polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ئەم ھۆزە نیشتەجێی شارەکانی گیەڵان و ھاروناوا و بەشێ لە کڕند و نەفتشار و سۆمار و گاوارە و ئاسماوە و ئەیوان و مایەشت و دیێ قەڵاشاین لە سەرپێلی زەھاو و نەسرئابادی قەسری شیرین، نیشتەجین،
واتە باشوری ئەم شاخە گەرمەسێر و باکوری سەردەسێری ھۆزی کەڵھوڕە «گەرمەسێر و سەردەسێر» ە تاقمێ لەم ھۆزە نێشتەجێن و کۆچەرینین و خەریکی کشت وکاڵن و بە شێوەیەکی کەم ئاژەڵ بەخێوە دەکەن.
ئەوەمان بۆ دەردەکەوێ کە بە ھۆی دەسەڵاتی فراوانی قەڵمڕەوی ھۆزەکان پەیوەندی بە ھێزودەسەڵاتی سەرۆک ھۆزەکانەوە ھەبووە
ناوچەکانی رۆژاوای ئێران کەوتە ژێر دەسەڵاتی عەربە موسڵمانەکان ئەگرچی لەو سەردەمەو ھەتا سەرەتای حکومەتی سەفەوییەکان ناوی کەڵھور لە میانە نەبووە،
بە ھۆی جیاوازی وناکۆکی دەربارەی سنور وئاینزاوە سەردەمێکە پڕ بووە لە شەڕو شۆڕوبەگژداچوونی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی لە سەر کێشەو ناکۆکیە سنووری و ئایینیەکان بووە لە توژینەوەکانی دەربارەی کەڵھوڕ دەڵێ:
ھۆزی کەڵھوڕ لە سەردەمی سەفویەکان زیاتر لە ناوچەی ماێشت تا مەندەلی سەرقاڵی ژیان بوون و بە گوێرەی سەرچاوەکان ھەمیشە کەس جەنگاوەریان بۆ سوپای ئێران کردووە.
ھێندێ کەس لەو بڕوایەدان کەدەبێ لە شێواز و ریشەی ئەم ناوە ورد ببینەوە تا بتوانین بە شیوەیەکی راست و دروست واتای ناوەکە ڕاڤە بەکەین.
ئێستا ئەگەر بە شوێنی لایەنەلێکچووەکانی ئەم دوو وشەیە کەڵ و ھۆر و لەگەڵ خەڵکی ھۆزی کەڵھور دابگەرێین دەبێ تەماشایەکی ژینگە و قەڵەمڕەوی ئەم ھۆزە بکەین واتا داوێن و بەرزاییە پڕ لە ھەورازو نشێوەکانی زنجیرە شاخەکانی زاگرۆس،
خەڵکی ئەم ھۆزە بەدرێژایی مێژوو لەگەڵ سەخت و نالەباری سروشتی ناوچەکەداو دەست و پەنچەیان داوەو بەئازایی و خۆراگەرانە وەک ئاسکی کێوی ژیاون وخۆیانلە گەڵ سەختی ناوچەکەدا راھێناوە و بەرگرییان لە خاکی خۆیان کردووە.
ئەم خەڵکە بە ھۆی روخساری گەش و ھەروەھا خێرایی لە رادەبەدەریان لە رێرۆیشن وتەیکردنی شاخەکان و شێوە سەختەکان شوبھێنراون بەخۆر کە سەرچاوەی سەرنجراکیشانە.
کوشتنی نادرشا خێلەکانی زەنگەنەو کەڵھوڕ سوودیان لەو ھەرا و ئاژاوەو و ئاڵوزییەی بارودۆخی ناوخۆ وەرگرت و ئاویان کردە ژێر دانشتوانی قەڵاکە و ناچاری راکردن کران.
گوایا کەریم خانی زەند فەرمانی ئابڵوقە دانی قەڵاکەی دەرکردبوو و ئەڵبەتە سەرۆک ھۆزەکانی زەنگەنەو کەڵھوڕ بەڵێنی ئەنجامدانی ئەم کارەیان دابوو.
چونکە لە کاتی نووسینی ئەم نووسخەیە کەس نەبوو زانیاریی ھەبێ لە زاری خەڵکەوە وام بۆ دەرکەوت پێشر قەڵەمڕەوەییەی (مایەشت – ماددەشت،
ئەم ناکۆکییە ناوخۆیە تا ڕادەیەک بووە ھۆکاری تێکچوونی شیرازەی ھۆزو ئەڵبەتە میری تاقمێک دەنێرێ بۆ سەرکوتکردنی ئەم ھۆزە و پابەندکردنیان بە ھۆزی زەنگەنەوە.
دژ بەو خانەدانە یاخی بوو و دەتوانی لە ھێز بیانکێشێتەوە و خۆی وەکوو سەرۆکی ھەموو ھۆزەکانی کەڵھوڕ دابسەپێنێت و تەنانەت وەکوو سەرۆکی عەشیرەتەکانی ڕۆژئاوای ئێران ناوبانگ دەربکات.
ئەتەکاما بریتییە زەویە بیابانییە تەشیلەیییەکانی کیشوەری ئەمەریکای باشوور کە دەڕواتێتە زەڕیای ھێمن بایەکی وشک و سارد بەناوی ھەمبۆلێت لەچینە بەرزەکانی ئاسمانی ھەیە بەم ھۆیەوە چینێکی ساردی کەشی ھەیە و ڕێگانادات باڕان لە وشکانییەکەی بباڕێت لەبڕی ئەمە لەزەڕیا دەباڕێت،
کە لەباکورەوە دڕێژدەبێتەوە تاوەکو دەگاتە ناوچەی سنوری جەمسەری باشوور دوای ئەوەی بە چەندین دۆڵ و کەندەڵان و تەپۆڵکە دا دەڕوات،
کۆمەڵە ڕوەکێکی لێ دەڕوێت کە پێیان دەڵێن ئەم ڕووەکانە تەنھا بەھۆی ئەم کەشە شێدارەی بیابانەوە ئاویان چەنگ دەکەوێت بۆ گەشەیان.
یەکێتیی ڕەخنەگەرانی فیلمی لۆس ئانجلەس و مێھرەجانی فیلمی ڤێنیزی بەدەست ھێناوە و لە بەشی یادگاریی بەناوبانگانی ھالیوود ئەستێرەیەکی بۆ خۆی ھەیە.
