polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
યુ.એસ. નેશનલ એકેડમી ઓફ સાયન્સેસ રજૂ કરેલા 1976ના અહેવાલ પછી, વિશ્વસનીય વૈજ્ઞાનિક પુરાવાઓ ઓઝોન અવક્ષયની અવધારણાને ટેકો આપે છે એવો નિષ્કર્ષ કાઢવામાં આવ્યો હતો, અને યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ, કૅનેડા, સ્વિડન, અને નોર્વે સહિતાના કેટલાક દેશોએ એરોસોલ છંટકાવ કૅનમાં સીએફસીના ઉપયોગને સદંતર કાઢી નાખવા પગલાં લેવા તૈયાર થયા હતા. એ વખતે આ પગલાને એક વધુ સર્વાંગી નિયમન નીતિ તરફના પહેલા પગલા તરીકે વ્યાપક રીતે આવકારવામાં આવ્યું હતું, પણ એ પછીનાં વર્ષોમાં ખાસ તો રાજકીય પરિબળો (હૅલોકાર્બન ઉદ્યોગ તરફથી ચાલુ રહેલો પ્રતિકાર અને રેગનના વહીવટીકાળના પહેલા બે વર્ષો દરમ્યાન પર્યાવરણ નિયમન બાબતેના અભિગમમાં આવેલો સામાન્ય બદલાવ) અને તેની સાથે વૈજ્ઞાનિક પ્રગતિ (નેશનલ એકેડમી દ્વારા તે પછી તરત થયેલા મૂલ્યાંકનો એવું સૂચવતાં હતાં કે ઓઝોન અવક્ષય બાબતેના પહેલાંનાં અનુમાનો અતિશયોકિતભર્યાં હતાં) જોડાવાથી આ દિશામાં પ્રગતિ ઘણી ધીમી રહી હતી.
1978માં યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સે એરોસોલ કૅનમાં સીએફસી ના ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ લાદ્યો. એરોસોલ છંટકાવમાં સીએફસી પર પ્રતિબંધ મૂકવાના પ્રસ્તાવને યુરોપિયન સમુદાયે ફગાવ્યો, અને યુ.એસ.માં તાપહારકો તરીકે અને સર્કિટ બોર્ડ સાફ કરવા માટે સીએફસીનો ઉપયોગ ચાલુ રહ્યો. યુ.એસ. દ્વારા એરોસોલ પ્રતિબંધિત થયા પછી વૈશ્વિક ધોરણે સીએફસીનું ઉત્પાદન ઝડપથી ઘટયું, પણ 1986 સુધીમાં તે ફરીથી પાછું લગભગ તેના 1976ના સ્તર સુધી પહોંચી ગયું. 1980માં, દુપોન્ટે હૅલોકાર્બન વિકલ્પો અંગેના પોતાના સંશોધન કાર્યક્રમ પર પણ પૂર્ણવિરામ મૂકયું.
1983માં જયારે યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ એન્વાયર્મેન્ટ પ્રોટેકશન એજન્સીના વહીવટકર્તા તરીકે એન એમ. બુરફોર્ડના સ્થાને વિલિયમ રકેલશાઉસ આવ્યા ત્યારથી યુ.એસ. સરકારના અભિગમમાં ફરીથી બદલાવ આવવો શરૂ થયો. રકેલશાઉસ અને તેમના અનુગામી, લી થોમસના કાર્યકાળ દરમ્યાન, ઈપીએ એ હૅલોકાર્બન નિયમન માટે આંતરરાષ્ટ્રીય અભિગમ/નીતિ ઘડવા માટે ભાર મૂકયો. 1985માં 20 દેશોએ, જેમાં મુખ્ય સીએફસી ઉત્પાદકો પણ સામેલ હતા, ઓઝોન સ્તર સંરક્ષણ માટે વિએના કન્વેશન પર હસ્તાક્ષર કર્યા, જેના કારણે ઓઝોન અવક્ષય માટે જવાબદાર પદાર્થો અંગેના આંતરરાષ્ટ્રીય નિયમનો માટે વાટઘાટની ભૂમિકા ઊભી થઈ. એ જ વર્ષે, એન્ટાર્કટિક ઓઝોન છિદ્રની શોધની ઘોષણા થઈ, પરિણામે આ વિષયમાં લોકોનો રસ ફરીથી સજીવન થયો. 1987માં, 43 દેશોના પ્રતિનિધિઓએ મોન્ટ્રેલ પ્રોટોકોલ પર હસ્તાક્ષર કર્યા.
દરમ્યાનમાં, હૅલોકાર્બન ઉદ્યોગોએ પણ પોતાનો મત બદલ્યો અને સીએફસી ઉત્પાદનને મર્યાદિત કરતા પ્રોટોકોલને ટેકો આપવો શરૂ કર્યો. આમ થવા પાછળનાં અંશતઃ કારણો યુએન પર્યાવરણ કાર્યક્રમના ભૂતપૂર્વ પ્રમુખ ડૉ. મોસ્તફા તોલ્બા સમજાવે છે, જેમના શબ્દો ધ ન્યૂ સાયન્ટિસની 30 જૂન 1990ની આવૃત્તિમાં ટાંકવામાં આવ્યા છે, ".1987માં રાસાયણિક ઉદ્યોગે મોન્ટ્રેલ પ્રોટોકોલને ટેકો આપ્યો કારણ કે તેમાં આખા વિશ્વમાંથી સીએફસીને, જે હવે પેટન્ટ દ્વારા સંરક્ષિત નથી , તબક્કાવાર કાઢવાનું આયોજન હતું. આમ થવાથી કંપનીઓને સામે નવાં, વધુ નફાકારક સંયોજનો વેચવાની પણ સરખી તક મળતી હતી."
મોન્ટ્રેલ પ્રોટોકોલના સ્વીકાર અને દઢીકરણના કારણે વાતાવરણમાં સીએફસી ફેંકાવાના જથ્થામાં ઘટાડો નોંધાયો છે, સૌથી નોંધપાત્ર સંયોજનોનું વાતાવરણીય સંકેન્દ્રીકરણ ઘટી રહ્યું છે. આ તત્ત્વો વાતાવરણમાંથી ધીમે ધીમે દૂર થઈ રહ્યા છે - વાતાવરણમાં ઈફેકિટવ ઈકવીવેલન્ટ કલોરિન નું સ્તર, જે ૧૯૯૪માં જે ટોચ પર હતું, તે 2008 સુધીમાં 10% જેટલું ઘટયું છે. 2015 સુધીમાં, એન્ટાર્કટિક ઓઝોન છિદ્ર ૨૫માંથી 10 લાખ કિમી² જેટલું ઓછું થશે એવું અનુમાન કરવામાં આવે છે; પણ એન્ટાર્કટિક ઓઝોન સ્તરની સંપૂર્ણ સામાન્ય સ્થિતિ વર્ષ 2050 સુધીમાં કે તે પછી થાય તેવું ધારવામાં આવતું નથી. અત્યાર સુધી થયેલું કાર્ય એવું સૂચવે છે કે સુધારાની શોધી શકાય તેવી સ્થિતિ લગભગ 2024 સુધી નહીં આવે, અને ઓઝોન સ્તરો લગભગ છેક 2068માં 1980 જેવી સારી સ્થિતિ પ્રાપ્ત કરશે.
