polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
މި ގައުމުތަކުގެ އިތުރުން ފިޖީ އާއި މޮރިޝަސް އާއި ގުއާނާ އާއި ސުރިނާމާއި ޓިރިންޑާޑު އަދި ޓޮބޭގޯ ގެ އިތުރުން މެލޭޝިޔާ އާއި އަސޭކަރައިގައި ވެސް ހިންދީ ބަހުން ވާހަކަ ދައްކާ މީހުން މަދެއް ނޫނެވެ.
މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ހިންދީ ބަހުން ވާހަކަ ދައްކާ މީހުން ތިބީ އުތުރާއި މެދުތެރެއާއި ހުޅަނގު ހިންދުސްތާނުގައެވެ.
ވަރަށް ގިނަ ފަހަރު ހިންދީ ބަހާއި އުރުދޫ ބަހާ ދެމެދު ހުންނަނީ ކޮން ތަފާތުތަކެއް ކަމާ މެދު ސުވާލު އުފެދޭތަން އާދެއެވެ.
ބޮލީވުޑްގެ ފިލްމުތަކުގައި ބޭނުން ކުރަނީ އުރުދޫ ބަހާއި ހިންދީ ބަހުގެ ވެސް އަސްލު ކަމުގައިވާ ހިންދުސްތާނީ ބަސް ކަމަށް ވުމުން އުރުދޫ ބަސް ދަންނަ މީހުންނަށް ވެސް އަދި ހިންދީ ބަސް ދަންނަ މީހުންނަށް ވެސް ފިލްމީ ބަހުރުވަ އެނގެނީއެވެ.
ރާދަ ހިންދީ ނުވަތަ ޝުއްދަ ހިންދީ ބަސް އާންމުކޮށް ބޭނުން ކުރެވެނީ އާންމު ތަގުރީރުތަކުގައާއި ރޭޑިއޯ އަދި ޓީވީ ކަބަރުގައެވެ.
މީގެ އިތުރުން އިނގިރޭސި ބަހާއި އަދި އެނޫން އެހެން ބަސްބަހުން ގެނެވިފައިވާ ލަފުޒުތައް ވެސް ބޭނުން ކުރެވެއެވެ.
އާންމު އުރުދޫ އާއި އާންމު ހިންދީ ތަފާށތު ބަހެއްގެ ގޮތުގައި ވަކި ކުރެވޭ ވަރަށް ވުރެ އެއްގޮތްކަން ބޮޑެވެ.
ސަބަބަކީ އާންމު ހިންދީ އާއި އާންމު އުރުދޫގެ ގޮތުގައި ބެލެވިފައިވަނީ ހިންދުސްތާނީ ބަހުގެ އެކި ބަހުރުވަތައް ކަމަށް ވާކަމެވެ.
ހިންދުސްތާނަށް އާޒާދީ ލިބުމަށް ފަހުގައި ހިންދުސްތާނުގެ ސަރުކާރުން ހިންދީ ބަސް ރާދަކުރުމުގެ މަސައްކަތް ފެށިއެވެ.
ހިންދީ ބަހުގެ ނަޙޫ ދިރާސާކޮށް އެކުލަވައިލުމަށްޓަކައި 1954 ވަނަ އަހަރު ހިންދުސްތާނުގެ ސަރުކާރުން ކޮމިޓީއެއް އެކުލަވައިލިއެވެ.
ހިންދީ ބަހުގެ އިތުރުން އިނގިރޭސި ބަހާއި އަދި އިތުރު 21 ބަހެއް ހިންދުސްތާނުގެ ގާނޫނު އަސާސީން އެތާގެ ރަސްމީ ބަސްތަކުގެ ގޮތުގައި ތަސްދީގު ކޮށްފައި ވެއެވެ.
2002 ވަނަ އަހަރު ޖަޕާނު- ކޮރެއާ ގައި ބޭއްވުނު ވޯލްޑްކަޕްގައި ޖަރުމަނު ވަނީ އެއްވެސް މެޗަކުން ބަލިނުވެ ފައިނަލަށް ދަތުރުކޮށްފައެވެ.
ކުރިން ޞިއްޙީ ޚިދުމަތް ދެމުން ގޮސްފައިވަނީ ޢާއިލާގެ އެހީތެރިޔަކު މެދުވެރިކޮށް ދަރަނބޫދޫ އޮފީހުގައި 02 އޯގަސްޓް 1983 ން ފެށިގެންނެވެ.
ދަރަނބޫދޫގައި ޞިއްޙީ ޚިދުމަތް މިހާރު ދެމުންދާ ޢިމާރާތަކީ ރައްޔިތުންގެ އިޖުތިމާޢި މަރުކަޒެވެ.
އެރަށުގައި ޞިއްޙީ ޚިދުމަތް އިތުރަށް ފުޅާ ކުރުމަށްޓަކައި މިމަރުކަޒު ޞިއްޙީ ޚިދުމަތްދޭ ތަނަކަށް ބަދަލުކޮށް ފެމިލީ ހެލްތް ސެކްޝަންގެ ނަމުގައި ޞިއްޙީ ޚިދުމަތް ދޭންފެށީ 2006 ވަނައަހަރުންގެ ފެށިގެންނެވެ.
ދަރަނބޫދޫގައި ސަރުކާރުން ޢިމާރާތް ކޮށްދެއްވާ ހެލްތްޕޯސްޓް ޢިމާރާތް ކުރުމުގެ މަސައްކަތް މިހާރު ކުރަމުން ދެއެވެ.
ދަރަނބޫދޫ ރައްޔިތުންނަށް ލުއި ފަސޭހަ ގޮތަކަށް ބޭސްހޯދައި ދިނުމުގެ ގޮތުން މިރަށުގެ ރައްޔިތުން ހިންގާ ބޭސްފިހާރައެއް ހުރެއެވެ.
ދަރަނބޫދޫގެ ރައްޔިތުން ދިރިއުޅުމަށްކުރާ މައިގަނޑު މަސައްކަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ބޮޑު ކަންނެލީގެ މަސްވެރިކަމާއި،
1 އޮކްޓޯބަރ 2005 ގައި ދަރަނބޫދޫ ސްކޫލު ސަރުކާރު ސްކޫލަކަށް ބަދަލުކުރެއްވުމާއި ހަމައަށް މިސްކޫލު ހިންގަމުން ގޮސްފައިވަނީ ދަރަނބޫދޫ ރައްޔިތުންގެ ސްކޫލެއްގެ ގޮތުގައެވެ.
މިރަށުގެ ރައްޔިތުންގެ އަމިއްލަ މަސައްކަތުން 2006 ވަނަ އަހަރު ސެކަންޑްރީއަށް ކިޔަވައިދޭންފެށި މިސްކޫލުގައި މިހާރު ގްރޭޑް 09 އަށް ކިޔަވައިދެމުން ދެއެވެ.
އޭގެ ކުރިން މިސްކޫލުގައި ގްރޭޑް 5 ގެ ފެންވަރަށް އަދި ގްރޭޑް 7 ގެ ފެންވަރަށް އެކި ދުވަސްވަރު ކިޔަވައިދެމުން ގޮސްފައި ވެއެވެ.
މި ރަށަކީ އަތޮޅުވެރިކަންކުރާ ރަށް ނިލަންދުއާއި އެންމެ ކައިރީގައި އޮންނަ އަދި އަތޮޅުގެ އާބާދީ އެންމެ މަދު ރަށެވެ.
