polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
બર્નર્સ-લીને ત્યાર બાદ ડોમેઇન નેમના ભાગોને યુઆરઆઇ દ્વારા અલગ પાડવા માટે ડોટનો ઉપયોગ કરવા બદલ ખેદ થયો હતો. તેમને લાગ્યું હતું કે સ્લેશનો જ ઉપયોગ થયો હોત તો સારું હતું. ઉદાહરણ તરીકે, ://.///ને :///// તરીકે લખી શકાયું હોત. બર્નર્સ-લીએ એમ પણ કહ્યું હતું કે યુઆરઆઇ સ્કીમમાં કોલોન હોવાથી ડોમેઇન નેમ આગળ બે ફોરવર્ડ સ્લેશ પણ બિનજરૂરી હતા.
દરેક યુઆરએલ માં આ પૈકીનું કેટલુંક હોય છેઃ સ્કીમનું નામ , ત્યાર પછી કોલોન, ત્યાર બાદ સ્કીમ પર આધારિત ડોમેઇન નામ એડ્રેસ), એક પોર્ટ નંબર, જ્યાંથી સ્રોત લાવવાનો છે અથવા જેને ચલાવવાનો છે તે પ્રોગ્રામ, ત્યાર બાદ કોમન ગેટવે ઇન્ટરફેસ ) સ્ક્રિપ્સ જેવા પ્રોગ્રામ્સ માટે ક્વેરી સ્ટ્રીંગ અને એક વૈકલ્પિક ફ્રેગમેન્ટ આઇડેન્ટિફાયર.
યુઆરએલ એ યુઆરઆઇ છે જે “રિસોર્સને ઓળખવા ઉપરાંત સ્રોતને શોધવાનો રસ્તો પૂરો પાડે છે જેમાં પ્રાઇમરી એક્સેસ મિકેનિઝમનું વર્ણન કરવામાં આવે છે ” .
સ્ટારડસ્ટ પૂરસ્કાર, શ્રેષ્ઠ અભિનેત્રી પૂરસ્કાર લોકપ્રિય શ્રેણીમાં ન્યુ યોર્ક અને અજબ પ્રેમ કી ગજબ કહાની
કૅટરિના કૈફનો જન્મ હૉંગકૉંગમાં ભારતીય કાશ્મીરી પિતા મોહમ્મદ કૈફ અને અંગ્રેજ માતા સુઝાન ટર્ક્વોટને ત્યાં થયો હતો. બન્ને બ્રિટિશ નાગરિકત્વ ધરાવે છે. તેણી ખુબ જ નાની હતી ત્યારે તેના માતા-પિતા છુટા થયાં હતાં. તેણીના સાત ભાઈ-બહેન છે. તેણી હવાઇમાં મોટી થઇ અને બાદમાં તેણી તેની માતાનાં દેશ ઇંગ્લૅન્ડમાં સ્થાઇ થઇ હતી.
માર્ક્સ પ્રમાણે બજારમાં વેચવાની કોમોડિટીના ઉત્પાદન પર આધારિત અર્થતંત્ર અનિવાર્યપણે કટોકટીનો ભોગ બની શકે છે. માર્ક્સવાદી મત પ્રમાણે બજાર આધારિત અર્થતંત્ર નફાથી જ ચાલે છે પરંતુ વ્યાપાર નફો ઘટવા તરફી ઝોક ધરાવે છે જેથી કટોકટી સમયાંતરે સર્જાય છે જેમાં મોટા પ્રમાણમાં બેરોજગારી પેદા થાય છે, વ્યાપાર ઘટે છે, બાકીની મૂડી કેન્દ્રિત અને સંગઠીત થાય છે અને નફાકારકતા ફરી રિકવર થાય છે. લાંબા ગાળો આ કટોકટી વધુ તીવ્ર બને છે અને વ્યવસ્થા પડી ભાંગે છે. રોસા લક્ઝમ્બર્ગ સહિત કેટલાક માર્ક્સવાદી લેખકોના માનવા પ્રમાણે કામદારોની ખરીદશક્તિમાં ઘટાડો થવાથી માંગ કરતા પૂરવઠો વધી જાય છે અને કટોકટી સર્જાય છે જે એવા મોડલમાં હોય છે જે કિનેસિયનની સાથે સમાનતા ધરાવે છે. હકીકતમાં ઘણા આધુનિક લેખકોએ માર્ક્સ અને કિનિસની થિયરીને સંલગ્ન કરવા પ્રયાસ કર્યો છે. બીજાએ માર્ક્સવાદી અને કિનેસિયન દૃષ્ટિકોણ વચ્ચેના તફાવત પર ભાર મૂક્યો છે. કિનેસ પ્રમાણે મૂડીવાદ એક ટકાવવા યોગ્ય સિસ્ટમ છે કેટલાક કાર્યક્ષમ નિયમનને આધિન છે. માર્ક્સ માનતા હતા કે ઐતિહાસિક રીતે મૂડીવાદ એક વિનાશકારી સિસ્ટમ છે જેને સામાજિક નિયંત્રણ હેઠળ લાવી શકાય નહીં.
કિનેસિયન અર્થશાસ્ત્ર પ્રમાણે એકંદર માંગમાં વધઘટના કારણે અર્થતંત્ર એવા સ્તરે ટૂંકા ગાળાના સંતુલન પર પહોંચે છે જે આઉટપુટના કુલ રોજગાર રેટથી અલગ હોય છે. આ વધઘટને નિર્દેશિત વ્યાપાર ચક્ર તરીકે જોવામાં આવે છે. કિનેસિયન મોડલ અનિવાર્યપણે સામયિક વ્યાપાર ચક્ર આધારિત હોતું નથી. જોકે સરળ કિનેસિયન મોડલ જેમાં કિનેસિયન મલ્ટીપ્લાયર અને એક્સિલરેટરનો સમન્વય હોય તે પ્રારંભિક આંચકા સામે ચક્રીય પ્રતિભાવ આપે છે. પોલ સેમ્યુઅલ્સનનું 'ઓસસિલેટર મોડલ' વ્યાપાર ચક્ર પર આધારિત હોવાનું કહેવાય છે જેના માટે મલ્ટીપ્લાયર અને એક્સિલરેટર કારણભૂત માનવામાં આવે છે. આર્થિક આઉટપુટમાં વિવિધતાની મોકળાશ રોકાણના સ્તર પર આધારિત છે. રોકાણ પરથી જ એકંદર આઉટપુટ નું સ્તર નક્કી કરે છે અને તે એકંદર માંગ દ્વારા નક્કી થાય છે.
