polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ޙަސަން ޙަމީދު އަހުމަދު ހަތަރު ކައިވެނިކޮށް އޭގެ ތެރެއިން ދެބަނޑަށް 18 ކުދިން ލިބިލެއްވި އިރު ދުނިޔޭގައި ތިއްބެވީ 14 ކުދިންނެވެ.
ރަށުގެ އެކިއެކި ދާއިރާތަކުގަޔާއި މާލޭގެ ތަފާތު ވަޒީފާތަކުގައި ޙަސަން ޙަމީދު އަށް ބައްޕަ އަދި ކާފަ ކިޔުއްވާ ކުދިންނާއި މީހުން އެބަތިއްބެވެ.
މީގެ އިތުރުން އަތޮޅުގެ ނިސްބަތުގައި ސަރުކާރު ނޫނަސް ތަފާތު މަގާމްތައް އެކި ދުވަސްވަރު ފުރުއްވާފައި ވެއެވެ.
އަތޮޅުގެ ކޮންމެ ރަށެއްގެ މީހެއްގެ ކައިރީގައި އޭނާގެ ނަން ބުންޏަސް އެމީހަކަށް އެއީ ކާކުކަން އެގޭނެ އެވެ.
ރާއްޖޭގެ ކޮންމެ ހިސާބެއްގައި ވެސް އޭނާގެ ރައްޓަހިން ތިބޭނެ ކަމުގައި އޭނާ ރަގަޅަށް ދަންނަ ފަރާތްތަކުން ބުނެއެވެ.
މިގޮތުން އެކިއެކި މުނާސަބާތްތަކާއި ގުޅުވައިގެން ޅެމާއި ލަވަ ހައްދަވައި ފޮތްތަކުގެ ސިފައިގައި ޖަމާކުރައްވާފައި ވެއެވެ.
އަދި ޙަސަން ޙަމީދު ވަނީ ރަށުގެ ވަރަށްގިނަ ޒުވާނުންނަށް ބޮޑު ބެރު ޖެހުމުގެ ހުނަރު ދަސްކޮށްދީފައެވެ.
ޙަސަން ހަމީދު 40 އަހަރަށްވުރެ ގިނަ މުއްދަތެއް ވަންދެން ސަރުކާރަށް ޚިދުމަތް ކުރެއްވި އިރު އޭނާގެ ޚިދުމަތް މުޅިންވެސް ލިބިފައިވާ އޭނާ އުފަން ފ.
އެންމެ އާދައިގެ ވަޒީފާތަކުން ފެށިގެން ރާއްޖެ ތެރޭގެ އަތޮޅެއްގައި ސަރުކާރުގައި މީހަކަށް އަދާކުރެވޭނެ އެންމެ މަތީ ވަޒީފާތައް ވެސް އޭނާވަނީ އަދާކޮށްފައެވެ.
އަތޮޅު އޮފީހުގައި ޙަސަން ޙަމީދު ސެކެޓްރީއެއްގެ ގޮތުން މަސައްކަތް ކުރެއްވި ދުވަސްވަރު އެކި ފަހަރު މަތިން އަތޮޅު އޮފީސް ހިންގުމުގެ ބުރަ ޒިންމާ ވެސް އުފުއްލަވާފައި ވެއެވެ.
މީގެ އިތުރުން ހަމަ އެމަގާމްގައި ހުންނެވި ދުވަސްވަރު އެކިއެކި ރަށްރަށުގެ ރަށު އޮފީސްތައް ހިންގުމުގައި ވެސް ބައެއް ފަހަރު ހަރަކާތްތެރި ވެފައިވާކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ.
ވަޒީފާގައި އުޅުއްވި ދުވަސްވަރު ވެސް ޢާއްމު ރައްޔިތުންނަށް އެކި ގޮތްގޮތުން އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށް ދެއްވި އެވެ.
ޢާއްމު ރައްޔިތުންގެ ތެރެއިން މީހުން ސަރުކާރުގެ ފަރާތްތަކަށް ލިޔަންޖެހޭ ސިޓީ ފަދަ ތަކެތި ލިޔާނޭގޮތް ބުނެދީ ހެއްދެވި އެވެ.
އެހެން ނަމަވެސް މި ބައްރުގައިި އޮންނަނީ އެންމެ ޤައުމެއް ކަމުގައިވާތީ މި ޤައުމަކީ ދުނިޔޭގައި 6 ވަނައަށް އެންމެ ބޮޑު ޤައުމެވެ.
އޮސްޓްރޭލިޔާއާ އަވަށްޓެރި ޤައުމުތަކުގެ ތެރޭގައި އިންޑޮނޭޝިޔާ އާއި އީސްޓް ޓިމޯރާއި ޕަޕުއާ ނިއު ގިނީ އާއި ސޮލޮމަން އައިލެންޑްސް އާއި ވަނުއާޓޫ އާއި ނިއު ކެލެޑޯނިޔާ އާއި ނިއުޒިލޭންޑް ހިމެނެއެވެ.
މާފަރަށް އުފަން އަސްއަދަކީ ރާއްޖޭގެއިން ބޭރުގައި ކުޅުމުގެ ފުރުޞަތުވެސް ލިބިފައިވާ ކުޅުންތެރިޔެކެވެ.
މީގެ އަހަރުތަކެއް ކުރިން އޭނާއަށް ވަނީ ޔޫރަޕް ޓީމަކަށް ކުޅެންދިޔުމުގެ ފުރުޞަތުވެސް ލިބިފައެވެ.
އޭރު ވެލެންސިއާގެ ކޯޗަކަށް ހުރި ހަންގޭރީގެ ލާސްލޯ ކިސް ވަނީ ހަންގޭރީގެ ޓީމަކަށް ކުޅެންދިޔުމުގެ އޮފަރއެއް އަސްއަދަށް އޭރު ކުރިމަތި ކޮށްފައެވެ.
އެހެންވީމާ ފުޓްބޯޅަ ޓީމެއްގެ މެދުތެރެއަށް ލިޔަސް އަދި ފަހަތަށް ލިޔަސް އޭނާގެ ޒިންމާ ނަގައިގެން ދަނޑުމަތީގައި ލީޑަރެއްގެ ރޯލު ނެގޭވަރުގެ ގާބިލްކަން އަސްއަދުގެ ކިބައިގައި އެބަހުއްޓެވެ.
ކުއްލިއަކަށް ހަނދާނަށް އައީ މިއަހަރުގެ ސީޒަނުގެ ތެރޭގައި ވީބީއަށް ކޯޗު ކޮށްދިން އާޖެންޓީނާގެ ކޯޗު ކާލޯސް ކަވަގްނާރޯ އަސްއަދާބެހޭ ގޮތުން ބުނި ވާހަކައެކެވެ.
އަސްއަދު ބުނިގޮތުގައި ބޭރު ޓީމަކަށް ކުޅެން ރަނގަޅު އޮފަރއެއް ލިބިއްޖެނަމަ އޭނާ ހުރީ ދާގޮތަށެވެ.
ފިރިހެނާގެ ދަރިފަނި އަންހެނާގެ ބިހުގައި މުޑުވައްވުމަށް ފަހު 7-5 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ރަހިމުގެ އެތެރޭ ކައިރިފަށުގައި މިބިސް ހަރުލައެވެ.
ކުޑަކުއްޖާގެ ހަށިގަނޑު އޮންނަނީ ދިޔާތަކެތި އެކުލެވޭ ކޮތަޅެއްގެ ތެރޭގައި ރައްކާތެރިކުރެވިފައެވެ.
