polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
لەگەڵ زۆر بە توندی سزادانی ئەوانەی بە نایاسایی ڕاوی ئاژەڵە کێوییەکان دەکەن کە لەژێر پارێزگاری دەوڵەتدان بەپێی یاسا و بەرەوپێشبردنی پشکنین و ڕێکارەکانی کەرەنتین بەرامبەر خۆراک و گۆشتی تازە و تەڕ.
ناوەندی ھەواڵی شینوا ڕایگەیاند کە لەسەر ئاستی نەتەوەیی داوای لە نوێنەرانی کردووە بە تەواوی ئەرکەکانی خۆیان بگێرن لە ھێنانەکایەی ژینگەیەکی دادوەری گونجاو لە ڕووبەربوونەوە دژی پەتای ڤایرۆسی کۆرۆنا.
ئەم ڕێکارە سزادانی توندی لەخۆدەگرت بەرامبەر ھەموو ئەو کەسانەی تاوانبار بوون بە کەمترخەمیی لە ئەرکەکانیان و پێنەدانی زانیاری تەواو و دروست بە بەرپسیارانی فەرمی دەوڵەت.
لە ٢٦ کانوونی دووەم دا گومرگی چین داوای لە ھەموو سەرنشینان و گەشتیاران دەکرد لە کاتی چوونە ژوورەوە و ھاتنەدەرەوەیان لە چین بە پڕکردنەوەی فۆرمێکی تەندروستی زیادە.
ی چینی ھەستا بە ڕاگەیاندنی ھەڵوەشاندنەوەی پشووی سەری ساڵی چینی لە تەواوی وڵاتەکە و دواخستنی وەرزی خوێندنی بەھارە بۆ کاتێکی تر.
ئێران لە ڕێکەوتی ١٩ شوباتی ٢٠٢٠ دا یەکەمین تووشبووە پشتڕاستکراوەکانی ڤایرۆسی لە شاری قوم ڕاگەیاند کە بەپێی وەزارەتی تەندروستی و پەروەردەی پزیشکی ھەردوو نەخۆشەکە دواتر لە ھەمان ڕۆژدا گیانیان لەدەستداوە.
لە ڕێکەوتی ٢٥ کانوونی دووەم دا بەرێوبەری دەسەڵاتداری ھۆنگ کۆنگ ھەستا بە ڕاگەیاندنی باری لەناکاو لە کۆنفڕانسێکی ڕۆژنامەوانی دا کە حکومەت خوێندنگە سەرەتایی و ناوەندییەکان بۆ دوو ھەفتەی دیکە دادەخات.
دوای ١٥ ساڵ ھاوسەرگیری ساڵی ١٩٩٦ بە فەرمی شازادە دایانا و شازادە چارڵس لێک جیابوونەوە بەڵام ژیانی شازادە دایانا زۆر نەگۆڕا.
دایانا مافی ئەوەی لەدەستدا کە بچێتە ناو ھەموو شوێنێکی کۆشکی شاھانەی کینزیگتن بەڵام بەشێکی گەورەی لە کۆشکەکە بەتایبەتی پێدرا بۆ ژیان تێیدا،
دایانا دوای جیابوونەوە تەواوی خشڵەکانی خۆی پێدرا بە ئەڵقەی ھاوسەرگیرییەکەشییەوە بەڵام پارچەیەک خشڵی لێوەرگیرایەوە کە شاژن ئیلیزابێس پێی دابوو.
منداڵەکان نیوەی ماوەی پشوویان لەگەڵ دایانا بەسەردەبرد و ئەو کاتەی لەگەڵ ئەو دەمانەوە دایانا ڕێگەی پێدەدان خواردنی ئاسایی و نا-شاھانەیی بخۆن وەک پیتزا و گۆشتی مریشک و پەتاتە.
لەگەڵ ئەمانەشدا دایانا لە ھەموو گرنگتر نازناوەکەی لەدەستدا وەک ئەندامی خێزانی شاھانە و پێویست بوو بچەمێتەوە بۆ ئەندامانی دیکەی خێزانەکە لەناویاندا چارڵس و منداڵەکانی خۆشی،
بەپێی کارگوزاری سەرەکی دایانا شازادە ولیام کە ئەو کات تەمەنی ١٤ ساڵ بوو بەڵێنی بە دایکی دا کە ھەرکە ببێت بە پاشا ئەو مافەی بۆ بگەڕێنێتەوە بەڵام پێش ھاتنی ئەو کاتە دایانا گیانی لەدەستدا.
لە پاییزی ١٩٩٥ دایانا کەوتە خۆشەویستی لەگەڵ پزیشکێکی پاکستانی بەناوی ھسنات خان بەشێوەیەک ئامادە بوو ئینگلتەرا بەجێبھێڵێت و بچێت بۆ پاکستان بۆ ژیان لەگەڵی بەڵام دوای جیابوونەوە لە چارڵس لە ساڵی ١٩٩٦ پەیوەندی دایانا و ھسنات خان کۆتایی ھات کە زیاتر بەھۆی ئەو ناوبانگە بوو کە دایانا ھەیبوو.
دوای سەردانکردنی کێڵگەیەکی مین لە ئەنگۆلا دایانا دەستی بە کارکردن کرد لەگەڵ ڕێکخراوێکی تایبەت بە سڕینەوەی پاشماوەی جەنگ بە سەرنجێکی تایبەتەوە لەسەر کێڵگەکانی مین.
ھەر لەوێش دایانا ئاشنا بوو بە کارەکانی ڕێکخراوی ھەیلۆ کە لە ساڵی ١٩٩٤ەوە لە وڵاتی ئەنگۆلا کاریان دەکرد بۆ سڕینەوەی مین.
وێنەکانی دایانا لەکاتی ڕێکردن بەناو کێڵگەیەکی میندا و چاوپێکەوتنی لەگەڵ قوربانیانی مین کە دەست و قاچیان لەدەستدابوو ھەرزوو بە میدیاکانی تەواوی جیھاندا بڵاوبوونەوە و خەڵکی چاویان کەوت بە زیانەکانی مین.
