polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
આ કઠોળને તેની જાત પ્રમાણે સંપ્પોર્ણ પણે રંધાવા માટે ૧૦ થી ૪૦ મિનિટ જેઅલો સમય લાગે છે. નાના દાણા ઝડપથી રંધાય છે. છાલ કાઢેલા દાના ઝડપથી રંધાય છે. રાતા મસૂરમાંથી માટી જેવી સોડમ આવે છે. મસુર સંપૂર્ણ દક્ષિણ એશિયા, પશ્ચિમ એશિયા અને ભૂમદ્ય ક્ષેત્રમાં ઊગાડવામાં આવે છે. પ્રાયઃ આને ચોખા સાથે મેળવીને રંધાય છે કેમકે તે બંનેનો રાંધવા માટૅ નો સ્મય લગભગ સમાન છે. પશ્ચિમ એશિયામાં મસુર અને ચોખાને મિશ્ર કરીને એક ખીચડી જેવી બનાવાય છે આ વાનગીને "મુજદ્દારા" કે 'મેજાદ્રા" કહે છે. ઈજિપ્તમાં તેને ખુશરી કહે છે. ખુશરી એ ઇજિપ્તની બે માંની એક રાષ્ટ્રીય વાનગી છે. યુરોપ, ઉત્તર અને દક્ષિણ અમેરિકામાં મસુરમાંથી એક સ્વાદીષ્ટ અને પોષક સૂપ બનાવવામાં આવે છે. અમુક સમયે ત્યાં આ સૂપને ચિકન કે પોર્કના માંસ સાથે રાંધીને સૂપ બનાવાય છે.
મસુરમાંથી મળતી ૩૦ % કેલેરી પ્રોટીન સ્વરૂપે હોય છે. આને કારણે તે સોયાબીન અને હમ્પ પછી વજનની દ્રષ્ટિએ ત્રીજો સૌથી વધુ પ્રોટીન ધરાવતું કઠોળ છે. મસુરના પ્રોટીનમાં આઈસોલ્યુસાઈન અને લાયસાઈન જેવા આવશ્યક એમોનો એસિડ હોય છે. પશ્ચિમ એશિયા અને ભારત જેવા દેશોમાં કે જ્યાં મોટી વસ્તી શાકાહારી છે ત્યાં મસુર પ્રોટીનનો એક મુખ્ય અને સસ્તો સ્રોત છે. મસુર બે અન્ય આવશ્યક એમિનો એસિડ મેથિઓનાઈન અને સીસ્ટાઈનની ગેરહાજર હોય છે. પરંતુ તેને ફણવાવીને ઉપયોગમં લેતા આ એમિનો એસિડ પણ તેમાં નિર્માણ થાય છે.
તે સિવાય મસુરમાંથી પાચક રેષા, ફોલેટ, વિટામીન 1 અને ક્ષારો પણ મળે છે. લાલ મસુરમાં લીલા મસુરના પ્રમાણમાં ઓછા પારક રેષા હોય છે.
હેલ્થ" નામના સામયિકે મસુરને પાંચ સ્વાસ્થ્યવર્ધક ખોરાકમાં ગણ્યું છે. મસુરને ચોખા કે નાના પાસ્તા સાથે મેળવીને ખવાય છે જેથી તે એક સંપૂર્ણ પ્રોટીન વાનગી બને છે.
મસુરમાં પોષણ વિરોધી તત્ત્વો પણ હોય છે. જેમ કે ટ્રીપ્સીન ઈનહીબીટર્સ અને ઉચ્ચ માત્રામાં ફાયટેટ. ટ્રીપસીન નામનું ઉત્સેચક પાચન ક્રિયા પર અસર કરે છે જ્યારે ફાયટેત્સ પાચક ક્ષારોની જેવીક ઉપલબ્ધી ઘટાડે છે. મસુરને પાણીમાં આખી રાત પલાળીને મુકતાં તેના ફાયટેટનું પમાણ ઘટાડી શકાય છે.
મસુર એ એક કઠોળ છે. આનું શાસ્ત્રીય નામ લેન્સ કલીનરીસ છે. આનો છોડ વાર્ષિક છોડ જે ૪૦ સેમી ઉંચા ઊગે છે. આના દાણા ફળીમાં ઊગે છે એક ફળીમાં બેદાણા હોય છે. મસુરનો આકાર બહિર્ગોળાકર કાચ જેવો હોવાને કારણે તેને લેન્સ કલીનરીસ કહે છે. અંગ્રેજીમાં તેને લેન્ટીલ કહે છે.
મસુર પાણીની ઉણપ ધરાવતા શુષ્ક ક્ષેત્રમાં વિકસી શકે છે. આને કારાણે આને વિશ્વમાં લગભગ દએક ક્ષેત્રમાં ઉગાડી શકાય છે. અનુસાર ૨૦૦૯માં મસુરનું ઉત્પાદન ૨.૯૧૭ મેટ્રિક ટન જેટલું હતું, જેમાંનુ મોટાભાગનું ઉત્પાદન કેનેડા, ભારત, ટર્કી અને યુનાયટેડ સ્ટેટ્સમાં થતું હતું.
નીઓલીથીક કાળમાં માણસે માટીના વાસણનો વપરાશ શરૂ કર્યો તે પહેલાના સમયથી મસુર વપરાતા આવ્યા છે. આ કાળમાં પૂર્વી વિશ્વમાં તેને ખેતી શરૂ થઈ. પુરાતાત્વીક સંશોધન જણાવે છે કે ૯,૫૦૦ થી ૧૩,૦૦૦ વર્ષો પહેલાં તેને ખવાતાં હતાં.
મસુર પીળા, કેસરી કે લીલા રંગના હોઈ શકે છે. તેની છાલ કાળી કે ઘેરા કથિ રંગની હોય છે. મસુરનું કદ પણ તેની જાત પ્રમાણે બદલાય છે બજારમાં મસુર અને તેની દાળ મળે છે.
દાબેલીનો મસાલો, કે જે દાબેલીનો પ્રમુખ ઘટક છે તે દરેક શહેરોમાં તૈયાર મળે છે. કચ્છમાં વિવિધ બ્રાંડના નામ હેઠળ આને તૈયર કરવામાં આવે છે. માંડવી અને ભુજમાં બનતા દાબેલી મસાલાની માંગ વધુ હોય છે. આ મસાલો સૂકા લાલ મરચાં, મરી, સૂકું કોપરું, મીઠું, લવિંગ, જીરું, ધાણા, હળદર, એલચી, બાદિયાન, સંચળ, તમાલ પત્ર અને અન્ય ગરમ મસાલાને મેળવીને બનવવામાં આવે છે. આ મસલાને ૬ થી ૧૨ મહિના સાચવી શકાય છે.
ચટણી એ અન્ય ભારતીય વ્યંજનની જેમ દાબેલીમાં પણ વપરાય છે. આ ચટણી ખજૂર આમલીની ચટણી, તજ-લવિંગનાં પાણી સ્વરૂપે હોય છે.
