polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
بۆیە کاپکم وای لە ناتالیا کرد کە ھەستی نا-ئاسایی ھەبێت و بتوانێت دوژمنەکانی ھەست پێ بکات و دیاریان بکات لە پشت دیوار و دەرگاشە بێت،
ئەو دەتوانێت شتومەکە شاردراوەکان بدۆزێتەوە (کە لە زۆربەی شوێنەکاندا دەست دەکەوێت و پێکھاتوون لە فیشەک و ئەڵماس) ھەروەھا لە ھەندێک شوێندا کە بێری ناتوانێت تێپەڕ ببێت،
بایۆھازارد ڕێڤەلێیشەنز ٢ • ) یارییەکی ترس ڕزگاربوونی ژاپۆنییە و دەیەم داڕشتەی زنجیرەی ڕێزدێنت ئیڤڵە کە کاپکم بەرھەمی ھێناوە.
واتە بەر لە شەڕی کەنداوی دووەم و ڕزگارکردنی عێراق بە چەند مانگێـک ماوەی بەرنامەکان بۆ ٤ کاژمێر زیادکران و ژمارەی کارمەندان بوو بە ٢٢ و لە مانگی چواری ھەر ھەمان ساڵدا بوو ٢٧ کارمەند.
لە ساڵی ٢٠١٥ وە ژمارەی کارمەندان گەیشتە ٣١ و لەگەڵیدا پەیامنێرانی بەشی کوردیش زیادیان کرد کە ژمارەیان گەیشتووەتە ١٢ و بوونەتە سەرچاوەی ھەواڵ نەک تەنیا بۆ بەشی کوردی بەڵکو بۆ تەواوی دەنگی ئەمریکا کە بە زمانی تر بەرنامەکانی پەخش دەکات.
یان ) سەرچاوەی ھەواڵی ڕەنگاڵەی حکومەتی ئەمریکا و دامەزراوەی بڵاوکردنەوەی فەرمی ئەو وڵاتەیە بۆ بینەران و بیسەران لە دەرەوەی ئەمریکا.
شایانی باسە زمانی کوردی یەکێک لەو ٤٢ زمانە بیانییەیە کە دەنگی ئەمریکا لە بەشی کوردیی بەرنامەکانی بۆ خەڵکی کوردزمان بڵاو دەکاتەوە.
بەشی کوردی دەنگی ئەمریکا لە ساڵی ٢٠٠٣ وە ماڵپەڕی خۆی کردەوە بە ھەردوو زاراوە و ڕۆژ لە دوای ڕۆژ ڕێگەی نوێی دەگرێتەبەر بۆ بڵاوکردنەەی بابەتەکانی و پەیوەندی کردن لەگەڵ جەماوەرەکەیدا،
لە بواری تەلەڤیزیۆندا لە ٢٣ ی مانگی چواری ساڵی ٢٠١٢ دەستکرا بە پەخشکردنی بەرنامەکانی ڕادیۆ لە ڕێـگەی تەلەڤیزیۆنەوە تاکوو زیاتر خەڵـکی بە بەشی کوردی دەنگی ئەمریکا ئاشنا ببن.
ھەروەھا ئەو بوو بە سەرۆکی ڵقی ئەم کومڵەیە لە شاری ئیزمیر و بە ھوی ھاوکاریەکانی کۆلیژێکی کچانە و وێستگەیەکی شەمەندەفڕ دامەزڕا.
لە بەر ئەم ھویە لە سالی ۱۹۲۰ رو لە ئەنقەرە کرد و پەیوەندی بە موستەفا کەمال پاشا کرد تاکو بەشداری لە بزووتنەوەی سەربەخوویی تورکیا بکات.
لە ھەمان سال دا بوو بە جێگری وەزیری ئابووری حکومەت و لە ۲۷ شوباتی ۱۹۲۱ خوی بوو بە وەزیری ئابووری و لە سالی ۱۹۲۲ ھمان سال نایب وزیر اقتصاد دولت شد و در ۲۷ فوریە ۱۹۲۱‌ خود وزیر اقتصاد شد و لە سالی ۱۹۲۲ وەک ڕاوێژکاری عیسمەت ئینۆنو بەشداری لەو شاندەی تورکیا دا کرد کە بو مەرەمی بەستنی کۆنگرەی ئاشتی بەرەو شاری لۆزان بەڕێکەوت.
لە ھڵبژاردنەکانی سالی ۱۹۲۳ جەلال بایار بە نوێنەرایەتی خەڵکی شاری ئیزمیر سەرکەوت بو پەڕلەمانی تورکیا و لە ۲٦ ئابی ۱۹۲۴ بایار یەکەمین بانکی نیشتمانی لە ئەنقەرە دامەزراند و تا سالی ۱۹۳۲ بڕێوەبەری ئەو بانکە بوو.
لە ۲۵ تشرینی یەکەمی ۱۹۳۷ موستەفا کەمال ئەتاتورک ئەو وەک سەرۆک وەزیری نویەمین حکومەت دانا لە دوای ئەوەی عیسمەت ئینۆنو دەست لەم پوستەی بەردا و تا کاتی مەرگی ئەتاتورک لە سالی ۱۹۳٨ لە پوستی سەرۆک وەزیری دا مایەوە.
بایار لە ۲۵ کانوونی دووەمی ۱۹۳۹ دەست لە کارکێشانەکەی لە پوستی سەرۆک وەزیریی پێشکەش بە سەرۆک کۆمار کرد لە دوای ئەوەی کە ناکۆکی سیاسی لە نێوان ئەو و عیسمەت ئینۆنو دا پەیدا بوو.
جەلال بایار تاکو سالی ۱۹۴۵ ئەندامی پارتی کۆماریی گەل بوو بەلام لە ۲۷ کانوونی دووەمی ۱۹۴٦ پارتێکی نوێ بە ناوی پارتی دیموکرات کە پارتێکی ئیسلامی پارێزکار بوو بە ھاوکاری عەدنان مەندەرس و فوئاد کۆپڕولو و ڕەفیق کۆڕاڵتای دامەزراند.
ئەم پارتی نوێیە لە ھەلبژاردنەکانی ۱۴ گۆڵانی ۱۹۵۰ سەرکەوتنێکی گەورەی بە دەستی ھێنا و لە سەرجەمی ۴٨۷ کورسی پەڕلەمانی ۴۰٨ بە دەست ھێنا و پەڕلەمانی تورکیا کە زۆرینەکەی لە دەستی پارتی دیمۆکرات دا بوو جەلال بایار وەک سەرۆک کوماری تورکیا ھەلبژارت.
