polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Agus ar mbeith dúinn á chur romhainn an mhaitheas phoiblí a chur ar aghaidh maille le Críonnacht agus le hIonracas agus le Carthanacht de réir mar is cuí, ionas go dtiocfaidh linn a uaisleacht agus a shaoirse a chur in áirithe do gach aon duine, saol ceart comhdhaonnach a bhunú, aiseag a haontachta a thabhairt dár dtír, agus comhcharadra a dhéanamh le náisiúin eile,
na teangacha Turcacha, nó na teangacha Tuircice, ar nós na Tuircise, na Tatairise, na hAsarbaiseáinise, na Casaicise, na Tuircméinise agus go leor teangacha eile a labhraítear i lár na hÁise, go háirithe sna poblachtaí iar-Shóivéadacha deisceartacha.
Is dócha gur chuid d'fheachtas bolscaireachta iad roinnt foinsí níos déanaí, chun stair Éireannach a chruthú a sheasfadh le ginealach miotasach na n-ionróirí Briotanacha, ó bhunaitheoirí na Róimhe dá mba fhíor, scaipthe ag Goffraidh Monmouth agus eile.
Bhain croiniceoirí réasúnta inchreidte, ar nós Marco Polo, an Crosáidí agus an staraí Jean de Joinville, agus an Proinsiasach siúlach scéalach Odorico ó Pordenone an chuid ba mhó den chóiriú is den fhinscéal de phearsa Sheáin, agus iad ag tabhairt cur síos níos réadúla air.
Is é an tuairisc a thugann Joinville air ina chroinic ná go raibh "fear saoithiúil" ann a chuir gairm shlógtha ar na treibheacha Tartáracha ann agus ar éirigh leis iad a aontú in aon arm amháin agus an cath a bhriseadh ar an namhaid ba láidre a bhí acu - mar atá, Seán Sagart.
Dúirt Uilliam ó Rubruck, arís, go raibh a leithéid de thaoiseach ann agus "Vut", tiarna na treibhe úd Kerait agus deartháir an rí Neastóraigh, Seán, agus gur bhuaigh na Mongólaigh agus Geingeas ar Vut i bpáirc an áit.
Thairis sin, rinne an tAthair Eaglaiseach Irenaeus tagairtí doiléire d'"Eoin Sagart" nó "Eoin Preispitéir" éigin a scríobh, dar leis, dhá cheann de "Litreacha Naomh Eoin" sa Tiomna Nua - trí cinn atá ann ar fad.
Ar a laghad, ní raibh siad dóchasach as teacht ar Sheán ansin, nó nuair a d'imigh an Impireacht Mhongólach, d'éirigh bóithre Lár na hÁise míshuaimhneach agus dainséarach, agus ní fhéadfá an réigiún sin a thaisteal a thuilleadh.
I saothair ar nós scéalta taistil John Mandeville nó Scéal an Triúr Ríthe le hEoin ó Hildesheim, tháinig cuma "Thír na nÓg" ar ríocht Sheáin Shagairt arís, agus ní raibh an ríocht sin suite i Lár na hÁise ní ba mhó, ach san India nó in áit dhúchoimhthíoch éigin ar fad.
Níos déanaí, bhreac an tEaspag Gearmánach Otto von Freising síos ina chroinic gur casadh easpag ó Jabala sa tSír air i bhfianaise an Phápa Eoghan a Trí, easpag arbh ainm dó Aodh nó Hugo, agus go raibh sé ag lorg cabhrach ón bPápa in aghaidh na Saraisíneach.
Go gairid ina dhiaidh sin, - dar le hAodh - rinne Seán Sagart iarracht Iarúsailéim agus an Tír Naofa a ghabháil freisin, ach ó bhí an abhainn úd Tigris ag cur thar maoil le tuile na taoide, ní thiocfadh Seán trasna.
Nuair a tháinig an Impireacht Mhongólach ar an bhfód, fuair Críostaithe deis cuairt a thabhairt ar thíortha agus ar chríocha nach raibh feicthe acu riamh roimhe sin, agus bhain na sluaite móra acu leas as bóithre maithe gardáilte na hImpireachta.
