polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
સૈયદ મીર નીસાર અલી ટિટુમીર એક ઇસ્લામી ઉપદેશક હતા, જેમણે ૧૯ મી સદી દરમિયાન હિન્દુ જમીનદારો અને બ્રિટિશરો વિરુદ્ધ ખેડૂત ચળવળ આદરી હતી. તેમના અનુયાયીઓની સાથે, તેમણે નાર્કેલબેરીયા ગામમાં વાંસનો કિલ્લો બનાવ્યો, આ કિલ્લાએ બંગાળી લોક દંતકથામાં અગ્રણી સ્થાન મેળવ્યું. બ્રિટિશ સૈનિકો દ્વારા કિલ્લાને તોડી પાડ્યા પછી, ૧૯ નવેમ્બર ૧૮૩૧ ના દિવસે ટિટુમીરના ઘાયલ થઈ મૃત્યુ પામ્યા.
સૈન્યમાં નવી દાખલ કરાયેલ પેટર્ન 1853 એનફિલ્ડ રાઇફલની કારતૂસો ટેલો અને લાર્ડ ચરબીના આવરણને દાંતથી છોલવાની અફવાએ આ અસંતોષમાં અંતિમ તણખો નાખ્યો. સૈનિકોને કારતૂસને તેમની રાઈફલોમાં નાખતા પહેલાં તેનું ચરબી યુક્ત આવરણ દાંતથી કરડવું પડતું હતું, તેમાં ગાય અને ડુક્કરની ચરબીની કથિત હાજરી, હિન્દુ અને મુસ્લિમ સૈનિકો માટે ધાર્મિકરીતે અમાન્ય હતી.
મંગલ પાંડે, નામના એક ભારતીય સૈનિકે ૧૮૫૭ની ભારતીય ક્રાંતિની શરૂઆત કરનારી ઘટનાઓમાં મુખ્ય ભાગ ભજવ્યો. તેઓ બ્રિટીશ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીની ૩૪ મી બંગાળ નેટીવ ઇન્ફેન્ટ્રી રેજિમેન્ટમાં સિપાહી હતા. પોતાના અંગ્રેજ ઉપરી અધિકારીઓનો હુકમ ન માનવો અને પાછળથી તેને આપવામાં આવેલી ફાંસીને કારણે ૧૮૫૭ની ભારતીય ક્રાંતિ ને જોઈતો જરૂરી તણખો મળ્યો.
આ ઘટના પછી, બંગાળી અને પંજાબી ક્રાંતિકારીઓની ભૂગર્ભ પ્રવૃત્તિઓને નાશ કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો, આથી ક્રાંતિકારીઓની પ્રવૃત્તિઓ થોડા સમય માટે તીવ્ર દબાણ હેઠળ આવી. રાશ બિહારીએ લગભગ ત્રણ વર્ષ સુધી સફળતાપૂર્વક ધરપકડથી બચતા રહ્યા અને ગદર ષડયંત્રનો પર્દાફાશ થતાં પહેલાં તેઓ તેમાં સક્રિયપણે શામેલ હતા છેવટે ૧૯૧૬માં તેઓ છટકીને જાપાન ચાલ્યા ગયા.
ઓલ-ઈન્ડિયા મુસ્લિમ લીગની સ્થાપના ૧૯૦૬માં, ઢાકા ખાતે અખિલ ભારતીય મુહમ્મદન શૈક્ષણિક પરિષદ દ્વારા કરવામાં આવી હતી. બ્રિટિશ ભારતમાં મુસલમાનોના હિતોને સુરક્ષિત રાખવા એક રાજકીય પક્ષ તરીકે તેની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.તેણે પાકિસ્તાનની રચના પાછળ નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવી હતી.
વાઈસરોયની હત્યાના પ્રયાસ પછીની તપાસ બાદ દિલ્હી કાવતરાના ખટલાની સુનાવણી થઈ. જોકે બોમ્બ ફેંકવાના ગુન બદ્દલ બસંત કુમાર બિશ્વાસને અને આ કાર્યમાં સહાય કર્યા બદ્દલ અમીર ચાંદ અને અવધ બિહારીને ફાંસીની સજા થઈ, પણ બોમ્બ ફેંકનાર વ્યક્તિની સાચી ઓળખ આજ દિવસ સુધી કોઈ જાણી શક્યું નથી.
૧૮૩૫ માં ભારતની શાળાઓમાં અંગ્રેજી ભાષાને શિક્ષણનું માધ્યમ બનાવવામાં આવ્યું હતું. બ્રિટિશ વહીવટીતંત્રે ૧૮ મી સદીના પશ્ચિમી સંસ્કૃતિ અને આત્મજ્ઞાનની શ્રેષ્ઠતામાં વિશ્વાસ રાખીને, ભારતીય જનતા પર શિક્ષણ અને સંસ્કૃતિના પાશ્ચાત્ય ધોરણો લાદ્યા. આનાથી ભારતમાં મેકોલીકરણ થયો.
શમસુલ આલમની હત્યાના મામલે બાગા જતીન ઉર્ફે જાતિન્દ્રનાથ મુખર્જી સહિત મોટાભાગના જાણીતા જુગંતર સંગઠનના નેતાઓની ૧૯૧૦માં ધરપકડ કરવામાં આવી. બાઘા જતીને સંઘની કાર્યવાહીની વિકેન્દ્રિત કરી દેધી હોવાથી ૧૯૧૧માં અન્ય સૌ નેતાને છોડી દેવામાં આવ્યા હતા.
ભારતની સ્વતંત્રતાની લડત માટે ૧૯૧૩માં વિદેશમાં ગદર પાર્ટીની રચના કરવામાં આવી હતી, જેમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને કેનેડા, તેમજ શાંઘાઈ, હોંગકોંગ અને સિંગાપોરના સભ્યો શામેલ હતા. બ્રિટિશરો વિરુદ્ધ હિંદુ, શીખ અને મુસ્લિમ એકતાનો પક્ષના સભ્યોનો હેતુ હતો.
બાઘા જતીન જુગંતરના ટોચના નેતાઓમાંના એક હતા. હાવડા-સિબપુર કાવતરા કેસ હેઠળ, ઘણા અન્ય નેતાઓ સાથે તેમની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. તેમના પર રાજદ્રોહ બદ્દ્લ કામ ચલાવવામાં આવ્યું, આક્ષેપ એ હતો કે તેઓએ શાસક સામે લશ્કરની વિવિધ રેજિમેન્ટોને ભડકાવી હતી.
૧૮૭૬માં, એક વિવાદાસ્પદ પગલામાં, વડા પ્રધાન બેન્જામિન ડિસ્રાએલીએ, મહારાણી વિક્ટોરિયાને ભારતની મહારાણીનો વધારાનો ખિતાબ આપવા માટે કાયદો પસાર કર્યો. બ્રિટનમાં ઉદારવાદીઓએ વાંધો ઉઠાવ્યો કે આ બિરુદ બ્રિટીશ પરંપરાઓ વિરોધી છે.
