polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
نووسراوی فەرمانی میلان ئازادی ھەموو ئایینەکانی مسۆگەر کرد لە ئیمپراتۆڕی ڕۆمانی دا ھەتا ئەو کاتەی نووسراوی تسالۆنیکی ھەموو ئاییەکانی تری کردە دەرەوەی یاسا جگە لە مەسیحیەت.
زۆربەیان بوونە مەسیحی بەڵام بە ڕووکەش و ھەر بەردەوام بوون لەسەر شێوزی جلوبەرگ و قسەکردنی پێشووی خۆیان و بو نھێنیەوە پەیڕەیی ئایینی ئیسلامیان دەکرد.
شوێنەواری پیرۆزی ئایینی و ئەندامی لەش) ئەمە گەیشتە ترۆپک لە جەنگی نێوان ھەرێمەکانی سویسرا کە ھەردوو ڕێبازی ئایینی کاسولیکی و پرۆستانت تیێدا پەسەند کراوبوو،
جیاکاری و دادگای جولەکەکان دەکرا و دیارترین نموونە لەسەر ئەمە دەرکردن و ئاوەرەکردنی ھەموو جولەکەکانی ئیسپانیا بوو لە ساڵی ١٤٩٢ دا.
ھەندێک لەوانەی کە لە ئیسپانیا مانەوە و ئایینەکەیان گۆڕی بۆ مەسیحی تۆمەتبار دەکران بە بێ باوەڕ و دادگای ئەو کاتە ھەڵدەستا بە پشکنین بە بەھانەی ئەوەی کە بە نھێنی پەیڕەوی ئایینی یەھوودیان کردووە.
یان لەو بارانەی کە سەرکردەکان پیرۆز کراون و ڕەت کردنەوەی پێدانی درواێکی کانزایی بە سەرکردە بە ئاماژەی قوربانی وەک ڕەتکردنەوەی سوێنی وەفاداری تەماشاکراوە،
یەکێک لە بایەخەکانی پادشا ئاشۆکا چاکسازی کردن بوو لە دامودەزگاکانی حکومەت و مامەڵەی ڕەوشتیانە بۆ دامەزراندنی کۆمەڵگایەکی دادپەروەر و مرۆڤایانە.
بەڵام ناکۆکیەکان بەردەوام بوون و دیارتینیان بریتنی بوو لە لە ٢٤ ئابی ١٥٧٢ دا کە بە ھەزارەھا لە پرۆستانتەکانی فەڕەنسا کوژران.
٢٥٠٠ ساڵ لەمەوبەر جولەکە کۆنەکان لە ترسی سێدارەدان لە وڵاتەکەی خۆیان کۆچیان دەکرد و لە ھیدستان نیشتەجێ دەبوون و ھەرگیز دووچاری ڕەگازپەرستی ئایینی نەبوون لەسەر جولەکەبوونیان.
ڤیشوا ھیندو پاریشاد ناکۆکە لەگەڵ ئەم دەستەواژەیە و دەڵێت کە مەسیحیە ئینجیلەکان بەزۆری ھێز دانیشتوانی دێھاتە نەخوێندەوارەکان دەگۆڕنە سەر مەسیحیەت و خەڵکی ناوچەکە تەنھا دەیانەوێت ئەمە بوەستێنن.
چونکە لە ساڵی ١٥٣٣ دا کاتێک ھێنری ھەشتەمی ئینگلتەرا لە ئەندامێتی دەرکرا لەسەر تەلاقەکەی و دووبارە ھاوسەر پێکھێنان لەگەڵ ئانن بۆیلین،
دوای گەیشتنی بەپەرۆشی ئەوروپیەکان و مەسیحیەکان بۆ گۆڕینی کەسانی ناوچەکە بە باوەڕی ئەوەی گۆڕینی یەکێک بۆ سەر ئایینی مەسیحی خزمەتە لەپێناو خودادا.
لەو کاتەوەی گەیشتون چەندەھا ڕێگەی بێ بنەما و بێ مانایان گرتۆتەبەر ھەرچەندە زۆر بە کەمی ھیچ راپۆرت و گێڕانەوەیەک ھەبووە لەسەر پێشێلکاری یاسای و ئاژاوەگێری لەلایەن دەستە مەسیحیەکانەوە،
لە سەردەمانی کۆن دا جۆرە دیدگایەک ھەبوو کە ڕێگەی دەدا کۆمەڵگا بازرگانیەکان لەژێر دابونەریتی خۆیان دا ژیانیان بەڕێوە ببەن.
لە ئەڵمانیا فیلیپ میلانتشۆن ڕەشنووسێکی ئامادە کرد بە ناوی دانپێدانانی ئاگسبێرگ وەک دانپێدانانی فەرمی و باو بۆ لوسەریەکان و ناوچە سەربەخۆکان.
لەگەڵ ئەوەی ھیندستان لە ٨٠ ٪ وڵاتەکە لەسەر ئایینی ھیندۆسین بەڵام ھیندستان وڵاتێکی سیکۆلارە و دەوڵەت ھیچ ئایینێکی فەرمی نییە.
ڕێکخراوەکە و ئەندامەکانی ھەڵگری ئەو بیر و باوەڕەن کە بەکارھێنانی ئاژەڵەکان و پاشماوەکانیشیان ھەڵەیە بەھۆی ئەو مامەڵە نائەخلاقییانەی لەگەڵ ئاژەڵەکان دەکرێت و ئەو ئەشکەنجەیەی ئاژەڵەکان لە پیشەسازییەکاندا پێیدا تێپەڕ دەبن.
لە سلێمانی بە ستافێکی ٥ کەسییەوە لە پاڕکی ئازادی بە نوێنەرایەتی جێگری سەرۆک ژیار عەلی و لە ھەولێریش بە ستافێکی ٤ کەسییەوە لە پاڕکی سامی عەبدولڕەحمان بە نوێنەرایەتی بەخشی خۆی ڕێکخراوەکە بۆنەکەی بەڕێوەبرد.
