polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
પ્રારંભિક સમયના જાણીતાં સિરામિક પદાર્થો ગ્રેવેટાઇન પૂતળીઓ છે, જેમ કે આધુનિક સમયના ચેક રિપબ્લિકમાં ડોલ્ની વેસ્ટોનાઇસમાં શોધી કાઢવામાં આવેલી પૂતળીઓ. વિનસ ઓફ ડોલ્ની વેસ્ટોનાઇસ ) વિનસની પૂતળી છે, નગ્ન સ્ત્રીની પૂતળી જેનો સમયગાળો ઇ.સ.પૂ. 29000-25000 માનવામાં આવે છે. અત્યાર સુધીમાં મળી આવેલા સૌથી પ્રાચીન માટીના વાસણો દક્ષિણ ચીનના યુચાન્યાન ગુફામાંથી ખોદી કાઢવામાં આવ્યા હતા અને પ્રોસિડિંગ્સ ઓફ ધ નેશનલ એકેડેમી ઓફ સાયન્સિસ ના 2009ના અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે આ વાસણો લગભગ 18000 વર્ષ જૂનાં છે. જાપાનના પ્રારંભિક કાળના જોમોન લોકો દ્વારા બનાવવામાં આવેલા વાસણો પણ મળી આવ્યા છે, જે લગભગ ઇ.સ.પૂ. 10,500 જેટલાં છે.
શબ્દ "જોમોન"ને જાપાનીઝ ભાષામાં અર્થ છે "દોરડાથી અંકિત". તે લાકડાની સોટીની આસપાસ દોરડું વિંટીને વાસણો અને મૂર્તિઓ પર પાડવામાં આવતાં આંકાંનું સૂચન કરે છે. આશરે ઇ.સ.પૂ. 10,000ના માનવામાં આવતા વાસણો પણ ચીનમાંથી ઉત્ખનન કરવામાં આવ્યા હતા. એવું લાગે છે કે ઉત્તર આફ્રિકામાં લગભગ દસમા મિલેનિયમ બી.પી.માં અને દક્ષિણ અમેરિકામાં સાતમા મિલેનિયમ બી.પી.માં સ્વતંત્ર રીતે વિકસાવવામાં આવી હતી. ઘણી સંસ્કૃતિમાં, પ્રારંભિક વાસણો હાથથી આકાર આપીને અથવા માટીને પાતળા ગોળ દોરડાં પર રેડવીને બનાવવામાં આવતા હતા, જેમાં દોરડાંને પછીથી વાસણ બનાવવા તેની આસપાસ વિંટાળી દેવામાં આવતા હતા.
સોલ્ટ-ગ્લેઝિંગ, જ્યાં પકવવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન ભઠ્ઠામાં સામાન્ય મીઠું નાંખવામાં આવે છે. ઊંચા તાપમાનથી મીઠા પર રાસાયણિક પ્રક્રિયા થાય છે, તેથી તે માટીના વાસણની સપાટી પર ચોંટી જાય છે અને તેની પ્રતિક્રિયાથી સોડિયમ એલ્યુમિનોસિલિકેટ ગ્લેઝ તૈયાર થાય છે. 17મી અને 18મી સદીમાં, સોલ્ટ-ગ્લેઝિંગનો ઉપયોગ સ્થાનિક સ્તરે માટીના વાસણો બનાવવા થતો હતો. હવે, કેટલાક સ્ટુડિયો પોટર્સ તેનો ઉપયોગ કરે છે, તે સિવાય આ પ્રક્રિયા બંધ થઈ ગઇ છે. પર્યાવરણીય શુદ્ધ હવાના નિયંત્રણોને કારણે તે મૃતપાય બની તે પહેલાંનો તેનો છેલ્લો મોટાપાયા પરનો ઉપયોગ સોલ્ટ-ગ્લેઝેડ સુઅર-પાઇપ બનાવવા માટે થયો હતો.
એશ ગ્લેઝિંગ – છોડના બળેલા ભાગની રાખને ગ્લેઝના મટીરીયલ તરીકે ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. રાખનો મુખ્ય સ્ત્રોત ભઠ્ઠામાં બળેલા બળતણની રાખ હોય છે, પરંતુ ખેતીના પાકના નકામી વસ્તુઓમાંથી રાખ મેળવવાની શક્યતાઓ પણ ચકાસવામાં આવી રહી છે. દૂર પૂર્વના દેશોમાં એશ ગ્લેઝ ઐતિહાસિક રસ ધરાવે છે, જો કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના કોટામ્બા વેલી પોટરી જેવા અન્ય સ્થળઓએ પણ નાના પાયા પર તેનો ઉપયોગ થતો હોવાના અહેવાલો મળે છે. કાચી સામગ્રીની વિવિધતાપૂર્ણ પ્રકૃતિમાંને કારણે પેદા થતાં પરિણામોને જાણી શકે તેવા સ્ટુડિયો પોટર્સ હવે માત્ર મર્યાદિત સંખ્યામાં જ રહ્યા છે.
ઘાટ આપવાની પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવે તે પહેલાં માટીમાં રહેલી હવાને દૂર કરવી પડે છે. તેને ડિ-એરીંગ કહેવામાં આવે છે અને આ પ્રક્રિયા વેક્યુમ પગ નામના મશીન અથવા તો જાતે જ વેજિંગ એટલે કે તેને હાથ અથવા અન્ય સાધનથી બરાબર ટીપીને કરવામાં આવતી પ્રક્રિયા દ્વારા કરવામાં આવે છે. વેજિંગથી માટીના પીંડમાં ભેજ સમાન રીતે પ્રસરે તેની પણ ખાતરી મળી રહે છે. એક વાર માટીના પીંડમાંથી હવા દૂર કરવામાં આવે ત્યારબાદ તેને વિવિધ તકનીકનો ઉપયોગ કરીને આકાર આપવામાં આવે છે. આકાર આપ્યા બાદ તેને આગમાં તપાવીને સૂકવવામાં આવે છે. સૂકવણીના પ્રક્રિયાના અનેક તબક્કાઓ છે. લેધર-હાર્ડ એવો તબક્કો છે જેમાં માટીની વસ્તુમાં લગભગ 15 ટકા જેટલું ભેજ તત્વ રહેલું હોય છે. આ તબક્કે માટીની વસ્તુઓ ઘણી સખત હોય છે અને નરમાશ ખૂબ ઓછી હોય છે. કાપણી અને હાથો જોડવાની પ્રક્રિયા લેધર-હાર્ડ તબક્કામાં કરવામાં આવે છે. જ્યારે ભેજનું તત્વ શૂન્ય પર પહોંચી જાય ત્યારે માટીની ચીજવસ્તુઓ બોન-ડ્રાય બની જાય છે. જે વસ્તુઓને તપાવવામાં આવતી નથી તેને ગ્રીનવેર કહેવામાં આવે છે. આ તબક્કે માટીની વસ્તુઓ ઘણી જ નાજુક હોય છે અને તેથી સરળતાથી તૂટી જાય છે.
