polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
બંગાળી ભક્તિ સંગીતનો નોંધપાત્ર ભાગ કાલિને તેની કેન્દ્રીય રચના તરીકે દર્શાવે છે અને તે શ્યામા સંગીત તરીકે જાણીતું છે. મુખ્યત્વે પુરુષ ગાયકો દ્વારા ગવાતાં આ સંગીતના સ્વરૂપને, આજે મહિલાઓએ સુદ્ધાં શરૂ કર્યું છે. શ્યામા સંગીતના સૌથી સારા ગાયકોમાંના એક એ પન્નાલાલ ભટ્ટાચાર્ય છે. બંગાળમાં, કાલિ પૂજા ઉત્સવમાં કાલિની ઉપાસના કરવામાં આવે છે – આ ઉત્સવ અશ્વિન માસની પૂર્ણિમાના ઉજવાય છે, જે દિવાળીના ઉત્સવ સાથે આવે છે.
કાલિ પ્રત્યેનો તાંત્રિક અભિગમ તે તેમના ભયંકર દેખાવ છતાં, સ્મશાનભૂમિમાં રાત્રિના અંધકારમાં તેમનો સામનો કરીને હિંમત પ્રદર્શિત કરવાનો છે. તેનાથી વિપરીત, બંગાળી ભક્ત એક બાળકનું વલણ ધરીને, કાલિના બોધને ગ્રહણ કરે છે. બંને કિસ્સામાં, ભક્તનું ધ્યેય મૃત્યુ અંગે સમાધાન મેળવવાનું અને બાબતો જેવી છે તેને સ્વીકારતાં શીખવાનું છે. આ વિષયોને રામપ્રસાદનાં લખાણોમાં સારી રીતે સમાવવામાં આવ્યા છે.
મહાકાલિના દસ-હાથવાળા સ્વરૂપમાં તેને ચિત્રિત કરી છે ચમકતા ભૂરા પથ્થર તરીકે. તેને દસ ચહેરા અને દસ પગ તથા ત્રણ આંખો છે. તેના બધા હાથ-પગ પર અલંકારો સજાવેલા છે. તેમાં શિવ સાથે કંઈ જ સમ્બધ્ધ નથી.કાલિકા પુરાણ શાંત, સંતુષ્ટ ઘેરા રંગમાં, પૂર્ણ રૂપે સુંદર, વાઘની સવારી, ચાર હાથ, હાથમાં તલવાર અને ભૂરા રંગનાં કમળ, તેના વાળ વિખરાયેલા, શરીર સુદૃઢ અને યુવા સ્વરૂપમાં કાલિનું વર્ણન કરે છે.
રામપ્રસાદ ભારપૂર્વક કહે છે, કાલિના સંતાન હોવું એટલે તમામ દુન્યવી આનંદ અને મોજશોખ માટે નકાર પામવો. જેની અપેક્ષા હોય તે ન આપવું એ કાલિની લાક્ષણિકતા કહેવામાં આવે છે. એક ભક્ત માટે, કદાચ કાલિનો એમ કરવાનો ઈનકાર જ તેમને તેમનાં પોતાનાં દૃષ્ટિકોણો અને ઐહિક વિશ્વ કરતાં પર રહેલાં સત્ય વિશે વિચારવા સાર્મ્થ્યવાન બનાવે છે.
આ પુરાણકથાની દેવી માહાત્મ્ય આવૃત્તિમાં, કાલિનું માતૃકા તથા શક્તિ અથવા દેવીની શક્તિ રૂપે વર્ણન મળે છે. તેમને ચામુંડાનું વિશેષણ આપવામાં આવ્યું છે, એટલે કે તે ચંડ તથા મુંડ નામના રાક્ષસોનો પણ નાશ કરનારી છે. ચામુંડા ને ઘણીવાર કાલિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે અને તે દેખાવમાં તથા સ્વભાવમાં મોટા ભાગે કાલિ જેવી જ છે.
જેના શરીરની ઉપર તેમને ઘણે ભાગે ઊભેલા દર્શાવવામાં આવે છે, તે ભગવાન શિવનાં પત્ની તરીકે કાલિને રજૂ કરવામાં આવે છે. તેમને અનેક હિંદુ દેવીઓ જેવી કે દુર્ગા, ભદ્રકાલિ, સતી, રુદ્રાણી, પાર્વતી અને ચામુંડા સાથે સાંકળવામાં આવે છે. દસ મહાવિદ્યાઓ, દસ ક્રૂર તાંત્રિક દેવાઓમાં તે સૌથી અગ્રસર છે.
આ બંને પ્રતિમાઓમાં તે શિવના નિષ્ક્રિય અથવા મૃત શરીર ઉપર ઝૂકીને ઊભેલી દેખાય છે. શિવના શબ ઉપર ઊભેલી દેખાતી કાલિ પાછળના કારણ માટે એક પૌરાણિક કથા છે, જેનો અર્થ નીચે પ્રમાણે છેઃ
આ પ્રયાસ અંતર્ગત કંપનીએ ખેતી કરતા ગ્રામ્ય વિસ્તારમાં ઇન્ટરનેટ જોડાણ સાથેના કોમ્પ્યૂટર લગાવ્યા છે અને આ વિસ્તારમાં ચોપાલ તરીકે ઓળખાતું હળવા મળવાનું સ્થળ ઇ-ચોપાલ બનીને માહિતીના આદાન પ્રદાન માટેનું ઇ-કોમર્સનું કેન્દ્ર બની જાય છે. સંગઠને આ પ્રયાસની શરૂઆત સોયા, તમાકુ, ઘઉં, ચિંરાટ અને અન્ય ઉત્પાદનની ખરીદ પ્રક્રિયાને વધારે સરળ બનાવવા માટે કરી હતી, પણ આ માધ્યમને કારણે સંગઠન માટે વધારે નફાકારક વિતરણ અને ઉત્પાદન ડિઝાઇનનો રસ્તો પણ તૈયાર થઈ ગયો. ઇ-કોમર્સ જેવા માધ્યમને કારણે ગ્રામ્ય ભારતની જરૂરિયાતો પર ધ્યાન આપી શકાય એ માટે ઓછા ખર્ચે એક ખાસ પ્રકારની વ્યવસ્થા ઉભી થઈ ગઈ. આઇટીસીની ઇ-ચોપાલ વ્યવસ્થાને કારણે ગ્રામ્ય વિસ્તારને એક પ્રકારની એકલવાયી બીબાંઢાળ વ્યવસ્થામાંથી મુક્તિ મળી અને સાથેસાથે ખેડૂતો માટે એક પારદર્શક વ્યવસ્થા ઊભી થઈ જેના કારણ તેમના ઉત્પાદનની ગુણવત્તા સુધરી અને આવકમાં વધારો થયો.
