polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
સુચેતા અને તેની બહેન સુલેખા બંને ભારતની વિસ્તરતી સ્વતંત્રતા ચળવળમાં જોડાવા માટે ઉત્સુક હતા. જલિયાવાલા બાગ હત્યાકાંડ પછી પ્રિન્સ ઑફ વેલ્સ દિલ્હીની મુલાકાતે આવ્યા હતા. તેમની શાળાની બાલિકાઓને કુડસિયા ગાર્ડન નજીક ઊભા કરવામાં આવ્યા હતા. વેલ્સના રાજકુમાર સન્માનમાં ઊભા રહેવા માટે બન્ને બહેનો ના પાડવા ઇચ્છતી હોવા છતાં, તેઓ ના પાડી શક્યા નહીં, અને તેનાથી તેમને પોતાની ડરપોકતા પર ગુસ્સો આવ્યો.
આગળ જતાં તેણીએ ઇન્દ્રપ્રસ્થ કોલેજ અને પંજાબ યુનિવર્સિટીમાંથી અભ્યાસ કર્યો. તેઓબનારસ હિંદુ યુનિવર્સિટીમાં બંધારણીય ઇતિહાસના પ્રોફેસર બન્યા. ઈ.સ. ૧૯૩૬માં, તેણે ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના અગ્રણી વ્યક્તિ જે.બી.કૃપલાની સાથે લગ્ન કર્યા, જે તેમનાથી વીસ વર્ષ મોટા હતા. આ લગ્નનો બંને પરિવારો તેમજ ખુદ ગાંધીજી દ્વારા વિરોધ કરવામાં આવ્યો હતો, જોકે આખરે તેમણે તેનો સ્વીકાર કર્યો હતો.
તેમનો જન્મ પંજાબના અંબાલામાં બ્રહ્મો પરિવારમાં થયો હતો. તેમના પિતા તબીબી અધિકારી તરીકે નોકરી કરતા હતા, તે નોકરીમાં ઘણી બદલી થતી હતી. આને પરિણામે, તેમણે ઘણી શાળાઓમાં અભ્યાસ કર્યો, તેમની અભ્યાસની અંતિમ પદવી દિલ્હીની સેન્ટ સ્ટીફન કૉલેજમાંથી ઇતિહાસ વિષયમાં માસ્ટરની રહી.
તેમના સ્પષ્ટ શબ્દો આ પ્રમાણે હતા- “હું અંગ્રેજો સામે ગુસ્સાનો મનમાં અનુભવ કરી શકું એટલી સમજણી થઈ ગઈ હતી. અમે અમારી સાથે રમનારા કેટલાક એંગ્લો-ઇન્ડિયન બાળકોને તમામ પ્રકારના નામ આપીને અમારો ગુસ્સો ઠાલવ્યો."
સુચેતા કૃપાલાની એક સ્વાતંત્ર્ય સેનાની અને રાજકારણી હતા. તેઓ ભારતના પ્રથમ મહિલા મુખ્ય પ્રધાન હતા, તેમણે ૧૯૬૩ થી ૧૯૬૭ દરમિયાન ઉત્તર પ્રદેશ સરકારના મુખ્યમંત્રી તરીકે સેવા આપી હતી.
“અમારું અંતઃકરણ શરમજનક લાગણીથી મુક્ત થઈ શક્યું નહીં. અમને બન્નેને પોતાની કાયરતાને કારણે ખુબ નિમ્નતાનો અનુભવ થયો." તેઓ લખે છે.
પ્રારંભિક અનુમાનોએ આ સ્થળને ૪થી ૫મી સદીમાં મૂક્યું હતું. વર્તમાન સંશોધનો સૂચવે છે કે આ સ્તૂપ ૫મીથી ૬ઠ્ઠી સદીની શરૂઆત વચ્ચેનો છે, કારણ કે તેની કલાકૃતિઓ વધુ જટિલ છે અને તે ભારતમાં અજંતા અને ભીતરગાંવ જેવા સ્થળોએ જોવા મળતી કૃતિઓને મળતી આવે છે. અહીંની ટેરાકોટાની કલાકૃતિઓમાં જટિલ અને સુંદર રીતે કોતરેલી બુદ્ધની મૂર્તિઓ તેમજ કેટલીક હિંદુ કલાકૃતિઓ જેવી કે બ્રહ્માનો સમાવેશ થાય છે. અહીં જોવા મળેલી આ વિવિધ ટેરાકોટા કલાકૃતિઓ ૬ઠ્ઠી થી ૧૦મી સદીની વચ્ચે વિવિધ રીતે બનાવવામાં આવી છે અને તેમાં અવલોકિતેશ્વર પદ્મપાણીની ૭મી સદીની નોંધપાત્ર ચિત્રિત છબીનો સમાવેશ થાય છે. આ કલાકૃતિઓ સારનાથ અને મથુરામાં જોવા મળેલી વસ્તુઓ જેવી જ છે. ૭મી–૮મી સદીની લિપિમાં બૌદ્ધ સૂત્ર "યે ધર્મ હેતુ" ધરાવતી માટીની ગોળીઓ પણ મળી આવી હતી.
કાહુ-જો-દડો જે મીરપુર ખાસ સ્તૂપ તરીકે પણ ઓળખાય છે, તે એક પ્રાચીન બૌદ્ધ સ્તૂપ છે જે પાકિસ્તાનના સિંધમાં મીરપુર ખાસ પુરાતત્વીય સ્થળ પર જોવા મળે છે. આ સ્થળ ૩૦ એકરમાં ફેલાયેલું છે. ૧૯૧૦ પહેલાં પૂર્ણ થયેલા ખોદકામમાં ઈંટો આધારિત આ વિશાળ સ્તૂપમાંથી મળી આવેલી અસંખ્ય ટેરાકોટા મૂર્તિઓ હવે વિશ્વના મુખ્ય સંગ્રહાલયોમાં જોવા મળે છે. મીરપુર ખાસ સ્થળ નોંધપાત્ર છે કારણ કે તેના ખોદકામ દરમિયાન ઐતિહાસિક ભારતીય અને આરબ સિક્કાઓ મળી આવ્યા હતા. આનાથી ડેરીલ મેકલિન જેવા વિદ્વાનોએ સૂચવ્યું કે બૌદ્ધ ધર્મ ૧૦મી સદીની આસપાસ સિંધ પ્રદેશમાં વિકસી રહ્યો હતો અને ઇસ્લામિક વિજય પછી પશ્ચિમ અને ઉત્તર-પશ્ચિમ દક્ષિણ એશિયાના આ ભાગોમાં લુપ્ત થઈ ગયો હતો.
