polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Daeth ei enw i amlygrwydd unwaith yn rhagor ym myd cyhoeddi hanes crefydd yn Saesneg, yn enwedig felly yn yr Unol Daleithiau, yn 1985 pan gyhoeddodd gyfrol ar y Diwygiad Protestannaidd, 'The Great Reformation, from Wycliffe to Knox', yn 1985.
Mae'n cynnwys cyfres o erthyglau bywgraffyddol byr ar y Pabau hyd at ddiwedd y 9g, mewn trefn cronolegol, sy'n nodi blynyddoedd gwasanaeth pob pab , ei fan geni, rhieni, ymerodron cyfoes, adeiladau a godwyd , pobl a ordeinwyd, datganiadau pwysig, man claddu, a'r amser fu'r babaeth yn wag cyn i'r pab nesaf gael ei ordeinio.
Dim ond dau stiwdio oedd ar y safle, y ddau o fewn y capel, a ni chafwyd cyfleuster i ddarlledu ffilm o'r safle am sawl blwyddyn; roedd ffilm yn cael ei chwarae fewn i raglenni o beiriant telecine ym Mryste neu Llundain a proseswyd ffilm ar gyfer newyddion gan gwmni o'r enw Park Pictures yng Nghaerdydd cyn i'r BBC gael ei offer ei hun yn y capel ar Heol Stacey.
Roedd y ganolfan yn cynnwys stiwdios ar gyfer rhaglenni newyddion, gofod ar gyfer cynyrchiadau radio a ddefnyddiwyd gan Gerddorfa Genedlaethol Gymreig y BBC hyd at 2009, a stiwdio arall ar gyfer cynyrchiadau drama a adeiladwyd yng nghanol y 1970au.
Yn ogystal â'r lleoliadau yng Nghaerdydd, mae gan BBC Cymru adeiladau yn Aberystwyth, Bangor, Caerfyrddin, Y Drenewydd, Penrhyndeudraeth, Abertawe a Wrecsam; a Neuadd Hoddinnott y BBC yng Nghanolfan Mileniwm Cymru sy'n gartref i Gerddorfa Genedlaethol Gymreig y BBC.
Roedd Suzuki'n dal yn broffesor yng nghanol yr 20g, ac ysgrifennodd rhai o'r rhagarweiniadau ac archwiliadau enwocaf ar Fwdhaeth, yn enwedig yr ysgol Tsieineaidd Chan (er iddo gyfeirio ati dan yr enw "Zen", yr ynganiad Japaneaidd o'r gair).
Ceir tystiolaeth ddibynadwy fod Ithel Goch, tad y bardd enwog Iolo Goch, wedi ymsefydlu ar dir yn Llechwedd a Berain, yn y plwyf, ar ôl gorfod symud o Lewenni, ger Dinbych, mewn canlyniad i bolisi'r awdurdodau Seisnig o orfodi'r Cymry i symud o gyffiniau'r dref honno er mwyn sefydlu Saeson yn eu lle.
Maent yn cynnwys canu mawl i Ddafydd ap Cadwaladr o Fachelltref, Rhys ap Rhys ap Gruffudd o Abermarlais, Rhydderch ab Ieuan Llwyd o Lyn Aeron, Hywel a Meurig Llwyd o Nannau, Hopcyn ap Tomas o Ynysforgan, a Gronwy ap Tudur o Benmynydd.
Yn y 14g a'r ganrif olynol mae Iolo Goch a ganai i Owain Glyndŵr, Siôn Cent a feirniadai fawrion y byd yn hallt, Gutun Owain, Dafydd Nanmor, un o feistri mawr y canu mawl, Lewys Glyn Cothi a Dafydd ab Edmwnd yn sefyll allan.
Mae'r gyfres arloesol 'Cyfres Beirdd yr Uchelwyr', a gyhoeddir gan y Ganolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd yn Aberystwyth, yn cynnwys gwaith rhai dwsinau o'r beirdd hyn a chyhoeddwyd y cyfrolau'n rheolaidd rhwng 1994 a 2015.
Mae'r testun anghyflawn diweddarach Genedigaeth Arthur yn gwneud Gwyar, chwaer Arthur a mam Gwalchmai ap Gwyar, yn briod i Emyr Llydaw ac felly'n fam i Hywel, ond ni cheir sôn am hynny yn y ffynonellau cynnar, dim ond cyfeirio ato fel nai fab chwaer Arthur .
