polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
તેમણે વિકૃત વ્યક્તિત્વના અભ્યાસ પરથી વ્યક્તિત્વ-સિદ્ધાંત વિકસાવનાર મનોવિશ્લેષણવાદીઓની ટીકા કરી હતી, અને તેને સ્થાને પોતાના વ્યક્તિત્વ-સિદ્ધાંતમાં તંદુરસ્ત અને મનોવૈજ્ઞાનિક રીતે સામાન્ય કે આગળ પડતા વ્યક્તિઓના અભ્યાસ પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમને આપેલો વ્યક્તિત્વ-સિદ્ધાંત વ્યક્તિત્વની મૂળભૂત જરૂરિયાતો અને તેના સંતોષ સાથે સંકળાયેલો છે.
અબ્રાહમ હૅરાલ્ડ મેસ્લો અમેરિકન મનોવૈજ્ઞાનિક હતા. તેઓ માનવવાદી મનોવિજ્ઞાન ના પ્રણેતા તરીકે જાણીતા છે. તેઓ મનોવિજ્ઞાન ક્ષેત્રે તેમના 'જરૂરિયાતના કોટિક્રમનો સિદ્ધાંત' તેમજ 'સ્વ-આવિષ્કારયુક્ત વ્યક્તિઓની લાક્ષણિકતાઓ'ના વર્ણન માટે ખ્યાતી પામેલા છે.
૧૯૭૩માં ભારતીય ફિલ્મ અને ટેલીવિઝન સંસ્થા માંથી સ્નાતકની પદવી મેળવ્યા બાદ તેમણે ખ્વાજા અહેમદ અબ્બાસની ફિલ્મ ફાસલાના કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા તથા કાંતિલાલ રાઠોડની પરિણય નામની ફિલ્મમાં કામ શરૂ કર્યું. જોકે શ્યામ બેનેગલ દ્વારા નિર્દેશિત અંકુર તેમની પહેલી પ્રદર્શિત ફિલ્મ હતી. નવ-યથાર્થવાદી ફિલ્મ શૈલી સંબંધિત અંકુર એક સત્યઘટના પર આધારિત ફિલ્મ હતી. ફિલ્મમાં આઝમીએ એક પરણિત નોકરાણીની ભૂમિકા ભજવી હતી જે ગ્રામીણ ક્ષેત્રની મુલાકાતે આવેલા કોલેજના વિદ્યાર્થી સાથે લગ્નેતર સંબંધ રાખે છે. ફિલ્મ ખૂબ જ સફળ સફળ રહી અને શબાનાને તેમના અભિનય બદલ સર્વશ્રેષ્ઠ અભિનેત્રી તરીકેનો રાષ્ટ્રીય પુરસ્કાર જીત્યો. ૧૯૮૩થી ૧૯૮૫ સુધી અર્થ, ખંડહર તથા પાર ફિલ્મ માટે સતત ત્રણ વર્ષ સુધી તેમણે સર્વશ્રેષ્ઠ અભિનેત્રી તરીકેના રાષ્ટ્રીય પુરસ્કાર મેળવ્યા. ૧૯૯૯માં પ્રદર્શિત ફિલ્મ ગોડમધર માટે તેમને કારકિર્દીનો પાંચમો રાષ્ટ્રીય પુરસ્કાર જીત્યો.
શબાના આઝમી ફિલ્મ, ટેલિવિઝન અને રંગમંચના ભારતીય અભિનેત્રી છે. કવિ કૈફી આઝમી અને રંગમંચના અભિનેત્રી શૌકત આઝમીની પુત્રી શબાના પુણેની ફિલ્મ એન્ડ ટેલિવિઝન ઇન્સ્ટીટ્યુટ ઓફ ઇન્ડિયાના પૂર્વ વિદ્યાર્થી છે. તેમણે ૧૯૭૪માં પોતાની ફિલ્મ કારકિર્દીની શરૂઆત કરી અને ઝડપથી સમાંતર સિનેમાની અગ્રણી અભિનેત્રીઓ પૈકીના એક બની ગયા. ફિલ્મોમાં વૈવિધ્યસભર ભૂમિકાઓ બદલ તેમણે શ્રેષ્ઠ અભિનેત્રી તરીકેના પાંચ રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કારો સહિત ઘણા રાષ્ટ્રીય તેમજ આંતરરાષ્ટ્રીય પુરસ્કારો મેળવ્યા છે. તેમને પાંચ ફિલ્મફેર પુરસ્કાર ઉપરાંત ભારતના ૩૦મા આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ સમારોહમાં વુમન ઇન સિનેમા સન્માનથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા છે. ૧૯૯૮માં ભારત સરકાર દ્વારા તેમને પદ્મશ્રી પુરસ્કારથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા છે.
શબાના આઝમીનો જન્મ હૈદરાબાદ ખાતે સૈયદ મુસ્લિમ પરિવારમાં થયો હતો. તેમના પિતા કૈફી આઝમી કવિ હતા અને માતા શૌકત આઝમી રંગમંચના અભિનેત્રી હતા. તેઓ બન્ને ભારતીય સામ્યવાદી પક્ષના સદસ્ય હતા. શબાનાના માતાપિતાના સક્રિય સામાજિક જીવનને કારણે તેમનું ઘર હંમેશા સામ્યવાદી નેતાઓ અને પ્રવૃતિઓથી ધમધમતું રહેતું. બાળપણથી જ તેમના ઘરના વાતાવરણમાંથી તેમને પારિવારીક સંબંધો, સામાજિક અને માનવીય મૂલ્યોનું શિક્ષણ મળ્યું. શબાનાએ તેમનું પ્રાથમિક શિક્ષણ મુંબઈની ક્વીન મેરી સ્કૂલમાંથી મેળવ્યું તથા સેંટ ઝેવિયર્સ કોલેજમાંથી મનોવિજ્ઞાન વિષયમાં સ્નાતકની પદવી મેળવી. બાદમાં તેમણે પુણેની ભારતીય ફિલ્મ અને ટેલીવિઝન સંસ્થા માં અભિનયના અભ્યાસક્રમમાં પ્રવેશ મેળવ્યો.
તેમની કેટલીક ઉલ્લેખનીય ફિલ્મોમાં શ્યામ બેનેગલની નિશાંત , ઝૂનૂન, અંતરનાદ ; સત્યજીત રેની શતરંજ કે ખિલાડી, મૃણાલ સેનની ખંડહર, જીનેસીસ , એક દિન અચાનક; સઈદ મિર્ઝાની આલ્બર્ટ પિન્ટો કો ગુસ્સા કો આતા હે, સાંઈ પરાંજપેની સ્પર્શ અને દિશા; ગૌતમ ઘોષની પાર, અપર્ણા સેનની પિકનિક અને સતી; મહેશ ભટ્ટની અર્થ તથા વિનય શુક્લાની ગોડમધર મુખ્ય છે. તેમની કેટલીક સફળ વ્યાવસાયિક ફિલ્મોમાં મનમોહન દેસાઈની અમર અકબર એન્થની અને પરવરિશ; પ્રકાશ મહેરાની જ્વાલામુખી નો સમાવેશ થાય છે. શબાનાએ જ્હૉન શ્લેસિંગરની મૅડમ સૌસાત્ઝ્કા તથા રોલાન્ડ જૉફની સીટી ઓફ જૉય જેવી હોલીવુડની ફિલ્મોમાં પણ અભિનય કર્યો છે.
