polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
މިބައްޔާއި އެއްވައްތަރު އަލާމާތްތައް ސިކުނޑީގެ ބައެއް ބަލިތަކުން ފެންނާތީ ބައެއް ފަހަރު މިބަލި ދެނެގަންނަށް އުދަގޫވެ ދުވަސްކޮޅެއް ނަގައެވެ.
އޯޓިޒަމް އަކީ ތުއްތު ކުދިންގެ އުމުރުން ފުރަތަމަ ދެތިން އަހަރުގެ ތެރޭގައި ފާހަގަކުރެވޭ ސިކުނޑި ތަރައްގީވެ ހެދި ބޮޑުވުމުގައި ދިމާވާ މައްސަލަ ތަކެކެވެ.
ނަމަވެސް މައިން ބަފައިންނަށް މިއީ ކޮންކަމެއްކަން ނޭނގި ތަފާތު ފަރުވާ ތަކުގައި ކުއްޖާގެ އުމުރުން ދުވަސްތަކެއް ނަގާލައެވެ.
އާންމު ގޮެތެއްގައި އޯޓިސްޓިކް ކުދިންގެ ކިބައިން އޯޓިޒަމް އާއި ގުޅިގެން ކުރިމަތިވާ ކަންތައްތައް އެކުއްޖާގެ އުމުރުން 3 އަހަރު ތާގައި ފެންނަށް ފަށާނެއެވެ.
އަދި އެނޫންވެސް ޙާލަތްތަކުގައި މުޅި މީހާގެ ހަށިގަނޑުން ނުވަތަ ހުރިހާ ހިސާބަކުން އިހްސާސްތައް ކަނޑާލުމެވެ.
އޮޕަރޭޝަންކުރާ ތަނުގެ ވަށައިގެން ކުޑަ ސަރަހައްދަކަށް އައްސިކުރުމަށް ބޭނުންކުރާ އިންޖެކްޝަން ޖަހައި ، ތަދާއި،
މި މަޤާމާ އެމަނިކުފާނު ޙަވާލުވެ ވަޑައިގަތުމުގެ ކުރީގައި ހުންނެވީ ބަންޑާރަނާއިބު އޮފީހުގެ ނާއިބު ކަމުގެ މަޤާމުގައެވެ.
އެމަނިކުފާނަކީ ރާއްޖޭގެ އެންމެ ފުންނާބު އުސް ޤާނޫނީވަކީލުންގެ ތެރޭގއި ފާހަގަ ކުރެވޭ ޤާނޫނީ ވަކީލެކެވެ.
ރާއްޖޭގައި ޤާނޫނީ ތަޢުލީމްގެބިންގާ މިޒަމާނާއެއްގޮތަށް އަޅައި ހަރުދަނާކުރުމުގައި އެންމެ މަތީދަރޖައަށް ހިއްސާކުރައްވި އެއްބޭފުޅަކީ އޭނާއެވެ.
ބަންޑާރަ ނާއިބު އޮފީހުގެ ސްޓޭޓް އެޓަރނީ ކަމުގެ މަޤާމާއި ޑިރެކްޓަރކަމުގެ މަޤާމް އަދާކުރައްވާފައިވެއެވެ.
އެސިސްޓެންޓް ޑިރެކްޓަރ ޖެނެރަލް ޕަބްލިކް ޕްރޮސެކިޔުޝަންސް ގެ މަޤާމުގައި ހުންނެވުމަށްފަހު ޔޫރަޕް ގައި ޕީއޗްޑީއަށް ކިޔަވާވިދާޅުވާން 2005ވަނަ އަހަރުގެ ފަހުކޮޅުން ފެށިގެން ފައްޓަވާފައިވެއެވެ.
އައްސުލްޠާން ޢަލީ ނުވަތަ ފަސްވަނަ ޢަލީ ރަސްގެފާނު އަކީ ދިވެހި ތާރީޚްގައި މަޝްހޫރު ދޮންބުޅާ ފާށަނާ އެވެ.
މިބުރަކި ރަނިންގެ ވާހަކައިގައި އޮންނަ ގޮތުން " އައްސުލްޠާން ޢަހުމަދު ޝަރީފް އަލްމައްކީ ސުލްޠާން އަޙްމަދު ޝަރީފު އަލްމައްކީ،
އެއްވަނަ އަބޫބަކުރު ރަސްގެފާނު ގެ ކޮއްކޯފުޅަކީ ރަށްދެބައިމަގު ކަޅު މުޙައްމަދު މަނިކުފާނުންގެ މަންމަ އެވެ.
ހުވަދު އަތޮޅަށް ވަޑައިގަތުމުގެ ބަދަލުގައި ބުރަކި ރަނީން މިކަޅު އުބުށޭމު ގޮވައިގެން އަސޭއަށް ވަޑައިގަތެވެ.
ގޯވާގައި ހުންނަ ޕޯޗުގީޒްގެ ވައިސްރޯ އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ އާމްދަނީތަކެއް ދެއްވުމަށް ވަޢުދުވެ ވަޑައިގަތުމަށްފަހު،
ޕޯޗުގީޒުންގެ ގުރާބެއްގައި ބުރަކި ރަނިން ކަޅުއުބުށޭމު ގޮވައިގެން ވަޑައިގަންނަވަނީ މާލެ ހިއްޕަވާށެވެ.
ސުލްޠާން ޢަލީ 9 މަސްދުވަސް ވަންދެން ރަސްކަން ކުރެއްވިތަނާ ކަންނަންނޫރު ޢަލީ ރާޖާގެ އެހީތެރިކަމާއެކު ކަޅު މުޙައްމަދު ރަސްގެފާނު ނުވަތަ ސުލްޠާން ކަޅު މުޙައްމަދު ރަސްކަމަށް ވެރިވެވަޑައިގެންފި އެވެ.
ދޫދޫމަތިން ވާރުތަވަމުން އައި ބުނުންތަކުގައި ބަޔާންވެފައިވަނީ އެރަދުންނަކީ އެއްވަނަ އަބޫބަކުރު ރަސްގެފާނުސުލްޠާން އަބޫބަކުރު ގެ ދަރިކަނބަލުން ރެއްކާ ކަމަނާ މާވަޑި ކޮޔާއަކާއި ކައިވެނި ބައްލަވައިގެން ލިބިވަޑައިގެންނެވި ބޭފުޅެއްކަމަށެވެ.
މިކަމަނާގެ އަރިހުގައި ގެންދަވަނީ އާއިލާގެ މުސްކުޅި ޚާދިމެއްގެ ގޮތުގައި ހިމެނޭ ގާފަރު ކަޅު އުބުށޭމު އެވެ.
ހަތިފުށީގައި ހުރި ގައުމީ ދިދަ ރަސްމީކޮށް ބޭލުމުގެ ރަސްމިއްޔާތު ބުރާސްފަތިދުވަހު އެ ރަށުގައި އޮތެވެ.
ދިދަ ތިރިކުރުމުގެ ރަސްމިއްޔާތުގައި ހަތިފުށީ ރައްޔިތުންގެ ތެރެއިން ސާޅީހަކަށް މީހުންނާއި އެޓޯލްސް މިނިސްޓްރީގެ ވަފުދެއް ބައިވެރިވި އެވެ.
އަދި ހއ އާއި ހދ އަތޮޅު އޮފީހުގެ އިސް ވެރިންނާއި ހަތިފުއްޓާއި ހަނިމާދޫގެ ވެރިން ވެސް ބައިވެރިވެވަޑައިގަތެވެ.
