polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
બાળક રાધેશ્યામને માતાની હૂંફમાં જ્ઞાનમયી ભક્તિના સંસ્કારોને વિકસાવવાની તક મળી. રાધેશ્યામને બાળપણથી જ ‘માતા સિવાય બીજા કોઈમાં ચિત્ત જ નહીં, અંતરથી કોઈનો સંગ જ નહીં’, એવો સંસાર પ્રતિ અનાસક્તિનો યોગ સધાયો હતો.
તેમનાં માતુશ્રીનું નામ દિવાળી મા હતું, જેઓ જામનગરના શ્રી ઉમિયાશંકર માંકડનાં પુત્રી હતાં. દિવાળી મા એ સમજપૂર્ણ જ્ઞાનમય ભક્તિભાવભર્યાં, અત્યંત નરમ, વત્સલ અને કરુણાળુ સ્વભાવનાં હતાં.
1939થી રાધેશ્યામ જૂનાગઢ આવીને વસ્યા. આ પછીનાં વર્ષો દરમિયાન પણ તેમનો પ્રવાસ ચાલુ રહ્યો. તેની સાથોસાથ તેમનો સત્સંગ પણ વિસ્તરતો ગયો.
દેશભરના લોકોની નજરમાં અંગ્રેજી ભાષાની અકુદરતી ચકાચાંદને તોડી તેની જગ્યાએ હિન્દી અથવા હિન્દુસ્તાનીની સ્થાપના માટે પ્રચાર કરવો છે;
લોકોની ધાર્મિક, સામાજિક, આર્થિક અને રાજકીય ઉન્નતિને અનુરૂપ એવા જર્નલ અને પુસ્તકોના અન્ય પ્રકાશન દ્વારા પ્રચાર કરવો;
સંસ્થા દ્વારા હાથ ધરાયેલા અખબારોમાં અને તેના દ્વારા પ્રકાશિત પત્રિકાઓ, પુસ્તકો વગેરેમાં જાહેરાત ન લેવી; સંસ્થાના ધ્યેયો અને ઉદ્દેશ્યોની વિરુદ્ધ છાપવાનું કામ સંસ્થાના પ્રિન્ટિંગ પ્રેસમાં સ્વીકારવું નહીં;
ટેનેરીઓ, ડેરીઓ અને આવી અન્ય સંસ્થાઓ શરૂ કરવા અને તેનું વ્યવસ્થાપન કરવાનો પ્રચાર કરીને ગાયને બચાવવા માટેની રચનાત્મક રીત લોકો સમક્ષ રજૂ કરવી;
સ્થાપના સમયે તેની ઘોષણામાં જણાવ્યા મુજબ, નવજીવન ટ્રસ્ટનો ઉદ્દેશ્ય હિંદ સ્વરાજ ની પ્રાપ્તિ માટે શાંત અને પ્રબુદ્ધ સેવકો દ્વારા લોકોને શિક્ષિત કરીને શુદ્ધ રીતે ભારતની સેવા કરવાનો હતો.
નવજીવન ટ્રસ્ટ એ અમદાવાદ, ભારત સ્થિત એક પ્રકાશન ગૃહ છે. તેની સ્થાપના મહાત્મા ગાંધીએ ૧૯૨૯ માં કરી હતી અને આજ સુધીમાં અંગ્રેજી, ગુજરાતી, હિન્દી અને અન્ય ભાષાઓમાં ૮૦૦ થી વધુ પ્રાકાશનો પ્રકાશિત કર્યા છે.
સ્વરાજની શાંતિપૂર્ણ પ્રાપ્તિ માટેના પ્રચારને આગળ વધારવા માટે, નવજીવન કરવા આ ધ્યેય પરિપૂર્ણતા માટે; અને ખાસ કરીને:
લાહોર જેલમાં, દાસે યુરોપીય રાજકીય કેદીઓ અને ભારતીય રાજકીય કેદીઓની પ્રત્યે સમાન વર્તણૂકની માંગનુમ્ આંદોલન ચલાવતા અન્ય ક્રાંતિકારી લડવૈયાઓ સાથે ભૂખ હડતાલ શરૂ કરી હતી. જેલોમાં ભારતીય રહેવાસીઓની સ્થિતિ ખેદપૂર્ણ હતી. જેલમાં ભારતીય કેદીઓએ જે ગણવેશ પહેરવા અપાતા હતા તે ઘણા દિવસોથી ધોવાતા નહોતા, અને ઉંદરો અને વાંદાઓ રસોડામાં ફરતા અને ખોરાકને ખાવા માટે અસુરક્ષિત બનાવતા હતા. ભારતીય કેદીઓને વાંચવા માટે અખબારો જેવી કોઈ સામગ્રી કે લખવા માટે કાગળ પૂરા પાડવામાં આવતા ન હતા. એ જ જેલમાં બ્રિટીશ કેદીઓની સ્થિતિ આશ્ચર્યજનક રીતે અલગ હતી.
યતીનનું ૧૩ સપ્ટેમ્બર ૧૯૨૯ ના રોજ અવસાન થયું. દુર્ગા ભાભીએ અંતિમ સંસ્કાર યાત્રાનું નેતૃત્વ કર્યું હતું, જે લાહોરથી ટ્રેન દ્વારા કલકત્તા ગઈ હતી. દાસને શ્રદ્ધાંજલિ આપવા હજારો લોકો રેલ્વે સ્ટેશનો પર દોડી ગયા હતા. કલકત્તામાં બે માઇલ લાંબી શોભાયાત્રા શબપેટીને સ્મશાન સુધી લઈ ગઈ. દાસનો શબપટ સુભાષચંદ્ર બોઝે, હાવડા રેલ્વે સ્ટેશન પર મેળવ્યો અને અંતિમ સંસ્કાર યાત્રાને સ્મશાનભૂમિ તરફ દોરી ગયા. જેલમાં જતીન દાસની ભૂખ હડતાલ કેદીઓની ગેરકાયદેસર અટકાયત સામેના વિરોધમાં એક નિર્ણાયક ક્ષણ હતી.
દાસની ભૂખ હડતાલ ૧૩ જુલાઈ ૧૯૨૯ ના દિવસે શરૂ થઈ હતી અને ૬૩ દિવસ સુધી ચાલી હતી. જેલ સત્તાધીશોએ તેમને અને અન્ય સ્વતંત્રતા કાર્યકરને દબાણપૂર્વક ખવડાવવાનાં પગલાં લીધાં હતાં. આખરે, જેલ સત્તાધીશોએ તેમની બિનશરતી મુક્તિની ભલામણ કરી, પરંતુ સરકારે તે સૂચન નામંજૂર કરી અને તેને જામીન પર મુક્ત કરવાનો પ્રસ્તાવ મુક્યો.
