polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
મોહનસિંહની બટાલીયન, ૧/૧૪ પંજાબ રેજીમેન્ટ સાથે મલાયા પ્રાયદ્વીપના ઉત્તર ભાગમાંથી દક્ષિણ તરફ જઈ રહી હતી ત્યારે જીત્ર ખાતે જાપાની સૈનિકોએ તેમના પર ગોળીબાર કર્યો અને સૈન્ય વિખરાઇ ગયું. જંગલમાં કેટલાક દિવસની રઝળપાટ બાદ જાપાની સૈન્યએ મોહનસિંહને ઘેરી લીધા અને તેમને એફ–કીકન અને ભારતીય સ્વતંત્રતા લીગના સંયુક્ત કાર્યાલય પર ફુજીવારા અને પ્રિતમસિંહ સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવ્યા. કહેવામાં આવે છે કે ફુજીવારા એક મૂલ્યનિષ્ઠ વ્યક્તિ હતા અને તેમણે તેમના કાર્યાલયના ઉદ્દેશને આ રાષ્ટ્રવાદી નેતાઓ સુધી પહોંચાડ્યો અને તેમના વચ્ચે સહમતી સધાઈ.
ફુજીવારાએ મોહનસિંહને ભારતની સ્વતંત્રતાની ઉદ્દેશપુર્તિ માટે જાપાનના સહયોગની ખાતરી આપી. શરૂઆતમાં મોહનસિંહે અલોર સ્ટાર પ્રાંતમાં થઈ રહેલી આગચંપી અને લૂંટફાટની ઘટનાઓ પર કાબૂ મેળવવામાં મદદ કરી. ડિસેમ્બર ૧૯૪૧માં જાપાનીઝ કમાન્ડીંગ અધિકારી સાથેની બેઠક બાદ મોહનસિંહ હથિયારબંધ ભારતીય એકમની રચના માટે સહમત થયા. ૧૯૪૨માં મલાયા, ઉત્તર બોર્નિયો અને જાપાન આધીન સારવાકમાંથી પકડાયેલા દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધના ભારતીય યુદ્ધકેદીઓને સામેલ કરીને ભારતીય રાષ્ટ્રીય સેના નું ગઠન કરવામાં આવ્યું.
મોહનસિંહે એફ–કિકન સંગઠનના સભ્યો સાથે સારા સંબંધ બનાવી રાખ્યા હતા પરંતુ ખૂબ જ ટૂંકા ગાળામાં જાપાની સેનાના મુખ્યાલયથી તેમનો મોહભંગ થઈ ગયો. જાપાની મુખ્યાલયના કેટલાક આદેશોથી તેમને એવું પ્રતીત થયું કે તેઓ ભારતીય રાષ્ટ્રીય સેનાનો ઉપયોગ ફક્ત જાપાની સેનાના એક ભાગ રૂપે કરવા ઇચ્છતા હતા. જાપાની સેનાના કેટલાક પ્રમુખ અધિકારીઓથી તેઓ અસહમત હતા. ૧૯ ડિસેમ્બર ૧૯૪૨ના રોજ મોહનસિંહને તેમના પદ પરથી હટાવી જાપાની સૈન્યએ તેમની ધરપકડ કરી લીધી.
મોહનસિંહ ભારતીય સૈન્ય અધિકારી અને ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામના કાર્યકર્તા હતા જેમણે દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન દક્ષિણ–પૂર્વ એશિયામાં પ્રથમ ભારતીય રાષ્ટ્રીય સેનાની સ્થાપના અને નેતૃત્ત્વમાં તેમની ભૂમિકા માટે ઓળખાય છે. સ્વાતંત્ર્ય પ્રાપ્તિ બાદ તેમણે સંસદના ઉપલા ગૃહ રાજ્ય સભાના સદસ્ય તરીકે જાહેર જીવનમાં પણ યોગદાન કરેલ છે.
તેમનો જન્મ તારાસિંહ અને હુકમ કૌરના એકમાત્ર સંતાન તરીકે સિયાલકોટ નજીક ઉગોકે ગામે થયો હતો. તેમના જન્મના બે મહિના પૂર્વે જ તેમના પિતાનું અવસાન થતાં તેમની માતા બડિયાના ગામે પોતાના માતા–પિતા પાસે સ્થળાંતરીત થયાં. મોહનસિંહનો ઉછેર આ જ ગામમાં થયો.
તેમની બટાલિયન પૂર્વમાં પરિચાલન સેવાઓ માટે નિર્ધારીત કરવામાં આવી ત્યારે મોહનસિંહને અસ્થાયી કપ્તાન તરીકે બઢતી આપવામાં આવી હતી. ડિસેમ્બર ૧૯૪૦માં સૈન્ય અધિકારીની બહેન જસવંત કૌર સાથે લગ્ન કર્યા. ૪ માર્ચ ૧૯૪૧ના રોજ પોતાની ટૂકડી સાથે મલાયા જવા રવાના થયા.
ભારતના સ્વતંત્રતા સંગ્રામ દરમિયાન ભારતીય નેતાઓ ભારતને સક્ષમ અને આત્મનિર્ભર દેશ બનાવવા ઈચ્છતાં હતાં, તેથી તેઓ પાકનું ઉત્પાદન અને ગુણવત્તા વધે તેવું ઈચ્છતાં હતાં. પંડિત મદન મોહન માલવિયાએ તેથી જ જાનકી અમ્મલનો સંપર્ક કર્યો અને તેઓ શેરડીને મીઠી બનાવવાની કામગીરીમાં જોડાયા. તેમની સાથે જ્ઞાતીય અને લૈંગિક ભેદભાવો થતા હોવા છતાં પણ તેઓએ કોઈમ્બતૂરમાં સંશોધન સંસ્થા માટે કાર્ય કર્યું અને ત્યારબાદ તેમણે મીઠી અને ભારત માટે અનૂકુળ શેરડીનું નિર્માણ કર્યું, ત્યાં સુધી આ પ્રકારની શેરડી ઈન્ડોનેશિયાથી આયાત કરવામાં આવતી હતી. તેઓ એ ભારતનાં ખેડૂતોને પાક ઉગાડવાનો સમય અને યોગ્ય જાળવણીની શિક્ષા આપી. તેઓએ ત્યારબાદ ઔષધીય મૂલ્ય ધરાવતાં અને આર્થિક મૂલ્ય ધરાવતાં કેટલાય છોડને એકત્ર કર્યા અને તે સિવાય પણ તેઓએ કેટલાય છોડમાં રંગસૂત્રને સંબંધિત ફેરફાર કર્યા.
