polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Yn ôl cyfrifiad India 2011, Kolkata yw'r seithfed ddinas fwyaf poblog India, gyda phoblogaeth o XXX miliwn o drigolion o fewn terfynau'r ddinas, a phoblogaeth o dros miliwn o drigolion yn Ardal Fetropolitan Kolkata, sy'n golygu mai hi yw'r drydedd fwyaf yn India.
O 2008 ymlaen, roedd crynodiad blynyddol sylffwr deuocsid a nitrogen deuocsid o fewn safonau ansawdd aer amgylchynol cenedlaethol India, ond roedd lefelau deunydd gronynnol crog yn uchel, gangynyddu am bum mlynedd yn olynol, gan achosi mwrllwch a smog.
Bilad al-Sham yw'r enw Arabeg traddodiadol ar ardal y Lefant neu Syria Fawr, sy'n cynnwys y gwledydd modern Syria, Gwlad Iorddonen, Libanus, Israel, a'r tiriogaethau Palesteinaidd (weithiau heb gynnwys ardal Al-Jazira yng ngogledd-ddwyrain Syria heddiw).
Gan fod 'Hirlas Owain' yn dathlu cyrch gan osgordd Owain Cyfeiliog i ryddhau ei frawd Meurig o garchar, mae rhai ysgolheigion yn cynnig y ddamcaniaeth mai cyrch i ryddhau Mynyddog o garchar yng Nghatraeth oedd y cyrch a ddisgrifir yn Y Gododdin (yn y gerdd, dydi Mynyddog ei hun ddim yn cymryd rhan yn y cyrch, ond mae'n bosibl ei fod yn rhy hen i gymryd rhan ei hun neu fod ganddo resymau eraill dros beidio gwneud).
Ceir tri prif fath o siambrau claddu yng Nghymru, y Beddrodau Hafren-Cotswold , yn bennaf yn y de-ddwyrain, y Beddau Porth, yn bennaf o gwmpas yr arfordir gorllewinol, a'r Beddau Cyntedd, sy'n arbennig o nodweddiadol o Ynys Môn ac sy'n debyg iawn i rai o siambrau claddu Neolithig enwog Iwerddon.
Fel yn achos gweddill gogledd-orllewin Ewrop, roedd Oes Ganol y Cerrig neu'r Mesolithig, o tua 9000 CC hyd tua 4000 CC, yn gyfnod sy'n gorwedd rhwng diwedd yr olaf o Oesoedd yr Iâ yn Ewrop a dechrau amaethyddiaeth.
Gwyddom i sicrwydd fod pobl yn byw yng Nghymru yn y cyfnodau cynnes rhwng y gyfres o Oesoedd Iâ a gafwyd yn Ewrop a cheir tystiolaeth fod sawl grŵp o bobl wedi croesi'r pont tir sych i hela ar y gwastadeddau gwelltog a adewid ar ôl y rhew yn y cyfnodau cynnes, efallai mor gynnar â 200,000-100,000 CP.
Ni fu ynys Prydain erioed yn gyfan gwbwl dan rew: gorchuddiwyd y rhan fwyaf gan rewlifoedd sydd dros y blynyddoedd wedi dinistrio tystiolaeth bwysig o bobl - ond mae stribed cul o dir lle na chafwyd rhewlifau'n ymestyn rhwng Afon Hafren i Afon Trent.
Mae un o Drioedd Ynys Prydain yn gwrthddweud Nennius a Sieffre, fodd bynnag, ac yn dweud bod esgyrn y brenin marw wedi'u claddu ym mhrif borthladdoedd yr ynys a bod hynny wedi atal ymosodiadau'r Sacsoniaid am gyfnod.
Diffinnir cymdeithas ddynol unigryw gan boblogaeth sydd yn byw mewn tiriogaeth ddaearyddol benodol, fel rheol gyda diwylliant a ffordd o fyw gyffredin, dan drefn sydd naill ai yn meddu ar sofraniaeth ac yn annibynnol ar gymdeithasau eraill, neu gyda digon o ymreolaeth ac hunangynhaliaeth i'w hystyried yn system gymdeithasol ar wahân.
Yn ôl gwladwriaeth-ganoliaeth, y meddylfryd traddodiadol ym maes gwyddor gwleidyddiaeth, mae'r gwahaniaethau rhwng cymdeithasau dynol yn cyfateb i ffiniau'r cenedl-wladwriaethau: cymdeithas Ffrengig, cymdeithas Almaenig, ac ati.
