polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
૧૯૬૦ માં, તેણે ફરી એક વાર મનમોહન દેસાઈના છલિયામાં રાજ કપૂર વિરુદ્ધ ભૂમિકા ભજવી હતી. આ ભૂમિકા માટે તેમને બીજી વખત ફિલ્મફૅર નોમિનેશન મળ્યું. તે સમયે એક ફિલ્મ સમીક્ષામાં, ફિલ્મફેરે લખ્યું હતું: "નૂતન એક કમનસીબ છોકરી તેના સંબંધીઓ દ્વારા દોષિત ન હોવા છતાં તરછોડાયેલી કન્યાનું એક શાનદાર અને યાદગાર ચિત્રણ મૂકે છે."
નૂતન સમર્થ એ એક ભારતીય ફિલ્મ અભિનેત્રી હતી. તેમનો થયો હતો. તે નૂતન તરીકે વધુ જાણીતી હતી. લગભગ ચાર દાયકા સુધીની કારકીર્દિમાં, તેમણે ૭૦ થી વધુ હિન્દી ફિલ્મોમાં અભિનય આપ્યો, જેમાંની ઘણી ફિલ્મોમાં તેમની પ્રમુખ ભૂમિકા હતી. ભારતીય સિનેમાના ઇતિહાસમાં તેમને એક શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી અભિનેત્રી તરીકે ગણવામાં આવે છે, નૂતનને બિનપરંપરાગત પાત્રો ભજવવા માટે જાણીતી હતી. અને તેમના અભિનયમા એ તેમને ઘણીવાર પ્રશંસા મળી હતી.
ફિલ્મફેરમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેત્રીના એવોર્ડની પાંચ વખત જીતવાનો રેકોર્ડ નૂતન પાસે છે, ૩૦ વર્ષો સુધી આ રેકોર્ડ તેમની પાસે હતો જે તેમની ભત્રીજી કાજોલ દ્વારા ૨૦૧૧ માં તેની બરાબરી કરવામાં અવી હતી. ઈ. સ. ૧૯૭૪ માં, ભારત સરકાર દ્વારા તેમને પદ્મશ્રીથી નવાજવામાં આવ્યા હતા.
ઈ. સ.૧૯૫૯માં તેમણે નૌકાદળના લેફ્ટેનન્ટ કમાન્ડર રજનીશ બહલ સાથે લગ્ન કર્યા હતા. ૧૯૯૧ માં સ્તન કેન્સરથી તેમનું મૃત્યુ થયું. તેમનો પુત્ર મોહનીશ બહલ એક ફિલ્મ અને ટેલિવિઝન અભિનેતા છે.
નૂતને હમારી બેટી માં ચૌદ વર્ષની વયે અભિનેત્રી તરીકેની કારકિર્દીની શરૂઆત કરી હતી. આ ફિલ્મ તેમની માતા શોભનાએ નિર્માણ કરી હતી.
૧૯૭૨–૭૩માં તેમણે તત્કાલીન વડાપ્રધાન ઈન્દિરા ગાંધીના આપખુદ શાસન સામે આંદોલન કર્યું. કૃપલાની અને જયપ્રકાશ નારાયણને લાગ્યું કે શ્રીમતી ગાંધીનું શાસન સરમુખત્યાર અને લોકતંત્ર વિરૂદ્ધ થઈ રહ્યું છે. આ દરમિયાન કોર્ટ દ્વારા શ્રીમતી ગાંધીને ચૂંટણીમાં સરકારી મશીનરીના દૂરઉપયોગ બદલ દોષિત ઠેરવી સજા ફરમાવવામાં આવતા તેમની વિરુદ્ધનો રાજનૈતિક વિરોધ તીવ્ર બન્યો. જયપ્રકાશ નારાયણ અને રામ મનોહર લોહિયા સાથે મળીને કૃપલાનીએ અહિંસક વિરોધ અને સવિનય અવજ્ઞાનો આગ્રહ કરતાં સમગ્ર દેશનો પ્રવાસ કર્યો. તેઓ દેશમાં કટોકટીની ઘોષણા સાથે જ ૨૫ જૂન ૧૯૭૫ની રાત્રે ધરપકડ કરાયેલા પ્રમુખ વિપક્ષી નેતાઓમાં પૈકીના એક હતા.
વલ્લભભાઈ પટેલ અને જવાહરલાલ નહેરુ સાથે વૈચારિક મતભેદો હોવા છતાં ૧૯૪૭માં ભારતીય સ્વતંત્રતાની આસપાસના મહત્ત્વપૂર્ણ વર્ષોમાં કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ તરીકે ચૂંટાયા હતા. જાન્યુઆરી ૧૯૪૮માં ગાંધીજીની હત્યા બાદ વડાપ્રધાન નહેરૂએ, તમામ નિર્ણયોમાં કોંગ્રેસ પક્ષનો મત મેળવવાની તેમની માંગને ફગાવી દીધી હતી. નહેરુએ જણાવ્યું કે પક્ષને વ્યાપક સિદ્ધાંતો અને દિશા નિર્દેશિત કરવાનો અધિકાર છે, પરંતુ સરકારની રોજબરોજની કામગીરીમાં હસ્તક્ષેપની અનુમતિ ન આપી શકાય. આ પરંપરા બાદના દશકોમાં પણ સરકાર અને સત્તારૂઢ પાર્ટીઓના પારસ્પરિક સંબંધોનું કેન્દ્રીય તત્ત્વ બની રહી.
કૃપલાની કોંગ્રેસની કેન્દ્રીય નિર્ણાયક સભા તરીકે કાર્યરત અખિલ ભારતીય કોંગ્રેસ સમિતિમાં જોડાયા અને ૧૯૨૮–૨૯માં તેના મહાસચિવ બન્યા. તેઓ એક દશકથી પણ વધુ સમય સુધી કોંગ્રેસ પક્ષના મહત્ત્વના મુદ્દાઓમાં સહભાગી હતા. તેમણે દાંડી કૂચ તથા હિંદ છોડો આંદોલન સહિતની સ્વાતંત્ર્ય સંઘર્ષની ચળવળોમાં સંગઠનાત્મક ભૂમિકા ભજવી હતી. તેઓ ભારતની અંતરિમ સરકાર તથા બંધારણ સભાનો હિસ્સો રહ્યા હતા. આ દરમિયાન તેમણે અબુલ હાશિમ અને શરત બોઝ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા સંયુક્ત બંગાળના પ્રસ્તાવને ફગાવી પંજાબ અને બંગાળના વિભાજનનું સમર્થન કર્યું હતું.
