polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ચિલી પરત આવ્યા બાદ 1943માં નેરુદાએ પેરુનો પ્રવાસ કર્યો, જ્યાં તેમણે માછુ પિછુની મુલાકાત લીધી. ઇનકાના કિલ્લાની સાદાઇભરી સુંદરતાથી પ્રેરાઇને તેમણે એલ્ટુરસ ડી માછુ પિછુ લખ્યું, જે બાર ભાગમાં લખાયેલું પુસ્તકની લંબાઇનું કાવ્ય છે જે તેમણે 1945માં પૂર્ણ કર્યું અને જેણે અમેરિકાની પ્રાચિન સભ્યતા અંગે જાગૃતિ અને રસ વધારવાનો પ્રારંભ કર્યો હતો. આ થિમ પર તેઓ કેન્ટો જનરલ માં વધુ આગળ વધવાના હતા. પેતાની આ કૃતિમાં નેરુદાએ માછુ પિછુની સિદ્ધિની ઉજવણી કરી, પરંતુ સાથે સાથે તેને શક્ય બનાવનાર ગુલામીની ટીકા કરી હતી. કેન્ટો માં તેમણે અનેક સદીઓના મૃતકોને ફરી જીવીત થવા અને તેમના મારફત બોલવા હાકલ કરી. કવિ અને યુનિવર્સિટી ઓફ મેસેચ્યુસેટ્સ ખાતે સર્જનાત્મક લેખનના પ્રાધ્યાપક માર્ટિન ઇસ્પાડાએ તેમની આ કૃતિને માસ્ટરપીસ ગણાવીને વખાણ કર્યા અને જાહેરાત કરી કે “આનાથી વધુ મહાન રાજકીય કવિતા કોઇ નથી”.
ત્યાર પછીના વર્ષ માં તેઓ શિક્ષક બનવાના ઇરાદાથી યુનિવર્સિડેડ ડી ચિલિ ખાતે ફ્રેન્ચ ભાષા શીખવા માટે સાન્ટિયેગો ગયા હતા, પરંતુ ટૂંક સમયમાં નેરુદા પોતાનો સમગ્ર સમય કવિતાઓ માટે ફાળવતા હતા. 1923માં તેમની પંક્તિઓનો પ્રથમ સંગ્રહ ક્રેપુસકુલારિયો પ્રકાશિત થયું હતું, ત્યાર બાદ પછીના વર્ષમાં આવ્યું હતું જેમાં પ્રેમ કાવ્યો હતા જે તેના શૃંગારરસના કારણે વિવાદાસ્પદ બન્યા હતા, ખાસ કરીને લેખકની નાની વયના કારણે વિવાદ હતો. તેમની કૃતિઓને વિવેચકોએ વખાણી હતી અને અનેક ભાષાઓમાં તેનો અનુવાદ કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યાર પછીના દાયકાઓમાં વિયેન્ટે પોએમસ ની લાખો નકલો વેચાઇ હતી અને તે નેરુદાની સૌથી જાણીતી કૃતિઓમાં સ્થાન ધરાવે છે.
1966માં નેરુદાને ન્યુ યોર્ક સિટી ખાતે આંતરરાષ્ટ્રીય પીઇએન સમારોહમાં હાજરી આપવા માટે આમંત્રણ અપાયું હતું. તેઓ સામ્યવાદી હોવાથી સત્તાવાર રીતે તેમને યુએસમાં પ્રવેશતા અટકાવાયા હતા, પરંતુ પરિષદના આયોજક, પટકથાકાર આર્થર મિલર અંતે નેરુદાને વિઝા આપવા માટે જ્હોન્સન વહીવટીતંત્ર પર હાવી થયા હતા. નેરુદાએ ખીચોખીચ ભરેલા ખંડમાં કાવ્યપઠન કર્યું હતું અને લાઇબ્રેરી ઓફ કોંગ્રેસ માટે કેટલીક કવિતાઓ રેકોર્ડ કરાવી હતી. મિલરે ત્યાર બાદ કહ્યું હતું કે નેરુદા 1930ના દાયકાના સામ્યવાદી વિચારધારાને વળગી રહ્યા હતા કારણ કે તેમને “મધ્યમવર્ગીય સમાજ”માંથી લાંબા સમય સુધી બાકાત રાખવામાં આવ્યા હતા. પૂર્વ બ્લોક ના અનેક લેખકોની હાજરીના કારણે મેક્સિકોના લેખક કાર્લોસ ફ્યુએન્ટેસે ત્યાર બાદ લખ્યું હતું કે પેન પરિષદથી શીત યુદ્ધના “અંતની શરૂઆત” થઇ હતી.
ચિલીમાં અને બહાર નેરુદાની પ્રતિષ્ઠા ફેલાઇ રહી હતી, પરંતુ તેઓ ગરીબીમાં સપડાયેલા હતા. 1927માં હતાશ થઇને તેમણે સાંસ્થાનિક બર્માના તે સમયના હિસ્સા રંગૂનમાં માનદ્ વાણિજ્યદૂત પદ સ્વીકાર્યું હતું. આ સ્થળ વિશે તેમણે અગાઉ ક્યારેય સાંભળ્યું ન હતું. ત્યાર બાદ તેમણે કોલંબો , બાટવિયા અને સિંગાપોરમાં થોડો સમય કામ કર્યું હતું. જાવામાં તેમની મુલાકાત મેરિકા એન્ટોનિયેટા હેગેનાર વોગેલઝેન્ગ નામની એક ઊંચી ડચ બેન્ક કર્મચારી સાથે થઇ જેની સાથે તેમણે લગ્ન કર્યા અને તે તેમની પ્રથમ પત્ની બની. રાજદ્વારી સેવા દરમિયાન નેરુદાઓ મોટી સંખ્યામાં કવિતાઓ વાંચી અને કાવ્યના અનેક સ્વરૂપનો અનુભવ મેળવ્યો. તેમણે રેસિડેન્સિયા એન લા ટિયેરા ના પ્રથમ બે ભાગ લખ્યા જેમાં અનેક અતિવાસ્તવવાદી કવિતાઓ સામેલ હતી.
