polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ભારતમાં પણ ઘણી વાર સાધુસંતો, ગુરુઓ અને હિંદુરાષ્ટ્રવાદીઓ દ્વારા છદ્મવિજ્ઞાન ફેલાવવામાં આવે છે. ભારતમાં આંતરરાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાન કોંગ્રેસમાં અમુક પેપરો રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા જેમાં પ્રાચીન ભારતમાં વિમાનો ઉડતા હોવાનો દાવો કરાયો હતો, આઈન્સ્ટાઈનના સૂત્રને અને ચાર્લ્સ ડાર્વિનની ઉત્ક્રાંતિની થેયોરીને ખોટી પડાઈ હતી. સાથે જ પૂરતા વૈજ્ઞાનિક તથ્યો ન અપાતા તેની વ્યાપક પ્રમાણમાં ટીકા પણ થઈ હતી અને તેના વિરોધમાં વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા દેખાવો કરાયા હતા.
વિજ્ઞાન અને છદ્મવિજ્ઞાનને તત્વજ્ઞાન અને વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિએ છૂટું પાડી શકાય છે. છદ્મવિજ્ઞાનને વિજ્ઞાનથી અલગ પાડવું એ પ્રાયોગિક રીતે સ્વાસ્થ્ય સુવિધાઓ, નિષ્ણાતની તપાસ, પર્યાવરણીય નીતિઓ અને વૈજ્ઞાનિક ભણતરમાં મદદરૂપ છે. વૈજ્ઞાનિક તથ્યો અને સિધ્ધાંતિક માન્યતાઓથી છદ્મવિજ્ઞાનને અલગ પાડવું, જેમ કે જ્યોતિષવિદ્યા, રસાયણશાસ્ત્ર, વૈકલ્પિક દવા, ગુપ્ત માન્યતાઓ, ધાર્મિક માન્યતાઓ અને સર્જનવિજ્ઞાનનું અલગ પાડવું એ વૈજ્ઞાનિક શિક્ષણ અને વૈજ્ઞાનિક સાક્ષરતાનો જ ભાગ છે.
છદ્મવિજ્ઞાન હાનિકારક હોઈ શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, છદ્મવૈજ્ઞાનિક રીતે રસીકરણનો વિરોધ અને હોમિયોપેથીકને પ્રોત્સાહન લોકોને તબીબી સારવાર લેતા અટકાવે છે.
ગૌરાંગ વ્યાસના સંગીત નિર્દેશનમાં, ઐશ્વર્યા એ પોતાનો પહેલો સોલો આલ્બમ તથા ગુજરાતી ભક્તિ ગીતો રેકોર્ડ કર્યા. ફેબ્રુઆરી ૨૦૦૩માં ઐશ્વર્યા એ ગુજરાતી ફિલ્મ ઘર મારૂ મંદિર માટે તેનું પ્રથમ પ્લેબેક ગીત રેકોર્ડ કર્યું હતું. આ ઉપરાંત તેણીએ અન્ય આલ્બમ્સ જેવા કે સાત સૂરોના સરનામ, પાલવ, સ્વરાભિષેક, વિદેશિની, નિરાલો મુકામ, ઐશ્વર્યાની નર્સરી માટેની કવિતા, સપના સાથે ઐશ્વર્યા અને અલ્લક મલ્લક શામેલ છે. તેણીએ ૨૦૦૮માં હિન્દી ટીવી સિરિયલ "દિલ મીલ ગયે" માટે થીમ ગીત "આસ્માની રંગ હું" રેકોર્ડ કર્યું હતું. તેણીનું પહેલું બોલીવુડ પ્લેબેક ગીત "હરિ પુત્તર -એક ડ્યુદ" જુલાઈ, ૨૦૧૧ માં હરિ પુત્તર: કોમેડી ઓફ ટેરિયર્સ ફિલ્મમાં રિલીઝ થયું હતું. તેણીએ ચાર હિન્દી ફિલ્મોમાં પોતાનો અવાજ આપેલ અને 2012 માં કન્નડ મૂવી ક્રેઝી લોકા માટે "એલે ઇલેજે"નું રેકોર્ડિંગ પણ કરેલું. 2015 માં, તેણીએ ફ્રોઝન , ફ્રોઝન ફીવર અને 2017 માં ઓલાફની ફ્રોઝન એડવેન્ચર ફિલ્મના હિન્દી ડબિંગમાં અન્નાના પાત્ર તરીકે પોતાનો અવાજ આપ્યો હતો અને તેણીએ આ ફિલ્મોમાં અવાજ ઉપરાંત ગાયન પણ કર્યું હતું.
ઐશ્વર્યાને 5 એપ્રિલ, 2008 ના રોજ અમુલ સ્ટાર વોઇસ ઓફ ઈન્ડિયા સ્પર્ધામાં અમિતાભ બચ્ચનના વરદ હસ્તે "છોટે ઉસ્તાદ" એવોર્ડ મળ્યો હતો. 2006 માં તેણીને "શાહુ મોદક એવોર્ડ", 2008 માં "પાવર -100" અને 2009 માં "સંગીત રત્ન" પણ એનાયત કરાયો હતો. "આંતરરાષ્ટ્રીય ચિલ્ડ્રન ડે" પર તેમની સિધ્ધિઓ બદલ ગુજરાતના ચેમ્બર ઓફ કોમર્સ એન્ડ ઇન્ડસ્ટ્રીમાં તેમનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. 2008 માં ભારતીય ફેડરેશન ઓફ એસોસિએશન દ્વારા પણ તેણીની પ્રશંસા કરવામાં આવી હતી. ઐશ્વર્યાને ન્યૂયોર્કના ભારતીય સમુદાયે અમેરિકન રાષ્ટ્રગીત ગાવવા માટે આમંત્રણ આપ્યું હતું, ત્યારબાદ ઐશ્વર્યાએ 19મી ઓગસ્ટ, 2009 ના રોજ ભારત પરેડ દિવસ માટે ભારતીય રાષ્ટ્રગીત ગાયું હતું. કન્નડ કદરી એવોર્ડ્સ- 2011 મેંગ્લોરમાં ઉત્કૃષ્ટ યુવા પ્રતિભા બદલ તેણીને સન્માનિત કરાઇ હતી. તેણીને ટેડ ટોક આપવા માટે ગુજરાતની સૌથી પ્રાચીન અને ખૂબ જ પ્રતિષ્ઠિત ઇજનેરી સંસ્થા લાલભાઇ દલપતભાઇ કોલેજ ઓફ એન્જિનિયરિંગ, અમદાવાદ ખાતે આમંત્રણ અપાયું હતું જે કાર્યક્રમ 15 એપ્રિલ 2018 ના રોજ યોજાયો હતો.