دوای گەشتەکەی بۆ وڵاتی ئەنگۆلا دایانا لە نامەیەکی بۆ خاچی سووری بەریتانی گووتی "ئەگەر سەردانەکەم بووە بە ھۆکارێک بۆ سەرنجڕاکێشان تیشک خستنەسەر ئەم کێشەیە گەورەیە،
ھەر وەک پاوڵ ھانن ئەندامی کەنەدا لە کەمپەینی قەدەغەکردنی کێڵگەکانی مین کە ھاوکات براوەی خەڵاتی نۆبڵی ئاشتیشە بۆ ساڵی ١٩٩٧ دەڵێت،
پاوڵ دەشڵێت "بە سەردانەکەی دایانا سادەترین جۆری مرۆڤایەتی پیشانی ئەو کەسە ھەژارانە دا کە زۆرجار نایبینن و بوو بە بەئاگاھێنانەوەیەک بۆ ھەموومان".
بەپێی ڕاپۆرتی گۆڤاری تایم سەرۆکی ئەمریکا بیڵ کڵینتن و ھیلاری کلینتۆنی ھاوسەری کاریگەر بووبوون بە سەردانە دڵھەژێنەرەکەی دایانا و بینینی دیمەنەکانی قوربانیانی مین.
لە ھەمان کاتدا ئەم کارانەی دایانا ناڕەزایی ئەندامانی پەرلەمانی بەریتانیای لێکەوتەوە و کە ھێشتا بەکارھێنانی کێڵگەی مینیان قەدەغە نەکردبوو بەڵام ھەر لە سەرەتای ھەمان ساڵ، ١٩٩٧،
لە کۆتایی ساڵی ١٩٩٧ کۆنگرەی ئۆتاوا بۆ سرینەوەی مین لە سەرتاسەری جیھاندا بەستراو و پەیمانی قەدەغەکردنی مین دژ بە کەسانی سڤیل واژووکرا بەڵام لەم کاتەدا دایانا خۆی گیانی لەدەستدابوو.
لە ڕۆژی ١٢ ئایاری ١٩٩١ کۆنسێرتێک وەک ھاوکاری بۆ پەنابەرانی کورد سازکرا لە یاریگای وێمبڵی لە لەندەن بەناوی کەمپینی ڕاستییەکی سادە.
شازادە دایانا پاڵپشتی ئەم کۆنسێرتەی کرد و بۆ خۆشی ئامادە بوو تێیدا لەگەڵ سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا جۆن مەیجەر و چەندین کەسایەتی دیکە و گۆرانیبێژ و بی بی سی و چەندین کەناڵی دیکە لە ٣٦ وڵاتەوە بۆ ماوەی ٥ کاتژمێر کۆنسێرتەکەیان گواستەوە بۆ جیھان.
دەگوترا ئەم کارەی حکوومەتی بەریتانیا بۆ ئەوە بوو کە پێگەی خۆی لای کوردان بەھێز بکات دوای ئەوەی سەدان کوردی کووشت لە بۆردوومانێکی ئاسمانی کە سەددام حوسێن ئەو کوردانەی خستبووە بەرەکانی پێشەوەی جەنگ.
بیرۆکەکە ھی جەیمس ئارچەر بوو کە کوڕی جێفری ئارچەر نووسەر و سیاسەتوان بەریتانی بوو و کەناڵی بی بی سی کاری لەسەر کرد کە تێیدا ١٥ ملیۆن دۆلار کۆکرایەوە بۆ خاچی سووری نێودەوڵەتی بۆ ھاوکاری ئاوارە کوردەکانی دوای شەڕی کەنداو.
بەرێوەبەری 2 پڕۆدیوسەری بەناوبانگ تۆنی ھۆڵینسوێرسی خستە ژێر پەستان و پێی گووت کە تەواوی توانای بی بی سی لەبەردەستە کە وا بکەی ئەم کۆنسێرتە ڕووبدات لە ماوەی ٣ ھەفتەدا.
تۆنی ھۆڵینسوێرس کە پرۆدیوسەرێکی جیھانییە لە فەڕەنسا بوو کاتێک نامەیەکی لەژێر دەرگای ژوورەکەی دۆزییەوە کە لە ئالان یەنتبی بەرێوەبەری 2ەوە بوو کە تێیدا داوای کردبوو لە چێشتخانەیەک چاویان بە یەکدی بکەوێ.
شارەزایانی تەندروستی و بەرپرسانی وڵاتان نەیاندەتوانی باوەڕ بە خەڵکی بھێنن کە نەخۆشییەکە لە ڕێگەی ھەواو و پەیوەندی ناڕاستەوخۆ ناگوێزرێتەوە و تەنھا لە ڕێگەی شلەی لەشەوە دەگوێزرێتەوە بەڵام بێسوود بوو.
ساڵی ١٩٨٧ و لەکاتی کردنەوەی یەکەم یەکەی تەندروستی تایبەت بە نەخۆشانی ئایدز لە بەریتانیا دایانا کە ئەندامێکی خێزانی شاھانەی بوو لە پەخشی ڕاستەوخۆی تەلەڤیزیۆن و بەبێ لەدەستکردنی ھیچ دەستکێشێک تەوقەی لەگەڵ نەخۆشێکی ئایدز کرد و بەم کردارەی باوەڕی بە خەڵکی ھێنا کە نەخۆشییەکە لە ڕێگەی بەرکەوتنی جەستەیی و ھەواوە ناگوێزرێتەوە.
ساڵی ١٩٩٠ کۆنفرانسێکی ڕێکخرا تایبەت بەو ژنانەی نەخۆشی ئایدزیان ھەبوو لەلایەن ڕێکخراوێک و شازادە دایانا بەژداری تێداکرد کە خۆی ئەندامی ڕێکخراوەکە بوو.
دایانا چەندین جار سەردانی نەخۆشانی ئایدزی کرد لە ئەفریقا و ساڵی ١٩٩٧ چاوی کەوت بە سەرۆکی ئەفریقا نێڵسن ماندێلا کە دەیانویست ڕێکخراوەکانیان یەکبخەن بۆ یارمەتیدانی قوربانیانی ئایدز.
