polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
وێنەکێش ئەمبرۆژی میرۆشێڤزکی چەند پۆرترەیتێکی ئەندامانی خێزانی شۆپانی کێشا و لەوانەش یەکەمین پۆرترەیتی ناسراوی شۆپانی لەخۆ گرتووە.
پاڵاسی ساکسن لەلایەن والیی ڕووسیی وارساوەوە بۆ بەکارھێنانی سەربازی چۆڵ کرا و پەیمانگای وارساو ناوەکەی گۆڕدرا بۆ «پاڵاسی کزمیرز» و شۆپان و خێزانەکەی گواستیانەوە بۆ خانوویەک کە بە تەنیشت پاڵاسەکەوە بوو.
شۆپان لەگەڵ ھاوڕێیەکی خێزانەکەیدا بە ناوی فیلیکس یارۆکی سەردانی بەرلینی کرد و لە چەند ئۆپێرا و کۆنسێرتێکی ھونەرمەندانی جیاجیادا،
شۆپان بۆ یەکەمین جار بە شێوەیەکی کراوە لەلایەن کەسایەتییەکی ناسراوەوە پشتگیری لێ کرا کاتێک ڕۆبێرت شومان لەکاتی بەسەرداچوونەوە بەسەر وەشانەکانی مۆسیقای وەشانی شۆپانی بەر گوێ کەوتبوو،
ئەمە یەکەم وتاری بڵاوکراوەی شومان بوو لەسەر مۆسیقا و بۆ شۆپانی نووسی «کڵاوەکانتان داکەنن بەڕێزان و خاتوونان! بلیمەت.» لە ٢٦ی شوباتی ١٨٣٢،
لەوێ باوکی فرێدریک وەک مامۆستای زمانی فەڕەنسی لە پەیمانگای وارساو وەرگیرا و دواتریش خۆی و خێزانەکەی لە پاڵاسی ساکسن نیشتەجێ بوون.
تۆمارەکانی کڵێسای ناوچەکە ڕێکەوتی لەدایکبوونی شۆپانیان بە ٢٢ی شوباتی ١٨١٠ تۆمار کردووە و ناوەکەشیان بە لاتینی نووسیوە:
فرێدریک فرانسوا شۆپان ئاوازدانەرێک و پیانۆژەنێکی داھێنەریی پۆڵەندیی سەردەمی ڕۆمانتیک بوو کە بە شێوەیەکی سەرەکی مۆسیقای بۆ ئامێری پیانۆ دەنووسییەوە.
ھەتاکوو ئەمڕۆش کارەکانی شۆپان ناوبانگی خۆیان پاراستووە و بوونەتە ھۆکاری دروستبوونی چەندین بەڵگەفیلم و فیلمی ژیاننامەیی و بوونەتە کاریگەری لەسەر چەندین مۆسیقاژەنی ھاوچەرخ.
بۆ ناردنی پۆستی ئەلەکترۆنی لە یونیکۆد -8 وە ھەندێک لە نووسەکان لەگەڵ 64 یان -4 گواستنەوەو گەیاندن بە ئینکۆدین وە گرینگ زۆر ئەدا بە ناوەڕۆکی نامەکە وە نووسەی .
دوو ڕوونکردنەوە و میکانیزمی جیاوازی دیاریکراو ئەدا بۆ ستاندار لەگەڵ شاردنەوەی بە شێوەێکی سەرەکی لەلاین بەکارھێنانی کاڵانەرمەکانی پۆستی ئەلەکترۆنی،
یوونیکۆد و ١٠٦٤٦ شێوەیەکی بەربڵاویان بە ناوی -١٦ پێک ھێناوە کە ئەگەری زێدەکردنی نزیکەی یەک میلیۆن نووسەی تریش پێک دێنێ.
لەگەڵ لە ھەروەھا لەگەڵ لە وە لە ساڵی ١٩٩٠ لەگەڵ لە مایکرۆسۆفت وە لەگەڵ لە ھەموو ئەمانە ھاتنە ناو ئەم گرووپەوە،
بۆ یەکگرتنەوەی ڕێکخستنەکانی یونیکۆد لە ٣/١/١٩٩١ لە کالیفۆرنیا ھەروەھا لە مانگی ١٠ـی ١٩٩١ یەکەم وەشانی دەرچوو بەشێوەێکی ستاندار,سەێری ئەم خشتەی خوارەوە بکە،
بۆیە بیر لە دابینکردنی سیستەمی کارپێکردن کردووە وە دانانی ئەلتەرنتاتڤێک بۆ شێوازەکانی تێکردن وە ڕێگادان بۆ چونەژوورەوە بۆ تەواوکردنی ھەموو کارە تەکنیکەکان،
٤٠٠ کۆدیش بۆ بەکار‌ھێنانی تایبەتی لەبەرچاو گیراوە کە بەرنامەنووسەکان دەتوانن لەوانە بۆ نووسەکان و توانەکانی خۆیان کەڵک وەرگرن.
لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٠٩ وەشانی بێتا یونیکۆدی ٥.٢ بڵاوکراوەتەوە,چالاک کراوە بۆ ڕێکخستنی یونیکۆد,بڕیاری وایە لە مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ بە تەواوەتی بڵاوبکرێتەوە،
دایکی ژنێکی زۆر بە تەقوا بوو و ھەر لەبەر ئەوەش زۆر شووی دەکرد بە سیغە چونکە سیغە لە ئایینی شیعەدا باداشتیکی زۆر گەورەی ئاینییە؛ و لەو پیاونەی کە بە سیغە دایکی سیستانی شوویانی پێکردبوو زاناو فەقیھی گەورە سەید محەممەد کوھەکمرییە،
بەڵام لەدوای ئەو بۆ ماوەیەک بە سیغە شوو بە ئایەتوڵڵا میرزا محەممەد مەھدی ئەسفەھانی دەکات و دوای ئەو بە سیغە شوو بە زانای بیروز سەید محمد باقر دەکات،
بۆیە ڕۆیشتە حەوزەی زانستی ئایینی لە شاری قوم لە ئێران و لەوێ فەقیھی گەورە سەید حوسێن تەباتەبائی بروجەردی فەتوای بۆ داو و گووتی لەبەر ئەوەی عیلاقەی یەکەم براوە ئەوا سەید عەلی سیستانی کوڕی سیغەی یەکەم نییە و لەبەر ئەوەی سیغەی دووەم و سێیەم لە کاتێکی زۆر لە یەکتر نیزیک کراوە ناتوانرێت دەستنیشان بکرێت کە کام سەید باوکی سیستانییە،
سەید عەلی سیستانی تاکە مەرجەعێکە لە جیھان کە تا ئێستا ھیچ وتارێکی بە دەنگی نییە و لە زۆر یەک لە ڕێکخراوەکانی جیھان خەڵاتی گەورەیان داناوە بۆ ئەوانەی کە بتوانن وتارێکی دەنگی سەید عەلی سیستانی پەیدا بکەن.