Gwrthdaro arfog cyfredol sy'n amgylchynu'r brwydro dros reolaeth Somalia rhwng lluoedd y Llywodraeth Ffederal Drawsnewidol , sydd yn bennaf o Ethiopia a Somalia, ac Undeb y Llysoedd Islamaidd , grŵp fantell sy'n adlynu wrth ideoleg Islamiaeth, a milisiâu cysylltiedig oedd Rhyfel Somalia .
Ond ei gampwaith fawr, llafur ei oes, yw'r gyfrol swmpus Hanes Llenyddiaeth Gymreig 1650–1850, sy'n llawn manylion am lên a llenorion y cyfnod hwnnw; enillodd y gyfrol wobr iddo yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abertawe, 1891 ac fe'i cyhoeddwyd gan lys yr Eisteddfod.
Gwasanaethodd ym Mlaenau Ffestiniog, Abermaw a Dolgellau, fe'i codwyd i reng sarsiant yn Nolgellau a bu sôn am ei godi i swydd arolygydd, ond ychydig ddyddiau cyn ei gyfweliad am swydd yr arolygydd cafwyd ef yn feddw ar ddyletswydd, ac yn hytrach na'i ddyrchafu cafodd ei israddio i swydd cwnstabl, gan wasanaethu fel cwnstabl Dinas Mawddwy hyd ei ymddeol.
Roedd y briodas yn un anhapus, nid oedd Mrs Ashton yn gefnogol i'r amser a'r arian roedd ei gŵr yn gwario ar ei ymchwil llenyddol ac roedd ef yn ei churo hi, ac wedi mynegi mewn llythyrau ei dymuniad i'w wraig marw er mwyn iddo gael priodi ei feistres.
Yng Ngorffennaf 1969, fe ysgrifennodd Owain Owain yn Y Cymro: Yn syml, mae'r yn ei gwneud hi'n bosibl cofnodi'r cyfan o wybodaeth yr hil ddynol drwy'r oesau mewn un lle, mewn modd sy'n galluogi unrhyw unigolyn - o'i gartref ei hun er enghraifft - archebu a derbyn unrhyw ran o'r wybodaeth honno.
Ar ôl i'r Iorciaid drechu'r Lancastriaid ym Mrwydr Croes Mortimer , bu Siasbar yn alltud, yn yr Alban a Ffrainc, ond yn dilyn Brwydr Tewkesbury ym Mai 1471 dihangodd gyda Harri i Ffrainc ond chwythodd y gwynt eu llong i Le Conquet, Penn-ar-Bed , Llydaw lle croesawyd y ddau gan Francis II, Dug Llydaw a chawsant eu cadw yn Château de l'Hermine i ddechrau cyn eu trosglwyddo i Château de Suscinio, Morbihan, yn Hydref 1472.
Gellir ei gyrraedd o bentref Dolbenmaen ger y briffordd A487 lle mae ffordd fechan yn arwain tua'r gogledd i fyny'r cwm ar lan orllewinol Afon Dwyfor, gyda ffordd arall yn croesi'r afon ac arwain rhan o'r ffordd ar hyd y lan ddwyreiniol.
Wedi i'r gwrthryfelwyr gael ei gorfodi i ildio ar ôl dyddiau o frwydro, rhoddwyd ef ar ei brawf gan y fyddin Brydeinig a saethwyd ef yng Ngharchar Kilmainham ar 3 Mai gyda Thomas Clarke a Thomas MacDonagh, y cyntaf o'r gwrthryfelwyr i'w dienyddio.
Roedd Pádraig Pearse neu Patrick Henry Pearse, Gwyddeleg: Pádraig Anraí Mac Piarais, 10 Tachwedd, 1879 - 3 Mai, 1916) yn athro ysgol, bardd a chenedlaetholwr Gwyddelig, sy'n fwyaf adnabyddus am ei ran yng Ngwrthryfel y Pasg yn 1916.
Mae Gwilym Hiraethog yn rhoi gwisg Gymreig i'w addasiad trwy ei osod mewn fframwaith o deulu yng ngogledd Cymru yn darllen Caban F'Ewythr Twm gyda'r nos ac yn trafod ei arwyddocád yng nghyd-destun Radicaliaeth Gymreig y cyfnod.
Mae'r ddwy loeren yn cylchdroi'n gydamserol (hynny yw: bydd yr un hemisffer yn wynebu Sadwrn trwy'r amser, fel mae'r un hemisffer o'r Lleuad bob amser yn wynebu'r Ddaear. Bydd yr un hemisffer bob amser yn wynebu cyfeiriad symudiad y lloeren -yr hemisffer arweiniol- tra bo'r hemisffer arall -yr hemisffer llusgol- bob amser yn wynebu'r tu ôl) ac mae ganddynt hemisfferau arweiniol sydd yn wahanol iawn i'w hemisfferau llusgol.
