polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
1955માં બ્રિટિશ કાઉન્સિલ અને બીબીસીએ સંયુક્તપણે આઠ સપ્તાહ માટે તેમને ઇંગ્લેન્ડ લાવવાની વ્યવસ્થા કરી. તેમને બીબીસીમાં વ્યાખ્યાન આપવા જણાવવામાં આવ્યું હતું. તેમણે બ્રિટિશ જીવન વિશે આઠ વ્યાખ્યાન આપ્યાં. બાદમાં, તેમનાં આ વ્યાખ્યાનોને પેસેજ ટુ ઇંગ્લેન્ડ માં ફેરફાર અને સંપાદિત કરીને એકત્રિત કરવામાં આવ્યા. ઈ. એમ. ફોસ્ટરે ધ ટાઇમ્સ લિટરરી સપ્લિમેન્ટ માં તે વ્યાખ્યાનોની સમીક્ષા કરી હતી.
તેમની 1965ની કૃતિ ધ કોન્ટીનેન્ટ ઓફ સિરસી એ તેમને ડફ કૂપર મેમોરિયલ એવોર્ડ મેળવી આપ્યો, અને આ પુરસ્કાર મેળવનારા તેઓ સૌપ્રથમ અને એકમાત્ર ભારતીય બન્યાં.
1972માં, તેઓ મર્ચન્ટ આઇવરી દસ્તાવેજી ચિત્ર એડવેન્ચર્સ ઓફ અ બ્રાઉન મેન ઇન સર્ચ ઓફ સિવિલાઇઝેશન નો વિષય રહ્યાં હતા.
1992માં, યુનાઇટેડ કિંગડમના રાણી એલિઝાબેથ દ્વિતીયે કમાન્ડર ઓફ ઓર્ડર ઓફ ધ બ્રિટિશ એમ્પાયર )ના ખિતાબ વડે તેમને નવાજ્યાં હતા.
તેમણે કિશોરગંજ અને કોલકાતા માં લીધું હતું. તેમણે કલકત્તાની રિપન કોલેજમાં એફએ શિક્ષણ મેળવ્યું હતું, જ્યાં તેમની સાથે પ્રસિદ્ધ બંગાળી લેખક બિભૂતિભુષણ બંદોપાધ્યાય પણ હતા. રિપન કોલેજ બાદ, તેઓ પ્રતિષ્ઠિત સ્કોટિશ ચર્ચ કોલેજ, કલકત્તા ખાતે શિક્ષણ લીઘું હતું, જ્યાં તેમણે કોલેજના મુખ્ય વિષય તરીકે ઇતિહાસનું જ્ઞાન મેળવ્યું હતું. તેઓ ઇતિહાસમાં માનદ પદવી સાથે સ્નાતક થયા હતા અને કલકત્તા યુનિવર્સિટીની શ્રેષ્ઠ ગુણ ધરાવતા વિદ્યાર્થીઓની યાદીમાં ટોચનું સ્થાન મેળવ્યું હતું. સ્કોટિશ ચર્ચ કોલેજ માં તેઓ પ્રસિદ્ધ ઇતિહાસવિદ પ્રોફેસર કાલિદાસ નાગના સેમિનારોમાં ઉપસ્થિત રહ્યાં હતા. સ્નાતક થયા બાદ, તેઓ કલકત્તા યુનિવર્સિટીમાં એમ.એ. સ્તરના અભ્યાસક્રમમાં જોડાયા. જો કે, તેમણે એમ.એ. ની તમામ આખરી પરીક્ષાઓ આપી નહોતી, અને તેથી તેઓ એમ.એ. ની ડિગ્રી મેળવી શક્યા નહોતા.
ત્યારબાદ ટૂંક સમયમાં જ તેમણે હિસાબ વિભાગની નોકરી છોડી દીધી અને પત્રકાર અને તંત્રી તરીકેની એક નવી કારકિર્દી શરૂ કરી. આ સમયગાળા દરમિયાન તેઓ કોલકાતાના કોલેજ સ્ક્વેર નજીક મિર્ઝાપુર સ્ટ્રીટમાં છાત્રાલયમાં પૈસા આપીને રહેતા હતા, જ્યાં તેમની સાથે બિભૂતિભુષણ બેનર્જી અને દક્ષિણારંજન મિત્ર મજુમદાર જેવા લેખકો રહેતા હતા. તેઓ તે સમના અત્યંત પ્રસિદ્ધ અંગ્રેજી અને બંગાળી મેગેઝિનો જેવા કે મોડર્ન રિવ્યૂ , પ્રોબાસી અને સોનીબારેર ચિઠી ના સંપાદનમાં પ્રવૃત્ત હતા. વધુમાં, તેમણે બે અલ્પજીવી પરંતુ અત્યંત ગુણવત્તાવાન બંગાળી મેગેઝિન, સમાસામાયિક અને નોતુન પત્રિકા ની સ્થાપના પણ કરી હતી. તેમણે ૧૯૩૨માં એક સુપ્રસિદ્ધ લેખિકા અમિયા ધાર સાથે લગ્ન કર્યાં હતા અને તેમને ત્રણ પુત્રો હતા.
૧૯૩૮માં, તેમણે ભારતની સ્વાધિનતા ચળવળના રાજકીય નેતા શરત ચંદ્ર બોઝના સચિવ તરીકે નોકરી મેળવી. પરિણામસ્વરૂપે, તેઓ ભારતના રાજકીય નેતાઓ- મહાત્મા ગાંધી, જવાહરલાલ નહેરુ અને શરત ચંદ્ર બોઝના વધુ પ્રસિદ્ધ ભાઈ – સુભાષ ચંદ્ર બોઝ કે જેઓ ભવિષ્યમાં નેતાજી તરીકે જાણીતાં થવાના હતા, તેમના સંપર્કમાં આવ્યા. ભારતનાં રાજનીતિજ્ઞોના આંતરિક વર્તુળમાં રહીને કામ કરવાથી તેમની કામગીરીનો પરિચય થતા નિરદ ચૌધુરી તેમની છેવટની પ્રગતિ વિશે શંકાતુર બન્યાં, અને ભારતની રાજકીય નેતાગીરીની ક્ષમતા વિશેનો તેમનો ભ્રમ દૂર થતો ગયો.
પોતાના જીવનના અંતિમ શ્વાસ સુધી તેઓ વિપુલ પ્રમાણમાં લખનારા અને સર્જનશીલ લેખક હતા; તેમણે ૯૯ વર્ષની વયે પોતાની છેલ્લી કૃતિ બહાર પાડી હતી. તેમની પત્ની અમિયા ચૌધુરી ૧૯૯૪માં ઓક્સફર્ડ ખાતે મૃત્યુ પામી હતી. ૧૯૯૯માં પોતાની ૧૦૨મી જન્મતિથિના બે મહિના પૂર્વે જ તેઓ ઇંગ્લેન્ડના ઓક્સફર્ડ ખાતે મૃત્યુ પામ્યાં.