પ્રેશર કાસ્ટિંગ – ખાસ તૈયાર રીતે વિકસાવવામાં આવેલું પોલિમરીક મટીરીયલ માટીને બહારનું દબાણ 4.0 એમપીએ સુધી સહન કરવા સક્ષમ બનાવે છે, અને પ્લાસ્ટર મોલ્ડમાં સ્લીપ કાસ્ટિંગ કરતાં એટલું બધું વધારે કે જ્યાં વાસણનું દબાણ લગભગ 0.1-0.2 એમપીએ દબાણથી પ્રતિક્રિયા આપે. ઊંચું દબાણ વધુ ઝડપી કાસ્ટિંગ દર તરફ દોરી જાય છે અને તેથી ઉત્પાદન ચક્ર ઝડપી બને છે. વધુમાં પોલિમરીક મોલ્ડ્સના માધ્યમથી ઊંચું દબાણ ધરાવતી હવાનો ડિમોલ્ડિંગ પરના ઉપયોગનો અર્થ એક થાય કે નવી કાસ્ટિંગ સાયકલ એ જ બીબામાં તરત જ શરૂ કરી શકાય, જે સૂકવણીની લાંબા સૂકવણી સમય માંગી લેતા પ્લાસ્ટર મોલ્ડથી વિપરિત છે. પોલિમરીક મટીરીયલ્સનું ટકાઉપણું પ્લાસ્ટરની સરખામણીએ વધારે હોવાથી વધારે સારા પરિમાણ સાથે અને લાંબી મોલ્ડ લાઇફ સાથેની આકારિત ચીજવસ્તુઓ મેળવવાનું શક્ય બને છે. પ્રેશર કાસ્ટિંગ 1970ના દાયકામાં સેનેટરી વેરના ઉત્પાદન માટે વિકસાવવામાં આવ્યું હતું, જો કે તાજેતરના સમયગાળામાં તેનો ઉપયોગ ટેબલવેરના ઉત્પાદનમાં પણ કરવામાં આવે છે.
એનગોબ: આ માટીની સ્લીપ છે, જે ઘણી વખત સફેદ અથવા ક્રિમ રંગની હોય છે અને તેનો ઉપયોગ માટીની વસ્તુઓની સપાટીને પકવતાં પહેલાં કોટીંગ કરવા માટે થાય છે. તેનો હેતુ ઘણીવખત સુશોભનનો હોય છે, જો કે તેને જેના પર ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હોય તે માટીના અનિચ્છિત પાસાઓને ઢાંકવા માટે પણ ઉપયોગમાં લેવાય છે. એનગોબ સ્લીપનો ઉપયોગ પેઇન્ટિંગ અથવા ડિપિંગ કરીને એકધારું, લીસું કોટિંગ કરવા માટે કરી શકાય છે. એનગોબનો ઉપયોગ કુંભારો દ્વારા પૂર્વઐતિહાસિક સમયથી વર્તમાન સમય સુધી કરવામાં આવે છે અને કેટલીક વખત તેને સ્ગ્રેફિટો સુશોભન સાથે મિશ્ર પણ કરવામાં આવે છે, જ્યાં એનગોબનું પડ અંદરની માટીનો મૂળ રંગ દેખાય તે રીતે ચીરી નાંખવામાં આવે છે. કાળજીપૂર્વક જુદા રંગનો ઉપયોગ કરીને એનગોબનું બીજું પડ લગાવી શકાય છે અને બીજા પડના સુશોભનમાં કાપ મૂકીને અંદરના પડનો રંગ દર્શાવી શકાય છે. આ પ્રકારે ઉપયોગમાં લેવામાં આવતા એનગોબમાં મોટાપ્રમાણમાં રેતી નો ઉપયોગ થયો હોય છે, કેટલીક વખત તે ગ્લેઝની મિશ્રણ સુધી પણ પહોંચે છે.
ભઠ્ઠાઓમાં લાકડા, કોલસા અને ગેસને બાળીને અથવા વિજળીથી ગરમી પેદા કરી શકાય છે. ઇંધણ તરીકે જ્યારે કોલસા અને લાકડાનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે ત્યારે ભઠ્ઠામાં ધૂમાડો, મેશ અને રાખ પેદા થાય છે, જે અરક્ષિત વાસણોના દેખાવ પર અસર કરી શકે છે. આ કારણથી લાકડા અથવા કોલસાનો ઉપયોગ કરતાં ભઠ્ઠામાં વાસણોને રક્ષણ આપવા માટે તેમને સાગર્સ, ઢાંકણાં સાથેના સિરામિક્સ બોક્સમાં મૂકવામાં આવે છે. ગેસ અને વિજળીથી ચાલતા આધુનિક ભઠ્ઠાઓ જૂના લાકડા અને કોલસા આધારીત ભઠ્ઠાઓની સરખામણીએ વધારે સાફ-સુથરા અને સરળતાથી નિયંત્રણ કરી શકાય છે અને ઘણીવખત પકવવા માટેનો ગાળો પણ ઓછો લાગે છે. પરંપરાગત જાપાનીઝ રાકુ વેર ફાયરિંગના પશ્ચિમી સંસ્કરણમાં, વારણોને ગરમ હોય ત્યારે જ ભઠ્ઠામાંથી દૂર કરવામાં આવે છે અને રાખ, કાપડ અને લાકડાની પટ્ટીઓથી ગોંધી દેવામાં આવે છે, જેનાથી અનોખો કાર્બનાઇઝ્ડ દેખાવ પેદા થાય છે. આ તકનીકનો ઉપયોગ મલેશિયામાં પરંપરાગત લાબુ સેયુંજ બનાવવા માટે થાય છે.
ઇન્જેક્શન મોલ્ડિંગ: ઇન્જેક્શન મોલ્ડિંગએ આકર તૈયાર કરતી પ્રક્રિયા છે જેને ટેબલવેર ઉદ્યોગ દ્વારા ખૂબ જ લાંબા સમય પહેલાં થર્મોપ્લાસ્ટિક અને કેટલાક ધાતુના ભાગ બનાવવા માટે સ્થાપિત કરવામાં આવેલી પ્રક્રિયા પરથી સ્વીકારવામાં આવી છે. તેને પોર્સેલિન ઇન્જેક્શન મોલ્ડિંગ અથવા પીઆઇએમ કહે છે. જટીલ આકાર ધરાવતી ચીજવસ્તુઓના મોટાપાયા પરના ઉત્પાદન માટે યોગ્ય આ તકનીકનો એક મહત્વપૂર્ણ ફાયદો એ છે કે તેમાં હાથા સાથેના કપને એક જ પ્રક્રિયામાં ઉત્પાદન કરી શકાય છે અને આ રીતે હાથો ચોંટાડવાની પ્રક્રિયાને દૂર કરી શકાય છે અને કપ તથા હાથા વચ્ચેના જોડાણને મજબૂત બનાવી શકાય છે. બીબામાં ભરવાની સામગ્રી લગભગ 50થી 60 ટકા તપાવ્યા વિનાન પાવડરના સ્વરૂપમાં હોય છે, જેમાંથી 40-50 ટકા જૈવિક પ્રક્રિયકો હોય છે જે જોડનારા, ઊંજણ અને પ્લાસ્ટિસાઇઝર્સના બનેલા હોય છે. આ તકનીક અન્ય આકાર પદ્ધતિમાં બહોળા પ્રમાણમાં ઉપયોગમાં લેવામાં આવતી નથી.
