polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ઇતિહાસમાં અજમેરના લુણિયા શેઠ ત્રિલોકચંદનો ઉલ્લેખ આવે છે. તેમણે સાંભળ્યું કે ટેકરી પરના અંગારશાહ પીર આગળ કાંઈ ખટરાગ થયો છે તેમ છતાં તેઓ મોટો સંઘ લઈ શત્રુંજય ટેકરી પર આવ્યા અને પીરને ભેટ સોગાદો આપી ખુશ કર્યાં. તેમના વારસદારો દ્વારા આજ દિવસ સુધી આ પરંપરા ચાલી આવે છે, તેમના વારસદારો પીરની મૂલ્યવાન કપડાની ચાદર ચડાવે છે.
ઈ.સ. ૧૬૫૬માં શાહજહાં નો પુત્ર અને ગુજરાતનો સુબા મુરાદ બક્ષે પાલીતાણાના ગામો જાણીતા શ્વેતાંબર જૈન વ્યાપારી શાંતિદાસ ઝવેરી ને લખી આપ્યા હતા, અને ત્યાર બાદ તેમનો કરવેરો પણ માફ થયો હતો આને કારણે આ શહેરની સમૃદ્ધિ વધી હતી. ૧૭૩૦માં મોગલ સમયમાં આ સંકુલ સહિત ઘણાં અન્ય જૈન મંદિરો આણંદજી કલ્યાણજી ટ્રસ્ટના કબ્જા હેઠળ આવ્યાં.
પાલીતાણાના જૈન મંદિરો એ ગુજરાતના ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલ પાલીતાણા શહેરની શત્રુંજય ટેકરી ઉપર આવેલ જૈન મંદિર સંકુલ છે. આ શહેર પહેલાં પાદલિપ્તપુર નામે જાણીતું હતું, તેને મંદિરોનું નગર કહેવાતું હતું. શત્રુંજયનો અર્થ "આંતરિક શત્રુઓ પર વિજય પમાડનાર સ્થળ" અથવા "આંતરિક શત્રુને જીતનાર" એવો થાય છે.
રસપ્રદ વાત એ છે કે હિંગરાળ અંબિકાદેવી કે હિંગળાજ માતા આ ટેકરીની અધિષ્ઠાતા દેવી મનાય છે. તેઓ હિંદુ દેવી છે જેઓ પ્રાય: બલુચિસ્તાન, સિંધ કચ્છ અને સૌરાષ્ટ્રમાં પુજાય છે.
શત્રુંજયનો અર્થ "આંતરિક શત્રુઓ પર વિજય પમાડનાર સ્થળ" અથવા "આંતરિક શત્રુને જીતનાર" એવો થાય છે. શત્રુંજયના ૧૦૮ નામ છે પરંતુ અમુક જ નામો સામાન્ય રીતે વપરાય છે.
આદિનાથ, કુમારપાળ, સંપ્રતિરાજા, વિમલશાહ, સહસ્રકુતા, અષ્ટાપદ અને ચૌમુખ મંદિરો પાલીતાણાના મુખ્ય મંદિરો છે. અમુક મંદિરોના નામ ધનવાન દાનવીરોના નામ પરથી પડ્યા છે.
આ ટેકરીઓ ઉપર અંગાર પીર નામના એક મુસ્લિમ સંતની દરગાહ પણ છે. કહેવાય છે કે ૧૪મી સદીના શરૂઆતના મુસ્લીમ આક્રમણ સમયે તેમણે આ મંદિરોની રક્ષા કરી હતી હતી.
ફાગણ મહિનામાં જાત્રાએ આવતા મોટા ભાગના પ્રવાસીઓ ત્રીજા માર્ગે આવે છે. આ માર્ગ ૪૫ કિલોમીટર જેટલો લાંબો છે અને પાંચ મંદિરો વટાવે છે.
ઈ. સ. ૧૯૪૭માં ભારતમાં વિલીનીકરણ થયું તે પહેલાં પાલિતાણા રજવાડું હતું. રાજપીપળાના રાજ્ય અને ગોહીલ કુળની આ રાજધાની હતી.
૧૯૨૩માં, હિટલરે નાઝી પક્ષના કેટલાક અન્ય સભ્યોને ભેગા કરી તત્કાલીન વેયમર રિપબ્લિક સરકારને ઉથલાવાનો પ્રયત્ન કર્યો. આ નિષ્ફળ બળવાંનાં કારણે હિટલરને જેલમાં પૂરવામાં આવ્યાં અને તે દરમિયાન તેઓએ તેમની આત્મકથા અને રાજકીય મેનિફેસ્ટો મેઈન કેમ્ફ લખી. નવ મહિનાનાં કારાવાસ બાદ હિટલરને મુક્ત કરવામાં આવ્યાં. ૧૯૩૩ની ચૂંટણીમાં નાઝી પાર્ટી, પ્રમુખ પાર્ટી તરીકે ઉભરી અને હિટલર જર્મન સરકારમાં ચૂંટાયા. જ્યારે જર્મન રાષ્ટ્રપતિ વોન હિન્ડેનબર્ગનું ૧૯૩૪માં મૃત્યુ થયું હતું ત્યારે હિટલર પાસે જર્મનીનો સંપુર્ણ અંકુશ હતો અને તેમણે પોતાની જાતને "ફ્યુહરર" નું શીર્ષક આપ્યું. તેમણે ભાષાની સ્વતંત્રતાનો અંત લાવ્યો અને પોતાનાં દુશ્મનોને જેલમાં મૂક્યા અથવા મારી નાખ્યાં. હિટલર અને તેના પ્રચાર મંત્રી, જોસેફ ગોબેલ્સે જર્મનીમાં પ્રખર રાષ્ટ્રીયવાદ ફેલાવ્યો. તમામ સંચાર માધ્યમોએ સરકારની પ્રશંસા કરવાની ફરજ પાડવામાં આવી. જર્મની નાઝી પાર્ટી અને હિટલરનાં એકહથ્થું શાસન નીચે આવ્યો.
હિટલરે પોલેન્ડ પર આક્રમણ કરી બીજા વિશ્વયુદ્ધની શરૂઆત કરી. જર્મન સેનાએ પોલેન્ડ, મોટાભાગનું યુરોપ, ફ્રાન્સ અને સોવિયત યુનિયનનો મોટો ભાગ જીતી લીધો હતો. યુદ્ધ દરમિયાન, હિટલરે નાઝીઓને મહિલાઓ અને બાળકો સહિત ઘણા લોકોને મારી નાંખવાનો આદેશ આપ્યો હતો. તેમાં હોલોકાસ્ટમાં મ્રુત્યુ પામેલાં ૬૦ લાખ યહૂદીઓ ઉપરાંત રોમા , હોમોસેક્સ્યુઅલ, સ્લેવ જેવા કે રશિયનો અને પોલ્સ, અને તેમના રાજકીય વિરોધીઓ પણ સામેલ હતાં. અંતે, મિત્ર દેશોએ જર્મનીને હરાવવા માટે એક સાથે કામ કર્યું અને ૧૯૪૫માં યુધ્ધનો અંત આવ્યો. પરંતુ ત્યાં સુધીમાં એક કરોડથી વધુ લોકો પોતાનો જાન ગુમાવી ચુક્યાં હતા.
