polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
بەدوای ئەوەشدا خواست و داواكارییەكانی خەڵكی سنوری ناحیەی بەمۆ بۆ گەڕانەوە بۆ سەر ئەو پارێزگایە پەرەی سەند كە مەرجەعی ئیداری دێرینی سنوورەكە بووە لە سەردەمی عوسمانییەكانەوە تا 1978،
بەم پێیەش ناحیەی بەمۆ بووە چواره‌مين ناحيه‌ى سه‌ر پارێزگاى هه‌ڵه‌بجه‌ له‌ دواى هه‌ريه‌كه‌ له‌ ناحيه‌كانى خورماڵ و سيروان و بياره‌،
ئەم ناحیەیە لە 4/ 11/ 1999 لەلایەن حكومەتی هەرێمەوە فەرمانی كردنەوەی بۆ دەرچووە لەسەر میلاكی قەزای خانەقین بە ئیمزای كۆسرەت رەسوڵ عەلی،
لە 2003 ئیدارەی خانەقین گەڕایەوە بۆ ناو شارە بنەڕەتییەكەی خۆی لە ناوچە جێ ناكۆكەكانی دیالە و ناحیەكەش كەوتە سەر ئیدارەی گەرمیان.
ناحیەی بەمۆ دەكەوێتە بەشی باشوری رۆژهەڵاتی سنوری هەرێمی كوردستان و باشوری پارێزگای هەڵەبجە لە نزیك مەرزی پشتەی سەر سنوری ئێران.
ھەرچەندە دیاردەکەش دژی یاسا بێت بەڵام سەپاندن و جێبەجێکردنی یاساکان شێواو و ناڕێکە لە چەند ناوچەیەک دا و دیاردەکە لە ناوچە جیاوازەکانی جیھان دا ڕوودەدات بەڵام بە ڕێژەیەکی بەرچاو لە قاوقاس و ناوەڕاستی ئاسیادا بەدی دەکرێت.
زۆرجار فڕاندنی بووک جۆرێکە لە ھاوسەگیری منداڵان و لەوانەشە پەیوەندی ھەبێت بە بڕی مارەیی و پەنا ببرێت بۆ کردەیی فڕاندنەکە بەھۆی نەبوونی توانا یان نەویستنی بەخشینی ئەو بڕە.
ھەرچەندە پاڵنەر و ھۆکارەکانی فڕاندنی بووک لە ناوچەیەکەوە بۆ ناوچەیەکی تر دەگۆردرێت بەڵام ئەو کلتوورانەی کە خاوەنی دابونەریتی ھاوسەرگیری زۆرەملێن بەشێوەیەکی گشتی ئەو کۆمەڵگایانەن کە پیاوسالارن و پیاو بە سەردەستە و گەورەی خێزان دادەنرێت لەگەڵ بوونی پەیوەندییەکی پتەو بە شەرم و شەرمەزاری لەسەر بابەتی سێکسی و دووگیانی ژنان لەدەرەوەی ھاوسەرگیری دا.
فڕاندنی بووک تەنھا یەک ژن دەفڕێندرێت لەلایەن یەک پیاوەوە و ھێشتا کردەیەکی بەربڵاوە بەڵام فڕاندنی ژنان بریتییە لە فڕاندنی ژنان بە کۆمەڵ و ژمارەی گەورە لەلایەن پیاوانەوە بەتایبەتی لە کاتی جەنگ دا ئەم دیاردەیە زۆر بەربڵاو دەبێت.
زۆرجار پیاوان بێ بەش دەبن لە دۆزینەوەی ھاوسەرێک بە ڕێگەیەکی دروست و یاسایی بەھۆی بەرزی و زۆری مارەیی و تێچووی ھاوسەرگیری لەلایەن خێزانی ژنەکەوە.
فڕاندنی بووک یان ھاوسەرگیری زۆرەملێ بریتییە لە کردەی فڕاندنی ژنێک لەلایەن پیاوێکەوە کە دەیەوێت ھاوسەرگیری لەگەڵ بکات و ئەم مامەڵەیە بەدرێژایی مێژوو بوونی ھەبووە و بەردەوامە لە ڕوودان لە وڵاتانی ئاسیای ناوەڕاست،
ئەڵمانییەکان ڕەگەزپەرستییە دەستوورییەکەی ئەمریکایان بە پەسەند دەزانی ھەر وەک چۆن لە کتێبەکەی ھیتلەردا بە ناونیشانی دەردەکەوێت و پارێزەرە نازییە توندڕەوەکان لایەنگری بەکارھێنانی ئەو نموونە ئەمریکییە بوون لەسەر ڕەگەزپەرستی و جیاکاریی و لەسەرەتای ساڵانی ١٩٣٠ کان دا دەستیان کرد بە جێبەجێ کردنی ڕێکارە ھاوشێوەکان.
دواتر بەمەبەستی پاراستن و ھێشتنەوەی نەژادی ئاری بە پاکی و ڕەسەنی یاسای قەدەغەکردنی ھاوسەرگیری و پەیوەندی سۆزداری ھاتەکایەوە لە نێوان ئەو کەسانەی بە «ئاری» و «نا ئاری» ناسێنرابوون و ھەر پەیوەندییەک لەو جۆرە بە «پیسکردنی ڕەگەز» ھەژماردەکرا و سزاکەی بۆ کەسی ئاری بەندکردن بوو لە کۆمەڵگە زۆرەملێیەکان و بۆ کەسی نا ئاری لە سێدارەدان بوو.
لە سەرەتادا ئەم یاسایە تەنھا جولەکە و کۆچبەرە رۆمەکان و ڕەش پێستەکانی دەگرتەوە بەڵام دوای ھەڵگیرسانی جەنگ نازییەکان فراوانیان کرد دژی ھەموو ڕەگەزە بیانییەکان .
جیاکردنەوەی نەژادیی شێوە جیاکردنەوەیەکی سیستماتیکی دانیشتوانە لەسەر بنەمای نەژادیی یان کۆمڵە ڕەگەزە جیاوازەکانی ناو کۆمەڵگە.
