polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
މުސްކުޅިބަލީގެ ސަބަބުން ނުވަތަ ފަސޭހަވާނޭ ކަމުގެ އުންމީދެއް ނެތް ބައްޔެއްގެ ސަބަބުން ރޯދަ ހިފަން ނުކުޅެދޭ މީހާ،
ރޯދަހިފުމުގެ ވަގުތާ ދިމާކޮށް ބަލިވެއްޖެ މީހާ އޭނާއަށް ރޯދަހިފުން ބުރަ ކަމަކަށް ވާނަމަ ރޯދަ ދޫކޮށްލާނީއެވެ.
މީހަކު ޣަރަޤުވުމުން ނުވަތަ އަލިފާނަކުން ސަލާމަތްކުރުން ފަދަ ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަމަކަށްޓަކައި ރޯދަ ވީއްލަން ޖެހިއްޖެ މީހާ ރޯދަ ދޫކޮށް ފަހުން ޤަޟާކުރާނީޢެވެ.
އެއީ ކުއްލިއަކަށް ކުރަން ޖެހޭ ދަތުރަކަސް ނޫނީ ދާއިމީ ދަތުރަކަސް އޭނާ ރަށުން ބޭރުގައި ވާނަމަ ހަމަ އެފަދައެވެ.
ރޯދަ އަކީ ކޮންމެ އަހަރަކު ރަމަޟާން މަހުގައި އަދާ ކުރުމަށް މުސްލިމުންގެ މައްޗަށް ފަރުޟު ކުރެވިގެންވާ އަޅުކަމެކެވެ.
ފަޖުރުގެ އަލިކަން ފާޅު­ވީއްސުރެ އިރު­އޮއްސެން­ދެން ރޯދަ ގެއްލޭ އެންމެ­ހައި ކަން­ތައް­ތަކުން ދުރުވެ ހުރުމެވެ.
ދައުލަތެއްގެ ގޮތުގައި އިސްރާއީލު އުފެދުމުގެ ދެ މަސް ދުވަސް ކުރިން ޕޮލެންޑަށް އުފަން ޑޭވިޑް ބެން ގޫރިއަން އާއި ޔަހޫދީ އިސް ލީޑަރުން،
"ނޭޝަނަލް މިލިޓަރީ އޮގަނައިޒޭޝަން" އާއި "ސްޓަރން ގޭންގު" ފަދަ ޔަހޫދީ ޓެރަރިސްޓު ގުރޫޕުތައް އުފެދި 1930 ގެ އަހަރުތަކުގައި ފަލަސްޠީނީ ނަސްލު އެ ސަރަޙައްދުން ނެތިކޮށްލުމަށްޓަކައި ހިންގަމުން އައި "ނަސްލު ސާފުކުރުމުގެ" ކަންތައް އަވަސްކުރުމަށް ޓަކައި ޕްލޭނެއް އެކަށައަޅައި ނިންމުމުގެ ގޮތުން ސިއްރު ބައްދަލުވުމެއް ބޭއްވިއެވެ.
އެތަންތަނުގެ އަހުލުވެރިންގެ ގެދޮރު ލޫޓުވައި މުދާތައް ފޭރިގަތުމަށް ފަހު ފަލަސްޠީނުގެ އާބާދީ ނައްތާލުމުގެ ކަންތައް ޔަހޫދީން ވަރަށް ބާރަށް ކުރިއަށް ގެންދިއައެވެ.
އިސްރާއީލުގެ އެއްމެ ފުރަތަމަ ބޮޑު ވަޒީރަކަށް ވެވަޑައިގަތް ޑޭވިޑް ބެން ގޫރިއަން 1937 ވަނަ އަހަރު ލިޔުއްވި ލިއުމެއްގައިވަނީ "ޢަރަބީން ޖެހޭނީ ދާށެވެ. އެކަމަކު އެކަމަށް ޓަކައި ހަނގުރާމަ ފަދަ ރަނގަޅު ދަނޑިވަޅެއް ބޭނުންވެއެވެ." މި ފަދައިންނެވެ.
ހަތިޔާރު އެޅި ޔަހޫދީ ޖަމާޢަތްތަކަށް ޑޭވިޑް ބެން ގޫރިއަން އަންގަވާފައިވަނީ "ކޮންމެ ޙަމަލައެއް ވެސް ނިމިގެންދާންޖެހޭނީ ބިންތަކަށް ވެރިވެގަނެ،
އެހެން ކަމުން މީގެ ފަހުން "ދައިރު ޔާސީން" ގައި ޔަހޫދީން ހިންގި ޤަތުލުޢާއްމާއި ފަލަސްޠީނުގެ އެހެން ހިސާބުތަކުގައި ހިންގި މިފަދަ ޤަތުލުޢާއްމުތަކުގައި ފަލަސްޠީނުގެ ފިރިހެނުންގެ އިތުރުން އެތައް ހާސް ޢަރަބި އަންހެނުންނާއި ކުޑަކުދިންނާއި މުސްކުޅިން މަރާލާފައިވުމަކީ ޙައިރާންވާންޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ.
ތަލް އަބީބާއި ޙައިފާ އާއި ޤުދުސާއި އެހެން ސަރަޙައްދުތަކުގައި އަވަށްތަކާއި ޝަހަރުތައް ހިފައި ހަލާކުކޮށްލުމުގެ ސަބަބުން 800000 ފަލަސްޠީނީން ރެފިއުޖީންނަށްވިއެވެ.
މިހިސާބުން ފަލަސްޠީނުގެ ރައްޔިތުންގެ މައްޗަށް ޢާއްމުވެގެންވާ ގޮތުގައި ނަކްބާ ގެ ދުވަސްތައް ފެށިގެން ދިޔައެވެ.
މިގޮތުން 1917 ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެމްބަރު މަހުގެ 2 ވަނަ ދުވަހު ސަޙްޔޫނީންނަށް ފަލަސްޠީނުގައި މިނިވަން ދައުލަތެއް އުފައްދައި ދިނުމަށް އިނގިރޭސިން ވަޢުދުވެ މަޝްހޫރު ބަލްފޯރ ޑެކްލަރޭޝަން އިޢުލާންކުރިއެވެ.
މި ޑެކްލަރޭޝަނުގެ ނަން ނިސްބަތް ކުރެވިފައިވަނީ އެއިރު އިނގިރޭސި ވިލާތުގެ ޚާރިޖީ ވަޒީރަކަށް ހުންނެވި އާތަރ ޖޭމްސް ބަލްފޯރ އަށެވެ.
"ލީގު އޮފް ނޭޝަންސް" އިން 1922 ވަނަ އަހަރު ބަލްފޯރ ޑެކްލަރޭޝަން ތަޞްދީޤުކޮށް ޔަހޫދީންނަށް މި ސަރަޙައްދުގައި އަމިއްލަ ދައުލަތެއް އުފައްދައިދިނުމަށް އެހީތެރިވުމުގެ ގޮތުން "މޭންޑޭޓު ފޯރ ޕަލެސްޓައިން" އިދާރީ ގޮތުން ހިންގުމުގެ ފުރިހަމަ ބާރު އިނގިރޭސީންނަށް ދިނެވެ.
އިނގިރޭސީންނަށް ފަލަސްޠީނު ހިންގުމުގެ އިދާރީ ބާރު ލިބުމުން ދުނިޔޭގެ އެތަން މިތަނުގައި ތިބި ޔަހޫދީން ފަލަސްޠީނަށް ގެނެސް އާބާދުކުރުވުމުގެ މަސައްކަތް އެމީހުން ފެށިއެވެ.