دایانا بەم کارانەی و کارکردن لەگەڵ ڕێکخراوە خێرخوازییەکان وای لە نەخۆشان کرد کە شەرم نەکەنەوە لەخۆیان و بە بەکارھێنانی ناوبانگ و میدیاکان کە ھەمیشە گرنگیان بە کار و چالاکییەکانی دایانا دەدا،
لە ھاوینی ١٩٨٠ دایانا و چارڵس پەیوەندی نێوانیان وەک دوو خۆشەویست دەستپێکرد و ڕۆژی ٢٤ی شوباتی ١٩٨١ پەیوەندییەکەیان ئاشکرا کرد.
دایانا و چارڵس لە ڕۆژی ٢٩ی تەممووزی ١٩٨١ ھاوسەرگیریان کرد و ئاھەنگەکە بەشێوەی ڕاستەوخۆ پەخش کرا و نزیکەی ١ ملیارد کەس لە جیھاندا بینەری بوون.
ئەمە لەکاتێکدا ھاوسەرگیری شازادە ولیامی کوڕی و کەیت میدڵتن کە دوای ٣٠ ساڵ لە ساڵی ٢٠١١ بەڕێوەچوو ٣٠٠ ملیۆن بینەری ھەبوو.
دایانا قوماشێکی ئاوریشمی نەرمی پۆشی لەگەڵ پارچەیەکی درێژی دانسقە کە ٧٬٦٢ مەتر لە بەشی دواوەی کە بە زەوییەکەدا دەخشا ھاوکات لەگەڵ لەچکێکی ١٤سم.
دەڵێت «لەبیرمە ئەوەندە لە خۆشەویستیدا بووم لەگەڵ ھاوسەرەکەم کە نەمدەتوانی چاوی لەسەر لابدەم لە ڕۆژی ھاوسەرگیریمان. وام دەزانی بە بەخترین کچی جیھانم. وام دەزانی ئەویش ئاگای لێم دەبێت بەڵام ھەڵە بووم لەو شێوازە بیرکردنەوەیە».
چارڵس ھێشتا لە پەیوەندی سۆزداری بەردەوام بوو لەگەڵ کامیلا پارکەر و دایاناش پەیوەندی ھەبوو لەگەڵ ئەفسەرێکی ئەسپسواری کە ئەرکی وتنەوەی چۆنییەتی ئەسپسواری بوو بە ئەندامانی خێزانی شاھانە.
ساڵی ١٩٨٩ و لە ئاھەنگێکدا دایانا ڕووبەڕووی کامیلا پارکەر بوویەوە و پێی گووت "دەزانم چی دەگوزەرێت لەنێوان تۆ و چارڵس و تەنھا دەمەوێت بزانی کە دەزانم".
کامیلا لە وەڵامدا گووتی "تۆ ھەموو ئەو شتانەت ھەیە کە ویستبێتت. ھەموو پیاوان لە جیھاندا ئاشقت دەبن و دوو منداڵی جوانیشت ھەیە. چی ترت دەوێ؟
" دایاناش لە وەڵامدا گووتی "ھاوسەرەکەی خۆم دەوێتەوە" دایانا بەردەوام بوو و گووتی "داوای لێبووردن دەکەم کە لەسەر ڕێگەتانم… و لەوانەیە بارودۆخێکی زۆر ناخۆش بێت بۆ ئەو دووانەتان بەڵام من دەزانم چی دەگوزەرێت. وەک بێ مێشک سەیرم مەکە".
ساڵی ١٩٩١ دایانا زانی کە ڕۆژنامەنووس ئەندرو مۆرتن خەریکە کتێبێک لەسەری دەنووسێت ھەربۆیە پەیوەندی پێوەکرد و لە ڕێگەی دەنگی ڕیکۆردکراوەوە ژمارەیەک زانیاری بۆ نارد.
لە ناو کتێبەکەدا دایانا باسی لە ژیانی ناخۆشی خۆی لەناو کۆشکی شاھانەی و خۆخستنەخوارەوەی لە قادرمەوە لەکاتێکدا دووگیان بوو بە شازادە ولیام و ھەوڵدانی خۆکووشتنی و پەیوەندی نێوان چارڵس و کامیلا پارکەر.
کتێبەکە لە ڕۆژی ١٦ی حوزەیرانی ١٩٩٢ بڵاوبوویەوە و کاردانەوەی زۆری بەدوادا ھات و نووسەرەکەی بە درۆزن ناوھێنرا چونکە تاوەکو مردنی شازادە دایانا ئاشکرای نەکرد زانیارییەکانی کتێبەکە ڕاستەوخۆ لە دایانا خۆیەوە وەرگیراوە.
ڕۆژی ٢١ی حوزەیرانی ١٩٨٢ شازادە ولیام وەک یەکەم منداڵی شازادە دایانا و چارڵس و جێنشینی داھاتووی تەختی شاھانەی بەریتانیا بە کێشی ٣٫٢ کیلۆگرام لە نەخۆشخانەی تایبەتی قەشە ماری لەدایک بوو.
لە ئەیلوولی ١٩٨٣ کۆشکی شاھانە ڕای گەیاند دایانا بۆ جاری دووەم دووگیانە بەڵام دوای ھەفتەیەک لەبارچوونی منداڵەکەیان ڕاگەیاند لەکاتێکدا دایانا لە گەشتێک بوو.
سەبارەت بە ڕووداوی کەوتنە خوارەوەی لە پلەکانەوە دایانا بە ڕۆژنامەنووس ئەندرو مۆرتنی گووت کە ئەو کات لە چوارەم مانگی دووگیانی بووە بە ولیام.
لەو کاتەدا دایانا لە پلەکانەوە خۆی خستە خوارەوە و لەو کاتەدا شاژن ئیلیزابێس لە ژوورەکەی ھاتە دەرەوە و تۆقابوو بە بینینی ڕووداوەکە.
ھەربۆیە بڕیاری دا کە ئەو یاسایانە بە کردارەکانی بگۆڕێت و وابکات ئەندامانی خێزانەکە زیاتر تێکەڵی خەڵکی ئاسایی ببن ھەربۆیە ئەم کارەی دایانا تا ئێستاش و دوای چەندین ساڵ لە مردنی ئەوی لە دڵی خەڵکیدا ھێشتووەتەوە وەک «شازادەی دڵان».
لە ئازار و ناڕەحەتی و خەون و ھیواکانی خەڵکی تێ بگەن دایانا کوڕەکانی لەگەڵ خۆی دەبرد بۆ نەخۆشخانەکان و لانەی بێنەوایان و ھەتیوان.
