polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ભારતની ગુજરાતી ભાષામાં બાળસાહિત્યનાં મૂળ પરંપરાગત લોક સાહિત્ય, પૌરાણિક સાહિત્ય અને સંસ્કૃત કથા અને વાર્તાઓમાં રહેલા છે. ૧૮૩૦ના દાયકા પછી પરંપરાગત અને પાશ્ચાત્ય સ્ત્રોતોમાંથી મોટી સંખ્યામાં વાર્તાઓ અને કથાઓનું રૂપાંતરણ અને ગુજરાતીમાં અનુવાદ થયો હતો. ગિજુભાઈ બધેકા અને નાનાભાઈ ભટ્ટના નેતૃત્વમાં બાળસાહિત્ય વાર્તા, કવિતાઓ, છંદો અને કોયડાઓના રૂપમાં ઝડપથી વિસ્તર્યું. કેટલાક લેખકો અને કવિઓએ ફક્ત બાળસાહિત્યનું સર્જન કર્યું. વીસમી સદીના મધ્યભાગમાં બાળકો માટે મોટી સંખ્યામાં સામયિકો પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યા હતા. બાદમાં સાહસિક નવલકથાઓ, વિજ્ઞાન સાહિત્ય, તરૂણ સાહિત્ય પણ પ્રકાશિત થયાં. રમણલાલ સોની અને જીવરામ જોષીએ પાંચ દાયકા સુધી વાર્તાઓ, કાલ્પનિક પાત્રો અને નવલકથાઓ રચવામાં મહત્વનો ફાળો આપ્યો હતો. બાળકો માટે નાટકો ઓછી માત્રામાં જ્યારે ઐતિહાસિક પાત્રો વિશેના નાટકો મોટી સંખ્યામાં રજૂ થયા હતા.
ગુજરાતી લોકસાહિત્યમાં બાળકો માટે ઘણી વાર્તાઓ લોકપ્રિય છે. ભારતીય સાહિત્યમાં પુરાણોમાંની વાર્તાઓ મહત્વ ધરાવે છે. રામાયણ, મહાભારત, પંચતંત્ર, હિતોપ્રદેશ અને અકબર-બિરબલ, ભોજ-કાલિદાસ, સિંહાસન બત્રીસી, વેતાલ પચ્ચીસીમાંની વાર્તાઓ પેઢીઓથી બાળકોને કહેવામાં આવી રહી છે.
વિદ્યુત ઊર્જાનું પ્રસારણ કુદરતી રીતે થાય છે અથવા માનવસર્જિત રીતે પણ થઈ શકે છે . તે ઊર્જાનો એક પ્રકાર છે જેનો ઉપયોગ આપણે પાવર મશીન અને ઇલેક્ટ્રિકલ ઉપકરણો ને ચલાવવા માટે કરીએ છીએ . જ્યારે વિદ્યુતભાર આગળ વધતો નથી, ત્યારે ઉત્પન્ન વીજળીને સ્થિર વીજળી કહેવામાં આવે છે. જ્યારે વિદ્યુતભારને ખસેડવામાં આવે છે ત્યારે તે વિદ્યુત પ્રવાહ હોય છે, જેને કેટલીકવાર 'ગતિશીલ વીજળી' કહેવામાં આવે છે. ચોમાસામાં પડતી વીજળી એ સૌથી પ્રખ્યાત અને ખતરનાક પ્રકૃતિનો વીજપ્રવાહ છે, પરંતુ કેટલીકવાર સ્થિર વીજળી વસ્તુઓને એક સાથે વળગી રહેવાનું કારણ બને છે.
"વીજળી" શબ્દનો ઉપયોગ કેટલીકવાર "વિદ્યુત ઊર્જા" રૂપે થાય છે. તે એક જ વસ્તુ નથી - વીજળી એ વિદ્યુત ઊર્જા માટેનું પ્રસારણ માધ્યમ છે, જેમ કે સમુદ્રનું પાણી તરંગ ઊર્જા માટેનું પ્રસારણ માધ્યમ હોય છે. એવી વસ્તુ કે જે વીજળીને તેના દ્વારા આગળ વધવાની મંજૂરી આપે છે તેને વાહક કહેવામાં આવે છે. કોપર અને અન્ય ધાતુની વસ્તુઓ સારી વાહક છે, જે તેમના દ્વારા વીજળીને આગળ વધવા દે છે અને વિદ્યુત ઊર્જા પ્રસારિત કરે છે. પ્લાસ્ટિક એક ખરાબ વાહક છે, જેને ઇન્સ્યુલેટર પણ કહેવામાં આવે છે, જે ખૂબ વીજળીને તેના દ્વારા આગળ વધવાની મંજૂરી આપતું નથી, તેથી વિદ્યુત ઊર્જાનું પ્રસારણ બંધ કરે છે.
વીજળી જોખમી બની શકે છે, ખાસ કરીને પાણીની આસપાસ કારણ કે પાણી એ સારા વાહકનું એક સ્વરૂપ છે કારણ કે તેમાં મીઠા જેવી અશુદ્ધિઓ હોય છે. ઓગણીસમી સદીથી, આપણા જીવનના દરેક ભાગમાં વીજળીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. ત્યાં સુધી તો માત્ર તોફાની વીજળી જોવી એ એક જિજ્ઞાસા હતી.
જો કોઈ ચુંબક ધાતુના વાયરની નજીક જાય તો વિદ્યુત ઊર્જા બનાવવામાં આવી શકે છે. આ એક જનરેટર દ્વારા ઉપયોગમાં લેવામાં આવતી પદ્ધતિ છે. સૌથી મોટા જનરેટર પાવર સ્ટેશનોમાં છે જે આપણાં રોજબરોજના કાર્ય માટે વીજળીનું વ્યાપારિક ધોરણે ઉત્પાદન કરે છે.
વીજળી એ વિદ્યુતભારની હાજરી અને પ્રવાહ છે. વીજળીનો ઉપયોગ કરીને આપણે ઊર્જા સ્થાનાંતરિત કરી શકીએ છીએ જે આપણને સામાન્ય કામકાજ પૂર્ણ કરવા દે છે. તેનું સૌથી જાણીતું સ્વરૂપ તાંબુ જેવા વાહક તાર દ્વારા વહેતો ઈલેક્ટ્રોનનો પ્રવાહ છે.
વિદ્યુતઊર્જાને બરણીમાં રસાયણોને બે અલગ અલગ પ્રકારના ધાતુના સળિયા સાથે જોડીને પણ મુક્ત કરી શકાય છે. આ સિદ્ધાંત બૅટરીમાં વપરાય છે.