ઐશ્વર્યાના માતાપિતા બંને ગાયકો છે અને તેણીએ ૩ વર્ષની ઉંમરે શ્રીમતી મોનિકા શાહ પાસેથી ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીતની તાલીમ શરૂ કરી હતી. તેણીએ પુરુષોત્તમ ઉપાધ્યાય અને અનિકેત ખંડેકર પાસેથી સૂરનો પાઠ લીધો. તેણીએ સાત વર્ષની ઉંમરે સા રે ગા મા પા માં ભાગ લીધો હતો. છોટે ઉસ્તાદ સ્પર્ધામાં પ્રવેશતા પહેલા, તેણીને ગુજરાતી સંગીત દ્વારા તેમની પ્રતિભા માટે માન્યતા આપવામાં આવી હતી. ઐશ્વર્યા એ 11 વર્ષની ઉંમરે નાગપુર ખાતે પહેલી સોલો કોન્સર્ટ પહોંચાડી, અને ભારત અને વિદેશમાં અનેક સોલો કોન્સર્ટ કર્યા. તેણીને ઇન્ડિયન આઇડોલ સીઝન 5 માટે પસંદ કરવામાં આવી હતી, પરંતુ જજો દ્વારા તેને દૂર કરવામાં આવી હતી.
ઐશ્વર્યા મજુમદાર એક ભારતીય ગાયિકા છે. તેણીએ 2007-2008ના મ્યુઝિકલ રિયાલિટી શો સ્ટાર વોઇસ ઓફ ઈન્ડિયા - છોટે ઉસ્તાદમાં 15 વર્ષની ઉંમરે જીત મેળવીને લોકપ્રિયતા મેળવી હતી. સમગ્ર શોમાં જજ દ્વારા તેના અભિનયની ખૂબ પ્રશંસા કરવામાં આવી હતી, જેમાં તેણીએ અન્વેષા દત્તા ગુપ્તા સાથેની સ્પર્ધા જીતી હતી. તેણીએ હિમેશ રેશમીયાની ટીમ ‘હિમેશ વોરિયર્સ’માં મ્યુઝિક કા મહા મુકાબલામાં પણ ભાગ લીધો હતો. તેણે ગુજરાતી અને હિન્દી ફિલ્મો માટે અનેક ગીતો ગાયા છે. તેણી અંતાક્ષરી - ધ ગ્રેટ ચેલેન્જમાં પણ જોવા મળી હતી.
ઐશ્વર્યા એ નચ બલીયેની ચોથી સીઝનમાં બે અઠવાડિયા માટે, મમી કે સુપર સ્ટાર્સ - સ્ટાર ટીવી, -- પર ખાસ હમ યંગ હિન્દુસ્તાની, લિટલ સ્ટાર એવોર્ડ 2008, અને હાર્મોની સિલ્વર એવોર્ડ્સ 2008 માટે એન્કરિંગ કરેલું છે.
કોઠારીએ 1989 માં સેન્ટ ઝેવિયર્સ કૉલેજ, અમદાવાદ થી બેચલર ઓફ આર્ટ્સની ડિગ્રી પૂર્ણ કરી હતી, ત્યારબાદ બે વર્ષે તેમણે પુણે યુનિવર્સિટીમાંથી અંગ્રેજી સાહિત્યમાં માસ્ટર ઓફ આર્ટસની ડિગ્રી મેળવી હતી. ઈ.સ. ૧૯૯૫માં તેમણે માસ્ટર ઑફ ફિલોસોફીની ડિગ્રી અને ૨૦૦૦માં ડોક્ટર ઓફ ફિલોસોફી ડિગ્રી મેળવી હતી. આ બે પદવીઓ તેમને ગુજરાત યુનિવર્સીટી દ્વારા અનુક્રમે ધ એક્સપિરીઅન્સ ઑફ ટ્રાન્સલેટીંગ હિન્દી પ્રોઝ એન્ડ ટ્રાન્સલેટીંગ ઈંડિયા - કલ્ચરલ પોલિટિક્સ ઑફ ઈંગ્લીશ (હિન્દી ગદ્ય અનુવાદનો અનુભવ અને ભારતનું પરિવર્તન - અંગ્રેજીની સંસ્કૃતિક રાજકારણ) વિષયમાં તેમના સંશોધન કાર્ય માટે આપવામાં આવી હતી.
તેઓ અશોક યુનિવર્સિટી , સોનીપત ખાતે અંગ્રેજી વિભાગમાં શીખવે છે. તેમણે ૨૦૦૭ થી ૨૦૧૭ સુધી ઇંડિયન ઇન્સ્ટીટ્યુટ ટેકનોલોજી, ગાંધીનગર ખાતે હ્યુમનિટીઝ ઍન્ડ સોશિયલ સાયન્સ વિભાગમાં કામ કર્યું હતું. તેમણે ૧૯૯૨ થી ૨૦૦૭ સુધી સેન્ટ ઝેવિયર્સ કૉલેજ, અમદાવાદમાં અંગ્રેજી સાહિત્ય અને ભાષાંતર શીખવ્યું. તે પછી તેણીએ એમ.આઇ.સી.એ માં સંસ્કૃતિ અને સંચાર વિષયના પ્રોફેસર તરીકે જોડાયા.
એક સિંધી તરીકે પોતાની ઓળખને સાચવવાના પ્રયાસમાં, કોઠારીએ : ટ્રાન્સલેટીંગ ઈંડિયા - કલ્ચરલ પોલિટિક્સ ઑફ ઈંગ્લીશ , ધ સિંધી હિન્દુસ ઑફ ગુજરાત , અનબોર્ડર્ડ મેમોરિઝ : પાર્ટીશન સ્ટોરીઝ ફ્રોમ સિંધ , અને મેમોરીઝ એન્ડ મૂવમેન્ટ્સ .
રીટા કોઠારી ગુજરાતી, અંગ્રેજી ભાષાના લેખિકા અને અનુવાદક છે. સિંધી સમુદાયના સભ્ય તરીકે તે સમુદાયની યાદોને અને તેની ઓળખને સાચવવાના ઉદ્દેશ્યથીમાં, કોઠારીએ ભારતના ભાગલા અને લોકો પર તેની અસરો વર્ણવતી અનેક પુસ્તકો લખ્યા છે. તેમણે અનેક ગુજરાતી સાહિત્ય કૃતિઓનું અંગ્રેજીમાં ભાષાંતર કર્યું છે.
કોઠારીના શિક્ષણ ક્ષેત્રે સાહિત્ય, સિનેમા, નૃવંશશાસ્ત્ર અને સાંસ્કૃતિક ઇતિહાસમાં રસ ધરાવે છે. ભાષાઓ, સંદર્ભો અને સંસ્કૃતિઓ વચ્ચેનો પ્રવાસ તેમના રસનું કેન્દ્ર છે, જેને તેઓ ભાષાંતરના ત્રિપાર્શ્વ કાચ દ્વારા ભારતીય સંદર્ભમાં જુએ છે.
