polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
જો ચલણ મુક્ત તરલ હોય તો તેના વિનિમય દરોને બીજા ચલણના વિનિમય દર સામે ચલિત થવાની અનુમતી આપી શકાય તેમજ તેનુ નિર્ધારણ માંગ અને પુરવઠાના બજાર પરિબળો દ્વારા જ થાય છે. વૈશ્વિક સ્તરના આર્થિક બજારો, મુખ્ય રીતે બેન્કો, દ્વારા આપવામા આવતા આવા ચલણના અવતરણો સતત બદલાતા રહેતા હોય છે. પરિવર્તનશીલ કે ફેરફાર થાય તેવી પેગ પદ્ધતી એ નિર્ધારિત વિનિમય દરોની પદ્ધતિ છે, પણ તેમાં ચલણના અવમુલ્યનની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. દા. ત. 1994 અને 2005 વચ્ચે, ચાઇનીસ યુઆન રેમીબી નું મુલ્ય યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ ડોલર સાથે 8.2768 તે $ 1ના દરે તરીકે નક્કી કરવામાં આવ્યું. ચીન આવુ કરનાર એક્માત્ર રાષ્ટ્ર નહોતુ; બીજા વિશ્વયુદ્ધ ના અંતથી માંડીને 1967 સુધી સઘળાં પશ્વિમિ યુરોપિયન રાષ્ટ્રોએ યુએસ ડૉલર સાથે બ્રેન્નટોન વુડ્સ પદ્ધતિ પર આધારિત નિર્ધારિત વિનિમય દરો જાળવી રાખ્યા.
આરઈઆર નો અર્થ બે ચલણની પરસ્પરના સંદર્ભમાંની ખરીદ શક્તિ એવો થાય છે. તે સ્થાનિક તેમજ વિદેશમાંની ભાવ સપાટીના કુલ સ્થાનિક ઉત્પાદન ઘટાડાના માપ પર આધારિત હોય છે , જે મનસ્વી રીતે આપેલ આધાર વર્ષ માટે 1 તરીકે ગોઠવવામાં આવે છે. આ કારણસર કયું વર્ષ બે ચલણનાં કુલ સ્થાનિક ઉત્પાદન ઘટાડા માટે આધારવર્ષ તરીકે પસંદ કરાયું છે, તે બાબત પર આધાર રાખીને આરઈઆર ની સપાટી મનસ્વી રીતે ગોઠવવામાં આવે છે. આરઈઆર ના પરિવર્તનો સમયાંતરે કુલ સ્થાનિક ઉત્પાદન ના એક એક્મના આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવના કુલ સ્થાનિક ઉત્પાદન ના એકમના સંદર્ભના ભાવની સૂચના આપે છે. જો સમગ્ર માલસામાન સ્વદેશી તેમજ વિદેશી બજારોમાં મુક્ત રીતે લે-વેચ થઈ શકતા હોત તો બે રાષ્ટ્રોના કુલ ઉત્પાદન માટે ખરીદ શક્તિની એકરૂપતા યોગ્ય રહે, અને આરઈઆર સતત તેમજ એક જેટલુ રહે.
2005માં બાર્ક્લેસ કેપિટલ નવી પ્રણાલી સાથે બહાર આવીને પોતાના ઈલેક્ટ્રોનિક લે-વેચ પ્લેટફોર્મ પરથી 5 થી 6 દશાંશ સ્થળ સાથેના હાજર વિનિમય દરો આપ્યા. વિસ્તરણનાં સંકોચનને દલીલપૂર્વક વધુ સુઘડ ભાવોની જરૂર હોય છે અને બેંકો મલ્ટીબેન્ક પ્લેટફોર્મ પર પ્રયત્ન કરો અને જીતોની સક્ષમતા આપે છે જ્યાં તમામ બેંકો સંભવતઃ એક સરખા ભાવના અવતરણ આપતી હોય. ઘણી બેન્કોએ હવે તેનુ અનુકરણ કર્યું છે. જ્યાં અધિકૃત દરો સંપૂર્ણ આંક સાથે આપવામાં આવે છે, દા. ત 1.4320 ત્યારે ઘણા રોકાણકારો તેમજ વિશ્લેષકો અનુકૂળતા માટે ધન પૂર્ણાંકને છોડી દે છે અને ફક્ત અપૂર્ણાંક ભાગ, જેમ કે 4320 નો જ ઉપયોગ કરે છે. આ અવારનવાર ઉપયોગમાં લેવાય છે, કે જ્યાં ભાવની હલચલ વર્ણવવાની જરૂર હોય, દા. ત. 1.4320 થી 1.4290ના બદલે 4320 થી 4290.
ફોરેન એક્ષચેઇન્જ એ નાણાંતંત્રમાં બે ચલણ વચ્ચેનો વિનિમય દર (કે જે વિદેશી નાણાં વિનિમય દર, ફોરેક્સ દર અથવા એફએક્સ દર તરીકે પણ જાણીતો છે), તે એક ચલણનું બીજા ચલણના સંદર્ભમા મૂલ્ય કેટલું છે તે દર્શાવે છે. તે સ્વદેશી ચલણનાં સંદર્ભમાં વિદેશના ચલણનું મૂલ્ય છે. દા.ત. 91 જાપાનીઝ યેન , ¥))ના યુએસ ડોલર , $) સામેના વિનિમય દરનો અર્થ એવો થાય કે 91 જાપાનીઝ યેનનું મૂલ્ય 1 યુએસડી જેટલું થાય છે. વિદેશી વિનિમયનું બજાર વિશ્વના સૌથી મોટા બજારો પૈકી એક છે. અમુક અંદાજ પ્રમાણે, દરરોજ લગભગ 3.2 ટ્રિલિયન યુએસડી મૂલ્યનાં ચલણ હસ્તાંતરીત થયા કરે છે.
દ્વિપક્ષી વિનિમય દરમાં ચલણની જોડ હોય છે, જ્યારે અસરકારક વિનિમય દર એ વિદેશી ચલણના સમૂહની ભારિત સરેરાશ છે અને તે દેશની બાહ્ય સ્પર્ધાત્મકતાના સઘળા માપદંડ તરીકે જોઈ શકાય. નજીવા અસરકારક વિનિમય દર ) ને વેપારના અસીમ ભાર આંકના વ્યસ્તથી ભારિત કરવામાં આવે છે. વાસ્તવિક અસરકારક વિનિમય દર એ એનઈઈઆર ને વિદેશી ભાવસપાટીના યોગ્ય સ્તર પર ગોઠવે છે અને સ્વદેશી ભાવ સપાટી પ્રમાણે ઘટી જાય છે. વૈશ્વિક રોકાણ પ્રથાને ધ્યાનમાં લેતા કુલ સ્થાનિક ઉત્પાદન થી ભારિત અસરકારક વિનિમય દર એનઈઈઆર ની સરખામણીએ વધુ યોગ્ય ગણી શકાય.
