polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
૧૯૬૨ની સામાન્ય ચૂંટણીમાં, તેની રચના પછીની પ્રથમ ચૂંટણીમાં, સ્વતંત્રને કુલ મતોના ૭.૮૯ ટકા મત મળ્યા અને ત્રીજી લોકસભા માં ૧૮ બેઠકો જીતી. તે ચાર રાજ્યો - બિહાર, રાજસ્થાન, ગુજરાત અને ઓરિસ્સામાં પ્રભુત્વ ધરાવતા કોંગ્રેસના મુખ્ય વિરોધ તરીકે ઉભરી આવ્યું હતું. ૧૯૬૭માં આગામી સામાન્ય ચૂંટણી સુધીમાં, સ્વતંત્ર ભારતના કેટલાક ભાગોમાં નોંધપાત્ર બળ બની ગયું હતું; તેણે ૮.૭ ટકા મતો જીત્યા અને ૪૪ બેઠકો સાથે ચોથી લોકસભા માં એકમાત્ર સૌથી મોટો વિરોધ પક્ષ બન્યો. ૧૯૭૧માં સ્વતંત્ર પક્ષ મહાગઠબંધનમાં જોડાયો, જેનો હેતુ વડા પ્રધાન ઇન્દિરા ગાંધીને હરાવવાનો હતો. પાર્ટીએ ૩% મત મેળવીને આઠ બેઠકો મેળવી. પછીના વર્ષે ૧૯૭૨માં તેના સ્થાપક રાજગોપાલાચારીનું અવસાન થયું, અને સ્વતંત્રતા ઝડપથી ઘટી ગઈ. ૧૯૭૪ સુધીમાં તેના ઘણા સભ્યો ચરણ સિંહની આગેવાની હેઠળના ભારતીય લોકદળમાં જોડાવા સાથે તે વિસર્જન થઈ ગયો.
ઉદ્યોગમાં, તેણે ખાનગી સાહસોને પૂરક બનાવવા અને રેલ્વે જેવી રાષ્ટ્રીય સેવાઓમાં રાજ્યની હાજરીને માત્ર ન્યૂનતમ સુધી ઘટાડવાનો પ્રયાસ કર્યો. તે વેપાર અને વાણિજ્ય પરના નિયંત્રણોને દૂર કરવા માંગતો હતો. જો કે, તે ગેરવાજબી નફો, કિંમતો અને ડિવિડન્ડ સામે પ્રતિબદ્ધ હતો. તે કેપિટલ ગુડ્સ ઉદ્યોગો, ગ્રાહક માલ ઉદ્યોગો અને ગ્રામીણ અને નાના ઉદ્યોગોના વિકાસ પર સમાન ભાર મૂકવામાં માનતો હતો. કરવેરા અને રાજ્યના ખર્ચના ક્ષેત્રોમાં, તે કરકસરમાં માનતો હતો અને કહે છે કે રાજ્ય દ્વારા લેવામાં આવતો કરવેરો એ વહીવટ અને સામાજિક અને આર્થિક પ્રવૃત્તિઓને આગળ ધપાવવા માટે પૂરતો હોવો જોઈએ પરંતુ મૂડી નિર્માણ માટે નહીં; અને ખાનગી રોકાણને દબાવવું જોઈએ નહીં. સરકારે અસાધારણ રીતે મોટી ખાધ ચલાવવાથી અથવા વિદેશી લોન લેવાનું પણ ટાળવું જોઈએ જે ચૂકવવાની દેશની ક્ષમતાની બહાર છે. ખાસ કરીને, તેણે અમલદારશાહીના બિનજરૂરી વિસ્તરણનો પ્રતિકાર કર્યો.
ખાસ કરીને, પક્ષનું માનવું હતું કે રાજ્યએ ભારતના બંધારણ દ્વારા બાંયધરી આપેલા મૂળભૂત અધિકારોનું પાલન કરવું જોઈએ અને ખાસ કરીને, જો વ્યક્તિઓની મિલકત જાહેર હેતુઓ માટે હસ્તગત કરવી હોય તો તેને વળતર આપવું જોઈએ. તે નાગરિકોને તેમના બાળકોને તેઓ ઇચ્છે તે રીતે શિક્ષિત કરવાની સંપૂર્ણ સ્વતંત્રતા આપવામાં પણ માનતો હતો. તેણે ખાદ્ય ઉત્પાદન વધારવાની જરૂરિયાતને ઓળખી અને ખેડૂતોને જમીનના સંપૂર્ણ અધિકારો અને કૃષિમાં ઉત્પાદન વધારવા માટે પ્રોત્સાહનો આપીને તે કરવાની માંગ કરી.
અર્થવ્યવસ્થામાં રાજ્યના હસ્તક્ષેપને ઘટાડવા માટે ઊભા રહીને સ્વતંત્ર પાર્ટીએ શ્રમ માટે વાજબી સોદો, ઉત્પાદકતામાં વધારો કરવા માટે વેતન અને સામૂહિક રીતે સોદાબાજી કરવાનો કામદારોનો અધિકાર મેળવવા માટે પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવી હતી. તેણે તેમના સભ્યોને તે પક્ષના મૂળભૂત સિદ્ધાંતોમાં સમાવિષ્ટ ન હોય તેવા કોઈપણ મુદ્દા પર પ્રશ્ન અને ટીકા કરવાની સંપૂર્ણ સ્વતંત્રતા પણ આપી.
સ્વતંત્ર પક્ષ એક ભારતીય શાસ્ત્રીય ઉદારવાદી રાજકીય પક્ષ હતો, જે ૧૯૫૯થી ૧૯૭૪ સુધી અસ્તિત્વમાં હતો. સી. રાજગોપાલાચારીએ જવાહરલાલ નેહરુના વર્ચસ્વવાળી કોંગ્રેસના વધુને વધુ સમાજવાદી અને આંકડાકીય દૃષ્ટિકોણને પહોંચી વળવાની પ્રતિક્રિયામાં તેની સ્થાપના કરી હતી.
પક્ષને લાગ્યું કે રાજ્ય દ્વારા ઓછામાં ઓછી હસ્તક્ષેપ સાથે વ્યક્તિઓને મહત્તમ સ્વતંત્રતા આપીને લોકોની પ્રગતિ, કલ્યાણ અને સુખ પ્રાપ્ત કરી શકાય છે. રાજ્યએ તેના હસ્તક્ષેપને બદલે લોકોમાં અન્ય લોકોને મદદ કરવાની ભારતીય પરંપરાને પ્રોત્સાહન આપવું જોઈએ.
સૌપ્રથમ અને અગ્રણી સ્વતંત્ર પક્ષ 'ધર્મ, જાતિ, વ્યવસાય અથવા રાજકીય જોડાણના ભેદ વિના' સામાજિક ન્યાય અને તમામ લોકોની સમાન તક માટે પ્રતિબદ્ધ હતો.