હેનરી કાઉસન્સના જણાવ્યા અનુસાર, જ્યારે વસાહતી યુગમાં સિંધના રેલવે કોન્ટ્રાક્ટરોએ ટ્રેક બેલાસ્ટ તરીકે ઉપયોગ કરવા માટે પ્રાચીન ઇંટોનો મોટો જથ્થો કાઢી નાખ્યો ત્યારે કાહુ-જો-દડો સાઇટને નોંધપાત્ર રીતે નુકસાન થયું હતું. ૨૦૦૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં પાકિસ્તાન સરકારે રહેવાસીઓને સંકુલની બહાર અન્ય સાઇટ પર સ્થાનાંતરિત કર્યા હતા ત્યારે સાઇટ પર સ્થાનિક ગ્રામજનો દ્વારા કબજો કરવામાં આવ્યો હતો. સ્થાનિક બાંધકામ માટે ઈંટોની ચોરી કરવાની પ્રથાના કારણે સ્તૂપની હાલત વધુ ખરાબ થઈ છે અને સાઈટના વિનાશને વધુ વેગ આપ્યો છે.
સિંધમાં કાર્યકારી બ્રિટિશ કમિશનર જનરલ જોન જેકબ ૧૯મી સદીમાં સૌપ્રથમ આ સ્થળ તરફ આકર્ષાયા હતા. તેમના ખોદકામમાં સ્ફટિક અને એમિથિસ્ટના કેટલાક ટુકડાઓ ધરાવતા ઝીણા માટીના વાસણોની ફૂલદાની મળી આવી હતી, જે કરાચી સંગ્રહાલયમાં મોકલવામાં આવી હતી. બુદ્ધને દર્શાવતા ટેરાકોટા શિલ્પોનો ઉપયોગ કરીને સ્તૂપને શણગારવામાં આવ્યો હતો.
પ્રિન્સ ઑફ વેલ્સ મ્યુઝિયમ, મીરપુર ખાસ સ્તૂપની શૈલીને ગાંધારની ગ્રીકો-બૌદ્ધ કલા અને ગુપ્ત કલાના સંયોજન તરીકે વર્ણવે છે.
ગંગા નારાયણ અંગ્રેજો સામે લડનારા પ્રથમ નાયક હતા, જેમણે સૌ પ્રથમ સરદાર ગેરિલા વાહિની સેના બનાવી હતી. જેના પર દરેક જ્ઞાતિનો સાથ હતો. જિરપા લ્યા ને લશ્કરના ચીફ કમાન્ડર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. ઢાલભૂમ, પટકુમ, શિખરભૂમ, સિંહભૂમ, પંચેત, ઝાલદા, કાશીપુર, વામણી, બાગમુંડી, મનભૂમ, અંબિકા નગર, અમિયાપુર, શ્યામસુંદરપુર, ફૂલકુસ્મા, રાનીપુરના રાજા-મહારાજાઓ, જમીનદારો અને ઘટવાલોએ ગંગા નારાયણ સિંહને ટેકો આપ્યો હતો. ગંગા નારાયણે ૨ એપ્રિલ ૧૮૩૨ના રોજ વંડીહમાં બારાહભૂમના દિવાન અને બ્રિટિશ દલાલ માધવ સિંહ પર હુમલો કરીને તેમની હત્યા કરી હતી. ત્યાર બાદ સરદાર વાહિનીની સાથે સાથે બારહબજાર મુફસીલના દરબાર, સોલ્ટ ઇન્સ્પેક્ટરની ઓફિસ અને પોલીસ સ્ટેશનને આગ ચાંપી દેવામાં આવી હતી.
૧૭૬૫માં ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીએ દિલ્હીના મોગલ બાદશાહ બાદશાહ શાહ આલમ પાસેથી બંગાળ, બિહાર, ઓરિસ્સાના દિવાની હક્કો હસ્તગત કર્યા બાદ જંગલ મહેલોમાં ગરીબ ખેડૂતો પર અત્યાચાર શરૂ કર્યો હતો અને મહેસૂલ ઉઘરાવવા માટે નવાં પગલાં લેવાનું શરૂ કર્યું હતું. આ માટે બ્રિટિશ સરકારે માનભૂમ, બારહભૂમ, સિંહભૂમ, ઢાલભૂમ, પટકુમ, મેદિનીપુર, બાંકુરા અને વર્ધમાન વગેરે ભૂમિજની જમીનમાંથી વધુ મહેસૂલ ઉઘરાવવા માટે મીઠા કર, દરોગા પ્રથા, જમીન વેચાણ કાયદો, વન કાયદાને લગતા નિયમો, જમીનની હરાજી અને દહમી પ્રથાને લગતા નિયમો અને મહેસૂલ વસૂલાત ઉત્તરાધિકારના નિયમો બનાવ્યા હતા. આમ, બધી રીતે, આદિવાસીઓ અને ગરીબ ખેડૂતોનું બ્રિટીશ શોષણ વધતું ગયું.
પરંપરાગત ભૂમિજ પ્રથા અનુસાર, મોટી રાણીના પુત્ર લક્ષ્મણ નારાયણ સિંહ એકમાત્ર એવા વ્યક્તિ હતા જેમની પાસે ઉત્તરાધિકાર હતો. પરંતુ બ્રિટિશરોએ રાજા રઘુનાથ નારાયણ સિંહના નાના પુત્રને રાજા તરીકે નિયુક્ત કર્યા પછી એક લાંબો પારિવારિક વિવાદ શરૂ થયો હતો. સ્થાનિક ભૂમિજ સરદારો લક્ષ્મણસિંહને ટેકો આપતા હતા. પરંતુ રઘુનાથને મળેલ બ્રિટીશ સમર્થન અને લશ્કરી સહાય તે સહન કરી શક્યો નહીં. લક્ષ્મણસિંહને રાજ્યમાંથી હાંકી કઢાયા હતા. લક્ષ્મણસિંહને તેમની આજીવિકા માટે બાંધડીહ ગામનો જાગીર આપવામાં આવ્યો હતો, જ્યાં તેમનું એકમાત્ર કામ બાંધડીહ ઘાટની દેખરેખ રાખવાનું હતું.
ગંગા નારાયણ સિંહ જંગલ મહેલમાં ગરીબ ખેડૂતો પર શોષણ, દમન સંબંધિત કાયદા સામે અંગ્રેજો સામે બદલો લેવા માટે કટિબદ્ધ હતા. ગંગા નારાયણની આગેવાની હેઠળ જંગલ મહેલના લોકો જાગૃત અને એક થયા અને અંગ્રેજો સામે બળવો કર્યો. તેમણે જંગલ મહેલની તમામ જાતિઓને અંગ્રેજોની શોષણકારી નીતિઓ વિશે સમજાવ્યું અને તેમને લડવા માટે સંગઠિત કર્યા. આનાથી અસંતોષ પેદા થયો જેણે ઇ.સ. ૧૮૩૨માં ગંગા નારાયણ સિંહના નેતૃત્વ હેઠળ એક મજબૂત સંઘર્ષનું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું. આ લડતને અંગ્રેજોએ ગંગા નારાયણના હંગામા તરીકે ઓળખાવી છે અને ઇતિહાસકારો તેને ચુઆર વિદ્રોહ નામથી ઓળખાવે છે.