વલ્લભી વિશ્વવિદ્યાલય અથવા વલભી વિદ્યાપીઠ એ ૬૦૦ અને ૧૨૦૦ના સૈકાઓ દરમ્યાન બૌદ્ધ ધર્મના શિક્ષણનું એક મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર હતું. આ સંસ્થા બૈદ્ધ ધર્મના હિનયાન ફિરકા દ્વારા સંચાલિત હતી. વલ્લભીએ ૪૮૦થી ૭૭૫ સુધી મૈત્રક સામ્રાજ્યની રાજધાની હતી. તે સૌરાષ્ટ્રનું આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર માટેનું એક મહત્વપૂર્ણ બંદર પણ હતું, હાલમાં તેને પશ્ચિમ ભારતના ગુજરાતના ભાવનગર જિલ્લાનું વલ્લભીપુર કહેવામાં આવે છે, જે વળા રજવાડું રાજ્યની હેઠળ હતું. થોડા સમય માટે, આ વિદ્યાપીઠ શિક્ષણના ક્ષેત્રમાં, બિહારની, નાલંદા વિદ્યાપીઠની પ્રતિસ્પર્ધી માનવામાં આવતી હતી. સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૭માં, ભારતની કેન્દ્ર સરકારે આ પ્રાચીન વિશ્વવિદ્યાલયને પુનર્જીવિત કરવાની દરખાસ્ત પર વિચાર કરવાનું શરૂ કર્યું.
વલ્લભીની પ્રગતિ આખા ઉત્તર ભારતમાં પ્રસરેલી હતી. કથાસરીતસાગર એક બ્રાહ્મણની કથા સંભળાવે છે, જેણે નિશ્ચય કર્યો હતો કે તે નાલંદા અથવા બનારસ કરતાં તેના પુત્રને વલ્લભી મોકલશે. ગુણમતી અને સ્થિરમતી અહીંના બે પંડિતો હતા; અહીં રહેતા અન્ય પ્રખ્યાત શિક્ષકો અને વિદ્વાનો વિશે બહુ ઓછી જાણકારી છે. તે એકદમ નિશ્ચિત છે કે વલ્લભીના પંડિતો દ્વારા પાંડિત્ય કે વિદ્વાન તરીકેની મંજૂરી, ઘણા રાજ્યોની વિદ્વાન વિદ્વાનસભાઓમાં ખૂબ મૂલ્યવાન ગણાતી. ૭ મી સદીમાં એક ચીની યાત્રાળુ હ્યુ-એન-ત્સાંગે અને તે સદીના અંતમાં યીજિંગ નામના અન્ય ચીની યાત્રાળુએ પણ વલ્લભીની મુલાકાત લીધી હતી. યીજિંગે વિશ્વવિસ્યાલયને બૌદ્ધ મઠના કેન્દ્ર નાલંદાની સમાન ગણાવી હતી.
જ્યારે હ્યુ-એન-ત્સાંગે ૭ મી સદીના મધ્યમાં વિશ્વવિદ્યાલયની મુલાકાત લીધી, ત્યારે તે જગ્યાએ ૬૦૦૦ થી વધુ સાધુઓ અભ્યાસ કરતા હતા. તેમના રહેઠાણ માટે ૧૦૦ જેટલા મઠો પૂરા પાડવામાં આવ્યા હતા. વલ્લભીના ઘણા શ્રીમંત અને ઉદાર નાગરિકો આ સંસ્થા ચલાવવા માટે જરૂરી ભંડોળ ઉપલબ્ધ કરાવતા હતા. દેશ પર શાસન કરનારા મૈત્રક રાજાઓ વિશ્વવિદ્યાલયના આશ્રયદાતા તરીકેની ભૂમિકા ભજવતા હતા. તેઓએ સંસ્થાના કામકાજ અને તેની પુસ્તકાલયો સજ્જ કરવા માટે પ્રચંડ અનુદાન આપ્યું હતું.
વલભીએ હિનયાન બૌદ્ધ ધર્મના અભ્યાસ કરાવતી હોવાનું જાણવા મળે છે, પણ ન તો તે એક માત્ર અભ્યાસ હતો કે ન તો તે અન્ય સાથે શીખવો જ પડે એવો અભ્યાસ હતો. બૌદ્ધ ધર્મના સિદ્ધાંતોની સાથે અહીં બ્રાહ્મણવાદી વિજ્ઞાન પણ શીખવવામાં આવતું હતું. ગંગાના મેદાનોથી આ વિશ્વવિદ્યાલયમાં શીખવા આવેલા બ્રાહ્મણ વિદ્યાર્થીઓના સંદર્ભો મળી આવ્યા છે. ધાર્મિક વિજ્ઞાન ઉપરાંત, અહીંના અભ્યાસક્રમોમાં અન્ય વિષયો પણ શામેલ હતા જેમ કે:
વલ્લભીથી સ્નાતક થયેલા વિદ્યાર્થીઓ સામાન્ય રીતે રાજાઓ દ્વારા તેમના રાજ્યની સરકારમાં મદદ કરવા માટે નિયુક્ત કરવામાં આવતા હતા.
મુલાણી કંપનીમાં પાછા ફર્યા અને સૌભાગ્ય સુંદરી નાટક ફરીથી લખ્યુ હતું, જે શેક્સપિયરના ઓથેલોનું રૂપાંતરણ છે. કંપનીએ ૧૯૦૧માં ૧૨ વર્ષની વયના જયશંકર ભોજકને રજૂ કર્યા, જેમણે મુખ્યત્વે સ્ત્રી પાત્ર તરીકે અભિનય કર્યો કારણ કે તે સમયમાં થિયેટરમાં સ્ત્રીઓને મંજૂરી ન હતી. તેણે બાપુલાલ નાયકની સામે સૌભાગ્ય સુંદરીમાં મહિલા પાત્ર તરીકે દેસડેમોના ની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ નાટક સફળ રહ્યું અને જયશંકરને જીવનપર્યંત તેમનું સુંદરી મળ્યું. આ જોડીએ ટૂંક સમયમાં જ ખ્યાતિ મેળવી અને જુગલ જુગારી , કમલતા , મધુ બંસરી , સ્નેહ સરિતા , વિક્રમ ચરિત્ર , દાગે હસરત સહિત અનેક સફળ નાટકોમાં સાથે અભિનય કર્યો. તેમની જોડી ૧૯૩૨ સુધી ચાલુ રહી. પ્રભાશંકર 'રામાણી'એ અનેક નાટકોમાં અભિનય કર્યો અને ખ્યાતિ પણ મેળવી. કંપનીએ ૧૯૦૫-૦૬માં કરાચીની પણ યાત્રા કરી હતી જ્યાં ગુંડાઓ દ્વારા તેમના પર હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો તેમજ સુંદરીના અપહરણની અફવા પણ ફેલાઈ હતી.