ھەروەھا سەید سیستانی بە قوورتارکەری مرۆڤ دادەنرێت و بە ئەلقەی گەیاندن لە نێوان گەلانی جیھاندا؛ و ئەمەش لەبەر فەتوا بەناوبانگەکانی لەربارەی بابەتی جینسی لە جیھاندایە لە پێناوی خزمەت کردن بە مرۆڤایەتی.
بە نموونە لە فەتوایەکدا وەڵامی گەنجێکی شیعە دەداتەوە لە دوای ئەوەی کە گەنجەکە لێی دەپرسێت ئایا حوکمی ژن ھێنان بە سیغە کردن جێیە لەگەڵ ژنێکی بۆژی بێت و ئەو ژنە شادە بێنێت بۆ کاتێکی دیاری کراو بۆ مووتعە کردن و دوای کۆتایی ھاتنی مووتعەکە بگەڕێتەوە سەر ئایینە بۆژییەکەی خۆی.
پۆل بریمەر لە کتێبە بەناوبانگەکەیدا بە ناوی «ساڵێکم بەسەر برد لە عێراق» دەلێت سیستانی لە عێراق زۆر یارمەتی ھێزەکانی ئەمریکا و بەریتانیای دەدا و ھەروەھا دەڵێت سیستانی نەیدەویست بە شێوەیەکی ئاشکرا ھەڵسوکەوت لەگەڵ ھێزەکانی ئەمریکا و بەریتانیا بکات بەڵام بە شێوەیەکی بەردەوام نامەی نھێنی بۆم دەنووسی لەربارەی بارودۆخی عێراق.
سیستانی ڕۆژێکی نامەیەکی بۆ ناردم و گوتی نەبوونی چاو پێکەتن لە نێوانماندا لە بەر ڕق لێ بوونەوە نییە بەڵکو لەبەر ئەوەیە کە ئەم شێوە نھێنییە باشترە بۆ بە دەست ھێنانی ئامانجە ھاوبەشەکانمان،
و دەلێت لە ماوەی چوار مانگ زیاتر لە ٣٠ نامەی زۆر گرنگی بۆ ناردم و ھەروەھا سەید عەلی سیستانی فەتوای ئەوەی دا نابێت بە ھیج شیوەیەک ڕیگە لە ھێزەکانی ئەمریکا و بەریتانیا بگیرێت،
یەکێک لە فەتوا بەناوبانگەکانی ئەوەیە کە نابێت شەڕی ھێزەکانی ئەمریکا و بەریتانیا لە عێراق بکرێت و ھەروەھا فەتوای دا بە واجبی دەنگ دان بە پێڕستی ئیئتیلافی عێراقی شیعی،
سیستانی دوای ھاتنی ھێزەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان و بەریتانیا بۆ عێراق ناوبانگێکی زۆری دەرکرد لە بواری سیاسەتدا لەبەر ڕۆلە سیاسییە گرنگەکانی کە باڵپشتی لە ھێزەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و شانشینی یەکگرتوو دەکات،
سەید عەلی سیستانی ھەر لە منداڵییەوە لە تەمەنی پێنج ساڵی دەستی بە خوێندنی ئایینی کردووە و لە ساڵی ١٩٤١ دەستی بە خوێندنی زانستی ئایینی لە قوم کردووە.
لە ئایینی یاریش دا بە دەیان وتەی ڕێبەر و پیرەکانیان مان لە کتێبە پیرۆزەکانی ئەو ئایینەدا بەرچاو دەکەوێ کە ھانی خەڵک دەدەن ئەو ئەرکە بە ئاوازەوە ھاوڕێ لەگەڵ تەموورەدا بخوێنن.
لەگەڵ ئەوەی ناوەرۆکی ھەڵبەستەکان پێ ھەڵاگوتنە بە شێخ و پیرەکانی ئەو تەریقەتانەدا بەڵام شێوەی بەیان کردنی وەرگرتەیەکە لە ئایینەکانی زەردەشتی و یاری و یەزیدی.
ڕێ و ڕەسمی جەژنەکانیان بە دەنگی قەواڵ چەلەبی لەگەڵ تەموورە لایان پیرەکانەوە بە شادی کردن و بە ئاگرا کردنەوە بە ڕێوە دەبەن.
ھەندێک نامە و کاسێتی ڤیدیۆیی لە لایەن کەسێکەوە بە ناوی ئالبێرتۆ نۆکس بۆ دەچێت کە تێیاندا ھەندێک پرسیاری سەرنجڕاکێش ئاراستەی سۆفیا دەکات وەکوو،
چیرۆکەکە بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش خوێنەری ڕۆمانەکە لەگەڵ مێژووی فەلسەفە ئاشنا دەکات و لە درێژایی ڕۆمانەکەدا ھەندێک ڕووداو،
یارییەکە پێکدێت لە تریڤیای وەڵامدانەوە لەسەر فەیلەسووفە بەناوبانگەکان و ڕێگە بە یاریکەران دەدات کە قسەبکەن بۆ چەندان خوولەک لەسەر باباتە فەلسەفیەکان وەک مافی ئاژەڵ.
بۆیە داوای لە باوکی فرانسێسکۆ کرد کە رێگەی پێبدات کە فرانسێسکۆ لەگەڵ خۆی ببات بۆ بەرشەلۆنە و لەوێ پێکەوە گیتار بخوێنن.
