polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Cyfieithodd a chyfansoddodd dros 80 o gerddi i'w gosod i gerddoriaeth a gyhoeddwyd gan gwmni W S Gwynn Williams gan gynnwys gweithiau clasurol megis oratorio Handel Judas Maccabaeus, caneuon gwerin megis Hey ho, to the greenwood William Byrd ac ychwanegu penillion i hen ganeuon Gymraeg megis Bwthyn fy Nain.
Gan nad oedd cylchrediad Y Cymro cystal ag roedd ei gyhoeddwyr wedi'i ddisgwyl, penderfynodd Rowland Thomas, perchennog Hughes a'i Fab uno'r Cymro efo'r Ford Gron a oedd a chylchrediad iachach ac achosodd hyn anghydfod rhwng Thomas a Jones ac fe ymadawodd Jones a'r cwmni ym 1935.
Yn ystod cyfnod y rhyfel adferwyd y perthynas rhwng Jones a Hughes a'i Fab a bu Jones yn cyfrannu erthyglau cefnogol i'r rhyfel a'r llywodraeth i'r Cymro o dan yr enw Robin Bwrgwyn, fel ymateb i golofn llawer llai taeog Cwrs y Byd Saunders Lewis yn Y Faner.
Ym 1953 symudodd yn ôl i ogledd Cymru lle dreuliodd chwarter canrif olaf ei yrfa fel prif olygydd papurau cwmni'r Herald yng Nghaernarfon, y cwmni oedd yn cyhoeddi Yr Herald Gymraeg, Y Caernarfon and Denbigh Herald a'r Holyhead and Anglesey Mail.
Serch hynny, dadleua eraill bod y dyluniadau yn adrodd hanes y siroedd; eu bod yn syml heb fod yn ddiflas fel baneri gwladfeydd Prydain neu faneri taleithiau yr Unol Daleithiau sy'n cynnwys ysgrifen; a nodir, os nad dim arall, bod y dyluniadau yn unigryw e.e. llain borffor baner sir Bomi.
Yn ôl Cyfoeth Naturiol Cymru, mae Mosshill yn "weirglodd sydd heb gael ei gwella lle ceir llawer o flodau megis y bengaled, mantell Fair, cribau San Ffraid, llygad-llo mawr, cnau’r ddaear, llin y tylwyth teg, y gribell felen a thamaid y cythraul ynghyd â thegeirianau megis caineirian, y tegeirian llydanwyrdd a thegeirian-y-gors gogleddol."
Mae Mosshill yn ardal gadwraethol ar lan Afon Machno tua 3 milltir i'r gogledd o Benmachno yn ne Sir Conwy sydd wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru ers 07 Tachwedd 1986 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle.
Ystyria nifer o ddemograffwyr y term polisi "un plentyn" yn gamenw, am fod gan y polisi nifer o eithriadau: gall teuluoedd gwledig gael ail blentyn os yw'r plentyn cyntaf yn ferch neu'n anabl, ac nid yw lleiafrifoedd ethnig yn cael eu cynnwys o dan y ddeddfwriaeth.
Cefnogodd Llywelyn y myneich o Abaty Aberconwy Wedi i Llywelyn a Siwan briodi, beichiogodd Siwan ac yn ôl yr hanes, roedd y daith i'r capel hwn yn Llanrhychwyn - taith o tua dwy filltir i fyny'r allt - cryn siwrnai i ferch feichiog.
Yn ôl traddodiad roedd y Dywysoges Siwan, gwraig Llywelyn Fawr, yn blino ar deithio yr holl ffordd o'r llys yn Nhrefriw i eglwys Llanrhychwyn ac felly cododd Llywelyn eglwys newydd iddi yn Nhrefriw yn y flwyddyn 1220.
Gwasanaethodd fel Aelod Seneddol Rhyddfrydol Wrecsam o 1918 i 1922, penderfynodd ymgeisio am Ynys Môn yn etholiad 1922 ond methodd i gipio'r sedd oddi wrth yr AS Llafur y Brigadydd-Gadfridog Syr Owen Thomas, pan fu farw Syr Owen ym 1923 ymgeisiodd Syr Robert am yr ail dro gan lwyddo i gipio'r sedd i'r Rhyddfrydwyr.
