polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ھەروەھا پارچەی ڤیدیۆیی سەبارەت بە ڕووداوەکەی دوجەیل پەخشکرا کە لە ساڵی ١٩٨٢ لە سەردەمی شەڕی ئێران و عێراقدا ڕوویدا،
پاشان سەددام حوسێن چۆنییەتی ڕوودانی ئۆپەراسیۆنی دوجەیل ڕوون دەکاتەوە و ڕەتیدەکاتەوە ئاگاداری ئەو دەزگایانە بێت کە بەشدارییان لە دەستگیرکردنی ئەو کەسانەدا کردووە کە ئەویان کردووەتە ئامانج،
کوشتن و ھەڵکوتانە سەر و گرتن و پشکنینی بەرفراوانیان لە شارۆچکەکەدا ئەنجامدا و بەھۆیەوە ١٤٣ کەس لە دانیشتووانی شارۆچکەکە کوژران،
ئەمەش بەپێی ھەمان لێدوان و بەڵگەنامە ئەنجامدراوە کە داواکاری گشتی دەستگیرکردنی ١٥٠٠ دانیشتووی شارۆچکەکەی خستەڕوو کە گواستراونەتەوە بۆ زیندانەکانی بەغدا،
دوای ئەوە بڕیاری لەناوبردن و تاشین دەرچووە بۆ نزیکەی ١٠٠٠ کم٢ چوارگۆشە لە زەوی کشتوکاڵی و باخی میوە کە دەکەوێتە شارۆچکەکە،
جێگای سەرنجە کە خەڵکێکی زۆر بە توندی ڕەخنەیان لە دادگاییکردنی سەددام حوسێن گرت وەک جۆرێک لە تۆڵەسەندنەوە کە لەلایەن ئەمریکییەکانەوە ئەنجام دەدرێت و بۆ سەلماندنی بیانووەکەیان ئاماژەیان بەوە کرد کە ئەمریکا زۆر گرنگی بەم دادگاییکردنە داوە.
کە ھاوکات بوو لەگەڵ ئەو کاتەی کە ئەمریکییەکان بەرەو سندووقەکانی دەنگدان دەڕۆشتن بۆ ئەوەی لە ھەڵبژاردنی ناوەڕاستی خولی کۆنگرێسدا دەنگەکانیان بدەن،
تیمی بەرگری چەندین جار ھەوڵیاندا دادگاییکردنەکە دوابخەن بە ھۆکارێک کە گەڕاندیانەوە بۆ پێنەدانی کاتێکی پێویست بۆ پێداچوونەوە بە فایلەکانی کەیسەکاندا،
ئەمەش وایکرد ڕێکخراوی چاودێری مافەکانی مرۆڤ و ڕێکخراوی لێبوردنی نێونەتەوەیی تێبینی سەبارەت بە پێوەرەکانی دادگای تاوانکاری تایبەتمەند بخەنەڕوو،
نەتەوە یەکگرتووەکان بە ھەمان ھۆکار خۆی لە ڕێکارەکانی دادگاییکردنەکە دوورخستەوە و بۆ ئەگەرێکی زۆری دەرکردنی سزای لەسێدارەدان.
دوابەدوای ئەم ڕووداوە سەددام تۆمەتبار کرا بە وێرانکردنی باخەکانی گوندەکە و کوشتنی ١٤٨ کەسی ئەو گوندە وەک وەڵامێکی توند بۆ ھەوڵدان بۆ تیرۆرکردنی.
سەددام لە بنکەیەکی سەربازیی ئەمریکی دەستگیرکرا و لەکاتی دادگاییکردنەکاندا ناچار بوو گوێ لە تۆمەتبارەکانی بگرێت کە باس لە زنجیرەیەک تاوانی ڕژێمەکەی دەکەن تا ئەو کاتەی سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپێندرا.
ھەروەھا ھەمان سزای بۆ بەرزان ئیبراھیم حەسەن دەرکرد کە بەڕێوەبەری پێشووی دەزگای ھەواڵگری بوو و عەواد حەمەد بەندەر سەعدوون سەرۆکی دادگای شۆڕشی ھەڵوەشاوە.
داواکاری گشتی لە دادگای تاوانکاری تایبەتمەند لە عێراق تۆمەتی کوشتنی ١٤٨ کەسی خەڵکی دوجەیل بەھۆی ھەوڵێکی تیرۆرکردنی شکستخواردوو تۆمەتبار کرد کە لە ٨ی تەممووزی ١٩٨٢دا ئەنجامدرا،
دادگاییکردنی سەددام لە ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥ دەستیپێکرد و لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦ کۆتایی ھات بە بڕیاری لەسێدارەدانی سەددام حوسێن گەرچی بەشێک لەکۆمەڵگای مەدەنی لەوێنەی ڕێکخراوی لێبوردنی نێونەتەوەیی داوای ڕەتکردنەوە و پێداچوونەوەی ئەو بڕیارەیان کردبوو.
سەددام حوسێن بە فەرمی لەلایەن دادگای تاوانکاری تایبەتمەندی عێراقەوە تۆمەتبارکرا بە تێوەگلانی لە «کۆمەڵکووژی»ی خەڵکی شارۆچکەی دوجەیل لە ساڵی ١٩٨٢.
لە ٨ی ئابی ٢٠٠٥ بنەماڵەی سەرۆکی پێشووی عێراق سەددام حوسێن بڕیاری ھەڵوەشاندنەوەی لیژنەی بەرگری دا کە بنکەکەی لە ئوردن بوو.
لە ڕەوشت و ئاکاردا ڕەق و توڕە و بەھێز و و ئازا بووە و ئارەزوو فراوانکردنی ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی بووە زۆر ھەوڵی بۆ چەسپاندنی دەسەڵاتی ڕەھا دابوو،
پتریس لە ھۆلەندییەکان فێری دروستکردنی کەشتی بوو توانی بووی کەشییەک دروست بکات و سەردانی ناوچەکانی ئینگلتەرا و فەڕەنسا و ھۆڵەندای بکات و سەرسامی شارستانییەتی ئەو ناوچانە بووە.