ناوبراو زۆرتر بەھۆی کایە لە فیلمەکومێدییەکانی دەھەکانی ١٩٥٠ و ١٩٦٠ ی زایینی و بیچمە پێکەنیناوییەکانی و دامەزروای چاکەکارییەکەی بەناوبانگە.
ھەتاھەتا و یەک ڕۆژ داھاتێکی باشی کۆکردەوە لە ڕیزبەندی پڕفرۆشترین فیلمەکانی مێژوی سینەمای ئێراندا ڕیزبەندی شەشەمی گرتووە و لە دوای فیلمی فرۆشیار پڕداھاتترین فیلمی کۆمەڵایەتی ئێرانییە
ئەوەندە سیناریۆکە بە ڕێک و پێکی نوسرابو لە سەعید ڕۆستاییم پرسی ئایا لە بنەماڵەکەتاندا کەسی ئالودە ھەبووە بە مادەی ھۆشبەر؟
بەڵام ئەگەر بێت و دادوەر حوکمی ھەتاھەتا و یەک ڕۆژ بدات بەسەر تاوانباردا ئەوا دەبێت زیندانییەکە بۆ ھەتاھەتا لە زینداندا بمێنێتەوە و یەک ڕۆژیش دوای مردنی لاشەکەی دەبێت لە زینداندا بھێڵرێتەوە
کاتێک زیندانییەک بۆ ماوەی ١٥ ساڵ لە زینداندا دەمێنێتەوە دەتوانێت داوای پیاچونەوە بکات بە سزاکەیدا تا ماوەی زیندانییەکەی بۆ کەم بکەنەوە،
تیورییە پێشنیارکراوەکان ئەو تیۆرییانەن کە لە چاو تیورییەکانی ترەوە نوێن و باسی ئەو توێژینەوانەی فیزیا دەکەن کە ئەو ھزرە زانستیانە دەگرنە خۆ کە پێویستن بۆ یەکلاکردنەوەی ڕەوایەتی مۆدێل و جۆرە نوێکانی ئەو دەرئەنجامانەی کە بەکارھاتوون بۆ گەیشتن بە تیورییەکە.
ھەندێک لە تیورییە پێشنیارکراوەکان تیوریی وایان تێدایە کە دەیەھا ساڵە خراونەتە ڕوو و خۆیان لە سەلماندن لە ڕێگەی ھەستپێکردن و تاقیکردنەوە وە دزیوەتەوە.
تیۆرییە سەرەکییەکان یان پێشیان دەوترێت تیۆرییە ناوەندییەکان بریتین لە بنچینەی زانینی فیزیایی و تێڕوانینە زانستییە ڕەسمییەکان کە لەلایەن زۆربەی زۆری کۆمەڵگەی زانستییەوە قبووڵکراون.
ئەم تیۆریانە لە ڕێگەی تەجروبە و تاقیکردنەوەی واقیعیانەوە پشتڕاست کراونەتەوە و بەڵگەی بەھێزی زاستییان لەسەرە کە لە توانایاندا ھەیە ڕوونکردنەوە بۆ زۆر لە دیاردەکان ئەنجام بدەن.
تیۆریی سەرەکی وا ھەیە کە بەگشتی قبووڵکراون و تەنھا لەسەر ئەو کاریگەرییانەیان بنیاتنراون کە بوارێکی فراونی داتا ڕوون دەکەنەوە ھەرچەندە تێبینیکردن و ڕوونکردنەوە و ئەگەری پێکھاتنیان یەکلایی نەبووبنەتەوە و قابیلی موناقەشەکردن بن.
وەکو ئەو بوارە فیزیایی و تیۆرییە فیزیاییانەی کە لەسەر بنچینەی بەڵگەی زانراو دەخرێنەڕوو و کۆمەڵێک پێشبینی پەیوەنددار بەگوێرەی ئەو تیۆرییانە گەڵاڵە کراون.
کە تیۆرییە ماتماتیکییەکان و دەرھەستکاری تەنە فیزیایییەکان و سیستەمەکان بەکاردەبات بۆ مەنتیق پێدان و ڕوونکردنەوە و ڕوونکردنەوەی دیاردە سروشتییەکان.
بەڵام دواتر بەھۆی داگیرکاری ئەڵمانیای نازی بۆسەر پۆلەندا ژیانی شپیلمان و تەواوی خەڵکی ئەو وڵاتە بەتایبەت جوولەکەکان دەشێوێت و ژیانی زۆربەیان دەکەوێتە مەترسییەوە بەوەی ژمارەیەکی زۆر لە جوولەکەکان بەدەستی سەربازانی ئەڵمانیای نازی دەکووژران،
شپیلمان لەمیانی ئەم شەڕەدا تووشی برسییەتی و نەخۆش و ناڕەحەتی زۆر دەبێتەوە و چەندینجار ژیانی دەکەوێتە مەترسییەوە و ھەر لەم سەرووبەندە خێزانەکەی لەدەستدەدات،
دوای ئەمە لەگەڵ کوردە دەرکراوەکانی گورجستان بەرەو مۆسکۆ کۆچ دەکات و کۆمەڵەیەکی چەکداری پێک دەھێنێت بەمەبەستی کرینی چەک و پێداویستی سەربازی بۆ پارتی کرێکارانی کوردستان دژ دەولاتی تورکیا،
پاشان لە ٢٠١٤ لە کاتی بەڕێوەچونی یارییە ئۆلەمپییەکان لەلایەن پۆلیسی نھێنی ڕووسیا و ھێرش دەکرێتە سەریان بەڵام ڕزگاری دەبێت.
پاشان بۆ ڕۆژنامەکان کۆنگرەیەک دەبەستێت و دەڵێت «ئێمە میللەتێکی ئاشتی خوازین دەستدرێژی ناکەینە سەر ھیچ کەسێک تەنھا بۆ مافەکانمان ھەوڵ دەدەین و لەگەڵ ئاشتین».
لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٠ ھێزێکی ھەواڵگری تورکی بەھاوکاری ھەواڵگری ئەمریکی بەفیشەکێکی ٩ ملم لەناوەڕاستی مۆسکۆ لەلایەن نیشانەشکێنێکەوە تیرۆر دەکرێت،
دوای ئەوەی لەنوسینگە نھێنییەکەی دەردەچێت لەگەڵ دوو لە پاسەوانەکانی بەسەختی برینداردەکرێن دەرفەتی ڕاکردن دروست دەکات بەڵام بەھۆی سەختی برینەکەیەوە لە ڕێگا گیان لەدەست دەدات،
دواتر خێزانەکەی بڕیاڕ دەدەن تەرمەکەی لە تبلیسی بەخاک بسپێڕن بەڵام لەلایەن فڕۆکەخانەی تەبلیسییەوە ڕەت دەکرێتەوە ئەمیش بەھۆی پاڵەپەستۆیەکانی تورکیا و ترسی سەرھەڵدانی خۆپێشاندانی کوردانی وڵاتەکە،
پایوەکی کوردی ئێزدی بوو لە ٢٧ فیبرایەری ١٩٣٧ لەدایک بووە؛ و لە ١٦ یەنایەری ٢٠١٣ کۆچی دوایی کردووە٫ نازناوی باپیر حەسەنی لێنراوە٫ یانیش ھەربە باپیر بانگیان کردوە،
کۆڵبەر و ھەلھاتوو لە یاسابوو لەلایەن تورکیا و ڕووسیا و بەھۆی ئەوەی لە ھەرێمەکانی ڕووسیا چەک و تەقەمەنی و پێداویستی سەربازی دەکڕی و دەینارد بۆ کوردەکانی باشوور،
لە ئەپریلی ٢٠١٠ لەلایەن سوپای ئوکرایناوە دەستگیردەکرێت دوای ئەوەی سنووری ئەو وڵاتەی بەزاندبوو بەھۆی بەڵگەنامەی ساختەوە،
پاشان چەکدارەکانی بەھاوکاری کۆمەڵە چەکدارێکی ترەوە کە لە ئەرمێنیاوە ھاتبون توانیان لەژێردەستی سوپا دەری بێنن و بیگەڕێننەوە مۆسکۆ،
لە ١٦ ئەیلوولی ٢٠١٠ ھێزێکی ھەواڵگری تورکی بەھاوکاری ھەواڵگری ئەمریکی بە فیشەکێکی ٩ ملم لە ناوەڕاستی مۆسکۆ دا تیرۆر دەکرێت،
لە ٢٠٠٩ لەکاتی کۆبونەوەیان لەگەڵ وەڤدێکی ئاسایشی و ھەندێ گرووپی تری چەکداری سەربەحکومەت بەمەبەستی دانوستان لەلایەن نیشانەشکێنێکەوە تەقەی لێدەکرێت،
لە ٢٠١٠ دوابەدوای ئەم ڕووداوە ئۆباما سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ھەڵمەتێکی دەستگیرکردنی دۆست و لایەنەکانی باپیری ڕاگەیاند.
کە زۆۆرینەی وڵاتان بەهۆی ئامرازەجەنگیەکانی وەکو فڕۆکە و دەمانچە و مووشەک و زرێپۆش و چەند ئامرازێکی تری جەنگی باشدارن لەو هاوپەیمانێتیە.
وەکو پێدانی شوێنی تایبەتی عەوانەوەی سەربازەکان و پێدانی کۆرسی تایبەتی فێرکاری پزیشکی و چەند جۆرێکی تری یارمەتی کە پێشکەش کراوون بەو هێزە زەمینیانەی کە لەسەر زەوی دژ بەو ڕێکخراوە تیرۆرستیە دەجەنگن.
کردە سەربازیەکانی دژبە دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام یان هاوپەیمانیێتی نێودەوڵەتی دەژبە دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام هاوپەیمانێیتێکی نێودەوڵەتییەتی جیهانیە،
ئەویش بەهۆی ئەنجامدانی کۆمەلیک کاری نەشیاو و توندوتیژی و هێرشکردنەسەر کۆمەڵێک ناوچە و ئەنجامدانی کاری دژبە مرۆڤایەتی لە وڵاتانی عێراق و سووریا بەتایبەتی.
بۆ کوردستانی باشوور دەستیان پێکرد دوای بڵاوکردنەوەی ڕاپۆرتێکی تایبەتی سایسەتمەنداری ئەمریکی زالمای خەلیلزادە لە ڕۆژنامەی ئەوە.
کە منی زۆر تووڕەکرد. ئەو خەریک بوو وەک ئەوان پۆشاکی دەپۆشی و تەمەنیشی تەنھا ھەشت ساڵانێک دەبوو. بۆیە من لەبارەی ئەمەوە قسەم لەگەڵ کرد و گۆرانییەکەم نووسی.» نەمرەکەم،
پەیامێکی بۆ ڕادیۆ و فرۆشگاکان نارد کە تێیدا ڕوونی کردەوە کە ھەرچەندە مۆسیقاکەی ئێڤەنێسنس زۆر بەناوبانگ بووە و لە ناو کۆمەڵگەی مەسیحیدا دەرکەوتووە و ناودار بووە،
مێڵتزەر وتیشی کە «تەنانەت کۆمپانیای تۆمارکردنەکە وا ھەست دەکات کە چی تر لە فرۆشگا مەسیحییەکاندا .» ھەر دوای وەرگرتنی ئەو پەیامە،
ئەیمی لی بە بیلبۆردی وت کە ئەو دژی ناساندی ئێڤەنێسنس بووە وەک گرووپێکی مەسیحی «ھەر لە سەرەتاوە»؛ بێن موودی پشتی ئەو بیرۆکەیەی گرتووە،
کانوونی یەکەمی ساڵی ٢٠٠٣ ئەلبومەکە زیاترین فرۆشی بە خۆیەوە بینی لە حەفتەیەکدا لە شانشینی یەکگرتوو کاتێک ٥٦٬١٩٣ دانەی لێ فرۆشرا،
لە زیاتر لە ١٠ وڵات لە چارتەکاندا جێگەی خۆی کردووەتەوە و لە زیاتر لە ٢٠ وڵات توانیوێتی بگاتە «باشترین ١٠ ئەلبوم»ـی چارتەکان.
ئەلبومەکە زیاتر لە ٣ مانگ لەسەر چارتی ئەلبومەکانی کەنەدا ماوەتەوە و دوای ئەو ماوەیەش لە کۆتاییدا ژمارە ١ی چارتەکەی بەرکەوتووە بە ٨٬٩٠٠ فرۆشەوە لە ١٣ی ئابی ٢٠٠٣.
بیرۆکەی گۆرانییەکە کاتێک دروستبووە کە ناسیاوێک لە خواردنگەیەکدا پرسیاری لە لی کردووە کە ئایا ئەو لەو پەیوەندییە خۆشەویستییەی ئەوکاتە ھەیبووە دڵخۆشبووە یاخود نا.