Ar 1 Ionawr 1136 enillodd y Cymry dan arweinyddiaeth Hywel ap Maredudd, arglwydd lleol yng ngorllewin Brycheiniog, fuddugoliaeth drawiadol dros luoedd arglwyddi Normanaidd Gŵyr ar safle rhwng Casllwchwr ac Abertawe.
Yn refferendwm 1997 pleidleisiodd pobl yr Alban dros ddatganoli a ffurfiwyd y Senedd bresennol drwy Ddeddf yr Alban 1998, sy'n rhestru pwerau Deddfau Datganoledig h.y. mae'n rhestru'r pwerau hynny a gedwir gan Senedd y Deyrnas Unedig .
Beirniadwyd y cytundeb gan rai aelodau Llafur fel rhy gymodlon tuag at lefiadau cenedlaetholgar Plaid Cymru, yn enwedig gan ei fod yn cynnwys darpariaeth yn mynnu refferendwm ar bwerau deddfu llawn i Gynulliad Cenedlaethol Cymru, yn unol â Senedd yr Alban.
Roedd dewis amgen, sef "clymblaid enfys" Plaid Cymru, y Democratiaid Rhyddfrydol a'r Ceidwadwyr, yn cael ei negodi rhwng arweinyddion y pleidiau hynny ganol mis Mai, ond fe'i gwrthodwyd mewn pleidlais arbennig gan y Democratiaid Rhyddfrydol ar 23 Mai.
Yn ôl arolygon barn gan y BBC yn Ionawr 2007, dim ond 20% o bleidleiswyr Cymru oedd yn ffafrio annibyniaeth, ond roedd 22.4% o bleidleiswyr Cymru yn cefnogi Plaid Cymru — dim ond un o nifer o bleidiau ac ymgeiswyr cenedlaetholgar yn etholiad y Cynulliad 2007.
Cafodd hyn ei achosi o ganlyniad i anfodlonrwydd mwy cyffredinol gyda Tony Blair o'r Blaid Lafur yn y cyfryngau, yn awgrymu y medrai unrhyw dwf mewn sentiment cenedlaetholgar fod yn llai pwysig i symudiad etholwyr o Lafur na sgandalau gwleidyddol San Steffan.
Y farn gyffredinol yn awr yw fod MacPherson wedi darganfod rhywfaint o farddoniaeth draddodiadol ar y pwnc, ond mai ef oedd wedi eu gwneud yn un gerdd a'u haddasu'n sylweddol i apelio i'w oes ei hun; creadigaeth Macpherson yw'r gerdd Fingal felly, nid "Ossian".
Roedd James Macpherson (27 Hydref 1736 – 17 Chwefror 1796; Gaeleg yr Alban: Seumas Mac a' Phearsain) yn fardd Albanaidd sy'n fwyaf adnabyddus fel "cyfieithydd" y farddoniaeth yr hawliai ei bod wedi ei chyfansoddi gan Ossian.
Ar y ffordd i Fetws-y-Coed, 1 km ar ôl Pont Cyfyng i'r de-ddwyrain, ceir caer Rufeinig ar fferm Bryn-y-Gefeiliau, a sefydlwyd tua OC 90-100; fe'i henwyd Caer Llugwy gan yr archaeolegwyr a fu'n cloddio yno.
Y pwrpas gwreiddiol o drosi darlledu radio yn ddigidol oedd i alluogi lefel uwch o gywirdeb yn y darlledu, i gael mwy o orsafoedd radio a gwrthsafiad cryfach i sain cefndirol, i osgoi ymyrydaeth gan ddarlledu rhyng-lwybr a sianeli eraill, fel y mae ar radio analog FM.
Ond, ym Mhrydain, Denmarc, Norwy a'r Swistir, sef y gwledydd arweiniol yn nhrefn gweithredu'r dechnoleg DAB, mae gan y rhanfwyaf o orsafoedd radio DAB ansawdd sain is nag FM oherwydd fod y cyfradd 'bit' a ddefnyddir ar gyfer DAB yn rhy isel .
Fel nofelwr ysgrifennodd ar sawl bwnc, gan gynnwys dychan ar Orsedd y Beirdd , ond ystyrir ei nofelau am gymunedau glofaol y De fel ei waith gorau, yn arbennig y nofel hir Cwm Hiraeth, a gyhoeddwyd mewn tair rhan a'r nofel rymus Amser i Wylo am Danchwa Senghennydd 1913.
