polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
શતપથ બ્રાહ્મણના વિવેચક, કુમારિલા ભટ્ટ એવું કારણ આપે છે કે અહલ્યા-ઇન્દ્ર કથા સૂર્ય અથવા પ્રકાશ માટે રૂપક છે જે રાત્રિની છાયા દૂર કરે છે. અમેરિકન ઇન્ડોલોજિસ્ટ ઍડવર્ડ વોશબર્ન હોપકિન્સે સુબ્રહ્મણ્ય સૂત્રની અહલ્યાનું અર્થઘટન સ્ત્રી તરીકે નહીં, પરંતુ શાબ્દિક રીતે "હજુ સુધી વણખેડાયેલી જમીન" તરીકે કર્યું હતું, જેને ઇન્દ્ર ફળદ્રુપ બનાવે છે.
ભગવાન બ્રહ્મા દ્વારા સૌથી સુંદર સ્ત્રી તરીકે નિર્મિત અહલ્યાએ ઉંમરમાં ઘણા મોટા ગૌતમ ઋષિ સાથે લગ્ન કર્યા હતા. પ્રારંભિક સંપૂર્ણ કથામાં જ્યારે ઇન્દ્ર તેના પતિના વેશમાં આવે છે ત્યારે અહલ્યા તેના વેશપલટાને જુએ છે પરંતુ તેમ છતાં તેને સ્વીકારે છે. પાછળના સ્રોતો ઘણી વાર તેને બધા જ અપરાધભાવથી મુક્ત કરે છે અને વર્ણવે છે કે તે કેવી રીતે ઇન્દ્રની ચાલાકીનો શિકાર બને છે.
પરંપરાગત હિંદુ ધર્મમાં, અહલ્યાને પંચકન્યા માંની પ્રથમ તરીકે બિરદાવવામાં આવે છે, જે સ્ત્રી પવિત્રતાના આદર્શરૂપ છે, જેના નામનો પાઠ કરવાથી પાપ દૂર થાય છે તેવું માનવામાં આવે છે. જ્યારે કેટલાક તેના પતિ પ્રત્યેની તેની વફાદારી અને શાપ તથા જાતિગત માપદંડોની અવિરત સ્વીકૃતિની પ્રશંસા કરે છે, જ્યારે અન્ય લોકો તેના વ્યભિચારની નિંદા કરે છે.
મોટા ભાગના સંસ્કરણો એ વાત સાથે સંમત થાય છે કે ગૌતમ અહલ્યાને શાપ આપે છે, પરંતુ આ શ્રાપ દરેક લખાણ પ્રમાણે બદલાય છે. જો કે, લગભગ તમામ સંસ્કરણોમાં રામને તેની ઉદ્ધારક તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યા છે.
અહલ્યા અથવા અહિલ્યા મહર્ષિ ગૌતમની પત્ની હતી. ઘણાં હિંદુ શાસ્ત્રો પ્રમાણે તેણીને ઇન્દ્રએ લલચાવી હતી, જેના કારણે તેણીના પતિએ શ્રાપ આપ્યો હતો અને વિષ્ણુના સાતમા અવતારમાં રામે આ શ્રાપથી મુક્ત કરાવી હતી.
અમૃતા વિશ્વ વિદ્યાપીઠમ અથવા અમૃતા યુનિવર્સિટી એ ભારતમાં કોઈમ્બતુર સ્થિત ખાનગી ડીમ્ડ-યુનિવર્સિટી છે . માન્યતા પ્રાપ્ત ++ ગ્રેડવાળી, મલ્ટિ-કેમ્પસ, બહુ-શિસ્ત શિક્ષણ અને સંશોધન યુનિવર્સિટી પાસે હાલમાં તમિલનાડુ, કેરળ, આંધ્રપ્રદેશ અને કર્ણાટકના ભારતીય રાજ્યોમાં 16 ઘટક શાળાઓ સાથે 7 કેમ્પસ છે, જેમાં મુખ્ય મથક એટ્ટીમાડાઈ, કોઈમ્બતુર, તમિલનાડુ ખાતે છે . તે કુલ 207 અંડરગ્રેજ્યુએટ, અનુસ્નાતક, સંકલિત-ડિગ્રી, ડ્યુઅલ-ડિગ્રી, એન્જિનિયરિંગ અને ટેક્નોલોજી, દવા, વ્યવસાય, કલા અને સંસ્કૃતિ, વિજ્ઞાન, બાયોટેકનોલોજી, કૃષિ વિજ્ઞાન, સંલગ્ન આરોગ્ય વિજ્ઞાન, આયુર્વેદ, દંત ચિકિત્સા, ફાર્મસીમાં ડોક્ટરલ પ્રોગ્રામ ઓફર કરે છે. નર્સિંગ, નેનો-સાયન્સ, કોમર્સ, માનવતા અને સામાજિક વિજ્ઞાન, કાયદો, સાહિત્ય, આધ્યાત્મિક અભ્યાસ, તત્વજ્ઞાન, શિક્ષણ, ટકાઉ વિકાસ, માસ કોમ્યુનિકેશન અને સામાજિક કાર્ય. ભારત સરકાર દ્વારા નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યુશનલ રેન્કિંગ ફ્રેમવર્ક 2021 અનુસાર યુનિવર્સિટીને ભારતની 5મી શ્રેષ્ઠ યુનિવર્સિટી છે અને વર્ષ 2021માં ટાઈમ્સ હાયર એજ્યુકેશન ઈમ્પેક્ટ રેન્કિંગ દ્વારા વિશ્વમાં 81
યુનિવર્સિટીના છ કેમ્પસ છે, જેમાં ચાર દક્ષિણ ભારતીય રાજ્યો - તમિલનાડુ, કેરળ અને કર્ણાટકમાં ગ્રામીણ અને શહેરી સ્થળોએ 15 ઘટક શાળાઓ છે. 1994માં સૌપ્રથમ કોઈમ્બતુર કેમ્પસની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી, જેમાં લગભગ 20 જેટલા ગામ એટ્ટીમડાઈ ખાતે અમૃતા સ્કૂલ ઑફ એન્જિનિયરિંગની શરૂઆત થઈ હતી. કોઈમ્બતુર શહેરની પૂર્વમાં કિ.મી. ઇડાપલ્લી, કોચીમાં અમૃતા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ મેડિકલ સાયન્સ નું ઉદ્ઘાટન 17 મે 1998 ના રોજ તત્કાલિન વડા પ્રધાન, અટલ બિહારી વાજપેયી દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. પાછળથી 2002 માં, બે કેમ્પસ ખોલવામાં આવ્યા, એક શહેરી કેમ્પસ ભારતની રાજધાની - બેંગલુરુમાં, અને એક ગ્રામીણ કેમ્પસ અમૃતપુરી ગામમાં, જે યુનિવર્સિટીનું સંચાલન કરતી માતા અમૃતાનંદમયી મઠનું મુખ્ય મથક પણ ધરાવે છે. 2019 માં, ચેન્નાઈ ખાતે એન્જિનિયરિંગ કેમ્પસ ખોલવામાં આવ્યું. હાલમાં, ફરીદાબાદ, હરિયાણા અને અમરાવતી, આંધ્રપ્રદેશ ખાતે બે નવા હેલ્થકેર કેમ્પસનું નિર્માણ કરવામાં આવી રહ્યું છે.
