polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
નિસર્ગોપચાર (કુદરતી ચિકિત્સા કે પ્રાકૃતિક ચિકિત્સા તરીકે પણ જાણીતી સારવારની પદ્ધતિ) એક વૈકલ્પિક સારવાર વ્યવસ્થા છે જે શરીરની તંદુરસ્તી જાળવવા કુદરતી ઉપચારો અને શરીરને ટકાવી રાખવા જરૂરી અસરકારક ક્ષમતા પર કેન્દ્રીત છે. નિસર્ગોપાચર ફિલસૂફી સાકલ્યવાદી અભિગમની અને શસ્ત્રક્રિયા અને દવાઓના લઘુમત ઉપયોગની તરફેણ કરે છે. નિસર્ગોપચારમાં વિવિધ પ્રકારની અનેક સારવાર પદ્ધતિ સામેલ છે, જેનો મેડિકલ સમૂહ દ્વારા વધતો-ઓછો સ્વીકાર થયો છે, પાચન અને જીવનશૈલી વિશેની સલાહ મોટા ભાગે એલોપેથી ડોક્ટરો જેવી જ હોય છે. કેટલાંક કેસમાં એક્યુપંકચરથી દબાણમાં ઘટાડો કરવામાં મદદ મળી છે જ્યારે હોમિઓપેથીને વારંવાર છહ્મવિજ્ઞાન કે ઊંટવૈદ્યુ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. નિસર્ગોપચારનો વૈજ્ઞાનિક આધાર નિશ્ચિત કરવા માટે યોગ્ય પદ્ધતિ તરીકે પુરાવા આધારિત મેડિસિન ની હિમાયત કરવામાં આવે છે. નિસર્પોચારકો આ વ્યવસાયને આકાર આપનાર પૂર્વજો કે ફિલસૂફીઓના આધારે રસીકરણનો વિરોધ કરે છે.
પહેલું, નુકસાન ન કરો; હંમેશા દર્દીઓને ઓછામાં ઓછા જોખમ સાથે ઉપલબ્ધ સૌથી વધુ અસરકારક સ્વાસ્થ્ય સેવા પૂરી પાડો .
દરેક વ્યક્તિમાં તંદુરસ્તી જાળવવા અને સ્વાસ્થ્ય સંવર્ધન માટે ઉપલબ્ધ સ્વાભાવિક અને કુદરતી ઊર્જાને માન્યતા આપો, સન્માન કરો અને પ્રોત્સાહન આપો. .
સારા સ્વાસ્થ્યને પ્રોત્સાહન આપવા આરોગ્ય જાળવવા ભાર મૂકો અને વ્યક્તિગત, દરેક સમૂહ અને આપણ દુનિયા માટે રોગોને અટકાવો. .
નિસર્ગોપચારનું કેન્દ્ર તેની નિસર્ગ તંદુરસ્તીની ફિલસૂફી પર છે, નહીં કે રોગ આધારિત ચોક્કસ પદ્ધતિ પર. નિસર્ગોપચારકો વિવિધ સારવાર પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરે છે. કેટલીક પદ્ધતિઓ અમૂર્ત "જીવનશક્તિ ઊર્જા ક્ષેત્રો" પર આધારિત છે, જેનું અસ્તિત્વ ક્યારેય પુરવાર થઈ શકતું નથી અને ચિંતા છે કે નિસર્ગોપચાર સામાન્ય વૈજ્ઞાનિક સારવાર પદ્ધતિઓથી દૂર થઈ રહી છે, છતાં બાસ્ટીર, એનસીએનએમ અને સીસીએનએમ એ અત્યારે સંશોધન કાર્યક્રમો જાળવી રાખ્યાં છે. બાસ્ટીર પણ સંશોધન માટે એનઆઇએચ પાસેથી ભંડોળ મેળવે છે. આ સંબંધની શરૂઆત 1984થી થઈ હતી. ત્યારે બાસ્ટીર એનઆઇએચ પાસેથી સંશોધન ગ્રાન્ટ મેળવનાર પહેલી નિસર્ગોપચારક શૈક્ષણિક સંસ્થા બની હતી. નિસર્ગોપચારની અસરકારકતાનું વ્યવસ્થિત અને પ્રમાણિત મૂલ્યાંકન ન થઈ શકે અને વ્યક્તિગત પદ્ધતિઓની અસરકારકતા જુદી જુદી હોય છે.
નિસર્ગોપચારક સિદ્ધાંત મુખ્યત્વે પ્રાકૃતિક ઘટનાઓ અને અલ્પ આક્રમક પદ્ધતિઓ પર આધારિત છે અને તેનો વિશ્વાસ "કુદરતની સ્વસ્થ કરવાની ક્ષમતા" પર છે. બનાવટી દવાઓ, કિરણોત્સર્ગ અને મોટી શસ્ત્રક્રિયા જેવી સારવાર ટાળવામાં આવે છે અને શરીર અને કુદરતનની અંતઃસ્ફુરણાની વિભાવનાની તરફેણમાં શરીર ચિકિત્સા અને આધુનિક વિજ્ઞાનને નકારી કાઢવામાં આવે છે. તણાવમાં ઘટાડો કરીને અને તંદુરસ્ત ભોજન મારફતે રોગનિવારણ કરવામાં આવે છે અને જીવનશૈલી પર ભાર મૂકવામાં આવે છે. નિસર્ગોપચાર પ્રેક્ટિસની ફિલસૂફી છ મુખ્ય મૂ્લ્ય દ્વારા સ્વપરિભાષિત છે. નિસર્ગોપચારકની પ્રતિજ્ઞાના એકથી વધારે વૃતાંત ઉપલબ્ધ છે, તેની નિષ્ઠા કે સેવાભાવના વિવિધ કથનો સ્કૂલ્સ કે વ્યાવસાયિક સંગઠનો દ્વારા પ્રસિદ્ધ કરવામાં આવ્યાં છે અને નિયમન સંસ્થાઓ દ્વારા પ્રસિદ્ધ નીતિ માર્ગદર્શિકા પ્રસિદ્ધ કરવામાં આવી છેઃ
નેચરોપથી શબ્દનો ઉપયોગ પહેલી વખત જોહ્ન શીલ, એ 1895માં કર્યો હતો અને તેને "અમેરિકન નેચરોપેથીના પિતા"ના ગણાતા બેનેડિક્ટ લસ્ટએ પ્રચલિત કર્યો હતો. લસ્ટે જર્મનીમાં ફાધર સેબેસ્ટિઅન નેઇપ પાસે હાઇડ્રોથેરપી અને અન્ય કુદરતી સ્વાસ્થ્ય ઉપચારની પદ્ધતિનો અભ્યાસ કર્યો હતો; ત્યારબાદ નેઇપએ તેમની દવા વિનાની પદ્ધતિઓને પ્રચાર કરવા લસ્ટને અમેરિકા મોકલ્યાં હતાં. લસ્ટએ નિસર્ગોપચાર ને એક ખાસ પદ્ધતિને બદલે ઉપચારની વ્યાપક શાખા તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરી હતી અને તેમાં હાઇડ્રોથેરપી, હર્બલ મેડિસિન અને હોમીયોપેથી જેવી પદ્ધતિ સામેલ છે તેમજ વધુ પડતા ભોજન, ચા, કોફી અને આલ્કોહોલના સેવનને ટાળવાનું સામેલ કર્યું. તેમણે શરીરને આધ્યાત્મિક અને જીવનશક્તિનું રૂપ ગણાવ્યું, જે સંપૂર્ણપણે મનુષ્યની પ્રકૃત્તિના વૈશ્વિક બળો પર આધારિત છે.