તેમણે ભારતીય સૈન્યના હિસાબી વિભાગમાં કારકૂન તરીકે પોતાની કારકિર્દી શરૂ કરી. તે સમયગાળામાં, તેમણે લોકપ્રિય મેગેઝિનોમાં લેખો આપવાનું શરૂ કર્યું. ભરત ચંદ્ર વિષે તેમણે લખેલો સૌપ્રથમ લેખ તે સમયનાં લબ્ધ પ્રતિષ્ઠિત ઇંગ્લિશ મેગેઝિન મોડર્ન રિવ્યૂ માં પ્રકટ થયો હતો.
તેમની ઉત્કૃષ્ટ કૃતિ ધ ઓટોબાયોગ્રફિ ઓફ અન અનનૉન ઇન્ડિયન 1951માં પ્રસિદ્ધ થઈ હતી, જેણે તેમને ભારતના અંગ્રેજી ભાષાના મહાન લેખકોની ટૂંકી યાદીમાં લાવી મૂક્યાં. નવી સવી સ્વતંત્રતા પ્રાપ્ત કરનારાં ભારતમાં આ પુસ્તકને સમર્પિતતાને લગતા કારણોસર તેમણે વિવાદ વ્હોરી લીધો હતો.
નિરદ સી. ચૌધરી એ બંગાળી અને અંગ્રેજી ભાષાના લેખક અને સાંસ્કૃતિક વિવેચક હતા. તેમનો જન્મ તે સમયે બ્રિટિશ હિંદના બંગાળનો એક ભાગ પણ હાલના બાંગ્લાદેશમાં આવેલા કિશોરગંજમાં થયો હતો.
સચિવ તરીકેની કારકિર્દી ઉપરાંત, તેઓએ બંગાળી અને અંગ્રેજી અખબારો તથા મેગેઝિનોમાં લેખો આપવાનું ચાલુ રાખ્યું. તેઓ ઓલ ઇન્ડિયા રેડિયોની કોલકાતા શાખાના રાજકીય વિવેચક તરીકે નિમાયાં. ૧૯૪૧માં, તેમણે ઓલ ઇન્ડિયા રેડિયોની દિલ્હી શાખા માટે કામ કરવાનું શરૂ કર્યું.
તેમના મેક્સ મુલર પરના જીવનચરિત્ર કે જેનું નામ સ્કોલર એક્સ્ટ્રાઓર્ડિનરી હતું તેને 1975માં ભારતની સાહિત્ય માટેની રાષ્ટ્રીય સંસ્થા સાહિત્ય અકાદમી તરફથી સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર મળ્યો હતો.
લાઇફ હો તો ઐસી, શિખર, અને ૨૦૦૬માં પ્યારે મોહન ફિલ્મો રજુ થઇ. તેણીએ ૨૦૦૬માં સૂરજ આર. બરજાત્યાની વિવાહમાં શાહિદ કપૂરની સામે કામ કર્યું. તેણીના અભિનયે તેને દાદાસહેબ ફાળકે અકાદમી પુરસ્કાર અપાવ્યો.
અમૃતા રાવનો જન્મ મુંબઇના ચિત્રપુર સારસ્વત બ્રાહ્મણ પરિવારમાં થયો હતો. તેણી મરાઠી ભાષા, હિન્દી ભાષા, અંગ્રેજી ભાષા તેમજ તેની માતૃભાષા કોંકણી બોલી જાણે છે. તેણીએ કેનોસા ઉચ્ચતર શાળા, મુંબઇમાં હાજરી આપી અને બાદમાં સોફિયા કોલેજમાં મનોવિજ્ઞાનની ડિગ્રી માટે પ્રવેશ મેળવ્યો. તેણીની નાની બહેન પ્રીતિકા રાવ પણ ફિલ્મ અભિનેત્રી છે.
એક મૉડેલ તરીકે કારકિર્દીની શરૂઆત કરતાં, અમૃતા રાવે ફિલ્મ અબ કે બરસ થી અભિનયનો પ્રારંભ કર્યો, જેના માટે તેણીએ શ્રેષ્ઠ નવોદિતનો પુરસ્કાર જીત્યો હતો. ત્યાર બાદ તેણીએ કેન ઘોષની પ્રેમ કહાની ઇશ્ક વિશ્કમાં અભિનય કર્યો, અને ફિલ્મફૅરની શ્રેષ્ઠ નવોદિત-મહિલાની શ્રેણીમાં નામાંકન મેળવ્યું.
સોફિયા કોલેજમાં ભણતી વખતે અમૃતાએ ફૅરેવર ફેસ ક્રીમની જાહેરાત માટે ઑડિશન આપ્યું. કૅડબરીની કડવા ચોથવાળી અને બ્રુ કૉફીની જાહેરાત પછી તેણીને બૉલિવૂડમાંથી ફિલ્મ નિર્દેશકોનાં પ્રસ્તાવો મળવા લાગ્યા.
એક સંસ્થાની સ્થાપના એક સાધન કે પછી નક્કી કરેલા હેતુઓને સિદ્ધ કરતી એક સ્થાપિત સંસ્થા છે, જેને ઔપચારિક સંસ્થા પણ કહેવાય છે. નિર્ધારીત હેતુઓના જુદા જુદા ભાગોના આધારે સંસ્થાની રચનામાં વિભિન્ન પેટાવિભાગો કરવામાં આવે છે. વિભાગ, ખાતુ, પેટાવિભાગ, હોદ્દો, નોકરી અને કાર્ય મળીને તેનું કાર્યમાળખુ તૈયાર થાય છે. આથી, ઔપચારિક સંસ્થા ગ્રાહક કે સંસ્થાના સભ્યો માટેના વ્યક્તિભાવ વિના વર્તે તે અપેક્ષિત છે. વેબરની વ્યાખ્યા પ્રમાણે, પ્રવેશ અને પદોન્નતિ મેરિટ અથવા સિનિયોરીટી દ્વારા મળે છે. દરેક કર્મચારીને વેતન મળે છે અને ઉપરીઓની અસર તેમજ શક્તિશાળી ગ્રાહકો સામે હોદ્દાની લાયકાત તેની માટે રક્ષણકવચ બની રહે છે. તે પદાનુક્રમમાં મહાન હોય છે કારણ કે સંસ્થામાં તેનું પદ સૌથું ઉંચુ હોય છે અને સંસ્થાના નીચલા સ્તરે કાર્ય વતર્ણૂંકમાં આવતી મુશ્કેલીઓ સંદર્ભે તેની ન્યાય તોળાવવાની નિપુણતામાં વિશ્વાસ રાખે છે. આ નોકરશાહી માળખું છે, જેના વિભાગોમાં સંસ્થાના મુખ્ય કે પ્રમુખ વહીવટી વિભાગો દ્વારા નિમણૂક કરવામાં આવે અને અધિકાર તેના હોદ્દા સાથે જોડાયેલા હોય છે.
