polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
«زۆریک لە باستان ناسەکان ئەوەیان قەبووڵ نیە و باوەڕیان وایە کەمێژووی بەردین نیشان دەدا کە شەپۆلی یەکەمی کۆچی مرۆڤ لە ئەفریقا دەوروبەری ۱۰۰٫۰۰۰ ساڵ پێش ئێسا ڕووی داوه».
نوێترین پێشینەی هاوبەشی کۆی مرۆڤەکانی ئەمڕۆیی نوێترین پێشینەی هاوبەشی کۆی مرۆڤەکانی گشت سەردەمە کۆنەکان نەبووه و لە داهاتوو دا لەوانەیە یەکێ لە نەوەکانی ئەو ببێتە نوێترین پێشینەی هاوبەشی ئەو مرۆڤانەی کەوا هەن.
دواتر ئەم ماددە ئەندامییانە لەگەڵ قوڕ و لم و قوم و لیتەی بنکی زەریاکاندا تێکەڵاوبوون و بەرەبەرە بە تێپەڕبوونی کات لە ژینگەیەکی بێ ئۆکسجینی داخراودا قەتیس بوون.
گازی میثانە 4 کە ئاوێتەیە کە لە ١ گەردیلەی کاربۆن لەگەڵ ٤ گەردیلەی هایدرۆجین پێک هاتووە و هەندێک لە گازە سروشتییەکان شلن وەک کە شلەیەکی گازە کاربۆنییەکانە.
ئەم کۆترە بە باشی داری ڕەش و سپی لە لایەنەکانیەوە نیشانە کراوە و باندێکی ڕەشی لە پێشەوەی چاوەوە دەڕوات و بە سەردا دەڕوات بۆ خوارەوە بۆ ئەوەی گۆرەوییەک دروست بکات کە قوڕگێکی سپی دەگرێتەوە.
خەڵکەکەی لە جێگەیەکی تردا جێگە خۆش دەکەن و گوند دروست دەکەنەوە و ناوی دەنێن پاشان ئەم شوێنەشیان پێخۆش نابێت و دەگوێزنەوە جێگەیەکی تر و ناوی دەنێن واتای خودایە سێھەمین گوندمام لێ پیرۆزبێت و ئیتر سەرمان لێنەشێوێ،
ھەبوونی زەوی کشتوکاڵی بەراو و دێمی بەپیت و بوونی ئاوی زۆری سەرزەوی و ژێر زەوی و ئاوھەوای کوێستانی و دابارینی بارانی گونجاو ساڵانە،
ئەمانە ھەمووی ھۆکارن بۆ ئەوەی کە بەرووبوومێکی باش بەرھەم بێت لە گەنم و جۆ و نۆک و نیسک و ماش و پەتاتە و تووتن و ھتد لەم شارەدێیەدا.
ھەروەھا کەش و ھەوای گونجاوی ئەم شارەدێیە وەھایە کە دەست بدات بۆ رەز و باخ کە لە باخەکانی سێو و ھەرمێ و قەیسی و گێلاس و ھەڵوژە و قۆخ و .ھتد.
لە سەردەمی بەر لە ئیسلامەوە خەڵک لە سەربانەکانیان ئاگریان دەکردەوە کە لە ڕۆژی نەورۆزدا فەڕڕی خودایی یا ڕوحی مردووەکان کە دێنەوە بۆ ماڵەوە ماڵەکەیان بدۆزنەوە.
ئاڵتۆن تێگەیشت کە زۆربەی زنجیرەکان چوار یا پێنج ئاڵقەیان هەیە؛ بۆ وێنە زنجیرە خۆراکی کاج- شەتە - جاڵجاڵووکە - چۆلەکە پەرچە - شەهێن ،
ژمارەیەکی زۆر کتێب و نوسراوەی ھەیە لەبواری زانستی فەرموودەدا کە بەناوبانگترینی وە قوڵبوەتەوە لەبواری فەرموودەدا زۆر خوێندکار لەسەردەستی پێگەیشتوون ٣٠٠ دانراوی ھەیە،
دووجار بەندکراوە ھەرچەند دوریش بووە لە سیاسەت یەکیان لە ساڵی ١٩٦٧ بۆماوەی مانگێک لەقەڵای دیمەشق کە ھەمان قەڵابوو ئیبن تەیمیە ی تێدا بەند کرابوو،
لە کاتی ھەڵگیرساتی شەڕدا لەساڵی ١٩٦٧ حوکمەت بریاری ئازادکردنی ھەمووزیندانە کانی دا کە ئیمام ئەلبانیش ئازادکرا وەکاتێک شەر توند تر بوو جارێکی تر دەستگیر کرایەوە بەلام ئەم جارە لە بەندینخانەی حەسەکە لە باکوری رۆژھەڵاتی دیمەشق وە ھەشت مانگ لەسجن مایەوە.
دوای ئەوەی پاشا ئەحمەد موختاری ئەلبانیا پەچەی ئافرەتی قەدەغەکرد کرد خۆی و خێزانەکەی کۆچیان کرد بۆ سوریا وە محەممەدیشیان لەگەلدابوو.
خۆی مەنھەجێکی خوێندنی بۆ دانا و لای باوکی دەستی کرد بەخوێندنی قورئان و زانستی جوان خوێندنەوەی قورئان و نەحوو سەرف و فیقھی مەزھەبی حەنەفی وە چەندین کتێبی تر،
دیاری شافەیسەڵی جیھانی بۆخزمەتی ئیسلامی پێدراوە لەساڵی ١٤١٩ھ ١٩٩٩ وەک ڕێزێک بۆ ھەوڵ و تێکۆشان و ماندووبونی لە خزمەتی فەرموودەی پێغەمبەر.
بەس ھەر لەو کاتەدا کۆمەڵێکی زۆر لە خەڵکی سکۆتلەند بەرەو ئایینی پڕۆتێستانیزم چووبوون و ئەو مەترسییە ئەو وڵاتەی داگرتبوو کە ناوی لە لیستی ھاوپەیمانەکانی فەڕانسەدا بسڕێتەوە.
ئەو ھەروەھا کوڕەزای مارگارێت توودۆری کچی ھێنزی حەوتەمی شای ئینگلستان بوو؛ بۆیە دەبوە پوورزازای ماری توودۆر و ئێلیزابێتی یەکەمی ئینگلستان.