શબાના એક પ્રતિબદ્ધ સામાજિક કાર્યકર રહ્યા છે. તેઓ બાળ મૃત્યુદર ઘટાડો, એઇડ્સ તથા અન્યાય સામેની લડત ચલાવવામાં સક્રિય છે. તેમણે સાંપ્રદાયિકતાનો વિરોધ કરતા કેટલાંક નાટકો અને પ્રદર્શનોમાં ભાગ લીધો છે. ૧૯૮૯માં સ્વામી અગ્નિવેશ અને અસગર અલી એન્જીનિયર સાથે તેમણે સાંપ્રદાયિક સૌહાર્દ માટેની દિલ્હીથી મેરઠ સુધીની ચાર દિવસીય કૂચમાં ભાગ લીધો હતો. ઝૂંપડપટ્ટીમાં રહેનારા, વિસ્થાપિત કાશ્મીરી પંડિતો, ૧૯૯૩ના લાતૂર ભૂકંપ પીડિતો જેવા સામાજિક મુદ્દાઓનું સમર્થન કર્યું છે. ૧૯૯૩ના મુંબઈ તોફાનોના સમયે ધાર્મિક ઝૂનૂન અને સાંપ્રદાયિકતાના સશક્ત આલોચક તરીકે ઊભર્યા.
તેમણે પ્રાયોગિક અને સમાંતર ભારતીય સિનેમામાં પણ કામ કર્યું. દીપા મહેતાની ફિલ્મ ફાયર માં તેમણે સમલૈંગિક સ્ત્રીની ભૂમિકા ભજવી હતી. સમલૈંગિતાના કથાવસ્તુ વાળી આ ફિલ્મ પર કેટલાક સામાજિક સંગઠનો દ્વારા વિરોધ પ્રદર્શન કરવામાં આવ્યા હતા. આ ફિલ્મમાં તેમણે ભજવેલી રાધાની ભૂમિકા માટે ૩૨મા શિકાગો આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ સમારોહમાં સર્વશ્રેષ્ઠ અભિનેત્રી તરીકેનો સિલ્વર હ્યુગો પુરસ્કાર તથા લોસ એન્જેલસ ખાતેના ફિલ્મ સમારોહમાં જ્યૂરી પુરસ્કાર મેળવીને આંતરાષ્ટ્રીય ખ્યાતિ પ્રાપ્ત કરી.
૧૯૮૧થી તેઓ ભારતના પ્રધાનમંત્રીની અધ્યક્ષતામાં રચાયેલી રાષ્ટ્રીય એકતા પરિષદ તથા ભારતના રાષ્ટ્રીય એઇડ્સ આયોગના સદસ્ય રહ્યા છે. ૧૯૯૭માં તેમને ભારતીય સંસદના ઉચ્ચ સદન રાજ્ય સભામાં નામાંકિત કરવામાં આવ્યા. ૧૯૯૮માં યુનાઇટેડ નેશન્સ પોપ્યુલેશન ફંડ દ્વારા તેમને ભારતના યુનાઇટેડ નેશન્સ પોપ્યુલેશન ફંડ સદ્‌ભાવના રાજદૂત તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યા. ૨૦૧૯ની સામાન્ય સંસદીય ચૂંટણીમાં ભારતીય સામ્યવાદી પક્ષના બેગૂસરાય બેઠક પરના ઉમેદવાર કનૈયાકુમારના સમર્થનમાં સક્રિય પ્રચાર કર્યો હતો.
૧૯૭૦ના દશકમાં શબાનાની સગાઈ બેંજામિન ગિલાની સાથે કરવામાં આવી હતી પરંતુ અંગત કારણોસર તે મોકૂફ કરવામાં આવી હતી. બાદમાં તેમણે ૯ ડિસેમ્બર ૧૯૮૪ના રોજ ગીતકાર, કવિ અને બોલીવુડના પટકથા લેખક જાવેદ અખ્તર સાથે લગ્ન કર્યાં. અખ્તરના આ બીજા લગ્ન હતા. તેમના પ્રથમ લગ્ન ફિલ્મ પટકથા લેખિકા હની ઇરાની સાથે થયા હતા. શબાનાના માતાપિતા, બે બાળકોના પિતા જાવેદ સાથેના શબાના લગ્નના વિરોધમાં હતા.
તેમણે એઇડ્સ પીડિતોના સામાજિક બહિષ્કાર વિરુદ્ધ અભિયાન ચલાવ્યું. ભારત સરકાર દ્વારા પ્રદર્શિત એક ટૂંકી ફિલ્મમાં તેમને અસરગ્રસ્ત એક નાનકડા બાળકને પોતાના હાથોમાં રાખીને, “તેને તમારી અસ્વીકૃતિની નહિ પણ પ્રેમની જરૂર છે.” કહેતા દર્શાવવામાં આવ્યા છે. મેઘલા આકાશ નામની એક બંગાળી ફિલ્મમાં તેમણે એઇડ્સના રોગીઓની સારવાર કરનાર ચિકિત્સકની ભૂમિકા ભજવી છે.
તેઓ દીપા મહેતાની ફિલ્મ વોટર માટેની પહેલી પસંદ હતા. ફિલ્મના કેટલાક હિસ્સાનું શુટીંગ ૨૦૦૨માં શરૂ થયું. શબાનાએ તેમના શકુંતલા પાત્ર માટે નંદિતા દાસ સાથે મુંડન પણ કરાવ્યું. જોકે રાજનૈતિક વિરોધના પગલે ફિલ્મ સ્થગિત કરવામા આવી. બાદમાં શબાનાની જગ્યાએ સીમા વિશ્વાસને લઈને ૨૦૦૪માં ફિલ્મનું શુટીંગ ફરીથી કરવામાં આવ્યું.
તેઓ ૧૯૬૮ માં ભારતીય વાયુસેનામાં જોડાયા હતા. તેમણે વાયુસેનાના સાથી અધિકારી વિંગ કમાન્ડર એસ. એન. બંદોપાધ્યાય સાથે લગ્ન કર્યા હતા.
