polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Thit sé ar a chrann féachaint chuige go ngearrfaí téarma príosúnachta do pholaiteoirí áirithe a bhí i gceannas ar an tír le linn an chogaidh, mar chiontóirí cogaidh, rud a bhí á éileamh ag Sasana agus ag an Aontas Sóivéadach.
Nuair a vótáladh Paasikivi isteach mar Uachtarán sa bhliain 1946, chuir páirtí na bhfeirmeoirí Kekkonen chun tosaigh mar ábhar príomh-aire, ach ní raibh páirtí na heite clé antoiscí, Aontas Daonlathach Pobail na Fionlainne , sásta leis.
B'é an príomhchritéar a bhí ag Kekkonen go mbeadh na páirtithe iontaofa ó thaobh an pholasaí eachtraigh de, is é sin, an páirtí ar theastaigh uaidh suíomh a fháil ar an rialtas, chaithfeadh sé faomhadh a thabhairt do Kekkonen is dá pholasaí eachtrach.
Sa bhliain 1927, b'éigean do Kekkonen éirí as na póilíní rúnda, ó bhí sé den tuairim—agus é sásta a bharúil a chur os comhair an tsaoil mhóir—gur chóir deireadh a chur leis an mbrainse speisialta póilíneachta mar fhoras ar leith agus gnáthphóilíní a dhéanamh den fhoireann.
Fáisceadh smaointeachas réadúil nua Kekkonen i leith chúrsaí an pholasaí eachtraigh as imeachtaí na bliana 1944—an bhliain chéanna ar tháinig an sos cogaidh i bhfeidhm idir an Fhionlainn agus an tAontas Sóivéadach.
Díomaite dá pháirtí féin, bhí tacaíocht ag teacht do Kekkonen ó pháirtithe na heite clé, agus sa bhliain 1968, ghnóthaigh sé an toghchán Uachtaránachta glan amach, nó fuair sé dhá chéad agus aon toghthóir amháin ar an chéad bhabhta.
Ar a laghad, dealraíonn sé go raibh lámh aici i mbunú Ny Manninee Dhooie, eagraíocht náisiúnaíoch a bhí báúil leis na Gearmánaigh, agus de réir an taighde a rinne an scoláire Manannach George Broderick ar stair na gluaiseachta náisiúnaíche i Manainn, bhí níos mó ná báúlacht i gceist.
Faoin am céanna a raibh Mona Douglas ag béaloideasóireacht, bhí baicle de scoláirí Ceilteacha ag obair faoi cheannas Ludwig Mühlhausen do lárionad taighde an SS, agus iad ag cur an-spéise in Oileán Mhanann mar áit ina bhféadfadh an Ghearmáin leas a bhaint as an náisiúnachas áitiúil le dochar a dhéanamh don Ríocht Aontaithe.
Bhí saineolaí ar leith ag an Lárionad le ceisteanna na Manainnise agus Oileán Mhanann a phlé, mar atá, Gerhard von Tevenar, agus é chomh heolach ar chúrsaí an oileáin is gur léir go raibh cairde nó lucht teagmhála aige i Manainn féin.
Mar sin, nuair atá dioscúrsa na teanga mairbhe i bhfeidhm, ní féidir le haon duine a rá nach teanga mharbh í an Ghaeilge, cuir i gcás, - nó má dhéanann sé a leithéid, tarraingeoidh sé líomhaintí faoi neamhoibiachtúlacht agus náisiúnachas anuas air féin.
B'í an Bhreatnais teanga an teampaill, ach b'é an Béarla a labhraítí ag cruinnithe Pháirtí an Lucht Oibre agus an cheardchumainn, agus nuair a d'éirigh gluaiseacht an lucht oibre ní ba thábhachtaí mar spreagadh intinne don chosmhuintir ná an reiligiún, chúlaigh an Bhreatnais dá réir.
Sa bhliain 1918, reachtaíodh dlí nua a d'fhoráil go bhféadfaí Gàidhlig a mhúineadh áit a mbeadh sí á labhairt ag an bpobal, ach níorbh ionann sin is a rá go mbeifí sásta ábhair eile a chur á dteagasc trí mheán na teanga.
