polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
સંપૂર્ણ સેવા પૂરી પાડતી, સામાન્ય પ્રકારની જાહેરાત કંપનીઓ ઉપરાંત એવી પણ એજન્સીઓ છે જે ખાસ પ્રકારની જાહેરાતમાં વિશિષ્ટતા ધરાવે છેઃ જેમાં ભરતી, હેલ્પ-વોન્ટેડ, મેડીકલ, ક્લાસિફાઇડ, ઔદ્યોગિક, નાણાકીય, સીધો પ્રતિભાવ, છુટક સેવા, યલો પેજીસ , થિએટ્રીકલ/મનોરંજન, રોકાણ, મુસાફરી અને તેનાથી વધુનો સમાવેશ થાય છે. વિવિધ પ્રકારના કારણોસર કેટલાક ક્ષેત્રોમાં વિશિષ્ટતા જોવા મળે છે. ભરતી અંગેની જાહેરાતોમાં ઘણીવાર, ઉદાહરણ તરીકે, વિશિષ્ટ માધ્યમો અથવા માધ્યમોનો ઉપયોગ સામેલ છે, જેમાં સામાન્ય પ્રકારની એજન્સીમાં સામાન્ય રીતે જોવા નહી મળતી જાણકારી અને કુશળતાની જરૂર પડે છે. અન્ય કિસ્સાઓમાં, જેમ કે મેડીકલ અથવા ઔદ્યોગિક જાહેરાતમાં વિષય ટેક્નીકલ છે અને તેમાં લેખકો અને કલાકારોને તેના વિશે અર્થપૂર્ણ જાહેરાત સંદેશો લખવાના ઉદ્દેશથી તાલિમ લેવાની જરૂર પડે છે. આ પ્રકારની વિશિષ્ટ જાહેરાત એજન્સીઓ પણ સામાન્ય રીતે "સંપૂર્ણ સેવા" વાળી હોય છે, જેમાં તેઓ તેમની વિશિષ્ટતા ક્ષેત્રે મૂળભૂત જાહેરાત એજન્સીની સેવા તો પૂરી પાડે જ છે પરંતુ, તે ઉપરાંત તેમની વિશિષ્ટતાના ક્ષેત્ર સાથે સંબંધિત ગૌણ જાહેરાત સેવા પણ પૂરી પાડે છે.
નિર્માણ વિભાગ વિના, કોપીરાઇટર અને આર્ટ ડિરેક્ટર દ્વારા તૈયાર કરવામાં જાહેરાતો કાગળ પરના શબ્દો અને ચિત્રો કરતા વધુ કંઇ નથી. નિર્માણ વિભાગ, વધારામાં નિર્માણ કરવામાં આવતી ટીવી કોમર્શિયલ અથવા પ્રિન્ટ જાહેરાત વગેરેની બાંયધરી રાખે છે. તેઓ બહારના સેવા પૂરી પાડનારાઓ સાથે કરાર કરવા માટે જવાબદાર હોય છે (ટીવી કોમર્શિયલ્સ, ફોટોગ્રાફરના કિસ્સામાં ડિરેક્ટર્સ અને પ્રોડક્શન કંપનીઓ અને પ્રિન્ટ જાહેરાત અથવા સાધા મેઇલર્સના કિસ્સામાં ડિઝાઇન સ્ટુડીયો). નિર્માતાઓ પ્રોજેક્ટના દરેક તબક્કામાં, પ્રારંભિક સર્જનાત્મક સંક્ષિપ્ત થી લઇને અમલ અને ડિલીવરી સુધી સામેલ હોય છે. કેટલીક એજન્સીઓમાં, વરિષ્ઠ નિર્માતાઓ "એક્ઝિક્યુટિવ પ્રોડ્યૂસર્સ" અથવા "કોન્ટેન્ટ આર્કિટેક્ટસ" તરીકે જાણીતા છે.
લંડન ગેઝેટ ના અધિકારી જ્યોર્જ રેયનેલે, 1812માં લંડન, યુનાઇટેડ કિંગ્ડમમાં જાહેરાત એજન્સીની સ્થાપના કરી હતી, જે પ્રથમ જાહેરાત એજન્સી હોવાનું મનાય છે. આ કૌટુંબિક ધંધો 'રેયનેલ એન્ડ સન' તરીકે 1993 સુધી ચાલુ રહ્યો હતો અને હવે ટીએમટી વર્લ્ડવાઇડ એજન્સી બ્રાન્ડ ટીએંમપી રેયનેલનો એક ભાગ છે.અન્ય એક જાહેરાત એજન્ટ લંડનમાં ચાર્લસ બાર્કર હતા અને જ્યારે તેણે વહીવટનો પ્રારંભ કર્યો ત્યારે 2009 સુધી તેમણે સ્થાપિત કરેલી પેઢી 'બાર્કર્સ' તરીકે વેપાર કરતી હતી. વોલ્નેય બી. પલમેરે પહેલી એમેરીકન જાહેરાત એજન્સી ફીલાડેલ્ફીયામાં 1850માં શરૂ કરી હતી. આ એજન્સીએ તેના ગ્રાહકો દ્વારા બનાવેલી જાહેરાતોને વિવિધ છાપાઓમાં મૂકી હતી.
જ્યારે જાહેરાત એજન્સીઓનું અસ્તિત્વ ન હતું ત્યારે એન્ટપ્રાઇઝ ટેકનોલોજી એજન્સીઓ ઇન્ટરએક્ટીવ એજન્સીઓ દ્વારા અપાતી સાથે અન્ય વિશિષ્ટ સેવાઓ પૂરી પાડતી હતી તેવી ખાસ સેવાઓનો પેટાભાગ જાહેરાત એજન્સીઓ સાથે કામ કરીને પૂરી પાડતી હતી: વેબ 2.0 વેબસાઇટ ડિઝાઇન અને વિકાસ, સૂચિ સંચાલન વ્યવસ્થા, વેબ એપ્લીકેશન ડેવલોપમેન્ટ, અને વેબ માટે અન્ય આકર્ષક ટેકનોલોજી ઉકેલો, મોબાઇલ ડીવાઇસીસ અને વિકસતા પ્લેટફોર્મ્સ. વિદ્યાર્થી દ્વારા ચલાવાતી જાહેરાત એજન્સી મોડેલ, જે મુખ્યત્વે યુનિર્વસીટી વર્ગખંડોની બહાર અથવા વિદ્યાર્થી જુથ દ્વારા ચલાવાય છે. જે ગ્રાહકોને શૈક્ષણિક તકના વિનિમયમાં મફત જાહેરાત સેવાઓ પૂરી પાડે છે.
