polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Mar sin féin, fanann an Aramais beo breabhsánta i measc na nGiúdach, na Mandaech agus dreamanna áirithe de Chríostaithe mar theanga liteartha agus sna deasghnátha, agus í á labhairt i bpobail bheaga scoite ar fud na gcríoch ina raibh sí ina príomhtheanga fadó.
Tá sé áisiúil freisin na canúintí Nua-Aramaise - is é sin, na canúintí a labhraítear inniu - a scaradh ó na teangacha scríofa Clasaiceacha a shaothraítear mar chaighdeán liteartha i gcónaí, agus ó na leaganacha a chuaigh as úsáid go hiomlán, ionas nach gcuireann ach saineolaithe spéis iontu inniu.
Cé gur féidir na seanargóidí faoin domhandú a shéanadh agus tagairt a dhéanamh don idirnáisiúnú ina áit, is follasach gur gluaiseacht dhomhanda atá ann agus gur féidir a rá go bhfuil sochaí dhomhanda na bpobal ag teacht ar an bhfód.
Deir údair áirithe go bhfuilimid ag bogadh i dtreo na sibhialtachta uilephláinéadaí, ach níl a fhios ag aon duine go fóill cén chuma a thiocfaidh ar an tsibhialtacht sin, agus tá an toradh ag brath go mórmhór ar na comhairlí ar a gcinnfidh muid ar feadh na mblianta beaga romhainn amach.
Tá roghanna eile ann cosúil le cás na bpolasaithe leasaithe, a bheadh bunaithe go mór ar pholasaithe láidre feasacha na rialtas náisiúnta; cás na clisiúna, ina dtitfeadh tóin as an saol go léir, agus an domhandú ag iompú ina ghéarchéim eacnamaíoch agus ina olltubaiste dhomhanda le cogadh agus le coimhlint.
Thairis sin, cuireann an grúpa dhá chineál útóipe éiceolaíche ar tairiscint, is é sin, an Comhdhaonnachas Éiceolaíoch, a bheadh i muinín na bpobal beag, agus Paraidím na hInbhuanaitheachta Nua, a d'athródh carachtar éiceolaíoch an tsaoil uirbigh gan fáil réidh de na cathracha móra.
Tháinig órchaighdeán an airgid in úsáid sna mórthíortha tionsclaíocha sna blianta idir 1850 agus 1870, cé go bhfuil sé ina ábhar díospóireachta i gcónaí cathain is féidir a rá faoin tír go bhfuil sí dháiríre ar an órchaighdeán.
Is é an sainmhíniú a thug an Ciste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta ar an domhandú ná "an dóigh a bhfuil comhspleáchas eacnamaíochta na dtíortha ar fud an domhain ag fás, agus an trádáil trasteorann is na sreabhanna caipitil ag dul i méadaíocht agus i bhfairsinge is an teicneolaíocht ag éirí níos leitheadúla agus níos uileghabhálaí".
An ciallú a thug an Fóram Idirnáisiúnta um an Domhandú ar an gcoincheap seo, áfach, cuireann sé an chuid is mó den bhéim ar chomhchruinniú an chaipitil agus ar an gcumhacht atá ag na corparáidí idirnáisiúnta - beag beann ar na rialtais agus ar na forais pholaitiúla.
Iad siúd nach bhfuil sásta leis an tsaorthrádáil mar smaoineamh, is é an príomhlocht a bhíonn acu uirthi ná gur féidir di an tionsclaíocht dhúchasach, an fhostaíocht agus an timpeallacht nádúrtha i dtír áirithe a chur ó mhaith.
Ar dhóigh chosúil leis seo, bítear ag cáineadh na hinfheistíochta idirnáisiúnta, ó bhaineann sí an neamhspleáchas eacnamaíoch den tír, agus an lucht rialtais faoi bhrú ag córas an airgeadais idirnáisiúnta polasaithe a chur i gcrích nach bhfuil ag dul chun sochair do bhunadh na tíre.
