polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
އެންޖީއޯޓެންސިން އުފެދިގެން އަންނަނީ އޭގެ ޕްރިކޯސަރ މޮލިކިއުލް ކަމުގައިވާ ފުރަމޭގައި އުފެދޭ އެންޖީއޯޓެންސިނަޖަން އިންނެވެ.
ސަބަބަކީ އެމޯނިޔާ ލޭގެ ތެރޭގައި ގިނަވެ ޖަމާވެއްޖެނަމަ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމްއަށް އަސަރުކޮށް މީހާގެ މަރާއި ހަމައަށް ގެންދިއުމަކީ ވެދާނެ ގޮތެކެވެ.
ފޮސްފަލިޕިޑް އަދި ކޮލެސްޓިރޯލް ސެލް ތަކުގެ ބޭރު ފަށަލަ އުފެދުމުގައި އޭގެ އޮނިގަނޑުން ޖާނގަ ހޯދައެވެ.
އިންސޫލިން ލައިކް ގްރޯޘް ފެކްޓަރ ނުވަތަ ތަކަކީ އިންސޫލިން އާ ވައްތަރު ގޮތެއް ހުންނަ ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ތަކެކެވެ.
އިންސޫލިން ލައިކް ގްރޯޘް ފެކްޓަރ އުފައްދައި ދޫކުރަނީ ފުރަމޭ ގެ ތެރޭގައި ހުންނަ ހެޕަޓަސައިޓް ތަކުންނެވެ.
މިދެލޭހޮޅިން ފުރަމޭ އަށް އަންނަ ލޭ ކޮންމެ ހެޕަޓަސައިޓްނުވަތަ އެއްގެ މެދުގައިވާ ސެންޓްރަލް ވެއިންނުވަތަ އަށް ވާޞިލްވެ،
މިއިން ކޮންމެ ލޮބިޔޫލް އެއް އުފެދިފައިވަނީ ހެޕަޓަސައިޓް ތައް އެތުރިގެން ހެދިފައިވާ ކޮލަމް ތަކަކުންނެވެ.
ފުރަމޭގެ ތިރީ ފަރާތް ވާތު ލޯބް ގައި ފާހަގަކުރެވިފައިވަނީ އެތަނުގައިވާ ގެސްޓްރިކް އިމްޕްރެޝަން ނުވަތަ އޭ ކިޔޭ އަޑިކޮޅު ގެ ސަބަބުންނެވެ.
ނުވަތަ މިއީ އިންފީރިއާ ވީނާ ކޭވާ ޖެހިފައި އިންނަ އަޑިކޮޅު ގެ ވާތް ފަރާތުގައި އިންނަ ލޯބް އެކެވެ.
އަދި އޭގެ ބުޑުގަނޑުގައި އިންނަނީ އިންފީރިއާ ވީނާ ކޭވާ ޖެހިފައި އިންނަ ވަޅުގަނޑު ނުވަތަ އަޑިކޮޅު އެކެވެ.
އެހެންކަމުން ފުރަމޭ އަކީ ލޭގެ ރަތް ސެލް ތައް އުފެއްދުމުގެ މަސައްކަތް ހިންގުމަށް ބޭނުންތެރި ގުނަވަނެކެވެ.
މީގެ އިތުރުން ލޭގެ ރަތް ސެލް މާބަނޑުގައި އޮންނަ ދަރިފުޅުގެ ހަށިގަނޑުގައި ފުރަމޭ އިން އުފައްދައި ދެއެވެ.
ހަށިގަނޑަށް ލޭ ބޭނުންވުން އިތުރުވެގެންދާ ޙާލަތްތަކުގައި ފުރަމޭގެ ތެރޭގައި ހުންނަ މިލޭ ހަށިގަނޑުގައި ހިނގާ ލޭގެ އާރަށް ފޮނުވާލައެވެ.
މިއަޑިކޮޅަކީ އެއަޑިކޮޅެއްގެ ތެރެއިން ފުރަމޭ އަށް އޭގެ ލޭހޮޅިތައް ވަދެފައި ހުންނަ އަޑިކޮޅެވެ.
ލޭގެ ތެރޭގައި ދަގަނޑުގެ މިންވަރު މަދުވުމުން ފުރަމޭގައި ހުންނަ ފެރިޓިން އިން ދަގަނޑުގެ ބައި ލޭގެ ތެރެއަށް ދޫކޮށްލައެވެ.
އަދި ލޭގެ ދަގަނޑުގެ މިންވަރު މަތިވުމުން ފުރަމޭ އަށް އެބައި ނަގައި ފުރަމޭގައި ރައްކާކޮށްފައި ބަހައްޓައެވެ.
ފުރަމޭގެ ކެންސަރު އަކީ ދުނިޔޭގައި އެންމެ އާންމު ކެންސަރުގެ ވައްތަރުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ވައްތަރެކެވެ.
ފުރަމޭގައި ހުންނަ މެކްރަފޭޖް ސެލްތައް ކަމުގައިވާ ކަޕްފާރސް ސެލް ތަކުން ކުޑަ ގޮހޮރު އިން ޕޯޓަލް ވެއިން ގެ ތެރެއިން ފުރަމޭ އަށް އަންނަ ޖަރާސީމް ތަކުގެ 99 އިންސައްތަ ދިރުވައި ނައްތާލައެވެ.
ފުރަމޭގެ ހުރިހާ ފަރާތްތަކެއް ހުންނަނީ ޕެރިޓޯނިއަމް ނުވަތަ އޭ ކިޔޭ ދުލިފަށަލަ އިން ނިވާކުރެވިފައެވެ.
ފުރަމޭގެ ކުރިމަތީ ފަރާތް އިންނަނީ ޑައަފްރަމް އަދި މައިދާގެ ކުރިމަތީ ފަރާތާއި ޖެހިފައި އިންނަ ގޮތަށެވެ.
ކަޅުވިލާތައް އުޑުމަތީން ފެންނަންފެށުމުން އެއީ ވިއްސާރަވިލާކަމުގައި ބުނެ އިންތިހާއަށް އެމީހުން އުފާފާޅުކުރިއެވެ.
7 ރެއާއި 8 ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ދެމިގެންދިޔަ އެ ގަދަފަދަ ވައިގެ ޢަޒާބުގެ ސަބަބުން އެތިބަ ބިޔަ ހަށިތަކުގެ ވެރީން، ބިންމަތީންލުހި،
ކަލޭގެފާނު ތިޔަ ދައްކަވާ ވާހަކަ ތެދުކުރައްވަން ތިމަންނާމެން ޤަބޫލުކުރާ ޒާތުގެ މުޢުޖިޒާތެއް ނުދެއްކެވުނެވެ.
މަނަދޫގެ އާބާދީގައި 1575 މީހުން ދިރިއުޅެމުންދާއިރު ތަރައްޤީގެގޮތުން މަސްވެރިކަންކުރުމާއި، ދަނޑުވެރިކަމާއި، ފަންގިވިނުން، ރޯނުވެށުމާއި،
އަތޮޅު ޞިއްޙީ މަރުކަޒު ހުޅުވައި ދެއްވީ 18 ޑިސެމްބަރ 1990 ގައި އޭރުގެ މިނިސްޓަރ އޮފް ހެލްތު އޮނަރަބުލް އަލްފާޟިލް ޢަބްދުއްސައްތާރު މޫސާ ދީދީއެވެ.
މި ނަން އެ ޤައުމުގެ ރަސްމީ ނަމެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުން ކުރައްވަން ފެށްޓެވީ 1804 ވަނަ އަހަރުގައި އެމްޕެރަރ ޖިއާ ލޮންގއެވެ.