Roedd hwn yn grŵp cymysg o bobl, gyda'r aelodau yn cynnwys awduron fel J. B. Priestley, Iris Murdoch a Doris Lessing, athronwyr fel Bertrand Russell, actoresau fel Vanessa Redgrave, haneswyr fel A. J. P. Taylor, ynghyd â Chrynwyr a heddychwyr eraill fel y Canon John Collins.
Golygai hefyd y gallai’r Deyrnas Unedig amddiffyn ei hun yn erbyn yr Undeb Sofietaidd gyda help gan Unol Daleithiau America, ac y byddai cael yr arfau hyn yn ddigon i berswadio’r Undeb Sofietaidd i beidio ag ymosod ar y Deyrnas Unedig.
Ar ddiwedd y 1950au a dechrau'r 1960au, dan arweinyddiaeth y Canon John Collins a'r athronydd Bertrand Russell, trefnwyd nifer o wrthdystiadau mawr yn erbyn polisi arfau niwclear Prydain, ac yn enwedig yn erbyn canolfan ymchwil arfau niwclear Aldermaston.
Ym maes llenyddiaeth, un o effeithiau hyn oedd ysbrydoli to newydd o lenorion diwylliedig, hunanymybodol, a ymddiddorai yn y gorffennol - gan dynnu ar waith Dafydd ap Gwilym er enghraifft - ond a ysbrydolwyd hefyd gan y clasuron a llenyddiaeth gyfoes Lloegr a Ffrainc.
Ond cynhyrchiodd y ganrif rhai o awduron rhyddiaith gorau'r iaith Gymraeg, yn cynnwys Iaco ab Dewi, yr eglwyswr pybyr Ellis Wynne, awdur y gwaith dychanol Gweledigaethau y Bardd Cwsc, yr hanesydd traddodiadol Theophilus Evans a ysgrifennodd y gyfrol ddylanwadol Drych y Prif Oesoedd, Edward Samuel , Hugh Jones o Faesglasau, a Thomas Roberts, Llwynrhudol.
Ond y deunydd pwysicaf o lawer yw'r testunau o'r chwedlau Cymraeg Canol a adnabyddir fel y Mabinogion , sef Pedair Cainc y Mabinogi, Y Tair Rhamant, Breuddwyd Macsen Wledig, Cyfranc Lludd a Llefelys a chwedl Culhwch ac Olwen .
Yn y llyfr ceir nifer o gyfieithiadau Cymraeg o destunau Lladin a Ffrangeg, gan gynnwys Delw y Byd, Efengyl Nicodemus, Proffwydoliaeth Sibli Ddoeth, bucheddau'r saint fel Buchedd Mair Wyry, Buchedd Sant Catrin, Buchedd Fargred a Mair o'r Aifft, testunau crefyddol eraill fel Purdan Padrig, ynghyd â chwedl Siarlymaen ac Ystorya Brown o Hamtwn.
Mae saith platfform ar dair ynys, 1/2, 3/4 a 6/7 (nid oes Platfform 5, roedd bae gynt yn y pen gorllewin rhwng platfform 3 a 4), gyda phlatfform ochr, mae grisiau ar wahân yn arwain at Blatfform 0, o ben gorllewinol neuadd y brif fynedfa.
Er nad oes llawer o lewyrch ar eu gwaith yn ôl safonau beirniadol heddiw bu gan y beirdd lleol hyn, llawer ohonynt yn chwarelwyr neu dyddynwyr, rôl bwysig i chwarae yn cynnal traddodiad yr eisteddfod a rheolau cerdd dafod yn y cymunedau chwarel a dyfodd yn Eryri yn y 19g, yn arbennig yn ardaloedd Dyffryn Nantlle a Llanberis.
Yn 1783 sefydlodd gymdeithasau llenyddol mewn gwahanol rannau o Arfon i hyrwyddo cerdd dafod a chodi safonau llenyddol ei fro, gan gynnwys 'Cymdeithas yr Eryron' a fu'n cwrdd yn nhafarn y Bull's Head ym Mhontnewydd.
Nid yw'r swydd hon wedi'i diffinio o fewn unrhyw gyfansoddiad na deddfwriaeth eithr drwy draddodiad yn unig, sy'n mynnu fod yn rhaid i'r frenhiniaeth benodi'r person mwyaf tebygol o hawlio ffydd aelodau'r Tŷ'r Cyffredin yn Brif Weinidog.