نەخشەساز و دەست ڕەنگینی ھێنا بۆ ڕووسیا بەمەبەستی ئەوەی ڕووسەکان فێری ئەو بوارانە بکەن گرینگی بە لایەنی پەروەردە و فێرکردن دەدا چەندین خوێندنگای کردەوە ھەروەھا گرینگی دەدا بە لایەنی ئابووری و بازرگانی پەرەپێدانی پیشەسازی کار و ھەنگاوەکانی پتریسی گەورە ڕوسیای گەیاندە ئاستێکی باڵا ومەزن لەسەر ئاستی ئەورووپا ئیمپراتۆریەتێکی گەورەی لە دوای خۆی بەجێھێشت.
پیتەری مەزن لە ساڵی ١٧٢٥ مرد لە دوای خۆی چەند کەسێکی دیکە ھاتنە سەر تەخت بەڵام تا سەردەمی کاترینای دووەم ١٧٦٢ نەیانتوانی دەستکەوتی دیار و بەرچاو بۆ ڕوسیا بەدەست بھێنن.
ھەڵبژاردنی ٢٠١٣ی پەرلەمانی کوردستان لەڕۆژی ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣ بەڕێوەچوو و کۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی ھەڵبژاردنەکانی عێراق سەرپەرشتی دەکرد.
ڕۆژی ١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٣ وەکو ڕۆژی دەنگدانی تایبەت دیاریکرا کە لەو ڕۆژەدا ھێزەکانی وەزارەتی ناوخۆ و پێشمەرگە و نەخۆش و زیندانییەکان دەنگ دەدەن.
دوای ئەوەی کۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی ھەڵبژاردنەکان لەمانگی حوزەیرانی ٢٠١٣ دەرگای تۆمارکردنی ناوی قەوارە سیساییەکانی کردەوە چەندین کەس و قەوارە ناوی خۆیان تۆمارکرد.
کۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی ھەڵبژاردنەکان زانیاری لەبارەی ژمارەی دەنگدەران و بنکە و وێستگەکانی دەنگدان ئاشکراکرد کە بەم شێوەیەی خوارەوەیە:
ھەر جۆرە بیرۆکەیێک کە لە سەر چەق دەبەستێ یان ھەر تەقالایەک بۆ نزیک بوونەوە لە کێشە سیاسییەکان لە ژێر تیشکی دەزگایەکی ئایدیۆلۆجیدا.
ئەو لەم کتێبەدا بە «زڕە وشیاری یا وشیاری درۆ» لێکی دەداتەوە؛ واتە ئایدیۆلۆجی کۆپلە مەرامێکە کە خەڵک خۆیانی پێ فریو دەدەن و وێنایەکی ناڕاست لە جیھان دەئاخنێتە مێشکیانەوە.
بۆ مارکسیزم وەک ئایدیۆلۆجی ئەڕوانن و بە «ئایدیۆلۆجی چینی کرێکار» ناوی دەبەن؛ کە بە بڕوای ئەوان ھەڵگر و لەخۆگری راستییە ھەمیشەییەکانی مرۆڤ،
بە واتایەکی تر ھەر ئایدیۆلۆجیایەک شێوازێکی خەیاڵی لە کۆمەڵگا بە دەستەوە ئەدا و لە لایەنگرانی دەوێ ئەو شێوازە بچەسپێنن.
شێخ موئمین لەسەرەتای ساڵانی سەدەی دوانزەیەمی کۆچی بەرانبەر بە ساڵانی کۆتایی سەدەی حەڤدەیەمی زایینی لە گوندی سەڵواتابادی سەر بە پارێزگای سنەی ڕۆژھەڵاتی کوردستان ھاتۆتە دنیاوە.
پاشان باوکی دەیخاتە بەر خوێندنی ئایینی لای مامۆستا ی گوندەکە و ھەر لەو سەرەتایەوە نیشانەکانی زیرەکی و پەرۆشی خوێندنی تیا بەدی دەکرێت و لە نێو ھاو کلاسەکانیدا دەرکەوتوو دەبێت.
وە چەندین شوێنەواری مێژوویی تر کە ھەریەکەیان چیرۆکێکی لە پشتەوەیە و ھەریەکەیان گوزارشت لە ڕابردوویەکی ئاوەدان دەکەن و گەشتیار چێژیان لێ دەبینێت.
ھاوکات بوونی تەختایی و دۆڵ و قەدپاڵی زۆر زەمینەی ئاژەڵداریان لەناوچەکەدا ڕەخساندووە بۆ بەخێوکردنی مەڕ و بزن و ڕەشەوڵاخ.
چونکە ئەو سنوورە چەندین سەدە لەژێر دەسەڵاتی ئەواندا بووە و جێ پەنجەی ئاوەدانییان لە چەند شوێنێکدا دیارە بە بەڵگەی گۆڕ و گۆڕستانی پەراکەندەی زۆر و شوێنەوار لە ناوچەکەدا.
وەیان وەک دەگێڕنەوە بە ھاتنی شێخ لە ھەورامانەوە لە گوندی پاش ئەوەی لە کوردستانی ڕۆژھەڵاتەوە ھاتووەو لەوێدا بۆ ماوەیەک ماوەتەوەو،
کەناری ڕووباری سیروان) بووەتە ناوچەیەکی گەشتیاری سەرەڕای ئەوەی ھەر یەکێک لەباخەکانی خۆی لەخۆیدا سەیرانگایەکە و ساڵانە ژمارەیەکی بەرچاو گەشتیار ڕووی تێدەکەن.
ئاو و ھەوای گوندی سازان لە ھاویندا گەرم و وشکە و زستانیشی کەمێک ساردە بەڵام لەھەردوو وەرزی پایز و بەھاردا ئاوھەوایەکی مامناوەندی ھەیە،
ئێستا دانیشتوانەکانیان لە ھەڵەبجە و ناوچەکانی تری کوردستان نیشتەجێ بوون وە تا ئێستاش ھیچ یەکێک لەم گوندانە ئاوەدان نەکراونەتەوە.
