polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
سوود لە گریمانە سەرنجڕاکێشەکەی وەربگری. بینەران ڕاپرسیان کرد لەلایەن سینەماکۆر سکۆر نمرەی بە تێکڕایی بی+ بە پێوەری ئەی+ بۆ ئێف. ڕیچارد ڕۆپەر نمرەیەکی بی+ی بە فیلمەکە داوە و نووسیویەتی " ھەندێک جار ماقولی نەناسراو تا خاڵی شکاندن درێژ دەبێتەوە،
کۆی گشتی بڕی نەناسراوەکە ٦٣٬٧ میلیۆن دۆلار بوو لە ئەمریکای باکوور و ٧٢٬٤ میلیۆن دۆلاریش لە ناوچەکانی تر بوو بە کۆی گشتی ١٣٦٬١ میلیۆن دۆلار یەکەم ھەفتەی یەکەمی دەرچونی بە ٢١٬٩ میلیۆن دۆلار تەواو کرد.
دکتۆر مارتن ھاریس و لیزی ھاوسەری خۆیان گەیاندە بەرلین بۆ سەمیتی بایووەتەکنەلۆجی لە ئوتێلەکە ھاریس بۆی دەردەکەوێت جانتاکەی لە فڕۆکەخانە بەجێ ھێشتوە و بە تاکسییەک چوو بۆ ئەوەی بیدۆزنەوە،
ھاوسەرەکەی لەگەڵ پیاوێکی تردا دەدۆزرێتەوە ئەو دەڵێت ئەم پیاوە مێردەکەیەتی و ڕایدەگەیەنێت کە ھاریس ناناسن پۆلیس بانگ دەکرێت،
دانانی ئەو چاپخانەیە لەلایەن دانەر و ڕووناکبیری کورد دوای ئەوەی لە ساڵی موکریانی چاپخانەیەک لە وڵاتی ئەڵمانیا دەکڕێ و دواتر پیتەکانی لەسەر چاپخانەکەدا دادەنێ،
یەکەم چاپخانە کەھاتۆتە عێراق ناوی بووەو لە ساڵی لەلایەن والی ئەوکاتی عوسمانیەکان ھێندراوەو بەڕێوەبەرەکەشی بووەو لە ساڵی بەو چاپخانەیە ڕۆژنامەی وەک کۆنترین و یەکەم ڕۆژنامەی عێراق چاپکراوەو دواتر ئەرکەکەی سپێردراوە بەشاعیری کوردو عەرەبی نووس ،
توانی داھاتی بگەیەنێتە ٢٥ ملیارد یەن واتا ٩٫٣٥٧ ملیۆن دۆلار بەمەش بووەتە پڕ داھاتترین ئەنیمی لە جیھان و توانیویەتی ببێتە شازدەھەم بەرزترین داھات لە لیستی زۆرترین داھاتی فیلمی بیانی،
لەکۆی ٣٧ خەڵات توانیوێتی ١٨ خەڵات بباتەوە وەک باشترین ئەکتەر و ژنە ئەکتەر و دەرھێنەر و خەڵاتی ڕێزلێنان و باشترین وێنە و ھتد…
چەندەھا کیلۆمەتر لە یەک دوورن بەڵام بەھۆکارێکی سەیرەوە کە پاش ئەوەی ڕۆژێک لە خەو ھەلدەستنەوە دەبینن جەستەیان گۆڕدراوەتەوە بە ھۆکارێکی نادیار و بەمەش یەکتر دەناسن و پەیوەندی نێوانیان قووڵتر دەبێتەوە،
بەکارھێنانی وزەی با لەسەر وشکانی کاریگەریش دەکاتە سەر دەشت و لەوەڕگاکان بەوەی کە ڕووبەرێکی زیاتر داگیر دەکات بە بەراورد لەگەڵ وێستەگەکانی دیکەی کارەبا،
یەکەم ئاشی ھەوایی کە بەکارھات بۆ دروستکردنی وزەی کارەبا لە سکۆتلەندا درووست کرا لە مانگی تەممووزی ساڵی ١٨٨٧ لە لەیان پرۆفیسۆر جەیمس بلیت لە کۆلێژی ئەندەرسۆن.
توربینەکەی ١٠ مەتریەکەی بلیت لە ناو باخچەیەک لە خانوەیەکی لە ڕۆژێکی پشوودا دانا بۆ ئەوەی خانووەیەکی بۆ ڕوناک بکاتەوە کە دەبێتە یەکەم خانوو کە سەرچاوەی ڕوناککەرەوەکەی وزەی با بێت.
وزەی با بە وزەیەکی خاوێن و نوێبووەوە دادەنرێت و کاریگەری کەمتری ھەیە لەسەر ژینگە بە بەراورد بە سووتاندنی خەڵووزی بەردین بۆ بەرھەمھێنانی کارەبا.
لە ساڵی ٢٠١٨ قەبارەی وزەی با لە سەرتاسەری جیھاندا بە ڕێژەی ٩٫٦٪ لە سەدا زیادی کردوو بوو بە ٥٩١ گێگاوات و بەرھەمھێانی وزەی کارەبا بەھۆی با گەیشتە ٤٫٨٪ لە سەدای تەواوی وزەی کارەبای جیھان و ھەروەھا ١٤٪ لە سەدی یەکێتی ئەورووپا.
دانیمارک وڵاتێکە کە زۆرترین ڕێژەی بەکارھێنانی وزەی بای ھەیە کە لە ساڵی ٢٠١٧ ڕێژەی ٤٣٫٤٪ی کارەباکەی لە با وەردەگرت.
ماکارینکۆ گەلێک ڕەوشت و خوی بەرزی وەک دەست پاکی و پشت بە خۆ بەستن و ڕاگرتنی ئەرکی بەرپرسیارێتی لە دایک و باوکەوە بۆ مابووەوە بۆیە لەسەرەتای ژیانییەوە بە شێوەیەکی ڕاست و دروست پێ گەیشتووە و لە تەمەنی پێنج ساڵاندا فێری خوێندنەوە و نوسین بووە .
