polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ઈન્દુમતીનો જન્મ અમદાવાદમાં ૨૮ નવેમ્બર ૧૯૦૬ના રોજ માણેકબા અને ચીમનલાલ નગીનદાસ શેઠને ત્યાં થયો હતો. ૧૯૦૮માં તેમના પિતાનું અવસાન થયું હતું. અંબાલાલ સારાભાઈ તેમના પિતાના પિતરાઈ ભાઈ હતા. તેમણે પ્રાથમિક શિક્ષણ અમદાવાદની સરકારી શાળામાંથી પૂર્ણ કર્યું હતું. તેઓ ૧૯૨૧માં બોમ્બે પ્રેસિડેન્સીમાં મેટ્રિક પરીક્ષામાં પ્રથમ સ્થાને રહ્યા હતા અને ચેટફિલ્ડ પુરસ્કાર મેળવ્યો હતો. તેઓ ૧૯૨૬માં ગુજરાત વિદ્યાપીઠમાંથી સમાજશાસ્ત્ર વિષયમાં સ્નાતક થયા હતા. અહીં તેઓ મહાત્મા ગાંધીથી પ્રભાવિત થયા હતા.
તેમણે શિક્ષણ અને રોજગાર દ્વારા મહિલાઓના ઉત્થાન માટે સમઉન્નતિ ટ્રસ્ટ અને મહિલા મુદ્રાણાલયની સ્થાપના કરી હતી. તેઓ અમદાવાદમાં મહિલા સશક્તિકરણના પાયા જ્યોતિસંઘના સભ્ય પણ હતા. તેમણે સ્વદેશી ને પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું અને ખાદીનાં વસ્ત્રોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે અમદાવાદમાં ખાદી મંદિરની સ્થાપના કરી હતી. તેમણે અડાલજમાં માણેકબા વિનયવિહારની સ્થાપના પણ કરી હતી. તેમણે ગુજરાતમાં યુનિવર્સિટીના વ્યાવહારીક અભ્યાસ માટેની સમિતિમાં સેવા આપી હતી.
ઈન્દુમતી ચીમનલાલ શેઠ એ ગુજરાત, ભારતના એક સ્વાતંત્ર્ય ચળવળકાર, રાજકારણી, સામાજિક કાર્યકર અને કેળવણીકાર હતા. તેમનો જન્મ અમદાવાદમાં થયો હતો અને મહાત્મા ગાંધીથી પ્રભાવિત થઈને તેમણે સ્વતંત્રતા ચળવળમાં ભાગ લીધો હતો. તેમણે બોમ્બે રાજ્યના નાયબ શિક્ષણ પ્રધાન અને ગુજરાતના શિક્ષણ પ્રધાન તરીકે સેવા આપી હતી. ૧૯૭૦માં તેમના સામાજિક કાર્ય માટે તેમને ભારત સરકાર દ્વારા પદ્મશ્રીથી નવાજવામાં આવ્યા હતા.
તેમણે થોડા સમય માટે ગુજરાત વિદ્યાપીઠમાં માનદ વ્યાખ્યાતા તરીકે કામ કર્યું હતું. બાદમાં તેઓ તેમની માતા દ્વારા સ્થાપિત સંસ્થા દ્વારા નિર્મિત શેઠ ચીમનલાલ નગીનદાસ વિદ્યાલયમાં જોડાયા હતા. તેમણે ૧૯૨૦ના દાયકામાં અસહકારની ચળવળમાં અને ૧૯૪૨માં ભારત છોડો ચળવળમાં ભાગ લીધો હતો, જેના માટે તેમને બ્રિટિશ સત્તાવાળાઓએ કેદ કર્યા હતા. તેમણે ૧૯૪૧-૪૨માં અમદાવાદમાં થયેલાં રમખાણો દરમિયાન શાંતિ માટે અપીલ કરી હતી અને કામ કર્યું હતું.
દાંતવાળા ગાંધીજીના નજદીકી સહયોગીઓમાંના એક હતા. ગાંધીવાદી આદર્શ આધારીત પ્રેક્ટિકલ ટ્રસ્ટીશીપના વિકાસ માં તેમણે મહત્ત્વનો ભાગ ભજવ્યો હતો. આ દસ્તાવેજ હરિજનના ઑક્ટોબર ૧૯૫૨ના અંકમાં પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યો હતો. ભારતીય સ્વતંત્રતા પછી તેઓ જયપ્રકાશ નારાયણ અને રામ મનોહર લોહિયા જેવા અનેક અગ્રણી રાજકીય નેતાઓ સાથે સંકળાયેલા હતા, તેઓએ કોંગ્રેસની સમાજવાદી પાર્ટીની રચનામાં મદદ કરી. તેમણે થોડા સમય માટે મોરારજી દેસાઇના ખાનગી સચિવ તરીકે પણ કાર્ય કર્યું હતું. તેઓ ભારતના આયોજન પંચ દ્વારા ૧૯૭૭માં સ્થાપિત થયેલ બ્લોક લેવલ પ્લાનિંગના વર્કિંગ ગ્રૂપના અધ્યક્ષ તરીકે કાર્યરત હતા, આ જૂથે સામાજિક-આર્થિક આયોજન માટે બ્લોક સ્તરે સંગઠનાત્મક અને કાર્યાત્મક રીતીઓ સૂચવી હતી. આ સમિતિ પછીથી દાંતવાળા સમિતિ તરીકે જાણીતી થઈ. તેમણે મુંબઈ વિશ્વવિદ્યાલમાં અર્થશાસ્ત્ર વિભાગના ડિરેક્ટર તરીકે સેવા આપી અને ભારત સરકારના રાષ્ટ્રીય અધ્યાપક હતા. ૧૯૯૮ માં સેન્ટર ફોર ડેવલપમેન્ટ ઓલ્ટરનેટિવ્સ ની સ્થાપના થઈ, ત્યારે તેઓ તેના સ્થાપક અધ્યક્ષ બન્યા, આ પદ પર તેઓ તેમના મૃત્યુ સુધી રહ્યા.
