polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
પરંપરાગત ઓછી ગીચતાની પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરીને ઝીંગા ઉછેરતા ફાર્મ દરિયાકિનારે અથવા ઘણીવાર મેન્ગ્રોવ વિસ્તારમાં આવેલા હોય છે. તળાવો થોડા હેક્ટરથી લઈને 100 હેક્ટર સુધીના હોય છે અને ઝીંગાની ગીચતાનું પ્રમાણ નીચું હોય છે. ભરતીને કારણે પાણીની અદલાબદલી થાય છે અને ઝીંગા કુદરતી રીતે સર્જાતા સજીવો પર નભે છે. કેટલાંક વિસ્તારોમાં ખેડૂતો તળાવના દરવાજા ખોલીને જંગલી લાર્વેને અંદર આવવા દે છે અને જંગલી ઝીંગાનો ઉછેર કરે છે. જમીનના ભાવ નીચા હોય છે તેવા ગરીબ કે ઓછા વિકસિત દેશોમાં વિશાળ ફાર્મમાં વાર્ષિક હેકટર દીઠ 50થી 500 કિગ્રા ઝીંગાની ઉપજ મળે છે . તેમાં ઉત્પાદન ખર્ચ નીચો હોય છે હોય છે અને તેમાં વધુ મજૂરીની જરૂર પડતી નથી તેમજ આધુનિક તકનીકી નિપૂણતાની આવશ્યકતા નથી.
સઘન ઉછેર નાના તળાવ અને ઊંચી વસતી ગીચતાનો પણ ઉપયોગ કરે છે. આ તળાવોનું સક્રિય સંચાલન થાય છે અને તેમાં વાયુમિશ્રણ કરવામાં આવે છે, નકામી નિપજોને દૂર કરવા અને પાણીની ગુણવત્તા જાળવી રાખવા માટે પાણીમાં ફેરબદલ પણ કરવામાં આવે છે તેમજ ઝીંગાને ખાસ નિર્ધારિત કરાયેલા આહાર, ખાસ કરીને ફોર્મ્યુલેટેડ નાની નાની ગોળીના સ્વરૂપમાં પોષણ આપવામાં આવે છે. આવા ફાર્મમાં વાર્ષિક ઊપજ હેકટર દીઠ 5,000 અને 20,000 કિગ્રાની હોય છે, કેટલીક અતિસઘન ઉછેર પદ્ધતિના તળાવમાં હેક્ટર દીઠ 100,000 કિગ્રાની પણ ઉપજ મળી શકે છે. તળાવના પાણીની ગુણવત્તા અને બીજી સ્થિતિ પર સતત દેખરેખ રાખવા માટે આધુનિક ટેકનિકલ માળખાગત સુવિધા અને ઉચ્ચ તાલીમ પામેલ વ્યવસાયિકોની જરૂર પડે છે અને તળાવનો ઉત્પાદન ખર્ચ એક કિગ્રા જીવંત ઝીંગા દીઠ 4થી 8 અમેરિકી ડોલર હોય છે.
ખેડૂતો પોસ્ટલાર્વેને ‘પીએલ’ તરીકે ઓળખાવે છે અને દિવસની સંખ્યાને આધારે તેમાં અનુગ લગાવવામાં આવે છે , પીએલ-2 વગેરે). તેઓ ચૂઇ વિકસિત થાય ત્યારે તે ગ્રાઆઉટ પોન્ડમાં સ્થળાંતર માટે સજ્જ બને છે, આ પ્રક્રિયા આશરે પીએલ-13 થી પીએલ-17 થાય છે. આવી સંવર્ધન કામગીરી સંપૂર્ણપણે જરૂરી નથી, પરંતુ ઘણા ફોર્મમાં તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, કારણ કે તેનાથી આહારનો વધુ સારો ઉપયોગ થાય છે, સમાન કદમાં વધારો થાય છે, માળખાગત સુવિધનો વધુ સારો ઉપયોગ થાય છે અને ઉત્પાદનમાં વઘારો કરવા માટે નિયંત્રિક વાતાવરણમાં આવું કરી શકાય છે. નર્સરીનો સૌથી મોટો ગેરલાભ એ છે કે કેટલીક પોસ્ટલાર્વે શ્રિમ્પ ગ્રોઆઉટ પોન્ડમાં લઈ જતી વખતે મૃત્યુ પામે છે.
એનજીઓ સતત ટીકા કરતી હોય છે કે મોટાભાગનો નફો સ્થાનિક વસતીની જગ્યાએ મોટા જૂથો લઈ જાય છે. ઇક્વાડોર જેવા કેટલાંક વિસ્તારમાં તે કદાચ સાચુ છે, પરંતુ તમામ કિસ્સામાં તેને લાગુ કરી શકાય નહીં. ઇક્વાડોરમા મોટાભાગના ઝીંગા ફાર્મ મોટી કંપનીઓની માલિકીના છે. ઉદાહરણ તરીકે થાઇલેન્ડમાં મોટાભાગના ઝીંગા ફાર્મ સ્થાનિક ઉદ્યોગસાહસિકોની માલિકીના છે, જોકે ઝીંગાના ઉછેર, ખોરાક ઉત્પાદકો, ફૂડ પ્રોસેર્સ અને ટ્રેડ કંપનીઓ વચ્ચે સીધું સંકલન કરવાનો ટ્રેન્ડ છે. 1994નો અભ્યાસ સૂચવે છે કે થાઇલેન્ડના ખેડૂતો ચોખાની જગ્યાએ ઝીંગા ઉછેરની કામગીરી કરે તો તેમને 10ના ગુણાંકમાં વધુ આવક થઈ શકે છે. 2003નો ભારતનો અભ્યાસ આંધ્રપ્રદેશના પૂર્વ ગોદાવરી જિલ્લાના ઝીંગાના ઉછેર માટે આવો આંકડો દર્શાવે છે.
ઝીંગા ઉછેર એ જલીય સંવર્ધન કારોબાર છે જે માનવ વપરાશ માટે દરિયાઈ ઝીંગા કે પ્રોનનો ઉછેર કરે છે. વેપારી ધોરણે ઝીંગા ઉછેરની શરૂઆત 1970ના દાયકામાં થઈ હતી અને ખાસ કરીને અમેરિકા, જાપાન અને પશ્ચિમ યુરોપની માંગ પૂરી કરવા ઉત્પાદનમાં તીવ્ર વધારો થયો હતો. સંવર્ધિત ઝીંગાનું વૈશ્વિક ઉત્પાદન 2003 માં 16 લાખ ટનથી વધુ થયું હતું, જેનું મૂલ્ય આશરે 9 અબજ અમેરિકી ડોલર થાય છે. ઉછેરેલાં ઝીંગામાંથી આશરે 75% જેટલાં તો એશિયામાં, ખાસ કરીને ચીન અને થાઈલૅન્ડમાં ઉછેર પામ્યાં હોય છે. બાકીના 25 ટકા ઝીંગા ખાસ કરીને લેટિન અમેરિકા, જ્યાં બ્રાઝિલ સૌથી મોટો ઉત્પાદક દેશ છે, તેમાંથી ઉત્પાદન થયું હતું. થાઇલેન્ડ સૌથી મોટો નિકાસકાર દેશ છે.
