polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Leathnaigh Anraí mórcheannas na Gearmáine go mór san Eoraip nuair a fuair sé an ceann is fearr ar a gcéilí comhraicbhain na Slavaigh sa bhliain 929 ag Cath Lenzen feadh abhainn na hElbe, trí iallach a chur ar Diúc Wenceslaus I na Boihéime , trí ionradh ar Dhiúcacht na Boihéime sa bhliain chéanna, agus trí ríochtaí na Danmhairge i Schleswig a chur faoi smacht sa bhliain 934.
Chuir Anraí cosc ar thobchliseadh na cumhachta ríoga, mar a tharla san Fhranc Thiar, agus d’fhág sé ríocht i bhfad níos láidre dá chomharba Otto I. Cuireadh é i Mainistir Quedlinburg, a bhunaigh a bhean chéile Matilda ina onóir.
Tháinig siad le chéile i 915 agus ar leaba a bháis sa bhliain 918, mhol Conrad Anraí mar an chéad rí eile, ag cur san áireamh gurb é an diúc an t-aon duine a d’fhéadfadh an ríocht a choinneáil le chéile in aghaidh ceannaircí inmheánacha agus ruathair seachtracha mhuintir na Maigiarach.
Bhí iachall ar llywelyn géilleadh don Rí agus a tháilte uilig taobh thoir den Abhainn Conwy a thabhairt suas, ach bhí sé in ann, i gcomhaontas le phrionsaí eile de chuid na Breataine Bige, na tailte seo a bhuachaint ar ais Thaobhaigh sé le chomhghuaillíocht na mbarúin a chur iachall ar Eoin an Magna Carta a shíniú, sa bhliain 1215.
I 1166, chuir an tArd Rí Ruaidhrí Ua Conchobhair agus Tighearnán Ua Ruairc, rí Bhréifne, Diarmaid Mac Murchadha as Éireann (sa bhliain 1152, d'fhuadaigh Diarmaid Mac Murchadha bean Uí Ruairc. Dearbhairghilla).
Tá caighdeán na Graonlainnise bunaithe ar chanúint an Iarthair, is é sin, an cineál Graonlainnise a chluinfeá i Nuuk , príomhchathair na Graonlainne, ach tá dhá chanúint eile ann agus iad chomh difriúil agus nach furasta iad a thuiscint mura bhfuil ach an chanúint chaighdeánach agat, is é sin, Graonlainnis an Oirthir nó tunumiit oraasiat agus an cineál Graonlainnise a labhraítear in Qaanaaq agus in áiteanna eile in Iarthuaisceart na Graonlainne.
Mar gheall ar an mór-éileamh a bhí ann ar dhoiciméadú gnó de bharr Réabhlóid na Tionsclaíochta, a thosaigh i lár an 18ú haois, tháinig foirmiúlú agus speisialú ar cheird an aistriúcháin agus bunaíodh scoileanna tiomanta agus cumainn ghairmiúla.
Ina laethanta luath amharclainne, d'oibrigh sé leis an Amharclann Theatre Colonnades, ag Ionad Amharclainne Eugene O'Neill i bPort Láirge, Connecticut, agus lena bhean chéile denn todhchaí, Rhea Perlman a bhí le feiceáil i ndrámaí ón westbeath Playwrights Feminist Collective.
Ar an 20 Bealtaine, 2008, chuir O'Doherty samhail den duine ar leis a ainm cleite i gcré na cille mar dhea sa Músaem Nua-Ealaíne na hÉireann de bharr go raibh dul chun cinn déanta ó thaobh na síochána ó thuaidh, agus thosaigh sé ag baint úsáide as a ainm baiste athuair.
Tá fothracha sa cheantar seo ón gClochaois, ach tá an chéad taifead scríofa ar Achadh nan Càrn le fáil ó 1305 i gcairt de chuid Éadbhard I Shasana ina bhfuil ‘Aghencarne’ liostaithe i measc na dtailte ar leo ab Mhainistir Dhùn Droighnein, nuair a tháinig an t-ainm Achadh Carna le feiceáil mar bhábhún a bhain le mainistir Dhún Droighnín.