સેવ મૂળ રૂપે દાબેલીનો ભાગ નથી. તે પાછળથી ઉમેરવામાં આવેલો સુધારો છે અને જરૂરી નથી કે દરેક જગ્યાએ મળતી દાબેલીની ઉપર સેવ ભભરાવેલી હોય જ.
પાઉંની વચમાં મસાલો દાબીને આ વાનગી બનતી હોવાથી આનું નામ "દાબેલી" પડ્યું છે. દાબેલીની શરૂઆત ૧૯૬૦ના દશકમાં કચ્છ જિલ્લાનાં માંડવી શહેરના રહેવાસી કેશવજી ગાભા ચુડાસમા ઉર્ફે કેશા માલમ દ્વારા કરાઈ હતી. તેમણે ક્યારેય ધાર્યું નહોતું કે તેમનું નિર્માણ આટલી પ્રસિદ્ધી પામશે. જ્યારે તેમણે દાબેલી વેચવાનો વ્યવસાય શરૂ કર્યો ત્યારે તેઓ ૧ આના માં એક દાબેલી વેચતા હતાં. આજે તેમની બીજી પેઢી દ્વારા દાબેલીનો ધંધો ચલાવવામાં આવે છે.
દાબેલી કે કચ્છી દાબેલી કે કચ્છી ડબલરોટી એ એક તાજું ફરસાણ છે જેનું ઉદ્‌ગમ ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ ક્ષેત્રમાં થયું હતું. આ એક મસાલેદાર વાનગી છે. જેમાં બાફેલા બટેટાના મસાલાને પાંઉને કાપીને તેના બે ફાડીયાની વચ્ચે મૂકીને બનાવાય છે. સ્વાદ માટે તેમાં આંબલી, ખજૂર, લાલ મરચું, લસણ, વગેરેની ચટણી અને શેકેલા મસાલેદાર શિંગદાણા પણ ઉમેરાય છે.
આમ દાબેલીનું ઉદ્‌ગમ માંડવી શહેર મનાય છે અને જિલ્લાનાં નામ પરથી આને કચ્છી દાબેલી પણ કહે છે. આજે પણ આ શહેરમાં બનતો દાબેલીનો મસાલો અસલ મનાય છે. આ સિવાય ભુજ અને નખત્રાણામાં પણ સારી ગુણવત્તાની દાબેલી મળે છે.
દાબેલીનો મસાલો તૈયર હોવાથી તેને તૈયાર કરવામાં બટેટાને બાફવા માટે અને બધી સામાગ્રીનું સંયોજન કરવામાં સમય લાગે તેટલો જ લાગે છે.
રિલ્કે, બોદલેર જેવા કવિઓનો ઊંડો અભ્યાસ કરી એમના વિશેની વિગતો ગુજરાતીમાં પ્રસ્તુત કરનારા આ પ્રથમ કવિ છે. વિશ્વના સાહિત્યથી પૂરા પ્રભાવિત અને કલાવાદી આ કવિની કવિતાનાં ભાવ, ભાષા અને અભિવ્યક્તિ ધ્યાનાર્હ છે. ‘સફરનું સખ્ય’ એમનો પ્રથમ કાવ્યસંગ્રહ છે; જ્યારે ‘કેસૂડો અને સોનેરું તથા કોજાગ્રિ’ એમનો બીજો સંગ્રહ છે, જેમાં પોલિશકવિ વોઈચેહ બાંકનાં અઢાર કાવ્યોના ગુચ્છનો પોલિશમાંથી કરેલો અનુવાદ સમાવિષ્ટ છે. ‘સ્વપ્નપ્રયાણ’ ઉમાશંકર જોશી સંપાદિત એમનો મરણોત્તર કાવ્યસંચય છે. કવિના પત્રો અને એમના ભાવનાજગતનો આલેખ આપતો ઉપોદ્ઘાત, સર્જાતી કવિતાના મૂળ પાઠો, કવિવિચારો અને અર્થસંદર્ભયુક્ત ટિપ્પણ આ સંપાદનની આગવી વિશિષ્ટતા છે. કવિની લગભગ તમામ રચનાઓ અહીં સમાવિષ્ટ થઈ જણાય છે. તેમાં એમની બહુશ્રુતતા, રચનાઓનું વિષયવૈવિધ્ય, ભારતીય અને વૈશ્વિક સંદર્ભો, છંદસૂઝ, લયનું નાજુક ને કલામય સંયોજન, બહોળા માનવસંસ્કૃતિ-વિસ્તારમાંથી યોજેલા સંદર્ભો તેમ જ વિષય અને અભિવ્યક્તિની સચ્ચાઈ જાળવવા માટેનો અથાક કલાશ્રમ જોવાય છે. એક સૌંદર્યસાધક કવિ તરીકેનું તેમનું સ્થાન ગુજરાતી કવિતાના ઇતિહાસમાં સીમાસ્તંભરૂપ છે.
હરિશ્ચન્દ્ર ભગવતીશંકર ભટ્ટ : કવિ. જન્મ ઓલપાડ માં. મુંબઈમાં મૅટ્રિક સુધીનું શિક્ષણ. સંસ્કૃત, વેદસાહિત્ય ઉપરાંત પોલિશ, જર્મન, અંગ્રેજી જેવી ભાષાઓનો અભ્યાસ. કોઈ ખાનગી પેઢીમાં સેવાઓ આપતા. પછીથી પોલૅન્ડની રાજદૂત કચેરીમાં જોડાયેલાં. નાલંદા પબ્લિકેશન્સ નામની સંસ્કાર અને સંસ્કૃતિલક્ષી પ્રકાશન-સંસ્થાની સ્થાપના. ૧૯૪૯થી પરમાણંદ કાપડિયાના તંત્રીપદે નીકળતા સામયિક ‘યુગધર્મ’માં જોડાયેલા. છેલ્લે એચ. ઈશ્વર એન્ડ કંપનીને પરદેશથી પુસ્તકો મંગાવી આપવાની કામગીરી.
સ્વપ્નપ્રયાણ : હરિશ્ચન્દ્ર ભટ્ટનો, ઉમાશંકર જોશી દ્વારા સંપાદિત મરણોત્તર કાવ્યસંગ્રહ. માત્ર અંગ્રેજી નહીં બલકે યુરોપીય સાહિત્યના સંસ્કારો ઝીલતો આ સંગ્રહ ચાલીસી પછીની કવિતામાં મોટો અપવાદ છે. ભારતીય સંસ્કૃતિથી માંડી પશ્ચિમની ગ્રીક કથાઓ, ખ્રિસ્તી ધર્મ અને યુરોપીય કલાસાહિત્યના સંદર્ભો તેમ જ ઉલ્લેખોથી સમૃદ્ધ આ કવિતામાં સૌન્દર્યનિષ્ઠ ધ્યેય અગ્રેસર રહ્યું છે. લયની સૂક્ષ્મ સૂઝને કારણે ઊપસતો સઘન છંદપ્રભાવ, બિનઅંગત પ્રસ્તુતિ, પ્રેમ અને ધર્મની સામગ્રી તરફનો ઝોક આ બધાં સંગ્રહનાં સ્વાભાવિક આકર્ષણો છે.
