polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
نموونەی باوی دیاردەی سووتانی لەسەرخۆ وەک دەستپێکی ئاگری نیشتەنی لەسەر کەل و پەلی ھەڵواسراوی ناوماڵ بەھۆی سەرچاوەیەکی گەرمی کەم (نموونە:
سووتانی سوتەمەنییەکی ئۆرگانیکی لە ھەوادا ھەردەم گەرمی دەرە چونکە بۆندە دوانییەکەی زۆر لاوازترە لە بۆندە دوانییەکانی تر یان جووتێک لە بۆندە تاکەکان،
خستنەڕوو بۆ کەمکردنەوە و ئاستی یەکە ئۆکسیدی کاربۆنی بەرز بۆ ماوەیەکی درێژی کات پۆزەتیڤانە بەیەکەوە بەستراون لەگەڵ مەترسی نەخۆشی دڵ.
چاککردنی زیاتریش بەردەستە بەھۆی کاتەلیک دوای ئامێرە سووتانەکان یان بەھۆی ئەو بەشە ساردەیە گەڕاوەی گازی فڕێدراوەوە بۆ نێو کرداری سووتان.
ئەم جۆرە ئامێرانە لەلایەن یاسادانانی ژینگەیییەوە بۆ ئۆتۆمبێل داواکراوە لەزۆر وڵاتان و لەوانەیە پێویستیش بکات بۆ ئامێری سووتانی گەورە،
و ھەندێک لە ھەرێمەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ھەندێ لە شارەوانییە ناوەخۆکان شیکاری سووتان بەکاردێنن بۆ پێناسەکردن و ئەندازەکردنی چوستی گوێزەرەوەکان لەسەر ڕێگادا لە ڕۆژانی ئەمڕۆدا.
بۆنموونە ھایدرۆجین لە ناو کلۆرین دەسووتێ بۆ پێکھێنانی کلۆریدی ھایدرۆجین بە ئازادکردنی تایەتمەندی گەرمی و ڕووناکییەکەی سووتان.
لە سووتانی ناتەواودا بەرھەمەکانی کارلێکی شیبوونەوە بەگەرمی بە نەسووتاوی دەمێنێتەوە و دووکەڵەکە پیس دەکەن بە تەنۆلکەی زیانبەخش و گازەکان.
نیمچەپێکھاتووە ئۆکسیدبووەکان بەھەمان شێوە نیگەرانیێکن؛ نیمچەئۆکسانی ئیثانۆڵ دەتوانێ ئاستیھاڵدیھایدی زیانبەخش بەرھەم بێنێ،
سووتانی ناتەواو ڕوودەدات کاتێک ئۆکسجینی تەواو نییە بۆ ئەوەی ڕێگەبە سووتەمەنییەکە بدات تاکو بەتەواوی کارلێک بکات بۆ بەرھەم ھێنانی دوانەئۆکسیدی کاربۆن و ئاو؛ و ھەروەھا ڕوودەدات کاتێ سووتانەکە بەخێرایی سارد دەکرێتەوە بەحەوزێکی گەرمی،
وەزیری بەرگری ڕووسیا "سێرگی شۆیگۆ" ڕایگەیاند کەوا ڕووسیا پێویستی بە ناردنی کەرەستە و ھێزی یەدەگی سەربازی ھەیە بۆ ئەنجامدانی گەڕی سەربازی لەگەڵ تورکیا لەسەر سنووری سووریا.
لەگەڵ نزیکبوونەوەی سەعاتی سفر لە کۆتایی ھاتنی ئاگربەستە ١٢٠ سەعاتییەکە کە لە ڕێگەی ئەمریکاوە ڕێککەوتنی لەسەر کرابوو،
بە گوتەی سەرۆکی تورکیا ڕەجەب تەییب ئەردۆغان «ئامانجی ئۆپەراسیۆنەکە بریتییە لە تێکشکاندنی ھێزی دیموکراتی سووریا» کەوا لەلایەن حکوومەتی تورکیاوە بە تیرۆرست لە قەڵەم دەدرێن بەھۆی پەیوەندیان بە ھێزەکانی پارتی کرێکاراکنی کوردستانوە،
سەرۆک دۆناڵد ترامپ ڕایگەیاند کەوا فەرمانی بە ھێشتنەوەی ٢٠٠ بۆ ٣٠٠ سەربازی ئەمریکی داوە بۆ پاراستنی کێڵگە نەوتییەکانی دێرزور.
ھێزەکانی سووریای دیموکرات لە ھیچ ناوچەیەکی ڕۆژھەڵاتی فوڕات نەکشایەوە سەرەڕایی تێپەڕبوونی ٣٧ سەعات لە ڕێککەوتنی تورکیا و ئەمریکا سەبارەت بە کشانەوەی ھەسەدە لەماوەی ١٢٠ سەعاتدا و دروستکردنی ناوچەی ئارام،
ھەردوولا یەکتریان بە پێشێلکردنی ئاگربەست تۆمەتبار دەکرد و ھەسەدە ڕایگەیان کەوا تورکیا ڕێگری کردووە لە کاروانی ھاوکاری مرۆیی بۆ شاری سەرێ کانی،
ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکەی تورکیا لە ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩دا کاتێ ھێزە ئاسمانییەکانی تورکیا بۆردوومانی ناوچە سنوورییەکانیان کرد دەستی پێکرد.
ھەروەھا وتی کە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا خیانەتی لە کورد کردووە بەوپێیەی کورد باشترین ھاوپەیمانی ئەمریکابوو لەم ساڵانەی دوایدا.
فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانی تورکیا بوو بە ئامانج و بارھەڵگرێکی یەپەگە کە چوار شەڕڤانی لەخۆگرتبوو لەلایەن ھێزەکانی تورکیا بوو بە ئامانج و ھەر چوار شەڕڤانەکە شەھیدبوون لە نزیک .
لەلایەن سوپای تورکیا و سوپای ئازادی سووریای پشتگیریکراوی تورکیا لە ناوچەکانی باکوور و ڕۆژئاوای سووریا—ناسراوە بە ڕۆژئاڤا—ناوچەی ئۆتۆنۆمی ھێزی دیموکراتی سووریان.