૧૯૭૧ના ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ દરમિયાન તેમના અસાધારણ પ્રદાન બદલ તેમને વિશિષ્ટ સેવા મેડલ એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. સતી નાથ અને પદ્મા એ એક જ પુરસ્કાર અલંકરણ પરેડમાં રાષ્ટ્રપતિ એવોર્ડ મેળવનાર પ્રથમ વાયુસેના દંપતી હતા. તેઓ એરોસ્પેસ મેડિકલ સોસાયટી ઓફ ઇન્ડિયાના ફેલો બનનાર પ્રથમ મહિલા હતા અને ઉત્તર ધ્રુવ પર વૈજ્ઞાનિક સંશોધન કરનાર પ્રથમ ભારતીય મહિલા હતા. તેણી ૧૯૭૮ માં ડિફેન્સ સર્વિસીસ સ્ટાફ કોલેજનો અભ્યાસક્રમ પૂર્ણ કરનાર પ્રથમ મહિલા સશસ્ત્ર દળ અધિકારી પણ છે. તેઓ હવાઈમથકમાં ડાયરેક્ટર જનરલ મેડિકલ સર્વિસીસ પણ રહ્યા હતા. ૨૦૦૨માં તેઓ એર વાઇસ માર્શલ માં બઢતી મેળવનાર પ્રથમ મહિલા બન્યા હતા. ત્યારબાદ તેઓ ભારતીય વાયુસેનાના પ્રથમ મહિલા એર માર્શલ બન્યા હતા. બંદોપાધ્યાય એક ઉડ્ડયન દવા નિષ્ણાત અને ન્યુ યોર્ક એકેડેમી ઓફ સાયન્સિસના સભ્ય પણ છે.
તેમનો જન્મ ૪ નવેમ્બર ૧૯૪૪ના રોજ આંધ્ર પ્રદેશના તિરુપતિ ખાતે તમિલ ભાષી ઐયર પરિવારમાં પદ્માવતી સ્વામીનાથન તરીકે થયો હતો. તેઓ જ્યારે ચાર-પાંચ વર્ષના હતા ત્યારે તેમની માતાને ક્ષય રોગ થયો હતો અને તે પથારીવશ થઈ ગયા હતા. તેથી, તેઓ ખૂબ જ નાના હતા ત્યારથી જ તેમના મગજમાં તબીબી સમસ્યાઓ ઘર કરી ગઈ હતી, અને પ્રમાણમાં નાની ઉંમરે તેઓ તેમની માતાની પ્રાથમિક સંભાળ લેનાર પણ બની ગયા હતા. સંયોગથી નવી દિલ્હીના ગોલ માર્કેટના તેમના પાડોશમાં ડો. એસ. આઈ. પદ્માવતી રહેરા હતા, જેઓ લેડી હાર્ડિંગ મેડિકલ કૉલેજના મેડિસિનના પ્રોફેસર હતા. પદ્મા બંદોપાધ્યાયે જણાવ્યું હતું કે તેમની માતાની માંદગી અને સફદરજંગ હોસ્પિટલમાં તેમને દાખલ કરવાનો તેમનો અનુભવ, તથા તેમના જેવા જ નામની પડોશી મહિલા ડોક્ટરને કારણે તેમને ડૉક્ટર બનવાની શરૂઆતની પ્રેરણા મળી હતી.
તેણીએ માનવવિદ્યાના વિષયોમાં દિલ્હીની તમિલ એજ્યુકેશન એસોસિએશન સિનિયર સેકન્ડરી સ્કૂલ્સમાં અભ્યાસ કર્યો હતો. શાળામાંથી સ્નાતક થયા પછી, તેણીએ માનવવિદ્યાના વિષયોને બદલે દિલ્હી યુનિવર્સિટીના વિજ્ઞાન પ્રવાહમાં પ્રવેશ મેળવ્યો હતો. તેમણે કિરોડી મલ કોલેજમાં પ્રિ-મેડિકલનો અભ્યાસ કર્યો હતો અને ત્યારબાદ ૧૯૬૩માં પુણેની આર્મ્ડ ફોર્સિસ મેડિકલ કોલેજ માં પ્રવેશ મેળવ્યો હતો.
એર માર્શલ પદ્મા બંદોપાધ્યાય એ ભારતીય વાયુસેનાના ભૂતપૂર્વ ફ્લાઇટ સર્જન છે. તેઓ ભારતીય વાયુસેનામાં એર માર્શલના પદ પર બઢતી મેળવનાર પ્રથમ મહિલા હતા. સર્જન વાઇસ એડમિરલ પુનિતા અરોરા પછી, તેઓ ભારતીય સશસ્ત્ર દળોના દ્વિતીય મહિલા હતા, જેમને થ્રી-સ્ટાર રેન્કમાં બઢતી આપવામાં આવી હતી.
સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિ એ સિંધુ નદીના પટ અને તેની આસપાસના વિશાળ ક્ષેત્રને આવરી લીધુ હતું. તેના પરિપક્વ તબક્કામાં, ઈ.સ. 2600 – ઈ.સ.પૂર્વે 1900 , હડપ્પા, લોથલ અને યુનેસ્કો વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટ મોહેંજો-દારો સહિતના સ્થળોની વચ્ચે એકરૂપતા દ્વારા ચિહ્નિત કરાયેલા ઘણા શહેરોનું નિર્માણ કર્યું હતું. અહીના નાગરિક અને નગર આયોજન અને ઇજનેરી પાસા નોંધપાત્ર છે, પરંતુ ઇમારતોની રચના "એક આશ્ચર્યજનક ઉપયોગિતાવાદી પાત્રની" છે. અહીં દાણાદારીઓ, ગટર, પાણીની ટાંકી છે, પરંતુ ન તો મહેલો કે મંદિરો ઓળખાઈ શકાય છે, તેમ છતાં શહેરોના મધ્યમાં "ગઢ" કે "કિલ્લા" જોવા મળે છે. મોહેંજો-દારોમાં કુવાઓ છે જે વાવની પુરોગામી હોઈ શકે છે. શહેરના માત્ર એક જ ભાગમાં ૭૦૦ જેટલા કુવાઓ મળી આવ્યા છે, જેના વિષે વિદ્નુવાનોનું એવું માનવું છે કે 'નળાકાર ઇંટના પાકા કુવાઓ' સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિની શોધ કહી શકાય.
બ્રિટીશ વસાહતી સમયગાળા દરમિયાન, નિયોક્લાસિકલ, ગોથિક રિવાઇવલ અને બેરોક સહિત યુરોપિયન શૈલીઓ સમગ્ર ભારતમાં પ્રચલિત બની. ભારતીય-ઇસ્લામિક અને યુરોપિયન શૈલીઓના જોડાણને નવી શૈલી મળી, જેને ઇન્ડો-સેરેસિનિક શૈલી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આઝાદી પછી, વસાહતી સંસ્કૃતિમાંથી પ્રગતિના માર્ગ તરીકે આધુનિક સ્થાપત્યમાં આધુનિકતાવાદી વિચારો ફેલાયા. લી-કોર્બુઝિયર કે જેમણે ચંડીગઢ શહેરની ડીઝાઈન કરી હતી, તેમણે 20 મી સદીમાં સ્થપતિઓને આધુનિક સ્થાપત્ય તરફ પ્રભાવિત કર્યા હતા .1991 ના આર્થિક સુધારાએ ભારતના શહેરી સ્થાપત્યને વધુ મજબૂત બનાવ્યું કારણ કે દેશ વિશ્વના અર્થતંત્ર સાથે વધુ સંકલિત બન્યો. પરંપરાગત વાસ્તુ શાસ્ત્ર સમકાલીન યુગ દરમિયાન ભારતના સ્થાપત્યમાં પ્રભાવશાળી રહ્યું છે.