ગંગા નારાયણનો જન્મ ૨૫ એપ્રિલ ૧૭૯૦ના રોજ બ્રિટિશ ભારતના જંગલ મહલના બાંધડીહ ગામમાં પિતા લક્ષ્મણ નારાયણ સિંહ અને માતા મમતા દેવીને ત્યાં થયો હતો. તેઓ બારાભૂમના રાજા વિવેક નારાયણ સિંહના પૌત્ર હતા. તેમને બે ભાઈઓ શ્યામકિશોર સિંહ અને શ્યામ લાલ સિંહ હતા. તેમની માતા મમતા દેવી વિનમ્ર અને ધર્મનિષ્ઠ સ્વભાવના હતા, પરંતુ તેઓ અંગ્રેજોના જુલમના કટ્ટર વિરોધી હતા. તેમણે હંમેશા પોતાના બે પુત્રો ગંગા નારાયણ અને શ્યામલાલને અંગ્રેજો સામે લડવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા.
ગંગા નારાયણ સિંઘ જંગલ મહેલોના ભારતીય ક્રાંતિકારી હતા, જે ભૂમિજ બળવાના નેતા તરીકે જાણીતા હતા. તેમણે ૧૮૩૨–૩૩માં ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની સામે બળવાનું નેતૃત્વ કર્યું હતું. અંગ્રેજોએ તેને "ગંગા નારાયણનો હંગામો" નામ આપ્યું હતું, જ્યારે કેટલાક ઇતિહાસકારોએ તેને ચુઆર બળવો તરીકે ગણાવ્યો હતો.
હાંકી કઢાયેલા લક્ષ્મણસિંહ બાંધડીહ ગામમાં સ્થાયી થયા હતા અને તેમણે રાજ્ય મેળવવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો અને રાજા બનવા માટે સંઘર્ષ કર્યો હતો. પરંતુ પાછળથી બ્રિટિશરોએ તેમની ધરપકડ કરી હતી અને તેમને મેદિનીપુર જેલમાં મોકલી દેવામાં આવ્યા હતા, જ્યાં તેમનું મૃત્યુ થયું હતું.
બારાભૂમના રાજા વિવેક નારાયણસિંહને બે રાણીઓ હતી. બન્ને રાણીઓને એક-એક પુત્ર હતા. ૧૮મી સદીમાં રાજા વિવેક નારાયણ સિંહના નિધન બાદ બન્ને પુત્રો લક્ષ્મણ નારાયણ સિંહ અને રઘુનાથ નારાયણ સિંહ વચ્ચે ઉત્તરાધિકારી માટે સંઘર્ષ ચાલી રહ્યો હતો.
પ્રારંભિક અહેવાલો અનુસાર, સમારકામ પછી અને સ્થાનિક નાગરિક સત્તાવાળાઓ પાસેથી જરૂરી ફિટનેસ પ્રમાણપત્ર મેળવ્યા વિના પુલને નિર્ધારિત સમય પહેલા ફરીથી ખોલવામાં આવ્યો હતો. તેના પર ૫૦૦થી વધુ લોકો હતા જ્યારે તેની ક્ષમતા માત્ર ૧૨૫ લોકોની હતી. ૨૦૦૧ના ધરતીકંપ પછી સમારકામ માટે કોન્ટ્રાક્ટ આપનાર નગરપાલિકાના મુખ્ય અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે નવીનીકરણ માટે જવાબદાર ખાનગી પેઢીએ "અમને જાણ કર્યા વિના પુલને મુલાકાતીઓ માટે ખુલ્લો મૂકી દીધો હતો અને તેથી, અમે સલામતી ઓડિટ મેળવી શક્યા નથી."
૩૦ ઓક્ટોબર ૨૦૨૨ના રોજ, ફરીથી ખોલ્યાના ચાર દિવસ પછી, સાંજે ૬:૪૦ વાગ્યે પુલ તૂટી પડ્યો. બ્રિજના સિક્યોરિટી ફૂટેજમાં સ્ટ્રક્ચર હિંસક રીતે ધ્રૂજતું દેખાતું હતું અને વોકવે માર્ગ આપે તે પહેલાં લોકો બ્રિજની બંને બાજુએ કેબલ અને ફેન્સિંગને પકડી રાખે છે. પાછળથી ઇમેજિંગ બતાવે છે કે વૉકવે મધ્ય-બિંદુ પર વિભાજિત થઈ ગયો હતો, કેટલાક ટુકડાઓ બચાવની કામગીરી દરમિયાન પણ, તૂટેલા કેબલથી લટકતા હતા.
આ પુલ મોરબી નગરપાલિકાની માલિકીનો છે, જેણે થોડા મહિના પહેલા જાળવણી અને કામગીરી માટે ખાનગી ટ્રસ્ટ ઓરેવા સાથે કરાર કર્યો હતો. મોરબી સ્થિત કંપની અજંતા મેન્યુફેક્ચરિંગ પ્રાઈવેટ લિમિટેડને પણ બ્રિજની જાળવણી અને સંચાલન માટે ૧૫ વર્ષનો કોન્ટ્રાક્ટ આપવામાં આવ્યો હતો. છ મહિના સુધી સમારકામ માટે બંધ રાખ્યા બાદ, ગુજરાતી નવા વર્ષ નિમિત્તે ટોલ બ્રિજ ૨૬ ઓક્ટોબર ૨૦૨૨ના રોજ ફરીથી ખોલવામાં આવ્યો.
એક બચી ગયેલા વ્યક્તિએ દાવો કર્યો હતો કે પુલ પર ઘણા બધા લોકો હતા અને તેઓ ભાગ્યે જ આગળ વધી શકતા હતા, અને કેટલાક પીડિતો પુલના ટુકડાથી કચડાઈ ગયા હતા. નેશનલ ડિઝાસ્ટર રિસ્પોન્સ ફોર્સની પાંચ ટીમોએ બચાવ કામગીરી શરૂ કરી હતી. બાદમાં તેમની સાથે આર્મી, નેવી અને એરફોર્સ સ્ટાફ જોડાયો હતો. બચાવ કામગીરી માટે પોલીસ, સૈન્ય અને ડિઝાસ્ટર રિસ્પોન્સ ટીમો તૈનાત કરવામાં આવી હતી.
ઓછામાં ઓછા ૧૪૧ લોકોના મૃત્યુની પુષ્ટિ કરવામાં આવી હતી, અને ૧૮૦થી વધુને બચાવી લેવામાં આવ્યા હતા, તથા ઘણાં હજુ પણ ગુમ હતાં. પીડિતોમાં મોટી સંખ્યામાં કિશોરો, મહિલાઓ અને વૃદ્ધો હતાં. પીડિતોમાં ૪૭ બાળકોનો સમાવેશ થાય છે.