સિગારેટ્સઃ ડબલ્યુ.ડી. એન્ડ એચ.ઓ. વિલ્સ , ગોલ્ડ ફ્લેક , નેવી કટ , ઇન્સિગ્નિયા , ઈન્ડિયા કિંગસ , ક્લાસિક , સિલ્ક કટ , સિઝર્સ , કેપસ્ટન , બર્કલે , બ્રિસ્ટોલ , લકી સ્ટ્રાઇક અને ફ્લેક .
ખાદ્યપદાર્થઃ (તરત ખાઇ શકાય એવા આહાર, બિસ્કિટ, મિઠાઈ અને નાસ્તા માટે કિચન્સ ઓફ ઇન્ડિયા , આર્શિવાદ , મિન્ટો , સનફિસ્ટ , કેન્ડીમેન , બિંગો જેવી બ્રાન્ડ્સ).
અંગત વપરાશના પ્રસાધનોઃ ફિયામા ડી વિલ્સ , વિવેલ , એસેન્ઝા ડી વિલ્સ , સુપિરીયા , વિવેલ બ્રાન્ડના પરફ્યુમ જેવા ત્વચા અને વાળની જાળવણી માટેના ઉત્પાદનો.
હોટેલ્સઃ આઇટીસીની હોટેલ્સ નો ભારે વિકાસ થયો છે અને આખા દેશમાં 80 હોટેલોની શૃંખલાને કારણે એનો સમાવેશ ભારતની બીજા નંબરની હોટેલ શૃંખલામાં થાય છે. આઇટીસી પાસે શેરેટોન ઇન્ટરનેશનલ હોટેલ્સની બે બ્રાન્ડની ધ લક્ઝરી કલેક્શન અને શેરેટોનની ભારતની ખાસ ફ્રેન્ચાઇઝી છે જેના કારણે આઇટીસી પોતાની બ્રાન્ડ સાથે એનો સત્તાવાર રીતે સંયુક્ત ઉપયોગ કરી શકે છે. હોટેલક્ષેત્રની માલિકી અને તેમની તમામ કાર્યવિધીનું સંચાલન ફોર્ચ્યુન અને વેલકમહેરિટેજ જેવી પેટા કંપનીઓ દ્વારા કરવામાં આવે છે.
ઇન્ફોટેક ઉદ્યોગ (આઇટીસીની સંપૂર્ણ માલિકીની પેટા કંપની આઇટીસી ઇન્ફોટેક ઇન્ડિયા લિમિટેડ એસઈઆઇસીએમએમની લેવલ 5ની કંપની છે).
આઇટીસીનો કૃષિ વ્યવસાય કૃષિ ઉત્પાદનોની નિકાસ કરતો બીજા નંબરનો નિકાસકર્તા વ્યવસાય છે. ભારતનું સૌથી મોટા વિદેશી હુંડીયામણ રળનારી કંપનીઓમાંની એક આઇટીસી છે. સંગઠને એના 'ઇ-ચોપાલ' જેવા પ્રયાસો દ્વારા ભારતીય ખેડૂતોને ઇન્ટરનેટના માધ્યમથી તેમની ખેતીની આવક વધારવાનો અને વધારે સ્પર્ધાત્મક યુગમાં વધારે સક્ષમ બનવાનો રસ્તો બતાવ્યો છે. આઇટીસીનો આ સરાહનીય પ્રયોગ હાવર્ડ બિઝનેસ સ્કૂલ જેવી પ્રતિષ્ઠિત સ્કૂલમાં અભ્યાસનો મુદ્દો બની ગયો છે. આશા છે કે આ પ્રયોગને કારણે આઇટીસી માટે એક વિશાળ ગ્રામ્ય વિતરણ વ્યવસ્થા ઉભી થશે જેના કારણે સંગઠન વધારેને વધારે ગ્રામ્ય વિસ્તારો સુધી પહોંચી શકશે.
આઇટીસીની હાજરી સિગારેટ્સ, હોટેલ્સ, પેપરબોર્ડ અને ખાસ પ્રકારના કાગળની બનાવટના ક્ષેત્રે, પેકેજિંગ, કૃષિ વેપાર, ડબ્બાબંધ ખાદ્યપદાર્થો અને મિઠાઇઓ, ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી, બ્રાન્ડેડ વસ્ત્રો, વ્યક્તિગત વપરાશની વસ્તુઓ, સ્ટેશનરી, દિવાસળીઓ તથા અન્ય રોજબરોજની વસ્તુઓના વ્યવસાયમાં જોવા મળે છે એક તરફ આઇટીસી સિગારેટ્સ, હોટેલ્સ, પેપરબોર્ડ, પેકેજિંગ અને કૃષિ વિકાસ જેવા ક્ષેત્રોમાં વ્યવસાયમાં એકહથ્થું શાસન ધરાવે છે તો બીજી તરફ ડબ્બાબંધ ખાદ્યપદાર્થો અને મિઠાઇઓ, બ્રાન્ડેડ વસ્ત્રો, વ્યક્તિગત વપરાશ માટેના પ્રસાધનો તેમજ સ્ટેશનરી જેવા વ્યવસાયોનો શરૂઆતના તબક્કામાં પણ ઝડપભેર વિકાસ થઈ રહ્યો છે.
આઇટીસી ભારતની પહેલી અને વિશ્વની બીજી એવી કંપની છે જેને પ્રતિષ્ઠિત ડેવલપમેન્ટ ગેટવે પુરસ્કાર જીતવાની તક મળી છે. કંપનીને 2005ના વર્ષમાં ભારતના ગ્રામ્ય વિસ્તારમાં આઇટીસી ઇ-ચોપાલની મદદથી ક્રાંતિકારી શરૂઆત કરવા બદલ એક લાખ ડોલરનો પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. ધ ડેવલપમેન્ટ ગેટવે પુરસ્કારે આઇટીસી ઇ-ચોપાલને છેલ્લા દસ વર્ષમાં માહિતી અને પ્રત્યાયનના ક્ષેત્ર માં સૌથી મહત્વનું પ્રદાન ગણાવ્યું હતું. આઇટીસી ઇ-ચોપાલને આ પુરસ્કાર ગરીબીનું પ્રમાણ ઘટાડવાના, વિશાળ સ્તરે કામ કરવાની ક્ષમતા, સ્થિરતા તથા પારદર્શકતા જેવા કારણોને લીધે આપવામાં આવ્યો હતો.
આઇટીસી લિમિટેડ ભારતના મહાનગર કલકત્તામાં વડું મથક ધરાવતું એક સાર્વજનિક સંગઠન છે. આ સંગઠનનો વાર્ષિક વેપાર 6 અબજ રૂપિયા છે જ્યારે બજારમાં મૂડીરોકાણ 22 અબજ રૂપિયા કરતા પણ વધારે છે. આ સંગઠનની પંજીકૃત કચેરી કલકત્તામાં છે. મૂળ બ્રિટનની ઇમ્પિરીયલ ટોબેકો નામના સંગઠનમાંથી ભારતમાં ઇમ્પિરીયલ ટોબેકો કંપનીની શરૂઆત કરવામાં આવી હતી, પણ 1970માં એને ઇન્ડિયન ટોબેકો કંપનીમાં અને પછી 1974માં આઇ.ટી.સી. લિમિટેડમાં તબદિલ કરવામાં આવી હતી. હાલનાં તબક્કે આ સંગઠન સંપૂર્ણપણે સ્વતંત્ર છે.