Tá sé suite ag 18m os cionn leibhéal na farraige, ,i gcroílár réigiún Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh , idir Dhùn Droighnein agus Palnackie, ag inbhear na haillte Achadh nan Càrn, áit a sreabhann sé go Bhàgh Achadh nan Càrn, san Linne Shalmhaigh.
Tugtar meicníocht Higgs ar nochtadh bhriseadh na siméadrachta i réimsetheoiric chandamach, agus taispeánann sí conas a leanann cáithníní maisiúla i ndiaidh briseadh na siméadrachta, ní hionann is gnáthréimsetheoiric nach réamhinsíonn ach cáithníní gan mhais.
Ní ceadmhach an Leabhar ná aon chineál treoracha oiliúna nó straitéise eile a nochtadh don tsaol mhór, rud a dhéanfadh an-dochar don ghluaiseacht, agus mar sin, is dócha go ngearrfar pionós dian - armchúirt fiú - i bhfeidhm ar an té nach gcloífidh leis an rúndacht seo.
An tÓglach a mbronnfar cóip den Leabhar air, caithfidh sé an méid iomlán a léamh ó thús deiridh agus a fhoghlaim, na rialacha iompraíochta agus cogaíochta a urramú mar a leagtar síos sa leabhar iad, agus na treoracha a thugtar sa leabhar a chur i bhfeidhm go neamhspleách.
Is léir nach n-iompóidh an rúcach nua-earcaithe ina Óglach déanta i ndiaidh an Leabhar a léamh, nó teastaíonn oiliúint phraiticiúil cogaidh uaidh chomh maith, ach mar sin féin, tugann an Leabhar léargas cuimsitheach don léitheoir a chuideoidh leis é féin a ullmhú don fhiannas san eagraíocht.
Sa Ríocht Aontaithe, i bPoblacht na hÉireann agus i dtíortha áirithe eile, glactar leis gur eagraíochtaí coiriúla sceimhlitheoireachta íad an tIRA agus na dreamanna Éireannacha Poblachtánacha a tháinig sna sálaí aige, agus mar sin, ní féidir an Leabhar Uaine a chlóbhualadh go hoscailte.
An dara heagrán a bhfuil aithne fhorleathan air, níltear cinnte faoi bhliain a fhoilsithe, ach tháinig trí pháirt de chun solais sa bhliain 1977, nuair a bhí Séamus Ó Tuama, Ceann Foirne an IRA, á choinneáil in imtheorannú, agus is gnách "eagrán na bliana 1977" a thabhairt air.
Is éard a leagtar amach sa Leabhar Uaine ná cuspóirí na gleice armtha atá an tIRA a chur, an córas oirbheartaíochta, agus na coinníollacha atá le comhlíonadh le go bhféadfar a rá go bhfuil an cath briste ar Arm na Breataine Móire agus comhghuaillithe an Airm sin.
Oifigeach Sasanach é Kitson a bhí ag cur faoi chois ceannaircí sna coilíneachtaí i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda, cosúil le hÉirí Amach Mau Mau sa Chéinia agus an Éigeandáil Mhalaech i Leithinis Mhalae - an Mhalaeisia, inniu.)
De réir na fhinscéil d'fhreastail "Satán é féin" ar dheasghnáth ansin i 1590, cé gur dóichí gur "Francis Stewart, 5ú Iarla Bothwell a bhí ina Shatán. Le linn an séú haois déag bhí baint ag 70 duine ar a laghad le Trialacha na gCailleach, agus spreag na himeachtaí saothair mar "Tam o 'Shanter" le Burns agus "The Thirteenth Member" le Mollie Hunter.
D’oibrigh Varadkar go tréan ar mhaithe le Plean “Éire Shláintiúil” an Rialtais chun sláinte mhuintir na hÉireann a fheabhsú, thug sé isteach an chéad reachtaíocht um shláinte phoiblí a achtaíodh in Éirinn chun praghsáil, infhaighteacht agus margaíocht na ndeochanna alcóil a rialáil.
