polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
સ્વામીજી બાળપણથી જ કિર્તન શીખવા અને ગાવાના ખૂબ શોખીન હતા અને એવું કહેવામાં આવતુ હતું કે સ્વામીને ૧૦૦૦થી પણ વધુ કિર્તનો મોઢે યાદ હતા. સ્વામીના મધુર અવાજને કારણે રાજકોટનું દેવ ઉત્સવ મંડળ કે જેઓ સ્વામીના ભક્તો હતા, તેમણે સ્વામીશ્રી ના કાંઠેથી 'કરુણા ના સાગર' નામનું એક કીર્તન રેકોર્ડ કરાવ્યું હતું જે સ્વામીના અક્ષરવાસ પછી બહાર પાડવામાં આવ્યું હતું.
શાસ્ત્રી સ્વામી શ્રી નારાયણપ્રસાદદાસજીને તેમનું ઉચ્ચ શિક્ષણ તેમજ તેમનું સંસ્કૃત ભાષામાં અસાધારણ જ્ઞાન ને ધ્યાનમાં લઇ ભારતના બીજા રાષ્ટ્રપતિ ડૉ. સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણનના વરદ હસ્તે એવોર્ડ એનાયત કરાયો હતો.
ભણશાળીએ તેમની નિર્દેશક તરીકેની શરૂઆત ખામોશી: ધ મ્યુઝિકલ થી કરી હતી, જેના માટે તેમણે શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ માટે ફિલ્મફેર ક્રિટીક્સ એવોર્ડ મળ્યો હતો. તેમની વ્યાવસાયિક સફળ ફિલ્મ અને વ્યાપકપણે વખણાયેલી રોમાંચક ડ્રામા હમ દિલ દે ચૂકે સનમ , રોમાંચક ડ્રામા દેવદાસ — જેને શ્રેષ્ઠ વિદેશી ફિલ્મ માટે બ્રિટિશ એકેડેમી ઓફ ફિલ્મ એન્ડ ટેલિવિઝન એવોર્ડ્સ માં નામાંકન મેળવ્યું — અને ડ્રામા બ્લેક , માટે તેમને અનેક શ્રેષ્ઠ નિર્દેશકના એવોર્ડ અને શ્રેષ્ઠ ફિલ્મના એવોર્ડ મેળવ્યા, સાથે બ્લેકને ફિલ્મફેર એવોર્ડ્સમાં શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ માટે ક્રિટીક્સ એવોર્ડ, અને બ્લેક અને દેવદાસ બન્નેને અનેક રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ એવોર્ડ્સ પ્રાપ્ત થયા હતા, જેથી તેઓ ભારતીય સિનેમામાં પ્રાધાન્ય પામ્યા. જો કે પછી તેમણે સતત વ્યાવસાયિક રીતે ફ્લોપ ફિલ્મોનું નિર્દેશન કર્યું જેમ કે સાંવરિયા અને ગુઝારીશ , જો કે, ગુઝારીશ ને વિવેચકો અને પ્રેક્ષકો તરફથી હકારાત્મક સમીક્ષાઓ પ્રાપ્ત થઈ હતી.
તેમના શેક્સપીયરના રોમિયો અને જુલિયેટનું રૂપાંતરણ — કરુણાજનક રોમાંચ ગોલિયો કી રાસલીલા - રામલીલા સાથે આ બદલ્યું — જેને હકારાત્મક સમીક્ષાઓ અને મજબૂત બૉક્સ ઑફિસ સંગ્રહ મળ્યું, જેના માટે તેમને ઘણા પુરસ્કારો અને નામાંકન મેળવ્યું હતું. તેમનું ઘર ઉત્પાદન જીવનચરિત્રાત્મક રમત ફિલ્મ મેરી કોમ એ તેમને ત્રીજો રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ એવોર્ડ મેળવ્યો. તેમના સામયિક ડ્રામાઓ બાજીરાવ મસ્તાની અને પદ્માવત અત્યાર સુધીમાં સૌથી વધુ કમાણી કરનાર ભારતીય ફિલ્મો માં ક્રમ ધરાવે છે. બાજીરાવ મસ્તાની માટે, તેમને શ્રેષ્ઠ નિર્દેશક માટે રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કારની સાથે ફિલ્મફેરમાં શ્રેષ્ઠ નિર્દેશક અને શ્રેષ્ઠ ફિલ્મનો એવોર્ડ પણ પ્રાપ્ત થયો હતા.
સંજય લીલા ભણશાળી એક ભારતીય ફિલ્મ દિગ્દર્શક, નિર્માતા, પટકથા, અને સંગીત નિર્દેશક છે. ભારતીય સિનેમાના સૌથી વધુ સફળ ફિલ્મ નિર્માતાઓ માંના એક, ભનસાળી ઘણા પુરસ્કારોના પ્રાપ્તકર્તા છે જેમાં ચાર રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ એવોર્ડ અને દસ ફિલ્મફેર એવોર્ડ નો પણ સમાવેશ થાય છે. ૨૦૧૫ માં, ભારત સરકારએ તેમને ચોથા સર્વોચ્ચ નાગરિક પુરસ્કાર પદ્મશ્રી સાથે સન્માનિત કર્યા હતા.
સંજય લીલા ભનસાળીનો જન્મ ભલેશ્વર, દક્ષિણ મુંબઈમાં એક ગુજરાતી કુટુંબમાં થયો હતો. તે ઘરમાં ગુજરાતી બોલે છે અને એમને ગુજરાતી ખોરાક, સંગીત, સાહિત્ય અને સ્થાપત્ય ગમે છે. તે જૈન ધર્મનું અનુસરણ કરે છે.
તેઓ ફિલ્મ એન્ડ ટેલિવિઝન ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ઈન્ડિયાના ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થી હતા. તેઓ પ્રોડક્શન હાઉસ ભણસાળી પ્રોડક્શન્સના સ્થાપક છે. ભણસાળીએ તેમની માતાને શ્રદ્ધાંજલિ તરીકે મધ્ય નામ "લીલા" અપનાવ્યું છે.
કોઈ પણ પરમાર્થ પ્રવૃત્તિમાં બની શકે ત્યાં સુધી કોઈ વ્યક્તિનું નામ બહાર નહી આવવા દેતાંં ફક્ત કાર્ય વખતોવખત આગળ ધરવું.
કાર્ય માટે પણ આપણે બોલીએ એના કરતાંં કાર્ય તેની પોતાની મેળે, અથવા જેમને માટે તે કાર્ય થાય છે તેઓ, અથવા તેમના સબંધીઓ જ બોલે એવી ભાવના રાખવી જોઈએ.
મોતીભાઈ નરસિંહભાઈ અમીન કે મોતીભાઈ અમીન એ ગુજરાતના ચરોતર વિસ્તારના ગ્રંથાલય પ્રવૃત્તિના પ્રણેતા, શિક્ષણશાસ્ત્રી અને સમાજસુધારક હતા.