ތިމާވެށީގެ މައްސަލަތައް ވެސް ބޮޑު ހަތިފުށީ ރައްޔިތުން ހަނިމާދު އަށް ހިޖުރަކުރީ ޖުލައި 5 ވަނަ ދުވަހު އެވެ.
ކަތީބު އިބްރާހިމް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި ހަތިފުށީ ރައްޔިތުންނަށް ހަނިމާދޫގައި އަޅާ ދާއިމީ ގެތައް އިމާރާތްކުރުމަށް ބިން ސާފުކުރުމުގެ މަސައްކަތް މި އަހަރު ތެރޭ ފެށޭނެ ކަމަށް އުއްމީދުކުރެއްވެ އެވެ.
އަޅުގަނޑަށް ލަފާކުރެވެނީ 18 މަސް ނޫނީ ދެ އަހަރުގެ ތެރޭގައި އެ ގެތައް އިމާރާތްކޮށް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ލިބޭނެ ކަމަށް،
ހަތިފުށީ ރައްޔިތުން ހަނިމާދުއަށް ބަދަލުވުމާ އެކު ހަނިމާދޫގެ އާބާދީ މިހާރު ވަނީ 1600 އަށް ވުރެ މައްޗަށް އަރައިފަ އެވެ.
ބަލިޖެހުމުން ލޮލުގެ ބިއްދޮށުގައިވާ މުހިއްމު ފަށަލައެއް ކަމުގައިވާ ލޮލުގެ އަލިދުލިގައި ހުންނަ ސެލްތައް އުނިވެ ހަލާކުވެގެން ދާންފަށާނެ އެވެ.
ބައެއް މީހުންނަށް ވަރަށް ޒުވާން އުމުރުގައި ލޮލުގެ ފެނުން ދަށްވިޔަސް އަނެއްބައިމީހުންނަށް ލޯމުޅިން އަދިރިނުވެ ކިތައްމެ ދުވަހެއް ހިގައިދާނެއެވެ.
ބައެއް ޑޮކްޓަރުން ވިދާޅުވާގޮތުގައި މިކަމުން ދޭހަވަނީ ލޮލަށް ގިނައިން އަލިއެޅޭ ދިމާ ބޮޑަށް ކަންފަތިވާ ކަމެކެވެ.
އަދި އުފެދުމުގައި ޢައިބު އުފައްދާ އެތައް ބައްޔެއް ރޭއަނދިރިވަ މީހުންގެ ފުށުން ފެނިފައިވުމާއެކު މިފަދަ މީހުން އެތެރެ ހަށީގެ ޑޮކްޓަރުންނަށް ދެއްކުމަކީ ވެސް މުހިއްމު ކަމެކެވެ.
ރޭއަނދިރިވާ މީހުންގެ ފެނުމަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތައް އަޔަސް އެއްވެސް އެއްޗެއް ނުފެންނަވަރަށް ލޯއަނދިރިވަނީ ބަލިޖެހޭމިހުންގެ އެންމެ 0.5 އިންސައްތަ މީހުންނަށެވެ.
ނަތިޖާއަކީ މިބަލިޖެހިފައިވާ މީހުން އަލިތަނަކުން އަދިރިތަނަކަށް ބަދަލުވެއްޖެނަމަ ވަރަށް ގިނައިރުން ނޫނީ ހިޔަނިވެސް ނުވެ ހިގައިދާނެ އެވެ.
ބަލިޖެހޭ ވަރަށް ގިނަ މީހުންނަށް ކުދިކުދި އަލިކޮޅުތަކެއް ލޯކުރިމަތިން މެދުނުކެނޑި ދަތުރުކުރާތަން ވެސް ފެނިދާނެ އެވެ.
ރޯނާ ނުވަތަ ރޯނާވުން ނުވަތަ ރޭއަނދިރިވުން އަކީ އިރުއޮއްސޭވަގުތު ލޮލަށް ތަންތަން ރަގަޅަށް ނުފެންނަގޮތްވާ ބަލި އެވެ.
ހަސަންމަނިކު ބުނާގޮތުގައި އޭނާ 12 ވަރަކަށް ޓީޥީ ޑްރާމާ ސިލްސިލާ ކުޅެފައިވާއިރު ފުރުޞަތުގެ ނަމުގައި އަމިއްލަ ޑްރާމާއެއް ވެސް އުފައްދައި ކުޅެފައި ވެއެވެ.
އަޅުގަނޑަށް އެންމެ ރަގަޅަށް ޖެއްސުނު ރޯލަކަށް ވާނެ ހާޖަރާގެ އަޖައިބު ފިލްމްގައި ދެއަނބިން ގޮވައިގެން އުޅެންޖެހުމުން ޖެއްސުނު ރޯލް.
އެއްދުވަހަކު ހައިވަކަރުގޭ ނަޖުމާ އާއި ދިމާވެގެން އޭނާ ބުނެފި އަޑުން ފޮނުވާ ޕްރޮގްރާމެއްގައި ހަސަން މަނިކަށް ބައިވެރިވާން ކެރިދާނެހޭ.
އަނެއްކާ އޭގެ ދުވަސްކޮޅެއްފަހުން ސަމަރޭ އާއި ދިމާވެގެން ބުނެފި ފީބޯމެންނާއެކު ޓީވީން ދައްކާ ބަހަބަރުގައި ބައިވެރިވާން ކެރޭނެތޯ.
އަދި ބަހަބަރުގައި ފުރަތަމަ ފީބޯމެން ކުޅުނު ދެތިން އެއްޗެއް ފިޔަވައި ހުރިހާ އެއްޗެއް ގައި ވެސް ހަސަން މަނިކު ބައިވެރިވެފައި ވެއެވެ.
މިހާރު ޓީޥީން ދައްކާ އަބުދުލް ފައްތާހުގެ ޓީޥީ ޑްރާމާ ސިލްސިލާ ހިނިތުންވެލާށޭ ކަލާގެ 29 ވަނަ އެޕިސޯޑުން ފެށިގެން ޑްރާމާ ސިލްސިލާ ނިމެންދެން އޭގައި ވެސް ހަސަންމަނިކު ހަރަކާތްތެރިވެފައިވާނޭކަމަށް އޭނާ ބުނެއެވެ.
އެމެރިކާގެ މިޗިގަންގެ ޑެޓްރޮއިޓްގައި ހުންނަ ފިޝަރ ބިލްޑިންގަކީ ދުނިޔޭގެ އެންމެ ރީތި އޮފީސް އިމާރާތުގެ ގޮތުގައި މަޝްހޫރުވެފައިވާ ބިނާއެވެ.
ފިޝަރ ބިލްޑިންގ ގެ 3 ފަންގިފިލާ ހިމެނޭ ލޮބީ ޒީނަތްތެރިކުރުމަށްޓަކައި 40 ވައްތަރުގެ ސަންގުމަރުމަރު ހިލަ ބޭނުންކޮށްފައިވެއެވެ.
މިތަން ފަރުމާކުރި އަލްބަޓްކާން ފުރަތަމަ ޤަސްދުކޮށްފައި އޮތީ އެއްވައްތަރަކަށް ހުންނަ 30 ފަންގިފިލާގެ ދެޓަވަރު ހިމެނޭގޮތަށް މިތަން ފަރުމާކުރުމަށެވެ.
ނަމަވެސް އެއަހަރު ދުނިޔެއަށް ކުރިމަތިވި އިޤުތިޞާދީ ބޮޑު ދަތިކަމެއްގެ ސަބަބުން އެކަން ހުއްޓާލަން ޖެހުނީއެވެ.