ھەر وەک لە ھۆنراوەی گۆرانییەکەدا دەردەکەوێت «لە ناخەوە بە ئاگام بێنە.» لی ڕایگەیاند کە گۆرانییەکە لەبارەی ھاوڕێی درێژخایەنی،
جۆنی لۆفتەسی ئۆڵمیوزیک سێ ئەستێرە و نیوی لە پێنج پێدا و وتی «ئەلبومەکە نویمێتاڵی تێدایە بەڵام زیاتر سیمفۆنیک ڕۆکن وەک گرووپی تایپ ئۆ نێگەتڤ کە کاریگەری لەسەر زۆربەی کەوتوو ھەبووە.
«ئەو چەشنە مۆسیقا کۆنەی کە پێی دەوترێت نیو مێتاڵ بەڕاستی پڕ نییە لە گۆرانیبێژی دەنگ خۆش– تەنانەت ژنیشی تێدا نییە. ئەیمی لی،
«کاتێک گۆرانیبێژ ئەیمی لی ھاواری ھۆنراوەکانی وەک 'لە ساحەی گوڵە وەرەقەکانمدا' یان 'پەشیمانی ئاڵم لێ دەچۆڕێت' تۆزقاڵە ھەستێکی ترسناک بە کەوتوو دەبەخشێت و ئەمەش شتێکە کە زۆربەی کوڕە مێتاڵە نوێکان لێیان کەمە.»
ئێدریان بێگراندی پاپ ماتەرز ڕەخنەی لە کەوتوو گرت و وتی کە «بەقەد ھەموو ئەو شتانەی تری ناو چەشنەکەیدا ناڕەسەن و کەمە. ھەندێک ساتی باشی ھەیە،
بەڵام ناویستی گرووپەکە بۆ کەمێک سەرکێشی وای لێ کردوون کە گرووپەکە لە نیو-مێتاڵدا بگەوزێن.» بەڵام بێگراند دەستخۆشی لە دەنگە «خۆش و جوان و فریشتەیی»ەکەی لی لرد و وتی کە «ئێڤەنێسنس ھیچ نابێت بەبێ ئەو.» مێلیسا مێرزی سپین ٤ ئەستێرەی لە ٥ بە ئەلبومەکە دا و وتی «نیو مێتاڵ لە یاساکانی ئاندرو ڵۆید وێبەر دەردەچێت ھەر ئەو کاتەی کە لی دەست دەکات بە ژەنینی پیانۆکەی بە شێوەیەکی زۆر باش و بەشێکی ئامێرە تەلدارەکان زیاد دەکات و کێشە گەورەکان بیشان دەدات – خوا ،
ڕەخنەدار ڕۆبێرت کرستەگۆ لەسەر ئەلبومەکە وتوویەتی «دەنگە سۆپراڵتۆکەی لی بەرھەستێکی شیرین دەبەخشێت بە مۆسیقا گۆت مێتاڵەکەیان.»
نووسینی گۆرانییەکانی ئەلبومەکە ٨ ساڵ پێشووتر دەستیپێکردبوو؛ ھەندێک لەو گۆرانیانەی کە لە ئەلبومەکەدا ھەن پێشووتر لە تۆمارە کۆنەکانی گرووپەکەدا ھەبوون و لە ئەسڵدا بۆ ئەو تۆمارە کۆنانە نووسرابوونەوە.
ئەلبومەکە لەسەر ژمارە ٧ی بیلبۆرد ٢٠٠ جێگەی بۆخۆی کردەوە دوای فرۆشتنی زیاتر لە ١٤١٫٠٠٠ دانەی لە یەکەم ھەفتەی بڵاوبوونەوەیدا،
جه‌خت یكرده‌وه‌ كه‌ ئه‌وان هێشتا ئاشت نه‌بوونه‌ته‌وه‌ له‌وانه‌یه‌ چاوه‌ڕێی بڕیاری پزیشكی بكات له‌سه‌ر ئۆدۆم.
جووته‌كه‌ هاوسه‌رگیریه‌كی كتوپریان كرد كه‌ ته‌نها یه‌ك مانگ دوای یه‌كه‌م دیده‌نیان كه‌ له‌ ئاهه‌نگی هاورێیه‌كی ئۆدۆم دا بوو.
كڵۆی ناوی ناوه‌ڕاستی خۆی لابردوو نازناوی هاوسه‌ره‌كه‌ی بۆ ناوه‌كه‌ی خۆی زیاد كردوو كردی به‌ كڵۆی كارداشیان ئۆدۆم.
رۆب وه‌ هه‌ردوو زڕخوشكه‌كه‌ی كێنده‌ڵ و كه‌یلی ده‌ستیان به‌ ده‌ركه‌وتن كرد له‌ ته‌له‌فزیۆنی راستی زنجیره‌ی ،
له‌ ئه‌یلولی 2009 كڵۆی له‌گه‌ڵ یاریزانی تۆپی سه‌به‌ته‌ لامار ئۆدۆم - هاوسه‌رگیریان كرد ئه‌مه‌ش دوای یه‌ك مانگ له‌ یه‌كه‌م دیده‌نیان .
كه‌ تووشی رووداوێكی ئۆتۆمبێل بوو له‌و رووداوه‌دا كڵۆی به‌ ناو شوشه‌ی پێشه‌وه‌ی ئۆتۆمبێله‌كه‌ی دا په‌ڕی كه‌ دووچاری رووداوێكی كتوپڕ بوو ئه‌م رووداوه‌ش بووه‌ هۆی له‌بیر كردنی به‌شێك له‌ یاده‌وه‌ریه‌كانی.
چیرۆکی فیلمەکە باس لە ساڵانی حەفتا و هەشتکانی سەدەی ڕابردوو دەکات کە چۆن حکومەتی ئەمریکی بە شێوەیەکی نهێنی ڕێککەوتن نامەیەک لەگەڵ وایتی بەلگەر ئەکات بۆ نزیک بوونەوە و دەست بەسەرداگرتن بەسەر هەموو چەتەکانی ئەو سەردەمە و کەمکردنەوەی دەسەڵاتیان ،
و لە ١٩ی مایۆی ٢٠١٤ دەست کرا بە کاری وێنەگرتنی و لە ڕێکەوتی ١٨ی سێپتێمبەری ٢٠١٥ لەلایەن کۆمپانیای وارنەر برەدەرزەوە خرایە سینەماکان و لە ١ی ئۆکۆتبەریش کەوتە سینەماکانی کوردستان و عێراق.