بەڵام لیژنەی لەشکەریی دەسەلاتدار بڕیاری سێدارەدان لە سەر عەدنان مەندەریس و بولاتکان و زورلو جێبەجێکران و حوکمی جەلال بایار و ۱۲ کەسی تر گۆردڕان و بە پلەیەک داشکاندن و بە زیندانی ھەتاھەتایە حوکم دڕان و بایار بو زیندانێک لە قەیسەری گواستران،
پیرەپیاویکی شاخ نشین بوو ڕۆژێک لەڕۆژان دایکی سەباستیانی دۆزیبوەوە لە ڕەھێڵەیەکی بەفرین کە بەھۆیەوە ڕێگای وون کردبوو،
جیڕۆکی فیلمەکە لەبارەی سەگێکە بەناوی بێڵ لەگەڵ کورێکی ٧ ساڵان کە لە گوندێک دەژێت لەبناری چیای پیرینێس لەنێوان فەڕەنسا و ئیسپانیا،
سەباستیان لەگەڵ باپیرەی سێسیل نەوەیەکی بەناوی ئەنجێڵێنا کە ھەواڵی لەبارەی دایکیەوە بۆدێنێت لەوکاتەی ھەر بەمناڵی گەشتی کردوە و بەتەنھا لای باپیری جێی ھێشتوە،
سەباستیان بڕیاڕ دەدات لەگەڵ بێڵ گەشت بکات بۆ دۆزینەوەی دایکی بێڵ ئەوسەگەیە کە لەترسی خەڵک و پۆلیس ڕای کردوە بۆ شاخ،
وە فەرماندەی پۆڵیس فەرمانی دەستگیرکردن و کوشتنی بێڵی دەرکردوە چونکە وایان داناوە کە بێڵ سەگێکی ھار و گڵاو و خراپە و پەڵاماری خەڵک دەدات لەوکاتەی بۆ دەرەوەی ئاوەدانیەکەی ڕا دەکات چاوی بەسەبەستیان دەکەوێت و دەبنە ھاوڕێی یەکتر،
ھەروەھا سەباستیان تولە سەگێک دەبێتە ھاوڕێی بەناوی ھەمویان بەیەکەوە بەدوای ئێزابێڵای دایکی سەباستیان دا دەگەڕێن کە گۆرانی بێژە لەگەڵ دەستەیەکی گەڕۆک بەناوی کاڕلۆ،
وەشانی ١٫١ پرکێشە بوو ھەروەھا کێشەی لە ڕووکارەکی ھەبوو و لەھەمان ساڵدا مایکرۆسۆفت سیستەمی کارپێکری ویندۆز ٣٫١ی بڵاوکردەوە لەگەڵیدا مایکرۆسۆفت ئۆفیس ٤٫٣ پرۆ کە (ئەکسڵ، وۆرد،
مایکرۆسۆفت یەکەم وەشانی ئەکسێس بەرنامەی داتابەیسێ دێسکتۆپ بۆ سیستەمی کارپێکری ویندۆز بڵاوکراوەیە بەڵام لە ماوەیەکی کورتدا بە وەشانی ١٫١ گۆڕدرا بۆ ئەوەی باشتر لەگەڵ بەرھەمەکانی تری مایکرۆسۆفت ئۆفیس کاربکات
مایکرۆسۆفت ئەکسێس٢٠١٠ لە ھاوینی ٢٠١٠ بڵاوکراوەیە کە ھەندێک نوێکاری نوێ لەسەر وەشانی پێشوو دابینکرا و لەگەلیدا باشتر کارکردن لەگەڵ مایکرۆسۆفت شارێپۆینت سێرڤەر نوێکارایەوە
مێژووی مایکرۆسۆفت ئەکسێس بەردەوامە لەگەڵ ئەکسێس٢٠٠٧ کە بڵاوکراوەیە کە فۆرماتێکی فایلی نوێ لە خۆدەگریت لەگەل ڕووکاری نوێ
ئەندازیارەکانی تایبەتی بوژانەوەی دەریاکە ھەڵسان بە نۆژەنکردنەوەی ئەو نۆکەندە خراپانەی کە درووستکرابوون لەسەڕ سەرچاوە ئاویەکانی دەریاکە.
ڕێژەی بەرزبوونەوەی ئاوی دەریاچەکە لەبەرزبوونەوە بوو کە ساڵی ٢٠٠٥ ڕێژەی قوڵی ئاوی دەریاچەکە لە ٣٠مەترەوە زیادبوو بۆ ٤٠ مەتر.
لە ساڵی ١٩٢٠دا دوو کاربەدەستی پێشووی یەکێتی سۆڤیەتی کە ناسرابوون بە ئام و سیر پێشنیارێکیان خستەڕوو بۆ بەکارھێنانی ئەو ڕووبارانەی کە سەرچاوەی دەریای ئاڕاڵ بوون،
درووستکردنی چەند نۆکەندێک بوو کە ئاوی ڕووبارەکەیان بەڕێژەیەکی بەرچاو بۆخۆیان دەبردو ئاوی دەریای ئاڕاڵ بەرەو کەمبوونەوەیکی خێراچوو.
خەیمز بۆ ناوبانگە بریقەدارەکەی ھەفتەیەکی دیکەی دانا بە گۆڵێک بە سەرکەوتنێک بەسەر دیپۆرتیڤۆ کوێنسا لە جامی کۆپا لیبەرتادۆرس دوور لە نیشتمانەکەی،
ئەو وەرزە سەرنجڕاکێشەی گۆڵ تۆمارکردن بەردەوامی سەند بە یارییەکی پاڵپشت دژی چەند گروپێک لە جامی کۆپا لیبەرتادۆرس لە ١٠ی ئایاری ٢٠١٠.
دووەم گۆڵی بۆ بانفیێڵد لە ٢٦ی ئەیلوولدا بوو کە گۆڵەکەی تۆمارکرد بە شووتێک بۆناو سووچ ی سەرەوە لە دەرەوەی ناوچەی یاریکردنە کەدا و سەرکەوتنێکی گرنگی بەدەستھێنا بە ٢–١ دژی نیوێڵس ئۆڵد بۆیس،
یاریزانێکی پیشگەری تۆپی پێی کۆڵۆمبییە کە لە ھێڵی ناوەندی ھێرشبەر یاریدەکات بۆ یانەی ساوپاولۆ و ھەڵبژاردەی نێودەوڵەتیی کۆڵۆمبیا.