હિટલર ઑસ્ટ્રિયામાં માં જન્મ્યા હતા અને લીન્ઝમાં મોટાં થયાં હતા. તેઓ ૧૯૧૩માં ચિત્રકાર બનવાની ઇચ્છાથી જર્મની ગયા અને પ્રથમ વિશ્વયુધ્ધમાં સૈનિક તરીકે ભાગ લીધો. વર્સેલ્સ સંધિ દ્વારા યુદ્ધનો અંત આવ્યો હતો અને જર્મનીએ તેના મોટાભાગનાં જીતેલાં પ્રદેશોને જતાં કરવાની ફરજ પડી હતી. આ ઉપરાંત જર્મનીને વિશાળ વળતર ચૂકવવાનો પણ આદેશ હતો. દેશ નાદાર હતો અને લાખો લોકો બેરોજગાર હતા. ૧૯૨૦માં હિટલર 'નાઝી' તરીકે ઓળખાતી નેશનલ સોશિયાલીસ્ટ જર્મન વર્કર્સ પાર્ટીમાં જોડાયા.
એડોલ્ફ હિટલર જર્મન રાજકારણી અને નાઝી પાર્ટીનાં નેતા હતા. સરમુખત્યાર તરીકે, હિટલરે સપ્ટેમ્બર ૧૯૩૯માં પોલેંડ પર આક્રમણ કરીને યુરોપમાં બીજું વિશ્વ યુદ્ધ શરૂ કર્યું હતું. હિટલર હોલોકોસ્ટ પાછળ મુખ્ય જવાબદાર વ્યક્તિ હતાં.
તેમનો જન્મ ઈ.સ. ૧૯૦૫માં ભારતના મહારાષ્ટ્ર રાજ્યમાં આવેલા મુંબઈમાં થયો હતો. તેમનો પરિવાર એક મધ્યમ વર્ગીય આર્ય સમાજી પરિવાર હતો. મણિબેને મુંબઈના ગામદેવી ખાતે આવેલી સેંટ કોલમ્બા હાઈ સ્કુલમાંથી શાલેય અભ્યાસ પૂરો કર્યો અને બર્મિંગહૅમ વિશ્વ વિદ્યાપીઠમાંથી સમાજ વિજ્ઞાનમાં પદવીકા મેળવી. ઈ.સ. ૧૯૨૯માં તેઓ ભારત પાછા ફર્યા અને ભારતની સ્વતંત્રતાની લડતમાં જોડાયા. તેમણે સેવા મંદિર નામે એક છાપખાનું શરૂ કર્યું અને તેમાં તેઓ શ્રી એમ.એન રોયનું ઇન્ડિપેન્ડેન્ટ ઈંડિયા નામનું એક રાષ્ટ્રવાદી પ્રકાશન છાપતાં. ત્યાર બાદ નારાયણ મલ્હાર જોષી નામના ઑલ ઈન્ડિયા ટ્રેડ યુનિયન કોંગ્રેસના શરૂઆતના નેતાનો તેમના વિચારો પર ઊંડો પ્રભાવ પડ્યો અને તો ટ્રેડ યુનિયન આંદોલનમાં જોડાયા. તેમનું કાર્ય ક્ષેત્ર મુંબઈની ઝૂંપડપટ્ટી હતી, જ્યાં તેઓ મુંબઈ ઇમ્પ્રૂવમેમ્ટ ટ્રસ્ટના સંવર્ધન કાર્યો સાથે સંકળાયેલા હતા. તેમણે માતાઓનું મંડળ અને સ્વાસ્થ્ય કેન્દ્ર સ્થાપ્યા અને સ્વચ્છતા અને સાક્ષરતાના વિચારોનો ઝૂંપડપટ્ટીના રહેવાસીઓમાં ફેલાવો કર્યો.
ત્યાર બાદ બીજા તબક્કાના કાર્યમાં તેમણે મુંબઈ પોર્ટ ટ્રસ્ટ અને ડોક યાર્ડના કામગારોને સંગઠીત કર્યા. આ યુનિયનમાં આગળ જતા દરજીઓ અને મિલ કામગારો પણ તેમાં ઉમેરાયા. તેઓ કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી ઑફ ઈન્ડિયાની ટ્રેડ યુનિયન શાખા, ઑલ ઈંડિયા ટ્રેડ યુનિયન કોંગ્રેસમાં જોડાયા અને ઘણી હડતાલોમાં આગેવાની લીધી. આને પરિણામે ૧૯૩૨માં તેઓ જેલમાં પણ ગયા. તેમનું કાર્ય ભારતીય સ્વતંત્રતા આંદોલનના દિવસોથી ચાલુ હતું. ૧૯૪૬માં કેન્દ્રીય ધારાસભા માં તેમની નિમણૂક થઈ અને તેમને શ્રમ મંત્રાલયનો કાર્યભાર સોંપાયો હતો. ભારતની સ્વતંત્રતા પછી હિંદ મઝદૂર સભાની સ્થાપના થઈ. તેઓ આ સભાના મહત્વના સભ્ય હતા તેઓ ઑલ ઈંડિયા રેલ્વેમેન્સ ફેડરેશન સાથે પણ સંકળાયેલા હતા અને તેના પ્રમુખ પણ રહ્યા હતા. તેઓ ઈંટરનેશનલ કન્ફેડરેશન ઑફ ફ્રી ટ્રેડ યુનિયન ના સ્થાપક સભ્ય હતા. તેઓ નેશનલ કમિટિ ઓન સ્ટેટસ ઑફ વુમન જેવી સરકારી કમિટિઓના પણ સભ્ય હતા. આ સિવાય અન્ય સરકારી યોજનાઓમાં પણ તેઓ સભ્ય હતા.
મણિબેન કારા, ક્યારેય રાજનૈતિક ચૂંટણી લડ્યા ન હતા, ૧૯૭૦માં ભારત સરકારે તેમને પદ્મશ્રી નામનો નાગરીક સન્માન એનાયત કર્યો હતો. તેના ૯ વર્ષ પછી ૭૪ વર્ષની વયે તેઓ અવસાન પામ્યા. ૧૯૮૦માં હિંદ મઝદૂર સભાએ મણિબેન કારા ઈન્સ્ટીટ્યૂટ સ્થાપી તેમનું સન્માન કર્યું. વેસ્ટર્ન રેલ્વે યુનિયને તેમના સન્માનમાં તેમના નામે એક ટ્રસ્ટ સ્થાપ્યું તેનું નામ મણિબેન કારા ફાઉન્ડેશન રાખ્યું. આ સંસ્થા મુંબઈના ગ્રાંટ રોડ ખાતે મણિબેન કારા ફાઉન્ડેશન હૉલ ચલાવે છે.