ھەردوو بەشی مێژووی سروشتی و کشتوکاڵ لە لایەن جۆھان کارڵ نێستلەرەوە سەرۆکایەتی دەکرا کە توێژینەوەی وردی لەبارەی بۆماوەیی لە ئاژەڵ و ڕووەکدا ئەنجام دابوو بە تایبەتیش لە مەڕدا.
لە ساڵی ١٨٥٠ لە بەشی زارەکی تاقیکردنەوەیەک بۆ بوون بە مامۆستای دواناوەندی خاوەن بڕوانامە شکستی ھێنا کە دوا بەش بوو لە سێ بەشی تاقیکردنەوەکە.
لە ساڵی ١٨٥٦ دا تاقیکردنەوەی ئەنجامدا تا ببێت بە مامۆستایەکی خاوەن بڕوانامە و ئەم جارەشیان لە بەشە زارەکییەکەیدا شکستی ھێنا.
لە نێو کێڵگەیەکدا دەژیان و کاریان دەکرد کە لانی کەم ماوەی ١٣٠ ساڵ بوو خاوەندارێتیان لێ دەکرد) ئێستا ئەو خانووەی مەندلی تێدا لەدایکبووە،
لە تەمەنی گەنجییدا چووە خوێندنگەیەکی ئامادەیی لە ئۆپاڤا بە ھۆی نەخۆشییەوە ناچار بوو چوار مانگ پشوو وەربگرێت لە خوێندنگاکەی.
ئەو ڕەنگی تۆوی بە نموونە وەرگرت و ئەوەی ڕوونکردەوە کاتێک کە پۆڵکەی سەوزی یەک ڕەگ و پۆڵکەی زەردی یەک ڕەگ جووت ڕەگ دەکرێن،
ئەو لە ساڵی ١٨٦٦ دا ئەم کارەی بڵاوکردەوە کە تێیدا کاری کۆمەڵێک ھۆکاری نادیاری ڕوونکردەوە کە لە ئێستادا بە بۆماوە ناسراوە و ئەوەش دیاریکردنێکی پێشبینیکراو بوو بۆ تایبەتمەندی ئەندامەکان.
مەندل لە خێزانێکی ئەڵمانی زمان ھاتووەتە دنیاوە لە بەشی سیلیسیای ئیمبراتۆرییەتی نەمسا و پاش مردنی وەکو دۆزەرەوەی زانستی سەردەم لە بۆماوەزانییدا ناسرا.
ئەگەرچی جوتیاران چەندین ساڵ ئاگاداری ئەوە بوون کە دووڕەگکردنی ئاژەڵ و ڕووەک دەکرێت ھەندێک تایبەتمەندی خوازراوی لێ بە جێ بێت،
لە ساڵی ١٨٦٨ کارە زانستییەکانی بە ڕێژەیەکی زۆر بەرەو نەمان چوون بە ھۆی زۆری ئەرک و بەرپرسیارییەتییە کارگێڕییەکانییەوە و بە تایبەتیش ناکۆکی لەگەڵ حکومەت لە بارەی ھەوڵەکانیان بۆ سەپاندنی باجی تایبەت بەسەر دامەزراوە ئاینییەکاندا.
گریگۆر مەندل کە بە «باوکی بۆماوەی مۆدێرن» ناسراوە ئیلھامی لە پرۆفیسۆرانی زانکۆی پاڵاکی لە ئۆڵۆمۆک و ھاوکارەکانی لە پەرستگا وەرگرت بۆ لێکۆڵینەوە لە ھەمەجۆریی ڕووەکەکان.
لە ساڵی ١٨٥٤دا ناپ ڕێگەی بە مەندل دا کە لێکۆڵینەوەیەک لە باخچە دوو ھێکتارییەکە ی پەرستگاکەدا بکات کە لە بنچینەدا ناپ خۆی لە ساڵی ١٨٣٠دا ڕواندبووی.
کاڕڵ کۆڕەنس و وڵیام جاسپەر سپڵمان بە جیا لێکۆڵینەوەیان لە کارەکانی مەندل کرد و ئەوەش چەرخی نوێی بۆماوەی لێ پەیدا بوو.
تەنانەت میرانی ئێران لای شاعەباسی یەکەم بۆیان تێچاند کە میر قەرەتاج نیازی وایە لە شاعەباسی یەکەم یاخی بێت و سەربەخۆیی میرنشینەکەی ڕابگەیەنێت،
قەڵای دەمدم پێکھاتبوو لە قەڵایەکی گەورە و چەند قەڵایەکی بچووک لە ناوەوە و دروستکردنی چەندین قولەی سەربازی لە ھەرچوار لای قەڵا گەورەکە بۆ پارێزگاریکردن لە ھێرشی دوژمنان دروست کرابوون.
بەڵام میر قەرەتاج کەوتە توندکردنی قەڵاکە و بەمەش لە بەرەبەیانی ٥/١٢/١٦٠٨ شەڕ و پێکدادان لەنێوان سوپای میرنشینی برادۆستی کوردی و سوپای دەوڵەتی سەفەوییەکان دەستی پێ کرد و نزیکەی ٤ مانگی خایاند،
ھاوکات بۆ ئەوەی بەزیندوویی نەگیرێت و نەبرێتە لای شاعەباسی یەکەم. بەمەش داستانی قەڵای دمدم چووە ڕیزی مێژووی داستانە نەمرەکانی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی گەلی کورد.
گەلێک چیرۆک و ڕۆمان لە ئەدەبی کوردیدا کە ناودارترینیان ڕۆمانی داستانی قەڵای دمدمی نووسەری بەناوبانگی کوردی ڕووسیا عەرەب شەمۆیە کە بە زمانی ڕووسی نووسراوە،
خانی لەپ زێڕین پێشەوای دەڤەری برادۆست بووە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان بەتایبەت لە داستانی قەڵای دم دم دا وەک پێشەوا ڕۆڵی شەڕی دم دمی گێڕاوە.
یاسەمینە بەدرێژایی گەشتەکانی لەگەڵی دایە ھەرچەندە لەگەڵ یەک ناکۆکن و بەردەوام دەمەقاڵیتیان٫ شێوەی یاسەمینە لەباڵندەی وەرگیراوە کە تۆزێک توانای ئاخاوتنی ھەیە.
