polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Yn y cyfnod 1310-1340 bu'n dal amryw o swyddi a theitlau yng ngwasanaeth brenin Lloegr yn y dde-orllewin, a chwaraeodd ran bwysig yn y gwaith o recriwtio Cymry lleol ar gyfer rhyfeloedd brenhinoedd Lloegr yn Ffrainc a llefydd eraill.
Saif ar lan Afon Ceiriog, ar ddiwedd ffordd y B4500, 5 milltir i'r de-orllewin o Lyn Ceiriog a 10 milltir i'r gogledd-ddwyrain o Groesoswallt yn Etholaeth Cynulliad De Clwyd, ac yn Etholaeth Seneddol De Clwyd.
Saif dwy ywen nodedig ychydig fetrau o ddrws Eglwys Sant Garmon, sy'n enghreifftiau prin o bâr o yw; yn 1998 mesurwyd o gwmpas gwaelod y coed ac roedd yr ywen ar y chwith yn 25 troedfedd a'i phartner gwrywaidd ar y dde dros yn 25 troedfedd a hanner.
Mae "Brenin y Mynyddoedd" yn gwisgo crys gwyn gyda smotiau coch , a gyfeirir ati fel y "crys dot polca" a ysbrydolwyd gan grys a welodd y cyn-drefnwr, Félix Lévitan, tra yn nhrac Vélodrome d'Hiver, Paris yn ei ieuenctid.
Mae tystiolaeth archeolegol hefyd fod y Celtiaid cyfandirol wedi defnyddio tlysau a phinnau ar ffurf draig yn ystod cyfnod La Téne o c.500CC hyd 1 OC.Mae rhai yn awgrymu efallai fod Brythoniaid brodorol Ewrop wedi dod â’r ddraig gyda nhw pan ymfudodd nhw i Brydain cyn yr Oes Rufeinig.
Anfonodd y Brenin ei filwyr allan ar draws y wlad i ddod o hyd i fachgen o'r fath ac mae'n darganfod bachgen o'r fath, Emrys, ond datguddia Emrys y gwir reswm dros y dymchwel: mae pwll cudd yn cynnwys dwy ddraig, un goch ac un wen, yn cynrychioli'r Brythoniaid a'r Sacsoniaid, wedi'u claddu o dan y sylfaen.
Mae'r beirdd Cymraeg neu Frythonig cynnar, Taliesin ac Aneirin ill dau yn defnyddio dreigiau yn helaeth fel delwedd ar gyfer arweinwyr milwrol, ac i'r Brythoniaid dechreuodd y gair draig gymryd ffurf term am arweinydd rhyfel, tywysog neu reolwr.
Y term a ddefnyddir ar y Celt yng Nghyfnod hwyr y Rhufeiniaid, ac wedi hynny yw 'Brython', a chafwyd brwydrau enbyd yng Ngogledd Lloegr wedi crebachu'r gorsegyniad Rhufeinig - yn enwedig gan yr hyn a elwir heddiw'n 'Saeson'.
Llifa'r afonydd canlynol drwy Efrog ac i'r môr: Afon Ouse, gydag Afon Swale yn gangen ogleddol iddi , a'r afonydd Ure, Wharfe, Aire, Calder, Don, Esk, Hull a Derwent - mae llawer o'r rhain yn enwau Brythoneg, prawf pellach y bu'r Brythoniaid unwaith yn byw yma.
I'r gogledd ceir gwastadedd ar lan y Môr Canoldir, i'r dwyrain mae gwastadeddau ardal Bizerte, i'r de ceir dyffryn afon Medjerda ac i'r gorllewin ymdoddant i fryniau Algeria dros y ffin, a nodir gan copa Djebel Abiod, yn Tunisie, pwynt uchaf y Kroumirie.
Yn ei gerdd i Owain ap Gruffudd ap Gwenwynwyn, ymddengys fod y bardd yn dathlu'r ffaith fod ei noddwr wedi derbyn ei ran o'i etifeddiaeth ar farwolaeth ei dad, Gruffudd ap Gwenwynwyn, pan ranwyd Powys Wenwynwyn yn fân arglwyddiaethau.
Mae ansicrwydd ynglŷn ag awduraeth rhai o'r cerddi a dadogir ar 'Lywelyn Fardd' yn y llawysgrifau, ond mae'r gwahaniaeth rhwng dyddiadau'r cerddi yn dangos fod pedair cerdd i'w dadogi'n weddol ddiogel ar Lywelyn Fardd II.