બિઝનેસ સ્કૂલની શરૂઆત 1996 માં કોઈમ્બતુર કેમ્પસમાં કરવામાં આવી હતી અને હાલમાં 4 કેમ્પસ - કોઈમ્બતુર, બેંગ્લોર, કોચી, અમૃતપુરી છે . શાળા માન્યતા પ્રાપ્ત નિવાસી બે વર્ષનો ડિગ્રી પ્રોગ્રામ ઓફર કરે છે. આ ઉપરાંત, તે બેંગ્લોર કેમ્પસમાં કાર્યરત વ્યાવસાયિકો માટે બફેલો ખાતે સ્ટેટ યુનિવર્સિટી ઓફ ન્યૂયોર્કના સહયોગથી ઇન્ફર્મેશન ટેક્નોલોજીમાં અને તરફ દોરી જતા ડ્યુઅલ ડિગ્રી પ્રોગ્રામ ઓફર કરે છે. ફેકલ્ટી સભ્યો પાસે કેલિફોર્નિયા યુનિવર્સિટી, બર્કલે, કોર્નેલ યુનિવર્સિટી, એનવાયયુ સ્ટર્ન સ્કૂલ ઑફ બિઝનેસ, યુનિવર્સિટી ઑફ ટેક્સાસ ઑસ્ટિન અને કેલોગ સ્કૂલ ઑફ મેનેજમેન્ટ જેવી પ્રતિષ્ઠિત વિદેશી યુનિવર્સિટીઓમાંથી અને ડોક્ટરેટની ડિગ્રી છે.
યુનિવર્સિટીને 2021માં '++' ગ્રેડ સાથે દ્વારા ફરીથી માન્યતા આપવામાં આવી છે અને 2020માં દ્વારા ભારતીય યુનિવર્સિટીઓમાં 4મો અને એકંદર કેટેગરીમાં 13મો ક્રમ આપવામાં આવ્યો છે. સહિત ટોચની અમેરિકન અને યુરોપીયન યુનિવર્સિટીઓ સાથે સતત વિદ્યાર્થી વિનિમય કાર્યક્રમો માટે અને વર્લ્ડ યુનિવર્સિટી રેન્કિંગ્સ અનુસાર ભારતમાં ટોચની ક્રમાંકિત ખાનગી યુનિવર્સિટીઓમાંની એક તરીકે ઉભરી રહી છે. અને ટાઇમ્સ હાયર એજ્યુકેશન રેન્કિંગ . અમૃતા સ્કૂલ ઑફ એન્જિનિયરિંગે 2020માં દ્વારા ભારતની 20મી શ્રેષ્ઠ એન્જિનિયરિંગ કૉલેજનો ક્રમાંક મેળવ્યો છે. 2019 માં યુજીસી દ્વારા યુનિવર્સિટીને ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ એમિનન્સનો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો હતો.
શાળા સપ્ટેમ્બર 2004 માં શરૂ કરવામાં આવી હતી અને . અને . બાયોટેકનોલોજીમાં, . અને . માઇક્રોબાયોલોજીમાં, અને . બાયોઇન્ફોર્મેટિક્સમાં, તેમજ પીએચ.ડી. ડિગ્રી પ્રોગ્રામ્સ તેનું સંશોધન સેલ બાયોલોજી, મોલેક્યુલર બાયોલોજી, કેન્સર બાયોલોજી, સેલ-લાઇન એન્જિનિયરિંગ, ઘા હીલિંગ, કોમ્પ્યુટેશનલ ન્યુરોસાયન્સ, ન્યુરોફિઝિયોલોજી, ફાયટોકેમિસ્ટ્રી, બાયોમેડિકલ એન્જિનિયરિંગ, પ્રોટીઓમિક્સ, , વિશ્લેષણાત્મક રસાયણશાસ્ત્ર, સાપના ઝેર, સેનિટેશન સહિત વિશાળ સ્પેક્ટ્રમમાં ફેલાયેલું છે.
અમૃતા સ્કૂલ ઓફ બાયોટેકનોલોજીને ભારત સરકારના વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી વિભાગ, મિશન રીચ પ્રોગ્રામ હેઠળ બાયોમેડિકલ ટેક્નોલોજીમાં સેન્ટર ઓફ રિલેવન્સ એન્ડ એક્સેલન્સ તરીકે મંજૂરી આપવામાં આવી છે. - અને બિલ એન્ડ મેલિન્ડા ગેટ્સ ફાઉન્ડેશન દ્વારા બેક્ટેરિયોફેજ અને અન્ય બાયોકંટ્રોલ એજન્ટ્સનો ઉપયોગ કરીને નેક્સ્ટ જનરેશન સેનિટેશન સોલ્યુશન્સ વિકસાવવા માટે ભારતના ટોચના છ સંશોધકોમાંના એક તરીકે બાયોટેકનોલોજી સ્કૂલની પસંદગી કરવામાં આવી હતી.
યુનિવર્સિટીની સ્થાપના 1994માં માતા અમૃતાનંદમયી દેવી દ્વારા અમૃતા સ્કૂલ ઑફ એન્જિનિયરિંગ, કોઈમ્બતુરમાં શરૂ કરવામાં આવી હતી અને તેનું સંચાલન તેમની આંતરરાષ્ટ્રીય માનવતાવાદી સંસ્થા માતા અમૃતાનંદમયી મઠ દ્વારા કરવામાં આવે છે . 2003 માં, તે યુનિવર્સીટી તરીકે ગણવામાં આવતી સૌથી યુવા સંસ્થાઓમાંની એક બની હતી, જ્યારે તેને દ્વારા આ દરજ્જો આપવામાં આવ્યો હતો. 2002માં અમૃતપુરી અને બેંગ્લોરમાં બે કેમ્પસ શરૂ કરવામાં આવ્યા હતા.
