polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ھەروەھا ئەندامی دەستەی ڕاوێژکاریی یاسایی لە سەرۆکایەتیی ھەرێمی کوردستان و ئەندامی لیژنەی نووسینەوەی دەستووری ھەرێمی کوردستان بووە.
دڵنیام لە سینەمای تردا ناگەن بەوەی فیلمی وا ببینن بۆیە تاکۆتایی دابنیشن و بینەری هەمووی بن.' وێنەگرتنی فیلمەکە لە چەند شوێنێکی جیاوازی ئیسپانیا هاتۆتە کردن.
وە بەپێچەوانەوە بۆ ڕووناکی دووبارە.' یەکێ لە دەسکەوتەکانی کیاڕۆستەمی لەودەیەدا خەڵاتی ئەکیرا کورۆساوا بوو لە فیستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی سانفرانسیسکۆ لە بۆ ئەو بەرهەم و ماندووبوونانەی پێشکەشی کردووە.
لە ساڵی ١٩٩٢ کیاڕۆستەمی فیلمی ژیان و ئیتر هیچی دەرهێنا کە لەلایەن سینەمادۆستانەوە بە دووەم فیلمی سیانەی‌کوکر دەناسرێت.
فیلمەکە باس لە کور و باوکێک دەکات کە دوایی زەمین‌لەرزەکەی ١٩٩٠ لە تارانەوە بەرەو کوکر بەڕێ دەکەون و دوای دۆزینەوەی ئەو کورە دەکەون کە لە فیلمی ماڵی هاوڕێ لەکوێیە؟
فیلمەکە بوو بە براوەی خەڵاتی ڕۆبێرتۆ ڕوسیلینی و لە فیستڤاڵی فیلمی ساوپاولۆی نێودەوڵەتیش بوو بە براوەی خەڵاتی تایبەتی ڕەخنەگران.
سەرەتا کیاڕۆستەمی دوایی زەمین‌لەرزەکە لەگەڵ کورە یانزدە ساڵانەکەی بەهمەن بەدوایی رزگاربووانی کوکر دەگەڕێن و دواتر ئەم گەشتەی خۆی ئەکاتە بە ئیلهامی دروستکردنی ئەم فیلمە.
سیانە‌فیلمەکە باس باسی ژیان و مرۆڤ دەکەن؛ جیا لەوەی لە یەکەم فیلمی دۆخی گوندی کوکر پێشان دەدات پێش کارەساتی زەمین‌لەرزەکە و لە دوو فیلمەکەی دیکەش دەرەنجامی‌زیان و ژیانی خەڵکی گوندەکە پێشان ئەدات.
دوایی چالاکیەکانی کیاڕۆستەمی بوون بە نووسینی فیلم‌نامە نێوان ساڵاکانی ١٩٩٥ و ١٩٩٦ بۆ دووانە فیلمەکانی گەشت و میزەڵانی سپی کە جەعفەر بەناهی دەرهێنانی بۆ کردبوون.
بەڵام تا ئەو کاتەی خانەوادەکە ناسنامە ڕاستەقینەکەی پێ‌دەزانن و سکاڵای لەسەر بەرزدەکەنەوە بۆ دەستگیرکردن بە تۆمەتی فێڵکردن و بەکارھێنانی ناسنامەیەکی تر بۆ نزیک بوونەوە لێیان.
ئەم فیلمە زۆر بە قووڵی دەڕواتە نێو بیروهزری ئەدەبی و کەسێتی حووسەین سەبزیانەوە لەگەڵ ئەو خۆشەویستییەی کە بۆ سینەما و هونەر هەیەتی.
و فیلمەکە لە تەواوی ئەوروپادا پەخش دەکرێت و لەلایەن ڕەخنەگران و بینەران ستایشێکی یەکجار گەلێ زۆر و پێشوازییەکی پڕ گەرمی لێ‌دەکرێت.
لە لیستی ٥٠ باشترین فیلمی مێژووی سینەما هاتە ناوزەندکرن و بوو بە براوەی خەڵاتی فیپرشی فیستیڤاڵی فیلمی ئەستەنبوڵ و لەگەڵ خەڵاتی ڕەخنەگرانی کوبێک بۆ باشترین فیلمی ئەو ساڵە.
هەروەها سیانە‌فیلمەکە پەیوەندیان هەیە بە زەمین‌لەرزەی رودبارومنجیل کە ساڵی ١٩٩٠ ڕوویدا و لە ئاکامدا نزیکە ٤٠,٠٠٠ کەس گیانیان لەدەست دا.
سیانە‌فیلمەکەی کوکر لەنۆوەدەکان سەرکەوتوو بوون لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی و کاریگەریان باشیان بەجێهێشت لە وڵاتانی وەک فەڕەنسا، هۆڵەندا، سوێد،
بەڵکو ئەیوت لە ناویاندا دوو کۆتا فیلم و لەگەڵ فیلمی تامی گێلاس ئەکرێت بە سیانە‌فیلم ناوزەند بکرێن چوونکە هەرسێکیان باس لە بەهاداری ژیان دەکەن.
با دەمانبات لە فێستیڤاڵی فیلمی ڤێنیز براوەی خەڵاتی گەورەی لیژنەی داوەرەکان و ھەروەھا خەڵاتی فیدراسیۆنی ناونەتەوەیی ڕەخنەکەرانی فیلم بووە.
چیرۆکی فیلمەکە لەسەر دەستەکارکەرانی فیلمێکە کە دەڕۆنە ناوچەیەکی کوردنشین لە بۆ گرتنی دیمەنێکی بە خاک سپاردنی دەرەنجامی ئەمەش چاوەڕێی مەرگی خانمێکی بەتەمەنن کەلەسەر ڕۆژەکانی مردنی خۆی بێت،
ڕێبوار چیرۆکی پڕدەردەسەری کوڕێکی دە-ساڵان دەگێڕێتەوە بە ناوی 'قاسم جولایی' کە لە شارۆچکەیەکی بچووکەوە دەیەوێت بگاتە تاران و بینەری یاریەکی تۆپی پێ بێت،
ئەم فیلمە جەخت لە پەیوەندی کوڕەکە بە گەیشتن بە ئامانجەکەی و بڕیارە لەئاکاربەدەرەکانی دەکاتەوە و باس لە ڕەوشتی مرۆڤ دەکات لەگەڵ باڵانسی ڕاگرتنی ڕاست و ناڕاست دەکات.