پێناسەی جیاکردنەوە دەکات بە «ئەو کردەیەی یەکێک ھەڵدەستێت بە جیاکردنەوەی کۆمەڵە کەسێک لەسەر چەند بنەمایەک بەبێ بوونی ھیچ ئامانج و پشت ڕاستکردنەوە و ھۆکارێکی ژیربێژییانە» و ئەم پێناسەیەش دەگونجێت لەگەڵ پێناسەی جیاکاری کردن دا.
بۆیە کردەی جیاکردنەوەی یەکێک لە کۆمەڵە کەسێکی دی لەسەر چەند بنەمایەک بە شێوازێکی خۆویستانە ھیچ ماف و یاسایی بوونێک نابەخشێت بە کردەکە.
بەشێوەیەکی گشتنی جیاکردنەوەی نەژادی نایاساییە و قەدەغەکراوە و سەرەڕای نەبووی ھیچ ویستێکی تاکەکەسی بەھێز بۆی بەڵام ھێشتا دەکرێت بوونی ھەبێت و ڕووبدات لەڕێی دابونەریتی بەدی کۆمەڵایەتییەوە وەک تۆماس شێڵینگ باسی دەکات لە کارەکانی دا دەربارەی بابەتەکە.
نازییەکان دانیشتوانەکەیان دابەشکرد بەسەر چەند کۆمەڵەیەکی جیاوازدا و پۆلێنیان دەکردن لەسەر بنەمای رێژەی ھەبوونی «پێکھاتەی ئەڵمانی» تێیاندا.
کەسە بەڕەسەن سلاڤ و سلاڤیە کۆچبەرەکانی نزیک ئەڵمانیا ڕێگەیان پێ نەدەدرا ببنە ئەندام لە ھەندێک لە یەکێتی و کۆمەڵەکان دا.
بەپێی ویڵھەم ڕابیی لە سەدەی ھەژدەھەم تەنانەت یەک یەکێتی و کۆمەڵە بوونیان نەبوو کە ڕێگە بە ئەندامبوونی سلاڤیە کۆچبەرەکانی نزیک ئەڵمانیا بدەن.
جیاکردنەوەی نەژادیی دەکرێت جیاکردنەوەی نەتەوەیی و ڕەگەزە جیاوازەکان لەخۆبگرێت لە شوێن و دامەزراوە جیاوازەکان دا و ھاونیشتمانیان ناچاربکات بە بەکارھێنانی ناوەندەکانی وەک خوێندنگە و نەخۆشخانە و شوێنە گشتییەکان بەپێی شوێنی تایبەتی نیشتەجێ بوونیان.
وەزیرەکانی دەرەوەی زیاتر لە ٢٤ وڵات لە کۆنفڕاسی ئیسلامی داوایەکی یەکگرتوویان بڵاوکردەوە بۆ "کشانەوەی ڕاستەوخۆی سوپاکانی سۆڤیەت بەبێ ھیچ ھەلومەجەرێک" لە ئەفغانستان.
دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی کەوا لە ئەرشیفی جەنگەکەدا ئامانجی ئەمەریکیەکانی لەم جەنگەدا ڕوونکردۆتەوە ئاماژەی بەوا داوە کە " دەزگای ھەواڵگری ناوەندی ڕۆڵێکی دیاری ھەبوو لە زیادکردنی کاریگەری ئەمەریکیەکان بە پڕچەککردنی گروپە یاخیبووەکان ئەمەش لەپێناو بێزارکردنی سۆڤیەتیەکان،
سۆڤیەتیەکان لەڕێگەی ھێزی ئاسمانیەوە بەشێوەیەکی توند بەرپەرچی موجاھیندیان دەدایەوە لەڕێگەی ڕووخاندنی گوندەکان و ھەروەھا دانانەوەی مینی لە زۆربەی ناوچە دوورەکان.
ھۆکاری سەرەکی جەنگەکە بریتی بوو لە کودەتای ساڵی ١٩٧٨ی ئەفغانستان کە تێیدا پارتی کۆمەنیستی ئەفغانی دەسەڵاتی گرتە دەست،
ناردنی سوپای سۆڤیەتی بۆ وڵاتەکە لەلای میدیاکانی ڕۆژاوا بە "داگیرکردن" ناودەبرا و لەلایەن حکومەتی ئەفغانستان و یەکێتی سۆڤیەتەوە بە "دەستێوەردانی پشتگیریکارانە" ناودەبردرا.
و ئەمەریکا ھەڵسا بە سەرپەرشتیکردنی بایکۆتێکی سەرتاسەری ئۆڵۆمپیاتی ھاوینەی ساڵی ١٩٨٠ کەوا لە مۆسکۆ بەڕێوەدەچوو.
سۆڤیەت وەک تۆڵەکردنەوەیەک سەرپەرشتی بایکۆتکردنی ئۆڵۆمپیاتی ١٩٨٤ی کرد کەوا لە لۆس ئەنجلس بەڕێوەدەچوو.
دامەزرێنەرانی حیزبی کۆمۆنیستی تورکیا ئەندامانی پێشووی پارتی شۆڕشگێڕی کرێکاران و وەرزێرانی تورکیا بوون کە بڕوایان بە خەباتی چەکدارانی بوو.
حیزبی کۆمۆنیستی تورکیا لە ڕۆژی ١٧ی ئایاری ١٩٨٥ بەشی ھەواڵی ئێوارەی تلەڤیزیۆنی تورکیای لە کار خست و بە لەبریدانانی دەنگی ھەواڵەکە،
زۆڵە بێشکۆکان توانی ٣٢١ میلیۆن دۆلار لە سەرتاسەری جیھاندا کۆبکاتەوە و بووە پڕداھاترین فیلمی تارانتینۆ تا دەرچوونی فیلمی جانگۆی ئازادکراو لە ساڵی ٢٠١٢ کەوا فیلەکەی کردە دووەم پڕداھاترین فیلمی تارانتینۆ.
بەرھەمھێنانی فیلمەکە بە ھاوبەشی لەنێوان ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئەڵمانیا ئەنجامدرا و وێنەگرتنی فیلمەکەش لە شوباتی ٢٠٠٨ دەستیپێکرد و دیمەنەکانی لە فەڕەنسا و ئەڵمانیا وێنەی گیرا بە بودجەی ٧٠ میلیۆن دۆلار.