ગુજરાત વિદ્યા સભા, જેનું મૂળનામ ગુજરાત વર્નાક્યુલર સોસાયટી હતું, તે એક સ્થાનિક ગુજરાતી સાહિત્ય અને શિક્ષણનો પ્રસાર કરતી અને હસ્તપ્રતો તથા મુદ્રિત પુસ્તકોના સંગ્રહ માટે કાર્ય કરતી એક સાહિત્યિક સંસ્થા છે. આ સંસ્થા ભારતના અમદાવાદ શહેરમાં આવેલી છે. તેની સ્થાપના બ્રિટીશ એડમિનિસ્ટ્રેટર, એલેક્ઝાંડર કિનલોક ફોર્બ્સે ૧૮૪૮ માં ગુજરાતી લેખક દલપતરામ સાથે મળી કરી હતી. સંસ્થાના શતાબ્દી પ્રસંગે સંસ્થાનું નામ બદલી "ગુજરાત વિદ્યા સભા" રાખવામાં આવ્યું હતું.
ગુજરાતના કાપડના અગ્રણી, રાવ બહાદુર રણછોડલાલ છોટાલાલે, ગુજરાત વર્નાક્યુલર સોસાયટી દ્વારા ૧૮૯૨ માં શરૂ થયેલી એક કન્યા શાળા ને શરૂ કરવા માટે નાણાં આપ્યા હતા, અને દાતા પરથી તે શાળાનું નામ આર. બી. રણછોડલાલ છોટાલાલ ગર્લ્સ હાઇ સ્કૂલ રાખવામાં આવ્યું હતું.
આ સંસ્થાએ ગુજરાતનું પહેલું અખબાર, પહેલું ગુજરાતી સામયિક શરૂ કર્યું તથા પ્રથમ પુસ્તકાલય અને છોકરીઓ માટે પ્રથમ ગુજરાતી શાળાની સ્થાપના કરી.
મણિલાલ એ દર્શાવવા માગે છે કે, તમામ ધર્મોના મૂળ સ્વરૂપમાં અદ્વૈત ફિલસૂફીના પાસાઓ છે. આ માટે તેઓ વિશ્વના ધર્મોનો ઇતિહાસ રજૂ કરે છે અને દરેકની લાક્ષણિકતાઓની શોધ કરે છે. તેઓ જૂના રીતિરિવાજોનું મહત્વ સમજાવવાનો પ્રયાસ કરે છે, અને સાબિત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે કે પુરાણોની દંતકથાઓ અને અતિશયોક્તિઓ હેતુપૂર્ણ છે. મેક્સ મુલરની પુરાણની ટીકાના જવાબમાં તેમણે પુરાણોમાં વિષ્ણુના દશાવતારનું વિસ્તૃત અર્થઘટન રજૂ કર્યું છે, જે ડાર્વિનના ઉત્ક્રાંતિના સિદ્ધાંતને નકારી કાઢે છે. વેદ, પુરાણ અને ઉપનિષદ વચ્ચેના સંબંધોની પ્રતીકાત્મક વ્યાખ્યા કરતાં તેઓ લખે છે: "વેદ દાર્શનિક વિચારોના ઇતિહાસનો પટારો છે; ઉપનિષદ એ સામગ્રી મેળવવા માટે તેને ખોલવાની ચાવી છે, અને પુરાણ એ દીવો છે જે આપણને તે સામગ્રીને સંપૂર્ણપણે જોવા માટે સક્ષમ બનાવે છે."
સિદ્ધાંતસારને મણિલાલનું સૌથી મહત્ત્વનું કામ માનવામાં આવે છે. તેના પ્રકાશન સાથે મણિલાલને તેમના સમયના મુખ્ય દાર્શનિક અને ધાર્મિક વિચારકોમાંના એક તરીકે માન્યતા આપવામાં આવી હતી. આ કાર્યથી લેખકની દલીલોમાં તાર્કિક ક્ષતિઓ અને વિસંગતતાઓ અંગે બુદ્ધિજીવીઓમાં લાંબા સમય સુધી વિવાદ પણ પેદા થયો હતો. મોટા ભાગના વિવેચકો દલીલ કરે છે કે, થિસિસ સાબિત કરવાના તેમના અતિ ઉત્સાહમાં, મણિલાલ અમુક તથ્યોને સ્વ-સ્પષ્ટ તરીકે લે છે, તેમને તેના હેતુને અનુરૂપ વળાંક આપે છે, અસ્પષ્ટ સ્રોતોમાંથી પુરાવા રજૂ કરે છે અથવા પુરાવાની ગેરહાજરીમાં, સોફિસ્ટ્રીનો આશરો લે છે.
પ્રથમ પ્રકરણમાં મણિલાલ સર્વસામાન્ય એક ધર્મભાવના નક્કી કરવાની આવાશ્યકતા પર ભાર મૂક્યો છે. છેલ્લા બે પ્રકરણોમાં ભારતીય અને પાશ્ચાત્ય તત્વજ્ઞાનની તુલના કરીને જગતની સર્વમાન્ય ધર્મભાવના થવાને લાયક કોઈ પણ ધર્મ હોય તો તે અદ્વૈતમૂલક આર્યધર્મ જ છે એમ સિદ્ધ કરવાનો તેમણે પ્રયાસ કર્યો છે. વચ્ચેના પ્રકરણોમાં મણિલાલે વેદ, ઉપનિષદ્, સૂત્ર, સ્મૃતિ, ષડ્દર્શનો, બૌદ્ધ જૈન અને ચાર્વાક મતો, પુરાણો, તંત્રો અને વિવિધ પંથ–સંપ્રદાયોનો તુલનાત્મક પરિચય આપ્યો છે.
મણિલાલના જીવનચરિત્રકાર ધીરુભાઈ ઠાકરે શરૂઆતમાં મણિલાલની પદ્ધતિને તર્કસંગત હોવાનું દર્શાવ્યું હતું, જે પછીથી, વ્યક્તિગત પ્રતીતિને સ્વ-સ્પષ્ટ પ્રસ્તાવ માની લેવાની તરફેણમાં આગળ વધતાં તેને ત્યજી દેવામાં આવે છે. તેઓ લખે છે કે "મણિલાલની શૈલીમાં પ્રતીતિનું એક બળ છે જે એટલું જોરદાર છે કે સરેરાશ વાચક આ નાટ્યાત્મકતાને શોધી શકતો નથી, પરંતુ તે ભાગ્યે જ કોઈ વિવેચનાત્મક વાચકની નજરથી બચી શકે છે".
સિદ્ધાંતસાર એ ગુજરાતી લેખક અને તત્વચિંતક મણિલાલ દ્વિવેદી દ્વારા તત્ત્વજ્ઞાનના ઇતિહાસ પર લખાયેલ પુસ્તક છે, જે ૧૮૮૯માં પ્રકાશિત થયું હતું. આ પુસ્તકમાં વિશ્વની ધર્મમૂલક તત્ત્વજ્ઞાનની પ્રણાલિઓની ઐતિહાસિક આલોચના કરવામાં આવી છે, અને અદ્વૈત દર્શનની શ્રેષ્ઠતા સ્થાપિત કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.