Ni wyddir ymhle y’i claddwyd - stori arall ydy bod gwr, gof wrth ei alwedigaeth, ar ei ffordd adra o fod wedi bod yn casglu dyledion yn Harlech, wedi cael ei lofruddio, a bod y llofrudd wedi cuddio'r sofrenni mewn cwdyn yn un o furiau Llety Wallter tua 1890.
Felly ai mynd i fyny heibio Efail Llety dros Pen y Bont heibio i’r Fron Dosdaidd, dros Sarnau’r Geifr ac i fyny i Ben Rallt Fawr ac ymuno yn Llety Lloegr, neu groesi’r afon yn is i lawr ac i fyny heibio’r Allt Goch, ac Uwchlaw’r Coed ac ymlaen heibio Cors y Gedol?
Mae Coed Lletywalter, tua milltir i'r gogledd-ddwyrain o bentref Llanbedr, Gwynedd, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru ers 1 Ionawr 1971 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle.
Er i berthynasau o'r un rhyw rhwng oedolion cydsyniol gael eu cyfreithloni yn 1993, ar hyn o bryd nid oes unrhyw gyfreithiau sy'n gwahardd anffafrio ar sail cyfeiriadaeth rywiol neu hunaniaeth a mynegiant rywiol, ac ni chynigir yr un amddiffyniad cyfreithiol sydd ar gael i gyplau heterorywiol i gartrefi lle triga cyplau o'r un rhyw.
Ers i'r ddeddf gwrth-bropoganda hoyw gael ei phasio, mae'r cyfryngau wedi datgan fod ymgyrchydd hawliau hoyw wedi cael ei arestio a bod cynnydd yn y nifer o droseddau casineb sydd wedi'u hysgogi gan homoffobia, gan gynnwys troseddau casineb a gyflawnir gan grwpiau neo-Natsiaidd yn erbyn arddegwyr ifanc hoyw.
Mae grwpiau hawliau rhyngwladol wedi disgrifio'r sefyllfa yn Rwsia ar hyn o bryd fel y gwaethaf yn y cyfnod ar ôl yr Undeb Sofietaidd, tra bod yr ymgyrchydd hawliau dynol Lyudmila Alexeyeva wedi disgrifio'r ddeddf yn erbyn propoganda hoyw fel "cam tuag y Canol Oesodd."
Yn 2013, beirniadwyd Rwsia gan nifer o wledydd ledled y byd am basio cyfraith sy'n gwahardd dosbarthu "propoganda o berthynasau rhywiol anhraddodiadol" i blant dan oed, sydd ar lefel ymarferol yn ei gwneud yn anghyfreithlon i awgrymu fod perthynasau hoyw yn gyfartal i berthynasau heterorywiol neu i ddosbarthu deunydd am hawliau pobl hoyw.
Mae Rwsia wedi cael ei ddisgrifio fel gwlad geidwadol o safbwynt hawliau LHDT, gydag arolygon diweddar yn dynodi fod y mwyafrif o ddinasyddion Rwsaidd yn gwrthwynebu cydnabyddiaeth cyfreithiol i briodas gyfunryw ac yn cefnogi'r cyfreithiau dadleuol yn erbyn dinasyddion LHDT Rwsia.
Anfarwolwyd marwolaeth Cranmer yn llyfr enwog John Foxe, ‘Llyfr y Merthyron’ ac mae ei waddol yn parhau i fodoli yn Eglwys Loegr ar ffurf y Llyfr Gweddi Gyffredin a’r Tri Deg Naw Erthygl, sef datganiad Anglicanaidd o ffydd grefyddol oedd yn deillio o’i waith.
Gellir holi’r Tywyddiadur nid yn unig am gofnodion un dyddiadur unigol ond hefyd ymholiadau pynciol megis “gwair” (cnwd holl bwysig â threfn arbennig o’i gynaeafu sydd bellach i bob pwrpas yn ddiflanedig): Llên Natur: Gwefan Natur i Bobl Cymru - Y Tywyddiadur (dangosir yma cofnodion mis Gorffennaf yn unig - gellir gweithio ymlaen mewn amser).
Gyda threigl y blynyddoedd a datblygiadau pellgyrhaeddol yn y cyfryngau cymdeithasol, daethpwyd i’r casgliad mai gwell fyddai creu cysylltiadau cyhoeddus pellach trwy ddilyn egwyddorion Gwyddoniaeth y Dinesydd a mabwysiadu a datblygu systemau sefydledig cyhoeddus ar y we i ehangu ein cyrhaeddiad.
