polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
કાલા ઘોડા કલા મહોત્સવની સફળતાએ, તર્કબદ્ધ રીતે, વર્ષના તે સમયે, જ્યારે મુંબઈમાં હવામાન ઠંડું હોય અને સૂર્ય વહેલો અસ્ત થાય ત્યારે અન્ય કેટલાક કલા અને સાંસ્કૃતિક તહેવારોની ઉજવણીને પ્રોત્સાહન આપ્યું છે. જેમાં મુંબઈ ફેસ્ટિવલ, સેલિબ્રેટ બાંદ્રા ફેસ્ટિવલ અને ૨૦૦૭માં કિતાબ ફેસ્ટિવલનો સમાવેશ થાય છે. આ મહોત્સવમાં સ્પેન્સર મેબી, સિંધુ ક્રીડ, બેની દયાલ અને ઉસ્તાદ ઝાકિર હુસૈન જેવા નોંધપાત્ર સંગીતકારોએ પોતાની કલા પ્રદર્શિત કરી છે.
૧૯૯૯માં તેની સ્થાપનાથી, આ મહોત્સવનું કદ અને લોકપ્રિયતા વધી છે, જે દેશના અન્ય ભાગો અને વિશ્વના મુલાકાતીઓ અને સહભાગીઓને આકર્ષિત કરે છે. આ મહોત્સવનું આયોજન કાલા ઘોડા એસોસિએશન (એક બિન-નફાકારક સંસ્થા, જે "કાલા ઘોડા પેટા પરિસરને ભૌતિક રીતે અપગ્રેડ કરવા અને તેને મુંબઈનો આર્ટ ડિસ્ટ્રિક્ટ બનાવવા" તરીકે તેના ઉદ્દેશો જણાવે છે) અને ફેસ્ટિવલના દરેક ૧૨ વિભાગોને સંભાળતી ટીમો દ્વારા ક્યુરેટ કરવામાં આવે છે.
કાલા ઘોડા કલા મહોત્સવ એ નવ દિવસ લાંબો વાર્ષિક તહેવાર છે, જે ફેબ્રુઆરીના પ્રથમ શનિવારથી બીજા રવિવાર સુધી દક્ષિણ મુંબઈના કાલા ઘોડા વિસ્તારમાં યોજાય છે.
લહરતારા તળાવ એ સંત કબીરના પ્રાગટ્ય સાથે સંકળાયેલ એક ઐતિહાસિક તળાવ છે. એક પૌરાણિક કથા અનુસાર, સંત કબીર લહારતારા તળાવમાં કમળના ફૂલ પર તરતા જોવા મળ્યા હતા. તે ભારતમાં ઉત્તર પ્રદેશના વારાણસીમાં અલ્હાબાદ રોડ પર કબીરમઠ નજીક આવેલું છે. ભૂતકાળમાં, તે ૧૭ એકર માં ફેલાયેલી મીઠા પાણીનું મોટું તળાવ હતું. હાલમાં, તે તેની ઐતિહાસિક ભવ્યતા ગુમાવી ચૂક્યું છે, કારણ કે આશરે ૩.૫ એકર નું તળાવ પુરાતત્વ નિયામક, ઉત્તર પ્રદેશ હેઠળ છે, જ્યારે અન્ય ૮ એકર સતગુરુ કબીર પ્રકાશ ધામ હેઠળ છે.
લહરતારા તળાવનો ઇતિહાસ પ્રખ્યાત કવિ અને રહસ્યવાદી સંત કબીર સાથે જોડાયેલો છે. શરૂઆતમાં, તળાવ ૧૭ એકર વિસ્તારમાં ફેલાયેલું હતું, પરંતુ આજકાલ તેને અલગ કરીને વિવિધ સંસ્થાઓના અધિકારક્ષેત્ર હેઠળ મૂકવામાં આવ્યું છે. દંતકથા કહે છે કે કબીર સાહેબ શિશુ સ્વરૂપમાં કમળના ફૂલ પર તરતા જોવા મળ્યા હતા.
પદ્ધતિસરની તાલીમ ન લીધી હોવા છતાં, તેમની લગન જોઈને ગાંધીજીએ ગુજરાત વિદ્યાપીઠમાંથી તેમને શિષ્યવૃત્તિ અપાવી હતી. ગાંધીજીની ભલામણથી છગનલાલ જાદવનો અભ્યાસ વિદ્યાપીઠના કનુભાઈ દેસાઈ હેઠળ શરૂ થયો. ત્યારબાદ બાપુએ જાદવની ઓળખાણ કલાગુરુ રવિશંકર રાવળ જોડે કરાવી; આ મુલાકાતને ડૉ. રિઝવાન કાદરી "ટર્નિંગ પોઇન્ટ" ગણાવે છે. રવિશંકર રાવળે "તેમની સર્જનશક્તિ પારખી, છગનલાલને વધુ સર્જનાત્મક શિક્ષણ મળી રહે તે હેતુસર મિલ ઉદ્યોગના પિતામહ રણછોડલાલ છોટાલાલના પ્રપૌત્ર પર ગ્રજાપ્રસાદ તેમજ શેઠ શાંતિલાલ મંગળદાસ પાસેથી શિષ્યવૃત્તિ અપાવી." એના પછી જાદવ ઇંદૌર અને લખનૌ ગયા અને ત્યાં કલાકાર બૅંકના સંપર્કમાં આવ્યા અને તેમની જોડે ઘણા લેન્ડસ્કેપ કર્યા.
છગનલાલ જાદવ દાંડી સત્યાગ્રહ સમયે ગાંધીજીની "અરૂણોદય ટુકડી"ના સદસ્ય હતા અને તેથી તેમને ગાંધીજીની "છ યાદગાર ક્ષણોના રેખાંકનની તક મળી હતી." જાદવે દાંડીકૂચનું જીવંત ચિત્ર આલેખનથી સંપૂર્ણ દસ્તાવેજીકરણ કર્યું હતું; એમણે ગાંધીજી સિવાય અન્ય પદયાત્રીઓ તથા બીજા રાષ્ટ્રીય નેતાઓનાં પણ રેખાચિત્રો દોર્યાં અને કેટલાક રેખાચિત્રોની નીચે નેતાઓના હસ્તાક્ષર પણ લીધા. ૫મી મે ૧૯૩૦ના રોજ ગાંધીજીના કરાડીથી ધરપકડ થઈ અને તેમની સાથે છગનલાલને પણ ૩ મહિના જેલની સજા થઈ.