ગુજરાતી નાટક મંડળીના પાયા પર ગુજરાતી રંગભૂમિની સ્થાપના થઈ હતી. પારસી થિયેટર કંપનીના માલિક ફ્રેમજી ગુસ્તાદજી દલાલ સાથેના અસંતોષના જવાબમાં તેની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. નાટ્યકાર રણછોડભાઈ દવે, જેમણે અગાઉ નાટક ઉત્તેજક મંડળી સાથે કામ કર્યું હતું, તેમણે શરૂઆતમાં ગુજરાતી શિક્ષકોના કલાપ્રેમી જૂથ તરીકે શરૂ થયેલી નવી મંડળીની શરૂઆત અને સંચાલનમાં મદદ કરી હતી. ૫ જૂન ૧૮૭૮ના રોજ ત્રણ ભાગીદારો, જયશંકર સર્વેશ્વર, નરોત્તમ ભાઈચંદ અને શિવશંકર કરસનજીએ કંપનીની સહ-સ્થાપના કરી હતી, જે પાછળથી મહેતાજીની થિયેટર કંપની તરીકે જાણીતી થઈ. પાછળથી તેમાં માણેકરામ ધીરજરામ, દામોદર રતનસી સોમાણી અને લાલજી કરસનજી નવા ભાગીદાર તરીકે જોડાયા. ભાગીદારો કંપનીના વિવિધ વિભાગો માટે જવાબદાર હતા. સર્વેશ્વર કંપનીના મેનેજર અને ડિરેક્ટર હતા. કંપનીએ કોઈપણ પારસી પ્રભાવથી મુક્ત, શુદ્ધ ગુજરાતી સંસ્કૃતિથી પ્રભાવિત થિયેટરની પહેલ કરી હતી.
નવી કંપનીનું ઉદઘાટન ૨૯ જૂન ૧૮૮૯ ના રોજ બોમ્બેના શેરીફ અને નડિયાદના વતની ઝવેરીલાલ ઉમિયાશંકર યાજ્ઞિક દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં મણિલાલ નભુભાઈ દ્વિવેદીની કાન્તા પર આધારિત કુલીન કાંતા અથવા વનરાજવિજયના અભિનયની શરૂઆત કરવામાં આવી હતી. તેનું દિગ્દર્શન ગિરનાર દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. દ્વિવેદીએ પર્ફોર્મન્સની જાહેરાત જોઈ અને બોમ્બેમાં ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠીને તેમની પરવાનગી વિના નાટક કરવા બદલ કાનૂની નોટિસ મોકલવા કહ્યું. દયાશંકર નડિયાદ ગયા અને દ્વિવેદીને મળ્યા જ્યાં તેમણે માફી માંગી, તેમને બોમ્બે લઈ ગયા, હીરાની વીંટી આપી અને ૪૦૦ થી ૫૦૦ રૂપિયામાં બીજું નાટક લખવા વિનંતી કરી. દ્વિવેદીએ વીંટી સ્વીકારી ન હતી પરંતુ તેમના માટે બીજું નાટક નૃસિંહાવતાર લખવા સંમત થયા હતા. નવું નાટક ૧૮ ફેબ્રુઆરી ૧૮૯૯ના રોજ મંચન કરવામાં આવ્યું હતું પરંતુ વ્યાવસાયિક રીતે નિષ્ફળ ગયું કારણ કે દિગ્દર્શક અને મુખ્ય અભિનેતા પારસી હતા.
જ્યારે મુલાણીના ત્રણ નાટકો નિષ્ફળ ગયા, ત્યારે કંપનીએ નૃસિંહ વિભાકર દ્વારા લખાયેલા રાષ્ટ્રવાદી નાટકોનું મંચન કરવાનું પસંદ કર્યું. આ નાટકો પૌરાણિક કથા જેવા લોકપ્રિય વિષયોમાંથી પ્રેરણા લેવાને બદલે વાર્તા અને વિષયો સાથે પ્રયોગ કરે છે તેમજ સમકાલીન વિષયો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. તેમના નાટક સ્નેહસરિતા માં ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળમાં ભાગ લેતી મહિલાનું મુખ્ય પાત્ર હતું. તેમના અન્ય નાટકો સુધાચંદ્ર સ્વરાજ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે અને મધુબંસરી હોમ-રૂલ ચળવળ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. ઉત્કૃષ્ટ દિગ્દર્શન, સુંદર અભિનય અને સંગીતના કારણે મધુબંસરી બે વર્ષ સફળતાપૂર્વક ચાલ્યું હતું. ધ ગેઇટી થિયેટર ૧૮૯૩થી કંપનીની માલિકીનું છે જે આ નાટકો માટે દર્શકોથી ભરેલું રહેતું.
જયરાજ અને અજબકુમારી બોમ્બેમાં પ્લેગની ઘટનાને કારણે શરૂઆતમાં સફળ થયા ન હતા. જ્યારે તેઓ ૧૯૧૨-૧૩માં ફરીથી રજૂ કરવામાં આવ્યા ત્યારે તેઓ સફળ બન્યા હતા. કંપનીની નાણાકીય સ્થિતિ કથળી હોવા છતાં, શામળ ભટ્ટની સિંહાસન બત્રીસી પર આધારિત વિક્રમચરિત્ર નાણાંકીય રીતે સફળતા મેળવી અને કંપનીને પુનઃ સંતુલિત કરવામાં મદદ કરી હતી. અગાઉ સંમત થયેલી રકમ ન મળવાને કારણે દુઃખી થઈને મુલાણીએ કંપની છોડી દીધી હતી.
કંપનીએ સૌપ્રથમ લલિતા દુખદર્શકનું નિર્માણ કર્યું હતું, જે રણછોડભાઈ દવે દ્વારા લખાયેલ અને દિગ્દર્શિત સુધારાવાદી નાટક હતું. તેનું પ્રીમિયર ૬ જાન્યુઆરી ૧૮૭૮ના રોજ વિક્ટોરિયા થિયેટરમાં ૧૨૦૦ પ્રેક્ષકોની સામે યોજાયું હતું. પાંચ ખંડ અને ચોત્રીસ દૃશ્યો સાથે તે ગુજરાતી ભાષામાં પ્રથમ સામાજિક કરુણ નાટિકા હતી. તેમાં નંદનના પાત્ર સહિત વીસ પાત્રો હતા. નાટકના પાત્ર નંદનનું નામ મૂર્ખનો પર્યાય બની ગયું હતું.
શાંકુન્તલ અને રાજબીજ સફળ રહ્યા હતા. કુંદબાળા માં એક રજવાડા અને બ્રિટિશ રાજ વચ્ચેનો સંબંધ દર્શાવાયો હતો જેના પગલે, બ્રિટિશ સત્તાવાળાઓ દ્વારા સેન્સરશીપની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. તે પછી સફળ નાટકો મૂળરાજ સોલંકી અને કરણઘેલો પર આધારિત હતા. બેરિસ્ટર એક એવા યુવક વિશે હતા જે પશ્ચિમી વિશ્વ પ્રત્યેના આકર્ષણને કારણે બરબાદ થઈ ગયો હતો.
