polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Yn 1964, dechreuodd UDA fomio'r Gogledd a thargedau comiwnyddol eraill yn y rhanbarth, ac yn 1965 roedd 82,000 o luoedd arfog wedi eu lleoli yn Fietnam er mwyn helpu i amddiffyn byddin De Fietnam a oedd yn cael trafferthion gwrthsefyll y bygythiad o’r Gogledd.
Mae'r nofelau Disgfyd yn aml ar frig rhestrau arch-werthwr llyfrau yng ngwledydd Prydain, a Terry Pratchett oedd awdur mwyaf llwyddiannus yr 1990au (ac yr awdur mwyaf llwyddiannus yn y Deyrnas Unedig cyn i J.K. Rowling ei oddiweddyd).
Ni adeiladwyd cestyll mwnt a beili yn Ffrainc tan ganol y 12g, ac ar ôl tua 1170 rhoddwyd y gorau i adeiladu cestyll mwnt mewn rhannau helaeth o Loegr, er roeddent yn parhau i gael eu hadeiladu yng Nghymru ac ar hyd y Gororau.
Gyda'r 9 clwb o Gymru'n troi yn 5 rhanbarth (Gleision Caerdydd, Sgarlets Llanelli, Gweilch Tawe-Nedd, Dreigiau Gwent a'r Rhyfelwyr Celtaidd), roedd yn bosib creu cynghrair fwy traddodiadol lle byddai pob tîm yn chwarae ei gilydd dwywaith bob tymor a'r tîm buddugol fyddai'r un ar frig y gynghrair ar ddiwedd y tymor.
Y Pro14, a elwir yn Guinness Pro14 ar hyn o bryd am resymau nawdd, yw'r gystadleuaeth flynyddol ar gyfer tîmau rhanbarthol rygbi'r undeb yr Alban, Yr Eidal, Cymru ac Iwerddon; ers 2017 mae'n gystadleuaeth i rai o dimau rhanbarthol De Affrica hefyd.
Oherwydd y fformat newydd, a'r ffaith fod Cwpan y Byd Rygbi 2003 yn achosi colled chwaraewyr rhyngwladol yn ystod nifer o benwythnosau cystadleuol y gynghrair, y tîmau gyda chryfder mewn dyfnder amlygodd eu hunain (ar gyfer un gêm rhwng y Sgarlets a Munster, roedd 25 o chwaraewyr nad oedd ar gael o achos rygbi rhyngwladol).
Roedd tymor agoriadol y gynghrair yn cynnwys 15 tîm: 2 glwb o'r Alban , 9 clwb o Gymru (Abertawe, Caerdydd, Caerffili, Casnewydd, Castell Nedd, Glyn Ebwy, Llanelli, Penybont a Phontypridd) a 4 talaith Wyddelig .
Ffurfiwyd y Gynghrair Geltaidd yn 2001, ar ôl cytundeb rhwng Undeb Rygbi'r Alban, Undeb Rygbi Cymru ac Undeb Rygbi Iwerddon i greu cynghrair yn cynnwys naw clwb Cymreig, dau glwb Albanaidd a phedwar talaith Wyddelig.
Yn 2004, cyhoeddodd Undeb Rygbi Cymru fod yn amhosib iddynt gynnal 5 tîm rhanbarthol, ac felly diddymwyd y Rhyfelwyr Celtaidd, er iddynt ymddangos fel un o'r rhanbarthau cryfaf a oedd yn cyfrannu nifer o chwaraewyr rhyngwladol yn eu tymor cyntaf.
Roedd y cantref yn ymestyn, yn fras, o gopaon Yr Eifl yn y gorllewin i Afon Cegin, rhwng Bangor a Llandygai, ac i mewn o lannau Afon Menai i'r de i galon Eryri, gan gynnwys Dyffryn Nantlle a bwlch strategol Llanberis.
Yn nhermau ei daearyddiaeth roedd yn gantref amrywiol iawn, yn cynnwys lleiniau o dir ffrwythlon a phorfa bras ar lan Afon Menai ac yn y dyffrynoedd, nifer o goedwigoedd ar y llethrau a'r bryniau is, a mynyddoedd uchaf Cymru fel Tryfan a'r Wyddfa.
Er bod rhai o fawrion y byd ymhlith y tanysgrifwyr, fel y llenor Samuel Johnson, er gwaethaf y pris sylweddol ceir enwau nifer o bobl gyffredin yn y rhestr, yn feirdd, porthmyn, tafarnwyr, offeiriaid lleol, siopwyr a hyd yn oed garddwr ystâd Cors-y-Gedol.
