polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
A Lei de Linguas de 2009 regula o uso, a protección e a promoción do catalán en Aragón, dando á lingua dereitos como o seu uso na educación, así como dirixirse con ela nas administracións aragonesas, definíndoa como «lingua propia, orixinal e histórica» da comunidade autónoma, aínda que sen chegar a concederlle o grao de cooficialidade.
Posteriormente, sería o labor de divulgación das elites formadas o que promoveu o uso de «español» e «españois»: a palabra «españois» aparece vinte e catro veces no cartulario da catedral de Huesca, manuscrito de 1139-1221, mentres que na Estoria de España, redactada entre 1260 e 1274 por iniciativa de Afonso X o Sabio, empregouse exclusivamente o xentilicio «españois».
Mentres tanto a guerra da independencia hispanoamericana continuaba o seu curso, malia o esforzo bélico dos defensores da monarquía española, ao rematar o conflito unicamente as illas de Cuba e Porto Rico, en América, seguirían formando parte do territorio nacional de España, que ao rematar a década ominosa e co apoio liberal á Pragmática Sanción de 1830 á súa vez organizaríase novamente en monarquía parlamentaria.
O seu territorio, con capital en Madrid, ocupa a maior parte da Península Ibérica, ao que se lle engaden os arquipélagos das Illas Baleares, no mar Mediterráneo occidental, e das Illas Canarias, no océano Atlántico nororiental, así como no norte do continente africano, as prazas de soberanía das cidades autónomas de Ceuta e Melilla, ademais dos distritos e posesións menores das illas Chafarinas, o Peñón de Vélez da Gomera o peñón de Alhucemas e Perejil.
A Idade Contemporánea non comezou moi ben para España, en 1805, na batalla de Trafalgar a escuadra hispano-francesa foi derrotada ante Gran Bretaña, chegando o fin da supremacía española nos mares mundiais a favor de Gran Bretaña, mentres Napoleón que tomara o poder despois de triunfar a Revolución Francesa, aproveitando as disputas entre Carlos IV e o seu fillo Fernando, ordenou o envío do seu exército contra España en 1808, impondo o seu irmán Xosé I no trono.
Proclamouse a I República, que tampouco gozou de longa vida, aínda que si moi axitada: en once meses tivo catro presidentes ; durante este convulso período producíronse graves tensións territoriais, chegándose a producir fenómenos como a declaración da cidade de Cartagena como "Cantón independente" e finalizou cos pronunciamentos dos xenerais Martínez Campos e Pavía, que disolveu o Parlamento.
Durante este período produciuse unha profunda modernización da economía e a sociedade españolas, caracterizada polas reconversións industriais e a substitución do modelo económico tardofranquista por outro de corte máis liberal –o que conduciu a tres importantes folgas xerais–, a xeneralización do pensamento e os valores contemporáneos na sociedade española, o desenvolvemento do estado das autonomías, a transformación das Forzas Armadas e o enorme desenvolvemento das infraestruturas civís.
Os romanos, xa que logo, déronlle a Hispania o significado de «terra abundante en coellos», un uso recolleito por Cicerón, César, Plinio o Vello, Catón, Tito Livio e, en particular, Catulo, que se refire a Hispania como península cuniculosa (nalgunhas moedas acuñadas na época de Adriano figuraban personificacións de Hispania como unha dama sentada e cun coello aos seus pés), en referencia á vez que viviu na Hispania.
Trala unión dinástica de Castela e Aragón, comézase a usar nestes dous reinos o nome de España para referirse a ambos, circunstancia que, polo demais, non tiña nada de innovadora; así, xa en documentos dos anos 1124 e 1125, con motivo da expedición militar de Afonso I de Aragón por Andalucía, referíanse ao Batallador -que unificara os reinos de Castela e Aragón tralo seu matrimonio con Urraca I- cos termos «reinando en España» ou reinando «en toda a terra de cristiáns e sarracenos de España».
A morte de Fernando VII abre un novo período de forte inestabilidade política e económica, seu irmán Carlos María Isidro apoiado nos partidarios absolutistas, rebélase contra a designación de Isabel II, filla de Fernando VII, como herdeira e raíña constitucional, e contra a derrogación da Lei sálica da dinastía Borbón, que impedía a sucesión de mulleres á coroa, estourando a primeira guerra carlista.