ચિલીમાંથી એક વાર બહાર નીકળ્યા બાદ તેમણે ત્યાર પછીના ત્રણ વર્ષ દેશવટામાં ગાળ્યા હતા. બ્યુનોસ એર્સ ખાતે નેરુદાના એક મિત્ર, ભવિષ્યના નોબેલ વિજેતા અને નવલકથાકાર મિગ્યુએલ એન્જેલ એસ્ટુરિયેસ ગ્વાટેમાલાના દુતાવાસ ખાતે સાંસ્કૃતિક અધિકારી હતા. બંને વ્યક્તિના દેખાવમાં કેટલીક સામ્યતા હતી તેથી એસ્ટુરિયેસના પાસપોર્ટનો ઉપયોગ કરીને નેરુદા યુરોપ ગયા હતા. પાબ્લો પિકાસોએ પેરિસમાં તેમના પ્રવેશની વ્યવસ્થા કરી હતી અને નેરુદાએ વર્લ્ડ કોંગ્રેસ ફોર પીસ ફોર્સિસમાં ઉપસ્થિત થઇને ચોંકાવી દીધા હતા, જોકે આ દરમિયાન કવિ દેશમાંથી ભાગી છુટવામાં સફળ થયા હોય તેવી શક્યતાને ચિલીની સરકારે નકારી કાઢી હતી.
નેરુદા વિવિધ શૈલીમાં કુશળતા ધરાવતા હતા જેમાં તેમના કાવ્ય સંગ્રહ ટ્વેન્ટી પોએમ્સ ઓફ લવ એન્ડ એ સોંગ ઓફ ડિસ્પેર જેવી શૃંગારરસથી ભરપૂર પ્રેમ કવિતાઓ, અતિવાસ્તવવાદી કવિતાઓ, ઐતિહાસિક મહાકાવ્યો અને છેડેચોક રાજકીય વિચારોનો સમાવેશ થાય છે. 1971માં નેરુદાને સાહિત્ય માટે નોબેલ પારિતોષિક મળ્યું હતું. કોલંબિયાના નવલકથાકાર ગેબ્રિયલ ગાર્સિયા માર્કેઝએ એક વખત તેમને “20મી સદીમાં કોઇ પણ ભાષામાં થઇ ગયેલા સૌથી મહાન કવિ” ગણાવ્યા હતા. નેરુદા હંમેશા લીલા રંગની શાહીથી લખતા હતા કારણ કે તે “એસ્પેરાન્ઝા” નો રંગ હતો.
1970માં નેરુદાને ચિલીના પ્રમુખપદ માટે ઉમેદવાર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ તેમણે સાલ્વાડોર એલેન્ડેને પોતાનો ટેકો આપ્યો જેઓ અંતે ચૂંટણી જીતી ગયા અને 1970માં દેશના પ્રથમ લોકતાંત્રિક રીતે ચૂંટાયેલા સામ્યવાદી વડા બન્યા હતા. ત્યાર બાદ ટૂંક સમયમાં એલેન્ડેએ નેરુદાને ફ્રાન્સ માટે ચિલીના રાજદૂત તરીકે નિયુક્ત કર્યા હતા. અઢી વર્ષ બાદ નેરુદા નબળી તબિયતના કારણે ચિલી પરત આવ્યા હતા.
1952માં કેપ્રિ ટાપુ ખાતે ઇટાલિયન ઇતિહાસકાર એડવિન સેરિયોની માલિકીના વિલામાં તેમના રોકાણને એન્ટોનિયો સ્કારમેટાની 1985ની નવલકથા એર્ડિયેન્ટે પેસિયેન્સિયા (એર્ડેન્ટ પેસન્સ , જેઓ પછી અલ કાર્ટેરો ડી નેરુદા અથવા નેરુદાના ટપાલી તરીકે ઓળખાયા)માં કાલ્પનિક રીતે રજૂ કરવામાં આવ્યું જેના પરથી લોકપ્રિય ફિલ્મ પોસ્ટિનો બની હતી.
1967માં બોલિવિયામાં ચે ગૂવેરાના મૃત્યુ બાદ નેરુદાએ “મહાન નાયક”ની ગુમાવવાનો ખેદ વ્યક્ત કરતા કેટલાક લેખ લખ્યા હતા. તે જ સમયે તેમણે તેમના મિત્ર એઇડા ફિગેરોને ચે માટે નહીં, પરંતુ લુઇસ એમિલિયો રેકાબેરેનમાટે રડવા કહ્યું હતું, જેઓ ચિલીની સામ્યવાદી ચળવળના પિતા હતા અને જેઓ શાંત ક્રાંતિના તરફદાર હતા જ્યારે ચે હિંસક માર્ગના હિમાયતી હતા.
નેરુદાએ લેનિનને આ સદીની સૌથી મહાન પ્રતિભા કહ્યા હતા. અન્ય એક ભાષણ સ્વર્ગીય સોવિયેત નેતા મિખાઇલ કાલિનિનને શ્રદ્ધાંજલિ સમાન છે જેઓ નેરુદાના મતે ઉમદા “જીવન ધરાવતી વ્યક્તિ”, “ભવિષ્યના મહાન ઘડવૈયા”, “લેનિન અને સ્ટાલિનના સાથીદાર” હતા.
પાબ્લો નેરુદા ચિલીના સામ્યવાદી લેખક અને રાજકારણી નેફતાલી રિકાર્ડો રેયેસ બાસોઆલ્ટો નું ઉપનામ અને પછી કાયદેસરનું નામ હતું. તેમણે વિખ્યાત ચેક કવિ જેન નેરુદા પ્રત્યે માનરૂપે પોતાનું ઉપનામ પસંદ કર્યું હતું.
સુલ્તાન અબુલ ફત્હ નસિરુદ્દીન મહેમુદશાહ ૧ એ મહમદ બેગડા ના નામથી પ્રસિદ્ધ ગુજરાતના મુઝફ્ફર વંશના રાજ્યકર્તા સુલ્તાન હતા. તેમણે જુનાગઢ અને પાવાગઢ એમ બે ગઢ જીત્યા હતાં તેથી બે ગઢ જીતનાર, બેગડા નામ પડ્યું હતું. તેઓ ખૂબ ધાર્મિક હોઇ જાણીતા હતા. તેમના વિજયોથી, તેમણે માલવામાં તેના વિજય દ્વારા ગુજરાત સલ્તનતનો મહત્તમ વિસ્તાર કર્યો અને ૪૩ વર્ષ સુધી શાસન કર્યું. તેમણે પોતાને ઇલ્કાબો જેવા કે સુલ્તાન અલ્-બાર્ અને સુલ્તાન અલ્-બાહર્ અર્થાત "પૃથ્વીના સુલ્તાન, સમુદ્રના સુલ્તાન" થી નવાજ્યાં. તેમણે ચાંપાનેરને રાજધાની બનાવી હતી. તેમણે સરખેજ, રસુલાબાદ , વટવા, અમદાવાદ, ચાંપાનેર અને ધોળકામાં મસ્જિદ, રોજા વગેરે બનાવ્યાં.