આ ચર્ચાથી મહત્વપૂર્ણ નીતિવિષયક પરિણામો આવે છે. કટોકટી માટે બહિર્જાત કારણોને જવાબદાર ગણતા નિયોક્લાસિકલ્સ મોટા ભાગે લઘુત્તમ સરકારી નીતિ અથવા નિયમન ની હિમાયત કરે છે. જે બાહ્ય આંચકા અને માર્કેટની વધઘટ ઘટાટે છે. જ્યારે કિનેસિયન જેવા અંતર્જાત કારણોની તરફેણ કરતા લોકોની દલીલ છે કે સરકારે નીતિ વિષયક ફેરફાર કરવા જોઇએ તથા નિયમન લાદવા જોઇએ કારણ કે નિયમનની ગેરહાજરીમાં બજાર એક કટોકટીથી બીજી કટોકટી તરફ જશે. આ ડિવિઝન સંપૂર્ણ નથી- કેટલાક રૂઢિવાદી બાહ્ય કારણોમાં માનતા હોવા છતાં કહે છે કે આર્થિક ચક્રના નુકસાનને ઓછું કરવા સરકારી નીતિ જરૂરી છે જ્યારે ઓસ્ટ્રીયન સ્કૂલના અર્થશાસ્ત્રીઓ આંતરિક કારણોમાં માનતા હોવા છતાં તેમની દલીલ છે કે સરકારી હસ્તક્ષેપથી કટોકટી વધુ વકરશે.
રાજકીય વ્યાપાર ચક્રની થિયરી માઇકલ કેલેકીના નામ સાથે નિકટતાથી જોડવામાં આવે છે જેની દલીલ છે કે મૂડીવાદ હેઠળ કોઇ લોકતાંત્રિક સરકાર આગ્રહપૂર્વક પૂર્ણ રોજગારને છુટ નહીં આપે જેથી રાજકીય નિર્ણયોથી મંદી સર્જાશે. આગ્રહપૂર્વક પૂર્ણ રોજગારનો અર્થ થશે વેતન વધારવા માટે કામદારોની બાંધછોડ કરવાની શક્તિ વધે છે અને વેતન વગર શ્રમ ટાળવામાં આવે છે જેનાથી નફાકારકતાને અસર થાય છે. (તેમણે આ થિયરીને ફાસીવાદ હેઠળ જોઇ ન હતી જે શ્રમિકની શક્તિ ખતમ કરવા માટે સીધા બળનો ઉપયોગ કરતા હતા.) તાજેતરના વર્ષોમાં ચૂંટણી આધારિત વ્યાપાર ચક્રની થિયરીમાં દલીલ કરવામાં આવી છે કે સત્તાધીશ રાજકારણીઓ ફરીથી ચૂંટાઇ આવવા માટે ચૂંટણી અગાઉ સમૃદ્ધિને પ્રોત્સાહન આપે છે અને ત્યાર બાદ નાગરિકો મંદીનો સામનો કરીને ભોગ આપે છે.
1860માં ફ્રેન્ચ અર્થશાસ્ત્રી ક્લેમેન્ટ જગ્લરએ 8થી 11 વર્ષ લાંબા આર્થિક ચક્રની હાજરી ઓળખી બતાવી હતી, જોકે તેમણે સાવચેતી રાખીને કોઇ ચુસ્ત સમયગાળાનો દાવો કર્યો ન હતો. ત્યાર બાદ ઓસ્ટ્રીયાના અર્થશાસ્ત્રી જોસેફ સ્કમપીટરએ દાવો કર્યો હતો કે જગ્લર ચક્ર ચાર તબક્કાનું બનેલું હોય છે.
20મી સદીની મધ્યમાં સ્કમપીટર અને અન્યોએ સમયગાળાના પ્રમાણમાં વ્યાપાર ચક્રની ટાઇપોલોજી રજૂ કરી હતી જેથી સંખ્યાબંધ ચોક્કસ ચક્રને તેમના શોધકર્તા અથવા પ્રસ્તાવ કરનારનું નામ અપાયું હતું.
નિયમિત સામયિક ચક્રના વિચારને સમર્થન ન આપતા આધુનિક મેક્રોઇકોનોમિક્સના વિકાસ સાથે આ વિવિધ ચક્રના ટાઇપોલોજીમાં રસ ઉડી ગયો છે.
અન્ય એક મોડલ પ્રમાણે રાજકીય નિર્ણયોના કારણે વ્યાપાર ચક્ર સર્જાય છે. ટેકેદાર વ્યાપાર ચક્ર સૂચવે છે કે એક પછી એક ચૂંટણીમાં વિવિધ નીતિ ધરાવતા વહીવટીતંત્રને ચૂંટવામાં આવવાથી ચક્રનું સર્જન થાય છે. સત્તાધીશ વિસ્તરણની નીતિ અપનાવે છે જેનાથી વૃદ્ધિ અને ફુગાવો સર્જાય છે. પરંતુ ફુગાવો જ્યારે વધુ પડતો વધી જાય ત્યારે મતદાન દ્વારા સત્તા પરથી દૂર કરાય છે. તેની જગ્યાએ આવતા સત્તાધીશ સંકોચનની નીતિ અપનાવે છે જેનાથી ફુગાવો અને વૃદ્ધિ ઘટે છે અને ચક્ર નીચે તરફ જાય છે. બેરોજગારી બહુ વધી જાય ત્યારે તેને સત્તા પરથી હટાવાય છે અને પાર્ટીને ફરી ચૂંટવામાં આવે છે.
મુખ્યધારાના અર્થશાસ્ત્રમાં આર્થિક ચક્ર માટે બાહ્ય વિરુદ્ધ આંતરિક કારણોનો મુદ્દો સદીઓ જૂનો છે જેમાં પરંપરાગત વિચારધારા ની દલીલ બાહ્ય પરિબળો તરફી છે જ્યારે અંડરકન્ઝમ્પશનિસ્ટ વિચારધારા આંતરિક કારણોને જવાબદાર માને છે. તેને વિસ્તૃત અર્થમાં ‘પૂરવઠાની બાજુ’ અને ‘માંગની બાજુ’ તરીકે વર્ગીકૃત કરી શકાય. પૂરવઠાની બાજુની સ્પષ્ટતા સેઝના લો પર આધારિત છે જે મુજબ ‘પૂરવઠો પોતાની માંગ પેદા કરે છે’. જ્યારે માંગની બાજુની દલીલ છે કે પૂરવઠા કરતા અસરકારક માંગ ઓછી હોઇ શકે છે જેનાથી મંદી અથવા ડિપ્રેશન સર્જાય છે.
