polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
گۆڵد پاڵپێوە دەندرێت بۆ چەندەھا زنجیرەی بارودۆخ کە تاقییان دەکاتەوە لە دڵسۆزی بۆ ڕەگەزنامەکەی و بەئاگایی لە گرووپە جووەکە.
٢٩٢٦ تەلەفۆن کە ھاوبەشگەی پەیوەندیەکانی پریپیات سەرپەرشتی دەکرد جگە لە ١٩٥٠ پەلەک کە کارمەندانی وێستگەی ووزەی چیرنۆبڵ بەکاریان دەھێنا.
لەبنەڕەت دا شوێنی ئەم شارە بە دووڕی ٢٥ کم لە ناوەندی شاری کیڤ دیاری کرا بەڵام لەسەر داواکاری ئەکەدیمیای ئۆکراینی بۆ زانست بۆ شوێنی ئێستای گوازراوەتەوە کە ١٠٠ کم لەناوەندی کیڤ دوورە،
ئەم شارە لەکاتی ئێستا دا لەلایان وەزارەتی فڕیاگوزاری لەناکاوی ئۆکراینی سەرپەرشتی دەکرێت بەتەواوی شارەکەو ناوچە کانی دەوروبەری .
یەکێک لەوێنە ھەرە ناواز و سەرنج ڕاکێشانی شارەکە وێنەی چەرخ و فەلەکەکەی پریپیاتە کە چەندین ساڵە بەکارنەھێنراوە و وەک خۆی ماوەتەوە ،
دەستکاریکردنی دەوا زەروورییەکانی ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی پێڕستێکە لە لایەن ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی بۆ تۆمار کردنی ئەو دەوایانەی کە پێویستە هەموو کاتێک لە هەموو وڵاتێکدا ببێت،
تەرخانکردنی سەرچاوە سروشتییەکان دەتوانێت لە ناوەندی زۆرێک لە ڕووبەڕووبوونەوەی ئابووری و سیاسیدا بێت لە ناوخۆ و چ لە نێوان وڵاتان.
ئامانجەکانی گەشەپێدانی بەردەوام و ئەجێنداکانی تری گەشەپێدانی نێودەوڵەتی زۆرجار سەرنجیان لەسەر دروستکردنی دەرهێنانی سەرچاوەی بەردەوامترە،
یان لەوانەیە لەلایەن پیشەسازییە دەرهێنەرەکانەوە بگۆڕدرێت بۆ فۆرمێکی بەسوود لە ڕووی ئابوورییەوە کە دەبێت پرۆسێس بکرێت بۆ بەدەستهێنانی سەرچاوەکە وەک کانزا،
بەعشیقە لەلایەن حکومەتی فیدراڵی عێراقەوە کۆنترۆڵکراوە بەڵام لەدوای ڕووخانی سەددام حسێن لە ساڵی ٢٠٠٣ەوە ھەرێمی کوردستان داوای دەکات.
و ڕێکخراوەکانی تری مافی مرۆڤ خەڵکی شارۆچکەکە ناچارن و ھەڕەشەی توندوتیژییان لە سەرە نابێت دەنگبدەن بەوەی شارۆچکەکە بچێتە سەر ھەرێمی کوردستان.
ئەمەش بەو ڕاستییە بەھێزتر دەبێت کە زۆرینەی ئەو گۆڕستانانەی لێرە ئامادەن تایبەتن بە ئەندامانی نەوەی دووەمی بنەماڵەی شەمسانی،
سەرکردەیەکی سەدەی ١٧ی ئێزدی بووە پارێزگاری مووسڵ و لە داستانەکانی ئێزدیدا باسی لێوە کراوە و چیرۆکەکان تا ئەمڕۆ بۆ دەستکەوتە سەربازییە قارەمانەکانی لە دژی ھۆزە موسڵمانە دوژمنکارەکانی دراوسێ.
بەعشیقەی بە گوندێک وەسف کردووە لە جەرگەی نەینەوا لە ڕۆژھەڵاتی ڕووباری دیجلە کە بە دار زەیتونەکانی و زۆرینەی دانیشتوانی مەسیحی ناسراوە.
لە سەرەتای نیوەی یەکەمی سەدەی ڕابوردودا چەند خانەوادەیەک وەک ( ماڵی حەمە ساڵح باوەیس خاڵۆی کاک کمال محمد کریم و ماڵی باوکی حاجی احمد محمود وەیسە)لە گوندی خێڵی حەمەوە ماڵیان ئەگوێزنەوە و لەسەر گردەکەی شەشک و دەور و بەری چەند خانویەک دروست ئەکەن و تیا نیشتەجێ ئەبن و ماوەی چەند ساڵێک لەوێ ئەمێننەوە دواتر شەڕێک لەو دەورو بەرە ڕووئەدات بەو ھۆیەوە ماڵەکانی سەرگردەکە ئەگوێزنەوە بۆ شوێنی ئێستەی کە کە ماڵی شێخ حسین و یەک دوو ماڵی تری لێبوە ژمارەی خێزانەکان ئەبێتە خانەوادە ،
بیر لەوە ئەکەنەوە ناوێک بۆ گوندەکەیان بدۆزنەوە کە ژمارەیان شەش خێزان بووە لەبەر ئەوە بەتێکڕای دەنگ ناوی ئەبێتە دواتر ئەگۆڕێ بۆ شەشکی خواروو ( بەرواری ئەم گواستنەوە لە گردەکەوە بۆ ناو دێ وەکوو بەڕێزێک پێی ڕاگەیاندم کە کاتێ خاڵۆ حاجی احمد محمود وەیسە لەدایک ئەبێت لە ساڵی ١٩٣٦ز ماڵیان لەسەر گردەکەبووە لە دوای ئەو بەروارە بەچەند ساڵێک ئەگوێزنەوە بۆ ناو ئاوایی ،
بە پێی ووتەی بەڕێزێکی شەشکی لە کاتی جەنگی جیھانی یەکەمدا ز گوندەکەیان ئاوەدان بووە و ئاواییەکەیان کەوتوەتە بەر شاڵاوی ئەو شەڕە بەو ھۆیەوە خانەوادەیەک کە سەرۆک خێزانەکەی ناوی بووە بە خۆیی و ماڵ و منداڵیەوە زیندە بەچاڵ ئەکرێت لەلایەن داگیرکەرانەوە .
