polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
تایبەتمەندیی چاودێری کردنی پیرۆزگا و جێبەجێکردنی هەموو کارێکی ئەندازیاری و بیناسازی و بیناسازی پێویستە بۆ ڕووپێوکردن و بیناسازی و بیناسازی و چاککردن و تێکدان و دابینکردنی شوێنی نیشتەجێبوون و بازرگانی گونجاو لەگەڵ ئەو ئاسانکاری و خزمەتگوزارییانەی کە پێویستیەتی.
ئەم پڕۆژەیە بە ئامانجی پەرەپێدانی ژینگەیەکی شارستانی و هاوچەلەلەگەڵ سروشتی مزگەوتی حەرام و تێکەڵکردنی پلانی پێکهاتەیی بۆ گەشەپێدانی ناوچەی ناوەندی ئێم کە بۆ دروستکردنەوەی تۆڕی ڕێگا بۆ فراوانکردنی گۆڕەپانەکانی زانکۆ بۆ جێگرتنی گەورەترین ژمارەی پەرستپەرستان و دڵنیابوون لە سەلامەتی گشتی دانیشتوان و سەردانکەران بە جیاکردنەوەی ترافیکی پیادە لە ترافیکی مۆتۆر،
و ڕووبەری بنەڕەتی پڕۆژەکە ١٢٥ هەزار مەتر دووجا بەسەر بناری باکوور و ڕۆژاوای شاخەکە بەسەر ئەڵقەی دووەم و شاری مەککە دا و بەسەر لایەنی باشووریدا لە تونێلەکانی شا عەبدولعەزیز ڕێگای شەقامی ئەجیاد ئال سعد و یەکەم ڕێگای بازنەیی،
دۆڵەکانی بە چەڵ و شنە و لمی داپۆشراوە و زۆربەی ئەم دۆڵانەی کە مەککە پێک ئەهینن لە پێکهێنانیدا شوێن پێی هەڵقرچو و هەڵخڵکان کە لە کاتی زەویناسیی کۆندا لە قەڵغانی عەرەبی دا تێپەڕبوون،
هەروەها ئەو گەڕەکانەی مەککە بە جیاوازی جیاوازی یان لە نێوان گەڕەکە مێژووییەکاندا دەپشکنن کە لە سەردەمی جاهلییدا ڕەگوڕیشەیان هەیە،
تا خوای گەورە فەرمان دەکات بۆ خۆشەویستی خۆی ئیبراھیم کە دەبێت ئیسماعیل و دایکی لەو ناوچە وشکانییە بەجێبھێڵێت و دوای ماوەیەک دەگەڕێتەوە و خوا فەرمانی پێدەکات کەلەگەڵ کوڕە تاقەنەکەیدا بنچینەی ماڵەکەی بەرزبکەنەوە.
مەککە کاریگەری و ڕۆڵی خۆی ھەبووە ڕێگای بازرگانی بووە و دەستپێکی ڕاگەیاندنی ئابنی ئیسلام لەو شارەبووە و ئێستاش یەکێکە لەجێگا رێزلێنراو و خۆشەویستەکان لەلای خوا و پێغەمبەری خوا و موسڵماناندا.
ھەوڵیان دا کە ھۆشی بێئاگایی بخەنە ژێر خۆیانەوە بۆ ئەوەی لە دەریای بێ پایانەوە ئەو گەنجینەیە کە لەوێ شاردراوە ھەلۆی گۆزن و ڕێبازەکەی خۆیان پێ بەتوانا و بەھێز بکەن لە ئەنجامیشدا ببن بە پێشڕەوی کاروانی ئەدەب و ھونەری پاشەڕۆژ.
و مەبەستی سەرەکی سوریالیزمەکان بۆ ڕێڕەوێکی نوێ بوو بۆ ئەوەی لەو ڕێڕەوە جەڵەوگیری ژیری و ھۆشی ئادەمیزاد بەرەو کامەرانی و ئاسوودەیی ژیان بکەن،
گرنگترین ھۆکار ئەو ڕوخاندن و بنیاتنانەوەیان شۆڕ بوونەوە بوو ناخی دەروون و بەدەم چوون و فریاکەوتنی ھاوار و نوزە و وڕێنەی ئەو حەز و ئارەزووانە بوو کە لەوێدا پلیشابوونەوە لە کاتێکدا شۆڕ دەبوونەوە سانسۆری ھۆشی ئاگایی و ویژدان لە ھەدەر چوایە،
ڕاوکردنی ئەو دیمەن و بیر و بۆچوونانە کە ئەندێشە بەلایاندا تێ دەپەڕێت و لە پاشدا ھۆنینەوەیان لەناو کارە ھونەری و ئەدەبییەکەدا.