એકંદર આર્થિક પ્રવૃત્તિમાં વધઘટની સમજણ મેક્રોઇકોનોમિક્સની મુખ્ય ચિંતાઓ પૈકી એક છે. આવી વધઘટની સ્પષ્ટતા કરવાનું એક ફ્રેમવર્ક કિનેસિયન અર્થશાસ્ત્ર છે. કિનેસિયન મત પ્રમાણે પૂર્ણ રોજગારથી નીચે અથવા ઉપરના સ્તરે અર્થતંત્ર ટૂંકા ગાળા માટે સંતુલનના ધોરણે પહોંચી શકે છે તેવી શક્યતા વ્યાપાર ચક્ર દર્શાવે છે. અર્થતંત્ર જો પૂર્ણ રોજગારથી નીચેના સ્તરે કામ કરતું હોય તો, એટલે કે બેરોજગારીનું પ્રમાણ ઊંચું હોય તો કિનેસિયન થિયરી પ્રમાણે વ્યાપાર ચક્રની વધઘટને હળવી કરવામાં નાણાકીય નીતિ અને રાજકોષીય નીતિ હકારાત્મક ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી ના વ્યાપાર ચક્ર અગાઉના વ્યાપાર ચક્રની સરખામણીમાં વધુ મર્યાદિત હતા, ખાસ કરીને મૂડીવાદના સુવર્ણયુગ દરમિયાન અને 1945–2008ના ગાળામાં કોઇ વૈશ્વિક મંદી અનુભવાઇ ન હતી, છેલ્લે 2000ના દાયકાના અંતે મંદી આવી હતી. રાજકોષીય નીતિ અને નાણાકીય નીતિનો ઉપયોગ કરીને આર્થિક સંતુલન નીતિથી વ્યાપાર ચક્રના નુકસાન ઘટાડી શકાયા છે અને સરકારના બજેટના કારણે સ્થિરતા આવવાથી નીતિ ઘડવૈયાઓના સક્રિય પ્રયાસો વગર પણ ચક્રને નિયંત્રણમાં રાખવામાં મદદ મળી છે.
પોસ્ટ-કિનેસિયન અર્થશાસ્ત્રી હાઇમેન મિન્સ્કીએ ધિરાણ, વ્યાજદરમાં વધઘટ અને નાણાકીય નબળાઇ અંગે ચક્રોની સ્પષ્ટતા આપી છે જે ફાઇનાન્શિયલ ઇનસ્ટેબિલિટી હાઇપોથિસિસ તરીકે ઓળખાય છે. વિસ્તરણના ગાળામાં વ્યાજદર નીચા હોય છે અને કંપનીઓ રોકાણ માટે બેન્કો પાસેથી સરળતાથી ધિરાણ મેળવે છે તેથી મૂડી પ્રવાહ વધે છે અને તેનાથી તેઓ સરળતાથી બેન્કને પુનઃચૂકવણી કરી શકે છે. આ પ્રક્રિયાના કારણે કંપનીઓ પર દેવું વધી જાય છે તેથી તેઓ રોકાણ અટકાવી દે છે અને અર્થતંત્ર મંદી તરફ ધકેલાય છે.
કિનેસિયન પરંપરામાં રિચાર્ડ ગુડવિન વ્યાપારી નફો અને કામદારોના પગાર વચ્ચે આવકની વહેંચણીના આધારે આઉટપુટનું ચક્ર જણાવે છે. રોજગારમાં થતી વધઘટ અને પગારની વધઘટ લગભગ સમાન છે અર્થતંત્રમાં રોજગારનું પ્રમાણ વધુ હોય ત્યારે કામદારો વેતનમાં વધારાની માંગણી કરી શકે છે જ્યારે બેરોજગારી વધારે હોય ત્યારે વેતનમાં ઘટાડો થાય છે. ગુડવિનના જણાવ્યા પ્રમાણે બેરોજગારી અને વ્યાપારી નફો વધે ત્યારે આઉટપુટમાં વધારો થાય છે.
યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં એવું સામાન્ય રીતે સ્વીકારવામાં આવે છે કે નેશનલ બ્યુરો ઓફ ઇકોનોમિક રિસર્ચ વ્યાપારી ચક્રની ટોચ અને તળિયાની તારીખ નક્કી કરવાની અંતિમ સત્તા ધરાવે છે. વિસ્તરણ એટલે ખાઇથી ટોચ સુધીનો ગાળો અને મંદી એટલે ટોચથી ખાઇ સુધીનો સમયગાળો. એનબીઇઆર પ્રમાણે મંદી એટલે “સમગ્ર અર્થતંત્રમાં આર્થિક પ્રવૃત્તિમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો, જે કેટલાક મહિનાઓ સુધી ચાલે, વાસ્તવિક જીડીપી, વાસ્તવિક આવક, રોજગારી, ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનમાં દૃશ્યમાન થાય.”
મહામંદી પછી મુખ્યધારાના અર્થશાસ્ત્રમાં કિનેસિયન ક્રાંતિ આવી ત્યાં સુધી રૂઢિવાદી અને નિયોક્લાસિકલ સ્પષ્ટતા આર્થિક ચક્ર માટે મુખ્યધારાની સ્પષ્ટતા હતી. કિનેસિયન ક્રાંતિ પછી નિયોક્લાસિકલ મેક્રોઇકોનોમિક્સને મોટા ભાગે ફગાવી દેવાયું હતું. રિયલ બિઝનેસ સાઇકલ થિયરીના સ્વરૂપમાં નિયોક્લાસિકલ વલણમાં ફરી નવચેતન આવ્યું છે. 2007ની મંદી પછી કિનેસિયન અને નિયો-ક્લાસિકલની તરફેણ કરનારાઓ વચ્ચેની ચર્ચા ફરીથી જાગી હતી.
એક વૈકલ્પિક થિયરી એમ જણાવે છે કે ધિરાણ ચક્રના કારણે આર્થિક ચક્ર સર્જાય છે. ધિરાણમાં ચોખ્ખા વિસ્તરણ (ખાનગી ધિરાણ, સમકક્ષ ડેટમાં જીડીપીના ટકાવારીના પ્રમાણમાં વૃદ્ધિ)થી આર્થિક વિસ્તરણ થાય છે જ્યારે ચોખ્ખા સંકોચનથી મંદી આવે છે અને તે ચાલુ રહે તો મહામંદી આવે છે. ખાસ કરીને ધારણા આધારિત પરપોટા ફુટવાથી મહામંદી સર્જાવાની શક્યતા રહેલી હોય છે અને આ થિયરી પ્રમાણે ફાઇનાન્સ અને બેન્કોને વ્યાપાર ચક્રમાં કેન્દ્ર સ્થાને મૂકવામાં આવે છે.
કિનેસિયન પરંપરાથી કામ કરનારાઓથી વિરૂદ્ધ એડમ સ્મિથ અને ડેવિડ રિકાર્ડોની નિયોક્લાસિકલ પરંપરા પર કામ કરતા મુખ્યધારાના અર્થશાસ્ત્રીઓએ માર્કેટ અર્થતંત્રના સુમેળભર્યા કામની ગેરહાજરી માટે મુખ્યત્વે બાહ્ય પરિબળો જેમ કે સરકાર અથવા તેના નિયમનો, કામદાર સંઘો, બિઝનેસ મોનોપોલી અથવા ટેકનોલોજી કે કુદરતી કારણોથી આઘાત (વિલિયમ સ્ટેનલી જેવોન્સ માટે સનસ્પોટ્સ, હેનરી લુડવેલ મૂર માટે પ્લાનેટ વિનસ મુવમેન્ટ) જવાબદાર માનવામાં આવ્યા છે.
