polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
સબગ્લેસિયલ વોલ્કેનો આઇસકેપની અંદર વિકસે છે તેઓ ફ્લેટ લાવામાંથી બને છે, પેલેગોનાઇટ આઇસકેપ ઓગળતા ટોચ પરનો લાવા પણ પડી ભાંગે છે તથા પર્વતની ટોચ ફ્લેટ બની જાય છે. તેના પછી લાવા પડી ભાંગે છે તથા 37.5 ડિગ્રીનો એન્ગલ આપે છે. આ પ્રકારના જ્વાળામુખીને ટેબલ માઉન્ટેન કહેવાય છે, તુયા કે મોબર્ગ્સઆ પ્રકારના જ્વાળામુખીનું ઉત્તમ ઉદાહરણ આઇસલેન્ડમાં જોવા મળે છે આમ છતાં બ્રિટીશ કોલંબિયામાં તુયા આનું ઉદાહરણ છે. તેની મૂળ ટર્મ ટુયા બટમાંથી આવી છે, જે ટુયા નદી અને ઉત્તર બ્રિટીશ કોલંબિયામાં તુયા રેન્જના વિસ્તારમાં કેટલાક ટુયામાં એક છે. ટુયા બટ વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું હોય તેવું પ્રથમ લેન્ડફોર્મ છે અને આથી આ નામ ભૌગોલિક સાહિત્યમાં વોલ્કેનિક ફોર્મેશનના સ્વરૂપમાં પ્રવેશી ગયું છે. ટુયા પર્વતમાળાના પ્રાંતીય પાર્કની સ્થાપના તાજેતરમાં આ સંરચનાનું રક્ષણ કરવા માટે કરવામાં આવી છે, જે ટુયા સરોવરના ઉત્તરેથી દક્ષિણમાં જેનિંગ્સ નદી નજીક સુધી છે, જે યુકોન પ્રાંતની સરહદને અડે છે.
સબમરીન વોલ્કેનો દરિયાઈ તળિયાના સામાન્ય પાસા છેકેટલાક સક્રિય હોય છે અને છીછરા પાણીમાં હોય છે તે વરાળ છોડીને પોતાના અસ્તિત્વનો અહેસાસ કરાવે છે તથા ખડકાળ પથ્થરો દરિયાઈ સપાટીમાં આવેલી ટોચ પરથી મળે છે. કેટલાક જ્વાળામુખીઓ તો અત્યંત ઊંડાઈએ હોય છે અને તેના પર પાણીના જોરદાર વજનના લીધે વરાળ અને વાયુઓ વિસ્ફોટક રીતે પ્રસારિત થતા નથી, છતાં તેને હાઇડ્રોફોન્સ અને વોલ્કેનિક ગેસીસ દ્વારા પાણીના થતા ડિસ્કલરેશનથી ચકાસી શકાય છે. પ્યુમિસ રાફ્ટનું પણ સર્જન થઈ શકે છે દરિયાની અંદર મોટાપાયા પર થતાં વિસ્ફોટથી દરિયાઈ સપાટી પર અસર પડતી નથી. હવાની સરખામણીએ પાણીની ઠારવાની ઝડપી પ્રક્રિયાના લીધે તેમાં જલદતા વધે છે, સબમરીન વોલ્કેનો તેમની વોલ્કેનિક ફાટની ઉપર મોટો પાયો રચે છે, જે દરિયાઈ સપાટીથી ઉપર છે. તેઓ એટલા મોટા હોય છે કે તે દરિયાઈ સપાટી તોડીને નવા ટાપુ પણ રચી શકે છે. પિલો લાવા સબમરીન વોલ્કેનોની સામાન્ય ઇરપ્ટિવ પ્રોડક્ટ છે.
શુક્રના ગ્રહ પર સપાટી 90 ટકા બાસાલ્ટની બનેલી છે, જે નિર્દેશ કરે છે કે વોલ્કેનિઝમે તેની સપાટીને આકાર આપવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે. શુક્ર પર મોટાપાયા પર વૈશ્વિક રિસરફેસિંગની ઘટના 50 કરોડ વર્ષ પહેલાં સર્જાઈ હતી. વૈજ્ઞાનિકોએ તેની સપાટી પરના મોઢાની અસરોની ઘનતાને ધ્યાનમાં રાખતા આ વાત કહી છે. લાવાનો પ્રવાહ મોટાપાયે ફેલાયેલો છે અને વોલ્કેનિઝમના પૃથ્વી પર જોવા ન મળતાં સ્વરૂપો ત્યાં જોવા મળ્યા છે. વાતાવરણાં થયેલા ફેરફારો અને વીજળીના નિરીક્ષણો દ્વારા હાલમાં ચાલી રહેલા વોલ્કેનિક ઇરપ્શન્સની નોંધ કરી શકાય છે, છતાં પણ શુક્ર પર જ્વાળામુખીની ક્રિયા હાલમાં ચાલતી હોવાનો કોઈ પુરાવા મળ્યા નથી. આમ છતાં મેગેલનના રાડાર સાઉન્ડિંગ જણાવે છે કે શુક્રમાં તાજેતરમાં પ્રમાણમાં જોવા મળેલી જ્વાળામુખીની ક્રિયા માત મોન્સના વોલ્કેનો જેટલા મોટા પ્રમાણમાં છે. ઉત્તરીય પડખામાં શિખરની નજીક રાખનો પ્રવાહ મોટાપાયા પર જમા થયો છે.