ڕۆژھەڵاتی فوڕات ھێمنی بەخۆیەوە بینی سەرەڕایی پێکدادانی بچووک لە شاری سەرێ کانی گەمارۆدراو لەلایەن ھێزە داگیرکەرەکانی سەر بە سووپای تورکیا.
چاوپێکەوتنێک لەنێوان سەرۆکی ڕووسیا ڤلادمیر پۆتین و سەرۆککۆماری تورکیا رەجەب تەیب ئەردۆغان بەڕێوەچوو لە شاری سووچی پاشان گەیشتنە ڕێککەوتن سەبارەت بە باروودۆخی سووریا.
لە ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ بەڕێوبەرایەتی خۆسەر ڕایگەیاند کەوا بەشار ئەسەد سەرۆکی سووریا ڕازیبووە بە ناردنی سووپا بۆ ناوچە سنورییەکانی باکووری سووریا بۆ وەستاندنی شەڕ.
بەپێی وتەی «بەڕێوەبەرایەتی خۆسەر» سووپای سووریا بۆ پاراستنی سەروەری خاکی سووریا گەڕاوەتەوە سەر سنوور و ئەرکی سووپا بەرگریکردنە لە سنوور و وڵات.
ھەر لە ھەمان ڕۆژدا کاروانێکی سەربازی دیکەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دەستیان بە کشانەوە کرد بەرەو عێراق لە ڕێگەی دەروازەی سنووری سیمالکا.
بەڵام بەھۆکاری ڕامیاری لەفەرمانگەی تۆماری لەدایکبوان داوا لەباوکی دەکەن مەناوێکی فارسی یان عەرەبی ھەڵبژێرێت باوکیشی ناوی فائقە لەناسنامەکەی تۆماردەکات،
یەکێکە لە ھەرە بەجەماوەرترین گۆرانیبێژانی ئێرانە کە توانیویەتی ھەوادارێکی زۆر لە ئێران و خۆرھەڵاتی ناوەڕاست و ئاسیای نزیک لەخۆی کۆبکاتەوە.
لە ساڵانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو لەسەردەمی پێش کودەتای ئیسلامی ئێران کاری کردووە و ناوبانگێکی زۆری ھەبووە «لەدوای شۆڕشی ئیسلامی ئێران و جێھێشتنی ئێران بەرەو ئەمریکا دووبارە ئەم نازناوە ھاتەوە ناو گۆڕەپانی ھونەری ئێران.
کورتکردنەوەی نینۆک بە شێوەیەکی بەردەوام بۆ دوورکەوتنەوە لە بریندارکردنی پێست هەروەها دوورکەوتنەوە لە گۆڕانی کت و پڕی پلەی گەرمی وە دوورکەوتنەوە لە کردنی چالاکی کە دەبێتە ھۆی ئارەقە کردن.
واتا دوای ئەوەی تیشکەکە بەر گەردیلەکە دەکەوێت بە شێوەی لاستیکی (وا دادەنرێت کە جگە لە بڕێکی زۆر کەم نەبێت تیشکەکە بە تەواوی ھەڵدەبەزێتەوە) ھەڵدەبەزێتەوە.
بەم شێوەیە چەندین تیشکی ئێکس کە لە لایەن چەندین گەردیلەوە بڵاو بونەتەوە بەیەک دەگەن و دیاردەی شەپۆلی دروست کەر و لەناوبەر دروست دەبێت.
بە کار ھێنانی ئەم تیشکە بۆ ناسینی پەیکەری بلووری لە لایەن فون لاوە دۆزرایەوە و لە لایەن ویلیام ھێنڕی بڕاگ و ویلیام لۆڕێنس بڕاگ بەکارھات.
لەم تەکنیکەدا تیشکی ئێکس لە ماددەیەک بەرھەم دێنن (بە شێوەیەکی گشتی شەپۆلی کورتی کە درێژیەکەی دەگاتە ١٬٥٤ ئەنگستڕۆم).
واکەر گوێی لە گۆرانییەک دەگرت لەلایەن دی جەی ئیتاڵی دەیڤد ویسڵ و پەیوەندی پێوەکرد بۆ زانینی ئەوەی چۆن مۆسیقا بەرھەم دێنێت.
تراکەکە سەرنجێکی زۆری بە دوای خۆیەوە ھێنا دوای ئەوەی بۆ دووەم جار بڵاوکرایەوە لەلایەن کۆمپانیای تۆمارکردنی "" لە ڕێکەوتی ١٩ی تشرینی دووەم.
واکەر گووتی کە کەی-٣٩١ و ئاھریکس ئیلھامبەخش بوون لە بەرھەمھێنانی تراکەکە و تراکەکانییان ھەڵبژێردرابوون لەلایەن کۆمپانیای تۆمارکردنەکە.
مادە کاراکە لە نێو لاشەی کارکردووی بزوێنەرەکە ئیش دروست دەکات لەکاتی گواستنەوەی گەرمی بۆ کەرەستە سارترەکە ھەتاوەکو دەگاتە دۆخێکی پلەی گەرمی نزمتر.
یەکێک لە سوودەکانی بزوێنەری گەرمی زۆربەی شێوەکانی گەرمی دەتوانرێ زۆر بە ئاسانی بگۆڕدرێت بە گەرمی بەھۆی چەندین پڕۆسەوە وەکو کارلێکی گەرمی دەر , مژینی ڕووناکی یان تەنۆلکەی پڕ لە وزە، لێکخشاندن، پەرشبوون،
بۆیە زۆربەی ھەوڵەکان بۆ بەرەو پێشبردنی چوستیەکانی داینەمیکە گەرمی بزوێنەرە جیاوازەکان جەخت بکەرە سەر بەرزکردنەوەی پلەی گەرمی سەرچاوەکە،
وەک ئەوەی لە بزوێنەری ستێرلینگدا ڕوودەدات چونکە ھیچ کەرەستەیەک ناتوانێت گەرمی بگوازێتەوە لەڕێی سووتاندنەوە لەو پلە گەرمیە زۆرەدا بەبیَ ئەوەی گەرمی لەدەست بچێت یاخود گرفت درووست ببێت کە پەیوەستە بە ھەڵوەشاندنەوەی گەرمی کەرەستەکە.