તેઓ ગાંધીજીની ખૂબ જ નજીક હતા અને એક સમયે તેમના પ્રબળ અનુયાયી હતા. કૃપલાનીએ લગભગ એક દશક સુધી કોંગ્રેસના મહાસચિવ તરીકે કાર્ય કર્યું. તેમને શિક્ષણ ક્ષેત્રે કામ કરવાનો અનુભવ હતો અને કોંગ્રેસના પુનર્નિર્માણ માટે અધ્યક્ષ બનાવવામાં આવ્યા હતા. પ્રક્રિયાત્મક મુદ્દાઓ પર પક્ષ અને સરકાર વચ્ચે વિવાદને કારણે સરકારમાં રહેલા સહયોગીઓ સાથેના તેમના સંબંધો પ્રભાવિત થયા હતા. કૃપલાની ૧૯૨૦ના દશકના અસહયોગ આંદોલનોથી લઈને ૧૯૭૦ના દશકની કટોકટી સુધી રાષ્ટ્રનિર્માણની પ્રક્રિયામાં સક્રિય ભૂમિકા ભજવતા રહ્યા હતા.
૧૯૫૦માં કોંગ્રેસના અધ્યક્ષીય પદ માટેની ચૂંટણીમાં કૃપલાનીને જવાહરલાલ નહેરૂનું સમર્થન પ્રાપ્ત થયું, પરંતુ સરદાર પટેલ જૂથના ઉમેદવાર પુરુષોત્તમ દાસ ટંડન સામે હારનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. ચૂંટણીમાં પોતાની હારથી વ્યથિત થયેલા કૃપલાનીએ પોતે કલ્પેલા ગાંધીવાદી આદર્શોથી મોહભંગ પામી કોંગ્રેસ પક્ષમાંથી રાજીનામું આપી દીધુ અને પ્રફુલ્લચંદ્ર ઘોષ તથા ટંગટુરી પ્રકાશમ સાથે મળી કિસાન મજદૂર પ્રજા પાર્ટીની સ્થાપના કરી.
લોકસભાની સામાન્ય ચૂંટણીમાં તેમણે તત્કાલીન રક્ષા મંત્રી વી.કે. કૃષ્ણ મેનન સામે ઉમેદવારી નોંધાવી હતી. આ બેઠક પરના ચૂંટણી જંગે લોકોનું ખાસ્સું ધ્યાન આકર્ષિત કર્યું હતું. સન્ડે સ્ટાન્ડર્ડએ તેનું અવલોકન કરતા લખ્યું કે, ભારતમાં કોઈ પણ રાજનૈતિક અભિયાન આટલું કડવું અને ઉલ્લેખનીય નથી રહ્યું. એક સમયના મેનનની વિદેશનીતિના સમર્થક કૃપલાનીને આ રાજકીય જંગમાં હારનો સામનો કરવો પડ્યો.
કોંગ્રેસ પક્ષ છોડ્યા બાદ કૃપલાની તેમના શેષ જીવનમાં વિપક્ષમાં જ રહ્યા. તેઓ ૧૯૫૨, ૧૯૫૭, ૧૯૬૩ અને ૧૯૬૭માં પ્રજા સોશિયાલીસ્ટ પાર્ટીના સભ્ય તરીકે લોકસભામાં ચૂંટાયા. સંસદમાં તેમણે સત્તાધારી પક્ષની આલોચના દ્વારા દેશના લોકતાંત્રિક માળખાને મજબૂત કરવા માટેનું રચનાત્મક યોગદાન આપ્યું. હિન્દુ વિવાહ અધિનિયમની સંસદીય ચર્ચામાં તેમણે આપેલું પ્રવચન તેમના યાદગાર ભાષણો પૈકીનું એક છે.
તેમણે ‘ભારતવર્ષ કી વિભૂતિયાં’ પુસ્તકની રચના કરી હતી અને વિજિલ નામના સાપ્તાહિકનું સંપાદન પણ કર્યું હતું. તેમણે લખેલા પુસ્તકો ‘નોન વાયોલેન્ટ રિવોલ્યુશન’, ‘ધ ગાંધીયન વે’, ‘ઇન્ડિયન નેશનલ કોંગ્રેસ’, ‘ધ ફેટફૂલ ઇયર્સ’, ‘ ધ પોલિટીક્સ ઓફ ચરખા’, ‘ધ ફ્યુચર ઓફ ધ ચરખા’, ‘ધ ગાંધીયન ક્રિકિટ’ વગેરે છે.
જીવતરામ ભગવાનદાસ કૃપલાની એ આચાર્ય કૃપલાની નામથી જાણીતા ભારતીય રાજનેતા, પ્રખર દેશભક્ત, સ્વાતંત્ર્યસેનાની હતા.તેઓ ૧૯૪૭માં સત્તા હસ્તાંતરણ દરમિયાન ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના અધ્યક્ષ તરીકે વિખ્યાત છે. ભારતના પ્રથમ મહિલા મુખ્ય પ્રધાન સુચેતા કૃપલાની તેમના પત્ની હતા.
તેમના શરૂઆતના વર્ષમાં તેઓ એક જહાલવાદી નેતા તરીકે જાણીતા હતા. ૧૯૩૬માં તેમના લગ્ન એસ. એન. મજૂમદારની પુત્રી પ્રધ્યાપિકા સુચેતા સાથે થયા. તેમના પત્ની જીવનપર્યંત કોંગ્રેસ પાર્ટીને વફાદાર રહ્યા. તે સમય દરમિયાન તેમણે વિવિધ હોદ્દાઓ સંભળ્યા. તેઓ ઉત્તર પ્રદેશના પ્રથમ મહિલા મુખ્યમંત્રી બન્યા.
સામાજીક અને પર્યાવરણ સંબંધિત કાર્યો કરવાની સાથે તેઓ નહેરૂની નીતિઓ અને પ્રશાસનના આલોચક રહ્યા. રાજનીતિમાં સક્રિય રહેવાની સમાંતરે જ તેઓ સમાજવાદીઓના આધ્યાત્મિક નેતા બની ગયા. તેમને ગાંધીવાદી નેતા વિનોબા ભાવેના જૂથના માનવામાં આવતા હતા.
મહાત્મા ગાંધીએ ૨૮ સપ્ટેમ્બર ૧૯૨૦ ના દિવસે વી. જે. પટેલના અધ્યક્ષપદ હેઠળ ગુજરાત કૉલેજ કેમ્પસ ખાતે ઐતિહાસિક સભા ભરી હતી જેમાં તેમણે ભારતીયો પર બ્રિટિશ શાસન દ્વારા કરવામાં આવેલા અત્યાચારનું વિગતવાર વર્ણન આપીને વિદ્યાર્થીઓને અસહકાર ચળવળમાં જોડાવા કહ્યું હતું. આના પગલે ઘણા પ્રૉફેસરો અને વિદ્યાર્થીઓએ કોલેજ છોડી દીધી, કારણ કે તે સરકાર સંચાલિત સંસ્થા હતી અને તેઓ ૧૯૨૦ માં ગાંધીજી દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલી ગુજરાત વિદ્યાપીઠમાં જોડાયા.
