polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
یوانی سانچێز بلۆگەرێکی کوبایییە کە ناوبانگێکی جیھانی پەیاکرد بەڕەخنەکانی لە حکوومەی کوبا و لەبەرامبەر چالاکییەکانی چەند خەڵاتێکی نێودەوڵەتی وەرگرتووە.
بە ڕێکەوتنێکی نێودەوڵەتی لە نێوان ساڵانی ١٩٤٥ تا ٢٠١٩ ئەم یەکەیە پێناسە دەکرێ بە سفر ڕەھا و خاڵی سیانی (ئەو پلەی گەرمیەی کە دەتوانێ تێکەڵەیەک بێ لە سێ دۆخی بەفر، ئاو،
لە ساڵی ٢٠١٧ لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ماڵی پارە پەخشیکرا لە ئەنتێنا ٣ و پاشان لەلایەن تۆڕی نێتفلیکس لە ڕۆڵی ڕاکێل مۆریلۆ پشکنەری پۆلیس دا بە دەست ھێنا.
لە ئایاری ٢٠٢٠ دا ڕاگەیەنرا کە ئیتیونۆ یەکەم دەرکەوتنی زمانی ئینگلیزی خۆی لە کورتە فیلمی ئەمەیشنی بەریتانی بە ناوی ڕزگاری ھیچ ناوێکی نییە دەکات،
ساڵی ٢٠٠١ ڕۆڵی لە ئۆپێرای سابوون گۆینکاڵ دا بینی لەم زنجیرەیە تەلەڤیزیۆنییە دا ڕۆڵی نەکەن بە تێیدا کە ئەو پۆلیسە ئەو تا ساڵی ٢٠١٥ ئەو ڕۆڵەی گێڕا.
نرخە ژمارەیییە ناسفرەکان پێوانە ھێڵییەکان نیشان دەدات؛ دەبێت یەکەی درێژی لەخۆ بگرێت کە یان کۆدی ئەلفبێیە یانیش کورتکراوەیە،
دەبووایە ھەموو سەردێڕەکانی 2 مارکئەپی نیشاندەنیی ئەیچ تی ئێم ئێڵ بۆ ھەر ڕوودانێکی ئەو چەشنە سەردێڕە دووپات بکەنەوە.
ڕێگەیەکی باوی فۆڕماتکردنی سی ئێس ئێس تا باشتر بخوێندرێتەوە تەرخانکردنی ھێڵێک و بەجێھێشتنی بۆشایییە بۆ ھەر پرۆپێرتییەک .
دەتوانێت چەندین پەڕەی وێب چالاک بکات تا لەڕێگەی دیاریکردنی سی ئێس ئێسە پەیوەندیدارەکە لەناو پەڕگەیەکی ی جیا شێوازەکە ھاوبەشی پێ بکات کە ئاڵۆزی و دووبارەبوونەوەکان لە پێکھاتەی ناوەڕۆکەکە کەم دەکاتەوە ھەروەھا دەتواندرێت چالاککردنی پەڕگەی ەکە کاش بکرێت تا خێراییی بارکردنی پەڕەکە لەنێوان ئەو پەڕانەی کە پەڕگەکە و شێوازەکەی ھاوبەشی پێ دەکەن باشتر بکات.
کڵاسەکانی سوودۆو لە سێلێکتەرەکانی سی ئێس ئێس بەکارھاتوون بۆ ڕێگەدان بە فۆڕماتکردن بەپێی ئەو زانیارییەی کە لە درەختی دۆکیومێنتەکە نییە.
جیاکردنەوەی شێواز و ناوەڕۆکیش کردەنی دەکات تا ھەمان پەڕەی مارکئەپەکە بە شێوازە جیاکان بۆ مێتۆدە جیاوازەکانی ڕێندەرکردن پیشان بدات،
ھەروەھا سی ئێس ئێس یاسای شێوازی جێگرەوەی بۆ ئامێری مۆبایل ھەیە ئەگەر ناوەڕۆکەکە لەسەر ئامێری مۆبایل دەستی پێ گەیەندرا.
ھەموو ئێلیمنتەکانی 1ی ناو دۆکیومێنتەکە بەشێوەیەکی ئۆتۆماتیکی سوور دەبن بەبێ ئەوەی پێویستیان بە ھیچ کۆدێکی ڕوون بێت.
سی ئێس ئێس زمانێکی شێوازی پەڕەیە کە بۆ وەسفکردنی دەرخستنی دۆکیومێنتێکی نووسراو بە زمانێکی مارکئەپ وەک ئەیچ تی ئێم ئێڵ بەکارهاتووە.
ناوی لە پلانی لەپێشینەی دەستنیشانکراوەوە ھاتووە بۆ دیاریکردنی ئەوەی کە کام یاسای شێواز جێبەجێ دەکرێت ئەگەر زیاتر لە یەک یاسا لەگەڵ ئێلیمنتێکی تایبەتمەند بگونجێت.
دەتواندرێت ھەمان ئێلیمنت کۆد بکرێتەوە بە بەکارھێنانی پرۆپێرتییەکانی شێواز بەجێگەی ئاتربیووتە نیشاندەنییەکانی ئەیچ تی ئێم ئێڵ:
سێلێکتەرەکان ئەو بەشەی مارکئەپەکە دەردەبڕن کە شێوازێکی بەسەر جێبەجێ دەبێت بە گونجاندنی تاگەکان و ئاتریبیووتەکان لە خودی مارکئەپەکە.
سی ئێس ئێس سینتاکسێکی سادەی هەیە و بۆ دیاریکردنی ناوی پرۆپێرتییە جۆراوجۆرەکان ژمارەیەک کلیلەوشەی ئینگلیزی بەکاردەهێنێت.
خشتەکەی خوارەوە ھەڵدەستێت بە پێدانی پوختەیەکی سینتاکسی سێلێکتەر کە ئاماژە بە بەکارھێنان و وەشانی سی ئێس ئێس کە ناساندوونی دەکات.
لە سەرەتادا مارتین ئاستریدی زۆر خۆش دەوێت و ئەوینداری ئەوە بەڵام وردە وردە خەمۆکیی ئاسترید دەبێتە ھۆی ئەوەی پەیوەندییەکەیان باش نەمێنێت.