Bhí cónaí uirthi féin agus Máirtín in árasán ar an gCuarbhóthar Theas agus d’fhan siad in árasáin éagsúla go dtí gurbh acmhainn dóibh teach a cheannach ag 3 Gairdíní na Gréine, Dartraí, i gceantar Ráth Maonais i mBaile Átha Cliath agus ní raibh aon chlann orthu.
Tá na dosaein de spásárthaí scaoilte ag na Stáit Aontaithe, ag an Aontas Sóivéadach, ag Gníomhaireacht Spáis na hEorpa agus ag an tSeapáin i dtreo Mharsa, agus is iomaí ceann acu nár tháinig a fhad leis an bpláinéad dearg riamh.
Mar sin, bíonn an lucht saineolais féin ag trácht, idir shúgradh agus dháiríre, ar "thriantán Bhermuda" sa spás, agus é comhdhéanta as an Domhan, Mars agus an Ghrian, nó ag tagairt do "gheasa Mharsa" nó d'arrachtach spáis agus é ag ithe spásárthaí.
Mar sin féin, tháinig cuid mhaith spásárthaí thart leis an "arrachtach" le taighde fónta fiúntach a dhéanamh ar an bpláinéad, cosúil leis na taiscéalaithe Sóivéadacha Mars, leis na sraitheanna Meiriceánacha Mariner agus Viking, chomh maith le Mars Global Surveyor, Mars Pathfinder, agus 2001 Mars Odyssey.
Bíonn blaosc chloiginn ar chúpla speiceas a bhfuil níos mó lúbanna inti i gcomparáid le blaoscanna a sinsearacha laghairte, rud a ligeann dóibh creacha atá i bhfad níos mó ná blaosc na nathrach a shlogadh lena mbéal solúbtha.
Go lonna siad i gceart i gcorp na nathrach, eagraítear na baill phéireáilte ar dhóigh go ngabha siad ceann in aghaidh cinn an corp suas (i gcontúirt leis an ghnáthleagan a feictear in ainmhithe eile, nuair a lonnaíonn siad taobh lena chéile) agus de ghnách ní bhíonn ach scamhóg fheidhmiúil amháin iontu.
Tá nathracha le fáil san uile chearn den domhan seachas an Antartaice is formhór na gcríocha beaga, áfach tá eisceachtaí ann, go háirithe na hoileáin mhóra seo a leanas; Éire, an Íoslainn, an Lochlainn, srath oileán Hawai'i, is oileáin na Nua-Shéalainne, chomh maith le hoileáin éagsúla eile san Atlantach is san Aigéan Ciúin.
Bhí speisialtoireachtaí réigiúnacha, mar aon le gach aon tetrapod eile, i gcreatlach shinsear choitinn na nathracha uile i veirteabraí an mhuiníl, sna veirteabraí tóracsacha, na veirteabraí lumbacha, na veirteabraí peilbheacha agus i veirteabraí an eireabaill.
Tagann na chéad cnáfairtí d'fhíornathracha ó na simoliophiids a mhaireadh sa mhuir, Haasiophis terrasanctus an ceann is sine acu sin is é ag teacht ón Chailceach dhéanach , síltear go mairfeadh an speiceas seo idir 112 is 94 mhilliún bliain ó shin.
Tá Caeisiam chomh imoibríoch sin le hocsaigin go n-úsáidtear é mar fhaighteoir i bhfolúsfheadáin, agus úsáidtear tuaslagáin de photaisiam agus sóidiam, NaK mar a thugtar orthu, chun roinnt tuaslagóirí orgánacha a dhí-ocsaiginiú agus a dhíhiodráitiú.
San ocsaigin thirim, táirgíonn iarann ocsaíd iarainn ​​go héasca, ach is gnách go mbíonn ocsaigin agus uisce ag teastáil le haghaidh foirmiú na n-ocsaídí fheireacha hiodráitithe, Fe2O32x x, a chuimsíonn mórchuid na meirge.