فیلمەکانی کیاڕۆستەمی داڕشتنێکی سادە و ڕیالیزمییان هەیە لەگەڵ شێوازە وێژەییەکی ئاڵۆز کە زۆربەی جار باس لە پەیوەندی نێوان ڕووح و جەستە دەکا.
فیلمی ڕێبوار بە یەکێک لە فیلمە سەرکەوتووەکانی کیاڕۆستەمی دادەنرێت لەگەڵ ئەو شێوازە گێڕانەوەی هەیەتی و لەپاڵ گرێدانی دوو جەمسەرە شێوە-دژبەیەکەکەی سادەیی و ئاڵۆزی.
لەسەرەتاکانی ساڵی ١٩٧٦ کورتەفیلمی ڕەنگەکان و دواتریش فیلمی جلوبەرگێک بۆ زەماوەند بڵاوکردەوە؛ کە چیرۆکی کورتەفیلمەکە باس لە سێ گەنج دەکات کە لەسەر جلێک ناکۆکن.
کیاڕۆستەمی لە ساڵی ١٩٧٧ فیلمی ڕاپۆرتی بڵاوکردەوە کە ماوەی فیلمەکە ١١٢ خوولەک بوو ئەمەش بە بەراوردکاری فیلمەکانی پێشووتری گەلێک درێژتر بوو؛ ماوەکەی.
وە ساڵێک دواتر کورتەفیلمێکی دیکەی بڵاوکردەوە بە ناونیشانی زەنگی‌حەسانەوە ؛ هەڵبەتە بەرهەمەکانی کیاڕۆستەمی لە ساڵی حەفتاکان زیاتر شێوازیان تاک‌گەری‌یانە بوون.
لە تەمەنی هەژدە ساڵییەوە توانی لە پێشبڕکێیەکی نیگارکێشاندا براوە بێت و دواتریش ڕووی کردۆتە زانکۆی تاران بۆ خوێندنی هونەرەجوانەکان.
ماڵی هاوڕێ لەکوێیە چیرۆکێکی سادەی کوڕەخوێندکارێکی هەشت-ساڵانە کە ئەیەوێت تێنووسی هاوڕێکەی بۆ بگەڕێنێتەوە دوایی ئەوەی بە هەڵە لەگەڵ خۆی دەگەڕێنێتەوە ماڵەوەی.
ساڵی ٢٠٠٨ فیلمی شیرینی بەرهەمهێنا کە چەندەها خانمە ئەکتەری ناسراو و دەرکەوتووی ئێرانی و لەنێویاندا خانمە ئەکتەری فەڕەنسی ژولیەت بینۆش نواندنیان تێکرد،
چیڕۆکەکی فیلمەکە ئەوەیە کە چەندەها خانم بینەری داستانی شیرین‌و‌خەسرەو ئەبن و جەوهەری ڕوانگە بینینی ئافرەت دەردەخرێت لە پەیامی فیلمەکەدا.
ساڵی ٢٠٠٦ فیلمی ٣٢ خوولەکی ڕێگاکانی کیاڕۆستەمی دەرهێنا؛ کورتەفیلمێک لە پێکهاتەی موسیقا و شێعر و ئەدەب بە شێوازی ڕەش و سپی.
زانایانی شوێنەوارناسی ئاماژە بۆ شوێنە داپۆشراوە جیھانیە کۆنەکان دەکەن ھی مرۆڤە سەرەتاییەکان کە تەمەنیان دەگاتە زیاتر لە ٣٠٠٠٠٠ ساڵ کە ئەمە بەڵگەیە لەسەر بوونی ئاین لە زەمانێکی زووەوە.
وە بەڵگەیەکیتریش ھەیە لەسەر پارچە شوێنەوارێکی ھێمایی کە ھی سەرەتاییە پێشینەکانن لە شوێنە مێژووییەکانی چاخی بەردینی ناوەڕاست لە ئەفریقیا.
لەگەڵ ئەوەی لێکدانەوەی ئەم پارچە شوێنەواریە کە بیروباوەڕی ئاینی بن بۆتە جێگای مشتومڕ بەڵام بەڵگەکانی زانایانی شوێنەواری کە لە چاخە دوایینەکانەوە ھەیانە کەمتر جێگای مشتومڕن.
بەشێوەیەکی گشتی زانایان ژمارەیەکی زۆری پارچەی شوێنەواریان لە چاخی بەردینی سەرووەوە دۆزیوەتەوە کە گوزارشت لە بیروباوەڕی ئاینی دەکەن.
لەو نموونانەش کە پەیوەستن بە بیرباوەرە ئایینیەکان پیاوی شێرو پەیکەرەکانی ڤینۆس و وێنەکێشراوەکانی سەر دیواری ئەشگەوتی شوفیت وە ڕێوڕەسمەکانی ناشتنی پاکی سونجیر.
بەڵام ماوەی پێش مێژووی ئاینەکان پەیوەستە بە لێکۆڵینەوەی بیروباوەڕە ئاینیەکانەوە کە پێش دەرکەوتنی تۆمارە نووسراوەکان دۆزراوەتەوە.
لێکۆڵینەوەی ئاینەکان لە سەدەی ١٩ ەوە لە ئەڵمانیا دەستی پێکرد لە قوتابخانەیەک بە ناوی کە قوتابخانەیەکی بیری بوو ٫ ئەمەش یەکەم ھەنگاوی ڕێکخراو بوو بۆ لێکۆڵینەوەی ئاینەکان وەک دیاردەیەکی کۆمەڵایەتی.
سەدەی ١٩ زیادبوونێکی گەورەی بەخۆوە بینی لە زانستی ڕۆشنبیری و ئاینەکانیتر٫وەھەروەھا بنیاتنانی بزووتنەوە ئاینیەکان و مێژووە کۆمەڵایەتیەکان.
قوتابخانەی فراوان بوو بە لەبەرچاوگرتنی فرەجۆری ئاینی بەھۆی پەیوەستی بە حاڵەتە کۆمەڵایەتی و ئابووریەکانەوە بۆ کۆمەڵەکی دیاریکراو.
