polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
પાકિસ્તાની નિયંત્રણ હેઠળના સ્કર્દુથી કારગિલ માત્ર 173 કિમી દૂર છે, જે પાકિસ્તાની લડવૈયાઓને લોજિસ્ટિક અને આર્ટિલરી પૂરા પાડવામાં સક્ષમ હતું. કારગિલને સ્કર્દુ સાથે જોડતો રસ્તો પહેલેથી જ હતો, જે 1949માં બંધ કરવામાં આવ્યો હતો.
કેટલાક લેખકોનું અનુમાન એવું પણ છે કે ઓપરેશનનો ઉદ્દેશ 1984 માં ભારતના ઓપરેશન મેઘદૂતનો બદલો લેવા માટેનો હોઈ શકે જેમાં ભારતે સિઆચેન ગ્લેશિયરનો લગભગ તમામ ભાગ કબજે કર્યો હતો.
બાસુ ભટ્ટાચાર્ય સાથે ‘ઉસકી કહાની’ પછી ‘આવિષ્કાર’, ‘સંગત’ અને ‘આનંદમહલ’ તો બાસુ ચેટર્જી સાથે ‘સારા આકાશ’ પછી ‘ચિત્તચોર’, ‘ચક્રવ્યૂહ’, ‘દો લડકે દોનો કડકે’,‘જીના યહાં’માં કામ કર્યું. હ્રષીકેશ મુખર્જીએ તો તેમને ‘ચૈતાલી’, ‘ગોલમાલ’, ‘ખૂબસૂરત’, ‘નરમગરમ’, ‘અચ્છાબૂરા’ અને ૧૯૮૫ની ‘જુકી’ સહિતની ફિલ્મોમાં મહત્વની ભૂમિકાઓ આપી. ગુલઝારે તેમને ‘કોશિશ’, ‘મૌસમ’, ‘કિનારા’, ‘કિતાબ, ‘મીરા’ અને ‘ઇજાજત’માં ભૂમિકાઓ આપી. દીના પાઠકે તેમની કુલ કારકિર્દીમાં ૧૦૬ જેટલા દિગ્દર્શકો જોડે કામ કર્યું પરંતુ વિગતો જોતાં સમજાશે કે એમને બંગાળી દિગ્દર્શકો સાથે વધુ ફાવતું હતું .બાસુ ભટ્ટાચાર્ય, બાસુ ચેટર્જી, ઋષિદા જ નહીં શક્તિ સામંત, અનિલ ગાંગુલી, અસિત સેન, સત્યેન બોઝ સહિતના બંગાળીઓ સાથે તેમની લગભગ ૨૭ જેટલી ફિલ્મો છે. બંગાળી દિગ્દર્શકો જોડે તેઓ બંગાળીંમાં વાત કરતા.
‘ગોલમાલ’માં તેઓ રસોડાની બારી કૂદીને આવે છે. પૂણે હતાં ત્યારે વ્યાયામ શાળામાં જતાં તેનો તે પ્રતાપ. મહિલાસંઘમાં હતાં ત્યારે કમાટીપુરાની વેશ્યાઓ માટે પણ તેમણે સામાજિક કામ કરેલાં તેના કારણે ‘મૌસમ’ની કોઠાવાલીની ભૂમિકા વધુ સારી રીતે ભજવી શક્યાં. અભિનયને સ્ટાઇલાઇઝ્ડ કરવા કરતાં હંમેશ નવા અભિગમથી પણ ભજવવાની સભાનતા તેમણે જાળવી રાખી. પરંતુ આ બધાનો અર્થ એવો નથી કે તેઓ એકદમ કમિર્શયલ ફિલ્મોના દિગ્દર્શકો સાથે કામ કરી શકતાં નહોતાં. શક્તિ સામંત સાથે ‘ચરિત્રહીન’ અને ‘અનુરોધ’ ફિલ્મો છે તો સુભાષ ઘઇ, ડેવિડ ધવન, જે - ઓમપ્રકાશ જેવા સાથે પણ બબ્બે ફિલ્મો છે. અલબત્ત, કેતન મહેતા, કલ્પના લાજમી, શ્યામ બેનેગલ, ગોવિંદ નિહલાની, મુઝફ્ફર અલી, સઇદ અખ્તર મિર્ઝા પ્રકારના દિગ્દર્શકો સાથે તેમને વધુ ફાવે તે સહજ છે.
એ લગ્ન તો માત્ર દોઢેક વર્ષ જ ટક્યું પરંતુ એ દિવસોમાં જ ઇન્ડિયન પિપલ્સ થિયેટર સાથે કામ શરૂ કર્યું તે તેમની લાંબી અભિનય કારકિર્દીનું નિર્ધારક બની ગયું. ઇપ્ટામાં તે વેળા ખ્વાજા અહમદ અબ્બાસ, મુલ્કરાજ આનંદ, અલી સરદાર જાફરી, ચેતન આનંદ અને ત્યાર બાદ બલરાજ સાહની, મોહન સહેગલ, અચલા સચદેવ વગેરે જોડાયાં. આ બધા જ ધીમે ધીમે ફિલ્મો તરફ વળ્યાં પછી દીનબહેન નાટકો પૂરતાં જ સીમિત રહે એ શક્ય ન હતું, પરંતુ રાજકીય પ્રતિબદ્ધતા સાથેના વિચારશીલ નાટકો કરવા તે તેમના માટે જાણે રાજકીય, સામાજિક પ્રતિબદ્ધતા સમું હતું એટલે માત્ર મુંબઇ નહીં, અમદાવાદ જઇ જયશંકર ‘સુંદરી’, રસિકલાલ પરીખ, જશવંત ઠાકર વગેરે સાથે નાટક મંડળી સ્થાપી એવાં નાટકો કર્યાં જે ગુજરાતી રંગભૂમિનાં પરિવર્તક બને.
દીના પાઠકે હંમેશ કાળજી રાખી કે ભૂમિકામાં વૈવિધ્ય સાથે કારકિર્દી ચાલતી રહે. વ્હી. શાંતારામ જેવાએ તેમને દ્રઢ પગલાથી ચાલતા જોઇને ‘જલ બિન મછલી નૃત્ય બિન બીજલી’માં રાજમાતાની ભૂમિકા આપેલી. ‘કોશિશ’માં સંજીવકુમાર- જયા ભાદુડીની બહેરા-મૂંગા તરીકેની ભૂમિકા વચ્ચે સૌથી વધુ ડાયલોગ્સ દીનાબહેનના જ હતા. ‘મૌસમ’માં તેઓ વેશ્યાવાડો ચલાવતાં બાઇની ભૂમિકામાં હતાં. એ ફિલ્મમાં તેઓ કુરતા અને લુંગીમાં સાવ જુદા જ લાગતાં હતાં. આ પ્રકારની ભૂમિકા સુલોચના, નિરુપા રોય જેવાને ન મળી શકે કારણ કે મા તરીકે તેઓ વધુ પડતાં 'પવિત્ર' થઇ ચૂક્યાં હતાં. ‘ખૂબસૂરત’માં આખા ઘરને પોતાના નિયંત્રણમાં રાખતાં શિસ્તપ્રિય મહિલા તરીકે દીનાબહેનનું વ્યક્તિત્વ ખૂબ કામ લાગી ગયેલું.