Lárionad a bheidh ann do thaispeántais, do dhoiciméadúchán agus d’fhaisnéis, a chuirfidh próisis agus imeachtaí i gcomhthéacs níos leithne ó thaobh staire de agus i gcomhthéacs criticiúil agus a thabharfaidh le hais a chéile taithí éagsúil na nEorpach ó thaobh na staire de.
A bhuíochas leis na tabhartais flaithiúla a thug sé, bhíothas in ann ionaid fiaclóireachta a chur ar bun i Nua-Eabhrac, i Londain, sa Róimh, i bPáras, sa Bhruiséil agus i Stócólm, inar cuireadh cúram fiaclóireachta saor in aisce ar fáil do leanaí faoi mhíbhuntáiste.
Agus tacaíocht á fháil ó bhord eolaíochta a thugann le chéile speisialtóirí mór le rá agus ar a bhfuil an tOllamh Włodzimierz Borodziej ina chathaoirleach, cuireadh foireann ildisciplíneach de dhaoine gairmiúla stiúrtha ag an staraí agus coimeádaí Taja Vovk van Gaal ar bun in Ardstiúrthóireacht Pharlaimint na hEorpa don Chumarsáid chun go n-ullmhófaí ábhar na dtaispeántas agus cruth a chur ar an mbunú a bheadh ann amach anseo.
I measc phríomhchuspóirí an tionscadail ba cheart “go gcuirfí é ar chumas na nEorpach de gach glúin níos mó a fhoghlaim i dtaobh a staire féin agus, tríd an méid seo a dhéanamh, cur le tuiscint níos fearr a bheith ann ar fhorbairt na hEorpa, anois agus amach anseo.”
I mí Deireadh Fómhair 2008, chuir coiste saineolaithe a bhí stiúrtha ag an Ollamh Hans Walter Hütter, Ceann Árais de Stair Phoblacht Chónaidhme na Gearmáine, tuarascáil faoi bhráid na Parlaiminte dar teideal Bunús Coincheapúil d’Áras Stair na hEorpa, a bhunaigh coincheap ginearálta agus ábhar an tionscadail agus a leag amach an ailtireacht institiúideach.
Le hÁras Stair na hEorpa, mar institiúid chultúrtha agus mar iarsmalann, táthar chun leas a bhaint as gach uirlis atá ar fáil chun tuiscint níos fearr i leith stair agus lánpháirtiú na hEorpa a chur i gcrích, trí thaispeántais bhuana, shealadacha agus taistil, trí bhailiúchán ábhar agus doiciméad a léiríonn stair na hEorpa, trí chláir oideachais, trí imeachtaí cultúrtha agus trí fhoilseacháin, mar aon le raon leathan ábhar ar líne.
Tuigtear gur gné d'éagsúlacht chultúrtha san Eoraip í an t-ilteangachas, agus le hÁras Stair na hEorpa is é a theastaíonn ná go bhféachfadh a gcuairteoirí ar a bhfuil ar fáil ann i mórán teangacha mar cheann de phríomhshócmhainní na hinstitiúide.
Agus ábhair agus doiciméid de réimse leathan meán in úsáid, aistear trí stair na hEorpa a bheidh ann, stair an 20ú céad den chuid is mó, agus féachfar siar ar fhorbairtí agus ar imeachtaí sna tréimhsí luatha a bhfuil suntas ar leith ag baint leo don Mhór-roinn i gcoitinne.
Staid forbartha 2011-2015: EUR 31 milliún d’athchóiriú agus do leathnú amach an fhoirgnimh, EUR 21.4 milliún do na chéad taispeántais bhuana agus shealadacha (EUR 15.4 milliún chun an taispeántas agus na spásanna eile a fheistiú, EUR 6 milliún don ilteangachas) agus EUR 3.75 milliún chun cur leis an mbailiúchán.
Íocfaidh Parlaimint na hEorpa as na costais forbartha, ach d’fhéadfadh an Coimisiún Eorpach na costais leanúnacha a chomh-mhaoiniú agus tá sé léirithe ag Uachtarán an Choimisiúin cheana go mbeifí sásta an méid seo a dhéanamh.