ھەروەھا لە لای ئەوانەدا کە ئێلیزابێتیان بە حەرامزادە دەزانی (وەکوو ھەمووی کاتۆلیکەکان و تەنانەت ھێنزی ھەشتەم خۆشی لە سەردەمێکدا)،
دەستکاریەکانی بەکارھێنەرە جێ باوەڕەکان زۆرتر دەردەکەون و ھەر لەگەڵ دەستکاری یان گۆڕینی زانیاریەک گووگڵ دەستکاریەکە بڵاو دەکاتەوە،
لە 6 ئوكتۆبەری ساڵی 1919 لەدایك بووە و پێش ئەوەی سووپای سۆماڵی دابمەزرێت بۆتە سەرباز لە هێزە ئەمنیەكانی سۆماڵ و لەنێو دەستە سەربازیەكەی یەكەمدابووە كە مەشق و ڕاهێنانیان لە ئیتاڵیا پێكراوە و پلە و پایەیی بەرز كراوەتەوە و پلەی ژەنەڕاڵ و سەركردەی سۆۆپای سۆماڵی پێدراوە.
لەساڵی 1969 عبدالرشید علی شەرماركی سەرۆكی سۆماڵ لەسەر دەستی یەكێك لەپاسەوانەكانی خۆی بەهۆی كێشەی خێزانیەوە تیرۆركراوە و پەرلەمانی سۆماڵیش بە هۆی ناكۆكی خێڵەكی و حیزبیەوە سەركەوتوو نەبووە لە هەڵبژاردنی سەرۆكێكی نوێ‌ بۆ وڵاتەكەیان ،
هەربۆیە سووپای سۆماڵی بڕیاردی داوە دەست لەكاروباری وڵات وەربدات و بەسەرۆكایەتی محمد سیاد بەڕی سەركردەی سووپا كودەتایەكی سپییان ئەنجام داوە و بەسەرۆكایەتی بەڕی ئەنجومەنێك بۆ سەركردایەتی شۆِڕشەكە پێكهێنراوە و پەرلەمان و هەموو حیزبەكانی هەڵوەشاندۆتەوە.
ژەنەڕال محمد سیاد بەڕی و حكومەتە سەربازیەكەی سەركەووتوبونە لە بەدیهێنانی ئەمن و ئاسایش و سەقامگیری لەماوەیەكی زۆر كەمدا و حكومەتەكەشی هەتاكو ساڵی 1991 بەردەوام بووە و پەیڕەوی ڕژێمی ماركسیەتی كردووە و سەردەمەكەی بە دەسەڵاتی تاك ڕەوانە ناسراوە و زۆر بەتوندوتێژی بەرپەرچی جموجۆلەكانی ڕۆژهەڵات و باكوری ڕۆژئاوای سۆماڵی داوەتەوە و جەنگێكی قورسیشی لەگەڵ ئەسیوپیای درواسێی بەرپاكردووە بۆ گێرانەوەی هەرێمی ئۆجادین بۆ سەر سۆماڵ كە لەلایان ئەسیوپیاوە داگیركرابوو ،
هەروەها زۆر بەتوندی بەرپەرچی جموجۆڵەكانی گروپە ئیسلامیەكانی داوەتەوە و بڕیاری لەسێدارەدانی بۆ بەرهەڵستكارانی دەركردووە و زۆربەی پلەوپایەكانی دەوڵەتی سۆماڵی بەدەستەوە بووە.
لەسەردەمی حوكمڕانی محمد سیاد بەڕی پڕۆژەی زۆر گرنگ لەسۆماڵ ئەنجامدراوە و لە ساڵی 1970 سۆماڵی كردۆتە ئەندام لە ڕێكخراوەی كۆنگرەی ئیسلامی و لە ساڵی 1974 سۆماڵ چۆتە نێو كۆنكاری عەرەبیەوە و تەلەفزیۆنی سۆماڵی دامەزراندووە و پاڵپشتی لە مافەكانی ئافرەتان كردووە و پەرەی داوە بەدەیان فڕۆكەخانە و لەسەرەتای هەشتاكاندا سۆماڵ توانیوێتی پشت بەخۆی ببەستێت لەهەموو بوارەكاندا و گۆشت و میوە و سەوزە و شەكر و ماسی هەناردەی وڵاتانی كەنداو و چەند وڵاتێكی ئەوروپی و ئەفریقی كردووە.
لەساڵی 1991 ڕژێمی ژەنەڕال محمد سیاد بەڕی بەهۆی چەند هێرشیكی چەكداری لەلایەن چەند گروپیەكەوە كە ئەسیوپیا پاڵپشتی دەكردن هەرەسی هێناوە و هەر بەو هۆیەشەوە ژەنەڕال محمد سیاد بەڕی بەرەو نەیجیریا ڕشتووە و لەساڵی 1995 هەر لەوێ‌ كۆچی دوایی كردووە.
ڕاجیڤ مەسەند لەم بارەیەوە نووسی «فیلمەکە سوود لە ڕووخۆشی و جوانیی کاشیبای دەبینێت.» ڕاجیڤ پێی وابوو ئەوە پریانکا بووە کە جوانی بۆ ئەو کەسایەتییە ھێناوە و بەتەواوی فیلمەکەی بۆ خۆی دزیوە.
پریانکا لەم بارەیەوە وتی «وا بیر دەکەمەوە فاشن ھەنگاوی دەستپێکردنی نا … پڕۆسەی بەرچاوکردنی ڕۆڵی مێینەیە لە سینەمای ھیندی. لەم ڕۆژگارە فیلمگەلێکی زۆرباشمان ھەیە کە خانمەکتەر ڕۆڵی سەرەکییان تێیاندا گێڕاوە.»"
بۆ بەشداریکردن لە بەرنامەی ڕاستەوخۆ گەشتی دەکرد و کۆمەڵێک چالاکی دیکەیش؛ ھەموو ئەوانە وایان لێی کرد کە ھەست بە ماندووبوونی زۆر بکات؛ جارێکیان لەکاتی وێنەگرتن بوورایەوە و گەیاندیانە نەخۆشخانە.