ભૂપેન્દ્રભાઈ રજનીકાન્ત પટેલ ભારતીય રાજકારણી અને ગુજરાતના ૧૭મા મુખ્યમંત્રી છે. તે ભારતીય જનતા પક્ષના નેતા છે અને ઘાટલોડિયા મતવિસ્તારનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી ગુજરાત વિધાનસભાની બેઠકના સભ્ય છે. એમને પક્ષ તરફથી સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૧થી ગુજરાત રાજ્યના સત્તરમા મુખ્યમંત્રી તરીકે જાહેર કરાયા હતા.
ભૂપેન્દ્ર પટેલનો જન્મ ૧૫ જુલાઈ, ૧૯૬૨ના રોજ ગુજરાતના અમદાવાદ શહેરમાં કડવા પાટીદાર પરિવારમાં થયો હતો. તેમણે એપ્રિલ ૧૯૮૨માં અમદાવાદની સરકારી પોલિટેકનિકમાંથી સિવિલ એન્જિનિયરિંગમાં ડિપ્લોમાની પદવી મેળવેલ છે. તેઓ કિશોરાવસ્થાથી રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ સાથે જોડાયેલા છે.
તેઓ સરદાર ધામ વિશ્વ પાટીદાર કેન્દ્રના ટ્રસ્ટી અને વિશ્વ ઉમિયા ફાઉન્ડેશનની સ્થાયી સમિતિના અધ્યક્ષ છે. તેઓ વ્યવસાયે બિલ્ડર છે. ગુજરાત વિધાનસભાની સત્તાવાર વેબસાઇટ અનુસાર તેઓ ક્રિકેટ અને બેડમિન્ટનમાં રુચિ ધરાવે છે. તેઓ દાદા ભગવાન દ્વારા સ્થાપિત અક્રમ વિજ્ઞાન ચળવળના અનુયાયી છે.
ભૂપેન્દ્રભાઈએ ૨૦૧૭ની ગુજરાત વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના શશીકાંત પટેલ સામે વિજય મેળવ્યા બાદ ઘાટલોડિયા મતવિસ્તાર માટે ગુજરાત વિધાનસભાના સભ્ય બન્યા હતા. તેઓ ૧,૧૭,૦૦૦ મતોની વિક્રમજનક સરસાઈથી જીત્યા હતા.
હરિપ્રસાદ શાસ્ત્રીનો જન્મ ૧૭ ઓક્ટોબર, ૧૯૧૯ના રોજ પેટલાદ નજીકના ગામ માલતજમાં થયો હતો. તેઓ વૈદ્ય અને વિધિશાસ્ત્રી ગંગાશંકર શાસ્ત્રીના સૌથી નાના પુત્ર હતા. તેમના મોટા ભાઈ શંકરલાલ શાસ્ત્રી જૂનાગઢની બહાઉદ્દીન કોલેજમાં સંસ્કૃતના પ્રોફેસર અને ગુજરાતી ભાષાસાહિત્યના વિવેચક હતા. તેમના દાદા, વ્રજલાલ શાસ્ત્રી સંસ્કૃત અને પ્રાકૃત ભાષાના વિદ્વાન તેમજ ગુજરાતી ભાષાના અગ્રણી ભાષાવિજ્ઞાની અને સંત-કવિ છોટમના સૌથી નાના ભાઈ હતા.
હરિપ્રસાદ ગંગાશંકર શાસ્ત્રી એક ભારતીય વિદ્વાન, ઇતિહાસકાર, પુરાતનલેખશાસ્ત્રી , ભારતવિદ્યાશાસ્ત્રી અને સંપાદક હતા જે મુખ્યત્વે ગુજરાત રાજ્યના રાજકીય અને સાંસ્કૃતિક ઇતિહાસ પર તેમના કાર્ય માટે જાણીતા હતા. તેમણે બી. જે. ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ લર્નિંગ એન્ડ રિસર્ચ, અમદાવાદમાં લેક્ચરર, પ્રાધ્યપક, નાયબ નિયામક અને નિયામક તરીકે પોતાની કારકિર્દીનો મોટા ભાગનો સમય વિતાવ્યો હતો.
હરિપ્રસાદ શાસ્ત્રીનું શિક્ષણ તેમના ગામની માલતજ પ્રાથમિક શાળામાં અને એ.વી. હાઇસ્કૂલ, માલતજ માં થયું હતું. ૧૯૩૨માં તેઓ જૂનાગઢ ગયા અને બહાદુર ખાનજી હાઈસ્કૂલમાં જોડાયા, જ્યાંથી તેમણે ૧૯૩૬માં મેટ્રિક કર્યું. ૧૯૪૦માં તેઓ સ્નાતક થયા. સંસ્કૃત અને અર્ધમાગધી ભાષાવિષયો સાથે તેમણે ૧૯૪૨માં બોમ્બે વિશ્વવિદ્યાલયમાંથી અનુસ્નાતકની પદવી મેળવી હતી.
બાદમાં તેઓ લેક્ચરર તરીકે અમદાવાદની ગુજરાત વર્નાક્યુલર સોસાયટીમાં જોડાયા અને રસિકલાલ પરીખના માર્ગદર્શન હેઠળ પોતાનું સંશોધન શરૂ કર્યું. તેમણે મૈત્રક વંશના શિલાલેખોના આધારે 'મૈત્રક રાજ્યનો રાજકીય અને સાંસ્કૃતિક ઇતિહાસ' પર પોતાનો શોધનિબંધ લખ્યો હતો અને ૧૯૪૭માં તેમને આ સંશોધન બદલ પીએચડીની પદવી એનાયત કરવામાં આવી હતી.
જ્યારે તેઓ ઉચ્ચ અભ્યાસ કરતા હતા ત્યારે તેમના પીએચડી ગાઇડ રસિકલાલ પરીખે પ્રેરણાના મુખ્ય સ્ત્રોત તરીકે કામ કર્યું હતું. શાસ્ત્રી મહાત્મા ગાંધી, સ્વામી વિવેકાનંદ અને બાલ ગંગાધર તિલકના વિચારોથી પણ પ્રભાવિત થયા હતા.
તેમણે ૧૯૪૭માં શિક્ષણશાસ્ત્રી કરુણાશંકર કુબેરજી ભટ્ટની પુત્રી શ્રીદેવી ભટ્ટ સાથે લગ્ન કર્યા હતા. તેમને એક પુત્ર હતો.
જ્યારે તેઓ અંધ બન્યા ત્યારે લોકોની નફરત અને ઉપહાસ સહન કરીને પણ, મિલ્ટનને તેમના જીવનકાળની સંચિત ઇચ્છાને પરિણામે પેરેડાઇઝ લોસ્ટ ની રચના કરી. આ રચનામાં મિલ્ટને કવિતા, નાટક, વ્યંગ્ય, રાજકારણ, ધર્મ - બધાની એકીકૃત અભિવ્યક્તિ કરી છે. બાઇબલની કથા પર આધારીત આ મહાકાવ્યમાં, તેમણે તત્કાલીન રાજકીય ઉતાર-ચઢાવનું છાયાત્મક સંસ્કરણ આપવાં ઉપતાંત પોતાના વૈચારિક તારણોને પણ રજુ કર્યા છે, સાથેસાથે વિવિધ શાખાઓને એકબીજા સાથે સહજ રીતે જોડી છે. આ મહાકાવ્ય ૧૬૬૭માં પ્રકાશિત થયું હતું, અને ત્યારબાદ પેરેડાઇઝ રિગેઇનેડ્ અને સેમસન એગોનિસ્ટિસની રચના કરી હતી. આ બંને કૃતિઓ ૧૬૭૧માં એકસાથે પ્રકાશિત થઈ હતી.