સ્વીકાર્ય માપદંડ અનુસારના ઘડા બનાવવા માટે ખૂબ જ કૌશલ્ય અને અનુભવની જરૂર પડે છે અને આ પ્રકારની ચીજવસ્તુઓની ગુણવત્તા કલાની રીતે ઘણી ઊંચી હોવા છતાં આ પદ્ધતિ પુન:ઉત્પાદન માટે નબળી ગણી શકાય. તેની આંતરિક મર્યાદાઓને કારણે થ્રોઇંગનો ઉપયોગ શિરોલંબ અક્ષ પર ત્રિજ્ય સમમિતિવાળી વસ્તુઓ બનાવવા માટે જ ઉપયોગમાં લઇ શકાય છે. ત્યારબાદ તેને છાપ આપીને, ઉપસાવીને, કોતરણી કરીને, આડાઊભા આંકા પાડીને અને કાપીને તેમાં ફેરફાર કરી શકાય છે. કુંભારના હાથ ઉપરાંત આ તકનીકોમાં પેડલ્સ, એરણ અને સળિયા, અને ખાસ કરીને કાપવા અને કાંણા પાડવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતા છરી, સારણી અને વાયર જેવા હથીયારોનો પણ ઉપયોગ કરી શકાય
છે. ચાકડાની પદ્ધતિથી તૈયાર કરવામાં આવેલી ચીજવસ્તુઓ સાથે હાથા, ઢાંકણા, તળિયા અને વધારાની સુશોભન સામગ્રી જોડીને તેમાં ફેરફાર કરી શકાય છે.
ચાકડાની પ્રક્રિયા દરમિયાન ચાકડો ઝડપથી ફરે છે, જ્યારે નરમ માટીના નક્કર પીંડને ધીમેથી દબાવવામાં, મરડવામાં અને ધીરે-ધીરે ઉપરની તરફ અને બહારની તરફ ખેંચીને વચ્ચે પોલાણનો આકાર તૈયાર કરવામાં આવે છે. માટીના પીંડને નીચે અને અંદરની તરફ લયબદ્ધ રીતે વારાફરતી દબાવીને ચોક્કસ ભ્રમણીય સમમિતિની પ્રક્રિયાને માટી પીંડના કેંદ્રીકરણની પ્રક્રિયા કહે છે, જે પછીના તબક્કાઓ તરફ આગળ વધતાં પહેલાં કૌશલ્ય મેળવવા માટેનું સૌથી મહત્વનો તબક્કો છે : ઓપનિંગ , ફ્લોરિંગ , થ્રોઇંગ અથવા પુલિંગ અને ટ્રીમિંગ અથવા ટર્નિંગ (વધારાની માટી દૂર કરીને આકારને સુવસ્થિત બનાવવો અથવા પાદ નિર્માણ કરવું).
ગ્લેઝ એ માટીની વસ્તુઓ પરનું ચમકતું પડ છે, જે સુશોભન અને રક્ષણની પ્રાથમિક પ્રક્રિયા છે. ગ્લેઝનો એક મહત્વપૂર્ણ ઉપયોગ છિદ્રાળુ વાસણને પાણી અથવા અન્ય પ્રવાહીથી સુરક્ષિત બનાવવાનું છે. માટીની વસ્તુઓ પર બાળી ન શકાય તેવા પદાર્થો છાંટીને, ડિપિંગ કરીને, ટ્રેઇલિંગ કરીને અથવા ન બળે તેવા ગ્લેઝ અને પાણીનું પાતળું લુગદી ઘસીને ગ્લેઝની પ્રક્રિયા કરી શકાય. ગ્લેઝનો રંગ તેને પકવ્યા પહેલાંની સરખામણીએ પછીથી ઘણો જ બદલાઈ જાય છે. પકવતી વખતે ગ્લેઝેડ વેરને ભઠ્ઠાના ફર્નિચર સાથે ચોંટતા અટકાવવા માટે, વસ્તુનો નાનો ભાગ ગ્લેઝ કર્યા વગર રાખવામાં આવે છે અથવા વૈકલ્પિક રીતે ખાસ ઉષ્મા પ્રતીકારક સ્પર નો સહાયક તરીકે ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. પકવ્યા બાદ તેને દૂર કરીને નાશ કરવામાં આવે છે.
એગેટવેર: સ્ફટિક ખનિજ ગોમેદ ની જેમ સાથે જોડાયેલા કલરના પટ્ટાઓ અથવા સ્તરને કારણે તેને એગેટવેર કહેવામાં આવે છે. એગેટવેર્સ જુદા-જુદા કલરની માટીનું મિશ્રણ કરીને બનાવવામાં આવે છે, પરંતુ તેનું આગવી ઓળખ ખોવાઈ જાય તે હદે મિશ્રણ કરવામાં આવતું નથી. આ પ્રકારની ચીજો અલગ પ્રકારની લીટીઓ અથવા ટપકાઓ સાથેનો દેખાવ ધરાવે છે. યુનાઇટેડ કિંગ્ડમમાં આ પ્રકારની વસ્તુઓ દર્શાવવા માટે એગેટવેર શબ્દનો, જાપાનમાં નેરીએજ અને ચીનમાં, જ્યાં આ પ્રકારની વસ્તુઓ તાંગ વંશના શાસનના સમયથી બનાવવામાં આવે છે, માર્બલ્ડ વેરનો ઉપયોગ થાય છે. એગેટવેર બનાવવા માટે માટીની પસંદગી ખૂબ જ કાળજીપૂર્વક કરવામાં આવે છે કારણ કે પસંદ કરવામાં આવેલી માટી તાપમાન વધતાં તેની લાક્ષણિકતામાં થતા પરીવર્તનને સાનુકૂળ હોવી જોઈએ.
