polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
હીમોફીલિયા એ અપ્રભાવી -રંગસૂત્ર સાથે સંકળાયેલો જનીન દોષ છે તેમાં કાર્યાત્મક ગંઠન પરિબળ નો અભાવ હોય છે અને હીમોફીલિયાના 80% કેસ તે રજૂ કરે છે.
હીમોફીલિયા અપ્રભાવી - રંગસૂત્ર સાથે સંકળાયેલો જનીન દોષ છે. જેમાં કાર્યાત્મક ગંઠન પરિબળ નો અભાવ હોય છે. તે હીમોફીલિયાના લગભગ 20 ટકા કેસ રચે છે.
હીમોફીલિયા એ દૈહિક રંગસૂત્રીય જનીન દોષ છે તેમાં કાર્યાત્મક ગંઠન પરિબળ નો અભાવ હોય છે. હીમોફીલિયા સંપૂર્ણપણે અપ્રભાવી નથી: વિષમ યુગ્મજ વ્યક્તિઓ પણ વધેલું રૂધિરસ્ત્રવણ દર્શાવે છે.
1980ના દાયકાથી ગંભીર હીમોફીલિયાવાળા લોકોના મૃત્યુનું અગ્રણી કારણ રક્તસ્ત્રાવથી બદલાઇને એચઆઇવી/એઇડ્સ બન્યું છે. એચઆઇવી/એઇડ્સ ચેપી રક્ત પ્રોડક્ટ દ્વારા સારવારથી થાય છે. ગંભીર હીમોફીલિયાની જટીલતા માટે બીજું અગ્રણી કારણ અંતઃકપાલ રક્તસ્ત્રાવ છે. તે આજે હીમોફીલિયાના દર્દીના ત્રીજા ભાગના મૃત્યુ માટે જવાબદાર છે. મૃત્યુના બે મુખ્ય કારણોમાં હેપટાઇટિસ ના ચેપથી થતા સાયરોસિસ અને મૃદુ પેશી રક્તસ્ત્રાવને કારણે હવા અથવા રૂધિરના પ્રવાહમાં થતી અડચણનો સમાવેશ થાય છે.
તેના લાક્ષણિક ચિહ્નો ગંભીરતા સાથે બદલાય છે. સામાન્ય ચિહ્નોમાં આંતરિક અથવા બાહ્ય રૂધિરસ્ત્રવણનો સમાવેશ થાય છે જેને "બ્લીડ્સ" કહેવાય છે. ગંભીર રક્તસ્રાવિતા ધરાવતા દર્દીઓ વધુ ગંભીરતાથી પીડાય છે અને વધુ વખત રક્તસ્ત્રાવ થાય છે જ્યારે હળવો રક્તસ્રાવિતા ધરાવતા દર્દીઓ વધુ નાના ચિહ્નોથી પીડાય છે સિવાય કે શસ્ત્રક્રિયા અથવા ગંભીર ઇજા બાદ. મધ્યમ રક્તસ્રાવિતા ધરાવતી વ્યક્તિઓ પરિવર્તનશીલ ચિહ્નો ધરાવે છે જે ગંભીર અને હળવા સ્વરૂપની વચ્ચેના પટ્ટા પર પ્રગટ થાય છે.
રક્તસ્રાવિતા એ અનુવાંશિક જનીન દોષોનો જૂથ છે જે રૂધિરને ગંઠાવાની પ્રક્રિયા અથવા સ્કંદનને અંકુશ કરવાની શરીરની ક્ષમતાને હાનિ પહોંચાડે છે. જ્યારે રૂધિરવાહિની તૂટે છે ત્યારે રક્તસ્ત્રાવ અટકાવવા માટે સ્કંદનનો ઉપયોગ થાય છે. રક્તસ્રાવિતા એ દોષનું સૌથી સામાન્ય સ્વરૂપ છે અને તે 5,000-10,000 નરના જન્મમાં એક નરમાં પેદા થાય છે. રક્તસ્રાવિતા 20,000–34,000 નર જન્મમાં એકમાં પેદા થાય છે.
હીમોફીલિયાનો કોઇ ઇલાજ નથી તેમ છતાં ઉણપવાળુ ગંઠન પરિબળને નિયમિત રીતે દાખલ કરીને તેને અંકુશમાં લઇ શકાય છે એટલે કે હીમોફીલિયા માં પરિબળ અથવા હીમોફીલિયા માં પરિબળ . પરિબળ બદલી માનવ રૂધિર રસીમાં અલગ પાડેલી, પુનઃસંયોજિત, અથવા બંનેનું મિશ્રણ હોઇ શકે છે. હીમોફીલિયા ધરાવતી કેટલીક વ્યક્તિઓ તેમને આપવામાં આવેલા બદલી પરિબળ સામે પ્રતિદ્રવ્યો પેદા કરે છે માટે પરિબળની માત્ર વધારવી જોઇએ અથવા પોર્સિન પરિબળ જેવો બિન-માનવીય બદલી પદાર્થ આપવો જોઇએ.
એવી અનેક પ્રકારની વિકૃતિઓ છે જે પ્રત્યેક પ્રકારનો હીમોફીલિયા પેદા કરે છે. સંકળાયેલા જનીનોમાં ફેરફારમાં તફાવતને કારણે હીમોફીલિયાના દર્દીઓ ઘણીવાર કેટલાક સ્તરનું સક્રિય ગંઠન પરિબળ ધરાવે છે. 1 ટકા કરતા પણ ઓછું સક્રિય પરિબળ ધરાવતી વ્યક્તિને ગંભીર હીમોફીલિયા તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે, 1-5 ટકા સક્રિય પરિબળ ધરાવતા વ્યક્તિને મધ્યમ હીમોફીલિયા અને સક્રિય ગંઠન પરિબળના સામાન્ય સ્તરના 5-40 ટકા ધરાવતા વ્યક્તિને હળવો હીમોફીલિયામાં વર્ગીકૃત કરાય છે.
ઇજા થવાની શક્યતા વધુ હોય તેવી પ્રવૃત્તિઓ પણ બિનસલાહભરી છે જેમ કે મોટરસાયક્લિંગ અને સ્કેટબોર્ડિંગ. શારીરિક સંપર્ક અને ઇજાનો ઊંચો દર ધરાવતી હોય તેવી જાણીતી રમતો, જેમ કે અમેરિકન ફૂટબોલ, હોકી, બોક્સિંગ, કુસ્તી, અને રગ્બી હીમોફીલિયાવાળા વ્યક્તિઓએ ટાળવી જોઇએ. અન્ય સક્રિય રમતો જેમ કે સોકર, બેઝબોલ, અને બાસ્કેટબોલ પણ ઇજાનો ઊંચો દર ધરાવે છે પરંતુ કુલ ઓછો સંપર્ક ધરાવે છે અને માટે તેને સાવચેતીપૂર્વક રમતી જોઇએ અને તે પણ ડોક્ટરની સલાહ મુજબ જ.
