polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Treuliodd ei amser yn y carchar yn Abertawe a Brixton yn barddoni gan ysgrifennu'r cerddi ar bapur tŷ bach y carchar; fe'u cyhoeddywd yn y gyfrol Canu'r Carchar ac mae'r gwreiddiol i'w cael yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth.
Bridiau mynydd Cymreig - yn cynnwys Defaid Mynydd, Defaid Mynydd De Cymru, Defaid Duon Mynydd, Torddu, Penfrith , Maesyfed a.y.b. Defaid bychain a gwydn ydynt, yn enwedig y Defaid Mynydd wedi cynefino i'r mynydd-dir agored.
Mae tystiolaeth archeolegol o gerflunwaith a ddarganfuwyd ar safleoedd yn Iran yn awgrymu y gallai amaethwyr cynnar fod wedi dechrau dewis defaid gwlanog tua 6,000 CC,Weaver, p. 11 ac mae'r dillad gwlân gwehyddu cynharaf wedi'u dyddio i ddwy neu dair mil o flynyddoedd yn ddiweddarach.
Dengys cloddiadau archaeolegol, tua 6,000 CC, yn ystod y cyfnod Neolithig o gynhanes, fod y bobl Castelnofiaidd, a oedd yn byw o amgylch Châteauneuf-les-Martigues ger Marseille heddiw yn ne Ffrainc, ymhlith y cyntaf yn Ewrop i gadw defaid dof.
Ceir defaid gwyllt mewn sawl rhan o Ewrasia, megis yr argali , dafad yr eira a'r wrial , yn ogystal â'r ddafad hirgorn o Ogledd America, ond anifeiliaid dof a fegir am eu gwlân a'u cig yw defaid yn bennaf, a hynny ers canrifoedd lawer.
Roedd y de-ddwyrain yn derbyn gwasanaeth Television Wales and West (Television Wales and the West sef "Teledu Cymru a'r Gorllewin ") o Gaerdydd a Bryste, ac roedd glannau'r gogledd mor bell â Llandudno, ac ardal Wrecsam yn derbyn gwasanaeth o Fanceinion - Granada yn ystod yr wythnos, ac ABC dros y penwythnos.
Fis ar ôl y brwydr ysgrifennodd Machen stori fer, The Bowmen, a gafodd ei chyhoeddi yn yr Evening News, stori oedd yn disgrifio saethwyr nefol, o ddyddiau Agincourt, yn ymddangos yn y nefoedd a saethu ei saethau ar yr Almaenwyr ac felly'n osgoi gorchfygiad.
Ym 1884 cynhyrchodd ei lyfr cyntaf, The Anatomy of Tobacco, a llwyddodd i drefnu ei gyhoeddiad gan George Redway o Covent Garden, llyfrwerthwr ac argraffwr oedd yn ddigon hoff o allu Machen i gynnig gwaith iddo fel isolygydd ar y cylchgrawn Watford's Antiquarian.
Er hynny, collodd ei swydd gyda'r Evening News ym 1919 ar ôl cyhoeddi ysgrif goffa i'w gyn olygydd, yr Arglwydd Alfred Douglas, a oedd yn dal yn fyw mewn gwirionedd, ac a oedd yn anhapus am rai o'r pethau roedd Machen wedi ysgrifennu amdano.
Am y tro cyntaf, gofynnwyd i leygwr fod yn olygydd y gyfrol, nid o ran ei wybodaeth Ysgrythurol, ond, mae'n debyg, oherwydd nad oedd ymhlith yr offeiriaid Cymraeg neb oedd yn gystal ysgolhaig Cymraeg â Richard Morris, Llundain, un o Forrisiad Môn.
Beth bynnag, wedi Beibl Cromwell, bu'n rhaid i'r Cymry aros chwarter canrif am argraffiad arall, ac er nad oes llysenw traddodiadol i hwnnw, 'does dim dwywaith mai Beibl Stephen Hughes, y golygydd, neu Beibl y Welsh Trust, y cyhoeddwyr ddylai fod yn enwau ar argraffiad 1677.
Mae gan ymchwil botanegol gymwysiadau amrywiol wrth ddarparu prif fwydydd, deunyddiau megis pren, olew, rwber, ffibr a chyffuriau, mewn garddwriaeth fodern, amaethyddiaeth a choedwigaeth, lluosogi planhigion, bridio ac addasu genetig, yn y synthesis o gemegau a deunyddiau crai ar gyfer adeiladu a chynhyrchu ynni, mewn rheolaeth amgylcheddol, a chynnal bioamrywiaeth.