Un o'r rhain yw'r Kavyadarsha ('Y Drych Barddonol', cyfansoddair o'r geiriau Sansgrit kavya 'barddoniaeth' ac adarsha 'drych'), sy'n gyfraniad pwysig i ddamcaniaethau barddol Sansgrit, tebyg i ramadegau'r beirdd yng Nghymru'r Oesoedd Canol.
Enghreifftiau a gasglwyd gan brosiect Llên y Llysiau : gosod blodau ar flaenau'r bysedd i wneud ewinedd mawr cochion; dal cacwn yn y blodyn i'w wylltio; defnyddio'r coesau fel cleddyfau wrth chwarae; taro blodyn caeedig ar gledr y llaw i wneud clec neu wasgu dau ben blodyn aeddfed rhwng bysedd y ddwy law i greu swigan neu boethell, a'i glecio neu glatsio.
Mae'r chwarae clatsio yn gyfarwydd i Lydawyr hefyd ac mae ymadrodd difrïol ganddynt i wfftio rhywun hurt: Kas da stracal brulu war Menez Arez (Dos i glatsio bysedd cŵn ar Mynydd Aret: cyffelyb i "dos i ganu/grafu" yng ngogledd Cymru).
Dyma rai enwau Cymraeg: bys coch, bysedd cochion, bysedd y cŵn, catrish y cŵn, menyg ellyllon, gwniadur Mair, dail crachod , ffiol y ffridd, ffion y ffridd, Clatsh y Cŵn, Cleci Coch, Dail ffion, Dail llwynog, Dail bysedd cochion, Dail crach, Ffiol y ffridd, Ffion ffrith, Ffuon cochaf, Llwyn y tewlaeth, Maneg y forwyn.
Mae'r arferion a gyfeirir atynt yn yr enw 'Dail crachod' yn cael ei egluro yn: "Fox Glove, neu Fenyg y llwynog, neu Ddil bysedd cochion.mae'r dail hyn yn glanhau briwiau yn raddol gyda'r tynerwch mwyaf. A myfi a fentraf ddywedaf wrthych nad oes moi gwell i'w gwneud yn eli gyda bloneg i wella crach mewn pen."
Yn ôl yr atebion a gafwyd yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bro Madog 1987, roedd 78% o'r 70 o atebion i'r gogledd o Ddolgellau - Drenewydd yn 'Fysedd y cŵn' gyda 'Bysedd cochion/ Bys coch' yn gyfyngedig bellach i Ddyffryn Conwy, Llŷn, gogledd Arfon a Môn.
Yn fras, dywedwn fod ffwythiant yn ddi-dor unffurf os mae newid bach yn y mewnbwn x yn creu newid bach yn unig yn yr allbwn f , ac fod maint y newid yn unffurf, h.y. ei fod yn dibynnu ar y newid mewn x yn unig, ac nid ar werth x ei hun.
Ar y cyfan roedd Madog yn barod iawn i ochri gyda'i gefnder yn y brwydrau â'r Saeson, ond roedd mewn sefyllfa anodd gan fod ei deyrnas mor agos i'r ffin ac yn agored i ymosodiad o'r cyfeiriad hwnnw; y real politik hynny a barodd iddo ochri â'r brenin John o Loegr yn 1211-1214 pan droes ar Wynedd.
Mae strydoedd cul y medina, a dyfodd yng nghysgod yn kasbah, yn cynnwys sawl adeilad hanesyddol, e.e. Y Mosg Mawr, Mosg Sidi Boumakhlouf a Tourbet Ali Turki (beddrod sylfaenydd llinach yr Husseiniaid a reolodd Tiwnisia am 250 mlynedd hyd ei hannibyniaeth yn 1957), a synagog El-Ghriba.
Er bod tueddiadau 'cenedlaetholgar' wedi newid dros amser yng Nghymru a'r Alban – a Phlaid Cymru yn cael ei sefydlu ym 1925, Plaid Genedlaethol yr Alban ym 1934, a Mebyon Kernow ym 1951 – ni fu argyfwng gwledyddiol difrifol i fygwth cyfanrwydd y Deyrnas Unedig fel gwladwriaeth ers y 1970au.
Ar ddechrau'r milewniwm cyntaf OC daeth llwyth y Yueh-Chih o Ganolbarth Asia i orchygu'r teyrnasoedd hyn, ond troesant yn Fwdhyddion a daeth eu brenin, Kanishka yn ymerawdwr ar dir a ymestynnai hyd at Benares ar Afon Ganges.