પ્રારંભમાં વાસ્તવદર્શી ચિત્રો દોરનારા તેઓએ પાછળથી આધુનિક ચિત્રકળામાં પ્રદાન કર્યું. તેમણે કાશ્મીર જઈ દૃશ્યચિત્રોનું પણ સર્જન કર્યું હતું. તેમનાં પ્રખ્યાત ચિત્રોમાં 'શોકધારા', 'પ્રકાશ', 'પ્રતિ', 'ગુનાહિતા', 'વિશ્વસ્વરૂપ', 'નિર્ણયની ક્ષણો', અને 'મંગલપ્રભાત'નો સમાવેશ થાય છે. ગુજરાત લલિતકલા અકાદમીના તેઓ ઉપપ્રમુખ હતા અને અકાદમીએ તેમનું સમ્માન કર્યું હતું. તેમણે આશરે ૨૦ જેટલાં વૈયક્તિક ચિત્રપ્રદર્શનો યોજ્યાં હતાં.
૧૯૦૩માં ઉત્તર ગુજરાતના કડી પાસેના નાના ગામમાં એક હરિજન કુટુંબમાં તેમનો જન્મ થયો હતો. કોચરબની અંત્યજ રાત્રિશાળામાં તેઓ વાડજથી પગપાળા ચાલીને જતા જ્યાં તેઓએ શિક્ષક પરીક્ષિતલાલ મજમુદાર જોડેથી અક્ષરજ્ઞાન મેળવ્યું. ગાંધીજીએ તેમની મિલની નોકરી છોડાવી અને ગુજરાત વિદ્યાપીઠમાં પટાવાળા તરીકે રાખ્યા જ્યાં તેમની "ક્ષમતાનું ગાંધીજી સૂક્ષ્મતાથી નિરીક્ષણ કરતા હતા."
ભગતસિંહ અને બટુકેશ્વર દત્તે તેમની કાર્યવાહીના પ્રચારવાદી સ્વભાવને ઉજાગર કરવા માટે કોઈ જાનહાનિ ન થાય તેની તકેદારી રાખતા ખાલી ટ્રેઝરી બેન્ચ પર બોમ્બ ફેંક્યા હતા. તેઓએ બચવાનો કોઈ પ્રયાસ કર્યો ન હતો અને ઈન્કલાબ ઝિંદાબાદ , વંદે માતરમ અને સામ્રાજ્યવાદ મુર્દાબાદના નારા લગાવતા લગાવતા ધરપકડ વહોરી હતી. બોમ્બ ધડાકા માટેના તેમના તર્કને "ટુ મેક ધ ડીફ હિયર" શીર્ષક હેઠળની પત્રિકામાં સમજાવવામાં આવ્યો હતો . આ પત્રિકા એસેમ્બલીમાં પણ ફેંકવામાં આવી હતી અને બીજા દિવસે હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સ પુન: રજૂ કરવામાં આવી હતી. ૧૫ એપ્રિલ ૧૯૨૯ના રોજ, પોલીસે લાહોર ની બોમ્બ ફેક્ટરી પર દરોડો પાડ્યો અને કિશોરી લાલ, સુખદેવ અને જય ગોપાલની ધરપકડ કરી. એસેમ્બલી બોમ્બ કેસ અને સોન્ડર્સ મર્ડર કેસની સુનાવણી ચાલી અને ભગતસિંહ, સુખદેવ અને રાજગુરુને તેમની પ્રવૃત્તિઓ બદલ ૨૩ માર્ચ ૧૯૩૧ના રોજ ફાંસી આપવામાં આવી.
મેજિસ્ટ્રેટે તેમની ખુરશી સંભાળતાની સાથે જ તેઓએ "લોંગ લિવ સોશ્યાલિસ્ટ રિવોલ્યુશન ", "લોંગ લાઈવ કોમ્યુનિસ્ટ ઈન્ટરનેશનલ", "લોંગ લિવ પીપલ" " લેનિન્સ નેમ વિલ નેવર ડાઇ", અને " "ડાઉન વિથ સામ્રાજ્યવાદ" ના નારા લગાવ્યા. ૧ સપ્ટેમ્બર ૧૯૨૯ના રોજ, રાવલપિંડી જૂથે કંટ્રોલર ઓફ મિલિટરી એકાઉન્ટ્સની ઓફિસમાં ચોરી કરવાનો નિષ્ફળ પ્રયાસ કર્યો. આ સમયગાળા દરમિયાન ના અગ્રણી સભ્યોમાં ચંદ્ર શેખર આઝાદ, યશપાલ, ભગવતી ચરણ વોહરા અને કૈલાશપતિનો સમાવેશ થાય છે. જુલાઈ ૧૯૨૯માં, એચએસઆરએ એ નવી દિલ્હીના ગડોડિયા સ્ટોર્સને લૂંટી લીધા અને ૧૪,૦૦૦ રૂપિયા લઈ ગયા. આ નાણાંનો ઉપયોગ પાછળથી બોમ્બ ફેક્ટરીને ભંડોળ આપવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો. ડિસેમ્બર ૧૯૨૯માં પંજાબના ગવર્નરની હત્યા કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો, જેમાં તેમના હાથમાં ઈજા થઈ હતી.
આ ઘટના પાછળની હકીકતો જાણ્યા વિના જ મહાત્મા ગાંધીએ કોંગ્રેસની કારોબારી સમિતિના કોઈ પણ સભ્યની સલાહ લીધા વિના અસહકાર ચળવળને તાત્કાલિક ધોરણે અટકાવી દેવાની જાહેરાત કરી દીધી. રામ પ્રસાદ બિસ્મિલ અને તેમના જૂથના યુવાનોએ ૧૯૨૨ની ગયા કોંગ્રેસમાં ગાંધીજીનો સખત વિરોધ કર્યો હતો. જ્યારે ગાંધીજીએ પોતાનો નિર્ણય પાછો ખેંચવાનો ઇનકાર કર્યો ત્યારે ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ ઉદારમતવાદી અને વિદ્રોહી એમ બે જૂથોમાં વિભાજિત થઈ ગઈ હતી. જાન્યુઆરી ૧૯૨૩માં, ઉદારવાદી જૂથે મોતી લાલ નેહરુ અને ચિતરંજનદાસના સંયુક્ત નેતૃત્વ હેઠળ નવી સ્વરાજ પાર્ટીની રચના કરી અને યુવા જૂથે બિસ્મિલના નેતૃત્વ હેઠળ ક્રાંતિકારી પક્ષની રચના કરી.