ماکارینکۆ لە ساڵی ۱۹۱٤ چووە ئەنیستیتووتی پەروەرشت لە بۆ ئەوەی لەوێ بخوێنێت تا ببێت بە مامۆستای قوتابخانەی ئامادەی بە هۆی فرەزانی و ئەنجامی لێکۆڵینەوە زۆرەکانییەوە لە مەیدانی گیروگرفتەکانی پەروەرشت هەر بە قوتابییەتی گەلێک وانەی گرنگی لەناو قوتابیاندا بڵاوبووەوە و دەنگی دایەوە ،
کاتێکیش خوێندن تەواو دەکات بووە بە مامۆستا لە قوتابخانەی مناڵانی کرێکارانی هێڵی شەمەندەفەر و لە ساڵی ۱۹۱۷ کرا بە سەرپەرشتیاری یەکێک لە قوتابخانە ئامادەییەکان ،
لە هەمان ساڵیشدا ئاگری شۆڕشی مەزنی ئۆکتۆبەر هەڵگیرسا ئا لەم کاتەشدا ماکارینکۆ کە کاتێکی هەستیار بوو لە مێژووی ڕوسیادا گەلێک جۆر و شێوەی پەروەرشتی داهێنا لە مێژووی ڕوسیادا .
ماکارینکۆ باوەڕێکی پتەوی بە کاری هەرەوەزی بە کۆمەڵ هەبووە و لای وابووە بنەڕەتێکی سەرەکی پەروەرشتە (پەروەرشت لە ڕێگای کاری هەرەوەزی بە کۆمەڵ ،
لاشی وابوو یەکێک لە پڕ بایەخترین ئەرکەکانی پەروەردە ئەوەیە بڵێسە بە گیانی هاوکاری و ڕێزگرتن و هەڵگرتنی بەرپرسیارێتی و وریای دەروون و ڕاستگۆی لە گیانی قوتابی سەرلێشێواودا بدات و هەوڵبدات بۆ گۆڕانکاری تیایاندا ،
کتێبێکی بۆ باوکان داناوە دەربارەی پەروەردەکردن لە ناو ماڵ و خێزان و یەکێک لە کارە پڕ بایەخەکانیشی دانراوی کە باس لە ئەزموونی خۆی دەکات لە پەروەردەکردندا ،
ئەم پیاوە پەیامی پیرۆزی خۆی لە بواری پەروەردەدا گەیاندە گەلێک لە چین و توێژەکانی گۆمەڵگا و تا ئێستاش پرەنسیپ و بەرنامەکانی لە گەلێک ناوەند و کۆمەڵەدا پەیڕەو دەکرێت .
ماکارینکۆ لە سەرەتادا مەینەتییەکی زۆری توش بوو دانیشتوانی ئاواییەکە کە هێشتا کەلەڕەق و خۆپەرست بوون زۆر جار ئەو کارەی پێیان ئەسپێردرا نەیان ئەکرد یان دڵیان پڕ لە بەدخووی و سەرەڕۆی بوو ،
ماکارینکۆ کۆڵی نەدا و لەسەر کارەکەی بەردەوام بوو تا لە ماوەی سێ ساڵدا توانی ئاواییەکە بەڕاستی بکاتە ئەنیستیتووتێکی نمونەی کۆمەڵەیەکی پەیوەندیدار و ئیشکەر وو بەرهەمهێنی پێکهێنا و کە خێزان بە باشترین شێوە تیایدا ڕێکخرابوو ئاواییەکە بوو بە کۆمەڵگایەکی پێشکەوتوو نیشتیمان پەروەر ،
هەروەها ماکارینکۆ ئەنجومەنێکی گشتی پێک هێنابوو کە خۆی سەرپەرشتی دەکرد و لە کاتی پاداشت و سزاشدا خۆی کارەکەی جێ بە جێ دەکرد .
مەکسیم گۆرکێ لە وتارێکیدا لە ساڵی ۱۹۲۹ دا بەناونیشانی " ئەوە کێیە کە دەتوانێت سەدان منداڵی کێوی و شێواو کە ژیانیان زەلیل کردووە پەروەردە بکاتەوە ؟
ئەوە ماکارینکۆیە کە پەروەردەکارێکی خاوەن بەهرەیە " لە ساڵی ۱۹۲٨ ئەنتۆن ماکارینکۆ بوو بە بەڕێوبەری دەزگای کاری کە دەزگایەک بوو بۆ داڵدەدانی ئەو منداڵ و لاوانەی ڕێ و شوێنی مانەوەیان نەبوو ،
زۆری پێ نەچوو ماکارینکۆ بۆ ئەم دەزگایەش بەرنامەیەکی ڕێک و پێکی دانا لە بوارەکانی کشتوکاڵ و کاری دەستی و چنین و پێڵاو دوورین و دارتاشی و چەند پیشەیەکی وردی وەک دروستکردنی مایکرۆسکۆب و دووربین و شت و مەکی کارەبای ئەمانە قازانجێکی ئابووری گەورەشیان هەبوو سەرەڕای لایەنە پەروەردەییەکەی.
کۆلۆنیی گۆرکی یا ئاوایی گۆرکی لە پایزی ساڵی ۱۹۲۰ لەلایەن بەڕێوبەری گشتی خوێندنی ئەو سەردەمە ماکارینکۆ ڕاسپێردرا کە ئاواییەک بۆ منداڵە دەربەدەر و بێلانەکان دروست بکا و ناوی ی لێ نرا ،
ماکارینکۆ تێگەیشت کە هێنانەوە سەر ڕێی ئەم منداڵە لە ڕێ لادراوانە کە خویان بە سەرپێچی و تاوانەوە گرتووە کارێکی ئاسان نییە و بەڵکو کاتی دەوێت !
وردە وردە دەستی کرد بە کار هەنگاوی یەکەم ئەوەبوو گیانی هاوکاری و هەرەوەزی لە دڵی دانیشتوانی ئاواییەکەدا چاند چاکترینیانی کۆ کردەوە و تیپێکی لێ پێک هێنان کردنی بە چاودێری دارستان تا پارێزگاری لە درەختەکان بکەن لەوانەیکە بە ناهەق درەختەکانی دارستان ئەبڕنەوەو زیان بە ژینگە ئەگەیەنن ،
ڤارما بیرۆکەی فیلمەکەی پێ باش بوو دوای ئەوەی کەسێک بەناوی حەنیف کەدوای تەقینەوەکانی بۆمبای لە ساڵی ١٩٩٣ بۆ ماوەی پێنج ساڵ لە زینداندا بوو و ھاوبەشێکی نزیکی چەتە و تیرۆریست داود ئیبراھیم بوو.