1901માં લસ્ટએ ન્યુયોર્કમાં અમેરિકન સ્કૂલ ઓફ નેચરોપેથીની સ્થાપના કરી હતી. 1902માં મૂળ નોર્થ અમેરિકન નેઇપ સોસાયટીસ બંધ થઈ ગઈ અને "નેચરોપેથિક" સોસાયટીસનું નવું નામ ધારણ કર્યું. સપ્ટેમ્બર, 1919માં નેચરોપેથિક સોસાયટી ઓફ અમેરિકા વિખેરાઈ ગઈ અને ડો. બેનેડિક્ટ લસ્ટએ "અમેરિકન નેચરોપેથિક એસોસિએશન"ની સ્થાપના કરી હતી. વીસમી સદીના પહેલા ત્રણ દાયકામાં 25 રાજ્યોમાં નિસર્ગોપચારકને નેચરોપેથિક કે ડ્રગલેસ પ્રેક્ટિશર્સ કાયદાઓ હેઠળ મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. નિસર્ગોપચારને અનેક શિરોપ્રેક્ટર્સ દ્વારા અપનાવવામાં આવી હતી અને કેટલીક સંસ્થાઓ ડોક્ટર ઓફ નેચરોપેથી અને ડોક્ટર ઓફ શિરોપ્રેક્ટિક ડીગ્રી ઓફર કરે છે. આ સમયગાળામાં અમેરિકામાં ચાલતી નિસર્ગોપચારક સંસ્થાઓની સંખ્યા અંદાજે એકથી બે ડઝન છે.
કેટલાક લોકો પ્રાચીન ગ્રીસમાં "વૈદકશાસ્ત્રના પિતા" ગણાતા હિપ્પોક્રેટસને નિસર્ગોપાચર શબ્દ અસ્તિત્વમાં આવ્યો તે અગાઉ તેની સારવાર અને દવાના પહેલા હિમાયતી ગણે છે. નિસર્ગોપાચરની આધુનિક પ્રેક્ટિસના મૂળિયા યુરોપની નેચર ક્યોર મૂવમેન્ટ માં રહ્યાં છે. સ્કોટલેન્ડમાં થોમસ એલિનસનએ 1880ના દાયકામાં તેની "હાઇજેનિક મેડિસિન" ની વકીલાત કરવાનું શરૂ કર્યું હતું. તેમણે તમાકુ અને વધુ પડતા કામનો બાજ ટાળવાની સલાહ આપી હતી અને કુદરતી આહાર અને કસરતને પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું. નિસર્ગોપાચર માટે કેટલીક વખત સેનિપ્રેક્ટર શબ્દનો ઉપયોગ થાય છે, ખાસ કરીને અમેરિકાના પેસિફિક ઉત્તરપશ્ચિમી પ્રદેશમાં.
ભારત સરકારે 1969માં ‘‘સેન્ટ્રલ કાઉન્સિલ ફોર રીસર્ચ ઇન આયુર્વેદ, યોગ એન્ડ નેચરોપેથી, ઉનાની, સિદ્ધ એન્ડ હોમિઓપેથી’’ની સ્થાપના કરી છે, જે આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય હેઠળ ચાલતું સ્વાયત્ત સંગઠન છે. આ સંગઠન વર્ષ 1978થી વૈકલ્પિક ચિકિત્સાની તે શાખાઓમાં વૈજ્ઞાનિક સંશોધન કરવાની જવાબદારી અદા કરે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન નિસર્ગોપચારના વિકાસની જવાબદારી સીધી આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલયની હતી. માર્ચ, 1978માં આ કાઉન્સિલને વિખેરી નાંખવામાં આવી હતી અને તેના સ્થાને ચાર સ્વતંત્ર રીસર્ચ કાઉન્સિલ ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી, જેમાં આયુર્વેદ અને સિદ્ધ, ઉનાની, હોમિઓપેથી અને યોગ તથા નેચરોપેથી માટે એકએક કાઉન્સિલ હતી.
ઓસ્ટ્રેલિયામાં આ વ્યવસાય પર નિયંત્રણ રાખી શકે તેવી કોઈ સરકારી લાઇસન્સર નથી, પણ આ ઉદ્યોગ સ્વનિયંત્રિત છે. અહીં નિસર્ગોપચારક તરીકે કામ કરવા કોઈ ઉપાધિની જરૂર નથી એટલે કે તેની પ્રેક્ટિસ કોઈ પણ કરી શકે છે અને ટેકનિકલ રીતે કોઈ લાઇસન્સની જરૂર નથી. વ્યાવાસયિક જોખમ નિવારવા સંરક્ષણ મેળવવા કે જાહેર જવાબદારીનો સ્વીકાર કરવા વીમાકવચ મેળવવાનો એક માત્ર માર્ગ વ્યાવસાયિક સંગઠનના સભ્ય થવાનો છે, જે માન્યતાપ્રાપ્ત અભ્યાસક્રમ પૂર્ણ કરીને અને વ્યાવસાયિક પ્રમાણપત્ર મેળવીને હાંસલ થઈ છે. અત્યારે ઓસ્ટ્રેલિયામાં કુદરતી ચિકિત્સાની એકમાત્ર રજિસ્ટજર્ડ પદ્ધતિ ચાઇનીઝ ચિકિત્સા છે અને તે પણ એકમાત્ર રાજ્ય વિક્ટોરિયામાં.
અમેરિકામાં 'પરંપરાગત' નિસર્ગોપચારકોનું પ્રતિનિધિત્વ બે રાષ્ટ્રીય સંગઠનો કરે છે. એક, ધ અમેરિકન નેચરોપેથિક એસોસિએશન , જેની સ્થાપના બેનેડિક્ટ લસ્ટે 1919માં કરી હતી, અને તે 5,000 પ્રમાણિત પ્રેક્ટિશનર્સનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. બીજું સંગઠન અમેરિકન નેચરોપેથિક મેડિકલ એસોસિએશન છે, જેની સ્થાપના 1981માં થઈ હતી અને પ્રમાણપત્રના કેટલાક સ્તરો સાથે 4,500 પ્રેક્ટિશનર્સનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. એએનએમએ એમડીએસ , ડીઓએસ અને અન્ય પરંપરાગત ચિકિત્સકિય વ્યાવસાયિકોને માન્યતા પણ પ્રદાન કરે છે, જેઓ તેમની પ્રેકિટસમાં નિસર્ગોપચારને સંકલિત કરે છે.