તેમના મૃત્યુ પછી, વાઇસરોયે લંડનને માહિતી આપી હતી કે "ભૂખ હડતાલ પર રહેલા કાવતરાના કેસના શ્રી દાસનું આજે બપોરે ૧ વાગ્યે નિધન થયું હતું. ગઈરાત્રે ભૂખ હડતાલ કરનારા પાંચ લોકોએ તેમની ભૂખ હડતાલ છોડી દીધી હતી. આથી હવે ત્યાં ફક્ત ભગતસિંહ અને દત્ત છે જે ભૂખ હડતાલ પર છે. "
યતિન્દ્ર નાથ દાસ ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળના કાર્યકર્તા અને ક્રાંતિકારી હતા. તેમને જતીન દાસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. લાહોરની જેલમાં ૬૩ દિવસની ભૂખ હડતાલ બાદ તેમનું મૃત્યુ થયું હતું.
૧૪ જૂન ૧૯૨૯ ના દિવસે ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓ માટે તેમની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને લાહોર કાવતરાના કેસના વધારાના કેસ હેઠળ તેમને લાહોર જેલમાં કેદ કરવામાં આવ્યા હતા.
જી. વી. એસ. ટેલરનો જન્મ ૩ જુલાઈ ૧૮૨૦ના દિવસે તત્કાલીન મૈસૂર રાજ્યના બેલ્લારી કે બેળગાંવ ખાતે થયો હતો. ૧૫ વર્ષની ઉંમર સુધી તેમણે કલકત્તાની બિશપ કૉલેજમાં અભ્યાસ કર્યો, ત્યારબાદ તેઓ વધુ અભ્યાસ માટે ૧૮૩૮ માં ઇંગ્લેન્ડ ગયા. અહીં તેમણે યુવાન ડેવિડ લિવિંગસ્ટોન સાથે ગાઢ મૈત્રી વિકસાવી. (૧૮૭૩ માં આફ્રિકામાં લિવિંગસ્ટોનના મૃત્યુ સુધી આ મિત્રતા ચાલુ રહી). ૧૮૪૦ માં, તેમણે ગ્લાસગો યુનિવર્સિટીમાં અભ્યાસ કર્યો અને ૧૮૪૩માં તેમણે બી. એ. નો અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યો. તે જ વર્ષે લંડન મિશનરી સોસાયટીએ તેમને મિશનરી તરીકે સ્વીકાર્યા અને તેમને મદ્રાસમાં રહેવા માટે ભારત મોકલ્યા.
૧૮૪૬માં તેઓ ગુજરાતના વડોદરામાં આવ્યા અને વિલિયમ ક્લાર્કસન સાથે મહી કાંઠા ગયા જ્યાં તેમણે ટૂંક સમયમાં સ્થાનિક ભાષા શીખી. ૧૮૫૦માં તેમના લેખો પ્રથમ વખત એક મિશનરી સામયિકમાં પ્રકાશિત થયા. ૧૮૫૪ માં ક્લાર્કસનની નિવૃત્તી પછી, મિશનને આઇરિશ પ્રેસ્બિટેરિયન મિશનમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવ્યું, જ્યાં તેમણે ગુજરાતી ભાષા અને લોકો પ્રત્યેની રુચિને કારણે ગુજરાતમાં પોતાનું કાર્ય ચાલુ રાખ્યું. તેઓ ગુજરાતના બોરસદ અને શાહવાડી માં આવેલા ચર્ચ ઑફ નોર્થ ઈન્ડિયા સંચાલિત ચર્ચોના સ્થાપક હતા.
તેમણે ૧૮૬૭માં ગુજરાતી ભાષાનું વ્યાકરણ પ્રકાશિત કર્યું જેનાથી તેમને "ગુજરાતી વ્યાકરણના પિતા" તરીકેની પદવી મળી. પ્રથમ પ્રકાશન ન હોવા છતાં, સ્થાનીય લોકો દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતો અને ગુજરાતી ભાષામાં જ ગુજરાતી વ્યાકરણ લખવાનો આ એક પ્રારંભિક પ્રયાસ હતો. તેમનું કાર્ય વધુ વ્યાપક અને સંપૂર્ણ હતું. બોમ્બે પ્રેસિડેન્સીની શાળાઓમાં તેનો ઉપયોગ થતો હતો અને ૧૯૦૩ સુધી તેની ઘણી આવૃત્તિઓ છપાઈ. પાછળથી કમળાશંકર ત્રિવેદી દ્વારા લખાયેલ ગુજરાતી ભાષાનુ બૃહદ વ્યાકરણ એ આ પુસ્તકનું સ્થાન લીધું.
જોસેફ ટેલર એ ૧૮૧૨થી બેલ્લારીમાં એક મિશનરી હતા. સપ્ટૅમ્બર ૧૮૨૦થી તેઓ બેલગામમાં રહ્યા. આ જોસેફ ટેલર, જે. વી. એસ. ટેલરના પિતા હતા. રેવરન્ડ. જે. વી. એસ. ટેલરે બે લગ્ન કર્યા હતા. એલિઝા મેરી પ્રીચાર્ડ તેમની પ્રથમ પત્ની હતા જ્યારે જ્યોર્જિના બ્રોડી સાથે તેમણે બીજી વાર લગ્ન કર્યા. તેમની બંને પત્નીઓ સ્કોટીશ હતી. તેમનો એક પુત્ર, ડૉ. લેચમર ટેલર, આગળ જતાં એડિનબર્ગ મેડિકલ મિશનરી સોસાયટીના નિર્દેશક બન્યા.
૨ જૂન ૧૮૮૧ ના દિવસે એડિનબર્ગમાં તેમનું અવસાન થયું અને એડિનબર્ગના ન્યુનિંગ્ટન સ્મશાનમાં તેમને દફનાવવામાં આવ્યા હતા. તેમના પુત્ર, ડૉ જ્યોર્જ પ્રીચાર્ડ ટેલર ભારતમાં રહ્યા અને વિલિયમ ફ્લેમિંગ સ્ટીવન્સન ના નામ પરથી સ્ટીવન્સન ડિવીનિટી કૉલેજ, અમદાવાદના પ્રથમ આચાર્ય બન્યા. જી. પી. ટેલરે તેમના પિતાના પ્રથમ સંપૂર્ણ ગુજરાતી વ્યાકરણ માં સુધારા કરી, તેમજ પોતાનો ઉમેરો કરી તેનું પ્રકાશન કર્યું.
રેવરન્ડ. જોસેફ વાન સોમેરન ટેલર , અન્ય નામ જે. વી. એસ. ટેલર, એ એક સ્કોટિશ ખ્રિસ્તી મિશનરી અને ગુજરાતી ભાષામાં લખનારા લેખક હતા. તેમણે પશ્ચિમના દેશોમાં ગુજરાતીનું વ્યાકરણ લખવાનો પ્રારંભિક પ્રયાસ કર્યો, અને ગુજરાતીમાં બાઇબલનો અનુવાદ પણ કર્યો.