Bhí na Críostaithe san Iarthar den tuairim i gcónaí go raibh ríocht Neastórach ann i bhfad ar shiúl sa Domhan Thoir, agus go raibh sé géar-riachtanach ag na Críostaithe comhghuaillíocht a chur ar bun le monarc na ríochta sin le stáit na gCrosáidithe a shábháil ó choinscleo na Moslamach.
De réir mhiotaseolaíocht uile-Eorpach na Meánaoiseanna, rí Críostaí ab ea Seán Sagart ("Prester John" nó, mar a deir foclóir Phádraig Uí Dhuinnín, Eoin Cruimhthir) agus é i gceannas ar ríocht mhór shaibhir Chríostaí taobh amuigh den Eoraip.
Nuair a tháinig sí go Páirc na Cúile ar dtús, bhí ceist na talún go mór i mbéal an phobail agus thuig sí sula i bhfad go raibh sí ar thaobh na dtionóntaí bochta, rud a d’fhágfadh go gcaithfeadh sí snámh in aghaidh easa ó thaobh a haicme féin agus tuairimí na haicme sin.
Ar deireadh, d’fhéach sí le Béarla a chur ar a cuid bailiúchán a bhí ar aon dul le Béarla mhuintir na tuaithe ag an am, rud a d’fhágfadh go mbeadh teacht agus tuiscint ag an gcuid is mó de mhuintir na hÉireann ar litríocht ársa na Gaeilge i dtús an fichiú haois.
Tá monarchana gluaisteán i dtíortha éagsúla ar fud an domhain, go háirithe i Stáit Aontaithe Mheiriceá, an Fhrainc, an Ghearmáin, an Iodáil, an tSualainn, an tSeic, Sasana, an Rúis, an tSeapáin, an India, an tSín, Meicsiceo agus an Bhrasaíl.
Chumhdaigh Cúirt Uachtarach na Rinne an dlí, ach d'easaontaigh an Chúirt Achomhairc leis an gcinneadh seo, nó fuair sí an t-acht neamhbhailí, nó bhí sé ag teacht salach ar an mBunreacht, agus chaithfí dlí den chineál sin a reachtú mar athrú bunreachta, is é sin, bhí tromlach dhá dtrian de dhíth in dhá theach na Parlaiminte le bailíocht a chinntiú don acht.
Cuireadh cosc le caidreamh craicinn, cleamhnas agus pósadh idir daoine a bhain le dreamanna éagsúla cine, tugadh isteach aicmiú na ndaoine de réir a gcine, agus bunaíodh bord aicmiúcháin le ceist aon duine a fhuascailt nach mbeadh inaicmithe ar an chéad dul síos.
Fiú lena lá féin, ní bhfuair Schiaparelli aitheantas do na canálacha ach ó chuid de na réalteolaithe, nó bhí a lán eile acu den bharúil nach raibh siad in ann na canali a aithint lena súile féin, agus gur dhócha nach raibh iontu ach iomrall súl de chineál éigin.
Is iomaí teoiric a tháinig chun solais sna meáin chumarsáide, agus is é an míniú is inchreidte ná nach raibh cuid de na Gardaí ábalta glacadh leis go raibh fórsaí slándála na Ríochta Aontaithe ag cabhrú leis na sceimhlitheoirí.
Táthar den bharúil freisin go raibh aonaid eile in Arm na Breataine bainteach leis na dílseoirí a bhí freagrach as na buamaí ach níl an t-eolas ar fad ar fáil mar nach bhfuil Rialtas na Breataine sásta na comhaid chuí a fhoilsiú.
Thairis sin, áfach, dúirt na Gardaí nach bhféadfadh na Dílseoirí buamálacha den chineál sin a chur i gcrích san am as a stuaim féin, nó thaispeáin an taighde fóiréinseach gur buamaí sofaisticiúla a bhí ann, chomh sofaisticiúil is go mbeadh cuidiú ó shaineolaí de dhíth ar na Dílseoirí lena leithéid a chur i dtoll le chéile.