સપ્ટેમ્બર ૧૮૦૩માં સિંધિયાનું સૈન્ય લોર્ડ જેરાર્ડ લેકના સૈન્ય સામે દિલ્હી ખાતે આર્થર વેલેસ્લીના સૈન્ય સામે અસાયે ખાતે હારી ગયું. ૧૮ ઓક્ટોબરના રોજ અંગ્રેજ સૈન્યએ અસિરગઢના કિલ્લાનો પટ્ટો મામુલી નુક્શાન સાથે કબ્જે કર્યો અને ૨૧મી તારીખે કિલ્લામાં રહેલ સૈન્યએ શરણાગતિ સ્વીકારી. અંગ્રેજોએ તોપમારો કરી અને પ્રાચીન કિલ્લો જેનો ઉપયોગ સિંધિયા સૈન્ય તેમના મથક તરીકે વાપરતું હતું તેનો નાશ કર્યો. નવેમ્બરમાં લેકએ વધુ એક સિંધિયા સૈન્યને લાસવારી પાસે શિકસ્ત આપી. ત્યારબાર ૨૯ નવેમ્બર ૧૮૦૩ના રોજ વેલેસ્લીના સૈન્યએ ભોંસલે સૈન્યને અડગાંવ પાસે હાર આપી. ઈન્દોરના શાશક હોલકર પાછળથી યુદ્ધમાં જોડાયા અને તેને કારણે અંગ્રેજોને વિષ્ટિ કરવા ફરજ પડી. મરાઠા સૈન્યને મોટા પ્રમાણમાં નુક્શાન વેઠવું પડ્યું હતું.
૧૭૯૯-૧૮૦૦માં મૈસુરના સામ્રાજ્યના પતન બાદ ભારતમાં મરાઠા સામ્રાજ્ય એકમાત્ર અંગ્રેજોના કાબુ બહાર હોય તેવું મોટું સામ્રાજ્ય હતું. તે સમયે મરાઠા સામ્રાજ્ય પાંચ બળવાન સરદારોનો સંઘ હતું જેમાં બરોડાના વડા ગાયકવાડ રાજવંશ, ગ્વાલિયરના વડા સિંધિયા, ઈંદોરના વડા હોલકર અને નાગપુરના વડા ભોંસલેનો સમાવેશ થતો હતો. આ સરદારો અરસ-પરસ ઝઘડાઓમાં વ્યસ્ત હતા. અંગ્રેજ કબ્જા હેઠળના ભારતના તત્કાલીન ગવર્નર જનરલ લોર્ડ મોર્નિંગટનએ પેશ્વા અને સિંધિયાને પેટા સરકાર બનાવવા માટે સંધિ કરવા વારંવાર અપીલ કરી પરંતુ નાના ફડણવીસ તેને સખ્ત રીતે નકારતા રહ્યા.
ઓક્ટોબર ૧૮૦૨માં પેશવા બાજી રાવ બીજા અને સિંધિયાના સંયુક્ત સૈન્યને ઈન્દોરના શાશક યશવંતરાવ હોલકર એ પૂનાની લડાઈમાં શિકસ્ત આપી. બાજીરાવ રક્ષણ મેળવવા અંગ્રેજો પાસે પહોંચી ગયા અને તે જ વર્ષે ડિસેમ્બરમાં અંગ્રેજ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની સાથે વસઈની સંધિ કરી. તે સંધિ હેઠળ તેમણે અંગ્રેજોને કેટલોક વિસ્તાર સોંપી અને સૈન્ય સહાય મેળવી તેમજ અન્ય કોઈ સત્તા સાથે સંધિ ન કરવા વચન આપ્યું. આ સંધિ જ અંતે મરાઠા સંઘ માટે ઘાતક સાબિત થઈ.
પ્રથમ આંગ્લ-મરાઠા યુદ્ધ દરમિયાન અંગ્રેજોએ 'ભાગેડુ' પેશ્વા રઘુનાથરાવનો પક્ષ લીધો હતો અને પાછળથી તેના પુત્ર બાજીરાવ બીજાને સહાય કરવી ચાલુ રાખી હતી. પુત્ર તેના પિતા જેટલો બહાદુર નહોતો પરંતુ તે કાવતરાં અને ષડયંત્રો રચવામાં માહેર હતો. વધુમાં, તેના ક્રુર સ્વભાવને કારણે બાજી રાવ બીજાએ મલ્હાર રાવ હોલકરના સંબંધીની હત્યા કરી અને તેમની દુશ્મની વહોરી લીધી હતી.
ડિસેમ્બર ૧૭, ૧૮૦૩ના રોજ નાગપુરના રાઘોજી બીજા ભોંસલે એ ઓરિસ્સા ખાતે અડગાંવની લડાઈ બાદ દેવગાંવની સંધિ પર હસ્તાક્ષર કર્યા અને કટ્ટકનો પ્રદેશ (જેમાં મુઘલબંદી, ઓડિશાનો તટપ્રદેશ, ગરજત, બાલાસોરનું બંદર, મિદનાપુર જિલ્લો, પશ્ચિમ બંગાળનો સમાવેશ થતો હતો) જતો કરવો પડ્યો.
અંગ્રેજ રણનીતિ અનુસાર વેલેસ્લીએ ડેક્કનના ઉચ્ચપ્રદેશ પર, લેકએ ગંગા-યમુનાના મેદાનો અને દિલ્હી, પોવેલે બુંદેલખંડ, મુરે એ બડોચ અને હારકોર્ટે બિહાર પર કબ્જો કરવાનો હતો. આ લક્ષ્યાંક હાંસલ કરવા અંગ્રેજો પાસે ૫૩,૦૦૦ સૈનિકો હતા.
મરાઠા સરદારોના પ્રતિકાત્મક નેતા એવા પેશ્વા દ્વારા લેવાયેલ આ પગલાંને કારણે મરાઠા સરદારોની લાગણી દુભાઈ અને ખાસ કરીને ગ્વાલિયરના શાશક સિંધિયા અને નાગપુરના શાશક ભોંસલે એ આ સંધિનો વિરોધ કર્યો.
બીજું આંગ્લ-મરાઠા યુદ્ધ એ ભારતમાં અંગ્રેજ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની અને મરાઠા સામ્રાજ્ય વચ્ચે લડાયેલ બીજું યુદ્ધ હતું.
જૂનાગઢ દરવાજો - એ સોમનાથમાં પ્રવેશનું મુખ્ય દ્વાર છે. વેરાવળ તરફથી આવતા પ્રવાસીઓનો પ્રભાસ પાટણમાં પ્રવેશ આ દરવાજેથી થાય છે. કેટલીક સદીઓ પુરાણી પ્રાચીન બાંધણી અને ઐતિહાસિક મહત્વ ધરાવતો આ દરવાજો ત્રણ દરવાજા ધરાવે છે. આ દરવાજાની દિવાલો પર ઘણી બધી જગ્યાએ જટિલ કોતરણીઓ જોવા મળે છે. વિદેશી આક્રમણકાર મહમદ ગઝનીએ આ દરવાજો તોડી અને શહેરમાં પ્રવેશ કર્યો હતો.
