polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
પ્રજા વિગ્રહ બાદ, ઘણા નિવૃત્ત સૈનિકોએ કેન્સાસમાં પોતાના નિવાસસ્થાન બાંધ્યા હતા. ઘણા આફ્રિકન અમેરિકનોએ કેન્સાસ તરફ "જોહ્ન બ્રાઉન"ની જમીન તરીકે જોયું હતું અને બેન્જામિન "પેપ" સિંગલટોન જેવા પુરુષોના નેતૃત્વ હેઠળ રાજ્યમાં કાળાઓની કોલોનીઓ બનાવવાનું શરૂ કર્યું હતું. તેજ સમયે કિશોમ ટ્રેઇલ ખોલવામાં આવ્યું હતું અને કેન્સાસમાં વાઇલ્ડ વેસ્ટ યુગનો પ્રારંભ થયો હતો. વાઇલ્ડ બીલ હિકોક ફોર્ટ રિલે ખાતે નાયબ માર્શલ હતો અને હેયઝ અને એબિલેન ખાતે માર્શલ હતો. ડોજ સિટી એ અન્ય જંગલી કાઉબોય ટાઉન હતું અને બેટ માસ્ટરસન અને વ્યાત્ત એર્પે ટાઉનમાં કાયદાના માણસો તરીકે કામ કર્યું હતું. ફક્ત એક વર્ષમાં, ટેક્સાસના 8 મિલિયન હેડ ઓફ કેટલ ડોજ શહેરમાં ટ્રેનમાં આવ્યા હતા, જેમણે "ક્વીન ઓફ ધી કાઉટાઉન"નું ઉપનામ મેળવ્યું હતું. કાઉબોય દ્વારા તૈયાર કરાયેલી હિંસાના પ્રતિભાવના ભાગરૂપે, 18 ફેબ્રુઆરી, 1881ના રોજ કેન્સાસ તમામ પ્રકારના માદક પીણાઓ પર પ્રતિબંધ લાદતા બંધારણીય સુધારાને અપનાવનારું યુ.એસનું સૌપ્રથમ રાજ્ય બન્યું હતું.
રાજ્યનું ફક્ત એક જ વ્યાપારી હવાઇમથક વિચિતા મિડ-કોન્ટિનન્ટ એરપોર્ટ છે, જે શહેરના પશ્ચિમ છેડે યુએસ-54 પર આવેલું છે. મેનહટ્ટનમાં મેનહટ્ટન રિજીયોનલ એરપોર્ટ દલ્લાસ/ફોર્ટ વર્થ ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટની દૈનિક ફ્લાઇટની સેવા પૂરા પાડે છે અને નવેમ્બર 2010માં શિકાગોના ઓહારે ઇન્ટરનેશનલ એરોપોર્ટ સુધીની દૈનિક ફ્લાઇટનો પ્રારંભ કરનાર છે, જે તેને રાજ્યનું બીજું વ્યાપારી હવાઇમથક બનાવે છે. પૂર્વ કેન્સાસમં રહેતા મોટા ભાગના હવાઇ મુસાફરો પ્લેટ કાઉન્ટી, મિસોરીમાં આવેલા કેન્સાસ સિટી ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ પરથી ફ્લાઇટ પકડે છે. જે લોકો રાજ્યના દૂર પશ્ચિમ ભાગમાં રહે છે તેમના માટે, ડેનેવેર ઇન્ટરનેશનલ એરોપોર્ટ લોકપ્રિય વિકલ્પ છે. ડોજ સિટી, ગાર્ડન સિટી, ગ્રેટ બેન્ડ, હેયઝ અને સેલિનામાં નાના કેન્સાસ હવાઇમથકો પરથી સાંકળતી ફ્લાઇટો પણ ઉપલબ્ધ છે. ટોપેકામાં આવેલ ફોર્બસ ફિલ્ડમાંથી 2007માં સેવાઓ અટકાવવામાં આવી ત્યાં સુધી વર્ષો સુધી એલીજાયંટ એર પર વ્યાપારી ફ્લાઇટોને ટકાવી રાખી હતી.
સૌપ્રથમ કાયદાકીય પ્રયત્નો હાથ ધરવાની સાથે કેન્સાસ પ્રગતિકારક રાજ્ય તરીકેની પ્રતિષ્ઠા ધરાવે છે—કામદારોના વળતર અને જામીનગીરી ઉદ્યોગ નું નિયમન કરવામાં તે પ્રથમ રાજ્ય હતું. કેન્સાસે 1912માં સ્ત્રી મતાધિકાર પણ મંજૂરી આપી હતી, આશરે એક દાયકા પહેલા આ બાબતનો સમાવેશ કરવા માટે સમવાયતંત્રી બંધારણમાં સુધારો કરવામાં આવ્યો હતો. જ્યાં સુધી 1920માં યુ.એસ. બંધારણમાં 19મા સુધારો કરાયો ન હતો ત્યાં સુધી દરેક રાજ્યમાં સ્ત્રી મતાધિકારની ખાતરી આપી શકાય તેમ ન હતી. કાઉન્સીલ મેનેજર સરકાર વિશ્વ યુદ્ધ 1ને પગલે ઘણા મોટા કેન્સાસ શહેરો દ્વારા સ્વીકારવામાં આવી હતી, જ્યારે ઘણા અમેરિકન શહેરો રાજકીય યંત્રો અથવા સંગઠિત ગુન્હા, પડોશી કેન્સાસ સિટી, મિસૌરીમાં વિખ્યાત પેન્ડરગાસ્ટ મશિન દ્વારા ચલાવવામાં આવતી હતી. કેન્સાસ ટોપેકાના બ્રાઉન વિ. બોર્ડ ઓફ એજ્યુકેશન ની મધ્યમાં પણ હતું, 1954માં સુપ્રીમ કોર્ટના ચૂકાદાને કારણે આખા યુ.એસમાં અલગ જાતિવાર શાળાઓ પર પ્રતિબંધ મૂકાયો હતો.
સ્ત્રોત તરફ કે જેમાંથી વિચિતા હચીન્સનનું શહેર છે. આ શહેર વિશ્વની સૌથી મોટી મીઠાની અનામતો પર બંધાયું હતું અને તે વિશ્વમાં સૌથી મોટો અને લાંબો વ્હીટ એલિવેટર ધરાવે છે. વધુમાં તે કે્સાસ કોસ્મોસ્ફીયર એન્ડ સ્પેસ સેન્ટર, પ્રિએરી ડ્યુન્સ કંટ્રી ક્લબ અને કેન્સાસ સ્ટેટ ફેઇરનું ઘર પણ છે. ઇન્ટરસ્ટેટ 135ના માર્ગે આવેલ વિચિતાની ઉત્તર બાજુએ ન્યૂટોન શહેર છે, જે વિખ્યાત ચિશોલ્મ ટ્રેઇલ માટે અગાઉના સાન્ટા ફે રેલરોડ અને ટ્રેઇલહેડનું પશ્ચિમી ટર્મીનલ છે. વિચિતાની દક્ષિણપૂર્વ બાજુએ વિનફિલ્ડના શહેરો અને ઐતિહાસિક સ્થાપત્ય સાથે આરકેન્સાસ સિટી અને ચેરોકી સ્ટ્રીપ મ્યુઝિયમ આવેલું છે. ઉડાલનું શહેર કેન્સાસમાં 25 મે 1955ના રોજ આવેલા વિનાશક ચક્રવાતનું સ્થળ છે, તેણે શહેરની અંદર અને બહાર 80 માણસોના મૃત્યુ નિપજાવ્યા હતા. વિચિતાની દક્ષિણપૂર્વમાં ફ્રીપોર્ટ છે, જે રાજ્યનું સૌથી નાનુ બિનસંગઠિત શહેર છે .