٢٥٬٠٢ کرۆر ڕوپییەی دەست خست لە دژی بودجەی بەرھەمھێنانی لە جۆری لە فیستیڤاڵی فیلمی ئۆستن و فیستیڤاڵی فیلمی ئاسیای نیویۆرک و فیستیڤاڵی نێونە تەوەیی فیلمی فرایبورگ نمایش کرا،
دەرمانێک بۆ ھارلین دەکات و پێی دەڵێت کە بەرپرسانی حکوومەت دێن بەدوادا دەگەڕێن وەک چۆن پێکەوە بووین ھارلین بەھۆی دەرمانەکە بەگوێی ڕاجڤیر دەکات.
بەڵام کاپوور ویستی خۆی بەدوور بگرێت لە بەراوردکردن لەگەڵ ئەستێرەی ھۆڵیوود تۆم کروز و ھەروەھا ھیچ ژوانێکی بۆ فیلمەکە نەبوو.
لەگەڵ کۆتا تۆڕی ناوخۆیی لە دەوروبەری ١٬٩١ بلیۆن ڤێرژنی زمانی تامیل و تێلوگوی فیلمەکە لە دەوروبەری ٦٠ میلیۆن تۆڕ.
ھەروەھا دووەمین گۆرانی فیلمی «مێھرەبەیان» لە ڕێگای فیلمەکەی ھریتیک ڕۆشەن و کاترینا کێفف لە ٣ی ئەیلوولی ٢٠١٤ بڵاوکرایەوە.
بارە تووشبووە فەرمییەکان ژمارەی ئەو کەسانە دەگرێتەوە کە پشکنینی یان بۆ ئەنجام دراوە و بەپێی پرۆتۆکۆلە فەرمییەکان ئەنجامی پشکنینەکانیان ئەرێنی بووە.
ژمارەیەکی یەکجار زۆر لە پشکنینیان ئەنجامدابوو کە بە نزیکەی دەیکردە لە ٪٢٫٦ی تەواوی ژمارەی دانیشتوانی وڵاتەکەیان و ھیچ وڵاتێک نەیتوانیوە ژمارەی پشکنینە ئەنجامدراوەکانی بگەیەنێتە لە ٪١٧٫٣ تەواوی ژمارەی دانیشتوانەکەی.
لە سەرەتای بڵاوبوونەوەکەدا چەندین وڵات سیاسەتی فەرمیان ھەبوو لە ئەنجام نەدانی پشکنین بۆ ئەو کەسانەی تەنھا خاوەنی نیشانەی کەم و سووکن.
ھەڵسەنگاندنێک لەسەر قۆناغی سەرەتایی بڵاوبوونەوەکە دەیخەمڵاند کە ھەتا ٢٣ی کانوونی دووەم لە ٪٨٦ی نەخۆشەکانی کۆڤید-١٩ دەستنیشان نەکراون و ئەم ڕێژەیە دەستنیشان نەکراوە سەرچاوەی لە ٪٧٩ تووشبووە دەستنیشانکراوەکانە.
چەند لێکۆڵینەوەیەکی دیکە لەڕێی بەکارھێنانی چەند شێوازێکی ھەمەجۆرەوە دەیخەمڵاند کە لە چەندین وڵات ژمارەی تووشبووان بەڕێژەیەکی بەرچاو زیاترە وەک لەوەی تووشبووانەی دەستنیشان کراون و پشتڕاستکراونەتەوە.
پەتا جیھانییەکە بۆتە ھۆی تێکچوون و شێواوی لایەنە کۆمەڵایەتیی و ئابوورییەکان لە تەواوی جیھان دا لەگەڵ ڕوودانی گەورەترین پاشکشەی ئابووری جیھانی و برسێتی کە کاری کردۆتە سەر ٢٦٥ میلیۆن مرۆڤ.
سیاسی و کلتوورییەکان وە بڵاوبوونەوەی بەرفراوانی کەمی پێداویستییەکان لە ئەنجامی کڕین بەشێوەیەکی بەپەلە و پەشۆکاویی لەگەڵ کەمبوونەوەی دووکەڵ و گازە گەرمەکان .
لە ڕاگەیاندن و تۆرە کۆمەڵایەتییەکان دا ھەواڵی نادروست و ساختە دەربارەی ڤایرۆسکە بڵاوکراوەتەوە لەگەڵ بوونی ڕووداوی جیاکاری کردن و ترس لە کەسانی بیانی بەرامبەر بە ھەوڵاتیانی چینی یان ئەوانەی وەک چینی دەردەکەون یان ئەو کەسانەی خەڵکی ناوچە تووشبووەکانن.
بەشێوەیەکی گشتی ڤایرۆسەکە لەنێوان خەڵکی دا بڵاودەبێتەوە کە بەرکەوتەیەکی نزیکیان ھەیە و زۆرجاریش لەڕێی بڵاوبوونەوەکە دڵۆپەی بچووکی بەرھەمھاتوو لە کاتی کۆکە،
ھەروەھا دەکرێت گواستنەوەی ڤایرۆسەکە ڕووبدات لەڕێی ئەو دلۆپە زۆر بچووکانەی توانایان ھەیە بۆ ماوەیەکی زیاتر لە ھەوادا بمێنەوە.
دەشکرێت خەڵکی ڤایرۆسەکەیان بۆ بگوازرێتەوە لەڕێی دەستدان لە ڕوویەکەی پیسبوو بە ڤایرۆسەکە و دواتر دەست بردن بۆ دەموچاویان بەڵام ئەمە بەڕێگەیەکی کەمتر باو دادەنرێت بۆ گواستنەوە.
نەخۆشییەکە زۆرترین توانای تووشکردنی کەسانی دیکەی ھەیە لەماوەی سێ ڕۆژی یەکەمی دوای دەرکەوتنی نیشانەکان وە تەنانەت پێش دەرکەوتنی نیشانەکانیش دەکرێت بڵابوونەوە ڕووبدات.