جاسپێر متمانەی بە ئێدی نییە لەبەر ئەوەی بێ ئەوەی پێیان بڵێت دەچێتە پشووی دوور و درێژ و بە قەرز پارە دەدات بە مارتین و بەردەوام وێنەیان لێ دەگرێت.
پاژێک لە تەواوەت یەکەم ڕۆمانی نووسەری ئوسترالیایی ستیڤ تۆلتزە لە ساڵی ٢٠٠٨ بڵاو کراوەتەوە و لە ھەمان ساڵ بۆ خەڵاتی بووکەر پاڵێورا.
بۆیە دەستەواژەی بابەتەکە بە نەخۆشیەکی مێشکی پێشنیار دەکات کە ڕێژەیەکی کەم لە خەڵکی تووشی دەبن بەڵام دیاردەکە نەخۆشییەکی مێشکی نییە و تەنھا کۆمەڵەیەکی بچووکی خەڵکی تووشی نابن.
تۆمەتبارکردنی خەڵکی بە شێتێتی و نا ژیری ھەڵسوکەوتێکی ھێرشکەرانەیە و ھانی خەڵکی دەدات ھەڵوێستی توندتر و خۆ پارێزانەتریان ھەبێت.
تۆمەتبارکردنی ھەر بیروڕایەکی جیاواز بە شێتێتی و ناھۆشیارانە وا لە بەکارھێنەرانی دەسەواژەکە دەکات ھەوڵ نەدەن لە بەرامبەرەکەیان تێبگەن و گفتووگۆی بۆچوونەکانیان بکەن.
دەستەواژەکە ناتوانێت جیاوازی بکات لە نێوان ئەوانەی ڕقیان لە ھەموو ئایینەکان دەبێتەوە و ئەوانەی بە دیاریکراوی دەمارگیرین بەرامبەر بە ئایینی ئیسلام.
دیدگەی"کراوە" و دیدگەی "داخراو" و ئاماژەی بەوە کرد کە دیدگە "داخراو"ەکان لەگەل ترسی ئیسلام ھاوتان و ئەم خاڵانە لەخۆیان دەگرن:
دەستەواژەکە بڵاوبۆوە و تەشەنەی سەند لەڕێی راپۆرتێکی لیژنەی متمانەی ڕەنیمیدەوە کە دەربارەی موسوڵمانەکانی بەڕیتانیا و ئیسلامۆفۆبیاوە بوو بە ناونیشانی "بەرەنگارییەک بۆ ھەمووان ".
پاساوی ناساندن و بەکارھێنانی دەستەواژەکە لەلایەن ھەڵسەنگاندی ڕاپۆرتەکەوە ھێنرابۆوە کە " لە ساڵانی کۆتایی دا بیروڕای پێشینەیی دەربارەی دژە ئیسلامییەت وا بە خێرای و لە ڕادەبەدەر بەپەلە گەشەی سەندووە کە بڕگەیەکی نوێ پێویستییە لە فەرھەنگ دا." بەڵام واتای دەستەواژەکە ھێشتا جێی مشتوومڕە و ھەندێک بە ناڕێکی دەزانن.
پەرلەمانی ئەورووپا لە برۆکسل ھەستا بە دەرکردنی "ئامرزای بەرەنگاری ئیسلامۆفۆبیا" بەمەبەستی بە گژداچوونەوەی گەشەی ترس لە ئیسلام لە چوارچێوەی یەکێتی ئەوروپادا و دابەشکردنی بەسەر حوکەمەتەکان،
کە ھەڵدەستێت بە شیکردنەوە و ھەڵسەنگاندنی ڕێکارە کاریگەرەکان بۆ وەستاندن و کەم کردنەوەی دیاردەکە لە ڕێی بەکارھێنانی وردترین و پڕ زانیاریترین لێکۆڵینەوەکان دەربارەی دیاردەکە لە یەکێتی ئەوروپادا.
لە ڕاپۆرتەکەدا ئەم دیدگە "داخراو"انە لە دیدگە "کراوە"کان جیاکراونەتەوە و دەقی نووسینەکە لەسەر بنەمای ڕێزی بۆ ئیسلام دارێژراوە و ڕێگە دەدات بە ڕەخنەگرتن،
متمانەی ڕەنیمید تێبینی کردووە کە بەشێوەیەکی بەرچاو لێدوانە دژە ئیسلامەییەکان بە بەڕێزانە دادەنرێت و نموونە دەھێنێتەوە لەسەر ئەوەی کە چۆن توندوتیژی بەرامبەر بە ئیسلام و موسوڵمانان بە ئاسایی تەماشادەکرێت تەنانەت لەلایەن ئەوانەی بەرەنگاری جۆرەکانی تری جیاکاری دەبنەوە.
ھەندێک لە ڕاڤەکار و شیکەرەوەکان زیادبوونی ترس لە ئیسلام دەگەرێنەوە بۆ ھێرشەکانی ١١ ی ئەیلوول بۆ سەر ویلایەتە یەکگرتووەکان،
پەیدابوونی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام و ھێرشە تیرۆرستییەکانی دی لە ئەورووپا و ویلایەتە یەکگرتووەکان لەلایان ئیسلامییە توندڕەوەکانەوە.
بزوێنەری تۆربۆفان بەزۆری بەھەمان شێوەی تۆڕبۆ جێتە بەڵام پانکەکەی فراونترە کە دەکەوێتە پێشەوەی بزوێنەر کە وادەکات ھێزێکی زۆرتری پاڵپێوەنان دروست بکات لە ئەنجامدا وادەکات کە چوستی سووتەمەنییەکە باشتر دەکات.
ھەرچەندە پانکەکە ھێزی پاڵپێوەنان دروست دەکات بە ھەمان شێوەی پەروانە بەڵام ئەو جۆگە سەربەخۆیانەی کە دەکەونە دەوروبەری پەروانەکە وادەکات کەوا چوستی پەروانەکە سنووردار دەکات.
ئەم ڕێگایە چوستی زیاترە بەراورد بە بەکارھێنانی جێت نۆزل چونکە باشتر دەتوانێت ھێزی پاڵپێوەنان دروست بکات و بزوێنەری تۆربۆ فان چوستی زیاترە بەرامبەر ئەو بزوێنەرانەی کە پەروانە بەکاردێنن لە سنووری خێرایی دەنگ.