મણિબેન કારા એ એક ભારતીય સમાજ સેવક અને શ્રમ સંઘવાદી હતા. તેમણે હિંદ મઝદૂર સભાની સ્થાપના કરી અને તેઓ તેના પ્રમુખ પદે રહ્યા હતા. ૧૯૭૦માં ભારત સરકારે ચોથા સૌથી મોટા નાગરીક પુરસ્કાર પદ્મશ્રી વડે તેમને સન્માનિત કર્યા હતા.
રાજા પર્વતરાયે તેના આગળના રાજા રત્નદીપદેવનો કપટથી વધ કરી રાજગાદી મેળવી છે. રત્નદીપદેવની રાણી અમૃતદેવી રાજ્ય પાછું મેળવવા પોતાના પુત્ર જગદીપ સાથે રાજધાની કનકપુરમાં આવી ત્યાં પોતે માલણ જાલકા અને પુત્ર માળી રાઈને નામે રહે છે. જગદીપ પોતાનો પૂર્વવૃત્તાન્ત કે જાલકા સાથેનો પોતાનો સાચો સંબંધ જાણતો નથી. યુવાન લીલાવતીને પરણેલા વૃદ્ધ રાજા પર્વતરાયને જાલકા એક રાતે, પોતાના રહેઠાણ કિસલવાડીમાં બોલાવે છે. પર્વતરાય તેના સાથી શીતલસિંહ સાથે ત્યા જાય છે, પણ રાઈએ એને પશુ ગણી બાણ મારતાં તે મરણ પામે છે. જાલકાની સૂચનાથી એમ જાહેર કરવામાં આવે છે કે, 'પર્વતરાય યુવાન થવા માટે એક વૈદ્ય સાથે ભોંયરામાં ઊતર્યા છે, ને ત્યાં કોઈને પેસવાની મનાઈ કરી છે; છ મહિના પછી એ બહાર નીકળશે'. અને નક્કી થાય છે કે છ મહિના પછી રાઈએ જુવાન પર્વતરાય તરીકે જાહેર થવું. આ સમયે જાલકા રાઈને પોતાની સાચી ઓળખાણ આપે છે.
છ મહિના પૂરા થવાની આગલી રાતે શીતલસિંહ રાઈને લીલાવતીના આવાસથી પરિચિત કરવા લઈ જાય છે, ત્યારે રાઈને પહેલી જ વાર ખ્યાલ આવે છે કે પર્વતરાય થવું એટલે પર્વતરાઈની સ્ત્રી લીલાવતીના પણ પતિ થવું, જે તેને અનૈતિક લાગે છે. અંતે મનોમંથન બાદ તે લીલાવતી સમક્ષ તેમજ પ્રજા સમક્ષ પોતાની સાચી ઓળખ છતી કરે છે. પ્રજાજનોને પોતાને માટે યોગ્ય રાજા શોધી લેવા કહે છે, ને પોતે પણ ગાદીનો ઉમેદવાર હોઈ પ્રજા નિષ્પક્ષપાતપણે રાજા પસંદ કરી શકે તે માટે પંદર દિવસ નગર બહાર ચાલ્યો જાય છે. ત્યાં તે, એકાન્ત મહેલમાં રહેતી પર્વતરાયની વિધવા પુત્રી વીણાવતીને અકસ્માતથી બચાવે છે, અને બંને વચ્ચે પ્રેમ થાય છે. લીલાવતીની દાસી મંજરી અને શીતલસિંહ રાજગાદી મેળવવા ખટપટ કરે છે, પણ તે નિષ્ફળ જાય છે. અંતે લીલાવતી જગદીપ એટલેકે રાઈને તથા વીણાવતીને લગ્ન માટે આશીર્વાદ આપી મરણ પામે છે. રાઈને અને વીણાવતીને રાજગાદી પ્રાપ્ત થાય છે.
મણિલાલ દ્વિવેદીનું નાટક કાન્તા વાંચ્યા પછી એનાથી પ્રભાવિત થયેલા રમણભાઈએ એક નાટક લખવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. ૧૮૯૫માં એમણે રાઈનો પર્વત નાટક લખવાની શરૂઆત કરી, પણ પહેલો પ્રવેશ લખ્યા પછી તેઓ એ નાટક આગળ લખી શક્યા નહી. ૧૯૦૯ ના મે મહિનામાં એમણે આ નાટક પુરું કરવાનો નિર્ણય કરી ફરી લખવાનો આરંભ કર્યો, પરંતુ એમની બીજી બધી પ્રવૃત્તિઓને લીધે આ નાટક અધૂરું જ રહેતું હતું. અંતે, ચાર વર્ષ પછી ૧૯૧૩ના અંત ભાગમાં આ નાટક એમણે પુરું કર્યું અને ૧૯૧૪માં પુસ્તક રૂપે પ્રકાશિત કર્યુ.
સાત અંક અને ૩૬ પ્રવેશમાં વહેંચાયેલું આ નાટક શૅક્સપિયરી નાટ્યશૈલી અને સંસ્કૃત નાટ્યશૈલીનું મીશ્રણ કરી તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે. નાટકનું કથાવસ્તુ પ્રાચીન કથા પરથી લેવામાં આવ્યું છે, પરંતુ રમણલાલે એમાં અર્વાચિન ભાવોને પૂરવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે. નાટકનું કથાવસ્તુ રમણલાલના પિતા મહીપતરામ નીલકંઠ દ્વારા સંગ્રહિત 'ભવાઈસંગ્રહ'માં આવતાં 'લાલજી મનીયાર'ના વેશમાં આવેલા એક દુહા અને એની નીચે ટીપ્પણીમાં આપેલી વાર્તા ઉપરથી લેવામાં આવ્યું છે. એ દુહો નીચે મુજબ છે:
સાહિત્યિક સજ્જતાથી નોખા તરી આવતા આ નાટકની પ્રભાવક નાટ્યક્ષમતાથી પ્રેરાઈને ચિનુ મોદીએ નાટકના પાત્ર જાલકાને કેન્દ્રમાં રાખી જાલકા નામનું નાટક ૧૯૮૫માં લખ્યું હતું, તેમજ નાટ્યકાર હસમુખ બારાડીએ આ જ નાટક પરથી રાઈનો દર્પણરાય નામનું નાટક ૧૯૮૯માં પ્રગટ કર્યું હતું.
પ્રાર્થનાસમાજવાદી રમણભાઈએ છેલ્લા બે અંકોમાં રાઈનું વિધવા વીણાવતી સાથે લગ્ન ગોઠવી પોતાની સમાજ સુધારક તરીકેની મુદ્રા ઉપસાવી છે. તેને કારણે આ નાટક વસ્તુસંકલનાની ર્દષ્ટિએ શિથિલ બનતું હોવાનું લવકુમાર દેસાઈએ નોંધ્યું છે.