އޮޓޯމޯޓިވް ކުންފުންޏެއްކަމަށްވާ ފިޝަރ ބޮޑީ ކުންފުނިން ޚަރަދުކޮށްގެން ޢިމާރާތްކޮށްފައިވާ ފިޝަރ ބިލްޑިންގގައި ހުންނަނީ ޖުމްލަ 30 ފަންގިފިލައއެވެ.
އެމެރިކާގެ ގިނަ އިމާރާތްތަކާ އަޅާބަލާއިރު ނިސްބަތުން ވަރަށް ތިރި ތަނެއްކަމުގައި މިތަން ވިޔަސް މިއީ އަދިވެސް ދުނިޔޭގައި ވިޔަފާރީގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަމުންދާ އެންމެ ރީތި ޢިމާރާތެވެ.
ފިޝަރ ބިލްޑިންގ މިހާރީތިކޮށް ފަރުމާކުރީ ޖޯސެފް ނެދިއެލް ފްރެންޗްގެ އެހީގައި އަލްބަޓް ކާން އެންޑް އެސޯސޮއޭޓްސް ކުންފުނިންނެވެ.
މިޢިމާރާތް ބިނާކޮށް ނިމުނު އަހަރު އާކިޓެކްޓަރަލް ލީގް އޮފް ނިއުޔޯކްގެ ފަރާތުން އެންމެ ރީތި ޢިމާރާތުގެ ގޮތުގައި މިތަން ފާހަގަކުރިއެވެ.
އެހެންކަމުން ކުރިއަރާފައިވާ ގައުމުތަކުގައި އުމުރުން 30 އަހަރުން މަތީގެ އަންހެނުންނަށް ގަވާއިދުން ޕެޕްސްމިއަރ ޓެސްޓްހެދުމަށް އިސްކަން ދެއެވެ.
ޕެޕްސްމިއަރ ޓެސްޓް އަކީ ރަހިމުގެ ދޮރާއި ކައިރި ހިސާބެއްގައި ކަފަބުރެއް ހާކާލައިގެން ނަގާ ދިޔައިން ހަދާ ޓެސްޓެކެވެ.
އަންހެނުންގެ ދަރިމައިވުމުގެ ނިޒާމް ނުވަތަ ނަސްލު އުފައްދާ ނިޒާމް އަށް ޖެހޭ ކެންސަރު ގެ ދެބައިކުޅަ އެއްބައި ކެންސަރު ޖެހެނީ މިގުނަވަނަށެވެ.
މިއީ މުޅި ދުނިޔެއަށް ބަލާއިރު އަންހެނުންނަށް ޖެހޭ ކެންސަރުގެ ވައްތަރުގެ ތެރެއިން ދެވަނަ އަށް އެންމެ އާންމު ވައްތަރެވެ.
މިއީ ތަރައްގީ ވަމުން އަންނަ ގައުމުތަކުގައި ކެންސަރު ޖެހިގެން އަންހެނުން މަރުވުމަށް ދިމާވާ އެންމެ އާންމު ސަބަބުވެސް މެއެވެ.
ރަހިމުގެ ދޮރުގެ ކެންސަރު ޖެހެނީ އެހިސާބުގައި ހުންނަ ސެލްތަކަށް ބަދަލުތަކެއް އައިސް ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން ހުރުމަށް ފަހުގައެވެ.
މާލޭގައި ހިންގަމުންދާ އެންމެ ދުވަސްވީ އަމިއްލަ މަދަރުސާ މަދަރުސަތުލް ޢާލިޔާ ނުވަތަ ޢާލިޔާ ސްކޫލްގެ ބާނީ އަކީ ވެސް ޢަލީ އަހުމަދު އެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތަޢުލީމަށް އޭނާކޮށްފައިވާ ޚިދުމަތުގެ އަގުވަޒަންކުރުމުގެ ގޮތުން އޭނާއަށް ވަނީ ތަޢުލީމަށް ޚިދުމަތްކުރުމުގެ ޝަރަފްވެރިކަމުގެ އިނާމް 1979 ވަނަ އަހަރު ސަރުކާރުން ދެއްވާފައެވެ.
ގެ ނަމުގައި އޭނާގެ ގޭގައި ސުކޫލެއް އުފައްދަވައި އެސުކޫލްގެ ނާޒިރުކަން ކުރައްވަމުން ކިޔަވައިދެއްވަމުން ގެންގޮސްފައި ވެއެވެ.
ދިވެހި ބަހުގެ ގަވާޢިދުގެ ހަމަތައް އޭނާ އުގެނިވަޑައިގަތީ ފަޟީލަތުއްޝައިޚުލް މަރްހޫމް ޙުސެއިން ޞަލާހުއްދީން އުއްތަމަ ފަނޑިޔާރު މަނިކުފާނުގެ އަރިހުންނެވެ.
އަލްމަރުހޫމް ޢަލީ އަޙުމަދު އަކީ ދިވެހި ބަހަށް ވަރަށް ގިނަ ޚިދުމަތްތަކެއް ކޮށްދެއްވި ފަރާތެކެވެ.
ދިވެހި ބަހަށް ކޮށްފައިވާ ޚިދުމަތުގެ އަގު ވަޒަންކުރުމުގެ ގޮތުން ދިވެހި ބަހަށް ޚިދުމަތް ކުރެއްވުމުގެ ރޮނގުން އާންމު ޚިދުމަތުގެ ޝަރަފްވެރިކަމުގެ އިނާމް 1997 ވަނަ އަހަރު ސަރުކާރުން އޭނާއަށް ދެއްވާފައި ވެއެވެ.
އޭނާވަނީ ސަރުކާރުގެ ޚިދުމަތުގައި އިޚްލާޞްތެރިކަމާއެކު 61 އަހަރަށްވުރެ ދިގުމުއްދަތެއްގައި ހޭދަކުރައްވާފައެވެ.
އޭރު ތަހުތުގައި އިންނެވި ރަދުން އައްސުލްތާން މުކައްރަމް މުހައްމަދު އިމާދުއްދީން 3 ވަނަ ސިރީ ނަވަރަންނަ ކީރިތި މަހާރަދުން އަތުލައިގެން ކަންނަން ނޫރައް ގެންގޮސް މަލާބާރީން މާލޭގައި އެމީހުންގެ ވެރިކަން ގާއިމް ކުރިއެވެ.
މިކަން ހިނގުމަށް ދިމާވީ ގައުމަށް ހިޔާނާތް ތެރިވި އަލްގާޒީ ހަސަން ތާޖުއްދީންގެ ދެ ދަރިކަލުންކަމަށްވާ އޭރު ފަނޑިޔާރު ކަލޭގެފާނު މުހައްމަދު ޝަމްސުއްދީނާއި އޭނާގެ އެއްބަނޑު އެއްބަފާ ޙަތީބް އަހްމަދު މުޙިއްޔުއްދީން،
ކަންނަންނޫރަށް ސިޓީއެއް ފޮނުއްވާ އަލީ ރާޖާއަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ވެރިކަން ހޯދައިދެއްވަން ވިދާޅުވުމުންނެވެ.
މި ދުވަސް ފާހަގަ ކުރުމުގެ މަޤުސަދަކީ އެބަތަލު ގެނެސްދެއްވި މިނިވަންކަމާއި ގައުމިއްޔަތު ދެމެހެއްޓުމުގެ ބާރާއި ޖޯޝް ދިވެހިންގެ ހިތްތަކުގައި ދިރުވައި ދެމެހެއްޓުމުންނެވެ.