މަގޫދޫއަށް ބަދަލުވި ދަރަނބޫދޫގެ މީހުން އެނބުރި އެރަށަށް ދިއުމަށް ސަރުކާރުން ހުއްދައެއްވުމުން މަގޫދޫގައި ދިރިއުޅެމުންދިޔަ ދަރަނބޫދޫގެ ގިނަ މީހުން 1977 ވަނަ އަހަރު އެނބުރި ދަރަނބޫދޫއަށް ދިރިއުޅުން ބަދަލުކުރި އެވެ.
ދަރަނބޫދޫއަކީ ފަޅުގެ ދަތިކަންބޮޑު ލަފާފުރުންދަތި ރަށަކަށްވުމާއިއެކު އެރަށުގައި ސަރުކާރުން ހައްދަވަމުން ގެންދަވާ ބަނދަރުގެ ހުރިހާ މަސައްކަތެއް މިހާރުވަނީ ނިމިފައެވެ.
ރާއްޖެތެރޭގައި ރައްޔިތުން ހިންގަމުން ދިޔަ ސްކޫލްތައް ސަރުކާރުގެ ތަންތަނަށް ބަދަލުކުރުމާއި ހަމައަށް ދަރަނބޫދޫ ސްކޫލް ހިންގާފައިވަނީ ރައްޔިތުންނެވެ.
ކެނެޑާގެ ފުރަތަމަ ވަޒަންވެރީން ނުވަތަ އަދިވާސީން އެ ޤައުމުގައި ދިރިއުޅެން ފަށާފައިވާތާ އެތައް ޒަމާނެއްވެއްޖެއެވެ.
ފަރަންސޭސިވިލާތުން ވަނީ ހަތް އަހަރުގެ ހަނގުރާމައަށް ފަހުގައި އުތުރު އެމެރިކާގައި ހުރި އެ ޤައުމުގެ ހުރިހާ ކޮލޮނީއެއްހެން 1763 ވަނަ އަހަރުގައި ދޫކޮށްލާފައެވެ.
ކެނެޑާގެ ރަނިކަމުގައި އިނގިރޭސި ރާނީ އިންނެވި ނަމަވެސް ކެނެޑާއަކީ ޒާތީ މިނިވަންކަން ލިބިގެންވާ ޤައުމެކެވެ.
ކެނެޑާ އާއި އެމެރިކާ ދެކުނު އަދި ހުޅަނގު އުތުރުން ޙިއްޞާ ކުރާ ބޯޑަރަކީ ދެ ޤައުމެއްގެ ދެމެދުގައިވާ އެންމެ ދިގު ބޯޑަރެވެ.
" އަލްފަޤީހު އިބްރާހިމް ތަކުރުފާނު ޙާޖީޢިމާދުއްދީނުގެ ރަސްކަމުގެ ކުރީކޮޅުގައި މާލެ ދުރުވި ދަތުރު ރަށަށް ފުރުއްވިއިރު މި ތަކުރުފާނާއި އެކުގައި މާލޭ ބޮޑުގަލުގޭ މޫސާދިދީގެ ފުތް ދަރަވަންދޫގޭ ހުސައިންދީދީ ޢިލްމު ކިޔެވުމުގެ އެދުމުގައި އައްޑުވަށް ދިޔައެވެ. އެއީ 1311ހ. މިވަނަ އަހަރުއެވެ. މި ދަތުރު އެތަކުރުފާނު ރަށަށް ދުރުވެފައި މި ޙުސައިންދީދީއަށާއި އެދުރުގޭ އަޙްމަދުދީދީ އަށާއި މިތަކުރުފާނުންގެ އަޙްމަދުދީދީއަށާއި ކިޔަވައި ދެއްވަން ފަށްޓަވައިފިއެވެ. މި އިރު މި ތިންމީހުންގެ އުމުރުން ތޭރަ އަހަރުވެގެން ސައުދަ އަހަރަށް އަޅައިގަތީއެވެ. ދޮންބެއްޔާ ދެއްވި ތަޢުލީމު ފުރިހަމަވުމުން،
ހުސައިންދީދީ މާލެ ފޮނުއްވަމުން އެދުރުގޭ އަޙްމަދދީދީ އާއި ހުސައިންދީދީޔާއި ދެބޭފުޅުންނަށް ދޮންބެއްޔާ ބުނުއްވި ކަމަށް ސަލާހުއްދީނު ލޔުއްވާފައި ވެއެވެ. " ދެން ތިޔަގެ ދެކުދީން ނާއިބު ތުއްތޫގެ އަރިހަށް ދިޔުމުން ކިޔެވިދާނެޔޭ ކިޔަވައި ނުދެއްވައެއް ފަރަކުވެސް ނުޖެހޭނެ މެޔޭ ދެން ހުސައިން ދީދީ މާލެ އަތުވެއްޖެއެވެ.
އަދި ނާއިބު ތުއްތު އެ ދުވަސް ވަރު ގިނަ ގިނައިން އުޅުއްވީ އުތުރު ރަށްރަށުގައި ކަމަށާއި މާލޭގައި ވަޒަންވެރިވެ ހުންނަވާން ފެށުމުން ހުސައިންދީދީ ކިޔަވާ ވިދާޅުވާންފަށްޓަވާފައި އައްޑުވަށް ސިޓީފޮނުވުމުން އެދުރުގޭ އަޙްމަދުދީދީ މާލެ ވަޑައިގެން ކިޔަވާވިދާޅުވާންފެއްޓެވިކަމަށާއި ދުވަސްކޮޅަކުން ދޮންބެއްޔާގެ އަޙްމަދުދީދީ ވެސް މާލެ ވަޑައިގެން ދެއަހަރެއް ވާންދެންނާއިބުތުއްތު ގެ އަރިހުންކިޔަވާ ވިދާޅުވާން މާލޭގައި ހުންނެވިކަމަށް ލިޔުއްވާފައި ވެއެވެ.
"އެފޮތަކީއަހުރެންގެ އުމުރުން 14 އަހަރުގައި އައްޑުވަށް ގޮސް އަހުރެންގެ އެދުރު އަލްއާލިމު އަލްފާޟިލު އައްޝައިޚް އިބްރާހިމް އިބްނު ޙުސައިނުލްމީދުވިއްޔު މި ކަލޭގެފާނުންގެ ގޭގައި ކިޔަވަން ހުރި ދުވަސްވަރުގައި ކިޔަވައި ދެއްވި ފޮތެކެވެ. މި ކޔެވި ފޮތްލިޔުއްވާފައިވަނީ އައްޝައިޚް އިބްރާހިމް ތަކުރުފާނު ގެ އެއްކިހުނު ފަތް އަލްޢާލިމް އަލްފާޟިލް އަލްޤޟީ މޫސާބަދުރުއްދީނުލް އައްދުވިއްޔު މިތަކުރުފާނުންގެ އަތްޕުޅުންނެވެ. ލިޔުއްވައި ނިންމަވާފައިވަނީ 1291ހ. މިވަނަ އަހަރުގައެވެ."އަހުރެންމާލެ އައިސް މާލޭގައި ހުރެ ރޭދުވާ ތަކުރާރުވަމުން އައިސް އަހުރެންގެ އުމުރުން ސާޅީސް އަހަރު ވެއަތުވެގޮސް މުސްކުޅި އަތަށް އެޅުނު ފަހުން އެފޮތުގެ މަތީން ހަނދާންވާން ފަށައިފިއެވެ.
އެފޮތުގައި ހުރި ޤުރްއާނުގެ އާޔަތްތަކާއި ޙަދީޘް ތައް ދަސްވެފައި ހުރިކަމާއި އެކު ފޮތް އޮތް ތަރްތީބު ގޮތެއް ހަނދާން ނެތެވެ.