કોલકાતામાં બોમ્બ બનાવવાની પ્રવૃત્તિના મામલે ઓરોબિંદો ઘોષ સહિત જુગંતર પક્ષના અનેક નેતાઓની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. કેટલાક કાર્યકરોને અંદમાન સેલ્યુલર જેલમાં દેશનિકાલ કરવામાં આવ્યા હતા.
ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળ એ ભારતમાં બ્રિટીશ શાસનનો અંત લાવવાના અંતિમ ઉદ્દેશ સાથે ચલાવવામાં આવેલી ઐતિહાસિક લડતની ઘટનાઓની શ્રેણી હતી. આ ચળવળ ૧૮૫૭ થી ૧૯૪૭ સુધી ચાલી હતી.
બીનોય બાસુ, બાદલ ગુપ્તા અને દિનેશ ગુપ્તા કોલકતાના ડેલહાઉઝી ચોકમાં આવેલી સચિવાલય ઈમારત - રાઈટર્સ બિલ્ડિંગ પર હુમલો કરવા માટે જાણીતા છે, તેઓ પણ જુગંતરના સભ્ય હતા.
બગીન્દ્ર ઘોષની આગેવાની હેઠળ જુગંતર સંગઠના બાઘા જતીન સહિતના ૨૧ ક્રાંતિકારીઓએ શસ્ત્રો અને વિસ્ફોટકો એકત્રિત કરવા અને બોમ્બ બનાવવાનું શરૂ કર્યું.
મહાત્મા ગાંધીજીના માર્ગદર્શન હેઠળ ભારતમાં દારૂબંદીની ચળવળ ભારતીય રાષ્ટ્રવાદ સાથે જોડાઈ. ગાંધીજી દારૂને દેશની સંસ્કૃતિમાં વિદેશી આયાત તરીકે જોતા.
તુવેરને ખાદ્ય પાક અને ઘાસચારા એમ બંને રીતે ઉગાડાય છે. તેને સૂકા કઠોળ, લોટ તરીકે કે લીલા દાણા સ્વરૂપે ખાઈ શકાય છે. તેમાં ઉંચા પ્રમાણમાં પ્રોટીન અને મહત્વપૂર્ણ એમિનો ઍસિડ જેવાકે મેથીઓનાઈન, લાયસાઈન, ટ્રીપ્ટોફેન હોય છે. તુવેરને સિરિયલની સાથે મેળવીને લેતા તે એક સમતોલ માનવ આહાર બનાવે છે. સૂકા વટાણાના એક વિકલ્પ તરીકે આના સૂકવેલા કઠોળને પલાળીને રાંધવાના ઉપયોગમં લેવામાં આવે છે. તુવેરને ફણગાવીને ખાતા તે પચવામાં સરળ બને છે. ફણગાવવાથી તેમાંની અપાચક સાકર ઘટે છે. આ સાકર તુવેરના કઠોળને સીધી રાંધવાથી તેમની તેમ જ રહે છે.
ગરીબ ખેડૂતો દ્વારા આને જમીનના નાના ટુકડા ઉપર મધ્યમથી લાંબી આવરદા માટે રોપવામાં આવે છે. ટૂંકી આવરદાના તુવેર વાવેતરની પદ્ધતિ હમણાં વિકસાવવામાં આવી છે જેથી તેને ફરતા પાક તરીકે વાવી શકાય. પરમ્પારિક રીતે તુવેરની ખેતીમામ્ ખાતર, સિંચન અને જંતુનાશક જેવા સહાયકોનો ઉપયોગ અત્યંત અલ્પ છે. જેને કારાણે તુવેરના ઉત્પાદનની ઉપજ ઘણી અલ્પ છે . તુવેરની માગ વધુ હોવાને કારણે હાલના સમયમાં આ પાકના વ્યવસ્થાપન પર વધુ જોર મુકાયું છે
વિશ્વમાં લગભગ ૪૬૦૦૦ ચો કિમી ક્ષેત્ર પર તુવેર ઉગાડાતી હોવાનો અંદાજ છે. તેમાંની ૮૨% તો ભારતમાં જ ઉગે છે. હાલના સમયમાં આફ્રિકામાં, ખાસ કરીને પશ્ચિમ આફ્રિકામાં પ્રાણીજ ખોરાકમાં તે એક આવશ્યક અંગ બન્યું છે
ઊંચાઇએ આવેલા તળાવો અને જળાશયો: લાક્ષણિક રીતે નદી પ્રણાલીના મૂળમાં આવેલા હોય છે, ઊંચાઇએ આવેલા જળાશયોનું સ્થાન કોઇ પણ માનવ વસવાટથી ઊંચું હોય છે અને તેને દુષિત થવાની શક્યતા મર્યાદિત કરવા તેની આસપાસ રક્ષણાત્મક વિસ્તાર હોય છે. બેક્ટેરિયા અને રોગકારક સુક્ષ્મ જીવાણુઓનું સ્તર સામાન્ય રીતે નીચું હોય છે પરંતુ તેમાં કેટલાક બેક્ટેરિયા, પ્રજીવ અથવા લીલની હાજરી હશે. જ્યાં અપલેન્ડનું વનીકરણ કરાય છે ત્યાં હ્યુમિક એસિડ પાણીને રંગીન કરી શકે છે. ઘણા અપલેન્ડ સ્ત્રોત નીચી ધરાવે છે જેને સંતુલિત કરવાની જરૂર પડે છે.
નદીઓ, નહરો અને નીચાળવાળા વિસ્તારના જળાશયો: નીચાળવાળા વિસ્તારમાં સપાટી પરના પાણીમાં નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં બેક્ટેરિયા હોઇ શકે છે અને તે લીલ, વિલંબિત ઘન અને વિવિધ દ્વાવ્ય ઘટકો પણ ધરાવતું હોઇ શકે છે.
આબોહવા જળ ઉત્પાદન એ ઊચ્ચ ગુણવત્તાવાળું પીવાનું પાણી પુરુ પાડતી એક નવી પ્રૌદ્યોગિકી છે જે હવાને ઠંડી પાડીને અને આમ જળ બાષ્પનું ઘનીકરણ કરીને હવામાંથી પાણીને ખેંચે છે.
રેઇનવોટર હાર્વેસ્ટિંગ અથવા ફોગ કલેક્શન વાતાવરણમાંથી પાણીનો સંગ્રહ કરે છે. તેનો સુકી મોસમ ધરાવતા વિસ્તારોમાં અને ઓછો વરસાદ અને ધુમ્મસ અનુભવતા વિસ્તારોમાં ઉપયોગ કરાય છે.