વિનિમય તંત્રમાં "મૂળભુત ચલણ" ના એક એક્મ સામે "દર ચલણ" ના કેટલા એક્મ વિનિમય કરી શકાય તે જણાવીને અવતરણ આપી શકાય છે. દા.ત. ઈયુઆર/યુએસડી વિનિમય દર 1.2290 પ્રતિ ઈયુઆર , કે જે ઈયુઆર/યુએસડી તરીકે પણ જાણીતા છે; વિદેશી ચલણ વિનિયમ બજાર જુઓ) છે તેમ જણાવતા એક દરમાં દર ચલણ યુએસડી તેમજ મૂળભુત ચલણ ઈયુઆર છે તેમ કહી શકાય.
નોંધપાત્ર છે કે, પ્રત્યક્ષ દરનો ઉપયોગ કરીને, જો સ્વદેશી ચલણ મજબૂત બને તો વિનિમય દરનો આંક ઓછો થશે. તેથી વિરુદ્ધ રીતે જો વિદેશી ચલણ મજબૂત બને તો વિનિમય દરનો આંક વધશે અને સ્વદેશી ચલણનો મૂલ્યહ્રાસ થાય.
હાજર વિનિમય દર ને ચાલુ/હાલનો વિનિમય દર ગણવામાં આવે છે. વાયદા વિનિમય દર એ એવો વિનિમય દર છે કે જેનુ અવતરણ તેમજ વેપાર આજના દિવસે જ થાય છે પણ જેની સોંપણી તથા ચૂકવણી નિશ્વિત ભવિષ્યની તારીખે જ થાય છે.
અલકનંદા નદી ઉત્તરાખંડ રાજ્યમાં શતપથ અને ભગીરથ ખડક નામક હિમનદીમાંથી નીકળે છે. આ સ્થાન ગંગોત્રી કહેવાય છે. અલકનંદા નદી પહાડોની ખીણમાં લગભગ ૨૨૯ કિલોમીટર જેટલું અંતર કાપે છે. દેવ પ્રયાગ અથવા વિષ્ણુ પ્રયાગ ખાતે અલકનંદા અને ભાગીરથી નદીઓનો સંગમ થાય છે અને ત્યારબાદ અલકનંદા નામ સમાપ્ત થઇ કેવળ ગંગા નામ વડે ઓળખાય છે. અલકનંદા નદી ચમોલી, તેહરી અને પૌડી જિલ્લાઓમાંથી પસાર થઇને આગળ વહે છે. ગંગા નદીમાં વહેતા પાણીમાં અલકનંદા નદીના પાણીનું યોગદાન ભાગીરથી નદી કરતાં વધારે પ્રમાણમાં છે. હિંદુઓના પ્રસિદ્ધ તીર્થસ્થળ બદ્રીનાથ અલકનંદા નદીના તટ પર જ વસેલું છે. રીવર રાફ્ટિંગ જેવી સાહસિક નૌકા રમત માટે આ નદી ખુબ જ લોકપ્રિય છે. તિબેટની સીમા પાસે આવેલા કેશવપ્રયાગ નામના સ્થળ પર આ નદી આધુનિક સરસ્વતી નદી સાથે મળે છે. કેશવપ્રયાગ બદ્રીનાથ કરતાં અધિક ઊંચાઈ પર આવેલું છે.
અલકનંદા નદી ભારતીય ઉપખંડની સૌથી વધુ મહત્વની તેમ જ પવિત્ર એવી ગંગા નદીની ઉપનદી તેમજ ઉત્તર ભારતની મુખ્ય નદીઓમાંની એક છે. અલકનંદા એ ગંગા નદીનાં ચાર નામો પૈકીનું એક નામ છે. ચાર ધામમાં ગંગા નદીનાં ઘણાં રુપ અને નામ જોવા મળે છે. ગંગોત્રી ખાતે ગંગા નદીને ભાગીરથીના નામથી ઓળખવામાં આવે છે. કેદારનાથ ખાતે મંદાકિની અને બદ્રીનાથ ખાતે અલકનંદા નામથી ઓળખવામાં આવે છે.
અલકનંદા નદીની પાંચ ઉપનદીઓ એટલે કે સહાયક નદીઓ આવેલી છે, જે ગઢવાલ ક્ષેત્રમાં પાંચ અલગ અલગ સ્થળો પર અલકનંદા નદી સાથે મળી જાય છે, જે પંચ પ્રયાગના નામથી ઓળખાય છે. આ પંચ પ્રયાગ નીચે પ્રમાણે છે:
અલકનંદા નદી ક્યાંક ખુબ જ ઊંડી, તો ક્યાંક છીછરી છે. આ નદીની સરેરાશ ઊંડાઈ ૫ ફૂટ જેટલી છે અને મહત્તમ ઊંડાઈ ૧૪ ફૂટ જેટલી છે.
અલકનંદા અને તેની ઉપનદીઓ પર કુલ ૩૭ જળબંધો નિર્માણ પામેલા, બાંધકામ હેઠળ અથવા યોજના હેઠળ છે, જેનો મુખ્ય ઉપયોગ વિદ્યુત ઉત્પન્ન કરવાનો છે.
એપ્રિલ ૧૯૯૭ના સમેયમાં ભારતના વડા પ્રધાન મંત્રી બન્યા તે પહેલાં તેઓએ ભારતીય મંત્રીમંડળમાં વિભિન્ન હોદ્દાઓ પર કામ કર્યું હતુ. તેઓ સંચાર મંત્રી, સંસદીય કાર્ય મંત્રી, સૂચના અને પ્રસારણ મંત્રી, વિદેશ મંત્રી તથા આવાસ મંત્રીના રુપમાં કામ કરી ચુક્યા હતા. આ ઉપરાંત તેઓ બીબીસીની હિન્દી સેવા માટે એક પત્રકાર ના રૂપમાં પણ કાર્ય કરી ચુક્યા છે.
૪થી ડિસેમ્બર, ૧૯૧૯ના દિવસે જન્મેલા ઈન્દ્ર કુમાર ગુજરાલ ભારતીય ગણરાજ્યના ૧૩મા વડાપ્રધાન મંત્રી હતા. ઝેલમ નગર કે જે અત્યારે પાકિસ્તાનમાં આવેલું છે, ત્યાં જન્મેલા શ્રી ગુજરાલ ભારત દેશના સ્વતંત્રતા સંગ્રામ મેં સક્રિય હિસ્સો લઇ ચુક્યા હતા અને ૧૯૪૨ના ભારત છોડો આંદોલન વેળા તેઓ જેલવાસ પણ ભોગવી ચુક્યા હતા.