ગીરનાર હેઠળ, કંપનીએ ઉત્કૃષ્ટ દેખાવ કર્યો અને ઘણા પ્રતિભાશાળી અભિનેતાઓ અને સ્વપ્નદ્રષ્ટા દિગ્દર્શકો તેમજ પ્રતિષ્ઠિત નાટ્યકારોને ખેંચી લાવ્યા હતા, જેમાં કેટલાક સાહિત્યિક વર્તુળોમાંથી પણ સામેલ છે. ૧૯૯૦ ના દાયકામાં, મૂળશંકર મુલાણી એક મુખ્ય નાટ્યકાર હતા જેમણે ઇતિહાસ અને પૌરાણિક કથાઓ પર આધારિત ઘણા નાટકો લખ્યા હતા. ત્યારે બાપુલાલ નાયક કંપનીના અગ્રણી અભિનેતા હતા.
ગુજરાતી નાટક મંડળી અને તેની અનુગામી મુંબઈ ગુજરાતી નાટક મંડળી એ બોમ્બે, બ્રિટિશ ભારતની થિયેટર કંપની હતી. તેણે ગુજરાતી રંગભૂમિમાં સો કરતાં વધુ નાટકોનું નિર્માણ કર્યું હતું તેમજ ઘણા મોટા કલાકારો અને દિગ્દર્શકોની તાલીમ અને પરિચય સાથે ઘણું યોગદાન આપ્યું હતું.
ખંભાતના છોટાલાલ મુલચંદ કાપડિયાએ અન્ય બે ભાગીદારો સાથે ગુજરાતી નાટક મંડળી ખરીદી લીધી. થિયેટર અભિનેતા-દિગ્દર્શક દયાશંકર વિસનજી ભટ્ટ ઉર્ફે દયાશંકર ગીરનારાએ તેનું નામ બદલીને મુંબઈ ગુજરાતી નાટક મંડળી રાખ્યું અને તેની આગળની પ્રગતિનું માર્ગદર્શન આપ્યું.
સંગીત દિગ્દર્શક વાડીલાલ શિવરામ નાયકે લગભગ ચાલીસ નાટકોમાં ૫૦૦ થી વધુ ગીતોની રચના કરી હતી. આમાંથી લગભગ સો ગુજરાતના નાટક-ગીતોની સરગમ માં પ્રકાશિત થયા હતા.
દવેએ બીજું નાટક નળ દમયંતી લખ્યું અને દિગ્દર્શિત કર્યું, જે સફળ પણ થયું. અન્ય નાટકો, હરિશ્ચંદ્ર, મદાલસા અને ઋતુધ્વજ અને બાણાસુર મદમર્દન પણ કંપની દ્વારા બનાવવામાં આવ્યા હતા.
બાપુલાલ નાયક સ્ટેજ પ્લાનિંગ અને થિયેટર કંપનીના સંચાલનમાં પણ સામેલ હતા. ૧૮૯૯ માં, તે અને મુલાણી કંપનીમાં ભાગીદાર બન્યા, દરેક કંપનીનો ૬ % હિસ્સો ધરાવે છે.
આત્મહત્યા માટેના પરિબળોમાં આર્થિક પરિબળો અને તેમાં થતા એકાએક ફેરફારોને મુખ્ય ગણવામાં આવે છે. તેમાં કદાચ હવામાન, પ્રદેશ વગેરે જેવાં પરિબળો પણ અસરકર્તા હશે એમ માનવામાં આવે છે. એમિલ દુર્ખેમના મત પ્રમાણે આત્મહત્યાની ઘટનાને સામાજિક પરિબળોથી જ સમજી શકાય એમ છે. સમાજમાં વ્યક્તિઓની એકલતામાં થતા વધઘટના પ્રમાણમાં સામાજિક પરિબળો જ મુખ્ય ભાગ ભજવે છે. આવી એકલતા ખીન્નતા સર્જે છે, જેને લીધે વ્યક્તિ આત્મહત્યા કરવા પ્રેરાય છે. એમિલ દુર્ખેમના મત પ્રમાણે "એવા સામાજિક પરિબળો હોય છે કે જે વ્યક્તિથી પર હોય છે અને વ્યક્તિને આત્મહત્યા કરવા દબાણ કરે છે". અહિં દુર્ખેમ વ્યક્તિ કરતાં સમાજ વધારે મહત્ત્વનો છે એમ જણાવે છે, અને "વ્યક્તિ સમાજનું ફરજંદ માત્ર છે" એ હકિકત પર ભાર મૂકે છે. કેટલીક સ્પષ્ટ મર્યાદાઓના કારણે, દુર્ખેમની આ સૈદ્ધાંતિક ભૂમિકા સંપૂર્ણ રીતે સ્વીકારવામાં આવી નથી.
આત્મહત્યા એક સંકુલ મનોવૈજ્ઞાનિક વર્તનઘટના અને સામાજિક સમસ્યા છે. દરેક આત્મહત્યાના ૧૦થી ૧૫ પ્રયત્નોમાંથી એકમાં વ્યક્તિ સફળ રીતે આપઘાત કરે છે એવું નોંધાયું છે. પુરૂષો કરતાં સ્ત્રીઓ આત્મહત્યાના પ્રયાસો વધુ પ્રમાણમાં કરે છે; પરંતુ સ્ત્રીઓ કરતાં પુરુષો આત્મહત્યાના પ્રયાસોમાં વધુ સફળ નીવડે છે એવું અત્યાર સુધીના અભ્યાસ પરથી માલૂમ પડ્યું છે. અપરિણીત કે છૂટાછેડા લીધેલ, એકલી રહેતી કે વિધવા-વિધુર વ્યક્તિઓમાં થતી આત્મહત્યાનું પ્રમાણ પરિણીત અને સંતાનોવાળી વ્યક્તિઓ દ્વારા થતી આત્મહત્યાના પ્રમાણ કરતાં વધારે જોવા મળે છે.
આત્મહત્યા અથવા આપઘાત એટલે કોઈ વ્યક્તિ દ્વારા ઇરાદાપૂર્વક પોતાનો જીવ લેવાની ક્રિયા અથવા સ્વયં અકુદરતી રીતે વહોરેલું મૃત્યુ. બળી મરવું, ઝેર પીવું, ડૂબી મરવું અને ગળે ફાંસો ખાવો વગેરે આત્મહત્યા માટે ઉપયોગમાં લેવાતી સામાન્ય પદ્ધતિઓ છે. ઊંચાઈએથી પડતું મૂકવું, વાહનો નીચે છૂંદાઈને મરવું, બંદૂકની ગોળીથી મરવું, સામૂહિક મૃત્યુ વગેરે તેની ઓછી જાણીતી પદ્ધતિઓ છે. આપઘાત એ વ્યક્તિગત અને સામાજિક ગુનો બને છે. આપઘાત કરાવવો અથવા આપઘાત કરવા માટે કોઈને પ્રેરવું તે પણ ભારતમાં ની કલમ ૩૦૨ મુજબ ફોજદારી ગુનો ગણવામાં આવે છે.
જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ પોતાના સમૂહ કે સમાજ સાથે એટલી બધી હળીમળી જાય છે કે ત્યારે તે સમૂહ કે સમાજના કલ્યાણ માટે અથવા રક્ષણ માટે પોતાનું બલિદાન આપે છે. આ પ્રકારની આત્મહત્યા સમાજ માટે પોતાનો જીવ ન્યોછાવર કરી દેવાની ભાવનાથી પ્રેરાયેલ હોય છે, આથી આ પ્રકારની આત્મહત્યા ને પરોપકારી આત્મહત્યા' કહેવામાં આવે છે. સૈનિક દ્વારા પોતાના દેશ માટે યુદ્ધમાં ખપી જવાની ક્રિયા, ભારતમાં પોતાના પતિ પાછળ સતી થવાની પ્રથા તથા જાપાનમાં હારાકીરીની પ્રથા વગેરે પરોપકારી આત્મહત્યાના ઉદાહરણો છે.
વ્યક્તિ આત્મહત્યા કરવા માટે અનેક કારણોસર પ્રેરાય છે. ક્યારેક વ્યક્તિ આ જીવન કરતાં વધુ સારા પરલોકના જીવન માટે આપઘાતનો માર્ગ પસંદ કરે છે. વિચ્છિન્નમનસ્કતાનો દર્દી ભ્રમ અને વિભ્રમ ને કારણે આપઘાત કરે છે. વ્યક્તિ ક્યારેક કોઈની સામે બદલો લેવાની ભાવનાથી આપઘાત કરે છે, તો ક્યારેક વ્યક્તિ માટે જીવન અસહ્ય હોય છે અને એમાંથી છૂટવા માટે આત્મહત્યાનો એકમાત્ર માર્ગ બચ્યો હોય એમ એ માને છે.
આત્મહત્યા ઘણી સંકુલ વર્તનઘટના છે, અને કોઈ એક પરિબળથી તેની સંપૂર્ણ વૈજ્ઞાનિક સમજૂતી આપવી મુશ્કેલ છે. લાંબા સમયની શારીરિક માંદગી, દારૂ અને અન્ય નશાકારક પદાર્થોનું વ્યસન, માનસિક બિમારીઓ જેવી કે ખિન્નતા, મનોવિચ્છિન્નતા , સંનિપાત વગેરે, સામાજિક એકાત્મતાનો અભાવ, નજીકના ભૂતકાળમાં બનેલા આઘાતજનક બનાવો — વગેરેને આપઘાત માટેના સંભવિત કારણો ગણાવી શકાય.
જ્યારે સામાજિક તથા વ્યક્તિગત વિઘટનની પરિસ્થિતિને કારણે આત્મહત્યા થાય છે ત્યારે તેને વિસંગત આત્મહત્યા કહેવામાં આવે છે. અહીં ધોરણ અસ્થિરતાની સ્થિતિ એવી હોય છે જેમાં વ્યક્તિ માટે સમૂહની મૂલ્યવ્યવસ્થાનો કોઈ અર્થ કે મહત્ત્વ રહેતું નથી, અને તેથી વ્યક્તિ પોતાને એકલી, અલગ — સમૂહથી ફેંકાયેલ અનુભવે છે. આવી સ્થિતિ વ્યક્તિને આત્મહત્યા કરવા પ્રેરે છે.
જ્યારે સમાજ સાથે વ્યક્તિના સંબંધો તૂટી જાય છે, એટલે કે વ્યક્તિ સમાજ સાથે અનુકૂલન સાધી શકતી નથી ત્યારે તે પોતાના જીવનને નિરર્થક સમજવા લાગે છે અને આત્મહત્યા કરવા તરફ પ્રેરાય છે. આ પ્રકારની આત્મહત્યાને અહંવાદી આત્મહત્યા કહેવામાં આવે છે.
આત્મહત્યાથી થતા મૃત્યુનો દર પૂર્વ યુરોપના દેશોમાં વર્ષે એક લાખ વ્યક્તિઓએ ૨૫ કે તેથી વધારે છે, જ્યારે સ્પેન કે ઇટાલી જેવા કેટલાક દેશોમાં આ દર વર્ષે ૧ લાખ વ્યક્તિઓએ ૧૦ કે તેથી પણ ઓછો છે.
એમિલ દુર્ખેમે આત્મહત્યાના ત્રણ પ્રકારો દર્શાવ્યા છે: પરોપકારી કે પરાર્થવાદી આત્મહત્યા વિસંગત આત્મહત્યા અને અહંવાદી આત્મહત્યા.
રાજેન્દ્ર પટેલ ભારત, ગુજરાતના ગુજરાતી ભાષાના કવિ, લઘુકથા લેખક વિવેચક છે. તેઓ ૨૦૧૪ થી ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના ઉપપ્રમુખ તરીકે સેવા આપી ચૂક્યા છે. તેમની નોંધપાત્ર કૃતિઓમાં જુઈની સુગંધ , શ્રી પુરંત જાણશે અને અવગત નો સમાવેશ થાય છે. ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમીએ તેમને તેમના કવિતાઓ, ટૂંકી વાર્તાઓ અને વિવચનો બદ્દલ ત્રણ વખત સન્માનિત કર્યા. તેમનું પુસ્તક જુઈની સુગંધનું નવનીત ઠક્કરે હિંદીમાં જૂહી કી મહક નામે ભાષાંતર કર્યું હતું. તેમણે ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી દ્વારા પ્રકાશિત માસિક સામાયિક શબ્દસૃષ્ટિના સંપાદકીય મંડળમાં પણ સેવા આપી હતી.
૧૯૭૪માં તેમણે લખવાનું શરૂ કર્યું અને વિશ્વમાનવ નામના ગુજરાતી ભાષાના સામયિકમાં પ્રથમ વખત તેમનું લેખન પ્રકાશિત થયું. ત્યારબાદ, તેમની કવિતાઓ પરબ, કુમાર, કવિલોક, કવિતા, એતદ્દ અને નવનીત સમર્પણ સહિત અન્ય સાહિત્યિક સામયિકોમાં પ્રકાશિત થઈ.