બ્રોમિન-ધરાવતાં રસાયણોમાં થયેલો ઘટાડો પણ ઓઝોન-અવક્ષયકારક રસાયણોમાં થયેલા ઘટાડા માટે નોંધપાત્ર પ્રભાવક રહ્યો હતો. વાતાવરણમાંના મિથિલિન બ્રોમાઈડ માટે સારા એવા કુદરતી સ્રોતો અસ્તિત્વ ધરાવે છે એવું આ માહિતી સૂચવે છે. સીએફસીનું નિષ્કાસન એટલે મોન્ટ્રેલ પ્રોટોકોલ હેઠળ જેને નથી આવરવામાં આવ્યો તે નાઈટ્રસ ઓકસાઈડ , હવે ઓઝોન અવક્ષયકારક તરીકે સૌથી વધુ વાતાવરણમાં ધકેલાતું તત્ત્વ બન્યો છે અને સમગ્ર 21મી સદી સુધી તે એમ બની રહેશે એવું ધારવામાં આવે છે.
ત્વચાના કૅન્સરનો અન્ય એક પ્રકાર, મૅલિગ્નન્ટ મેલાનોમા, ઘણા ઓછા પ્રમાણમાં જોવા મળે છે પણ તે ખૂબ વધુ જોખમી છે, નિદાન થયેલા 15-20% કિસ્સાઓમાં તે જીવલેણ પુરવાર થતો જોવા મળે છે. મૅલિગ્નન્ટ મેલાનોમા અને નીલાતીત કિરણો સાથે સંસર્ગ વચ્ચેનો સંબંધ હજી સુધી એકદમ સ્પષ્ટ નથી થયો, પણ એવું લાગે છે કે તેમાં યુવીબી અને યુવીએ બંને સામેલ છે. માછલી પરના પ્રયોગો સૂચવે છે કે 90થી 95% મૅલિગ્નન્ટ મેલાનોમા કદાચ યુવીએ અને દશ્યમાન કિરણોત્સર્ગના કારણે થાય છે
જયારે ઓપૉસમ પરના પ્રયોગો તેની પાછળ યીવીબી ની મોટી ભૂમિકા સૂચવે છે. આ અનિશ્ચિતતાના કારણે, મૅલાનોમા કિસ્સાઓ અંગે ઓઝોન અવક્ષયની અસરનું અનુમાન બાંધવું મુશ્કેલ છે. એક અભ્યાસ એવું દર્શાવે છે કે યુવીબી કિરણોત્સર્ગમાં થતો 10%નો વધારો પુરુષોમાં મૅલાનોમામાં 19%નો વધારો અને મહિલાઓમાં 16%નો વધારો લાવે છે. ચિલેની દક્ષિણ પટ્ટી પર આવેલા પુન્તા ઍરીનાસના લોકો પરના એક અભ્યાસ અનુસાર ઓઝોનમાં ઘટાડા અને યુવીબી સ્તરોમાં વધારાની સાથે, સાત વર્ષના ગાળામાં ત્વચાના કૅન્સરના મૅલાનોમા પ્રકારમાં 56% વધારો અને તે સિવાયના ત્વચાના કૅન્સરોમાં 46%નો વધારો જોવા મળ્યો હતો.
1930માં સિડની ચાપમૅને પૃથ્વીના ઊર્ધ્વમંડળમાં ઓઝોન સ્તર બનાવતી પાયાની ભૌતિક અને રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ શોધી કાઢી હતી. ઓઝોન-ઑકિસજન ચક્ર લેખમાં તેની ચર્ચા થઈ છે - ટૂંકમાં ફરીથી જોઈએ તો, ટૂંકી-તરંગલંબાઈ ધરાવતાં નીલાતીત કિરણો ઑકિસજન ના અણુને બે ઑકિસજન પરમાણુમાં છૂટા પાડે છે, અને પછી તે બીજા ઑકિસજન અણુ સાથે જોડાઈને ઓઝોન બનાવે છે. જયારે એક ઑકિસજનનો અણુ અને એક ઓઝોનનો પરમાણુ "ફરીથી જોડાઈને" બે ઑકિસજનના અણુમાં રૂપાંતર પામે છે, એટલે કે + 3 22, ત્યારે ઓઝોન દૂર થાય છે. 1950ના દાયકામાં, ડેવિડ બેટ્સ અને માર્સેલ નિકોલેટે વિવિધ મુકત મૂળદ્રવ્યો, ખાસ કરીને હાઈડ્રોકિસલ અને નાઈટ્રિક ઑકસાઈડ , આ ફરીથી જોડાવાની પ્રતિક્રિયામાં ઉત્પ્રેરક બની શકે છે અને તેથી ઓઝોનના એકંદર જથ્થામાં ઘટાડો કરે છે, એ અંગેના પુરાવા રજૂ કર્યા. આ મુકત મૂળદ્રવ્યો ઊર્ધ્વમંડળમાં હાજર હતા, અને તેથી તેમને કુદરતી સમતુલાના હિસ્સા રૂપ ગણવામાં આવ્યા - પરંતુ તેમની ગેરહાજરીમાં, ઓઝોનનું સ્તર અત્યારે છે તેના કરતાં બમણું જાડું હોય એવું અનુમાન કરવામાં આવે છે.
આ સિવાય, ઓઝોન અવક્ષયનું મોડલ પર પુનર્વિચાર કરવો આવશ્યક નથી એવું દર્શાવતો વધુ એક તાજેતરનો અભ્યાસ સુદ્ધાં છે. નવી માપણીઓમાં એક ઉમેરો કરતાં, એનઓએએ અર્થ સિસ્ટમ્સ લેબોરેટરી તરફથી પાપનાસ્ટાસિઓ , ., એવો મત રજૂ કર્યો કે જેપીએલ જૂથે તેમના આડા-છેદોના મોડલમાં અનિશ્ચિતતાનો પૂરતો ખ્યાલ આપવામાં આવ્યો નથી, અને જયારે તેને યોગ્ય રીતે કરવામાં આવે છે, ત્યારે જેપીએલ ની ભૂલો અન્ય અંદાજિત પરિણામો પણ દર્શાવે છે, અલબત્ત કેન્દ્રીય અંદાજ ઘણા અંશે એ જ રહે છે. અન્ય અભ્યાસો હજી ચાલુ છે જે ટૂંક સમય જ પ્રકાશિત થશે. 2009ની એજીયુ કૉન્ફરન્સમાં હાવર્ડ ખાતેના એન્ડરસન જૂથ તરફથી રજૂ કરાયેલા પ્રાથમિક પરિણામોમાં ઊંચું શોષણ ધરાવતા આડા-છેદોને ટેકો આપવામાં આવ્યો હતો. જેપીએલ પરિણામો પરથી પ્રોત્સાહિત, નવા પ્રયોગોના કારણે ડીમર શોષણ આડા-છેદ અંગેની આપણી જાણકારીમાં નોંધપાત્ર રીતે સુધારો થયો છે અને ઓઝોન વિનાશના ફોટો-રાસાયણિક મોડલોમાં આપણો વિશ્વાસ વધ્યો છે.