જાહેરાત એજન્સી અથવા એડ એજન્સી એ સેવાને લગતો કારોબાર છે, જે તેના ગ્રાહકોને જાહેરાતના સર્જન, આયોજન અને સંચાલન અંગે ની સેવા પૂરી પાડે છે. આ એડ એજન્સી ગ્રાહકોથી સ્વતંત્ર છે અને ગ્રાહકોના નિર્માણો અથવા સેવાઓના વેચાણના પ્રયત્નોને બહારથી દ્રષ્ટિકોણ પૂરો પાડે છે. આ એજન્સી તેના ગ્રાહકો માટે એકંદરે માર્કેટીંગ અને બ્રાન્ડીંગની વ્યૂહરચનાઓ અને વેચાણ વૃધ્ધિનું સંચાલન પણ કરી શકે છે.વિશિષ્ટ એડ એજન્સીના ગ્રાહકોંમાં ઉદ્યોગો અને કોર્પોરેશનો, બિન નફાકારક સંસ્થાઓનો અને સરકારી એજન્સીઓનો સંમાવેશ થાય છે.એજન્સીઓને જાહેરાત ઝુંબેશના નિર્માણની કામગીરી માટે પણ નિમી શકાય છે.
માધ્યમ સેવા વિભાગ કદાચ જાણીતો ન પણ હોય, પરંતુ તેના કર્મચારીઓ એવા લોકો છે જેઓ વિવિધ સર્જનાત્મક માધ્યમોના સપ્લાયરો સાથે સંપર્કો ધરાવતા હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો એજન્સી ગ્રાહક માટે ફ્લાયર્સ ઉત્પન્ન કરતી હોય તો તેવા કિસ્સામાં તેઓ પ્રિન્ટરોને પણ સલાહ આપવા માટે અને વાટાઘાટ કરવા માટે સક્ષમ હશે. આમ છતા, મોટા માધ્યમો સાથે કામ કરતા હોય ત્યારે આ કામ સામાન્ય રીતે મિડીયા એજન્સી પાસેથી કરાવવામાં આવે છે, જે મિડીયા પ્લાનીંગ પર સલાહ આપી શકે છે અને સામાન્ય રીતે પૂરતી મોટી એજન્સી હોવાથી એક જ એજન્સી અથવા ગ્રાહક કરતા તેનો ભાવ ઓછો હોય છે.
જ્યારે વિજ્ઞાપક મર્યાદિત- સેવા આપતી જાહેરાત એજન્સીનો ઉપયોગ કરવાનું પસંદ કરે છે, ત્યારે એ ખાસ માનવું જોઇએ કે કેટલીક જાહેરાતોનું આયોજન અને સંકલન જેવી પ્રવૃત્તિઓ નિયમિતપણે સંપૂર્ણ-સેવા આપતી જાહેરાત એજન્સી દ્વારા સંભાળવામાં આવે છે. આમ, વિજ્ઞાપક કે જે મર્યાદિત-સર્વિસ એજન્સીઓનો ઉપયોગ કરે છે સામાન્ય રીતે તે વ્યૂહાત્મક આયોજન કાર્યની મોટી જવાબદારી લે છે, જે સર્જનાત્મક તજજ્ઞો કે મીડિયા એજન્સીઓને વધુ વ્યૂહાત્મક દિશા સૂચવે છે અને આ વિશિષ્ટ એજન્સીઓના નિર્માણ પર વધુ નિયંત્રણના પ્રયત્નો કરે છે, જે તેમની વિવિધ પ્રવૃત્તિઓ સુવ્યવસ્થિત છે અને સંકલિત છે તેની ખાતરી કરાવે છે.
હેલ્થકેર કોમ્યુનિકેશન્સ એજન્સીઓ હેલ્થકેર અને લાઇફ સાયન્સ ઉદ્યોગો માટે વ્યૂહાત્મક સંદેશાવ્યવહાર અને માર્કેટિંગ સેવાઓમાં પારંગત હોય છે. આ એજન્સીઓ યુ.એસ. ફુડ અને ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન અને ઇન્ડસ્ટ્રી ગ્રુપ માર્ગદર્શિકા, જેમાં એડવામેડ અને ફાર્મા નો સમાવેશ થાય છે. તેના દ્વારા ફરજિયાત બનાવેલ કડક લેબલીંગ અને માર્કેટીંગ માર્ગદર્શિકાની સમજણ મારફતે પોતાની જાતને અલગ પાડે છે.નોંધપાત્ર ઉદાહરણોમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે: દૂદનીક
ગ્રાહકો સાથે બન્ને પક્ષકારો વતી વાતચીત કરવા માટ એજન્સીઓ એકાઉન્ટ એક્ઝિક્યુટિવની નિમણૂંક કરે છે. એકાઉન્ટ એક્ઝિક્યુટિવ્સે ગ્રાહકની જરૂરિયાતોથી પૂરતી રીતે સતર્ક રહેવાની જરૂર પડે છે અને તે અનુસાર એજન્સીના કર્મચારીઓને સુચના આપે તેવી ઇચ્છા રાખવામાં આવે છે અને તેણે ગ્રાહકને અપાયેલી એજન્સીની ભલામણો પર ગ્રાહકની સંમતિ લેવી જોઇએ. ગ્રાહકોને સેવા આપતા લોકોમાં સર્જનાત્મકતા અને માર્કેટીંગ અંગેનું ઊંડુ જ્ઞાન હોવું જરૂરી છે.તેઓ દરેક ક્ષેત્રે તજજ્ઞો સાથે ગાઢ રીતે કામ કરે છે.
કેટલીક જાહેરાત એજન્સીઓ જે તેઓ સેવા આપે છે તેમાં તેઓ રકમ અને સેવાને મર્યાદિત કરે છે.કેટલીક એજન્સીઓ સામાન્ય રીતે ફક્ત પાયાની એક અથવા બે સેવાઓ આપે છે. ઉદાહરણ તરીકે, કેટલીક એજન્સીઓ જે "સર્જનાત્મકતા"માં શ્રેષ્ઠ હોવા છતાં પણ વ્યૂહાત્મક જાહેરાત આયોજન સેવા પૂરી પાડે છે, જે જાહેરાતના સર્જનમાં તેમનો મુખ્ય રસ છે. એવી જ રીતે, કેટલીક "મીડીયા-બાઇંગ સર્વિસીઝ" મીડીયા પ્લાનિંગ સેવા આપે છે પરંતુ મીડીયા ખરીદી, નિયુક્તિ,અને બીલીંગ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
પાછળથી પે પર ક્લિક અને સર્ચ એન્જિન ઓપ્ટીમાઇઝેશન કંપનીઓને કેટલાક દ્વારા 'એજન્સીઓ' તરીકે વર્ગીકૃત્ત કરવામાં આવી છે, કેમ કે તેઓ માધ્યમોનું સર્જન કરે છે અને માહિતી આધારિત માર્કેટીંગમાં છાપ આધારિત) જાહેરાતોનો અમલ કરે છે. સંબંધિત રીતે આ નવિન ઉદ્યોગ છે, જે 'એજન્સી' શબ્દને અપનાવવામાં ધીમો છે, જોકે જાહેરાતો ના સર્જન અને માધ્યમ ખરીદી સાથે તેઓ ટેક્નીકલી રીતે જ 'જાહેરાત એજન્સીઓ' તરીકે માન્ય ઠર્યા છે.