Er bod ysgolheigion mewn meysydd eraill yn aml yn dilyn y patrwm hwn, nid diffiniad digonol mohoni am ei fod yn hepgor cymdeithasau cenhedloedd nad yw'n annibynnol a chymdeithasau ethnig a diwylliannol sydd yn mynd y tu hwnt i ffiniau, er enghraifft cymdeithas Gymreig, cymdeithas Gyrdaidd, a chymdeithas Québecois.
Mae twf globaleiddio yn enwedig wedi dangos cyfyngiadau'r hen ddiffiniad gwleidyddol, ac mae rhai Marcswyr wedi mabwysiadu'r term "ffurfiad cymdeithasol" i gyfeirio at gymdeithasau yn nhermau eu datblygiad gwleidyddol ac economaidd, fel y'i ceir gan amlaf y tu mewn i ffiniau penodol.
Yn fras, mae'n cynnwys pob casgliad o bobl sydd yn ymateb i'w gilydd ac yn ffurfio felly cyfundrefn ar sail cydberthynas, gan gynnwys cydweithio, cyfathrebu, a rhaniad llafur; yn yr ystyr hon, gellir defnyddio'r term hefyd ar gymdeithasau anifeiliaid o'r un rywogaeth.
Defnyddir y term cymdeithas sifil i ddisgrifio'r rhannau cydweithredol o gymdeithas sydd ar wahân i'r wladwriaeth, gan gynnwys sefydliadau crefyddol, busnesau a chwmnïau, y cyfryngau torfol, elusennau, carfanau pwyso, undebau llafur a chymdeithasau proffesiynol, clybiau, a mudiadau cyfundrefnol.
Mae'r gogledd-orllewin - yn fras, siroedd traddodiadol Sir Fôn, Sir Gaernarfon a Meirionnydd - yn fwy Cymraeg na'r gogledd-ddwyrain, er bod rhannau o'r olaf, yn enwedig cefn gwlad Sir Ddinbych, yn dal yn gadarnleoedd Cymraeg.
Mae'r ymraniad hwn yn hen, gyda'r gogledd-orllewin yn cyfateb yn fras i diriogaeth Gwynedd Uwch Conwy a'r gogledd-ddwyrain i'r Berfeddwlad : mor ddiweddar â'r 19g arferai pobl gyfeirio at y gogledd gyfan fel 'Gwynedd' .
Ychydig a wyddir am hanes cynnar y Bae heblaw iddynt gystadlu yng Nghynghrair Pêl-droed Arfordir Gogledd Cymru o 1901 hyd y daeth y gystadleuaeth i ben yn 1921 pan ymunodd y rhan fwyaf o glybiau Cynghrair Cenedlaethol Cymru.
Diffiniodd y mudiad cenedlaetholgar, dan arweiniad Mustafa Kemal Atatürk, mor gynnar â Mehefin 1919, yn natganiad Amasya y rhesymau pam y bu’n rhaid disodli llywodraeth imperialaidd yr Otomaniaid, a ystyriwyd yn anghyfreithlon, fel y gellid amddiffyn buddiannau cenedlaethol y Twrciaid.
Yn dod o Ganol Asia, ymgartrefodd pobloedd Twrcaidd yn ystod yr Oesoedd Canol yn Anatolia a'r Balcanau lle buont yn Islamoli yr Armeniaid, Groegiaid, Laziaid, Aramaeaid a Slafiaid a doddodd, rhwng 1299 a dechrau'r 20fed ganrif, i mewn i bot doddi'r Ymerodraeth Otomanaidd - y wladwriaeth bwerus, aml-ethnig ac aml-ffydd.
Hanes Twrci yw hanes Gweriniaeth Twrci a daeth yn wlad ar ôl Ryfel Annibyniaeth Twrci a gyflogwyd gan Mustafa Kemal Atatürk yn erbyn meddiant y Cynghreiriaid yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf ar Yr Ymerodraeth Otomanaidd tan 1919.
Ym mis Mawrth 1405 roedd yn y De eto, y tro yma'n ymosod yn aflwyddiannus ar dref Grosmont a'i chastell; curwyd ei fyddin o tua 8,000 o wŷr Gwent a Morgannwg gan fyddin gref a anfonwyd o Henffordd i godi'r gwarchae.
Un o'r cyntaf i ddefnyddio'r ymadrodd oedd Andrew Jackson, arweinydd y Democratiaid ac arlywydd yr Unol Daleithiau, dyn a wnaeth ei enw yn ymladd llwythau brodorol y "Gorllewin Gwyllt" gan ennill iddo'i hun y llysenw "Cyllell Finiog" gan y brodorion.