ઓઝોન-ઑકિસજન ચક્રમાં ઑકિસજનના ત્રણ સ્વરૂપોનો નો) સમાવેશ થાય છેઃ ઑકિસજન અણુ , ઑકિસજન વાયુ અને ઓઝોન વાયુ . જયારે 240 એનએમથી ટૂંકી તરંગલંબાઈ ધરાવતા નીલાતીત ફોટોન ઊર્ધ્વમંડળમાં શોષાય છે અને ત્યારે ઑકિસજનના પરમાણુઓ ફોટો-વિચ્છેદિત થાય છે ત્યારે ત્યાં ઊર્ધ્વમંડળ ઓઝોનનો અણુ બને છે. તેના કારણે ઑકિસજનના બે પરમાણુ રચાય છે. એ વખતે આણ્વિક ઑકિસજન 2 સાથે સંયોજાઈને 3 બને છે. ઓઝોનના પરમાણુઓ 310 અને 200 એનએમ વચ્ચેના નીલાતીત કિરણોને શોષે છે, જેના પરિણામે ઓઝોન 2ના પરમાણુમાં અને આણ્વિક ઑકિસજનમાં વિચ્છેદિત થાય છે. આણ્વિક ઑકિસજન પછી ફરીથી ઓઝોનનો અણુ બનાવવા માટે ઑકિસજનના પરમાણુ સાથે જોડાય છે. આ એક સતત ચાલતી પ્રક્રિયા છે, પણ જયારે એક ઑકિસજનનો અણુ, ઓઝોનના અણુ સાથે "ફરીથી જોડાય" છે અને બે 2 અણુઓ બનાવે છે, ત્યારે આ પ્રક્રિયા અટકી જાય છેઃ
1970માં પ્રો. પોલ ક્રુત્ઝેને ધ્યાન દોર્યું કે વાતાવરણમાં ધકેલાતો નાઈટ્રસ ઑકસાઈડ , એ ભૂમિગત બૅકટેરિયા દ્વારા પેદા થતો સ્થિર, દીધાર્યુ વાયુ છે, જે પૃથ્વીની સપાટી પરથી ઊર્ધ્વમંડળમાં નાઈટ્રિક ઑકસાઈડ ની માત્રાને અસર પહોંચાડી શકે છે. ક્રુત્ઝેને બતાવ્યું કે નાઈટ્રસ ઑકસાઈડ ઊર્ધ્વમંડળમાં પહોંચવા પૂરતું લાંબું આયુષ્ય ધરાવે છે, પછી ત્યાં તે માં રૂપાંતરિત થાય છે. ક્રુત્ઝને નોંધ્યું કે ખાતરોનો વધતા ઉપયોગના કારણે કુદરતી ભૂમિકા કરતાં વધુ નાઈટ્રસ ઑકસાઈડ વાતાવરણમાં ધકેલાતો હોઈ શકે, જેના પરિણામે પછી ઊર્ધ્વમંડળમાં ના જથ્થામાં વધારો થતો હોઈ શકે. આમ માણસની ગતિવિધિઓ ઊર્ધ્વમંડળમાંના ઓઝોન સ્તરને અસર કરી શકે છે. તે પછીના વર્ષે, ક્રુત્ઝેને અને હારોલ્ડ જહોનસ્ટોને સૂચવ્યું કે નીચલા ઊર્ધ્વમંડળમાં ઉડ્ડયન કરતા સુપર્સોનિક ઍરક્રાફટમાંથી બિલકુલ ધુમાડો ન નીકળતો હોય તો પણ તે ઓઝોન સ્તરમાં અવક્ષય કરી શકે છે.
સીએફસી અને અન્ય યોગદાતા તત્ત્વોને પ્રચલિત રીતે ઓઝોન-અવક્ષય તત્ત્વો કહેવામાં આવે છે. ઓઝોન સ્તર નીલાતીત કિરણો ની સૌથી હાનિકર્તા એવી યુવીબી તરંગ-લંબાઈઓ ને પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પ્રવેશતાં અટકાવે છે, તેથી ઓઝોનમાં જોવામાં આવેલો અને અનુમાનિત ઘટાડો એ વૈશ્વિક ચિંતાનો વિષય બન્યો છે અને તેના પરિણામસ્વરૂપ સીએફસી અને હેલોન્સ તેમ જ કાર્બન ટેટ્રાકલોરાઈડ અને ટ્રાઈકલોરોઈથિલીન જેવા અન્ય ઓઝોન અવક્ષય માટે જવાબદાર ગણાતા રસાયણોના ઉત્પાદનને પ્રતિબંધિત કરતો મોનટ્રેલ પ્રોટોકોલ સ્વીકારવામાં આવ્યો હતો. ઓઝોન અવક્ષયના પરિણામે નીલાતીત કિરણોના વધુ સંસર્ગમાં આવવાથી ત્વચાનું કૅન્સર, મોતીયો, વનસ્પતિઓને નુકસાન, અને મહાસાગરના પ્રકાશિત ક્ષેત્રમાંની પ્લેન્કટનની વસતિમાં ઘટાડો જેવાં વિવિધ જૈવિક પરિણામોનો સામનો કરવાનો આવશે એવી આશંકા સેવવામાં આવે છે.
ઓઝોન સ્તર સૂર્યમાંથી નીકળતાં નીલાતીત કિરણો ને શોષી લેતાં હોવાથી, ઓઝોન સ્તરના અવક્ષયથી યુવીબી સ્તરો વધુ પ્રમાણમાં સપાટી પર આવશે, જેનાથી ત્વચાના કૅન્સરમાં વધારો સહિત અન્ય હાનિ પહોંચી શકે છે. મોન્ટ્રેલ પ્રોટોકોલ આ જ કારણોસર બનાવવામાં આવ્યો છે. ઊર્ધ્વમંડળમાં ઓઝોન ઘટાડા સાથે સીએફસી ને ગાઢ રીતે સંકળાયેલા છે, અને ઓઝોનમાં ઘટાડો એ યુવીબી ને સપાટી પર પહોંચવા દેશે એવું માનવાને પૂરતા સૈદ્ધાન્તિક કારણો છે, છતાં ઓઝોન અવક્ષય અને મનુષ્યોમાં ત્વચાના કૅન્સરનું પ્રમાણ વધવાને સ્પષ્ટ રીતે જોડતા કોઈ સીધા નિરીક્ષણના પુરાવા સાંકળી શકાયા નથી. કેટલાક પ્રકારના ત્વચાના કૅન્સરમાં યુવીએ પણ સમાવિષ્ટ હોય છે, અને ઓઝોન આ યુવીએ નું શોષણ કરતા નથી એ હકીકતના કારણે, અને સામાન્ય જનતાની જીવનશૈલીમાં આવતા બદલાવો અંગેના આંકડાઓને નિયંત્રિત કરવા એ પણ લગભગ અશકય હોવાથી કદાચ આમ બન્યું હોઈ શકે.