એડ એજન્સીઓ દરેક કદની હોય છે અને તેમાં એક કે બે -વ્યક્તિની દુકાન (જે મોટાભાગની કામગીરી કરવા માટે મુક્ત પ્રતિભાઓ પર મોટે ભાગે નિર્ભર રહેતા હતા), નાની થી મધ્યમપ્રકારની એજન્સીઓ, વિશાળ સ્વાવલંબી જેવી કે એસએમએઆરટી અને ટીએએક્સઆઇ , અને મલ્ટી-નેશનલ, મલ્ટી એજન્સી સંગઠન જેવી કે ઓમનીકોમ ગ્રુપ, ડબલ્યુપીપી ગ્રુપ, પબ્લીસીસ, ઈન્ટરપબ્લીક ગ્રુપ ઓફ કંપનીઝ અને હવાસ એમ દરેકનો સમાવેશ થાય છે.
સામાજિક માધ્યમ એજન્સીઓ વિવિધ માધ્યમ પ્લેટફોર્મ જેમ કે બ્લોગ્સ, સામાજિક નેટવર્કીંગ સાઇટ્સ, ક્યુએન્ડએ સાઇટ્સ, ચર્ચામંચો, માઇક્રોબ્લોગ્સ વગેરે પર બ્રાન્ડના પ્રોત્સાહન માટેની વિશિષ્ટતા ધરાવે છે. સામાજિક માધ્યમ એજન્સીઓની અગત્યની સેવાઓ છે:
હાલમાં સેવા આપી રહેલા ડૉક્ટર અને મેડિકલ વ્યાવસાયિક શિક્ષણ માટે નિર્મિત શિક્ષણ અને તાલિમ સામગ્રીને ચાલુ મેડીકલ એજ્યુકેશને પ્રમાણિત કરી છે.
મેડિકલ શિક્ષણ એજન્સીઓ હેલ્થ કેર અને લાઇફ સાયન્સ ઉદ્યોગો માટે શૈક્ષણિક સામગ્રીનું સર્જન કરવામાં પારંગત છે. ખાસ કરીને આ એજન્સીઓ એક કે બે ક્ષેત્રોમાં વિશિષ્ટતા ધરાવે છે:
કેટલાક વિજ્ઞાપકોનું માનવું છે કે તેઓ બહારની એજન્સી દ્વારા જે દર વસૂલવામાં આવશે તેના કરતા ઓછા દરે તેઓ તેમની જાતને આ પ્રકારની સેવા પૂરી પાડી શકશે.
ક્રોપ સર્કલની પ્રથમ માહિતી ૧૯૭૬માં મળી, માહીતી મુજબ એક વાર સ્થાનીક ખેડુત જયારે ખેતરમાંથી પસાર થઇ રહ્યો હતો ત્યારે ઘઉંનાં વિશાળ ખેતરમાં કેટલાક ભાગમાં ઘઉંના છોડ કણસલા સમેત નીચે ચોક્કસ દીશામાં વળી ગયા હતાં, લોકોએ તેનાં પર ધ્યાન આપ્યું નહીં પણ બીજા દિવસે આવી જ રીતે, પણ મોટા પ્રમાણમાં અને ઘણાં બધા ખેતરોમાં આવું બન્યું અને પછી તો આવું સતત બનતું જ રહ્યું. ૧૯૮૦ સુધીમાં તો ૧૦૦ જેટલા ક્રોપ સર્કલ બની ગયા અને પછી તો દર વર્ષે લગભગ ૧૦૦ ક્રોપ સર્કલ બનવા લાગ્યા અને ૧૯૮૯માં તો હદ થઇ, કુલ ૩૦૦ ક્રોપ સર્કલ બન્યા, ત્યાર બાદ આ ભેદી ક્રોપ સર્કલ યુરોપમાં પણ બન્યા. સમય જતા આ રહસ્યમય ક્રોપ સર્કલ રશિયા, ન્યૂઝીલેન્ડ, તુર્કી અને જાપાનનાં ખેતરોમાં પણ દેખાયા અને પછી અમેરિકા અને ઓસ્ટ્રેલિયામાં પણ દેખાયા છે. આ ક્રોપ સર્કલ્સ ખેતરોમાં રાતોરાત બની જાય છે.
પહેલુ ક્રોપ સર્કલ બ્રિટનનાં વિલ્ટશાયરનાં જવનાં ખેતરોમાં ચકમાની ડિઝાઇનનાં સ્વરૂપમાં જોવા મળ્યું હતું. આવું વારંવાર બનવા લાગ્યું જેવી ખેતરમાં ફસલ તૈયાર થતી કે તરતજ રાતોરાત તેમાં અવનવા ક્રોપ સર્કલ તૈયાર થઇ જતા જેમાં ખેડુતોને પારાવાર નુકસાન વેઠવું પડતું હતું. તાજેતરમાં બનેલા કેટલાક ક્રોપ સર્કલની ડિઝાઇન તો કોઇ ચોક્કસ અર્થ ધરાવતી હતી. જેમાં મે ૨૫, ૨૦૦૯ ની સવારે વિલ્ટશાયરનાં ખેતરમાં બનેલી ક્રોપ સર્કલની આકૃતિ ચીનની પૌરાણિક માન્યતાનો યિન-યાંગનો સિમ્બોલ છે, જે મુજબ યિન અને યાંગ એ બન્ને પરસ્પર વિરોધી બળો છે. વિશ્વમાં અને માનવ શરીરમાં પણ તેમની વચ્ચે સંતુલન રહેવું જોઇએ. ચીનનાં પ્રાચિન તબીબ શાસ્ત્ર મુજબ શરીરમાં એ સંતુલન ખોરવાય ત્યારે એક્યુપંક્ચર જેવી ચિકિત્સા પધ્ધતી વડે તેનું પુનઃસ્થાપન કરવું પડે છે.
ક્રોપ સર્કલ એ બ્રિટન અનેં તેની આસપાસનાં કેટલાક દેશોમાં રહસ્યમય રીતે ખેતરમાં રચાતા કુંડાળાને કહેવામાં આવે છે. વિશ્વનાં ઘણાં દેશોમાં રચાતા ક્રોપ સર્કલ વિશે ઘણાં વર્ષો થયા પણં તેનેં કયારે અનેં કોણ બનાવે છે તેનું રહસ્ય આજ દિન સુધી અકબંધ છે. ઇ.સ.૧૯૭૬ માં જોવા મળેલા ભેદી ક્રોપ સર્કલ સતત અવનવી ભાતમાં બનતા જ રહે છે. ઇ.સ.૧૯૮૦ માં કોલિન અન્ડ્રુસન નામના સંશોધકે આ ભેદી કુંડાળા માટે "ક્રોપ સર્કલ" શબ્દ નો ઉપયોગ કર્યો અને ત્યારથી આ શબ્દ પ્રચલિત બની ગયો છે.