و ئەو شەفتەی کە ھەموو پارچەکانی لەسەر دانرابوو ئازاد بوو لەوەی بە چ خێرایییەک بخولێتەوە کە ئەوەش وای دەکرد کاردانەوەی بزوێنەرەکە خێراتر بێت لە کاتی گۆڕانی خێرایی.
لەکاتێکدا کە لاڕیی بەرز بەکاردێت بۆ فڕۆکە شارستانییەکان چونکە چوستییەکەی زۆر باشی ھەیە لە خێرایی ٨٠٠ تا ٨٨٥ کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا و دەنگیشی کەمترە،
بەڵام لاڕێیە نزمەکان بەکاردێن لە فڕۆکە سەربازییەکەن وەکو فڕۆکە شەرکەرەکان چونکە ڕێژەیەکی باشی ھێزی پاڵۆێوەنان بۆ کێشی ھەیە بەڵام دەنگی زۆرە و ئەم جۆرە فڕۆکانە دەتوانن بگەنە خێرایی سەرو خێرایی دەنگ خێرایی دەنگ لە ھەوادا نزیکەی ٣٤٠ مەترە لە چرکەیەکدا کە دەکاتە نزیکی ١٢٠٠ کیلۆمەتر لە کاتژمێرێک.
لە ھەرە سوودەکانی بزوێنەری ھێڵ ئەوەیە کە ڕێ بە بە فڕۆکە دەدات دیزاین بکرێت بە شێوەیەک کە پێشەوەی نزم بێت بۆ کەمکردنەوەی ھێزی بەرھەڵستی بۆ جوڵە.
ئەوە ڕێگە بە پەروانە دەدات بۆ ئەوەی ئامادەبێت بۆ بەرزبوونی خستنەکاری گێڕی کورتکردنەوەی نیشتنەوە؛ و لە لایەنە خراپەکانی بزوێنەری ھێڵ ئەوەیە کە ڕێژەی ھێز بۆ کێشێکی کەممان دەداتێ.
بزوێنەرە ھێڵییەکان دەتوانرێت بەھۆی ھەوا یان شلەی ساردکەرەوە فێنک بکرێتەوە بەلام شلەی ساردکەرەوە باوترە چونکە قورسە کە سلندەرەکانی دوواوە بە ھەوا ساردبکرێتەوە؛ و بزوێنەرە ھێلییەکان زیاتر لە فڕۆکە سەرەتاکاندا بەربڵاوبوون وەکو فڕۆکەی کە توانی لە یەکەم فڕین کۆنترۆڵی تەواو بکات.
بزوێنەری وانکڵ بەپێی قەبارە و کێش یەک لەسەر چواری بزوێنەرێکی چوار ھەنگاوی پستۆنی بوو لەکاتێدا ھەمان ھێزی بەرھەمی ھەبوو و کەمتر ئاڵۆزبوو.
لە بەکارھێنەکانی فڕۆکە ڕێژەی کێش بۆ ھێز تایبەتمەندییەکی گرنگە بۆ بەراووردکردن کە ئەمەش وای کرد بزوێنەری وانکڵ باشتر بێت.
بەرەوپێشچونی ئەم جۆرە بزوێنەرە لەپاش جەنگی جیھانی دووەمەوە دەستی پێکرد بەڵام لەو کاتەدا کومپانیاکانی بەرھەمھێنانی فڕۆکە بزوێنەری تۆڕباینیان پێ باشتر بوو.
دیزاینەرەکان بڕوایان وابوو کە بزوێنەری تۆربۆجێت و بزوێنەری تۆڕبۆی پاڵپشتی دەتوانن توانای پێویست بۆ ھەموو جۆرە فڕۆکەیەک دابین بکەن لە بچووکترین دیزاینەوە تا گەورەترین دیزاین.
بزوێنەری وانکڵ لەناو جیھانی فڕۆکەدا بەکارھێنانی زۆر نەبوو بەڵام لە زۆربەی ئۆتۆمبێلە وەرزشییەکانی کۆمپانیای مازدادا بەکارھات.
بە شێوەیەکی گشتی بزوێنەرە پەستانە داگیرساندنەکان زۆر گونجاوتر و باشترن بۆ کارکردن لە ڕێگا دوورەکان و ئەو کارانەی کە کاتی زۆریان دەوێت و لەبەر ئەوەیە کە بەزۆری لە بارھەڵگرەکان و کەشتییەکان بەکاردێن.
ھەرچەندە بزوێنەری کە لە ساڵی ١٩٣٩ دروست کرا کە بە گاز کاری دەکرد و لە جۆری بزوێنەری بازنەیی بوو ھەمان ڕێژەی ھێز بۆ کێشی بزوێنەرێکی بازنەیی بەنزینی ھەبوو.
بەھۆی بەرەو پێشچوونی تەکنەلۆجی سووتەمەنی گاز و باشتر کردنی چوستی سووتەمەنییەکە وای کرد کەوا ڕێژەی ھێز بۆ کێشی لە ئۆتۆمبێلەکان باشتر بێت،
بەھۆی ئەوەی کە سووتەمەنی فڕۆکە باجی زیاتر لەسەربوو بەراورد بە گاز بۆیە بوژانەوەیەک ڕوویدا لە بەکارھێنانی گاز لە فڕۆکەدا دووبارە بەکارھاتەوە لە ئەوڕوپا.
بزوێنەری پێچەرانەی ئاسۆیی پێشی دەوترێت بزوێنەری تەخت یان بزوێنەری سندوقی کە پێکدێت لە دوو ڕیز لە سلندەر کە ھەر ڕیزێک دەکەوێتە لەیاکی کرانک کێسەوە.
ئەم جۆرە بزوێنەرە بە ئاو یان ھەوا فێنک دەکرێتەرە بەڵام جۆری ھەواکەی باوترە بزوێنەری پێچەوانە کرانک شەفتی بە ئاسۆیی دادەنرێت ئەگەر بۆ فڕۆکە بێت بەڵام بە ستوونی دادەنرێت ئەگەر بۆ ھێلیکۆپتەر بێت.
بەھۆی شوێنی ڕیزبوونی سلندەرەکان ئەو ھێزەی کە لە ئەنجامی جوڵەی پستۆنەکان دروست دەبێت ون دەبێت لە ئەنجامدا بزوێنەرەکە بە ھێمنی کاردەکات.