ناوەڕۆکی چالاکییەکە پێکھاتبوو لە دابەشکردنی چەند نامیلکە و سووکەکتێبێک کە زانیاری دەربارەی ژەمە خۆراکییەکان و ڤیتامیناتەکان و کەسایەتییە ناودارە ڤیگنەکانی لەخۆ گرتبوو،
ڕێکخراوەکە چەندین زانیارییان دەربارەی ڤیگنیزم و شێوازی ژیانی ڤیگن بڵاو کردەوە بە بەخشینی چەند نامیلکە و سووکەکتێبێک کە زانیارییەکانی لەخۆ گرتبوو.
ڕێکخراوەکە تیشک دەخاتە سەر مافی ئاژەڵان و لە ھەمان کاتیشدا ھانی ژینگەپارێزی و پاراستنی تەندروستی دەدات لە ڕێگەی بانگەشەکردن بۆ ڤیگنیزم و تەکینەوە لە بەکارھێنانی بەرھەمە ئاژەڵییەکان.
کوردستان ٢٤ و چەندین کەناڵی تر چاوپێکەوتنیان لەگەڵ ئەندامانی ڕێکخراوەکە ئەنجام داوە و تیشکیان خستۆتە سەر فەلسەفەی ڤیگنیزم.
ئەگەر ئەمانەی نەبوو ئەوا ڕەنگە بتوانرێت ئازارشکێنە ئەفیونییەکانی بۆ بەکار بھێنرێت ھەرچەندە مەرج نییە ئازارەکە بەوەش باش ببێت،
لە مێشکدا لە ڕێڕەکەیدا بە ھەمان جێگەدا تێپەڕ دەبن کە بەرپرسە لە باری دەروونی و حەوسەڵەی مرۆڤ." بۆیە ئەگونجێت ئازارەکە کار بکاتە سەر جەوی کەسەکە و توڕەی بکات یان تووشی خەمۆکی بکات.
توندی و باشتربوونی و بەرگەگرتنی ئازارەکە ھەموویان دەکرێت زۆری و کەمیان بگۆڕێن بەپێی ئەو پشتیوانیی چواردەوری نەخۆشەکە و دڵنەوایی کردنی لەلایەن چواردەورییەوە،
لە ئەنجامی توێژینەوەیکی ترادا ئەوە دۆزراوەتەوە کە کەمی توانایی و گرفتی دارایی کاریگەرییەکی بەرچاوی ھەیە لەسەر زیادکردنی ھەستکردن بە ئازار
بەرنامەی ی دەرکرد کە یەکەم وێبگەڕی بەربڵاوی نیگارەیی بوو کە ڕۆلێکی گرنگی ھەبوو لە گەشەپێدانی بەربڵاوی تەونی بەربڵاوی جیھانیدا.
باوەڕی وابوو کە پێویستی بە زمانێک ھەیە کە چەسپی بکات و گرێ بدات بەیەکەوە بەڵام بەمەرجێک کە ئاسان بێت لەڕووی بەکارھێنانەوە بۆ دیزاینەرەکان و بەرنامەسازەکان.
ئەو جیاوازیانە وای دەکرد کە کاری دیزاینەران و بەرنامەسازان گەلێک قورس بێت بەتایبەتی لەکاتی دروستکردنی مالپەرێکدا کە لەسەر ھەردوو وێبگەڕەکە بە تەواوی کاری بکردایە.
ئەمە بووە ھۆی دەرکەوتنی لۆگۆکانی وەک «باشتر کاردەکات لەسەر ئینتەرنێت ئێکسپلۆرەر» و «باشتر کاردەکات لەسەر نێتسکەیپ» کە نموونەی سەرەتاکانی شەڕەکانی وێبگەڕ.
ھەندێک پەرەپێدەر توانیان وابکەن ماڵپەرەکانیان لەسەر ھەردووک وێبگەڕ بخەنە کار بەڵام زۆرێک ھەبوون کە سەرکەوتوو نەبوون لەو کارەدا.
بەڵام ھێشتا جیاوازی جێبەجێکردنەکان و جیاوازی لە مۆدێلی بەڵگەنامەیی تەن وەک خۆیان مانەوە و بوونە تەگەرەی سەرەکیی و ھۆکاری سەرەکیی باربڵاوبوونی جاڤاسکریپت لەسەر وێب.
نێتسکەیپ کۆمیونیکەیشنز ھەماھەنگی دەست پێ کرد لەگەل سەن مایکرۆسیستەمز تاوەکو زمانی جاڤای مایکرۆسیستەمز تێکەڵ بە نێتسکەیپ ناڤیگەیتەر بکات،
نێتسکەیپ کۆمیونیکەیشنز دوتر بڕیاری دا کە ئەو زمانی سکریپتسازییەی کە دەیانەوێت دروستی بکەن پێویستە تەواوکەری جاڤا بێت و لەڕووی سینتاکسەوە لەیەک نزیک بن،
دواتر بەفەرمی ناوەکەی گۆڕدرا بۆ لایڤسکریپت لەپاش ئەوەی کە بارکرا بۆ وەشانی بێتای نێتسکەیپ ناڤیگەیتەر ٢٫٠ لە ئەیلوولی ١٩٩٥ دا بەڵام دوایی ناونرا جاڤاسکریپت پاش بارکردن بۆ وەشانی بێتای نێتسکەیپ ناڤیگەیتەر ٣ لە کانوونی یەکەمدا.
ئەو ھەڵبژاردەیە دواتر وەسفکرا وەک بازاڕبۆکردنێک لەلایەن نێتسکەیپەوە بۆ جاڤاسکریپت و پێ ناساندنی وەک زمانە نوێیە گەرم و گوڕەکەی وێب.
بەھەڵە تێگەیشتنێکی باو ھەیە کە گوایە جاڤاسکریپت کاریگەر بووە بە زمانێکی سکریپتسازی وێبی پێشووتر بەناوی ەوە کە پەرەی پێدرا بوو لەلایەن نۆمباسەوە .
کەچی ئەو دوو زمانە لە ناوەڕۆکدە بەتەواوەتی لەیەک جیاوازن بەتایبەتی لەڕووی دیزاینەوە؛ جاڤاسکریپت کاریگەر بووە بە زمانەکانی وەک سێڵف و سکیم.
لەبەر بڵاوی جاڤاسکریپت ستاندارد دانرا بۆ زمانەکە بۆ ھاوکاریکردنی ئاڵوگۆڕی کۆد و پەرەپێدانی مەکینە و بەرنامەی زیاتر بۆ جاڤاسکریپت.