لەدرێژەی گەشتەکەی دا دوو ھاوڕێی تر پەیدا دەکات یەکیان گەنجێکی خوێن گەرم بەناوی عەلی بابا کە خەنجەرێک و پەتێکی ھەیە ئەندامە لەدەستەیەکی ڕێگر و چەتە دوای ناسینی سەندیباد بڕیاڕ دەدات وازیان لێ بێنێت و لەگەڵی دا گەشت بکات لە زنجیرەی ١٩ھەمین تا کۆتایی،
ھاوڕێی دووەمیشی پیرە پیاوێکی ڕیش سپی لە خواترسە بەناوی مام عەلائەددین ئارەزوو دەکات لەگەڵ سەندیباد و عەلی بابا گەشت بکات لە زنجیرەی ٢٣ھەمین تا کۆتایی،
بۆیە ھەمویان ڕادەکەن بۆناوکەشتییەکە بەڵام سەندباد ناتوانێت بگاتە کەشتییەکەو لە ئاوی دەریاکە نقوم دەبێت بەڵام دواتر بەھۆی پارچە تەختەیەکەوە خۆی ڕزگار دەکات و دەگاتە دورگەیەک.
لە بەرھەمھێنانی ستۆدیۆی نیپۆن ئەنیمەیشنە لە دەرھێنانی فومیۆ کورۆکاوە یە لە ١ی تشرینی یەکەم ١٩٧٦ یەکەم زنجیرەی نمایش کرا کە لە ٥٢ زنجیرە پێک ھاتووە،
و تێدا سەندیباد دەریاوانێکی عەرەبە لە شاری بەغدا ئاواتی گەشت کردنە بەدەریادا و ھەندێک جاریش بە ھاوەڵی وشترەکەی بە بیاباندا ڕێ دەکات.
لەبەغدای کۆن لەکەنار ڕووبار دیجلە چیرۆکەکەی سەندیباد دەست پێدەکات بەسەردانی کردنی ئاھەنگەکەی کۆشکی پاشالەگەڵ حەسەنی ھاوڕێی بۆسەیرکردنی سێرک و کارە پاڵەوانییەکان کە لەسەرانسەری جیھانەوە ھاتبوون،
ژمارەی گوندەکانی ئەم ناحیەیە لە گوند پێکھاتووە کەبریتین لەگوندەکانی (ئۆمەرگومبەت / سێکانی / قەمبەر / تازەدێی گەورە / ئاوماڵ / سارتک / نێڵەگین / کانی سلێمانە / بەردەسپی و جلبەسەر) کەتەواوی گوندەکان ئاوەدانن جگە لەگوندی کانی سلێمانە چۆلە.
ساڵانی ھەشتاکان مەڵبەندی شۆرش و لانەی پێشمەرگە بووە و ناوەندێکی ڕۆشنبیری بووە بۆ ناوچەکەو ژمارەی دانیشتوانی ناحیەی سێگردکان لەساڵی ١٩٨٦نزیکەی کەس بووە و نزیکەی خێزانی تێدا نیشتە جێ بووە و لەساڵی قوتابخانەی لێ کراوەتەوە و تاپۆلی سێ ی ناوەندی ھەبووە.
یەکێک لە گرنگترین دەسکەوتەکانی شۆرش,ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی گوندەکان بووە لەساڵانی ھەشتاکان کەتوانیویانە بەکاری ھەرەوەزی تەواوی ئاوەڕۆی ماڵەکان کۆنکرێت بکەن.
دەکەوێتە کم باشووری خۆرھەڵاتی شاری ھەولێر و بەدوری کم لەباشووری خۆرئاوای شارۆچکەی کۆیە دەڕوانێت بەسەر زێی بچووک لە نێوان شارەدێیەکانی دایە،
لە سەردەمی جەنگی جیھانی دووەم منداڵێکی زیرەکی شەش ساڵ بە ناوی سیلڤاتۆری دەبینێت کەوتۆتە خۆشەویستی سینەما و فیلمەوە بۆیە بەردەوام دەچێت بۆ تاکە سینەمای ناوچەکە بە ناوی سینەما پارادیسۆ،
پڕۆجێکتەری سینەماکە پیاوێکە بە ناوی ئەلفرێدۆ کە سەرەتا پێیوایە تۆتۆ منداڵێکی تێکدەرە بەڵام دواتر ڕێگەی پێدەدات لەگەڵیدا بێت و فێری کاری پڕۆجێتەری دەکات،
لە ڕوداوێکدا سینەما پارادیسۆ دەسوتێت و گیانی ئەلفرێدۆ دەکەوێتە مەترسیەوە و تۆتۆ ڕزگاری دەکات بەڵام ئەلفرێدۆ چاوی لە دەست ئەدات،
دوای ئەوەی سینەماکە دروستدەکرێتەوە ناو دەنرێت سینەما پارادیسۆی نوێ و تۆتۆ وەکو ھەڵسوڕێنەری سینەماکە دادەنرێت لەبەرئەوەی تاکەکەسە بزانێت کار بە ئامێرەکان بکات،
تۆتۆ دوای کارکردنی چەند ساڵ لە سینەما دەکەوێتە داوی خۆشەویستیەوە و دەچێتە سەربازی دوای ئەوەی دەڕواتە ڕۆماو دەبێتە دەرھێنەرێکی گەورە و ھەواڵی مردنی ئەلفرێدۆی پێدەگات دەگەڕێتەوە پرسەکەی دەگەڕێت بەدوای ئەو کەسەی کاتی خۆی خۆشیویستووە و بەشێوەیەکی قوڵ لەگەڵ ڕابردووی تێکەڵ دەبێت
لە ساڵی ١٩٨٠ لە شاری ڕۆما دەرھێنەر سیلڤاتۆری دی ڤیتا درەنگانی نیوەشەو دەگەڕێتەوە ماڵەکەی و کچە ھاوڕێکەی پێیدەڵێت دایکت تەلەفونی کردووە و وتێتی ئەلفرێدۆ مردووە،
کچە ھاوڕێکەی لە سیلڤاتۆری دەپرسێت کە ئەلفرێدۆ کێیە ئەلفرێدۆ دەڵێت کەس نییە و دەچێتەوە خەیاڵی ڕابردووی و سەردەمی منداڵێتی
شانشینی بویۆ لە سەدەی دووەمی پێش زایین دامەزراوە تا ساڵی ٤٩٤ی زایینی ئەم ناوچەیە لە ڕۆژگاری ئەمڕۆدا ئەکەوێتە باکووری ڕۆژهەڵاتی چین.