Dhá theanga bheo atá ann, is é sin, an Bhreatnais , atá ó dhúchas ag leathmhilliún duine sa Bhreatain Bheag in iarthar na Breataine Móire, agus an Bhriotáinis, a labhraítear i Leithinis na Briotáine in iarthuaisceart na Fraince.
In Éirinn, b'é an Drochshaol a bhain an teanga de bhéal na ndaoine i lár na tíre, cé gur féidir a rá go raibh an malartú teanga tosaithe roimh an ngorta féin in áiteanna cosúil le Contae Chill Chainnigh, mar is féidir a léamh ar chín lae Amhlaoibh Uí Shúilleabháin, cuir i gcás.
Is é an tuairim a bhí ag Dónall Ó Conaill, mar shampla, ná go raibh an Béarla i bhfad ní b'úsáidí ná an Ghaeilge, agus go raibh sé ní ba thábhachtaí an Béarla a chur ar fáil do na Gaeilgeoirí ná eolas agus faisnéis a scaipeadh i measc na nGael ina dteanga féin .
Glactar leis go raibh na daoine dátheangach i bhfad i ndiaidh ghabháltas na Rómhánach ar an nGaill, agus creidtear freisin go raibh béarlagair measctha nó fiú nasctheanga de shórt éigin á cloisteáil, abair, sa Ghaill ar feadh i bhfad.
Cé go síleann na saineolaithe ar fad gur tháinig an t-áitreabh Ceilteach sa Bhriotáin ar an bhfód de thoradh imirce shéasúrach na n-iascairí ó Chorn na Breataine, tá siad ann a deir go raibh an oiread sin fágtha den Ghaillis san am sin is go raibh na hiarsmaí seo in ann a sliocht a fhágáil ar an mBriotáinis, mar dhúshraith theangeolaíoch.
Mar sin, má tháinig a leithéid d'eagraíocht agus An Comunn Gàidhealach ar an bhfód sa bhliain 1891, is ar éigean is féidir í a chur i gcomparáid le Conradh na Gaeilge in Éirinn, a bhí ceaptha leis an nGaeilge a chur ar ais i mbéal na nÉireannach sa Ghalltacht.
Is iad na cúrsaí cultúrtha an chloch is mó ar phaidrín an Chumainn Ghaelaigh in Albain inniu, go háirithe an Mòd Náisiúnta, an fhéile chultúrtha bhliantúil atá inchomparáide leis an Eisteddfod Genedlaethol sa Bhreatain Bheag agus le hOireachtas na Gaeilge in Éirinn.
Na húdair Chlasaiceacha a bhí ag scríbhneoireacht as Laidin nó Gréigis - Iúil Caesar, cuir i gcás - ba mhinic a tharraing siad focail iasachta ón gCeiltis chucu, nuair a bhí siad ag tabhairt cur síos ar nósanna na gCeilteach.
Sa bhliain 1952, d'eisigh sé achainí ar mhuintir Mhanann an teanga a fhoghlaim agus a shaothrú, agus níos déanaí, i ndiaidh seal a chaitheamh thar lear, bhí sé an-ghníomhach ag réiteach leabhar don chló agus ag athfhoilsiú seanleabhar Manainnise.
Inniu, áfach, níl ach sé theanga den ghrúpa seo fágtha beo, agus iad á gcloisteáil in áiteanna in Éirinn agus sa Bhreatain, in oirthear Cheanada, sa Phatagóin i ndeisceart na hAirgintíne, i measc grúpaí scaipthe sna Stáit Aontaithe agus san Astráil, agus ar leithinis na Briotáine san Fhrainc.
Tá sé ina ghnáthscéal ar fud an domhain gur teangacha marbha iad na teangacha Ceilteacha ar fad, rud a chuireann go mór mór isteach ar aon duine a dhéanann taighde orthu, go háirithe ar an staid agus ar an stádas atá acu sa tsochaí.
Rinne Torlach Mac Con Midhe taighde ar an dóigh a ndeachaigh na teangacha Ceilteacha i laige i "margadh na teanga" agus ar na díoscúrsaí faoi na teangacha Ceilteacha sna teangacha móra - an Béarla, an Fhraincis agus an Ghearmáinis .