વોશિંગ્ટન સ્ટેટમાં નિસર્ગોપચારકોને પ્રાથમિક સારવાર કરતાં ફિઝિશ્યનસને સમકક્ષ લાઇસન્સ આપવામાં આવે છે. અહીં અનેક નિસર્ગોપચારકો વીમાકવચનો સ્વીકાર કરે છે. કેટલીક વીમાયોજના નિસર્ગોપચારકને પ્રાથમિક સારવાર પ્રદાનકર્તા તરીકે માન્યતા આપતાં વિકલ્પો રજૂ કરે છે. કનેક્ટિક્ટ અને વોશિંગ્ટનમાં રાજ્ય સરકારના કાયદામાં નિસર્ગોપચારક સેવાઓના કેટલીક રીતે આવરી લેવા માટે વીમા પ્રદાનકર્તાની જરૂર છે જ્યારે મહત્વપૂર્ણ સંખ્યામાં નિસર્ગોપચારક ધરાવતા અન્ય રાજ્ય ઓરેગોનમાં તેની જરૂર નથી.
ઉત્તર અમેરિકામાં નિસર્ગોપચારનું નિયમન કરતાં દરેક અધિકારક્ષેત્રમાં નિસર્ગોપચારક માટે પ્રેક્ટિસનું સ્થાનિક ક્ષેત્ર વ્યાખ્યાયિત કરે છે અને તે જુદું જુદું હોઈ શકે છે. કેટલાંક વિસ્તારોમાં આંશિક શસ્ત્રક્રિયા કરવાની, પ્રીસ્ક્રિપ્શન દવાઓની ભલામણ કરવાની, કરોડમાં તોડફોડ કરવાની, સુવાવડો અને ગાયનેકોલોજી સાથે જોડાયેલી સારવાર કરવાની મંજૂરી આપે છે અને અન્ય વિસ્તારોમાં આ બાબતોને નિસર્ગોપચારની પ્રેક્ટિસમાંથી બાકાત રાખવામાં આવી છે.
અત્યારે નિસર્ગોપચારને લાઇસન્સ આપતા કે નિયંત્રણ કરતાં અમેરિકાના ન્યાયિક ક્ષેત્રોઃ અલાસ્કા, એરિઝોના, કેલિફોર્નિયા, કનેક્ટિકટ, કોલંબિયા ડિસ્ટ્રિક્ટ, હવાઈ, આઇડહો, કેન્સાસ, માઇન, મિનેસોટા, મોન્ટાના, ન્યૂ હેમ્પશાયર, ઓરેગોન, પ્યુર્ટો રિકો, યુએસ વિર્જિન આઇલેન્ડ્સ, ઉતાહ, વર્મોન્ટ અને વોશિંગ્ટન. ઉપરાંત ફ્લોરિડા અને વિર્જિનિયાએ નિસર્ગોપચારને ગ્રાન્ડફાધર જોગવાઈ હેઠળ પ્રેક્ટિસ કરવાની મંજૂરી આપી છે.
ઉત્તર અમેરિકામાં નિસર્ગોપચાર ચિકિત્સાની માન્યતા પ્રાપ્ત શૈક્ષણિક સંસ્થામાં તાલીમ પામેલા નિસર્ગોપચરાકોને પાંચ કેનેડિયન પ્રાંત, અમેરિકાના ૧૫ રાજ્યો અને કોલંબિયા ડિસ્ટ્રિક્ટમાં એનડી એ એનએમડીની ઉપાધિનો ઉપયોગ કરવાનો અધિકાર છે. બીજે ઠેકાણે ‘‘નેચરોપેથ’’, ‘‘નેચરોપેથિક ડોક્ટર’’ અને ‘‘ડોક્ટર ઓફ નેચરલ મેડિસિન’’ની ઉપાધિનો ઉપયોગ કરવા પર કોઈ પ્રતિબંધ નથી અથવા આ ઉપાધિઓ અસુરક્ષિત છે એમ કહી શકાય.
કાઉન્સિલ ઓન નેચરોપેથિક મેડિકલ એજ્યુકેશન દ્વારા હસ્તક્ષેપોનો મુખ્ય સેટ વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવ્યો હતો અને ઉત્તર અમેરિકામાં તમામ છ માન્યતાપ્રાપ્ત સંસ્થાઓમાં શીખવામાં આવતી હતી, જેમાં સામેલ છેઃ એક્યુપંક્ચર અને પરંપરાગત ચાઇનીઝ તબીબીશાસ્ત્ર, બોટનિકલ મેડિસિન, હોમીઓપેથી, નેચર ક્યોર , ન્યુટ્રિશન, ફિઝિકલ મેડિસિન અને સાયકોલોજિકલ કાઉન્સેલિંગ.
વીસમી સદીમાં અમેરિકન કોંગ્રેસ અને વ્યવસાય દ્વારા પરિભાષિત પરંપરાગત નિસર્ગોપચારને લાઇસન્સની જરૂર નથી. સામાન્ય રીતે લાઇસન્સ હેઠળની ચિકિત્સકિય પ્રવૃત્તિઓ નિસર્ગોપચાર ચિકિત્સાએ શરૂ કરી હોવાથી આ વ્યવસાયનું નિયમન કરતાં 15 રાજ્યોમાં જ તેની પ્રેક્ટિસની કાયેદસર લીલી ઝંડી આપવામાં આવી છે.જોકે નિસર્ગોપચારકો સમગ્ર અમેરિકામાં પરંપરાગત નિસર્ગોપચારની પ્રેક્ટિસ કરી શકે છે.
પૂણેમાં 22 ડીસેમ્બર, 1986ના રોજ નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ નેચરોપેથીની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. તેનાથી આ ચિકિત્સા પદ્ધતિની માહિતી કે જ્ઞાનના માપદંડો અને પ્રચાર માટેની સુવિધાને પ્રોત્સાહન મળ્યું છે અને સમગ્ર ભારતમાં નિસર્ગોપચારમાં સંશોધનનો ફેલાવો સમગ્ર ભારતમાં થયો છે. આ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ સરકારી સંસ્થાન છે, જેના પ્રમુખ કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રી હોય છે.