ભારતના સ્થાપત્યના મૂળમાં ઇતિહાસ, સંસ્કૃતિ અને ધર્મ છે. ભારતીય સ્થાપત્યએ સમય સાથે પ્રગતિ કરી વિશ્વના અન્ય ક્ષેત્રો સાથેના તેના બે હજાર વર્ષના વૈશ્વિક વાર્તાલાપના પરિણામે આવેલા ઘણા પ્રભાવોને આત્મસાત કર્યા છે. ભારતમાં પ્રચલિત સ્થાપત્ય પદ્ધતિઓ તેની સ્થાપિત બાંધકામની પરંપરાઓ અને બહારના સાંસ્કૃતિક ક્રિયાપ્રતિક્રિયાઓની નિરીક્ષણ અને અમલીકરણનું પરિણામ છે. અસંખ્ય સ્થાપત્ય શૈલીઓ અને પરંપરાઓમાં વિરોધાભાસી હિન્દુ મંદિર સ્થાપત્ય અને ભારતીય-ઇસ્લામિક સ્થાપત્ય સૌથી જાણીતું છે. આ બંનેમાં હિંદુ મંદિર સ્થાપત્ય સંખ્યાબંધ પ્રાદેશિક શૈલીઓ પણ ધરાવે છે.
સ્થાપત્ય સુશોભન ખૂબ જ ન્યૂનતમ છે, તેમ છતાં કેટલીક ઇમારતોની અંદર "અણીયારા ગોખલા " જોવા મળે છે. મોટાભાગના સ્થળોએ માટીની ઇંટો નો ઉપયોગ મકાન સામગ્રી તરીકે કરવામાં આવ્યું છે, પરંતુ ધોળાવીરા જેવા કેટલાક સ્પથળોએ પત્થર નો ઉપયોગ થયેલો જોઈ શકાય છે. મોટાભાગના ઘરોમાં બે માળ, લગભગ સમાન કાળ અને નકશામાં બનેલા જોવા મળે છે. મોટા શહેરો ગ્રામ્ય સંસ્કૃતિની અસરને લીધે કોઈ અગમ્ય કારણોસર ઘટ્યા હોઈ શકે.
ભારતનું પહેલું મોટુ ઇસ્લામિક સામ્રાજ્ય , દિલ્હી સલ્તનત હતું, જેણે ભારતીય અને ઇસ્લામિક લાક્ષણિકતાઓને જોડીને ભારતીય -ઇસ્લામિક સ્થાપત્યનો વિકાસ કર્યો. મુઘલ સામ્રાજ્યના શાસનમાં મોગલ સ્થાપત્ય વિકસ્યું હતું ત્યારનું ભારતીય -ઇસ્લામિક સ્થાપત્ય ઉત્કૃષ્ટ ગણવામાં આવે છે, તાજમહેલ તેમના યોગદાનનું શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ છે.
હડપ્પાના શહેરી તબક્કાની તારીખ ઈ.સ. પૂર્વે 2600 ની જાણવા મળી છે એમ છતાય , કાલિબંગનમાં પ્રારંભિક અથવા પ્રોટો હડપ્પન કાળથી ખોદકામ પહેલાથી જ કિલ્લેબંધી, ગ્રીડ લેઆઉટ અને ગટર વ્યવસ્થા સહીત શહેરી વિકાસ દર્શાવે છે.
હિન્દુ મંદિર સ્થાપત્ય મુખ્યત્વે દ્રવિડિયન અને નાગર શૈલીમાં વહેંચાયેલું છે. ચોલા, ચેરા અને પાંડ્ય સામ્રાજ્યો તેમજ વિજયનગર સામ્રાજ્યના શાસન દરમિયાન દ્રવિડ સ્થાપત્ય વિકસ્યું હતું.
રહમત અલીનો જન્મ નવેમ્બર ૧૮૯૭માં બ્રિટિશ ભારતમાં પંજાબના હોશિયારપુર જિલ્લાના બાલાચૌર શહેરમાં પંજાબી ગુર્જર પરિવારમાં થયો હતો. ૧૯૧૮માં ઇસ્લામિયા કોલેજ, લાહોરમાંથી સ્નાતક થયા બાદ તેઓ કાયદાનો અભ્યાસ કરવા માટે પંજાબ યુનિવર્સિટીમાં જોડાયા હતા. ૧૯૩૦માં તેઓ ઇંગ્લેન્ડ ગયા હતા જ્યાં ૧૯૩૧માં તેમણે ઇમેન્યુઅલ કોલેજ કેમ્બ્રિજમાં પ્રવેશ મેળવ્યો હતો. તેમણે કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટીમાંથી ૧૯૩૩માં બીએ અને ૧૯૪૦માં એમએ ની ડિગ્રી મેળવી હતી. ૧૯૩૩માં તેમણે એક પત્રિકા "નાઉ ઓર નેવર; આર વી ટુ લિવ ઓર પેરીશ ફોરએવર ?" પ્રકાશિત કરી હતી, જેમાં પહેલી વાર પાકિસ્તાન શબ્દનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. ૧૯૪૬માં તેમણે ઈંગ્લેન્ડમાં પાકિસ્તાન રાષ્ટ્રીય ચળવળની સ્થાપના કરી હતી. ૧૯૪૭ સુધી તેમણે દક્ષિણ એશિયા માટેના તેમના વિઝન વિશે વિવિધ પુસ્તિકાઓ પ્રકાશિત કરવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું. ભારતના ભાગલા દરમિયાન થયેલી સામૂહિક હત્યાઓ અને સામૂહિક સ્થળાંતરને કારણે તેમનો મોહભંગ થયો હતો. તેઓ ભાગલા દરમિયાન થયેલી હિંસા માટે બન્ને દેશો વચ્ચેની સીમા વહેંચણીની ખામીઓને જવાબદાર માનતા હતા.