હજ્જારો વર્ષો માટે હાલમાં જે કેન્સાસ છે તે જમીન પર નેટિવ અમેરિકન્સ લોકોની વસ્તી હતી. આજના કેન્સાસમાં પગ મૂકનાર પ્રથમ યુરોપીયન ફ્રાંસિસ્કો વાસ્ક્વેઝ ડિ કોરોનાડો હતા, જેમણે ઇ. સ. 1541માં તે વિસ્તારની શોધ કરી હતી. ઇ. સ. 1803માં, મોટા ભાગનું આધુનિક કેન્સાસ લૌસિયાના પરચેઝના ભાગ રૂપે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ દ્વારા હસ્તગત કરી લેવામાં આવ્યું હતું. દક્ષિણપૂર્વ કેન્સાસ, જો કે હજુ પણ સ્પેઇન, મેક્સિકો અને રિપબ્લિક ઓફ ટેક્સાસનો 1848માં મેક્સિકન અમેરિકન યુદ્ધ સમાપ્ત થયું ન હતું ત્યાં સુધી એક ભાગ રહ્યો હતો. ઇ. સ. 1812થી 1821 સુધીમાં, કેન્સાસ મિસૌરી ટેરિટરીનો એક ભાગ હતું. સાન્ટા ફે ટ્રેઇલે ઇ. સ. 1821થી 1880 સુધી કેન્સાસની આરપાર મુસાફરી કરી હતી જે મિસૌરીથી ઉત્પાદિત માલ અને સાન્ટા એફઇ, ન્યુ મેક્સિકોથી ચાંદી અને પ્રાણીઓના વાળનું વહન કરતો હતો. ટ્રેઇલના વેગનના ચીલાઓ આજે પણ પ્રેઇરીમાં દ્રશ્યમાન થાય છે.
રાજ્યનો પશ્ચિમી બે તૃતીયાંશ ભાગ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના ગ્રેટ સેન્ટ્રલ પ્લેઇન ખાતે આવેલો છે, તે સામાન્ય રીતે સપાટ અથવા ઊંચીનીચી સપાટી ધરાવે છે, જ્યારે પૂર્વીય ત્રીજો ભાગ અસંખ્ય ટેકરીઓ અને જંગલો ધરાવે છે. પૂર્વથી પશ્ચિમ તરફ જમીનમાં ધીમે ધીમે વધારો થતો જાય છે; તેના અક્ષાંશ મોન્ટગોમેરી કાઉન્ટીમાં કોફીવિલે ખાતે વેર્ડીગ્રીસ નદીથી લઇને વોલેસ કાઉન્ટીમાં કોલોરાડો સરહદથી દોઢ માઇલના અંતરે આવેલા માઉન્ટ સનફ્લાવર સુધી છે. એક લોકપ્રિય માન્યતા એ છે કે કેન્સાસ રાષ્ટ્રમાં અત્યંત સુંદર રાજ્ય છે, 2003ના અત્યંત જાણીતા અભ્યાસ પરથી એવું ઠરાવવામાં આવ્યું છે કે કેન્સાસ ખરેખર "પાનકેક કરતા સુંદર છે". આ એક ખોટો આડંબર હતો, કેમ કે મોટા ભાગના વૈજ્ઞાનિકો માપની પદ્ધતિને આધારે કેન્સાસને 20મી અને 30મી સદીની વચ્ચે સુંદર રાજ્ય હોવાનો ક્રમ આપતા હતા. તેની સરેરાશ ઊંચાઇ 36 રાજ્યો કરતા વધુ 2,000 ફૂટ છે.
પશ્ચિમે, આશરે પોણો મિલિયન લોકો ટોપેકા મહાનગરીય વિસ્તારમાં રહે છે. ટોપેકા એ રાજ્યની રાજધાની છે અને વોશબર્ન યુનિવર્સિટીનું ઘર છે. કેન્સાસ રિવર પર બંધાયેલ અને જૂના ઓરેગોન ટ્રેઇલને ઓળંગતુ, આ ઐતિહાસિક શહેર વિવિધ રાષ્ટ્રીય નોંધણી પામેલ ઐતિહાસિક સ્થળ છે. વધુમાં, પશ્ચિમી દિશા તરફ ઇન્ટરસ્ટેટ 70 સાથે અને કેન્સાસ રિવર એ ઐતિહાસિક ચૂના અને ઇઁટવાળી ઇમારત સાથેનું જંકશન સિટી છે અને તેની પાસે ફોર્ટ રિલે છે, જે યુ.એસ. આર્મીના પ્રથમ ઇન્ફન્ટ્રી ડિવીઝનનું વિખ્યાત ઘર છે, તેમજ "બીગ રેડ વન" તરીકે જાણીતુ છે. ટૂંકા અંતરે આવેલ મેનહટ્ટનનું શહેર એ કેન્સાસ સ્ટેટ યુનિવર્સિટીનું ઘર છે, તે રાજ્યમાં બીજી સૌથી મોટી જાહેર યુનિવર્સિટી છે અને રાષ્ટ્રની સૌથી જૂની જમીન આપેલી યુનિવર્સિટી છે, જે 1863થી અસ્તિત્વ ધરાવે છે. કેમ્પસની દક્ષિણે, એગીવિલે 1889થી અસ્તિત્વ ધરાવે છે અને રાજ્યનું સૌથી જૂનું શોપીંગ ડિસ્ટ્રીક્ટ છે.
કેન્સાસમાં બે આંતરરાજ્ય ધોરીમાર્ગો દ્વારા સવલત પૂરી પાડવામાં આવે છે, જેની સાથે બેલ્ટવે, બે સ્પુર રુટ, અને ત્રણ બાયપાસીસ, કુલ માર્ગોમાં સમાવેશ થાય છે. રાષ્ટ્રમાં પ્રથમ ઇન્ટરસ્ટેટનો વિભાગ 14 નવેમ્બર 1956ના રોજ ટોપેકાની પશ્ચિમે આઇ-70 પર ખોલવામાં આવ્યો હતો. આઇ-70 એ મોટો પૂર્વ/પશ્ચિમ માર્ગ છે જે પૂર્વમાં સેંટ લુઇસ અને કેન્સાસ સિટી, મિસૌરી, અને પશ્ચિમમાં ડેનવેર, કોલોરાડોને જોડે છે. આ માર્ગની પડખે આવેલા શહેરોમાં કેન્સાસ સિટી, લોરેન્સ, ટોપેકા, જંકશન સિટી, સેલિના, હેયઝ, અને કોલ્બીનો સમાવેશ થાય છે. આઇ-35 એ મોટો ઉત્તર/દક્ષિણ માર્ગ છે જે ઉત્તરમાં દેસ મોઇન્સ, આઇઓવા, અને દક્ષિણમાં ઓકલાહોમાં સિટી, ઓકલાહોમાને જોડે છે. આ માર્ગને પડખે આવેલા શહેરોમાં કેન્સાસ સિટી , ઓટ્ટાવા, એમ્પોરીયા, ઇઆઇ ડોરાડો, અને વિચિતાનો સમાવેશ થાય છે.