કેનેડાના પાંચ પ્રાંતે નિસર્ગોપચારકોને સારવાર કરવાની મંજૂરી આપી છેઃ બ્રિટિશ કોલંબિયા, મેનિટોબા, નોવા સ્કોટિયા, ઓન્ટારિયો અને સાસ્કાત્શેવન. બ્રિટિશ કોલંબિયામાં 1936થી નિસર્ગોપચાર દવાનું નિયમન થાય છે અને તે કેનેડાનું એકમાત્ર રાજ્ય છે જેણે નિસર્ગોપાચરકોને ફાર્માસ્યુટિકલ્સ પ્રીસ્ક્રાઇબ કરવાની અને આંશિક શસ્ત્રક્રિયાઓ કરવાની મંજૂરી આપી છે.
નિસર્ગોપચારના મૂળિયા યુરોપની કુદરતી સારવાર માટેના આંદોલનમાં રહ્યાં છે. આ શબ્દોનો પહેલોવહેલો ઉપયોગ જોહન સ્કીલે 1895માં કર્યો હતો અને "અમેરિકન નિસર્ગોપચારના જનક" ગણાતા બેનેડિક્ટ લસ્ટએ, તેને લોકપ્રિય બનાવ્યો છે. 1970ના દાયકાની શરૂઆતમાં સાકલ્યવાદી સ્વાસ્થ્ય જાગૃતિ સાથે અમેરિકા અને કેનેડામાં એકસાથે નિસર્ગોપચારમાં રસ ફરી જાગ્રત થયો હતો.
2005માં મેસેચ્યુસેટ્ટસ મેડિકલ સોસાયટીએ રાષ્ટ્રસમૂહમાં લાઇસન્સરનો વિરોધ એ આધારે કર્યો હતો કે નિસર્ગોપાચરકોને રેસિડેન્સીમાં ભાગ લેવાની જરૂર નથી અને અયોગ્ય કે નુકસાનકારક સારવાર પણ ગણાવી હતી. પૂરક અને વૈકલ્પિક મેડિકલ પ્રેક્ટિશનર્સ પર મેસેચ્યુસેટ્સ વિશેષ પંચે તેમની ચિંતાઓ ફગાવી દીધી હતી અને લાઇસન્સરને ભલામણ કરી હતી.
અત્યારે પરંપરાગત નિસર્ગોપાચરની નવ સંસ્થાઓ છે, જે અમેરિકન નેચરોપેથિક મેડિકલ એક્રીડેશન બોર્ડ દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત પ્રોગ્રામ્સની ઉપાધિ કે પ્રમાણપત્ર આપે છે. અત્યારે એએનએના ધ નેશનલ બોર્ડ ઓફ નેચરોપેથિક એક્ઝામિનર્સએ બે સ્કૂલને માન્યતા આપી છે, જે ડોક્ટર ઓફ નેચરોપથી ડીગ્રી પ્રોગ્રામ્સ ઓફર કરે છે.
અમેરિકામાં નિસર્ગોપાચર ચિકિત્સાનું પ્રતિનિધિત્વ અમેરિકન એસોસિએસન ઓફ નેચરોપેથિક ફીઝિશ્યન્સ કરે છે, જેની સ્થાપના 1985માં થઈ હતી અને તેનું પ્રતિનિધિત્વ 2,000 વિદ્યાર્થીઓ, ફીઝિશ્યન્સ કરે છે અને તેને કોર્પોરેટ સભ્યો તેને સમર્થન આપે છે.
વર્ષ 2004માં થયેલો સરવેમાં એવું નિરાકરણ આવ્યું હતું કે વોશિંગ્ટન સ્ટેટ અને કનેક્ટિક્ટમાં નિસર્ગોપચારિક સારવારમાં સૌથી વધુ બોટનિકલ મેડિસિન્સ , વિટામિન્સ, મિનરલ્સ, હોમીઓપેથી અને એલર્જી સારવાર પ્રીસ્ક્રાઇબ થાય છે.
50 ટકા કરતાં ઓછા નિસર્ગોપચરાકોનું કહેવું છે કે તેઓ બે અઠવાડિયાના નવજાત બાળકને તાવનું નિદાન કરશે, પરિણામે એવી પરિસ્થિતિ ઉત્પન્ન થશે કે સાચું નિદાન થઈ શકશે નહીં અને બાળકને નુકસાન થઈ શકે છે.
ભારતમાં સાડા પાંચ વર્ષનો ડિગ્રી અભ્યાસ છે, જે બેચલર ઓફ નેચરોપેથી એન્ડ યોગિક સાયન્સીસ ની ડિગ્રી ઓફર કરે છે. ભારતમાં કુલ 11 કોલેજ છે, જેમાંથી ચાર કોલેજ તમિળનાડુમાં છે.
નિસર્ગોપચારની પ્રેક્ટિસ ક્યારેય સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ નથી. 1970ના દાયકાની શરૂઆતમાં સાકલ્યવાદી સ્વાસ્થ્ય ચળવળ સાથે અમેરિકા અને કેનેડામાં આ પ્રકારની ઉપચાર પદ્ધતિમાં રસ જાગ્યો હતો.
ભારતીય ચિકિત્સા વ્યવસ્થા તરીકે નિસર્ગોપચાર અને યોગ પદ્ધતિઓ ભારત સરકારના આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય હેઠળ કાર્યરત આયુષ વિભાગમાં આવે છે.
અન્ય વિશ્લેષકો સૂચવે છે કે અણુશસ્રોના પ્રસાર અને નિઃશસ્રીકરણ વચ્ચેનો સંબંધ અન્ય એક રીતે કામ કરે છે. દાખલા તરીકે, ઉત્તર કોરિયા અને ઇરાનમાં અણુશસ્રોના પ્રસારને રોકવામાં સાંપડેલી નિષ્ફળતાને પગલે નિઃશસ્રીકરણની સંભવિતતતા પર ગંભીર પ્રશ્નાર્થ ઊભો કરી દેશે. આ દલીલ મુજબ, જ્યાં સુધી અન્ય રાષ્ટ્રો અણુશસ્રો મેળવશે નહીં કે વિકસાવશે નહીં તેવી ખાતરી સંપૂર્ણપણે ન થાય ત્યાં સુધી એક પણ અણુશસ્ર સંપન્ન રાષ્ટ્ર તેમના અણુશસ્રોને દૂર નહીં કરે. કેટલાંક વિશ્લેષકો તો એવું પણ સૂચવે છે કે હજારો શસ્ત્રોનો નાશ કરવાનું નેતૃત્વ ધરાવતી અને વિતરણ વ્યવસ્થા કરતી વિશ્વની મહાસત્તાઓ દ્વારા નિઃશસ્રીકરણની દિશામાં પગલું લેવાશે તો નાના શસ્રના વ્યૂહાત્મક મૂલ્યમાં વધારો થવાથી અણુશસ્રો ધરાવવાનું આકર્ષણ વધી શકે છે. અમેરિકાના એક અધિકારી અને એનપીટી નિષ્ણાતે વર્ષ 2007માં ચેતવણી આપી હતી કે એક તર્ક સૂચવે છે કે "અણુશસ્રોની સંખ્યામાં ઘટાડો થશે તેમ લશ્કરી સત્તાના સાધન તરીકે અણુશસ્રની 'આંશિક ઉપયોગિતા'માં વધારો થશે. એટલું જ નહીં ચરમસીમાએ તો એકથી બે અણુશસ્રોનો વ્યૂહાત્મક ઉપયોગ પણ મોટા પાયે નુકસાનકારક પુરવાર થશે."