سەرەڕای ھەموو ئەم ڕێکارانە چەندین شوێن ھەوڵی زیادکردنی توانا و ژمارەی پشکنینەکان داوە لەگەڵ بەدواداچوون و شوێن ھەڵگرتنی ئەو کەسانەی بەرکەوتەیان ھەبووە لەگەڵ کەسانی تووشبوودا.
ھیچ کوتانێک یان چارەسەرێکی دژە ڤایرۆسی دیاریکراو بوونی نییە لەدژی ئەم نەخۆشییە و لەئێستادا تەنھا چارەسەر بریتییە لە چارەسەری نیشانەیی و پاڵپشتیکەریی.
بەشێوەیەکی گشتی نیشانەکانی کۆڤید-١٩ دەکرێت نادیاریکراو بێت بەڵام دوو دیارترین و باوترین نیشانەکان بریتیین لە تا کە لە ٪٨٨ جارەکان بوونی ھەیە لەگەڵ کۆکەی وشک کە لە ٪٦٨ جارەکان بوونی ھەیە.
دوورکەوتنەوە لە دەست بردن بۆ چاو و لوت و دەم بە دەستی نەشۆراوەوە لەگەڵ بەکارھێنانی دەسڕ لە کاتی پژمین و کۆکەدا و یەکسەر فرێدانی دەسڕەکە.
ڕێنمای تووشبووان دەکرێت ھەستن بە بەکارھێنانی دەمامکی پزیشکی لە شوێنە گشتییەکان دا وە پاراستنی مەودای دووری نێوان کەسەکانیش بەھەمان شێوە ڕێنمایکراوە بۆ ڕێگرتن لە گواستنەوەی ڤایرۆسەکە.
بەشێوەیەکی گشتی ماوەی نێوان تووشبوون بە ڤایرسەکە و دەرکەوتنی نیشانەکان لە ١ ڕۆژ بۆ ١٤ ڕۆژدایە و بەشێوەیەکی زۆر باو دوای پێنج ڕۆژە دەرکەوتنی نیشانەکان.
ھەندێک لە کەسانی تووشبوو خاوەنی ھیچ نیشانەیەک نین بە ناودەبرێن و دەکرێت کردەی گواستنەوەی ڤایرۆسەکە لەم جۆرە کەسانەوە بۆ کەسانی دیکە ڕووبدات.
ھەرچەندە چەندەھا ڕێکخراو و ناوەندی زانستی لە ھەوڵی بەردەوامدان بۆ پەرەسەندنی کوتانێک لە دژی ڤایرۆسەکە بەڵام ھیچ کوتانێک یان چارەسەرێکی تەواوەتی لە دژی ڤایرۆسەکە بوونی نییە،
ھەر ھۆکارێکی گواستنەوە زۆرە بۆئەوەی مرۆڤ بتوانێت ھەڵیبگرێت کە دەجووڵێ بەخێرایی زیاتر لە یان کە مخالفی ڕێژەیی ڕوانینەکان ە .
وەکو ئەو ئامێرانەی کە بەشێوەیەکی سەرەکی کاردەکات بە گواستنەوە و بەکارھێنانی گوڕ ئەمیش بەزیادکردنی پەستانێک بەگوێرەی ھاوکێشەکانی ەوە،
یاسا تەواوکاریەکان لە یاسا پاراستنەکاندا بەکاردەھێنرێن بۆ پێناسەکردن و وەسفکردنی گۆڕان لە بارستایی تەوژم یان وزە لەگەڵ قەبارەی کۆنتڕۆڵکراو.
یاسا جیاوازەکان لە یاساکانی پاراستن دەخەنە سەر دەربڕینە دانپیانراوەکانەوە کە ڕووندەکرێنەوە وەک و تەواوکاریە شێوەکان لە یاساکە دەخرێنە سەر قەبارەی ئێجگار بچووک لەگەڵ لێشاودا.
ڕێژەی گۆڕان لە بارستایی شلگاز لەناو قەبارەی کۆنتڕۆڵکراو دەبێت یەکسان بێت بە کۆی ڕێژە لە شلگازی لێشاو بۆناو قەبارە بە فیزیایی ئەم ڕوونکردنەوەیە دەیەوێت بڵێت کە بارستایی نە لەخۆیەوە دروست دەبێت نە لەناویش دەچێت لەناو قەبارەی کۆنتڕۆڵکراو،
ئایزک نیوتن دەریخستووە کە بۆ زۆربەی شلگازە لەیەکچووەکان بۆ نموونە ئاوو ھەوا فشارەکە بە گوێرەی ھێزی لینجیەکە بە شێوازێکی ھێڵی پەیوەستە بە ڕێژەی جێ فشار.
ڕژێمە سەرەکیەکەی تەوژم زانی پێناسەی سیفاتی فشار و جێفشاری کردوە بۆ ھەندێک لە شلگازەکان کە لێکچوون و تێکەڵەی شلەیی لەخۆدەگرێت ھەندێک ماددەکان بۆ نموونە خوێن ھەروەھا ھەندێک لە پۆڵیمەرەکان وە شلە توندەکانی وەک شیری درەخت ھەنگوین و ماددەی چەورکردن.
بە پێچەوانەوە ژمارە بەرزەکانی ڕینۆڵد ئەوە لە خۆ ئەگرێت کە کاریگەریەکانی بارنەگۆڕی کاریگەری زیاترە لەسەر ڕووبەری خێرایی لە ھێزی لێکخشانی لینجی.
لە لێشاوی ژمارە بەرزەکانی ڕینۆڵد لێشاوەکە بە بەردەوامی مۆدێل دەکرێت بە لێشاوی نا لینج بە نزیککراوەیی لە کاتێکدا لینجایەتی بە تەواوەتی فەرامۆش کراوە.
بۆ زیادکراوی ئەوەی نا لینج بێت لە ھەموو شوێنێک داشڵانی گازی نەخولاوەیە ھاوکێشەی بیرنۆڵ دەتوانێت بە تەواوەتی وەسفی لێشاو بکات لە ھەموو شوێنێک.
ھەندێک لێشاو وەکو ئەوەی پێی دەووترێت لێشاوی شاراوە لەبەر ئەوەی ڕووبەری خێرایی لەوانەیە دەرببڕدرێت بە لاری بۆ دەربڕینی ھێزی شاراوە.