પંપથી ખેંચવું અને સંગ્રહ - મોટા ભાગના પાણીને પંપ મારફતે ખેંચવું જોઇએ અથવા પાઇપ કે સંગ્રાહક ટાંકીમાં વાળવું જોઇએ. પાણીમાં દૂષકો ઉમેરેતા અટકાવવા આ ભૌતિક આંતરમાળખું યોગ્ય પદાર્થોમાંથી બનેલું અને બાંધેલું હોવું જોઇએ જેથી આકસ્મિક રીતે પણ પાણી દુષિત ના થાય.
છટણી - ભૂતલ જળના શુદ્ધિકરણના પ્રથમ પગલામાં શુદ્ધિકરણના પાછળના પગલામાં અવરોધ ઉભો કરી શકે તેવા લાકડીઓ, પાંદડા, કચરો અને અન્ય મોટા કણો જેવા કાટમાળને દૂર કરવામાં આવે છે. મોટા ભાગના ઊંડા અતઃસ્તર જલને શુદ્ધિકરણના અન્ય પગલા પહેલા છટણી કરવાની જરરૂ રહેતી નથી.
સંગ્રહ - નદીમાંના પાણીમાં પ્રાકૃતિક જૈવિક શુદ્ધિકરણ કરવા તેને કાંઠાવિસ્તાર પર આવેલા જળાશયોમાં કેટલાક દિવસો અને ઘણા મહિનાઓના સમયગાળા માટે સંગ્રહ કરી શકાય છે. જો માવજત ધીમા રેતી ગાળકો દ્વારા કરાતી હોય તો તે વિશેષ મહત્ત્વનું છે. સંગ્રાહક જળાશય દુષ્કાળના ટૂંકા સમય ગાળા સામે પણ બફર પુરું પાડે છે અથવા સ્ત્રોત નદીમાં પ્રદૂષણના બનાવના સંજોગોમાં પાણીનો પુરવઠો જાળવવામાં મદદ કરે છે.
પૂર્વપ્રાનૂકૂલન - વિપુલ માત્રામાં સખત ક્ષાર ધરાવતા પાણીમાંથી સમાન આયન અસરનો ઉપયોગ કરીને કેલ્શિયમ કાર્બોનેટનું અવક્ષેપન કરવા પાણીની સોડા-એશ સાથે માવજત કરવામાં આવે છે.
પૂર્વક્લોરિનેશન- ઘણા પ્લાન્ટમાં પાઇપ-કામ અને ટાંકી પર ગંદા સજીવોની વૃદ્ધિ લઘુત્તમ કરવા આપાત પાણીનું ક્લોરિનેશન કરવામાં આવે છે. ગંભીર પ્રતિકૂળ ગુણવત્તા અસરોને કારણે તેને મોટે ભાગે અટકાવી દેવામાં આવ્યું છે.
આયર્ન હાઇડ્રોક્સાઇડ. 7 કે તેથી વધુ ધરાવતા માવજત પહેલના પાણીમાં આયર્ન ક્લોરાઇડ જેવા આયર્ન સંયોજનનું દ્વાવણ ઉમેરીને તે બનાવવામાં આવે છે. આયર્ન હાઇડ્રોક્સાઇડ અત્યંત અદ્રાવ્ય છે અને 7 જેટલી નીચી એ રચાય છે. યુકેમાં ક્યુપ્રસ નામ હેઠળ આયર્ન ક્ષારના વાણિજ્યિક ફોર્મ્યુલેશનનું પરંપરાગત રીતે વેચાણ થતું હતું.
એલ્યુમિનિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડની સ્વાસ્થ્ય પર સંભવિત અસર અંગે ચિતાઓ હોવા છતાં તેનો ઊર્ણિન અવક્ષેપ તરીકે વ્યાપક ઉપયોગ થાય છે. 1988માં સાઉથ-વેસ્ટ યુકેમાં કેમલફોર્ડમાં તેના અયોગ્ય ઉપયોગથી ગંભીર ઝેરી બનાવ બન્યો હતો, ત્યારે સ્કંદકને અંતિમ માવજતવાળું પાણી ધરાવતા જળાશયમાં સીધું જ રજૂ કરી દેવાયું હતું.
પોલિડેડમેક કૃત્રિમ રીતે બનાવાયેલું પોલિમર છે અને ત્યારે વ્યાપક પણે વપરાતા સંશ્લેષિત પોલિમરના વર્ગ પૈકીનું એક છે. આ પોલિમોરા ઊંચું અણુવજન ધરાવે છે અને અત્યંત સ્થિર અને ભાગ્યેજ દૂર કરી શકાય તેવા ઊર્ણિકો રચે છે પરંતુ તે અકાર્બનિક પદાર્થોના ઉપયોગની તુલનાએ ઘણું મોંઘું પડે છે. આ પદાર્થો જૈવ વિઘટનીય પણ હોઇ શકે છે.
જળ શુદ્ધિકરણએ દૂષિત પાણીમાંથી અનિચ્છનીય રસાયણો, પદાર્થો અને જૈવિક દૂષકોને દૂર કરવાની પ્રક્રિયા છે. તેનો ઉદ્દેશ ચોક્કસ હેતુને યોગ્ય હોય તેવા પાણીનું ઉત્પાદન કરવાનો છે. મોટા ભાગના પાણીનું શુદ્ધિકરણ માનવ વપરાશ માટે કરવામાં આવે છે પરંતુ જળ શુદ્ધિકરણ અન્ય વિશેષ હેતુઓને સંતોષવા પણ કરાય છે જેમાં તબીબી, ફાર્માકોલોજી, રાસાયણિકણ અને ઔદ્યોગિક ઉપયોગની માંગ સંતોષવાનો સમાવેશ થાય છે. જળ શુદ્ધિકરણ માટે વપરાતી સામાન્ય પદ્ધતિઓમાં ગાળણ અને સેડિમેન્ટેશન જેવી ભૌતિક પ્રક્રિયાઓ, સ્લો સેન્ડ ફિલ્ટર્સ અથવા એક્ટિવેટેડ સ્લજ જેવી જૈવિક પ્રક્રિયા, ફ્લોક્યુલેશન અને ક્લોરિનેશન જેવી રાસાયણિકણ પ્રક્રિયાનો અને અલ્ટ્રાવાયોલેટ લાઇટ જેવી ઇલેક્ટ્રોમેગ્નેટિક રેડિયેશનના ઉપયોગનો સમાવેશ થાય છે. પાણીના શુદ્ધિકરણની પ્રક્રિયા કણમય પદાર્થોની સંદ્રતામાં ઘટાડો કરશે જેમાં નિલંબિત કણો, પરોપજીવીઓ, બેક્ટેરીયા, લીલ, વિષાણુઓ, ફૂગ; અને વરસાદ બાદ પાણી જે વસ્તુઓના સંપર્કમાં આપવી હોય તેની સપાટીમાંથી પેદા થયેલા અગળેલા અને કણમય પદાર્થોની શ્રેણીનો સમાવેશ થાય છે.