ગુજરાતી પરિવારમાં જન્મેલાં પરંતુ એન્જિનિયર પિતા પૂણેમાં કામ કરતા થયા હોવાને કારણે ત્યાં જ પ્રાથમિક શિક્ષણ પામેલાં દીના પાઠકે સંગીત અને નાટક સાથે શરૂમાં જ સગપણ થઇ ગયું. ત્યાં તેઓ બાલગાંધર્વનાં નાટકો જોતાં અને પિતાની બદલી જુનાગઢ થઇ ત્યારે ત્યાં પારસી અને ગુજરાતી જુની રંગભૂમિનાં નાટકો જોયાં. એ દિવસોમાં ગાંધીજીનો પ્રભાવ બધેબધ એટલે વિદ્યાર્થી તરીકે જ ચળવળ શરૂ કરી. મેટ્રિક થયા પછી મુંબઇની સેન્ટ ઝેવિયર્સ, ત્યાર બાદ એલિફન્સ્ટન અને આખર વિલ્સન કોલેજમાં રહી તેમણે બી.એ. કર્યા પછી વળી અમદાવાદ જઇ એમ.એ. કર્યું. એ દિવસોમાં જ તેઓ નાટકના રંગે ય રંગાયાં. ઓગણીસ પૂરાં થતાંની સાથે તેઓ રમેશ સંઘવી નામના ડાબેરી વિચારસરણીના યુવક સાથે પરણ્યાં.
આમ તો બેલેના દિવસોમાં જ તેઓ બિમલ રોયની ફિલ્મોના શૂટિંગ જોવા જતાં અને ત્યારથી જ બાસુ ભટ્ટાચાર્ય, હ્રષીકેશ મુખર્જી, ગુલઝાર જ્યાં બિમલદાના સહાયકો જોડે ઘરોબો રચાયો હતો. ‘ઉસકી કહાની’માં તેમણે માની ભૂમિકા કરેલી પરંતુ હિંદી ફિલ્મોમાં જે ટિપિકલ મા હોય તેવી નહીં. એ સમાંતર સિનેમા ચળવળ દરમિયાનની ફિલ્મ હતી અને તેમને એવી ફિલ્મોમાં વધુ રસ હતો. આ કારણે જ ખ્વાજા અહેમદ અબ્બાસે ‘સાત હિંદુસ્તાની’માં અને હ્રષીકેશ મુખર્જીએ ‘સત્યકામ’, બાસુ ચેટર્જીએ ‘સારા આકાશ’માં ભૂમિકા આપી તો તેમણે સ્વીકારી લીધી. શરૂની કારકિર્દીના આ દિગ્દર્શકો સાથે પછી પણ તેમણે સતત કામ કર્યું.
જીવન અને નાટકમાં આટલી બધી પ્રતિભા અને વૈચારિક પ્રતબિદ્ધતા સાથે કામ કરનાર દીના પાઠક ફિલ્મોની ઓફર ઠુકરાવે તો તે સ્વભાવસહજ હતું, પરંતુ જે વિચારશીલ હોય તે નિર્ણયોમાં પરિવર્તન કરી શકતા હોય છે. ૧૯૫૬માં બલદેવ પાઠક સાથે બીજા લગ્ન થયાં ત્યારે ઇપ્ટાનાં નાટકોનો મૂળ પ્રભાવ બદલાવા માંડયોહતો. અગાઉ, ‘ધરતી કે લાલ’માં નૃત્ય કરી ચૂકેલાં દીના પાઠકે ‘કરિયાવર’, ‘શેણી વિજાણંદ’, ‘મળેલા જીવ’, ‘મોટી બા’ વગેરે ગુજરાતી ફિલ્મોમાં હીરોઇન તરીકે કામ કર્યા પછી બાસુ ભટ્ટાચાર્ય દિગ્દર્શિત ૧૯૬૬ની ‘ઉસકી કહાની’થી હિંદી ફિલ્મોમાં ખરેખર પ્રવેશ્યાં.
કેતન મહેતાની ‘મિર્ચ મસાલા’માં તેમની સશકત ભૂમિકા હતી. ગોવિંદ નિહલાનીએ તેમને ‘તમસ’માં જે પ્રકારની ભૂમિકા આપી તેમાં દીના પાઠકની નાગરિક સભાનતા અને વિભાજન વેળાની લાગણી પણ પુરબહાર સંવેદના સાથે ખીલી હતી. દીના પાઠક દરેક સમયના, દરેક શૈલીના દિગ્દર્શક સાથે કામ કરવાની માનસિકતાવાળા હતા. પરિવર્તનોને પામવા તત્પર રહેતાં. ગુલઝાર, ડૉ. રાહી માસૂમ રઝા જેવા તેમના માટે વિશેષ રીતે ભૂમિકા લખતાં તે પણ આ કારણે જ. સાવ અર્થહીન અને તર્કના આધાર વિનાની ભૂમિકા માટે તેઓ કદી તૈયાર ન થતાં.
ફરી મુંબઇ આવ્યાં ત્યારે નવ મહિના જેલ જવા જેવી પ્રોગેસિવ મૂવમેન્ટમાં ભાગ પણ લીધો અને નાટકો, નૃત્યનાટકોમાં ય ઝંઝાવાતી રહી ભાગ લીધો. ‘અલ્લાબેલી’, ‘હંસી’, ‘ઢીંગલી ઘર’ અને બહુખ્યાત ‘મેના ગુર્જરી’ જેવાં નાટકો અને નૃત્યનાટકો ‘સ્પિરિટ ઓફ ઇન્ડિયા’, ‘ઇન્ડિયા ઇમોર્ટલ’ કર્યાં. પંડિત રવિશંકર, ત્રિપુરા નૃત્ય શેલીના નિષ્ણાત શાંતિવર્ધન વગેરે એ બેલે સાથે જોડાયેલા હતા.
સિંહાસનબત્રીસી , અરેબિયન નાઇટ્સની વાતો , વીર વિક્રમ, ઇસપની બાલવાતો વગેરેમાં અદ્ભુતરસિક બાળવાર્તામાળાઓ છે. છબીલો લાલ , થાથા !