Ymwelodd sawl pererin Bwdhaidd o Tsieina â'r wlad ar eu ffordd i India, fel Hiuen Tsang er enghraifft, ac mae eu llyfrau topograffig a dyddiaduron taith yn ffynonellau pwysig i'n dealltwriaeth o'r cyfnod, yn Affganistan ei hun ac yn India.
Yn ôl beirniaid megis Bruce Schneier roedd y cynllwyn byth yn weithredol, roedd y cyhoedd byth mewn peryg ac roedd y syniad o chwythu lan y maes awyr, heb sôn am fwrdeistref Queens, trwy ffrwydro tanc tanwydd ymhob tebygoliaeth yn amhosibilrwydd technegol.
Disgrifiodd y Gweriniaethwr Peter King, cyn-gadeirydd ac aelod Pwyllgor Tŷ'r Unol Daleithiau ar Ddiogelwch Mewnwladol, beirniadaeth o'r heddlu fel "pris llwyddiant pan nad ydych wedi cael eich ymosod arno mewn chwe mlynedd. Rydym wedyn mynd o feirniadu nhw am beidio gwneud digon yn syth ar ôl 9/11 i nawr feirniadu nhw gormod."
Cynllwyn Islamiaeth derfysgol honedig i chwythu lan system o danciau cyflenwi tanwydd awyren a llinellau pibellau sy'n darparu tanwydd ar gyfer Maes Awyr Rhyngwladol John F. Kennedy yn Queens, Efrog Newydd oedd cynllwyn ymosodiad ar Faes Awyr Rhyngwladol John F. Kennedy yn 2007.
Y rhai a ddrwgdybir yw Russell Defreitas, dinesydd Americanaidd a brodor o Gaiana oedd yn yr arweinydd honedig ac yn gweithio yn y maes awyr am gyfnod; Abdul Kadir, dinesydd Gaianaidd a chyn-aelod o Gynulliad Cenedlaethol Guyana; Kareem Ibrahim, dinesydd Trinitobagaidd; ac Abdel Nur, dinesydd Gaianaidd ac ewythr y cyn-bencampwr paffio welterweight y byd Andrew "Six Heads" Lewis.
Mewn sgwrs gofnodedig, honnir i Russell Defreitas dweud i hysbysydd "Unrhyw amser 'dach chi'n taro Kennedy, yw'r peth mwyaf niwediol gallech chi wneud i'r Unol Daleithiau. I daro John F. Kennedy, wow . . . Maen nhw'n caru JFK – mae'n like the man. Os 'dach chi'n taro hwnna, bydd yr holl wlad yn galaru. Mae'n fel gallech chi lladd y dyn dwywaith." Honnir i Defreitas weld arfau a thaflegrau cael eu cludo i Israel ac roedd yn teimlo bydd rhain yn cael eu defnyddio i niweidio Mwslimiaid.
Un o uchafbwyntiau'r clwb oedd curo Kilmarnock F.C. o Uwch Gynghrair yr Alban 0:2 ar 18 Gorffennaf 2019 yn rownd gyntaf Cynghrair Europa UEFA gan ennill 3:2 dros ddau gymal gan fynd drwyddo i'r ail rownd yn erbyn F.K. Partizan Belgrâd o Serbia.
Pan oedd Rhys ap Thomas tua deuddeg oed, codwyd byddin Lancastriaidd yng Nghymru, dan arweinyddiaeth Siasbar Tudur, Iarll Penfro, a martsiodd y fyddin dros y ffin i Loegr ble ymladdodd ym Mrwydr Mortimer's Cross, gan golli i Edward, iarll March - mab hynaf Richard, dug Efrog a laddwyd ychydig wythnosau ynghynt.
O Gaerfyrddin y cychwynodd Rhys, ar yr 8fed o Awst, ac erbyn iddo gyrraedd Aberhonddu deuddydd yn ddiweddarach roedd ganddo fyddin mor fawr bu'n rhaid eu chwynu i lawr i ddwy fil, a 500 arall dan ofal ei frodyr Dafydd a John, a'i unig fab Gruffudd Rhys, oedd yn eu dilyn oddeut deg milltir wrth eu sodlau, yn gwarchod eu cefnau.
Anogwyd athro iddo astudio celf a dod yn beintiwr, ond yn ystod ei flwyddyn gyntaf yn Ysgol Gelf Camberwell, Llundain, sylweddolodd nad oedd ei sgiliau'n ddigon eang, felly newidiodd ei astudiaethau i ddylunio mewnol ac yna tecstilau yng Ngholeg Arlunio a Dylunio Sant Martin, ac yn ddiweddarach yn Ysgol Newydd Dylunio Parson yn Efrog Newydd.