2004ના વસ્તીમાં વિદેશમાં જન્મેલા 149,800 લોકોનો પણ સમાવેશ થતો હતો જેમનો વસ્તીમાં 85 ટકાથી વધુ હિસ્સાનો સમાવેશ થાય છે તેવા દશ સૌથી મોટા પ્રાચીન જૂથો આ પ્રમાણે છે: જર્મન , આઇરિશ , ઇંગ્લીશ , અમેરિકન , ફ્રેંચ , સ્કોચ , ડચ , સ્વીડીશ , ઇટાલીયન , અને પોલીશ . જર્મન કુળના લોકો ખાસ કરીને ઉત્તરપૂર્વમાં મજબૂત હતા, જ્યારે ઇંગ્લીશ કુળ અને અન્ય રાજ્યોના ગોરા અમેરિકનોના વંશજ દક્ષિણપૂર્વમાં મજબૂતાઇ ધરાવતા હતા. મેક્સિકન્સ દક્ષિણપૂર્વમાં હાજરી ધરાવે છે અને ચોક્કસ કાઉન્ટીઓમાં વસ્તીનો અર્ધો અડઘ ભાગ ધરાવે છે. કેન્સાસમાં ઘણા આફ્રિકન અમેરિકનો એક્ઝોડસ્ટર્સ પરથી ઉતરી આવ્યા છે, જે નવા જ મુક્ત કરાયેલા કાળા છે, જેઓ પ્રજા વિગ્રહને પગલે કેન્સાસમાં જમીન મેળવવા માટે દક્ષિણમાં જતા રહ્યા હતા.
કેન્સાસે તેનો ચુંટણી મત ફક્ત રિપબ્લિકન સિવાયના ઉમેદવારને આપ્યો છે તેમાં પોપ્યુલીસ્ટ જેમ્સ વીવર અને ડેમોક્રેટ્સ વુડ્રો વિલ્સન, ફ્રેંકલીન રુઝવેલ્ટ , અને લીડોન જોહ્નસનનો સમાવેશ થાય છે. 2004માં, જ્યોર્જ ડબ્લ્યુ.બુશ રાજ્યના છ ચુંટણી મતો 62 ટકામાંથી 25 ટકાના ભારે માર્જિનથી પ્રાપ્ત કર્યા હતા. ફક્ત બે કાઉન્ટીઝ ડેમોક્રેટ જોહ્ન કેરીને તે ચુટણીમાં ટેકો પૂરો પાડતા હતા તે વિન્ડોટ્ટે હતા, જેમાં કેન્સાસ સિટી અને લોરેન્સમાં આવેલા કેન્સાસના ઘર એવા ડગ્લાસનો સમાવેશ થાય છે. 2008ની ચુટણીમાં પણ સમાન પરિણામો આવ્યા હતા, જેમ કે જોહ્ન મેક-કેઇને 57 ટકા મતો સાથે જીત પ્રાપ્ત કરી હતી. ડગ્લાસ , વિન્ડોટ્ટે , અને ક્રોફોર્ડ કાઉન્ટી ફક્ત એવા કાઉન્ટીઓ હતા જે પ્રમુખ બરાક ઓબામાના ટેકામાં હતા.
મિસૌરી નદી રાજ્યની આશરે ઉત્તરીયપૂર્વીય સરહદ ધરાવે છે. યોગ્ય રીતે અપાયેલા નામ જંકશન સિટી ખાતે સ્મોકી હીલ અને રિપબ્લિકનના મિશ્રણથી રચાયેલ કેન્સાસ નદી , રાજ્યના ઉત્તરપૂર્વીય ભાગમાંથી થઇને કેન્સાસ શહેર ખાતે મિસૌરી સાથે જોડાય છે. અરકેન્સાસ નદી , કોલોરાડોમાંથી નીકળીને, મોટે ભાગે રાજ્યના પૂર્વ અને દક્ષિણ ભાગોમાં થઇને વાંકી ચૂકી વહે છે. તે તેની ઉપનદીઓ (લિટલ અરકેન્સાસ, નિન્નેસ્કાહ, વોલનટ, કાઉ ક્રિક, સિમેરોન, વેર્ડીગ્રીસ, અને નિયોશો) સાથે મળીને રાજ્યની દક્ષિણ ગટર વ્યવસ્થાની રચના કરે છે. અન્ય અગત્યની નદીઓમાં સેલાઇન અને સોલોમોન નદીઓ, સ્મોકી હીલ નદીની ઉપનદીઓ; બીગ બ્લ્યુ, ડેલાવેર, અને વાકારુસાનો સમાવેશ થાય છે, જે કેન્સાસ નદી અને મિસૌરી નદીની ઉપનદી મેરાઇસ ડેસ સિગ્નેસમાં વહે છે.
દક્ષિણ મધ્ય કેન્સાસમાં, ચાર કાઉન્ટી વિચિતા મહાનગરીય વિસ્તાર એ આશરે 600,000 લોકોનું ઘર છે. વિચિતા એ જમીન વિસ્તાર અને વસ્તીની દ્રષ્ટિએ રાજ્યમાં સૌથી મોટું શહેર છે. 'ધી એર કેપિટલ' એ એરક્રાફ્ટ ઉદ્યોગ માટેનું મોટું ઉત્પાદન કેન્દ્ર છે અને વિચિતા સ્ટેટ યુનિવર્સિટીનું ઘર છે. અંસંખ્ય રાષ્ટ્રીય સ્તરે નોંધણી પામેલા ઐતિહાસિક સ્થળો, મ્યુઝિયમો અને અન્ય મનોરંજનના સ્થળો સાથે, તે સાંસ્કૃતિક સ્થળ બનવાની ઇચ્છા ધરાવે છે. તાજેતરના વર્ષોમાં વિચિતાની વસ્તી વૃદ્ધિ ઝડપી નહી હોવાથી, તેની આસપાસના પરાઓ રાજ્યમાં સૌથી વધુ ઝડપથી વૃદ્ધિ પામતા પરાઓમાંના એક છે. ગોડ્ડાર્ડની વસ્તીમાં 2000થી વાર્ષિક 11 ટકાથી વધુના દરે વિકાસ થયો છે. ઝડપથી વૃદ્ધિ પામતા અન્ય શહેરોમાં એન્ડોવર, મેઇઝ, પાર્ક સિટી, ડર્બી, અને હેયઝવિલેનો સમાવેશ થાય છે.