ئەویش بەخێرایی بەئامانجی دەگەیشت و بەرەبەرەش گەشەی دەکرد و گەورەتر دەبوو پاشان گەڕایەوە بۆ لای ئەو باوکەی کە قوربانییەکی زۆریدا لەپێناو ئەوەی کوڕەکەی بگەیەنێتە پەروەردەیەکی مۆسیکی درووست و پێشکەوتوو.
لە پاش چەند ڕۆژێک لە مانەوەیان لەنێو پێشمەرگەدا و وێنەگرتنی دیمەنی شەڕەکانی نێوان پێشمەرگە و سەربازی ئێراقی وێنەگرەکان دەگەڕێنەوە.
تریاژ بۆ یەکەمین جار لە ١٢ی ئابی ٢٠٠٩ لە ڤیستیڤاڵی تۆرۆنتۆ لە کەنەدا پەخشکرا و لە ١٣ی تشرینی دووەمی ھەمان ساڵیشدا لە ڤیستیڤاڵی فیلمی ئەورووپی سڤیل لە ئیسپانیا پەخشکرا.
تەنانەت میرانی ئێران لای شا عەباسی یەکەم بۆیان تێچاند کە میر قەرەتاج نیازی وایە لە شاعەباسی یەکەم یاخی بێت و سەربەخۆیی میرنشینەکەی ڕابگەیەنێت،
قەڵای دمدم پێکھاتبوو لە قەڵایەکی گەورە و چەند قەڵایەکی بچووک لە ناوەوە و دروستکردنی چەندین قولەی سەربازی لە ھەرچوار لای قەڵا گەورەکە بۆ پارێزگاریکردن لە ھێرشی دوژمنان دروست کرابوون.
تا ئەوەی کە بیست کەسی ھۆزی جەلالیانی کوردی باکور لە دەستی دەوڵەتی عوسمانییەکان ھەڵاتبوون و پەنایان بۆ دەوڵەتی سەفەویی ئێران ھێنا،
ئەوەبوو شاعەباسی یەکەم سوپایەکی گەورەی بە سەرکردایەتیی ئیعتمادودەولەی وەزیری ناردە سەر میر قەرەتاج و داوای لێ کرد خۆی بەدەستەوە بدا و قەڵاکەیش چۆڵ بکات،
بەڵام میر قەرەتاج کەوتە توندکردنی قەڵاکە و بەمەش لە بەرەبەیانی شەڕ و پێکدادان لەنێوان سوپای میرنشینی برادۆستی کوردی و سوپای دەوڵەتی سەفەوییەکان دەستی پێ کرد و نزیکەی مانگی خایاند،
لەو کاتەدا ئیعتمادودەولەی وەزیر کۆچی دوایی کرد و محەمەد بەگی بێگدلی لە شوێنی بووە سەرکردە کە میر پیربداغ بەگی والی ئازەربایجانی لەگەڵدا بوو.
توانی یوسف پاشای حکومداری عوسمانی شاری ورمێ لە دمدمدا بشکێنێت و دواتر فەرمانیدا بە ھەڵوەشاندن و وێرانکردنی تەواوی قەڵاکە و کە ئیتر نەبێتەوە بەقەڵا،
ھەتاوەکو ئەمڕۆش کوردەکانی ئەم ناوچەیە لەسەر مەزھەبی سوننەن و لە ژێر کاریگەری ڕێبازی نەقشبەندیدان و ئەم کاریگەرییەش دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ی.
ئەمیر ئەرشەد برای زەرغام فەرماندەی سوپای ئازەرییەکان و ئەو کەسە بوو کە لە شاری تەورێز بە داڕشتنی پیلان جەعفەر ئاغای برا گەورەی سمکۆی کوشتبوو.
ھەموو ناوچەکانی کوردستانی ئازادیان داگیر کردەوە و دەستیان کرد بە گرتن و کوشتن و لەسێدارەدانی رۆڵەکانی کورد و سووکایەتیکردن بە خەڵکی رەشوڕووتی کوردەواریی.
لە ورمێ جەستانی کوڕی شەرمەزن بەرھەڵستیان دەکات لە ساڵی دا و فەرماندەیەکی بەئەمەکی سەرکردەی دەرکەوتووی ئەوکاتەی کورد لەناوچەکە دەیسەم کوڕی ئیبراھیمی کورد دەبێت،
سەرەتا ورمێی جێھێشت و بووە ھاوپەیمانی ئیبراھیمی کوڕی مەرزەبان و پێکەوە مەراغەیان گرت و پاشان ئیبراھیمی جێھێشت و گەڕایەوە ورمێ و دیواری بەدەوری ورمێدا کرد و سەبازگەیەکی بەھێزی تیادا دروستکرد،
لەو کاتەدا زۆربەی ھێزە کوردییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان و باشووری کوردستان دایانە پاڵ بزوتنەوەکەی شێخ عوبەیدوڵڵای نەھری و شێخ ئیدارەیەکی کاتیی پێکھێنا و توانیان ناوچەکانی مەھاباد و میاندواو و مەراغە ئازاد بکەن.
ھاوڕێ لەگەڵ ئەمەشدا ژمارەیەک خەڵکی نەفس نزم لە ھۆزەکان بە مەبەستی تاڵانی و زەوتکردن چووبوونە پاڵ بزوتنەوەکەی شێخ،
ئەمەش ڕقی کوردی ورووژاند و چوونە شارەکە و بەپێی ھەندێ سەرژمێری نزیکەی کەسیان کوشت و گەورەترین ھەڵە بوو کە ھێزەکانی شێخ کردیان و حکوومەتی ئێرانیش خراپ سوودی لێ وەرگرت بۆ ناشرینکردنی جووڵانەوەکە لە ناوەندە ڕەسمییەکاندا.
چووە لای شێخ و تکای لێ کرد مەرجەکانی خۆبەدەستەوەدان ڕوون بکاتەوە و ئاگاداریی پێ دا کە نابێت ھیچ زیانێک بە مەسیحییەکان و گاورەکانی شار بگات.
ئیتر بۆ ماوەی دە ڕۆژ شەڕِ قەوما بە بێ ئەوەی ھێزەکانی شێخ بتوانن سەرکەوتنی تێدا بەدەست بھێنن و بگرە بەپێچەوانەوە شێواوی و لێکترازان بەئاشکرا بە ھێزەکانیانەوە دیار بوو.