Cafodd gynnig ysgoloriaeth o ysgol annibynnol ramadeg, Coleg Sant Dunstan yng Nghatford, De Llundain, ond ni allai ei fam fforddio'r wisg ysgol felly cymerodd Jeff rownd yn dosbarthu paraffin mewn berfa - erbyn iddo droi'n 13 oed, roedd yn cyflogi dyn i yrru lorri tancer i ddosbarthu.
Roedd Ynys Môn wedi bod yn datblygu cynlluniau ar gyfer addysg gynhwysfawr ers 1936: yr ysgol gynhwysfawr bwrpasol hon yw'r enghraifft gynharaf o agwedd arloesol Ynys Môn tuag at addysg uwchradd yn y cyfnod ar ôl y rhyfel, yr ysgol gyntaf o'r fath yng Nghymru ac yn ôl y son ym Mhrydain.
Dechreuwyd ym 1948, i ddyluniadau pensaer y sir, N.Squire Johnson; gosodwyd y garreg sylfaen gan yr Ysgrifennydd Gwladol dros Addysg, D R Hardyman; agorodd yr ysgol yn swyddogol ym 1950 a chwblhawyd y gwaith adeiladu ym 1952.
Cafodd ei geni yng Nghastell-nedd ond bellach mae'n byw ym Mro Morgannwg gyda'i gŵr, cyn chwaraewr rygbi tîm cenedlaethol Iwerddon, Y Llewod a chyn-gapten Scarlets Llanelli, a hyfforddwr presennol blaenwyr Tim Rygbi Cenedlaethol Iwerddon sef Simon Easterby.
Fe ymddangosodd gyferbyn ei gŵr ar-y-pryd Peter O'Toole a Richard Burton yn y ffilm Becket ; fel Ursula Mossbank yn y ffilm gerddorol Goodbye, Mr. Chips , eto yn serennu gyda O'Toole; a gyferbyn a O'Toole yn Murphy's Way ; fel Emmeline Pankhurst yn y gyfres deledu fer Shoulder to Shoulder ; fel Lady Ann, gwraig anffyddlon y cymeriad George Smiley chwaraewyd gan Alec Guinness, yn y gyfres ddrama ysbïo Tinker, Tailor, Soldier, Spy ar BBC1 a Smiley's People , addaswyd o nofelau John le Carré o'r un enw; yn Nijinsky ; a fel y frenhines Cassiopeia yn Clash of the Titans .
Fe wnaeth sylwebydd ddisgrifio ei pherfformiad: "Mae portread Sian Phillips o Joan yn herio cyfraith cyfartaleddau, oherwydd ar ôl gweld Siobhan McKenna yn nghynyrchiad yr Arts Theatr yn 1955, roeddwn yn credu ei fod yn amhosib weld perfformiad cystal o fewn hanner canrif. Fel y ferch Wyddelig, mae'r Gymraes yn berffaith. 'Nid yw'r ferch yn actio fel Joan - hi yw Joan.' Yn fyr, perffeithrwydd."
Rhyddhawyd Ysbryd Solva yn ystod Eisteddfod Genedlaethol Tyddewi, 2002, ac yn yr un flwyddyn recordiwyd Meic A'r Gerddorfa yn Neuadd Y Brangwyn Abertawe a Neuadd Ysgol Dyffryn Aman, Rhydaman, gyda Cherddorfa Genedlaethol Gymreig y BBC.
Credir fod yr ach fwyaf credadwy, gyda thystiolaeth ychwanegol o gofnodion diweddarach, yn profi fod Dafydd yn fab i Ddafydd Gwys/Gwas Sanffraid a cheir tiroedd gwely yn dwyn ei enw yng nghwmwd Talybolion, Môn, mewn dogfen ddydiedig 1352.
Yn ôl tystiolaeth y cerddi gan Dafydd sydd wedi goroesi, gwelir fod ei noddwyr yn cynnwys Llywelyn Fawr, Gruffudd ap Llywelyn Fawr, Dafydd ap Llywelyn a Llywelyn ap Gruffudd, yn ogystal ag un o'r swyddogion llys pwysicaf, Gruffudd ab Ednyfed, mab y distain Ednyfed Fychan.