ઝૂલતો પુલ , એ મચ્છુ નદી પરનો પગપાળા ઝૂલતો પુલ હતો, જે ભારતમાં રહેલ બ્રિટિશ શાસન દરમિયાન ૧૯મી સદીમાં બાંધવામાં આવ્યો હતો. તેનું ઉદ્ઘાટન ૨૦ ફેબ્રુઆરી ૧૮૭૯ના રોજ થયું હતું.
ભારત અને ગુજરાતની સરકારોએ મૃત્યુ પામેલા પ્રત્યેક વ્યક્તિના નજીકના સંબંધીઓને અનુક્રમે અને અને ની ઘાયલોને સહાયની જાહેરાત કરી હતી.
૧૯મી સદીમાં બંધાયેલો આ પુલ ચાર દિવસ અગાઉ સમારકામ માટે લાંબા સમય સુધી બંધ રહ્યા બાદ નવા વર્ષના દિવસે ફરીથી ખોલવામાં આવ્યો હતો.
હસમુખ સાંકળિયાએ આ મંદિરને તેના ગોળાકાર ગર્ભગૃહ અને મંડપના ગોખો અને કોતરણી પરથી ચાલુક્ય વંશના સ્થાપત્યની અસર હેઠળનું ગણાવ્યું હતું. મધુસૂદન ઢાંકીએ આ અનુમાનનું ખંડન કર્યું અને શિખર, પાયા અને દિવાલ પરની કોતરણીઓ પરથી આ મંદિર ગુજરાતી સ્થાપત્ય શૈલીનું હોવાનું ગણાવ્યું હતું. ઢાંકીએ મત આપ્યો કે મંદિર એવી વ્યક્તિ દ્વારા બાંધવામાં આવ્યું હતું કે જેને માળવાની ભુમિજા શૈલીની સીધી માહિતી ન હોય પણ ભુમિજા શૈલી વિશેના કોઈ ગુજરાતી ગ્રંથના આધારે મંદિરની રચના કરી. ૧૨મી સદીનો અપરાજતાપ્રચ્છ આવો જ એક ગ્રંથ છે, જે માળવાના સમરાંગણ સુત્રધાર પર આધારિત છે. આથી એવું અનુમાન બાંધી શકાય કે આ મંદિર ૧૨મી સદીમાં બાંધવામાં આવ્યું હશે. આ મંદિરની કોતરણી, મૂર્તિઓ સોમનાથના કુમારપાળ મંદિર જેવી જ જણાય છે, જે સોલંકી વંશના રાજા કુમારપાળના શાસન દરમિયાન ૧૨મી સદીમાં બંધાયું હતું.
મંદિરનું ગર્ભગૃહ મંડપ કરતા નીચું છે અને અંદરની બાજુથી ચોરસ છે. બહારની દીવાલ ગોળાકાર છે અને અનેક ખૂણાઓ સાથે ૨૪ ફીટનો વ્યાસ ધરાવે છે. આ ખૂણાઓમાં સાત ગોખલા છે જેમાં આઠ દિક્પાલો પૈકી સાતની મૂર્તિઓ છે. ગર્ભગૃહની આગળની દિવાલ કોતરણી ધરાવે છે, જેમાં શિવના વિવિધ રૂપો દર્શાવેલ છે અને તે લગભગ નષ્ટ પામેલ છે. ગર્ભગૃહના દ્વાર પર આબુ શૈલીના રૂપસ્થંભની કોતરણી કરેલ છે. આ શિલ્પો અને કોતરણીઓમાં ગાંધર્વો, ઘોડેસ્વારો, હાથીસવારો, રથ, જીવનથી મૃત્યુની ઘટમાળો વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.
ગળતેશ્વરનું મંદિર ભુમિજા શૈલીનું છે, જે ગુજરાતમાં લગભગ જોવા મળતી નથી. આ શૈલી માળવાના શાસન હેઠળના વિસ્તારોમાં પ્રચલિત હતી. મંદિર બહુ ઓછી પ્રચલિત અષ્ટભદ્ર અથવા અષ્ટશાલા યોજનાનું ભુમિજા મંદિર છે, જે જવલ્લે જ જોવા મળે છે, દા.ત. મધ્ય ભારતનું આરંગ જૈન મંદિર. મંદિર સંપૂર્ણ રીતે પરમાર શૈલીથી મુક્ત છે. મંદિર નિરંધારા પ્રકારનું છે જે ગર્ભગૃહ અને મંડપ ધરાવે છે.
ગળતેશ્વર મંદિર પ્રાચીન શિવ મંદિર છે, જે ગુજરાતના ખેડા જિલ્લાના ડાકોર નજીક ગળતેશ્વર તાલુકાના સરનાલ ગામ નજીક આવેલું છે. ૧૨મી સદીનું આ મંદિર તેની વિશિષ્ટ શૈલી માટે જાણીતું છે, જે મધ્ય ભારતની માળવા શૈલીમાં પરમાર સ્થાપત્યની અસર વગર અને ચૌલુક્ય સ્થાપત્યની અસર હેઠળ બંધાયેલું છે. તે ચોરસ ગર્ભગૃહ અને અષ્ટકોણીય મંડપ ધરાવે છે.
ગુજરાતના અન્ય ચૌલુક્ય મંદિરો જેવા કે મોઢેરાનું સૂર્ય મંદિર, સોમનાથ મંદિર અને સેજકપુર મંદિરની જેમ આ મંદિરમાં પણ મંડપ અષ્ટકોણીય છે જેનો એક ભાગ લંબાવેલ છે. પાછળની બાજુએ તેમાં સામાન્ય રીતે જોવા મળતી બે ભુજાઓની જગ્યાએ ત્રણ ભુજાઓ છે.
તેઓ જે. કૃષ્ણમૂર્તિ, વિનોબા ભાવે, ઉમાશંકર જોશી અને સ્વામી આનંદ જેવી વ્યક્તિઓના પરિચયમાં આવ્યા. સ્વામી આનંદ સાથે તેમને ઘણી મિત્રાચારી રહી હતી અને તેમની સાથે તેઓ હિમાલયના પ્રવાસે પણ ગયા હતા. ફોટોગ્રાફી માટે તેઓ ભારતના લદ્દાખ, આંદામાન, નિકોબાર, લક્ષદ્વીપ જેવા અંતરિયાળ વિસ્તારો તેમજ વિદેશમાં બ્રિટન, સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડ, ઑસ્ટ્રેલિયા, સ્કૉટલૅન્ડ, અમેરિકા, થાઇલૅન્ડ, કૅનેડા, ઉત્તર ધ્રુવ, ઇત્યાદિ પ્રદેશોમાં ભ્રમ્ણ કર્યા હતા. ૧૯૭૩માં તેમણે વ્યાવસાયિક ફોટોગ્રાફીમાંથી નિવૃત્તિ લીધી અને તેઓ શોખ માટે ફોટોગ્રાફી કરતા રહ્યા. તેઓ મુંબઈ છોડી વલસાડ નજીક તિથલ ખાતે સ્થાયી થયા. ૧૯૫૨માં હિમાયલના ફોટોગ્રાફ સાથે તેમણે શરૂ કરેલી ફોટોગ્રાફી ૧૯૯૯ના ડિસેમ્બરમાં દક્ષિણ ભારતના ફોટોગ્રાફ સાથે અટકી અને ૨૦૦૦માં એમણે તેમની ફોટોગ્રાફી બંધ કરીને બધા કૅમેરા વેચી નાખ્યા હતા. તેઓ ૨૮ જુલાઈ ૨૦૧૪ના દિવસે અવસાન પામ્યા.