سەرچاوەی وزەی گەرمی لە دەرەوە بەرھەم دێت بۆ بزوێنەری ستێرلینگ نەک لەڕێی سووتاندنی ناوەکیەوە وەک ئەوەی لە بزوێنەری سووڕی ئۆتۆ یاخود دیزڵدا ھەیە.
ئەم جۆرەی بزوێنەرە خواستی زۆر لەسەرە وەکو بنچینەیەکی گرنگی یەکەی لێکدراوی مایکرۆی گەرمی و ھێزدا کە تێیدا زۆر باشە و سەلامەتترە بە بەراورد بە بزوێنەری ھەڵمی.
دواتر لەلایەن فلیمین جێکینەوە لە ساڵی ١٨٨٤ پێشنیار کرا کە ھەموو بزوێنەرە ھاوشێوەکان پێویستە بە بزوێنەری ستێرلینگ بانگ بکرێن.
لە ساڵانی ١٩٤٠ەکاندا کۆمپانیای فیلیپس بە دوای ناوێکی گونجاودا دەگەڕا بۆ جۆرە نوێیەکەی بزوێنەری ھەوایی کە تاکو ئەو کاتە بە شلەمەنی تاقی کرابۆیەوە نەک ھەوا،
گراھام واڵکەر سکاڵای دەکرد لەو ڕاستیەی کە زاراوەی وەکو بزوێنەری ھەوای گەرم لەبری بزوێنەری ستێرلینگ بەکاردەھات کە خۆی بە شێوەیەکی بەرفراوان و بەردەوام بەکاردەھات.
بۆ بەکارھێنانەکانی تر وەکو ھەلًدانی ئاو و گەشتی ئاسمانی و بەرھەمھێنانی کارەبا لە سەرچاوە زۆرەکانی وزەوە کە ناگونجێن لەگەڵ بزوێنەری سووتانی ناوەکی وەکو وزەی خۆر،
لەگەڵ ئەوەشدا بزوێنەری ستێرلینگ بە گشتی لە نرخدا ھاوشێوە نین وەک بزوێنەری ئۆتۆمبیل بەھۆی تێچووی زۆری ھەر یەکەیەکی وزە و کەمی چڕی ھێز و تێچووی زۆری کەرەستەوە.
بەرھەمھێنەرەوە یاخود دروستکەرەوە باس لە بەکارھێنانی جۆرێکی تایبەتی گۆڕەری گەرمی ناوەکی و ھەڵگری گەرمی دەکات کە بە بەرھەمھێنەرەوە ناسراوە.
سووڕی داخراو لێرەدا واتا سیستەمێکی داینامیکی گەرمییە کە تێیدا شلەکە بۆ ھەمیشە لە سیستەمەکەدا دەبێت و بەرھەمھێنەرەوە وەسفی بەکارھێنانی جۆرێکی تایبەتی ئاڵوگۆڕی گەرمی ناوەکی و ھەڵگری گەرمییە ناسراوە بە لەخۆگرتنی بەرھەمھێنەرەوە ئەو شتەیە کە بزوێنەری ستێرلینگ لە بزوێنەری ھەوای گەرمی داخراو جیادەکاتەوە.
بزوێنەری ستێرلینگ وەکو بزوێنەری سوتانی دەرەکی پۆڵێن دەکرێت چونکە ھەموو گوێزەرەوەکانی گەرمی بۆ و لە شلەکەوە لە ڕێی سنوورێکی ڕەقەوە ڕوو دەدات.
بزوێنەرەکە بە شێوەیەک درووست کراوە کە گازەکە لە بەشی فێنککەرەوەی بزوێنەرەکەدا بپەستێنرێتەوە و لە بەشی گەرمتردا زیادبکرێت لەڕێی گۆڕینی گەرمی بۆ کار.
گۆڕەری گەرمی بەرھەمھێنراوی ناوەکی توانای گەرمی بزوێنەری ستێرلینگ زیاد دەکات بە بەراورد بە بزوێنەری ھەوای گەرم کە ئەم تایبەتمەندیەی نییە.
ڕۆيشتنى لاڕ ناتوانرێت زياد بكرێت ئەگەر پلەى گەرميى دەروازەى پەرەكە زۆر بڵند نەبى تا قەرەبووى ڕۆيشتنى سەرەكى بچوكتر بكاتەوە.
ڕێژەى تێپەر ڕێژەى لاڕ لەمەكينەى تۆربينى ڕێژەيەكە لەنێوان ڕێژەى ڕۆيشتنى گشتيى بوارى لاڕ بۆ ڕێژەى ڕۆيشتنى چوونە ناو ناوكەكە.
كە لەگەل تێكرايى ڕێژەى كەبەيەكەوە ڕێژەى فشارى مەكينەى تۆربۆفان عادەتەن وا دەناسرێت بەگوێرەى گشتى وە پلەى گەرميى دەروازەى پەرەكە وە ڕێژەى فشارى هەوادار هۆكارى داڕژتنى وەرگرتراوە لە پێكهاتەكانى پانكەى تۆربينى بە پێى ئەوەى كە گرنگن.
ئەوە رێيان پێدەدات بۆ دەرچوون لەگەل مەكينەى تۆربينى لەسەر پلاندانان كە ئاڕاستەى كەم كردنەوە بەكارهێنانى سووتەمەنى دياريكراو نيشان دەدەن لەگەڵ زياد كردنى هەروەها دەتوانرێت دووبارە بكرێتەوە بۆ پێكهاتەكانى پانكە بەرزكەرەوە كە رۆيشتنى هەواى پانكە دوورە لە مەكينە وە ناڕواتە ناو ناوكى مەكينە.
هەروەها پرۆژەكى هاوبەشيان هەيە مەكينەى هەوايى نێودەولەتى لەگەڵ كۆپانياى هەوايى يابانى بۆ مەكينەكان وە تايبەتە بە مەكينەى ئێربەس .
ڕۆيشتنى لاڕ دەتوانێت تەنها زياد بكرێت ئەگەر پلەى گەرمى دەروازەى پەرەكە زۆر بڵند نيە تا قەرەبوو بكاتەوە بۆ بچووكترين ڕۆيشتنى سەرەكى.