જો નર આ બિમારીથી પીડાતો હોય અને વાહક ના હોય તેવી માદાથી બાળકો ધરાવતો હોય તો તેની પુત્રીઓ હીમોફીલિયાની વાહકો બનશે. જો કે તેના પુત્રોને આ બિમારીની અસર નહીં થાય. આ બિમારી -સંકલિત છ અને પિતા રંગસૂત્ર મારફતે હીમોફીલિયા આપી શકતો નથી. નરની તમામ પુત્રીઓ વાહકો હશે અને તમામ પુત્રો હીમોફીલિયા નહીં ધરાવતા હોય છતાં દોષ ધરાવતા નરમાં ખામીયુક્ત જનીન આપવાની શક્યતા વાહક માદાઓ કરતા ઓછી હોય છે.
હિપારિન અને વોરફારિન જેવા એન્ટિકોએગ્યુલન્ટ હીમોફીલિયા ધરાવતા લોકો માટે બિનસલાહભર્યા છે કારણકે તેઓ ગંઠન મુશ્કેલીઓને વધારી શકે છે. જે દવાઓ "રૂધિરને પાતળું કરવાની" આડ અસર ધરાવે છે તે પણ સલાહભરી નથી. દાખલા તરીકે, એસ્પિરિન, આઇબુપ્રોફેન, અથવા નેપ્રોક્સેન સોડીયમ ધરાવતી દવાઓ લા લેવી જોઇએ કારણકે તેઓ લાંબા સમય સુધી રૂધિરસ્ત્રવણની આડ અસર માટે સારી રીતે જાણીતી છે.
જો માદા હીમોફીલિયા ધરાવતા બાળકનો જન્મ આપે તો, માદા હીમોફીલિયા બિમારીની વાહક છે અથવા સ્વયંભૂ વિકૃતિનું પરિણામ છે. જોકે, આધુનિક પ્રત્યક્ષ ડીએનએ કસોટી પહેલા તે નક્કી કરવું અશક્ય હતું કે એક જ તંદુરસ્ત બાળક ધરાવતી માદા વાહક છે કે નહીં. સામાન્ય રીતે તે જેટલા વધુ બાળકો પેદા કરે છે તેમ તેમાં વાહક ન હોવાની શક્યતાઓ વધતી જાય છે.
તમામ જનીન દોષની જેમ, મનુષ્ય વારસાના સ્થાને, તેમના પિતૃના જન્યુઓમાં નવી વિકૃતિને કારણે પેદા થયેલી વિકૃત મારફતે પણ સ્વયંભૂ જનીન દોષ મેળવે તેવી શક્યતા છે. હીમોફીલિયા ના 33 ટકા કેસ સ્વયંભૂ વિકૃતિઓને કારણે હોય છે જ્યારે હીમોફીલિયા ના લગભગ 30 ટકા કેસ સ્વયંભૂ જનીન વિકૃતિનું પરિણામ હોય છે.
વાહક માતામાં ખામીયુક્ત રંગસૂત્ર તેની પુત્રીને આપવાની શક્યતા 50 ટકા હોય છે જ્યારે અસરગ્રસ્ત પિતા હંમેશા તેની પુત્રીઓને અસરગ્રસ્ત જનીન આપે છે. પુત્ર પિતા પાસેથી ખામીયુક્ત જનીન મેળવી શકતો નથી.
જો દર્દી પરિવહન બાધકોને પરિણામે બદલી સ્કંદન પરિબળ સામે બેકાબુ બને તો તેનો પુનઃસંયોજિત માનવ પરિબળ દ્વારા આંશિક ઇલાજ કરી શકાય છે. નોવોસેવન આ ચિહ્નો માટે ઘણા દેશોમાં નોંધાયેલી છે.
જનીની કસોટી અને જનીની કાઉન્સેલિંગ હીમોફીલિયાવાળા પરિવારો માટે સલાહભર્યા છે. એમિનોસેન્ટેસિસ જેવી પિતૃ કસોટી આવી સ્થિતિનું વહન કરી શકતી ગર્ભવતી મહિલા માટે ઉપલબ્ધ છે.
પંમ્પિંગ ઝડપ પંપના પ્રવેશદ્વારમાં જથ્થાના પ્રવાહના દરના સંદર્ભમાં હોય છે, જે સામાન્યપણે સમયના પ્રત્યેક એકમ જથ્થાના પ્રમાણમાં માપવામાં આવે છે. મોમેન્ટમ ટ્રાન્સફર અને એન્ટ્રાપમેન્ટ પંપો કેટલાક વાયુઓમાં અન્યોની સરખામણીએ વધુ અસરકારક હોય છે, આથી પંપ થતા દરેક વાયુઓમાં પંમ્પિંગ દર અલગ અલગ હોઈ શકે છે, અને પંપનો સરેરાશ જથ્થાના પ્રવાહનો દર ચેમ્બરમાં રહેલા વાયુઓના રાસાયણિક મિશ્રણો પર ઘણો આધારિત હોય છે.
થ્રૂપૂટ ને પંમ્પિંગ ઝડપ અને પ્રવેશ દ્વાર પરના વાયુ દબાણો દ્વારા ગુણાકાર કરીને તેના સંદર્ભમાં ગણવામાં આવે છે, અને તેને દબાણ•જથ્થો/એકમ સમયના એકમમાં માપવામાં આવે છે. સતત તાપમાનમાં, થ્રૂપૂટ સમયના પ્રતિ એકમ દીઠ પંપ થયેલા પરમાણુઓની સંખ્યાના પ્રમાણમાં હોય છે, અને આથી પંપના સામૂહિક પ્રવાહ દરના પ્રમાણમાં હોય છે. જ્યારે તંત્રમાં લિક અથવા પંપમાં થતા વળતા પ્રવાહની ચર્ચા થઈ રહી હોય ત્યારે, કે થ્રૂપૂટ ને જથ્થાના લિક દર અને લિક ની વેક્યૂમ બાજુના દબાણ વચ્ચે ગુણાકારના સંદર્ભમાં લેવામાં આવે છે, આથી લિક થ્રૂપૂટ અને પંપ થ્રૂપૂટની સરખામણી થઈ શકે.