અમથો કારભારી ને ફૂલો ઠાકર , ભગવો ઝંડો અને બાલમંદિરનાં નાટકો માં બાળમાનસમાં ઉચ્ચતર જીવનભાવનાનાં બીજ વાવે તેવી અભિનયક્ષમ નાટિકાઓ છે. આ બધાં નાટકોનું સંપાદન રમણ સોનીનાં બાળનાટકો માં થયું છે. રમણ સોનીનાં બાળકાવ્યો માં બાળકોને ગાવાં ગમે તેવા સરળ, પ્રેરક અને પ્રાસાદિક કાવ્યો-ગીતો છે. એમનાં અભિનય-ગીતો બાળકોની કલાભિરુચીને જાગ્રત કરે તેવાં છે. રમણ સોનીનાં બાળજોડકણાં ના લય-પ્રાસ અને તાલ આકર્ષક છે. કિશોર રહસ્યકથામાળા , ટાગોરની દ્રષ્ટાંતકથાઓ, કુમારકથા વગેરે કિશોરો માટેના વાર્તાસંગ્રહો છે. જગતના ઇતિહાસની વીરકથાઓ તથા પૂંછડિયાના પ્રદેશમાં ની વાર્તાઓ બાળકોને શૂરવીર અને સાહસપ્રિય બનવા પ્રેરણારૂપ છે. શંકરાચાર્ય , શ્રી કેશવચંદ્રસેન , શ્રી દાદાભાઈ નવરોજજી , ગુરુદેવ રવીન્દ્રનાથ , આણદાબાવા વગેરે ચરિત્રકૃતિઓ બાળકોની વૃત્તિઓને સંસ્કારે, કેળવે અને ઉદાત્ત બનાવે તેવી છે. અમૃતકથા માં પ્રાચીન જાતકકથાઓ સંચિત થઈ છે. વિશ્વની લોકકથાઓ , પ્રબોધક કથાઓ અને વિશ્વનો લોકકથાભંડાર માં દેશપરદેશની લોકકથાઓ સંકલિત થઈ છે.
શિશુકથા , શિશુસંસ્કારમાળા , ગલબા શિયાળનાં પરાક્રમો , શિશુભારતી ગ્રંથમાળા , ખવડાવીને ખાવું-જિવાડીને જીવવું , ખાટી દ્રાક્ષ, પૂંછકટ્ટો, રોહંત અને નંદિય , ધનોતપનોતની ધડાધડ, , ભોળા ભાભા , ચટકચંદ ચટણી વગેરે મૌલિક અને અનૂદિત-રૂપાંતરિત બાળવાર્તાપુસ્તકો એમણે આપ્યાં છે. રામાયણ કથામંગલ , ઉપનિષદ કથામંગલ , ભાગવત કથામંગલ, રામરાજ્યના મોતી વગેરે પુસ્તકોમાં પૌરાણિક વાર્તાઓને બાળભોગ્ય શૈલીમાં નિરૂપી છે.
બંગાળી સાહિત્યની ઉત્તમ કૃતિઓના અનુવાદક તરીકે એમનું આગવું સ્થાન છે. શરદચંદ્ર ચટ્ટોપધ્યાય, રવીન્દ્રનાથ, દેવેશ દાસ, નરેશબાબુ વગેરેની વાર્તા-નવલકથાઓના અનુવાદો એમણે આપ્યા છે. સ્વામી , શ્રીકાંત , કથા ઓ કાહિની , સંન્યાસિની , ચોખેરવાલી , ગોરા - ભા. ૧-૨ , પથેરદાબી , વિરાજવહુ , બડી દીદી વગેરે એમના સફળ અને સંનિષ્ઠ અનુવાદો છે.
એમના વાર્તાસંગ્રહ ચબૂતરો માં બાઇબલ-બોધિત પ્રેમ, દયા, ક્ષમા આદિ ગુણોને સ્વતંત્ર વાર્તારૂપે આલેખવાનો પ્રયાસ છે. બ્રહ્મપુરીનો બ્રાહ્મણ ચરિત્રાત્મક લાંબી વાર્તા છે. ગુજરાતનાં યાત્રાધામો એમનું પ્રવાસ પુસ્તક છે. ભારતીય કથામંગલ માં ઉપનિષદો, મહાભારત, રામાયણ, ભાગવત વગેરે સંસ્કૃત ગ્રંથોની પ્રસંગકથાઓનું લોકભોગ્ય શૈલીમાં આલેખન થયું છે.
રમણલાલ પીતાંબરદાસ સોની, જેઓ તેમના ઉપનામ સુદામો વડે પણ ઓળખાતા હતા, જાણીતા બાળસાહિત્યકાર, અનુવાદક અને સામાજીક કાર્યકર હતા. તેમણે મુખ્યત્વે ગુજરાતી ભાષામાં સાહિત્ય સર્જન કર્યું હતું.
જૈન ગ્રંથ ભગવતી સૂત્ર મુજબ મક્કાલી ગોસાલનો જન્મ સારવાણા ગામના ગોબહુલા બ્રાહ્મણની ગૌશાળામાં થયો હતો. તેમના પિતા મનખલી એક બહુ ઓછા જાણીતા મનખા સંપ્રદાય થી જોળાયેલા હતા. આ સંપ્રદાય ના લોકો પોતાનુ ગુજરાન દેવી-દેવતા ની તસ્વીર હાથમાં લઇ ગામે-ગામ ફરે છે અને ભિક્ષા માંગે છે. તેમની માતાનું નામ ભાદો હતું. તેમનો જન્મ ગૌશાળામાં થવાથી તેઓ ગોસાલ તરીકે જાણીતા બન્યા, તેમના પિતાના નામ પરથી તેમનું નામ મક્કાલી તરીકે ઓળખાયા. તેઓ મહાવીર સ્વામી ના અનુયાયી બન્યા અને મહાવીર સ્વામી સાથે છ વર્ષ ભ્રમણ કર્યું. આ છ વર્ષ દરમ્યાન તેમને અનેક વખત લોકોના હાથે માર ખાતા અને અનેક લોકોને શ્રાપથી આગમાં ભસ્મ કરતા દર્શાવાયા છે. મહાવીર સ્વામીથી છુટા પડી તેમણે ચોવિસ વર્ષ સુધી આજીવિકા સંપ્રદાયના ગુરૂનુ જીવન વિતાવ્યુ. તેમનુ મૃત્યુ મહાવીર સ્વામી થી સોળ વર્ષ પહેલા એક વિવાદ માં મહાવીર સ્વામી પર જાદુ કરવા ના પ્રયત્ન માં તેની આડઅસર રૂપે થયું.
બૌધ ગ્રંથો મુજબ એક વખત તેઓ તેમના માલિકનો ઘીનો ઘડો લઇ માલિકની પાછળ ચાલી રહ્યા હતા. માલિકે જોયું કે રસ્તો લપસણો છે આથી ગોસાલને સાવધાન રહેવા જણાવ્યું. ગોસાલે માલિકની સુચના પર ધ્યાન ન આપ્યું, તેઓ પડ્યા અને ઘડો ફૂટી ગયો. માલિક મારશે તે ડરથી તેઓ ભાગ્યા પણ તેમની ધોતી માલિકના હાથમાં આવી ગઇ. ધોતી છોડી તેઓ નગ્ન અવસ્થામાં જ ભાગ્યા. શહેર પહોંચ્યા તો જૈન દિગંબર સમજી કોઇએ તેમના પર ધ્યાન ન આપ્યું . પાલી ભાષાના શબ્દ 'મં ખલી' જેનો મતલબ થાય છે પડતો નહીં પરથી તેઓ મખલી કે મક્કાલી તરીકે જાણીતા બન્યા.