وشەى تۆربۆفان كە بەشێكە لە تۆربينەكان يان پەروانە, بەشى تۆربينى ئاماژە بە مەكينەى تۆربينى گاز دەكات وزەى ميكانيكى لە سوتانەوە بەدەست دێنێت, وە پانكە, پانكەى رۆيشتنى هه وا كە وزەى ميكانيكى بەكاردەهێنێت له تۆربينى گازى كه هەوا خێرا دەكات بۆپشته وه بەم جۆرە،
لەو كاتەى مەكينەى تۆربۆجێت هەموو دەرهاتى مەكينە بەكار دەهێنێت بۆ بەرهەم هێنانى وزەى پاڵپێوەنان لە شێوەى گاز خێراييى-بەرزه ،
هەواى تۆربۆفان لاڕێى خێراييى-نزمى سارد بەرهەم دەهێنێت لەنێوان وە بەگشتى پاڵ پێوەنانى تەواو بەرهەمى هێنا لەلايەن سيستەمێكى تۆربۆفان
لە مەكينەى خولانەوەى سفرى گازەكان خێراتر دەكرێن كە پلەى گەرميان بڵندە وە فشاريان بڵندە لەرێگەى فراوانى سۆندەى پاڵپێوەنان و هەموو وزەى پاڵپێوەنانەكە بەرهەم دەهێنێت.
لەپاشان دەتوانين وادابنێين كە مەكينەى تۆربينى هەروەك مەكينەى خێرا بەكاردێت بۆ پالپێوەنانى پانكەى سۆنده, كە هەردووكيان بەشدارى دەكەم لە پاڵ پێوەنانەكە.
مەكينەكانى تۆربۆجێت سەرەتا زۆر كارا نەبوون بۆ بەفيرۆچوونى سوتەمەنى چونكە ڕێژەى فشار بە تێكرايى لەگەل پلەى گەرميى دەروازەى پەرەكە ئەو كاتە بەتوندى سنووردار بوون بەهۆى تەكنەلۆجيايى ئەو كات.
تواناى گاز دابەشدەكرێت لەنێوان بوارى هەواى جودا و ڕۆيشتنى گازيى تۆربينى بەناو سۆندەى تايبەت بە ڕێژەيێك كە دەگونجێت لەگەڵ كاركردنى فڕۆكە .
هەروەها سەيرى باشترين بكەين لەنێوان ڕۆيشتنى بارستەى گشتى و خێرايى هەروەها لەگەڵ پەروانە و ڕۆتۆڕى هەليكۆپتەر لەلايەن بەراورد كردنى ديسك بار كردنى توانا.
کە زۆرینە زوڵم دەکەن لەو ئازادیەی کەمینەکان بۆیان دەستەبەر کراوە لەلایەن دیموکراسیەتەوە وە ئەو مافەی ھەیانە بۆ گەیشتن بە ئاواتە ڕەواکانی خۆیان.
ھەندێک ڕەخنە و ھێرشیان دەکردە سەر بەھۆی زیاد لە پێویست ڕوونی دیدگای نووسەر و ھەندێکی دی ڕەخنەیان لێ دەگرت لەسەر ناڕوونیەکەی.
ئەم کارەی کە لە ساڵی ١٨٥٩ دا بڵاوکراوەتەوە پیشاندەری بنەمای ڕەوشتی گونجاوە لەسەر کۆمەڵگە و دەوڵەت لەلای جۆن ستیوارت.
میڵ دەیویست بێ ھیچ دەستکاریەک لە نووسینەکان دەقەکە وەک خۆی بڵاوبکاتەوە یەکسەر دوای گیان لە دەست دانی ھاوسەرەکەی وەک ڕێزلێنان و یادەوەریەک.
جۆن ستیوارت میڵ دەست دەکات بە کردنەوەی کتێبەکە بە گفتووگۆکردن لەسەر ملمڵانێی مێژووی نێوان دەسەڵات و ئازادی و ناوبردنی حکومەت بە داپلۆسێنەر کە پێیان وایە دەبێت دەست بگرن بەسەر ئازادی تاکەکانی کۆمەڵگەدا.
ھاوسەرەکەی میڵ کاریگەرییەکی زۆری ھەبوو لەسەر بیروڕاکانی کتێبەکەی دەربارەی ئازادی و بەشێکی گەورەی کتێبەکەی تەواوکرد دوای مردنی ھاوسەرەکەی و دوای ماوەیەکی کەم ھەستا بە چاپکردنی.
تاوەکو ڕۆژی ئەمرۆمان چاپێک لەم کتێبە پێشکەش دەکرێت بە سەرۆکی حیزبی دیموکراتی لیبراڵی بەڕیتانی وەک نیشانەیەکی پلەداری و ھەروەھا چاپێک پێشکەش دەکرێت بە سەرۆکی حیزبی ئازادڕەوەکان .
بیروڕاکانی ناو کتێبەکە وەک بنچینەیەکی سەرەکی بۆچۆنی سیاسی ئازادڕەوی دادەنرێت و لەیەکەمین چاپیەوە ھەتا ئێستا بەشێوەیەکی بەردەوام لێی چاپ دەکرێت.
بیردۆزی تێکەڵ بوون بریتییە لە وەرگرتنی نموونەیەکی بۆماوەکان ی سەر بە کۆمەڵەیەک کە ئەگەری ھەیە سەرچاوەکەیان ھەمان بنەچەی ھاوبەش بێت.
نموونەکە لە ڕابردوو دەڕوانێت و ھەوڵ دەدات بۆماوەکان جیاوازەکان بگەرێنێتەوە سەر ھەمان وێنە ی باوانەکە بەپێی چەند ڕێکارێکی ھەڕەمەکی دیاردەی تێکەڵابوون.
کاتی چاوەڕوانکراو لە نێوان دیاردە سەرکەوتووەکانی تێکەڵاوبوون بە شێوەیەکی دووجایی زیاد دەکات ھەتا زیاتر بەرەو ڕابردوو بگەرێتەوە بەڵام ئەم نەخشەیە زۆر ورد نییە و گۆرانێکی فراوانی تێدایە و ئەم گۆرانەش سەرچاوە دەگرێت لە گواستنەوەی بۆماوەیەک لە وەچەیەکەوە بۆ ئەوەی دواتر بەشێوازێکی ھەڕەمەکی و بازدانی دووبارەبۆوەی ھەڕمەکی لەنێوانبۆماوەکان دا.