છેલ્લા 40 વર્ષોથી લોહ અયસ્કના ભાવ, ખાણીયાઓ અને સ્ટીલ નિર્માતાઓની કથિત માપદંડ પદ્ધતિ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે. પરંપરાગત રીતે, બંને જૂથો વચ્ચે થયેલા સોદાને માપદંડ માનવામાં આવે છે અને સમગ્ર ઉદ્યોગ દ્વારા અનુસરવામાં આવે છે. આમ, વાટાઘાટો દ્વારા દરવર્ષે એક કિંમત નક્કી કરવામાં આવે છે. તેનું હાજર બજારપણ અસ્તિત્વ ધરાવે છે, જોકે સામાન્ય રીતે તેનું કદ ખૂબ નાનું છે. માપદંડ પદ્ધતિની સમસ્યા એ છે કે, જ્યારે હાજર બજારમાં ભાવો માપદંડ કિંમત કરતા વધારે હોય ત્યારે ખાણીયાઓને નુકસાન થાય છે. તેમણે, હાજર બજારમાં અયસ્કના વેચાણ દ્વારા મળતી વધારાની આવક ગુમાવવી પડે છે. વળી, જ્યારે હાજર બજારના ભાવો માંપદંડ કિંમત કરતા ઓછા હોય ત્યારે કેટલાક ઉત્પાદકો હાજર બજારમાંથી અયસ્કની ખરીદી કરીને ખાણિયાઓને છેતરે છે. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, આ માપદંડ પદ્ધતિ સ્ટીલ માલિકોને સુરક્ષા પૂરી પાડે છે. પરંતુ, ખાણીયાઓને નહી. બીજી તરફ આ માપદંડ પદ્ધતિથી ખાણીયાઓ અને સ્ટીલ મીલો વચ્ચે કિંમતોની સ્થિરતા જળવાઈ રહે છે, જેના આધાર પર તેઓ અસરકારક રીતે ઉત્પાદનનું આયોજન કરી શકે છે.
લોહ અયસ્ક ખડક અને ખનિજ સ્વરૂપે હોય છે. જેમાંથી આર્થિક રીતે પરવડી શકે તેવી રીતે ધાતુ સ્વરૂપે લોખંડને મેળવી શકાય છે. અયસ્ક સામાન્ય રીતે આયર્ન ઓક્સાઇડથી ભરપૂર હોય છે અને ઘેરો ભૂખરો, આછો પીળો, ઘાટો જાંબલીથી ફીકો લાલ જેવા રંગોમાં મળે છે. સામાન્ય રીતે લોખંડ મેગ્નેટાઇટ , હિમેટાઇટ , જીઓથાઇટ , લિમોનાઇટ અથવા સાઇડરાઇટ જેવા સ્વરૂપોમાં મળી આવે છે. હિમેટાઇટને 'પ્રાકૃતિક અયસ્ક' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. ખાણકામના શરૂઆતના વર્ષોમાં આ નામ પ્રચલિત થયું હતું. એ સમયે હિમેટાઇટ અયસ્કમાંથી 66% લોખંડ મળી આવતું હતું. આ પ્રકારની ખનિજને સીધી જ ભઠ્ઠીમાં લઈ જઈ શકાતી. સ્ટીલના નિર્માણ માટેની કાચી સામગ્રી, પિગ આયર્ન બનાવવા માટે પણ લોહ અયસ્કનો ઉપયોગ થાય છે. આજના સમયમાં, ખોદકામ કરીને કાઢવામાં આવેલી 98% લોહ અયસ્ક સ્ટીલ બનાવવા માટે વપરાય છે. અલબત્ત, એવી પણ દલીલ કરવામાં આવે છે કે, "બીજા કોઈ પેદાશની સરખામણીમાં લોહ અયસ્ક, વૈશ્વિક અર્થતંત્રની પૂર્ણતા માટે જરૂરી છે. કદાચ અપવાદરૂપે તેલને ગણી શકાય."
કેટલાક તત્વની નાની માત્રા પણ લોહ અયસ્કના જથ્થાની વિશેષતા પર કે શુદ્ધિકરણની પ્રક્રિયા પર અસર કરી શકે છે. આ અસર સકારાત્મક કે નકારાત્મક પણ હોય શકે છે. જ્યારે અમુક અસર એકદમ વિપરીત હોય છે. શુદ્ધિકરણની પ્રક્રિયા દરમિયાન ખનિજને પિગાળવાની પ્રક્રિયાના વધુ અસરકારક બનાવવા માટે કેટલાક રસાયણ હેતૂપૂર્વક ઉમેરવામાં આવે છે. જે ઉદ્દીપક તરીકે કામ કરે છે. લોખંડમાં તરલતા, મજબૂતાઈ કે અન્ય ઇચ્છિત ખાસિયત મેળવવા માટે અન્ય કેટલાક રસાયણ પણ ઉમેરવામા આવે છે. અયસ્કના પ્રકાર, ઈંધણ અને ઉદ્દીપકના પ્રકાર પર મોટો આધાર રહેલો હોય છે. જે નક્કી કરે છે કે, અયસ્કમાંથી લોખંડ ગાળતા વધેલ અશુદ્ધિ કેવી હશે તથા ઉત્પાદિત લોખંડની ખાસિયત શું હશે. સામાન્ય સંજોગોમાં લોહ અયસ્કમાં લોખંડ અને ઑક્સિજન મુખ્ય બે તત્વ રહેલા હોય છે. પરંતુ, વાસ્તવમાં આવું જવલ્લે જ બનતું હોય છે. સામાન્ય રીતે લોહ અયસ્કમાં એવા તત્વ રહેલા હોય છે, જેની સ્ટીલમાં જરૂર ન હોય.
હાલના, વર્ષોમાં માપદંડ પદ્ધતિ તૂટી રહી છે. કેટલાક ખાણીયાઓ દ્વારા તેમના ગ્રાહકોને હાજર બજારનો ઉપયોગ કરવા માટેનું દાબણ કરવામાં આવે છે. ચીન જેવા મોટા ખરીદનાર સાથે ભાવતાલના કારણે, પણ માપદંડ પદ્ધતિ તૂટી રહી છે હાજર બજારનું કદ અને મહત્વ વધ્યાં છે. લોહ અયસ્કની સાટા પદ્ધતિ પણ વિકસી છે. કોલસા જેવી અન્ય જણસોમાં બજાર આધારિત ભાવ વ્યવસ્થા અસ્તિત્વમાં આવી છે. આવા સંજોગોમાં મધ્યમ કે લાંબા ગાળે લોહ અયસ્ક માટે પણ આ રસ્તો અપનાવવામાં આવે તે વ્યાજબી છે. જોકે, કેટલાક કિસ્સાઓમાં, અયસ્કની કિંમત કરતા પરિવહન ખર્ચ વધી જાય છે. આવું બ્રાઝિલના લોહ અયસ્ક સંદર્ભે ઉપયુક્ત છે. જેને ઓસ્ટ્રેલિયાના લોહ અયસ્કની સરખામણીએ ચીન પહોંચતા વધુ અંતર ખેડવું પડે છે. આ કારણસર, ભૂતકાળમાં ઓસ્ટ્રેલિયાના ઉત્પાદકોએ તેમના અયસ્ક પર વધુ કિંમતની માંગ કરી હતી. કારણ કે, તેનું પરિવહન ખૂબ જ સસ્તું હતું.