ઊર્ણન એ પાણીને સ્વચ્છ બનાવતી પ્રક્રિયા છે. સ્વચ્છ બનાવવાનો અર્થ છે કોઇ પણ મલિનતા કે રંગ દૂર કરવું જેથી પાણી ચોખ્ખુ અને રંગહિન બને છે. ચોખ્ખાઇની પ્રક્રિયામાં પાણીમાં અવક્ષેપન મારફતે અવક્ષેપ પેદા કરાવાય છે અને આ અવક્ષેપોને સરળ ભૌતિક પદ્ધતિઓ દ્વારા દૂર કરી શકાય છે. શરૂઆતમાં અવક્ષેપ અત્યંત નાના કણ રચે છે પરંતુ પાણીને ધીમે ધીમે હલાવાતા આ કણો એક બીજા સાથે ચોંટે છે અને મોટા કણ બનાવે છે. આ પ્રક્રિયાને ઘણીવાર ઊર્ણન કહેવાય છે. કાચા પાણીમાં મૂળ હાજર રહેલા નાના કણોમાંથી ઘણા કણો આ નાના અવક્ષેપ કણોની સપાટી પર શોષાય છે સ્કંદન દ્વારા જે મોટા કણ બને છે તેમાં સંકળાય છે. આ રીતે સ્કંદિત અવક્ષેપો મોટા ભાગના નિલંબિત પદાર્થોને પાણીમાંથી દૂર કરે છે અને બાદમાં તેમને ગાળકમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે. આ ગાળકો સામાન્ય રીતે બજરી રેતીના મિશ્રણ અથવા ઘણીવાર રેતી અને દાણાદાર એન્થ્રાસાઇટ ના બનેલા હોય છે. જે પદાર્થોનો સ્કંદકો/ઊર્ણિન પદાર્થોનો ઉપયોગ થઇ શકે છે તે નીચે મુજબ છે:
જીવાણુ નાશકક્રિયાની સાથે હાનિકારક જીવાણુઓને ગાળીને બહાર કાઢવા અને પીવાના પાણીના શુદ્ધિકરણના છેલ્લા તબક્કામાં જંતુનાશક રસાયણો ઉમેરવાની ક્રિયા કરવામાં આવે છે. ગાળકોમાંથી પસાર થતા કોઇ પણ રોગકારક સુક્ષ્મજીવોને મારવા માટે પાણીમાં જીવાણુ નાશકક્રિયા કરવામાં આવે છે. સંભવિત રોગકારક સુક્ષ્મજીવોમાં એસ્કિરીચીયા કોલી , કમ્પાયલોબેક્ટર અને શિગેલા સહિત વાઇરસ, બેક્ટેરિયા અને ગીયાર્ડીયા લામ્બિયા સહિત પ્રજીવ તેમજ અન્ય ક્રિપ્ટોસ્પોરિડીયા નો સમાવેશ થાય છે. સૌથી વિકસિત દેશોમાં, જાહેર જળ પુરવઠામાં સમગ્ર વિતરણ વ્યવસ્થામાં અવક્ષેપિત જંતુનાશક પદાર્થનું સ્તર જાળવવું જરૂરી છે, પાણી વપરાશકાર સુધી પહોંચતાં પહેલા વિતરણ વ્યવસ્થાઓમાં દિવસો સુધી પડ્યું રહી હોઇ શકે છે. કોઇ પણ રાસાયણિક જંતુનાશક પદાર્થને પાણીમાં નાંખ્યા બાદ જીવાણુ નાશકક્રિયા પૂર્ણ થવા દેવા માટે સામાન્ય રીતે પાણીને હંગામી સંગ્રહમાં, જેને ઘણીવાર કોન્ટેક્ટ ટેન્ક અથવા સફાઇ કુવો કહેવાય છે, રાખવામાં આવે છે.
પીવાના પાણીની ગુણવત્તાના માપદંડ સરકાર અથવા આંતરરાષ્ટ્રીય માપદંડો દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે. આ માપદંડો ઉપયોગમાં લેનાર પાણીમાં દૂષકોની લઘુત્તમ અને મહત્તમ સાંદ્રતા નક્કી કરે છે. પાણી યોગ્ય ગુણવત્તાવાળું છે કે નહીં તે દૃશ્ય કસોટીથી કહી શકવું શક્ય નથી. અજાણ્યા સ્ત્રોતમાંથી પણ પાણીમાં હાજર હોઇ શકે તેવા સંભવિત તમામ દૂષકોનું શુદ્ધિકરણ માટે ઉત્કલન જેવી પ્રક્રિયાઓ અથવા ઘરેલું સક્રિયકૃત કાર્બન ગાળણનો ઉપયોગ પુરતો નથી. પ્રાકૃતિક ઝરણાના પાણીને 1800ના દાયકા સુધી તમામ ઉપયોગો માટે સલામત ગણાતું હતું પરંતુ હવે તેને ક્યા પ્રકારની સારવારની જરૂર છે તે નક્કી કરતા પહેલા તેનું પરીક્ષણ કરવું પડે છે. રાસાયણિક વિશ્લેષણ, મોંઘું છે છતાં, શુદ્ધિકરણની યોગ્ય પદ્ધતિ નક્કી કરવા માટે જરૂરી માહિતી મેળવવાનો એક માત્ર રસ્તો છે.
લાવા ગાળકો રેતી ગાળકો જેવા જ છે અને તેનો પણ જ્યાં પુરતી જમીન અને જગ્યા હોય ત્યાં જ ઉપયોગ કરી શકાય છે. ધીમા રેતી ગાળકોની જેમ લાવા ગાળકો પણ તેની કામગીરી માટે ભૌતિક ગાળણક્રિયાના સ્થાને જૈવિક શુદ્ધિકરણ પ્રક્રિયા પર આધાર રાખે છે. જો કે ધીમા રેતી ગાળકો અલગ, તેમાં લાવાના ઘસાયેલા ગોળ પત્થરોના બે સ્તર અને ટોચ પર પોષણ મુક્ત ભૂમિનું સ્તર હોય છે. ટોચ પર જળ શુદ્ધિકરણ પ્લાન્ટ રાખવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે, પાણીના શુદ્ધિકરણ માટે લાવાના પત્થરોનું લગભગ ચોથા ભાગનું પરિમાણ જરૂરી છે અને ધીમા રેતી ગાળકોની જેમ હેરિંગબોન નાળાની શ્રેણી મુકવામાં આવે છે.