Thairis sin, agus na srianta bainte den imirce, is féidir do chaipitlithe neamhscrupallacha teacht i dtír ar lucht inimirce agus an lucht oibre dúchasach a fhágáil iomarcach, rud a spreagann an mhuintir dhúchasach chun ciníochais agus chun foréigin in éadan na muintire isteach.
Iad siúd a bhíonn ag lochtú an domhandaithe, is é a dtuairimsean gur féidir gurb í éagsúlacht na gcóras leasa shóisialta is fearr a fhreagraíonn don dóigh a dtéann na tíortha éagsúla chun domhandaithe, agus a himthosca féin ag baint le gach tír acu.
Síníodh an dúrud conarthaí trádála eile leis an tsaorthrádáil a chinntiú idir stáit áirithe, agus bhí codanna de Chonradh Maastricht agus Comhaontú Saorthrádála Mheiriceá Thuaidh ceaptha le baint de thairifí agus de thaillí na trádála idirnáisiúnta freisin.
Is é is toradh don trádáil dhomhanda ná go bhfuil éagsúlacht earraí ar fáil do dhuine an lae inniu ná a bhí do na ríthe is na himpirí féin sna laethanta a bhí: cuir i gcás, gluaisteáin Ghearmánacha, caife Colómach, éadaí de dhéantús na Síne, cadás ón Éigipt, ceol Meiriceánach, bogearraí Indiacha, - an té a bhfuil an t-airgead aige, is féidir leis na hearraí seo a cheannach, cibé áit ar dhroim an domhain a bhfuil sé.
Mar sin, ní féidir leis na rialtais náisiúnta cur in aghaidh na n-éileamh a dhéanann, cuir i gcás, an Banc Domhanda orthu an geilleagar a shruthlíniú agus a oscailt don iomaíocht idirnáisiúnta de réir gormchló réamhdhéanta, gan aird a thabhairt ar na himthosca áitiúla ná ar leas na mbochtán.
Cuid de na heagraíochtaí seo, tá siad ag lochtú gnéithe eacnamaíocha nó polaitiúla den domhandú, agus iad buartha gur féidir leis an tsaorthrádáil dhomhanda rialtais na dtíortha a dhíchumhachtú agus a dhíchumasú, sa dóigh is nach dtig leo a thuilleadh na saoránaigh a chosaint ar dhúshaothrú eacnamaíoch.
Is iad na conarthaí idirnáisiúnta an ghné pholaitiúil is suntasaí den domhandú, agus rialtais na dtíortha éagsúla ó gach cearn den domhan ag teacht le chéile le comhrialacha a chur ar bun faoi chúrsaí uileghabhálacha ar nós na trádála, na timpeallachta nádúrtha, agus cearta an duine.
Tá sé ina mhórábhar díospóireachta ag na hacadúlaigh, an bhfuil an saol dháiríre ag dul chun domhandaithe inniu ar aon bhealach ar leith, nó tá cuid acu den bharúil nach bhfuil i gceist ach déantán anailíseach, is é sin, finscéal nó miotas a cruthaíodh mar thoradh na n-iarrachtaí leis na cúrsaí seo a anailísiú is a thuiscint.
Go bunúsach, is é an cineál forbair atá i gceist ná go bhfuil na tráchtearraí, an t-airgead, an t-eolas agus na daoine ag dul ó thír go tír níos fusa agus níos luaithe ná roimhe seo, agus an teicneolaíocht, na heagraíochtaí, na dlíthe agus an t-infreastruchtúr domhanda níos fearr ag freastal ar an bhforbairt seo.
Chuaigh an saol chun domhandaithe agus na náisiúin ag teacht ar an bhfód, ag baint amach neamhspleáchais mar stáit agus ag cur forais agus fothuithe cobhsaí ar bun, ionas go mbeadh na gnólachtaí i dtíortha difriúla ábalta iomlaoid a dhéanamh ar a gcuid táirgí le chéile chomh furasta agus ab fhéidir.
Na tíortha a bhí ag glacadh buntáiste ar an chéad domhandú seo, go háirithe an Eoraip agus na tíortha a bhunaigh na hEorpaigh i Meiriceá agus san Aigéan Ciúin, tháinig rath agus bláth orthu, agus iad ag éirí ní ba chothroime le chéile, ó bhí an lucht oibre, an rachmas agus na hearraí ag dul ó thír go tír gan chosc gan chonstaic.