ދެން ފޮތްދެކެލާން ބޭނުންވެގެން އަހުރެންނާއެކު އިލްމު އުނގެނޭން އުޅުއްވި އަޙްމަދު އިބްނު އިބްރާހިމް ތަކުރުފާނު މިދީދީއަށް ސިޓީލިއުމުން އޭނާ އެފޮތް ފޮނުއްވައިފިއެވެ.
ދިވެހިބޭސްވެރިކަން ދިރުއްވުމަށް އޭނާ މުޠާލަޢާކުރައްވަމުން ގެންދެވީ ބޭސްވެރިކަމުގެ މައިދާނުގައި މުޅި ދުނިޔޭގައި ވިދި ރިފަރެންސް ފޮތްތަކެވެ އާދެ!
އިބްނު ސީނާގެ ޤާނޫނު ފަދަ އިސްލާމީ ސިވިލައިޒޭޝަނުގެ ބޭސްވެރިކަމުގެ ފަންނާއި ގްރީކުންގެ ބޭސްވެރިކަމުގެ ފޮތްތައް ދިރާސާކުރެއްވުމަށްފަހު ދިވެހިބަހުން ބޭސްފޮތްތައް ލިޔއްވިއެވެ.
އެބޭސްފޮތްތައް މުޠާލިޢާ ކުރާމީހަކަށް އަޙްމަދުދީދީ ގެ ޢަރަބިބަހާއި ދވެހިބަހުގެ ފެންވަރުގެ މަތިވެރިކަން ވަންހަނާވެގެން ނުވާނެއެވެ.
މިހެނީ އާދައިގެ ޢަރަބިބަހުގެ ފޮތެއް ތަރްޖަމާކުރުމަށްވުރެ ބޭސްވެރިކަން ފަދަ ފަންނު ގެ ފޮތްތައް ތަރްޖަމާކޮށް،
ފަތްޕިލާވެއްޔާއި ބޭހުގެ މާއްދާތަކާއި ބަލިބައްޔައް ކިޔާނަންތައް ދިވެހި ބަހަށް ގެނައުން މާ އުނދަގޫ ވާނެއެވ.
އޭނާބޭސްވެރިކަމުގެ ރޮނގުގައި ލިޔުއްވި އެންމެ ބޮޑު އަދި އެންމެ އަގުހުރި ފޮތަކީ ޠިއްބުލްފުޤަރާއި ފީ ހިކްމަތިލްއުމަރާއި އެވެ.
ފަޟީލަތުއްޝައިޚު އަޙްމަދުދިދީ އިބްނު އަލްޢައްލާމަތު އިބްރާހީމް ނުވަތަ އައިސާބީގެ ދަރު އަޙްމަދު ދީދީއަކީ ގަޑުވަރު އައްޝައިޚް ހުސައިންތަކުރުފާނުގެ އަލްއައްލާމަތުއްޝައިޚު އަލްޙާފިޡު އިބްރާހީމް ތަކުރފާނު އަޚޫހުލް ޤާޟީ މޫސާ ބަދުރުއްދީން ގެ ދަރިކަލުންނެވެ.
މައިކަނބަލަކީ ގަނޑުވަރު މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނު އައްސުލްޠާނު މުޙައްމަދު ޣިޔާޘުއްދީނު ރަދުންނަށް ދިއަފުރަސޫތާވުނުފަން އަލްއަމީރު އިބްރާހިމްފާމުލަދޭރިކިލެގެފާނުންގެ ޢާއިޝަތު ދޮށީދީދީއާއި ކާވެނިބައްލަވައިގެން ލިބުނު ގަޑުވަރު އަޙްމަދުދީދީ ގެ ދަރިކަނބަލުން ދޮންދީދީއެވެ.
އަލްޢައްލާމަތު މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީނުލްކަބީރު އިބްނުއްނާއިބު ޙަސަން އިބްނުމުހައްމަދުލް މިޞްރީ ބޮޑުފަނޑިޔާރު ތަކުރުފާނާއި އަލްފަޤީހު ޔޫސުފު ނާއިބު ކަލޭގެ ފާނާއި ގުޅިފައިވެއެވ.
ފިޒިޝަނުންނަކީ ކޮންމެ ވަގުތެއްގައިވެސް ބަލިމީހުން ގެފުރާނަ ސަލާމަތް ކުރުމުގެ މަތިވެރިވާޖިބު ގައިދެމިތިބެން ޖެހޭބަޔެއްކަން އޭނާވަނީ ސާބިތުކޮށް ދައްކަވާފައެވެ.
އައްޑޫ އަތޮޅުމީދޫގައި މީހަކު މަރުވެގެން އެމައްޔިތާގެ މޫނު ދެކިލާންޙްމަދު ދިދީ ވަޑައިގެންނެވިދުވަހެކެވެ.
މަރުވެފައި އޮތްމީހާގެ މޫނު ހަމަފެނިވަޑައިގަތުމާއެކު އޭނާ ވަޅުނުލައި ބާއްވަން ވިދާޅުވެފައި ގެއަށް ވަޑައިގެންފައިއެނބުރި ވަޑައިގަތީ ބޭހާއިފަރުވާދޭނޭ ސާމާން ހިއްޕަވައިގެންނެވެ.
އޭގެފަހުގައި އެތަނުން އަހްމަދު ދީދީ އެތަނުން ތެދުވެވަޑައިގަތީ އެމީހާ ތެދުވެ ހަރަކާތް ކުރާންފެށިފަހުންނެވެ.
އެމީހާ މަރުވީ އޭގެފަހުގައި ފުރިހަމަ ސިއްހަތުގައި ހުރެ 3 ފިރިހެންދަރިން ލިބި ބޮޑުވި ވެސް ފަހުންނެވެ.
ފަޟީލަތުއްޝައިޚް އަޙްމަދު އިބްނު މުޙައްމަދު ދީދީފަދަ ބޮޑެތި އިލްމުވެރިން ހިމެނެއެވެ ދެވަނަ މަދްރަސާއަކީ އަލްޢައްލާމަތު މުޙައްމަދު ޖަމާލުއްދީން ނާއިބު ތުއްތު ގެ މަދްރަސާއެވެ.
" ފަޟީލަތުއްޝައިޚް ހުސައިން ޞަލާޙުއްދީނަކީ މިދެންނެވި ޢިލްމު ވެރިޔާ އަރިހުން ދަރިވަރުވެގެން މޮޅުވި އާލިމެކެވެ. ހަމަ އެފަދައިން މާންދޫގޭ އަލްއަމީރު ދޮށީމަނިއްޕުޅަށް އަރަބިބަސް އުނގަންނައި ދެއްވީވެސް އަލްފަޤީހު އިބްރާހިމް ތަކުރުފާނު ދޮންބެއްޔާއެވެ. ސ. އަތޮޅުގެ ދަރީން ކުރެ އަލްމަރްޙޫމް އެދުރުގޭ ފަޟީލަތއްޝައިޚްއަހްމަދު ދީދީއާއި،
ދޮންބެއްޔާގެ ދަރިކަލުންފަޟީލަތުއްޝައިޚް އަޙްމަދުދީދީ އަކީ ވެސް ދޮންބެއްޔާގެ އަރިހުން ދަރިވަރުގެން ނިކުތް މޮޅު ޢާލިމުންނެވެ. ދޮންބެއްޔާގެ އަޙްމަދުދީދީގެ މަޝްހޫރު ބޭސްފޮތް މިއީ ދިވެހި ފޮތްތެރިކަމުގެ ތެރެއަށް އޭނާ ދޫކުރައްވާފައިވާ ވަރަށްވެސް އަގުހުރި މުދަލެކެވެ."