Mae Global Witness, sefydliad hawliau dynol sy'n gweithredu o Llundain, yn amcangyfrif fod gan Niyazov ffortiwn personol, mewn banciau tramor, o dros 3 biliwn o ddoleri ($2 biliwn ohono yn fuddsoddiedig yn Foreign Exchange Reserve Fund y Deutsche Bank yn yr Almaen).
Crëwyd rhanbarth Gogledd Cymru yn ystod yr etholiad cynulliad cyntaf hefyd yn 1999, ac ers 2007 mae hi wedi cynnwys etholaethau Aberconwy, Alun a Glannau Dyfrwy, Arfon, De Clwyd, Dyffryn Clwyd, Gorllewin Clwyd, Delyn, Wrecsam ac Ynys Môn.
Mewn canlyniad cafodd Latifa ei dewis gan y Weinidogaeth Diwylliant i gynrychioli Tiwnisia yn y 3edd Ŵyl Ieuenctid Arabaidd yn Irac lle cyflwynodd ganeuon Tiwnisaidd traddodiadol a detholiad o waith y gantores Eifftaidd enwog Umm Kulthum.
Er enghraifft, roedd ffisegwr Prifysgol Llundain o'r enw David Bohm yn credu bod darganfyddiad Aspect yn awgrymu nad ydy realiti gwrthrychol yn bodoli; bod y bydysawd, serch ei soletrwydd ymddangosol, mewn gwirionedd yn rhith, yn hologram anferth.
Gallia Cisalpina neu Gallia Citerior oedd yr enw am ei diriogaeth yng ngogledd yr Eidal; Gallia Transalpina neu Gallia Ulterior oedd yr enw am ei diriogaeth rhwng Afon Rhein, y Pyreneau, yr Alpau, y Môr Canoldir a'r Môr Iwerydd .
Yn y 3g cafwyd nifer o gyrchoedd ar Âl gan lwythau Germanaidd a phan ymadawodd y llengoedd Rhufeinig olaf yn y 5fed ganrif goresgynnwyd y wlad i gyd gan y Germaniaid a chafodd ei rhannu rhwng y prif lwythau, sef y Ffranciaid, y Alemanni, y Bwrgwyniaid a'r Fisigothiaid.
"Bychan ydoedd o gorffolaeth, ac ysgafn, tua phump troedfedd a chwech modfedd o daldra; yr oedd o bryd tywyll, a'i ymddangosiad yn llednais a gwylaidd; yr oedd y pen yn fawr. Yr oedd y wyneb yn hir, ac yn hardd, a'r trwyn yn lluniaidd, heb fod yn fawr, a'r gwefusau hytrach yn drwchus, a thoriad y genau'n brydferth; yr oedd y talcen yn fawr iawn. yr oedd y llygaid, y rhai oeddynt yn llechu o dan aeliau trymion, yn llawn, yn fawrion, a disglaer, a'u trem ymhell."
Llofnodwyd pedwar cytundeb diplomyddol ymhlith llywodraethau gwladwriaethau'r Almaen a rhanbarthau Ffrainc yn delio â'r newidiadau a gynigiwyd ar hyd y Rhein, un oedd "y Cytundeb ar gyfer Cywiro llif y Rhein o Neuberg i Dettenheim" , a oedd yn amgylchynu gwladwriaethau fel Bourbon Ffrainc a Breiniarllaeth Bafaria.
Tua 180 CP, yn y Cyfnod Jwrasig, fe newidiodd y ddau blat gyfeiriad a dechrau cywasgu llawr y Tethys, gan beri iddo gael ei dynnu o dan Ewrasia a gwthio i fyny ymyl y plât olaf yn Orogeni Alpaidd y Cyfnodau Oligosen a Mïosen.
Daliwyd sawl microblat yn y wasgfa a'u cylchdroi neu fe'u gwthiwyd yn ochrol, gan gynhyrchu nodweddion unigol daearyddiaeth Môr y Canoldir: gwthiodd Iberia y Pyreneau; Yr Eidal, yr Alpau, ac Anatolia, gan symud i'r gorllewin, mynyddoedd Gwlad Groeg a'r ynysoedd.
Am gyfnod yn nheyrnasiad yr ymerawdwr Augustus, bu'r fyddin Rufeinig yn ymgyrch i'r dwyrain o'r Rhein, ond wedi i'r cadfridog Varus gael ei orchfygu gan Arminius ym Mrwydr Fforest Teutoburg, daeth y Rhein yn ffîn yr Ymerodraeth Rufeinig.