સજીવ જગત સાથે કામ પાડનાર તમામ મહાન ચિંતકોએ અનુકૂલનને જિદગીની હકીકત તરીકે સ્વીકારે છે. અનુકૂલન કેવી રીતે અસ્તિત્વમાં આવ્યું તે અંગે તેમના ખુલાસા અલગ અલગ છે, જે આ વિચારકોને એકબીજાથી અલગ પાડે છે. સૌથી વધુ નોંધપાત્ર વિચારો પૈકી થોડાક નીચે પ્રમાણ છે:
એમ્પિડોકિલસ માનતા ન હતા કે અનુકૂલન માટે નિર્ણાયક કારણ જરૂરી છે, પરંતુ "આવી વસ્તુમાં હયાત રહેતી હોવાથી તે કુદરતી રીતે આવે છે." એરિસ્ટોટલ, જો કે, નિર્ણાયક કારણમાં માનતા હતા.
પ્રાકૃતિક સિધ્ધાંતશાસ્ત્રમાં, અનુકૂલનનું દૈવીકાર્ય, ઈશ્વરના અસ્તિત્વના પુરાવા તરીકે પણ અર્થઘટન કરાયું હતું. વિલ્યમ પાલે માનતા હતા કે સજીવો જે જીવન જીવે છે તેને સંપૂર્ણપણે અનુકૂળ થાય છે, આ દલીલે લેબિનિઝ ઝાંખા પાડી દીધા, જેમણે દલીલ કરી હતી કે, ઈશ્વરે તમામ સંભવિત જગતમાં સૌથી ઉત્તમ વસ્તુઓ લાવી છે. વોલ્ટેરના ડૉ પાનગ્લોસે આ આશાસ્પદ વિચારસરણીનું અનુકરણ કર્યું છે, અને હયુમે આ રચના સામે દલીલ કરી હતી. બ્રિજવોટર ટ્રીટાઈસિઝ પ્રાકૃતિક ધર્મશાસ્ત્રની પ્રોડક્ટ છે, અલબત્ત કેટલાંક લેખકોએ તેમનું કામ વાજબી રીતે તટસ્થપણે રજૂ કર્યું હતું. રોબર્ટ નોક્સે આની નિંદાજનક શ્રેણી લખી હતી, જેઓ બ્રિજવોટર ટ્રીટાઈસિઝ ની જેમ અર્ધ ઉત્ક્રાંતિવિષયક અભિપ્રાયો ધરાવતા હતા. ડાર્વિને, સજીવ અને વનસ્પતિ જગતમાં પેદા થતી ખામીઓ અને મર્યાદાઓ પર ભાર મૂકીને પરંપરા તોડી હતી.
અનુકૂલન એ, સૌ પ્રથમ, શરીરના ભૌતિક ભાગ કરતાં પ્રક્રિયા વધુ છે. આ તફાવત, જયાં શારીરિક સરંચના મહદંશે સરળ તેવા આંતરિક પરોપજીવીમાં જોઈ શકાશે, પણ તેમ છતાં આવા સજીવોએ તેમના અસાધારણ પર્યાવરણ સાથે મોટા પ્રમાણમાં અનુકૂલન કર્યું હોય છે. આના પરથી આપણે જોઈએ છીએ કે અનુકૂલન એ માત્ર દૃશ્ય ગુણોની બાબત નથી: આવા પરોપજીવીઓમાં જીવનચક્રમાં મહત્વપૂર્ણ અનુકૂલન સ્થાન લે છે, જે ઘણીવાર સંપૂર્ણ જટિલ હોય છે. આમ છતાં, વ્યવહારુ શબ્દ તરીકે, અનુકૂલન ઘણીવાર સર્જન માટે વપરાય છે: જેમાં જાતિઓનાં તે લક્ષણો પ્રક્રિયામાંથી પરિણમે છે.
સજીવ કે વનસ્પતિનાં ઘણાં પાસાને સાચી રીતે અનુકૂલન કહી શકાય, જો કે તેમાં કેટલાંક લક્ષણોનું કાર્ય હંમેશા શંકાસ્પદ હોય છે.
ઉત્ક્રાંતિની પ્રક્રિયા માટે અનુકૂલન શબ્દ, અને ના શારીરિક ભાગ કે કાર્ય માટે અનુકૂલનના ગુણ નો ઉપયોગ કરીને શબ્દના બંને અર્થોને વિભાજીત કરી શકાશે.
મોરનાં આલંકારિક પીછાં આકાર એ પ્રખ્યાત અનુકૂલન છે. તે હિલચાલ અને ઉડ્ડયન ઘટાડશે અને તે ખૂબ નજરે ચઢે છે; તેની વૃધ્ધિ માટે આહારનાં સાધનો પર ખર્ચ પડે છે. તેના લાભ અંગેની ડાર્વિનનો ખુલાસો, જાતીય પસંદગીના સંદર્ભમાં હતો: "અમુક વ્યકિતઓને, સંપૂર્ણતયા પ્રજનન સંબંધમાં સમાન સેકસ અને જાતિની બીજી વ્યકિતઓ પર જે લાભ મળે છે તેના પર તે આધાર રાખે છે." મોર દ્વારા રજૂ થતા લૈંગિક પસંદગીના પ્રકારને "સાથી પસંદગી" કહેવાય છે, જે સૂચિત કરે છે કે પ્રક્રિયામાં ઓછા યોગ્ય પર વધુ યોગ્યની પસંદગી હોય છે, અને તેથી હયાતિ મૂલ્ય ધરાવે છે. લૈંગિક પસંદગીની માન્યતા લાંબા સમયથી સ્થગિત હતી, પરંતુ હવે પુનસ્થાપિત થઈ છે. વ્યવહારમાં, વાદળી તેતર પક્ષી પેવો ક્રિસ્ટસ ખૂબ સુંદર સફળ જાત છે, જે ભારતમાં મોટા પ્રાકૃતિક ક્ષેત્રમાં જોવા મળે છે, તેથી તેમની મૈથુન સિસ્ટમનું એકંદર પરિણામ બિલકુલ જીવનક્ષમ રહે છે.
તમામ અનુકૂલનો સજીવોને તેમના પરિસ્થિતિલક્ષી અનુકૂળ સ્થાનોમાં હયાત રહેવામાં મદદ કરે છે. આ અનુકૂલન ગુણો સરંચનાત્મક, વર્તનલક્ષી કે શારીરિક હોઇ શકે છે. સંરચનાત્મક અનુકૂલનો સજીવના શારીરિક લક્ષણો છે. વર્તનલક્ષી અનુકૂલનો વારસાગત વર્તણૂક શૃંખલા અને/અથવા શીખવાની ક્ષમતાથી બનેલા છે: વર્તનો વિગતે વારસાગત હોય છે, અથવા શીખવાનું વલણ વારસાગત હોઈ શકે . ઉદાહરણો: ખોરાકની શોધ, સંભોગ, બોલવું. શારીરિક અનુકૂલનો સજીવને ખાસ કાર્યો કરવા દેવાની સાથે બીજા સામાન્ય કાર્યો જેવાં કે વૃધ્ધિ અને વિકાસ, ઉષ્ણતામાન નિયમન, આયોનિક સંતુલન અને હોમિયોસ્ટેસિસનાં બીજા પાસાં કરવાની પણ છૂટ આપે છે. ત્યારબાદ, અનુકૂલન સજીવની જિંદગીનાં તમામ પસાને અસર કરે છે.