Ní fios a thuilleadh céard é bun-ainm an chnoic ach tá Patrick Healy, staraí agus seandálaí, den tuairim go m'fhéidir gur Suide Uí Ceallaig nó Suidi Celi mar a luaitear sa Crede Mihi (leabhar chlárúchán na ndeoisí de chuid Ardeaspaig Bhaile Átha Cliath) é, atá i gceist.
Thug Darwin an téarma isteach ina leabhar ag a raibh mórthionchar, sa bhliain 1859 On the Origin of Species, inar cuireadh síos ar an roghnú nádúrtha ar aon dul leis an roghnú saorga, próiseas trína roghnaíonn póraitheoirí daonna go rianúil ainmhithe agus plandaí le haghaidh síolraithe, toisc go measann siad go bhfuil tréithe inmhianaithe acu.
Le himeacht ama, is féidir go mbeadh oiriúnuithe mar thoradh ar an phróiseas seo, a gnóthaíonn speisialtóirí sa phobal le haghaidh neideoige éiceolaí ar leith agus d'fhéadfadh, i ndeireadh na dála, go n-éireodh speiceas nua as.
Clúdaíonn sé ós cionn 28 heicteár de Pháirc an Fhionn Uisce agus scairtear suas é i limistéir éagsúla faoi na hainmneacha 'Domhain na Cait', 'Domhain na bPríomhaigh', 'Conair Foraoise Kaziranga', 'Imill an tArtach', 'Machairí na hAfraice', 'Éin', 'Reptílí', 'Plandaí', 'Feirm Cathrach' agus 'Speicis atá i mBaol'.
Bunaíodh Cumann Ríoga Zó-eolaíochta na hÉireann ag cruinniú in Ospidéal an Rotunda ar an 10 Bealtaine 1830 agus osclaíodh an Zú, nó Gáirdín Ainmhithe Bhaile Átha Cliath mar a thugtaí air ag an am, ar an 1ú Meán Fómhar 1831.
Tá sraith faisnéise The Zoo de chuid RTÉ, léirithe ag Moondance Productions taifeadta go hiomlán ar an láthair i Zú Bhaile Átha Cliath, agus craoladh ar RTÉ a hAon é in Éirinn ó 2011, ar VRT sa Bheilig ó 2011 agus ar Discovery Animal Planet sa Ríocht Aontaithe ó 2012.
Na Wathaurong, pobal Bundúchasach, a bhí ina gcónaí sa taobh sin tíre roimh theacht na nEorpach, ach bhí siad ruaigthe, is dócha, faoi sheascaidí an 19ú haois, agus an-díobháil déanta ag an ól, ag galracha nua agus ag an lámh láidir dóibh.
Is féile bhliantúil cheoil agus ealaín é An Phicnic Leictreach (nó An Phicnic Aibhléise, An Phicnic Aibhléiseach, An Fhleadhóg Leictreach uaireanta; Béarla: Electric Picnic) a bhíonn á chur ar siúl i Halla an tSráidbhaile, An Sráidbhaile, Contae Laoise in Éirinn.
Tháinig an maoiniú eile ó fhoinsí éagsúla ina measc: Comhairle Cathrach Bhéal Feirste a thug £10 milliún agus Coimisinéirí Chuan Bhéal Feirste agus an Comhlucht Forbartha Cheathrú an Titanic, a thug breis is £10 milliún an ceann chomh maith.
cearnach ina bhfuil naoi ndánlann idirghníomhacha, athchruthuithe de dheiceanna agus de chábáin na loinge, amharclann taiscéalaíochta faoi uisce chomh maith le hionad comhdhála agus féastaí, a fhreastalóidh ar 1000 duine in aon am amháin.
Is é is impleacht don teoiric seo gur féidir airíonna áirithe na gcáithníní beaga, cosúil leis an leictreon, a mhíniú ach dearcadh ar an gcáithnín mar thonn ar féidir a tonnfhad a dhíorthú as saintréithe an cháithnín de réir foirmle cuíosach simplí.