Thairis sin, tá cuma an-dúchasach ar shaol reiligiúnda na heaglaise Saor-Phreispitéirí i nGaeltacht na hAlban, agus í go mór mór i muinín nósanna Gaelacha mar chuid de na deasghnátha, ar nós amhránaíocht thraidisiúnta na n-iomann eaglasta.
Má bhí féin, áfach, ní bhfuair siad áiméar riamh le sin a dhéanamh, agus mar sin, sheachain cúis na Manainnise an líomhain faoi fhealltóireacht agus faoi Fhaisisteachas a chuir isteach go mór mór ar ghluaiseacht athbheochana na Briotáinise i ndiaidh an chogaidh.
Is fíric é, agus caithfidh muid talamh slán a dhéanamh de, cé go bhfuil siad ag déanamh aithrise ar Shasana agus ar nósanna na nGall, go bhfuil formhór mór na nGael ar fud an domhain ag glacadh déistine le Sasana, agus iad, ceart nó mícheart - ag baint suilt as mí-ádh Shasana agus ag éirí míshásta faoina rath.
Grúpa mór ilghnéitheach de theangacha iad na teangacha Cugasacha, agus iad á labhairt ag corradh is deich milliún duine i Sléibhte Chugais, ar theorainn na hEorpa agus na hÁise, idir an Mhuir Dhubh agus an Mhuir Chaisp.
Ní fine cheart teangacha iad na teangacha Cugasacha dáiríre, nó níl gaol gach teanga acu le chéile deimhnithe ná dearbhaithe ar aon nós, cé gur féidir a rá go bhfuil foghrúpai ann a bhfuil na teangacha iontu gaolmhar le chéile.
Tá an "fhine Chugasach" bunaithe ar riachtanaisí praiticiúla an taighde, nó cé nach bhfuil cuid de na teangacha seo gaolmhar le chéile, bíonn comhthréithe acu i ndiaidh na gcéadta bliain a d'imir siad tionchar ar a chéile.
Teangacha eile iad an teanga Adyghe, a bhfuil gaol dlúth aici leis an gCabairdis - is minic a dhearctar ar an mbeirt acu mar chanúint aon teanga amháin - agus na teangacha Abkhaz agus Abaza, agus iad níos cosúla le chéile ná leis an gCabairdis nó leis an teanga Adyghe.
Teangacha iad seo atá thar a bheith difriúil leis an tSeoirsis ó thaobh na gramadaí agus an fhoclóra de, ach mar sin féin, dearcann na Seoirsigh orthu mar chanúintí de chuid a dteanga féin, ó úsáideann a gcainteoirí dúchais an tSeoirsis liteartha mar theanga chultúrtha - is é sin, má tá teacht acu ar an tSeoirsis: an chuid is mó de chainteoirí na teanga Laz, tá cónaí orthu sa Tuirc, agus iad ag scríobh as Tuircis.
I 1601, tháinig turas míleata Spáinneach - an ceann deireanach de Armadas a seoladh i gcoinne Ríocht Shasana - i dtír i gCionn tSáile chun nasc a dhéanamh le fórsaí reibiliúnacha na hÉireann agus ionsaí a dhéanamh ar Shasana trí Éirinn.
Mar thoradh air sin, reáchtáladh cath Chionn tSáile ag deireadh an Chogaidh Naoi mBliana inar thug fórsaí Shasana, faoi stiúir Charles Blount, 8ú Barún Mountjoy, an fórsa Éireannach reibiliúnach, faoi stiúir Hugh O'Neill, 2ú Iarla Thír Eoghain agus Aodh Rua Ó Domhnaill, beirt phrionsaí Gaeilge as Uladh.
I mí Mheán Fómhair 1607, cúpla bliain i ndiaidh an chatha seo, reáchtáladh Eitilte na nIarlaí ó Ráth Maoláin i gContae Dhún na nGall in Iarthar Uladh ina raibh roinnt de na huaisle dúchasacha Éireannacha, lena n-áirítear Hugh O'Neill, 2ú Iarla Thír Eoghain agus Rory O Thréig Donnell, 1ú Iarla Thír Chonaill, a gcuid tailte agus theith siad go Mór-Roinn na hEorpa.