جیاوازی پلەی گەرمی زەوی لەناوچەکەمەرەییەکان و جەمسەریەکان ناوچەی کەمەرەیی بەھۆی ئەوەی بڕێکی زۆڕ لەتیشکی خۆڕی بەردەکەوێت بە ستونی پلەی گەرمیەکەی بەرزترە بە بەراورد بەناوچەکانی جەمسەری باکور و باشوری زەوی،
بەھۆی ئەم گەرمیەوە ھەوایەکە بەرەو بەرزایی ھەڵدەکشێت بەڵام لەجەمسەرەکان بەھۆی نزمی پلەی گەرمیەوە ھەوایەکەی بەرەو ژێڕ نزم دەبێتەوە،
لەئەنجامی ئەمە لەناوچەی کەمەرەیی پەستانی نزم دروست دەبێت وە لەجەمسەرەکانی باکور و باشوری زەویش پەستانی بەرز دروست دەبێت بەمە ھەوایەکە لە جەمسەرەکانەوە بەرەو ناوچەی کەمەرەیی جولەدەکەن و لەوێشەوە بەھۆی بەرزی پلەی گەرما بۆ چینەبەرزەکانی کەش جولە دەکەن بەم جۆرە سوڕێکی با لەھەردوو نیوەگۆی زەوی بە پێچەوانەی یەکتر دروست دەبێت.
جیاوازی پلەی گەرما لەنێوان ناوچە ووشکانیەکان و دەریا و زەریاکان ووشکانی لەکاتی ڕۆژ بەتایبەت ئەو ڕۆژانەی خۆڕبەدەرەوەیە پلەی گەرمی بەرزە بەھۆی ئەوەی بەخێرایی گەرمی وەردەگرێت بە پێچەوانەوە ئاوی دەریاو زەریاکان پێویستیان بەکاتی زیاترە بۆ گەرم بوون،
بەڵام دەبینین لەوەرزە جیاوازەکاندا یان لەکاتی شەودا پێچەوانە دەبێتەوە بەھۆی ئەوەی ووشکانی کە بەخێرایی کەرمی وەردەگرێت بەخێراییش گەرمی دەداتەوە لەم کاتەدا ھاوکێشەکە پێچەوانە دەبێتەوە.
وە ھەروەھا ڕووبەری ووشکانیەکان و دەریاکان ڕۆڵی سەرەکی دەبینن لەم بارەدا کە جۆڕی جیاواز دروست دەکات کە بە شنەبای دەریا و شنەبای ووشکانیەکان دەناسرێن.
جیاوازی پلەی گەرما لەنێوان دۆڵ و تەپۆڵکە و چیاکان ھەروەک بارەکانی پێشوتر پەیوەندی بە پلەی گەرماوە ھەیە کە لەناوچە بەرز و نزیکەکانی خۆڕ پلەی گەرما بەرزە بەمە پەستانی بەرزە،
ئەوگەردەلولانەی لەکوردستان سەرھەڵدەدات تواناکەی کەمترە لەھەندێ ناوچەی تری زەوی ئەمیش بەھۆی پێک ھاتەی جوگرافی کوردستانەوەیە کە شاخاویە،
بایەکی زۆڕ توند و بەھێزە بەجۆڕێک توانای ھەڵگرتنی ئاو و کەلوپەڵی زۆڕ قورسی ھەیە کیشوەری ئەمەریکا لەناوچەھەرەبەناوبانگەکانی جیھانە بۆبینینی ئەم دیاردەیە.
کە لەناوچە پاڵەپەستۆبەرزەکانەوە بەرەو ناوچەپاڵەپەستۆ نزمەکانەوە جولە دەکەن زۆڕینەی ئاڕاستەکانیش بەپێچەوانی میلی کاتژمێڕە.
ئەو وەک سەرکێشی ڕۆمانی کوردی مۆدێرن دەپەژرێنن و بەرھەمی ئەو لە ڕیزی ئەو بەرھەمانەن کە زۆر دەخوێندرێنەوە و خوێنەرانێکی زۆر حەزی پێ دەکەن،
ساڵی ٢٠٠٥ گەڕایەوە باکوور و ھەر لە کۆتایی ئەم ساڵەدا کۆڕێکی ڕێزلێنان لە لایەن حکومەتی ھەرێمی کوردستان لە ھەولێری پایتەخت بۆ ئوزون بەڕێوە چوو.
٢٩ی گوڵانی ٢٠٠٦ دەرکەوت کە ئوزون تووشی نەخۆشی شێرپەنجەیە و سەرەتا لە نەخۆشخانەی زانکۆی کارۆلینسکی ستۆکھۆڵم خەوێندرا و پاشان و بۆ چارەسەری چوو بۆ ئامریکا،
دوور لە کاریگەری جوڵانەوە رۆمانتیکییە نوێکانی ئەو سەردەمە دەژیا و جێری بنسام و فەیلەسوفە فەڕەنسیەکان کاریگەریەکەی زۆریان لەسەر جێ هێشتبوو.
لە تەمەنی نۆ ساڵی دا فێری زمانی لاتینی بوو وە لە تەمەنی دوانزدە ساڵی دا لێکۆڵینەوەی لە بەرهەمەکانی ئەرستۆ و هۆبز دەکرد،
هەرچەندە بڕیاری دابوو بچێتە بواری سیاسەت بەڵام هەرگیز بەژداری نەکردووە لە هیچ بانگەشەیەکی دەنگدان وە داواکاری مافی دەنگدانی ئافرەتان بووە.
هاوسۆزی دەردەبڕی بۆ ڕەش پێستەکانی جامایکا و ڕەخنەی لە حیزبەکان دەگرت دواتر هەموو ئەمانە بوونە هۆی ئەوەی کە جارێکی دی هەڵنەبژێردرێتەوە لە ساڵی ١٨٦٨ دا وە ئەمە هیچ جێی سەرسورمان نەبوو بۆ میڵ بۆیە گەڕایەوە بۆ ماڵە بچووکەکەی لە سانت ڤیران کە سەرقاڵ بوو بە خوێندنەوە و نووسین کە هەموو کاتەکەی بۆ ئەوە تەرخان کردبوو.