Nuair a tháinig deireadh le forghabhála na Breataine, bhí toirmeasc na heitleoireacht sibhialta curtha i leataobh agus tháinig Köln Butzweilerhof Aerfort a bheith an ceartlár gan mhoill maidir le trácht náisiúnta agus idirnáisiúnta aeir, sa dara háit sa Ghearmáin, maidir le Berlin Tempelhof Airport.
Ar an mbealach seo bhunaigh sé an Toghlach Köln, déanta ag na sealúchais teamparálta an ardeaspagóideacht, agus san áireamh sa deireadh, stiall an fhearann faram an Bhanc clé den Réine soir ó Jülich, chomh maith leis an Duchy of Westphalia ar an taobh eile den Réine, taobh thall de Berg agus Mark.
Go minic, is é an toradh comhréireach neamhghnách a bheith ann, maidir le dáileadh an rialtas cathrach, agus ag amanna a d’éirigh in san éilliú: sa bhliain 1999, tháinig chun solais, an "scannal dramhaíola" maidir le mealltaí agus ranníocaíochtaí feachtas neamhdhleathach, ní h-amháin príosúnacht a thug ar an fiontraí Hellmut Trinkens, ach chomh maith leis, an turnamh de beagnach ceannaireacht iomlán an Pháirtí Daonlathach Sóisialta a bhí i gcumhacht ag an am.
Bhí na saighdiúirí seo mar chuid den Arm na Rómhánach Impireacht Naofa agus throid siad sna cogaí sna blianta 17ú agus 18ú haois, lena n-áirítear na cogaí in éadan an Fhrainc réabhlóideach, nuair a bhí an fórsa beag seo díothaithe, beagnach go hiomlán, sa chomhrac.
Dá bhrí sin, is é an chathair sa lá atá inniu ann, atá tréithrithe ag foirgnimh simplí agus measartha, i ndiaidh an chogaidh, le cúpla foirgnimh réamh-chogaidh scaipithe ina measc, a bhí athdhéanta mar gheall ar a tábhacht stairiúil.
Is é Schildergasse a nascann cearnach Neumarkt ag a gceann thiar go dtí an Hohe Strasse ag a gceann thoir agus ainmníodh é a bheith an tsráid siopadóireachta is gnóthaí san Eoraip le 13,000 duine ag dul tríd an áit ag gach uair an chloig.
Sa bhliain 1837, is é Clemens August von Drosne-Vischering, airdeaspog an Köln a bhí curtha i bpríosún ar feadh diá bhliain, i ndiaidh díospóid a bhaineann le stádas dlíthiúil na póstaí idir Protastúnaigh agus Caitlicigh Rómhánacha .
Is iad na coinbhleachtaí seo a choimthigh an daonra Caitliceach ó Bheirlín agus bhí sé rannpháirteach maidir le doicheall frith-Prussian a bhí braithe go domhain, a bhí suntasach go fóill i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda, nuair a tháinig Konrad Adenauer, an t-iar mhéara Köln ina chéad seansailéir d’Iarthar na Gearmáine.
Is é an t-Ardeaglais, a bhí tosaithe sa bhliain 1248, ach tréigthe timpeall 1560, a bhí críochnaithe sa deireadh i 1880, ní hamháin mar áit adhartha, ach freisin mar shéadchomhartha náisiúnta Gearmánach agus leanúnachas náisiúin na Gearmáine ón Mheán-Aois.
Ba é cuid den fhás uirbeach seo a tharla, ar chostas oidhreacht stairiúil na cathrach, ina bhfuil a bhí mórán a bhí scartálaighe, (mar shampla, ballaí na cathrach nó an ceantar thart ar an Ardeaglais) agus uaireanta le foirgnimh comhaimseartha curtha ina ionad.
Bhí lár na cathrach scriosta le haghaidh 95%, lena n-áirítear dhá cheann déag eaglaisí Rómhánúla cáiliúla, ar nós St. Gereon, Great St. Martin, St. Maria im Kapitol agus roinnt séadchomharthaí eile sa Dara Cogadh Domhanda, a chiallaigh go raibh caillteanas ollmhór de chistí cultúrtha.