މިނަންދެވުނީ ޕްރެޝަރގެ ސަބަބުން އަރާ ލޮޅުންތަކުން ކުޑަދަރިފުޅު އަމާންކޮށް ސަލާމަތްކޮށްދޭތީއެވެ.
ކުޑަދަރިފުޅުގެ ހަށިގަނޑުގައި ހޫނުމިން ހިފަހެއްޓުމުގައި އެހީވެދޭ ފެޓްގެ ވައްތަރެއްކަމުގައިވާ މުށި ފެޓް އުފެދެން ފަށައެވެ.
އެހެންކަމުން މިމަރުހަލާގައި ޚާއްޞަ ފަރުވާއަކާނުލައި ރަހިމުން ބޭރުގައި ކުޑަދަރިފުޅު ދިރިއެއް ނޯންނާނެއެވެ.
އެހެނީ މިދުވަސްވަރު މައިމީހާ ބޭނުންކުރާ ބޭހެއްގެ ސަބަބުން ނުވަތަ މައިމީހާގެ ހަށިގަނޑަށް ހުށަހެޅޭ ވައިރަސްއެއްގެ ސަބަބުން ނުވަތަ މައިމީހާ ދިރިއުޅޭ މާހައުލަށް އަންނަ ބަދަލަކާއި ގުޅިގެން ކުރިމަތިވާ ކަމެއްގެ ސަބަބުން ކުޑަދަރިފުޅުގެ ހަށިގަނޑު އުފަންވާއިރު އައިބުވުމަކީ ދިމާވެދާނެކަމެކެވެ.
މޮޅުވުމަށް އިދިކޮޅު ޓީމު މެންބަރުން ކައިރީގައި ޖަހާފައިވާ ފާހަގަ (މެދުން ފެށިގެން ކޮންމެ ކޮޅެއްގައި ހަތަރު ފޫޓު ފާހަގަ ކޮއްފައި ޖަހާފައިވާ ފާހަގަ) ބިމުގައި މެދު ފާހަގަކުރަން ޖަހާފައިވާ ފާހަގަޔާ އެއްހަމަ ކުރަންޖެހެއެވެ.
އުރިއޯނގް ގައި ބޭއްވުނު ވާ ދެމުމުގެ މުބާރާތެއްގައި ބޭނުންކުރި ވަލުގެ ދިގުމިނުގައި 251 މީޓަރު ހުއްޓެވެ.
އޫޓްސުނާހިކި ގައި ބޭއްވުނު ވާ ދެމުމުގެ މުބާރާތެއްގައި ބޭނުންކުރި ވަލުގެ ދިގުމިނުގައި 200 މީޓަރު ހުއްޓެވެ.
"ދަ ޓަގް އޮފް ވޯރ އިންޓަރނޭޝަނަލް ފެޑަރޭޝަން"ގެ ފަރާތުން ގައުމުތަކުގެ މެދުގައި މުބާރާތްތައް ބާއްވައެވެ.
ވާ ދެމުމަކީ ދެ ޓީމެއްގެ މީހުން އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކާ ވާދަކޮއް ވަރުގަދައީ ކޮންޓީމެއްތޯ ހޯދުމަށް ކުޅޭ ކުޅިވަރެކެވެ.
އާރިފާ އިބްރާހީމް އެކްޓާއި މުނިފޫހި ފިލުވުމުގެ ދާއިރާ އަށް ނިކުތީ 1987 ވަނަ އަހަރު ގަލޮޅުގެ ފަރާތުން އޮލިމްޕަހުގައި ބޭއްވި ފެހި ވިދުވަރު ސްޓޭޖް ޝޯ އިންނެވެ.
މަތީ ތަލި އަކީ މަތީ ދަތްޕިލައިގެ ދެމެދުން އަނގައިގެ ފުރާޅު ގެ ގޮތުގައި އަނގަ ތެރެއިން މަތީގައި އިންނަ ބައެކެވެ.
އިހުޒަމާނުގައި ވަޒަން ހަމަވާގޮތަށް ހަދައިގެން ވަޒަން ބަހުރުވައިން ރާގަކަށް ކިޔާއުޅުނު ބަސްފަތިވަރަށް ވެސް ކިޔަނި ބަނދި އެވެ.
މިއީ ދިވެހި ޅެމުގެ ބާވަތްތަކުގެ ތެރެއިން އުމުރުން އެންމެ ދުވަސްވެފައިވާ އެންމެ މުސްކުޅި ބާވަތުގެ ޅެމެވެ.
އާރވިންގެ ހަށިގަނޑު 1960ގެ އަހަރުތަކުގެ ތެރޭގައި ފަރުބަދައަށް އަރަން އުޅުނު ޗައިނާ މީހަކު ވަނީ ހޯދާފައެވެ.
އެވަރެސްޓް ފަރުބަދައިގެ މައްޗަކީ ދުނިޔޭގެ އެންމެ އުސް ހިސާބުކަން ހޯދައި އެކަން ޢާންމުންގެ ސަމާލުކަމަށް ފުރަތަމަ ގެނައީ 1852 ވަނަ އަހަރު އިންޑިޔާގެ ހިސާބު ޢިލްމުވެރިއެއް ކަމުގައިވާ ރަދާނަތު ސިކްދަރު އެވެ.
އެއަށްފަހު 1975 ވަނަ އަހަރު ޗައިނާގެ ޓީމަކުން ވެސް ވަނީ ކުރިން މިބުނި މިން ފަރުބަދައިގެ އުސްމިނުގައި ހުންނަކަމަށް އިޢުލާން ކޮށްފައެވެ.
1938 ވަނަ އަހަރު ބިލް ޓިލްމަންގެ ލީޑަރު ކަމުގެ ދަށުން ޓިބެޓާވީ ފަޅިން ފަރުބަދައަށް އެރުމަށް މަސައްކަތް ފެށިއެވެ.
އެފަހަރު ސަޕްލިމެންޓަލް އޮކްސިޖަން ބޭނުންކުރުމަކާއި ނުލައި 27 ހާސް ފޫޓް މައްޗަށް ޓިލްމަންގެ ޓީމް ވާޞިލް ވިއެވެ.
އެއަށްފަހު 1950 ވަނަ އަހަރުވެސް ޓިލްމަންގެ ބެލުމުގެ ދަށުން ނޭޕާލާއި ވީފަޅިން ފަރުބަދައަށް އަރަން މަސައްކަތް ކޮށްފައި ވެއެވެ.
22މެއި 2005 ގައި ޗައިނާގެ ޓީމަކުން ފަރުބަދައިގެ އެންމެ މައްޗަށް ގޮސް އޭގެ އުސްމިން ނެގުމަށްވަނީ އުދަގޫ މަސައްކަތްތަކެއް ކޮށްފައެވެ.
އަދި ފަރުބަދައަށް އެރުމަށް ބޭނުންކުރެވޭ ތަފާތު 15 މަގުގެ ތެރެއިން އެންމެ ފުރަތަމަ ހޯދުނީ ވެސް ނޭޕާލުން އެރޭ މިމަގެވެ.
އެވަރެސްޓް މިނަން ފަރުބަދަ އަށް ދިނީ އެވަރެސްޓް ފަރުބަދައިގެ ދިރާސާތައްކޮށް ހޯދުމަށް ނޭޕާލަށް ދިޔަ އިގިރޭސި ސާވޭޔަރ ޖެނެރަލް އެއްކަމުގައިވާ އެންޑްރޫ ވޯރ އެވެ.