દાંતવાલા, જે કૃષિ અર્થશાસ્ત્રની વિવિધ વૈશ્વિક ચળવળો સાથે સંકળાયેલા હતા, આ વિષય પર તેમણે ઘણાં પ્રકાશનો લખ્યા અને કેટલાક અન્ય પ્રકાશનોના પ્રકરણોમાં યોગદાન આપ્યું. આઝાદી પછીનો ભારતીય કૃષિ વિકાસ, ભૂમિ સુધારાનું મૂલ્યાંકન, ભારતમાં ગરીબી - ત્યારે અને હવે, ૧૮૭૦-૧૯૭૦, ભારતમાં ગાંધીવાદ પર પુનર્વિચારણા અને કાચા કપાસનું માર્કેટિંગ એ તેમની અન્ય નોંધપાત્ર કૃતિઓ છે. તેમણે ડેલિમાસ ઑફ ગ્રોથ: ધ ઇન્ડિયન એક્સપિરિયન્સ અને સોશિયલ ચેઞ થ્રૂ વોલીન્ટારી એક્શન જેવા નિબંધો પણ સંપાદિત કર્યા છે. તેમને ૧૯૬૮ માં ભારત સરકાર દ્વારા પદ્મ ભૂષણના નાગરિક સન્માનથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા, એક વર્ષ પછી,વેગનિજેન યુનિવર્સિટીના આનુષંગિક, વેગનિજેન યુનિવર્સિટી અને સંશોધન કેન્દ્ર દ્વારા ૧૯૬૮ માં ડોકટરેટથી સન્માનવામાં આવ્યા. ૮ ઑક્ટોબર ૧૯૯૮ના દિવસે તેમનું અવસાન થયું. તેમના જીવનની વાર્તા આર્થિક અને રાજકીય સાપ્તાહિક - કૃષિ અર્થશાસ્ત્રના ૧૯૯૮ના લેખોમાં દસ્તાવેજીત કરવામાં આવી છે: રીમેન્બરીંગ એમ.એલ. દાંતવાળા, અને પ્રોફેસર એમ.એલ. દાંતવાળા: એ ટ્રિબ્યુટ.
મોહનલાલ દાંતવાળાનો જન્મ ૧૮ સપ્ટેમ્બર ૧૯૦૯માં ભારતના ગુજરાત રાજ્યના મોટા શહેરોમાંના એક એવા સુરતમાં થયો હતો. એમ. ટી. બી. આર્ટસ્ કોલેજ, સુરત અને વિલ્સન કોલેજ, મુંબઈ, માં શૈક્ષણિક ઉત્કૃષ્ટતા માટે તેમણે જેમ્સ ટેલર પુરસ્કાર જીત્યો હતો. ત્યારબાદ તેમણે મુંબઈ વિશ્વવિદ્યાલયની સ્કૂલ ઑફ ઇકોનોમિક્સમાં ફેકલ્ટી સભ્ય તરીકે કામ કર્યું હતું. આ સમય દરમિયાન જ તેઓ ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળમાં શામેલ થયા અને તે દરમિયાન, કુલ સાડા છ વર્ષનો જેલમાં રહ્યા. આના કારણે તેમના ડોક્ટરલ અધ્યયનમાં અવરોધ ઉભો થયો હતો. મુંબઈની આર્થર રોડ જેલમાં સજા ભોગવી રહ્યા હતા ત્યારે તેમનો થિસિસ રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. આ સમય દરમ્યાન, તેમણે તેમની નોંધપાત્ર કૃતિઓમાંથી એક, ઈન્ડિયા કોટન એસોસિએશન દ્વારા પ્રાયોજિત કૃતિ 'અ હન્ડ્રેડ યર્સ ઑફ ઇન્ડિયન કોટન' પણ લખી હતી.આ પુસ્તકનું આમુખ જવાહરલાલ નહેરુએ લખ્યું છે.
મોહનલાલ લલ્લુભાઇ દાંતવાળા એ એક ભારતીય કૃષિ અર્થશાસ્ત્રી અને શૈક્ષણિક લેખક હતા, જેમને ઘણા લોકો ભારતીય કૃષિ અર્થશાસ્ત્રના પિતા તરીકે ગણે છે. તેઓ ગાંધીવાદી અને ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળમાં કાર્યકર હતા. ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ દરમિયાન તેમને છ વર્ષથી વધુ સમય સુધી કેદ ભોગવવી પડી. તેમણે ભારતના કૃષિ ક્ષેત્ર પર અનેક પુસ્તકો અને લેખ લખ્યાં છે અને વિકાસ અધ્યયનને પ્રોત્સાહન આપતા સંશોધન કેન્દ્ર, સેન્ટર ફોર ડેવલપમેન્ટ ઑલ્ટરનેટિવ્સ ના તેઓ સ્થાપક અધ્યક્ષ હતા. ભારત સરકારે તેમને ભારતીય વિજ્ઞાન અને તકનીકીમાં ફાળો આપવા બદલ ૧૯૬૯માં પદ્મ ભૂષણ, ત્રીજો સર્વોચ્ચ ભારતીય નાગરિક પુરસ્કાર, એનાયત કર્યો હતો.
૧૯૨૯ની સાલમાં તેઓએ દેશમાં સૌપ્રથમ વિમાનચાલકનું લાઇસન્સ મેળવ્યુ હતું. ૧૯૩૨માં તેઓએ તાતા એરલાઈન્સની સ્થાપના કરી હતી જે પાછળથી એર ઇન્ડીયામાં પરિવર્તીત થઈ હતી. ૫મી ઓક્ટોબર ૧૯૩૨ના રોજ તેઓએ દેશની સૌપ્રથમ વિમાનસેવાનું ઉડ્ડયન કરાંચીથી મદ્રાસ સુધી કર્યુ હતું. ૧૯૩૨ થી ૧૯૫૩ સુધી તેઓ તાતા એરલાઇનનાં ચેરમેન પદે રહ્યા હતાં. ૧૯૩૮ની સાલમાં માત્ર ૩૪ વર્ષની ઉંમરે તેઓ તાતાગ્રુપ કંપનીના ચેરમેન નિમાયા હતાં. તેમનાં સમયગાળા દરમ્યાન તેઓએ તાતા ગ્રુપનો પોલાદ, ઇજનેરી, પાવર, રસાયણ અને હોટેલ ઉદ્યોગનાં વિકાસમાં ફાળો આપ્યો હતો. ૧૯૪૫માં તેઓએ દેશની વધતી જતી મોટરગાડીની માંગ પુરી કરવા તાતા મોટર કંપનીની સ્થાપના કરી હતી. જે. આર.ડી.તાતાની જ આગેવાની હેઠળ ૧૯૬૮માં તાતા કન્સલ્ટીંગ કંપનીની સ્થાપના કરી હતી.
જે,આર.ડી તાતાનો જન્મ ૨૯ જુલાઈ ૧૯૦૪ના રોજ પેરિસમાં એક પારસી પરિવારમાં થયો હતો. તેઓ રતનજી દાદાભાઈ તાતા અને તેમનાં ફ્રેન્ચ પત્ની સુઝેન બ્રિએરના બીજા પુત્ર હતાં. તેઓનું શરુઆતનું શિક્ષણ પેરિસમાં અને ત્યારબાદ મુબંઈની કેથ્રેડલ એન્ડ જોહન કેનોન સ્કુલમાં થયું હતું. ૧૯૨૩માં તેઓ ઉચ્ચશિક્ષા માટે ઇંગ્લેડ ગયા હતા અને પરત આવીને પોતાના પિતા સાથે તાતા ગ્રુપની કંપનીમાં જોડાયા હતાં. ૧૯૨૯માં તેઓએ પોતાની ફ્રેન્ચ નાગરીકતા છોડીને ભારતીય નાગરિક્તા અપનાવી હતી.