یەکەم دوو ڕاددەکان لەلای ڕاست دانیان پێ دانەنراوە لەوکاتەوەی تەوژم دەچێتە ناو سیستمەکە بە پۆزەتیڤ دادەنرێت ھەروەھا نۆرمەڵەکەش پێچەوانەیە ئاڕاستەی خێراییەکە ھەروەھاھێزی پەستانەکان.
بۆ ئەو شلگازانەی کە بە تەواوەتی خەستن بۆئەوەی یەک پارچە بن ئەوا جۆری ئایۆنیزێد لەخۆناگرن ھەروەھا تەوژمە خێراییان ھەیە کە بچوکن لە پەیوەندی بۆ خێرایی ڕوناکی ھاوکێشە تەوژمیەکان بۆ شلگازە نیوتنیەکان ھاوکێشەی ین،
کە ئەم ھاوکێشە تەوژمیانە ھێڵێکی دەستەیی نین لە ھاوکێشە جیاوازەکاندا کە بەردەوامی لە شلگازەکان ڕوون دەکاتەوە کە فشارە ھێڵیانە دەوەستنە سەر لێژی تەوژمە خێراییەکان و پەستان.
بۆ لێشاوی گازەکان بۆ دیاری کردنی ھەردووک بەکارھێنانی توانای پەستان یاخود نا توانایی پەستانی داینەمیکی شلگازەکان بڕێکی زۆری ژمارە لە لێشاو نرخیان بۆ دادەنرێت.
بۆ شلەکان لە کاتێکدا ئەگەرەکانی ناتوانایی پەستان بە شێوەیەکی یاسایی دەوەستنە سەر سیفاتی شلگازەکان ھەروەھا بار و دۆخەکانی لێشاو (کە چەندە نزیکبێت لە پەستانی شلۆق پەستانی لێشاوی ڕاستەقینە دێت) کێشە بیستۆکیەکان ھەمیشە پێویستیان بە ڕێپێدانی توانای پەستان ھەیە لەو کاتەوەی شەپۆڵەکانی دەنگ شەپۆڵی پەستاوتنن گۆڕان لە پەستان و چڕی لە خۆ دەگرن لە ناوەڕاستەوە کە پڕو پاگەندەی بۆ دەکرێت.
لینجیەتی ناتوانرێت فەرامۆش بکرێت لە نزیک سنوورەکانی ڕەقیەتی لەبەر ئەوەی بار و دۆخی نەخشان نامچەیەکی تەنک دروست دەکات لە ڕێژەیەکی بەرزی جێ فشار ھێڵە سەر سنوورەکە کە تێیدا کاریگەریەکانی لینجیەتی زاڵ دەبن وە ھەروەھا ئەوانەی گێژاو نوێنی دروست دەکەن.
ھەر چۆنێک بێت لە چەندەھا بار و دۆخدا گۆڕان لە پەستان و پلەی گەرمی بە شێوەیەکی بەشکراو کەمن و بچووکن کە گۆڕان لە چڕی بێنرخەو سوودی نیە.
گێژاوەکان نیشان نادات وەھەروەھا دووبارە خولاندنەوەکەیان پێویستی بە لێشاوێکی شێواو دەبێت - وەھەروەھا ئەو دیاردانەش بوونیان دەبێت لە لێشاوی دا.
لای چەپی سەرەوەی یاساکە بریتیە لە ڕێژەی زیادکردنی زیادکردنی بارستایی لەگەڵ قەبارە وە تەواوکاری سیانی لەخۆدەگرێت لەسەر قەبارە کۆنتڕۆڵکراوەکە وە لای ڕاستی یاساکە تەواوکاری لە خۆدەگرێت لەسەر ڕووبەر لە قەبارەی کۆنتڕۆڵکراو بۆ بارستایی کە بڵاوی دەکاتەوە بۆناو سیستمەکە.
بارستایی لێشاو بۆناو سیستمەکە ھەژماردەکرێت بە پۆزەتیڤ وە لەوکاتەوەی ئاڕاستە پێوانەییەکە بۆ ڕووبەر پێچەوانەیە کاردانەوەی لێشاوەکە بۆ ناو سیستمەکە سنوورەکەی دانپیانانرێت.
دەتوانین ژمارەکانی بەدەست بھێنین کاتێک کەبەراوردێکی باشی پێبکەین لەگەڵ ئەو ئەنجامانەی کە لە تاقیگە بەدەستمان دەکەوێت لەسەر بەشێک لە لێشاوەکان.
لە ئەنجامدا ئەمە وادادەنرێت کە تایبەتمەندی وەک و چڕی فشار پلەی گەرمی تەوژمە خێرایی ھەموویان بەباشی پێناسە دەکرێن لە خاڵی لە ڕادەبەدەر بچووک لە بۆشاییدا ھەروەھا بە بەردەوامی دەگۆڕێت لە خاڵێکەوە بۆ خاڵێکی تر.
بەپێی ئەم یاسایەی سەرەوە بریتییە لە ئێنتالپی توانای گەیاندنی گەرمی شلگازە پلەی گەرمیە ھەروەھا بریتییە لە فرمانی پەرشبوونەوەی لینجی.
لە ئایرۆ داینامیکەکان لە داینەمیکی ھەوادا ھەوا وا دەدەکەوێت کە شلگازی نیوتنیە کە پەیوەندی ھێڵی جێگیر دەکات لە نێوان لەگەڵ ڕێژەی جێفشار لە شلگاز.
ئەم ھاوکێشەیەی سەرەوە ھاوکێشەیەکی ئاڕاستەییە لە سێ دووری لێشاودا بەڵام دەتوانرێت دەرببڕدرێت بە سێ ھاوکێشەی سکاڵەر لەناو سێ ھاوکێشەی ھاوتادا.
جووڵەی شلە پێشکەشکردنی پێکھاتەی سیستەمەکەیە کە دەکەوێتە ژێر کرداری ڕێککردن - ئەوە یاسای ئەزمونی ڕازیکردن و نیمچە ئەزموونە داڕێژراوە.
