polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Bhí Asimov féin toilteanach a phoibliú go raibh an galar seo air, ach d'áitigh a chuid dochtúirí air gan an tsreang a bhaint den mhála, nó bhí siad buartha faoi na réamhbhreithiúnaisí coitianta i leith an ghalair a ghoillfeadh ar a chlann.
Sa chéad chuid dá bheathaisnéis, cuimhníonn sé ar an aisling a bhí aige ina bhuachaill beag dó: theastaigh uaidh, ansin, seastán nuachtán a bheith aige ar stáisiún an iarnróid faoi thalamh, i gcruth is go bhféadfadh sé a chuid léitheoireachta a dhéanamh i mboth beag seascair agus na traenacha ag dul thart leis.
Thar na blianta, dúirt Asimov go raibh sé ina aindiachaí, ach ní raibh sé sásta leis an téarma seo, ó bhí sé inbharúla go raibh sé ag cur an iomarca béime ar an rud nár chreid sé ann, gan a dhath a rá i leith na rudaí ar chreid sé iontu.
Sa deireadh thiar thall, chruthaigh mo dhuine nach raibh dlí oiriúnach ar bith i bhfeidhm a chuirfeadh a leithéid sin de bhac orthu, agus éilíodh áit chuí ina gcuirfeadh Caitlicigh agus Protastúnaigh in aon reilig le chéile.
Bunaíodh an reilig i rith an 19ú haois, agus tá roinnt mhaith de na daoine is tábhachtaí i stair na hÉireann curtha ann, mar shampla Charles Stewart Parnell, Dónall Ó Conaill, Mícheál Ó Coileáin, Éamon de Valera, Caoimhín de Barra agus Constance Markiewicz.
Is éard a bhí i gceist le hIonsaithe 11 Meán Fómhair ná sraith de cheithre ionsaí sceimhlitheoireachta ar Stáit Aontaithe Mheiriceá, réitithe ag na mbuíon Ioslamach sceimhlitheoireachta al-Qaeda, maidin dé Máirt, 11 Meán Fómhair, 2001.
Sa bhliain 1902, tháinig iománaithe agus peileadóirí an pharóiste le chéile chun club nua a eagrú agus ba é Clochán an t-aon chlub CLG sa chontae a raibh stádas sinsear leanúnach acu sa pheil agus san iomáint araon ón lá sin suas go dtí gur thit na hiománaithe síos go dtí an grád idirmheánach sa bhliain 2002.
Bhí an-chuid clubanna gníomhch fós i lár na cathrach le linn blianta na 1900í ach, le teacht an Chéad Chogaidh Dhomhanda agus na dTrioblóidí ina dhiaidh, bhí an mór-chuid díobh, foirne ar nós Naomh Micheál, na Seamróga, Na Náisiúnaithe agus Na Gearaltaigh, tar éis titim as a chéile.
Mhair Clochán, áfach, agus thángadar chun chinn le linn blianta na 1910í nuair a ghabhadar Craobh Iomána Sinsear Chontae Luimnigh faoi cheathair i ndiaidh an bua d'fháil ar Caisleán Uí Chonaill i gcluiche ceannais na bliana 1914, Cathair Laighin sa bhliain 1915, Feadamar sa bhliain 1916 agus An Caisleán Nua Thiar sa bhliain 1918.
ach, ós rud é gur thréig móramh daonra an pharóiste go dtí tithíocht nua ar imeall na cathrach le linn dara leath an 20ú haois, tagann an-chuid dá imreoirí anois óna heastáit timpeall Bóthar Bhéal Átha Shiomóin agus Bóthar Childers ar thaobh thoir na cathrach ar nós Páirc Lynwood, Radharc Chaladh Uí Threoigh agus Páirc Phlásóg na Coille.
Chomh maith le sin, bhí clubanna nua gairmiúile ar nós Garda agus Tuamhan (a bhí bunaithe sna Fórsaí Cosanta agus a athainmníodh An 12ú Cathalán i ndiaidh An Dara Cogadh Domhanda) ag mealladh imreoirí a bhí ag teacht chun na cathrach ó chontaethe eile.