De thoradh na tuarascála, cuireadh an iomad ceisteanna faoi, cén fáth a mbeadh Rialtas na hÉireann ag iarraidh an fhírinne a cheilt faoi ionsaithe sceimhlitheoireachta a bhí dírithe ar dhochar a dhéanamh do shíocháin na sochaí in Éirinn féin.
Is é an rud a bhí i gceist le buamálacha Bhaile Átha Cliath agus Mhuineacháin ná sraith ionsaithe sceimhlitheoireachta a rinneadh ar Bhaile Átha Cliath agus ar Mhuineachán ar an 17ú lá de Mhí na Bealtaine, 1974.
Theastaigh ó Bismarck an Ghearmáin a aontú faoi cheannas aicme rialaithe na Prúise agus d'éirigh leis é sin a dhéanamh trí chogadh a spreagadh trí huaire, leis an Danmhairg i 1864, a thug Schleswig-Holstein don Phrúis, leis an Ostair i 1866, trínar gabhadh Hanover agus tailte éagsúla i dtuaisceart na Gearmáine, agus leis an Fhrainc i 1870, rud a thug an deis dó Mecklenburg, an Bhaváir, Baden, Wǖrtemberg agus Sacsain a chuir faoi smacht na Prúise.
Ní raibh na himpirí a tháinig i gcomharbacht ar Wilhelm I chomh cumasach leis féin, agus cé gur éirigh leo níos mó tailte a ghabháil, agus arm ollchumhachtach a chruthú, ba é an toradh a bhí ar a gcuid uaillmhiain ná go raibh iomaíocht ghéar idir an Ghearmáin agus an Bhreatain ar thaobh amháin, agus leis an Rúis ar thaobh eile, a chuir tús le Cogadh Domhanda, cogadh a chaill an Ghearmáin, agus a d'fhág briste agus laghdaithe í.
Ó nach raibh ach bunchleachtadh acu ar obair an phóilín, ba é an príomhról a ceapadh dóibh ná treisiú le neart míleata na bpéas, agus iad ag déanamh fairtheoireachta, ag gardáil, ag tionlacan gníomhairí de chuid an Rialtais, ag tacú leis na constáblaí, ag cur smacht ar na sluaite, agus ag cur catha ar na hÓglaigh.
Déanta na fírinne, áfach, bhí an Rialtas i ndiaidh cead a thabhairt dóibh, ar an 29 Nollaig 1920, "díoltas oifigiúil" a imirt ar na hÓglaigh agus ar lucht a dtacaíochta trína gcuid maoin shaolta agus tithe a chur trí thine.
Is é sin, ní rabhthas ag iarraidh síocháin agus rialtas dlíthiúil a chur ar bun in Éirinn arís, ach ag cur cogadh polaitiúil ar an scarúnachas Éireannach, cuma cé acu a bhí náisiúnachas síochánta dlíthiúil nó poblachtánas armtha i gceist.
I ndiaidh an iomláin, ba chuma le cuid mhór de na Poblachtánaigh faoi na miondifríochtaí idir na díormaí éagsúla, agus ba ghnách leo "Dúchrónach" a thabhairt ar fhear ar bith a raibh arm tine leis agus é ag cur catha ar na hÓglaigh.
Bhí nósanna brúidiúla na nDúchrónach i mbéal an phobail ar fud an domhain, rud a rinne an-díobháil do chlú idirnáisiúnta na Breataine Móire, agus bhí polaiteoirí Sasanacha agus an Rí féin ag lochtú fórsaí na Corónach faoin dóigh a raibh siad ag rith damhsa in Éirinn.
Fórsa paraimíleata ab ea Fórsa Chúltaca Chonstáblacht Ríoga na hÉireann, nó na Dúchrónaigh mar a thugtar orthu go minic a cuireadh go hÉirínn le cuidiú le Constáblacht Ríoga na hÉireann troid a chur ar Óglaigh na hÉireann i mblianta Chogadh na Saoirse, ó 1920 go 1921.
I rith an tsamhraidh sa bhliain 1920, is iomaí sráidbhaile nó cathair bheag a dhóigh is a chreach na Dúchrónaigh: Tuaim i gContae na Gaillimhe, Baile Átha Troim, Baile Brigín, Dúrlas Éile, an Teampall Mór, agus go leor eile.