૧૯૧૯ની અસહકાર ચળવળને કારણે બ્રિટિશ રાજ સામે ભારતીય વસ્તી મોટા પાયે એકજૂથ થઈ હતી. આ અહિંસક પ્રતિકાર એ ચળવળનો મુખ્ય હેતુ હોવા છતાં સમગ્ર આંદોલન ટૂંક સમયમાં હિંસક બની ગયું હતું. ચૌરી ચૌરાની ઘટના પછી, મહાત્મા ગાંધીએ હિંસા વધતી અટકાવવા આંદોલનને સ્થગિત કરી દીધું હતું. આનાથી રાષ્ટ્રવાદીઓનો એક વર્ગ ભ્રમિત થયો, જેમને લાગ્યું કે આંદોલન અટકાવી દેવું ગેરવાજબી છે. આંદોલન સમેટી લેવાથી સર્જાયેલ રાજકીય શૂન્યાવકાશ બ્રિટિશ રાજને ઉથલાવી દેવા માંગતા લોકોને વધુ કટ્ટરપંથી ક્રાંતિકારી ચળવળોની રચના તરફ દોરી ગયું.
સાન્યાલે એચઆરએ માટે ધ રિવોલ્યુશનરી શીર્ષક ધરાવતો એક ઢંઢેરો લખ્યો હતો. ૧ જાન્યુઆરી, ૧૯૨૫ના રોજ ઉત્તર ભારતના મોટા શહેરોની આસપાસ તેનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું હતું. તેમણે બ્રિટીશ વસાહતી શાસનને ઉથલાવી નાખવાની દરખાસ્ત કરી હતી અને તેના સ્થાને તેને "ફેડરલ રિપબ્લિક ઓફ ધ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ ઇન્ડિયા" તરીકે ઓળખાવવાની દરખાસ્ત કરી. આ ઉપરાંત, તેમણે સાર્વત્રિક મતાધિકાર અને "માણસ દ્વારા માણસનું કોઈ પણ પ્રકારનું શોષણ શક્ય બનાવતી તમામ વ્યવસ્થાઓ" નાબૂદ કરવાના સમાજવાદીલક્ષી ધ્યેયની માંગ કરી હતી.
આ બેઠકમાં નક્કી કરવામાં આવ્યું હતું કે પક્ષનું નામ હિન્દુસ્તાન રિપબ્લિકન એસોસિએશન હશે. બિસ્મિલને શાહજહાંપુર માટે જિલ્લા સંગઠક અને શસ્ત્ર વિભાગના વડા તેમજ સંયુક્ત પ્રાંત ના પ્રાંતીય સંગઠક તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા. શચીન્દ્રનાથ સન્યાલ રાષ્ટ્રીય આયોજક બન્યા અને અન્ય વરિષ્ઠ સભ્ય, જોગેશચંદ્ર ચેટર્જી, અનુશીલન સમિતિના સંયોજક હતા. કાનપોરમાં મીટિંગમાં હાજરી આપ્યા પછી, સાન્યાલ અને ચેટર્જી બંને સંયુક્ત પ્રાંત છોડીને સંસ્થાના વધુ વિસ્તરણ માટે બંગાળ ગયા.
હિન્દુસ્તાન સોશિયાલિસ્ટ રિપબ્લિકન એસોસિયેશન, જે અગાઉ હિન્દુસ્તાન રિપબ્લિકન આર્મી અને હિન્દુસ્તાન રિપબ્લિકન એસોસિયેશન તરીકે ઓળખાતું હતું, તે એક ભારતીય ક્રાંતિકારી સંગઠન હતું જેની સ્થાપના રામ પ્રસાદ બિસ્મિલ, અશફાકુલ્લા ખાન, શચીન્દ્રનાથ બક્ષી, શચીન્દ્રનાથ સાન્યાલ અને જોગેશચંદ્ર ચેટર્જી દ્વારા કરવામાં આવી હતી. હિન્દુસ્તાન રિપબ્લિકન એસોસિયેશનનો પ્રકાશિત ઢંઢેરો અને લેખિત બંધારણ ધ રિવોલ્યુશનરીને ૧૯૨૫ના કાકોરી ષડ્‌યંત્ર કેસમાં પુરાવા તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું.
દ્વારા આગામી મોટી કાર્યવાહી ૮ એપ્રિલ ૧૯૨૯ના રોજ દિલ્હીમાં સેન્ટ્રલ લેજિસ્લેટિવ એસેમ્બલી પર બોમ્બ ધડાકાની હતી. આ એક ઉશ્કેરણીજનક પ્રચાર કવાયત હતી, જેનો હેતુ ના ઉદ્દેશો પર પ્રકાશ પાડવાનો હતો અને જાહેર સલામતી બિલ અને વેપાર વિવાદ ખરડા ની રજૂઆત સામે વિરોધ તરીકે સમયસર કરવામાં આવ્યો હતો, જે બંનેનો મુસદ્દો ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓ અને ટ્રેડ યુનિયનવાદની અસરોનો સામનો કરવાના પ્રયાસરૂપે તૈયાર કરવામાં આવ્યો હતો.
ડિસેમ્બર ૧૯૨૯માં, એ લોર્ડ ઇરવિનની ખાસ ટ્રેન પર બોમ્બમારો કર્યો હતો. વાઇસરોય કોઈ પણ જાતની ઈજા વિના બચી ગયા. બાદમાં, ના લાહોર જૂથે અલગ થઈને હંસ રાજ વોહરાના નેતૃત્વ હેઠળ આતિશી ચક્ર પાર્ટીની રચના કરી હતી. તેઓએ જૂન ૧૯૨૯માં પંજાબમાં શ્રેણીબદ્ધ બોમ્બ ધડાકા કર્યા હતા. લાહોર કાવતરાના કેસમાં મુખ્ય આરોપી ભગતસિંહ અને તેમના સાથીઓ ૨૧ જાન્યુઆરી ૧૯૨૯ના રોજ લાલ સ્કાર્ફ પહેરીને કોર્ટમાં હાજર થયા હતા.
લાલા હરદયાળ સંમતિથી બિસ્મિલ અલ્હાબાદ ગયા હતા જ્યાં તેમણે ૧૯૨૩માં સચીન્દ્રનાથ સાન્યાલ અને બંગાળના અન્ય એક ક્રાંતિકારી ડૉ. જદુગોપાલ મુખર્જીની મદદથી પક્ષના બંધારણનો મુસદ્દો તૈયાર કર્યો હતો. સંગઠનનું મૂળભૂત નામ અને હેતુઓ યલો પેપર પર ટાઇપ કરવામાં આવ્યા હતા અને ત્યાર બાદ ૩ ઓક્ટોબર ૧૯૨૪ના રોજ સાન્યાલની અધ્યક્ષતામાં યુનાઇટેડ પ્રોવિન્સ ના કાનપોર ખાતે બંધારણીય સમિતિની બેઠક યોજાઇ હતી.