لە وڵاتە پیشەسازییەکان دا ئەو وڵاتانەی جێبەجێی سیستەمی بیمەی تەندروستی گشتی ناکەن زۆرترین ڕێژەی نایەکسانیی تەندروستیان تێدا تێبینی دەکرێت وەک ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.
بە واتایەکی دی خزمەتی تەندروستی بە ماف تەماشا ناکرێت بەڵکو وەک کاڵایەکی بازرگانی مامەڵەی پێوە دەکرێت کە دەتوانرێت لەڕێی دامەزراوە بیمەییە تەندروستییەکانەوە بکردرێت .
شێوازی ڕێکخستنی خزمەتگوزاری تەندروستی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان دا دەبێتە ڕێ خۆشکەر بۆ نایەکسانیی تەندروستی بەھۆی ڕەگەز، نەژاد،
لایەنگری سیاسی و بەژداری کردن.) یەکێک لە باوترین نموونەکانی نایەکسانیی کۆمەڵایەتی بریتییە لە دابەشکردنێکی نایەکسانی سەرچاوەکانی داھات کە بە شێوەیەکی بەردەوام لێکۆڵینەوەی لەسەر دەکرێت.
نەبوون و دەست نەگەیشتن بە خۆراکی سروشتی و نوێ بۆتە ھۆی ھاتنەکایەی ژمارەیەکی دیاریکراو لە سەرچاوە خۆراکییەکان و خۆراکی ھەژار بە پێکھاتە سوودبەخشەکان و جێ گرتنوەیان بە خۆراکە لە قوتوونراوەکان.
وەک ڕایت و پێری ئاماژەی پێ دەکەن "پلەبەندی و چینایەتی ئاستی کەسەکان لە کۆمەڵگەدا رێکاری سەرەکییە لە نایەکسانیی کۆمەڵایەتی دا".
لە ویلایەتە یەکگرتووەکان زیاد لە ٤٨ میلیۆن تاکەکەس بە بێ بیمە و خزمەتگوزاری تەندروستین زۆربەی ئەو ژمارەیە خۆیان لە بارودۆخێکی خراپی ئابووری،
خەڵکی پێویست ناکات نیگەران بن لە بارەی تێچووی خزمەتە تەندروستی یان بارودۆخەکانی فریاکەوتنەوە چونکە خزمەتگوزاری تەندروستی بۆ ھەموو دانیشتوان دابین کراوە بەبێ جیاوازی.
کاتێک ژمارەی دانیشتوان زیاد دەکات ئەوا دەبێت بەرھەمھێنان زیاد بکات و سەرمایەش بەھەمان شێوە لە زیادبوون دا بێت بۆی بتوانێت تێچووی ئەو بەرھەمە زیادەیە بدات.
ئەم نایەکسانییە پێناسە دەکرێت بە بوونی بارودۆخی تەندروستی جیاواز یان دابەشبوونی خزمەتگوزاری تەندروستی جیاواز بەسەر دانیشتوانی ناوچە جیاوازەکان دا.
دوای تەواوکردنی خوێندنەکەی کە قوتابخانە دەستی کرد بە کارکردن لە کارگەی تایەکان پاشان ئەندازیاری خوێند و ڕاھێنانی کرد لە نیشتنەوە بە پەڕەشوت.
توانیویەتی بفڕێت بۆ بۆشایی ئاسمان لەسەر کەشتی فوستک ٦ لە ساڵی ١٩٦٩ و یەکەم ژن بووە لە مێژوو کە بفڕێت بۆ بۆشایی ئاسمان و تاکە ژن بووە کە بە تەنھا فڕینی بۆ بۆشایی ئاسمان بەبێ کۆمەڵ ئەنجام دابێت.
لە ئەکادیمی زوھوفسکی ھێزی ئاسمانی دەستی بە خوێندن کرد و لە ساڵی ١٩٦٩ دەرچوو وەک ئەندازیارییەکی بۆشایی ئاسمان و لەساڵی ١٩٧٧ بڕوانامای دکتۆرای لە ئەندازیاری بەدەست ھێنا.
لە جەنگی جیھانیی یەکەمدا بۆ عێڕاق ھاتووە و دواتر لە سلێمانی نیشتەجێ بووە و لە خزمەتی سەربازی وازیھێناوە و ھەرگیز نەگەڕاوەتەوە.
ھاوکاتی گەشتی کارەکەی؛ لە لاوە زانیاریی پێویستی نەخشەی جوگرافی و ناوی سەرجەم شوێنەکان و بەرزییان لە ئاستی ڕووی دەریای تۆمارکردووە.
دوابەدوای دەرچوونی لە کۆلێژ٫ ھەر لەو قوتابخانەیەی خۆی لێیدەرچووە٫ واتە ئامادەیی سلێمانیی کوڕان بە مامۆستا دادەمەزرێتەوە.
دواتر بەھۆی ئەوەی گومانی چالاکیی ڕامیاریی لێکراوە لەگەڵ کۆمەڵەی کاژیکدا؛ ئەوا بۆ بەسڕە دوورخراوەتەوە٫ لەوێ کراوە بە مامۆستا لە قوتابخانەی .
پاشان بۆ سلێمانی بۆ ناوەندیی شۆڕشی کوڕان و دواتریش بۆ ناوەندیی وەتەنی کوڕان ھەر وەک مامۆستا دەگەڕێنرێتەوە و بەردەوام دەبێ.
ڕۆجەرز بە کارکردنی وەک خانەخوێ و نووسەری زنجیرەی مناڵانی گەڕەکی بەڕێز رۆجەرز بەناوبانگ بوو کەوا لەنێوان ساڵانی ١٩٦٨ تاکوو ٢٠٠١ پەخشکراوە.
دواتر گەڕاوەتەوە پیتسبێرگ لە ساڵی ١٩٥٣ بۆ ئەوەی کار بۆ بەرنامەی مناڵان بکات کە یارمەتی بەرھەمھێنانی زنجیرەی ' ی داوە.