މިދެމަގުގެ ތެރެއިން ނޭޕާލުން އެރެން އޮންނަ މަގަކީ ފަސޭހަ އަދި ގިނަބަޔަކު ފަރުބަދަ އަށް އަރަން ބޭނުންކުރާ މަގެއްކަމަށް ފާހަގަ ކުރެވިފައި ވެއެވެ.
މިނަން ކިޔުނީ 1960ގެ އަހަރު ތަކުގެ ތެރޭގައި ނޭޕާލް ބަހުން ފަރުބަދަ އަށް މުޚާޠަބު ކުރާނޭ ނަމެއް އުފެދިފައި ނެތުމުންނެވެ.
ފަރުބަދައިގެ އެންމެ މަތީގައި އެދެމީހުން ފޮޓޯ ނެގުމަށްފަހު ބައެއް ކަހަލަ މެޓާ އަދި ޞަލީބެއް ސްނޯގަނޑުގެ ތެރޭގައި ވަޅުލާފައި ވެއެވެ.
ސުލްޠާނާ ޚަދީޖާ ރެހެންދި ކަނބައިދިކިލެގެ 3 ފަހަރު މަތީން 35 އަހަރު ވާންދެން ރާއްޖޭގެ ރަނިކަން ކުރެއްވި އެވެ.
ޖުމްލަ އެކު ކުރިންވެސް ބުނެވުނު ހެން 35 އަހަރު ވަންދެން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަނިކަން ސުލްޠާނާ ޚަދީޖާ ރެހެންދި ކަނބައިދިކިލެގެ ކުރައްވާފައި ވެއެވެ.
އައްސުލްޠާނާ ޚަދީޖާ ރެހެންދި ކަނބައިދިކިލެގެ ރަނިކަން ކުރައްވާތާ 10 އަހަރުވީތަނާ އެކަމަނާގެ ދެވަނަ ފިރިކަލުން އަލްވަޒީރު ޢަބްދު ބިން މުޙައްމަދު އަލްޙަޟްރަމީ،
މިއަލްވަޒީރު ޢަބްދު އަކީ ރެހެންދި ޚަދީޖާގެ އެއްބަފާ ކޮއްކޯފުޅު ސުލްޠާން އަޙްމަދު ޝިހާބުއްދީނު ގެ ދޮންބައްޕާފުޅެވެ.
އަލްވަޒީރު ޢަބުދު އާއި ދެމެދު ހިނގި އޮޅުންތަކެއްގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ހުވަދު އަތޮޅަށް އަރުވާލެވިފައި ވަނިކޮށް،
އަމުރުވެރިޔަކީ އަލްވަޒީރު ޖަމާލުއްދީން ކަމުގައި ވިޔަސް އަމުރުތައް ހިންގައި ހަދަނީ ހަމައެކަނި އައްސުލްޠާނާ ޚަދީޖާ ރެހެންދި ކަނބައިދިކިލެގެ ނަންފުޅުގެ މަތީންނެވެ.
އައްސުލްޠާނާ ރެހެންދި ޚަދީޖާ ނުވަތަ އައްސުލްޠާނާ ޚަދީޖާ ރެހެންދި ކަނބައިދި ކިލެގެ ސިރީ ރާދަ އަބާރަނަ މަހާ ރެހެންދި އަކީ އައްސުލްޠާނު ޢުމަރު ވީރު ރަސްގެފާނުގެ ދޮށީ ދަރިކަނބަލުންނެވެ.
ރަނިކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތުމަށްފަހު ރެހެންދި ޚަދީޖާ ކައިވެނި ބައްލަވައިގެން އިންނެވީ އަލްޚަޠީބު ޖަމާލުއްދީނު އާއެވެ.
އައްސުލްޠާނާ ޚަދީޖާ ރެހެންދި ކަނބައިދިކިލެގެ ދެވަނަ ފަހަރަށް ރާއްޖޭގެ ރަނިކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 765 ވަނަ އަހަރު އެވެ.
ބުނެވޭގޮތުގައި އެއީ އޭނާގެ ފިރިކަލުން ސުލްޠާން މުޙައްމަދު އަލްޖަމީލު ސިރީ ބަވަނަ ސޫޖަ މަހާރަދުން ގަތުލުކުރެއްވުމަށް ފަހުގައެވެ.
އައްސުލްޠާނާ ޚަދީޖާ ރެހެންދި ކަނބައިދިކިލެގެ ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ރާއްޖޭގެ ރަނިކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 742 ވަނަ އަހަރު އެވެ.
އެއީ އެކަމަނާގެ ކޮއްކޯފުޅު ސުލްޠާން އަޙްމަދު ޝިހާބުއްދީނު ރަދުން ގަތުލު ކުރެއްވުމަށްފަހު ނުވަތަ އަވަހާރަވުމަށްފަހު ގައެވެ.
ޚަޠީބު މީހާ ކޮންމެ ހުކުރު ޚުޠުބާ އަކާއި އެފަދަ އެހެން ކަމުގެ ޚުޠުބާގައި ރަނިކަމަނާގެ ނަންގަނެއެވެ.
އައްސުލްޠާނާ ޚަދީޖާ ރެހެންދި ކަނބައިދިކިލެގެ ރަނިކަން ކުރައްވާތާ 22 އަހަރު ވީތަނާ އޭނާގެ ފިރިކަލުން ސުލްޠާން މުޙައްމަދު އަލްޖަމީލު ނުވަތަ ރީތި މުޙައްމަދު އެކަމަނާ ރަސްކަމުގެ ތަޚުތުން ދުރުކުރައްވައި ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގެންފި އެވެ.
އަލްވަޒީރު ޢަބުދު އާއި ރެހެންދި ޚަދީޖާ ކައިވެނި ބައްލަވައިގަތީ އެކަމަނާގެ ފުރަތަމަ ފިރިކަލުން ސުލްޠާން މުޙައްމަދު އަލްޖަމީލު ދުނިޔެއިން ވަކިވެވަޑައިގަތުމަށް ފަހުގައެވެ.
ރެހެންދި ޚަދީޖާގެ މައްޗަށް އަލްވަޒީރު ޢަބުދު ގަދަވެވަޑައިގެން ރަސްކަން އަތުލެއްވީ ހިޖުރައިން 775 ވަނަ އަހަރުގައެވެ.
ސުލްޠާނާ ޚަދީޖާ ރެހެންދި ކަނބައިދިކިލެގެ އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން ނުވަތަ ރަނިކަން ކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ.
އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު ގެ ރަސްކަމުގައި އެއްފަހަރަށްވުރެ ގިނަފަހަރު ސާމިޔާ ކިލެގެ ރަސްކަން ހިއްޕެވުމަށް މަސައްކަތް ކުރެއްވިއެވެ.
އެތައް ފަހަރަކު ސާމިޔާ ކިލެގެ އަތުލައިގެންނެވުމަށްޓަކައި މާފިލާފުއްޓަށް ރަދުން ލަޝްކަރު ފޮނުވަން ޖެހިވަޑައިގަތެވެ.
މަލިކުގައި ހުންނަވަނިކޮށް މާލޭގެ ލަޝްކަރު ގޮސް އޭނާ ހައްޔަރުކޮށް ރިހި ހިލިހިލާ ޖަހައިގެން މާލެ ގެނައީ އެވެ.
އެފަހަރު ލިބިވަޑައިގެންނެވި ތަޖުރިބާއިން އަޅުއްވާންވީ ފިޔަވަޅުތައް އެޅުއްވުމަށް ރަސްގެފާނު ލަސްވެ ވަޑައެއް ނުގަންނަވައެވެ.