ئەو ھێندەی کە ھاتبوو بۆ فریاکەوتنی شار ھێزە ئێرانییەکە لەسەر دەستی ئەفسەرانی ئینگلیز و فەرەنسا و ئیتالیا و نەمسا و ڕووسیا مەشقیان پێ کرابوو.
یاقوت حەمەوی لە ساڵی دا ورمێی بینیوە و ئەڵێت شارەکە ئاسایشی تیادا بەرقەرار نەبووە بەھۆی لاوازی دەسەڵاتی فەرمانڕەوای شار ئۆزبەکی کوڕی پاھڵەڤان.
لەلایەکیکەوە بەپێی تاریخی جیھانکشای فەرماندەکانی گورجستان لە جەنگی گڕنی بەدیل دەگیرێن ھەرلەسەرەتاوە مامەڵەی باش و ڕێزیان لێدەگیرێت لەلایەن جەلالەدینەوە،
لە ساڵی دا خوارزم شا کەوتە ژێر فشارێکی توندی مەغۆلەکان وە زستانی لەناوچەی ورمێ و شنۆ بردەسەر و مایەوە لە ناوچەکەدا و والێکدەدرێتەوە کە قوبەیەک ێکی دروست کردووەو ھەرلە ورمێ ئەسپەردەی خاک کراوە.
ئەم تاوانانە وەھای کرد کوردان بکەونە خۆیان و شۆرش بەرپا بکەن ئەوەبوو بەسەرکردایەتی سمکۆی شکاک دەستی پێکردو ھەر لەوساڵەدا مارشەمعونی سەرکردەی ئاشووریەکان بەدەستی سمکۆ کوژرا،
ئەم شارە لەبەرئەوەی لە چەند نەتەوە و ئاینزا پێکھاتووە لەبەرئەوە لەڕووی نەریتەوە جیاوازە و لە جەندەھا نەریت پێکھاتووە یان تێکەڵی نەریتەکان بووەتە دروست بوونی نەریتێکی نوێ.
کوردەکان ئەمان ئاھەنگ و جەژنی خۆیان ھەیە کە تایبەتە بە کەلتوری کوردەواری و لەھەمان باردا نەریتی ئاینی سوننەیان ھەیە وەک گشت ناوچە کوردنشینەکانی کە.
ئاشوورییەکان و ئەرمەنیەکان ئەمانیش ئاھەنگ و جەژنی تایبەت بەخۆیان ھەیە و لەڕووی ئاینییەوە لەیەکدی نزیکن بەھۆی ئەوەی کە یەک ئاینیان ھەیە،
زۆری ئاستەنگی ھاتوچۆ لە ناوەندی شار ڕوودەدات بەتایبەتی لە شەقامەکانی ئیمام و باکری و کاشانی و مەدەنی و مونتەزیری و مەتەری و تاڵقانی.
وە چارەسەری ئەم ئاستەنگە بەھۆی دانانی میترۆ و پاسەوە دەبێت تاوەکو زۆر ئۆتۆمبێل نەبرێتە ناو شار و دابەشکردنی خوێندنگە و کۆلیژەکان بە ھەموولایەکی شاردا،
بەھۆی دروست کردنی بەنداو لەسەر ئەو چەم و زێی و ڕوبارانەی دەڕژێنە ئەم دەریاچەیە و زۆرکردنی ئاودێری و کشتوکاڵ کردنی ڕادەبەدەر وەھای لێکردووە کە ئاوی ئەم دەریاچەیە بەرەو وشک بوون بچێت و ببێتە کارەسات بۆ ناوچەکە.
لەساڵی دا ئەمیر تەیموور خێڵی ی ئەفشاری ھێنا بەمەبەستی سەرکوتکردنی کوردەکان و خێلە ڕاپەڕیووەکانی ورمێ و دیاری کردنی گرگین بێگی ئەوسانلو بۆ حکومداری ورمێ،
ناوچەکانی ئیسلاماوا و حوسێناوا و حاجی پێرلۆ و عەلیاوا و وەکیلاوا و کوی لالەسالار و قەرەباغ و گوندەکانی ئەلواج و دیگالە لە پەراوێزنشینی ورمێن،
لەوکاتەی تورک لەساڵی دەسەڵاتیان بەسەر ئەم ناوچەیەدا ھەبوو حکومی ورمێ بەدەست خێڵی قاسملۆی ئەفشارەوە بوو بەشێوەیەکی ویراسی،
یەکێک لەو شتانەی کە لە داھاتوودا مەترسی دروست دەکات لە سەر ژینگەی ورمێ و ناوچەکە وشک بوونی دەریاچەی ورمێیە کە دەبێتە ھۆی دورست بوونی گەردەلولی خوێی.
لە ئێستادا خوێندکار ھەیە لە زانکۆی ورمێدا و خوێندکار ھەیە لە زانکۆی ورمێی ئازاددا و خوێندکار دەخوێنن لە زانکۆی تەکنەلۆجی ورمێ.
دانیشتوانی پێکھاتبوو لە ئیسلام و مەسیحی و یارسانی و جوو و بەھایی و سۆفیگەری لە ساڵی ١٩٠٠دا مەسیحییەکان لە ی دانیشتوانیان پێکدەھێنا بەڵام لە ساڵی ١٩١٨ ژمارەیان کەمی کرد،
ئەم شارە پێکھاتەیەکی ئاڵۆزی دانیشتوانی ھەیە کە لەچەند نەتەوەیەک پێکھاتوون و ھەر نەتەوە بە زمانی دایکی خۆی دەدوێت بەڵام زمانی کارو باری میری و خوێندن بەفەرمی زمانی فارسیە،
ھەتاوەکو سڵی نزیکی نیوەی دانیشتوانی شار مەسیحی بوون و بەڵام تاوەکو ساڵی ژماریەن زۆر کەمی کرد بە ھۆی شەڕ و کوشتار و کۆچپێکردنیان.