ھەر ئەم کارانە و بەزەیی و گەرموگوری بەرامبەر خەڵکی و سادەیی و ئامادەبوونی بۆ بینینی خەڵکی ئاسایی بوو کە بۆ ھەمیشە نازناوی «شازادەی دڵان»یان بە دایانا بەخشی.
دایانا لەدایک بوو لە ١ی تەممووزی ١٩٦١ لە ماڵێک بەناوی پارک ھاوس کە خانوویەک بوو بەکرێیان گرت لە شاژنە ئیلیزابێس لە ساندرینگھام و ھەردوو کوڕی شاژن،
ھاوسەرگیری دایک و باوکی بە جیابوونەوە کۆتایی ھات لەکاتێکدا دایانا ٦ ساڵان بوو و دوای جیابوونەوەکە دایانا و دوو خوشکە گەورەکەی و برا بچووکەکەی لەگەڵ باوکیان مانەوە.
ساڵی ١٩٧٠ دایانا چووە قوتابخانەی سەرەتایی بەڵام سەرکەوتوو نەبوو لەگەڵ ئەوەی حەزی بە سەمای بالێ و مەلەوانی و یاری تێنس ھەبوو.
ساڵی ١٩٧٤ دایانا چووە ئەو قوتابخانەیەی خوشکەکانی و دایکی پێشتر خوێندبوویان لێی و دەستی کرد بە خوێندنەوەی ڕۆمان بەردەوام بوو لە پەرەپێدانی تواناکانی بۆ سەماکردن ئەگەرچی خەونەکەی کەم کەم کۆتایی دەھات بەھۆی باڵا بەرزی کە ئەو کات گەیشتبوو بە ١٫٨ مەتر.
دایانا ساڵی ١٩٧٧ قوتابخانەی حکومی جێھێشت و لە تەمەنی ١٦ ساڵی کۆتایی بە خوێندنی ھێنا بەڵام بۆ ماوەیەکی دیکەی خوێندن چوو بۆ سویسرا کە لەوێ بوو بە یاریزانێکی شەختەی سەر بەفر.
لە یادی ١٨ ھەمین ساڵیادی لەدایکبوونی دایک و باوکی شوقەیەکیان لە لەندەن پێدا و ھەر ئەوکات دەستی کرد بە کارکردن وەک یاریدەدەری مامۆستا لە باخچەیەکی ساوایان.
لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ١٩٩٥ دایانا بۆ یەکەم جار بەشێوەی تاکەکەس بەژداری کرد لە گفتوگۆیەکی تەلەڤیزیۆنی ڕاشکاو لەگەڵ مارتن بەشیری و کۆمەڵێک زانیاری ئاشکرا کرد کە لەلایەن ٢٢٫٨ ملیۆن کەسەوە بینرا.
لە گفتوگۆکەدا دایانا باسی لەوە کرد کە لە ھاوسەرگیرییەکەدا کامیلاش بەردەوام بەشێک بووە لە خێزانەکەیان بەھۆی پەیوەندی بەردەوامی چارڵس لەگەڵی و ھەر ئەوەش بوو بەھۆی ئەوەی ساڵی ١٩٩٢ لێک جیابنەوە.
ئەمە یەکەم جار بوو دایانا بە فەرمی باسی پەیوەندی نێوان کامیلا و چارڵس بکات ئەمە لەکاتێکدا لەم کاتەدا چارڵس خۆی دانی پێدانابوو کە پەیوەندی سۆزداری لەگەڵ کامیلا پارکەر ھەیە.
دایانا لە چاوپێکەوتنەکە بەڕوونی گووتی چارڵس پەیوەندی سۆزداری لەگەڵ کامیلا پارکەر ھەبوو بەدرێژایی ماوەی ھاوسەرگیرییەکەیان و ئەوەش بوو بەھۆی بێزاری و نەخۆشی دەروونی و کێشەی نانخواردن و ڕشانەی بەردەوام بۆ ئەو.
دایانا لە چاوپێکەوتنەکەی باسی لەوە کرد کە ڕێگەی بە کەسانی نزیک لە خۆی دابێت زانیاری بدەن بە ئەندرو مۆرتن بۆ نووسینی کتێبەکەی بەڵام باسی لەوە نەکرد خۆی زانیاری دابێت بە مۆرتن.
دایانا لە گفتوگۆکەدا گووتی «پێم وایە خێزانی شاھانە بەھا و نرخی خۆی لە ژیانی خەڵکیدا لەدەست دەدات» و کاتێک پێشکەشکار مارتن بەشیر لێی پرسی پێت وایە کە ڕۆژێک ببیت بە شاژن دایانا گووتی:
دایانا نزیک لە خێزانی شاھانەیی گەورە بوو بەڵام ژیانێکی سادەی ھەبوو و دوای ئەوەی نیشتەجێی لەندەن بوو بۆ ماوەیەک وەک یاریدەدەری مامۆستا لە دایەنگەیەکی منداڵان کاری کرد.
لە ساڵی ٢٠٠٢ دا کەناڵی بی بی سی پڕۆگرامێکی پێشکەش کرد بەناوی 100 کە پشتی بەستبوو بە ڕاپرسییەکیان کە زیاتر لە یەک ملیۆن کەس لە ڕاپرسییەکەدا بەشدار بووبوون،
لە ڕاپرسییەکەدا دایانا لە پلەی سێیەم ھات و لەپێش کەسانی دیاری وەک چارڵز داروین و ویلیام شێکسپیر و ئایزک نیوتنەوە ھات کە لە پلەکانی چوارھەم و پێنجھەم و شەشەم بوون و تەنھا لەدوای وینستۆن چێرچیل و ئیسامبارد برونێڵی ئەندازیاری مەزنی بەریتانی بوو.
دواتر لە ساڵی ١٩٧١ چارڵس پەیوەندی کرد بە سوپاوە بۆ خزمەتی سەربازی لە ھێزی دەریایی بەڵام کاتێک دوای تەواوکردنی خزمەتەکەی گەڕایەوە کامیلا ساڵی ١٩٧٣ ھاوسەرگیری کردبوو لەگەڵ ئەفسەرێکی سوپای بەریتانیا.