જ્વાળામુખીની સામાન્ય સમજ એવી હોય છે કે તેના શંકુ આકારના પર્વતમાંથી ધુમાડા નીકળતા હોય છે, તે લાવા ઓકતો હોય છે અને તેના ટોચ પરના ખાડામાંથી ઝેરી વાયુઓનીકળતા હોય છે. જો આ સમજ જ્વાળામુખીના ઘણા બધા પ્રકારોમાં એક સાથે લાગુ પડે છે અને જ્વાળામુખીના ઘણા પાસા જટિલ છે. જ્વાળામુખીનું માળખુ અને વર્તણૂકનો આધાર ઘણા બધા પરિબળો પર છે. કેટલાક જ્વાળામુખી તેના મુખના બદલે લાવાની ટોચની રચના કરે છે, જેમાં બીજા વર્તમાન લેન્ડસ્કેપ ફીચર્સ જેવા કે મોટાપાયા પરના ઉચ્ચપ્રદેશો વગેરે હોય છે. વોલ્કેનિક મટીરિયલનો પ્રસાર(લાવા જે સપાટી પરથી નીકળે છે ત્યારે મેગ્મા કહેવાય છે અને રાખ અને વાયુઓ(મુખ્યત્વે વરાળ અને મેગ્મેટિક ગેસીસ લેન્ડફોર્મ પર ક્યાંય પણ હોઈ શકે છે. આમાથી ઘણી ફાટ શંકુ આકારની હોય છે જેવી કે હવાઈનાં પડખે જોવા મળતા હવાઈની પાસે
સ્ટ્રાટોવોલ્કેનોકે કોમ્પોઝિટ વોલ્કેનો લાંબા તીક્ષ્મ પર્વતો ધરાવે છે જેની રચના લાવાના પ્રવાહથી અને અન્ય બહાર નીકળેલા વૈકલ્પિક પડો સ્ટ્રાટાથી થયેલી હોય છે. સ્ટ્રાટોવોલ્કેનો કોમ્પોઝિટ વોલ્કેનોઝ તરીકે જાણીતા છે, તેમાં જુદા-જુદા પ્રકારના ઇરપ્શન્સ દ્વારા ઘણા માળખા રચાયા છે. સ્ટ્રાટો/કોમ્પોઝિટ વોલ્કેનો સિન્ડર્સ, રાખ અને લાવાથી બનેલા છે. સિન્ડર્સ અને રાખનો જથ્થો એકબીજાની ટોચ પર હોય છે, લાવા રાખની ટોચ પરથી વહે છે, તે ઠંડો થાય છે અને સખ્ત બને છે ત્યારે પ્રક્રિયાની ફરીથી શરૂઆત થાય છે. તેના કલાસિક ઉદાહરણોમાં જાપાનમાં માઉન્ટ ફુજી, ફિલિપાઇન્સમાં માઉન્ટ મેયો, ઇટાલીમાં માઉન્ટ વિસુવિયસ અને સ્ટ્રોમ્બોલી છે. ઇતિહાસની નોંધ મુજબ સ્ટ્રાટોવોલ્કેનોઝનું વિસ્ફોટક રીતે ફાટવું માનવ સંસ્કૃતિ માટે વિનાશકારી પુરવાર થયું છે.
સુષુપ્ત અને નિષ્ક્રીય જ્વાળામુખી વચ્ચે તફાવત પાડવો અઘરો છે, કારણ કે લેખિત ઇતિહાસ ન ધરાવતા જ્વાળામુખીને નિષ્ક્રીય ગણી લેવામાં આવે છે. જ્વાળામુખી લાંબા સમય સુધી સુષુપ્ત રહી શકે છે અને તેથી આ પ્રકારના જ્વાળામુખીને સુષુપ્ત કહેવા અઘરા પડી શકે છે, કારણ કે તે ગમે ત્યારે સક્રિય થઈ શકે છે. વિસુવિયસ ને સુષુપ્ત મનાય છે, કારણ કે તે છેલ્લે એડી 79માં ફાટ્યો હતો, જેના લીધે હર્ક્યુલિયન અને પોમ્પેઇ શહેરનો વિનાશ થયો હતો. તાજેતરમાં જ લાંબા સમયથી સુષુપ્ત રહેલા મોન્ટસેરેટ ટાપુના સોફ્રી જ્વાળામુખીને નિષ્ક્રીય માનવામાં આવે છે, તેમાં છેલ્લે 1995માં હિલચાલ થઈ હતી. આનું તાજેતરનું ઉદાહરણ અલાસ્કામાં આવેલો ફોરપીક્ડ માઉન્ટેન છે, જે સપ્ટેમ્બર 2006 પહેલાં બીસીઇના આઠ હજાર વર્ષ પહેલાં ફાટ્યો હોવાનું મનાય છે તથા તેને લાંબા સમયથી નિષ્ક્રીય જ્વાળામુખી મનાતો હતો.
મિડ ઓસનિક રિજીસમાં જોઈએ તો બે ટેક્ટોનિક પ્લેટ્સ એકબીજાથી અલગ થાય છે. ઓગળેલા ગરમાગરમ ખડકો ધીમે-ધીમે ઠંડા પડીને ઘન સ્વરૂપ ધારણ કરી રહ્યા હોવાથી રચાઈ રહેલો નવો દરિયાઈ પોપડો ટેક્ટોનિક પ્લેટ્સના જથ્થાના લીધે મિડ-ઓસનિક રિજીસ પોપડો એકદમ પાતળો છે. પોપડો પાતળો થતાં દબાણ ઘટવાના કારણે એડિયાબેટિક વિસ્તરણ થાય છે અને પથ્થરો અંશતઃ ઓગળવા પણ વોલ્કેનિઝમનું અને નવા દરિયાઈ પોપડાના સર્જનનું મુખ્ય કારણ બને છે. મોટાભાગની ડાઇવર્જન્ટ પ્લેટ બાઉન્ડ્રીઝ દરિયાના તળિયે હોય છે, આથી મોટાભાગની જ્વાળામુખીની ક્રિયા દરિયાની અંદર થાય છે તથા નવા દરિયાઈ તળિયાની રચના કરે છે. કાળો ધુમાડો કે ઊંડો દરિયો આ પ્રકારના જ્વાળામુખીની ક્રિયાનું ઉદાહરણ છે. મિડ-ઓસનિક રિજ દરિયાઈ સપાટીથી ઉપર હોય છે- વોલ્કેનિક આઇલેન્ડઝની સંરચનાનું ઉદાહરણ આઇસલેન્ડ છે.)
હોટસ્પોટ સામાન્ય રીતે ટેક્ટોનિક પ્લેટ્સની નજીક હોતા નથી, પણ મેન્ટલ પ્લૂમની ઉપર હોય છે, ત્યાં પૃથ્વીની સપાટી પરની ગરમીનું પ્રસારણ થઈને હોટ મટીરિયલની રચના કરે છે, તે પોપડા સુધી પહોંચે નહીં ત્યાં સુધી વધે છે, જે પૃથ્વીના બીજા ક્ષેત્રો કરતાં વધારે પાતળો હોય છે. પ્લૂમના તાપમાનના લીધે પોપડો ઓગળે છે અને પાઇપ્સની રચના થાય છે, જેના દ્વારા મેગ્મા નીકળી શકે છે. ટેક્ટોનિક પ્લેટ્સની િહલચાલના કારણે મેન્ટલ પ્લૂમ તે જ સ્થળે રહે છે, આના લીધે દરેક જ્વાળામુખી થોડો સમય સુષુપ્ત અવસ્થામાં રહે છે અને પ્લેટ્સ હોટસ્પોટથી શિફ્ટ થતાં નવા જ્વાળામુખીનું સર્જન થાય છે. હવાઈના ટાપુઓ આ રીતે રચાયા હોવાનું કહેવાય છે, આ ઉપરાંત સ્નેક રિવર પ્લેઇનની સાથે યલોસ્ટોન કેલ્ડેરા તથા ઉત્તર અમેરિકન પ્લેટ પણ હાલમાં હોટસ્પોટ પર છે.