އަހްމަދުދީދީ ގެ ބޭސްވެރިކަމާއި އިލާޖްގެ މަޤްބޫލުކަން ހުއްޓިގެންވީ ދިވެހި ޖަޒީރާތަކަށް އެކަންޏެއް ނޫނެވެ.
ކަނޑުތައް ހުރަސްކޮށް އޮޅުދޫ ކަރައިގެ ޑޮކްޓަރުން ގެ މެދުގައިވެސް އޭނާގެ ބޭސްވެރިކަމަށް މަޤްބޫލުކަން ލިބުނެވެ.
އެދުވަސްވަރު ސިލޯނުގެ ޑޮކްޓަރެއްގެ ގާތަށް ދިޔުމުން އަޙްމަދު ދީދީ އޭނާއަށް ބޭސް ކުރެއްވިގޮތީ އޭނާގެ އެބައްޔަށް ފަރުވާދެވޭނޭ އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތްކަމަށް ލަފާ ދެއްވިއެވެ.
ނަމަވެސް އޭނާބޭސް ފަރުވާ ގެ ޚިދްމަތް ދެއްވަން މާލެ އާއި ރާއްޖޭގެ އެކިތަންތަނަށް ގިނަގިނައިން ދަތުރު ކުރައްވާ އުޅުއްވިއެވެ.
އެހުރިހާ ފޮތްތައް ލިޔުއްވާފައި ހުރީ އަނދުން ދަވާދުން ކަމުން ވަރަށް ގިނަ ފޮތްތައްހަލާކުވެގެން ދިޔައެވެ.
އަދި މީގެ އިތުރުން އޭނާ ދޫކުރެއްވި ފޮތްތެރިކަމުގެތަރިކަތައް ހުރިހާފަހަރަކު ޖެހުނީ އޭގެ މައްޗަށްއަމާނާތްތެރި އަތްތަކުގައިނޫންކަމަށް ވުމުން ވެސް ވަރަށް ބޮޑުބައި ދިޔައީގެއްލިގެންނެވެ.
އޭނާގެ ދަރިވަރންގެ ތެރޭގައި އޭނާގެ ދެދަރިކަލުންއިބްރާހިމްދީދީއާއި މުޙައްމަދު ދީދީ އާއި ކުދުރަނިޔަގެ އައްޝައިޚް މުހައްމަދުމަނިކުފާނަކީ ފާހަގަކުރެވޭ ތިންހަކީމުން ކަމުގައި ވިއެވެ.
ކިޔަވައިދެއްވި ފޮތްފޮތުގެ ތެރޭގައި ތަފްސީރު މަޢާލިމުއްތަންޒީލާއި އާޖުރޫމިއްޔާ ކިޔާ ނަޙްވު ފޮތެއް ހިމެނެއެވެ.
ހީނަރުވެފައި އޮތް އިހުގެ ދިވެހި ބޭސްވެރިކަން ދިރުއްވައި ތަރައްޤީ ކުރުމަށް ދިވެއްސަކު ދުވަހަކުވެސް ނުކުރާ މިންވަރަކަށް ފަޟީލަތއްޝައިޚް މަސައްކައތް ކުރެއްވިއެވެ.
ޢަރަބިބޭހުގެ އިލްމުގައި ޢޭނާ އަށް ލިބިފައިވާ ކުޅަދާނަ ކަން އޭނާ ގެ މި މަޤްސަދުގައި އޭނާއަށްމަތީދަރަޖައަކަށް އެހީތެރިވިއެވެ.
އަލްޢައްލާމަތުއްޝައިޚް އަލްޙަކީމް އައިސާބީގެދަރު އަޙްމަދުދީދީ"' އަކީ ދިވެހިރާއްޖެ އުފެއްދި އެންމެ މޮޅު ދިވެހި ބޭސްވެރިޔާ ކަމުގައި ޙުސައިން ޞަލާޙުއްދީނު ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ.
ދިރިއުޅުމަށް މި ކުރިމަތިވެވަޑައިގަތް ދަތިކަމާއި އެކަނިވެރިކަމުގެ ވަގުތުގައިވެސް އައްޔޫބު ޢަލައިހިއްސަލާމް ތާއަބަދު ހަނދުމަކުރެއްވިއެވެ.
މިންވަރުކުރެއްވި ޙާލަތުގެމައްޗަށް ކެތްތެރިވެވަޑައިގެން ރެއާއި ދުވާލު ގެ ޙަޟްރަތުގައި ދުޢާދެންނެވިއެވެ.
އެކަލޭގެފާނުގެ ޙަޔާތްޕުޅުގެ އެންމެ ޒުވާންދުވަސްވަރު ބޮޑުވެގެންވާ ތަނަވަސްކަމަކާއި އުފާވެރި ދިރިއުޅުމެއް މިންވަރުކުރެއްވިއެވެ.
ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ޤަބޫލުކުރައްވާފައިވާ ގޮތުގައި އިތިޔޯޕިޔާގެ ނަން އައިސްފައިވަނީ ޔޫނާނީ ބަހުންނެވެ.
އެހެން ނަމަވެސް 15 ޤަރުނުގެ ލިޔުމެއް ބުނާ ގޮތުން އިތިޔޯޕިޔާގެ ނަން ނެގިފައިވަނީ ނޫޙުގެފާނުގެ ދަރިކަލުން ޙާމްގެފާނުގެ ދަރިކަލުން ކޫޝްގެ ދަރިކަލެއް ކަމުގައިވި އިއްތްޔާބީގެ ނަމުންނެވެ.
ފެޑެރަލް ޑިމޮކްރަޓިކް ރިޕަބްލިކް އޮފް އިތިޔޯޕިޔާ ނުވަތަ އިތިޔޯޕިޔާ އަކީ އެފްރިކާ ބައްރަށް ނިސްބަތްވާ “ބިންބަންދު”ނުވަތަ ލޭންޑްލޮކް ޤައުމެެކެވެ.
އިންސާނުން ދިރިއުޅެން ފެށި ކަމުގެ އެންމެ ކުރީގެ ނިޝާންތައް ފެނިފައިވާ އެއް ޤައުމަކީ ވެސް އިތިޔޯޕިޔާއެވެ.
ރާއްޖެ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މައިދާނަށް ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ތަޢާރުފް ކުރެއްވުމަށް މުހިންމު މަސައްކަތްޕުޅުތަކެއް ކޮށްދެއްވި އެވެ.
ބޭރު ދުނިޔެއަށް ހާމަކޮށްދެއްވުމުގައި އަލްއުސްތާޛު ފަތުޙު ޖަމީލު އަދާކުރައްވާފައިވަނި ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެކެވެ.
ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޖްތަމަޢުގެ އެއްބާރުލެއްވުން ހޯއްދަވައިދެއްވުމަށްވެސް އަގުހުރި މަސައްކަތްޕުޅުތަކެއް އެމަނިކުފާނުވަނީ ކުރައްވާފައެވެ.
ދުނިޔޭގެ އޭރުގެ ބޮޑު ދެ ބާރުގެ މެދުގައި އޮތް ފިނި ހަނގުރާމައިގެ ތެރޭގައި ރާއްޖެ ކަހަލަ ކުޑަކުޑަ ގައުމެއްގެ ޚާރިޖީ ސިޔާސަތު ބައްޓަންކުރެއްވުމުގެ ބޮޑު ޒިންމާ އެމަނިކުފާނު އުފުއްލެވި އެވެ.