ئەم جۆرە بزوێنەرە پێکھاتووە لە ژمارەی جووت لە سلندەر لەکاتێکدا لە سلندەرەکانی ھەر لایەکی کرانک کێس لە لاکەی تری سلندەرێکی تر ھەیە.
بزوێنەرە پێچەوانەکان کە بە ھەوا فێنک دەکرێنەوە ئەو جۆرانەی لە چوار یان شەش سلندەر پێکھاتوون بەزۆری لە فڕۆکە تایبەتەکان بەکاردێن کە فڕۆکەکە پێویستی بە تا ٤٠٠ ھێزی ئەسپ بی بەڵام ئەگەر فڕۆکەکە پێویستی بە ھێزی زیاتر بوو ئەوە بزوێنەری تۆڕباینی بەکاردێت.
لە باشییەکانی ئەم جۆرە ڕێکخستنە ئەوەیە کە ڕێژەیەکی باش لە ھەوای سارد دەچێتە ناو بزوێنەر تەنانەت لە خێرایی کەمی فڕۆکەکەشدا.
لە خراپییەکانی ئەم جۆرە بزوینەرە ئەوەیە کە بڕێکی زۆر لە ڕوون سەرف دەکات چونکە تێکەڵ دەبێت لەگەڵ بەنزین و دەچێتە دەرەوە لە جیاتی ئەوە ڕوونی گەرچەک بەکاردێت کە لەگەڵ بەنزین تێکەڵ نابێت.
و لە بەشی سووتاندندا سوتەمەنی زیاددەکرێت و دەتەقێتەوە و یەک یان زیاد لە یەک تۆڕباین دانراون بۆ ھەڵمژینی ئەو دووکەڵەی کە دەسووتێت بۆ سووڕاندنەوەی کۆمپرێسەرەکە و دەمی ئەو شوێنەی کە دووکەڵەکەی لێ دەچێتە دەرەوە بچووک دروست کراوە بۆ ئەوەی بە خێرایی دووکەڵەکە بچێتە دەرەوە و پاڵ بە فڕۆکەکە و بنێت.
کە تۆڕبۆجێت دروست کرا توانرا خێرایی فڕۆکە سەربازییەکان بەلایەنی کەمەوە ١٠٠ میل لە کاتژمێرێک زیاتر بکریت لە فڕۆکانەی کە بزوێنەرەکانیان پستۆنییە.
لەبەر ئەوەی گاز تۆڕباین خێرایییەکی بەرزی ھەیە ھەستان بە دانانی گێڕ بۆکسیک بۆ ئەوەی خێرایی شەفتی پەروانەکە کەم بکاتەوە و خێرایی پەڕەکان نەگاتە خێرایی سەرووی دەنگ.
بزوێنەری تۆڕبۆی پاڵپشتی ئەگەر بەراورد بکرێت ڵەگەڵ فڕۆکە ئاسایییەکان چوستی زۆر زیاترە و دیزاین کراوە بۆ خێرایی میل لە کاتژمێرێکدا یان کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا.
بزوێنەری جێتی لێدان ئامێرێکی میکانیکی سادە بوو کە سوڕەکەی بەردەوام دووبارە دەبۆوە کە ھەوای دەرەوەی ڕادەکێشا بۆ ناو بزوینەر لە ڕێگەی دەرگایەکی یەک ئاراستە پاشان بۆ ناو ژووری سووتان دوایی دەتەقییەوە.
ئەم جۆرە بزوێنەەرە لەلایەن کەسێکی ئەڵمانییەوە دروست کرا بەڵام بەکارھێنانی ئەم جۆرە بزوێنەرە کەم بوو چونکە دەنگێکی زۆر زۆری دروست دەکرد و دەبوە ھۆی ئەوەی پارچە میکانیکییەکان زووتر تووشی کێشە ببن تەنھا لە جەنگی جیھانی دووەم بەکارھات لە .
بزوێنەری کاردانەوە ھەڵدەستێت بە بەرھەمھێنانی ھێزی پاڵنان بۆ پاڵدانی فڕۆکەکە لە ڕێگای دەرپەڕاندنی دووکەڵی ئیگزۆز بە خێرایییەکی بەرز،
لە بزوێنەری جێتەکەندا پێویستیمان بە ئۆکسجینە کە لە ھەوا وەری دەگرین بۆ سووتاندنی سووتەمەنییەکە لەکاتێکدا لە ڕۆکێتەکاندا ئۆکسجین وەک سووتەمەنی ھەڵی دەگرێت چونکە ڕۆکێت لە بۆشایی ئاسماندا گەشت دەکات پێویستی ئۆکسجین ڵەگەڵ خۆی بەرێت بۆ سووتاندنی سوتەمەنییەکەی.
بزوێنەری بازنەیی بۆ ھەر ڕیزێک سلندەر یەک کرانکی ھەیە بۆ بەستنەوەی بە پستۆنەکان و بەزۆری کرانکەکان بچووکن لە ئەنجامدا ی گونجاومان دەداتێ.
سلندەرەکانی خوارەوە کە دەکەونە ژێر کرانک شەفت لەوانەیە ڕوونی بزوێنەر کۆ بکەنەوە کاتێک کە بزوێنەرەکە بۆ ماوەیەکی زۆر کارنەکات؛ و ئەگەر ئەو ڕوونە خاوێن نەکرێتەوە دەبێتە ھوی تێکدانی بزوێنەرەکە.
بەڵام لە بزوێنەری تۆڕبۆی پاڵپشتدا پەروانەکان لەلایەن بزوێنەرەوە پاڵپشتی دەکران کە بزوێنەر بەھۆی بورغی بە لاشەی فڕۆکەکە بەستراوە بەڵام لە بزوێنەری تۆڕبۆ شەفتدا بزوێنەر ھیچ پاڵپشتییەکی فیزیایی ڕاستەوخۆ ناداتە ڕووەتەرەکە.
ڕووەتەرەکە بەستراوە بە گێڕبۆکسەوە کە بەستراوە بە لاشەی فڕۆکە کە بزوێنەرە تۆربۆ شەفتەکە جوڵە بە گێڕ بۆکسەکە دەکات.
سلندەرەکان لەم جۆرە بزوێنەرەدا ڕێکخراون بەسەر دوو ڕیز کە بە شێوەیەکی گشتی گۆشەی نێوانیان ٦٠ تا ٩٠ پلەیە کە ھەر دوو پستۆنێک پێکەوە بە یەک کرانک بەسستراون.