શાળા કોમ્યુનિકેશનમાં ડિગ્રી પ્રોગ્રામ ઓફર કરે છે. આ કોર્સ વિદ્યાર્થીઓને પત્રકારત્વ, નવા મીડિયા /એનિમેશન અને શોર્ટ ફિલ્મ નિર્માણ અને જાહેરાતમાં કારકિર્દી માટે તૈયાર કરવામાં મદદ કરે છે. તે યુનેસ્કોની માર્ગદર્શિકા પર આધારિત છે. અમૃતા યુનિવર્સિટી યુનેસ્કો મોડલ અભ્યાસક્રમ અપનાવનાર પ્રથમ ભારતીય યુનિવર્સિટીઓમાંની એક હતી.
આર્ટસ અને સાયન્સની શાળાઓ બેચલર ઓફ કોમર્સ, બેચલર ઓફ બિઝનેસ મેનેજમેન્ટ , બેચલર ઓફ કોમ્પ્યુટર એપ્લિકેશન્સ , માસ્ટર ઓફ કોમ્પ્યુટર એપ્લિકેશન્સ પ્રોગ્રામ ઓફર કરે છે અને તે અમૃતપુરી, કોચી, મૈસુર ખાતે સ્થિત છે.
પાંચ શાળાઓ બી.ટેક., એમ.ટેક. અને પીએચ.ડી. ડિગ્રી પ્રોગ્રામ્સ અને કોચી કેમ્પસ એમ.ટેક. નેનો-મેડિસિન, મોલેક્યુલર મેડિસિન અને નેનોટેકનોલોજી અને રિન્યુએબલ એનર્જીમાં.
૧૯૨૮માં મુંબઈના એક હિન્દુ પરિવારમાં જન્મેલા દમયંતી, જનરલ ડૉ.સાહેબ સિંઘ સોખે અને તેમના પત્ની લીલા સોખે ના ઘરે ઉછર્યા હતા. મૅડમ મેનકા તરીકે જાણીતા લીલા સોખીએ પોતાનું બાળક ગુમાવ્યું હતું અને તેણીએ જોશીને દત્તક લેવાનું નક્કી કર્યું હતું. જોશીની માતા વત્સલા જોશીએ તેમની પુત્રીને છોડી ન હતી અને તેઓ સંયુક્ત વાલી બનવા સંમત થયા હતા. પાલક માતા મેનકાની મંડળીમાં તેણી પંડિત સીતારામ પ્રસાદ પાસેથી કથક વિશે શીખી હતી. દસ વર્ષ પછી, જ્યારે તેણી ૧૫ વર્ષની હતી ત્યારે તેમણે યુરોપના મુખ્ય શહેરોમાં નૃત્ય પ્રદર્શન કર્યું હતું. સોખે પરિવારે દમયંતીની માતાને પોતાને ત્યાં નોકરીએ રાખી હતી અને જોશીએ શિક્ષણ મેળવ્યું હતું. મૅડમ મેનકાના સમકાલીનોમાં શિરીન વજીફદાર પણ હતા, જેઓ પારસી સમુદાયના અગ્રણી શાસ્ત્રીય નૃત્યાંગના હતા. તેઓ મુંબઈના શ્રી રાજરાજેશ્વરી ભારત નાટ્ય કલા મંદિરના પ્રથમ વિદ્યાર્થીની હતા, જ્યાં તેમણે ગુરુ ટી. કે. મહાલિંગમ પિલ્લાઈ પાસેથી ભરતનાટ્યમ શીખ્યા હતા.
દમયંતી જોશી કથક નૃત્ય સ્વરૂપના જાણીતા પ્રખર પ્રતિપાદક હતા. તેઓ માનતા હતા કે કથક એ વાર્તા કહેવાની કળા છે. તેમણે ૧૯૩૦ના દાયકામાં મેડમ મેનકાની મંડળીમાં નૃત્ય કરવાની શરૂઆત કરી હતી, જેણે વિશ્વના ઘણા ભાગોમાં પ્રવાસ કર્યો હતો. તેઓ જયપુર ઘરાનાના સીતારામ પ્રસાદ પાસેથી કથક શીખ્યા હતા અને ખૂબ જ નાની ઉંમરે કુશળ નૃત્યાંગના બન્યા હતા, અને બાદમાં લખનૌ ઘરાનાના અચન મહારાજ, લચ્છુ મહારાજ અને શંભુ મહારાજ પાસેથી તાલીમ લીધી હતી, આમ બંને પરંપરાઓમાંને ઝીણવટપૂર્વક આત્મસાત કરી હતી. તેઓ ૧૯૫૦ના દાયકામાં સ્વતંત્ર થયા અને ૧૯૬૦ના દાયકામાં ખ્યાતિ પ્રાપ્ત કરી, ત્યારબાદ તેઓ મુંબઈની તેમની નૃત્ય શાળામાં ગુરુ બની ગયા.
૧૯૫૦ના દાયકાના મધ્યભાગ પછી દમયંતીએ પોતાની જાતને એક સફળ એકલ કથક નૃત્યાંગના તરીકે પ્રસ્થાપિત કરી, તેમણે અચન મહારાજ, લચ્છુ મહારાજ અને લખનૌ ઘરાનાના શંભુ મહારાજ તથા જયપુર ઘરાનાના ગુરુ હીરાલાલ જેવા પંડિતો પાસેથી તાલીમ લીધી. ખાસ કરીને કથક કેન્દ્ર, દિલ્હી ખાતે તેમણે શંભુ મહારાજના હાથ નીચે તાલીમ લીધી હતી. કથક નૃત્યમાં "સાડી"ને વેશભૂષા તરીકે રજૂ કરનાર તેઓ પ્રથમ વ્યક્તિ હતા.
તેમણે ઇન્દિરા કલા વિશ્વવિદ્યાલય, ખૈરગઢ અને લખનૌમાં કથક કેન્દ્રમાં કથક શીખવ્યું હતું. તેમને સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર અને પદ્મશ્રી થી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા છે. તેઓ બિરેશ્વર ગૌતમના પ્રશિક્ષક હતા.
તેઓ ૧૯૭૧માં ભારત સરકારના ફિલ્મ વિભાગ દ્વારા કથક પરની ડૉક્યુમેન્ટરીમાં દર્શાવવામાં આવ્યા હતા અને હુકુમત સરીન દ્વારા નિર્દેશિત "દમયંતી જોશી" નામની અન્ય એક ફિલ્મ ૧૯૭૩માં બનાવવામાં આવી હતી.