لەھاوینی ٢٠٠٤ـدا بڕیاری ئەوەیاندا کە « » لاببەن و لەجێگای ئەوە دابەشکردنێکی تر بھێننەکایەوە کا زیاتر کراوەتر بێت و کاریگەربێت بۆ بۆ بەکارھێنەران.
مەبەستیشیان لەوە ئەوەبوو کە دابەشکردنێکی لینوکسی تەواوو چاکی خۆڕایی بۆ بەکارھێنەران و ئارەزوومەندانی جیھانی کۆمپیوتەر بخوڵقێنن و لەسەر بنەمای نەرمەکاڵای خۆڕا بێت.
فێدورا بەھۆی ئەوەی وەشانەکانی ماوەیەکی کەم ئەمێنێتەوە بۆیە ھەندێ کەس پێیان وایە کە ئەمە خاڵێکی لاوازە چونکە بەکارھێنەر پێویستی بە دابەشکردنێکە کە توانای مانەوەی زۆری ھەبێت واتە زۆر بژێت.
بەڵام ئەمەش خۆی لەخۆیدا باشە بۆ دابەشکردنێکی وەک فێدورا چونکە ڕۆژانە گۆڕانکاری و نوێکاری و داھێنان دەکرێت لە بواری تەکنەلۆژیادا مەبەست زیاتر ڕەقەکاڵاکانە،
ئەم گورزەی سیستەمە بەواتای ئەوەی کە تەواو دەتوانێت ھەر گورزەیەک دابمەزرێنێت و لەھەمان کاتیشدا بی سڕێتەوە وە ھەروەھاش ـی بکات.
ئەو ھونەرمەندە, لە تەمەنی ٢٠ ساڵیدا بەشداری لە چەند کۆرسێکی ڕێکخستنی دەنگ لەسەر پەیژەکانی مۆسیقا کرد, وە ٢ ساڵ دوای فێربونی زمانی ئینگلیزی لە ساڵی ١٩٩٠ دا یەکەم ئەلبومی بە زمانی ئینگلیزی بە ناوی بڵاو کردەوە , وە لە ڕێگەی ئەو ئەلبومەوە توانی بەدەست بھێنێت.
سیلن دیۆن, لە ساڵی ١٩٩٧ دا و لە ڕێگەی فیلمی ەوە توانی خەڵاتی ئاڵتونی بەدەست بھێنێت, کە یەکێکە لە خەڵاتە ئاڵتونییە بەناوبانگەکان , وە ھەر لە ھەمان ساڵ دا گۆرانییەکی لەگەڵ ھونەرمەندی بەناوبانگ بە ناوی بڵاو کردەوە و دواتر سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەست ھێنا.
دواتر و لە ساڵی ٢٠٠٠ دا بە گۆرانی کە بۆ ڕوداوی ١١ی سێپتەمبەر وتبوی وەک گۆرانییەکی نیشتیمانی بۆ ئەمریکا دەستنیشان کرا.
بە رێی کارە ھونەریەکانی و بە بەھێزی دەنگی توانیویەتی ناوبانگێکی باش بۆ خۆی پەیدا بکات و بگاتە ئەو ئاستەی کە بە سەدان خەڵاتی جیھانی بە دەست بھێنێت و تەنانەت چەندین ھونەرمەندانیش بە مامۆستای خۆیانی دەزانن.
یەکەم گۆرانی بە زمانی فەڕەنسی لە تەمەنی ١٢ ساڵی دا بە ناوی لەسەر شێوازی بڵاو کردەوە کە لە لایەن دایک و باوکی و براکەیەوە ھاوکاری کرا بوو بۆ بەرھەم ھێنانی.
دیۆن, دواتر و لە ساڵی ١٩٨٣ بە ئەلبومی ' ' لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا توانی یەکەم خەڵات بە دەست بھێنێت ئەویش خەڵاتی بوو کە خەڵاتێکی بەناوبانگی کەنەدیە.