ئەوەی ڕۆجەرزی لە بەرنامە تەلەڤیزیۆنەکانی تری مناڵان جیادەکردەوە ئەوەبوو کە ڕۆجەرز دەیویست بابەتە سەختەکانی وەک مەرگی ئەندامی خێزان و ئاژەڵ،
خزمەتەکانی بۆ مناڵان بەرز نرخێندراوە و نزیکەی ٤٠ بڕوانامە و خەڵاتی فەخری لەھەمبەر کارەکانی پێبەخشراوە لەنیواینادا مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی لە ٢٠٠٢،
ڕۆجەرز ئیلھامبەخشی زۆربەی پڕۆگرام و زنجیرەکانی مناڵان بووە تەنانەت دەیان ساڵ دوای مردنیشی جێدەستی خۆی بەسەر بوارەکە جێھێشیووە.
"لە سەرەتای ئاگربەستەکانی ساڵی ١٩٩٤ ەوە ژمارەی کە کۆمەڵ و کۆمەڵگە مەسیحیە کاسۆلیک و پرۆتستانتەکان لەیەک جیادەکاتەوە بەشێوەیەکی خێرا و بەرچاو زیادیان کردووە. بەپێی لێکۆڵینەوەیەکی ڕاپرسی کە لەلایەن زانکۆی ئۆڵستەرەوە ئەنجام درابوو زۆرینەی خەڵکی ناتوانن وێنەی لابردنی ئەو سنوورانە بھێنە پێش چاوی خۆیان. لەسەر ئاستی جیھان باکووری ئێرلەندا لەڕووی خانووبەرە و پەروەردەوە یەکێکە لەو ناوچانەی زۆرترین ڕێژەی جیاکردنەوەی تێدایە و لە کۆی ھەر ١٠ منداڵێک یەک منداڵ لەو خوێندنگەیانە دەخوێنن کە تێکەڵە لە نێوان کاسۆلیک و پرۆتستانتەکان دا."
لەژێر ئەو مەرجانەدا موسوڵمانە ئەحمەدییەکان بە ناموسوڵمان ناسێنراون بەپێی یاسا و ناتوانن باوەڕ و پەرستنە ئایینییەکانی خۆیان بە ئازادی بە ئەنجام بگەیەنن و پەرەستگاکانیان بە «مزگەوت» ناوبنێنن یان سڵاو و پێشوازی لە خەڵکی بکەن بە دەستەواژەی ئیسلامی «سلام علیکم».
مەسیحی و زەردەشتی بەفەرمی ناسێنراون و بە پێی یاسا پارێزگاریان لێ کراوە وەک کۆمەڵە کەمایەتییە ئایینییەکان بەڵام مافیان نییە و رێگەیان پێ نەدراوە باوەڕی ھیچ ئێرانییەکی موسوڵمان وەربگرێنە سەر ئاینەکانیان.
ئەم دیاردەیە زیادی کردووە بەھۆی چەند ناکۆکی و گرژییەکی زنجیرەیی بەردەوام لە نێوان مەسیحیە کاسۆلیکەکان و پرۆتستانەتەکان لەنێوان ساڵانی کۆتایی ١٩٦٠ کانەوە تا کۆتایی ٢٠٠٠ کان.
ھەرچەندە جیاکردنەوەی ئایینی لە ھەموو شوێن و ناوچەیەک ڕوونادات بەڵام زۆربەی کاسۆلیکەکان منداڵەکانیان دەنێرن بۆ ئەو خوێندگایانەی لەلایەن کاسۆلیکەکانەوە سەرپەرشتی دەکرێن.
ھەروەھا زۆرینەی دانیشتوانەکان پێیان باشترە لە گەڕەکەکانی سەر بە ئایینەکەی خۆیان دا بژین و ئەم جۆرە جیاکردنەوەیەش بەشێوەیەکی بەرچاو باوە لە دانیشتوانە ھەژار و کەم دەرامەتەکانی شار و شارۆچکە گەورەکان دا کە ڕێژەیکی بەرز لە توندوتیژی و گرژی بوونی ھەیە.
پارکس لە ژیاننامەکەی دا ئاماژەی بە چەندەھا دیمەنی ڕەگەزپەرستی کردووە کە لە ژیانی دا دووچاری ھاتووە بەتایبەتی کە لە ناوچەکانی باشوردا دەژیان و لەو ناوچە باشوریانە ڕەگەزپەرستی زۆر زیاتر بوو لە ناوچەکانی تری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا.
کۆمەڵگە سپی پێست و ڕەش پێستەکان جیا کرابوونەوە کە کۆمەڵێک یاسا فەرمانڕەوای دەکردن کە لایەنگری کۆمەڵگە سپی پێستەکانی دەکرد بەسەر ئەوانی تردا،
ھەروەھا ئامرازی ھاتووچۆکردنی قوتابخانەکان بۆ ڕەش پێستەکان دابین نەکرابوو بەپێی ئەوەی پارکس دەیگێڕێتەوە و ئەوە یەکەم جار بوو کە بە ڕوونی توانی لە جیاوازی نێوان ئەو دوو چینە تێبگات.
لە کانوونی یەکەمی ١٩٤٤دا ھەستا بە لێکۆڵینەوە لە دۆسیەی دەستدرێژی سێکسی کردنە سەر ڕیس تایلەر کە ژنێکی ڕەش پێستی خەڵکی ئەبڤیڵ بوو،
پارکس لەگەڵ ھاوەڵەکانی دا ھەستان بە ڕێکخستنی "دەستەی دادپەروەری یەکسان لە پێناو خاتوو ڕیس تایلەر" و ڕۆژنامەی ئاماژەی بەوە کرد کە دەستەکە بەھێزترین جوڵانەوە بووە بۆ داواکردنی دادپەروەری یەکسان لە سەدەی ڕابردوودا".
شۆفێری پاسەکە داوای لە چوار سواربووی ڕەشت پێست کرد کە کورسیەکانیان وازلێبھێنن بەمەبەستی دانیشتنی سپی پێستەکان لە جێگەی ئەوان بەڵام پارکس ڕەتی کردەوە کورسیەکەی جێبھێلێت و وتی "کە شۆفێرە سپی پێستەکە بەرەو ڕومان ھات و بەدەست ئاماژەی بۆ کردین و فەرمانی پێ کردین کە دەست لە کورسیەکانمان ھەڵگرین،
دوای جیابوونەوەی دایک و باوکی لەگەڵ دایکی دا گواستیانەوە بۆ پاین لێڤل و لە کێڵگەی خێزانی دایکی دا گەورە بوو کە ھەموو خێزانەکەی ماڵی دایکی ئەندام بوون لە .