Rhwng 1730 a 1740 dechreuodd y Penrhyn gynhyrchu llechi mwy, a rhoddasant enwau iddynt a ddaeth yn gyffredin trwy’r diwydiant, o’r Duchesses, 24 modfedd wrth 12 modfedd, trwy’r Countesses, Ladies a Doubles i’r lleiaf, y Singles.
Yn 1798 roedd Arglwydd Penrhyn wedi agor Tramffordd Llandegai, oedd yn defnyddio ceffylau i dynnu’r wagenni, i gario llechi o’r chwarel i’r porthladd, ac yn 1801 agorwyd Rheilffordd Chwarel y Penrhyn, un o’r rheilffyrdd cynharaf.
Ei brif noddwr oedd yr uchelwr dylanwadol o Fôn Syr Gruffudd Llwyd ap Rhys, un o ddisgynyddion Ednyfed Fychan, canghellor Llywelyn Fawr; ymddengys fod gan y bardd le anrhydeddus yn llys Syr Gruffudd yn Nhregarnedd ar yr ynys ac iddo ddioddef pan garcharwyd ei noddwr am ddwy flynedd am ei ran dybiedig yn y gwrthryfeloedd yn erbyn y Saeson ar ddechrau'r 14g.
Yn y gogledd roedd y cantref yn wynebu Môr Iwerddon, yn y gorllewin ei ffin oedd bryniau dwyreiniol Dyffryn Conwy uwchlaw Afon Conwy a chantref Arllechwedd, yn y de ffiniai â chantref Rhufoniog ac yn y dwyrain â chantref Tegeingl gydag afonydd Elwy a Chlwyd yn ffin naturiol.
Gofynnwyd i'r clerigwr ei arwain at y castell ar hyd y ffordd hawddaf, ond yn lle hynny aeth ag ef ar hyd y ffordd anoddaf posibl, gan ddiweddu'r perfformiad trwy aros i fwyta glaswellt, gan egluro i'w gydymaith mai dyma oedd bwyd y bobl leol mewn amseroedd celyd.
Fe’u hail-gyflwynwyd gan y Normaniaid rywdro ar ôl 1066 ar gyfer eu cig a’u crwyn ac roeddent yn eu magu mewn llefydd pwrpasol – un ai ar ynys, neu mewn lle a elwid yn wning-gaer, neu warrin a oedd, fel arfer, ar dir tywodlyd, hawdd i’r cwningod dyllu iddo, fel twyni tywod ger yr arfordir.
Er y byddai ambell wningen yn dianc i diroedd amaethyddol cyfagos o bryd i’w gilydd, wnaethon nhw ddim cynyddu’n ormodol bryd hynny am fod digon o lwynogod, cathod gwylltion , ffwlbartod, carlymod, bele goed ac adar fel y bwncath a’r barcud i’w cadw dan reolaeth.
Iepure yw'r gair Rwmaneg am gwningen yn ogystal â sgwarnog; mae'r gair yn deillio'n hollol reolaidd o ffurf Ladin megis iepore , sy'n digwydd ymhob un o'r ieithoedd romanaidd eraill yn eu hamrywiol ffurfiau ond y cwbl yn golygu sgwarnog yn unig gan fod y rhan fwyaf ohonynt wedi cadw'r gair Lladin fel y Gymraeg ar gyfer y gwningen.
Ar Ynys Sgogwm yn Sir Benfro y cynhaliwyd y treialon Cymreig, ac mae disgrifiad y naturiaethwr RM Lockley o’r arbrawf yn glasur Methiant oedd y treialon Cymreig oherwydd, er gwaetha cyflwyno ac ail gyflwyno’r clwy, ychydig iawn o wningod a laddwyd – heblaw y rhai oedd wedi eu heintio yn fwriadol yn y lle cyntaf.
Mae cyfuniad y nodweddion daearyddol o gympas – Eryri i'r gorllewin, y gwastatir Swydd Gaer i'r dwyrain, y Môr Iwerddon a Bae Lerpwl i'r gogledd, ac yn agosach, Nant y Ffrith yn swatio yn y Bryniau Clwyd – yn creu hinsawdd newidiol.
Tarddir dwy afon arall a'r rhostir i'r gorllewin, un sydd yn llifo trwy Nant y Ffrith, i'r gogledd y pentref ac yn ymuno ag Afon Cegidog yn Ffrith, a'r llall, Afon Clywedog, sy'n llifo i'r de o Fwlchgwyn cyn iddi ymuno ag Afon Dyfrdwy.