و ھەروەھا وێڵیام فیکنەر بە ڕۆڵی ئەڵێکساندەر ماھۆن بریکاری پێشووی نووسینگەی لێکۆڵینەوە فیدرالییەکان و کارگوزاری پێشووی کۆمپانیا کە کۆتایی پێ ھات لە سۆنا،
ھەروەھا وەید ویلیامز بەرزکرایەوە بۆ پاڵەوانێتی وەرزەکە بە ڕۆڵی براد بێلێک کە پاسەوانێکی پێشووی زیندان بوو کۆتایی پێ ھات لە سۆنا.
وەرزی سێیەم لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی ھەڵاتنی گەورە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧ دەستی بە پەخشکردن کرد.
کۆمپانیاکانی پڕۆگرامی لەمەبەدوا کۆدی پڕۆگرامەکانیان نەدەخستە بەردەست کەسانی کە وە پڕۆگرامەرەکان نەیاندەتوانی پڕۆگرامی کەسانی کە بگۆڕن وە پەرەی پێ بدەن وە باشی بکەن.
لەو کاتەوە تا ئێستە کەسانی زۆر بە شێوەی خۆبەخشانە بۆ پەرەپێدانی بەشەکانی جیاوازی ئەم سیستمە ھاوکاریان کردوە وە بەشە جیاوازەکانیان پەرە پێداوە.
کە لە ساڵی ١٩٩١ لینوس تروڤاڵدز ناووکێکی بە ناو لینوکس دروست کرد کە بە تێکەڵ بوونی پڕۆگرامەکانی گنوو لە گەڵ لینوکس سیستمی کار پێکردنکە کامڵ بوو.
دامەزراوەی پڕۆگرامە ئازادەکان لە ساڵی ١٩٨٥ بە ئامانجی سەرخستن و پشتگیری لە جۆڵەی پڕۆگرامی ئازاد وە بە تایبەت پڕۆژەی گنوو دەست بە کار بوو.
زاناکانی لە پڕۆژەی مانھاتن ئیشیان دەکرد بۆ داھێنانی یەکەم چەکی ناوەکی لەبەر پێویستیی بوو لە بەزاندنی ھیتلەر؛ پینکەر دەڵێت "نازیەکان بوونیان نەبووایە ئەوا ئەگەری زۆرە چەکی ناوەکیش دروست نەکرایە." لە بەرامبەردا،
بە لای ڕەخنەگرانە زانست خۆی ھیچ ڕەوشتێکی بیربێژیانەی نییە بۆیە پێشکەوتنی زانستی سەرەڕای سوودەکانی بەھەمان شێوە ھەڕەشەیە و دەتوانێت مەترسی بێنێتە کایەوە بەتایبەتی لەبەر زیادکردنی لە ڕادەبەدەری ھێز و توانای مرۆڤ.
لەگەڵ دەردەبڕینی نیگەرانی بۆ ئەگەری لەناوچوونی مرۆڤ بەھۆی چەکە ناوەکییەکان و گەرم بوونی زەوییەوە بەڵام مەترسییە بوونەکان بە گشتی وەک شتێکی بێ سوود پۆڵێن دەکات و دەڵێت "چاندنی ترس لە بارەی کارەساتی بیردۆزی ئەگەری کەمەوە،
بۆ پاڵپشتی ئەم بیروڕایەشی نموونەی "ئۆتۆمبێلە خۆ لێخوڕەکان" دەھێنێتەوە کە بەڵگە پێدەری ئەو ڕاستیەن لەوەی ژیری دەستکرد ھیچ ئەگەرێکی مەترسی ھەبوون ناھێنێتە کایەوە.
دیارترین پێوەر کە جێی گوومان و گفتووگۆ نییە بریتییە لەوەی بە پێی ژمارەی ئامارەکان خەڵکی زیاتر و تاندروستانە تر دەژین وەک لە ھەر کاتێکی تر.
بەڵام پینکەر پیشانی دەدات کە کەسێکی ئەمریکی ٣٠٠٠ جار ئەگەری زیاترە بە ڕووداوی ھاتووچۆ گیان لە دەست بدات وەک لە ھێرشێکی تیرۆرستی دا.
پینکەر ئەم پێشکەوتنە لە شێوازی ژیانی مرۆڤایەتی نوێ دا دەگەرێنێتەوە بۆ ڕەوتی لیبڕاڵیی مرۆڤایەتی و ئەو ژیریە زانستییەی لە ئەورووپا سەری ھەڵدا لە نێوان سەدەکانی حەڤدەیەم و ھەژدەیەم دا.
پینکەر جەخت لەوە دەکاتەوە کە نایەکسانی ئابووری "ڕەھەندێک نییە بۆ خۆش گووزەرانی مرۆڤ" و ئاماژە بە لێکۆڵینەوەیەک دەکات کە گەیشتۆتە ئەو دەرئەنجامەی نایەکسانی پەیوەست نییە بە دڵتەنگیی و ناڕەحەتییەوە،
لای پینکەر ئەم داھێنان و تازەگەرییە کە ھەژاران کەمێک دەوڵەمەند و دەوڵەمەندان زۆر دەوڵەمەندتر دەکات دەرئەنجامەکەی وەک دەستکەوتێکی ئەرێنی تەماشا دەکات لەباتی نەرێنی.
ڕەخنەگران مشتومڕ دەکەن لەسەر ئەوەی کە بەرزکردنەوەی جمجۆڵی کۆمەڵایەتی و بەرەنگاربوونەوەی "نایەکسانی بە ھۆکاری نادادپەروەرانە – چینایەتی" دۆزی ڕەاوی گرنگن کە سنوور بۆ کاریگەریەکانی ھەژاری دادەنێنن.