પ્રભાસ પાટણ, સોમનાથ પાટણ તરીકે પણ ઓળખાય છે, ઐતિહાસિક નામ દેવ પાટણ, એ ભારતનાં ગુજરાત રાજ્યના ગીર સોમનાથ જિલ્લામાં વેરાવળથી ૭ કિ.મી.ના અંતરે આવેલું નગર છે. ભગવાન શિવના ૧૨ પવિત્ર જ્યોતિર્લિંગમાનું એક જ્યોતિર્લિગ સોમનાથ અહીં આવેલું છે.
મહાકાળી મંદિર - સોમનાથ મંદિરની નજીક આવેલું આ મંદિર ઈ.સ. ૧૭૮૩માં ઈંદોરનાં મહારાણી અહલ્યાબાઈ હોલકરે બંધાવેલું. મંદિરમાં કાપરડી વિનાયક મંદિર અને હનુમાન મંદિર તથા વલ્લભઘાટ આવેલાં છે. વલ્લભઘાટ પરથી આથમતા સૂર્યનું સુંદર દૃશ્ય જોઈ શકાય છે.
શ્રી મહાપ્રભુજી બેઠકજી - ગીતા મંદિર પાસે સ્થિત છે. અહીં દેહોત્સર્ગ તિર્થ પર શ્રી વલ્લભાચાર્યએ સાત દિવસ સુધી શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા પર પ્રવચન આપેલું, અને આ સ્થાન મહાપ્રભુજીની ૮૪ બેઠકમાંની ૬૫મી બેઠક છે.
દૈત્યસુદન કે દૈત્યુસુદન મંદિર - આ પ્રાચીન મંદિરમાં ઈસાની સાતમી સદીનું ભગવાન વિષ્ણુનું ચિત્ર છે. આ મંદિર સોમનાથ મંદિરની નજીક, ઉત્તર બાજુ, ચંદ્રપ્રભા સ્વામી જૈન મંદિરને અડીને આવેલું છે.
રુદ્રાલય મહાદેવ કે રુદ્રેશ્વર મંદિર – ઈસાની ૧૧મી કે ૧૩મી સદીમાં બંધાયેલું આ મંદિર ત્રિવેણી ઘાટ તરફ જતાં રસ્તાની ડાબી બાજુ આવેલું છે.
ભીમનાથ મહાદેવ – ગીતા મંદિરથી જરાક જ ઉત્તરમાં આવેલાં આ નાના પણ પ્રાચીન મંદિરમાં ભૂતકાળમાં મુસ્લિમ શાસકો દ્વારા લૂંટફાટ થયેલી.
કાલી મંદિર – ત્રિવેણી ઘાટના પશ્ચિમ છેડે, પરશુરામજી મંદિરની પાછળ, ત્રિવેણી બંધ-પાળા તરફ જતા રસ્તા પર, આ મંદિર આવેલું છે.
બાલાજી મંદિર – સોમનાથ મંદિર તરફ જતા રસ્તાનાં મુખ્ય ચોકમાં, સોમનાથ મંદિરની નજીક, આ દ્રવિડિયન શૈલીનું મંદિર આવેલું છે.
ભીમતાલ તેના નજીકના શહેર નૈનિતાલ કરતાં જૂનું છે કારણ કે નૈનિતાલ શહેર માત્ર ૧૫૦-૧૬૦ વર્ષ જૂનું છે જ્યારે ભીમતાલ એક લાંબા સમયથી મેદાનો અથવા તેની સામેની ટેકરીઓ પરથી આવતા પ્રવાસીઓ માટે એક વિરામ માટેનું સ્થળ રહ્યું છે. જૂના કેડી-માર્ગનો ઉપયોગ અહીં હજુ પણ થાય છે જે કુમાઉન પ્રદેશ અને નજીકનાં કાઠગોદામ તેમજ નેપાળ અને તિબેટને જોડે છે. તે કદાચ જૂનો પ્રસિદ્ધ ‘સિલ્ક રુટ’નો ભાગ હોઈ શકે તેવી માન્યતા છે.
ભીમતાલ ભારતના ઉત્તરાખંડ રાજ્યના નૈનિતાલ જિલ્લામાં આવેલું એક નગર છે, જે નૈનિતાલથી ૨૨ કિલોમીટર દૂર અને સમુદ્રસ્તરથી ૧૩૭૦ ફૂટની ઊંચાઇ પર વસેલું છે. ભીમતાલનું મુખ્ય આકર્ષણ ભીમતાલ તળાવ છે જેની મધ્યમાં એક ટાપુ આવેલો છે. મોટા ભાગના જિલ્લા પ્રશાસન કાર્યાલયો અહીં નવા બનેલા વિકાસ ભવનમાં સ્થળાંતરિત થઇ જતાં ભીમતાલ પર્યટન સ્થળ ઉપરાંત હવે એક પેટા જિલ્લા મુખ્યમથક પણ બની ગયું છે.
ભીમતાલ એ મહાભારતનાં પાત્ર ભીમ પરથી નામ આપવામાં આવેલું એક પ્રાચીન સ્થળ છે. ભીમેશ્વરા મહાદેવ મંદિર, કે જે ભીમતાલ તળાવના કાંઠે આવેલું જૂનું શિવ મંદિર છે તે પાંડવોના વનવાસ દરમ્યાન ભીમે આ સ્થળની મુલાકાત લીધી ત્યારે બાંધવામાં આવેલું હોવાનું મનાય છે. અત્યારે જે મંદિર છે તે ૧૭મી સદીમાં ચાંદ રાજવંશના કુમાઉ રાજના રાજા બાઝ બહાદુર એ બંધાવ્યું હતું.
ભીમતાલની આબોહવા ઊનાળા દરમ્યાન ખૂબ જ સુખદ અને સ્વાસ્થ્યપ્રદ પરંતુ શિયાળામાં ખૂબ જ ઠંડી હોય છે. ઊનાળા દરમ્યાન તાપમાન ૨૯ સે.થી ૧૫ સે.ની વચ્ચે રહે છે જયારે શિયાળામાં ૪ સે.થી ૧૮ સે.ની વચ્ચે રહે છે.
ભીમેશ્વર મંદિર નજીક આવેલું સ્થળ એ ગાર્ગી નદીનો એક સ્રોત છે કે જે સ્થાનિકોમાં ‘ગોલા નદી’ તરીકે ઓળખાય છે જે ગર્ગ પર્વત અથવા નૈનીતાલ જિલ્લાના ગર ગામથી નીકળે છે.