સામાન્ય રીતે મેગ્નેટાઇટ યુક્ત બીઆઈએફ અથવા, હિમેટાઇટ ધરાવતા ખડકો સ્વરૂપે મળી આવતા ખનિજ અથવા પ્રોટોલાઇટ ખડકોની સરખામણીએ હિમેટાઇટ દુર્લભ છે. આમ છતાં, આર્થિક દ્રષ્ટિએ ઘણુ સસ્તું છે. કારણ કે, લોખંડની ઉચ્ચ માત્રાના કારણે, તેને રાસાયણિક પ્રક્રિયા દ્વારા શુદ્ધ કરવાની ખાસ જરૂર રહેતી નથી. જોકે, હિમેટાઇટ અયસ્ક એ મેગ્નેટાઇટ અયસ્ક કરતા સખત હોય છે. શુદ્ધિકરણ કરવું પડે તોનો ભૂક્કો કરવા અને તેને દળવા માટે વધુ ઊર્જાની જરૂરિયાત રહે છે. હિમેટાઇટમાં મોટાપાયા પર અશુદ્ધિઓ રહેલી હોવાની પણ સંભાવના ધરાવે છે, જેમાં ખાસ કરીને ફોસ્ફરસ, પ્રવાહી અને એલ્યુમિનિયમ વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. સામાન્ય રીતે 62 થી 64% લોખંડનું પ્રમાણ ધરાવતા હિમેટાઇટ પ્રકારના ખનીજને નિકાસ માટે યોગ્ય માનવામાં આવે છે.
પડવાળી લોખંડ સંરચના એ કાંપમાંથી પરિવર્તિત ખડકો છે, જેમાં મુખ્યત્વે લોખંડ અને ક્વાટર્ઝ સ્વરૂપે સિલિકાના પાતળા સ્તર વધુ જોવા મળે છે. લોહ અયસ્કમાં કાર્બોનેટ સાઈડ્રાઇટ પણ હોઈ શકે છે. પરંતુ, લોહ અયસ્ક તરીકે જેનો ઉપયોગ થાય છે તેમાં ઑક્સાઈડ હોય છે. જેમ કે, મેગ્નેટાઈટ કે હિમેટાઇટ. પડવાળી લોખંડ સંરચના ઉત્તર અમેરિકામાં ટેકોનાઇટ તરીકે જાણીતી છે. બીઆઈએફ સંરચનાના ખાણકામમાં જાડો ભૂક્કો કરવો અને તેને છૂટા પાડવાની પ્રક્રિયાનો સમાવેશ થાય છે. અયસ્કનો જાડો ભૂક્કો કરવામાં આવે છે, ત્યાર બાદ તેને સારી રીતે દળવામાં આવે છે. ચુંબકીય પ્રક્રિયા દ્વારા સ્ફટિક સ્વરૂપે મેગ્નેટાઇટ અને ક્વાર્ટઝ છુટ્ટા પડે તેવી રીતે આ ભૂક્કો કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયાના અંતે ક્વાર્ટઝ બાકી વધેલી અશુદ્ધિમાં રહી જાય છે.
લોહ અયસ્કમાં ઓક્સિજન રહેલો હોય છે, જે લોખંડના અણુ સાથે જોડાયેલો હોય છે. લોહ અયસ્કમાંથી પોલાદ બનાવવા માટે તેનું શુદ્ધિકરણ જરૂરી છે અથવા ઓક્સિજનને દૂર કરવા માટે સીધી પ્રક્રિયા કરવી જરૂરી છે. ઓક્સિજન અને લોખંડના અણુ ખૂબ જ મજબૂત રીતે જોડાયેલાં હોય છે. આથી, લોખંડમાંથી ઓક્સિજનને દૂર કરવા માટે વધુ મજબૂત તત્વનું ઓક્સિજન સાથે જોડાણ કરવામાં આવે તે જરૂરી છે. આ હેતુ માટે કાર્બનનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. ઉચ્ચ તાપમાન પર ઓક્સિજન-પોલાદના અણુના જોડાણ કરતા કાર્બન-ઑક્સિજનનું જોડાણ વધુ મજબૂત હોય છે. શુદ્ધિકરણની પ્રક્રિયા માટે લોહ અયસ્કનો ભૂક્કો કરી નાખવો જોઈએ. ત્યારબાદ આ મિશ્રણને ઊંચાં તાપમાન પર ગરમ કરવું જોઈએ, જેથી શુદ્ધિકરણ થઇ શકે.
મેગ્નેટાઇટના દાણાનું કદ અને સિલિકા સાથે તે કેટલી પ્રમાણમાં ભેળલ છે, તેના આધાર પર અયસ્કને કેટલા પ્રમાણમાં દળવાની જરૂર પડશે તે નિર્ધારિત કરવામાં આવે છે. જેથી કરીને ચુંબકીય પદ્ધતિ દ્વારા અસરકારક રીતે મેગ્નેટાઇટ ખનિજને અલગ કરી શકાય આ પ્રમાણ પરથી લોખંડને શુદ્ધ કરવા માટે કેટલા પ્રમાણમાં ઊર્જાની જરૂર પડશે તે નક્કી થાય છે. સામાન્ય રીતે, ઓછી સિલિકાવાળી મેગ્નેટાઇટ માટે બીઆઇએફ મેગ્નેટાઈટના સ્ત્રોતો 32 થી 45 માઈક્રોમિટરની વચ્ચે હોવા જોઈએ. મેગ્નેટાઇટ ઘરાવતા ખડકો સામાન્ય રીતે 63% એફઈ તેમજ ઓછા પ્રમાણમાં ફોસ્ફરસ, ઓછા પ્રમાણમાં ઓલ્યુમિનિયમ અને ટિટાનિયમ તેમજ ઓછી માત્રામાં સિલિકા ધરાવે છે, જેની બજારમાં મહત્તમ કિંમત મળે છે.