રાઈનો પર્વત એ રમણભાઈ નીલકંઠ દ્વારા લિખીત, ૧૯૧૪માં પ્રગટ થયેલ, ગુજરાતી નાટક છે. આ નાટકની ગણના ગુજરાતી ભાષાના પ્રશિષ્ટ નાટકોમાં થાય છે.
નેપાળમાં તે કંચનજંઘાની પશ્ચિમ ભાગમાં આવે છે. નેપાળના હરકપુરમાં કોસી નદીની બે સહાયક નદીઓ દુધકોસી અને સનકોસી મળે છે. સનકોસી, અરુણ અને તમર નદીઓ સાથે ત્રિવેણીમાં મળે છે. ત્યારબાદ આ નદીને સપ્તકોશી કહેવામાં આવે છે. બરાહક્ષેત્રમાં આ નદી તળેટી પ્રદેશ પ્રવેશ કરે છે અને અહીં તેને કોશી કહેવામાં આવે છે. તેની સહાયક નદીઓ એવરેસ્ટ શિખરની આસપાસથી આવે છે અને તે વિશ્વના સૌથી ઉંચાઈ પર આવેલ હિમનદીઓ નું પાણી લાવે છે. ત્રિવેણી નજીક નદીના વેગથી એક કોતર બનેલ છે, જે આશરે ૧૦ કિલોમીટર લાંબી છે. ભીમનગર નજીક આ નદી ભારતીય સરહદમાં દાખલ થાય છે. ત્યારબાદ દક્ષિણ દિશા તરફ ૨૬૦ કિમી પછી કુરસેલા નજીક ગંગા નદીમાં મળી જાય છે.
આ નદીનું ભૌગોલિક સ્વરુપ જોતા ખબર પડે છે કે છેલ્લા ૨૫૦ વર્ષમાં તે ૧૨૦ કિ.મી. કરતાં વધુ પૂર્વ થી પશ્ચિમમાં ખસી ચૂકી છે. હિમાલયની ઊંચી પહાડીઓમાંથી વિવિધ પ્રકારનો કાંપ ખેંચી લાવતી આ નદી સતત તેના ક્ષેત્રનો વિસ્તાર કરતી રહી છે. ઉત્તર બિહારના મેદાની વિસ્તારોને આ નદી ફળદ્રુપ પ્રદેશમાં ફેરવી રહી છે નેપાળ અને ભારત બંને દેશમાં આ નદી પર બંધો બનાવવામાં આવેલ છે, પરંતુ પર્યાવરણવાદીઓ કહે છે કે આમ કરવું નુકસાનકારક નીવડી શકે છે.
હિન્દુ ગ્રંથોમાં આ નદીનો કૌશિકી નામથી ઉલ્લેખ કરવામાં આવેલ છે. એવું કહેવાય છે કે વિશ્વામિત્રએ આ નદીને કિનારે ઋષિ તરીકે માન્યતા મળી હતી. તેઓ કુશિક ઋષિના શિષ્ય હતા અને ઋગવેદમાં કૌશિક પણ કહેવામાં આવ્યું હતું. સાત ધારાઓ મળીને સપ્તકોશી નદી બને છે, જેને સ્થાનિક લોકો દ્વારા કોસી કહેવામાં આવે છે . મહાભારતમાં પણ તેનો ઉલ્લેખ કૌશિકી નામ દ્વારા કરવામાં આવેલ છે.
કાઠમંડુથી એવરેસ્ટ ચઢાણ માટે જવાના માર્ગમાં આ નદીને ચાર ઉપનદીઓ મળે છે. તિબેટ સાથેની સરહદ પર આવેલું નામચે બાજાર કોસી નદીના પહાડી રસ્તા પરનું પ્રવાસ માટેનું સૌથી આકર્ષક સ્થળ છે. બાગમતી નદી અને બુઢી ગંડક નદી તેની મુખ્ય ઉપનદીઓ છે.
કોસી નદી નેપાળ માં હિમાલયમાંથી નીકળે છે અને બિહાર રાજ્યમાં ભીમનગરના માર્ગ દ્વારા ભારત દેશમાં પ્રવેશે છે. આ નદીમાં આવતા પૂરને કારણે બિહાર રાજ્યમાં ઘણી હોનારત થાય છે, જેથી આ નદીને 'બિહારનો શાપ' પણ કહેવાય છે.
અન્તોન ચેખોવ પછી સહાદત હસન મંટો જ એવાં હતા જેમને પોતાની વાર્તાઓની તાકાત પર તેમનું એક અલગ સ્થાન બનાવ્યું હતું. તેમણે તેમના જીવનમાં કોઈ જ નવલકથા લખી નથી. જલિયાંવાલા બાગ હત્યાકાંડની તેમના મન ઉપર બહુ ગંભીર અસર થઇ હતી. આ હત્યાકાંડનો આધાર લઈને તેમણે "તમાશા" વાર્તા લખી હતી. તે તેમની પ્રથમ વાર્તા હતી. તેમાં જલિયાંવાલા નરસંહાર એક સાત વર્ષના બાળકની નજરે જોવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ કેટલીક વધારે રચનાઓ પણ તેમણે ક્રાંતિકારી ગતિવિધિઓની અસર હેઠળ લખી હતી. ૧૯૩૬માં મંટોનો પ્રથમ મૌલિક ઉર્દૂ વાર્તાઓનો સંગ્રહ પ્રકાશિત થયો હતો, તેનું શીર્ષક હતું "અતીશપારે". ૧૯૪૮ પછી મંટો પાકિસ્તાન ચાલ્યા ગયા હતા.
ત્રીશીની શરૂઆતમાં તેમણે તેમની સાહિત્યિક કારકીર્દીનો પ્રારંભ અંગ્રેજી, રશિયન અને ફ્રેંચ ભાષાની ઉત્તમ કૃતિઓના અનુવાદથી કર્યો હતો અને તેથી તેઓ એ ખૂબ નામના મેળવી હતી. ટૂંક સમયમાં તેઓ ટૂંકી વાર્તાઓના લેખક તરીકે પ્રસિદ્ધ થઈ ગયા. તેમની નાટ્યકૃતિઓ પણ વ્યાપકપણે ધ્યાનાર્હ બની. તેઓ તેમના લખાણો દ્વારા ઓલ ઈન્ડિયા રેડિયો, સંખ્યાબંધ નામાંકિત સાહિત્યિક સામયિકો અને ફિલ્મ એસોસિયેશનો સાથે સક્રિયપણે સંકળાયેલા રહ્યા.
મન્ટોનો જન્મ ૧૧ મે ૧૯૧૨ ના રોજ લુધિયાણાના સમરાલા ગામના ખાનદાની બેરિસ્ટર પરિવારમાં થયો હતો. તેમના પિતા ગુલામ હસન પ્રખ્યાત બેરિસ્ટર અને સેશન્સ જજ હતા. તેમની માતાનું નામ સરદાર બેગમ હતું. તેઓ કાશ્મીર વંશના હતા અને તેમને તે વાતનો ગર્વ પણ હતો. તેમણે પંડિત જવાહરલાલ નહેરુ ને લખેલા એક પત્રમાં જણાવ્યુ હતું કે 'સુંદર' એ 'કાશ્મીરી' હોવાનો બીજો અર્થ છે.