તેમણે ૧૯૫૫ થી ૧૯૮૦ દરમ્યાન મુંબઈ, નવી દીલ્હી અને લંડનની આર્ટ ગેલેરીઓમાં પોતાના પ્રદર્શન યોજ્યા હતા. તે સિવાય તેમણે ભારત, રશિયા, જર્મની, નેધરર્લૅન્ડ્ઝ, યુ.એસ. ખાતે યોજાયેલા સમૂહ પ્રદર્શનોમાં ભાગ પણ લીધો હતો. તેમનના છાયા ચિત્રો કૅબિનેટ દ ઍસ્તાશ્પે, બિબ્લિયૉથેક નૅશનાલે, પૅરિસ; મેટ્રોપૉલિટન મ્યુઝિયમ ઑવ આર્ટ, ન્યૂયૉર્ક; સેન્ટર ફૉર ફોટોગ્રાફી ઍઝ આર્ટ ફૉર્મ, મુંબઈ; તથા ઇંદિરા ગાંધી નૅશનલ સેન્ટર ફૉર આર્ટ્સ, નવી દિલ્હી ખાતે કાયમી કૃતિઓ તરીકે સ્થાન પામ્યા છે. દેશવિદેશનાં અનેક સામયિકોમાં તથા અનેક કૉર્પોરેટ કૅલેન્ડરમાં તેમણે પાડેલા છાયાચિત્રો પ્રકાશિત થયા છે. તેમણે ઉતારેલા છાયાચિત્રો યુનિસેફ અને વકીલ્સના ગ્રીટિંગ કાર્ડ પર પણ છપાયા છે.
તેમનો જન્મ લગભગ ૧૯૩૧માં થયો હતો. તેમનો બાલ્યકાલ અને અભ્યાસકાળ મુંબઈ શહેર ખાતે વીત્યો. નાનપણમાં તેઓ સમવયસ્કોથી દૂર અને શરમાળ રહેતા હતા, તેમનું વલણ શરૂઆતથી જ અધ્યાત્મ તરફ રહ્યું હતું. ઈ.સ. ૧૯૫૨માં તેમણે મુંબઈની જી. એસ. મેડિકલ કૉલેજમાંથી બાયોટૅકનૉલૉજીમાં એમ.એસસી.નો અભ્યાસ કર્યો. આ સાથે તેઓ પ્રકૃતિમાં અને તેની ફોટોગ્રાફીમાં રસ ધરાવતા થયા હતા. અભ્યાસ પછી તેમણે મુંબઈમાં કૉર્પોરેટ ફોટોગ્રાફી અને ઍડ્વર્ટાઇઝિંગ ફોટોગ્રાફી-ક્ષેત્રે વ્યવસાય શરૂ કર્યો. તેમના લગ્ન તીલુબહેન સાથે થયા હતા.
મેસ્લોએ જરૂરિયાતોનું જે ઊર્ધ્વગામી વર્ગીકરણ કર્યું છે, તેમાં સૌથી પહેલું કે સૌથી નીચેનું સ્થાન શારીરિક જરૂરિયાતોને મળેલું છે. શારીરિક જરૂરિયાતોમાં હવા, પાણી, ખોરાક, શારીરિક સમતુલન, શારીરિક પ્રક્રિયાઓનું સ્વ-સંચાલન વગેરે જરૂરિયાતોનો સમાવેશ થાય છે. બીજી બધી જરૂરિયાતોની સરખામણીમાં આ જરૂરિયાતો પાયાની છે. જ્યાં સુધી આ જરૂરિયાતોને સંતોષ ન મળે ત્યાં સુધી વ્યક્તિ તે પછીની જરૂરિયાતોના સંતોષ માટે આગળ વધી શકતી નથી. જેમ કે, બહું જ ભૂખ્યો વ્યક્તિ પોતાના અભ્યાસ વિશે વિચાર કરી શકતો નથી. હવા વગર ગૂંગળાતો વ્યક્તિ પોતાની માનસિક પ્રગતિનો વિચાર કરી શકતો નથી. આમ, મેસ્લો જણાવે છે કે શારીરિક જરૂરિયાતો મનુષ્યની પાયાની જરૂરિયાતો છે, અને મનુષ્યની કોઈપણ પ્રવૃત્તિ આ જરૂરિયાતો જ્યાં સુધી સંતોષાય નહિ ત્યાં સુધી આગળ વધી શકતી નથી.
મેસ્લો માને છે કે જ્યાં સુધી વ્યક્તિની પાયાની જરૂરિયાતો ન સંતોષાય ત્યાં સુધી વ્યક્તિ તે પછીની જરૂરિયાતોના સંતોષ માટે સક્રિય થતી નથી. પહેલાં ભૂખ, તરસ, નિદ્રા, જાતીયતા જેવી શરીરલક્ષી જરૂરિયાતો સંતોષાય ત્યારપછી સલામતી અને રક્ષણની જરૂરિયાતો માટે માનવી સક્રિય બને છે. આ બન્ને નિમ્નકક્ષાની જરૂરિયાતોના સંતોષ પછી જ પ્રેમ, સ્નેહ, આત્મગૌરવ, જ્ઞાન અને સમજણ જેવી બોધાત્મક જરૂરિયાતો અને સૌંદર્યલક્ષી ઉચ્ચકક્ષાની જરૂરિયાતોના સંતોષ માટે માનવી જાગ્રત થઈને સક્રિય બને છે. મેસ્લોએ જરૂરિયાતોના કોટિક્રમની સૌથી ટોચ પર સ્વ-વાસ્તવિકરણની જરૂરિયાતનો સમાવેશ કર્યો છે. મેસ્લોના મત મુજબ અગાઉની બધી જ જરૂરિયાતોના સંતોષ પછી જ માનવી સૌથી ઉચ્ચકક્ષાની એવી સ્વ-વાસ્તવિકરણની જરૂરિયાતના સંતોષ માટે સક્રિય બને છે.