જ્વાળામુખીમાંથી નીકળતો ગેસ એસિડના વરસાદમાં કુદરતી પ્રદાન કરે છે. જ્વાળામુખીની ક્રિયા 130થી 230 ટેરાગ્રામ્સ (145 મિલિયનથી 255 મિલિયન શોર્ટ ટન કાર્બન ડાયોકસાઇડ દર વર્ષે પ્રસારિત કરે છે. વોલ્કેનિક ઇરપ્શનના લીધે પૃથ્વીના વાતાવરણમાં એરોસોલ્સ ઠલવાય છે. મોટાપાયા પર ઇન્જેકશનના લીધે જોવા મળતી વિઝ્યુઅલ ઇફેક્ટમાં સૂર્યાસ્ત રંગીન જોવા મળે છે અને તેનાથી વૈશ્વિક વાતાવરણ પર અસર પડતા ઠંડીમાં વધારો થાય છે. વોલ્કેનિક ઇરપ્શનના લીધે જમીનને મળતા પોષકપદાર્થોમાં વધારો થાય છે, આ પોષક પદાર્થો વોલ્કેનિક રોક્સની પ્રક્રિયા દ્વારા મળે છે. તેના લીધી ફળદ્રુપ બનેલી જમીનમાં છોડો ઉગે છે અને જુદા-જુદા પાક લઈ શકાય છે. વોલ્કેનિક ઇરપ્શનના લીધે નવા ટાપુઓ રચાય છે અને મેગ્મા ઠંડો પડવાની સાથે પાણીના સંસર્ગમાં આવતા ઘન સ્વરૂપ ધારણ કરે છે.
જ્વાળામુખી સામાન્ય રીતે ટેક્ટોનિક પ્લેટ એકબીજાથી અલગ પડતી હોય કે એકબીજા તરફ ધસતી હોય ત્યાં જોવા મળે છે. મિડ ઓસનિક રિજના ઉદાહરણ તરીકે જોઈએ તો મિડ-એટલાન્ટિક રિજનું સર્જન ટેક્ટોનિક પ્લેટ્સના ડાઇવર્જન્ટથી થયું છે. આ જ રીતે પેસિફિક રિંગ ઓફ ફાયરનું સર્જન કોન્વર્જન્ટ ટેક્ટોનિક પ્લેટ દ્વારા થયું છે. તેનાથી વિપરીત જ્વાળામુખી સામાન્ય રીતે બે ટેક્ટોનિક પ્લેટ એકબીજા સાથે ઘસાતી હોય ત્યારે સર્જાતા નથી. પૃથ્વીની સપાટી પરનો પોપડો લંબાતા અને વધારે પાતળો થતાં પણ જ્વાળામુખીનું સર્જન થઈ સકે છે આફ્રિકન રિફ્ટ વેલી, વેલ્સ ગ્રે-ક્લીયરવોટર વોલ્કેનિક ફિલ્ડ અને ઉત્તર અમેરિકામાં રિયો ગ્રાન્ડ રિફ્ટ તથા યુરોપીન રહાઇન ગ્રેબનની સાથે આઇફેલ જ્વાળામુખી તેના ઉદાહરણ છે.
વૈજ્ઞાનિકોને સામાન્ય રીતે જ્વાળામુખીને સક્રિય ત્યારે ગણે છે ત્યારે તે હાલમાં ફાટવાનો હોય કે તેવા સંકેતો પ્રસારિત કરતો હોય જેની ભૂકંપીય હિલચાલ અસામાન્ય હોય કે નવા ગેસ પ્રસારણમાં મહત્વની હોય. ઘણા વૈજ્ઞાનિકો તો જ્વાળામુખીને ફાટે ઐતિહાસિક સમય થઈ ગયો હોય તો પણ તેને સક્રિય ગણે છે. તે બાબત નોંધનીય છે કે નોંધાયેલો ઇતિહાસ પ્રાંતે-પ્રાંતે અલગ-અલગ હોય છે. ભૂમધ્ય સમુદ્રમાં ત્રણ હજારથી પણ વધારે વર્ષનો ઇતિહાસ છે. જ્યારે અમેરિકા અને કેનેડામાં પેસિફિક ઉત્તરપશ્ચિમનો ઇતિહાસ 300થી પણ ઓછા વર્ષનો છે અને હવાઈ તથા ન્યૂ ઝીલેન્ડમાં તો માંડ 200 વર્ષનો છે. ધ સ્મિથસોનિયન ગ્લોબલ વોલ્કેનિઝમ પ્રોગ્રામની સક્રિય જ્વાળામુખીની વ્યાખ્યા મુજબ તે દસ હજાર વર્ષની અંદર ફાટ્યો હોવો જોઈએ.
બે પ્રકારના લાવાને તેની સપાટીના આધારે નામ આપવામાં આવે છે } અને બંને શબ્દો હવાઈના છે. ને નું વર્ગીકરણ લાવાના જથ્થાની સપાટી, રફ અને ચીકણાશ તથા ગરમ લાવાના પ્રવાહની લાક્ષણિકતાના આધારે કરાયું છે. આમ છતાં બાસાલ્ટિક કે મેફિક ફ્લોનું સર્જન ની હાજરીમાં થઈ શકે છે, તેમાં પણ ખાસ કરીને તેનો રેટ ઊંચો છે તથા તેનો ઢોળાવ ભારે હોય છે. ની લાક્ષણિકતા હળવા અને ઘણી વખત તેની ખરબચડી સપાટીના આધારે નક્કી કરવામાં આવી છે, જેમાં વધુને વધુ પ્રમાણમાં લાવાનો પ્રવાહ વહે છે. સામાન્ય રીતે મેફિક ફ્લો પ્રકારના લાવામાંથી વહે છે, તેઓ વારંવાર ઊંચા તાપમાને ફાટે છે અથવા યોગ્ય રાસાયણિક જોડાણ તેમને ઊંચી પ્રવાહિતા પૂરી પાડે છે.
સબડકશન ઝોન્સ બે પ્લેટ હોય ત્યાં રચાય છે, સામાન્ય રીતે ઓસનિક પ્લેટ અને કોન્ટિનેન્ટલ પ્લેટ અથડાતા તેનું સર્જન થાય છે. આ કિસ્સામાં જોઈએ તો ઓસનિક કોન્ટિનેન્ટલ પ્લેટની નીચે જતાં કિનારે જ ઊંડા દરિયાળ તળિયાની રચના કરે છે. આમ આ પ્લેટમાંથી નીકળતું પાણી પડેલા મેન્ટલનું તાપમાન ઘટાડે છે અને મેગ્માનું સર્જન થાય છે. આ મેગ્મા રેતીના ઊંચા પ્રમાણના લીધે એકદમ ચીકણો રગડા જેવો હોય છે અને ઘણી વખત તે સપાટી સુધી પણ પહોંચતો નથા અને ઊંડાઈએ જ ઠંડો પડી જાય છે. તે સપાટી પર પર પહોંચે છે ત્યારે જ્વાળામુખીનું સર્જન થાય છે. આ પ્રકારના જ્વાળામુખીના ઉદાહરણમાં માઉન્ટ એટના અને પેસિફિક રિંગ ઓફ ફાયરના જ્વાળામુખી કહી શકાય.