ઉપરની વ્યાખ્યાઓ પરથી, એ સ્પષ્ટ થાય છે કે, અનુકૂલક અને યોગ્યતા વચ્ચે સંબંધ છે. યોગ્યતા એ અંદાજ છે અને પ્રાકૃતિક પસંદગી દરની આગાહી કરનાર છે. તેમના વસવાટમાં જ્યાં સુધી થઇ શકે ત્યાં સુધી વૈકલ્પિક સમલક્ષણીઓની સંબંધિત પુનરાવર્તનદરને પ્રાકૃતિક પસંદગી બદલી દે છે. બંને જોડાયેલ હોવા છતાં, તેઓ એક બીજામાં સમાવતા નથી: ઊંચી અનુકૂલનતા સાથે સમલક્ષણીમાં ઊંચી યોગ્યતા ન હોઈ શકે. ડોબ્ઝેહન્સ્કી કેલિફોર્નિયન રેડવુડના દાખલાનો ઉલ્લેખ કરે છે, તે ઊંચા પ્રમાણમાં અનુકૂલિત છે, પરંતુ તેની અવશેષરૂપે જાતો નાશ પામવાના ભય હેઠળ છે. ઈલિયટ સોબેરે અભિપ્રાય આપ્યો હતો કે અનુકૂલન એ પશ્ચાદવર્તિ વિભાવના હતી, કેમ કે તે ગુણધર્મના ઇતિહાસ અંગે કશુંક સૂચિત કરે છે, જયારે યોગ્યતા ગુણધર્મના ભાવિની આગાહી કરે છે.
આનું ઉત્તમ ઉદાહરણ સસ્તન સજીવઓના કાનનું હાડકું છે, જે અંગે આપણે ઊપલા અને નીચલા જડબાથી ઉદ્ભવેલ પ્રાગૈતિહાસિક અને ગર્ભશાસ્ત્રવિષયક અભ્યાસ પરથી તેમના સિનેપ્સિડ પૂર્વજોના હિઓઈડ અને હજુ વધુ પાછળ પ્રાચીન માછલીની વક્રકાર ચૂઈના જે ભાગ હતા, તેના પરથી જાણી શકીએ છીએ. આ જ્ઞાન આપણને સ્પર્ધાત્મક જીવશાસ્ત્રીઓ દ્વારા મળ્યું છે, જેઓ એક સૈકા અગાઉ, ઉત્ક્રાંતિવાદના અભ્યાસના નિર્ણાયક તબક્કે હતા. એક્સેપ્ટેશન શબ્દ ઉત્ક્રાંતિવાદના ઇતિહાસમાં મૂળમાં આશ્ચર્યજનક રીતે સામાન્ય, કાર્યના આ મુદ્દાઓને આવરી લેવા પસંદ કરાયો હતો. ઉષ્ણતામાનના નિયમન માટે મૂળમાં વપરાતાં પીંછામાંથી પાંખોનો ઉદ્ગમ અને ખૂબ તાજેતરની શોધ છે .
આમ એ બાબત સ્પષ્ટ છે કે વસવાટો અને જીવોની વિગતો વારંવાર બદલાય છે. તેથી અનુકૂલનની પ્રક્રિયા કયારેય આખરી રીતે પૂર્ણ થતી નથી. સમય જતાં, એવું બને કે પર્યાવરણમાં સહેજ ફેરફાર થઇ શકે, અને જાતિઓ તેની આજબાજુની સ્થિતિ સાથે વધુ સારીને સારી રીતે અનુકૂળ થાય. બીજી બાજુ એવું બને કે, પર્યાવરણમાં ફેરફારો પ્રમાણમાં ઝડપથી થઇ શકે અને પછી જાતિઓ પ્રમાણમાં ઓછું અને ઓછું અનુકૂલન કરે. આ જોતાં, અનુકૂલન એક જનીન વિષયક શોધ પ્રક્રિયા છે, ખાસ કરીને વસતિ, અન્ય ઓછા પ્રતિકૂળ વિસ્તારમાં સ્થળાંતર કે ગતિ કરી શકે નહીં કે ત્યાં જાય નહીં ત્યારે હરહંમેશ અમુક વ્યાપમાં ચાલુ રહે છે. આ પ્રક્રિયા વત્તે-ઓછે અંશે ચોક્કસ પરિસ્થિતિ-વ્યવસ્થામાં દરેક જાતિને અસર કરે છે.
કેટલાંક વિશેષ ગુણો અનુકૂલક હોતા નથી, એટલે કે પસંદગીની દૃષ્ટિએ તટસ્થ હોય છે. તેનાં ઘણાં કારણો હોઈ શકે: વિશેષ ગુણની ઉપયોગિતા જતી રહી હોય છે અને હવે અનુકૂળ જણાતો નથી, ગુણની ઉપયોગિતા અજ્ઞાત હોય છે, આ ગુણ, અનુકૂલક હોય તેવા અન્ય ગુણનું પરિણામ છે . કારણ કે જનીનો પ્લીઓટ્રોપિક અસરો ધરાવે છે, તમામ ગુણો કાર્યાન્વિત ન હોઇ શકે. અલબત્ત, સજીવના ઉત્ક્રાંતિના ઇતિહાસમાં કોઈક સમયે એક ગુણ અનુકૂળ હોઇ શકે, પરંતુ વસવાટના ફેરફારની સાથે થતું અનુકૂલન અનાવશ્યક અથવા અવરોધક પણ બને છે. આવાં અનુકૂલનોને નિરર્થક વેસ્ટિગિયલ કહેવાય છે. તેથી, અનુકૂલનની ઉપયોગિતાનો હાસ થાય અને તે વહી જાય.
આઇરિશ શાબરના શિંગડાને ઘ્યાનમાં લઇએ તો , તે હરણમાં શરીરના કદ સાથે શિંગડાનો એલોમેટ્રિક સંબંધ ધરાવે છે. શીંગડા દેખીતી રીતે શિકારીઓ સામે રક્ષણ માટે રક્ષણ તરીકે કામમાં આવે છે, તથા વાર્ષિક મૈથુનની ઋતુમાં વિજય મેળવવામાં પણ મદદરૂપ થાય છે. પરંતુ સાધનોના સંદર્ભમાં તેઓ કિંમતી છે. છેલ્લા હિમવર્ષો દરમિયાન સાબરોની વસતિમાં પ્રજનન ક્ષમતાના સાપેક્ષ વધારા અને ઘટાડા પર આધારિત હતું. અન્ય ઉદાહરણ: મૈથુન ગાળા વખતે વિવિધ રંગો પ્રદર્શિત કરાય ત્યારે શોધ નિવારવા છદ્માવરણ આવરણનો નાશ કરાય છે. અહીં જિંદગીના જોખમ સામે પ્રજનન માટેની જરૂરિયાત દ્વારા સંતુલન સાધવામાં આવે છે.