خەیمز "گۆلازۆ"یەکی تۆمارکرد لە یارییەک دژی یانەی لانوس بە شووتێکی بەھێزی چەپە و توانی ئەنجامی یارییەکە بکات بە ٢–٠ لە کۆتا خولەکەکاندا.
وێبسایتی ڕۆژانەی وەرزشیی دیاریۆ ئۆلێ شێوازی یاریکردن و جۆری کەسایەتییەکەی بەراوردکرد بە کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ وە نازناوی" جەیمس بۆندی بانفیێڵد"ی لێنا.
یەکەم دەرکەوتنی لەو یانەیەدا دەگەڕێتەوە بۆ ٧ی شوباتی ٢٠٠٩ و یەکەم گۆڵ کە لە یانەکەدا تۆماری کرد دەگەڕێتەوە بۆ ٢٧ی شوباتی ھەمان ساڵدا کە بە ٣–١ سەرکەوتن بەسەر ڕۆساریۆ سەنتراڵ.
نەوت بھایێکی زور باش بە خویەوە بینی و بە نرخێکی بەرز فروشرا کە ئەمەش عەرەبستانی سعوودیە لە ووڵاتێکی ھەژاری بیابانی گوردڕا بوو یەکێک لە ھێزە گەورەکانی ئابوری جیھان.
لە سەردەمی دەسەلاتداری شا فەھەد پەیوەندییەکانی ئەەمریکا و عەرەبستان بەھێز کەووت و دوای ئوپەراسیونی گەردەلوولی بیابان کە دوای ھێرش کردنی عێراق بو سەر کوێت لە لایەن ئەمریکا و ھاوپەیمانەکانی لە ناوچەکە روویدا،
شا فەھەد لە سالەکانی ھەشتاکان دا پروژەی ناساندنی ئیسرائیل لە لایەن عەرەبەکان پێشکێش کرد و ڕابەرانی ووڵاتانی عەرەبی لە دانیشتنەکانی سەرۆکەکان لە شاری لە مەغریب ئەم پروژەیە پەسەند کردن.
لە سالی ١٩٩٥ شا فەھەد تووشی جەلتەی مێشک بوو و لە لایەن جەستەوە بەرەو خرابی دەڕوویشت و نەچار بوو کە کورسیی تایرەدار بەکاربھێنرێت و ھەرچەندە بەناو شای سعوودیە بوو بەڵام لەوە دواتر بەڕێوەبردنی کارووباری روژانەی ووڵات لە ئەستووی میر عەبدوڵڵای برای دا بوو.
تەنیا مندالە نێرینەکانی عەبدولعەزیز کوڕی عەبدولرەحمان دەتوانن پوستی پاشایەتی ئەم ووڵاتە وەربگرن و شاھەکە لە نێوان بەتەمەنترین کوڕەکان ھەلدەبژێرن.
دامەزرێنەر و ئەندامی پێشووی خەمڵاندنی ھاوپەیمانیی ئاسایشی زیندە-تیرۆر کە تووشی تۆقان و لەبیرچوونەوە بووە بەھۆی پرۆسەیەکی نێردراویی ناسەرکەوتووەوە،
ئەوان ھەموویان ڕووبەڕووی ھێرشێکی زیندە-تێرۆرستی دەبنەوە کە دروست بووە بەھۆی ڤایرۆسێکی نوێوە بەناوی ڤایرۆسی-سی لە شارەکانی جیھاندا.
بایۆھازاردۆ شیکوسو) کایەیەکی ڤیدیۆیی سەرکێشیی-ئاکشنە لە جۆری بینا ھاوێژی کەسی سێھەم کە لەلایەن کاپکمەوە بەرھەمھێنراوە و بڵاوکراوەتەوە.
کایەکە دووبارە بە ھەموو بەشە داگرتنەکانییەوە بۆ پلەی ستەیشن ٤ و ئێکس بۆکس وەن لە ٢٩ی ئازاری ٢٠١٦ بڵاوکراوەتەوە.
هه‌ركه‌سێك له‌ كه‌ناڵه‌كه‌مان یان له‌ كتێبه‌كانمان بڕگه‌یه‌ك بدۆزێته‌وه‌ که پشتگیری له‌ تیرۆر و ته‌كفیری مسوڵمانان و تێكدانی ئه‌من و ئاسایش بكات،
١- كه‌ناڵی ئامۆژگاری بۆ ئامۆژگاری مسوڵمانان و خزمه‌ت كردن به‌م گه‌ل و وڵاته‌ دامه‌زراوه‌ نه‌ك بۆ دژایه‌تی میلله‌ت و وڵاته‌كه‌مان.
بە شێوەیەک لە پێوەری چەن گۆرانکارییەک لە نێو کارتیاکەرەکەدا ئەم گەرما دوای ڕاگرتنی وزەی‌ئازادکراو کاردانەوەی ناوکی درووس دەکا و دوای فێنک کردنەوەی پێویست بە دەنگێکی تایبەت و شیاو بۆ دەرەوە دەگوێزرێتەوە.
ئەم رێگایە بەکار ئەھێنرێت لەسەر ئایزۆتۆپی یۆرانیۆم ٢٣٥ "ئایزۆتۆپ واتا ژمارەی پرۆتۆنەکانیان وەکوو یەکە بەڵام ژمارەی نیوترۆنیان جیاوازە بۆنموونە یۆرانیۆم ٢٣٨ ییشمان ھەیە،
لێرەدا دەتوانین بەکەڵکوەرگرتن لەدوو گەردیلەی ئەتۆم چکۆلەتر کە زۆرتر ھیدرۆژن لەگەڵ ئیزۆتۆپەکانیدا وەکوو دوتریۆم و تریتیۆمن،
بۆ یەکەمین جار لە چەکی ناوکی لە ڕێکەوتی ١٦ی تەممووزی ساڵی ١٩٥٤ بۆ بوردومانی دوو شاری ھیرۆشیما و ناگاساکیی وڵاتی ژاپۆن کەڵک وەرگیرا.
دیمۆکریتس بە خوێندنەوە و لێوردبوونەوەی کەرەستە و کەلوپەلەکانی دەوروبەری بەو ئاکامە گەیشت کە ھەموو کەرەستە و کەلوپەلێک جیا لە ڕواڵەتی جیاواز،
یەکەم جار ئەم تەکنەلۆژیایە لە ئەمریکا بەکارھاتووە و دۆزراوەتەوە کە بەکاردێت لە ھەستەوەری دوکەڵەوە بگرە ھەتا کارتیاکەری ناوکی و چەکی ناوکی کە بەشێک لە وڵاتانی دنیا ئەم تەکنەلۆژیایە بەکار دێنن.