ઑકટોબર 2008ના ઈકવાડોરિયન સ્પેસ એજન્સીએ હિપેરિઅન નામનો અહેવાલ પ્રકાશિત કર્યો, જે 10 ઉપગ્રહો અને આખા વિશ્વમાં પથરાયેલા તેમના પોતાના સહિત બીજા ડઝનેક ભૂમિગત સંસાધનો થકી મેળવેલી છેલ્લાં 28 વર્ષોની માહિતી પરનો અભ્યાસ હતો, આ અભ્યાસ પરથી તેમણે શોધી કાઢ્યું કે વિષુવવૃત્તીય અક્ષાંશો પર પહોંચતા નીલાતીત કિરણો ધાર્યા કરતાં ઘણા વધુ પ્રમાણમાં પહોંચે છે, બહુ વસતિ ધરાવતાં કેટલાંક શહેરોમાં તો તે 24 યુવીઆઈ સુધી પહોંચે છે, વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા એ માન્ય કરેલ યુવી સૂચકાંક 11ને મહત્તમ અને સ્વાસ્થ્ય માટે મોટા જોખમરૂપ આંક ગણે છે. આ અહેવાલમાં અપાયેલા નિષ્કર્ષ અનુસાર પૃથ્વીના મધ્ય અક્ષાંશોની આસપાસનો ઓઝોન અવક્ષય આ વિસ્તારની વિશાળ વસતિ માટે કયારનો જોખમરૂપ બની ચૂકયો છે. પાછળથી, કોનિડા નામ પેરુવિઅન સ્પેસ એજન્સીએ પોતાની રીતે અભ્યાસ હાથ ધર્યો, અને તેને પણ લગભગ ઈકવાડોરિયન અભ્યાસ જેવાં સરખાં જ તથ્યો મળ્યાં.
1 બેસલ અને સ્કવામસ સેલ કેરસિનોમાસ -- મનુષ્યોમાં જોવા મળતા ત્વચાના કૅન્સરના સૌથી સામાન્ય પ્રકારો, બેસલ અને સ્કવામસ સેલ કેરસિનોમાસ, યુવીબી સંસર્ગ સાથે મજબૂત સંબંધ ધરાવે છે. યુવીબી કઈ રીતે આ કૅન્સરોને પ્રેરે છે તે પદ્ધતિ સારી રીતે સ્પષ્ટ થઈ ચૂકી છે - યુવીબી કિરણો શોષાવાથી ડીએનએ ના અણુમાં ડીમેર રચાઈ શકે તેવો પયરીમિડીન પાયો ઊભો થાય છે, જેના પરિણામે જયારે ડીએનએ પ્રતિકૃતિઓ બને છે ત્યારે તેના રૂપાંતરણમાં ચૂક આવે છે. આ કૅન્સરો પ્રમાણમાં હળવા અને ભાગ્યે જ જીવલેણ હોય છે, જો કે સ્કવામસ સેલ કેરસિનોમાની સારવારમાં કયારેક વિસ્તીર્ણ ફેરરચનાત્મક શસ્ત્રક્રિયાની જરૂર પડે છે. પ્રાણીઓ પરના અભ્યાસોના પરિણામો સાથે રોગચાળા વિજ્ઞાનની માહિતી સાંકળીને, વિજ્ઞાનીઓ અનુમાન બાંધ્યું છે કે ઊર્ધ્વમંડળીય ઓઝોનમાં એક ટકાનો ઘટાડો,
અમુક મુકત મૂળદ્રવ્ય ઉદ્દીપકોથી ઓઝોનનો નાશ થઈ શકે છે, જેમાંના સૌથી અગત્યના છે હાયડ્રોકસીલ મૂળદ્રવ્ય , નાઈટ્રીક ઑકસાઈડ મૂળદ્રવ્ય , કલોરિન અને બ્રોમિન નો અણુ. આ તમામના કુદરતી અને માનવસર્જિત સ્રોતો અસ્તિત્વ ધરાવે છે; અત્યારે ઊર્ધ્વમંડળમાં મોજૂદ મોટા ભાગના · અને · કુદરતી ઉદ્ભવ ધરાવે છે, પણ માનવ પ્રવૃત્તિએ ત્યાં કલોરિન અને બ્રોમિનનું પ્રમાણ નાટ્યાત્મક રીતે વધારી દીધું છે. આ ઘટકો અમુક સ્થિર સજીવ સંયોજનોમાં મળી આવે છે, વિશેષ કરીને કલોરોફલુરોકાર્બન , જે તેની ઓછી પ્રતિક્રિયાત્મકતાના કારણે અધોમંડળમાં નાશ પામ્યા વિના સીધું ઊર્ધ્વમંડળમાં જતું રહી શકે છે. એકવાર ઊર્ધ્વમંડળમાં પહોંચ્યા પછી, નીલાતીત કિરણો સાથેની પ્રક્રિયાને કારણે, અને અણુઓ પોતાના પૈતૃક સંયોજનોમાંથી મુકત થાય છે, ઉ.દા. " એ પ્લાન્કનો સ્થિરાંક છે, "વી " એ વીજચુંબકીય વિકિરણોનું આવર્તન છે)
ઊર્ધ્વમંડળમાં 2005નો આર્કટિક શિયાળો અત્યંત ઠંડો હતો; ઉચ્ચ-અક્ષાંશોના અનેક વિસ્તારો પર વિપુલ માત્રામાં ધ્રુવીય ઊર્ધ્વમંડળનાં વાદળાંઓ મોજૂદ હતાં, જે ઉપલા ઊર્ધ્વમંડળમાં ફેબ્રુઆરી દરમ્યાન શરૂ થયેલી અને માર્ચમાં આખા આર્કટિક ઊર્ધ્વમંડળમાં ફરી વળેલી એક મોટી હૂંફાળી ઘટનાએ છેવટે વિખેરી ન નાખ્યા ત્યાં સુધી આવી જ સ્થિતિ રહી હતી. આર્કટિક વિસ્તારના કદમાં 2004-2005માં કુલ ઓઝોનમાં વિલક્ષણ ઘટાડો એ 1997 પછી અન્ય બીજા કોઈ પણ વર્ષ કરતાં વધારે હતો. 2004-2005ના આર્કટિક વિસ્તારના શિયાળામાં કુલ ઓઝોન મૂલ્યોમાં આવેલો અનિયમિત ઘટાડો બની રહેવાના કારણે ઊર્ધ્વમંડળીય તાપમાનો અત્યંત નીચા બન્યા હતા અને ઓઝોન વિઘટન માટે અનુકૂળ વાયુશાસ્ત્રીય પરિસ્થિતિઓ નિર્માઈ હતી, જેમાં ઊર્ધ્વમંડળમાં ઓઝોન વિનાશક રસાયણોની ચાલુ રહેલી હાજરી ઉમેરાઈ હતી.