૧૯૪૨ માં ભારત છોડો આંદોલન દરમિયાન, કૉલેજના ઘણા વિદ્યાર્થીઓએ એક રેલી યોજીને ભાગ લીધો હતો અને બ્રિટિશ સત્તા વિરુદ્ધ સૂત્રોચ્ચાર કર્યા હતા, જેના પરિણામે ૧૦ ઑગસ્ટ ૧૯૪૨ ના દિવસે કૉલેજના પરિસરમાં વિનોદ કિનારીવાલા પર અંગ્રેજ પોલીસ દ્વારા ગોળી છોડવામાં આવી અને તેઓ મૃત્યુ પામ્યા હતા. બાદમાં, ૧૯૪૭ માં, વીર વિનોદ કિનારીવાલા સ્મારકનું ઉદ્‌ઘાટન જયપ્રકાશ નારાયણ દ્વારા કૉલેજ પરિસરમાં તેમની શહાદતની યાદમાં કરવામાં આવ્યું હતું.
ગુજરાત કૉલેજ અથવા ગુજરાત આર્ટ્સ એન્ડ સાયન્સ કૉલેજ એ ભારતની સૌથી જૂની આધુનિક શિક્ષણ સંસ્થાઓ પૈકી એક છે. ભારતના ગુજરાત રાજ્યના અમદાવાદના એલિસ બ્રિજ, પાસે આવેલી આ કૉલેજ ગુજરાતની બીજી આર્ટ્સ અને વિજ્ઞાન કૉલેજ છે. આ સંસ્થાની સ્થાપના ૧૮૪૫માં સરકારી શૈક્ષણિક સંસ્થા તરીકે થઈ હતી. ઈ. સ. ૧૮૫૦ માં આને નિયમિત કૉલેજમાં ફેરવી દેવામાં આવી અને હવે તે ગુજરાત સરકારના શિક્ષણ વિભાગના સીધા સંચાલન હેઠળ છે.
આ કૉલેજને મુંબઈ વિશ્વવિદ્યાલયથી જોડાણની પરવાનગી માર્ચ ૧૮૭૯ માં આપવામાં આવી. બાદમાં જ્યારે અમદાવાદમાં ગુજરાત યુનિવર્સિટી અસ્તિત્વમાં આવી ત્યારે તેણે ગુજરાત કૉલેજ સાથે જોડાણ કર્યું અને ત્યારબાદથી આ કોલેજ ગુજરાત યુનિવર્સિટી સાથે જોડાયેલી છે.
આ કૉલેજમાં આર્ટ્સ , સાયન્સ અને નાટ્ય કળાનો સંપૂર્ણ સમયનો ડિગ્રી નો અભ્યાસક્રમ ચાલે છે. સંસ્થા ઘણા અનુસ્નાતક અભ્યાસક્રમો પણ ચલાવે છે.
વિવેચનક્ષેત્રે એમણે 'રસિક કવિ દયારામ' , 'ભારતીય સાહિત્યમીમાંસા' , 'ભક્તકવિ રણછોડ' , 'કાશીસુત શેઘજી: એક અધ્યયન' , ‘સાહિત્યવિવેચન' , 'પાશ્ચાત્ય સાહિત્યમીમાંસાના સીમાસ્તંભો' , 'સંશોધન અને અધ્યયન' , 'આવિષ્કાર' જેવાં પુસ્તકો આપ્યાં છે. આ ઉપરાંત 'સાહિત્યમાં સૌંદર્ય અને પ્રેમ' , 'સૌંદર્યલોક' , 'પાશ્ચાત્ય કાવ્યશાસ્ત્ર' , 'નવલકથા: સ્વરૂપ અને વિકાસ' , 'સાહિત્યમીમાંસા' , 'સૌંદર્યશાસ્ત્ર' , 'ભારતીય સાહિત્યમીમાંસા' , 'પ્રભાવ' , 'મહારસ' , 'કૈવલ્ય જ્ઞાનસંપ્રદાય: સિદ્ધાંત અને સાહિત્ય' , 'અભિયોગ' , 'કૈવલ્યપદ' , 'ગુજરાતી સાહિત્યના ઈતિહાસવિષયક પુસ્તકો, મધ્યકાલીન સાહિત્ય: ઐતિહાસિક અધ્યયન' , 'મધ્યકાલીન ગુજરાતી સાહિત્ય' , 'અર્વાચીન ગુજરાતી સાહિત્ય' , 'મધ્યકાલીન ગુજરાતી સાહિત્યનો ઈતિહાસ' જેવાં પુસ્તકો આપ્યાં છે.
કલ્પનોત્થ સાહિત્યમાં એમણે નવલકથા, કવિતા, ચરિત્ર, નિબંધ અને બાળસાહિત્ય જેવાં સ્વરૂપોમાં લેખન કર્યું છે. 'નહિ દ્વાર, નહિ દીવાલ' , 'અદિતિ' અને 'અંતરનાં વહેણ' એ એમની નવલકથાઓ છે. 'પ્રતીતિ' એ એમનો કાવ્યસંગ્રહ છે. આ ઉપરાંત એમણે જીવનચરિત્રો 'મહામૃત્યુ' અને 'પરમાર૨થિર્યા પ્રાણ' ; રેખાચિત્રોનો સંગ્રહ 'પિતા, માતા, બંધુ' અને લેખસંગ્રહો 'દિવ્યસંપત્તિ' , ‘આત્માનાં અમી' , 'ગીતામૃત' , 'શિક્ષાપત્રી : આચારસંહિતા' આપ્યા છે.
બહેચરભાઈ પટેલે સાહિત્યનાં લગભગ સઘળાં સ્વરૂપોમાં લેખન કરી ચાલીશ જેટલા પુસ્તકો પ્રકાશિત કર્યાં છે. તેમણે પોતાના પુસ્તકોમાં કાવ્યશાસ્ત્ર, સૌંદર્યશાસ્ત્ર, સાહિત્યસિદ્ધાંતો, સાહિત્યસ્વરૂપો, સાહિત્યનો ઇતિહાસ તેમ જ મધ્યકાલીન ભક્તકવિઓ તથા એમની કવિતા સમીક્ષા કરી છે.
રાજ્યનું મુખ્ય આકર્ષણ વિષ્ણુપુર જિલ્લામાં આવેલ લોકટક તળાવ છે. ઇમ્ફાલ શહેરથી ૪૮ કિ.મી.ના અંતરે આવેલું તે ઉત્તર-પૂર્વ ભારતનું સૌથી મોટું તાજા પાણીનું તળાવ છે. તે પાણીનો એક પટ્ટો છે જે નાના દરિયાઈ સમુદ્ર જેવો છે. મુલાકાતીઓ સેન્દ્રા ખાતેથી તળાવનો નજારો જોઈ શકે છે. ફુમસંગ તરીકે ઓળખાતી તરતી ઝૂંપડીઓમાં ફુમડી નામના તરતા ટાપુઓમાં રહેતા માછીમારો આ સરોવરની જોવાલાયક જગ્યા છે. સેન્દ્રા એક પ્રવાસન સ્થળ છે. અહીં તકમુ વોટર સ્પોર્ટ્સ કોમ્પ્લેક્સમાં બોટિંગ અને અન્ય વોટર સ્પોર્ટ્સનું આયોજન કરવામાં આવે છે.