કલાપ્રેમી પિતાનું સંતાન હોવાથી મિલ્ટને શરૂઆતથી જ ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવ્યું હતું. તે સાથે તીવ્ર શિક્ષણની વૃત્તિએ તેમને ઉચ્ચ સમજશક્તિ આપી હતી, જેણે તેમના સાહિત્ય પર પણ અસર કરી. રાજકીય સક્રિયતા પછી સત્તામાં ઉચ્ચ હોદ્દો મેળવવા છતાં અને એક ઉચ્ચ વર્ગની મહિલા સાથે લગ્ન કરવા છતાં, બંને પરિસ્થિતિઓ આખરે મિલ્ટન માટે ખૂબ જ પ્રતિકૂળ સાબિત થઈ. સંપૂર્ણ રીતે અંધ બની જવા છતાં અને વિવિધ વેદનાઓ સહન કરીને પણ, તેમણે પણ પોતાનાં દુખને સર્જનાત્મકતાનું સાધન બનાવ્યું અને આ રીતે દુ: ખી જીવનનો અંત દુ:ખથી નહિ પણ સુખથી આણ્યો. તેમનું અંગત સોનેટ 'ઓન હિઝ બ્લાઇન્ડનેસ' છે જે તેમના પોતાના અંધત્વ પર આધારિત છે.
મિલ્ટન કોલેજમાં ભણતા હતા ત્યારથી જ લખવાનું શરૂ કર્યું. તેમણે ગદ્ય અને પદ્ય બંને લખ્યા છે. સારી રીતે લખાયેલા પદ્ય લખવા અને લાંબા સમયથી રાજકીય અને ધાર્મિક વિવાદોમાં રહેવાને કારણે મિલ્ટનની કવિતા મોટી સંખ્યામાં નથી. તેણે માત્ર એક ડઝન જેટલા સોનેટ રચ્યા છે. રાજકીય અને ધાર્મિક વિવાદોમાં સામેલ થયા પછી, મિલ્ટન લગભગ ૨૦ વર્ષ સુધી ગદ્ય રચવાનું ચાલુ રાખ્યું, જેમાંથી લગભગ એરીયોપેગીટિકા સિવાયના બધા જ નિરર્થક માનવામાં આવે છે. તેનું શાશ્વત મહત્વ કવિતાને કારણે છે.
પેરેડાઇઝ લોસ્ટ ની ખરેખર પુર્ણાહુતી પેરેડાઇઝ રીગેઇનેડ્માં થાય છે. પેરેડાઇઝ લોસ્ટની તુલનામાં, તે ચાર ખંડ ધરાવતું નાનું ખંડકાવ્ય છે. ધર્મના તત્ત્વજ્ઞાનની આલોચના સાથે આ ખંડકવ્યનો સુખાંત અંત થાય છે. અગાઉના મહાકાવ્યમાં આદમના દેશનિકાલની ઘટના પછી, શેતાનની હારનો નાટકીય અંત અને અહીં મસીહાની જીતથી કાવ્યકૃતિનો સુખાંત અંત આવે છે.
જોન મિલ્ટન એક અંગ્રેજી ભાષાના કવિ હતા, જેઓ વિશેષત: તેમણે રચેલ માહાકાવ્ય પેરેડાઇઝ લોસ્ટ માટે જાણીતા છે. અંગ્રેજી ભાષાના મહાન કવિઓમાં તેમનો સમાવેશ થાય છે.
ગોપનાથના દરિયાકિનારે ઉદય પામતા ચંદ્રના દર્શન કર્યા પછી કવિના મનમાં જે પ્રબળ આવેગ ઉમટે છે એનું આ કાવ્યમાં 'નાજુક' શબ્દોમાં આલેખન થયું છે, કાવ્યની શરૂઆત 'આજ' શબ્દથી થાય છે. આ 'આજ' શબ્દ દ્વારા ચંદ્રોદયદર્શન પહેલીવાર નથી થયા, પરંતુ આજે સ્થિતિ કંઈક જુદી છે અને કવિના મનની સ્થિતિ પણ અલગ છે એવું દર્શાવાયું છે. એ મનની સ્થિતિ અલગ હોવાને કારણે હ્રદયમાં હર્ષની લાગણી ઉત્પન્ન થાય છે. 'આજ' શબ્દ વિશે વિવેચક સતીશ વ્યાસ જણાવે છે કે, "કાવ્યનો પ્રારંભ 'આજ' શબ્દથી થાય છે. એ સાપેક્ષ શબ્દ છે. એમાં વીતી ગયેલી ભયાનક 'કાલ'ના પડઘા સંભળાય છે, જે પછી 'સંતાપ' શબ્દ સાથે જોડાય છે, પણ 'આજ' તો સુમધુર છે. 'આજ'ની સાથે જ 'મહારાજ'નો પ્રાસ છે".
ચંદ્રના દર્શનથિ હ્રદયમાં હર્ષની લાગણી જામ્યા પછી કવિને સૃષ્ટિનાં દરેક તત્ત્વમાંથી સ્નેહનો અનુભવ થાય છે; આ અનુભવ એકદમ 'વિમલ' છે, શુદ્ધ છે. આ અનુભવનો ઉત્કર્ષ 'નિજ ગગન'માં થાય છે એમ કવિ કહે છે. આ અનુભવ કવિને સર્વ સંતાપો, ત્રાસદાયક મન:સ્થિતિમાંથી મુક્ત કરાવે છે. ચાંદની રાતનો ધવલ પ્રકાશ આંખ સામે તરવરે છે જેને કારણે એક અનુપમ દ્રશ્ય રચાય છે, જેને કારણે ગઈકાલના સઘળા સંતાપ દૂર થાય છે. એથી 'પિતા ! કાલના સર્વ સંતાપ શામે !' પંક્તિનું પુનરાવર્તન કરવામાં આવ્યું છે. 'પિતા' શબ્દ દ્વારા કવિએ અહિં ઈશ્વરને સંબોધન કર્યું છે.
સાગર અને શશી એ ગુજરાતી કવિ મણિશંકર રત્નજી ભટ્ટ 'કાન્ત' લિખિત કાવ્ય છે, જે ગુજરાતી સાહિત્યની એક ઉત્તમ રચના ગણવામાં આવે છે. ઝૂલણા છંદમાં રચાયેલું અને સંદિગ્ધ પદાવલીઓ ધરાવતું આ કાવ્ય ચન્દ્રોદય જોઈને કવિના રૂપાંતરિત થયેલા હ્રદયના ભાવ અને સાગરનાં ગતિશીલ ચિત્રને રજૂ કરે છે.