દેશી ચણાને બેંગાલ ગ્રામ કે કાલા ચના પણ કહે છે. દેશી ચણા એ ચણાની પ્રાચીન પ્રજાતિ મનાય છે કેમકે પુરાતાત્વીક સશોધનમાં મળી આવેલ કાર્બોદિત દાણા દેશી ચણાના જ હતા. આ ચણાની પ્રજાતિની જંગલી પૂર્વજ સાઇસર રેટીક્યુલમ માત્ર ટર્કીમાં ઉગે છે તેથી ટર્કીને આ કઠોળનું ઉદ્ગમ મનાય છે. દેશી ચણામાં પાચક રેશાનું પ્રમાણ કાબુલી ચણાને મુકાબલે ઘણું વધારે હોય છે.આને કારાણે તે અત્યલ્પ ગ્લિસેમિક અંક ધરાવે છે અને તે મધુપ્રમેહ ધરાવતા દરદી માટે વધુ ફાયદાકારક છે. સફેદ ચણા ભારતમાં સૌથી પહેલા અફઘાનીસ્તાનમાંથી આવતાં તેથી તેને કાબુલી ચણા કહેવાયા. તેને સફેદ ચણા પણ કહેચાય છે.
માનવ વિકાસ ઈતિહાસના નીઓલીથેક કાળમાં માણસ માટીના વાસણો બનાવતો થયો તે પહેલાંના કાળમાં ચણાની ખેતી થતી હતી તેવા પુરાવા તુર્કસ્તાનમાં ઝેરીકોમાં મળ્યાં છે અને નીઓલીથેક કાળમાં માણસ માટીના વાસણો બનાવતો થયો ત્યાર પછીના ચણાના અવશેષો ર્તુર્કસ્તાનમાં હસીલરમાં મળ્યાં છે. સા સિવાય નીઓલીથીક કાળના ઉત્તર ભાગમાં લગભગ ઈ.સ પૂર્વે ૩૫૦૦ની આસપાસના ચણાના અવશેષો થેસલી, કસ્તાનસ, લેર્ના અને ડીમીનીમાં મળ્યા છે. દક્ષીણ ફ્રાંસમાં લા અબ્યુરેડરમાં એક ગુફાના મેસોલીથીક સ્તરમાં જંગલી ચણાના અવશેષો મળ્યાં છે. જે ઈ.સ પૂર્વે ૬૭૯૦ ૯૦ જેટલાં પ્રાચીન હોવાનો અંદાજ છે.
તામ્રયુગમાં ઈટલી અને ગ્રીસના લોકોને ચણાની જાણ હતી. શાસ્ત્રીય ગ્રીકમાં તેને એરેબીન્થોસ કહેવાતા. તેને મુખ્ય ખોરાક તરીકે ખવતો અને તેને મીઠાઈ તરીકે કે કુમળા હોય તારે સીધા ખાવામાં આવતા. રોઅમન્ લોકોને ચણાની વિવિધ જાતોની પણ જાણ હતી જેમ કે વીનસ, રામ અને પ્યુનિક. તેઓ તેને બાફીને તેની દાળ કે સૂપ બનાવતા અથવા તેને શેકીને નાસ્તામાં ખાતા. રોમન રસોઈયા એપીશિયસએ ચણાની ઘણી વાનગી વર્ણવી હતી. અવશેષો ન્યુસ નામના એક પ્રાચીન રોમન સૈન્ય કિલ્લામાં કાર્બનીભૂત થયેલા ચણા અને ચોખાના અવશેષ મળ્યા છે જે ઈ. સ. પૂર્વે પહેલી શતાબ્દીના મનાય છે.
લગભગ ઈ.સ ૮૦૦માં ચાર્લીમેગ્ની દ્વારા લખાયેલ એક ગ્રંથ કેપીટ્યુલેર ડી વીલ્સમાં સાઇસર ઈટાલીકમ દરેક રાજ્યમાં ઉગાડાતા તેવો ઉલ્લેખ છે. આલબર્ટસ મેગ્નસએ લાલ, સફેદ અને કાળા એમ ત્રણ પ્રકારના ચણાનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. નીકોલસ કલ્પેપરના મતે ચણા એ વટાણા કરતાં વધુ સમૃદ્ધ છે અને તેને કારણે ઓછા પ્રમાણમાં પવન છૂટે છે. પ્રાચીન કાળના લોકો ચણાને વિનસ સાથે જોડતા, તેમના મતે ચણા વીર્ય, દૂધ, માસિક સ્ત્રાવ અને મૂત્ર ઉત્તેજક અને પથરીના ઈલાજમાં મદદ કરનાર હતાં. ખાસ કરીને "અફેદ ચણા"ને વધુ ફાયદાકારક ગણાતા હતાં.
ઘણાં લોકપ્રિય ગુજરાતી અને ભારતીય વ્યંજનો ચણાના લોટમાંથી બને છે. જેમ કે વિવિધ ભજિયા, પકોડા, સુકાનાસ્તા, મૂઠિયાં વગેરે. ભારત અને લેવાન્તમાં કાચા ચણા કે હરબોરાને એમજ ખવાય છે તેના પાન સલાડમાં વપરાય છે. મ્યાનમારમાંથી બર્મી તોફૂ બને છે. ઘણી રસોઈમાં શાક, માવા કે માંસને ચણાના લોટના ખીરામાં રગદોળીને તળાય છે. ચણાના લોટમાંથી ભૂમદ્ય પ્રદેશમાં એક પાઉં બને છે જેને સોક્કા કહે છે, દક્ષિણ ફ્રાંસમાં લેન્ટના સમયે ચણાના લોટમાંથી બનતી વાનગી પેનીસી ખવાય છે.
ચણાના છોડ ૨૦થી ૫૦ સેમી જેટલાં ઊંચા ઉગે છે. તેને ઝીણા રૂંવાટી ધરાવતા પાંદડા ડાળને બંને તરફ ઉગે છે. આ કઠોળની ફળી એક બીજી હોય છે. એટેલેકે તેની ફળીમાં માત્ર એક જ ચણાનો દાણો હોય છે. ક્યારેક તેમાં બે કે ત્રણ ચણા પણ નીકળે છે ખરા. તેના ફોલો સફેદ રંગના હોય છે અને તેને ભૂરી ગુલાબી નસો હોય છે. ચણાને સમષીતોષ્ણ વાતાવરણન્ને ૪૦૦ મિમી જેટલો વાર્ષિક વરસાદ ધરાવતું ક્ષેત્ર માફક આવે છે. તેને ઉષ્ણ કટિબંધમાં પણ ઉગાડી શકાય છે પણ પેદાશ ઓછી થાય છે.