કોઇપણ સંસ્થાના આધુનિક વિજ્ઞાનના રૂપમાં સમાજશાસ્ત્રને પરિભાષિત કરી શકાય છે, ચોક્કસ સંસ્થાના અવસરમાં, એક સશક્ત શરીરના અવયવોને વિભિન્ન કરવા માટે સમાન કામગીરી કરે છે. સામાન્ય રીતે સામાજિક અને રાજનીતિ વિજ્ઞાનમાં, એક સંસ્થા વધુ શિથીલ યોજનાના રૂપમાં સમજી શકાય, સમકક્ષ અને મનુષ્યના હેતુલક્ષી પગલાં લેવા માટે સમાન લક્ષ્ય સુધી પહોંચવા અથવા વાસ્તવિક ઉત્પાદનનું નિર્માણ કરવા. આ પગલાં સામાન્ય રીતે નિયમસરના સભ્ય અને રૂપરેખા અનુસાર ઘડાયા છે. સમાજશાસ્ત્ર સંસ્થા શબ્દને આયોજિત ઔપચારિક અને બિનઆયોજિત અનૌપચારિકમાં વિભાજીત કરે છે . સમાજશાસ્ત્ર સંસ્થાને સંસ્થાગત દ્રષ્ટિમાં પ્રથમ પંક્તિમાં વિશ્લેષણ કરે છે. આ અર્થમાં, સંસ્થાગત તત્વની સ્થાયી અવસ્થા છે. આ તત્વો અને તેનાં કાર્યો નિયમાનુસાર કૃતનિશ્ચયી છે, તેથી નિશ્ચિત કાર્ય શ્રમ વિભાજનની સમકક્ષ પ્રણાલીના માધ્યમ દ્વારા પૂરા થઇ શકે છે.
સંસ્થા તેના અંતર્ગત તત્વો દ્વારા મર્યાદિત છે, તેનું સંદેશાવ્યવહાર(તે તત્વોનું આદાન-પ્રદાન અને કેવી રીતે તેઓ સંદેશાવ્યવહાર કરે છે), તેની સ્વાયત્તતા(મેક્સ વેબરની સ્વાયત્તા પરની વ્યાખ્યા : ઓટોસેફાલિ (જે પરિવર્તન સ્વાયત્ત સંસ્થા અથવા તેના તત્વો દ્વારા અમલ કરે છે?), અને તેના પગલાંના નિયમો બહારના તત્વો સાથે સરખામણી કરે છે . તત્વોના સમન્વયીત અને આયોજીત સહકાર દ્વારા, સંસ્થા તત્વોની ક્ષમતાઓની બહાર હોય તેવા કાર્યોનું નિરાકરણ લાવવા સક્ષમ બને છે. તત્વો દ્વારા ચૂકવાઇ ગયેલ કિંમત તત્વોની સ્વતંત્રતાના અંશની મર્યાદા છે. સુધારો , વધારો અને વિસ્તાર કરવો એ સંસ્થાના લાભો છે. નિષ્ક્રિયતા અને વાતચીતની ઉણપ તેના ગેર લાભ હોઇ શકે.
1990માં "કેઓર્ડિક" સંસ્થાનું માળખું અસ્તિત્વમાં આવ્યું કે જે કેઓસ અને ઓર્ડર શબ્દ પરથી ઉતરી આવેલો શબ્દ છે. વીઝા ફાયનાન્સિયલ નેટવર્ક સંદર્ભે ડિ હોકના કાર્ય દરમિયાન આ શબ્દ ઉભરી આવ્યો હતો. મિશ્ર લોકશાહી, જટિલ વ્યવસ્થા, સર્વ સંમતિથી થતી નિર્ણય પ્રક્રિયા, સહકાર અને સ્પર્ધા, માં "કેઓર્ડિક" સતત સુયોજ્ય ન હોય તેવા માળખાઓમાંથી બહાર લાવીને સંસ્થાને પ્રોત્સાહન આપવાનો પ્રયાસ કરે છે, સાથે જ મોડેલ નું નિયમન અને સંચાલન કરે છે. આવી જ રીતે ઉભરતી સંસ્થાનો તેમજ વ્યક્તિગત સંસ્થાના સિદ્ધાંતોનો વિકાસ થાય છે. માનવીય સંસ્થાઓમાં અરાજકતાની સ્થિતિમાં જૂથબંધીની સ્થિતિ પણ જોઈ શકાય છે. કાનૂની સંસ્થાનો છે તેવી સંસ્થાઓ : સરકાર, આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થા, બીન-સરકારી સંસ્થા, સશસ્ત્ર દળો, કોર્પોરેશન, ભાગીદારી, સખાવતી સંસ્થા, નફો-ન કરવાના હેતુથી ચાલતી સંસ્થા, સહકારી યુનિવર્સિટી.
પદાનુક્રમ એક લિડર, લિડરોના નેતૃત્વ સાથે એક સુવ્યવસ્થાનો દાખલો આપે છે. આ સુવ્યવસ્થા હંમેશા નોકરશાહી સાથે જોડાયેલી હોય છે. પદાનુક્રમમાં ધ પીટર પ્રિન્સીપલ માં વ્યંગ કરવામાં આવ્યો હતો, તેમણે હાઇરાર્કિઓલોજી નામના પુસ્તકની ઓળખ આપી હતી અને કહ્યું હતું કે, "પદાનુક્રમમાં દરેક કર્મચારીએ પોતાની અસમર્થતાના સ્તરની વૃધ્ધિ કરવા તરફ વળવાનું છે". આ માળખુ એવી રીતે રચાયેલું છે જેમાં એક લિડરને તેની નીચેના ઘણાં બધા લોકો સહકાર આપે છે. કોઇ એકની કલ્પના પિરામીડ રચી શકે છે, જો ત્યાં પ્રમુખ અધિકારીને અનુસરવા પૂરતા વ્યક્તિઓ ન હોય, તો ઇમારતની રચનાનું મહત્વ રદ કરી શકાશે. કોઇ પણ કલ્પી શકે છે કે લિડરને બીજા લોકોનો સહકાર ન મળે તો સમગ્ર રચના નિષ્ફળ નિવડે છે. એક અત્યંત રૂઢિચૂસ્ત જવાબદારીનાં સંદર્ભમાં, સંસ્થાના પ્રકારનું દ્વારા ઉદાહરણ છે.
"જે રીતે મહિલાઓ સાથે વર્તવામાં આવે છે તેવી જ રીતે સર્જનાત્મક લોકો સાથે વર્તવાની એક નીતિ છે, ‘સ્વીટી, અમે મોટા ઉદ્યોગપતિઓ જાણીએ છીએ કે, આ કેવી રીતે કરવું, અમને ફક્ત ડિઝાઇન આપો અને અમે તેને ત્યાંથી લઇશું.‘ આ સૌથી ખરાબ બાબત બની શકે છે. આથી જરૂરી છે કે કલાકારોનું સંગઠન આગળ આવે જેથી કરીને અંતિમ ઉત્પાદનએ ગ્રાહક અને કલાકારની ઈચ્છિત ડિઝાઈનની લગોલગ હોય, જેના પર બંને સહમત થઈ શકે." .