સિમોન્ડીની સામયિક કટોકટીની થિયરીમાંથી ચાર્લ્સ ડુનોયરની અનિયમિત ચક્ર ની અને બીજી થિયરીનું સર્જન થયું જેમાં સિસ્મોન્ડીનો પ્રભાવ હતો, જે જોહાન કાર્લ રોડબર્ટ્સ દ્વારા વિકસાવાઇ હતી. મૂડીવાદમાં સામયિક કટોકટી પરથી કાર્લ માર્ક્સની થિયરીનો આધાર બન્યો જેમણે દાવો કર્યો કે આ કટોકટીની તીવ્રતા વધી રહી છે અને સામ્યવાદી ક્રાંતિની આગાહી કરી. દાસ કેપિટલ માં તેમણે આર્થિક કટોકટી માટે સેંકડો પાનાં ફાળવ્યાં હતા.
તાજેતરના વર્ષોમાં આર્થિક થિયરી વ્યાપાર ચક્રના બદલે આર્થિક વધઘટ ના અભ્યાસ તરફ વળી છે. જોકે કેટલાક અર્થશાસ્ત્રીઓ સરળ ટૂંકાક્ષર તરીકે ‘વ્યાપાર ચક્ર’નો ઉપયોગ કરે છે. મિલ્ટન ફ્રિડમેનને વ્યાપાર ચક્રને ચક્ર ગણાવવું એ ખોટું અર્થઘટન માને છે કારણ કે તે ચક્રીય લક્ષણો ધરાવતું નથી. ફ્રિડમેન માને છે કે અત્યંત મોટા પૂરવઠાના આંચકાને બાદ કરતા બિઝનેસમાં ઘટાડો નાણાકીય પ્રક્રિયાને લગતી બાબત છે.
મુખ્યધારાના અર્થશાસ્ત્રમાં કિનેસિયન મતને વાસ્તવિક વ્યાપાર ચક્ર મોડલ દ્વારા પડકારવામાં આવ્યા છે જેમાં વધઘટનું કારણ ટેકનોલોજીના આંચકા છે. આ થિયરી મોટા ભાગે ફિન ઇ. કિડલેન્ડ અને એડવર્ડ સી. પ્રેસ્કોટ સાથે અને શિકાગો સ્કૂલ ઓફ ઇકોનોમિક્સ સાથે સંકળાયેલી છે. તેઓ માને છે કે આર્થિક કટોકટી અને વધઘટ નાણાકીય આંચકાથી આવતી નથી, બાહ્ય આંચકાથી આવે છે જેમ કે નાવીન્યતા.
વ્યાપાર ચક્ર શબ્દનો ઉલ્લેખ અમુક મહિનાઓ અથવા વર્ષો દરમિયાન ઉત્પાદન અથવા આર્થિક પ્રવૃત્તિમાં થતી વધઘટના સંદર્ભમાં કરવામાં આવે છે. આ વધઘટ લાંબા ગાળાના વૃદ્ધિના ટ્રેન્ડ પર થાય છે અને સામાન્ય રીતે તેમાં પ્રમાણમાં ઝડપી આર્થિક વૃદ્ધિ અને પ્રમાણમાં સ્થિરતા અથવા ઘટાડા વચ્ચેના સમયગાળામાં થતા ફેરફાર સામેલ હોય છે.
રાજકીય વ્યાપાર ચક્ર એક વૈકલ્પિક થિયરી છે જેમાં જણાવાયું છે કે જ્યારે કોઇ વહીવટદારની પસંદગી કરવામાં આવે ત્યારે શરૂઆતમાં તે ફુગાવો ઘટાડવા અને આર્થિક સક્ષમતાની પ્રતિષ્ઠા મેળવવા માટે સંકોચનની નીતિ અપનાવે છે. ત્યાર પછીની ચૂંટણી આવવાની હોય ત્યારે ચૂંટણીના દિવસ સુધીમાં ફુગાવાનો દર નીચો લાવવા અને બેરોજગારી ઘટાડવા માટે તે વિસ્તરણની નીતિ અપનાવે છે.
તાર્કીક અપેક્ષાની થિયરી કાર્યક્ષમ બજારની કલ્પના તરફ દોરી જાય છે જે જણાવે છે કે નિર્ધારિત રીતે કોઇ ચક્ર ચલાવી શકાય નહીં કારણ કે તે સતત આર્બિટ્રેજની તક પેદા કરે છે. ઘણી આર્થિક થિયરીમાં જણાવાય છે કે અર્થતંત્ર સામાન્ય રીતે સંતુલન પર હોય છે અથવા નજીક હોય છે. આ મતના કારણે એવા વિચારની રચના થઇ કે આર્થિક વધઘટને સિસ્ટમ માટે આંચકા સમાન માની શકાય.
વ્યાપાર ચક્ર માટે અસંખ્ય વૈકલ્પિક બિનપ્રચલિત આર્થિક થિયરીઓ છે, જે મોટા ભાગે ચોક્કસ વિચારધારા કે થિયરીસ્ટ સાથે સંકળાયેલી છે. મુખ્યધારાના અર્થશાસ્ત્રમાં પણ કેટલાક વિભાગ અને વૈકલ્પિક થિયરીઓ છે જેમાં રિયલ બિઝનેસ સાઇકલ થિયરી અને ધિરાણ આધારિત સ્પષ્ટતા મુખ્ય છે જેમ કે ઋણમાં ઘટાડો અને નાણાકીય અસ્થિરતાની પૂર્વધારણા.
સ્લટ્સ્કી પરંપરામાં વ્યાપાર ચક્રને સ્ટોકેસ્ટિક આંચકાના પરિણામ તરીકે જોવામાં આવે છે જે એકંદરે મૂવિંગ એવરેજ સિરિઝની રચના કરે છે. જોકે સ્પેક્ટરલ પૃથક્કરણ કરતા તાજેતરના રિસર્ચમાં જાણી શકાયું છે કે વિશ્વના જીડીપી ડાયનેમિક્સમાં વ્યાપાર ચક્રની હાજરી આંકડાકીય મહત્વના સ્વીકૃત સ્તર પર છે.
ઇરવિન ફિશરની ડેટ ડિફ્લેશન થિયરી આ દિશામાં પ્રાથમિક થિયરી છે જેનાથી તેમણે મહામંદીની સ્પષ્ટતા કરી હતી. વધુ તાજેતરની પૂરક થિયરી ફાઇનાન્શિયલ હાઇપોથિસિસ ઓફ હાઇમેન મિન્સ્કી છે અને આર્થિક ચક્રની ધિરાણ થિયરી ઘણી વાર સ્ટીવ કીન જેવા પોસ્ટ-કેનેસિયન અર્થશાસ્ત્ર સાથે જોડવામાં આવે છે.