އިނގިރޭސީން 1922 ވަނަ އަހަރު ފަލަސްޠީނުގައި ކުރިޔަށް ގެންދިޔަ ބޯހިމެނުމުގެ ހިސާބުތައް ދައްކާ ގޮތުން އެތަނުގެ އާބާދީގެ %78 އަކީ ޢަރަބި މުސްލިމުންނެވެ.
އެ އަމުރުފުޅަށް ޔަހޫދީން ބީރު ކަންފަތެއް ދިނުމުގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވި މުޞީބާތުގައި 40 އަހަރު ވަންދެން ސަޙަރާ ތެރޭގައި މަގު އޮޅިފައިވުމަށް ފަހުގައެވެ.
ޔަހޫދީން މާތް ވެގެންވާ ޤުދުސަށް ވަނީ ޢަރަބީން ފަލަސްޠީނާއި ޤުދުސް ބިނާ ކުރިތާ 3000 އަހަރު ފަހުންނެވެ.
އިސްރާއީލީންނަށް ޙަމަލާދީ އެމީހުން ދިރިއުޅެމުން ދިޔަ ތަންތަން ހަލާކުކޮށް ފަލަސްޠީނުގެ އުތުރުން އެ މީހުން ނެރެލިއެވެ.
ބަނީ އިސްރާއީލު ޤަބީލާ ތަކަށް "ގެއްލުނު ޤަބީލާ" ތަކުގެ ނަން ކިޔާފައިވަނީ މި ދުވަސްވަރު ފަލަސްޠީނުގައި "މަމްލަކަތު އިސްރާއީލް" ނުވަތަ އިސްރާއީލީ ރަސްކަން ޤާއިމުކޮށްގެން އެމީހުން ތިބި ތަނުން ބޭރުކޮށްލެވުނު ހިސާބުން ފެށިގެންނެވެ.
އޭގެ ފަހުން ޢީސާއީ މީލާދުގެ 586 އަހަރު ކުރިން ބާބިލުގެ މީހުން ފަލަސްޠީނަށް ވަދެ ޤުދުސާއި ހައިކަލް ސުލައިމާން ހަލާކުކޮށްލިއެވެ.
މި ހިސާބުގައި ދިރިއުޅެމުން ގެންދިޔަ ޔަހޫދީންގެ ތެރެއިން މަރުނުވެ ބާކީ ތިބި މީހުން ފޮނުވާލެވުނީ ބާބިލަށެވެ.
ހަމަ އެފަދައިން މިއަދުގެ އުރުދުން އާއި ލުބުނާނާއި ސޫރިޔާގެ އިމުގެ ތެރޭގައި ވެސް ޤަދީމީ ފަލަސްޠީނަށް ނިސްބަތްވާ ބިންތައް އެބަހުއްޓެވެ.
ވަކި ވެރިކަމެއްގެ ގޮތުގައި 1921 ވަނަ އަހަރު އުރުދުންގެ ރަސްކަން ޤާއިމުވުމުގެ ކުރީގައި އުރުދުން ނުވަތަ އެއިރުގެ ނަމުން ނަމަ "އިމާރަތު ޝަރްޤުލް އުރްދުން" އަކީ ވެސް ފަލަސްޠީނަށް ނިސްބަތްވާ ބިމެއްގެ ގޮތުގައި އޮތްތަނެކެވެ.
މިހާރުގެ ފަލަސްޠީނު މީހުން ޤަބޫލު ކުރާ ގޮތުގައި ފަލަސްޠީނަކީ "އިމާރަތު ޝަރްޤުލް އުރުދުން" )ޓްރާންސްޖޯރޑާން( ނުހިމެނޭ ގޮތަށް "ފަލަސްޠީނުގެ ޤައުމީ ޤަރާރު" ގައި ބަޔާން ކުރެވިފައިވާ ފަދައިން 1920 ވަނަ އަހަރުން 1948 ވަނަ އަހަރަށް "ބްރިޓިޝް މޭންޑޭޓް ޕަލެސްޓައިން" ގެ ގޮތުގައި އޮތް ސަރަޙައްދެވެ.
އެހެން ނަމަވެސް ޢާއްމު ގޮތެއްގައި މިއަދު ފަލަސްޠީނުގެ ނަމުން އިޝާރާތް ކުރެވެނީ ހުޅަނގު އައްސޭރި އާއި ޣައްޒާގައި ފަލަސްޠީނުގެ ޢަރަބިންގެ ވެރިކަން ހިނގާ ސަރަޙައްދަށް އެކަންޏެވެ.
ފަލަސްޠީނާއި ޤުދުސަކީ ޔަހޫދީންނަށް "ވަޢުދުކުރެއްވިފައިވާ" ބިމެއް ކަމުގައި އެމީހުން ދެކޭތީ ފަލަސްޠީނުގެ ބިމަށް ވެރިވެގަތުމަކީ އަބަދުވެސް ޔަހޫދީން ދެކެމުން އައި ހުވަފެނެކެވެ.
އެ ހުވަފެން ޙަޤީޤަތަކަށް ހެދުމަށް ޓަކައި އެތައް ޒަމާނެއް ވަންދެން އެމީހުންވަނީ ސަޙްޔޫނިއްޔަތު ގެ ނަމުގައި އެތައް ޙަރަކާތެއް ހިންގާފައެވެ.
ޞަޙްޔޫނިއްޔަތަކީ ޔަހޫދީ ދީނާއި އެމީހުންގެ ސިޔާސީ އުޞޫލުތަކެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށްގެން އުފައްދާފައިވާ ފަލްސަފާއެކެވެ.
މި ފަލްސަފާއާ ގުޅިގެން ޔަހޫދީންގެ ޢަމަލުތައް ބަހައްޓަމުން އައި ގޮތުން ޔޫރަޕުގެ ޤައުމުތަކުގައި ދިރިއުޅެމުން ގެންދިޔަ ޔަހޫދީންނާ ހެދި އުނދަގޫ ވެގެން ޔޫރަޕުގެ އެކި ޤައުމުތަކުން ޔަހޫދީން ބޭރުކުރަން ފެށިއެވެ.
މި ދަނޑިވަޅުގައި އެމީހުން އަމިއްލަ ވަޠަނެއް ހޯދުމަށް ފެށި ޙަރަކާތުގެ ބާނީ އަކީ ހަންގޭރީގެ ރައްޔިތެއް ކަމުގައިވާ "ތިޔޮޑޯރ ހަރޓްޒުލް" އެވެ.
ޔޫރަޕުން ޔަހޫދީން ބޭރުކޮށްލުމަށް ވިސްނަމުން ދިޔަ ޤައުމުތަކުގެ ވެރިންނަށް މި ޙަރަކާތަކީ ވަރަށް ކަމުދާ ޙަރަކާތަކަށްވިއެވެ.
އަދި މިއީ ޔޫރަޕުން ޔަހޫދީން ބޭރުކޮށްލުމަށް ލިބުނު ރަނުގެ ފުރުޞަތެއް ކަމުގައި އެ ފަރާތްތަކުން ދެކުނެވެ.
ތާރީޚު އޮޅުވާލުމަށް ޓަކައި މިއަދު ޔަހޫދީން ބުނަނީ މަސްޖިދުލްއަޤްޞާ އަކީ ކީރިތި ރަސޫލާ އަވަހާރަވެ ޚުލަފާއުއްރާޝިދޫންގެ ޚިލާފަތުވެސް ނިމުނު ފަހުން އުމަވީންގެ ފަސްވަނަ ޚަލީފާ ޢަބްދުލްމަލިކު ބިން މަރްވާން ބިނާ ކުރެއްވި މިސްކިތެއް ކަމުގައެވެ.