અતિ ઉચ્ચ વેક્યૂમની જરૂર રૂઢિગત બનેલા સાધનો, આકરી સંચાનલ પદ્ધતિઓ, અને ટ્રાયલ-એન્ડ-એરર ની યોગ્ય માત્રામાં હોય છે. અતિ ઉચ્ચ વેક્યૂમ તંત્રો સામાન્યપણે કાટરહિત લોખંડમાંથી બનેલા હોય છે જેમાં ધાતુ-ગેસકિટ યુક્ત મિશ્રિત ફ્લેંજ્સનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હોય છે. આ તંત્રને સામાન્યપણે ગરમ કરવામાં આવે છે, જે વેક્યૂમ હેઠળ વધુ યોગ્ય ગણવામાં આવે છે, જેથી સમગ્ર તંત્રમાં તમામ આઉટગેસિંગ પદાર્થો પર હંગામી ધોરણે બાષ્પનું દબાણ વધારી શકાય અને તેને ઉકાળી શકાય. જરૂર પડે તો, તંત્રના આ આઉટગેસિંગની આ પ્રક્રિયાને ઓરડાના તાપમાને પણ કરવામાં આવે છે, પરંતુ તેમાં ઘણો વધારે સમય લાગે છે. એક વખત મોટા પ્રમાણમાં આઉટગેસિંગ પદાર્થોને ઉકાળ્યા બાદ તેને બહાર કાઢી નાખવામાં આવે પછી, આ તંત્રને ઓછા બાષ્પ દબાણે ઠંડુ કરી શકાય છે જેથી વાસ્તવિક કામગીરી દરમિયાન બાકી રહેલ પદાર્થોનું આઉટગેસિંગ કરી શકાય. કેટલાક તંત્રોમાં ઓરડાના તાપમાનથી ઓછા તાપમાને પ્રવાહી નાઈટ્રોજનની મદદથી ઠંડુ કરી શકાય છે જેથી બાકી રહેલ આઉટગેસિંગને બંધ કરી શકાય અને સાથે સાથે ક્રાયોપંપ તંત્રને પણ બંધ કરી શકાય.
વેક્યૂમ તંત્રોની વિશાળ વિવિધતાઓમાં વેક્યૂમ પંપમાં ચેમ્બર અને સંચાલન પ્રક્રિયાઓ આવેલી હોય છે. કેટલીક વખત એક જ ઉપકરણમાં એક કરતા વધારે પંપનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. પોઝિટિવ ડિસ્પ્લેસમેન્ટ પંપનો ઉપયોગ કરીને તબક્કાવાર વેક્યૂમ, અથવા રફ વેક્યૂમ રચી શકાય છે જે વાયુના ભારણને ઈનલેટ પોર્ટ થી આઉટલેટ પોર્ટ સુધી લઈ જાય છે. યાંત્રિક મર્યાદાઓના કારણે આવા પંપ માત્ર ઓછુ વેક્યૂમ જ મેળવી શકે છે. ઉચ્ચ વેક્યૂમ મેળવવા માટે ફરજિયાતપણે અન્ય તકનિકોનો ઉપયોગ જરૂરી છે, વિશેષ રીતે શ્રેણીઓમાં (સામાન્યપણે નીચેની બાજુએ પ્રારંભિક ઝડપી પંપની સાથે પોઝિટિવ ડિસ્પ્લેસમેન્ટ પંપ રાખવામાં આવે છે). કેટલાક ઉદાહરણોમાં સંભવતઃ ઓઈલ સિલ કરેલા રોટરી વેન પંપનો ઉપયોગ થઈ શકે છે જેને ડીફ્યૂઝન પંપથી મદદરૂપ બળ પુરુ પાડવામાં આવે છે, અથવા ટર્બોમોલેક્યૂરલ પંપના મદદરૂપ બળ સાથેના સૂકા સ્ક્રોલ પંપનો ઉપયોગ થઈ શકે છે. વેક્યૂમની જરૂરિયાતના સ્તર આધારિત અન્ય પણ કેટલાક જોડાણો છે.
ઉચ્ચ વેક્યૂમ તંત્રોમાં સામાન્યપણે ધાતુના ચેમ્બર અને સામાન્ય રીતે ઓછા વેક્યૂમ ચેમ્બરોને સિલ કરવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતા રબર ગેસકિટના બદલે ક્લેઈન ફ્લેંજ્સ અથવા આઈએસઓ ફ્લેંજ્સ જેવા ધાતુના ગેસકિટનો ઉપયોગ થાય છે. આઉટગેસિંગના પ્રમાણને ઓછુ કરવા માટે સમગ્ર તંત્ર એકદમ ચોખ્ખુ અને કાર્બનિક પદાર્થોમુક્ત હોવું જરૂરી છે. ઘન અને પ્રવાહી એવા તમામ પદાર્થોમાં, બાષ્પનું દબાણ ઓછુ હોય છે, અને જ્યારે વેક્યૂમનું દબાણ આ બાષ્પના દબાણ કરતા ઓછુ હોય ત્યારે તેનું આઉટગેસિંગ મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે. પરિણામ સ્વરૂપે સંખ્યાબંધ પદાર્થો જેમકે એપોક્સી વગેરે ઓછા વેક્યૂમમાં સારી રીતે કામ કરતી શકતા હોય, તેઓ ઉચ્ચ વેક્યૂમાં આઉટગેસિંગના સ્ત્રોતરૂપ બની જાય છે.
આ શ્રેષ્ઠતમ સાવચેતીઓ સાથે, વિવિધ મોલેક્યૂલર પંપની મદદથી 1 એમપીએ વેક્યૂમ ખૂબ સરળતાથી પ્રાપ્ત કરી શકાય છે. કાળજીપૂર્વકની રૂપરેખા તૈયાર કરવામાં આવે તો 1 µ પણ શક્ય છે.