گۆڤاری "بڵاوکراوەی ھەفتانە - " ھەڵسەنگاندنێکی گەرموگۆڕی کتێبەکەی کرد و گەیشتە ئەنجامی ئەوەی کە "لە سەردەمی زیادبوونی وتار و بیروڕای ھەڵە و نابەجێ دیدی پینکەر ڕوون و وردە و دەگەڕێت بە دوای بەرەوپێشچوونی مرۆڤایەتی کە ئەمە گرنگ و دڵخۆشکەرە. ڕۆژنامەی بەڕیتانیی بەھەمان شێوە پێداچوونەوەیەکی ئەڕێنی بۆ کتێبەکە کرد و ئاماژەکرابوو کە گفتوگۆ و بەڵگەکانی پینکەر "چەندێک گرنگن ئەوەندە کەیف خۆشکەرن"،
بەڵکو تۆمارێکە لەوەی چەندمان دەسکەوت ھەبووە بەھۆی ئەم بەھا ڕۆناکبیریانەوە و چەندێک لە دەست دەدەین ئەگەر دەست لەم بەھایانە ھەڵبگرین.
گەیتس وتی کە ھاوڕایە لەگەڵ دیدگەی گەشبین کە بوونێکی بەرچاوی ھەیە لە کتێبەکەدا بەڵام پێشی وابوو کە پینکەر زۆر خێرایە لە ڕەتکردنەوەی بۆچوونی ئەگەری لەناوچوونی مرۆڤایەتی بەھۆی ژیری دەستکردەوە.
دەوڵەمەندە بە ژمارە و ئامارەکان و ڕەوانبێژە لە پێشبرکێی ژیری مرۆڤایەتی کە بەڕاستی دڵگیرە." وە گۆڤاری بەڕیتانی ھاوڕا بوو لەگەڵ پینکەر کە "جیھان لە بەرەوپێشچوونە جگە لە باری بەرکەوتنی زەوی بە نەیزەکێک یان جەنگی چەکی ناوەکی کە دەبیتە ھۆکاری ئەوەی ئەم بەرەرپێشجوونە بگۆرێت یان ڕایبوەستێنێت."
ڕەخەنگر کێندریک فرازیر لە دەنووسێت کە "پینکەر دۆزەکەی بە زمان پاراوی و کاریگەری دەخاتە پێش چاو سوودوەرگرتووە لە تۆمار و ئامارە دیموگرافیەکان و تێگەیشتن لە لایەنگری مرۆڤ کە بەرچاوی تەڵخ دەکات لە بینینی ڕاستیەکان."
گووگڵ بەدوا گەڕانی دەنگ یان بەدوا گەڕان لەلایەن دەنگ بەرھەمێکی گووگڵە کە ڕێ بە بەکارھێنەر دەدات تا بەدوا گەڕانی گووگڵ بەکاربھێنن
مافەکانی ئافرەت و گەشەسەندنی ئابووری.) بڵاوکراوەی ئامانجی گەشەسەندنی ھەزارەی نەتەوە یەکگرتووەکان دەڵێت کە ئامانجەکەیان بریتییە لە «بەدیھێنانی یەکسانیی جێندەریی و بەھێزکردنی ژنان».
نەتەوە یەکگرتووەکان بەردەوام لە ھەوڵی بەرەوپێش بردنی یەکسانیی جێندەرییە و ھەروەھا یارمەتی دان بەمەبەستی دامەزراندنی ژینگەیەکی سەقامگیر و لەبار بۆ ھەموو نەتەوەکان.
بە فەرمانی سەرۆک کۆماری کازاخستان ھەستا بە نووسینی و دامەزراندنی ڕێشوێنی یەکسانیی جێندەری ٢٠٠٦-٢٠١٦ بەمەبەستی دیارکردنی ھەوڵ و ئامانجەکانی یەکسانی لەنێوان جێندەرەکان.
لێکۆڵینەوەی ئایینی و دەستکەوتی زمانەوانییەکان ھەڵدەستن بە وروژاندن و باسکردنی کێشەکانی یەکسانیی جێندەری وەک بابەتێکی زۆر بایەخدار بۆ مشتومڕ و شیکارکردنی کاریگەرییەکانی لەسەر کۆمەڵگە.
نەتەوە یەکگرتووەکان و دامەزراوە نێودەوڵەتییەکان چەندەھا پەیماننامە و کۆبوونەوەیان ئەنجام داوە سەبارەت بە بانگەشە و بەرەوپێشبردنی یەکسانیی جێندەری،
یەکسانیی جێندەری یان یەکسانیی زایەندی بریتییە لە ھەبوونی بارودۆخێکی ئاسان و گوونجاو بۆ گەیشتن بە سەرچاوە و دەرفەتەکان بەبێ گوێدانە جێندەر.
زیرەکی زمانەوانی بەشێکە لە بیردۆزی فرە زیرەکی نووسەر ھاوەرد گاردنەر کە بیرۆکەکە بریتییە لە توانای تاکەکەس بۆ تێگەیشتن لە زمانی نوسراو و وتراو وە ھەروەھا توانای خۆیان بۆ قسەکردن و نووسین.
تەنھا لایەنی کرداری زمان بەھەند وەردەگیرێت و بە زیرەکی قسەکردن یان قسەکردنی پاراو ناسراوە و بەشێوەیەکی گشتی نیشانەیە بۆ رەنگ دانەوەی زیرەکی زمانەوانی لەو کەسەدا.
مێشک دەبێت نەخشە دانێت بۆ ئەوەی کە چۆن بە کردەیی دەنگەکان دروست بکات لەڕێی پەیوەست کردنی ئاخافتنی نەخشەکێشراو لەگەڵ دەنگەکان.
لە کاتی قسەکرن دا مرۆڤ دەتوانێت گوێی لە وتەکانی خۆی بێت و مێشک ئەمە بەکاردەھێنێت وەکو شێوازێکی وەڵامدانەوە بۆ چاکردنی ھەڵەکانی ئاخافتن و ئەمە دیاردەیەکی زۆر ڕوونە لە ھەندێک کەسی کەڕدا.
بەڵام ئەگەر کەسێک لە یەکێک لە قۆناغەکانی دواتری ژیانی دا توانای بیستن لە دەست بدات ھێشتا دەتوانێت ئاستێکی ئاسایی زیرەکی ئاخافتنی ھەبێت.
وایڵدەر پێنفیڵد کاری دەکرد لەسەر ھەردوو شێوازی مرۆڤەکان لە بەکارھێنای دەستیان بە ڕێژەیەکی زیاتر و بۆیان دەرکەوت کە بە بێ جیاوازی نیوەی چەپی مێشک ھەمیشە بەرپرسە لە بەرھەمھێنانی ئاخافتن.