لە مۆنتۆگمرمی سەر بە ویلایەتی ئەلەباما پارکس داوای شۆفێری پاسێکی ی ڕەت کردەوە بە دەست ھەڵگرتن لە کورسی دانیشتنەکەی لە "بەشی ڕەش پێستەکان" دا بۆ کەسێکی سپی پێست بەھۆی پڕ بوونی بەشی سپی پێستەکان.
پارکس یەکەم کەس نەبوو بۆ بەگژداچوونەوەی ڕەگەزپەرستی بەڵام ئەوە بوو دوای ئەم بەگژداچوونەوە و بەرھەڵستی کردنەی یاساکانی جیاکردنەوەی ویلایەتی ئەلەباما بووە ھۆی گرنگی پێدانێکی زۆر بە پارکس لەسەر ئاستی نەتەوەیی و نێودەوڵەتی.
بە ھەمان شێوە کۆمەڵەی بە شێوەیەکی بەردەوام بەبەردەم ماڵەکەیان دا دەڕۆیشتن و پارکس لەیادی بووە کە باپیرەی چەکێکی بەدەستەوە بووە لەبەردەم ماڵەکەیان دا پاسەوانی کردوە و ھەستی بە ترس کردووە کە ئەو کۆمەڵەیە بە بەردەم ماڵەکەیان دا تێپەربوون بە شەوان.
پارکس دەشیگووت کە ھەندێک لە سپی پێستەکان بەڕێز و نەرم و نییانیەوە مامەڵەیان لەگەڵ دا کردووە بەڵام لەبیریشی ناچێت ئەو ڕەگەزپەرستیانەی بەرامبەری کراوە بە بەرچاوی ھەمووانەوە لە تەمەنی منداڵی دا.
لە ساڵی ١٩٤٤ دا ڕۆزا وەک ئەرکی یاریدەدەر ھەستا بە لێکۆڵینەوەی لە دۆسیەی دەستدرێژی کردنە سەر ڕیس تایلەر کە ژنێکی ڕەش پێستی خەڵکی ئەبڤیل بوو لە ویلایەتی ئەلەباما.
پارکس لەگەڵ کۆمەڵێک چالاکەوانی مەدەنی دا ھەستان بە دانانی و دەستیان کرد بە دەرکردنی ڕۆژنامەیەکی ھەفتانە بە ناوی و چالاکییەکی گەورە و فراوانیان دەست پێکرد بۆ چەسپاندنی یەکسانی و دادوپەروەری.
بەڵام شۆفێری پاسەکان زۆرجار داوایان لە ڕەش پێستەکان دەکرد دەستبەداری کورسیەکانیان ببن لە کاتی نەبوونی کورسی بەتاڵی بەشی سپی پێستەکان.
دواتر پارکسیش بووە ئەندام لەم کۆمەڵەیە و شان بە شانی ھاوسەرەکەی کاری دەکرد بۆ باشترکردنی ژیانی کەسانی ئەمریکی ئەفریقی؛ کە پێکەوە کاریان دەکرد بۆ کۆکردنەوەی پارە بۆ پشتگیریکردنی دۆسیەی بەرگری کردن لە کۆمەڵە گەنجێکی ڕەش پێست کە تۆمەتبار کرابوون بە دەستدرێژی کردنە سەر دوو خاتوونی سپی پێست.
دوای پێ داگیری کردنێکی زۆر لەلایەن ھاوسەرەکەیەوە ڕۆزا خوێندنی ناوەندی تەواو کرد لە ساڵی ١٩٣٣ کە لەو سەردەمەدا کەمتر لە ٪٧ ڕێژەی ئەمریکی ئەفریقی بۆیان دەرەخسا بڕوانامەی ناوەندی بەدەست بھێنن.
سەرەڕای ئەوەی کە نیکسن ئەو کەسە بوو کە گووتەیەکی بەناوبانگی ھەبوو کە دەیگووت "ژن پێویست ناکات لە ھیچ شوێنێک بێت جگە لە چێشتخانە" و کە ڕۆزا لێی پرسی بوو بۆچی ئەوی ھەڵبژاردووە وەک یاریدەدەر کاری بۆ بکات؟
لەسەر ئەم ھەڵوێستە پارکس لە چاوپێکەوتنێکی رادیۆی دا لە ساڵی ١٩٥٦ دا گووتی " دەبێت بۆ یەک جار و بۆ ھەتا ھەتایە بزانم کە مافەکانم چین وەک مرۆڤ و وەک ھاونیشتمانی.
ھەروەھا لە ژیاننامەکەی دا نووسویەتی کە "خەڵک ھەمیشە دەڵێن کە دەست بەرداری کورسیەکەم نەبووم لەبەر ئەوەی کە ھیلاک و شەکەت بووم بەڵام ئەوە ڕاست نییە،
لە ساڵی ١٩٤٠ دا ڕۆزا و ھاوسەرەکەی ناونووس کران لە ڕیزبەندی دەنگدەران دا و بە ماوەیەک دوای ١٩٤٤ پارکس لە بنکەی ھێزی ئاسمانی ماکسوێل پیشەیەکی بچووک و سادەی ھەبوو،
سەرەرای شوێنکەوتووی بنکە سەربازیەکە دەکەوتە مۆنتۆگمری لە ئەلەباما بەڵام جیاکاری ڕەگەزپەرستانە نەدەکرا لە نێوان ڕەش پێستەکان و سپی پێستەکان دا چونکە بنکەکە سەر بە خاوەندارێتی حکومەتی فیدراڵی بوو.
لە ساڵی ١٩٣٢ دا ڕۆزا ھاوسەرگیری کرد لەگەڵ ڕایمۆن پارکس کە سەرتاش بوو لە مۆنتوگمری و ئەندام بوو لە ڕۆزا لە چەندین شوێن دەست بەکاربووە وەک کارەکەری ماڵان و یاریدەدەری نەخۆشخانە.
شۆفێرەکە کردی بە شەڕ لەگەڵ پارکس و ھاواری کرد بە سەری دا کە دەست لە جێگەکەی ھەڵبگرێت بەڵام پارکس سووربوو لەسەر ھەڵوێستەکەی و تەنانەت کە ھەڕەشەشی لێکرد بە بانگکردنی پۆلیس گوێی نەدا بە ھەڕەشەکانی شۆفێرەکە و لە شوێنەکەی خۆی دا ھەڵنەسا.