જહાંગીર રતનજી દાદાભાઈ તાતા ભારતના અગ્રણી ઉદ્યોગપતી, દેશના સૌ પ્રથમ વિમાનચાલક અને તાતા ગ્રુપની કંપનીઓના ચેરમેન હતા. તેઓની સેવાઓ બદલ ભારત સરકાર દ્વારા ભારત રત્નનો ખીતાબ આપવામાં આવ્યો હતો.
નારાયણ દત્ત તિવારી ઉત્તર પ્રદેશ અને ઉત્તરાખંડ ના ભૂતપૂર્વ મુખ્યમંત્રી હતા. તેઓ ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા હતા.
5 એ ધ્રુવીય ઉપગ્રહ પ્રક્ષેપણ વાહન પ્રોગ્રામનું પાંચમું કાર્યાન્વિત અને એકંદરે આઠમું મિશન હતું. આ પ્રક્ષેપણ ભારતીય અંતરિક્ષ અનુસંધાન સંસ્થા દ્વારા ૧ જાન્યુઆરી ૧૯૬૨ ના રોજ થયેલાં તેના પ્રથમ અભિયાન બાદનું બાવનમું અભિયાન હતું. આ અભિયાન દ્વારા ભારતના દૂર સંવેદન ઉપગ્રહ રિસોર્સસેટ-1 છોડવામાં આવ્યો, જે આઇઆરએસ-પી૬ તરીકે પણ ઓળખાય છે. આ ઉપગ્રહને સૂર્ય સમક્રમી ભ્રમણકક્ષામાં તરતો મૂકવામાં આવ્યો. ઇસરો દ્વારા 2003 સુધીમાં બનાવવામાં આવેલો આ સૌથી ભારે અને અત્યાધુનિક ઉપગ્રહ હતો. પીએસએલવી-સી૫ને ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૦૩ના રોજ સતીશ ધવન અંતરિક્ષ કેન્દ્ર પરથી સવારે ૧૦:૨૨ વાગે પ્રક્ષેપિત કરવામાં આવ્યો.
પીએસએલવી-સી૫નો એક માત્ર વહનભાર એ ઈસરોના રિસોર્સસેટ-1 ઉપગ્રહ છે. રિસોર્સસેટમાં ત્રણ કેમેરા છે, જેના દ્વારા ધરતીની છબીઓ લેવામાં આવશે. આ આઈઆરએસ શ્રેણીનો દસમો ઉપગ્રહ છે. તે આઈઆરએસ-૧સી અને આઈઆરએસ-૧ડીનું દૂર સંવેદન ડેટાનું કામ ચાલુ રાખશે. જોકે -6 ની ડિઝાઇન આયુષ્ય પાંચ વર્ષ હતું, ઉપગ્રહ હજુ પણ ઓક્ટોબર 2015 સુધી કાર્યરત હતો.
ચૌહાણે ૧૯૮૮માં કવિતા લખવાનું શરૂ કર્યું હતું અને ૧૯૯૦માં તેમના મેટ્રિક અભ્યાસ દરમિયાન તેમની કવિતા "હું મોટો થઈ ગયો" સુરતથી પ્રકાશિત નવનિર્માણ સામયિકમાં પ્રગટ થઈ હતી. તેમની કવિતા શબ્દસૃષ્ટિ, ગઝલવિશ્વ, ધબક, કવિતા, કુમાર, કવિલોક અને નવનીત સમર્પણ સહિત અન્ય ગુજરાતી સાહિત્યિક સામયિકોમાં પ્રકાશિત થઈ હતી. તેમણે પત્રકાર તરીકે પાંચ વર્ષ અને શિક્ષક તરીકે સાત વર્ષ કાર્ય કર્યું. ૧૯૯૭માં તેઓ પત્રકાર તરીકે નવગુજરાત ટાઇમ્સમાં જોડાયા હતા. ૧૯૯૯માં, તે પ્રતિનિધિ પત્ર સાથે અને ત્યારબાદ ૨૦૦૧ માં ચેનલ સુરત સાથે જોડાયા. ૨૦૦૨ થી ૨૦૦૬ સુધી, તેમણે જીવનભારતી વિદ્યાલય, સુરતમાં ગુજરાતી અને સંસ્કૃત ભાષા શીખવી. ૨૦૦૬ માં, તેઓ પી.આર. ખાટીવાલા વિદ્યાસંકુલ, સુરતમાં જોડાયા અને એક વર્ષ સુધી વાલ્મિકી અધ્યાપન મંદિર પીટીસી કોલેજમાં, પ્રવક્તા તરીકે ફરજ બજાવી. તેઓ હાલમાં પટકથા લેખક અને ઉદ્‌ઘોષક તરીકે કાર્યરત છે. તેઓ ૨૦૧૦થી પોતાનું પુસ્તક પ્રકાશન ગૃહ 'સાનિધ્ય પ્રકાશન' પણ ચલાવી રહ્યા છે.
ચૌહાણનો જન્મ ગુજરાતના સુરતમાં હિરાભાઇ અને રેવાબહેનને ત્યાં થયો હતો. વરિયાવ પ્રાથમિક શાળામાંથી પ્રાથમિક શિક્ષણ પૂરું કર્યા બાદ, તેમણે રાંદેરની લોકમાન્ય વિદ્યાલયથી માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક શિક્ષણ પૂર્ણ કર્યું. તેમણે જે. ઝેડ. શાહ આર્ટસ એન્ડ એચ.પી. દેસાઈ કોમર્સ કોલેજ, અમરોલીથી ૧૯૯૭ માં બી.એ. અને એમ.ટી.બી. આર્ટસ કોલેજ, સુરતથી ગુજરાતી સાહિત્ય વિષય સાથે એમ.એ.ની પદવી મેળવી હતી. ૨૦૦૨માં તેમણે શારીરિક પ્રશિક્ષણ મહાવિદ્યાલય, તુમ્સાર, મહારાષ્ટ્રથી બી.પી.એડ. તથા ૨૦૦૫માં બી.એડ.ની ડિગ્રી હાંસલ કરી.
તેમનો પ્રથમ ગઝલસંગ્રહ સ્મરણોત્સવ ૨૦૦૪માં અને મિજાજ ૨૦૦૮માં પ્રકાશિત થયો હતો. ફાંફા ના માર એ તેમનો હઝલસંગ્રહ છે. તેમણે ગુજરાતી ચલચિત્ર ચાર માટે ગીતો અને આપડે તો ધીરુભાઈ માટે સંવાદો લખ્યા છે. તે દૂરદર્શન અને આકાશવાણી સહિતના અનેક ટેલિવિઝન શોમાં ભાગ લઈ ચૂક્યા છે.