ئاوازدانەری ئەم گۆرانییە موحەممەد عومەری و گۆرانینووسەکەی ھوشیار موحەممەد بوو و بۆ یەکەم جار لە کاناڵی ناوخۆیی - بڵاو دەکرێتەوە.
گەیمن توانای خوێندنەوەی ھەبوو لە تەمەنی چوار ساڵی دا و دەیگووت "من خوێنەر بووم. حەزم لە خوێندنەوە بوو. خوێندنەوەی شتەکان چێژیان پێ دەبەخشیم. من زۆر باش بووم لە زۆربەی وانەکانی قوتابخانەدا،
ئەمەش مانای ئەوە بوو کە پێس شتەکان من زانیاریم لەسەریان ھەبوو لەبەر ئەوەی خوێندبوومەوە." یەکێک لە بەرھەمەکان کە کاریگەرییەکی زۆری کردبووە سەر گەیمن نووسەر . . . بوو لە ڕۆمانی کە لە کتێبخانەی قوتابخانەدا بەدەستی کەوتبوو،
دواتر دەبێتە براوەی خەڵاتی قوتابخانەکەیان بۆ ئینگلیزی ھەروەھا خەڵاتی قوتابخانەکەیان بۆ خوێندنەوە و بەھۆی ئەوەشەوە توانەی ئەوەی دەبێت کە بەشی سێیمەی کتێبەکەی دەست کەوێت.
کە چاوپێکەوتنی ئەنجام دەدا و ھەڵسەنگاندنی بۆ کتێب دەنووسی وەک ڕێگایەک بۆ فێربوون لەبارەی جیھان و دروست کردنی تۆڕێکی پەیوەندی کە دواتر یارمەتیدەری دەبن بۆ چاپکردنی نووسینەکانی.
یەکەم کورتە چیرۆکی پرۆفێشناڵی چاپکراوی بە ناوی بوو کە چیرۆکێکی خەیاڵاوی بوو لە گۆڤاری ساڵی ١٩٨٤ بڵاوکرایەوە.
گەیمن یەکەمین کتێبی منداڵانی بڵاوکردەوە بە ناوی کە باسی سەرگوشتەی منداڵێک دەکات بە ناوی بۆد کە خێزانەکەی دەکوژرێت و بەتەنیا بەجێ دەمێنێت و لەلایەن ئیشکەرێکی گورستانەوە گەورەدەکرێت.
یەکەمین چاپی کتێبەکە زۆر بە خێرای تەواو دەبێت و نامێنێت و کاتێک چوو مافی کتێبەکە لەسەر خۆی تۆمار بکات بۆی دەرکەوت کە ناوەندی چاپەکە مایەپووچ بوون.
دەربارەی بۆچوونە تاکەکەسیەکانی گەیمن دەڵێت "ڕام وایە دەتوانین بڵێین خودا بوونی ھەیە لە جیھانی دا. بەڵام بانگەواز ناکەم و ھاوار ناکەم کە خودا بوونی ھەیە لەم جیھانەدا. نازانم،
چاپێکی تایبەتی لە دەیەمین ساڵیادی دا بلاوکرایەوە و کە نووسینێکی تایبەتی نووسەری لەگەڵ دا بوو کە ١٢٠٠٠ وشەی زیاتربوو لە یەکەم چاپی ناو بازار.
دواتر گەیمن دەست لە پیشەی ڕۆژنامەنووسی ھەڵدەگرێت لە ١٩٨٧ دا لەبەر ئەوەی پێی وابوو کە ڕۆژنامە بەڕیتانیەکان زۆرجار بابەتی ناڕاست بڵاودەکەنەوە وەک ڕاستی.
سەروچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ئانگۆز و لە باشوور لەگەڵ گوندی گردی تلێ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی دۆڵناران و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بێلەنگە.
چەندین نەتەوەی باشووری ئەفریقا دووچاری ململانێ و گرژی توندی ڕەگەزیی بوونەتەوە لە سەردەمی لابرنی داگیرکاری جیھانی دا و بەتایبەتی کە ئەفریقیە سپی پێستە نەژادە ئەوروپییەکان شەڕیان دەکرد بە مەبەستی پاراستنی بەرژەوەندییە سیاسی و کۆمڵایەتییەکانیان.
جیاکردنەوەی ڕەگەزیی لە باشووری ئەفریقا دەستی پێکرد لە سەردەمی داگیرکاری ئیمپراتۆری ھۆڵەندی دا و بەردەوام بوو کاتێک بەڕیتانییەکان دەستیان گرت بەسەر لە ساڵی ١٧٩٥ دا.
جیاکردنەوەی ڕەگەزی بەفەرمی ناسێنرا کە سیاست و یاسایەک بوو ڕێکخراو و پێشنیار کراوبوو لەلایەن "حیزبی نەتەوەیی – ئەفریکانەر - "ەوە.
نیو ڕەنگ "بە واتای نیوە ڕەش پێست و نیوە سپی پێست" و ھیندی) و کۆمەڵەی نیو ڕەنگەکان جارێکی دی دابەش کرابوون بۆ چەند لق و کۆمەڵەیەکی تر.
حوکمەتی ئەو کاتە کە دەسەڵاتدار بوو تێیدا ھەستا بە قەدەغەکردنی ھەموو نوێنەرایەتییەکی سیاسی کە سپی پێست نەبێت و سەندنەوەی مافی بە ھاوڵاتی بوون لە ھاونیشتمانییە ڕەش پێستەکان،
لە سەدەی نۆزدەھەم دا ھەردوو چەمکی بالادەستێتی سپی پێست و باڵادەستی ڕەگەزی ئاری لێکدرا و باوەڕی ئەوەی کە سپی پێستەکان بەشێکن لە ڕەگەزی ئاری "ڕەگەزی سەروەر" ھاتە کایەوە کە ئەم ڕەگەزە باڵادەستر و لە پێشترە بەسەر ھەموو رەگەزەکانی تر بەگشتی و بە بەتایبەتی (جوو،
لایەنگریی بیردۆزی ڕەگەزیی و خانەدانێتی و نووسەری فەڕەنسی "ئارسەر دی گۆبینۆ - " ھۆکاری شکست ھێنانی رژێمە دێرینەکانی فەڕەنسای دەگەڕانەوە بۆ داڕمانی ڕەگەزیی بەھۆی تێکەڵبوونی ڕەگەز و نەتەوەکانەوە و پێی وابوو کە ئەو تێکەڵبوونە " ڕەسەنایەتی-پاکی" ڕەگەزی ئەڵمانی لەناوبردووە.