ڕۆزا و ھاوسەرەکەی بەژداری کۆبوونەوەکانی حیزبی شیوعییان دەکرد دوای لایەنگری کردنی دۆسییەی دادگایی گەنجە ڕەش پێستەکان کە تۆمەتبار کرابوون بە دەست درێژی،
پاسەکانی قوتابخانە تەنھا منداڵانی سپی پێستی دەگواستەوە بۆ قوتابخانە و قوتابیانی ڕەش پێست دەبوایە بە پێ بڕۆشتنایە بۆ قوتابخانەکەیان و لەبەر ئەم ھۆکارە پارکس باسی چاوساندنە ڕەگەزپەرستییەکان دەکات لە سەردەمی منداڵی دا و دەڵێت:
بەژداری کردبوو لە چەند ڕاھێنانێکی ئەکادیمی و پیشەیی و قوتابخانەی بەجێھێشت بەمەبەستی ئاگالێبوونی داپیرەی و دواتر دایکی کە نەخۆش دەکەوێت.
پارکس بووە نیشانەیەکی گرنگی جوڵانەوەی مافی مرۆڤ و مافی شارستانیەتی و نیشانەیەکی نێودەوڵەتی بۆ بەرەنگاری کردنی ڕەگەزپەرستی.
ھەروەھا بیڵی لە بەرنامەیێکی بەھرەمەندەکاندا بەشداریی کردووە و لە تەمەنی ھەشت ساڵیدا بەشداریی لە کۆرسی مناڵانی لۆس ئانجلەس کردووە.
ئاسنی خاوێن لە پلەی گەرمی ژووردا پەیکەری بەلوریەکەی پێیدەگوترێ ئاڵفا وە لە پلەی گەرمی بەرزتر دەگۆڕێ بۆ گاما کە نەگێنەری موگناتیسیە.
بۆیە بەم پڕۆسەیە دەگوترێ گەڕاندنەوە چونکە زۆرجار دوای پڕۆسەی کوینچ کردن دێت بۆ ئەوەی بەشێک لە ڕەقیەتی ماددەکە دابەزێنرێت.
لە ڕێی ساردکردنەوەیەکی کتوپڕدا کات گرنگیەکی زۆری ھەیە بە جۆرێک کە ئەو ناوەندەی کە ماددەکەی تێدەھاوێژرێ بۆ ساردبوونەوە تایبەتمەندی جیاواز دەبەخشێ بە ماددەکە.
یەکێک لەو تایبەتمەندیانە بریتیە لە بچوک بوونەوەی دەنکۆڵەکانی ناو ماددەی کانزایی و ماددەی پلاستیکی کە لە ئەنجامدا دەبێتە بەرز بوونەوەی ڕەقیەتی ماددەکە.
بە زانینی ھێڵکاریی دۆخی دوو ماددە (لەم جۆرە ھێڵکاریەدا تەوەرەیەک پلەی گەرمی و تەوەرەکەی تر پێکھاتەی دوو ماددەکە دەردەخەن)،
ئەم پڕۆسەیە بەجێدەھێنرێ بە گەرم کردنی ماددەکە تا دەدرەوشێتەوە وە لە پلەی گەرمی دیاری کراو دەھێژرێتەوە و پاشان بە ئارامی سارد دەکرێتەوە بۆ پلەی گەرمی ژوور.
چارەسەری گەرمی ڕێگەیەکی کاریگەرە بۆ کۆنتڕۆڵ کردنی ڕێژەی بەربڵاوبوونەوە و ڕێژەی سارد بوونەوە لەناو پەیکەری مایکڕۆیی ماددە.
کوڵاندنەوە بەشێکە لە چارەسەری گەرمی کە چەندین گۆڕانکاری فیزیایی بەسەر ماددەکەدا دێت و دەبێتە ھۆی بەرزکردنەوەی نەرمیەتی و کەم کردنەوەی ڕەقیەتی.
بریتیە لەو بیردۆزەی کە تێیدا ئەلیکترۆن بڵاودەبێتەوە لە سەر ڕووی ماددەیەک لە ئەنجامی توانای ھەڵمژینیان بۆ وزە لە تیشکدانەوەی کارۆ موگناتیسی بۆ درێژە شەپۆلی زۆر کورت،
لێرەدا ئەلیکترۆن بڵآودەبێتەوە کە دانراوە وەک " " کە ئەمەش یەکەمجار دۆزرایەوە لەلایەن زانا ھێنریک ھێرتز لە ساڵی ١٨٨٧،
بانەر توانیویەتی باڵانسێک لەنێوان ھەردوو کەسایەتی ھوڵک و بانەردا ڕابگرێت کە بلیمەتی بانەر و بەھێزی ھوڵکی بۆخۆی ھەڵبژاردووە.
ھێمسوۆڕت ڕایگەیاند " ھەموو فیلمێک دەمویست داھێنانێکی نوێتر لە کارەکتەرەکە بکەم و دەرھێنەرانی فیلمەکەش لەمەدا پاڵپشتم بوون".
فڕۆکەوانێکی پشووتری سوپای ئاسمانی ئەمریکا بووە کەوا بەھۆی ڕووداوێکەوە دی ئێن ئەی گۆڕاوە و توانای جۆراوجۆری بۆ پەیدابووە.
نێبیولای ٢٠١٤ ئامێری گەشتکردنی بەنێو کاتەکە بەکاردەھێنێ و تانۆس و سەربەزەکانی دەھێنێتە زەمەنی ئێستا و ھێرشدەکەنە سەر مەڵبەندی تۆڵەسێنەکان.
تانۆس دەگاتە مەیدانی جەنگ و بە تۆڵەسێنەکان دەڵێت کەوا ئەمجارە بە دەستکێشە ئینفینیتیەکە گەردوونێکی نوێ و باشتر درووستدەکات و ئەمەی ئێستا لەناودەبات تاکو کەس لەیادی نەمێنێ کەوا گەردوونێکی لەمشێوەیە ھەبووە.