އެހެން ނަމަވެސް ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ކަނޑައެޅިގެން ބަޔާން ކުރައްވާފައިވަނީ ކީރިތި ރަސޫލާ އިސްރާގެ ދަތުރުފުޅު ކުރައްވާފައިވަނީ އަލްމަސްޖިދުލް ޙަރާމް އިން އަލްމަސްޖިދުލް އަޤްޞާއަށް ކަމުގައެވެ.
ޚަލީފާ ޢަބްދުލްމަލިކު ބިން މަރްވާން ބިނާކުރެއްވި މިސްކިތަކީ އަލްމަސްޖިދުލް އަޤްޞާއާ މާދުރު ނޫން ހިސާބެއްގައި ހުރި މަސްޖިދު ޤުއްބަތުއްޞަޚްރާއެވެ.
މި މިސްކިތް ބިނާ ކުރެވިފައިވަނީ ކީރިތި ރަސޫލާ މިޢުރާޖުގެ ދަތުރުފުޅު ފެއްޓެވި މަޤާމުފުޅު ހުރިތަނުގައެވެ.
ޔަހޫދީ އިސްރާއީލުގެ ވެރިރަށެއްގެ ގޮތުގައި ފުރަތަމަ ކަނޑައަޅާފައި އޮތީ ހަމަ އެކަނި ހުޅަނގު ޤުދުސް ކަމުގައި ވިޔަސް،
މިހާރު އިސްރާއީލުން ވަނީ އެ ޤައުމުގެ ވެރިރަށަކީ ޤުދުސް ކަމަށާއި ޤުދުސަކީ ބައިބައި ކުރެވޭނޭ ތަނެއް ނޫން ކަމަށް ކަނޑައަޅާފައެވެ.
ފަލަސްޠީނު މީހުން ޤަބޫލު ކުރާ ގޮތުގައި ޤުދުސްގެ ހުޅަނގު ފަޅި އިސްރާއީލުގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައި އޮތް ކަމުގައި ވިޔަސް އިރުމަތީ ޤުދުސް ލިބެން ޖެހޭނީ ޢަރަބިންނަށެވެ.
ޤަދީމީ ޝަހަރަކީ ސަމާވީ ދީންތަކުގެ މުޤައްދަސް ތަންތަން ހުރި ޝަހަރު ކަމަށް ވާތީ ޔަހޫދީން ވެސް އިރުމަތީ ޤުދުސް ދޫކޮށްލާކަށް އެއް ބަހެއް ނުވެއެވެ.
ފާރިސީންގެ ޢަދްލުވެރި ރަސްގެފާނު ޝެހެންޝާހު ޚުސްރޫ ނުވަތަ ޢިބްރީ ބަހުން ކިޔާ ގޮތަށް ނަމަ ކޫރުޝް ވަނީ ޔަހޫދީންނަށް ފަލަސްޠީނަށް އެނބުރި އައުމުގެ ހުއްދައާއި އަޅުކަން ކުރުމަށްޓަކައި ހައިކަލެއް ބިނާ ކުރުމުގެ ހުއްދަ ދެއްވާފައެވެ.
ތާރީޚީ މުޙައްޤިޤުން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ނަންގަނެވިފައިވާ ޛުލްޤަރްނައިނި ރަސްގެފާނަކީ މިދެންނެވި ޝެހެންޝާހު ޚުސްރޫއެވެ.
ޝެހެންޝާހު ޚުސްރޫއަށް ފަހު ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތް ބޭފުޅެއް ކަމުގައިވާ ޝެހެންޝާހު ދާރާ ގުޝްތާސަޕް ނުވަތަ ދާރިޔޫޝް ގެ ތާއީދު ލިބިގެން ޔަހޫދީން ހައިކަލެއް ބިނާ ކުރީ މީލާދުގެ ކުރީގެ ސަނަތުން 516 ވަނަ އަހަރުހާތާނގައެވެ.
މުސްލިމުން ފަލަސްޠީނަށް ވަނީ ރޫމީންނާއި ފާރިސީންގެ އަޅުވެތިކަމުގެ ދަށުގައިވާ ޢަރަބި ބިންތައް މިނިވަންކުރި ދުވަސްވަރުގައެވެ.
ހިޖްރީ ގޮތުން ބަލާއިރު އެ ދުވަހަކީ ހިޖްރައިން 15 ވަނަ އަހަރުގެ ރަބީޢުލްއާޚިރު މަހުގެ 1 ވަނަ ދުވަހެވެ.
އަލްޤުދުސް މުސްލިމުންނާ ޙަވާލުކުރީ އެ ޝަހަރުގެ ބީޒަންޓައިން ގަވަރުނަރު އަދި އޮތޮޑޮކްސް ޕެޓްރިއާކް އޮފް ޖެރޫސަލަމް ގެ މަޤާމުގައި ހުރި ޕެޓްރިއާކް ސޫފްރޫނިޔޫސް އެވެ.
މުސްލިމުންގެ ވެރިކަމުގެ ދަށުގައި ފަލަސްޠީނު އޮތް އިރު އެތަނުގައި ދިރިއުޅެމުން އައި އެހެން ދީން ތަކުގެ އަހުލުވެރިންގެ އެއްވެސް ޙައްޤަކަށް މުސްލިމުން އަރައިގެންފައެއް ނުވެއެވެ.
މިއީ ވެސް މަސްޖިދުލްއަޤްޞާ އާއި އެތަނުގެ ތާރީޚު އޮޅުވާލުމަށް ޔަހޫދީން ކުރަމުންދާ މަސައްކަތުގެ އެއްބައެވެ.
ޔަހޫދީން ބުނާ ގޮތުގައި މަސްޖިދުލްއަޤްޞާގެ ޙަރަމްގެ ހުޅަނގު ފާރު ނުވަތަ ޙާއިޠުލްބުރާޤު އަކީ ހައިކަލްގެ ބައެކެވެ.
އެހެންކަމުން މި ފާރު ކައިރިއަށް އައިސް ހައިކަލް ހަލާކުކުރެވިފައިވާތީ އެކަމާ ރޮއި ހިތާމަކޮށް ހެދުމަކީ އެމީހުން އަޅުކަމެއްގެ ގޮތުގައި ބަލާ ކަމެކެވެ.
ފަލަސްޠީނާއި ޤުދުސް އަށް ދުނިޔޭގެ އެތައް ބައެއްގެ ސަމާލުކަން ލިބިފައިވަނީ ޖުޣުރާފީގޮތުން ފަލަސްޠީނު އޮތް ސަރަޙައްދުގެ ސަބަބުންނެއް ނޫނެވެ.
ސަމާވީ ދީންތަކުގެ އަހުލުވެރިން ކަމުގައިވާ ޔަހޫދީންނާއި ނަޞާރާއިންނާއި މުސްލިމުންގެ ގާތުގައި ފަލަސްޠީނަށް،
އަދި ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް ޤުދުސަށް ދެވިފައިވާ ޤަދަރުގެ ސަބަބުން ކޮންމެ ބަޔަކު ވެސް ދަނީ ޤުދުސުގެ ނުވަތަ ޔަހޫދީން ކިޔާ ގޮތަށް ނަމަ ޔަރޫޝަލަޔިމް ގެ މިލްކުވެރިކަމަށް ދަޢުވާ ކުރަމުންނެވެ.
ޞަލީބީންވަނީ ޤުދުސްގައި ތިބި މުސްލިމުންނާއި ޔަހޫދީންގެ އިތުރުން އޮތޮޑޮކްސް ނަޞާރާއިންނާ ދެކޮޅަށް ވެސް ޤަތުލުޢާއްމު ހިންގާފައެވެ.