જાનકી અમ્મલનો જન્મ ૧૮૯૭માં એક થિય્યા નાતના મલયાલી પરિવારમાં થયો હતો. તેમની જ્ઞાતિ સામાજિક ક્રમ પ્રમાણે નીચલાં સ્તરે હતી. તેમના પિતા એદાવલાથ એક વ્યસ્ત ન્યાયાધીશ હોવા છતાં પણ બગીચામાં સમય વીતાવતાં હતાં. તેથી જ જાનકીએ પણ નાનપણમાં જ વનસ્પતિશાસ્ત્રી બનવાનું વિચારી લીધું હતું. જાનકીએ મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સી કૉલેજમાંથી વનસ્પતિશાસ્ત્રનું સ્નાતક કર્યું હતું અને ત્યારબાદ તેઓએ મિશીગન યુનિવર્સિટીમાંથી સંશોધન કર્યું હતું.
જાનકી અમ્મલ એદાવલાથ કક્ક્ટ એ ભારતનાં પ્રથમ મહિલા વનસ્પતિશાસ્ત્રી હતાં કે જેમણે સાઇટોજીનેટિક્સ અને ફાઇટોજીઓગ્રાફીમાં વૈજ્ઞાનિક સંશોધન હાથ ધર્યું હતું. તેમનાં સૌથી નોંધપાત્ર કામમાં શેરડી અને રીંગણા શામેલ છે. તેમણે કેરળના વરસાદી જંગલોમાંથી ઔષધીય અને આર્થિક મૂલ્યના વિવિધ મૂલ્યવાન છોડ એકત્રિત કર્યા છે.
ભારતની સ્વતંત્રતા પછી પંડિત જવાહરલાલ નેહરુએ તેમને આમંત્રિત કર્યાં કે જેથી તેઓ બોટનિકલ સર્વે ઓફ ઈન્ડિયાને ફરીથી ઉભું કરી શકે અને સાથે જ ભારતની વનસ્પતિઓની મોજણી થઈ શકે.
સૂર્ય સેને ૧૮ એપ્રિલ ૧૯૩૦ ના દિવસે ક્રાંતિકારીઓના એક જૂથની આગેવાની હેઠળ ચિત્તાગોંગ શસ્ત્રાગારમાંથી પોલીસ અને સહાયક દળોના શસ્ત્રાગાર પર દરોડો પાડ્યો. આ યોજના વિસ્તૃત હતી તેમાં શસ્ત્રાગારમાંથી શસ્ત્રો કબજે કરવા તેમજ શહેરની વાતચીત પ્રણાલીનો વિનાશ નો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો, જેથી બ્રિટિશ કબજા હેઠળના ભારતને ચિત્તાગોંગથી અલગ પાડી દેવાય. જો કે, જૂથે શસ્ત્રો મેળવ્યા પણ તેઓ દારૂગોળો મેળવવામાં નિષ્ફળ ગયા. તેઓએ શસ્ત્રાગારના પરિસરમાં ભારતનો રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવ્યો, અને ત્યારબાદ તે છટકી ગયા. થોડા દિવસ પછી, ક્રાંતિકારી જૂથનો મોટો ભાગ બ્રિટીશ સૈનિકો દ્વારા નજીકની જલાલાબાદ ટેકરીઓમાં ઘેરી લીવાયો. અને પછીની લડતમાં, બાર ક્રાંતિકારીઓ મૃત્યુ પામ્યા, ઘણાની ધરપકડ કરવામાં આવી, જ્યારે સેન સહિત કેટલાક ભાગી જવામાં સફળ રહ્યા.
આ દરમ્યાન તેઓ નેત્ર સેન નામના વ્યક્તિના ઘરે સંતાયા હતા. પરંતુ નેત્ર સેને બ્રિટિશરોને તેની છુપાવાની જગ્યાની જાણકારી આપી અને પોલીસે ફેબ્રુઆરી ૧૯૩૩ માં તેમને પકડી લીધા. બ્રિટિશરો દ્વારા નેત્ર સેનને પુરસ્કાર અપાય તે પહેલાં એક ક્રાંતિકારી તેમના ઘરે આવ્યો અને દા વડે તેનું માથું કાપી નાખ્યું. નેત્ર સેનની પત્ની સૂર્ય સેનની મોટી ટેકેદાર હોવાથી, તેમણે નેત્ર સેનની હત્યા કરનારા ક્રાંતિકારકનું નામ ક્યારેય જાહેર કર્યું નહીં. બ્રિટિશરો દ્વારા નિર્દય રીતે ત્રાસ આપ્યા બાદ તારકેશ્વર દસ્તીદાર નામના અન્ય એક ક્રાંતિકારીને પણ સેન સાથે મળીને ફાંસી આપવામાં આવી. તેને ફાંસી આપતા પહેલા, બ્રિટિશરોએ તેને વારંવાર નાચવા કહ્યું.
સૂર્ય સેનનો જન્મ ચિત્તાગોંગમાં રાઓઝણ ઉપ-જિલ્લામાં નાઓપારા ખાતે કાયસ્થ કુટુંબમાં ૧૮ ઑક્ટોબર ૧૮૯૩ ના દિવસે થયો હતો. તેમના પિતા રામાણીરંજન સેન શિક્ષક હતા. ઈ.સ. ૧૯૧૬માં, જ્યારે તેઓ બેરહામપોર કૉલેજમાં બી. એ. ના વિદ્યાર્થી હતા ત્યારે તેઓ તેમના એક શિક્ષક પાસેથી ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય ચળવળ વિશે શીખ્યા. તેમણે ક્રાંતિકારી આદર્શો પ્રત્યે આકર્ષણની લાગણી અનુભવી અને ક્રાંતિકારી સંગઠન અનુશીલન સમિતિમાં જોડાયા. તેમના અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યા બાદ ઈ.સ. ૧૯૧૮માં તેઓ ચિત્તાગોંગ પરત ફર્યા અને નેશનલ સ્કૂલ, નંદનકાનન ખાતે ગણિતના શિક્ષક બન્યા. તે સમયે, ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ ત્યાંનો સૌથી પ્રખ્યાત રાજકીય પક્ષ હતો.
ઈ.સ. ૧૯૩૦માં ચિત્તાગોંગ શસ્ત્રાગાર પરના દરોડામાં ૮૦ થી વધુ બ્રિટિશ સૈનિકો અને ૧૨ ક્રાંતિકારીઓ માર્યા ગયા હતા. તે ભયંકર યુદ્ધ પછી સેન અને અન્ય બચેલા ક્રાંતિકારીઓ નાના જૂથોમાં છૂટા થયા, નજીકના ગામોમાં છુપાયા અને સરકારી કર્મચારીઓ અને સંપત્તિ પર દરોડા પાડવા માંડ્યા. ૧૬ એપ્રિલ ૧૯૩૩ ના દિવસે સેનની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને તેમના પર ખટલો ચાલ્યો. છેવટે ૧૨ જાન્યુઆરી ૧૯૩૪ ના દિવસે ફાંસી આપવામાં આવી હતી. તેમની સાથે ઘણા સાથી ક્રાંતિકારીઓને પણ પકડવામાં આવ્યા હતા અને લાંબા ગાળાની કેદની સજા પણ કરાઈ હતી.