Lán-tosaithe: Eoin Ó Ceallaigh , Nollaig Mac Craith , Seosamh Ó Cainín , Damian Ó hAodha , Máirtín Mac Cumascaigh , Risteard de Paor , Daithí Ó Ceallacháin , Daithí Ó Treasaigh , Seán Ó Maoláin
Leath-tosaithe: Éamann Ó Braonáin , Eoin Ó Lorcáin , Anraí Ó Sibhleáin , Séamus Ó Callanáin , Labhrás Ó Coirbín , Pádraig Ó Ciarmhaic , Seán Ó Briain , Beircheart Ó Conchúir , Aonghas Ó Callanáin
Leath-tacaithe: Seán Tennyson , Tomás Breatnach , Mícheál Breatnach , Antóin de Brún , Conchúr Mac Mathúna , Déaglán Ó Fainín , Seán Ó Laoi , Marcas Ó Foghlú , Stiofán Ó hAidhne
Lán-tacaithe: J. J. Ó Dúláinne , Mícheál Caomhánach , Seán Tirial , Pádraig Ó Meachair , Pádraig Mac an Ghaill , Ollie Ó Cainín , Fearghal Ó Móra , Nollaig Ó Conchúir , Seán Ó Néill
Lán-tacaithe: Tomás Mac Dhuifinn , Tomás Ó Súilleabháin , Marcas Ó Sé , Antóin Ó Lionsigh , Mícheál Ó Siail , Ciarán Ó hAoláin , Carl de Léis , Seán Mac Cárthaigh , Saerbhreathach Mac Mathúna
Tar éis bhunú Shaorstát Éireann sa bhliain 1922 agus é de pholasaí ag an rialtas dúchais an Ghaeilge a chur chun cinn i réimsí éagsúla den saol poiblí, bhí práinn bhreise le hobair údarásach ar na logainmneacha, tharla go mbeadh foirmeacha Gaeilge na n-ainmneacha sin ag teastáil ó ranna rialtais agus ón bpobal araon le húsáid ar bhonn rialta.
Méadaíodh ar an bpráinn le teacht i bhfeidhm Bhunreacht na hÉireann i mí na Nollag 1937 agus stádas ar leith ag an nGaeilge ann de réir Alt 8.1: ‘Ós í an Ghaeilge an teanga náisiúnta is í an phríomhtheanga oifigiúil í.’ Is ar an ábhar seo a bunaíodh An Coimisiún Logainmneacha ar bharántas ón Aire Airgeadais, Proinsias Mac Aogáin, ar 24 Deireadh Fómhair 1946.
Mar bhaill de Rannóg Topagrafaíochta na Suirbhéireachta , rinne an Donnabhánach agus a chomhghleacaithe – Petrie, Ó Comhraí, Ó Conchúir, Ó Caoimh agus eile – obair fhíorthábhachtach ar líon ollmhór ainmneacha (breis is seasca míle bailte fearainn, beagnach dhá mhíle go leith paróistí agus a lán lán mionainmneacha).
Thug an Stiúrthóir-Rúnaí cuairt sa bhliain 1952 ar Uppsala na Sualainne le heolas a chur ar mhodhanna oibre na hinstitiúide a bhí i mbun taighde ar logainmneacha na tíre sin – an Ortnamnsarkivet a thugtar uirthi anois – ach dhá bhliain ina dhiaidh sin d’fhág beirt den fhoireann taighde, Meadhbh Ní Conmhidhe agus Ciarán Mac Mathúna, an Coimisiún le dul ag obair i Raidió Éireann.
Ar na scoláirí a rinne saothar fiúntach ar ghnéithe éagsúla dár gcuid logainmneacha sa chéad leath den 20ú haois bhí Seosamh Laoide, Pádraig de Paor, Éamonn Ó hÓgáin, CÍ, Pól Breathnach, Risteard Ó Foghludha, Pádraig Ó Siochfhradha agus Liam Price.
Is é sin, tá aon fhiúsleictreon amháin - an s-leictreon is dual do na miotail alcaileacha go léir - aige, agus ina chuid imoibriúchán leis na dúile eile, bíonn an sóidiam ag iarraidh an leictreon seo a thabhairt uaidh le hian deimhneach a dhéanamh.