گوندی شەشک کەوتووەتە ناوجەرگەی دەشتی شارەزورەوە( دەشتی شارەزور دوھەم شوێنە لە جیھاندا دوای دەشتی ولایەتی کالیفۆرنیای ئەمەریکی لە ڕوی بە پیتی خاکەکەیەوە) بەو ھۆیەوە دانیشتوان سەرقاڵی کشتوکاڵن .
گوندی شەشکی خواروو بەھۆی دوری لە جادەی سەرەکیەوە و داپۆشینی بە سەوزایی و دار و درەخت لە شۆڕشەکانی کورد و لەبۆ پێشمەرگە و سەربازە ھەڵاتووەکان بوبووە پەناگەیەک بۆیان کە خۆیان تیا ئەپاراست .
دێی شەشک ڕۆڵی کەمتر نەبووە لە شوێنەکانی تر لە شۆڕشەکانی کورددا لە ڕوی خەبات و تێکۆشان و خزمەتکردنی ھێزی پێشمەرگەی کوردستاندا ھەر بۆیە پۆلێک لە ڕۆڵەکانی کردووەتە قوربانی خاک و نیشتیمانی .
ساڵی١٧٣٤ نەجەف قولی وەک سەردەستەی چەکداران چووە خزمەتی نادرشای ئەفشار و لە داگیرکردنی هیند لەگەڵی بوو و نازناوی بە ئەمیر ئەلئومەرای پێ بەخشرا و بووەوە بە میری خۆی.
کە لە ١٧٦٣ تا کاتی مەرگی لە ١٧٨٦ وەک بەهێزترین میری دونبەلی و ڕکەبەری ئاغا موحەمەد خان بۆ سەرۆکایەتی وڵاتی عەجەم بوو .
لە سەردەمی شا عەبباسی یەکەم ئەم بنەماڵە میرنشینەکەیان بۆ چورس و خۆی پەرە پێدا و هەندێکجار بۆ دەسەڵاتی زۆرتر شەڕیان دەکرد.
ئێلیمینتری لینوکسێکە کە نەرمەکالای فرەی تێدا نابینیت ھەر چەند کە دەتوانیت لە ناوەندی نەرمەکالای ئوبونتو بۆ دابەزاندنی نەرمەکالا پێویستیەکان سوود وەر بگریت.
دانیێل فۆرێ بونیاتنەری ئێلێمێنتری دەڵێت کە ئەم پرۆژە بۆ رکابەری لەگەڵ دابەشکراوەکانی دیکەی لینوکس و سەرچاوەکراوە نییە بەڵکوو مەبەست گەشەپێدانی ئەم سیستەمی کارپێکردنەیە.
لە ڕێکەوتی ٧ گەلاوێژی ٢٠١٣ کاتژێرێکی مەودایی بۆ بڵاوکردنی وشانی کۆتایی لۆنا لە پەڕەی فەرمی ئەم گنو/لینوکسە تا ١٠ گلاوێژ ٢٠١٣ دەرکەوت.
بەڵام لە کوردستاندا بەزۆری لاشەی بووکەبەفرینە یەک پارچە بەفرە و بە کەڵەکەکردی بەفر لەسەریەک و ڕاستکردن و شێوەپێدانی بووکەبەفرەکە دروست دەکرێت.
ئەم کەسە مەبەستی نیە لە دەستکەوتنی زێڕ بۆ دۆزینەوەی ئەلدۆڕادۆ بەلکو باوەری وایە ئەلدۆڕادۆ شارێکە ھیندیە ھەژارە ئەمریکیەکان دەتوانن تیایدا بەختەوەربن،
ھەواڵی ئەوە بەخەڵک دەگەیەنێت کە کوڕێکی ھەژار ھەیە لە گوندێکی بناری زنجیرە چیاکانی ئەندێز بەدوای باوکی و خوشکە بچوکەکانی دادەگەڕێت،
پەپێڕۆ کورێکی بە ڕەوشت و لەسەرخۆ و زیڕەکە بەڵام تۆزێک سەرسەخت و خۆپەرست و کەم دوە نایەوێت کەس دەستبخانە ناوکاروبارەکانیەوە،
فیلمەکە باس لە خانەوادەیەک دەکات کە نزیکن لە جیابوونەوە و منداڵێکیان ھەیە جیابوونەوەی نادر و سیمین کێشەی گەورەی لیدەکەوێتەوە و پێی بنەماڵەیەکی تریش لە کێشەکان گیر دەبێت.
جیابوونەوە سەرکەوتنێکی زۆر گەورەی بە دەستھێنا لە ساڵی ٢٠١٢ بۆ وەکو نوێنەری وڵاتی ئێران نێردرا بۆ خەڵاتەکانی ئۆسکار و بۆ یەکەمین جار لە مێژووی وڵاتی ئێراندا توانی خەڵاتی باشترین فیلمی بیانی بە دەست بھێنێت ئەم خەڵاتە خەڵکی ئێرانی زۆر دڵخۆش کرد،
جیابوونەوە نەک تەنھا لە ڕوی خەڵاتەوە لە ڕوی داھاتیشەوە سەرکەوتنێکی مەزنی بە دەست ھێنا کاتێک توانی ٢١ میلیۆن دۆلار کۆبکاتەوە کە ٣ ملیۆنی لە ناوخۆ کۆکردەوە
فەرھادی فیلمی پاسکیل دزەکانی کە فیلمێکی ئیتاڵیە وەکو یەکەمین فیلم ناساند کە کاریگەری لەسەری دروست کردبێت و ئینگمار بێرگمەن و فێدێریکۆ فێلینی و مایکڵ ئەنجیلۆ و ڤیتۆریۆ دێسیکا و بێڵی وایڵدەر و کریشتۆف کیشلوفسکی ئەو کەسایەتیانەن کە کاریگەریان لەسەر فەرھادی داناوە،
زۆرینەی ئەو کەسانەی کە کە کاریگەریان لەسەر فەرھادی ھەبووە ئیتاڵی بوون و ئەمەش بەڵگەیە لەسەر ئەوەی فەرھادی بە سینەمای ئیتاڵیا سەرسامە.