لەگەڵ ئەوەشدا ئەمە نەبووە ھۆی کۆتایی ھێنان بە پەیوەندی نێوان چارڵس و کامیلا و پەیوەندییەکەیان دووبارە دەستی پێکردەوە تەنانەت دوای ئەوەی چارڵس ساڵی ١٩٨١ ھاوسەرگیری لەگەڵ دایانا کرد.
ئەم چاوپێکەوتنەی دایانا لەگەڵ بی بی سی کۆتایی بە ھاوسەرگیرییەکەیان ھێنا و لە ڕۆژی ٢٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٥ شاژن ئیلیزابێس داوای لە دایانا و چارڵس کرد بە زووترین کات بە فەرمی و یاسایی لێک جیابنەوە.
ڕۆژی ٢٨ی ئابی ١٩٩٦ شازادە دایانا و چارڵس بە فەرمی و یاسایی لێک جیابوونەوە و شازادە دایانا بڕی ١٧ ملیۆن پاوەندی وەرگرت لەگەڵ ٤٠٠ ھەزار پاوەندی خەرجی ساڵانە بەڵام نازناوەکەی لەدەستدا وەک شازادە.
بۆ خەرجی جیابوونەوەکە شاژن قەرزی دا بە شازادە چارڵس و بەپێی ڕاپۆرتەکان تاوەکو ساڵی ٢٠٠٤ چارڵس بەردەوام بوو لە دانەوەی قەرزەکە.
ناوبانگی دایانا لە ساڵی ١٩٨٠ەوە دەستی پێکرد دوای ئەوەی پەیوەندی خۆشەویستی لەگەڵ شازادە چارڵسی جێنشینی تەختی شاھانەیی بریتانیا دەستپێکرد و دواتر بوو بە دەستگیرانی.
ساڵی دواتر و لە ١٩٨١ ھاوسەرگیریان ئەنجام دا و دایانا لەلایەن خەڵکی بەریتانیاوە بە گەرمی پەسەند کرا وەک شازادەی وێڵز کە نازناوێکە دەدرێت بە ھاوسەری شازادەی جێنشین.
لەو ماوەی شازادە خاتوون بوو دایانا کارەکانی شاژنە ئیلیزابێسی ڕادەپەڕاند و نوێنەرایەتی شاژنی دەکرد لە تەواوی ئەو ناوچانەی شاژن ئیلیزابێس شاژنیان بوو.
سەرەتا دایانا یارمەتی منداڵان و گەنجانی دەدا بەڵام دواتر ناسرا بۆ ئەو یارمەتییەی بەخشی بە نەخۆشانی ئایدز و سڕینەوەی مین لە ناوچەکانی ئەفریقا.
ساڵی ١٩٩٤ شازادە چارڵس لە چاوپێکەوتنێکی تەلەڤیزیۆنی دانی بە ناپاکیدا نا بەڵام ناوی ئەو ژنەی نەھێنا کە پەیوەندی لەگەڵدا ھەبوو ئەگەرچی ھەمووان دەیانزانی کە پەیوەندییەکەی لەگەڵ کامیلا پارکەر بووە.
ماوەیەک دوای بڵاوبوونەوەی ئەم کتێبە و لە ڕۆژی ٩ کانوونی یەکەمی ١٩٩٢ سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا جۆن مەیجەر لە پەرلەمانی بەریتانیا ڕای گەیاند کە شازادە دایانا و شازادە چارڵس بە فەرمی لەیەک جیا دەبنەوە و شازادە دایانا کۆشکی شاھانەی جێھێشت بەڵام لە ڕووی یاسایییەوە ھاوسەرگیرییەکەیان بۆ ٤ ساڵی دیکە بەردەوام بوو.
تاقیکردنەوەی میلەر – یوری بریتیی بوو لە تاقیکردنەوەیەکی کیمایی کە ھەڵدەستا بە ئەنجامدانی لێکچواندنێکی ئەلکترۆنیی ئەو بارانەی لەو سەردەمەدا وا دادەنرا بوونی ھەبووبێت لە سەرەتایی زەوی دا و ھەروەھا ئەنجامدانی تاقیکردنەوە لەسەر ڕەسەنایەتی پێکھاتەی کیمیایی ژیان لەژێر ئەو بارانەدا.
لەو سەردەمەدا تاقیکردنەوەکە لایەنگریی گریمانەکانی ی دەکرد کە بارە باوەکان دەربارەی زەوی سەرەتایی زیاتر پشتگیری ئەو کارلێکە کیمیاییانە دەکات کە لە ماددی سەرەتاییە نائەندامییە سادەکانەوە دەبنە ھۆی پێکھاتنی ئاوێتەی ئەندامی ئاڵۆزتر.
تاقیکردنەوەکە لە ساڵی ١٩٥٢ دا لەلایەن ستانلی میلەرەوە ئەنجامدرا لەگەڵ ھاوکاری کردنی ھارۆلد یوری لە زانکۆی شیکاگۆ و بۆ ساڵی دواتر بڵاوکرایەوە و بەچاپگەیەنرا.
ھەموو ئەم پێکھاتە کیمیاییانە دادەنران لە ناو دەفرێکی شووشەیی داخراو و پاکژکراو لە بەکتریا کە پەیوەست کرابوو بە بە دەفرێکی ی کە نیوە بوو لە ئاو.
ئاو لە دەفرە بچووکەکەدا گەرم دەکرا بۆ دروستکردنی کردەی بەھەڵمبوون و دواتر ڕێگەیان دەدا ھەڵمی ئاوەکە بچێتە ناو دەفرە گەورەکەوە.
پریشکی بەردەوامی کارەبایی دادەگیرسا لەنێوان گەیەنەرەکان دا بەمەبەستی لێکچواندن بە بروسکە و پاشان کەشە لێکچوێندراوەکە جارێکی دی سارد دەکرایەوە بۆ ئەوەی ئاوە خەستبۆوەکە دلۆپەبکات بۆ ناو پارچەیەکەی شێوە پیتی لە خواری ئامێرەکەدا.
