના રોજ તેમના પિતા ઉચ્ચ અભ્યાસ માટે ઇંગ્લેન્ડ ગયા તેના થોડા સમય પહેલાં જ થયો હતો. હરિલાલ તેમની માતા સાથે ભારતમાં રહ્યા.