ئەسغەر فەرھادی لە ساڵی ١٩٩٩ ھاوسەرگیری لەگەڵ خانمە دەرھێنەر پەریسا بەختەوەردا کرد و ساڵی ٢٠٠٨ فیلمێکی سینەماییان بە ناوی بازنەی زەنگدار دروست کرد کە سیناریۆکەی لە نوسینی ئەسغەر فەرھادی بوو وە لە دەرھێنانی پەریسا بەختەوەر بوو
دەرھێنەر و نووسەر و بەرھەمھێنەری فیلمە لەسەر ئاستی جیھان بە یەکێک لە لیھاتوترین سینەماکارەکان دادەنرێت و چەندین خەڵاتی ناوخۆیی و نێودەوڵەتی بەدەست ھێناوە لە نێویشیاندا خەڵاتی ئۆسکار و گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین فیلمی بیانی و خەڵاتی فێستیڤاڵی فیلمی کان بۆ باشترین سیناریۆ و خەڵاتی فەجر بۆ باشترین فیلم و باشترین دەرھێنان و باشترین سیناریۆ،
فیلمەکە سەرکەوتنێکی زۆر گەورەی بەدەستھێنا کاتێک توانی سێ خەڵات لە فێستیڤاڵی فەجر بەدەست بھێنێت لەگەڵ چەند خەڵاتێکی فێستیڤاڵی ماڵی سینەما،
ڕابردوو لە پاریس وێنەی گیرا بێرنس بژو ڕۆڵی سەرەکی گێڕا لەگەڵ عەلی موسەفا ئەم فیلمە باسی ئافرەتێک دەکات کە نیازی ھاوسەرگیری ھەیە بۆ جاری سێھەم لەگەڵ پیاوێک کە ژنەکەی ھەوڵی خۆکوشتنی داوە و لە کۆمادایە،
دوای دوو ساڵ ئەسغەر فەرھادی لە ساڵی ٢٠٠٦ بە فیلمی چوارشەممە سورەوە گەڕایەوە کە سیناریۆکەی لەگەڵ مانی حەقیقی نوسیبوو،
چوارشەممە سورە باس لە خیانەت دەکات و توانی خەلاتگەلێکی زۆر کۆبکاتەوە لە نێوییشیاندا سێ خەڵاتی فەجر و چەند خەڵاتێکی دیکەی نێو دەوڵەتی.
جیاوازی ئەم فیلمە لەگەڵ کارەکانی پێشتری فەرھادی ئەوەیە کە تەنز یەکێکە لە ژانەرەکانی فیلمەکە بەڵام ھێشتا ھەر ڕەنگ و بۆی ڕیالیستی فەرھادی کەم نەبۆتەوە تێیدا،
سەما لە نێو تەپوتۆزدا فیلمێکی کۆمەڵایەتی سادەیە و توانی سەرنجی ڕەخنەگران بۆ لای خۆی ڕابکێشێت و خەڵاتی باشترین دەرھێنانی بردەوە لە فێستیڤاڵی ئاسیا پاسفیک،
سارینا فەرھادی لە ساڵی ٢٠١١ لە فیلمی جیابوونەوەی نادر لە سیمین ڕۆڵێکی نیمچە سەرەکی پێدرا لە لایەن باوکیەوە و بەھۆی ئەو ڕۆڵەوە توانی دوو خەڵاتی نێودەوڵەتی بباتەوە
ئەم فیلمەش بەرھەمی ساڵی٢٠٠٩ ەو لە دەرھێنانی دەرھێنەری بە ئەزمون مەسعود کیمیاییە و نوسینی فیلمەکەش ھی مەسعود کیمیاییە بە ھاوکاری ئەسغەر فەرھادی.
ئەسغەر فەرھادی لە ساڵی ١٩٧٢ لە شاری ھومایون لە دایک بووە کە دوای شۆڕشێ ئێران لە ساڵی ١٩٧٩ ناوی شارەکە گۆڕاوە بۆ خومەینی
لەم ماوەیەدا بۆ زیاتر لە گۆرانی منداڵان دەنووسێت و لەھەمان کات سیناریۆش بۆ گۆرانیەکان دادەنێت و کلیپی دەکەن و لە کەناڵەکانی تەلەفزیۆنی بڵاوی دەکەنەوە و ھەروەھا بۆ یەکەم زنجیرە درامای منداڵان دەنووسێت بە ناوی زنجیرە درامای کە پێکدێت لە ئەڵقە و خۆشی وەک ئەکتەر ڕۆڵ دەبینێت لە یەکەم ئەڵقەدا،
ھەروەھا لە ساڵی بە تەنیا دادەمەزرێنێت و بەڵام بەھۆی کاری ترەوە دەرفەتی نابێت کە تەواوکار لەسەر ئەم کۆمەڵەیە بکات و ماوەیەک دەیوەستێنێت و پاشان لە ساڵی ڕێکخراوی لە تۆماردەکات و ئەم ڕێکخراوە دادەمەزرێنێت و دەست بە چالاکیەکانی دەکات بۆ ڕۆشنبیری منداڵان،
لە ھەمان ساڵدا لەگەڵ کۆمەڵێک ھاوڕێ و ھاوکاری خۆی دادەمەزرێنن کە ھەموو لە خۆدەگرێت لەم فیدراسیۆنە وەک دەستبەکار دەبێت و یەکەم چالاکیکیشیان بریتی دەبێت لە ھەڵمەتی ،
کە لەلایەن لە ی پایتەختی ئێران درووست کراوە و لە لە ڕۆژی جەژنی جھانی منداڵان لە لە شاری کەڕەنەڤاڵی مام نەورۆزی ئەنجامدەدا" لەژێر ناوی بە ئامادەبوونی منداڵانی ھەموو شارەکانی کوردستان و لە ڕێگەی شاجوانی کەسایەتی کوردستان،
لە لە گوندی دوو گردەکانی شاری ھەولێر لە دوای ١٣ منداڵ ٩ کوڕ و ٤ کچ لە دایک دەبێت و دەبێتە دوا منداڵی خێزانەکەیان و دوای ساڵێک باوکی بەھۆی نەخۆشیەوە دەمرێت.
لە ساڵی ڕاژەکەی دەگوازێتەوە بۆ و وەک بەردەوام دەبێت و دوای یەک ساڵ خزمەتکردن لە ساڵی ڕاژەکەی دەگوازێتەوە بۆ و لەوێش وەک بەردەوام دەبێت تا ئێستا لە کارەکەی بەردەوامە.