Ar feadh tamaill ghairid, go dtí an bhliain 1926, nuair a d'fhoilsigh Erwin Schrödinger a thonnchothromóid, bhí na fisiceoirí in ann ”tonnfhad” an leictreoin i samhail Bohr a aithint mar fheidhm mhatamaiticiúil a bhí ag brath ar a móiminteam.
Mar a thuigimid an fhisic inniu is gnách a rá gurbh í samhail Bohr an tsamhail leathchlasaiceach den adamh, agus is é is cúis leis ná go raibh an móiminteam uilleach candamaithe inti – níor tháinig na hipitéisí faoi thonnfhad an leictreoin ar an bhfód ach dhá bhliain déag i ndiaidh do Bohr a shamhail a chur faoi bhráid fhisiceoirí an domhain.
Maidir leis an gceimic, tháinig Erwin Schrödinger, Linus Pauling, agus Robert S. Mulliken, i measc daoine eile, ar an gconclúid gurbh é ba impleacht do phrionsabal éiginnteachta Heisenberg ná nach féidir a rá go bhfuil an leictreon, má ghlactar leis mar thonnphaicéad – nach féidir a rá go bhfuil sé suite in aon áit chruinn ar an bhfithiseán.
Ba é tuairim Max Born gur chóir cur síos a thabhairt ar shuíomh an leictreoin trí dháileadh dóchúlachta – is é sin, foirmle mhatamaiticiúil a thabharfadh le fios cé chomh dóchúil is a bheadh sé teacht ar an leictreon i bpointe áirithe den fheidhm mhatamaiticiúil a thugann cur síos ar an tonnphaicéad bainteach.
Bhí Heisenberg féin barúlach nach bhfuil ciall ná tábhacht ar bith leis an gcoincheap ”conair an cháithnín atá ag gluaiseacht” murar féidir linn breathnuithe a dhéanamh ar an gcáithnín ná ar a chuid gluaiseachtaí – agus ní féidir, más leictreon taobh istigh den adamh atá i gceist.
Más ann don cháithnín ar aon nós, agus íosmhéid méide aige, is é is impleacht dó an tonnfhad a bheith spréite agus íosmhéid a bheith aige, agus má tá íosmhéid ag an tonnfhad, tá íosmhéid ag an móiminteam agus ag an bhfuinneamh chomh maith.
Sa mheicnic chandamach, dá laghad an réigiún ina bhfuilimid ag socrú áit an cháithnín, is amhlaidh is mó atá raon na luachanna móimintim a éilíonn an tonnphaicéad comhbhrúite, agus is amhlaidh is mó atá an fuinneamh gluaiseachta.
Is beag duine a chuir sonrú i saothar Nagaoka san am, agus bhí an fear féin admhálach go raibh locht amháin ar an teoiric ó thús: de réir na fisice clasaicí, ní féidir le réad a bhfuil lucht leictreach aige gluaiseacht ar chonair chiorclach mar sin, nó is gluaiseacht luasghéaraithe í an ghluaiseacht chiorclach, agus mar sin caithfidh an réad sin fuinneamh a chailleadh agus radaíocht leictreamaighnéadach a astú.
Go coitianta roinntear na fithiseáin adamhacha ina gcatagóirí de réir na gcandamuimhreacha n, l, agus m, a fhreagraíonn d'fhuinneamh an leictreoin, dá mhóiminteam uilleach agus do chuidí veicteorach an mhóimintim uilligh sin.
An fithiseán a bhfuil an chandamuimhir uilleach l 0 aige, is é an s-fhithiseán é, más ionann l agus 1, is éard atá againn ná p-fhithiseán, má ardaítear an chandamuimhir go 3, gheofar d-fhithiseán, agus is é an f-fhithiseán an chéad cheann eile.
Is cáithníní iad na leictreoin a bhfuil lucht leictreach diúltach acu, agus iad i ngéibheann sa réimse leictreach timpeall an núicléis a bhfuil lucht leictreach deimhneach aige – is féidir go bhfuil an réimse leictreach laghdaithe faoi thionchar na leictreon eile, ach sa deireadh, is réimse deimhneach é agus é ag aomadh na leictreon chuig an núicléas.