માટીકામ એ કુંભાર દ્વારા બનાવવામાં આવેલા માટીની વસ્તુઓ છે. આ પ્રકારની વસ્તુઓ જ્યાં બનાવવામાં આવે છે તેને કુંભારવાડો કહેવાય. માટીના વાસણો જેમાંથી બનાવવામાં આવે છે તે માલસામાનને પણ અંગ્રેજીમાં પોટરી કહેવામાં આવે છે. માટીકામની મુખ્ય વિવિધતાઓમાં માટીના વાસણો, પથ્થરમાંથી બનાવવામાં આવેલી ચીજવસ્તુઓ અને ચીનાઈમાટીની ચીજવસ્તુઓનો સમાવેશ થાય છે. માટીકામ વિશ્વની સૌથી પ્રાચીન માનવ તકનીક અને કલા-સ્વરૂપ છે, અને આજે પણ તે મુખ્ય ઉદ્યોગ બની રહી છે. પુરાતત્વવિદો દ્વારા ઉપયોગમાં લેવામાં આવતી વ્યાખ્યામાંથી નાની પૂતળીઓ, જેને સમાન પ્રકારની પ્રક્રિયા અને લોકો દ્વારા બનાવવામાં આવે છે પરંતુ તે વાસણ નથી કે તેને કુંભારના ચાકડા પર બનાવવામાં આવી નથી, તેને બાદ રાખવામાં આવે છે.
રોલર-હેડ મશીન: આ મશીન પણ જિગરિંગ અને જોલિયિંગની જેમ ફરતાં બિબાં પર આકાર આપવા માટેનું છે, પરંતુ તેમાં આકાર આપતું ટૂલ સ્થિર હોવાને બદલે ફરતું રહેતું હોય છે. રોટરી શેપિંગ ટૂલ છીછરા નળાકાર સ્વરૂપનું હોય છે, જેની આંતરિક પહોળાઈ અને તૈયાર કરવામાં આવતા અને આકાર આપવામાં આવતા વાસણ જેટલી હોય છે. આ પ્રકારે ચીજવસ્તુઓને પ્રમાણમાં અકુશળ મજૂરોનો ઉપયોગ કરીને પણ લગભગ મિનિટના બાર નંગની ઝડપે તૈયાર કરી શકાય છે, જો કે આ ઝડપ તૈયાર કરવામાં આવતી વસ્તુના કદ પ્રમાણે અલગ-અલગ હોઈ શકે છે. બીજા વિશ્વયુદ્ધ બાદ યુકેમાં સર્વિસ એન્જિનિયર કંપની દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલા રોલર-હેડ્સને સમગ્ર વિશ્વમાં ઉત્પાદકો દ્વારા સ્વીકારી લેવામાં આવ્યા હતા, તે સપાટ વાસણોના ઉત્પાદનમાં પ્રભુત્વ ધરાવે છે.
પકવવામાં આવતા વાસણોમાં ઇચ્છિત અસર લાવવા માટે તેને બનાવતા પહેલાં માટીના વાસણો પર યોજકો નો ઉપયોગ કરી શકાય છે. ખરબચડા યોજકો, જેમ કે રેતી અને છારું , તૈયાર વસ્તુને જરૂરી ઓપ આપવા માટે વાપરવામાં આવે છે. અંતિમ વાસણમાં પેટર્ન પેદા કરવા ઘણીવાર કોન્ટ્રાસ્ટ રંગની માટી અને છારાનો ઉપયોગ થાય છે. કલર ડાઈ, સામાન્ય રીતે મેટલ ઓક્સાઇડ અને કાર્બોનેટ્સ, ઇચ્છિત રંગ મેળવવા માટે એકલા અથવા તો મિશ્રણ કરીને ઉમેરવામાં આવે છે. ઓપ આપવા માટે સળગી શકે તેવા કણોને વસ્તુ બનાવતી વખતે મિશ્ર કરવામાં આવે છે અથવા તો તેની સપાટી પર દબાવીને ચોંટાડવામાં આવે છે.
ચળકાટ આપવો : માટીની વસ્તુઓને પકવતાં પહેલાં તેની સપાટીને લાકડા, સ્ટીલ કે પત્થરના બનાવેલા યોગ્ય હથીયારથી ઘસીને ચકચકિત કરવી જોઈએ, જેથી ચમકિલી લીસી સપાટી તૈયાર થાય જે તાપને સહન કરી શકે. જ્યારે ખૂબ જ ઝીણી માટીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હોય ત્યારે અથવા પાણીનો ખૂબ થોડો ભાગ ધરાવતા અધકચરા સૂકાયેલા વાસણને પોલિશ કરવામાં આવે ત્યારે ખૂબ જ ચમકાટ ધરાવતા વાસણો તૈયાર કરવા શક્ય છે, જો કે આ અવસ્થામાં વાસણો ખૂબ જ નાજુક હોય છે અને તૂટવાનું જોખમ ઘણું ઊંચું હોય છે.
રેમ પ્રેસિંગ: રેમ પ્રેસિંગ એ તૈયાર કરવામાં આવેલા માટીની પાટને બે છીદ્રાળુ પ્લેટ્સ વચ્ચે દબાવીને જરૂરી આકાર આપીને ટેબલ વેર અને ડેકોરેટીવ વેરને આકાર આપવાની કારખાનાની પ્રક્રિયા છે. દબાણ આપ્યા બાદ, કોમ્પ્રેસ હવા આ છીદ્રાળુ બીબામાં દાખલ કરીને આકાર આપવામાં આવેલી વસ્તુઓને બીબાની પ્લેટથી છૂટી પાડવામાં આવે છે.
ચાકડો. નામની પદ્ધતિમાં, માટીના પીંડને ચાકડાના કેન્દ્રમાં, જેને મથાળું કહે છે, ગોઠવવામાં આવે છે, જેને કુંભાર દ્વારા લાકડી, પગની શક્તિનો ઉપયોગ કરીને અથવા તો ઇલેક્ટ્રિક મોટરની અલગ-અલગ ઝડપથી ફેરવવામાં આવે છે.
પ્રકૃતિ અભાવ વિકાર , રિચર્ડ લઉ દ્વારા અપની 2005 કી પુસ્તક લાસ્ટ ચાઇલ્ડ ઇન દ વુડ્સ મેં ગઢ઼ા ગયા શબ્દ હૈ, જો સંયુક્ત રાષ્ટ્ર અમેરિકા મેં બચ્ચોં દ્વારા ઘર સે બાહર કમ સમય વ્યતીત કરને કી કથિત પ્રવૃત્તિ કો નિર્દિષ્ટ કરતા હૈ જિસકે પરિણામસ્વરૂપ વિભિન્ન વ્યવહારપરક સમસ્યાએં ઉત્પન્ન હોતી હૈં. કંપ્યૂટર, વીડિયો ગેમ ઔર ટેલીવિજ઼ન કે આગમન કે સાથ, બચ્ચોં કો બાહર કી છાનબીન સે અધિક સે ઘર કે અંદર રહને કે અનેક કારણ મિલ ગએ હૈં. "ઔસત અમેરિકી બચ્ચા ઇલેક્ટ્રૉનિક મીડિયા કે સાથ સપ્તાહ કે 44 ઘંટે બિતાતા હૈ". માતા-પિતા ભી બચ્ચોં કો અપને બઢ઼તે હુએ "અજનબિયોં કે ખ઼તરોં" સે સંબંધિત ભય કે કારણ ઉનકી સુરક્ષા કી દૃષ્ટિ સે ઉન્હેં ઘર કે ભીતર હી રખ રહે હૈં. હાલ કે શોધ ને બચ્ચોં દ્વારા સંયુક્ત રાષ્ટ્ર અમેરિકા મેં રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનોં મેં જાને કી ઘટતી સંખ્યા ઔર ઇલેક્ટ્રૉનિક મીડિયા કે ઉપભોગ મેં વૃદ્ધિ કે અતિરિક્ત અંતર કો રેખાંકિત કિયા હૈ.