بیردۆزەکانی گۆبینۆ لایەنگر و شوێنکەوتووەیەکی بەرچاوی ھەبوو لە ئەڵمانیا و پێ داگیری دەکرد لە بوونی ڕەگێکی ناڕێک و لە بنەڕەتەوە نەگوونجاو لە نێوان ڕەگەزی ئاری و کلتووری جووەکان دا.
باڵادەستیی سپی پێستان بریتییە لەو باوەڕە ڕەگەزپەرستییەی کە مرۆڤە سپی پێستەکان باڵادەستر و لەپێشترن لە ڕەگەزانی تر بۆیە سپی پێستەکان دەبێت زاڵ و خاوەن دەسەڵاتی ڕەھا بن بەسەر ئەوانی دی دا.
باڵادەستی سپی پێست ڕەگ و ڕیشەی ھەیە لە ڕەگەزپەرستی زانستی دا کە زۆر جار پشت دەبەستێت بە بیروڕا و مشتومڕەکانی زانستە نادروستەکان.
ڕەگەزپەرستە سپی پێستەکان دژایەتی ھەموو ڕەگەزەکانی تر دەکەن کە لە خۆیان نەبێت و بەھەمان شێوە جولەکەکانیش ڕووبەڕوی ئەو ڕەگەزپەرستییە بوونەتەوە.
دەستەواژەکە بە شێوەیەکی بەڕچاو بەکاردێت بۆ ناساندنی بیروڕایەکی سیاسی کە ڕێ خۆشکەرە سپی پێستەکان بەردەوام بن لە باڵادەستی لە بوارەکانی کۆمەڵایەتی، سیاسی،
شێوازە جیاوازەکانی باڵادەستی سپی پێست چەند پێوەرێکیان ھێناوەتە کایەوە کە کێ بە سپی پێست دادەنرێت و ھەر کۆمەڵەیەک لە سپی پێستان ھەستاون بە ناساندنی چەند ڕەگەز و کلتورێکی جیاواز بە دووژمنی سەرەکیان خۆیان.
وینستن چەرچڵ ڕایگەیاند بە دەستەی شاھانەی فەلەستین کە "من دان نانێم بەوەی کە ھەڵەیەکی گەورە کراوە بەرامبەر بە ھیندە سوورەکانی ئەمریکا یان ڕەش پێستەکانی ئوسترالیا. دان نانێم کە ھەڵە بەرامبەر بەو کەسانە کراوە لەبەر ئەوەی کە ڕەگەزێکی بەھێزتر،
کۆمەڵایەتی و ئابووری بەکاربێت کە کەسانی سپی پێست خاوەنی سوود و مافێکی زیاترن بە بەراورد بە ڕەگەزەکانی دی بەشێوەیەکی گشتی و تایبەتی.
مێژوونوسی بەڕیتانی و نووسەری کتێبی ئیمپراتۆری چەرچڵ دەڵێت "چەرچڵ بەڕاستی پێی وابوو کە مرۆڤە سپی پێستەکان باڵادەست و داناترن."
لە ئەڵمانیا کۆمەڵە یاسایەکی زۆردارانەی ھاوشێوە دانرابوون دژی ھەردوو دەستەی بازرگانی و ڕێکخراوە کۆمەڵایەتییە دیموکراتەکان لەلایەن حوکمەتی بسمارک لەژێر یاسای سۆشەلیست دا لە ساڵی ١٨٧٨.
ئەو دەستانەی کە ھەبوون بە نەتەوی کراون و ھەموویان تێکەڵ کران بۆ یەک دامەزراوەی کۆنترۆل کراو لەلایەن حوکمەتەوە بە ناوی بەرەی کرێکارانی ئەڵمانیا.
بەپێی یاسای کلایتۆن لە ساڵی ١٩١٤ دا دەستە بازرگانییەکان ئازادییەکی گشتییان پێ بەخشرابوو بۆ ڕێکخستن و مامەڵەکردنی بەکۆمەڵ بۆ مسۆگەر کردنی ڕێکەوتنی بە کۆمەڵ،
ھەرچەندە زۆرێکی تر لە ڕێگری کردن ھەبوون ھەتا یاسای پەیوەندی کرێکارانی نەتەوەیی لە ساڵی ١٩٣٥ ھەستا بە دامەزراندنی یاسایەکی کرێکارانی تێروتەسەلی گشتگیر.
کۆمەڵە دەربڕینەکان بریتین لە ئەو دەستانە کە بەژداری دەکەن لەو چالاکیانەی پارێزراە لەلایەن ھەمواری یەکەمەوە وەک (لێدوان، کۆبوونەوە، میدیا،
دواکاری تۆمارکردن لە حکومەت بۆ قەرەبووکردنەوەی زیانەکان و ئازادی مامەڵەی ئایینی.) لە دۆسییەی دادگایی ڕۆبێرتس بەرامبەر بە ویلایەتە یاکگرتووەکانی ئەمریکادا،
دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان بڕیاری دا بەوەی کە کۆمەڵەکان بۆیان نییە خەڵک دووربخەنەوە بە ھەر ھۆکارێک پەیوەندی بەسەر چەمکەکانی کۆمەڵەکەوە نەبێت.
ژنی ھاوڕەگەزباز و دەستەی دووڕەگەزی بۆستن) دادگا بڕیاری دا کە کۆمەڵەکان دەتوانن خەڵک دووربخەنەوە لە بەئەندام بوون ئەگەر بوونیان کاریگەری ھەبێت لە توانای کۆمەڵەکە بۆ بەرجەستەکردنی دیدگایەکی تایبەت.
بەڵام حوکمەت ناتوانێت یاسای دژە جیاکاری بەکاربھێنێت بۆ ناچارکردنی کۆمەڵەکان بۆ گرتنەخۆی پەیامێک ئەگەر خۆیان نەیانەوێت جۆرە پەیامێکی وەھا بگەیەنن.