ގާތްގަނޑަކަށް 88 އަހަރު ވަންދެން އެމީހުންގެ އަތްދަށުގައި ފަލަސްޠީނު އޮތުމަށްފަހު އެތަން ފަތަޙަ ކުރީ މަޝްހޫރު ކުރުދީ އިސްލާމީ ފާތިޙު ޞަލާޙުއްދީނު އަލްއައްޔޫބީ އެވެ.
އެ ކޮންފަރެންސުން ނިންމީ ސަޙްޔޫނީން އަމިއްލަ ވަޠަނެއް ހޯދުމަށް ކުރަމުންދާ ޙަރަކާތަށް ތާއީދު ކުރުމުގެ ގޮތުންނާއި،
ޔޫރަޕްގެ ތަހްޛީބަށް އޮތް އެއްމެ ބޮޑު ހުރަސްކަމުގައިވާ އިސްލާމީ ޢަރަބި ޤައުމުތަކުގެ ބިރުވެރިކަމުން ސަލާމަތް ވުމަށް ޓަކައި އެ ޤައުމުތައް އަބަދުވެސް ހާސްކަން މަތީގައި ބޭއްވުމަށް،
ތާރީޚީ ގޮތުން ބަލާއިރު ޔަހޫދީން ފަލަސްޠީނަށް ވަނީ ފަލަސްޠީނުގެ ޙަޤީޤީ ރަށްވެހިން ކަމުގައިވާ ޢަރަބީންގެ ކަންޢާނީ ދަރިކޮޅުގެ މީހުން އެ ކަރައިގައި ވަޒަންވެރިވިތާ 2850 އަހަރު ފަހުންނެވެ.
އެހެނީ ފަލަސްޠީނުގައި ޢަރަބީންގެ ކަންޢާނީ ދަރިކޮޅުގެ މީހުން އުޅެން ފެށީ ޢީސާ ޢަލައިހިއްސަލާމުގެ މީލާދުގެ 4000 އަހަރު ކުރިންނެވެ.
މީލާދީން 330 ވަނަ އަހަރު ޤާއިމްވި "އަލްއިމްބަރާޠޫރިއްޔާ އައްރޫމާނިއްޔާ އައްޝަރްޤިއްޔާ" ނުވަތަ ބީޒަންޓައިން އެމްޕަޔަރ ގެ ދަށުގައެވެ.
ފަލަސްޠީނު އާބާދުވި ފަހުން ވަޑައިގަތް ހުރިހާ ރަސޫލުންނާ ވެސް އެތަނާ ވަނީ ވަރަށް ބޮޑު ގުޅުމެއް އުފެދިފައެވެ.
މި ގޮތުން ފަލަސްޠީނު ވެފައި ވަނީ ސަމާވީ ދީންތަކުގެ އަހުލުވެރިންގެ ތެރެއިން ހުރިހާ މީހުންގެ ގާތުގައި ވެސް ވަރަށް މުޤައްދަސް މަރުކަޒެއް ކަމުގައެވެ.
ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ފަލަސްޠީނުގައި ތައުޙީދުގެ ދިދަ އުފުލިފައިވަނީ ޢީސާ ޢަލައިހިއްސަލާމުގެ 2500 އަހަރު ކުރިން ޔަބޫސީ ޚާންދާނުގެ ވެރިކަމުގައެވެ.
ތާރީޚް ލިޔުންތެރިޔާ ޙަސަން ތާޖުއްދީން ބުނުއްވަނީ ސުލްޠާން މުޙައްމަދު އަލްޖަމީލު ރަސްކަން ކުރައްވާތާ އަހަރު ދުވަސް ވީތަނާ،
ސުލްޠާނާ ޚަދީޖާ ރެހެންދި ކަނބައިދިކިލެގެ ދެވަނަ ފަހަރަށް ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތީ ކަމަށެވެ.
ކުރިންވެސް ބަޔާންކުރެވުނު ހެން އައްސުލްޠާނާ ޚަދީޖާ ރެހެންދި ކަނބައިދިކިލެގެ ރަނިކަން ކުރައްވާތާ 22 އަހަރު ވީތަނާ އޭނާގެ ފިރިކަލުން ސުލްޠާން މުޙައްމަދު އަލްޖަމީލު ނުވަތަ ރީތި މުޙައްމަދު އެކަމަނާ ރަސްކަމުގެ ތަޚުތުން ދުރުކުރައްވައި ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގެންފި އެވެ.
ރެހެންދި ޚަދީޖާގެ ރަސްކަމުގެ ފުރަތަމަ ދައުރުގައި ހެނެވި ރަސްކިލެގެ މަގާމްގައި މި މުޙައްމަދު ޖަމާލުއްދީން ހުންނެވި އެވެ.
މިއީ އަންހެނަކު ރަސްކަމުގެ ތަޚްތުގައި ރެދަލި ކުރައްވާނަމަ އޭނާގެ ފިރިއަކަށް ހުންނަ މީހަކަށް ދެއްވާ މަގާމެވެ.
އިބްނި ބަޠޫޠާ ލިޔުއްވާފައިވާ ގޮތުން އޭނާ ރާއްޖެ ދުރުވި އިރު ރެހެންދި ޚަދީޖާ ގެ އަމުރުފުޅަށް އަލްވަޒީރު މުޙައްމަދު ޖަމާލުއްދީން ރަސްކަމުގެ ކަންތައްތައް ހިންގަވާފައި ވެއެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚީ ލިޔުންތަކަށް ބުރަވެ ވިސްނޭގޮތުން މިރަދުންނަކީ ވެސް ރާއްޖެއިން ބޭރުން ވަޑައިގެންނެވި މީހެއް ކަމަށް ލަފާ ކުރެވެއެވެ.
ސުލްޠާން މުޙައްމަދު އަލްޖަމީލު އަކީ ސުލްޠާނާ ޚަދީޖާ ރެހެންދި ކަނބައިދިކިލެގެ ފުރަތަމަ ފިރިކަލުންނެވެ.
ހިނެވިރަސްކިލެގެ މަގާމް ގައި ހުރި ދުވަސްވަރު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުކަން އަލްޤާޟީ ޢީސާ އަލްޔަމަނީގެ ބަދަލުގައި އިބްނު ބަޠޫޠާ އަށް ދެއްވި އެވެ.
އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީން ދެފަހަރެއްގެ މަތިން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން 33 އަހަރު ކުރެއްވި އެވެ.
ބައެއް ލިޔުންތަކުގައި މިރަދުންނަށް ކޮލިލެވުނީ 5 އޮގަސްޓް 1904 ގައެވެ. )އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީން ކޮލީ ނަންފުޅަކީ ސިރީކުލަ ސަދައިރަ ސިޔާކަ ސާސްތުރަ އައުދަ ކީރިތި ކައްތިރި ބަވަނަ މަހާރަދުން މިއެވެ.
އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީން ގެ ރަސްކަމުގައި ދިވެހިރާއްޖެ އަށް ލިޔެވިގެންވާ ގާނޫނަކުން ދުސްތޫރީ ޙުކޫމަތެއް ލިބިގެން ދިޔައެވެ.
އާދެ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގައި ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ގާނޫނު އަސާސީ އެއް އުފެއްދެވީ ޝަމުސުއްދީން ރަސްކަމުގައި އެރަސްގެފާނު ގެ އަމުރުފުޅަށެވެ.