ހަސަން މަނިކުފާނަކީ މާލެ އަތޮޅު ހުރާ އަލްވަޒީރު ހުސެން ދަހަރާ ތަކުރުފާނުންގެ އަލްވަޒީރު މުހައްމަދު ފާމުލަދޭރި މަނިކުފާނުންގެ ދޮން ހަސަންމަނިކުފާނު ނުވަތަ މުލީގޭ ދޮން ހަސަންމަނިކުފާނެވެ.
ހަސަން މަނިކުފާނު ނުވަތަ ދޮންބަނޑާރައިންގެ އަނބި ކަނބަލުންނަކީ ފެންފުށީ ކަކާ އަޅި ތަކުރުފާނުންގެ އާމިނާ ފާނެވެ.
ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމް އުފެދުމުގައި ދިމާވެފައިވާ އާދަޔާ ޚިލާފު ކަމެއްގެ ސަބަބުން ކުޑަކަމުދާ ތަކެތި ބޭރުކުރަން އުދަގޫވުން
ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމްގެ ކޮންމެވެސް ހިސާބެއްގައި ހިލަކޮޅެއް އުފެދި އޭގެ ސަބަބުން ކުޑަކަމުދާ ތަކެތި ބޭރުނުކުރެވި ގިނައިރުވުން
ކުޑަކަމުނުދެވުމުގެ ސަބަބުން ޖަމާވެފައިވާ ކުޑަކަމުދާ ތަކެތި ބޭރުކުރުމަށްޓަކައި އެނިޒާމަށް ހޮޅިއެއްލެއްވުން
މާބަނޑު އަންހެނުންނަށް މިމައްސަލަ ދިމާވަނީ ބަލިވެ އިނުމުގެ ސަބަބުން ހަށިގަނޑުގައި ދައުރުކުރާ ހޯރމޯންތަކަށް ބަދަލު އައުމާއި،
މީގެ ސަބަބުން ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމްގެ ތެރޭގައި ބެކްޓީރިޔާ ދަތުރުކުރުމަށް ފަސޭހަތަކެއް ވާކަމަށް ބެލެވެއެވެ.
ބަލިޖެހިފައިވާ މީހަކު ސަލާމަތުން ހުރި މީހަކާއެކު ޖިންސީ ގުޅުން ހިންގައިފިނަމަވެސް ބަލި ނަގުލުވެދާނެއެވެ.
ބައެއް ފަހަރު ދަށްބަނޑާއި އުނަގަނޑު މައްޗަށް އުދަގޫވެފައި ހުރުން ނުވަތަ އަރިކައްޓާއި ދިމާލުން ބަނޑުގެ އަރިމަތީގައި ރިހުން
ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމްގެތެރެއަށް ޖަރާސީމް އާންމުކޮށް ވަންނަނީ ކުޑަކަމުދާ ހޮޅީގެ ތެރެއިން ލާފައެވެ.
ބޮޑުކަމުދާ ތަކެތި އެކުލެވޭ ނިޒާމް ނުވަތަ ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމް ގެ ފަހަތު ބައިތަކަކީ އެތަނުގައި ބެކްޓީރިޔާ ފަދަ ޖަރާސީމްތައް ދިރިއުޅޭ ތަނެކެވެ.
ވުމާއެކު ބޮޑުކަމުދިއުމަށްފަހު ތާހިރުވުމުގައި ފަރުވާ ކުޑަކޮށްފިނަމަ އެތަނުގައި އެކުލެވޭ ޖަރާސީމް ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމް އަށް ފޯރުމަކީ ވަރަށް ގާތްކަމެކެވެ.
ދިވެހިންނަށް ޚާއްޞަކޮށް އަންހެނުންނަށް މިމައްސަލަ ދިމާވުމުގައި މިއީ ވަރަށް މުހިއްމު ސަބަބެއްކަމުގައި ފެނެއެވެ.
މިއީ ކުޑަކަމުދާ ހޮޅީގެ ތެރެއަށް ކެމެރާއެއް ލައްވައިގެން މިނިޒާމްގެ އެތެރެ ބަލައިހެދޭ ޓެސްޓެކެވެ.
އަދި މިއީ ޖަރާސީމްގެ އަސަރު މިނިޒާމްގެ އެތެރޭގެ ބައިތަކަށް ކޮށްފައިވާ ކަމަށް ޝައްކުކުރެވި ފުރަތަމަ ދެވުނު ފަރުވާއިން ރަގަޅުނުވާނަމަ ހެދިދާނެ ޓެސްޓެކެވެ.
ސްކޭން ކުރުމަކީ ގުރުދާ އަދި ގުރުތާ އާއި މަސާނާ އަދި ކުޑަކަމުދާ ހޮޅީގައި ހުންނަ މައްސަލަތައް ދެނެގަތުމުގައި އެހީތެރިވެދޭނެ ކަމެކެވެ.
ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމްގެ ބައްޔެއް ޖެހުމުން ދިމާވާ އެންމެ ބޮޑު މައްސަލައަކީ އެކަމާ ބެހޭގޮތުން ޑޮކްޓަރަށް ދައްކަން ލަދުގަނެ،
ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމަށް އެއްވެސް މައްސަލައެއް ޖެހިއްޖެނަމަ ލަސްނުކޮށް ޑޮކްޓަރެއް ނުވަތަ ޞިއްޙީ އެހީތެރިއެއްގެ ލަފާހޯދުމަކީ އެންމެ އިސްކަންދޭންވީ ކަންތަކެވެ.
ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމް އަށް ޖެހޭ ބަލިތަކުގެ ތެރެއިން ގުރުދާއަށް ޖެހޭ ބައްޔެއްކަމުގައިވާ ޕައިއެލޯނެފްރައިޓިސް އަދި މަސާނާ އަށް ޖެހޭ ބައްޔެއް ކަމުގައިވާ މަސާނާ ދުޅަވުން އަކީ ޖަރާސީމެއްގެ ސަބަބުންޖެހޭ ބަލިތަކެކެވެ.
ސަބަބަކީ އަންހެނުންގެ ކުރިމަތިފަރާތު ދޮރު ނުވަތަ ފަރުޖު އާއި ފުރަގަސް ފަރާތު ދޮރު ކައިރިކޮށް ހުރުމާއި،
ފަހުގެ ދިރާސާ އަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ގާތުން ދިނުމަކީ ކުޑަކުދިންނަށް ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމްގައި ޖަރާސީމް އަށަގަތުން ކުޑަކޮށްދޭނެ ކަމެކެވެ.
ބަލީގެ ޖަރާސީމް މިނިޒާމަށް ފެތުރުމަށް މެދުވެރިވާ އެންމެ އާންމު ސަބަބުކަމަށްވާ މަދުން ފެންބުއިމުގެ އާދަ ގިނަބަޔަކު ގެންގުޅޭތީ އެވެ.
ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމަށް ޖެހޭ ބަލީގެ އަލާމާތްތައް ހުރެ ތިރީގައިމިވާ ކަންތައްތަކުން ކަމެއް ފެނިއްޖެނަމަ ލަސްނުކޮށް ޑޮކްޓަރަށް ދައްކަންވާނެއެވެ.
ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމްގައި ޖަރާސީމް އަށަގަތުން އަކީ ބެކްޓީރިޔާ އެއްގެ ސަބަބުން ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމްގެ އެއްވެސް ހިސާބަކަށް އޭގެ އަސަރު ކުރުމެވެ.
ނުވަތަ މަސާނާ އަށް ވާޞިލްވެއްޖެނަމަ އެ ބެކްޓީރިޔާއެއް ކުޑަކަމުދާ ތަކެތީގެ ތެރޭގައި އިތުރުވެ،
އެފް އަދި އިންޓަރނޭޝަނަލް ފައިނޭންސް ކޯޕަރޭޝަން ފަދަ ބައިނަލް އަޤްވާމީ ޖަމްއިއްޔާތަކުން ޚަރަދުދީ އިންތިޒާމްކުރި ވަރަށް ގިނަ ކުރުމުއްދަތުގެ ތަމްރީންކޯސް ތަކުގައި ބައިވެރިވެފައިވެއެވެ.