અમેરિકાની અણુ વહેંચણી નીતિઓ મૂળે અણુશસ્ત્રોના પ્રસારને અટકાવવામાં મદદરૂપ થાય તે રીતે બનાવવામાં આવી હતી. તે સમયે તત્કાલિન પશ્ચિમ જર્મનીને સ્વતંત્રપણે અણુશસ્ત્રો ન વિકસાવવા સમજાવવામાં આવ્યું હતું અને વોરસો સંધિમાં જોડાયેલા રાષ્ટ્રો સાથે યુદ્ધની સ્થિતિનું નિર્માણ થાય તો તેવા સંજોગોમાં તે સ્વબચાવમાં અમેરિકાના અણુશસ્ત્રોનો ઉપયોગ કરી શકવા સમક્ષ હશે તેવી ખાતરી તેને આપવામાં આવી હતી. (જોકે સંપૂર્ણ યુદ્ધની સ્થિતિનું નિર્માણ ન થાય ત્યાં સુધી શસ્ત્રો અમેરિકાના હાથમાં "સુરક્ષિત" રહેશે.) તેની પાછળનો મુદ્દો વિવિધ રાષ્ટ્રોને તેમની રીતે અણુશસ્ત્રો વિકસાવવાના કાર્યક્રમો હાથ ધરતાં અટકાવવાનો હતો. આ આશય પાર પાડવા માટે એવી ખાતરી આપવામાં આવી હતી કે નાટોના સભ્ય રાષ્ટ્રો પ્રસારનો માર્ગ નહીં પસંદ કરે. (સોવિયન યુનિયન અને તેના સાથીદાર રાષ્ટ્રો સામે સંરક્ષણ થઈ શકશે તેવી ખાતરી પશ્ચિમ જર્મન ના અધિકારીઓને નહીં થાય તો પશ્ચિમ જર્મનીએ અણુશસ્ત્રો વિકસાવવાની ક્ષમતા ધરાવવાની સંભવિતતા ધરાવતા રાષ્ટ્ર તરીકે કેટલાંક વર્ષ રહેશે તેના અંદાજ વિશે અમેરિકાના જાસૂસી ખાતમાં ચર્ચા થતી હતી.)
2005 સુધી એક અંદાજ મુજબ નાટો સમજૂતી હેઠળ બેલ્જિયમ, જર્મની, ઇટાલી, નેધરલેન્ડ્સ અને તુર્કીને ઉપયોગ માટે અમેરિકા પાસે હજુ પણ 180 જેટલાં વ્યૂહાત્મક બી61 અણુબોંબ પૂરાં પાડે છે. અનેક રાષ્ટ્રો અને બિનજોડાણવાદી અભિયાન હવે સંધિની પહેલી અને બીજી કલમના ઉલ્લંઘનની દલીલ કરે છે અને આ સમજૂતીઓ તોડી નાંખવા રાજદ્વારી દબાણ કરે છે. તેઓ એ મુદ્દા પર ધ્યાન દોરે છે કે બિનઆણ્વિક નાટો રાષ્ટ્રોના પાઇલોટ્સ અને અન્ય કર્મચારી અમેરિકાના અણુબોંબનું સંચાલન કરવાની અને ડિલીવરી કરવાની પ્રેક્ટિસ કરે છે અને બિનઅમેરિકી યુદ્ધ હવાઈજહાજો અમેરિકાના અણુબોંબ પહોંચાડવાનું સ્વીકારે છે, જેમાં અણુશસ્ત્રોની કેટલીક ટેકનિકલ માહિતી ટ્રાન્સફર ચોક્કસ થાય. નાટોનું માનવું છે કે "યુદ્ધ અટકાવવામાં અણુ સત્તાઓ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવાનું ચાલુ રાખશે, પણ તેમની ભૂમિકા હવે રાજકીય રીતે વધારે પડતી આધારભૂત છે." નાટોના અધિકારીઓ એવું પણ જણાવે છે કે અમેરિકાએ એક પણ અણુશસ્ત્ર અમેરિકાનું નિયંત્રણ ન હોય તેવા રાષ્ટ્રને આપ્યું નથી, એટલે સંધિની પહેલી અને બીજી કલમનું ઉલ્લંઘન થતું નથી.
એનપીટી પ્રક્રિયા વર્ષ 1958માં આયર્લેન્ડના વિદેશ મંત્રી ફ્રેન્ક આઇકીને શરૂ કરી હતી. વર્ષ 1968માં તેને હસ્તાક્ષર માટે ખુલ્લી મૂકાઈ હતી અને તેના પર પ્રથમ હસ્તાક્ષર કરનાર રાષ્ટ્ર ફિનલેન્ડ હતું. 1992 સુધીમાં તત્કાલિન પાંચ અણુ મહાસત્તાઓ તેમાં જોડાઈ ગઈ હતી અને વર્ષ 1995માં આ સંધિને લંબાવવામાં આવી હતી (અને વર્ષ 1996માં કોમ્પ્રીહેન્સિવ ટેસ્ટ બાન ટ્રેટી દ્વારા અનુસરવામાં આવી હતી). કેટલાંક એનપીટી રાષ્ટ્રોએ અણુશસ્ત્રો કે અણુશસ્ત્ર કાર્યક્રમોને ત્યાગ કર્યો છે. દક્ષિણ આફ્રિકાએ 1970ના દાયકામાં ઇઝરાયેલની મદદથી અણુશસ્ત્ર વિકસાવવાનો કાર્યક્રમ હાથ ધર્યો હોવાનો અને 1979માં એટલાન્ટિક મહાસાગરમાં એક અણુ પરિક્ષણ હાથ ધર્યુ હોવાનો આરોપ મૂકાય છે, પણ તે પછી તેણે અણુ કાર્યક્રમ સાથે છેડો ફાડવાની જાહેરાત કરી હતી અને તેના નાના શસ્ત્રગારનો નાશ કર્યા પછી 1991માં આ સંધિ પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. અગાઉ સોવિયત ગણતંત્ર સાથે જોડાયેલા રાષ્ટ્રોએ સોવિયત સંઘ પાસેથી પ્રાપ્ત કરેલા અણુશસ્ત્રોનો નાશ કર્યો છે અથવા રશિયાને ટ્રાન્સફર કરી દીધા છે.