I Mí Eanáir sa bhliain 1921, d’eisigh Coimisiún an Lucht oibre sa Bhreatain Mhór tuarascáil ar chúrsaí na hÉireann, agus iad ag lochtú pholasaí slándála an Rialtais go tromchúiseach, go háirithe ó chreid siad go raibh na Dúchrónaigh imithe ó smacht ar an Rialtas.
Eisean údar na leabhar "Pleanáil Teanga in Éirinn 1919-1985", a d'fhoilsigh Carbad/Foras na Gaeilge sa bhliain 1994, agus "An Ghaeilge agus an tAontas Eorpach - Féiniúlacht agus Éagsúlacht Teanga", a d'fhoilsigh Clódhanna Tta.
Sa bhliain 2009 scríobh sé leabhrán dátheangach "Liospóin Léirmhínithe/Lisbon Explained",a d'fhoilsigh Ionadaíocht an Choimisiúin Eorpaigh i mBaile Átha Cliath roimh an reifreann a ghlac leis an gConradh in Éirinn, Tá liosta de chuid dá chuid leabhar, maille le breis is 50 alt leis in 8 dteanga, le léamh ar a shuíomh gréasáin pearsanta, www.seanoriain.eu .
Is é an plean a bhí ag na hÉireannaigh Aontaithe ná go n-éireodh na ceannaircí i mBaile Átha Cliath amach ar an 24 Bealtaine 1798, agus go gcuirfeadh na ceannaircí sna contaetha timpeall bac leis na saighdiúirí a bheadh ag iarraidh teacht isteach sa chathair.
Bhí sé ina Fear an Chluiche i gCluiche Ceannais Shraith na Seaimpíní UEFA 2005, inar iompaigh Learpholl easnamh 3-0 ar ais chun AC Milan a shárú ar phionóis, agus Cluiche Ceannais Chorn an FA 2006, ar a dtugtar Cluiche Ceannais Gerrard mar ómós dá fheidhmíocht.
Mar imreoir, áirítear ar a chuid gradaim aonair Peileadóir Club na Bliana UEFA in 2005, Imreoir na Bliana PFA Players in 2006, Peileadóir na Bliana FWA in 2009, ceapadh mar Bhall d’Ord Impireacht na Breataine in 2007, agus ionduchtú isteach i Halla na Laochra sa Premier League i 2021.
Agus é curtha síos ag feighlithe agus comhghairmithe mar dhuine de na himreoirí is fearr dá ghlúin, chaith Gerrard an chuid is mó dá shaol imeartha mar imreoir lár páirce do Learpholl agus d’fhoireann náisiúnta Shasana, agus é ina chaptaen ar an mbeirt.
Comhollscoil d'Ollscoil na hÉireann is ea Coláiste na hOllscoile, Corcaigh - Ollscoil na hÉireann, Corcaigh (as Béarla, University College Cork nó UCC; tugtar Coláiste na hOllscoile Corcaigh nó COC uirthi go coitianta) atá suite i gCorcaigh na hÉireann.
Is iad seo a leanas dámha na hOllscoile: na hEalaíonaagus Staidéir Cheilteacha, an Tráchtáil, an Innealtóireacht, Eolaíocht agus Teicneolaíocht an Bhia, An Dlí, An Leigheas agus an tSláinte, agus An Eolaíocht.
In éineacht leis an tSeanad ritheann sí dlíthe a thagann i bhfeidhm má chuireann an tUachtarán a lámh leo, ach is féidir leis an Dáil neamhthoil an tSeanaid a shárú agus ní mór don Uachtarán glacadh le Bille atá rite ag an Oireachtas ach amháin má fheictear dó gur sárú ar an Bhunreacht atá ann.
B'é an Dara Dáil a bhí i bhfeidhm nuair a vótáil an Dáil ar son an Chonradh Angla-Éireannach i 1922, agus b'é an Tríú Dáil an chéad Dáil a toghadh faoi chóras an chonartha sin, i 1922 chomh maith.