Algúns queren ver nestes decretos unha unificación legal de España, pero, por unha banda, os decretos, ao seren diferentes para Valencia, Aragón (onde primeiro foi igual que o de Valencia, pero logo foi modificado), Baleares e Cataluña, afectaron de xeito diferente a cada territorio, e ademais, tanto Navarra como as Provincias Vascongadas e o Val de Arán, que non faltaran ao seu xuramento de lealdade a Filipe V, seguiron mantendo os seus foros.
Mesmo en 2014, a propia Fiscalía da Audiencia Nacional española, na investigación de dúas causas nas que se investigan posibles crimes de xenocidio e lesa humanidade que cometerían altas autoridades marroquís contra a poboación do territorio, estableceu que «pola legalidade internacional, ese territorio non pode ser considerado marroquí» e, en consecuencia, «España de iure, aínda que non de facto, segue sendo a potencia administradora».
O devir dos reinos cristiáns peninsulares nas décadas seguintes pasará pola constitución de catro unidades monárquicas: a denominada coroa de Castela, concepto que implica a existencia dun só monarca sobre diversos e distintos reinos e territorios ; a coroa de Aragón, que se constituíu mediante a unión dinástica en 1150 do reino de Aragón e o condado de Barcelona; o reino de Navarra e o reino de Portugal.
Actualmente, a estas armas súmanse a Garda Real, un corpo protocolario segregado, ao servizo do rei, que realiza labores fundamentalmente de seguridade, e a Unidade Militar de Urxencias, un corpo integrante que ten por misión intervir de forma rápida en calquera lugar do territorio nacional en caso de catástrofe ou outras necesidades públicas, estando ambas formadas por persoal dos tres exércitos principais.
Ao final da Idade Media, co casamento de Isabel I de Castela e Fernando de Aragón, estas dúas coroas peninsulares aliáronse, conquistando o reino musulmán de Granada en 1492 e, posteriormente, o de Navarra en 1512 que continuou sendo un reino, acuñando moeda de seu e con aduanas no río Ebro ata as guerras carlistas do século XIX.
O 1 de outubro, realizouse un referendo de independencia de Cataluña non recoñecido polo Estado; o Parlament catalán proclamou a independencia o 27 de outubro e o Goberno aplicou o artigo 155 da Constitución e convocou eleccións autonómicas; o president Carles Puigdemont fuxiu do país e foi detido en Alemaña en marzo de 2018, pero a xustiza alemá negou a España a extradición.
No seu libro Historia de Celanova y sus anejos o P. De la Cueva, no século XVII, fala dos restos dun mosteiro en Outeirocruz que se fundara estando vivo san Rosendo e que ditas terras lle foran doadas polo seu irmán Hermenexildo Gutiérrez (do cal se conserva en Celanova unha pequena capela prerrománica) e fundara un pequeno cenobio.
Mais adiante, aínda na Idade media, sábese da existencia dun mosteiro feminino (talvez os restos do que debeu ser un mosteiro familiar mixto da alta idade media), xa que nun documento do século XIII a abadesa do mosteiro de Arnoia afora a Fernán Pérez a herdade e viña de Soberal, a terra de Agromallo e a posesión monacal de Aveiro.
Os libros misóxinos do médico e psiquiatra alemán Paul Julius Moebius, A inferioridade mental da muller e do filósofo austríaco Otto Weininger, Sexo e carácter, resultaron moi populares en medios progresistas, de feito, as dificultades para unha crítica ás teorías da inferioridade feminina nese ámbito ideolóxico foron enormes.
A súa obra relacionada coa psicoloxía foi estudada por Fernández Teijeiro, 1997, quen afirma que "Sin pretender ser un psicólogo, ni desarrollar una teoría psicológica, el análisis y síntesis de su obra nos ha permitido encontrar algunas interesantes aportaciones a la psicología y ciencias afines, desde la neurología, la antropología, la sexualidad y la propia psicología cientifica, que en su época se encontraba en un prometedor desarrollo en nuestro país".