ئەگەری تێکەڵاوبوونی دوو ھێلی بۆماوەیی ڕاستەوخۆ لە وەچەیەکی داھاتوودا دەگەرێتەوە بۆ ئەوەی کە ھەردووکیان ھاوبەشن لە ھەبوونی ھەمان یی باوانیان.
لە کۆمەڵەیەکی دانیشتوانی قەبارە چالاکی جێگیر بە دەردەبڕێت لە ھەر بۆماوەیەک دا و لە وەچەی پێشوودا بڕی ھەیە بۆ «باوانی چاوەڕوانکراو».
ئەگەری ئەوەی دوو بۆماوەی جیاواز لە ھەمان باوانەوە سەرچاوە بگرن بە دەستەواژەی دەردەبڕدرێت و ئەگەری ئەوەی کە تێکەڵاونەبن بە دەستەواژەی دەردەبڕدرێت.
بیردۆزی بیرکارییانەی تێکەڵاوبوون بە سەربەخۆیانە لە نێوان چەند کۆمەڵەیەک دا پەرەیپێسەندرا لە سەرەتای ساڵانی ١٩٨٠کان دا وەک درێژکردنەوە و فراوان کردنێکی سروشتییانەی بیردۆز و نموونەی شێوازی ژمارەی بۆماوەیی،
ھەرچەندە کارپێکردنی بیردۆزەکە ھێشتا لە قۆناغەکانی سەرەتادایە بەڵام یەکێک لە سوودەکانی بیردۆزی تێکەڵاوبوون وێنەکردنی نەخشەسازی نەخۆشییەکانە کە وردە وردە بەچاوێکی بەنرختر تەماشادەکرێت و لە ئێستادا چەند لێکۆڵەرێک ھەن خەریکی بەرەوپێشبردنی لۆگاریتمەکانن بەشێوەیەکی چالاکانە بەمەبەستی ھەڵسەندگاندنی زانیارییە بۆماوەییەکانی مرۆڤ لەڕێی بیردۆزی تێکەڵاوبوونەوە.
دواتر دەست دەکرێت بە گەڕاندنەوە بۆ دواوە بۆ کاتێک کە بنەچەی ئەم بۆماوانە بۆ یەکەم جار لە بنەچە ھاوبەشەکەیان جیابوونەتەوە.
نموونەکە دەکرێت بەکاربێت بەمەبەستی بەرھەمھێنانی چەندەھا بیردۆزی زانستی بۆماوەزانی و دواتر بەراوردکردنی زانیارییە چاودێریکراوەکانی ئەم یە بۆ تاقیکردنەوەی گریمانەکانی مێژووی دێموگرافیا ی کۆمەڵەیەک.
کە بازاڕی سەرەکی دروسکردنی کارەبا بوون لە بزوێنەری گرایفن ئەو شوێنەی کە ئەوان ناوبانگیان لیوە دەرکرد بۆ بەڕێوە بردنی ڕووناکەی بۆ ماوەیەکی درێژ مانەوە بە ئاسوودەی و بەبێ بوونی ھیچ کێشەیەک،
دواتر لە ناکاو توانای ئەوەیان دەبێ کە دەست بگرن بە سەر داواکارییەکی زۆر بۆ توانا؛ و ئەو دروسکردنە گەورەیە گونجاو نەبوو لە بەکارھێنانی مۆبایل بەڵام توانای ئەوەیان ھەبوو کە ڕۆنێکی خەست و ھەرزان لە نرخ بسووتێنن،
کە بنەمای سەرەکی بۆ "گرایفنی سادە "کە دەرچوێکی گەرم بوو کە ھەڵمێکی دەرەکی لە خۆ دەگرت بۆ ئەو سووتەمەنییەی کە دەردەدرا؛ و پلەی گەرمییەکە بە نەگۆڕی دەمێنێتەوە لە دەوروبەری ٥٥٠ پلەی فەھرەنھایەت یان ٢٨٨پلەی سیلیزی.
کە دەتوانن بەپێی پێویست و بە شێوەیەکی فیزیایی ئەو سووتەمەنییە بکەن بە ھەڵم یاخوود بیسوتێنن بەڵام ناتوانن بە شێوەیەکی کیمییای تێکی بشکێنن ئەم پاڵاوتنە تێکشاندنە پشگیری دەکرا لەسەر بەکارھێنانی ڕۆنی خەست کە ئەو قەتران و قیرە بەکارنەھاتوانە جیا دەکرێنەوە بە گەرمکردنیان بۆ پلەیەکی گەرمی بەرز یان کە بەھەڵم دەکران.
مەکینەکە وا دەر دەکەوێت کە بە ڕێژەی٤٠٪ کەمکردنەوە لە بەکارھێنانی سووتەمەنی و کەمکردنەوەی بەرچاو لە پیس بوونی ھەوا نیشاندەدات.
مەکینەیێکی گۆڕراوێک نیشان دەدات ٦٥٪ کەمکردنەوە لە پیس بوونی تاکە ئۆکسایدی کاربۆن کاتێک بەراوردی کرد بە مەکینەی چوار-لێدان کە دۆزرایەوە.
ژووری سووتان و ژووری گەرمکردنی ھەوا لە سەرووی ھەر سلندەرێک؛ و لە ژووری سووتانەکە ھەوایەکە بارگە وەردەگرێ بە گەرمکردنی ھەوا لەناو سلدەرەکە و سووتانی سووتەمەنییەکە ڕوودەدات بە قەبارەیاکی جێگیر لە ناو ژووری جێگیر دەبێ،
و پستنەکان لەوانەیە جیاواز بن لە ھەرتاکە سلندەرێک و یان لەوانەیە بکەونە ناو ھەرسلندەرێکی جیاواز و ھەمیشە یەک سلندەر دوو ھەنگاو دروست دەکا لەکاتێکدا کە ئەوانی تر چوارھەنگاو دروست دەکەن لە ھەر خولێکی تەواو و پستنی دووەم لەوانەیە بەکاربێ بۆ شوێن گۆڕینی میکانیزمی زمانەیەک لە بزوێنەرێکی ئاسایی،
کە بەکاردێ بۆ کەمکردنەوەی ئاڵۆزییەکانی میکانیک یان زیادکردنی ڕێژەی پەستاوتن بە لابردنی خاڵی ڕووناکی و ئەمەش پێچەوانەی سنووری پەستاوتنە؛ و پستنی دووەم بەکاردێ بۆ زیادکردنی ڕێژەی تەقینەوەکە و جیاکردنەوەی لە ڕێژەی پەستاوتن.