કાન્તની જાણીતી રચનાઓમાંથી એક એવું આ કાવ્ય કાન્તે હિન્દુમાંથી ખ્રિસ્તી ધર્મ અપનાવ્યો ત્યારબાદ લખાયું હતું. એવું માનવામાં આવે છે કે ગોપનાથના દરિયાકિનારે ઊભા રહીને કવિ કાન્તને જે અનુભૂતિ થઈ એનું વર્ણન આ કાવ્યમાં છે.
'સાગર અને શશી' કાવ્ય ઝૂલણા છંદમાં રચવામાં આવ્યું છે. એવું પણ કહેવાય છે કે કવિ કાન્તે 'શંકરા ભરમાણ' રાગને આધારે આ કાવ્યની રચના કરી હતી.
મરેએ પોતાના વ્યક્તિત્વ સિદ્ધાંતમાં જરૂરિયાતના ખ્યાલ જેટલું જ મહત્ત્વ દબાણના ખ્યાલને આપ્યું છે. મરેના મત મુજબ દબાણ એ વ્યક્તિના વર્તનનાં નિર્ણાયક પરિબળોમાંનું પારિસ્થિતિક પરિબળ છે. મરે કહે છે કે, દબાણ એટલે કોઈપણ પારિસ્થિતિક પરિબળ, સંજોગ કે જે વ્યક્તિના વર્તનમાં મર્યાદા લાવે છે. દબાણ અને જરીરિયાત વચ્ચેનો ભેદ સ્પષ્ટ કરતા મરેએ કહ્યું છે કે, જરૂરિયાત એક એવી પરિસ્થિતિ છે જે સંતોષવાથી વ્યક્તિને શારીરિક તેમજ માનસિક સંતોષ મળે છે. તેથી વિરુદ્ધ દબાણ એ એવી પરિસ્થિતિ છે કે જે વ્યક્તિને કોઈ કાર્ય કરવા માટેની ફરજ પાડે છે. આ પ્રકારની ફરજ મોટેભાગે બાહ્ય હોવાથી જો તે અમલમાં મૂકવામાં ન આવે તો વ્યક્તિ કોઈ ભયજનક પરિસ્થિતિમાં મુકાય તેવી શક્યતા રહે છે. સામાન્ય રીતે ભૌતિક સહીસલામતી માટેની પ્રવૃત્તિઓના મૂળમાં જરૂરિયાત હોય છે. દબાણ અને જરૂરિયાત બંનેનું કાર્ય વ્યક્તિના વર્તનને દિશાસૂચન કરવાનું હોવાથી, મરેના મંતવ્ય પ્રમાણે વર્તન ઉપરની અસરની દ્રષ્ટિએ દબાણ અને જરૂરિયાત એકસરખી જ અગત્યતા ધરાવે છે.
જરૂરિયાત એ પ્રત્યક્ષ રીતે જોઈ શકાય તેવી કોઈ વસ્તુ કે હકીકત નથી, પરંતુ વર્તનનાં કેટલાંક પાસાં કે લક્ષણોની સમજૂતી મેળવવા માટે રચવામાં આવેલ એક વૈજ્ઞાનિક ખ્યાલ એટલે કે પરિકલ્પના છે.
જરૂરિયાત નિષ્ક્રિય નથી, તે સક્રિય છે. તે હંમેશાં વ્યક્તિમાં વર્તન ઉત્પન્ન કરવા જેટલી શક્તિ કે જુસ્સો ધરાવતી હોય છે.
આ જરૂરિયાતનુ ઉદભવસ્થાન મસ્તિષ્ક છે. તેથી ગમે તેવી શારીરિક જરૂરિયાત કે માનસિક જરૂરિયાતનો પ્રથમ અનુભવ મસ્તિષ્કમાં થાય છે.
જરૂરિયાત વર્તનને વ્યવસ્થિત અને અર્થપૂર્ણ બનાવે છે. તેથી વર્તન જ્યારે અવ્યવસ્થિત તેમજ અર્થપૂર્ણ ન લાગતું હોય ત્યારે તે જરૂરિયાત સાથે સંકળાયેલું વર્તન નથી એમ મરે માને છે.
જરૂરિયાત જે વર્તન જન્માવે છે તે એક ચોક્કસ દિશામાં વળેલું હોય છે. એટલે કે વ્યક્તિનું ધ્યાન અને પ્રવૃત્તિ એક ચોક્કસ ધ્યેયને અનુલક્ષીને વ્યવસ્થિત રીતે આયોજિત થયેલાં હોવાથી આ વર્તન અન્ય વર્તન કરતાં જુદુ પાડી શકાય છે.
મરેએ પોતાના પુસ્તક માં જરૂરિયાતની વ્યાખ્યા આપતા કહ્યું છે: "જરૂરિયાત એક એવો ખ્યાલ છે જે મનુષ્યના મસ્તિષ્કમાં એક શક્તિ તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે. તે મનુષ્યના વર્તનને એક ચોક્કસ દિશા તરફ પ્રેરિત કરે છે કે, જેને લીધે તેની માનસિક તંગદિલી તેટલા સમય પૂરતી નષ્ટ થાય છે.
જરૂરિયાત મોટેભાગે એક વખત ઉત્પન્ન થાય પછી સતોષાય નહિ ત્યાં સુધી ચાલુ રહે છે, અથવા તો એક ચોક્કસ વર્તનને ઉત્પન્ન કરે છે અને જો એ પણ શક્ય ન હોય તો કલ્પના અને દિવાસ્વપ્નોમાં પરિણમે છે. અહિં મરે એ સ્પષ્ટ કરે છે કે જરૂરિયાત-પ્રેરિત વર્તન બાહ્ય અને પ્રગટ અથવા માનસિક ક્ષેત્રે અસ્તિત્વ ધરાવતું પણ હોઈ શકે છે.
અમેરિકન મનોવૈજ્ઞાનિક હેન્રી એલેક્ઝાંડર મરેએ પોતાના વ્યક્તિત્વ સિદ્ધાંતના ભાગ રૂપે જરૂરિયાતનો ખ્યાલ આપ્યો હતો. મરેએ પોતાના વ્યક્તિત્વ સિદ્ધાંતમાં જરૂરિયાતના ખ્યાલને ખૂબ જ મહત્ત્વ આપ્યું છે.
વિરંગાના લક્ષ્મીબાઈ રાષ્ટ્રીય સન્માન મેળવનારા પ્રથમ વ્યક્તિ. ૧૮ જૂન, ૨૦૧૩ના રોજ ગ્વાલિયર ખાતે ભારત સરકારના સંસ્કૃતિ મંત્રાલયે સાહસિક રમતોમાં તેમની વ્યક્તિગત સિદ્ધિ અને દેશમાં મહિલાઓના ઉત્થાન માટે તેમના યોગદાન બદલ આ સન્માન આપ્યું હતું.