Má bhíonn sé i dteagmháil dhíreach leis an aer, ocsaídeofar é, ionas go ndéanfar ocsaíd sóidiam Na2O nó sárocsaíd sóidiam Na2O2, agus má chuirtear san uisce é, cuirfidh sé bladhaire as agus é ag dul in áit na hidrigine san uisce, i gcruth is go dtiocfaidh hiodrocsaíd sóidiam as:
Comhairleoirí leis na ceannairí Ultacha a bhí ag cur fúthu in Ísiltír na Spáinne a bhí sna Proinsiasaigh agus nuair a ceapadh Aodh Mac Aingil ina Ardshéiplíneach don Reisimint Ghaelach agus ina Bhardach ar an gColáiste araon neartaigh ar an tábhacht a bhí ag an gColáiste.
Bhí dlúthbhaint ag lucht an Choláiste le roinnt pleananna a beartaíodh maidir le hionradh a dhéanamh ar Éireann ar chostas na Spáinne, ionradh ina mbeadh reisimintí Gaelacha i Mór-Roinn na hEorpa ar thús cadhnaíochta.
Coláiste oiliúna do bhráithre Proinsiasacha Éireannacha a bhí i gColáiste Naomh Antaine i Lobháin san Ísiltír Spáinneach, a bhí lárnach i bhfeachtas an fhrith-reifirméisin in Éirinn, agus i gcur chun cinn na litríochta clóite Gaeilge sa 17ú haois.
Deirtear go ndearnadh tairngreacht agus an Búda ina pháiste go rachadh sé sna manaigh nuair a bheadh fulaingt agus cruachás an domhain tugtha faoi deara aige agus go ndéanfadh sé cion tairbhe iontach tábhachtach ó thaobh na spioradáltachta de, rud nár thaitin lena athair ar chor ar bith.
Ceann eile de shaintréithre na dteangacha Seimíteacha nach bhfuil chomh coitianta san Amáiris is ea na "hiolraí briste", a úsáidtear go minic san Araibis - is é sin, cuirtear uimhir iolra an ainmfhocail in iúl tríd na gutaí taobh istigh den fhocal a athrú.
Nuair a tháinig deireadh le ré an Aontais Shóivéadaigh, chinn na hÚisbéicigh, cosúil lena lán eile de na náisiúin iar-Shóivéadacha a raibh teangacha Tuircice á labhairt acu, ar na litreacha Laidineacha a chur in ionad na litreach Coireallach.
Bhí an teanga Chagatay á saothrú ag lucht labhartha na dteangacha Tuircice ar fud Lár na hÁise go dtí gur thosaigh na húdaráis Shóivéadacha ag forbairt leaganacha caighdeánacha de na canúintí áitiúla agus ag cur na haibítre Coireallaí i bhfeidhm orthu.
Bhí sé ina nós, anallód, an Chóiréis a scríobh leis na comharthaí Síneacha, ach de réir a chéile, chuaigh an scríbhneoireacht Cóiréise i léig ar fad, nó b'fhearr leis na daoine uaisle a gcuid scríbhneoireachta a dhéanamh trí mheán na Sínise Clasaicí.
Cosúil leis an tSeapáinis, fuair an Chóiréis cuid mhór focal ar iasacht ón tSínis i rith na gcéadta bliain, agus chuaigh cuid mhór acu chomh greamaithe i struchtúr na teanga is nach n-aithníonn na Cóiréigh mar fhocail iasachta iad a thuilleadh.
Tá leibhéil éagsúla urraime sa Chóiréis, ach tá an leibhéal is airde, a bhíodh á úsáid le labhairt le daoine ríoga, ag dul in éag ar na saolta seo, ós rud é go bhfuil an daonlathas is an cothromaíochas nua-aimseartha ag imirt a dtionchair ar an tsochaí agus ar an teanga.
Glactar leis go bhfuil an Chóiréis á labhairt ag suas le ochtó milliún duine timpeall an domhain, agus is féidir teacht trasna ar phobail diaspóra ina lán poblachtaí iar-Shóivéadacha, san Astráil, sna Stáit Aontaithe, i gCeanada, sa Bhrasaíl, sa tSeapáin, agus, le déanaí, sna hOileáin Fhilipíneacha.