ހަމަ އެގޮތަށް މާލޭގެ ކަންކޮޅުތަކުގައި ވެސް ބުރުޒު ހައްދަވައި އެބުރުޒުތަކުގައި ބަޑި ދޮރު ކަނޑައި ހެއްދެވިއެވެ.
މިގޮތުގެ މަތިން ދުޝްމިނުންނަށް ރަށުތެރެއަށް ނޭރޭނެހެން ރަށް ރައްކާތެރި ކުރެއްވުމަށްފަހު ރަށުގެ ވަށައިގެން ތޮށިލައިފިއެވެ.
އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތްތާ 5 ވަނަ އަހަރު ޕޯޗުގީޒުންގެ ބަޔަކު ދިވެހިރާއްޖެއާއި ދިމާކޮށްލި އެވެ.
ދުޝްމިނުންނާއި ދެކޮޅަށް ހަނގުރާމަ ފައްޓަވައިގަތުމުގެ ކުރީގައި ރަދުން ކަންތައްތައް ގެންދެވީ ވަރަށް ހަރުދަނާ ގޮތެއްގައެވެ.
އެއަށްފަހު މާތް ރަސްކަލާންގެ ފަޟުލުވަންތަ ވެރިކަމުން އެކިފަހަރު މަތީން އުރުނު ކާފަރުންގެ ނައުތަކުން ވެސް ދިވެހިރާއްޖެއަށް ވަރަށް ގިނަ ބޮޑު ބަޑި ލިބުނެވެ.
އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތްތާ މާގިނަ ދުވަސްތަކެއް ނުވަނީސް އޭނާވެސް ކަނބާ ޢާއިޝާ އާއި ކައިވެނި ބައްލަވައިގެންފި އެވެ.
މިރަދުންނަކީ އުތީމު ޢަލީ ތަކުރުފާނު ނުވަތަ ޢަލީ ޚަޠީބު ތަކުރުފާނުގެ މަރިޔަމް ކަނބައިދި ކިލެގެ އާއި ރ.
ކިނޮޅަހު ޙަސަން ނާއިބު ކިލެގެއާއި ދެމީހުން ކައިވެނިކޮށްގެން ލިބުނު އާމިނާ ކަބާދި ކިލެގެގެ ދަރިކަލެކެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޙާލު ނިކަމެތި ވެފައިވަނިކޮށް ރަސްކަމުގެ ކީރިތިކަމާއި މޫރިތިކަން އުފުއްލެވި ރަސްކަލެކެވެ.
މިރަދުން ކަންނަންނޫރުގައި ހުންނަވަނިކޮށް ސުލްޠާން ޙުސައިން ފާމުލަދޭރިކިލެގެފާނު އަވަހާރަވި ވާހަކަ އައްސަވައި،
ނާއިބު ތުއްތުގެ ފުރަތަމަ އެދުރު ބޭކަލަކީ އަދި ޚާއްޞަކޮށް ރައިވަރުގެ އެދުރު ބޭކަލަކީ އަލްޤާޟީ މުޙައްމަދު މުޙިއްބުއްދީން ފަނޑިޔާރު މަނިކުފާނު އެވެ.
ބަނޑޭރި ހަސަން މަނިކުފާނު އަދި އަލްވަޒީރު އެދުރު އުމަރު މާފަތްކަލޭގެފާނުގެ ލިޔުންތައް ބައްލަވައި ދިރާސާ ކުރައްވައި ހެއްދެވި އެވެ.
އެގޮތުން ތުއްތު ހިމެނެނީ ދިވެހި ލިޔުންތެރިކަމުގެ ސިލްސިލާ ބޮޑު ގެތެމުން އަންނަ ގޮތުން އޭގެ 3 ވަނަ ބޮޅު ކަމުގައެވެ.
ކުރިން ބުނެވުނު ދަތުރު އޮޅުދޫކަރަ ނުވަތަ ސްރީލަންކާގައި އުޅުއްވާފައި މާލެ ދުރުވީ ހިޖުރައިން 1300 ވަނަ އަހަރު އެވެ.
މައްކާގައި ހުންނެވި އިމާމުލް މުތައައްޚިރީން މުފްތިލް ޙަރަމައިނި އަލްޢާލިމް އަލްޢައްލާމާ އަލްޢާރިފްބި އައްސައްޔިދު އަހުމަދު ޒައިނީ ދިޙްލާން ރަހިމަހު މިކަލޭގެ ފާނަށް ދަރިވަރުވުމުގެ މާތްކަން ޙާޞިލް ކުރެއްވި އެވެ.
ނާއިބު ތުއްތު އަކީ މުލަކު އެޅަތޮށިގޭ މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނުންގެ ޢީސާ ނާއިބު ތަކުރުފާނުންގެ ދަރިކަލެކެވެ.
ޢީސާ ނާއިބު ތަކުރުފާނު އަކީ އަލްޤާޟީ އިބްރާހީމް ސިރާޖުއްދީން ފަނޑިޔާރު މަނިކުފާނުންގެ ޒަމާނުގައި މާލޭގެ ބޮޑު ނާއިބުކަމުގައި ހުންނެވި ބޭކަލެކެވެ.
ޢީސާ ނާއިބު ތަކުރުފާނުންގެ ނިޔާވުމުން މަރިޔަމް ފުޅާއި ކައިވެނި ބައްލަވައިގަތީ އަލްޤާޟީ އިބްރާހީމް ސިރާޖުއްދީން ފަނޑިޔާރު މަނިކުފާނުންގެ ދަރިކަލުން އަޙުމަދު ބަންޑާރަ ނާއިބު މަނިކުފާނެވެ.
ދިވެހި އަދަބިއްޔާތުގައި އެންމެ ފުންނާބުއުސް އެއް އަދީބަކީ އައްޝައިޚުލް ފަގީހު މަރްހޫމް މުޙަންމަދު ޖަމާލުއްދީން ބްނު އަައްނައިބު އީސަލް މުލަކީ އެވެ.
ނައިބު ތުއްތު އެންމެ ފުރަތަމަ ކިޔަވާ ވިދާޅުވީ އަލްޤާޟީ މުޙަންމަދު މުޙިއްބުއްދީން ފަނޑިޔާރު މަނިކުފާނުގެ އަރިހުންނެވެ.
ނާއިބު ތުއްތުގެ ޢުމުރުން ދާދި ޅަފުރާގައި އަލްޤާޟީ މުޙައްމަދު މުޙިއްބުއްދީން ފަނޑިޔާރު މަނިކުފާނުންގެ އަރިހުން ޢަރަބި ކިޔެވުމާއިގެން މަޝްޣޫލުވެއްޖެ އެވެ.
ތުއްތުގެ ފުރަތަމަ އެދުރު ބޭކަލަކީ އަދި ޚާއްޞަކޮށް ރައިވަރުގެ އެދުރު ބޭކަލަކީ މިމަނިކުފާނުއެވެ.
ނައިބު ތުއްތު އަކީ ވަރަށް ރަގަޅަށް ޢަރަބި ތަޢުލީމް ޙާޞިލް ކުރައްވައިގެން ހުންނެވި ޢިލްމުވެރި އަދީބެކެވެ.
ސިލޯނަށް ދުރުވެ ބޭރުވެލީގައި ހުންނަވައިގެން އައްޝައިޚް މުޞްޠަފާ ބިން ބާވާ އާދަމް އޭ ކިޔުނު ބޭކަލަކަށް ދަރިވަރު ވިއެވެ.