پردی سوور ئەم ڕووبارە لە چیا سەختەکانی سنوری دەستکردی باکووری کوردستانەوە سەرچاوەدەگرێت و بە نێو دۆڵەکاندا دێتە خوار و لە نزیک گوندی نوشانا سەرێ بەنداوی لەسەر کراوە و دواتر بەناو شاری ورمێ دا تێپەڕ دەبێت و شار دەکات بە دوو بەشەوە،
پاش لەناوچوونی دەسەڵاتی ئەفشارەکان لە ساڵی دا ئازادخانی ئەفغانی یەکێک لەفەرماندەکانی نادر شا سوودی لە کێشمەکێشی ئەفشارەکان وەرگرت و ورمێی گرت،
ھەرچەندە لە ناوەندە فەرمییەکانی دەوڵەتی ئێراندا ڕێژەی کورد لەم شارەدا زۆر کەم دەکرێتەوە و باس ناکرێت بەڵام ھەر ڕێژەی کورد زیاترە لەم شارەدا بە و ھەموو کۆسپ و ڕێگریانە و سیاسەتە نالەبارەی بەرامبەر بەم نەتەوەیە دەیکەن،
ڕەخنەگران گەیشتنە ئەو ئەنجامەی کە شێکسپیریش وەک ئەو شانۆنووسانە ئەو ھاریکارییەی ئەنجامداوە بەتایبەتی لەسەرەتاکان و کۆتایییەکانی ژیانییدا.
ئەوا چیرۆکی «مێشەکە» لەسەر ماڵیکردنی ڕۆحی ژنێکی سەربەخۆیە لەلایەن پیاوێکەوە کە زۆبەی جار ڕەخنەگرە ھاوسەردەم و دەرھێنەرەکان ھیلاک دەکات.
بەشێوەیەک کە چاپی ١٦١٦ ی کارەکانی بێن جۆنسن دەرکەوت لەنێو لیستی دەستەی ھونەرمەندانی نێو ھەموو پیاوێک لە خۆشی تایبەتی خۆی دا ،
نیکۆڵاس ڕۆ یەکەم ژیاننامەی شێکسپیری نووسیوە و ئەو ئەفسانەیەی سترادفۆردی نوێکردۆتەوە کە دەڵێت لە شێکسپیر ھەڵھاتووە لە دادگا بەھۆی کەیسی ڕاوکردنی نایاسایی ئاسک.
ھەندێک لە زانایانی سەدەی بیستەم پێشنیاری ئەوە دەکەن کە شێکسپیر ڕەنگە وەک بەڕێوەبەری قوتابخانەیەک دانرا بێت لەڕێگەی ھوگتۆن لە لانکشایرەوە،
و لە وەسییەتنامەکەیدا ناوبراو ی دیاریکردووە؛ و ھیچ بەڵگەیەکیش نین لەسەر ئەمانە و ھەم لەسەر ئەو ھەڵبەستر و قسەڵۆکانەی دوای مردنی درووست بوون.
پاش ئەوەی بە چەند ڕۆژێک دوو ھاوسێ/دراوسێی ئان بەڵگەنامەیان دا کە ھیچ ڕێگریی و تەگەرەیەک نییە لەبەردەم ھاوسەرگیرییەکەیان.
ئەمەش چاپێک بوو کۆکرابووەوە بۆ کارە دراماتیکییەکان بەشێوەیەک کە ھەمووی گرتەوە جگە لەو دوو شانۆگەرییەی کە ئێستا دەزانرێت کە ھی شێکسپیر بوون.
و ھەندێک نووسەرەوەی ژیاننامە پێیان وایە کە ئەو ژیانە شانۆیییە لە کاتێکدا لە ناوەڕاستی ھەشتاکانی سەدەی شانزدەھەمدا سەری ھەڵداوە،
وەک چۆن کە ڤیکتۆرییەکان بە پەرستن ئازایەتی شێکسپیرییان ئەپەرست گەیشتە ئەو ڕادەیەی کە جۆرج بێرنارد شۆ وتی شێکسپیر ـە لە سەدەی بیستەمدا.
بەڵام بەڵگە و نیشانەکانی سەردەمەکان بەگشتی ئاماژە بەوە دەدەن کە زۆربەی شانۆگەرییەکانی شێکسپیر لەسەر تەختەی شانۆی لەندەن بووە نزیکەی ساڵی ١٥٩٢،
بەجۆرێ کە سەردێری پەڕەیەک لە چاپی '١٥٩٤ لتیتۆس ئاندرونیکۆس' ئاماژە بەوە دەدات کە شانۆگەرییەکە لەلایەن سێ گرووپ و تیمی جیاوازەوە نوێنراوە.
خوێنەران بە درێژایی سەدەکان لە سۆناتاکانی شێکسپیرەوە ئاماژە بەوە دەدەن کە سۆناتاکانی بەڵگەن بۆ ئەوەی کە کوڕێکی گەنجی خۆشویستووە؛ و ھەندێک گرتە خۆی وەک ئامرازێک دەخوێنێتەوە بۆ دەربڕین لە ھاوڕێیەتییەکی بەھێز نەک خۆشەویستییەکی سێکسیی.
ھەروھا تۆمارنامەی کڕدراوەکانی شاھەنشاھیی و وەبەرھێنانەکانی شێکسپیر ئاماژە بەوە دەدەن کە کۆمپانیاکە کەسێکی دەوڵەمەندی لێ درووستکردووە.
لە ساڵی ١٩٩١ دا لە کۆڕەوە گەورەکەی کورددا بەرەو ڕۆژھەڵاتی کوردستان کەوتە ڕێ و لە شاری مھاباد بۆ ماوەیەک جێگیر بوو.
لەو ماوەیەدا چەندین کاری ھونەری لەگەڵ ھونەرمەندانی موسیقی ناوچەی موکریان دا ئەنجام دا وەک عود ژەن و چەندین بەرھەمی ھونەری یان بۆ ھونەرمەندانی وەک محەممەد ماملێ،
لە ساڵی ١٩٩٢ دەگاتە وڵاتی سوید و درێژە ئەدا بەکاری ھونەری و یەکەم بەرھەمی لە دەرەوەی کوردستان کاسێتی بیرتان دەکەم بوو کە لە شاری لیل ی فەرەنسی تۆمار کرا و حەوت گۆرانی لە خۆ گرتبوو.