દેશી, કે જે નાના હોય છે, અને તેની છાલને સપાટી ઘેરી અને ખરબચડી હોય છે. આવા ચણા મોટે ભાગે ભારતીય ઉપમહાદ્વીપ, ઈથોપિયા, મેક્સિકો અને ઈરાનમાં ઉગાડાય છે.
કાબુલી, કે જેના દાણા મોટાં હોય છે. તેની છાલ હળવા રંગની અને લીસી હોય છે. આવા ચણા દક્ષીણ યુરોપ, ઉત્ત્ર આફ્રિકા, અફઘાનીસ્તાન, પાકિસ્તાન અને ચીલીમાં ઉગાડવામાં આવે છે. ૧૮મી સદીમાં આ ચણાનું ભારતમાં વાવેતર્ શરૂ કરાયું હતું.
પાકીને સુકાયેલા ચણાને સીધાં બાફીને ખાવાના ઉપયોગમાં લઈ શકાય છે. તેમાંથી સલાડ, સ્ટ્યુ, શાક જેવી વાનગીઓ બને છે. તેની દાળને પીસીને ચનાનો લોટ મેળવી શકાય છે. ચણાની દાળના લોટને "બેસન" પણ કહેવાયા છે. બેસન એ ભારતીઅ રસોઈમાં ખૂબ મહત્ત્વનો પદાર્થ છે. આના લોટના કે અન્ય લોટ સાથે મિશ્ર કરી ભજીયા બને છે જેને ગોટા કહે છે. આરબ લોકો પણ આવ ભજીયા બનાવે છે જેને ફલાફેલ કહે છે.
અરબી રસોઈમાં ચણાને હ્યુમુસ કહે છે, તેને રાઈની પેસ્ટમામ્ મિશ્ર કરી હ્યુમુસ બી તાહિની નામની વાઙી બનાવાય છે. આ સિવાય તેને શેકીને, મસાલા ભભરાવીને લેબ્લેબી જેવા નાસ્તા તરીકે પણ ખવાય છે. ૨૦મી સદી સુધીમાં હ્યુમુસ અમેરિકન રસોઈમાં પ્રચલિત બન્યું હતું. ૨૦૧૦ સુધીમાં ૫% અમેરિકનો નિઅમિત હુમુસનું સેવન કરતાં હતાં, અને હાલમાં તે ૧૭% સુધી વિસ્તરી છે.
ચણામાંથી શાક પણ બને છે. આવા ચણનું શાક ભારત, પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ અને યુકે માં લોકપ્રિય છે. ભારતીય ઉપ મહદ્વીપમાં લીલા ચણાને ગુજરાતીમાં ચણા, મરાઠીમાં હરબરા, હિંદીમાં ચના કહે છે. ઉત્તર ભારતમાં તેને છોલા કે છોલે પણ કહે છે. મોટા સફેદ ચનાને કાબુલી ચણા કહેવાય છે. ભારતીય શાકાહારી સંસ્કૃતિમાં ચના પ્રોટીનનો મુખ્ય સ્રોત છે.
ચણા ને રંધાતા ઘણો સમય લાગે સમય લાગે છે માટે ૧૨-૨૪ કલક પલાળીને વાપરવામાં આવે છે. એમ કરતા રાંધવાનો સમય ઘટી જાય છે. લીસા હ્યુમુસ બનાવવા માટે ચણની છાલ ગરમ હોય ત્યારે કાઢી નાખવી પડે છે કેમકે ઠંડી પડતા તે છાલ નીકળતી નથી. બફાઈ જતા ચણાસરળતાથી બે ભાગમાં છૂટા પડી શકે છે,.
ચણા એ એક પ્રચલિત કઠોળ છે વનસ્પતિ શાસ્ત્રમાં જેનું શાસ્ત્રીય નામ સાઇસર એરિએટિનમ છે. અન્ય કઠોળની સરખામણીમાં ચણા વધુ પ્રમાણમાં પ્રોટીન ધરાવે છે. આ એક પ્રાચીન કઠોળ છે. લગભગ ૭૫૦૦ વર્ષ પહેલાં તેની ખેતી થતી થતી હોવાના પુરાવા મધ્ય પૂર્વ સ્થળોએ મળ્યા છે.
ઈબેરિયન દ્વીપકલ્પમાં ચના લોકપ્રિય છે: પોર્ટુગલમાં તેમાંથી બકાલહૌ જેવી ગરમ વાનગી બનાવાય છે, સ્પેનમાં જુદા જુદા પ્રકારના તાપસ, કચુંબર અને કોકીડો મેટ્રીલેનો બનાવવા માટે ચણા વપરાય છે.
૧૭૯૩માં જર્મન લેખકે જમીનમાં શેકેલા ચણાને યુરોપમાં કોફીના પુરક તરીકે નોંધ્યાં હતાં. આવા વપરાશ માટે પહેલા વિશ્વ યુદ્ધ દરમ્યાન જર્મનીમાં તે રોપાયા હતાં. ઘણી વખત તેને કોફીને બદલે આથાય છે.
ફીલીપાઈન્સમાં ચાસની કે સરકા જેવા દ્રાવણમામ્ સાચવેલા ગર્બાન્ઝો બીન ને મીઠાઈ તરીકે ખવાય છે જેમ કે હલો હલો. અશ્કેનાઝી યહોદી લોકો નાન છોકરાના ઉત્સવ શાલોમ ઝાચાર દરમ્યાન ચના પીરસે છે.
ઈટાલીના પ્યુગિલામાં અમુક પ્રકારના કાળા ચણા ઉગાડાવામાં આવે છે, જેને સેસી નેરી કહે છે. આ ચણા દેશી ચના કરતાં મોટાં હોય છે.
કોકમના ફળની છાલને સૂકવીને સૂકવેલા કોકમ અથવા આમચૂર મેળવવામાં આવે છે. મહારાષ્ટ્રીય અને ગુજરાતી રસોઈમાં ખટાશ લાવનારા પદાર્થ તરીકે તે વપરાય છે. કોકમ વાપરતા વાનગીને એક વિશિષ્ટ સુગંધ અને ઘેરો રંગ મળે છે. કોંકણની વાનગીમાં આમલીને બદલે કોકમ વપરાય છે. ગુજરતમાં પણ દાળ બનાવવા માટે કોકમ વપરાય છે. તે સિવાય દક્ષિણ ભારતના અમુક ક્ષેત્રોમાં પણ કોકમ વાપરવામાં આવે છે.
કોકમના વૃક્ષો જંગલોમાં, નદી કિનારે અને પડતર જમીનમાં ઉગે છે. આ વૃક્ષો નિત્ય લીલાં જગલોમાં સરસ વિકસે છે પણ ઓછા વરસદી ક્ષેત્રોમાં પણ તે ઉગે છે. નાના પ્રમાણમાં તેની ખેતી પણ થાય છે. આને સિંચન, જંતુનાશક કે ખાતરની જરૂર હોતી નથી.