" یاسای دەستەی بازرگانی - ساڵی ١٨٧١" و "یاسای پیلانگێڕی تاوان و پاراستنی سامان – ساڵی ١٨٧٥" کۆمپانیاکان و دەستە بازرگانییەکان بەتەواوی بوونە یاسایی بە شێوەیەکی گشتی.
ئەم چەمکە لە باری ڕەوشی زانکۆکان دا جێبەجێ ناکرێت لەبەر بڕیاردانی دادگای باڵا لە دۆسیەی کۆمەڵەی کریستیانی یاسایی بەرامبەر بە مارتینز ،
لە پاڵپشتی کردنی پەیڕەوی کۆلێژی ھاسەتینگز بۆ یاسا بەپێی ھەلومەرجی پەیمانگاکە لە دانپێدانانی دەستەی خوێندکاران دا ڕوانگەیەکی بێلایەن و بەجێیە.
لەبەر ئەوە ئەم یاسایە دەتوانرێت بەکاربھێنرێت بۆ پەسەندنەکردنی کۆمەڵەکە وەکو کۆمەڵەیەکی خوێندکارانی فەرمی بەھۆی داواکاریی گەواھیدانی نووسراو لە ئەندامەکانی بەم شێوەیە:
ئازادی کۆبوونەوە بە شێوەیەکی نموونەیی پەیوەستە بە چوارچێوەی سیاسییەوە ھەرچەندە مافی بە ئەنجومەن بوون دەکرێت مافی بەکۆمەڵەبوونیش لەخۆی بگرێت.
دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کە لە ساڵی ١٩٥٨ دا بەسترا ئاماژەی بەوە کرد کە ئازادی کۆبوونەوە بەشێکی گرنگی ئازادی ڕادەڕبڕینە چونکە لە زۆر باردا خەڵکی دەتوانن بەشداربن لە گفتووگۆیەکی کاریگەردا تەنھا بە بەژداری کردن لەگەڵ خەڵکانی تردا.
بەڵام دادگاکان و ئەفسەرە ڕێپێدراوەکانی سەر بە دەسەڵاتە ناوچەیەکان دەتوانن ھەر مافی تاوانکارێک سنوردار بکەن وەکو مەرجی یاسایی.
دادگا گەیشتە دەرئەنجامی ئەوەی کە لە بواری خوێندن دا ئەم جۆرا داواکارییە نابەجێیانە بوونیان ھەیە و وای لە دادگا کردوە بڕیار بدات کە دەبێت ناوەندە گشتییەکان بە ئاستێکی کەمتر پشکنینی وتە جێبەجێ بکەن.
لەبەرئەوە پەیڕەوی یاسایی کۆلێژەکە ڕەوایە بۆ خوێندکارە وەرگیراوەکان سەبارەت بە مەرجی بێ لایەنی بۆ ورگرتنیان لە ناوەند و ڕێکخراوی خوێندکاران دا.
لە یاسای مافەکانی دەستووری باشووری ئەفریقادا کە دامەزرێنەری مافی ئازادی کۆمەڵەبوونە لە بەشی ١٨ و دەڵێت "ھەموو کەسێک مافی ئازادی کۆمەڵە و سەندیکای ھەیە."
لە ١ی حوزەیرانی ٢٠١٣ لەیلا خالید لە یەکەمین کۆنفڕانسی ژنانی رۆژھەڵاتی ناوین کە بە دەستپێشخەری تەڤگەری ژنانی ئازاد و دیموکراتیکی باکووری کوردستان و بە پشتیوانی پارتی ئاشتی و دیموکراسی ،
خالید بەھۆی ڕۆڵی لە ڕفاندنی فڕۆکەی پەروازی تەوەئا ٨٤٠ لە ساڵی ١٩٦٩ ناسراوەتەوە کە یەکێک لە چوار فڕۆکەڕفێنیەکانێک بوو ک لە ساڵێ دوایی بەشێوەێ ھاوکات وەکوو بەشێک لە ھێرشێک بە ناوی بە ناوی سیپتامبەری ڕەش لە وڵاتی ئوردن قومیاو و بە ناوی فڕۆکەڕفێنیی داوسۆن فیلدز بەناوبانگ بوو.
لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ کە گولتان کشاناک ھاوسەرۆکی شارەوانی ئامەد و ئەندامی پارتی دیموکراتی گەلان لە لایەن حکۆمەتی تورکیا گیرابوو،
لە ڕۆژی ٥ی ئابی ١٩٩١ لە لایەن بەرەی کوردستانیی شاری سمێڵ پێ ڕادەگەیێندرێت کە دەبێت دەست لە چالاکیی کۆمۆنیستی و کرێکاری بکیشێت.
لە ڕۆژی ٨ی ئازاری ١٩٩٣ لە لایەن بەڕیوەبەرایەتیی ئاسایشی شاری سمێڵ بانگ دەکرێت و بەڕیوەبەری ئاسایش بە ناوی سەربەست باپیر لێپپرسی لێ دەکات.
دیسانەوە لە ڕۆژی ٢٣ی نیسانی ئەو ساڵە لەلایەن ئاسایشی سمێڵ بانگ دەکرێت و جێگری ئاسایش بە ناوی عەبدوسەتتار حەسەن لێپرسی لی دەکات و وەستۆ لێ دەگریتەوە کە لە چالاکیی سیاسی و کۆمۆنیستی واز بھینێت.
لە ساڵی ١٩٨٨ لەو کاتە کە خوێندکاری زانکۆی مووسڵ بوو دەستی کرد بە چالاکیی سیاسی و لەگەڵ چەند ھەڤالێکی تریدا مەکۆیەکیان بە ناوی ھاوکاریی کرێکاران دامەزراند و دەستیان کرد بە چالاکیی سیاسی دژ بە ڕەژیمی بەعس.
بۆ شیکردنەوەی ئەو کێشانەی کە لە شیکاریی ماتماتیکی یان ماتماتیکی بەردەوامدا ناتوانرێت لە ڕێگەکانی شیتەڵکاری وڵامێکی دەقاودەق و ڕێکیان بۆ بدۆزرێتەوە.