چارەسەرە بۆ پرسیارەکانی جووڵەی شلەکە نموونەییانە بەژداری دەکات لە ژماردنی سیفاتە جۆراو جۆرەکانی شلە ھەر وەک خێرایی ڕۆشتن، پەستان، چڕی،
ھەروەھا ناسراوە بە یاسای یەکەمی تێرمۆداینامیک ئەمانە لەسەر بنەمای کلاسیکی میکانیکین و دەگۆڕدرێن لە بڕی میکانیکی و گشتی ڕێژەیی کە مەبەست لێی بیردۆزی ئەنشتاین دەربارەی گەردوونە وا دەریدەبڕن کە ڕینەڵدز بەکاردەھێنن .
ژمارەی ڕینۆڵد بڕێکی بێ ئاڕاستەیە کە باس لە بڕی کاریگەریەکانی بارنەگۆڕی بە بەراورد لەگەڵ بڕی کاریگەریەکانی لینجی دەکات.
لێرەدا قەبارە کەمدەکرێتەوە بۆ خاڵی ئێجگار بچووک وە ھەردووک ڕووبەر و ھێزی تەنەکە بۆیەک کۆی گشتی ھێز دادەنرێن . بۆ نموونە لەوانەیە فراوان بکرێت بۆ دەربڕینی ھێزی لێکخشان و کێشکردنی زەوی کە کاردەکات لە خاڵێک لە لێشاودا.
یاسای دووەمی نیوتن بۆ جووڵە دەخرێتە سەر قەبارەی کۆنتڕۆڵکراو دەقێکە کە ھەر گۆڕانێک لە تەوژمی شلگاز لەگەڵ قەبارە کۆنتڕۆڵکراوەکە بە گوێرەی کۆی گشتی لێشاوی تەوژمەکە دەبێت بۆناو قەبارە وە کرداری ھێزە دەرەکیەکان ڕەفتار دەکەن لەسەر شلگازەکان لەگەڵ قەبارە.
لەگەڵ ئەوەشدا بۆ بارستایی تەوژم وھاوکێشەی پارێزگاری وزە ھاوکێشەی داینامیکە گەرمی لەو دۆخەی کە پەستان ئەدات وەک و فرمانێک بۆ گۆڕاوی داینەمیکە گەرمییەکانی تر پێویستە بۆ بەتەواوی پێناسەکردنی کێشەکان.
لە پێش سەدەی بیستەم زانستی ھێزی شلەمەنییەکان ھاومانا بوو لەگەڵ جووڵەی شلە ئەوە ھێشتا پەرچ دانەوەیە لەناوەکانی ھەندێ بابەتی جووڵەی شلە وەک ھایدرۆدۆنامیکی موگناتیسی لەگەڵ ھایدرۆنامیکی جێگەری کە ھەردووکیان دەتوانرێ جێبەجێ بکرێت بۆ گازەکان.
زنجیرەبلۆک لەلایەن کەسێک یان کەسانێکی نەناسراوەوە داهێنرا بە ناوی نهێنی «ساتۆشی ناکامۆتۆ» لە ٢٠٠٨ بۆ جێبەجێکردنی تۆماری حیساباتی پارەی کریپتۆی بیتکۆین.
داهێنانی زیجیرەبلۆک و بیتکۆین بووە یەکەم دراوی دیجیتاڵی بۆ چارەسەکردنی کێشەی دەبڵ سەرفکردن بێ ئەوەی پێویست بکات کەسێک یان لایەنێک ببێتە سەنتەر.
لە دراوی ئاساییدا ئەمە بە ڕیزبەندی سەر دراوە کاغەزییەکە پارێزراوە کە ئەگەر تەزویر کرا زەحمەتە وەرگر بتوانێت ئەو بەو هەڵەیە بزانێت.
ئامانج لە بەکارهێنانی زنجیرەبلۆک بۆ بەکارهێنانی وەک «تۆمارێکی حیسابات» ئەوەیە کە بکرێ تێیدا هەر "بلۆک"ێکی تازە بێتە ناوەوە سیستمەکە بتوانن پشتڕاستی بکەنەوە.
بە شێوازی «تاک-بۆ-تاک» سیستمێکی پەرشکراو هەبێت کە بتوانێت هەر بلۆکێکی تازە پێشنیارکرا لەلایەن یەکێک لە "یەکە"کانی تۆڕەکەوە،
تۆماری حیساباتێکی پەرشکراوە کە دەتوانێت تۆماری مامەڵەی نێوان دوو لایەن بکات بە کارایی و بەشێوازێک کە پشتڕاستکرێتەوە بۆ هەتاهەتایی".
ئەم جۆرە لە دروستکردنی "گرێ" لە شێوازی درەختێک دروست کراوە کە بە درەختی «مێرکل» بەناوی زانایەکەوە کە وا دەکات ژمارەی گرێکان نەبێتە هۆی زۆربونی ژمارەی کردارەکان تا گەڵاکانی درەختێک بناسرێتەوە.
گەرمی ناوکی گواستراوە یان بۆشایی نێوان ئەستێرەکان نەخشەکرا وەک بەشێک بۆ سیستەمی گواستراوەی بۆشایی تا پاڵپێوەنەری تەقێنەر بارەکان ھەڵبگرێ لە ئاستێکی نزمی زەوی بۆ مانگ و ھەسارەکانیتر.
پێشنیاری بارھەڵگری تاک قۆناغی کرد بۆ خولگەکان بە بەکارھێنانی مووشەکی گەرمی ناوکی بۆ جوڵاندن و پاڵپێوەنانی ھایدرۆجینی شل بۆ پارێزگاری بەشێک دژی پەرش و بڵاوی نیوترۆن بۆ دواوە لە خوار ئەتمۆسفیر.
ئەمریکا ٢٠ تاقیکردنەوەی جیاوازی دیزاین و قەبارەی کرد لە ماوەی پڕۆژەی و پرۆگرام لە ساڵی ١٩٥٥ تا ١٩٧٢ لە سایتی دیزاین کراوە بە و فرنی ناوکی و لەگەڵ چڕی و توانای بەرز کە کۆکراوەتەوە لە ناو وە تاقیکردنەوە پێشکەوتوەکانی دیزاینی ھەڵوەشایەوە لە ساڵی ١٩٧٠.
دیزاینی ٢٠١٠ ٢٥٠٠٠ پاوەند لە پاڵنەری دیزاینە نبشاندراوەکان مووشەکی لێوەرگرتووی یان لەسەر بنەمای بنیات نراوە وە ھاندەری دیاریکراوی ھەیە بە ٩٢٥ چرکە.