આઇટીસીની વિકાસની ગાથાને એની કામ કરવાની યોગ્ય શૈલી પ્રેરણારૂપ બનાવે છે કારણ કે આટલી બધી વિવિધતા અને આટલું વિશાળ કદ ધરાવતી આઇટીસી વિશ્વની એકમાત્ર એવી કંપની છે વાતાવરણમાં 'કાર્બનનું અને પાણીમાં અન્ય પ્રકારનું પ્રદુષણ નથી ફેલાવતી' અને 'ઘન કચરાનો રિસાયકલિંગથી યોગ્ય નિકાલ કરીને પર્યાવરણની પુરતી કાળજી રાખે છે.' આઇટીસીના ઉદ્યોગને કારણે 50 લાખ કરતા વધારે વ્યક્તિઓને જેમાંથી મોટાભાગની વ્યક્તિઓ ભારતના ગ્રામ્ય વિસ્તારની છે, રોજીરોટી કમાવાની તક મળી છે.
આ રીતે શિક્ષણના ક્ષેત્રમાં ક્લાસમેટ દ્વારા ક્લાસમેટ આઇડિયા ફોર ઇન્ડિયા ચેલેન્જ નામનો ખાસ કાર્યક્રમ તૈયાર કરાયો છે. આ કાર્યક્રમ કંપનીની શતાબ્દી શરૂઆતનો ભાગ બની રહેશે. દેશભરના યુવાનો પાસેથી દેશમાં ભારે પરિવર્તન લાવી શકવાની શક્યતા ધરાવતા નવતર વિચારો મંગાવવામાં આવશે. ક્લાસમેટ આઇડિયા ફોર ઇન્ડિયાચેલેન્જ નામના આ કાર્યક્રમની મદદથી આખા દેશના 30 શહેરોની 500 સ્કૂલો અને 200 કોલેજના માધ્યમથી 25 લાખ જેટલા વિદ્યાર્થીઓ સુધી પહોંચવાનું આયોજન છે.
આઇટીસીને સૌથી પહેલો વર્લ્ડ બિઝનેસ અવોર્ડ જીતવાનું બહુમાન મળ્યું છે. આ અવોર્ડ આપવા માટે વૈશ્વિક સ્તરે ફેલાયેલી કંપનીઓમાંથી એવી કંપનીની પસંદગી કરવામાં જેણે વિકાસશીલ દેશોમાં સ્થાયી રોગગારીની તકો ઉભી કરીને દેશના વિકાસમાં હિસ્સો આપ્યો હોય. આ એવોર્ડ યુનાઇટેડ નેશન્સ ડેવલપમેન્ટ પ્રોગ્રામ , ઇન્ટરનેશનલ ચેમ્બર ઓફ કોમર્સ અને એચઆરએચ પ્રિન્સ ઓફ વેલ્સ ઇન્ટરનેશનલ બિઝનેસ લિડર ફોરમ ના સંયુક્ત ઉપક્રમે આપવામાં આવ્યો હતો.
ભારતની પહેલી કંપની આઇટીસીનો સમાવેશ વિશ્વની એવી દસ કંપનીઓમાં થાય છે જેને પોતાનો સ્થિરિતા અહેવાલ ને નેધરલેન્ડ્સ સ્થિત ગ્લોબર રિપોર્ટિંગ ઇનીશિએટીવ માં પ્રકાશિત કરવાની તક મળી છે. આ જીઆરઆઇને સંયુક્ત રાષ્ટ્રનો ટેકો છે અને એમાં વૈશ્વિક સ્તરે આગળ પડતા વિશ્વસનીય સંગઠનોને સ્થિરતા અહેવાલ પ્રકાશિત કરવાની તક આપવામાં આવે છે.
આઇટીસીએ 2007માં જ 'ઉદ્યોગોની સામાજિત જવાબદારી'ઓ યોગ્ય રીતે નિભાવવા બદલ ગોલ્ડન પીકોક અવોર્ડ મેળવ્યો હતો. આ વર્ષે કંપનીએ 'સીએસઆર ઇન ઇમર્જિંગ ઇકોનોમિક્સ ૨૦૦૫' અને 'એક્સલન્સ ઇન કોર્પોરેટ ગર્વનન્સ'ના અવોર્ડ પણ મેળવ્યા હતા. આ તમામ એવોર્ડ નવી દિલ્હીની ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ડિરેક્ટર્સએ વલ્ર્ડ કાઉન્સિલ ફોર કોર્પોરેટ ગર્વનન્સ અને સેન્ટર ફોર કોર્પોરેટ ગર્વનન્સ સાથે મળીને આપ્યા હતા.
હવે આઇટીસી ઇ-ચોપાલ ની ગણતરી સંશાધન વિકાસની શરૂઆત માટેની વિશ્વસનીય વિતરણ વ્યવસ્થા તરીકે થવા લાગી છે. બિન સરકારી સંગઠનો જેવી કેટલીક સંસ્થાઓની મદદ લઈને સ્વાસ્થ્ય સંભાળ, શિક્ષણ, પાણીના વ્યવસ્થાપન તથા પશુઓના આરોગ્યક્ષેત્રે પ્રાથમિક પ્રયોગો કરીને આ ઇ-ચોપાલની સક્ષમતાની ચકાસણી કરવામાં આવી છે.
આઇટીસી એવી પહેલી કોર્પોરેટ કંપની છે જેને 2007માં વાર્ષિક ફિક્કી આઉટસ્ટેન્ડિંગ વિઝન કોર્પોરેટ ટ્રીપલ ઇમ્પેક્ટ અવોર્ડ આપવામાં આવ્યો હતો. કંપનીને આ અવોર્ડ દેશના આર્થિક ક્ષેત્રે, સામાજિક ક્ષેત્રે તથા દેશના કુદરતી પૂંજી ક્ષેત્રની જાળવણી કરવાના ત્રેવડા પ્રદાન આપવામાં આવ્યો હતો.
આઇટીસીને ઇ-ચોપાલના માધ્યમથી કૃષિ વેપારને સારું એવું ઉત્તેજન આપવા બદલ કૈરો ખાતે 2008માં કૃષિ વેપારને ઉત્તેજન આપવાના વિચારોની આપલેના હેતુસર યોજાયેલી એક આંતરરાષ્ટ્રીય પરિષદમાં યુનાઇટેડ નેશન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીયલ ડેવલપમેન્ટ ઓર્ગનાઇઝેશન એવોર્ડ આપવામાં આવ્યો હતો.