૧૫૮૨ માં સમ્રાટ અકબરે હીરવિજયને જૈન ધર્મના સિદ્ધાંતો સમજાવવા આમંત્રણ આપ્યું. તેમણે પહેલા અબુલ ફઝલ અને બાદમાં અકબર સાથે ધર્મ અને દર્શનના વિવિધ પાસાઓની ચર્ચા કરી. સમ્રાટ હીરવિજયથી એટલા પ્રભાવિત થઇ ગયા કે તેમણે તેમને જગદ્‌ગુરુ શીર્ષકથી નવાજ્યા હતા. જૈન સાધુ દ્વારા ઉપદેશિત અહિંસાના ધર્મથી અકબર એટલો પ્રભાવિત થયો કે તે મોટાભાગના દિવસોમાં શાકાહારી રહેતો, પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓની કતલ પર તેણે પ્રતિબંધ મૂક્યો, કેદીઓને છૂટા કર્યા અને માછીમારી અને શિકાર છોડી દીધા, જે તેની પ્રિય મનોરંજન ક્રીડા હતી. હીરવિજયે નોંધ્યું છે કે તેમણે અકબરને કહ્યું: "માણસનું પેટ પ્રાણીઓની કબર કેવી રીતે હોઈ શકે?" જૈન ધર્મ પ્રત્યેના આદરથી, અકબરે પર્યુષણ અને મહાવીર જન્મ કલ્યાણક જેવા જૈન તહેવારો દરમિયાન પ્રાણીઓની હત્યા પર પ્રતિબંધ મુકતું ફરમાન જાહેર કર્યું. તેણે પાલિતાણા જેવા જૈન તીર્થ સ્થળોએથી જઝિયા કર હટાવ્યો. આ ઉપરાંત, તેમણે ગુજરાતમાં છ મહિના સુધી પશુઓની કતલ પર પ્રતિબંધ, મૃત વ્યક્તિઓની સંપત્તિ જપ્ત કરવાનો કાયદો અને સુજીજા કર અને સુલકા નાબૂદ કરવા માટે પણ ફરમાન જારી કર્યા હતા.
હીરવિજયનો જન્મ ગુજરાતના પાલનપુરમાં એક જૈન ઓશવાળ પરિવારમાં ૧૫૨૭ માં થયો હતો. જ્યારે તે હજી બાળક હતા ત્યારે તેમના માતાપિતા મૃત્યુ પામ્યા અને તેમની બે મોટી બહેનો દ્વારા તેમને ઉછેરવામાં આવ્યા હતા. તેઓ ૧૩ વર્ષની વયે ૧૫૪૦માં જૈન સાધુ, વિજયદાન સૂરીના શિષ્ય બન્યા, અને તેમને એક નવું નામ હીરહર્ષ આપવામાં આવ્યું. વધુ શિક્ષણ માટે તેમને તે દિવસોના સંસ્કૃત શિક્ષણના કેન્દ્ર - દેવગિરિ લઈ જવામાં આવ્યા. તેમણે ક્રમશ: ૧૫૫૦ માં "પંડિત", ૧૫૫૪માં ઉપાધ્યાય અને ૧૫૫૩માં "સૂરી"ની પદવીઓ મેળવી. આ છેલ્લું બિરુદ તેમણે સિરોહી ખાતે મેળવ્યું. આથી આગળ તેઓ હીરવિજય સૂરી તરીકે જાણીતા બન્યા. ૧૫૫૬ માં જ્યારે તેમના ગુરુનું અવસાન થયું, ત્યારે ગુજરાતના શ્વેતાંબર તપ ગચ્છ સમુદાયે તેમને આચાર્ય તરીકે પસંદ કર્યા. તે સમયે તેમની નીચે લગભગ ૨ હજાર વિદ્યાર્થીઓનો મોટો સમુદાય અભ્યાસ કરતો હતો.
ભારતવિદ્ અને અકબરનું જીવનચરિત્ર લખનાર, વિન્સેન્ટ સ્મિથ નોંધે છે: "માંસનો સંપૂર્ણ ત્યાગ કરવા અને તે માટે કડક નિષેધ જાહેર કરવા, અશોકની જેમ પ્રાણીજીવની હત્યા માટે સાંકડી મર્યાદા રાખવાના ફરમાનો કરવામાં ચોક્કસપણે તેમના જૈન માર્ગદર્શકોનો હાથ હતો" અકબરે જૈન વિચારધારા માં એટલો રસ દાખવ્યો કે તેણે હીરવિજયને વારંવાર એક પછી એક પોતાનો વિહાર કાર્યક્રમ મોકલવાની વિનંતી કરી. બાદશાહની વિનંતીથી તેમણે પોતાના તેજસ્વી શિષ્ય શાંતિચંદ્રને સમ્રાટ પાસે મૂક્યા, જેમણે તેમના શિષ્યો ભાનુચંદ્ર અને સિદ્ધિચંદ્રને રાજદરબારમાં મૂક્યા. અકબરે હીરવિજયના અનુગામી વિજયસેનને ફરીથી તેના દરબારમાં આમંત્રિત કર્યા, જેણે ૧૫૯૩ અને ૧૫૯૪ વચ્ચે તેમની મુલાકાત લીધી હતી.
આઈ-ન-એ-અકબારીમાં, અબુલ ફઝલ અકબરના સમયમાં ૧૪૦ પ્રભાવશાળી વિદ્વાન વ્યક્તિઓની સૂચિ આપે છે. આમાંથી, તે ૨૧ વ્યક્તિઓને "બંને વિશ્વના રહસ્યો સમજનાર" તરીકે ઉચ્ચ વર્ગમાં સ્થાન આપે છે. તેણે હીરવિજય સુરીને મોગલ સામ્રાજ્યના એકવીસ સૌથી વિદ્વાન વ્યક્તિઓની સૂચિમાં સ્થાન આપ્યું છે. તેમના પ્રખર શિષ્યો દેવવિમલ ગણીએ હીરા સૌભાગ્ય કાવ્યની રચના કરી હતી અને બીજા શિષ્ય પદ્મસાગરે તેમના માનમાં જગત્‌ગુરુ કાવ્યની રચના કરી હતી. સંસ્કૃતમાં લખાયેલી બંને કવિતાઓની રચનાઓ ૧૫૯૦માં કરવામાં આવી હતી.
હીરવિજયસૂરી અથવા મુનિ હિરવિજયજી એ જૈન શ્વેતાંબર પરંપરાના તપ ગચ્છ સમુદાયના સર્વોચ્ચ ધર્મગુરુ હતા. તેઓ મોગલ બાદશાહ અકબરને જૈન દર્શનની રજૂઆત કરવા અને શાકાહાર તરફ વાળવા માટે જાણીતા છે.