زاناکان ھەستان بە ھەڵسەنگاندن و پشکنینی دەفرە داخراوەکان کە پارێزراوبوون لە تاقیکردنەوە ڕەسەنەکان دا و توانیان پیشاندەری ئەوە بن کە لە تاقیکردنەوە ڕەسەناکانی میلەردا زیاد لە ٢٠ جۆری جیاوازی ترشە ئەمینییەکان بەرھەم ھاتوون.
ئەم ژمارەیە بە ڕادەیەکی بەرچاو زیاترە بەرامبەر ئەوەی میلەر ئاماژەی پێکردبوو وە لەوە زیاترە کە بەشێوازێکی سروشتی لە ژیان دا ڕوودەدات.
نوێترین بەڵگە پێشنیار دەکات کە لەوانەیە کەشوھەوای ڕەسەنی زەوی خاوەنی پێکھاتەیەکی جیاواز بووە وەک لەو گازەی میلەر لە تاقیکردنەوەکەی دا بەکاریھێناو.
لەمرۆدا تاقیکردنەوە ڕەسەنەکە لەژێر بەرپرسیاری و ئاگاداری دایە کە خوێندکاری پێشووی میلەر و یوری بووە و ئێستا پرۆفیسۆرە لە زانکۆی کالیفۆرنیا سان دیاگۆ،
بۆیە کارڤەر لێکوڵینەوە زانستییەکانی خۆی ئەنجام دا لە وێستگەی تاقیکردنەوەی زانستی ئایەوا لە ژێر چاودێری پامێڵ لە ماوەی دوو ساڵەکانی داھاتوودا.
کارەکانی کارڤەر لە وێستگەی تاقیکردنەوە زانستییەکان لە بواری زانستی نەخوشییەکانی ڕووەک و زانستی کەڕووەکان سەرەتا بووە ھۆکاری بەدەست ھێنانی ناوو ناوبانگێکی بەرفراوان لەسەر ئاستی نیشتمانی و ھەروەھا ڕێزلێنانی وەک زانایەکی ڕووەکناسیی.
کارڤەر کێلگەیەکی حکومی وەرگرت کە داوای کردبوو لە نزیک ناوچەی بیلەر و لەوێ پەیمانگەیەکی بچووکی ڕووەک و گوڵ و شوێنی کۆکردنەوەی زانیاری و کەلوپەلی زەویناسی دامەزراند.
کارڤەر لە کۆیلایەتی دا لەدایک بوو لە نێوان سەرەتاو ناوەڕاستی شەستەکانی سەدەی نوزدەھەم لە شاری دایمۆند گرۆڤ لە ناوچەی نیوتن لە نزیک کڕیستاڵ پلەیس کە ئێستا بە شاری دایمند میسوری ناسراوە.
ھەرچۆنێک بێت لەدایکبوونی کارڤەر پێش کۆتایی ھاتنی کوێلایەتی بوو لە شاری میسوری لە کانوونی دووەمی ساڵی ١٨٦٥ دوای شەڕی ناوخویی ئەمریکا.
بۆیە پشتگیری کارڤەری کرد بو خوێندنی ڕووەکزانی لە کولێژی کشتوکاڵی ویلایەتی ئایەوا کە ئێستا ناسراوە بە ئایەوا ستەیت یونیڤێرسیتی لە شاری ئەیمس .
کارڤەر ھانی جوتیارە ھەژارەکانی دا کە دانەوێڵە جێگرەوەکانی وەک پاقلەی سوودانی و پەتاتەی شیرین بچێنن وەک سەرچاوەی خواردنی خۆیان و بۆ بەرەوپێشبردنی بارودۆخی ژیانیان.
لە ڕاستیدا ئەو ھەرگیز بە شێوەیەکی فەرمی بڕوانامەی دکتۆرای بەدەست نەھێناو لە میانەی گفتۆگۆی کەسیی تایبەتی نێوان خۆی و لوویس چ.
ئاماژەی بەوە دابوو کە ئەو نازناوەی کە پێی دراوە تەنھا ھەڵە تێگەیشتنێک بووە بە ھۆی تواناکانی و لێکدانەوەی ئەوان لە سەر بڕوانامەکانی کارڤەر.
جۆرج لە ژمارەیەک قوتابخانە خوێندی بەر لە بەدەست ھێنانی بڕوانامەی دیبلۆم لە قوتابخانەی دواناوەندی مینیاپوڵس لە شاری مینیاپۆڵس سەر بە ویلایەتی کەنساس .
فیلمەکە پێداچوونەوەی ئەرێنی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە وەرگرت و بڕی ١٣٠٬٥ ملیۆن دۆلاری بە بوودجەکەی ٣٠ ملیۆن دۆلار زیاد کرد.
و لە ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٢ لە دی ڤی دی و ڤی ئێچ ئێس لەلایەن یونیڤێرسال ستۆدیۆکان ھۆم ئینتەرتێمێنتەوە بڵاوکراوەتەوە.
داپیرە و باپیرە گەورەی سیلڤێستری لە ساڵی ١٩٠٩ لە شارۆچکەی کاستێل ئالڤیرۆی ئیتاڵی کۆچیان کرد و لە شاری تینیک لە نیو جێرسی نیشتەجێ بوون.
لە ساڵی ١٩٦٥ تا ١٩٨٣ بود بڕاونیش وەک ئەندامی کۆنگرێس لەھەمان کورسی باوکی پاشان وەک سەرۆکی بەشی چاپ و بڵاوکردنەوەی بڕاون خزمەتی کردووە،
وشەی شەبیحە ڕەنگە بەواتای تارمایی بێت بەو ھۆیەی کە ئەرکەکانیان بە نھێنی بەجێ دەگەیەنن بەبێ ئەوەی کەس بیانبینێت و بە ھامان شێوەی تارمایی ترس لە دڵی خەڵکی دەچێنن،
بەڵام ھەندێک دەڵێن مانایەکی تری ھەیە ئەویش جۆرە ئەشکەنجەدانێکە کە ڕژێمەکان پێڕەوی دەکەن و بەزۆری لەلایەن ڕژێمی سووریا بەکار دێت.