ھەر لە ھەمان ساڵدا ئەلبۆمی «شنەی با» بڵاو دەکاتەوە کە گۆران کامیل و فەرھاد محەممەد و غەمگین فەرەج دابەشکردنی موسیقایان بۆ ئەنجام داوە.
ساڵی ١٩٩٦ یەکەم بەرھەمی خۆی لەسەر سیدی بەناوی شەوی یەڵدا بڵاو دەکاتەوە کە مۆسیقای ئەم بەرھەمە لە سلێمانێ لە لایەن تیپی موسیقای کۆمەڵەی ھونەرەجوانەکان ئامادە کرا و پاشان لە سوید ھونەرمەند عەدنان کەریم دەنگی خۆی لە سەر تۆمار دەکات.
لە ساڵی ١٩٩٤–١٩٩٥ لە سوید دەچێتە بەر خوێندن و بۆ ماوەی ساڵێک کۆرسی تەکنیکیی تۆمارکردنی دەنگ و موسیقا تەواو دەکات و ئەمەش دەبێتە ھۆی ئەوەی بەرھەمە ھونەرییەکانی بە دەستی خۆی تۆمار بکات.
زانستی زەویناسی کە ناسراوە بە لە کۆمەڵە زانستێک پێکھاتووە کە پەیوەستە بە توێژینەوە دەربارەی دروست بوونی زەوی و پێکھاتە و پەیوەندی بە گەردوون و گۆڕانکارییە بەردەوامەکان لە ڕێگەی کارتێکردنی فاکتەرە دەرەکی و ناوخۆیییەکانەوە،
کە پەیوەستن بە گەڕئەستێرەی زەوی و چۆنییەتی دروست بوونی و پێکھاتە سەرەکییەکانی و دیاری خستن و شی کردنەوەی پێکھاتە سەرەکییەکانی جێلۆجی و بیرکاری ناخی زەوی.
' ) یەکێکە لە بەشە سەرەکییەکانی پێکھاتەی زەوی کە باس لە چۆنییەتی و ئەو ماددانە دەکات کە بوونەتە ڕووپۆش و داپۆشینی زەوی کە زیاتر ئاشنامان دەکات بە چۆنییەتی و پێکھاتە سەرەکییەکانی ئەو بەشەی کە ڕووی زەوی داپۆشیوە و کاریگەرییەکانی بۆسەر ناخی زەوی.
پەیوەستە بە لێکۆلینەوە دەربارەی پێکھاتە و چۆنییەتی دروست بوون و ھێڵکاری زەوی وە ھەروەھا و ھۆکارەکانی کارتێکردن بۆ دروست بوونی و گۆڕانکارییەکانیان و ئەو ماددانەی کە لە پێکھاتن بەشداریان کردووە.
پەیوەستە بە لێکۆلنەوە دەربارەی دروست بوون و گەشەکردنی خۆڵ و قوڕی پێکھاتەکانی زەوی بەتایبەتی لە چینی سەروی زەوی بە قولی ٣٠٠ کیلۆمیتر،
یان جیۆفیزیا زیاتر کاردەکات لە پێناو لێکۆلینەوە دەربارەی ئەو ھۆکارو بابەتانەی کە پویەستن بە قەبارەی زەوی و شێوە بەھاوکاری پێوانە ڕاستەوخۆیەکان و ئەو بابەتانەی کە پەیوەستن بە توێکلی زەوی و ئەم دەستەواژەیە بەمانای دوو بەش دێت واتا:
پەیوەستە بە لێکۆلینەوە دەربارەی بەرگە ھەوایی و گازییەکانی زەوی و کاریگەریان بۆسەر گۆڕانکارییەکانی نێو زەوی و گۆڕانکارییەکانی ئاو ھەوای زەوی و ئەو فاکتەرانەی کاریگەریان ھەیە لەسەر بەردەوامی گۆڕانکارییەکان لە ھۆکارە فیزیایی و کیمیاویەکان.
پەیوەستە بە لێکۆلینەوە دەربارەی ئاو و چۆنییەتی دابەش بوونی بەسەر ڕووی زەوی و دیاری کردنی تایبەتمەندەکان و سیفاتە سروشتییەکان و کیمیاویەکان و چۆنییەتی کارلێکی لەگەل زەوی و ژینگەدا.
بەڵام ھیچ بەڵگەێک لەسەر ڕاستی‌ ئەم وتەیە ‌نییە چونکە تۆمارکراوە رێکۆردەرییەکان ھیچ جۆرێک لەم وتانەی‌ تیانییە ،
ساڵی ٢٠٠١ دادگای مافی مرۆڤی ئەورووپا دەنگی بە ھەڵوەشاندنەوەی سزای زیندانیکردنی چوار پەرلەمانتارە کوردەکە دا بەڵام تورکیا دەنگی ئەم دادگایەی بەفەرمی نەناساند.
لەیلا زانا رۆژی‌ ٣ ئایاری‌ ساڵی‌ ١٩٦١ لە شارۆچکەی فارقینی‌ سەر بە شاری‌ دیاربەکر لە دایکبووە و ساڵی‌ ١٩٩١ بوو بە یەکەمین ژنی کورد کە توانی ببێتە ئەندامی‌ پەرلەمانی‌ تورکیا.
رۆژی ٥ی مارتی ١٩٩٢ وڵاتی بەجێھێشت و بەرەو سووریا و پاشان لوبنان کەوتەڕێ و لەکۆتایی ئەوساڵەدا لە وڵاتی ھۆڵاند گیرسایەوە.
ئەو لێکۆڵینەوەیە لە دەمەدەمی ئەنفالەکاندا لەگەڵ دەفتەری بیرەرەوەریی پێشمەرگایەتیی لە گوندی ی شارەزوور شاردەوە و بەڵام پاشان لەناوچوون و ھەرگیز دەستی نەکەوتنەوە.
ھاوینی ١٩٧٨ بەشێکی ماڵەکەیان سووتاوە و ئەوکاتیش دەفتەری شیعرەکەیشی بووە خۆراکی ئاگر و ئیتر بەلای نووسینی ھەڵبەستدا نەچووەوە.