تاوەکو ئێستا ھیچ مووشەکێکی گەرمی ناوکی نەفڕیوە ھەرچەندە و دروست کرابوون بە دیزاینی پێکھاتەی فرینپڕۆژەی زۆر سەرکەوتوی کە لە ساڵی ١٩٥٥ تاوەکو ١٩٧٢ کارپێکرا زیاتر لە ١٧ کاتژمێری کارپێکردنی کۆکردەوە.
کە لەلایەن بڕیاری لەسەردرا کە وادانرا بە کۆتا کارەکانی پێویست بێت دەست پێکرن بە فڕین بەشێوەیەکی سەرەتایی زیاتر لە ٢ کاتژمێری کۆکردەوە ھەروەھا ٢٨ خولەکی لە دا.
ھەروەھا مووشەکی گەرمی ناوکی ڕووسی ئاشکرا کراوە لەلایەن سۆڤیەتەوە کە بە چەندین تاقیکردنەوە تێپەڕیوە لە شوێنی تاقیکردنەوەی ناوکی لە نزیک .
مووشەکی گەرمی بزوێنەری مووشەکە کە پاڵنەرێک بەکاردەھێنێت کە لە دەرەوە گەرم دەکرێت پێش ئەوەی بڕوا بەناو دەرچەکەدا بۆ ئەوەی ھەڵدان دروست بکات جیا لەوەی کە لە ناوەوە گەرم بکرێ بە ڕێگەی کیمیایی و بەکارھێنانی وەکو مووشەکی کیمیایی،
بەرنامەی تیک تۆک لە ڕیزبەندی ژمارە ١ لە نێوان داگرتنی کاربەرنامەی خۆڕایی لە فرۆشگاکانی کاربەرنامە لە تایلەند و وڵاتانی دیکە.
بە دوین بۆ بازاڕی چینی لە ئەیلوولی ٢٠١٦ دواتر تیکتۆک لە ساڵی ٢٠١٧ بۆ ئای ئۆ ئێس و ئەندرۆید لە زۆربەی مارکێتەکانی دەرەوەی وڵاتی سەرەکی چین دەستی پێکرد،
تیک تۆک بووە پڕداگرتنی زۆرترین کاربەرنامەی جیھان لە فرۆشگای ئەپڵ ئەپ لە نیوەی یەکەمی ساڵی ٢٠١٨ بە نزیکەی ١٠٤ ملیۆن داگرتن،
لیستەیەکی پێشکەش بە کۆنگرە کرد بە ناوی لیستەی فیکس و داوای ئەوەی لە ئەندامانی کۆنگرە کرد کە دەبێ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی کۆمیتەی ناوەندی دەنگ بەو لیستەیە بدەن و ھیچ کەسی دیکە لە دەرەوەی ئەو لیستەیە نابێ کاندید بکرێ.
ڕیزی خۆیان جیا کردەوە و لەژێر ناوی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران ـ ڕێبەرایەتیی شۆڕشگێر درێژەیان بە کار و چالاکییەکانیان دا و جەلیل گادانی کە دوایین کەس بوو لەگەڵ نارازییەکان کەوت،
ناکۆکی ئەمجارە لەسەر پەڕاوێز خران و دەرکرانی بەشێک لە ئەندامانی حیزبی دێموکرات بوو کە دواتر خۆیان لە باڵی عەبدوڵا حەسەن زادە دا بینییەوە.
باڵی عەبدوڵڵا حەسەن زادە خۆیان وەکوو حیزبی دێموکراتی کوردستان ڕاگەیاند و ڕیزەکانی خۆیان لە حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران جیا کردەوە.
حەسەن زادە خۆی بۆ ھیچ پلەیەکی حیزبی کاندید نەکرد و خالید عەزیزی وەکوو سکرتێر ھەڵبژێردرا و جەلیل گادانی بوو بە ڕاوێژکاری کۆمیتەی ناوەندی و بەرپرسی کۆمیتەی چاودێری بەرنامە و ئەساسنامە.
ناوبراو ساڵی ١٩٤٣ بەھۆی ئەحمەد تۆفیقەوە بە ناوی نھێنی حەبیبزادە دەبێ بە ئەندامی حیزبی دێموکراتی کوردستان و لە زۆربەی چالاکییەکانی حیزبی بەشدار دەبێ.
ھەر لە ماوەی زینداندا درێژە بە خوێندنی زانکۆ دەدا و خۆی فێری زمانەکانی عەرەبی و ڕووسی و فەڕەنسی دەکا و ساڵی ١٩٧٢ دەتوانێ بەکالۆریۆس یان لیسانسی زمانی فەڕەنسی وەدەست بێنێ.
لە ساڵی ١٩٨٨ لە کۆنگرەی ٨ی حیزبی دێموکرات بەھۆی کێشەی ناوخۆیی لەو حیزبە جیا دەبێتەوە و لەژێر ناوی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران ـ ڕێبەرایەتیی شۆڕشگێر وەکوو سکرتێری ئەو حیزبە ھەڵدەبژێردرێ و بۆ ماوەی ٨ ساڵ کەسی یەکەمی ئەو حیزبە دەبێ و لە ساڵی ١٩٩٦ دووبارە لەگەڵ حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران یەک دەگرنەوە.
لە ساڵی ٢٠٠٦ ماوەیەک دوای کۆنگرەی ١٣ دووبارە حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران تووشی لێکترازان دەبێ و جەلیل گادانی لەگەڵ حیزبی دێموکراتی کوردستان دەکەوێ و وەکوو ڕاوێژکاری کۆمیتەی ناوەندی و بەرپرسی کۆمیسیۆنی چاودێری دیاری دەکرێ.
جەلیل گادانی سیاسی و ئەندامێکی لەمێژینەی حیزبی دێموکراتی کوردستان بوو کە لە سەردەمی کۆماری کوردستانەوە تێکەڵ بە ژیانی سیاسی و حیزبی بوو و چەندین دەورە ئەندامی سەرکردایەتی و بۆ ماوەی ٨ ساڵ سکرتێری حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران ـ ڕێبەرایەتی شۆڕشگێر بوو.