બચપન કો અક્સર બાહરી તૌર પર માસૂમિયત કે કાલ કે રૂપ મેં દેખા જાતા હૈ, જિસે સામાન્યતઃ સકારાત્મક સન્દર્ભ મેં લિયા જાતા હૈ, જો વિશ્વ કે સકારાત્મકક દૃષ્ટિકોણ કી ઓર સંકેત કરતા હૈ, વિશેષકર જહાં જ્ઞાન કા અભાવ ગ઼લતિયોં સે પ્રસ્ફુટિત હોતા હૈ, જબકિ મહાનતમ જ્ઞાન ગલતિયાં કરને સે પ્રાપ્ત હોતા હૈ. "માસૂમિયત કા હ્રાસ" એક સામાન્ય સંકલ્પના હૈ ઔર પ્રાય: ઇસે આયુ વૃદ્ધિ કે અભિન્ન અંશ કે રૂપ મેં દેખા જાતા હૈ. ઇસે આમ તૌર પર એક અનુભવ યા બચ્ચે કે જીવન કે એક ઐસે કાલ કે રૂપ મેં માના જાતા હૈ જબ બુરાઈ, પીડ઼ા યા અપને ચારોં ઓર કી દુનિયા કે બારે મેં ઉનકી જાગરૂકતા વિસ્તૃત હોતી હૈ. ઇસ વિષય કો ટૂ કિલ એ મૉકિંગ બર્ડ ઔર લાર્ડ ઑફ઼ દ ફ્લાઈજ઼ ઉપન્યાસોં મેં દર્શાયા ગયા હૈ. કાલ્પનિક ચરિત્ર પીટર પૈન ઐસે બચપન કા અવતાર હૈ જો કભી ખ઼ત્મ નહીં હોતા.
બાળપણ એ અવિશિષ્ટ શબ્દ છે. માનવ વિકાસમાં ઉંમરના વિભિન્ન તબક્કાઓ માટે આ શબ્દ ઉપયોગમાં લઈ શકાય છે. વિકાસાત્મક રૂપ પ્રમાણે, આ શબ્દ બાળપણ અને વયસ્કતા વચ્ચેના સમયની અવધિ દર્શાવે છે. સામાન્ય શબ્દોમાં, બાળપણનો જન્મ થતાંની સાથે જ આરંભ થયેલો માનવામાં આવે છે. અવધારણાનાં રૂપ પ્રમાણે કેટલાક લોકો બાળપણને ખેલકુદ તથા માસૂમિયત સાથે જોડીને જુએ છે, જે કિશોરાવસ્થામાં સમાપ્ત થઈ જતું હોય છે. મોટાભાગના દેશોમાં પુખ્ત થવાની એક ઉંમર નક્કી કરેલી હોય છે ત્યારે જ બાળપણ અધિકૃત રીતે સમાપ્ત થયેલું ગણાય છે અને વ્યક્તિને કાયદાકીય રીતે વયસ્ક ગણવામાં આવે છે. આ ઉંમર ૧૩ થી ૨૧ ની વચ્ચે હોઈ શકે છે, જો કે મોટાભાગના દેશોમાં ૧૮ વર્ષની ઉંમરને પુખ્ત વય તરીકે માનવામાં આવે છે.
બચપન કી અવધારણા જીવન-શૈલિયોં મેં પરિવર્તન ઔર વયસ્ક અપેક્ષાઓં કે પરિવર્તનોં કે અનુસાર વિકસિત હોતી ઔર આકાર બદલતી પ્રતીત હોતી હૈ. કુછ લોગોં કા માનના હૈ કિ બચ્ચોં કો કોઈ ચિન્તા નહીં હોની ચાહિએ ઔર ઉન્હેં કામ કરને કી જ઼રૂરત નહીં હોની ચાહિએ; જીવન ખ઼ુશહાલ ઔર પરેશાનિયોં સે મુક્ત રહના ચાહિએ. આમ તૌર પર બચપન ખ઼ુશી, આશ્ચર્ય, ચિંતા ઔર લચીલેપન કા મિશ્રણ હૈ. આમ તૌર પર યહ સંસાર મેં વયસ્કોં કે હસ્તક્ષેપ કે બિના, અભિભાવકોં સે અલગ રહકર ખેલને, સીખને, મેલ-મિલાપ, ખોજ કરને કા સમય હૈ. યહ વયસ્ક જિમ્મેવારિયોં સે અલગ રહતે હુએ ઉત્તરદાયિત્વોં કે બારે મેં સીખને કા સમય હૈ.
જીન જૈક્સ રૂસો વે વ્યક્તિ હૈં આમ તૌર પર જિન્હેં બચપન કી આધુનિક ધારણા કી ઉત્પત્તિ કા શ્રેય દિયા જાતા હૈ - યા ઉન પર આરોપિત કિયા જાતા હૈ. જાન લૉક તથા અન્ય 17વીં સદી કે અન્ય ઉદાર વિચારકોં કે વિચાર કે આધાર પર રૂસો ને બચપન કો વયસ્કતા કે ખ઼તરોં ઔર કઠિનાઇયોં સે મુઠભેડ઼ સે પહલે કી લઘુ અભયારણ્ય અવધિ કહા. રૂસો ને નિવેદન કિયા, "ઇન માસૂમોં કી ખુશિયોં કો ક્યોં લૂટેં જો ઇતની જલ્દી બીત જાતા હૈ". "શુરુઆતી બચપન કે જલ્દી નિકલ જાને વાલે દિનોં મેં કડ઼વાહટ ક્યોં ભરેં, જો દિન ન ઉનકે લિએ ઔર ના હી આપકે લિએ કભી લૌટ કર આને વાલે હૈં?"