ગાંધીજીની નીતિઓની ટીકા કરવામાં આવી અને યુવાનોને સંગઠનમાં જોડાવા માટે આહ્‌વાન કરવામાં આવ્યું. પોલીસ આ પ્રકારની ભાષાનો ઉપયોગ જોઈને આશ્ચર્યચકિત થઈ ગઈ અને બંગાળમાં તેમના નેતાની શોધ આદરી. પત્રિકાઓના જથ્થાબંધ વિતરણ દરમિયાન સાન્યાલની પશ્ચિમ બંગાળના બાંકુરામાં ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. સાન્યાલની ધરપકડ પહેલા જોગેશચંદ્ર ચેટર્જીને પણ કલકત્તાના હાવડા રેલવે સ્ટેશન પરથી પોલીસે પકડી પાડ્યા હતા.
એચઆરએએ આગ્રા, અલ્હાબાદ, બનારસ, કાનપુર, લખનઉ, સહારનપુર અને શાહજહાંપુરમાં શાખાઓ સ્થાપિત કરી હતી. તેમણે કલકત્તામાં દક્ષિણેશ્વર અને શોવાબજાર ખાતે તથા ઝારખંડના દેવઘર માં પણ બોમ્બ બનાવ્યા હતા. પોલીસે ૧૯૨૫માં કલકત્તા ખાતેનું અને ૧૯૨૭માં દેવઘર ખાતેનું બૉમ્બગોળાનું કારાખાનું ઝડપી કાઢ્યું હતું.
૧૯૨૮માં, બ્રિટિશ સરકારે ભારતની રાજકીય પરિસ્થિતિ પર અહેવાલ આપવા માટે સર જહોન સાયમનની અધ્યક્ષતામાં સાયમન કમિશન સ્થાપના કરી. કમિશનમાં એક પણ ભારતીયને સભ્ય તરીકે સામેલ કરવામાં ન આવ્યા હોવાથી કેટલાક ભારતીય કાર્યકર્તા જૂથોએ કમિશનનો વિરોધ કર્યો હતો.
ફેબ્રુઆરી ૧૯૨૧માં ચૌરી ચૌરામાં કેટલાક આંદોલનકારી ખેડૂતોને પોલીસે મારી નાખ્યા હતા. પરિણામે ચૌરી ચૌરાના પોલીસ સ્ટેશન પર લોકોએ હુમલો કર્યો હતો અને ૨૨ પોલીસકર્મીઓને જીવતા સળગાવી દેવામાં આવ્યા હતા.
ખોટી ઓળખનો આ કેસ સિંઘ અને તેના ના સાથી-સભ્યોને એવો દાવો કરતા રોકી શક્યો નહીં કે બદલો લેવામાં આવ્યો હતો. બીજા દિવસે એ લાહોરમાં પોસ્ટરો લગાવીને હત્યાની કબૂલાત કરી જેમાં લખ્યું હતું:
પ્રેમાનંદકૃત 'દશમસ્કંધ' , ભાલણકૃત 'કાદંબરી' , 'વસંતવિલાસ' એમનાં મધ્યકાલીન કૃતિલક્ષી સંપાદનો છે. 'ચંદ્રહાસ આખ્યાન' , 'અખાના છપ્પા' , 'કુંવરબાઈનું મામેરું' અને 'અભિમન્યુ આખ્યાન' એમનાં અન્ય સાથેનાં વિદ્યાર્થીભોગ્ય સંપાદનો છે. 'ન્હાનાલાલ અધ્યયન ગ્રંથ' અને 'પ્રલંબિતા' પણ એમનાં સંપાદનો છે. 'ટૂંકીવાર્તા : સ્વરૂપ અને સાહિત્ય' અને 'સાહિત્યનો આસ્વાદ અને છંદ-અલંકાર ચર્ચા' અન્યના સહયોગમાં તૈયાર થયેલા ગ્રંથો છે. 'ગુજરાતનું સંસ્કૃતિદર્શન' માં એમણે ગુજરાતનો સાંસ્કૃતિક ઇતિહાસ રસળતી શૈલીમાં નિરૂપ્યો છે.
'પ્રેમાનંદ – એક સમાલોચના' , 'નર્મદ – એક સમાલોચના' , 'અનુવાક્' , 'કુન્તકનો વક્રોક્તિવિચાર' , 'અનુસર્ગ' , 'અન્વર્થ' , 'નવલરામ' , 'અનુમોદ' , 'સંભૂતિ' અને 'નર્મદદર્શન' એમના વિવેચન અને સંશોધનના ગ્રંથો છે. પ્રેમાનંદ, નર્મદ અને નવલરામ વિશેનાં સમગ્રલક્ષી મૂલ્યાંકન આપવાનો તેમ જ કુંતકના વક્રોક્તિવિચારને ગુજરાતી કવિતામાંથી ઉદાહરણો શોધી બતાવીને સમજાવવાનો એમનો પ્રયત્ન ધ્યાનાર્હ છે. 'કલાપી અને સંચિત' અને 'સ્નેહાધીન સુરસિંહ' એમના સંશોધનમૂલક ગ્રંથો છે.
તેમણે ગુજરાતી સાહિત્યમાં કરેલ મહત્ત્વના પ્રદાન બદલ ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર , ક્રાન્તિવીર નર્મદ પુરસ્કાર , ધનજી કાનજી ગાંધી સુવર્ણચંદ્રક , મેક્સમૂલર ઇન્ટરનેશનલ એવોર્ડ ; ગુજરાત ગૌરવ પુરસ્કાર અને ગુજરાત સંસ્કૃત સાહિત્ય અકાદમી દ્વારા વિશિષ્ટ સેવા સન્માન પ્રાપ્ત થયાં હતા.
મીરપુર ખાસ પાકિસ્તાનના સિંધ પ્રાંતમાં મીરપુર ખાસ જિલ્લા અને મીરપુર ખાસ વિભાગનું પાટનગર છે. મીરપુર ખાસ સિંધ પ્રાંતનું ૫મું અને પાકિસ્તાનનું ૩૩મું સૌથી મોટું શહેર છે. આ શહેર માનકાની શાખાના તાલપુર શાસકો દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું. પાકિસ્તાનની ૨૦૧૭ની વસ્તી ગણતરી મુજબ તેની વસ્તી ૨,૩૩,૯૧૬ છે. મીરપુર ખાસ તેની કેરીની ખેતી માટે જાણીતું છે, દર વર્ષે સેંકડો જાતના ફળોનું અહીં ઉત્પાદન થાય છે - તેને "કેરીનું શહેર" પણ કહેવામાં આવે છે, અને ૧૯૫૫થી વાર્ષિક કેરી ઉત્સવનું યજમાન શહેર પણ છે.