મક્કાલી ગોસાલ અથવા ગોશાલક પ્રાચીન ભારતના એક તત્વજ્ઞાની હતા જેમને અજીવિકા પંથના સ્થાપક માનવામાં આવે છે. તેઓ સિધ્ધાર્થ ગૌતમ અને મહાવીરના સમકાલીન હતા. તેમની સરખામણી તેમના યુગના છ મહાન તત્વજ્ઞાનીઓમાં કરાય છે. જૈન અને બૌદ્ધ ગ્રંથોમાં તેમની ઠેકડી ઉડાળતા પ્રસંગો દર્શાવ્યા છે તો સાથે સાથે તેમના તત્વજ્ઞાનના ખંડન માટે લાંબી લાંબી દલીલો અપાઇ છે જે દર્શાવે છે કે જનસાધારણ ઉપર તેમની ગહેરી અસર હતી.
વિદ્વાનોનું માનવુ છે કે જૈન અને બુધ્ધ સંપ્રદાયો, આજીવિકા સંપ્રદાય ના પ્રતિસ્પર્ધી સંપ્રદાય હોવાથી મક્કાલી ગોસાલને તેમાં ઉતરતા દર્શાવાયા છે. મક્કાલી ગોસાલ જીવનભર નગ્ન અવસ્થામાં જીવ્યા અને તેમના તત્વજ્ઞાન સંબંધી વાર્તાઓ પરથી આવી કથાઓ જૈન અને બુધ્ધ અનુયાયીઓએ લખી હસે.
મક્કાલી ગોસાલ માનતા મનુષ્યના સારા કે નરસા કર્મોની આવનાર ઘટનાઓ પર કોઇ ફરક નથી પડતો. મનુષ્યના કર્મોનું કોઇ ફળ હોતુ નથી. ઘટનાઓ હંમેશા પૂર્વનિરધારીત હોય છે. ભવિષ્યમાં આવનાર ઘટનાઓ મનુષ્ય જાણી લે તો પણ પરિણામ બદલવા મનુષ્ય માટે સંભવ નથી.
૧૯૦૮માં તેમણે વડોદરામાં ગુજરાતની સૌ પ્રથમ વ્યાયામ શાળા 'શ્રી લક્ષ્મીનાથ વ્યાયામશાળા' શરૂ કરી હતી. તેમના ભાઈ અંબાલાલ પુરાણી સાથે મળીને તેમણે ગુજરાતમાં વિવિધ સ્થળોએ અખાડાની સ્થાપના કરી હતી. ૧૯૧૦માં તેઓ લાહોરની દયાનંદ એંગ્લો વૈદિક કોલેજમાં જીવવિજ્ઞાનના અધ્યાપક તરીકે જોડાયા. આ દરમિયાન તેઓ પંજાબના ક્રાંતિકારીઓના સંપર્કમાં આવ્યા હતા. ૧૯૧૬માં તેઓ વડોદરા પરત આવ્યા હતા. ૧૯૧૮માં તેમણે ભરૂચમાં કેળવણી મંડળની સ્થાપના કરી અને નાગરિકો માટે ઉદ્યોગ દ્વારા કેળવણીનો પ્રયોગ શરૂ કર્યો. તેઓ રમત દ્વારા કેળવણીના ચુસ્ત હિમાયતી હતા. ૧૯૩૭માં અમદાવાદમાં તેમણે કાંકરિયા તળાવ પાસે વ્યાયામ વિદ્યાલય શરૂ કરેલું. રાજપીપળામાં તેમણે સૌપ્રથમ વ્યાયામ દ્વારા સ્નાતક થવાનો અભ્યાસક્રમ ધરાવતી કોલેજની સ્થાપના કરી હતી.
તેમણે ભારતની સ્વતંત્રતાની ચળવળમાં સક્રિય પણે ભાગ લીધો હતો. ૧૯૦૮માં તેઓ ક્રાંતિકારીઓના સંગઠનમાં જોડાયા હતા. ગાંધીજીના પ્રભાવ હેઠળ તેમણે ૧૯૩૦ની સવિનય કાનૂનભંગની ચળવળમાં ભાગ લીધો હતો અને કારાવાસમાં ગયા હતા. ૧૯૪૦ના વ્યક્તિગત સત્યાગ્રહમાં તેમણે ભાગ લીધો અને ૧૯૪૨ની હિંદ છોડો ચળવળમાં ભૂગર્ભમાં રહી વ્યાયામ પ્રવૃત્તિના યુવકોને માર્ગદર્શન આપીને ભાંગફોડની પ્રવૃત્તિની દોરવણી કરી હતી. તેમણે બ્રિટિશ સરકાર સામે ચળવળ માટે રાજદ્રોહ નામની પત્રિકાનું સંચાલન કર્યું હતું.
એમણે પ્રાથમિક શિક્ષણ ડાકોર ખાતે લીધું હતું. પછી તેઓ પિતા સાથે જામનગર ગયા હતા અને ત્યાં એમણે મેટ્રિકની પરીક્ષા પાસ કરી હતી. ત્યારબાદ અમદાવાદની ગુજરાત કોલેજમાં દાખલ થયા હતા. ઇતર પ્રવૃત્તિઓમાં ઘેલું લાગવાને કારણે તેઓ ઇન્ટરમાં પાસ થઈ શક્યા ન હતા અને આથી અમદાવાદ છોડી વડોદરાની કોલેજમાં દાખલ થયા હતા. ત્યાંથી તેઓ મુંબઈની કોલેજમાંથી જીવવિજ્ઞાનના સ્નાતક થયા હતા અને નારાયણ વાસુદેવ પુરસ્કાર મેળવ્યો હતો.
તેમનો જન્મ ૧૩ જુલાઇ ૧૮૮૫ના રોજ તેમના મોસાળ ડાકોર ખાતે બાલકૃષ્ણ નરભેરામ પુરાણી અને પ્રસન્નલક્ષ્મીને ત્યાં થયો હતો. તેમના માતા તેઓ માત્ર બે વર્ષની વયના હતા, ત્યારે મૃત્યુ પામ્યા હતાં.
તેમના લગ્ન ઇ.સ. ૧૯૦૨માં નડિઆદમાં ચંચળલક્ષ્મી સાથે થયા હતા. તેમના નાના ભાઇ અંબુભાઈ પુરાણી મહર્ષિ અરવિંદના અનુયાયી અને સ્વતંત્રતા સેનાની હતા.
તેઓ સામાજિક સુધારણા, અસ્પૃશ્યતા નિવારણ, ગ્રામોદ્વાર, કેળવણી, સમાજસેવા જેવી સામાજીક પ્રવૃતિઓમાં જીવનભર સંકળાયેલા રહ્યા હતા.