1839 ގައި އެމްޕެރަރ މިން މާންގް އެ ޤައުމުގެ ނަން “ދައި ނާމް” ނުވަތަ “ގްރޭޓަރ ސައު^ް” އަށް ބަދަލު ކުރެއްވިއެވެ.
ފުރަތަމަ ބޮޑު ހަނގުރާމައިގައި ޖަރުމަނު މީހުން ބަލިވުމުން އެފްރިކާގައި ބައްރުގެ ޤައުމުތަކުގެ ތެރެއިން ޖަރުމަނުގެ ބާރުގެ ދަށުގައި ހުރި ތަންތަން ނުވަތަ ޖަރމަން އީސްޓް އެފްރިކާ ބެލްޖިއަމްއާ ޙަވާލުކުރެވުނެވެ.
އެހެން ނަމަވެސް ބެލްޖިއަމްގެ މީހުން ވަނީ މިތަނުގެ އެެވޭލާ ރަސްކަން ކުރިޔަށް ގެންދިއުމުގެ ފުރުޞަތު ދިނެވެ.
ބުރުންޑީ މިނިވަންވުމަށް ފަހުގައި އެ ޤައުމުގައި ހިނގައި ދިޔަ ދާޚިލީ ހަނގުރާމައަށް ފަހުގައި މިހާރު ވަނީ އެ ޤައުމު އާރާސްތު ކުރުމުގެ ދައުރެއް އައިސްފައެވެ.
ދ އިން ވަނީ އެ ޤައުމުގައި އެ ޖަމާޢަތުން ޞުލްޙަ ބަލަހައްޓަން ކުރިޔަށް ގެންދިޔަ މަޝްރޫޢު ހުއްޓާލުމަށް ފަހުގައި،
އާބާދީގައި 82 މިލިޔަން މީހުން ތިބި ޖަރުމަނަކީ ޔޫރަޕިއަން ޔޫނިއަންްގައި އޮތް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ.
2004 ވަނަ އަހަރުގެ ޑިސެންބަރު މަހުގައި ޖަރުމަނުގެ ރައްޔިތުންގެ ގޮތުގައި ހަތް މިލިޔަން ބިދޭސީން ރަޖިސްޓަރީ ކުރެވުނެވެ.
މި ގޮތުން ބަލާއިރު ޖަރުމަނުގެ މުސްކުޅިންނަށް ވުރެ އެ ޤައުމުގެ ޒުވާނުން ބިދޭސީ މަތިކޮޅަކާ ގުޅިފައިވުން ގިނައެވެ.
ޖަރުމަނުގެ 15 އަހަރުން ދަށުގެ އާބާދީގެ ތެރެއިން 30% މީހުންގެ މައިންބަފައިންގެ ތެރެއިން ކޮންމެ ވެސް އެކަކީ ޖަރުމަނުން ބޭރުގައި އުފަންވެފައިވާ މީހެކެވެ.
ބޮޑެތި ޝަހަރުތަކަށް ބަލާއިރު 5 އަހަރުން ދަށުގެ އާބާދީގެ 60% ކުދީންގެ މަންމަ ނުވަތަ ބައްޕައަކީ ޖަރުމަނުން ބޭރުގައި އުފަންވެފައިވާ މީހެކެވެ.
ޖަރުމަނުގެ އާބާދީގައި ކޮންމެ ވެސް ވަރަކަށް ބުދިސްޓުންނާއި ޔަހޫދީން އަދި ހިންދޫންނާއި ސިކުން އުޅެއެވެ.
ޖަރުމަނުގެ މީހުންނަކީ އީރާނުގެ ދަރިކޮޅަކުން އައިސްފައި ތިބި މީހުން ކަމުގައި ޖެނެޓިކް ހޯދުންތަކުން ވަނީ ދައްކާފައެވެ.
ޖަރުމަނު މީހުންނާ ނަސްލުގެ ގޮތުން ވަރަށް ގާތް ބައެއްގެ ގޮތުގައި ޕޮޝްތޫ ދަރިކޮޅުގެ މީހުން ވަނީ ފާހަގަ ކުރެވިފައެވެ.
ހިޓްލަރުގެ ވެރިކަމުގައި ޖަރުމަނުގައި ތިބި ޔަހޫދީންގެ ގިނަ ބަޔަކު ވަނީ ގޭސް ޗެންބަރުތަކުގައި މަރާލެވިފައެވެ.
އެހެންކަމުން ނީމޯ އަށް ދިމާވާ ކޮންމެ ނުރައްކަލަކުން އޭނާ ސަލާމަތްކުރުމަކީ މާރލިންގެ ވާކިބެއްކަމަށް އޭނާ ދެކެއެވެ.
ނީމޯ އެއްވެސްކަމެއް ވިޔަ ނުދޭނެކަމަށް މަރލިން ވައުދުވެފައިވާތީ އަބަދުވެސް ކަނޑުގެ ނުރައްކާތެރިކަން ނީމޯއަށް ކިޔައިދެއެވެ.
އެމީހުން އެ ދަނީ ފަރުގެ ނިމޭ ހިސާބަށްކަންް މާރލިން އަށް އެނގުމުން އެކަމާ މާރލިން ވަރަށް ކަންބޮނޑުވެއެވެ.
އެކުދިންގެ ތެރެއިން ކޮންމެ ކުއްޖަކުވެސް އަނެއް ކުއްޖަކަށް ވުރެ ބޯޓާއި ކައިރި ވާން ނުކެރޭން ކަމަށް ބުނިއެވެ.
ޑޯރީ އަށް ލިޔެފައި ހުންނަ އެއްޗެހި ކިޔަން އެނގެ އޭ ބުނުމުން މާރލިން އޭނާ ގާތު އ މޫނުމަތީގައި ލިޔެފައިވާ އެއްޗެއް ކިޔުމަށް ބުނެއެވެ.
އެހެން ނަމަވެސް ބްރޫސް އާއި ހެދި ޑޯރީ އަކަށް އޭގައި ލިޔެފައިވާ އެއްޗެއް ކިޔާނެ ފުރުސަތެއް ނުލިބުނެވެ.
ފައިންޑިންގ ނީމޯ އަކީ އިން ތައްޔާރު ކޮށް ފައިވާ ކޮމްޕިޔުޓަރ އެނިމޭޓެޑް ކާރޓޫނު ފިލްމެކެވެ.
މިފިލްމުގައި ދައްކުވައިދޭނީ އޮސްޓްރޭލިޔާގެ ގްރޭޓް ބެރިއަރ ރީފް ގައި ދިރިއުޅޭ އަނބި މަރުވެފައިވާ މާރލިން ނަމަކަށް ކިޔާ ކްލައުން ފިޝް އެއްގެ ވާހަކައެވެ.
ޢުމަރުގެ ފާނު އިސްލާމްވެ ވަޑައިގަތުމުގެ ކުރިން ކީރިތި ރަސޫލާ ޤަތުލުކުރެއްވުމަށް އަޒުމު ކަނޑައަޅައިގެން ނިކުންނެވި އެވެ.
އެހިނދު އެމީހާ ޢުމަރުގެ ފާނުގެ ކޮއްކޯފުޅު ފާޠިމަތު ބިންތި އަލްޚައްޠާބު އާއި އޭނާގެ ފިރިކަލުން ސަޢީދު ބިން ޒައިދު އިސްލާމްވި ޚަބަރު ދެއްވި އެވެ.
އެހިނދު ޢުމަރުގެ ފާނު ވަޑައިގަތް ފާޠިމަތުގެ ކަންކަށީގައި ޖެއްސެވުމުން މޫނުން ލޭއޮހޮރިގެން ދިޔައެވެ.