ઉત્તરમાં, કેન્સાસ સિટી, કેન્સાસ, રાજ્યમાં બીજા ક્રમે સૌથી વધુ જમીન વિસ્તાર ધરાવવાની સાથે, વિવિધ અસંખ્ય એથનિક પડોશપણું ધરાવે છે. તેના આકર્ષણોમાં, કેન્સાસ સ્પીડવે, કેન્સાસ સિટી ટી-બોન્સ અને ધી લિજેન્ડઝ એટ વિલેજ વેસ્ટ છુટક અને મનોરંજન કેન્દ્રનો સમાવેશ થાય છે. વધુમાં મિસૌરી રિવર, લાન્સીંગનું શહેર એ રાજ્યની પ્રથમ વધુમાં વધુ જેલનું ઘર છે. ઐતિહાસિક લિવેનવર્થ, 1854માં મળી આવ્યું હતું, જે કેન્સાસમાં સ્થપાયેલ પ્રથમ શહેર હતું. શહેરની ઉત્તરે, આવેલ ફોર્ટ લિવેનવર્થ એ મિસીસીપી રિવરની પશ્ચિમે સૌથી જૂની સક્રિય આર્મી પોસ્ટ છે. એચીસનનું શહેર રાજ્યમાં અગાઉનું વ્યાપારી કેન્દ્ર છે અને અમેલીયા ઇયરહાર્ટના જન્મસ્થળ તરીકે વિખ્યાત છે.
દક્ષિણપૂર્વ કેન્સાસ આ કોલ માઇનીંગ પ્રદેશમાં રાષ્ટ્રીય સ્તરે નોંધાયેલા ઐતિહાસિક સ્થળો સાથે વિશિષ્ટ ઇતિહાસ ધરાવે છે. ક્રોફોર્ડ કાઉન્ટીમાં આવેલું પિટ્સબર્ગ પ્રદેશમાં સૌથી મોટુ શહેર છે અને પિટ્સબર્ગ સ્ટેટ યુનિવર્સિટીનું નિવાસસ્થાન છે. ફ્રન્ટેકનું પડોશી શહેર 1988માં રાજ્યમાં થયેલા સૌથી ખરાબ ખાણ વિનાશનું સ્થળ હતું, જેમાં ભૂતલમાં થયેલા વિસ્ફોટને કારણે 47 લોકો માર્યા ગયા હતા. "બીગ બ્રુટસ", વેસ્ટ મિનરલ શહેરથી દોઢ માઇલના અંતરે આવેલું છે. શરૂ કરાયેલા કિલ્લા ઐતિહાસિક ફોર્ટ સ્કોટ્ટ સાથે પ્રમુખ લિન્કોલીન દ્વારા 1962મા માન્ય કરાયેલ રાષ્ટ્રીય સ્મશાન પણ ધરાવે છે.
ઐતિહાસિક રીતે, કેન્સાસ મજબૂત રીતે ગણતંત્ર છે, જે કેન્સાસ પ્રાંતમાં ગુલામીને લંબાવવાના વિરોધની ચળવળમાથી જ્યારે રિપબ્લિકન પાર્ટીની રચના થઇ હતી તે એન્ટીબેલમ કાળથી અસ્તિત્વમાં છે. જ્યારે ફ્રેંકલીન ડી. રુઝવેલ્ટે મહા મંદીના સમયમાં પ્રમુખ તરીકે તેમના પ્રથમ કાર્યકાળની જીત મેળવી ત્યારે 1932ની ચુટણીથી કેન્સાસે યુ.એસ. સેનેટમાં ડેમોક્રેટની ચુંટણી કરી નથી. આ એક લાંબી સેનેટ હતી જે એક જ રાજ્યમાં એક પાર્ટી તરીકે પોતાના લક્ષણો ગુમાવતી હતી. સેનેટર સામ બ્રાઉનબેક 2008માં પ્રમુખ માટે રિપબ્લિકન પાર્ટીના નોમિનેશન માટેના ઉમેદવાર હતા. બ્રાઉનબેકે દર્શાવ્યું હતું કે તેઓ 2010ની પુનઃચુંટણીમાં ઉમેદવાર હશે નહી.
કેન્સાસ પાસે 627 બિનસંગઠિત શહેરો છે. રાજ્યના કાયદા દ્વારા, શહેરોને કોઇ પણ સેન્સસ ગણતરી દ્વારા પ્રાપ્ત કરવામાં આવેલી વસ્તી દ્વારા નિર્ધારિત ત્રણ વર્ગોમાં વહેંચી દેવામાં આવ્યા છે. ત્રીજા વર્ગના શહેરમાં 5,000 કરતા ઓછી વસ્તી છે, પરંતુ શહેરો કે જે 2,000 કરતા વધુ વસ્તી સુધી પહોંચે છે તેને બીજા વર્ગના શહેર તરીકે પ્રમાણિત કરી શકાય. બીજો વર્ગ 25,000થી ઓછી વસ્તીવાળા શહેર સુધી મર્યાદિત છે અને 15,000થી વધુ વસ્તી સુધી પહોંચ્યા બાદ તે શહેરને પ્રથ વર્ગના શહેર તરીકે પ્રમાણિત કરી શકાય. પ્રથમ અને બીજા વર્ગના શહેરો કોઇપણ ટાઉનશીપથી સ્વતંત્ર છે અને તેમનો ટાઉનશીપના વિસ્તારમાં સમાવેશ કરાયો નથી.
કેન્સાસ સરહદો જોઇએ તો ઉત્તરમાં નેબ્રાસ્કા; પૂર્વમાં મિસૌરી; દક્ષિણમાં ઓકલાહોમા; અને પશ્ચિમમાં કોલોરાડો છે. રાજ્ય 105 કાઉન્ટીસમાં 628 શહેરો સાથે વિભાજિત છે અને પેસિફિક અને એટલાન્ટીક સમુદ્રોથી સમાન અંતરે આવેલું છે. નજીકના 48 રાજ્યોનું ભૌગોલિક કેન્દ્ર લેબેનોનની નજીક સ્મિથ કાઉન્ટીમાં આવેલું છે. ઉત્તર અમેરિકાનું ભૂમાપન કેન્દ્ર 1983 સુધી ઓસ્બોર્ન કાઉન્ટીમાં આવેલું હતું. આ સ્થળનો તે તારીખ સુધી યુ.એસ. સરકાર દ્વારા ઉત્પન્ન કરાયેલા ઉત્તર અમેરિકાના તમામ નકશા માટેના કેન્દ્રીટ સંદર્ભ બિંદુ તરીકે ઉપયોગ થતો હતો. કેન્સાસનું ભૌગોલિક કેન્દ્ર બાર્ટોન કાઉન્ટીમાં આવેલું છે.