કુદરતી ઇતિહાસના બીજા ઘણા વિદ્યાર્થીઓ, જેમ કે બફોને અનુકૂલનનો સ્વીકાર કર્યો હતો, અને કેટલાંકે તંત્ર-વ્યવસ્થા અંગે પોતાનો અભિપ્રાય વ્યકત કર્યા વિના ઉત્ક્રાંતિનો પણ સ્વીકાર કર્યો હતો. આ ડાર્વિન અને વોલેસની સાચી ગુણવત્તા સમજાવે છે, અને તંત્રવ્યવસ્થા આગળ ધપાવવા બદલ બેટસ જેવા આનુષંગિક માણસોને રજૂ કરે છે, જેમનું મહત્ત્વ માત્ર અગાઉ જોવામાં આવ્યું હતું. એક દાયકા પછી, ફોર્ડ અને ડોબઝાન્સ્કી જેવી વ્યકિતઓ દ્વારા થયેલા પ્રાયોગિક ક્ષેત્રે અભ્યાસો અને સંવર્ધન પ્રયોગોએ પુરાવો રજૂ કર્યો હતો કે પ્રાકૃતિક પસંદગી માત્ર અનુકૂલન પાછળનું એન્જિન નથી, પરંતુ અગાઉ વિચારાયું હતું તે કરતાં વધુ મજબૂત બળ હતું.
ઘણાં સજીવઓ નિરર્થક અવયવો ધરાવે છે, જે તેમના પૂર્વજોની સંપૂર્ણપણે કાર્યલક્ષી સંરચનાઓના અવશેષો છે. જીવનશૈલીમાં ફેરફાર થવાને પરિણામે અવયવો નિરર્થક બન્યા, કે પછી તો બિનકાર્યલક્ષી બન્યાં અથવા કાર્યલક્ષિતામાં ઘટાડો થયો. કાર્યના ઘટાડાની સાથે રચનાત્મક પસંદગીમાં પણ ઘટાડો થયો અને તેના પરિણામે નાશ કરવાપાત્ર ફેરફારો એકઠા થયા. કોઈ સરંચના શરીરના સામાન્ય અર્થતંત્રને અમુક પ્રકારનું ખર્ચ દર્શાવે તો, તેઓ એક વખત કાર્યલક્ષી ન હોવાથી તેની નાબૂદીથી લાભ પેદા થઈ શકશે. ઉદાહરણો: માણસોમાં ડહાપણનાં દાંત; ગુફાના સજીવઓમાં પિગમેન્ટ અને કાર્યલક્ષી આંખોનો લોપ; એન્ડોપેરેસાઈટમાં સરંચનાનો લોપ.
શરીર રચનામાં એકંદર સંકલન સાથે કામ કરવા કેટલાંક અગત્યનાં અનુકૂલનો છે. આવાં અનુકૂલનોને નોંધપાત્ર પરિણામો હોઈ શકે. ઉદાહરણો, કરોડરજજુવાળા સજીવઓમાં, ઉષ્ણતામાનનું વિનિયમન, અથવા મગજના કાર્યમાં સુધારણા કે અસરકારક રોગપ્રતિરક્ષા સિસ્ટમ હોય. છોડોનું ઉદાહરણ, ફૂલવાળા છોડોમાં પ્રજનન સિસ્ટમનો વિકાસ ગણાશે. આવાં અનુકૂલનો વસવાટોની વિશાળ શ્રેણીમાં વધુ સધ્ધર બનાવી શકે. આવાં મોટાં અનુકૂલનોનું સંપાદને ઘણીવાર અનુકૂલક રેડિયેશન માટેના તણખા તરીકે કામ કર્યું છે, અને સજીવઓ કે છોડોનાં સંપૂર્ણ જૂથ માટે લાંબાગાળાના સમય માટે ભારે સફળતા મેળવી છે.
બીજો સિધ્ધાંતએ છે કે, સજીવ તેના વિકાસના દરેક તબક્કે અને તેની ઉત્ક્રાંતિના તમામ તબક્કે સબળ હોવો જોઈએ. આ સ્પષ્ટપણે સાચું છે, અને સજીવના વિકાસની ઉત્ક્રાંતિ, વર્તન અને સંરચના અંગેની મૂંઝવણ તે બાબતને અનુસરે છે. મુખ્ય મૂંઝવણ, જેના અંગે ખૂબ ચર્ચા થઈ છે, તે છે, જરૂરિયાત, જે ઉત્ક્રાંતિ દરમિયાન રચનામાં ફેરફાર કરે છે તે પ્રમાણમાં નાના ફેરફાર હોવા જોઈએ, કારણ કે શરીરની રચના એટલી જટિલ અને આંતરિક રીતે સંકળાયેલી હોય છે. આ સદ્ધર સિધ્ધાંત છે, જો કે તેમાં થોડાક અપવાદો હોઈ શકે: છોડોમાં પોલિપ્લોઈડ સામાન્ય છે, અને યુકારયોટા બનાવતાં સૂક્ષ્મ જીવોના સહજીવન વધુ વિજાતીય દૃષ્ટાંત છે.
સહ ઉત્ક્રાંતિમાં, એક જાતિનું અસ્તિત્વ સખ્તપણે બીજી વ્યકિતની જિંદગી સાથે બંધાયેલું રહે છે, એક જાતિમાં થતાં નવાં કે 'સુધરેલાં' અનુકૂલનો, ઘણીવાર અન્ય જાતિઓના આનુષંગિક લક્ષણોના દેખાવ અને ફેલાવા દ્વારા અનુસરાય છે. આનાં ઘણાં ઉદાહરણો છે; આ વિચાર એ બાબત પર ભાર મૂકે છે કે જીવંત વસ્તુઓના જીવન અને મૃત્યુ ગાઢ રીતે સંકળાયેલા છે, તે માત્ર શારીરિક પર્યાવરણ સાથે નહીં, પરંતુ અન્ય જાતિઓની જિંદગી સાથે પણ સંકળાયેલ છે. ફૂલ ખીલવતાં છોડો અને જીવાતો વચ્ચેના સંબંધની જેમ આ સંબંધ જટિલપણે ગતિશીલ છે અને લાખો વર્ષો સુધી ટ્રજેકટરિ પર ચાલુ રહેશે.