لەماوەی شەڕی سارددا زۆرجاران حکوومەتەکانی ئامریکا و یەکیەتیی سۆڤییەت ھەوڵیان بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی چەکوچۆڵی خۆیان دا.
لە تەمەنی ١١ ساڵیدا دەچێ بۆ حەلەب بۆ لای حوسێن حوزنیی برای و لەوێ و لە بەیرووت دەخوێنێ و خۆی شارەزای زمانی عەرەبی و فەڕەنسی دەکا.
دوایی لەگەڵ کاکی دێنەوە بەغدا و چاپخانەیەک لە حەلەبەوە دێنن و ساڵی ١٩٢٦ لە ڕەواندز دای دەمەزرێنن و کۆواری زاری کرمانجی و چەن نامیلکەیەکی تری پێ چاپ دەکەن.
دواتر چوە یانەی انترمیلان ساڵی ۱۹۹۷ لۆ ۱۹۹۹, دواتر چوە یانەی لازیۆ و دواتر گەڕاوە اتڵتیکۆ مدرید دوا وێستگەشی یانەی ڕایسینگی ئەرجەنتینی بوو٠
ئەوان چەند دێمۆیەکیان تۆمار کرد لە ساڵی ٢٠٠٩دا و ھەروەھا کۆنسێرتیان بۆ زە ڤێرۆنیکاس کردەوە لە کاتی گەشتەکەیان بە ئەمریکای باکووردا.
گرووپەکە لە ساڵی ٢٠٠٩دا دامەزراوە و ھەر لە ھەمان ساڵدا یەکەم ئەلبوومی ستودیۆیان کەوتە بازاڕەکانەوە بە ناوی گڕم تێبەربە کە سێ تاکی سەرکەوتوی لەخۆ گرتبوو،
لە زووەکانی ئەیلوولی ٢٠١٥دا بەڕێوەبەری گرووپ تایلەر مۆمسن ڕایگەیاند کە گرووپەکە کار لەسەر بەرھەمی نوێ دەکات لە ستودیۆ.
سێیەم ئەلبوومی گرووپەکە «ئەوەی بۆی دەفرۆشیت» لە ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ لەلایەن ڕەیزەر ئێند تایەوە بڵاوکرایەوە.
گرووپەکە گەشتێکی دەستپێکرد بە درێژایی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ کە لە ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ کۆتایی پێھات.
و ئەو پێویستییەکی ھەمیشەیی بۆ شیکارکردنی دۆسییە و مەتەڵە ئاڵۆزەکان ھەیە؛ ھەر چەنێک ئەم کێشانە زیاتر ئاڵۆز بن شتەکە باشترە.
و ڕۆڵگێڕانی بۆ ڕۆڵی ھۆڵمز زۆر سەرنجڕاکێش و داھێنەرانە و کەمێک شێواوە.» نووسەرەکان پێیان وابوو کەسایەتی شێرلۆک نابێت وەک «مرۆڤی سەردەم» قسە بکات،
مارک گاتس لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ ڕۆژنامەی دە ئۆبزەرفر وتی کە ئەوان قورسیی زیاتریان بینیوە لە دۆزینەوەی کەسێک تا ڕۆڵی دکتۆر جۆن واتسن بگێڕێت.
«زنجیرەی شێرلۆک بێ کەمکردنەوە لە تایبەتی و لێھاتوویی چیڕۆکە سەرەکییەکە نایاب و فێرکەرە. زنجیرەکە تێدەگات کە کەسایەتی ھۆڵمز چیڕۆکەکە نییە بەڵکو کێشکردنەکەیەتی،
بەڵام بە شێوەیەکی جیا بۆ ھەموو شتە گرنگەکان بەوەفایە.» ئەکتەرە سەرەکییەکانیش بوونە خاوەنی پیاھەڵدان ھەروەھا کاتێک ڕخنەگر «ڤیکتۆریا سۆرپ» وتی:
شایەنی متمانەیە و بەتوانایە و لەگەڵ ھۆڵمز کراوەتەوە کە خۆی بە تێکچوویەکی کۆمەڵایەتی دادەنێت.» و سارە کرومبتۆن دوای ئەڵقە کردنەوەییەکەی وەرزی دووەم بۆ ڕۆژنامەی تێلێگرافی دڵنیاکردەوە کە «کەمبەرباچ وای لە زنجیرەکە کردووە ببێت بە باشترین تۆمارکردنی شێرلۆک ھۆڵمز لەم کاتەماندا.»
یەکێک لە ڕەخنەگرەکان وتی کە زنجیرەکە بە ڕێگایەکی بلیمەتانە و زانیارییەکی زیرەکانە ڕووداوەکان دەگێڕیتەوە و کەسایەتییەکان بە شێوەیەکی تایبەت و درامی بە قووڵبوونەوە بە لایەنە مرۆڤییەکەیانەوە بە جۆرێک دروست دەکات.
ئەوەشی زیاد کرد لەگەڵ ئەوەی لایەنی درامی لە کارەکەدا بەڵام کارەکە «خۆشییەکی پووخت و ژەمێکی سەرنجڕاکێش و زۆر تایبەت بۆ بینەر پێشکەش دەکات».
ئەوە لە زنجیرەکەدا بە تایبەت دانراوە کە دەربارەی شێرلۆک ھۆڵمزە و نوێتی و پێشکەوتنی پێدراوە «واتە گەردوونێکی نوێی لەلایەنی ھونەری لە بوواری نووسینی ڕووداوەکان و گێڕانەوە بە ڕێگایەکی زیاتر کێشکراو و ڕازیکردن دەربارەی کارێک لەباتی گێڕانەوەی لە سەردەمێکی زۆر کۆندا پێداوە.» لەگەڵ ئەوەشدا زۆرێک لە ئاشقانی کەسایەتی شێرلۆک ھۆڵمز ڕەخنەیان لە گۆڕانی زنجیرەکە گرتووە و لەبەرگرتنەوە ڕاستەقینەکەیان زیاتر بەدڵبووە کە ڕووداوەکانی لە چاخی ڤیکتۆریادا لە سەدەی نۆزدەیەمدا ڕوودەدات ھەر وەک چۆن ئارتەر کۆنان دۆیڵ لە ڕۆمانەکانیدا دایناوە.