لە ساڵی سێ کتێب بڵاو دەکاتەوە بەناوەکانی کە وەزارەتی ڕۆشنبیری ئەرکی چاپ و بڵاوکردنەوەکەی لە ئەستۆ دەگرێت و لە پێشەنگەی تھران لە وڵاتی ئیران لەو ساڵەدا ئەم کتێبە دەبێتە پڕفرۆشترین کتیبی پێشەنگەی وەزارەتی ڕءشنبیری و دواتر کتێبی بڵاو دەکاتەوە کە ئەرکی چاپ و بڵاوکردنەوە دەزگای بەھرە لە خۆی دەگرێت و ھەر لە ھەمان ساڵ کتێبی بڵاو دەکاتەوە کە دەبێتە یەکێک لە ناونیشانە شیعرەکانی و بە ووتەی لە دوا دیمانەی ڕۆژنامەی میدیا،
سیناریست و نواندن لە پڕۆژەی ھونەری یەکەم کاری فۆتۆگرافی تایبەت بە گەلانی ڕۆژ ھەڵاتی ناوەڕاست بە شێوەی ))لەسەر پرسی توند و تیژی دژ بە ڕەگەزی مێ.
سیناریست و نواندن لە پڕۆژەی ھونەری یەکەم پڕۆژەی ھونەری تایبەت بەلایەنە تایبەتەکانی رۆحانیەتی ئاین بە شێوەی )) بە بۆنەی سەری ساڵی زاینیەوە.
بە تایبەت ئەوەی لە ژێر گردی کڵێسای مارت شمۆنی دۆزرایەوە لە زەقوورە و ھەشت خوداوەند کە خەڵکی باخودیدا پێش ئەوەی ببنە مەسیحی دەیان پەرست،
ئەم ناوە لە سەردەمی دەسەڵاتی تورکەکاندا دانراوە و کەسانێکیش ھەن دەڵێن ئەو جلی ڕەشی دانیشتوانی باخودیدا لە ھەردوو ڕەگەز ئەو سەردەمە کە پۆشیوویانە بەم ناوە بانگ دەکرا.
دەگوترا کە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی ناوی تایبەتی بە زۆرێک لە سایتەکان دەدا و ئەویش لە ڕەچاوکردنەکان بەھۆی شەڕ و تیمە سەربازییەکان و ئاڵا تایبەتەکانیانەوە وەریگرتووە.
شارۆچکەکە تا ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ لەژێر کۆنترۆڵی داعشدا بووە کاتێک لە چوارچێوەی شەڕی مووسڵ ئازادکرا و دوای ئەوە دانیشتوانەکەی دەستیان بە گەڕانەوە کردووە.
مێژووی شارۆچکەکەی ئەو قۆناغانە پڕن لە زۆر ھەواڵ کە باس لە لەشکرکێشییەکانی ئەو ھۆزە کوردانە دەکەن کە دەستیان بە نیشتەجێبوون لە رۆژھەڵاتی رووباری زێی گەورە کردووە.
لە ساڵی ١٣٢٤ جارێکی تر کورد ھێرشی کردە سەر بەختیدە و ئەمجارەیان چوار کەنیسەی شارۆچکەکە سووتێنران و ژمارەیەکی زۆر لە خەڵکەکەی کوژران.
کە ئەیوب ئەلجەلیلی ئیدیعای مافی خۆی لەسەر زەویەکانی شارۆچکەکە دەکرد لەسەر بنەمای سیستەمی فیۆداڵی کە لەو کاتەدا زاڵ بوو.
بۆیە دادگای باڵای بەغدا لە ١٥ی ئازاری ١٩٥٤ شارۆچکەکەی گەڕاندەوە بۆ خەڵکەکەی و دادگایەکی دیکەش دواجار لە بەرژەوەندی دانیشتووان بڕیارەکەی پشتڕاست کردەوە.
یەکێکی تر لە ئاماژەکانی ئەو شارۆچکەیە لە ژێر ناوی باکدیدۆ ئاماژەی پێکراوە کە ھاوشێوەی وشەی کذوذو کە بە زمانی ئارامی بە واتای گەنج دێت.
گێڕانەوەیەکی ڕاپۆرتکراو ھەیە کە دەڵێت ئەو شەڕە چارەنووسسازەی کە لە نێوان ھێزەکانی فارسەکان و ئاشوورییەکان لە ساڵی ٦١٠ پێش زایین ڕوویدا،
مێژوونووس یاقوت حەمەوی لەسەر بنەمای ئەوەی کە ڕۆژھەڵاتناس بوو لە سەفەرەکانیدا بۆ مێزۆپۆتامیا گوتوویەتی لەسەری نووسیویەتی و لەوێدا وتوویەتی:
نووسەر عەبدولمەسیح بێھنام ڕایگەیاندووە کە کەسێکی دانیشتووی باخودیدا لە نزیک دێری نەقورتەیا مۆرێکی بەردی ستوونی دۆزیوەتەوە کە لە لایەکانیەوە وێنەی پاشایەکی ئاشووری ھەڵکەندراوە کە خۆر و خوداوەندی یای دەپەرستێت.
ژمارەی دانیشتوانی ئەو شارۆچکەیە لە سەدەی دەیەم و یازدەھەمدا بە شێوەیەکی بەرچاو زیادی کرد دوای کۆچی زۆرێک لە خەڵکی سوریانی لە ناوەڕاستی عێراقەوە.
یەکێک لە گرنگترین کۆچەکان کاتێک بوو کە ئەو مەسیحییانەی کە مابوونەوە تکریتیان بەجێھێشت کە ناوەندێکی گرنگ بوو بۆ کەنیسەی ئۆرتۆدۆکسی سوریانی و لە باخودیدا نیشتەجێ بوون.
ھەروەھا لە کارە دەستییەکانی وەک بونیادنان و بەرھەمھێنانی پاڵتۆی چەرمدا سەرفراز بوو کە لە ناوچەکەدا بە فەراوی ناسراوە کە لە پێستی مەڕ دروست دەکرا.