સૂર્ય સેન વ્યવસાયે શાળાના શિક્ષક હતા અને તેઓ માસ્ટર દા તરીકે જાણીતા હતા. ઈ.સ. ૧૯૧૬માં તેઓ બહેરામપોર કૉલેજમાં બી.એ.નો અભ્યાસ કરતા હતા તે સમયે તેઓ રાષ્ટ્રવાદી આદર્શોથી પ્રભાવિત હતા. ઈ.સ. ૧૯૧૮માં, તેઓ ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસની ચિત્તાગોંગ શાખાના અધ્યક્ષ તરીકે પસંદગી પામ્યા.
સૂર્ય સેન, અથવા સૂરજ્ય સેન એ એક બંગાળી ભારતીય ક્રાંતિકારી હતા. તેઓ ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળમાં પ્રરભાવશાળી ક્રાંતિકારી હતા. ખાસ કરીને ઈ.સ. ૧૯૩૦ના ચિત્તાગોંગ શસ્ત્રાગાર પરના દરોડામાં તેમની અગ્રણી ભૂમિકા હતી.
તેઓ અસહકારની ચળવળમાં સક્રિય ભાગ લેતા હતા. બાદમાં તેમની ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓ માટે તેમની ધરપકડ કરી, ૧૯૨૬ થી ૧૯૨૮ દરમિયાન ૨ વર્ષ કેદની સજા કરવામાં આવી હતી. તેજસ્વી અને પ્રેરણાદાયી આયોજક સેન કહેતા હતા કે " માનવતાવાદ ક્રાંતિકારીઓનો વિશેષ ગુણ છે."
સૂર્ય સેન ભૂગર્ભમાં રહ્યા, અને એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ ફરતા રહ્યા. કેટલીકવાર તેઓ એક કામદાર, ખેડૂત, પૂજારી, મકાન કામદાર અથવા ધર્મનિષ્ઠ મુસ્લિમ તરીકે છુપાઈને નોકરી લેતા હતા. આ રીતે તેમણે બ્રિટિશરોના હાથમાં પકડાવવાનું ટાળ્યું.
સૂર્ય સેને અનંત સિંહ, ગણેશ ઘોષ અને લોકેનાથ બાઉલ જેવા જુસ્સાદાર યુવાન ક્રાંતિકારીઓ શોધી કાઢ્યા હતા. તેઓ ચિત્તાગોંગ જૂથ તરીકે જાણીતા બન્યા. તેમણે ચિત્તાગોંગ ખાતે કાર્યરત બ્રિટિશરો સામે લડત ચલાવી.
જુના અખાડા સાથે જોડાયેલા બે સાધુઓ, કલ્પવૃક્ષગિરિ મહારાજ અને સુશીલગીરી મહારાજ તેમના સાથે ૩૦ વર્ષના ડ્રાઇવર નિલેશ તેલગડે સાથે સુરતમાં તેમના ગુરૂ શ્રી મહંત રામગીરીના અંતિમ સંસ્કારમાં ભાગ લેવા માટે જઇ રહ્યા હતા. આ દરમિયાન ભારતમાં કોરોનાવાયરસને કારણે લોકડાઉન ચાલી રહ્યું હતું. તેઓ મુંબઈથી ૯૩ માઇલના અંતરે ઉત્તરમાં આવેલા ગડચિંચલ ગામમાંથી પસાર થઈ રહ્યા હતા, ત્યારે ગામના માણસોના એક જૂથે સ્થાનિક ચોકી પર તેમની કાર રોકી અને તેઓ બાળ અપહરણકર્તા હોવાનો આરોપ લગાવ્યો અને તેમના પર અને લાકડીઓ અને કુહાડીઓથી હુમલો કર્યો.
૧૯ એપ્રિલના રોજ આ ઘટનાનો એક વીડિયો વાયરલ થયો હતો, જેમાં ટોળાએ સાધુઓની હત્યા કરી ત્યારે પોલીસ મૌનપૂર્વક ઊભી જોવા મળી રહી છે. સાધુ વારંવાર પોલીસ અધિકારીને તેનો હાથ પકડીને તેમની રક્ષા માટે વિનંતી કરતા જોવા મળે છે, પરંતુ પોલીસ તેમને ટોળામાં ધકેલી દે છે. આ ઘટના પર મહારાષ્ટ્ર સરકારની વ્યાપક ટીકા થઈ.
૧૯ એપ્રિલની સાંજે રાજ્યના મુખ્ય પ્રધાન ઉદ્ધવ ઠાકરેએ નિવેદન જારી કર્યું હતું કે આ ઘટનામાં સામેલ ગુનેગારોને ન્યાયિક રીતે સજા આપવામાં આવશે. રાજ્યના ગૃહમંત્રી અનિલ દેશમુખે ઘટનાની તપાસ માટે ઉચ્ચ સ્તરીય તપાસની ઘોષણા કરી હતી.
૧૭ એપ્રિલના રોજ પ્રકાશિત થયેલા પ્રારંભિક મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, જિલ્લા વહીવટી તંત્ર અને પોલીસે દાવો કર્યો હતો કે પોલીસે ટોળાને રોકવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ ટોળાએ તેમને માર માર્યો હતો.
પ્રાથમિક જૂથના લોકો મહદ્અંશે એકબીજાની નજીકમાં રહેતાં હોય છે. કુટુંબના સભ્યો તો મોટેભાગે એક જ આવાસમાં સાથે જ રહેતાં હોય છે. એકબીજાની સમીપમાં રહેવાથી તેમના વચ્ચે સતત પ્રત્યક્ષ સંપર્ક રહે છે અને એકબીજાના વિચારો, ભાવનાઓ અને લાગણીઓનું આદાન-પ્રદાન તેમની વચ્ચે થતું રહે છે, તેથી સભ્યો વચ્ચે સમજૂતી અને સદભાવ વધે છે. શારીરિક સમીપતા સભ્યો વચ્ચે માનસિક સમીપતા અને આત્મીય સંબંધોની તક પૂરી પાડે છ્.
પ્રાથમિક સમૂહનું કદ નાનું હોય તે આવશ્યક છે. વિશાળ સમૂહમાં વ્યક્તિઓ વચ્ચે નિકટનો સ્થાયી સંબંધ સ્થાપી શકાતો નથી. સમૂહ વિશાળ હોય ત્યારે સમૂહના સભ્યો વચ્ચેના સંબંધો ઉપરછલ્લા અને ઔપચારિક બની જાય છે. જ્યારે નાના સમૂહમાં સભ્યો એકબીજાને સારી રીતે જાણે છે અને તેથી તેમની વચ્ચે આત્મીયતા હોય છે. વિશાળ સમૂહમાં આવી આત્મીયતાનો અભાવ હોય છે.