19મી સદીની અન્ડરકન્ઝમ્પશનની વિચારધારાએ વ્યાપાર ચક્ર માટે અંતર્જાત કારણોને પણ જવાબદાર માન્ય હતા જેમાં કરકસરનો વિરોધાભાસ મુખ્ય છે અને અગાઉની બિનપ્રચલિત વિચારધરાએ કિનેસિયન ક્રાંતિ દ્વારા કિનેસિયન અર્થશાસ્ત્રના સ્વરૂપમાં મુખ્યધારામાં પ્રવેશ કર્યો છે.
આ વધઘટ ઘણી વાર વાસ્તવિક કુલ ઘરેલુ ઉત્પાદનના વૃદ્ધિદરનો ઉપયોગ કરીને માપવામાં આવે છે. ચક્રિય ગણવામાં આવતા હોવા છતાં આર્થિક પ્રવૃત્તિમાં આવી મોટા ભાગની વધઘટ કોઇ મિકેનિકલ કે ધારણા બાંધી શકાય તેવા સમયગાળાની પેટર્નનું પાલન કરતી નથી.
આર્થિક ચક્ર બહિર્જાત કારણોથી થાય છે તેવો મત સેનો કાયદો જેટલો જૂનો છે સેના કાયદાને ટેકો આપવા કે તેને ફગાવી દેવા માટે બહિર્જાત અથવા અંતર્જાત કારણો વિશે ઘણી ચર્ચા થઇ છે. તેને જનરલ ગ્લટ ડિબેટ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
જીન ચાર્લ્સ લિયોનાર્ડ ડી સિસ્મોન્ડી, ક્લેમેન્ટ જગ્લર અને માર્ક્સની બિનપ્રચલિત પરંપરાથી વિરુદ્ધ બજારની વ્યવસ્થામાં નિયમિત આવતી તેજી અને ઘટાડો બહિર્જાત લક્ષણો ધરાવે છે.
1946માં અર્થશાસ્ત્રીઓ આર્થર એફ. બર્ન્સ અને વેસ્લી સી. મિશેલે તેમના પુસ્તક મેઝરિંગ બિઝનેસ સાઇકલ્સ માં વ્યાપારી ચક્રની હાલની સ્ટાન્ડર્ડ વ્યાખ્યા આપી.
અહીં આપવામાં આવેલી બાકીની સ્પષ્ટતાઓને મુખ્યધારાના અર્થશાસ્ત્રીઓ દ્વારા સામાન્ય રીતે વિશ્વસનીય માનવામાં આવતી નથી.
ધિરાણના કારણો મુખ્યધારામાં આર્થિક ચક્રની પ્રાથમિક થિયરી ન હોવાથી તેનો સમયાંતરે ઉલ્લેખ કરવામાં આવે છે જેમ કે દ્વારા ટાંકવામાં આવવું.
આરબીસી થિયરીને મુખ્યધારાના કિનેસિયન પરંપરાના કેટલાક અર્થશાસ્ત્રીઓએ સદંતર નકારી કાઢી છે, જેમ કે અને પૌલ ક્રુગમેન.
ઈ. સ. ૧૯૭૯: હૈદરાબાદના રાજસ્થાની સમાજ દ્વારા માયડ ભાષા માટેની માન્યતા મેળવવા હેતુ સંઘર્ષ કરવા માટે સન્માનિત કરવામાં આવ્યા. માયડ ભાષાને જીવિત રાખવા માટેનો પ્રેરણાસ્ત્રોત બન્યા.
ઈ. સ. ૧૯૮૧ : રાજસ્થાની સાહિત્યની ઉત્કૃષ્ટ રચનાઓ હેતુ લોક સંસ્કૃતિ શોધ સંસ્થાન, ચૂરૂ દ્વારા 'ડૉ. તેસ્સીતોરી સ્મૃતિ સ્વર્ણ પદક' વડે સમ્માન પ્રદાન.
ઈ. સ. ૧૯૮૨ : વિવેક સંસ્થાન, કલકત્તા દ્વારા ઉત્કૃષ્ટ સાહિત્ય સર્જન માટે 'પૂનમચંદ ભૂતોડિયા પુરસ્કાર' વડે પુરસ્કૃત કરવામાં આવ્યા.
ઈ. સ. ૧૯૮૩ : રાજસ્થાન સાહિત્ય અકાદમી ઉદયપુર દ્વારા સર્વોચ્ચ સમ્માન 'સાહિત્ય મનીષી' તરીકેની ઉપાધિ વડે અલંકૃત કરવામાં આવ્યા. 'મધુમતિ' માસિક દ્વારા 'શ્રી સેઠિયા કી કાવ્ય યાત્રા' વિષય પર વિશેષાંક તેમજ પુસ્તક પણ પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યું.
ઈ. સ. ૧૯૮૩ : હિન્દી સાહિત્ય સંમેલન, પ્રયાગ દ્વારા 'સાહિત્ય વાચસ્પતિ' તરીકેની ઉપાધિ વડે અલંકૃત કરવામાં આવ્યા.
ઈ. સ. ૧૯૮૪ : રાજસ્થાન સાહિત્ય અકાદમી, ઉદયપુર દ્વારા એનાયત થતી સર્વોચ્ચ ઉપાધિ 'સાહિત્ય મનીષી' વડે વિભૂષિત કરવામાં આવ્યા.
ઈ. સ. ૧૯૮૭ : રાજસ્થાની કાવ્યકૃતિ 'સબદ' માટે રાજસ્થાની અકાદમી તરફથી મળતા પુરસ્કારો પૈકીના સર્વોચ્ચ 'સૂર્યમલ મિશ્રણ શિખર પુરસ્કાર' પ્રદાન કરવામા આવ્યો.
ઈ. સ. ૧૯૮૮ : હિન્દી કાવ્યકૃતિ 'નિર્ગ્રન્થ' માટે ભારતીય જ્ઞાનપીઠ, નવી દિલ્હી દ્વારા 'મૂર્તિદેવી સાહિત્ય પુરસ્કાર' પ્રદાન કરવામાં આવ્યો.
ઈ. સ. ૧૯૮૯ : રાજસ્થાની કાવ્યકૃતિ 'સત્ વાણી' હેતુ ભારતીય ભાષા પરિષદ્, કોલકાતા દ્વારા 'ટાંટિયા પુરસ્કાર' વડે સન્માનિત કરવામાં આવ્યા.
ઈ. સ. ૧૯૯૨ : રાજસ્થાન સરકાર દ્વારા 'સ્વતંત્રતા સેનાની' તરીકેનું તામ્રપત્ર પ્રદાન કરી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા.
ઈ. સ. ૧૯૯૭ : રામનિવાસ આશાદેવી લખોટિયા ટ્રસ્ટ, નવી દિલ્હી દ્વારા 'લખોટિયા પુરસ્કાર' વડે વિભૂષિત કરવામાં આવ્યા.