‘વાઙમયવિમર્શ’ માં સાહિત્ય તત્વની મીમાંસા કરતા લેખો છે. કાવ્યતત્વ, રસ અને અલંકાર તથા નાટ્યકલા એમ ત્રણેક વિભાગોમાં પથરાયેલા એમના લેખોના પ્રધાન સૂરમાં સંસ્કૃત અલંકારશાસ્ત્રોનો સંસ્કાર છે. ‘નાટ્યરસ’ અને ‘કરુણરસ’ માં ભારતીય સંગીતનૃત્યનાટ્ય મહાવિદ્યાલય, વડોદરાના ઉપક્રમે અપાયેલાં વ્યાખ્યાનોમાં સંસ્કૃત નાટ્યસિદ્ધાંતની ભૂમિકાની તત્વચર્ચાને સ્પષ્ટ કરતાં કરતાં પાશ્ચાત્ય નાટ્યમીમાંસાનાં ધોરણો તુલનાત્મક પરિમાણરૂપે દાખલ કરાયેલાં છે. ‘ગોવર્ધનરામનું મનોરાજ્ય’ માં ગોવર્ધનરામની તત્વમીમાંસા અને સાહિત્યિક વિશિષ્ટતા વિશેના એમના લેખોનો સંગ્રહ છે.
‘ગોવર્ધનરામ માધવરામ ત્રિપાઠીઝ સ્ક્રેપબુક’ , ‘નરસિંહરાવની રોજનીશી’ , ‘છોટુભાઈ કોરા જીવનજ્યોતિ’ કરસનદાસ માણેક ષષ્ઠિપૂર્તિગ્રંથ ‘અક્ષર આરાધના’ , ‘ગોકુળભાઈ ભટ્ટ અભિનંદનગ્રંથ’ , જયોતીન્દ્ર દવે ષષ્ઠિપૂર્તિ ગ્રંથ ‘વાઙમયવિહાર’ , ‘ગોવર્ધનરામની મનનનોંધ’ , ‘ઉત્તમલાલ ત્રિવેદીની ગદ્યરિદ્ધિ’ , ગુલાબદાસ બ્રોકર ષષ્ઠિપૂર્તિગ્રંથ ‘સંવાદ’ વગેરે એમનાં સંપાદનો છે.
પંડિતયુગનું પ્રતિબિંબ આપતી વ્યક્તિત્વમુદ્રાથી અંકિત આ લેખકની સંસ્કૃતસાહિત્યની સમજનો અંગ્રેજીસાહિત્યની સમજથી સંયોગ થયેલો જોવાય છે. બહુશ્રુતતાનો સ્પર્શ, અર્થઘટનની દ્યોતકતા, શાસ્ત્રીયતાનો અભિગમ, વિવરણપ્રધાન શૈલી વગેરેથી એમનું વિવેચન મુખ્યત્વે સંસ્કૃતપરિપાટીએ તત્વચર્ચાને ઉપસાવે છે.
એમના અનુવાદોમાં ‘કથાસરિતા’ , નરસિંહરાવનાં વ્યાખ્યાનો ‘ગુજરાતી ભાષા અને સાહિત્ય’- ભા. ૧-૨ , શીખ ધર્મસ્તો ‘સુખમની’ વગેરે મુખ્ય છે.
ઓફિસ ઓફ ક્રિમિનલ ઇન્વેસ્ટિગેશન્સની ફોજગારી કેસોની તપાસ કરવા માટે 1991માં સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. ઓઆરએ તપાસ અધિકારીઓથી વિપરિત ઓસીઆઇ સ્પેશિયલ એજન્ટો હથિયારધારી હોય છે અને તેઓ નિયમનવાળા ઉદ્યોગોની તકનિકી બાબતો પર ભાર મુકતા નથી. ઓસીઆઇ એજન્ટો એવા કેસો તૈયાર કરે છે જ્યાં ગુનાઇત પ્રવૃત્તિ થઇ છે જેમકે છેતરપીંડિવાળા દવા અથવા આંતરરાજ્ય વાણિજ્યમાં ભેળસેળવાળા માલસામાનની સભાનપણે અને ઇરાદાપૂર્વક નિકાસ. ઘણા કેસોમાં ઓસીઆઇ એવા કેસો ચલાવશે જ્યાં ટાઇટલ 18નો ભંગ થયો છે. . તેઓ એફડી એન્ડ સી એક્ટના ચેપ્ટર 3માં વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવેલા પ્રતિબંધિત કાયદાના ભંગમાં પણ કેસ ચલાવે છે.ઓસીઆઇ સ્પેશિયલ એજન્ટો ઘણીવાર અન્ય ફોજદારી તપાસની પાર્શ્વભૂમિકા ધરાવતા હોય છે અને ફેડરલ બ્યૂરો ઓફ ઇન્વેસ્ટિગેશન, આસિસ્ટન્ટ એટર્ની જનરલ, અને ઇન્ટરપોલ સાથે નિકટતાથી કામ કરે છે. ઓસીઆઇ વિવિધ સ્ત્રોત પાસેથી કેસ મેળવે છે જેમાં ઓઆરએ , સ્થાનિક એજન્સીઓ અને એફબીઆઇ નો સમાવેશ થાય છે. તે કેસની તકનિકી અને વિજ્ઞાન આધારિત બાબતો તૈયાર કરવા
એફડીએ એ આ ટીકાઓનાં અંશતઃ પ્રતિસાદરૂપે જીવલેણ રોગો માટેની દવાની મંજૂરીની પ્રક્રિયા ઝડપી બનાવવા માટે નવા નિયમો જાહેર કર્યાં અને ઉપચાર માટે મર્યાદિત વિકલ્પો ધરાવતાં દર્દીઓ માટે મંજૂરી મળતાં પહેલાં દવા ઉપલબ્ધ કરવાનો માર્ગ મોકળો બનાવ્યો. આ નવા નિયમોમાં સૌ પ્રથમ હતો, “આઈએનડી એક્સેમ્પશન” અથવા “ટ્રીટમેન્ટ આઈએનડી” . આ નિયમને કારણે બીજા અને ત્રીજા તબક્કાનાં પરિક્ષણમાંથી પસાર થઈ રહેલી દવાઓમાં, ઘાતક અને ગંભીર બિમારી માટે હાલમાં ઉપલબ્ધ ઉપચાર કરતાં સુરક્ષિત અથવા વધુ સારો વિકલ્પ બનવાની ક્ષમતાં જણાતી હોય તો, તેમની ઉપલબ્ધી સરળ બનાવવા માટેનો માર્ગ મોકળો થયો. બીજો નવો નિયમ હતો, “પેરેલલ ટ્રેક પોલિસી” . આ નિયમને કારણે વિવિધ કારણોસર ચિકિત્સકિય પરિક્ષણો માં ભાગ ન લઈ શકેલા દર્દીઓને નવી જીવનરક્ષક દવા બનવાની ક્ષમતા ધરાવતી આ દવાઓ ઉપલબ્ધ બની શકે તે માટેનું માળખું રચવા માટે દવાની કંપનીને છૂટ મળી. “પેરેલલ ટ્રેક”નો દરજ્જો, આઈએનડી રજૂઆત સમયે આપવામાં આવી શકે. ઝડપી મંજરી માટેનાં નિયમોનું 1992માં વધુ વિસ્તરણ કરવામાં આવ્યું અને તેને કાયદેસરતા બક્ષવામાં આવી.