Thiar sna seachtóidí, sa tréimhse atá i gceist ag Böll san úrscéal seo, bhí Bild-Zeitung agus nuachtáin eile Springer an-bhinbeach ag caitheamh anuas ar radacaigh na heite clé, ag cur a ladair i gcúrsaí príobháideacha na ndaoine agus ag foilsiú scéalta nuachta nach raibh bunús fírinne ar bith leo.
Úrscéal le Heinrich Böll is ea Die verlorene Ehre der Katharina Blum, oder: Wie Gewalt entstehen und wohin sie führen kann (Clú Caillte Chaitríona Blum, nó: An dóigh a dtagann an foréigean ar an bhfód agus na rudaí a tharraingíonn sé ina dhiaidh).
Bhí sceimhlitheoirí na droinge ag fuadach agus ag dúnmharú boic mhóra de chuid an tsaoil ghnó sa tír, agus na nuachtáin, go háirithe nuachtáin an fhoilsitheora choimeádaigh Axel Springer, ag tabhairt claontuairisce ar na himeachtaí faoi thionchar an teannais.
Tháinig an scéal as an Sean-Tiomna, ach bhí pearsa Sheosaimh bunaithe ar na fir óga a chuir draíocht ar mo dhuine i rith na mblianta, ina measc Klaus Heuser, ógánach seacht mbliana déag d'aois, a bhfuair Mann aithne air sa bhliain 1927 - cara de chuid a chlainne a bhí ann.
Ní féidir a rá go mbeadh scoilt iomlán tagtha idir an bheirt acu riamh, agus uaireanta, d'fheabhsódh na cúrsaí arís, ach bhí siad scoite scartha mar scríbhneoirí agus mar ealaíontóirí anois, agus ní rithfeadh leo a dhath a scríobh in éineacht a thuilleadh.
Mar sin féin, ní raibh de mheabhraíocht aige an t-airgead a infheistiú taobh amuigh den Ghearmáin, mar a moladh dó, agus nuair a chuaigh sé agus a mhuintir ar imirce i ndiaidh do na Naitsithe an chumhacht a shealbhú sa tír, chaill siad cuid mhór dá maoin shaolta.
Bhí Mann ar dhuine acu siúd a bhunaigh Roinn na Filíochta d'Acadamh Prúiseach na nEalaíon, agus é ag cur catha ar an Schmutz- und Schundgesetz, is é sin, an dlí a chuir cosc ar "thruflais liteartha" a "dhéanfadh damáiste don aos óg".
Saolaíodh beirt dhéirféaracha dóibh fosta, mar atá, Julia Óg agus Carla, ach má saolaíodh féin, chuir Julia óg lámh ina bás féin nuair a bhí sí 50 bliain d'aois, rud a bhí déanta cheana féin ag Carla, agus í féin 30 bliain d'aois.
Dúirt Dia: “Déanaimis an duine ar ár ndeilbh féin, ar ár gcosúlacht féin, agus bíodh tiarnas acu ar iasc na farraige, ar éanlaith an aeir, ar an eallach, ar an talamh go léir, agus ar na péisteanna go léir a shníonn ar an talamh.”
Agus bheannaigh Dia iad á rá leo: “Bígí torthach, agus téigí i líonmhaire agus líonaigí an talamh agus cuirigí smacht air. Bíodh tiarnas agaibh ar iasc na farraige, ar éanlaith an aeir agus ar an uile dhúil bheo a chorraíonn ar talamh.”
Is féidir dhá scéal difriúil a aithint i nGeineasas: i dtús báire, tugtar cur síos ar an dóigh ar chruthaigh Dia an domhan agus an duine, agus ina dhiaidh sin, cromann an téacs ar chúrsaí na bpatrarc a phlé, is é sin, Abrahám, Íosác, Iacób, Iósaef, agus Iúdá.