مارک گاتس ئاماژەی بۆ وەرزە نوێکە کرد و وتی ھۆڵمز و واتسن ھەڵسان بە ئەنجامدانی چەندین سەرکێشی نوێ و سەرنجڕاکێش کە پێشتر ئەنجامیان نەداوە،
سەرچاوەکانی تر دواکەوتنی تۆمارکردنی وەرزی چوارەم بۆ پڕی خشتەی ڕۆژانەی پاڵەوانەکانی زنجیرەکە مارتن فریمن و بێنێدیکت کەمبەرباچ دوای بەدەستھێنانی ژیاننامەیەکی سینەمایی سەرکەوتوو دەگەڕێننەوە.
و لەسەر ستافی بەرھەمھێنان بوو کە پاڵەوانەکانی ڕازیبکات تا بگەڕێنەوە بۆی دوای ئەوەی بەھۆی تاقیکردنەوە سینەماییەکەیانەوە پێویستیان پێی نەما.
گاتس ھەروەھا وتی کە ئەو ھەستی بە بەرپرسیاری بۆ دانانی زانیاری زیاتر دەکرد دەربارەی چیڕۆکە بەناوبانگەکان لە چیڕۆکە کەم بەناوبانگەکان.
پاشان لە ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ پەخشکرا؛ و ئەڵقەکە پیلانەکەی مۆریاتی بۆ تێکدانی ناوبانگی ھۆڵمز و کوشتنی ئەو پیشان دەدات.
ئەڵقەکە لەسەر چیڕۆکی «کۆتا کێشەکە» دروستکراوە کاتێک ھەر یەکێک لە ھۆڵمز و مۆریاتی لە تاڤگەی ڕایشنباخ لە سویسرا دەکەون و دەمرن.
مۆفات و گاتس ھەستیان کرد پێویستە لە لەبەرگرتنەوەکەی ئەواندا ھۆڵمز مۆریاتی ببەزێنێت و مۆفات وتی لە گوفتوگۆیەکی زۆر درێژدا ئەوە تاکە شت بوو کە لە ھەمووان ونبوو.
ئەڵقەی «ئابڕوچوون لە بلگرافیا» وتووێژێکی بڵاوی لە ڕۆژنامەی دەیڵی مەیڵ وروژاند کە وتی «ئەو دیمەنەی ئایرین ئادلەر تێیدا بە ڕووتی دەرکەوت ناڕەزایی لێ کەوتەوە کاتێک وتیان دیمەنەکە پێش سەعات نۆ دەرکەوتووە و ئەو دیمەنەی بۆ پێگەیشتووەکانە نابێت لەو کاتەدا نمایش بکرێت.» ھەروەھا ھەندێک لە ڕەخنەگران وتیان «مامەڵەکردنی مۆفات بۆ نموونەکە لایەنی سێکسی پیشان دەدات.» لە کاتێکدا ھەندێک و لە نێوانیشیاندا مۆفات ئەمەیان ڕەت کردەوە.
وە ھەروەھا کۆتاییی ئەڵقەی «کەوتنی ڕایشنباخ» گفتوگۆ و وتووێژی لەسەر ماڵپەڕە کۆمەڵایەتی و ڕۆژنامەکان دەربارەی خۆکوشتنی ھۆڵمز دروستکرد.
ئەڵقەکە شەڕی نێوان چارڵز ئەگوستس ماگنسن کە خراپەکارێکی ترسناکە و لەوە نزیکە دەربارەی ھەموو کەسێک خاوەنی زانیاری بێت لەگەڵ ھۆڵمز پیشان دەدات.
ھەروەھا گاتس وتی بە درێژایی سێ ساڵ گوفتوگۆ لەسەر ئەو چیڕۆکانە دەکرا کە لە زنجیرەکەدا دەردەکەون و چیڕۆکی «خۆشییە دواخراوەکە» دوورخرایەوە.
پەیوەندی نێوان ھۆڵمز و واتسن لە کاتی وەرزی دووەمدا پێشکەوت ئەمەش بەھۆی ئەوەی کە واتسن بە تواناکانی شێرلۆک لە لێکۆڵینەوەدا کەمتر سەرسامبوو،
بەڵام ھەر یەک لە ستافی ڕۆڵگێڕان و بەرھەمھێنان لە کاتی وەرزی دووەمدا دڵنیا بوون دوای ھەڵسوکەوتی بینەران و ڕەخنە ئەرێنییەکان.
شێرلۆک زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی بەڕیتانییە و لە جۆری تاوان و درامایە و وێنەیەکی ئێستا بۆ کارەکانی لێکۆڵەر شێرلۆک ھۆڵمزی ئارتەر کۆنان دۆیڵ پیشان دەدات،
زنجیرەکە لەلایەن ستیڤن مۆفات و مارک گاتسەوە دروستکراوە و لە پاڵەوانێتی بێنێدیکت کەمبەرباچ و مارتن فریمنە بە ڕۆڵەکانی شێرلۆک ھۆڵمز و دکتۆر واتسن.
ھەروەھا بەرھەمھێنەری جێبەجێکار ستیڤن مۆفات ھەستا بە ئەستۆگرتنی بەرھەمھێنانی وەرزی چوارەم کە لە ساڵی ٢٠١٧ دا پەخشکرا.
زنجیرەکە ھۆڵمز وا دەنەخشێنێت کە «لێکۆڵەرێکی ڕاوێژکارە» و یارمەتی پۆلیسی میتروبوڵیتان و بە تایبەتی لێکۆڵەری پشکنەر گرێگ لستراد لە شیکارکردنی تاوانەکان دەدات،
ھەروەھا چەند ڕۆڵگێڕێکی تری وەک ئونا ستابس بە ڕۆڵی خاتوو ھدسن و مارک گاتس بە ڕۆڵی مایکرۆفت ھۆڵمز برا گەورەی ھۆڵمز شایەنی سەرنجن.
لە ڕێکەوتی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ تۆمارکردنی ئەڵقە تاقیکردنەوەییەکە دەستی پێکرد و لەلایەن مۆفات نووسرا و لەلایەن ماری رۆس - ھێلێن دەرھێنراوە.