Rinneadh na Coimisinéirí Baile seo mar Chomhairle Chionn tSáile faoi Bhí an tAcht Rialtais Áitiúil 1898 agus Comhairle Baile Chionn tSáile ann go dtí 2014 nuair a cuireadh deireadh leis an tsraith seo de rialtas áitiúil in Éirinn mar chuid de bhearta chun an t-easnamh buiséid a laghdú i ndiaidh ghéarchéim airgeadais 2008–2010 .
Ó 1694 bhí Cionn tSáile mar bhunáit soláthair do shoithí an Chabhlaigh Ríoga i ndeisceart na hÉireann, agus tógadh roinnt stórais; bhí sé teoranta do shoithí níos lú, áfach, mar gheall ar an mbarra gainimh ag béal na habhann.
Taiscire Béarla agus an fear príobháideach Captaen Woodes Roger ag tagairt do Chionn tSáile i gcuimhneachán a thurais 1708 ó Chorcaigh; go háirithe luann sé péire carraigeacha ar a dtugtar 'an Sovereigne's Bollacks' ar a ndeachaigh a long ar a chéile beagnach.
Chuaigh an Rí Séamas II agus VII (bhí sé ina Rí Séamas Shasana agus na hÉireann agus an Rí James VII na hAlban) i dtír i gCionn tSáile i Márta 1689 le fórsa de 2,500 fear, a tógadh le tacaíocht an Rí Louis XIV, mar chuid dá fheachtas chun cumhacht a fháil ar ais i Sasana, in Albain agus in Éirinn.
I 1690, d'fhill Séamas II agus VII ar deoraíocht sa Fhrainc ó Chionn tSáile, tar éis do William III Shasana a chaillteanas ag Cath na Bóinne , tar éis an 'Réabhlóid Ghlorious' i Sasana i gcoinne na gcogaí a bhain leis an bhFrainc faoi Rí Louis XIV.
Bhí Cionn tSáile nasctha le líne brainse trí Farrangalway agus Ballymartle go córas iarnróid na hÉireann in Iarnród Chorcaí, Dhroichead na Bandan agus an Deiscirt agus a chomharbaí ó 1863 go 1931, nuair a dhún an Great Southern Railway an brainse le linn pointe ísle i ndeacrachtaí eacnamaíochta Chionn tSáile.
Nuair a chuaigh an bád farraige RMS Lusitania faoi bhád U-Impireacht na Gearmáine an 7 Bealtaine 1915 ar thuras ó Chathair Nua-Eabhrac go Learpholl le linn an Chéad Chogadh Domhanda, tugadh cuid de na comhlachtaí agus na marthanóirí go Cionn tSáile agus an ionchoisne ina dhiaidh sin coinníodh dealbh sa chuan ar an iarracht.
Osclaíodh Droichead an Archdeacon Duggan ar an mbóthar R600 siar ó dheas ón mbaile i mí an Mhárta 1977, agus ainmníodh é tar éis an Athar Tom Duggan MC OBE agus ina dhiaidh sin ina náisiúnaí agus ina shagart misinéireachta i bPeiriú.
I 1649, d'fhógair Prince Rupert na Réine go raibh Charles II mar Rí Shasana, na hAlban agus na hÉireann ag Eaglais Naomh Multose i gCionn tSáile nuair a chuala sé go ndearna fórsaí Parlaiminte Charles I i Londain i rith Chogadh Cathartha Shasana.
Réaltbhuíon dhoiléir dheisceartach is ea an Féinics, ceann den dá réaltbhuíon déag a chruthaigh Pieter Dirkszoon Keyser agus Frederick de Houtman idir na blianta 1595 agus 1597 ar son an réalteolaí Phléimeannaigh Petrus Plancius.
Cé nach bhfuil punc i nGaeilge fós, bíonn bannaí mar Oi Polloi, Atomgevitter agus Mill a h-Uile Rud ag déanamh punc i nGaeilge na hAlban, agus mheasc cúpla bannaí ceol traidisiúnta na hÉireann agus punc-rac le chéile, mar shampla The Pogues, Flogging Molly agus Dropkick Murphys.