وە بەڵگەنەویستە کە ئاینە نموونەییەکان بە قۆناغەکانی گەشەسەندندا ڕۆیشتوون لە کۆمەڵگەی ئاساییەوە بۆ کۆمەڵگا ئاڵۆزەکان،
لە ڕووی کارگێڕیەوە شارستانی پۆلدەشت لە ناوچەی ناوەند و ناوچەی ئاراس و گوندستانەکانی چایپاساری ڕۆژھەڵات و زەنگەبار و گەچلەراتی ڕۆژھەڵات و گەچلەراتی ڕۆژاوا پێکھاتووە.
جێسی سەردانی ھەمان شوقە دەکاتەوە کە لەلایەن پۆلیسەوە سەراوژێر کراوە بۆ لێکۆڵینەوە بەمەبەستی دۆزینەوەی بڕە پارەیەکی زۆری حەشاردراو.
بەشێوەیەک کە ئەکتەران ئاڕۆن پۆڵ و بڕایان کرانستن ڕێگەیان پێ نەدەدرا بەیەکەوە دەرکەون لەماوەی وێنەگرتنی فلیمەکە بەمەبەستی ئاشکرا نەبوونی فیلمەکە.
جێسی پەیوەندی بە خێزانەکەیەوە دەکات و بە دانانی چاوپێکەوتنێکی درۆیینە خانووەکەیان پێ چۆڵ دەکات تاکوو خۆی بچێت دەمانچەی باوکی بھێنێت،
و بەشێوەیەکی نھێنی لە نیو مەکسیکۆ و لە تشرینی دووەمی ٢٠١٨دا دەستیان بە کاری وێنەگرتنی فیلمەکە کرد و بەماوەی ٦٠ ڕۆژ تەواویان کرد.
ڕەخنەگران پێشوازییەکی گەرمیان لە فیلمەکە کرد کە ستایشی تایبەتی نواندنەکەی ئاڕۆن پۆڵیان کردبوو و زنجیرەکەیان وەک کۆتایییەکی گونجاو بۆ ھەوادارە دێرینەکانی زنجیرەکە لە قەڵەم دابوو.
بەڵام بەدوای ماوەیەک بوو بە بەرپرسی گۆڤاری دەنگی کورد کە عوبەیدوڵڵا ئەیووبیان سەرنووسەری بوو و لە دواھەمین ژمارەکەی ھەواڵی داکەوتنی کۆماری کوردستانی بڵاوکردووە.
عەرەبی و فارسی و زاراوە جۆراوجۆرەکانی زمانی کوردی لە لایەن قازی موحەممەد وەکوو سەرۆکی گشتیی چاندی کۆماری مەھاباد ھەڵبژیردرا و وەکوو ڕاوێژکاری سەرۆک کۆمار بوو بە سەرھەنگی ئەرتەشی کۆماری کوردستان.
فڕۆکەیەتی ھێلی ئاسمانی فەڕەنسی بە ٢٨٤ سەرنشینەوە لەلایەن دوو ئەندامی بەرەی گەل بۆ ئازادکردنی فەڵەستین لەژێر فەرمانی وادی حەداد و دوو ئەندامی خانەکانی شۆڕشی ئەڵمانیەوە دەستبەسەرکرا.
ڕفێنەران داوای ئازادکردنی ٤٠ فەڵەستینی لە زیندانەکانی ئیشرائیل و ١٣ی تر کە لە زیندانی وڵاتانی تردا دەستەبەرکرابوون ئازادبکرێن لە بەرامبەر ئازادکردنی بارمەتەکاندا.
ھێزی بەرگری ئیسڕائیل ئۆپەراسیۆنەکەی دەستپێکرد و دەزگای ھەواڵگڕی ئیسڕائیلی مۆساد یارمەتیدەریان بوو لە کۆکردنەوەی زانیاری دەربارەی فڕۆکەخانەکە و چۆنیەتی ڕزگارکردنی بارمەتەکان.
ئۆپەراسیۆنی ئێنتەبی یان ئۆپەراسیۆنی تەندەربۆڵت ئۆپەراسیۆنێکی سەرکەوتوانەی دژە تیرۆرستی و ڕزگارکردنی بارمەتان بوو کە لەلایەن ئەفسەرانی ھێزی بەرگری ئیسڕائیلیەوە ئەنجامدرا لە فڕۆکەخانەی ئێنتەبی لە ئوگەندا لە ٤ی تەمووزی ١٩٧٦.
گاندۆڵفینی ناوی وەک بەرھەمھێنەری جێبەجێکار نووسرابوو لە کورتە زنجیرەی بەرھەمھێنراوی کەناڵی ئێچ بی ئۆ بەناوی کەوا لە ساڵی ٢٠١٦ بڵاوبوویەوە.
ماڵپەری ھەڵسا بە بڵاوکردنەوەی بابەتێکی تایبەت دوای مردنی گاندۆڵفینی لە ١ی تەمووزی ٢٠١٣ کەوا ئەلبوومێکی گەورەی وێنەکانی گاندۆلفینیان بڵاوکردەوە.
نوسەر مات ڕۆوش ئاماژەی بەوەداوە کەوا چەندین کارەکتەری ناوداری تەلەڤیزیۆنی بەبێ گاندۆڵفینی بوونیان نەدەبوو وەک ڤیک ماکی لە زنجیرەی ،
کەوا ڕۆڵی کاڕمێڵا سۆپرانۆی لە زنجیرەی سۆپرانۆکان بەرجەستە دەکرد ڕایگەیاند کەوا تووشی شۆک بوو بە بیستی ھەواڵی مەرگی گاندۆڵفینی؛ درووسکتەری زنجیرەی سۆپرانۆکان،
بڕایان کڕانستن کەوا لە زنجیرەی گۆڕانی خراپ کارەکتەری واڵتەر وایتی بەرجەستە دەکرد ڕایگەیاند کەوا ئەو کارەکتەرە بەبێ تۆنی سۆپرانی بوونی نەدەبوو؛ و لە پاڵ ئەمانیشدا بڕاد پیت کەوا لەگەڵ گاندۆڵفینی لە سێ فیلمدا بەشداربوو ڕایگەیاند کەوا گانذۆڵفینی «ئەکتەرێکی چاونەترس،
کریستی بڕیاریدا کەوا تەواوی باڵەخانەکانی نیوجێرزی ئاڵاکانیان تا نیوە بێننە خوارەوە وەک ڕێزلێنانێک بۆ گاندۆڵفینی لەکاتی ھاتنەوەی تەرمەکەی بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان.