Dafydd Benfras oedd prif fardd llys Gwynedd rhwng dechrau'r 1220au a diwedd y 1250au, sef cyfnod ail hanner teyrnasiad Llywelyn Fawr, teyrnasiad ei fab Dafydd, a blynyddoedd cynnar teyrnasiad ei ŵyr, Llywelyn ap Gruffudd.
Felly, er fod pob 'Cockney' yn 'Llundeiniwr', nid yw pob Llundeiniwr yn Cockney, oherwydd er mwyn bod yn wir Cockney rhaid i berson gael ei fagu o fewn clywed 'Clychau Bow' (h.y. caniad clychau eglwys plwyf St Mary-le-Bow a Cheapside, yng nghanol Llundain).
Ond gyda mewnfudo i'r ddinas yn cynyddu a thyfiant yr ardal fetropolaidd, defnyddir y term 'Llundeinwyr' yn amlach am unrhyw un sy'n byw yn Llundain Fwyaf, er nad yw nifer o drigolion canol Llundain yn ystyried bod y bobl hynny yn wir Lundeinwyr.
Briff dylunio - datganiad o dargedau'r dylunio: amlinelliad o'r broblem ac ar bwy y mae'n effeithio; yr angen sy'n codi o'r broblem; yr hyn yr ydych yn bwriadu ei wneud ynglŷn â hyn ; sut y bydd y cynnyrch yn cael ei ddefnyddio; a'r amgylchedd y bydd yn cael ei ddefnyddio ynddo.
Gall ymchwil helpu'r broses ddylunio drwy wirio bod pobl yn wir eisiau'r cynnyrch; darganfod beth sy'n gwneud cynnyrch sy'n bod eisoes yn dda neu'n wael; a darganfod y defnyddiau, y cydrannau a weithgynhyrchwyd ymlaen llaw, y technegau a'r cynhwysion y gallwch eu defnyddio, a sut y byddant yn effeithio ar y gweithgynhyrchu a'r costau gwerthu.
Mewn achos cynnyrch materol yn enwedig, gallai rhai pwyntiau mewn manyleb ddylunio fod yn anodd eu hasesu drwy edrych ar y cynnyrch yn unig oherwydd bydd angen cael rhywun i brofi'r cynnyrch neu ei fodelu ar ôl iddo gael ei wneud a darparu adborth, er enghraifft os oes yn rhaid i'r cynnyrch deimlo'n gysurus yn y llaw.
Yn ddiweddarach, yma oedd y ffin rhwng yr hen Sir Ddinbych a Meirionnydd, gyda phlwyfi Llanelidan, Bryneglwys, Gwyddelwern a Llansanffraid Glyn Dyfrdwy yn cwrdd yma, fel oedd arglwyddiaethi Rhuthun, Glyndyfrdwy ac Iâl.
Datblygodd y synnwyr newydd hwn dan ddylanwad y gair Saesneg gay, sef, yn ei ystyr traddodiadol, y cyfieithiad agosaf at hoyw; oherwydd y newid yn ystyr y gair Saesneg, a oedd wedi cael ei gymhwyso at gyfunrywioldeb erbyn degawdau cynnar y ganrif, gweliwyd newid yn ystyr y gair Cymraeg hefyd.
Weithiau defnyddir y gair hoyw i gyfeirio at berthnasoedd rhwng pobl o'r un ryw, er enghraifft priodas hoyw, er bod rhai cefnogwyr LHDT yn annog yn erbyn y defnydd hwn ar y sail ei fod yn eithrio pobl ddeurywiol a thrawsryweddol ac yn annog defnyddio cyfunryw yn lle.
Credir i Fathafarn gael ei sefydlu fel prif lys Powys ar ôl i Bengwern gael ei chipio gan y Offa, brenin Mersia yn y 7g, digwyddiad a goffeir yn y cerddi enwog sy'n rhan o'r cylch sy'n adnabyddus dan yr enw 'Canu Llywarch Hen'.
Yn y 1970au effeithiwyd ar Marseille gan broblemau economaidd, ac arweiniodd diweithdra uchel, lefel uchel o droseddu a chanran uchel o fewnfudwyr, yn enwedig o Ogledd Affrica, at gynnydd mewn cefnogaeth i bleidiau'r dde eithafol.
Serch hynny gellid dadlau fod y rhan fwyaf o dir pedair o siroedd Cymru yn ffurfio calon y Fro Gymraeg heddiw, sef Gwynedd, Sir Gaerfyrddin, Ceredigion ac Ynys Môn, ond hyd yn oed yn y siroedd hynny ni ellir dweud fod pob tref a phentref yn gadarnle Cymraeg.