Tá Grúpa Shráidbhaile Slachtmhar i Ráth Eanaigh le blianta fada anuas, a thiomáineann gníomhaíochtaí le haghaidh chomórtas na mBailte Slachtmhara, agus d’éirigh leis an ceantar roinnt mhaith dámhachtain chathrach a bhaint amach a bhuí le h-iarrachtaí an ghrúpa.
Bhain sé amach an grádú measúnaithe “Molfar go mór é” in 2008 agus sa tuarascáil nótáilte, rinneadh tagairt don fhéidearthacht go mbuafadh an sráidbhaile an comórtas ar fad, ach amháin go ndéanfar píosa beagán níos mó eagraíochta i bhfeidhm san iarracht.
Ba é Arthur Guinness, an Chéad Bharún Ardilaun, a mhaoinigh tógáil an eaglais de chuid Eaglaise na hÉireann, don Pharóiste Anglacánach de Ráth Eanaigh (atá curtha in éineacht le Paróiste Chúlóige sa lá atá inniu ann), Eaglais na Naomh Uile.
Sular tógadh an eaglais seo, bhí eaglais níos sine suite i gcroílár Ráth Eanaigh chun freastail ar Anglacánaigh Pharóiste Ráth Eanaigh, Eaglais Naomh Assam, ceann níos sine ná an ceann atá inniu ann, a bhí ann ó 1712, agus foirgneamh eile a bhí ann roimhe sin ó 1609, agus ceann eile roimhe sin chomh maith, leoga.
Tá roinnt mhaith mhínithe éagsúla ar cad is bhunús leis an ainm “Ráth Eanaigh”: de réir mhíniú amháin, is é “Ráth Éanna” b’ainm den áit ar tús, agus gur tagairt atá ann ar thaoiseach áitiúil darbh ainm Éanna, agus de réir cheann eile ba é “Ráth Eanaigh” an t-ainm a bhí air ón dtosach, agus an focal “eanach” ag tagairt do riasc nó do bhealach trí riasc.
Déanann Stáisiún Traenach Ráth Eanaigh, a osclaíodh é ar an 25 Bealtaine 1844, agus atá suite ar barr airde, taobh le croí an tsráidbhaile, rochtain ar an gcóras iarnród bruachbhailteach DART chomh maith leis an príomhlíne Baile Átha Cliath-Béal Feirste, a chur ar fáil do lucht an cheantair seo, agus tá stáisiúin traenach eile, leithéidí Stáisiún Bhaile Hearmann agus Stáisiún Chill Bharróg áisiúil do lucht Ráth Eanaigh chomh maith.
Ba iad Peppard and Duffy na hailtirí a dhear í, agus cuireadh dlaoi mhullaigh ar an bhfoirgneamh in 1962 tar éis don tionscnamh a bheith curtha ar ordú John Charles McQuaid chun dóthain spáis a chur ar fáil do thréad a eaglaisean féin a raibh borradh mór faoi sa cheantar ag an am.
Tá triantán mór agus triantáin bheaga laistigh de sin ar an taobh den fhoirgneamh ina bhfuil an príomhbhealach isteach inti suite, ag féachaint siar ar mhóitíf thraidisiúnta atá le feiceáil i seanséipéil Rómhánúil éagsúla in Éirinn.
Gné shuntasach sa cheantar is ea an trá atá beagnach cúig chiliméadar ar fad darb ainm Trá Chnocán Doirinne, suite ar Oileán an Bhulla Thuaidh, atá ina anaclann dúlra agus í suite i gCluain Tarbh chomh maith le Ráth Eanaigh.
I measc na bhfearann páirce atá sa cheantar, áirítear an dá pháirc bhardasacha is mó i mBaile Átha Cliath, Oileán an Bhulla Thuaidh agus Páirc Naomh Áine (roimhe seo ina baile do mhuinir Guinness a bhfuil clú orthu as an ngrúdaireacht agus an bhaincéireacht), atá suite i Ráth Eanaigh agus i gCluain Tarbh araon.