Mar gheall ar a n-easaontú leis an gConradh, staon na frith-chonraitheoirí ón Tríú Dáil agus ón gCeathrú Dáil, ach scar páirtí nua, Fianna Fáil, ó na frithchonraitheoirí eile i Sinn Féin sa bhliain 1926 ionas go mbeidís in ann páirt a ghlacadh sa Dáil faoi chóras an chonartha, agus ghlac an páirtí sin suíocháin i nDáil Éireann sa Chúigiú Dáil agus i ngach Dáil ina diaidh.
Ba mhinic a d'fháiltigh sé ealaíontóirí agus fiú radacaigh óga go Tamminiemi sna seascaidí, nuair a theastaigh uaidh iad a cheangal den chóras polaitiúil, agus thagadh a chuid seanchairde ar cuairt le folcadh sabhna a fháil i dteach an Uachtaráin.
Cros Ar Loch, Cillín Chéir, An Chill Mhór, An Chlaideach , Cairrigín, Ceathrú Mhór, Cabhanach,Clochán, Cluain Colbhaigh, Cor Mín, Cor an Iarna, Crannachan, Coill Uí Lionáin, Cill na Craoibhe, Coill Og
B'é tuairim A. N. Wilson, a scríobh beathaisnéis Lewis, go raibh sé suite siúráilte go raibh a leithéid de chaidreamh acu le chéile nuair a bhí Lewis ag fáil leighis óna chuid cneánna cogaidh, ach is dealraitheach nach bhfuil de bhunús aige leis seo ach cúpla litir nár bhain sé an chiall cheart astu.
Scríobh Lewis: "Is minic a chuireann sé iontas orm a fheiceáil go ndéanann na daoine a casadh orm anseo neamhshuim iomlán de shaothar Yeats. Is dócha nach dtaitníonn sé ach le hÉireannaigh. Más amhlaidh, altaím leis na déithe go léir gurb Éireannach a tharla a bheith ionam."
I dtús a chaithréime mar scríbhneoir, bhí Lewis ag dréim lena chuid saothar a chur chuig tithe foilsitheoireachta i mBaile Átha Cliath: "Má chuirim mo chuid stuife chuig aon fhoilsitheoir choíche, sílim go mbainfidh mé triail as muintir Maunsel i mBaile Átha Cliath, i gcruth is go mbeidh baint agam le scoil scríbhneoirí Bhaile Átha Cliath."
Samhlaigh duit mé i m'aonar, thuas sa seomra sin i Magdalen, oíche i ndiaidh oíche, agus mé ag mothú, gach soicind a n-ardóinn súile m'intinne de mo chuid oibre, go raibh Sé ag druidim isteach chugam go maorga malltriallach, Sé féin, a bhí mé ar theann mo dhichill a sheachaint.
I dTéarma na Tríonóide sa bhliain 1929, ghéill mé Dó, agus d'admhaigh mé gurbh é Dia Dia, agus thit mé síos ar mo ghlúine, le m'urnaí a dhéanamh b'fhéidir, agus mise ar an iompaitheach ba thruamhéilí, ba dhrogallaí amuigh, b'fhéidir.
Cé go ngnáthaíodh muintir Lewis seirbhísí Eaglais na hÉireann go dílis, chuaigh Lewis leis an aindiachas nuair a bhí sé trí bliana déag, agus ní dheachaigh sé le creideamh arís sula raibh aon bhliain déag is fiche slánaithe aige.
Seo an cuntas a thug sé ar Éireannach a buaileadh air i Sasana: "Cosúil leis na hÉireannaigh uile go léir a chastar ar a chéile i Sasana, bhí muid, i ndeireadh ár gcomhrá, ag lochtú braschaint agus leadránacht dhosheachanta an chine Angla-Shasanaigh. I ndiaidh an iomláin, a ami, is iad na hÉireannaigh an t-aon phobal amháin atá ann.Is ar éigean a bheinn sásta mo shaol a chaitheamh nó mo bhás a fháil i measc aon chine eile."