لەوانەیە باشترین نموونە بۆ ئەم جۆرە بزوێنەرە بریتیبێت لە بزوێنەری ئەفسانەیی کە بزوێنەرێکی ٢٧ لیتری بوو کە گۆشەی نێوان دوو ڕیزە سلندەرەکان ٦٠ پلە بوو و لە ١٢ سلندەر پێکھاتبوو.
بۆ خێرایی بەرزی بە بردنەژوورەوەی سیستەمی ساردکردنەوە بۆ ناو دەکتی ھایدرۆجینی بزوێنەری جێت ڕێدەدات بە پرژاندنی باشتری سووتەمەنی لە خێرایی بەرز و دوورکەوتنەوە لە پێویستبوونی دروستکردنی دەکتەکە لە ماددەی بەرگری بەرز بۆ توانەوە ڕ چالاک لە ساردبوونەوە کە ئەوەش ڕێژەی ھێزی پاڵنان بۆ کێش باشتر دەکات لە خێرایی بەرز.
ھەرچەندە ھەندێک لە بزوێنەرە کۆنەکان کە ھەندێکان پێیان دەگوترا بزوێنەری نیمچە بازنەیی یان بزوێنەری شێوە بازنەیی کە شێوازێکی ڕیزبوونی ڕێکیان نەبوو و باشترین نموونە بزوێنەری کە لە فڕۆکەی جۆری بەکارھات.
بزوێنەری فڕۆکەکان بەزۆری ھەموویان کێشیان سووکە و لە جۆری دان جگە لە ھەلیکۆپتەرە بچووکەکان و فڕۆکە بێ فرۆکەوانەکان کە بەزۆری فڕۆکەی کارەبایین
بەھۆی ئەوەی کە تێچوی بەرھەمھێنان دەگۆڕا بۆ بزوێنەری فڕۆکە لە بزوێنەرە وانکڵەکاندا بۆیە بزوێنەری ئۆتۆمبێلەکانیان لێدەکردەوە و بۆ فڕین بەکاریاندەھێنا.
یەکەکانی مازدا دەیانتوانی توانا بەرھەم بھێنن لەنێوان ١٠٠ تا ٣٠٠ ھێزی ئەسپ کە ئەوەش وای دەکرد نرخی ئۆتۆمبێل دابەزێنێت.
بزوێنەری پێچەوانەی چوار یان شەش سلندەری سارد کردنەوە بە ھەوا زۆر باو بوون لەو فڕۆکە گشتیانەی کە پێویستیان بە ھێزی تا ٤٠٠ ھێزی ئەسپ دەبوو بەڵام ئەگەر پێویستیان بە ھێزی زیاتر ببوایا ئەوا بزوێنەری تۆڕباینیان بۆ دادەنا.
بزوێنەری وانکڵ لە مۆدێلە نوێیەکانی فڕۆکەی بەکارھات کە وای دەکرد کێشی فڕۆکەکە کەمتر بێت کارکردنی بزوێنەرەکەی ھێمنتر بوو.
عوتەیبی لەگەڵ گروپێکی سەلەفیدا بووە کەوا ئەوکاتە شێخ عەبدولعەزیز بن باز سەرکردایەتی دەکرد لەوکاتەدا و تایبەت بە دەکردن و توێژینەوە لەبارەی فەتوا.
پەیڕەوانیشی دەیانگوت کەوا ناوی باوکی قەحتانی ھەمان ناوە لەگەڵ ناوی پێغەمبەر موحەمەد و دەیانگوت کەوا سیفەتەکانیان لێک نزیکن بۆ ئەوەی بڕواکەیان بەھێز بکەن.
دەستبەسەرداگرتنی ١٩٧٩ی مزگەوتی حەرام ڕووداوێک بوو لەنێوان تشرینی دووەم و کانونی یەکەمی ١٩٧٩ ڕوویدا کاتێک ھەندێک چەکدار کەوا داوای لابردنی خێزانی شاھانەی سعودیایان دەکرد دەستیان گرت بەسەر مزگەوتی حەرام لە شاری مەککە لە وڵاتی سعودیە.
یاخیبووان دەنگۆی ئەوەیان بڵاودەکردەوە کە گوایە موحەمەدی مەھدی دەرکەوتووە لەسەر شێوەی سەرکردەکەیان بەناوی - موحەمەدی قەحتانی - و داوایان لە مسوڵمانان دەکرد کە پەیڕەوی فەرمانەکانی بکەن.
ژمارەی یاخیبووەکان بەلایەنی کەمەوە ٥٠٠ کەس بووە و چەندین ژن و منداڵیشی لەپاڵ بووە کەوا پەیوەندیان بە جوڵەکەی عوتەیبیەوە کردبوو.
داینەمۆ پێو زەبر ڕێكخەر هەیە - يەكەى مژينى توانا زەبەن ڕێك دەخەرێت تا كۆمەڵەيێك دەستەبەر بكات بارى تۆلەكردنەوە بە زەبر هێز زەبەن،
ڕۆتينى تاقيكردنەوەى هێزى نەگۆڕ پى ئەى يووەكە داوا دەكەن كە بەنياز بێت كەمێك زەبر كەم هەروەك ئاماژەى پێ كرد تا دەرهاتى مووڤە ئامادە بكات تا ڕێژەيێكى تاودان ڕێ بدات.
پى ئەى يووەكە بڕێكى گۆڕاوى زەبەن هێز دەستەبەر دەكات ئەوە پێويستە تا مووڤەى يەكەم بەكار بخات لەكە ئارەزوو كراو خێراييى تاقيكردنەوەى تاك يان .
بە شێوەيەكى نموونەييەكە هێز كردارى بۆ دەسكێك يان بەناو كێبلێك دەپێورێت و پاشان دەگۆڕدرێت بۆ ساتێكى هێز لەلايەن زياد بوونلەلايەن مەوداى ئەستون لە هێزەوە بۆ تەوەرەكە.
ئەوان هەروەها ڕا دەهێرێن هێزى گرتن بپێون لە نەخۆش لەو شوێنەى هى ڕەگى دەمارى توێكارى دەسازێن يان دەمارى پەريفەرەل گومان لێ دەكرێت.