އެ ޕާލަމެންޓުގައި އޮތް ނިޒާމަކީ ދެރަ މީހުންނަށް ތިރި ގޮނޑިއާއި މާތްމީހުންނަށް އުސް ގޮނޑި ހާއްސަވުމުގެ ނިޒާމެވެ.
މިހާރުވެސް އާބާދީގެ ނިސްބަތުން ރައްޔިތުން ފުރިހަމަގޮތެއްގައި ރެފްރެޒެންޓް ކުރެވޭނެ ނިޒާމެއް ނެތެވެ.
މާލޭގެ 70 ހާސް ރައްޔިތުން ރެފްރެޒެންޓް ކުރަން ދެ މެންބަރުން ތިބޭއިރު ވާވު އަތޮޅުގެ ދެތިން ހާހެއްހާ ރައްޔިތުން ރެފްރެޒެންޓް ކުރަން މިތިބެނީވެސް ހަމަ ދެ މެންބަރުންނެވެ.
އާބާދީގެ ނިސްބަތުން މެންބަރުންގެ އަދަދު ކަނޑައަޅާނީތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯ އޮތީ އަދި ކިރިޔާ ބަހުސްކުރުމުގެ މަރުހަލާގައެވެ.
ދައުލަތުގެ ރިޔާސަތުގެ ފަރާތުން އައްޔަން ކުރައްވާ 8 މެންބަރުންގެ މައްސަލަ ބޮޑުވެ އެއީ ވަލު ދޮރާށިން ވެދެ ވަޑައިގަންނަވާ ބޭފުޅުންކަމުގެ ސިއްކަވެސް ވަނީ ޖެހިފައެވެ.
ގޮނޑިތައް އެތުރިގެންވާ ގޮތާއި ބަހުސްތަކާއި އިންތިހާބު ކުރެވޭ ގޮތާއި އިމްތިޔާޒުތައް މުޅިން އެއްގޮތެވެ.
އިންތިޚާބީ ދާއިރާތައް ނުވަތަ ކޮންސްޓިޓުއެންސީތަކުން ޕާލަމެންޓަށް އިންތިޚާބު ކުރެވޭ މެންބަރުންގެ އަދަދު ކަނޑަ އެޅެނީ އެ ދާއިރާއަކަށް ނިސްބަތްވާ ރައްޔިތުންގެ މަދުގިނަ މިނަށް ބަލައިގެން އެންމެހައި ރައްޔިތުން ހަމަހަމަ ގޮތެއްގައި ރެފްރެޒެންޓް ކުރެވޭނެ ހެންނެވެ.
މިގޮތުން އަޑުއަތޮޅުގެ ސަރަހައްދީ ޕާލަމެންޓް ނުވަތަ އެސެމްބްލީއަށް މެންބަރުން އިންތިހާބު ކުރެވުނު ގޮތީ ހިތަދޫން 17،
ދިވެހީން 1947 ވަނައަހަރާ ހަމައަށް ސިލޯނަށް ވުރެ ދުރަށް ދަތުރުކުރާނަމަ ގެންގުޅެން ޖެހެނީ ސިލޯނުގައި ހުންނަވާ އިގިރޭސި ގަވަރުނަރު ދޫކުރައްވައި އިގިރޭސި ޕާސްޕޯޓެކެވެ.
މިއީ ސިލޯނުގެ އިމިގްރޭޝަނުގެ ފަރާތުން ޗާޕުކޮށް މާލެފޮނުވައި އަދި އެންޓްރީ ވިސާވެސް މާލޭގައި ޖަހައިގެން ދޫކުރި ވަގުތީ ފާހެކެވެ.
ސުވާދީބު ސަރުކާރުން ދެކުނުގެ ތިން އަތޮޅުގައި ތައާރަފު ކުރި ކަހަލަ ޒަމާނީ ޕާސްޕޯޓެއް މުޅި ދިވެހިރާއްޖެއަށް ތައާރަފު ކުރެވުނީ ސުވާދީބު ސަރުކާރުން ޕާސްޕޯޓެއް ހަދައި އޭގެ ތަޖުރިބާ ކުރިތާ ހަ އަހަރުފަހުން 1965 ވަނަ އަހަރުގައެވެ.
އެހެންކަމުން އެސަރުކާރު ދިފާއުކުރާ މީހުންގެ ތެރޭގައިވެސް އަދި ފާޑުކިޔާ މީހުންގެ ތެރޭގައިވެސް ނިކަމެތި އަޅާ ނުހިމެނޭ ހުށީމެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ގާނޫނުއަސާސީ ފުރިހަމައަށް ގަބޫލުކޮށްގެން ހުރި ކިޔަމަންތެރި ޚާދިމަކީމެވެ.
އެހެންކަމުން ބަޔަކު ދިވެހިރާއްޖެ އަލުން ބައިބައިކޮށް އެކި ބޮޑުމިނުގެ ސަރުކާރުތައް ހަދަން ދިމާކުރާކަމަށްވެއްޖެނަމަ އެކަމަކަށް އެންމެ ފުރަތަމަ ދެކޮޅުހަދާ މީހުންގެ ތެރޭގައި ނިކަމެތިއަޅާ ހިމެނޭ ހުށިކަން ކަށަވަރެވެ.
މަގޫދަޑި ސަރުކާރުގެ ނަމުން މި ދިވެހިރާއްޖޭގައި މަޝްހޫރުވެގެން ވަނީ ދެކުނުގެ ތިން އަތޮޅުގައި މީގެ ޒަމާންތަކެއް ކުރިން ގާއިމް ކުޅަ ސަރުކާރެވެ.
އެންމެ ދެކުނުގެ ތަބައީ ތިންއަތޮޅު ފިޔަވައި އެހެން އަތޮޅުތަކުގައި ދެކުނުގެ ސަރުކާރަށް ކިޔައި އުޅުނީ މަގޫދަޑި ސަރުކާރެވެ.
މީހަކަށް އަދި ތަނަކަށް އެއްވެސް ގޮތަކުން ބޭނުމެއް އަދި ފައިދާއެއް ކުރާ އެއްޗަކަށް މަގޫ ގަހާއި އެގަހުގެ ފަތްތައް އެޒަމާނުގައި ނުވެއެވެ.
މި ވައްތަރުގެ ގަހަށް ދެކުނުގެ ތިން އަތޮޅު ފިޔަވައި ރާއްޖޭގެ އެހެން އަތޮޅުތަކުގައި ކިޔާ ނަމަކީ މަގޫގަހެވެ.
ސުވާދީބު ދައުލަތް އެކުލެވިގެންވަނީ ތިން އަތޮޅެއްގެ މައްޗަށް ކަމަށްވާއިރު އެ ދައުލަތް ހިގަމުން ދިޔައީ ފެޑެރަލް ނިޒާމަކަށެވެ.
ނިކަމެތި އަޅާ މިލިޔުން ލިޔާކަމަށް ވަނީ ހަމަކަށަވަރުންވެސް ބަޔަކު ކުޅަކަމެއް ރަގަޅުކަމަކަށް ނުވަތަ ގޯސްކަމަކަށް ހެދުމުގެ ނިޔަތެއް އޮވެގެންނޫނެވެ.