વોલ્કેનિક કોન કે સિન્ડર કોન સ્કોરિયા અને પાયરોપ્લાસ્ટિક્સના સામાન્ય રીતે નાના પાયા પર થતા ઇરપ્શન નું નામ આપવામાં આવ્યું છે, જે ફાટની નજીક બને છે. આ પ્રકારના અલ્પજીવી ઇરપ્શન્સના લીધે 30થી 400 મીટર જેટલી ઊંચી ટેકરીઓની રચના થાય છે. મોટાભાગના શંકુ આકારના જ્વાળામુખી એકાદ વખત જ ફાટે છેમોટા જ્વાળામુખીમાં ફાટની પાસે સિન્ડર કોન્સની રચના થતી હોય છેમેક્સિકોમાં પેરિકુટિન અને એરિઝોનામાં સનસેટ ક્રેટર સિન્ડર કોન્સના ઉદાહરણ છે. ન્યુ મેક્સિકોમાં કેયા ડેલ રિયો જ્વાળામુખીનું ક્ષેત્ર 60થી પણ વધારે સિન્ડર કોન્સનું બનેલું છે.
મેગ્મેટિક વોલ્કેનોને વર્ગીકૃત કરવાનો યોગ્ય માર્ગ તેનું સમયાંતરે થતું ઇરપ્શન છે અને તેને સક્રિય જ્વાળામુખી પણ કહેવાય છે, જ્યારે જેને ફાટે ઘણો સમય થઈ ગયો હોય તેવા જ્વાળામુખીને સુષુપ્ત જ્વાળામુખી કહેવાય છે. આ ઉપરાંત જે જ્વાળામુખીને ફાટે ઐતિહાસિક સમય વીતી ગયો હોય તેને નિષ્ક્રીય જ્વાળામુખી કહેવાય છે. આમ છતાં આ લોકપ્રિય વર્ગીકરણોમાં ખાસ કરીને નિષ્ક્રીય જ્વાળામુખી વૈજ્ઞાનિકો માટે અર્થવિહીન છે. તેઓ એવા વર્ગીકરણોનો ઉપયોગ કરે છે જે ખાસ કરીને વોલ્કેનોની સંરચનામાં ઉપયોગી છે અને તેની ફાટવાની પ્રક્રિયા અને તેને આકાર આપવાની પ્રક્રિયા ઉપર સમજાવવામાં આવી છે.
જો કે સક્રિય જ્વાળામુખીની વ્યાખ્યા કેવી રીતે આપવી તે અંગે જ્વાળામુખી નિષ્ણાતોમાં સર્વાનુમત જોવા મળતો નથી. જ્વાળામુખીનો જીવનકાળ મહિનાઓથી લાખો વર્ષો સુધીનો હોઈ શકે છે, તેના લીધે કેટલીક વખત તેની સરખામણી વ્યક્તિથી નાગરિક સંસ્કૃતિના જીવનકાળ સુધી કરી શકાય છે. ઉદાહરણ તરીકે જોઈએ તો પૃથ્વી પરના ઘણા જ્વાળામુખીઓ હજારો વર્ષો દરમિયાન ઇરપ્ટેડ ઝોન્સ બનાવ્યા છે, પરંતુ હાલમાં તે ઇરપ્શનનો સંકેત પણ દર્શાવતા નથી. આ પ્રકારના જ્વાળામુખીના લાંબા જીવનકાળને ધ્યાનમાં રાખતા તે અત્યંત સક્રિય છે. માનવીના જીવનકાળમાં જોઈએ તો તેઓ છે જ નહીં.
જુદા-જુદા પ્રકારના વોલ્કેનિક ગેસનું પ્રમાણ દરેક જ્વાળામુખીએ જુદુ-જુદુ હોય છે. પાણીની વરાળ સામાન્ય રીતે સૌથી વિપુલ પ્રમાણમાં વોલ્કેનિક ગેસમાં જોવા મળતી હોય છે અને તેમાં પાછળ કાર્બન ડાયોકસાઇડ અને સલ્ફર ડાયોકસાઇડ હોય છે. બીજા પ્રિન્સિપાલ વોલ્કેનિક ગેસીસમાં હાઇડ્રોજન સલ્ફાઇડ, હાઇડ્રોજન ક્લોરાઇડ અને હાઇડ્રોજન ફ્લોરાઇડનો સમાવેશ થાય છે. વોલ્કેનિક એમિશન્સમાં મોટા પ્રમાણમાં નાના અને ટ્રેસ ગેસીસ જોવા મળે છે. ઉદાહરણ તરીકે હાઇડ્રોજન, કાર્બન મોનોકસાઇડ , હેલોકાર્બન્સ, ઓર્ગેનિક કમ્પાઉન્ડ્સ અને વોલેટાઇલ મેટલ ક્લોરાઇડ છે.
જાન્યુઆરી 2008માં બ્રિટીશ એન્ટાર્ટિક સરવે ના વૈજ્ઞાનિકો હ્યુ કોર અને ડેવિડ વોનના નેતૃત્વ હેઠળ(જર્નલ નેચર જિયોસાયન્સમાં એન્ટાર્ટિકની બરફની ચાદર હેઠળ 2,200 વર્ષ પહેલાં જ્વાળામુખી ફાટ્યાનો અહેવાલ આપ્યો હતો એન્ટાર્ટિકામાં પાઇન આઇલેન્ડ ગ્લેસિયરની નજીક આવેલા હડસન પર્વતમાળાની બરફની ચાદરની નીચે દસ હજાર વર્ષ પહેલાં જબરજસ્ત વિસ્ફોટ થયો હતો, તેની નીચેથી મળી આવેલી રાખ તેનો પુરાવો હતો.
જ્વાળામુખીના ફાટવાના જુદા-જુદા પ્રકારો છે અને તેને સંલગ્ન પ્રવૃત્તિઓ છે. ફ્રેટિક ઇરપ્શન્સ સિલિકાના વધુને વધુ પ્રમાણ સાથે લાવાનો વિસ્ફોટ(ઉદાહરણ રહ્યોલાઇટ, નીચી સિલિકાવાળા લાવાનું અસરકારક ઇરપ્શન(ઉદાહરણ બાસાલ્ટ, પાયરોક્લાસ્ટિક ફ્લો, લહર અને કાર્બન ડાયોકસાઇડનું પ્રસારણ આ બધી પ્રવૃત્તિઓ માનવીઓ માટે નુકસાનકારક છે. ભૂકંપ, ગરમ વસંત , ફયુમરોલ , મડ પોટ્સ અને ગીઝર વારંવાર જ્વાળામુખીની ક્રિયાની સાથે થાય છે.