પારજાંબલી પ્રકાશ કોથળીઓને નિષ્ક્રિય કરવા માટે અત્યંત અસરકારક છે, પાણીમાં રંગનું નીચું સ્તર હોવાથી પારજાંબલી કિરણો શોષાયા વગર પસાર થઇ શકે છે. પારજાંબલી વિકિરણનો સૌથી મુખ્ય ગેરલાભ તે છે કે ઓઝોન માવજતની જેમ તે પણ પાણીમાં જંતુનાશક પદાર્થના કોઇ અવક્ષેપ છોડતું નથી. ઓઝોન અથવા પારજાંબલી વિકિરણ પાણીમાં જંતુનાશક પદાર્થના અવક્ષેપ બાકી છોડતું ન હોવાથી ઘણીવાર તેમનો ઉપયોગ થયા બાદ તેમાં અવક્ષેપિત જંતુનાશક પદાર્થ ઉમેરવો જરૂરી બને છે. ઘણીવાર પ્રાથમિક જંતુનાશક પદાર્થ તરીકે ક્લોરેમાઇન ઉમેરીને આમ કરવામાં આવે છે. જ્યારે આવી રીતે ઉપયોગ કરાય છે ત્યારે ક્લોરેમાઇન ક્લોરિનેશનના ઘણા જ ઓછા નકારાત્મક પાસા સાથે અસરકારક અવક્ષેપિત જંતુનાશક પદાર્થ પુરા પાડે છે.
વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઇઝેશનના 2007ના અહેવાલ મુજબ, 1.1 અબજ લોકોને સારો પાવાના પાણીનો પુરવઠો ઉપલબ્ધ નથી, અતિસાર બિમારીના નોંધાતા વાર્ષિક 4 અબજ કેસમાંથી 88% કેસ અસલામત પાણી અને અયોગ્ય ગટરવ્યવસ્થા અને સ્વચ્છતાને આભારી છે અને 1.8 મિલિયન લોકો દર વર્ષે અતિસાર બિમારીઓને કારણે મૃત્યુ પામે છે. હૂ ના અંદાજ મુજબ, આ અતિસારના કેસોમાંથી 94 ટકા કેસો સલામણ પાણીના ઉપયોગ સહિત પર્યાવરણમાં સુધારા મારફતે અટકાવી શકાય તેવા છે. ઘરે ક્લોરિનેશન, ગાળણ અને સોલર બિનચેપીણકર જેવી પાણી માટે શુદ્ધિકરણની સરળ તકનીકો અને પાણીનો સલામત ટાંકામાં સંગ્રહ દર વર્ષે લાખો લોકોનો જીવ બચાવી શકે છે. પાણીજન્ય બિમારીઓથી થતા મૃત્યુમાં ઘટાડો કરવો વિકાસશીલ રાષ્ટ્રોનો મુખ્ય જાહેર આરોગ્ય ઉદેશ છે.
પીવાના તેમજ મલિન પાણીની ગાળણક્રિયા માટે પટલીય ગાળકોનો વ્યાપક ઉપયોગ કરાય છે. પીવાના પાણી માટે, પટલીય ગાળકો જીઆર્ડિયા અને ક્રિપ્ટોસ્પોરિડીયમ સહિત 0.2 થી મોટા કદના તમામ કણોને દૂર કરે છે. પાણીનો જ્યારે ઔદ્યોગિક હેતુ માટે, મર્યાદિત ઘરેલુ ઉદેશ માટે ઉપયોગ કરવાનો હોય અથવા પાણીને નદીમાં છોડવાનું હોય, જેનો નદીના પ્રવાહના નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં ઉપયોગ થવાનો હોય, ત્યારે પટલીય ગાળકો ટર્શરી ટ્રિટમેન્ટના અસરકારક સ્વરૂપ છે. તેનો ઉદ્યોગમાં ખાસ કરીને બેવરેજીસ ઉદ્યોગમાં વ્યાપક ઉપયોગ થાય છે. જો કે કોઇ પણ ગાળણક્રિયા પાણીમાં પહેલેથી ઓગળેલા ફોસ્ફરસ, નાઇટ્રેટ અને ભારે ધાતુના આયન જેવા પદાર્થોને દૂર કરી શકતી નથી.
ગાળકનો સૌથી સામાન્ય પ્રકાર ઝડપી રેતી ગાળકનો છે. પાણીને રેતીમાં ઉપરથી નીચેની તરફ પસાર કરવામાં આવે છે. રેતી ઘણીવાર રેતી પર સક્રિયકૃત કાર્બન અથવા અન્થ્રાસાઇટનું સ્તર ધરાવતી હોય છે. ટોચનું સ્તર કાર્બનિક સંયોજનો દૂર કરે છે, જે પાણીના સ્વાદ અને ગંધમાં ભૂમિકા ભજવે છે. રેતીના કણો વચ્ચેની જગ્યા નાના વિલંબિત કણો કરતા વધુ હોય છે માટે સાદી ગાળણક્રિયા પુરતી નથી. મોટા ભાગના કણો સપાટીના સ્તરમાંથી પસાર થતા હોય છે પરંતુ છિદ્રાણુ જગ્યામાં ફસાય છે અથવા રેતીના કણોને ચોંટી રહે છે. અસરકારક ગાળણક્રિયા ગાળકની ઊંડાઇ પર આધાર રાખે છે. ગાળકનો આ ગુણધર્મ તેની કામગીરીની ચાવી છે. જો રેતીનું ટોચનું સ્તર તમામ કણોને અટકાવે તો ગાળક ઝડપથી અવરોધોથી ભરાઇ જાય.
જંતુનાશક પદાર્થ તરીકે ક્લોરેમાઇનનો ઉપયોગ વધુ સામાન્ય બની રહ્યો છે. ક્લોરેમાઇન તીવ્ર ઓક્સિડન્ટ ના હોવા છતાં, તે મુક્ત ક્લોરિન કરતા લાંબો સમય સુધી ટકતા અવક્ષેપો પુરા પાડે છે અને તે ટીએચએમ અથવા હેલોએસિટિક એસિડ નહીં બનાવે. ક્લોરિન ઉમેર્યા બાદ પાણીમાં એમોનિયા ઉમેરીને ક્લોરિનને ક્લોરેમાઇનમાં ફેરવી શકાય છે. ક્લોરિન અને એમોનિયા વચ્ચે પ્રક્રિયા થઇ ક્લોરેમાઇન બને છે. ક્લોરેમાઇન દ્વારા જંતુમુક્ત કરાયેલી જળ વિતરણ પ્રણાલીઓમાં નાઇટ્રિફિકેશન થઇ શકે છે કારણકે એમોનીયાનો બેક્ટોરિયા વૃદ્ધિ પોષક તત્ત્વ તરીકે ઉપયોગ થાય છે અને અડપેદાશ તરીકે નાઇટ્રેટ પેદા થાય છે.