ધ સેન્ટર ફોર ફૂડ સેફટી એન્ડ એપ્લાઈડ ન્યૂટ્રિશન એ એફડીએ ની શાખા છે, જે યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સમાં લગભગ તમામ ખાદ્ય ઉત્પાદનોના સલામત અને ચોકસાઇપૂર્વકના લેબલિંગની કામગીરી સંભાળે છે. દૂધાળા પશુઓ અને મરઘી જેવા પરંપરાગત પાલતુ પ્રાણીઓના માંસના ઉત્પાદનો તેમાં અપવાદ છે. આ ઉત્પાદનોના લેબલિંગની જવાબદારી યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એગ્રિકલ્ચર ફૂડ સેફટી એન્ડ ઈન્સ્પેકશન સર્વિસ સંભાળે છે. માંસ અલ્પ માત્રામાં હોય તેવાં ઉત્પાદનોનું નિયમન એફડીએ સંભાળે છે અને બંને એજન્સીઓ વચ્ચેના મેમોરેન્ડમ ઓફ અન્ડરસ્ટેન્ડિંગમાં પણ તેની નોંધ જોવા મળે છે. જોકે, તમામ પાલતૂ પ્રાણીઓને અપાતી દવાઓ તથા અન્ય ઉત્પાદનોનું નિયમન એફડીએ ની અન્ય શાખા - ધ સેન્ટર ફોર વેટરનરી મેડિસિન સંભાળે છે. એફડીએ ના સંભાળતું હોય તેવાં અન્ય ઉત્પાદનોમાં સાત ટકાથી વધારે આલ્કોહોલ ધરાવતાં પીણાં (ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ જસ્ટિસના બ્યૂરો ઓફ આલ્કોહોલ, ટોબેકો, ફાયરઆર્મ્સ, ટોબેકો એન્ડ એકસપ્લોઝિવ્સ દ્વારા નિયમન) અને નોન-બોટલ્ડ પીવાના પાણી દ્વારા નિયંત્રિત)નો સમાવેશ થાય છે.
1959માં સેનેટરએસ્ટિસ કેફેવરએ દવાની ઊંચી કિંમત અને ઉત્પાદકો દ્વારા તૈયાર કરાયેલી દવાઓની અનિશ્ચિત કાર્યક્ષમતા જેવા મુદ્દે ફાર્માસ્યુટિકલ ઉદ્યોગની કામગીરી અંગે સુનાવણી હાથ ધરવાનું શરૂ કર્યું હતું. તેની સામે જોરદાર વિરોધ થયો હતો તેમ છતાં એફડીએ ની સત્તાનું વિસ્તરણ કરવા નવો કાયદો લાવવાની માંગ થઇ હતી. થેલિડોમાઇડ દુર્ઘટના બાદ આ પરિસ્થિતિ બદલાઇ હતી. આ દુર્ઘટનામાં હજારો યુરોપીયન ગર્ભવતી સ્ત્રીઓએ ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન ઉબકા આવવાની સમસ્યાની સારવાર માટે વેચાતી આ દવા લીધા બાદ વિકૃત બાળકોને જન્મ આપ્યો હતો. એફડીએ સમીક્ષક ફ્રાન્સિસ ઓલ્ધામ કેલ્સીની ચિંતાને કારણે અમેરિકામાં થેલિડોમાઇડના ઉપયોગની મંજૂરી નથી. જો કે દવા વિકસાવવાના "ક્લિનિકલ ઇન્વેસ્ટિગેશન" તબક્કા દરમિયાન હજારો "પ્રાયોગિક નમૂના" અમેરિકા મોકલવામાં આવ્યા હતા. તે સમયે તે ક્ષેત્ર એફડીએ ના નિયમન હેઠળ ન હતું. એફડીએ ની સત્તાના વિસ્તરણ માટે તેમની દલીલને ટેકો આપવા માટે કોંગ્રેસના વ્યક્તિગત સભ્યોએ થેલિડોમાઇડ દુર્ઘટનાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો.
એનડીએ ની મંજૂરી મેળવ્યા બાદ સ્પોન્સરને દવાની જાણમાં આવેલી પ્રત્યેક અવળી અસરની સમીક્ષા અને અહેવાલ એફડીએ ને આપવો પડે છે. દવાની અણધારી, ગંભીર અને જીવલેણ વિપરિત અસરો અંગે 15 દિવસની અંદર જાણ કરવાની રહે છે, જયારે અન્ય પરિસ્થિતિમાં ત્રિમાસિક ધોરણે જાણ કરવાની રહે છે. એફડીએ દવાની અવળી અસરનો સીધો અહેવાલ તેના મેડવોચ પ્રોગ્રામ દ્વારા પણ મેળવે છે. આ અહેવાલને "સ્વયંસ્ફૂર્ત અહેવાલ" કહેવામાં આવે છે, કારણ કે, ગ્રાહકો કે હેલ્થ પ્રોફેશનલ્સ દ્વારા પહાચાડાતો અહેવાલ સ્વૈચ્છિક હોય છે. દવા બજારમાં પહાચ્યા બાદ દેખરેખ માટેનું આ મુખ્ય સાધન છે, ત્યારે માર્કેટિંગ બાદના જોખમ વ્યવસ્થાપન માટેની એફડીએ ની આવશ્યકતાઓ વધી રહી છે. માન્યતા મેળવવા માટે સ્પોન્સરે વધારાના કિલનિકલ પ્રયોગો હાથ ધરવા પડે તેવું પણ બને, આવા પ્રયોગોને “ચોથા તબક્કાના પ્રયોગો” કહેવામાં આવે છે. અન્ય પ્રકારના અભ્યાસો, પ્રતિબંધો અથવા તો સુરક્ષાનાં પગલાંઓ જરૂરી હોય તેવી કેટલીક દવાઓની બાબતમાં એફડીએ એ જોખમ વ્યવસ્થાપન પ્લાન હાથ ધરવા પડે છે.