Is é atógáil na n-eaglaisí agus sainchomharthaí tíre eile, ar nós “an halla an chás” Gürzenich, a bhí mar ábhar díospóide i measc ailtirí agus staraithe ealaíne ag an am sin; i bhformhór na gcásanna ba é an tuiscint mhaith a bhí faoi réim.
Mar bhaill de theaghlach ceannasach agus cumhachtach, agus le tacaíocht ó stádas gan íoc mar thoghthóirí, thug ardeaspaig Köln dúshlán, arís agus arís eile, agus bagairtí a dhéanamh maidir le stádas saor an Köln le linn an 17ú agus 18ú haois, le toradh gnóthaí achrannach, a bhí láimhsithe go haclaí trí mheán taidhleoireachta agus bolscaireacht, chomh maith leis na cúirteanna uachtaracha na h-Impireacht Rómhánach Naofa.
Chomh maith leis a thábhacht eacnamaíoch agus polaitiúil, tháinig Köln freisin a bheith ina lárionad tábhachtach le haghaidh oilithreacht meánaoiseach, nuair a thug Rainald na Dassel, Ardeaspag Köln, iarsmaí na dTrí bhFear na hAigne chun ardeaglais Köln sa bhliain 1164 .
Is é suíomh Köln ar abhainn na Réine, curtha ag crosbhealach na bealaí trádála móra, idir soir agus siar, chomh maith leis an príomh-bealach trádálach Iarthar na hEorpa: Ó dheas–Ó thuaidh, Tuaisceart na hIodáile-Flanders.
Le linn Buamáil Köln sa Dara Cogadh Domhanda, D’fhulaing Köln 262 ruathair aeir ag Comhghuaillithe an Iarthair, a ba chúis tuairim is 20,000 taismigh sibhialta agus a bhain éiric amach as an chuid lárnach na cathrach, beagnach go hiomlán.
Ba é Konrad Adenauer, méara Köln ó 1917 go 1933, agus ina dhiaidh sin Seansailéir Iarthar na Gearmáine, a d'admhaigh an tionchar polaitiúil den teacht seo, go háirithe nuair a bhí an Bhreatain i gcoinne éilimh na Fraince, le haghaidh áitiú comhcheangailte buan ar fad Dhúiche na Réine.
Sonraíonn an Roman-Germanic Museum cáiliúil, ealaín agus ailtireacht an chathair ón am atá thart; Is é an Museum Ludwig áras ina bhfuil bailiúcháin is tábhachtaí d'ealaín nua-aimseartha le fáil san Eoraip, lena n-áirítear bailiúchán Picasso comh-oiriúnaithe ach amháin ag na músaeim in Barcelona agus i bPáras.
Le Bonn a bheith roghnaithe mar phríomhchathair cónaidhme sealadach agus suíomh an rialtas, Poblacht Chónaidhme na Gearmáine (ansin tugtar an t-ainm neamhfhoirmiúil air mar Ghearmáin Thiar), is ag Köln a bhí an buntáiste a bheith teannaithe idir dhá ionad tábhachtacha polaitiúla.
Cuireann sé seo constaic suntasach d'fhorbairt uirbeach, le dúnta, umair, agus tochaltáin leathan cosanta, a chiorclaíonn an chathair go hiomlán agus cosc a chuir lena leathnú; mar thoradh ar seo, bhí réimse an-dlúth foirgnithe laistigh den chathair féin.
Bhí pleananna ann cheana, le haghaidh bóithre nua go dtí pointe áirithe, a d’éirigh aníos faoin riarachán Nazi, ach bhí an tógáil iarbhír níos éasca de réir an gníomh go raibh an chuid is mó de lár na cathrach a bheith i bhfothraigh.
Tá sé tábhachtach a thabhairt faoi deara, an líon vótaí a caitheadh don Pháirtí Naitsíoch i dtoghcháin an Reichstag a bhíodh i gcónaí ar an meán náisiúnta.) Faoi 1939 bhí an daonra ardaithe go dtí 772,221 áitritheoir.