શૈશવાવસ્થા પછી પ્રારંભિક અથવા પ્રાથમિક બાળપણ આવે છે અને બાળક લથડિયા ખાતું ચાલવા સાથે તેની શરૂઆત થતી હોય છે, તેના પછી બાળક બોલવાનું અને સ્વતંત્ર રીતે પગલાં ભરી ચાલવા લાગે છે. જ્યારે શૈશવાવસ્થા ત્રણ વર્ષની ઉંમરમાં સમાપ્ત થાય છે, ત્યારે બાળક પોતાની પાયાની જરૂરિયાતો માટે માતા-પિતા પર ઓછું નિર્ભર રહેવા લાગે છે, પ્રારંભિક બાળપણ સાતથી આઠ વર્ષની ઉંમર સુધી ચાલતું હોય છે. નાનાં બાળકોનાં શિક્ષણ માટે રાષ્ટ્રીય સંગઠન અનુસાર, પ્રારંભિક બાળપણની અવધિ જન્મથી લઇને આઠ વર્ષની ઉંમર સુધી હોય છે.
બચ્ચે કે જ્ઞાનાત્મક, શારીરિક, સામાજિક ઔર ભાવનાત્મ‍ક સુદૃઢ઼તા કે લિએ ખેલ અનિવાર્ય હૈ. યહ બચ્ચોં કો શારીરિક , બૌદ્ધિક ઔર ભાવનાત્મબક વિકાસ કે અવસર પ્રદાન કરતા હૈ. અસંયોજિત ખેલ રચનાત્મકતા ઔર પરિકલ્પના કો પ્રોત્સાહિત કરતે હૈં. અન્ય બચ્ચોં ઔર સાથ હી, કુછ વયસ્કોં કે સાથ ખેલના ઔર પરસ્પર બાતચીત કરના દોસ્તી, સામાજિક અન્યોન્ય ક્રિયા, મતભેદ ઔર સંકલ્પોં કે અવસર પ્રદાન કરતે હૈં.
વિક્ટોરિયા કાલ કો બચપન કી આધુનિક સંસ્થા કે સ્રોત કે રૂપ મેં વર્ણિત કિયા ગયા હૈ. વિડંબના યહ હૈ કિ ઇસ કાલ કી ઔદ્યોગિક ક્રાંતિ ને બાલ શ્રમ કો બઢ઼ા દિયા થા, લેકિન ઈસાઈ સુસમાચાર લેખક તથા લેખક ચાર્લ્સ ડિકેન્સ તથા અન્ય કે અભિયાનોં કે કારણ, બાલ મજદૂરી ઉત્તરોત્તર કમ હોતી ગઈ ઔર 1802-1878 કે કારખ઼ાના અધિનિયમ દ્વારા સમાપ્ત હો ગઈ. વિક્ટોરિયા કાલીન લોગોં ને એકજુટ હોકર પરિવાર કી ભૂમિકા તથા બચ્ચે કી પવિત્રતા પર જ઼ોર દિયા, ઔર મોટે તૌર પર, તભી સે પશ્ચિમી સમાજોં મેં યહ રવૈયા બરક઼રાર રહા.
યહ તર્ક દિયા જાતા હૈ કિ બચપન એક પ્રાકૃતિક ઘટના ન હોકર સમાજ કી રચના હૈ. એક મહત્વપૂર્ણ મધ્યવાદી તથા ઇતિહાસકાર ફિલિપ એરીસ ને અપની પુસ્તક સેંચુરીજ઼ ઑફ઼ ચાઇલ્ડહુડ મેં ઇસ બાત કો ઉઠાયા હૈ. ઇસ વિષય કો કનિંઘમ દ્વારા અપની પુસ્તક ઇનવેન્શન ઑફ઼ ચાઇલ્ડહુડ મેં આગે બઢ઼ાયા ગયા, જો મધ્યકાલ સે બચપન કે ઐતિહાસિક પહલુઓં પર નજ઼ર ડાલતા હૈ, જિસે વે વિશ્વ યુદ્ધ કે બાદ કે 1950, 1960 તથા 1970 દશક કી અવધિ કે રૂપ મેં સંદર્ભિત કરતે હૈં.
બચપન કે ભૂગોલ મેં સમ્મિલિત હૈં કિ કિસ પ્રકાર સમાજ બચપન કે વિચાર કો ગ્રહણ કરતા હૈ ઔર અનેક રૂપોં મેં વયસ્કોં કા આચરણ બચ્ચોં કે જીવન કો પ્રભાવિત કરતા હૈ. ઇસમેં બચ્ચોં કે આસ-પાસ કે પરિવેશ સંબંધી દૃષ્ટિકોણ ઔર તત્સંબંધી નિહિતાર્થ શામિલ હૈં. કુછ વિષયોં મેં યહ બચ્ચોં કે ભૂગોલ કે સમાન હૈ જો ઉસ સમય એવં સ્થાન કા પરીક્ષણ કરતા હૈ જિસમેં બચ્ચે જીવન વ્યતીત કરતે હૈં.
એરીસ ને પેંટિગ, સમાધિ-પત્થર, ફ઼ર્નીચર તથા સ્કૂલ-અભિલેખોં કે અધ્યયન કો 1961 મેં પ્રકાશિત કિયા થા. ઉન્હોને પાયા કિ 17વીં શતાબ્દી સે પહલે બચ્ચોં કા પ્રતિનિધિત્વ અલ્પ-વયસ્કોં કી તરહ કિયા જાતા થા. તબ સે ઇતિહાસકારોં દ્વારા ગુજ઼રે જ઼માને કે બચપન પર કાફી શોધ કિયા ગયા હૈ. એરીસ કે પહલે જાર્જ બોઆસ ને દી કલ્ટ આફ઼ ચાઇલ્ડહુડ પ્રકાશિત કિયા થા.
કિશોરાવસ્થા, યા બચપન કી અંતિમ અવસ્થા, યૌવન કી દશા સે શુરૂ હોતી હૈ. કિશોરાવસ્થા કા અંત ઔર વયસ્કતા કી શુરૂઆત મેં દેશવાર તથા ક્રિયાવાર ભિન્નતા હૈ, ઔર એક હી દેશ-રાજ્ય યા સંસ્કૃતિ કે ભીતર અલગ-અલગ ઉમ્ર હોતી હૈ જિસકે વ્યક્તિ કો ઇતના પરિપક્વ માના જાતા હૈ કિ સમાજ દ્વારા કિન્હીં કાર્યોં કો સૌપા જા સકે.
બાળપણ અથવા બાલ્યાવસ્થા અથવા નાનપણ, જન્મથી માંડીને કિશોરાવસ્થા સુધીના આયુષ્ય કાળને કહેવામાં આવે છે. વિકાસાત્મક મનોવિજ્ઞાનમાં, બાળપણને શૈશવાવસ્થા , પ્રાથમિક બાળપણ , મધ્ય બાળપણ તથા કિશોરાવસ્થા એમ ચાર વિકાસાત્મક ચરણોમાં વિભાજિત કરવામાં આવેલું છે.
નવજાગરણ કાલ કે દૌરાન, યૂરોપ મેં બચ્ચોં કા કલાત્મક પ્રદર્શન નાટકીય રૂપ સે બઢ ગયા. તથાપિ ઇસને બચ્ચોં કે પ્રતિ સામાજિક રવૈયે કો પ્રભાવિત નહીં કિયા- બાલ શ્રમ પર આલેખ દેખેં.