તેમના જીવનમાં મોટો વળાંક ૨૧ વર્ષની ઉમરે ૧૯૩૩માં આવ્યો કે જ્યારે તેઓ અમૃતસરના વિદ્વાન લેખક અબ્દુલ બારી અલીગને મળ્યા. અબ્દુલ બારી અલીગે તેમને પોતાની સાચી પ્રતિભા અને આવડતને ઓળખવા માટે ફ્રેન્ચ અને રશિયન લેખકો વાંચવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા.
સઆદત હસન મન્ટો એક જાણીતા ઉર્દૂ વાર્તાકાર, નાટ્યકાર અને અનુવાદક હતા. તેમની ગણના ઉર્દૂ સાહિત્યના પ્રસિદ્ધ લેખકોમાં થતી આવી છે. તેમની કલમ દ્વારા સમય પહેલાંની વાત તેમની વાર્તાઓમાં કહેવામાં આવી હતી.
મન્ટો એ તેમનો અભ્યાસ અમૃતસરની મુસ્લિમ હાઇસ્કૂલમાં કર્યો હતો. ૧૯૩૧માં તેમને મુસ્લિમ યુનિવર્સિટીમાં પ્રવેશ મેળવ્યો હતો.
તાબો એક નાનું પર્વતીય નગર છે, જે ભારત દેશના લાહોલ અને સ્પિતિ જિલ્લામાં સ્પિતી નદીના કિનારે આવેલ છે. જે ભારત દેશના હિમાચલ પ્રદેશ રાજ્યમાં સ્થિત છે. આ નગર રેકોન્ગ પેઓ અને કાજા ને જોડતા રાષ્ટ્રીય ધોરી માર્ગ પર આવેલ છે. આ નગર એક બૌદ્ધ મઠની આસપાસ આવેલ છે, જે દંતકથા અનુસાર, એક હજાર વર્ષ જૂનો કહેવામાં આવે છે. દલાઈ લામાએ નિવૃત્તિ પછીનો સમય તાબો ખાતે ગાળવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી છે, કારણ કે તેમની માન્યતા અનુસાર આ તાબો ખાતેનો બૌદ્ધ મઠ સૌથી પવિત્ર મઠ પૈકીનો એક છે. વર્ષ ૧૯૯૬માં, દલાઈ લામાએ હાથ ધરવામાં કાલચક્ર દીક્ષા સમારોહનું આયોજન તાબોના મઠ ખાતે હાથ ધર્યું હતું, જેની સાથે મઠની હજારમી વર્ષગાંઠની ઉજવણી પણ કરવામાં આવી હતી. આ સમારંભમાં સમગ્ર વિશ્વમાંથી હજારો બૌદ્ધ અનુયાયીઓએ હાજરી આપી હતી. તાબોના બૌદ્ધ મઠના આધ્યાત્મિક વડા ત્સેન્શપ સેર્કોંગ રિન્પોચે છે.
કી બૌદ્ધ મઠ કાઝાથી ૧૪ કિ.મી. જેટલા અંતરે આવેલ આ મઠની સ્થાપના તેરમી સદીમાં કરવામાં આવી હતી. આ સ્પિતી ખીણપ્રદેશમાં સૌથી મોટો મઠ છે. દરિયાઈ સપાટીથી ૧૩૫૦૪ ફૂટની ઉંચાઈ પર શંકુ આકારના ખડક પર આ મઠ બાંધવામાં આવ્યો છે. સ્થાનિક લોકો માને છે કે તે રીંગચેં સંગપો દ્વારા બનાવવામાં આવ્યો હતો. આ મઠ મહાયાન બૌદ્ધવાદના જાલુપા સંપ્રદાય સાથે સંબંધિત છે. ઓગણીસમી સદીમાં શીખો અને ડોગરા રાજાઓએ આ મઠ પર હુમલો કર્યો હતો. આ ઉપરાંત તે ૧૯૭૫ના વર્ષમાં આવેલ ભૂકંપમાં પણ સલામત રહ્યો હતો. આ મઠમાં કેટલીક પ્રાચીન હસ્તપ્રતો અને થંગસસનો સંગ્રહ છે. આ ઉપરાંત કેટલાક હથિયારો પણ અહીં રાખવામાં આવ્યા છે. જૂન-જુલાઇ મહિનામાં દર વર્ષે 'ચામ ઉત્સવ' ઉજવવામાં આવે છે.
ધનકર એક સમયમાં સ્પિતીની રાજધાની હતી. આજે તે એક નાનું ગામ છે. અહીં સોળમી સદીમાં ધનકર ગોમ્પાની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. આ ગોમ્પા સમુદ્ર સપાટીથી ૧૨૭૬૩ ફૂટની ઉંચાઈએ આવેલું છે. સ્પિતી ખીણપ્રદેશમાં ધનકર ગોમ્પાને પણ તાબો ગોમ્પા જેટલું જ મહત્વનું માનવામાં આવે છે. હાલમાં તે ૧૫૦ લામાઓનું નિવાસ સ્થાન છે. ધનકર બૌદ્ધ મઠ ખાતે ઘણા પ્રાચીન ધાર્મિક ગ્રંથો અને બૌદ્ધ ધર્મના થાંગા શૈલીનાં ચિત્રોની જાળવણી કરવામાં આવી છે. અહીં ધ્યાનમગ્ન બુદ્ધની મૂર્તિ પણ છે. ધનકર શિચલિંગ ખાતેથી બે કલાકના અત્યંત ઢોળાવ પર આવેલ માર્ગ પર ચઢાણ કરી જઈ શકાય છે.
આ ગામ દરિયાઈ સપાટીથી ૧૦,૭૬૦ ફીટ/ ૩,૨૮૦ મીટર ઉંચાઈ પર આવેલું છે. તાબોની આબોહવા ખૂબ જ અણધારી રહે છે કારણ કે અહીં વાદળછાયું થી માંડીને પૂર્ણ તડકાવાળું તેમ જ બરફીલું રહે છે અને ભારે બરફવર્ષા પણ થાય છે. અહીં ઉનાળો ટૂંકો હોય છે અને શિયાળો લાંબો સમય સુધી રહે છે. શિયાળામાં અહીંનું તાપમાન દિવસ દરમિયાન -૧૫ સે થી લઈને રાત્રિ દરમિયાન -૪૫ સે જેટલું રહે છે. ઉનાળા દરમિયાન તાપમાન -૫ સે દિવસના સમયમાં રહે છે.