રોગચાળાની સમસ્યાથી ઝીંગા ઉત્પાદનને વારંવાર નકારાત્મક અસર થાય છે. 1993માં પી. ચાઇનેસિસ જાતિના ઝીંગાનો લગભગ નાશ થઇ જવા ઉપરાંત વાઇરલ રોગચાળો પણ ફાટી નીકળ્યો હતો, જેનાથી 1996-97માં દેશદીઠ ઉત્પાદનમાં મોટો ઘટાડો થાય છે, થાઇલેન્ડ અને ઇક્વાડોરમાં આવી વારંવાર અસર થાય છે. ઇક્વાડોરમાં 1989 ), 1993 અને 1999 ને કારણે ઉત્પાદનમાં જંગી ઘટાડો થયો હતો. ઉછેરવામાં આવતા ઝીંગાના ઉત્પાદનમાં જંગી તફાવત જોવા મળતો હોવાનું બીજુ કારણ સંબંધિત દેશના આયાત અંગેના નિયમો છે, કેટલાંક આયાતકાર દેશો કેમિકલ્સ કે એન્ટીબોયોટિક્સથી અસર થઇ હોય તેવા ઝીંગાની આયાતને મંજૂરી આપતા નથી.
1980ના દાયકામાં અને 1990ના દાયકાના મોટાભાગના સમયગાળામાં ઝીંગા ઉછેરમાં ઊંચા નફાની આશા દેખાઈ હતી. ખાસ કરીને જમીનના ભાવ અને વેતનો નીચા હતા તેવા દેશોમાં વિશાળ ફાર્મ માટે જરૂરી રોકાણ નીચું હતું. ઘણા ઉચ્ચકટિબંધના દેશો અને ખાસ કરીને ગરીબ અર્થતંત્ર ધરાવતા દેશોમાં ઝીંગા ઉછેર એક આકર્ષક બિઝનેસ હતો, જેનાથી દરિયાકાંઠાના ગરીબ લોકોમાં રોજગારીની તક અને આવક મળે છે. ઊંચા બજાર ભાવને કારણે નહિવત વિદેશી ચલણની હૂંડિયામણ ધરાવતા ઘણા વિકાસશીલ દેશોને કમાણી પણ થાય છે. ઝીંગાના ઘણા ફાર્મને શરુઆતમાં વિશ્વ બેન્ક નાણાકીય સહાય આપતી હતી અને સ્થાનિક સરકારો પણ મોટી સબસિડી આપતી હતી.
ઝીંગાના આયાત ભાવમાં જંગી વધઘટ થતી હોય છે. 2003માં અમેરિકામાં કિલોગ્રામ દીઠ ઝીંગાનો આયાત ભાવ 8.80 અમેરિકી ડોલર હતો, જે જાપાનના 8.00 અમેરિકી ડોલર કરતા થોડો ઉંચો હતો. યુરોપિયન યુનિયનમાં સરેરાશ આયાત ભાવ કિગ્રા દીઠ માત્ર 5.00 અમેરિકી ડોલર હતો, જે ઘણા નીચા ભાવ છે, કારણ કે યુરોપિયન યુનિયન દરિયાના ઠંડા પાણીમાં પકડવામાં આવેલા ઝીંગાની વધુ આયાત કરે છે, જે ઉછેરવામાં આવતા હુંફાળા પાણીના ઝીંગા કરતા ઘણા નીચા હોય છે, તેથી ભાવ નીચા હોય છે. વધુમાં ભૂમધ્ય યુરોપ હેડ-ઓન ઝીંગાને વધુ પસંદ કરે છે, જેનો વજન આશરે 30 ટકા વધુ હોય છે, પરંતુ એકમ દીઠ ભાવ નીચો હોય છે.
ટૌરા સિન્ડ્રોમ સૌ પ્રથમ 1992માં ઇક્વાડોરની ટૌરા નદીના ઝીંગા ફાર્મમાં જોવા મળ્યો હતો. આ રોગચાળો ફેલાવતા સંખ્યાબંધ વાઇરસ સૌથી વધુ ઉછેરવામાં આવતી ઝીંગાની જાતિ પૈકીની એક જાતિ પી વેનામેઇ માં જોવા મળે છે. આ રોગ ઝડપથી ફેલાય છે અને ખાસ કરીને અસરગ્રસ્ત ઝીંગા અને પ્રજનક્ષમતા ધરાવતા ઝીંગા ની નિકાસને કારણે આ રોગ ફેલાય છે. આ રોગ મૂળમાં અમેરિકાના ફાર્મ પૂરતો સીમિત હતો, પરંતુ તે હવે એલ વેનામેઇ ના ઉછેર શરૂ થયા પછી એશિયાના ફાર્મમાં પણ ફેલાયો છે. એક પ્રદેશના એક ફાર્મમાંથી બીજા ફાર્મમાં આ રોગના ફેલાવા માટે પક્ષીઓને પણ જવાબદાર માનવામાં આવે છે.
વિશાળ ફાર્મમાં ખાસ કરીને તળાવની કુદરતી ઉત્પાદકતા પર આધાર રાખવામાં આવે છે, જ્યારે વઘુ સઘન પદ્ધતિ ધરાવતા ફાર્મમાં માત્ર કૃત્રિમ પોષણનો અથવા તળાવના કુદરતી તત્વોને પુરક હોય તેવા કૃત્રિમ આહારનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. ફાયટોપ્લાન્ક્ટન ની વૃદ્ધિને આધારે તળાવમાં આહારની શ્રૃંખલા સ્થાપિત કરવામાં આવે છે. આવા દરિયાઇ છોડની વૃદ્ધિને વેગ આપવા ખાતરો અને ખનિજનો ઉપયોગ કરાય છે, જેનાથી ઝીંગાના વિકાસને વેગ મળે છે. કૃત્રિમ આહારની ગોળીઓ અને ઝીંગાના મળમૂત્ર સહિતના નકામા કચરોથી તળાવમાં યુટ્રોફિકેશન ની સમસ્યા થઈ શકે છે.