Existen referencias relativas á presenza de Mytilus galloprovincialis nas costas da península Ibérica desde hai máis de 100 millóns de anos, como acreditan os fósiles encontrados no Parque Rexional de El Valle y Carrasco e na Rexión de Murcia, e restos de bivalvos poden encontrarse na práctica totalidade dos sedimentos mariños existentes desde o triásico medio até o cuaternario.
Do seu consumo, encontráronse restos procedentes do paleolítico, como os da Cueva de los Aviones ou da Cueva de los Mejillones, descuberta en 1978 no cabo de Palos, onde se identificaron fragmentos de arpóns fabricados con ósos de cervo e dardos, procedentes do ano 4.500 a. C., que eran empregados nos labores pesqueiros e de marisqueo.
Investigadores do CSIC e da Universidade de Vigo lograron obter unha primeira versión do xenoma do mexillón galego, que é o primeiro paso para iniciar o estudo dos xenes deste molusco até alcanzar a súa secuenciación e anotación completa; estas primeiras investigacións, publicadas na revista SCI PLOS ONE, son froito de 5 anos de traballo conxunto entre o Grupo de Filoxenómica da UVIGO e do Grupo de Inmunoloxía e Xenómica do Instituto de Investigacións Mariñas da cidade viguesa.
Marteiliase, marteiliose ou enfermidade de Aber, debida á infestación polos protozoos Marteilia maurini e M. refringens, que ocasiona perda de pigmentación dos tecidos viscerais, que se volven de cor amarela pálida, o manto algunhas veces faise translúcido, o crecemento da cuncha pode cesar, e a carne aparece contraída e viscosa.
A Consellería de Economía e Industria da Xunta de Galicia concedeu unha axuda para secuenciar o xenoma do mexillón galego a un grupo do Instituto de Investigacións Mariñas de Vigo, e a outro da Universidade de Vigo, que utilizarán liñas de mexillón criadas no IIM CSIC a partir de mexillóns das rías galegas para illar, extraer e cuantificar o ADN xenómico tanto do núcleo como das mitocondrias, empregando protocolos establecidos nos seus propios laboratorios.
Ademais de mexillón, o nome máis empregado, e o recomendado pola Real Academia Galega, e o de mexillón galego, utilizado en contextos en que se precisa diferenciar doutras especies de mexillóns, nos portos galegos úsanse numerosísimas denominacións para este molusco, como se pode ver no monumental traballo de Ríos Panisse.
O Mytilus galloprovincialis, coñecido vulgarmente en galego como mexillón, ou como mexillón galego, é unha especie de molusco bivalvo mariño da subclase dos pteriomorfios, orde dos mitílidos, superfamilia dos mitiloideos, familia dos mitílidos e subfamilia dos mitilinos, unha das oito integradas no xénero Mytilus.
Malia ser o buscador o seu principal produto, a empresa ofrece tamén entre outros servizos: un comparador de prezos chamado Froogle, aínda que logo pasou a chamarse Google Product, un motor de procura para material almacenado en discos locais Google Desktop Search, e un servizo que revolucionou o mundo do correo electrónico gratuíto chamado Gmail, o cal dispón para os seus usuarios máis de 6,5 GB de espazo e vai aumentando constantemente a razón de 4 bytes por segundo.
Os países que contan con versións locais de Google News son: Alemaña, Arxentina, Australia, Austria, Bélxica, Bolivia, Brasil, Canadá, Chile, China, Colombia, Corea do Sur, Cuba, República Dominicana, Ecuador, España, Estados Unidos, Francia, Guatemala, Hong Kong, a India, Irlanda, Italia, o Xapón, México, os Países Baixos, Nova Zelandia, Panamá, o Perú, Portugal, Suráfrica, Suíza, o Reino Unido, Taiwán, o Uruguai e Venezuela.
En xullo de 2007, Google comprou Panoramio, un sitio web dedicado a exhibir as fotografías que os propios usuarios crean e xeoposicionan, sendo algunhas delas subidas ao sitio para que poidan ser vistas a través do software Google Earth, cuxo obxectivo é permitir aos usuarios do mencionado software aprender máis sobre unha zona específica do mapa, observando as fotografías que outros usuarios tomaron alí.