بەڵام کەسێک باوەڕی بەوە نییە کە مردووە.» دواتر ڕوون دەبێتەوە ئەو کەسە فیلیپ ئەندرسنە و ئەو پزیشکێکی یاساییە کە لە وەرزی یەکەم و دووەمدا دەرکەوتووە،
ئەڵقەکە ئەندرسن پیشان دەدات کە ھەوڵ دەدات لە ڕێگەی چەند دۆسییەکی نیوودێلھی و ئەڵمانیا لیستراد ڕازی بکات بەوەی شێرلۆک زیندووە،
وەرزی یەکەم بە سێ ئەڵقە کە ھەر یەکێکیان ٩٠ خولەک بوون لەسەر بی بی سی وەن و بی بی سی ئێچ دی ڤی لە ٢٠١٠ پەخش کران؛ پاشان وەرزی دووەم لە ٢٠١٢ دا پەخشکرا و بەدوایدا ئەڵقەیەکی تایبەت پێش دەرچوونی وەرزی سێیەم لە کانوونی دووەمی ٢٠١٤ ھات.
وا بڕیاربوو ماوەی زنجیرەکە ٦٠ خولەک بێت بەپێی ئەوەی لە ڤیستیڤاڵی ئیدنبرەی نێودەوڵەتی بۆ تەلەڤیزیۆن لە ئابی ٢٠٠٨ ڕاگەیەندرا،
و مارک گاتس دڵنیای کردەوە کە وەرزی چوارەم وەک پێشووەکەی دەبێت و لە ئەڵقەیەکی تایبەت لە سەرەتادا و سێ ئەڵقەی تر بەدوایدا پێکدێت.
«ھەمووان زیاتر بەپەرۆشن و مارک گاتس و ئەو شتی تریان ھەیە بەڵام بابەتەکە تەنیا ڕێکخستنی کاتە.» دووانەکەش ڕایانگەیاند کە چیڕۆکیان بۆ وەرزی چوارەم داناوە.
ھەر بۆیە شێوازێکی ئاسایی لەگەڵ دەست لێ دانێکی نوێم ھەڵبژارد - شتەکە سەرنجڕاکێش دیاربوو بە پێچەوانەی ئاسۆیی لەندەن.»
و ئەڵقەکە بە کۆتاییەکی سەرنجڕاکش تەواو دەبێت کاتێک ھەر یەکێک لە ھۆڵمز و مۆریاتی لەبەردەم بۆمبێکدا کە بە جۆن واتسنەوە بەستراوە دەوەستن.
ئارنۆڵد شی کردەوە کە ئەو و پرایس لەگەڵ بەرھەمھێنەراندا «بۆ دەرچوون بە مۆسیقایەکی دەستپێکی سەرەکی بۆ زنجیرە و کەسایەتییەکان» کاری کردووە،
ئەڵقەی «ئابڕوچوون لە بلگرافیا» لەلایەن مۆفاتەوە نووسرا کە لە ڕۆمانی «ئابڕوچوون لە بۆھیمیا» وە وەرگیراوە و لەلایەن پۆڵ ماکگیگان دەرھێنرا،
ئەڵقەکە داوایەک بۆ وەرگرتنەوەی چەند وێنەیەکی کەسایەتییەکی شاھانە پیشان دەدات کە لەسەر مۆبایلی ژنێک بە ناوی ئایرین ئادلەرە.
«زنجیرەکە تایبەت و پێکەناوی و دڵسۆزی خەیاڵی کۆنان دۆیڵە و ھەروەھا دەستێکی لە شارستانی تێدایە.» ھەروەھا نانسی سمێس لە ڕۆژنامەی ووڵ ستریت جۆڕناڵ نووسی:
ئەڵقەکە گەڕانەوەی شێرلۆک ھۆڵمز بۆ لەندەن و کۆبوونەوەی لەگەڵ جۆن واتسندا و ئەرکێک بۆ شیکردنەوەی مەتەڵی تۆڕێکی نھێنی تیرۆرست پیشان دەدات.
لایە براوەکە خێزان و منداڵەکانی لایە شکستەکەی دەبرد و ژنەکە پیاوە براوەکەی خۆش دەویست و متمانەی پێ دەکرد چونکە لەو بڕوایە دابوو کە دەتوانێت بیپارێزێت.
شتێکی زۆر جیاواز بوو بەوەی کە بارمتەکان تەواو دەستەمۆی دزەکان ببوون و لەلای ئەوانەوە باشتر دەپارێزرێن بۆیە خەمی خێزانەکانیان بوو کە لە دەرەوەی بانک دەژین لەژێر دەستی پۆلیس.
پسپۆڕ لە زانستی تاوان و دەروون دەڵێت؛ بەھۆی کەم تەرخەمی پۆلیس و کەمی توانای دەوڵەت و بەھێزی چەتەکان ھەستێکی وەھا لەلای بارمتەکان دروست دەبێت کە دزەکان باشترن و یارمەتیشیان دەدەن،
لە ساڵی ١٩٧٣ کاتێک کۆمەڵێک دز ھەڵدەکوتنە سەر بانکی کریدیتبانکێنی ستۆکھۆڵم و سەرجەم کارمەندانی بانکەکە دەستبەسەر دەکەن بۆ ماوەی ٥ ڕۆژ وەک بارمتە دەیانھێڵنە و لەو ماوەیە خەریکی ڕێککەوتن بوون لەگەڵ پۆلیس،
لە ساڵی ١٩٧٣ کاتێک کۆمەڵێک دز ھەڵدەکوتنە سەر بانکی کریدیتبانکێنی ستۆکھۆڵم و سەرجەم کارمەندانی بانکەکە دەستبەسەر دەکەن بۆ ماوەی ٥ ڕۆژ وەک باڕمتە دەیانھێڵنە و لەو ماوەیە خەریکی ڕێککەوتن بوون لەگەڵ پۆلیس،
ھەر ھەمان شەو دەچێتە ماڵی و داوای لێدەکات کە پێکەوە ماددەی ھۆشبەر درووست بکەن بۆ ئەوەی بتوانێت لە حاڵەتی مردنی داھاتێک بۆ خێزانەکەی پەیدا بکات،
ئەوەبوو بیرۆکەکە بڵاوکرایەوە کە بریتی بوو لە باسکردنی سەرکێشییەکانی پارێزەری نێو زنجیرەکە و بڕیاریشدرا زنجیرەکە ناو بنرێ " - واباشترە پەیوەندی بە ساوڵ بکەیت "،
کە بەھۆی تووشبوونی بە شێرپەنجە دەچێتە نێو کاروباری ماددەی ھۆشبەر بە ھیوای ئەوەی پێش مردنی داھاتێک بۆ خێزانەکەی بەجێ بێڵێت.