I litir chuig cara, scríobh Lewis: "Anseo, tháinig mé trasna ar scríbhneoir den chineál a bhí riamh ag teastáil uaim, agus tá mé siúráilte go dtaitneodh sé leatsa freisin. Is é sin, W. B. Yeats. Cumann sé drámaí agus dánta faoinár seanmhiotaseolaíocht Éireannach, saothar a bhfuil saoithiúlacht agus áilleacht as an ngnáth ag baint leis."
Ina leabhar Surprised by Joy, scríobh sé: "Ní féidir le haon Sasanach a thuiscint cad é mar a chuaigh Sasana i bhfeidhm orm i dtús báire. An blas aisteach Béarla a bhí le cloisteáil i mo thimpeall, ba chosúil le caint na ndeamhan é, dar liom. Ach b'é an tírdhreach ba mheasa. Idir an dá linn, rinne mé cairdeas le Sasana arís, ach d'fhág an chéad teagmháil seo goimh orm le Sasana, goimh a bhí i bhfad ag cneasú."
Nuair a bhí sé iompaithe, chuaigh Lewis in Eaglais Shasana, is é sin, san Eaglais Anglacánach, rud a ghoill ar a chara Tolkien, ós rud é go raibh sé féin ina Chaitliceach, agus é ag dréim go rachadh a chara leis an gcreideamh áirithe sin.
Maidir le Sven Dufva, cuireann an dán seo síos ar shaol agus ar bhás Sven Dufva, fear óg ar bheagán céille a théann sna saighdiúirí, ós rud é nach bhfuil aon mhaith ann le haghaigh obair feirmeoireachta, agus cé nach bhfuil an tsaighdiúireacht ag éirí leis go rómhaith ach an oiread, faigheann sé bás an laoich sa deireadh, agus é ina sheasamh ar an droichead leis na Rúisigh a stopadh ón abhainn a thrasnú:
D’eagraigh sé roinnt turasanna do cheannairí na mac léinn, ceannairí Aontas na Mac Léinn in Éirinn ach go háirithe, chun na Breataine Bige agus chruthaigh nasc le hAontas Mhic Léinn na Breataine Bige chun nósmhaireacht an dátheangachais i ngluaiseacht na mac léinn abhus a láidriú.
Toghadh é ina Uachtarán ar Chomhaltas na Mac Léinn i 1990 agus leag sé amach nósmhaireacht chun an polasaí dátheangachais sin a chur i bhfeidhm:- Cuireadh gach ábhar scríofa de chuid an Chomhaltais amach go dátheangach ó chuntais na bliana go dtí T-léintí, postaeir agus clár imeachtaí Sheachtain na nGiobal.
D’ath-eagraigh sé gnólachtaí an Chomhaltais agus mar chuid de sin ceapadh bord bainistíochta, cuireadh an polasaí dátheangachais i bhfeidhm ar earcaíocht agus tugadh feidhm do Oifig na Gaeilge Labhartha OÉ Gaillimh chuige sin.
Mar bhall de Choiste Gnó Chonradh na Gaeilge bhí baint lárnach aige leis an bhfeachtas i dTeach Laighean agus sna meáin chun Bille na dTeangacha Oifigiúla a thabhairt chun cinn agus a láidriú agus san ollfheachtas chun stádas a bhaint amach don Ghaeilge mar theanga oifigiúil oibre den Aontas Eorpach.
Toghadh é ina oifigeach oideachais ar Chomhaltas na Mac Léinn in OÉ Gaillimh i 1989 agus d’eagraigh sé feachtas chun go mbeadh polasaí dátheangachais ag an gComhaltais agus Oifigeach Gaeilge chun an polasaí sin a chur i bhfeidhm.
Eagraíonn sé i gcomhair le Gael-Linn Bréagchúirt Uí Dhálaigh, comórtas bréagchúirte Gaeilge bliantúil do mhic léinn dlí tríú leibhéil i ndilchuimheamh an IarPhríomhbhreithimh agus an IarUachtaráin ar Éirinn: Cearbhall Ó Dálaigh.
D'fhéadfá a rá go raibh an Mheán-Pheirsis sách cosúil leis an Nua-Pheirsis ó thaobh na gramadaí de, ach ní raibh na hIaránaigh iompaithe chun an Ioslaim go fóill, agus mar sin, ní raibh an stór focal breac le hiasachtaí Araibise, mar atá sé inniu.