ગુજરાતમાં અગાઉની પ્રથમ લંડન મિશનરી સોસાયટીના મિશનરી તરીકે જ્હોન ટેલર એમ. ડી. ૧૮૦૫ માં ગુજરાત આવ્યા હતા. પરંતુ આ મિશનની સ્થિતિથી નિરાશ થઈને તેમણે સરકારી સેવામાં પ્રવેશ કર્યો.
વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન જ પંજાબ પ્રાંતમાં બ્રિટીશ શાસનનો વિરોધ વધી ગયો હતો જેને ભારત પ્રતિરક્ષા અધિનિયમ લાગુ કરી દબાવી દેવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ ૧૯૧૮માં બ્રિટીશ જજ સિડની રોલેટની અધ્યક્ષતામાં એક સમિતિનું ગઠન કરવામાં આવ્યું હતું. સમિતિના અહેવાલમાં જણાવવામાં આવ્યું કે ભારત, ખાસ કરીને પંજાબ અને બંગાળના ક્ષેત્રોમાં અંગ્રેજ સરકાર પ્રત્યેના વધતા જતા વિરોધ પાછળ વિદેશી તાકતોનો હાથ રહેલો છે. સમિતિની દરખાસ્તોને સ્વીકારી ભારત પ્રતિરક્ષા અધિનિયમ નું રોલેટ એક્ટ તરીકે વિસ્તરણ કરવામાં આવ્યું. સમગ્ર ભારતમાં લાગુ કરાયેલ આ એક્ટ અંતર્ગત આઝાદીની ચળવળને દબાવી દેવા માટે બ્રિટીશ સરકારને અધિક સત્તાઓ આપવામાં આવી હતી. આ કાયદા મુજબ પ્રેસ પર સેન્સરશીપ લાગુ કરવામાં આવી હતી. પ્રાંતિક સરકાર કોઇ પણ પ્રકારના વોરન્ટ વગર ગમે તે વ્યક્તિની ધરપકડ કરી શકતી હતી, નેતાઓને અદાલતી કાર્યવાહી વિના જ જેલમાં રાખી શકતી હતી. તેમના પર વિશેષ અદાલતો બંધ ઓરડામાં કેસ ચલાવી શકતી હતી. અદાલતે ફરમાવેલી સજા પર અપીલ કરવાની જોગવાઇ ન હતી.
૧૩ એપ્રિલ ૧૯૧૯ના રોજ સાંજે ચાર વાગ્યે અમૃતસરના જલિયાંવાલા બાગ ખાતે એક સભાનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. સભામાં બાળકો અને સ્ત્રીઓ સહિત લગભગ ૫૦૦૦ જેટલા લોકો એકઠા થયા હતા. સભા દરમિયાન કેટલાક નેતાઓ ભાષણ આપી રહ્યા હતા ત્યારે જનરલ ડાયર ૯૦ જેટલા સૈનિકોની ટુકડી લઈને બાગના પ્રવેશદ્વાર પાસે પહોંચ્યો. કોઈપણ પ્રકારની પૂર્વ ચેતવણી વિના જ ગોળીબાર થતાં ઉપસ્થિત મેદનીમાં ભાગદોડ મચી ગઈ. ૧૦ મિનિટમાં કુલ ૧૬૫૦ રાઉન્ડ ગોળીઓ છોડવામાં આવી હતી. બાગમાં લગાવેલી તકતી અનુસાર ૧૨૦ મૃતદેહ કૂવામાંથી મળી આવ્યા હતા. અમૃતસરના ડેપ્યુટી કમિશ્નરના કાર્યાલયમાં ૪૮૪ શહિદોની સૂચિ છે, જ્યારે જલિયાંવાલા બાગમાં ૩૮૮ શહિદોની સૂચિ મૂકેલી છે. બ્રિટીશ રાજના અભિલેખમાં આ ઘટનામાં ૨૦૦ લોકો ઇજાગ્રસ્ત થયાનો તથા ૩૭૯ લોકો શહીદ થયાનો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે.
સમગ્ર ભારતમાં આ કાયદાનો પ્રચંડ વિરોધ થયો. ગાંધીજીના આદેશથી ૬ઠ્ઠી એપ્રિલ ૧૯૧૯ના રોજ સમગ્ર દેશમાં સભા-સરઘસ, દેખાવો-પ્રદર્શનો અને હડતાળોનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. બ્રિટીશ સરકાર દ્વારા વિરોધ આંદોલનને નિષ્ફળ બનાવવા મોટા નેતાઓની ધરપકડો કરવામાં આવી. પરિણામે જનતાનો આક્રોશ ફાટી નીકળ્યો. રસ્તા, રેલવે તથા ડાક-સંચાર સેવાઓ ખોરવી નાખવામાં આવી. દિલ્હી, લાહોર, અમૃતસર, મુંબઈ જેવા શહેરોમાં તોફાનો ફાટી નીકળ્યા. અમૃતસર અને પંજાબના અન્ય શહેરોમાં સરકારી મકાનો–સંપતિઓને નુકસાન પહોચાડવામાં આવ્યું. બેંકો લૂંટવામાં આવી. કેટલાક સ્થળોએ બે-ચાર અંગ્રેજોની હત્યા પણ કરવામાં આવી.
હત્યાકાંડની વિશ્વવ્યાપી નિંદા થતાં તત્કાલીન સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ્સ એડવિન મોન્ટેગ્યુએ વિલિયમ લોર્ડ હંટરની અધ્યક્ષતામાં એક સમિતિની રચના કરી હતી. સમિતિ સમક્ષ જનરલ ડાયરે સ્વીકાર કર્યો હતો કે લોકો પર ગોળીબાર કરવાનો નિર્ણય તે પહેલેથી જ કરીને આવ્યો હતો તથા સાથે બે તોપ પણ લાવ્યો હતો પરંતુ સાંકડા રસ્તાને કારણે તે તોપ અંદર લાવી શક્યો ન હતો. હંટર સમિતિના અહેવાલ આધારે જનરલ ડાયરને બ્રિગેડિયરમાંથી કર્નલ તરીકે અવક્રમન કરી સક્રિય સરકારી સેવાઓમાંથી મુક્ત કરવામાં આવ્યો હતો.
પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ માં ભારતીય જનતા અને નેતાઓએ બ્રિટીશ સરકારને સમર્થન કર્યું હતું. ૧૩ લાખ ભારતીય સૈનિકો અને સેવકો યુરોપ, આફ્રિકા અને મધ્ય પૂર્વના દેશોમાં મોકલવામાં આવ્યા હતા. તે પૈકી ૪૩,૦૦૦ જેટલા ભારતીય સૈનિકો આ યુદ્ધમાં શહીદ થયા હતા. વિશ્વયુદ્ધની સમાપ્તિ પર ભારતીય નેતાઓ અને જનતાને બ્રિટીશ સરકારના સહયોગ અને નરમ વલણની અપેક્ષા હતી. પરંતુ યુદ્ધ પૂરું થતાં જ અંગ્રેજ સરકારે અપેક્ષાથી વિપરીત મોન્ટેગ્યુ ચેમ્સફોર્ડ સુધારા લાગુ કરી દીધા.
૧૯૨૦માં ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ દ્વારા એક પ્રસ્તાવ પસાર કરીને હત્યાકાંડના સ્થળ પર સ્મારક બનાવવા માટે એક ટ્રસ્ટની રચના કરવામાં આવી હતી. ૧૯૨૩માં ટ્રસ્ટે સ્મારક પરિયોજના માટે ભૂમિ ખરીદી હતી. અમેરિકન સ્થપતિ બેન્જામિન પોલ્ક દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલ સ્મારકનું ઉદઘાટન તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ રાજેન્દ્ર પ્રસાદ દ્વારા વડાપ્રધાન જવાહરલાલ નેહરુ તેમજ અન્ય નેતાઓની ઉપસ્થિતિમાં ૧૩ એપ્રિલ ૧૯૬૧માં કરવામાં આવ્યું હતું.
જલિયાંવાલા બાગ હત્યાકાંડ ૧૩ એપ્રિલ ૧૯૧૯ ના રોજ પંજાબના અમૃતસરમાં થયો હતો. રોલેટ એક્ટના વિરોધમાં એકઠા થયેલા અહિંસક પ્રદર્શનકારીઓ પર જનરલ ડાયર નામના અંગ્રેજ અધિકારીએ ગોળીબાર કરવાનો હુકમ આપ્યો હતો. જેમાં ૪૧ બાળકો સહિત લગભગ ૪૦૦ વ્યક્તિઓના મૃત્યુ થયા હતા અને ૧ હજારથી પણ વધુ લોકો ઇજાગ્રસ્ત થયા હતા.
આ મંદિર વીર સંવત ૧૯૧૮ ની મહા સુદ તેરસના દિવસે બંધાવવામાં આવ્યું હતું. શાહ વેલજી માલુ, શાહ કેશવજી નાયક, શિવજી નેણસી, અને ઓશવાળ વાણિયાઓ દ્વારા £ ૪૦,૦૦૦ માં આ મંદિર બંધાવાયું હતું. અમદાવાદના જૈન મંદિરથી આ મંદિરની સ્થાપત્ય પ્રેરણા મળી છે. સાભરાઈના સલાટ નથુની દેખરેખ હેઠળ આ મંદિરનું નિર્માણ કચ્છના મિસ્ત્રીઓ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું અચલગચ્છ આચાર્ય રત્નસાગરસુરી દ્વારા શાંતિનાથની પ્રતિમા અહીં સ્થાપિત કરવામાં આવી હતી. પ્રખ્યાત કવિતા 'કેશવજી નાયક' માં આ મંદિરની તુલના પાલીતાણાના જૈન મંદિરોના મેરુપ્રભા મંદિર સાથે કરવામાં આવી હતી, જે મંદિરનું નામ 'કલ્યાણ ટૂંક' અપાયું હતું.
આ મંદિર આજુબાજુથી ઊંચા કોટ વડે ઘેરાયેલું છે જેમાં પાંચ બૂર્જ અને ૧૨ ૬ ફૂટનો દરવાજો છે. તેને બે માળ જેટલું ઊંચુ પ્રવેશદ્વાર છે. પુજારીઓના ઉપયોગ માટે બાંધવામાં આવેલા ઇમારતોથી ઘેરાયેલા બાહ્ય પ્રાંગણની દરેક દિવાલમાં એક દેરી છે. ચતુષ્કોણની મધ્યમાં ૬ ફૂટ ઉંચો ઓટલો છે જેના પર પગથિયા દ્વારા પહોંચી શકાય છે. આ ઓટલા પર ૭૮ ફૂટ લાંબુ ૬૯ પહોળું અને ૭૩ ૧/૨ ઊંચું મંદિર છે. તેને બે માળ જેટલું ઉંચું ગુંબજ છે. રંગમંડપ બે માળ જેટલું ઊંચુ છે, અને તેની ઉપર કોતરણી કરેલ તક્તિઓ છે.
શાંતિનાથ જૈન મંદિર ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના કોઠારામાં આવેલું એક જૈન મંદિર અથવા દેરાસર છે. આ મંદિર શાંતિનાથને સમર્પિત છે અને તે જૈન ધર્મના અનુયાયીઓ માટે એક મહત્વપૂર્ણ તીર્થસ્થાન છે.
હિન્દૂ મહાકાવ્ય મહાભારત, હરિવંશ અને પુરાણ માં યદુને રાજા યયાતિ અને રાની દેવયનીના પુત્ર બતાવ્યા છે. રાજકુમાર યદુ એક સ્વાભિમાની અને
સુસંસ્થાપિત શાસક હતા. વિષ્ણુ પુરાણ, ભગવત પુરાણ અને ગરુડ પુરાણના અનુસાર યદુના ચાર પુત્ર હતા, જયારેકે બાકીનાં પુરાણોનાં અનુસાર તેમના પાંચ પુત્રો હતા. બુધ અને યયાતિનાં વચ્ચેનાં બધાજ રાજાઓને સોમવંશી અથવા ચંદ્રવંશી કહેવામાં આવ્યા છે. મહાભારત અને વિષ્ણુ પુરાણના અનુસાર યદુનાં પિતા યયાતિને પોતાની યુવાવસ્થા પ્રદાન કરવાનું સ્વીકાર્યું નહીં જે કારણે યયાતિએ યદુનાં કોઈ પણ વંશજને પોતાના વંશ અને સામ્રાજ્યમાં શામિલ ન થઈ શકવાનો શ્રાપ આપ્યો હતો. આ કારણે યદુનાં વંશજ સોમવંશ થી અલગ થઈ ગયા અને માત્ર રાજા પુરુનાં વંશજો સોમવંશી કહેવાયા. તે બાદ મહારાજ યદુએ એવી ઘોષણા કરી કે તેમના વંશજ ભવિષ્ય માં યાદવ અથવા યદુવંશી કહેવાશે. યદુનાં વંશજોએ અભૂતપૂર્વ ઉન્નતિ કરી પણ પછી તેઓ બે ભાગોમાં વિભાજિત થઈ ગયા.