لەوێدا دژی سوپاکەی تانۆس دەجەنگن و تەنانەت کاڕۆڵ دێنڤەرسیش دەگاتە ئەوێ و یارمەتیان دەدات لە تێکشکاندنی کەشتیە ئاسمانیەکەی تانۆس.
ستاڕک سەیری دەکتەڕ سترەینج دەکات کەوا ئاماژەی ژمارە یەکی پێدەدات (ئەمە ئاماژەیەکە بۆ ئەو قسەی ستڕەینج کە گوتی لە ١٤ میلیۆن ئەگەر،
تەنھا یەک ئەگەریان بە سەرکەوتنی ئەوان کۆتایی دێت) ھەربۆیەش ستاڕک لەگەڵ ئەم ئاماژەیە بەردەکان لە دەستکێشەکە دەکاتەوە و بەکاریاندەھێنێ بۆ لەناوبردنی تانۆس و سوپاکەی،
بەڵام ئەو پێی ڕادەگەینێ کەوا پێنچ ساڵ زووتر لە وادەی خۆی گەیشتووە و ھێشتا ئەو نەبۆتە پارێزەری جیھان و ھێشتا ھەر دکتۆرێکی ئاساییە.
ڕۆجەرز و ستاڕک ھەڵدەستن بە بەکارھێنانی گەردیلەکانی پیم (کە درووستکراوی دکتۆر ھانک پیمە و دەتوانرێ لەڕێگەیەوە گەشتی کاتی پێبکرێت) دەگەڕێنەوە مەڵبەندی سەرەکی شیڵد لە ساڵی ١٩٧٠،
ڕۆکێت و تۆڕ دەگەنە ئاسگاڕدی ساڵی ٢٠١٣ تاکو بەردی ڕاستی «ئەیتەر» لە جەستەی جەین فۆستەر دەربکەن (کەوا لە فیلمی «تۆڕ:
لەوێدا تۆڕ بە دایکی خۆی شاد دەبێتەوە و دایکی باسی ئەوەی بۆ دەکات کە چۆن تۆڕ ھەمیشە چاوەڕوانی دەستکەوتنی بەرزی لێکراوە و ورەی بەرزدەکاتەوە.
چیڕۆکە فیلمەکە لەدوای ڕووداوەکانی جەنگی بێکۆتاوە دەست پێ دەکات و ئەندامە زیندووەکانی ئەڤێنجەرز نیشان دەدات کەوا ھەوڵی پێچەوانە کردنەوەی ئەو زیانانە دەدەن کە تانۆس لە زەویدا درووستیکردبوو.
ھەردووکیان بە یاوەری دێنڤەرس دەگەنەوە زەوی و پەیوەندی دەکەنەوە بە تاقمە زیندووەکەی ئەڤێنجەرز کە بریتین لە ناتاشا ڕۆمانۆف،
تانۆس ئەوەیان پێڕادەگەیێنێ کە بەردەکانی ئینفینیتی لەناوبردووە بەو مەبەستەی کە ھیچ کەسێک نەتوانێ ڕووداوەکان پێچەوانەوە بکاتەوە.
فیلمەکە وەک دووەم چاوەڕوانکراوترین فیلمی ٢٠١٩ دەستنیشانکرا لەدوای کاپتن ماڕڤڵ و زۆرترین فرۆشیار چاوەڕوانی بلیتەکانی ناوبراویان دەکرد.
سەعید عیبادەتیان بە یارمەتی مامۆستایەکی خۆی لەگەڵ زۆریەک لە نووسەران و شاعیرانی کورد و فارس ئاشنا بووە و لە تەمەنی دوازدە ساڵیشیدا یەکەم ھەڵبەستی خۆی «شەوان خەوە دۊنم،
بانان لە بواری کلاسیکدا بەتایبەت زۆر سەرکەوتوویە و جگە لەوەش بە شیعرە نوێیەکانیشی توانیویەتی لەسەر ڕوانگەی بەردەنگانی خۆی لە باشووری ڕۆژھەڵاتی کوردستان کاریگەر بێ.
بەگشتی عیبادەتیان یەکێک لەو کەسانەیە کە لە بووژانەوەی زمانی کوردی لەو ناوچەیەدا ڕۆڵی سەرەکی ھەبووە؛ بە شێوەیەک کە ئێستا شەپولێکی زێڕینی شیعر و چیرۆک لە کرماشان و ئیلام سەری ھەڵداوە.
بەشێک لە ھۆنراوەکانی بانان لەلایەن گۆرانیبێژەکانەوە بوونەتە گۆرانی و تاوەکوو ئێستاش ھیچ یەک لە بەرھەمەکانی بۆ زمانەکانی تر وەرنەگێڕدراونەتەوە.
لە ناوەندی شەڕی ئێران و عێراق لەگەڵ خاتوونێکی جیرانی خۆیان ژیانی ھاوسەرگیری پێک ھێناوە و ئێستاکەش خاوەنی چوار کچە بە ناوەکانی:
لە کتێبی کۆنی تانگ دا تۆمارکراوە کە ئیمپراتۆر تایزۆنگ ئاماژە بە مێژووی گۆگوریۆ دەکات کە تەمەنی نزیکەی ٩٠٠ ساڵە.
شازادەیەکی شانشینی بویۆ بە ناوی جومۆنگ دوای ململانێی دەسەڵات لەگەڵ شازادەکانی تری دەربارەکە هەڵاتووە و گۆگوریۆی لە ساڵی ٣٧ پێش زایین لە ناوچەیەک بە ناوی جۆلبۆن بویۆ دامەزراندووە،
ھەروەھا پەیوەندیدار بووە بە سیستمە سیاسییە دەرەکییەکانیشەوە کە لەو کاتەدا دەستەڵاتداری گەورە بوون وەک ئیمپراتۆرییەتی لە چین و یاماتۆ لە ژاپۆن
سامگووک ساگی کە لەسەدەی دوانزەدا نوسراووە باسی ئەوە ئەکات کە گۆگۆریۆ لە ساڵی ٣٧ی پێش زایین لە لایەن جومونگەوە دامەزراوە کە یەکێک بووە لە شازادەکانی ناوچەی بویۆ.