Dyna pam y datblygwyd dau blatfform newydd i’r prosiect trwy berthynas agos gyda Wicipedia, Cymraeg, ynghyd â defnydd dwys o feddalwedd “Grwp” cwmni Facebook i hybu ymwybyddiaeth amgylcheddol i fannau nas cyrhaeddwyd o’r blaen.
Mr Bulkeley o’r Brynddu yw’r cyflwyniad mwyaf nodedig hyd yma (wedi bod ar ddwy daith, un dros ogledd Cymru a’r ail dros Gymru a Llundain), gyda 2071 (drama yn cyflwyno cyflwr ein byd yn y flwyddyn 2071 a pheryglon Newid Hinsawdd yn bennaf ar gyfer pobl ifanc.
Daw'r ymadrodd Lladin o ddigwyddiad adnabyddus yn hanes yr ymerodraeth Rufeinig; yn ôl y chwedl, tra'n ymladd ym mrwydr Pont Milvius cafodd Gystennin I weledigaeth o arwydd y Groes yn yr awyr a clywodd llais yn darogan, in hoc signo vinces .
Fe fu'n drefn yn Yr Eglwys Fethodistaidd i weinidogion symud cylchdaith yn rheolaidd, o dan y drefn honno bu Roberts yn weinidog yng Nghylchdeithiau Abergele, Llangollen a Llandudno; tra roedd yn Arolygydd Cylchdaith Llandudno ymlaciwyd rheolau symud parhaus yr enwad a bu'n gwasanaethu ardal Llandudno a Dyffryn Conwy am y mwyafrif o weddill ei yrfa fel gweinidog ac eithrio 6 mis o secondiad i gapel Dewi Sant Toronto yn 2003.
Denwyd Roger Roberts i wleidyddiaeth Ryddfrydol yn gynnar yn ei fywyd, yr oedd yn perthyn i'r hen drefn o Ryddfrydiaeth ac Anghydffurfiaeth Gymreig, teg yw dweud mai ef yw'r olaf yn y llinell hir o Bregethwyr Mawr Rhyddfrydiaeth Gymreig.
Safle archaeolegol a chadwraethol yn ardal Ardudwy, Gwynedd yw Muriau Gwyddelod, sydd wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru ers 08 Ebrill 2011 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle.
Ar anogaeth ei fentor Lloyd George fe safodd Evans fel ymgeisydd ar ran Rhyddfrydwyr y Glymblaid, ei wrthwynebydd oedd William Llywelyn Williams a oedd yn sefyll ar ran yr adain o'r Blaid Ryddfrydol a oedd yn dymuno i'r blaid mynd yn ôl at ei draddodiad fel plaid unigol ar ôl ddiwedd yr angen i gynghreirio o achos y Rhyfel.
Enillodd Ernest Evans y sedd gyda mwyafrif dechau o dair mil a hanner o bleidleisiau a 57% o'r bleidlais, ond achosodd y rhwyg rhwng dwy garfan y Blaid Ryddfrydol gryn ddrwg deimlad ymysg Rhyddfrydwyr y fro a thorrwyd mwyafrif Evans, i ddim ond 515 yn erbyn ei wrthwynebydd o'r hen Blaid Ryddfrydol yn etholiad cyffredinol 1922 a chollodd ei sedd i Ryddfrydwr Annibynnol yn etholiad cyffredinol 1923 ar ôl i'r glymblaid rhwng y Rhyddfrydwyr a'r Toriaïd dod i ben.
Gan ei fod wedi gwneud marc amlwg fel llefarydd ar ran y Rhyddfrydwyr a Chymdeithas y Rhyddfrydwyr Ifanc cyn y rhyfel roedd disgwyl iddo sefyll fel ymgeisydd i'w blaid yn etholiad cyffredinol 1918, o bosib yn etholaeth newydd Prifysgol Cymru, yn lle hynny penderfynodd mynd i weithio fel un o Ysgrifenyddion Cyfrinachol David Lloyd George y brif weinidog yn 10 Downing Street.
Ar ôl blwyddyn allan o'r senedd safodd ar gyfer sedd Prifysgol Cymru gan guro'r heddychwr George M Ll Davies a oedd wedi ennill y sedd fel Heddychwr Cristionogol ym 1923 ond a oedd yn sefyll ym 1924 fel ymgeisydd y Blaid Lafur.