નાના ઇંડા સેવન કેન્દ્રો દક્ષિણપૂર્વ એશિયામાં ખૂબ જ સામાન્ય છે. તેને કૌટુંબિક બિઝનેસ તરીકે ચલાવવામાં આવે છે અને તેમાં ટેકનોલોજીનો વધુ ઉપયોગ થતો નથી તથા તેમાં નાની ટાંકી અને પ્રાણીઓની ઓછી ગીચતાનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. તે ઝડપથી રોગચાળાનો શિકાર બની શકે છે, પરંતુ નાના કદના કારણે તેઓ રોગના જંતુઓને દૂર કરવામાં આવ્યા પછી ઝડપથી પુનઃઉત્પાદન ચાલુ કરી શકે છે. જીવિતશેષ-દર શૂન્યથી લઇને 90 ટકા સુધીનો હોય છે, અને તેને રોગચાળો, હવામાન, સંચાલકનો અનુભવ સહિતના સંખ્યાબંધ પરિબળો અસર કરે છે.
કેટલાંક ફોર્મમાં નર્સરીનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો નથી, પરંતુ પોસ્ટલાર્વે એક્લિમેશન ટેન્ક માં યોગ્ય તાપમાન અને ખારાશ સાથે સાનુકુળ બનાવ્યા પછી તેમના સીધા ગ્રોઆઉટ પોન્ડમાં રાખવામાં આવે છે. કેટલાંક દિવસની આ પ્રક્રિયા દરમિયાન આવી ટાંકીના પાણીમાં ફેરફાર કરવામાં આવે છે અને આ પાણીને પણ ગ્રોઆઉટ તળાવ જેવું બનાવવામાં આવે છે. યુવા પોસ્ટલાર્વે માટે પ્રાણીની ગીચતા લિટર દીઠ 500 અને અને મોટા લાર્વા જેવા કે પીએલ-15 માટેની ગીચતા લિટર દીઠ 50થી વધુ હોવી જોઇએ નહીં.
યલોહેડ રોગ, જે થાઇ માં હુ લીયંગ તરીકે પણ ઓળખાય છે તે સમગ્ર દક્ષિણપૂર્વ એશિયામાં પી મોનોડોન જાતિને અસર કરે છે. 1990માં આ રોગ સૌ પ્રથમ થાઇલેન્ડમાં દેખાયો હતો. આ રોગ ખૂબ જ ચેપી છે અને 2થી 4 દિવસમાં ઝીંગાનો મોટાપાયે નાશ કરે છે. ચેપ લાગ્યો હોય તે ઝીંગાનો સિફાલોથોરેક્સ પીળો પડી જાય છે અને તે ખૂબ જ અસાધારણ ખોરાક લેવાનું ચાલુ કરે છે અને પછી એકાએક બંધ કરી દે છે તે પછી મરણની અણી પર આવેલા ઝીંગા મૃત્યુ પામતા પહેલા તળાવની સપાટી નજીક જમા થાય છે.
મોટાભાગના ફાર્મમાં એક વર્ષમાં એક કે બે વખત ઉત્પાદન લેવામાં આવે છે. ઉષ્ણકટિબંધ વાતાવરણમાં ત્રણ પાક પણ શક્ય છે. ખારા પાણીની જરૂરિયાતને કારણે ઝીંગાના ફાર્મ દરિયાકિનારે પર અથવા તેની નજીક રાખવામાં આવે છે. દરિયાકાંઠાથી દૂર આવેલા ઝીંગાના ફાર્મનો પણ ઘણા વિસ્તારમાં પ્રયોગ કરાયો છે, પરંતુ ખારા પાણીની જરૂરિયાત તેમજ ખેડૂતો સાથે જમીન માટેની સ્પર્ધાને કારણે સમસ્યા ઊભી થઈ હતી. થાઇલેન્ડ 1999માં દરિયાકાંઠાથી દૂર આવેલા ઝીંગાના ફાર્મ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો.
ઝીંગા અને પ્રોનની ઘણી જાતો છે, પરંતુ મોટું કદ ધરાવતી હોય તેવી જાતોનો વાસ્તવમાં ઉછેર થાય છે, આ તમામ જાતો પિનાઇડ્સ કૂળ સાથે જોડાયેલી છે અને તેની સાથે પિનીયસ પ્રજાતિ સાથે સંકળાયેલી છે. ઘણી જાતિ ઉછેર માટે યોગ્ય નથી. તે નફો ન થઈ શકે તેટલી નાની છે અથવા એક જગ્યાએ તેમને એકઠા કરવામાં આવે ત્યારે તેમનો વિકાસ બંધ થઈ જાય છે અથવા રોગાચાળાનો તરત શિકાર બની જાય છે. બજારમાં પ્રભુત્વ ધરાવતી બે જાતિ આ મુજબ છેઃ
વ્હાઇટસ્પોટ સિન્ડ્રોમ પણ એક રોગ છે, જે સંબંધિત વાઇરસથી ફેલાય છે. જાપાનીઝ પી. જેપોનિકસ જાતિમાં 1993માં સૌ પ્રથમ જોવા મળેલો આ રોગ સમગ્ર એશિયા અને પછી અમેરિકામાં પણ ફેલાયેલો છે. તે ખૂબ જ ઝડપથી ફેલાય છે અને ખૂબ જ જીવલેણ છે, તેનાથી મૃત્યુદર થોડા દિવસોમાં 100 ટકા સુધી થઈ શકે છે. આ રોગના લક્ષણોમાં પીઠ પર સફેદ ચકામા અને હિપેટોપાનક્રીસ લાલ થઈ જાય છે. અસરગ્રસ્ત ઝીંગા મૃત્યુ પામતા પહેલા સુસ્ત બની જાય છે.
1980ના દાયકાના મધ્ય સુધીમાં મોટાભાગના ફાર્મ કુદરતી અવસ્થામાં રહેલા બાળ ઝીંગા એટલે કે 'પોસ્ટલાર્વે'થી ભરાયેલા હતા. પોસ્ટલાર્વેને સ્થાનિક ધોરણે પકડવામાં આવતા હતા. પોસ્ટલાર્વેને પકડવાની પ્રવૃત્તિ ઘણા દેશોમાં મહત્ત્વનું આર્થિક ક્ષેત્ર બન્યું છે. બાળ ઝીંગાના ઘટતા જતા પ્રમાણનો સામનો કરવા અને બાળ ઝીંગાનો સતત પુરવઠો મળી રહે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે ઉદ્યોગે ઈંડા સેવન કેન્દ્ર માં ઝીંગાના સંવર્ધનની શરૂઆત કરી હતી.
સામાન્ય રીતે બીજી રોજગારીની જગ્યાએ ઝીંગા ઉછેર ફાર્મના કામદારોને વધુ સારા વેતન મળે છે. એક અભ્યાસના વૈશ્વિક અંદાજ મુજબ ઝીંગા ઉછેર ફાર્મના કામદારોને બીજી નોકરી કરતા 1.5થી 3 ગણી વધુ કમાણી થાય છે. ભારતના અભ્યાસ સૂચવે છે કે 1.6 ગણુ વધુ વેતન મળે છે અને મેક્સિકોના અહેવાલ સૂચવે છે કે 1996માં ઝીંગા ઉછેરના સૌથી ઓછું વેતન ચુકવવામાં આવતી નોકરીમાં દેશના સરેરાશ વેતન કરતા 1.22 ગણું વેતન ચુકવવામાં આવ્યું હતું.