ھونەرمەند بڕوس سپرینگستین لەپاڵ ئەکتەر ستیڤن ڤان زاندت کەوا لەپاڵ گاندۆڵفینی لە زنجیرەی سۆپرانۆکان رۆڵی سیلڤیۆی دەبینی،
نوێنەری خێزانەکەیان مایکڵ کۆبۆڵد سوپاسی بەرپرسانی ئیتاڵی و ئەمریکی بوو کەوا لە پرۆسەی گەڕاندنەوەی تەرمەکەیدا یارمەتیدەر بوو کەوا لەجیاتی گەیشتنەوەی بە ٧ ڕۆژ تەرمەکەیان بە ٤ ڕۆژ گەڕاندەوە.
گاندۆڵفینی سەرەتا بە شانۆگەری دەستی بە نواندن کردووە و کارە سەرەتاییەکانی بینینەوەی ئەو ڕۆڵانە بوو کەوا مارلۆن بڕاندۆ پێشتر بینبووی لە ھەریەک لە فیلمەکانی و .
یەکێک لە سەرەتاییترین کارەکانی نواندنی لە فیلمی ی کوێنتن تارانتینۆ بوو کە تێیدا ڕۆڵێ ڤیرجیلی دەبینی و بەگوتەی خۆی سەرچاوەی ئیلھامی کارەکتەرەکەی لە ھاوڕێیەکی کۆنەوە وەرگرتبوو کە پیاوکوژ بووە.
گاندۆڵفینی توانی سێ خەڵاتی ئێمی بۆ باشترین ئەکتەری سەرەکی لە زنجیرەیەکی درامادا بباتەوە و ماڵپەڕی ئینتەرتەینمێنت ویکلی لە پلەی ٤٢ەمین ئەفسانەی مێژووی زنجیرە تەلەڤیزیۆنەکانی جێگیر کرد.
لە ساڵی ٢٠٠٩ بەشداربوو لە شانۆگەری کە تەم ھۆیەوە پاڵێوراو کرا بۆ خەڵاتی تۆنی بۆ باشترین ئاکتەری سەرەکی لە شانۆگەریەکدا،
دواتر لەڕێگەی ھاوڕێیەکیەوە بەناوی ڕۆجەر بارت دەبردرێتە خولێکی تایبەت بە ھونەرەکانی نواندن و بۆ دوو ساڵ لەژێر سەرپەرشتی کاترین گەیتلی بەردەوام دەبێت.
گاندۆڵفینی بەردەوام بوو لە سەردانکردنی شوێنی لەدایکبوونەکەی لە نیوجێرزی و بەردەوام پشتگیری ڕێکخراوەکانی توێژینەوەی شێرپەنجەی مەمکی کردووە،
بەڵام لە شوباتی ٢٠٠٢ داوای جیابوونەوەیان پێشکەشی دادگا کرد کەوا لە ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٢ جیابوونەوەکە بەکۆتا ھات.
جەیمس جۆزێف گاندۆڵفینی جونیەر ئەکتەرێکی ئەمریکی بوو کەوا بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی کارەکتەرە مافیا ئیتاڵیە ئەمەریکیەکەی زنجیرەکەی کەناڵی ئێچ بی ئۆ سۆپڕانۆکان،
رۆڵگێرانەکەی گاندۆلفینی وەک تۆنی سۆپڕانۆ بە یەکێک لە باشترین ڕۆڵگێرانەکانی مێژووی تەلەڤیزیۆن دادەنرێت لەنێو تەواوی ڕەخنەگران و بینەراندا.
گاندۆڵفینی بەشداربوو لە دۆکیومێنتاریەکی تری ئێچ بی ئۆ وەک بەرھەمھێنەر کە ئەمجارە دۆکیومێنتاریەکە تیشکی دەخستە سەر کاریگەریەکانی بەدرێژایی مێژووی ئەمریکا لەنێوان ساڵانی ١٨٦١ تاکو ٢٠١٠.
گاندۆڵفینی ھەڵسا بە بەرھەمھێنانی دۆکیومێنتاریەک بۆ ئێچ بی ئۆ کەوا تیسکی دەخستە سەر سەربازە دێرینەکانی جەنگی عێراق کەوا لەکاتی ئەرکی سەربازیاندا زیانی ھەتایییان بەرکەوتبوو و باسی کاریگەری سەربازیەکەیان لەسەر ژیانی ڕۆژانەیانی دەکرد.
گاندۆڵفینی دووبارە لەگەڵ درووستکەری زنجیرەی سۆپرانۆکان کاری کردووە ئەمجارە بۆ فیلمێکی میوزیکاڵ بوو بەناوی کەوا یەکەمین کاری دەرھێنانی فیلمی دەیڤد چەیس بوو.
کە تێیدا چاوپێکەوتنی لەگەڵ سەربازە دێرینەکانی جەنگی عێراقدا دەکرد و دۆکیومێنتاریەکی تریش لەژێر ناوی کە ئەمەیان تایبەت بوو بە باسکردنی کاریگەریە نەرێنیەکانی جەنگ لەسەر کۆمەڵگای ئەمریکی.
لە ناو بەندیخانە لەسەر جموجۆڵی سیاسیی تاوانبار کراوە و دادگا فەرمانی سێ ساڵ بەندکردنی بۆ دەرکردووە و ناردوویانە بۆ بەندیخانەی کووت.
لە دوای کوودەتا فاشستییەکەی ٨ی شووباتی ١٩٦٣ چووەتە ناو ڕێزی کۆمۆنیستە چەکدارەکان کە بنکەیان لە گوندی کەڵکەسماق و لە پاشاندا لە گوندی ئاوەگرد بوو لە ناوچەی کۆیە.
لە ساڵی ١٩٧٣ – ١٩٧٤ بووە بە وانەبێژ لە قوتابخانەی کۆمۆنیستەکان لە گوندی دەرگەڵە و مێژووی پارتی کۆمۆنیستی سۆڤیەت و بزووتنەوەی کرێکارانی جیھانی ووتووەتە.
لە دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٧٢ کە دەسەڵاتی عێراق بەدەست حیزبی بەعسەوە بوو پەیمانی ستراتیژی لەگەڵ یەکێتیی سۆڤیەتی ئەو سەردەمە مۆر کرد و لە بەھاری ١٩٧٤ لەگەڵ شۆڕشی کورد تێکچوو.