އަދި ބަޔަކު ކުރާ ނުވަތަ ކޮށްފައިވާ ފުރައްސާރަ އަކާއި މަލާމާތަކަށް ރައްދުދީ އެއިގެ ސައްހަކަމާ ދޭތެރޭ ބަހުސް ކުރުމުގެ އެދުމެއް އޮވެގެނެއްވެސް ނޫނެވެ.
ވޭތުވެދިޔަ ތަނުގައި ހިގާފައިހުރި ބައެއް ކަންތައްތަކުގެ ތެރެއިން ކަރުދާހާ ހަމައަށް އައިސްފައިނުވާ އެކަމަކު ކަރުދާހަށް އަންނަންޖެހޭކަމަށް ނިކަމެތި އަޅާ ގަބޫލުކުރާ ކަންތައް ހާމަ ކުރުމަކީ އެނިޔަތެވެ.
ސުވާދީބު ސަރުކާރުގެ ފަރާތުން ކޮށްފައިވާ ތާރީހީ އަނެއް ކަމަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި އެންމެ ފުރަތަމަ ބޭންކެއް އުފެއްދުމެވެ.
ސައްތައިން ސައްތަ ސުވާދީބަށް ހިއްސާ އޮތް ޕީޕަލްސް ބޭންކް އޮފް އައްޑޫ އުފެއްދީ 1960 ވަނައަހަރު އައްޑު އަތޮޅު ހިތަދޫގައެވެ.
އެބޭންކް އުފެއްދުމާ ގުޅިގެން ބޭންކަކުން ސަރުކާރަށާއި އާންމުންނަށް ލިބެންޖެހޭ ހުރިހާ ހިދުމަތެއްވެސް ތައާރަފު ކުރިއެވެ.
ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސްގެ ނަމުގައި މިބޭންކް ހުޅުވުނަސް ދާދިފަހަކާ ޖެހެންދެންވެސް މިބޭންކް ހިންގަމުން އައީ ބަންގާޅު މީހުންނެވެ.
މިޒަމާނުގެ ހޯދުން ތަކުން މަގޫ ގަހަކީ ރާއްޖޭގެ ނާޒުކް ތިމާވެށީގެ ހިމާޔަތުގައި ވަރަށްވެސް މުހިންމުކަން ބޮޑު ގަހެއްކަން ސާބިތުވިޔަސް އެދުވަސްވަރު މަގޫ ގަހަކީ ހުރިހާ މާނައެއްގައި ބޭކާރު ގަހެކެވެ.
ދެކުނުގެ ސަރުކާރަށް މަގޫދަނޑި ސަރުކާރުގެ ނަން ދިންކަމަށް ގަބޫލު ކުރެވެނީ އެއީ އެއްވެސް އުރަތްޕެއް ނެތް ނިކަމެތި ބަލިކަށި ބޭކާރު ސަރުކާރެއްކަން ހާމަކުރުމުގެ ގޮތުންނެވެ.
ޕީޕަލްސް ކައުންސިލް އޮފް އައްޑު އެޓޯލްގެ ފަރާތުން ސުވާދީބު ރައްޔިތުންނަށް 1959 ވަނަ އަހަރުގެ މެއި މަހުން ފެށިގެން ދޫކުރަންފެށި ޕާސްޕޯޓަކީ އެއިރު ދިވެހިން ދަތުރުކޮށް އުޅުނު އޮޅުދޫކަރައިގެ މިނިވަން ސަރުކާރުން ފުރިހަމައަށް ގަބޫލުކޮށް އިހުތިރާމް ކުޅަ ޕާސްޕޯޓެކެވެ.
މީލާދީ ސަނަތުން ސޯޅަވަނަ ސައްތައިން ފެށިގެން މި ތިން އަތޮޅުގެ ތެރެއިން އެންމެ ބިޔަ އަތޮޅުކަމަށްވާ ހުވަދުއަތޮޅަށް އެކަނި ނިސްބަތްކޮށްފައިވެސް ސުވައިދީބޭ ކިޔައި އުޅުނެވެ.
މުޢާވިޔަތު އުފަންވީ އާއިލާ އަކީ އެދުވަސްވަރު މައްކާގެ ވެރިންގެ ކަމުގައި އިސްކޮށް އުޅުނު ބޮޑުންގެ ގޮތުގައި ހިމެނޭ އާއިލާއެވެ.
މުޢާވިޔަތުގެ ބައްޕާފުޅު އަބޫ ސުފިޔާނަކީ އޭރު މައްކާގެ ކާފަރުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އިސްވެރިއެކެވެ.
މަންމައަކީ ބަދުރު ހަގުރާމާގައި ކާފަރުންނަށް ހިތްވަރު ދިނުމުގައި އެންމެ ކުރީގައި ހުރި ހިންދު ބިންތު ޢަތަބަތެވެ.
އަމީރު މުޢާވިޔަތަކީ މީލާދިން 630 ވަނަ އަހަރު މައްކާ ފަތަޚަ ކުރުމާއި ހަމައާއި ޖެހެންދެން ކީރިތި ރަސޫލާއާއި ދެކޮޅުވެރިވެ އުޅުނު މައްކާ މީހުންގެ ތެރޭގައި އިސްކޮށް އުޅުނު ބޮޑެކެވެ.
އަމީރު މުޢާވިޔަތު އިސްލާމްވެ ވަޑައިގަތީ މައްކާ ފަތަޙަ ކުރެވުނު ދުވަހު މުސްލިމުންގެ ފަޢުޖުތަކާއި ހަގުރާމަކޮށް ދެން މޮޅުވެވެން ނެތުމުން އަމީރު މުޢާވިޔަތުގެ ބައްޕާފުޅު އިސްލާމްވެ މުޢާވިޔަތު ވެސް އިސްލާމްވުމަށް ތަކުރާރުކޮށް އަމުރުކުރުމުންނެވެ.
އަމީރު މުޢާވިޔަތަކީ ކީރިތި ރަސޫލާ މައްކާ ފަތަޙަ ކުރެއްވި ދުވަހު ކާފަރުންގެ ތެރެއިން އިސްލާމްދީން ޤަބޫލުކުރި މީހުންގެ ތެރެއިން ރަސޫލާގެ އެންމެ މަޤުބޫލުކަން ހޯއްދެވި އެއްބޭފުޅާއެވެ.
އަމީރު މުޢާވިޔަތަކީ ރަސޫލާގެ ކާތިބުލްވަޙީގެ މަޤާމް އަދާކުރެއްވި ބޭފުޅުންގެ ތެރޭގައިވެސް ހިމެނެވަޑައިގަންނަވާ ބޭފުޅެކެވެ.
ޢުމަރުގެފާނުގެ ޚަލީފާކަމުގައި ސީރިޔާގައި އޮތް ބޭޒަންޓައިން ލަސްކަރާއި ހަގުރާމަކުރުމަށް ލަސްކަރެއް އަމީރު މުޢާވިޔަތުގެ ބޭބެ ޔަޒީދު ބިން އަބޫސުފިޔާނު އިސްކުރައްވާ ފޮނުއްވެވިއެވެ.
މި ލަސްކަރުގައި އާމީ އޮފިސަރެއްގެ ގޮތުގައި މުޢާވިޔަތުގެ ބޭބެ ޔަޒީދު ބިން އަބޫސުފިޔާނުގެ އަރިހުގައި އަމީރު މުޢާވިޔަތު ވެސް ފޮނުއްވެވިއެވެ.
ސީރިޔާއަށް އިސްލާމީ ލަސްކަރު ދަތުރުކޮށް ބޭޒަންޓައިންގެ ލަސްކަރާ ބައްދަލުކޮށް އެލަސްކަރު ސީރިޔާއިން ފަހާލިއެވެ.