ઈન્ડિયન નેશનલ થિયેટર, મુંબઇ દ્વારા તેમને શયદા પુરસ્કારથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. સુરતનાં રાષ્ટ્રીય કલા કેન્દ્ર દ્વારા ૨૦૦૭ માં તેમને 'શ્રેષ્ઠ યુવા સાહિત્યકાર પુરસ્કાર' એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.
કૃષિ યુનિવર્સિટી પહેલા ગુજરાત કૃષિ યુનિવર્સિટીનો એક ભાગરુપે ખેતીવાડી કોલેજ હતી અને તેની સ્થાપના ૧૯૩૮માં સરદાર પટેલ અને ક. મા. મુન્શીના પ્રયત્નોથી કૃષિ ગો વિદ્યા ભવનના નામે થઈ હતી. ખેતીવાડીના નામે જાણીતી આ સંસ્થા ૧૯૭૨ની સાલમાં આણંદની વેટરનરી કોલેજ સાથે ગુજરાત કૃષિ યુનિવર્સિટીનો ભાગ બની હતી. ૨૦૦૪ની સાલમાં આ યુનિવર્સિટી સ્વતંત્ર યુનિવર્સિટી બની હતી.
આણંદ કૃષિ યુનિવર્સિટી ગુજરાત રાજ્યના આણંદ ખાતે આવેલ એક કૃષિ યુનિવર્સિટી છે. આ યુનિવર્સિટી પહેલા ગુજરાત કૃષિ યુનિવર્સિટીના ભાગરુપ હતી. આ યુનિવર્સિટીનું કાર્યક્ષેત્ર રાજ્યના ખેડા, આણંદ, અમ્દાવાદ,વડોદરા, પંચમહાલ અને દાહોદ જિલ્લાઓ છે. યુનિવર્સિટી ખેતીવાડી, બાગકામ, ઇજનેરી, મેનેજમેન્ટ અને આઈ.ટી ક્ષેત્રોમાં શિક્ષણ આપે છે.
દીપક સાથે અમેરિકા પહોંચે ત્યારે રાધાને સંસ્કૃતિનો પરિવર્તનનો અનુભવ થાય છે અને તેને અપમાન કરતા નશીલા પતિ સાથે સમાયોજન કરવામાં મુશ્કેલી આવે છે. તેના સાસરિયાઓ તેના મૂલ્યો અને તેના સમર્પણથી પ્રભાવિત છે અને તેના માતાપિતાને તેના પતિ સાથેની તેની સાચી સ્થિતિ વિશે માહિતગાર કરે છે અને ભલામણ કરે છે કે તેઓ તેને પાછી ભારત લઈ જાય. રીટા તેને ભારત પાછી લાવવાનું કામ પોતાની ઉપર લે છે. અમેરિકામાં, દીપકનો એક મિત્ર રાધા સાથે દુષ્કર્મ કરવાનો પ્રયાસ કરે છે અને તેની સાથે લડતમાં, દીપક પહેલા માળેથી નીચે પડે છે અને પરિણામે તેનું મૃત્યુ થાય છે. રાધા ભારત પાછી ફરે છે, પરંતુ તેની મુશ્કેલીઓનો અંત નથી. દીપકના કાકા અને અન્ય કાવતરાખોરો ફરીથી તેનું અપહરણ કરવાનો પ્રયાસ કરે છે, પરંતુ રામની સમયસર દખલ પરિસ્થિતિને બગડતી બચાવે છે. લડતમાં દાદાજી બંદૂકની ગોળીથી જીવલેણ ઘાયલ થયા છે. તેઓ છેલ્લા શ્વાસ લેતા રામ અને રાધાને ફરી ભેગા કરે છે.
રામ અને રાધા નાનપણના પ્રેમીઓ છે, પરંતુ જ્યારે રામ અને તેની વિધવા માતા તેના કાકા સાથે બીજા ગામમાં સ્થળાંતર કરે છે ત્યારે પ્રેમીઓ જુદા પડી જાય છે. જ્યારે રામ રાધાની બહેનના લગ્નમાં વરરાજાના પિતરાઇ ભાઇ તરીકે હાજર થાય છે ત્યારે તેઓ ફરી મળે છે. દરમિયાન, રાધાના મોટા ભાઈએ તેના માતાપિતાની સંમતિ વિના અમેરિકાથી પાછી ફરેલી છોકરી રીટા સાથે લગ્ન કરી લીધા હોય છે.
દેશ રે જોયા દાદા પરદેશ રે જોયા ફિલ્મને ૧૯૯૮ માં પ્રદર્શિત કરવામાં આવી હતી અને તેણે ૧૦ રૂપિયા અને ૧૫ રૂપિયાની ફિલ્મ ટિકિટના જમાનામાં લગભગ ની આસપાસનો વકરો કર્યો હતો. તે સમયે આ ફિલ્મ ગુજરાતી ફિલ્મોમાં સૌથી વધુ કમાણી કરનાર ફિલ્મ બની હતી. ત્યાર બાદ ચાલ જીવી લઈએ!
ગુજરાતના લોકમેળાઓ સમગ્ર લોક સમુદાયને માટે એક સવિશેષ મહત્ત્વ ધરાવે છે. ગુજરાતમાં કારતક માસથી પ્રારંભ કરીને આસો માસ દરમિયાન ક્યાંકને ક્યાંક મેળા યોજાય છે. એક અંદાજ મુજબ ગુજરાતમાં વર્ષ દરમિયાન ૧૫૨૧ જેટલા મેળા વિવિધ સ્થળે યોજાય છે. જેમાં સૌથી વધુ ૧૫૯ મેળા સુરત જિલ્લામાં જ્યારે સૌથી ઓછા ૦૭ ડાંગ જિલ્લામાં યોજાય છે. ગુજરાતમાં ૨૮૦ જેટલા આદિવાસીઓના મેળા યોજાય છે, જેમાં સૌથી વધુ ૮૯ પંચમહાલ જિલ્લામાં યોજાય છે.
સૌપ્રથમ મેળો ક્યાં ભરાયો તેની કોઈ સચોટ માહિતી ઉપલબ્ધ નથી પણ મેળાનો ઉલ્લેખ પ્રાચીનકાળનાં બે મહાકાવ્યો રામાયણ અને મહાભારતમાં જોવા મળે છે સામાન્ય રીતે મેળાઓ નદી કિનારે, પર્વતીય પ્રદેશ, વનવિસ્તાર કે ધાર્મિક સ્થળોએ લોકો ભેગા મળી પ્રસંગની ઉજવણી કરતા કે એક સ્થળથી જીવનજરૂરી ચીજવસ્તુઓ ખરીદતા અથવા એકબીજાને મળી શકતા હતા.