હેચરીમાં ઉછેરવામાં આવતા ઝીંગાને વનસ્પતિમાંથી પોષણ આપવામાં આવે છે અને પછીથી ઘણીવાર બ્રાઇન શ્રીમ્પ નૌપ્લી નો કૃત્રિમ આહાર તરીકે વિકસિત કરવામાં આવે છે. બાદના તબક્કામાં ખોરાકમાં તાજા અથવા પ્રાણીઓ થીજવીને સુકવેલા પ્રોટીન, દાખલા તરીકે, ક્રિલનો સમાવેશ થાય છે. બ્રાઇન શ્રિમ્પ નૌપ્લીને આપવામાં આવેલા પોષકતત્વો અને દવાઓ તેને ખાતા ઝીંગામાં પણ આવે છે.
ઝીંગા ઉછેર ફાર્મના ઉત્પાદન અંગેની લાક્ષણિકતાઓના અંદાજ અલગ અલગ છે. મોટા ભાગના અભ્યાસમાં જણાવાયું છે કે વિશ્વભરના 55થી 60 ટકા ફાર્મ વિશાળ ફાર્મ છે, બીજા 25થી 30 ટકા ફાર્મમાં અર્ધ-સઘન પદ્ધતિનો અને બાકીના ફાર્મમાં સઘન પદ્ધતિનો ઉપયોગ થાય છે. જોકે, પ્રાદેશિક તફાવત પણ ઊંચો છે અને ] અહેવાલ વિવિધ અભ્યાસમાં વ્યક્તિગત દેશો માટેના દાવો કરવામાં આવેલી ટકાવારીમાં વિસંગતતા હોવાનું જણાવે છે.
વિકાસના તબક્કા માં ઝીંગા વિકસીને પુખ્ત બને છે. પોસ્ટલાર્વે તળાવમાં લઈ જવામાં આવે છે, જ્યાં તેઓ વેચાણપાત્ર કદ મેળવે ત્યાં સુધી તેમનું પોષણ કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયાને ત્રણથી છ મહિનો સમય લાગે છે. ઉછેરેલા ઝીંગા તળાવમાં બહાર લાવવા માટે જાળનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે અથવા પાણીને બહાર વહાવી દેવામાં આવે છે. તળાવનું કદ અને ટેકનિકલ માળખાત સુવિધાનું સ્તર અલગ અલગ હોય છે.
ઝીંગા ઉછેરથી સ્થાનિક વસતીના લાભ થાય છે કે નહીં, તેનો આધાર પૂરતા પ્રમાણમાં તાલીમબદ્ધ લોકોની પ્રાપ્યતા પર છે. વિશાળ ફાર્મમાં સામાન્ય રીતે સિઝન મુજબની રોજગારી મળે છે, જેના માટે વધારો તાલીમની જરૂર પડતી નથી. ઇક્વાડોરમાં ઘણા ઘણા જગ્યા પર પ્રરપ્રાંતિય મજૂરો કામ કરે છે. વધુ સઘન ઝીંગા ઉછેરમાં વધુ તાલીમબદ્ધ શ્રેણીમાં સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન મજૂરની જરુર પડે છે.
ગાલ્વેસ્ટોન હેચરી (ટેક્સાસના ગાલ્વેસ્ટન પરથી નામ પડ્યું છે, જે આવી હેચરી વિકસિત કરાઈ હતી) વિશાળ અને ઔદ્યોગિક હેચરી છે, જેમાં બંધ અને ખૂબ જ નિયંત્રિત વાતાવરણનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આ હેચરીમાં મોટી ટાંકીઓ માં ઊંચી ગીચતા સાથે ઝીંગાનો ઉછેર કરવામાં આવે છે. જીવિતશેષ-દર શૂન્યથી 80 ટકા છે, પરંતુ સામાન્ય રીતે 50 ટકાથી દર હાંસલ થઈ શકે છે.
ઇન્ફેક્શન હાઇપોડર્મલ અને હેમાટોપોએટીક નેક્રોસિસ ) એક રોગ છે, જે પી સ્ટીલિરોસ્ટ્રીસ માં સામુહિક વિનાશ કરે છે અને એલ વેનામેઇ માં ગંભીર વિકૃતિઓ લાવે છે. તે પેસિફિક ફાર્મમાં અને દરિયાઇ ઝીંગામાં જોવા મળે છે, તે ઉપરાંત આ રોગ અમેરિકાના એટલાન્ટિક દરિયાકાંઠાના જંગલી ઝીંગામાં પણ જોવા મળે છે.
ઝીંગાને અસર કરતા ઘણા જીવલેણ વાઇરલ રોગ છે. ખૂબ જ ગીચતા ધરાવતા મોનોકલ્ચરલ ફાર્મમાં આવા વાઇરસ ઇન્ફેક્શન ખૂબ જ ઝડપથી ફેલાય છે અને ઝીંગાની સમગ્ર વસતીનો નાશ કરી શકે છે. આમાંથી ઘણા વાઇરસ ફેલાવતું એક મહત્ત્વનું વેક્ટર પાણી છે અને તેથી વાઇરસ ફાટી નીકળવાથી નાના ઝીંગાના મોટાભાગની વસતીનો નાશ થવાનું જોખમ પણ હોય છે.
નર્સરીમાં સામાન્ય રીતે દરેક ચોરસમીટર દીઠ 150થી 200 પ્રાણીઓ હોય છે. અહીં તેમને ત્રણ સપ્તાહ સુધી હાઇ પ્રોટીનનો આહાર આપવામાં આવે છે અને પછી તેમને ગ્રોઆઉટ પોન્ડમાં લઈ જવામાં આવે છે. તે સમયે તેમનું વજન એક અને બે ગ્રામની વચ્ચે હોય છે. પાણીની ખારાશને ધીમે ધીમે ગ્રોઆઉટ તળાવના પાણી જેવી કરવામાં આવે છે.
પિનીયસ ની બીજી કેટલીક પ્રજાતિઓ ઝીંગા ઉછેરમાં ઘણો જ નજીવો ભાગ ભજવે છે. બીજા કેટલાંક પ્રકારના ઝીંગાનો પણ ઉછેર થઈ શકે છે, ઉદાહરણ તરીકે ‘એકયામી પેસ્ટ ઝીંગા’ અથવા ‘મેટાપિનીયસ એસપીપી’. તેનું કુલ ઉત્પાદન વાર્ષિક આશરે 25,000 ટન છે, જે પિનાઇડસની સરખામણીમાં નીચું છે.