પ્રાથમિક સમૂહના સભ્યો વચ્ચે સ્થાયી સંબંધો હોય છે અને સંબંધો સ્થાયી હોવાથી ઘનિષ્ટ બને છે. સભ્યો વચ્ચે પરસ્પર સહાનુભૂતિ વધે છે અને સ્નેહની લાગણી વધે છે, સભ્યો વચ્ચે અંદરોઅંદર મતભેદ કે ઘર્ષણ થાય તો સંબંધને દુરસ્ત રાખવા અને ટકાવી રાખવાના પ્રયત્નો માટે સભ્યો પ્રયત્નો કરે છે.
આ સમૂહમાં પ્રત્યેક સભ્ય સમૂહનાં સામાન્ય ઉદ્દેશને પરિપૂર્ણ કરવા પ્રયત્નશીલ હોય છે. પોતાની જરૂરિયાતો અને વિચારોનો સમૂહની જરૂરિયાતો અને વિચારો સાથે મેળ બેસાડે છે. સમૂહનાં ઉદ્દેશો તેના ઉદ્દેશો બની જાય છે, અને સમૂહના ધ્યેયને સભ્યો પોતાનું ધ્યેય ગણે છે. આ બાબતનું શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ કુટુંબ છે. જેમ કે, માતા કષ્ટ સહન કરીને પણ બાળકને આરામ આપે છે, કારણ કે બાળકનો આનંદ અને કલ્યાણ એ જ માતાના જીવનનો ઉદ્દેશ હોય છે.
પ્રાથમિક સમૂહમાં વ્યક્તિઓ વચ્ચેનો સંબંધ અંગત સ્વાર્થ કે અંગત હિત સાધવા માટે હોતો નથી. ઉદાહરણ તરીકે; માતા સુંદર છે, સેવા કરે છે તેથી બાળકને ગમે છે એવું નથી હોતું. પિતા કમાય છે અને ભરણપોષણ કરે છે એથી એ બાળકને ગમે છે એવું નથી હોતું. પરંતુ પ્રાથમિક સમૂહનું અસ્તિત્વ કુદરતી હોય છે અને સમુહના સભ્યો વચ્ચેનો સંબંધ સ્વયં-સ્ફુરિત અને સ્વાભાવિક હોય છે.
આવા જૂથોમાં વ્યક્તિઓ વચ્ચેનો સંબંધ એકબીજાના સમગ્ર વ્યક્તિત્વ સાથે હોય છે. જૂથના દરેક સભ્યો બીજા સભ્યોને સમગ્રતામાં જાણે છે અને તેમને તેમની સમગ્રતામાં સ્વીકારે છે. સભ્યોની વચ્ચેનો વ્યબહાર અને આદાન-પ્રદાન એકબીજાના સમગ્ર વ્યક્તિત્વને અનુલક્ષીને થાય છે. જેમ કે; પિતાને તેના પુત્રના સ્વાસ્થ્યનો, શિક્ષણનો, ચારિત્ર્યનો અને તેના જીવનના સર્વાંગી વિકાસનો ખ્યાલ હોય છે. વ્યક્તિ પોતાના મિત્રના કે પ્રિયજનના અવગુણ અને નબળાઈથી વાકેફ હોવા છતાં તેને ચાહે છે અને તેના અવગુણો અને નબળાઈને પણ સહાનુભૂતિપૂર્વક નિભાવી લે છે. આવી આત્મીયતા પ્રાથમિક સમૂહની બહારના વ્યક્તિ સાથેના સંબંધોમાં જોવા નથી મળતી.
કુટુંબ, પડોશ અને એવા અન્ય પ્રાથમિક સમૂહોમામ્ સમૂહ-જીવનના નિયમન માટે ઔપચારિક નિયમો હોતા નથી. આ સમૂહમાં વ્યક્તિ સ્વેચ્છાએ પોતાની સ્વતંત્રતા ઉપર મર્યાદા મૂકે છે. પોતાના આપ્તજનો, સ્નેહીઓ અને મિત્રોની લાગણી દૂભાય એવું વર્તન કરતાં તે ખચકાય છે. કોઈ વ્યક્તિ ગેરવર્તન કરે કે આડે માર્ગે વળે તો તેને તેમ કરતાં રોકવા માટે સમગ્ર સમૂહ મળીને પ્રયત્ન કરે છે.
આ જૂથમાં સભ્યના અંગત હિત ઉપર સમૂહના સંયુક્ત હિતનું વર્ચસ્વ હોય છે. સમૂહની દરેક વ્યક્તિ સમૂહના હિત ખાતર યથાશક્તિ ફાળો આપવા તત્પર રહે છે. જેમ કે કુટુંબની કોઈ વ્યક્તિ બીમાર હોય ત્યારે ઘરની અન્ય વ્યક્તિઓ પણ પોતાની અંગત પ્રવૃત્તિઓ છોડીને બિમારની સારવારમાં સમય ગાળે છે. મોટાભાગના માબાપ પોતાની જરૂરિયાતો પર અંકુશ મૂકીને પોતાના સંતાનોને સારુ શિક્ષણ આપે છે.
કૂલે માને છે કે બાળકોના રમત-ગમતના જૂથમાં સભ્યોની વચ્ચે સહાનુભૂતિપૂર્ણ સક્રિય સંબંધો જોવા મળે છે જે વ્યક્તિના સામાજિક આદર્શોનું નિર્માણ કરવામાં મહત્ત્વનો ભાગ ભજવે છે. બાળક મોટું થાય તેમ કુટુંબની બહાર તે સમાન વયના અને સમાન અભિરુચિના બીજાં બાળકો સાથે ખાસ કરીને રમતગમત માટે એક વર્તુળ રચી લે છે. તેઓ રમતમાં હોય ત્યારે એકબીજામાં ઓતપ્રોત થઈ જાય છે. આ વય જૂથમાં બાળકો વચ્ચે માત્ર કાર્યાત્મક નહિ, પણ ભાવાત્મક સંબંધ પણ હોય છે. આ જૂથને પોતાનાં ધોરણો હોય છે અને જૂથમાં દરેક સભ્ય તે ધોરણો પ્રમાણે વર્તન કરે છે. ભેરુઓ વચ્ચે અવાર-નવાર વિવાદ, ખેંચતાણ, મતભેદ જેવી પ્રક્રિયાઓ થાય છે જે જૂથને મજબૂત કરવામાં અને આગળ ધપાવવામાં ભાગ ભજવે છે. આ જૂથનાં સભ્યો સતત સહકારની આપ-લે કરે છે અને તેથી સહભાગીદારીની ભાવના અનુભવે છે. દરેક વ્યક્તિ માને છે કે તે પોતાની ટીમનો એક ભાગ છે. આખી ટીમ પોતાનાં વ્યક્તિત્વનો ભાગ છે એવું તે અનુભવે છે. 'વિજય અમારો છે', 'આપણી ટીમ ઝિંદાબાદ' એવાં સૂત્રોચ્ચાર કરતા ટીમના સભ્યોમાં તેમની ટીમ પ્રત્યેની એકતાનો ભાવ અને અભિગમ વ્યક્ત થાય છે.