તેમના નકશામાં તેમણે ભારતીય ઉપખંડનું નામ બદલીને 'પાકેશિયા' રાખ્યું હતું અને ઘણી વાર 'દિનિયા' તરીકે નામ આપ્યું હતું. દિનિયાનું પ્રતિનિધિત્વ પાકિસ્તાન, ઓસ્માનિસ્તાન અને બાંગિસ્તાન સાથે કરવામાં આવ્યું હતું. તેમણે પૂર્વ ભારતના પૂર્વ મુસ્લિમ પ્રાંતો પૂર્વ બંગાળ અને આસામને બંગાળી, આસામી અને બિહારી ભાષી મુસ્લિમો માટે સ્વતંત્ર મુસ્લિમ રાજ્ય બાંગિસ્તાન બનવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. તેમણે હૈદરાબાદ રજવાડા ને ઓસ્માનિસ્તાન નામની ઇસ્લામિક રાજાશાહી બનવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. અલીએ ભારતીય ઉપખંડની આસપાસના સમુદ્રોનું નામ પણ બદલી નાખ્યું હતું, અને દિનિયાના જમીનસમૂહની આસપાસના સમુદ્રોને બાંગિયન, પાકિયન અને ઓસ્માનિયન સમુદ્ર તરીકે ઉલ્લેખ કર્યો હતો જે અનુક્રમે બંગાળની ખાડી, અરબી સમુદ્ર અને હિંદ મહાસાગર માટે તેમના સૂચિત નામ હતા.
રહમત અલીનું મુખ્ય યોગદાન ૧૯૩૩માં કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટીમાં કાયદાના વિદ્યાર્થી હતા ત્યારે તેમણે જાહેર કરેલી એક પત્રિકા "નાઉ ઓર નેવર; આર વી ટુ લિવ ઓર પેરીશ ફોરએવર ?" છે જેને "પાકિસ્તાન ઘોષણાપત્ર" તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આ પત્રિકા લંડનમાં ત્રીજી ગોળમેજી પરિષદમાં હાજર રહેલા બ્રિટિશ અને ભારતીય પ્રતિનિધિઓને સંબોધવામાં આવી હતી. આ વિચારોને લગભગ એક દાયકા સુધી પ્રતિનિધિઓ અથવા કોઈ રાજકારણીઓની તરફેણ મળી ન હતી. તેમના આ વિચારોને વિદ્યાર્થીઓના વિચારો તરીકે બરતરફ કરવામાં આવ્યા હતા. પરંતુ ૧૯૪૦ સુધીમાં ઉપખંડમાં મુસ્લિમ રાજકારણ દ્વારા તેમના વિચારોને અનુમોદન આપવામાં આવ્યું હતું, જેના કારણે ઓલ ઇન્ડિયા મુસ્લિમ લીગનો લાહોર ઠરાવ થયો હતો, જેને તરત જ પ્રેસમાં "પાકિસ્તાન ઠરાવ" તરીકે ઓળખવામાં આવ્યો હતો.
૨૮ જાન્યુઆરી, ૧૯૩૩ના રોજ અલીએ "નાઉ ઓર નેવર; શીર્ષક વાળી પત્રિકામાં આ વિચાર વ્યક્ત કર્યો હતો. ભારતના પાંચ ઉત્તરીય એકમો એટલે કે પંજાબ, ઉત્તર-પશ્ચિમ સરહદી પ્રાંત , કાશ્મીર, સિંધ અને બલુચિસ્તાન નો ઉલ્લેખ કરતાં તેમણે 'પાકસ્તાન' શબ્દ પ્રયોજ્યો હતો. ઉચ્ચારણને સરળ બનાવવા માટે એક આઇ ઉમેરવામાં આવ્યો હતો અને ૧૯૩૩ના અંત સુધીમાં 'પાકિસ્તાન' લોકબોલીમાં પ્રચલિત બની ગયો હતો. અલીએ એમ પણ લખ્યું હતું કે આ પછી "અફઘાનિસ્તાન, ઇરાન અને તુખારિસ્તાનના ત્રણ મુસ્લિમ 'એશિયન' વતન સાથે પુનઃએકીકરણ" કરવામાં આવશે, જે પશ્ચિમ એશિયા સાથે ઉત્તરપશ્ચિમ ભારતના રાજકીય, ઐતિહાસિક અને સાંસ્કૃતિક જોડાણનો સંદર્ભ રહેશે.
પાકિસ્તાનની રચના બાદ રહમત અલી એપ્રિલ ૧૯૪૮માં ઈંગ્લેન્ડથી પાછા ફર્યા હતા અને દેશમાં રહેવાની યોજના બનાવી રહ્યા હતા, પરંતુ તેમનો સામાન જપ્ત કરવામાં આવ્યો હતો અને વડા પ્રધાન લિયાકત અલી ખાને તેમને દેશ બહાર હાંકી કાઢ્યા હતા. ઓક્ટોબર ૧૯૪૮માં રહમત અલી ખાલી હાથે ઇંગ્લેન્ડ પાછા ફર્યા હતા અને ૩ ફેબ્રુઆરી ૧૯૫૧ના રોજ કેમ્બ્રિજમાં નિરાધાર અને એકલવાયી હાલતમાં તેમનું અવસાન થયું હતું. તેમના અંતિમ સંસ્કારનો ખર્ચ ઇમેન્યુઅલ કોલેજ, કેમ્બ્રિજ દ્વારા તેના માસ્ટરની સૂચનાથી કરવામાં આવ્યો હતો. ૨૦ ફેબ્રુઆરી ૧૯૫૧ ના રોજ કેમ્બ્રિજ સિટી કબ્રસ્તાનમાં તેમને દફનાવવામાં આવ્યા હતા.
ઇતિહાસકાર અકીલ અબ્બાસ જફિરીએ દલીલ કરી છે કે "પાકિસ્તાન" નામની શોધ કાશ્મીર પત્રકાર ગુલામ હસન શાહ કાઝમીએ ૧ જુલાઈ, ૧૯૨૮ના રોજ કરી હતી જ્યારે તેમણે એબોટાબાદમાં સરકાર સમક્ષ એક સાપ્તાહિક અખબાર "પાકિસ્તાન" પ્રકાશિત કરવાની મંજૂરીની માંગ કરતી અરજી રજૂ કરી હતી. આ કદાચ પહેલી વાર હતું, ઉપખંડમાં પાકિસ્તાન શબ્દનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. કહેવામાં આવે છે કે ગુલામ હસન શાહ કાઝમીએ તેમના અખબાર માટે આ નામ અપનાવ્યું તેના ૫ વર્ષ બાદ ચૌધરી રહમત અલી ૧૯૩૩માં પાકિસ્તાન તરીકે સ્વતંત્ર મુસ્લિમ રાજ્યનું નામ સૂચવતા હતા.