વિવિધ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ ઉત્તરપૂર્વ કેન્સાસમાં આવેલી છે જેમાં બાલ્ડવીન શહેરમાં આવેલી બેકર યુનિવર્સિટી , ઓલાથેમાં મિડઅમેરિકા નઝારેન યુનિવર્સિટી, ઓટ્ટાવાઅને ઓવરલેન્ડ પાર્કમાં ઓટ્ટાવા યુનિવર્સિટી, કેન્સાસ સિટીમાં કેન્સાસ સિટી કોમ્યુનિટી કોલેડ અને કેયુ મેડિકલ સેન્ટર અને ઓવરલેન્ડ પાર્કમાં કેયુ એડવર્ડઝ કેમ્પસનો સમાવેશ થાય છે. પશ્ચિમમાં એક કલાકથી પણ ઓછા અંતરે આવેલ, લોરેન્સએ યુનિવર્સિટી ઓફ કેન્સાસનુ ઘર છે, જે રાજ્યમાં અને સૌથી મોટી જાહેર યુનિવર્સિટી છે અને હાસ્કેલ ઇન્ડિયન નેશન્સ યુનિવર્સિટી છે.
કેન્સાસ બહુ ઓછા રાજ્યોમાંનું એક હતું જેમાં ફ્રેંકલીન ડી. રુઝવેલ્ટને મર્યાદિત રાજકીય ટેકો હતો, તેમણે તેમની ચાર રાજકીય ઝુંબેશોમાં ફક્ત બીજી વાર જ કેન્સાસમાં જીત મેળવી હતી. રાજ્યએ રિપબ્લિકન્સ વેન્ડેલ વિલ્કી અને થોમસ ઇ. ડેવેને અનુક્રમે 1940 અને 1944માં ટેકો પૂરો પાડ્યો હતો. કેન્સાસે તે સમયે પ્રમુખનું પદ ધરાવતા હેરી. એસ. ટ્રુમેન કે જેમણે કેન્સાસ-મિસૌરી લાઇનથી પૂર્વમાં આશરે 15 માઇલ્સ દૂર ઇન્ડીપેન્ડન્સ મિસૌરીથી આવકાર પ્રાપ્ત કર્યો હતો તેમની હાજરી હોવા છતાં ડેવેને 1948માં ટેકો આપ્યો હતો.
સેલિના મધ્ય અને ઉત્તર મધ્ય કેન્સાસમાં સૌથી મોટું શહેર છે. સેલિનાની દક્ષિણે તેના અસંખ્ય દલા હોર્સીસ સાથેનું નાનું શહેર લિન્ડઝબોર્ગ આવેલું છે. આ શહેરનું મોટા ભાગનું સ્થાપત્ય અને શણગાર સ્પષ્ટપણે જ સ્વીડીશ શૈલી ધરાવે છે. પૂર્વની બાજુએ ઇન્ટરસ્ટેટ 70ના માર્ગે, ઐતિહાસિક શહેક એબિલેન, અગાઉ કિશોમ ટ્રેઇલ માટેનું ટ્રેઇલહેડ હતું અને પ્રમુખ ડ્વાઇટ ડી. એઇસેનહોવરનું બાળપણનું ઘર હતું. પશ્ચિમે લુકાસ આવેલું છે, જે કેન્સાસનું ગ્રાસરુટ્સ આર્ટ કેપિટલ છે.
કેન્સાસ પશ્ચિમમાં ઊંડાણમાં આવેલા કાંપના ખડકોની આડી શ્રેણીની નીચે આવેલું છે. મિસીસિપ્પીયન, પેનસિલ્વેનીયન અને પર્મીયન ખડકોની શ્રેણીની નીચે રાજ્યનો પૂર્વીય અને દક્ષિણીય ભાગ આવેલો છે. રાજ્યના અર્ધો પશ્ચિમ ભાગમાં ક્રેટાકોસથી લઇને ટર્ટીઅરી કાંપ સમાયેલો છે, જે પશ્ચિમમાં ખડકાળ પર્વતોના ધોવાણના ટેકરાને લીધે થયો છે. રાજ્યનો ઉત્તરપૂર્વ ખૂણો પ્લેસ્ટોસેનમાં હિમક્રિયા સાથે સંબંધિત છે તે હિમ વહેણ અને કાંપના થરથી ઢંકાયેલ છે.
ઇ. સ. 1827માં, ફોર્ટ લિવેનવર્થ ફ્યુચર રાજ્યમાં ગોરા અમેરિકનોનું પ્રથમ કાયમી નિવાસસ્થાન તરીકે ઉભરી આવ્યું હતું. કેન્સાસ નેબ્રાસ્કા એક્ટ 30 મે 1854ના રોજ કાયદો બની ગયો હતો, જેણે નેબ્રાસ્કા અને કેન્સાસના યુ.એસ. પ્રાંતોની સ્થાપના કરી હતી અને ગોરાઓના વ્યાપક વસવાટ માટેનો વિસ્તાર ખુલ્લો મૂક્યો હતો. કેન્સાસ ટેરિટરી કોન્ટીનેન્ટલ ડિવાઇડ સુધી ખેંચાઇ હતી અને આજના ડેનવેર, કોલોરાડો સ્પ્રીંગ્સ અને પ્યુબ્લોની સાઇટોનો સમાવેશ કર્યો હતો.
કેન્સાસ એ યુ.એસ. રાજ્ય છે જે મિડવેસ્ટર્ન યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં આવેલું છે. તેનું નામ કેન્સાસ નદી પરથી પડ્યું છે, જે તેમાંથી પસાર થાય છે, જો કે તેનું નામ તે વિસ્તારમાં રહેતી વસ્તી કાન્સા જાતિ પરથી પડ્યું હતું. જાતિનું નામ )નો ઘણી વખત અર્થ "પવનના માણસો" અથવા "દક્ષિણ પવનના માણસો," એવો થાય છે, જો તે શક્યતઃ મૂળ અર્થનો શબ્દ ન હતો. કેન્સાસના નિવાસીઓને "કેન્સાન્સ" કહેવાય છે.
કેન્સાસ યુ.એસ. નેચરલ ગેસના ઉત્પાદનમાં 8મો ક્રમ ધરાવે છે. ઓકલાહોમા અને ટેક્સાસ સુધી વિસ્તરતા રાજ્યના સૌથી ક્ષેત્ર હુગોટોન નેચરલ ગેસ ફિલ્ડમાં જથ્થામાં ધીમે ધીમે ઘટાડાથી 1990ના મધ્યથી ઉત્પાદનમાં સતત ઘટાડો થયો છે. 2004થી હુગોટોન ગેસ ક્ષેત્રોમાં થયેલા ધીમા ઘટાડા અને કોલબેડ મિથેન ઉત્પાદનમાં થયેલા વધારાએ એકંદર ઘટાડામાં થોડો ફાળો આપ્યો છે. સરેરાશ માસિક ઉત્પાદન 32 બિલિયન ક્યુબિક ફૂટથી વધુ હતું. .