તાલપુર વંશે ૧૭૮૪માં સિંધ પર વિજય મેળવ્યો હતો, અને મીર ફાથ અલી ખાનના શાસનમાં સિંધને ત્રણ નાના પ્રદેશોમાં વહેંચવામાં આવ્યું હતું, જેનું શાસન તાલપુર પરિવારના સભ્યો દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. આ ત્રણેય પ્રદેશો હૈદરાબાદ, ખૈરપુર અને મીરપુર ખાસની આસપાસ કેન્દ્રિત હતા. મીર અલી મુરાદ તલપુર હેઠળની પરિવારની માનકાની શાખાને ૧૮૦૧માં મીરપુર ખાસની આસપાસનો વિસ્તાર વારસામાં મળ્યો હતો, અને નવી રાજધાની તરીકે સેવા આપવા માટે ૧૮૦૬માં નવા શહેર મીરપુર ખાસની સ્થાપના કરી હતી.
મીર શેર મુહમ્મદ તાલપુર એ મીર અલી મુરાદનું સ્થાન લીધું હતું અને જ્યારે તેમણે રાજ્યના શાસક જાહેર કરાયા ત્યારે તેમણે શહેરમાં એક કિલ્લાનું નિર્માણ કર્યું હતું અને કિલ્લાની અંદરથી કચેરી ચલાવી હતી. સ્થાનિક શાસકો માટે વિસ્તૃત કબરો ચિતોરી બનાવવામાં આવી હતી, અને તેમાં ઇસ્લામિક અને રાજસ્થાની સ્થાપત્ય કલાને જોડતી એક સમન્વયક સ્થાપત્ય શૈલી દર્શાવવામાં આવી છે.
મીરપુર ખાસ ૧૮૪૩ સુધી મીરપુર ખાસના તાલપુર મિરની રાજધાની રહી હતી. ૨૪ માર્ચ ૧૮૪૩ના રોજ ચાર્લ્સ જેમ્સ નેપિયરે ડબ્બોના યુદ્ધના મેદાનમાં મીર શેર મુહમ્મદ તાલપુરની હરાવી સિંધ પર વિજય મેળવી સિંધને ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની હેઠળ બ્રિટિશ ભારતમાં જોડી દીધું હતું.
મીરપુર ખાસ ક્ષેત્ર હજારો વર્ષોથી આબાદ હતું જે કાહુ-જો-દડોના બૌદ્ધ યુગની વસાહતના ખોદકામ દ્વારા સાબિત થાય છે. સ્તૂપોના અવશેષો હજી પણ જોવા મળે છે. ઈ.સ. ૭૧૨માં આ ક્ષેત્રને મુહમ્મદ બિન કાસિમની સેનાએ જીતી લીધું હતું.
તેઓ બીના દાસ સાથે સંકળાયેલા હતા, જેમણે ૧૯૩૨ માં બંગાળના રાજ્યપાલ સ્ટેનલી જેક્સનની હત્યા કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. ઈ. સ. ૧૯૩૮ થી ૧૯૩૨ સુધી બંગાળના ક્રિમીનલ લૉ એમેન્ડમેન્ટ ઍક્ટ હેઠળ તેમને હિલજી ડિટેન્શન કેમ્પમાં રાખવામાં આવ્યા હતા. ત્યાંથી છૂટ્યા પછી તેમણે ભારતની કોમ્યુનિસ્ટ ચળવળમાં ભાગ લીધો હતો. તેઓ ભારતના સામ્યવાદી પક્ષના મહિલા મોરચા સાથે જોડાયેલા હતા. ભારતની કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટીએ ભારત છોડો આંદોલનમાં ભાગ લીધો ન હતો આથી તેમણે પણ તેમાં ભાગ ન લીધો, પરંતુ તેમણે કોંગ્રેસના સાથીઓને મદદ કરી હતી. ભારત છોડો ચળવળના કાર્યકર હેમંત તારાફદરને તેમણે આશ્રય આપ્યો હોવાથી ઈ. સ. ૧૯૪૨ અને ૧૯૪૫ ની વચ્ચે તેમને ફરીથી જેલમાં પુરવામાં આવ્યા હતા. તેમને ઈ.સ. ૧૯૪૮ અને ૧૯૪૯ માં વેસ્ટ બેંગાલ સિક્યુરિટી એક્ટ હેઠળ ઈ.સ. ૧૯૪૮ માં સામ્યવાદ સાથેના જોડાણો માટે ઘણા મહિનાઓ માટે કેદ કરવામાં આવ્યા હતા.
૧૮ એપ્રિલ ૧૯૩૦ના દિવસે, છત્રી સંગઠનના નેતાઓની સૂચનાથી ચિત્તાગોંગ શસ્ત્રાગારના દરોડા પછી, તેમણે અને શશિધર આચાર્યે પતિ પત્ની તરીકે વેશ ભજવી ચંદનનગરમાં અનંત સિંહ, લોકનાથ બાલ, આનંદ ગુપ્તા, જીવન ઘોષલ અને અન્ય લોકોને મે ૧૯૩૦માં આશ્રય આપ્યો હતો. ૧ સપ્ટેમ્બર ૧૯૩૦ ના દિવસે, અંગ્રેજ પોલીસે તેમના ઘરે દરોડા પાડ્યા હતા અને એક ઝપાઝપી થઈ હતી. જીવન ઘોષાલ આ ઝપાઝપીમાં મૃત્યુ પામ્યા હતા અને શ્રીમતી સુહાસિની ગાંગુલી સહિતના અન્ય ક્રાંતિકારીઓ પકડાઈ ગયા હતા. પરંતુ તેઓને ટૂંક સમયમાં જ છોડી દેવામાં આવ્યા હતા.
કોલકાતામાં રહીને તેઓ કલ્યાણીદાસ અને કમલા દાસગુપ્તાના સંપર્કમાં રહ્યા. તેઓ તેમને જુગંતર પાર્ટીમાંના સંપર્કમાં લાવ્યા અને તેના છત્રી સંઘના તેઓ સભ્ય બન્યા. કલ્યાણી દાસ અને કમલા દાસગુપ્તાના સંચાલન હેઠળ, ગાંગુલી, છત્રી સંગઠન વતી, રાજા શ્રીશંદ્ર નંદીના બગીચામાં તરણ શીખવતા હતા. ત્યાં ઈ. સ. ૧૯૨૯માં તેમનો પરિચય ક્રાંતિકારી રસિકદાસ સાથે થયો. જ્યારે બ્રિટીશ સરકારને તેમની પ્રવૃત્તિઓની જાણ થઈ ત્યારે તેમણે ચંદનનગરમાં આશરો લીધો, જે એક ફ્રેન્ચ સંસ્થાન હતું.