જ્યારે તેમણે શાળાશિક્ષકને બદલે વ્યાવસાયિક પર્વતારોહક તરીકે કારકિર્દી પસંદ કરી ત્યારે પાલને તેમના પરિવાર અને સંબંધીઓના સખત વિરોધનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. જોકે, ટૂંક સમયમાં જ તેમને તેમના પસંદ કરેલા ક્ષેત્રમાં સફળતા મળી હતી. સંખ્યાબંધ નાના શિખરો સર કર્યા પછી, ૧૯૮૪માં માઉન્ટ એવરેસ્ટ અભિયાન માટેની ભારતની પ્રથમ સ્રી-પુરુષ મિશ્ર ટુકડીમાં જોડાવા માટે તેમની પસંદગી કરવામાં આવી હતી.
બચેન્દ્રી પાલ એક ભારતીય મહિલા પર્વતારોહક છે, જે ૧૯૮૪માં માઉન્ટ એવરેસ્ટના શિખર પર પહોંચનારા પ્રથમ ભારતીય મહિલા બન્યા હતા. તેમને ભારત સરકાર દ્વારા ૧૯૮૪માં ચોથો સર્વોચ્ચ નાગરિક પુરસ્કાર પદ્મશ્રી અને ૨૦૧૯માં ત્રીજો સર્વોચ્ચ નાગરિક પુરસ્કાર પદ્મભૂષણ એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.
બચેન્દ્રી પાલ, પ્રેમલતા અગ્રવાલ અને માઉન્ટ એવરેસ્ટ શિખરના પર્વતારોહકોના જૂથ સાથે ઉત્તરકાશી પહોંચ્યા હતા અને ૨૦૧૩ના ઉત્તર ભારતના પૂરમાં તબાહ થયેલા હિમાલયના દૂરના ઊંચાઇવાળા ગામોમાં રાહત અને બચાવ કામગીરી હાથ ધરી હતી.
૩ ડિસેમ્બર ૧૯૩૯ના રોજ બ્રિટને યુદ્ધની ઘોષણા કરતાં ચર્ચિલને જલસેના અધ્યક્ષ તરીકે નિયુક્ત કરાયાં. દરમિયાન મે ૧૯૪૦માં નોર્વેની હાર થતાં પ્રધાનમંત્રી ચેંબરલેનની યુદ્ધ સંચાલનનીતિ અને વિદેશનીતિ જનતામાં ટીકા પાત્ર બનતાં તેમને હોદ્દા પરથી રાજીનામું આપ્યું અને ચર્ચિલે પ્રધાનમંત્રી પદ સંભાળ્યું. તેઓ ૧૯૪૦થી ૧૯૪૫ સુધી વડાપ્રધાન પદે રહ્યા. દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધમાં ઇંગ્લેન્ડ તેમજ મિત્ર રાષ્ટ્રોને વિજય અપાવવામાં તેમની મહત્ત્વની ભૂમિકા રહી. યુદ્ધ બાદ યોજાયેલી સામાન્ય ચૂંટણીમાં ચર્ચિલના પક્ષની હાર થઈ પરંતુ ૧૯૫૧ની ચૂંટણીમાં તેઓ ફરી સત્તામાં પાછા ફર્યા અને ૭૭ વર્ષની ઉંમરે બીજી વાર ઇંગ્લેન્ડના વડાપ્રધાન બન્યા.
૧૯૧૧માં તેમને ફર્સ્ટ લોર્ડ ઓફ એડમિરલ્ટી તરીકે પસંદ કરાયા. ફરજના શરૂઆતના અઢી વર્ષ દરમિયાન તેમણે નૌસૈનિક તૈયારીઓ, નૌસૈનિક મથકો અને ડોકયાર્ડની મુલાકાતો લીધી તેમજ નૌસેનાના સૈનિકોનું મનોબળ વધારવા પર તેમજ જર્મન નૌસેનાની ગતિવિધિઓ પર નજર રાખવાની બાબતો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું. નૌસૈનિક સુધારાઓના ભાગરૂપે તેમણે નૌસેનાના કર્મચારીઓના વેતન અને મનોરંજક સુવિધાઓમાં વધારો કર્યો. પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન નૌકા સેનાપતિ સાથે યુદ્ધ રણનીતિમાં મતભેદ થવાના કારણે તેમજ નવા યુદ્ધ પ્રધાનમંડળમાં સમાવેશ ન થવાથી નારાજ ચર્ચિલે પોતાના પદ પરથી રાજીનામું આપી દીધું.
ફેબ્રુઆરી ૧૮૯૫માં તેઓ લેફ્ટનન્ટ તરીકે લશ્કરમાં જોડાયા. દક્ષિણ આફ્રિકાના બોઅર–વિદ્રોહ દરમિયાન તેમણે મોર્નિંગ પોસ્ટ સમાચારપત્રના યુદ્ધ ખબરપત્રી તરીકે જવાબદારી સંભાળી હતી. ૧૯૦૦માં તેઓ કન્ઝરવેટીવ પાર્ટીના સભ્ય તરીકે સામાન્ય સભામાં ચૂંટાયા. ૧૯૦૬માં લિબરલ પાર્ટીના સભ્ય તરીકે વાયવ્ય માન્ચેસ્ટર મતક્ષેત્રનું પ્રતિનિધિત્ત્વ કર્યું. સર હેન્રી કેમ્બલ બેનર્મેનના વડપણ હેઠળની સરકારમાં તેઓએ સાંસ્થાનિક ખાતું સંભાળ્યું. ૧૯૦૮માં તેમને વ્યાપાર મંડળના અધ્યક્ષ નીમવામાં આવ્યા. ત્યારબાદ ગૃહખાતાના પ્રધાન તરીકે નિમણૂંક પામ્યા.
૧૯૧૭માં લોઈડ જ્યોર્જના પ્રધાન મંડળમાં તેમનો ફરીવાર સમાવેશ કરવામાં આવ્યો અને તેમને હથિયાર વિભાગના મંત્રી બનાવવામાં આવ્યા. જાન્યુઆરી ૧૯૧૯માં લોઈડ જ્યોર્જના દ્વિતીય શાસનકાળ દરમિયાન તેમને યુદ્ધ વિભાગ અને વાયુસેના વિભાગના રાજ્ય સચિવ બનાવવામાં આવ્યા. ૧૯૨૨માં લોઈડ સરકારના પતન પછી તેમની રાજકીય કારકિર્દી સ્થગિત રહી અને તેઓ લેખન પ્રવૃત્તિ તરફ ઢળ્યાં. યુદ્ધનિર્માણ અને ત્યારપછીની પરિસ્થિતિ આધારીત પુસ્તકના પાંચ ભાગ પૈકીનો પ્રથમ ભાગ ધ વર્લ્ડ ક્રાઈસીસ શીર્ષક હેઠળ પ્રકાશિત કર્યો.