دواتر لەھەمان ساڵدا و لە فیلمێکی ڕۆمانسی-کۆمێدیی دەرھێنەر سیدھارت ئەناند بەناوی ئەنجانا ئەنجەنی لەپاڵ ڕانبیر کاپوور دەردەکەوێت.
لەبارەی فیلمەکە نووسیبووی «ڕۆڵی چۆپرا زۆر زۆر بوێریی تێدایە کە چۆن ئەکتەرێک دەتوانێت ڕۆڵی ژنێکی ئۆتیزم بگێڕێت و بینەریش وا قایل بکات.» بۆ ڕۆڵگێڕانی فیلمەکە پریانکا سەردانی چەند پەیمانگا و مەڵبەندێکی دەروونی کرد بۆ بەسەربردنی چەند کاتێک لەگەڵ تووشبووانی ئۆتیزم.
لە ماڵپەڕی فیلم فەیر نووسی «پریانکا پاکێجی سوپرایزی فیلمەکەیە.» و ڕۆڵگێڕانی پریانکا بە شاکاری نواندنی ئۆتیزم لە سینەمای ھیندی چواند.
و ئاماژەی بە کەمی دەرکەوتنی نواندن و ڕۆڵی پریانکا کرد کە لە فیلمەکەدا ڕۆڵی ژنی ئەفسەرێکی پۆلیسی دەگێڕا.» نواندنی پریانکا بۆ فیلمی کەرەم پێشوازی باشتری لێ کرا،
سوبھاش جھا لەبارەی پریانکاوە نووسیویەتی «بوونی ئەو دراماتیکی و جوانییەکی بێوێنەی بە دیوی ناوەوە و دەرەوەی کەسایەتیی فیلمەکە داوە.» دواتر،
چیڕۆکی فیلمەکە باسی بازرگانێکی بچووکی دەکرد کە دەیویست نەخۆشییەکەی بشارێتەوە و وانەیەکیش فێری کوڕەکەی بکات کە ھیچ بەرپرسیارییەتییەکی لەژیان ھەڵنەگرتووە،
جوانترین و ئاسانترین ڕێگابووە بۆئەوەی ببمە شازادەیەکی دیزنی.» ئەنیمەیشنەکە لە ئاستی جیھانی سەرکەوتنی گەورەی بەدەستھێنا و توانی ٢٤٠ میلیۆن دۆلار کۆبکاتەوە.
کە بینەر چاوەڕێی شتی زیاتری لەو کەسایەتییە دەکرد کە دەری ببڕێت.» لەگەڵ ئەوانەش فیلمەکە لە بۆکس ئۆفیس سەرکەوتنی گەورەی بەدەستھێنا،
و لەڕووی بۆکس ئۆفیسیشەوە توانی سەرکەوتنێکی باش بەدەستبھێنێت کاتێک توانی ل ەئاستی جیھان ٧١٠ میلیۆن ڕووپییە کۆبکاتەوە.
نیکەت کازمی لە دە تایمز ئۆف ئیندیا لەبارەی دەرکەوتنی پریانکا لەم فیلمە نووسی «ئەم ڕۆڵە دووبارە پریانکای داھێنایەوە.» ڕاجیڤ مەسەندیش لەبارەی پریانکاوە نووسی «وێڕای کەمی دەرکەوتنی،
بەڵام ڕۆڵگێڕانی چۆپرا سوپرایزە. شێوازی دەربڕینی وشەکانی بە ماراتییەکی پاراو ئەوا وادەکات ئەم ببێتە یەکێ لەو کارەکتەرانەی کە بەخۆشەویست بمێنێتەوە.»" ڕاجا سێن،
ڕۆڵەکەی پریانکا وای کرد بۆ چەندین خەڵات پاڵێوراو بکرێت و ببێتە براوەی چەندین خەڵاتیش لە ناویشیاندا بۆ دووەم جار لەسەریەک خەڵاتی باشترین خانمەکتەری لە خەڵاتەکانی پرۆدیوسەر گیلد فیلم بردەوە،
پریانکا لە فیلمەکەدا دوو ڕۆڵی گێڕا و بۆ فیلمەکە قژی دوو ڕەنگ کردبوو؛ بۆ ڕۆڵێکیان ڕەنگی سوور کە باسی کچی داھاتووی دەکرد،
لەھیندستان فرۆشییەکی باشی ھەبوو کە توانی ١٣٠ ھەزار دانەی لێبفرۆشرێت لە حەفتەی یەکەمیدا و لەتۆڕە ھیندییەکان ڕیزبەندی سەرەوە بگرێت.
ھەروەھا پریانکا خەڵاتی ترایلبلازەری بردەوە کە لەلایەن میدیای باشووری ئاسیا پێی درا بەوەی ناوبراو بووە یەکەم ئەکتەری بۆلیوود کە ڕێککەوتننامەی گرنگ لەگەڵ کۆمپانیاکانی ئەمریکا واژووبکات.
کارین ھولشۆف وەک نوێنەری یوونیسێف لەبارەی پریانکاوە دەڵێت «ئەو بەیەکسانی تامەزرۆی کارەکانی خۆی و کارەکانی بۆ منداڵان و ھەرزەکاران. ئێمە شانازی دەکەین بەوکارانەی ئەو بۆیکردووین لەبواری مافەکانی منداڵ،
پریانکا کەمپەینێکیشی سازکرد بەناوی 'منداڵە کچەکان بپارێزن' کەئەمانجی لە درووستکردنی ھۆشیاری بوو لەھیندستان بۆ گۆڕینی ڕووانینی خەڵک بەرامبەر کچان.
لە سەردەمێک کە شتەکان ئاوا بەخێرایی دەگۆڕێن ئەو یەکێکە لە بەھرەمەندەکانی ئێمە.» دواتر لە فیلمێکی دەرھێنەر سونیل دەرشان لە جۆری ڕۆمانسی بەناوی بارسات لەپال بۆبی دیۆل و بیپاشا باسو دەرکەوت.