આઇટીસીએ શિક્ષણના ક્ષેત્રમાં પોતાનું યોગદાન આપવા માટે ક્લાસમેટ નોટબુક્સ નામની નોટબુક્સની શ્રેણીની શરૂઆત કરી છે અને આ પ્રત્યેક નોટબુકના વેચાણમાંથી એક રૂપિયા જેટલી રકમ ગરીબ બાળકોના શિક્ષણ પાછળ ખર્ચ કરવાની યોજના બનાવવામાં આવી છે.
આઇટીસી ઇ-ચોપાલે રચનાત્મક રીતે માહિતી ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ અત્યાર સુધી પરંપરાગત બજારોમાં ખરીદ અને વેચાણ કરતા ભારતના નાના અને ગરીબ ખેડૂતો માટે અલાયદી વૈશ્વિક બજારના સર્જન માટે કર્યો.
કંપનીને 2006માં એના ઇ-ચોપાલના પ્રયાસ બદલ ધ સ્ટોકહોમ ચેલેન્જ 2006ના ખિતાબથી નવાજવામાં આવી હતી. આ અવોર્ડ ગ્રામ્ય વિસ્તારની આર્થિક પ્રગતિમાં ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજીના ઉપયોગ કરવા બદલ આપવામાં આવ્યો હતો.
બેંગલુરુની આઇટીસી હોટેલ ગાર્ડનીયાદ ભારતની પહેલી અને વિશ્વની સૌથી મોટી હોટેલ છે જેને વૈશ્વિક સ્તરે સૌથી હરિત ઇમારત હોવા બદલ આપવામાં આવતા એલઈઈડી પ્લેટિનમ રેટિંગ્ઝથી નવાજવામાં આવી છે.
ધી લાગોસ મેટ્રોપોલિટન ટ્રાન્સપોર્ટ ઓથોરિટી એજન્સીનું સર્જન તાજેતરમાં જ સ્ટેટના પરિવહનના પ્રશ્નનો ઉકેલ લાવવા માટે કરવામાં આવ્યું. 4 જુન, 2006ના રોજ બસ રેપિડ ટ્રાન્ઝિટ સ્કીમનો પ્રારંભ કરવામાં આવ્યો હતો. લાગોસ સ્ટેટે તાજેતરમાં જ બીઆરટી સિસ્ટમનો અમલીકરણ કર્યો હતો; પ્રથમ તબક્કો ફેબ્રુઆરી 2008માં પૂર્ણ થયો હતો. સમગ્ર શહેરમાં વિશેષરૂપે બીઆરટી માટે બનાવવામાં આવેલી લેન્સનો ઉપયોગ કરીને ભવિષ્યમાં વિસ્તરણના આયોજન સાથે હાલમાં આઠ રૂટ પર કામ કરવામાં આવે તેવી અપેક્ષા છે.
લાગોસ બીઆરટી નો પ્રથમ તબક્કો આઇકોરોડુ રોડ પરથી ફુન્શો વિલિયમ્સ એવન્યુથી સીએમએસ સુધી 12 માઇલ્સ ચાલે છે. એક સપ્તાહના પરિક્ષણ બાદ, આયોજિત સમય કરતા છ મહિના પહેલા 17 માર્ચ, 2008ના રોજ કામગીરીનો આરંભ કરી દેવામાં આવ્યો હતો. એવો અંદાજ મુકવામાં આવ્યો છે કે સિસ્ટમ ભારે અવરજવરના સમય દરમિયાન પ્રત્યેક કલાકે દરેક દિશામાં આશરે 10,000 મુસાફરોને પરિવહનની સેવા આપશે. લામટા બીઆરટી કોરિડોર લંબાઇમાં 22 કિલોમિટરના વિસ્તારને આવરી લે છે. આ સિસ્ટમનું સંચાલન બે ઓપરેટરો કરે છે, એનયુઆરટીડબ્લ્યુ કોઓપરેટિવ અને લાગોસ સ્ટેટની સરકારની માલિકીની એસેટ મેનેજમેન્ટ કંપની, લેગબસ, જે પ્રથમ તબક્કાના માઇલ 12થી સીએમએસ બીઆરટી લાઇટ સિસ્ટમના અમલીકરણ માટે 180 ઉચ્ચ ક્ષમતાની બસનો ફાળો આપે છે.
લાગોસ એ આવોરી લોકોની યોરૂબા વસાહત હતી, જેને પ્રારંભમાં એકો કહેવામાં આવતું હતું. યોરૂબા જ્યારે 'લાગોસ' વિષે બોલે છે ત્યારે હજુ પણ એકો નામનો ઉપયોગ કરે છે, તે એવું નામ છે કે જે યોરૂબા ભાષામાં અસ્તિત્વમાં ન હતું. હાલમાં લાગોસ સ્ટેટમાં આવોરી લોકો મોટા પ્રમાણમાં રહે છે, જેઓ ઓગુન નદીના કિનારે આવેલા આઇશેરી વિસ્તારમાંથી સ્થળાંતરિત થયા હતા. સમગ્ર ઇતિહાસ દરમિયાન, તે સંખ્યાબંધ લડતા વંશીય જૂથોનું કેન્દ્ર હતું જેઓ આ વિસ્તારમાં સ્થાયી થયા હતા. તેની પ્રારંભિક વસાહત દરમિયાન, તેના પર બેનિન સામ્રાજ્યનું પણ રાજ હતું. પોર્ટુગીઝ શોધક રૂઇ દે સિક્વેરાએ 1472માં આ વિસ્તારની મુલાકાત લીધી હતી અને શહેરીની આજુબાજુના વિસ્તારને લાગો દે કુરામો નામ આપ્યું; ખરેખર આજે "લેક્સ" માટેનું હાલનું નામ પોર્ટુગીઝ છે. અન્ય એક વાયકા એવી છે કે લાગોસનું નામ લાગોસ, પોર્ટુગલ પરથી રાખવામાં આવ્યું હતું - જે એક મેરિટાઇમ નગર હતું અને તે સમયે તે પોર્ટુગીઝની આફ્રિકન દરિયા તરફની શોધનું મુખ્ય કેન્દ્ર હતું અને તેનું પોતાનું નામ લેટિન શબ્દ લેકોબ્રિગા પરથી પાડવામાં આવ્યું હતું.