શ્રીમતી ગાંગુલીનો જન્મ ૩ ફેબ્રુઆરી ૧૯૦૯ ના દિવસે બ્રિટિશ ભારતમાં બંગાળ પ્રાંતના ખુલના માં અવિનાશચંદ્ર ગાંગુલી અને સરલા સુંદરા દેવીને ઘેર થયો હતો. તેમનો પરિવાર બંગાળના ઢાકા બિક્રમપુરનો નિવાસી હતો. તેમણે ઢાકા ઈડન સ્કૂલમાંથી ૧૯૨૪ માં મેટ્રિકની પરીક્ષા પાસ કરી હતી. ઈન્ટરમીડિએટ ઑફ આર્ટ્સનો અભ્યાસ કરતી વખતે, તેમને બહેરા અને મૂંગા વિદ્યાર્થીઓ માટેની શાળામાં શિક્ષકની નોકરી મળતા તેઓ કોલકાતા આવ્યા.
હેમુ કાલાણીનો જન્મ ૨૩ માર્ચ ૧૯૨૩ના રોજ સુક્કુર, સિંધ માં પેસુમલ કાલાણી અને જેઠી બાઇને ત્યાં સિંધી જૈન પરિવારમાં થયો હતો. એક બાળક અને યુવાન તરીકે તેમણે તેમના મિત્રો સાથે વિદેશી ચીજવસ્તુઓના બહિષ્કાર માટે ઝુંબેશ ચલાવી હતી અને સ્વદેશી ચીજવસ્તુઓનો ઉપયોગ કરવા માટે લોકોને સમજાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. બાદમાં તેઓ ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓ તરફ આકર્ષાયા અને અંગ્રેજોને હાંકી કાઢવાના હેતુથી વિરોધ પ્રદર્શનોમાં ભાગ લેવાનું શરૂ કર્યું. તેઓ છાપા મારવામાં અને બ્રિટીશ રાજના વાહનોને સળગાવવામાં સામેલ હતા.
૧૯૪૨માં મહાત્મા ગાંધીના ભારત છોડો આંદોલનની શરૂઆત થઈ ત્યારે હેમુ કાલાણી તેમાં જોડાયા હતા. સિંધમાં ચળવળને મળેલા જન સમર્થનને કારણે બ્રિટીશ વસાહતી સત્તાવાળાઓએ ત્યાં યુરોપિયન બટાલિયન સહિતની લશ્કરી ટુકડીઓ મોકલવી પડી હતી. હેમુ કાલાણીને જાણ થઈ કે આ સૈનિકોની એક ટ્રેન અને તેમનો પુરવઠો ૨૩ ઓક્ટોબરના રોજ તેમના સ્થાનિક શહેરમાંથી પસાર થવાનો છે આથી તેમણે રેલવે ટ્રેક પરથી ફિશપ્લેટ્સ હટાવીને ટ્રેનને પાટા પરથી ઉથલાવી દેવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. જરૂરી સાધનોના અભાવે ફિશપ્લેટ્સને ઢીલી કરવાના સાધન તરીકે તેમને દોરડાનો ઉપયોગ કરવો પડ્યો હતો.
હેમુ કાલાણી ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળ દરમિયાન ક્રાંતિકારી અને સ્વાતંત્ર્ય સેનાની હતા. તેઓ અખિલ ભારતીય વિદ્યાર્થી સંગઠન સાથે જોડાયેલા એક વિદ્યાર્થી સંગઠન સ્વરાજ સેનાના નેતા હતા. તેઓ દેશના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ માટે શહીદ થનારા સૌથી યુવાન ક્રાંતિકારીઓમાંના એક હતા. જ્યારે તેઓ માત્ર ૧૯ વર્ષના હતા ત્યારે બ્રિટીશ વસાહતી સત્તાવાળાઓ દ્વારા તેમના ૨૦મા જન્મદિવસના બે મહિના પહેલાં તેમને મૃત્યુદંડ આપવામાં આવ્યો હતો.
અમેરિકાના પેન્સિલ્વેનિયા રાજ્યના સ્ટ્રૉબર્સ નગરમાં પ્રતિવર્ષ આયોજિત કરવામાં આવતા હિંદુ હેરિટેજ સમર કૅમ્પના નૃત્યવિભાગમાં તેમણે 1984–90ના ગાળા દરમિયાન પ્રશિક્ષક તરીકે સેવાઓ આપી હતી. વળી, પૂર્વ આફ્રિકા, શ્રીલંકા અને અમેરિકાનાં વિવિધ નગરોમાં તેમણે ઉચ્ચ કક્ષાની કાર્યશાળાઓનું આયોજન કર્યું હતું.
શાસ્ત્રીય નૃત્યનાં વિવિધ પાસાંઓ પર તેમણે લખેલા લેખો અને સંશોધનપત્રો ગુજરાતના અગ્રણી સામયિકોમાં પ્રકાશિત થતા રહેલા.
મહંત સ્વામી મહારાજનો જન્મ 13 સપ્ટેમ્બર 1933 ના રોજ મધ્યપ્રદેશ, ભારતના જબલપુરમાં ડાહીબેન અને મણિભાઈ નારાયણભાઈ પટેલને ત્યાં થયો હતો. થોડા દિવસો પછી, ના સ્થાપક શાસ્ત્રીજી મહારાજે જબલપુરની મુલાકાત લીધી, જ્યાં તેમણે નવજાત બાળકને આશીર્વાદ આપ્યા અને તેનું નામ કેશવ રાખ્યું. પરંતુ, તેમનો પરિવાર તેમને પ્રેમથી વિનુ કહેતો હતો.
મણિભાઈ મૂળ ગુજરાતના આણંદના વતની હતા અને તેઓ વ્યવસાય અર્થે જબલપુરમાં સ્થાયી થયા હતા. વિનુભાઈએ તેમનું પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શિક્ષણ અંગ્રેજી માધ્યમની શાળામાં પૂર્ણ કરીને તેમના પ્રારંભિક વર્ષો જબલપુરમાં વિતાવ્યા. જબલપુરની ક્રાઈસ્ટ ચર્ચ બોયઝ સિનિયર સેકન્ડરી સ્કૂલમાં તેનું 12મું ધોરણ પૂરું કર્યું. ત્યારબાદ, તેઓ તેમના માતાપિતા સાથે તેમના વતન આણંદમાં પાછા ફર્યા, જ્યાં તેમણે કૃષિ કોલેજમાં અભ્યાસ માટે પ્રવેશ મેળવ્યો. 1951-52માં, તેઓ શાસ્ત્રીજી મહારાજના શિષ્ય યોગીજી મહારાજના સંપર્કમાં આવ્યા. તેમણે યોગીજી મહારાજ સાથે તેમની ઉનાળાની રજાઓમાં પ્રવાસ કર્યો. યોગીજી મહારાજનો નિઃસ્વાર્થ પ્રેમ યુવાન વિનુભાઈને પોતાની નજીક લઈ ગયો.