ماراتا و ھەڵبژاردەکەی توانیان لە ھەڵبژاردەی ژنانی ئەمریکای خوار ٢٠ ساڵان ببەنەوە لە پاڵەوانییەتی یارییەکانی پان ئەمریکا لەبەردەم ٦٨٬٠٠٠ ھاندەر.
بەڕێوبەرایەتیی خوولەکە ڕایگەیاند کە ماوەی دانووساندکردن و گرێبەستکردن لەگەڵ یاریزانانی خوولی ئەمریکی کۆتایی ھاتووە بۆ ساڵی ٢٠١١.
لە تەمەنی ٣٧ ساڵی بۆ جارێکی دیکە لەگەڵ هەڵبژاردەی بەڕازیل بەشداری جامی جیهانیی فیفای ٢٠٢٣ خانمان کرد کە لە وڵاتی نیوزیلاند و ئوسترالیا لە ٢٠ی تەممووز - ٢٠ی ئاب بەڕێوەدەچێت.
دوو گۆڵی تۆمارکرد لە بەرامبەر چین کە بە ئەنجامی ٥-٠ یاریییەکەیان بردەوە و بووە یەکەم یاریزان کە لە پێنج ئۆڵۆمپیادی لەسەریەک گۆڵی تۆمارکرد.
نۆلان دڵخوازترین بوو بۆ کردنەوەی فیلمەکە لە مانگی حەوتدا لە جیاتی وەرزی پایزی بەشی باکووری بەشی زەوی فیلمەکە سەرەتا لە گەلەریی ٧٠٬١٢٥ ملم،
ویستراوترینی ئەورووپا فیلمە ئەنیمەیشنێکی کۆمیدی/ سەرکێشییە کە لەلایەن دریم وۆرکس ئەنیمەیشن بەرھەمھێنراوە و لەلایەن پاراماونت پیکچەرز بڵاوکراوەتەوە.
دریم وۆرکس ئەنیمەیشن سەرۆکی کۆمپانیاکە جیفری کاتزنبێرگ لە ساڵی ٢٠٠٨ دووپاتی کردەوە کە تەواوکارییەکی زیادە بۆ ماداگاسکار:
کاتزنبێرگ ڕایگەیاند" بەلایەنی کەمەوە یەک بەش ھەیە لە کۆتایدا دەمانەوێت کاراکتەرەکان بگەڕێنەوە بۆ نیویۆرک. لە گەشتی ڕۆژنامەوانی کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی تەلەفزیۆن لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩،
لاگێرلۆف نووسیویەتی ئێلکان بە توندی کاریگەری لەسەر کارەکانی ھەبووە و زۆر جار بە توندی ناکۆک بووە لەگەڵی لەسەر ئەو ئاراستەیەی لاگێرلۆف دەیویست لە کتێبەکانیدا بیبات.
بنەماڵەی شاھانە و ئەکادیمیای سویدی یارمەتی دارایی گەورەی ئەویان دا بۆ ئەوەی درێژە بە سۆزو ئارەزووەکانی بدەن تا بوو بە کەسایەتییەکی بەناوبانگ ھەم لە سوید و ھەم لە دەرەوە.
سەلما لەگەڵ دەستپێکی جەنگی جیھانی دووەمدا مەدالیای خەڵاتی نۆبڵ و میدالی زێڕی لە ئەکادیمیای سویدەوە نارد بۆ حکوومەتی فینلاند بۆ ئەوەی یارمەتی دارایی ئەو وڵاتە بدات لە شەڕی دژ بە یەکێتی سۆڤیەت بەڵام حکوومەتی فینلاند لەڕیگای ترەوە توانی داھاتی تر کۆبکاتەوە وخەڵات و مەدالیاکەی بۆ سەلما گەڕاندەوە.
سەلما لاگەرلۆف پێش مردنی لە ساڵی ١٩٤٠ دەستی لە بنەماڵەی شاھانەی سوید بەردا بۆ ئازاد کردنی دایکە بەتەمەنەکەی ساکس لە ژێردەستی ئەڵمانییە نازییەکان و پەناگەیان بە درێژایی ژیانیاندا لە ستۆکھۆڵم.
سەلما لە ڕۆمانەکە باسی کورێکی سەرکێش دەکات لە باشووری سوید کە جادووگەرێک وەک سزایەک پچووکی دەکاتەوە بە قەبارەی پەنجە گەورە و لەسەر پشتی قازێک گەشت دەکات بەسەر ئاسمانی وڵاتدا،
لە چیرۆکەکە جوگرافیای ئەو وڵاتە تێکەڵ بە سەرکێشییەکانی ئەم کوڕە کراوە و لە کۆتای چیرۆکەکەش کوڕەکە دەگەرێتەوە قەبارەی ئاسایی خۆی و دەگەرێتەوە بۆ ماڵەوە.
ئەم ڕۆمانەی سەلما بە ناسراوترین ڕۆمانی سەلما دادەنێت و بۆ زیاتر لە ٣٠ زمان وەرگێڕدراوە و کراوە بە زنجیرە کارتۆنی مندالان کە ئەویش ناودارییەکی زۆری پەیداکرد بە جیھیاندا.
نەنکی سەلما بە درێژای ژیانی ھانی سەلمای داوە بۆ بەردەوامی لە کارەکانی و بووە بە ھۆکارێکیش بۆ سەلما کە بتوانێت لە سەرەتاکانی قۆناغی ژیانی گەورەترین ڕۆمانی خۆی بە ناوی بڵاوبکاتەوە.
لە ساڵی ١٨٨٤ فرۆشتنی زۆرێک لە زەوی و زاری خۆیان لە مارباکا و نەخۆشکەوتنی باوکی سەلما کە پیاوێکی ئالوودەبووی کحول بوو کاریگەرییەکی زۆری لە پێشکەوتنەکانی سەلما کرد چونکە باوکی نەیدەویست سەلما درێژە بە خوێندن و فێرکردنی خۆی و بەژداری لە گەڵ بزووتنەوەی ژنان دا بکات.
سەلما توانی خوێندن تەواو بکات و دواتر دوای ئەوەی خەڵاتی نۆبڵی وەرگرت بەو پارەیە توانی زۆرێک لە زەوی و زارەکانی باوکی بکڕیتەوە و تا کۆتایی ژیانی ھەر لەوێ مایەوە.