રાજ્યની કૃષિ પેદાશોમાં જાનવરો, ઘેટા, ઘઉ, સોર્ઘુમ, સોયબીન્સ, કપાસ, ડુક્કરો, કોર્ન, અને મીઠાનો સમાવેશ થાય છે. પૂર્વીય કેન્સાસ અનાજ પટ્ટાનો ભાગ છે, જે મધ્ય યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં અનાજનું ઉત્પાદન કરતો વિસ્તાર છે. ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનમાં વાહનવ્યવહારના સાધનો, વાણિજ્ય અને ખાનગી એરક્રાફ્ટ, ફૂડ પ્રોસેસીંગ, કેમિકલ પેદાશો, પ્રકાશન, કેમિકલ પેદાશો, યંત્રસામગ્રી, તૈયાર વસ્ત્રો, પેટ્રોલીયમ અને ઇત્ખનનનો સમાવેશ થાય છે.
કેન્સાસમાં જે મોટી કંપનીઓ પોતાના વડામથકો ધરાવે છે તેમાં સ્પ્રીંટ નેક્સટેલ કોર્પોરેશન , એમ્બાર્ક , વાયઆરસી વર્લ્ડવાઇડ , ગાર્મિન , પે લેસ શૂઝ , અને કોચ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ નો સમાવેશ થાય છે.
યુ.એસ. ઓઇલ ઉત્પાદનમાં કેન્સાસનો ક્રમ 8મો આવે છે. સમયે સમયે તેલ કાઢવાનું કામ વધુને વલધુ મુશ્કેલ બનતા ઉત્પાદનમાં સતત કુદરતી ઘટાડો અનુભવાયો હતો. 1999માં ઓઇલના ભાવ તળીયે આવી ગયા હતા તેથી કેન્સાસમાં ઓઇલનું ઉત્પાદન 2004માં જે આશરે સરેરાશ માસિક દરે હતું તે વ્યાજબી રીતે સતત રહ્યું હતું. તાજેતરના ઊંચા ભાવોએ કાર્બન ડાયોક્સાઇડની જપ્તી અને અન્ય ઓઇલ શોધ તરકીબોને વધુ કરકસરયુક્ત બનાવી છે.
કોંગ્રેસ ઓફ ધ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સનું રાજ્યના પ્રવર્તમાન પ્રતિનિધિમંડળમાં ટોપેકાના રિપબ્લિકન સેનેટર્સ સામ બ્રાઉનબેક અને ડોજ સિટીના પેટ રોબર્ટસ અને પ્રતિનિધીઓ હેયઝ ના જેરી મોરાન, ટોપેકા ના લીન જેનકીન્સ લેનેક્સા ડેનીસ મૂર અને ગોડાર્ડ ના ટોડ્ડ તિહાર્ટ નો સમાવેશ થાય છે.
જાન્યુઆરી 2004માં, કેન્સાસ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ટ્રાન્સપોર્ટેશન એ નવી કેન્સાસ 511 મુસાફર માહિતી સેવાનો પ્રારંભ કર્યો હતો. 511 ડાયલ કરતા, કોલરો રાજ્યની ધોરીમાર્ગ વ્યવસ્થા માટે માર્ગની સ્થિતિ, બાંધકામ, બંધ છે કે કેમ, ફેરવાળો માર્ગ અને વાતાવરણ કેવું છે તે માહિતી મેળવી શકશે. વાતાવરણ અને માર્ગની સ્થિતિની માહિતી દર 15 મિનીટે સુધારવામાં આવે છે.
2000ના વર્ષ અનુસાર, આરસીએમએસ ના અહેવાલ અનુસાર કેન્સાસમાં મેઇલલાઇન પ્રોટેસ્ટન્ટ, ઇવાન્જેલિકલ પ્રોટેસ્ટન્ટ, અને કેથોલિક ત્રણ સૌથી મોટા સંપ્રદાય વિનાના જૂથો હતા. કેથોલિક ચર્ચ કેન્સાસમાં સૌથી વધુ ચૂસ્ત છે તેના પછીના ક્રમે 206,187 સંખ્યા સાથે યુનાઇટેડ મેથોડિસ્ટ ચર્ચ અને 101,696 ચૂસ્ત લોકો સાથે સધર્ન બાપ્ટીસ્ટ કોન્વેન્શન આવે છે.
કેન્સાસ સિટી, ટોપેકા અને વિચિતાની મધ્યમાં આવેલ તે ફ્લિન્ટ હીલ્સના બ્લ્યુસ્ટેમ રિજીયનનું હૃદય છે, એમ્પોયરીયાના શહેર વિવિધ રાષ્ટ્રીય નોંધણી પામેલા ઐતિહાસિક સ્થળો ધરાવે છે અને તે એમ્પોરીયા સ્ટેટ યુનિવર્સિટીનું ઘર છે, જે તેની ટીટર્સ કોલેજ માટે વિખ્યાત છે. વધુમાં પત્રકાર વિલીયમ એલેન વ્હાઇટનું નિવાસસ્થાન પણ છે.
કેન્સાસ અર્થતંત્ર પર એરોસ્પેસ ઉદ્યોગનો ભારે પ્રભાવ છે. વિવિધ મોટા એરક્રાફ્ટ કોર્પોરેશનો વિચિતા અને કેન્સાસ શહેરમાં તેમની ઉત્પાદન સવલતો ધરાવે છે તેમાં સ્પિરીટ એરોસિસ્ટમ્સ, બોઇંગ, સેસાના, લિયરજેટ, અને હોકર બીચક્રાફ્ટ નો સમાવેશ થાય છે.
યુએ, માર્ગ ઉત્તર અને દક્ષિણમાં મિન્નેસોટાથી ટેક્સાસ જાય છે. ધોરીમાર્ગ કેન્સાસના પૂર્વીય ભાગમાંથી કેન્સાસ સિટી વિસ્તારમાંથી લૂઇસબર્ગ, ફોર્ટ સ્કોટ્ટ, ફ્રંટેનેક, પિટ્સબર્ગ, અને બેક્સસ્ટર સ્પ્રીંગ્સમાંથી ઓકલાહોમામાં પ્રવેશતા પહેલા પસાર થાય છે.
કેન્સાસ રાષ્ટ્રમાં અનેક ધીમી ગતિએ વૃદ્ધિ પામતા રાજ્યોમાંનું એક છે. ગ્રામીણ પીછેહઠ તરીકે ઓળખાતા છેલ્લા થોડા દાયકાઓ કંટ્રીસાઇડથી શહેરોમાં સ્થળાંતરીત પદ્ધતિ તરીકે ઉભરી આવ્યા છે.
કેન્સાસ પણ દેશમાં કેલિફોર્નીયા બાદ બીજો સૌથી મોટો રાજ્ય ધોરીમાર્ગ વ્યવસ્થા ધરાવે છે. તેનું કારણ કાઉન્ટીસ અને કાઉન્ટી બેઠકો ની મોટી સંખ્યા છે અને દરેક નાના માર્ગો તેને મળે છે.
નાના હોવા છતાં, કેન્સાસનો બહાઇ સમુદાય પશ્ચિમ ગોળાર્ધમાં બીજા ક્રમ સાથે અલગ તરી આવે છે, 1897માં એન્ટરપ્રાઇસ, કેન્સાસમાં મળી આવ્યા હતા.