ખાણકામની પ્રક્રિયામાં અયસ્કની સાથે મોટાપાયા પર કચરો પણ સામેલ હોય છે. આ કચરો બે સ્વરૂપે મળે છે. અયસ્કમાં રહેલી માટી કે જેમાં લોહ અયસ્કનું પ્રમાણ હોતું નથી. બીજું, વણજોઈતું પ્રવાહી કે જે ખડકોનો પોતાનો અનિવાર્ય ભાગ છે. ખાણકામ દરમિયાન અયસ્કમાં રહેલી નકામી માટીને કચરા સ્વરૂપે કાઢી નાખવામાં આવે છે અને લોખંડ ગાળવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન વણજોઈતા ખનિજોની અશુદ્ધિને દૂર કરવામાં આવે છે. ટેકોનાઇટ અશુદ્ધિમાં મુખ્યત્વે ખનિજ સ્ફટિકનો સમાવેશ થાય છે. જે રાસાયણિક દ્રષ્ટિએ નિષ્ક્રિય છે. આ પદાર્થને મોટા અને નિયંત્રિત પાણીવાળા કુંડોમાં સંગ્રહિત કરવામાં આવે છે.
જોકે, આ પ્રક્રિયા પ્રમાણમાં સરળ નથી. રાસાયણિક પ્રક્રિયા દ્વારા લોખંડમાંથી ઑક્સિજનને દૂર કરવામાં કાર્બન મોનોક્સાઇડ પાયારૂપ ઘટક છે. આથી, ઑક્સિજનના અભાવવાળી અવસ્થામાં લોખંડ અને કાર્બનનું શુદ્ધિકરણ કરવું જોઈએ, જેથી કરીને કાર્બનનું દહન થતા ઉત્પન્ન થશે નહી કે.
લોહ અયસ્કનો અન્ય ગૌણ સ્રોત એ મેગ્મેટિક જથ્થો છે, જે સ્તર તરીકે એકબીજા પર ગોઠવાયેલા છે. જેમાંથી ટિટેનિયમ અને વાનાડિયમ યુક્ત મેગ્નેટાઇટ મળી આવે છે. અયસ્કના આ સ્વરૂપનું એક વિશિષ્ટ બજાર છે. લોખંડ, ટિટેનિયમ અને વાનાડિયમ માટે ધાતુ ગાળવાના વિશિષ્ટ મશીનોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. સ્તરસ્વરૂપે મળી આવતી લોહ અયસ્કની જેમ જ તેમને છૂટા પાડવામાં આવે છે. પરંતુ ભૂક્કો કરતા અને શુદ્ધિકરણ દરમિયાન તેમની ગુણવતા વધે છે. ટિટાનોમેગ્નેટાઇટમાં સામાન્ય રીતે 57% લોખંડ, 12% ટિટેનિયમ અને 0.5% હોય છે .
લોખંડથી સમુદ્ધ ખડકો વિશ્વભરમાં પથરાયેલા છે. પરંતુ અયસ્ક પ્રમાણે વ્યવસાયિક ખાણકામ કાર્યમાં પ્રભૂત્વ ધરાવતા દેશઓની યાદી આ બાજુએ આપી છે. લોહ અયસ્ક માટેનું ખાણકામ આર્થિક રીતે ઉપયુક્ત છે કે નહીં તે માટે ખડકની ગુણવતા કે કદ ગૌણ છે. કારણ કે, ભૂસ્તરશાસ્ત્ર દ્વારા ખડકોમાં રહેલું પ્રમાણ સાબિત કરવું સહેલું છે. સંબંધિત બજારથી લોહ અયસ્કનું અંતર, બજાર સુધી પહોંચાડવા માટે તૈયાર કરવા પડતા રેલવે માળખાનું ખર્ચ અને આમ કરવા માટે કરવા પડતા ખર્ચને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે.
મેગ્નેટાઇટ આર્થિક રીતે ઉપયુક્ત છે કે કેમ તેનું પરિમાણ મેગ્નેટાઇટની સ્ફટિકતા છે. બીઆઈએફ ખડકમાં રહેલા લોખંડની ગુણવત્તા અને મેગ્નેટાઇટમાં રહેલા અશુદ્ધ તત્વોને પણ આર્થિક માપદંડ ગણવામાં આવે છે. મેગ્નેટાઇટના મોટાભાગના સ્ત્રોતોમાં કદ અને સ્તરનું પ્રમાણ ગૌણ બની જાય છે. કારણ કે, બીઆઇએફ ની સંરચના સેંકડો મીટર જાડી હોય શકે છે. વળી, તે સેંકડો કિલોમીટર વિસ્તારમાં મળી આવે છે. આવા વિસ્તારમાંથી 2,500 મિલિયન ટન કે આથી પણ વધારે અયસ્ક મળી આવે છે.
ક્યારેક ગ્રેનાઇટ અને જ્વાળામુખીના લાવાથી તૈયાર થયેલા ખડકોમાંથી છૂટક મળી આવતા મેગ્નેટાઇટ સ્ફટિક અને મેગ્નેટાઇટનો જથ્થો આર્થિક રીતે આકર્ષણરૂપ બને છે. ચિલીમાં આવેલા લોહ અયસ્કના કેટલાક સ્ત્રોત જ્વાળામુખીના લાવામાંથી તૈયાર થયેલા છે. જેમાં મેગ્નેટાઈટ ફેનોક્રિસ્ટ સારા એવા પ્રમાણમાં રહેલું હોય છે. ચિલિના અટ્ટકામા રણવિસ્તારમાં આવેલી મેગ્નેટાઈટ લોહ અયસ્કની ખાણો જ્વાળામુખીય લાવા પથરાવાથી બનેલા કાંપના સંગ્રહો છે.
ઓસ્ટ્રેલિયામાં લોહ અયસ્ક મુખ્ય ત્રણ સ્રોતોમાંથી મેળવવામાં આવે છે: પિસોલાઇટ “ખાડી વિસ્તારોમાં લોખંડનો જથ્થો”, જે પ્રાથમિક લોઁખડની સ્તરિય સરંચનાના યાંત્રિક ધોવાણમાંથી પ્રાપ્ત થાય છે. આ જથ્થો પાન્નાવોનિકા, પશ્ચિમ ઓસ્ટ્રેલિયાના ખાડી પ્રદેશોમાંથી મળી આવે છે. ખનિજની ભૂસ્તરીય રાસયણિક પ્રક્રિયામાંથી પરિવર્તીત લોખંડની સ્તરીય સંરચના મુખ્યત્વે પશ્ચિમ ઓસ્ટ્રેલિયાના ન્યુમેન, ચિચેસ્ટર અને હમેરસ્લે, કુલ્યાનોબ્બિંગ વિસ્તારમાંથી મળી આવે છે.
સિલિકોનની અસર હેઠળ ભૂખરું લોખંડ બને છે. ભૂખરું લોખંડ પ્રમાણમાં ઓછું બરડ હોય છે. સફેદ લોખંડની સરખામણીમાં ભૂખરું લોખંડ સહેલાઈથી તોડી શકાય છે. આથી, ઢાળવાના હેતુસર ભૂખરા લોખંડનો ઉપયોગ થાય છે. અહેવાલ પ્રમાણે, સિલિકોનથી લોખંડનું સંકોચન ઘટે છે. લોખંડને ઘટ્ટ બનાવવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન વાયુઓના કારણસર, તેમાં પોલાણ રહી જવાની શક્યતા હોય છે. સિલિકાના કારણે તેની શક્યતા ઘટી જાય છે. આથી, બીબાંની સંભાવના ઘટી જાય છે.