މައުމޫނު ޢަބްދުލް ޤައްޔޫމް ދެކެވަޑައިގަންނަވާ ގޮތުގައި ފަތުހު އަކީ ރާއްޖޭގައި އުފެދުނު ވަރަށް ވަރުގަދަ ޑިޕްލޮމޭޓެކެވެ.
އޭގެ ސަބަބުން ހާރިޖީ ދާއިރާގެ ވަރަށް ގިނަ ކަންކަން ފަތުހު އަމިއްލަފުޅަށް އިސް ނަންގަވައިގެން ކުރެއްވި އެވެ.
ފަތުޙު ޖަމީލް އިބްތިދާއީ ތަޢުލީމް ޙާޞިލް ކުރެއްވީ ކުއްޅަވައްގެއިންނާއި މަދަރުސަތުއް ޞަލާޙިއްޔާ އިންނެވެ.
ފަތުޙު ޖަމީލް އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގައި އެންމެ ގިނަ ދުވަސްވަންދެން ޚާރިޖީ ވަޒީރުކަން ކުރެއްވި ފަރާތެވެ.
މައުމޫނު ޢަބްދުލް ޤައްޔޫމުގެ ވެރިކަމުގައި ވެސް އަދި ފަހުން މުޙައްމަދު ނަޝީދުގެ ވެރިމުގައިވެސް ހާރިޖީ ވަޒީރުކަން ކުރެއްވި ޑރ.
ފަތުހު ޖަމީލް ސިފަ ކުރައްވަނީ "އެ ޖީލުގެ އެންމެ ކުޅަދާނަ ސިކުނޑިގެ ގޮތުގައެވެ. ރާއްޖެ ނުދެކޭ ފަދަ ތޫނުފިލި ބޭފުޅެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އަދި ސިޔާސީ ގޮތުން ބުރަދަންހުރި ޝަހްސިއްޔަތެއްގެ ގޮތުގައެވެ."
ފަތުހު ޖަމީލަކީ ކުރިން ރާއްޖޭގެ ޚާރިޖީ ވަޒީރުކަން މެދުކެނޑުމެއް ނެތި 27 އަހަރު ކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ.
ވަޒީރުލް އަޢުޒަމް ކަމުގެ މަގާމްގައި ހުންނެވި އިބްރާހީމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނުގެ ޞިއްޙީ ހާލުކޮޅުހުރިގޮތުން 11 ޑިސެމްބަރު 1957 ގައި އިސްތިއުފާ ދެއްވުމާއި ގުޅިގެންނެވެ.
އެއްސިޓީ ފުޅުގައިވަނީ ބޮޑުވަޒީރު ކަމުގައި ހުންނެވި ބޭފުޅާގެ ޞިއްޙީ ހާލަތު ދެރަވަމުންދާތީ އެމަގާމުން އޭނާވަކިވެ ވަޑައިގަތުމަށް އެދި ރަދުންނަށް ހުށަހަޅުއްވާފައެވެ.
އަނެއް ސިޓީ ފުޅުގައި ވަނީ އަލްއަމީރު އިބްރާހީމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު އަށް ދައުލަތުގެ މުސްތަޝާރުކަން ދިނުމަށް ލަފާފުޅަކަށް އެދިފައެވެ.
މިޖަލްސާ އިން ނިންމެވީ އިބްރާހީމް ނާޞިރު އަށް ބޮޑު ވަޒީރުކަން ދެއްވަން މަޖުލީހަށް ފެންނަކަމުގެ ގާނޫނީ މަޝްވަރާ ރަދުންނަށް ދެއްވުމަށެވެ.
މިގޮތުގެ މަތީން 20 ޖުމާދިލް އޫލާ 1377 ދުވަހު މެންދުރު 1 ޖެހިއިރު މަތިގޭގައި އެއްކުރެއްވި ޚާއްޞަ މަޖުލީހެއްގައި އިބްރާހީމް ނާޞިރު ބޮޑު ވަޒީރު ކަމުގެ ގާނޫނީ ހުވާ ކުރެއްވި އެވެ.
އިބްރާހީމް ނާޞިރު އަށް ބޮޑުވަޒީރުކަން ލިބިވަޑައިގެންނެވި ތާރީޚުން ފެށިގެން ރާއްޖޭގެ ކޮންމެ ދިމާއަކުން ކަމެއް ކުރިކަމުގައި ވިޔަސް އެއީ އެމަނިކުފާނުގެ ސިޔާދަތުގެ ދަށުން ހިގާދިޔަ ކަންތައްތަކެވެ.
އިބްރާހީމް ނާޞިރު ބޮޑު ވަޒީރުކަމަށް އައުމަށްފަހު ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ނުވެ ކެބިނެޓް އަށް ބަދަލު ގެންނެވި އެވެ.
އިބްރާހީމް ނާޞިރަށް ބޮޑުވަޒީރުކަން ލިބިވަޑައިގަތީ ދިވެހިރައްޖޭގެ ބޮޑުވަޒީރުކަމުގެ މަޤާމުގައި އެއިރު ހުންނެވި ސުމުއްވުލް އަމީރު އިބްރާހީމް ފާމުދޭރި ކިލެގެފާނު އިސްތިއުފާދެއްވުމުންނެވެ.
ހަމަ މިދުވަހު ހަވީރު ރަދުންގެ އަމުރުފުޅަށް ރައްޔިތުންގެ މަޖްލީހުގެ ޚާއްޞަ ޖަލްސާއެއް ބޭއްވުނެވެ.
ހަމަ މި މަޖްލީހުގައި އިބްރާހީމް ނާޞިރު ހުށަހަޅުއްވައިގެން އިބްރާހީމް ޝިހާބު ތާއީދު ކުރައްވައިގެން ސުމުއްވުލް އަމީރު އިބްރާހީމް ފާމުދޭރި ކިލެގެފާނަށް "ޞާޙިބުއްރިފްޢާ" ގެ ލަޤަބު ލިބިވަޑައިގެންފިއެވެ.
އަދި އޮތް މުސާރަފުޅުގައި ކާރުކޮޅު ވެސް ހަމަ އޮތް ގޮތަށް އޮވެގެން ޢިއްޒަތްތެރިކަމާއެކު ހުންނެވުމަށް ފާސްވެއްޖެއެވެ.
ދެންނެވި ދިޔަ ރައްޔިތުންގެ މަޖްލީހުގައި އޮނަރަބްލް އިބްރާހީމް ޝިހާބު ހުށަހަޅުއްވާ ކުނޑިގޭ އަލްފާޟިލް ޢަބްދުއްލަޠީފު ތާއީދު ކުރައްވައިގެން އަލްފާޟިލް އިބްރާހީމް ނާޞިރު ބޮޑުވަޒީރަކަށް ޢައްޔަން ކުރައްވައިފިއެވެ.
ކީރިތި މަހާރަދުން މިކަން ޤަބޫލު ކުރެއްވުމުން ޞާޙިބުއްސަޢާދާ އަލްފާޟިލް އިބްރާހީމް ނާޞިރު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބޮޑުވަޒީރަކަށް ވީއެވެ.
އިބްރާހީމް ނާޞިރުގެ ބޮޑު ވަޒީރު ކަމުގައި ހިގާދިޔަ އެންމެ ބޮޑު އެއް މައްސަލަ އަކީ އައްޑު އަތޮޅަށް އިގިރޭސިން ފޭބުމާއި ގުޅިގެން ދެކުނު 3 އަތޮޅުގައި ހިގާދިޔަ ދެކުނު ގަޑުބަޑު އެވެ.