એક સમયે મણિબેન પટેલ ગુજરાત પ્રાંત કોંગ્રેસ કમિટીના ઉપ-પ્રમુખ હતા. ત્યાર બાદ એઓ જવાહરલાલ નેહરુની આગેવાનીમાં કોંગ્રેસના ઉમેદવાર તરીકે પ્રથમ લોકસભા માં દક્ષિણ ખેડા લોક સભા મતવિસ્તાર અને બીજી લોકસભા માં આણંદથી ચૂંટાઈ આવ્યા હતા. ઈ.સ ૧૯૫૩ થી ૧૯૫૬ સુધી ગુજરાત રાજ્ય કોંગ્રેસના સચિવ રહ્યા હતા. ઈ.સ ૧૯૫૭ થી ૧૯૬૪ સુધી ગુજરાત રાજ્ય કોંગ્રેસના ઉપ-પ્રમુખ હતા. તેઓ ઈ.સ. ૧૯૬૪માં રાજ્યસભામાં ચૂંટાઈ આવ્યા અને ૧૯૭૦ સુધી રાજ્ય સભાના સભ્ય રહ્યા હતા. તેઓ કોંગ્રેસના કયા પક્ષના નેતા હતા તે વિષે માહિતી મળતી નથી. તેઓ મુખ્ય કોંગ્રેસ પાર્ટીના સભ્ય હતા કે પછી સ્વતંત્રતા પાર્ટીના સભ્ય હતા કે પછી કોંગ્રેસ ના સભ્ય હતા તે વિષે ચોક્કસ માહિતી નથી. ઈ.સ ૧૯૬૭ થી ઈ.સ. ૧૯૭૧ દરમ્યાન મોરારજી દેસાઈના નેતૃત્વ વાળી કોંગ્રેસ અને સ્વતંત્ર પક્ષ બંને બળવાન હતા. તેઓ ઈંદિરા ગાંધીના નેતૃત્વ હેઠળની કોંગ્રેસ છોડીને કોંગ્રેસ માં જોડાયા હતા. તેમણે કટોકટીનો વિરોધ કર્યો હતો અને જનતા પાર્ટીની ટિકિટ પર ૧૯૭૭માં મહેસાણામાંથી ચૂંટાઈ આવ્યા હતા.
મણિબહેન પટેલે અસહાકારની ચળવળ અને મીઠાના સત્યાગ્રહ માં ભાગ લીધો હતો અને તેને કારણે તેમને જીવનનો ઘણો સમય કારાગૃહમાં વિતાવવો પડ્યો હતો. ૧૯૩૦માં તેઓ તેમના પિતાના મદદનીશ બન્યા અને તેમની નિજી જરૂરિયાતોની પણ દેખરેખ રાખવા લાગ્યા. મણિબેને પોતાનું જીવન ભારતની સ્વતંત્રતાને સમર્પિત કર્યું હતું આથી તેઓ ભારત છોડો ચળવળમાં પણ જોડાયા અને ૧૯૪૨થી ૧૯૪૫ સુધી ફરીવાર યરવડા જેલમાં કારાગૃહ ભોગવ્યો. ત્યાર બાદ ૧૯૫૦માં તેમના પિતાના મૃત્યુ સુધી તેમણે તેમની સાર સંભાળ રાખી. ત્યાર પછી તેઓ મુંબઈ આવ્યા અને સરદાર પટેલ મેમોરિયલ ટ્રસ્ટ સહિત અન્ય ઘણી સામાજિક સંસ્થાઓમાં સેવા આપી. ભારતને સ્વતંત્રતા મળી તે પછી તેમણે તેમના પિતાના જીવન અને ભારતીય સ્વતંત્રતાની ચળવળને આવરી લેતું એક પુસ્તક પણ લખ્યું.
ઈ.સ. ૧૯૨૮માં બારડોલી ખેડૂતો ઉપર સરકારે આકરો કરવેરો મૂક્યો હતો અને તેની વસૂલી માટે ખેડૂતો પર જુલમ ગુજારવામાં આવતો હતો. ગાંધીજીએ સરદાર પટેલને બારડોલી જઇ ત્યાંના સત્યાગ્રહની આગેવાની કરવા જણાવ્યું. ચળવળની શરૂઆતમાં સ્ત્રીઓ તેમાં ભાગ લેવા આગળ આવતી નહી. મણિબહેને મીઠુબેન પેટીટ અને ભક્તિબા દેસાઈ સાથે મળી સ્ત્રીઓને લડતમાં જોડાવા પ્રેરણા આપી. તેમના પ્રયત્નોને પરિણામે સ્ત્રીઓ આગળ આવી અને પુરુષો કરતાં પણ બહોળી સંખ્યામાં સત્યાગ્રહમાં જોડાઈ. તેઓ સરકારે જપ્ત કરેલી જમીનો પર ઝૂંપડીઓ બાંધી તેમાં રહી સત્યાગ્રહ કરતાં.
મણિબેનનો જન્મ ૩ એપ્રિલ ૧૯૦૩ના દિવસે ગુજરાતમાં આવેલા કરમસદમાં થયો હતો. તેઓ જ્યારે છ વર્ષના હતા ત્યારે તેમની માતાનું અવસાન થયું હતું. ત્યાર પછી તેમના કાકા વિઠ્ઠલભાઈ પટેલે તેમને ઉછેરીને મોટા કર્યા. તેમણે શરૂઆતનો શાલેય અભ્યાસ મુંબઈની ક્વીન મેરી હાઈસ્કુલમાં કર્યો. ઈ.સ. ૧૯૨૦માં તેઓએ અમદાવાદ સ્થળાંતર કર્યું અને ત્યાં ગાંધીજીએ સ્થાપેલી ગુજરાત વિદ્યાપીઠમાં પોતાનો અભ્યાસ આગળ ચાલુ રાખ્યો. ઈ.સ. ૧૯૨૫માં તેમણે સ્નાતક સુધીનો અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યો અને ત્યાર બાદ તેઓ તેમના પિતાના કાર્યમાં મદદ કરવા લાગ્યા.
ઈ.સ. ૧૯૨૩-૨૪માં અંગ્રેજોએ લોકો પર શિક્ષાત્મક કરવેરો લાદ્યો હતો. તે કર ન ભરી શકનાર લોકોની ઢોર, જમીન જેવી અસ્કાયતો સરકાર તાબામાં લેવા લાગી અને લોકો પર જુલમ કરવા લાગી. આ અત્યાચારનો વિરોધ કરવા માટે મણિબહેને ગાંધીજી અને સરદાર પટેલ દ્વારા ચલાવાતી ના-કરની ચળવળમાં જોડાવા માટે સ્ત્રીઓને ઘરથી બહાર નીકળી આગળ આવવાની બોરસદ સત્યાગ્રહમાં જોડાવા પ્રેરણા આપી.
મણિબેન વલ્લભભાઈ પટેલ એ ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળના કાર્યકર અને ભારતીય સંસદના સભાસદ હતા. તેઓ ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સેનાની અને નેતા સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલના પુત્રી હતા. તેમનો અભ્યાસ મુંબઈમાં થયો હતો અને તેમણે ૧૯૧૮માં ગાંધીજીની વિચારધારાનો સ્વીકાર કર્યો હતો. ત્યાર બાદ તેઓ નિયમીત રીતે અમદાવાદના સાબરમતી આશ્રમમાં સેવા આપતા હતાં.