૧૯૩૨માં અલી ૩ હમ્બરસ્ટોન રોડ પર આવેલા કેમ્બ્રિજના એક મકાનમાં રહેવા ગયા હતા. આ ઘરના એક રૂમમાં જ તેણે પહેલી વાર 'પાકિસ્તાન' શબ્દ લખ્યો હોવાનું કહેવાય છે. પાકિસ્તાન શબ્દના પ્રયોજન સંબંધિત અનેક અહેવાલો છે. એક મિત્ર અબ્દુલ કરીમ જબ્બારના જણાવ્યા અનુસાર, આ નામ ત્યારે આવ્યું જ્યારે અલી ૧૯૩૨માં રહમત અલી તેમના મિત્રો પીર અહેસાન-ઉદ-દીન અને ખ્વાજા અબ્દુલ રહીમ સાથે થેમ્સ કિનારે ચાલતા હતા. અલીની સેક્રેટરી મિસ ફ્રોસ્ટના જણાવ્યા અનુસાર, લંડનની બસની સવારી કરતી વખતે તેમને આ વિચાર આવ્યો હતો.
રહમત અલીની પત્રિકામાં તેમના સૂચિત 'પાકસ્તાન'ના મુસ્લિમોને 'રાષ્ટ્ર' તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યા હતા, જેણે પાછળથી અખિલ ભારતીય મુસ્લિમ લીગના દ્વિરાષ્ટ્ર સિદ્ધાંતનો પાયો રચ્યો હતો. અલી નું માનવું હતું કે પ્રથમ અને બીજી ગોળમેજી પરિષદોના પ્રતિનિધિઓએ અખિલ ભારતીય ફેડરેશનના સિદ્ધાંતને સ્વીકારીને 'અક્ષમ્ય ભૂલ અને અવિશ્વસનીય વિશ્વાસઘાત' કર્યો હતો. તેમણે માંગ કરી હતી કે ઉત્તર-પશ્ચિમ એકમોના ૩૦ મિલિયન મુસ્લિમોના રાષ્ટ્રીય દરજ્જાને માન્યતા આપવામાં આવે અને તેમને અલગ સંઘીય બંધારણ આપવામાં આવે.
અલીએ ઘણી પત્રિકાઓ પ્રકાશિત કરી હતી જ્યાં તેમણે પોતાને "પાકિસ્તાન રાષ્ટ્રીય ચળવળના સ્થાપક" તરીકે સૂચિબદ્ધ કર્યા હતા, આ પત્રિકાઓમાં અલીએ ઉપખંડના વિવિધ નકશાઓ ઉમેર્યા હતા જેમાં સંભવિત નામો હતા જે નવા સૂચિત રાષ્ટ્ર પાસે તેમના મતે હોઈ શકે છે. હૈદરિસ્તાન, સિદ્દિકિસ્તાન, ફારુકિસ્તાન, મુઇનિસ્તાન, મેપલિસ્ટન, સફિસ્તાન અને નાસારિસ્તાન આમાંના કેટલાક નામ હતા. શ્રીલંકાના નકશા પર સફીસ્તાન અને નાસારિસ્તાન રાષ્ટ્રોની દરખાસ્ત કરવામાં આવી હતી.
ત્યાર પછીના એક પુસ્તકમાં અલીએ વ્યુત્પત્તિશાસ્ત્રની વધુ વિગતવાર ચર્ચા કરી હતી. 'પાકિસ્તાન' એ પર્શિયન અને ઉર્દૂ બંને શબ્દ છે. તે આપણા તમામ દક્ષિણ એશિયાના વતનના નામોમાંથી લેવામાં આવેલા શબ્દોથી બનેલો છે; એટલે કે પંજાબ, અફઘાનિયા, કાશ્મીર, સિંધ અને બલુચિસ્તાન. તેનો અર્થ પાકની ભૂમિ અર્થાત – આધ્યાત્મિક રીતે શુદ્ધ અને સ્વચ્છ થાય છે.
સર મોહમ્મદ ઇકબાલે જણાવ્યું હતું કે રહમત અલી ૧૯૩૦ માં પ્રથમ ગોળમેજી પરિષદ માટે ત્યાં હતા ત્યારે લંડનમાં તેમની મુલાકાત લીધી હતી અને તેમને પૂછ્યું હતું કે તેમણે અલ્હાબાદમાં પ્રસ્તાવિત મુસ્લિમ રાજ્યની સરકારને શું કહેશે. ઇકબાલે તેમને કહ્યું કે તે તેને પ્રાંતોના નામ પર આધારિત સંક્ષિપ્ત શબ્દ તરીકે "પાકિસ્તાન" કહેશે.
અલીના લખાણો, મોહમ્મદ ઇકબાલ અને અન્ય લોકો ઉપરાંત, પાકિસ્તાનની રચના માટે મુખ્ય ઉત્પ્રેરક હતા. તેમણે બંગાળ વિસ્તારમાં મુસ્લિમ વતન માટે "બાંગિસ્તાન" અને ડેક્કન માં મુસ્લિમ વતન માટે "ઓસ્માનિસ્તાન" નામ આપ્યું હતું. તેમણે વિવિધ ધર્મોના દક્ષિણ એશિયાના નામ તરીકે દિનિયાનું સૂચન પણ કર્યું હતું.
ચૌધરી રહમત અલી એક પાકિસ્તાની રાષ્ટ્રવાદી હતા જે પાકિસ્તાનની રચનાના પ્રારંભિક સમર્થકોમાંના એક હતા. દક્ષિણ એશિયામાં અલગ મુસ્લિમ વતન માટે "પાકિસ્તાન" નામ આપવાનો શ્રેય તેમને આપવામાં આવે છે અને સામાન્ય રીતે તેઓ પાકિસ્તાન ચળવળના પ્રણેતા તરીકે ઓળખાય છે.
ઉપખંડના આ વૈકલ્પિક ભૌગોલિક નકશાઓ પછી ચૌધરી રેહમત અલીના "સિદ્દિકિસ્તાન, નાસરીસ્તાન અને સફીસ્તાન રાષ્ટ્રીય ચળવળોના સ્થાપક" તરીકેના હોદ્દાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો.
અલીના જીવનચરિત્રકાર કે. કે. અઝીઝ લખે છે, "રહમત અલીએ એકલા આ ઘોષણાપત્રનો મુસદ્દો તૈયાર કર્યો હતો, જેમાં 'પાકિસ્તાન' શબ્દનો સૌ પ્રથમ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો.
૧ માર્ચ ૧૮૬૯ના રોજ પાયો નાખવામાં આવ્યો હતો અને બાંધકામ નવેમ્બર ૧૮૬૯માં શરૂ થયું હતું. આ બાંધકામ નવેમ્બર ૧૮૭૮માં પૂર્ણ થયું હતું. બાંધકામનો કુલ ખર્ચ તે સમયમાં મોટી રકમ ગણાતા એવા ૫,૫૦,૦૦૦ રૂપિયા આવ્યો હતો. આનો બધો જ ખર્ચો પ્રેમચંદ રાયચંદે ઉઠાવ્યો હતો, જેઓ બોમ્બે સ્ટોક એક્સચેન્જ ના સ્થાપક અને તવંગર દલાલ હતા. તેમણે આ ટાવરનું નામ તેમની માતા રાજાબાઇના નામ પર રાખવાની શરતે આ ખર્ચ આપ્યો હતો.