ઇલેક્ટ્રોડઆયોનાઇઝેશન: પાણીને ધન વિદ્યુતધ્રુવ અને ઋણ વિદ્યુતધ્રુવની વચ્ચેથી પસાર કરવામાં આવે છે. આયન વિનિમય પટલો શુદ્ધ કરેલા પાણીમાં માત્ર ધન આયનોનું ઋણ વિદ્યુતધ્રુવ તરફ અને ઋણ આયનોનું ધન વિદ્યુતધ્રુવ તરફ સ્થળાંતર થવા દે છે. આયન વિનિમય માવજતની તુલનાએ થોડી વધુ શુદ્ધતા સાથે ઊંચી શુદ્ધતાવાળું ડિઆયોનાઇઝ્ડ પાણીનું ઉત્પાદન કરાય છે. પાણીમાંથી આયનોને સંપૂર્ણપણે દૂર કરવાની પ્રક્રિયાને ઇલેક્ટ્રોડાયાલિસિસ કહેવાય છે. બિન આયનીય કાર્બનિક દૂષકો દૂર કરવા ઘણીવાર ઘણી વાર પાણીની પ્રતિવર્તી અભિસરણ સાથે પૂર્વમાવજત કરવામાં આવે છે.
બેઝિનના તળીયા પર જેમ કણો ઠરતા જાય છે તેમ ટાંકીના તળીયે કાદવનું એક સ્તર રચાય છે. આ કાદવને દૂર કરીને તેની માવજત કરવી જોઇએ. પ્રક્રિયા દરમિયાન પેદા થતા કાદવની માત્રા નોંધપાત્ર હોય છે ઘણીવાર માવજત હેઠળના પાણીના કુલ કદના 3થી 5 ટકા જેટલી હોય છે. કાદવની માવજત અને નિક્ષેપનનો ખર્ચ જળ શુદ્ધિકરણ પ્લાન્ટના સંચાલન ખર્ચમાં મહત્ત્વનો ભાગ હોઇ શકે છે. ટાંકી યાંત્રિક રીતે સાફ થઇ શકે તેવા ઉપકરણોથી જોડાયેલી હોઇ શકે છે ટાંકીના તળીયાને સતત સાફ કરતા રાખે છે અથવા તો તળીયાની સફાઇ કરવાની હોય ત્યારે ટાંકીનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો નથી.
ગાળકને સાફ કરવા માટે, રેતી સાથે જડાયેલા કણો દૂર કરવા, પાણીને ગાળકમાંથી ઉપરની દિશામાં, સામાન્ય દિશાથી વિરુદ્ધ દિશામાં, પસાર કરવામાં આવે છે આ પહેલા, બેકવોશિંગ પ્રક્રિયાને સહાયરૂપ થવા કોમ્પેક્ટેડ ગાળક માધ્યમને તોડવા, ગાળકના તળીયે કમ્પ્રેસ્ડ હવા ઉડાડી શકાય છે, તેને એર સોર્સિંગ કહેવાય છે. આ દૂષિત પાણીનો નિક્ષેપન બેઝિનમાંથી કાદવની સાથે નિકાલ કરી શકાય છે અથવા તેને પ્લાન્ટમાં પ્રવેશતા કાચા પાણીમાં ભેળવીને તેને રિસાયકલ કરી શકાય છે.
ક્લોરિન ડાયોક્સાઇડ એ પ્રાથમિક ક્લોરિન કરતા ઝડપથી પ્રક્રિયા કરતો જંતુનાશક પદાર્થ છે જોકે, તેનો પ્રમાણમાં ઓછો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે કારણકે, ઘણી સ્થિતિઓમાં તે ક્લોરાઇટની વધુ પડતી માત્રા પેદા કરે છે. ક્લોરાઇટ એ અમેરિકામાં નિયમન હેઠળની આડપેદાશ છે. ક્લોરિન ડાયોક્સાઇડ જલીય દ્રાવણ તરીકે પહોંચાડવામાં આવે છે અને ગેસ સાથે કામ કરવાની સમસ્યાઓ ટાળવા તેને પાણીમાં ઉમેરવામાં આવે છે. ક્લોરિન ડાયોક્સાઇડ વાયુના સંચયથી સ્વયંભૂ ધડાકો થઇ શકે છે.
બંધાયેલી ભીની ભૂમિઓ અને શુદ્ધિકરણ તળાવ (જેને કેટલીક વીર ખોટી રીતે રીડબેડ અને સજીવ દિવાલ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) તરીકે પ્લાન્ટ પ્રણાલીઓ અને
સક્રિયકૃત કાદવ પ્રણાલીઓ, બાયોરોટર, વાયુજીવી જૈવગાળકો અને બિનવાયુજીવી જૈવગાળકો, ડુબેલા વાયુમિશ્રિત ગાળકો અને બાયોરોલ તરીકે સંહત પ્રણાલીઓ
તટીય ગાળણક્રિયા ધીમા રીત ગાળકનું એક મોટું સ્વરૂપ છે. તેમાં નદીના કાંઠા પર પ્રાકૃતિક નિક્ષેપોનો દૂષકોના પ્રથમ તબક્કાના ગાળણ માટે ઉપયોગ કરાય છે. પીવાના પાણી માટે સુધો ઉપયોગ કરવા જેટલું તે સ્વચ્છ હોતું નથી ત્યારે નદી કાંઠા પર આવેલા કુવામાંથી ખેંચવામાં આવેલું પાણી તટીય ગાળણક્રિયાનો ઉપયોગ થતો હોય તેવા મોટા વહેણમાંથી સીધા લીધેલા નદીના પાણી કરતા ઓછું હાનિકારક હોય છે.
પારગાળણ પટલો રાસાયણિક રીતે રચાયેલા માઇક્રોસ્કોપિક છિદ્રોથી બનેલા પોલિમર પટલોનો ઉપયોગ કરે છે. ઓગળેલા પદાર્થોને પાણીમાંથી ગાળીને બહાર કાઢવા માટે સ્કંદકોનો ઉપયોગ ટાળવા તેનો ઉપયોગ થઇ શકે છે. પટલના માધ્યમનો પ્રકાર તે નક્કી કરે છે કે તેમાંથી પસાર થતા પાણી પર કેટલું દબાણ જરૂરી છે અને કેટલા કદના સૂક્ષ્મ સજીવોને ગાળી શકાશે.
આયન વિનિમય: આયાન વિનિમય પ્રણાલી બિનજરૂરી આયનોની બદલી કરવા આયન વિનિમય રેઝિન- અથવા ઝીયોલાઇટ-થી ભરેલા સ્તંભોનો ઉપયોગ કરે છે. સૌથી સામાન્ય કિસ્સો જલ મૃદુકરણનો છે જેમાં 2+ અને 2+ આયનોને + અથવા + આયન સાથે બદલીને દૂર કરવામાં આવે છે. નાઇટ્રેટ, નાઇટ્રાઇટ, સીસું, પારો, આર્સેનિક વગેરે જેવી ઝેરી આયનો દૂર કરવા આયન વિનિમય રેઝિનનો પણ ઉપયોગ કરાય છે.