ޢުމަރުގެފާނުގެ ހިތުގައި އިސްލާމީ ނޫރު ބިންވަޅު ނެގިގެން ދިޔައީ ކީރިތި ރަސޫލާ ސޫރަތު އަލްޙާއްޤަތު ކިޔަވާ ވިދާޅުވެވަޑައިގަތް އަޑުއައްސަވަނިކޮށެވެ.
ދެން ޢުމަރުގެ ފާނު ވިދާޅުވީ އެހެންވީއިރު އެއީ ކާހިނެއްގެ ބުނުމެކެވެ އެހިނދު ކީރިތި ރަސޫލާ ََ َِِْ ٍَِ ًَِ َ ََََُّ މިއާޔަތުން ފެށިގެން ގޮސް ސޫރަތު އަލްޙާއްޤަތު ނިމެންދެން ކިޔަވާ ވިދާޅުވި އެވެ.
ކީރިތި ރަސޫލާ ޞަހާބީންނަށް ހިޖުރަ ކުރެއްވުމުގެ އިޒުނަ ދެއްވި ހިނދު ޢުމަރުގފާނު އެކަމަށް އަޒުމު ކަނޑައަޅައި ހެދުން ތުރުކުރެއްވި އެވެ.
ޢުމަރުގފާނު ފިޔަވައި ފުރަތަމަ ހިޖުރަކުރެއްވި ހުރިހާ މުސްލިމުން ހިޖުރަކުރެއްވީ ސިއްރިޔާތުގައެވެ.
ފުރިހަމަ ނަންފުޅަކީ ޢުމަރު ބިން އަލްޚައްޠާބު ބިން ޢަބުދުލް ޢުއްޒާ ބިން ޤުރަޠު ބިން ރަޒާޙް ބިން ޢުދައްޔު ބިން ކަޢުބު ބިން ލުއައްޔު އަލްޤުރަޝީ އަލްޢަދަވީ އެވެ.
ޢުމަރުގެ ފާނު އިސްލާމްވެ ވަޑައިގަންނަވަން ދެން އަހަރެމެން ވީ ގެފުޅުގައި ނަމާދުކުރުމަށް ނުކުޅެދިފައެވެ.
ޢުމަރުގެފާނު އިސްލާމްވެ ވަޑައިގަތުން މައްކާގެ މަގުތަކުގައި މުސްލިމުން އުފާކޮށް ހަރުއަޑުން ތަކުބީރު ކިޔައި ހަދައި އުޅުނެވެ.
އަނެއްބައި ބުނުންތަކުގައި ވަނީ މުސްލިމު އަންހެނުންނާއި ފިރިހެނުން އެކު ޖުމުލަ 40 ހަމަވީ ޢުމަރުގެ ފާނު އިސްލާމްވެ ވަޑައިގަތުމުން ކަމަށެވެ.
ޢުމަރުގފާނާއި ބެހޭގޮތުން ކީރިތި ރަސޫލާ ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިވާ ބަސްފުޅެއްގެ މާނައިގައި ވަނީ އެކިއެކި އުއްމަތްތަކުގައި ދޫހެލޭ ވާހަކަ ދެއްކުންތެރިން ވެއެވެ.
ކީރިތި ރަސޫލާއާއި ކުރިމަތި ވަޑައިގެންނެވި ހުރިހާ ކުރިމަތިލުންތަކެއްގައި ޢުމަރުގެފާނު އަރިހުގައި ބައިވެރިވެ،
އެގޮތުން ބަނޑުހައިވެފައިވާ ކުޑަކުއްޖަކު ފެނިވަޑައިގެންފިނަމަ އެކުއްޖަކަށް ބަޑުފުރާނަ މުއްތިކުރެވޭނެ ގޮތް ހަމަޖައްސަވައި ދެއްވި އެވެ.
އަޅާލާނޭ މީހަކު ނެތް މުސްކުޅިޔަކު ދިމާވެވަޑައިގެންފިނަމަ އެމީހަކަށް އަޅާލާނޭ އެހީތެރިއަކު ހޯއްދަވައި ދެއްވި އެވެ.
ޢުމަރުގެ ފާނުގެ ޚިޔާލު ފުޅާއި ނުވަތަ ދެއްވާ މަޝްވަރާއާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތިން 3 ފަހަރަކު މާތް އާޔަތް ބާވައިލައްވާފައި ވެއެވެ.
ދިވެހި ބަހާއި އަކުރު ގެ ދިރާސާ ކޮށް ކުރީގައި ދިވެހި ލިޔަން ބޭނުންކުރި އަކުރުތަކަށް ޒަމަނާ އެކު އައިސްފައި ހުރި ބަދަލުތަކަށް ބަލައި ދެ ބަޔަކަށް ބެހިއެވެ.
އެންމެ ކުރިގެ އަކުރުތަކަކި އެވޭލާ އަކުރު ކަމުގައި ނަންދީ އޭގެ ފަހުގެ އަކުރުތަކަށް ދިވެސް އަކުރު މިނަން ދިނީއެވެ.
ކުރީގެ ލޯމަފާނާއި ހިރިގަލުގައި މި އަކުރުން ލިޔެފައި ހުރި ލިޔުން ރައްޖޭގެ އެކި ސަރަހައްދުތަކުން ފެނިފައިވެއެވެ.
އަދި ދިވެހިން ބުދު ދިނަށް ތަބާ ވެގެން އުޅުނު ޒަމަނުން ފެށިގެން މި އަކުރު ބޭނުންކުރި ކަމުގެ ހެކި ފެންނަން އެބަ ހުއްޓެވެ.
އޮޅުދޫކަރަ އާއި އިންޑިޔާ ގައި ލިޔަން ބޭނުންކުރި އަކުރުތައް ފަދައިން ދިވެސް އަކުރުވެސް ނިސްބަތް ވަނި ބްރަހްމި އާއިލާއަށެވެ.
މި އަކުރަށް ދިވެސް އަކުރު ކިޔައި ނަން ދެއްވީ ދިވެހި ތާރީހަށް ގިނަގުނަ ހިދުމަތްތަކެއް ކޮށްފައިވާ ސްރިލަންކާގެ ރައްޔިތެއްކަމުގައި ވާ އެޗް ސީ ޕީ ބެލް އެވެ.
އެސޮރުމެންނަށް ފެންދޭން އެކަނިމާއެކަނި އުޅޭތީ ފެނިވަޑައިގަތް ދެއަންހެންކުއްޖަކަށް މޫސާގެފާނު އެހީތެރިވެވަޑައިގަތެވެ.
އެހިނދު މޫސާގެފާނުގެ ހިތްޕުޅަށް ފިރްޢައުނުގެ އަނިޔާވެރިކަމާއި ނުބައިނުލަފާކަން ތަޞައްވުރުކުރެއްވުނެވެ.
ފިރްޢައުނުގެ ކުރިމަތީ ޤާއިމްކުރައްވާނެ ޙުއްޖަތެއްގެގޮތުގައި އަދި އިލާހީ މުޢުޖިޒާތެއްގެގޮތުގައި،
ސިއްރިޔާތުގައިމޫސާގެފާނާއިގެން ރައްކާވުމުގެ މަގު ގެ ހެޔޮ ރަޙްމަތްޕުޅުން މޫސާގެފާނުގެ މައިކަނަބަލުންނަށް ތަނަވަސްކޮށްދެއްވައެވެ.
މޫސާގެފާނު ފޮށްޓެއްގެތެރެއަށްލައްވާ ނީލަކޯރަށް ދޫކޮށްލެއްވުމަށް މައިކަމަނާއަށް އިލްހާމުކުރައްވައެވެ.