Ond serch hynny, Lincoln ei hun a basiodd y deddfau a adnabyddir fel yr "Homestead Acts" a chwareodd ran hanfodol yn ymestyniad y Taleithiau i'r gorllewin trwy gynnig tractau mawr o dir yn rhad ac am ddim i ymsefydlwyr o'r dwyrain - a hynny ar dir a oedd yn perthyn i'r brodorion dan gyfres o gytundebau rhyngddynt â llywodraeth yr Unol Daleithiau.
Yn ogystal â bod yn esboniad neu gyfiawnhad am ymestyn yr Unol Daleithiau i gyfeiriad y gorllewin (a hynny ar draul Sbaen a Mecsico ar y naill law a'r brodorion Americanaidd ar y llall), yr oedd yn ideoleg a dogma a osododd y weithred honno ar lefel rhagluniaeth.
Er i'r term suddo'n dawel i'r cefndir o ran ei ddefnydd gan y wladwriaeth ar ddechrau'r 20g, cred nifer o sylwebyddion gwleidyddol fod sawl agwedd ar Dynged Amlwg i'w gweld yng nghred Americanwyr - ar y de a'r chwith yn gyffredinol - fod gan yr Unol Daleithiau "genhadaeth" i fynd allan a hyrwyddo ac amddiffyn democratiaeth ledled y byd.
Tynged Amlwg yw'r dywediad a ddefnyddid yn y 19g i fynegi'r syniad fod yr Unol Daleithiau wedi'i thynghedu i ehangu o arfordir y Cefnfor Iwerydd hyd at y Cefnfor Tawel; o bryd i'w gilydd ers hynny mae wedi cael ei ddefnyddio yn ogystal i gefnogi neu gyfiawnhau ychwanegiadau tiriogaethol eraill.
Yn 235 ef oedd yn gyfrifol am y llengoedd ar y ffin gyda'r Almaen pan ddaeth yr ymerawdwr i arwain ymgyrch yn eu herbyn, gwrthryfelodd y milwyr, lladdwyd Alexander Severus gerllaw Maguncia) a chyhoeddodd y llengoedd Maximinius yn ymerawdwr.
Yn raddol enillodd dir, fodd bynnag, gan orchfygu y Saeson yn Glen Trool, gorchfygu Aymer de Valence, 2il Iarll Penfro ym mrwydr Loudoun Hill, ac yna gorchfygu John Comyn, 3ydd Iarll Buchan ym mrwydr Inverurie ym mis Mai 1308.
Ar ôl ennill Cynghrair Sir Gaerhirfryn ym 1981-82 cafodd Caernarfon eu hethol yn aelodau o Uwch Gynghrair Gogledd Lloegr ar gyfer tymor 1984-85 gan ymuno â Bangor a'r Rhyl fel cynrychiolwyr Cymreig yn y Gynghrair.
Ym 1986-87 gorffennodd Caernarfon yn drydydd yn Uwch Gynghrair Gogledd Lloegr yn ogystal â chyrraedd Trydedd Rownd Cwpan FA Lloegr gyda buddugoliaethau dros Stockport County a Chaerfrog cyn colli yn erbyn Barnsley mewn gêm ail chwarae.
Yn dilyn yr apêl ym mis Chwefror 1992, cafodd Merthyr yr hawl i barhau yng nghynghreiriau Lloegr gan eu bod un rheng yn is na'r Gynghrair Bêl-droed ond gwrthodwyd yr hawl i'r saith clwb arall rhag chwarae gemau yng nghynghreiriau Lloegr yng Nghymru.
Roedd clwb pêl-droed yn bodoli yng Nghaernarfon yn nyddiau cynnar y gamp yng Nghymru a chwaraeodd clwb o dref Caernarfon yn rownd gyntaf cystadleuaeth cyntaf Cwpan Cymru ym 1877 gan golli yn erbyn clwb o Fangor ac ym 1888, clwb o Gaernarfon oedd y clwb Cymreig cyntaf i gystadlu yng Nghwpan FA Lloegr pan gollodd Caernarvon Wanderers 1-10 yn erbyn Stoke City.
Ym mis Mai 1994 penderfynodd Caernarfon, Bae Colwyn a Chasnewyd fynd â Chymdeithas Bêl-droed Cymru i'r Uchel Lys a cafodd y tri chlwb ddychwelyd i chwarae eu gemau cartref yng Nghymru ond er ennill eu hachos ym mis Gorffennaf 1995 penderfynodd Caernarfon ymddiswyddo o Gynghrair Undebol Gogledd Lloegr a dychwelyd i chwarae ym mhyramid Cymru.