އޭގެ ފަހުން އަރަބި ކަރަޔަށް ދުރުވެ އައްޝައިޚް އަޙުމަދު ޒައިނީ ދަޙްލާން އޭ ކިޔުނު ބޭކަލަކަށްވެސް ދަރިވަރު ވިއެވެ.
މޫސާ ފަނޑިޔާރު ތަކުރުފާނު ފަނޑިޔާރުކަން ދޫކުރައްވައި ރަށަށް ވަޑައިގެންނެވިތާ ކުޑަ ދުވަސްކޮޅެއް ނާއިބު ތުއްތު ސިލޯނަށް ނުވަތަ ސްރީލަންކާ އަށް ވަޑައިގެންނެވި އެވެ.
އަލްޢާލިމުލް ޢައްލާމާ އަލްޢާރިފް ބި އައްޝައިޚް މުޞްޠަފާ ބިން ބާވާ އާދަމް ރަހިމަހު މިކަލޭގެ ފާނަށް ދަރިވަރު ވިއެވެ.
ހިޖުރައިން 1306 ވަނަ އަހަރު އައްސުލްޠާން އިބްރާހީމް ނޫރައްދީން ދެވަނަ ފަހަރަށް ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތްތަނާ ނާއިބު ތުއްތު ބ.
ތާނަ ލިޔުމުގެ ޤަވާއިދު (މި ފޮތް ލިޔެ ނިންމެވީ ހިޖްރައިން 1308 ހ. ވަނަ އަހަރުގެ ޛުލްޙިއްޖާ މަހުގެ 2 ވީ ބުދަ ދުވަހުއެވެ.)
ފަޟީލަތުއްޝައިޚުލް މަރްހޫމް ޙުސެއިން ޞަލާހުއްދީން ވިދާޅުވާގޮތުގައި ބަނޑޭރި ހަސަން މަނިކުފާނު އަށްފަހު ތުއްތު އާއި އެއްވަރަށް ޅެންކިޔުނު ނުވަތަ ރައިވަރު ހެދުނު ޅެންވެރިއަކު ދިވެހިރާއްޖެއަކު ނެތެވެ.
އަދި މީގެ އިތުރަށް އޮޑިދޯނިފަހަރުގެ ރިޔާ ކަނޑައި އުޅުނު މިންތަކާއި އެ ކަނޑާގޮތާއި ބެހޭ ފޮތެއްވެސް ތުއްތު ލިޔުއްވިއެވެ.)
ގްރޭޓް ބެރިއަރ ރީފް ހިމެނޭ ހިސާބުގައި 200 އަށްވުރެ ގިނަ ބާވަތްތަކުގެ ދޫނި ވެސް ދިރިއުޅެއެވެ.
އޭގެ ތެރޭގައި ކޯނެއްގެ ސިފަޔަށް ހުންނަ ފިނިހަކަ އަދި އާދަޔާ ޚިލާފަށް ބޮޑެތި ގާހަކަ ހިމެނެއެވެ.
ގްރޭޓް ބެރިއަރ ރީފް ހިމެނޭ ހިސާބުގައި މަސްވެރިކަން ކުރުން އޮންނަނީ ކްއީންސް ލޭންޑްގެ ގާނޫނީ އިދާރާތަކުން ކޮންޓްރޯލް ކޮށްފައެވެ.
މަސްވެރިންގެ ޢަމަލުތަކުގެ ސަބަބުން މަދުން ނަމަވެސް ފަރަށް ގެއްލުން ލިބެމުންދާ ކަމަށް ވަނީ ފާހަގަވެފައެވެ.
ގްރޭޓް ބެރިއަރ ރީފް ޔޫރަޕްގެ މީހުންގެ މެދުގައި މަގުބޫލު ވެގެން އައީ 11 ޖޫން 1770 ގައި ކެޕްޓަން ޖޭމްސް ކޫކް މިފަރަށް ޒިޔާރަތްކޮށް ބެލުމަށް ފަހުގައެވެ.
އޮސްޓްރޭލިޔާގެ އަސްލު ރަށްވެހިންނަށް މީގެ އެތަކެއް ހާސް އަހަރު ކުރިން ވެސް މިފަރު އެގިފައިވާކަމަށް ބުނެވެއެވެ.
މިހާރު ފަރުން ފެންނަށް ހުރި މުރަކައިގެ ބައިތައް ހުރީ މީގެ 18000 އަހަރު ކުރިން އުފެދިފައި ހުރި ޕްލެޓް ފޯމެއްގެ މަތީގައި ކަމަށް ބުނެވެއެވެ.
ދުނިޔެ ހޫނުވުމުގެ މައްސަލައަކީ ގްރޭޓް ބެރިއަރ ރީފްގެ ދިރުމަށް އަސަރު ކުރާނޭ ކަމެއްކަމަށް ސައިންސްވެރިން މިހާރު ވެސް ދަނީ އިންޒާރު ދެމުންނެވެ.
ދުނިޔެ ހޫނުވުމުން މުރަކަތަކަށް އޭގެ އަސަރުކޮށް މުރަކަތަކުގެ ހަގީގީ ކުލަ ގެއްލި ހުދު ކުލައަށް މުރަކަތަކުގެ ކުލަ ބަދަލު ވެގެން ދެއެވެ.
މާބޮޑަށް ހޫނު ކަންމަތީ މުރަކަތައް ދެމިހުރެއްޖެނަމަ މަހެއްހާ ދުވަހުގެ ތެރޭގައި މުރަކަތައް މަރުވެ ދިއުމަކީ ގާތްކަމެކެވެ.
ދިވެހިބޭސްވެރިކަން ހިގަމުން ނަގުލުވަމުން އައީ އެހެން އިލްމުތަކެކޭ އެއްފަދައިން އިލްމުވެރި އެދުރުންގެ ފަންތީގެ ތެރޭގައެވެ.
އެދުރުން ވާރުތަކަމެއްގެ ގޮތުގައި މިއިލްމު އުގަންނައި ދެމުން އައީ އެއެދުރުންގެ ދަރީންނަށް ނުވަތަ އާއިލާގެ މީހުންނަށް ނުވަތަ ގާތް ދަރިވަރުންނަށެވެ.
މިގޮތުން ބޭހުގެ އެކިދާއިރާތަކަށް ޚާއްޞަވެފައިވާ އާއިލާތަކެއް ރާއްޖޭގެ އެކިކަންކޮޅުތަކުގައި އުފެދުނުކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ.
ދިވެހިރާއްޖެ އިސްލާމްވުމާއެކު ނުވަތަ އޭގެވެސް ކުރީއްސުރެން ފެށިގެން ދިވެހި ބޭސްވެރިކަމުގެ ތެރެއަށް އަރަބި-ޔޫނާނީ މެޑިސިންގެ އަޘަރު ފޯރަން ފަށާފައިވާކަމަށް ފެނެއެވެ.
މިދެންނެވިފަދަ ތަންތަނުން ރާއްޖެއަށް އިލްމުތައް ގެންނެވި އިލްމުވެރިންގެ ތެރޭގައި މައުލާނާ އައްޝައިޚް ޔޫސުފު ޝަމްސުއްދީނުއްތަބްރީޒީއާއި،
އަލްޢައްލާމަތު ނޫރުއްދީނުއް ޒައިދާނީއާއި އަލްޤާޟީ ހަސަންޝީރާޒީއާއި އަލްޤާޟީ ޢީސާއަލްޔަމަނީއާއި އައްރައްޙާލަތު އަލްޢައްލާމަތު މުޙައްމަދު އިބްނުބަޠޫޠާއާއި އައްސުލްޠާނު އައްސައްޔިދު މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީނުލް ޙަމަވީ އާއި އަދި މިނޫން ކިތަންމެ ބޭކަލުންނެއް ހިމެނެއެވެ.