އިގިރޭސި ރާޖާގެ ފަރާތުން ދިވެހި ރަސްކަލަކަށް ފުރަތަމަ ޢިއްޒަތެއް ލިބިވަޑައިގެން ރަސްކަލަކީ މިރަދުންނެވެ.
މިރަދުންގެ ރަސްކަމުގައި ބޮޑުވަޒީރުކަން ކުރެއްވީ ސުމުއްވުލް އަމީރު އިބްރާހީމް ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު އާއި،
ޢިމްރާނީ ތަރައްޤީގެ ތެރެއަށް ދިވެހިރާއްޖެ ގެނެވެން ފެއްޓުނީ އަދި ދިވެހި ދަރީންނަށް ދައުލަތުގެ ޢިނާޔަތުގެ ދަށުން ތަޢުލީމް ލިބޭނޭ މަގު ހުޅުވާލެވުނީ މިރަދުންގެ ރަސްކަމުގައެވެ.
ބައެއް ތާރީޚީ ލިޔުންތަކުގައި މިރަދުންނަށް އިބްރާހީމް ނޫރައްދީންގެ ދަރިކަލުން އިބްރާހީމް ޝަމުސުއްދީނޭ ވެސް ލިޔެފައި ހުރެއެވެ.
އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީން ފުރަތަމަ ކާވެނި ބައްލަވައިގަތީ ނެވިގޭ ޙަސަންފުޅުގެ މާވެޔޮދޮށުގޭ ދީދީ އާއެވެ.
ރަސްކަމުގެ އާއިލާގެ ބޭފުޅުންގެ މައްޗަށް އޯގާތެރި އަދި އެބޭފުޅުންނަށް ޙިމާޔަތް ދެއްވުމުގައި ދެމިހުންނެވި ބޭފުޅެކެވެ.
މިއަދު ކެމަރޫންގެ ގޮތުގައި އޮތް ސަރަޙައްދުގައި އެންމެ ފުރަތަމައަށް މީހުން އާބާދުވެފައިވަނީ ނިއޮލިތިކް ޕީރިއަޑްގައެވެ.
މި ސަރަޙައްދުގައި ވަޒަންވެރިވި މީހުންގެ ތެރެއިން މިއަދާ ހަމަޔަށް އެންމެ ގިނަ ދުވަހު ވަޒަންވެރީންގެ ގޮތުގައި ތިބީ ބަކާ ނަސްލުގެ މީހުންނެވެ.
މީލާދީން 15 ވަނަ ޤަރުނަކީ ވިލާތު މީހުން އައްސޭރިތަކުގައި ދިރިއުޅެމުން ދިޔަ މީހުންނަށް ޚާއްޞަ ސަމާލުކަމެއް ދެމުން ދިޔަ ދުވަސްވަރެކެވެ.
މި ދުވަސްވަރު ނަޞާރާ ދީނުގެ މުބައްޝިރުން އެ ދީން ފެތުރުމުގެ މަސައްކަތުގައި އެފްރިކާ އާއި އަދި އެހެނިހެން ބައްރުތަކުގެ ވެސް އައްސޭރި ފަށަށް ޒިޔާރަތް ކުރަމުން ދިޔައެވެ.
ފުރަތަމަ ބޮޑު ހަނގުރާމައިގައި ޖަރުމަނުން ބަލިވުމުން ކެމަރޫން ވެގެން ދިޔައީ ލީގު އޮފް ނޭޝަންސް މެންޑޭޓް ޓެރިޓަރީއަކަށެވެ.
ކެމަރޫންގެ ނަން ނިސްބަތްވަނީ އެ ޤައުމުގެ ހުޅަނގު ދެކުނުގައި ހުންނަ މައުންޓް ކެމަރޫން ފަރުބަދައަށެވެ.
ދިވެހިރާއްޖެ ޖިއޮގުރަފީ ގޮތުން ބައިކުރި ކުރުމުގައި އަލިފުއްޓާ އެއްތިނގިއްޔާ ވަކި އަތޮޅެއްގެ ގޮތުގައި ހަމަޖެއްސެވިއެވެ.
ސިޔާސީ ގޮތުން ރާއްޖެ 20އަތޮޅަށް ބައިކުރުމުގައި އަލިފުށި ހިމަނާފައި ވަނީ އުތުރުން ފަސްވަނަ އަތޮޅު ކަމުގައިވާ މާޅޮސްމަޑުލު އުތުރުބުރި ގައެވެ.
އަދި އަލިފުއްޓަށް ފެންނަފަށުގައި އަލިފުށިގެ އިރު އުތުރުން މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށަކަށް އޮންނަނީ އަތޮޅު ކޮމަންޑޫއެވެ.
މިރަށުން އުގޫފާރަށް ދަތުރު ކުރާއިރު މަސްދީންޏެއްގާނަމަ 3ގަޑިއިރު އަދި ލޯންޗެއްގައި ނަމަ 35މިނެޓް ހޭދަވެއެވެ.
މިރަށުގައި 6 މިސްކިތާ 2 ސުކޫލާ ރަށު އޮފީސް އިމާރާތަކާ އިންޖީނުގެ އަކާ ސިއްހީމަރުކަޒަކާ ވަޑިން ތަމްރީން ކުރާ ސެންޓަރެއް ހުރެއެވެ.
އަލިފުއްޓަށް 24ގަޑި އިރު ކަރަންޓް ހިދުމަތް ދެމުން ގެންދަނީ އަލިފުށި ވަޑިންގެ އެކުވެރި ޖަމުއްޔާ އިންނެވެ.
ކަނޑުގައި ދުއްވާ އޮޑި ދޯނި ފަހަރު އެހެލާ ބޭލުމަށް އަލިފުށި ހީރާސްޕޯޓް ކުލަބުންނާ އަލިފުށި އިރުމަތި އަވަށު މިޔުޒިކަލް ސޮސައިޓީ ވަނީ ވިންޗް ބަހައްޓާ އެމަސައްކަތް ކުރެވޭނެގޮތް ހަމަޖައްސާފައެވެ.
އަދި މީގެ އިތުރުން މިދެ ޖަމުއްޔާއިން ރަށުގެ ދެފަރާތުގައި ކުނިބުނި އަޅާ ދެ ކުނި ކޮށިވަނީ ހަދާފައެވެ.
މި މަސައްކަތަން ލިބިފާވާ ކާމިޔާބު ތަކަށް ބަލާއިރު ރާއްޖޭގެއި ހަދާފައިވާ މަސްދޯނި ފަހަރާ ކަނޑުގައި ދުއްވާ 80 އިންސައްތައަކީ މިރަށު ފަރުދުންގެ ހިއްސާ އޮވެގެން ހަދާފައިވާ އުޅަނދުފަހަރެވެ.
މީގެ އިތުރުން އާމްދަނީ ހޯދުމަށް ކުރާ މަސައްކަތްތަކުގެ ތެރޭގައި މަސްވެރިކަމާއި އިމާރާތް ކުރުމުގެ މަސައްކަތް ހިމެނެއެވެ.
ކޮމްޕޮޒިޝަން އޮފް ބިޒްނަސް އެންޑް މާކެޓިންގ ޕްރޮޕޯސަލްސް އެންޑް ރިޕޯޓްސް އަދި އެތައް ކަމެއްގެ ކޮންސަލްޓެންސީ މަސައްކަތްތަކުގައެވެ.
އާޖެންޓީނާގެ ތާރީޚަށް ބަލާއިރު އެ ޤައުމަކީ ވަރަށް ކުރީއްސުރެ މީހުން ދިރިއުޅޭ ޤައުމެއްކަން ސާބިތުވެއެވެ.