Wedi'r Rhyfel Byd Cyntaf ffurfiwyd Carnarvon Athletic fel tîm proffesiynol a llwyddodd y clwb i ennill Cynghrair Cymru ym 1926-27 a 1929-30 a chyrraedd Ail Rownd Cwpan FA Lloegr ym 1929-30 cyn colli ar ôl gêm ail gyfle yn erbyn Bournemouth ond erbyn 1930 roedd y clwb wedi mynd i'r wal.
Roedd rhai unigolion lleol hefyd yn dymuno gohirio neu ddiddymu agor yr ysgol ar y sail nad oedd digon o ddisgyblion a theuluoedd Cymraeg yn y cyffiniau, a gwell byddai ychwanegu at ysgolion uwchradd lleol megis Ysgol John Bright yn Llandudno ac Ysgol Aberconwy yng Nghonwy.
Gall cyfansoddion cemegol fod yn gyfansoddion moleciwlaidd sy'n cael eu dal at ei gilydd gan fondiau cofalent, halwynau sy'n cael eu dal at ei gilydd gan fondiau ïonig, cyfansoddion rhyngfetalaidd sy'n cael eu dal at ei gilydd gan fondiau metalaidd, neu'r is-set o gymhlygion cemegol sy'n cael eu dal gyda'i gilydd gan fondiau cofalent cyfesurynnol.
Yn gyffredinol, nid yw elfennau cemegol pur yn cael eu hystyried yn gyfansoddion cemegol, gan fethu'r gofyniad o ddau atom neu fwy, er eu bod yn aml yn cynnwys moleciwlau sy'n cynnwys atomau lluosog (fel yn y moleciwl diatomig H2, neu'r moleciwl polyatomig S8, ac ati.) Mae gan lawer o gyfansoddion cemegol ddynodwyr rhifiadol unigryw a neilltuwyd gan y Chemical Abstracts Service : sef ei rif CAS.
Mae llawer o sylweddau cemegol solat - er enghraifft llawer o fwynau silicad - yn sylweddau cemegol, ond nid oes ganddynt fformiwlâu syml sy'n adlewyrchu bondio elfennau â'i gilydd yn gemegol mewn cymarebau sefydlog; er hynny, mae'r sylweddau crisialog hyn yn aml yn cael eu galw'n "gyfansoddion anstoichiometrig".
Yn y diwedd cafodd ei ddisodli gan ei olynydd Zine el-Abidine Ben Ali, y Gweinidog Cartref penderfynol, mewn amgylchiadau amheus pan arwyddwyd tystysgrif gan griw o feddygon yn tystio ei fod yn rhy wael i fynd ymlaen (ac un o'r meddygon yn protestio nad oedd wedi gweld y claf ers dwy flynedd).
Roedd wedi arwain ei wlad i annibyniaeth, creu system gweddol ddemocrataidd, gosod sylfeini gwladwriaeth les, rhoi lle anrhydeddus i ferched yn y gymdeithas a datblygu economi cryf a olygodd fod gan y Tiwnisiaid safon byw ymhlith y gorau yn y byd datblygol.
Cofnodir i o leiaf 9 brwydr ddigwydd, gydag Alffred yn cael y llaw uchaf ar 5 Ionawr 871 gerllaw Reading, a phum diwrnod yn ddiweddarach ym Mrwydr Ashdown , ond ar 22 Mawrth lladdwyd ei frawd Ethelred ym Mrwydr Merton yn Wiltshire.
Addysgwyd yn Ysgol Brenin Edward VI, Chelmsford, Mhrifysgol Cymru, Aberystwyth a Choleg y Drindod, Caergrawnt lle bu'n Lywydd Cyfreithwyr Prifysgol Caergrawnt a Chymdeithas Ceidwadwyr Prifysgol Caergrawnt.
Ar ôl i Undeb Rygbi Cymru gyrraedd cytundeb ag Undeb Rygbi Lloegr ynglŷn â'r gystadleuaeth, diarddelwyd rhanbarthau Cymru dros dro o'r gynghrair Geltaidd oherwydd y grêd y byddai ymglymiad rhanbarthau Cymru i'r Cwpan Eingl-Gymreig yn datbrisio'r gynghrair.