لە فیلمەکەدا پریانکا ڕۆڵی ئافرەتێکی ئیشکەری سەربەخۆی دەگێڕا لەوکاتەی ئەبھیشەک ڕۆڵی خۆشەویستەکەی ئەوی دەگێڕا،
'ڕۆژێک لەگەڵ پریانکا چۆپرا' خرایە مەزادەوە لەماڵپەڕی ئی بەی کە ئەو بڕەپارەیەی تێیدا بەدەستدەھات دەبەخشرایە ڕێکخراوێکی ناحکومی،
نارێندرا مۆدی سەرۆکوەزیرانی ھیندستان ناوی پریانکای لەنێو نۆ کەسدا ھێنا بۆ بەشداریکردن لە ھەڵمەتی پاککردنەوەی وڵات کە لەلایەن حکوومەتی ھیندستان پشتگیری دەکرا.
کە سەردانی قوتابخانەکانی ئەمریکا و ئەوورپای دەکرد بۆ ڕوونکردنەوە و فێرکردنی منداڵان دەربارەی فیل و تواناکانی بەمەبەستی ئەوەی خەڵک بایکۆتی چوونە نمایشەکانی سێرک بکەن.
لەلایەن یوونیسێفەوە خەلاتی مرۆڤایەتی دانی کەی پێدرا بەھۆی ئەوکارانەی لەیوونیسێف و ھەوڵە ماندوونەناسییەکانی لەچاککردنی کۆمەڵگا کردوویەتی.
پریانکا لەم بارەیەوە وتی «بوونم بە شاجوانی جیھان ناوبانگی بۆ من پەیدا کردووە.» دواتر پریانکا بۆ ڕۆڵگێڕان لە فیلم دەستی بە وەرگرتنی ئۆفەر کرد.
ھەروەھا نووسیشی «ئەو لەم ڕۆژگارەدا زۆر بەباشی دیالۆگەکان دەردەبڕێت و دەتوانێت بەرجەستەی کارەکتەرەکانی بکات.» بەپێچەوانەوەش شوبھرا گوپتە لە ئیندیا ئێکسپرێس ڕەخنەی لە نواندنی پریانکا گرت و پێی وابوو لە چەند دیمەنێک ھەڵەی ھەبووە.
پریانکا چۆپرا لەبەرئەوەی کچێکی ھیندییە چەندجارێک لەلایەن ھاوپۆلە ئەمریکی-ئەفریقییەکانییەوە ڕووبەڕووی کێشەی ڕەگەزپەرستی بووەتەوە.
لەبەرامبەردا بەرھەمھێنەرانی فیلمەکە وتیان کە ئەوان ئەکتەری دیکەیان وەرگرتووە لەبری پریانکا چونکە ناوبراو خەریکی واژووکردنی کاری دیکە بووە.
لە فیلمەکە پریانکا ڕۆڵی خۆشەویستی پاڵەوانی سەرەکی فیلمەکەی دەگێڕا کە لەلایەن ئەکتەری تامیلی «ڤیجای»ەوە ئەو ڕۆڵە دەگێڕدرا.
پریانکا واژووی گرێبەستێکی کرد لەگەڵ گرووپی میوزیکی یونیڤەرساڵ بۆ بەرھەمھێنانی یەکەم ئەلبوومی میوزیکی ناوبراو لەستۆدیۆ ھەروەھا لە باکووری ئەمریکا.
و ڕەخنەگر نیکەت کازمی نووسی «بێگوومان فیلمەکە شوێنێکی دیاری دەبێت لە نەخشەی کارەکانی پریانکا چۆپرا. ئەکتەرێک بتوانێت جوانی بە ڕۆڵی ئاڵۆز بدات،
لە فیلمەکە پریانکا ڕۆڵی کچە ڕۆژنامەنووسێکی تەلەڤیزیۆن دەبینێت کە سوود لە گەیاندنی ھەواڵەکان لەسەر کوڕێکی لاو دەبینێت کە توانای لەڕادەبەری ھەیە،
فیلمەکە لە ھیندستان بووە دووەم پڕداھاتترین فیلمی ساڵ و توانی ١٫١٧ بیلیۆن ڕووپییە کۆبکاتەوە و توانی لەئاستی جیھانییش سەرکەوتن بەدەستبھێنێت.
پریانکا دووەم تاک گۆرانی بەدەنگی خۆی لەژێر ناوی '' بڵاوکردەوە کە لەگەڵ ڕاپەری بەناوبانگ پیتبول دەرکەوت لەکلیپی گۆرانییەکە،
ئەوا بۆت دەردەکەوێت کە ئەو باشترین بژاردەی کچەپاڵەوانی ئاکشن بێت بۆ بۆلیوود.» دۆن ٢ لە بۆکس ئۆفیس لە ئاستی ھیند و دەرەوە سەرکەوتنی گەورەی بەدەستھێنا و توانی زیاتر لە ٢٫٠٦ میلیارد ڕووپییە لە گشت جیھاندا کۆبکاتەوە.
فیلمەکە باس لە چیڕۆکی ھاوڕێیەتیی نێوان پریانکا و دوو کوڕ دەکات کە وا خۆیان نیشان دەدەن ھاوڕەگەزخواز بن بن و لەھەمان باڵەخانەی ئەو دەژین.
دواتر پاکستان داوایکرد کە نازناوی چاکەخوازی یوونیسێفی لێبسێندرێتەوە بەڵام یو ئێن پشتگیری پریانکای کرد لەمانەوەی وەک باڵیۆزی چاکەخوازی یوونیسێف.
چۆپرا لەگەڵ دەستەی ھاریکاری منداڵان لە یوئێن وە کۆمپانیای کرۆکسی پێڵاو ئەوا ٥٠ ھەزار جووتە پێڵاویان بەخشی بە منداڵانی وڵاتی بەلیز.
نزیک بە ٢٠٠ کەس لە ئەندامەکانی گرووپ کەم بوو و پاشماوەکان لەگەڵ گرووپێکی ماوییست لە ساڵی ١٩٧١ ئەرتەشی یەکگرتووی سووریان دامەزراند.
ئەم گرووپە لە رووداوەی ئاسامۆ-سانسۆ ناوی دەرکرد کە لە ناو کەمپە نھێنیەگەیان سەدان ھێزی پولیس چوارلایان لێ گرت و گرووپ دوانزە کەس لە ئەندامەکانی خۆیان کۆشت.