મેસ્લોનો જરૂરિયાતોનો કોટિક્રમ એ એક મનોવિજ્ઞાનનો ખ્યાલ છે જે અમેરિકન મનોવૈજ્ઞાનિક અબ્રાહમ મેસ્લોએ પોતાના વ્યક્તિત્વ-સિદ્ધાંતના ભાગ રૂપે આપ્યો હતો. મેસ્લોના જણાવ્યા મુજબ વ્યક્તિના વિકાસમાં ઉપલી જરૂરિયાતો ત્યારે જ ઊભી થઈ શકે છે, જ્યારે નીચલી જરૂરિયાતો સંતોષાઈ જાય. મેસ્લોએ પોતાના આ સિદ્ધાંતમાં મનુષ્યની જરૂરિયાતોનું ઊર્ધ્વલક્ષી વર્ગીકરણ કર્યું છે. તેમના મત મુજબ વ્યક્તિત્વમાં પ્રથમ શારીરિક જરૂરિયાતો પછી સહીસલામતીની જરૂરિયાતો, મમતાની જરૂરિયાતો, પ્રેમ અને હૂંફની જરૂરિયાતો, સ્વમાન અને સ્વાભિમાનની જરૂરિયાતો અને છેલ્લે સ્વ-વાસ્તવિકરણની જરૂરિયાત આવે છે.
આ પદાનુક્રમમાં પાયામાં રહેલી જૈવિક, શારીરિક જરૂરિયાતો સૌથી પ્રબળ છે, અને ઉપર જતી જરૂરિયાતો ક્રમશ: નબળી છે. એટલે કે આ જરૂરિયાતો વ્યક્તિત્વ-વિકાસ દરમિયાન અનુક્રમમાં ઉદભવે છે, અને પૂર્વેના નીચલા ક્રમની જરૂરિયાતો સંતોષાયા પછી જ ઉપરના બીજા ક્રમની જરૂરિયાતો પ્રગટે છે. જેમ કે, માણસને જ્યારે પૂરતો ખોરાક અને શારીરિક સલામતીની ખાતરી થાય પછી જ તેને કોઈનો પ્રેમ મેળવવો, પ્રેમ આપવો, તેમજ સ્વમાન, કદર, પ્રતિષ્ઠાની ઝખનાની જરૂરિયાતો ઉદભવે છે.
મેસ્લોની પાયાગત જરૂરિયાતો અને થોમસની ચાર મૂળભૂત જરૂરિયાતોમાં નોંધપાત્ર સામ્યતા છે. મેસ્લોની સલામતી, મહત્ત્વ અને સ્નેહ તેમજ આદરમાન સંબંધી જરૂરિયાતો અનુક્રમે થોમસની સુરક્ષા , પ્રતિભાવ , સામાજિક માન્યતા તથા મૂળભૂત ઈચ્છાઓ સાથે નોંધપાત્ર સામ્ય ધરાવે છે.
મેસ્લોએ પોતાનો 'જરૂરિયાતોનો કોટિક્રમ'નો ખ્યાલ સૌપ્રથમ વાર ૧૯૪૩માં અ થિઅરી ઑફ્ હ્યુમન મોટિવેશન નામના લેખમાં રજૂ કર્યો હતો.
૧૯૭૫માં, મંજરી નામની એક યુવતી, કચ્છના રણના મધ્યમાં એક નાનકડા ગામમાં લગ્ન કરે છે. ત્યાં, તે પિતૃપ્રધાન આદેશો દ્વારા જીવતી સ્ત્રીઓના જૂથમાં જોડાય છે. જ્યારે તેઓ દરરોજ સવારે કોઈ દૂરના સ્થળે પાણી લેવા માટે જાય છે ત્યારે દમનથી તેમને થોડો છુટકારો મળે છે. દરરોજ તે થોડા કલાકો સિવાય, તેમના જીવન પુરુષો દ્વારા બનાવેલા નિયમો દ્વારા બંધાયેલા છે, જેનું તેઓ પાલન કરે છે. તેઓ ખૂબ જ દયનીય જીવન જીવે છે. એક દિવસ, પાણી લાવવા જતા હતા ત્યારે તેઓને કોઈ રણની વચ્ચે દેખાય છે અને તેમનું જીવન હંમેશ માટે બદલાઈ જાય છે.
નવોદિત દિગ્દર્શક અને સહ-લેખક શાહે જણાવ્યું હતું કે તેમણે વાર્તા લોકગીત અને વાસ્તવિક જીવનના ઉદાહરણોથી પ્રેરિત થઈ લખી છે. પ્રતીક ગુપ્તાએ સહયોગી ડાયરેક્ટર તરીકે સાથે મળીને પટકથા, સંપાદન અને સહ-નિર્માણ કર્યું હતું. નાટ્યકાર અને કવિ સૌમ્ય જોશી એ ગીતો, વધારાની પટકથા અને સંવાદો લખ્યા હતા. મેહુલ સુરતી એ સંગીત આપ્યું હતું. આશિષ પટેલ, નીરવ પટેલ, આયુષ પટેલ, અભિષેક શાહ, મિત જાની અને પ્રિતિક ગુપ્તાએ ફિલ્મ નિર્માણ કરી હતી. સર્જનાત્મક અને કારોબારી નિર્માતા તરીકે આયુષ પટેલ અને મિત જાની એ મદદ કરી.
હેલ્લારો ૨૦૧૯ની ભારતીય ગુજરાતી ઐતિહાસિક ચિત્રપટ છે, જે અભિષેક શાહ દ્વારા સહ-લેખિત અને નિર્દેશન કરેલ છે અને આશિષ પટેલ, નીરવ પટેલ, આયુષ પટેલ, પ્રિતિક ગુપ્તા, મિત જાની અને અભિષેક શાહ દ્વારા સારથી પ્રોડક્શન્સ અને હરફનમૌલા ફિલ્મોના બેનર હેઠળ નિર્માણ કરાયેલ છે. જયેશ મોરે, શ્રદ્ધા ડાંગર, બ્રિંદા ત્રિવેદી નાયક, શચી જોશી, નીલમ પંચાલ, તેજલ પંચાસરા અને કૌસાંબી ભટ્ટની જોડીવાળી આ ફિલ્મ અભિષેક શાહના દિગ્દર્શક પદાર્પણની નિશાની છે.
હેલ્લારો એ ૬૬ મા રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કારોમાં શ્રેષ્ઠ ફીચર ફિલ્મનો રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ એવોર્ડ જીત્યો હતો. ૨૦ નવેમ્બરથી ૨૮ દરમિયાન યોજાયેલ ગોઆના ૫૦ મા આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ મહોત્સવ ખાતે ભારતીય પેનોરમાં દ્વારા સત્તાવાર રીતે તેની પસંદગી કરવામાં આવી છે. ફિલ્મ મહોત્સવમાં તે દિગ્દર્શકની પ્રથમ શ્રેષ્ઠ ચિત્રપટ માટે પણ નામાંકિત છે. આ ફિલ્મ ૮ નવેમ્બર ૨૦૧૯ ના રોજ ભારતમાં રજૂ થઇ હતી.