ઉત્ક્રાંતિ ચિકિત્સા અનુસાર, ઘણા રોગો સીધા ચેપ અથવા શરીરની નિષ્ક્રિયતાને કારણે થતા નથી, પરંતુ તે શરીર દ્વારા પ્રદાન કરવામાં આવતી પ્રતિક્રિયા પણ છે. ઉદાહરણ તરીકે, તાવ સીધો બેક્ટેરિયા અથવા વાઇરસને કારણે થતો નથી, પરંતુ શરીર દ્વારા પોતાને સાજા કરવાનો પ્રયાસ થાય છે અને શરીરનું તાપમાન વધે છે. રોગની વર્તણૂકની ઘટનામાં તાવ ફેલાવવામાં ફાળો આપતા ઉત્ક્રાંતિયુક્ત દવાના પ્રતિભાવોના સમૂહને ઓળખે છે. આમાં સુસ્તી, હતાશા, ભૂખ ન લાગવી, સુસ્તી, ભારે દુખાવો અને ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં અસમર્થતા જેવી આરોગ્ય-વ્યાખ્યાયિત બિમારીઓનો સમાવેશ થાય છે. આ બધા, તાવ સહિત, મનની ઉપજ છે, જે ટોચ પર હોવાથી, આખા શરીરને નિયંત્રિત કરે છે. તેથી, તે જરૂરી નથી કે તેઓ હંમેશા ચેપ સાથે હોય , ખાસ કરીને જ્યારે તેમની પાસે તેમના ફાયદા કરતાં વધુ ખર્ચ હોય ત્યારે. મનુષ્યોમાં, એક મહત્વપૂર્ણ પરિબળ માન્યતા છે, જે મગજની આરોગ્ય વ્યવસ્થાપન પ્રણાલીને અસર કરે છે જે ખર્ચ અને લાભો નક્કી કરે છે. આરોગ્ય વ્યવસ્થાપન પ્રણાલી, જ્યારે તેને ખોટી માહિતી મળે છે, ત્યારે તે પ્લાસિબો દ્વારા રોગના ઘટાડાનું વાસ્તવિક કારણ સૂચવે છે.
માનસિક બીમારી એ બીમારીઓની શ્રેણીનું સામાન્ય વ્યાપક સ્પેક્ટ્રમ છે, જેમાં લાગણીશીલ અથવા ભાવનાત્મક અસ્થિરતા, વર્તણૂકીય અસંતુલન અને/અથવા જ્ઞાનાત્મક તકલીફ અથવા ક્ષતિનો સમાવેશ થઈ શકે છે. ચોક્કસ બિમારીઓ તરીકે ઓળખાતી માનસિક બિમારીઓમાં મેજર ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડર, સામાન્યીકૃત ચિંતા ડિસઓર્ડર, સ્કિઝોફ્રેનિઆ અને ધ્યાનની ખામી હાયપરએક્ટિવિટી ડિસઓર્ડરનો સમાવેશ થાય છે. માનસિક બીમારી જૈવિક અથવા મનોવૈજ્ઞાનિક હોઈ શકે છે. તે વ્યક્તિની કામ કરવાની અથવા શાળાએ જવાની ક્ષમતાને અસર કરે છે અને સંબંધોમાં સમસ્યાઓનું કારણ બને છે. માનસિક બીમારીના અન્ય સામાન્ય નામોમાં "માનસિક વિકાર", "માનસિક વિકાર", "માનસિક વિકાર", "મનોવિકૃતિ", "ભાવનાત્મક અક્ષમતા", "ભાવનાત્મક સમસ્યાઓ" અથવા "વર્તણૂકીય સમસ્યા" નો સમાવેશ થાય છે. ગાંડપણ શબ્દનો ઉપયોગ તકનીકી રીતે કાનૂની શબ્દ તરીકે થાય છે. મગજને નુકસાન માનસિક કાર્યમાં ક્ષતિમાં પરિણમી શકે છે.
હેલ્થકેર એ રોગની રોકથામ, સારવાર અને વ્યવસ્થાપન છે અને તબીબી, નર્સિંગ અને સંલગ્ન આરોગ્ય વ્યાવસાયિકો દ્વારા ઓફર કરવામાં આવતી સેવાઓ દ્વારા માનસિક અને શારીરિક સ્વાસ્થ્યની જાળવણી છે. આવી સેવાઓની વ્યવસ્થિત જોગવાઈ આરોગ્યસંભાળ સિસ્ટમની રચના કરી શકે છે. "હેલ્થકેર" શબ્દ પ્રચલિત થયો તે પહેલાં, અંગ્રેજી બોલનારાઓ દવા અથવા આરોગ્યનો ઉલ્લેખ કરતા હતા અને બીમારી અને રોગની સારવાર અને નિવારણનો ઉલ્લેખ કરતા હતા. દર્દી કોઈપણ વ્યક્તિ હોઈ શકે છે જેને તબીબી ધ્યાન, સંભાળ અથવા સારવારની જરૂર હોય. વ્યક્તિ મોટે ભાગે બીમાર અથવા ઇજાગ્રસ્ત હોય અને તેની સારવાર ડૉક્ટર અથવા અન્ય તબીબી વ્યાવસાયિક દ્વારા કરવામાં આવી રહી હોય અથવા તેની જરૂર હોય. હેલ્થ કન્ઝ્યુમર અથવા હેલ્થકેર કન્ઝ્યુમર એ દર્દીનું બીજું નામ છે, જે સામાન્ય રીતે કેટલીક સરકારી એજન્સીઓ, વીમા કંપનીઓ અને/અથવા દર્દી જૂથો દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાય છે.
શરીર અથવા મનની તે સ્થિતિ જેના કારણે પીડિત વ્યક્તિને પીડા, નિષ્ક્રિયતા, તણાવ અથવા સંપર્કનો અનુભવ થાય છે જેના કારણે વ્યક્તિ રોગનો શિકાર બની શકે છે. કેટલીકવાર આ શબ્દનો ઉપયોગ ઈજા, વિકલાંગતા, સિન્ડ્રોમ, ચેપ, લક્ષણ, વિચલિત વર્તણૂક અને બંધારણ અને કાર્યની વિશિષ્ટ ભિન્નતા માટે પણ થાય છે, જ્યારે અન્ય સંદર્ભોમાં આને વિશેષણ શ્રેણીઓ તરીકે વર્ગીકૃત કરી શકાય છે. પેથોજેન અથવા ચેપી એજન્ટ એ જૈવિક એજન્ટ છે જે તેના યજમાનને રોગ અથવા માંદગીનું કારણ બને છે. ટ્રાવેલર્સ વાયરસ એ એક વાયરસ છે જે વ્યક્તિની અંદર સરળતાથી ફેલાઈ જાય છે અથવા કોઈ પણ બીમારી કે રોગના લક્ષણો દર્શાવ્યા વિના શરીરમાં ચેપ લગાડે છે. ફૂડ બોર્ન બિમારી અથવા ફૂડ પોઇઝનિંગ એ રોગકારક બેક્ટેરિયા, ઝેર, વાઇરસ, પ્રિઓન્સ અથવા પરોપજીવીઓથી દૂષિત ખોરાકના સેવનથી થતો રોગ છે.