તેમના કાવ્યસંગ્રહ એકવન ને ૧૯૮૭-૮૮ ના જયંત પાઠક કવિતા એવોર્ડથી નવાજવામાં આવ્યો હતો અને એસ.એન.ડી.ટી. મહિલા યુનિવર્સિટી દ્વારા પાઠયપુસ્તક તરીકે પણ આ પુસ્તક સૂચવવામાં આવ્યું હતું. તેમણે તેમના પુસ્તક સેલ્લારા માટે ઉશનસ્ પુરસ્કાર જીત્યો. આ સાથે ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી દ્વારા હરિન્દ્ર દવે મેમોરિયલ એવોર્ડ અને ૨૦૦૩નો સર્વોત્તમ પુસ્તક પુરસ્કાર પણ તેને મળ્યો છે. ૨૦૧૯માં, તેમને ભારતીય રાષ્ટ્રીય થિયેટર દ્વારા કલાપી પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો હતો.
એકાવન એ તેમની કવિતાનો પ્રથમ કાવ્યસંગ્રહ છે, જેના માટે તેમને જયંત પાઠક કવિતા પુરસ્કાર મળ્યો હતો. સેલ્લારા એ તેમનો બીજો કાવ્યસંગ્રહ છે, જેને ઉશનસ્ પુરસ્કાર એનાયત કરાવામાં આવ્યો હતો. તેમની અન્ય નોંધપાત્ર કૃતિઓમાં જુગલબંધી અને ઉદયન ઠક્કરના ચૂંટેલા કાવ્યો નો સમાવેશ થાય છે. તેમણે ગુજરાતી બાળસાહિત્યમાં પણ ફાળો આપ્યો છે. તેઓ ઓનલાઇન કવિતા પોર્ટલ પોએટ્રી ઇન્ડિયાના સંપાદક છે.
તેઓ ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ અને કોસ્ટ એકાઉન્ટન્ટની પદવીઓ પણ ધરાવે છે. ૧૯૭૪માં તેમની કૃતિ કવિતા, એક દ્વિમાસિક ગુજરાતી કવિતા જર્નલમાં પહેલી વખત પ્રકાશિત થઈ હતી. ત્યાર બાદ, તેમની કવિતાઓ શબ્દસૃષ્ટિ, કવિલોક, એતદ્, સમીપે, ગઝલવિશ્વ અને નવનીત સમર્પણ સહિત અનેક ગુજરાતી સાહિત્યિક સામાયિકોમાં પ્રકાશિત થઈ છે.
તેમનો જન્મ ૨૮ ઓક્ટોબર ૧૯૫૫ ના દિવસે મુંબઈ, ભારતના કરસનદાસ અને શાંતિબેનને ત્યાં થયો હતો. તેમના દાદા કચ્છના વતની હતા. તેમણે તેમના પ્રાથમિક શિક્ષણ દરમિયાન કવિતાઓ લખવાનું શરૂ કર્યું. તેમણે મુંબઈની ધ ન્યૂ એરા સ્કૂલમાંથી એસ.એસ.સી પૂર્ણ કરી સિડનહૅમ કૉલેજમાંથી બેચલર ઓફ કોમર્સની પદ્દવી મેળવી.
એકાવન, તેમની કવિતાઓનું પ્રથમ કાવ્યસંગ્રહ હતું જે ૧૯૮૭ માં પ્રકાશિત થયું હતું, ત્યારબાદ સેલ્લાર અને ઉદયન ઠક્કરના ચૂંટેલા કાવ્યો પ્રકાશિત થયા. તેમની કવિતાઓનો જાપાની અને અંગ્રેજી ભાષામાં અનુવાદ થયો છે, અને એક પુસ્તક તરીકે પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યો છે.
નીલકંઠ પક્ષીના માથા અને પાંખોનો રંગ લીલો હોય છે. તેમજ તેના ગળાનો રંગ હલકો ભૂરો હોય છે. તેની ચાંચ કાળા રંગની હોય છે. તેનો અવાજ કાગડા જેવો તીક્ષ્ણ અને કર્કશ હોય છે. નીલકંઠ નામનું આ પક્ષી લગભગ ૨૭ સેન્ટીમીટર જેટલું લાંબું હોય છે. તે દેખાવે મેના જેવું લાગ છે. તેનું વજન ફક્ત ૮૦થી ૧૦૦ ગ્રામ જેટલું હોય છે. નર અને માદા નીલકંઠ દેખાવમાં લગભગ એક જેવા જ હોય છે. નીલકંઠની ખાસીયત એ છે કે તે હવામાં ઊડતાં જાતજાતના કરતબ કરતું હોય છે. તે હવામાં ઊડતાંઊડતાં એરોબિક્સ મૂવ્સ કરે છે તેમજ ૩૬૦ અંશે ગોળ પણ ફરી શકે છે. નીલકંઠનો પ્રજનનકાળ ભારતમાં મેથી જૂન મહિના સુધીનો હોય છે. એટલે કે ગરમીની ઋતુમાં તે ઈંડાં મૂકે છે. નીલકંઠ પક્ષી જંગલો ઉપરાંત પર્વતીય વિસ્તારોમાં પણ વસવાટ કરે છે. આ ઉપરાંત તે જંગલ નજીક ઘાસના મેદાનોમાં પણ જોવા મળે છે. કેટલીક વખત તે રસ્તાઓ પરના થાંભલાના તાર પર પણ બેઠેલા જોવા મળે છે. નીલકંઠ પક્ષીનો મુખ્ય ખોરાક બીજ, નાની ઈયળો, જીવજંતુ, નાના સરિસૃપ પ્રાણીઓ, નાના વીંછી અને મકોડા છે.
આ નીલકંઠ પક્ષીને ખેડુતપ્રેમી પક્ષી પણ કહેવાય છે. તે ખેતરમાં જોવા મળતા કીટકોને ખાઈને પાકને બગડવાથી બચાવે છે. નર નીલકંઠ માદાને આકર્ષિત કરવા હવામાં ગુલાટીઓ મારે છે. આ સમયે તેની પાંખોનો લીલો રંગ ખૂબ જ સુંદર લાગતો હોય છે. સામાન્ય રીતે તેઓ પોતાનો માળો ઝાડ પર તેમજ ઝાડની બખોલમાં બનાવે છે. માદા નીલકંઠના ઈંડા સફેદ રંગનાં હોય છે. તે એક વખતમાં ત્રણથી ચાર ઈંડા મૂકે છે. નર અને માદા નીલકંઠ બંન્ને ભેગા મળીને ઈંડાને સેવે છે. વીસ દિવસ બાદ ઈંડામાંથી બચ્ચાં બહાર આવે છે. બે મહિના સુધી નર અને માદા નીલકંઠ બચ્ચાંનો ઉછેર કરે છે અને ત્યારબાદ બચ્ચાં માળો છોડીને ઉડી જાય છે.