માનવ સ્વાસ્થ્ય પર નીલાતીત કિરણોનો સંસર્ગ વધવાની અને વિદ્યુતચુંબકીય કિરણોત્સર્ગની શું અસર થશે તે ઓઝોન છિદ્ર અંગે લોકોની મુખ્ય ચિંતા હતી. અત્યાર સુધી, મોટા ભાગનાં સ્થળો પર ઓઝોન અવક્ષય લાક્ષણિક ઢબે માત્ર થોડા ટકા જ જોવા મળ્યો છે અને, ઉપર નોંધ્યા મુજબ, મોટા ભાગના અક્ષાંશો પર તેના કારણે આરોગ્યને પહોંચતી હાનિ અંગે કોઈ સીધા પુરાવાઓ મળ્યા નથી. જો ઓઝોન છિદ્રમાં જોવા મળતો ઊંચા સ્તરનો અવક્ષય આખા વિશ્વ પર જોવા મળત, તો તેની અસરો પણ વાસ્તવમાં વધુ નાટકીય હોત. ઉદાહરણ તરીકે, જો એન્ટાર્કટિકા પરનું ઓઝોન છિદ્ર એટલું મોટું થાય કે તે ઓસ્ટ્રેલિયા અને ન્યૂઝીલૅન્ડના દક્ષિણી વિસ્તારો સુધી પહોંચે, તો વધુ પડતા નીલાતીત કિરણોનો સંપર્ક નોંધપાત્ર અસરો નીપજાવે એવી પર્યાવરણવાદીઓને ચિંતા છે.
ઓઝોનમાં સૌથી જાણીતો ઘટાડો નીચલા ઊર્ધ્વમંડળમાં થયો હતો. જો કે, ઓઝોન છિદ્રને સામાન્ય રીતે આ સ્તરોએ ઓઝોન કેન્દ્રીકરણમાં માપવામાં નથી આવતો પણ પૃથ્વીની સપાટીથી ઉપર આવેલા એક બિંદુ પછી શરૂ થતા કુલ ઓઝોન સ્તંભ માં આવતા ઘટાડામાં માપવામાં આવે છે, પૃથ્વીની સપાટીથી આ બિંદુ સુધીના અંતરને સામાન્ય રીતે ડોબસન એકમમાં અભિવ્યકત કરવામાં આવે છે,જેનું સંક્ષિપ્ત રૂપ "ડીયુ" છે. 1970ના દાયકાના પૂર્વાર્ધ અને તે પહેલાંની સરખામણીમાં, એન્ટાકર્ટિક વસંત અને ઉનાળાની શરૂઆતમાં ઓઝોન સ્તંભમાં નોંધનીય ઘટાડો જોવા મળે છે, જે ટોટલ ઓઝોન મેપિંગ સ્પેકટ્રોમીટર જેવાં સાધનોની મદદથી નોંધવામાં આવ્યો છે.
મોન્ટ્રેલ ખાતે, સહભાગીઓ સીએફસીના ઉત્પાદનને 1986ના સ્તર પર ટકાવી રાખવા અને 1999 સુધીમાં 50% જેટલું ઉત્પાદન ઘટાડવા માટે સહમત થયા હતા. એન્ટાર્કટિક પર ગયેલા શ્રેણીબદ્ધ અભિયાનોએ ઓઝોન છિદ્ર ખરેખર માનવસર્જિત ઓર્ગનોહેલોજન્સમાંથી છૂટા પડેલા કલોરિન અને બ્રોમિનસના કારણે સર્જાય છે તેના પૂરતા પ્રતીતિજનક પુરાવાઓ આપ્યા પછી, 1990માં લંડન ખાતે મળેલી એક બેઠકમાં મોન્ટ્રેલ પ્રોટોકોલને વધુ સશકત બનાવવામાં આવ્યો. સહભાગીઓ 2000 સુધીમાં સીએફસી અને હેલોન્સને સમગ્રપણે (સિવાય કે ખૂબ ઓછી માત્રામાં, જે અસ્થમા ઈનહેલર્સ જેવા અમુક "આવશ્યક" ઉપયોગો માટે હોય)કાઢી નાખવા સહમત થયા. કોપનહેગન ખાતે મળેલી 1992ની બેઠકમાં, આ દૂર કરવાની તારીખ આગોતરી કરી 1996 ઠરાવવામાં આવી.
અમુક અંશે, સીએફસીના સ્થાને ઓછા હાનિકર્તા એવા હાઈડ્રો-કલોરો-ફલુરો-કાર્બન્સ આવ્યા છે, અલબત્ત માટે પણ આશંકા તો રહે જ છે. કેટલીક પ્રક્રિયાઓમાં, સીએફસીના સ્થાને હાઈડ્રો-ફલુરો-કાર્બન્સ વાપરવામાં આવ્યા છે. , કલોરિન કે બ્રોમિન ધરાવતા નથી, એટલે તે ઓઝોન અવક્ષય માટે કારણભૂત બનતા નથી, છતાં તે બળવાન ગ્રીનહાઉસ વાયુઓ તો છે જ. તેના સૌથી જાણીતાં સંયોજનો કદાચ -134 છે, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ઓટોમોબાઈલ વાતાનુકૂલનોમાં સીએફસી-12 ના સ્થાને તેમનો મોટા પાયે ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. પ્રયોગશાળાના પૃથક્કરણો અનુસાર ઓઝોન અવક્ષય માટે કારણભૂત તત્ત્વોની જગ્યાએ વિવિધ અન્ય પ્રવાહી દ્રાવ્ય વાપરી શકાય છે.
જટીલ રસાયણશાસ્ત્રના પરિવહન મોડલોના ઉપયોગથી અને નિરીક્ષિત માહિતી સામે તેમના ખરાપણાની તપાસ પછી , નોંધાયેલો ઓઝોન અવક્ષય, સીએફસી માંથી માનવસર્જિત હૅલોજન સંયોજનો વધવાના કારણે છે એ બાબતની કડીઓ વિજ્ઞાનીઓ વધુ ને વધુ સ્પષ્ટ રીતે જોડી શકયા છે. આ મોડલો રાસાયણિક સંકેન્દ્રણોની અને હવામાનશાસ્ત્રીય ક્ષેત્રોની ઉપગ્રહથી લેવાયેલી માપણીઓ તથા પ્રયોગશાળામાં પ્રયોગો થકી મેળવેલાં રાસાયણિક પ્રતિક્રિયા દરના સ્થિરાંકો સાથે મૂકીને કામ કરે છે. તેઓ માત્ર ચાવીરૂપ રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓ જ નહીં, પણ સીએફસી ફોટોલિસિસ ઉત્પાદનોને ઓઝોનના સંપર્કમાં લાવતી પરિવહન પ્રક્રિયાઓને પણ ઓળખી શકયા છે.