دوکان و خانوو و باڵەخانە و چەندین فەرمانبەری حکومەت بەڵام کشتوکاڵ و کێڵگەن وەک سەرچاوەی سەرەکی ژیان دەمێنێتەوە چونکە لە ساڵانی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردووەوە زۆر کەس خاوەنی کێڵگەی مریشکن و بەڕێوەی دەبەن بە ئاسانکاری مۆدێرن.
لە ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧؛ یەکینەکانی پاراستنی دەشتی نەینەوا ئاھەنگی تەواوکردنی کەمپی سەربازی نوێی خۆیان لە قەرەقووشی دەشتی نەینەوا گێڕا.
شەڕی ئێران و عێراق بووە ھۆی کوژرانی زیاتر لە دوو سەد گەنجی شارۆچکەکە لە بەرەکانی شەڕدا و ژمارەیەکی زۆر لە دانیشتووانەکەی لە قۆناغی گەمارۆی ئابووریدا کۆچیان کرد.
بەدەر لەوەش فیلمەکە بووە براوەی چوار خەلاتی دیکەی ئۆسکار و ڕۆڵەکەش بە یەکێک لەمەزنترین ڕۆڵەکانی ئەم ئەکتەرە دادەنرێت.
ھەروەھا لە فیلمی یشدا بەشداربوو و لە لێدوانێکدا گوتی "خانمە ئاکتەر شیرلی ماکلارین فیداکارترین خانمە ئاکتەرە کە کاری لەگەڵدا کردبێت".
چیرۆکی دڵداری خەج و سیامەند سنوورەکانی رۆژهه‌ڵاتی کوردستانی تێپەڕاندووە و لەلایەن زۆرێک لە هۆنەر و حەیران بێژەکان وەک بەیت وتراوەتەوە .
مێژووی ڕوودانی چیرۆکەکە تا ئێستاش هەر ناڕوونە بەڵام بە له‌به‌رچاوگرتنی ناوی کاراکتەری داستانەکە وا پێدەچێت سەردەمی پێش هاتنی ئیسلام یا ساڵەکانی سەرەتایی هاتنی ئیسلام بۆ ناوچەکە ڕوویدابێ،
وەک هەموومان دەزانین لەگەڵ هاتنی ئیسلام بۆ کوردستان ناوە عەرەبیەکان لە کوردستان زیاد بوو تا وای لێ هات بە دەگمەن ناوی کوردی لە مێژووی دوای ئیسلامدا دەبینرێ بۆیەش دەتوانین بڵێین بۆ ئەو سەردەمە دەگەڕێتەوە،
بەڵام تا ئێستا لەسەر ئەم چیرۆکە لێکۆڵینەوەیەکی زانستیانە و بابەتیانە نەکراوە ئەوەش کە ماوەتەوە پشتاوپشت و زار بە زار بە نەوەی ئێستا گەیشتووە وەک دەوترێ سیامەند و خەج ئامۆزای یەکتر بوونە و خەوج حەوت برای هەبووە و بەڵام بە هۆی کێشەی بنەماڵەو قسە و قسەڵۆکی خەڵک باوکی خەج،
خەج نادات بە سیامەند لەگەڵ ئەوەش دا سیامەند لە ڕێی پیاو ماقووڵان زۆر هەوڵ دەدات باوکی خەج ڕازی بکات بەڵام باوکی خەج ڕازی نابێت،
سیامەند ناچار دەبێ خەج هەڵگرێ و بچنە دەر لە ئاوایی و ڕوو دەکەنە چیای سیپان کە دەڕوانێتە ئاواییەکە بۆیەش دەچن بۆ ئەو چیایە چونکە لە سەر لووتکەکەی ڕا دەیانتووانی جم و جۆڵی خەڵکەکە و بنەماڵەی خەج بخەنە ژێر چاو،
خەج و سیامەند ماوەیەک لە چیایەکەدا خۆ حەشار دەدەن تا ڕۆژێکیان سیامەند کە لەسەر ڕانی خەج خەوی لێکەوت و کاتێک لە خەو هەڵدەستێ چەندین بزنە کێوی دەبینێ کە بە هەموویان هێرش دەکەنە سەر دانەیەک لە بزنەکان کە ڕەنگی سوورە بەڵام دەرەقەتی نایەن،
دوای کەوتنی بزنەکێوێکە سیامەند هەول دەدات بیکووژێتەوە بەلام بزنەکێوێکە کە بە چەندین جێ بریندارە و خۆ لە خۆڵ دەگەوزێنێ تا سیامەند دێت سەری دەگرێ کە بیکوژێتەوە شەقۆنێک لە سیامەند دەدات،
خەجیش کە گفتی بە سیامەند دابوو تا مردن لەگەڵیدا بێ بۆیەش بڕیار دەدا ئەویش خۆ هەلدێرێ و تا دوا ساتەکانی ژیانیش لەگەڵ سیامەند بێ،
دەبینین بەشی باکووری زنجیرەچیایەکە بەھۆی نزیکی لە ھێڵی کەمەڕەیی زەوی ھەمان کەش و ھەوای ئەفریکای ھەیە بەڵام لەبەشی باشووری بەھۆی نزیکی لەبازنەی جەمسەری باشوور کەش و ھەوایەکی جەمسەری ھەیە،
ھەریەکە لە وڵاتەکانی کۆلۆمبیا و ئیکوادۆر و پێروو و بۆلیڤیا و چیلی و ئەرژەنتین دەبڕێت تاوەکو دەگاتە کەیپ ھۆرن بەدڕێژایی کەناڕاوەکانی زەڕیای ھێمن کیشوەری ئەمەریکای باشووری داپۆشیوە،
دڕێژی زنجیرەچیایەکە بڕیتیە لە ٧٥٠٠ کم کە بە دڕێژترین زنجیرەچیا دادەنڕێت لەسەر ڕوی زەوی ھەروەھا بە پانترین زنجیرەچیاش ھەژماڕ دەکرێت کە ٩٢٠ کم پانە،
لەبەشی باشووری چیاکانی ئەندێز تەپۆڵکەی تایبەتی ھەیە ئەم تەپۆڵکانە گەردەلولی بەھێز باھۆز دروست دەکەن بۆیە وای کردوە جۆرە درەختێکی تایبەتی لێ بڕوێت کە نڕخێکی بەڕزی ھەیە لەبازاڕەکانی دار دا.