ઈ. સ. ૧૯૮૬માં હોનારત નામની તેમની લઘુકથા પ્રકાશિત થઈ હતી. ૧૯૮૮માં તેમનો પીછો નામે વાર્તાસંગ્રહ પ્રકાશિત થયો હતો. અલ્પદૃષ્ટિ છતાં તેમણે સાતેક હજાર પાનાંનું લખાણ લખ્યું, તેમાંથી ૧૯૯૩માં વિનાયક વિષાદ યોગ અને ૧૯૯૫માં રાફડો નામે બે વાર્તા સંગ્રહો પ્રસિદ્ધ થયા. ઈશ્વર નામની તેમની લઘુકથા ૧૯૯૩માં પ્રગટ થઈ હતી. ૨૦૦૯માં જંગલેશ્વર નામનું મહાવિદ્યાલય નામે અન્ય વાર્તા સંગ્રહ પ્રકાશિત થયો હતો. પરંતુ તે શીર્ષક અનુકૂળ ન લાગતા તે વાર્તા સંગ્રહની પાંચ વાર્તાઓને સુધારા કરી ૨૦૧૪ના નવા વાર્તા સંગ્રહ નીચે નહીં ધરતી ઉપર નહીં આકાશમાં સમાવી લેવામાં આવી હતી. તેમણે સર્જનાત્મક નિબંધો, સમીક્ષાત્મક લેખો, ઝેનકથાઓ જેવી ધ્યાનકથાઓ લખી છે જે ઘણાં સામયિકોમાં પ્રસિદ્ધ થઈ હતી. કુમારમાં બાર વર્ષથી આ ઝેનકથાઓ પ્રસિદ્ધ થઈ છે. એમની ઘણી ધ્યાનકથાઓના એમણે જ કરેલા અંગ્રેજી અનુવાદ સૌરાષ્ટ્રના અંગ્રેજી સાપ્તાહિકોમાં પ્રકાશિત થયા છે.
૧૯૫૮માં તેમણે એસ.ટી. ખાતામાં સામાન્ય નોકરી મેળાવી. ૧૯૬૨માં તેમના લગ્ન મંજુલ બહેન સાથે થયા હતા. નોકરીમાં બઢતી મેળવતા તેઓ સિનિયર ક્લાર્કના પદ સુધી પહોંચ્યા હતા. ૧૯૮૮માં ત્યાંથી તેમણે સ્વૈચ્છિક નિવૃત્તિ લીધી હતી. આ સમય દરમ્યાન તેઓએ પોતાનું લેખન કાર્ય ચાલુ રાખ્યું હતું અને તેમની વાર્તાઓ પ્રસિદ્ધ થતી હતી. વાર્તા લેખન ઉપરાંત તેઓ ચિત્રકાર, ફોટોગ્રાફર, જ્યોતિષી, રમતગમત, વૉલીબૉલ આદિનો પણ શોખ ધરાવે છે. તરણેતરના મેળામાં તેમણે લીધેલા માલધારીના છાયાચિત્રોનું ગુજરાત રાજ્ય મ્યુઝિયમ ડિપાર્ટમેન્ટ દ્વારા તે વિષેની પુસ્તિકા પ્રકાશિત કરી પ્રદર્શન પણ યોજ્યું હતું. તેમણે આકાશવાણી પર ઘણા કાર્યક્રમો આપ્યા છે.
તેમનો જન્મ ૧૩ મે ૧૯૩૭ના દિવસે જેતપુર, કાઠી, રાજકોટ ખાતે થયો હતો. તેમનું મૂળ વતન ખારચિયા, વાંકના, જૂનાગઢ હતું. તેમના પિતા સરકારી નોકરીમાં વહીવટદાર હતા. નબળી આર્થિક સ્થિતિને કારણે તેમણે મોડેથી શાળામાં પ્રવેશ મેળવ્યો હતો. તેમની કુમાર-અવસ્થામાં તેઓ સ્લેટ પર કે ધૂળ પર ચિત્રાંકન કરતાં. તેમને બાળવાર્તાઓનું ખૂબ આકર્ષણ રહેતું. ૧૯૫૮માં તેમણે એસ.એસ.સી.ની પરીક્ષા પાસ કરી અને સંસ્કૃતમાં સાહિત્ય રત્નની પદવી મેળવી હતી. તેમણે કાર્ટૂનિંગ કૅરિકેચરનો ડિપ્લોમા અને દહેરાદૂન ગ્રાફૉલોજી ઇન્સ્ટિટ્યૂટના હસ્તાક્ષરશાસ્ત્રનું પ્રમાણપત્ર પણ મેળાવ્યું છે.
મોદીનું બિલ નામની તેમની પહેલી ટૂંકી વાર્તા મે ૧૯૬૩માં ચાંદની સામાયિકમાં છપાઈ હતી. ૧૯૬૫ પછી તેઓ ચિત્રકલા તરફ વળ્યા હતા ને ફરી ૧૯૮૬માં ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના અમરેલી જ્ઞાનસત્રમાં કોઈએ બહાદુરભાઈના અંધાપા વિશે ટકોર કરી હતી કે "તે તો હવે આંધળા થઇ ગયા, તે શું લખી શકવાના ?" જે સહન ન થતા ટકોરના પ્રત્યુત્તરમાં ૧૯૮૭માં હૉસ્પિટલમાં જ દૃષ્ટિવિહીન અવસ્થામાં તેમણે કાગળ પર ફૂટપટ્ટીથી માપ લઈને સંખ્યાબંધ વાર્તાઓ લખી હતી.
૧૯૮૨માં તેમને આંખોમાં ઝામરની આનુવાંશીક સમસ્યા નિર્માણ થઈ અને તબીબોએ તેમને ચિત્રકળા છોડવાની સલાહ આપી હતી. ૧૯૮૪-૮૫માં તેમણે ‘પ્રયાગરાજ તીર્થસંમેલન’ માટે પાંડુરંગ શાસ્ત્રીના ચિત્રો દોર્યાં. આગળ જતાં આંખની તકલીફ વધતા તેમણે શસ્ત્રક્રિયા કરાવી હતી પણ તેથી એકજ આંખમાં માત્ર પાંચ-દસ ટકા દ્રષ્ટિ આવી હતી. આથી તેમણે ચિત્રકલાને વિરામ આપી લેખન કાર્ય હાથમાં લીધું.
'ગંજ-એ-સવાઇ'ની લૂટનો બદલો લેવા માટે ઔરંગઝેબે તેનું સૈન્ય અંગ્રેજો જ્યાંથી મોટો કારોબાર ચલાવતા હતા તેવા પાંચ બંદરો/શહેરોમાં મોકલ્યું, જેમાં બોમ્બે , સુરત, ભરુચ, આગ્રા અને અમદાવાદનો સમાવેશ થતો હતો. ઔરંગઝેબે અંગ્રેજોનો ભારત સાથેનો બધો જ વહેવાર તદ્દન અટકાવી દીધો અને શરત મૂકી કે જ્યાં સુધી હેન્રી એવેરીની તેણે કરેલા અપરાધ માટે ધરપકડ કરવામાં અને તેને મૃત્યુદંડ આપવામાં ન આવે ત્યાં સુધી ભારત અંગ્રેજો સાથે કોઈ વેપાર કરશે નહી. ઈસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીએ આ નુકસાનની ભરપાઈ કરી આપી ને સંબંધો સાચવી લીધા, કંપનીએ £૩,૫૦,૦૦૦ વિમાની રકમમાંથી વસુલ્યા હતા, જો કે ઔરંગઝેબે ભરપાઈ માટે આના કરતા લગભગ બમણી રકમની માંગણી કરી હતી. હેન્રી એવેરીને જોવાની મહેચ્છાને કારણે વિશ્વની પ્રથમ આંતર્રાષ્ટ્રીય શોધખોળ આદરવામાં આવી હતી જેથી હેન્રી અને એના સાથી ચાંચિયાઓને પકડી શકાય, પરંતુ તે લોકો ક્યારેય હાથમાં આવ્યા નહી. પાછળથી તેના છ ચાંચિયાઓ પકડાયા હતા જેમના પર કેસ ચાલ્યો અને તેમને મૃત્યુદંડની સજા પણા થઈ હતી, જો કે એમણે 'ગંજ-એ-સવાઇ'ની કરેલી લૂટ ક્યારેય સાબિત થઈ શકી નહોતી, તેમને થયેલી સજા અન્ય વહાણની લૂટા સબબે હતી.