કોકમ એ રસોઈમાં ખટાસ લાવવા માટે વપરાતો મસાલો છે. તેનું શાસ્ત્રીય નામ ગ્રેસીનીયા ઈંડિકા છે. કોકમ એ રસોઈ, ઉદ્યોગ અને દવા બનાવવા માટે ઉપયોગિ છે.
કોકમમાંથી ખાટું મીઠું આકર્ષક ઘેરા ગુલાબી રંગનું શરબત બનાવવામાં આવે છે. એમ માનવામાં આવે છે કે કોકમ શરબત ઉનાલાના દિવસોમઆં ઠંડક આપે છે અને પાચનમાં સહાયક હોય છે.
માઈક્રોસોફ્ટ કોર્પોરેશન ટેકનોલોજી ક્ષેત્રની એક અમેરિકન બહુરાષ્ટ્રીય કંપની છે. વોશિંગ્ટન સ્થિત રેડમન્ડ શહેરમાં તેનું વડું મથક આવેલું છે. આ કંપની કમ્પ્યુટર સોફ્ટવેર, કન્ઝ્યુમર ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, પર્સનલ કમ્પ્યુટર અને તેને સંબંધિત સેવાઓ વિકસાવે છે, ઉત્પાદન કરે છે, લાઇસન્સ આપે છે, સહાયક બને છે તેમજ વેચાણ કરે છે. માઇક્રોસોફ્ટનાં સૌથી જાણીતાં સોફ્ટવેર ઉત્પાદનોમાં માઇક્રોસોફ્ટ વિન્ડોઝ ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ્સની શૃંખલા, માઇક્રોસોફ્ટ ઓફિસ સુટ, ઇન્ટરનેટ એક્સપ્લોરર અને એજ વેબ બ્રાઉઝરનો સમાવેશ થાય છે. એક્સબોક્સ વિડીયો ગેમ કોન્સોલ અને માઇક્રોસોફ્ટ સરફેસ ટેબ્લેટ એ કંપનીની મુખ્ય હાર્ડવેર પ્રોડકટ્સ છે. 2016ની સ્થિતિ અનુસાર, આવકની દષ્ટિએ માઇક્રોસોફ્ટની ગણના સોફ્ટવેર બનાવતી દુનિયાની સૌથી મોટી કંપની તરીકે થાય છે. વિશ્વની સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ કંપનીઓમાં તે નિશ્ચિત સ્થાન ધરાવે છે. "માઇક્રોસોફ્ટ" શબ્દ "માઇક્રોકમ્પ્યુટર" અને "સોફ્ટવેર"ને સમાનાર્થી બની ગયો છે.
માઇક્રોસોફ્ટની સ્થાપના પોલ એલન અને બિલ ગેટ્સ દ્વારા 4 એપ્રિલ, 1975ના રોજ થઈ હતી. એમનો પ્રારંભિક હેતુ ઓલ્ટેર 8800 માઇક્રોકમ્પ્યુટર માટે બેઝિક ઇન્ટરપ્રિટર્સ વિકસાવીને તેનું વેચાણ કરવાનો હતો. 1980ના દાયકાના મધ્યમાં એમએસ-ડોસ ના પ્રતાપે માઇક્રોસોફ્ટે પર્સનલ કમ્પ્યુટર ઓપરેટિંગ સિસ્ટમના ક્ષેત્રમાં વર્ચસ્વ જમાવ્યું. 1986માં કંપનીનો ઇનિશિયલ પબ્લિક ઓફરિંગ આવ્યો અને ક્રમશઃ કંપનીના શેરના ભાવ એટલી હદે ઊંચકાયા કે માઇક્રોસોફ્ટના ત્રણ કર્મચારીઓ અબજોપતિ અને 12,000 કર્મચારીઓ કરોડપતિ બન્યા. 1990ના દાયકા પછી માઇક્રોસોફ્ટે ઓપરેટિંગ સિસ્ટમની માર્કેટની બહાર પણ સતત વિસ્તરણ કર્યું અને કેટલીય કોર્પોરેટ કંપનીઓ હસ્તગત કરી. માઇક્રોસોફ્ટે સૌથી વધુ 26.2 બિલિયન ડોલર ખચીને સંપાદિત કરેલી કંપની લિન્ક્ડઇન છે. લિન્ક્ડઇન કંપની ડિસેમ્બર 2016માં માઇક્રોસોફ્ટ કોર્પોરેશનનો હિસ્સો બની. અગાઉ મે 2011માં સ્કાઇપ ટેકનોલોજીઝ ને માઇક્રોસોફ્ટે 8.5 મિલિયન ડોલરમાં હસ્તગત કરી હતી.
આ પદ્દત્તિઓમાં સીધે સીધી તારીખની બાદબાકી કરવામાં આવે છે. ઊદાહરણ તરીકે કોઇ વ્યક્તિની જન્મતારીખ ૦૧-જાન્યુઆરી-૧૯૮૦ છે તેની આજની તારીખે વર્ષ, માસ અને દિવસોમાં ઊમર શોધવા માટે નીચેની પદ્ધત્તિ એક સમયે પ્રચલીત હતી.
વદ્દી લેવાની પદ્ધત્તિ નીચે પ્રમાણે છે. વર્ષ પરથી મહિના પર લેતી વખતે વર્ષમાંથી એક બાદ કરી ને મહિનામાં ૧૨ ઊમેરવા. અને મહિના પરથી દિવસ પર વદ્દી લેતી વખતે મહીનામાં એક બાદ કરી દિવસમાં ૩૦ ઊમેરવા.
૧૯૩૨માં તેમણે પોરબંદરમાં મહારાણા મિલ્સ નામની કપાસની મિલની સ્થાપના કરી હતી, આ માટેની જમીન પોરબંદરના મહારાણા નટવરસિંહજી દ્વારા મામૂલી રકમ લઈને આપવામાં આવી હતી. કંપનીએ ૧૯૪૭માં ભારતીય સ્વતંત્રતા સમયે ૨૫૦૦ કામદારોને રોજગારી આપી હતી. નાનજીભાઈ આર્ય સમાજી હતા અને બ્રાહ્મણો દ્વારા વિરોધ કરવા છતાં દલિતોને નોકરી આપવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. ૧૯૫૬માં તેમણે ગુજરાતમાં સૌરાષ્ટ્ર સિમેન્ટ લિમિટેડની સ્થાપના કરી.
તેમણે વેપારી તરીકે કારકિર્દીની શરૂઆત કરી હતી અને બ્રિટિશ પૂર્વ આફ્રિકામાં શાકભાજી, કપાસ અને શેરડી ઉગાડવાનું સાહસ કર્યું હતું. પાછળથી તેમણે તે પ્રદેશમાં ખાંડ ઉત્પાદન, ચા અને કોફીના વાવેતરમાં પ્રવેશ કર્યો. તેમણે ભારતમાં સિમેન્ટ પ્લાન્ટ, જિનરીઝ, ટેક્સટાઇલ યુનિટ અને ઓઇલ મિલ પણ શરૂ કરી હતી. આ રીતે તેમણે મહેતા ઉદ્યોગ સમૂહની સ્થાપના કરી, જે હવે વિશ્વભરમાં ફેલાયેલું છે.