ટાવરનું બાંધકામ વેનિસ અને ગોથિક સ્થાપત્ય શૈલીઓના મિશ્રણથી કરવામાં આવ્યું હતું. તે સ્થાનિક એવા કુર્લા પથ્થરોથી બનાવવામાં આવ્યો હતો. ટાવરમાં શહેરની શ્રેષ્ઠ એવા કાચની બારીઓ જડેલી છે.
રાજાબાઇ ટાવર દક્ષિણ મુંબઈમાં આવેલો ઘડિયાળ ટાવર છે. તે મુંબઈ યુનિવર્સિટીના ફોર્ટ પ્રાંગણમાં આવેલો છે. તેની ઊંચાઇ ૮૫ મીટર છે. આ મિનારાનો સમાવેશ મુંબઈના વિશ્વ ધરોહર સ્થળમાં થાય છે.
પ્રેમચંદની માતા અંધ હતા અને જૈન ધર્મના ચુસ્ત અનુયાયી હતા અને તેમણે સૂર્યાસ્ત પહેલાં જમી લેવાનું હતું. ટાવરનો સાંજનો ડંકો તેમને કોઇની મદદ વગર સાંજના જમવાના સમયની યાદ અપાવતો હતો.
રાજાબાઇ ટાવરની રચના બ્રિટિશ સ્થપતિ સર જર્યોજ ગિલ્બર્ટ સ્કોટ્ટે કરી હતી. તેણે લંડનના બિગ બેન ટાવરનો આધાર આ રચના માટે લીધો હતો.
કંપની હવાલદાર મેજર પીરૂ સિંઘ શેખાવત ભારતીય ભૂમિસેનામાં સૈનિક હતા. તેઓ ૧૯૪૭ના ભારત પાકિસ્તાન યુદ્ધમાં શહીદ થયા. તેમને દુશ્મન સામે બહાદુરીનું પ્રદર્શન કરવા માટે મરણોપરાંત પરમવીર ચક્રથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા.
૧૯૦૩માં તેમના પિતાનું અવસાન થયું ત્યારે તેઓ ગાયકવાડના અંગત ચિકિત્સક તરીકે જોડાયા. તેમણે બરોડા રાજ્યના સેનેટરી કમિશનર તરીકે પણ સેવા આપી હતી. તેમણે બરોડા અને નવસારીમાં મેડિકલ ઓફિસર તરીકે ફરજ બજાવી હતી. ગાયકવાડની સાથે, તેમણે ૧૯૧૦-૧૧માં ચીન, જાપાન, જર્મની, ફ્રાન્સ, ઈંગ્લેન્ડ, યુએસ અને કેનેડાના પ્રવાસો કર્યા, જેના વડે તેમના પરિપ્રેક્ષ્યો વિસ્તૃત થયા. તેઓ રામકૃષ્ણ પરમહંસ, સ્વામી વિવેકાનંદ અને ઓમર ખય્યામના ધાર્મિક ગ્રંથો અને કાર્યોથી પ્રભાવિત હતા. તેઓ બરોડાની મહારાણી ચિમનાબાઈ દ્વિતીયથી પણ પ્રભાવિત હતા. તેમણે ૧૯૦૬માં કલકત્તામાં ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસમાં હાજરી આપી હતી. ગોપાલ કૃષ્ણ ગોખલેથી પ્રભાવિત થઈને, તેઓ સર્વન્ટ્સ ઑફ ઈન્ડિયા સોસાયટીમાં જોડાયા અને ૧૯૧૫માં તેમનું બાકીનું જીવન જાહેર સેવામાં વિતાવવાનું નક્કી કર્યું. તેમણે ગાયકવાડની તેમની સેવાઓમાંથી નિવૃત્તિ લીધી અને ૧૯૨૧માં તેમના પત્ની સાથે જાહેર જીવનમાં પ્રવેશ કર્યો.
તેમનું શાળાકીય શિક્ષણ બરોડા અને બોમ્બે માં થયું હતું. તેણે ત્રણ વર્ષ સુધી બોમ્બેની મેડિકલ કોલેજમાં અભ્યાસ કર્યો. ૧૮૯૮માં, તેમણે શારદા મહેતા સાથે લગ્ન કર્યા ત્યારે તેઓ તબીબી વિદ્યાર્થી હતા અને તેમના કરતા ચાર વર્ષ મોટા હતા. વધુ અભ્યાસ માટે તેઓ પછીથી માન્ચેસ્ટર, ઇંગ્લેન્ડ જવા રવાના થયા. તેમણે તેમનું તબીબી શિક્ષણ પૂર્ણ કર્યું અને ૧૯૦૧માં વિક્ટોરિયા યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટરમાંથી ની પદવી મેળવી.
સુમંત મહેતાનો જન્મ ૧ જુલાઇ ૧૮૭૭ના રોજ સુરતમાં વડનગરા નાગર બ્રાહ્મણ કુટુંબમાં થયો હતો. તેમના પિતા બટુકરામ શોભારામ મહેતા બરોડા રાજ્યના મહારાજા સયાજીરાવ ગાયકવાડ ત્રીજાના અંગત ચિકિત્સક હતા અને તેમણે ઈંગ્લેન્ડમાં અભ્યાસ કર્યો હતો. તેમની માતા દહીગૌરી સુરતના હતા. તેઓ સમાજ સુધારક દુર્ગારામ મહેતાજી ના પૌત્ર અને ગુજરાતી નવલકથાકાર નંદશંકર મહેતા તેમના નાના હતા.
તેમના યુરોપ પ્રવાસ દરમિયાન, તેઓ મેડમ કામા, શ્યામજી કૃષ્ણ વર્મા અને વીરેન્દ્રનાથ ચટ્ટોપાધ્યાય જેવા ભારતીય ક્રાંતિકારીઓને મળ્યા હતા. સવિનય કાનૂનભંગ આંદોલનમાં ભાગ લેવા બદલ તેમની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને તેમને જલાલપોર જેલમાં કેદ કરવામાં આવ્યા હતા. તેમણે આઝાદીની ચળવળમાં ભાગ લેવા બદલ સાબરમતી, વિસાપુર અને નાસિકની જેલોમાં પાંચ વર્ષ વિતાવ્યા હતા.
સુમંત મહેતા ભારતના ચિકિત્સક, સ્વતંત્રતાસેનાની અને સામાજિક કાર્યકર હતા. તેઓ લંડનમાં ભણેલા હતા અને ૧૯૨૧માં જાહેર જીવનમાં પ્રવેશતા પહેલા તેમણે બરોડા રાજ્યના ગાયકવાડ રાજવંશના અંગત ચિકિત્સક તરીકે સેવા આપી હતી. તેમના પત્ની શારદા મહેતા સાથે તેઓ સામાજિક અને રાજકીય પ્રવૃત્તિઓમાં જોડાયેલા હતા.