بە گشتی ئەوان بۆیەکەم جار لە کۆتای حەفتاکان و سەرەتای ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوو دەر کەوتن بە تایبەتی لە ناوچە کەناراوییەکانی وەک لازقییە و تەرتووس کە کاری قاچاغی خۆراک و ئامێرە ئەلیکترۆنییەکان و چەک و مادەی ھۆشبەریان کردووە،
شەبیحە بریتین لە گرووپێکی چەکداری نارێکخراو بەیاسا و سیستەم کە گەرمتر لە سوپای سووریا بەرگریان لە بەشار ئەسەد سەرۆکی سووریا و ڕژێمەکەی کردووە و بەدرندانەترین شێوە نەیارانی ئەسەدیان لە خۆپێشاندان و لە جەنگەکان و بێ جیاوازی لەناوبردووە.
واتە شەقاوەی خۆمانی ھەیە کە لە بەرامبەر بڕێک پارە کاری ئازار و ئەشکەنجە جێبەجێ دەکەن کە ھەمان مانای بەکرێگیراویش دەدات لە ھەندێک شوێنی تردا.
لەکۆمەڵەکە وانەی زانستەکانی جوگرافیا و زانیاریەکانی سەر ئەفریقا دەخوێندرا بەڵام بێرکھارت لەنێوان ھەموو زانیاریەکاندا سەرنجی بۆ ئاینی ئیسلام ڕادەکێشرێت بەتایبەت دوای سەرھەڵدانی شانشینی سعودیا لە١٧٤٤ز،
دواتر چوو بۆ ئەفریقا و لەوێوە لەگەڵ کاروانی حاجیانی ئەفریقا بەرەو خۆڕھەڵات کۆچی کرد لەژێرناوی حاجی ئیبراھیم ئەلبانی،
بەئامانجی بەخشینی قوربانی بۆ سەر گڵکۆی پێغەمبەر ھارون؛ دانیشتوانی ناوچەکەش پێشوازیان لێکرد و ڕێنیشاندەری بوون بۆ شارە پەمەییەکە.
بەھەرجۆرێک بێت بەسەرخۆی زاڵ دەبێت بەردەوام دەبێت تاوەکو بیابانی سینا دەبڕێت و دەگاتە میسر کەماوەی دوو مانگی پێ دەچێت و لە ساڵی ١٨١٧ لەمیسر بەنەخۆشی ھەناو کۆچی دوایی دەکات.
ئەو یەکێک لە سێ شەیتانەکانی جیھانی شەیتانەکانە کە ھەڵگری پلەی تێت بێت و ئەو یەکێک لە دەسەڵاتدارترین و کاریگەرترین شەیتانی کۆمەڵگایە.
لەبەر ئەشقە زۆرەکەی بۆ مانگا ئامێری تاکە کەس بوو گومان لە ئیروما بکات کە مرۆڤە لەگەڵ ئەوەی بوونی مرۆڤەکان لە جیھانی شەیتانەکان تەنھا ئەفسانەیە.
پاڵاوگەی نەوت بریتییە لە پڕۆسەیەک کە تێیدا نەوت دەپاڵێوین بۆ لێوەرگیراوەکانی کە ھەر یەکەو بۆ سوودی خۆی بەکاردێت کە ئەمانە دەگرێتەوە سوتەمەنی سووک، گازۆلین، دیزڵ ،
وە ماددەی تری پتڕۆکیمیاوی ھەن وەک ئەثیلین و پڕۆپلین ئەتوانرێت بەرھەم بھێنرێت لە نەوتی خاو بەبێ بەکارھێنانی پاڵاوگەی نەوت بەھەمان شێوەش وەک نەفتا کە لە ھەمان ڕێگەوە بەرھەمدێت.
نوسەر و جوگرافیزان لی دوایوان بابەتێکی زانستی ئامادەکرد کە باس لە پڕۆسەکانی پاڵاوتنی نەوتی خاوی بە وردی تێدا دەکرد بۆ ڕۆنێکی سوتێنەر کە ئەم کارەشی ناسراوە بە .
کە بڕی ڕۆژانەی پاڵاوتنی دەگاتە ١٫٢٤ میلیۆن بەرمیل دەکەوێتە گوجارەت لە ھیندستان کە خاوەندارییەتی دەکرێت لەلایەن کۆمپانیای ڕیلیانس بۆ پیشەسازی.
بەگشتی ئەم پڕۆسەیە تێچووی زۆرە ھەر لە دەرھێنانی نەوتەوە بۆ پاڵاوتن و پاشان عەمبارکردنی بۆیە بۆ کەمکردنەوەی تێچووە زۆرەکەی لە ئێستادا بەزۆری لەنزیک پاڵاوگەکەوە عەمبارێکی گەورە دروست ئەکرێت بۆ عەمبارکردنی لێوەرگیراوەکانی نەوت.
پاڵاوگەی نەوت بە بەشێکی گرنگ و سەرەکی لە پیشەسازی نەوت دائەنرێت ھەندێک لە پاڵاوگە مۆدێرنەکان ئەتوانن ڕۆژانە بڕی ٨٠٠٬٠٠٠ بۆ ٩٠٠٬٠٠٠ بەرمیل نەوت کە دەکاتە بپاڵێوێت و پڕۆسێسی بکات.
وەک باسمانکرد پاڵاوگەکانی نەوت زۆر گەورەن و بڕێکی زۆر لە ئامێری جیاوازی تیادایە بۆ پیشەسازییە ئاڵۆزەکان کە چەندین یەکەی چارەسەری جیاوازی تێدایە بۆکاتی پێویست.
مێژووی تایلەند باسکردنە لە مێژووی وڵاتی تایلەند و ئەو ڕوودا و و پێشھاتانەی لە سەدەکانی ڕابردوو لەم ناوچەیە ڕویداوە بەمەبەستی ئاشنا کردنی نەوەکانی ئێستا بە ڕابردووی ئەم وڵاتە.
پێشتر ناوی سیام بوو دواتر ناوەکەی گۆڕا بۆ تایلەند بەپێی ئەو بەڵگەنامانەی بەردەست کەوتوون دەرکەوتووە کە ٤٠٠٠ ساڵ پێش زاین برونزییەکان ھاتوونەتە ئەم ناوچەیە و تێیدا نیشتە جێ بوون پاشان ھەردوو نەتەوەی تایون و سیامیون لە کیشوەری ئاسیا بەرەو خوار ھاتن و لە تایلاند نیشتەجێ بوون.