અમરીશ પુરી એ ભારતીય રંગમંચ અને ચલચિત્ર જગતના એક જાણીતા અભિનેતા હતા. તેમણે અનેક હિંદી ચલચિત્રોમાં તેમજ અન્ય ભારતીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મોમાં ખલનાયક તેમજ ચરિત્ર અભિનેતા તરીકે જોરદાર અભિનય કરી પ્રશંસા મેળવી હતી. તેમણે સત્યદેવ દુબે અને ગિરિશ કર્નાડ જેવા ઉલ્લેખનીય નાટ્યકારો સાથે કામ કર્યું છે. ભારતીય દર્શકો તેમને શેખર કપૂરની હિંદી ફિલ્મ મિસ્ટર ઈન્ડિયા માં મોગેમ્બોની ભૂમિકા માટે ખૂબ જ પસંદ કરે છે. પશ્ચિમી દર્શકો તેમને સ્ટીવન સ્પીલ્સબર્ગની હોલિવુડ ફિલ્મ ઈન્ડિયાના જૉન્સ એન્ડ ધ ટેમ્પલ ઓફ ડૂમ માં તેમણે કરેલા અભિનય માટે યાદ કરે છે. અમરીશ પુરીને સર્વશ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા તરીકે બે ફિલ્મફેર પુરસ્કાર મળ્યા છે.
અમરીશ પુરીએ ૧૯૬૭ થી ૨૦૦૫ દરમિયાન ૪૫૦થી પણ વધુ ફિલ્મોમાં અભિનય કર્યો હતો અને હિંદી ફિલ્મોના સૌથી સફળ ખલનાયકો પૈકીના એક હતા. તેઓ પોતાના ભાઈઓના પગલે ફિલ્મોમાં કારકિર્દી બનાવવાના હેતુથી મુંબઈ આવી ગયા હતા. તેઓ પોતાના પહેલા સ્ક્રીન ટેસ્ટમાં નિષ્ફળ ગયા અને ભારત સરકારના શ્રમ અને રોજગાર મંત્રાલય અંતર્ગત કર્મચારી રાજ્ય વીમા નિગમમાં નોકરીએ જોડાયા. આ જ અરસામાં તેમણે પૃથ્વી થીએટરમાં સત્યદેવ દુબે લિખિત નાટકોમાં અભિનય શરૂ કર્યો. પરિણામે તેઓ રંગમંચના કલાકાર તરીકે જાણીતા બન્યા અને ૧૯૭૯માં સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર જીત્યો. રંગમંચની આ સફળતા તેમણે ટેલિવિઝનની જાહેરખબરો સુધી પહોંચાડવામાં સફળ રહી અને ૪૦ વર્ષની ઉંમરે તેમણે ફિલ્મોમાં અભિનય શરૂ કર્યો.
તેમણે હિંદી ફિલ્મો ઉપરાંત કન્નડા, મરાઠી, હોલીવુડ, પંજાબી, મલયાલમ અને તેલેગુ ફિલ્મોમાં પણ અભિનય કર્યો. જોકે તેઓ ક્ષેત્રીય ફિલ્મોમાં પણ સફળ રહ્યાં હતા પરંતુ મુખ્યત્ત્વે તેઓ હિંદી ફિલ્મોમાં તેમના યોગદાન માટે યાદ કરવામાં આવે છે.૧૯૭૦ના દશકના મધ્ય સુધી તેઓ ખલનાયકના સહાયક તરીકેના પાત્રોમાં જોવા મળતા હતા. પરંતુ ૧૯૮૦માં આવેલી સુપર હીટ ફિલ્મ હમ પાંચમાં તેઓએ મુખ્ય ખલનાયકની ભૂમિકા ભજવ્યા બાદ અન્ય ફિલ્મોમાં પણ મુખ્ય ખલનાયકના પાત્રો મળવા લાગ્યા. ૧૯૮૨માં દિગ્દર્શક સુભાષ ઘાઈની સુપર હીટ ફિલ્મ વિધાતામાં તેમણે જગવર ચૌધરીની ભુમિકા ભજવી. આ જ વર્ષે દિલીપ કુમાર અને અમિતાભ બચ્ચનને મુખ્ય ભૂમિકામાં ચમકાવતી ફિલ્મ શક્તિ માં મુખ્ય ખલનાયકની ભૂમિકા ભજવી.
અમરીશ પુરી લોહીના કેન્સરથી પીડાતા હતા. તેમના અસ્થિ મજ્જામાં રહેલા લોહીના અપરિપક્વ કણો તંદુરસ્ત રક્તકોષોમાં રૂપાંતરિત થઈ શકતા ન હતા. આથી તેમને ૨૭ ડિસેમ્બર ૨૦૦૪ના રોજ હિંદુજા હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા હતા. અહીં તેમના મગજની શસ્ત્રક્રિયા કરવામાં આવી હતી. તેમના મસ્તિષ્ક ક્ષેત્રમાંથી વધારાના લોહીને સતત ખેંચી કાઢવાની જરૂરિયાત ઉભી થતાં તેઓ કોમામાં ચાલ્યા ગયા હતા. ૧૨ જાન્યુઆરી ૨૦૦૫ના રોજ ૭:૩૦ વાગ્યે તેમનું અવસાન થયું હતું.તેમનું પાર્થિવ શરીર અંતિમ દર્શન માટે તેમના નિવાસ પર લાવવામાં આવ્યું હતું. ૧૩ જાન્યુઆરી ૨૦૦૫ના રોજ શિવાજી પાર્ક સ્મશાનમાં તેમની અંતિમવિધી કરવામાં આવી હતી.
આંતરરાષ્ટ્રીય દર્શકો પુરીને રિચર્ડ એટનબરોની ફિલ્મ ગાંધીમાં "ખાન" તરીકે તથા સ્ટીવન્ સ્પીલબર્ગ્સની ફિલ્મ "ઈન્ડિયાના જૉન્સ"માં તેમણે ભજવેલા મુખ્ય વિરોધી પાત્ર મોલા રામ તરીકે ઓળખે છે. એ ભૂમિકા માટે તેમણે માથે મુંડન કરાવ્યું અને ત્યારબાદ હંમેશ માટે એ જ દેખાવ શૈલી અપનાવી લીધી. તેમના મુંડન કરેલા મસ્તકને કારણે તેઓ ખલનાયક તરીકેના પાત્રોમાં વધુ ઉપસી આવ્યા. જાણીતા હોલીવુડ દિગ્દર્શક સ્ટીવન સ્પીલબર્ગ્સ અમરીશ પુરી વિશે કહે છે કે, "અમરીશ મારો પસંદીદો ખલનાયક છે , એનાથી ઉત્તમ ખલનાયક ના આ પૃથ્વી પર થયો છે ના થશે."