Mae sefydlogrwydd ac effeithiolrwydd llywodraeth al-Maliki yn dibynnu i gryn raddau ar yr heddwch bregus rhwng Moqtada al-Sadr, sy'n rheoli un o'r blociau mwyaf yn y senedd, ac Abdul Aziz al-Hakim, arweinydd Cynghrair Unedig Irac a'r grwp Shia grymus, Cyngor Uchaf y Chwyldro Islamaidd yn Irac.
Cafodd ei droi yn ôl o Baris ar ôl i Nicolas Sarkozy wrthod ei dderbyn a hedfanodd oddi yno i Cagliari lle cafodd yr awyren danwydd i Jeddah yn Sawdi Arabia lle cafodd aros mewn un o balasau'r teulu brenhinol; beirniadwyd awdurdodau Saudi yn hallt am eu penderfyniad.
Ar 17 Ionawr, ffeiliodd y cyfreithiwr Swisaidd Ridha Ajmi gais cyfreithiol i rewi pob ased o eiddo Ben Ali yn y Swistir, a dywedodd hefyd ei fod yn ceisio warantau arestio rhyngwladol yn erbyn y cyn-arlywydd, ei wraig Leila a'r cyn weinidog materion mewnol am "orchymyn yr heddlu i saethu ar brotestwyr".
Gyda’r Persiaid yn dechrau anobeithio, daeth Groegwr o Tesalia o’r enw Effialtes at Xerxes, a dweud ei fod yn gwybod am lwybr trwy’r mynyddoedd fyddai’n galluogi milwyr Persaidd i ddod i lawr i’r gwastadedd tu cefn i’r Groegiaid.
Mae'r farddoniaeth gynharaf sydd wedi goroesi yn perthyn i ddiwedd 1437 neu ddechrau 1438, ac fe'u canwyd i uchelwr o Gymro a fu'n byw yn Ffrainc: Syr Rhisiart Gethin o Fuellt, rhyfelwr proffesiynol a enillodd fri yn ymladd dros goron Lloegr yn Normandi.
Gwyddys i sicrwydd fod Guto wedi gwasanaethu Richard dug Iorc yn 1441 fel rhan o ail ymgyrch filwrol y dug yn Ffrainc a chredir hefyd iddo fod yn rhan o ymgyrch gyntaf y dug ac yn aelod o'r fyddin a laniodd yn Honfleur ar 7 Mehefin 1436 .
Rhwng 1450 a 1470 treuliodd Guto'r rhan fwyaf o'i amser mewn dwy ardal yn y Gororau yng Nghroesoswallt, fel canolfan i'w deithio neu 'glera' yn y Gogledd, a chastell Rhaglan, canolfan rymus yr Herbertiaid yng Ngwent, yn y De.
Weithiau mae'r cymeriadau hyn yn ffrwyth y dychymyg yn unig, fel yn achos rhai o arwyr Culhwch ac Olwen, ond credir fod nifer ohonyn nhw naill ai'n dduwiau a duwiesau Celtaidd yn wreiddiol neu gymeriadau hanesyddol neu led-hanesyddol a drowyd yn ffigurau chwedlonol .
Roedd dadl yn Athen ynglŷn â beth i’w wneud, gyda rhai o’r dinasyddion yn annog brwydro yn erbyn y fyddin Bersaidd ar y tir, fel y gwnaeth Athen yn llwyddiannus yn erbyn byddin Bersaidd lawer llai ym Mrwydr Marathon ddeng mlynedd yn gynt.
Mae nifer o haneswyr (er enghraifft Victor Davis Hanson, Donald Kagan a John Keegan) wedi disgrifio Brwydr Salamis fel y frwydr fwyaf tyngedfennol mewn hanes, gan ddadlau petai’r Persiaid wedi ennill y frwydr yma, byddai Groeg wedi dod yn rhan o’u hymerodraeth a byddai hanes Ewrop wedi bod yn wahanol.
Honnodd Gershon Legman, a luniodd y flodeugerdd fwyaf, a mwyaf ysgolheigaidd o limrigau Saesneg, fod y gwir limrig fel ffurf werin bob amser yn anweddus, ac mae’n dyfynnu barn debyg gan Arnold Bennett a George Bernard Shaw, gan ddisgrifio’r limrig glân fel:—
Roedd Pwyllgor Darlledu Prifysgol Cymru yn rhan bwysig o'r ymgyrchu ac erbyn 1937 llwyddwyd i sefydlu Rhanbarth Cymreig y BBC yn lle rhanbarth y Gorllewin a gynhwysai de-orllewin Lloegr yn ogystal â Chymru.