މޫސާގެފާނުގެ ޙަޔާތްޕުޅާއި ގުޅިފައިވާ ޢިބްރަތްތެރި އެތައް ވާހަކަތަކެއް މިނޫނަކަސް ޤުރުއާނާއި ސުންނަތުގައި ވާރިދުވެގެންވެއެވެ.
އެކަމުގެ ޖަވާބުގައި ފިރްޢައުނު ދެއްކި ވާހަކަތަކުގައި އޭނާގެ ގަނޑުވަރުގައި ތުއްޕުޅުއިރު މޫސާގެފާނު އުޅުއްވީއްސުރެ،
ޤިބްޠީމީހާ ޤަތުލުކުރައްވާ ރަށުން ފައިބާވަޑައިގެންނެވި ހިސާބަށް ކަންހިނގާދިޔަގޮތުގެ ހަނދާން އައުކުރިއެވެ.
އެކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމަށްޓަކައި ފިރްޢައުނުގެ ބާރުހިނގާ ސަރަޙައްދުތަކުގައިތިބި އެންމެހާ ވަރުގަދަ ސިޙްރުވެރީން އޭނާ އެއްކުރިއެވެ.
މޫސާގެފާނު ގެންނެވި އިލާހީ މުޢުޖިޒާތުގެކުރިމަތީ ސިޙުރުވެރީންގެ މަންތަރުތައް ބާޠިލްވެ އުވި ދިޔަތަނެވެ.
އެއްދުވަހު ބަނީއިސްރާއީލުގެ ދަރިކޮޅު މީހަކާއި ޤިބްޠީ ދަރިކޮޅުގެ މީހަކު ތަޅާފޮޅަމުންދިޔަ މަންޒަރު ފެނިވަޑައިގަތެވެ.
މޫސާގެފާނުގެ ދަރިކޮޅުމީހާ އޭނާއަށް މަދަދުދިނުމަށް އެދި ގޮވާލުމުން މޫސާގެފާނުގެ ލޭފޮދު ހޫނުވެ،
ފިރްޢައުނުގެ ފަޅީގެ މީހާ ޤަތުލުކުރިކަމުގެ އަދަބެއްގެގޮތުގައި މޫސާގެފާނު ޤަތުލުކުޅައުމަށް ފިރްޢައުނުގެ ދަރުބާރުން އަމުރުނުކުތުމާއިއެކު،
އަދި ޚިޟްރުގެފާނާއި މޫސާގެފާނު ބައްދަލުވެވަޑައިގެން ހިނގައިދިޔަ ޢިބްރަތްތެރި ޙާދިސާތަކާއި އިލާހީ ދަރުސްތައް ހިމެނެއެވެ.
ތުއްޕުޅު މޫސާގެފާނާއިއެކު އޮޔާ ދެމެމުންދިޔަ ފޮށި ހޮވައިގެން ފިރްޢައުނާއި ހަމަޔަށް ގެންދެވުނުހިނދު،
ދަރިއެއްގެގޮތުގައި ބޮޑުކުރުމުގެ ކުލުނު ފިރްޢައްނުގެ އަނބިކަމަނާ އާސިޔަތުގެ ހިތްޕުޅުގައި އުފެދުނެވެ.
މީގެ އިތުރުން ހަންގޭރީގެ މައްމަން ބަސް ނުވަތަ ހަންގޭރިޔަން ސައިން ލެންގުއޭޖަކީ ވެސް ރަސްމީ ބަހެއް ކަމުގައި ބަލައެވެ.
ޢީސާއީ މީލާދުގެ 9 އަހަރު ކުރީއްސުރެ ފެށިގެން މީލާދުގެ 4 ވަނަ ޤަރުނާ ހަމަޔަށް މި ސަރަޙައްދު އޮތީ ރޯމަން އެމްޕަޔަރގެ ބާރު ހިނގާ ތަނެއްގެ ގޮތުގައެވެ.
މީލާދީން 16 ވަނަ ޤަރުނުގައި ހަންގޭރީގެ ބޮޑުބައި ނުވަތަ މުޅި ހަންގޭރީ އޮތީ ތުރުކީގެ އުސްމާނީ ޚިލާފަތުގެ ބާރުގެ ދަށުގައެވެ.
ނަތީޖާއަކަށްވީ ސަރުކާރުގެ އޮނިގަނޑު ތެރޭގައި ޙަރަކާތްތެރިވަމުން އައި ބޭފުޅުންގެ ހިތްތަކުގައި އެބޭފުޅުންގެ ބާރު ދެރަވެއްޖެ ކަމުގެ ވަސްވާސްތެރިކަން އުފެދި އިބުނު ބަޠޫޠާ އާއި މެދުގައި ވާދަވެރި ކަމުގެ ޝުޢޫރުތައް ފާޅު ކުރެވެން ފެށުމެވެ.
މިދެންނެވި އޮއިވަރުގެ ތެރޭގައި އިބުނު ބަޠޫޠާ އާއި އެވަގުތު ގޮރުނޮދޯރަކަށް ހުންނެވި ބޭފުޅަކާއި ދެބަސްވެރިވެ ޒުވާބު ކުރެއްވުމަށްފަހު އިބުނު ބަޠޫޠާ ރާއްޖެ ދޫކުރެއްވުމަށް ނިންމެވިއެވެ.
ކުޑަ ދުވަސްކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި ވަޡީފާ ދޫކޮށްލެއްވުމަށްފަހު އޭނާގެ އަނބިކަނބަލުންގެ ތެރެއިން ތިން ބޭފުޅަކު ގޮވައިގެން ވަޑައިގެންނެވީއެވެ.
މާލެ ދޫކޮށްލެއްވުމަށްފަހު ރާއްޖޭގެ އެހެން ރަށަކަށް ވަޑައިގެން އެރަށުން ވެސް ދެ ބޭފުޅަކާއި ކައިވެނި ބެއްލެވުމަށްފަހު،
އިބުނު ބަޠޫޠާ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި “ކުރަންޖެހޭ ޚަރަދުގެ ކުޑަކަމުން މިރަށްރަށުން މީހުންނާއި އިނުމަކީ ވަރަށް ފަސޭހަ ކަމެކެވެ.
ބޭރުން އަންނަ ބޯޓު ފަހަރުތަކުގައި ތިބޭ މީހުން ވެސް ކައިވެނި ކޮށްފައި ދުވަސްކޮޅަކު އެކުގައި އުޅެފައި ފުރައިގެން ދަނީ ވަރިކޮށްފައެވެ.
އެރަށުގައި އުޅޭ އެރަށުގެ މީހުންގެ އަތުން ލިބުނު ފޭރާން ލައިގެން އިބުނު ބަޠޠާ އާއި އޭނާގެ ބައިވެރިން ދަތުރު ކުރީ ކާލި ކޯޓަށެވެ.
އެތަނުން ސީނުކަރައަށް ވަޑައިގެން ޕީކިންގް ބައްލަވާފައި އަނެއްކާ ވެސް ކާލީ ކޯޓަށް ވަޑައިގަތުމަށްޓަކައި ބޯޓެއްގައި ދަތުރު ކުރެއްވީ ދަފަރީ އަށާއި،
އޭގެ ފަހުގައި އޭނާގެ އަމިއްލަ ވަޠަނަށް ވަޑައިގެންފައި ޞަޙަރާގެ މަގުން މުސްލިމް އިސްޕޭނަށް ވަޑައިގެންފައި އެތަނުން އަނެއްކާ ވެސް އޭނާގެ އަމިއްލަ ވަޒަނަށް ވަޑައިގަތީއެވެ.
އިބުނު ބަޠޫޠާ މާލެ ވަޑައިގަތީ ގިނަ ދުވަސްތަކެއް މާލޭގައި ހޭދަ ކުރެއްވުމަށް ނިންމަވައިގެނެއް ނޫނެވެ.