તાબોના બૌદ્ધ મઠ ની સામે એક કુદરતી ગુફા છે. આ ગુફાઓમાં હવે માત્ર એક જ ગુફા 'ફુ ગોમ્પા' સુરક્ષિત હાલતમાં છે અને ગામથી થોડા અંતરે હોવાને કારણે તેને ફુ કહેવામાં આવે છે. ભારત સરકારના પુરાતત્વ વિભાગ બાકીની ગુફાઓને બચાવવા માટે સખત પ્રયત્ન કરે છે. આ ગુફાઓની દિવાલો પરની મૂર્તિઓ હજુ પણ રહેલ છે. કેટલાક ચિત્રો હજુ પણ સલામત સ્થિતિમાં છે. આ ચિત્રોમાં કેટલાક પ્રાણીઓના ચિત્રો છે. આ પ્રાણીઓમાં જંગલી બકરી અને ચિત્તા સમાવેશ થાય છે.
તાબો ખાતેના મઠ પરિસરની અંદર આવેલ બૌદ્ધ મંદિરો ખાતે જટિલ ભીંત ચિત્રો અને માટીની મૂર્તિઓ ઉત્તમ કક્ષાનાં છે. ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ વિભાગ દ્વારા પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો, પણ કાળાંતરે ક્ષીણ થયેલાં ઘણાં ચિત્રો માટે સફળતા મળી ન હતી. જોકે, અહીં મઠની અંદર ફોટોગ્રાફી માટેની પરવાનગી નથી.
કિબ્બર ગામ કાજાથી ઉત્તર-પૂર્વ દિશામાં એક સડક-માર્ગ કિબ્બર ગામ સુધી જાય છે. તે દરિયાની સપાટીથી ૧૩૭૯૬ ફુટની ઉંચાઈ પર સ્થિત છે. અહીં એક શાળા, પોસ્ટ ઑફિસ અને આરામ ગૃહ છે. જુલાઈ મહિનામાં દર વર્ષે ગામમાં 'લદારચા મેળો' ભરાય છે. આ મેળામાં ભાગ લેવા માટે દૂર-દૂરથી બૌદ્ધ ધર્મના અનુયાયીઓ આવતા હોય છે.
કાજા અહીં વહીવટી ઇમારતો અને કેટલાક બૌદ્ધ મઠો છે. રાજ્ય સરકાર અંતર્ગત જિલ્લા પેટા વિભાગીય અધિકારીની ઓફિસ સ્થિત છે. આ ઓફિસ ખાતેથી વિદેશીઓને લાહૌલ-સ્પિતીના અંદરના ભાગોમાં જવાની પરવાનગી મળે છે. અહીં રહેવા માટે કેટલીક હોટલ પણ છે. કાઝાથી હિકકીમ અને કોમિક ગામ જવા માટે એક માર્ગ છે.
દેશમાં પરત આવ્યા બાદ તેઓ ભારતની કેન્દ્રિય કપાસ કમિટીમાં વિજ્ઞાની તરીકે જોડાયા હતા. ૧૯૪૧ના વર્ષમાં તેઓ ભારતીય કૃષિ સંશોધન સંસ્થાનમાં વનસ્પતિશાસ્ત્રી તરીકે જોડાયા હતા. આ સમય દરમ્યાન દેશને સ્વતંત્રતા મળી અને તેઓ દિલ્હી યુનિવર્સિટી ખાતે વનસ્પતિશાસ્ત્રનાં સંશોધક બન્યા. લગભગ ૨૨ વર્ષના દીર્ઘકાળ સુધી આ સંસ્થામાં કામગીરી બજાવ્યા પછી ૧૯૫૯ના વર્ષમાં ગુજરાત યુનિવર્સિટી ખાતે વનસ્પતિશાસ્ત્રના અધ્યાપક તરીકે જોડાયા હતા. આ પદ પર સેવા આપતાં તેમણે વનસ્પતિશાસ્ત્રને લગતાં ઘણાં સંશોધનો કર્યા અને દેશ વિદેશમાં ખ્યાતિ મેળવી હતી. ઇંગ્લેન્ડ, હોલેન્ડ, ફ્રાન્સ, જર્મની, સ્વિડન જેવા દેશોમાં જૈવિક સંશોધન ક્ષેત્રની મુલાકતો લઈ માર્ગદર્શન પૂરું પાડ્યું હતું. વર્ષ ૧૯૭૪માં તેમને ભારતીય કૃષિ સંશોધન કાઉન્સિલ દ્વારા કૃષિ-સંશોધનક્ષેત્રે બજાવેલ કામગીરી બદલ રફી મહંમદ કીડવાઈ એવોર્ડ એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.
ડૉ. જમશેદજી ચિનોય પરિશ્રમી અને શિસ્તબધ્ધ વૈજ્ઞાનિક હતા. સાદાઈ અને નમ્રતા જેવા ગુણો ધરાવતા આ વૈજ્ઞાનિક મૃદુ સ્વભાવના અને મીતભાષી હતા. એમણે વનસ્પતિ દેહધર્મવિદ્યાના વિષય પર ઘણાં પુસ્તકો પણ લખ્યા હતાં. એમના કાર્ય અને સ્વભાવને કારણે તેઓ સાથીદારો, સહકાર્યકરો અને વિદ્યાર્થીઓમાં પ્રિય રહ્યા હતા. વનસ્પતિશાસ્ત્રના આ જાણીતા અધ્યાપક અને સંશોધકનું અવસાન ૧૨ માર્ચ ૧૯૭૮ના દિવસે થયું હતું. એમણે અનેક કર્તવ્યનિષ્ઠ શિષ્યોની દેશને ભેટ આપી છે. એમના ખેતીના પાક વિષયક સંશોધનોએ ખેડૂતોને અનેક ગણો પાક લેવામાં સફળતા આપી છે.
એમણે વર્ષ ૧૯૨૯માં મુંબઈ યુનિવર્સિટી ખાતેથી વનસ્પતિશાસ્ત્રના વિષયમાં ઉચ્ચ વર્ગમાં તેમ જ પ્રથમ નંબર સાથે સ્નાતક થયા હતા. એમને મુંબઈ યુનિવર્સિટી તરફથી વધુ અભ્યાસ માટે શિષ્યવૃત્તિઓ તથા ફેલોશીપ એનાયત કરવામાં આવ્યા હતા. ત્યારબાદ તેઓ ઇંગ્લેન્ડની રોયલ ઈમ્પીરીયલ કૉલેજમાં વધુ સંશોધનો કરી અને ડૉક્ટરેટનો અભ્યાસ સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કરી ભારત પાછા આવ્યા હતા.
ડૉ. જે. જે. ચિનોય ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના એક વૈજ્ઞાનિક અને વનસ્પતિશાસ્ત્રી હતા. એમનો જન્મ કચ્છ જિલ્લાના મુખ્યમથક ભુજ ખાતે થયો હતો.