જે સમયે સંધિ પર વાટાઘાટ ચાલતી હતી ત્યારે નાટોના સભ્ય રાષ્ટ્રો અણુશસ્ત્રો વહેંચણીની ગુપ્ત સમજૂતીઓ કરતાં હતાં, જેમાં અમેરિકા નાટોના અન્ય સભ્ય રાષ્ટ્રોને અણુશસ્ત્રો પૂરાં પાડવાનું હતું અને તેમના વતી તેનો સંગ્રહ કરવાનું હતું. કેટલાંક લોકોની દલીલ છે કે આ સમજૂતીઓ એનપીટી સંધિઓની પહેલી અને બીજી કલમનું ઉલ્લંઘન છે અને અણુશસ્ત્રોનો પ્રસાર છે. તેની સામે વળતી દલીલ એવી છે કે નાટોના સભ્ય રાષ્ટ્રોની અંદર સંગ્રહિત શસ્ત્રો પર અમેરિકાનું નિયંત્રણ હતું અને જ્યાં સુધી યુદ્ધમાં જવાનો નિર્ણય લેવાય નહીં ત્યાં સુધી શસ્ત્રોના હસ્તાંતરણ કે તેના પર નિયંત્રણનો આશય નહોતો અને તેના પર એનપીટી સંધિનું નિયંત્રણ હતું નહીં એટલે તેના ઉલ્લંઘનનો સવાલ જ નહોતો. આ સમજૂતીઓ સોવિયત યુનિયન સહિત કેટલાંક રાષ્ટ્રો સમક્ષ જાહેર કરવામાં આવી હતી, પણ 1968માં આ સંધિમાં જોડાયેલા મોટા ભાગના રાષ્ટ્રો આ સમજૂતી અને તેના અર્થઘટનથી તે સમયે અપરિચિત હતાં.
પાંચ એનડબલ્યુએસ પક્ષોએ બાંહેધરી આપી છે કે તેઓ અણુશસ્ર સંપન્ન રાષ્ટ્રો સાથે જોડાણમાં પરંપરાગત હુમલામાં કે પરમાણુ આક્રમણના જવાબમાં એનએનડબલ્યુએસ પક્ષો સામે અણુશસ્રોનો ઉપયોગ નહીં કરે. જોકે આ પ્રકારની બાહેંધરીને સંધિમાં ઔપાચારિક રીતે સામેલ કરવામાં આવી નથી અને તેની ચોક્કસ માહિતી સમયે-સમયે બદલાય છે. અમેરિકાએ વર્ષ 1959થી 1991 સુધી એનએનડબલ્યુએસ ઉત્તર કોરિયાને લક્ષ્યાંક કરતાં અણુશસ્ત્રો ગોઠવી પણ દીધા હતા. બ્રિટનના ભૂતપૂર્વ સંરક્ષણ પ્રધાન જ્યોફ હૂને "બદમાશ રાષ્ટ્રો" દ્વારા અપરંપરાગત હુમલાના જવાબમાં દેશના અણુશસ્રોનો ઉપયોગ કરવાની શક્યતા દર્શાવી છે. જાન્યુઆરી, 2006માં ફ્રાંસના રાષ્ટ્રપતિ જેકસ શિરાકએ સૂચવ્યું હતું કે ફ્રાંસ પર રાષ્ટ્ર-પ્રાયોજક હુમલો થશે તેઓ "બદમાશ રાષ્ટ્રોના" શક્તિ કેન્દ્રોનો નાશ કરવાના આશય સાથે નાના પાયે અણુ હુમલો કરી શકે છે.
19 સપ્ટેમ્બર, 2005ના રોજ ઉત્તર કોરિયાએ જાહેરાત કરી હતી કે તે અગાઉના સમજૂતી પર સહમત થશે. આ સમજૂતી હેઠળ, ઉત્તર કોરિયા તેના તમામ અણુશસ્ત્રો અને અણુ ઉત્પાદન સુવિધાઓનો નાશ કરશે, એનપીટીમાં ફરી જોડાશે અને આઇએઇએના નિરક્ષકો માટે દરવાજા ખોલી નાંખશે. પણ મુશ્કેલ મુદ્દો 1994ની સમજૂતીના ધારાધોરણો મુજબ, ઉત્તર કોરિયાના સ્વદેશી અણુ ઊર્જા પ્લાન્ટ કાર્યક્રમને સ્થાને વિવિધ લાઇટ વોટર રીએક્ટરનો પુરવઠો પૂરો પાડવાનો હતો, જે ભવિષ્યમાં ચર્ચાવિચારણ દરમિયાન ઉકેલવામાં આવશે તેવું નક્કી કરવામાં આવ્યું હતું. જોકે તે પછીના દિવસે જ ઉત્તર કોરિયાએ તેનું અગાઉનું વલણ જાળવી રાખ્યું હતું અને લાઇટ વોટર રીએક્ટરનો પુરવઠો પૂરો પાડવામાં નહીં આવે ત્યાં સુધી તે તેના અણુશસ્ત્રોના નાશ નહીં કરે કે એનપીટીમાં જોડાશે પણ નહીં તેવી જાહેરાત કરી હતી.
લીક થયેલી જાસૂસી માહિતી મુજબ, ઇઝરાયેલ વર્ષ 1958થી નેગેવમાં સ્થિત તેની ડિમોના સાઇટ ખાતે અણુશસ્ત્રો વિકસાવી રહ્યું છે અને ડેવિડ અલબ્રાઇટ જેવા અનેક અપ્રસાર વિશ્લેષકોનો અંદાજ છે કે ઇઝરાયેલે ડિમોનાથી પુનઃપ્રક્રિયા પામેલા પ્લુટોનિયમનો ઉપયોગ કરીને 100થી 200 અણુશસ્ત્રોનો જથ્થો ઊભો કર્યો હશે. ઇઝરાયેલ સરકારે ક્યારયે અણુશસ્ત્રો હોવાનો ક્યારેય સ્વીકાર કર્યો નથી કે ક્યારેય ઇનકાર કર્યો નથી. જોકે ઇઝરાયેલના નીચલી કક્ષાના અણુ ટેકનિશ્યન મોર્ડેચાઈ વાનુનુએ વર્ષ 1986માં બ્રિટિશ સન્ડે ટાઇમ્સ માં અણુ કાર્યક્રમ વિશે ઘટસ્ફોટ કર્યા પછી ઇઝરાયેલ પાસે અણુશસ્ત્રો છે કે નહીં તે ઓપન સીક્રેટ જેવી વાત છે. આ ઘટસ્ફોટ પછી વાનુનુને ઝડપી લેવામાં આવ્યો હતો અને દેશદ્રોહના આરોપસર સજા કરવામાં આવી હતી.