Ba é an chéad ceann, an fás i líon na gcuideachtaí meánach, sna hearnálacha príobháideacha agus earnálacha poiblí; Tá siad freastaltha go háirithe le haghaidh an Meáin Páirc nuafhorbartha, a cruthaíonn lárionad amhairc go láidir i lár na cathrach Köln, agus a chuireann san áireamh an KölnTurm, ceann de na foirgnimh ard-ardú is suntasaí in Köln.
I measc na struchtúirí arda eile atá an Hansahochhaus (deartha ag ailtire Jacob Koerfer agus críochnaíodh i 1925—bhí sé ag an am, an foirgneamh oifige is airde san Eoraip), na foirgnimh Kranhaus ag Rheinauhafen, agus an Messeturm Köln .
Cé go raibh níos mó ná cuid den cheart ann aige ansin, is é an tuiscint atá againn inniu ar an scéal seo ná gurbh é líon na bprótón i núicléas an adaimh a insíonn, cé acu dúil lena mbaineann an t-adamh sin, seachas an meáchan adamhach.
Bhí ceann de na h-ardeaspaig is cáiliúla ar Bhaile Átha Cliath, Lorcán Ua Tuathaill, ina ab ar Ghleann Dá Loch an tráth sin, idir 1153 agus 1162, bliain inár fhág sé an áit chun glacadh le h-ardeaspagóideacht na príomhchathrach.
Dar le hInnéacs Forbartha Daonna Socraithe don Éagothroime na Náisiún Aontaithe, a thomhaiseann caighdeán an tsaoil i dtíortha éagsúla de réir gnéithe eacnamaíochta agus neamh-eacnamaíochta, is í an Phortaingéil an 42ú tír is forbartha ar domhan, as 151 ceann a tomhaiseadh, agus an 26ú tír is forbartha san Aontas Eorpach, as 28 ceann.
Dar le tuairisc na bliana 2017 ón gCiste Airgeadúil Idirnáisiúnta, is é geilleagar na Portaingéile an 55ú ceann is mó ar domhan de réir olltáirgeacht intíre paireachta cumhacht cheannaigh , agus an 47ú ceann de réir OTI ainmniúla.
Nuair a osclaíodh na teorainneacha i ndeireadh na n-ochtóidí, áfach, thosaigh imirce na bhFionlannach eitneach ón Eastóin agus ó na poblachtaí iar-Shóivéadacha eile go dtí an Fhionlainn, agus tá sé sábháilte glacadh leis nach bhfuil mórán todhchaí i ndán do na Fionlannaigh seo mar mhionlach seanbhunaithe sa tír.
An chuid eile acu, is Rúisigh iad, nó Úcránaigh agus Bílearúisigh, ach is gnách le Tadhg an mhargaidh sa tír gan mórán difríochta a aithint eatarthu, ó tháinig na daoine seo isteach i mblianta an Aontais Shóivéadaigh, agus Rúisis á labhairt acu.
Sa bhliain 1979, bhunaigh an t-Ayatollah Ruhollah Khomeini poblacht Ioslamach faoi stiúir na n-iamám tar éis Réabhlóid Ioslamach na bliana sin agus is é Poblacht Ioslamach na hIaráine an t-ainm a úsáidtear ó shin i leith.
Bhí sé an-rúnda ina phleanáil, mar gheall go raibh sé ar an eolas go raibh formhór gluaiseachtaí réabhlóideacha na hÉireann roimhe seo lán le spiairí agus brathadóirí, níor inis sé d'fhormhór an bhfear san IRB faoin gcomhcheilg, rud a chur ar deireadh leis an mearbhall ar bhí ann ag tús an Éirí Amach.
D'ainneoin sin, is cosúil gur cheap sé go raibh gá leis an Éirí Amach ag an am sin  díreach roimh an Rialtas Dúchais agus críochdheighilt dhóchúil na tíre  chun ionadh a chur ar náisiúnaigh agus ar aontachtaithe araon chun athmheasúnú a dhéanamh ar a raibh i ndán dóibh.