Dechreuodd botaneg yn y cyfnod cynhanes gyda llysiau rhinweddol gydag phobol yn ymdrechu'n gynnar i adnabod - ac yn ddiweddarach amaethu - planhigion a oedd yn fwytadwy, yn wenwynig, ac o bosibl yn feddyginiaethol, gan ei wneud yn un o'r ymdrechion cyntaf i ymchwilio ac arbrofi.
Yn draddodiadol, mae botaneg hefyd wedi cynnwys astudiaeth o ffyngau ac algâu a hynny gan ymeicolegydd a'r ffeicolegydd, yn y drefn honno, gydag astudiaeth o'r tri grŵp hyn o organebau yn parhau o fewn maes diddordeb y Gyngres Fotaneg Ryngwladol.
Yn y 19g a'r 20g, datblygwyd technegau newydd ar gyfer astudio planhigion, gan gynnwys dulliau microsgopeg optegol a delweddu celloedd byw, microsgopeg electron, dadansoddiad o rif cromosom, cemeg planhigion a strwythur a swyddogaeth ensymau a phroteinau eraill.
Megis ffurfiau bywyd eraill ym mioleg, gall planhigion cael eu hastudio o safbwyntiau gwahanol, o'r lefel moleciwlaidd, genetig a biocemegol trwy organebau, celloedd, meinweoedd, organau, unigolion, poblogaethau planhigion, a chymunedau planhigion.
Bu digwyddiad od yn y gêm yn erbyn Lloegr ym Mryste y flwyddyn honno, pan chwaraewyd y gêm mewn niwl tew, a chafodd Rhys Gabe a Percy Bush hyd i'r bêl y tu allan i linell 25 Lloegr heb i unrhyw un o chwaraewyr Lloegr sylweddoli hynny.
Cefnodd ysgolheigion crefydd ar y farn honno i raddau helaeth yn y 19g o blaid y dilyniant esblygiadol o eneidyddiaeth trwy amldduwiaeth i undduwiaeth, ond erbyn 1974, roedd y ddamcaniaeth hon yn llai cyffredin, a daeth safbwynt diwygiedig tebyg i un Lang yn fwy amlwg.
Yn fwy diweddar, mae Karen Armstrong ac awduron eraill wedi dychwelyd at y syniad o ddilyniant esblygiadol yn dechrau gydag eneidyddiaeth, a ddatblygodd yn amldduwiaeth, a ddatblygodd yn henotheistiaeth, a ddatblygodd yn undduwiaeth, a ddatblygodd yn wir fonolatri wir.
Yn Tsieina, roedd y system 'ffydd uniongred' a goleddwyd gan y mwyafrif o bobl ers o leiaf Brenhinllin Shang tan y cyfnod modern, yn canolbwyntio ar addoli Shangdi (yn llythrennol "Uwchben Sofran", a gyfieithir yn gyffredinol fel "Duw") neu Nefoedd, fel grym hollalluog.
Mae’r diffiniad ehangach o undduwiaeth yn nodweddu traddodiadau Bábiaeth, y Ffydd Bahá’í, Cao Dai , Cheondoism , Cristnogaeth, Deistiaeth, ffydd Drwsiad Eckankar, Siciaeth, sectau Hindŵaidd megis Shavisiaeth a Vaish, Islam, Iddewiaeth, Mandaeiaeth, Rastafari, Seicho no Ie, Tenrikyo , Yasidiaeth, a Zoroastriaeth, ac mae elfennau o feddwl cyn-fonotheistaidd i'w cael mewn crefyddau cynnar megis Ateniaeth, crefydd hynafol Tsieina, ac Iahwiaeth.
Mae'r cysyniad o undduwiaeth foesegol, sy'n dal bod moesoldeb yn deillio o Dduw yn unig a bod ei ddeddfau yn ddigyfnewid, yn digwydd gyntaf mewn Iddewiaeth, ond sydd bellach yn un o ddaliadau craidd y crefyddau monotheistaidd mwyaf modern, gan gynnwys Zoroastriaeth, Cristnogaeth, Islam, Siciaeth, a'r Ffydd Bahá’í.
Gwahaniaethir undduwiaeth oddi wrth henotheistiaeth, cyfundrefn grefyddol lle mae'r crediniwr yn addoli un duw heb wadu y gall eraill addoli gwahanol dduwiau gyda'r un dilysrwydd, ac undduwiaeth, adnabyddiaeth o fodolaeth llawer o dduwiau ond gydag addoliad cyson un duw yn unig.