એનપીટીના છઠ્ઠી કલમમાં અણુશસ્રોની નાબૂદી અને સંપૂર્ણ નિઃશસ્રીકરણની દિશામાં પગલાં લેવાનું કહેવાયું છે, પણ તેમાં જે શબ્દોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે અને જે દલીલ કરવામાં આવી છે તે અસ્પષ્ટ છે અને સભ્ય રાષ્ટ્રોની ગૂંચવણમાં વધારો થાય છે. તેમાં કહેવાયું છે કે "સામાન્ય અને સંપૂર્ણ નિઃશસ્રીકરણની સમજૂતી પર અને અણુશસ્રો મેળવવાની સ્પર્ધાનો અંત ઝડપથી આવે તે માટે જરૂરી પગલાં લેવા સંધિમાં જોડાયેલા તમામ સભ્ય રાષ્ટ્રો શક્ય તેટલી વહેલી તકે વિશ્વાસયુક્ત વાતાવરણમાં વાટાઘાટ હાથ ધરશે." આ અર્થઘટન હેઠળ, છઠ્ઠી કલમ તમામ સભ્ય રાષ્ટ્રોને ફરજિયાત નિઃશસ્રીકરણ કરવા કે આ પ્રકારની સંધિ કરવા ફરજ પાડતી નથી. તેના બદલે તેમાં ફક્ત વિશ્વાસયુક્ત વાતાવરણમાં વાટાઘાટ કરવાનું સૂચન કરે છે.
આઇએઇએ ઇરાનમાં જાહેર અણુ સામગ્રીના બીજા હેતુ માટે ઉપયોગની ખાતરી કરી શકે છે અને તેની જાહેર ન થયેલી ગુપ્ત આણ્વિક પ્રવૃત્તિઓ તપાસવાની કામગીરી ચાલુ છે. ફેબ્રુઆરી, 2008માં આઇએઇએએ એવું પણ જણાવ્યું હતું કે કેટલાંક સભ્ય રાષ્ટ્રો દ્વારા પૂરાં પાડવામાં આવેલા દસ્તાવેજોને આધારે તે શસ્ત્રીકરણના કથિત અભ્યાસને લગતી કામગીરી કરી રહ્યું છે. આ દસ્તાવેજો ઇરાનમાંથી પ્રાપ્ત થયા હોવાનો દાવો તે રાષ્ટ્રોએ કર્યો હતો. ઇરાને આ આરોપોને પાયાવિહાણા ગણાવી ફગાવી દીધા હતા અને દસ્તાવેજોને બનાવટી ગણાવ્યાં હતાં. જૂન, 2009માં આઇએઇએએ જણાવ્યું હતું કે “ઇરાન બાકીના મુદ્દાઓ સાથે એજન્સીને સહકાર આપતું નથી.જે ઇરાનના અણુ કાર્યક્રમને લશ્કરી પાસાંની શક્યતા દૂર કરવા સ્પષ્ટતાની જરૂર છે.”
પહેલી ઓગસ્ટ, 2008ના રોજ આઇએઇએએ ભારતીય સેફગાર્ડસ સમજૂતીને મંજૂરી આપી હતી અને છઠ્ઠી સપ્ટેમ્બર, 2008ના રોજ ઓસ્ટ્રિયાના વિયેનામાં ન્યુક્લીઅર સપ્લાયર્સ ગ્રૂપ ની બેઠકમાં ભારતે મંજૂરી આપી હતી. ઓસ્ટ્રિયા, આયર્લેન્ડ અને ન્યુઝીલેન્ડ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલી ચિંતા દૂર થયા પછી આ સંધિને સર્વાનુમતે મંજૂર કરવામાં આવી હતી અને એક અસામાન્ય કદમ ઉઠાવીને એનપીટી અને કોમ્પ્રીહેન્સિવ ટેસ્ટ બાન ટ્રેટી પર હસ્તાક્ષર ન કરનાર રાષ્ટ્રને છૂટછાટ આપવામાં આવી હતી. ભારત અન્ય ઇચ્છિત રાષ્ટ્રો સાથે અણુ વેપાર હાથ ધરી શકશે. અમેરિકાની કોંગ્રેસે આ સમજૂતીને મંજૂરી આપી દીધી છે અને આઠ ઓક્ટોબર, 2008ના રોજ તેના રાષ્ટ્રપ્રમુખે હસ્તાક્ષર પણ કરી નાંખ્યા છે.
એનએસજીની વર્તમાન માર્ગદર્શિકા તમામ મુખ્ય સપ્લાયર્સ દ્વારા પાકિસ્તાન અને ઇઝરાયેલને અણુ નિકાસની સંભાવનાને નકારી કાઢે છે, કારણ કે બંનેમાંથી એક પણ રાષ્ટ્રએ આઇએઇએના સુરક્ષા માપદંડોનું સંપૂર્ણ પાલન કરવાની જવાબદારી સ્વીકારી નથી . પાકિસ્તાન દ્વારા આ જ પ્રકારની સમજૂતી કરવાના પ્રયાસને અમેરિકા અને એનએસજીના અન્ય સભ્યોએ નિષ્ફળ બનાવી દીધો છે. આ માટેનું કારણ સમજાવતા જણાવવામાં આવ્યું છે કે ભારત જેટલી ઊર્જાની પાકિસ્તાનને જરૂર નથી તેમજ ગેરકાયેદસર રીતે અણુશસ્ત્રોનો પ્રસાર કરવામાં પાકિસ્તાનના ટ્રેક રેકર્ડને લીધે પણ નજીકના ભવિષ્યમાં આ પ્રકારના કોઈ પણ અણુ સોદાને અવકાશ નથી.
ભારત, ઇઝરાયેલ અને પાકિસ્તાન-આ ત્રણ રાષ્ટ્રોએ સંધિ પર હસ્તાક્ષર કરવાનો ઇનકાર કર્યો છે. ભારત અને પાકિસ્તાન અણુસત્તા છે જ્યારે ઇઝરાયેલએ લાંબા સમયથી જાણીજોઈને આ મુદ્દે ઇરાદાપૂર્વક અસ્પષ્ટ નીતિ જાળવી રાખી છે . આ રાષ્ટ્રોની દલીલ છે કે એનપીટીના કારણે અણુશક્તિ ધરાવતા બહુ ઓછા રાષ્ટ્રોના એક જૂથની અને તેની સાથેસાથે 1967 અગાઉ અણુ પરિક્ષણ ન કર્યા હોય તેવા બિનઆણ્વિક રાષ્ટ્રોના એક જૂથની રચના કરી છે. એટલું જ નહીં બિનઆણ્વિક રાષ્ટ્રોને કાયદેસર રીતે અણુશસ્ત્રો ન વિકસાવવાની શરત લાદે છે. આ પ્રકારના ભેદભાવને વાજબી ઠેરવી શકે તેવા સૈદ્ધાંતિક આધારની સમજણ સંધિમાં ક્યારેય આપવામાં આવી નથી.