Téann teorainn an ráth faoi lár an tsráidbhaile sa lá atá inniu ann, ó thaobh Abhainn Sheantraibh, ina bhfuil eanach ann, chomh fada leis an Eaglais Caitlicigh Rómhánaigh, Windsor Motors, Din na nGasóg agus an dá eaglais ann faoin ainm “Naomh Assam”.
Tá suíomh an tobair seo fós le feiceáil faoi bhun chúpóla déanta as cnoic atá taobh leis an linn bád rámhaíochta sa pháirc, ach is fada an lá go raibh aon uisce le fáil ann, d’ainneoin na hiarrachtaí a rinne na húdaráis bhardasacha chun é a dheisiú.
Go dtí le déanaí, bhí ceann den líon beag d'ostáin atá suite i mbruachbhailte ar an taobh tuaisceart den chathair suite i Ráth Eanaigh; Rinneadh an easpa óstán seo a laghdú nuair a tógadh scata óstán gar d’Aerfort Bhaile Átha Cliath ó Ráth Eanaigh).
Tháinig saol an Óstáin Sheiling, suite sa sean Fox Hall, agus cuid den ghrúpa óstán Regency, chun deiridh luath in 2008, i ndiaidh dó cead pleanála a fháil, ach amháin go raibh ar na húinéirí cinneadh a achomharc, chun an príomhfhoirgneamh, foirgneamh stairiúil a raibh cosaint an dlí air, a atógáil mar árasáin le bloic bhreise d'árasáin in aice leis.
Bhí lonnaíocht eile, faoin 19ú haois ar a laghad, clochán, “dara Ráth Eanaigh”, Ráth Eanaigh-ar-an-trá, ag an suíomh sin ar a dtugtar “The Whip of the Water” i mBéarla ina dtéadh Bóthar Bhinn Éadair taobh leis an bhfarraige, .
Chomh maith leis sin, tá eaglaisí eile sa dúiche, ceann i gcruth pirimide i bParóiste Chill Bharróg-Ghort an tSionnaigh, Eaglais Naomh Beinidict i bParóiste Pháirc na nGráinsí, agus Eaglais Naomh Bríde i bParóiste Chill Easra, chomh maith leis an séipéal i Mainistir na gCaipisíneach.
Ar feadh na gcéadta bliain, roimh do na heaglaisí sa cheantar a bheith tógtha, bhí ar lucht Ráth Eanaigh freastail ar an Aifreann sa Chúlóg nó, ina dhiaidh sin, i gCluain Tarbh, nó fiú i dtithe timpeall na dúiche.
Is iad Cill Easra, Cluain Tarbh, Ard Aidhin, Cill Bharróg, An Chúlóg agus Domhnach Míde na ceantair sa mháguaird ina thimpeall air, agus is é Binn Éadair an ghné is suntasach atá le feiceáil ón gceantar.
Cé go bhfuil na srianta d’ainmneacha cosúil leis le haimsiú timpeall na tíre , is beag nach ainm leithleach ar fad é an t-ainm “Raheny” sa Bhéarla, agus an t-ainm céanna curtha ar aon áit amháin eile sa tír, ceantar beag sa bhaile tuaithe Lusca.
Tá cúpla teach tábhairne ann, i measc na cinn a aithnítear is mó tá an Cedar Lounge, an Station House, an Inn agus an Watermill, agus i measc na háiteanna inar féidir béile a fháil tá an Watermill agus trí bhialann, ceann amháin suite i gceann de na trí shean-tithe scoile atá suite i lár an tsráidbhaile, ceann eile san fhoirgneamh ina raibh Raheny Hardware lonnaithe roimhe seo, agus chomh maith le sin tá caifé ina bhfuil béilí le fáil ann suite faoi bhun an phríomhionaid siopadóireachta.
Déanann Bóthar Bhinn Éadair Ráth Eanaigh a roinnt ina dhá leath, agus déanann an R809 (a théann ó Oileán an Bhulla, suas Bóthar an Mhuilinn Uisce, agus ar fad na Sráide Móire agus Bhóthar an Stáisiúin) amhlaidh chomh maith.