Mae Real Madrid wedi ennill 10 Cwpan Ewrop/Cynghrair y Pencampwyr UEFA, 2 Cwpan UEFA, 2 Super Cup Uefa yn ogystal â 3 Cwpan Rhyng-gyfandirol a Chwpan Clwb y Byd a cawsant eu hurddo yn Glwb y Ganrif gan FIFA yn 2000.
Mae hefyd yn un o bedair cymdeithas sy'n ffurfio Bwrdd y Gymdeithas Bêl-droed Rhyngwladol, sy'n gyfrifol am Reolau'r Gêm, ar y cyd gyda Chymdeithas bêl-droed yr Alban, Cymdeithas Bêl-droed Gogledd Iwerddon a FIFA.
Mae Cymdeithas Cymru, ynghyd â'r Alban, Lloegr a Gogledd Iwerddon (yr IFA, olynydd uniongyrchol y gymdeithas cyn i'r ynys ymrannu) yn aelodau o'r Fwrdd Cymdeithas Bêl-droed Rhyngwladol yr IFAB sy'n rheoli rheolau'r gêm.
Aeth y trafodaethau ymlaen tan orian mân y bore, pan gerddodd heddwas i mewn i weld beth oedd yn digwydd, a dywedir iddo ddweud rhybeth fel, "Hyd yn oed os ydych chi'n ffurfio Cymdeithas Bêl-droed Cymru, mae'r gloch wedi'i chanu ac mae'n hen bryd i chi fynd i'w ffurfio yn rhywle arall!"
Yn ôl yr hanes, cynlluniwyd ac adeiladwyd y bont yn wreiddiol gan Syr Isaac Newton heb ddefnyddio'r un bollt na chneuyn, ac yna, rhywbryd wedi hynny, ceisiodd rhai myfyrwyr (neu gymrodorion, yn dibynnu ar ba fersiwn o'r hanes sy'n cael ei hadrodd) ei dymchwel a'i hail-adeiladu.
Yn 451 ymosododd Attila ar Gâl, ond llwyddodd Aetius, y pennaeth Rhufeinig, a'i gynghreiriad Theodoric, brenin y Visigothiaid, i godi ei warchae ar ddinas Orléans a'i drechu'n llwyr wedyn mewn brwydr gostus ar wastadedd Catalaunia, ger Châlons-sur-Marne.
Arianwen, Rhiangar, Gwladys, Gwawr, Gwrgon, Nefydd, Lleian, Marchell, Meleri, Nefyn, Tutglid, Belyau, Ceinwen, Cynheiddon, Ceindrych, Clydai, Dwynwen, Eiluned, Goleudydd, Gwen, Ilud, Tybïe, Tudful, a Tangwystl.
Mae ynysoedd Grŵp y De, sy'n cynnwys Rarotonga, Aitutaki, Atiu, Mangaia, Manuae, Mauke, Mitiaro, Ynys Palmerston a Takutea, o ffurfiad fwlcanaidd uchel gyda phridd ffrwythlon a thyfiant trofaol cyfoethog.
Teithiodd o Benfro tua'r gogledd-ddwyrain yn hytrach na'n uniongyrchol tua'r dwyrain, ac yn ardal Cefn Digoll ger Y Trallwng ymunodd nifer sylweddol o Gymry â'i fyddin: llu o dde-orllewin Cymru dan Rhys ap Thomas, gwŷr Gwent a Morgannwg dan yr Herbertiaid a gwŷr o ogledd Cymru dan William Griffith o'r Penrhyn.
Dywedir bod Harri wedi ymgynghori â'r brudwr enwog Dafydd Llwyd o Fathafarn yn ei blasdy bychan ym Mathafarn ar ei ffordd yno i gael ei farn ; chwaraeodd y cerddi brud a gylchredai yng Nghymru ran bwysig yn ymgyrch Harri Tudur fel modd i ysbrydoli ei gefnogwyr yng Nghymru i gredi mai ef oedd y Mab Darogan hirddisgwyliedig a fyddai'n adfer Ynys Prydain i feddiant y Brythoniaid, gan wireddu'r hen ddarogan.
Rhwng Machynlleth a Chefn Digoll, ymunodd llawer iawn o Gymry gan gynnwys: William Griffiths o'r Penrhyn, ger Bangor, Richard ap Howell o'r Mostyn, Sir y Fflint a Rhys Fawr ap Maredudd o Blas Iolyn o Ddyffryn Conwy.