'ગંજ-એ-સવાઇ'માંથી લૂટેલા માલનું મૂલ્ય તે સમયે અંદાજે £૩,૨૫,૦૦૦થી £૬,૦૦,૦૦૦ની વચ્ચે હતું જેમાં "આશરે ૫,૦૦,૦૦૦ સોના અને ચાંદીના ટૂકડા અને અસંખ્ય ઝવેરાત, ચાંદીના પ્યાલા, નાના દાગીના, વગેરેનો સમાવેશ થતો હતો" ઘણાબધા ચાંચિયાઓ ખાલી હાથે પાછા ફર્યા હતા, કેમકે: થોમસ ટ્યુ મરી ગયો હતો, રિચાર્ડ વૉન્ટ અને થોમસ વેકના વહાણો બહું ધીમાં હતાં જે કારણે તે લડાઈમાં ભાગ જ નહોતા લઈ શક્યા, જોસેફ ફેરો 'ગંજ-એ-સવાઇ' સુધી પહોંચી તો ગયો હતો પણ તેણે આક્રમણમાં ભાગ જ નહોતો લીધો, અને વિલિયમ મેઝ હાજર હતો પણ હેન્રી એવેરીએ તેમને આપેલો લૂટનો હિસ્સો પાછો લઈ લીધો હતો કેમકે 'પર્લ'ના ચાંચિયાઓએ છેડછાડ કરેલા સિક્કાઓ 'ફેન્સી'ના ચાંચિયાઓને આપી તેની સામે માલ ખરિદવાના પ્રયત્નો કર્યા હતા. બાકીના વહાણોના કપ્તાનોએ હેન્રીને કહ્યું હતું કે તે લૂટેલો માલ લઈ અને પૂર્વનિર્ધારિત જગ્યાએ જાય અને ત્યાં પહોંચી ને તેઓ એના ભાગ પાડવાના હતા કેમકે 'ફેન્સી' પાસે બધા કરતા વધુ તોપ અને શસ્ત્રસરંજામ હતો. જેવી રાત પડી કે તરત જ હેન્રી અને એના ચાંચિયાઓ બીજાઓને થાપ આપી આખો લૂટેલો ખજાનો લઈ ને પલાયન થઈ ગયા.
આ વિજય પછી હેન્રી 'ગંજ-એ-સવાઇ'ની પાછળ જવા નીકળ્યો, જે એનાથી આગળ નીકળી ગયું હતું અને સુરતથી લગભગ આઠ દિવસ જ દૂર હતું. 'ગંજ-એ-સવાઇ' કાંઈ જેવુંતેવું વહાણ નહોતું, તેમાં ૬૨ તોપો અને નાનાંમોટાં હથીયારધારી ૪૦૦-૫૦૦ સિપાઇઓ અને છસો જોટલા અન્ય મુસાફરો હતા. પરંતુ દુશ્મનોની શસ્ત્રવર્ષાને કારણે ધીમેધીમે 'ગંજ-એ-સવાઇ' નબળું પડવા લાગ્યું, ખાસ કરી ને ત્યારે કે જ્યારે તેની એક તોપ ફાટી અને તેના કારણે અમુક સિપાઇઓ મરાયા/ઘવાયા અને વહાણને નુકસાન પણ થયું અને લડવૈયાઓનો જુસ્સો નબળો પડવા લાગ્યો. અધુરામાં પુરી હેન્રીના દળે તોપદોળાથી 'જંગ-એ-સવાઇ'ની મુખ્ય ડોલકાઠી ઉડાવી દીધી. કદમાં મોટું 'ફેન્સી' 'ગંજ-એ-સવાઇ'ની લગોલગ આવી ગયું અને તેમાં રહેલા ૧૧૩ ચાંચિયાઓમાંથી અમુક આ વહાણમાં ચડી આવ્યાં અને વહાણને પોતાના કબ્જામાં લઈ લીધું.
ઓગસ્ટ ૧૬૯૫માં હેન્રી એવેરી તેના ૪૬ તોપવાળા લડાકુ જહાજ 'ફેન્સી' સાથે માન્દેબ ખાડીમાં પહોંચ્યો હતો. ત્યાં પહોંચી ને તેણે ૮ તોપ અને ૪૬ માણસોવાળાં થોમસ ટ્યુનાં 'એમિટી', 'ડોલ્ફિન'માં રિચાર્ડ વૉન્ટ, 'પોર્ટ્સમથ એડ્વેન્ચર'માં જોસેફ ફેરો, 'સુઝન'માં થોમસ વેક અને 'પર્લ'માં વિલિયમ મેઝ એમ અન્ય પાંચ ચાંચિયાઓનો તેમના જહાજો સાથે તેણે સંપર્ક કર્યો અને એક ટુકડી ઊભી કરી હતી. ભારતના સુરત બંદર ભણી જઈ રહેલા ૨૫ મુઘલ વહાણોનો કાફલો તેમના રખેવાળો સાથે રાતના અંધારામાં આ ચાંચિયાટોળકીને થાપ દઈને આગળ નીકળી ગયો હતો પરંતું કોઈક રીતે એ કાફલાથી છૂટા પડી ને પાછળ રહી ગયેલું આ ગંજ-એ-સવાઇ વહાણ એના રખેવાળ 'ફતેહ મહમ્મદ' સહિત ચાંચિયાઓની નજરે ચડી ગયું.
હેન્રી અને એના સાથી ચાંચિયાઓએ 'ફતેહ મહમ્મદ' પર હુમલો કરી દીધો. 'ફતેહ મહમ્મદ' આ અગાઉ 'એમિટી'ના હુમલામાં તેના સરદાર થોમસ ટ્યુને મારી ને વિજયી થયું હતું. એ લડાઈમાંથી થાકી ગયા હોય કે પછી 'ફેન્સી'ની પેલી ૪૬ તોપોના હુમલાએ નબળા પાડી દીધા હોય એવા 'ફતેહ મહમ્મદ'ના ખલાસીઓ 'ફેન્સી'નો પૂરતો સામનો ન કરી શક્યા. પરિણામે હેન્રીના ચાંચિયાઓએ વહાણ કબ્જે કરી લીધું અને એમાંથી તે સમયના £૪૦,૦૦૦ના મૂલ્યનો ખજાનો લૂંટી લીધો.