સુમિત્રાનંદન પંતે ૭ વર્ષની વયે ધોરણ ૪માં લખવાનો પ્રારંભ કર્યો હતો. કવિ તરીકેની તેંમની સાહિત્યિક સફર ઇ.સ. ૧૯૧૮થી બનારસમાં ચાલુ થઈ. તેઓ તેમના મોટા ભાઈથી પ્રભાવિત થયા અને અલ્મોડા અખબાર , સરસ્વતી, વેંકટેશ્વર સમાચાર જેવા સમાચારપત્રોના વાંચનથી તેમનામાં કવિતા પ્રત્યે રૂચિ પ્રગટ થઈ. શૈક્ષણિક વર્ષો દરમિયાન તેઓ સરોજિની નાયડુ, રવિન્દ્રનાથ ટાગોર તેમજ અન્ય અંગ્રેજી ભાષાના રોમેન્ટિક કવિઓની રચનાઓથી પરિચિત થયા. અલ્હાબાદમાં તેમની કાવ્યચેતનાનો વિકાસ થયો. તેમની કવિતા ભૌતિક, નૈતિક અને સામાજિક પાસાંની સાથે અધ્યાત્મિક ચેતનાને પણ સહજ રીતે આવરી લે છે. તેમણે હમેશા વિશ્વકલ્યાણની વાતને સમર્થન આપ્યું હતું. કેટલાક વર્ષો પછી તેમને મોટા આર્થિક સંકટનો સામનો કરવો પડ્યો જેમાં દેવું ચુકવવા માટે તેમને જમીન અને ઘર પણ વહેચવું પડ્યું હતું.
સુમિત્રાનંદન ૧૯૧૯માં મહાત્મા ગાંધીના સત્યાગ્રહ થી પ્રભાવિત થયા અને તેમનો અભ્યાસ અધૂરો છોડી અને સ્વાધીનતા આંદોલનમાં સક્રિય ભાગીદાર બન્યા. પરંતુ અભ્યાસમાં તેમનો રસ નિરંતર રહ્યો અને તેમણે સ્વઅધ્યયન દ્વારા જ સંસ્કૃત, બંગાળી, હિંદી અને અંગ્રેજી ભાષાનું સારું જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું. તેમને પ્રકૃતિથી ખૂબ જ લગાવ હતો. તેમણે બાળપણથી જ સુંદર રચનાઓ લખવાનું શરૂ કર્યું હતું.
સુમિત્રાનંદન પંત હિન્દી સાહિત્યના કવિ હતા, કે જેઓ હિંદી સાહિત્યની છાયાવાદી વિચારધારના આધારસ્તંભ ગણાય છે. આધુનિક હિંદી સાહિત્યમાં સુમિત્રાનંદન પંતનો નવા યુગના પ્રવર્તકના રૂપમાં ઉદય થયો. તેમણે સુકુમાર ભાવનાઓના કવિ પણ કહેવામાં આવે છે. ગિરજે કા ઘંટા તેમની સર્વ પ્રથમ રચના હતી, જે ૧૯૧૬માં પ્રકાશિત થઈ. તેમની રચનાઓને અર્વાચીન ચેતનાનું પ્રતિક ગણવામાં આવે છે.
સુમિત્રાનંદન પંતે પ્રાથમિક શિક્ષણ અલ્મોડામાં લીધું હતું. ૧૯૧૮માં તેઓ તેમના ભાઈની સાથે કાશી આવ્યા, જ્યાં તેમણે ક્વિન કોલેજમાં અભ્યાસ ચાલુ કર્યો. તેઓ મેટ્રિકમાં ઉતીર્ણ થયા પછી અલ્હાબાદમાં જઈને વસ્યા. અહીં તેમણે ઇન્ટર સુધીનો અભ્યાસ કર્યો.
'વીણા', 'ઉચ્છવાસ', 'પલ્લવ' , 'ગ્રંથી', 'ગુંજન', 'લોકાયતન પલ્લવી', 'માનસી', 'સત્યકામ', 'જ્યોત્સના ', 'પાંચ કહાનિયા ' વગેરે. તેમનું સંપૂર્ણ સાહિત્ય ‘સુમિત્રાનંદન પંત ગ્રંથાવલી’ રૂપે ઉપલબ્ધ છે.
સુમિત્રાનંદન પંતનો જન્મ ૨૦ મે ૧૯૦૦ ના રોજ અલમોડા, ઉત્તર પ્રદેશના કૌસાની ગામમાં થયો હતો. તેમનું મૂળ નામ ગુસઈદત્ત હતું. તેમને પોતાનું નામ પસંદ ન હતું એટલે તેમણે પોતાનું નામ સુમિત્રાનંદન પંત રાખ્યું હતું.
ઘણી બિન-પશ્ચિમી સંસ્કૃતિઓમાં જોવા મળતા છતાં, "ત્રીજી", "ચોથી" અને "અમુક" એવી લિંગ આધારીત ભૂમિકાઓની વિભાવનાઓ હજુ પણ મુખ્ય પ્રવાહની પશ્ચિમી સંસ્કૃતિ અને વિચાર માટે કંઈક અંશે નવી છે. આધુનિક અથવા વિલક્ષણ ઉપસંસ્કૃતિઓમાં આ ખ્યાલને અપનાવવામાં આવે તેવી શક્યતા છે. જ્યારે મુખ્ય પ્રવાહના પશ્ચિમી વિદ્વાનો - ખાસ કરીને નૃવંશશાસ્ત્રીઓ દક્ષિણ એશિયન હીજડાઓ અથવા અમેરિકાના મૂળ સમાજોના "લિંગ વેરિઅન્ટ" અને દ્વિ-આત્મા ધરાવતા લોકો વિશે લખે છે પણ મોટે ભાગે "ત્રીજી જાતિ" શબ્દને તેઓ ફક્ત એલજીબીટી સમુદાયના સંદર્ભમાં જ સમજવાનો પ્રયત્ન કરે છે. અન્ય વિદ્વાનો-ખાસ કરીને સ્થાનીય વિદ્વાનો - મુખ્ય પ્રવાહના વિદ્વાનોની સાંસ્કૃતિક સમજણ અને સંદર્ભ વિષેની સમજણના અભાવ પર ભાર મૂકે છે જેને કારણે તૃતીય લિંગના લોકોની વ્યાપક ખોટી રજૂઆત, તેમજ મુદ્દાના સંદર્ભે સંસ્કૃતિઓની ખોટી રજૂઆત થાય છે અને વાસ્તવમાં આ સંસ્કૃતિઓમાં આ ખ્યાલનો સમાવેશ થાય છે કે નહીં તેની પણ યોગ્ય સમજ અપાતી નથી.