ઈ. સ. ૧૯૩૮માં, રાજકોટ રજવાડાના દિવાન દ્વારા થતા અત્યાચારના વિરોધમાં સત્યાગ્રહ કરવામાં આવ્યો. પોતાની નાદુરસ્ત તબિયત છતાં કસ્તુરબા ગાંધી તેમાં જોડાવા આતુર હતા. મણિબેન કસ્તુરબા સાથે ગયા. સરકારે તે બંનેને છૂટા પાડવાનો આદેશ આપ્યો. તેના વિરોધમાં મણિબેન ઉપવાસ પર ઉતર્યા અને તેમને કસ્તુરબા સાથે જ રાખવા સરકારને ફરજ પાડી.
તેઓ ઘણી શિક્ષણ સંસ્થાઓ સાથે જોડાયેલા હતા જેમ કે ગુજરાત વિદ્યાપીઠ, વલ્લભ વિદ્યાનગર, બારડોલી સ્વરાજ આશ્રમ અને નવજીવન ટ્રસ્ટ સાથે સંકળાયેલા હતા.
પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન ૨૩ ઓક્ટૉબર ૧૯૧૭ના રોજ રાણીખેત ખાતે કુમાઉંની પ્રથમ પલટણ ઉભી કરવામાં આવી. તેને નામ ૧લી પલટણ, ૫૦મી કુમાઉં રાઇફલ્સ આપવામાં આવ્યું અને બીજી પલટણ પણ ઉભી કરવામાં આવી. ૧૯૨૩માં આ પલટણોને ૧૯મી હૈદરાબાદ રેજિમેન્ટમાં વિલીન કરવામાં આવી. ૧લી પલટણ, ૫૦મી કુમાઉં રાઇફલ્સ બાદમાં ૧લી કુમાઉં રાઇફલ્સ બની અને સ્વતંત્રતા બાદ ૩જી પલટણ, કુમાઉં રેજિમેન્ટ બની. બેરાર પાયદળની કેટલીક પલટણો પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ બાદ વિખેરી નાખવામાં આવી. જોકે, હૈદરાબાદ રેજિમેન્ટને દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ સમયે ફરીથી વિસ્તારવામાં આવી.
ચીની સૈન્યએ ક્ષેત્ર પર ફરી કબ્જો જમાવવા અનેક સૈનિક અને તોપખાનાં વડે હુમલા કર્યા. કુમાઉં સૈનિકો સંખ્યાબળમાં ૧૦ની સામે એક જ હતા તોપણ તેમણે દરેક હુમલા ખાળ્યા અને જ્યાં સુધી ગોળીઓ હતી લડતા રહ્યા. ત્યારબાદ હાથોહાથની લડાઇ શરૂ થઈ, તેઓ છેલ્લી ગોળી અને છેલ્લા સૈનિક સુધી લડ્યા. આ લડાઈમાં જેટલા ભારતીય સૈનિકો મર્યા હતાં તેના કરતાં આશરે પાંચ ગણા ચીની સૈનિકો મર્યા હતા. જ્યારે એકપણ કુમાઉં સૈનિક ન બચ્યો ત્યારે ચીની સેના ક્ષેત્ર પર કબ્જો જમાવવામાં સફળ થઈ.
કુમાઉં વિસ્તારના લોકો માટે સૈનિકનો વ્યવસાય હંમેશા મહત્ત્વનો રહ્યો છે. આ પ્રદેશને પડોશી રાજ્યો સાથે યુદ્ધનો લાંબો ઇતિહાસ રહ્યો છે જેમાં ગઢવાલી અને ગુરખાઓ સામેલ છે. દિલ્હીની સલ્તનત દ્વારા કુમાઉં લોકો ક્યારેય સંપૂર્ણ કબ્જામાં આવ્યા નહોતા. તેઓ અવારનવાર ભાડૂતી સૈનિકો તરીકે સેવા આપતા અને એન્ગલો-નેપાલી યુદ્ધ દરમિયાન તેઓ અંગ્રેજો તેમજ ગુરખા એમ બંને પક્ષે રહીને લડ્યા હતા.
તેમની ચોકી ૫,૦૦૦ મિટરની ઉંચાઈ પર હતી. તેમની કંપનીનો વિસ્તાર ત્રણ પ્લાટુન સંભાળી રહી હતી અને આજુબાજુનો વિસ્તાર અને ભુપૃષ્ઠ તેમને મુખ્ય પલટણથી અલગ પાડતું હતું. અડચણરૂપ પહાડને કારણે ભારતીય તોપખાનાના કાર્યક્ષેત્રની બહાર તે રહેતી હતી. તેને કારણે તેઓએ મોટી તોપોની મદદ વગર જગ્યાનું રક્ષણ કરવાનું હતું. રેઝાંગ લા પરનો અપેક્ષિત ચીની હુમલો ૧૮ નવેમ્બરની સવારમાં આવ્યો.
૪થી પલટણ ડિસેમ્બર ૧૯૪૧માં જ્યારે જાપાન દ્વારા હુમલો કરાયો ત્યારે મલાયા ખાતે હતી. તેણે લડતાં લડતાં પીછેહઠ કરવામાં બહુ મહત્ત્વનો ભાગ ભજવ્યો. પરંતુ, ૭ જાન્યુઆરી ૧૯૪૨ના રોજ સ્લિમ નદીની લડાઈમાં તે મોટાભાગે ખુવારી સહન કરવાને કારણે નાશ પામી. કેટલાક જીવિત બચેલા સૈનિકોને સિંગાપુર લવાયા અને તે પણ જ્યારે જાપાની કબ્જામાં ગયું ત્યારે તેમણે શરણાગતિ સ્વીકારી.
૧૮૧૩માં નિઝામના દરબારના બ્રિટિશ રેશિડેન્ટ દ્વારા શરૂઆતમાં બે પલટણ ઉભી કરવામાં આવી અને બાદમાં ચાર વધુ પલટણો ઉભી કરવામાં આવી જે બેરાર પાયદળ તરીકે ઓળખાઈ. આ પાયદળમાં હિંદુ અફસરો હેઠળના સૈનિકો ઉત્તર પ્રદેશ વિસ્તારમાંથી ભરતી કરવામાં આવતા હતા જ્યારે અંગ્રેજ અફસર હેઠળના સૈનિકો કુમાઉં વિસ્તારમાંથી લેવામાં આવતા હતા. બંનેના પગાર નિઝામ દ્વારા ચૂકવાતા હતા.
આ સમગ્ર કાર્યવાહી માટે મેજર સૈતાન સિંઘને મૃત્યુપર્યંત પરમવીર ચક્ર એનાયત કરાયું. કુમાઉં રેજિમેન્ટ માટે પરમવીર ચક્ર મેળવનાર તેઓ બીજા સૈનિક હતા. પ્રથમ મેજર સોમ નાથ શર્મા હતા. આ જ લડાઈમાં નાયક હુકુમ ચંદ , નાયક ગુલાબ સિંઘ યાદવ, લાન્સ નાયક રામ સિંઘ , સુબેદાર રામ કુમાર અને સુબેદાર રામ ચંદરને વીર ચક્ર અપાયું.