લીલા અને ભૂરા રંગનું આ પક્ષી દેખાવે સુંદર હોય છે. નીલકંઠ પક્ષીનો ભલે રોલર પ્રજાતિ સાથે સબંધ હોય પણ તેનો રંગ તેનાથી તદ્દન અલગ હોય છે. તે ભારત ઉપરાંત દક્ષિણ એશિયા, ઇન્ડોનેશિયા અને ઈરાક જેવા દેશોમાં પણ જોવા મળે છે. તે પ્રવાસી પક્ષી તો નથી પણ ઋતુ પ્રમાણે તે પોતાની જગ્યા બદલતા રહેતા હોય છે. તે હંમેશાં રસ્તાના ઝાડ અને વાયરની આસપાસ જોવા મળે છે અને સામાન્ય રીતે ખુલ્લા ઘાસનાં મેદાનો અને ઝાડી વન વસાહતોમાં જોવા મળે છે. સૌથી વધુ વસ્તી ભારતમાં જોવા મળે છે અને ભારતના કેટલાંક રાજ્યોએ તેને તેમના રાજ્ય પક્ષી તરીકે પસંદ કર્યા છે.
નીલકંઠ મોટે ભાગે ઉઘાડા ઝાડ અથવા વાયર પર બેઠેલું જોવા મળે છે. તેઓ તેમના શિકારને પકડવા માટે જમીન પર ઉતરતા હોય છે જેમાં જંતુઓ, કરોળિયા, વીંછી, નાના સાપ અને ઉભયજીવીઓ શામેલ હોઈ શકે છે. દક્ષિણ ભારતમાં કૃષિ નિવાસોમાં આશરે ૫૦ પક્ષીઓ પ્રતિ કિ.મી.ની ઘનતા જોવા મળે છે.
પક્ષી ખુલ્લા પાણીમાં ડૂબકી મારી સ્નાન કરે છે, જે વર્તનને ઘણીવાર ભૂલમાં માછલી પકડવાની ક્રિયા સમજી લેવામાં આવે છે, પરંતુ તે ક્યારેક પાણીમાંથી માછીમારી કરવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે.
નીલકંઠ કોરેસિડી કુળનું એક પક્ષી છે. તે વ્યાપક પ્રમાણમાં પશ્ચિમ એશિયા અને ભારત ઉપખંડમાં જોવા મળે છે. આઇયુસીએન લિસ્ટમાં ઓછામાં ઓછી ચિંતાજનક જાતિ તરીકે સૂચિબદ્ધ છે.
રસ્તાની બાજુ બેસી ખાવાની તેની આદત ક્યારેક વાહન સાથે અથડામણમાં પરિણમે છે. હાલના સમયમાં નીલકંઠ પક્ષીની વસ્તી ચિંતાજનક રીતે ઘટી રહી છે.
બાદમાં તેઓ અનુશીલન સમિતિ સાથે જોડાયા. ત્યાં તેઓ બિરેન્દ્રકુમાર ઘોષના સંપર્કમાં આવ્યા. ૧૫ વર્ષની ઉંમરે તેઓ સ્વયંસેવક બન્યા અને બ્રિટીશ રાજ વિરુદ્ધ ચોપાનિયાં વહેંચવાના ગુનામાં ધરપકડ કરાયા. ૧૯૦૬માં મિદનાપુરમાં એક કૃષિ અને ઔદ્યોગિક પ્રદર્શનીમાં બંગાળના ક્રાંતિકારી નેતા સત્યેન્દ્રનાથ લિખિત સોનાર બાંગ્લાની પ્રત વહેંચવાના ગુનામાં તેમની ધરપકડ કરવામાં આવી. સરકાર વિરુદ્ધ રાજદ્રોહ કરવાના ગુનામાં તેમના પર મુકદ્દમો ચલાવવામાં આવ્યો. પરંતુ પુરાવાઓના અભાવે ખુદીરામ નિર્દોષ છૂટી ગયા. ૧૬ વર્ષની ઉંમરે તેમણે પોલીસ સ્ટેશનો પાસે બોમ્બ લગાવવામાં ભાગ લઈ કેટલાક સરકારી અધિકારીઓને નિશાન બનાવ્યા.
કિંગ્સફોર્ડે અલીપુર પ્રેસીડેન્સી કોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશ તરીકે ભુપેન્દ્ર દત્તા તથા જુગાંતરના અન્ય સંપાદકોના મુકદ્દમાની સુનાવણી કરી હતી અને તેમને કઠોર કારાવાસની સજા ફરમાવી હતી. ઉપરાંત એક બંગાળી યુવક સુશીલ સેનને જુગાંતર કેસના ચુકાદાના વિરોધ પ્રદર્શનમાં ભાગ લેવા બદલ સજાનો આદેશ આપ્યો. આ પ્રકારે કોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશ તરીકે કિગ્સફોર્ડ યુવા રાજનૈતિક કાર્યકર્તાઓ પર કઠોર અને ક્રૂર સજા કરવા બદલ રાષ્ટ્રવાદીઓમાં અપ્રિય થઈ પડ્યા હતા.
ખુદીરામ ત્રણ બહેનો બાદ તેમના પરિવારનું ચોથું સંતાન હતા. તેમના જન્મ પૂર્વે તેમના માતાપિતા ત્રૈલોક્યનાથ બોઝ અને લક્ષ્મીપ્રિયા દેવીને બે પુત્રો હતા પરંતુ તેમનું અકાળે અવસાન થયું હતું. પ્રચલિત પારંપરીક રીતિ-રિવાજો અનુસાર નવજાત શિશુને ટૂંકી આયુમાં મૃત્યુથી બચાવવા માટે પ્રતિકાત્મક રીતે ત્રણ મુઠ્ઠી અનાજના બદલામાં તેમની મોટી બહેનને વેચી દેવાયા. આ રીતે તેમનું નામ ખુદીરામ પડ્યું.
૧૯૦૫માં લોર્ડ કર્ઝને બંગાળના ભાગલા કર્યા તેના વિરોધમાં સડક-રસ્તાઓ પર વિરોધ પ્રદર્શનોમાં ઉતરેલા અનેક ભારતીયોને કલકત્તાના તત્કાલીન ન્યાયાધીશ કિંગ્સફોર્ડે આકરી સજાઓ ફરમાવી. પરિણામે કિંગ્સફોર્ડની પદોન્નતિ કરીને તેને મુજફ્ફરનગરના સત્ર ન્યાયાધીશ તરીકે નિમણુંક કરવામાં આવી. અહીં પણ ઘણા કિસ્સાઓમાં તેમણે ક્રાંતિકારીઓને આકરી સજા આપી.