મનુષ્યના ગર્ભકાળ સમયના મગજનું કદ (જે 400 કરતાં મોટું ન હોઈ શકે, અન્યથા તે માતાના યોનિમાર્ગમાંથી નીકળી શકશે નહીં) અને એક પુખ્ત મગજ માટે જરૂરી કદ વચ્ચેનો વિરોધાભાસ તે દર્શાવે છે કે નવજાત બાળકનું મગજ બિલકુલ અપરિપક્વ હોય છે. મગજ વૃધ્ધિ પામે અને પક્વ બને ત્યાં સુધી મનુષ્યએ તેના જીવનની સૌથી મહત્વની વસ્તુઓ માટે (હરફર કરતા રહેવાની
સ્વયંશક્તિ, વાણી) પ્રતીક્ષા કરવી પડે છે. આ જન્મના સમાધાનનું પરિણામ છે. મોટી સમસ્યા આપણી સીધા બે પગના ઢબની છે, તેમ ન હોય તો આપણા યોનિમાર્ગને જન્મ માટે વધુ યોગ્ય આકાર આપી શકાયો હોત. નિએન્ડરથલ્સની સમાન સમસ્યા હતી.
લેમાર્ક. પ્રાપ્ત ગુણોના વારસાનો પ્રોટો-ઉત્ક્રાંતિલક્ષી સિધ્ધાંત તેમનો છે, જેમનો મુખ્ય હેતુ, કુદરતી સાધનો દ્વારા અનુકૂલનને સમજાવવાનો છે. જેમણે પ્રગતિની નિસરણી ગતિશીલ રાખવા ઉપરાંત સામાન્યપણે ઉપયોગ અને અનુપયોગ તરીકે વ્યકિત કરાતા "સંજોગોના પ્રભાવ" અન્વયે સજીવ-તંત્રના વધુ જટિલ બનવાના વલણનું સૂચન કર્યું હતુ. તેમના ઉત્ક્રાંતિના વિચારો, અને જ્યોફ્રોયના વિચારો નિષ્ફળ ગયા, કારણ કે તેનું વારસા સાથે અનુરૂપ થયું ન હતું. આ બાબતની મનુષ્ય જાતિઓમાં રસ ધરાવનાર તબીબી માણસો દ્વારા મેન્ડેલ પહેલાં, અને ખાસ કરીને વેઈસમેન માટે જાણીતી હતી.
ઉત્ક્રાંતિલક્ષી સ્થિતિ માટે સીવોલ રાઈટનું સ્પષ્ટીકરણ એવું હતું કે, સજીવઓ અનુકૂલક શિખરો કબજે કરવા આવ્યાં છે. અન્ય ઊંચા શિખર પર ચઢવા, જાતિઓએ પ્રથમ ખરાબ અનુકૂલક વચગાળાના તબક્કાઓની ખીણમાંથી પસાર થવાનું છે. વસતિ ખૂબ ઓછી હોય તો, જનીનોના વલણ દ્વારા આ થઈ શકે. આ રાઈટની શિફિંટગ બેલેન્સ થિયરી ઓફ ઈવોલ્યુશન હતી. કુદરતી વસતિમાં ઘણીવાર આ નાજુક સ્થિતિ રહે છે કે કેમ તે અંગે ઉત્ક્રાંતિવાદના જીવશાસ્ત્રીઓમાં ખૂબ શંકા છે. રોનાલ્ડ ફિશરને લાગ્યું હતું કે મોટાભાગની કુદરતની વસતિ જનીન વલણની આ અસરો માટે મહત્વપૂર્ણ બનવા માટે ખૂબ મોટી હતી.
તમામ અનુકૂલનોને ઊતરતી બાજુ છે: ઘાસ પર દોડવા માટે ઘોડાના પગ યોગ્ય છે, પરંતુ તેઓ તેમની પીઠ પર ખંજવાળી શકતા નથી; સસ્તન સજીવઓના વાળ ઉષ્ણતામાનમાં મદદ કરે છે, પરંતુ એકટોપેરેસાઈટ માટે અનુકૂળ સ્થાન પણ આપે છે; આ કારણે પેંગ્વિન પાણીમાં તરી શકે છે. અનુકૂલનો જુદાં જુદાં કાર્યો કરે છે જે પારસ્પરિક વિનાશક પણ બની શકે. સમાધાન અને કામચલાઉ માર્ગ વ્યાપકપણે ઊભા થઈ શકે, પરંતુ સંપૂર્ણતા હોતી નથી. પસંદગીનું દબાણ જુદી જુદી દિશામાં ખેંચે છે, અને પરિણામે થતું અનુકૂલન એ કોઈક પ્રકારનું સમાધાન છે.
યોગ્યતા. સમલક્ષણીમાં વસતિ વિષયક તફાવતનું પ્રમાણ સામાન્યપણે સાપેક્ષ માપ: સમલક્ષણી કે સમલક્ષણીના વર્ગ દ્વારા સંવર્ધન કરનાર વસ્તીનો પ્રતિ સરેરાશ ફાળો. તેને ડાર્વિનિયન યોગ્યતા , સાપેક્ષ યોગ્યતા , પસંદગીનો ગુણાંક અને અન્ય શબ્દો તરીકે પણ ઓળખાય છે.
અનુકૂલન કરવું. સામાન્યપણે સંપૂર્ણ માપ: સમલક્ષણીના વાહક કે સમલક્ષણીના વર્ગ દ્વારા સંવર્ધન કરનાર વસતિનો પ્રતિ સરેરાશ સંપૂર્ણ ફાળો. તે સંપૂર્ણ યોગ્યતા તરીકે પણ ઓળખાય છે, અને જાતિને સંપૂર્ણપણે લાગુ પડાય ત્યારે માલથુશિયન પારમિતિ તરીકે ઓળખાય છે.
જાતિઓ કે વસતિ એવાં ગુણધર્મો ધરાવતાં હોય કે હજુ ઊભી ન થયેલી પરિસ્થિતિ સાથે અનુકૂળ બને ત્યારે આ થાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, પોલિપ્લોઈડ રાઈસ-ગ્રાસ સ્પાર્ટિના ટાઉનસેન્ડી , ક્ષારયુકત કાદવના તેમના પોતાના રહેઠાણો સામે તેમની મૂળ જાતિના પૈકી બે માંથી કોઈપણ કરતાં વધુ અનુકૂલન કર્યું છે. શ્વેત લેગહોર્ન મરઘું અન્ય ઓલાદો કરતાં વિટામિન-બીની ન્યૂનતા સામે નોંધપાત્ર રીતે વધુ પ્રતિકારક છે. વિપુલ ભોજનમાં આનાથી કોઈ તફાવત પડતો નથી, પરંતુ મર્યાદિત ભોજન વખતે આ પૂર્વઅનુકૂલન નિર્ણાયક બની શકશે.