તેમના એક શરૂઆતના વિજયોમાંથી એક કહી શકાય એવા ખીચી ચૌહાણ રાજપૂતોનો પાવાગઢ કિલ્લો સર કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો. યુવાન સુલ્તાને, ૨૦ મહિનાઓ સુધી ઘેરો નાખ્યા પછી, ૨૧ નવેમ્બર ૧૪૮૪માં કિલ્લો સર કર્યો. ત્યારબાદ તેમણે સલ્તનતની રાજધાની ચાંપાનેર ખસેડી જે તેમણે ફરીથી પાવાગઢ કિલ્લાની નાની ટેકરીઓ પર સંપુર્ણ વસાવી, જેને મુહમ્મદાબાદ નામ આપ્યું. આ શહેર વસાવતાં ૨૩ વર્ષ લાગ્યાં, અંતે આ શહેર ઇ.સ. ૧૫૩૫માં મુઘલ સમ્રાટ હુમાયુંના હુમલાઓમાં નાશ પામ્યું.
તેમણે ઇ.સ. ૧૪૭૯માં મહેમુદાબાદ શહેર નો પાયો નાંખ્યો હતો. તેમણે નદીને સમાંતર પુરને ખાળતી મજબુત દિવાલોની રચના કરી, સુંદર મહેલ બંધાવીને શહેરની સુંદરતામાં વધારો કર્યો, સુંદર ઇમારતો અને વિશાળ બગીચા બંધાવ્યા.
સુલ્તાન બેગડાને બોમ્બે ટાપુ કોળી આદિજાતી પાસેથી કબજે કરી લેવા માટે શ્રેય આપવામાં આવે છે. જો કે ત્યારબાદ આ ટાપુ તેના વારસદાર બહાદુર શાહે ઇ.સ. ૧૫૩૫માં પોર્ટુગીઝોને સોંપ્યો હતો.
કહેવાય છે કે, ચાંપાનેર શહેરને તેનું નામ ચંપા નામના વૃક્ષથી, અથવા સમકાલીન ચંપારાજ કે જે અણહિલવાડના રાજા વનરાજ ચાવડા હતા તેમના પરથી પડ્યું મનાય છે.
અન્ય એક રીતમાં કાપડને કાપવા અને સીવવામાં આવે છે, જેમાં કાપડના દરેક લંબચોરસ ટુકડાને કપડાં બનાવવા વપરાય છે. દરજી કાપડના એક ખૂણેથી ત્રિકોણાકાર ટુકડા કાપે છે અને કપડાંને મજબૂત બનાવવા માટે બાદમાં તેને અન્ય જગ્યાએ કળી તરીકે વાપરે છે. પુરૂષોના શર્ટ અને સ્ત્રીઓની ખમીસ માટેના
પરંપરાગત યુરોપીયન ઢાંચામાં આ રીતનો ઉપયોગ થાય છે. આધુનિક યુરોપીઅન ફેશન, કાપડ સાથે ઓછી રૂઢિચુસ્તતાથી ચીટકીને રહેવામાં માને છે. તેમાં કાપડને એવી રીતે કપાય છે કે જૂના-આકારના કપડાં અવશેષ માત્ર રહી જાય. ઔદ્યાગિક સીવણ સંચાલનમાં કતરણ કે ટુકડાને કચરા તરીકે વેચી દેવાય છે; ઘરેલુ દરજીઓ તેમનો ઉપયોગ રજાઇ બનાવવામાં કરી શકે છે. કપડાંને બનાવવામાં માનવોએ ગાળેલા હજારો વર્ષોમાં, તેમણે અજાયબીભરી વિવિધ ઢબની પ્રભાવી હારમાળાઓ સર્જી છે. જેમાંથી ઘણી ઢબની પુનઃરચના છબી, ચિત્ર, લાદીચિત્ર વગેરે સ્વરૂપે તેમજ લેખિત વર્ણનોમાં હયાત પોશાકોમાંથી કરવામાં આવી છે. પહેરવેશનો ઇતિહાસ વર્તમાન ફેશન ડીઝાઇનરો માટે પ્રેરણાના સ્ત્રોતની ગરજ સારે છે. સાથે સાથે રમતો, ફિલ્મો, ટેલિવિઝન માટે પહેરવેશ બનાવારા માટે વ્યવસાયિક રસના વિષય તરીકે તેમજ ઐતિહાસિક પુનઃઅધિનિયમ માટે પણ તે પ્રેરણાસ્ત્રોત છે.
માનવજાતિએ કપડાં પહેરવાનું ક્યારે શરૂ કર્યું તે બાબતે વિજ્ઞાનીઓમાં હજુ પણ ચર્ચાઓ ચાલે છે. મેક્સ પ્લેન્ક ઇન્સ્ટિટ્યુટ ફોર ઇવોલ્યુશનરી એન્થ્રોપોલોજી ખાતેના નૃવંશશાસ્ત્રીઓ રાલ્ફ કિટ્ટલર, મેનફ્રેડ કેસર અને માર્ક સ્ટોનકિંગે માનવ શરીરની જૂની ઉત્પત્તિનું મૂલ્યાંકન હાથ ધર્યું હતું. જેમાં કપડાં 1,07,000 વર્ષ જૂના જ હોવાનું જાણવા મળ્યું હતું. શરીરની જૂ કપડાંના-પહેરવેશની સૂચક છે કારણ કે મોટાભાગના માનવોને આછા શરીરના વાળ હોય છે, અને એ રીતે જૂને જીવવા માટે માનવોના કપડાંની જરૂર પડે છે. તેમનું સંશોધન સૂચવે છે કે કપડાંની શોધ અને આધુનિક બુદ્ધિમાન માનવી નું આફ્રિકાના હૂંફાળા હવામાન તરફથી ઉત્તર દિશા તરફનું સ્થળાંતર બંને એક સાથે શરૂ થયું હોવું જોઇએ. આ સ્થળાંતર 50,૦૦૦ થી 1,00,000 વર્ષ પહેલા થયું હોવાનું મનાય છે. જોકે, સંશોધકોનાં અન્ય જૂથે એ જ પ્રકારની ઉત્પત્તિ શોધવાની રીતોનો ઉપયોગ કરીને કપડાં 5,40,000 પહેલાં ઉદ્ભવ્યા હોવાનું અનુમાન આપ્યું છે જીવવિજ્ઞાન 2 : 340). હજુ પણ, કપડાંના ઉદ્ભવની તારીખ વણઉકેલી જ રહી છે.