Cé gurb í an Phaistis an teanga náisiúnta san Afganastáin, is í an Pheirsis is mó a labhraítear ansin mar fhrancbhéarla i gcumarsáid idir na treibheacha éagsúla, agus tá an Pheirsis níos tábhachtaí mar theanga liteartha agus chultúrtha, ós rud é nach bhfuil mórán saothrú ná caighdeánú déanta ar an bPaistis.
Inniu, ní bhíonn Cosacaigh Kuban admhálach gur Úcránaigh eitneacha iad, ach is féidir a mhaíomh gur canúint de chuid na hÚcráinise a labhraíonn siad, agus is féidir blas na hÚcráine a aithint ar a gcuid béaloidis.
Sa bhliain 1539 d'iarr an Sabhdán Otamánach ar Vasiliy a Trí, Ard-Phrionsa Mhoscó, bac éigin a chur ar fhoghlacha na gCosacach, ach is é an freagra a fuair sí ná: "Ní mhóidíonn na Cosacaigh mionna dílseachta domsa: a rogha saol a bhíonn acu."
Sa bhliain 1549, d'fhreagair Ivan Uafásach, Sár na Rúise, impí den chineál chéanna ón Sabhdán mar seo: "Ní géillsinigh de mo chuid féin iad na Cosacaigh chois Abhainn Don, agus is i nganfhios dom féin a imíonn siad chun cogaidh agus a mhaireann siad sa tsíocháin."
Chloisfeá caint den chineál seo go minic idir an Rúis, Comhlathas na Polainne agus na Liotuáine, agus an Tuirc Otamánach, agus gach ríocht acu ag iarraidh a leas féin a bhaint as Cosacaigh Zaporizhia in aghaidh an dá stát eile.
Is mar ghardaí teorann agus mar shearbhóntaí de chuid an Impire anlathaigh sin is mó a aithníonn muintir an Iarthair na Cosacaigh, agus is le tíorántacht na hImpireachta a shamhlaítear iad – íomhá atá bun os cionn ar fad le clú na gCosacach sa Rúis féin.
Chuala muintir Iarthar na hEorpa an chéad iomrá ar na Cosacaigh i lár na seachtú haois déag, nuair a d'éirigh Cosacaigh Zaporizhia faoi cheannas Bogdan Chmielnicki amach in aghaidh chumhacht na Polainne agus na Liotuáine san Úcráin.
Mar sin féin, níl aon fhianaise dhíreach a fuarthas níos luaithe ná an 15ú haois, rud a léiríonn cén áit ar fhás caife san Afraic ar dtús nó a d’fhéadfadh a bheith ina spreagthach ag na daonraí dúchasacha Tá scéal an aoire óig a raibh tréad gabhar aige, lá amháin thug sé faoi deara go raibh gabhar ag ithe roinnt caora, tar éis iad a ithe, bhí sé lán d'fhuinneamh agus sceitimíní.
Fásann sé is fearr le báisteach go minic, teochtaí te, ach ní teochtaí, agus talamh cnocach 600 go 1,200 méadar os cionn leibhéal na farraige agus dá bhrí sin tá sé á shaothrú i réigiúin thrópaiceacha ar fud na cruinne.
Agus 35 míle fágtha (4-5 lá taistil, gan ach beirt ag tarraingt an chairr sleamhnáin) agus gan níos mó ná 1-2 lá bia fágtha, socraíodh go siúlfadh duine den bheirt ina aonar chun cúnamh a fháil, fad is a d’fhan an duine eile le Evans.
Thóg sé ocht n-uaire déag chun an tsiúlóid 35 míle ina aonar a dhéanamh thar an oighear chun an campa a shroicheadh, agus gan ach trí bhriosca agus roinnt seacláide le n-ithe aige, thit sé i mbun a chos díreach tar éis dó an campa a shroicheadh leathuair roimh shíobadh sneachta fíochmhar a mharódh é, is dócha, agus a chuir moill lá go leith ar an mbuíon tarrthála.