فوساکۆ شیگەنۆبۆ لەگەڵ ژمار کەمێک لە ھەڤالەکانی لە ژاپۆن چوو٬ بەڵام باوەڕ وایە کە گرووپی ئەو لە بانترین دۆخی لە ئۆپراسیۆنی فڕۆکەخانەی لۆد ٤٠ ئەندامی بووە.
لە ساڵی ٢٠١١ ڕادیۆی گشتیی نەتەوەیی ڕاگەیاند چەندین کەس لە ئەوانەی ھاوکاریان لەگەڵ ئەم گرووپە کردووە لە بەندەکانی زۆر سنوورداری یەکینەی بەڕیوەبردنی پەیوەندییەکان لە بەندن.
ئەم گرووپە ھەروەھا بە ناوەکانی بریگادی نێونەتەوەییی دژەئیمپریالیزم ٬ بریگادی شەڕی پیرۆز و بەرەی دیمۆکراتیکی دژەشەڕیش ناسراوە.
بەپێی ئەفسانە لە ساڵی ١٨٣٩ لە تەمەنی ١١ ساڵیدا جۆڵس بە نھێنی شوێنێکی بە دەست ھێنا وەک مناڵێکی خزمەتکاری سەر کەشتییەکی سێ چاڕۆکەداربەناوی ڕەنگ سوور بە مەبەستی گەشت کردن بو ئیندیێس ( باشوور و باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا بەتایبەت ئەندەنوسیاو فیلیپین) و ھێنانەوەی ملوانکەیەکی شیلانی بو کاڕۆڵاین ی ئامۆزای.
ئەو شوێنەی کە پیێر ڤێرنێ لە کاتی خویدا گەیشت بۆ بینینی کوڕەکەی و گەراندنەوەی و پەیمانی لێوەرگرت کە «تەنھا لە خەیاڵیدا گەشت بکات» نەک ڕاستەقینە.
ئێستا ئەفسانەکە ناسراوە بەوەی کە چیڕۆکێکە زیادەڕەوی تێداکراوە و لەلایەن یەکەم نووسەر داھێنراوە کە مارگێریت ئاڵۆتێ دی لا فویێ ی خوشکزای بوو کە ھەرچەندە لەوانەیە لە ڕۆداوێکی ڕاستەقینەوە سەرچاوەی گرتبێ.
لە ساڵی ١٨٤٠ خێزانی جۆڵس دوبارە گواستیانەوە بۆ بینایەکی گەورە لە ناوچەی جین جاکس و ھەر لەو شوێنە بچووکترین مناڵی ئەو خێزانە کە ماری بوو لە دایک ببوو لە ساڵی ١٨٤٢.
لە ٢٧ ی نیسانی ١٨٤٧ ھاوسەرگیری کرد لەگەڵ ئێمیڵی دیزونەی کە کەسێکی تەمەن ٤٠ ساڵ بوو و دواتر ٥ منداڵیشی لێی ھەبوو.
گەڕایەوە بو نانتیس بو ئەوەی یارمەتی باوکی بدات لە خو ئامادەکردن بو ساڵی دووەمی خوێندن (قوتابیانی ھەرێمی بەشی یاسا لەم ناوچەیە پێویست بوو بچن بۆ پاریس بۆ ئەنجامدانی تاقیکردنەوەکان).
لەو ماوەیەی لە نانتیس بوو چاوی بە ڕۆز ھێرمینی ئاڕناود گڕوسێتیر کەوت کە ژنێکی گەنج و ساڵێک لە خوی بەتەمەنتر بوو و بە بەھێزی کەوتە داوی خۆشەویستییەوە لەگەڵی.
خۆشەویستییەکەی جۆڵس پێدەچێ بە لایەنی کەم بو ماوەیەکی کورت ئاڵۆگوڕ کرابێ بەلام دایک و باوکی کچەکە دژایەتی بیروکەکەیان کرد کە کچەکەیان ھاوسەرگیری لە گەل قوتابییەکی گەنجی چارەنووس نادیار بکات.
لە بری ئەوە کچەکەکەی خۆیان بەشوو دا لە ١٩ ی تەممووزی ١٨٤٨ بە کەسێک بەناوی ئارماند تێرین دێ لا ھایی کە کەسێکی دەوڵەمەندی خاوەن زەوی بوو و ١٠ ساڵ لە کچەکە گەورەتر بوو.
ئەمەش بەھۆی ئەوەی بەشێوەیەکی بەرفراوان وبە ڕێژەیەکی بەرز ڕومانەکانی بە دەستکارییەوە وەردەگێڕدران بو سەر زمانی ئینگلیزی و چاپ دەکران.
لە ساڵی ١٨٣٦ ڤێرنێێ بەردەوامی دا بە خوێندن لە قوتابخانەی کاسۆلیکی ئێکۆل سەینت-ستانیسلاس و لەگەڵ ڕێبازی ئایینی باوکیدا خۆی گونجاند.
ھەروەھا پشووەکانی خوی لە بڕەینس بەسەر دەبرد لە خانوی مامی کە ناوی پڕۆدێنت ئاڵوتێ بوو و کەسێکی خانەنشینی خاوەن مەڕدار بوو زۆر شوێنی دونیا گەڕابوو و وەک سەرۆک شارەوانی بڕەینس لە ١٨٢٨ تا١٨٣٧خزمەتی کردبوو.
ڕووکاری بیرۆکەی چیرۆکی ونبۆنی ڕۆبینسن بە درێژایی تەمەن لەگەڵ جۆڵس ڤێرنێ مایەوە و لە زۆرێک لە ڕۆمانەکانیدا دەرکەوت،
بەڵام ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٠ پیشانیان داوە کە لە پێشدا سیتی سکەن و ئێم ئاڕ ئای و پاشان وێنەگری ناوکی بەتایبەت پێت زۆرتر بەکار ھاتوو.
لە شەڕی جیھانی یەکەمدا وڵاتی بریتانیا بۆ بەرگری لە نوقم کردنی کەشتییەکانی لە لایەن ژێردەریاییەکانی ئەڵمانەوە لە باکووری ئۆقیانووسی ئاتلانتیک،
سەرکەوتنی ئەم تەکنیکە لە شەڕ و پیشەسازیدا بووە ھۆی ڕەنگدانەوەی لە زانستی پزیشکی و بە پەلە جێی خۆی لە ناسینەوەی ئازارەکانی ناوەوەی لەش کردەوە.