આખી પ્રક્રિયામાં સામેલ ફોટોરાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ જટીલ છે, છતાં સારી રીતે સ્પષ્ટ છે. ચાવીરૂપ નિરીક્ષણ એ છે કે, સામાન્ય રીતે, ઊર્ધ્વમંડળમાંનો મોટા ભાગનો કલોરિન "સંગ્રાહક" સંયોજનોમાં, મુખ્યત્વે હાઈડ્રોકલોરિક ઍસિડ અને કલોરિન નાઈટ્રેટ ના રૂપમાં સ્થિર હોય છે. એન્ટાર્કટિક શિયાળા અને વસંત દરમ્યાન, અલબત્ત, ધ્રુવીય ઊર્ધ્વમંડળના વાદળના રજકણોની સપાટી પર થતી પ્રતિક્રિયાઓ આ "સંગ્રાહક" સંયોજનોને પ્રતિક્રિયાશીલ મુકત મૂળદ્રવ્યો માં ફેરવે છે. આ વાદળાંઓ વાતાવરણમાંથી 2ને પણ નાઈટ્રિક ઍસિડમાં ફેરવીને દૂર કરી શકે છે; જે નવા જ રચાયેલા ને ફરીથી 2માં રૂપાંતરિત થતો અટકાવે છે.
ધ્રુવીય ઓઝોન છિદ્રો આકાર લેવાની ઝીણવટભરી પદ્ધતિ અને મધ્ય-અક્ષાંશ સાંકડા થવાની પ્રક્રિયા એકબીજાથી તદ્દન અલગ છે, પણ આણ્વિક કલોરિન અને બ્રોમિન ઉદ્દીપક થકી ઓઝોનનો નાશ એ બંનેમાં આકાર લેતી સૌથી અગત્યની પ્રક્રિયા છે. ઊર્ધ્વમંડળના આ હેલોજન અણુઓનો મુખ્ય સ્રોત કલોરોફલુરોકાર્બન સંયોજનો, જે પ્રચલિત રીતે ફ્રેઓન્સ તરીકે ઓળખાય છે અને બ્રોમોફલુરોકાર્બન સંયોજનો, જે હૅલોન્સ તરીકે ઓળખાય છે તેનો ફોટોવિચ્છેદ છે. આ સંયોજનો સપાટી પર ધકેલાઈ જાય તે પછી તે ઊર્ધ્વમંડળમાં પરિવહન પામે છે. સીએફસી અને હૅલોન્સ બંનેના બહાર ધકેલાવાની પ્રક્રિયા વધવાથી, બંને ઓઝોન અવક્ષયની પદ્ધતિઓ પણ વધુ બળવાન બની છે.
2007માં ઓઝોન-અવક્ષય રસાયણોમાંના ચાવીરૂપ પરમાણુ તોડવાના સંશોધન દરમ્યાન, ડાયકલોરાઈન પેરોકસાઈડ , જે ડીમેર તરીકે પણ જાણીતો છે, તેના કારણે ધ્રુવીય ઓઝોન અવક્ષયના હાલના વાતાવરણીય મોડલોની સંપૂર્ણતા પર શંકા ઉદ્ભવી. ડીમેર એ વાતાવરણમાં કલોરિનના સંગ્રાહક તરીકે કામ આપે છે. જયાં સુધી કલોરિન, ડીમેરમાં બંધાયેલો છે ત્યાં સુધી તે ઓઝોનના ઉત્પ્રેરક વિનાશ માટે ઉપલબ્ધ બની શકતો નથી. ડીમેરના ફોટોલિસિસથી બે પરમાણુ છૂટા પડે છે, જે ઓઝોનને તોડવા માટે ઉત્પ્રેરક તરીકે સહભાગી થઈ શકે છે. કલોરિન નાઈટ્રેટ એ આવો બીજો અગત્યનો સંગ્રાહક પરમાણુ છે.
એન્ટાર્કટિક ઓઝોન છિદ્ર દાયકાઓ સુધી ચાલુ રહેશે એવું ધારવામાં આવે છે. 2020 સુધીમાં એન્ટાર્કટિકા પરના નીચલા ઊર્ધ્વમંડળમાં ઓઝોનનું સંકેન્દ્રીકરણ 5%-10% જેટલું વધશે અને 2060–2075માં, એટલે કે પહેલાંનાં અનુમાનો કરતાં 10–25 વર્ષ પછી, 1980 પૂર્વેની સ્થિતિ પ્રાપ્ત કરશે. વાતાવરણમાંના ઓઝોન અવક્ષયકારક તત્ત્વોના પુનઃ અંદાજના કારણે - અને વિકાસશીલ દેશોમાં ભવિષ્યમાં થનારા ઉપયોગને ધ્યાનમાં લઈને આ અનુમાન બાંધવામાં આવ્યું છે. ઓઝોન અવક્ષયને વકરાવતું બીજું એક પરિબળ છે પવનની બદલાતી ભાતના કારણે ઊર્ધ્વમંડળમાંથી નાઈટ્રોજન ઓકસાઈડની નીચે તારવી લાવતી પ્રક્રિયા.
ધ્રુવીય ઊર્ધ્વમંડળનાં વાદળાંઓ શિયાળામાં, અત્યંત ઠંડીમાં રચાતાં હોય છે. ધ્રુવપ્રદેશમાં શિયાળો એ 3 મહિનાનો, સૂર્યકિરણો ની તદ્દન ગેરહાજરીવાળો, અત્યંત અંધકારભર્યો સમયગાળો છે. સૂર્યપ્રકાશની ગેરહાજરી તાપમાનના ઘટાડામાં યોગદાન આપે છે અને ધ્રુવીય વમળ હવાને બાંધે છે અને ઠંડી પાડે છે. તાપમાન -80સે.ની આસપાસ અથવા તેથી નીચું બની રહે છે. આ નીચાં તાપમાનો વાદળના રજકણો બાંધે છે અને તે કાં તો નાઈટ્રિક ઍસિડ અથવા બરફ થી બંધાય છે. આ બંને પ્રકાર ઓઝોન અવક્ષય કરતી રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓ માટે સપાટીઓ પૂરી પાડે છે.
આ પરિણામથી પ્રોત્સાહિત થઈને જુદી જુદી પદ્ધતિઓથી વધુ માપણીઓ કરવાને બળ મળ્યું, અને તેનું પરિણામ એ આવ્યું કે વિસંવાદિતાનું નિરાકરણ કરતા જૂના, ઊંચા પ્રમાણ દર્શાવતા આડા-છેદ પણ મળ્યા. ચેન, . દ્વારા પ્રસ્તુત પહેલા અહેવાલમાં નવી પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો, જેમાં એક પરમાણુ પટ્ટાને નીલાતીત કિરણો સમક્ષ ખુલ્લો મૂકવામાં આવ્યો હતો, જેના આડા છેદ પરથી ડીમેરના ખોવાવાના નિરીક્ષણ પરથી શોષાવાનું પ્રમાણ નિશ્ચિત કરવામાં આવ્યું હતું. આ પદ્ધતિની એક નબળાઈ એ હતી કે જયાં તીવ્ર લેસર સ્રોતો હોય એવી તરંગલંબાઈએ જ તેનો ઉપયોગ કરી શકાય તેમ હતું.