મેળો એટલે મેળાપ, મેળાવડો, જ્યાં જનસમૂહ એકઠો થાય છે. ભગવદ્ગોમંડલમાં મેળો એટલે અંત ઘડીએ છેલ્લો મેળાપ થવો તે, મેળો એટલે મેળાપ-મુલાકાત, એક બીજા ને મળવા ભેગા થયેલા માણસોનો સમૂહ, મંડળ કે ટોળું, સભા, જલસો, મેળાવડો, નક્કી તારીખે અને મુકરર કરેલ સ્થળે ભરાતું વિવિધ વસ્તુઓનું ગંજાવર બજાર.
ગુજરાતની સાંસ્કૃતિક એકતાના મૂળ લોક ઉત્સવો અને લોકમેળામાં પડેલા છે. દરેક મેળાનું સ્વરૂપ અને તેમની પ્રવૃત્તિઓ જુદી જુદી હોય છે. આપણા પૂર્વજોનો મૂળ ઉદ્દેશ્ય આપણી સંસ્કૃતિનું જતન કરવાનો હોવાથી મેળાઓની શરૂઆત થઈ હશે તેમ અનુમાન કરી શકાય.
બ્રિટાનિકા એન્સાયકલોપિડિયા મેળાનો અર્થ "કલા, વિજ્ઞાન અથવા ઉદ્યોગ ક્ષેત્રે પ્રજાનો રસ વધારવા માટે ઉત્પાદકોને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે, વેપારના વિસ્તાર માટે અથવા એક કે વધુ ઉત્પાદન પ્રવૃત્તિઓની પ્રગતિ આયોજિત સુવ્યવસ્થિત રજૂઆત" કરે છે.
વિરોધી ઉમરાવો વિક્રમાદિત્ય માટે લડવા માટે તૈયાર ન હતા અને નિકટવર્તી યુદ્ધ સિસોદિયાના ઇતિહાસમાં વધુ એક ડાઘ પાડશે એમ નિશ્ચિત હતું. રાણી કર્ણાવતીએ ઉમરાવોને સિસોદિયાના સન્માન માટે આગળ આવવા માટે પત્ર લખ્યો, અને વિક્રમાદિત્ય માટે નહીં તો મેવાડ માટે લડવા માટે ઉમરાવોને સમજાવ્યા. તેમની એકમાત્ર શરત એ હતી કે વિક્રમાદિત્ય અને ઉદય સિંહે તેમની અંગત સુરક્ષા માટે યુદ્ધ દરમિયાન બુંદી જવું. પછીના કેટલાક અપ્ર્માણિત દંતકથાઓ કહે છે કે રાણીએ મુઘલ સમ્રાટ હુમાયુને પણ રાખડી મોકલી હતી, તેને ભાઈ કહીને મદદ માટે પૂછ્યું હતું. આમ તેનું નામ રક્ષાબંધનના તહેવાર સાથે અમર રીતે જોડાઈ ગયું. જો કે આને કોઈ સમકાલીન લેખક દ્વારા સમર્થન મળતું નથી અને સતીશ ચંદ્ર જેવા આધુનિક ઈતિહાસકારો આને ઐતિહાસિક હકીકતને બદલે એક દંતકથા માને છે.
રાણી કર્ણાવતીને અથવા રાણી કર્માવતી ભારતના બુંદી રજવાડાના રાજકુમારી અને હંગામી શાસક હતી. તેમના લગ્ન મેવાડના રાણા સાંગા સાથે થયા હતા. તેઓ બે રાણા રાણા વિક્રમાદિત્ય અને રાણા ઉદય સિંહની માતા અને મહારાણા પ્રતાપની દાદી થાય. તેમણે ૧૫૨૭ થી ૧૫૩૩ સુધી તેમના પુત્રની નાની વય દરમિયાન શાસક તરીકે કારભાર ચલાવ્યો હતો. તેઓ તેમના પતિની જેમ જ ઉગ્ર હતા અને સૈનિકોની નાની ટુકડી સાથે ગુજરાતના બહાદુર શાહની સેના સામે અંતિમ સમય સુધી ચિત્તોડનો બચાવ કર્યો. તેઓએ ભાગી જવાનો ઇનકાર કર્યો અને પોતાના આત્મસન્માનની રક્ષા માટે જૌહર કર્યું.
રાણી કર્ણાવતી તેના પુત્રોને બુંદી મોકલવા સંમત થઈ અને તેની વિશ્વાસુ દાસી પન્ના દાઈને કહ્યું કે તેઓ તેમની સાથે રહે અને તેમની સારી સંભાળ રાખે. તેમ કરવા માટે પન્નાની ઇચ્છા ન હતી, પરંતુ રાણીની ઇચ્છાને માન આપી તે પૌત્રો સાથે ગઈ. સિસોદિયાઓ બહાદુરીથી લડ્યા હતા, પરંતુ તેમની સંખ્યા ઓછી હતી અને યુદ્ધમાં હારી પામ્યા. બહાદુર શાહે ચિત્તોડગઢમાં પ્રવેશ કર્યો અને બીજી વખત તોડફોડ કરી.
ઈ. સ. ૧૫૨૬ માં બાબરે દિલ્હીની ગાદી પર કબજો કર્યો તે પછી, રાણા સંગ્રામ સિંહ અથવા મેવાડના રાણા સાંગાએ દિલ્હીની ગાદી કબજે કરવા માટે બાબર સામે રાજપૂત રાજાઓના સંઘનું નેતૃત્વ કર્યું. શરૂઆતમાં રાણા બયાનના યુદ્ધમાં મુઘલ સેનાને પાછળ ધકેલવામાં સફળ થયા. પરંતુ ખાનુઆના યુદ્ધમાં બાબરની શ્રેષ્ઠ રણનીતિ, તોપો અને તોપખાનાને કારણે તેનો પરાજય થયો હતો.
રાણી કર્ણાવતીએ તેના મોટા પુત્ર વિક્રમાદિત્યના નામે શાસન ચલાવ્યું જે એક નબળા શાસક હતો. આ દરમિયાન, ગુજરાતના બહાદુર શાહ દ્વારા મેવાડ પર બીજી વખત હુમલો કરવામાં આવ્યો. આ પહેલાં પણ વિક્રમાદિત્ય તેનાથી હાર્યો હતો. આ બાબત રાણી માટે બહુ ચિંતાનો વિષય હતી.