ઝુલ્ફીકાર અલી ભુટ્ટો એક સિંધી રાજપૂત પરિવાર સાથે સંબંધ ધરાવતા હતા. તેમનો જન્મ શાહનવાજ ભુટ્ટો અને ખુર્શીદ બેગમના ત્રીજા સંતાન તરીકે લરકાના, સિંધમાં થયો હતો. તેમના પિતા જૂનાગઢ રાજ્યના દિવાન હતા. તેમનું પ્રારંભિક શિક્ષણ મુંબઈની કેથેડ્રલ અને જૉન કોનન શાળામાં થયું હતું. ૧૯૪૩માં તેમના લગ્ન શીરીન આમીર બેગમ સાથે થયા.૧૯૪૭માં તેમણે રાજનીતિ વિજ્ઞાનના અભ્યાસ માટે દક્ષિણ કેલિફોર્નિયા યુનિવર્સિટીમાં પ્રવેશ મેળવ્યો.
માર્શલ લૉ નો અંત અને લોકશાહી શાસનપદ્ધતિને અનુસરતા બંધારણનો અમલ એ તેમના પાકિસ્તાનના રાષ્ટ્રપ્રમુખ તરીકેના કાર્યકાળ દરમિયાનના અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ કાર્યો છે. નવા બંધારણના અમલ બાદ ૧૯૭૭માં યોજાયેલી સામાન્ય ચૂંટણીમાં ભૂટ્ટોના પક્ષને બહુમતી મળી. આમ, તેઓ ચૂંટાયેલી સરકારના પ્રથમ વડાપ્રધાન બન્યા.
૧૯૬૭માં તેમણે પાકિસ્તાન પીપલ્સ પાર્ટીની સ્થાપના કરી હતી. ૧૯૬૮માં અય્યુબખાનના લશ્કરી શાસન સામે આંદોલન ચલાવ્યું હતું. ૧૯૬૯ના માર્ચ મહિનામાં અય્યુબખાન સત્તા પરથી પદભ્રષ્ટ થતાં યાહ્યાખાન વડાપ્રધાન બન્યા હતા. એ દરમિયાન તેઓ નાયબ વડાપ્રધાન અને વિદેશપ્રધાન બન્યા હતા.
૧૯૪૯માં ભુટ્ટોને કેલીફોર્નિયા યુનિવર્સિટી, બર્કલે ખાતે બદલી કરવામાં આવી જ્યાં તેમણે રાજનીતિ વિજ્ઞાન વિષયમાં બી.એ. ની પદવી પ્રાપ્ત કરી. ૧૯૫૦માં ભુટ્ટોએ ક્રાઈસ્ટ ચર્ચ, ઓક્સફોર્ડમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. ત્યાં તેમણે કાયદા શાસ્ત્રમાં તેમજ ની પદવી મેળવી.
ભુટ્ટો એક પાકિસ્તાની રાષ્ટ્રવાદી અને સમાજવાદી હતા.૧૯૫૮-૬૦ દરમિયાન બેરિસ્ટર તરીકેની પ્રેક્ટીસ દરમિયાન તેમણે રાજકારણમાં રસ લેવાનો શરૂ કર્યો.અય્યુબખાનના લશ્કરી શાસન દરમિયાન તેઓ પાકિસ્તાનના વાણિજ્યપ્રધાન તથા વિદેશપ્રધાન રહ્યા હતા.
નાયક, ઓડિશાના દક્ષિણી ભાગના કોરાપુટના ઓડિયા લોક-નાયક અને તેના આદિવાસીઓમાં એક સંપ્રદાયની વ્યક્તિ હતા. તેમનો જન્મ કોરાપુટ જિલ્લાના ટેન્ટુલિગુમા ગામમાં થયો હતો અને તેમના પિતા પદલમ નાયક આદિવાસી વડા હતા અને તત્કાલીન મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીમાં 'જેપોર સંસ્થાનમ' હેઠળ 'મુસ્તદાર' હતા.
લક્ષ્મણ નાયક પૂર્વ ભારતમાં દક્ષિણ ઓડિશાના આદિવાસી નાગરિક અધિકાર કાર્યકર્તા હતા. તેઓ ઓડિશાની ભૂમિયા જનજાતિના હતા.
વિશ્વેશ્વરૈયા સિવિલ ઇજનેરીની પદવી લઈને તેઓ મુંબઈ રાજ્યના જાહેર બાંધકામ ખાતામાં જોડાયા હતાં અને ત્યારબાદ ભારતીય સિંચાઈ આયોગમાં જોડાયા હતાં. તેંમના માર્ગદર્શન હેઠળ દખ્ખણનાં ઉચ્ચપ્રદેશમાં વિવિધ સિંચાઈ યોજનાઓ અમલમાં મુકી હતી. વિશ્વેશ્વરૈયા દ્વારા નિર્મીત સ્વંયસંચાલીત 'વોટર ફ્લડગેટ'ની રચના પુણે નજીક આવેલા ખડકવાસલા ખાતે કરવામાં આવી હતી. જેનો પછીથી ઉપયોગ ગ્વાલીયર અને કૃષ્ણરાજસાગર બંધના નિર્માણમાં કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ તેઓએ એડન શહેરમાં પાણી પુરવઠા અને ગટર વ્યવસ્થાનાં નિર્માણમાં તેમનું યોગદાન આપ્યુ હતું. આ ઉપરાંત હૈદરાબાદ શહેરની પૂર નિયંત્રણ યોજના અને વિશાખાપટ્ટનમ બંદરને ઘસારાથી થતું નુકશાન રોકવાની પ્રણાલીને બનાવવામાં ફાળો આપ્યો હતો. તેમનાં મૈસૂર રાજ્યના દિવાનપણા હેઠળ મૈસુર રાજ્યના ઔદ્યોગિકરણ માટે મૈસૂર સોપ ફેક્ટરી, પેરાસીટોઈડ લેબ, મૈસૂર આયર્ન અને સ્ટીલ વર્ક્સ, જયચંદ્રમહારાજેન્દ્ર પોલિટેકનીક, બેંગલોર કૃષિ વિદ્યાલય, વિશ્વેશ્વરૈયા ઇજનેરી મહાવિદ્યાલય અને સ્ટેટ બેંક ઓફ મૈસૂરની સ્થાપનામાં ભાગ ભજવ્યો હતો.
સર મોક્ષગુંડમ્‌ વિશ્વેશ્વરૈયા એ ભારતીય ઇજનેર, રાજનેતા અને મૈસૂરના ૧૯મા દિવાન હતા. લોકકલ્યાણના કાર્યોમાં તેમના યોગદાન બદલ જ્યોર્જ પંચમ દ્વારા તેમને બ્રિટીશ ભારતીય સામ્રાજ્યના નાઈટ કમાન્ડરની ઉપાધિ આપવામાં આવી હતી. તેમણે એશિયાની શ્રેષ્ઠ અને ત્રીજી સૌથી જૂની એન્જિનિયરિંગ કોલેજ ઇજનેરી મહાવિદ્યાલય, પુણેમાંથી ઇજનેરની પદવી મેળવી હતી. તેમને ૧૯૫૫માં ભારતનું સર્વોચ્ચ સન્માન ભારત રત્ન એનાયત થયું હતું. તેમનો જન્મદિવસ, ૧૫ સપ્ટેમ્બર, તેમની સ્મૃતિમાં ભારત, શ્રીલંકા અને ટાન્ઝાનિયામાં ‘એન્જિનિયર્સ ડે’ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. તેઓ મૈસૂર શહેરના ઉત્તર-પશ્ચિમ ઉપનગરમાં કૃષ્ણા રાજસાગર બંધના મુખ્ય ઇજનેર હતા અને હૈદરાબાદ શહેર માટે પૂર સંરક્ષણ પ્રણાલીના મુખ્ય ઇજનેરોમાંના એક તરીકે પણ સેવા આપી હતી.