Cyfeiria’r teitl at amser rhyfeloedd gwahanol yn Ffrainc pan nad oedd milwyr Llydewig, ffermwyr y rhan fwyaf, nad oedd yn medru fawr o Ffrangeg, ac wrth fartchio roedd y sarjant yn gweiddi arnynt plouz-foenn yn lle un-dau neu droit-gauche.
Cofiaf innau stori debyg gan dad i Richard Williams, am filwyr uniaith Cymraeg yn y rhyfel gyntaf yn martchio i synnau “gwellt-gwair” am yr un rheswm, a’r ymadrodd wedi parhau ar fferm y teulu i helpu Richard fel plentyn bach i wahaniaethu ei law chwith a’i law dde.
Yn ystod oes iâ'r Pleistosen, a ddechreuodd dros 600,000 o flynyddoedd yn ôl, a hyd at oes y Rhewlifiant Anglia tua 475,000 o flynyddoedd yn ôl, roedd llwybr yr afon yn dra gwahanol i'r hyn ydyw heddiw.
Mae'n tarddu yn Swydd Gaerloyw ac yna'n llifo rhwng Swydd Gaerloyw a Wiltshire, rhwng Berkshire a Swydd Rydychen, rhwng Swydd Rydychen a Swydd Buckingham, rhwng Swydd Buckingham a Surrey, rhwng Surrey a Middlesex, a rhwng Essex a Chaint.
Er iddi gael ei hail-ethol gyda mwyafrif dechau o 1929 pleidlais ym 1950 pe bai hi wedi ymwrthod a'r swydd ac ymuno a'r Blaid Lafur, siawns y byddai wedi gallu sefyll yn ymgeisydd Llafur ym Môn a chadw ei sedd ym 1951.
Ym 1928, yn dilyn ymgyrch lechwraidd gan ei rhieni, cafodd Megan ei dewis yn ymgeisydd y Blaid Ryddfrydol ar gyfer etholaeth Sir Fôn yn lle'r deiliad Syr Robert Thomas ac ar 30 Mai, 1929, cafodd ei hethol i Dŷ’r Cyffredin, y ferch gyntaf erioed i'w hethol yn AS o Gymru.
Creodd Deddf 1536 bump o siroedd newydd: Sir Drefaldwyn, Sir Ddinbych, Sir Faesyfed, Sir Frycheiniog a Sir Fynwy yn ychwanegol at y chwe sir oedd eisoes yn ffurfio 'tywysogaeth' Cymru: Sir Aberteifi, Sir Feirionnydd, Sir Fôn, Sir Gaerfyrddin, Sir Gaernarfon a Sir y Fflint a'r siroedd 'palatin' Penfro a Morgannwg a oedd eisoes yn rhan o'r Mers.
Roedd Deddfau "Uno" 1536 a 1542, sy'n derm camarweiniol, yn ddwy ddeddf a basiwyd yn San Steffan i "gorffori" Cymru'n wleidyddol â theyrnas Lloegr yngyd â'i "huno a'i chysylltu" â hi, ac i ddileu'r iaith Gymraeg.
Defnyddiwyd y term 'Deddfau Uno' gan y barnwr Syr John Alun Pugh, mewn darlith a draddodwyd yn ystod Ysgol Haf Plaid Genedlaethol Cymru 1936, ond mae Owen M. Edwards yn cyfeirio at '"The Act of Union" of 1535' yn ei gyfrol Wales yn 1901 .
Yn 1841, daeth Seland Newydd yn wladfa o fewn yr Ymerodraeth Brydeinig, ac ym 1907 daeth yn arglwyddiaeth ; enillodd annibyniaeth statudol lawn ym 1947, ac arhosodd brenhiniaeth Prydain yn bennaeth y wladwriaeth, sef pyped mewn enw'n unig.
Nid ydym yn gwybod faint o ffyngau a gofnodwyd o Seland Newydd, gan gynnwys rhywogaethau sy'n ffurfio cen, ac nid yw cyfran y ffyngau hynny sy'n endemig yn wybyddus, ond mae un amcangyfrif yn awgrymu y ceir tua 2,300 o rywogaethau o ffyngau sy'n ffurfio cen yn Seland Newydd ac mae 40% o'r rhain yn endemig.
Mae gan rannau deheuol a de-orllewinol Ynys y De hinsawdd oerach a chymylog, gyda thua 1,400–1,600 awr; rhannau gogleddol a gogledd-ddwyreiniol Ynys y De yw ardaloedd mwyaf heulog y wlad ac maent yn derbyn tua 2,400–2,500 awr.