આ યુદ્ધની એકમાત્ર લડાઈ હતી જેમાં ભારતીય સેનાએ ચીન પર હુમલો કર્યો. નવેમ્બર ૧૪, ૧૯૬૨ના રોજ, ૬ઠી કુમાઉં એ એકલા હાથે વાલોંગ ક્ષેત્રમાં ચીનની ચોકીઓ પર હુમલો કરી અને કબ્જો મેળવ્યો. અરુણાચલ પ્રદેશમાં કરવામાં આવેલી આ કાર્યવાહી ભારતીય વાયુસેના કે તોપખાનાની મદદ નહોતી લેવામાં આવી.
કુમાઉં રેજિમેન્ટ એ ભારતીય ભૂમિસેનાની એક પાયદળ રેજિમેન્ટ છે. તેનો ઉદ્ભવ ૧૮મી સદીના બ્રિટિશ ભારતીય સૈન્યમાં ગણી શકાય. ઉદ્ભવથી હાલ સુધીમાં તેણે તમામ મોટી લડાઈઓમાં ભાગ લીધો છે. કુમાઉંમાં સૈનિકો ઉત્તરાખંડના કુમાઉં વિસ્તાર અને મેદાન પ્રદેશના આહિરોમાંથી લેવામાં આવે છે.
૧૯૩૯માં હૈદરાબાદ રેજિમેન્ટ ચાર પલટણો ધરાવતી હતી; ૧લી અથવા રસેલ, ૨જી અથવા બેરાર અને ૪થી તથા કુમાઉં રાઇફલ્સ પલટણ. યુદ્ધ દરમિયાન વધુ આઠ પલટણો ઉમેરવામાં આવી. આ પલટણો મધ્ય પૂર્વ, ઉત્તર આફ્રિકા, પર્શિયા, મલાયા, સિંગાપુર અને બર્મા ખાતે લડી.
૧૮૫૩માં નિઝામ અને અંગ્રેજો વચ્ચેની સંધિ સમયે નિઝામ હેઠળ આઠ પલટણો હતી. જે હૈદરાબાદ સેના તરીકે ઓળખાઈ અને બ્રિટિશ ભારતીય સેનાનો ભાગ બની. બાદમાં તેને ૧૯મી હૈદરાબાદ રેજિમેન્ટ નામ અપાયું અને તેમાં સૈનિકો કુમાઉં અને આહિર લોકોમાંથી લેવામાં આવ્યા.
પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન માત્ર કુમાઉં પ્રદેશના સૈનિકો ધરાવતી રેજિમેન્ટ ઉભી કરવામાં આવી. ૧લી પલટણ મેગિડ્ડોની લડાઈમાં તૈનાત હતી. હૈદરાબાદની સેના જેમાં પણ કુમાઉં સૈનિકો હતા તેણે યુદ્ધમાં ઉત્કૃષ્ટ કામગીરી કરી.
૨૧ સપ્ટેમ્બર ૧૯૬૫ના રોજ કુમાઉંની બે કંપનીઓએ ૨૩ આઝાદ કાશ્મીર પલટણ અને સ્પેશિયલ સર્વિસ ગ્રુપને કુમાઉં ટેકરી પરથી ખદેડી મૂક્યા. આ કાર્યવાહી માટે કેપ્ટન સુરેન્દ્ર શાહ અને નાયક ચંદર સિંઘને વીર ચક્ર અપાયું.
નિઝામનું સૈન્ય જ્યારે તત્કાલીન ગવર્નર જનરલ લોર્ડ વેલેસ્લીએ ભારતમાંથી ફ્રેન્ચોને હાંકી કાઢવાનું નક્કી કર્યું ત્યારે ઉભું કરવામાં આવ્યું. આ સેનાને ચોથા અંગ્રેજ-મૈસુર યુદ્ધમાં શ્રીરંગપટ્ટમના યુદ્ધમાં ઉપયોગમાં લેવાઈ હતી.
કુમાઉં રાઇફલ્સ જે હોંગકોંગ ખાતે તૈનાત હતી તેને યુદ્ધ શરૂ થયાં મધ્ય પૂર્વ ખાતે ખસેડાઈ. ૧૯૪૧માં ઈરાન પરના અંગ્રેજ-સોવિયેત આક્રમણમાં તે સામેલ હતી. બાકીના યુદ્ધ દરમિયાન તે ત્યાં જ ફરજ પર રહી.
કુમાઉંના લોકો બ્રિટિશ ભારતીય સેનામાં ૧૯મી સદીથી હતા. આ ઉપરાંત તેઓ અન્ય રજવાડાંઓ અને પ્રદેશોમાં પણ તેમની લશ્કરી સેવાઓ આપતા જેમાં હૈદરાબાદના નિઝામ પણ સામેલ હતા.
૧ નવેમ્બર ૧૯૭૦ના રોજ નાગા રેજિમેન્ટ ઉભી કરવામાં આવી અને તેને કુમાઉં રેજિમેન્ટ સાથે જોડવામાં આવી. આ રેજિમેન્ટની પલટણો નાગા, કુમાઉં અને આહિર લોકો ધરાવે છે.
કુમાઉં રેજિમેન્ટે ત્રણ ભારતીય સેનાધ્યક્ષ આપ્યા છે: જનરલ એસ એમ શ્રીગણેશ , જનરલ કે એસ થિમૈયા અને જનરલ ટી એન રૈના
બે રજવાડાંની પલટણો, અનુક્રમે ૪થી ગ્વાલિયર અને ઈન્દોર પાયદળ કુમાઉં રેજિમેન્ટ હેઠળ આવી અને તે ૧૪ કુમાઉં અને ૧૫ કુમાઉં બની.
૧૪મી કુમાઉં ને યાંત્રિક પાયદળમાં ફેરવવામાં આવી અને યાંત્રિક પાયદળ રેજિમેન્ટની ૫મી પલટણ તરીકે તેમાં વિલીન કરાઈ.
સૌમ્ય જોશી એ ગુજરાતી ભાષાના કવિ, લેખક, નાટ્યકાર, દિગ્દર્શક અને અભિનેતા છે. તેઓ ગુજરાતી રંગભૂમિમાં તેમના નાટકો વેલકમ જિંદગી અને ૧૦૨ નોટ આઉટ માટે જાણીતા છે. ગ્રીનરૂમમાં તેમનો કાવ્ય સંગ્રહ છે. ગુજરાતી નાટ્ય જગતમાં તેમના યોગદાન માટે તેમને ૨૦૧૩માં ચંદ્રવદન ચીમનલાલ મહેતા પુરસ્કાર પ્રાપ્ત થયો હતો. તેમને યુવા ગૌરવ પુરસ્કાર અને તખ્તસિંહ પરમાર પારિતોષિક પણ મળેલા છે.