દવા એ ખોરાક સિવાયનો રાસાયણિક પદાર્થ છે અથવા જીવોના કાર્યને અસર કરવા માટે વપરાતું ઉપકરણ છે. દવાઓનો ઉપયોગ રોગની સારવાર માટે થઈ શકે છે, અથવા તેનો ઉપયોગ વર્તન અને ધારણાને પુનઃરચનાત્મક રીતે ઘટાડવા માટે થઈ શકે છે. દવાઓનું ઉત્પાદન ફક્ત ફાર્માસ્યુટિકલ કંપનીઓ દ્વારા કરવામાં આવે છે અને ઘણીવાર પેટન્ટ કરવામાં આવે છે. જે દવાઓની પેટન્ટ નથી તેને જેનેરિક દવાઓ કહેવામાં આવે છે. કેટલીક દવાઓ, જ્યારે દુરુપયોગ કરવામાં આવે છે, ત્યારે જીવંત જીવના હોમિયોસ્ટેસિસને પ્રતિકૂળ અસર કરી શકે છે, ગંભીર બીમારી અથવા મૃત્યુનું કારણ બને છે. મૂળભૂત રીતે તે ઝેરનું એક સ્વરૂપ છે. જીવવિજ્ઞાનની દ્રષ્ટિએ, ઝેર એ એવા પદાર્થો છે જેનું સેવન કરવાથી રોગ થઈ શકે છે.
તબીબી કટોકટી એ ઇજાઓ અથવા બીમારીઓ છે જે વ્યક્તિના સ્વાસ્થ્ય અને જીવન માટે તાત્કાલિક જોખમ ઊભું કરે છે, જેના કારણે તેમને ડૉક્ટરને જોવાની અથવા હોસ્પિટલમાં જવાની જરૂર પડે છે. ઇમરજન્સી મેડિસિન ફિઝિશિયનની કુશળતામાં તબીબી કટોકટીઓના અસરકારક સંચાલન અને દર્દીઓમાં ચેતના પુનઃસ્થાપિત કરવા માટેની તકનીકોનો સમાવેશ થાય છે. કટોકટી વિભાગો બિમારીઓ અને ઇજાઓના વિશાળ સ્પેક્ટ્રમવાળા દર્દીઓને પ્રારંભિક સારવાર પૂરી પાડે છે, જેમાંથી કેટલાક જીવલેણ હોઈ શકે છે અને તાત્કાલિક ધ્યાન આપવાની જરૂર છે.
હ્યુમન એન્હાન્સમેન્ટ ટેક્નોલોજી એ એવી તકનીકો છે જેનો ઉપયોગ માત્ર રોગ અને અપંગતાની સારવાર માટે જ નહીં, પરંતુ માનવ ક્ષમતાઓ અને લાક્ષણિકતાઓ વિકસાવવા માટે પણ થાય છે. દવાઓ એ રોગ અથવા તબીબી પરિસ્થિતિઓના લક્ષણોની સારવાર અથવા ઘટાડવા માટે લેવામાં આવતી લાઇસન્સવાળી દવાઓ છે. વ્હીલચેર એ એક ગતિશીલતા ઉપકરણ છે, જે વ્હીલ્સ સાથેની ખુરશી છે, જેનો ઉપયોગ એવા લોકો દ્વારા કરવામાં આવે છે જેમને ચાલવામાં તકલીફ પડે છે અથવા જેમને માંદગી અથવા અપંગતાને કારણે ચાલવું મુશ્કેલ છે.
આરોગ્યના સામાજિક નિર્ણાયકો એ સામાજિક પરિસ્થિતિઓ છે જે લોકોના સ્વાસ્થ્યને નિર્ધારિત કરે છે. રોગો સામાન્ય રીતે સામાજિક, આર્થિક, રાજકીય અને પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓ સાથે સંબંધિત છે. સામૂહિક અને વ્યક્તિગત સુખાકારીને પ્રભાવિત કરવા માટે કેનેડાની પબ્લિક હેલ્થ એજન્સી અને વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશન જેવી અનેક આરોગ્ય સંસ્થાઓ દ્વારા આરોગ્યના સામાજિક નિર્ધારકોની ઓળખ કરવામાં આવી હતી.
શરીરના કોઈપણ અંગ/ઉપયોગની રચનામાં ફેરફાર અથવા તેની કાર્ય કરવાની ક્ષમતામાં ઘટાડો તેને 'રોગ' કહે છે. પરંતુ રોગની વ્યાખ્યા કરવી જેટલી અઘરી છે તેટલી જ 'સ્વાસ્થ્ય'ની વ્યાખ્યા કરવી. 1974 સુધી, વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા દ્વારા આપવામાં આવેલી 'આરોગ્ય'ની વ્યાખ્યા હતી-
રોગ એટલે અસ્વસ્થતા. મેડિકલ સાયન્સનો આ મૂળ ખ્યાલ છે. સામાન્ય રીતે, સમગ્ર શરીરની કામગીરીમાં કોઈપણ પ્રકારની ઉણપને 'રોગ' કહેવાય છે. જે વ્યક્તિને રોગ હોય તેને 'દર્દી' કહેવાય છે. હિન્દીમાં 'રોગ'ને 'રોગ', 'રોગ', 'રોગ' અને 'વિકર' પણ કહેવાય છે.
તબીબી સારવાર તરીકે સંપૂર્ણ આરામ એ દિવસ અને રાત પથારીમાં રહેવાનો ઉલ્લેખ કરે છે. હોસ્પિટલોમાં મોટાભાગના દર્દીઓને હોસ્પિટલના પલંગમાં મૂકવામાં આવે છે, તેમ છતાં, સંપૂર્ણ આરામ એ લાંબા સમય સુધી ઘરે આરામ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
ટ્રોમા થેરાપી એ માનસિક સારવારના હેતુથી વ્યક્તિની શારીરિક સ્થિતિમાં ઇજાને ઇરાદાપૂર્વક અને નિયંત્રિત ઇન્ડક્શન છે. ઈલેક્ટ્રોથેરાપી એ વિદ્યુત ઉર્જાનો ઉપયોગ કરીને સ્વાસ્થ્યની ક્ષતિ અને અસાધારણ અબાયોટિક પરિસ્થિતિઓની સારવાર છે.