તે ઓઝોનની જેમ જ કામ કરે છે. જીવાણુ નાશકક્રિયાની કાર્યક્ષમતા વધારવા ઘણી વાર ફોર્મિક એસિડ જેવા સક્રિયકો ઉમેરવામાં આવે છે. તેના ગેર લાભ તે છે કે તે ધીમું કામ કરે છે, તે ઊંચી માત્રામાં ફાયટોટોક્સિક છે અને તે જે પાણીને શુદ્ધ કરે છે તેની ઘટાડો છે.
જળને યોગ્ય રીતે શુદ્ધ કરવા માટે આમાંથી કેટલીક પ્રણાલીઓને સંપૂર્ણ રીતે કામ કરવા સામાન્ય રીતે જોડવામાં આવે છે. આ અપ્રણાલીઓનું મિશ્રણ બેથી ત્રણ તબક્કામાં કરવામાં આવે છે જેમનું નામ પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શુદ્ધિકરણ છે. કેટલીક વખત તૃતીય સ્તરનું શુદ્ધિકરણ પણ ઉમેરવામાં આવે છે.
મોટા પાયે જળ શુદ્ધિકરણમાં વપરાતી ઘણી તકનીકો ઉપરાંત પ્રદૂષિત પાણીના શુદ્ધિકરણ માટે કેટલીક નાની, ઓછી પ્રદૂષક તકનીકોનો પણ ઉપયોગ કરાય છે. આ તકનીકોમાં યાંત્રિક અને જૈવિક પ્રક્રિયા આધારિત તકનીકોનો સમાવેશ થાય છે. તેની ટૂંકમાં માહિતીઃ
ઝીણા ઘન પદાર્થો, સુક્ષ્મસજીવો અને કેટલાક દ્વાવ્ય અકાર્બનિક અને કાર્બનિક પદાર્થો દૂર કરવા માટે વિવિધ તકનીકો ઉપલબ્ધ છે. પદ્ધતિની પસંદગીનો આધાર માવજત હેઠળ રહેલા પાણીની ગુણવત્તા, માવજત પ્રક્રિયાનો ખર્ચ અને માવજત કરાયેલા પાણીમાં ગુણવત્તાના અપેક્ષિત માપદંડ પર રહેશે.
કેટલાક શુદ્ધકરણ પ્લાન્ટમાં દબાણ ગાળકો આવેલા છે. તેઓ ઝડપી ગુરુત્વાકર્ષણ ગાળકોના સમાન સિદ્ધાંત પર કામ કરે છે, તેમાં તફાવત એટલો જ હોય છે કે ગાળક માધ્યમ સ્ટીલની નળીમાં બંધ હોય છે અને પાણીને દબાણ હેઠળ બળ સાથે તેનામાંથી પસાર કરવામાં આવે છે.
નીચે દર્શાવેલી પ્રક્રિયાઓનો જળશુદ્ધિકરણ એકમોમાં સામાન્ય રીતે ઉપયોગ થાય છે. માટે પ્લાન્ટના કદ અને પાણીની ગુણવત્તાને આધારે કેટલીક અથવા તમામ પ્રક્રિયાઓનો ઉપયોગ ના પણ થઇ શકે.
મોટા ભાગની ઉર્ણિકાને અલગ પાડ્યા બાદ, બાકીના વિલંબિત કણો અને ઠર્યા વગરની ઉર્ણિકાને દૂર કરવા માટે પાણીને છેલ્લે ગાળવામાં આવે છે.
લેન બોસાક અને સેન્ડી લેર્નર નામનું પરણિત દંપતિ સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીમાં કોમ્પ્યુટર ઓપરેશન્સના સ્ટાફના સભ્ય તરીકે કામ કરતું હતું, પાછળથી તેઓ 1984માં રીચાર્ડ ટ્રોઈઆનો દ્વારા સ્થાપિત સિસ્કો સિસ્ટમ્સ માં જોડાયા. લેર્નર સ્ક્લમબર્ગર ખાતેની સીધી કોમ્પ્યુટર સેવાઓમાં જોડાયા, 1987માં તેઓ પૂર્ણપણે સામેલ થયા. ‘સિસ્કો’ શબ્દ સાન ફ્રાન્સિસ્કો શહેરના નામ પરથી ઉતરી આવ્યો છે, આથી જ કંપનીના શરૂઆતના દિવસોમાં ઇજનેરો નાના મૂળાક્ષરમાં ‘સિસ્કો’ લખવાનો આગ્રહ રાખતા. સિસ્કોનું પહેલું ઉત્પાદન બોસાકને અનુકૂળ હોય તેવું મલ્ટિપલ-પ્રોટોકોલ રાઉટર સોફટવેર હતું. જે વાસ્તવમાં કેટલાક વર્ષ પૂર્વે સ્ટેનફોર્ડના અન્ય એક કર્મચારી વિલિયમ યેગરે વિકસાવ્યું હતું, જેઓ પાછળથી સન માઈક્રોસિસ્ટમ્સ સાથે જોડાયા. કંપનીના પહેલા સીઈઓ બિલ ગ્રેવ્સ હતા, જેમણે 1987-1988 દરમિયાન પદભાર સંભાળ્યો. 1988માં જ્હોન મોરગ્રિડ સીઈઓ તરીકે નિયુક્ત થયા તેમના પછી 1995માં જ્હોન ચેમ્બર્સ સીઈઓ બન્યાં.
સિસ્કો સિસ્ટમ્સ, ઈન્ક. એ અમેરિકા સ્થિત બહુરાષ્ટ્રીય કોર્પોરેશન છે. જે ઉપભોક્તા વિજાણુ , નેટવર્કિગ અને સંચાર માટે તકનીક અને સેવાઓની યોજના ઘડી આપવાનું, વેચાણ અને સેવા પુરી પાડવાનું કાર્ય કરે છે. કંપનીનું મુખ્યામથક કેલિફોર્નિયાના સેન જોસમાં આવેલું છે, સિસ્કો 65,000થી વધુ કર્મચારીઓ ધરાવે છે અને વર્ષ 2010માં તેની વાર્ષિક આવક $40.0 હતી. 8 જૂન 2009ના કંપનીના શેરને ડાઉજોન્સ ઈન્ડસ્ટ્રીયલ એવરેજમાં સામેલ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ઉપરાંત કંપની એસએન્ડપી 500 ઈન્ડેક્સ, ધ રુસેલ 1000 ઈન્ડેક્સ, નાસ્ડેક 100 અને રુસેલ ગ્રોથ સ્ટોક ઈન્ડેક્સમાં પણ સામેલ છે. સિસ્કોએ દુનિયાનું સૌથી મોટા તકનીકી કોર્પોરેશનમાંનુ એક છે.