Cred rhai bod creu y 'Rhanbarth Gymreig' yn holl bwysig ar gyfer cynnal a meithrin hunaniaeth Cymru yn yr 20g. Yn ôl David Evan Jones, deilydd amgueddfa fechan Gwefr Heb Gwifrau a agorwyd yn Ninbych sy'n cynnwys y set radio gynharaf gyda'r gair Welsh Reg. arni ; "Mae un o'r setia yma yn dangos y rhanbarth Gymreig ar y deial - jest dros hannar ffordd i fyny mae o'n dweud - Welsh Reg a ddaeth wedyn yn BBC Cymru.
Dan gytundeb ag Ofcom mae'n fod i drin y Gymraeg a'r Saesneg yn gyfartal, ond ers iddo gael ei gymryd drosodd gan y cwmni darlledu Seisnig Town and Country Broadcasting mae wedi cael ei feirniadu gan Gyfeillion Radio Ceredigion am ddarlledu "bron yn gyfan gwbl yn Saesneg".
Fe'i feirniadwyd gan nifer o yrrwyr am ei ymgyrchoedd yn erbyn gyrwyr cyflym, gan gynnwys gynnyddu'n sylweddol y nifer o gamerau traffig, ond dangosodd ystadegau y cyfnod dangos fod gan ardal Gogledd Cymru un o'r cofnodion gorau am ddiogelwch ar y ffordd yng Nghymru, Lloegr a Gogledd Iwerddon.
Ond addawodd y byddai'n dysgu'r iaith pan gafodd ei ddyrchafu'n Brif Gwnstabl yn 2001 ac ers hynny mae wedi ennill 'Lefel A', gradd A, yn y Gymraeg ac yn ddigon hyderus i'w defnyddio'n gyhoeddus fel rhan o'i swydd.
Enwau tramor Ymledai'r defnydd o enwau enwogion ac enwau tramor gyda thwf cysylltiadau rhwng pobloedd megis teithiau'r saint a thwf Cristnogaeth, trwy ymfudo, a thrwy ymlediad ymerodraethau, e.e. Macsen Wledig , cadfridog o dan yr Ymerodraeth Rufeinig.
Mabwysiadwyd rhai enwau dro ar ôl tro, a ffurf yr enw yn amrywio yn ôl hanes ei daith cyn cyrraedd y Gymraeg, y newid ar yr enw yn ystod y blynyddoedd ers ei fabwysiadu i'r Gymraeg, ac arferion orgraff y Gymraeg pan yr ysgrifennwyd yr enw gyntaf.
Enwau cyndeidiau Byddai'n arfer gan deuluoedd ddefnyddio enwau cyndadau ar eu plant; e.e. byddai un o feibion Llywelyn ap Dafydd ap Llywelyn yn cael yr enw Dafydd a'i adnabod wrth yr enw Dafydd ap Llywelyn ap Dafydd.
Yr hen arfer Gymreig o enwi pobl oedd galw rhywun yn ôl ei enw neu ei henw personol ac ychwanegu enw'r tad a'i dad yntau, weithiau am sawl cenhedlaeth gynharach, e.e. Llywelyn ap Dafydd ap Llywelyn, Maredudd ab Owen, Rhiannon ferch Llŷr.
Er bod hyn yn destun dadleuon academaidd, mae'n hysbys serch hynny o amrywiol ddogfennau fod Singapôr yn y 14g, a elwid yr adeg honno yn Temasek, yn borthladd masnachu pwysig a rannwyd rhwng yr Ymerodraeth Majapahit a theyrnasoedd Siamese ac roedd yn rhan o'r Indosffer.
Ar ôl blynyddoedd cynnar o gynnwrf ac er gwaethaf diffyg adnoddau naturiol a chefn gwlad, datblygodd y genedl yn gyflym i ddod yn un o'r "Pedwar Teigr Asiaidd" yn seiliedig ar fasnach allanol, gan ddod yn wlad ddatblygedig iawn; mae yn y nawfed safle ym Mynegai Datblygiad Dynol y Cenhedloedd Unedig ac mae ganddo'r CMC ail-uchaf y pen yn y byd.
Mae'r wlad yn un o bum aelod sefydlol ASEAN, acyn bencadlys Ysgrifenyddiaeth Cydweithrediad Economaidd Asia-Môr Tawel ac Ysgrifenyddiaeth Cyngor Cydweithrediad Economaidd y Môr Tawel , yn ogystal â llawer o gynadleddau a digwyddiadau rhyngwladol.