૧૯૮૩માં ફરી એક વાર સુભાષ ઘાઈએ તેમની સુપર હીટ ફિલ્મ હિરો માં મુખ્ય ખલનાયક પાશાની ભૂમિકા ભજવી. ત્યારબાદ પુરી નિયમિત રૂપથી ઘાઈની ફિલ્મોનો હિસ્સો બનતા રહ્યાં. કરડો ચહેરો, તંદુરસ્ત શરીર સૌષ્ઠવ અને બુલંદ અવાજ ધરાવતા અમરીશ પુરીએ ૧૯૮૦ અને ’૯૦ના દશકમાં ખલનાયક તરીકે સર્વોચ્ચ મુકામ પ્રાપ્ત કર્યો. તે સમયની ભાગ્યે જ કોઈ ફિલ્મ હશે જેમાં તેમણે વિલનની ભૂમિકા ન ભજવી હોય.
૧૯૯૦ થી તેમના મૃત્યુ સુધી તેઓ ઘણી ફિલ્મોમાં સકારાત્મક સહાયક ભૂમિકાઓમાં જોવા મળ્યા. દિલવાલે દુલ્હનિયા લે જાયેંગે, વિરાસત, પરદેશ, ઘાતક, ચાઈનાગેટ વગેરે ફિલ્મોમાં તેમણે નોંધપાત્ર સકારાત્મક ભૂમિકાઓ ભજવી છે. મેરી જંગ અને વિરાસત ફિલ્મમાં ભજવેલી તેમની ભૂમિકાઓ માટે તેમને શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા તરીકેનો ફિલ્મફેર ઍવોર્ડ પ્રાપ્ત થયેલ છે.
એમનો જન્મ ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા પંજાબ રાજ્યમાં આવેલા નવાંશહર ખાતે ૨૨ જૂન, ૧૯૩૨ના દિવસે થયો હતો. તેમને ચાર ભાઈ-બહેન હતાં. સૌથે મોટા ચમન પુરી અને મદન પુરી, બંને અભિનેતાઓ હતા, આ ઉપરાંત એક મોટી બહેન ચંદ્રકાન્તા અને નાનો ભાઈ હરીશ પુરી હતાં. તેઓ અભિનેતા અને ગાયક એ.કે.સહેગલના પિતરાઈ ભાઈ હતા.
ખલનાયક તરીકેની તેમની વિવિધ ભૂમિકાઓમાં મિસ્ટર ઈન્ડિયા ફિલ્મમાં મોગેમ્બો, વિધાતામાં જગાવર, મેરી જંગમાં ઠકરાલ, ત્રિદેવમાં ભુજંગ, દામિનીમાં બેરિસ્ટર ચડ્ડા અને કરન-અર્જુનમાં ઠાકુર દુર્જન સિંહ વગેરે યાદગાર છે.
રાજવૃત્તીય વર્ષ એ ધંધા તેમજ અન્ય સંસ્થાઓમાં વર્ષે નાણાકીય હિસાબો તૈયાર કરવા માટે વપરાતો સમયગાળો છે. ઘણાં ન્યાયક્ષેત્રોમાં એકાઉન્ટીંગ તેમજ કરવેરાને લગતા કાયદા 12 મહિનામાં એક વખત આવા અહેવાલ રજૂ કરાવે છે પરંતુ અહેવાલનો સમયગાળો કેલેન્ડર વર્ષ હોય તેવો આગ્રહ કરતા નથી . રાજવૃત્તીય વર્ષ દેશ તેમજ ધંધા પ્રમાણે બદલાતા રહે છે. રાજવૃત્તીય વર્ષનો અર્થ આવકવેરા આકારણી માટે વપરાતું વર્ષ એવો પણ થઈ શકે છે.
કેટલાક ન્યાયક્ષેત્રો, ખાસ કરીને જે કરના એકીકરણની અનુમતી આપતા હોય ત્યાં ધંધાકીય જૂથનો ભાગ હોય તેવી કંપનીઓને લગભગ એકસરખું જ રાજવૃત્તીય વર્ષ વાપરવું પડે છે અને જાપાન જેવા કેટલાક ન્યાયક્ષેત્રોમાં 3 મહિના સુધીનું અંતર ચલાવી લેવામાં આવે છે). જે ભિન્ન રાજવૃત્તીય વર્ષ ધરાવતાં એકમો વચ્ચેના વ્યવહારોના એકીકરણ માટેના હવાલા સહિત હોય છે કે જેથી એક જ સાધનસંપત્તિનું આકલન એકથી વધુ વખત ન થઈ જાય.
વધારામાં, ઘણી કંપનીઓને સરખામણી કરવા તેમજ ચોક્કસ જથ્થો મેળવવા માટે તેઓ પોતાના રાજવૃત્તીય વર્ષનો અંત અઠવાડિયાના એ જ દિવસે કરે છે જે દિવસે સ્થાનિક કાયદાઓ અનુમતી આપે છે. આથી કેટલાક રાજવૃત્તીય વર્ષમાં 54 અઠવાડિયા હોય છે અને કેટલાકમાં 53 હોય છે. સિસ્કો સિસ્ટમ્સ અને ટેસ્કો મોટી કંપનીઓમાં છે જેમણે આ નીતિ આપનાવી છે.
ન્યૂઝીલેન્ડ સરકારનું વિત્તિય તેમજ નાણાકીય અહેવાલનું વર્ષ 1 જુલાઈ ના રોજ શરૂ થઈ આગામી વર્ષની 30મી જૂને પૂર્ણ થાય છે અને બજેટને પણ લાગુ પડે છે. કંપની અને વ્યક્તિગત નાણાકીય વર્ષ 1 એપ્રિલે શરૂ થાય છે અને 31મી માર્ચે પૂરું થાય છે અને કંપની તેમજ વ્યક્તિગત આવકવેરાને લાગુ પડે છે.
આયર્લેન્ડમાં 5 એપ્રિલ 2001 કે જ્યારે વાણિજ્ય મંત્રી ચાર્લી મેક્ક્રીવીની વિનંતી સ્વીકારી કેલેન્ડર વર્ષ સાથે મેળ બેસાડવા તેને બદલવામાં આવ્યુ ત્યાં સુધી અહીં 5 એપ્રિલે પૂરા થતા વર્ષનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હતો .
તાઈવાનના આવકવેરા કાયદા હેઠળ, રાજવૃત્તીય વર્ષ દરેક કેલેન્ડર વર્ષની 1 જાન્યુઆરીએ શરૂ થાય છે અને 31 ડિસેમ્બરે પૂર્ણ થાય છે. જોકે, કોઈ સંસ્થા તેની સ્થાપના વખતે અમુક ખાસ રાજવૃત્તીય વર્ષ અપનાવી શકે છે અને આવકવેરા સત્તાધિકારીઓની પરવાનગીથી રાજવૃત્તીય વર્ષ બદલી પણ શકે.