އިންކާއިންގެ ޕަޗަކޫޓީގެ ވެރިކަމުގައި ވަނީ މިހާރުގެ އާޖެންޓީނާގެ ހުޅަނގު އުތުރު ފަޅިޔަށް 1480 ގައި ޙަމަލާދީ އެތަން ފަތަޙަކޮށްފައެވެ.
އަދި ދެކުނު އެމެރިކާގައި ސްޕޭނު މީހުންގެ ބާރު ހިނގާތަންތަނަކީ ވައިސްރޯޔަލްޓީ އޮފް ޕެރޫ ކަމުގައި ހަމަޖެއްސިއެވެ.
މިއާއެކު ބުއެނޮސް އައިރެސް ވެގެންދިޔައީ ސްޕޭނުން ހިޖުރަކުރި މީހުންނާއި އެމީހުންގެ ދަރިދަރިކޮޮޅުގެ މީހުންގެ ވަޒަނަކަށެވެ.
ދަ އާޖެންޓައިން ރިޕަބްލިކް ނުވަތަ އާޖެންޓީނާއަކީ ދެކުނު އެމެރިކާ ބައްރުގައި އޮތް ދެވަނައަށް އެންމެ ބޮޑު ޤައުމެވެ.
ސްޕެނިޝް ބަހުން ވާހަކަދައްކާ ޤައުމުތަކުގެތެރެއިން ބިމުގެ ގޮތުން އެންމެ ބޮޑު ޤައުމަކީ ވެސް އާޖެންޓީނާއެވެ.
އެހެން ނަމަވެސް އިސްޕެނިޝް ބަހުން ވާހަކަދައްކާ ޤައުމުތަކުގެ ތެރެއިން މެކްސިކޯ އާއި އިސްޕެއިނާއި ކޮލަންބިޔާގެ އާބާދީ އާޖެންޓީނާގެ އާބާދީއަށް ވުރެ ބޮޑެވެ.
އާއިލީ ގޮތުން ބަލާއިރު ދިވެހިރާއްޖޭގައި ކުރީން ރަސްކަން ކުރެއްވި މަޝްހޫރު އިސްދޫ ދަރިކޮޅާއި ދިޔަމިގިލީ ދަރިކޮޅާ ގުޅިފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ.
އިސްދޫ ދަރިކޮޅުގެ ސުލްޠާން ޢަލީ 7 ގެ ދަރިކަލުން ސުލްޠާން ޙަސަން 10 ގެ ދަރިކަލުން އިބްރާހީމް މަނިކުފާނުގެ ޙުސައިން މަނިކުފާނުގެ މުޙައްމަދު މަނިކުފާނު ގެ އިބްރާހީމް މަނިކުފާނުގެ ދޮންދީދީގެ މަރްޔަމްދީދީގެ ތުއްތުދޮންދީދީގެ އިބްރާހީމް ޙަލީމްގެ ދަރިކަލުން ޑރ.
ދިޔަމިގިލީ ދަރިކޮޅުގެ ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޣިޔާޘުއްދީނުގެ ދަރިކަލުން އަލްއަމީރު އިބްރާހީމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު ގެ ދަރިކަނބަލުން އައްނަބީލާ ޢާއިޝަތުދީދީ ގެ ދަރިކަލުން އައްނާއިބު ޙަސަންދީދީ ގެ ދަރިކަލުން ކަޅިހާރު އަޙުމަދުދީދީގެ ދަރިކަލުން ހަސަންކާރު ޢަލީދީދީގެ ދަރިކަލުން އިބްރާހީމް ޙަލީމްގެ ދަރިކަލުން ޑރ.
މައިކަނބަލަކީ އައްސުލްޠަނު މުހައްމަދު ޣިޔާޘއްދީނުގެ އިބްރާހިމް ފާމުލަދޭރިކިލެގެފާނުގެ އަލްއަމީރާ ޢާއިޝަތުދީދީ އާއި ގަނޑުވަރު އަލްޚަޠީބު މުހައްމަދު ތަކުރުފާނުގެ ދަރިކަލުން އައްނާއިބު ޙަސަންދީދީގެ ދަރިކަލުންއަލްޚަޠީބު ޢަބްދު ދީދީ އާއި ޚަދީޖާ ބިންތިލްޤާޟީ އިބްރާހިމް މަޖްދުއްދީނުގެ ދަރިކަލުން ހުސައިން ދީދީ،
އެޅެގޭ އައްނާއިބުއަލްޚަޠީބު އިބްރާހިމްދީދީގެ އައްނާއިބު އަލްޚަޠީބު ޢަބްދު ދީދީ ގެ ދަރިކަނބަލުން މަރިޔަމްދީދީއާއި ކާވެނިބައްލަވައިގެން ލިބިވަޑަގަތް ދަރިކަނބަލުން ފާޠިމަތު ޒާހިރާއެވެ.
ފާޠިމަތު ޒާހިރާގެ މަންމާފުޅުމަރިޔަމްދީދީ ގެ މައިކަނބަލަކީ ކަޅިހާރު އަހްމަދުދީދީއާއި އިބްރާހިމް މަޖްދުއްދީނުގެ ހައްވާދޮންމަނިކެގެ ދަރިކަނބަލުން ހަސަންކާރު އާމިނަތުދީދީއެވެ.
މާސްޓަރ އޮފް ލޯ- ޚާއްޞަވެ ވަޑައިގަތީ އިންޓަރނޭޝަނަލް ލޯއިން - 1985 - ރަޝިޔާގެ މޮސްކޯ ގައި ހުންނަ ޕެޓްރިސް ލަމަމްބާ ޕީޕަލް ފްރެންޑްޝިޕް ޔުނިވަސިޓީގައި.
ތަޢުލީމު ޙާޞިލް ކުރެއްވުމަށްޓަކައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ވެރިރަށް މާލެއަށް ބަދަލުވީ 1971 ވަނަ އަހަރު އެވެ.
މުޙައްމަދު މުނައްވަރަކީ 10 އަހަރު ދުވަސްވަންދެން ދިވެހި ދައުލަތުގެ ބަންޑާރަ ނާއިބު ކަމުގެ މަގާމު ފުރުއްވި ބޭފުޅެކެވެ.
ސުލްޠާން ޙަސަން ނޫރައްދީން ދަތުރުކުރެއްވި ނައުކޮޅު ޖިއްދާއަށް ދިއުމަށްފަހު ރަދުން މައްކާ އަށް ވަޑައިގަތީ ހައްޖު މަހުގެ 5 ވަނަ ދުވަހު އެވެ.
ސުލްޠާން ޙަސަން ނޫރައްދީން އަކީ އައްސުލްޠާނުލް ޣާޒީ ޙަސަން ޢިއްޒުއްދީން ނުވަތަ ސުލްޠާން ޙަސަން ޢިއްޒުއްދީން ނުވަތަ ދޮންބަންޑާރައިންގެ ބޭފުޅެކެވެ.
އަރިހުގައި ގެންދެވި ބޭފުޅުންގެ ތެރޭގައި އަލްއަމީރު އަލްޙާއްޖު އަލްމަރުޙޫމް އިބްރާހީމް ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނުގެ މުނިކާފަ އަލްއަމީރު ޙުސައިން ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު ހިމެނިގެން ވެއެވެ.
ސުލްޠާން ޙަސަން ނޫރައްދީން ރަސްކަމަށް އިސްވެ ވަޑައިގަތްތާ ހައެއްކަ އަހަރުވީތަނާ އަލްޤާޟީ މުޙައްމަދު މުޙިއްބުއްދީން ނިޔާވެއްޖެއެވެ.