કમલેશ યાદવને ૧૩ ડિસેમ્બર ૨૦૦૧ના રોજ સંસદના મુખ્ય બિલ્ડિંગ દ્વાર ક્રમાંક ૧૧ પાસેના દ્વાર ક્રમાંક ૧ પર ફરજ પર મૂકાયાં હતાં. એક ડીએલ ૩સીજે ૧૫૨૭ નોંધણી ધરાવતી એમ્બેસેડર ગાડી વિજય ચોક તરફથી દ્વાર તરફ આવી. યાદવ આ ગાડી તરફ આગળ વધનાર પ્રથમ સુરક્ષાકર્મી હતાં. તેમને કંઈક શંકાસ્પદ જણાતા તેઓ દ્વારને બંધ કરવા પોતાની ફરજના સ્થળ તરફ ધસ્યાં. કુમારીની આ કાર્યવાહીને કારણે આતંકવાદીઓ ખુલ્લા પડી ગયા અને આગળ ન વધી શકતાં તેમણે ગોળીબાર શરુ કરી દીધો. કમલેશને પેટના ભાગે ૧૧ ગોળીઓ વાગી. તેઓ આશરે સવારના ૧૧.૫૦ના સમયે શહીદ થયા.
કોન્સ્ટેબલ યાદવએ ૧૯૯૪માં કેન્દ્રિય અનામત પોલીસ બળમાં નિયુક્તિ મેળવી અને તેમને અલ્હાબાદ, ઉત્તર પ્રદેશ ખાતે ૧૦૪મી રેપિડ એક્શન ફોર્સમાં ફરજ પર મુકવામાં આવ્યા. તેમને ત્યારબાદ બદલી કરી અને ૮૮મી મહિલા પલટણમાં નિયુક્ત કરાયા અને કાળક્રમે ૧૨ જુલાઈ ૨૦૦૧ના રોજ બ્રાવો કંપનીમાં તૈનાત કરાયાં. આ કંપનીનું મુખ્ય કાર્ય જ્યારે સંસદ ચાલુ હોય ત્યારે તેને સુરક્ષા આપવાનું હતું.
કમલેશ કુમારી ભારતના કેન્દ્રિય અનામત પોલીસ બળમાં નિયુક્ત એક કોન્સટેબલ હતા. તેણીને સંસદ પર ૨૦૦૧માં થયેલ આતંકવાદી હુમલામાં કરેલ કાર્યવાહી માટે મરણોત્તર અશોક ચક્ર એનાયત કરાયો હતો. તેણીએ હુમલા દરમિયાન એક આતંકવાદી અને એક આત્મઘાતી બોમ્બરને સંસદમાં પ્રવેશતાં રોક્યા હતા.
કમલેશના લગ્ન અવધેશ યાદવ સાથે થયાં હતાં અને તેમને બે પુત્રીઓ જ્યોતિ અને શ્વેતા હતી. તેમનો પરિવાર સિંકદરપુર, કન્નોજ, ઉત્તર પ્રદેશનો નિવાસી હતો અને તેઓ દિલ્હીના વિકાસપુરી ખાતે રહેતાં હતાં.
કમલેશ યાદવની સતર્કતાને કારણે આત્મઘાતી બોમ્બ ધડાકો કરવાનો આતંકવાદીઓનો મનસૂબો નિષ્ફળ રહ્યો. તેણીની દ્વાર બંધ કરવાની કાર્યવાહીએ અન્ય સુરક્ષાકર્મીઓને સતર્ક થઈ વળતો જવાબ આપવા સમય આપ્યો.
કોન્સટેબલ કમલેશ યાદવને તેમના સાહસ અને સમયસૂચકતા માટે દેશનો શાંતિકાળનો સર્વોચ્ચ વીરતા પુરસ્કાર અશોક ચક્ર એનાયત કરાયો.
ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠીએ આ સંગ્રહમાં સૌપ્રથમ વાર પ્રગટ થયેલ શુદ્ધ પ્રકૃતિકવિતાને ધ્યાનમાં રાખી નરસિંહરાવને 'સૂર્ય, ચંદ્ર અને તારાના કવિ' તરીકે ઓળખાવ્યા છે. ગુજરાતી લેખક આનંદશંકર ધ્રુવે આ સંગ્રહની પ્રશંસા કરતા કહ્યુ છે, 'આ કાવ્યોએ અમારા હ્રદય ઉપર અદભૂત અસર કરી હતી'. ગુજરાતી લેખક અને વિવેચક રમણભાઈ નીલકંઠે આ સંગ્રહને 'રણમાં એક જ મીઠી વીરડી' તરીકે ઓળખાવ્યો હતો. સુંદરમે નોંધ્યુ છે કે, કુસુમમાળામાં જે થોડીક ઉત્તમ કૃતિઓ છે તેની શૈલી જ ભવિષ્યની ગુજરાતી ઊર્મિકવિતાનો મહત્વનો ઘટકાંશ બનેલી છે. મણિલાલ દ્વિવેદીએ ૧૮૮૮માં પ્રિયંવદા સામાયિકમાં કુસુમમાળાનું અવલોકન પ્રગટ કરેલું, જેમાં એમણે 'આમાંનાં સર્વ કાવ્ય ઘણાં સારાં થયાં છે - એમ કહેતા કોઈ બાધ નથી; અને પાશ્ચાત્ય કાવ્યપદ્ધતિનાં આપણને દર્શન કરાવવાનો આ પ્રયત્ન સફળ થયો છે' - એમ કહીને કુસુમમાળાનું સ્વાગત કરેલું. એમ છતાં મણિલાલે આ કાવ્યોને "રસરૂપગંધવર્જિત કુસુમો" કહીને ટીકા પણ કરેલી.
કુસુમમાળા માં મુખ્યત્વે પ્રકૃતિકવિતા, આત્મલક્ષી પ્રણયોદગાર વ્યક્ત કરતી માનવપ્રેમની કવિતા, ચિંતનપ્રધાન કવિતા અને રાષ્ટ્રપ્રેમની કવિતાઓનો સમાવેષ કરવામાં આવ્યો છે. પ્રકૃતિ, પ્રણય અને ચિંતન — એ 'કુસુમમાળા'ના મુખ્ય વિષયો છે. સંગ્રહમાં કરેલી કાવ્યોની ગોઠવણ ચિન્તનાત્મક સંગીતકાવ્ય , રસાત્મક સંગીતકાવ્ય અને વર્ણનાત્મક કાવ્ય એ પ્રકારની છે. 'સહસ્ત્રલિંગ તળાવના કાંઠા ઉપરથી પાટણ', 'કાળચક્ર', 'કર્તવ્ય અને વિલાસ', 'માનવ બુદબુદ' વગેરે પ્રથમ પ્રકારનાં જ્યારે 'નદનદી સંગમ', 'નદી કિનારે મેઘાડંબર', 'પ્રેમસિંધુ', 'દિવ્ય મંદિર અને લેખ', 'દિવ્ય ટહુકો', 'વિધવાનો વિલાપ', અને 'મેઘવૃષ્ટિવાળી એક સાંજ' વગેરે બીજા પ્રકારનાં કાવ્યો છે. ત્રીજા પ્રકારમાં 'શિયાળાનું સ્હવાર', 'વસંતની એક સાંજ', 'સિન્શુ', 'ગિરિ', 'મેઘ', 'ઉનાળાના એક પરોઢનું સ્મરણ' વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.