މިޙާދިސާއާއި ގުޅިގެން ޢުމަރުގެފާނު އެލަސްކަރުގެ ކޮމާންޑަރެއްގެ ގޮތުގައި އަމީރު މުޢާވިޔަތު ހަމަޖެއްސެވިއެވެ.
އިސްލާމީ ދައުލަތުގެ 3ވަނަ ޚަލީފާ އުމަރުގެފާނު އަމީރު މުއާވިޔަތު މިހޯއްދެވި ކާމިޔާބީ ފާހަގަކޮށް އިސްލާމީ ލަސްކަރުގެ އުތުރު ފައުޖުތަކުގެ ވެރިކަން ހަވާލުކުރެއްވިއެވެ.
އަމީރު މުޢާވިޔަތުގެ ޤަވަރުނަރު ކަމުގައި ޝާމް ކަރަޔާއި މިސްރާއި ސައިޕްރަސް ކަނޑު އޮޅީގެ ދެފަރާތުގައިވާ ގިނަ ސަރަޙައްދުތަކެއް އިސްލާމުން ފަތަޙަ ކުރިއެވެ.
އަމީރު މުޢާވިޔަތު މީލާދީން 647 ވަނަ އަހަރު އިސްލާމީ ލަސްކަރު އިތުރަށް ވަރުގަދަ ކުރައްވާ ބޭޒަންޓައިން އާއި އިތުރަށް ދިމާކުރައްވާ ހަގުރާމަކުރެއްވިއެވެ.
655 ވަނަ އަހަރު ލައިޑްސްގެ ކަޑުގެ ސަރަޙައްދުގައި އޮތް ބޭޒަންޓައިންގެ ކަނޑުގެ ފައުޖް ވަރުގަދަ ހަމަލާތަކަކަށް ފަހު ބަލި ކުރެއްވިއެވެ.
ޚަލީފާ ޢުސްމާން ބިން ޢައްފާން ޚަލީފަކަމުގައި ހުންނަވަނިކޮން މީހަކު އެކަލޭގެފާނު ޝަހީދުކޮށްލުމުން ޚަލީފާކަން ލިބިވަޑައިގަތީ ޢަލީގެފާނަށެވެ.
ޢަލީގެފާނުގެ ޚަލީފާކަން ފެށުމާއި އެކު އެކަލޭގެފާނު އިސްލާމީ އުންމަތުގެ އެންމެހާ ކަންކަން ހަމަ މަގައް އެޅުވުމަށް މަސައްކަތް ފެއްޓެވިއެެވެ.
އެގޮތުގެ މަތިން ސީރިޔާގައި އޮންނަ އިސްލާމީ ލަސްކަރުން އިންސާފުން ބޭރުން ކުރާ ކަންކަން ހުއްޓުވަން އަމުރުކުރެއްވިއެވެ.
އެގޮތުން އަމީރު މުޢާވިޔަތުގެ ލަސްކަރު ބޭޒަންޓައިންގެ ރަށްތައް ހިފުމަށް ފަހު ހާއްސަކޮން ހޯޑްސް ހިފުމަށްފަހު އެރަށުގެ އާސާރީ ބިނާތަކާއި ލޯތައް އެޑެއްސާގެ ވިޔަފާރިވެރިންނަށް ވިއްކި ވިއްކުމުން އެމީހުން 900 ޖަމަލުގެ ލޮއި އެރަށުން ބޭރުކުރިއެވެ.
އިސްލާމީ ތާރީޚު ދިރާސާ ކުރައްވާ ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ޢަލީގެފާނަށް ހެއްދެވުނު އެންމެ ބޮޑު ގޯހަކީ އަމީރު މުޢާވިޔަތާއި ކުރިމަތިލެއް ވުމެވެ.
ޢަލީގެފާނުގެ ޚަލީފާކަން ފެށުމާއި އެކު ޢަލީގެފާނަށް ކުރިމަތިވި ގޮންޖެހުމަކީ ޢުސްމާނުގެފާނުގެ ޝަހީދުކުރި މައްސަލަ ބެއްލެވުމެވެ.
މުޢާވިޔަތު އަޑީގައި ހުންނަވައިގެން ޙަޟްރަތް އައިޝާގެ ފާނާއި ޠޮލްހާގެފާނާއި އަލްޒުބައިރުގެފާނު މެދުވެރި ކުރައްވާ ޢުސްމާނުގެފާނުގެ އަވަހާރަކޮށްލި ގޮތެއް ހޯދުމުގެ ނަމުގައި ކެމްޕެއިންނެއް ފެއްޓެވިއެވެ.
މިކަމުގެ ފަހަތުގައި ފޮރުވިފައިވާ ކަންތައްތަކެއް ހުރިކަމަށް ބުނެ ޢަލީގެފާނަށް ގޮންޖަހަމުން ދިޔައެވެ.
މިމައްސަލަ ހޫނުވެ އިސްލާމީ 4 ވަނަ ޚަލީފާ ޢަލީ ރަލިޔައްއަންޙު ގެ ޚަލީފާ ކަމާއި މެދު ދެބަސްވުން އުފެދުނެވެ.
މިދަޑިވަޅުބަލާ ޢަލީގެފާނުގެ ޚަލީފާކަން އަމީރު މުޢާވިޔަތު ޤަބޫލުފުޅު ނުކުރައްވާކަން އާއްމުކޮށް އިޢުލާން ކުރެއްވިއެވެ.
ނަމަވެސް ގިނަ އާންމު މުސްލިމުން ތިބީ މުޢާވިޔަތުގެ ޤަވަރުނަރުކަމުގެ ދަށުން ލިބޭ މާއްދީ އެހީތެރިކަމުގެ މައްޗަށް ބަރޯސާވެ މުޢާވިޔަތުގެފާނުގެ ފަހަތުގައި އެކަލޭގެފާނަށް ތަބާވެގެންނެވެ.
ޙަޟުރަތު ޢައިޝާގެފާނާއި ޠޮލްހާ ގެފާނާއި އަލްޒުބައިރުގެފާނު އިއްސަފުގައި ފާޅުގައި ޢަލީގެފާންނާއި ދެކޮޅުހެއްދެވިއެވެ.
ބަސަރާގައި ކުރެވުނު ޖަމަލު ހަގުރާމައިގައި ޢަލީގެފާނުގެ ލަސްކަރު ގަދަވެ ޠޮލްހާ އަދި ޒުބައިރު ގަތުލުވެގެން ދިޔައެވެ.
ޢައިޝަތުގެފާނު ހިފާ ހައްޔަރު ކުރެވި ފަހުން ޢަލީގެފާނު އެކަމަނާއަށް މަޢާފުދެއްވާ އެކަމަނާ ރައްކާ ތެރިކަމާއި އެކު މަދީނާއަށް ފޮނުވާލެއްވިއެވެ.
މިގޮތުން އަބޫބަކުރުގެފާނުގެ ހުންނެވި ފިރިހެން ދަރިކަލުން މުޙައްމަދު ބިން އަބީބަކުރު މިމަޤާމަށް އިސްކުރެއްވިއެވެ.
މުޙައްމަދުގެ ޤަވަރުނަރުކަން ފެށުމާއި އެކު މިސްރުގައި މުޙައްމަދާއި ދެކޮޅުވެރިވުމުގެ އޮއިވަރެއް ހިގައިގަތެވެ.
އޭރު މިސްރުގެ ޤަވަރުނަރުކަމުގައި ޢަލީގެފާނު އިސްކުރައްވައިގެން ހުންނެވީ އަބޫބަކުރުގެފާނުގެ ދަރިކަލުން މުޙައްމަދު ބިން އަބޫބަކުރެވެ.