لەگەڵ گۆرانی وتن ئەم ھونەرمەندە تا ئێستا چەندین گۆرانی بەرھەم ھێناوە و ھۆنراوەی بۆ چەند گۆرانیەکی خۆی و گۆرانی بێژی دیکە نوسیوە.
سلین دیۆن تا ئێستا خاوەنی ٢٥ ئەلبومە کە ١٢ یان بە زمانی فەڕەنسییە و ١٠ ئەلبومیان بە زمانی ئینگلیزییە و ٣ ئەلبومەکەی دیکەشی ە کە لە کۆکراوەی ھەموو گۆرانییە خوشەکانی ئەو ھونەرمەندە پێک ھاتووە , دیۆن تا ئێستا بەشداری لە ٧ فیلمی سینەمایی دا کردووە و زیاتر لە ١٠٠٠ خەڵاتی بەدەست ھێناوە .
لە ساڵی ١٩٩٢ لە لایەن "جۆیس"ەوە لە پاریس بڵاو بۆوە. جۆیس پاش نووسین و بڵاو بوونەوەی "ئوولیس" بۆ ماوەی حەڤدە ساڵی ڕەبەق سەرقاڵی ئافراندنی ڕۆمانی " فینیگنس وەیک" بوو و لە ساڵی ١٩٣٩ بڵاو بۆوە. "فینیگنس وەیک" ڕۆمانێکی ئیجگار دژوار و پێچەڵ پڵووچە و زۆر ڕەمزاوی و سیمبولیکە و لە سەر بنەمای ئوستوورەیەکی ئیرلەندی بنیات نراوە و "گەمە زمانی یەکان" کە وەک شێواز و ستایلی سەرەکی جۆیس ناسراوە،
فۆڕم و نێوەڕۆک و ھەروەھا کاکڵ و توێکڵی ئەم ژانرە ئەدەبی مودێڕنە ھێنا تا ئەو جێیەی کە لە ئاکام دا وەک دوو ڕۆمانی ھەرە بەرز و لە ڕادەبەدەر شوێن دانەر و گرشەداری سەدەی بیستەم لە ئەژمار ھاتن.
ئاسەوارەکانی جۆیس - بە تایبەت ئەم دوو ڕۆمانەی - جێگە و پێگەی ڕۆمانی مودێڕنیان گەیاندە ئاوا حاست و وارگەیەک کە تەنیا لە خەیاڵ و خەون دا چاوەڕوان دەکرا.
یێیتس و دانتە دا بوو و ئەم کاریگەرییە تا ئەم ڕادەیە بوو کە بۆ وێنە لە تەمەنی حە‌‌‌ڤدە ساڵی دا بە کوێرەوەری و دژوارییەکی زۆرەوە فێری زمانی نۆروێژی بوو تاکوو تاقە تاسە و ئاوات و خەون و خولیای بێتە دی کە بریتی بوو لەوە کە شانۆنامەکانی ئیبسن بە زمانی سەرەکی بخوێنێتەوە و تام و چێژ و بەھرەی پێویستیان لێ وەرگرێ!
بەڵام دواتر بە ھۆی خوێندنەوەی ڕۆمانێکی ئێدواردو دۆژواردین ئاگاداری تەکنیکی تەوژمی خۆئاگای زەین بوو کە دواتر لە نووسراوەکان و رۆمانەکانی دا بەردەوام و زۆر بە لێشاو،
چالاک ترین و شوێن دانەرترین پەرەپێدەری ئەم تەکنیکە ناسراوە لە جیھانی ڕۆمان نووسی دا - و لەم بوارەدا دەکەونە دوای "جۆیس"ەوە - تەنانەت ھەر بە بۆنەی ئەم لێھاتوویی و بلیمەتی و پسپۆڕییەی وا لەم بوارەدا لە خۆی نیشان داوە و ئەو جۆرەی قاوە،
جۆیس دوای تێپەڕ کردنی قۆناغەکانی سەرەتایی و ناوەندی و کۆتایی لە قوتاب خانەکانی دوبلین و لە ھەڕەتی مێرمنداڵی دا و لە ساڵی ١٨٩٨ بۆ درێژەدان بە خوێندنی باڵا،
ئەو لە ساڵی ١٩٠٢دا خوێندنی ئەو زمانانەی لە زانستگای دوبلین تەواو کرد و ھەر لەو ساڵەدا چوو بۆ پاریس بۆ درێژەپێدان بە خوێندن لە بواری پزیشکی دا،
شێعرەکانیشی ھەر بە زمانێکی گەلێک دژوار و ڕەمزاوی داڕشتوون و لێوڕێژن لە سیمبول و ھێما و خوازە و جوانکاری ئەدەبی بەرز و بێ وێنھ؛ ھەر بۆیە لە لایەن ڕەخنەگران و خاوەن ڕایان بە تێروتەسەلی شرۆڤە کراون و لە سەریان نووسراوە و وەبەر تیشکی ڕەخنە و نرخاندن و لێکۆڵینەوە و ھەڵسەنگاندنی زانستی و وێژەیی کەوتوون.