بەڵام ئەمڕۆکە وەک شێوەیەکی کارامە لە ناسینەوە و چارەسەر کردنی نەخۆشییەکان بەکار دێت و ڕۆژبەڕۆژ لە گۆڕان و بەرەوپێشچووندایە.
سۆنۆگرافی یا ئێکۆگرافی یەکێک لە شێوەکانی وێنەگری پزیشکییە کە لە سەر بنەمای شەپۆلەکانی ژووردەدنگ بۆ وێناندنی شانەکانی ژێر پێست (وەک:
ئەمین حەزرەتی ئابدارباشی بە تەشک و داوێنی شۆڕ و کڵاوێکی قووچەوە ھەڵاتە پشت کالیسکە و لە مەشکەیەکی چەرم کە بە شانی نۆکەرێکەوە بوو جامێکی پڕ کرد و بە شڵقەشڵق بۆ شای ھێنا.
میرزا مەحموودخان بیرەوەرییەکانی خۆی زۆر بە وردی نووسیوەتەوە کە لە کتێبێکدا بە ناوی «خاطرات احتشام‌السلطنه» چاپ و بڵاو کراوەتەوە.
بەڵام ملی بۆ ئەو سەد کەس «نۆکەر» و «پێشخزمەت» و «قەرەوڵ» و «یاساوڵ» و «ئیشکەڕن» و «ڕەوزەخوێن» و «وەگریان‌خەر»ەی نەدەدا و حەقیشی بوو.
ماریا ڕایشە ڕایگەیاندووە کە ئەوانەی زاکایان بنیاتناوە ھێڵەکانیان وەکو ڕۆژمێرێکی ھەتاوی و گەردونی داناوە و شێوازەکانی ھێڵەکانیش بەجۆرێک دانراوە ئەگەر لەسەرەوە سەیری نەکەیت ڕون و ئاشکرا نییە،
ھەر بۆیە ھێزی ئاسمانی بیرۆی یارمەتیانداوە لە وێنەگرتنی ئەو ناوچەیە و بۆ شیکردنەوەی ئەو ھیڵانە زۆربەی زۆری کاتەکانی لەماڵەکەی لەنازکا بەسەربردووە و لەکتێبی لوغزی بیابان بۆچونەکانی شیکردووەتەوە و دەسکەوتی کتێبەکەشی دابینکردووە بۆ پارێزگاریکردن لە بیابان و حەرەس و ھاوکاری بۆ ئیشەکەی دامەزراندووە و زۆربەی زۆری پارەکانی تەرخانکردووە بۆ ئەوەی ھێڵەکانی نازکا بپارێزێت و قەناعەتی بە حکومەت کردووە کە چونە ژوورەوەی گەشتیاران بۆ ئەو ناوچەیە سنووردار بکات،
ساڵی ١٩٤٦ دەستی کردووە بە وێنەکێشانی نەخشە جۆراوجۆرەکانی نازکا و لەدوای ڕۆشتنی کۆسۆک لە ساڵی ١٩٤٨ ھەر بەردەوام بووە لە نەخشەکێشان بۆ ناوچەکە.
١٥ی ئایاری ١٩٠٣ تاکوو ٨ی حوزەیرانی ١٩٩٨) کەسایەتی زانای شوێنەوار و بیرکاری ئەڵمانی بووە و بە توێژینەوەکانی لەسەر ھێڵەکانی نازکا لەبیرۆ ناسراوە.
زیاتر لە نیو میلیۆن کەس لە ١٦٥ وڵاتدا دەنگیان دا کە گۆرانیی أنا و ليلا (من و لەیلا بەناوبانگترین گۆرانییەتی کە دەربارەی خۆشەویستێکییەتی بە ناوی لەیلا،
کازم چەند لە سەرکەوتووترین کۆنسێرتەکانی لەوێ پێشکەشکرد لە جێراش و دوو ئەلبومی سەرکەوتووی لە ستودیۆکانی سەمیر بەغدادی لە عەمان بەرھەمھێنا.
ھێشتا کراوەیە بۆ مۆسیقای تەکنەلۆژیایی و تەنانەت ڕێگەی داوە گۆرانی «» ڕیمیکس بکرێت کە ھەمان ئاوازیان بۆ گۆرانی داناوەتەوە،
ئەم دوو ماڵەی گوڵان جگە لە بەرھەمی باخ و دارودەوەن ھەندێک کشتوکاڵیش دەکەن بۆ خۆیان بەمەش ھێندەی تر دۆڵەکەیان ڕازاندوەتەوە.
ھاوینەھەوارێکی دڵگیرە دەکەوێتە خۆرھەڵاتی شارەوە بە سنگی چیای شتروێوە خۆی ھەڵواسیوە بە ڕووی دۆڵی ھاواردا بەرەکەت دەبارێنێت.
گوندێکی سەر سەوزی پڕ لە باخ و باخاتە و ئاو و ھەوایەکی لە باری ھەیە کە لە دوا مانگی بەھارەوە تا سەرەتای پایز خەڵکی ناوچەکە سەیرانی تێدا دەکەن.
زێی زەڵم بەخوڕ بە بەردەمیدا ڕەت دەپەڕێت بە تەنیشتیەوە بەرەو سەرچاوەی زەڵم شوێنێکی ئێجگار خۆشی تیایە بە ناوی کە بە بەردی پان سەکۆ و بانێکی تێدا درووست کراوە،
لە ئەحمەد ئاواوە بەرەو کۆتایی دۆڵەکە تاڤگەیەکی بەرزە بە نیوەی چیاکەی ھەورامانەوە وەکو بەفرێکی سپی بەردەبێتەوە بەرەو خوارەوە،
ئاوێکی شیرین و سازگارە و ڕێچکە دەبەستێت و دەڕوات وردە وردە تا یەک دەگرن لەگەڵ ڕووباری تانجەڕۆ و سیروان و کە ھەمویان پێکەوە دەڕژێنە دەریاچەی دەربەندیخانەوە.
شایانی باسە پاشماوەی قەڵایەکی کۆنی مەڵبەندی دەسەڵاتی ئەردەلانییەکان وەک نیشانە و بەڵگەیەکی مێژوویی نەتەوەکەمان تا ئێستاش لەو دۆڵەدا ماوە.