لە ساڵی ٢٠١٣ زنجیرەکە ناوی چووە نێو پەرتووکی گینس بەھۆی ئەوەی بووە پڕبینەرترین زنجیرە لە مێژووی زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان.
هه‌رچه‌نده‌ که‌لتوری وڵاتان جیاوازه‌ به‌ڵام به‌شێوه‌یه‌کی گشتی بۆ له‌یه‌ک نزیک خستنه‌وه‌ بواره‌که‌ به‌یاسا کراوه‌ و وڵاتان په‌یره‌وی ده‌که‌ن.
بریتیه‌ له‌ کۆمه‌ڵێک ڕێچکه‌و یاسای ڕه‌وشتی که‌ له‌کاتی ڕێککه‌وتنه‌کان و ئاهه‌نگه‌ دیپلۆماسیه‌کان نمایش ده‌کرێت بۆ نزیک بوونه‌وه‌ی زیاتری دوو وڵات .
که‌ واتای له‌زگه‌ ده‌گه‌یه‌نێت که‌ له‌سه‌ر به‌رگی نامه‌یه‌ک ده‌درێت وه‌ک مۆرێک تا بزانرێت ئه‌م نامه‌یه‌ نه‌کراوه‌ته‌وه‌ و مۆر کراوه‌.
که‌ نیشاندانی هه‌ڵس و که‌وتێکی جوانه‌ وه‌ گه‌یاندنی په‌یامێکه‌ بێ ئه‌وه‌ی بگوترێت که‌ نامه‌که‌ نه‌کراوه‌ته‌وه‌ وه‌ک ڕێزگرتنێک به‌رامبه‌ر نامه‌ به‌ره‌که‌ .
پرۆتۆکۆل بنه‌مایه‌که‌ بۆ چۆنیه‌تی هه‌ڵسوکه‌وتی ئه‌و نوێنه‌رانه‌ی که‌ له‌بواری دیپلۆماسی کارده‌که‌ن.
پرۆتۆکۆل که‌ باس له‌چۆنیه‌تی هه‌ڵسوکه‌وتی دیپلۆماتکاران ده‌کات به‌ شێوه‌ی نووسراو دیاری ده‌کرێت له‌گه‌ڵ هه‌ندێ له‌ کارامه‌یی که‌ نانوسرێته‌وه‌.
پرۆتۆکۆل بریتیه‌ له‌ ڕێچکه‌یه‌ک که‌ به‌هۆیه‌وه‌ ڕه‌زامه‌ندی دیپلۆماتکاران داخوازیه‌کانیان پێشکه‌ش ده‌که‌ن .
وه‌ک بۆ نمونه‌ چۆنیه‌تی هه‌ڵسوکه‌وت له‌گه‌ڵ سه‌رۆکی وڵات و دیپلۆماتکاران به‌گوێره‌ی پله‌وپایه‌کانیان.
جیاوازی سەرەکی ژەمی خۆراکیی ڤیگنێک و ڕووەکخۆرێک ئەوەیە کە ڤیگنەکان ھێلکە و بەرھەمی سپیاتی لە ژەمەکانیان دەردەکەن بەھۆی ئەوەی لەکاتی بەرھەمھێنانیاندا ئازار دەگەێنن و دەبێتە ھۆی مردنی پێشوەخت.
لێدوانێکی دا بە کۆمەڵگەکەدا و دەمەقاڵێی ئەوەیکرد کە ئاوان دەبێت لەڕووی ڕەوشت و ئاکارەوە ژەمی گۆشت-ئازاد بەرزبکەنەوە و پرۆمۆت بکەن نەک بۆ مەبەستی تەندرووستی.
لەناو ڕۆژنامەیەکیان بەناوی ڤێجێتێریان مەسنجەر زوو زوو مشتومڕ لەسەر ئەمە دەکرا و باس لە چۆنێتی مامەڵەکردن لەگەل مریشک و مانگاکان دەکرا.
نووسینەکان ئەوە دەردەخەن کە زۆربەی زۆری ئەو کەسانەی دژی بیرۆکەی ڤیگنیزم وەستاون لەناو کۆمەڵەی ڕووەکخۆرەکان خۆیان بوون.
بەھەرشێوەیەکبێت ئەوان ژەمەخۆراکی ڤیگنیان بە نازیرەکانە دەزانی و خەمی ئەوەیان بوو کە دەبێتە ھۆی کۆسپ لەبەردەم بڵاوکردنەوەی ڕووەکخۆری ئەگەر ڤیگنەکان نەیانتوانی بەشداری لە ھەندێک لە شتەکان بکەن بەھۆی نەبوون یەخود کەمی خۆراکی ڤیگنییەوە.
ئاو و سەمون کە بە ئاردێکی تایبەت دروستدەکرا بەناوی «ستۆنگراوند» کە ناوبانگی دەرکرد و وەک ژەمێک بۆ پاراستنی تەندرووستی بەکاردەھێنرا لە ١٨٣٠ەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان.
ئەگەر بەشێوازێکی ڕێک ژەمەکان ڕێکبخرێن ئەم جۆرە خۆراک خواردنە دەتوانێت لە زۆرێک لە نەخۆشی و ئازار بتپارێزێت بەتایبەتی نەخۆشی دڵ.
پزیشک و شارەزایان پێشنیاری ئەوە دەکەن کە قەرەبووی بۆ بکرێتەوە بە یاخود خواردنی حەپی ڤیتامینی بی-١٢ یاخود خۆراکە تایبەتە ڤیگنەکان بخۆن کە ئەو ڤیتامینەی تێکراوە.
لەبەرئەوەی بەکارھێنانی ئاژەڵ و بەرھەمەکانیان «بە قووڵی خراوەتە ناو کۆمەڵگەوە.» بەرھەمە ئاژەڵییەکان کە لەئێستادا بەڕێژەیەکی زۆر بەکاردێت پێکھاتون لە:
ڤیگنەکان ئاژەڵکردن بە کەلوپەل ڕەتدەکەنەوە (ئەمە بەواتای ئەوەدێت کە نابێت ئاژەڵەکان بکوژرێن بۆ دروستکردنی شتومەک لە شاخەکانیان،
کۆمەڵەی ڤیگنی بەڕیتانی تەنھا کاتێک ناسنامە بە بەرھەمێک دەدات ئەگەر ئاژەڵەکان ھەتا توانراوە لێی بەدوورگیرابێت لەپرۆسەی بەرھەمھێنانیدا،
شیر و ھەموو ئەو بەرھەمانەی شیری تێدا بەکاردێت) ھەندێک لە ڤیگنە خۆراکییەکان بەلایانەوە پەسەندە شتومەک بەکاربھێنن کە پاشماوەی ئاژەڵانی تێدا بەکارھاتووە وەک چەرم و خوری ئەو کەسانەی کە لە فەلسەفەکە قوڵتر دەبنەوە و دەیھێننە ژیانی ڕۆژانەی خۆیانەوە و لە ڤیگنی خۆراکیی لادەدەن و ڕەتی دەکەنەوە کە ھیچ بەرھەمێکی ئاژەڵی بۆ ھیچ مەبەستێک بەکاربھێندرێت پێیان دەوترێت ڤیگنی ئاکاری.