બાળપણમાં માણેલું પ્રકૃતિસૌંદર્ય, દાદીમાનાં પ્રભાતિયાં તેમ જ લગ્નગીતોનું શ્રવણ તથા ચિંતનાત્મક અને પ્રેરક સાહિત્યનું વાચન -આ બધાંએ એમના કવિવ્યક્તિત્વને ઘડવામાં મહત્વનો ફાળો આપ્યો છે; તો એમની કવિતાના ઘડતરમાં બુધસભાએ તેમ જ કવિ વેણીભાઈ પુરોહિતની મૈત્રીએ પણ ફાળો આપ્યો છે. એમના કાવ્યસંગ્રહ ‘પરિક્રમા’ માં પ્રકૃતિ, પ્રણય અને ભક્તિનાં કાવ્યો-ગીતો છે. પદ્યરૂપોની જેમ એમાં કાવ્યસ્વરૂપોનું પણ વૈવિધ્ય છે. શિષ્ટ પ્રાસાદિક વાણી અને સાચકલી ભાવાનુભૂતિ એમની કવિતાને નિવ્યૉજ મનોહારિતા અર્પે છે. સૌંદર્યલક્ષિતા અને સૌંદર્યબોધ એ કવિધર્મનું આ કવિએ યથાર્થ પરિપાલન કર્યું છે. ‘સહવાસ’ માં એમનાં કાવ્યોનું વેણીભાઈ પુરોહિતનાં કાવ્યો સાથે સુરેશ દલાલે સંપાદન કર્યું છે. એમના બાળકાવ્યોના ત્રણ સંગ્રહો ‘સોનચંપો’ , ‘અલ્લક દલ્લક’ અને ‘ઝરમરિયાં’ પ્રગટ થયા છે. આ ઉપરાંત એમણે પ્રૌઢશિક્ષણ માટે ‘ઘટમાં ગંગા’ નામે વ્યક્તિચિત્રોની એક પુસ્તિકા લખી છે.
તેમનો જન્મ વડોદરા જિલ્લાના મસ્તુપુરામાં થયો હતો. પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શિક્ષણ અનુક્રમે મસ્તુપુરા-કુકરવાડાની ગુજરાતી સરકારી શાળામાં અને વડોદરાની શ્રી સયાજી હાઈસ્કૂલમાં. મૅટ્રિક થઈ ૧૯૩૮માં અમદાવાદ આવી શરૂઆતમાં સસ્તું સાહિત્ય વર્ધક કાર્યાલયમાં કામ કર્યા બાદ થોડો વખત પત્રકારત્વ ક્ષેત્રે કામગીરી બજાવી. ‘નવજીવન’ માં જોડાયા. ત્યાંથી ત્રણ દાયકે નિવૃત્ત થઈને નવજીવન પ્રકાશિત ‘લોકજીવન’નું સંપાદન કાર્ય કર્યું હતું. ૧૯૪૮માં તેમને કુમાર ચંદ્રક એનાયત થયો હતો.
એમ.એ.નો અભ્યાસ મુંબઈમાં કર્યો, પણ પરીક્ષા અધૂરી છોડી. પીએચ.ડી. માટે કવિ કાન્ત વિશે ઊડો અભ્યાસ કર્યો, પરંતુ
પીએચ.ડી.ના અભ્યાસ માટે અમદાવાદમાં રહ્યા, તે સિવાય મુંબઈમાં જ નિવાસ. ખાનગી ટ્યુશનો, ચિલ્ડ્રન્સ અકેડમી અને
વિવિધ પ્રકારની ને વિક્ષેપભરી વ્યાવસાયિક કારકિર્દી. ૧૯૭૭માં મુંબઈની મીઠીબાઈ કોલેજમાંથી અંગ્રેજીના અધ્યાપક
લખાયેલા લેખો ને અપાયેલાં વ્યાખ્યાનો ઉપરાંત કાન્ત-થીસિસ નિમિત્તે થયેલી નોંધો-‘કાન્તઃસાલવારી’, ‘કાન્તનાં કાવ્યોની
સંશોધક વિદ્વાનની તીક્ષ્ણ તથ્યદ્રષ્ટિ અને સાહિત્યવિવેચકની રસજ્ઞતા તથા વિશ્લેષણશક્તિ ધરાવતાં આ લેખકે જોડણી,
શબ્દાર્થ, છંદોલય, કૃતિપાઠ, કૃતિરચના અને કર્તાજીવનના સમગ્ર અભ્યાસક્ષેત્રમાં અવિરતપણે અને ખંતપૂર્વક કામ કર્યા
‘રંગકસુંબી’ , ‘દ્રષ્ટા અને સ્રષ્ટા’ જેવા લેખ-નિબંધસંગ્રહોમાં એમણે કૃતિ કે કર્તા વિશેનાં ચિત્રો હળવી-રસાળ શૈલીમાં ઉપસાવ્યાં છે. ‘સફર સો દિવસની’-ભા.૧-૨- એમના વિદેશપ્રવાસી રોચક કથા છે. ગુજરાતી અર્વાચીન સાહિત્યનો, નીરક્ષીર દ્રષ્ટિવાળો અને સરળ, મધુર, પ્રવાહી ગદ્યશૈલીમાં લખાયેલો ઇતિહાસ ‘અર્વાચીન ગુજરાતી સાહિત્યની વિકાસરેખા’-ભા.૧-૨ સૌ કોઈ સાહિત્યરસિકો માટે હાથપોથીની ગરજ સારતો નોંધપાત્ર ગ્રંથ છે. વ્યાપકપણે ઉપયોગી નીવડે તેવાં ગુજરાતીની ગદ્યપદ્ય-કૃતિઓનાં અભ્યાસપૂર્ણ આમુખ અને મર્મદ્યોતક ટિપ્પણો સાથેનાં તેમનાં સંપાદનોમાં ‘મણિલાલની વિચારધારા’ , ‘મણિલાલના ત્રણ લેખો’ , કાન્તા , નૃસિંહાવતાર , ‘ધૂમકેતુ વાર્તાસૌરભ’-ભા.૧-૨ , ‘જયભિખ્ખુ વાર્તાસૌરભ’ , ‘આત્મનિમજજન’ , ‘કરુણપ્રશસ્તિ કાવ્યો’ , ‘મ. ન. દ્રિવેદીનું આત્મવૃત્તાન્ત’ , ‘મારી હકીકત’ , ‘સમાલોચક : સ્વાધ્યાય અને સૂચિ’ વગેરે મુખ્ય છે. એ જ રીતે ‘આપણાં ખંડકાવ્યો’ અને ‘ચંદ્રહાસાખ્યાન’ એમનાં અન્યના સહયોગમાં તૈયાર થયેલાં સંપાદનો છે. ‘અભિનય નાટકો’ તેમ જ ‘સુદર્શન અને પ્રિયંવદા’ એમના સંકલનગ્રંથો છે.