De bhrí gur tháinig siad i dtír ar chósta theas neamháitrithe na Seoirsia Theas, bhí ar thriúr de na fir, agus arís, Shackleton agus Crean ina measc, siúl trasna go dtí an taobh eile i dturas suntasach 36 huaire – an chéad uair a chuathas trasna an oileáin shléibhtiúil seo.
Thart ar thús mhí Feabhra, bhí an Leifteanant Evans ag éirí an-tinn le galar carrach, agus ó 13 Feabhra 1912, céad míle ó shábháilteacht an champa, bhí ar Crean agus Lashly é a tharraingt ar an gcarr sleamhnáin, rud a chuir moill níos mó ar an triúr agus na soláthairtí bia ag éirí an-íseal.
Cas: ar cheann de na tríréaltaí is áille sa spéir ; tá na trí chomhbhall ar méid 4.63, 6.92 agus 8.40; deighilt 2.9" agus 7.6"; uillinn suímh 230 agus 115 ; is réalta athraitheach an phríomhréalta den saghas Réalta Alpha Canum Venaticorum, agus is déréalta speictreascópach í chomh maith.
AO Cas: réalta athraitheach cháiliúil, agus ar cheann de na córais réaltacha is mórmhaise dá bhfuil ann; den saghas ELL/KE (.i. réalta athraitheach rothlaithe éileapsóideach agus déréalta theagmhála atá ann); méid 6.07 go 6.24; tréimhse 3.523487 lá.
Mar gheall ar argóint idir eisean agus duine de na sagairt, dhírigh na hÍosánaigh a theaghlach ón misean agus chuir siad fúthu i sráidbhaile eile timpeall is 7 míle slí ó Kutama, cé go raibh cead ag na páistí leanúint ar aghaidh sa bhunscoil agus iad ag fanacht le gaoil leo le linn na seachtaine.
D’éirigh go han-mhaith, freisin, lena chéad chlár teilifíse 'An Fear agus a Scéal', a chraoladh i dtús laethanta Theilifís Éireann agus le sraith d’agallaimh fhada phearsanta 'Proinsias Mac Aonghusa ag caint le.' a chraoladh ar Raidió na Gaeltachta i 1981.
Thar aon chlár eile, d’fhéadfaí a rá gur bhain Proinsias barr feabhais amach leis an gclár cáiliúil cúrsaí reatha teilifíse 'Féach', ar a raibh sé ag obair ó 1969 go dtí gur cuireadh deireadh leis sa bhliain 1985.
Tá cnuasach tábhachtach ábhair, idir chraolta agus chlóite, curtha ar fáil ag Proinsias thar na blianta a bheidh mar cháipéisí luachmhara staire amach anseo agus a thabharfaidh léargas ar ghnéithe den saol, nach bhfeicfeadh solas an lae go deo, b’fhéidir, murab é, go háirithe i ré na cinsireachta agus an fhrithnáisiúnachais sna seachtóidí.
Bhí an-spéis freisin ina cholúin tuairimíochta Marcus Taobh Istigh i bhFoinse, a altanna seachtainiúla in Anois roimhe sin, a cholún Gulliver sa Sunday Press, a altanna míosúla in Feasta, gan trácht ar ábhair a foilsíodh i gComhar, san Irish Press, sa Munster Express, in Hibernia agus sa New Statesman.
Bhí sé páirteach san iliomad feachtais ar son chearta mhuintir na Gaeltachta i rith a shaoil agus thug sé tacaíocht ar leith do Bhríd Nic Dhomhnaill ina troid ar son Aifrinn Ghaeilge i mBun na gCnoc agus chabhraigh sé go mór chun cás Bhríd agus an leatrom a bhí á dhéanamh uirthi a chur os comhair an phobail.
Cé gur fhéach an t-údar leis an gcanúint a sheachaint, d'fhág Gaeilge labhartha Chontae an Dúin an-sliocht ar an teanga a scríobh sé, agus mar sin, is é a ghráiméar Gaeilge an fhoinse eolais is flúirsí dá bhfuil againn inniu ar chaint na ndaoine i gContae an Dúin i dtús na naoú haoise déag.