Ceir ardaloedd eraill y tu allan i'r pedair sir hyn gyda chanran sylweddol o siaradwyr Cymraeg, e.e. rhannau o sir Castell-nedd Port Talbot, rhannau o orllewin Powys, gogledd Sir Benfro, ucheldir sir Conwy , ucheldir a chefn gwlad Sir Ddinbych, a rhannau o sir Abertawe.
Cenhedlaeth neu ddwy yn ôl buasai rhywun yn medru dweud fod bron y cyfan o orllewin Cymru, o Ynys Môn yn y gogledd i ogledd Penfro a chyffiniau Cwm Gwendraeth yn y de a hyd at Ddyffryn Aman yn y rhan ddwyreiniol o sir Gar, yn gorwedd yn y Fro Gymraeg a'i bod yn cynnwys yn ogystal rannau pur sylweddol o orllewin Powys a'r hen sir Clwyd.
Ceir nifer o enwau eraill ar y mor hwn gan gynnwys: Sbaeneg: Mar Caribe; Ffrangeg: Mer des Caraïbes; Creol Haiti: Lamè Karayib; Siamaiceg: Kiaribiyan Sii; Iseldireg: Caraïbische Zee; Papiamento: Laman Karibe.
Ar ôl i Christopher Columbus lanio yn y Bahamas ym 1492, roedd y term Sbaenaidd "Antilles" yn berthnasol i'r tiroedd hyn; yn deillio o hyn, daeth "Môr yr Antilles" yn enw amgen cyffredin ar gyfer "Môr y Caribî" mewn amryw o ieithoedd Ewropeaidd.
Canwyd marwnadau iddo gan Gruffudd ab Ieuan ap Llywelyn Fychan, Huw ap Dafydd ap Llywelyn ap Madog, Lewys Daron, Lewys Môn, Lewys Morgannwg, Morys Gethin, Raff ap Robert, Siôn ap Hywel ap Llywelyn Fychan, a Siôn Ceri.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw James Brown, Steven Spielberg, John Belushi, John Lee Hooker, John Landis, Dan Aykroyd, Carrie Fisher, Aretha Franklin, Matt Murphy, John Candy, Henry Gibson, Twiggy Lawson, Kathleen Freeman, Cab Calloway, Frank Oz, Joe Walsh, Donald Dunn, Charles Napier, Steve Cropper, Jeff Morris, James Avery, Raven De La Croix, Ray Charles, Lou Marini, Paul Reubens, Ben Piazza, Murphy Dunne, Tom Malone, Steve Lawrence, Alan Rubin, Willie Hall a Sheilah Wells.
Mae amffitheatr El Jem, a elwir hefyd yn Colosêwm Thysdrus, yn amffitheatr Rufeinig a godwyd yn ôl pob tebyg yn OC 238 dan awdurdod y proconsul Rhufeinig Gordian (a ddaeth yn ymerodr Rhufain yn ddiweddarach yn yr un flwyddyn) ac a ddefnyddid ar gyfer gornestau gladiator, rasys cerbydau a gemau eraill y syrcas Rhufeinig.
Gadawodd yr ysgol yn fuan yn 16 oed i droi'n seiclwr proffesiynol, er fod ei rieni yn ansicr o'r penderfyniad, roedd ei brifathro yn Alexander High School yn cefnogi hyn gan ddweud y buasai Greg wastad yn gallu dychwelyd i addysg os na fyddai'r gyrfa newydd yn llwyddiannus.
Fel ysgutor ewyllys Harri VIII, a derbynnydd grantiau tir gwerthfawr, roedd Herbert yn berson blaengar a phwerus yn ystod brenhiniaeth Edward VI, yn amddifynwr o Edward Seymour, Dug 1af Gwlad yr Haf a'i wrthwynebydd, John Dudley, Dug 1af Northumberland, yn ddiweddarach ceisiodd Dug Northumberland ennill cefnogaeth Herbert, taflodd Herbert ei nerth tu ôl i Dudley, ac wedi goresgyn Seymour, enillodd rhai o'i diroedd yn Swydd Wilton a phendefigaeth.
Honnai sawl ei fod wedi cynllwynio i gael Coron Lloegr ar Arglwyddes Jane Grey; a tybiwyd ei fod yn un o'i chynghorwyr yn ystod ei theyrnasiad byr, ond datganodd ei gefnogaeth o Mary I, brenhines Lloegr pa welodd fod yr Arglwyddes Jane wedi colli ei gafael ar y goron.