یان تا چ ڕادەیەک دەبێ کاربەخشان ناچار بکرێن چارە بۆ دۆزی خاوێنی کارگە و سەلامەتی کرێکارانی پیشەی خەتەرناک بدۆزنەوە. ئەم دۆزانە لە سنووری بواری ئازادیی تاک دەخشێن بەڵام تەنیا لەو مەودایەدا کە،
وا چاکترە ڕێگە بدرێ خەڵک خۆی کاری خۆی جێبەجێ بکات نەک زۆریان لێ بکرێ. ئەوجا ئەگەر ھۆی لەباریش ھەبوو بۆ چاودێری کردنیان بۆ مەبەستی لەو بابەتانە،
لە ساڵی ١٨٣٠ دا جۆن خاتوو تایلەری ناسی و هەستێکی خۆشەیستی زۆری بۆی هەبوو وە دەیویست کە پیشانی بات کە ئەم سوارچاکی خەونەکانیەتی بە درێژای بیست ساڵی داهاتوو هەتا لە ساڵی ١٨٥١ دا هاوسەرگیری ئەنجام دەدەن.
ئەم خاتونە زۆر نەرم و نیان بوو وە هەست و سۆزێکی تایبەتی هەبوو کە جۆن بە کاریگەریان لە بابەتە مرۆڤی و کۆمەڵایەتیەکان دەیڕوانی و گرنگیەکی بەردەوامی پێ دەدان.
بەڵام خۆشبەختیەکەیان بەردەوام نابێت و هاوسەرەکەی لە ساڵی ١٨٥٨ کۆچی دوای دەکات و میڵ بە دڵتەنگی و بە تەنیا ژیان بەسەر دەبات لە خانوویەکی بچووکی گەڕەکی ئەڤینیۆن.
پێی وایە کە فەلسەفەی ئازادڕەوی لە ڕاگەیاندن دا هەڵدەستێت بە بەدەست خستنی ڕاستی ڕەها بۆ بینەران بەمەبەستی بنیادنانی وێنەیەکی درووست لە مێشکیان دا.
هەروەها ئەو بابەتانەی کە دەزگا ڕاگەیاندنەکان بڵاوی دەکەنەوە دەبێت زۆر بە بابەتیانە ‌هەڵببژێردرێت بۆیە لە دەرئەنجام دا تاکەکەس دەبێتە خاوەنی ئازادیەکی ڕەها و بێ خەوش لەسایەی ئەم فەلسەفەیەی ڕاگەیاندنەوە و دەتوانێت ئەوە بکات کە خۆی ئارەزووی دەکات و بەبێ هەبوونی هیچ دەست تێ وەردانێك لە کارەکانی و لە ژیانی دا.
جۆن ستیوارت میڵ دووپاتی بۆچوونەکەی دەکاتەوە بەوەی کە دەڵێت " ئێمە ئەگەر بیروبۆچوونێك سەرکووت بکەین ئەوا ئەگەری هەیە کە ڕاستیمان سەرکووت کردبێت چونکە ڕای هەڵەش ئەگەری هەیە کە لەژێر باڵی دا تۆوی چەند ڕاستیەکی شاردبێتەوە. بیروبۆچوون و پەسەند کردنی کۆمەڵگە دەربارەی نابێت تەنها بە پێوەری مێشکی هەڵسەنگاندنی بۆ بکرێت بەڵکو دەبێت بخرێتە بەر تاقیکردنەوەی ڕاستی و پشکنین لەسەری. "
تەنها یەك تاك کۆك نەبێت لەسەر هەمان ئەو ڕایە ئەوا بۆیان نییە ئەو تاکە بێ دەنگ بکەن و بەهەمان شێوە ئەو تاکەکەسەش بۆی نییە ئەوانی دیکە بێ دەنگ بکات تەنانەت ئەگەر هێز و دەسەڵاتی ئەو کارەشی هەبێت. "
جۆن خۆی کەسێکی شۆرشگێر نەبوو بەڵام بەڕادەیەکی زۆر سەرسامی باوکی بوو وە باوەڕی وابوو بە درووستی بیروبۆچوونە فەلسەفیەکانی بۆیە شانبەشانی بنسام دەوەستایەوە لە دژی (بیروڕای دڵنیا و هەموو ئەو کەسانەی کە مێشك،
بێلووچی وێنەیەکی ڕووتی گرت بۆ گۆڤاری ی ئیتالی دژ بە یاسایەکی ئیتالی کە گرنگیپێدانی کۆرپەی تازە لەدایکبوو لە نەخۆشخانەکان قەدەغەکرابوو بۆ جیاڕەگەزخوازەکان و ئافرەتە بێوەژنەکان و کەسە ھاوڕەگەزخوازەکانی تێدانەبوو،
پاڵێورا بۆ خەڵاتێکی سیزار بۆ باشترین خانمەکتەری پاڵپشت بۆ ڕۆڵی لیسا لە و بەھۆی ئەوەشەوە پلەکەی بەھێزتر بوو وەک خانمەکتەر.
ناوبراو ڕۆڵی یەکێک لە بووکەکانی دراکۆلای گێڕا لە فیلمی ڕۆمانسیی ' لە دەرھێنانی فرانسس فۆرد کۆپۆلا و ڕۆڵی مالینا سکۆردیا لە فیلمی ئیتالیی ڕۆمانسی و درامیی مالینا .
ئامانج دیاری بکرێت و پێکانی ئامانج خەڵاتی لەدوو بێ و خولی ڕاهێنانیش هەبێ بۆ ئەوەی کارمەند فێر بێت چۆن کار بکات بۆ پێکانی ئامانج.
کتێبی ( (2007 لە پێناسەی تایلەریزم دا دەڵێ ئەم تیۆرییە جەخت دەکاتە سەر دیدی زانستانە لە کارگێڕ و دابەشینی کاردا بۆ وەدەست هێنانی باشترین چوستی.
تایلەر باس لەوە دەکات کە کارگەر دەبێ کارێکی دیاریکراوی هەبێت و هەروەها دەرفەتی فراژووتنی هەبێت بۆ ئەوەی لە کاردا ئەوپەڕی سوود لە توانای ئەو کارگەرە وەدەست بێت.
ئەم فێرکاری و ڕاهێنانە بە شێوازێکی زانستانە دیاری دەکرێت بۆ ئەوەی هەم زاڵبین بەسەر کێشەی نەزانیندا و هەم کەسیش نەبێتە کارمەندی دەگمەن.