બીજા પ્રકારના જ્વાળામુખીઓમાં ક્રાયોવોલ્કેનો જોવા મળે છે, તેમાં પણ ખાસ કરને કેટલાક તો ગુરુ, શનિ અને નેપચ્યુન પર જોવા મળે છે અને મડ વોલ્કેનોની સંરચના જ્વાળામુખીની સંરચના માટે જાણીતા પરિબળ મેગ્મેટિક એક્ટિવટી દ્વારા થતી નથી. સક્રિય મડ વોલ્કેનોનું તાપમાન સક્રિય જ્વાળામુખી કરતા ઓછું હોય છે, સિવાય કે મડ વોલ્કેનો સક્રિય જ્વાળામુખીની જેમ ફાટ ધરાવતો હોય.
અત્યંત ચીકણો લાવા ધીમે-ધીમેથી બહાર નીકળવાના લીધે લાવા ડોમ્સ બને છે. તે કેટલીક વખત અગાઉના જ્વાળામુખી વિસ્ફોટ વખતે તેના મુખની અંદર જ રચાય છેમાઉન્ટ સેન્ટ હેલેન્સ, પરંતુ તે સ્વતંત્ર રીતે પણ રચાઈ શકે છે, જેવું લાસન પીકના કિસ્સામાં બન્યું હતું. સ્ટ્રાટો વોલ્કેનોની જેમ તેમાં હિંસક વિસ્ફોટ થઈ શકે છે, પરંતુ તેમના લાવા સામાન્ય રીતે મૂળ ફાટથી દૂર હોતા નથી
અલાસ્કાના એલ્યુસિયન ટાપુઓ પર આવેલો પૃથ્વીની સપાટી પર કે પોપડામાં રહેલો જ્વાળામુખીનો આરંભિક હિસ્સો અત્યંત દાહક પીગળેલા ખડકો, રાખ અને વાયુઓનો હોય છે, જે સપાટીની નીચે હોય છે. જ્વાળામુખીમાં હિલચાલના લીધે બહાર નીકળેલા પથ્થરોથી પર્વતો રચાય છે અથવા સમય વીતવાની સાથે તે પર્વત જેવા બની જાય છે.
જ્વાળામુખીનું કારણ મેન્ટલ પ્લૂમ હોઈ શકે છે. આ કહેવાતા હોટસ્પોટનું ઉદાહરણ હવાઈ ખાતે હાજરહજૂર છે, તે પ્લેટ બાઉન્ડ્રીથી અલગ રીતે સર્જાયા લાગે છે. હોટસ્પોટ જ્વાળામુખી સૂર્યમાળામાં ક્યાંય પણ જોઈ શકાય છે, તેમાં પણ ખાસ કરીને ખડકાળ ભૂમિ ધરાવતા ગ્રહો અને ચંદ્રમાં તેનું પ્રમાણ વધારે હોય છે.
શીલ્ડ વોલ્કેનો નામ તેની વિશાળ છત્ર જેવી પ્રોફાઇલ્સના લીધે પડ્યું છે, તેની સંરચના ઓછી ચીકાશ ધરાવતા લાવાથી થાય છે, આ લાવા ફાટથી દૂર નીકળે છે, પરંતુ તેમાં અચાનક જ વિસ્ફોટ થતો નથી હવાઈના જ્વાળામુખી શીલ્ડ કોન્સની સિરીજ ધરાવે છે અને આઇસલેન્ડ ટાપુઓમાં આ પ્રકારના જ્વાળામુખી સામાન્ય છે.
પૃથ્વીના ચંદ્ર પર કોઈ મોટા જ્વાળામુખી નથી અને હાલમાં ત્યાં કોઈપણ પ્રકારની જ્વાળામુખીની ક્રિયા નથી. આમ છતાં તાજેતરના પુરાવા સૂચવે છે કે ત્યાં અંશતઃ રીતે ઓગળેલા ખડકોની ધાર છે. આમ છતાં ચંદ્ર પર ખાસ જ્વાળામુખીને લગતા પાસાઓ જેવા કે મારિયા રિલ્સ અને ડોમ્સ છે.
મડ વોલ્કેનો કે મડ ડોમ્સની સંરચના ભૂગર્ભમાંથી બહાર નીકળતા પ્રવાહી અને વાયુ દ્વારા થાય છે, છતાં તેમાં જુદી-જુદી પ્રક્રિયા થતી હોય છે, જેનું કારણ તેમાં ચાલતી હિલચાલ છે. તેનો વ્યાપ દસ કિલોમીટરના પરિઘમાં અને 700 મીટરની ઊંચાઈ સુધી હોય છે.
ધ કમ્પ્યુટર કોર્પોરેશન ફોર એસાઈન્ડ નેમ એન્ડ નંબર, ઈન્ટરનેટના ડોમેઈન નેમ , ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ એડ્રેસ અને પ્રોટોકોલ પોર્ટ અને પેરામિટર નંબર માટેની સુપ્રિમ સંસ્થા છે જે આ બાબતે કોર્ડિનેશન કરે છે. વૈશ્વિક રીતે નામ ઈન્ટરનેટ યોગ્ય રીતે કામ કરે તે માટે જરૂરી છે. મરિના ડેલ રે, કેલિફોર્નિયા ખાતે આઈસીએએનએનનું વડું મથક આવેલું છે. પણ તેની દેખરેખ આંતરરાષ્ટ્રીય બોર્ડ ઓફ ડીરેક્ટર દ્વારા રાખવામાં આવે છે. આ ડીરેક્ટરો ઈન્ટરનેટ ટેક્નિકલથી લઈને બિઝનેસ એકેડીમી અને નોન કમર્શિયલ કમ્યુનિટીમાંથી પણ આવે છે. ડોમેઈન નેમ સિસ્ટમમાં ડીએનએસ રૂટ ઝોન઼ ફાઈલમાં બદલાવ માટે હજૂ પણ અમેરિકન સરકારનો મહત્વનો રોલ છે. ઈન્ટરનેટ વિવિધ નેટવર્કો સાથે જોડાઈને બનેલું હોવાથી ઈન્ટરનેટને કોઈ સંચાલકિય સત્તામંડળ નથી. આઈસીએએનએન એ નામ આપવા માટે અને તેની વિવિધ બાબતો માટેની વૈશ્વિક કોર્ડિનેટિંગ બોડી છે પરંતુ તેનું કાર્ય માત્ર ડોમેઈન નેમ ,આઈપી એડ્રેસ , પ્રોટોકોલ પોર્ટ અને પેરામિટર નંબર્સ આપવા પૂરતુ જ સિમીત રહ્યું છે.