ئەو کات تازە شەڕی یەکەمی جیھانی کۆتایی پێ ھاتبوو گرانییەکی سەیر ڕووی لە کوردستان کرد ڕۆژانە بە دەیان کەس دەمردن من لەو ڕۆژانە دا لە دایک بووم،
لە ساڵی ١٩٣٧ بۆ یەکەم جار قوتابخانەی ناوەندی لە کۆیە کرایەوە و منیش چوومە قوتابخانەی ناوەندی ئیتر دەستم لە خوێندن ھەڵگرت لە شوباتی ١٩٤٣ چوومەناو عەسکەری بۆ تەواو کردنی خزمەتی سەربازی،
دڵزار لە چاوپێکەوتنێکی لەگەڵ تۆڕی میدیایی ڕووداو دەربارەی بەشداربوونی کورد لە جەنگی جیھانی قسەی کرد و قسەکانی سەرۆکی ئەمریکا دۆناڵد تڕەمپی بەدرۆ خستەوە کە گوتبوی کورد لە جەنگی جیھانیدا یارمەتیدەر ھاوپەیمانان نەبووە دوای کشانەوەی ئەمریکا و دەستپێکردنی ھێرشەکانی تورکیا بۆ سەر ڕۆژئاوای کوردستان.
و ناوی کەریم عەبدولواحید حاجی عەزیزی ھاوڕێی بەتایبەت ھێناوە و دەڵێ دوو جار لەڕێگەی پەڕەشوتەوە خۆی گەیاندووەتە بەرەکانی جەنگ.
وەک یاریزانی یەدەگ ھاتە نێو یاریگا لە شوێنی یاریزان دەیڤد ڤیا لە یارییەکی دۆستانەدا لەگەڵ ھەڵبژاردەی بۆسنیا و ھێرزەگۆڤینا.
ھەروەھا زۆرێک لە لێکۆڵینەوەکان دەیانەوێت ڕوونی بکەنەوە کە ئایا دەکرێت ژیربێژی مرۆڤ بە شێوازی ئەلیکترۆنی زیرەک شیبکرێتەوە یان وێنە بکرێت.
لێکۆڵینەوەی دی ھەوڵی تێگەیشتن دەدات کە ئایا دەکرێت ئاژەڵەکانی دی جگە لە مرۆڤ بتوانن وەک مرۆڤ بە ژیربێژیانە بیر بکەنەوە.
ئەو پێشنیارەی کە ژیربێژی پێگەیەکی تایبەتی داوە بە مرۆڤ لە سروشت دا بۆتە جێی مشتوومڕ و ناونراوە بە فەلسەفەی ڕۆژئاوایی و دواتر بە زانستی نوێی ڕۆژئاوایی ناسێنراوە.
فەلسەفە دەکرێت پێناسە بکرێت وەک ڕێگەیک بۆ ژیان لەسەر بنەمای ژیربێژییانە و ژیربێژی لە کۆنەوە بابەتێکی سەرەکی و گەورە بووە لە گفتووگۆدا.
ژیربێژی یان تێگەیشتووی یان مێشک یان درک پێ کردن بریتییە لە درک پێ کردنی شتەکان لەڕێی بیروھۆش و بنیاتنانی ڕاستی وە چەسپاندنی لە ڕێی جێگیرکردنی ژیربێژیەوە،
ژیربێژی بەھانەیە بۆ بڕیارەکان و ژیربێژی ڕوونکەرەوەی دیاردە سروشتییەکانە ھەروەھا شیکەرەوەی شێوازی ھەڵسوکەتی تاکەکانیشە.
وێژەی پەڵپ ھەڵبژێردرا بۆ پاراستن لە تۆمارخانەی فیلمی نێودەوڵەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لەلایەن کتێبخانەی کۆنگرەوە بە فیلمێکی «واتادار بەشێوەیەکی کلتووری، مێژووی،
بەشێکی زۆری فیلمەکە بە تاکبێژی و وتووێژی ئاسایی پڕکراوەتەوە کە خاوەنی گفتوگۆی ھەڵبژاردەخوازە و ڕوانگەی ھەریەک لە کەسایەتییەکان دەردەخات لەسەر بابەتی جیاجیا،
جوڵس بە شتەکانی ناوی بەسەر پەمکیندا زاڵ دەبێت و چەکی لەسەر ڕادەگرێت؛ ھەنی بەنی دەورووژێت و چەکەکەی لەسەر جوڵس ڕادەگرێت.
وێژەی پەڵپ فیلمێکی ١٩٩٤ی نیۆ-نۆیری کۆمێدیای ڕەشی تاوانە کە لەلایەن کوێنتن تارانتینۆوە نووسین و دەرھێنانی بۆ کراوە،
جانتاکە دەبەنەوە بۆ مارسێڵەس و چاوەڕێ دەکەن کاتێک مارسێڵەس بەرتیل دەدات بە بەچ کوڵیج بۆ ئەوەی خۆی بدۆڕێنێت لە یاریی داھاتوویدا.
پێکھاتەی چیرۆکەکە «چیرۆکێکی زنجیرەیییە بە ڕووداوی پێکەوەبەستراو کە سەرەتا و کۆتایییەک دیاری دەکات و ڕێ بە ئاماژەدانی بەشە جیاوازەکانی ئەڵقەکان دەدات.» ڕەخنەگرانی دیکە پێکھاتەکە وەک «چیرۆکێکی پێکەوەبەستراو» باس دەکەن.
مادە کاراکە لە نێو لاشەی کارکردووی بزوێنەرەکە ئیش دروست دەکات لەکاتی گواستنەوەی گەرمی بۆ کەرەستە سارترەکە ھەتا وەکو دەگاتە دۆخێکی پلەی گەرمی نزمتر.
بزوێنەرەکانی گەرمی خۆیان لە جۆرەکانی تری بزوێنەر جیادەکەنەوە بەھۆی ئەو ڕاستیەی کە چوستیان سنووردارە بەگوێرەی بیردۆزی کاڕنۆت .
یەکێک لە سوودەکانی بزوێنەری گەرمی ئەوەیە کە زۆربەی شێوەکانی وزە دەتوانرێ زۆر بە ئاسانی بگۆڕدرێت بە گەرمی بەھۆی چەندین پڕۆسەوە وەکو کارلێکی گەرمی دەر ،
لە کاتێکدا ھەموو فرەییە سیاسییەکان پشتگیری فرە دیموکراسیەت نین بەڵام ئەمە باوترین شێوازە کە زۆرجار دیموکراسی وێنەدەکات وەک دادپەروەرترین و کاریگەرترین ڕێگا بۆ ناوەندیکردن لە نێوان دوو بەھای جیاوازدا.