ધી ઓર્ગેનાઇઝેશન ઓફ ધી આર્ટિસ્ટ પરિભાષાનો ઉપયોગ સૌ પ્રથમવાર ફ્રેન્ક ગેહરી નામના વસ્તુકારે કર્યો હતો. બાંધકામની ડિઝાઈન સંદર્ભે વસ્તુકાર/કલાકાર નિયંત્રણમાં રહે, તેવી બાહેંધરી રૂપે લાગુ કરેલ એક સંસ્થાકીય માળખા માટે સૌ પ્રથમવાર તેણે આ શબ્દનો પ્રયોગ કર્યો હતો. કલાકારોના આ સંસ્થાકીય માળખાને ઇરાદાપૂર્વક રાજકારણીઓ અને ઉદ્યોગપતિઓની અસરથી દૂર રાખવામાં આવ્યું. કલાકારોની આ સંસ્થાનો હેતુ એવી બાહેંધરી આપવાનો હતો કે કલાકાર/વસ્તુકારની ડિઝાઈન ખરેખર અમલી બને, તેઓને કોઈ રાજકારણી કે ઔદ્યોગીક હિતોને કારણે સમાધાન કરવામાં ન આવે.
હંમેશા કોઇપણ નિર્ણય લેવા માટે સમિતીએ સૌથી વિશ્વાસનીય માર્ગ છે. કોન્ડોર્કેટ્સ જ્યૂરીના સિધ્ધાંતે સિધ્ધ કર્યું છે, સાધારણ સભ્યોના મત કોઇ એક જુગારીની તુલનામાં સારા છે, ત્યારબાદ વધારે સભ્યો જોડાવાથી બહુમતીમાં વધારો થાય છે જેનાથી ચોક્કસ મત મળી શકે છે . સમસ્યા એ છે કે, જો સામાન્ય સભ્ય જુગારી કરતાં પણ ખરાબ છે, સમિતીના નિર્ણયો ખરાબ થશે, સારા નહીં થાય : કર્મચારીગણ નિર્ણાયક છે. રોબર્ટ્સ રૂલ્સ ઓફ ઓર્ડર જેવી સંસદ પ્રક્રિયા અવરોધક સમિતીની મદદથી કઠિન નિર્ણયમાં, નિર્ણય પર પહોંચ્યા વગર આવશે.
મુખ્ય વહીવટીય વિભાગ દ્વારા નિમણૂક કરાયેલા પ્રમુખ કે નેતાની સરખામણીએ અનૌપચારિક સંસ્થા માં લિડર ઉભરી આવે છે, જે ઔપચારિક સંસ્થાનો પાયો છે. અનૌપચારિક સંસ્થામાં વ્યક્તિગત સભ્યપદ પ્રમાણે વ્યક્તિગત ઉદ્દેશ્ય અને હેતુ વિભિન્ન હોય છે. તેમના ઉદ્દેશ્ય અને હેતુ ઔપચારિક સંસ્થા સાથે સુસંગત હોય પણ ખરા અને ન પણ હોય. અનૌપચારિક સંગઠન સામાજિક માળખા સાથેના જોડાણનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જે સામાન્ય રીતે માનવ જીવનની ટીકા કરે છે. સતત આવા જૂથો અને સંસ્થાઓનો ઉદભવ જ તેમના વિકાસનું કારણ બન્યું છે.
ગેહરીની દલીલ હતી કે કલાકારોની સંસ્થાએ વધુ શક્ય એટલી પ્રામાણિક્તાથી કલાવિષયક તૈયાર કરવા, ઈમારતનું બાંધકામ અને બજેટ સસમયસર રાખવા મદદ કરવી, જે નવીન અને જટીલ ડિઝાઇન માટે અલ્પ છે, જેના માટે ગેહરી ઓળખાય છે. આજે પણ કલાકારોની આ સંસ્થા કલાકારોની સ્વતંત્રતા અને આર્થિક દૂરદર્શિતા જેવા બેવડા હેતુ સાથે સેવા બજાવી રહી છે.
સંસ્થા એ એક સામાજિક વ્યવસ્થા છે, જે સામૂહિક લક્ષ્યનું અનુકરણ કરે છે, પોતાની કામગીરીને નિયંત્રિત કરે છે અને તે પોતાના વાતાવરણ દ્વારા જુદુ જ વર્તુળ રચે છે. ગ્રીક શબ્દ પરથી આ શબ્દની વ્યુત્પતી થઇ છે, જે ખૂબ જ જાણીતા શબ્દ પરથી લેવામાં આવ્યો હતો.
સંચાલન મુખ્યત્વે સાધનના દ્રષ્ટિકોણથી એક સંસ્થામાં રસ ધરાવે છે. એક કંપની માટે, સંસ્થાનો અર્થ તેમણે લક્ષ્યોને અંત સુધી પ્રાપ્ત કરવાનો છે, - જે તેમના હિસ્સેદારો માટે મૂલ્ય નક્કી કરે છે.
એમનું વતન સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાનું પાટડી ગામ હતું તથા એમનો જન્મ ૧૪ જાન્યુઆરી ૧૯૩૫ના રોજ સેડલા ગામ ખાતે થયો હતો. તેમણે ગુજરાતી મુખ્ય વિષય સાથે ઈ. સ. ૧૯૫૭માં સ્નાતક , ઈ. સ. ૧૯૫૯માં અનુસ્નાતક તથા ઈ. સ. ૧૯૬૪માં શુદ્ધ આયુર્વેદિક કોર્સના ડિપ્લોમાની પદવીઓ હાંસલ કરી હતી. લાભશંકર ઠાકર સાતેક વર્ષ અમદાવાદ શહેરની વિવિધ કોલેજોમાં અધ્યાપક તરીકે રહ્યા હતા અને ત્યારબાદ પોતાના ચિકિત્સાલયમાં આયુર્વેદીય ચિકિત્સક તરીકે વ્યવસાય કરતા રહ્યા.
લાભશંકર જાદવજી ઠાકર, ઉપનામ વૈદ પુનર્વસુ, ગુજરાતી ભાષાના જાણીતા સાહિત્યકાર હતા. તેઓ કવિ, નાટ્યકાર, નવલકથાકાર, નિબંધકાર તેમજ આયુર્વેદ ચિકિત્સક હતા.
તેઓ આકંઠ સાબરમતી નામની નાટ્યલેખકોની વર્કશોપમાં સક્રિય રસ લેતા હતા. કૃતિ, ઉન્મૂલન જેવાં સામયિકોનું પ્રકાશન પણ તેમણે કર્યું હતું.
‘ભાષાપરિચય અને ગુજરાતી ભાષાનું સ્વરૂપ’ એ ભાષા સાથે ગુજરાતી ભાષાનો વિશદ રીતે પરિચય કરાવતું સારું પાઠ્યપુસ્તક છે.