Timpeall ar an ama seo, bhí sé gníomhach in eagraíochtaí cultúrtha cosúil leis an gCumann Lúthchleas Gael agus le Conradh na Gaeilge, ag earcú ball chuig an IRB, agus nuair ab fhéidir á dtoghadh mar oifigigh ar na coistí ábhartha.
Ba réabhlóidí Éireannach, ball de Rialtas Sealadach Phoblacht na hÉireann 1916 agus duine den seachtar a shínigh Forógra na Poblachta é Seán Mac Diarmada (a rugadh John Joseph MacDermott ar 28 Feabhra 1883 agus a cuireadh chun báis ar 12 Bealtaine 1916).
Thairis sin tá Béarla, Spáinnis, fásteangacha eile (cosúil leis an teanga Saamaka nó Saramacca, atá bunaithe ar an mBéarla) agus teangacha bundúchasacha Meiriceánacha cosúil leis an teanga Arawak le cloisteáil, ach is í an Fhraincis an teanga ardstádais ar fud an réigiúin.
An Baile Úr, Baile Chruaich, Barr na Coilleadh, Barr na Trá, Béal an Átha Buí, Baingear, Béal Deirg Beag, Béal Deirg Mór, An Bheithigh, Barr Rúscaí, Baile Chionn Leitreach, Béal Átha an Iomaire, An Bun Mór Thoir, An Bun Mór Thiar, Brisce, Béal Átha Chomhraic, Béal Átha Garbháin, Béal Átha Ó bhFiannaí
Cill Ghallagáin, Ceathrú na gCloch, Ceathrú Thaidhg, Cnoc an Ghairtéil, An Corrán Buí, Cnocán na Líne, Cill tSéadhna, Cluainte Cille, Cill Chomáin, Cnoc na Lobhar, Cruachán, An Creagán Beag, Conach Réidh, Cruinnis, Caol Ghleann, Claoideach, Cnoc na Caillí, Coill Saileach, Cnoc Maoilín, Cill Ghoin, Cnoc an tSeanchaisleáin
Gaoth Sáile, Gleann Chaisil, Glinsce, Gleann Chuilinn Íochtarach, Gleann Chuilinn Uachtarach, Gort Meille, Greamhchoill, An Gort Breac Thuaidh, An Gort Breac Theas, Gleann na Muaidhe Gleann an Ghad, Gort an Chairn, Gleann Lasra, Gaobhrán, Gleann Each, Gleann Toirc Beag, Gort Liatuile, Gleann Chalraí Uachtarach, Gleann Chalraí Íochtarach, Gleann Chuilinn
Tamhain na hUltaí, Tearmann, Tránn, An Tuar Glas, An Tairseachán Mór, An Tairseachán Beag Thuaidh, An Tairseachán Beag Theas, Troiste, Tamhnaigh na bPoll, An Tamhnach Mhór, Tulachán Bán, Tulachán Dubh
Tá cainteoirí dúchais sna ceantair seo a leanas in Iorras: An Fál Mór, Tamhain na hUltaí, Corr Cloch, Glais, Eachléim, Tearmann, Tránn, An Mullach Rua, an Cartúr, An Baile Úr, Cill Ghallagáin, Ceathrú na gCloch, Port a' Chluaidh, Ros Dumhach agus Ceathrú Thaidhg.
Is é Béal an Mhuirthead, atá suite 72km ó Bhéal an Átha, 80km ó Chaisleán an Bharraigh, agus 110km ó Aerfort Iarthar Éireann i gCnoc Mhuire, príomhbhaile Ghaeltacht Mhaigh Eo, cé nach bhfuil mórán Gaeilge le cloisteáil sa mbaile féin.
Ba iad George W. Bush , Dick Cheney agus Donnie Rumsfeld a fuair ‘faisnéis’ go raibh airm ollscriosta san Iaráic, rud a shaothraigh leithscéal dóibh ionradh a dhéanamh ar an tír sin, Saddam Hussein a mharú agus na mílte mílte eile de bhunadh na tíre sin a shíobadh chun na síoraíochta.