وتەبێژی دادگای باڵای تاوانەکانی عێراق رایگەیاند؛ "ئەمڕۆ دادوەرێک تارق عەزیزی بە تاوانبار زانی و سزای ١٠ ساڵ زیندانی بەسەردا سەپاند. بەڵگەکان بەس بوون بۆ ئەوەی بە تاوانی ئاوارەکردن و کوشتنی کوردانی فەیلی تاوانباری بکات. عەزیز ئەندامی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش بوو کە ڕەگەزنامەی عێراقی بۆ زۆرێک لە کوردەکانی فەیلی ھەڵوەشاندەوە." وتەبێژی عەزیز ھەروەھا رایگەیاندووە،
ڕژێمی سەدام حسێن لە سەرەتای شەڕی ١٩٨٠-١٩٨٨ لەگەڵ ئێران دەیان ھەزار فەیلی کوشت و دەستبەسەر و دیپۆرتی کرد و بە فارسی نامۆ و سیخوڕ بۆ ئێرانییەکان ئیدانەیان دەکردن.
لە تشرینی یەکەمی ٢٠١١ کۆنفرانسی نیشتمانی بۆ کوردانی فەیلی لە بەغدای پایتەختی عێراق کۆنفرانسێکی سازکرد کە نووری مالیکی سەرۆک وەزیرانی عێراق ئامادەی بوو.
سەرەتا بە گەڕاندنەوەی بەڵگەنامە فەرمییەکانیان و بوونیان لە زێدی خۆیان دەست پێدەکات و کۆتایی دێت بە گەڕاندنەوەی ئەو پارانەی کە دەستیان بەسەردا گیراوە ".
سەرۆک وەزیرانی عێراق ھەروەھا دانی بەوەدانا کە "زیاتر لە 22 ھەزار کوردی فەیلی لەلایەن رژێمی پێشووەوە لە عێراق دیپۆرتکراونەتەوە و داوای گەڕاندنەوەی مافەکانیان کرد".
فەیلییەکانی عێراق بە شێوەیەکی کارا بەشدارییان لە شەڕی سەربەخۆیی کورددا کردووە و زۆرێک لە فەیلیەکان بەرزبوونەتەوە بۆ پێگەی دەسەڵاتی گەورە،
فەیلیەکان لە سەرەتای دامەزراندنی پارتی دیموکراتی کوردستانەوە لە ساڵی ١٩٤٦ بەشدار بوون و ھەروەھا لە ساڵی ەوە لە دامەزراندنی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستاندا بەشداریی چالاکانەیان بووە.
لە ناوەڕاستی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا عێراق نزیکەی ٤٠ ھەزار فەیلی دەرکرد کە چەندین نەوە لە نزیک بەغدا و خانەقین ژیاون و گومانیان کرد کە ئەوانە خەڵکی ئێرانن.
لە ساڵی ١٩٨٠ سەددام حوسێن ١٠٫٠٠٠دینار پێشکەشی ئەو ھاوڵاتیانە دەکرد کە لە فەیلییەکان جیادەبوونەوە یان خۆیان بێبەری دەکرد،
فەیلیەکان لە ئێران زۆرینەیان لە پارێزگای ئیلام و بەشێک لە پارێزگای لوڕستان دەژین و لە سەرەتای سەدەی نۆزدەھەمەوە بەرەو ڕۆژئاوا ڕۆیشتوون.
جگە لەوەش کۆچی جووەکانی ئێران لە ساڵی ١٩٤٨ بۆ ئیسرائیل کە بازرگانانی جوولەکەکانی لەخۆگرتبوو ڕێگەی بە فەیلییەکان دا کە بۆشایی ئابووری پڕ بکاتەوە.
فەیلییەکان کۆمەڵە کوردێکی ڕۆژھەڵاتین لە پارێزگای لوڕستان و کرماشان و ئیلام سەر بە ئێران دەژین وە ھەروەھا بەشێکیش لە ھەرێمی کوردستان و عێراق لە ڕۆژھەڵاتی دیجلە کە فەیلیی شیعەن دەژین لە بەغدا و پارێزگای دیالە.
ویستی ئەم گیانە له ‌سەردەمی جیاوازدا لە گەلی تایبەت و لە خەسڵەتگەلی میللی ‌«‌گیانی گەل‌»‌ ی ئەو گەلانەدا خۆی دەنوێنێ.
ئامانجی ئەم سیاسیەتە نوێیە ئەوە بوو چینی کرێکار تێهەڵکێشی هاوبەندیی میللی بێت و بەوەش ڕێ لە شڵەژانی جڤاکی و شۆڕش بگیرێ.
ئەو هێزە بەرزەی جڵەوی ڕێڕەوی مێژووی بەدەستە هێگل ناوی ناوە ‌«‌گیانی جیهان‌»‌ ئەمەش هەر ناوێکی دیکەیە بۆ خودا.
کۆنەوارەتیی نیوەی یەکەمی سەدەی نۆزدەیەم دژەئایدیۆلۆژییەک بوو بەرانبەر هەم لیبەڕالیزمی سیاسی و هەم لیبەڕالیزمی ئابووری.
کۆنەوارەتی کار دەکات بۆ پاراستنی خاوەنەتیی دەستاوێژی بەرهەم هێنان لای تاکەکەس و بەربەرەکانێی دەست تێوەردانی سیاسەت دەکات لە بازاڕی ئابووریدا.
ساڵ لەوە پێش لەو جێیەدا کارگەی شەکری ورمێ دروست کرا بە دووری لە باکوری شاری ورمێ لەسەر ڕێگای ورمێ-سەڵماس کە ساڵی بوو دروست کرا لەلایەن ئەندازیارانی وڵاتی چێکۆسلۆڤاکیا.
سەرەتای دروست بوونی ئەم شارەدێیە بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە خانوو دروستکرا بۆ کرێکارەکانی کارگەکە و پاشان وردە وردە خەڵکی گوندەکانی دەوروبەری بۆ کارکردن ڕوویان کردە کارگەکە و بەمەش نیشتەجێ بوون و ڕۆژ دوای ڕۆژ لە فراوان بووندا بوو تابووە گوند و لەدوایدا بووە شارەدێ لە ساڵی دا.