Ym 1414, crewyd Humphrey Plantagenet, pedwerydd mab Henry IV, brenin Lloegr, yn Ddug Caerloyw a Iarll Penfro am gydol ei oes, trodd y cyntaf yn deitl etifeddol a dychwelodd yr ail i fod yn deitl etifeddol, wedi y rhoddwyd i'r etifeddwr, Humphrey, William de la Pole, Dug 1af Suffolk.
Ar 1 Medi 1533 urddodd Harri VIII, brenin Lloegr ei frenhines, Anne Boleyn, yn Ardalyddes Penfro, braint nodedig, oherwydd fod ei hen-ewythr Siasbar Tudur yn gyn-Iarll Penfro, a chan mai yno y ganed ei dad, Harri Tudur.
Mae'r llyfr yn garreg filltir yn hanes llenyddiaeth Gymraeg ac ysgolheictod Cymraeg am ei fod yr ymgais cyntaf i ysgrifennu arolwg o hanes llenyddiaeth Gymraeg yn ei grynswth (nid yw'n cynnwys llenyddiaeth Gymraeg yr ugeinfed ganrif am ei fod yn rhy gynnar i wneud hynny ar y pryd, ym marn yr awdur).
Cyn cyhoeddi'r gyfrol cafwyd sawl llyfr ar gyfnodau yn hanes llenyddiaeth Gymraeg, yn arbennig ar lenyddiaeth yr Oesoedd Canol, ond heb ei drin fel un pwnc cyfan, ac roedd hyn yn ddiffyg amlwg mewn cymhariaeth â'r sefyllfa yn achos nifer o lenyddiaethau eraill.
Mae'r pedwar gwlad Y Deyrnas Unedig; Cymru, Gogledd Iwerddon, Lloegr a'r Alban yn cystadlu fel gwledydd ar wahân gyda Thiriogaethau tramor y Deyrnas Unedig a Thiriogaethau sy'n ddibynnol ar Goron y Deyrnas Unedig hefyd yn gyrru timau.
Cynigiwyd y syniad o gystadlaethau o fewn Ymerodraeth Prydain yn gyntaf gan y Parchedig Astley Cooper yn 1891 pan ysgrifennodd erthygl yn The Times yn awgrymu y dylid cynnal cystadleuaeth "Pan-Britannic-Pan-Anglican Contest and Festival pob pedair blynedd er mwyn gwella dealltwriaeth a chyfeillgarwch yr Ymerodraeth Brydeinig.
Er diarddel De Affrica o'r Gymanwlad ym 1961 oherwydd system apartheid y wlad, gwrthododd 26 o wledydd Affrica rhag cymryd rhan yng Ngemau Olympaidd Montreal ym 1976 wedi i dîm rygbi Seland Newydd fynd ar daith i Dde Affrica.
Cynhaliwyd y Gemau Paraplegig y Gymanwlad am y tro cyntaf ym 1962 a chafodd athletwyr anabl eu cynnwys yng Ngemau'r Gymanwlad 1994 yn Victoria, Canada mewn campau arddangos cyn cael eu cynnwys fel rhan anatod o'r cystadlu yng Ngemau'r Gymanwlad 2002 ym Manceinion, Lloegr.
Yn ystod Gŵyl yr Ymerodraeth i ddathlu coroni Brenin Siôr V ym 1911, trefnwyd cyfarfod chwaraeon rhyngwladol gyda athletwyr o Awstralia, Canada, De Affrica a Phrydain yn cystadlu am dlws Yr Arglwydd Lonsdale mewn pum camp: athletau, bocsio, nofio a reslo.
Yna yn dilyn cyfarfod ymysg athletwyr a swyddogion gwledydd yr Ymerodraeth Brydeinig yn ystod Gemau Olympaidd 1928 yn Amsterdam penderfynwyd atgyfodi'r Gemau gyda Canada, fel y wlad fuddugol ym 1911 y cael y fraint o gynnal y Gemau agoriadol.
Ym 1986, gwelwyd 32 o wledydd Affrica a'r Caribi yn boicotio Gemau'r Gymanwlad 1986 yng Nghaerdin, Yr Alban wedi i Brif Weinidog Y Deyrnas Unedig, Margaret Thatcher, wrthod condemnio cysylltiadau chwaraeon gyda De Affrica.