ઘણા ફાર્મમાં નર્સરી હોય છે, જ્યાં પોસ્ટલાર્વેનો અલગ તળાવ, ટાંકી કે રેસવેમાં બીજા ત્રણ સપ્તાહ સુધી બાળ અવસ્થામાં ઉછેર કરવામાં આવે છે. રેસવે એટલે સમચોરસ આકારના લાંબા, છીછરા તળાવ, જેમાં પાણી સતત વહ્યા કરે છે.
ગ્રીનવોટર હેચરી વિશાળ ટાંકા અને પ્રાણીઓની નીચી ગીચતા સાથેની મધ્યમ કદની હેચરી છે. ઝીંગાની ઇયડોને પોષણ આપવા માટે ટાંકામાં અલ્ગલ બ્લૂમ ઉગાડવામાં આવે છે. તેનો જીવિતશેષ-દર આશરે 40 ટકા છે.
આ બે પ્રજાતિ ઉછેરવામાં આવતા ઝીંગાના કુલ ઉત્પાદનમાં આશરે 80 ટકા હિસ્સો આપે છે. બીજી ઉછેરવામાં આવતી પ્રજાતિમાં નીચે મુજબ છેઃ
અંતરંગ સાધનાની સાથે-સાથે બાહ્યમાં જિનેન્દ્રદર્શન, પ્રવચન, તત્વચર્ચા તથા ભક્તિ ઇત્યાદિક કાર્યકર્મ નિયમિત થવા લાગ્યા અને પ્રભાવના દિન-પ્રતિદિન વધવા લાગી. પ્રથમ વિ.સં.1994ના વૈશાખ વદ આઠમના દિવસે સ્વાધ્યાય મંદિરનું નિર્માણ થયું. તે વખતે તેઓશ્રી કહે છે કે, 'તમે ભલે આ બધું બંધાવો, પરંતુ અમે કોઈ બંધનમાં રહેવાના નથી. વીતરાગતા વધી જશે તો ચાલ્યા જશું.' અહો !
જે સત્યને પોતે શોધે છે તે મળતું નથી અને મનમાં ચાલી રહેલા અસમાધાન તથા શંકાઓનું નિરાકરણ થતું નથી, ક્યાંય ચેન પડતું નથી. પરંતુ જ્યાં ચાહ છે ત્યાં રાહ છે અને ભાવના સાથે કુદરત બંધાયેલી છે એ સિદ્ધાંત અનુસાર એ મંગળ ઘડી આવી પહોંચી. સંવત 1978ના ફાગળ માસમાં દામનગરમાં ત્યાંના દામોદર શેઠ આવીને સમયસાર શાસ્ત્ર આપે છે. જેમનો માર્ગ પ્રવર્તવવાનું સૌભાગ્ય તેમના લલાટે લખાયેલું છે એવા ભરતના સમર્થ આચાર્ય કુંદકુંદાચાર્યદેવ દ્વારા વિરચિત ગ્રંથાધિરાજ સમયસાર હાથમાં આવ્યું. શાસ્ત્ર જોતાં જ હૃદયોદગાર સરી પડે છે : 'શેઠ ! આ તો અશરીરી થવાનું શાસ્ત્ર છે.' અહો !
પછી તો સમયસારના એક-એક વાક્યમાં, એક-એક પંક્તિમાં નિહિત અમૃતનું પાન કરવા અર્થે પોતે સવારે આહાર લઈને ગામની બહાર એક ઊંડા ખાડામાં જઈને સ્વાધ્યાય કરે છે. જેમ ઝવેરીની નજર સાચા મોતીમાં કે માણેકમાં રહેલી ચમકને પારખીને તેની કિંમત કરે છે તેમ સમયસારમાં રહેલ રત્નોની કિંમત તેમના જ્ઞાનરૂપી નેત્રમાં અંકિત થઈ જાય છે. સમયસાર વાંચે છે ત્યારથી જ પર્યાય ક્રમસર-ક્રમબદ્ધ થાય છે તેમ અંતરંગમાંથી આવે છે.
સંવત 1978માં વિંછીયામાં વૈશાખ વદ આઠમના દિવસે ફરી એકવાર ઓમકાર ધ્વનિ આવે છે. પહેલા આખો ઓમ આવે છે અને ત્યારબાદ અડધો ઓમ આવે છે. આ વખતે તો સાથે સાડા બાર કરોડ વાજાં પણ સંભળાય છે. સંપ્રદાયમાં ઓમકારની માન્યતા નથી તો પછી આ શું આવે છે ?
અંતરંગમાં બધો ફેરફાર થવા લાગે છે. ત્યારબાદ તો અનેક દિગંબર શાસ્ત્રો હાથમાં આવે છે અને પ્રત્યેક શાસ્ત્રોનો ગહન અભ્યાસ કરે છે. સંપ્રદાયમાં જાહેર પ્રવચનોમાં અનેક સિદ્ધાંતિક રહસ્યોનું ઉદઘાટન થવા લાગે છે.
૧૭ વર્ષની ઉંમર છે. 'કાનજી' દુકાન ઉપર બેઠા છે, એવામાં પોલીસ દિવાળીની બક્ષિસ લેવા આવે છે. બક્ષિસ માટે રકઝક ચાલે છે અને પોલીસવાલા નારાજ થઈને ચાલ્યા જાય છે. પોલીસ 'કાનજી' ઉપર અફીણનો ખોટો કેસ દાખલ કરે છે. વડોદરાની કોર્ટમાં સાક્ષી આપવાની આવે છે. 'કાનજી'ની પ્રતિભા, નિર્દોષતા તથા નિડરતા જોઈને ન્યાયાધીશ એમ કહે છે કે આમને પાંજરામાં નહીં, પણ બહાર ઉભા રાખો. ત્રણ કલાક ચાલેલી ઉલટ-તપાસમાં 'કાનજી' બહુ જ નિડરતાથી, નિઃશંકતાથી તથા પ્રમાણિકતાથી બધા જ પ્રશ્નોના જવાબ આપે છે. ત્યારબાદ અદાલત પાલેજમાં આવે છે અને ચુકાદો આપે છે કે આ કેસ તદ્દન ખોટો છે. આ કેસ માટે થઈને જે કાંઈ ખર્ચ થયો હોય તે પોલીસ પાસેથી વસુલ કરી શકે છે. પરંતુ આ તો વિદેહના વાસી, કરુણાના સાગર, લૌકિક ન્યાય-નીતિ પર ચાલવાવાળા અલૌકિક પુરુષ. તે સામાન્ય લોકોની તોલે કઈ રીતે આવી શકે ?