މިބޭކަލުންގެ ތެރޭގައި އަލްޢާލިމުލް ކާމިލު އައްތަޤިއްޔުއްޞާލިޙް އަލްވަރިޢުއްޒާހިދު އަލްފަޤީހު ޔޫސުފުނާއިބު އިބްނު އީސާޤާދިރު އިބްނު ޞޫރުޤާދިރު އިބްނު ސުލައިމާންޤާދިރަކީ ފާހަގަކުރެވޭބޭކަލެކެވެ.
އައްޑުއަތޮޅާއި ފުވައްމުލަކަށް އިސްލާމްދީނުގެ ނޫރާއި އިލްމުގެ ހިދާޔަތް ގެނެސްދެއްވީ އެކަލޭގެފާނެވެ.
މައުލާނާާޔޫސުފުނާއިބު މިކަލޭގެފާނު ގެންނެވި އިލްމަށް ހީނަރުކަން އައިސްފައިވަނިކޮށް އައްޑުއަތޮޅު މީދޫގައި އިލްމީ ތަޖްދީދުގެ އާދައުރެއް ފެށުނީ އައްޝައިޚު އަލްޢައްލާމަތު އަލްޙިބްރުލްފައްހާމަތި މުހައްމަދު ޖަމާލުއްދީނުލްމަހައްލީ ވާދޫ ދަންނަކަލޭގެފާނު ވާދުއަށް ދުރުވުމުގެ ކުރިން މީދޫގައި ހުންނެވި ހުންނެވުމުގައްޔާއި އެކަލޭގެފާނުގެ އެންމެއިސް ދަރިވަރެއް ކަމަށްވި މުހައްމަދު ޝަމްސުއްދީނު ބޮޑު ފަނޑިޔާރުތަކުރުފާނާއި އެކަލޭގފާނުގެ ދަރިކޮޅުގެ އިލްމުވެރިންގެ އިލްމީ ހަރާކާތާއި ގުޅިގެންނެވެ.
މީލާދީ ސަނަތުން 20 ވަނަޤަރްނު ފެށުނުއިރު ދިވެހިބޭސްވެރިކަމުގެ އެންމެއިސް ދެހަކީމުންގެ ގޮތުގައި ތިއްބެވީ އަލްޢައްލާމާ އައްޝައިޚް އަލްޙާފިޡު އިބްރާހިމްތަކުރުފާނު އާއި އަލްޢައްލާމާ އައްޝައިޚް މުޙައްމަދު ޖަމާލުއްދީން އެވެ.
މިދެބޭކަލުންގެ ބައެއް ބޭސް ނުސްޚާތައް ފަޟީލަތުއްޝައިޚް ޙުސައިން ޞަލާޙުއްދީނު ލިޔުއްވި ފޮތެއްގައި އެމަނިކުފާނު ބަޔާންކުރެއްވިއެވެ.
ބޭސް ކުރެއްވިނަމަވެސް މިދެބޭކަލުން މިރޮނގުގައި ދިވެހިބަހުން އެއްވެސް ފޮތެއް ލިޔުއްވިކަން އެނގޭކަށް ނެތެވެ.
މިފޮތުގެ (ޠިއްބު ބަރަޞްގެ ބާބުގައި އާއި އާއި އާއި މިބަސްތަކުގެ މާނަ މުޞައްނިފު ބަޔާންކުރެއްވުމަށްފަހު ލިޔުއްވާފައިވެއެވެ.
"މިއީ އަޅުގަޑުގެ ބައްޕަ މިތަކުރުފާނު ތަރުޖަމާ ކުރެއްވި އެތިކޮޅެއްގައި އޮއްވައި އަޅުގަޑު ދުށް ތަންކޮޅެކެވެ." އަދި ބޭސް މިނެކިރުމުގެ ބާބުގައި އެއްތަނެއްގައި ނާއިބުތުއްތުއާއި ހަވާލާދެއްވާފައިވެއެވެ.
މުޞައްނިފުގެ މިދެބަޔާނަށް ބަލާއިރު އެދެބޭކަލުން ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ބޭހުގެ މައުލޫމާތު ދިވެހިބަހުން ލިޔުއްވައި ނޯޓުކުރެއްވިކަމާއި،
އިހުގެ ދިވެހި ހަކީމުން ޤަބޫލުކުރެއްވި ގޮތުގައި ބޭސްވެރިކަން ކުރަންވާނީ އަރަބި-ޔޫނާނީ ބޭސްވެރިކަމުގެ ފޮތްތައް މުޠާލަޢާކުރެވޭ ފެންވަރަށް ރަނގަޅަށް އަރަބިބަސް އުނގެނި،
މިފޮތުގެ މުޞައްނިފު މިފޮތް ދިވެހިބަހުން ލިޔުއްވީ މިނުކުތާގައި އެއްވެސް މިންވަރަކަށް އިހުގެ ހަކީމުންނާ ޚިޔާލު ތަފާތުވެގެނެއް ނޫނެވެ.
މިފޮތް ލިޔުއްވީ ވަޅުޖެހެމުން ދިޔަ އެވޭލާ ދިވެހިބޭސްވެރިކަން ކުރި އަރާފައިވާ އަރަބި-ޔޫނާނީ ބޭސްވެރިކަމުގެ އަލީގައި، އާލާކުރައްވައި، ހިމާޔަތްކުރެއްވުމަށާއި،
އަދި މިފޮތް ނިންމަވާލެއްވީ މިރޮނގުގައި އަރަބިބަހުން ހުރި ބޮޑެތިފޮތްތައް ދިރާސާކުރުމަށް އިޝާރާތް ކުރައްވަމުންނެވެ.
ވާދޫދަންނަކަލޭގެފާނުގެ އިލްމީހަރަކާތަކީ ރާއްޖެއާއި މުޅިއެތެރެވަރީގެ ހުރިހާ ކަންކޮޅުތަކަށް ފެތުރިގެން ދިޔަ އިލްމީ ހަރަކާތެކެވެ.
އަދި އެއީ މިއަދާ ހަމައަށްވެސް ދިވެހި އިލްމާއި ޘަޤާފަތުގެ ކޯރު އެމަންބަޢަކުން ދެމިގެން އަންނަ ޢިލްމީ މަންބަޢެވެ.
ވާދޫދަންނަކަލޭގެފާނަކީ އިލްމު ހޯއްދެވުމައްޓަކައި ޔަމަނުކަރައާއި ހިޖާޒުކަރައިގައި ތިރީސްއަހަރުވާނދެން،
ހިންގަވައި އެޒަމާނުގައި ތިއްބެވި ބޮޑަތިބޮޑަތި އިމާމުވެރިންނާއި ބައްދަލުވެ އިލްމުގެ އެކިއެކި ރޮނގުތަކުން އިލްމުތައް ވަރަށްމައްޗަށް އުނގެނިގެން ރާއްޖެއަށް ދުރުވި ރާއްޖޭގެ މަތިވެރި އިލްމުވެރިޔާއެވެ.
މިއަދާ ހަމައަށްވެސް ދިވެހި ތަޢުލީމުގެ ސަނަދު އެއިލްމުވެރިއެއްގެ އިލްމުތަކުން ފެށޭ އަސްލަކީ ވާދޫދަންނަކަލޭގެފާނެވެ.