કેટલાક સમાજોમાં કપડાં એ પદ કે મોભો દર્શાવવા માટે ઉપયોગ થાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, પ્રાચીન રોમમાં માત્ર સેનેટ સભ્યોને જ ટાયરિઅન જાંબુડિયા રંગથી રંગેલા પોશાક પહેરવાની મંજૂરી હતી. પરંપરાગત હવાઇઅન સમાજમાં માત્ર ઊચ્ચ-ક્રમના પ્રમુખો જ પીંછાનો ડગલો અને પાલાઓઆ અથવા કોતરણીવાળો વ્હેલનો દાંત પહેરી શકે છે. ભારતના કેરાલાના ત્રાવણકોર રજવાડાં હેઠળ નીચલી જ્ઞાતિની સ્ત્રીઓને શરીરનો ઉપરનો ભાગ ઢાંકવા માટેના હક માટે કર ચૂકવવો પડતો હતો. ચીન પ્રજાસત્તાક બન્યું તે પહેલાં માત્ર સમ્રાટ જ પીળો રંગ પહેરી શકતા હતા. લોકોએ શું પહેરવું જોઇએ તેના પર નિયંત્રણો રાખતાં ખર્ચને લગતા કાયદાના ઘણા વિગતવાર ઉદાહરણો ઇતિહાસ પૂરા પાડે છે. આ પ્રકારના કાયદા જે સમાજોમાં હોતા નથી, તેમાં સૌથી આધુનિક સમાજોનો સમાવેશ થાય છે. આ આધુનિક સમાજોમાં સામાજિક મોભો કપડાંથી નહીં, પરંતુ કોઇ વિરલ કે મોજશોખની વસ્તુની ખરીદીથી નક્કી થાય છે, કેમ કે તે વસ્તુઓ સંપત્તિવાનો અને મોભાદાર વ્યકિતઓ સુધી સીમિત હોય છે. વધુમાં, ઉમરાવો નું દબાણ પણ કપડાંની પસંદગી પર અસર કરે છે.
સંસ્થાનવાદી દેશોને નવા પ્રકારના વાતાવરણો સામે બાથ ભીડવી પડી હોવાને લીધે કપડાં અને તેની કાર્યપદ્ધત્તિ પરના શોધ-નિબંધો 1800ના વર્ષોથી મળતાં આવ્યા છે, જોકે તેમ છતાં મનો-સામાજિક, શરીર વિજ્ઞાનને લગતાં અને કપડાંના અન્ય કાર્યો માં સંગઠિત વૈજ્ઞાનિક સંશોધન તો 20મી સદીના પ્રથમ અર્ધમાં જ થયાં. આ સંશોધનોમાં 1930નું ફ્લુજેલનાં સાયકોલોજી ઓફ ક્લોથ્સ , ન્યૂબર્ઘનાં 1949નું આધારભૂત ફીઝિઓલોજી ઓફ હીટ રેગ્યુલેશન એન્ડ ધ સાયન્સ ઓફ ક્લોથિંગ નો સમાવેશ થાય છે. 1968 સુધીમાં પર્યાવરણીય શરીરવિજ્ઞાન આધુનિક થયું અને તેનો નોંધપાત્ર વિકાસ પણ થયો, પરંતુ તેની સરખામણીએ કપડાંનાં વિજ્ઞાનનો નજીવો જ વિકાસ થયો. ગણનાપાત્ર સંશોધન અને જ્ઞાન-આધારનો નોંધપાત્ર વિકાસ થયો, પરંતુ મુખ્ય ખ્યાલોમાં કોઇ ફેરફાર ન થયા. એટલું જ નહીં પણ કપડાંના વિકાસના ઉષ્ણતાનિયંત્રક મોડેલ્સ વિકસિત કરવાનો પ્રયત્ન કરનારા સહિત સમકાલીન લેખકો દ્વારા પણ ન્યૂબર્ઘના પુસ્તકના સંદર્ભો હજુ પણ અપાય છે.
મલ્ટિ ફાઇબર એગ્રીમેન્ટ ) નાબૂદ થયા પછી જ બાંગ્લાદેશ, ચીન, ભારત અને શ્રીલંકા જેવા ઓછી મજૂરી આપતાં દેશોમાં ઉત્પાદનનું આઉટસોર્સિંગશક્ય બન્યું હતું. કાપડની આયાતના જથ્થાને નિયત કરનારા એમએફએ ને રક્ષક પગલું ગણવામાં આવ્યું. કપડાં બનાવતાં મજૂરોની દયનીય કામના સ્થળ પરની પરિસ્થિતિ માટે હંમેશા વૈશ્વિકરણને સૌથી વધુ જવાબદાર પરિબળ માનવામાં આવે છે. શ્રમિકોના રક્ષણ અને હકો માટેના પ્રમાણો સ્થાપતી આંતરરાષ્ટ્રીય શ્રમ સંસ્થા સાથેની સંધિઓને ઘણા દેશો માનતાં હોવા છતાં, ઘણા દેશો એવા છે કે જેમણે સંધિના કેટલાક હિસ્સાને બાકાત રાખ્યા હોય કે પછી સંપૂર્ણપણે સંધિનો અમલ કરવામાં તે નિષ્ફળ નીવડ્યા હોય. જેમ કે ભારતે સંધિની કલમ 87 અને 92ને બહાલી આપી નથી. વૈશ્વિકરણના ટીકાકારોએ "સ્વેટશોપ્શ" સામે ભારે હોબાળો મચાવ્યો હોવા છતાં કામ અને મજૂરી પૂરાં પાડતાં વિકાસશીલ દેશો માટે કાપડનું ઉત્પાદન એ સાતત્ય ધરાવતાં ઉદ્યોગ તરીકે ઉભરી આવ્યો છે, પછી ભલે તે હજારો લોકોનું શોષણ કરતો હોય કે નહીં.
મોટાભાગની સંસ્કૃતિમાં પુરુષ અને સ્ત્રીઓના કપડાંમાં જાતિગત તફાવતને યોગ્ય માનવામાં આવે છે. આ તફાવતો શૈલી, રંગો અને કાપડને લઇને હોય છે. પશ્ચિમી સમાજોમાં સ્કર્ટ, ડ્રેસ અને ઊંચી-એડીના જૂતાંને સ્ત્રીઓના કપડાં તરીકે માનવામાં આવે છે, જ્યારે નેકટાઇ સામાન્ય રીતે પુરુષોના કપડાંમાં જોવાય છે. ટ્રાઉઝર્સને એક સમયે સંપૂર્ણ પુરુષોના પોશાક તરીકે જોવામાં આવતું હતું, પરંતુ હવે તે બંને જાતિઓ દ્વારા પહેરવામાં આવે છે. પુરૂષોના કપડાં હંમેશા વધુ વ્યવહારૂ હોય છે (તેઓ પરિસ્થિતિના વિશાળ વૈવિધ્ય વચ્ચે સારી રીતે કામ કરી શકે તે માટે), પરંતુ સ્ત્રીઓ માટે કપડાંની પસંદગીમાં વિશાળ શ્રેણી ઉપલબ્ધ હોય છે. પુરૂષોને મોટાપ્રમાણમાં વિવિધ જાહેર સ્થળો પર લાક્ષણિકતાની રીતે તેમની છાતી ખુલ્લી રાખવાની છૂટ હોય છે. સામાન્ય રીતે સ્ત્રીઓ પુરૂષોના પરંપરાગત કપડાં પહેરે તે સ્વીકાર્ય હોય છે, જ્યારે તેનાથી ઉલટું અસમાન્ય ગણાય છે.