دەتوانرێ لە هەمانکاتدا هێزیش بدۆزرێتەوە لە رێگەی هاوکێشەوە هەندێجاریش داینەمۆ پێوەکە لە شاشەیەکی بچووک پێشاندەدات بە یەکەی کیلۆ وات یان بە هێزی ئەسپی.
ئەوە دەتوانێت زەبر و توانا بپێوێت گەيانديان لەلايەن شەمەندەفەرى تواناى ئۆتۆمبيلێك ڕاستەوخۆ لێوە چەرخى لێخوڕين يان چەرخ بەبێ لا بردنى مەكينەكە لە چوارچێوەوەى ئۆتۆمبيلەكە)،
بە واتایەکی تر گەر لەبەینی دوو خاڵی دیاریکراو جیاوازی بارگەی کارەبایی ھەبێ پێی دەگوترێ ڤۆڵتیەی کارەبا ھەیە یاخود پەستانی کارەبا ھەیە.
لەم حاڵەتەدا ڤۆڵتیە بەرز دەبێتەوە لە خاڵی بۆ خاڵی . ئەو ڤۆڵتیەیەش یەکسانە بە توانای ئەنجامدانی ئیش لە سەر بارگەیەک کە لە ڤۆڵتیەی بەرزەوە پاڵ دەدرێ بۆلەی ڤۆڵتیەی نزم.
شێوەی بەھێزی خورپەکان لەدەوری جووڵەی جەستەی ھەوایی واتای ئەمە دەدات تەوژمە سەربەخۆکانی ژمارەی ڕاینۆڵدز بەسود نییە بۆ سەنگاندنی ڕەوشتی چینی سنورەکانی سەرەوەی جەستە .
بەشێکی گەورەی جووڵە وزە کە پەیوەست بووە بە لێشاو لە ژمارە بەرزەکانی ماک دەگۆڕێ لەناو وزەی ناوەکی لە شلەکە بەھۆی کاریگەرییەکانی لینجی.
لەو کاتەی پەستانەکە پلە لاری ئاسایییە بۆ لێشاوەکە لە سنوری چینەکە بە نزیکی سفڕە تا نزم بۆ خێرایی زۆری مام ناوەندی ژمارەکانی ماک،
لە کاتێکدا پێناسەکردنی لێشاوی لە ئەندازە دەرچوو دەکرێ زۆر نادیار و بەگشتی گفتوگۆی لەسەر بکرێ (بە تایبەتی لەبەر نەبوونی بەردەوامی لە نێوان لێشاوی زۆر خێرا و لێشاوی خێرا)،
لێشاوی لە ئەندازە دەرچوو لەوانەیە تەرخان کرابێ بە دیاردەی فیزیایی دیاریکراو کە ناتوانرێ چی تر ببی بە شیکەرەوەی نەژماردراو وەک لە لێشاوی زۆر خێرا.
ھەر چەندە «بێ خێرایی دەنگ» و «خێراتر لە دەنگ» ئاساییانە ئاماژە دەکەن بۆ خێراییەکەنی خوارتر و سەروتر خێرایی نێوخۆی دەنگ لەسەر یەک،
کاتێ کە لێشاوی ھەوا کاردانەوەی کیمیایی نابێ و کاتێ کە گواستنەوەی گەرمی لە نێوان ھەوا و ئۆتۆمبێل کە لەوانەیە فەرامؤش کرا بێ لە شیکاری.
خێرایی لە ئەندازە دەرچوو دەتوانرێ لە لایەکی ترەوە پێناسە بکرێ بەم خێراییانەی کاتێک گەرمی دیاریکراو دەگۆردرێ لەگەڵ پلەی گەرمی لێشاو وەکو جووڵە وزەی تەنێکێی جوڵاوە کە گۆردراوە بۆ گەرمی.
پلە گەرمییە بەرزەکانی شێوەی لینجی دەبنە ھۆی ناھاوسەنگی سیفاتی لێشاوی کیمیایی ھەر وەکو پەیداکردنی جووڵە و جیابونەوە و بە ئایۆن کردنی گەردی ئەنجام لە لێچونی گەرمی و تیشکی.
یەکەمین تاکی دێنیسۆڤا لە ساڵی ٢٠١٠ ناسێنرا بەهۆی کە وەرگیرابوو لە ئێسکی پەنجەی مێیەکی گەنج لە ئەشکەوتی دێنیسۆڤای سیبریا.
جۆری مرۆڤی نێردەتاڵەکانیش بۆ ماوەیەکی دیاریکراو لە ئەشکەوتەکدا نیشتەجێبوون بەڵام دیار نییە ئەگەر نێردەتاڵەکان لەگەڵ دێنیسۆڤاکان پێکەوە ژیابێتن لە هەمان ئەشکەوت دا.
هەروەها دواتر چەند نموونەیەکی دیکەی جۆری دێنیسۆڤا دۆزرانەوە لە ئەشکەوتی لە ناوچەی تبتی وڵاتی چین کە ئەمە پیشانی دەدت لە ناوچە نیشتەجێیە فراوان و هەمەجۆرەکان دا ژیاون وەك (دارستان،
بنیاد و شێوە ڕووخساری نێردەتاڵانەیان هەبووبێت بەڵام خاوەنی ددانی کاکیلەی گەورەتر بووبێتن ئەمە جیاکەرەوەیە بۆ مرۆڤە دێرینەکان و ئەو جۆرانەی کە لە چاخی ی ناوەڕاست و ی کۆتادا ژیاون.
وە لەو کاتەدا بنەچەی مرۆڤەکانی ئاسیای ڕۆژهەڵاتی و ئەندەنوسییەکان بوونیان نەبوو لە باشوری ڕۆژهەڵاتی ئاسیادا کە ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت رۆژهەڵاتی ئاسیا لەلایەن مرۆڤە نوێیەکانەوە بە دوو کۆچی جیاواز ئاوەدانکراوەتەوە.
جۆری دێنیسۆڤان بەهۆی چەند پاشماوەیەکی کەمەوە ئاشکرابوون و زۆربەی ئەو زانیارییانەی لەسەریان بوونی هەیە دەگەرێتەوە بۆ بەڵگە یەکان.
ددانی کاکیلەیی سێیەم لە مەودای هیچ جۆرێکی دا نییە جگە لە جۆرەکانی نەبێت و بە ڕادەیەکی زیاتریش هاوشێوەیە لەگەڵ ددانەکانی جۆری .