વહીવટની દ્રષ્ટિએ લાગોસ એ મ્યુનિસિપાલિટી નથી અને આથી શહેરમાં વહીવટીતંત્ર નથી. લાગોસની મ્યુનિસિપાલિટી કે જેના વહીવટ હેઠળ લાગોસ દ્વીપ, આઇકોઇ અને વિક્ટોરિયા દ્વીપ ઉપરાંત મુખ્ય જમીનના ભાગોનો સમાવેશ થાય છે તેનું સંચાલન લાગોસ સિટી કાઉન્સિલ દ્વારા થતું હતું, પરંતુ તેને 1976માં વિખેરી નાખવામાં આવી અને તેને કેટલાક સ્થાનિક સરકારી વિસ્તારો (લાગોસ દ્વીપ એલજીએ, લાગોસ મેઇનલેન્ડ એલજીએ અને ઇટી-ઓસા એલજીએ જેવા મુખ્ય)માં વિભાજીત કરવામાં આવી. લાગોસની મ્યુનિસિપાલિટી બહારના મુખ્ય જમીન વિસ્તારોમાં કેટલાક અલગ નગરો અને મુશિન, આઇકેજા અને એજીગી જેવી વસાહતોનો સમાવેશ થાય છે. 1970ના દાયકાની નાઇજિરીયાની ઓઇલની તેજીને પગલે, લાગોસમાં અતિશય વસ્તીવધારો, નિરંકુશ આર્થિક વૃદ્ધિ, અને અસહ્ય ગ્રામીણ સ્થળાંતર થયું હતું. તેને પગલે બાહ્ય નગરો અને વસાહતોનો તીવ્ર ઝડપથી વિકાસ થયો, અને આજે જોવા મળતા ગ્રેટર લાગોસ મેટ્રોપોલિસની રચના થઇ. લાગોસના ઇતિહાસની નિશાનીઓ એલજીએના સ્વરૂપમાં હજુ પણ જોવા મળે છે જે તેમનું સર્જન કરનારી સંસ્કૃતિની અનન્ય ઓળખ દર્શાવે છે.
આધુનિક યુગના નાઇજિરીયાનો બાકીનો ભાગ 1887માં જપ્ત કરવામાં આવ્યો, અને જ્યારે 1914માં કોલોની અને નાઇજિરીયાના રક્ષિત રાજ્યની સ્થાપના કરવામાં આવી, લાગોસની જાહેરાત તેના પાટનગર તરીકે થઇ. નાઇજિરીયાએ 1960માં બ્રિટન પાસેથી સ્વતંત્રતા પાછી મેળવી ત્યાર પછી પણ તે પાટનગર બની રહ્યું. નાઇજિરીયન સિવીલ વોર અગાઉની નાઇજિરીયાની આર્થિક તેજીને પરિણામે 1960 અને 1970ના સમગ્ર દાયકા દરમિયાન લાગોસમાં ખૂબ ઝડપથી વૃદ્ધિ જોવા મળી. આ યુદ્ધને બાયફ્રેન વોર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. 1914થી 1991 સુધી લાગોસ નાઇજિરીયાનું પાટનગર રહ્યું હતું. હેતુસર બાંધવામાં આવેલા શહેર અબુજા ખાતે ફેડરલ કેપિટલ ટેરિટરીની સ્થાપના કરવામાં આવી ત્યારે શહેરનો દરજ્જો પાછો ખેંચી લેવામાં આવ્યો. 14 નવેમ્બર, 1991ના રોજ, રાષ્ટ્રપતિને લગતા અને અન્ય સ્વાયત્ત સરકારના કાર્યોને અંતે અબુજાના ન્યૂ કેપિટલ સિટી ખાતે ખસેડવામાં આવ્યા. આમ છતાં, અબુજાનું જ્યાં સુધી બાંધકામ ચાલી રહ્યું હતું ત્યાં સુધી મોટા ભાગના સરકારી કાર્યો લાગોસમાં જ થતા હતા.
લાગોસ અત્યંત ગરમ સવાન્ના આબોહવા ધરાવે છે જે દક્ષિણ નાઇજિરીયાના બાકીના હિસ્સા જેવી છે. અહીં વરસાદની બે મોસમ છે, એપ્રિલથી જૂલાઇ દરમિયાન ભારે વરસાદ પડે છે અને ઓક્ટોબર અને નવેમ્બરમાં નબળા વરસાદની મોસમ છે. ઓગસ્ટ અને સપ્ટેમ્બરમાં સૂકા વરસાદની ટૂંકી મોસમ હોય છે અને ડિસેમ્બરથી માર્ચમાં તેની લાંબી મોસમ હોય છે. મે અને જૂલાઇ વચ્ચેનો માસિક સરેરાશ વરસાદ 300 એમએમ હોય છે, જ્યારે ઓગસ્ટ અને સપ્ટેમ્બરમાં તે ઘટીને 75 એમએમ તથા જાન્યુઆરી મહિનામાં વધારે ઘટીને 35 એમએમ થઇ જાય છે. મુખ્ય સૂકી મોસમમાં સહરાના રણ તરફથી હાર્મેટ્ટનના પવનો આવે છે, જે ડિસેમ્બર અને ફેબ્રુઆરી મહિનાના પ્રારંભ વચ્ચે ઘણા મજબૂત હોવાની શક્યતા હોય છે. જાન્યુઆરી મહિનામાં સરેરશા તાપમાન 27 હોય છે અને જૂલાઇમાં તે 25 હોય છે. સરેરાશ રીતે સૌથી ગરમ મહિનો માર્ચ હોય છે; જ્યારે સૌથી ઓછું તાપમાન 29 હોય છે; જૂલાઇ સૌથી ઠંડો મહિનો હોય છે.
મોટા ભાગે શહેરી વિસ્તાર માટે આજે ઉપયોગમાં લેવામાં આવતો શબ્દ લાગોસ ને નાઇજિરીયામાં મેટ્રોપોલિટન લાગોસ કહેવામાં આવે છે, જે લાગોસની અગાઉની મ્યુનિસિપાલિટીના દ્વીપ અને મેઇનલેન્ડ પરા વિસ્તાર બંને ધરાવે છે. લાગોસ સ્ટેટની સરકાર રોડ અને પરિવહન, વીજળી, પાણી, આરોગ્ય અને શિક્ષણ સહિતની સવલતો માટે જવાબદાર છે.
મેટ્રોપોલિટન લાગોસ લાગોસ સ્ટેટના 20માંથી 16 એલજીએ સુધી વિસ્તરેલું છે, અને અર્ધ-શહેરી વિસ્તાર સહિત લાગોસ સ્ટેટની લગભગ 88 ટકા વસ્તી ધરાવે છે. લાગોસ શહેર નોંધપાત્ર સંખ્યામાં ગગનચૂંબી ઇમારતો ધરાવે છે, જે તેની સ્કાયલાઇન બનાવે છે. મોટા ભાગની ઉંચી ઇમારતો ડાઉનટાઉન સેન્ટ્રલ બિઝનેસ ડિસ્ટ્રીક્ટમાં આવેલી છે. લાગોસ એ નાઇજિરીયાનું પાટનગર હતું, પરંતુ પાછળથી તે અબુજા બની ગયું છે. અબુજાએ 12 ડિસેમ્બર, 1991ના રોજ સત્તાવાર રીતે નાઇજિરીયાના પાટનગર તરીકેનો દરજ્જો મેળવ્યો. જોકે, આ 1976ના નિયમ નં. 6માં ફેડરલ કેપિટલ બદલવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો.