ઈન્ટરનેટને યોગ્ય બનાવે તે માટેના નેટવર્કિંગની જે મુખ્ય પદ્ધતિ છે તે છે જે દ્વારા ઈન્ટરનેટના ધોરણો બને છે. આ ધોરણોને ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ સ્યુટ કહેવાય છે. પ્રોટોકોલની સ્તર આધારિત પદ્ધતિને આ એક આદર્શ માળખામાં ફેરવે છે જેથી સેવાનું સંચાલન આનાથી સરળ થઈ જાય છે. સોફ્ટવેર એપ્લિકેશનના સૌથી ઉપરના ભાગે એપ્લિકેશન લેયરદા.ત. વેબ બ્રાઉઝર એપ્લિકેશન, અને તેની નીચે ટ્રાન્સપોર્ટ લેયર જે વિવિધ હોસ્ટને નેટવર્ક દ્વારા જોડે છે. અંદરના લેયરમાં બે પ્રકારના લેયર હોય છે. ઈન્ટરનેટ લેયર - જે કમ્પ્યુટરને એકબીજા નેટવર્ક સાથે જોડે છે જેથી ઈન્ટરનેટવર્કિંગ આ લેયર દ્વારા શક્ય બને છે. અને છેલ્લે નીચે સોફ્ટવેર લેયર હોય છે જે હોસ્ટ અને લોકલ લિંક વચ્ચે જોડાણ કરી આપે છે. જેને લિંક લેયર પણ કહે છે. દા.ત. લોકલ એરિયા નેટવર્ક અથવા ડાયલ અપ કનેક્શન. આ મોડેલને નેટવર્કિંગના / મોડલ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. અન્ય મોડલ પણ વિકસ્યા છે જેમ કે ઓપન સિસ્ટમ ઈન્ટરકનેક્શન જેઓ અમલીકરણમાં અને વિગત આપવામાં એટલા કાર્યક્ષમ નથી.
ઈન્ટરનેટનું આગવું સંશોધન ઈમેલ છે. ઈમેલ દ્વારા બે પક્ષો એક બીજાને ઈલેક્ટોનિક ટેક્સ્ટ મેસેજ મોકલી શકે છે જે દ્વારા તેઓ પત્રો અને મેમો પણ મોકલાવી શકે છે. આજની તારીખે પણ, ઈન્ટનેટ અને ઈન્ટરનેટ ઈ-મેલ સિસ્ટમનો ભેદ પારખવો જરૂરી છે. ઈન્ટરનેટ ઈમેલ મોકલનાર અને મેળવનારના કંટ્રોલ બહાર ઘણા બધા નેટવર્કમાંથી પસાર થાય છે. અને તેને ત્યાં સંગ્રહિત પણ કરવામાં આવે છે. આ સમય દરમિયાન ઈ-મેલને વાંચી પણ શકાય છે અને ત્રીજા પક્ષ દ્વારા તેમાં છેડછાડ પણ શક્ય બને છે. ઈન્ટરનેટ મેલ સિસ્ટમ કે જ્યા કોર્પોરેટ કે સંસ્થાના નેટવર્ક પર માહિતી છોડી દેવામાં આવતી નથી ત્યા ઈમેલ વધુ સુરક્ષિત છે. જો કે ઘણા બધા સગંઠનોમાં ઈન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજી અને અન્ય લોકો કે જેઓની નોકરી મોનિટરિંગ કરવાની અને ક્યારેક આ માહિતી એક્સેસ કરવાની છે તેઓ આ માહિતી વાંચી શકે છે. અત્યારે લોકો ઈમેલમાં ચિત્ર અને ફાઈલ જોડીને મોકલી શકે છે. અત્યારના ઈ-મેલ સર્વર વિવિધ ઈ-મેલ એડ્રેસને ઈમેલ મોકલી શકવા માટે સક્ષમ હોય છે.
ઇન્ટરનેટ એ કોમ્પ્યુટર્સ વચ્ચેનું નેટવર્ક છે, જેમાં વપરાશકાર વિવિધ ચેનલથી માહિતીની આપ-લે છે. જે કોમ્પ્યુટરનું ઇન્ટરનેટ સાથે જોડાણ થાય તે ઉપલબ્ધ સર્વર તેમજ અન્ય કોમ્પ્યુટરમાંથી માહિતી સ્થાનિક કોમ્પ્યુટરની મેમરીમાં લઇ શકે છે. આ જ કનેક્શનથી તે કોમ્પ્યુટર નેટવર્કના સર્વરને માહિતી પહોંચાડી શકે છે. આ માહિતી અન્ય જોડાયેલા કોમ્પ્યુટર્સ સુધી પહોંચી શકે છે. ઇન્ટરનેટમાં જે માહિતી મળતી હોય છે તેમાંની મોટાભાગની માહિતી ઇન્ટર-લિન્ક્ડ હાઇપરટેક્સ્ટ ડોક્યુમેન્ટ્સથી બનેલ વર્લ્ડ વાઇડ વેબ સ્વરૂપે છે. કોમ્પ્યુટર વપરાશકર્તા સામાન્ય રીતે વેબ બ્રાઉસરની મદદથી વિવિધ માહિતીની આપ-લે કરે છે. કોમ્પ્યુટર નેટવર્ક સાથે જોડાયેલા અન્ય સોફ્ટવેરમાં ઇ-મેલ, ઓનલાઇન ચેટ, ફાઇલ ટ્રાન્સફર અને ફાઇલ શેરિંગ વિગેરે નો સમાવેશ થાય છે.
પ્રોટોકલ .25 કરતાં સ્વતંત્ર હતું. જે એઆરપીએનેટ, પેકેટ રેડીયો નેટ અને પેકેટ સેટેલાઇટ નેટના એકસમાન સમયગાળામાં નાપ્રયોગાત્મક કામ પર આધારિત હતું. વિન્ટન સેર્ફ અને રોબર્ટ કાન ૧૯૭૩માં પ્રોટોકોલનું સૌપ્રથમ વર્ણન તૈયાર કર્યું હતું. આ જ વિષય પર આધારિત પેપર મે ૧૯૭૪માં રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. 675 પ્રકાશનમાંથી ડિસેમ્બર ૧૯૭૪ના સિંગલ ગ્લોબલ / નેટવર્કનું વર્ણન કરવા ‘ઇન્ટરનેટ’ શબ્દ લેવામાં આવ્યો હતો. નું સંપૂર્ણ વર્ણન વિન્ટન કેર્ફ, યોગેન દલાલ અને કાર્લ સનશાઇન દ્વારા તે સમયની સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીમાં કરવામાં આવ્યું હતું. આગામી નવ વર્ષ દરમિયાન પ્રોટોકલ્સ પર મોટી સંખ્યાની ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ્સમાં વધુ ચીવટાઈથી કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું.