Profodd Hendrik Brouwer fod tir De America yn ynys fach ym 1643, ac ailenwyd cartograffwyr o’r Iseldiroedd yn "" o'r Lladin, ar ôl yn yr Iseldiroedd o'r enw "Zeeland". Yn ddiweddarach, Seisnigwyd yr enw hwn i "New Zealand" ac oddi yno i'r Gymraeg fel "Seland Newydd".
Yn 1920 fe gyhoeddodd y Blaid Natsïaidd rhaglen 25-Pwynt a oedd yn cynnwys syniadau: gwrth-lywodraeth, syniadau Almaen gyfan, hiliaeth, gwrth-semitiaeth, Darwiniaeth Cymdeithasol, eugenics, gwrth-gomiwnyddiaeth, totalitariaeth a'u gwrthwynebiad i economeg a rhyddfrydiaeth gwleidyddol.
Y wedd fwyaf eithafol ar Ffasgaeth, "Sosialaeth Genedlaethol" oedd yr enw swyddogol ar Natsïaeth, oedd wedi'i seilio ar oruchafiaeth honedig yr hil Ariaidd, ac yn benodol y pobloedd Almaenig, dros bob hil arall, yn enwedig Slafiaid ac Iddewon.
Ond nid acen yw'r unig wahaniaeth rhwng yr ieithoedd llafar gan fod geirfa a chystrawen hefyd yn amrywio o un ardal i'r llall, yn enwedig rhwng gwledydd am fod pob gwlad â'i diwylliant â'i gweinyddiaeth ei hun ac yn bathu termau newydd, gwahanol i'w gilydd.
Ceir niferoedd sylweddol o ddysgwyr Almaeneg yn yr Iseldiroedd, Sgandinafia, o amgylch y môr Baltig, Slofenia, Croatia, Gwlad Pwyl, Japan, Bosnia-Hertsegofina, ardaloedd Rwmanaidd y Swistir, Serbia, Hwngari, Montenegro, Macedonia a Bwlgaria.
Yn lle mabwysiadu teip Rhufeinig tueddai'r Almaen i lynu wrth deip llythyren-ddu, yn arbennig yr amrywiadau Almaenig schwabacher a fraktur arni, ac erbyn y 18g daethpwyd i ystyried llythyren ddu, a ddefnyddiwyd gan Luther a Dürer, fel symbol o'r hunaniaeth Almaenig.
Ar y dechrau fe gefnogodd y Natsïaid lythyren ddu yn hytrach na Rhufeinig, a ddefnyddiwyd i gryn raddau hefyd (yn arbennig ar gyfer llyfrau â chylchrediad rhyngwladol megis gweithiau gwyddonol; Rhufeinig a ddefnyddid ar deipiaduron), ond yn ystod yr Ail Ryfel Byd gyda golwg ar draarglwyddiaethu'r byd fe wnaethon nhw wahardd llythyren ddu gan ddisgrifio schwabacher yn gwbl gyfeiliornus fel teip Iddewig.
Ar y naill law bu i'r bobl Westfränkisch a reolai diroedd y gorllewin fabwysiadu iaith Romáwns y brodorion; ar y llaw arall roedd pobl y tiroedd dwyreiniol, yr Ostfrankenreich, yn cynnwys llwythau eraill heblaw am y Ffranconiaid, megis yr Alemaniaid, y Fafariaid, y Thwringiaid a'r Sacsoniaid.
Gelwir y tafodieithoedd hyn, sef Alemanneg, Bafareg, Ffranconeg y Dwyrain, Ffranconeg y Rhein, Canol Ffranconeg ac Canol Almaeneg y Dwyrain, yn dafodieithoedd Hochdeutsch, sef Uchel Almaeneg neu Almaeneg Safonol.
Dros gyfnod, yn enwedig yn sgil y Diwygiad Protestannaidd, fe ymdreiddiodd Uchel Almaeneg drwy ogledd yr Almaen hefyd, fel iaith ysgolion a materion swyddogol, ar draul y tafodieithoedd Isel Almaeneg , sef Plattdeutsch, Niedersächsisch, a Niederfränkisch.
Yn ôl ymholiad y Ständigen Arbeitsgruppe Deutsch als Fremdsprache sydd yn perthyn i Swyddfa Dramor yr Almaen a Sefydliad Goethe, ymhlith cyrff eraill, roedd y niferoedd mwyaf o ddysgwyr Almaeneg yn 2000 i'w cael yn y gwledydd canlynol:
Yn wahanol i fwyafrif gwledydd Ewrop, lle mae'r iaith safonol yn seiliedig ar dafodiaith y brifddinas, mae Almaeneg safonol yn deillio o ryw fath o gyfaddawd rhwng y tafodieithoedd Canol ac Uwch sy'n perthyn i'r tiroedd i'r de o'r llinell Benrather.