لەڕێی گوێ گرتن لێیانەوە بە وریای و سۆزەوە. ھەوڵی تێگەیشتنی ژیان و پێویستییەکانیان بدەین…» بەم جۆرە فرەیی ھەوڵی ھاندانی ئەندامانی کۆمەڵگا دەدات کە جیاوازییەکانیان ڕێک بخەنەوە بە دوورکەوتنەوە لە توندوتیژی (وابەستەبوون بە یەک بەھاوە یان ڕەتکردنەوەی ناساندنی ئەوانی دی بە ڕەوا) وە بەپیرەچوونی گفتوگۆی نیەت چاک.
فرەییەکان بە ھەمان شێوە بە دوای دروستکردن و چاکسازی دەزگا کۆمەڵایەتییەکانەوەن بۆ ڕەنگدانەوە و ھاوسەنگی بنەما پێشبرکێکەرەکان.
مادیسۆن ترسی لە دەستەیی ھەیە کە ئەگەری ڕی خۆشکردنی ھەیە بۆ شەڕی ناوخۆ لە کۆماری نوێی ئەمریکادا و ئەم نووسینە تەرخان دەکات بۆ تاوتوێ کردنی چۆنیەتیی خۆپارستن لە ڕوودانی ئەم دیاردەیە بە باشترین شێوە.
ئەو وای دادەنێت کە باشترین ڕێگا بۆ دوورکەوتنەوە لە دەستەیی ئەوەیە کە ئاسانکاری بکرێت لایەنە پێشبڕکێکەرەکان ڕێگر بن لە ھەر لایەنێک بەتەنیا زاڵ بێت بەسەر سیستەمەی سیاسی دا.
ئەمەش تا ڕادەیەک بەندە لەسەر زنجیرەیەک ناجێگیری کە کاریگەری کۆمەڵەکان دەگۆڕێت بۆ ڕێگری کردن لە زاڵێتی بەسەر دامەزراوەکان دا و دڵنیا بوونەوە لە بەردەوامی ھەبوونی پێشبڕکێ.
ئەم تێڕوانینە بەندە بە ھاوسەنگی و ڕێکخستنەوەوە و گۆڕینی ھەبوونی ھەر تاکە بنەمایەک بۆ فرەیی و بەرژەوەندی ھاوئاھەنگ.
لە جیاتی دا فرەییەکان شێوازی پشت بەستن بە دابونەریتە بەردەست و بەرژەوەندییە زانراوەکانی کۆمەڵگا بە باشتر دەزانن وە بنیادی سیاسی دەبێت لەگەڵ ئەم مەرجانەدا ھاوتا بێت.
بۆیە فرەییەکان بەھەمان شێوە نووسەرانی وەک میکائیل ئۆکشات و جۆن کەکاس بە لایەنگری شتێکی نزیک وەک پارێزگاری لیبڕاڵ ھەژمار دەکەن .
ئەوەی کە زۆربەی فرەییەکان بە دڵنییایەوە باوەڕێکی ھاوبەشیان ھەیە ئەوەیە کە تاکە دیدگەیەک یان تاکە نەخشەیەکی ئایدۆلۆجی-فیکری یەکجار سادەیە بۆ گوجاندن لەگەڵ بەھا فرەییە سروشتییەکانی مرۆڤ.
پلوریستەکان بەھەمان شێوە ڕەتی بیروڕای مێژوویزم (بیردۆزێکە کە پێی وایە ھەموو ڕووداوە کۆمەڵایەتی و کلتوورییەکان بە مێژوو دیاریکراوە) دەکەنەوە.
بەڵکو ھەوڵێکە بۆ ھاوسەنگ کردنی بەھا کۆمەڵایەتییە پێشبرکێکەرەکان لەبەرئەوە ئەم چاکەی باوە بەبەردەوامی لە گۆڕاندایە بەپێی ئەو بارودۆخە کۆمەڵایەتییەی کە ھەیە.
شێوازی کۆنتری فرەیی سیاسی ئاڕاستەیەکی گرنگ بوو لە پێکھێنانی دیموکراسی کۆمەڵایەتی نوێ (بۆ ھاوسەنگی کردن لە نێوان سۆشەلیزم و سەرمایەدارییە 'کاپیتەڵیستە' نموونەییەکان)،
ڕەفتاری «ناوەندگیری» سەرۆک ئایزنھاوەر بەڕادەیەکی زۆر سەرچاوە و ھاندانەکەی ھاتبووە کایەوە بەھۆی باوەڕ بە فرەیی سیاسی.
لەبەرئەوە تیشک دەخاتە سەر ئەوەی کە پێکھاتە دامەزراوەکان دەکرێت ببنە ھۆکاری گۆڕین یان بەرپەچدانەوەی ڕوودانی بارودۆخێکی لەو شێوەیە.
فیلمەکە لە ئەیلوولی ٢٠١٨ بەرھەمھێنانی بە فەرمی ڕاگەیەندرا و یەکەمین ئەکتەر دانیێڵ کرەیگ بوو کە پەیوەندی بە کەسایەتییەکانی فیلمەکەوە کرد.
نووسەرێکی دەوڵەمەند بەناوی ھارلان ترۆمبی خێزانە لێکدابڕاوەکەی بۆ ٨٥ەمین ساڵیادی لەدایکبوونی بە مەبەستی پتەوکردنی پەیوەندیەکانیان بانگھێشت دەکاتە خانووەکە.
لێکۆڵەر بێنوا بلانک دەنێردرێتە خانووەکە تاکوو چاوپێکەوتن لەگەڵ یەکە بە یەکەی ئەندامانی خێزانەکە بکات کە ھەموویان گومانلێکراون لە مردنی ھارلان.
دەرھێنەر ڕایان جۆنسن ڕای گەیاند کە خولیای ئەوەی ھەیە فیلمێکی پڕ نھێنی ھاوشێوەی ڕۆمانەکانی نووسەر ئاگاتا کریستی بەرھەم بھێنێت.