એવું કહી શકાય કે સુલભ કપડાંના પાંચ પ્રાથમિક ઘટકો છે, જે 'આરામના ચાર એફ ' તરીકે ઓળખી શકાય તેમ છે. ફેશન ; ફીલ ; ફિટ ; અને ફંક્શન . કપડાંના પ્રાથમિક હેતુઓમાંનો એક હેતુ તેને પહેરનારને આરામ પ્રદાન કરવાનો છે. ગરમ આબોહવામાં, કપડાં સનબર્ન અથવા પવનથી થતાં નુકસાનથી રક્ષણ આપે છે, જ્યારે ઠંડીમાં તેની ઉષ્ણતા પેદા કરવાની લાક્ષણિકતાઓ સામાન્ય રીતે વધુ મહત્વની હોય છે. રક્ષણ સામાન્ય રીતે કપડાંની કાર્યાત્મક જરૂરિયાત ઘટાડે છે. ઉદાહરણ તરીકે, કોટ્સ, ટોપીઓ, હાથમોજાં, જૂતાં, મોજાં અને અન્ય ઉપરછલ્લા આવરણો હૂંફાળા ઘરમાં પ્રવેશતાં જ કાઢી દેવામાં આવે છે, ખાસ કરીને વ્યક્તિ ત્યાં રહેવા કે સૂઇ જવાની હોય ત્યારે. તેવી જ રીતે, કપડાંને ઋતુગત અને પ્રાદેશિક ઢબ પણ હોય છે, જેના લીધે ઠંડી ઋતુ કરતાં ગરમીની ઋતુમાં સામાન્ય રીતે પાતળું કાપડ અને કપડાંના ઓછા આવરણો પહેરાય છે.
ઉદાહરણ તરીકે, જૈન લોકો ધાર્મિક વિધિ વખતે સિલાઇ વગરના કપડાંનો ટુકડો પહેરે છે. સિલાઇ વગરના કપડાં કોઇ પણ વિષયાંતર વગર હાથ પર લીધેલા કાર્યને એકીકૃત અને સંપૂર્ણ ભક્તિથી કરવામાં આવે છે તે બાબતને દર્શાવે છે. શિખો ધર્મના ભાગરૂપે માથામાં પાઘડી ધારણ કરે છે. હિંદુ ધર્મ, શિખ ધર્મ, બૌદ્ધ ધર્મ અને જૈન ધર્મ જેવા પૂર્વના ધર્મોમાં ધાર્મિક કપડાંની ચોખ્ખાઇને અત્યંત મહત્વ આપવામાં આવે છે, કારણ કે તે પવિત્રતા દર્શાવે છે. કપડાં બાઇબલમાં પણ પ્રધાનપણે દ્રશ્યમાન થાય છે જેમાં તે ઘણા સંદર્ભે રજૂ થાય છે, જેમાં સૌથી પ્રમુખ સંદર્ભોમાં: આદમ અને ઇવની વાર્તા, જોસેફનો ડગલો, જુદાહ અને તમાર, મોર્ડેકાઇ અને એસ્થર વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. આગળ જોઇએ તો, મંદિરોમાં પૂજા કરતાં પૂજારીઓ માટે ખાસ પોશાક હોય છે, જે ન હોય તો તે મૃત્યુ માટે લાયક ઠરી શકે છે.
મોટાપાયે થયેલા યાંત્રીકરણે 20મી સદીના મધ્ય સુધીમાં તો માનવ ઉદ્યોગોના મોટાભાગના ખ્યાલોનું રૂપાંતર કરી નાખ્યું હતું. કપડાં બનાવતાં મજૂરોએ પુનરાવર્તિત હાથ મજૂરીની માગણી હોય તેવી પડકારજનક સ્થિતિઓમાં મજૂરી કરે રાખી. કપડાંનું વિશાળ પ્રમાણમાં ઉત્પાદન સ્વેટશોપ્સ નામે ઓળખાતી દુકાનોમાં થતું હોય છે, જ્યાં મજૂરોને ઘણા કલાક મજૂરી કરવા છતાં, કોઇ પ્રકારના લાભો કે પ્રતિનિધિત્વથી વંચિત રખાય છે. આ પ્રકારના મોટાભાગના ઉદાહરણ વિકાસશીલ દેશોમાં જોવા મળે છે. જોકે વિક્સિત દેશોમાં બનતાં કપડાં પણ આવી જ રીતે બનતાં હોય છે, જેમાં ગેરકાયદે રહેતાં વસાહતીઓને આ પ્રકારના કામોમાં જોતરાય છે.
પુરાતત્વવિદો અને નૃવંશશાસ્ત્રીઓના મતે, સૌથી પહેલાં કપડાંમાં રૂંવાટી, ચામડું, પાંદડાં અથવા ઘાસનો ઉપયોગ થયો હોવો જોઇએ. આ કપડાં શરીર પર લટકાવવામાં, વીંટવામાં અથવા બાંધવામાં આવતા હતા. આ પ્રકારના કપડાંનું જ્ઞાન અનુમાનિત રહેતું આવ્યું છે કારણ કે પથ્થર, હાડકું, છીપ અને હાથકારીગરીની ધાતુની વસ્તુઓની સરખામણીએ કપડાંની વસ્તુઓ ઝડપથી બગડતી હોય છે. પુરાતત્વવિદોએ આશરે 30,000 બીસી માં વપરાતી હાડકા અને હાથીદાંતની સીવવાની સોય બહુ પહેલા કોસ્ટેન્સ્કી, રશિયા પાસેથી 1988માં શોધી કાઢી હતી. કપડાંમાં વપરાતાં શણના રંગેલા રેસા જ્યોર્જિયા પ્રજાસત્તાકની 36,000 બીપી જૂની પ્રાગઐતિહાસિક ગુફામાંથી મળી આવ્યા છે.
21મી સદીના શરૂઆતના વર્ષોથી જ, પશ્ચિમી ઢબના પોશાક મહ્દ અંશે આંતરાષ્ટ્રીય ઢબ બની ગયા છે. આ પ્રક્રિયા સેંકડો વર્ષ પૂર્વે યુરોપીઅન સંસ્થાનવાદથી જ શરૂ થઇ ગઇ હતી. પશ્ચિમી માધ્યમ સંસ્થાઓએ વિશ્વભરના બજારો પર પગદંડો જમાવી દીધો હોવાથી સાંસ્કૃતિક ફેલાવાની પ્રક્રિયા કાયમી બની ગઇ, જેથી પશ્ચિમી સંસ્કૃતિ તેમજ ઢબોનો ફેલાવો થયો. ફાસ્ટ ફેશન પોશાક એ વૈશ્વિક ઘટના બની ગઇ. આ પશ્ચિમી પોશાકો ઓછા ખર્ચાળ હતાં, અને તેમનું ઉત્પાદન મોટાપાયે થતું હતું. પશ્ચિમી દેશોના વપરાયેલા કપડાં દાન સ્વરૂપે સખાવતી સંસ્થાઓ દ્વારા ગરીબ દેશોમાં મોકલવામાં આવે છે.