واتە ساڵی ١٩٥١ خێزانی - نۆرا - کۆچی دوایی کرد و تاقە کوڕەکەشیان - جۆرج - لە ساڵی ١٩٧٦دا ئاوای دنیای ھەرمان بوو و بە پێی وەسێتی خۆیان ھەرتک،
جۆیس لە ساڵی ١٩٠٤دا کتێبچەیەکی بچووکی لە شێعرە تەنز و تەوس و پلارەکانی خۆی لە ژێر ناوی "نووسینگەی پیرۆز" بڵاو کردەوە،
بەڵام لە ڕاستی دا یەکەمین کتێبی بڵاوکراوەی جۆیس کۆمەڵە شێعرێک بوو بە ناوی "موزیکی ژوور" کە ساڵی ١٩٠٧دا بڵاو بووەوە.
کۆمەڵە چیرۆکی "دوبلینییەکان"ی لە ساڵی ١٩١٤ بڵاو کردەوە کە لە لایەن نووسەران و شاعیرانی ناوداری ئەو سەردەمە وەک "ئیزرا پاوند" تێرتێر پێی ھەڵگوترا و وەک خاوەن چێشکەیەکی ئافرێنەری ھونەری ناوازە و زۆر بەرزی مۆدێڕن ناسرا.
قۆناغی سەرھەڵدانی پۆستمودارنیستی فێمینیستی و ھەروەھا توێژینەوە کردن لەسەر دۆزینەوەی وەڵام بۆ ڕەگەز و ھۆکارە زانستییەکانی دروستبوونی نایەکسانی لە نێوان ژن و پیاودا لە درێژایی مێژوو.
بەپێی لێکۆڵینەوەیەک کە لەکاتی کەرەنتینەکەی کۆڤید ١٩ ژنانی نێوان تەمەن ١٤ بۆ ٢٤ زیاتر لە پێویست کاریان کردووە بەمەش کێشەی بۆ دروستکردوون لەوەی بتوانن سەرەنج بدەنە خوێندن و قوتابخانەیان.
لە بەرەی سۆسیالیست و کۆمیونیست و (سەرۆک پارتی سۆسیال دیموکراتی ئەڵمانیا ھەتا جەنگی جیھانیی یەکەم) و ی شۆڕشگێری ڕووس بە نووسەری ھەرە لەپێش دادەنرێن.
فرانسۆ پاش ئەوەی خانەی مامۆستایان تەواودەکات ساڵی ١٩٦٠١٩٦١ لە ناوچەکانی بلێ و بارزان و لە دەڤەری باڵەکایەتی دەبێت بە مامۆستای وەرزش،
بەڵام بەهۆی ئەو خۆشەویستیە زۆرەی بۆ مەلا مستەفای بارزانی دەیبێت لە ساڵی ١٩٦٣ پەیوەندی بە پارتی دیموکراتی کوردستان دەکات و دەچێتە ڕیزەکانی ئەم حیزبە و لە شۆڕشی ئەیلول بەژداری دەکات،
لە ماوەیەکی زۆر کەمیشدا دەبێتە بەرپرسی لێژنەی ناوچەی گەڵاڵەی پارتی دواتر لە ساڵی ١٩٦٩ دەبێتە بەرپرسی لێژنەی ناوچەی باڵەکایەتی پارتی دیموکراتی کوردستان.