Yn ôl y chwedl werin, ffurfwyd Llyn Glasfryn pan orlifodd ffynnon sanctaidd gerllaw, a adnabyddir heddiw fel Ffynnon Grasi, oherwydd esgeulustod morwyn o'r enw Grasi a anghofiodd roi'r cauad carreg yn ôl ar y ffynnon ar ôl tynnu dŵr ohoni.
Hefyd yn 2010 fe ymddangosodd fel Clive yn y ffilm Sex & Drugs & Rock & Roll, a gyfarwyddwyd gan Matt Whitecross, fel llabwst y Siryf Nottingham yn Robin Hood, wrth ochr Matthew Macfadyen , a chwaraeodd y dyn da ei law Andy, yn ffilm y cyfarwyddwr Stephen Frears - Tamara Drewe, wedi seilio ar stribed comig Posy Simmond.
Tra roedd yn Ashbridge câi astudio yn llyfrgell y plas a oedd yn cynnwys nifer o lyfrau academaidd am natur planhigion; cododd eu darllen awydd ar John Williams i wneud astudiaeth addysgiadol mewn garddwriaeth ac aeth i Lundain i astudio yn y Gerddi Botanegol Brenhinol yn Kew a'r Gerddi Llysieueg a Ffisig yn Chelsea.
Mae'r llyfr yn trafod yr anifeiliaid a'r planhigion y darganfu'r awdur yn ardal Llanrwst, ond roedd ei apêl yn ehangach na'r fro ei hun; gobaith yr awdur oedd y byddai darllenwyr trwy Gymru, yn creu cofnodion cyffelyb ar gyfer eu hardaloedd hwy.
Mae'n trafod cyflwr masnach ac amaethyddiaeth y fro gan resynu at ddiffyg mentergarwch y trigolion yn eu defnydd o'r cynnyrch naturiol; ymysg pethau eraill mae'n awgrymu tyfu afalau yn yr ardal ac agor bragdy er mwyn cynhyrchu seidr i'w werthu yn Lloegr, tyfu cnydau tybaco, agor ffatri sebon i greu sebon o wymon y môr a phuro halen o ddŵr yr arfordir ger Llandudno.
Yn ystod ei yrfa cyhoeddodd John Williams nifer o erthyglau a llythyrau yng Nghylchgronau meddygol a naturiaethol pwysicaf ei gyfnod gan gynnwys y Medical Times a Journal y Gymdeithas Amaethyddol Frenhinol ar amryw o bynciau megis gwrtaith amaethyddol, cyfraith cyfnodoldeb a gwella'r dropsi.
Bydd nifer o gystadlaethau eraill - cyfanswm o 12 ohonynt yn cael eu cynnal yn y Gemau, yn cynnwys ras gyfnewid cymysg biathlon, neidio-sgi, timoedd cymysg ar gyfer sglefrio ffigyrau, y car llusg, sgïo hanner-piben a sgïo slalom cyfochrog.
Cynhelir y digwyddiadau hyn o amgylch dau glwstwr o leoliadau newydd; Parc Olympaidd sydd wedi'i adeiladu yn Nyffryn Imeretinsky, Sochi ar lannau'r Môr Du, gyda Stadiwm Olympaidd Fisht a'r lleoliadau dan-do o fewn pellter cerdded ar droed tra cynhelir y digwyddiadau eira yKrasnaya Polyana.
Ystyriwyd cefndir y Gemau yn ddadleuol, gyda chyhuddiadau o lwgrwobrwyo a arweiniodd at gynnydd yng nghost y Gemau, pryderon ynglŷn â hawliau dynol athletwyr a chefnogwyr lesbiadd, hoyw, deurywiol a thrawsrywiol yn sgîl cyfyngiadau ar hyrwyddo perthynasau rhywiol LHDT ac amryw o bryderon diogelwch ynglŷn â bygythiadau gan grwpiau jihadaidd sy'n gysylltiedig â'r Gwrthryfel yng Ngogledd Caucasus.
Roedd y Gemau'n llwyddiant ysgubol i'r tîm cartref wrth i Awstralia gipio 84 medal aur - record i Gemau'r Gymanwlad - gan gynnwys 16 o'r 19 medal aur oedd ar gael i ferched yn y pwll nofio a'r ddwy gystadleuaeth pêl-fasged, oedd yn ymddangos am y tro cyntaf, ond bu raid iddynt fodloni ar fedal arian yn y pêl-rwyd wrth i Seland Newydd lwyddo i ddod y wlad gyntaf i ennill y gystadleuaeth yn y Gemau.