بەڵام ھەمیشە شنە و شەماڵێکی خۆشی ھەیە و ئەوسا دوور لە ئێستا خەڵکێکی زۆر ڕووی تێ دەکرد ھاوینان چایخانەیەکیشیان تیا دادەنا.
پاشان لە خواری شاری سلێمانیەوە لە دەوروبەری بەکرەجۆ و بناری زڕگوێز و شاخی گڵەزەردەوە لەگەڵ بنار قەراخدا چەند جۆگە و ئاوێکی تێکەڵ دەبێت و ڕووباری تانجەرۆ درووست دەکەن،
بەڵام لەسەرژمێری گشتی ساڵی ١٩٨٧ لەکۆی ٢١٦ دێ پاش کاولکردن‌و ڕاگواستنی تەنھا ١٨ دێ لەسەرانسەری پارێزگاکە مایەوە.
ئەم پارێزگایە لە ١٣ی ئازاری ٢٠١٤دا و سێ ڕۆژ بەر لەیادی کیمیابارانی ھەڵەبجە بڕیاری بەپارێزگاکردنی بەفەرمیی لەلایەن حکوومەتی ھەرێمی کوردستانەوە ڕاگەیەندرا و بەمەش بووە چوارەمین پارێزگای ھەرێمی کوردستان
بەڵام لەبەر بارودۆخی تایبەت و کێشەی سیاسی لە ساڵی ١٩٨٨ بە بڕیارێکی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕشی حیزبی بەعس خرایە سەر پارێزگای مووسڵ و تاکو ئیستا لە رووی ئیدارییەوە سەر بە پارێزگای ناوبراوە،
گوێر لەبەر ئەوەی زێی گەورە بە ڕوویدا تێپەڕ دەبێت و دەکەوێتە سەر زێی گەورە چەند ساڵێک بەر لە سالی ١٩٠٠ ناوی لێ نراوە لەسەر دەقی عوسمانییەکان و لەبەر ئەوەی ناوچەیەکی کشتوکاڵی و دەشتێکی زوری ھەیە وردە وردە خەڵک ڕووی لەم ناوچەیە کردووە و بەخێرایی گەورە بووە تاکوو سالی ١٩٢٧ بووەتە ناحیە و تا ئەمڕۆش ھەر وەکوو خۆی ماوتەوە.
ئانا لەکەش و ھەوایەکی ڕۆشنبیر و ژیانێکی پڕ ئاسوودە پەروەردەبووە و ھەر لەمنداڵییەوە ھۆگری ئەو شتانە بووە کە پەیوەندی بە ڕۆژھەڵاتەوە ھەبووە و بابەتی ڕوحیانەتی و سۆفیگەرێتی لە ئایینی ئیسلام و ئایەنەکانی دیکەی ڕۆژھەڵات سەرنجی ڕاکێشاوون.
شێمیل لە ساڵی ١٩٣٧ لەتەمەنی ١٥ ساڵیدا فێری زمانی عەرەبی بووە و وانەی لەسەر بیروباوەڕەکانی ئایین و مێژووی ئیسلام خوێندووە،
لەدوای ساڵێک خوێندن لەزانکۆ لەسەر پێگەی زانا ئاینییەکان لە کۆمەڵگا دکتۆرای خوێندووە و لە ساڵی ١٩٤١ لەتەمەنی ١٩ ساڵیدا نامەی دکتۆرای ئامادەکردووە.
بە بچووکترین مامۆستای ئافرەتی زانکۆ دەژمێردرێت و یەکەم ئافرەتیش بووە لەدوای جەنگی جیھانی دووەم لە ساڵی ١٩٤٦ موحازەرە لەسەر ھاتنی سۆفیگەرێتی ئیسلام بڵێتەوە،
شێمیل لە ساڵی ١٩٦٣ بەشداری کردووە لە دامەزراندنی گۆڤاری بیر و ھونەر کردووە کە لەئەڵمانیا بڵاودەکرایەوە و شیعری زۆربەی شاعیرە عەرەبەکان و شاعیرە موسڵمانەکانی بڵاوکردووەتەوە و لە ساڵی ١٩٧٥ ھەندێک لەو شیعرانەی وەرگێراوەتە سەر زمانی ئەڵمانی ن لە ساڵی ١٩٦٥ خەڵاتی فریدریش ڕوویکارتی لەئەڵمانیا بەدەستھێناوە،
شارەزایی لەبواری شوێنەواری هەبووە- شوێنەوارناس بووە توانی ڕۆلێکی سەرەکی بگێڕێت لە دروستکردنی ڕامیاری ئیمپڕاتۆرییەتی بەریتانی بە گەڕڕان وە شارەزایی لە نەخشەکێشان دا و بەھۆی تواناو پەیوەندی کردنی لە کاتی گەشتەکانی وە بەشێوەیەکی چڕوپڕی وگەڕانی لە سوریا-پەلەستین ، مێزۆپۆتامیا،
شان بەشانی هاوکاری تۆماس ئێدوارد لۆرەنس یارمەتی بنەماڵەی هاشیمییان دا تا بتوانن دەسەڵات لە خاکی میزۆپۆتامیا و بیابانی عەرەبی بەدەست بێنن وە وڵاتانی درووست کراوی بە ناو ئیراق و ئوردن درووست بکەن.
ڕۆڵێکی سەرەکی بینی لەدامەزراندن و یارمەتیدان و بەڕێوەبردنی دەوڵەتی نوێ وهاوچەرخی ئێراق و بە بەکارهێنانی تێڕوانینی بێ وێنەی خۆی لەگەشتەکەیداو وە لە پەیوەندیەکانیدا لەگەڵ سەرۆک هۆزەکانی عەرەب لەسەرتاسەری نیمچە دوورگەی عەرەبی دا وە لە ماوەی ژیانیدا ئاستێکی بەرزو زۆر و بەڕێزو متمانەی هەبووە لەلایەن بەرپرسانی بەریتانیاوە و کەسێکی بەهێزو باڵادەست بووە.