એક વખત ભાગીદાર સાથે દુકાનનો માલ લેવા માટે મુંબઈ જાય છે. માલ ખરીદીને મુંબઈથી ટ્રેન દ્વારા પાછા ફરતી વખતે માલ-સામાન ઘણો વધી જાય છે. એટલે ભાગીદારને વધારાના વજનની ટિકિટ લેવા જવા કહે છે. ત્યારે ભાગીદાર કહે છે કે 'વધારે વજનની ટિકિટ શું કરવા લેવી ? અહીંથી બેઠા પછી કોણ પૂછવાનું છે ? અને પાલેજના સ્ટેશન માસ્તર આપણા ઓળખીતા છે માટે આપણને કાંઈ નહીં કરે, જવા દેશે.' ત્યારે તરત જ 'કાનજી' કહે છે કે 'નહીં, આપણે આવું ખોટું ન કરાય. વધારે વજનના જેટલા પૈસા લાગે તેટલા ભરી દ્યો.
સંવત 1972ના ફાગણ માસમાં ચર્ચા ચાલે છે. ગુરુભાઈ વારંવાર એમ કહે છે કે 'કેવળીએ દીઠું હશે તેમ થશે. આપણે શું કરી શકીએ ? કેવળીએ દીઠું હશે તો પુરુષાર્થ થશે.' થોડો વખત તો પોતે આવી વાત સાંભળી લે છે. પરંતુ એક દિવસ તેમને કહે છે કે, 'કેવળીએ જોયું હશે તેમ થશે તે વાત તો બરાબર, પણ કેવળજ્ઞાન જગતમાં છે તેની પ્રતીતિ કોને થાય ? કે જ્ઞાનસ્વભાવી આત્માની દ્રષ્ટિ જેને થઈ તેને જ તેવી પ્રતીતિ થાય છે અને ત્રણકાળ-ત્રણલોકને જાણે એવું કેવળજ્ઞાન જેને અંતરમાં બેઠું તેના ભવ ભગવાને જોયા જ નથી.' અહા !
આમ અનેક પ્રકારે પૂર્વ સંસ્કારો બહાર આવતા રહે છે અને અંતરંગમાં સત્યની શોધ ચાલુ રહે છે. સંપ્રદાયના શાસ્ત્રોમાં આવતું જિનપ્રતિમાં સંબંધી વિપરીત નિરૂપણ, સિદ્ધાંતિક વિપરીતતા ઇત્યાદિક માલૂમ પડતાં સંપ્રદાય ઉપરથી વિશ્વાસ ઊઠી ગયો. એકવાર ગુરુ હીરાચંદજી મહારાજ કહે છે કે, 'કાનજી તું સંભામાં વાંચ.' ત્યારે કહે છે કે, 'મહારાજ ! હું વાંચવા નથી આવ્યો, પણ હું મારા આત્માનું કરવા આવ્યો છું.' છતાં કોઈ-કોઈવાર ન છૂટકે જાહેરમાં વાંચવું પડે છે. અંતરંગ વારંવાર પોકારે છે કે સત્યને મારે જ શોધવું પડશે. ગામેગામ વિહાર કરે છે. વિહાર કરતી વખતે પણ પોતે ક્રિયાઓનું કડક પાલન કરે છે અને દિવસે-દિવસે તેમની ખ્યાતિ તથા પ્રસિદ્ધિ વૃદ્ધિગત થાય છે.
સંવત 1946, વૈશાખ સુદ બીજ, રવિવારનો દિવસે ભારતવર્ષમાં બે સૂર્ય એક સાથે ઉદિત થયા. એક સૂર્ય આકાશમાં કાળઝાળ ગરમી રેલાવા ઉદય પામ્યો, જ્યારે બીજો સૂર્ય લોકોના અજ્ઞાન-અંધકારને હરી સમ્યક્જ્ઞાનપ્રકાશ પાથરવા માટે ઉદિત થયો. અનાદિ કાળથી પરમાંથી સુખ લેવા માટે આકુલિત થયેલી પરિણતિને પરમ શાંત-રસમય અમૃતપાન કરાવવા માટે આ સૂર્યનો ઉદય થયો હોય એમ લાગે છે. સૌરાષ્ટ્રના ઉમરાળા નામના નાનકડા ગામમાં આજે લોકોના આનંદનો પાર નથી. કુદરત આનંદથી પ્રમુદિત થઈ ઊઠી છે. રોજ કાળઝાળ ગરમી રેલાવતો સૂર્ય પણ આજે પ્રમાણમાં કાંઈક શાંત હોય તેમ લાગી રહ્યું છે. શું કારણ છે આનું ?
કારણ કે આજે મોતીચંદભાઈ તથા ઉજમબા માતાને ત્યાં એક પવિત્ર આત્માનું આગમન થયું છે. સગાસંબંધીઓ બાળકની મુખમુદ્રા જોતાં તૃપ્તિ પામતા નથી. માતા-પિતાના હર્ષનો પાર નથી. જોષી જોષ જોવા આવ્યા છે. બાળકને વિસ્મિત નેત્રથી જોઈ રહે છે અને કહે છે કે, 'આ બાળક તો જગત તારણહાર છે. જાણે કોઈ અસાધારણ આત્મા પધાર્યા છે.' જોષીના વચનો સાંભળીને માત-પિતાનો આનંદ બમણો થાય છે. બાળકનું નામ 'કાનજી' રાખવામાં આવે છે.
ઉમરાળા જેવા ધૂળીયા ગામમાં 'કાનજી'નું જીવન આનંદથી વ્યતીત થઈ રહ્યું છે. અતિશય ગોરો વાન અને કોમળ શરીર જોઈને 'કાનજી'ના મિત્રો તેને 'મઢમ' કહીને ચીડવે છે અને ઘરના સંબંધીઓ પણ 'પૂઈ' કહીને ક્યારેક બોલાવે છે. અંતરંગમાં છવાયેલી પવિત્રતા, કોમળતા, નિઃસ્પૃહતા તથા ઉદાસીનતા જાણે કે બાહ્ય દેહમાં પણ પ્રસરી રહી છે. તેજ બુદ્ધિમત્તાને કારણે નિશાળમાં પ્રાયઃ પ્રથમ નંબરે પાસ થાય છે. સૌ પ્રથમવાર પોતે શીખે છે : 'ि्ो्ा्ाः' . લૌકિક અભ્યાસની સાથે-સાથે જૈનશાળામાં પણ અભ્યાસ કરવા જાય છે અને ત્યાં પણ પ્રથમ નંબર રાખે છે. જૈનશાળામાં અભ્યાસ કરતાં-કરતાં લૌકિક અભ્યાસમાંથી રસ ઉડી જાય છે અને ૧૩ વર્ષની ઉંમરે છ ધોરણ સુધી ભણીને અભ્યાસ છોડી દે છે. જે લોકોનો તારણહાર છે તેને આવા તુચ્છ લૌકિક ભણતરમાં ક્યાંથી રસ આવે ?
ગામમાં પ્લેગ નામનો રોગચાળો ફાટી નીકળતાં ગારિયાધાર આવે છે. વ્યવસાય અર્થે પિતા મોતીચંદભાઈ સંવત ૧૯૫૯માં પાલેજ આવે છે તેથી પોતે પણ પાલેજ આવી જાય છે.