Bhombardaigh sé scragall tanaí óir le alfa-cháithníní, a bhfuil lucht leictreach deimhneach acu (inniu, is eol dúinn gurb ionann an t-alfa-cháithnín agus núicléas an héiliam) agus tháinig sé aniar aduaidh air go raibh na cáithníní á scaipeadh go fairsing i ndiaidh dóibh bualadh faoi na hadaimh óir.
Sa tsamhail seo, bhí na leictreoin ag timpeallú an núicléis de réir dhlíthe na fisice clasaicí, ach san am, bheadh a móiminteam uilleach candamaithe, is é sin, ní fhéadfadh an móiminteam uilleach ach luachanna scoite neamhleanúnacha a fháil, luachanna a d'fhéadfaí a chur in iúl in aonaid h/2.
Níor cheadaigh an srianadh seo ach luachanna ar leith fuinnimh don leictreon, ach an oiread, agus mar sin, má bhí an leictreon tar éis titim ar an leibhéal ab ísle fuinneamh cheana féin, ní fhéadfadh sé tuilleadh fuinnimh a chailleadh agus é ag timpeallú an núicléis.
Nuair a tháinig samhail Niels Bohr den adamh ar an bhfód, d'fhéad sé na línte seo a mhíniú: na línte soilsithe sa speictream astúcháin, d'fhreagair siad do na fótóin a bhí ag titim ó leibhéal ard go leibhéal íseal fuinnimh, agus iad ag astú an difríocht san fhuinneamh mar fhótón nó mar chandam radaíochta; agus na línte dorcha sa speictream ionsúcháin, d'fhreagair siad do na fótóin a bhí na leictreoin a shú isteach leis an léim chéanna a ghearradh sa treo contráilte, ón leibhéal íseal go leibhéal ard.
Is iad na fótóin is airde minicíocht na cinn is airde fuinneamh, agus le léim áirithe a ghearradh, caithfidh an leictreon an fuinneamh iomlán atá de dhíth air le haghaidh na léime sin – caithfidh sé an fuinneamh sin a fháil in aon phacáiste amháin, in aon fhótón amháin.
San adamh ina bhfuil tuilleadh leictreon, is dual do na leictreoin bhreise an spás timpeall an núicléis a líonadh níos cothroime ná in adamh aon leictreon amháin, ionas go bhfuil sé de chlaonadh i néal leictreon an adaimh – an crioslach dóchúlachta, is é sin, an spás ar dócha na leictreoin a aimsiú taobh istigh de – bheith sách sféarúil, is é sin, ar déanamh liathróide.
Is iad na fithiseáin réitigh chruinne na cothromóide difreálaí ar a dtugtar tonnchothromóid Schrödinger, ach ní mór cuimhne a choinneáil air go bhfuil an chothromóid sin bunaithe ar adamh na hidrigine, nach bhfuil ach aon leictreon amháin ann – rachadh an chothromóid sin thar acmhainn na matamaiticeoirí féin dá bhfairsingeofaí í le freastal ar adamh a bhfuil níos mó leictreon ann.
Tá an tsamhail seo den adamh bunaithe ar an tsamhail tonnmheicnice, ach san am chéanna tá sí i dtuilleamaí na gcáithníní mar choincheap leis na modhanna oibre matamaitice a léiriú a úsáidtear le ballaíocht tuairime a thabhairt ar na tonnfheidhmeanna sna hadaimh il-leictreonacha.
Má tá leictreon amháin ar cheachtar den dá fhithiseán, rachaidh siad ar an bhfithiseán nascach, agus ceanglófar nasc comhfhiúsach idir an dá adamh, ó tá an fithiseán nascach ar leibhéal níos laige fuinnimh ná an dá fhithiseán a bhí ann ar dtús.