બીજી ઓક્ટોબર, 2006ના રોજ ઉત્તર કોરિયાના વિદેશ મંત્રીએ જાહેરાત કરી હતી કે તેમનો દેશ ભવિષ્યમાં અણુશસ્ત્રોનું પરિક્ષણ કરવાની યોજના ધરાવે છે. જોકે તેઓ ક્યારે આ પરિક્ષણ હાથ ધરશે તે વિશે સ્પષ્ટતા કરી નહોતી. નવમી ઓક્ટોબર, 2006ને સોમવારે યુટીસી સમય પ્રમાણે એક કલાક 35 મિનિટ અને 27 સેકન્ડે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ જીઓલોજિકલ સરવેએ કિમચાએકની ઉત્તરે 45 માઇલ કે 70 કિમીના અંતરે 4.2ની તીવ્રતા ધરાવતી ભૂગર્ભીય હિલચાલ નોંધી હતી, જે ઉત્તર કોરિયાએ અણુ પરિક્ષણ હાથ ધર્યાનો સંકેત હતો. તે પછી ટૂંક સમયમાં ઉત્તર કોરિયાની સરકારે જાહેરાત કરી હતી કે તેમણે સફળતાપૂર્વક ભૂગર્ભીય અણુ પરિક્ષણ પૂર્ણ કર્યું છે.
ઉત્તર કોરિયાએ 12 ડીસેમ્બર, 1985ના રોજ સંધિ પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા, પણ અમેરિકાએ તેના પર ગેરકાયદેસર રીતે યુરેનિયમ સંવર્ધન કરી અણુશસ્ત્ર કાર્યક્રમ શરૂ કરવાનો આરોપ મૂકતાં 10 જાન્યુઆરી, 2003ના રોજ સંધિમાંથી ખસી જવાની નોટિસ આપી હતી. ત્યારબાદ અમેરિકાએ સમજૂતીના ધારાધોરણો મુજબ ઇંધણ ઓઇલના જહાજોને અટકાવી દીધા હતા. આ સમજૂતીનો ઠરાવ વર્ષ 1994માં બહાર પડ્યો હતો. 10 એપ્રિલ, 2003ના રોજ ઉત્તર કોરિયા એનપીટીમાંથી ખસી જનાર પહેલું રાષ્ટ્ર બન્યું હતું. આ અગાઉ પણ તેણે 12 માર્ચ, 1993ના રોજ સંધિમાંથી ખસી જવાની જાહેરાત કરી હતી, પણ તેનો અમલ થાય એ અગાઉ આ નોટિસ રદ કરવામાં આવી હતી.
10 ફેબ્રુઆરી, 2005ના રોજ ઉત્તર કોરિયાએ જાહેરાત કરી હતી કે તે અણુશસ્ત્રો ધરાવે છે અને આ મુદ્દે રાજકીય ઉકેલ લાવવા ચીન દ્વારા આયોજિત છ પક્ષીય વાટાઘાટમાંથી ખસી જાય છે. આ મુદ્દે ઉત્તર કોરિયાના વિદેશ મંત્રીએ એક નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે "અમે અણુ અપ્રસાર સંધિમાંથી ખસી જવાનું મક્કમ કદમ ઉઠાવ્યું છે અને ડીપીઆરકે ને એકલા પાડી દેવાની અને દબાવવાની બુશ વહીવટીતંત્રની ભવિષ્યની નીતિઓ સામે સ્વરક્ષણ માટે અણુશસ્ત્રોનું ઉત્પાદન કરીએ છીએ." છ પક્ષીય વાટાઘાટા જુલાઈ, 2005માં ફરી શરૂ થઈ હતી.
માર્ચ, 2006ની શરૂઆતમાં ભારત અને અમેરિકાએ બંને દેશોમાં ટીકાનો સામનો કરવાની સાથે એક સમજૂતીને અંતિમ ઓપ આપ્યો હતો, જે ભારતને અમેરિકાની નાગરિક પરમાણુ ટેકનોલોજી પૂરી પાડે છે. આ સમજૂતી હેઠળ ભારતે તેના 22માંથી 14 અણુ ઊર્જામથકો નાગરિક ઉપયોગ માટે વર્ગીકૃત કરવાની પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરી છે અને તેને આઇએઇએના નિરીક્ષણ હેઠળ મૂકવાની પણ તૈયારી દાખવી છે. આઇએઇએના તત્કાલિન ડિરક્ટર જનરલ મોહમ્મદ અલબરદાઈએ આ સમજૂતીની આવકારી હતી અને "અપ્રસાર સંધિમાં ભારતને મહત્વપૂર્ણ ભાગીદાર રાષ્ટ્ર" ગણાવ્યું હતું.
ડીસેમ્બર, 2006માં અમેરિકન કોંગ્રેસએ અમેરિકા-ભારત શાંતિયુક્ત અણુ ઊર્જા સહકાર ધારાને મંજૂરી આપી હતી જેને તે વર્ષની શરૂઆતમાં રાષ્ટ્રપ્રમુખ બુશના ભારતપ્રવાસ દરમિયાન ઓપ અપાયો હતો. આ ખરડો કાયદો ભારતને નાગરિક પરમાણુ સાધનસામગ્રી ટ્રાન્સફર કરવાની લીલી ઝંડી આપે છે. ભારત અણુ અપ્રસાર સંધિમાં સામેલ ન હોવા છતાં અમેરિકાએ તેના સ્વચ્છ અપ્રસાર રેકર્ડના આધારે અને ભારતમાં ઝડપથી વધતાં ઔદ્યોગિકરણ અને અબજ કરતાં વધારે વસતીની ઊર્જાની જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં રાખીને આ સમજૂતીને મંજૂરી આપી હતી.
18 સપ્ટેમ્બર, 2009ના રોજ આંતરરાષ્ટ્રીય અણુ ઊર્જા એજન્સીની સામાન્ય પરિષદમાં ઇઝરાયેલને તેના અણુ ઊર્જા મથકો અને પરમાણુ પ્લાન્ટ આઇએઇએના નિરીક્ષણ માટે ખુલ્લા મૂકવાની અને "ઇઝરાયેલની અણુ ક્ષમતા" પર ઠરાવના ભાગરૂપે અપ્રસાર સંધિનો સ્વીકાર કરવાની અપીલ કરવામાં આવી હતી. આ ઠરાવ 49વિરૂદ્ધ 45ની પાતળી બહુમતી સાથે પસાર થયો હતો, જેમાં 16 રાષ્ટ્રના પ્રતિનિધિ ગેરહાજર રહ્યાં હતાં. ઇઝરાયેલના મુખ્ય પ્રતિનિધિએ જણાવ્યું હતું કે "ઇઝરાયેલ આ ઠરાવને કોઈ પણ રીતે સાથસહકાર નહીં આપે."