މިޙާދިސާގެ ޚަބަރު ކީރިތި ރަސޫލާގެ އަބިކަބަލުންގެ ގޮތުގައި ހިމެނެވަޑައިގެންނެވި ޢައިޝަތުގެފާނަށް ލިބިވަޑައިގެން ދުވަހުން ފެށިގެން އަވަހާރަވުމާއި ހަމައަށް އެކަމަނާ އެއްގަމު މަހުގެ އެއްވެސް ބާވަތެއް ފަރިއްނުކުޅުއްވާ ކަމުގައި ތާރީޚު ގައިވެއެވެ.
އެއީ ޢައިޝަތުގެފާނު އެއްބަޑުއެއްބަފާ ބޭބެ މުޙައްމަދު ބިން އަބީބަކުރު އެފަދަ ގޮތަކަށް އިސްލާމީ ލަސްކަރުން މަރާލުން އެކަމަނާއަށް ޤަބޫލުފުޅު ނުކުރެއްވިގެން ކަމުގައިވެއެވެ.
މީލާދިން 657 ވަނަ އަހަރު ޢަލީގެފާނު ޖަމަލު ހަގުރާމައިން މޮޅުވުމާއި އެކު ސާމުކަރައާއި ދިމާލަށް މިސްރާބުޖެހިއެވެ.
އެއީ އަމީރު މުޢާވިޔަތުގެ ލަސްކަރާއި ހަގުރާމަ ކުރައްވާ ސާމްކަރަ ޢަލީގެފާނުގެ ބާރުގެ ދަށައް ގެނައުމަށެވެ.
މިގޮތުން ސީރިޔާގެ ދެކުނުގެ ރަށެއްކަމުގައިވާ ޔުފްރާދާއި ހަމައިން އަމީރު މުޢާވިޔަތުގެ ލަސްކަރާއި ބައްދަލުވެ މަޝްހޫރު ސިއްފިން ހަގުރާމަ ފެށުނެވެ.
އޭގެތެރޭގައި ރަސޫލާގެ އަރިސް ޞަޙާބީއެއް ކަމުގައިވާ އުމުރުން 95 އަހަރުވެފައިވާ ޢަމްރު ބިން ޔާސިރު ހިމެނެވަޑައިގަންނަވައެވެ.
މިހަގުރާމާގައި ލޭއޮހޮރުވުން ގިނަވެ ހަގުރާމަ އެއްވެސް ފަރާތަކަށް ކާމިޔާބު ނުލިބި ދިގުލަމުންދާތީ އަމީރު މުޢާވިޔަތުގެފާނުގެ ފަރާތުން މައްސަލަ ހައްލުކުރުމަށް ވަކީލަކު ހަމަޖެއްސުމަށް އެދުނެވެ.
އަދި އެއީ އިސްލާމުން އިސްލާމުންނާ ކުރާ ހަގުރާމައެއް ކަމަށް ވުމާއިއެކު އޭރު އިސްލާމުން ހަގުރާމަކުރަމުން އައި ބޭޒަންޓައިނުން ބަލިކުރުމަށް މިހަގުރާމައިގެ ސަބަބުން އަސަރުކުރާނެކަމަށް ބުނެއެވެ.
މުޢާވިޔަތު ހަމަލާ ބަދަލުކުރުން ހުއްޓާލުމަށް އިޢުލާނު ކުރުމުން ޢަލީގެފާނު އެކަން ޤަބޫލުފުޅު ކުރެއްވިއެވެ.
މިއެއް ބަސްވުމުގެ ސަބަބުން ޢަލީގެފާނުގެ ބައިވެރިންގެ ގޮތުގައި ތިބި ހަވާރިޖުން ޢަލީގެފާނާއި ދެބަސްވެ ޢަލީގެފާނު ދޫކޮށް ދިޔައެވެ.
ޢަލީގެފާނުގެ ގާތް މީހުންގެ ބަހަށް ނުބަލާ ޢަލީގެފާނު އަމީރު މުޢާވިޔަތުގެ ސުލްޙައިގެ ހުށައެޅުންތަކަށް ޢަލީގެފާނު އެއްބަސް ވެލެއްވިއެވެ.
އެއީ އެވަގުގެ ޙާލަތާއި އިސްލާމުންގެ ގިނަބަޔަކު ޝަހީދުވެ ލަސްކަރަށް އިތުރު ގެއްލުންވެ އިސްލާމީ އުންމަތް ހަލާކުގެ ތެރެއަށްހިގައިދާނެކަމަށް ބައްލަވާފައެވެ.
އިސްލާމީ ތާރީޚު ގައި މުޢާވިޔަތުގެފާނުގެ ދަރިކަލުން ޔަޒީދަކީ އިސްލާމީ ލީޑަރެއްކަމުގައި ޤަބޫލެއް ނުކުރެއެވެ.
އަމީރު ޔަޒީދުގެ ޚަލީފާކަމަކީ އިސްލާމް ދީން ބައިބައި ކުރި ދުވަސް ތަކެއްކަމުގައި ތާރީޚް ލިޔުންތެރިން ފާހަގަކުރެއެވެ.
އަމީރު ޔަޒީދުގެ އަމުރަށް ކަރުބަލާގައި ހިންގި ލޭ އޮހޮރުވުމަކީ އިސްލާމީ ތާރީޚުގައި ކަޅުއަކުރުން ފެވިފައިވާ ހާދިސާ އެކެވެ.
އަމީރު ޔަޒީދުގެ ޚަލީފާކަމަށް ފަހު އުމަވީ ދައުލަތުގެ ޚަލީފާއަކަށްވީ އަމީރު ޔަޒީދުގެ ބޭފުޅެއްކަމުގައިވާ މުޢާވިޔަތު އެވެ.
އަމީރު މުޢާވިޔަތަށް ކާފަވިދާޅުވާ މުއާވިޔަތުގެ ވެރިކަމުގެ ވަރަށް ކުރީކޮޅު އިސްތިއުފާދެއްވާ މުސްލިމުންނަށް އެބައިމީހުން އެދޭ ވެރިއަކު އައްޔަންކުރުމަށް ފުރުސަތު ދެއްވިއެވެ.
އެއެއްބަސްވުމުގައި މުޢާވިޔަތައް ފަހު ޚަލީފާކަން ޙަސަންގެފާނަށް ދިނުމަށް އަމީރު މުޢާވިޔަތު އެއްބަސްވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ.
އަދި މުޢާވިޔަތުގެ ޚަލީފާކަމުގައި ޙަސަންގެފާނު އާންމު ދިރިއުޅުއްވުމެއްގައި މަދީނާގައި އުޅުއްވުމަށް އެއްބަސްވެލެއްވިއެވެ.
އިސްލާމީ ތާރީޚް ފާހަގަ ކުރާގޮތުގައި ޙަސަންގެފާނުގެ އެއްބަސްވުމާއި ހަމައިން އުމަވިއްޔަ ދައުލަތް އުފެދުނީއެވެ.
މުޢާވިޔަތުގެފާނު އަވަހާރަވީ 6 މޭ 680 އަހަރު ފަލަވުމުގެ ސަބަބުން ޖެހިވަޑައިގެންނެވި ސްޓްރޯކެއްގެ ސަބަބުންނެވެ.
ޚަލީފާ އަވަހާރަ ވުމާއި ގުޅިގެން މުސްލިމުންގެ ތެރޭގައި ޚަލީފާއަކު އައްޔަނުކުރުމަށް މަސައްކަތް ކުރެވުނެވެ.