પુરૂષો ક્યારેક ટોગા અથવા કિલ્ટ જેવા પુરૂષોના સ્કર્ટ પહેરવાનું પસંદ કરે છે, ખાસ કરીને ઊજવણીના પ્રસંગો પર. આ પ્રકારના વસ્ત્રો પુરૂષો દ્વારા સામાન્ય રોજિંદા પોશાક તરીકે હંમેશા પહેરવામાં આવતાં હતાં. પુરૂષોના કપડાંની સરખામણીએ સ્ત્રીઓના કપડાં વધુ આકર્ષક હોય છે, જેની પાછળ હંમેશા પુરૂષોને આકર્ષવાનો હેતુ રહેલો છે. આધુનિક ઔદ્યાગિકકરણ પામેલા રાષ્ટ્રોમાં, સ્ત્રીઓ વધુ મેક-અપ, ઘરેણાં અને રંગબેરંગી કપડાં ધારણ કરે છે, જ્યારે પરંપરાગત સંસ્કૃતિઓમાં સ્ત્રીઓને પુરૂષોની ટગર ટગર જોવાની વૃત્તિથી મર્યાદાશીલ પોશાકથી રક્ષણ મળે છે.
નવી સાંસ્કૃતિક અસરો અને તક્નિકી સંશોધનો ભેગા થતાં રહેતાં હોવાથી કપડાંની દુનિયા હંમેશા બદલાતી રહે છે. વિજ્ઞાની પ્રયોગશાળાઓમાં સંશોધકો રેસાઓના એવા નમૂના તૈયાર કરી રહ્યા છે જે પરંપરાગત ભૂમિકાઓ ઉપરાંતના હેતુ પાર પાડે. જેમ કે તાપમાનને જાતે જ સુસંગત થાય તેવા કપડાં, ગોળીઓને પાછી પાડે, છબીઓને મૂર્ત કરે અને વીજળી પેદા કરે તેવા કપડાં. ગ્રાહકોને ઉપલબ્ધ કેટલાક વ્યવહારુ કપડાંમાં ગોળી-પ્રતિકારક પોશાકનો સમાવેશ થાય છે જે પ્રવાહીને ટાળતાં રાસાયણિક મિશ્રણોથી આવરેલા કેવલર અને કાટ-પ્રતિકારક રેસાથી બનેલા હોય છે.
પર્યાવરણીય જોખમો સામે રક્ષણ માટેના કપડાંના ઉકેલ મેળવવા માટે માનવોએ અત્યંત સંશોધનવૃત્તિ દર્શાવી છે. કેટલાક ઉદાહરણોમાં સ્પેસ સુટ્સ, એર કન્ડિશન્ડ કપડાં, કવચ, ડાઇવિંગ સુટ્સ, સ્વિમસુટ્સ, બી-કીપર ગીઅર, મોટરસાયકલ લેધર્સ, હાઇ-વિઝિબિલિટી કપડાં, અને અન્ય રક્ષણ આપતાં કપડાંનો સમાવેશ થાય છે.જોકે, કપડાં અને રક્ષણાત્મક સાધનો વચ્ચેનો તફાવત હંમેશા સ્પષ્ટ નથી હોતો, કારણ કે ફેશન માટે ડીઝાઇન કરાયેલા કપડાંનું હંમેશા રક્ષણાત્મક મૂલ્ય હોય છે, અને કાર્યક્રમો માટે તૈયાર કરાયેલાં કપડાંની ડીઝાઇનમાં હંમેશા ફેશનને ધ્યાનમાં રાખવામાં આવે છે.
કપડાં લોકોના ન ઢંકાયેલા શરીરને ઇજા પહોંચાડી શકે તેવી ઘણી વસ્તુઓથી રક્ષણ બક્ષે છે. કપડાં વરસાદ, બરફ, પવન અને હવામાનની અન્ય પરિસ્થિતિઓ તેમજ સૂર્ય જેવા તત્વો સામે રક્ષણ તરીકે કાર્ય કરે છે. કપડાં વ્યવસાય કે રમત જેવી પ્રવૃતિમાં જોખમનું પ્રમાણ ઘટાડે છે. એક સમયે કપડાં જીવજંતુઓ, હાનિકારક રસાયણો, શસ્ત્રો અને ભૂકો ઉત્પન્ન કરતાં પદાર્થો જેવા ચોક્કસ વાતાવારણને લગતા જોખમો સામે રક્ષણ માટે પહેરાતાં હતાં. ઊલટી રીતે જોઇએ તો, કપડાં વાતાવરણને પણ તેને પહેરનાર થી બચાવી શકે છે, જેમ કે મેડિકલ સ્ક્રબ પહેરનારા તબીબોથી.
લોકો વંશીય અથવા રાષ્ટ્રીય પહેરવેશને ખાસ પ્રસંગો કે ચોક્કસ ભૂમિકા કે વ્યવસાયમાં પહેરતાં હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે, આધુનિક કોરીઅન પુરૂષો અને સ્ત્રીઓએ રોજબરોજના પોશાક તરીકે પશ્ચિમી-ઢબના કપડાંને સ્વીકાર્યા હોવા છતાં તેઓ આજે પણ લગ્નો અને સાંસ્કૃતિક રજાઓના દિવસે પરંપરાગત હેનબોક પહેરે છે. પશ્ચિમી પહેરવેશની વસ્તુઓને વિશિષ્ટ આનુષાંગિક કે બિન-પશ્ચિમી રીતે પહેરેલી પણ જોઇ શકાય છે. ટોન્ગન પુરૂષ વપરાયેલી ટી-શર્ટ અને વીંટેલા ટોન્ગન સ્કર્ટ અથવા તુપેનુની જોડી પહેરી શકે છે.