Hi oedd iaith y canolfannau gweinyddol a masnachol ar draws y tiroedd Habsbwrg hyd at ganol y 19eg ganrif, e.e. ym Mhrâg a Bwdapest, ond nid pob tref Habsbwrg a siaradai Almaeneg, e.e. arhosodd Milan yn Eidaleg ei hiaith.
Roedd Deddf Uno 1536 a 1542 wedi deddfu mai Saesneg yn unig fyddai iaith y llysoedd a sefydliadau gweinyddol a chyhoeddus Roedd Deddf Llysoedd 1942 wedi rhoi yr hawl i ddefnyddio'r Gymraeg tra bod y siaradwr Cymraeg dan fantais wrth siarad Saesneg, ond roedd hyn yn cael ei ddiffinio yn gyfyng iawn.
Disgrifiodd Cymdeithas yr Iaith y penderfyniad fel "anghredadwy" gan rybuddio fod hyn yn mynd â darlledu Cymraeg "yn ôl i'r 1970au pan nad oedd S4C yn bodoli. Y gwir yw, erbyn 2015, mae'n bosib fydd na ddim sianel ar ôl i'r BBC gymryd drosodd oherwydd toriadau Jeremy Hunt." Cyhoeddodd Awdurdod S4C eu bod am wneud cais am adolygiad barnwrol o'r modd y penderfynwyd ar y newidiadau hyn a'r sail cyfreithiol iddynt.
"Dros y degawdau diwethaf, fe ddaeth S4C â statws i'r iaith, a hynny drwy gyfoeth y rhaglenni a'r ffilmiau yr oedd yn ei darlledu. Lle'r oedd corff annibynnol yn gwneud penderfyniadau darlledu yn seiliedig ar arbenigedd mewn cynllunio ieithyddol, bellach mae dryswch llwyr. Trwy gynnal eu trafodaethau y tu ôl i ddrysau caeedig yn Llundain, mae'r Llywodraeth Brydeinig wedi tanseilio a sarhau holl ddarlledu yng Nghymru."
"Maen nhw wedi ein hamddifadu o unrhyw gynllunio hirdymor ar gyfer darlledu trwy gyfrwng y Gymraeg, a'n cyfyngu i ryw dair neu bedair blynedd yn unig. Fe gymerodd hi flynyddoedd o ymgyrchu i sefydlu'r Sianel, a bu hi'n gwasanaethu pobl Cymru i safon uchel am 28 oed. Cwta wythnos a gymerodd hi i'r Llywodraeth Brydeinig dynnu'r plwg. Mae'n anghredadwy."
Mae S4C hefyd yn derbyn arian am werthu hysbysebion ond bu gostyngiad yn lefel yr incwm o hysbysebu wrth i wylwyr droi at ddulliau digidol o dderbyn eu gwasanaethau teledu, gan mai dim ond ar analog yr oedd S4C yn gallu gwerthu hysbysebion o gwmpas rhaglenni Saesneg Channel 4.
Ar ôl diffodd analog mae'r Sianel yn ceisio incwm masnachol o sawl ffynhonnell yn cynnwys hysbysebion ar y teledu ac ar wasanaethau arlein; drwy bartneriaethau masnachol; gwerthiant rhaglenni a chyd-gynhyrchu ac ecwiti mewn prosiectau a chwmniau digidol.
Ar 1 Tachwedd 2010, ysgrifennodd arweinwyr y pedair prif blaid yn y Cynulliad Cenedlaethol - sef Nick Bourne , Carwyn Jones , Ieuan Wyn Jones a Kirsty Williams - lythyr ar y cyd at David Cameron, Prif Weinidog y DU yn galw ar lywodraethau Cymru a'r DU i gomisiynu adolygiad annibynnol o gynlluniau'r llywodraeth Brydeinig ar gyfer S4C.
Ar yr adegau pan nad oedd sianel analog S4C yn darlledu yn Gymraeg dangoswyd rhaglenni Channel 4 a gynhyrchwyd i weddill y Deyrnas Unedig, ond daeth hyn i ben pan diffoddwyd teledu analog yng Nghymru yn 2009 a 2010 fel rhan o'r Newid i Ddigidol yng ngwledydd Prydain.