મોટાભાગની સંસ્કૃતિઓ દ્વીલિંગ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરે છે, જેમાં બે લિંગ હોય છે . ત્રીજા અથવા ચોથા લિંગ ને માન્ય કરતી સંસ્કૃતિઓમાં, આ જાતિઓ ખૂબ જ અલગ વસ્તુઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી હોય છે. મૂળ હવાઇયન અને તાહિતિયનો માટે, માહુ એ પુરુષ અને સ્ત્રી વચ્ચેની મધ્યવર્તી સ્થિતિ અથવા "અનિશ્ચિત લિંગની વ્યક્તિ" છે. દક્ષિણપશ્ચિમ યુએસના મૂળ અમેરિકનોના કેટલાક પરંપરાગત દાઈને સમાજો ચાર જાતિના લિંગને સ્વીકારે છે: સ્ત્રૈણ સ્ત્રી, પૌરુષી સ્ત્રી, સ્ત્રૈણ પુરુષ અને પૌરુષી પુરૂષ. "ત્રીજી જાતિ કે થર્ડ જેન્ડર" શબ્દનો ઉપયોગ ભારતના હીજડાઓ , પોલિનેશિયાના ફાફાફાઇન અને બાલ્કન શપથ લીધેલી કુમારિકાઓ માટે પણ કરવામાં આવે છે . તૃતીય લિંગને માન્યતા આપતી સંસ્કૃતિનો અર્થ એ નથી કે તે સંસ્કૃતિમાં તેમનું મૂલ્ય હતું, અને ઘણી વખત તે સંસ્કૃતિમાં સ્ત્રીઓના સ્પષ્ટ અવમૂલ્યનનું તે પરિણામ હોઈ શકે છે.
ત્રીજી જાતિ કે લિંગ એ એક સંકલ્પના છે પુરુષ કે સ્ત્રી લિંગમાં સમાવેશ પામનારી વ્યક્તિઓને તેમના પોતાના દ્વારા અથવા સમાજ દ્વારા વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. ત્રણ અથવા વધુ જાતિઓને માન્યતા આપતા સમાજોમાંની આ એક સામાજિક શ્રેણી પણ છે. ત્રીજા શબ્દનો સામાન્ય રીતે અર્થ "અન્ય" તરીકે સમજવામાં આવે છે, જોકે કેટલાક માનવશાસ્ત્રીઓ અને સમાજશાસ્ત્રીઓએ ચોથા અને પાંચમા લિંગનું વર્ણન પણ કર્યું છે.
પોતાના અથ્વા સમાજ દ્વારા સ્ત્રી, પુરુષ કે અન્ય તરીકે ઓળખવાની પરિસ્થિતી સામાન્ય રીતે તે વ્યક્તિની લિંગ ઓળખ અને તેઓ જે સામાજિક સંસ્કૃતિમાં રહે છે તેમાં તેમની ભૂમિકા નિશ્ચિત કરે છે.
તેઓ દુર્ગાબાઈ કામત અને જેજે સ્કૂલ ઓફ આર્ટમાં ઈતિહાસના પ્રોફેસર આનંદ નાનોસ્કરની પુત્રી હતા. તેણીએ રઘુનાથરાવ ગોખલે સાથે લગ્ન કર્યા અને તેમને ત્રણ બાળકો હતા, ચંદ્રકાંત ગોખલે, લાલજી ગોખલે અને સૂર્યકાંત ગોખલે. ચંદ્રકાંત ગોખલે જાણીતા ભારતીય ફિલ્મ, ટેલિવિઝન અને સ્ટેજ અભિનેતા વિક્રમ ગોખલેના પિતા છે. લાલજી ગોખલે અને સૂર્યકાંત ગોખલે તબલા ઉસ્તાદ હતા. કમલાબાઈ ૨૫ વર્ષના હતા ત્યારે તેઓ તેમના ત્રીજા બાળક સાથે ગર્ભવતી હતા અને એ જ સમયે તેમના પતિનું અવસાન થયું હતું.
ભારતના અગ્રણી ફિલ્મ નિર્માતા દાદાસાહેબ ફાળકે, ૧૯૧૨-૧૯૧૩ ની આસપાસ તેમની ફિલ્મ મોહિની ભસ્માસુર માટે પાત્રપસંદગી કરી રહ્યા હતા અને તેમણે મુખ્ય ભૂમિકા માટે કમલાબાઈની પસંદગી કરી હતી. કમલાબાઈની માતાએ પાર્વતીની ભૂમિકા ભજવી હતી. ફાળકેને અભિનેત્રીના અભાવે તેમની અગાઉની ફિલ્મ રાજા હરિશ્ચંદ્રમાં મુખ્ય મહિલાની ભૂમિકા ભજવવા માટે એક યુવાન પુરૂષ રસોઈયા સાળુંકેનો ઉપયોગ કરવાની ફરજ પડી હતી.
પછીના વર્ષે તેણીએ રઘુનાથરાવ ગોખલે સાથે લગ્ન કર્યા. રઘુનાથરાવ કિર્લોસ્કર નાટક કંપની સાથે જોડાયેલા હતા જ્યાં તેઓ સામાન્ય રીતે સ્ત્રી ભૂમિકાઓ ભજવતા હતા. પરંતુ તેમનો અવાજ તૂટી રહ્યો હતો અને તેથી તેઓ તેમના ભાઈની કંપનીમાં ગયા હતા. આ એ જ કંપની હતી જ્યાં કમલાબાઈ અને તેમની માતા નોકરી કરતા હતા. યુવાન દંપતીને કંપનીની નવી મુખ્ય જોડી તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યા હતા.
મિડલ ઇસ્ટ ઇન્સ્ટીટ્યૂટ માટે લખેલા નિબંધમાં વિદેશનીતિ વિચારક મોહમ્મદ સોલિમાને એક બહોળા "ભારતીય-અબ્રાહમિક જોડાણ" માટે વ્યૂહાત્મક વિચાર રજૂ કર્યો હતો. ભારતીય વિદેશનીતિ સમીક્ષક અને પ્રાધ્યાપક રાજા મોહને સોલિમાનના વિચારને ટેકો આપ્યો હતો અને લખ્યું હતું કે તેનાથી "ભારતના વિસ્તૃત પશ્ચિમી સાનિધ્યને મોટું પ્રોત્સાહન મળી શકે". સોલિમાનના "ભારતીય-અબ્રાહમિક જોડાણ"ની સંકલ્પનાને અનુ-અમેરિકન મધ્ય-પૂર્વની પ્રભાવશાળી અભિવ્યક્તિઓમાંની એક માનવામાં આવે છે. ભારત, અમેરિકા, સંયુક્ત અરબ અમીરાત, અને ઇઝરાયલે પોતાની પ્રથમ સભા ઓક્ટોબર ૨૦૨૧માં ઓનલાઇન કરી. એ સમયે આ જૂથને ક્વૉડ સાથે સરખાવવામાં આવતું હતું. ઇઝરાયલ અને સંયુક્ત અરબ અમીરાતનો સમાવેશ તેમની વચ્ચેના અબ્રાહમ સંધિઓને લીધે શક્ય બન્યો. સોલિમાનનો ઉદ્દેશ્ય ભારતીય-અબ્રાહમિક જોડાણને લીધે પશ્ચિમ એશિયાની સ્થાનિક રાજનીતિ તથા ભૂ-અર્થતંત્ર બદલવાનો હતો. સોલિમાન આ સંગઠનમાં વધુ સભ્ય રાજ્યો જેવા કે ફ્રાન્સ, સાઉદી અરેબિયા, ગ્રીસ, અને ઇજિપ્તને સમાવેશ કરવાની વાત કરે છે.