ناوەراستی مانگی ٥/١٩٧٩ لە گوندی شاوانە لە ناوچەی شنوی کوردستانی ڕۆژھەلات سەرکردایەتی کاتی و زۆربەی ئەندامانی کونگرە کۆبوونەوە و بریاری بەستنی کونگرەیان دا و بۆ ئەم مەبەستە لیژنەی ئامادەکاری کونگرەیان پێک ھێنا.
لە ٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٩ لە گوندی دەربەند لە ناوچەی مەرگەوەری پارێزگای ورمێ بە ئامادەبوونی ٣٢٥ ئەندام کونگرە بەسترا لەم کونگرەیەدا وەفدێکی حزبی شیوعی بە سەرۆکایەتی ئەبو حیکمت بەشداربوون کە وەتارێکشیان خوێندەوە و بروسکەی پارتەکانی کوردستانی تورکیا و سووریا خوێندرایە.
بە سەرۆکایەتی مسعود بارزانی لە ئوردوگای زێوە کومیتەی ناوەندی کۆبووە و لەم کۆبوونەوەیەدا مەکتەبی سیاسی پێک ھێندرا عەلی عبدوڵڵا بووە بە سکرتێر
لە خواکورک ٤٥ ڕۆژ شەر لە نێوان ھێزی پێشمەرگەی کوردستان و ڕژێمی عێراق بەردەوام بوو کە ڕژێم ھێزێکی یەکجار زۆری ھێنابوو بەرەکانی شەر و لەم بەرەیەدا زەربەیەکی گەورەی لێ کەوت.
پەیوەندی پارتی و حکوومەتی عێراق لەسەر ماددەی ٢ ی دەستووری عێراقی کە دەلێت عێراق بەشێکە لە ئومەی عەرەبی بەرەو ساردی دەروێشت و پارتی ڕای وابوو کە بەشە عەرەبییەکەی عێراق بەشێکە لە ئومەی عەرەبی.
لە ٣٠ ی تەممووزی ١٩٧١ پارتی یاداشتێکی دایە حکوومەتی عێراق کە ١٣ خالی لە خۆدەگرت کە یەکێک لە خالەکان کشانەوەی ھێزەکانی میری بوو کە تازە ھێندرابوونە کوردستان
لەگەڵ ھەیئەتی دامەزرێنەر لە مەھاباد دا ھەبووە و پەیوەندی لەگەڵ پارتەکانی عێراقی و عەرەبی دەکرا و لە ھەمان کاتدا لەگەڵ حزبی شیوعی پەیوەندی ھەبوو،
کونفرانسی ١١ی ئابی ١٩٧٦لە بەرلین ئازاری ١٩٧٥ شۆڕش تووشی نسکۆ بوو بەھۆی ڕێکەوتنامەی جزائیر لە نێوان شای ئێران و ڕژێمی بەعسی عێراقی.
لەم کونفراسەدا ڕەخنەیەکی زۆر لە شۆڕش گیرا و ئەم ڕەخنانەش وای کرد کە جارێکی تر بە ڕوحێکی تازە و ڕێکخستنەێکی پەتەوەوە دەست بە دووبارە ڕێکخستن بکرێتەوە و خەڵکێکی زۆری لە دەورەی کۆ ببێنەوە،
حکوومەت کابینەی خۆی ڕاگەیاند و تەنیا وەزیرێکی موحسین دزەیی دایە پارتی و وەزیرێکیش دایە لایەنی ھەمەدان تەھا محییەدین مەعروف کە بەعس ئەم کارەی کرد پارتی خۆی کێشایەوە.
لیژنەی ئامادەکاری کونگرەی حەوتەم پێکھێنرا لە ھەندێک ئەندامی مەکتەبی سیاسی و کەسانی تازەش کە گەرابوونەوە ناو حزب وەک علی عبداللە و نوری شاوەیس.
پارتی خۆی کرد بوو حزبێکی شیوعی و دەیویست پەیوەندی لەگەڵ یەساری و شیوعی بە قوەت بکات و داوای لە تەنزیماتی شیوعی دەکرد بۆ یەکگرتنی بزووتنەوەیەکی شیوعی.
عەلی عبدوڵڵا و نووری ئەحمد تەھا و عومەر مستەفا و ھمزە عبدوڵڵا و جەلال تاڵەبانی و حەبیب محەممەد کەریم و نەژاد ئەحمد و خەسرەو تۆفیق بوونە ئەندام.
شوعییەکانی ناو پارتی ڕاپۆرتیان لەسەر جەلال و ئیبراھیم ئەحمد نووسی و دایانە سەرکردایەتی حزب و بە بریاری سەرکردایەتی ناوبراوان تجمید کران و پاش ئەم گۆرانە،
بارزانی و لەگەڵ لیژنەی ناوەندی لە ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٥٩ کۆنفرانسێکیان لە ماڵی بارزانی لە بەغدا بەست و مەکتەبی سیاسی و سکرتێر بەشداری کۆبوونەوەکە نەبوون،
لە تشرینی دووەمی ١٩٦٣ عبدولسەلام عارف کودەتایەکی سەربازی کردو پاش کودەتاکە داوای ڕاگرتنی شەڕی کرد بارزانیش ڕاگرتنی شەری بە پەسەند زانی و شەر ڕاگیرا.
کە سەرکردایەتی حزب و بەرپرسانی پێشمەرگە و کەسایەتی کۆمەڵایەتی و عەشائری بەشداریان تێدا کردوو و بارزانی داوای حوکمی ژاتی دەکرد بۆ ھەمان مەبەست وەفدێکی بە سەرۆکایەتی جەلال تالەبانی و ئەندامییەتی ێالح یوسفی مەحموود محمد،
ساڵی١٩٨٩ کاری ھەڵبژاردنی لیژنەی ئامادەکاری کونگرەی کۆتایی پێ ھات و ھەڵبژاردن کۆتایی پێ ھات بەڵام لەبەر ھەندێ ھۆ کونگرە دوا خرا بۆ ٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٩.
ئەو پارتە بانگەشە دەکات کە «بەھا دیموکراسییەکان و دادپەروەریی کۆمەڵایەتی کۆدەکاتەوە بۆ پێکھێنانی سیستەمێک کە ھەمووان لە کوردستاندا بتوانن لەسەر بنەمای یەکسان بژین و جەختێکی زۆر لەسەر مافی تاکەکان و ئازادیی ڕادەربڕین بکرێتەوە».