ઈ. સ. ૧૯૯૮ : ૮૦મા જન્મ દિન પર ડૉ. પ્રતાપચન્દ્ર ચન્દરના અધ્યક્ષપણા હેઠળ પૂર્વ પ્રધાનમંત્રી ચંદ્રશેખર તથા અન્ય અનેક વિશિષ્ટ વ્યક્તિઓ દ્વારા સન્માનિત કરવામાં આવ્યા.
ઈ. સ. ૨૦૦૪ : રાજસ્થાની ભાષા સંસ્કૃતિ એવં સાહિત્ય અકાદમી બીકાનેર દ્વારા રાજસ્થાની ભાષાની પ્રગતિમાં યોગદાન આપવા બદલ સર્વોચ્ચ સન્માન 'પૃથ્વીરાજ રાઠોડ પુરસ્કાર' વડે સન્માનિત કરવામાં આવ્યા.
ઈ. સ. ૨૦૦૫ : રાજસ્થાન ફાઉન્ડેશન, કોલકાતા ચેપ્ટર દ્વારા 'પ્રવાસી પ્રતિભા પુરસ્કાર' વડે સન્માનિત કરવામાં આવ્યા. આ પ્રસંગે એક લાખ રુપયાની પુરસ્કાર રાશિ રાજસ્થાની ભાષા માટેના કાર્યમાં વાપરવા હેતુ ફાઉન્ડેશનને પરત કરી, જેને ફાઉન્ડેશન દ્વારા રાજસ્થાન પરિષદને સાહિત્યપ્રસાર હેતુ માટે સમર્પિત કરી.
કન્હૈયાલાલ સેઠિયા રાજસ્થાની ભાષાના પ્રસિદ્ધ કવિ છે. એમનો જન્મ રાજસ્થાન રાજ્યમાં આવેલા ચુરુ જિલ્લામાં આવેલા સુજાનગઢ શહેરમાં થયો હતો. એમની કેટલીક રચનાઓ છે- રમણિયાં રા સોરઠા , ગળગચિયા , મીંઝર , કૂંકંઊ , લીલટાંસ , ધર કૂંચા ધર મંજળાં , માયડ઼ રો હેલો , સબદ , સતવાણી , અઘરીકાળ , દીઠ , ક ક્કો કોડ રો , લીકલકોળિયા તેમજ હેમાણી. એમનું ઈ. સ. ૨૦૦૪માં પદ્મશ્રી, સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર તથા ઈ. સ. ૧૯૮૮માં જ્ઞાનપીઠના મૂર્તિદેવી સાહિત્ય પુરાસ્કાર વડે પણ સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. રાજસ્થાનના લોકો બાળપણમાં જ્યારથી આંખો ખોલે ત્યારથી એક ગીત તેમનાં કાનોમાં વારંવાર સાંભળવા મળતું હતું. 'ઈ તો સુરગા નૈ સરમાવૈ, ઈ પૈ દેવ રમન નૈ આવે ધરતી ધોરાઁ રી ।
સ્વતંત્રતા સંગ્રામના સેનાની, સમાજ સુધારક, દાર્શનિક તથા રાષ્ટ્રીય તેમજ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરના કવિ તેમજ લેખક તરીકે એમને અનેક સમ્માન, પુરસ્કાર તથા અલંકરણ પ્રાપ્ત થયાં, જેમાં મુખ્ય છે -ઈ. સ. ૧૯૭૬ : રાજસ્થાની કાવ્યકૃતિ 'લીલટાંસ' સાહિત્ય અકાદમી, નવી દિલ્હી દ્વારા રાજસ્થાની ભાષામાં સર્વશ્રેષ્ઠ કૃતિ બદલ પુરસ્કૃત કરવામાં આવ્યા.
રમણિયાં રા સોરઠા, ગળગચિયા, મીંઝર, કૂંકંઊ, લીલટાંસ, ધર કૂંચા ધર મંજળાં, માયડ રો હેલો, સબદ, સતવાણી, અઘરીકાળ, દીઠ, કક્કો કોડ રો, લીકલકોળિયા તથા હેમાણી.
ઝીએમ્બા એન્ડ ઝીએમ્બા એ જણાવ્યા અનુસાર, કેનેસની જોખમ લેવાની વૃત્તિ ‘કાઉબોય’ સપ્રમાણતા સુધી પહોંચી ગઈ હતી, એટલે કે, મહત્તમ તર્ક ભર્યા ન્યાયોચિત સ્તરના 80% , જેમાં સ્ટોક માર્કેટના ઈન્ડેક્સ બેન્ચમાર્ક કરતા અંદાજે ત્રણ ગણી વધારે વળતરની વોલેટલિટિ જોવા મળી હતી. વોલેટલિટિ ના આવા સ્તરો, તેમની સટ્ટાકીય રોકાણ કામગીરી માટે જવાબદાર છે, જે આજના દિવસોમાં માત્ર ખૂબ જ એગ્રેસીવ ઈન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સ થી જ મેળવી શકાય છે . તેમણે આજના દિવસોમાં હેજ ફંડો દ્વારા અપનાવાતી આધુનિક સટ્ટાકીય પદ્ધતિઓ પસંદ કરી હતી, જે ખરીદી કર્યા બાદ લાંબા સમય સુધી મૂકી રાખવાની સરળ રોકાણ પદ્ધતિથી જરા અલગ છે.સટોડિયાઓની હાજરીના કારણે બજારમાં ટુંકાગાળાની વોલેટલિટિ વધે છે કે ઘટે છે તે એક વિવાદાસ્પદ મુદ્દો છે. તેમની મૂડીની જોગવાઈઓ અને માહિતી સંભવતઃ ભાવોને તેના સાચા મુલ્યની નજીક સ્થિર થવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે. બીજી બાજુ, બજારમાં ટોળાના વર્તન અને સકારાત્મક પ્રતિક્રિયાઓની હારમાળા સંભવતઃ જે-તે સમયે બજારમાં વોલેટલિટિ વધારે છે.
જો કોઈ ચોક્કસ બજાર - ઉદાહરણ તરીકે જોઈએ તો, ડુક્કરના માંસનું બજાર – તેમાં કોઈ જ સટોડિયાઓ નથી હોતા, આથી માત્ર ઉત્પાદકો અને ગ્રાહકો એ જ બજારમાં ભાગ લેશે. બજારમાં ખૂબ જ ઓછા ખેલંદાઓ હોવાથી ડુક્કરના માંસના ભાવોમાં ઓફર પ્રાઈઝ અને બીડ પ્રાઈઝ વચ્ચે ઘણું વધારે અંતર જોવા મળે છે. બજારમાં પ્રવેશનાર નવી વ્યક્તિ જે ડુક્કરના માંસને વેચવા કે ખરીદવા માંગતી હોય તેમણે ફરજિયાતપણે બિનપ્રવાહીત બજાર અને બજારના ભાવો કે જેમાં વ્યાપક રીતે બીડ-આસ્ક ભાવોમાં અંતર હોય છે અને ખરીદી કે વેચાણ માટે સાથી પાર્ટીને શોધવી પણ મુશ્કેલ હોય છે તે સ્થિતિને સ્વીકારવી પડે છે. એક સટ્ટાખોર ભાવોના અંતરનો ગેરલાભ લઈ શકે છે અને, અન્ય સટોડિયાઓ સાથેની સ્પર્ધામાં, ભાવોનાં અંતરને ઘટાડી શકે છે, આમ વધુ સક્ષમ બજાર બનાવે છે.