તેઓને અમિતાભ અને અજિતાભ નામે બે પુત્રો છે. અમિતાભ બચ્ચન બૉલિવૂડ્ના અભિનેતા છે અને અમિતાભની પત્ની જયા બચ્ચન પણ ફિલ્મ અભિનેત્રી અને સંસદ સભ્ય છે. તેમનાં પૌત્ર અભિષેક બચ્ચન પણ અભિનેતા છે. ઐશ્વર્યા રાય તેમની પૌત્રવધુ છે. અમિતાભની પુત્રી શ્વેતા બચ્ચન- નંદા એસ્કૉર્ટ ગૃપનાં નિખિલ નંદાને પરણેલી છે.
તેજી બચ્ચન એક સામાજીક કાર્યકર હતાં, જે વડાપ્રધાન ઈન્દિરા ગાંધીનાં વિશ્વાસુ બન્યાં.; તેમજ તેઓ હિન્દી કવિ હરિવંશરાય બચ્ચનનાં પત્ની અને બૉલિવૂડ અભિનેતા અમિતાભ બચ્ચનનાં માતા હતાં.
તેઓનો જન્મ તેજી સુરી તરીકે ફૈસલાબાદ/લ્યાલપુર બ્રિટીશ સામ્રાજ્યનાં ભારતમાં લશ્કરી અધિકારીનાં કુટુંબમાં થયો હતો, જે હવે પાકિસ્તાનમાં છે. તેઓ લ્યાલપુરના વકીલ સરદાર ખજાન સિંઘનાં પુત્રી હતાં.
તેઓ અલાહાબાદ વિશ્વવિદ્યાલય ખાતે મનોવિજ્ઞાન ભણાવતાં હતાં, જ્યાં તેઓની મુલાકાત અંગ્રેજી શિક્ષક હરિવંશરાય બચ્ચન શ્રીવાસ્તવ સાથે થઇ. તે બન્નએ અલાહાબાદમાં ૧૯૪૧માં લગ્ન કર્યાં.
પારંપારિક રીતે કથકલી પ્રદર્શન આખી રાત ચાલે છે અને પરોઢે પૂર્ણ થાય છે. આજ કાલ તો ૩ કલાક કે તેથી પણ ટૂંકા પ્રદર્શન જોવા મળે છે. કથકલી પ્રાય: એક મોટા દીપ જેને કાલીવિલક્કુ કહે છે તેની સામે પ્રદર્શિત કરાય છે. . જેના નારિયેલ તેલ વપરાય છે.પ્રાચીન કાળમાં રાજા ના મહેલો, મંદિરો કે જમીનદારો આદિ સામે જ્યારે આ નૃત્ય ચાલતું ત્યારે પ્રકાશનો એક માત્ર સ્ત્રોત આ દીવો જ હતો. આ નૃત્ય નાટિકા ગીત અને વાદ્ય સાથે શરૂ થાય છે. તાલ વાદ્યોમાં ચેન્ડા, માદલમ અને ક્યારેક એડકાનો સમાવેશ થાય છે. આ સાથે મુક્ય ગાયક અને ઉપગાયકો એક ચેન્ગીલા નામની ધાતુની ચક્તિ લાકડાની દાંડીની મદદથી વગાડે છે અને મંજીરા વગાડે છે. આ કલાના નાયક કે નર્તક ક્યારેય કોઈ પણ બોલતા નથી તેમને જે કહેવું હોય તે પોતાના નૃત્ય, હાથની મુદ્રાઓ અને ભાવ દ્વારા વ્યક્ત કરે છે
અહીં વેટ્ટથુ થમ્પુરણ, મોટ્ટયાથુ થમ્પુરણ અને અન્ય ઘણાં સમર્પિત કળાકારો જેવાકેચાથુ પનીકર એ આજના કહેવાતા કથકલીનો પાયો મૂક્યો. તેમના પ્રયત્નો મોટેભાગે ક્રિયાકાંડ,શાસ્ત્રીય ઝીણવટ અને પુરાણીક લેખમા લખેલ વિધિના અચૂક પ્રદર્શન પર કેંદ્રીત હતાં. કોટ્ટાયથુ થમ્પુરણે ચાર મહાન રચનાઓ કરી જે છે: કીર્મીરાવધમ્, બકવધમ્, નિવાથકવચ કલાકેયવધમ્ અને કલ્યાણૌગંધીકમ. આ પછી સૌથી કથકલીમાં મોટો બદલાવ માત્ર એક વ્યક્તિના પ્રયત્નો દ્વારા આવ્યોજેમનું નામ હતું કપાલિંગદ નારાયણ નામ્બુદ્રી . તેઓ ઉત્તરીય કેરળના હતાં, પણ વેટ્ટથુ કલારીમાં વિવિધ કળામાં પ્રાથમિક જ્ઞાન મેળવી તેઓ ત્રાવણકોર ચાલ્યાં ગયાં. રાજધાનીમાં અને અન્ય અનેક કેંદ્રોમાં તેમને એવા ઘણાં લોકો મળી આવ્યાં કે જેઓ આ કળામાં પરિવર્તન ઈચ્છતા હતાં.
સૌથી વધુ પ્રચલિત કથાઓ છે નળચરિત્રમ્ , દુર્યોધન વધમ્ ,કલ્યાણસૌગંધીકામ , કીચક વધમ્ , કીરાતમ્ , કર્ણ શપ્થમ્ , નીળલકુતુ અને ભદ્રકાળી વિજયમ્. સિવાય અન્ય કથાઓ જેમકે કુચેલવૃત્તમ,સાન્તાગોપાલમ,બાલિવિજયમ્, દક્ષાયગમ્, રુગમીનીસ્વયમ્વરમ્, કાલકેયવધમ્, કીરમીરાવધ્અમ, બકવધમ, પુતનામોક્ષમ, સુભદ્રાહરણમ્, બાલિવધમ્,રુકમાંગદ ચરિત્રમ્, વાવણોલ્ભવમ,નરકાસુરવધ્અમ્,ઉત્તરાસ્વયંવરમ્, હરિશચંદ્રચરિત્મ્, કચ-દેવ્યાની અને કામસ વધમ્.
કથકલી અને કૃષ્ણનટ્ટમ, કુડીઅટ્ટમ અને અષ્ટાપદીઆટ્ટમ વચ્ચે ઘણું સામ્ય છે. આ સિવાય કથકલી અન્ય પારંપારિક અને ધાર્મિક કળાઓ જેમકે મુડીયેટ્ટુ, થિયાટ્ટુ, થેય્યમ અને પડયાની સહિત અન્ય લોક નૃત્યો જેમકે પોરાટ્ટુનાઆટકમ નો પણ થોડો અંશ ધરાવે છે. આ સાથે સંરક્ષણ કળા કલરીપય્યાટ્ટુનો પણ કથકલીની શરીર ભંગીમા પર અસર પડી છે. મલયાલમ મિક્ષશ્રિત સંસ્કૃત અર્થાત મનીપ્રવલમમાં સાહિત્ય લખેલ હોવાથી સામાન્ય મલયાલી જન આને સમજી શકે છે.