આ જૂથે ૧૪ જુલાઇ ૨૦૨૨ના રોજ તેની પ્રારંભિક સમિટ યોજી હતી, જેમાં ભારતના વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી, યુએસ રાષ્ટ્રપ્રમુખ જો બિડેન, ઇઝરાયેલના વડા પ્રધાન યાયર લેપિડ અને ના રાષ્ટ્રપ્રમુખ મોહમ્મદ બિન ઝાયેદ અલ નાહ્યાને ભાગ લીધો હતો. સમિટના પરિણામ સ્વરૂપે, નેતાઓએ જાહેરાત કરી કે "ભારતભરમાં સંકલિત ફૂડ પાર્કની શ્રેણી વિકસાવવા માટે $2 બિલિયનનું રોકાણ કરશે," જ્યારે જૂથે "ભારતના ગુજરાત રાજ્યમાં ૩૦૦ મેગાવોટ નો પવન અને સૌર ક્ષમતાવાળા તથા બેટરી ઊર્જા સંગ્રહ સિસ્ટમ દ્વારા પૂરક એવા સંકર પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા પ્રોજેક્ટ" સાથે આગળ વધવા માટે પણ સંમતિ દર્શાવી. તમામ પક્ષોની વાસ્તવિક જરૂરિયાતોને કારણે, 22નું મુખ્ય ધ્યાન આર્થિક વિકાસ અને ધંધા પર છે જે ક્વૉડની સંરક્ષણની જરૂરિયાત કરતાં વિપરીત છે
રાજા મોહને ઇજિપ્તને ઇન્ડો-અબ્રાહમિક માળખામાં સમાવિષ્ટ કરવા માટે દલીલ કરી કારણ કે તેનું સ્થાન "ભૂમધ્ય સમુદ્રની ટોચ પર - યુરોપ, આફ્રિકા અને એશિયા, ઇજિપ્ત એ બૃહદ મધ્ય પૂર્વનું કેન્દ્ર અને હૃદય છે." કૈરોના સભ્યતાના દૃષ્ટિકોણ, વસ્તીવિષયક, ભૂગોળ, આર્થિક અને લશ્કરી શક્તિ તથા ભૌગોલિક રાજનીતિક આકાંક્ષાને કારણે ઇજિપ્તને 22 જૂથમાં લાવવાની વ્યૂહાત્મક જરૂરિયાત પર સોલિમાને મોહન સાથે સહમતિ દર્શાવી હતી.
22 સમૂહ એ ભારત, ઇઝરાયેલ, સંયુક્ત આરબ અમીરાત અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સનો એક સમૂહ છે. ૧૪ જુલાઈ ૨૦૨૨ના રોજ બહાર પાડવામાં આવેલા સમૂહના પ્રથમ સંયુક્ત નિવેદનમાં જણાવાયું છે કે આ સમૂહના દેશો "જળ, ઊર્જા, પરિવહન, અવકાશ, આરોગ્ય અને ખાદ્ય સુરક્ષામાં સંયુક્ત રોકાણો અને નવી પહેલ" પર સહકાર આપવાનું લક્ષ્ય રાખે છે.
૧૯૬૧માં, તેઓ કાઉન્સિલ ઓફ સાયન્ટિફિક એન્ડ ઈન્ડસ્ટ્રીયલ રિસર્ચ ની નેશનલ એન્વાયર્નમેન્ટલ એન્જિનિયરિંગ રિસર્ચ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ના પ્રથમ ડિરેક્ટર તરીકે નિયુક્ત થયા. સરકારી સેવામાંથી નિવૃત્તિ પછી, તરફથી નૈરોબી, કેન્યામાં પર્યાવરણીય એન્જિનિયરિંગના પ્રોફેસર તરીકે સેવા આપી હતી. તેમણે ૧૯૭૦થી ૧૯૭૪ દરમિયાન ગુજરાતમાં સરદાર પટેલ યુનિવર્સિટીના કુલપતિ તરીકે સેવા આપી હતી. તેઓ બિરલા વિશ્વકર્મા મહાવિદ્યાલય, વલ્લભ વિદ્યાનગરના પર્યાવરણ ઈજનેરી વિભાગ સાથે પણ સંકળાયેલા હતા. તેમણે બાંગ્લાદેશમાં પર્યાવરણ સલાહકાર તરીકે પણ સેવા આપી હતી.
૧૯૪૭માં ભારતની સ્વતંત્રતા પછી, તેઓ ભારતના ગૃહ પ્રધાન સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલના આમંત્રણ પર એન્જિનિયર, સચિવ અને સલાહકાર તરીકે વોટર સીવેજ બોર્ડ, નવી દિલ્હીમાં જોડાયા હતા. તેમણે વિવિધ જાહેર આરોગ્ય ઇજનેરી પ્રકલ્પોમાં સરકાર દ્વારા નિયુક્ત સલાહકાર તરીકે પણ સેવા આપી હતી. ૧૯૫૮માં, તેઓ દિલ્હી મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનમાં ચીફ એન્જિનિયર તરીકે જોડાયા અને ભારતમાં સૌથી મોટી મ્યુનિસિપલ ડ્રેનેજ સિસ્ટમ અમલમાં મૂકી. તેઓ ભારત સરકાર અને વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશન દ્વારા નિયુક્ત પ્રદૂષણ નિયંત્રણ અને જળ વ્યવસ્થાપન પરની નિષ્ણાત સમિતિના સભ્ય હતા.
તેઓ ૧૯૩૩માં ભારત પરત ફર્યા અને સેનિટરી એન્જિનિયર તરીકે ડંકન સ્ટ્રેટન નામની કંપનીમાં જોડાયા. ૧૯૩૬માં, ભાવનગર રાજ્ય દ્વારા તેમને વોટરવર્કસ એન્જિનિયર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા જ્યાં તેમણે પાણી સંગ્રહ અને શુદ્ધિકરણ પ્રોજેક્ટ અમલમાં મૂક્યો હતો. ૧૯૪૫માં, તેમને ઇમ્પ્રૂવમેન્ટ ટ્રસ્ટ દ્વારા નાગપુરમાં મુખ્ય સેનેટરી એન્જિનિયર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા, જ્યાં તેમણે પાણી પુરવઠા અને નિકાલ પદ્ધતિ અમલમાં મૂકી હતી.