އިގިރޭސިން އައްޑު އަތޮޅަށް ފޭބުމާއި ގުޅިގެން ދިވެހި ސަރުކާރާއި އައްޑު އަތޮޅާއި ދެމެދު ގަޑުބަޑު ހަދައި،
ހުވަދު އަތޮޅު އަދި ފުވައްމުލައް ވަކި ދައުލަތެއްގެ ގޮތުގައި އިޢުލާންކޮށް ޔުނައިޓެޑް ސުވެޑީބު އައިލޭންޑް ގެ ނަމުގައި 13 މާރޗް 1959 ގައި ނަންދެއްވި އެވެ.
އިގިރޭސިން އައްޑު އަތޮޅަށް ފޭބުމާއި ގުޅިގެން ދިވެހި ސަރުކާރާއި ދެމެދު އުފެދުނު ޚިޔާލު ތަފާތުވުންތައް ނައްތާލުމަށް ސަރުކާރުން ވަފުދުތައް ވެސް ފޮނުއްވި އެވެ.
ބައެއް ބޭފުޅުންގެ ދިރާސާތަކުން ދައްކަނީ މިމައްސަލަ ޖެހެން ދިމާވި އެންމެ ބޮޑު ސަބަބަކީ ގަމުގައި ތިބި މީހުން މަރަދޫ ފޭދޫ އަށާއި،
ދުވަސްވަރަކީ ދެކުނު 3 އަތޮޅާއި ރާއްޖެއަށް ވެސް ހީނަރުކަން އައިސްފައިވާ ދުވަސްވަރެއްކަމުން މިޚިލާފުތަކުގެ ސަބަބުން ގަޑުބަޑުއަށް ބަދަލުވެ،
ދެކުނު 3 އަތޮޅުގައި އުފެދިފައިވާ ގަޑުބަޑުގެ މައްސަލަ ހަމަޖެއްސެވުމުގެ މަސައްކަތް ބޮޑު ވަޒީރު އިބްރާހީމް ނާޞިރު ފެއްޓެވި އެވެ.
އެހިސާބުން ހިތަދޫ ޢަބުދު އަފީފް ވެސް އިގިރޭސިން ޝީސެލްސް އަށް ގެންދެވުމާއި ގުޅިގެން އައްޑު އަތޮޅުގައި ވެސް ދިވެހި ސަރުކާރުގެ ދިދަ ނަގައިފި އެވެ.
މިމައްސަލަ ފެށުމާއެކު ރަދުންގެ އަމުރަށް ސްރީލަންކާގައި ހުންނަ އިގިރޭސި ހައިކޮމިޝަނަށް އިބްރާހީމް ނާޞިރު ވަފުދުތައް ފޮނުވާ ހެއްދެވި އެވެ.
އަދި ހިތަދޫ މާމެންދޫ އިން ފާހަގަކުރެވިފައިވާ 10 އޭކަރުގެ ސަރަހައްދެއް ބޭނުންކުރުމާއި ބެހޭ އެއްބަސްވުމުގައި އިގިރޭސި ދައުލަތާއެކު ސޮއި ކުރެއްވީ ބޮޑު ވަޒީރު އިބްރާހީމް ނާޞިރު އެވެ.
އެއީ ކުރީގައި 100 އަހަރަށް ގަން ކުއްޔަށް ދިނުމާއި ބެހޭގޮތުން ހަދާފައިވާ އެއްބަސްވުން 30 އަހަރަށް ބަދަލުކުރެއްވި އެގްރީމެންޓް އެވެ.
މިއީ ގަމާއި ހިތަދޫގެ ސަރަހައްދެއް ކުއްޔަށް ދިނުމާއި ބެހޭގޮތުން ކުރެވުނު އެންމެ ފަހުގެ އެގްރީމެންޓް އެވެ.
އިބްރާހީމް ނާޞިރު ސިޔާސީ މައިދާނުން ފެންނަން ފެށީ އަލްއަމީރު މުޙައްމަދު އަމީން ގެ ޖުމްހޫރީ ވެރިކަން އުވާލެވުނު އިންގިލާބާއި ގުޅިގެންނެވެ.
މުޙައްމަދު ފަރީދުގެ ރަސްކަމުގެ ދެވަނަ ބޮޑު ވަޒީރުކަން ލިބުމަށްފަހު ރާއްޖެއަށް އައި އިމްރާނީ އަދި ތައުލީމީ އިގްތިޞާދީ ތަރައްގީގެ ދެވަނަ ފެށުމަކީ އެމަނިކުފާނު އެވެ.
އިބްރާހީމް ނާޞިރުގެ ބޮޑު ވަޒީރު ކަމުގައި ގެންނެވި ކުރިއެރުން ތަކުގެ ތެރޭގައި ހުޅުލެއާއި ވިލިގިލީގައި ތިބި ގިރާވަރު މީހުން މާލެއަށް ބަދަލުކުރެއްވުމާއި،
ދެކުނު 3 އަތޮޅުގެ މައްސަލަ ހަމަޖެއްސެވުމަށްފަހު އިބްރާހީމް ނާޞިރު މަސައްކަތްކުރެއްވީ ރާއްޖެއަށް މިނިވަންކަން ހޯދައި ދިނުމަށެވެ.
15 ނޮވެމްބަރު 1967 ގައި އޮތް ރައްޔިތުންގެ މަޖުލީހުގެ ޖަލްސާގައި ދިވެހިރާއްޖެގައި އޮންނަން ފެންނަނީ ކޮންކަހަލަ ވެރިކަމެއްތޯ ބެލުމަށް ބިލެއް މަޖުލީހަށް ހުށަހެޅުނެވެ.
އެކަމުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން މަޖުލީހުގައި ތިއްބެވި 44 މެންބަރުންގެ ތެރެއިން 40 މެންބަރުންނަށް ފެނުނީ ރާއްޖޭގައި އޮންނަން ފެންނަނީ ޖުމުހޫރީ ވެރިކަމެއް ކަމަށެވެ.
އެރޭ އޮތް ރައްޔިތުން މަޖުލީހުގެ ޖަލްސާއެއްގައި ކެބިނެޓް އިޢުލާންކޮށް ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ކަމުގެ ހުވާ އިބްރާހީމް ނާޞިރު ކުރެއްވި އެވެ.
ދައުލަތަށް އެއްވެސް އާމްދަނީއެއް ނުލިބޭ ވިޔަފާރިއެއްގެ ގޮތުގައި ނަމަވެސް ރާއްޖޭގައި ފަތުރުވެރިކަން ތަޢާރުފު ވެގެން އައީ އިބްރާހީމް ނާޞިރުގެ ރައީސްކަމުގެ ދައުރުގައެވެ.
އިޓަލީގެ ރައްޔިތެއް ކަމުގައިވާ ޖޯޖް ކޯބިން ދިން ޚިޔާލަކާ ގުޅިގެން މަސް އޮޑި އަޙުމަދު ނަސީމާއި ކޮލި މުޙައްމަދު ޢުމަރު މަނިކުގެ އިސްނެންގެވުމުގެ މަތީން ފުރަތަމަ ހެދި ރިޒޯޓަކީ ކުރުނބާ ވިލެޖް އެވެ.
އަދި އަޙުމަދު ޙިލްމީ ދީދީ އަތްޕުޅުން "ފަރުކޮޅު ފުށި" ކުތްޔަށް ހިއްޕަވައިގެން އެރަށުގައި "ކުލަބް ނޭޗަރ" ގެ ގޮތުގައި ނާޞިރު އެރަށް ތަރައްޤީކުރައްވައިފިއެވެ.