Roedd Rhyfel y Rhosynnau'n rhyfel cartref rhwng a Lancastriaid a'r Iorciaid a barhaodd am ddegawdau ola'r 15g, ac mae brwydr Maes Bosworth yn nodi diwedd teyrnasiad y Plantagenetiaid, pan laddwyd arweinydd yr Iorciaid, Richard III, brenin Lloegr gan fyddin Harri Tudur a ddaeth ar faes y gad yn Harri VII.
Gellid ei gymryd yn llythrennol i olygu'r cyfan o orllewin Cymru, o Ynys Môn i Benfro, a dyna'r rhanbarth a geir gan Llywodraeth Cynulliad Cymru a'r Undeb Ewropeaidd yn ei Strategaeth Cynllun Un ar gyfer "Gorllewin Cymru a'r Cymoedd", er enghraifft.
Yn ôl y chwedl, roedd yn llochesu mewn ogof yno, bron ag anobeithio, pan ysbrydolwyd ef i barhau'r frwydr trwy weld pryf copyn yn ceisio gosod ei we ar ochr y graig; methodd dro ar ôl tro, ond dyfalbarhaodd, ac yn y diwedd llwyddodd.
Yn raddol enillodd dir, gan orchfygu y Saeson yn Glen Trool, gorchfygu Aymer de Valence, 2il Iarll Penfro ym mrwydr Loudoun Hill, ac yna gorchfygu John Comyn, 3ydd Iarll Buchan ym mrwydr Inverurie ym mis Mai 1308.
Fel rhan o bolisi ei thad o gynghreirio ag arglwyddi grymus y Mers i wrthsefyll coron Lloegr, priodwyd Gwladus Ddu â Reginald de Braose, Arglwydd Brycheiniog, tua'r flwyddyn 1215, ond does dim cofnod iddyn nhw gael plant.
Treuliodd Dante tua deunaw mlynedd o'i oes yn ysgrifennu ei gampwaith, La Commedia (a adnabyddir heddiw fel La Divina Commedia - 'Y Ddrama Ddwyfol' - ar ôl teitl argraffiad pwysig a gyhoeddwyd 250 mlynedd yn ddiweddarach).
Adnabwyd yr Iseldireg a siaradwyd yn Ne Affrica fel Iseldireg y Penrhyn ac, yn fwy dirmygus, kombuistaal ‘iaith y gegin’ (nid yn annhebyg i ymadrodd ‘iaith a gegin gefn’ a ddefnyddiwyd i gyfeirio at y Gymraeg ar un adeg).
Mae'r iaith yn cynnwys dylanwadau o ieithoedd eraill megis Ffrangeg a Saesneg a hefyd iaith y caethwaesion a'r gweithwyr a ddygwyd neu ddenwyd i weithio i'r Iseldirwyr gwreiddiol e.e. Malayeg o drefedigaethau'r Iseldiroedd yn nwyrain Asia a hefyd y brodorion Khoi a San.
Mae'r mathau hyn o goedwigoedd, sy'n cynnwys yr Yungas a rhannau o Chocó, yn gyfoethog iawn o fflora a ffawna, er mai ychydig o famaliaid mawr sy'n bodoli, eithriadau yw'r tapir mynydd dan fygythiad, arth "Tremarctos ornatus" a'r mwnci gwlanog cynffon felen.
Wedi eu difetha gan afiechydon Ewropeaidd a chan ryfel cartref, trechwyd yr Incas ym 1532 gan gynghrair a oedd yn cynnwys degau o filoedd o gynghreiriaid o genhedloedd yr oeddent wedi'u goresgyn a byddin fach o 180 o Sbaenwyr dan arweiniad Francisco Pizarro.
Credwyd yn y gorffennol bod ynysoedd Leeward Antilles Aruba, Bonaire, a Curaçao, sydd ym Môr y Caribî oddi ar arfordir Feneswela, yn cynrychioli copaon tanddwr ymyl ogleddol eithafol ystod yr Andes, ond mae astudiaethau daearegol parhaus yn dangos bod y fath symleiddio.
Yn y ddinas fwyaf, a elwir weithiau Tiwnis Fwyaf, mae lleoedd o ddiddordeb yn cynnwys safleoedd archaeolegol Carthago, porthladd a thref glan môr La Goulette, Sidi Bou Saïd a'i phensaernïaeth Andalwsaidd a La Marsa i'r gogledd, ar Gwlff Tiwnis a'r Môr Canoldir.