કવિ નર્મદના અવસાન પછી બીજે વર્ષે, ૧૮૮૭ માં, નરસિંહરાવ દિવેટિયાએ આ કાવ્યસંગ્રહ પ્રકાશિત કર્યો હતો. પાલ્ગ્રેવની ગોલ્ડન ટ્રેઝરી દ્વારા અંગ્રેજી કવિઓની ઊર્મિકવિતામાંથી સીધી પ્રેરણા મેળવીને રચાયેલાં આ કાવ્યોમાં, ઊર્મિનું બારીકીભર્યું આલેખન, ભાષા તેમ જ છંદનું સુઘડ સંયોજન ગુજરાતી ઊર્મિકવિતામાં સૌપ્રથમ કંઈક અંશે કલાત્મક રીતે પ્રયોજાયેલાં છે. કુસુમમાળા ની કવિતાઓ અંગ્રેજી ઊર્મિકવિતાના નમૂના પર લખાયેલી છે એ વાત આ કાવ્યસંગ્રહની પ્રસ્તાવનામાં નરસિંહરાવે પોતે જણાવેલી છે. આ નમૂનાઓ અંગ્રેજી વર્ડઝવર્થ અને શેલી જેવા ઊર્મિકવિઓની કવિતાના હતા. સંગ્રહની પ્રસ્તાવનામાં કવિએ નોંધ્યું છે,
કુસુમમાળા ૧૯મી સદીના ગુજરાતી કવિ નરસિંહરાવ દિવેટિયાનો ૧૮૮૭માં પ્રગટ થયેલો પ્રથમ કાવ્યસંગ્રહ છે. ગુજરાતી સાહિત્યમાં સીમાચિહ્ન રૂપ ગણાતા આ સંગ્રહે અર્વાચિન ગુજરાતી કવિતાના વિકાસમાં મહત્વનો ભાગ ભજવ્યો હતો. ગુજરાતી લેખક અને વિવેચક રમણભાઈ નીલકંઠે આ સંગ્રહને 'રણમાં એક જ મીઠી વીરડી' તરીકે ઓળખાવ્યો હતો. પાશ્ચાત્ય ઢબનાં આ કાવ્યકુસુમોમાં રસના પ્રાધાન્યની ઊણપ પ્રત્યે મણિલાલ નભુભાઈ દ્વિવેદીએ ધ્યાન દોરેલું; જો કે તેમણે કવિત્વની દૃષ્ટિએ આ સંગ્રહને આવકાર્યો હતો.
નરસિંહરાવે અંગ્રેજ કવિ શેલીના 'ડૉન' કાવ્ય પરથી 'પ્રભાત' કાવ્યની રચના કરી છે. જ્યારે 'મેઘ' એ શેલીના 'ધ ક્લાઉડ' કાવ્યનું ભાષાંતર છે. 'ચંદા' નામનું કાવ્ય મેઘની નકલ છે. મેઘ, ચંદા, મધ્યરાત્રીએ કોયલ વગેરે પ્રકૃતિસૌંદર્યની કવિતાઓએ તે સમયના સાહિત્યરસિકોને મુગ્ધ કરેલા. આત્મલક્ષી પ્રણોયદગારની કેટલીક રચનાઓ જેવી કે પ્રેમીજનનો મંડપ, તારી છબિ નથી તેમજ દામ્પત્યભાવનાને નિરૂપતી કવિતાઓ જેવી કે અજ્ઞીહોત્ર, જીવનસાથીને ઉપહાર વગેરે આ સંગ્રહની નોંધપાત્ર રચનાઓ છે.
નરસિંહરાવે 'કુસુમમાળા'માં હરિગીત, વસન્તતિલકા, તોટક, શિખરિણી ઉપરાંત ઉધોર છંદ, મહીદીપ છંદ, સોરઠ ઝંપા, દિંડી અને રોળાવૃત્ત વગેરે છંદોનો ઉપયોગ કર્યો છે, જ્યારે કેટલાંક કાવ્યોમાં ગરબીઓના ઢાળ કે ચાલનો પ્રયોગ કરેલો છે.
સૌથી સામાન્ય ચેપ ગર્ભાશય અને આજુબાજુની પેશીઓનો ચેપ છે અને પ્રસૂતિ સડો અથવા પોસ્ટપાર્ટમ મેટ્રિટિસતરીકે પણ ઓળખાય છે. જોખમી પરિબળોમાં સિઝેરીયન કાપ, ચોક્કસ પ્રકારના બેક્ટેરીયા જેમ કે યોનિમાં ગ્રુપ બી સ્ટ્રેપ્ટોકોક્ક્સ , આંતરપટલ વહેલું ફાટી જવું, અને અન્યોમાં લાંબા સમય સુધી પ્રસૂતિવેદના સમાવેશ પામે છે. મોટા ભાગના ચેપમાં વિવિધ પ્રકારના બેક્ટેરિયા સામેલ છે. નિદાન એ ભાગ્યે જ દ્વારા મદદ કરે છે યોનિ અથવા રક્તનું મિશ્રણ. જેમાં મેડિકલ ઇમેજિંગમાં સુધારો કરતા નથી તેઓ માટે જરૂરી હોઇ શકે છે. પ્રસૂતિ બાદ તાવ આવવાના અન્ય કારણોમાં આ મુજબ સમાવેશ થાય છે: સ્તન ભરાવો, પેશાબ માર્ગ ચેપો, પેડુ કાપના ચેપો અથવા એપિસિઓટોમી, અને એટેલેક્ટેસિસ.
સી-છેદન બાદના જોખમોને લીધે ભલામણ કરવામાં આવે છે કે સર્જરીના સમય દરમિયાન એમ્પીસિલિનજેવી એન્ટિબાયોટિક્સ પ્રતિરોધક માત્રામાં બધી સ્ત્રીઓ મેળવે વે. સ્થૂળ ચેપનો ઉપચાર એન્ટીબાયોટીક્સ સાથે છે જેમાં મોટા ભાગના લોકોમાં બેથી ત્રણ દિવસમાં સુધારો થાય છે. હળવા રોગવાળા દર્દીઓમાં એન્ટીબાયોટીક્સનો ઉપયોગ થઈ શકે છે, અન્યથા આંતરનસ એન્ટિબાયોટિક્સની ભલામણ કરવામાં આવે છે. સામાન્ય એન્ટિબાયોટિક્સમાં યોનિમાર્ગ પ્રસૂતિ બાદ એમ્પિસિલીન અને જેન્ટામાઇસિન સંયોજન અથવા સી-છેદન ધરાવતી હોય તેમાં ક્લિન્ડામાયસિસ સમાવેશ પામે છે. જે લોકો યોગ્ય સારવાર સાથે સુધારો કરતા ન હોય તેમના માટે પરુંના ફોલ્લા જેવી અન્ય જટિલાતો ધ્યાને લેવી જોઇએ.