તેમનો જન્મ ૧૧ સપ્ટેમ્બર ૧૯૩૭ના દિવસે જામનગર જિલ્લાના સુમરી ગામે થયો હતો. તેઓ બાળપણથી જ મૂક–બધિર હતા. તેમણે બીજા ધોરણ સુધી અભ્યાસ કર્યો હતો. એમની ચારણી સાહિત્ય પ્રત્યેનો લગાવ જોઈ સૌરાષ્ટ્ર વિશ્વવિદ્યાલયના આધ્ય કુલપતિ ડોલરરાય માંકડ તેમને રાજકોટ લઇ આવ્યા અને સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટી માટે ચારણી સાહિત્યની હસ્તપ્રતો એકત્ર કરવાની જવાબદારી સોંપી. આગળ જતા તેમણે ચારણી સાહિત્યની હસ્તપ્રતો એકઠી કરી. આ કાર્ય માટે તેમણે ગુજરાત, રાજસ્થાન, હરિયાણા, દિલ્હી, મહારાષ્ટ્ર અને મધ્ય પ્રદેશમાં શોધ ચલાવી હતી. ચારણી સાહિત્ય અને લોકસાહિત્ય સાથે તેમણે જૈન સાહિત્ય, મધ્યકાલીન ગુજરાતી સાહિત્યનો પણ અભ્યાસ કર્યો હતો. ૧૯૬૯-૭૦ અને ૧૯૯૬-૯૭ દરમ્યાન તેમણે સૌરાષ્ટ્ર વિશ્વવિદ્યાલયમાં હસ્તપ્રત-નિરીક્ષક તરીકે સેવા આપી હતી.
'દેવહંસ' એ ઉપનામથી તેઓ સાહિત્યકૃતિઓ રચતા. તેમણે ચારણી સાહિત્યની લગભગ ૧૨૦૦૦થી વધુ હસ્તપ્રતો એકત્ર કરી હતી આ કૃતિઓને સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટીમાં રાખવામાં આવી છે. તેમણે ૧૨૫૦ જેટલા લેખો અને અનેક માસિકો તથા અખબારોમાં કટારો લખી છે. તેમના ૩૦થી વધુ પુસ્તકો પ્રસિદ્ધ થયા છે. તેમણે જીવનકથા, વાર્તાસંગ્રહ, સંતસાહિત્ય, નવલકથા, ચારણી સાહિત્યનાં સંશોધનપૂર્ણ સંપાદનો જેવા સાહિત્ય પ્રકારો રચ્યા છે. ‘દેવીપુત્ર’ અને ‘રત્નાકર’ના સામાયિકોના તંત્રીપદે અને ‘હિંદી ચારણવાણી’ના સહસંપાદક તરીકે તેમણે કાર્ય કર્યું હતું.
રતુદાન બાણીદાન રોહડિયા એ એક નવલકથાકાર, વાર્તાકાર, સંપાદક અને સાહિત્યના વિવિધ પ્રકારના અભ્યાસી હતા. તેઓ સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટી માટે ચારણી સાહિત્યની હસ્તપ્રતો એકત્ર કરવાના કાર્ય માટે જાણીતા હતા. તેમણે ઝવેરચંદ મેઘાણી પુરસ્કાર અને ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમીનો પુરસ્કાર મેળવ્યો હતો.
તેમને દુલા કાગ ઍવૉર્ડ , ‘રાજકોટ રત્ન’ ઍવૉર્ડ તથા લોકકલાક્ષેત્રે તેમના યોગદાન બદલ ગુજરાત સરકારના યુવક સેવા અને સાંસ્કૃતિક પ્રવૃત્તિઓ વિભાગ તરફથી ૧૯૯૯–૨૦૦૦ના વર્ષનો ઝવેરચંદ મેઘાણી પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં આવ્યો છે.
તેમના ગુજરાતના ચારણી સાહિત્યનો ઇતિહાસ , વિપ્ર વોળાવળ , લીંબડીની ઝમાળ અને સભાપર્વ નામક ગ્રંથોને ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી દ્વારા પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યા છે.
પાછળથી હિંદુ ગ્રંથોમાં નિરૃતિને દેવી તરીકે ફરીથી પરિકલ્પના કરવામાં આવી હતી. કેટલાક ગ્રંથો અનુસાર, તે અધર્મની પત્ની છે જે જંગલોમાં રહેતા પુરૂષની પ્રકૃતિનું મહત્વનું લક્ષણ છે અને ત્રણ રાક્ષસોની માતા છે - મૃત્યુ, ભય અને મહાભય - જેમને સામૂહિક રીતે નૈઋત તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. અન્ય ગ્રંથો મુજબ તે અધર્મ અને હિંસાની પુત્રી છે; તેણે તેના ભાઈ અરૃત સાથે લગ્ન કર્યા અને નરક અને ભયની માતા બની. ભાગવત પુરાણમાં તેને અપ્રજાહ તરીકે રજૂ કરવામાં આવી છે જે બ્રહ્માના બે પુત્રો અધર્મ અને મૃષને દત્તક પુત્રો તરીકે લે છે. કેટલાક ગ્રંથો નિરૃતિને અન્ય અશુભ દેવીઓ જ્યેષ્ઠા અથવા અલક્ષ્મી સાથે સાંકળે છે. આ સંદર્ભમાં તેનો ઉદ્ભવ સમુદ્ર મંથનમાંથી થયો કહેવાય છે.
નિરૃતિનો ઉલ્લેખ ઋગ્વેદના સ્તોત્રોમાં કરવામાં આવ્યો છે. મોટે ભાગે તેની પાસેથી રક્ષણ મેળવવા અથવા તેને પ્રસ્થાનની વિનંતી કરવા માટે તેનો ઉલ્લેખ છે. એક સ્તોત્રમાં , તેનો ઘણી વખત ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આ સ્તોત્રમાં તેના સ્વભાવનો સારાંશ આપ્યા પછી યજ્ઞ સ્થળેથી પ્રસ્થાન કરવા માટે વિનંતી કરવામાં આવી છે. અથર્વવેદ માં વર્ણન મુજબ તેને સુવર્ણના વાળ છે. તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણ માં નિરૃતિને શ્યામ, શ્યામ વસ્ત્રો પહેરેલી અને કાળો ભૂસકાનો ભોગ લેતી કહેલ છે.
આ શબ્દનો ઉપયોગ વૈદિક ગ્રંથોમાં અસ્તિત્વ વગરના અને સંપૂર્ણ અંધકારના પ્રદેશને દર્શાવવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો. આ પ્રદેશ પોતાના જીવન ધર્મમાં નિષ્ફળ ગયેલા લોકોનો ખાઈ જાય છે. આ પ્રદેશમાં કોઈ પ્રકાશ, ભોજન અને બાળકો હોતા નથી. આ ત્રણ વસ્તુને વૈદિક જીવન અને ધાર્મિક વિધિઓમાંથી સૌથી અગત્યના ગણેલ છે.
નિરૃતિ અથવા નિઋતિ એક હિંદુ દેવી અથવા દેવ છે, જે મૃત્યુ, ક્ષીણતા અને દુ:ખને વ્યક્ત કરે છે. પ્રારંભિક હિંદુ શાસ્ત્રોમાં નિરૃતિ એ એક એવી દેવી છે જે મૃતકોના પ્રદેશમાં રહે છે. પાછળથી હિંદુ ધર્મમાં તેના પુરુષ સ્વરૂપ નિરૃત નો ઉલ્લેખ છે, જેને નૈઋત્ય દિશાના દિક્પાલ છે.