લાગોસ પશ્ચિમ આફ્રિકામાં સૌથી મોટું અને સૌથી વિસ્તૃત રોડ નેટવર્ક ધરાવે છે. લાગોસ પરા ભૂપ્રદેશ ધરાવે છે અને હોડીની સેવા પણ ધરાવે છે. શહેરની ભૌગોલિક સ્થિતી તેમજ જંગી વસ્તીવૃદ્ધિને પગલે ધોરીમાર્ગો સામાન્ય રીતે મુખ્ય સમયમાં ખીચોખીચ રહે છે. લાગોસ અને ઘણા ધોરીમાર્ગો અને પુલોથી પણ જોડાયેલું છે. લાગોસના સ્થાનિક માર્ગો ગુણવત્તાની દ્રષ્ટિએ સુંદર રીતે સ્થાપિતથી માંડી ઉબડખાબડ પણ હોય છે. ઝડપી વાહનો માટેના મોટા ભાગના ધોરીમાર્ગો યોગ્ય સ્થિતીમાં છે. લાગોસ ઇબાડન એક્સપ્રેસવે અને લાગોસ એબિઓકુટા એક્સપ્રેસવે એ શહેરના ઉત્તર વિભાગના સૌથી મહત્વાના રૂટ ધરાવતા માર્ગો છે અને તેઓ અનુક્રમે ઓયો સ્ટેટ અને ઓગુન સ્ટેટ વચ્ચે આંતર-રાજ્ય ધોરીમાર્ગનું કામ કરે છે. પશ્ચિમ તરફ ખૂબ ગીચતા ધરાવતો લાગોસ-બેડીગ્રી એક્સપ્રેસવે ફેસ્ટિવલ ટાઉન જેવા નગરો સુધી પહોંચવાની સવલત આપે છે, જે 1977ના ફેસ્ટિવલ ઓફ બ્લેક આર્ટ્સ અને કલ્ચર 77ની ઉજવણીનું સ્થાન હતું.
1404-1889 દરમિયાન, તેણે ગુલામોના વેપારના મુખ્ય કેન્દ્ર તરીકે કાર્ય કર્યું હતું, જેના પર ઓબા ઓફ લાગોસ નામના યોરૂબા રાજાએ રાજ કર્યું હતું. 1841માં ઓબા એકિટોયે લાગોસની ગાદી પર સ્થાન મેળવ્યું હતું અને ગુલામોના વેપાર પર પ્રતિબંધ મુકવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો. મેડમ ટિનુબુ તરીકે વિખ્યાત થયેલી લાગોસ મર્ચન્ટ્સે પ્રતિબંધનો વિરોધ કર્યો હતો, અને તેને પદભ્રષ્ટ કરીને તેના ભાઈ ઓબા કોસોકોને સ્થાપિત કર્યો હતો. દેશનિકાલ દરમિયાન, ઓબા એકિટોયે બ્રિટીશને મળ્યા હતા, જેમણે 1807માં ગુલામના વેપાર પર પ્રતિબંધ મુક્યો હતો, અને તેનું પદ મેળવવા માટે ટેકો મેળવ્યો હતો. 1851માં તે લાગોસના ઓબા તરીકે ફરી સ્થાપિત થયા હતા. લાગોસને 1861માં બ્રિટીશ કોલોની તરીકે ખાલસા કરવામાં આવ્યું હતું. તેને પગલે ગુલામોના વેપાર દૂર કરવાની અને પામ અને અન્ય વેપારમાં બ્રિટીશ નિયંત્રણ સ્થાપવાની બેવડી અસર થઇ.
લાગોસ શહેર નૈઋત્ય નાઇજિરીયામાં, ગલ્ફ ઓફ જિનીવાના એટલાન્ટિક કિનારે, નાઇજર નદીના મુખત્રિકોણની પશ્ચિમે, 3 24' ઇ રેખાંશ અને 6 27' એન અક્ષાંશ પર સ્થિત છે. વધુ વરસાદ ધરાવતા આ પશ્ચિમ આફ્રિકાના કિનારા પર, નદીઓ લાગોસ લગૂન જેવા પાણીથી ભરપૂર લગૂનમાંથી દરિયા તરફ વહે છે. બેડેગ્રી જેવી કેટલીક નદીઓની ખાડી રેતીના પટ્ટામાંથી દ્વારા બનાવતા પહેલા કિનારા પર સમાન રીતે વહે છે.
લાગોસ લગૂનમાં લાગોસના બે મુખ્ય શહેરી દ્વીપ, લાગોસ દ્વીપ અને વિક્ટોરિયા દ્વીપ છે. આ દ્વીપો એટલાન્ટિક સમુદ્રમાં જતા લગૂનની મુખ્ય ચેનલ દ્વારા મેઇનલેન્ડથી અલગ પડે છે, જે લાગોસ હાર્બરની રચના કરે છે. આ દ્રીપો વિવિધ કદની નાની ખાડીઓ દ્વારા એકબીજાની અલગ પડે છે અને પુલો દ્વારા લાગોસ દ્વીપ સાથે જોડાય છે. આમ છતાં કેટલીક નાની ખાડીઓનો થોડો ભાગ રેતીથી ભરેલો હતો અને તેના પર બાંધકામ કરવામાં આવ્યું હતું.
નાઇજિરીયાનું અગાઉનું પાટનગર, લાગોસ એ વિશાળ મહાનગર છે, જેનું સર્જન લાગોસ દ્વીપ જેવી નાની ખાડીઓની અલગ પાડતા દ્વીપ પર થયું છે જે સેન્ડ સ્પિટ જેવા એટલાન્ટિક સમુદ્રના લાંબા કિનારાથી લાગોસ લગૂનના નૈઋત્ય મુખને બચાવે છે. આ કિનારો 100 કિમી પૂર્વ અને પશ્ચિમની મુખના તરફ વિસ્તરેલો છે. પ્રારંભથી લાગોસ લગૂનના પશ્ચિમ કિનારાની મુખ્ય જમીન અને આઇકેજા અને એજિગે જેવા નગરજૂથો સુધી વિસ્તરેલું હતું, હાલમાં તે લાગોસ દ્વીપના 40 કિમી ઉત્તર-પશ્ચિમથી વધારે વિસ્તર્યું છે. લાગોસ આઇકોરોડું, એપી અને બડાગ્રી જેવા સીમા વિસ્તારો ધરાવે છે અને તાજેતરમાં સ્થાનિક સરકારોની સંખ્યા 57 સુધી લઇ જવા માટે વધારે સ્થાનિક કાઉન્સિલની રચના કરવામાં આવી હતી. આ શહેર નાઇજિરીયાની આર્થિક અને નાણાકીય રાજધાની છે.