ધ સેન્ટર ફોર બાયોલોજિક્સ ઈવેલ્યુએશન એન્ડ રિસર્ચ એફડીએ ની શાખા છે, જે જૈવિક રોગનિવારક જૈવિક ઉપચારક ઘટકોની સુરક્ષા અને કાર્યક્ષમતા સુનિશ્ચિત કરવાની જવાબદારી સંભાળે છે. તેમાં લોહી તથા લોહી સંબંધિત ઉત્પાદનો, રસી , એલર્જેનિક, કોષ અને પેશીને લગતા ઉત્પાદનો અને જિન થેરેપીનાં ઉત્પાદનોનો સમાવેશ થાય છે. નવા બાયોલોજિકસને પણ દવાઓની માફક વેચાણમાં મૂકતાં પહેલાં માન્યતા મેળવવાની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થવું પડે છે. જીવવિજ્ઞાન સંબંધિત ઉત્પાદનોના સરકારી નિયમન માટેની મૂળ ઓથોરિટીની સ્થાપના 1902 બાયોલોજિકસ કન્ટ્રોલ એકટના આધારે કરવામાં આવી હતી અને વિશેષ ઓથોરિટી 1944 જાહેર આરોગ્ય સેવા કાયદોના આધારે કરાઇ હતી. આ કાયદાની સાથે-સાથે ફેડરલ ફૂડ, ડ્રગ એન્ડ કોસ્મેટિક એકટ પણ તમામ બાયોલોજિક ઉત્પાદનોને લાગુ પડે છે. જૈવિક ઉત્પાદનો પર દેખરેખ રાખતી આ સંસ્થા મૂળ ધ નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ હેલ્થ હેઠળ કામ કરતી હતી બાદમાં 1972માં આ તેને એફડીએ માં સમાવિષ્ટ કરવામાં આવી.
1930ના સમયમાં પત્રકારો, ગ્રાહક સંરક્ષક સંસ્થાઓ અને કેન્દ્રીય નિયમનકારોએ 1906ના કાયદા હેઠળ ગ્રાહ્ય જાહેર કરવામાં આવેલા સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક ઉત્પાદનોની યાદી જાહેર કરીને મજબૂત નિયમનકારી સત્તાને વધુ આકરી બનાવવા અભિયાન ચલાવવામાં આવ્યું. આ ઉત્પાદનોમાં રેડિયોએકિટવ પીણા, અંધાપો લાવી શકે તેવા કોસ્મેટિક્સ અને મધુપ્રમેહ તથા ક્ષયરોગ માટે બીનજરૂરી સારવારનો સમાવેશ થાય છે. પરિણામે સૂચિત કાયદો પાંચ વર્ષ સુધી અમેરિકન સંસદમાં પસાર થઈ શકયો નહોતો, પરંતુ 1937માં એલિક્ઝિર સલ્ફાનિલએમાઇડ દુર્ઘટના પર લોકોની બુમરાણને પગલે તાત્કાલિક આ કાયદો અમલમાં આવ્યો હતો. આ દુર્ઘટનામાં પરીક્ષણ નહીં કરવામાં આવેલા દ્રાવક ટોકિસકના ઉપયોગથી દવા બનાવવામાં આવ્યા બાદ 100થી વધુ લોકોનાં મોત નીપજયાં હતા. એફડીએ ખોટા બ્રાન્ડિંગની સમસ્યાના કારણે આ પ્રોડકટને જપ્ત કરી શકી નહોતી. એલિક્ઝિરની વ્યાખ્યા ઇથેનોલમાં ઓગળેલી દવા તરીકે કરાઇ હતી જ્યારે એલિક્ઝિર સલ્ફાનિલએમાઈડમાં ડાઇઇથિલિન ગ્લાયકોલનો ઉપયોગ થયો હતો.
કોસ્મેટિક ઉત્પાદનોની સુરક્ષિતતાની ખાતરી પૂરી પાડવાની જવાબદારી મુખ્યત્ત્વે કોસ્મેટિક ઉદ્યોગની છે, પરંતુ પ્રજાના હિત અને સલામતીની વાત આવે, તેવા સંજોગોમાં એફડીએ પણ તેમાં દરમ્યાનગીરી કરી શકે છે, પરંતુ કોસ્મેટિક ઉત્પાદનોના વેચાણ પહેલાં સામાન્ય રીતે મંજૂરી કે ટેસ્ટિંગ જરૂરી હોતું નથી. ઉત્પાદનોનું ટેસ્ટિંગ ના થયું હોય, તો કંપનીઓએ તેની ઉપર ચેતવણી લખવી જરૂરી છે. કોસ્મેટિક ઈન્ગ્રેડિયન્ટ્સની સમીક્ષાના નિષ્ણાતો પણ ઈન્ગ્રેડિયન્ટ્સના ઉપયોગના પ્રભાવના આધારે સુરક્ષિતતાની તપાસ કરવામાં ચાવીરૂપ ભૂમિકા ભજવે છે, પરંતુ તેમની પાસે કાનૂની સત્તા નથી હોતી. સંસાઓએ એકંદરે 1,200 ઈન્ગ્રેડિયન્ટ્સની સમીક્ષા કરી છે અને સેંકડો ઈન્ગ્રેડિયનટ્સ પર પ્રતિબંધ મૂકવાની સૂચના આપી છે, પરંતુ સલામતીને ધ્યાનમાં રાખીને રસાયણોની સમીક્ષા કરવાની કોઇ આદર્શ કે સુવ્યવસ્થિત પદ્ધતિ નથી, તથા તમામ રસાયણોને એકસમાન ધોરણે ચકાસી શકાય તે માટે “સલામતી"ની નિશ્ચિત કે સ્પષ્ટ વ્યાખ્યા પણ નથી.
1962માં એફડી એન્ડ સી એક્ટમાં કેફેવર-હેરિસ સુધારાએ એફડીએ નિયમન સત્તામાં "ક્રાંતિ" આણી હતી. મહત્ત્વનો ફેરફાર તે હતો કે તમામ નવી દવાના ઉપયોગમાં વેચાણના સંકેત અંગે દવાની કાર્યક્ષમતા અંગે નોંધપાત્ર પુરાવા આપવા જરૂરી બન્યું હતું. આ ઉપરાંત દવાના વેચાણ પહેલા તેની સલામતીના પુરાવા આપવાનો પહેલેથી અમલમાં નિયમ તો અસ્તિત્વમાં હતો જ. તેનાથી એફડીએ ની મંજૂરી પ્રક્રિયા તેના આધુનિક સ્વરૂપમાં શરૂ થઇ. 1938થી 1962ની વચ્ચે મંજૂર થયેલી દવાઓની કાર્યક્ષમતા ફરીથી એફડીએ ની સમીક્ષાને આધિન થઇ હતી અને કેટલીક દવાઓ બજારમાંથી પાછી પણ ખેંચાઇ હતી. 1962ના સુધારામાં અન્ય મહત્ત્વની જોગવાઇનો સમાવેશ કરાયો છે કે, દવા કંપનીઓએ તેમના વેચાણના નામની સાથે દવાના "સ્થાપિત" અથવા "જેનરિક" નામનો ઉપયોગ કરવો જરૂરી છે. સુધારા અંતર્ગત દવાની જાહેરાત એફડીએની મંજૂરીને આધિન રહેશે અને એફડીએને દવા ઉત્પાદન એકમની તપાસ કરવાની સત્તા આપવામાં આવી હતી.