Mae'r ffaith bod rhai llwythau niferus o ran canran y boblogaeth a nifer sylweddol o bobl yng ngogledd gorllewin Cenia yn siarad ieithoedd nad ydynt yn rhan o'r teulu iaith Bantu yn rhwystro'r iaith Swahili rhag treiddio'n rhwydd fel ail iaith cyffredin yn Cenia.
Mae Swahili yn iaith frodorol i lwythau'r Swahili, sy’n byw ar nifer o’r ynysoedd ger Dwyrain Affrica gan gynnwys Sansibar a Pemba a Mayotte, ac ar arfordir Dwyrain Affrica, o ddeheudir Somalia, trwy Cenia a Tansanïa hyd at ogledd Mosambic.
Cyn annibyniaeth yr oedd y weinyddiaeth Brydeinig eisoes wedi ceisio defnyddio Swahili yn iaith swyddogol ochr yn ochr â Saesneg, gan ddysgu Swahili yn yr ysgolion i'r diben hwn, ond rhoddwyd y cynlluniau hyn heibio yng ngwyneb gwrthwynebiad pobl y Baganda.
Yn 1164, ymunodd y Gymru rydd gyfan, sef teyrnasoedd Gwynedd, Powys a Deheubarth, ynghyd ag arglwyddi Cymreig Rhwng Gwy a Hafren, ag Owain Gwynedd yn ei ryfel dros gadw ymreolaeth y Gymru frodorol yn erbyn Harri II.
Erbyn tua 1118 yr oedd Gruffudd yn rhy hen i arwain mewn rhyfel ei hun, ond gallodd ei feibion Cadwallon ap Gruffudd, yr hynaf o feibion Gruffudd, Owain ac yn ddiweddarach Cadwaladr ap Gruffudd, ymestyn ffiniau Gwynedd ymhell i'r dwyrain.
Birmingham yw dinas ail fwyaf y Deyrnas Unedig ar ôl Llundain, ac mae hi'n ffurfio rhan sylweddol o ardal ddinesig Gorllewin Canolbarth Lloegr, a oedd â chyfanswm o 2,736,460 o bobl yn byw yno yn 2011 ac chynhwysa nifer o drefi a dinasoedd cyfagos megis Solihull, Wolverhampton a threfi'r Black Country.
Hen enw arall ar yr ynys yn ôl traddodiad yw Ynys Lannog, , sy'n cyfeirio at yr arwr chwedlonol Helig ap Glannog a'r chwedl am ei lys a aeth dan ddŵr; mae'n bosbil fod yr enw hwn ar yr ynys yn gynharach na'r enwau eraill i gyd.
Testun rhyfeddod ynglŷn â hwy yw, pan gaffer hwynt weithiau, fel y digwydd ar dro, yn anghytûn â'i gilydd o achos nwydau dynol, ar unwaith, y mae llygod pitw bach, y mae'r ynys yn orlawn ohonynt, yn bwyta ac yn halogi eu holl fwydydd a'u diodydd.
Er mor llwyddiannus fu’r Rhyddfrydwyr yn Etholiad Cyffredinol 1906 bu newid yn hinsawdd gwleidyddol y wlad ar ol y Rhyfel Byd Cyntaf ac o’r 1930au ymlaen y Blaid Lafur oedd y blaid rymusaf yng Nghymru gan ennill ei chadarnleoedd yn y De a’r gogledd-ddwyrain.
Erbyn diwedd y 19eg ganrif dim ond hanner y boblogaeth oedd yn medru'r Gymraeg - canlyniad nifer o ffactorau cymhleth, gan gynnwys dyfodiad y rheilffyrdd i Gymru a'r mewnlifiad o filoedd o bobl o Loegr i weithio yn bennaf yn ardaloedd diwydiannol y wlad.
Enillodd y Blaid Lafur Etholiad Cyffredinol ym mis Mai 1997, ac ym mis Gorffennaf yr un flwyddyn fe gyhoeddodd y llywodraeth newydd Bapur Gwyn, 'Llais dros Gymru', a oedd yn ddisgrifiad manwl o gynigion y Blaid Lafur ar gyfer datganoli i Gymru.
Bu newid mawr ym myd sefydliadau gwleidyddol Cymru hefyd gyda sefydlu'r Swyddfa Gymreig yng Nghaerdydd yn 1964, a James Griffiths, Aelod Seneddol Llafur, Llanelli, yn cael ei benodi fel Ysgrifennydd Gwladol cyntaf Cymru .