ئەو بزوێنەرە دەست بەسەر بە فیرۆچوونی گەرمی دادەگرێ لە بزوێنەری چوارھەنگاو ھەروەھا بەکاردێ بۆ زیادکردنی توانا لەگەڵ ھەنگاوی دەرچوونی گازەکە بەو پستنەی کە دەکەوێتە ناو سلندەرەکە و ھەوڵ دان بۆ باشترکردنی توانای سوتەمەنییەکە؛ و ئەو پستنانەی کە دەکەونە ناو بزوێنەری جۆری شەش ھەنگاو دەچنە سەرەوەی لولەکە دواتر دێنە خوارە بۆ ماوەی سێ جار لە ھەر پریشکاندی سوتەمەنییەک؛ و ئەو دیزاینکردنە بە کار دێ بۆ ھەڵم یان ھەوا،
بزوێنەری شەش ھەنگاو ئەم بەشەیان کاری پێدەکرێ بۆ ژمارەیەک بزوێنەری سووتانی ناوەکی جێگیر وا دیزاین دەکرێ کە ھان بدرێ بۆ باشترکردنی بزوێنەرە کۆنە چوارھەنگاوەکان لەگەڵ دوو ھەنگاوەکان.
و ئاڵۆزییە میکانیکییەکان کەم بکاتەوە لەکەڵ دەر دراوەکان و ئەو بزوێنەرە دابەش دەکرێ بۆ دوو گرووپی سەرەکی لەسەر ژمارەی پستنەکان کە ھاوبەشی پێ دەکەن بۆ شەش ھەنگاوەکان.
کە لەدووەم شلەیەکی نەتەقێنەر دەخرێتە ناو ژووری سووتانەکە و ئەو گەرمییەی کە ماوە لە ناو ژووری سووتانەکە کە دەبێتە ھۆی تەقاندنەوە بۆ دووەم لێدانێ توانا کە لەدوای لێدانی دەرچوونی گازەکان.
پیسبوون بە رێژەیەکی دیاریکراو کە رێژەیەکی رێگە پێداروە بۆ ئۆتۆمۆبێلی جیاوازی وجۆراو جۆر کۆنترۆڵی بکەین بە تەکنەلۆژیایەکی دیاریکراو وە ھەروەھا مادەی پیسبوون کە ستانداردەو دیاری کراو بۆ رێژەیەکی ئۆکسید بۆ نایترۆجین وەھەروەھا ئۆکسیدی سۆلیتر بە شێوەیەکی تەکنیکی دیاری کراوە بۆ پارێزگاری کردن لە ماڵی سەوز کەوا کاربۆن دایۆکساید لە ئەمریکادا بۆ ھەر کاربۆن دایۆکسایدێک وە ھەروەھا لە شوێنی تریش.
ستانداردی پیسبوون بە شێوەیەکی یاسایی رێگەی پێدراو لە لایەن دەوڵەتانەوە بۆ پیسبوونی ھەوا کەوا دەردەدرێتە چینی ستانداردی پیسبوون دانراوە بۆ ئەوەی رێژەیەکی رێگەی پێدراو وە دیاری کراو بۆ پیسبوونی ھەوا کەوا بە رێژەیەکی دیاری کراو بێت لە چەندین سەرچاوەی دیاری کراو لە کاتی جیاوازدا ئەمەش دیاری دەکرێت وە دیاری کراوە بۆ ئەوەی ژیانی مرۆڤایەتی بپارێزرێت.
لە کەنەدا وە بە پێی یاسای پاراستنی ژینگە لە کەنەدا لە ساڵی ١٩٩٩ بە شێوەیەکی رێگەی پێداروە دەسەڵات رێگەی داوە کەوا ئۆتۆمۆبێل و بزوێنەرەکان بە شێوەیەک بن کەوا ژینگە کەنەدا بپارێزن ئەو رێکخستنەش بۆ ژینگە وەکو ئەمریکا وایە کەوا بۆ ئۆتۆمۆبێلی بچوک جێبەجێ دەکرێت وە لەسەر ئۆتۆمۆبێلی گەورە و بار ھەڵگر وپیکەب و لۆری و وەھەروەھا مانتۆر.
چەندین ستانداردەکانی پیسبوون سەرچاوەی سەرەکییان ئۆتۆمۆبێل وە بەشێکی تریشیان کارگەکانە وە لەگەڵ سەرچاوەی وزەی ناوەکی وەھەروەھا بزوێنەری گاز کە بەشێکیترە لە سەرچاوەی پیسبوونی ژینگە.
لێکۆڵینەوەیەکی ساڵی ١٩٩٣ پێشنیاری دەکرد کە گورگەکانی باکووری ئەمریکا خەسڵەتەکانی کەلەسەریان زیاتر ھاوشێوە و لێکچووی گورگی بچووکن وەک لە گورگەکانی ئەوراسیا .
لێکۆڵینەوەیەکی جینۆمی ناوکە ترشی ڕایبۆزی کەم ئۆکسجین لە ساڵی ٢٠١٦ دا پێشنیاری دەکرد کە کە ھەموو گورگەکانی باکووری ئەمریکا و گورگە بچووکەکان لە ھەمان بنەچەی ھاوبەشەوە جیابوونەتەوە نزیکەی ٦–١١٧ ھەزار ساڵ لەمەوبەر.
ھەروەھا لێکۆڵینەوەکە ئاماژەشی دەکرد کە تێکڕای گورگەکانی باکووری ئەمریکا خاوەنی بەشێکی بەرچاون لە بنەچەی گورگی بچووک و ھەموو گورگە بچووکەکانیش تا ڕادەیەک خاوەنی بنەچەی گورگن و گورگی سوور و گورگی ڕۆژھەڵاتی تێکەڵەیەکن لە بەش و ڕێژەی جیاوازی بنەچەی گورگی خۆڵەمێشی و گورگی بچووک.