کۆمپانیای بڵاوکردنەوە شوئیشا بەھرەکەی ناسییەوە تۆگاشی لە ماوەی سێ دەیەی ڕابردوودا چەندین زنجیرەی مانگای لە ژانرە جیاوازەکاندا دانەری کردووە.
ڕەنگە ئەو زیاتر ناسراوە بە نووسین و وێنەکێشانی زنجیرەی یو یوو ھاکۆشۆ و ھەنتەر ھەنتەر کە ھەردووکیان لە گۆڤاری ھەفتانەی بەناوبانگی شۆنن بازب بڵاو کراونەتەوە.
تۆگاشی ھاوسەرگیری لەگەڵ ناکۆ تاکوچی ھونەرمەندی مانگای دەریاوان مۆن کردووە ئەم دووانە لە مانگی ئابی ١٩٩٧دا لە ئاھەنگێکدا بە میوانداری کازۆشی ھاگیوارە ناساندن.
لە ئامادەبوون بۆ مەراسیمەکەدا چەندین ھونەرمەندی ھاوڕێی مانگا و ئەکتەری دەنگی ھەردوو زنجیرە ئەنیمێی دەریاوان مۆن و یوو ھاکۆشۆ بوون ئەم دوو منداڵە دوو منداڵیان ھەیە و ھاوکاریان کردووە لەسەر کتێبێکی منداڵان بەناوی ئۆبۆ— نو- تۆچیبۆ— نو — ،
لەساڵی ١٨٨٦ ڕێککەوتناممەی بێرن واژووکرا کە ئەم ڕێککەوتنامەیە کاری پێدەکرێت لەلایەن چەندەھا وڵاتی جیھان کە تێیدا ھەر بەرھەمێکی کەسی خۆکارانە مافی لەبەرگرتنەوەی بۆ خاوەنەکەی دەبێت بەبێ ئەوەی بەرھەمەکەی تۆماربکات لەدەزگایەکی حکوومی یان پەیوەندیدار لەوڵاتەکە.
بەزۆری و بەپێی یاسای وڵاتان مافی بڵاوکردنەوەی بەرھەمەکان دەپارێزرێت بۆ ماوەیەکی دیاریکراو کە خۆی لەتەواوی تەمەنی خاوەن بەرھەمەکە دەبینێتەوە.
بەپێی یاساکانی عێراق بێت کە لەساڵانی ١٩٧١ و پاشان ٢٠٠٤ دەرچووە ئەوا مافی خاوەن بەرھەم بەپارێزراوی دەمێنێتەوە تاکوو ٥٠ ساڵ دوای مردنی خاوەن بەرھەم.
کە دوای یەکتر ناسینیان ئۆگەستس ڕۆمانێک دەبەخشێ بە ھەیزڵ بە ناوی بەھای کازیوە و ھەیزڵیش ڕۆمانی ئازارێکی مەزن پێشنیاردەکا بۆ ئۆگەستس کە ڕۆمانەکە لەلایەن پیتەر ڤان ھاوتنەوە نووسراوە و باس لە کچێکی تووشبووی شێرپەنجە دەکات بە ناوی ئانا،
پاش ئەوەی ئۆگەستس کتێبەکە دەخوێنێتەوە سەرسام دەبێ بەوەی کە چیڕۆکی ڕۆمانەکە بێ کۆتاییە و ڕۆمانەکە لە نێوەندی ڕستەیەکدا کۆتایی پێ دێ،
ئۆگەستس بە ھەیزڵ دەڵێ کەوا یاریدەدەری پیتەر ڤان ھاوتنی دۆزیوەتەوە بە ناوی لیدەڤەی و لە ڕێی ئەوەوە توانیویەتی پەیوەندی بە ڤان ھاوتنەوە بکات.
بەڵام ڤان ھاوتن ئەوە ڕادەگەیەنێ کەوا ناتوانێ بە شێوەی سەر ئینتەرنێت ئەو شتانە باسبکا مەگەر ڕووبەڕووی یەک ببنەوە و بەمەش خەونی ھەیزڵ لەناودەچێ چونکە ڤان ھاوتن لە ئەمستەردام،
دواتر لە سەیرانێکدا ئۆگەستس بە ھەیزڵ ڕادەگەیەنێ کەوا لەڕێی ڕێکخراوی بەدیھێنانی ئارەزووەکانی تووشبووانی شێرپەنجە توانیویەتی گەشتێک ڕێکبخەن بۆ ئەمستەردام بۆ لای پیتەر ڤان ھاوتن بۆ ئەوەی خەونەکەی ھەیزڵ بێتە دی.
لەبەر ئەمەش یاریدەدەرەکەی بە ناوی لیدەڤەی پێیان دەڵێ کەوا ئەو بووە کە چاوپێکەوتنەکەی ڕێکخستووە و بانگھێشتی ئەمستەردامی کردوون نەوەک پیتەر.
دوای بینین و گەڕان لە ئەمستەردام ئۆگەستس بە ھەیزڵ دەڵێ کە نەخۆشییەکەی لە حاڵەتێکی زۆر خراپدایە و درۆی لەگەڵ ھەیزڵ کردووە بۆ ئەوەی نیگەران نەبێ.
پاش ماوەیەک و لە شەوێکدا نەخۆشییەکەی ھێرشی بۆ دێنێت و ئۆگەستس دەمرێ و پاش ئەم ڕووداوە تراژیدییە ڤان ھاوتن بەژداری پرسەی ئۆگەستس دەکا و داوای لێ بوردن لە ھەیزڵ دەکا.
ھەڵەی ناو ئەستێرەکانی بەختمان ڕۆمانێکە نووسراوە لەلایەن جۆن گرینی نووسەری ئەمەریکی کە لە کانوونی دووەمی ٢٠١٢ بڵاوکراوەتەوە.
ناونیشانی کتێبەکە لە دەقێکی شانۆنامەی جۆلیۆس کایسەری شکسپیرـەوە وەرگیراوە کە تێیدا کارەکتەر کاسیەس بە بروتۆس دەڵێ (ھەڵەکە،
دواتر و لە ٦ی حوزەیرانی ٢٠١٤ دا فیلمێک دەرچوو بە ھەمان ناوی ڕۆمانەکە و بە چیڕۆکێکی وەرگیراو کە لەلایەن جۆش بوونەوە کاری دەرھێنانی بۆ کرابوو بە بەشداری ئەکتەران شەیڵین وودی و ئانسڵ ئێڵگۆرت و نات وۆف.