કૂલે માને છે કે કુટુંબના સભ્યોની જેમ પડોશીઓ વચ્ચે પણ ગાઢ, પ્રત્યક્ષ અને સહાનુભૂતુપૂર્ણ સંબંધો હોય છે. ઘણીખરી બાબતોમાં, ખાસ કરીને સારા-માઠા પ્રસંગોમાં પડોશીઓ એકબીજાને સહકાર આપે છે. મનુષ્યે ધરતી સ્થાયી નિવાસ શરૂ કર્યો ત્યારથી નાની વસાહતો કે નાનાં ગામડાઓમાં એકબીજાના પડોશમાં રહેતી વ્યક્તિઓ વચ્ચે સમજૂતી અને સહકારની પ્રક્રિયાઓ જોવા મળે છે અને આવા સમૂહોની દરેક વ્યક્તિનું જીવન ગ્રામીણ જીવનનું અંગ બની રહે છે. વર્તમાન સમયમાં મનુષ્યનું જીવન ખૂબ ગતિશીલ બન્યું છે અને સંચાર-સુવિધાઓને લીધે વ્યક્તિના સંપર્કનું ફલક ખૂબ વિશાળ બન્યું છે. તેથી પડોશીનું મહત્ત્વ ઓછું થઈ રહ્યું છે. પરંતુ દુનિયાના ઘણાખરા વિસ્તારોમાં અને નાના શહેરોમાં હજુ પડોશરૂપી પ્રાથમિક સમૂહ વ્યક્તિનું સામાજીકરણ કરવામાં મહત્ત્વનો ફાળો આપે છે.
'સામાજિક સંગઠન' નામના પોતાના ગ્રંથમાં કૂલેએ, વ્યક્તિનું સામાજીકરણ કરવામાં મહત્ત્વનું પ્રદાન કરનારા પ્રથમિક જૂથોનો ખ્યાલ આપ્યો છે. કૂલેના મત મુજબ, જે જૂથના સભ્યો વચ્ચે પરસ્પર ગાઢ, પ્રત્યક્ષ અને સહાનુભૂતિ તેમ જ સહકારપૂર્ણ સંબંધ હોય તે પ્રાથમિક જૂથ છે. આવા પ્રાથમિક જૂથો વ્યક્તિના સામાજિક વલણો અને આદર્શોનું નિર્માણ કરવામાં મહત્ત્વનો ભાગ ભજવે છે. ઘનિષ્ટ આત્મિય સંબંધને પરિણામે પ્રાથમિક જૂથની દરેક વ્યક્તિ પોતે સમૂહની સમગ્રતાનો ભાગ છે એવો ભાવ અનુભવે છે અને ઘણી બાબતોમાં પ્રાથમિક જૂથનું જીવન અને ઉદ્દેશો, જૂથની દરેક વ્યક્તિનું નિજી જીવન અને ઉદ્દેશ બની જાય છે. આ ભાવ સમૂહની વ્યક્તિઓ 'અમે' કહીને વ્યક્ત કરે છે. 'અમે' શબ્દ, પ્રાથમિક જૂથના સભ્યો વચ્ચેની પરસ્પર સહાનુભૂતિ અને તાદાત્મ્યતાની અભિવ્યક્તિ કરે છે.
કૂલેએ કુટુંબને પ્રાથમિક જૂથ ગણાવ્યું છે. માનવીના સામાજિક જીવનની શરૂઆત કુટુંબરૂપી પ્રાથમિક સમૂહમાં થાય છે. જન્મથી જ મનુષ્યને અનેક શારીરિક અને માનસિક જરૂરિયાતો હોય છે. જન્મ પછી લાંબા સમય સુધી બાળક કોઈ ક્રિયા જાતે કરી શકતું નથી, આથી શરૂઆતમાં માનવબાળ પરાવલંબી હોય છે. કુટુંબના સભ્યો, ખાસ કરીને માતા-પિતા બાળકની આ પરાવલંબીતા દૂર કરે છે. બાળકની માવજત કરવામાં માતા મહત્ત્વનો ભાગ ભજવે છે. શારીરિક જરૂરિયાતો ઉપરાંત બાળકને સ્નેહ અને સલામતી જેવી માનસિક જરૂરિયાતો હોય છે. તેની આ જરૂરિયાતો ખૂબ જ સહાનુભૂતિભર્યા પ્રત્યક્ષ સંબંધો ધરાવતું કુટુંબ સંતોષી શકે છે.
પ્રાથમિક જૂથ અથવા પ્રાથમિક સમૂહ એટલે એવો સમૂહ કે જેના સભ્યો વચ્ચે પરસ્પર ગાઢ, પ્રત્યક્ષ, નિકટના અને સહાનુભૂતિ તેમજ સહકારપૂર્ણ સંબંધ હોય. પ્રાથમિક જૂથનો ખ્યાલ અમેરિકન સમાજશાસ્ત્રી ચાર્લ્સ હોર્ટન કૂલે દ્વારા તેમના પુસ્તક 'સામાજિક સંગઠન' માં આપવામાં આવ્યો હતો. વ્યક્તિનું સામાજીકરણ કરવામાં પ્રાથમિક જૂથો મહત્ત્વનો ભાગ ભજવતા હોય છે. આવા પ્રાથમિક જૂથોમાં કુટુંબ, રમત-ગમત માટેનું બાળકોનું જૂથ તેમજ પડોશ અને પડોશના મોટેરાઓનું જૂથ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.
માનવીના સામાજિક જીવન ઘડતર ઉપર પ્રગાઢ અસર કરનારા પ્રાથમિક સમૂહોમાં કૂલે કુટુંબ, રમત-ગમત માટેનું બાળકોનું જૂથ અથવા ટીમ અને પડોશ કે પડોશના મોટેરાઓના જૂથનો સમાવેશ કરે છે.
કૂલેનાં પ્રાથમિક સમૂહનાં ખ્યાલમાં તેમણે આ સમૂહનું જે મહત્વ દર્શાવ્યું છે તેને બધા સમાજશાસ્ત્રીઓ સ્વીકારે છે તેમ છતાં આ ખ્યાલમાં રહેલી ત્રુટિઓ તરફ જુદા જુદા સમાજશાસ્ત્રીઓએ ધ્યાન દોર્યું છે.
લેબર પાર્ટી — રામસે મેકડોનાલ્ડ, લોર્ડ સેન્કી, વિલિયમ બહેન, આર્થર હેન્ડરસન, વિલિયમ જોવિટ, હેસ્ટીંગ્ઝ લીઝ-સ્મીથ, ફ્રેન્ક રસેલ.