Ysgrifennodd y mynachod at Lywodraeth y Cynulliad a chyflwynodd cyfreithwyr ar ran y mynachod ddadleuon cyfreithiol yn erbyn difa'r tarw, ac ar 16 Gorffennaf cyhoeddwyd bod barnwr yn yr Uchel Lys yng Nghaerdydd wedi dileu gorchymyn y Llywodraeth, gan ei fod yn groes i Gonfensiwn Hawliau Dynol.
Dywedodd Fforwm Hindŵ Prydain y "byddai lladd tarw neu fuwch teml sanctaidd yn weithred sarhaus" gan fod gwartheg yn anifeiliaid sanctaidd yn ôl Hindŵaeth, Galwodd y Fforwm ar i Lywodraeth San Steffan, trwy'r Ysgrifennydd Amgylchedd David Millband, a swyddogion y Cynulliad i ymyrryd yn y mater.
"Rydyn ni'n deall bod hyn yn gyfnod pryderus i'r perchnogion ond mae'r mesurau yn bodoli er mwyn gwarchod iechyd y cyhoedd ac iechyd yr anifeiliaid ac atal lledu'r afiechyd. Mae anifail sy'n cael ei gadw gan gymuned Skanda wedi profi'n bositif ac mae'r achos yn cael ei drin yn y ffordd arferol. Fe fydd pob ymdrech yn cael ei gwneud i drafod y mater yn sensitif."
"Fel cymdeithas gyfrifol mae'r deml wedi cael cyngor milfeddygol ac mae Shambo ar wahân er mwyn lleihau'r posibilrwydd o ledu'r afiechyd. Fe fydd lladd Shambo yn sarhau traddodiad ein crefydd ac yn halogi ein teml. Mae'n mynd yn groes i safonau ein crefydd."
Yng nghyffiniau'r pentref ceir plasdy'r Cwrt Mawr, lle casglodd yr hynafiaethydd J. H. Davies y casgliad gwerthfawr o lawysgrifau Cymraeg a adwaenir fel Llawysgrifau Cwrtmawr, sy'n rhan o gasgliad llawysgrifau Llyfrgell Genedlaethol Cymru fel rhodd gan J. H. Davies.
Roedd yn wynebu'r Drenewydd a oedd, gyda'i chastell, yn un o drefi Normanaidd pwysicaf y Mers, ac felly roedd yn ddatganiad eglur o hawliau Llywelyn fel Tywysog Cymru mewn ymateb i gyhoeddiad gan weision y Goron Seisnig nad oedd ganddo'r hawl i godi castell yn y cyffiniau.
Gellir cyrraedd yma trwy ddilyn y briffordd A496 tua'r de heibio Talsarnau, troi i'r chwith lle mae arwydd Gwesty Maes y Neuadd, cadw i'r chwith pan mae'r ffordd yma'n fforchio ac yna cymryd y tröad nesaf i'r dde a pharcio ym mhen draw'r ffordd.
Carnedd gron sy'n dyddio'n ôl i ddiwedd Oes y Cerrig a chychwyn Oes yr Efydd ydy Bryn Cader-Faner, i'r dwyrain o gymuned Talsarnau, Gwynedd; , ac i'r gogledd o Lyn Eiddew Bach a Llyn Eiddew Mawr yn y Rhinogau.
Ar ôl blynyddoedd o ennill tlysau ar lefel Sir Drefaldwyn cafwyd dyrchafiad i Gynghrair Canolbarth Cymru ym 1990-91 ac ar ôl gorffen y tymor yn yr ail safle, cafwyd dyrchafiad yn syth i'r Gynghrair Undebol ar gyfer tymor 1991-92.
Ail ffurfiwyd y clwb yn y 1990au ac, yn dilyn sefydlu Uwch Gynghrair Cymru, gwnaed penderfyniad i ddod yn aelodau o'r pyramid Cymreig gan ennill y Gynghrair Undebol ar y cynnig cyntaf ym 1995-96 a sicrhawyd dyrchafiad i Uwch Gynghrair Cymru ar ôl ennill y Gynghrair Undebol eto yn 1999-2000.
Fel nifer o glybiau Cymru ar y pryd, roedd Croesoswallt yn chwarae yng Nghwpan Cymru ac yng Nghwpan FA Lloegr, lle llwyddon nhw i gyrraedd y rownd gyntaf am y tro cyntaf ym 1927-28 cyn colli 5-2 yn erbyn Stockport County.
Er eu bod wedi eu lleoli yn Lloegr, roedd C.P.D. Tref Croesoswallt yn un o'r clybiau sefydlodd Gymdeithas Bêl-droed Cymru ym 1876 gan gystadlu yng Nghwpan Cymru yn y gystadleuaeth cyntaf erioed ym 1877-78.