રમેશ સુમંત મહેતા ભારતીય શિક્ષકવિદ્ અને પર્યાવરણય અને સેનિટરી એન્જિનિયર હતા. સામાજિક કાર્યકર માતા-પિતાને ત્યાં જન્મેલા રમેશ સુમંત મહેતાએ સિવિલ અને સેનિટરી એન્જિનિયરિંગમાં શિક્ષણ મેળવ્યું હતું. તેમણે ભારતમાં પાણી પુરવઠા, ડ્રેનેજ, કચરાના વ્યવસ્થાપન અને પ્રદૂષણ નિયંત્રણના ક્ષેત્રમાં અગ્રણી કાર્ય કર્યું હતું. સલાહકાર તરીકેના કાર્યક્ષેત્રની સાથે-સાથે તેમણે ઘણી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં વિવિધ સેવાઓ આપી હતી.
રમેશ મહેતાનો જન્મ ૨૭ ડિસેમ્બર ૧૯૦૬ના રોજ અમદાવાદ ખાતે સામાજિક કાર્યકર માતા-પિતા: સુમંત અને શારદા મહેતાના ઘરે થયો હતો. તેમણે તેમનું શાળાકીય શિક્ષણ અમદાવાદ, બરોડા અને કરાચીમાં પૂર્ણ કર્યું. તેઓ ૧૯૩૧માં બોમ્બે યુનિવર્સિટીમાંથી સિવિલ એન્જિનિયરિંગમાં સ્નાતક થયા અને ૧૯૩૩માં કોર્નેલ યુનિવર્સિટી, સેનિટરી એન્જિનિયરિંગમાં અનુસ્નાતકની પદવી મેળવી.
૧૯૭૫માં, તેઓ ગુજરાત પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડના પ્રથમ અધ્યક્ષ તરીકે નિયુક્ત થયા. તેમણે તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન વડોદરા, ભરૂચ, રાજકોટ અને વાપીમાં સંશોધન પ્રયોગશાળાઓની સ્થાપના કરી, ઘન કચરા વ્યવસ્થાપન અને રિસાયક્લિંગમાં તકનીકોની શોધ કરી અને ઘણા સંશોધન પત્રો લખ્યા. તેમને ઈન્ડિયન વોટર વર્કસ એસોસિએશનના પ્રમુખ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા.
તેઓ સાબરમતી આશ્રમના સફાઈ વિદ્યાલય સાથે પણ સંકળાયેલા હતા, જે સ્વચ્છતા શિક્ષણના ક્ષેત્રમાં સક્રિય છે. તેમણે અમદાવાદમાં શેઠ સી. એન. વિદ્યાલય અને અન્ય શૈક્ષણિક સંસ્થાઓનું સંચાલન કરતા ટ્રસ્ટના અધ્યક્ષ તરીકે પણ સેવા આપી હતી.
રાજરાજનો જન્મ વર્ષ ઇ.સ. ૯૪૭માં તમિલ કેલેન્ડરના ઐપાસિ મહિનાના સાધ્યમ તારકના દિવસે તંજાવુરમાં થયો હતો. તેઓ તેમના પિતા પરાંતક સુંદર અને માતા વનાવન મહાદેવીના ત્રીજા સંતાન હતા, જન્મ સમયે રાજરાજને અરુલ મોઝિ નામ આપાયુ હતું. તેમને આદિત્ય કારિકલન નામના એક ભાઈ અને કુંડાવાઈ પિરાત્તિયાર નામના બહેન હતા. પરાંતક સુંદરના મૃત્યુ બાદ આદિત્ય ચોલ સામ્રાજ્યના સમ્રાટ બન્યા હતા, પરંતુ કોઈક કારણોસર વર્ષ ૯૬૯માં તેમનું મૃત્યુ થયુ અને ત્યારબાદ રાજા ઉત્તમ ચોલ સામ્રાજ્યના સમ્રાટ બન્યા. વર્ષ ૯૮૫માં ઉત્તમના મૃત્યુ બાદ રાજરાજ ગાદી પર આવ્યા હતા, શિલાલેખોમાં પ્રાપ્ત માહિતીમુજબ રાજરાજને ચોલ રાજપરિવાર દ્વારા લોકતાંત્રિક પદ્ધતિથી રાજા તરીકે ચુંટવામાં આવ્યા હતા.
વિશાળોત્તમ હિંદુ મંદિરોમાંના એક એવા બૃહદેશ્વર મંદિરનું નિર્માણ પણ રાજરાજે કરાવ્યુ હતું. તેમના શાસન દરમિયાન જ તિરુમુરાઇ નામના પ્રસિદ્ધ તમિલ કાવ્ય સંગ્રહનું સંકલન કરવામાં આવ્યુ હતું. તેમણે પોતાના રાજમાં જમીન માપણી અને મુલ્યાંકનનો કાર્યારંભ કરાવ્યો હતો, જેથી વિશાળ રાજ્યને વેલાનાડુસ નામે ઓળખાતા ચોક્કસ એકમોમાં માપી શકાય. વર્ષ ૧૦૧૪માં તેમના મૃત્યુ બાદ તેમના પુત્ર રાજા રાજેન્દ્ર ચોલ પ્રથમે તેમની ગાદી રાજગાદી સંભાળી હતી.
રાજકેસરી રાજા રાજરાજ ચોલ જન્મ નામે અરુલ મોઝિ ચોલન એ ચોલ વંશના સમ્રાટ હતા. તેમણે વર્ષ ૯૮૫ થી ૧૦૧૪ સુધી ચોલ સામ્રાજ્ય પર રાજ કર્યુ હતું. તેમના રાજમાં ચોલ સામ્રાજ્ય ઉત્તરમાં કલિંગ સુધી વિસ્તરેલું હતું. તેમણે ઘણા બધા નૌસૈન્ય અભિયાન ચલાવ્યા હતા જેના ફળસ્વરુપ શ્રીલંકા, માલદીવ્સ અને અગ્નિ એશિયાનો વિશાળ પ્રદેશ ચોલ સામ્રાજ્યના આધિપત્ય હેઠળ આવ્યો હતો.
રાજરાજ નું અન્ય એક નામ રાજરાજ શિવપદ શેખર પણ હતુ઼ં. રાજરાજને ચાર રાણીઓ હતી, જેમનાં થકી રાજરાજને ત્રણ પુત્રીઓ અને એક પુત્ર હતા. વર્ષ ૧૦૧૪ના તમિલ કેલેન્ડરના મકા મહિનામાં રાજરાજનું ૬૭ વર્ષની ઉંમરે મૃત્યુ થયું અને ત્યારબાદ તેમના એકમાત્ર પુત્ર રાજેન્દ્ર સિંહાસન પર આવ્યા.