Baile an Mhuilinn, Baile na Sceilge, Baile an Bhuinneánaigh, An Baile Dubh, Baile an Fheirtéaraigh, Baile Uí Thaidhg, Béal Átha Longfoirt, Baile Mhic Eilegóid, Brosnach, Baile Uí Shíoda, Baile an Ridire
An Caladh, Cathair Dhónaill, Cathair Saidhbhín, Caislean Graighre, Caisleán na Mainge, Cill Flainn, Cill Garbháin, Cill Airne, Cill Flainn, Cill Orglan, Cill Mhaoile, An Chois, Cnoc na gCaiseal, Ceann Trá, An Coireán, Cathair Uí Mhóráin, Cuas an Bhodaigh, Cathair Bó Sine, An Cam, An Currach, Na Coirríní
Tá sé ráite go ndeachaigh Colmcille go hAlbain i gcurach thart ar 521-597 A.D. Tá an Húicéir dén déanamh céanna leis an mbád sleamhain a bhíodh á úsáid sa Mheánmhuir; bhain an bád clinse le tuaisceart na hEorpa.
Sa bhliain chéanna, chuaigh Críostóir Colambas, nó Cristobal Colón, mar a thugann na Spáinniseoirí air, i dtír san Oileán Úr, agus chuir sé an chéad tús leis an ngabháltas millteanach, an Conquista nó an Concas, a rinne na Spáinnigh ansin.
Is nós le muintir na Spáinne español nó Spáinnis a thabhairt ar an teanga le hí a scaradh ó theangacha náisiúnta na dtíortha eile, ach is rogha leo castellano nó Caistílis a ghlaoch uirthi le béim ar leith a chur ar an difríocht idir í agus teangacha réigiúnda na Spáinne, an Bhascais agus an Chatalóinis ach go háirithe.
Ón taobh eile de, is féidir do náisiúnaí Bascach nó Catalónach an t-ainm sin español a thabhairt ar an teanga, agus é ag iarraidh a chur in iúl nach leis an Spáinn a réigiún féin ar aon nós, agus gur teanga choimhthíoch í an Spáinnis.
Dúirt an pianódóir Meiriceánach Murray Perahia, a bhfuil an Spáinnis Ghiúdach ó dhúchas aige, go magúil go bhfuair sé an teanga san úrscéal Don Cíochótae an-nua-aimseartha - scríobhadh an leabhar i dtús na seachtú haoise déag.
Is iad na teangacha Ibéaracha Rómánsacha eile sa Leithinis Phirinéach na gaolta is dlúithe atá ag an Spáinnis, mar atá, an Phortaingéilis, an Aragóinis, an Chatalóinis, an Ghailísis, agus an Spáinnis Ghiúdach chomh maith leis na canúintí úd Asturianu, Estremeñu, Aranès, agus Llïonés.
Tá stádas oifigiúil ag an Spáinnis sa Bholaiv, i bPeiriú, san Airgintín, sa tSile, sa Cholóim, i gCósta Ríce, i gCúba, sa Phoblacht Dhoiminiceach, i Meicsiceo, sa tSalvadóir, in Eacuadór, sa Ghuine Mheánchiorclach, i nGuatamala, i Hondúras, i bPórtó Ríce, sa Spáinn, i Veiniséala, i bParagua, in Uragua, agus sa tSahára Thiar.
De réir mar a deir na finscéalta, ba iad na Vaisimbigh ba thúisce a chuaigh chun cónaithe ann, agus lean inimircigh eile iad – daoine ó Bhoirneo, ó na hoileáin Fhilipíneacha, ó oileáin eile de chuid na hIndinéise agus ó oileán Thonga sa Chiúin-Aigéan.
Bhí dlúthnasc idir an Fhrainc agus Madagascar fós agus an chéad uachtarán, Philibert Tsiranana, i réim, rud a chuir colg ar mhórán daoine agus ar chionsiocair lena chur as oifig é; tháinig Didier Ratsiraka, oifigeach cabhlaigh, i dtreis sa bhliain 1975, rud a bhí mar chomhartha ar chumhacht na bhfórsaí armtha feasta i gcúrsaí polaitíochta.