ފަރުކޮޅުފުށީގައި ވަޒީފާ އަދާކުރުމުގެ ފުރުޞަތު މި މަޒުމޫނުގެ ލިޔުންތެރިޔާ އަށްވެސް ލިބުނުކަން މިތާނގައި ފާހަގަކޮށްލަމެވެ.
ދިވެހިރާއްޖެއަށް ބޭރު ފައިސާ ލިބޭ މައިގަނޑު ވަސީލަތަކީ ހިކިކަނޑުމަސް ކަމަށް ވެފައި އެ މަސް ގަންނަ ހަމަ އެކަނި ޤައުމަކީ ސިލޯން ކަމަށްވާތީ ދިވެހި އިޤްތިޞާދު އޮތީ ސިލޯން ގެ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށުގައި ކަމަށް ދެންނެވިދާނެއެވެ.
ދިވެހި ތަޢުލީމީ ޒުވާނުންތަކެއްގެ ހިތުގައި އިނގިރޭސީންގެ ޙިމާޔަތާމެދު އުފެދުނު އާ ވިސްނުމެއްގެ ސަބަބުން އިނގިރޭސީންގެ ޙިމާޔަތުންވަކިވެ މިނިވަން ޤައުމަކަށްވުމުގެ ޙަރަކަތްތައް ފެށިގެން ދިޔައެވެ.
އިބްރާހީމް ނާޞިރު އިސްވެ ހުންނަވައިގެން ރަސްމީ ގޮތެއްގައި ފެއްޓެވި މި މަސައްކަތުގެ ނަތީޖާއަކަށްވީ ދިވެހި ރާއްޖެއަށް ސިޔާސީ މިނިވަންކަން ލިބުމެވެ.
އިނގިރޭސި ދައުލަތާއި ދިވެހި ސަރުކާރާ ދެމެދު ވެވުނު މި ތާރީޚީ އެއްބަސްވުމުގައި ދިވެހި ސަރުކާރުގެ ފަރާތުން ސޮއިކުރެއްވީ ދިވެހި ދައުލަތުގެ ވަޒީރުލްއަޢުޡަމް ޞާޙިބުއްދައުލާ އިބްރާހީމް ނާޞިރެވެ.
އިނގިރޭސި ދައުލަތުގެ ފަރާތުން މި އެގްރީމެންޓްގައި ސޮއިކުރެއްވީ ސިލޯނުގައި ހުންނެވި އިނގިރޭސި ހައިކޮމިޝަނަރ ސަރ މައިކަލް ވޯކަރ އެވެ.
ރާޢްޖޭގެ ވިޔަފާރީގައި ވަކި ހިއްޕައިލައިގެން ޤަރުނަކަށްވުރެ ގިނަ ދުވަހު ތިބި ވޯރާވިޔަފާރިވެރިން ރާއްޖެއިން ފައްސައިލުމަށްފަހު ރާއްޖޭގެ ވިޔަފާރި ހަރުދަނާ ކުރުމަށްޓަކައި އެކި ގޮތްގޮތަށް ބަދަލުވަމުން ދިޔައެވެ.
މި ގޮތުން މޯލްޑިވްސް ގަވރންމެންޓް ބޮޑު ސްޓޯރ އާ ގުޅުން ހުރިތަނެއްގެ ގޮތުގައި ވަކި ވިޔަފާރި ގޮތްޕެއް ނާޞިރު ހެއްދެވިއެވެ.
އަތިރީ މާފަންނުގޭ ޓްރޭޑިންގ އޭޖެންސީ ގެ ނަމުގައި ވަކި ވިޔަފާރި އެކައުންޓެއްގެ ގޮތުގައި މި ވިޔަފާރި ފައްޓަވައި ފުޅާކުރެއްވި އެވެ.
ނާސިރުގެ ސީދާ ބެއްލެވުމުގެ ދަށުން ހިންގެވި މިޙަރަކާތަކީ މިއަދު ރާއްޖޭގެ ވިޔަފާރީގައި ބޮޑު ޙިއްޞާއެއް އަދާކުރާ ސްޓޭޓް ޓްރޭޑިންގ އޮގަނައިޒޭޝަން އެވެ.
މި ހިސާޞުން ދެން ޢަޒުމް ވަރުގަދަ ނާޞިރު ކުރިމަތިލެއްވީ ދިވެހީންގެ އަމިއްލަ ފައިމައްޗަށް ތެދުވާށެވެ.
މި ގޮތުން ކުރެވުނު މަސައްކަތުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ޖަޕާނުގެ މަރުބޭނީ ކޯރޕަރޭޝަނާއެކު މަސްގަތުމުގެ އެގްރީމެންޓެއްގައި 7 އޭޕްރިލް 1972 ގައި ސޮއިކޮށްފިއެވެ.
ޢަބްދުލްޙަކީމް ޙުސައިން މަނިކު ލިޔުއްވައިފައިވާ ގޮތުގައި ވޯރާ ވިޔަފާރިވެރިން މާލެ އައީ އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީން ގެ ރަސްކަމުގައެވެ.
ވޯރާއިން މާލެއަށް ގަދަކުރުވީ ކަކާގޭ ޢަލީ ރަންނަބަނޑޭރި ކިލެގެފާނެވެ. ]އެ މީހުން ރާއްޖެ އައިސް ކުރީ "ފޭރި ކާ ވިޔަފާރި" އެވެ.
މި ގޮތަށް މިކަން ހިނގަމުން ދަނިކޮށް 1959 ވަނައަހަރު ވޯރާއިންގެ ވިޔަފާރި ހުއްޓާލުމަށް ނާޞިރު ކުރިމަތިލައްވައިފިއެވެ.
އަންހެނުންނަށް އެއްވެސް ހިފެހެއްޓުމެއްނެތި މާފުޅާ ދާއިރާގައި އަޅާހިތްވާ ކޮންމެ ހެދުމެއް އަޅައިގެން އުޅުމުގެ ފުރިހަމަ މިނިވަންކަން ލިބުނީ އިބްރާހީމް ނާޞިރަށް ބޮޑުވަޒީރުކަން ލިބިވަޑައިގަތުމަށް ފަހުއެވެ.
ބޮޑުވަޒީރު ނާޞިރު ދިވެހި އަންހެނުންނަށް ސަރުކާރުންނާއި ޕްރައިވެޓް ސެކްޓަރުން އެމީހެއްގެ ލިޔާގަތާއި ޤާބިލިއްޔަތު ހުރި މިންވަރަކުން ވަޒީފާތައް ލިބުމުގެ ފުރުޞަތު ހުޅުވާލެއްވިއެވެ.
ދުނިޔޭގެ ބާޒާރުގައި ރޯމަހުގެ ވާދަވެރިކަން އިތުރުވި ދަނޑިވަޅުގައި މާތް ގެ ރަޙުމަތްފުޅުން ރާއްޖެއަށް ބާނާ މަހުގެ ޢަދަދުވެސް އިތުރުވިއެވެ.
އެހެންކަމުން ރާއްޖޭގައި އުފައްދާ މަސްވެރިކަމުގެ އުފެއްދުންތައް އިތުރުކޮށް ފެންވަރު މަތިކުރުމަށް ބޭނުންވިއެވެ.
މިކަމަށްޓަކައި ދިވެހި ސަރުކާރާއި ރައްޔިތުން ގުޅިގެން ކުރެވުނު މަސައްކަތުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ފާދިއްޕޮޅު ފެލިވަރުގައި ދަޅުގައި މަސް ބަންދުކުރާ ކާރުޚާނާއެއް 2 ފެބްރުއަރީ 1978 ގައި ޤާއިމުކުރެވުނެވެ.