Dychwelodd milwyr Prydain, Awstralia ac India dan arweiniad yr Arglwydd Louis Mountbatten i Singapôr i dderbyn ildiad ffurfiol lluoedd Japan yn y rhanbarth gan y Cadfridog Seishirō Itagaki ar ran y Cadfridog Hisaichi Terauchi ar 12 Medi 1945.
Mae'r enw Cymraeg "Singapôr" yn dod o'r enw brodorol Maleieg am y wlad, Singapura, a oedd yn ei dro'n deillio o'r gair Sansgrit am "ddinas y llew" (a Ladineiddiwyd fel Siṃhapura; Brahmi : 𑀲𑀺𑀁𑀳𑀧𑀼𑀭; yn llythrennol "llew ddinas"; ystyr siṃha yw "llew", ystyr pura yw "dinas" neu "gaer").
Yn 1482, wedi i Richard III, brenin Lloegr, gipio coron Lloegr oddi wrth Edward V a oedd ar y pryd yn ddim ond 12 mlwydd oed, ffodd mam Edward, Elizabeth Woodville am ei bywyd gan hawlio lloches, gyda'i merch Elisabeth o Efrog ac eraill o'i theulu, yn Abaty Westminster.
Aran Fawddwy yw'r copa uchaf ar y grib sy'n rhedeg tua'r de-orllewin o gyffiniau Llanuwchllyn tua Dolgellau, sydd hefyd yn cynnwys Aran Benllyn sydd fymryn yn is, ac yna'n parhau tua'r gorllewin fel Cadair Idris, gyda Bwlch Oerddrws yn gorwedd rhwng dwy ran y gadwyn; .
Cefnogwyr William Herbert , Guto'r Glyn, Rhisiart III, brenin Lloegr , Anne Neville , Harri Gruffudd o’r Cwrtnewydd, Fychaniaid Tretŵr, Ralph de Mortimer , Syr Rosier Cinast ap Gruffudd o'r Cnwcin a'r Plantagenetiaid.
Cefnogwyr: y Tuduriaid, Syr Rhys ap Tomas o Abermarlais , Rhosier ap Siôn Pilstwn o Emral, Siôn Hanmer ap Siôn Hanmer o Halchdyn a'r Llai, Gruffudd Fychan ap Gruffudd o Gorsygedol a Siôn Eutun ap Siâms Eutun o Barc Eutun, Gruffudd ap Nicolas, Margaret Beaufort, Catrin o Valois, John o Gaunt Thomas Stanley, iarll cyntaf Derby , Teulu'r Beaufort a Harri IV, V a VI.
Erbyn dechrau’r 19eg ganrif cynyddodd yr ymgyrch i roi diwedd ar gaethwasiaeth gydag unigolion fel William Wilberforce a Thomas Clarkson, a’r Gymdeithas Diddymu Caethwasiaeth, yn ymgyrchwyr ac yn fudiadau blaengar a gweithgar ym Mhrydain.
Teithiodd masnachwyr Ewropeaidd i Orllewin Affrica i gyfnewid nwyddau am gaethweision; cludwyd y caethweision i'r Byd Newydd i'w gwerthu a'u gorfodi i weithio; a chludwyd y nwyddau a dyfwyd neu a gynhyrchwyd gan y caethweision i Ewrop.
Defnyddiwyd caethwasiaeth gan wledydd Ewropeaidd wrth iddynt wladychu'r Americas o'r 15g ymlaen, ac roedd y fasnach gaethweision yn cael ei gweithredu er mwyn cynnal ymerodraeth Prydain, gan gynnwys y tair trefedigaeth ar ddeg oedd yn ffurfio Unol Daleithiau America.
Cafodd ei gyfla cyntaf i ddablygu llwybrau beicio mynydd yng Nghoed-y-Brenin yng nghanol yr 1990au, pryd cyflogwyd o gefndir cyfarwyddyd addysgol chwaraeon yr awyr agored, gan y Fenter Coedwigaeth i ddatblygu llwybrau ar gyfer y chwaraeon newydd o feicio mynydd.
Fe adawodd ei swydd gyda'r Fenter Coedwigaeth ac mae'n ddatblygwr llwybrau llawrydd erbyn hyn, yn gweithio yn Iwerddon, Lloegr, Israel, Canada a Siapan, gan ddatblygu dulliau adeiladu cynnaladwy sy'n cyflenwi llwybrau gwydn sy'n rhoi sialens i'r reidwyr ond eto'n hygyrch i reidwyr o pob gallu.