Llwyddodd Llansantffraid i godi Cwpan Cynghrair Cymru ym 1994-95 gan drechu Ton Pentre yn y rownd derfynol a'r flwyddyn canlynol cafwyd buddugoliaeth ar giciau o'r smotyn dros Y Barri yn rownd derfynol Cwpan Cymru.
Yn perthyn i'r un dosbarth ond o darddiad diweddarach y mae Chwedl Taliesin, sy'n adrodd hanes y Taliesin chwedlonol, yr Areithiau Pros a sawl darn arall o ryddiaith o naws chwedlonol neu ddychanol (mae'r testunau cynharaf sydd wedi goroesi o'r testunau hyn yn dyddio i'r 16g).
Serch i'r Bont Hafren gael ei defnyddio i groesi rhwng Cymru a Lloegr, mae'r bont ei hun wedi'i lleoli'n gyfan gwbl y tu mewn i ffiniau Lloegr gyda'r pen Cymreig wedi'i leoli uwchben Penrhyn Beachley, sydd y tu fewn i ffiniau presennol Lloegr.
Mae'n debyg i 154,944 o bobl ymweld a'r Eisteddfod hon o gymharu âg 155,437 yn Abertawe y llynedd, ac fe wnaeth yr eisteddfod elw, er gwaethaf y gofid ychydig cyn yr eisteddfod y byddai y tywydd drwg gafwyd yn golygu colled.
Bu ymladd am dri diwrnod a lladdwyd nifer fawr o’r Persiaid, ond yn y diwedd lladdwyd y Groegiaid i gyd pan ddangosodd bradwr i’r Persiaid lwybr trwy’r mynyddoedd a’u galluogodd i ymosod ar y Groegwyr o’r tu cefn.
Bryniau Clwyd yw'r gadwyn o tua 21 o fryniau yng ngogledd-ddwyrain Cymru sy'n ymestyn o gyffiniau Llandegla-yn-Iâl a Nant y Garth yn y de i gyffiniau Prestatyn yn y gogledd, gyda Moel Famau yr uchaf ohonynt.
Ymunodd a'r fyddin yn ieuanc, a daeth yn aelod o warchodlu'r ymerawdwr Justinus I. Wedi marwolaeth Justinus, penododd yr ymerawdwr newydd, Justinianus, ef yn gadfridog ar y fyddin yn y dwyrain, i wynebu ymosodiadau gan Ymerodraeth Persia.
Fe hannai ei deulu mae’n debyg o Ddrws y Coed ger Llyn y Dywarchen yn Eryri, gyda‘r hen dŷ Drws-y-Coed ar ei draed yn y llun (fe'i chwalwyd i neud maes parcio bysgotwyr O'r ty yma aeth teulu William Griffith i'r Iwerddon.
Yn ogystal â'r motif llên gwerin rhyngwladol am blentyn yn cael ei daflu ar drugaredd y dyfroedd mewn cist o ryw fath, fel yn achos Gwion Bach a Moses, mae'n amlwg fod cysylltiad rhwng Danae â'r duwiesau ffrwythlondeb, efallai fel agwedd ar Y Fam Dduwies, neu Dduwies y Ddaear ei hun.
Roedd y darnau o graig a oedd yn cynnwys y copr wedyn yn cael eu malu'n ddarnau llai â morthwyl gan ferched, y "Copr Ladis", cyn cael eu gyrru o borthladd Amlwch i borthladd Abertawe i'w smeltio, neu i Swydd Gaerhirfryn ar adegau.
Dechreuwyd mwyngloddio copr ar Ben y Gogarth tua 4000 o flynyddoedd yn ôl, a chafodd mwy na phedair milltir o dwneli ac ogofâu eu cloddio yn ystod yr Oes Efydd, pan ddefnyddiwyd cerrig igneaidd yn ogystal ag esgyrn gwartheg, defaid, geifr ac ati fel offer cloddio.
Parhawyd i gloddio’n eang am gopr yn ystod cyfnod y Rhufeiniaid, ac roedd presenoldeb copr ar Ynys Môn yn un o’r prif resymau pam penderfynodd y fyddin Rufeinig lansio ymosodiadau ar yr ynys yn 60 O.C. Yn ystod y goresgyniad hwn lladdwyd derwyddon yr ynys a sefydlwyd caer yng Nghaergybi er mwyn amddiffyn y cloddfeydd copr yn Amlwch.