રાજા સહસ્ત્રજીતના વંશને હૈહય વંશ કહેવામાં આવતું હતું અને તેમના પૌત્રનું નામ પણ હૈહય હતું. રાજા ક્રોષ્ટાના વંશજોને કોઈ વિશેષ નામ આપવામાં આવ્યું ન હતું, તેઓ સામાન્ય રીતે યાદવ કહેવાયા છે., પી॰ એલ॰ ભાર્ગવના અનુસાર જ્યારે રાજ્યનું વિભાજન થયું ત્યારે સિંધુ નદીના પશ્ચિમનું રાજ્ય સહસ્ત્રજીતને મળ્યું અને પૂર્વ નો ભાગ ક્રોષ્ટાને સોંપવામાં આવ્યું.
શેખ મુજીબુર રહેમાન બાંગ્લાદેશના રાષ્ટ્રપિતા હતા. તેઓ બાંગ્લાદેશના પ્રથમ રાષ્ટ્રપતિ તથા ૧૭ એપ્રિલ ૧૯૭૧ થી ૧૫ ઓગસ્ટ ૧૯૭૫ના રોજ તેમની હત્યા સુધી વડાપ્રધાન પદે રહ્યા હતા. બાંગ્લાદેશની આઝાદી પાછળ તેઓ પ્રેરક બળ હોવાનું માનવામાં આવે છે. બાંગ્લાદેશના લોકો દ્વારા તેમને "બંગબંધુ" તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેઓ ૧૯૪૯માં પાકિસ્તાનમાં પૂર્વ પાકિસ્તાન સ્થિત રાજકીય પક્ષ તરીકે સ્થપાયેલી આવામી લીગના સ્થાપક સભ્ય હતા. પૂર્વ પાકિસ્તાન માટે રાજકીય સ્વાયત્તતા મેળવવાના પ્રયાસોમાં અને બાદમાં ૧૯૭૧માં બાંગ્લાદેશ મુક્તિ ચળવળ અને બાંગ્લાદેશ મુક્તિ યુદ્ધ પાછળના કેન્દ્રીય વ્યક્તિ તરીકે મુજીબને એક મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિ તરીકે શ્રેય આપવામાં આવે છે.
૧૯૨૯માં મુજીબે ગોપાલગંજ પબ્લિક સ્કૂલમાં ત્રીજા ધોરણમાં પ્રવેશ કર્યો અને બે વર્ષ પછી મદારીપુર ઇસ્લામિયા હાઈસ્કૂલમાં ધોરણ ચારમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. નાનપણથી જ મુજીબે નેતૃત્વની સંભાવના દર્શાવી હતી. તેમના માતાપિતાએ એક ઇન્ટરવ્યુ માં નોંધ્યું હતું કે નાની ઉંમરે, તેમણે અયોગ્ય આચાર્યને દૂર કરવા માટે તેમની શાળામાં વિદ્યાર્થી વિરોધ પ્રદર્શનનું આયોજન કર્યું હતું. મુજીબે ૧૯૩૪માં આંખની શસ્ત્રક્રિયા કરાવવા માટે અભ્યાસ છોડી દીધો હતો, અને શસ્ત્રક્રિયાની તીવ્રતા અને ધીમી રિકવરીને કારણે ચાર વર્ષ પછી જ શાળામાં પાછા ફર્યા હતા.
ભારતના ભાગલા પછી મુજીબે નવા બનેલા પાકિસ્તાનમાં રહેવાનું પસંદ કર્યું. પૂર્વ પાકિસ્તાન તરીકે ઓળખાતી સંસ્થામાં પાછા ફર્યા બાદ તેમણે કાયદાનો અભ્યાસ કરવા માટે ઢાકા વિશ્વવિદ્યાલયમાં પ્રવેશ મેળવ્યો હતો અને પૂર્વ પાકિસ્તાન મુસ્લિમ વિદ્યાર્થી સંઘની સ્થાપના કરી હતી. તેઓ પ્રાંતના સૌથી અગ્રણી વિદ્યાર્થી રાજકીય નેતાઓમાંના એક હતા. આ વર્ષો દરમિયાન, મુજીબે સામૂહિક ગરીબી, બેરોજગારી અને નબળી જીવનશૈલીના ઉકેલ તરીકે સમાજવાદ પ્રત્યે લગાવ વિકસાવ્યો હતો.
મુજીબ ૧૯૪૦માં અખિલ ભારતીય મુસ્લિમ વિદ્યાર્થી મહાસંઘમાં જોડાયા અને રાજકીય રીતે સક્રિય થયા હતા. તેઓ ૧૯૪૩ માં બંગાળ મુસ્લિમ લીગમાં જોડાયા હતા. આ સમયગાળા દરમિયાન, મુજીબે લીગના અલગ મુસ્લિમ રાજ્ય પાકિસ્તાનના હેતુ માટે સક્રિયપણે કામ કર્યું હતું. ૧૯૪૬માં તેઓ ઇસ્લામિયા કોલેજના વિદ્યાર્થી સંઘના મહાસચિવ બન્યા હતા. એમ. ભાસ્કરન નાયર વર્ણવે છે કે મુજીબની હુસેન શહીદ સુહરાવર્દી સાથેની નિકટતા હતી અને તેઓ "પક્ષના સૌથી શક્તિશાળી વ્યક્તિ તરીકે ઉભરી આવ્યા હતા".
ભારતના ભાગલા પછી, તેમને કાયદાનો અભ્યાસ કરવા માટે ઢાકા વિશ્વવિદ્યાલયમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા હતા પરંતુ તેમણે અભ્યાસક્રમ પૂર્ણ કર્યો ન હતો કારણ કે તેમને વિશ્વવિદ્યાલય પ્રાધિકરણ ની તેમની કાયદેસર માંગણીઓ પ્રત્યેની ઉદાસીનતા સામેના આંદોલનમાં 'ચોથા વર્ગના કર્મચારીઓને ઉશ્કેરવાના' આરોપસર ૧૯૪૯ની શરૂઆતમાં વિશ્વવિદ્યાલયમાંથી હાંકી કાઢવામાં આવ્યા હતા. ૬૧ વર્ષ પછી, ૨૦૧૦માં, આ હકાલપટ્ટીને અન્યાયી અને અલોકશાહી જાહેર કરી પાછી ખેંચી લેવામાં આવી હતી.
મુજીબનો જન્મ બ્રિટિશ ભારતના બંગાળ પ્રાંતના ગોપાલગંજ જિલ્લાના એક ગામ તુંગીપરામાં ગોપાલગંજ સિવિલ કોર્ટના ક્લાર્ક શેખ લુત્ફુર રહેમાન અને તેમની પત્ની શેખ સયેરા ખાતુનને ત્યાં થયો હતો. ચાર પુત્રીઓ અને બે પુત્રોના પરિવારમાં ત્રીજા બાળક તરીકે તેઓ બંગાળી મુસ્લિમ પરિવારમાં જન્મ્યા હતા. તેમના માતાપિતા તેમને પ્રેમથી "ખોકા" કહેતા હતા.