મોમેન્ટમ ટ્રાન્સફર પંપમાં વાયુના પરમાણુઓ વેક્યૂમ બાજુએથી નિકાસ બાજુ તરફ આગળ વધે છે (જે સમાન્યપણે એક પોઝિટિવ ડિસ્પ્લેસમેન્ટ પંપ દ્વારા ઘટાડેલા દબાણ પર જાળવી રાખવામાં આવે છે). મોમેન્ટમ ટ્રાન્સફર પંમ્પિંગ માત્ર અંદાજે 0.1 કેપીએ કરતા ઓછા દબાણ પર જ થઈ શકે છે.ભૌતિક દ્રવ્ય પ્રવાહી ગતિશાસ્ત્રના નિયમના આધારે જુદા જુદા દબાણ પર જુદી જુદી રીતે વહે છે. વાતાવરણના દબાણ અને હળવા વેક્યૂમમાં પરમાણુઓ એકબીજા સાથે સંપર્કમા આવે છે અને પોતાના આસપાસના પરમાણુઓને ધક્કો મારે છે જેને વિસ્કસ ફ્લો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. જ્યારે પરમાણુઓ વચ્ચેનું અંતર વધે છે, પરમાણુઓ એકબીજાના સંપર્કમાં આવવાના બદલે ચેમ્બરની દિવાલો સાથે વધુ અથડાય છે, અને મોલેક્યૂલર પંમ્પિંગ પોઝિટિવ ડિસ્પ્લેસમેન્ટ પંમ્પિંગ કરતા વધુ અસરકારક બને છે, આ સ્થિતિને સામાન્યપણે હાઈ વેક્યૂમ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ સ્થિતિને સામાન્યપણે હાઈ વેક્યૂમ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
કેટલાક પંપો શ્રેણીમાં અથવા સમાંતર રીતે પણ ઉપયોગમાં લઈ શકાય છે. લાક્ષણિક પંપડાઉન હરોળમાં, ચેમ્બરમાંથી મોટાભાગના વાયુને દુર કરવા માટે વાતાવરણથી શરૂ થતા , 101 કેપીએ ) થી 25 ટોર ) એક પોઝિટિવ ડિસ્પ્લેસમેન્ટ પંપનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ દબાણને 104 ટોર ) સુધી લઈ જવા માટે સ્ટ્રોપ્શન પંપનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. દબાણને વધુ ઘટાડીને 108 ટોર સુધી લઈ જવા માટે ક્રાયોપંપ અથવા ટર્બોમોલેક્યૂલર પંપનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. વધુમાં આયન પંપનો ઉપયોગ થઈ શકે છે જે 106 ટોર થી શરૂ થાય છે, અને હિલિયમ અથવા હાઈડ્રોજન જેવા વાયુઓ કે જે ક્રાયોપંપ કે ટર્બો પંપથી પૂરતા પ્રમાણમાં દુર ન કરી શકાતા હોય તેને દુર કરવા માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે.
મોટાભાગના વ્યવહારદક્ષ તંત્રો ઔદ્યોગિક કામકાજોમાં ઉપયોગમાં લેવાય છે, પરંતુ ચક્રીય રીતે હવા કાઢવાનો પાયાનો સિદ્ધાંત એક સમાન હોય છેઃ
રૂટ્સ બ્લોઅર, તેને બૂસ્ટર પંપ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે સૌથી વધારે પંમ્પિંગ ઝડપ ધરાવે છે પરંતુ દબાણનો દર ઓછો હોય છે.
અનંત વૃદ્ધિની જરૂરિયાત વગર ચેમ્બરને અનંત સમય સુધી ખાલી કરવાની કામગીરી ચાલુ રાખવા માટે, વેક્યૂમનો ઘટક વારંવાર બંધ થાય, બહાર નીકળે અને ફરી વિસ્તરણ થાય તે જરૂરી છે. પોઝિટિવ ડિસ્પ્લેસમેન્ટ પંપ પાછળ આ જ સિદ્ધાંત છે જે ઉદાહરણ તરીકે જોઈએ તો હાથે બનાવેલા પાણીના પંપ સમાન છે. પંપની અંદરની બાજુએ આવેલી કાર્યપદ્ધતિ ઊંડુ વેક્યૂમ રચવા માટે એક સિલ કરેલા પોલાણનું વિસ્તરણ કરે છે. દબાણમાં તફાવતના કારણે, ચેમ્બરમાં કેટલાક પ્રવાહીઓ પંપના નાના પોલાણમાં ધકેલાય છે. પંપના પોલાણને હંમેશા ચેમ્બરથી સિલ કરેલું હોય છે, વાતાવરણમાં ખુલ્લુ હોય છે, અને એક મિનિટમાં સંકોચાઈ જાય તેવું હોય છે.
મોલેક્યૂરલ પંપોના મુખ્ય બે પ્રકારો ડીફ્યૂઝન પંપ અને ટર્બોમોલેક્યૂલર પંપ છે. બંને પ્રકારના પંપ વાયુના પરમાણુઓને બહાર ફેંકે છે જેને પંપમાં વાયુના પરમાણુઓ પર આપવામાં આવેલા વેગથી વિખેરવામાં આવ્યા હોય છે. ડીફ્યૂઝન પંપોમાં વાયુના પરમાણુઓને તેલ કે પારાના ફુવારાઓથી બહાર ધકેલવામાં આવે છે, જ્યારે ટર્બોમોલેક્યૂલર પંપોમાં વાયુને બહાર ધકેલવા માટે અતિ ઝડપી પંખાનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. જો બંને પંપમાં સીધા જ વાતાવરણના દબાણમાં નિકાસ કરવામાં આવે તે તે બંધ થઈ જાય છે અને પંમ્પિંગ કામ થઈ શકતું નથી, આથી યાંત્રિક પંપ દ્વારા તૈયાર કરાયેલા ઓછા દરજ્જાના વેક્યૂમમાં જ તેના નિકાસની વ્યવસ્થા કરવી આવશ્યક છે.
પરમાણુના કદની અસર પણ ધ્યાને લેવી જરૂરી છે. નાના પરમાણુઓ સરળતાથી લિક થઈ શકે છે તેમજ વધુ સરળતાથી ચોક્કસ પદાર્થ દ્વારા શોષાઈ શકે છે, અને મોલેક્યૂલર પંપ ઓછા વજનના પરમાણુ હોય તો ઓછી અસરકારકતા સાથે કામ કરે છે. કોઈપણ તંત્ર ઈચ્છીત વેક્યૂમ માટે નાઈટ્રોજનને બહાર કાઢવા માટે સક્ષમ હોવુ જોઈએ, પરંતુ ચેમ્બર તો તેમ છતાય બાકી રહેલા વાતાવરણના હાઈડ્રોજન અને હિલિયમથી ભરેલું જ હોવું જોઈએ. ઉચ્ચ વાયુ-પ્રસરણ મટિરિયલ જેમ કે પેલેડિયમ છે) વગેરેથી જોડાયેલી નળીઓ વિશેષ આઉટગેસિંગની સમસ્યાઓ ઉભી કરે છે.
પ્રવાહીને ક્યારેય ખેંચી શકાતુ નથી, આથી તકનિકી રીતે ખેંચાણથી વેક્યૂમ રચવું અશક્ય છે. ખેંચાણએ વેક્યૂમમાં થતી પ્રવાહીઓની હિલચાલ છે જે બાહ્ય દબાણની અસર હેઠળ થાય છે, પરંતુ પહેલા વેક્યૂમ રચવું પણ જરૂરી છે. કૃત્રિમ વેક્યૂમ તૈયાર કરવા માટે કન્ટેઈનર ના જથ્થાનું વિસ્તરણ કરવું એ સૌથી સરળ રસ્તો છે. ઉદાહરણ તરીકે જોઈએ તો, ડાયફ્રેમના સ્નાયુઓ છાતીના પોલાણ સુધી લંબાય તો, ફેફસાઓનું કદ વધશે. આ વિસ્તરણ દબાણ ઘટાડે છે અને આંશિક વેક્યૂમ તૈયાર કરે છે, જે ટુંક સમયમાં જ વાતાવરણના દબાણના કારણે અંદર ધકેલાયેલી હવાથી ભરાઈ જશે.