તેમનો જન્મ ગુજરાતના વલસાડમાં થયો હતો. શરૂઆતમાં તેમનો અભ્યાસ તેમના મામાના હાથ નીચે થયો, ત્યાર બાદ તેમણે વલસાડની અવાભાઈ શાળા અને મુંબઈની ભરડાહાઈ સ્કુલમાં અભ્યાસ કર્યો. તેઓએ ૧૮૯૫માં મેટ્રિકની પરીક્ષા આપી અને શાળામાં પ્રથમ ક્રમાંકે રહ્યા. તેઓ શાળામાં હતા તે જ સમય દરમ્યાન તેમના લગ્ન ઈચ્છાબેન સાથે થયા. તેમને ધીરુભાઈ નામે એક પુત્ર જન્મ્યો, પરતું ૧૯૨૩માં ઈચ્છાબેન કેન્સરના કારણે મૃત્યુ પામ્યા. ત્યાર બાદ તેઓ મુંબઈની ઍલફીસ્ટન કૉલેજમાં જોડાયા, અહીં તેમણે અંગ્રેજી સાહિત્ય અને ઈતિહાસ વિષયમાં સ્નાતકની પદવી મેળવી. ઈતિહાસ અને રાજનૈતિક અર્થશાસ્ત્ર વિષયમાં પ્રથમ ક્રમાંક મેળવવા માટે તેમને વર્ડ્ઝવર્થ પુરસ્કાર અને શિષ્યવૃત્તિ મળી. તેમણે મુંબઈ વિદ્યાપીઠમાં અંગ્રેજી વિષય સાથે એમ.એ. કર્યું. અભ્યાસ બાદ ભુલાભાઈની અમદાવાદની ગુજરાત કૉલેજમાં પ્રાધ્યાયાપક તરીકે તેમની નિમણૂક થઈ. અંગ્રેજી શીખવતા શીખવતા તેમણે કાયદાનો અભ્યાસ પણ કર્યો. ૧૯૦૫માં મુંબઈ ઉચ્ચ ન્યાયાલયના વકીલ તરીકે તેમની નોંધણી થઈ. ત્યાર બાદ તેઓ શહેર અને દેશના અગ્રણી વકીલ બન્યા.
ભુલાભાઈ દેસાઈ એ એક જાણીતા વકીલ અને ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સેનાની હતા. બીજા વિશ્વ વિગ્રહ સમયે ભારતીય રાષ્ટ્રીય સેનાના ત્રણ સૈનિકો પર રાજદ્રોહનો આરોપ મુકવામાં આવ્યો હતો, તેના બચાવ પક્ષની કામગિરી માટે તેઓ જાણીતા બન્યા.
ભુલાભાઈ દેસાઈ ૬ મે ૧૯૪૬ના દિવસે અવસાન પામ્યા. તેમની પાસે પ્રચંડ સંપત્તિ હતી, જેના થકી ભુલાભાઈ મેમોરિયલ ઈન્સ્ટીટ્યુટની સ્થાપના થઈ.
ગ્રીક વ્યાપારી કોસ્મા ઇન્ડિકોપ્લેસ્ટેસે ૬ઠ્ઠી સદીમાં અને ચીની પ્રવાસી યુઆનઝાંગે જુલાઇ ૬૪૦માં વસઈની આસપાના વિસ્તારની મુલકાત લીધી હતી. ઇતિહાસકાર જોસેફ ગેર્સન ડા કુન્હાના મતે વસઈ અને તેની આસપાસનો વિસ્તાર કર્ણાટકના ચાલુક્ય વંશના શાસન હેઠળ હતો. ૧૧મી સદી સુધી અરબી ભુગોળશાસ્ત્રીઓએ વસઈની આસપાસના નગરો જેવાં કે થાણા અને સોપારાનો ઉલ્લેખ કર્યો છે, પરંતુ વસઈનો કોઇ ઉલ્લેખ તેમના દ્વારા કરાયો નથી. ત્યાર પછી વસઈ પર કોંકણના સિલ્હારા વંશ અને પછી દેવગિરિના યાદવોનું શાસન હતું. યાદવોના શાસન દરમિયાન વસઈ જિલ્લા મુખ્ય હતું. ત્યાર પછી ગુજરાત સલ્તનતે તેના પર કબ્જો જમાવ્યો, અને થોડા વર્ષો પછી બાર્બોસાએ શહેરને બક્સી તરીકે મૂરોના શહેર અને ગુજરાતના રાજાના એક સારા બંદર તરીકે વર્ણવ્યું હતું.
પોર્ટુગીઝો ભારતના પશ્ચિમ કિનારા પર વાસ્કો ડી ગામાના આગમન સાથે ઇ.સ. ૧૪૯૮માં પહોંચ્યા હતા. ભારતમાં તેમના આગમનના ઘણા વર્ષો સુધી તેમણે પોતાનું ધ્યાન ઉત્તર કોંકણ પર રાખ્યું હતું. ૧૫૧૦માં તેમણે બીજાપુર સલ્તનત પાસેથી ગોઆ જીત્યું અને પોતાની સ્થિતિ ત્યાં અત્યંત મજબૂત બનાવી. ઇતિહાસકાર ફરિયા વાય સોઝાના મત અનુસાર ૧૫૦૯માં વસઈના કાંઠાની પોર્ટુગીઝોએ પ્રથમ મુલાકાત લીધી હતી જ્યારે ફ્રાન્સિસ્કો ડી અલમેઇડાએ દીવ જતી વખતે ગુજરાત સલ્તનતનું ૨૪ પ્રવાસીઓ ધરાવતું જહાજ મુંબઈના બંદર પર કબ્જે કર્યું હતું.
ગુજરાતના સુલ્તાન બહાદુર અને પોર્ટુગીઝ શાસન વચ્ચે ૨૩ ડિસેમ્બર ૧૫૩૪ના રોજ જહાજ સાઓ માતેઉસ પર વસઈની સંધિ થઇ હતી. તેની શરતો અનુસાર પોર્ટુગીઝોએ વસઈ શહેર અને તેના વિસ્તારો, ટાપુ અને સમુદ્રનો કબ્જો મેળવ્યો. મુંબઈના ટાપુઓ જેવાકે કોલાબા, ઓલ્ડ વુમન્સ આઇલેન્ડ, મુંબઈ, મઝગાંવ, વર્લી, માટુંગા અને માહિમ પણ પોર્ટુગીઝોને મળ્યા. સાલસેત્તે, દમણ અને દીવ, થાણા, કલ્યાણ અને ચાઉલ પોર્ટુગીઝોને મળેલા અન્ય વિસ્તારો હતા.
આ સમયે મુંબઈનું મહત્વ ગૌણ હતું - પરંતુ તે પોર્ટુગીઝોથી અંગ્રેજોને ૧૬૬૧માં બ્રાગંઝાની કેથરીનના દહેજમાં સોંપાયા પછી વ્યાપારનું મુખ્ય કેન્દ્ર બન્યું, જે આ સંધિનું સૌથી મહત્વનું લાંબા ગાળાનું પરિણામ હતું. સુલ્તાન સાથેની સંધિ પછી વસઈ પોર્ટુગીઝોની ઉત્તરી રાજધાની હતું. ૧૫૦ વર્ષો સુધી પોર્ટુગીઝ શાસન હેઠળ વસઈ એક મહત્વનું કેન્દ્ર બન્યું.