ગંજ-એ-સવાઇ એ મુઘલ બાદશાહ ઔરંગઝેબનું સશસ્ત્ર ડાઉ હતું. ફારસી નામ ગંજ-એ-સવાઇનો અર્થ થાય છે અત્યાધિક સંપત્તિ/ખજાનો. ૭ સપ્ટેમ્બર ૧૬૯૫ના રોજ જ્યારે આ જહાજ યેમેનનાં મોચા બંદરેથી સુરત બંદર જઈ રહ્યું હતું ત્યારે અંગ્રેજ ચાંચિયા હેન્રી એવેરીએ જહાજને તેના રખેવાળ 'ફતેહ મહમ્મદ' સહિત કબ્જે કરી લીધું હતું.
ચાંચિયાઓએ ઘણા દિવસ સુધી વહાણ પર કાળો કેર વરતાવ્યો, તેના બંદી બનાવેલા સિપાઇઓ અને મુસાફરોને મનફાવે તેમ મારી નાખવા માંડ્યા અને વહાણમાં છુપાયેલા ખજાનાનો પત્તો મેળવવા તેમની પર જુલમ ગુજારતા રહ્યા.
કારગિલ ખાતે ઓપરેશન સફેદ સાગરના ભાગરુપે ૨૭ મે ૧૯૯૯ના રોજ કાશ્મીરના ભારતીય વિસ્તારમાં જ કાર્યવાહી કરવામાં આવી. તે દરમિયાન ફ્લાઇટ લેફ્ટ કમ્બામપતિ નચિકેતાના વિમાન મિગ-૨૭નું એન્જિન બંધ થઈ જતાં તેઓ વિમાન છોડી અને છત્રી વડે નીચે ઉતર્યા. દુશ્મન પાસે જમીનથી હવામાં માર કરવા સક્ષમ પ્રક્ષેપાત્રો હોવાની જાણકારી હોવા છતાં આહુજાએ તેમના વિમાનને દુશ્મનના મથક પર રાખી અને બચાવ કાર્યમાં મદદ કરવા પ્રયત્ન કર્યો. પરંતુ તેમના વિમાન પર સ્ટિંગર પ્રક્ષેપાત્ર વડે હુમલો થયો અને તેને તોડી પાડવામાં આવ્યું. વાયુસેના એ તેમના વિમાન સાથે સંપર્ક ગુમાવ્યો તે પહેલાં તેમનો આખરી સંદેશ મળ્યો કે "હરક્યુલિસ, મારા વિમાન સાથે કશુંક ટકરાયું છે, પ્રક્ષેપાત્ર હોવાની સંભાવના નકારી ન શકાય, હું વિમાન પર ત્યાગું છું"
લડાયક વિમાનચાલક તરીકે તેમણે મિગ-૨૩ અને મિગ-૨૧માં ઉડ્ડયન કર્યું હતું. તેમને ૧,૦૦૦ કરતાં વધુ કલાકનો તાલીમાર્થી વિમાનચાલકોને ઉડ્ડયન કરાવવાનો અનુભવ હતો. આહુજાને ૧૯૯૭માં ભટિન્ડા, પંજાબ ખાતે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. કારગિલ યુદ્ધની શરુઆતે તસ્વીર અને ફિલ્માંકન દ્વારા જાસૂસી પૂર્વેક્ષણમાં નિષ્ણાત ગણાતી ૧૭મી સ્ક્વોડ્રન જેનું હુલામણું નામ ગોલ્ડન એરોઝ હતું તેના આહુજા ફ્લાઇટ કમાન્ડર તરીકે નિયુક્ત થયા હતા.
ભારતીય વાયુસેના અનુસાર આહુજાના વિમાનને અંકુશ રેખાની ભારતીય બાજુ પર પ્રક્ષેપાત્ર ટકરાયું હતું. આહુજાના શબનું શ્રીનગર ખાતે પરિક્ષણ કરતાં સૈન્યના તબીબોએ જણાવ્યું કે આહુજા વિમાનનો ત્યાગ કર્યા બાદ જીવિત નીચે ઉતરવામાં સફળ રહ્યા હતા અને પાછળથી પાકિસ્તાની સૈનિકોએ તેમની હત્યા કરી હતી.
સ્ક્વોડ્રન લિડર અજય આહુજા, વીર ચક્ર એ ભારતીય વાયુસેનાના લડાયક વિમાનચાલક હતા. તેઓ જમ્મુ અને કાશ્મીર ખાતે ૧૯૯૯ના કારગિલ યુદ્ધ દરમિયાન પાકિસ્તાની સૈન્યના ગોળીબારમાં શહીદ થયા હતા. તેમના મૃત્યુના કારણે ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે તણાવ ચરમસીમા પર પહોંચી ગયો હતો.
અજય આહુજાનો જન્મ કોટા, રાજસ્થાન ખાતે થયો હતો. તેમનો શાળાકીય અભ્યાસ કોટા ખાતેની જ એક મિશનરી શાળામાં થયો હતો. તેઓ રાષ્ટ્રિય સુરક્ષા અકાદમી, પૂણે ખાતે જોડાયા બાદ ૧૪ જૂન ૧૯૮૫ના રોજ વાયુ સેનામાં અધિકારી તરીકે નિયુક્ત થયા હતા.
ગોઠણની ઇજા તબીબો અનુસાર છત્રી વડે ઉતરતાં થઈ હતી અને ગોળીઓ નીચે ઉતર્યા બાદ મારવામાં આવી હતી. તેમના મૃત્યુને ઠંડા કલેજે કરવામાં આવેલ હત્યા ગણવામાં આવી.
કાંસ્ય કે કાંસું એ એક મિશ્રધાતુ છે જેમાં મુખ્યત્વે તાંબાનો સમાવેશ થાય છે, જેમાં સામાન્ય રીતે લગભગ ૧૨-૧૨.૫% ટીન હોય છે અને ઘણીવાર અન્ય ધાતુઓ અને કેટલીકવાર અધાતુઓ અથવા મેટલલોઇડ્સ જેવા કે આર્સેનિક, ફોસ્ફરસ અથવા સિલિકોનનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉમેરાઓ મિશ્રધાતુની શ્રેણી ઉત્પન્ન કરે છે જે એકલા તાંબા કરતાં સખત હોઈ શકે છે, અથવા અન્ય ઉપયોગી ગુણધર્મો ધરાવે છે; જેમ કે જડતા, નમ્રતા અથવા યાંત્રિકતા.