Daeth Alexandra Orlando o Ganada y pedwerydd person i ennill chwe medal aur yn yr un Gemau wrth iddi ennill pob cystadleuaeth Gymnasteg Rhythmig a llwyddodd Alleyne Francique i ennill unig fedal Grenada yn holl hanes y Gemau hyd yma wrth iddo gipio'r fedal arian yn y 400m i ddynion.
Ar wahân i fuddiannau ei dad yng Ngwaith Dur Brymbo, pyllau glo gogledd Cymru a rheilffyrdd Cymru a'r Gororau etifeddodd Syr Henry fuddiannau Charles Fredrick Beyer, ei dad bedydd, a phrif bartner cwmni gwneud trenau enwog Beyer Peackock and Company.
Mae Mwynglawdd Dylife, ger pentref bychan Dylife, gogledd-orllewin Powys, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru ers 25 Ionawr 1989 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle.
Ail etholwyd Pryse Pryse yn ddiwrthwynebiad yn etholiad 1847 ond bu farw ym 1849 a chynhaliwyd isetholiad ym 1849 a gystadlwyd gan ei fab Pryse Pryse, a newidiodd ei enw yn fuan wedi'r etholiad i Pryse Loveden.
Fe ddaeth ei benodiad yn CCC ei dorri'n fyr yn 2006 pan, yn dilyn gwrthwynebiad llwyddiannus y Cyngor i gynlluniau Llywodraeth Cymru i gymeryd cyfrifoldeb am y prif sefydliadau celf cenedlaethol, ni wnaeth y Gweinidog Diwylliant, Alun Pugh, adnewyddu ei apwyntiad am ail derm.
Mae Geraint Talfan Davies wedi ymwneud a nifer o sefydliadau celfyddydol, cyfryngol ac addysgiadol, yn cynnwys y Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru, Ymddiriedolaeth Celf Bae Caerdydd, Gŵyl Ffilm Rhyngwladol Cymru, Gwobr Celf Weledol Artes Mundi, Prifysgol Fetropolitan Caerdydd, Canolfan Mileniwm Cymru a Opera Cenedlaethol Cymru.
Mae ganddo Ddoethuriaeth er Anrhydedd o Prifysgol Morgannwg, ac yn Gymrawd er Anrhydedd gan Coleg yr Iesu, Rhydychen, Prifysgol Fetropolitan Caerdydd, Prifysgol Abertawe, Prifysgol Bangor a Sefydliad Brenhinol Penseiri Prydain.
Mae safle Penmoelallt o ddiddordeb arbennig oherwydd ei goetir gymysg o goed ynn a phlanhigion prin eraill e.e. y llwyfen lydanddail, cerddinen Darren Fach (un o'r coed prinnaf yn y byd nas ceir ond ar ddau safle yng Nghymru), cerddinen y graig, bisgwydden deilen fach a’r heboglys caregl (planhigyn anghyffredin gyda’i boblogaeth fyd eang wedi ei gyfyngu i ychydig o safleoedd yn Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog a un safle yn Lloegr).
Cafodd y gwrthwynebydd cydwybodol cyntaf a gofnodwyd, Maximilianus, ei draddodi i'r fyddin Rufeinig yn y flwyddyn 295, ond dywedodd wrth y Proconsul yn Numidia na allai wasanaethu yn y fyddin oherwydd ei argyhoeddiadau crefyddol.
Bu'n fyfyriwr yng Ngholeg Prifysgol Cymru Aberystwyth o 1903 i 1906 dilynodd gyrsiau gradd mewn gwyddor gwleidyddiaeth, Lladin, Ffrangeg ac athroniaeth gan ennill gradd anrhydedd dosbarth cyntaf mewn gwyddor gwleidyddiaeth.
Yn 1911 fe'i penodwyd fel darlithydd efrydiau allanol llawn amser cyntaf Coleg Prifysgol Gogledd Cymru Bangor, ac fe fu'n cynnal darlithoedd am bynciau megis Economeg, Hanes Ewrop a Gwyddor Llywodraeth mewn trefi a phentrefi ar hyd Gogledd Cymru.
Fel ategiad i'w waith fel darlithydd allanol penderfynodd bod angen cylchgrawn Cymraeg i egluro pynciau megis economeg, athroniaeth, gwyddoniaeth a phynciau tebyg i'r werin ddysgedig; i'r perwyl hwnnw golygodd 4 rhifyn o Y Tyddynwr ym 1922 a 1923.