પોર્ટુગીઝ નૌસેનાને ઉત્તર કોંકણના વિસ્તારો શોધતી વખતે ખંભાતની અરબ સલ્તનતનો પરિચય થયો અને ૧૫મી સદીની શરૂઆતમાં કિલ્લો સર કરવાના નિષ્ફળ પ્રયત્નો પછી ખંભાતની સલ્તનતે સેંટ મેથ્યુની સંધિ વડે કિલ્લાનો કબ્જો પોર્ટુગીઝોને સોંપ્યો અને પોર્ટુગીઝ જહાજ સાઓ માતેઉસ ભાયંદરની ખાડી અથવા વસઈના બંદર પર આવ્યો.
વસઈનો કિલ્લો મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના પાલઘર જિલ્લાના વસઈ તાલુકાના વસઈ ગામમાં આવેલો વિશાળ કિલ્લો છે. આ કિલ્લો રાષ્ટ્રીય મહત્વનું સ્મારક છે અને ભારતીય પુરાતત્વ વિભાગ દ્વારા સંરક્ષિત છે.
ભાઇ મુંબઇ ગયા અને એલ્ફિન્સ્ટન સંસ્થામાં તેમનું સ્કૂલનું શિક્ષણ પૂરું કર્યું. આ સમય દરમ્યાન તેમણે શિશુ હત્યા પર નિબંધ લખવા માટે ઇનામ જીત્યું, અને એલ્ફિન્સ્ટન સંસ્થામાં શિક્ષક તરીકે નિયુક્ત થયા. ત્યારબાદ તેમણે ગ્રાન્ટ મેડિકલ કોલેજમાં મેડિસિનનો અભ્યાસ કર્યો. તે ૧૮૫૦ ના વર્ગ કે જે કૉલેજની પ્રથમ સ્નાતક બેચ હતી તેનાં વિદ્યાર્થી હતાં.
શિક્ષણના પ્રખર પક્ષધર હોવાને કારણે, તેઓને મુંબઈના શિક્ષણ બોર્ડના સભ્ય તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા. તેઓ યુનિવર્સિટી ઓફ બોમ્બે ના મૂળ ફેલો હતાં. તેઓ સ્ત્રી શિક્ષણના પક્ષધર હતાં. તેમના નામ પર એક ગર્લ્સ સ્કૂલની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી, જે તેમના મિત્રો અને પ્રશંસકો દ્વારા ભેટ રુપે આપવામાં આવી હતી.
1851 માં, તેમણે મુંબઇમાં દવાઓની પ્રેક્ટિસ શરૂ કરી અને ખૂબ જ સફળ બન્યા. તેમણે ચિકિત્સાના સંસ્કૃત સાહિત્યનો અભ્યાસ કર્યો. તેમણે રક્તપિત્તની તપાસ કરતા ઐતિહાસિક રસના અન્ય રોગવિષયક વિષયોમાં, પ્રાચીન હિન્દુઓએ અદ્ભુત શક્તિઓ તરીકેની દવાઓનું મૂલ્ય પણ ચકાસી લીધું.
તેમણે ભારતમાં થઈ રહેલા રાજકીય વિકાસમાં ભારે અને સક્રિય રસ લીધો હતો. ડો.દાજીના સન્માનમાં મુંબઈના માટુંગામાં કિંગ્સ સર્કલ ખાતે તેમના નામ પર એક માર્ગ રાખવામાં આવ્યું છે. તેઓ ૧૮૬૯ અને ૧૮૭૧ એમ બે વખત મુંબઈનાં શરીફ તરીકે ચૂંટાયા.
ભાઉ દાજી લાડ એ એક ભારતીય ફિઝિશિયન , સંસ્કૃત વિદ્વાન અને એક પ્રાચીન વસ્તુઓના સંગ્રહક હતાં. ગૌડ સારસ્વત બ્રાહ્મણ સમુદાય માં ૧૮૨૨ માં જન્મેલા તેઓ અને પાછળથી મુંબઇ સ્થાયી થયાં.
ભાઉની કારકીર્દિ નાના અકસ્માતોથી ઉત્પન્ન થતાં મહાન પરિણામોનું આશ્ચર્યજનક ઉદાહરણ છે. એક અંગ્રેજે ચેસ પર તેમની કુશળતાને ધ્યાનમાં લેતા તેમના પિતાને છોકરાને અંગ્રેજી શિક્ષણ આપવાની ખાતરી આપી.
ઇંગ્લેન્ડ, ફ્રાન્સ, જર્મની અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના વિવિધ વૈજ્ઞાનિક સમાજોએ તેમને સભ્યપદ આપ્યું. તેમણે રોયલ એશિયાટિક સોસાયટીની બોમ્બે શાખાની જર્નલમાં અસંખ્ય લેખો પ્રગટ કર્યા.
આગળ જતા તેઓ વિનોબા ભાવે અને કાકાસાહેબ કાલેલકરના સાન્નિધ્યમાં આવ્યા. ૧૯૨૨ની મજૂર હડતાળમાં પણે ભાગ લીધો. ત્યાર બાદ તેમણે બારડોલી સ્વરાજ આશ્રમમાં થોડો સમય સેવા આપી. તેઓ સાબરમતી આશ્રમના ખાદીકાર્યમાં જોડાયા. ૧૯૨૮માં વલ્લભભાઈ પટેલની આગેવાનીમાં તેમણે બારડોલી સત્યાગ્રહમાં ભાગ લીધો અને ૬ માસનો કારાવાસ ભોગવ્યો. તેમણે ગુજરાત ઉપરાંત ઉત્તરપ્રદેશમાં ખાદી, રેંટિયાનું સંશોધન તથા ગ્રામનિર્માણ સંબંધીત પ્રવૃત્તિઓ શરૂ કરી હતી. ઉત્તરપ્રદેશમાં તેમણે એક આશ્રમ સ્થાપ્યો અને બદાયૂં જિલ્લામાં ખાદી પ્રવૃત્તિ આરંભી. ૧૯૩૩માં તેમને મહાત્મા ગાંધીની હાજરીમાં અંબાદેવી સાથે મહારાષ્ટ્રના વર્ધામાં તેમના લગ્ન થયા.
તેમનો જન્મ ૧૯૦૧માં પોરબંદરમાં છગનલાલ અને કાશી બહેન ગાંધીને ઘેર થયો હતો. તેઓ ગાંધીજીના ભત્રીજા છગનલાલ ગાંધીના પુત્ર હતા. તેમનું બાળપણ દક્ષિણ આફ્રિકાના ફિનિક્સ આશ્રમમાં વીત્યું. તેમના માતા-પિતા સત્યાગ્રહીઓના પ્રથમ જૂથના સભ્યો હતા. ઈ.સ. ૧૯૧૫માં તેઓ ગાંધીજી સાથે ભારત આવ્યા અને અમદાવાદના કોચરબ આશ્રમમાં રહેવા લાગ્યા. વધુ અભ્યાસ માટે તેઓ કાંગડી ગુરુકુળ તથા શાંતિનિકેતનમાં ગયા. ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળના ૧૯૧૭ના ચંપારણ સત્યાગ્રહ અને ૧૯૨૧ના અસહકારની ચળવળમાં ભાગ લીધો હતો.