ઈન્ટરનેટના મોડલનો સૌથી મહત્વનો ભાગ છે ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ જે કમ્પ્યુટરને ઈન્ટરનેટ પર એડ્રેસિંગ સિસ્ટમ આપે છે જેથી નેટવર્કિંગના ઈન્ટરનેટવર્કિંગ દ્વારા ઈન્ટરનેટનું જોડાણ શક્ય બનાવે છે. 4 જે પહેલાની પેઢીઓ દ્વારા વાપરવામાં આવતું હતું , જેનો હાલમાં પણ વ્યાપક ઉપયોગ થાય છે. આની ડીઝાઈન ૪.૩ અબજ સુધીના ઈન્ટરનેટ હોસ્ટના એડ્રેસિંગ માટે કરવામાં આવી હતી. જોકે ઈન્ટરનેટના વધારે પડતા વિકાસને કારણે 4 સિસ્ટમ ધીમી પડી ગઈ છે. આને પગલે નવું વર્ઝન 6 વિકસિત કરવામાં આવ્યું છે જે વધુ કાર્યક્ષમ છે અને ડેટા ટ્રાફિકને વધુ સારી રીતે રાઉટિંગ કરી શકે છે. 6 હાલમાં કર્મશિયલી રીતે વિશ્વમાં 6 અમલીકરણ કરવામાં આવ્યું છે.
પહેલાના સમયે વેબ બ્રાઉઝર તરીકે પ્રખ્યાત હતું તે હાયપરકાર્ડ પધ્ધતિ અને વિન્ડો સિસ્ટમ ની મદદથી બનાવવામાં આવ્યું. આ બાદ મોસિયાક ) વેબ બ્રાઉઝર પ્રચલિત બન્યું. ૧૯૯૩માં યુનિવર્સિટી ઓફ ઇલિનોઇસ એટ અર્બના-શેમ્પેન માં નેશનલ સેન્ટર ફોર સુપર કોમ્પ્યુટિંગ એપ્લિકેશન્સ દ્વારા મોસેઈકનું ૧.૦ આવૃત્તિ રીલીઝ કરવામાં આવ્યું. અને ૧૯૯૪ના અંતમાં ઈન્ટરનેટમાં લોકોનું ધ્યાન વધતું ગયું હતું. ૧૯૯૬ સુધી વિશ્વમાં ઈન્ટરનેટનો ઉપયોગ વધુ વ્યાપક બન્યો. વર્લ્ડ વાઈડ વેબનો ઉપયોગ ત્યારે એક અલંકાર તરીકે વપરાશ થતો હતો.
આધારિત પ્રથમ વાઇડ-એરિયા નેટવર્કનું સંચાલન ૧ જાન્યુઆરી, ૧૯૮૩ના રોજ કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં આરપાનેટનું જૂના એનસીપી એ પ્રોટોકોલમાં સ્થાનાંતર થયું હતું. ૧૯૮૫માં અમેરિકાના નેશનલ સાયન્સ ફાઉન્ડેશન એ યુનિવર્સિટીનાં નિર્માણનું આહ્વાન કર્યું જે તેના શોધક ડેવિડ એલ. મિલ્સ દ્વારા ફઝબોલ રૂટર કહેવાઇ. ૫૬ કિલોબીટની આ લીંક આ કંપ્યુટરો દ્વારા દ્વિતીય નેટવર્ક કરોડરજ્જુ બની.એક વર્ષ બાદ, એનએસએફે વધુ સ્પિડ વાળી 1.5 મેગાબાઈટ/સેકન્ડ નેટવર્કને પ્રાયોજક કર્યું. ડેનિસ જેનિંગ્સ દ્વારા માટે / પ્રોટોકોલ ઉપયોગ કરવાનો મહત્વનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો.
ઈન્ટરનેટ સેવા પ્રદાતાઓ બીજા પ્રદાતાઓના ગ્રાહકો ને પોતાના ગ્રાહકો સાથે જોડવાનું કાર્ય કરે છે. આ રાઉંટીંગ સ્તરીકરણના સૌથી ઉપર ટેન કે 1 નેટવર્ક તરીકે ઓળખાતા મોટી દૂરસંચાર કંપનીઓ કે જે સીધી તમામ અન્ય અવેતન પિયરીંગ કરારો મારફતે ૧ નેટવર્કો પર ટ્રાફિકનું આદાન-પ્રદાન કરે છે. ૨ નેટવર્કો અન્ય ના ઈન્ટરનેટ સંક્રમણ ખરીદવા માટે ઓછામાં ઓછા વૈશ્વિક ઈન્ટરનેટ પર કેટલાક પક્ષો પહોંચે છે, જોકે તેઓ પણ અવેતન પિયરીંગમાં શામેલ હોઈ શકે છે એક જ અપસ્ટ્રીમ પ્રદાતાનો ઉપયોગ કરી શકે અથવા મલ્ટીહોમિંગનો ઉપયોગ કરી દરેક લીંકની સમસ્યાથી બચી શકે છે.
હાલના દિવસોમાં વેબ સર્વસમાં સંગ્રહિત કરાયેલા વેબ પેજ ટેક્ષ ફાઈલમાં બનાવવામાં આવે છે. તાજેતરમાં, વેબસાઈટ કન્ટેન્ટ મેનેજમેન્ટ અને વિકી સોફ્ટરવેરનો ઉપયોગ કરે છે જેમાં શરૂઆતમાં ઘણું ઓછું કન્ટેન્ટ હોય છે. આ સિસ્ટમના સહાયક કે જે સ્ટાફ કે કોઈ કલ્બના મેમ્બર કે પછી સંગઠનના સભ્ય અથવા સામાન્ય પ્રજામાંથી કોઈ પણ હોઈ શકે છે, તેઓ આ હેતુ માટે ડીઝાઈન કરવામાં આવેલા એડીટ પેજીસમાં આપવામાં આવેલા ડેટાબેઝનો ઉપયોગ કરે છે. જ્યારે સામાન્ય મુલાકાતી અંતિમ એચટીએમએલ ફોર્મને જ જુએ છે. ટાર્ગેટ વિઝિટર્સ માટે આ વસ્તુ ઉપલબ્ધ બને તે માટે ઘણી વખત એપ્રુવલ કે સિક્યુરિટી સિસ્ટમ બનાવાય છે અને ઘણી વખત નથી બનાવવામાં આવતી.
ઘરે બેઠા જ કામ કરી શકાય તેવો આ નવતર પ્રકારનો રસ્તો છે જે વિવિધ ઉદ્યોગોમાં એકબીજા સાથે મળીને અને માહીતીના આદાનપ્રદાન વડે કામ કરાય છે. ઘરે બેઠેલો હિસાબનીશ બીજા દેશમાં સ્થિત કંપનીનું ઓડીટ ત્રીજા જ દેશમાં સ્થિત સર્વર વડે તપાસી શકે છે, વળી પાછું આ સર્વર કોઈ ચોથા જ દેશના આઈટી નિષ્ણાતો દ્વારા ચલાવવામાં આવતું હોય છે. તેમજ આ એકાઉન્ટ કોઈ ઘરે બેઠા કામ કરતા કોઈ બુકકિપર દ્વારા બનાવવામા આવ્યા હોય છે જેને વિશ્વભરમાંથી વિવિધ માહિતીઓ ઈમેલ દ્વારા મોકલવામાં આવે છે. આમાની ઘણા કાર્યો ઈન્ટરનેટનો વપરાશ વધ્યો તે પહેલા કરવામાં આવતા હતા, પરંતુ પ્રાઈવેટ લીઝ લાઈન નો ખર્ચ ઘણો આવતો હતો જેથી તે બધા જ લોકો માટે શક્ય ન હતી.