ئەم ڕۆمانە لە ساڵی ٢٠١٦ و لەلایەن ژیوار جەوھەر وەرگێڕانی بۆ کرا بە ناونیشانی ھەڵەی ناو ئەستێرەکانی بەختمان کە لەلایەن دەزگای غەزەلنووس چاپ و بڵاوکرایەوە و داھاتەکەشی بۆ نەخۆشخانەی ھیوا دەچێ کە تایبەتە بە شێرپەنجە.
ئەم ناحیەیە لە ساڵی دا بە بڕیاری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان بە پێشنیاری وەزارەتی ناوخۆ و پارێزگای سلێمانی بۆ ئاسانکردنی پڕۆسەی کارگێڕی لە سنووری قەزای شارباژێڕدا،
به‌ندینخانه‌ی گوانتانامۆ ئەو بەندینخانەیە له ٢٣ شوباتی ١٩٠٣ له‌سه‌رده‌می ی ٢٦هه‌مین سه‌رۆکی ئه‌مه‌ریکا دروست دامه‌زرا.
ئەکەوێتە دوورگه‌ی گوانتانامۆ له باشوری خۆرهه‌ڵاتی ووڵاتی ٩٠ میل لە فلۆریداوە دوورە و لەلایەن ئەمریکاوە بەڕێوەدەبرێت.
لە جەنگی ئیسپانیا و ئەمریکا لە ساڵی ١٨٩٨ کوبا لەژێر دەسەڵاتی ئیسپانیادا دەبێت و ئەمریکاش ئەم شوێنە ئەکاتە بنکەی سەربازی دژی ئیسپانیا.
لە ساڵی ١٩٠٣دا ئەمریکا کوبا دەگرێت و ئەم ناوچەیە بەڕێککەوتن لەکوبا وەردەگرێت و دەڵێت کە بەکاریدەهێنێت بۆ بنکەی سەربازی و کاری خەڵووز.
سزای دەروونی -لێدان -ساردکردن و گەرمکردنی خانەکان -خواردن لێگرتنەوە -زیندانی تاکەکەسی -ڕێگەنەدان بەخەوتن -خواردن بەزۆر پێدان -ژاوەژاو بۆ ئازاردانی مێشک -پێدانی ئاوی دەریا یان سوێر بەزۆر لە ١٦ ٨ ٢٠١٦ دا بڵاوکرایەوە کە لەسەرەتای کردنەوەی گوانتانامۆ ٧٧٩ کەس زیندانی کراون تا ئێستا.
ئێستا ٦١ زیندانی لە گوانتانامۆن کە ٢٠ کەسیان دەگوێزرێنەوە و ٧ کەسیان دۆسییەکانیان لەبەردەم دادگادایە و ٣٤ کەسیش دەهێڵرێنەوە.
کامپى دەلتا -كامپى ئيكۆ -كامپى ئيگوانا -كامپى ئێكس ڕاى بێجگە لەم چوارە کەمپێک هەیە بەناوی کە زۆر نهێنییە و شوێنی کەسە گەورەکانە.
کامپی ئیکۆ ٢٤ کاتژمێر چاودێری ئەکرێت و کامپی ئیگواناش شوێنی کەسە منداڵەکانە و زستانی ساڵی ٢٠٠٤ داخرا لەبەر چۆڵی و ساڵی ٢٠٠٥ دووبارە ٣٨ کەسی تێدا دەستبەسەر کرا و کردیانەوە.
چیرۆکی فیلمەکە سەرنج دەخاتە سەر ڕفاندنی دوو کچی منداڵ لە پێنسڵڤەینیا و گەڕانە دوابەدواکەی پۆلیس بۆ ڕفێنەرە گومانلێکراوەکە.
بەندییەکان فیلمێکی ٢٠١٣ی ھەستبزوێنی ئەمریکییە کە لەلایەن دێنیس ڤیلێنوێڤەوە دەرھێنردراوە لە فیلمنامەی نووسراو لەلایەن ئارۆن گوزیکۆوسکی.
سەرەتا ڕۆبۆتەکە دەیەوێت «وۆڵ-ئی» بکوژێت بەڵام دواتر پێکەوەدەگونجێن و «وۆڵ-ئی» عاشقی ڕۆبۆتەکە دەبێت.
دواتر کەشتییە ئاسمانییەکە کۆمەڵێک ڕۆبۆت دەنێرن بۆ ئەوەی ڕۆبۆتەکە لەگەڵ خۆیان ببەن و «وۆڵ-ئی»یش بەدوایان دەکەوێت و خۆی بە کەشتییەکەوە ھەڵدەواسێت و دەچن،
شەھاب حوسێنی لە فیلمی نیشتەجێی نھۆمی نێوەندا ڕۆڵی نوسەرێک دەگێڕێت کە لە شوقەیەکدا نیشتەجێیە کە نھۆمی خوارەوە و سەرەوەی دوو ھەمیشە دەنگی مۆسیقا دێت لە نھۆمی خوارەوە مۆسیقای ڕۆژئاوایی و سەرەوە مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی،
ئەم نوسەرە دەیەوێت کتێبەکەی تەواو بکاتو کۆتاییەکی نەمری بۆ بنوسێت بەڵام ھەمیشە مێشکی بە ھەندێک پرسیارەوە سەرقاڵە لەبارەی خودی مرۆڤ و ژیان و سەرگەردانی ڕۆحەوە،
بۆیە گەشتێکی فکری و فەلسەفی تەی دەکات بەناو خۆیدا بە ڕوانگەی کەسایەتیە دیارەکانی مێژوو و شارستانیەتە جیاوازەکان یان ھەر خودی شەھاب ڕۆڵەکانیان دەگێڕێت،
لە نێو ئەو کەسایەتیانەدا کۆمەڵێک ئەدیب و فەیلەسوفی ڕۆژھەڵاتی ھەن وەکو مەولانای ڕۆمی و سوھرەوەردی و شێخی سەنعان وە لە نێو زاناو فەیلەسوفە ڕۆژئاواییەکاندا سوقرات و ئیساک نیوتۆن ھەن،