لەبەڕی زەڕیای ھێمن لەناو سنووڕی کۆلۆمبیا و ئیکوادۆڕ داڕستانێکی چڕ خاکەکەی داپۆشتوە کە چەندین ئاژەڵی لەناودا دەژێت،
دواتر لێکۆلینەوەی دەستپێکرد لەسەر کۆمەلەی خۆر و بەردەوام بوو تا ٣١ی مانگی ئازاری ساڵی ١٩٩٧ کە ئەو ئامێرە نایابە بۆ یەکەم جار نزیکترین وێنەی کەیوانی گرت و یەکەم ئامێریش بوو ئەوەندە لە مرۆڤ دوورکەوتبێتەوە و نزیک بێت لە چوونەدەرەوە لە کۆمەڵەی خۆر،
کۆتا پەیوەندی کە لەلایەن پایۆنیر١٠ ھات لە ڕێکەوتی ٢٧ی مانگی نیسانی سالی ٢٠٠٢ بوو لەو پەیوەندییەدا ناسا توانی ماوەی ٣٣ خولەک زانیارییەکان وەربگرێ کە دوورییەکەی ٨٠ یەکەی گەردوونی بوو (یەکەی گەردوونی:
بەو واتایەی ئەگەر کەشتییەک ڕەوانە بکەی بۆ پایۆنێر١٠ و کەشتییەکیش بەردەوام بچێتە سەر خۆر و بگەرێتەوە سەر زەوی ئەو کەشتییە دەبی ٤٠ جار بچیتە خۆر و بێیتەوە سەر زەوی ئەوجە کەشتییەکەی دیکە دەگاتە پایۆنێر١٠ دوای ئەوە ھیچ پەیوەندییەکی:
کەشتی ئاسمانی پایۆنیر١٠ ڕەوانەی دەورەوەی زەوی کرا بە ئامانجی ئەوەی لێکۆلینەوە بکا لە گۆلە موگناتیسییەکانی ھەسارەکان و پارامیترای پشتێنەی خۆر و لێکۆلینەوە لەسەر لێزەری گەردوونی،
دواتر دەچیە و ھەندێک دەمێنیتەوە و دواتر ھەڵدەستیت ە دەست دەکەی بە خوێندنی سورەتێک لە قورئان کە دوای سوورەتی فاتیحە دەیخوێنی و دواتر دەچیتەوە بەڵام کەمتر دەمێنیتەوە لە یەکەم ،
ھەر ھەمووشتێکی وەکوو رکعەتی یەکەم و وەکوو رکعەتی یەکەم دەکەیت و دواتر کە لە سوجدەی دووەمی رکعەتی ٢م ھەستایەوە لەسەر قاچەکانت دادەنیشی ئەو کات دەخوێنیت و سەلام دەدەیتەوە بە ھەردوولا رووت و نوێژەکە تەواو دەکەی،
خسفت الشمس فی حیاة رسول اللە فخرج رسول اللە إلی المسجد فقام وکبر وصف الناس وراءە فاقترأ رسول اللە قراءة طویلة ثم کبر فرکع رکوعا طویلا ثم رفع رأسە فقال سمع اللە لمن حمدە ربنا ولک الحمد ثم قام فاقترأ قراءة طویلة ھی أدنی من القراءة الأولی ثم کبر فرکع رکوعا طویلا ھو أدنی من الرکوع الأول ثم قال سمع اللە لمن حمدە ربنا ولک الحمد ثم سجد ثم فعل فی الرکعة الأخری مثل ذلک وانجلت الشمس قبل أن ینصرف ثم قام فخطب الناس فأثنی علی اللە بما ھو أھلە ثم قال إن الشمس والقمر آیتان من آیات اللە لا یخسفان لموت أحد ولا لحیاتە فإذا رأیتموھا فافزعوا للصلاة." رواە مسلم
بەڵام لە نوێژی ڕۆژگیران ئیمامی الشافعیة دەفەرموێ بە بێ دەنگئ بخوێندرێ نەک بە دەنگ بەڵآم ھەندێکیتر لە زانایان دفەرموون نا بە دەنگەوە بخوێندرێ بەڵگەشیان لە ئاینی ئیسلام بە ١ فەرموودەیە ئەوایش:
ھەر وەک کوری عومەر لە رەزای خوای لەسەر بێ دەگردرێتەوە و دەفەرمێ ("إِن الشمس والقمر لا یخسفانِ لموت أَحد ولا لحیاتە ولکنھما آیتانِ من آیات اللّە فإِذا رأَیتموھا فصلوا")
رۆژگیران و مانگ گیران ئاگادارکردنەوە ن لەلایەن خوا و دیاردەیەکی گەردوونین بەڵگەن لەسەر ھێز و دەسەڵاتی خوای گەورە و میھرەبان و پێویستە خوای گەورەی خۆمان لە خۆمان رازی بکەین
"جَەَرَ النَّبیُّ صَلَّی اللَّەُ عَلَیْەِ وَسَلَّمَ فِی صَلَاةِ الْخُسُوفِ بِقِرَاءَتِەِ".واستدل القائلون بأنھا تکون بصفة الإسرار بحدیث:
وَمِنْ آَیَاتِەِ اللَّیْلُ وَالنَّەَارُ وَالشَّمْسُ وَالْقَمَرُ لَا تَسْجُدُوا لِلشَّمْسِ وَلَا لِلْقَمَرِ وَاسْجُدُوا لِلَّەِ الَّذِی خَلَقَەُنَّ إِنْ کُنْتُمْ إِیَّاەُ تَعْبُدُونَ) سورەتی ئایەتی ٣٧
ئەم چاڵاکیەی بۆتە هۆکارێکی لاوەکی بۆ کەمکردنەوە ڕێژەی پرۆستاگڵاندینات لە ترشەکانی ئەراکیدۆنیک لەگەڵ سەرجەم چاڵاکی و کارێگەریەکانی پرۆستاگڵاندینات کە هۆکارن بۆ درووست بوونی هەوکردن لەگەڵ ئەوش پێویستن بۆ لەش،
هەروەها ڕۆڵی کۆکس یەک کەم دەکاتەوە کە دژەهەوکەری ناستیرۆدیدی ئاسایین , کەمکردنەوەی ڕۆڵی ئەمانە دەبێتە هۆی کێشەنانەوە لە گەدە و کەناڵەکانی هەرسی خۆڕاک ،
وەک هەوکردنی جومگەکان و هەوکردنی جومگەتووشبوەکانی بە گڵاوپێستی و هەوکردنی ئێسکەپەیکەر و هەوکردنی بڕبڕەکانی پشت و ئازارەکانی کەمەر و خواڕەوەی پشت .