૨૧ જાન્યુઆરી ૧૯૪૯ના રોજ મુજીબને જેલમાંથી મુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. જેલમાંથી છૂટેને તેઓ ફરી ચોથા વર્ગના કર્મચારીઓની માંગમાં સામેલ થયા હતા, જેના માટે તેમને વિશ્વવિદ્યાલયમાંથી કાઢી મૂકવામાં આવ્યા હતા.
૧૯૪૭માં બીએની પદવી મેળવ્યા બાદ, મુજીબ ભારતના ભાગલા પહેલાં ૧૯૪૬માં કલકત્તામાં ફાટી નીકળેલી કોમી હિંસા દરમિયાન સુહરાવર્દીના વડપણ હેઠળ કામ કરતા મુસ્લિમ રાજકારણીઓમાંના એક હતા.
શરૂઆતનાં વર્ષોમાં ચંદેલાને રમતગમત ક્ષેત્રનાં પત્રકાર બનવાની ઈચ્છા હતી પરંતુ વર્ષ 2008 માં બેઇજિંગ ઑલિમ્પિક્સમાં ભારતના શૂટર અભિનવ બિન્દ્રને ગોલ્ડ મેડલ હાંસલ કરતા જોઈને તેમને રમતક્ષેત્રે શૂટિંગ શીખવાની પ્રેરણા મળી. તેમના પિતાએ તેમને એક રાઇફલ ભેટમાં આપી હતી. શરૂઆતના દિવસોમાં જયપુરમાં શૂટિંગ રેંજ સુધી પહોંચવા માટે તેમને દરરોજ 45 મિનિટની મુસાફરી કરવી પડતી હતી. તેથી તેમનાં માતાપિતાએ ઘરમાં જ પ્રૅક્ટિસ માટે 10-મીટર ઍર રાઇફલ શૂટિંગ રેંજ ગોઠવી દીધી હતી.
ચંદેલાએ 2009માં ઑલ ઇન્ડિયા સ્કૂલ શૂટિંગ પ્રતિસ્પર્ધામાં વિજય મેળવ્યો હતો. ડૉમેસ્ટિક શૂંટિગ પ્રતિસ્પર્ધાઓમાં તેમનું પ્રભાવી પ્રદર્શન જારી રહ્યું અને પછી તેઓ રાષ્ટ્રીય કક્ષાની સિનિયર શૂટિંગ ચૅમ્પિયનશિપમાં 2012 માં પણ વિજયી થયાં હતાં. 2012 થી 2019 વચ્ચે તેમણે રાષ્ટ્રીય કક્ષાની ઇવેન્ટ્સમાં કમ સે કમ છ વખત જીત્યાં હતાં.
2012થી 10મીટર ઍર રાઇફલ શૂટિંગની ડૉમેસ્ટિક સ્પર્ધાઓમાં ચંદેલાનું પર પ્રભુત્વ રહ્યું છે પરંતુ તેમણે 2014 કૉમનવેલ્થ ગેમ્સમાં તેમની પ્રથમ મોટી આંતરરાષ્ટ્રીય સફળતા હાંસલ કરી હતી. તેમણે કૉમનવેલ્થ ગેમ્સમાં એક ઇવૅન્ટમાં ગોલ્ડ મેડલ જીત્યો હતો. આ ઇવૅન્ટ દરમિયાન તેમના પરિવારના 14 સભ્યો તેમને સ્ટેડિયમમાં જોવા આવ્યા હતા. એક વર્ષ પછી તેમણે ચંગવૉનમાં વર્લ્ડ કપમાં પ્રવેશ કર્યો જ્યાં તેમણે બ્રૉન્ઝ મેડલ જીત્યો. જેથી તેઓ 2016માં રિયો ઑલિમ્પિકસ માટે ક્વૉલિફાય થઈ શક્યાં. તેઓ ઑલિમ્પિક્સમાં 34માં ક્રમે રહ્યાં હતાં. તેઓ પોતે કબૂલ કરે છે કે તેમનો સ્વભાવ અંતર્મુખ છે અને સ્પર્ધાઓ દરમિયાન તેઓ પોતાની લાગણીઓ વ્યક્ત કરતાં નથી.
વર્ષ 2018માં કૉમનવેલ્થ ગેમ્સમાં ચંદેલાએ ભારત માટે બ્રૉન્ઝ મેડલ જીત્યો. જોકે 2019 તેમની કારકિર્દીનું સૌથી સફળ વર્ષ બન્યું જ્યારે તેમણે નવી દિલ્હીમાં વર્લ્ડ કપમાં 10-મીટર ઍર રાઇફલ ઇવેન્ટમાં ગોલ્ડ મેડલ મેળવ્યો અને 252.9ના સ્કોર સાથે નવો વર્લ્ડ રેકૉર્ડ બનાવ્યો. ચંદેલાએ આ અંગે જણાવ્યું હતું કે સ્વદેશમાં દર્શકો સામે રમતા વધુ દબાણ અનુભવાતું પરંતુ તેમનાં દરેક શૉટ ઉપર દર્શકોની તાળીઓથી તેમને પ્રોત્સાહન પણ મળતું.
ચંદેલાનો જન્મ 4 જાન્યુઆરી 1993 ના રોજ રાજસ્થાનના જયપુરમાં થયો. તેઓ એવા પરિવારમાંથી આવે છે જે રમતગમત સાથે ઊંડો સંબંધ ધરાવે છે. તેમનાં માતા બિંદુ ચંદેલા બાસ્કેટબૉલ ખેલાડી હતાં અને તેમના પિતા કુલદીપસિંહ ચંદેલા પણ રમતગમતના ઉત્સાહી છે. તેમના એક પિતરાઈ ભાઈએ અમુક સમય માટે રમતગમત ક્ષેત્રે શૂટિંગમાં ભાગ લીધો હતો.
અપૂર્વી ચંદેલા એક ભારતીય ઍથ્લીટ છે જેઓ 10 મીટર ઍર રાઇફલ શૂટિંગમાં ભાગ લે છે. તેઓ હાલ વિશ્વ ચૅમ્પિયન અને 10 મીટર ઍર રાઇફલ શૂટિંગમાં પ્રથમ રૅન્ક પર છે. તેમને રમતગમત ક્ષેત્રે ભારતનાં પ્રતિષ્ઠિત સન્માન અર્જુન ઍવૉર્ડથી નવાજવામાં આવ્યાં છે.