ނަމަވެސް އެ ދުވަސްވަރަކީ ރާއްޖޭގެ ސިންގާ ސަނާގައި ރެދަލި ކުރައްވަން އިންނެވި ރަދުން އިސް ފަނޑިޔާރަކު ހޯއްދެވުމަށްޓަކައި އުޅުއްވި ދުވަސްވަރަކަށް ވުމާއިއެކު،
އެކަމަށް މަގުފަހި ކުރެއްވުމުގެ މަޤްޞަދުގައި ރަދުންގެ އަމުރުފުޅަށް އިބުނު ބަޠޫޠާ އަށް އަޅު އަންހެނުންނާއި،
ދިއްލީ އިން ނިކުމެގެން ދަތުރު ކުރާތާ ކުޑަ ދުވަސްކޮޅެއް ފަހުން 4000 ހިންދީންގެ މައްޗަށް އެކުލެވޭ ޤާފިލާއެއް އައިސް އިބުނު ބަޠޫޠާގެ ގާފިލާޔާއި ޙަމަލާ ދީފައެވެ.
އެހެން ނަމަވެސް ވަރަށް ފަސޭހައިން އެމީހުން ބަލިކޮށް ފައްސާލާފައި ކުރިއަށް ދަތުރު ކުރަނިކޮށް އަނެއްކާވެސް މަގުފޭރޭ ބަޔަކު ދިމާވެއްޖެއެވެ.
މިފަހަރު އެމީހުން ދިންހަމަލާ ތަކުން ރެކެން މަސައްކަތް ކުރުމުގެ ތެރޭގައި އިބުނު ބަޠޫޠާ އެނާގެ ގާފިލާ އާއި ވަކިވެ،
ޖަންގަލީގެ ތެރެއިން ދަނިކޮށް ދިމާވާ މީހުންގެ ތެރެއިން ތިން މީހަކު ބަލިކޮށް ސަލާމަތްވެގެން ދުވަނިކޮށް ވަޅުގަނޑަކަށް ވެއްޓިއްޖެއެވެ.
އަދި އޭނާގެ ހެދުން ފިޔަވައި ދެން ހުރި ހުރިހައި އެއްޗެއް ފޭރިގެންފައި ފަހު ދުވަހުގެ ހެނދުނު މަރާލުމަށް ނިންމާފައި ހޮހޮޅެއްގެ ތެރޭގައި އެރޭ މަޑުކޮށްލިއެވެ.
ފާރަޔަށް ހުރި މީހާއަށް އޭނާގެ ހެދުމުގެ ތެރެއިން ބައެއް ދީފައި ސަލާމަތްވެގެން އިރުއެރުމުގެ ކުރިން ކުރިއަށް ދަތުރު ކުރައްވައިފިއެވެ.
އަދި ފާޚާނާ ކުރެވޭ ގޮތް ހުރުމާއިއެކު އިބުނި ބަޠޫޠާ އޭނާގެ ދަތުރަށް އެތަނުން ތިން ބޯޓު ޚިޔާރު ކުރެއްވިއެވެ.
އިބުނު ބަޠޫޠާ އެދުވަހުގެ މުޅި ދުވާލު މިސްކިތުގައި ހޭދަ ކުރެއްވުމަށްފަހު ބޯޓަށް އަރުއްވަން ނިންމެވީ ރޭގަނޑުއެވެ.
ނަމަވެސް މޫސުމް ގޯސްވެ ވިއްސާރަ ވުމުގެ ސަބަބުން ބޯޓް ފަހަރުތައް ފުން ހިސާބަށް ނެރެން އަންގަވާފައި އިބުނު ބަޠޫޠާ ގަދަ ވަޔާއި ވާރޭގެ ތެރޭގައި ބޯޓު ފަހަރަށް ވާނުވާ ބައްލަވަން އަތިރިމަތީގައި މަޑުކުރެއްވީއެވެ.
ބައެއް މީހުން ސަލާމަތް ކުރެވުނަސް އިބުނު ބަޠޫޠާ ދަތުރު ކުރައްވަން ހަމަޖެހިފައިވާ ބޯޓުން އެކަކު ވެސް ސަލާމަތެއް ނުވިއެވެ.
ވަރަށް ވަރުބަލިވެފައިވާ ޙާލު ދަތުރު ކުރައްވާތާ އަށް ދުވަސް ފަހުން އިސްލާމަކާއި ބައްދަލުވެ އޭނާ އެއްގަމަށް ގެންގޮސްފިއެވެ.
އޭގެ ދެ ދުވަސް ފަހުން އިބުނު ބަޠޫޠާ އާއި އޭނާގެ ގާފިލާގެ މީހުންނާއި ބައްދަލުވެގެން ސީނު ކަރައަށް ވަޑައިގަތުމަށްޓަކައި ކުރިއަށްދަތުރުކުރައްވަން ފެއްޓެވިއެވެ.
އެ ގާފިލާ ދައުލަތު އާބަދު އާއި ހަމައަށް ސަލާމަތް ކަމާއިއެކު ދަތުރުކުރިއިރު އެރަށް ވަނީ 40 ނުވަތަ 120 ފޫޓު އުސް،
ُّ) ނުވަތަ ބައެއް މީހުންގެ މެދުގައި އެ ނަމަކުން މަޝްހޫރުވެގެންވާ ޝަމްސުއްދީނު ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 703 ވަނަ އަހަރުގައި ނުވަތަ މަޣުރިބުގެ ޠަންޖާ ގައެވެ.
އޭނާގެ ޢުމުރުން 22 އަހަރުގެ ތެރޭގައި އަމިއްލަ ވަޒަން ދޫކުރައްވައި ދުނިޔޭގެ އެތަން މިތަނަށް ދަތުރު ކުރައްވަން ފެއްޓެވީ ހިޖުރައިން 725 ރަޖަބު،
30 އަހަރު ވަންދެން ދަތުރު ކުރެއްވުމަށްފަހު މޮރޮކޯއަށް އޭނާ އެނބުރި ވަޑައިގެން އޭނާގެ ދަތުރުނާމާ ޙަވާލު ކުރެއްވީ އިބުނި ޖުޒައިލް ޚަލަބީ އާއިއެވެ.
ދިއްލީއަށް ހިނގައްޖެނަމަ ނާކާމިޔާބު ދަތުރާއި ގުލިގެން ސުލްޠާން މުޙަންމަދު ތުޣްލާޤް އޭނާ ޤަތުލު ކޮށްފާނެ ކަމަށް ހީވާތީވެ އެ ދަތުރު ހުއްޓަވާލެއްވީއެވެ.
އެދުވަސްވަރު އެރަށުގައި ތިބި ދެ ގޮރުނުދޯރުންގެ މެދުގައި ވަރަށް ބޮޑު ވާދަވެރިކަމެއް ވަނީ އުފެދިފައެވ.
ެ ވުމާއިއެކު ވިސްނާ ނުލައްވައި އިބުނު ބަޠޫޠާ އެތަނުން އެކެއްގެ ކޮޅަށް ޖެހި ތަޅާފޮޅުމުގައި ބައިވެރިވެ،
ދެން އެތަނުގައި އުޅުއްވަން ކެރިވަޑައި ނުގެން އުތުރު ކަރަ ދޫކުރައްވައި އޮޅުދޫ ކަރައަށާއި ދިވެހި ރާއްޖެއަށް ދަތުރު ކުރެއްވުމަށްފަހު ސީނު ކަރައަށް ވަޑައިގަތުމަށް ނިންމެވިއެވެ.