મુસ્લિમ લીગ — આગાખાન, મૌલાના મોહમદ અલી જૌહર, મોહમદ શફી, મહમદ અલી ઝીણા, સર મહમદ ઝફરઉલ્લા ખાન, એ. કે. ફઝલુલ હક, હફીઝ ગુલામ હુસેન હિદાયત ઉલ્લા, ડૉ. શફાખત અહેમદ ખાન
અકબર હૈદરી , સર મિર્ઝા ઇસ્માઇલ , ગ્વાલિયરથી કૈલાસ નારાયણ હક્સર, પટિયાલાના મહારાજા ભૂપિન્દર સિંહ, વડોદરાના મહારાજા સયાજીરાવ ગાયકવાડ તૃતીય, જમ્મુ–કશ્મીરના મહારાજા હરિસિંહ, બિકાનેરના મહારાજા ગંગાસિંહ, ભોપાલના નવાબ હમીદુલ્લા ખાન,નવાનગરના કે. એસ. રણજીતસિંહજી, અલવરના મહારાજા જય સિંહ પ્રભાકર, ઇન્દોર, સાંગલી, સરિલા, કોરિયા, ધોલપુર, રિવાના શાસક.
ગોળમેજી પરિષદ એ અંગ્રેજ સરકાર દ્વારા સંવૈધાનિક સુધારાઓ પર ચર્ચા કરવા માટે ૧૯૩૦–૩૨ દરમિયાન આયોજીત સંમેલનોની એક શૃંખલા હતી. મે ૧૯૩૦માં સાઇમન કમિશન દ્વારા પ્રસ્તુત અહેવાલ તથા તત્કાલીન વાઇસરોય લોર્ડ ઇરવીન અને બ્રિટીશ પ્રધાનમંત્રી રામસે મેકનોડાલ્ડને મહમદ અલી ઝીણાએ કરેલી ભલામણોને આધારે નવેમ્બર ૧૯૩૦થી ડિસેમ્બર ૧૯૩૨ના ગાળામાં બ્રિટીશ સરકાર અને ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ વચ્ચે ત્રણ ગોળમેજી પરિષદોનું આયોજન કરવામાં આવ્યું. ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકર, મહમદ અલી ઝીણા, મહાત્મા ગાંધી, તેજ બહાદુર સપ્રૂ, વી. એસ. શ્રીનિવાસ શાસ્ત્રી, સર મહમદ ઝફરઉલ્લા ખાન અને મીરાંબહેન પ્રમુખ ભારતીય પ્રતિનિધિ હતા. ૧૯૩૦ના દશક સુધી કેટલાક બ્રિટીશ રાજનેતાઓનું માનવું હતું કે ભારતની સ્વાયત્તતાની સ્થિતિ વધારવાની જરૂર છે પરંતુ ભારતમાં પૂર્ણ સ્વરાજની માંગ બળવતર બની રહી હતી. ભારતીય અને બ્રિટીશ રાજનૈતિક દળો વચ્ચે વૈચારિક મતભેદોનું આ પરિષદો દરમિયાન સમાધાન થઈ શક્યું નહી.
કોંગ્રેસની ગેરહાજરીને કારણે પ્રથમ પરિષદ નિષ્ફળ જતાં તેજબહાદુર સપ્રૂ, એમ. આર. જયકર, વી. એસ. શ્રીનિવાસે લંડન ખાતેની બીજી પરિષદમાં હાજર રહેવા કોંગ્રેસને અનુરોધ કર્યો. બીજી પરિષદમાં કોંગ્રેસનું પ્રતિનિધિત્ત્વ ગાંધીજીએ સંભાળ્યું. ગાંધીજીનું કહેવું હતું કે તેમનો પક્ષ સમગ્ર ભારતનું પ્રતિનિધિત્ત્વ કરે છે. તેમના આ દાવાને મુસ્લીમ લીગ, ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકર અને દેશી રાજ્યોએ ફગાવી દીધો. મુસ્લીમ લીગે જણાવ્યું કે તે મુસ્લીમ અલ્પસંખ્યકો માટે કામ કરે છે. આંબેડકરનું માનવું હતું કે ગાંધીજી અને કોંગ્રેસ પછાત અને નીચલી જાતિઓનું પ્રતિનિધિત્ત્વ નથી કરતા. રાજા–રજવાડાઓનો દાવો હતો કે તેમના ભૂભાગ પર કોંગ્રેસનો કોઇ અધિકાર નથી. લંડનમાં આયોજીત આ પરિષદ કોઇ પણ સ્પષ્ટ નિર્ણય સુધી ન પહોંચી શકી અને ગાંધીજીએ ખાલી હાથે ભારત પાછા ફરવું પડ્યું.
ગોળમેજી પરિષદનું અધિકારીક ઉદ્‌ઘાટન ૧૨ નવેમ્બર ૧૯૩૦ના રોજ લંડન ખાતે હાઉસ ઓફ લોર્ડ્સની રોયલ ગેલેરીમાં મહામહિમ જ્યોર્જ પંચમ દ્વારા કરવામાં આવ્યું. પરિષદની અધ્યક્ષતા બ્રિટીશ પ્રધાનમંત્રી રામસે મેકડોનાલ્ડ દ્વારા કરવામાં આવી. આ બેઠકમાં ત્રણ બ્રિટીશ રાજનૈતિક દળોના સોળ પ્રતિનિધિઓએ ભાગ લીધો. બ્રિટીશ ભારત તરફથી ૪૭ રાજનૈતિક નેતાઓ અને દેશી રજવાડાઓના ૧૬ પ્રતિનિધિઓ સામેલ થયાં. સવિનય કાનૂનભંગની ચળવળના કારણે ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના પ્રમુખ નેતાઓ જેલમાં હતા. પરિણામે કોંગ્રેસ તથા અન્ય વ્યાપારી પ્રતિનિધિમંડળોની ગેરહાજરીને કારણે પરિષદ નિષ્ફળ રહી.
જાન્યુઆરી ૧૯૩૧માં ગાંધીજીની જેલમુક્તિ બાદ વાઇસરોય સાથેની બેઠકોમાં ગાંધી–ઇરવીન સમજૂતી પર સહમતી બની. સમજૂતીની શરતો અનુસાર સવિનય કાનૂનભંગની ચળવળને પાછી ખેંચવી, બધા જ રાજનૈતિક કેદીઓને મુક્ત કરવા તથા તટીય ક્ષેત્રોમાં મીઠાના ઉત્પાદનની મંજૂરી આપવાનો સમાવેશ થાય છે. ચરમપંથી રાષ્ટ્રવાદીઓએ આ સમજુતિની આલોચના કરી કારણ કે ગાંધીજી વાઇસરોય પાસેથી ભારતની રાજનૈતિક સ્વાયત્તતા મેળવવાનું આશ્વાસન મેળવી શક્યા નહોતા.