ساڵی 1835 وەک ئەفسەری فەرماندەی گشتی لە لایەن قەیسەر بە مەبەستی ھاریکاریی سوڵتان بۆ ڕێکخستن و ڕاھێنانی ئەرتەشەکەی بە شێوازی ئەرووپایی،
لە نێوان بەھاری 1838 و ھاوینی 1839 دا مۆلتکە بەشداری ھێرشێکی تورکی بوو دژ بە کوردی یاخی لە ناوچەی نێوان دوو دەوڵەتی عوسمانی و فارس.
وەک چالاکوانێکی مافی مرۆڤ و وەک سیاسەتمەدارێک عوسمان بایدەمیر لە ئاستی جۆراوجۆردا چەوسانەوەی بۆ کراوە بەپێی ڕاپۆرتێکی ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی لە ١٢ ی شوباتی ٢٠٠٤ دا ٢٠٠ دۆسیەی دادگای لەسەر تۆمارکراوە
مەکیاڤێللی بەدەم شرۆڤەکارییەوە دەوڵەتی تورک - مەبەست دەوڵەتی عوسمانییە بەڵام مەکیاڤێللی ھەر بە تورک ناوی دەبات- دەکاتە نموونەیەک لە جۆری یەکەمی فەرمانڕەوایی،
لەم بوارەدا «میر» بە شرۆڤەکارییەوە دەربارەی ھێز و ھۆکاری ملکەچبوونی خەلک بۆ دەسەڵات دەدوێ و بۆ دەسەڵاتیشی ڕوون دەکاتەوە چۆن ئەو ملکەچییەی گەل دابین بکەن.
بریتییە لەوەی میر تاکڕەوانە فەرمانڕەوایی میللەتێکی ژێردەستە دەکات و بۆ جێبەجێ کردنی ئەم ئەرکەش میر خۆی چەند وەزیر و فەرمانبەرێک دیاری دەکات.
كاتێك له‌و سه‌رده‌مه‌دا خه‌ڵك به دوای زێر و چۆنییه‌تی درووستكردنی ده‌كرده‌وه ئه‌م زانایه‌ش هه‌ڵسا به هه‌ڵماندنی میز له ده‌فرێكدا وه گه‌رمكردنی ئه‌و میزه‌ی كه‌ماوه له نێوده‌فره‌كه‌دا تاوه‌كو به ته‌واو ڕه‌نگی بۆ سورێكی تۆخ گۆڕا،
به‌مه‌ش هه‌ستی به‌وه‌كرد كه شتێكی نوێی دۆزیووه‌ته‌وه كه له داهاتوودا ده‌توانێ له ڕێگه‌ی گۆڕانی كیمیاییه‌وه ئه‌م توخمه بگۆڕی بۆ توخمی زێڕ ،
فۆسفۆر ڕۆڵێکی گرنگ دەبینێت لە تەندرووستی ئێسکەکان و ددانەکان هەروەها گرنگە بۆ گرژبوونی ماسولکە خانەکان و تەندروستی دەمارە خانەکان،
شێوه‌ییه‌كی شه‌معه‌یی هه‌یه و و زۆر ترسناكه و زۆر چالاكه بۆ كارلێككردنه و به‌هیچ شێوه‌یه‌ك ناكرێت ده‌ستی لێ بده‌ی،
مادده‌یه‌كی كیمییاییه و و یه‌كێكه له مادده ناكانزاكان و له كۆمه‌ڵه‌ی نایترۆجیندایه و له سروشتدا له شێوه‌ی به‌ردی فۆسفۆڕی هه‌یه،
وه فۆسفۆر له له‌شی هه‌موو زینده‌وه‌ران و ڕووه‌كه‌كاناندا هه‌یه و پێویسته به كه‌مبوونی یان زیادبوونی ده‌بێت ه‌هۆی تێكچوونی زینده چالاكییه‌كان.
به ده‌ست دێت له‌ڕێگه‌ی گه‌رمكردنی فۆسفۆڕی سپی له ژێر په‌ستانێكی به‌رزدا به به‌كارهێنانی مس وه‌ك كارای یاریده‌ده‌ر
کاتێک لۆرد ڕۆسبێری لە سەردانێکی ئوسترالیا لە ١٨٨٤ وتبووی کە بە تێپەڕبوونی کات ژمارەیەک لە کۆلۆنییەکانی ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا سەربەخۆیی بەدەستدێنن.
یەکسانی و بازرگانی ئازاد بگرن و هەروەها شاژن بە سەرۆکی کۆمۆنوێلت بزانن و زمانی ئینگلیزیش وەکو زمانی فەرمی ڕێکخراوەکە قبووڵبکەن.
لەو کۆبوونەوەیەدا سەرۆک و سەرۆک وەزیرانی وڵاتانی کۆمۆنوێلت بۆ چەند ڕۆژێک کۆدەبنەوە و بارودۆخ و بەرژەوەندییەکانیان تاوتوێ دەکەن.
لە ‌سەردەمی ڕۆشنگەریدا فەیلەسووفان تیۆریی «مافی مرۆڤ» و «سەروەریی گەل» - یان دەبردەوە بۆ پەیمانێکی خەیاڵزادەی نێوان تاکەکەسان دەربارەی چۆنیەتی دامەزراندنی جڤات و چۆنیەتیی دەزگەی فەرمانڕەوا.
لغز ) بە واتای گرێ کوێرە و شتی ئەستەم و ئاماژەیه‌ بە وتەیەکی ھۆنراو کە مەبەست و واتایەکی شاراوەی تێدایە و ڕادەی بیرتیژی، وریایی،
بەڵام لەگەڵ ئەو بەشەشدا جارو بار لەکاتی پشووەکاندا سەردانی کۆلێجی ئەدەبیاتی منداڵان دەکات و حەزێکی زۆری بۆ ئەو بەشە دەبێت.