Wrth baratoi'r tir ar gyfer y stad ddiwydiannol yn 1967 darganfuwyd olion tŷ sylweddol o faint o'r cyfnod Neolithig, 6 medr o led wrth 13 medr o hyd, ynghyd ag olion o Oes yr Efydd, Oes yr Haearn, cyfnod y Rhufeiniaid a mynwent o'r Canol Oesoedd cynnar.
Cloddiodd Ymddiriedolaeth Archaeolegol Gwynedd Parc Bryn Cegin yn 2006 , gan ddarganfod olion tŷ arall yn dyddio o oddeutu 4000CC ac olion neolithig eraill, yn ogystal ag olion dau dŷ crwn o gyfnod y Brythoniaid a'r Rhufeiniaid, amrywiaeth o leiniau gwydr ac arteffactau eraill, a thwmpathau llosg o'r oes efydd.
Dyma ddechrau Gambit Evans sydd wedi cael ei ddefnyddio gan chwaraewyr fel Paul Morphy, Jan Timman, ac yn y 1990au gan Garry Kasparov, yn fwyaf arbennig mewn buddugoliaeth 25 symudiad yn erbyn Viswanathan Anand ym Mhencampwriaeth Goffa Tal yn Riga, 1995.
Mae nifer o enwau lleoedd o gwmpas Pontllyfni â chysylltiadau â'r chwedl yma, er enghraifft ynys fechan 'Caer Arianrhod' ychydig i'r gogledd, rhwng Pontllyfni a Dinas Dinlle, a 'Thrwyn Maen Dylan' fymryn i'r de o'r pentref.
Mae'r pentref hefyd yn enwog yn llên-gwerin am chwedl Pont y Cim - pont bwa garrreg a adeiladwyd ym 1612 gan etifedd Glynllifon wedi i'w chariad gael ei foddi ar y rhyd a fodolai yma cyn codi'r bont yn ystod storm fawr pan oedd ar ei ffordd i'w gweld hi.
Yn ei lyfr Celtic Folklore: Welsh and Manx dywed yr Athro Syr John Rhŷs i un Mr William Jones o Langollen sôn am Ŵyl Fabsant Beddgelert fel hyn: Digwyddodd y gwyliau hyn yn union fel yr un rwy wedi ei weld yn 1869 yn Heidelberg pan roedd y trigolion lleol yn dathlu "kermess" neu "kirchmesse" sef un o'u seintiau.
Yn ôl Robert Jones, Rhos Lan: Yr oedd mewn llawer o ardaloedd un Sul penodol yn y flwyddyn a elwid gwylmabsant ac roedd hwnnw yn un o brif wyliau'r diafol; casglai ynghyd at eu cyfeillion liaws o ieuenctid gwamal o bell ac agos i wledda, meddwi, canu, dawnsio a phob gloddest arall.
Er bod ei ganeuon yn bruddglwyfus a theimladol yn ôl safonau diweddar, medrai ysgrifennu rhyddiaith ddychanol hefyd, gan ddychanu sefydliadau fel yr Eisteddfod a thuedd amlwg yr oes at barchusrwydd a lledneisrwydd, yn arbennig yn y cyfrolau Gohebiaethau Syr Meurig Crynswth.
Yn ei labordy ar 2 Hydref 1925, trosglwyddodd Baird y llun teledu cyntaf yn llwyddiannus gyda delwedd graddfa lwyd: pen dymi tafleisydd o'r enw "Stooky Bill" mewn delwedd 30 llinell wedi'i sganio'n fertigol, ar bum llun yr eiliad.
Chwaraeodd Excelsior a chlwb o'r enw Newtown yng nghystadleuaeth cyntaf Cwpan Cymru ym 1877 gyda gêm Y Drenewydd yn erbyn Y Derwyddon ar 13 Hydref, 1877 y gêm gyntaf erioed yn hanes y gystadleuaeth.
Ar sail eu pencampwriaethau yn y 1970au a'r 1980au sicrhaodd Y Drenewydd eu lle ym mhyramid pêl-droed Lloegr gan ymuno ag Adran 1 o'r HFS Loans League - tair rheng yn is na Chynghrair Lloegr - ynghyd â chlybiau Cymreig eraill fel , , Bae Colwyn a Chaernarfon, ond ym 1992 dychwelodd Y Drenewydd i Gymru er mwyn ymuno â chynghrair newydd cenedlaethol Cymru.