વિશ્વેશ્વરૈયાનો જન્મ હાલના કર્ણાટક રાજ્યનાં મુદેનહલ્લાદી ગામમાં એક તેલુગુ બ્રાહ્મણ કુટુમ્બમાં થયો હતો. સર વિશ્વેશ્વરૈયાએ તેમનું પ્રાથમીક શિક્ષણ બેંગલુરુમાં લીધુ હતુ ત્યારબાદ મદ્રાસ વિશ્વવિદ્યાલયમાંથી વિજ્ઞાનના વિષયમાં સ્નાતકની પદવી મેળવી હતી. સ્નાતકની પદવી બાદ તેઓ તત્કાલીન 'બોમ્બે યુનીવર્સીટી' સંચાલીત પૂણેની ઇજનેરી કોલેજમાંથી સિવિલ ઇજનેરીની પદવી હાંસલ કરી હતી.
૧૯૦૮ની સાલમાં તેઓએ સરકારી નોકરીમાંથી નિવ્રુત્તી લીધી હતી. શરુઆતમાં તેઓ હૈદરાબાદ રાજ્યમાં અને પછીથી મૈસૂર રાજ્યમાં મુખ્ય ઇજનેર તરીકે જોડાયા હતાં. ૧૯૧૨ની સાલમાં તેઓ મૈસૂર રાજયના દિવાનપદે નિમાયા હતાં. તે સમયગાળા દરમ્યાન મૈસૂર રાજ્યમાં અનેક રેલ્વે લાઈન નાંખવામાં આવી હતી. ૧૯૧૯ની સાલમાં તેઓએ દિવાન તરીકે નિવૃત્ત થયા હતાં.
ભારતમાં મૂળભૂત રીતે ચાર નદીઓનો પ્રવાહ વહે છે . સિંધુ નદી ઉત્તર ભારતમાં, ગંગા નદી ઉત્તર-મધ્ય ભારતમાં અને બ્રહ્મપુત્રા ઉત્તર-પૂર્વ ભારતમાં. નર્મદા, કાવેરી જેવી મહા નદીઓ પણ આ વ્યવસ્થાનો ભાગ છે.
આગળ વધુ જણાવ્યું છે કે નેમિનાથના લગ્ન દ્વારકાના રાજા ઉગ્રસેનની રાજકુમારી રાજુલકુમારી કે રાજીમતી સાથે નક્કી કરવામાં આવ્યા. જૈન મત અનુસાર લગ્નની મિજબાનીમાં વધેરાતા પ્રાણીઓનો ચિત્કાર તેમણે સાંભળ્યો તેમના દુઃખ અને ત્રાસ જોઈ તેમણે લગ્ન કરવાનો વિચાર માંડી વાળ્યો, સંસારનો ત્યાગ કર્યો, સાધુ બન્યા અને સાધના કરવા ગિરનાર પર્વત પર ગયા. તેમની થનાર પત્નીએ પણ સંસાર છોડ્યો અને સાધ્વી બન્યા. કલ્પ સુત્ર અનુસાર નેમિનાથ ત્રણ દિવસે એક જ વખત આહાર લેતા, આમ તેમણે ૫૫ દિવસો સુધી કર્યું અને મહવેણુના વૃક્ષ નીચે રૈવતક પર્વત પર તેમને કેવળજ્ઞાનની પ્રાપ્તિ થઈ. છેવટે ૧,૦૦૦ વર્ષનું જીવન ગાળી તેઓ ગિરનાર પર્વત પર મોક્ષ પામ્યા. આ ૧,૦૦૦ વર્ષોમાં તેઓએ ૩૦૦ વર્ષ અવિવાહિત યુવાવસ્થામાં ગાળ્યા, ૫૪ વર્ષો સાધક તરીકે અને ૭૦૦ વર્ષો કેવળી તરીકે વિચર્યા.
નેમિનાનો વર્ન ઘેરો ભૂરો હતો,તેઓ ખૂબજ દેખાવદા પણ શરમાળ યુવાન હતા. જૈન મત અનુસાર નેમિનાથના પિતા સમુદ્ર વિજયએ કૃષ્ણના પિતા વાસુદેવના ભાઈ હતા. આ સંબંધે તેઓ કૃષ્ણના પિત્રાઈ થયા. જૈન પુરાણો અને ત્રિષષ્થિ પુરુષ ચરિત્રમાં તેમને કૃષ્ણન પિત્રાઈ તરીકે દર્શાવાયા છે. એક વખત કૃષ્ણની પત્ની સત્યભામાએ તેમને ટોણો મારતા તેમણે શ્રી કૃષ્ણનું પંચજન્ય નામનું મહાન શંખ ફૂંક્યું હતું. જૈન ગ્રંથ અનુસાર વિષ્ણુના આ શંખને કૃષ્ણ સિવાય કોઈ ઊંચકી શક્વા પણ સામર્થ્યવાન ન હતું, વગાડવાની વાત તો રહી. આ ઘરના પછી શ્રી કૃષ્ણે નેમિનાથના બળની ચકાસણી કરવા તેને મૈત્રી દ્વંદ્વ માટે આમંત્રણ આપ્યું. નેમિનાથે તીર્થંકર હોવાથી કોઈ પણ વધુ મહેનત વગર સરળતાથી કૃષ્ણને હરાવ્યા. કૃષ્ણ અને જરાસંધ વચ્ચેના યુદ્ધમાં નેમિનાથ કૃષ્ણના પક્ષે લડ્યા હતા.
નેમિનાથના જીવનની કથા નેમિનાથ-ચરિત્ર નામની પાંડુ લિપીમાં મળી આવે છે જેની રચના ૧૧૯૮-૧૧૪૨માં થઈ હોવાની માન્યતા છે. હાલમાં તેને શાંતિનાથ ભંડાર, ખંભાતમાં જાળવીને રાખવામાં આવી છે.
રાજુલ અને નેમિનાથના વિયોગની કથ જૈન કવિઓમાં લોકપ્રિય વિષય રહ્યો છે જેમણે ગુજરાતી ફાગુઓ રચ્યા છે. અમુક ઉદાહરણો રાજશેખર નિર્મિત નેમિનાથ ફાગુ , જયશેખરસૂરી રચિત ત્રિભુવનદીપક પ્રબંધ , સોમસુંદર દ્વારા લખાયેલ રંગસાગર નેમિનાથ ફાગુ , વિનયચંદ્ર રચિત કાવ્ય - નેમિનાથ ચતુષ્પુપદિકા .