ޖިއްދާއަށް ވަޑައިގެން އެތަނުން ކަނޑުމަގުން ޔަމަނަށާއި ޢަދަނަށް ވަޑައިގަތުމަށްފަހު އެތަނުން ބޮމްބާސާއަށާއި،
ކުލްވާ އާއި ހަމައަށް ވަޑައިގެންފައި އެނބުރ ިއޮމާނަށް ވަޑައިގަތުމަށް ފަހު އަނެއްކާ ވެސް ޙައްޖުގެ އަޅުކަން އަދާކުރެއްވުމަށް ޤަޞްދު ކުރައްވައި،
މައްކާއަށް ވަޑައިގަތުމަށްޓަކައި މި ދަތުރު ފެއްޓެވިއިރު އޭނާ ވަނީ އިންޑިޔާއަށް ވެސް ވަޑައިގަތުމަށްނިންމަވާފައެވެ.
ނަމަވެސް ޖިއްދާއަށް ވަޑައގިަތުމުން އިންޑިޔާއަށް ދަތުރުކުރާ ބޯޓު ފަހަރުތައް އެވަގުތު ނެތުމާއިއެކު އެ ޚިޔާލު ދޫކޮށްލެއްވީއެވެ.
އިބުނު ބަޠޠާއަކީ ރަނގަޅަށް ފަތަން އެނގި ވަޑައިގަންނަވާ ބޭފުޅަކަށް ނުވުމާއިއެކު ރޭގަޑުގެ ކަނު އަނދިރީގައި ފެތެމުންދާ ނަވުގައި ހުންނެވީއެވެ.
ހެނދުނުގެ އިރުގެ އަލިކަން ދުނިޔެ މައްޗަށް ވެރިވެގެން އައިއިރު އިބުނު ބަޠޠާ ބަލައި ކަނދުފަތީގައި ބަޔަކު މީހުން އައެވެ.
އިބުނު ބަޠޫޠާ ސީނުކަރަޔަށް ދިޔަ މަގުމަތީގައި ސަރަންދީބު ފަރުބަދައަށް ޒިޔާރަތް ކުރެއްވުމުގެ މަޤްޞަދުގައި އޮޅުދޫ ކަރަޔަށް ވަޑައިގަތެވެ.
ބުދުދީނުގެ މީހުން ވެސް އިޙްތިރާމް ކުރާ ތަނެކެވެ. މި ފަރުބަދަ މަތީގައި ވަރަށް ބޮޑު ފިޔަވަޅެއްގެ ނިޝާން ހުރެއެވެ. ބުދުދީނުގެ މީހުން ޤަބޫލު ކުރާ ގޮތުގައި އެއީ ބުއްދާގެ ފިޔަވަޅުގެ ނިޝާނެކެވެ. ހިންދީން ޤަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި އެއީ ޝިވާގެ ފިޔަވަޅުގެ ނިޝާނެކެވެ. އިސްލާމުން ޤަބޫލު ކުރާގޮތުގައި އެއީ އާދަމްގެފާނުގެ ފިޔަވަޅު ފުޅުގެ ނިޝާނެކެވެ.” އިބުނު ބަޠޫޠާ ލިޔުއްވިއެވެ.
ހުކުރަށް ނުދާ މީހުން ރައްޔިތުންގެ ކުރިމަތީގައި ދުއްރައިން ތަޅާގޮތަށް ހަމަޖައްސަވައި ވައްކަން ކުރާ މީހުންގެ އަތްކަނޑާ ގޮތަށް ނިންމަވައި އުނަގަނޑުން މަތި ހާމަކޮށް އުޅޭ އަންހެނުންގެ ޢައުރަ ނިވައި ކުރުމަށް ބާރު އަޅުއްވަމުންނެވެ.
އެހެން ނަމަވެސް އަންހެނުންގެ އުނަގަނޑުން މަތި ނިވައި ކުރުމަށް ކުރެއްވި މަސައްކަތަށް ޢަމަލީ ސިފައެއް ނުގެނެވުނެވެ.
މިދެންނެވި އަގުހުރި ހަދިޔާ ސަލާމަތުން ރަސްގެފާނާއި ހަމައަށް ފޯރުކޮށް ދިނުމަށްޓަކައި އިބުނު ބަޠޫޠާ އާއިއެކު 1000 ސިފައިން ވެސް މެއެވެ.
އަނެއްކާ ވެސް އެހެން ނަވެއްގައި ދަތުރު ކުރައްވަނއިކޮށް ކަނޑު ފޭރޭ ބަޔަކު އައިސް ނަވަށް އަރައި ނަވުގައި ހުރި ހުރިހާ މުދަލެއް ފޭރިގެންފިއެވެ.
ނަވުގައި ތިބި އެންމެން ނަވުން ބާލައިގެން ގޮސް ރަށެއްގެ ގޮނޑު ދޮށަށް ދޫކޮށްލާފައި ކަނޑު ފޭރޭ މީހުން ދިޔައީއެވެ.
އިބުނު ބަޠޫޠާ އެންމެ ފުރަތަމަ ވަޑައިގަތް ތަންތަނަކީ އަލްޖަޒާއިރު، ތޫނިސް، އިޖިޕްޓް، ފަލަސްޠީނު،
އުތުރު ކަރައިގެ ރަސްގެފާނު ސީނު ކަރައިގެ ރަސްގެފާނަށް ފޮނުއްވެވި ހަދިޔާ ސަލާމަތް ނުކުރެވުނަސް އިބުނު ބަޠޫޠާ ސަލާމަތްވި މީހުން ގޮވައިގެން ސީނު ކަރަޔަށް ދާން ފުރައިފިއެވެ.
ދުވަސްކޮޅެއް ފަހުން އިބުނު ބަޠޫޠާ ސަފީރެއްގެ ގޮތުގައި ސީނު ކަރަޔަށް ފޮނުއްވުމަށް މުޙަންމަދު ތަޣްލާޤް ރަސްގެފާނު ނިންމަވައި އެ ވާހަކަ އިބުނު ބަޠޫޠާއަށް ވެސް އެންގެވިއެވެ.
ރަސްގެފާނުންގެ އިންޞާފެއް ނެތް ވެރިކަމުގެ ދާއިރާގައި ފަނޑިޔާރަކަށް އުޅުމަކީ އިބުނު ބަޠޫޠާގެ ހިތްޕުޅު ހަމަނުޖެހޭ ކަމަކަށްވާތީވެ،
ދަތުރު ކޮށްފައި ގޮސް 10 ދުވަސް ފަހުން އެހެން ބަނދަރެއްގައި ޖައްސައި ބޯޓު ފަހަރުގެ ޚަބަރެއް ލިބޭތޯ މަޑު ކުރެއްވިއެވެ.
އެ ބަނދަރުގައި ތިން މަސް ދުވަސް ވީފަހުން ޚަބަރު ލިބުނީ އެ ބޯޓުފަހަރަށް އިންޑޮނޭޝިޔާއަށް ދެވި އޭގައި ހުރި މުދާތަކާއި،
އެތަންތަނުން އެނބުރި ވަޑައިގަތް މަގުމަތީގައި ޚިވާގެ ތެރެއިން ލާފައި ޚުރާސަން އަށް ވަޑައިގެން ބުޚާރާ، ބަލްޚް، ޙީރަތު، މަޝްހަދު،
އަދި ނިޝާޕޫރު ފަދަ މުހިންމު ތަންތަން ބައްލަވައި ލެއްވުމަށްފަހު އަފްޣާނިސްތާނުގެ ތެރެއިން ލާފައި ދިއްލީއަށް ވަޑައިގެން އެތަނުގައި ސުލްޠާނު މުޙަންމަދު ތުޣްލާޤް އަރިހުގައި މަސައްކަތް ކުރައްވަން ފެއްޓެވިއެވެ.