કપડાં ઘણાં સામાજિક અને સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમોમાં મહત્વનો ભાગ ભજવે છે. જેમ કે વ્યક્તિગત, વ્યવસાયિક, જાતિગત, સામાજિક મોભો વગેરે બાબતો. ઉદાહરણ તરીકે ગણવેશ દ્વારા, પોલીસ અને સેના જેવા નાગરિક સત્તાના લોકોને ઓળખી શકાય છે. ઉપરાંત, તેના દ્વારા ટીમ, જૂથ અથવા રાજકીય સંલગ્નતાની ઓળખ પણ થઇ શકે છે. ઘણા સમાજોમાં, કપડાંના નિયમો વિનય, ધર્મ, જાતિ અને સામાજિક દરજ્જાના ધોરણોને પરિવર્તિત કરે છે. કપડાં શણગારના સ્વરૂપ તરીકે અને વ્યક્તિગત પસંદગી કે શૈલીને વ્યક્ત કરવાનું કામ પણ કરે છે.
કેટલીક સંસ્કૃતિમાં ખર્ચને લગતાં કાયદા, પુરૂષે અને સ્ત્રીએ શું પહેરવું તેના પર નિયંત્રણ કરે છે. ઇસ્લામમાં સ્ત્રીએ સૌથી મર્યાદાપૂર્ણ પોશાક પહેરવો જરૂરી છે, જે સામાન્ય રીતે હિજાબ હોય છે. અલગ અલગ મુસ્લિમ સમાજોમાં "મર્યાદાપૂર્ણ"નો અર્થ બદલાતો રહે છે; જોકે, સ્ત્રીઓએ પુરૂષ કરતાં પોતાનાં શરીર વધુ ઢાંકવા એ વાત સર્વસામાન્ય છે. મર્યાદાના હેતુસર મુસ્લિમ સ્ત્રીઓ દ્વારા પહેરવામાં આવતાં કપડાંની વિવિધતાની શ્રેણીમાં માથાના સ્કાફથી લઇને બુરખાનો સમાવેશ થાય છે.
કપડાં પહેરવા એ મોટાભાગના માનવ સમાજોનું એક લક્ષણ છે, સામગ્રીઓની વિશાળ વિવિધતા ધરાવતો આ એક પ્રકાર છે જે શરીરને ઢાંકે છે. કપડાંનો પ્રાથમિક ઉદ્દેશ કાર્યાત્મક છે, તત્વોસામે રક્ષણ તરીકેનો. પદયાત્રા અને રસોઇ જેવી જોખમી પ્રવૃત્તિઓ દરમિયાન પણ કપડાં, ચામડી અને પર્યાવરણ વચ્ચેનો અવરોધ બનીને સલામતી વધારે છે. વધુમાં, કપડાં સ્વાસ્થ્યપ્રદ અંતરાય પૂરું પાડીને શરીરથી ઝેરી તત્વોને દૂર રાખે છે અને કીટાણુઓનો પ્રવેશ અટકાવે છે.
સમગ્ર ઇતિહાસમાં, કપડાં બનાવવા માટે સંખ્યાબંધ સાધનસામગ્રીનો ઉપયોગ થતો આવ્યો છે. કાપડમાં ચામડાં અને રૂંવાટીથી લઇને વણાટની સામગ્રી, ઝીણવટભર્યાં અને પરદેશી, કુદરતી અને કૃત્રિમ રેસાઓનો સમાવેશ થાય છે. હાલના વૈજ્ઞાનિક સંશોધનમાં અનુમાન કરવામાં આવ્યું છે કે માનવજાતિ 6,50,000 વર્ષથી કપડાં પહેરતી આવી છે. અન્યો એવો દાવો કરે છે કે નૂતન પાષાણ યુગ સુધી તો કપડાં ઉદભવ્યા જ નહતા.
ખાસ પોશાકમાં વેટ સુટ્સ , સાલોપેટીસ અને લીઓટાર્ડ્સ નો સમાવેશ થાય છે. પરસેવાને ચૂસી લેવા માટે મૂળ આવરણ તરીકે પણ હંમેશા સ્પેન્ડેક્સ પદાર્થનો ઉપયોગ થાય છે. સ્પેન્ડેક્સ કુસ્તી, ટ્રેક એન્ડ ફીલ્ડ, નૃત્ય, જીમ્નેસ્ટિક્સ અને તરણ જેવી ચુસ્ત પોશાકની જરૂરિયાત ધરાવતી સક્રિય રમતોમાં ઇચ્છનીય છે.
ઘણી એનજીઓ , ડીઝાઇનરો (કેથેરિન હેમ્નેટ્ટ, અમેરિકન એપરલ, વેજા, ક્વિકસિલ્વર, ઇવોકલ, એદુન,.) અને ક્લીન ક્લોથ્સ કેમ્પેઇન ) જેવા ઝુંબેશ જૂથોએ આ પરિસ્થિતિમાં સુધારો લાવવા માટે કમર કસી છે. સાથે સાથે તેમણે જાગૃતતા લાવવા માટેના કાર્યક્રમોને પ્રયોજ્યા છે જેના લીધે માધ્યમો અને સામાન્ય પ્રજાનું ધ્યાન મજૂરો તરફ ખેંચાયું છે.
પહેરવા માટેની નહીં પરંતુ સાથે લઇ જવાતી વસ્તુઓ , શરીરના એક જ હિસ્સા પર પહેરાતી અને સરળતાંથી કાઢી શકાય તેવી વસ્તુઓ , માત્ર શણગાર માટે વપરાતી વસ્તુઓ , અથવા તો રક્ષણ કરતાં અન્ય હેતુ પૂરો પાડતી હોય તેવી વસ્તુઓને સામાન્ય રીતે કપડાં નહીં, પરંતુ એક્સેસરીઝ ગણવામાં આવે છે.
ફેશનમાં ઢબની જાતજાતની શ્રેણી અસ્તિત્વ ધરાવે છે, જે ભૂગોળ, આધુનિક માધ્યમોમાં સ્થાન, આર્થિક પરિસ્થિતિથી જુદું પડે છે. તો ઓટ ક્યુટુર થી લઇને પરંપરાગત વેશભૂષા, થ્રિપ્ટ સ્ટોર ગ્રન્જ સુધીની શ્રેણી પણ તેમાં જોવા મળે છે.
મોટાભાગની રમતગમત અને શારીરિક પ્રવૃત્તિઓને આરામ અને સલામતીના કારણોસર ખાસ કપડાં પહેરીને કરવામાં આવે છે. સામાન્ય સ્પોર્ટસવેર માં શોર્ટ પેન્ટ્સ, ટી-શર્ટ, ટેનિસ શર્ટ, ટ્રેકસુટ અને ટ્રેઇનર્સનો સમાવેશ થાય છે.
ધાર્મિક પોશાક એ વ્યવસાયિક પોશાકમાં એક ખાસ કિસ્સા તરીકે ગણી શકાય. કેટલીક વખત તેમને ધાર્મિક ઉત્સવ કે વિધિ કરતી વખતે જ પહેરવામાં આવે છે. જોકે, ચોક્કસ ધર્મના દરજ્જાની નિશાનીના ભાગરૂપે તેને રોજ પણ પહેરી શકાય છે.