એમેઝોનના પતંગિયા પર હેનરી વોલ્ટર બેટસના કામે, તેમને નકલની વૈજ્ઞાનિક વિગતો વિકસાવવા તરફ દોરી ગયા, ખાસ કરીને નકલો એવો પ્રકાર વિકસાવવા જેના પરથી તેમનું નામ બેટસિયન મિમિક્રી પડયું છે. આ અસ્વાદિષ્ટ કે હાનિકારક જાતિઓની સ્વાદિષ્ટ જાતિઓ દ્વારા થયેલી નકલ છે. મધ્યમસરની આબોહવાવાળા બગીચાઓમાં જોવા મળતું સામાન્ય ઉદાહરણ હોવર-ફલાય છે, જેમાંથી ઘણી માખીઓને ડંખ ન હોવા છતાં હિમાનેપ્ટરા ની રંગની નકલ કરે છે. સ્વાદિષ્ટ જાતિઓની હયાતિ સુધારવા આવી નકલ સંપૂર્ણ હોવી જરૂરી નથી.
અનુકૂલન એવી ઉત્ક્રાંતિ વિષયક પ્રક્રિયા છે જેમાં જીવસૃષ્ટિ તેમના વસવાટ કે વસવાટોમાં વધુ સારી રીતે રહેવા માટે સક્ષમ બને છે.
અનુકૂલન ગુણ એ જીવના વિકાસલક્ષી ઢાંચાનું એક પાસું છે, જેથી જીવને હયાત રહેવા અને પ્રજનન માટે સક્ષમ કરે છે કે તેની શકયતા વધારે છે.
ભૃંગ અને માખીઓના જીવાશેષેના આંતરડા, પાંખની સરંચના અને મોંના ભાગના આકાર/રૂપવિજ્ઞાન સૂચવે છે કે તેઓએ શરૂઆતમાં પોલિનેટર-પરાગ વિતરક તરીકે કામ કર્યું હતું. ભૂતપૂર્વ ક્રેરેસિયસ કાળ દરમિયાન ભૃંગ અને એન્જિયોસ્પર્મ વચ્ચેનું સાયુજય એન્જિયોસ્પર્મ અને જીવાતોના સમાંતર વિકિરણોને પશ્ચાત ક્રેટેસિયસ તરફ દોરી ગયેલ. પાછળના ક્રેટેસિયસ ફૂલોમાં નેકટરી , હાયમનઓપ્ટેરાન્સ અને એન્જિયોસ્પર્મ વચ્ચેના પારસ્પરિક સંબંધની શરૂઆત સૂચવે છે.
ડાર્વિન પહેલાં, અનુકૂલનને સજીવ અને તેના વસવાટ વચ્ચેનો એક સ્થાયી સંબંધ તરીકે જોવામાં આવતું હતું. હવામાન બદલાય એટલે વસવાટ બદલાય, અને વસવાટ બદલાય તેમ જીવવિષયક વિગતો બદલાય તેની જાણકારી ન હતી. ઉપરાંત, વસવાટ તેમના બાયોટા પ્રમાણે બદલવાને અધિન હોય છે: ઉદાહરણ તરીકે, અન્ય વિસ્તારોમાંથી જાતિઓનું આક્રમણ. આપેલા વસવાટમાં જાતિઓની સાપેક્ષ સંખ્યા હંમેશા બદલાતી હોય છે. પરિવર્તન નિયમ છે, જો કે વધુ આધાર પરિવર્તનના વેગ અને પ્રમાણ પર રહે છે.
અનુકૂલન બે તબક્કાની પ્રક્રિયાના એક પાસા તરીકે જોઈ શકાય. પ્રથમ, ભૌગોલિક અલગતા અથવા કોઈક અન્ય તંત્ર વ્યવસ્થા દ્વારા પેદા થતી સજીવની જાતિ છે. બીજું પાસું અનુકૂલન પછી આવે છે, જે પ્રાકૃતિક પસંદગી દ્વારા સંચાલિત છે. આવું કશુંક ડાર્વિનના ફિન્ચેસ સાથે બન્યું હોવું જોઈશે, અને તેવા બીજા ઘણા દૃષ્ટાંતો છે. જેમકે હાલમાં, આફ્રિકાના સરોવરની સિચલેડ માછલીની ઉત્ક્રાંતિ, જયાં પ્રજનનની અલગતાનો પ્રશ્ન ઘણો વધુ જટિલ બને છે.
વસવાટ બદલાય ત્યારે સૌથી સામાન્ય વસ્તુ એ થાય છે કે નિવાસી વસતિ તેને અનુકૂળ આવે તેવા અન્ય સ્થળોએ જાય છે; ઉડતી જીવાતો કે દરિયાઈ સજીવઓમાં આ પ્રકારનો ખાસ પ્રતિભાવ રહે છે, જેમ ને ગતિ પ્રવૃત્તિ માટે વિશાળ તક મળે છે. આ સામાન્ય પ્રતિભાવને વસવાટની શોધ કહે છે. જીવાવશેષોના રેકોર્ડમાં દેખીતી સ્થગિતતાના ગાળા માટે આ એક ખુલાસો રજૂ કરાય છે .
પ્રાકૃતિક વસતિ જનીન વિવિધતા મોટા જથ્થામાં ધરાવતી હોવાને કારણે પૂર્વ અનુકૂલન થઇ શકે. ડાયપ્લોઈડ યુકેરિયોટસમાં, આ લૈંગિક વિષયક પ્રજનન સિસ્ટમનું પરિણામ છે, જયાં મ્યુટન્ટ એલેલિઝને આંશિક રક્ષણ મળે છે, ઉદાહરણ તરીકે, હીટરોઝાયગોટના પસંદગીના લાભ દ્વારા. સૂક્ષ્મ જીવો, તેમની ભારે મોટી વસતિને સાથે પણ જનીનલક્ષી વિવિધતાનું મોટું કામ હાથ ધરે છે.
અનુકૂલન શબ્દનો જીવસૃષ્ટિના અસ્તિત્વ માટે ખાસ મહત્વ ધરાવતાં લક્ષણનાં સંદર્ભે પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, ઘોડાના દાંતનું ઘાસ ચાવવા બાબતે અનુકૂલન અથવા શિકારીઓથી બચવા તેની ઝડપથી દોડવાની ક્ષમતા. આ પ્રકારના અનુકૂલનો વિવિધ વસતિમાં, સારા યોગ્ય સ્વરૂપો દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે, જે વધુ સફળતાપૂર્વક ફરી ઉત્પન્ન કરે છે, એટલે કે, કુદરતી પસંદગી દ્વારા.
બેટસ, વોલેસ અને મુલર માનતા હતા કે બેટસિયન અને મુલેરિયન મિમિક્રી પ્રાકૃતિક પસંદગીના કાર્ય માટે પુરાવો પૂરો પાડયો હતો, જે અભિપ્રાય હવે જીવશાસ્ત્રીઓમાં માનક છે. આ સ્થિતિમાં તમામ પાસાં સંશોધનનો વિષય થઈ શકે, રહયા હતા. આ વિચારો પર ક્ષેત્રીય અને પ્રાયોગિક કામ આજના દિવસ સુધી ચાલુ છે; અને વિષયવસ્તુને મજબૂતપણે જાતિ, જનીન અને વિકાસની સાથે જોડે છે.