નાણાકીય પરિપેક્ષ્યમાં જોતાં "સટ્ટાખોરી" અને "રોકાણ" તદ્દન જુદા જ શબ્દો છે. ઉદાહરણ તરીકે જોઈએ તો, સામાન્ય રીતે રોકાણ શબ્દ વાપરતા તેમજ સામાન્ય અર્થમાં અમુક ચોક્કસ સમયાંતરે વળતર ઉપજાવવાના ઉદ્દેશ સાથે નાણાકીય વાહકોમાં કરવામાં આવતા નાણાંના રોકાણ એ વાસ્તવમાં રોકાણ નહી પણ સટ્ટાખોરી છે -જેમાં વિશ્વના શેર બજારોમાં લગાડવામાં આવતા પૈસાનો પણ સમાવેશ થાય છે. સટ્ટાખોરો રોકાણના સૂઝબૂઝ ભર્યા નિર્ણય લેવા માટે સમજી ના શકાય તેવા પરિબળોને આધારે ભાવ-વૃદ્ધિ પામતી મિલકત પર આધાર રાખે છે. ઉપભોક્તાની પસંદગીમાં થતા ફેરફાર, બદલાતી આર્થિક પરિસ્થિતિઓ, શેર સિક્યોરિટીના મુલ્ય વિષે બદલાતા રહેતા ખરીદનારાઓના મંતવ્યો, બજારની સમય સૂચકતા સાથે સંકળાયેલા આર્થિક પરિબળો, ફક્ત ચાર્ટ આધારિત વિશ્લેષણો સાથે સંકળાયેલા પરિબળો અને અન્ય ઘણા પરિબળો સિક્યોરિટીઝની ટુંકા ગાળાની હિલચાલ પર અસર કરે છે.
ચાલો એવા કેટલાક સિદ્ધાંતો જોઈએ જે અછત અને સિલકના કારણો દર્શાવે છે તેમજ સટોડિયાઓની ભૂમિકા રજૂ કરે છે. જ્યારે વપરાશના પ્રમાણમાં પાકની લણણી તેના સામાન્ય દર કરતા ઓછી હોય ત્યારે, સટોડિયાઓ ખરીદી કરીને અછતના સમયમાં લાભ કમાઈ લેવા માટે આવી જાય છે. તેમની ખરીદીના કારણે ભાવોની વૃદ્ધિ થાય છે, આ રીતે વપરાશને અટકાવામાં આવે છે જેથી નાનો પુરવઠો લાંબો સમય ચાલશે. વધેલા ભાવોથી પ્રોત્સાહિત ઉત્પાદકો વધુ વાવણીથી અછત ઘટાડે છે અથવા અછત ઘટાડવા માટે આયાત કરવામાં આવે છે. બીજી બાજુ, જ્યારે સટોડિયાઓની ધારણા કરતા ભાવો વધી જાય એટલે તેઓ માલ વેચી દે છે. તેના કારણે ભાવો ઘટી જાય છે, વપરાશ અને નિકાસને પ્રોત્સાહન મળે છે અને સિલકમાં ઘટાડો કરવામાં મદદ મળે છે.
સટ્ટાખોરીની શ્રેષ્ઠ પરખ તેને રોકાણથી જુદી પાડીને જ કરી શકાય. ઈન્ટેલિજેન્ટ ઇન્વેસ્ટર માં બેન ગ્રેહમના મતે, રૂઢીચુસ્ત રક્ષાત્મક રોકાણકાર ".એ છે કે જે મુખ્યત્વે સુરક્ષા તેમજ નિશ્ચિંતતામાં રસ ધરાવતો હોય." જોકે તેઓ એવુ પણ સ્વીકારે છે કે ". થોડી સટ્ટાખોરી જરૂરી તેમજ અનિવાર્ય છે, ઘણી કોમન-સ્ટોક પરિસ્થિતિઓમાં નફા તેમજ નુકસાન એમ બંનેની સંભાવના હોય છે, અને તેની અંદર રહેલુ જોખમ કોઈકે તો ખેડવુ જ પડે છે." ઘણા લાંબા-ગાળાના રોકાણકારો, એવા કે જેઓ ખરીદે અને દાયકાઓ સુધી રાખી મૂકે, તે પણ સટોડિયા કહી શકાય, જેનો અપવાદ એવા દુર્લભ રોકાણકારો છે કે જેઓ આવક કે મુદ્દલની સુરક્ષાથી પ્રભાવિત થઈને સમય જતા નફો લઈને વેચી ન દે.
કેટલાક નાણાકીય વાહકો એવા પણ છે કે જે સટ્ટાખોરી તરીકે વ્યાખ્યાંકિત થાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, સોનુ અને તેલ જેવી કોમોડિટિના ફ્યૂચર કોન્ટ્રાક્ટ નો વેપાર વ્યાખ્યાંકિત રીતે સટ્ટાખોરી કહેવાય છે. શોર્ટ સેલિંગ પણ, વ્યાખ્યાંકિત રીતે સટ્ટાખોરી છે. નાણાકીય સટ્ટાખોરીમાં શેર, બોન્ડ, કોમોડિટિ, ચલણ, લેણાં, રિયલ એસ્ટેટ, ડેરીવેટીવ્સ કે કોઈ પણ મૂલ્યવાન નાણાકીય દસ્તાવેજોના ગર્ભિત મૂલ્યને ધ્યાનમાં લીધા વગર, તેના ભાવોની વધઘટમાંથી નફો કમાવવા માટે કરવામાં આવતા ખરીદ, હોલ્ડિંગ, વેચાણ તથા શોર્ટ સેલિંગનો સમાવેશ થાય છે.રચનાની દ્રષ્ટીએ જોઈએ તો સટ્ટાખોરી એ અભિગમ તેમજ વ્યૂહાત્મક કેન્દ્રીકરણ દર્શાવતાં કાર્યો નિર્ધારિત કરવા માટે વપરાય છે.