Sna tíortha tearcfhorbartha iar-choilíneacha, bíonn teanga na hiar-mháthairthíre coilíní tábhachtach i gcónaí, agus má tá an tír breac le dreamanna eitneacha agus le mionlaigh theanga, mar is gnách san Afraic ach go háirithe, tá sé ag teacht isteach áisiúil aon teanga amháin a bheith seanbhunaithe sa chóras oideachais agus sa saol cultúrtha.
Tá an téarma féin bunaithe ar lingua franca, an meascán d'fhocail Iodáilise, Tuircise, Fhraincise, Pheirsise, Ghréigise agus Araibise a bhí á labhairt ag taidhleoirí agus ag tráchtálaithe na Meánmhara sna Meánaoiseanna.
Ina áit sin, cuireann na daoine ar leataobh an chuid den ghramadach nach bhfuil ach ag cur isteach ar an ngnáth-thuiscint, agus iad ag labhairt leaganacha simplithe den teanga eatarthu a bhfuil na teangacha is na canúintí áitiúla i ndiaidh a dtionchar a imirt orthu.
Imíonn fad-sheirbhísi Bus Éireann ó Stáisiún Cholbert chomh mhaith go dtí Baile Átha Cliath, Ros Cré, Cill Chainnigh, Port Lairge, Corcaigh, Cill Airne, Inis, Gaillimh, Sligeach, Áth Luain agus bailte móra eile ne hÉireann.
Imíonn traenacha uaidh go dtí Baile Átha Cliath, Port Láirge agus Ros Láir, Aonach agus Ros Cré, Corcaigh agus Inis agus tá pleananna ann chun line na hInse a leathnú chuig Gaillimh agus Clár Clainne Mhuiris.
Spreag an dúshlán seo obair forbartha ar an scairdinneall nó an t-inneall turba-scairde , a chuirfeadh réabhlóid ar bun i gcúrsaí eitlíochta, chomh mór sinn b'fhéidir agus éacht na ndeartháireacha Wright i Kitty Hawk, sa bhliain 1903.
An sainmhíniú a bhí bunaithe ar thonnfhad an tsolais as crioptón a 86 mhair sé go comhdháil an Bhiúró i Mí Dheireadh Fómhair den bhliain 1983, nuair a sainmhíníodh gurbh ionann aon mhéadar amháin agus an fad a chuireann an solas de san fholús in imeacht 1/299,792,458 soicind ama.
Roimh an Chéad Chogadh Domhanda, thaistil Georges Hébert, iaroifigeach de chuid chabhlach na Fraince, timpeall an domhain, agus i rith a chuairt san Afraic chonaic sé go raibh muintir na dtreibheanna dúchasacha forbartha go fisiciúil le scileanna a bhíonn ag teastáil chun maireachtáil san áit.
Tá i bhfad níos mó imeachtaí agus pléaráca eile ar siúl ag an fhéile na laethanta seo m.s. ceolchoirmeacha, drámaí, oíche ghrinn le GaelGÁIRÍ, seolta dlúthdhioscaí, cláracha teilifís agus raidió á chraoladh beo agus Club na Féile—oíche atá go hiomlán craiceáilte.
Cuireadh brú a chur ar Chonradh na Gaeilge é a bhogadh amach as an nGalltacht agus reáchtáladh Oireachtas na nGael i Ros Muc i 1970, i dTír An Fhia i 1971, i gCorca Dhuibhne i 1972 agus i gCill Chiarán i 1973.
Bhí an ceartlitriú nua múnlaithe ar an tSeirbea-Chróitis agus ar an tSeicis, lena chinntiú go mbeadh lucht labhartha na dteangacha seo in ann adhmad éigin a bhaint as an tSlóivéinis scríofa, agus nach dtiocfadh an litriú idir iad agus an teanga seo.
Theastaigh uathu briathar Dé a chraobhscaoileadh i measc na cosmhuintire i dteanga na cosmhuintire, agus ba é sin an cineál litríochta a bhí á chumadh acu: caiticiosmaí, leabhair urnaíochta, aistriúcháin nó míniúcháin ar an mBíobla.