توێژینەوەکان دەریانخستوە زۆڕ چاڵاکە بۆ لەناوبردنی ئازاری دوای نەشتەرگەریەکان, بەیەکێک لە دەرمانە هەرە بەهێز و هێورکەرەکان دادەنرێت.
دەزگای خۆڕاک و دەرمانی جیهانی چەندین ڕێنمایی بڵاو کردۆتەوە لەبارەی ساخلەمی پێکهاتەکەو چۆنیەتی بەرهەم هێنان و ڕێپێدانی.
هەروەک هەموو دژەهەوکەرە نا ستیرۆیدیەکان کاریگەری خڕاپی هەیە وەک سووربونەوەی پێست و هەوکردنی پێست و پەیدابوونی زیپکە بە ڕووی پێست دا و خوڕیشتێکی زۆڕ پەیدادەکات ،
کاتیک شۆرشی مەخمەلی بی خوین سەری بەرپابو لە جیکسلۆڤاکیا لە ١٧ نۆڤەمبەر ھەتا ٢٩ دیسەمبەری ١٩٨٩ لەئەنجامی ئەو شۆرشەدا حکومەتی کۆمۆنیستی ھەرەسی ھینا،
جاریکیان لایەن چەند تورکێکەوە کە بە پاسپۆرتی ساختە ھاتبونە جیک و وە ھاوکاری کرابون لەلایەن دەستی شاراوە لەناو حکومەتی چیکدا ھیرشیان کردە سەر ئۆزنگلو بە مەبەستی تیرۆرکردنی بەلام خۆش بەختانە کارەکەیان سەرنەکەوت.
بەلام دواتر لەرێگەی سیستەمی سکۆلار شیپەوە دەچێتە پراگ بۆ خویندنی دەرمانسازی لەزانکۆی چارڵز لە نێوان سالەکانی ١٩٧٢ – ١٩٧٩.
ئەو لە سەرەتای حەفتاکانەوە بۆ سەرەتای ھەشتاکان نزیک بەدەیەیەک دەبێت بە چالاکوانێکی بەرگریکەر دژ بە داگیرکردنی جیکسلۆڤاکیا لەلایەن سوپای پۆگۆستی وارشۆوە.
لەو سەردەمەدا گۆستاڤ ھوساک لەچیکسلۆڤاکیا دەستیکرد بە گرتن و وەستاندنی ئەو کوردانەی کە دژ بە رژیمی سەدام چالاکیان ئەنجام دەدا لەسالی ١٩٧٥ دا.
ئەوە بو سەرەنجام کەیسەکە لایەن دەولەتی قولی چیکەوە کرایەوە وە بەردەوام بو ھەتا ٣١ جولای ٢٠٠٧ کە بەتەواوی رونبویەوە کە بێ تاوانە،
بەلام لەلایەن کۆماری تورکیاوە دەرکرابو لەسالی ١٩٨١دا بەھۆی چالاکی یە مرۆ ییەکانیەوەو ئەو کارانەی کە لەپێناو مافەکانی مرۆڤدا ئەنجامی دابون.
بە سەرکردایەتی و ئاگا لێبوونی تاقیگەی مانگ و ئەستێرەی نێودەولەتی کە شوێنکەوتەی زانکۆی ئاریزۆنایە بە بەرێوەبردنی وەکالەتی ناسا و کۆمەلەی تاقیگەرانی زانکۆیەکان لە کەنەدا،
کەشتی بۆشایی قەقنەس بە سەرکەووتوی لەسەر رووی ھەسارەی مەریخ لە ناوچەی دۆڵی سەوز لە رۆژی ٢٥ی ئایاری سالی ٢٠٠٨ لە کۆتاکانی ھاوینی مەریخ گەشتە ناوەندی باشووری ھەسارەکە
ڕانجیت دەچێتە بەغداد و چاوی بە تارق عەزیز وەزیری دەرەوەی ئەوکاتەی عێراق دەکەوێت لەوێ تارق عەزیز پاپۆڕێک دەنێرێت بۆئەوەی هیندییەکان ڕزگاربکات بەڵام بەهۆی نەتەوەیەکگرتووەکانەوە پاپۆڕەکە نەیتوانی بگاتە جێگای مەبەست و هیندییەکان ڕزگاربکات وەپاپۆڕەکە لەنیوەی ڕێگادا دەگەڕێتەوە،
دوای هەوڵدانێکی زۆر لەگەڵ دەلهی بڕیاردەدەن بەئوتومبێل و پاسی قوتابخانەکە بچنە ئەردەن وە لە هیندیشەوە دوو فڕۆکە ئامادەکرا تاکوو بگەنە ئەردەن،
کۆتایی فیلمەکەدێت بەگەیشتنی ١٧٠ هەزار هیندی بۆ ئەردەن و لەوێشەوە بەفڕۆکە دەگەنەوە وڵاتی خۆیان و لەناهەمەتییە گەورەکە ڕزگارییاندەبێت لەدوای تەواوبوونی فیلمەکە وێنەئەرشیڤی ڕاستەقینەی فیلمەکە پیشاندەدرێت لەگەڵ کەسایەتی ڕانجیتی ڕاستەقینە.
وە فیلمەکە لەماوەی دوو حەوتەی سەرەتای نمایشکردنیدا نزیکەی ١٩٠ کرۆر ڕووپییەی بەدەستهێنا کەدەکاتە نزیکەی ٢٨ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی لەوکاتەی تێچوونی فیلمەکە ٤.٤ ملیۆن دۆلار بوو وە لەگەڵ ڕێکلامکردن بوو بە ٦ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی.
ساڵی 2010 ئه‌م کتێبه‌ له‌ تاران به‌ ناوێکی تر و له‌ لایه‌ن دوکتۆر "قطب‌الدین صادقی" ی هاوڕێیه‌وه‌ بڵاو بۆوه‌.