વર્ષ ૧૯૦૨–૦૩માં શ્રી અરવિંદ અને સિસ્ટર નિવેદિતા મિદનાપુરના પ્રવાસે હતા. તેમણે સ્વતંત્રતા માટે સંઘર્ષરત ક્રાંતિકારી જૂથ-સમૂહો સાથે સાર્વજનિક વ્યાખ્યાનો અને વ્યક્તિગત સત્રોની શૃંખલાઓનું આયોજન કર્યું હતું. કિશોર વયના ખુદીરામ આ ક્રાંતિની ચર્ચાઓમાં સક્રીય ભાગીદાર હતા.
૧૯૦૭માં બિરેન્દ્રકુમાર ઘોષે તેમના એક સહયોગી હેમચંદ્ર કાનૂનગોને બોમ્બ બનાવવાની તકનીક શીખવા માટે દેશનિકાલ પામેલા રશિયન ક્રાંતિકારી નિકોલસ સફ્રાન્સ્કી પાસે પેરિસ મોકલ્યા. બંગાળ પાછા ફર્યા બાદ હેમચંદ્ર અને બિરેન્દ્રકુમારે ડગલસ કિંગ્સફોર્ડને નિશાન બનાવવાનું નક્કી કર્યું.
છ વર્ષની ઉંમરે તેમની માતાનું અવસાન થયું. તેના એક વર્ષ બાદ જ તેમના પિતાનું પણ અવસાન થયું. આ પરિસ્થિતિમાં તેમની મોટી બહેન અપરૂપા રોય બાળક ખુદીરામને પોતાના ઘરે લઈ ગઈ. ત્યાં તેમણે પ્રાથમિક શિક્ષણ માટે હેમિલ્ટન હાઇસ્કૂલમાં પ્રવેશ મેળવ્યો.
ખુદીરામ બોઝનો જન્મ ૩ ડિસેમ્બર ૧૮૮૯ના રોજ પશ્ચિમ બંગાળના મિદનાપુર જિલ્લાના મોહોબની ગામે થયો હતો. તેમના પિતા ત્રૈલોક્યનાથ મારજોલ રાજની જાગીરમાં મહેસુલ અધિકારી હતા.
રવિન્દ્ર પારેખનો જન્મ ૨૧ નવેમ્બર ૧૯૪૬ માં કલવાડામાં અંબાબેન અને મગનલાલ પારેખને ઘેર થયો હતો. તેમણે સુરતમાં શિક્ષણ લીધું. તેમણે ૧૯૬૯ માં રસાયણ શાસ્ત્ર અને ભૌતિક શાસ્ત્રમાં બી.એસ.સી., ૧૯૭૭ માં ગુજરાતી ભાષા અને માનસ શાસ્ત્રમાં બી.એ તથા ૧૯૭૭માં અને ગુજરાતી અને હિન્દીમાં એમ.એ. તેમજ ૧૯૭૯માં વીર નર્મદ દક્ષિણ ગુજરાત યુનિવર્સિટીમાંથી એલ.એલ.બી.ની પદવીઓ મેળાવી. તેઓ નિવૃત્તિ પહેલાં તેઓ યુનિયન બેંક ઓફ ઇન્ડિયામાં કાર્ય કરતા હતા. તેમણે ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના ઉપપ્રમુખ તરીકે સેવા આપી છે.
જલદુર્ગ એ તેમની પહેલી નવલકથા હતી જે એક રહસ્યવાર્તા હતી. એક પુરુષ અને સ્ત્રી વચ્ચેના સંબંધના માનસિક દૃષ્ટિકોણ પર આધારિત હતી. અતિક્રમણ નામની તેમની પ્રથમ નવલકથા સામાયિકમાં અને બાદમાં પુસ્તક તરીકે પ્રકાશિત થઈ હતી. તેમની અન્ય બે નવલકથાઓ ક્રોસવાયર અને લઘુકામ ગુજરાતમિત્રમાં દૈનિક ધારાવાહિક કરવામાં આવી હતી. લઘુકામ તેના અપ્રકાશિત રેડિયો નાટક પર આધારિત છે. તેમની નવલકથા મન પ્રવેશ ૨૦૦૮ માં પ્રકાશિત થઈ હતી.
રવિન્દ્ર પારેખે સ્વપ્નવટો , સંધિકાલ અને પર્યાય નામના ટૂંકીવાર્તા સંગ્રહો લખ્યા છે. તેમની કૃતિ સ્વપ્નવટોને ઉમાશંકર જોશી પારિતોષિક એનાયત કરવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે પર્યાયને સરોજ પાઠક મેમોરિયલ પારિતોષિક મળ્યું હતું.
તેમના એકાંકી નાટક સંગ્રહો ઘર વગરના દ્વાર અને હું તમારો હું છું ને ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી દ્વારા પુરસ્કાર એનાયત કરાયો હતો. તેમાં બાળકોના નાટકોનો પણ સમાવેશ થયેલો છે.
એ તો રવિન્દ્ર છે એ તેમનો પહેલો કાવ્યસંગ્રહ હતો જેમાં માત્ર ગઝલો હતી. હરિસંવાદ માં ભક્તિ ગીતો છે. સરલ ચાલીસ ગીતો અને સાઠ ગઝલોથી ધરાવતો તેમનો સંગ્રહ છે.
રવિન્દ્ર પારેખ એ ગુજરાત, ભારતના એક ગુજરાતી ટૂંકી વાર્તા લેખક, નવલકથાકાર, નાટ્યકાર, કવિ, વિવેચક અને અનુવાદક છે.
રેવા કાંઠા બ્રિટીશ ભારતની રાજકીય એજન્સી હતી, જે રજવાડાના સંકલન સાથે બ્રિટીશ સરકારની બોમ્બે પ્રેસિડેન્સીના સંબંધો નું સંચાલન કરતી હતી. તે ગુજરાતના મેદાન અને માળવાના પહાડોની વચ્ચે, તાપી નદીથી મહી નદી સુધી રેવા નદીને ઓળંગીને લગભગ ૧૫૦ માઇલ સુધી ફેલાયેલો છે, જ્યાંથી તેનું નામ લેવાયેલ છે.
૧૯૪૭માં બ્રિટીશ ભારતની સ્વતંત્રતા પછી, ભારત અને પાકિસ્તાનમાં ભાગલા પામ્યા પછી, રાજ્યોના શાસકો બધા ભારત સરકારને સ્વીકારવા સંમત થયા અને બોમ્બે રાજ્યમાં એકીકૃત થઈ ગયા. ૧૯૬૦ માં બોમ્બે રાજ્ય ભાષાવિભાષીય તખ્તીથી વિભાજિત થયું હતું, અને રેવા કંથા સૌરાષ્ટ્ર રાજ્યની જેમ ગુજરાતનો ભાગ બની હતી.