તેમણે ૧૯૨૪માં કંપાલાથી થોડેક દૂર લુગાઝી ખાતે એક ડુંગર પર યુગાન્‍ડા સુગર ફેકટરીની સ્‍થાપના કરી હતી. ૧૯૧૮ સુધીમાં યુગાન્‍ડામાં ૨૨ કપાસ લોઢવાનાં કારખાનાંઓ ઊભાં કર્યાં હતા. તેઓ યુગાન્ડાના કપાસની જાપાન અને અન્ય સ્થળોએ નિકાસ કરનારા પ્રથમ વેપારી હતા. આ ઉપરાંત, આફ્રિકા ખાતે રબર, ચા અને કોફીનાં ક્ષેત્રો વિકસાવ્યાં હતાં.
તેઓ પૂર્વ આફ્રિકાના અન્ય કેટલાક ગુજરાતી ઉદ્યોગપતિઓ મેઘજી પેથરાજ શાહ, મૂળજીભાઈ માધવાની અને અન્યોના સમકાલીન હતા. જીંજામાં મૂળજીભાઈ માધવાની ઓફિસના મૂળ મકાન પર નાનજીભાઈનું નામ આજે પણ તેમની મિત્રતાનું ચિહ્ન એવું દુકા યા કાલિદાસી તરીકે દેખાય છે.
પોરબંદર ખાતે મહાત્મા ગાંધીના જન્મસ્થાનનું કીર્તિમંદિરમાં રૂપાંતર, જવાહરલાલ નેહરુ પ્લૅનેટોરિયમ, ભારત-મંદિર અને મર્હિષ વિજ્ઞાન મહાવિદ્યાલય જેવી સંસ્થાઓની સ્થાપનામાં તેમની અગત્યની ભૂમિકા રહેલી છે.
નાનજીભાઈ કાલિદાસ મહેતા એ એક દાનવીર ઉદ્યોગપતિ હતા. તેમણે બ્રિટીશ પૂર્વ આફિક્રામાં મહેતા ગ્રુપની સ્થાપના કરી હતી, જેનું મુખ્ય મથક હવે ભારતમાં છે.
મસૂરીમાં એક સુંદર પગવાટ છે જેને "કેમલ્સ બેક રોડ" કહે છે. આ નામ અહીંના ભૂપૃષ્ઠના આકારને કારણે પડ્યું છે. જેમાં એક ખડક વચ્ચેથી ઉપસી આવ્યો છે. આ રોડની મધ્યમાં એક ખાંચો છે જેમ સ્મશાન આવેલું છે. અહીં એક "ગન હીલ" તરીકે ઓળખાતી ટેકરી છે જેના ઘણા વર્ષો સુધી એક તોપ રખાતી અને મધ્યાહને ફોડાતી. અહીં મોલ રોડ પર આવેલી કેબલ કાર દ્વારા પહોંચી શકાય છે. હિમાલયનું સૌથી પ્રાચીન ચર્ચ સેંટ મેરી ચર્ચ અહીં મોલ રોડની ઉપર તરફ આવેલું છે અત્યારે તેનું સંવર્ધન ચાલુ છે. કેમ્પ્ટી ફોલ્સ તરીકે ઓળખાતી જગ્યા સરસ પિકનીક સ્થળ છે. કંપની ગાર્ડન એક પ્રવાસી આકર્ષણ છે. પ્રવાસી ગાળામાં,અહીં ફૂલો અને છોડનો સુંદર સંગ્રહ દેખાડાય છે. હેપ્પી વેલીમાં સુંદર તિબેટિયન મંદિર છે. ભારતમાં બનેલ આ સર્વ પ્રથમ તિબેટી મંદિર હતું. આનું બાંધકામ ૧૯૬૦માં કરવામાં આવ્યું હતું. લાલ ટિંબા એક અન્ય પ્રવાસી આકર્ષણ છે. સુંદર ધનૌલ્ટી અહીંથી ૩૨ કિમી દૂર છે. અહીં ભારતની સૌથી મોટી રોલરસ્કેટિંગ રીંક આવેલી છે.
અન્ય ગિરિમથકોની જેમ મસૂરીમાં પણ વિહાર સ્થળને મોલ કહે છે. અહીનું મોલ પૂર્વમાં પીક્ચર પેલેસ થી શરૂ કરી પશ્ચિમમાં પુસ્તકાલય સુધી લાંબો છે. બ્રિટિશ રાજમાં અહીંના મોલ પર પાટીયા મારેલા હતાં: "ઈંડિયન એંડ ડોગ્સ આર નોટ અલ્લાઉડ" . બ્રિટિશ રાજમાં બ્રિટિશરો દ્વારા અને બ્રિટિશરો માટે વિકસાવાયેલા ગિરિમથકોમાં આવા રંગભેદી સૂત્રો સામાન્ય હતાં. મોતીલાલ નેહરુ ,જવાહરલાલ નેહરુના પિતા જ્યારે પણ મસૂરીમાં રહેતાં ત્યારે દરરોજ આ નિયમ ભંગ કરતા અને દંડ ભરતાં. ૧૯૨૦, ૧૯૩૦, ૧૯૪૦ દરમ્યાન નહેરુજીની પુત્રી ઈંદિરા ગાંધી સહિત નહેરુ પરિવાર નિયમિત રીતે મસૂરી આવતું. તેઓ હમેંશા સેવોય હોટેલમાં રહેતાં. તેઓ બાજુમાં આવેલ દેહરાદૂનમાં પણ ઘણો સમય ગાળતાં જ્યાં નહેરુને બહેન વિજયાલક્ષ્મી પંડિત સ્થાયી થયાં હતાં.
૧૮૩૨માં હાથ ધરાયેલ ભારત ભૂમિના દક્ષિણ છેડેથી શરૂ થયેલ સર્વેક્ષણ નું મસૂરી અંતિમ સ્થળ રાખવામાં આવ્યું હતું. સર્વેયર જનરલ ઓફ ઈંડિયા, તે સમયે સર્વે ઓફ ઈંડિયાનું કાર્યાલય મસૂરીમાં રાખવા માંગતા હતાં. જોકે એ વાત મનાઈ નહીં. છેવટે વાટાઘાટ કરી તેને દેહરાદૂનમાં રાખવાનો નિર્ણય લેવાયો. આજે પણ તે દેહરાદૂનમાં છે. ૧૯૦૧ સુધીમાં મસૂરીની વસતિ ૬૪૬૧ થઈ ગઈ હતી, જે ઉનાળા દરમ્યાન ૧૫૦૦૦ જેટલી થઈ જતી. પહેલાં મસૂરી સહારનપુરથી રસ્તા માર્ગે ૫૮ માઈલ દૂર આવેલું હતું. ૧૯૦૦ના વર્ષમાં દેહરાદૂન સુધી રેલ્વે પહોંચતા અહીં પહોંચવાનું સરળ બન્યું હતું, આમ રસ્તા પ્રવાસ ૨૧ માઈલ જેટલો ઘટી ગયો.