કથકલી એ એક અત્યંત લાલિત્ય પૂર્ણ ભારતીય શાસ્ત્રીય નૃત્ય-નાટિકાનો પ્રકાર છે. આ નૃત્ય તેના નર્તકોના આકર્ષક શૃંગાર, વિસ્તૃત વેશભૂષા, સૂક્ષ્મ હાવભાવ અને સંગીત સાથે તાલ મેલ મેળવતી ખાસ વ્યાખ્યાયિત શારીરિક મુદ્રાઓ માટે પ્રસિદ્ધ છે. આ નૃત્યની શરુઆત ૧૭મી સદી દરમિયાન આજના કેરળ ક્ષેત્રમાં થયો. અને તે પછીના કાળમાં નવા દેખાવ, વધુ સૂક્ષ્મ હાવભાવ અને નૂતન વિષયો, નવા સંગીત અને વધુ ચોક્કસ તાલ આદિ સાથે વિકસતો રહ્યો.
કથકલી નર્તક કલરીપયાટ્ટુના અભ્યાસ દ્વારા અત્યંત એકાગ્રતા, કૌશલ્ય અને શારિરીક ક્ષમતા કેળવે છે જે કથકલીના નૃત્ય માટે જરુરી છે. આ કેળવણી ૮-૧૦ વર્ષ ચાલે છે. કથકલીમાં વાર્તાને હાથની મુદ્રાઓ અને ચહેરાના ભાવ દ્વારા સજીવ કરાય છે. ચહેરાના ભાવ નાટ્યશાસ્ત્ર પરથી ઉતરી આવ્યા છે. આ સિવાય નર્તક આંકહની કીકીના હલન ચલનની ખાસ તાલિમ પણ લે છે.
મનાલી આ નામ મનુ + આલી આ બે શબ્દો પરથી ઉતરી આવ્યું છે. મનુએ અહીં રહેતા એક સાધુ નું નામ છે અને મનાલી નામ તેમના પર આધારીત છે. મનાલી અર્થાત મનુનો દ્વારમાર્ગ કે મનુનું નિવાસ. પ્રાચીન કાળમાં આ ખીણમાં 'રાક્ષસ' તરીકે ઓળખાતા ભટકતા શિકારીઓ રહેતાં હતાં. ત્યાર બાદ અહીં કાંગડાની ખીણ માંથી ભરવાડ રહેવા આવ્યાં જેઓ અહીં સ્થાયી થયાં અને ખેતી વાડી શરૂ કરી. અહીંના સૌથી પ્રાચીનરહેવાસી નૌર કે નર નામની પ્રજાતિના છે . આ કુળ કુલ્લુનો એક વિશિષ્ઠ પ્રકારનો સમાજ છે. હવે માત્ર અમુક નૌર કુટંબો જ અસ્તિત્વમાં છે. મનાલીના પશ્ચિમ કાંઠે આવેલ સોયલ નામના ગામમાં એક નૌર કુંટુંબ રહેતું હતું કહે છે તેઓ વિશાળ જમીનના માલિક હતા અને તેઓ તેમના ખેતરમાં રાક્ષસોને મજૂર તરીકે રાખતાં.
મનાલીનું નામ હિંદુ બ્રાહ્મણ મનુ પરથી આવેલું છે. મનાલીનો શાબ્દિક અર્થ થાય છે "મનુનું ઘર". એવી લોકવાયકા છે કે વિશ્વમાં આવેલ મહા પુર અને વિનાહશ પછી માનવ વંશના પુનઃ સ્થાપન માટે તેમના વાહન માંથી અહીં ઉતર્યા. હિમાચલ પ્રદેશનું કુલ્લુ ક્ષેત્ર ભગવનની વેલી તરીકે ઓળખાય છે. જુના મનાલીમાં સાધુ મનુને સમર્પિત એક પ્રાચીન મંદિર આવેલું છે.
માસિક વર્ષા નવેમ્બરમાં ૨૪ મિમી થી લઈ જુલાઈમાં ૪૧૫ મિમી વચ્ચે રહે છે. લગભગ ૪૫ મિમી જેટલો વરસાદ શિયાળા અને વસંત ઋતુમાં પડે છે. ઉનાળો અને ચોમાસામાં તે ૧૧૫ મિમી જેટલો થઈ જાય છે. વાર્ષીક સરસરી વરસાદ ૧૫૨૦ મિમી જેટલો પડે છે. આ ક્ષેત્રમાં બરફ મોટે ભાગે ડિસેમ્બરમાં પડે છે, છેલ્લા ૧૫ વર્ષોથી આમાં મોડું થાય છે અને જાન્યુસારી કે ફેબ્રુઆરીમાં બરફ પડે છે.
મનાલી એ દીલ્હીથી લેહ સુધી જતા રાષ્ટ્રીય ધોરી માર્ગ ૧ પર આવેલું છે. કહેવાય છે કે આ માર્ગ વિશ્વનો સૌથી ઊંચો વાહન માર્ગ છે. નવી દિલ્હીથી મનાલી સુધી આવતાં માર્ગમાં હરિયાણાના પાણીપત, અંબાલા, કેંદ્રશાસિત પ્રદેશ ચંદીગઢ, પંજાબના રોપર અને હિમાચલ પ્રદેશના બિલાસપુર , સુંદરનગર અને મંડી જેવા શહેરો આવે છે.
અંગ્રેજોએ અહીં સફરજન અને ટાઉટ લઈ આવ્યાં જે અહીંના મૂળ વતની ન હતાં. કહે છે કે પહેલી વાર જ્યારે સફરજનનો પાક લેવાયો ત્યારે એટલા બધાં સફરજન ઊગી નીકળ્યાં કે ડાળીએ તેમનો ભાર ન ખમી શકતાં તૂટીને પડી જતી હતી. ત્યારથી આજના દિવસ સુધી સફરજન સાથે આલુ, પેરની ખેતી સ્થાનિક લોકોની આવકનું મુખ્ય સાધન છે.
શિયાળા દરમ્યાન વાતાવરણ અત્યંત ઠંડુ હોય છે, અને ઉનાળા દરમ્યાન હલકું ઠંડુ હોય છે. સમગ્ર વર્ષ દરમ્યાન તાપમાન ૪ સે થી ૩૦ સે ની વચ્ચે રહે છે. ઉનાળા દરમ્યાન સરાસરી તાપમાન ૧૪ અને ૨૦ અંશ વચ્ચે રહે છે. શિયાળામાં આ તાપમાન -૭ થી ૧૦ અંશ વચ્ચે રહે છે.
મનાલી એ વહીવટી રીતે કુલ્લુ જિલ્લાનો ભાગ છે. તેની વસતિ અંદાજે ૩૦,૦૦૦ જેટલી છે. આ શહેર લડાખ સુધી જતા પ્રાચીન વ્યાપાર માર્ગનું શરૂઆતી શહેર હતું. આ વ્યાપાર માર્ગ આગળ જઈ કારાકોરમ ઘાટ, યરકંદ અને ખોતન થઈ તારીમના મેદાનોને જઈ મળતો.