સિસ્કોએ વિવિધ કંપનીઓને નવા ઉત્પાદન અને નવી પ્રતિભાને મેળવવા માટે મેળવી. સ્ટ્રાટાકોમ જેવા અનેક ઉપાર્જનોએ જ્યારે આકાર લીધો ત્યારે તે સમગ્ર ઉદ્યોગના મોટા સોદ્દાઓમાંનો એક હતો. 1999માં ઈન્ટરનેટની તેજી દરમ્યાન કંપનીએ કેલિફોર્નિયાના પેટાલુમામાં સ્થિત કેરેન્ટ કોર્પોરેશન નામની નવી કંપનીને $7 બિલિયન ડૉલરમાં હસ્તગત કરી. જે સિસ્કો દ્વારા કરાયેલુ સૌથી મોંઘું સંપાદન હતું અને માત્ર સાયન્ટિફિક-એટલાન્ટાનું હસ્તાંતરણ આથી મોટું હતુ. સંપાદિત કરાયેલી અનેક કંપનીઓ આજે સિસ્કોના $1 બિલિયન ડૉલર કરતા વધુના વ્યાપારી એકમોમાં વિકસી ગઈ છે. જેમાં લેન સ્વિચિંગ, એન્ટરપ્રાઈઝ વોઈઝ ઓવર ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ , અને હોમ નેટવર્કિંગ સામેલ છે. સિસ્કોએ 2003માં લિન્કસીસ હસ્તગત કરી.
ચીનમાં સેન્સરશીપમાં રસ દાખવવા બદલ સિસ્કોની ભારે આલોચના થઈ. લેખક ઈથન ગુટમનના જણાવ્યા પ્રમાણે સિસ્કો અને બીજી ટેલિકોમ્યુનિકેશનના સાધનો ઉપલબ્ધ કરાવતા લોકો ચીનની સરકારને ઈન્ટરનેટની સુવિધા અને સુરક્ષાને લગતા સાધનો પુરા પાડતા જેનો ઉપયોગ ઈન્ટરનેટ સાઈટ બ્લોક કરવા અને ચીનના લોકોની ઓનલાઈન ગતિવિધીઓ પર નજર રાખવા થતો હતો. સિસ્કોએ કહ્યું કે તેણે ચીનની સરકારને જે ફિલ્ટરીંગ કેપેસિટી ધરાવતા વિશેષ ઉપકરણો આપ્યા છે તેવા માહિતી રોકી દેતા વિશેષ ક્ષમતા ધરાવતા ઉપકરણો તે વિશ્વના અન્ય કોઈ દેશને વેચશે નહી.
ઉદ્યોગોને વોઈસ ઓવર આઈપી ની સેવા આપવામાં સિસ્કો પ્રમુખ છે અને સાયન્ટિફિક એટલાન્ટા અને લિન્કસી અધિગ્રહણ બાદ તે ઘર વપરાશના બજાર તરફ વળી રહ્યું છે. સાયન્ટિફિક એટલાન્ટાએ કેબલ સેવા પૂરી પાડતા ટાઈમ વાર્નર, કેબલવિઝન, રોજર્સ કોમ્યુનિકેશન, યુપીસી તથા અન્યોને વીઓઆઈપી સાધનો પૂરા પાડે છે. જ્યારે લિન્કસીએ વાયરલેસ અને કોર્ડલેશ ફોનની સંકલિત વીઓઆઈપી સર્વિસ માટે સ્કાયપે અને યાહુ સાથે ભાગીદારી કરી છે.
સિસ્કો સિસ્ટમ્સ સિસ્કોની પ્રોડક્ટ માટે આઈટી પ્રોફેશનલ્સને પુરસ્કૃત પણ કરે છે. તેના પ્રમાણપત્રના પાંચ જુદા જુદા તબક્કા છે.: એન્ટ્રી, એસોશિયેટ, પ્રોફેશનલ, એક્સપર્ટ, અને આર્કિટેક્ટ આ ઉપરાંત આઠ અલગ અલગ રસ્તાઓ રાઉટીંગ અને સ્વીચીંગ, ડીઝાઈન, નેટવર્ક સિક્યુરિટી, સર્વિસ પ્રોવાઈડર અને નવી આવેલા સર્વિસ પ્રોવાઈડર ઓપરેશન, સ્ટોરેજ નેટવર્કિંગ, વોઈસ અને વાયરલેસ પણ છે.
સિસ્કોના ભાગીદાર હવે સિસ્કોની વાસ્તવિક યુનિફાઈડ કોમ્પ્યુટિંગ સિસ્ટમ સર્વિસ પુરી પાડે છે. સિસ્કોની યુનિફાઈડ સર્વિસ ડિલિવરી સોલ્યુશનમાં સિસ્કો યુનિફાઈડ કોમ્યુનિકેશન મેનેજર નો મુખ્યભાગ, સિસ્કો યુનિફાઈડ કોન્ટેક સેન્ટર, સિસ્કો યુનિફાઈડ મોબિલીટી, સિસ્કો યુનિફાઈડ પ્રેઝન્સ, સિસ્કો યુનિટી કનેક્શન અને સિસ્કો વેબેક્સ મીટિંગ સેન્ટરનો સમાવેશ થાય છે.
માર્ચ 2000ના અંતભાગમાં જ્યારે ડોટ-કોમ તેજી હતી ત્યારે સિસ્કોએ દૂનિયાની સૌથી મૂલ્યવાન કંપની હતી. જેની કુલ બજાર મૂડી $500 બિલિયન ડૉલર કરતા વધારે હતી. જુલાઈ 2009માં આશરે $108.30 બિલિયન ડૉલરની મૂડી ધરાવતી હતી, અને હજુ પણ તે મુલ્યવાન કંપનીઓમાંની એક છે. નાસ્ડેક માં દાયકાના સર્વશ્રેષ્ઠ શેર તરીકે સિસ્કો ના શેરને મત મળેલા હતા, પરંતુ ક્યારે તે કોઈ નથી જાણતું.
આ સમયગાળામાં સિસ્કોએ રાઉટર વિકસાવનારી અને વેચાણ કરતી પહેલી કંપની ન હતી, પરંતુ મલ્ટિપલ નેટવર્ક પ્રોટોકોલ્સને આધાર આપી શકે તેવા વ્યાપારિક રીતે સફળતાપૂર્વક રાઉટર્સનું વેચાણ કરનારી કંપનીઓમાંની એક હતી. ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ નો મોટાપાયા પર સ્વીકાર થતા, મલ્ટિપ્રોટોકોલ રાઉટિંગનું મહત્વ ઘટી ગયું. આજે ,સિસ્કોનું રાઉટર્સ મુખ્યત્વે આઈપી પેકેટ્સની ડિલીવરી માટે થાય છે.
કંપનીએ વર્ષ 2002-03માં અમેરિકન રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા ‘કર્મચારીઓ અને સમાજ વચ્ચેના સંબધના ઉદાહણરૂપ' પ્રદાન માટે આપવામાં આવતો રોન બ્રાઉન એવોર્ડ મેળવ્યો હતો.