ئەو ئافرەتە ئاوا پێناسە کراوە" بە یەکێک لە نوێنەرەکانی دەسەڵاتی خاوەنشکۆی دادەنرێت کە لەلایەن عەرەبەکانەوە یادی دەکرێتەوە لەگەڵ هەر کاریگەر هاوشێوەی سۆز" گێرترود و «لۆرانسی عەرەب» پێکەوە ھەردوو وڵاتی ئوردن و ئێراقی ئێستایان دروست کردووە.
لە ١١ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٠دا پێرسی کۆکس گەڕایەوە بەغداد و داوای لە گێرترۆدی کرد کە وەک نەهێنیپارێزی ڕۆژهەڵات لە کارەکەی بەردەوام بێت وڕۆڵی پەیوەندی کردن لەگەڵ حکومەتی عەرەبی داهاتوو درووست بکات.
بێڵ کارێکی سەرەکی گێڕڕا لە نێوان حکومەتی عەرەبی و بەرپرسانی بەریتانیا وە زۆربەی جار دەبووایە کاری هەماهەنگی بکات لە نێوان دەستە جیاوازەکانی ئێراق لەمانە شیعە لە ناوچەی باشوور و سوننە لە ناوەڕاست و کوردەکان کە زۆربەیان لە ناوچەکانی باکوور بوون کە خوازیاری ئەوەیان بوو کە حوکمی خۆبەڕێوەبردنیان هەبێ.
کاری سەرەکی بەریتانیا ئەوە بوو ئەم کۆمەڵانە بە یەکگرتوویی بمیننەوە بۆ ئەوەی هاوسەنگی ڕامیاری لە ئێراق بپارێزرێ و هەروەها بۆ بەرژەوەندی ئیمپراتۆریەتی بەریتانیا.
ئێراق تەنها سەرچاوەی بەنرخی نەوت نەبوو بەڵکو وەک ناوچەیەکی یەکلاکەرەوە بوو ئەویش بە بەکارهێنانی کوردەکانی باکور کە وەک سوپایەک بوەستن وە هەبوونیان لە ناوچەکە بۆ پاراستنیان لەدژی هێرشی تورکیا و ئێران و سوریا.
پرۆژەیەکی تری گرنگ بۆ هەردوو فەرمانڕەوایی بەریتانی و ئێراقی نوێ ئەوە بوو دروستکردنی ناسنامەی نوێ بۆ ئەو خەڵکەی کەلەم خاکانە دەژین تا وەکو لە سنووری یەک وڵات بناسێنرێن .
بەپێیی ئاشناییەتی وزانیاریەکانی و پەیوەندییەکانی لەگەڵ هۆزەکانی ناوچەکە کاری بۆ هەڵسەنگاندین کە چ شێوەیەک لە سەرکردایەتی پێویستە پێک بهێنرێت لەم خاک.
ئەڕنۆڵد ویلسۆن حاکمی بەریتانی بوو لە میزوپۆتامیا بیرۆکەی جیاوازی هەبوو لەسەر چۆنیەتی دەبێت ئێراق بەڕێوە ببرێت و دانانی حکومەتێکی عەرەبی پێ باش بوو کە لە ژێر کاریگەری بەرپرسانی بەریتانیادا دەبن وە باشتر لە ژێر فەرمانڕەوایی دەبن،
ئەمە بە هۆی ئەوەی کە پێ ی وابوو دانیشتوانی میزۆپۆتامیا هێشتا ئامادە نین و ناتوانن حوکم بکەن ووڵات بەرێوە ببەن بە شێوەیەکی کارا وئارامەوە.
بۆ هەر لە سەردەمی جەنگی جیهانی یەکەمەوە تا مردنی تاکە ئافرەت بوو کە توانایەکی بێ وێنەی دەسەڵاتی ڕامیاری و کەسایەتیەکی کاریگەری هەبوو لەسەر هەبوونی ڕامیاری ئیمپراتۆریەتی بەریتانیا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.
بە هۆی ڕەگەزیەوە توانای هەبوو بگاتە هەموو کونج وکەلەبەرێکی کە هاوسەرەکانی سەرۆک هۆزەکانی تیادا بەدی دەکرا وە بەو شێوەیە بۆ ئەنجامدانی زۆران تێڕوانین و بەدەست هێنانی دەستکەوت وکردارەکانی تر.
باوکی دووبارە هاوسەرگیری کردەوە کاتێک گۆرترۆد تەمەنی تەنها حەوت ساڵ دەبێ و زڕدایکی دەبێ کە ناوی فلۆرانس بێڵ وەدوای سێ زڕخوشک و برای دەبێ.
گۆرترۆد یەکەم ئافرەت بوو توانی تەنها بە دوو ساڵ دەربچێ لە زانکۆئ ئۆکسفۆرد وبە پلەی یەکەمی ڕێزلێنانەوە وەبڕوانامە لە بابەتی مێژووی هاوچەرخ و شارەزایی لێ بێنێتەوە:
گێرترۆد بە هیچ شێوەیەک هاوسەرگیری نەکرد بەڵکو لەگەڵ چەند پیاوێک پەیوەندی خۆشەویستی بەست بوو دوایین پیاو کەسێکی خێزاندار دەبێ بەپلەی مەیجۆری لە سوپای بەریتانی ناوی چارلس دۆتی وایل دەبێ بەڵام لە جەنگ جیهانی یەکەم ساڵی ١٩١٥دا دەکوژرێ.
ئەو تێبینیەکانی خۆی لە سەر ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە پەرتوکێک بەناوی ) لەساڵی ١٩٠٧ بڵاوکردەوەلە دەزگای(ویلیام هاینمان ڵ ت د،
لەم پەرتوکەدا باسی لە هەموو ئەوەوردەکاریانە کردووە کە بینیویەتی و وێنەی گرتوون کە بە پوختی باسی لە هەریەکە لە شارە گەورەکانی سووریای ئەوسا کردووە وەک دیمەشق و ئۆرشەلیم و بەیروت و ئەنتوێچ و ئەسکەندەریێتا.
لە ساڵی ١٩٠٧ لە باکوری خاکی سووریا شوێنەوارێکی ڕوخاویان دۆزیەوە کە دەکەوتە کەناری رۆژهەڵاتی سەرووی روباری فورات و بەدرێژایی ڕووبارەکە لە نێو دۆڵەکە.