લૂઈના જન્મનું નામ લૂઈ-ઑગસ્ટ હતું. તેનો જન્મ ૨૩ ઑગસ્ટ ૧૭૫૪ના રોજ વર્સેલ્સ, ફ્રાન્સમાં થયો હતો. તેણે ધર્મ, સાહિત્ય, વિજ્ઞાન, ગણિતશાસ્ત્ર, ઇતિહાસ, ચિત્રકામ, સંગીત અને વિદેશી ભાષાઓનું શિક્ષણ લીધું હતું. ૧૭૬૫માં તેના પિતા અવસાન થવાથી તે ફ્રાન્સનો યુવરાજ બન્યો હતો. તેનાં લગ્ન ઑસ્ટ્રિયાના સમ્રાટ ફ્રાન્સિસ પહેલાની રાજકુંવરી મેરી આન્ત્વાનેત સાથે થયાં હતાં. ૧૦ મે ૧૭૭૪ના રોજ તેના દાદા લૂઈ ૧૫માનું અવસાન થવાથી તે લૂઈ ૧૬મા તરીકે ગાદીએ બેઠો હતો.
તેના શાસન દરમિયાન ફ્રાન્સમાં નાણાકીય મુશ્કેલીઓ પરાકાષ્ઠાએ પહોંચી હતી. તે નબળો અને અસ્થિર વિચારો ધરાવતો હોવાથી કોઈ ર્દઢ નીતિ અનુસરવાને બદલે તેણે એક પછી એક નાણામંત્રીઓ બદલ્યા હતા, પરિણામે નાણાકીય મુશ્કેલીઓમાં વધારો થયો હતો, અને પ્રજા તરફથી ઉદાર સુધારાની માંગણીઓ વધી હતી. મે ૧૭૮૯માં તેણે એસ્ટેટ્સ જનરલની સભા વર્સેલ્સમાં બોલાવી હતી, જે અગાઉ ૧૭૫ વર્ષથી બોલાવવામાં આવી નહોતી. એ સાથે જ ફ્રેન્ચ ક્રાંતિ ગતિમાન થઈ હતી.
લૂઈ ૧૬મો ફ્રાન્સના બર્બોન વંશનો છેલ્લો રાજા અને લૂઈ ૧૫માનો પૌત્ર હતો. તેણે ૧૭૭૪થી ૧૭૯૩ સુધી ફ્રાન્સ પર શાસન કર્યું હતું. ફ્રેન્ચ ક્રાંતિ દરમિયાન રાજાશાહી નાબૂદ થઈ હતી, અને લૂઈ પર અદાલતમાં મુકદ્દમો ચલાવીને તેની પર દેશદ્રોહનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો, અને દેહાંતદંડની સજા થતા તેનો ગિલોટિન પર ચડાવી શિરચ્છેદ કરવામાં આવ્યો હતો.
એસ્ટેટ્સ જનરલની સભા દરમિયાન તેણે ત્રીજી એસ્ટેટના પ્રતિનિધિઓ—જેમાં આમજનતાનો સમાવેશ થતો હતો—ની તરફેણ કરી નહોતી, અને રૂઢિચુસ્તો પ્રત્યે વધુ ધ્યાન આપ્યું હતું, તેમજ સુધારાની ચળવળ કચડી નાખવા માટે લશ્કરનો ઉપયોગ કરવાનો નિર્ણય કર્યો હતો.
ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયા એ ભારતનું અંગ્રેજી ભાષાનું દૈનિક વર્તમાનપત્ર છે જેની માલિકી ટાઇમ્સ જૂથ પાસે છે. ઑડિટ બ્યુરો ઑફ સર્ક્યુલેશન્સ ના જણાવ્યા મુજબ તે ભારતમાં વેચાતું ત્રીજા ક્રમનું વર્તમાનપત્ર છે અને વિશ્વમાં બીજા ક્રમે વેચાતું અંગ્રેજી વર્તમાનપત્ર છે. તે ભારતનું સૌથી જૂનું અંગ્રેજી ભાષાનું વર્તમાનપત્ર છે, જેની પ્રથમ આવૃત્તિ ૧૮૪૦માં પ્રકાશિત થઈ અને હજુ સુધી અલગ અલગ નામો હોવા છતાં અસ્તિત્વમાં છે. બોમ્બે સમાચાર પછી તે ભારતનું બીજા ક્રમનું જૂનું વર્તમાનપત્ર છે જે હજુ સુધી અકબંધ રીતે ચાલુ રહ્યું છે.
તેની માલિકી બેનેટ, કોલમેન એન્ડ કું. લિમિટેડ જોડે છે અને તે તે જ કંપની દ્વારા પ્રકાશિત કરવામાં આવે છે. બીસીસીએલની માલિકી સાહુ જૈન પરિવાર જોડે છે. ૨૦૧૨નાં બ્રાન્ડ ટ્રસ્ટ રિપોર્ટ મુજબ ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયા ભારતની સૌથી વિશ્વસનીય બ્રાન્ડમાં ૮૮ મા ક્રમે હતું. જોકે ૨૦૧૭માં તેના ક્રમમાં પડતી આવી અને તેનો ક્રમ ૩૫૫ પર ધકેલાઈ ગયો.
૨૦મી સદીની શરૂઆતની નજીકમાં તે સમયના ભારતના વાઇસરોય લોર્ડ કર્ઝને ટાઇમ્સ ઑફ ઈન્ડિયાને "એશિયામાં અગ્રણી વર્તમાનપત્ર" કહ્યું હતું. ૧૯૯૧માં બ્રિટીશ બ્રોડકાસ્ટિંગ કોર્પોરેશને ટાઇમ્સ ઑફ ઈન્ડિયાને વિશ્વના છ સર્વશ્રેષ્ઠ વર્તમાનપત્રમાં સ્થાન આપ્યું હતું.
જીએનએ પ્રોજેક્ટ બંધ કરવા ઉપરાંત વિકિપીડિયાએ પણ ન્યુપીડિયાનું ધીમે ધીમે પતન કર્યું. તે સમયે ઇન્ટરનેટ અર્થતંત્ર ભાંગી પડવાને કારણે જિમ્મી વેલ્સે ડિસેમ્બર ૨૦૦૧માં પગારદાર એડિટર-ઇન-ચીફ માટે ભંડોળ બંધ કરવાનો નિર્ણય લીધો અને સેંગરે થોડા સમય બાદ બંને પ્રોજેક્ટ્સમાંથી રાજીનામું આપી દીધું. સેંગરના ગયા પછી, ન્યુપીડિયા વધુને વધુ વિકિપીડિયાનો પુરોગામી વિચાર બનતુ ગયું; સમીક્ષા પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરતા ન્યુપીડિયા લેખોમાંથી, ૨૦૦૧ પછી માત્ર બે એ જ આમ કર્યું હતું. ન્યુપીડિયા નિષ્ક્રિયતામાં પરિવર્તિત થઈ ગયું હોવાથી તેને માન્ય વિકિપીડિયાના લેખોની સ્થિર આવૃત્તિમાં રૂપાંતરિત કરવાનો વિચાર ક્યારેક ક્યારેક ચર્ચાતો હતો, પરંતુ તેનો ક્યારેય અમલ થતો ન હતો. ન્યુપીડિયા.કોમ નામની વેબસાઇટ ૨૬ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૦૩ના રોજ બંધ કરી દેવામાં આવી હતી. ન્યુપીડિયાનું જ્ઞાનકોશીય વિષયવસ્તુ, જેને ઘણીવાર મર્યાદિત ગણવામાં આવતું હતું, ત્યારબાદથી વિકિપીડિયામાં સમાવિષ્ટ કરી દેવામાં આવ્યું.