Tá lascadh paicéad i bhfad níos éifeachtaí mar mhodh cumarsáide ná ciorcadlascadh mar go mbaineann sé úsáid níos fearr as an mbandaraon atá ar fáil, íslíonn sé an aga folaigh aistrithe agus méadaíonn sé láidreacht na cumarsáide.
Nuair a bhí ríomhairí óg, sna 1950-60idí, agus gá le cumarsáid idir dhá ríomhaire nó idir teirminéal éigin is ríomhaire a bhí roinnt ciliméadar ó chéile , dhéantaí glaoch teileafóin agus bhaintí feidhm as na ciorcaid teileafóin chun na sonraí digiteacha, an fhaisnéis, a tharchur.
Nuair a bhí ar údaráis mhíleata na gcomhghuaillithe oiliúint a chur ar shaighdiúirí le linn an dara chogadh domhanda ní raibh am acu fanacht go dtí go mbeadh caighdeán ard bainte amach ag saighdiúirí dá gcuid sna healaíona míleata.
Má dhéantar cleachtadh seasta ar theicnící spóirt nó ealaíne, mura bhfuil leibhéal an-ard go deo bainte amach ag an duine sna healaíona míleata agus taithí na mblianta fada aici/aige, ní chreidim féin go mbeadh sé ar chumas an duine gan teicnící mí-oiriúnacha a úsáid nuair atá sé/sí faoi fhíor-ionsaí ar an tsráid nó sa bhaile.
Má tá duine ag freastal ar ranganna chun féinchosaint a fhoghlaim mar gheall ar droch-thaithí le tromaíocht ar scoil, nó ionsaí ar an tsráid nó sa bhaile go deimhin, tá sé riachtanach go mbeadh scil faoi leith ag an oide maidir oiliúint mheon an duine aonair sin.
Is í lom na fírinne go bhfuil gnéithe de chomhrac míleata agus d'fhéin-chosaint praiticiúil nó 'chomhraic sráide' le sonrú i ngach uile chóras de na healaíona míleata, ach tá gnéithe d'fhealsúnacht, d'fhorbairt an duine, de spórt agus d'ealaíon dar ndóigh iontu chomh maith.
Cé go bhfuil sé in aghaidh an dlí uirlis troda a iompar, níl aon srian ar an duine peann, fón póca, eochracha nó leabhar le clúdach crua a iompar, rudaí atá thar a bheith éifeachtach mar uirlisí troda i lámha an duine oilte.
Bhí an tionsclaíocht agus an mhianadóireacht - go háirithe mianadóireacht an ghuail dhoinn - ina gceisteanna deacra i mblianta an Chumannachais, nó cé go raibh an stát ag fabhrú don tSoirbis go hoifigiúil, is minic a rinne scéimeanna forbartha na tionsclaíochta agus an mhianadóireacht dochar mór do thimpeallacht agus do chomhshaol na sráidbhailte Sorbacha, ionas gur tháinig scaipeadh ar an bpobal áitiúil.
Maidir leis an ainm Wenden, Wendisch, ba nós le lucht labhartha na Gearmáinise Wenden a thabhairt ar a gcuid comharsan a raibh teanga Shlavach á labhairt acu - mar shampla, tugann muintir na hOstaire Windisch i gcónaí ar an mionlach Slóivéanach ina dtír féin.
Cuid mhór de na Sorbaigh Íochtaracha lenár linn féin, bíonn siad cineál drochamhrasach i leith an tSorbachais agus an náisiúnachais Shorbaigh, agus iad breá sásta a gcomhshamhlú a dhéanamh le príomhshruth Gearmánach na sochaí.
Baintear úsáid as dhá leagan caighdeánacha den teanga: an tSoirbis Uachtarach nó Hornjoserbšćina, timpeall Bautzen in Oberlausitz i stát na Sacsaine, agus an tSoirbis Íochtarach nó Dolnoserbšćina i Niederlausitz thart ar Cottbus i stát Brandenburg.
Labhraíonn formhór mór na Sorbach Soirbis Uachtarach, agus í ó dhúchas ag na páistí féin i gcónaí, ach tá an tSoirbis Íochtarach ag saothrú an bháis cheana féin, nó is fánach páiste a mbeadh sí ó dhúchas aige inniu.