યહૂદી કર્મકાંડમાં પણ શોકના ભાગરૂપે વ્યક્તિએ ઉપરનું કપડું ચીરવું જરૂરી હોય છે. આનો પ્રસંગ પણ બાઇબલમાં જોવા મળે છે. જેકોબ જ્યારે તેના દીકરા જોસેફનાં દેખીતાં મૃત્યુ વિશે સાંભળે છે ત્યારે તે આમ કરે છે.
ચિત્રકૂટ ધામ મંદાકિની નદીને કિનારે વસેલું ભારત દેશનાં સૌથી પ્રાચીન તીર્થસ્થળોમાંનું એક છે. ઉત્તર પ્રદેશમાં ૩૮.૨ ચો.કિમી. વિસ્તારમાં ફેલાયેલું શાંત અને સુંદર ચિત્રકૂટ ધામ પ્રકૃતિ અને ઈશ્વર તરફથી મળેલી અનુપમ ભેટ છે. ચારે તરફથી વિંધ્ય પર્વતમાળા અને વનોથી ઘેરાયેલા ચિત્રકૂટને અનેક આશ્ચર્યોની પહાડી કહેવામાં આવે છે. મંદાકિની નદીને કિનારે બનેલા અનેક ઘાટો અને મંદિરોમાં આખા વર્ષ દરમ્યાન શ્રદ્ધાળુઓની આવન-જાવન રહે છે.
જાનકી કુંડથી થોડા અંતરે મંદાકિની નદીના કિનારા પર જ આ શિલા આવેલી છે. એમ માનવામાં આવે છે કે આ શિલા પર સીતાજીના પગલાંનું નિશાન મુદ્રિત થયેલું છે. એમ પણ કહેવાય છે કે જ્યારે તેણી આ શિલા પર ઉભી હતી ત્યારે જયંતએ કાક રૂપ ધારણ કરી તેણીને ચાંચ મારી હતી. આ શિલા પર રામ અને સીતા સાથે બેસીને ચિત્રકૂટ પર્વતની સુંદરતા નિહાળતા હતા.
મંદાકિની નદીના તટ પર બનાવવામાં આવેલા રામઘાટ ખાતે અનેક ધાર્મિક ક્રિયાકર્મો ચાલતાં રહે છે. આ ઘાટ પર ભગવા વસ્ત્ર ધારણ કરેલા સાધુ-સન્તોની મંડળી દ્વારા કરવામાં આવતાં ભજન કીર્તન જોઇને ખુબ જ ભાવવિભોર બની જવાય છે. સાંજના સમયે કરવામાં આવતી આરતી મનને અત્યંત શાંતિ પહોચાડે છે.
આ પવિત્ર પર્વતનું પણ ઘણુ ધાર્મિક મહત્વ છે. શ્રદ્ધાળુઓ કામદગિરી પર્વતની ૫ કિમી.ની પરિક્રમા કરીને પોતાની મનોકામનાઓ પૂર્ણ થવાની ખેવના રાખે છે. જંગલોથી ઘેરાયેલા આ પર્વતની તળેટીમાં અનેક મંદિરો બનેલાં છે. ચિત્રકૂટનાં લોકપ્રિય કામતાનાથ અને ભરત મિલાપ મંદિર પણ અહીં જ આવેલાં છે.
રામઘાટથી ૨ કિલોમીટરના.અંતરે મંદાકિની નદીના કિનારા પર જાનકી કુંડ આવેલો છે. જનક પુત્રી હોવાને કારણે સીતામૈયાને જાનકી પણ કહેવામાં આવે છે. એમ માનવામાં આવે છે કે જાનકીજી અહીં સ્નાન કરતાં હતાં. જાનકી કુંડની નજીકમાં જ રામ જાનકી રઘુવીર મંદિર તથા સંકટ મોચન મંદિર પણ આવેલાં છે.
લોકવાયકા પ્રમાણે ભગવાન રામે સીતા અને લક્ષ્મણની સાથે પોતાના વનવાસના ૧૪ વર્ષોમાંથી ૧૧ વર્ષ ચિત્રકૂટમાં જ વ્યતિત કર્યાં હતાં. આજ પવિત્ર સ્થળમાં ઋષિ અત્રી અને સતી અનસુયાએ ધ્યાન ધર્યું હતું. બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશે પણ ચિત્રકૂટમાં જ સતી અનસુયાના ઘરે જન્મ લીધો હતો.
આ ઉદ્યોગના વ્યવસ્થાપન માટે એક નવું મૉડલ વિકસાવવા ઇસ્પાત અને ખાણ મંત્રાલયે એક નીતિ નિવેદનનો મુસદ્દો તૈયાર કર્યો. આ નીતિ નિવેદનને ડિસેમ્બર 2, 1972ના સંસદમાં રજૂ કરવામાં આવ્યું. તેના આધારે, એક જ છત્ર નીચે આગત અને નિર્ગતનું વ્યવસ્થાપન કરવા માટે એક મુખ્ય કંપનીની રચના કરવાના ખ્યાલ પર વિવાદ થયો. આના પગલે ભારતીય ઇસ્પાત પ્રાધિકરણ ની રચના કરવામાં આવી. જાન્યુઆરી 24, 1973ના રોજ રૂ. 2000 કરોડની અધિકૃત પૂંજી સાથે આ કંપનીની સ્થાપના કરવામાં આવી, અને તેને ભિલાઈ, બોકારો, દુર્ગાપુર, રોઉરકેલા અને બર્નપુર ખાતેનાં પાંચ સંકલિત ઇસ્પાત પ્લાન્ટો, ઍલોય સ્ટીલ પ્લાન્ટ અને સાલેમ સ્ટીલ પ્લાન્ટના વ્યવસ્થાપન માટે જવાબદાર બનાવવામાં આવી. 1978માં એક કાર્યવાહક-સંચાલક કંપની તરીકે સેલ નું પુનર્ગઠન કરવામાં આવ્યું.
ઓરિસ્સામાં જર્મન સહયોગથી સ્થાપિત રોઉરકેલા સ્ટીલ પ્લાન્ટ (ભારતમાં જાહેર ક્ષેત્રમાં સૌથી પહેલો સંકલિત ઇસ્પાત પ્લાન્ટ, 1959)
સોવિયેત સહયોગથી ઝારખંડમાં સ્થાપિત બોકારો સ્ટીલ પ્લાન્ટ (આ પ્લાન્ટનું દેશના સૌ પ્રથમ સ્વદેશી ઇસ્પાત પ્લાન્ટ તરીકે અભિવાદન કરવામાં આવ્યું, તેને ઉપકરણ, સામગ્રી અને જાણકારીની બાબતમાં મહત્તમ દેશીય ઉપજોથી બનાવવામાં આવ્યો હતો)