એઈડ્સ ના રોગચાળાની શરૂઆતના સમયગાળામાં દવાને મંજૂરી આપવા માટેની પ્રક્રિયાની લંબાઈ બાબતે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી. 1980નાં દશકની મધ્યે અને અંતમાં એક્ટ-અપ તથા અન્ય એચઆઈવી ક્ષેત્રે કાર્યરત્ સંગઠનોએ એફડીએ પર એચઆઈવી તથા આનુષાંગિક ચેપ નો સામનો કરવા માટેની દવાઓને મંજૂરી આપવામાં બિનજરૂરી વિલંબ કરવાનો આરોપ મૂક્યો. આ સંગઠનોએ એફડીએ ના પરિસરમાં સંઘર્ષાત્મક ઓક્ટોબર 11, 1988 જેવાં વિશાળ વિરોધ પ્રદર્શનો યોજ્યાં હતાં, જેમાં 180 જેટલી ધરપકડો થઈ હતી. ઓગસ્ટ 1990માં દવાની મંજૂરી માટેનાં પ્રમુખ સલાહકાર જૂથનાં તે સમયનાં વડા ડૉ. લુઈ લાસાગ્નાએ કરેલા અંદાજ મુજબ કેન્સર તથા એઈડ્સ માટેની દવાઓની મંજૂરી અને વિપણન માં થતાં વિલંબને કારણે દર વર્ષે હજારો લોકોએ જીવ ગુમાવવા પડે છે.
ધ સેન્ટર ફોર ડિવાઈસિઝ એન્ડ રેડિઓલોજિકલ હેલ્થ એ એફડીએ ની શાખા છે, જે તમામ તબીબી ઉપકરણોની વેચાણ પૂર્વેની મંજૂરી આપવાની કામગીરી સંભાળે છે, તેમજ તે ઉપકરણોનાં ઉત્પાદન, કામગીરી અને સલામતી પર દેખરેખ રાખે છે. તબીબી ઉપકરણની વ્યાખ્યા એફડી એન્ડ સી એકટમાં આપવામાં આવી છે, તેમજ તેમાં સાદા ટૂથબ્રશથી માંડીને ઈમ્પ્લાન્ટેબલ બ્રેઈન પેસમેકર્સ જેવા જટિલ ઉપકરણનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત સીડીઆરએચ ચોક્કસ પ્રકારના વિદ્યુતચુંબકીય વિકીરણ પેદા કરતા નોન-મેડિકલ ઉપકરણોની સલામત કામગીરી પણ તપાસે છે. સેલ્યુલર ફોન, એરપોર્ટ બેગેજ સ્ક્રીનિંગ ઈકિવપમેન્ટ, ટેલિવિઝન રિસીવર, માઈક્રોવેવ ઓવન, ટેનિંગ બૂથ અને લેસર ઉત્પાદનો વગેરે સીડીઆરએચ ના નિયમન હેઠળનાં ઉપકરણો છે.
ખાદ્ય અને ઔષધ વહીવટીતંત્ર અથવા યુએસએફડીએ ) એ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ હેલ્થ એન્ડ હ્યુમન સર્વિસિસની એજન્સી છે. તે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ફેડરલ એક્ઝિક્યુટિવ ડિપાર્ટમેન્ટ્સની એક એજન્સી છે. જેના માથે ખોરાક સલામતી, તમાકુની બનાવટો, પોષક આહારો, પ્રિસ્ક્રિપ્શન અને ઓવર-ધ-કાઉન્ટર દવાઓ , રસીઓ, બાયોફાર્માસ્યુટિકલ્સ, બ્લડ ટ્રાન્સફ્યુઝન , તબીબી સાધનો, વિદ્યુતચુંબકીય વિકિરણ ઉત્સર્જક સાધનો , પશુઓના રોગના ઉપચાર માટેની પ્રોડકટ્સ, અને કોસ્મેટિક્સ જેવી બાબતોના નિયમન અને તેના પર દેખરેખ મારફતે જાહેર આરોગ્યને સલામત કરવાની અને તેને પ્રોત્સાહન આપવાની જવાબદારી છે.
પ્રમુખ ફ્રેન્કલિન ડેલાનો રૂઝવેલ્ટે જૂન 24, 1938ના રોજ નવા ફૂડ, ડ્રગ, એન્ડ કોસ્મેટિક એક્ટ પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. નવા કાયદાએ બધી જ નવી દવાઓની સલામતીની પ્રી-માર્કેટ સમિક્ષા ફરજિયાત બનાવીને તથા દવાના લેબલિંગ પર સારવારના ખોટા દાવાઓ પર પ્રતિબંધ મૂકતાં દવાઓ પર ફેડરલ રેગ્યુલેટરીની સત્તામાં નોંધપાત્ર વધારો કર્યો. આ કાયદાએ ફેકટરીની તપાસ સત્તાવાર બનાવી અને અમલીકરણની સત્તાઓ પણ વધારી ખાદ્ય પદાર્થો માટે નવા નિયમનકારી ધોરણો નિશ્ચિત કર્યા અને કોસ્મેટિક અને થેરાપ્યુટિક સાધનોને પણ ફેડરલ રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટી હેઠળ લાવવામાં આવ્યા. પછીના વર્ષોમાં આ કાયદામાં અનેક સુધારા કરવામાં આવ્યા હોવા છતાં એફડીએ નિયમનકારી તંત્રનું મૂળભૂત માળખુ વર્તમાન દિવસોમાં છે તેવું જ રહ્યું છે.
કોસ્મેટિકસનું નિયમન સેન્ટર ફોર ફૂડ સેફટી એન્ડ એપ્લાઈડ ન્યૂટ્રિશન દ્વારા થાય છે. એફડીએ ની આ શાખા ખાદ્ય પદાર્થોનું પણ નિયમન કરે છે. સૌંદર્ય પ્રસાધનોની બનાવટમાં એવાં ઈન્ગ્રેડિયન્ટ્સ ન વપરાયા હોય, કે જેને કારણે તે દવા (જૂઓ કોસ્મેસ્યૂટિકલ હોવાનો દાવો કરાતો હોય, તો પછી તેણે એફડીએ દ્વારા વેચાણ પૂર્વેની મંજૂરી લેવી પડતી નથી. પરંતુ, અમેરિકામાં વેચાતા કોસ્મેટિક ઉત્પાદનોની બનાવટમાં ઉમેરારૂપ રંગ વાપરતાં પહેલાં એફડીએ ની મંજૂરી લેવી આવશ્યક છે. કોસ્મેટિકના લેબલિંગની કામગીરી એફડીએ દ્વારા સંભાળવામાં આવે છે, અને જેની સલામતીની સઘન ચકાસણી ના થઇ હોય તેવા સૌંદર્ય પ્રસાધનો ઉપર તે મુજબની ચેતવણી લખી હોવી આવશ્યક છે.