لە ساڵی ١٩٦١ بووەتە ئەندام لە کۆمپانیای تۆئی تۆوگا و پاشان چەند کۆمپانییایەکی تر دەگۆڕیت و لەیەکەم بەرھەمی ئەنیمیدا وەک دەرھێنەرو وێنەکێش و نووسەر بەشداری دەکات ناوبانگێکی تەواو لەسەدەکانی پێشوودا و تائێستەش بۆ خۆی مسۆگەر دەکات،
لە دواتر لەلایەن چەند کۆمپانییایەکی زەبەلاحی جیھانییەوە گرێبەستی لەگەڵدا دەکرێت وەک کۆمپانیای واڵت دیزنی پیکچەرز و وارنەر برۆس.
پاشان بە ھاوکاری چەند ھاوڕێیەکی ستۆدیۆیەکی تایبەت بە بواری ئەنیمی لە تۆکیۆ دادەمەزرێنن بە ناوی کە ساڵانە یەک بەرھەمی فیلمی ئەنیمی بەرھەمدەھێنن و بۆ زۆرێک لە زمانەکانی جیھان وەردەگێڕدرێن و خەڵاتی جیھانییان پێدەبەخشرێت.
جاک ویلشێری لەئەکادیمیای یانەی ئارسناڵ پێگەشتووە و لەتەمەنی 9 ساڵیەوە پەیوەندیکردووە بەو ئەکادیمیایەوە لەساڵی 2001 ەوە بەسەرجەم ئاستەکاندا تێپەڕیوە تا خۆی گەیاندۆتە ڕیزی پلە یەکی یانەکە
لەساڵی 2008 ەوە سەرخراوە بۆ ڕیزی پێکهاتەی یەکەمی یانەکە لەتەمەنی 16 ساڵ و 256 ڕۆژ و بەبچوکترین یاریزانی خولی ئینگلیزی دادەنرێت لەو تەمەنەدا کەیاری کردبێت وەتوانی ژمارەی پێوانەی سیسک فابریگاس بشکێنێت و بە ٢٢ ڕۆژ پێشیکەوت کە فابریگاسیش ئەو کاتە هەر لەئارسناڵ بوو ،
و یەکەمین یاری ڕەسمی لەخولی ئینگلیزی بەرامبەر بلاکبێرن ڕۆڤەرز بوو کاتێک لەخولەکی 84 هاتە ناو یاریگاو ئەستێرەی ئێستای مانیو ڕۆبن هوود هاتە دەرەوەی یاریگا و لەشوێنی ئەو بەشداری کرد ،
چەندین جار هەڵبژێردراوە بەباشترین یاریزانی تازە دەرکەوتوو و چەندین خەڵاتی وەرگرتووە و لەساڵی 2010 بەباشترین یاریزانی هەڵکەوتوو دیاریکراوە و لەهەمان ساڵدا واتە 2010 ناوی لەو پێکهاتەیەدا بوو کە بۆ باشترینەکانی خولی ئینگلیزی هەڵبژێردران
وەهەر لەو ساڵەدا بەباشترین یاریزانی ئارسناڵ هەڵبژێردرا بەپێی ڕاپرسی هاندەرانی ئارسناڵ بەهۆی ئەو ئاستە بەرزەی کە لەیەکەم وەرزیدا پیشانی دا .
یەکەمین گۆڵی ویلشێر بەشێوەیەکی ڕەسمی لەبەرامبەر شیڤڵد یونایتد بوو لە جامی یانە پیشەگەرەکانی ئینگلتەرا وەتوانیان بە 6 گۆڵ براوە بن
ئەو یاریزانێکی کەموێنەیە شێوازی یاریکردنی ئیسپانیە بەڵام دڵی ئینگلیزیە و شیوازی یاریکردنی ویلشێر بە ئەفسانەی پێشووی یانەکە لیام بڕادلی دەچوێنێت
ویلشێر یاریزانێکە هەست بە بەرپرسیاریەتی دەکات و یاریزانێکی نموونەییە لەئێستادا ئینگلتەرا پێویستی بە یاریزانی وەک ویلشێرە و لەگەڵ ئارسن فینگەر چەندین جار گفتوگۆمان کردووە لەسەر ئەوەی کە ویلشێر هەموو نیشانەیەکی ئەوەی تیادایە بۆ ئەوەی شارەی کاپتنی یانەکەی و هەڵبژاردەکەشی پێبدرێت
و لەتەمەنی منداڵیدالە تیپی وەرزشی قوتابخانەکەشی کاپتن بووە و 7 نازناوی لەگەڵ تیمی وەرزشی قوتابخانەکەی بردۆتەوە تەنها لەتەمەنی 10 ساڵیدا و 15 نازناوی بردۆتەوە لەگەڵ تیمی وەرزشی منداڵانی ئەو ناوچەیەی کەلێی دەژیا لەتەمەنی 8 ساڵیدا.
بۆ زانیاری ڕۆی هۆدسۆن لەدوای ئەو پێکانە درێژخایەنەی ویلشێر دوای گەڕانەوەی یاریزانەکە بۆ یەک یاری ڕاستەوخۆ بانگهێشتی کردەوە هێندەی متمانە بەم یاریزانە هەیە.
محەممەد عەبدوڵڵا بەرپرسی ڕێکخستنەکانی پارتی چارەسەری دیموکراتی کوردستان ڕایگەیاندووە کە لە ساڵانی ٢٠٠٣ و ٢٠١٢ بە شێوەیەکی فەرمی داوای مۆڵەتیان لە وەزارەتی ناوخۆی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان کردووە،
پارتی چارەسەری دیموکراتی کوردستان لە بەرامبەر ھۆکاری ئەم مۆڵەت پێنەدانەوەی نەک یاسایی بەڵکوو سیاسی زانیوە کە لە پێناوی ئەجێندای وڵاتانی دراسێیە و ڕایگەیاندووە پشتیوانی جەماوەری بە مۆڵەت دەزانێت و تا لە توانی ھەیە درێژە بە چالاکییەکانی خۆی دەدات.
پارتی چارەسەری دیموکراتی کوردستان لە بەیاننامەکانی لە ھەر دوو لایەنی ھێزە سیاسییەکانی باشووری کوردستان واتە دوو پارتی دەسەڵاتداری پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتی نیشتمانی کوردستان،
پاراستنی دەستکەوتەکانی خەباتی نەتەوایەتی و دووری کردن لە توندوتێژی بوو و ھەمیشە ھەوڵی دەدا لە بەرامبەر ئەم دوو لایەنە سیاسییە ھەڵوێستێکی سێھەم بگرێت کە ھێڵی سێھەمیان پێ دەگۆت.