ધ્રુવીય ઊર્ધ્વમંડળના વાદળો વચ્ચે થતી પ્રતિક્રિયાઓ ઓઝોન અવક્ષય વધારવામાં અગત્યની ભૂમિકા ભજવે છે. એન્ટાર્કટિક ઊર્ધ્વમંડળની અત્યંત ઠંડીમાં ધ્રુવીય ઊર્ધ્વમંડળના વાદળો વધુ ઝડપથી રચાય છે. સૌથી પહેલા ઓઝોન છિદ્રો આ કારણે જ રચાયા હતાં, અને તેથી જ એન્ટાર્કટિકા પર તે વધુ ઊંડા છે. શરૂઆતના મોડલો ધ્રુવીય ઊર્ધ્વમંડળના વાદળોને ધ્યાનમાં લેવાનું ચૂકયા હતા અને તેમણે એકધારા વૈશ્વિક અવક્ષય અનુમાન કર્યું હોવાથી અચાનક એન્ટાર્કટિક ઓઝોન-છિદ્રની વાતે અનેક વિજ્ઞાનીઓને અચંબામાં નાખી દીધા હતા.
અને અણુઓ ઓઝોનના પરમાણુને અનેકવિધ ઉત્પ્રેરક ચક્રોથી તોડી શકે છે. ઓઝોનના પરમાણુ સાથે પ્રતિક્રિયા કરતો એક કલોરિનનો અણુ, એ આ પ્રકારના ચક્રનું એક સાદામાં સાદું ઉદાહરણ છે, જે ઓઝોનમાંથી એક ઑકિસજનનો અણુ લઈ લે છે અને સાદા ઑકિસજનના પરમાણુને છોડી જાય છે. કલોરિન મોનોકસાઈડ વળી ફરીથી ઓઝોનના એક બીજા અણુ સાથે પ્રતિક્રિયા કરી શકે છે અને તેમ કરીને બીજો કલોરિન અણુ અને બે ઑકિસજનના પરમાણુ બનાવે છે. આ વાયુ-તબક્કાની પ્રતિક્રિયાઓને રાસાયણિક લઘુલિપિમાં આ રીતે દર્શાવી શકાયઃ
એન્ટાર્કટિક ઓઝોન છિદ્ર એ એન્ટાર્કટિક ઊર્ધ્વમંડળનું એવું ક્ષેત્ર છે જયાં તાજેતરમાં ઓઝોન સ્તર તેનાં 1975 પૂર્વેનાં મૂલ્યો કરતાં 33% જેટલું નીચું પહોંચી ગયું છે. એન્ટાર્કટિક વસંત દરમ્યાન, એટલે કે સપ્ટેમ્બરથી શરૂ કરીને ડિસેમ્બરના શરૂઆતના સમયગાળા દરમ્યાન જયારે તીવ્ર પશ્ચિમી વાયરાઓ ખંડની આસપાસ વર્તુળાકારે ફરે છે અને વાતાવરણનું પાત્ર બનાવે છે ત્યારે આ ઓઝોન છિદ્ર આકાર લે છે. એન્ટાર્કટિક વસંત દરમ્યાન આ ધ્રુવીય વમળમાં, નીચલા ઊર્ધ્વમંડળનો લગભગ 50% જેટલો ઓઝોન વિનાશ પામે છે.
ઓઝોન અવક્ષય ના બે તદ્દન જુદા, છતાં સંબંધિત નીરિક્ષણો છેઃ 1970ના દાયકાથી પૃથ્વીના ઊર્ધ્વમંડળ માંના ઓઝોનના કુલ કદમાં પ્રતિ દશકાએ 4% જેટલો ધીમો, સતત ઘટાડો, અને એ જ સમયગાળામાં પૃથ્વીના ધ્રુવીય પ્રદેશો પરના ઊર્ધ્વમંડળીય ઓઝોનમાં ઘણો મોટો, પણ મોસમી ઘટાડો. અહીં જે બીજી ઘટના વર્ણવી છે તેને સામાન્ય રીતે ઓઝોન છિદ્ર તરીકે સંબંધવામાં આવે છે. ઊર્ધ્વમંડળીય ઓઝોન અવક્ષયની આ જાણીતી ઘટના ઉપરાંત, વસંત દરમ્યાન ધ્રુવીય વિસ્તારોની સપાટી નજીક ઘટતા અધોમંડળીય ઓઝોન અવક્ષયના બનાવો પણ નોંધપાત્ર છે.
એન્ટાર્કટિકામાં દક્ષિણી વસંતમાં ઓઝોન સ્તંભમાં 70% જેટલો ઘટાડો જોવામાં આવ્યો હતો અને જે 1985માં સૌથી પહેલી નોંધણી પછી હજુ સુધી ચાલુ છે. 1990ના દાયકામાં સપ્ટેમ્બર અને ઑકટોબર દરમ્યાન કુલ ઓઝોન સ્તંભ, પૂર્વ-ઓઝોન-છિદ્ર મૂલ્યો કરતાં 40–50% જેટલો ઓછો રહેવો ચાલુ રહ્યો હતો. વર્ષ-દર-વર્ષે એન્ટાર્કટિક કરતાં આર્કટિકમાં આ ઘટાડો વધુ બદલાતો રહે છે. સૌથી મોટો ઘટાડો, 30% સુધીનો, શિયાળા અને વસંત દરમ્યાન થાય છે, કે જયારે ઊર્ધ્વમંડળ વધુ ઠંડુ હોય છે.
ઓઝોન સમસ્યાઓનો 2005નો આઈપીસીસી સારાંશ અનુસાર નિરીક્ષણો અને આદર્શ ગણતરીઓ એવું સૂચવે છે કે ઓઝોન અવક્ષયની એકંદર વૈશ્વિક માત્રા હવે લગભગ સ્થિર બની છે. અલબત્ત દર વર્ષે ઓઝોનમાં નોંધપાત્ર બદલાવ આવશે તેવું ધારવામાં આવે છે, મોન્ટ્રેલ પ્રોટોકોલનું સંપૂર્ણ પાલન થશે એવું ધારીને, ઓઝોન-અવક્ષયકારક તત્ત્વોનું સંકેન્દ્રીકરણ ઘટશે અને તેથી આવતા દાયકાઓમાં જયાં અવક્ષય સૌથી વધુ છે તેવા ધ્રુવીય વિસ્તારો સહિતના વિસ્તારોમાં ઓઝોન સ્તરમાં સુધારો આવવો શરૂ થશે તેવું અપેક્ષિત છે.