દીક્ષા લીધા બાદ તરત જ શ્વેતાંબર શાસ્ત્રોનો ગહન અને ઊંડો અભ્યાસ શરૂ થાય છે. અભ્યાસની ધૂન પાછળ બીજો નકામો સમય વેડફાય તે પોષાતું નથી. અંતરંગમાં સત્ય શું છે ?
તેની ખોજ ચાલી રહી છે. સંપ્રદાયની રીત પ્રમાણે પાતરા રંગવામાં સમય જાય છે તે પણ ગમતું નથી. એકવાર બોલ્યા કે 'આ શું ? સ્વાધ્યાય છોડીને આ કરવું ?' ત્યારે ગુરુ મહારાજે કહ્યું કે 'તો પછી પાતરા વિનાના ગુરુ શોધી લાવજે.' કોને ખબર કે આ જ કાનજી મહારાજ પાતરા વિનાના કુંદકુંદાચાર્યદેવનો માર્ગ પ્રવર્તાવશે. સંપ્રદાયની દરેક ક્રિયાઓનું કડકપણે ને ચુસ્તતાથી પાલન કરે છે. થોડા જ વખતમાં તો લોકોમાં એમ વાતો ચાલવા લાગે છે કે 'કાનજીસ્વામી ફરતે કેવળજ્ઞાન આંટા મારે છે.' આવી પ્રસિદ્ધિ અને પ્રભાવ વચ્ચે પણ પોતાને જે સત્યની શોધ ચાલે છે તે ચાલુ જ રહે છે. સંપ્રદાયના શાસ્ત્રોમાં આવતી વાતોમાં મેળ બેસતો નથી અને સ્વયંના અંતરપટમાંથી જ સિદ્ધાંતિક વાતો સ્ફૂરતિ થવા લાગે છે. જે નીચેના પ્રસંગ ઉપરથી જોઈ શકાશે.
સંવત ૧૯૬૩માં પાલેજમાં રામલીલા ભજવતી નાટક મંડળી આવે છે. રાત્રે પોતે રામલીલા જોવા જાય છે. આ બાજુ વૈરાગ્યથી સભર રામલીલા ભજવાઈ રહી છે અને બીજી બાજુ 'કાનજી'ની હૃદયોર્મિઓ વૈરાગ્યના શાંતરસથી તરબોળ થઈ રહી છે. મંગળમય ઉજ્જવળ ભાવિનો સૂચક અને પૂર્વે આરાધનાથી સીંચેલો પૂર્વજ સંસ્કારનો એક અંકુર ફૂટી નીકળે છે. વૈરાગ્યની એવી તો ધૂન ચડે છે કે અંદરથી સ્ફૂરણા થાય છે અને રોમ-રોમમાંથી એક ધ્વનિ સરી પડે છે : 'શિવરમણી રમનાર તું, તું હી દેવનો દેવ.' રોમાંચ ઉલ્લસિત થાય છે અને ભાવનાના પ્રવાહમાં ને પ્રવાહમાં બાર લીટીની છ કડી બની જાય છે અહો !
ધન્ય છે એ ઉદાસીનતાને ! મુખમુદ્રા ઉપર સદાય અંકિત રહેતી વૈરાગ્યરસસભરતા તથા નેત્રોમાં તરવરતું બુદ્ધિ તેમ જ વીર્યનું તેજ કોઈ અસાધારણતાના અને અલૌકિકતાના દર્શન કરાવે છે.
દીક્ષા લીધા બાદ જાહેર પ્રવચનમાં કહે છે કે 'જીવ સ્વતંત્રપણે વિકાર કરે છે, કર્મ વિકાર કરાવતું નથી. પોતાના ઊંધા પુરુષાર્થથી જીવ વિકાર કરે છે અને સ્વયંના પુરુષાર્થથી તે વિકારને ટાળે છે.' આવી સિંહગર્જના સાંભળતા કાયરોના કાળજાં કાંપી ઊઠે છે. પરંતુ તેમના પ્રભાવ સામે કોઈ બોલી શકતું નથી. હજી તો દિગંબર શાસ્ત્રો હાથમાં આવ્યા નથી તે પહેલાં અંદરના સંસ્કાર કેવા જાગૃત થઈને બહાર આવી રહ્યાં છે ! જે પોતે પૂર્ણ વીતરાગ થવા નીકળ્યા તેમને વીતરાગતાના સંસ્કાર અંદરથી જ સ્ફૂરિત થાય છે. જે પોતે પ્રચંડ પુરુષાર્થ ફોરવીને પૂર્ણ થવાને પંથે નીકળ્યા તેમની વાણીમાં પુરુષાર્થહીનતાની વાત કેવી રીતે આવે ?
સંપ્રદાયનો કોહિનૂર હીરો સંપ્રદાય છોડવાની વાત કરે છે ?! જેમને પૂર્ણતા સાધ્ય કરવી છે, જેમને પૂર્ણ વીતરાગ થવું છે તે લોકોના કે સંપ્રદાયના બંધનમાં કેવી રીતે રહી શકે ?
આ તો સિંહને વાડામાં પૂરવા જેવી વાત છે. આમ સમાજમાં માન મળતું હોવા છતાં પોતે પરમ નિઃસ્પૃહતાથી સત્યને ખાતર સંપ્રદાય છોડવા તૈયાર થાય છે. સંપ્રદાય છોડવાના નિર્ણયથી અનેક પ્રકારના વિરોધ થાય છે, લોકો ધમકીઓ આપે છે, છતાં પોતે નિઃશંકતાથી તથા નિર્ભયતાથી સંપ્રદાય છોડવાનો નિર્ણય ઉપર મક્કમ રહે છે.
સંવત ૧૯૬૪માં ૧૮ વર્ષની ઉંમર છે. વડોદરામાં 'સતી અનસુયા'નું નાટક જોવા જાય છે. નાટક ચાલી રહ્યું છે. સતિ અનસુયા એના પુત્રને ઘોડિયામાં સુવડાવીને હિંચકાવી રહી છે અને હાલરડું ગાઈ રહી છે : 'બેટા ! ' (બેટા ! તું શુદ્ધ છો, બુદ્ધ - જ્ઞાનમય છો, નિર્વિકલ્પ છો, ઉદાસીન છો) બસ !
પછી તો વહેતાં વૈરાગ્યના ઝરણાંને ઢાળ મળી ગયો અને પૂરની જેમ વહેતાં આ વૈરાગ્યના ઝરણાં વચ્ચે પોતે જાણે કે શુદ્ધ હોય, બુદ્ધ હોય એવો કાંઈક ભાસ થવા લાગ્યો. રુચિપૂર્વક ઝીલાયેલા પૂર્વના અધ્યાત્મના સંસ્કાર ફરીવાર થનગને છે. એકવાર પણ યથાર્થ રુચિપૂર્વક ગ્રહણ કરેલા સ્વરૂપના સંસ્કાર નિષ્ફળ જતા નથી.