શ્રી કાળકા માતાજી મંદિરએ ગુજરાતના પંચમહાલ જિલ્લાના ચંપાનેર-પાવાગઢ પુરાતત્ત્વ ઉદ્યાન ક્ષેત્રમાં આવેલ, હિંદુ દેવી શ્રી કાળકા માતાજી નું મંદિર છે. આ મંદિર પાવાગઢ પર્વતની ટોચ પર આવેલું છે. તેનું નિર્માણ ૧૦ મી અથવા ૧૧ મી સદીની આસપાસ થયું હતું. મંદિરમાં ત્રણ દેવીઓની મૂર્તિઓ છે: કેન્દ્રીય મૂર્તિ શ્રી કાળકા માતાજી ની છે, જેની ડાબી બાજુએ માં કાળી માતાજી અને જમણી બાજુએ માં બહુચર માતાજી ની મૂર્તિઓ છે. સુદ ૮ ના દિવસે મંદિર ખાતે મેળો ભરાય છે. જેમાં સહસ્ત્ર ભક્તો આવે છે. આ મંદિર એક શક્તિપીઠ છે. ઉડનખટોલા દ્વારા સરળતાથી મંદિરમાં પહોંચી શકે છે.
સંકુલને બે ભાગોમાં વહેંચાયેલું છે, ભોંયતળીએ હિન્દુ ધર્મસ્થાનોનો સમાવેશ થાય છે, જ્યારે મંદિરના છાપરા પર ઘૂમટ માં મુસ્લિમ દરગાહ છે. ભોંયતળીયાના મુખ્ય મંદિરમાં ત્રણ દેવીની મૂર્તિઓ છે: મધ્યમાં શ્રી કાળકા માતાજી (માથાના રૂપમાં દર્શાવવામાં આવી છે, જેને મુખવટા અને લાલ રંગથી ઓળખવામાં આવે છે ), જ્યારે માં મહાકાળી તેની જમણી બાજુએ સ્થિત છે અને માં બહુચરાજી તેમની ડાબી બાજુએ સ્થિત છે. જિર્ણોદ્ધાર પછી લગાડાવામાં આવેલી આરસની ફરસ લગભગ ૧૮૫૯ની છે, જે કાઠિયાવાડના લીંબડીના પ્રધાન દ્વારા દાન કરવામાં આવી હતી.
નાના અને સાદા મંદિરની સામે એક વિશાળ આંગણું છે જેની ચારે તરફ કિલ્લેબંધી કરવામાં આવી છે. યાત્રાળુઓના ધસારાને પહોંચી વળવા મંદિર લાંબા સમયગાળા સુધી ખુલ્લું રહે છે. દેવીને બલિ ચઢાવવા માટે મંદિરની સામે બે વેદીઓ છે, પરંતુ હવે લગભગ બેથી ત્રણ સદીઓથી કોઈપણ પ્રકારના પ્રાણી બલિ પર સખત પ્રતિબંધ છે. મંદિરમાં કાલી યંત્રની પૂજા કરવામાં આવે છે.
શ્રી કાળકા માતાજી મંદિર ભારતના ગુજરાત રાજ્યમાં હાલોલની નજીક, દરિયાની સપાટીથી ઊંચાઈ આવેલ મંદિર સંકુલ છે. આ મંદિર સંકુલ ચાંપાનેર-પાવાગઢ પુરાતત્ત્વીય ઉદ્યાનનો એક ભાગ છે, તથા યુનેસ્કો દ્વારા ઘોષિત વિશ્વ ધરોહર સ્થળ છે. આ મંદિર ગાઢ જંગલ વચ્ચે એક સીધા ખડક ઉપર આવેલું છે.
મુખ્ય રસ્તાથી ૫ કિ.મી.ના જેટલા જંગલમાંથી પસાર થતા માર્ગે મંદિર સુધી પહોંચી શકાય છે. આ રસ્તો પટાઇ રાવલના મહેલના ખંડેરોમાંથી પસાર થાય છે. વૈકલ્પિક રીતે, ઉડનખટોલા દ્વારા પણ ઉપર પહોંચી શકાય છે, આ રોપ-વે ૧૯૮૬ માં આરંભ કરવામાં આવ્યો હતો.
મુંબઈમાં ગુજરાતીઓ ઉદ્યોગો અને ધંધા પર રાજ કરતા હતાં અને દક્ષિણ ભારતના લોકો મજૂરી કરતા હતાં જેને લીધે ત્યાંના મરાઠી લોકોમાં અસંતોષ હતો; બાલ ઠાકરેએ શરુઆતથી જ આ અસંતોષનો ફાયદો ઉઠાવી પોતાના માર્મિક નામના સામયિકમાં પ્રહાર કર્યા અને ૧૯જૂન ૧૯૬૬ના રોજ પાર્ટીની સ્થાપના કરી. ત્યાંના સ્થાનિકોને ગુજરાતી અને દક્ષિણ ભારતીયો વિરુદ્ધ ભડકાવી હુમલા કરાવ્યા. બેરોજગાર મરાઠીઓ બાલ ઠાકરેના આવા વિચારોથી જોડાયા અને દક્ષિણ ભારતીયોની હોટલમાં તોડફોડ કરી મરાઠીઓને નોકરી અપાવવા દબાણ કરવા લાગ્યા. ૧૯૭૦ના દશકમાં આ અભિયાન નિષ્ફળ જતા ભાજપ સાથે ગઠબંધન કર્યું અને હિંદુવાદી અભિગમ અપનાવ્યો.
શિવસેના એ મરાઠી પ્રાદેશિક અને હિન્દૂ રાષ્ટ્રવાદી રાજકીય સંગઠન છે. રાજકીય કાર્ટૂનિસ્ટ બાલ ઠાકરેએ ૧૯ જૂન ૧૯૬૬ના રોજ તેની સ્થાપના કરી હતી. આ પક્ષ મૂળ બોમ્બે ના એક આંદોલનમાંથી ઉભર્યો હતો, જે શહેરમાં સ્થળાંતર કરતા મહારાષ્ટ્રીયન લોકો માટે અધિમાનની માંગ કરતો હતો. શિવસેનાના સભ્યોને શિવસૈનિક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
૧૯૬૮માં આ નવલકથા માટે તેમને ગુજરાત સરકાર તરફથી ત્રીજા ઇનામનો અડધો ભાગ એનાયત થયો હતો, જેનો તેમને અસ્વીકાર કર્યો હતો.