આ એક નાનકડું ગેસ્ટ હાઉસ છે, જેમાં બારીઓને સફેદ કાંચ લગાડેલ છે. અહીં રહેવાનું ખૂબ સસ્તા દરે ઉપલબ્ધ છે. અહીંથી મસૂરીનું દ્રશ્ય દેખાય છે અને સેંટ જ્યોર્જનું ચર્ચ અને વુડ સ્ટોક વેલી પણ સરળતાથી જોઈ શકાય છે. સૌથી ઊંચાઈ પર આવેલ સ્થળ લાલ ટિબ્બાની બાજુમાં છૂટા પડતા એક રસ્તા દ્વારા આ ગેસ્ટ હાઉસ સુધી પહોંચી શકાય છે. આ ગેસ્ટ હાઉસ લાંદોર લેંગ્બેજ સ્કુલની બાજુમાં આવેલું છે અને એક ખૂબ સારા એવા શર્મા પરિવાર દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે.
સમુદ્ર સપાટીથી ૧૮૮૦ મીટરની ઊંચાઈએ આવેલ અને લીલી વનરાજી ઘેરાયેલ આ ટેકરીઓ એક આદર્શ ગિરિમથક બનાવે છે. આની ઈશાન તરફ હિમાચ્ચાદિત પર્વતો અને દક્ષિણ તરફ દેખાતી દેહરાદૂનનો ખીણ પ્રદેશ આવેલો છે. આથી અહીંના સહેલાણીઓને પરીકથા સમ ભૂમિનો અનુભવ થાય છે. અહીંનું સૌથી ઊંચુ સ્થળ લાલ ટિબ્બા ૨૨૯૦મી ની ઊંચાઈએ આવેલું છે.
આ સ્થળ "નહાટા એસ્ટેટ" તરીકે પણ ઓળખાય છે. આનું ક્ષેત્રફળ લગભગ ૩૦૦ એકર જેટલું છે. આ સ્થળ સૌથી ઊંચા સ્થળ લાલ ટિબ્બાની બાજુમાં આવેલું છે. આ સ્થળ ટુરિસ્ટ ઓફીસથી ૫ કિમી દૂર આવેલું છે અનીં ઘોડા પર કે પગે ચાલીને જઈ શકાય છે. અહીંથી દેખાતા હિમાચ્છાદિત પર્વતોનું દ્રશ્ય ખૂબ સુંદર લાગે છે.
આ એક પિકનિક સ્થળ છે, જેમાં સુંદર ઉદ્યાન તેમ જ એક કૃત્રિમ તળાવ આવેલ છે. તળાવમાં પગેથી ચલાવવામાં આવતી નૌકા દ્વારા વિહાર કરવાની સુવિધા છે. પગે ચાલીને જતાં આ સ્થળ વેવર્લી કોંવેંટ સ્કુલ થી ૨ કિમી દૂર અને રીક્ષા સાયકલ, ટટ્ટુ કે મોટરકાર દ્વારા ૪ કિમી દૂર આવેલું છે.
૧૯૫૯ના તિબેટિયન વિગ્રહ સમયે મધ્યવર્તી તિબેટિયન વ્યવસ્થાપન ધર્મશાલા ખસેડતા પહેલાં મસૂરીમાં સ્થાપિત કરાયું હતું. મસૂરીમાં પ્રથમ તિબેટિયન શાળા ૧૯૬૦માં સ્થાપિત કરવામાં આવી. તિબેટિયનો મોટે ભાગે અહીંની હેપ્પી વેલી નામના સ્થળે રહે છે. અહીં આજે લગભગ ૫,૦૦૦ તિબેટિયનો વસે છે.
વધુ પડતી હોટેલો-લોજથી શહેર અતિ વિકાસથી પીડાય છે. દિલ્હી, અંબાલા અને ચંદીગઢ જેવા શહેરની નજીક આવેલ હોવાથી અહીં પ્રવાસીઓનો ધસારો વધુ રહે છે. આને કારણે અહીં ઘન કચરો વિસ્થાપન પાણીની તંગી પાર્કિંગ સ્થલની તંગી આદિ વધી છે. લાંદોર, ઝાનીપાની અને બારલોગંજમાં આ સમસ્યાઓ ઓછી છે.
મસૂરી એ ભારતના રાજ્ય ઉત્તરાખંડના દેહરાદૂન જિલ્લામાં આવેલું એક શહેર અને નગરપાલિકા છે. આ સ્થળ હિમાલયની તળેટીમાં આવેલું છે અને આને ગિરિ મથકોની રાણી કહે છે. આની પાસેના શહેર લાંદોરમાં સૈનિક છાવણી છે તે સિવાય આની બાજુમં બારલોગંજ અને ઝારીપની જેવા શહેર આવેલાં છે.
આ ધોધ મસૂરી દહેરાદૂન માર્ગ પર મસૂરીથી ૭ કિમી દૂર ભટ્ટા ગામમાં આવેલો છે. ભટ્ટા ગામ સુધી ટેક્સી કે બસ દ્વારા પહોંચી શકાય છે. અહીંથી આ ધોધ ૩ કિમી દૂર પગપાળા આવેલ છે. આ ધોધમાં નહાવા અને જળ ક્રીડા માટે અલગ તળાવો છે. પિકનિક માટે આદર્શ સ્થળ છે.
આ કેમ્પ્ટી ધોધની ૫ કિમી આગળ એક સારુ પિકનીક સ્થળ છે. અહીં રેસ્ટોરેંટૢ રહેવાની સગવડ અને નૌકા વિહારની વ્યવસ્થા છે. અને પ્રકૃતિની સુંદરતા સારી દેખાય છે. આ તળાવની વચમંથી વહેતી કેમ્પ્ટી નદી નાના અને સુંદર ધોધ બનાવે છે. આમ આ ગિરિમથકોની રાણી છે.
આ તળાવ શહેર પ્રાધિકરણ અને મસૂરી દેહરાદૂન વિકાસ પ્રાધિકરણ દ્વારા વિકસાવાયું છે. આ સ્થળ અહિંથી ૬ કિમી દૂર છે અને અહીં પેડલ બોટિંગની સુવિધા છે. અહીંથી દૂન ખીણ અને નજીકના ગામડાઓનું સુંદર દ્રશ્ય દેખાય છે. રાત્રે દેખાતું દ્રશ્ય સુંદર હોય છે.