સંસ્કૃત શબ્દ નિરૃતિનો અર્થ થાય છે 'ક્ષીણતા' અને તે નિરૃમાંથી ઉતરી આવ્યો છે. જેનો અર્થ "રૃ-રહિત" થાય 'અવ્યવસ્થાની સ્થિતિ'. નિરૃતિ નામનો અર્થ થાય છે "રૃત એટલે કે વ્યવસ્થા કે ધર્મ" ની ગેરહાજરી.
શતપથ બ્રાહ્મણ માં તેને નૈઋત્ય પ્રદેશ સાથે સાંકળવામાં આવી છે. પરંતુ તે જ લખાણમાં અન્યત્ર તેનો ઉલ્લેખ જણાવે છે કે તે મૃતકોના પ્રદેશમાં રહે છે.
સાવિત્રી ખાનોલકરે હિન્દુ પરંપરાઓ અને આદર્શો સાથે એટલી નજીકથી ઓળખ કરી હતી કે ભારતીય સમાજમાં તેમનું એકીકરણ સરળ અને સહજ હતું. તેઓ શાકાહારી હતા, અસ્ખલિત મરાઠી, સંસ્કૃત અને હિન્દી બોલતા શીખ્યા હતા અને ભારતીય સંગીત, નૃત્ય અને ચિત્રકામ પણ શીખ્યા હતા. તેઓ હંમેશાં દાવો કરતા કે તેઓ "ભૂલથી યુરોપમાં જન્મ્યા છે" કારણ કે તેમનો આત્મા ભારતીય હતો. તેઓ ભારતીય સંસ્કૃતિથી એટલા આકર્ષિત હતા કે તેમણે હિન્દુ ધર્મગ્રંથોનું વિસ્તૃત વાંચન કર્યું હતું અને ભારતના પ્રાચીન ઇતિહાસ અને દંતકથાઓનું ઊંડું જ્ઞાન મેળવ્યું હતું. આ જ્ઞાનને કારણે પરમ વીર ચક્રની ડીઝાઇન માટે મેજર જનરલ હીરા લાલ અટલે સાવિત્રી બાઈની મદદ માંગી હતી.
સાવિત્રીબાઈએ તૈયાર કરેલી પદકની ડિઝાઇન માટે તેમણે દધીચી ઋષિને પ્રેરણાસ્રોત માન્યા હતા. વૈદિક ઋષિ દધિચી, જેમણે દેવતાઓને અંતિમ બલિદાન આપ્યું. તેમણે પોતાનું શરીર ત્યજી દીધું જેથી દેવતાઓ તેમની કરોડરજ્જુમાંથી એક ઘાતક શસ્ત્ર, વજ્રનું નિર્માણ કરી શકે. આ ઉપરથી પ્રેરિત થઈને સાવિત્રીબાઈએ વજ્રની ડિઝાઇન મેજર જનરલ હીરા લાલ અટલને આપી. કહેવાય છે કે સાવિત્રી બાઈએ ભારતના ઇતિહાસનો અભ્યાસ કર્યા બાદ શિવાજીને શ્રદ્ધાંજલિ આપવા માટે શિવાજીની તલવાર ભવાનીને ભારતના સર્વોચ્ચ યુદ્ધકાળના ચંદ્રકમાં મૂકવામાં આવી છે, તેમણે એવી ડિઝાઇન બનાવી હતી જેમાં ઇન્દ્રના વજ્રને શિવાજીની તલવાર ભવાનીએ બે બાજુથી ઘેરી લીધી હતી.
સાવિત્રી ખાનોલકર એક ડિઝાઇનર હતા. તેઓ ભારતના સર્વોચ્ચ લશ્કરી સન્માન પરમવીર ચક્રની ડિઝાઇન માટે જાણીતા છે, જે યુદ્ધ દરમિયાન પરાક્રમના વિશિષ્ટ કૃત્યો પ્રદર્શિત કરવા માટે એનાયત કરવામાં આવે છે. ખાનોલકરે અશોક ચક્ર , મહાવીર ચક્ર , કીર્તિ ચક્ર , વીર ચક્ર અને શૌર્ય ચક્ર સહિત અન્ય કેટલાક મોટા વીરતા ચંદ્રકો પણ ડિઝાઇન કર્યા હતા. તેમણે જનરલ સર્વિસ મેડલ ૧૯૪૭ની ડિઝાઇન પણ તૈયાર કરી હતી, જેનો ઉપયોગ ૧૯૬૫ સુધી કરવામાં આવ્યો હતો. ખાનોલકર ચિત્રકાર અને કલાકાર પણ હતા.
ભારતની સ્વતંત્રતા બાદ જનરલ મેજર જનરલ હીરા લાલ અટલેને સ્વતંત્ર ભારતના નવા સૈન્ય સન્માન તૈયાર કરવાની અને નામ આપવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી હતી. ખાનોલકરના ભારતીય સંસ્કૃતિ, સંસ્કૃત અને વેદોના ઊંડા અને ગહન જ્ઞાનને કારણે જનરલ હીરાલાલને આશા હતી કે તેઓ ડિઝાઇનને ખરેખર ભારતીય લોકાચાર આપશે. પરિણામે, યુદ્ધમાં બહાદુરી માટેના ભારતના સર્વોચ્ચ પુરસ્કાર પરમવીર ચક્ર ડિઝાઇન કરવા સાવિત્રી ખાનોલકરની પસંદગી કરવામાં આવી હતી.
પરમ વીર ચક્ર ચંદ્રક કાંસાની ધાતુમાંથી ૩.૫ સેમી વ્યાસનો બનેલો છે અને ચારે બાજુ ચાર વજ્ર પ્રતીકો ધરાવે છે. મેડલનો મધ્ય ભાગ ઉપસેલો રાખવમાં આવ્યો છે અને તેના પર રાષ્ટ્રનું પ્રતીક કોતરવામાં આવ્યું છે. મેડલની બીજી બાજુ કમળનું નિશાન છે અને પરમ વીર ચક્ર હિન્દી અને અંગ્રેજીમાં લખવામાં આવ્યું છે.
યોગાનુયોગ, પ્રથમ પરમવીર ચક્ર તેમની મોટી પુત્રી કુમુદિની શર્માના બનેવી મેજર સોમ નાથ શર્માને એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. તેઓ ૧૯૪૭-૪૮ના ભારત પાકિસ્તાન યુદ્ધ વખતે શ્રીનગર હવાઈ મથક પરથી દુશ્મન ઘૂસણખોરોને ખદેડતી વખતે તેઓ શહીદ થઈ ગયા હતા.