જાન્યુઆરી ૨૦૦૧ માં, ન્યુપીડિયાએ પીઅર સમીક્ષા પ્રક્રિયામાં પ્રવેશતા પહેલા લેખો પર સહયોગની મંજૂરી આપવા માટે સાઇડ-પ્રોજેક્ટ તરીકે વિકિપીડિયા શરૂઆત કરી. તેનાથી બંને પક્ષોને રસ પડ્યો હતો, કારણ કે તે જીએનઈ વિશ્વકોશના હિમાયતીઓ દ્વારા ઓછું નોકરશાહી માળખું પૂરું પાડતું હતું. પરિણામે, જીએનએનો ક્યારેય વિકાસ થયો ન હતો અને પ્રોજેક્ટ્સ વચ્ચે સ્પર્ધાનો ભય ટળી ગયો હતો. જેમ જેમ વિકિપીડિયાનો વિકાસ થયો અને યોગદાન આપનારાઓને આકર્ષ્યા તેમ તેમ તેણે ઝડપથી પોતાનું જીવન વિકસાવ્યું અને ન્યુપીડિયાથી મોટા ભાગે સ્વતંત્ર રીતે કામ કરવાનું શરૂ કર્યું, જોકે સેંગરે શરૂઆતમાં ન્યુપીડિયાના મુખ્ય સંપાદક તરીકેના હોદ્દાને કારણે વિકિપીડિયા પર પ્રવૃત્તિનું નેતૃત્વ કર્યું હતું.
બોમિસ ન્યુપીડિયા.કોમ પર ઓનલાઇન જાહેરખબરોથી આવક ઉત્પન્ન કરવાનો ઇરાદો ધરાવતો હતો. શરૂઆતમાં આ પ્રોજેક્ટમાં હોગગ્રાઉન લાઇસન્સ, ન્યુપીડિયા ઓપન કન્ટેન્ટ લાઇસન્સનો ઉપયોગ થતો હતો. જાન્યુઆરી ૨૦૦૧માં, તેણે રિચાર્ડ સ્ટાલમેન અને ફ્રી સોફ્ટવેર ફાઉન્ડેશનના આગ્રહથી જીએનયુ ફ્રી ડોક્યુમેન્ટેશન લાઇસન્સ પર ફેરવ્યું.
લેખકો પાસે નિષ્ણાત જ્ઞાન હોવાની અપેક્ષા હતી (જોકે નિષ્ણાતની વ્યાખ્યાને અમુક અંશે અનુકૂળતા માટે મંજૂરી આપવામાં આવી હતી, અને એવું સ્વીકારવામાં આવ્યું હતું કે કેટલાક લેખો એક નિષ્ણાત દીઠ નિષ્ણાતને બદલે સારા લેખક દ્વારા લખી શકાય છે). અને પ્રકાશન માટે લેખોને મંજૂરી આપતા સંપાદકો "સાચા નિષ્ણાત હોવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવતી હતી."
રૂથ ઇફર એક એવી વ્યક્તિ હતા જેના પર સેંગરનો આધાર હતો અને ન્યુપીડિયાની પ્રારંભિક નીતિઓ અને પ્રક્રિયાઓ પર નજીકથી કામ કરતા હતા. કેટલીક ઉચ્ચ ડિગ્રીઓ ધરાવતા ઇફચેર કમ્પ્યુટર પ્રોગ્રામર અને ભૂતપૂર્વ કોપી એડિટર હતા અને સ્વયંસેવક તરીકે મુખ્ય નકલ સંપાદક બનવા સંમત થયા હતા.
જૂન ૨૦૦૮માં, સીનેટ યુકેએ ન્યુપીડિયાને ઇન્ટરનેટના હજુ પણ યુવા ઇતિહાસમાં સૌથી મોટી બંધ થયેલી વેબ સાઇટ્સમાંની એક તરીકે સૂચિબદ્ધ કરી હતી, જેમાં નોંધવામાં આવ્યું હતું કે કડક નિયંત્રણને કારણે લેખોની પોસ્ટિંગ મર્યાદિત હતી.
કમલાદેવીનો જન્મ ૩ એપ્રિલ ૧૯૦૩ના રોજ મેંગલોર ખાતે થયો હતો. તેમના પિતા અનંથૈયા ધારેશ્વર મેંગલોરના જિલ્લા કલેક્ટર હતા તથા તેમના માતા ગિરજાબાઇ તટીય કર્ણાટકના જમીનદાર ચિત્રપુર સારસ્વત બ્રાહ્મણ પરિવાર સાથે સંબંધિત હતા. કમલાદેવી બાળપણથી જ એક અસાધારણ વિદ્યાર્થી હતા અને ખૂબ જ ઓછી ઉંમરે દૃઢ નિશ્ચય અને સાહસના ગુણો ધરાવતા હતા. તેમના માતાપિતાને મહાદેવ ગોવિંદ રાનડે, ગોપાલકૃષ્ણ ગોખલે, રામાબાઈ રાનડે, એની બેસન્ટ જેવા પ્રમુખ સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓ તથા બુદ્ધિજીવીઓ સાથે મિત્રતા હતી. જેથી યુવા કમલાબાઈ પ્રારંભથી જ રાષ્ટ્રવાદી આંદોલન માટે ઉત્સાહી હતા.
તેમના મોટા બહેન સગુણા કે જેમને તેઓ બાળપણથી જ આદર્શ માનતા હતા, કિશોર વયે જ મૃત્યુ પામ્યા. સાત વર્ષની ઉંમરે તેમણે પિતા ગુમાવ્યા. તેમના પિતાના અવસાન બાદ વારસાઈ હક-દસ્તાવેજના અભાવે તે સમયના સંપતિ કાનૂન હેઠળ તેમની વિપુલ સંપત્તિ તેમના સાવકા પુત્રને મળી તથા કમલાદેવીની માતાને નિર્વાહ માટે માસિક ભથ્થુ આપવાનું નક્કી કરવામાં આવ્યું. પરંતુ ગિરજાબાઈએ માસિક વળતર ભથ્થા લેવાનો ઇન્કાર કરી જાત મહેનતથી બાળકોનો ઉછેરે કર્યો. ૧૯૧૭માં ૧૪ વર્ષની નાની ઉંમરમાં તેમના બાળવિવાહ કરવામાં આવ્યા તથા લગ્નના બે વર્ષ બાદ પતિનું અવસાન થતા વિધવા બન્યા.