દાયકાઓ દરમિયાન ઈન્ટરનેટ જુના પબ્લિક કમ્પ્યુટર નેટવર્કને પોતાનામાં સમાવેશ કરવામાં સફળ રહ્યું હતું. અલગ જ રહ્યા હતા) ૧૯૯૦માં એવો અંદાજ લગાવવામાં આવ્યો કે ઈન્ટરનેટ ૧૦૦%ના દરે વિકાસ પામશે. જ્યારે ૧૯૯૬ અને ૧૯૯૭ના વર્ષો દરમિયાન તેનો વિકાસ વિસ્ફોટકની કક્ષાએ થયો હતો. આ વિકાસનું એક કારણ એ પણ હતું કે ત્યારે કેન્દ્રમાં કોઈ વહીવટીમંડળ ન હતું જેથી નેટવર્ક વધુ ઝડપે વિક્સ્યુ તેમજ કોઈની માલિકી ન હોવાથી ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલનો લોકો વપરાશ કરવા લાગ્યા, જેથી એકબીજા પર નિર્ભર રહેવાનું પ્રમાણ વધ્યું જેથી કોઈ એક કંપની નેટવર્કનો વધુ પડતો કંટ્રોલ લઈ શકતી ન હતી.
આઇપીટીઓ ખાતે લિકલિડરે લોરેન્સ રોબર્ટ્સ સાથે મળી નેટવર્ક બનાવવાનું કામ શરૂ કર્યું. તેમની આ ટેક્નોલોજી પોલ બરાનના કામ પર આધારિત હતી. જેમણે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ એર ફોર્સનો વિસ્તૃત અભ્યાસ કર્યો હતો અને એવી પણ ભલામણ કરી હતી કે પેકેટ સ્વિચિંગની મદદથી સર્કિટ સ્વિચિંગ કરતા નેટવર્ક વધુ મજબૂત અને ટકાઉ બને છે. ભારે સંશોધન બાદ ૨૯ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૬૯ના મેલ્નો પાર્ક, કેલિફોર્નિયા ખાતે એઆરપીએનેટ ની શરૂઆત થઇ હતી જે યુનિવર્સિટી ઓફ કેલિફોર્નિયા, લોસ એન્જલસ અને એસઆરઆઇ ઇન્ટરનેશનલ સાથે આંતરિક રીતે જોડેલ હતું. એરપાનેટ ને આજના ઈન્ટરનેટનું શરૂઆતી નેટવર્ક કહી શકાય.
ઈન્ટરનેટના ઉદભવ તરફ નજર દોડાવીએતો ૧૯૬૦મ યુ.એસ. સરકાર દ્વારા થયેલા સંશોધનો જેવાકે તેઓ એક મજબૂત, ઓછી ખામીવાળું અને વિતરણ થયેલ એક કમ્પ્યુટર નેટવર્ક બનાવાવા માગતા હતા.૧૯૮૦માં નેશનલ સાયન્સ ફાઉન્ડેશન તરફથી નવા યુ.એસ. બેકબોનને ધિરાણ મળ્યું. સાથોસાથ વાણિજ્યક બેકબોન માટે ખાનગીધોરણે ધિરાણ મળવાનું ચાલુ થયું. આ નવી તકનીકને વિકસાવવામાં વિશ્વભરમાં મોટાપાયે ભાગીદારી થઇ અને મોટા મોટા નેટવર્કોનું વિલીનીકરણ થયું. ૧૯૯૦માં થયેલ તેના વેપારીકરણને લીધે આજે તે આધુનિક સમાજના એક અગત્યના ભાગ તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. જુન ૨૦૧૨ ના આકડા પ્રમાણે ૨.૪ અબજ થી વધુ લોકો આજે ઈન્ટરનેટની વિવિધ સેવાનો ઉપયોગ કરે છે.
વોઈસ ઓવર ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ તરીકે ઓળખાતું ને કારણે ઈન્ટરનેટ દ્વારા વાતચીત શક્ય બને છે. આ યોજનાની શરૂઆત ૧૯૯૦ના દાયકામાં થઈ જ્યારે વોકી-ટોકીજેવી વોઈસ એપ્લિકેશન કમ્પ્યુટર માટે વિચારવામાં આવી. તાજેતરના વર્ષોમાં સિસ્ટમ એક સામાન્ય ટેલિફોન હોય તેવી જ રીતે વપરાય છે અને તેના જેવી જ સુવિધાજનક છે. આનો ફાયદો એ છે કે, ઈન્ટરનેટ દ્વારા વોઈસ ટ્રાફિકનું વહન કરવામાં આવતું હોવાથી મોટાભાગે મફત હોય છે અથવા પરંપરાગત ટેલિફોન કરતા તેની કિંમત ઓછી હોય છે. જ્યારે લાંબા અંતરના ફોન કેબલ મોડેમ કે દ્વારા કરવામાં આવે છે ત્યારે તે ઘણા જ લાભદાયી સાબિત થાય છે.
વેબકેમને ઈન્ટરનેટને વધુ કોમ્યુનિકેટીવ બનાવતી વસ્તુઓંમાં નીચી કિંમતે ઉપલબ્ધ ઉપકરણ છે. કેટલાક વેબકેમ ફુલ ફ્રેમ રેટ વિડીયો આપે છે જે દ્વારા સામાન્ય રીતે ચિત્ર નાનું દેખાય છે અથવા અપડેટ ધીમે ધીમે થાય છે. ઈન્ટરનેટ વપરાશકર્તાઓ તેમની આસપાસ ફરતા પ્રાણીઓ, પાણીમાં તરતી સ્ટિમર, કે પછી સ્થાનિક ટ્રાફિક અથવા તેમની જ કેટલીક જગ્યાઓનું મોનેટરિંગ જીવંત અને રિઅલ ટાઈમમાં કરી શકે છે. કેટલાક ઈન્ટરનેટ વપરાશકર્તાઓ પાસે વેબકેમ હોય છે પરંતુ બે બાજુનો જોઈએ તેવો સાઉન્ડ કેટલાક પાસે હોય છે અને કેટલાક પાસે નથી હોતો. આમ છંતા વિડીયો ચેટ રૂમ અને વિડીયો કોન્ફરન્સિંગ ઘણા લોકપ્રિય છે.