Coa súa expansión territorial o 1 de xullo de 2012, ao suroeste da Óblast de Moscova a superficie da capital duplicouse con creces, pasando de 1091 a 2511 km2, o que provocou que Moscova se convertese na cidade máis grande do continente europeo por superficie; tamén gañou unha poboación adicional de 233.000 persoas.
O seu porto pesqueiro conta con importantes plantas conxeladoras e unha considerable frota de altura, sendo o porto máis importante tanto a nivel rexional (o primeiro de Galicia en capturas, por diante do porto de Vigo e tamén do da Coruña) como a nivel nacional, cun tráfico de 2 millóns de toneladas no ano 2002, especialmente importante no desembarco de pescada, ollomol e xurelo.
En 1810, Francesc Aragó fai un experimento, que presenta oralmente na Academia de Ciencias o 10 de decembro (malia que non se publicou até 1853 xusto antes da súa morte, máis de corenta anos máis tarde): tratábase de medir a velocidade da luz que ve das estrelas, comparando o valor pola mañá ás 6 h e polo serán ás 18 h.
Ás 6 h, cando se observa un estrela no cénit, a Terra achégase á estrela, teríase que medir c + V, onde V é a velocidade tanxencial de rotación da Terra e c a velocidade da luz; ás 18 h, para unha estrelo no cénit, a Terra afástase, teríase que medir c - V. Agora ben, a experiencia resultou negativa.
Despois de prestar o servizo militar en Zamora, entre os anos 1927 e 1933 iniciou a carreira de Dereito e Filosofía e Letras na Universidade de Valladolid, coa idea de facerse notario, mais logo trasládase a Santiago de Compostela, até 1933, sen chegar a obter a licenciatura por problemas económicos e tamén porque se interesaba máis pola literatura e a vida estudantil que polos seus estudos académicos.
No ano 1970 funda e dirixe no xornal El Progreso de Lugo o suplemento literario Taboa Redonda, no que colaboran os máis importantes escritores galegos da época e onde tamén se dan a coñecer novos escritores que daquela publican os seus primeiros textos e hoxe son destacados poetas galegos pertencentes á Xeración dos 80, como é o caso de Darío Xohán Cabana, Xavier Rodríguez Barrio, Xulio López Valcárcel ou Claudio Rodríguez Fer.
Ánxel Fole Sánchez, nado en Lugo o 11 de agosto de 1903 e finado na mesma cidade o 9 de maio de 1986, foi un escritor en galego e castelán que cultivou todos os xéneros literarios , aínda que a súa sona lle vén fundamentalmente dos seus libros de contos, recollidos en catro volumes.
Inicialmente destinada á construción de vivendas, co tempo foise diversificando en distintas tipoloxías con fins moi diversos, desde espazos de culto relixioso até instalacións militares, pasando por edificios públicos (casas consistoriais, escolas, universidades, hospitais, bibliotecas, museos etc.), fábricas, instalacións deportivas, obras de enxeñaría , estacións de transporte etc.
A partir do século XVIII comezaron a abrirse as coleccións ó público, xurdindo os museos de protección estatal (British Museum, 1753; Uffizi, 1769; Louvre, 1789; Prado, 1819; Altes Museum de Berlín, 1830; National Gallery, 1838; Ermitage, 1851), á vez que xurdiron as academias, institucións que regulan o proceso creativo, educativo e formativo da arte.
Entre as diversas fundacións internacionais destacan a Fundación Maeght, a do Chase Manhattan Bank, a Fundación Beyeler, a Fundación Cartier, a Fundación Lucio Fontana, a Fundación Calouste Gulbenkian, a Fundación Solomon R. Guggenheim, a Fundación Robert Mapplethorpe, a Fundación Vincent Van Gogh etc.
Unha obra de arte pode ser tanto o obxecto material en si —unha pintura, unha escultura, un gravado— como unha produción intelectual onde a artisticidade se atopa no momento da súa execución ou captación por medio dos sentidos: así, na literatura, a arte atópase máis na lectura da obra que non na linguaxe escrita que lle serve de vehículo de comunicación, ou no medio material que lle sirva de soporte; en música, a arte atópase na súa percepción auditiva, non na partitura en que se ve reflectida.