ޚިޔާނާތްތެރިކަމާއި ދޮގުހެއްދެވުމަކީ އެމަނިކުފާނުގައި މުޅިން ނެތް ކަމެއްކަމަށް އެމަނިކުފާނު ދަންނަ ގިނަ މީހުން ބުނެ އުޅެއެވެ.
ދޫނިދޫގައި މީނާ ހުންނަވަނިކޮށް ދެކުނު ގަޑުބަޑު ހިނގުމާއި ގުޅިގެން މާލޭގެ އަންހެނުން ދޫނިދޫ އަށް ގޮސް މީނާ ރާއްޖެއިން ފޮނުވައިލަން އުޅުމަކީ އިބްރާހީމް ނާޞިރުގެ ބޮޑު ވަޒީރު ކަމުގައި ހިނގި ކަމެކެވެ.
ރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށްވެސް އެނގުމަކާ ނުލައި ވަރަށް ސިއްރުވެރި ގޮތެއްގައި ސިލޯނުގައި އެއްބަސްވެވުނު އެއްބަސް ވުމެއްގެ ދަށުން ސ.
މިކަމާބެހޭ ރަސްމީ އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކޮށް ކީރިތި މަހާރަދުން ތަޞްދީޤުކުރެއްވުމުގެ ކަންކަން ނިންމެވުމަށްޓަކައި މި މައްސަލަ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށް ހުށަހެޅުނީ މާފަހުންނެވެ.
ދިވެހި ސަރުކާރުން އެޅުއްވި އެއް ފިޔަވަޅަކީ އޭރުގެ ވަޒީރުލް އަޢުޒަމް އިބްރާހީމް ނާޞިރަށް މިމައްސަލަ ހަމަޖެއްސުމަށް ރައްޔިތުންގެ އިތުބާރު އޮތްތޯ ވޯޓެއް ނެންގެވުމެވެ.
އަދި އޭރު ރައްޔިތުންގެ މަޖުލީހުން ވެސް އިބްރާހީމް ނާޞިރަށް މިމައްސަލަ ހަމަޖެއްސެވުމުގެ ފުރިހަމަ އިޚްތިޔާރާއި ބާރު ދެއްވި އެވެ.
ރާއްޖޭގައި ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ކެޑޭޓް ޙަރަކާތާއި ގަރލްގައިޑް ޙަރަކާތް ފެއްޓެވީވެސް އިބްރާހީމް ނާޞިރުގެ ބޮޑުވަޒީރުކަމުގެ ދައުރުގައެވެ.
1962 ގައި ފެއްޓުނު މި 2 ޙަރަކާތުގައި ފުރަތަމަ ކެޑޭޓުންނަށް ބަޑި ޙަވާލުކުރެއްވީ ދައުލަތުގެ ވެރިޔާގެ ގޮތުން ޖަލާލަތުލްމަލިކު މުޙައްމަދު ފަރީދުލްއަޢުޡަމެވެ.
ފުރަތަމަ ޖުމްހޫރިއްޔަތަކުން ރަސްކަމަކަށް ބަދަލުވުމަށްފަހު ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުފެދުނު ދެވަނަ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ފުރަތަމަ ރައީސެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގައި އެންމެ ފުރަތަމަ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއޭ ކިޔާ މުޚާތަބުކުރެވުނީ އިބްރާހީމް ނާޞިރަށެވެ.
ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގައި މިކަމާ ދެކޮޅަށް ފިސާރި ކެރި ހުންނަވައިގެން ވަކާލާތުކުރައްވަންފެއްޓެވީ އިބްރާހީމް ނާޞިރުކަން ފާހަކަކޮށްލެވެއެވެ.
އެ އެގްރީމެންޓަކީ އެއް ގޮތަކަށްވެސް ކުރެވިގެންވާނޭ އެގްރީމެންޓެއް ނޫންކަމަށާއި އެކަން އެ ގޮތަށް ކުރެވިގެން ނުވާނޭކަމަށާއި އެ އެމް.
ގެ ކޮޕީއެއް ލިބިގެންނޫނީ މަޖްލިސްގައި އެވާހަކަ ދެކެވިގެންވެސް ނުވާނޭކަމަށް އަޑު އުފުއްލަވައި އެކަން ނާކާމިޔާބުކޮށްލެއްވިއެވެ.
ސުމުއްވުލް އަމީރު އިބްރާހީމް ނާޞިރު ރަންނަބަނޑޭރި ކިލެގެފާނު އަކީ ޞާޙިބުލް ފަޚާމާ އިބްރާހީމް ނާޞިރު ރަންނަބަނޑޭރި ކިލެގެފާނު ނިޝާން ޣާޒީގެ ޢިއްޒަތްތެރި ވެރިޔާ އެވެ.
ޢަބްދުއްސައްތާރު މިދުވަސްވަރުގެ ކަންތައް ހިގައިދިޔަ ގޮތް ސިފަކުރައްވަމުން ވިދާޅުވީ "އަޅުގަނޑާ ސީދާ ނާޞިރުވެސް ގުޅުއްވާނެ. އަޅުގަނޑަށް ޖެހޭނެ އެދުވަހެއްގެ އެދެކެވުނު ވާހަކަތައް ނާޞިރަށް ދަންނަވަން. ދެން ނާޞިރު ދެއްވާ ޖަވާބު ދެން އޮންނަ ޖަލްސާއެއްގައި އަޅުގަނޑު ދަންނަވަނީ. އޭރަކު މިހާރު މިހުންނަހެން މުއާޞަލާތީ ފަސޭހަތަކެއް ނުހުރޭ އަޅުގަނޑުމެން މެސެޖްތައް ފޮނުވަނީ ވަޔަރލެސްގެ ޒަރީޢާއިން"ނެވެ.
އޮނަރަބްލް ޝިހާބު ލިޔުއްވާ ގޮތުގައި އެމަނިކުފާނު ވަޒީރުލްއަޢުޡަމް ކަމުގެ ޤާނޫނީ ހުވާ ކުރެއްވީ މަތިގެއަށް އެއްކުރެވުނު ޚާއްޞަ މަޖްލީހެއްގައި ކީރިތި މަހާރަދުންގެ ކުރިމަތިފުޅުމަތީގައެވެ.
އިނގިރޭސި ދައުލަތާއި ދިވެހި ސަރުރާކާރާ ދެމެދު ދެކެވުނު މިނިވަންކަމުގެ ވާހަކަ ތަކުގެ މެދުވެރި އަކަށް އުޅުއްވި ޢަބުދުއްސައްތާރު މޫސާދީދީ ހަވީރު ނޫހަށް ދެއްވި އިންޓަވިއު އެއްގައި ވިދާޅުވެފައިވަނީ "ނާޞިރު އެދުވަސްވަރު އެވަރުން މަސައްކަތް ނުކުރެއްވި ނަމަ 1965 ގެ މިނިވަން ކަމެއް އެހާއަވަހަކަށް ރާއްޖެއަކަށް ނުލިބުނީސް" އެވެ.
އާފަތިސް ނޫހުގައި ލިޔުއްވައިފައިވާ ގޮތުގައި އިބްރާހީމް ނާޞިރު ތުއްޕުޅުއިރު އުޅުއްވީ ވަރަށް ދަތި ޙާލުކޮޅުގައެވެ.
ނަމަވެސް ފަހުން އެ މަނިކުފާނު ގެންގުޅުއްވައި ބޮޑުފުޅުވަންދެން ގެންގުޅުއްވީ އެ މަނިކުފާނުގެ ބޮޑުބޭބޭފުޅު ވެލާނާގޭ އިބްރާހީމްދީދީ އެވެ.