ઉચ્ચ વેક્યૂમ મેળવવું ઘણું મુશ્કેલ છે કારણ કે આઉટગેસિંગ અને બાષ્પ દબાણના ગુણધર્મો માટે વેક્યૂમમાં ઉજાગર થયેલા તમામ પદાર્થો ખૂબ જ કાળજીપૂર્વક બહાર કાઢવા જરૂરી છે. ઉદાહરણ તરીકે જોઈએ તો, જ્યારે વેક્યૂમ ઉત્પન કરવામાં આવે ત્યારે વેક્યૂમ ચેમ્બરને સિલ કરવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતા ઓઈલ, ગ્રીસ અને રબર, અથવા પ્લાસ્ટિક ગેસકિટ ઉકળવા ન જોઈએ, અન્યથા તેમાંથી ઉત્પન થતા વાયુઓ ઈચ્છીત સ્તરનું વેક્યૂમ રચવામાં અવરોધો ઉભા કરશે. અનેક કિસ્સાઓમાં, વેક્યૂમ માટે ઉજાગર કરેલી તમામ સપાટીઓ ઊંચા તાપમાને ગરમ કરેલી હોવી જરૂરી છે જેથી સંચિત વાયુનું વહન કરી શકાય.
પોઝિટિવ ડિસ્પ્લેસમેન્ટ પંપોમાં પોલાણને વારંવાર વિસ્તારવાની કાર્યપદ્ધતિનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, જે વાયુઓને ચેમ્બરમાંથી બહાર નીકળવાની, પોલાણને ચુસ્ત થવાની અને બાદમાં વાયુને વાતાવારણમાં આવવાની વ્યવસ્થા કરી આપે છે.
મોમેન્ટમ ટ્રાન્સફર પંપોને, મોલેક્યૂલર પંપો પણ કહેવાય છે, જેમાં ચેમ્બરમાં રહેલા વાયુઓને બહાર કાઢવા માટે તીવ્ર ઝડપે જતા ઘટ્ટ પ્રવાહી કે તીવ્ર ઝડપે ફરતી તક્તીઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
એન્ટ્રાપ્મેન્ટ પંપો, વાયુઓને ઘન અથવા ઘટ્ટ સ્થિતિમાં ખેંચે છે. તેમાં ક્રાયોપંપ , ગેટર અને આયન પંપ નો સમાવેશ થાય છે.
કેટલાક અતિ ઉચ્ચ વેક્યૂમ તંત્રોમાં, કેટલાક ખૂબ જ વિચિત્ર લિકેજ ના રસ્તાઓ અને આઉટગેસિંગના સ્ત્રોતો પણ અચુક રીતે ધ્યાનમાં લેવા જરૂરી છે. એલ્યુમિનિયમ અને પેલેડિયમનું પાણી શોષણ આઉટગેસિંગનો અસ્વીકાર્ય સ્ત્રોત બની જાય છે અને સખત ધાતુઓ જેવી કે કાયરહિત લોખંડ અથવા ટીટાનિયમનું શોષણ પણ ફરજિયાત ધ્યાનમાં લેવું જરૂરી છે. કેટલાક ઓઈલ અને ગ્રીસ પણ ચરમસીમાએ પહોંચેલા વેક્યૂમને ઉકાળી નાખશે. ધાતુના ચેમ્બરની દિવાલોમાં છીદ્રાળુતા પણ ધ્યાનમાં લેવી જોઈએ, અને ધાતુની ફ્લેંજ્સના કણોની દિશા ફ્લેંજ સપાટીની સમાંતર હોવી જોઈએ.
મોલેક્યૂલર પંપએ મિકેનિકલ પંપોની સરખામણીએ વધારે વિસ્તારને સાફ કરે છે, અને વારંવાર ઘણું વધારે કામ કરે છે. જેથી તે વધુ ઉચ્ચ પંમ્પિંગ ઝડપ માટે સક્ષમ બને છે. તે વેક્યૂમ અને તેના નિકાસની જગ્યા વચ્ચે લાગેલા સીલના ભોગે આમ કરે છે. જો સીલ ન હોય તો, નિકાસની જગ્યાએ સહેજ દબાણ આવે તો પણ તે સમગ્ર પંપમાં બેકસ્ટ્રીમિંગ નું કારણ બની શકે છે; તેને સ્થગિત સ્થિતિ ગણવામાં આવે છે. જોકે, ઉચ્ચ વેક્યૂમમાં, દબાણની માત્રાઓની પ્રવાહ પર ઓછી અસર થાય છે, અને મોલેક્યૂલર પંપ તેની મહત્તમ સંભાવ્યતા સુધી કામ કરી શકે છે.
એન્ટ્રપમેન્ટ પંપોએ ક્રાયોપંપ હોઈ શકે છે, જેમાં વાયુઓને ઘન બનાવવા અથવા શોષાય તેવી સ્થિતિ સુધી લઈ જવા માટે ઠંડા તાપમાનનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, જ્યારે કેમિકલ પંપ, કે જેમાં ઘન કચરાનું ઉત્પાદન કરવા માટે વાયુઓ સાથે તે પ્રતિક્રિયા કરે છે, અથવા આયનાઈઝેશન પંપો, કે જેમાં વાયુઓને આયનાઈઝ કરવા માટે પ્રબળ વીજક્ષેત્રનો ઉપયોગ કરાવામાં આવે છે અને આયનોને ઘન અવશેષના રૂપમાં બનવા માટે પ્રેરિત કરવામાં આવે છે. ક્રાયોમોડ્યૂલમાં ક્રાયોપંમ્પિંગનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
પોઝિટિવ ડિસ્પ્લેસમેન્ટ અને મોમેન્ટમ ટ્રાન્સફર પંપોમાં એકધારો જથ્થાનો પ્રવાહ દર હોય છે , પરંતુ જેમ ચેમ્બરનું દબાણ ઘટતુ જાય, આ જથ્થામાં સમૂહ ઓછો ને ઓછો થતો જાય છે. આથી પંમ્પિંગ ઝડપ એકધારી રહેવા છતા, થ્રૂપૂટ અને સામૂહિક પ્રવાહ દર વધુને વધુ ઘટે છે. દરમિયાન, લિકેજ , બાષ્પીભવન, સબ્લિમેશન અને વળતા પ્રવાહનો દર સમગ્ર તંત્રમાં સતત થ્રૂપૂટ ઉત્પન કરે છે.