લાગોસમાં આફ્રિકાના સૌથી મોટા હવાઇમથકમાંનું એક મુર્તાલા મોહમ્મદ ઇન્ટરનેશલ એરપોર્ટ આવેલું છે, જે ટોચના આંતરરાષ્ટ્રીય મુસાફરો માટે નાઇજિરીયાનું પ્રવેશદ્વાર પણ ગણાય હવાઇમથક આઇકેજાના ઉત્તરીય પરા વિસ્તારમાં સ્થિત છે અને તે સ્થાનિક તેમજ આંતરરાષ્ટ્રીય ટર્મિનલ્સ ધરાવે છે. 2008માં 5.1 મિલિયન મુસાફરો સાથે, આ હવાઇમથક નાઇજિરીયા સમગ્ર એર ટ્રાફિકનો આશરે અડધો હિસ્સો ધરાવતું હતું. મુર્તાલ મોહમ્મદ એરપોર્ટના આઉટબાઉન્ડ ઇન્ટરનેશનલ ટ્રાવેલમાં નાઇજિરીયામાં આવતા કે ત્યાંથી બહાર જતા લોકો એર પેસેન્જરોમાં મોટો હિસ્સો ધરાવે છે.
આઇકોઇમાં મોટી સંખ્યામાં હોટેલો, નાઇટ ક્લબો, એક મનોરંજન પ્રવૃત્તિઓ માટેનો પાર્ક અને આફ્રિકાનું સૌથી મોટું ગોલ્ફ કોર્સીસ ધરાવે છે.
અસલમાં મધ્યમ વર્ગના પાડોશી દેશ અને તાજેતરના વર્ષોમાં તે ઉચ્ચ મધ્યમ વર્ગથી ઉચ્ચ વર્ગના લોકો માટે ફેશનેબલ રહેણાંક એન્ક્લેવ બની ગયો છે.
આઇકોઇમાં વ્યાપારી પ્રવૃત્તિઓ પણ થઇ રહી છે જેમાં ઓફિસો, બેન્કો અને શોપીંગ કોમ્પ્લેક્ષીસની સંખ્યામાં વધારો થયો છે. વ્યાપારી વિભાગ દક્ષિણ-પશ્ચિમ, એસડબ્લ્યુમાં કેન્દ્રીત છે.
લાગોસ દ્વીપ કેન્દ્રીય ઔદ્યોગિક જિલ્લો ધરાવે છે. બહુમાળી ઇમારતો એ જિલ્લાની લાક્ષણિકતા છે. આ દ્વીપમાં શહેરના મોટા જથ્થાબંધ બજારો પણ આવેલા છે . આ દ્વીપ નેશનલ મ્યુઝિયમ ઓફ નાઇજિરીયા, મધ્યસ્થ મસ્જીદ, ગ્લોવર મેમોરિયલ હોલ, ક્રિસ્ટ્સ કેથેડ્રલ અને ઓબા પેલેસ પણ ધરાવે છે. પ્રારંભમાં જર્જરિત અવસ્થામાં હોવા છતાં, દ્વીપ પરનો ટિનુબુ સ્ક્વેર એ ઐતિહાસિક મહત્વ ધરાવતું સ્થળ છે; ઉત્તર અને દક્ષિણ રાજ્યના કારભારને અલગ કરીને 1914માં નાઇજિરીયાના સર્જન માટે ભેળવી દેવાનો કાર્યક્રમ થયો હતો.
મોટા ભાગની વસ્તી મેઇનલેન્ડમાં વસે છે, અને મોટા ભાગના ઉદ્યોગો પણ ત્યાં જ આવેલા છે. લાગોસ જેના સંગીત અને રાતના જીવન માટે જાણીતું છે જે યાબા અને સુરૂલિઅરના આજુબાજુના વિસ્તારોમાં આવેલું છે પરંતુ તાજેતરના વર્ષોમાં વધારે નાઇટ ક્લબો દ્વીપ પર સ્થપાઇ છે અને તેને પગલે મુખ્યત્વે વિક્ટોરિયા દ્વીપ એ નાઇટલાઇફનું મુખ્ય આકર્ષણ બની ગયો છે. લાગોસ મેઇનલેન્ડ જિલ્લાઓમાં ઇબ્યુટ-મેટા, સુરૂલિઅર, યાબા અને આઇકેજા, મુર્તાલા મુહમ્મદ ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટની જગ્યા અને લાગોસ શહેરના પાટનગરનો સમાવેશ થાય છે.
લાગોસના વ્યાપારી કેન્દ્ર અને બંદર તરીકેના મહત્ત્વ અને વ્યૂહાત્મક સ્થાનને પગલે તે નાઇજિરીયાના રાષ્ટ્રીયા માર્ગોનો ઉપયોગ કરીને ત્રણ ટ્રાન્સ-આફ્રિકન હાઇવેનો એન્ડ-પોઇન્ટ છે:
ટ્રાન્સ-વેસ્ટ આફ્રિકન કોસ્ટલ હાઇવે શહેરને છોડે છે કેમકે બેડેગ્રી એક્સપ્રેસ વે બેનિન તેમજ દૂર ડકાર અને નૌકચોટ્ટ સુધી પણ જાય છે.
પૂર્ણતાના આરે પહોંચેલો અલ્જિયર્સ તરફનો ટ્રાન્સ-સહારા હાઇવે લાગોસ-ઇબાદન એક્સપ્રેસવે આવતા શહેરમાં પૂર્ણ થાય છે.
લાગોસ દ્વીપના લગૂનના મુખ્ય પટ્ટા પર ઇડ્ડો નામનો નાનકડો દ્વીપ હતો. ઇડ્ડો પણ રેલરોડ ટર્મિનસ છે અને તે મેઇનલેન્ડની નજીક આવેલો છે. હવે તે દ્વીપકલ્પની જેમ મેઇનલેન્ડ સાથે જોડાયેલો છે. આ દ્વીપને ત્રણ પુલ મેઇનલેન્ડ સાથે જોડે છે. જેમાં ઇડ્ડો દ્વીપથી શરૂ થતો કાર્ટર પુલ, ઇકો પુલ અને ત્રીજો મેઇનલેન્ડ પુલ -જે લાગોસ લગૂનમાં થઇ વસ્તી ધરાવતા મેઇનલેન્ડના પરા વિસ્તારમાંથી જાય છે.
પોર્ટ ઓફ લાગોસ એ નાઇજિરીયાનું અગ્રણી બંદર છે અને તે આફ્રિકાનું સૌથી મોટું અને સૌથી વ્યસ્ત બંદર છે. તેનો વહીવટ નાઇજિરીયન પોર્ટ્સ ઓથોરિટી કરે છે અને તે મુખ્ય ત્રણ ભાગોમાં વહેંચાયેલો છે: લગોસ બંદર, લાગોસ દ્વીપની બાજુમાંથી આવેલી મુખ્ય ચેનલ, અપાપા બંદર અને ટિન કેન બંદર, બંને બેડાગ્રી ખાડીમાં સ્થિત છે, જે પશ્ચિમ તરફથી લાગોસ હાર્બરમાં વહે છે. આ બંદર રેલહેડ પણ ધરાવે છે.