Nese sentido, unha obra de arte pode ter varios niveis de elaboración: dicía Panofsky que, ó escribir unha carta, cúmprese basicamente o obxectivo de comunicarse; pero se se escribe pondo especial atención na caligrafía, pode ter un sentido artístico valorable per se; e se, ademais, se escribe nun ton poético ou literario, a carta transcende o seu substrato material para converterse nunha obra de arte valorable polas súas cualidades intrínsecas.
Litografía: é un gravado sobre pedra calcaria, tratando a superficie cun lapis de materia graxa para delimitar o debuxo e realizando o gravado segundo dous procedementos: bañando con ácido, para corroer a parte non engraxada e deixar o debuxo en relevo; ou aplicando dúas clases de tinta acuosa e graxa, fixándose a primeira no fondo e cubrindo a segunda as liñas debuxadas a lapis.
Fusión: son os traballos executados a molde, elaborados de dúas formas: “fusión permanente”, realizada cun molde bivalvo, coa forma xa traballada, de pedra ou terracota; “á cera perdida”, onde se modela o obxecto en cera, ó que se aplica un funil con respiradoiros, cubríndose de creta, que unha vez seca quéntase ata que expulse a cera, enchéndose logo do metal fundido.
Así, o estilo pode ser tanto un conxunto de caracteres formais, ben individuais —a forma de escribir, de compor ou de elaborar unha obra de arte por parte dun artista—, ou ben colectivos —dun grupo, unha época ou un lugar xeográfico—, como un sistema orgánico de formas, en que sería a conxunción de determinados factores a que xeraría a forma de traballar do grupo, como na arte románica, gótica, barroco etc.
Batteux incluíu nas belas artes á pintura, á escultura, á música, á poesía e á danza, mentres que mantivo o termo artes mecánicas para o resto de actividades artísticas, e sinalou como actividades entre ámbalas dúas categorías a arquitectura e a retórica, aínda que ó pouco tempo eliminouse o grupo intermedio e a arquitectura e a retórica incorporáronse plenamente ás belas artes.
Por último, ó eliminar calquera xerarquía na representación artística, actualmente considérase pintura de xénero calquera obra que represente escenas da vida cotiá, temas anecdóticos, á vez que aínda se fala de xéneros artísticos para designar os diversos temas que foron recorrentes na historia da arte , facendo así unha síntese entre os diversos conceptos anteriores.
Esmalte: é unha pasta de vidro , sobre soporte de metal, traballado segundo diversas técnicas: cloisonné, pequenos filamentos de ouro ou cobre, cos que se debuxa a figura sobre o soporte, para separar o esmalte en tabiques; champlevé, rebaixando o soporte en alvéolos, baleirando o material en concavidades, enchidas co esmalte; ajougé, superficie de ouro onde se recortan as formas con serras ou limas, enchendo con esmalte a parte eliminada.
En A obra de arte na época da reprodutibilidade técnica analizou a forma en como as novas técnicas de reprodución industrial da arte poden facer variar o concepto deste, ó perder o seu carácter de obxecto único e, polo tanto, o seu halo de reverencia mítica; isto abre novas vías de concibir a arte -inexploradas aínda para Benjamin- pero que suporán unha relación máis libre e aberta coa obra de arte.
Existen varios tipos: opus lapilli, pequenos seixos de cores naturais, que por si mesmos compoñen o debuxo; opus tessellatum, formado por teselas, pezas de forma cadrada de dous centímetros, coas que se elabora a composición, xeralmente de tipo xeométrico; opus vermiculatum, igualmente elaborado con teselas, pero de diferentes contornos, podendo formar así diversos trazados; opus sectile, formado por laxas de mármore de forma irregular.
Entre os diversos obxectos de estudo da socioloxía da arte atópanse varios factores que interveñen desde un punto de vista social na creación artística, desde aspectos máis xenéricos como a situación social do artista ou a estrutura sociocultural do público, até máis específicos como o mecenado, o mercantilismo e comercialización da arte, as galerías de arte, a crítica de arte, o coleccionismo, a museografía, as institucións e fundacións artísticas etc.