Fe ysgrifennodd yn helaeth mewn cylchgronau cyfreithiol a golygodd 7fed argraffiad International Law , a chyfranodd erthyglau i argraffiad 1931-35 o Halsbury's Laws of England Ysgrifennodd, ar y cyd a Dingle Foot, y brif waith safonol ar gyfraith trafnidiaeth News Chronicle Guide to the Road & Rail Traffic Act, 1933
Mae'r etholaeth yn nodedig am yr isetholiad a gynhaliwyd yno ym 1966, lle etholwyd Gwynfor Evans yn Aelod Seneddol cyntaf Plaid Cymru, ac am etholiad cyffredinol Chwefror 1974 pa bryd fethodd Evans gael ei ailethol o ddim ond 3 pleidlais.
Yn 2014, derbyniodd y ffilm Wobr Golden Globe, a chafodd ei enwebi am naw o Gwobrau'r Acaemi yn cynnwys y Ffilm Orau, y Cyfarwyddwr Gorau i McQueen, yr Actor Gorau i Ejiofor, yr Actor Cefnogol Gorau i Fassbender, a'r Actores Gefnogol Orau i Nyong'o.
Mae Rhyddid y Nofel yn ymrannu’n ddwy adran: y naill yn trafod cefndir y nofel Gymraeg gynnar, datblygiad y nofel ar ôl Daniel Owen, y nofel hanes Gymraeg, pennod gan Islwyn Ffowc Elis ar themâu’r nofel Gymraeg , perthynas yr Eisteddfod â’r nofel, y nofel rhwng 1975 a 1982 ac, yn olaf, y nofel ôl-fodern.
Cyfeirlyfr ar bwnc y nofel Gymraeg, sef casgliad o 7 erthygl gynhwysfawr ar y genre, adolygiadau byrion o 15 testun yn rhychwantu'r 20g a 4 cyfweliad ag awduron cyfoes, gan 15 o gyfranwyr, yn ogystal â rhagymadrodd gan y golygydd.
Cyfarwyddodd Alfonso Cuarón y ffilm yn ogystal â'i chyd-ysgrifennu, cyd-gynhyrchu a chyd-olygu, ac mae'n serennu Sandra Bullock a George Clooney fel gofodwyr sy'n ceisio dychwelyd i'r Ddaear wedi dinistriad gwennol ofod tra mewn orbit.
Cafwyd hefyd gôr meibion yn canu wrth gerdded ac yn ôl Jobbins, "Ysbrydolwyd ef gan arferiad Llynges Dramor Ffrainc o ganu wrth orymdeithio. Côr Meibion Aberystwyth oedd y cyntaf i wneud hyn gan ganu caneuon traddodiadol megis 'Gŵyr Harlech'."
Y Pibydd oedd Gwilym Bowen Rhys, Bethel Caernarfon ar y pibau Cymreig a'r Tywyswyr oedd Gwilym a Megan Tudur, sylfaenwyr a pherchnogion Siop y Pethe oedd newydd ymddeol wedi bron 50 mlynedd o redeg y siop lyfrau bwysig yma yn y dref.
Enw'r etholaeth yn Saesneg yw Brecknockshire neu Breconshire (dylid gochel rhag drysu'r enw Saesneg efo Brecon sef enw etholaeth bwrdeistref Aberhonddu, a oedd yn ethol AS ar wahân i'r un sirol.) Am y rhan fwyaf o'i bodolaeth roedd yr etholaeth yn ethol un aelod i'r Senedd ac eithrio am gyfnod rhwng 1654 i 1659 pan etholwyd dau aelod i gynrychioli’r sir.
Ond, oherwydd bod awr y cadeirio wedi mynd heibio, ni chafodd Fferyllfardd ei gadeirio, yn hytrach cyflwynwyd y gadair iddo yn ystod cyngerdd yr hwyr, gan roi'r awgrym nad oedd yn llawn haeddu ei gadeirio; a bu trafod yn y wasg am haeddiant Fferyllfardd am flynyddoedd wedyn; gyda rhai yn awgrymu bod yr anghydfod wedi arwain at farwolaeth y bardd yn ŵr weddol ifanc yn 44 oed.