એજન્સીએ છોટા ઉદેપુર રાજ્ય, દેવગઢ બારિયા રજવાડું, સંતરામપુર, લુણાવાડા રજવાડું અને બાલાસિનોર રજવાડું નામના પાંચ પ્રથમ-વર્ગના રાજ્યો સાથે પણ કાર્યવાહી કરી હતી. રાજ્યોનો એજન્સી સંબંધિત વિસ્તાર ૧૯૦૧માં તેમની વસ્તી ૪૭૯,૦૬૫ હતી. તેમાંના ઘણા લોકો ભીલ અને કોલીસ હતા .
૧૯૩૭ માં રેવા કાંઠા એજન્સીના રજવાડાઓ બરોડા અને ગુજરાત સ્ટેટ્સ એજન્સીની રચના માટે બરોડા સ્ટેટમાં ભળી ગયા, જે બદલામાં પશ્ચિમ ભારત સ્ટેટ એજન્સી સાથે બરોડા, પશ્ચિમ ભારત અને ગુજરાત સ્ટેટ્સ એજન્સી તરીકે ભળી ગઈ .
અલગ રજવાડાઓની સંખ્યા ૬૧ હતી, મોટે ભાગે પાંચ સિવાય નાના અથવા નાના રજવાડાઓ હતાં. તેમાંથી ઘણા બ્રિટીશ પ્રભાવ હેઠળ હતા; સૌથી મોટુ એક રાજપીપળા હતું .
મૂળ રજવાડાઓ ૧૯ મી સદીની શરૂઆતમાં ત્રીજા એંગ્લો-મરાઠા યુદ્ધ પછી બ્રિટિશ સહાયક સંધિ હેઠળ આવ્યા હતા.
ઇસ્લામના ઉદ્ભવ પૂર્વેનાં અરબ જગતમાં વિવિધ સ્થાનિક એનીમીસ્ટીક-બહુઇશ્વરવાદ આધારીત માન્યતાઓની સાથે સાથે ખ્રીસ્તી, યહુદી, મન્ડેઇઝમ અને ઇરાનીયન ઝર્થુસ્ત, મીથરીઝમ અને પર્શિયન મનીચેઇઝમ જેવા ધર્મો વ્યાપ્ત હતાં. ઇસ્લામના ઉદ્ભવ પૂર્વેનાં અરબ જગતમાં વિવિધ દેવી-દેવતાઓ અને આત્માઓના પુજન પર આધારીત બહુઇશ્વરવાદ પ્રબળ હતો. હુબલ, દેવી અલ-લાત, દેવી અલ-ઉઝા અને દેવી મનત સહિતના વિવિધ દેવી-દેવતાઓની ઉપાસના મક્કાના કાબા સહિતના મંદિરો અને દેવળોમાં કરવામાં આવતી હતી. દેવતાઓનું પુજન કરવામાં આવતું, તેમને વિવિધ ધાર્મિક વિધિઓ જેમકે યાત્રાઓ કરીને, ભવિષ્યકથન સાથે સાથે બલીઓ ચઢાવીને મનાવવામાં આવતાં હતાં. મક્કાના ધર્મમાં અલ્લાહની ભૂમિકા અંગેના વિવિધ સિધ્ધાંતો પ્રવર્તતા હતાં. ઘણા ભૌતિક વર્ણનો પ્રમાણેના મૂર્તિ સ્વરૂપે ઇશ્વરો ઇસ્લામના ઉદ્ભવ પૂર્વેના મક્કા આસપાસના વિસ્તારમાં ખાસ કરીને કાબાની આસપાસ મળી આવેલ છે. જે લગભગ 360 જેટલા હોવાનું માનવામાં આવે છે.
અન્ય ધર્મોનું ઓછા વધતા પ્રમાણમાં પ્રતિનિધિત્વ જોવા મળતું હતું. પડોશમાં આવેલ રોમન, અક્સુમાઇટ અને સાસાનીયન સામ્રાજ્યોના પ્રભાવના કારણે ઉત્તર-પશ્ચિમ, ઉત્તર-પૂર્વ અને દક્ષીણ અરેબીયામાં ખ્રીસ્તી કૉમ્યુનીટી જોવા મળતી હતી. ખ્રીસ્તી ધર્મની અસર ઓછી હતી, પરંતુ તેમણે આરબ વિશ્વમાં ધર્માંતરણો સુનિશ્ચિત કર્યા હતાં. ઉત્તર-પૂર્વ તથા પર્શિયન અખાતમાં નેસ્ટોરીએનીઝમના અપવાદ સાથે મીઆફાઇટીઝમ સ્વરૂપે ખ્રિસ્તીઓ સૌથી વધારે પ્રબળ હતા. રોમનકાળથી આ પ્રદેશ યહુદીઓના સ્થળાંતર માટેનું ગંતવ્યસ્થાન હતું, જેના કારણે સ્થાનિક ધર્માંતરીતો સાથે ડાયસ્પોરા સમૂદાયનું પ્રમાણ પણ વધ્યું હતું. આ ઉપરાંત સાસાનીયન સામ્રાજ્યના પ્રભાવથી ઇરાની ધર્મોની હાજરી પણ દ્વિપકલ્પમાં જોવા મળતી હતી. ઝર્થુસ્ત ધર્મ પૂર્વ અને દક્ષીણમાં જોવા મળતો હતો, જ્યારે મક્કામાં મનીચેઇઝમના પુરાવાઓ મળ્યા છે જ્યારે શક્યતઃ મઝદાઇઝમ પણ મક્કામાં પાળવામાં આવતો હતો.
ચાર્લ્સ રસેલ કોલ્ટર અને પેટ્રિશિયા ટર્નરની ધારણાઓ અનુસાર અલ્લાહ શબ્દ પૂર્વ-ઇસ્લામિક ભગવાન પરથી ઉતરી આવેલો હોઇ શકે છે. અને તે અલ, ઇલ, ઇલાહ અને જેહોવા સાથે સામ્યતા ધરાવે છે. તેઓએ તેમની કેટલીક લાક્ષણિકતાઓ જેમ કે અલમકહ, કહલ, શેકર, વડ્ડ અને વારખ મોટાભાગે જેવા ચંદ્ર આધારિત દેવો જેવીજ હોવાનું માન્યું હતું. આલ્ફ્રેડ ગિલાઉમ જણાવે છે કે ઇલાહ જે અલ્લાહ પરથી આવેલ છે અને પ્રાચીન બેબીલોનીયન ઇલ અથવા પ્રાચીન ઇઝરાઇલના અલ વચ્ચે જોડાણ સ્પષ્ટ નથી. વેલ્હાઉસેન જણાવે છે કે અલ્લાહ શબ્દ યહૂદી અને ખ્રિસ્તી સ્રોતોથી જાણીતો થયો હતો અને મૂર્તિપૂજક આરબો તેને પરમ દેવ તરીકે ઓળખતા હતા.વીનફ્રાઇડ કોરડાઉનને શંશય હતો કે ઈસ્લામમાં અલ્લાહનો સિધ્ધાંત ચંદ્ર દેવ સાથે જોડાયેલ હોવો જોઇએ, તેઓએ જણાવ્યુ હતું કે એક અલ્લાહ શબ્દનું સામાન્ય કાર્ય, ભગવાન માટે વપરાતા શબ્દ એલ- એલ્યોનની જેમ જ છે.