وا دیارە ەکان لەگەڵ مرۆڤە نوێیەکان دا تێکەڵی زاوزێ بوون و دەکرێت لێكدانی نێوان دێنیسۆڤان و مرۆڤە نوێیەکانی ناوچەی نزیکەی ١٥ هەزار ساڵ لەمەوبەر ڕوویدابێت.
هەروەها بەڵگە بوونی هەیە لەسەر لێکدراووی نێوان نێردەتاڵەکان دێنیسۆڤادا کە بۆتە هۆی هاتنەکایەی یەکەمین وەچەی دووسەر بە ناوی "دێنیی" کە باوکی سەر بە جۆری دێنیسۆڤا و دایکی سەر بە مرۆڤی نێردەتاڵەکان بووە.
خەسڵەتە توێکاریی و جەستەییە وردەکانی جۆری دێنیسۆڤا زۆر بە کەمی زانراوە چونکە ئەو پاشماوە جەستەییانەی هەتا ئێستا دۆزراونەتەوە بریتیین لە (ئێسکی پەنجەیەك،
ئاناکسیماندرۆس بەوە گەیشت کە دەبێت ئاسمان وەک تۆپێکی بەتاڵ وابێت کە زۆر گەورەیە و بەدەوری تەوەرەیەکدا دەخولێتەوە کە لە سەرێکی گەیشتۆتە ئەستێرەی جەمسەری باکوور و سەرەکەی تری بە ناو زەویدا تێپەڕ بووە.
بەپێی تێڕوانینی ئەو نە زەوی و نە ئەستێرەی جەمسەری باکوور لە شوێن خۆیان ناجووڵێن و بەڵکو گشت تەنە ئاسمانییەکانی ترن کە بەدەوری ئەم تەوەرەیەدا دەخولێنەوە.
بەم شێوەیە ئاناکسیماندرۆس وای بیر دەکردەوە کە گشت ئەستێرەکان و تەنانەت مانگ و خۆریش بەم تۆپە گەورەیەوە نوساون و زەویش بە شێوەیەکی تەخت لە ئەم سەر بۆ ئەو سەری داگیر کردووە.
ھەندێک لە نەتەوەکانی ڕۆژاوای ئاسیا پێیان وابوو کە خۆر وەک گالیسکەیەکی زەرد و پڕ بڵێسەیی وایە کە ھەندێک ئەسپ و باڵندەی نادیار ڕایدەکێشن.
و پێشیان وابوو کە خواوەندی خۆر بەیانیان سواری گالیسکەکەی دەبێت و خۆر لە خۆرھەڵاتەوە ڕادەکێشێت بەناو ئاسماندا و لە دەمی ئێوارێ دەیگێنێتە خۆراوا.
لەو سەردەمەدا و بە پێی ئەم جۆرە بیر کردنەوەیە خەڵکی وایان دەزانی گەر زۆر بڕۆیت لە کۆتاییدا دەگەیت بەو شوێنەی کە زەوی و ئاسمان دەگەن بەیەک و دەشێت گەر کەسێک بگاتە ئەم شوێنە دەست لە خۆر بدات.
لەلایەکی تر کەسانێک ھەبوون کە بەشی باکووری زەوی بە کەشتی یا لەڕێی وشکانییەوە گەشتییان دەکرد بۆ بەشی باشووری زەوی و تێبینییان دەکرد ئەو ئەستێرانەی کە لە شوێنە نوێیەکە دەیبینن جیاوازن لەوەی لە ماڵەوە دەیانبینی.
لە ئەنجامدا ئەوان بەوە گەیشتن کە لەبەر ئەوەی ناتوانرێت ئەستێرەکان لە گشت خاڵێکی سەر زەوی ببینرێت کەواتە بۆی ھەیە زەوی تەخت نەبێت.
ئەوان وایان بیر دەکردەوە کە بەیانیان ڕۆژ لە ڕۆژھەڵات ھەڵدێت و پاش تێپەڕینی بە بازنەی ئاسماندا لە ڕۆژ ئاوا بەرەو ئاوابوون دەچێت و ڕۆژی دواتر خۆرێکی نوێ لە ڕۆژھەڵات ھەڵدێت کە لەوەی دوێنێ جیاوازە و پێشیان وابوو کە ئاوابوو لەناو دەچێت.
ھەندێکیش پێیان وابوو کە کاتێک خۆر ئاوادەبێت دەکەوێتە ناو بەلەمێک و دەگەڕێتەوە بۆ شوێنی یەکەمجاری و بەیانی جارێکیتر ھەمان خۆر ھەڵدێتەوە!
مۆدێلی زەویی تەخت چەمکێکی کۆنە کە لە لایەن زۆرێک لە نەتەوە جیاجیاکانی دونیا باوەڕ پێکراو بوەو و بە گشتی یۆنانییەکان لە پێشەوەی ئەم نەتەوانە بوونە کە پێیان وابووە کە زەوی لە شێوەی دەفرێکی ڕووتەختە.
ھەروەھا ھێزی ڕاکێشانی زەوی لە سەردەمی کۆن ناسراو نەبوو و بەم ھۆیەشەوە پێیان وابوو گەر کەسێک لە پشتەوەی زەوی بێت دەکەوێتە خوارەوە.
پەرەسەندنی پەپوولە پێناسە دەکرێت بە سەرچاوە و ھەمەجۆربوونی پەپوولەکان لەسەر بەشێکی گەورەی ڕووی زەوی بەدرێژای کاتە جیۆلۆجییەکان.
سەرەتاترین بە بەردبوو و پاشماوەی پەپوولەکان دەگەرێتەوە بۆ ناوەڕاستی چاخی جیۆلۆجی لە نێوان ٤٠–٥٠ میلیۆن ساڵ لەمەوبەر.
گەشەکردنی پەپوولەکان بەشێوەیەکی توند پەیوەستە بە پەرەسەندنی ڕووەکە گوڵدارەکانەوە چونکە ھەردوو جۆری پەپوولە پێگەیشتووەکان و کرمی پەپوولە لەسەر ڕووەکە گوڵدارەکان دەژین.
بەشێوەیەکی گشتی لە کۆی ٢٢٠ ھەزار جۆرە پەپوولەکان نزیکەی ٤٥ ھەزاریان جۆری پەپوولەی باڵداری نەخشێنراون کە ئەگەرێکی زۆر ھەیە لە مێرووی مۆرانەوە پەرەیانسەندبێت.