મસૂરી રસ્તા માર્ગે દિલ્હી અને અન્ય શહેરો સાથે જોડાયેલું છે. આને ગંગોત્રી અને યમનોત્રીનું પ્રવેશદ્વાર કહે છે. સૌથી નજીકનું રેલ મથક દેહરાદૂન છે. ત્યાંથી મસૂરી જવા બસો અને ટ્ક્સીઓની સુવિધા ઉપલબ્ધ છે.
આ સ્થળ મસૂરી-ઝારીપની રસ્તા પર મસૂરીથી ૮ કિમી દૂર આવેલું છે. ઝારીપની સુધી ટેક્સી કે બસ દ્વારા આવી ૧.૫ કિમી પગે ચાલીને અહીંથી પહોંચી શકાય છે.
મસૂરી નામ આ ક્ષેત્રમાં વિપુલ પ્રમાણમાં મળી આવતા મંસૂર ના છોડ પરથી પડ્યું હોવાનું મનાય છે. મોટા ભાગે ભારતીયો આને મંસૂરી તરીકે પણ ઓળખે છે.
બંધારણ ઘડવા માટે રચાયેલી ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓની સમિતિને ‘બંધારણા સભા’ કહે છે. આ સભાની કુલ સભ્ય સંખ્યા ૩૮૯ હતી. જે પૈકી ૨૯૨ પ્રતિનિધિઓ બ્રિટિશ હિંદના ૧૧ પ્રાંતોની વિધાનસભાઓથી, ૯૩ પ્રતિનિધિઓ દેશી રજવાડાંના તથા ૪ પ્રતિનિધિઓ ચીફ કમિશ્નરોના ચાર પ્રાંત દિલ્હી, અજમેર-મારવાડ, કૂર્ગ અને બ્રિટિશ બલૂચિસ્તાન માટે આરક્ષિત રાખવામાં આવેલ હતાં. પ્રત્યેક ૧૦ લાખની જનસંખ્યા પર એક પ્રતિનિધિના ધોરણે દરેક પ્રાંતને બેઠકોની ફાળવણી કરવામાં આવી હતી. જુલાઈ ૧૯૪૬માં બંધારણ સભાની રચના માટે યોજાયેલી ચૂંટણીઓમાં કુલ ૩૮૯ સ્થાન પૈકી ૨૯૬ બેઠકો માટે ચૂંટણી યોજાઈ. જેમાં મુખ્ય પક્ષ કોંગ્રેસને ૨૦૮ બેઠકો મળી હતી જ્યારે મુસ્લિમ લીગના ફાળે ૭૩ બેઠકો આવી હતી. સ્વતંત્ર ભારતના બંધારણના ઘડતર માટે ૨૩ સમિતિઓની રચના કરવામાં આવી. જેમાં ૧૨ કાનૂની બાબતોની સમિતિઓ અને ૧૧ પ્રક્રિયા સંબંધીઓની રચના કરવામાં આવી હતી. બંધારણ સભાના અધ્યક્ષ ડૉ. રાજેન્દ્રપ્રસાદ હતા પરંતુ બંધારણનો મુસદ્દો ઘડવાની જવાબદારી પ્રારૂપ સમિતિના અધ્યક્ષ ડૉ. બી.આર.આંબેડકર પર હતી.
ભારતનું બંધારણ વિશ્વના તમામ લોકતાંત્રિક દેશોના બંધારણ કરતા સૌથી મોટું લેખિત બંધારણ છે.તેમાં અત્યારે ૪૬૫ અનુચ્છેદ અને ૧૨ અનુસૂચિઓ છે. તે કુલ ૨૫ ભાગોમાં વિભાજીત છે. નિર્માણ સમયે મૂળ બંધારણમાં ૩૯૫ અનુચ્છેદ, ૨૨ ભાગો અને ૮ અનુસૂચિ હતી. બંધારણમાં ભારત સરકારના સંસદીય સ્વરુપનું માળખુ તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે જેનું સ્વરુપ કેટલાક અપવાદોને બાદ કરતા સંઘીય પ્રણાલી આધારિત છે. કેન્દ્રની સર્વોચ્ચ સરકારના કાર્યકારી બંધારણીય પ્રમુખ રાષ્ટ્રપતિ છે. ભારતના બંધારણની કલમ ૭૯ અનુસાર કેન્દ્રની સંસદીય પરિષદમાં રાષ્ટ્રપતિ તથા બે સભાઓ છે જેમાં લોકો દ્વારા સીધા ચૂંટાયેલા સાંસદોની સભા લોકસભા અને રાજ્યો દ્વારા ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓની સભા રાજ્ય સભા છે. બંધારણની કલમ ૭૪ માં એવી વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે કે રાષ્ટ્રપતિની સહાયતા તથા તેને સલાહ આપવા માટે એક મંત્રીમંડળ હશે જેના પ્રમુખ વડાપ્રધાન હશે, રાષ્ટ્રપતિ આ મંત્રીમંડળની સલાહ મુજબ કાર્ય કરે છે.
પ્રસ્તાવના એ ભારતીય બંધારણના સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ અંગ પૈકીનું એક છે. તે બંધારણના ઉદ્દેશ્ય તથા લક્ષ્યને નિર્ધારિત કરે છે. શરૂઆતમાં પ્રસ્તાવનાને બંધારણનો ભાગ ગણવામાં માનવામાં આવતો ન હતો તથા તેમાં સંશોધન માટે કોઈ જોગવાઈ રાખવામાં આવેલ ન હતી. જ્યાં બંધારણની ભાષા સંદિગ્ધ હોય ત્યાં પ્રસ્તાવનાની મદદ લેવામાં આવે છે. કેશવાનંદ ભારતી વિ. કેરળ રાજ્ય સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયના ચુકાદા બાદ પ્રસ્તાવનાને બંધારણનો ભાગ ગણવો કે કેમ?
તે વિવાદનો ઉકેલ આવી ગયો છે. ૪૨મા બંધારણીય સુધારા દ્વારા પ્રસ્તાવનામાં "સમાજવાદી", "બિનસાંપ્રદાયિક" અને "અખંડિત" શબ્દ જોડવામાં આવ્યા છે. પ્રસ્તાવના એ બંધારણને સમજવા તથા તેના સ્પષ્ટીકરણ માટેની અગત્યની ચાવી છે આથી તેને બંધારણની આત્મા પણ કહેવામાં આવે છે. તેની પ્રાથમિક ઉપયોગિતા એ છે કે બંધારણની જોગવાઈઓની અસ્પષ્ટતાની સ્થિતિમાં ન્યાયપાલિકાને માર્ગદર્શક સ્વરૂપે સહાયતા કરે છે.
પ્રારૂપ સમિતિ : ૭ સભ્યોની બનેલી આ સમિતિના અધ્યક્ષ ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકર હતા. અન્ય સભ્યોમાં મો. સાદુલ્લા, કે.એમ.મુન્શી, એ.કે.એસ.ઐયર, બી.એલ.મિત્તર, એન.ગોપાલાસ્વામી આયંગર તથા ડી.પી.ખેતાનનો સમાવેશ થાય છે.