‘મણિલાલ નભુભાઈની સાહિત્યસાધના’ , ‘રસ અને રુચિ’ , ‘સાંપ્રત સાહિત્ય’ , ‘પ્રતિભાવ’ , ‘વિક્ષેપ’ , ‘વિભાવિતમ્’ એમના વિવેચનસંગ્રહો છે. તટસ્થતા, વિશદતા અને સમભાવ ઉપરાંત સમુદાર રુચિ એ એમની વિવેચક તરીકેની લાક્ષણિકતાઓ છે. નાટક, કવિતા, નવલકથા, ટૂંકીવાર્તા, ચરિત્ર, નિબંધ વગેરેની સ્વરૂપલક્ષી ચર્ચાની સાથે સાથે જૂની-નવી કૃતિઓની કૃતિલક્ષી સમીક્ષાઓ પણ એમણે વિવેચનની પરિભાષાથી બહુધા દૂર રહેતી તાજગીપૂર્ણ, રુચિર શૈલીમાં કરી છે. નાટક અને રંગભૂમિ એમના વિશેષ રસના વિષયો છે. આ અંગેની એમની ઊંડી જાણકારી ‘નાટ્યકળા’ પુસ્તકમાં અને તદવિષયક અન્ય લેખોમાં પ્રતીત થાય છે. ‘મણિલાલ નભુભાઈ: જીવનરંગ’ માં મણિલાલ જેવી અનેકવિધ વિરોધી બળોના મિશ્રણરૂપ વ્યક્તિનું તાટસ્થ્યપૂર્ણ ચરિત્ર આપવાનું વિકટ કાર્ય એમણે પૂરી સત્યનિષ્ઠા અને વિવેક દાખવીને પાર પાડ્યું છે. ‘પરંપરા અને પ્રગતિ’ એ કસ્તુરભાઈ લાલભાઈનું એમણે આપેલું બીજું ઉલ્લેખનીય ચરિત્ર છે.
તેમનો જન્મ ૨૭ જૂન ૧૯૧૮ના રોજ જૂનાગઢ જિલ્લાના કોડીનારમાં થયો હતો. પ્રાથમિક કેળવણી કોડીનાર-ચાણસ્મામાં. માધ્યમિક કેળવણી ચાણસ્મા-સિદ્ધપુરમાં. મુંબઈની સેંટ ઝેવિયર્સ કૉલેજમાંથી બી.એ. થઈ તે જ વર્ષે ઍલ્ફિન્સ્ટન કૉલેજમાં ખંડ સમયના અધ્યાપક. ૧૯૪૨ માં એમ.એ. તે પછી ૧૯૬૦ સુધી ગુજરાત કૉલેજ, અમદાવાદમાં અધ્યાપક. ૧૯૫૩માં રામનારાયણ પાઠકના માર્ગદર્શન હેઠળ 'મણિલાલ નભુભાઈ દ્વિવેદી: એક અધ્યયન' શિર્ષકથી શોધનિબંધ લખી પીએચ.ડી.ની પદવી પ્રાપ્ત કરી. ૧૯૬૦ થી મોડાસા કૉલેજના આચાર્ય. ત્યાંથી નિવૃત્ત થઇને પછી તેઓ ગુજરાતી વિશ્વકોશના મુખ્ય સંપાદક રહ્યા હતા.
અર્વાચીન ગુજરાતી સાહિત્યની વિકાસરેખા : ૧૮૫૦ થી આરંભાતા ગુજરાતી સાહિત્યનાં વિવિધ પાસાંઓની અભ્યાસલક્ષી રજૂઆત કરતો ધીરુભાઈ પ્રેમશંકર ઠાકરનો ઇતિહાસગ્રંથ. આ પુસ્તકની નવમી સંવર્ધિત આવૃત્તિ બે ખંડમાં પ્રકાશિત થઈ છે. પ્રથમ ખંડમાં સુધારક યુગ અને સાક્ષર યુગ નો સમાવેશ કર્યો છે. બીજા ખંડમાં ગાંધી યુગ, અનુગાંધી યુગ અને આધુનિક પ્રવાહ ને આવરી લીધા છે.
એક સર્જકવિશેષ તરીકે મણિલાલ નભુભાઈ દ્વિવેદી અને સ્વરૂપવિશેષ રૂપે સાહિત્યનો ઈતિહાસ — આ બંને વિષયો પર ધીરુભાઈએ એકાધિક ગ્રંથો લખ્યા છે. મણિલાલ નભુભાઈ વિશેનું તેમનું શોધકાર્ય માન્ય અભ્યાસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ધીરુભાઈએ મણિલાલ નભુભાઈ દ્વિવેદીના જીવન પર આધારિત 'ઊંચો પર્વત, ઊંડી ખીણ' નામે ચરિત્રનાટક લખ્યું છે. આ નાટકમાં લેખકે મણિલાલનાં કાવ્યો, ગઝલો વગેરેનો ઉપયોગ નાટકની જરૂરિયાત મુજબ કરેલો છે.
૧૭૫૦માં તેમણે પોતાનું સમગ્ર રાજ્ય ભગવાન પદ્મનાભ સ્વામીને અર્પણ કરી દીધું અને પદ્મનાભદાસ અર્થાત ભગવાન વિષ્ણુના સેવક તરીકેનું બિરૂદ મેળવ્યું. ૧૯૭૧માં રાજવી પરિવારોની સત્તા સરકારે પાછી ખેંચી લીધી પછી રાજવી પરિવારે ટ્રસ્ટનું નિર્માણ કર્યું જે આજે તેનો વહીવટ સંભાળે છે. રાજવી પરિવારના હાલના વડા ઉત્તરદોમ તિરૂનલ માર્તંડ વર્મા આ ટ્રસ્ટના મેનેજિંગ ટ્રસ્ટી છે.
કેરળની રાજધાની તિરૂવનંતપુરમ ના પદ્મનાભસ્વામી મંદિરમાં અરબો રૂપિયાનો ખજાનો મળ્યો છે. એક અંદાજ પ્રમાણે આ મંદિર પાસે એક લાખ કરોડ રૂપિયાના હીરા-ઝવેરાત આભૂષણ, સોનાના સિક્કા મળી આવ્યાં છે.
પદ્મનાભસ્વામી મંદિર નુ નિર્માણ રાજા માર્તંડે કરાવ્યું હતુ. આ મંદિર ના નિર્માણમાં દ્રવિડ અને કેરળ શૈલીનું મિશ્રણ જોઇ શકાય છે. આ મંદિરનો જિર્ણોધ્ધાર અઢારમી સદીમાં થયો હતો.
નાયરો માટે શ્રી પદ્મનાભસ્વામી મંદિરનું વિશેષ મહત્વ છે. કારણકે તેને અનંતનું નિવાસસ્થાન માનવામાં આવે છે અને નાયરોનો દાવો છે કે આ મંદિરમાં વિશેષ શક્તિઓ છે.
પદ્મનાભસ્વામી મંદિર એ ભારતના કેરળ રાજ્યના તિરૂવનંતપુરમ શહેરમાં આવેલ પ્રસિદ્ધ ભગવાન વિષ્ણુનું હિંદુ મંદિર છે.