Rhai Ceidwadwyr llwyddiannus eraill yng Nghymru oedd Syr Raymond Gower ym Mro Morgannwg; Nicholas Edwards ym Mhenfro ; Peter Hubbard-Miles ym Mhen-y-bont ar Ogwr, Keith Raffan yn Nelyn a Tom Hooson ym Mrycheiniog a Maesyfed.
Yn dilyn Refferendwm 1997 pasiodd y senedd Ddeddf Llywodraeth Cymru 1998 a arweiniodd at sefydlu Cynulliad Cenedlaethol Cymru a throsglwyddo pwerau a chyfrifoldebau datganoledig Ysgrifennydd Gwladol Cymru i'r Cynulliad.
Hefyd mae yn dda rhag pigiadau yn yr ochrau, os cymerwch ddyrnaid o'r llysieuyn hwn, a'r un faint o chwerwlys , a'u rhoi ar y tân, rhwng dwy lechen gareg, nes y poethant yn dda, a'u rhoi yr ochr y byddo poen ynddi, a gorwedd arnynt yn y gwely; os gwynt fydd yno, byddant yn sicr o'i chwalu, ond os fflameg fydd yno, ychwanega at y poen; ac felly bydd raid i chwi ymofyn am feddyginiaeth arall.
gwraidd wedi eu sychu a'u gwneud yn llwch sy'n rhagorol i beri tisian dibaid heb niwaid; hwy a dynant lawer o ddwrf a llysnafedd o'r pen. Y mae yn dda fel hyn i wendidau y manwynau, ond dylid ei arfer gyda gofal. Dram a haner o'r gwraidd wedi eu tynu yn y cynhaeaf a bar gyfog cryf."
Cyfeirir at ddefnyddiau meddyginiaethol "Briallu - flowers of the primrose family, h.y. heb wahaniaethu oddi wrth Friallu Mair, ac ynghymysg a llysiau eraill, yn A Welsh Leech Book tudalen 175 , 185 , 261 ("rhag medrondod, a thrymder, a gwewyr o'r pen, a cholli lleuer y Ilygaid a disynhwyro yn y menydd"), 596 .
Crëwyd Blodeuwedd, Gwraig Lleu Llaw Gyffes o 9 blodyn, a chyfeirir at y Dderwen, Banad ac Erwain, a chredir mai'r 6 arall oedd Clychau'r ŷd, Ffa'r gors, Danadl, Y Draenen, y Gastanwydden a'r Friallen
Yn Ysgol Gynradd Clynnog yn y 1950au roedd yn ddefod flynyddol bron, yn fuan wedi i'r plentyn cyntaf dweud ei fod ".wedi gweld Briallu yn tyfu" yn y fan a'r fan i'r plant a'r athrawes fynd am dro i gynnal gwers natur yn yr awyr agored.
"Holo, Frieili yswil, ai chwi sy yna'n preswylio? Chwychwi oedd arnaf eisie weled yn bennaf. Am danoch chwi y meddyliwn pan yn troi i mewn i'r wig. Ceisiwn chwi dan bob llwyn a basiwn, a holwn, "P'le mae'r Brieill, a hi'n ganol Ebrill?"
A thyma lle ceir chwi, flodau gweddeiddlwys, mewn cilfach neilltuedig, wedi gosod eich pabell wrth sawdl uchelgraig, a than ortho'r dryslwyn, yn yr encilion! Croeso flodau anadi-ber, wyneb-diws. Proffwydi ydych yn cyhoeddi o'r diffaethwch fod gwyntoedd y gogledd a'r dwyrain ar fedr ymgilio, a blinderau'r gaeaf gyda hwy; a fod mwynderau'r haf yn gwneud eu ffordd yn of ar edyn y deheuwynt."
Ar 26 Chwefror 2011 cafwyd sawl protest yn erbyn y llywodraeth; roedd hyn yn dilyn protestiadau drwy'r Dwyrain Canol a adwaenir fel "y Gwanwyn Arabaidd" a gychwynwyd yn Tiwnisia ar 17 Rhagfyr 2010 - yn ninas Sidi Bouzid yng nghanolbarth Tiwnisia pan losgodd dyn ifanc ei hun hyd farwolaeth gan gychwyn cyfres o brotestiadau gan y werin.
Daeth Islam i Syria yn y 7g, ac o hynny ymlaen roedd y wlad yn diriogaeth i gyfres o ymerodraethau Mwslimaidd: yr Umayyad, yr Abasiaid, y Tuluniaid, yr Ikshidiaid, y Fatimiaid, yr Hamdaniaid, yr Ayyubiaid, y Seljwciaid, y Mamlwciaid, a’r Otomaniaid.