لەم شانیشینە زیاتر لە لە ٥٥ پاشا فەرمانڕەواییان کردووە ئەوەی مێژووی ئەم شانشینە جیاوازتر دەکات لە شانشینەکانی دیکە ی کۆریا ئەوەبوو کە کە بۆیەکەم جار لە مێووی خۆیدا ئافرەتێک بووە فەرمانڕەوا کە بۆ ئەو سەردەمە شتێکی زۆر نوێ و کاریگەر بوو ئەو کەسەش شاژن سیۆندۆکی شیللابوو ماوەی فەرمانڕەوایەتییەکەی لە نێوان ساڵانی ٦٣٢ی زایینی تا ٦٤٧ی زایینی بۆ ماوەی ١٥ ساڵ شاژنی شانشینی شیللا بوو.
دامەزراندی ئەم حکومەتە خۆ بەرێوەبەرییە دەگەرێتەوە بۆ ساڵی ٤٢ پێش زاین یەکێتیی گایا پەرچە پارچە ئەبێت لەژێر فشاری گۆگۆریۆ لە نێوان ساڵانی ،
بایکجی یان پایکجی لە ١٨ی پێش زایین دامەزراوە تا ٦٦٠ی زایینی شانشینێک بوو و دەکەوێتە باشووری ڕۆژئاوای کۆریا؛ یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا لەگەڵ گۆگۆریۆ و شیللا.
دوای ئەوەی بایکجی ساڵی ٦٦٠ز گیرا و گۆگۆریۆ ساڵی ٦٦٨ز گیرا لە لایەن شیللاوە ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی کە سەردەمێکی نوێ لە کۆریا دەست پێبکات کە لە مێژوودا بە ناوی شیللای نوێ ناسراوە،
کە بەردەوام بوو بۆ ماوەی پێنج سەدە لە جولای ١٣٩٢ی زایینی تا تشرینی یەکەمی ١٨٩٧ی زایینی حکومڕانی کرد دواتر بە فەرمی ناونرا بە ئیمپراتۆرییەتیی کۆری.
ناسینی کەسەکە بەھۆی ھاوسۆزیەوە دەکرێت ببێتە ھۆی زیادکردنی ھاندان بۆ ئەنجام دانی کارێک بەمەبەستی رزگارکردن و یارمەتی دانی کەسانی دی لە ئازارچەشتن و دڵتەنگی.
شارۆچکەی ھەڵەبجەی تازە یەکێکە لە شارۆچکەکانی پارێزگای سلێمانی لەساڵی ١٩٨٨ لەلایەن ڕژێمی پێشووی عێراق وەکو جێگرەوەی شاری ھەڵەبجە دروستیکرد ئەوەش پاش ئەوەی کە شاری ھەڵەبجە لەڕۆژی ١٦-٣-١٩٨٨ کیمیابارانکرا،
دوای ڕاپەڕین لەمانگی حوزەیرانی ساڵی ١٩٩٥ بەبڕیاری ئەنجومەنی وەزیران کرایە شارۆچکەی شارەزوور یەکەم قایمقامیش ناوی لە سەر حیزبی سۆسیالیست دیموکراتی کوردستان بوو.
ھەڵەبجەی تازە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی زێڕینجۆی خواروو و لە باشوور لەگەڵ گوندی یەخشی خواروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی مالوانی حەمەعەزیز و لە ڕۆژاوا لەگەڵ شارۆچکەی زەڕایەن.
هەرچەندە زۆربەی مافە بنچینەییەکان بەشێوەیەکی فراوان بە مافی مرۆڤ دادەنرێن بەڵام پۆلێنکردنی هەر مافێک وەک "بنچینەیی" دەبێتە ڕێ خۆشکەر بۆ دادگا و ناوەندەکانی یاسا دانانی سەر بە ویلایەتە یەکگرتووەکان یان هەر حوکمەتێکی دی بە بۆ دیاریکردن و سنووردارکردنی چ مافێک بنچینەی بێت و چ مافێک بنچینەی نەبێت.
دادگاکان هەڵدەستن بە دیاریکردنی مافە بنچینەییەکان لەڕێی تاقیکردنەوەی بناغە مێژووییەکانی ئەو مافانە و بڕیاردان لەسەر ئەوەی کە ئایا پاراستنی ئەو مافانە بەشێکە لە دابونەریتە کۆن و باوەکان.
ویلایەتەکان دەکرێت مافە بنچینەییەکان دابین بکەن و هەندێک لە ویلایەتەکانی دی دەکرێت مافە بنچینەییەکان زیاد بکەن بەڵام هەرگیز ناتوانن و دەسەڵاتیان نییە مافە بنچینەییەکان لەڕێی رێکاری یاسایییەوە لاببەن و بیسڕنەوە.
لە مافەبنجێنەییەکانی مرۆڤدا هەندێک لە مافەکان باس کراون کە لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی بە بنچینەیی و بناغەی مرۆڤایەتی دادەنرێن و تۆمارکراون لە ،
یاسای مافەکانی کەنەدا کە لەلایەن پەرلەمانی کەنەداوە دانراوە بە گرنگترین بەڵگەنامە دادەنرێت بۆ پاراستنی مافی مرۆڤەکان کە زیندوون و هەناسە دەدەن و رێگە نادرێت وەك کۆیلە و خاوەندار مامەڵەیان لەگەڵ دا بکرێت کە خاوەنەکانیان ڕێکخراو و دامەزراوە مەزنەکان بن.
لە وڵاتە جیاوازەکانی یەکێتیی ئەوروپادا یاسایەکی دیاریکراوی گشتگیر بوونی نییە لەسەر مافەکانی مرۆڤ بەڵام یاساکانی یەکێتیی ئەوروپا هەڵدەستن بە ناساندن و پارێزگاری کردن لەو مافانە بە چەند ڕێگەیەکی جیاواز.
یەکێتیی ئەوروپا هەڵدەستێت بە سەپاندنی بەسەر هەموو وڵاتانی ئەندام لە یەکێتییەکەدا بە مسۆگەرکردن و پاراستنی کۆمەڵێك لە مافەکانی مرۆڤ و هەروەها دادگای یەکێتیی ئەوروپا دەسەڵاتی دوورخستنەوە و لابردنی هەیە لە کاتی سەرپێچی کردنی مافەکان و دەرچوون لە ڕێنماییەکان.