Is féidir teacht isteach ar Ráth Eanaigh ar Bhóthar Mhullach Íde , ar Bhóthar Shéamais Uí Lorcáin, a théann taobh leis an gcósta , agus ar an R104 (a théann trí Bhóthar Oscair Mhic Thréinir agus Bóthar Chill Bharróg).
Faigheann Grúpa Shráidbhaile Slachtmhar Ráth Eanaigh urraíocht ó ghnólachtaí agus ó ghrúpaí éagsúla sa cheantar, go háirithe ó Chomhlachas Gnó Ráth Eanaigh a fheidhmíonn mar chomhordaitheoir den ghrúpa, leis.
Chomh maith leis sin, in 2016 rinne Comhlachas Gnó Ráth Eanaigh leaca staire gorma a shocrú ar, nó i ngaireacht do, 15 foirgneamh stairiúla, a chum Cumann Oidhreachta Ráth Eanaigh an t-ábhar scríofa atá le léamh orthu.
Tá séipéil de chuid na hEaglaise Caitlicí Rómhánaí agus d'Eaglais na hÉireann araon suite i Ráth Eanaigh, agus ceann amháin de na cinn de chuid na hEaglaise Caitlicí ina foirgneamh ollmhór suite in aice le croílár an tsráidbhaile agus í go hard os a cionn, agus an séipéal den dara heaglais luaite thús suite i suíomh gleoite ar an mbealach isteach go croí na sráidbhaile ón gcathair.
Cuireadh athruithe suntasacha i gcrích sa suíomh seo le linn an 19ú haois, nuair a rinne an Telford Engineering Company oibríochtaí ann; roimhe sin, shroich an bóthar an sráidbhaile ag bun an chnoic phríomha agus ansin chas sé ar chlé go tobann i dtreo an chósta ag barr na Sráide Móire.
Réaltbhuíon dheisceartach is ea an Phéacóg, ceann den dá réaltbhuíon déag a chruthaigh Pieter Dirkszoon Keyser agus Frederick de Houtman idir na blianta 1595 agus 1597 ar son an réalteolaí Phléimeannaigh Petrus Plancius, agus a thug isteach an réalteolaí amaitéarach Gearmánach Johann Bayer ina léarscáil neamhaí Uranometria sa bhliain 1603.
Go díreach in aice leo, bhí míle go leith fear agus a ríthe as clanna Chonnacht, dhá mhíle laoch Mumhan faoi cheannas Mhurchad, mac Bhrian, chun tosaigh, míle agus ceithre chéad de Dál Cais ar chlé faoi cheannas Toirdhealbhach Ua Briain mhic Mhurchad cúig bliana déag, agus deartháir Bhrian Cuduiligh.
Bíodh is go bhfuil meon an chráifeachais i gcuid de na scéalta cineál coimhthíoch ag duine an lae inniu, is dócha go gcuirfeadh ábhar scríbhneora Gaeilge an-suim iontu le blas na canúna a tharraingt air féin, go háirithe i bhfianaise an mheatha atá tagtha ar Ghaeilge Lár Thír Chonaill mar ghnáthurlabhra phobail.
Thosaigh sé ag cothú a stíl féin, ag nascadh amhrán agus monalóg agus chuir sé an stíl nua i bhfeidhm gach oíche Luain ag an Troubadour i Los Angeles, áit a bhí a lán ceoltóirí ag fanacht i líne don lá ar fad le bheith ar an stáitse.
Rinne Waits taifeadadh don albaim Nighthawks at the Diner os comhair lucht féachana leis an atmaisféar beo a chothú, léiríonn an albaim an tréimhse seo ina slí bheatha, mar aon le eadarlúidí ina mbíonn Waits ag caint idir na amhráin.
Le linn an chogaidh, thóg na Gearmánaigh dhá champa daorbhroide agus geiteo beag timpeall na háite, ach d'éirigh le cuid mhaith de na cimí Polannacha a n-éalú a dhéanamh go dtí na coillte máguaird, áit a raibh treallchogaithe de chuid Armia Krajowa an-ghníomhach ag cur catha ar na Gearmánaigh.