I bob pwrpas mae'r teitl 'bwrdeistref sirol' yn cael ei anwybyddu ar lafar ac yn wir yn y cyfryngau yn gyffredinol, yn cynnwys BBC Cymru, ac mae'n arferol cyfeirio atynt fel 'siroedd' yn unig, e.e. 'Sir Conwy' yn lle Bwrdeistref Sirol Conwy ac 'yn y sir' yn lle 'yn y fwrdeistref sirol'.
Dros gyfnodau o ad-drefnu llywodraeth leol ym Mhrydain, daeth ffurfiau eraill o awdurdod aml-bwrpas i fod, a gyda Deddf Llywodraeth Leol 1972 diddymwyd y ffurf 'bwrdeistref sirol' yn gyfangwbl ym Mhrydain.
Mae rhan helaeth Mynydd Eppynt yn dal i gael ei nodi fel Ardal Peryglus i'r cyhoedd hyd heddiw, ond adfywiodd y pentref yn y 1950au, pan blanwyd coed gan y Comisiwn Coedwigaeth a chodwyd 25 o dai newydd, ysgol, neuadd pentref a siop i'r gweithwyr.
Y castell cyntaf yng Nghefnllys, 1 milltir i'r gogledd o'r grib, oedd mwnt a beili a adeiladwyd ar frys yn ystod cyfnod cynnar goresgyniad y Normaniaid yng Nghymru gan y barwn Eingl-Normanaidd Ralph Mortimer, gan ddechrau perthynas hir rhwng y teulu pwerus Mortimer a Chefnllys.
Efallai bod y castell wedi cael ei ysbeilio yn ystod gwrthryfeloedd Madog ap Llywelyn ac Owain Glyndŵr , ond arhosodd wedi ei feddiannu tan ganol y 15fed ganrif, pan gyfeiriwyd ato mewn cyfres o gerddi gan y bardd Lewys Glyn Cothi .
Yn 2006, reidiodd dros dîm Phonak Hearing Systems a chystadlodd yn yr UCI ProTour, ond wedi i'r cefnogaeth arianol ddod i ben gan ddod a diwedd i'r tîm, arwyddodd gytundeb gyda dîm Cylchdaith Cyfandirol UCI, Barloworld ar gyfer tymor rasio 2007.
Daeth Bulla Regia ei hun i'r amlwg tua'r 5 CC pan sefydlwyd tref Bulla yno gan y Carthagwyr fel rhan o'r broses o sefydlu awdurdod ar ddyffryn Medjerda a'i ddatblygu fel ardal amaethyddol a gyfrannai'n sylweddol yn ddiweddarach at y cyflenwad o wenith i ddinas Rhufain.
Mae adeiladau nodiadwy eraill yn cynnwys baddondai mawr Memmia, a enwir ar ôl gwraig Septimius Severus, theatr fach lle y credir i Sant Awstin o Hippo bregethu unwaith, temlau i'r dduwies Isis a'r duw Apollo, a forum Rhufeinig sydd mewn cyflwr da.
Roedd John Guest yn un o feistri diwydiannol mwyaf de Cymru ac yn perchen ar weithfeydd haearn Dowlais; roedd y briodas yn achos o "hen arian" yn priodi "arian newydd" yn hytrach na chanlyniad carwriaeth ramantus, ond bwriodd ei hun i'r bywyd Cymraeg dros nos.
Er bod lle i gredu mai caboli cyfieithiadau llythrennol Tegid a Charnhuanawc a wnaeth yn hytrach na chyfieithu'r cyfan ei hun, ac er gwaethaf y ffaith fod gofynion parchusrwydd yn golygu fod ambell olygfa ddigon diniwed yn cael ei gadael allan , mae fersiwn Charlotte Guest o'r hen chwedlau Cymraeg yn cael eu hystyried yn glasur yn yr iaith Saesneg am ei arddull coeth a rhamantus.
Gadawodd Cwmni Da yn sgil derbyn sawl Comisiwn i gyfansoddi dramâu gan S4C cyn ymuno yn ddiweddarach gyda chwmni Tonfedd Eryri ble y bu'n rhan o dîm cynhyrchu'r cyfresi Tipyn o Stad, Naw tan Naw, a Bob a'i Fam.
Dychwelodd at Cwmni Da yn 2004, ble bu'n gweithio fel Is-Gynhyrchydd ar amrywiaeth o gyfresi fel Popeth yn Gymraeg, Y Chwarelwr, Y Cymry ac America Gaeth, Love Hurts, Llygaid y Bwystfil, Frongoch - Prifysgol Chwyldro a'r Cyngerdd hanesyddol o dorri Record Guinness y Byd Jones, Jones, Jones.