جۆری پەپوولەکان لە تەواوی دونیادا بوونیان ھەیە جگە لە کیشوەری بەستەڵەکی باشور و بەشێوەیەکی بەرچاو زۆرن لە ناوچە کەمەرەییەکان دا کە لەم ناوچە کەمەرەییانە بە ٨ خێزان پۆلێن دەکرێن.
لێکۆڵینەوەی نوێ لەسەر پۆلێنکردنی جۆری پەپوولەکان لە ئاستێکی بەرز و وردا دەستی پێکرد لەگەڵ بەکارھێنانە بۆماوەییەکانی ئێرلیک دەربارەی سەدەھا خەسڵەتی ڕووخساریی و شێوەیی کە لەوەوپێش بە شێوازێکی ڕووکەشی تەماشای تەواوی خێزان و کۆمەڵە گەورەکانی پەپوولەکان کرابوو.
بەھەمان شێوە بەھۆی سوودبینین لە زانیارییە خانەییەکان ڕێ خۆشکەر و یارمتەیدەر بووە کە لێکۆڵەران چەندین جۆر و کۆمەڵەی پەپوولەکان یەکلای بکەنەوە.
ھەرچەندە پەپوولەکان یەکێکن لەو مێرووانەی زۆرترین لێکۆڵینەوەیان لەسەر ئەنجام دەدرێت بەڵام دەرئەنجام و دۆزینەوەی نوێ بە بەردەوامی پەردەی لەسەر لادەدرێت لەگەڵ دەرکەوتنی پۆلێنی جێگیری پەپوولەکان.
دوو ڕەگبوون و پێکەوە پەرەسەندن) لەگەڵ ئەو ڕووەکانەی پەپوولەکان لەسەر دەژین ھاوکاربووبێت لە کرداری دروستبوونی جۆرەکان و ھەمەجۆرێتی لە پەپوولەکان دا.
ھەروەھا کارێکی ئەستەم نییە پەپوولەکان سەرچاوەیان گرتبێت و پەرەیانسەندبێت لەپێش پەرەسەندنی ئەو ڕووەکە گوڵدار و تۆدارانەی ئەمرۆ پەپوولەکان لەسەری دەژین.
ئەلفرێد ڕەسڵ واڵس (لەدایکبووی ٨ی کانوونی دووەمی ١٨٢٣ – مردووی ٧ی تشرینی دووەمی ١٩١٣) زانایەکی بەڕیتانی بوو لە بوارەکانی (سروشتزانی، دۆزینەوە، جوگرافی، مرۆڤزانی،
بەناوبانگترین کارەکانی بریتییە لە داڕشتنی بیردۆزی پەرەسەندن لەڕێی ھەڵبژاردەی سروشییەوە بە شێوەیەکی سەربەخۆ و بەتەنیا و لێکۆڵینەوەکەی دەربارەی بابەتەکە لەگەڵ چەند نووسینێکی چارڵز داروین دا بە ھاوبەشی بە چاپ گەیەنراوە لە ساڵی ١٨٥٨ دا و ئەمەش ببوە ھۆی ھاندانی داروین لەسەر بڵاوکردنەوەی بۆچوونەکانی خۆی لە کتێبە بەناوبانگەکەی «دەربارەی سەرچاوەی جۆرەکان».
یەکەم جار لە ناوچەی حەوزی ڕووبارەکانی ئامازۆن و دواتر لە کۆمەڵە دوورگەکانی مالای کە توانی ھەستێت بە دۆزینەوە و پێناسەکردنی دابەشکەری ئاژەڵی کە ئاژەڵانی کۆمەڵە دوورگەکانی ئەندەنووسیا دابەش دەکات بەسەر دوو بەشی جیاوازدا،
بەشی ڕۆژاوا کە زۆربەی ئاژەڵەکانی ئەم ناوچەیە سەرچاوەیەکی ئاسیاییان ھەیە و ھەروەھا لەگەڵ بەشی ڕۆژھەڵات کە ئاژەڵەکانی ناوچەکە سەرچاوەیەکی ئوسترالییان ھەیە.
جگە لە کار و بەرھەمە زانستییەکانی چالاکەوانێکی کۆمەڵایەتی بوو کە ڕەخنەی ھەبوو لەسەر پێڕەوی نادادپەروەرانەی کۆمەڵایەتی و ئابووری سەدەی نۆزدەھەمی بەڕیتانیا.
لە ئەنجامی ئارەزووکردنی لە مێژووی سروشتی دا یەکێک بوو لە یەکەمین زانا دایارەکان کە ھەستا بە پیشاندانی نیگەرانی دەربارە ی کاریگەری ئەو چالاکییانەی مرۆڤ ھەیەتی لەسەر ژینگە.
لە سەدەی نۆزدەھەم دا واڵس بە یەکێک لە زانا و پسپۆرانی پێشەنگ دادەنرا دەربارەی بڵاوبوونەوە و دابەشبوونی جۆرەکانی ئاژەڵ و ھەندێک جار بە «باوکی جوگرافیای زیندەیی» ناوی دەھێنرا.
کتێبەکەی ساڵی ١٩٠٤ی واڵس بە ناوی یەکەمین ھەوڵی گرنگ بوو لەلایەن زیندەزانێکەوە بۆ ھەڵسەنگندنی ئەگەری بوونی ژیان لەسەر ھەسارەکانی دیکە و ھەروەھا یەکێک بوو لە یەکەمین زاناکان کە شیکردنەوەیەکی قوڵ بنووسێت لەسەر بابەتی بوونی ژیان لەسەر مەریخ.
بانگەشەکانی دەربارەی ڕێبازی رۆحی و باوەڕەکانی لەسەر سەرچاوە و سەرەتای نا ماددی مرۆڤەکان ببووە ھۆی تێکدان و خراپکردنی پەیوەندییەکانی لەگەڵ ھەندێک لە ئەندامانی دامەزراوە زانستییەکان.
رەنگ گۆرینی وریاکەرەوە یەکێکە لەو بوارانەی پەرەسەندنی ڕەنگی ئاژەڵان کە واڵس کاری لەسەر کردووە و بابەتی ناکۆکیی نێوان واڵس و داروین بوو بە درێژای ژیانیان دەربارەی گرنگی ھەڵبژاردەی سێکسی.