મનાલી , એ ભારત દેશના હિમાચલ પ્રદેશ રાજ્યમાં આવેલ બિયાસ નદીના ખીણ પ્રદેશમાં કુલ્લુના ખીણની ઉત્તરમાં આવેલ એક હવાખાવાનું સ્થળ છે. રાજ્યની રાજધાની સિમલાથી ઉત્તરે આ શહેર ૨૫૦ કિમી દૂર આવેલું છે.
મનાલી એક લોકપ્રિય હિમાલયનું પ્રવાસી સ્થળ છે. હિમાચલ પ્રદેશમાં આવતા પા ભાગના પ્રવાસીઓ મનાલીમાં જ આવે છે. ગરમ ભારતીય ઉનાળાથી વિપરીત મનાલી એક ઠંડુ વાતાવરણ અર્પે છે.
૧૯૮૦ના દાયકાના અંતમાં કાશ્મીરમાં ત્રાસવાદ શરૂ થયા પછી મનાલીમાં પર્યટનને વેગ મળ્યો. એક સમયનું આ સુપ્ત ગામડું ઘણી હોટેલો ધરાવતું ગતિવિધીથી ધમધમતું સ્થળ બની ગયું.
ભારતીય સંસ્કૃતિમાં મનાલીનું એક આગવું મહત્ત્વ મનાય છે. કહેવાય છે મનાલી ક્ષેત્ર સપ્ત ઋષિ ઓનું નિવાસ સ્થળ હતું.
માથેરાન તેની તળેટી પર આવેલા નગર નેરળ સાથે જોડાયેલ છે. ૯ કિમી લાંબા એક ડામર રસ્તા દ્વારા નેરળ દસ્તૂરી નાકા સાથે જોડાયેલ છે. માથેરાનની આગવી શૈલી જાળવી રાખવા આ સ્થળથી આગળ વાહનો લઈ જવા પર પ્રતિબંધ છે. અહીં આવવાનો એક અન્ય માર્ગ છે નેરો ગેજ રેલ્વે, જે માથેરાન અને નેરળને જોડે છે. નેરળ એ મુંબઈ-પુણેના વ્યસ્ત રેલ્વે લાઈન પર આવેલ એક બ્રોડ ગેજ રેલવે સ્ટેશન પણ છે. કર્જત એ નજીકનું મહત્વનું જંકશન છે. માથેરાન પર્વતીય રેલ્વે સર આદમજી પીરભોય દ્વારા ૧૯૦૭માં બાંધવામાં આવી. તેની લંબાઈ ૨૦ કિમી છે અને તે જંગલોમાંથી પસાર થાય છે. ઓક્ટોબર ૨૦૦૯માં યુનેસ્કોની વિશ્વ ધરોહર સ્થળનું પ્રમાણપત્ર આપતી સંસ્થાના પ્રતિનિધીઓ એ આ સ્થળની મુલાકાત લીધી હતી. ભારતીય અન્ય પર્વતીય રેલ્વે જેમ કે કાલ્કા શિમલા, દાર્જીલીંગ અને નિલગિરિ રેલ્વે સાથે માથેરાન રેલ્વે સાથે માથેરાન પર્વતીય રેલ્વે ને ઉમેરવાની યોજના છે. જો આ રેલ્વેને હેરીટેજ સ્ટેટસ મળ્યું તો પ્રવાસી ગતિવિધી વધુ તેજ બનશે.
માથેરાન એ ભારતના મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના રાયગડ જિલ્લામાં આવેલ એક ગિરિનગર પાલિકા છે. આ કર્જત તહેસીલમાં આવેલ એક ભારતનું સૌથી નાનું ગિરિમથક છે. આ ગિરિમથક પશ્ચિમ ઘાટમાં સમુદ્ર સપાટીથી ૮૦૦મી ઉંચાઈએ આવેલું છે. આ સ્થળ મુંબઈથી ૯૦ કિમી, પુણેથી ૧૨૦ કિમી દૂર આવેલ છે. બે મહાનગરોથી નજીક હોવાને કારણે આ સ્થળ લોકો માટે અઠવાડીક રજા ગાળવાનું સુલભ સ્થળ બની ગયું છે. માથેરાનનો અર્થ થાય છે "ટોચ પર આવેલ જંગલ" કે "જંગલ માતા".
સૌથી નજીકનું મુંબઈ હવાઈ મથક અહીંથી ૧૦૦ કિમી દૂર આવેલું છે. માથેરાન નગરની મધ્યમાં એક નેરો ગેજ સ્ટેશન આવેલ છે. પ્રાચીન માથેરાન પર્વતીય રેલ્વે દરરોજ નેરળ અને માથેરાન વચ્ચે અમુક ફેરીઓ ટ્રેન ચલાવે છે. ૮ કિમીની આ યાત્રા કરવા લગભગ અઢી કલાક જેટલો સમય લાગે છે પણ આ પણ એક રોમાંચક રેલ્વે અનુભવ છે. નેરળ સ્ટેશન પર ટ્રેન બદલી કરવી પડે છે અને મુંબઈ સી.એસ.ટી. પહોંચવા સ્ટેશન લોકલ ટ્રેન મળે છે.
કુલ મળી મથેરાનમાં ૩૮ પોઈન્ટ છે. તેમાંથી પેનોરમા પોઈન્ટ ખાસ છે જ્યાંથી ૩૬૦ અંશ નું દ્રશ્ય મળે છે અને નેરળ નગરને પણ જોઈ શકાય છે. આ પોઈન્ટ પરથી સૂર્યોદય અને સૂર્યાસ્તનું દ્ર્શ્ય ખૂબ મનોરમ્ય હોય છે. લ્યુઈસા પોઈન્ટ પરથી પ્રબળ ગઢનું સાફ દ્રશ્ય દેખાય છે. વન ટ્રી હીલ પોઈન્ટ, હાર્ટ પોઈન્ટ, મન્કી પોઈન્ટ, પોર્ક્યૂપાઈન પોઈન્ટ, રામબાગ પોઈન્ટ વગેરે અન્ય પોઈન્ટ છે.
માથેરાન મુંબઈથી લગભગ ૧૦૦ કિમી અને પુણેથી લગભગ ૧૨૦ કિમી અને સૂરતથી ૩૨૦ કિમી દૂર આવેલું છે. મુંબઈ પુણે રેલ્વે લાઈન પર આવેલા નેરળ સ્ટેશનથી માથેરાન ૧૧ કિમી દૂર આવેલું છે. નેરળ સ્ટેશનથી માથેરાનના પ્રવેશ દ્વાર સુધી જવા શૅર ટેક્સીઓ મળે છે. માથેરાનના ટેક્સી સ્ટેન્ડથી માથેરાન મુખ્ય શહેર સુધી પહોંચવા ચાલીને જઈ શકય છે અથવા ઘોડા ઉપલબ્ધ છે.