ગ્રીનરૂમમાં, તેમના એકમાત્ર કાવ્યસંગ્રહ છે, જે ૨૦૦૮માં પ્રગટ થયો હતો. તેમની કવિતાઓ વિવિધ શૈલીની છે. જેવી કે ગઝલ, નઝમ, ગીત અને મુક્ત પદ. તેમજ તે અલગ અલગ વિષયો જેવા કે વેશ્યા, મીરાં દ્વારા તરછોડાયેલા રાણાનું પ્રણયગીત, શિવાકાશીની ફટાકડાની ફેક્ટરીનો એક છોકરો, જેઠા નામનો ભરવાડ, નાની ગરીબ બહેન, તડકામાં ગુણી ઉંચકીને છાંયો શોધતો મજૂર વગેરે. આ પુસ્તક વિવેચનાત્મક રીતે વખાણાયેલું.
સૌમ્ય જોષીએ ૧૮ વર્ષની ઉંમરે કવિતાઓ લખવાની શરૂઆત કરી હતી. તેમની પ્રથમ કવિતા કવિલોકમાં પ્રકાશિત થઇ હતી. ત્યાર પછી, તેમની કવિતાઓ અન્ય ગુજરાતી સામયિકો શબ્દસૃષ્ટિ, કવિતા, શબ્દાલય, નવનીત સમર્પણ, અને કુમારમાં પ્રગટ થઇ હતી. તેમના નાટક રમી લો ને યાર!
તેમણે પોતાની કારકિર્દી ૧૯૯૫થી એચ.કે. આર્ટસ કોલેજમાં અંગ્રેજી સાહિત્યના પ્રાધ્યાપક તરીકે શરૂ કરી હતી. ૨૦૧૦માં તેમણે અન્ય યુવાનો સાથે ફેડ-ઇન થિયેટરની સ્થાપના કરી હતી. સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧માં તેમણે પ્રોફેસરનું પદ છોડીને પૂર્ણ સમય સાથે નાટ્યજગત સાથે સંકળાયા.
તેઓને સરગોધા વિમાન મથક, પાકિસ્તાન પર હુમલો કરનાર ટુકડીના સભ્ય બનાવવામાં આવ્યા. તેઓ હુમલો કરનાર ૧૨ વિમાનોમાંથી કોઈ વિમાન હુમલામાંથી બાકાત થાય તો તેનું સ્થાન લેનાર અનામત વિમાન તરીકે નિયુક્ત હતા. દેવૈઆના વિમાનનો સામનો પાકિસ્તાની આંતરવા માટે સક્ષમ વિમાન એફ-૧૦૪ સાથે થયો જેનું સુકાન ફ્લાઇટ લેફ્ટ અમજદ હુસૈનના હાથમાં હતું. દેવૈઆ તેના હુમલા ખાળવામાં સફળ રહ્યા પણ તેમના વિમાનને નુક્શાન પહોંચ્યુ. તેમણે વળતો હુમલો કરી અને પાકિસ્તાની વિમાનને તોડી પાડ્યું. હુસૈન વિમાનનો ત્યાગ કરી અને છત્રી વડે નીચે ઉતર્યા જ્યારે દેવૈઆનું શું થયું તેની કોઈ જાણકારી મળી નહિ. ભારતીય મિસ્ટિર વિમાનોમાં ઇંધણ અને કાર્યક્ષમતાનો અભાવ હતો અને વિમાન તૂટી પડવાને કારણે એમ માનવામાં આવ્યું કે દેવૈઆ શહીદ થયા.
ઐયામદ બોપ્પૈયા દેવૈઆ એ ભારતીય વાયુસેનાના એક લડાયક વિમાનચાલક હતા. તેમને ૧૯૬૫નું ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ દરમિયાન મૃત્યુપર્યંત મહાવીર ચક્ર એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. તેઓ યુદ્ધ દરમિયાન પાકિસ્તાની વિમાનમથક સરગોધા પર હુમલો કરનાર ટુકડીના ભાગ હતા અને તે દરમિયાન તેમના પર દુશ્મન વિમાનોએ હુમલો કર્યો હતો. તેમણે દુશ્મન વિમાનને તોડી પાડ્યું પરંતુ તેમના વિમાનને પણ નુક્શાન પહોંચ્યુ અને તે તૂટી પડ્યું. તેઓની સ્થિતિ વિશે કોઈ માહિતી ન મળતાં એમ ધારી લેવાયું કે તેઓ પાકિસ્તાની વિસ્તારમાં જ મૃત્યુ પામ્યા હતા.
ભારતીય વાયુસેના દેવૈઆની સ્થિતિ વિશે અજાણ હતી અને તેણે શરુઆતમાં દેવૈઆને ગુમ અને પાછળથી મૃત જાહેર કર્યા. ૧૯૭૯માં પાકિસ્તાની વાયુસેનાએ તેના સંદર્ભોનો ઉપયોગ કરી અને અંગ્રેજ લેખક જ્હોન ફ્રિકરને ૧૯૬૫ના યુદ્ધનો ઇતિહાસ લખવા રોક્યા. ત્યારબાદ પણ દેવૈઆનું મૃત્યુ ક્યા સંજોગોમાં થયું તે વિશે કોઈ જાણકારી નથી. પાછળથી પાકિસ્તાન સરકારે જણાવ્યું કે દેવૈઆનો મૃતદેહ સરગોધા પાસે જ એક ગામમાં લગભગ સલામત સ્થિતિમાં ગામલોકોને મળી આવ્યો હતો અને તેમને ત્યાં જ દફનાવવામાં આવ્યા હતા.
દેવૈઆનો જન્મ ૨૪ ડિસેમ્બર ૧૯૩૨ના રોજ કુર્ગ, કર્ણાટક ખાતે થયો હતો. તેમના પિતા વ્યવસાયે તબીબ હતા. તેઓ ૧૯૫૪માં ભારતીય વાયુસેનામાં વિમાનચાલક તરીકે જોડાયા હતા. ૧૯૬૫નું યુદ્ધ ફાટી નીકળ્યું તે સમયે તેઓ વાયુસેના અકાદમિ ખાતે પ્રશિક્ષક તરીકે નિયુક્ત હતા. યુદ્ધ સમયમાં તેમને ૧લી સ્ક્વોડ્રનમાં નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા જેમાં મિસ્ટિર-૪ પ્રકારનાં લડાયક બોમ્બમારો કરવા સક્ષમ વિમાનો હતાં.