ئەم بوونە بەردەوامە پێچەوانەی ھەڵسەنگاندنە جینۆمەکانە کە پێشنیار دەکەن ھەموو جۆرە نوێیەکانی گورگ و سەگەکان لە یەک بنەچەی ھاوبەشی گورگەوە سەرچاوەیان گرتبێت کە لە ٢٠ ھەزار ساڵی ڕابردوودا لە ژیان دا بوون.
ھەروەھا ئەم ھەڵسەنگاندنانە پیشاندەری دیاردەیەکەی کەمبوونەوەی لە ناکاوی ژمارەی گورگەکانن لە کۆمەڵەکان دا و دواتر بنەچەکەیان دووچاری بەرکەوتنی تیشکدانەوەیەکی ھەڕەمەکی خێرابوون و ھەرچەندە سەرچاوەی جیۆگرافی ئەم تیشکدانەوەیە نەزانراوە تا ئێستا بەڵام ئەم دۆزینەوانە ئاماژە پێکەری ئەوەن کە کۆمەڵە ڕەسەنەکانی گورگەکان لەناوچوون و جێیان گیراوەتەوە لەلایەن جۆرێکی نوێی گورگەوە.
مرۆڤ بووەتە ھۆی ئازاردانی گورگەکان بەھۆی سنوردارکردنی نیشینگەکانیان و ئەمە بووەتە ھۆی کەم بوونەوەیەکی بەرچاو لە ژمارە و قەبارەی کۆمەڵەکانیان لە دوو سەدەی ڕابردوودا.
بەھۆی تەسک بوونەوەی ناوچەکانی نیشنگەی گورگەکان و تێکەڵ بوونیان لەگەڵ نیشنگەی جۆرە نزیکەکانی وەک سەگ و گورگی بچووکتر و ئەمەش بووەتە ھۆی ڕوودانی چەندین دیاردەی تێکەڵبوون لەگەڵ جۆرەکانی دیکەدا.
دووبارە سەرھەڵدانەوەی جینۆمەکانی دی) بوونەتە ئاستەنگ لەبەردەم ئاشکرکردنی مێژووی دابەشبوونی جیۆگرافی گورگەکان و کارەکەی سەختتر کردووە.
پەرەسەندنی گورگ لە سەردەمێک بووە کە مێژووەکەی دەگەرێتەوە بۆ ٣٠٠ ھەزار ساڵ لەمەوبەر و گورگی خۆڵەمێشی یەکێکە لەو جۆرە ئاژەڵانەی بەشێوەیەکی یەکجار زۆر دەتوانێت خۆی بوگنجێنێت و توانای ھەیە لە چەند ژنگەیەک دا بژی و بەشێوەیەکی بەرچاو و فراوان لە نیمچە گۆی باکووری زەوی دا بڵاوبوونەتەوە.
لێکۆڵینەوەکان دەربارەی گورگە خۆڵەمێشییە نوێیەکان چەند کۆمەڵە لاوەکییەکەی دەگمەنیان دیاریکردووە کە لە مەودایەکت نزیک لە یەکدی دەژین.
تۆمارە بە بەردبووەکانی ئاژەڵە بربڕەدارە دێرینەکان پێکھاتووە لە بەشە دەگمەنەکان کە زۆرجار کارێکی ئەستەمە بتوانرێت ماددەی بۆماوەیی تێدا بەدەستبھێنرێت.
لێکۆڵینەوەکان سنووردارن بە بەکارھێنانی ھەڵسەنگاندنە پێھاتەیییەکان بەڵام خەمڵاندنی جۆرە جیاوازەکان و پەیوەندییەکانی بوونی ھەبووە لە نێوان نموونەکان دا لە کات و شوێنەکان دا.
ھەندێک لە چاودێریکردنەکان جێی مشتومڕە لە نێوان لێکۆڵەرەکان دا کە زۆرجار ھاوڕا نیین و گریمانەکان لەلایەن ھەندێک نووسەر و زاناوە پەسەند دەکرێت و لەلایەن ھەندێکی تریان پەسەند ناکرێت.
لەو كاتەوە تا ئێستا ناوەندی پێنی كورد هەر سێ ساڵ جارێك كۆنگرەی خۆی دەبەستێت و دەستەیەكی نوێ هەڵدەبژێرێ بۆ ئەنجامدانی كارەكانی،
دەبێ ئەندامانی پێن كارتێكەریی خۆیان بەردەوام بۆ ئەوە بەكار بێنن كە لە ئاستی نێونەتەوەییدا بە نیازی باش و رێزگرتنی یەكتری بەهێز بێت.
لە هەموو كاتێكدا –بە تایبەتی لە كاتی شەڕ- بەرهەمە هونەرییەكان– وەكو میراتی هەرە بەهاداری مرۆڤایەتی- دەبێ لە بەرانبەر هێرشە نەتەوەیی و سیاسییەكان بپارێزرێن.
ئەمە بە مەرجی سەرەکی دادەنرێت وەک پاساو بۆ بەکارھێنانی ھەر جۆرێک لە جۆرەکانی خۆپاراستن بەڵام سەرنجێکی گرنگ ھەیە لەم مەرجەدا کە لە چەند بارێک دا بە خۆپاراستن ھەژمارناکرێت.
مافی خۆپاراستن ڕەوا نییە لە ڕووبەروبوونەوەی ئەفسەرانی یاسایی لە کاتی ئەنجامدانی ئەرکەکانیان تەنھا لە کاتی لادانیان لە یاسا کە کردەکانیان بە تاوان و سەرپێچی دابنرێت.
مافی خۆپاراستن ڕەوا و یاساییە کاتێک کەسی ھێرشکەر ھەڵدەستێت بەسوودوەرگرتن و قۆستنەوەی پاساوێکی یاسایی بۆ کردەی ھێرش و دەستدرێژییەکە.
بۆ نموونە بەکارھێنانی ھێز و دەستدرێژی لەلایەن پیاوەوە بۆ سەر ھاوسەرەکەی ئەوا ئافرەتەکە مافی خۆپاراستنی ھەیە سەرەڕای ھاوسەرگیریان بەپێی یاسا.