સંવત 2013 તથા 2023માં ભક્તોના વિશાળ સંઘ સહિત સમ્મેદશિખર, રાજગૃહી, પાવાપુરી, ચંપાપુરી, મંદારગિરિ ઇત્યાદિ તીર્થોની યાત્રા કરે છે. ગામેગામ સ્વાગત કરવા આવતા લોકો અધ્યાત્મ-યુગસૃષ્ટા પૂજ્ય ગુરુદેવશ્રીને આશ્ચર્યચકિત નેત્રોથી જોઈ રહે છે ! આ તે કોણ પુરુષ છે ?! શું આ કોઈ તીર્થંકર છે ?
ભવ્ય વિશાળ દેહ, અધ્યાત્મરસથી ભરપૂર શાંત મુખમુદ્રા, નેત્રોમાં દૈદીપ્યમાન પવિત્રતા અને અંતરંગ મિથ્યાત્વને ભેદી નાખતી વાણી, - આ બધો પ્રભાવ જોઈને લોકોના હૈયા થનગની ઊઠે છે.
સંવત 1991ના ચૈત્ર સુદ તેરસ, મંગળવાર, શાસનનાયક, મહાવીરસ્વામી ભગવાનના જન્મકલ્યાણક દિને, જ્યાં નિકટમાં શત્રુંજય જેવી પવિત્ર તીર્થભૂમિ છે, જે શાંત વાતાવરણથી શોભાયમાન છે, જે સોનાના ગઢમાંથી આ અધ્યાત્મસૂર્યની કાંતિ ફેલાવાની છે એવા સોનગઢમાં 'સ્ટાર ઓફ ઇન્ડીયા' નામના મકાનમાં ભગવાન પાર્શ્વનાથના ચિત્રપટ સમક્ષ પરિવર્તન કર્યું. સંપ્રદાયનું ચિહ્ન એવી મુહપત્તિનો ત્યાગ કર્યો અને પોતાને સનાતન દિગંબર જૈનધર્મના અવ્રતી શ્રાવક ઘોષિત કર્યા.
સંવત 1976માં દામનગરમાં ચર્ચા ચાલે છે કે, 'મિથ્યાદ્રષ્ટિ હોય ત્યાં સુધી જ મૂર્તિપૂજા હોય, સમકિત થયા પછી મૂર્તિપૂજા ન હોય.' ત્યારે પોતે કહે છે કે, 'સમકિતીને જ સાચી મૂર્તિપૂજા હોય, મિથ્યાદ્રષ્ટિને ન હોય. કારણ કે મૂર્તિ એ સ્થાપના છે, સ્થાપના એ નિક્ષેપનો ભેદ છે અને નિક્ષેપ જેને નય હોય તેને જ લાગુ પડે છે. નય સમ્યક્ શ્રુતજ્ઞાન હોય તેને જ હોય છે, મિથ્યાદ્રષ્ટિને નહિ. માટે સાચી મૂર્તિપૂજા સમ્યક્દ્રષ્ટિને જ હોય છે'
વિ.સં. ૧૯૭૦, માગશર સુદ નોમના દિવસે હાથીના હોદ્દે તેમણે દીક્ષા ગ્રહણ કરી. સંવત ૧૯૯૧ના ચૈત્ર સુદ તેરસને મંગળવારે મહાવીર સ્વામીના જન્મકલ્યાણક દિને, સોનગઢમાં 'સ્ટાર ઓફ ઇન્ડીયા' નામના મકાનમાં ભગવાન પાર્શ્વનાથના ચિત્રપટ સમક્ષ તેમણે પરિવર્તન કર્યું. સંપ્રદાયનું ચિહ્ન એવી મુહપત્તિનો તેમણે ત્યાગ કર્યો અને પોતાને સનાતન દિગંબર જૈનધર્મના અવ્રતી શ્રાવક ઘોષિત કર્યા.
કાનજી સ્વામી જૈન ધર્મના સંત હતાં જેઓનો જન્મ વિક્રમ સંવત ૧૯૪૬ની વૈશાખ સુદ બીજને રવિવારને દિવસે સૌરાષ્ટ્રના ઉમરાળા નામના નાનકડા ગામમાં શ્રી મોતીચંદભાઈ તથા ઉજમબા માતાને ત્યાં થયો હતો. લૌકિક અભ્યાસની સાથે-સાથે જૈનશાળામાં પણ અભ્યાસ કરવા જતા. વ્યવસાય અર્થે તેમના પિતા મોતીચંદભાઈ સંવત ૧૯૫૯માં પાલેજ આવ્યાં તેથી તેઓ પણ પાલેજ આવી ગયાં.
સંવત 1971માં વેજલકા ગામે એક સ્વપ્ન આવે છે. સ્વપ્નમાં એમ દેખાય છે કે આખું આકાશ શાસ્ત્રોથી ભરાઈ ગયું છે. જાણે કે પરમાગમ મંદિરના સંકેત આવ્યા ! અહો !
જેમની નિર્મળ શ્રુતજ્ઞાનની ધારામાંથી સમ્યક્ મોક્ષમાર્ગના રહસ્યોદઘાટન થવાના છે અને ભરતક્ષેત્રમાં જેમના થકી શાસ્ત્રોની પ્રભાવના થવાની છે તેમની કુદરતી સંકેત જાણે કે આવવા લાગ્યા !
સંવત 1985માં બોટાદમાં એકવાર પ્રવચનમાં કહે છે કે, 'જે ભાવે તીર્થંકરપ્રકૃતિ બંધાય તે ભાવ ધર્મ નથી. જે ભાવથી બંધ થાય તે ધર્મ ન હોય અને મીઠાશથી કહીએ તો તે અધર્મ છે.' અહો !
સંવત 1990માં રાજકોટમાં સમયસાર ઉપરના જાહેર પ્રવચનો દરમ્યાન કહે છે કે, 'પૂર્ણતાને લક્ષે શરૂઆત તે જ વાસ્તવિક શરૂઆત છે.' પૂર્ણતા એટલે સાધ્યરૂપ મોક્ષ, સ્વયંના ઘણા જ ઊંડા મંથનમાંથી નીકળેલું આ સૂત્ર મુમુક્ષુજીવ માટે દિશાબોધ સમાન છે તેમ જ ક્યાંથી અને કેવી રીતે શરૂઆત કરવી તેનું સૂચક છે.
આ જ પ્રકારે બીજી ચર્ચામાં કોઈ કહે છે કે, 'વિકાર થવામાં કર્મના 49% અને જીવના પુરુષાર્થના 51% રાખો.' ત્યારે પોતે કહે છે કે, 'ના, વિકાર થવામાં એક પણ ટકો કર્મનો નથી. સોએ સો ટકા જીવના જીવમાં છે અને સોએ સો ટકા કર્મના કર્મમાં છે.' અહો !