દવા અને ફાર્માકોલોજીના વિજ્ઞાનનો ઉપયોગ રોગની સારવાર અથવા તેના લક્ષણો ઘટાડવા માટે થાય છે. 'વિકાસાત્મક વિકલાંગતા' શબ્દનો ઉપયોગ માનસિક અને શારીરિક ક્ષતિઓને કારણે થતી ગંભીર આજીવન વિકલાંગતાને વર્ણવવા માટે થાય છે.
આરોગ્ય એ સંપૂર્ણ શારીરિક, માનસિક અને સામાજિક સુખાકારી છે; માત્ર રોગોની ગેરહાજરી એ સ્વાસ્થ્ય ન કહેવાય. આમાંની કોઈપણ એક સ્થિતિનો ભોગ બનવું, વ્યક્તિ બિનઆરોગ્યપ્રદ અથવા બીમાર ગણી શકાય.
રોગ પેદા કરતા એજન્ટોને પેથોજેન્સ કહેવામાં આવે છે, જેમ કે બેક્ટેરિયા, વાયરસ, પ્રોટોઝોઆ, ફૂગ વગેરે. કેટલાક રોગો આનુવંશિક કારણોસર પણ થાય છે. કારક એજન્ટો નીચે મુજબ છે-
રાસાયણિક પરિબળો :- યુરિયા અને યુરિક એસિડ, રાસાયણિક પ્રદૂષકો જેમ કે પારો, સીસું , ઓઝોન, કેડમિયમ, નિકલ, કોબાલ્ટ, આર્સેનિક વગેરે.
પદાર્થોનો અતિરેક :- વધુ પડતો ખોરાક ખાવાથી, હોર્મોન્સનો વધુ પડતો સ્ત્રાવ, વધુ પડતા પ્રદુષકોને કારણે રોગો થાય છે.
ઈ.સ. ૧૯૨૯ માં લાહોર ખાતે વાર્ષિક અધિવેશનમાં તેમણે ભાગ લીધો હતો જ્યાં જવાહરલાલ નહેરુ તેમના પિતા મોતીલાલના સ્થાને કોંગ્રેસના રાષ્ટ્રપતિ બન્યા હતા. ત્યાર બાદ દાવર ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસમાં જોડાયા હતા. એપ્રિલ ૧૯૩૦ માં મીઠાના સત્યાગ્રહમાં ભાગ લેવા બદલ તેમની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. દાવરને ભારતના ભાગલાના પ્રસ્તાવનો કટ્ટર વિરોધ કરવા માટે યાદ કરવામાં આવે છે. ભાગલાને રોકવા અને કોંગ્રેસ અને મુસ્લિમ લીગ વચ્ચેના અંતરને દૂર કરવા માટે, તેમણે યુનાઇટેડ પાર્ટી ઑફ ઇન્ડિયાની રચના કરી, જેમાં તેઓ સેક્રેટરી જનરલ તરીકે સેવા આપતા હતા. તેના સભ્યોમાં બંગાળના પૂર્વ પ્રીમિયર એ. કે. ફઝલાલ હક, સર સૈયદ સુલતાન અહેમદ અને મહાત્મા ભગવાન દીન શામિલ હતા. તેમના પ્રયત્નો છતાં ભારતનું વિભાજન થયું, જેના માટે તેમણે બ્રિટિશ અમલદારશાહીને દોષી ઠેરવ્યા.
દાવરે ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસમાં જોડાતા પહેલા તેમની શાળા અને કોલેજ દરમિયાન ક્રાંતિકારી તરીકેની રાજકીય કારકીર્દિની શરૂઆત કરી હતી. તેઓ એક સફળ હોમોઓપેથિક ડૉક્ટર હતા. તેમણે સુભાષચંદ્ર બોઝની સલાહથી, સ્વતંત્રતા લડત ભાગ માટે લેવા માટે આકર્ષક કાનૂની કારકીર્દિનો ત્યાગ કરનારા મોતીલાલ નેહરુ અને સી.આર. દાસ ની જેમ પોતાની તબીબી કારકીર્દિ છોડી દીધી હતી. જોકે દાવરે આઝાદીની લડતમાં ઘણા અગ્રણી સહભાગીઓની સારવાર કરી હતી જેમાં મદન મોહન માલવીયા, રાજેન્દ્ર પ્રસાદ અને ફઝલુલ હકનો સમાવેશ થાય છે . તેમણે કેન્દ્રીય એસેમ્બલીને દ્વારા હોમિયોપેથી માન્યતા અપાવવામાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેનો ઠરાવ પાછળથી ભારત સરકારે સ્વીકાર્યો હતો.
એમ. સી. દાવર એક સ્વતંત્રતા સેનાની અને જવાહરલાલ નહેરુ ના સહયોગી હતા, જેમને ભારતના ભાગલા ના વિરોધ, પાકિસ્તાનથી આવેલા શરણાર્થીઓ માટે કરેલા કાર્ય અને ભારત અને પાકિસ્તાન સંઘના તેમના વિચારોને માટે યાદ કરવામાં આવે છે.
સિંહે પોતાનું વતન છોડ્યું અને ડિસેમ્બર ઈ.સ. ૧૮૫૭માં લખનૌ પહોંચ્યા જ્યાં તેમણે અન્ય કાંતિકારી નેતાઓ સાથે મુલાકાત કરી. માર્ચ ૧૮૫૮ માં તેણે આઝમગઢ પર કબજો કર્યો અને આ વિસ્તારને ફરી હસ્તગત કરવાના પ્રારંભિક બ્રિટિશ પ્રયત્નોને કાબૂમાં રાખ્યો. જો કે, તેમને જલ્દી જ તે સ્થળ છોડવું પડ્યું હતું. બ્રિગેડિયર ડગ્લાસનો પીછો ખાળીને તે બિહારના આરામાં પોતાના ઘર તરફ પાછા ગયા. ૨૩ એપ્રિલના દિવસે, કેપ્ટન લે ગ્રાન્ડની આગેવાની હેઠળના સૈન્ય પર સિંહે જગદીશપુર નજીક વિજય મેળવ્યો હતો. ૨૬ એપ્રિલ ૧૮૫૮ ના દિવસે તેમના ગામમાં તેમનું અવસાન થયું. ત્યાર બાદ સંઘર્ષની જવાબદારી તેના ભાઈ અમરસિંહ બીજા પર પર પડી, જેણે ભારે તકલીફો છતાં સંઘર્ષ ચાલુ રાખ્યો અને ઘણા સમય સુધી શાહાબાદ જિલ્લામાં સમાંતર સરકાર ચલાવી. ઑક્ટોબર ૧૮૫૯માં, અમર સિંહ બીજાએ નેપાળ તેરાઇમાં ક્રાંતિકારી નેતાઓ સાથે હાથ મિલાવ્યા.