વિનુભાઈએ આણંદમાંથી કૃષિમાં સ્નાતકની પદવી મેળવી અને યોગીજી મહારાજ સાથેના સંગતથી તેમને ત્યાગનો માર્ગ અપનાવવાની પ્રેરણા મળી. 1957માં યોગીજી મહારાજે તેમને પાર્ષદ દીક્ષા આપી અને તેમનું નામ વિનુ ભગત રાખ્યું. પછી, યોગીજી મહારાજે તેમને તેમના રોજિંદા પત્રવ્યવહાર અને અન્ય સેવાઓની દેખરેખ રાખવા માટે તેમના વિચરણમાં તેમની સાથે રહેવા કહ્યું.
1961 માં, ગઢડામાં સ્વામિનારાયણ મંદિરના કળશ મહોત્સવ પ્રસંગે, યોગીજી મહારાજે 51 શિક્ષિત યુવાનોને ભાગવતી દીક્ષા આપી હતી. તેમાંથી વિનુ ભગતનું નામ સાધુ કેશવજીવનદાસ આપવામાં આવ્યું હતું. ત્યારપછી યોગીજી મહારાજે મુંબઈમાં 51 નવા દીક્ષિત સાધુઓને સંસ્કૃતનો અભ્યાસ કરવાની સૂચના આપી. સ્વામી કેશવજીવનદાસને દાદર મંદિર ખાતે તેમના વડા તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. તેથી સમય જતાં તેઓ મહંત સ્વામી તરીકે જાણીતા બન્યા.
સન ૨૦૧૬માં પ્રમુખ સ્વામીના અવસાન પૂર્વે તેમણે પત્ર લખી સંસ્થાના વડીલ સંતોની હાજરીમાં તેમને બીએપીએસ સંસ્થાના પ્રમુખ અને ગુરુ બનાવ્યા. મહંત સ્વામીએ દેશ વિદેશમાં મંદિર નિર્માણ કરાવ્યું છે, જેમાં અમેરિકાના રોબિન્સવિલમાં સ્વામીનારાયણ અક્ષરધામ અને અબુધાબીમાં પણ સ્વામીનારાયણ મંદિર નિર્માણ થઇ રહ્યા છે. ૫૦૦ જેટલા સાધુઓને દીક્ષા આપી, છાત્રાલય અને હોસ્પિટલનું નિર્માણ કરાવી સંસ્થાનો આંતરરાષ્ટ્રીય વિકાસ કરી રહ્યા છે અને સ્વામિનારાયણ ભગવાનના સંદેશોનો પ્રચાર કરી રહ્યા છે.
મહંત સ્વામી મહારાજ બીએપીએસ સંસ્થાના હાલના વડા અને પ્રમુખ સ્વામી મહારાજના પટ્ટ શિષ્ય છે. તેઓ ભગવાન સ્વામિનારાયણ ના છઠા આધ્યાત્મિક વારસદાર માનવામાં આવે છે. તેમણે સંસ્થાના આંતરરાષ્ટ્રીય મહોત્સવો,અક્ષરધામ, પ્રવચન - કથાવાર્તા, બાળ-યુવા પ્રવૃત્તિઓ વગેરેમાં મહત્વનું યોગદાન આપ્યું છે.
સમૂળી ક્રાંતિ એ ગુજરાતી લેખક કિશોરલાલ મશરૂવાળા નું ૧૯૪૮માં પ્રકાશિત પુસ્તક છે. આઝાદ ભારતને એક આદર્શ રાષ્ટ્ર બનાવવાની ઈચ્છાથી આ પુસ્તક લખાયું હતું. ભારતમાં વિવિધ સંપ્રદાયો, જ્ઞાતિઓ અને ભાષાઓ બોલતા લોકસમૂહ વસે છે, તેમ છતાં તે ભેદભાવોને દૂર કરી એક સમૃદ્ધ રાષ્ટ્ર નિર્માણ કરવાની રીત આ પુસ્તકમાં વર્ણવવામાં આવી છે.
આર્થિક ક્રાંતિ નું નિરૂપણ બીજા ભાગમાં કરવામાં આવેલ છે. અર્થશાસ્ત્રના મુખ્ય ત્રણ પરિમાણો - કુદરત, શ્રમ અને વાદ સાથે તેવું ચોથા પરિમાણ તરીકે ચારિત્ર્યને ઉમેરે છે. મૂડીવાદ, ફુરસદવાદ અને સામ્યવાદની ટીકા કરે છે અને ગાંધીવાદ, સર્વોદયવાદ અને માનવવાદ ને ઉપાય બતાવે છે.
પ્રથમ ભાગ ધર્મ અને સમાજની ક્રાંતિ વિશે છે. તેઓ સમાજની જ્ઞાતિની ભાવના અને ધાર્મિક જ્ઞાતિ સંસ્થાને નાબુદ કરવા વિશે કહે છે. સામાજિક ક્રાંતિ વિના સમૂળી ક્રાંતિ સંભવ નથી.
સમૂળી ક્રાંતિ શીર્ષક પાછળનો તર્ક એ છે કે "આપણા અનેક વિચારો અને માન્યતાઓનું આપણે મૂળથી જ સંશોધન કરવાની જરૂર છે. આપણા વિચારો મોટેભાગે ઉપર ઉપરની મરામત છે. મૂળ સુધી પહોંચતા નથી."
પીએસએલવી-સી૪ પર આ વખતે હવામાનની અભ્યાસ અને આગાહી કરવા માટેનો ઉપગ્રહ ચડાવીને તેને ભૂ-સમક્રમી કક્ષામાં તરતો મૂકવામાં આવ્યો. આ ઉપગ્રહનું નામ મીટિઅરૉલજિકઅલ સેટેલાઇટ પરથી મેટસેટ રાખવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ ૧ ફેબ્રુઆરી ૨૦૦૩ના રોજ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર અમેરિકાના કોલંબિયાને અંતરિક્ષ સ્ટેશનના વાતાવરણમાં પુનઃ પ્રવેશ વખતે નડેલા અકસ્માતમાં ભારતીય મૂળના અંતરિક્ષ યાત્રી ડૉ. કલ્પના ચાવલાનું દુઃખદ અવસાન થતાં તેમની સદા સર્વદા સ્મરણાંજલિ રૂપે ૫ ફેબ્રુઆરી ૨૦૦૩ના રોજ આ ઉપગ્રહને કલ્પના-૧ અને તેનાથી શરૂ થતી નવી ઉપગ્રહની નવી શ્રેણીનું લોકલાડીલું નામ કલ્પના રાખવામાં આવ્યું. આ ઉપગ્રહ સહિત રોકેટે ૧૨ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૨ના રોજ સતીશ ધવન અંતરિક્ષ કેન્દ્ર ખાતેથી બપોરે ૧૫:૫૩ વાગે ઉડાણ ભરી. આ રોકેટમાં હવામાનનું અધ્યયન અને આગાહી કરતો ભૂ-સમક્રમી સ્થિર ઉપગ્રહ તરતો મૂકવામાં આવ્યોા.