પોઝિટિવ ડિસ્પ્લેસમેન્ટ પંપોમાં, લિકેજ , આઉટગેસિંગ અને બેકસ્ટ્રીમિંગ પંપની ઝડપને સમાન કરે ત્યારે પાયાનું દબાણ ઓછામાં ઓછા દબાણ સુધી પહોંચે છે, પરંતુ હવે લિકેજ અને આઉટગેસિંગને બેકસ્ટ્રીમિંગ ના સ્તર કરતા ઘટાડવું વધારે અઘરુ બની ગયું છે.
રબર અને પ્લાસ્ટિકથી સીલ કરેલા પિસ્ટન પંપ તંત્રમાં પાયાનું દબાણ સામાન્યપણે 1 થી 50 કેપીએ હોય છે, જ્યારે સ્ક્રોલ પંપમાં સંભવતઃ 10 પીએ અને રોટરી વેન ઓઈલ પંપમાં મેટલિક ચેમ્બર ચોખ્ખુ અને ખાલી હોય તો 0.1 પીએ સુધી પહોંચી શકે છે.
વેક્યૂમ પંપ એક એવું ઉપકરણ છે જે સીલબંધ જગ્યામાંથી ગેસના પરમાણુઓને દુર કરે છે જેથી આંશિક વેક્યૂમ થઈ શકે. 1650માં ઓટ્ટો વોન ગ્વેરિક દ્વારા વેક્યૂમ પંપનો આવિષ્કાર કરવામાં આવ્યો હતો.
પોઝિટિવ ડિસ્પ્લેસમેન્ટ વેક્યૂમ પંપમાં દરેક ચક્રમાં એકસમાન વાયુનો જથ્થો બહાર નીકળે છે જેથી તેની પંમ્પિંગ ઝડપ વળતા પ્રવાહના કારણે ઘટે નહીં ત્યાં સુધી એકધારી જ રહે છે.
મેલાન્કોલિક ડિપ્રેસન તેને મોટા ભાગની અથવા તમામ પ્રવૃતિમાંથી ખુશી ગુમાવવી, સુખદ સંવેદના પ્રત્યે પ્રતિભાવની નિષ્ફળતા, મનોસ્થિતિની ગુણવત્તા શોક અથવા નુકસાનમાં હોય તેના કરતા વધુ ઘેરી હોય, સવારના કલાકોમાં ચિહ્નો વધુ ગંભીર બનવા, વહેલી સવારે ઉઠી જવું, સાયકોમોટર રિટાર્ડેશન, વધુ પડતું વજન ઉતરી જવું , અથવા વધુ પડતા અપરાધ ભાવ દ્વારા પ્રદર્શિત કરાય છે.
એટાયપિકલ ડિપ્રેસન મનોસ્થિતિ પ્રતિક્રિયતા અને હકારાત્મકતા, નોધપાત્ર વજન વધારો અથવા ભૂખમાં વધારો , વધુ પડતી ઊંઘ અથવા અનિદ્રા , લેડન પેરાલિસિસ તરીકે ઓળખાતું અંગો પર સંવેદન અને આંતરવ્યક્તિત્વ નકાર પ્રત્યે વધુ પડતી સંવેદનશીલતાના પરિણામ સ્વરૂપ નોંધપાત્ર સામાજિક નબળાઇ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
કેટાટોનિક ડિપ્રેસન એ મેજર ડિપ્રેસનનું દુર્લભ અને ગંભીર સ્વરૂપ જેમાં ચાલક વર્તણૂક અને અન્ય ચિહ્નો સંકળાયેલા હોય છે. અહીં વ્યક્તિ ચૂપ બેસી રહે છે અને લગભગ સ્ટુપોરોઝ હોય છે અને સ્થિર રહે છે અથવા કારણ વગરની અથવા બિનપરંપરાગત હિલચાલ દર્શાવે છે. કેટાટોનિક ચિહ્નો સ્કિઝોફ્રેનિયા અથવા મેનિક એપિસોડમાં પણ દેખાય છે અથવા ન્યૂરોલેપ્ટિક મેલાઇનન્ટ સિન્ડ્રોમ દ્વારા સર્જાઇ શકે છે.
પોસ્ટપાર્ટમ ડિપ્રેસન , અથવા પ્યુરપેરિયમ સાથે સંકળાયેલા માનસિક અને વર્તણૂક ડિસઓર્ડર, બીજે ક્યાંય વર્ગીકૃત કરાયા નથી , તે બાળકને જન્મ આપ્યા બાદ ઘણીવાર મહિલામાં અનુભવાતું તીવ્ર, સાતત્યપૂર્ણ અને ઘણીવાર અક્ષમ ડિપ્રેસનનો ઉલ્લેખ કરે છે. નવી માતાઓમાં પોસ્ટપાર્ટમ ડિપ્રેસનનો દર 10–15% છે. ડીએસએમ- જણાવે છે કે પોસ્ટપાર્ટમ ડિપ્રેસન તરીકે લાયક થવા બાળકના જન્મના એક મહિનાની અંદર ડિપ્રેસન શરૂ થાય છે. એવું કહેવાય છે કે પોસ્ટપાર્ટમ ડિપ્રેસન ત્રણ મહિના સુધી લાંબુ ચાલે છે.
સીઝનલ એફેક્ટિવ ડિસઓર્ડર એ ડિપ્રેસનનું એવું સ્વરૂપ છે જેમાં ડિપ્રેસિવ એપિસોડ પાનખર અથવા શિયાળામાં થાય છે અને વસંતમાં મટી જાય છે. બે વર્ષ અથવા લાંબા સયમગાળામાં ઠંડા મહિનાઓમાં જો ઓછામાં ઓછા બે એપિસોડ થાય તો નિદાન કરાય છે.