૧૯૪૦માં તેઓ વ્યક્તિગત સત્યાગ્રહમાં જોડાયા અને જેલમાં ગયા. ૧૯૪૨ના ભારત છોડો આંદોલનમાં તેમણે ભાગ લીધો અને ફરી જેલમાં ગયા. ફરી બદાયૂંમાં પણ તેમની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. ૧૯૪૬માં તેમણે વિનોબા ભાવેના ભૂદાન યજ્ઞમાં ભાગ લીધો હતો. ભારતને સ્વતંત્રતા મળ્યા પછી ઉત્તરપ્રદેશના ખાદીબૉર્ડમાં તેમણે સેવા આપી હતી . દિલ્હીના કસ્તૂરબા ટ્રસ્ટમાં અને હરિજનસેવાનું કાર્ય પણ તેમણે કર્યું હતું . ગઢડા ગ્રામોદ્યોગ મંદિર તથા પોરબંદર ખાતે કીર્તિમંદિરમાં રહીને પણ સેવા આપી હતી.
સ્વતંત્રતા ચળવળના વર્ષો દરમિયાન તેઓનું લેખનકાર્ય ચાલુ જ હતું. તેમની આત્મકથાના એક ભાગ રૂપે તેમણે ગાંધીજીના મોહનદાસમાંથી ‘મહાત્મા’ કેમ બન્યા તેનો ચિતાર તેમણે તેમના દળદાર પુસ્તક ‘જીવનનું પરોઢ’ માં આપ્યો છે.
તેમનો જન્મ મોડાસામાં થયો હતો. અમદાવાદ, મોડાસા, મુંબઈ તથા ભરૂચમાં શરૂઆતનું શિક્ષણ લઈ તેઓ ૧૯૩૦માં ગુજરાત વિદ્યાપીઠમાંથી સ્નાતક થયા. તેઓ સ્વાતંત્ર્ય ચળવળમાં સક્રિય હતા તેમણે બારડોલી અને દાંડી સત્યાગ્રહોમાં ભાગ લીધો હતો. તેઓ બંગાળી શીખેલા અને જેલમાં તેમણે નગીનદાસ પારેખ પાસે પોતાનો બંગાળીનો અભ્યાસ આગળ વધાર્યો હતો. અને તેમણે જેલવાસ પણ વેઠ્યો હતો. આગળ જતા તેઓ માર્કસવાદી સાહિત્યના સ્વાધ્યાયથી આકર્ષાયા અને કૉંગ્રેસ સમાજવાદી પક્ષમાં થઈ છેવટે ૧૯૪૦માં સામ્યવાદી પક્ષમાં જોડાયા. અમદાવાદ-મુંબઈમાં તેમણે પ્રગતિશીલ લેખક મંડળનું સંચાલન, તેમજ તેમના પક્ષની વડી કચેરી સાથે રહી ગુજરાતી પ્રકાશનોનું સંપાદન-સંકલન કર્યું.
સ્વરાજ પછી સામ્યવાદી પક્ષની નવી નીતિના સંદર્ભમાં તેમણે ૧૯૪૯થી ૧૯૫૧ સુધી અઢાર માસનો જેલવાસ ભોગવ્યો. ત્યાર બાદ તેમણે ૧૯૫૬માં સામ્યવાદી પક્ષમાંથી રાજીનામું આપ્યું. ત્યાર બાદ જયપ્રકાશ નારાયણના આંદોલનો સાથે તેઓ જોડાયા. ગુજરાતમાં જનતા મોરચાની રચનામાં તથા કટોકટી સામેના લોકસંઘર્ષમાં તેમણે અગ્રભૂમિકા ભજવી હતી.
તેમણે ‘વિશ્વમાનવ’ સામયિક અને સરદાર પટેલ યુનિવર્સિટી સંયોજિત જ્ઞાનગંગોત્રી ગ્રંથશ્રેણીના પ્રથમ સત્તાવીસ ગ્રંથ નું સંપાદન કર્યુ હતું. તેમણે બંગાળના ઉત્તમ સાહિત્યકારો શરદબાબુ, રવીન્દ્રનાથ આદિના લખાણોના અનુવાદ કર્યા છે. દેવદાસનો અનુવાદ તેમણે કર્યો હતો.
તેઓ ‘ઉપવાસી’ ઉપનામ હેઠળ તેમનું લેખન કરતા. અમુક અપવાદો બાદ કરતા તેમણે મુખ્યત્વે સ્વાધ્યાય લક્ષી લેખન કર્યું છે. અન્ય સાહિત્ય ઉપરાંત તેમણે ઘણાં રાજકીય લખાણો લખ્યાં.
મૈં ભી ચોકીદાર ભારતીય જનતા પાર્ટી દ્વારા ૨૦૧૯ ની ભારતીય સામાન્ય ચૂંટણી માટેના તેના પ્રચારમાં ઉપયોગમાં લેવાયેલું એક હિંદી સૂત્ર છે. ભાજપના વડા પ્રધાનપદના ઉમેદવાર નરેન્દ્ર મોદીએ ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના નેતા રાહુલ ગાંધી વિરુદ્ધના નારા લગાવતા આ સૂત્રની રચના કરી હતી. આ સૂત્રને સરકાર, સંસ્થાઓ અને ભરતીની કેટેગરીમાં સિલ્વર એવોર્ડ ૨૦૨૦ એનાયત કરાયો હતો. મોદી સાથેની એકતા બતાવવા માટે લાખો લોકોએ તેમના સોશિયલ મિડિયાના ડીપી અને પ્રોફાઇલ બદલી હતી.
કોંગ્રેસ પાર્ટીએ રાહુલ ગાંધી સાથે ભાજપના ચૂંટણી સૂત્રની ટીકા કરતા કહ્યું કે ચોકીદાર ચોર છે અને સત્ય બદલી શકાતું નથી. કોંગ્રેસના મુખ્ય પ્રવક્તા રણદીપ સુરજેવાલાએ મોદીના નારા પર પ્રતિક્રિયા આપી હતી અને મોદી પર આરોપ લગાવ્યો હતો કે તે એકમાત્ર ચોકીદાર છે, જે ચોર છે. કોંગ્રેસની સોશ્યલ મીડિયા ટીમ સૂત્ર "મેં ભી બેરોજગાર" વડે મોદી સરકાર હેઠળ બેરોજગારીની સમસ્યા પ્રગટ કરવા અને મેં ભી ચૌકીદાર ઝુંબેશ સામે પ્રતિક્રિયા આપી હતી.