સૂક્ષ્મ જીવોમાં વૈવિધ્યપૂર્ણ જનીનોના પૂર્વ-અનુકૂલન સ્વભાવનો પ્રથમ પ્રાયોગિક પુરાવો સાલ્વડોર લુરિયા અને મેકસ ડેલબ્રક દ્વારા પૂરો પડાયો હતો, જેમણે વધઘટ પૃથ્થકરણ બેકટિરિયમ એશ્ચેરિચિયા કોલી માં ખાઈ જવા કે વિનાશ કરવાની શકિતનો પ્રતિકાર કરવાનું કામ સોંપતી પૂર્વ અસ્તિત્વ ધરાવતાં જનીન ફેરફારોના યાદૃચ્છિક વધઘટને દર્શાવતી પદ્ધતિ છે.
વસતિની જનીન વિવિધતા પર પ્રાકૃતિક પસંદગી કામ કરે છે ત્યારે વસતિમાં જનીન ફેરફારો થાય છે. આનો અર્થ એ કે વસતિ જનીનની દૃષ્ટિએ તેના સંજોગો સાથે અનુકૂલન કરે છે. જનીન ફેરફારો દ્રશ્ય સરંચનામાં પરિણમી શકે, અથવા બદલાયેલ વસવાટ સાથે અનુકૂળ આવે તે રીતે શારીરિક પ્રવૃત્તિને ગોઠવી શકે.
વસવાટ બદલાય ત્યારે નિવાસી વસ્તી માટે ત્રણ મુખ્ય વસ્તુઓ બની શકે: વસવાટની શોધ, જનીનવિષયક ફેરફાર અથવા નાશ થવો. હકીકતમાં, ત્રણેય વસ્તુઓ ક્રમમાં થઈ શકે. આ ત્રણ અસરો પૈકી, માત્ર જનીન ફેરફાર અનુકૂલન સાધે છે.
અનુકૂલનએ ઉત્ક્રાંતિ વિષયક પ્રક્રિયા છે, જેના દ્વારા વસતી તેના વસવાટને વધુ અનુરૂપ બને છે. આ પ્રક્રિયા ઘણીબધી પેઢીઓના સમયગાળા દરમિયાન આકાર લે છે, અને તે જીવવિજ્ઞાનની પાયાની ઘટનાઓમાં એક છે.
વાન વાલેને વિચાર્યું કે, સ્થાયી પર્યાવરણમાં પણ, સ્પર્ધક જાતિઓએ તેમના સાપેક્ષ વસવાટને જાળવવા સતત અનુકૂલન કરવું પડતું હતું. આ રેડ કિવન હાયપોથિસિસ તરીકે જાણીતું થયું હતું.
એ ગહન સત્ય છે કે કુદરતને ઉત્તમની જાણ નથી; તે જનીન ઉત્કાંતિ.એ નકામી વસ્તુ, કામચલાઉ માર્ગ, સમાધાન અને ભૂલની વાર્તા છે. પીટર મેડવર
સમલક્ષણી સંપૂર્ણતયા પસંદગીનો લક્ષ્યાંક હોવાથી, સાથોસાથ સમલક્ષણીનાં તમામ પાસાંને એટલી જ માત્રામાં સુધારવા અશક્ય છે. અર્નસ્ટ મેયર .
પરાગ રજનું સાતત્ય: આ મદ્યમાખીઓ પસંદગીની માત્ર એક જાતિના ફૂલોની મુલાકાત લે છે, જે તેમના બાસ્કેટમાં પરાગના રંગ દ્વારા જોઈ શકાશે.
ખાટી આમલી અથવા આમલી એક વનસ્પતિ છે, જે ફૈબેસી કુળમાં આવતું એક વૃક્ષ છે. આમલીના લાલ થી ભૂરા રંગનાં ફળને પણ આમલી જ કહેવામાં આવે છે. આ ફળ સ્વાદમાં ખુબજ ખાટાં હોય છે. આમલીનું વૃક્ષ સમયની સાથે ખુબ જ મોટું થઇ શકે છે. આમલીનાં પાંદડાં એક વૃતની બંન્ને તરફ નાની-નાની હારમાં લાગેલાં હોય છે. આ વૃક્ષના વંશ ટૈમેરિન્ડસમાં માત્ર એક પ્રજાતિ હોય છે.
આમલી પાચક અને પિત્ત વિકારો માટે રામબાણ ઔષધિ છે. ખાદ્ય પદાર્થ અને ઔષધિના રૂપમાં આમલીનો ઉપયોગ વર્ષોથી થતો રહ્યો છે. આમલીના ગુદા તરસ છીપાવનાર, રોચક, દાહશામક અને રક્તપિત્તનું શમન કરે છે. આમલીના ફૂલ સોજાને દૂર કરે છે. પિત્તજ્વરમાં કબજિયાત અને બળતરાને દૂર કરવા માટે આમલીના પાનનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. પાકી આમલીનો મુરબ્બો બનાવીને ખાવાથી પાચનશક્તિ વધે છે.
પિત્તની ગરમી : ૫૦ ગ્રામ પાકી આમલીનો ગુદો લઈને પાણીમાં પલાળી દો. થોડીવાર પછી તેને અર્ધા લિટર પાણી માં થોડુંક ઉકાળો. પછી તેને મસળીને ગાળી લો. એ પછી તેમાં થોડુંક મીઠું, શેકેલું જીરું અને ધાણા, મરી અને થોડીક ખાંડ કે ગોળ મેળવીને થોડું-થોડું કરીને ૩-૪ વારમાં પી જાવ.
મરોડ : ૬ ગ્રામ પાકી આમલીનો ગુદો, ૩ ગ્રામ પાકું કેળું, ૧ ગ્રામ મરી પાઉડર આ ત્રણેયને એકસાથે મેળવીને દિવસ દરમિયાન ત્રણવાર સેવન કરો. આમ કરવાથી ત્રણ દિવસમાં જ આમળો/ મરોડમાંથી રાહત મળી જાય છે.
મચકોડ : શરીરના કોઈપણ અંગમાં મચકોડ આવવાથી ઘણું દર્દ થાય છે. એનાથી રાહત મેળવવા માટે આમલીના પર્ણને પીસીને લેપ બનાવીને હૂંફાળો ગરમ કરી લો અને અસરકર્તા સ્થાન પર લગાવો. દર્દમાં આરામ મળશે અને મચકોડ પણ જલદી ઠીક થઈ જશે.
પાચન સંબંધી વિકાર : ભૂખ ઓછી લાગવાથી ભોજનની સાથે આમલીની ચટણી બનાવીને ખાવી જોઈએ. એનાથી ખૂલીને ભૂખ લાગે છે અને ભોજન આસાનીથી પચે છે. આમલીનું પન્નું બનાવીને તેમાં ખાંડ મેળવીને પીવાથી અરુચિ દૂર થાય છે.