ચીન હાલમાં લોહ અયસ્કનો સૌથી મોટો ઉપભોક્તા દેશ છે, જેના કારણે તે વિશ્વનો સૌથી મોટો સ્ટીલ ઉત્પાદક દેશ છે. તે વિશ્વનો સૌથી મોટો આયાતકાર દેશ પણ છે. વર્ષ 2004 દરમિયાન ચીનના દરિયાઈ વેપારમાં 52% હિસ્સો લોહ અયસ્કનો હતો. ચીન બાદ જાપન અને કોરિયાનો ક્રમ આવે છે. જેઓ મોટાપાયા પર કોલસા અને લોહ અયસ્કનો ઉપભોગ કરે છે. વર્ષ 2006માં ચીને 38%ની વાર્ષિક વૃદ્ધિ સાથે 588 મિલિયન ટન લોહ અયસ્કનું ઉત્પાદન કર્યું હતું.
હાલ, અમેરિકા ની મિન્નાસોટા અને મિશિગનની ખાણોમાંથી હિમેટાઇટ પ્રકારની લોહ અયસ્કનું ખાણકામ કરવામાં આવે છે. પૂર્વિય કેનેડાની ખાણોમાંથી મળી આવતી ખનિજમાં ટેકોનાઇટ રહેલું છે. વર્તમાન સમયમાં બીઆઈએફ મેગ્નેટાઇટ વ્યાપકપણે બ્રાઝિલમાંથી ખોદી કાઢવામાં આવે છે, જેમાંથી, નોંધપાત્ર હિસ્સો એશિયામાં નિકાસ થાય છે. ઓસ્ટ્રેલિયામાં પણ એક નવો અને વિશાળ મેગ્નેટાઇટ લોહ અયસ્ક ઉદ્યોગ અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
લોહ અયસ્કમાં મોટાભાગે સિલિકાની ઉપસ્થિતિ હોય જ છે. શુદ્ધિકરણની પ્રક્રિયા દરમિયાન સિલિકાને દૂર કરી દેવામાં આવે છે. 1300 સે. થી ઊંચાં તાપમાન પર સિલિકા દૂર થઇ જાય છે અથવા તો લોખંડની સાથે મિશ્રિત થઇ જાય છે. ભઠ્ઠીનુ તાપામાન જેમ વધુ હોય તેમ લોખંડમાં સિલિકોનના પ્રમાણ વૃદ્ધિ થાય છે. 16મી સદીથી લઈને 18મી સદી દરમિયાન યુરોપમાં નિર્મિત પોલાદમાં સામાન્યતઃ 1.5% જેટલું સિલિકા મળી આવે છે.
વિશ્વભરમાં, વાર્ષિક સરેરાશ એક અબજ મેટ્રિક ટન કાચા અયસ્કનું ઉત્પાદન કરવામાં આવે છે. બ્રાઝિલની વાલે કંપની વિશ્વમાં લોહ અયસ્કની સૌથી મોટી ઉત્પાદક કંપની છે, જે ખાણકામના વ્યવસાય સાથે સંકળાયેલી છે. આ પછીના ક્રમ પર એન્ગલો-ઓસ્ટ્રેલિયન કંપની બીએચપી બિલિટોન અને રીઓ ટીન્ટો જૂથ આવે છે. વધુમાં ફોરટેસ્ક્યુ મેટલ્સ ગ્રુપ લિમિટેડની મદદથી ઓસ્ટ્રેલિયા ઉત્પાદનની દ્રષ્ટિએ બીજા ક્રમ પર પહોંચી શક્યું છે.
હાલમાં એવું લાગી રહ્યું છે કે, લોહ અયસ્કનો વિપુલ જથ્થો છે. પરંતુ, અમુક નિષ્ણાત એવો મત વ્યક્ત કરી રહ્યાં છે કે, આવી જ રીતે મોટાપાયા પર ઉપયોગ થશે તો આ સ્ત્રોત પણ ખૂટી જશે. એક અત્યંત રૂઢિવાદી અનુમાન પ્રમાણે વાર્ષિક બે ટકાના દર પર લોહ અયસ્કનો ઉપયોગ વધી રહ્યો છે, જેના આધારે વર્લ્ડ વૉચ ઇન્સટિટ્યુટના લેસ્ટર બ્રાઉન એ મત વ્યક્ત કર્યો છે કે, 64 વર્ષમાં આ જથ્થો પણ ખુટી જશે.
ઓસ્ટ્રેલિયન બ્યુઅરો ઑફ એગ્રિકલ્ચરલ એન્ડ રિસોર્સ ઇકોનોમિક્સના મત મુજબ, આ જથ્થાનો વાર્ષિક 323 મિલિયન ટનના દરથી ઉપયોગ થઇ રહ્યો છે. આગામી વર્ષોમાં તેનો દર વધી શકે છે નિષ્ણાત ડૉ. ગેવિન મડ્ડ એવું માને છે કે, આ જથ્થો આગામી ૩૦ થી 50 વર્ષમાં ખૂટી જશે. જ્યારે જોનાન્થન લૉ સીએસઆઇઆરઓ એવું માને છે કે, આ જથ્થો 56 વર્ષ સુધી ચાલે તેટલો છે.
જીઓસાઇન્સ ઓસ્ટ્રેલિયાના અંદાજ પ્રમાણે દેશમાં "આર્થિક રીતે નિદર્શિત સ્ત્રોતો"નો જથ્થો 24 ગીગાટન કે 24 મિલિયન ટન છે. હાલ, વાર્ષિક 324 મિલિયન ટનના દરથી તેનો ઉપયોગ થઇ રહ્યો છે. એવું માનવામાં આવે છે કે, 1960ના દાયકામાં અમેરિકાની પોલાદ કંપની કૈસર સ્ટીલના તત્કાલીન ઉપાધ્યક્ષ થોમસ પ્રાઇસએ, તેને "વિપુલ અયસ્ક ધરવનાર ખાણોમાંની એક" કહી હતી.
લોહ અયસ્કના ખાણકામની અનેક પદ્ધતિઓ છે. પરંતુ, કઇ પદ્ધતિ અપનાવવી તેનો આધાર ખાણમાં રહેલા અયસ્કના પ્રકાર પર રહે છે. વર્તમાન સમયમાં મુખ્યત્વે ચાર પ્રકારની ખાણોમાંથી લોહ અયસ્ક મેળવવામાં આવે છે. આ વિભાજન ખનિજવિદ્યા અને ભૂસ્તરશાસ્ત્રના આધારે કરવામાં આવ્યું છે. જેમાં મેગ્નેટાઇટ, ટાઈટાનોમેગ્નેટાઇટ, નક્કર હિમેટાઇટ અને પાઈસોલિટિક લોખંડના પથ્થરો મુખ્ય છે.