وە ھەروەھا ڤیگنی ژینگەیی ھەیە کە ڕەتی دەکەنەوە بەرھەمە ئاژەڵییەکان بەکاربھێندرێت لەبەر ئەوەی زیان بە ژینگە دەگەێنێت.
لە ئابی ١٩٤٤ ھەندێک لە ئەندامان داوای ئەوەیانکرد کە بەشێکی ڕۆژنامەی کۆمەڵگەکە دیاریبکرێت بۆ ڕووەکخۆری نا-سپیاتی.
کۆنترین بەکارھێنانی وشەکە کە ناسرابێت دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٨٣٩ لەلایەن خانمەکتەر فانی کێمبڵ نووسراوە لە جۆرجیای ویلایەتە یەکگرتووەکان.
ڤیگنەکان گۆشت یان بەرھەمی گۆشتی نادەن بەو ئاژەڵانەی ڕایان گرتوون و زۆرینەیان ئاژەڵەکانیشیان لەسەر ژەمی ڤیگن بەخێو دەکەن.
ڕۆژنامەکە فێرکاری خۆراک و ھەواڵی تەندروستی لەخۆگرتبوو وە ھەروەھا لیستێکی گۆڕینەوەی تێدابوو بۆ گۆڕەینەوە شتومەک بە بەرھەمی ئاژەڵ-ئازاد.
ناسراوترین لەو مشتومڕانەی کە لەگەڵ ڤیگنەکان دەکرێت ئەوەیە کە «ئایا ئەگەر ئێمە نابێت گۆشت بخۆین بۆچی ئێمە ددانی بەرازامان ھەیە»،
ڤیگنەکان ئەمە بە نموونەیەکی ھەڵە دەھێننەوە و دەڵێن کە پانداکان و غۆرێلاکانیش ھەر ددانی بەرازەیان ھەیە و بەڵام گۆشت ناخۆن.
وتارێک لە یەکێک لە ڕۆژنامەکانی کۆمەڵەکە لا ساڵی ١٨٥١ باسی جێگرەوەی پێڵاوی چەرم دەکات و ئاماژە بە ھەبوونی ئەندامانێک دەکات کە بەکارھێنانی ئاژەڵەکان بەتەواوی ڕەت دەکەنەوە.
سۆیا و کینوە بەوە ناسراون کە پرۆتینی تەواون لەبەرئەوەی ھەر یەکێکیان ترشە ئەمینی پێویستیان تێدایە کە بەشی تەواوی پێداویستی مرۆڤایەتی دەکات.
لە ساڵی ٢٠١٢ بەشی کشتوکاڵی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەیانی کرد کە پرۆتینی سۆیا دەکرێت جێی پرۆتینی گۆشت بگرێتەوە لە پرۆگرامی خوانی نیوەڕۆی قوتابخانەکانی ئەمریکا.
بەناوی خۆراک بۆ ھەسارەیەکی بچووک زیاتر لە سێ میلیۆن دانەی لێ فرۆشرا و پێشنیاری ئەوەی کرد کە «لە سەرەوەی ھەرەمی خۆراکی بڕۆنە خوارە.»
لە سەرەتادا ئەمە بە واتای «ڕووەکخۆری بێ سپیاتی» دەھات و دواتریش بووبە «ڕێبازی ژیانی مرۆڤ بەبێ سوودوەرگرتن لە ئاژەڵان.»
لەکاتێکدا کردەوەی ڤیگن و ڤیگن ئاوتریچ پێی دەڵێن «بۆچوونێکی کەسییە.» ئاگەیڤ نێکتار جێگرەوەیەکی بەناوبانگی ھەنگوینە.
ھەندێک لە ڕووەکخۆران دەمەقاڵێی ئەوە دەکەن کە شێوازی ژیانی ڤیگنیزم سنووردارە و بەسوود نییە بۆ کەسەکە و ڕووەکخۆری ھەڵبژاردەیەکی باشترە،
لەکاتێکدا کە لە ئێستادا ڤیگنیزم باشێوەیەکی خێراتر و زۆرتر گەورەدەبێت و بەرھەمە ڤیگنەکان بەرەبەرە دۆزینەوە و فراوانبوونیان ئاسانتر دەبێت.
لە ٢٠٠٣دا دوو لە گەورەترین خۆراکناسانی ئەمریکادا بانگەشەی ئەوەیانکرد کە ڤیگنیزم بۆ ھەموو سوڕەکانی ژیان لە ھەموو تەمەنەکاندا گونجاوە و ھیچ زیانێکی نییە.
ڤیگنیزم پێکھاتووە لە ھەردووک ژەمەخۆراک و فەلسەفەی پاراستنی مافی ئاژەڵان کە بەکارھێنانی بەرھەمی ئاژەڵان ڕەت دەکاتەوە.
شێرلۆک ھۆلمز لێکۆڵەرێکی تایبەتی خەیاڵییە کە لەلایەن نووسەری بەڕیتانی ئارتەر کۆنان دۆیڵ دروست کراوە؛ کە بەخۆی دەڵێت «لێکۆڵەرێکی ئامۆژگاریکەر» لە چیرۆکەکانیدا،
ناوبانگی ھۆڵمز ئێجگار زۆرە کە زۆرینەی کەس بڕوایان وایە کە کارەکتەرێکی خەیاڵی نەبێت و کەسێکی ڕاستی بووبێت؛ زۆر کۆمەڵەی ئەدەبی و ھەواداران لەسەر ئەم پێشبینییە دروستبوون.
لەگەڵ چیرۆکە ڕەسەنەکانی و لەگەڵ ھەزاران کە لەلایەن نووسەری دیکە بێجگە لە کۆنان دۆیڵ کە دروستکراونەتەوە لەسەر ستەیج و شانۆی ڕادیۆی، تەلەڤیزیۆن، فیلم،