دەکرێت مرۆڤ باوەڕی بە بوونی مەترسییەک ھەبێت بۆیە پەنا بۆ خۆپاراستن بەرێت بەڵام دواتر ڕوون ببێتەوە کە مەترسییەکە درووست نەبووە و تەنھا خەیاڵی بووە.
بەشێوەیەکی گشتی کەسی خۆپارێز دەبێت باوەڕ و بۆچوونێکی ژیرانەی ھەبێت کە کەسی سێیەم لە پێگەیەکدان مافی بەکارھێنانی ھێزی خۆپاراستنیان ھەیە.
لە کاتی ڕوودانی شەڕ و ناکۆکییەک لەنێوان دوو کەس دا ئەگەر ھەیە کەسێکی بێ ئاگا پارێزگاری لە ھێرشکەرەکە بکات و لە زۆرێک لە دەسەڵاتە دادوەرییەکان دا،
کەسێک کە دەبێتە ھۆکاری زیانی جەستەیی و بریندار بوون لە کاتی پارێزگاری کردن لە یەکێکی دی دەکرێت دووچاری تۆمەتی تاوانکاری و مەدەنیی ببێتەوە ئەگەر سەلمێندرا کە بەکارھێنانی ھێزەکە لەو بارودۆخەدا ناپێویست و زیادەرۆ بووە.
مافی خۆپاراستن مافێکی ڕەوای خەڵکییە لە بەکارھێنانی ھێزێکی شیاو و بەجێ یان ھێزێکی خۆپارێزەرانە بەمەبەستی پارێزگاریکردن لە ژیانی خۆی یان ژیانی کەسانی دی.
ئەگەر کەسی خۆپارێز ھەستێت بە بەکارھێنانی ھێزێکی خۆپارێزەرانە بەرانبەر بە ھەوڵێکی مەترسیدار یان ھێرشێکی کوشندە کە لەلایەن یەکێکی دیەوە دەکرێتە سەری ئەوا کەسی خۆپارێز کردەکەی بە «پاساوێکی ڕەوای خۆپارێزەرانە» مامەڵەی لەگەڵ دا دەکرێت.
ھێزی بەرکارھێنراو دەبێت ھاوتا بێت لەگەڵ قەبارەی کەسی ھێرشکەر و نابێت ھێزەکە لە ڕادەبەدەر بێت بە بەراورد بە کەسی ھێرشکەر.
خێزان و ماڵ)ەکەی دووچاری دەستێوەردانی بێ ھۆکار و ھەڕەمەکی ببێتەوە بەھەمان شێوە نابێت بە ھیچ ھۆکار و پاساوێک ھێرش بکرێتە سەر شکۆ و ناوبانگی.
بەشێوەیەکی بەردەوام هەمیشە لەبەرەو پێش چووندابووە کەبۆتە هۆی بچووبوونەوەی قەبارەی گاز تۆرباینەکە هەروەها پێشکەوتنێکی تری بەهۆی دیزاینی کۆمپیوتەرەوە بووە هەروەها جۆرێکی تری بەهۆی ئەو مادانە بووە کە بەرگەی پلەی گەرمی زیاتر دەگرن هەروەها سودێکی تری تەکنەلۆژیا زیاتر کردنی چووستی سوتێنەرو باشترکردنی ساردکردنەوەی بەشەکانی مەکینە
بۆ یەکەم جار لە ئەمریکا لەساڵی ١٩٥٥ لەلایەن کۆمپانیای فریستۆنتایەر و رووبەر کۆمپانیای رووبەر بەکاردەهات کە خێرایەکەت دەگەیشتە ١٧٠ کیلۆمەتر لە کاژێرێک و لە هێلی گواستنەوە تۆربانی بچووک بەکاردێت لە ساڵی ١٩٩٩ لە نیوزلەندا لەسەر ٣٠ هێلی گواستنەوە تاقیکرایەوە.
مەکینەی هاندەر جۆرێکی دیاریکراوی گاز تۆرباین کەوا ووزە بەرهەم دەهێنێت لە گازی بەسەرچوو هەروەها پانکە زۆر لەو جۆرەیان بەکاردێت بۆ بەرهەم هێنانی ووزە بۆیە هەندێک جار پێیان دەوترێت پانکەی تەووژم دار و هەندێک جار لە موشەکش بەکاردێت
مەکینەی تۆربۆشافت بەکاردێت بۆ وەگەرخستنی شەمەندەفەر و لە هەلیکۆپتەرەکە مۆدێرنەکانش بە کاردێت و خێرایان زۆرە و دوو شەفتی هەیە یەکیان پەستێنەرەکە هەڵدەگرێت ئەوی تریان تۆڕباینەکە هەڵدەگرێت
تۆربانی گازی هەوادار بەکاردێت لە دروستکردنی ووزەی کارەبایی چونکە دەتواندرێت بکوژرێتەوە و دەتواندرێت ئەو پەستانەی لەسەریەتی کەم و زیاد بکرێت و بەکاردێت لە پیشەسازی دەریاوانی بۆ کەم کردنەوەی کێش گاز تۆرباین :
تۆربانی گازی هەوادار بەکاردێت لە دروستکردنی ووزەی کارەبایی چونکە دەتواندرێت بکوژرێتەوە و دەتواندرێت ئەو پەستانەی لەسەریەتی کەم و زیاد بکرێت و بەکاردێت لە پیشەسازی دەریاوانی بۆ کەم کردنەوەی کێش.
یەکەی توانای یاریدەر ئەوانە تۆڕباینی گازی بچووکن بۆ بەرهەمهێنانی ووزە بۆ مەکینەی گەورە جوڵاوەکان وەکو باڵای فرۆکە کەوا لە ئەنجامدا هەوای پەستێنەر دەگۆرن بۆ هەوا گۆڕکێ
ئەم جۆرەیان تۆربانی تۆرباین کە بەدیارکەوت کەمۆدێرنی کە ووزەی ٢٨٣ کیلۆوات بەکاردەهات بەخێرای ٣٦٥ کیلۆمەتر لە کاژێرێک.