માથેરાન રસ્તા માર્ગે પણ મુંબઈ અને પુણે સાથે સારી રીતે જોડાયેલું છે. મુંબઈથી નવી મુંબઈ પનવેલ માર્ગે માથેરાન પહોંચી શકાય છે. ઉપર ચડ્યા પછી દસ્તૂરી નાકા પછી વાહન છોડી દેવું પડે છે કેમ કે તેનાથી આગળ વાહનોનો પ્રવેશ વર્જિત છે. આ દસ્તૂરી નાકું મુખ્ય શહેરથી ૧.૫ માઈલ દૂર છે. આ નાકા સુધી પહોંચવા મુંબઈથી સીધી ટેક્સીઓ પણ મળે છે.
કેંદ્રીય સરકાર દ્વારા માથેરાનને સંવેદનશીલ પર્યાવરણ જાહેર કરાયું છે. માથેરાનને એક રીતે આરોગ્ય ધામ કહી શકાય છે. આખા માથેરાન માં માત્ર એક જ વાહન છે અને તે છે નગર પાલિકાની રુગ્ણવાહીકા. અન્ય કોઈ પણ નિજી વાહન પ્રતિબંધિત છે. માથેરાનમાં આવાગમન માટે બે પ્રકારના સાધન મોજૂદ છે; તે છે ઘોડા અને હાથે ખેંચાતી ગાડી.
માથેરાનને પર્યાવરણ અને જંગલ મંત્રાલય, ભારત સરકાર દ્વારા એક સંવેદનશીલ પર્યાવરણ ક્ષેત્ર ઘોષિત કરાયું છે. આ વિશ્વના અમુક ક્ષેત્રોમાંનું છે જ્યાં વાહન વ્યવહારની પરવાનગી નથી. આને લીધે આ ગિરિમથક અન્ય સ્થળોથી જુદું તરી આવે છે. માથેરાન ૧૦૦ વર્ષ પહેલાના યુગમાં લઈ જાય છે જ્યારે વાહન વ્યવહાર ન હતો.
સુરતથી ઉધના સચિન પલસણા માર્ગે સુરત - મુંબઈ રસ્તો લેવો. ત્યાંથી લઈ , મનોર સુધી આવવું. અને ડાબી તરફ પડતો ભીવંડીનો રસ્તો લેવો. ભીવંડી થી કલ્યાણ જઈ અંબરનાથ, બદલાપુર થઇ નેરળ સુધી પહોંચી શકાય છે. ત્યાંથી માથેરાન પર ચડતો ઘાટ રસ્તો લઈ દસ્તૂરી નાકા પહોંચી શકાય છે.
માથેરાન એ મુંબઈ અને પુણેના લોકો માટે એક પ્રચલિત રજા ગાળવાનું સ્થળ છે. તે સહ્યાદ્રી પર્વતમાળામાં આવેલું છે. માથેરાન આસપાસના ભૂભાગથી ઊંચાઈએ આવેલ હોવાથી અહીંની આબોહવા ઠંડી અને ઓછી ભેજવાળી હોય છે. આને લીધે તે લોકપ્રિય બન્યું છે. ઉનાળામાં અહીં તાપમાન ૩૨સે અને ૧૬સે વચ્ચે રહે છે.
અહીં મરાઠી, હિંદી અને અંગ્રેજી ભાષા બોલાય છે. અહીં ઘણાં બધાં પારસી બંગલાઓ છે. પ્રાચીન બ્રિટિશ શૈલીનું વાસ્તુ સ્થાપત્ય અહીં હજી જોઈ શકાય છે. અહીંના રસ્તાઓ ઉપર લાલ લેટેરાઈટ માટી જોઈ શકાય છે. ચોખ્ખી રાતોમાં અહીંથી મુંબઈની દીવા બત્તીઓ દેખાતી હોવાનું કહેવાય છે.
માથેરાનની શોધ ૧૮૫૦માં તે સમયના થાણે જિલ્લાના કલેક્ટર હગ પોયીન્ટઝ્ મેલેટ એ કરી હતી. તે સમયના મુંબઈ રાજ્યના ગવર્નર જ્હોન એલ્ફીસ્ટનએ આ ગિરિમથકની પાયાવિધી કરી. આ ક્ષેત્રની કાળઝાળ ગરમીથી બચવા અંગ્રેજોએ આ ગિરિમથકનો વિકાસ કર્યો.
મુંબઈ પુણે માર્ગ પર લગભગ ૧૦ કિમી પછી એક ચોક આવશે. ત્યાં માથેરાન કર્જત જવા અહીં વળો એમ લખ્યું હશે. આ વળણ પછી લગભગ ૫૦ મીટર દૂર ભગવાન શિવની એક ઉંચી મૂર્તિ છે જે ખૂબ દૂરથી દેખાય છે.
મુંબઈથી દાદર ચેંબુર થઈ જૂનો મુંબઈ પુણે હાઈ-વે લો અથવા પનવેલના ટ્રાફીકને ટાળવા મેકડોનાલ્ડ આગળથી મુંબઈ પુણે એક્સપ્રેસ વે લો. પાંચ મિનિટની ડ્રાઈવ પછી પહેલું બહાર પડવાનો ફાંટો આવશે, શેડંગ/ખોપોલી નિકાસ.
એક વખત અહીં પ્રવેશ કરશો કે લાલ ધૂળ ધરાવતા રસ્તા પ્રકૃતિમાં સ્વાગત કરે છે. સામાનના વહન માટે મજૂર ઉપલબ્ધ છે. તમે રસ્તા પર ચાલવું કે ઘોડે સવારી પસંદ કરી શકો છો. હાથે ખેંચાતી રેક્ષાઓ પણ ઉપલબ્ધ છે, આ રીક્ષાઓને બે વાહકો ખેંચે છે.
માથેરાનમાં ઘણાં પ્રકારની જડી઼બૂટી ઉગે છે. અહીં વાંદરાઓની ઘણી મોટી વસ્તી મળી આવે છે. તેમાં બોનેટ મેકાક અને રાખોડી હનુમાન વાનર શામેલ છે. અહીં આવેલ ચૅર્લોટ લેક નામનું તળાવ માથેરાનના પીવાના પાણીનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે.
પુણે થી મુંબઇ પુણે હાઈવે પકડી મુંબઈ તરફ જવું. ખોપોલી નિકાસ આગળ એક્સપ્રેસ વે છોડી દો. અને જુના મુંબઈ પુણે હાઇ વે પર આવો. ૧૮ કિમીના પ્રવાસ પછી તમે ચોક નામના નગરના ફાંટા પર આવશો. ત્યાંથી પાટીયા પ્રમાણે આગળ વધો.
આનાથી આગળ કોઈ વાહનો ને પ્રવેશ નથી માથેરાન કેંદ્ર અહીંથી ૪૦ મિનિટના પગપાળા અંતર પર છે. માથેરાન નગરપાલિકાની હદમાં પ્રવેશ કરતાં પહેલાં પ્રતિ વયસ્ક ૨૫ રૂ. અને પ્રતિ બાળક ૧૦ રૂ. પ્રવેશ ફી ભરવી પડે છે.