Sa bhliain 1947 d’éirigh muintir Mhadagascar amach i gcoinne na Fraince; cuireadh an cheannairc faoi chois go fuilteach, ach ina dhiaidh sin leasaíodh cúrsaí riaracháin agus bhí síocháin ann go dtí an bhliain 1960, nuair a baineadh amach neamhspleáchas.
Ó na 1790í amach d’éirigh leis an ríora Meiríneach smacht a fháil ar fhormhór an oileáin agus iad ag dul i bpáirt leis na Briotanaigh: cuireadh deireadh leis an daoirse, a raibh an-tábhacht léi i gcúrsaí tráchtála, fuarthas maoiniú ón mBreatain agus ghlac na Meirínigh leis an gCríostaíocht de réir a chéile.
Ach bhí na PC déanta ag comhlachtaí eile freisin, agus de réir a chéile, d'éirigh cuid acu a níos mó ná IBM (tháinig Microsoft chun cinn nuair a dhear is a sholáthraigh sé an córas oibriúcháin MS-DOS i gcomhair ríomhairí pearsanta IBM).
D'fhéach sé le seandlíthe a choinneáil i réim is i bhfeidhm, ach arís, bhí sé chomh scanraithe sceimhlithe roimh gach aon chineál "réabhlóideachais" agus go raibh sé sách neamhshrianta ag déanamh géarleanúna ar an bhfreasúra polaitíochta.
Chuala an saol mór ar ghrúpa Phetrashevskiy: dornán de státseirbhísigh agus intleachtóirí óga a bhí ann a thagadh le chéile ag caibidil cúrsaí reatha go neamhfhoirmiúil, go dtí gur rug na péas orthu agus gur caitheadh i dtóin an phríosúin iad mar a bheadh coirpigh iontu.
D'imir an Sár cleas cruálach magaidh ar an ngrúpa: ghearr sé pionós an bháis orthu, ach nuair a bhí ceangal na gcúig gcaol curtha ar chúpla duine acu cheana féin lena gcur chun báis, hinsíodh dóibh gur athraigh an Sár na pionóis bháis go téarmaí fada príosúnachta ar díbirt amuigh sa tSibéir.
D'athbhaist Caitríona an t-ainm "Úrail" ar an abhainn sin Yaik d'aonturas in éis na ceannairce seo, lena cuimhne a mhúchadh - go dtí sin níor thagair ainm na hÚráile ach amháin do na Sléibhte Úralacha a scarann an Áise ón Eoraip.)
Chuaigh an Cosacach Yemelyan Pugachov i gceannas ar lucht na ceannairce, agus mar a d'éiligh traidisiún na Rúise, bhain Pugachov úsáid as cleas Dmitry Bréige: is é sin, d'áitigh sé gurbh eisean Peadar a Trí ar a sheachnadh ó na dúnmharfóirí.
Deirtear go bhfuair Impire éigin de chuid na Rúise foláireamh ó státaire Chaitliceach, gur botún a bhí ann cead a bpósta a fhágáil ag na heaglaisigh, ó nach raibh aon áit cheart ar fáil dá gclann i sochaí le scoilteacha dosháraithe idir na haicmí éagsúla - cosúil le sochaí na Rúise.
An rud a rinne sé, áfach, ná gur mhaolaigh sé ar chruachás scológa an stáit trí thuilleadh tailte a roinnt orthu, i gcruth is go mbeidís in ann an dá thrá a fhreastal, idir a gcuid cánacha a íoc mar ba chóir agus an bia a choinneáil lena muintir.
Ó bhí a gcuid scríbhinní faiseanta mar lón léitheoireachta ag na maithe is na móruaisle, ní leis an réabhlóid a shamhlaigh Caitríona iad, ach le rialtas maith forásach, agus i dtús a réime rinne sí iarrachtaí áirithe an smaointeachas seo a chur i bhfeidhm ar an tír mar chuid dá gnáthobair rialtais.
Ina dhiaidh sin féin, rinne sí leasuithe bunúsacha ar an rialtas áitiúil nó réagúnda, agus í ag féacháil le haird a thabhairt ar thuairimí agus ar éilimh an tionóil, nó an chuid acu a fuair sí sách ciallmhar nó siosmaideach.