މިކަލޭގެ ފާނު އަކީ ޙަސަން ތާޖުއްދީން ލިޔުއްވަވަން ފެއްޓެވި ދިވެހި ތާރީޚްގެ ފަހުބައި ލިޔުއްވެވި ކަލޭގެފާނުއެވެ.
ބޮޑުފަޅަކާއި ރީތިސާފު ދޮންވެލިގޮނޑުދޮށެއް ލިބިފައިވާ މި ރަށުގެ ރީތިކަމަށް އިތުރު ހިތްގައިމުކަމެއް ގެނެސް ދެނީ… އަތިރިމަތީގެސާފުކަމާއި ފިނިމައިޒާންތަކުގެ ފުރިހަމަކަމާއި ސާފުތާހިރުކަމެވެ.
ރަށަށް ޒިޔާރާތްކުރާ ފަރުރުވެރިންނާއި ރަށުގެ އަހުލުވެރިން 24 ގަޑިއިރު މި ފިނިމައިޒާން ތަކުން ހިތްހަމަޖެހުން ޙާޞިލްކުރާއިރު މިކަމުގައި އެންމެ ބޮޑުޙިއްސާއެއް އޮތީ ރަށްސާފުކުރުމުގައި ޙަރަކާތް ތެރިވާ އަންހެނުންނެވެ.
ވިޔަފާރިވެރިން މަދު ނަމަވެސް ވާދަވެރި މާހައުލެއްގައި ވާދަކުރާ މަދުވިޔަފާރި ވެރިން ކޮޅެއްތިބުމުގެ ނަތީޖާ އަކީ ފިހާރަތަކުން ލިބެމުންދާ ޚިދްމަތް ފުރިހަމަވުމެވެ.
އަދި ރަށުކޯޓެއްގެ ފުރިހަމަ ޚިދްމަތްލިބެމުންދާ މިރަށުގެ އަހުލުވެރިން ނަމާދުކުރުމަށްޓަކައި 3 މިސްކިތް ބިނާކުރެވިފައި ވެއެވެ.
އާސާރީ ބިނާތަކާ އާސާރީ އެތައް އެތައް ކަންތައްތަކެއް ހުރި މިރަށަކީ މިހާރުވެސް އެތަން ފެންނަން ހުރި މަދު ރަށްތަކުގެތެރޭން އެއްރަށެވެ.
މި ހިތްގައިމު ޗާލު ރަށުގެ މުސްތަޤްބަލް މިހާރަށްވުރެ އުޖާލާކުރުމަށްމަސައްކަތް ކުރުމުގެ ތަޥްފީޤް މާތް މިރަށުގެ އަހުލުވެރިންނަށް މިންވަރު ކުރައްވާށި….
“އިސްރާއީލް” މި ނަމަކީ އިބްރާހީމްގެފާނުގެ ދަރިކަލުން އިސްޙާޤުގެފާނުގެ ދަރިކަލުން ޔަޢުޤޫބުގެފާނުގެ ނަންފުޅެކެވެ.
ކިޔަވަމުންދިޔަ ރުއިއާ ކޮލެޖުން ވަކިވެ ބައްޕަގެ ސިނަމާ ތިއޭޓަރުގައި ޖޫނިއަރ ފަންނާނެއްގެ ގޮތުން ހަރަކާތްތެރިވާން ފެށީ 1948 ގައެވެ.
ޝައްމީ ކަޕޫރުގެ ބަތަލެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން ފުރަތަމަ ފެނިފައިވާ ފިލްމަކީ 1953 ގައި ނިކުތް ޑައިރެކްޓަރު މަހޭޝް ކައުލްގެ ޖީވަން ޖިޔޯތީ އެވެ.
ޢުމުރުން 20 އަހަރުގައި ކުޅުނު މިފިލްމްގައި ޝައްމީ ކަޕޫރު އާއި އެކު ހަރަކާތްތެރި ވެފައިވަނީ ޗާންދު އުސްމާނީ އެވެ.
ޝައްމީ ކަޕޫރު ފުރަތަމަ ޑައިރެކްޓް ކުރި ފިލްމަކީ ސަންޖީވް ކުމާރު އަދި ޒީނަތު އަމަން ލީޑްރޯލް އަދާކޮށްފައިވާ ފިލްމް މަނޯރަންޖަން އެވެ.
1982 ވަނަ އަހަރު ފިލްމް ފެއަރ އެވޯޑްގައި ބެސްޓް ސަޕޯޓިންގ އެކްޓަރު ގެ މަގާމް ވިދާތާ ގައި ކުޅެފައިވާ ބައިން ޝައްމީ ކަޕޫރު އަށް ލިބިފައި ވެއެވެ.
އަދި 1998 ވަނަ ޒީސިނަމާ ލައިފްޓައިމް އެޗީވްމަންޓް އެވޯޑް ވެސް ޝައްމީ ކަޕޫރު އަށް ލިބިފައި ވެއެވެ.
1957 ވަނަ އަހަރު ނިކުތް ތުމްސާ ނެހީ ދޭކާ ވެފައިވަނީ ޝައްމީ ކަޕޫރު އަށް ވަރަށް ބޮޑު ކާމިޔާބީ އެއް ހޯދައިދިން ފިލްމަކަށެވެ.
1959 ގައި ނިކުތް ޝައްމީ ކަޕޫރު ގެ ފިލްމް ދިލްދެކެ ދޭކޯ ވެސް ބޮކްސް އޮފީހުގައި ހިޓް ލަގަބު ޙާޞިލް ކުރިއެވެ.
ކަޅާއި ހުދުގެ ފިލްމްތަކަށް އަލްވަދާޢު ކިޔުމަށްފަހު ޝައްމީ ކަޕޫރު ކުޅުނު ފުރަތަމަ ކުލަ ފިލްމް ޖަންގްލީ ނިކުތީ 1961 ވަނަ އަހަރު އެވެ.
1968 ވަނަ ޝައްމީ ކަޕޫރު ބްރަހަމް ޗާރީ ގައި ކުޅެފައިވާ ބަޔަށް ފިލްމް ފެއަރ އެވޯޑްގެ ބެސްޓް އެކްޓަރުގެ މަގާމް ލިބިފައި ވެއެވެ.
ޝައްމީ ކަޕޫރު ގެ ދިގު ފިލްމީ ހަޔާތުގައި 130 އަށްވުރެ ގިނަ ފިލްމްގައި ހަރަކާތްތެރި ވެފައި ވެއެވެ.
އެއަށްފަހު 1935 ވަނަ އަހަރު ރިލީޒްވި އިންގިލާބު ވެފައިވަނީ ބަތަލެއްގެ ގޮތުން ޕްރިތްވީ ރާޖު ކަޕޫރު ފެނިގެންދިޔަ ފުރަތަމަ ފިލްމް ކަމުގައެވެ.
އަދި 1968 ގައި ނިކުތް 'ތީން ބަހްރާނިޔާން ގައި ވެސް ޕްރިތްވީ ރާޖު ކަޕޫރު ހަރަކާތްތެރި ވެފައި ވެއެވެ.
އެންމެ ފަހުން ޕްރިތްވީ ރާޖު ކަޕޫރު ކުޅެފައިވަނީ 1971 ވަނަ އަހަރު ރިލީޒްވި ކަލް އާޖް އައުރު ކަލް އެވެ.
40 އަހަރުވީ ފިލްމީ ޙަޔާތުގައި ޕްރިތްވީ ރާޖު ކަޕޫރު ވަނީ 30 އަށްވުރެ ގިނަ ފިލްމު ކުޅެފައެވެ.