Caladh na Sionainne, Cionn Eitigh, Cill Chormaic, An Clochán, Clóirtheach, Cluain Bolg, Cluain Mhic Nóis, Cluain na nGamhan, Cnocán Bhólais, Críonchoill, Cruachán, Cúil an tSúdaire, An Cláirín, Cill Aichidh
Tá an campas suite ar bhruach thoir Abhainn na Banna, agus ghlac go leor de náisiúntóirí an tuaiscirt leis an chinneadh sin mar mhasla, mar gur shíl siad gur chóir don ollscoil a bheith suite i nDoire Cholmcille, áit a raibh Coláiste Mhig Aodha le blianta fada roimhe sin.
Ba iad Liam Ó Dochartaigh agus Diarmaid Ó Doibhlin a bhí i mbun Roinn na Gaeilge san Ollscoil ag an tús agus chaith an teangeolaí clúiteach, Colmán Ó hUallacháin OFM na blianta ag obair ann chomh maith agus tamall mar cheann roinne.
Ó thús bhí meascán maith mic léinn sa choláiste as gach cearn de Chúige Uladh, agus de réir a chéile mhéadaigh líon na mac léinn as ceantracha eile in Éirinn agus sa Bhreatain, agus ó thíortha eile san Eoraip agus níos faide i gcéin, rud a rinne campas ilchultúrach de go gasta.
Is foghrúpa de chuid na dteangacha Atapascacha iad na teangacha Atapascacha Deisceartacha nó na teangacha Apáitseacha, agus iad á labhairt in iardheisceart na Stát Aontaithe, i stáit Arizona, Nua-Mheicsiceo, Colorado agus Utah), chomh maith le grúpaí eile in Oklahoma agus i dTexas.
Le fírinne, is cuid den chontanóid chéanna canúintí iad an Apáitsis - nó na canúintí is na teangacha éagsúla a dtugtar Apáitsis orthu - agus an Navachóis, agus is deacair a rá, an bhfuil aon chúis eile ach cleachtas an Bhéarla ann leis an Navachóis a scaradh ó na teangacha Apáitseacha eile.
Má shaolaítear clann do lánúin nach bhfuil de theanga chomhchumarsáide acu ach an nasctheanga, foghlaimeoidh an chlann an nasctheanga mar theanga dhúchais, agus nuair a fhoghlaimeoidh, ní bheidh siad i bhfad ag baint a gcasadh féin as an teanga seo.
Iad siúd i sochaí Iamáice a dteastaíonn stádas níos airde acu, is follasach go ndéanann siad aithris ar an mBéarla caighdeánach, ós é an teanga ghalánta, ardnósach, mhórluachach é, agus ar ndóigh, osclaíonn sé an domhan mór taobh amuigh den oileán chúng don Iamáiceach a bhfuil peirspictíochtaí níos leithne uaidh.
Mar chuid den scéim seo a thionscain an coiste 'Muintir na Gaeltachta' faoi stiúir Mháirtín Uí Chadhain agus Choimisiún na Talún, d'aistrigh 40 teaghlach idir 1935 agus 1937 ó "cheantair chúnga" i gConamara go dtí na bailte fearainn seo: Ráth Cairn, Laimbé, Driseog, Tulach na nÓg, Baile Mhistéala agus Doire Longain.
Tá nasc déanta ag Ollscoil na hÉireann, Maigh Nuad le Ráth Cairn agus cuirtear cúrsaí teastais oíche ar siúl i rith an gheimhridh do dhaoine a bhfuil Gaeilge acu atá ina gcónaí i bhfoisceacht fiche míle den cheantar.
Go háirithe, chonaic sé lena shúile féin uafás chogaíocht le linn Chogadh Cathartha na Spáinne, Scríobh séː“I gcogaíocht an lae inniu, níl aon rud faoin bhás atá caoin ná cuí. Cuirfear chun báis thú mar a dhéanfaí le madadh agus gan aon chúis mhaith leis.”agus'Is cuma cad é an gá a bheadh le cogadh, fiú an cogadh ceart.
Luaitear Mná na hÉireann leis freisin, ach is é tuairim Sheáin de Rís chomh maith le scoláirí áirithe eile nárbh eisean a chum é, ach gurbh é Nioclás Ó Cearnaigh a scríobh an ceann sin agus a chuir i leith Pheadair Uí Dhoirnín é.