વિક્ટોરિયા દ્વીપ તેના પરિશિષ્ટ સાથે લાગોસ દ્વીપના દક્ષિણે આવેલો છે. તેમાં મોંઘી રિયલ એસ્ટેટ સંપત્તિઓ આવેલી છે અને તે કારણે પ્રત્યેક સ્થાનોએ નવા વૈભવી ઘરો અને એપાર્ટમેન્ટ્સ ઉભરતા જોવા મળે છે. આઇકોઇની સાથે વિક્ટોરિયા દ્વીપ લાગોસના પરા વિસ્તારમાં મોટો વિસ્તાર ધરાવે છે જેમાં ઘણા મોટા વેચાણ જિલ્લાઓ આવેલા છે. એટલાન્ટિક તરફના તેના દરિયાકિનારા પર, પર્યાવરણીય રીતે પુન: રચાયેલો બાર બીચ આવેલો છે.
આઇકોઇ એ લાગોસ દ્વીપના પશ્ચિમના અડધા ભાગ પર આવેલું છે અને તે લેન્ડફીલ સાથે જોડાય છે. આઇકોઇ એ પાંચ કાવરી નાની ખાડીઓ પરથી મુખ્ય માર્ગને જોડતા પુલ દ્વારા વિક્ટોરિયા દ્વીપ સાથે પણ જોડાય છે. આઇકોઇ નાઇજિરીયાની ફેડરલ સરકારનું મુખ્ય મથક અને સરકારની માલિકીની ઇમારતો ધરાવે છે, જેમાં જુની ફેડરલ સેક્રેટરિએટ કોમ્પ્લેક્સનો સમાવેશ થાય છે. આ કોમ્પ્લેક્ષનું હાલમાં ફરીથી બાંધકામ થઇ રહ્યું છે.
લાગોસ નાઇજિરીયાનું સૌથી સમૃદ્ધ શહેર છે, અને રાષ્ટ્રની મોટા ભાગની સંપત્તિ અને આર્થિક પ્રવૃત્તિ અહીં કેન્દ્રીત છે. મોટા ભાગના વ્યાપારી અને નાણાકીય ઉદ્યોગો દ્વીપમાં આવેલા સેન્ટ્રલ બિઝનેસ ડિસ્ટ્રીક્ટમાં આવી ગયા છે. અહીં દેશની વ્યાપારી બેન્કો, નાણાકીય સંસ્થાઓ અને મુખ્ય કોર્પોરેશન્સ અને મુખ્ય મથકો આવેલા છે.
લાગોસ એ એક બંદર અને નાઇજિરીયામાં સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતું નગરજૂથ છે. હાલમાં તે કૈરો બાદ આફ્રિકાનું સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતું શહેર છે, અને હાલમાં તે આફ્રિકાનું સૌથી ઝડપથી અને વિશ્વનું સાતમા ક્રમનું સૌથી ઝડપથી વૃદ્ધિ પામતું શહેર હોવાનો અંદાજ છે.
લાગોસ સ્ટેટ ફેરી સર્વિસીઝ કોર્પોરેશન કેટલાક નિયમિત રૂટ પર સેવા આપે છે, ઉદાહરણ તરીકે લાગોસ દ્વીપ અને મેઇનલેન્ડ વચ્ચે આધુનિક હોડી અને વ્હોર્વ્સનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. ખાનગી હોડીઓ લગૂન અને અન્ય ખાડીઓ પર અનિયમિત મુસાફર સેવા આપે છે. ઘણા રૂટ્સ 1માં ઓનબોર્ડ થવાની અપેક્ષા છે.
ગ્રેટર લાગોસ માં મુશિન, મેરિલેન્ડ, સોમુલુ, ઓશોડિ, ઓવોરોનસોકિ, ઇસોલો, આઇકોટન, ઇજુ, ઇશાગા, એગ્બેડા, કેતુ, બરિગા, આઇપાજા, અને એજિગ્બોનો સમાવેશ થાય છે.
લાગોસ મેટ્રોપોલિસમાં ચાલી રહેલી સુઆયોજિત રેલવે લાઇન 2012માં પૂર્ણ કરવાના આયોજન સાથે તેનું બાંધકામ ચાલી રહ્યું છે.
લાગોસમાં લાગોસ સ્ટેટ જ્યૂડિશરીની હાઇ કોર્ટ પણ આવેલી છે, જે લાગોસ દ્વીપ પરના જૂના કોલોનિયલ બિલ્ડીંગમાં સ્થિત છે.
સિડકો એ ખારઘરના સેક્ટર 21માં શોપિંગ મોલ્સની સાથે 18 હોલ ગોલ્ફ કોર્સીસ બનાવવાનું આયોજન કર્યું છે જેને પગલે શહેર નવી મુંબઇના શ્રેષ્ઠ સ્થાનોમાંનું એક થઇ જશે.
જેની ઘણા સમયથી રાહ જોવાઇ રહી છે તેવો સેક્ટર 23નો સેન્ટ્રલ પાર્ક લંડનના સેન્ટ્રલ પાર્કની કલ્પનાને આધારે તૈયાર કરવાનું આયોજન છે અને તે આશરે 80 હેક્ટર્સ સુધી ફેલાયેલો હશે તથા તે ત્રણ સેક્ટરને સાંકળી લેશે. આ પાર્કનો હેતુ આનંદપ્રમોદ માટેના સક્રિય અને નિષ્ક્રીય સાધનો માટેનું શ્રેષ્ઠ સ્થાન પુરુ પાડવાનો છે. નવી મુંબઇને આંતરરાષ્ટ્રીય કક્ષાએ પ્રસિદ્ધી અપાવવાનો પણ એક પ્રયત્ન છે. વર્ષ 2010ના મધ્ય ભાગ સુધીમાં તે પૂર્ણ થઇ જશે તેવી અપેક્ષા છે. સેન્ટ્રલ પાર્ક જ્યારે પૂર્ણ થઇ જશે ત્યારે તેમાં જોગર્સ ટ્રેક્સ, ફૂડ કોર્ટ્સ, ફાઉન્ટેન્સ, બોટનિકલ ગાર્ડન્સ, એમ્પિથિયેટર, થીમ પાર્ક અને કન્ઝર્વેટરી હશે. ઇસ્કોને સેન્ટ્રલ પાર્કની સાથે તેમનું મંદિર બાંધવાની શરૂઆત કરી હતી. આ ભારતનું સૌથી મોટું ઇસ્કોન મંદિર બનશે તેમ મનાય છે. સેક્ટર 12માં "ક્રાન્તિવીર ફડકે ગાર્ડન" નામનો વિશાળ પાર્ક આવેલો છે જે સેક્ટર 12, 20 અને 21ના લોકો માટે ઉપયોગી છે.