فیلمەکە لە ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩دا لە فیستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی تۆرنتۆ یەکەم پەخشی کرا و لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩دا دەکەوێتە سینەماکانەوە.
نووسەر دانیاڵ گۆڵدھەیگن پێ دادەگرێت لەسەر ئەوەی کە بیروڕای بنبڕکردن ھۆکاری ڕیشەیی و سەرەکیی ھەموو کۆمەڵکوژییەکانە کە لە سەدەی بیستەم و بیست و یەکەمین ئەنجام دراوە،
خێوەتگە زۆرملێیەکانی بەڕیتانیا بۆ ڕەچەڵکی ماو ماو دوای ڕاپەڕینەکانیان لە کینیا و لە ماوەی جەنگی بۆێر (١٨٨٠ – ١٨٨١،
زانا و نووسەری سیاسی "دانیاڵ گۆڵدھەیگن - "ی بە ڕەچەڵەک ئەمریکی دەستەواژەی "بنبڕکردن"ی داڕشتووە لە کتێبەکەی ساڵی ١٩٩٦ دا بە ناونیشانی "پیاوکوژە ئامادەکانی ھیتلەر - ' " کە پێی وایە ھاونیشتمانییە ئەڵمانییەکان نەک تەنھا ئاگاداربوون لە ئەنجام دانی ھۆلۆکۆست بەڵکو تەنانەت پاڵپشتیشیان لێ کردووە بەھۆی ھەبوونێکی قوڵ و پتەوی چەمکی "بنبڕکردن و سڕینەوەی سامییەکان" لە ناسنامە و کەسایەتی ئەڵمانی دا کە گەشەی سەندبوو لە سەدەکانی ڕابردوودا.
ڕۆژنامەنووسی ئەمریکی "دەیڤد نیوێرت - " لە ساڵی ٢٠٠٩ دا گفتووگۆی لەسەر ئەوە دەکرد کە دیاردەی گوتار و لێدوانی بنبڕکردن بەشێوەیەکی بەرچاو ڕوو لە زیادبوونە لە باڵی ڕاستڕەوەکانی ئەمریکادا کە ھاندەری سەرەکی لێدوانە توندڕەوانەکانە لە چاوپێکەوتنە ڕادیۆیی و نووسینەکاندا و،
بنبڕکردن بریتییە لەو بیروڕایەی کە ڕکابەرە سیاسییەکان بە شێرپەنجەی قەوارە و ئەزموونی سیاسی دادەنێت کە دەبێت لەناو ببرێن و دوور بخرێنەوە بە شێوازی جیاکردنەوەیان لە کۆمەڵگە،
بنەما مرۆڤایەتییەکان کۆمەڵە بنەمایەکن کە کردەی بەرێوبردنی وەڵامدانەوە مرۆڤایەتییە بەپەلەکان ڕێکدەخەن و ئەم بنەمایانە سەرەکەین بۆ دامەزراندن و پاراستنی رێکارەکان بۆ یارمەتیدانی دانیشتووان کە دووچاری کارەساتی سروشتی یان بارودۆخی ئاڵۆز و تەنگەژە بوونەتەوە.
دیارکردن و جێبەجێ کردنی چەمکی بابەتی بوون لە ھاوکاریە مرۆڤایەتییەکان دا لەلایەن ڕێکخراوەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان و تەنانەت حوکمەتەکانیشەوە کردەیەکی ئالۆز و سەرلێتێکدەرە چونکە ھەندێک جار نەتەوە یەکگرتووەکان بەژدارە لەو بابەتە ناکۆکانەی سروشتێکی سیاسییان ھەیە بۆیە بەپێی ئەم لێکدانەوەیە:
ڕێکخراوەکانی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان یان حوکمەتەکان دەتوانن ھاوکاری مۆرڤایەتییانەی بێ لایەنانە دابین بکەن بەمەرجێک بابەتی بوونی خۆیان بپارێزن و تەنھا لەسەر بنەمای پێویستی بوون کاربکەن.
دەستەواژەی مرۆڤایەتی چەند واتەیەکی جیاوازی ھەیە بەڵام لێرەدا مرۆڤایەتی بە واتای ئەو چالاکی و کردانە دێت کە دەبێتە ھۆی رزگارکردن ژیانی مرۆڤەکان و کەم کردنەوەی ڕێژەی ئازارچەشتنیان.
زۆرجار پەیوەستە بە وەڵام دانەوەی بەپەلە و لەناکاو کە ھۆکارەکەی کارەساتێکی ژینگەی یان کارەساتێکی دەستکردی مرۆڤ بێت وەک جەنگ یان ململانێی چەکداری.
بنەمای مرۆڤایەتی بەواتای ئەوە دێت کە دەبێت ھەموو مرۆڤەکان بە یەکسانی مامەڵەیان لەگەڵ دا بکرێت لە ھەموو بارودۆخێک دا لەڕێی ڕزگارکردنی ژیان و کەم کردنەوەی چەوساندنەوەیان لەگەڵ دڵنیابوونەوە لە ھەبوونی ڕێز بەرامبەر تاکەکەس.
بێگومان ئێوە بە بێ ھیچ دوو دڵیێک دەتوانین پێشبینی ئەوە بکەن کە ئەگەر بەرەنجامی کۆی ھێزەکان لەسەری تەنێکی وەستاو یەکسان بێ بە سفر،
گرژبوونی قۆلۆن نەخۆشییەکی جەستەیی نییە؛ واتە ھیچ گۆرانکاریێکی شانەیی بەسەر قۆلۆن نایەت و ھیچ کاتێک مەترسی لەسەر ژیانی کەسەکە دروست ناکات.
ھەندێک نیشانەی ترسناک ھەن کە ئەگەر بەدیکران لەو کەسانەی گرژبوونی قۆلۆنیان ھەیە دەبێت بە زووترین کات سەردانی پزیشکی پسپۆر بکات کە ئەمان:
ئەوانەی زۆربەی کات سکچوونیان ھەیە لەدوای خواردن بەجۆرێک ھەرلەسەرەتای دەستپێکردنی نانخواردن ژانەسک دەگرێت و کەسەکە ناچاردەکات سفرە جێبھێڵێت بۆ ئەوەی سکی بەتاڵ بکاتەوە.