તેમણે ખેડૂતો, મજૂરો અને આદિવાસી લોકોના કલ્યાણ માટે કામ કર્યું. ઇન્દુલાલ યાજ્ઞિક સાથે, તેમણે ૧૯૩૮માં હરિપુરામાં ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ દરમિયાન ખેડૂતોની રેલીનું આયોજન કર્યું હતું.
દક્ષા પટ્ટણીનો જન્મ ૪ નવેમ્બર ૧૯૩૮ ના દિવસે શાંતાબેન અને વિદ્વાન અને સાહિત્યકાર વિજયશંકર કાનજી પટ્ટણીના ઘેર, પ્રશ્નોરા નાગર બ્રાહ્મણ પરિવારમાં, ભાવનગરમાં થયો હતો. તેઓ લેખક મુકુન્દરાય પરાશર્યાની નાની બહેન અને ભાવનગર રાજ્યના મુખ્ય પ્રધાન પ્રભાશંકર પટ્ટણીના ભત્રીજી હતા. તેમણે પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શિક્ષણ ભાવનગરમાં પૂરું કર્યું. ૧૯૬૨માં તેમણે ગુજરાતી અને સંસ્કૃતમાં બી.એ., ૧૯૬૫ માં તેજ વિષયોમાં એમ.એ. અને ૧૯૭૬ માં ઇશ્વરલાલ આર. દવેના માર્ગદર્શન હેઠળ પી.એચ.ડી. કરી. તેમને આ પદવીઓ ગુજરાત યુનિવર્સિટીમાંથી મેળવી હતી. તેમના ડોક્ટરલ થીસીસ નું નામ ગાંધીજીવન જીવન એની તેમના સિદ્ધાંતો હતું.
તેમના ડોક્ટરલ થિસિસ ના પ્રકરણો છ ભાગમાં પ્રકાશિત થયા હતા: ગાંધીજીનુ ચિંતન , ગાંધીજીના વ્યક્તિત્વનું ઘડતર , ગાંધીજી: ધર્મવિચારણા , ગાંધીવિચાર - સત્ય અણે અહિંસા , ગાંધીજી વિચારમાં સત્યાગ્રહ , ગાંધીજીનુ ચિંતન: મુલ્યાંકન આ શ્રેણીના પ્રથમ બે ભાગને ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ દ્વારા ભાગિની નિવેદિતા પુરસ્કારથી નવાજવામાં આવ્યા હતા. આ કૃતિઓ ગાંધી વિચારોના વિવિધ પાસાઓનો અભ્યાસ કરે છે. કીર્તિદા શાહ અનુસાર, ગાંધી અને તેમના દર્શન વિશે દક્ષાબેનનો દ્રષ્ટિકોણ અનોખો છે. તેમના પચાસથી વધુ નિબંધો, ટીકા અને પ્રવચનો અન્ય સંપાદિત કૃતિઓમાં પ્રકાશિત થયા છે.
દક્ષા વિજયશંકર પટ્ટણી એ ભારતના એક ગુજરાતી શિક્ષણવિદ અને લેખિકા હતા. તેઓ મહાત્મા ગાંધી અથવા ગાંધીવાદ વિષયના જાણીતા વિદ્વાન છે; ગાંધીજીના તત્ત્વચિંતન પરનું તેમનું ૧૭૯૬નું ડોક્ટરલ થિસિસ પાછળથી છ ભાગમાં પ્રકાશિત થયો હતો.
આ ગર્ત દૃશ્યમાનરૂપે એક કિલોમીટર પહોળી દેખાય છે, પરંતુ ઉપગ્રહ રડારની છબી બતાવે છે કે તે પાંચ કિલોમીટર ત્રિજ્યામાં ફેલાયેલી છે. તેમાં ઉલ્કપાતની લાક્ષણિક અસરના અભાવના કારણે તે વિશ્વની એક વિલક્ષણ ક્રેટર સાઇટ છે, તેની વ્યાસના પ્રમાણમાં તેની ઊંડાઈ ખૂબ ઓછી છે. આ ક્ષેત્રમાં ૧ ચો.કિ.મી.નું ગોળાકાર તળાવ ગર્તની મધ્યમાં આવેલું છે, જે ઉનાળા દરમિયાન સુકાઈ જાય છે. આ ગર્તનો ઊડોં ભાગ કાંટાળી અકાસિયા નિલોટિકા અને પ્રોસોપિસ જુઇલફોર જેવી વનસ્પતિથી ઢંકાયેલ છે. ઊંચકાઈ ગયેલી આ ગર્તની પરિધિ સખત ખડકો નથી. ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટેક્નોલોજીના અર્થ સાયન્સ ડિપાર્ટમેન્ટના ડો.જ્યોર્જ મેથ્યુએ ઉલ્કાના ટુકડાઓનું એક્સ-રે વિશ્લેષણ કર્યું હતું અને તેમાં સ્ટીશોવાઈટા અને કોએસાઈટ, ઉચ્ચ દબાણ દર્શાવતી પોલીમોર્ફસ સિલિકા જેવા પદાર્થો શોધ્યા હતા જે ઉલ્કાપાત થયો હોવાનું જણાવે છે."
લુણા ઉલ્કાગર્ત કે લુણા ક્રેટર એ ભારતના ગુજરાતના કચ્છ જિલ્લાના ભુજ તાલુકામાં આવેલા લુણા ગામ ખાતે આવેલો ઉલ્કના આઘાત વડે બનેલો એક ખાડો અથવા ઉલ્કાગર્ત છે. સામાન્ય રીતે સખત, ખડકાળ સપાટી પર જોવા મળતી ઉલ્કાથી વિપરીત આ ગર્ત નીચાણવાળા, નરમ, સપાટ વિસ્તારમાં આવેલો હોવાથી ભારતના અન્ય ગર્તોની સરખામણીમાં બિનપરંપરાગત અને ભ્રામક દેખાય છે.
સ્થળ પર મળી આવતા કાચ જેવા પદાર્થના બનેલા ખડકો અહીં ઉલ્કાપાતની અસર દર્શાવે છે, જેનો સમય આશરે ઈ. સ. પૂ. ૨૦૦૦ ની આસપાસ દર્શાવાય છે. કચ્છના રણમાં સ્થિત આ ખાડો ગોળાકાર છે, જેનો વ્યાસ , અને તેનો સૌથી નીચું બિન્દુ દરિયાની સપાટીથી ફક્ત ઉપર છે.
આ ગર્તમાં મલી આવેલ વિવિધ ખડકો આ મુજબ છે ગોળાકાર પોલાણવાળા ઘેરા, ભારે અને ચુંબકીય ધાતુના ઉલ્કા જેવા દેખાતા ટુકડાઓ આ ગર્ત કે ખાડાના કિનારે મળી આવે છે, ટેક્ટાઈટ્સની સમાન કાચ જેવી રચના ધરાવતા ટુકડાઓ.