Wedi peth amser yn yr Unol Daleithiau ac India, dychwelodd yn 1955 i'r Labordy Ffisegol Cenedlaethol i gynllunio a gwneud cryotronau (darnau switsio a ddefnyddia'r nodwedd o dra-dargludedd i wneud cyfrifiaduron cyflym iawn), ond bu'n aflwyddiannus oherwydd problemau peirianegol.
Creuwyd rhanbarth Gogledd Cymru yn ystod yr etholiad cynulliad cyntaf yn 1999, ac ers 2007 mae hi wedi cynnwys etholaethau Aberconwy, Alun a Glannau Dyfrwy, Arfon, De Clwyd, Dyffryn Clwyd, Gorllewin Clwyd, Delyn, Wrecsam ac Ynys Môn.
Y farn gyffredinol o ystyried y darganfyddiadau hyn a'r tai crwn oedd fod Din Llugwy yn perthyn i uchelwr neu bennaeth brodorol oedd wedi ei ddylanwadu i ryw raddau gan ddiwylliant Rhufain ond yn parhau i gadw at bensaerniaeth draddodiadol yn bennaf.
Yn ôl Dafydd Elis-Thomas, mae'i gyfrol Uncollected Poems yn "dangos bod RS wedi creu campweithiau'r 20g mewn sawl math o gerddi: cerddi am natur y greadigaeth a chân yr adar, canu tanbaid serch a chariad, y canu mwyaf deallus am Gymru fel cenedl."
Yn ogystal â hyn, mae adweithiau catalytig yn llesol o gymharu gydag adweithiau stoichiometreg oherwydd y gostyngiad o wastraff cemegol, sy'n ganlyniad o allu catalydd i ffafrio cynnyrch penodol a'r gallu i ailgylchu'r catalydd drwy berthynas cylchol y mecanwaith catalytig.
Yn ogystal â'r priodweddau sylfaenol, mae'r defnydd o gatalyddion yn rhan bwysig o ddarganfod tanwyddau adnewyddadwy newydd, gan mae'r gostyngiad egniol ym mhrosesau catalytig a'r detholedd yn galluogi'r ffurfiad o gynhyrchion newydd, a'r addasiad o brosesau i ffurfio gynhyrchion penodol.
Yn fwy diweddar, mae enwogion fel Cefin Roberts, sefydlwr yr ysgol berfformio 'Glanaethwy', a Bryn Fôn, y canwr ac actor enwog yn dod o Lanllyfni; a mynychodd Bryn Terfel, y canwr opera byd-enwog, Ysgol Gynradd Llanllyfni cyn mynd ymlaen i Ysgol Dyffryn Nantlle.
Ymunodd â staff y South Wales Daily News yng Nghaerdydd yn 1887; bu'n golygu adran Gymraeg y Cardiff Times and South Wales Weekly News ac yn 1892 aeth i Gaernarfon fel rheolwr a phrif olygydd cwmni'r 'Genedl Gymreig' a'i wahanol bapurau - cwmni gwladgarol roedd David Lloyd George yn ymddiddori ynddo.
Oherwydd ei hystyron ansicr, amrywiol, mae ethnolegwyr yn tueddu osgoi'r term "paganiaeth" wrth gyfeirio at ffeithiau hanesyddol neu draddodiadol - mae'n well defnyddio categorïau mwy trachywir megis amldduwiaeth, siamanaeth, pantheistiaeth, neu animistiaeth.
Dywed, "Mae'n debygol bod perthynas rhwng y gair pagus a'r enw "Powys"; maent yn gytras felly â'r gair "pagan". Credir mai cnewyllyn teyrnas Powys oedd pagus neu gefn gwlad teyrnas y Cornovii ac i Bowys ehangu i gynnwys y diriogaeth honno."
Hwyluso ac annog defnydd llafar ac ysgrifennu mewn bywyd cyhoeddus a phreifat yng Ngweriniaeth Iwerddon ac, yng nghyd-destun Rhan III o'r Siarter Ewropeaidd ar gyfer Ieithoedd Rhanbarthol neu Leiafrifol, yng Ngogledd Iwerddon lle mae galw priodol;
Ansawdd da llechi Gogledd Cymru, yn ogystal â medrusrwydd wrth drafod y graig a'r gallu i gynhyrchu ar raddfa fawr, a'u bod yn gymharol agos at y môr, a olygai y byddai galw am lechi Gogledd Cymru dros y byd i gyd erbyn canol y 19g.
Roedd y rhan fwyaf o’r perchenogion a’r prif reolwyr yn Saeson neu’n Gymry Seisnigedig, yn Anglicaniaid ac yn Doriaid, tra’r oedd y chwarelwyr yn Gymraeg eu hiaith, a’r rhan fwyaf yn Anghydffurfwyr ac yn gefnogwyr y blaid Ryddfrydol.