હરાજીની પદ્ધતિથી બજારમાં સોદાઓમાંથી સટોડિયાઓને દુર કરી શકાય છે, પરંતુ તેની પોતાની પણ કેટલીક વિપરિત અસરો છે; જુઓ વિનર્સ કર્સ (હરાજીમાં કોઈપણ વસ્તુની મૂળ કિંમતને ઓળંગવા માટે બોલી જીતવાની વૃત્તિ કે વલણ). વિનર્સ કર્સ જોકે ઘણી વધુ પ્રવાહીતા ધરાવતા બજારોમાં ખરીદનાર કે વેચનાર માટે વધુ મહત્વપૂર્ણ નથી, કારણ કે વસ્તુના વેચાણ માટેની હરાજી અને વસ્તુની ખરીદી માટેની હરાજી એકસાથે જ જોવા મળે છે, અને બંનેના ભાવોને માત્ર નજીવા અંતરથી જ અલગ કરી શકાય છે. આ કાર્યપદ્ધતિ કોઈપણ વસ્તુના ભાવના અંતર કરતા વધુ કોઈપણ માત્રામાં ભાવવધારાના કારણથી વિનર્સ કર્સની ઘટનાને અટકાવે છે.
નાણાં વ્યવસ્થામાં સટ્ટાખોરી એ નાણાકીય પ્રવૃત્તિ છે કે જે આરંભિક રોકાણ ની સુરક્ષા સાથે મુદ્દલ પર વળતરનો વાયદો કરતી નથી. સટ્ટાખોરીમાં ખાસ કરીને નાણાં ધિરવાનો, કોઈ પણ જાતના વિશ્લેષણ કર્યા વગર તેમજ ન્યૂનતમ સુરક્ષા ગાળા સાથેના કે મુદ્દલ પણ ગુમાવી બેસવાના વિશેષ જોખમ સાથેની મિલકતો, ઈક્વિટીની ખરીદી કે ઉધારીનો સમાવેશ થાય છે. "સટ્ટાખોરી" તરીકે ઓળખાતી સંજ્ઞા ગ્રેહામ અને ડોડના 1934 ના લેખ સિક્યોરિટી એનાલિસિસ માં ઉપર મુજબ વ્યાખ્યાંકિત કરવામાં આવી તે “રોકાણ,” કે જે સંપૂર્ણ વિશ્લેષણ તેમજ મુદ્દલની સુરક્ષા અને સંતોષજનક વળતરના વાયદા સાથે કરવામાં આવતુ નાણાકીય કાર્ય છે તેનાથી વિરૂદ્ધ છે.
સટોડિયાઓ કેટલીક વખત જોખમ ઉઠાવનારની ખૂબ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકામાં આવી જાય છે જે સમાજ માટે લાભદાયી છે. ઉદાહરણ તરીકે જોઈએ તો, ખેડૂત કદાચ બિનઉપયોગી ખેતર પર મકાઈની વાવણી માટે વિચાર કરશે. અફસોસ કે, તે કદાચ આમ કરવાનું નહીં ઈચ્છે કારણ કે તેને ચિંતા હોય છે કે લણણીના સમયે કદાચ મકાઈના ભાવો ઘટી પણ શકે છે. આ ખેડુત સટ્ટાખોરને અમુક ચોક્કસ કિંમતે અગાઉથી જ તેના પાકને વેચીને ભાવોનું જોખમ પોતાના માટે ઘટાડી શકે છે આથી હવે તે મકાઈની વાવણી કરવાની ઈચ્છા ધરાવશે. આમ, સટોડિયાઓ ખરેખર તો તેમની જોખમ ઉઠાવવાની વૃત્તિના કારણે ઉત્પાદકતામાં વધારો કરે છે.
જો સટોડિયાઓને ખોટી માહિતી મળે અથવા તેમની ધારણાઓ ખોટી પડે તો સટ્ટાખોરીના કારણે ચીજવસ્તુના ભાવો તેની મૂળકિંમત કરતા અલગ દિશામાં જઈ શકે છે. તેના કારણે સકારાત્મક પ્રતિક્રિયાની હારમાળા રચાય છે જેમાં ચીજવસ્તુના ભાવો નાટ્યાત્મક રીતે તેના આધારભૂત મુલ્યથી ઉપર જતા રહે છે. તેને આર્થિક પરપોટા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. વધતી સટ્ટાકીય ખરીદીનો આવો તબક્કો વિશેષરૂપે સટ્ટાકીય વેચાણના એક તબક્કાની પાછળ પાછળ આવે છે જેમાં ભાવો ઘણા ગગડી ગયા હોય છે, અને કેટલાક હદ સુધી પહોંચેલા કિસ્સાઓમાં તો ક્રેશિસ ની સ્થિતિ પણ આવે છે.
સટ્ટાખોરી લાભ મેળવવાની આશામાં ખેડવામાં આવતા જોખમની ધારણા છે, પણ તેમા સરેરાશ કરતા વધુ નુકસાન થવાની સંભાવના પણ ધ્યાનમાં લેવાય છે. સટ્ટાખોરી શબ્દનો અર્થ એવો થાય કે ધંધા કે રોકાણમાં રહેલ જોખમનું વિશ્લેષણ કરી શકાય છે તેમજ તેને માપી શકાય છે, તથા "રોકાણ"થી તેની ભિન્નતા એ જોખમનો એક તબક્કો જ છે. તે અચોક્કસ પરિણામો પર આધારિત જુગારથી ભિન્ન છે. સટ્ટાખોરીની પ્રવૃત્તિમાં એવુ કંઈ જ નથી કે જે સ્પષ્ટ કરે કે સટ્ટાખોરીને રોકાણથી જુદા પાડતા જોખમના પ્રમાણની ભિન્નતા સાથે હોલ્ડિંગ સમયને કોઈ સંબંધ હોય.
હેજ ફંડો “એક પેઢીની ઓફ-બેલેન્સ-શીટ જાણવાના પ્રયાસ રૂપે અન્ય રોકાણકારો કરતા વધુ સારી રીતે” ફંડામેન્ટલ વિશ્લેષણ કરે છે, જેમાં એવી “પરિસ્થિકીય અને સામાજિક જવાબદારીઓ કે જે બજાર અથવા કંપનીમાં રહેલી હોય પરંતુ પરંપરાગત આંકડાકીય મુલ્યાંકન અથવા મુખ્યપ્રવાહના રોકાણકારોના વિશ્લેષણ માટે ચોક્કસપણે જવાબદાર ન હોય” તેને પણ સમાવી લેવાય છે, અને આથી ભાવો તે પેઢીની કામગીરીની સાચી ગુણવત્તાને વધારે સારી રીતે પ્રતિબિંબિત કરે છે.
ચલણમાં થતી સટ્ટાખોરી ઘટાડવા માટે ટોબિન ટેક્સ નામથી કર લાદવામાં આવ્યો છે, કથિતપણ તે વિદેશી વિનિમયને સ્થિર કરવા માટે છે.મે 2008માં, જર્મન નેતાઓએ સટોડિયાઓ દ્વારા સમગ્ર વિશ્વમાં ઓઈલના વેપાર પર પ્રતિબંધ લાવવા માટેનો પ્રસ્તાવ મુકવાની યોજના ઘડી હતી, અને એવો દાવો કર્યો હતો કે હેજ ફંડોએ બજારને પોતાના હાથોમાં લઈ લેતા 2008માં ઓઈલના ભાવોમાં વધારો થયો હતો.