સિલેક્ટિવ સેરોટોનિન રિઅપટેક ઇન્હિબીટર્સ ), જેમ કે સર્ટ્રાલાઇન, એસિટાલોપ્રામ, ફ્લોક્સેટાઇન, પેરોક્સેટાઇન અને સાઇટાલોપ્રામ મુખ્યત્વે પ્રિસ્ક્રાઇબ કરવામાં આવતી દવાઓ છે જે મુખ્યત્વે તેમની અસરકારકતા, પ્રમાણમાં નરમ આડઅસર અને અન્ય એન્ટીડિપ્રેસન્ટ્સ કરતા તેનો ડોઝ પ્રમાણમાં ઓછો ઝેરી હોવાથી સૂચવવામાં આવે છે. એક પ્રકારના એસએસઆરઆઇ ને પ્રતિભાવ ન આપતા દર્દીઓને અન્ય એન્ટીડિપ્રેસન્ટ પર લાવી શકાય છે, અને તેનાથી 50 ટકા જેટલા કેસમાં સુધારો થાય છે. અન્ય વિકલ્પ સમાન પ્રકારના એન્ટીડિપ્રેસન્ટ બ્યુપ્રોપિયોન પર જવાનો છે. અલગ પ્રકારની કામગીરીની પદ્ધતિ ધરાવતું એન્ટીડિપ્રેસન્ટ વેન્લાફેક્સિન એસએસઆરઆઇ કરતા થોડું વધારે અસરકારક હોઇ શકે છે. જોકે, યુકે માં વેન્લાફેક્સિનની ભલામણ પ્રથમ હરોળની સારવાર તરીકે કરવામાં આવતી નથી કારણકે પૂરાવા પરથી જણાય છે કે તેના ફાયદા કરતા જોખમ વધુ છે અને ખાસ કરીને બાળકો અને તરુણાવસ્થાના લોકોને તે ન આપવા સલાહ આપવામાં આવે છે.
તરુણાવસ્થામાં ડિપ્રેસન માટે ફ્લુઓક્સેટાઇન અને એસિટાલોપ્રામ બે ભલામણ કરવામાં આવતી પસંદગીઓ છે. એન્ટીડિપ્રેસન્ટ્સ બાળકો માટે ફાયદાકારક સાબિત થઇ નથી. કોઇ પણ એન્ટીડિપ્રેસન્ટ્સ લો સિરમ સોડિયમ સ્તર પેદા કરી શકે છે, જોકે તે એસએસઆરઆઇ સાથે વધારે વખત નોંધાયું છે. એસએસઆરઆઇથી અનિદ્રા થવાનું કે તે વધુ ગંભીર બનવાનું અસામાન્ય નથી, દર્દનાશક એન્ટીડિપ્રેસન્ટ મિર્ટાઝાપાઇન આવા કિસ્સામાં ઉપયોગમાં લઇ શકાય છે.
એફડીએ ને રજૂ કરવામાં આવેલા બે તાજેતરના ક્લિનિકલ અધિવિશ્લેષણ દર્શાવે છે કે એન્ટીડિપ્રેસન્ટ્સ આંકડાકીય રીતે પ્લાસિબો કરતા વધુ સક્ષમ છે, પરંતુ તેમની એકંદર અસર નીચીથી લઇને મધ્યમ છે. તે અર્થમાં તેઓ ઘણી વાર નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર હેલ્થ એન્ડ ક્લિનિકલ એક્સલન્સના ‘ક્લિનિકલી મહત્વપૂર્ણ’ પ્રયાસના માપદંડમાં પાર ઉતરતી ન હતી. ખાસ કરીને અસરનું કદ મધ્યમ ડિપ્રેસન માટે ઘણું નાનું હતું, પરંતુ તીવ્રતા, પહોંચના ‘ક્લિનિકલ મહત્વ’ અને અન્ય તીવ્ર ડિપ્રેસન સાથે વધતું હતું. આ પરિણામો અગાઉના ક્લનિકલ અભ્યાસ સાથે સાતત્ય ધરાવતા હતા જેમાં માત્ર તીવ્ર ડિપ્રેસન ધરાવતા દર્દીઓ બનાવટી સારવારની સરખામણીમાં મનોરોગ ચિકિત્સા અથવા એન્ટીડિપ્રેસન્ટ ઇમીપ્રામાઇનમાંથી લાભ લઇ શક્યા હતા. સમાન પરિણામો મેળવ્યા હોવા છતાં લેખકોએ પોતાના અર્થઘટન માટે દલીલો કરી છે. એક લેખકે એવું તારણ આપ્યું હતું કે “વૈકલ્પિક સારવાર પદ્ધતિઓ લાભ આપવામાં નિષ્ફળ ગઇ હોય તેને બાદ કરતા સૌથી તીવ્ર ડિપ્રેસનવાળા દર્દીઓને
બાદ કરતા એન્ટીડિપ્રેસન્ટ દવાઓને ટેકો આપવા માટે બહુ ઓછા પૂરાવા છે.” અન્ય લેખકે દલીલ કરી હતી કે “એન્ટીડિપ્રેસન્ટ “ગ્લાસ” હજુ ભરાયો નથી” પરંતુ એ બાબતમાં અસહમત હતા કે “તે સંપૂર્ણપણે ખાલી છે”. તેમણે એ બાબત પર ધ્યાન દોર્યું હતું કે દવાઓનો પ્રથમ હરોળનો વિકલ્પ મનોરોગ ચિકિત્સા છે જેમાં વધુ ઊંચી અસરકારકતા નથી.
મનોસ્થિતિ અને સ્મરણશક્તિના કેન્દ્ર હિપ્પોકેમ્પસના ન્યૂરોજીનેસિસ અને ડિપ્રેસન વચ્ચે સંબંધ હોઇ શકે છે. ડિપ્રેસનવાળી કેટલીક વ્યક્તિઓમાં હિપ્પોકેમ્પલ ચેતાકોષોનું નુકસાન જણાયું છે અને નબળી સ્મરણશક્તિ અને ડાયસ્થિમિક મનોસ્થિતિ સાથે સંબંધ ધરાવે છે.દવાઓ મગજમાં સેરોટોનિનનું સ્તર વધારી અને ન્યૂરોજીનેસિસ ઉત્તેજિત કરી શકે છે અને આમ હિપ્પોકેમ્પસનું કુલ દળ વધારે છે. આ વધારો મનોસ્થિતિ અને સ્મરણશક્તિ પુનઃસ્થાપિત કરવામાં મદદ કરી શકે છે. લાગણીસભર વર્તણૂકના મોડ્યુલેશનમાં જોવા મળતા ડિપ્રેસન અને એન્ટિરીયર સિન્ગ્યુલેટ કોર્ટેક્સ વચ્ચે પણ સમાન સંબંધ જોવા મળ્યો છે. ન્યરોજીનેસિસ માટે જવાબદાર ન્યૂરોટ્રોફિન્સ પૈકીનું એક ન્યૂરોટ્રોફિન બ્રેઇન-ડિરાઇવ્ડ ન્યૂરોટ્રોફિક ફેક્ટર ) છે. ડિપ્રેસનવાળા વ્યક્તિના રક્ત કોષરસમાં બીડીએનએફ નું સ્તર સામાન્ય કરતા ઘટેલું હોય છે. ડિપ્રેસન વિરોધી સારવાર રૂધિરનું બીડીએનએફ સતર વધારે છે. અન્ય ઘણા ડિસઓર્ડરમાં કોષરસ બીડીએનએફ નું ઘટેલું સ્તર જોવા મળ્યું છે છતાં, એવા કેટલાક પુરાવા છે કે બીડીએનએફ ડિપ્રેસનના કારક અને ડિપ્રેસન વિરોધી દવાના કાર્ય સાથે સંકળાયેલું છે.