Yn ystod y ddau Ryfel Byd, newidiwyd y tymor e.e. gohiriwyd Etholiad Cyffredinol 1910 i Dachwedd 1918 ac felly hefyd gyda Etholiad Cyffredinol a fwriadwyd ei gynnal yn Nhachwedd 1935, ac a ohiriwyd tan Mehefin 1945.
Cafodd yr anafiadau hyn ymhell cyn ei farwolaeth, ac oherwydd hynny mae archaeolegwyr fforensig yn dadlau bod y Neandertaliaid eraill wedi gofalu amdano, sy'n dangos yn ei dro fod gan y bobl hynafol hyn "ymwybyddiaeth gymdeithasol" ac yn gofalu am unigolion yn eu grŵp.
Gall graffiti gael ei ddefnyddio i gyfleu neges wleidyddol neu gymdeithasol (er enghraifft "Do all you can, the English need the water" mewn toiled cyhoeddus yng Nghymru - cyfeiriad at Gapel Celyn), neu fel math o "hysbysebu" (mae nifer o giangiau cymdogaeth yn nodi eu tiriogaeth felly yn ninasoedd yr Unol Daleithiau, er enghraifft).
Ond cyhoeddwyd detholiad o waith y bardd mewn llyfr mwy sylweddol y ogystal, sef Dewisol Ganiadau yr Oes Hon ; cyfrol sy'n cynnwys gwaith Goronwy Owen, Ieuan Fardd, Rhys Jones o'r Blaenau ac eraill yn y rhan gyntaf a detholiad o waith Huw Jones ac eraill yn yr ail ran.
Trefnwyd i gyflwyno'r gêm i ysgolion ar draws De Ddwyrain Cymru gyda'r uchafbwynt o ŵyl chwaraeon lle daeth 400 o ddisgyblion ysgol ynghŷd i greu 27 tîm yn Ysgol Uwchradd Mair Dihalog yng Nghaerdydd.
Dyma'r ystyr a efelychir gan ddefnydd cyfoes y term ym maes cysylltiadau rhyngwladol: trefn wleidyddol neu economaidd a reolir gan un pŵer (gwladwriaeth, ymerodraeth, cynghrair milwrol neu undeb uwchgenedlaethol), naill ai ar lefel ranbarthol neu yn rhyngwladol .
Mae'r cysyniad yn aml yn awgrymu trefn a gynhelir gan normau a syniadau sydd yn cyfreithloni awdurdod yr un sydd yn goruchafu—yr hegemon—yn hytrach na threfn sydd yn seiliedig ar rym milwrol yn unig, ac felly mae'r rhai sydd yn israddol yn cydsynio i drefn yr hegemoni i raddau.
Ond y tu ôl i'r ffigwr llên gwerin a gwrachod Calan Gaeaf yn y diwylliant traws-Iwerydd cyfoes, yn aml iawn mae chwedlau am wrachod yn deillio o gof am ferched hyddysg mewn meddyginiaeth draddodiadol ac efallai hefyd am offeiriadesau cyn-Gristnogol.
Y ffigwr enwocaf efallai yw Ceridwen yn Hanes Taliesin, sy'n berwi pair llawn o berlysiau'r maes i gael hylif gwybodaeth ac Awen i'w rhoi i'w fab Afagddu (ond mae'n debyg mai duwies oedd Ceridwen yn wreiddiol ac nid yw manylion eraill ei phortread yn cyfateb i'r darlun o'r wrach draddodiadol).
Yn ogystal ag enwau seiliedig ar enwau Cymreig, yn Gymraeg a Saesneg, ynghŷd â Wales a Cambria ac enwau tebyg, ceir nifer o leoedd a enwir ar ôl Cymry, e.e. Evansville, Glendower a Llewellyn (gweler: Enwau lleoedd sy'n tarddu o enwau Cymry yn yr Unol Daleithiau).
"O'r braidd fod Manafon yn bod. Doedd yno ddim pentref, dim ond eglwys, ysgol, tafarn a siop. Gwasgarwyd y ffermydd hyd y llethrau yn fân-ddaliadau ar y cyfan gydag ambell fferm mwy sylweddol. Saes-Gymry oedd y bobl, gydag enwau Cymraeg ac acen Sir Amwythig. Daethant yn destun ei farddoniaeth."
Roedd Verdi yn hapus i ddychwelyd i Sant'Agata ac, ym mis Chwefror 1856, roedd yn sôn am "roi'r gorau i gerddoriaeth yn llwyr; ychydig o ddarllen; rhywfaint o ddifyrwch ysgafn gydag amaethyddiaeth a cheffylau; dyna'r cyfan".