બુક ઓફ આઇડોલના અનુસાર, મક્કામાં સ્થાયી થયેલા અબ્રાહમના પુત્ર ના વંશજો જે મક્કામાં સ્થાયી થયા હતાં તેઓ અન્ય પ્રદેશોમાંથી સ્થળાંતરિત થયા. તેઓ પોતાની સાથે કાબાના પવિત્ર પથ્થરો લઇ ગયા. આ પથ્થરોથી કાબાની જેમજ માળખું બાંધવામાં આવ્યું હતું. અલ-કાલબી અનુસાર, આ રીતે મૂર્તિપૂજામાં જ વધારો થયો. તેના આધારે, સંભવતઃ આરબો મૂળ પથ્થરોની પૂજા કરતા હતાં, અને પાછળથી વિદેશી પ્રભાવ હેઠળ મૂર્તિ-પૂજાને અપનાવી હતી. દેવ અને પથ્થર વચ્ચેના સંબંધ તરીકેની રજૂઆત, ત્રીજી સદીના સ્યુડો-મેલિટોનના સિરિયાક હોમીલી તરીકે ઓળખાતી કૃતિમાં મળી શકે છે, જ્યાં તેઓ ઉત્તર મેસોપોટેમીયામાં સિરિયક-વક્તાઓના મૂર્તિપૂજક વિશ્વાસનું વર્ણન કરે છે, જે મોટે ભાગે આરબ હતા.
વિચરતી બેડોઈન જાતીની ધાર્મિક માન્યતાઓ અને રીતભાત મક્કા જેવા નગરોમાં સ્થાયી થયેલા જાતિઓ કરતા અલગ હતા. વિમુક્ત જાતિની ધાર્મિક માન્યતામાં ફેટીશિઝ્મ, ટોટેમિઝ્મ અને મૃતક લોકોની પુજાનો સમાવેશ થતો હતો પરંતુ તે તાત્કાલિક ચિંતાઓ અને સમસ્યાઓ સાથે સંકળાયેલી હતી અને તેમાં મોટાભાગે મૃત્યુ પછીના તત્વજ્ઞાન વિષયક સવાલો ધ્યાનમાં લેવાતા ન હતા. બીજી બાજુ સ્થાયી થયેલા શહેરી આરબો દેવ- દેવતાઓના વધુ જટિલ પંથોમાં માનતા હોવાનું માનવામાં આવે છે. મક્કા અને અન્ય હેજાઝ શહેરનાં સ્થાયી રહેવાસીઓ તેમના દેવતાઓની પૂજા શહેરોના સ્થાયી દેવળોમાં કરતાં હતાં. રણવાસી આરબો તેમના ધર્મનું પાલન પોતાની રીતે કરતાં હતાં.
ઇસ્વીસનની ચોથી સદીના દક્ષિણ અરબી શિલાલેખોમાં રહેમાન નામથી ભગવાનનો ઉલ્લેખ છે જેનો એકેશ્વરવાદી સંપ્રદાય હતો અને તેને "સ્વર્ગ અને પૃથ્વીના ભગવાન" તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. એરોન ડબ્લ્યુ. હ્યુજીઝ જણાવે છે કે વિદ્વાનોને એ ખાતરી નથી કે તે અગાઉના બહુઇશ્વરવાદથી વિકસિત થયો છે કે ખ્રિસ્તી અને યહૂદી સમુદાયોના વધતા જતા મહત્વને કારણે વિકસિત થયો છે, અને તે નક્કી કરવું મુશ્કેલ છે કે અલ્લાહ અને રહેમાન પરસ્પર જોડાયેલ છે કે નહીં. જોકે, મેક્સીમ રોડિન્સન અલ્લાહના એક નામ, "અર-રહેમાન"ને માને છે, તે અગાઉ રહેમાનના રૂપમાં ઉપયોગમાં લેવાય છે.
કેટલાક વિદ્વાનોનું અનુમાન છે કે મક્કા સહિતના પૂર્વ ઇસ્લામિક અરેબિયામાં, અલ્લાહને એક દેવતા માનવામાં આવતા હતાં, સંભવતઃ તે સર્જક દેવતા અથવા બહુઉશ્વરવાદી પંથોમાં સર્વોચ્ચ દેવતા હતા. અલ્લાહ શબ્દ કદાચ નામને બદલે શીર્ષક તરીકે ઉપયોગમાં લેવાય છે. મક્કાના ધર્મમાં અલ્લાહની કલ્પના કદાચ અસ્પષ્ટ હોઇ શકે. ઇસ્લામિક સ્રોતો અનુસાર, મક્કાના લોકો અને તેમના પડોશીઓ માનતા હતા કે દેવીઓ અલ-લટ, અલ-ઉઝ્ઝા અને મનાત અલ્લાહની પુત્રીઓ છે.
ઉત્તર અરેબિયામાં એ પાલ્મરેન "સારા અને લાભદાયી દેવતાઓ" તરીકે જાણીતા હતાં અને કદાચ તે પશ્ચિમ અને મધ્ય અરેબિયાના જીન સાથે સંબંઘિત હતાં. જિનથી વિપરીત, મનુષ્યને નુકસાન પહોંચાડી શકતા નહીં અને તેના પર કબજો કરી શકતા ન હતાં. તે રોમન જીનીયસ સાથે સામ્યતા ધરાવે છે. સામાન્ય અરેબિયન માન્યતા અનુસાર ભવિષ્યવક્તાઓ, ઇસ્લામ ઉદ્ભવ પૂર્વેના દાર્શનિકો અને કવિઓ જિન દ્વારા પ્રેરિત હતા. જોકે, જીનનો ભય પણ હતો અને માનવામાં આવે છે કે તે વિવિધ રોગો અને માનસિક બીમારીઓ માટે જવાબદાર છે.
સામાન્ય રીતે તે તરીકે ઉલ્લેખીત છે. વ્યુત્પત્તિશાસ્ત્ર મુજબ અંગ્રેજી શબ્દ "" એ અરબી શબ્દ ,કે જે પરથી ઉતરી આવેલ છે, જેનો અર્થ "જપ્ત કરવું" એવો થાય છે. તે સુમેરીયન સાથે સંબંધિત છે. કહે છે કે તેઓ કદરૂપા અને ગધેડાના જેવા પગ ધરવતા હોય છે. આરબ લોકોને જો તે મળી જાય તો નીચે જણાવ્યા મુજબનો સંપૂર્ણ દોહો બોલી જાય છે. “હે ગદર્ભ જેવા પગ ધરાવનારા, તુ દૂર જઇને ભૂંક, અમે રણના મેદાનને છોડીશું નહીં અને ક્યારેય રસ્તે ભટકીશું નહીં.”