Nuair a tuigeadh an bhaint a bhí ag an dá rud le chéile, chuaigh an speictreascópacht, is é sin, na breathnuithe ar speictream an tsolais a d'astódh an t-adamh nó ar speictream an tsolais a shúfadh sé isteach – chuaigh na breathnuithe speictreascópacha chun ardtábhachta mar uirlis le tuiscint a fháil ar struchtúr inmheánach an adaimh ó thaobh na leictreon de.
Is éard is ciall don phrionsabal seo ná nach féidir linn gach cineál eolais a fháil amach faoi cháithnín atá chomh beag agus gur féidir dearcadh air mar thonnphaicéad: más eol dúinn cá bhfuil sé, ní heol dúinn cá bhfuil a thriall agus cén luas atá faoi, go bunúsach.
Tugann siad cur síos ar iompraíocht an leictreoin seo mar thonn (de réir thuiscint dhéachúil na candamfhisice, ní féidir cuid de shaintréithe an leictreoin a thuiscint ach dearcadh ar an leictreon mar thonn, mar chandam radaíochta seachas mar choirpín), agus sin é an tuige go dtugtar tonnfheidhmeanna ar na fithiseáin mhatamaiticiúla freisin.
Níos tábhachtaí fós, mhínigh an tsamhail seo cad is cúis leis na línte speictreacha a bhaineann le dúile éagsúla: an líne astaithe, freagraíonn sé don fhuinneamh a thugann an leictreon uaith agus é ag titim ó leibhéal is airde fuinneamh go leibhéal is ísle fuinneamh, agus an líne ionsúite, freagraíonn sé don fhuinneamh a shúnn an leictreon chuige le léim a ghearradh ó leibhéal is ísle fuinneamh go leibhéal is airde fuinneamh.
Seo mar a léitear an fhoirmle thuas: ”An tonnfheidhm chruinn atá ag brath ar chomhordanáidí comhuaineacha an dá leictreon in adamh an héiliam, is féidir é a neasú mar thoradh dhá fhithiseán den chineal s agus gach ceann acu ag brath ar chomhordanáidí aon leictreon amháin.
Cé go mbaintear leas as na fithiseáin hidriginchosúla i gcónaí sa teagasc, ón lá ar tháinig na ríomhairí chun tarrthála do na ceimiceoirí candamacha, is fearr na fithiseáin de chineál Slater a úsáid le taighde a dhéanamh ar na hadaimh agus ar na móilíní dé-adamhacha.
In áit na gcandamuimhreacha, is minic a úsáidtear litreacha leis an leictreonsceall a thabhairt: is é an K-sceall an ceann is cóngaraí don núicléas, agus ag dul amach ón núicléas táthar ag dul ar aghaidh san aibítir: K, L, M, N.
An tonnfheidhm a shamhlaítear le néal leictreon an adaimh il-leictreon, is féidir glacadh leis go gcuirtear le chéile í as fithiseáin simplí an adaimh hidrigine, de réir chumraíocht na leictreon – is é sin, an dóigh a bhfuil siad scaipthe ar na fithiseáin hidriginchosúla.
Sa lá atá inniu ní úsáidtear Sliabh gCuillinn mórán le haghaidh táirgeadh eacnamaíoch ach tá tóir air ag cuairteoirí agus lucht na fálróide toisc go bhfuil bóthar sciamhach rochtana suas go dtí thart ar leath den sliabh agus tá seanchosán fós ann a cheadaíonn rochtain éasca go dtí an mullach.
Tá ról suntasach i miotaseolaíocht agus stair an cheantair máguaird aige agus is gné thiarnasa é os cionn na tuaithe timpeall air, ag tairiscint radharcanna chomh fada amach le Chonnacht agus Bá Bhaile Átha Cliath nuair a bhíonn aimsir fhabhrach ann.
Bíonn cuid mhaith de dhromchla Shliabh gCuillinn clúdaithe le foraois, fraoch, agus clocha agus 612 heicteár de fraochmhá thirim ar an sliabh ainmnithe mar Limistéar Speisialta Caomhnaithe, Limistéar Íogair Comhshaoil, agus Limistéar Sáráilleachta Nádúrtha.