یه‌که‌م ماڵپه‌ڕی ده‌نگوباسی کوردیی سۆرانیشی به‌ هاوکاریی چه‌ند ڕۆژنامه‌وانێکی تر دامه‌زراند که‌ راسته‌وخۆ به‌ فۆنتی کوردی کاری ده‌کرد .
رادیۆیه‌کی ناوچه‌یی په‌نجه‌ره‌ی له‌ ستۆکهۆڵم دامه‌زراند که‌ پازده‌ سه‌عات له‌ هه‌فته‌دا به‌رنامه‌ی به‌ زمانی کوردی بڵاو ده‌کرده‌وه‌ و ده‌نگی تاقانه‌ی ئازاد و غه‌یره‌حیزبیی کورده‌کانی سوید بوو.
ـ چه‌ندین کۆڕی مه‌زنی خوێندکارانی کوردی له‌ زانستگای تاران به‌ڕێوه‌ برد که‌ به‌ بناغه‌ی بزووتنه‌وه‌ی خوێندکارانی کورد داده‌نرێن.
لە ساڵی ١٣٥٠ی زایینی وەک گوند ئاوەدانکراوەتەوە کە پێنج کوڕی کەسایەتی بە ناوی لە گوندی گۆمەشینی سەیدان دەڤەری گەردیانی دەشتی کۆیە دێن موڵکی سکتان دەکڕن.
بەڵام ناوچەکە مێژووێکی دێرینی ھەیە لە بوونی چەندین گۆرستانی پێش ھاتنی ئاینی ئیسلام و شوێنەواری ھەندێ جۆگەی بەردین و ئاشەی ئاو و ژمارەیەک قەڵاتی بچووک لەوانە کە پێگەیەکی سەربازی و کۆکردنەوەی داھات و بەروبومی کشتوکاڵی بووە لە سەردەمی میرنشینی سۆران،
وە سەردمێک سکتان سنوری نێوان میرنشینی سۆران و بابان بووە تا ئەو کاتەی شەر روویداوە لە نێوان ھەردوو میرنیشن سنووری میرنشینی سۆران گەیشتۆتە قەزای دووکان وەک لە بەرگی دووەم بەشی یەکەمی ی مامۆستا تاھیر حوێزی دا ھاتووە لە لاپەرە بابەتی شەری سکتان وە لە ناوچەکە چەندین ئاسەواری مێژوویی گرنگی تیادایە وەک قەڵاتەڕەش لە گوندی نازەنین و چیای ئاوەگرد و ئەشکەوتی سەرگرد و ئەشکەوتی سۆری مێرابێ.
شارەدێی سکتان دەکەوێتە باکووری قەزای کۆیە وە لای رۆژئاوای ناحیەی ھیرانە وە لای باکووری ناحیەی بالیسانە وە لای رۆژھەڵاتی قەزای ڕانیەیە.
لەوانە دەوترێت کە مێژووەکەی دەگەرێتەوە بۆ پێش ھاتنی ئاینی ئیسلام , لە ناوی کچی پاشایەکی سەردەمی مسیحیەت ھاتووە کە ناوی سکتان بووە.
یەکێک لەو بنەمایانەی کە ڤێڵبیسن پشتی پێ دەبەستێت بۆ بەردەوامی و بەھێزبوونی ئیمپریالیزمی زمانی ئینگلیزی ئەوەیە کە ئینگلیزەکان توانیویانە زمانەکەیان بخەنە نێو پەیڕەوی قوتابخانەکانی خوێندن وە پاشان لە ڕێگای کەلتورەکەیانەوە خودی ئەم میللەتانە بکەنە خاوەنی زمانەکە.
وڵاتە عەرەبیەکان زۆرترین دەزگای ڕاگەیاندنی عەرەبیان کردۆتەوە لەگەڵ ھەڵی کاری زیاتر ٫ئەگەر زمانی چینی نەزانی ناتوانی سەرمایەی زۆر بەدەست بێنی .
ڕابەڕانی ئیسلامی ئێران لە سەرەتای شۆڕشیان ویستیان زمانی تورکی بکەنە زمانی فەرمی لە پاڵ زمانی فارسی بەڵام بە ھۆی داواکاری بەفەرمی بونی زمانەکانی تری ناو ئێران وەک کوردی و عەرەبی و . ھتد ئەم ھەوڵە دواخرا .
بەمە وشەگەلێکی زۆری عەرەبیان ھێنا ناو زمانەکانی فارسی و کوردی بەو پێیەی زمانی ئاینی پیرۆزی ئیسلامە وە دەست بەسەر داگرتنی بۆ ڕێگا خۆشکردنی ھاتنە ناوەوەی وشە ئینگلیزیەکان و فەڕەنسیەکان وە پاشان بە مۆدێل کردنیان لەلایەن خەڵکەوە.
کۆماری ئیسلامی ئێران ئێستا بە ھەزاران کادیرو نوسەری کوردی پێگەیاندوە بە پەیڕەویەکی فارسی عەرەبیانە وە ناردونی بۆ ناوچەکانی ھەرێمی کوردستان و باکور و ڕۆژھەڵاتی کوردستان بۆ شێواندن و لەباربردنی زمانی کوردی جگە لە دەست بەسەرداگرتنی جومگەکانی ھەرێمی کوردستان بە شێوەی ناڕاستەوخۆ.
تەشەنەکردنی زمانی فارسی و بەھەرێم بوونی وە پاشان دەرکەوتنی وەک ئیمپریالیزمی زمانی فارسی بۆ لایەنی مێژوو دەگەڕێتەوە ٫بەتایبەت لەوناوچانەی کە دەستی بەسەرداگرتوون بە ھێزی سەربازی لە کاتی کۆن دا وەک کوردستان و بابل و ئەفغانستان و ئاسیای ناوەڕاست و.
ھتد یەکێک لەو بنەمایانەی کە ڤێڵبیسن پشتی پێ دەبەستێت بۆ بەردەوامی و بەھێزبوونی ئیمپریالیزمی زمانی فارسی ئەوەیە کە ئێرانیەکان توانیویانە زمانەکەیان بخەنە نێو پەیڕەوی قوتابخانەکانی خوێندن وە پاشان لە ڕێگای کەلتورەکەیانەوە خودی ئەم میللەتانە بکەنە خاوەنی زمانەکە.