ޙައްޖުގެ އަޅުކަމުން ނިމި ވަޑައިގެން ޤާހިރާއަށާއި ފަލަސްޠީނަށާއި ސީރިޔާއަށް ދަތުރު ކުރެއްވުމަށްފަހު އަލްޔާއަށް ވަޑައިގެން ކަނޑުމަގުން އަނަޓޮލިޔާ އަށާއި ސިނޮޕްއަށް ޒިޔާރަތް ކުރެއްވުމަށްފަހު،
ކަޅުކަނޑު ހުރަސްކޮށްފައި ދިގު ދަތުރަކަށްފަހު ޔޫކްރޭނުގެ ދެކުނުން ލާފައި ކޮންސްޓަންޓިނޯޕްލް އަށް ވަޑައިގަތީއެވެ.
އިބުނު ބަޠޫޠާ އޮޅުދޫ ކަރަޔަށްވަޑައިގަތުމާއިއެކު އެތަނުގައި އެވަގުތު ހުންނެވި ރަސްގެފާނު އިބުނު ބަޠުޠާގެ ދަތުރުފުޅާއި ބެހޭ ވާހަކަ އަޑުއައްސަވަން ބޭނުންފުޅު ވިއެވެ.
ދިއްލީގެ ރަސްގެފާނު އިބުނު ބަޠޫޠާ އާއި ހަވާލު ކުރެއްވި މުދާ ގެއްލިގެން ދިޔަ ނަމަވެސް އޭނާގެ ފުރާނަ ސަލާމަތް ވީކަމީ އޭނާއަށް ލިބުނު ނަޞީބެއް ކަމުގައި އޭނާ ދެކެއެވެ.
ކުރިއްސުރެ ދިވެހިންގެތެރޭގައި މަޝްހޫރު ދޮންހިޔަލަ އާއި ޢަލިފުޅު ދިރިއުޅުނުކަމަށް ބުނެވޭ ބުރުނީގައި ދޮންހިޔަލަ ކަމަނާ ދިރިއުޅުނުކަމަށްބުނާ ވަޅުގަނޑުވަރު ހުރިތަނުގެ ގާގަނޑާއި އަދި ކަމަނަ އޮޅޭކިޔާތަނާ ހީނާދަނޑު ކޯމަސްދަނޑު،
މީހުން ނޫޅޭ ހިސާބު ވާ ބޮޑު ރަށެއްގެ ގޮތުގައެވެއަދި މީހުން ދިރިއުޅޭ އަވަށު ތެރޭގަވެސް ހުސް ބިން ގިނަކަމށް ފާހަގަ ކުރެވެއެވް.
ބޮޑުމިނުގައި 30.5 ހެކްޓަރ ހުރި މިރަށުގެ މީހުން ދިރިއުޅުމަށް ކުރާމައިގަނޑު މަސައްކަތަކީ މާލެއާއި ރިސޯޓްތަކުގައި މަސައްކަތްކުރުމާ މަސްވެރިކަމާއި ފަންވިނުމުގެ އިތުރުން ދަނޑުވެރިކަމެވެ.
ބުރުންޏަކީ އަތޮޅުގެ ވެރިކަންކުރާރަށް ވޭމަންޑޫ އާއި ގާތްގަނޑަކަށް 22 ނޯޓިކަލް މޭލު ދުރުގައި ދ އަތޮޅުގެ ބައެއްރަށްތަކާ ކައިރީގައިވާ ރަށެއްކެވެ.
މިދެންނެވި އެދުރުތަކުރުފާނު އަކީ އައްސުލްޠާން އަލްޣާޒީ މުހައްމަދު ތަކުރުފާނު އަލްއަޢުޡަމް ގެ ވަރަށް ތިމާގެ ބޭފުޅެކެވެ.
ޙުސައިން ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު ވެސް ކައިވެނި ބައްލަވައިގަތީ ކަލާފާނުގެ ހުވަފަތް އަނބިކަބަލުން ކަނބާ ޢާއިޝާ އާއެވެ.
ނުވަތަ ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގެން ފަހުން މީނާ ކައިވެނި ބައްލަވައިގަތީ ޣާޒީ ބަންޑާރައިން ކާވެނި ބައްލަވައިގެން އުޅުއްވި ކަބާ ޢާއިޝާ އެވެ.
އުތީމު ދަރިކޮޅުގެ 3 ވަނަ ރަސްކަލަކީ އައްސުލްޠާން ޙުސައިން ފާމުލަދޭރިކިލެގެފާނު ނުވަތަ ވެލަވަޅު ނައިކިލެގެފާނު އެވެ.
ކަޅުކަމަނާފާނު ގެ ނަންމަތީގައި ރާއްޖޭގެ ރަސްކަމާއި ހަވާލުވެ ވަޑައިގެން ހުންނެވުމަށްފަހު އެކަމަނާ އަރިއަތޮޅު މަހިބަދޫގައި އަވަހާރަވުމުން އައްސުލްޠާން ޙުސައިން ފާމުލަދޭރިކިލެގެފާނު ރާއްޖޭގެ ތަޚްތަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ އެވެ.
އެއަހަރު ޢާލިޔާ ސުކޫލްގެ ފަރާތުން މަދަރުސާ ކުދިންގެ މެދުގައި ބޭއްވި އެތްލެޓިކްސް މުބާރާތުގެ ދުވުމުގެ ބައިގައި ވާދަކޮށްފައި ވެއެވެ.
ޢަރަބިއްޔާ ނިންމި އިރު އެސުކޫލްގެ ކެޕްޓަން އަދި ޕްރިފެކްޓެއްގެ މަގާމް ޢަބުދުއް ސައްތާރު ޢަބުދުލް ޙަމީދު އަކީ އަދާކޮށްފައި ވެއެވެ.
ޢަބުދުއް ސައްތާރުގެ ހުނަރު ފުރަތަމަ ފެނިގެން އައީ ޢަރަބިއްޔާ ސުކޫލްގައި ކިޔަވަން އުޅުނު ދުވަސްވަރު އެވެ.
ސައްތާރު އަކީ ފާއިތުވި ދެދައުރާއި ހިގަމުންދާ ދައުރުގެ މިޞްރުގައި އޮންނަ ދިވެހި ކިޔަވާ ކުދިންގެ ޖަމްޢިއްޔާގެ ރައީސެވެ.
މިގޮތުން މިވައިރަސް ހިމޭންކަންމަތީ ލޭގެ ހުދު ސެލް ގެ ވައްތަރު ތަކުގެ ތެރެއިން ލިމްފަސައިޓް އަދި މޮނަސައިޓް ތަކުގެ ތެރޭގައި ދެމިހުރެއެވެ.
ބަލީގެ ނުރައްކާތެރި ޢަލާމާތްތައް ފެންނަނީ ފުރަތަމަ ވައިރަސް ހަށިގަނޑަށް ވަންނަތާ 7 އަހަރު ވަރު ފަހުންނެވެ.
މިބުނިގޮތަށް ވައިރަސް މުރާލިވެ ހަރަކާތްތެރިވާން ފަށަނީ ބައެއް ކަހަލަ އިންފެކްޝަންތަކަށް ހަށިގަނޑު ހުށަހެޅޭ ހިނދުގައެވެ.
މިބުނި ސެލްއާއި މެދު ބެލެވިފައިވަނީ ދިފާޢީ ނިޒާމްގެ ގިނަ ސެލްތަކެއްގެ ވަޒީފާ ކޮންޓްރޯލްކުރާ މޭސްތިރި ކަމުގައެވެ.