સિંહે ૨૫ જુલાઈએ દાનાપુર ખાતે બળવો કરી રહેલા સૈનિકોની કમાન સંભાળી હતી. બે દિવસ પછી તેમણે જિલ્લા મથક આરા પર કબજો કર્યો. મેજર વિન્સેન્ટ આયરે ૩ ઑગસ્ટે આ શહેર પર હુમલો કરી સિંહની સેનાને હરાવી અને જગદીશપુરનો નાશ કર્યો. ક્રાંતિ દરમિયાન, તેની સેનાને ગંગા નદી પાર કરવી પડી હતી ત્યારે ડગ્લાસની સેનાએ તેમની હોડીઓ પર ગોળીબાર કરવાનું શરૂ કર્યું. તેમાંની એક ગોળીએ સિંહના ડાબી કાંડામાં વાગી હતી. સિંહને લાગ્યું કે તેમનો હાથ નકામો થઈ ગયો છે અને ગોળીના કારણે ચેપ લાગવાનું વધારાનું જોખમ છે આથી તેમણે તલવાર કાઢી અને કોણી પાસે તેમનો ડાબો હાથ કાપીને ગંગાને અર્પણ કર્યો.
સિંહે બિહારમાં ૧૮૫૭ની ભારતીય ક્રાંતિનું નેતૃત્વ કર્યું હતું. જ્યારે તેમને હથિયાર ઉપાડવા માટે કહેવામાં આવ્યું ત્યારે તેઓ લગભગ એંસી વર્ષના હતા અને તેમની તબિયત લથડતી હતી. તેમના ભાઇ બાબુ અમર સિંહ અને તેમના સેનાપતિ હરે કૃષ્ણ સિંહ બંને તેમને મદદ કરતા હતા. કેટલાક દલીલ કરે છે કે કુંવરસિંહની પ્રારંભિક લશ્કરી સફળતા પાછળનું કારણ પાછળ હરે કૃષ્ણ સિંહ હતા. તેમણે અંગ્રેજો સામે સારી લડત આપી અને લગભગ એક વર્ષ સુધી બ્રિટીશ સૈન્યને હંફાવ્યું અને અંત સુધી અજેય રહ્યા. તેઓ ગેરિલા યુદ્ધની કળામાં નિષ્ણાત હતા. તેમની રણનીતિથી અંગ્રેજો મૂંઝાઈ ગયા હતા.
કુંવરસિંહનો જન્મ નવેમ્બર ૧૭૭૭ માં બિહાર રાજ્યના શાહબાદ જિલ્લાના જગદીશપુરમાં મહારાજા શાહાબઝાદા સિંહ અને મહારાણી પંચરતન દેવીને ઘેર થયો હતો. તેઓ ઉજ્જૈનીયા રાજપૂત કુળના જમીનદાર હતા. એક બ્રિટીશ ન્યાયિક અધિકારીએ કુંવરસિંહનું વર્ણન રજૂ કરતા તેમને "એક ઉંચો માણસ, આશરે છ ફૂટ ઊંચાઈ" ધરાવતો ગણાવ્યો હતો. આગળ વર્ણન કરતા તેમણે કહ્યું હતું તેઓ ચાંચ જેવું નાક અને પહોળો ચહેરો ધરાવતા હતા. તેના શોખની દ્રષ્ટિએ, બ્રિટિશ અધિકારીઓએ તેમને શિકારના અને ઘોડે સવારીના શોખીન ગણાવ્યા હતા.
તેમણે તેમની છેલ્લી લડાઇમાં, જગદીશપુર નજીક ૨૩ એપ્રિલ ૧૮૫૮ના દિવસે લડી અને તેમાં ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીના નિયંત્રણ હેઠળના સૈન્યનો સંપૂર્ણ ધ્વંસ થઈ ગયો હતો. ૨૨ અને ૨૩ એપ્રિલના રોજ ઇજાગ્રસ્ત થવા છતાં તેઓ અંગ્રેજ સૈન્ય સામે બહાદુરીથી લડ્યા અને તેમની સેનાની મદદથી તેમણે અંગ્રેજ સેનાને હાંકી કાઢી, યુનિયન જેકને જગદીશપુર કિલ્લાથી નીચે લાવ્યો અને તેમનો પોતાનો ધ્વજ ફરકાવ્યો. તે ૨૩ એપ્રિલ ૧૮૫૮ ના દિવસે તેઓ પોતાના મહેલમાં પાછા ફર્યા અને ટૂંક સમયમાં જ, ૨૬ એપ્રિલ ૧૮૫૮ ના દિવસે તેમનું અવસાન થયું.
બાબુ વીર કુંવર સિંહ અથવા બાબુ કુંવર સિંહ અથવા કુંવર સિંહ એ ૧૮૫૭ની ભારતીય ક્રાંતિના એક નેતા હતા. તેઓ જગદીશપુરના પરમાર રાજપૂતોના ઉજ્જૈનિયા કુળના એક રજપૂત જમીનદાર હતા, જે હાલમાં બિહારના ભોજપુર જિલ્લામાં આવે છે. ૮૦ વર્ષની ઉંમરે, તેમણે બ્રિટીશ ઇસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીની વિરુદ્ધ સશસ્ત્ર સૈનિકોના દળનું નેતૃત્વ કર્યું. તે બિહારમાં અંગ્રેજો સામેની લડતના મુખ્ય આયોજક હતા. તેઓ વીર કુંવર સિંહ તરીકે જાણીતા છે.
ઈ.સ. ૧૮૨૬ માં તેમના પિતાના અવસાન પછી કુંવરસિંહ જગદીશપુરના તાલુકોદાર બન્યા. તેમના ભાઈઓને પણ કેટલાક ગામ વારસાગત મળ્યા હતા, જોકે તેમની ચોક્કસ ફાળવણી અંગે વિવાદ ઉભો થયો હતો. આ વિવાદનું આખરે સમાધાન થયું અને ભાઇઓ વચ્ચે સંવાદિતાપૂર્ણ સંબંધો સ્થપાયા.
તેમની યાદમાં અને ભારતની સ્વતંત્રતા ચળવળમાં તેમના યોગદાનનું સન્માન કરવા માટે, ભારત સરકારે ૨૩ એપ્રિલ ૧૯૬૬ના દિવસે યાદગીરી સ્ટેમ્પ પ્રકાશિત કરી. તેમના નામ પર, બિહાર સરકારે ૧૯૯૨માં વીર કુંવરસિંહ વિશ્વવિદ્યાલય, આરાની સ્થાપના કરી.
તેમણે સિસોદીયા કુળના ગયા જિલ્લાના દેવ-મુંગાના રાજા ફતેહ નારાયણ સિંહ નામના શ્રીમંત જમીનદારની પુત્રી સાથે લગ્ન કર્યા.