މާތް އެކަލޭގެފާނަށާއި އެކަލޭގެފާނުގެ އެދުރުންނާއި ދަރިވަރުންނަށް ރަހްމަތް ލައްވައި އެއެންމެ ބޭކަލުންގެ ނަފާ ދިވެހިންނަށް އިތުރުކުރައްވައި ދަމަހައްޓަވާށިއެވެ.
ދިވެހިބޭސްވެރިކަން ދިރާސާކުރައްވައި އެބޭސްވެރިކަން އާލާކުރެއްވުމަށް އެންމެބޮޑަށް މަސައްކަތް ކުރެއްވީ މިފޮތުގެ މުޞައްނިފު ފަޟީލަތުއްޝައިޚް އަޙްމަދުދީދީ ފިޔަވައި އެހެންބޭފުޅެއްނޫނެވެ.
އިބްނުސީނާއާއި އަބޫބަކުރުއްރާޒީފަދަ މުސްލިމު ސައެންސްވެރިންގެ ބޭސްވެރިކަން ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހަރުދަނާގޮތެއްގައި ހިންގަވައި އެކަމުގެ ބިނާ ވަރުގަދަކުރެއްވީ އޭނާއެވެ.
އޭނާ ދިރާސާކުރެއްވިއިރު އިހުގެ ދިވެހިބޭސްވެރިކަމުގެ ހަމަތަކާއި އުސޫލުތަކުން ވަރަށްބޮޑުބައެއް ނޭނގުމުގެ ތެރެއަށް ގޮސް ގެއްލިފައިވާކަން ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ.
އަރަބި- ޔޫނަނީ ބޭސްވެރިކަމުގެ ޤާނޫނާއި ތަރަހައަށް ފެތޭ ދިވެހިބޭސްތައް މިފޮތުގައި ޖަމާކުރެއްވިއެވެ.
އަދި އެއުނިކަން ފޫބެއްދެވުމަށް އިބްނުސީނާގެ ޤާނޫނުފަދަ ފޮތްފޮތުން ބޭސްތައް ތަރުޖަމާކުރައްވައި މިފޮތުގައި ހިމެނުއްވިއެވެ.
އިހުޒަމާނުގެ ދިވެހިބޭހުގެ އެދުރުންގެ ތެރޭގައި މާތޮޑާ މުޢައްލިމް މުޙައްމަދުމަނިކުފާނުގެ ނަން މިފޮތުގެ މުޞައްނިފު ފާހަގަކުރައްވާފައިވެއެވެ.
"ދިވެހިންގެ އެންމެ އެވޭލާ ބޭސްވެރިކަމަކީ ދެވަނަ މިލެނިޔަމް ކުރީކޮޅާ ހަމައަށް ރުޖޫއުވާ ފަތްޕިލާވެލީގެ ބޭސްވެރިކަމެކެވެ.
ނަމަވެސް އެކަށީގެންވާ ދިރާސާތަކެއްނެތި އެވޭލާ ދިވެހިބޭސްވެރިކަން ބިނާވެފައިވަނީ ހަމައެކަނި އާޔުރްވޭދާ ބޭސްވެރިކަމުގެ މައްޗަށް ކަމަށް ނިންމުމަކީ އިންސާފުވެރި ނިންމެއްކަމުގައި ނުވާނެއެވެ.
ދިވެހިބޭސްވެރި ކަމުގައި ބޭނުންކުރެވޭ ފަތްޕިލާވެއްޔާއި އެނޫން މާއްދާތަކުގެ ތެރޭގައި ގިނައަދަދަކަށް ރާއްޖޭގެ ވެއްޓާއި މާހައުލުގައިވާ ތަކެތި ހިމެނޭކަމެވެ.
އޭގެތެރޭގައި ރާއްޖޭގެ ބިމާއި ކަނޑާއި ފަޅާއި ފަރުގައި ހިމެނޭ ދިރޭ ތަކެއްޗާއި އެނޫން ތަކެތި ހިމެނެއެވެ.
ޝައްކެއްނެތް ގޮތުގައި އެވޭލާ ދިވެހިބޭސްވެރިކަމަކީ ދިވެހިންގެ އަމިއްލަ ތަޖްރިބާތަކާއި ހޯދުންތަކާއި ދިރާސާތަކުން އުފެދި ތަރައްޤީ ވީ އިލްމަކާއި ފަންނެކެވެ.
އެގޮތުން މިފޮތުގެ މުސައްނިފު އޭނާގެ ދަރިކަލުން މުހައްމަދުދީދީ ތުއްޕުޅުއިރު އޮޅުދޫކަރައަށް ގެންދަވައި އެތާގެ ހޮސްޕިޓަލެއްގައި އޭނާއަށް ބޭސް ފަރުވާ ހޯއްދެވިއެވެ.
އިނގިރޭސިވިލާތާއި ޔޫރަޕްގައި ބާރު ދުވެއްޔެއްގައި ބޭސްވެރިކަމުގެ ސައެންސް ކުރިއަރަން ފެށި ދުވަސްވަރު،
މީދޫ އައިސާބީގެ ދަރު އަޙްމަދުދީދީގެ މަޝްހޫރު ބޭސް ފޮތް 2008 މާރޗް މަހު ނޮވެލޓީން ޗާޕުކުރައްވައި އަލުންޝާއިޢު ކުރައްވާފައި ވެއެވެ.
މިފަހަރު މިފޮތުގެ ފަހަތަށް އިތުރުކުރެވިފައިވާ މުލްޙަޤު ގައި ދިވެހި ބޭސްވެރިކަން އައިގޮތް ބަޔާންވެފައިވެއެވެ.
ރާއްޖޭގެ ޒަމާނީ ބޭސްވެރިކަމުގެ ސައެންސާ އެއްގޮތަށް ފުރަތަމަ ތަހްލީލެއް ކުރެވުނީ 1909 ވަނަ އަހަރު ގެ ތެރޭގައި އިނިގރޭސި މަނަވަރަކުން މާލެއަށް އައި އިނގިރޭސި ސަރޖަނަކު މާލޭގެ ފެން ތަހްލީލު ކުރެއްވުމުންނެވެ.
މިއީ 6 މިލިޔަނަށް ވުރެ އާބާދީ މަދު ޤައުމުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމު ވެސް މެއެވެ.
މީގެ ތެރެއިން އެއް ނަޒަރިއްޔާއަކީ ސްޕޭނު މީހުން މި ސަރަޙައްދަށް އައި އިރު މި ތަނުގެ ވެރިއަކަށް ހުރި ނިކަރާއޯއަށް ނިސްބަތްކޮށް އިސްޕޭނު މީހުން ދިން ނަމެއް ކަމަށް ބުނާ ނަޒަރިއްޔާއެވެ.
މި ބަހުން ވާހަކަ ދައްކައި އުޅެނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އަހުލުވެރިންގެ އިތުރުން ހިންދުސްތާނުގެ މަލިކު ގެ އަހުލުވެރިންނެވެ.
ދިވެހި ބަހުގެ މަތިކޮޅުގައި އެންމެ ކުރީޒަމާނުގައި އޮތް މައި ބަސް " ޕުރޯޓޯ- އިންޑޯ- ޔޫރަޕިއަން" ބަހުން ވާހަކަދައްކާ އުލުނު ބަޔަކު ދެބަޔަކަށް ބެހިގެން،
އެއްބަޔަކު ހުޅަނގުގެ ރަށްރަށަށް އަނެއްބަޔަކު އިރުމަތީ ރަށްރަށަށް ގޮސް އެތަންތާނގައި ރަށްވެހިވީ އެވެ.