ચર્ચિલનો જન્મ ૩૦ નવેમ્બર ૧૮૭૪ના રોજ તેમના પૈતૃક ઘર બ્લેનહેમ પેલેસમાં થયો હતો તેમનો પરિવાર બ્રિટનના આભિજાત્ય વર્ગ પૈકીનો એક હતો.તેમના પિતા લોર્ડ રેન્ડોલ્ફ ચર્ચિલ ૧૮૭૩માં વુડસ્ટોકના સાંસદ રહી ચૂક્યા હતાતથા માતા જેની જેરોમ અમેરીકન પરિવારના હતા. તેઓએ હેરો અને સેન્ડહર્સ્ટ ખાતેથી શિક્ષણ મેળવ્યું હતું. ડિસેમ્બર ૧૮૯૪માં તેમણે સ્નાતકની પદવી મેળવી. જાન્યુઆરી ૧૮૯૫માં તેમના પિતાનું અવસાન થયું.
૧૯૨૪ની સામાન્ય ચૂંટણીમાં સ્વતંત્ર ઉમેદવાર તરીકે તેમણે હારનો સામનો કરવો પડ્યો. સમાજવાદની નિષ્ફળતા અને લિબરલ પાર્ટી સાથેના મતભેદોને પરિણામે તેઓ મે મહિનામાં કન્ઝરવેટીવ પાર્ટી સાથે જોડાયા. જુલાઈમાં સ્ટેનલી બાલ્ડવીનની સરકાર રચાઈ તેમાં નાણાં મંત્રી બન્યા. ૧૯૨૯માં કન્ઝરવેટીવ સરકારનું પતન થતાં મંત્રી પદેથી રાજીનામું આપ્યું.
૧૯૨૯–૩૧નો સમયગાળો ચર્ચિલ માટે રાજકીય અલગાવનો સમય રહ્યો. બાલ્ડવીન સાથે ભારત મુદ્દે તેમને મતભેદ થતાં ૯ વર્ષ સુધી મંત્રીમંડળથી બહાર રહ્યા પરંતુ પ્રભાવશાળી નેતા હોવાથી સાર્વજનિક મુદ્દાઓ પર પોતાના વિચારો રજૂ કરતા રહ્યાં. હિટલર સાથેની સમજૂતિનો તેમણે ખુલ્લો વિરોધ કર્યો. મ્યુનિખ સમજૂતીને યુદ્ધ વિનાની હાર તરીકે લેખાવ્યો.
કૉલેજમાં અભ્યાસ કરતી વખતે સેંગરે શૈક્ષણિક હેતુઓ માટે ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરવામાં રસ વિકસાવ્યો અને ૨૦૦૦માં ઓનલાઇન એનસાયક્લોપીડિયા ન્યુપીડિયામાં એડિટર-ઇન-ચીફ તરીકે જોડાયા. ન્યુપીડિયાની ધીમી પ્રગતિથી નિરાશ થયેલા સેંગરે ન્યુપીડિયાની પીઅર-રિવ્યૂ પ્રક્રિયા મારફતે લેખો માંગવા અને મેળવવા માટે વિકિનો ઉપયોગ કરવાની દરખાસ્ત કરી હતી. આ ફેરફારને કારણે ૨૦૦૧માં વિકિપીડિયાનો વિકાસ અને પ્રારંભ થયો હતો. સેંગરે વિકિપીડિયાના પ્રારંભિક તબક્કામાં વિકિપીડિયાના સામુદાયિક નેતા તરીકે સેવા આપી હતી પરંતુ ખૂબ જ ટૂંક સમયમાં આ પરિયોજનાથી મોહભંગ થવાથી ૨૦૦૨માં તેઓ આ પ્રોજેક્ટથી અલગ થઈ ગયા હતા.
સેંગરની વિકિપીડિયામાંથી વિદાય થઈ ત્યારથી, તેઓ આ પ્રોજેક્ટની ટીકા કરી રહ્યા છે અને ૨૦૦૭માં તેમણે વિકિપીડિયાને "સમારકામથી પરે તૂટેલું" ગણાવ્યું હતું. તેમણે દલીલ કરી હતી કે વિકિપીડિયામાં ગુણ-દોષ હોવા છતાં, વિશેષજ્ઞતા અને અધિકાર પ્રત્યે સન્માનની ભાવનાના અભાવને કારણે તેનામાં વિશ્વસનીયતાનો અભાવ છે. તેમણે વિકિપીડિયા સાથે સ્પર્ધા કરવા માટે ૨૦૦૬માં સિટિઝેન્ડિયમની સ્થાપના કરી હતી. સાથી સહ-સ્થાપક જિમ્મી વેલ્સ દ્વારા વિકિપીડિયાના સહ-સ્થાપક તરીકે સેંગરની ભૂમિકા પર સવાલ ઉઠાવવામાં આવ્યા છે, પરંતુ વિકિપીડિયાની સ્થાપનામાં તેમની ભૂમિકાને સર્વસ્વીકૃત માનવામાં આવે છે.
વિકિપીડિયાની સ્થાપનામાં સેંગરની ભૂમિકા એ ૨૦૦૫માં વેલ્સ દ્વારા વિકિપીડિયામાંના સંપાદનોનો વિષય હતો, જે પછી સમુદાયમાં ચર્ચાઓ થઈ હતી. સેંગરે વેલ્સ પર તેની સહભાગિતાની અવગણના કરીને "ઇતિહાસના પુનર્લેખન"નો આરોપ મૂક્યો હતો; વેલ્સે વાયર્ડને જણાવ્યું હતું કે તેમણે પ્રોજેક્ટમાં સેંગરના યોગદાનની વિગતો સ્પષ્ટ કરી હતી અને વાસ્તવિક ભૂલો દૂર કરી હતી અને કહ્યું હતું કે તેમણે આવું કરવું જોઈતું ન હતું. વેલ્સે બાદમાં જણાવ્યું હતું કે તેમણે શરૂઆતમાં સેંગરને બદલે બોમિસ કર્મચારી જેરેમી રોઝનફેલ્ડના વિકિ કોન્સેપ્ટ વિશે સાંભળ્યું હતું.
વિકિનો ઉપયોગ કરવાનો વિચાર ત્યારે આવ્યો જ્યારે સેંગર ૨ જાન્યુઆરી, ૨૦૦૧ના રોજ તેમના મિત્ર બેન કોવિટ્ઝને મળ્યા, જ્યારે સેંગરને પહેલી વાર વિકી સોફ્ટવેર સાથે રજૂ કરવામાં આવ્યા. કોવિટ્ઝ, જેને સેંગર ફિલસૂફી મેઇલિંગ સૂચિના કારણે ઓળખતા હતા, એક કમ્પ્યુટર પ્રોગ્રામર હતા. સેંગર વિકિ દ્વારા આપવામાં આવેલી શક્યતાઓથી પ્રભાવિત થયા અને વેલ્સ તેને અજમાવવા સંમત થયા હતા. "વિકિપીડિયા" નામ સૌ પ્રથમ સેંગરે આપ્યું હતું પરંતુ બાદમાં તેમણે તેને "શરૂઆતમાં જે અત્યંત મૂર્ખામીભર્યો પ્રોજેક્ટ હતો તેનું મૂર્ખામીભર્યું નામ" કહ્યું હતું.