Rhwng 1730 a 1740, dechreuodd y Penrhyn gynhyrchu llechi mwy, a rhoi enwau arnynt a ddaeth yn safonol yn y diwydiant, o’r “Duchesses", 24 modfedd wrth 12 modfedd, trwy’r "Countesses", "Ladies" a "Doubles" hyd at y lleiaf, y "Singles" .
Yn 1843, Rheilffordd Padarn oedd y rheilffordd chwarel gyntaf i ddefnyddio ager, a gwnaed cario llechi ar y rheilffordd yn hytrach nac mewn llongau yn haws pan agorodd gwmni'r ‘’London and North Western Railway’’ reilffyrdd i gysylltu Porth Penrhyn a’r Felinheli a’r brif reilffordd yn 1852.
Roedd yr ardaloedd cynhyrchu llechi pwysicaf yng ngogledd-orllewin Cymru, gan gynnwys Chwarel y Penrhyn ger Bethesda, Chwarel Dinorwig ger Llanberis, Dyffryn Nantlle a Blaenau Ffestiniog, lle roedd y llechi yn dod o gloddfeydd tanddaearol yn hytrach na chwareli agored.
Arweiniodd y Dirwasgiad Mawr a’r Ail Ryfel Byd at gau llawer o’r chwareli llai, a chaewyd llawer o’r chwareli mwy yn ystod y 1960au a’r 1970au, i raddau helaeth oherwydd y defnydd o deils yn hytrach na llechi ar doeau.
cyfnod mwyaf gwasaidd – y cyfnod mwyaf llygredig – y cyfnod mwyaf gwasgedig yn Chwareli Arfon, oedd y chwarter canrif a derfynodd gyda ‘’Lock Out’’ a ‘’Strike’’ 1874. Yn y cyfnod yma bu to o oruchwylwyr yn teyrnasu â gwialen haearn yn rhai o Chwareli Arfon, ac yr oeddynt yn farn ar y wlad. Yr oedd llwgrwobrwyau, a ffafrau, a lladradau, fel cancr yn bwyta nerth bron bob gwaith. Yr oedd pob dyn gonest, anibynol, yn gorfod dioddef."
Agorodd y rheilffordd ym 1859 fel "Tramffordd Corris, Machynlleth ac Afon Dyfi", yn cysylltu chwareli llechi Corris, Corris Uchaf ac Aberllefenni ag Afon Dyfi, lle llwythid y llechi i gychod o'r cei yn Nerwenlas a Morben, i'r de-orllewin o Fachynlleth.
Roedd ganddo gyfeillion ar hyd a lled y byd - Bwdhyddion o Fietnam, mynachod Hindŵ, Meistri Zen o Japan, cyfrinwyr Swffi Mwslemaidd, athrawon crefydd a chyfriniaeth o Brifysgol Caersalem, athronwyr Ffrengig, celfyddwyr a beirdd o Ewrop, De America a'r Unol Daleithiau, ysgolheigion Arabaidd, cymdeithasegwyr Mecsicanaidd, ac yn y blaen.
Er fod profiad a safwbynt gwahanol gan gyfrinwyr Cristnogol, Bwdhyddion Zen, Mwslemiaid Swffi, dedlir y dengys digwyddiadau o'r fath eu bod yn gallu croesi ffiniau archddyfarniadau, trosgynnu dogma diwinyddiaeth, ac ennill y gallu i weld Duw trwy fyw, caru a bod, a chanfod Duw ym mhopeth.
Mae'n oleuol hyd synedigaeth i siarad â Bwdhydd Zen o Japan a darganfod fod gen ti fwy yn gyffredin gydag ef na chyda dy gydwladwyr dy hun sydd heb lawer iawn o ddiddordeb mewn crefydd, neu sydd ddim ond yn ymddiddori mewn arferion allanol crefydd.
Cododd y drafodaeth ei phen eto yn 2020 yn dilyn buddugoliaeth ysgubol NSÍ Runavík o Ynysoedd Ffaröe o 5-1 mewn cymal un gêm yng Nghynghrair Europa UEFA yn erbyn y Barri ym mis Awst a'r cwestiwn a ofynwyd ar safon pêl-droed yn Uwch Gynghrair Cymru.