دوای کۆتایی ھاتنی سەدەی سێزدەھەم حوکمی ڕۆژئاوای ئەم وڵاتەیان دەکرد بە درێژایی مێژوو چەندین شەڕ لە نێوان نەتەوە جیاوازەکانی ئەم ناوچەیە ڕوویداوە.
لە ساڵی ١٧٥٧ لەلایەن بۆرمییەکان ھێرشیان کرایە سەر و پایتەختەکەیان گیرا و سەرۆکەیان کوشت بەڵام پاش ماوەیەک لێی کشانەوە لە ساڵی ١٧٨٢ ژەنەڕاڵ فاری لەشکری توانی ئەم وڵاتە یەکبخات و شانشینێک دابمەزرێنێت و بانکۆک بکات بە پایتەختی و خۆشی کرد بە پاشا و بە ناوی ڕامای یەکەم بەم شێوەیە قۆناغێکی نوێ لە مێژووی تایلەند دەست پێدەکات نەوە لە دوای نەوە وڵاتی تایلەند بەرێوەدەبنە تا ئێستا.
ناوی ئەم وڵاتە لە ساڵی ١٩٣٩ لە سیام گۆڕا بۆ تایلەند و سیتەمەکەی بووە پاشایەتی دەستوری و تا ئێستاش بەردەوامە بەڵام لە ساڵەکانی ١٩٤٥ بۆ ١٩٤٩ لە دوای داگیرکردنی لە لەلایەن ژاپۆنەوە کرایەوە بە سیام بەڵام دووبارە دوای نەمانی دەسەڵاتی ژاپۆنییەکان کرا بە تایلەند.
لە ساڵی ١٩٣٢ تا ١٩٩٦ چەندین کودەتایی سەربازی تێیدا ڕوویدا کە بووە ھۆی دروست بوونی چەندین شەڕ و جەنگی ناوخۆی ئەمەش بارودۆخی وڵاتی تێکدابوو وە لە ساڵی ٢٠٠٦ شۆرشێک دژی حکومەت دروست بوو وە لە ساڵَی ٢٠٠٨ تا ٢٠١٠ کێشە و ململانێی سیاسی تووند لەم وڵاتە سەری ھەڵدا.
پارێزەرەکەی پێی وایە ئەگەر بگەڕێتەوە چین ئەوا ڕووبەڕووی سزای مەرگ دەبێتەوە بەھۆی ئاشکرکردنی کەمپی مێشک شووشتنەوەکە لە دادگای کازاخستان.
ئەدۆمیەکان بەشێکی زۆر و گرنگی ناوچەکەیان لەژێر دەستدا بوو کە دەروازەی یەکتربڕینی ڕێگا بازرگانییەکانی ناوچەکە بوون و باج و سەرانەیان لە کاروانچییەکان کۆدەکردەوە.
ئەدۆمیەکان لەلایەن جولەکەکانەوە بەسەرکردایەتیی پێغەمبەر سلێمان لەناوچەکە دوورخرێنرانەوە کە دواتر بۆماوەی سەد ساڵ خاوەندارییەتیی ناوچەکەیان کرد.
بەڕێوەبەرایەتیی سەرچاوە کەلتورییەکانی ئوردەن بە ھاوکاری کۆمەڵێک لە توێژەری خۆراوایی ٢٢ کنە و ھەڵکۆڵینیان ئەنجام دا،
لەوساکەوە چەندین دەزگای کارگوزاریان بە مەبەستی پاراستن و چاککردنەوەی شوێنەوارەکانی دامەزراندووە؛ و لە ساڵی ١٩٩٢ بۆ پاراستنی پێترا لێژنەی نیشتمانی دامەزراوە کە لەلایەن ئەنجومەنی باڵای زانست و تەکنۆلۆژیاوە سەرپەرشتی دەکرێت.
ھەروەھا بنمیچی خانوو و کۆشکەکانی بە بەرد داڕێژراون دواتر چینێک قور یان خۆڵیان بە سەر داکردووە ئەمەش بۆ پێشگیری لە دزەکردنی ئاوی باران و فێنکی ژوورەکان لە گەرمای ھاویین.
تەلاری نەبتییەکان بەگشتی و تەلارەکانی پێترا بە شێوەیەکی تایبەت زۆر لە ژێرکاریگەری ھونەری تەلارسازی میسری و ئاشوری و ئەگریکییەکاندا بوون.
توێژینەوەکان ئەوە دەردەخەن کە ئەندازیارانی نەبتی سەرجەم ھونەر و ئەندازەکانی شارستانییەتەکانی نزیکیان کۆکردووەتەوە و بە تامێکی پێترایانە دایان ڕشتووەتەوە.
نەبتییەکان دروستیانکردوە لە دەروازەی ناوەوەی پێترا بە جۆرێک ھەر گەشتیارێک سەردانی شارەکە بکات لە شەقامی سیقەوە ڕاستەوخۆ دێتە پێشی.
بەڵام توانییان دەوڵەتەکەیان لە چوارچێوەی ناوچەی ئوردەنی مێژوویی جێگیر بکەن بە جۆرێک کە لە ھەر شاڵاو و دەست بەسەرداگرتنێک پارێزراو بوو.
بەڵام دواتر نەبتییەکان لە ئەنجامی ھێرشێکی پێچەوانەوە لە بەری دەریای مردوو توانییان ئەم ئابلۆقەیە بشکێنن و یۆنانییەکان دوور بخەنەوە.
دواتر جوولەکەکان بە پاڵپشتی ڕۆمانییەکان و بە مەبەستی گەڕانەوەیان بۆ پێترا شاڵاوێکیان ئەنجامدا بۆیە بە یەکجاری دەستیان بەسەر شارەکەدا گرتەوە و بوو بە بەشێک لە ئیمپراتۆرییەتی ڕۆمانی.
ناوچەی پێترا بە ناوچەی بەردی فشەڵ و لماوی دانراوە کە کانزای فلدسبار لە پێکھاتەکەیدا ھەیە کە تەمەنەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی کامپری و ئۆردۆڤیچی،
ھەروەھا تێبینی تاوێری سەردەمی کریتاسی لە بەشی سەرەوەی کراوە کە لەکاتی دروستبونیدا بەھۆی چینی کالسیلۆری و جۆراسی لە تەڕبوون و شێداری دابڕاوە.