حکوومەت دەرگای خەباتی داخست و ڕۆژنامەی نوری لە جیاتی دەرکرد حکوومەت لە کۆتایی ١٩٦٩ داوای وتوێژی لەگەڵ پارتی دا کرد و پارتیش کە ھەردەم دیالۆگی پێ لە شەر باشتر بوو،
زۆر کات تەندروستی تاڵەبانی جێگیر نەبووە دوایین نەخۆشیشی لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ بوو کە دووچاری جەڵتەیێکی بوو و لە چاودێریی توندا بوو لە بەغدا سەرئەنجام پاش ڕاپۆرتی جێگیربوونی تەندرووستی ناوبراو گەیەندرایە وڵاتی ئەڵمانیا بەمەبەستی چارەسەری زۆرتر بەیاوەری دوکتۆر نەجمەدین کەریم لە ڕۆژی ١٩ی تەممووزی ٢٠١٤ دوای نزیکەی ١٩ مانگ مانەوە لە نەخۆشخانەکانی ئەڵمانیا جەلال تاڵەبانی لە ئەڵمانیاوە گەڕایەوە سلێمانی و لە ماڵباتەکەی خۆی نیشتەجێبوو و لەدوای گەڕانەوەشی چەندین کەسایەتی سیاسیی باڵا لە ئاستی ھەرێم و عێراق ھاتنە پێشوازیکردنی.
لە مانگی شوباتی ساڵی ١٩٥٣ سەرپەرشتی سازدانی یەکەم کۆنگرەی یەکێتیی قوتابیانی کوردستان دەکات و ھەر لەم کۆنگرەیەدا بە سکرتێری گشتی ئەو ڕێکخراوەیە ھەڵدەبژێردرێ و ھەر لە ھەمان ساڵدا دەبێتە یەکێک لە دامەزرێنەرانی یەکێتیی لاوانی دیموکراتی کوردستان و ساڵانی ١٩٥٣–١٩٥٥ دەبێتە سکرتێری گشتی لاوان.
تاڵەبانی لە گەڵ ھێرۆ ئیبراھیم ئەحمەد کچی ئیبراھیم ئەحمەد ژیانی ھاوسەرگیری پێکھێنا و دوو کوڕیان ھەیە بەناوی قوباد و پاڤێڵ کە پاڤێڵ کوڕە گەورەکەیانە و قوباد تاڵەبانیش کەپێشتر لەناو سیاسەتی ھەرێمی کوردستان وەک نوێنەری ھەرێم لەئامریکابووە ئێستاش ئەنجومەنی وەزیرانیش جێگیری سەرۆک وەزیرانە.
لە ھەموو لایەکەوە دەگات بە ناوچەکانی جیھان لە ڕێگای ئۆقیانووس و دەیاکانەوە جگە لە لای ڕۆژاوای نەبێت کە بە ڕێگای چیاکانی ئۆراڵ بە ئەورووپا دەگات کە زۆربەی جوگرافیاناسان بە بەربەستی سروشتی دانانێن.
بەتایبەتیش لە ناوچەکانی دۆڵی ڕووبارەکان دا و لە باشووری ڕۆژھەڵاتی و ئەو ناوچانەی کە ئاوێکی زۆرو خاکێکی بەپیتیان ھەیە.
لە بارەی ئاووھەواشەوە ساردترین ناوچەکانی جیھان کەوتووەتە باکووری کیشوەرەکە لەگەڵ دەرکەوتنی ناوچەیەکی گەرم و باراناوی بە درێژایی چوار وەرزی ساڵ وەکو ناوچەکانی ھێڵی یەکسانی،
زیاتر لە ھەموو کیشوەرەکانی تری جیھان ئەمەش چ لە بواری کۆمەڵایەتی و ئایینی و زمانەوانی بێت یان لە بارەی سروشتی دا وەکو خاک یان لە بارەی بەرزو نزمی ڕووی ھەواوە بێت.
ھەروەھا لە ڕووی ئایینشەوە جیاوازییەکی بەچاو ھەیە وەکو کە لە ناوچەکانی باشووری ڕۆژھەڵات و باشووری ڕۆژئاوای کیشوەرەکە نیشتە‌جێن،
ڕووی زەوی کیشوەری ئاسیا ڕوڵەتێکی جیاواز و جۆراوجۆری لێ دەردەکەوێت ئەمەش دەگەڕێتەوە بە فراوانی ڕووبەرەکەی لەلایەک و مێژووی جیلۆجی کۆن لەلایەکی ترەوە،
ھەرچەندە ئەو گەروانەی دەکەونە نێوان ئەم چیایانەوە لەگەڵ ئەوەی فراوانیان لە چەند کیلۆمەترێک تێناپەڕێت بەڵام لەگەڵ شاخەکان دا بوونەتە ھۆی دابڕانی دەشتەکانی ناوەوە لەیەکتر،
و بەرزایییەکانی جۆراوجۆرن وەکو زنجیرە چیایە چەماوەیییەکان و کێوو پارچە تاوێری کۆن وەکو نیمچە دوورگەی عەرەبی و بانی و پارچەکانی تر لە سیبریا .
گرێی ئەرمینیا لە ڕۆژھەڵاتی تورکیا و زنجیرە چیای لێ جیادەبێتەوە بەرەو ڕۆژاوا درێژ دەبێتەوە بە درێژایی دەریای ڕەش لە باکووری تورکیا،
و چەند بەشێک لە چیاکانی بەرەو باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا درێژ دەبێتەوە لە دوورگەکانی ھیندی ڕۆژھەڵات دا دەبینرێت و بەشێکی تری بەرەو ڕۆژھەڵات درێژ دەبنەوە و بەشێکی تری لە باشووری ێین دەبینرێت،
گرێی زۆر جار پێی دەگوترێت کە بەرزایییەکەی لە ڕۆژھەڵاتی گرێکە زنجیرە چیای سەرەکی لێ جیادەبێتەوە وەکو (ھیمالایە، کراکۆرم، کۆنلی، تاین،