૧૯૬૨ના ભારત ચીન યુદ્ધમાં તેઓ ૧૩મી બટાલિઅન, કુમાઉં રેજિમેન્ટમાં 'સી' કંપનીનું નેતૃત્વ કરી રહ્યા હતા. તેમની ટુકડીમાં મોટાભાગના સૈનિકો રેવારી જિલ્લો, હરિયાણાના યાદવો હતા. તેઓ જમ્મુ અને કાશ્મીરના લડાખના દક્ષિણ પૂર્વમાં ચુસુલ ખીણ પાસે રેઝાંગ લાના ઘાટ પર વ્યૂહાત્મક જગ્યાનું રક્ષણ કરી રહ્યા હતા. તેમની ચોકી ૫,૦૦૦ મિટરની ઉંચાઈ પર હતી. તેમની કંપનીનો વિસ્તાર ત્રણ પ્લાટુન સંભાળી રહી હતી અને આજુબાજુનો વિસ્તાર અને ભુપૃષ્ઠ તેમને મુખ્ય બટાલિઅનથી અલગ પાડતું હતું. રેઝાંગ લા પરનો અપેક્ષિત ચીની હુમલો ૧૮ નવેમ્બરની સવારમાં આવ્યો. તે સમયે ખૂબ જ ઠંડી હતી અને હિમવર્ષા થઈ રહી હતી. ઘાટમાંથી ફૂંકાઈ રહેલી હવા બર્ફીલી તેમ જ અતિ ઠંડી હતી. રેઝાંગ લા પર કુદરતી કારણોને અવગણતાં સૌથી મોટી નબળાઈ એ હતી કે અડચણરૂપ પહાડને કારણે ભારતીય તોપખાનાના કાર્યક્ષેત્રની બહાર તે રહેતી હતી. તેને કારણે તેઓએ મોટી તોપોની મદદ વગર જગ્યાનું રક્ષણ કરવાનું હતું. સવારે મોસુઝણા વખતે ચીની સૈનિકો પ્લાટુન ૭ અને ૮ પર હુમલો કરવા માટે આગળ વધતા દેખાયા.
ભારતીય સૈનિકોએ ચીની હુમલા સામે રક્ષણ માટે તૈયાર કરેલી જગ્યાઓ સંભાળી લીધી. સવારે ૫ વાગ્યે થોડો ઉજાસ થતાં બંને પ્લાટુને ચીની સૈનિકો પર રાઈફલ, હળવી મશીનગન, હાથગોળા અને મોર્ટાર વડે ગોળીબાર શરૂ કર્યો. જો કે ભારત તરફથી ભારે તોપોનો ઉપયોગ ન કરી શકાયો. પ્લાટુન આગળનું નાળું મૃત શરીરોથી ભરાઈ ગયું અને બચી ગયેલા સૈનિકોએ ખડકો પાછળ આડ લીધી. ચીની સૈનિકોનો પ્રથમ સીધો હુમલો નિષ્ફળ જવા છતાં તેઓ નિરાશ ન થયા. આશરે ૫.૪૦એ તેમણે ભારતીય ચોકીઓ પર ભારે તોપો અને મોર્ટાર વડે હુમલો કર્યો. ત્યારબાદ તુરંત જ આશરે ૩૫૦ ચીની સૈનિકોએ નાલા વાટે આગળ વધવાનું શરૂ કર્યું. આ વખતે ૯ નંબર પ્લાટુને જેવા ચીની સૈનિકો ૯૦ મિટર દૂર રહ્યા ત્યારે હતા એટલા હથિયારો વડે હુમલો કર્યો અને ફરીથી નાલામાં મૃતદેહોનો ઢગલો થઈ ગયો જે મુખ્યત્વે ચીની સૈનિકોના હતા.
સિંઘે રેઝાંગ લાની લડાઈમાં અદ્ભુત નેતૃત્વ અને બહાદુરીનું પ્રદર્શન કર્યું. તમામ દૃષ્ટિએ તેમણે પોતાના સૈનિકોનું ઉત્કૃષ્ટ રીતે નેતૃત્વ કર્યું. તેઓએ પોતાની સલામતીનું ધ્યાન રાખ્યા વિના એક પ્લાટુનથી બીજી પ્લાટુન જવાનું ચાલુ રાખ્યું અને લડવા માટે સૌને પ્રેરિત કર્યા. આ કાર્યવાહીમાં તેમને ચીની મશીનગને ગંભીર રીતે જખ્મી કર્યા પરંતુ તેઓએ તેમના સૈનિકો સાથે રહીને લડવાનું ચાલુ રાખ્યું. જ્યારે તેમને બે સૈનિકો યુદ્ધ ક્ષેત્રની બહાર લઈ જવાઈ રહ્યા હતા ત્યારે ચીનીઓએ મશીનગનથી ભારે ગોળીબાર કર્યો. ખતરો પારખી અને તેમણે બંને સૈનિકોને પોતાને છોડી જવા કહ્યું અને તેઓએ સિંઘને પહાડના ઢાળ પર એક ખડક પાછળ રાખી દીધા. તે જ જગ્યાએ તેમણે પોતાનું હથિયાર હાથમાં રાખી પોતાના પ્રાણ છોડ્યા.
સીધા હુમલામાં નિષ્ફળ જતાં આશરે ૪૦૦ દુશ્મન સૈનિકોએ કંપની પર પાછળથી હુમલો કર્યો અને તે જ સમયે મધ્યમ મશીનગનથી ૮ નંબર પ્લાટુન પર હુમલો કર્યો. આ હુમલામાં સૈનિકો કાંટાળી વાડ સુધી આવી ગયા પણ આગળ ન વધી શક્યા. ચીની સૈનિકોએ ભારે તોપ અને મોર્ટાર વડે હુમલો ચાલુ રાખ્યો. ૧૨૦ ચીની સૈનિકો નંબર ૭ પ્લાટુન તરફ ધસી ગયા. જો કે ભારતીય સેનાની ૩ ઇંચ મોર્ટારે તેમાંથી ઘણાખરાને મારી નાખ્યા. જ્યારે ૨૦ બચેલા સૈનિકોએ હુમલો કર્યો ત્યારે લગભગ ડઝન કુમાઉં સૈનિકો છાવણીમાંથી બહાર ધસી ગયા અને હાથોહાથની લડાઈ શરૂ થઈ ગઈ. ૭ નંબર પ્લાટુન સંપૂર્ણ રીતે ઘેરાઈ ગઈ જોકે તેઓ છેલ્લા સૈનિક સુધી બહાદુરીથી લડ્યા અને તમામ શહીદ થયા. નંબર ૮ પ્લાટુન પણ છેલ્લી ગોળી સુધી બહાદુરી પૂર્વક લડી.
મેજર સૈતાન સિંઘ ભાટી ભારતીય ભૂમિસેનામાં અફસર હતા અને તેમને ૧૯૬૨ના ભારત ચીન યુદ્ધ દરમિયાન બહાદુરી અને નેતૃત્વનું પ્રદર્શન કરવા માટે ભારતનો યુદ્ધકાળનો સર્વોચ્ચ બહાદુરી પુરસ્કાર પરમવીર ચક્ર મરણોપરાંત એનાયત કરાયો હતો.
તેમનો જન્મ ડિસેમ્બર ૧, ૧૯૨૪ના રોજ રાજસ્થાનના જોધપુર ખાતે એક રજપૂત પરિવારમાં થયો હતો. તેમના પિતા લેફ્ટનન્ટ કર્નલ હેમ સિંઘ ભાટી હતા.