સૌથી પહેલાં તો આ જ નીલાતીત કિરણોને કારણે ઓઝોન સ્તરમાં 2 માંથી ઓઝોનનું નિર્માણ થતું હોવાથી, ઊર્ધ્વમંડળીય ઓઝોનનો ઘટાડો એ ખરેખર નીચલા સ્તરોએ ઓઝોનના ફોટોરાસાયણિક ઉત્પાદનમાં વધારો કરે છે, અલબત્ત નીચે ઉત્પાદિત ઓઝોન સ્વાભાવિક રીતે જ ટૂંકી ફોટોરાસાયણિક આવરદા ધરાવે છે, અને તેથી તે ઉપરના ઓઝોન ઘટાડાને પૂરક બને તેટલા સ્તરના સંકેન્દ્રણ સુધી પહોંચે તે પહેલાં જ નાશ પામે છે, પરિણમો એકંદરે કુલ ઓઝોન સ્તંભમાં ઘટાડો જ દેખાશે.
વસંત દરમ્યાન એન્ટાર્કટિક ઓઝોન અવક્ષય સૌથી વધુ શા માટે થાય છે તેનું કારણ ઓઝોન અવક્ષયમાં સૂર્યપ્રકાશની ભૂમિકા સ્પષ્ટ કરે છે. શિયાળા દરમ્યાન, ભલે ધ્રુવીય ઊર્ધ્વમંડળનાં વાદળાંઓ વિપુલ પ્રમાણમાં હોય, પણ ત્યારે ધ્રુવીય પ્રદેશમાં રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓને ગતિ આપનાર પ્રકાશ હોતો નથી. વસંત દરમ્યાન, સૂર્યપ્રકાશ આવે છે, અને તેથી ફોટોરાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓ માટે ઊર્જા પેદા થાય છે, ધ્રુવીય ઊર્ધ્વમંડળનાં વાદળાં ઓગળે છે, અને બંધાયેલાં સંયોજનો મુકત બને છે.
કૅલિફોર્નિયાના પાસડેનામાં આવેલી નાસાની જેટ પ્રોપલ્શન લેબોરેટરીના રસાયણશાસ્ત્રીઓએ ડીમેર માટે આડા-છેદ લઈ શોષાવાના પ્રમાણની ફેર-માપણી કરી, જે તેમના મતે 300 અને 350 ના વિસ્તારમાં પહેલાં વિચારવામાં આવ્યો હતો તેના કરતાં ઓછા પ્રમાણમાં નોંધાયો હતો. આ ઘટકના ઓછા શોષાવાનો અર્થ એ થયો કે ઊર્ધ્વમંડળમાં ઓઝોનના ઉત્પ્રેરક વિનાશ માટે બહુ ઓછો કલોરિન ઉપલબ્ધ છે, કારણ કે તેમાંનું મોટા ભાગનું ડીમરમાં બંધાયેલું પડ્યું હોવું જોઈએ.
ઓઝોન સ્તર અંગે અનુમાનો બાંધવા હજી પણ મુશ્કેલ જ છે. વર્લ્ડ મીટિઅરૉલજિકલ ઓર્ગેનાઈઝેશન ગ્લોબલ ઓઝોન રિસર્ચ એન્ડ મોનિટરિંગ પ્રોજેકટ રિપોર્ટ નં.44 (વિશ્વ હવામાનશાસ્ત્રીય સંસ્થા વૈશ્વિક ઓઝોન સંશોધન અને નિયમન પ્રકલ્પ અહેવાલ નં.44) મોન્ટ્રેલ પ્રોટોકોલની પ્રબળ તરફેણ કરે છે, છતાં તેમાં એ પણ નોંધવામાં આવ્યું છે કે યુએનઈપી 1994ના મૂલ્યાંકનમાં, 1994–1997ના ગાળામાં ઓઝોન ક્ષયનું મૂલ્યાંકન વધુ પડતું કરવામાં આવ્યું છે.
ઉપર વર્ણવ્યું છે તેમ, ઓઝોન અવક્ષયનું મુખ્ય કારણ કલોરિન-ધરાવતા મૂળ વાયુઓની અને સંબંધિત હેલોકાર્બન્સ) હાજરી છે. નીલાતીત કિરણોની હાજરીથી, આ વાયુઓ વિઘટિત થાય છે, અને તેમાંથી કલોરિન અણુઓ છૂટા પડે છે, જે પછી ઓઝોનને તોડવા માટે ઉત્પ્રેરકની ભૂમિકા અદા કર્યા કરે છે. -ઉત્પ્રેરક ઓઝોન અવક્ષય વાયુ અવસ્થામાં થઈ શકે છે, પણ ધ્રુવીય ઊર્ધ્વમંડળના વાદળાંઓ ની હાજરીમાં તે નાટકીય ઢબે વૃદ્ધિ પામે છે.
ઓઝોન છિદ્રના કારણે યુવીબી ની સપાટીમાં વધારો થશે એવું અનુમાન અંશતઃ કિરણોત્સર્ગી રૂપાંતરણ મોડલ ની ગણતરીઓના આધારે કરવામાં આવ્યું છે, પણ ઐતિહાસિક સમયના વિશ્વસનીય નીલાતીત સપાટીના આંકડાઓના અભાવને કારણે સીધી માપણીઓમાંથી ગણી શકાયું નથી, અલબત્ત હવે વધુ તાજેતરના નીલાતીત સપાટીના નિરીક્ષણ માપણીના કાર્યક્રમો અસ્તિત્વ ધરાવે છે .
ઊર્ધ્વમંડળના અને ઉપલા અધોઃમંડળના તાપમાનમાં જોવા મળેલો ઘટાડા અંગે પણ ઓઝોન અવક્ષય ઘણીખરી સમજૂતી આપે છે. ઓઝોન દ્વારા થતું નીલાતીત કિરણોનું શોષણ એ ઊર્ધ્વમંડળમાંની હૂંફનો મુખ્ય સ્રોત છે, અને તેથી ઓઝોન ઘટવાથી ત્યાં ઠંડક વધી છે. 2 જેવા ગ્રીનહાઉસ વાયુઓના કારણે પણ કેટલાક અંશે ઊધ્વમંડળીય ઠંડક વધી હોવાનું અનુમાન કરવામાં આવે છે; જો કે ઓઝોનના કારણે થતી ઠંડક વધુ પ્રબળ જણાય છે.
અધોમંડળીય ઓઝોનમાં વધારો -- સપાટી પર વધુ નીલાતીત કિરણો પહોંચવાથી અધોમંડળીય ઓઝોનમાં વધારો થાય છે. તેના તીવ્ર ઓકિસડન્ટ ગુણધર્મોના કારણે ઓઝોન વિષકારક હોવાથી ભૂમિગત સ્તર ધરાવતો ઓઝોન સામાન્ય રીતે આરોગ્ય માટે હાનિકર્તા ગણવામાં આવે છે. અત્યારે, ભૂમિગત સ્તરનો ઓઝોન મુખ્યત્વે વાહનોમાં દહનને કારણે નીકળતા ધુમાડા/વાયુઓ સાથે નીલાતીત કિરણોની પ્રક્રિયા થવાથી પેદા થાય છે.