އެޗްއައިވީ ވައިރަސް ތަތްވަނީ މިބުނި ސެލްގެ ސަތަޙައިގައިވާ ސީޑީ4 އޭ ކިޔޭ މޮލިކިއުލް ތަކާއެވެ.
މިމޮލިކިއުލް ތަކަކީ ވައިރަސްގައި އެކުލެވޭ ގްލައިކޯ ޕްރޮޓީން ތަކަށް ހުންނަ ރިސެޕްޓަރ ތަކެކެވެ.
ޖޭސީ ވައިރަސްގެ ސަބަބުން ޖެހޭ މިބަލި އެއިޑްސް ބަލި ޖެހިފައި ތިބޭ 70 އިންސައްތަ މީހުންނަށް ކުރިމަތިވާ ކަމަށްވެއެވެ.
މިއީ ކްރިޕްޓަކޯކަސް ނިއުފޯމަންސް ކިޔޭ ފަންގަސް އެއްގެ ސަބަބުން ސިކުނޑިއަދި ސްޕައިނަލް ކޯޑް ވަށައިގެންވާ ދުލި ފަށަލަތައް ދުޅަވުމެވެ.
އެޗްއައިވީ އަކީ އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގެ ދިފާޢީ ބާރު އެވައިރަސްގެ ސަބަބުން ދަށްކޮށްލާ ނުވަތަ ނައްތާލާ ވައިރަސް އެކެވެ.
އެއިޑްސް ޖައްސާ ވައިރަސް އެޗްއައިވީ ހަށިގަނޑުގެ ތެރެއަށް ވަނުމަށްފަހު ދެހަފްތާއާއި ބާރަ ހަފްތާއާއި ދޭތެރޭގައި ލޭޓެސްޓްކުރުމުން އެޗްއައިވީގެ އެންޓިބޮޑީޒް ހަށިގަނޑުގެ ތެރެއިން ފެނިއްޖެނަމަ އެއިން އަންގައިދެނީ އެމީހަކު އެހެރީ އެޗްއައިވީ ނުވަތަ އެއިޑްސް ޖައްސާ ވައިރަސް އާއި ތަޣައްޔަރުވެ އިންފެކްޓްވެފައި ކަމެވެ.
ދިގު މުއްދަތަކަށް ދެމިގެންދާ ގާތްގަނޑަށް 2 މަހުން ފެށިގެން 7 އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތާއި ދެމެދުގެ މިންވަރަކަށް ދެމިގެން ގޮސްދާނެ މިމަރުހަލާގައި އެއްވެސް ޢަލާމާތެއް ނުފެންނާނެ އެވެ.
އިންސާނީ ތާރީޚް މިހާތަނަށް ދުށް އެންމެ ނުރައްކާތެރި ވަބާގެ ގޮތުގައި ސިފަކުރެވޭ މިބަލީގެ އާޚިރު ނަތީޖާ އަކީ މަރުވުމެވެ.
މި ކެންސަރު ޖެހުމުން ހަންގަނޑުގައި ދަނބުކުލައިގެ ފިތްގަނޑު ނުވަތަ ލައްތަކެއް ފާނޑުގެ އެއްޗެއް ނަގައެވެ.
މިއީ ދިފާޢީ ނިޒާމަށް ކޮންޓްރޯލް ނުކުރެވޭ ވަރަށް ހަށިގަނޑުގައި ވައިރަސްތައް ގިނަވެ އިތުރުވުމުން ކުރިމަތިވާ ކަމެކެވެ.
ގިނަ ތާރީޚު ޢިލްމުވެރިންވެސް އެއްބަސްވެވަޑައިގަންނަވާނެ ފަދައިން މުޙައްމަދުގެފާނުގެ ކުރީގެ އެތައް ޖީލެއްގެ މީހުންނަށް ވެސް މައްކާއަކީ ވިޔަފާރީގެ މަރުކަޒެއް އަދި ޒިޔާރަތެކެވެ.
މައްކާމީހުންގެ ވިޔަފާރީގެ ފުޅާމިނަކީ ކޮބައި ކަމާ މެދު ވަރަށް ހޫނުކޮށް މިއަދުވެސް ބަހުސްކުރެވެމުން ދެއެވެ.
ބައެއް ތާރީޚު ޢިލްމުވެރިން ޤަބޫލުކުރައްވާ ގޮތުގައި މައްކާއަކީ ވިޔަފާރީގެ ދަތުރުމަގެއްގެ މަތީގައި އޮތް ރަށެކެވެ.
އެހެން ނަމަވެސް ޕެޓްރީޝިއާ ކްރޯން އެކަމަނާ ލިއުއްވި މެއްކަން ޓްރޭޑް އެންޑް ދަ ރައިޒް އޮފް އިސްލާމް" ގައި ބުނުއްވަނީ މައްކާގެ މީހުންނަކީ އާދައިގެ ކުދިވިޔަފާރިވެރިން ކަމުގައެވެ.
މި ޝަހަރުގައި ޤަދީމީ ގޮތަށް ތަނުގެ ހިލަ ބޭނުންކޮށް ގެން ދެ ބުރި އަށާއި ތިން ބުރި އަށް ޢިމާރާތްކޮށްފައިވާ ގެތައް ވެއެވެ.
އަދި ޙައްޖު ކޮށް ނިމިގެން އަމިއްލަ ރަށަށް ދެވޭނެ ފަދައެއް ނެތް ފަޤީރުން ދިރިއުޅޭ ޖިފުޓިތައް ވެސް މަދުމަދުން ހުރެއެވެ.
މައްކާ އަކީ އެއްވެސް ދުވަސްވަރެއްގައި އިސްލާމީ އުއްމަތުގެ ވެރިކަން ކުރާ ރަށް ކަމުގައި ހަމަ ޖެހިފައެއް ނެތެވެ.
މޮންގޯލުން ބަޣުދާދަށް އަރައި ހަމަލާ ދިނުމުން ވެރިކަން ކުރާ ރަށެއްގެ ގޮތުގައި ހަމަ ޖެހުނީ ޤާހިރާ އެވެ.
އިސްލާމީ ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދުގެފާނުގެ ޒަމާނުގެ ކުރިން މައްކާގެ ބާރު އޮތީ ބަނޫ ޤުރައިޝް ގެ އަތުގައެވެ.
ބުދަށްއަޅުކަން ކުރުމާ ދެކޮޅަށް ފެއްޓެވި ރިސާލަތުގެ ސަބަބުން މައްކާ ދޫކޮށް މަދީނާއަށް ހިޖުރަ ކުރުމަށް މަޖުބޫރުވެ ވަޑައިގަތެވެ.
ވަނަ އަހަރު އެކަލޭގެފާނު މައްކާ ފަތަޙަ ކުރައްވައި ކަޢުބާ ގެ ތެރޭގައި ހުރި ބުދުތަކާއި ތަޞްވީރުތައް އެތަނުން ނެރުއްވައި،
މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ލިބޭ ޚިދުމަތަކީ ޙައްޖާ ގުޅޭ ގޮތުން ފޯރުކޮށްދެވޭ ދަތުރުފަތުރުގެ ޚިދުމަތެވެ.
ތާރު އެޅި މަގުތަކާއި އެކްސްޕްރެސް މަގު ތަކުން މައްކާ ވަނީ ސައޫދީ އަރަބިއްޔާގެ އެހެން ޝަހަރުތަކާ ގުޅާލެވިފައެވެ.
ޤުރުއާނާއި މުސްލިމް ތާރީޚީ ފަތްފުށްތައް ބުނާ ގޮތުން މުޙައްމަދުގެފާނު އުފަންވެވަޑައިގަތް އަހަރު ނުވަތަ އެއަހަރުގެ ކުރީ އަހަރު ކަމުގައިވާ 570މ.