ગરીબી અને સામાજિક અલગતા માનસિક આરોગ્યની સમસ્યાના વધેલા જોખમ સાથે સંકળાયેલા છે. બાળક સાથે દુર્વ્યવ્હાર પણ પાછલી ઉંમરમાં ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડર વિકસાવવાના જોખમ સાથે સંકળાયેલા છે. વિકાસના વર્ષો દરમિયાન બાળક શીખે છે કે તેણે સામાજિક વ્યક્તિ કેવી રીતે બનવું, આ બાબતને જોતા આ જોડાણ સારી માન્યતા ધરાવે છે. પાલક દ્વારા બાળક સાથે દુર્વ્યવ્હાર બાળકના વ્યક્તિત્વના વિકાસને અસર કરે છે અને ડિપ્રેસન તેમજ અન્ય ઘણી માનસિક અને ભાવુક સ્થિતિઓ માટે મોટું જોખમ ઉભું કરે છે. પિતૃ ડિપ્રેસન જેવા પરિવારના કાર્યમાં વિક્ષેપ, ગંભીર લગ્ન ઘર્ષણ અથવા છૂટાછેડા, માતાપિતાનું મૃત્યુ અથવા ઉછેરમાં અન્ય વિક્ષેપ વધારાના જોખમ પરિબળો છે. પુખ્તાવસ્થામાં જીવનની તણાવભરી ઘટનાઓ મેજર ડિપ્રેસિવ એપિસોડ સાથે સંકળાયેલી છે. આ સંદર્ભમાં સામાજિક ઉપેક્ષા સાથે સંકળાયેલી જીવનની ઘટનાઓ ડિપ્રેસન સાથે સંકળાયેલી હોય તેમ જણાય છે. જીવનની તણાવપૂર્ણ ઘટનાની અગાઉ થતો ડિપ્રેસનનો પ્રથમ એપિસોડ રિકરન્ટ હોય છે તેવા પુરાવા તે પૂર્વધારણા સાથે મેળ ખાય છે કે લોકો ડિપ્રેસનના સતત ઉદભવથી જીવનના તણાવ પ્રત્યે વધુ સંવેદનશીલ થાય છે.
ડિપ્રેસન માટે મનોરોગ ચિકિત્સાનું સૌથી વધુ અભ્યાસ થયેલું સ્વરૂપ સીબીટી છે જે ક્લાયન્ટને આત્મ પરાજયનો પડકાર કરવાનું અને વિચાર કરવાનો પ્રયાસ અને બિનસર્જનાત્મક વર્તણૂક બદલવાનું શિખવે છે. 1990ના દાયકાની મધ્યમાં શરૂ થયેલા સંશોધનો સૂચવે છે કે સીબીટી મધ્યમથી ગંભીર ડિપ્રેસન ધરાવતા દર્દીઓમાં એન્ટીડિપ્રેસન્ટ જેટલી અથવા તેનાથી વધુ સારી રીતે કામ કરે છે. સીબીટી ડિપ્રેસનવાળા તરૂણો માટે અસરકારક છે, જોકે ગંભીર એપિસોડ પર તેની અસરકારકતા ચોક્કસ જાણી શકાઇ નથી. ફ્લુક્સેટાઇનને સીબીટી સાથે મિશ્રણ કરવાથી વધારાનો કોઇ લાભ મળ્યો નથી, અથવા મોટા ભાગના કિસ્સામાં બહુ જ ઓછો લાભ મળ્યો છે. કેટલીક બાબતો તરૂણોમાં જ્ઞાનાત્મક વર્તણુકીય થેરાપીની સફળતાનો આગાહી કરે છે જેમાં તાર્કિક વિચારનું ઊંચું સ્તર, ઓછી નિરાશા, ઓછા નકારાત્મક વિચારો અને ઓછી જ્ઞાનાત્મક વિકૃતિઓનો સમાવેશ થાય છે. સીબીટી રિલેપ્સ અટકાવવામાં લાભકારક છે.
ડિપ્રેસનવાળા દર્દીઓમાં જ્ઞાનાત્મક વર્તણૂક થેરાપીના કેટલાક પ્રકારોનો ઉપયોગ થાય છે જેમાં રેશનલ ઓમોટિવ બિહેવિયર થેરાપી, અને માઇન્ડફુલનેસ-બેઝ્ડ કોગ્નિટિવ થેરાપીનો સમાવેશ થાય છે.
ડીએસએમ-4-ટીઆર એવા કિસ્સાઓને બાદ કરે છે જ્યાં ચિહ્નો બેરીવમેન્ટનું પરિણામ છે. જોકે, મનોસ્થિતિ રહે અને મેજર ડિપ્રેસિવ એપિસોડ ડેવલપના લક્ષણો દર્શાવે તો ડિપ્રેસિવ એપિસોડમાંથી નોર્મલ બેરીવમેન્ટ થવાની શક્યતા હોય છે. આ માપદંડની ટીકા થઇ છે કારણકે તેઓ ડિપ્રેસન થઇ શકે તેવા વ્યક્તિગત અને સામાજિક સંદર્ભોના અન્ય પાસાઓને ધ્યાનમાં લેવાયા નથી. વધુમાં કેટલાક અભ્યાસોમાં ડીએસએમ- કટ-ઓફ માપદંડ માટે બહુ ઓછો પ્રયોગમૂલક ટેકો જણાયો છે જે સંકેત આપે છે કે તેઓ વિવિધ પ્રકારની ગંભીરતા અને સમયના ડિપ્રેસિવ ચિહ્નોના કોન્ટિનમ પર લદાયેલા ડાયગ્નોસ્ટિક કન્વેન્શન છે. એક્સક્લુડેડ એ સંબંધિત નિદાનની શ્રેણી છે જેમાં ડાયસ્થિમિયા, જેમાં દીર્ઘકાલિન પરંતુ હળવી મનોસ્થિતિ વિક્ષેપ હોય છે; રિકરન્ટ બ્રીફ ડિપ્રેસન, જે ટૂંકા ડિપ્રેસિવ એપિસોડ ધરાવે છે; માઇનોર ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડર, જેમાં મેજર ડિપ્રેસનના માત્ર કેટલાક જ ચિહ્નો હાજર હોય છે; અને એડજસ્ટમેન્ટ ડિસઓર્ડર વિથ ડિપ્રેસ્ડ મૂડ, જેમાં ઓળખી શકાય તેવી ઘટના અથવા સ્ટ્રેસર પર માનવશાસ્ત્રીય પ્રતિભાવમાંથી ઉદભવતો નિરુત્સાહ હોય છે.