Yn Awst 2013 dywedodd John Kerry fod Bashar al-Assad wedi defnyddio arfau cemegol yn erbyn sifiliaid a chafwyd sawl cyhuddiad yn y 2000-2010au fod hawliau dynol sylfaenol wedi'u torri gan y Llywodraeth; yn ôl y Cenhedloedd Unedig lladdwyd dros 3500 gyda 250 ohonynt yn blant nifer o'r rheiny, yn enwedig bechgyn, wedi'u treisio gan filwyr Bashar al-Assad.
Yng ngwanwyn 2011, yn fuan ar ôl i'r protestiadau ddechrau, dechreuodd sawl grŵp arfog ymladd yn erbyn y llywodraeth; bu llywodraeth Syria'n llawdrwm, gan ddefnyddio'r fyddin i geisio trechu'r gwrthryfelwyr arfog.
Erbyn hyn mae Cerys yn cyflwyno rhaglenni cerddoriaeth ar BBC 6 Music ac yn parhau i ryddhau albymau yn y Gymraeg a'r Saesneg yn cynnwys Never Said Goodbye, , Paid Edrych i Lawr a Don't Look Down Yn 2010 rhyddhawyd ei halbwm, Tir, casgliad o ganeuon Cymraeg traddodiadol yn cynnwys 'Calon Lân', 'Cwm Rhondda', 'Migldi-Magldi', 'Myfanwy' a 'Sospan Fach'.
Madrid yw'r ddinas fwyaf poblog yn Sbaen, y drydedd ddinas fwyaf poblog yn yr Undeb Ewropeaidd ar ôl Llundain Fwyaf a Berlin, a'i hardal fetropolitaidd yw'r ail ddinas fwyaf poblog yn yr Undeb Ewropeaidd ar ôl Paris, gyda phoblogaeth o yn y ddinas a o bobl o gynnwys yr ardal ehangach.
Lleolir y ddinas ar lannau Afon Manzanares reit yng nghanol daearyddol y wlad, ac yng nghanol Comunidad Autónoma de Madrid, sy'n cynnwys dinas Madrid, ei chytrefi a'i maesdrefi a phentrefi ehangach; ffinia'r gymuned hon gyda chymunedau hunan-lywodraethol Castilla y León a Castilla-La Mancha.
Ymhlith ei dirnodau mae brif sgwar , Palas Brenhinol Madrid; y Theatr Frenhinol gyda'i Thŷ Opera a adferwyd yn 1850; Parc Buen Retiro, a sefydlwyd ym 1631; adeilad y Llyfrgell Genedlaethol o'r 19g a sefydlwyd ym 1712; llawer o amgueddfeydd cenedlaethol, a'r Triongl Celf Aur wedi'u lleoli ar hyd y Paseo del Prado ac sy'n cynnwys tair amgueddfa gelf: Amgueddfa Prado, Amgueddfa Reina Sofía, ac Amgueddfa Thyssen-Bornemisza.
Mae Madrid yn gartref i bencadlys 'Sefydliad Twristiaeth y Byd' y Cenhedloedd Unedig , Ysgrifenyddiaeth Gyffredinol Ibero-Americanaidd , Sefydliad Gwladwriaethau Ibero-Americanaidd , a Bwrdd Goruchwylio Budd y Cyhoedd .
Mae hefyd yn gartref i reoleiddwyr a hyrwyddwyr rhyngwladol mawr yr iaith Sbaeneg: Pwyllgor Sefydlog Cymdeithas yr Academïau Iaith Sbaeneg, pencadlys yr Academi Frenhinol Sbaenaidd , yr Instituto Cervantes a Sefydliad Sbaeneg Brys .
Yn ail hanner y 9g, adeiladodd Cordobese Emir Muhammad I gaer ar bentir ger Afon Manzanares, un o nifer y gorchmynnodd eu hadeiladu ar y ffin rhwng Al-Andalus a theyrnasoedd León a Castile, gyda'r nod o amddiffyn Toledo rhag y goresgyniadau Cristnogol a hefyd fel man cychwyn ar gyfer troseddwyr Mwslimaidd.
Mae gan ardal drefol Madrid y CMC trydydd-mwyaf yn yr Undeb Ewropeaidd ac mae ei ddylanwad mewn gwleidyddiaeth, addysg, adloniant, yr amgylchedd, y cyfryngau, ffasiwn, gwyddoniaeth, diwylliant a'r celfyddydau i gyd yn cyfrannu at ei statws fel un o ddinasoedd mawr y byd.