Na antigüidade clásica grecorromana, un dos principais berces da civilización occidental e primeira cultura que reflexionou sobre a arte, considerábase a arte como unha habilidade do ser humano en calquera terreo produtivo, sendo practicamente un sinónimo de ‘destreza’: destreza para construír un obxecto, para comandar un exército, para convencer ó público nun debate, ou para efectuar medicións agronómicas.
Pareyson influíu na denominada Escola de Turín, que desenvolverá o seu concepto ontolóxico da arte: Umberto Eco, en Obra aberta , afirmou que a obra de arte só existe na súa interpretación, na apertura de múltiples significados que pode ter para o espectador; Gianni Vattimo, en Poesía e ontoloxía , relacionou a arte co ser, e polo tanto coa verdade, xa que é na arte onde a verdade se mostra de forma máis pura e reveladora.
Como conclusión, cabería dicir que as vellas fórmulas que baseaban a arte na creación de beleza ou na imitación da natureza quedaron obsoletas, e hoxe en día a arte é unha calidade dinámica, en constante transformación, inmersa ademais nos medios de comunicación de masas, nas canles de consumo, cun aspecto moitas veces efémero, de percepción instantánea, presente con igual validez na idea e no obxecto, na súa xénese conceptual e na súa realización material.
Por último, en escultura houbo unha evolución paralela: desde a reconstrución de obras antigas, xeralmente en canto a membros mutilados (como na reconstrución do Laocoonte en 1523-1533 por parte de Giovanni Angelo Montorsoli), até a actuación sobre a obra preservando a súa estrutura orixinal, mantendo en caso necesario un certo grao de reversibilidade da actuación practicada.
Unha das últimas derivacións da filosofía e a arte é a posmodernidade, teoría sociocultural que postula a actual vixencia dun período histórico que superaría o proxecto moderno, é dicir, a raíz cultural, política e económica propia da Idade Contemporánea, marcada no cultural pola Ilustración, no político pola Revolución Francesa e no económico pola Revolución industrial.
Máis adiante, na introdución da súa obra A historia da arte, di que non ten nada de malo que nos deleitemos no cadro dunha paisaxe porque nos lembra a nosa casa, ou nun retrato porque nos lembra un amigo, xa que, como humanos que somos, cando miramos unha obra de arte estamos sometidos a un conxunto de recordos que para ben ou para mal inflúen sobre os nosos gustos.
Seguindo a Gombrich, pódese ver como ós artistas tamén lles sucede algo parecido: no Retrato dun neno , o pintor flamengo Rubens representouno fermoso, xa que seguramente se sentía orgulloso do aspecto do neno, e quíxonos transmitir a súa paixón de pai á vez que de artista; no Retrato da nai, o pintor alemán Durero debuxouna coa mesma devoción e amor que Rubens sentía polo seu fillo, pero aquí vemos un estudo fiel da cara dunha muller vella, non hai beleza natural, pero Durero, coa súa enorme sinceridade, creou unha grande obra de arte.
A clasificación da arte, ou das distintas facetas ou categorías que poden considerarse artísticas, tivo unha evolución paralela ó concepto mesmo de arte: como se viu anteriormente, durante a antigüidade clásica considerábase arte todo tipo de habilidade manual e destreza, de tipo racional e suxeita a regras; así, entraban nesa denominación tanto as actuais belas artes como a artesanía e as ciencias, mentres que quedaban excluídas a música e a poesía.
Con todo, esta tarefa abordouse desde diversas metodoloxías que supuxeron unha gran multiplicidade de tendencias historiográficas: o romanticismo impuxo unha visión historicista e revivalista do pasado, rescatando e pondo novamente de moda estilos artísticos que foran minusvalorados polo neoclasicismo winckelmanniano; así o vemos na obra de Ruskin, Viollet-lle-Duc, Goethe, Schlegel, Wackenroder etc.
Durante a era romana houbo diversos intentos de clasificar as artes: Quintiliano dividiu a arte en tres esferas: “artes teóricas”, baseadas no estudo ; “artes prácticas”, baseadas nunha actividade, pero sen producir nada ; e “artes poéticas” —segundo a etimoloxía grega, onde quere dicir ‘produción’—, que son as que producen obxectos.