Mewn cyfweliad hir a dwfn ar raglen Sgorio a ddarlledwyd ar Facebook derbyniodd y rheolwr, Kavin Chesterfield, yr holl feirniadaeth ond cododd hefyd y cwestiwn a ddylai Cymru Premier symud ei thymor chwarae i chware yn yr haf yn hytrach na thros y gaeaf er mwyn rhoi mwy o gyfle ymarfer a ffitrwydd i'r chwarewyr Cymreig.
Yn 2009 sefydlwyd Cynghrair Merched Cymru a ddaeth maes o law yn Uwch Gynghrair Merched Cymru a newidiwyd ei henw yn swyddogol i Adran Premier ar gyfer tymor 2021-22 gan hepgor y gair 'merched' er mwyn codi statws a normaleiddio pêl-droed merched.
Wedi'r gemau yma orffen, mae Uwch Gynghrair Cymru yn rhannu'n ddwy gyda'r chwe chlwb uchaf yn wynebu ei gilydd ddwywaith; unwaith gartref ac unwaith oddi cartref, ac yn cystadlu am y bencampwriaeth, tra bo'r chwech isaf yn wynebu eu gilydd ddwywaith; unwaith gartref ac unwaith oddi cartref, ac yn brwydro i osgoi cwympo allan o'r Uwch Gynghrair
Mae gan CBDC ynghyd â Chymdeithas Bêl-droed Lloegr, Cymdeithas Bêl-droed Yr Alban a Chymdeithas Bêl-droed Iwerddon sedd barhaol ar y Bwrdd Cymdeithas Bêl-droed Rhyngwladol yn ogystal ag is-lywyddiaeth FIFA parhaol.
Os yw'r tîm sydd yn ennill Cwpan Cymru hefyd yn ennill Uwch Gynghrair yna mae'r tîm sydd yn colli yn rownd derfynol Cwpan Cymru yn cael eu henwebu i chwarae yng Nghynghrair Europa, os mae'r tîm sydd yn ennill Cwpan Cymru yn gorffen yn ail yn yr Uwch Gynghrair, ac o'r herwydd wedi sicrhau eu lle yng Nghynghrair Europa, yna bydd y tîm sydd yn gorffen yn y trydydd safle yn Uwch Gynghrair Cymru yn cael eu henwebu i chwarae yng Nghynghrair Europa.
Roedd wyth clwb: Bae Colwyn, Bangor, Caernarfon, Casnewydd, C.P.D. Tref Merthyr, Y Barri, Y Drenewydd ac Y Rhyl, neu'r "Irate Eight" fel a'u gelwir gan y wasg Seisnig, yn bygwth mynd â CBDC i lys am yr hawl i aros yn is-gynghreiriau Lloegr.
Llwyddodd y pedwar clwb alltud i sicrhau buddugoliaeth yn yr uchel Lys ym 1995 oedd yn caniatáu iddyn nhw ddychwelyd i Gymru i chwarae eu gemau cartref wrth barhau i chwarae yn y pyramid Seisnig; er y fuddugoliaeth yma penderfynodd Caernarfon ymuno â phyramid Cymru ac ym mis Ebrill 2019 penderfynodd C.P.D. Bae Colwyn eu bod am ddychwelyd i chwarae yn rhan o byramid Cymru.
Yn hanesyddol, mae timau gorau Cymru yn cystadlu ym mhyramid pêl-droed Lloegr gydag Athletic Aberdâr, Abertawe, Caerdydd, Casnewydd, Merthyr a Wrecsam i gyd wedi bod yn aelodau o Gynghrair Bêl-droed Lloegr.
Diffinnir Kami fel "ysbrydion", "hanfodion" neu "duwiau", sy'n gysylltiedig â nifer o fformatau eraill; mewn rhai achosion maent yn ddynol, mewn eraill maent yn animistaidd, ac mewn eraill maent yn gysylltiedig â grymoedd mwy haniaethol "naturiol" yn y byd .
Methiant fu'r ymdrechion gan y Cenhedloedd Unedig a'r Unol Daleithiau i ddatrys y sefyllfa'n heddychlon ac anfonwyd llynges gyda milwyr ac awyrennau gan lywodraeth Margaret Thatcher i ail-gipio'r ynysoedd; "Tasglu'r Falklands" fel y'i gelwid.
Collodd 257 Prydeiniwr eu bywydau, 649 o luoedd arfog yr Ariannin, a thri o drigolion yr ynys, gan gynnwys suddo'r llong Sir Galahad gan awyrennau Archentaidd a lladd nifer o Gardiau Cymreig, a suddo'r llong ryfel y General Belgrano gan long danfor Brydeinig gyda cholledion mawr o gonsgriptiaid ifainc.