މި މީހުން ވާހަކަދައްކާ އުޅުނު ބަސް ބަދަލުވެ ތަރައްޤީވެ ވަކި ބަސް ބަހަށްވީ އެތައް ވޭލާއެއްގެ ނުވަތަ ޒަމާނެއްގެ ތެރޭގަ އެވެ.
ދިވެހިބަހަށް ބަލާއިރު, ބޭރުބަސްބަހުގެ އެތައް ލަފުޒެއް އަލުގަނޑުމެންގެ ބަހާބެހީގައި އެކުލެވިފައިވެ އެވެ.
ތާރީޚަށް ބަލާއިރު ވެސް އެމީހުންގެ ބާރުގެ ދަށަށް ދިވެހިރާއްޖެ ގެންނަން މަސައްކަތްކަތްކުރި މީހުން ރާއްޖެ އަތުލަން ބޭނުންވެފައިވަނީ ޖޯގްރަފީ ގޮތުން ރާއްޖެ އޮތް މުހިންމު މަޤާމަށްޓަކަ އެވެ.
ނުވަތަ ކާބޯތަކެއްޗާއި ފެންލުމަށް މަޑުކޮށްލުމަން އެންމެ އެކަށީގެންވާ ހިސާބެއްގައިވަނީ ދިވެހިރާއްޖެ އެވެ.
މި މަގުތައް ރަނގަޅަށް ނޭނގޭ ބަޔަކަށްނަމަ ނާފަހަރު އުރި ހަލާކުވުން ވެސް އެންމެ އެކަށީގެންވަނީ ހަމަ މި ހިސާބުގަ އެވެ.
ނަމަވެސް ދިވެހި ބަހާއި ސިންގަޅަބަހަކީ މައި އެއް ބަހަކުން ކަފިވެފައިވާ ދެ ބަސް ކަމަށް 1969 ގައި ޑިސިލްވާ ބަޔާންކުރައްވާފައި ވެއެވެ.
މީގެ އިތުރުން ޑިސިލްވާގެ މި ނިންމުމަކީ މަހަވަމްސާގައި ވާ ވަލީއަހްދު ވިޖަޔާގެ ވާހަކަ ތެދުކަމަށް ބާރު ލިބޭ ހެއްކެކެވެ.
2003 ވަނަ އެޕިސޯޑް ގައި ހާއްސަ ފެނިލުމެއްގައި ފެންނަ ފްލޭޝްގެ ބައި އަދި އެހެނިހެން ބައި ތަކަށް އަޑު އަޅާފައިވޭ
ނިއު ޔޯކްގެ އޯޝަން ސައިޑަށް އުފަން މައިކަލް ރޯސެންބޯމް އަކީ އެމެރިކާގެ މަޝްހޫރު ފިލްމީ ތަރިއެކެވެ.
ތަޚުތު ހުސްވުމުގެ ސަބަބުން ހޮވުނު ވަލީ ކޮމެޓީގެ ތެރޭގައި ވެސް މުޙައްމަދު ފަރީދު ދީދީ ހިމެނިވަޑައިގަތެވެ.
އަލުން އިޢާދަކުރެވުނު ރަސްކަމުގެ ތަޚުތަށް އެއްވެސް ފަރާތެއްގެ ނުފޫޒަކާއި ނުލައި އިންތިޚާބުވެ ހޮވިގެންދިޔައީ މުޙައްމަދު ފަރީދު މަނިއްޕުޅު އެވެ.
ރަސްކަލަކަށް ވެވަޑައިގެންނެވި އިރުގައި ކައިވެނި ބައްލަވައިގެން ހުންނެވީ މެދުސީދީގެ ސީދީގެ ސިއްތި އާއިއެވެ.
އަދި އެޔަށްފަހު އެ ސިއްތި އަވަހާރަވުމުން ކައިވެނި ކުރެއްވެވީ އަލްމަރްޙޫމާ މުގުރިގޭ ވަޙީދާ އާއިއެވެ.
ފުރަތަމަ ޖުމުހޫރިއްޔާ އުވިގެން ދިޔައީ މާލޭ ގުޅަކުޅޭ ފަސްގަނޑުގައި މާލޭގެ ރައްޔިތުން އެއްވެ،
އެދުވަހު ހުކުރުގެ ފަހުގައި ހިނގި ހާދިސާއަށް ފަހު އިރުއޮއްސުނުއިރު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމުހޫރިއްޔާގައެއް ދިރުމެއް ނެތެވެ.
ހަމަ އެދުވަހު ދިވެހި ދައުލަތް ހިންގުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުއްލެވީ އެއްގަމުގޭ ސުމުއްވުލް އަމީރު އިބްރާހީމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު އާއި،
މިދެބޭފުޅުން އެކަމަށް އިސްކުރީ ވެސް އެދުވަހު އެދުވަހު ގުޅަކުޅޭ ފަސްގަނޑުގައި އެއްވި އެއްވުމުގެ ތެރޭގައެވެ.
އެއަށްފަހު 1 ރަޖަބު 1373 ގައި އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ފަރީދުލް އައްވަލް ގެ ނަމުގައި ރަސްކަމަށް އިސްވަންދެން ދިވެހި ރަސްކަމުގެ ތަޚްތު އޮތީ ހުސްކޮށެވެ.
އައްޑު އަތޮޅު ގަމާއި ހިތަދޫ އިން އެއްބަސްވެފައިވާ ވަކި ސަރަހައްދެއް ދިވެހި ދައުލަތުން އިގިރޭސި ދައުލަތަށް 100 އަހަރުގެ މުއްދަތަށް ކުއްޔަށް ދެއްވި އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކުރެއްވުމަށް ސިލޯނުގައި ހުންނެވި އިގިރޭސި ހައިކޮމިޝަނަރ ސާރ ސިސިލް ސާރޔަސް މާލެ ވަޑައިގަތެވެ.
ނަމަވެސް މިލިޔުންވަނީ އިގިރޭސި ބަހުން ކަމަށްވާތީ އޭރު އޮތް ރައްޔިތުންގެ މަޖުލީހުން މިލިޔުމުގެ ތަރުޖަމާއާއި މެދު ވިސްނުމަށް އެއްބަސްވެ ވަޑައިގަތެވެ.
ފަހުން މިއެއްބަސް ވުމުގައި ސޮއި ނުކުރެއްވުމަށް 1 މާރޗް 1958 ގައި އޭރު އޮތް ރައްޔިތުންގެ މަޖުލީހުން ނިންމެވިއެވެ.
މިއެއްބަސް ވުމުގައި 15 ޑިސެމްބަރު 1956 ގައި ރަމްޒީގޮތުން ސޮއިކުރައްވާފައި ވީނަމަވެސް މިސޮޔާއި މެދު ދެދައުލަތުގެ ދެމެދުގައި އެއްގަލަކަށް ނާރައެވެ.
މިއީ މުޙައްމަދު ފަރީދުގެ ރަސްކަމާއި އިބްރާހީމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނުގެ ބޮޑުވަޒީރު ކަމުގައި ހިނގި އެންމެ ބޮޑު އެއް މައްސަލަ އެވެ.
މުޙައްމަދު ފަރީދުގެ ރަސްކަމުގެ ދުވަސްވަރު ހިނގި ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި އައްޑުއަތޮޅަށް އިގިރޭސީން ފޭބުމުގެ ހުއްދަ ދެއްވުން ހިމެނެއެވެ.