ધાતુ સ્વરૂપનું લોખંડ વાસ્તવિક રીતે પૃથ્વી પર ખૂબ ઓછું જોવા મળે છે, સિવાય કે લોખંડ-નિકલ મિશ્રિત ઉલ્કાઓ અને ખૂબ ઊંડે આવરણમાં આવેલા ઝિનોલીથ્સ. પરિણામે, માનવ દ્વારા લોખંડના તમામ સ્વરૂપોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. ઉદ્યોગો દ્વારા મોટાભાગે આયર્ન ઓક્સાઇટમાંથી લોખંડ મેળવવામાં આવે છે. પ્રાથમિક સ્વરૂપે વપરાંતુ આયર્ન ઓક્સાઇડ ખનિજ હિમેટાઈટ છે.
સામાન્ય રીતે 25% લોખંડનું પ્રમાણ ધરાવતી મેગ્નેટાઇટ-યુક્ત સંરચનાને આર્થિક રીતે પરવડી શકે તેવી માનવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે, તેમાંથી 33 થી 40% સુધી હિમેટાઇટ મળી આવે છે. જેમાંથી હિમેટાઇટના કુલ વજનના 64% લોખંડ મેળવી શકાય છે. લોહ અયસ્કની હિમેટાઇટમાં સામાન્ય રીતે 0.1% કરતાં પણ ઓછું ફોસ્ફરસ, 3-7% સિલિકા અને 3% થી પણ ઓછું ઍલ્યુમિનિયમ હોય છે.
લોખંડ એ વિશ્વભરમાં સૌથી વધુ વપરાતી ધાતુ છે. વર્ષ દરમિયાન વપરાતી બધી ધાતુઓમાં સ્ટીલનો ઉપયોગ 95% જેટલો હોય છે. સ્ટીલના નિર્માણમાં લોહ અયસ્કનો મુખ્ય હિસ્સો હોય છે. તેનો પ્રાથમિક ઉપયોગ માળખાકીય એન્જિનિયરીંગમાં થાય છે, ઉપરાંત દરિયાઈ પરિવહન, ઓટોમોબાઇલ્સ અને ઔદ્યોગીક કાર્યપદ્ધતિઓ માં પણ તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
લોહ અયસ્કનું ખાણકામ એ ઓછા ગાળા પર વધુ વ્યાપારનો ધંધો છે. કારણ કે, અન્ય ધાતુઓની સરખામણીમાં લોખંડની કિંમત ઓછી છે. તેમાં મોટાપાયા પર મૂડીની જરૂર રહે છે. જહાજ સુધી લોહ અયસ્કને લઈ જવા માટે રેલવેનું માળખું ઊભું કરવા માટે પણ ખર્ચ કરવો પડે છે. આ બધા કારણોસર લોહ અયસ્કનું ઉત્પાદન કેટલાક થોડા લોકોના હાથમાં રહ્યું છે.
હિમેટાઇટ લોહ અયસ્કનું ખાણકામ હાલ બધા ખંડોમાં કરવામાં આવે છે, વિશષતઃ દક્ષિણ અમેરિકા, ઓસ્ટ્રેલિયા અને એશિયા. સ્તરસ્વરૂપે મળી આવતું હિમેટાઇટ એ હિમેટાઇટ લોહ અયસ્ક ખડકોનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે. જ્યારે જ્વાળામુખીય પ્રક્રિયાથી તૈયાર થયેલા હિમેટાઈટનો જ્વલ્લે જ ઉપયોગ થાય છે.
લોખંડ પર ફૉસ્ફરસની મુખ્ય ચાર અસર હોય છે. ફૉસ્ફરસથી લોખંડની સખતાઈ અને મજબૂતી વધે છે. તાપમાન નીચું લાવે છે, તરલતા વધારે છે અને ઝડપથી ઠંડું પડે છે. લોખંડના સંભવિત ઉપયોગના આધાર પર આ ખાસિયત સારી કે ખરાબ છે. ભેજવાળા અયસ્કમાં ફૉસ્ફરસનું પ્રમાણ વધારે હોય છે.
ભૂતકાળમાં કાર્બોનેટ ખડકોના રૂપાંતરણથી બનેલા મેગ્નેટાઇટના હાઇડ્રોથર્મલ ખડકો પર કામ કરવામાં આવ્યું છે. કારણ કે, ઉચ્ચ ગુણવત્તા ધરાવતા લોહ અયસ્ક પર બહુ ઓછી શુદ્ધિકરણની પ્રક્રિયા કરવાની રહે છે. મલેશિયા અને ઈન્ડોનેશિયામાં અનેક ગ્રેનાઇટ મિશ્રિત ખાણો આવેલી છે.
લોહ અયસ્કને દરિયાઈ માર્ગે અન્ય દેશોમાં લઈ જવામાં આવે છે. વર્ષ 2004માં તેનો વ્યાપાર 849 મિલિયન ટન હતો. ઓસ્ટ્રેલિયા અને બ્રાઝિલ કુલ દરિયાઈ વેપારમાં 72% બજાર સાથે પ્રભુત્વ ધરાવે છે. આ બજારના 66% હિસ્સા પર બીએચપી , રીઓ અને વાલે પ્રભુત્વ ધરાવે છે.
ભારતમાંથી અંદાજે 9,602 મિલિયન ટન જથ્થો હિમેટાઈટ અને 3,408 મિલિયન ટન મેગ્નેટાઇટનો જથ્થો મેળવી શકાય તેમ છે. મધ્યપ્રદેશ, કર્ણાટક, બિહાર, ઓરિસ્સા, ગોઆ, મહારાષ્ટ્ર, આંધ્રપ્રદેશ, કેરળ, રાજસ્થાન અને તામિલનાડુ ભારતમાં લોહ અયસ્કના પ્રમુખ ઉત્પાદકો છે
મેગ્નેટાઇટ લોહ અયસ્કના અન્ય સ્ત્રોતોમાં તસ્માનિયાની સાવગે નદીના પટ વિસ્તારમાંથી મળી આવતા અયસ્કનો પણ સમાવેશ થાય છે, જે કાંપસ્વરૂપે એકઠાં થયેલા મેગ્નેટાઇટ અયસ્ક અને ભૂસ્તરીય દબાણના કારણે બની છે.
તાજેતરમાં, લોહ અયસ્કના અન્ય સ્વરૂપો પણ મળી આવ્યા છે. જેમાં લાલાશ પડતુ ઓક્સિડાઇઝ્ડ લોખંડ અને પશ્ચિમ ઓસ્ટ્રેલિયાના આર્ગ્લે સરોવર પાસેથી મળી આવેલી લેટરાઈટ ખાણો પ્રમુખ છે.
વિશ્વની લોહ અયસ્કની જરૂરિયાત પ્રતિવર્ષ સરેરાશ 10%ના દરથી વધી રહી છે. ચીન, જાપાન, કોરિયા, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને યુરોપીય સંઘમાં તેનો બહોળા પ્રમાણમાં ઉપયોગ થાય છે.