بانگەوازی ئەلخوارەزمی لە ئەورووپا تا ڕادەیەک دەنگی دایەوە کە ناوی ئەلگۆریتم لەسەر میتۆدەکانی شیکردنەوەی کێشەکانی شیکاریی ژمارەیی دانرا.
ڕەخنەگەری لەسەر ئیسلامییەت یان ئابووری ئیسلامی بەشێوەیەکی بەرچاو پەرەیسەندووە کە بانگەشەی ئەوە دەکات کە ئابوور ئیسلامی هەولێکی "ناتەبا، ناتەواو،
سەرچاوەیەکی تر ئابووری ئیسلامی ڕەت کردۆتەوە و پێی وایە کە لە بیردۆزدا "تێکەڵەیەکی سەرلێشێواوە لە بیرۆکەی سۆشەلیست و میلی" و لە کردار دا "هیچ نییە جگە لە دەست بەسەرداگرتنێکی ناکرداری دەوڵەت بەسەر ئابووری دا وە هەڵ دەدات بۆ جۆرە سیاسەتێکی دابەشکردنەوەی یەکسان کە ناکردەییە ژیانی ڕاستی دا."
ئیسلامیەکان و ئیسلامیە شۆرشگێرەکان لە هەوڵێکی بەردەوام دا بوون بۆ لەناوبردنی مامەڵە و چالاکییە ڕۆژئاواییەکان لە ژیانی رۆژانەیان دا،
چەپڵە لێدان بۆ وتاردەران بەڵام بە بیروڕای دانیێڵ پایپس "تەنانەت ڕەت کردنەوەی ڕۆژئاواش هەر پەسەند کردنە" و هەڵدەستن بە ناساندی تازەگەری نوێ بۆ ناو ئیسلام لەسەر شێوازی ڕۆژئاوا.
وتارخوێن و جوڵانەوەکانی سەر بە جوڵانەوەی گەشەکردن کە بە ئیسلامییەت ناسراوە جێی ڕەخنەیە لەلایەن ناموسەڵمانەکان و ئیسلامیە هاوچەرخەکان .
ئەو باوەڕەی کە ئیسلام تەنها ئایین نییە بەڵکو ڕژێمێکی بەڕێوبردن و فەرمانڕەوای کردنە وە شەریعەی مێژوویی تەنها سیستەمی یاسای جیهانییە کە بەردەستە بۆ هەموو مرۆڤایەتی و پێویستە بسەپێنرێت بۆ ئەوەی ئیسلام بە دروستی و تەواوی پەیڕەر بکرێت.
بەڵام وەکو یەكێك لە ڕەخنەگرەکان دەڵێت کە ئەو وتەیە "نە ئایەتی قورئانە نە دەقی حەدیسەکانی پێغەمبەرە بەڵکو وتەیەکی سیاسی باوی سەدەی نۆزدەهەم بووە کە بەکاردەهات لەلایەن جوڵانەوە سەلەفیەکانەوە."
کۆمەڵێک شیکاری قوڵ ئەو بەڵگانەیان بەدەست خستووە کە جیاکاری نەژادی و ڕەگەزی دەکرێت لە رێکاری دۆزینەوەی کار لە بازاری کاری ئەورووپا و باکووری ئەمریکادا.
لە شیکارێکی وردی ساڵی ٢٠١٦ دا کە لەسەر ٧٣٨ بەژداربوو لە ٤٣ لێکۆڵینەوەی جیادا ئەنجام درابوو لەسەر ئەو وڵاتانەی ئەندامن لە گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە جیاکرییەکی ڕەگەزی فراوان کراوە لە رێکاری دۆزینەوەی کار لە ئەورووپا و باکووری ئەمریکا لە نێوان ساڵانی ١٩٩٠ بۆ ٢٠١٥ دا.
خوازیارەکانی کار کە سەر بە کەمینەیەکی کۆمەڵگەن دەبێت بە ڕێژەی لە ٥٠٪ زیاتر ھەوڵ بدەن و داواکاری کار پێشکەش بکەن بە بەراورد بە خوازیارە زۆرینەکانی کۆمەڵگە بۆ ئەوەی بانگێشتی چاوپێکەوتن بکرێن یان کاریان پێ بدرێت.
سپێتی ڕەنگی پێست لە چیرۆکە خەیاڵییەکان دا وەک خەسڵەتێکی نایاب و ویستراو بۆ منداڵان باس کراوە و شازادە و شاژنەکان سپین و کەسایەتییە ئەفسوناوییەکانیان لەسەر ئەو ڕەھەندە بنیاد نراون.
ھەموو ئەمانە بووە ڕێ خۆشکەر بۆ دروست بوونی چینایەتی و ڕیزبەندی لەسەر بنەمای ڕەنگی پێست لە ناو نەتەوە داگیرکراوەکانی ئەفریقادا و بەجێھێشتنی کاریگەرییەکی دەروونی لەسەر تاکەکەسە ڕەنگ تۆخترەکان بەدرێژای چەندەھا دەیە.
ئافرەتانی خاوەن ڕەنگی کاڵ و سپی وا تەماشادەکرێن کە جوانترن و ئەگەری زۆری ھەیە سەرکەوتووتر بن بە بەروارد بە ئافرەتانی ڕەش پێست و تۆختر.
بۆیە زۆرجار بەھۆی ئەم بەربەستەوە ئافرەتان پەنا دەبەنە بەر چارەسەرەکانی سپی کردنەوەی پێستیان کە لە زۆربەی بارەکان دا زیانبەخشە بۆ جەستەیان.
لە لێکۆڵینەوەکانی ئەورووپا و ئەمریکا بەڵگەی بەھێز بە دەست گەیشتووە لەسەر جیاکاری ڕەنگی کە لە بوارەکانی وەک (دادوەری، بازرگانی، ئابووری، خانووبەرە،
جۆرێکە لە جیاکاری و بڕیاری پێشینەیی کە دەرئەنجامی مامەڵەکردنی جیاوازی لێ دەکەوێتەوە لەگەڵ خەڵکی دا بەپێی ئەو واتا و گرنگیەی ھەر کۆمەڵگەیەک لکاندوویەتی بە ڕەنگێکی پێستی دیاریکراوەوە.