ކަޕޫރު ޢާއިލާ އިން އެންމެ ފުރަތަމަ ފިލްމީ ހަރުފަތް ގިރާކުރި ހަގީގީ ބަތަލަކީ ޕްރިތްވީ ރާޖު ކަޕޫރު ކަމުގައި ބުނެވެއެވެ.
އުފަންވެފައިވަނީ ޕާކިސްތާނުގެ ޕަންޖާބުގެ ލިލަޕޫރުގެ ސަމަންދުރު އޭ ކިޔުނު އަވަށަކަށް 1906 ގައެވެ.
ލިލަޕޫރު އިން ސާނަވީ ތަޢުލީމް ޙާޞިލް ކުރުމަށްފަހު ޕިޝާވަރުގެ އެޑްވަޑް ކޮލެޖްގައި ވެސް އުޅުނެވެ.
ގާނޫނު ކިޔެވުމުގައި ކޮލެޖްގައި އެއް އަހަރު ހޭދަކުރުމަށްފަހު އެކްޓުކުރުމަށް ހުންނަ ޝައުގެއްގެ ބޮޑުކަމުން ކޮލެޖުން ވަކިވި އެވެ.
ބޮޑު ދައިތައެއްގެ އަތުން ލޯނެއް ހޯދައިގެން 1928 ވަނަ އަހަރުގެ ފިނި މޫސުމްގައި ޕިޝާވަރު ދޫކޮށް ބޮމްބޭ އަށް ދިޔައެވެ.
އަހަރެންނަށް އިންޑިޔާގެ ފިލްމީ މަސްރަހުގައި ޖާގަ ނެތްނަމަ ހަތްކަނޑު ހުރަސްކޮށް ހޮލީވުޑަށް ގޮސް އެތަނުގައި ފިލްމު ތަކުގައި ހަރަކާތްތެރިވެ އެކްޓަރަކަށްވާނަން 1940އަދި 1950 ގެ އަހަރުތަކުގެ ތެރޭގައި ނެރެވުނު ޓޮޕް ސިނަމާ ކިޔާ މަޖައްލާ އަކަށް ދިން އިންޓަވިއުއެއްގައި ޕްރިތްވީ ރާޖު ކަޕޫރު ބުނެފައި ވެއެވެ.
ޕްރިތްވީ ރާޖު ކަޕޫރު ކުޅެފައިވާ ބައިތަކުގެ ތެރެއިން 1960 ވަނަ އަހަރު ޣުލާމް އޭ އަޒަމް" ގައި ކުޅެފައިވާ ބައްޕައެއްގެ ރޯލަށް ބެލުންތެރިންގެ ތަރުޙީބު ވަރަށް ފުރިހަމައަށް ލިބިފައި ވެއެވެ.
އިންޑިޔާގެ ފިލްމީ މައިދާނުގައި ކޮށްފައިވާ ޚިދުމަތްތައް އަގުވަޒަންކޮށް އެކަން ފާހަގަ ކުރުމުގެ ގޮތުން އިންޑިޔާ ސަރުކާރުގެ ފަރާތުންދޭ ދާދާ ސާހެބް ޕަލްކޭ އެވޯޑް ޕްރިތްވީ ރާޖު ކަޕޫރު އަށް ދެވިފައި ވެއެވެ.
ކީރިތި ރަސޫލާ ފިޔަވައި އުޘްމާންގެފާނު ފަދަ ރީތި އެހެން ބޭފުޅަކު ނުވާކަމުގައި އަސްޙާބް ބޭކަލުން ވިދާޅުވެއެވެ.
މިގޮތުން ފާހަނގަ ކުރެވޭ ބައެއްކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި މުސްލިމުން މަދީނާ އަށް ހިޖުރަ ކުރުމަށްފަހު ފެން ބޯނެ ވަޅެއް ނެތުމާއި އެކު ޔަހޫދީން ފެންވިއްކާ ވަޅެއް އެކަލޭގެފާނު އަމިއްލަފުޅަށް ބައްލަވައިގެން މުސްލިމުންނަށް ވަޤްފު ކުރެއްވިއެވެ.
އުޘްމާނުގެފާނަށް ލިބިވަޑައިގެންވާ ވަރަށް މުހިންމު ޝަރަފެއް ކަމެއް ކަމުގައި ހިމެނޭ އެއް ކަމަކީ ކީރިތި ރަސޫލާގެ ލޮބުވެތި ދެ ދަރިކަނބަލުންނާއި އެއްބޭކަނބަލަކަށް ފަހު އަނެއް ބޭކަނބަލަކާއި ކައިވެނި ކުރެއްވުގެ ޝަރަފެވެ.
އެންމެ ފުރަތަމަ ރުޤިއްޔާ އާއި ކައިވެނި ކުރެއްވުމަށްފަހު ހިޖުރައިން 02 ވަނަ އަހަރު އެކަމަނާ އަވަހާރަވުމުން ކީރިތި ރަސޫލާގެ ދެވަނަ ދަރިކަނބަލެއް ކަމުގައިވާ އުއްމުކުލްޘޫމް އާއި ކައިވެނި ފުޅު ހިޖުރައިން 03 ވަނަ އަހަރު އުޘްމާނުގެފާނާއި ކޮށްދެއްވިއެވެ.
ހަމައެހެންމެ އިސްލާމްދީނުގެ ހިމާޔަތާއި ރައްކާތެރިކަމަށްޓަކައި ދެފަހަރަށް ހިޖުރަ ކުރެއްވުމުގެ ޝަރަފުވެސް އުޘްމާނުގެފާނަށް ލިބިވަޑައިގެން ފައި ވެއެވެ.
މީގެ އިތުރަށް އުޘްމާނުގެފާނަކީ އެބޭކަލުން ދުނިޔޭގައި ތިއްބަވަނިކޮށް ސުވަރުގެ ވަންތަ ވެރީން ކަމުގެ އުފާވެރި ޚަބަރު ލިބުނު 10 ބޭކަލުންގެ ތެރެއިން އެއްބޭކަލެކެވެ.
ކީރިތި ރަސޫލާއަށް ނަބީކަން ލިބިވަޑައިގަތުމުގެ ކުރީގައި ވެސް އަބޫބަކުރުގެފާނާއި އުޘްމާންގެފާނަކީ ވަރަށް ގާތް ދެރަޙްމަތްތެރިންނެވެ.
ކީރިތި ރަސޫލާ އަށް ނަބީކަން ލިބިވަޑައިގެން ދީނަށް ގޮވައިލެއްވުމުން އެންމެ ފުރަތަމަ އިސްލާމް ދީން ޤަބޫލުކުރެއްވީ އަބޫބަކުރުގެފާނެވެ.
އުޘްމާންގެފާނު ހިމެނިވަޑައިގަންނަވަނީ އަބޫބަކުރުގެފާނުގެ މަސައްކަތްޕުޅުން އިސްލާމީ ހިޔާވަހިކަމުގެ ދަށަށް ވަޑައިގެންނެވި އެތަކެއް ބޭފުޅުންގެ ތެރެއިން އެއްބޭކަލެއް ކަމުގައެވެ.
ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާގޮތުގައި 05ވަނަ އަށް އިސްލާމްދީން ޤަބޫލުފުޅު ކުރެއްވި ބޭކަލަކީ އުޘްމާންގެފާނެވެ.
އެކަލޭގެފާނުގެ މައިކަނބަލުންނަކީ ކީރިތި ރަސޫލާގެ ބޮޑުދައިތާފުޅެއް ކަމުގައިވާ އަލްބައިޟާގެ ދަރިކަނބަލުން އުރުވާ ބިންތި ކުރައިޛް އެވެ.