Cafwyd gwrthwynebiad gan ddau o'r beirniaid, Ioan Arfon ac Alfardd, i gadeirio'r buddugol gan eu bod wedi derbyn llythyr gan fardd arall, William E Williams , yn honni mae Gwilym Cowlyd oedd gwir awdur y gerdd a'i fod wedi ei gynnig ar werth; gan mae Fferyllfardd a safodd ar ei draed ac nid Gwilym Cowlyd, roedd yn amlwg bod Fferyllfardd wedi twyllo trwy brynu'r gerdd gan Cowlyd.
Gwadodd Gwilym Cowlyd a Fferyllfardd y cyhuddiadau, gan gyfaddef bod Gwilym Cowlyd wedi bwrw golwg dros y gerdd ar gais ei gyfaill, ac wedi awgrymu ambell sylw er mwyn cywreinio'r gerdd, ond mai gwaith gwreiddiol Fferyllfardd ydoedd.
Roedd hi'n bosibl prynu tocyn o unrhyw orsaf i unrhyw orsaf arall ar y rhwydwaith; adeiladwyd Gorsaf 'Lake St Transfer', yn hwyluso symud o'r leiniau Metropolitan a Lake St. Roedd Inshull yn berchennog y lein Chicago, North Shore & Milwaukee a dechreuodd gwasanaethau o'r Loop yr holl ffordd i Milwaukee, ac o'r lein North Shore dros y ddinas i Jackson Park.
Rodney Trotter -Dyma frawd fengach Delboy,mae'n gymeriad diniwed ag eithaf ehud sydd yn berffaith i Delboy gael cymrud mantais ohono,er hyn fe ellir dadlau mae Rodney yw'r un mwyaf academaidd o'r ddau frawd gyda 2 GCE mae'n aml iawn yn brin o synwyr cyffredinol ac yn aml iawn mae'n disgyn i driciau Delboy.
Mae Rodney yn ei gweld hi yn annodd iawn i ddod allan o gysgod ei frawd mawr ac yn ei chael hi yn annodd i gael unrhyw annibyniaeth hyd nes y mae'n cyfarfod Cassandra ac yn priodi cyn cael gwaith gyda chwmni ei thad sef Alan Parry ond eto mae Rodney yn llwyddo i wneud llanast o'r swydd yma.
Roedd teulu yn bwysig iawn i Delboy ac roedd yn rhaid iddo edrych ar ôl ei deulu o oedran ifanc ar ôl i'w fam Joan farw yn ifanc a'i dad Reg (sydd yn gwneud un ymddangosiad yn y bennod Thicker than water ac yn cael ei bortreadu gan Peter Woodthorpe) ei gadael ar ei ben ei hunain.
Gwnaeth o Astudiaethau Americanaiddym Mhrifysgol Nottingham wedyn MA yn Niwylliant a Chymdeithas yng Ngholeg Goldsmiths ym Llundain, ac wedyn Diploma Ôl-raddedig yng Ngherddoriaeth Jazz yng Ngholeg BrenhinolCerddoriaeth a Drama, Caerdydd.
Ysgrifennodd nifer o erthyglau i'r cylchgrawn hynafiaethol Archaeologia Cambrensis, a chylchgronau hynafiaethol eraill ond daeth yn fwyaf adnabyddus fel awdur, ar y cyd â Mr R M Wynne, Peniarth, o Kalendars of Gwynedd", cyfrol yn cynnwys rhestrau llawn o Raglawiaid, Custos Rotulorum, Siryfion, ac Aelodau Seneddol etholaethau Siroedd Môn, Caernarfon, Meirionnydd, a Bwrdeistrefi Caernarfon a Biwmares, a nifer o swyddi cyhoeddus eraill.
Pe bai aelod Llafur wedi ei benodi bydda'r blaid honno yn colli ei fwyafrif bregus gan orfodi Etholiad Cyffredinol; dymuniad Harold Wilson, y Brif Weinidog, oedd parau i lywodraethu fel y gallai galw etholiad ar adeg oedd yn fwy ffafriol i ragolygon etholiadol ei blaid.
Derbyniodd Bowen ei addysg yn Ysgol Ramadeg Aberteifi, Coleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth, lle derbyniodd radd LlB gydag anrhydedd dosbarth cyntaf ym 1933; a Choleg Sant Ioan, Caergrawnt lle cafodd BA gydag anrhydedd dosbarth cyntaf ym 1935 ac MA ym 1940.