ભારતનો સર્વપ્રથમ ઉપગ્રહ જેનું નામ તેની કાર્યકાળ દરમ્યાન બદલીને ભારતીય મૂળનાં અવકાશયાત્રીની સ્મરણાંજલિમાં કલ્પના-૧ કરવામાં આવ્યું.
તેમના નોંધપાત્ર કાર્યોમાં પરંતુ, કાવ્યસંગ્રહ , શિખંડી, શિખંડી પર આધારિત એક લાંબી કવિતા કવિતા છે, જે મહાભારતનુ પાત્ર છે. રેડિયો નાટક: સ્વરૂપે અને સિદ્ધાંત, , તુંડિલ-તુંડિકા, દિર્ઘ કાવ્યનુ એક સ્વરૂપ, , અને ઝાલર વાગે જુથડી, કવિતાઓ સંગ્રહ . તેઓ જયંત પાઠક પુરસ્કાર , ક્રિટીક્સ એવોર્ડ , કવિશ્વર દલપરામ એવોર્ડ , સાહિત્ય ગૌરવ પુરસ્કાર , નરસિંહ મહેતા પુરસ્કાર , કલાપી પુરસ્કાર , નર્મદ સુવર્ણ ચંદ્રક ના પ્રાપ્તકર્તા છે.
વિનોદ જોશીએ 1975 માં, બોટાદના કવિશ્રી બોટાદકર આર્ટસ એન્ડ કૉમર્સ કોલેજમાં ગુજરાતી સાહિત્યમાં તેમની બેચલર ઓફ આર્ટસ પૂર્ણ કરી. તેમણે સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટી, ભાવનગર માં ગુજરાતી મા માસ્ટર ઓફ આર્ટસ પૂર્ણ કર્યાં અને સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટીમાં ગુજરાતી ભાષા સાહિત્ય ભવન . તેમણે પીએચ.ડી., 1980 માં ગુજરાતી ભાષા સાહિત્ય ભવન, સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટી, તેમના સંશોધન માટે રેડિયો નાટકનુ કલાસ્વરુપ અને ગુજરાતીમા તેનો વિકાસ, ઈશ્વરલાલ આર. દવેની દેખરેખ હેઠળ.
વિનોદ જોશીનો જન્મ 13 ઓગસ્ટ, 1955 ના રોજ ગુજરાતના અમરેલી જિલ્લાના ભોરીંગડા ગામમાં થયો હતો. તેમનું કુટુંબ બોટાદથી છે. તેમના પિતા, હરગોવિંદદાસ જોશી સંસ્કૃત વિદ્વાન હતા અને ગ્રામીણ સૌરાષ્ટ્રમાં પંચાયત મંત્રી તરીકે સેવા આપતા હતા. વિનોદ જોશી તેની માતા, લીલાવતી જોશીના લોકગીતથી પ્રભાવિત થયા છે.
વિનોદ જોશીએ તેમના શાળાના દિવસો દરમિયાન કવિતા લખવાનું શરૂ કર્યું. ધોરણ 10 માં, તેમની કવિતા સૌ પ્રથમ 1973 માં ગુજરાતી ભાષા સામયિકમાં કુમારમાં પ્રકાશિત થઈ હતી. ત્યારબાદ તેમની કવિતાઓ કવિલોક, કવિતા, શબદસ્રુષ્ટી, પરબ, નવનીત સમર્પણ, બુદ્ધીપ્રકાશ સહિતના અન્ય ગુજરાતી સામયિકોમાં પ્રકાશિત થઈ છે.
જોશીને તેમના ગીતોના અવાજોમાં ભવ્ય સ્ત્રી સંવેદનશીલતા માટે ગુજરાતી સાહિત્યમાં વખાણવામાં આવે છે. તેમની કવિતામાં પ્રતીતિઓમાં તીવ્ર સ્ત્રીત્વ, એકાંત, સામાજિક સ્થિતિ અને અવિભાજ્ય વ્યક્તિત્વ શામેલ છે, જે રોજિંદા વાસ્તવિકતા અને વસ્તુઓની છબીઓમાં વ્યક્ત થાય છે.
પરન્તુ, કવિતા તેમની પ્રથમ કૃતિ, 1984 માં કાવિલોક ટ્રસ્ટ દ્વારા પ્રકાશિત કરવામાં આવી હતી. 1985 માં શીખંડી એક લાંબી કવિતા સંસ્કૃતના નિયમો અનુસાર બનેલી છે. આ કવિતા મહાભારતના પાત્રો, શિખંડી અને ભીષ્મના માનસ સાથે વ્યવહાર કરે છે.
તુંડિલ-તુંડિકા , બીજી લાંબી કવિતા, આધુનિક શૈલીમાં મધ્યયુગીન ગુજરાતી પદવાવાર્તા સ્વરૂપનું પુનરાવર્તન છે. ઝાલર વાગે જુથડી જોશીની સૌથી વધુ પ્રેમભર્યા કવિતાઓની માંગ છે.
વિનોદ જોશીની કવિતા ગ્રામીણ જીવનની છબીઓ સાથે મુખ્યત્વે ગુજરાતી સાહિત્યમાં સ્ત્રીની લાગણીઓના ચિત્રણ દ્વારા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
ત્યારે બૃહન્નલા કહે છે કે સૈરન્ધ્રીએ મારા સારથ્યના વખાણ કર્યા છે માટે હું તો હવે પરત ફરીને મારી અપકીર્તિ કરી શકું તેમ નથી. માટે હે વીર !
વિરાટ રાજાના સૈન્યનો સેનાપતિનું નામ કીચક હતું. તે રાજા વિરાટનાં પત્ની સુદેષ્ણાનો ભાઈ હતો. એક વખત તેની દૃષ્ટિ સૈરંધ્રી માલિની પર પડે છે અને તે મોહાંધ થઈ જાય છે. તે પોતાના મોહની વાત પોતાની બહેન સુદેષ્ણાને કરે છ. સુદેષ્ણાને પૂછીને તે દ્રૌપદી પાસે આવીને પૂછે છે કે તું કોણ છે અને તારા પિતા કોણ છે ?
તેરમા વર્ષમાં અજ્ઞાતવેશમાં વિચરતા પાંડવોને ઓળખીને ખુલ્લા કરવા માટે દુર્યોધને મોકલેલા ગુપ્તચરો દુર્યોધન, કર્ણ, ઇત્યાદિની હાજરીમાં રાજદરબારમાં આવીને સમાચાર આપે છે કે ક્યાંય પાંડવોની ભાળ મળતી નથી. જો કે, તેઓ કહે છે કે હે રાજન !