ભગવાન શિવ વારાણસી ખાતે ન મળતાં પાંડવો ગઢવાલ હિમાલય ખાતે ગયા હતા. પાંચ પાંડવ ભાઈઓ પૈકીના બીજા ક્રમના ભીમ ઉભા રહીને બે પર્વતો વચ્ચેથી જોવા લાગ્યા હતા. ત્યારે ભીમે ગુપ્તકાશી ("ગુપ્ત કાશી" — આ નામ કાશીથી અહીં આવી શિવ ગુપ્ત જગ્યાએ સંતાયા હોવાથી પડ્યું છે) નજીક એક વૃષભને જોયો હતો. ભીમ આ સ્વરૂપને ઓળખી ગયા અને વૃષભની પુંછડી તેમ જ પગ પકડવા પ્રયાસ કર્યો. પરંતુ આ વૃષભ ગુપ્તકાશી ખાતે ભૂગર્ભમાં અદ્રશ્ય થઈ ગયા હતા. ત્યારબાદ તે ફરીથી પાંચ અલગ અલગ સ્વરૂપોમાં પ્રગટ થયા: તેમની ખૂંધ કે ઢેકો કેદારનાથ ખાતે દેખાયા હતા, તેમના બાહુ તુંગનાથ ખાતે દેખાયા હતા, તેમના મસ્તકનો ભાગ રુદ્રનાથ ખાતે દેખાયો હતો, પેટ અને નાભિ મધ્યમહેશ્વર ખાતે દેખાયા અને તેમની જટા કલ્પેશ્વર ખાતે દેખાયા હતા. પ્રાયશ્ચિત કરી આશીર્વાદ મેળવવા ઉત્સુક પાંડવો પુન: પ્રગટ થયેલ પાંચ અલગ અલગ સ્વરૂપોને જોઈ રાજી થયા અને આ પાંચ સ્થળો ખાતે પૂજા કરવા માટે તેમ જ તેમના પાપોથી મુક્તિ મેળવવા માટે શિવનાં મંદિરોની સ્થાપના કરી હતી. પાંડવો હતા આમ મુક્ત છે. એમ પણ માનવામાં આવે છે કે આ ભગવાન શિવના આ ભાગો નેપાળના ભક્તપુર જિલ્લામાં આવેલા ડોલેશ્વર મહાદેવ મંદિર ખાતે પણ દેખાયા હતા.
હિમાલય પર્વતશૃંખલામાં ગઢવાલ ક્ષેત્રના દૂરના ઉત્તર ભાગમાં આવેલ કેદારનાથ પર્વતના ઢોળાવની દુર્ગમ જગ્યા પર કેદારનાથ આવેલ છે. કેદારનાથ પર્વતનું પાણી મંદાકિની નદી, કે જેનો સ્ત્રોત ચોરાબારી હિમનદીમાંથી સતત વહેતું પાણી છે, તેમાં મળી જાય છે. આથી મંદાકિની ખીણપ્રદેશનો આ વિસ્તાર ઠેર ઠેર અત્યંત રમણીય દૃશ્યો ઊભાં કરે છે. દુધગંગા, મધુગંગા, સ્વર્ગદ્વારી અને સરસ્વતી નદીના પ્રવાહો આ ખીણમાં કેદારનાથ મંદિર પાછળના ભાગમાં વહે છે. આ મંદિરની નજીક ચાર પવિત્ર તળાવો પણ જોઇ શકાય છે, જે રેતા, ઉદાક, રુદ્ર અને ઋષિ તરીકે ઓળખાય છે. ઉત્તુંગ બરફ-આચ્છાદિત શિખરો પંચચુલી, નંદા દેવી, દુનાગિરિ, કેદારનાથ અને બંદરપુંછ તુંગનાથ ખાતેથી જોવા મળે છે. રુદ્રનાથ નજીક વૈતરણીનો પ્રવાહ વહે છે. ઉરગામ ખીણમાં સ્થિત કલ્પેશ્વર આવેલ છે, જે એક ગાઢ જંગલ વિસ્તાર છે. ઉરગામ ખીણમાં સફરજનનાં વૃક્ષો અને સીડી માફક બનાવવામાં આવેલાં ખેતરો છે, જ્યાં મોટા પ્રમાણમાં બટાકા ઉગાડવામાં આવે છે. ઉરગામ ખીણમાંથી કલ્પગંગા નદી વહે છે, જે અલકનંદા નદીની સહાયક નદી છે.
પંચકેદારનાં પાંચ મંદિરો ઉપરી હિમાલય વિસ્તારનાં બરફ-આચ્છાદિત ઉચ્ચ પર્વતશિખરો નંદા દેવી, ચૌખંભા, કેદારનાથ અને નીલકંઠ શિખરોની વચ્ચે આવેલાં છે. કેદારનાથ ખાતે મંદાકિની નદીનો ખીણ વિસ્તાર છે, જ્યારે અન્ય મંદિર ઉંચા પહાડોમાં મંદાકિની નદીના ખીણપ્રદેશ અને અલકનંદા નદીના ખીણપ્રદેશની વચ્ચે આવેલાં છે. તુંગનાથ સિવાયનાં બાકીનાં મંદિરો દુર્ગમ સ્થળોએ આવેલાં છે, જેથી ત્યાં પહોંચવા માટે હજુ પણ સડકમાર્ગ ઉપલબ્ધ નથી અને પગપાળા ચાલીને જ પહોંચી શકાય છે. આ પગપાળા યાત્રાની શરૂઆત એપ્રિલ મહિનાના અંતમાં અથવા મે મહિનાની શરૂઆતમાં થાય છે અને ઓક્ટોબર મહિનાની શરૂઆતમાં વર્ષના બાકીના સમય શિયાળા દરમિયાનભારે બરફવર્ષાને કારણે મંદિરો બંધ કરવામાં આવે છે. તુંગનાથ નજીકના મુખ્ય સડકમાર્ગ થી લગભગ જેટલા અંતરે હોવાને કારણે સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન એક ટૂંકા પદ‌આરોહણ માર્ગ દ્વારા સુલભ છે. .
પંચકેદાર સાથે સંબંધિત એક સ્થાનિક દંતકથા અનુસાર હિંદુ ધર્મના મહાન કાવ્યગ્રંથ મહાભારતની કથાના નાયકો પાંડવોએ મહાભારતમાંના વર્ણન અનુસાર કુરુક્ષેત્રના યુદ્ધમાં તેમના હાથે પિતરાઈ બંધુ કૌરવોની હત્યા તેમ જ પૂજારીઓની હત્યા થઈ હતી. આ પાપનું પ્રાયશ્ચિત કરવાની ઇચ્છા થતાં પાંડવો તેમના અનુગામીઓને રાજ્યશાસન સોંપી અને આશીર્વાદ મેળવવા માટે ભગવાન શિવની શોધમાં નીકળી પડ્યા હતા. પ્રથમ, તેઓ પવિત્ર શહેર વારાણસી (કાશી, કે જેને ભગવાન શિવનું મનપસંદ શહેર છે અને શિવ મંદિર માટે જાણીતું છે) ગયા હતા. પરંતુ ભગવાન શિવ કુરુક્ષેત્ર યુદ્ધ દરમિયાન તેમની સાથે પાંડવોના આચારથી નારાજ હતા, આથી તેમણે પાંડવોને દર્શન આપવાનું ટાળવા માટે વૃષભ નું રૂપ ધારણ કર્યું હતું અને હિમાલય પર્વતમાળાના ગઢવાલ પ્રદેશમાં આવી ગયા હતા.