Sa tSoirbis Uachtarach, cosúil leis an tSeicis, rinneadh H den G. Thairis sin, tá foirm speisialta ag infinideach na mbriathar sa tSoirbis Íochtarach nach n-úsáidtear ach ar lorg an bhriathair hyś : źom cytat kniglicky , ach com cytaś kniglicky .
"Teanga Shlavach Iartharach í an tSoirbis Uachtarach, agus í á labhairt in Oirthear na Gearmáine, timpeall na gcathrach úd Bautzen, Kamenz agus Hoyerswerda. Tá an teanga seo cosúil leis an tSoirbis Íochtarach, leis an tSeicis, leis an bPolainnis agus leis an gCaisiúibis. Mar theanga Shlavach, is ceann de na teangacha Ind-Eorpacha í an tSoirbis Uachtarach."
Chuaigh Pluincéad isteach i mBráithreachas na Poblachta sa bhliain 1915, agus seoladh é go dtí an Ghearmáin chun cabhair a thabhairt do Ruairí Mac Easmainn a bhí ag iarraidh tacaíocht Ghearmánach a fháil chun éirí amach a chur ar siúl in Éirinn.
Ileolaí de chuid na hAthbheochana ab ea Nicolaus Copernicus (Gaeilge:Nioclás Copairnic; Polainnis:Mikołaj Kopernik; Gearmáinis: Nikolaus Kopernikus; 19 Feabhra 1473 – 24 Bealtaine 1543), a bhí gníomhach mar mhatamaiticeoir, réalteolaí, agus canóin Chaitliceach, a chuir samhail den chruinne le chéile a chuir an Ghrian seachas an Domhan ina lár.
"Is faoina ainm Laidinithe, Nicolaus Copernicus, is fearr atá aithne againn ar an réalteolaí Polannach úd ar na saolta seo agus is minic go dtagraítear do shloinne Copernicus d’fhonn athrú ollmhór ar bith a chur in iúl leis an nath ‘réabhlóid Choparnaiceach’."
Nuair a theip ar an éirí amach a bhí beartaithe acu,d'éalaigh sé go hAlbain mar a raibh sé páirteach in éirí amach Chlann Domhnaill, agus ar feadh cúpla mí d'éirigh leo na Caimbéalaigh a chur dá gcosa agus athseilbh a ghlacadh ar a gcuid seantailte in Íle, Diúra, Colbhasa agus i gCionn Tíre.
Cé gur chuir an Fhrainc agus Sasana go láidir ina choinne, agus go mb'éigean do Shomhairle agus buíon dá chuid fear tearmann a lorg i mainistir i nDunkirk, rinne Ó Néill agus Ó Domhnaill idirghabháil ar a son agus scaoileadh saor iad.
Bhí bunfhriotal Rowling sách casta do léitheoirí óga sa leagan Béarla, agus leagadh coinníollacha daingne síos d’aistritheoirí na sraithe a d’fhág laincisí troma ar lámh Nic Mhaoláin, ach is iontach an t-aistriúchán a rinne sí don léitheoir cumasach.
Nuair a bunaíodh an CLG ar an 1 Samhain 1884, aontaíodh go raibh gá le comórtas náisiúnta nua a chruthú sna cluichí Gaelacha, chun dul chun cinn a dhéanamh leis na cluichí dúchasacha, agus peil Ghaelach agus iománaíocht ach go háirithe.
De réir theoiric na coibhneasachta ginearálta, ní hamháin gur féidir go bhfuil dúphoill ann, ach go gcaithfidh dúpholl teacht chun saoil nuair a phacáiltear go leor maise i spás sách beag, nó nuair a bheidh an stuif pacáilte sách tiubh, tosóidh an próiseas ar a dtugtar imphléascadh imtharraingteach as a stuaim féin.
Mar shampla, dá mbrúfaí an Ghrian taobh istigh de sféar a bheadh timpeall ar thrí chiliméadar ar gha, nó timpeall ar shé chiliméadar ar trastomhas (nó timpeall ar 1/232,000 d'fhíormhéid na Gréine mar atá faoi láthair), chruthódh réimse imtharraingthe na Gréine léaslíne theagmhais ina timpeall, agus bheadh sí iompaithe ina dúpholl.