Wedi dwy flynedd o ymgyrchu, gydag aelodau'r Gymdeithas yn peintio ac yn difrodi arwyddion uniaith Saesneg, ac yn derbyn dirwyon a charchar, cyhoeddodd y llywodraeth y byddai'n sefydlu comisiwn dan gadeiryddiaeth Roderic Bowen i ymchwilio i'r mater.
Cyfeiriaf yn benodol at "Now Gwas Gorlan, Robin Gwas Bach Gorlan a Now Bach Glo", tri chymeriad sy’n "ymgorffori elfennau" o gymeriad Wil Rîtsh (y cynhwyswyd rhai o’i ffraethebau yn y gyfrol Glywsoch Chi Hon? gan Fudiad Adfer yn 1978, ond na chofnodwyd hanes ei fywyd mor gyflawn cyn hyn), a’r bennod honno ar "Mister Vinsent Bank a’i Wraig a’u Hogyn Bach, Cyril", y mae hiwmor yn byrlymu drwyddi.
Cefais flas arbennig ar y rhain, ac, mewn ffordd wahanol, ar y bennod ar "Defi Difas Snowdon View", lle y cynhwysir dau lythyr yn llaw T. Rowland Hughes yn holi’r gŵr a fu’n gynsail i Defi Difas, sef David D. Evans, am gefndir y Streic Fawr wrth iddo baratoi i ysgrifennu Chwalfa.
Oherwydd y mae’n fwy na chyfeirlyfr i’w gael wrth eich penelin wrth i chi fodio drwy Un Nos Ola Leuad; mae’n gofnod tu hwnt o werthfawr o hanes cymdeithasol, ac yn diogelu straeon am bobl y gellid yn hawdd fod wedi eu hanghofio cyn pen cenhedlaeth eto.
Erbyn i ni droi i’r drydedd adran, cawn mai dim ond un ‘digwyddiad’ sydd yma, mewn gwirionedd, sef hanes y gêm bêl-droed gythryblus rhwng yr Holyhead Railway Institute Reserves a’r Bethesda Comrades – neu’r Cybi Wanderers a "Celts ni", fel y’u gelwir yn y nofel.
Daeth achlysuron cymdeithasol eraill, fel yr orymdaith i anrhydeddu’r milwr a enillodd fedal y D.C.M., dadorchuddio’r gofgolofn ar derfyn y rhyfel, ac ymweliad Côr y Sowth, eisoes dan y chwyddwydr wrth edrych ar leoliadau a chymeriadau, a’r ffaith honno’n tystio i anawsterau cynllunio astudiaeth o’r fath, lle y mae ailadrodd a chroesgyfeirio bron yn anorfod.
Ychydig o ofod a neilltuwyd i fynd i’r afael â chefndir y nofel yn y fan honno, ac er mai prin y byddai’r darllenydd wedi sylwi ar y "diffyg" mewn cyfrol gynhwysfawr 198 o dudalennau, fe honna’r awdur mai ceisio "gwneud iawn am hynny" a wnaeth y tro hwn.
Yn Nyffryn Ogwen ei blentyndod y cafodd Caradog ei ysbrydoliaeth ac y mae rhannau helaeth o’r gwaith wedi ei seilio ar ddigwyddiadau, pobl a llefydd gwirioneddol yn y fro honno, a hynny er gwaethaf yr honiad yn "Nodyn yr Awdur" ar ddechrau’r nofel: “Er bod brith-gofion bore oes yn sail i ambell ddigwyddiad yma, ystumiwyd cymaint gan amser a dychymyg fel nad oes unrhyw gysylltiad uniongyrchol ag unrhyw berson yn yr un o’r cymeriadau, ac y mae "eu dydd yn gelwydd i gyd".
Ymadawodd y pedwar â'r Blaid Lafur o ganlyniad i newidiadau polisi a benderfynwyd yng Nghynhadledd Wembley y Blaid Lafur yn Ionawr 1981 a oedd yn ymrwymo'r blaid i ddiarfogi niwclear unochrog ac i dynnu allan o'r Gymuned Economaidd Ewropeaidd.
Roeddynt hefyd yn credu bod Llafur wedi gogwyddo gormod i'r adain chwith ac wedi cael ei ymdreiddio ar lefel canghennau etholaethol gan garfanau Trotsgiaidd eu barn ac ymddygiad a oedd yn groes i ddyheadau'r mwyafrif o bleidleiswyr Llafur a'r Blaid Lafur Seneddol.