Efallai nad yw’n gyd-ddigwyddiadol bod gan bob un o’r chwe opera gan Verdi a ysgrifennwyd yn y cyfnod 1849–53 (La battaglia, Luisa Miller, Stiffelio, Rigoletto, Il trovatore a La traviata), yn unigryw yn ei oeuvre, arwresau sydd, yng ngeiriau'r beirniad opera Joseph Kerman, "yn fenywod sy'n mynd i drallod oherwydd camwedd rhywiol, gwirioneddol neu sy'n cael ei hamau".
Cynddeiriogodd Verdi yn erbyn gofynion llym y sensor yn Napoli gan nodi: "Rwy'n boddi mewn môr o drafferthion. Mae bron yn sicr y bydd y sensoriaid yn gwahardd ein libreto." Heb unrhyw obaith o weld ei Gustavo III yn cael ei lwyfannu fel y'i hysgrifennwyd, torrodd ei gontract.
Roedd Verdi wedi ymrwymo i'r cyhoeddwr Giovanni Ricordi ar gyfer opera - a ddaeth yn Stiffelio - ar gyfer Trieste yng Ngwanwyn 1850; ac, wedi hynny, yn dilyn trafodaethau gyda La Fenice, datblygodd libreto gyda Piave ac ysgrifennodd y gerddoriaeth ar gyfer Rigoletto ar gyfer Fenis ym mis Mawrth 1851.
Roedd Verdi wedi cael ei geryddu gan y bardd Giuseppe Giusti am droi cefn ar bynciau gwladgarol, gyda'r bardd yn pledio arno i "wneud yr hyn a allwch i faethu , i'w gryfhau, a'i gyfeirio at ei nod." Awgrymodd Cammarano iddo addasu drama Joseph Méry o 1828, La Bataille de Toulouse, a ddisgrifiodd fel stori "a ddylai droi pob dyn ag enaid Eidalaidd yn ei fron".
Wedi cyrraedd Sant'Agata ym mis Mawrth 1859 canfyddai Verdi a Strepponi bod y ddinas gyfagos Piacenza wedi ei feddiannu gan oddeutu 6,000 o filwyr Awstria a oedd wedi ei gwneud yn ganolfan iddynt, i frwydro yn erbyn y cynnydd yn yr alwadau i uno'r Eidal yn rhanbarth Piemont.
Roedd Verdi yn ffieiddio’r canlyniad hwn: "Ble mae annibyniaeth yr Eidal, mor hir y gobeithid amdani ac a addawyd? . Dyw Fenis ddim yn yr Eidal? Ar ôl cymaint o fuddugoliaethau, am ganlyniad . Mae'n ddigon i yrru un yn wallgof "ysgrifennodd at Clara Maffei.
Ym mis Ebrill 1845, mewn cysylltiad â I due i Foscari, ysgrifennodd: "Rwy'n hapus, ni waeth pa dderbyniad y mae'n ei gael, ac rwy'n hollol ddifater am bopeth. Ni allaf aros i'r tair blynedd nesaf fynd heibio. Rhaid i mi ysgrifennu chwe opera ac yna ychwanegu at bopeth" Ym 1858 cwynodd Verdi: "Ers Nabucco, gallwch ddweud, ni chefais awr o heddwch erioed. Un mlynedd ar bymtheg yn y galïau."
Wrth glywed y newyddion am y "Cinque Giornate", y "Pum Diwrnod" o ymladd stryd a ddigwyddodd rhwng 18 a 22 Mawrth 1848 ac a yrrodd yr Awstriaid allan o Milan dros dro, teithiodd Verdi yno, gan gyrraedd ar 5 Ebrill.
Wrth ysgrifennu llythyr gwladgarol ato yn Fenis, meddai Verdi "Diddymwch bob syniad trefol bach! Rhaid i ni i gyd estyn llaw frawdol, a bydd yr Eidal eto'n dod yn genedl gyntaf y byd . Rwy'n feddw â llawenydd! Dychmygwch fod yna dim mwy o Almaenwyr yma ! "
Roedd yn dibynnu ar Piave eto i I due Foscari, a berfformiwyd yn Rhufain ym mis Tachwedd 1844, yna ar Solera unwaith eto i Giovanna d'Arco, yn La Scala ym mis Chwefror 1845, tra ym mis Awst y flwyddyn honno llwyddodd i weithio gyda Salvadore Cammarano ar Alzira ar gyfer y Teatro di San Carlo yn Napoli.