پارتی چارەسەر بۆیەکەمینجار بەشداری لە ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستانی عێراق ٢٠١٣ کرد بەڵام بەھۆی ساختەکاری و ڕێکەوتنی نھێنی دوو لایەنی دەسەڵاتداری ھەرێمی کوردستان و لەگەڵ ھێزە دەرەکییەکاندا و بێلایەن نەبوونی کۆمیسیۆنی باڵای ھەڵبژاردنەکان،
بەتایبەی لەناوچەکانی ھەولێر و بادینان پارتی سەرجەم بارەگا و نوسینگەکانی داخستن و چەندین جار ئەندامانی ڕوبەڕووی گرتن و لێدان و ئەشکەنجە ببونەوە.
پارتی چارەسەری دیموکراتیی کوردستان یان پەچەدەکە پارتێکی کوردی لە باشووری کوردستان بوو کە لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٢ ھەتا ٢٠١٤ چالاک بوو.
پارتی چارەسەری دیموکرات لەسەر ڕێباز و فەلسەفەی عەبدوڵڵا ئۆجەلان تێکۆشانی دەکرد و بە ھەڵگری ئایدۆلۆژیای ئاپۆئیزم ناسرابوون.
پارتی چارەسەری دیموکراتی کوردستان لە ساڵی ٢٠٠٩ بە ناوی لیستی ھیوا لە کۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی ھەڵبژاردنەکان خۆی تۆمار کرد و ژمارە ٦٣ی بەشداریکردنی پێبەخشرا،
بەم ھۆکارە کادیر و بەرپرسانی پارتی چارەسەری دیموکراتی کوردستان بۆ ڕاپەڕاندنی کار و بارەکانیان لە نووسینگەی ڕۆژنامەکەیان بە ناوی رۆژی وڵات لە سلێمانی کۆدەبوونەوە.
ڕێبەرایەتی دەبێ زەمینە بۆ ھاوکاران خۆش بکات بۆ ئەوەی بتوانن ئامانجی کەسەکیی خۆیان لەگەڵ ئامانجی سازماندا بگونجێنن و کار بکەن بۆ پێکانی ئامانجی ھاوکۆ.
مەکگريگور لە کتێبی دا تیۆری و ڕوون دەکاتەوە و دەڵێ زۆربەی سازمان و ڕێساگەلی سازمانگەری پەیوەستە بە «مرۆڤنۆڕی»ی ڕێبەرایەتیی ئەو سازمانەوە.
«بریتییە لەو تیۆرییانەی لە سازمان دەدوێن و ڕێکاری جیاوازیان لە ڕشتەی جیاوازدا شرۆڤە دەکەن. بۆ نموونە ڕێکاری ساختار، فەرمانداری،
ڕۆژنامەنوس و سەرنوسەری گۆڤاری ڕایەڵ و پێشتر گۆڤاری گەڕان بوو کە ڕۆژی ٥/١٢/٢٠١٣ لەبەردەم ماڵەکەی خۆیدا لە لایەن چەن چەکدارێکەوە درایە بەر دەستڕێژی گولە و کوژرا.
دەوڵەتانی پەیمانبەست دەیسەلمێنن کە زارۆکێک ھاندیکاپی لەشەکی یان ھۆشەکی ھەبێ دەبێ دەرفەتی ژیانێکی ڕێزدارانە و تەواوی بۆ بڕەخسێ لە بارودۆخێکدا کە دەبێتە دەستەبەری ڕێز گرتن و گەشە دەدات بە باوەڕبەخۆبوون و ڕێ خۆش دەکات بۆ بەشداربوونێکی چالاکانە لە کۆمەڵگەدا.
ئەو کۆمەکەیان پێ بکرێ کە داوایان کردووە و گونجاوە بە ڕەچاو گرتنی بارودۆخی زارۆکەکە و بارودۆخی دایکوباوک یان کەسانی سەرپەرشتی زارۆک.
خزمەتگوزاریی تەندروستی و بووژاندنەوە و ئامادەکاریی بۆ کارکردن و دەرفەتی گەشانەوە بە مەبەستی ڕەخساندنی باشترین دەرفەت بۆ گونجان لە کۆمەڵگەدا و بۆ گەشەکردنی کەسەکی،
دەوڵەتانی پەیمانبەست بە ڕۆحێکی ھاریکاریی نێودەوڵەتییانە دەرفەت خۆش دەکەن بۆ گۆڕینەوەی زانیاری دەربارەی چارەی پێشپێگیریی تەندروستیانە و دەرمانکاری و چارەی دەروونی و کارکردەکیی زارۆکانی ھاندیکاپ،
دەوڵەتانی پەیمانبەست ڕێزی مافی ئەو زارۆکە دەگرن کە لە دایکوباوکی یان لە یەکێکیان جیابووبێتەوە لەوەدا کە ماوەماوە و بەردەوام پەیوەندیی کەسەکی و دانوستانی ڕاستەوخۆی لەگەڵ ھەم دایک و ھەم باوکیدا ھەبێت،
دەوڵەتانی پەیمانبەست ئەوەش دەستەبەر دەکەن کە داواکردنی ئەم جۆرە زانیارییانە خۆی لە خۆیدا ھیچ ئاکامێکی زیانبەخشی نەبێ بۆ کەس پەیوەندیدار.
بۆ پاراستن و کۆمەک کردنی زارۆکی وەھا و بۆ گەڕان بە دوای دایکوباوک و ئەندامانی دیکەی خێزانی زارۆکی پەنابەر بە مەبەستی پەیدا کردنی زانیاری پێویست بۆ یەک گرتنەوەی زارۆکەکە و خێزانەکەی.
دەوڵەتانی پەیمانبەست دەیسەلمێنن کە ھەموو زارۆکێک مافی ھەیە لە ئاستێکی گوزەرانی وەھادا بژی کە پێویست بێ بۆ فراژووتنی لەشەکی، ھۆشەکی،