San am seo, bhí tuiscint na heolaíochta ar choincheap na himtharraingthe bunaithe ar theoiric Newton, agus bhí a fhios ag na daoine cheana céard is treoluas éalaithe ann (is é sin, an luas atá ag teastáil le héalú ó réimse imtharraingthe na rinne neimhe).
D'oibrigh Michell amach, dá mbeadh rinn neimhe ann a bheadh 500 oiread níos mó ná ár nGrian ar trastomhas, agus an damhna inti ar aon dlús leis an damhna sa Ghrian, go mb'ionann treoluas éalaithe na rinne neimhe seo agus luas an tsolais.
Deir an dara míniú go raibh réalta mhór ann ar dtús, mar a bheadh "síol" ann, agus í ag fuilleamh damhna chuici de réir a chéile, go dtí go raibh an oiread maise ann is gur imphléasc an t-"síolréalta" le dúpholl a dhéanamh.
Ní mór cuimhne a choinneáil air, áfach, go bhfuil teacht ar dhioscaí fuillimh, scairdeanna, agus fhithiseoirí i dtimpeallacht réadanna troma téagartha eile seachas dúphoill amuigh sa spás, neodrónréaltaí agus abhacréaltaí bána mar shampla, agus bíonn dinimic na réadanna timpeall na n-aomthóirí seo sách cosúil le dinimic na réadanna atá á n-aomadh ag na dúphoill.
Dá réir sin, táthar ag déanamh an-taighde ar shaintréithe na ndioscaí fuillimh inniu, agus na réalteolaithe ag dul i dtuilleamaí fhisic na réimsí maighnéadacha agus an phlasma le fáil amach cad é atá ag titim amach ansin dáiríre.
Sa bhliain 1930, d'áitigh an matamaiticeoir Indiach Subrahmanyan Chandrasekhar, dá mbeadh mais ann arbh ionann í agus mais na Gréine méadaithe faoi 1.44, agus an mhais seo gan solas ná radaíocht eile a astú, go gcrapfadh sí isteach chuici féin faoi mheáchan a himtharraingthe féin , ó nach mbeadh aon rud á stopadh.
Iarmhairtí eile ar féidir sonrú a chur iontu is ea na scairdeanna caola de cháithníní a bhíonn á mbrúchtadh i dtreo ais rothlaithe an diosca fuillimh, agus luas coibhneasaíoch fúthu—is é sin, luas chomh mór nach féidir cur síos sásúil a thabhairt ar ghluaiseacht na scairdeanna seo gan duil i muinín theoiric na coibhneasachta.
Leis na scórtha bliain, tugann na réalteolaithe "réaltraí gníomhacha" ar réaltraí áirithe a bhfuil saintréithe neamhghnácha ag roinnt leo, go háirithe réaltraí a bhíonn ag astú radaíochta ag minicíochtaí as an ngnáth, nó réaltraí atá ina bhfoinsí láidre radathonnta.
Ós rud é nach bhfuilimid in ann dul isteach sa dúpholl, taighde a dhéanamh air agus filleadh le cur síos a thabhairt ar a bhfaca muid istigh ansin, ní mór dúinn glacadh leis nach bhfuil de shaintréithe ag na dúphoill ach na saintréithe atá inaitheanta ón taobh amuigh.
Mar sin, le cur síos iomlán a thabhairt ar an dúpholl, níl gá ach le trí luach a shainiú: a mhais, a lucht leictreach, agus a mhóiminteam uilleach (is é atá i gceist leis an móiminteam uilleach, nó "móimint an mhóimintim", ná cáilíocht fhisiceach a thaispeánann, cé chomh sciobtha atá an réad ag rothlú ar a ais).
Ní aithníonn na daoine an difríocht, nó feiceann siad ar na cloig an t-am ag dul ar aghaidh mar is dual dó, ach má théitear i dteagmháil arís leo siúd a chaith an tamall céanna i réimse imtharraingthe a bhí níos laige, taispeánfaidh comparáid na n-uaireadóirí an difríocht ama.