سایکۆثێراپی لەلای پزیشکی پسپۆڕی دەروونی بۆ چۆنییەتی مامەڵەکردن لەگەڵ فشاری دەروونی ھەمیشە لەلایەن ئەو جۆرە نەخۆشانە پشتگوێ دەخرێت یان بەھۆی نەبوونی قەناعەتی تەواو بەوەی حاڵەتەکەی پەیوەستە بە باری دەروونی خۆیەوە یان بەھۆی شەرمەوە کاتێک وا بیردەکاتەوە کە ڕاوێژی دەروونی تەنھا بۆ کەسێکی شێتە کە لە کوچەو کۆڵانەکان ژیان بەسەر دەبات.
بۆ نموونە؛ نەخۆشەکە ھەمیشە وا بیردەکاتەوە کە نەخۆشیەکی ترسناکی ھەیە و ھیچ پزیشکێک نەیتوانیوە دەستنیشانی بکات و سوودی لەو ھەموو چارەسەرە جیاوازەی پزیشکانی پێشووی نەبینیوە،
خواردنی دەوڵەمەند بە پرۆتین بەتایبەتی گۆشت دەبنە ھۆی دروستبوونی ژانی قۆلۆن لە شێوەی پێچێکی توند کە زۆربەی جار بەشی چەپی سک و سەرمیزڵدان دەگرێتەوە و تەنانەت ھەندێک جار کەسەکە خۆی دووقەد دەکاتەوەو ھەناسەی سوار دەکات تا ئەو کاتەی پێچەکە سووکتر دەبێت.
نەخۆش بەجارێک دەست لە خۆی بەردەدات و چاوەڕوانی مەرگی خۆی دەکات و لەبیر دەکات کە چارەسەری لەلای خۆیەوە دەست پێ دەکات و ئەوەیان حاڵەتێکە و لەگەڵ بەتەمەن چوون کۆتایی دێت و ھیچ کاریگەری نەرێنی لەسەر جەستەی جێناھێڵێت.
نەخۆش ھەمیشە ئەو حاڵەتە بەراورد دەکات لەگەل نەخۆشییەکانی تری قۆلۆن وەک شێرپەنجە و چاوەڕوانی ئەوە لە پزیشکی خۆی دەکات بڵێت بە نەشتەرگەری نەخۆشییەکەت بنەبڕ دەبێت بەتایبەتی کاتێک کەسێکی نزیکی نەخۆش نەشتەرگەری بۆ کرابێت بۆ شێرپەنجەی قۆلۆن.
تێکچوونی باری خێزانی بەھەر ھۆکارێک کاریگەری ڕاستەوخۆیان ھەیە لەسەر تێکچوونی باری قۆلۆن بەتایبەتی کاتێک ئەو ھۆکارانە نەگۆڕبن و نەخۆش نەتوانێت چارەسەرێکیان بۆ بدۆزرێتەوە.
ھەڵەکردنی نەخۆش لە چۆنییەتی مامەڵەکردن لەگەڵ حاڵەتەکەی وای لێدەکات بکەوێتە جەنگ لەگەڵ خۆی و ھەندێک جار ناچاری دەکات پەنا بباتە بەر ھەندێک چارەسەر کە زیانی زۆری پێدەگەیەنێت.
ژانەکە ھەمیشە نامێنێت یان بەلای کەمەوە سووکتر دەبێت پاش چوونە سەر ئاو بۆیە ھەندێک جار کەسەکە خۆی بەدوور دەگرێت لە خواردن ئەگەر شوێنێکی گونجاوی دەستنەکەوێت بۆ سەرئاوکردن.
ڕەگەزی مێ دووقاتی ڕەگەزی نێر تووشی گرژبوونی قۆلۆن دەبن ڕەنگە بەھۆی کاریگەری ھۆرمۆنە مێینەکانەوە بێت چونکە ھەندێک جار نیشانەکان تووندتر دەبن لەکاتی دووگیانییدا.
بیروباوەڕێکی ھزری و نائایینی و بیریاری و خوداییە کە باوەڕی بە بوونی دروستکەرێکی گەورە ھەیە کە گەردوونی دروست کردووە و دەتوانرێت بە بەکارھێنانی مێشک و چاودێریکردن دەستی بەم ڕاستییە بگات بە واتای جیھانی سروشتی بە تەنیا بەبێ ئەوەی پێویستی بە ھیچ ئایینێک بێت،
دییزم لە باوەڕی بە خودا جیاوازە لە ئایینی خاچ پەرستی و جوولەکە و ئیسلام و بەھایی و ئایینەکانی تر کە لەسەر بنەمای پەرجووەکان و سروش دامەزراون،
چونکە دروستکەری گەردوون جێی ھێشتووە تا بەپێی یاساکانی سروشت کار بکات کە کاتێک ھەموو شتێکی دروست کردووە و بەم شێوەیە خودا بە تەواوی وەک زاڵێک وێنا دەکرێت نەک لە بنەڕەتدا،
دییزمیش دەتوانێت ئاماژە بە کۆمەڵێک بیروباوەڕی کەسی بکات کە لە ڕێگەی ڕوانگەیەکی گیانییەوە پەیوەندی و ڕۆڵی سروشت ڕوون دەکەنەوە.
مێشک بچووک دەکاتەوە و بێلایەنی دەکات و بە تەواوی پشتگوێی دەخات و کێشەکەی لەگەڵ مێشکی خۆیدا دەبێت -گەورەترین گۆڕەپانی ناکۆکی.
دییستەکان زۆربەی ڕووداوە سەروو سروشتییەکان ڕەتدەکەنەوە و ئارەزوویان ھەیە جەخت لەوە بکەنەوە کە خودا پلانێکی ھەیە بۆ ئەم گەردوونە کە ھیچیان لە ڕێگەی دەستێوەردانی خوداوە نییە لە کاروباری ژیانی مرۆڤ یان لە ڕێگەی ھەڵپەساردنی یاسا سروشتییەکانی گەردوون،
ئەوەی ئایینەکان وەک سرووشی خودایی و پەرتووکی پیرۆز سەیری دەکەن زۆربەی دییستەکان وەک دروستکراوی مرۆڤایەتی دەبینن نەک سەرچاوەیەکی جێی باوەڕ.
دییزم لە شۆڕشی زانستی سەدەی حەڤدەھەمدا لە ئەورووپا سەریھەڵدا و لە سەردەمی ڕۆشنگەریدا لە سەدەی ھەژدەدا کاریگەرییەکی بەھێزی ھەبوو،