લાહોર સંગ્રહાલયની સ્થાપના મૂળ ૧૮૬૫–૬૬માં હાલના ટોલિન્ટન માર્કેટના સ્થળ પર કરવામાં આવી હતી, જે ૧૮૬૪ના પંજાબ પ્રદર્શન માટે બનાવવામાં આવેલો પ્રદર્શનખંડ છે. હાલની ઇમારતનું નિર્માણ ૧૮૮૭માં યોજાયેલી રાણી વિક્ટોરિયાની સુવર્ણ જયંતીના સ્મારક તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું અને આ પ્રસંગે એકત્રિત કરવામાં આવેલા વિશેષ જાહેર ભંડોળ મારફતે નાણાં પૂરા પાડવામાં આવ્યા હતા. નવા સંગ્રહાલયનો શિલાન્યાસ ૩ ફેબ્રુઆરી ૧૮૯૦ના રોજ પ્રિન્સ આલ્બર્ટ વિક્ટર, ડ્યુક ઓફ ક્લેરેન્સ અને ક્વીન વિક્ટોરિયાના પૌત્ર દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો. ૧૮૯૪માં નિર્માણકાર્ય પૂર્ણ થયા બાદ સમગ્ર સંગ્રહાલયને જ્યુબિલી મ્યુઝિયમ તરીકે તેના નવા નામ સાથે આ નવનિર્મિત ઇમારતમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવ્યો હતો.
લાહોર સંગ્રહાલય , પાકિસ્તાનના લાહોરમાં સ્થિત એક સંગ્રહાલય છે, જે ૧૮૬૫માં નાના પાયે સ્થપાયેલ અને ૧૮૯૪માં બ્રિટિશ સંસ્થાનવાદી સમયગાળા દરમિયાન લાહોરમાં 'ધ મોલ' પર તેના વર્તમાન સ્થળે ખોલવામાં આવ્યું હતું. લાહોર સંગ્રહાલય પાકિસ્તાનના સૌથી વધુ મુલાકાત લેવામાં આવેલા સંગ્રહાલયોમાંનું એક અને દક્ષિણ એશિયાના મુખ્ય સંગ્રહાલયોમાંનું એક છે.
રુડયાર્ડ કિપલિંગના પિતા સંગ્રહાલયના પ્રારંભિક ક્યુરેટરોમાંના એક હતા. 'લાહોર વન્ડર હાઉસ'ના પૂર્વ નામે ઓળખાતા આ સંગ્રહાલયની સામે સ્થિત ઝમઝમ તોપ એ કિપલિંગની નવલકથા 'કિમ'નું એક પ્રારંભિક દ્રશ્ય છે.
સંગ્રહાલયનો તમામ સંગ્રહ પાછળથી ૧૮૯૪માં લાહોરના બ્રિટિશ યુગના મૂળમાં આવેલા 'ધ મોલ' પરના તેના હાલના સ્થળે ખસેડવામાં આવ્યો હતો. હાલની ઇમારત લાહોરના જાણીતા સ્થપતિ સર ગંગારામે ડિઝાઇન કરી હતી.
આ સંગ્રહાલયમાં પ્રાચીન ઇન્ડો-ગ્રીક અને ગાંધાર રાજ્યોમાંની બૌદ્ધ કલાનો વિસ્તૃત સંગ્રહ છે. તેમાં મુઘલ સામ્રાજ્ય, શીખ સામ્રાજ્ય અને ભારતમાં બ્રિટિશ સામ્રાજ્યના સંગ્રહો પણ છે.
રુડયાર્ડ કિપલિંગના પિતા જ્હોન લોકવુડ કિપલિંગ મ્યુઝિયમના પ્રથમ અધ્યક્ષો માંના એક હતા અને તેમના પછી કે.એન. સીતારામે આ પદભાર સંભાળ્યો હતો.
બાળાસાહેબ ગંગાધર ખેરનો જન્મ ૨૪ ઓગસ્ટ ૧૮૮૮ના રોજ રત્નાગીરી ખાતે એક મધ્યમવર્ગીય મરાઠી ભાષી કરહાડે બ્રાહ્મણ પરિવારમાં થયો હતો. તેમણે તેમના બાળપણના કેટલાક વર્ષો તે સમયના જામખંડી રાજ્યના કુંડગોલમાં ગાળ્યા હતા. પાછળથી તેઓ ગોપાલ કૃષ્ણ ગોખલેની સલાહથી નવી અંગ્રેજી શાળામાં અભ્યાસ કરવા માટે પુણે સ્થળાંતર થયા. બાદમાં તેમણે ૧૯૦૮માં વિલ્સન કૉલેજ, મુંબઈમાંથી ઉચ્ચ વિશિષ્ટતા સાથે બી.એ.ની પદવી મેળવી અને સંસ્કૃતમાં પ્રથમ સ્થાન મેળવવા બદલ ભાઉ દાજી લાડ પુરસ્કાર મેળવ્યો.
શ્રી બી.જી. ખેરે શ્રી મણિલાલ નાણાવટી સાથે મળીને મણિલાલ ખેર એન્ડ કંપની નામની કાયદાકીય પેઢી શરૂ કરી. આ પેઢીએ ૭ જૂન ૧૯૧૮ના રોજ પ્રેક્ટિસ શરૂ કરી. આ પેઢી મુંબઈમાં એકમાત્ર એવી પેઢી હતી કે જેનો ઉદ્‌ઘાટન સમારોહ પ્રખ્યાત ન્યાયાધીશ શ્રી જસ્ટિસ સર ફ્રેન્ક સીઓ બીમનની અધ્યક્ષતામાં યોજાયો હતો. ત્યારબાદ પેઢીનું નામ બદલીને મણિલાલ ખેર અંબાલાલ એન્ડ કંપની રાખવામાં આવ્યું હતું.
બાળાસાહેબ ગંગાધર ખેર એક ભારતીય રાજકારણી હતા જેમણે બોમ્બે રાજ્યના દ્વિતીય વડા પ્રધાન તરીકે સેવા આપી હતી, જેમાં હાલના મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાત રાજ્યોનો સમાવેશ થાય છે. ૧૯૫૪માં તેમને ભારત સરકાર દ્વારા પદ્મવિભૂષણથી નવાજવામાં આવ્યા હતા. તેઓ વ્યવસાયે એક વકીલ, સોલિસિટર અને સામાજિક કાર્યકર હતા.
બી.જી.ખેરની રાજકીય કારકિર્દી ૧૯૨૨માં શરૂ થઈ હતી. તેમની સ્વરાજ પાર્ટીની બોમ્બે શાખાના સચિવ તરીકે નિમણૂક કરવામાં આવી હતી. સવિનય આજ્ઞાભંગ ચળવળ દરમિયાન, તેમની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને ૧૯૩૦માં આઠ મહિનાની સખત કેદ અને દંડની સજા કરવામાં આવી હતી. ૧૯૩૨માં તેમની ફરી ધરપકડ કરવામાં આવી અને બે વર્ષની સખત કેદ અને દંડની સજા ફટકારવામાં આવી.