بەهۆی دڵسۆزی و بەوەفایەتیە زۆرەکەی بۆ پارتی زۆر جێگای بایەخی مستەفا بارزانی بوو وە هاوڕێی نزیکی ئیدریس بارزانی و مسعود بارزانی بوو،
لە کۆنگرەی نۆیەمی پارتی لە ساڵی ١٩٧٩ دەبێتە ئەندامی یەدەگی سەرکردایەتی پارتی لە کۆنگرەکانی ١٠و١١و١٢ ئەم حیزبە بە ئەندامی سەرکردایەتی و پاشان مەکتەبی سیاسی پارتی هەڵبژێردراوە.
فرانسۆ ئەگەر چی بە ڕەچەڵەک مەسیحی بوو بەڵام زۆرێک لە دۆست و هاوڕێکانی موسڵمان بوون و چەندین ئایەتی قورئانی پیرۆز و فەرموودەکانی پێغەمبەر لەبەر بووە و لە کۆڕ و کۆبونەوەکاندا نموونەی پێهێناوەتەوە،
کاتێکیش یەکێتی زانایانی ئایینی ئیسلامی کوردستان لە ساڵی ١٩٧٠ بە چاودێری مستەفا بارزانی لە مزگەوتی گەورەی گەڵاڵە دامەزرا فرانسۆ ڕۆڵێکی سەرەکی و بەرچاوی هەبوو لە ئامادەسازی بۆ کۆنگرەکە.
فرانسۆ دەستی نوسینیشی هەبووە بەگشتی و سیاسەت بە تایبەتی هاوکات لە سەردەمی شۆڕش لە ڕادیۆی دەنگی کوردستان وەکو بێژەر گۆشەیەکی تایبەتی بە زمانی سریانی هەبووە،
لەو ماوەیەی کە لە پۆستی پارێزگاری هەولێردا بووە چەندان کاری گرنگی ئەنجامدا بەتایبەت دروستکردنی یاریگای نێودەوڵەتی شەهید فرانسۆ هەریری و کۆشکی هونەر وە هەروەها ئۆرکسترای کوردستانیش بەیارمەتی و پاڵپشتی ئەو دامەزرا زۆر کار و پڕۆژەی تری شارستانیشی ئەنجامدا.
فرانسۆ خێزاندار بووە و ٤ کوڕ و ١ کچی لەدوای خۆی جێهێشتووە کوڕە گەورەکی {فەوزی هەریری} کە ئێستا سەرۆکی دیوانی سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستانە ئاشکرای دەکات کە ئەو کاتەی باوکی پارێزگاری هەولێر بوو بەهۆی سەرقاڵی بە کار و پیشەکەی ٣٠ساڵ خێزان و کەسوکاری نەبینیوە کاتێکیش چووە بۆ سەردانیان لە وڵاتی بەڕیتانیا کوڕە بچوکەکەی و نەوەکانی نەیانناسیوەتەوە.
لەدوای ٣١ ئاب ١٩٩٦ هەریری لە کابینەی سێیەمی حوکمەتی هەرێمی کوردستان دەبێتە وەزیری هەرێم بەڵام پاش ماوەیەک لە پۆستەکە نامێنێت و دەبێتە بەرپرسی لقی دووی پارتی و پارێزگاری هەولێر کە تاوەکو ڕۆژی تیرۆر کردنی لە پۆستی پارێزگاردا مایەوە.
کاتێک لایەنە کوردستانیەکان لێک نزیکبوونەوە بۆ دروستکردنی بەرەیەکی سیاسی و چەکداری هاوبەش فرانسۆ دەبێتە نوێنەری پارتی لە بەرەی کوردستانی کە لە ساڵی ١٩٨٨ لە نێوان حەوت پارت و لایەنی سەرەکی باشووری کوردستان دروستکرا.
تاکە پاڵەوانیەتیی یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپایە کە نوێنەرێکی سارلاند بەشدارە تێیدا پێش ئەوەی لەگەڵ ئەڵمانیای ڕۆژئاوا یەکبگرێتەوە لە ساڵی ١٩٥٧.
باشترین جۆرەکانی خاوێنکەرەوەی پێست کە چارەسەری زۆری چەوری دەم و چاو ئەکات بەبێ زیان گەیاندن بە چەوریە-سروشتیەکانی ژێر پێست کە یارمەتیدەرن بۆ زیندوو ھێشتنەوەی پێستت ئەوا لەوانەیە ئەو خاوێنکەرەوانە بەکاربێنی کە جەلین.
لەوانەیە پێویست بکات ئەو بەرھەمە جوانکاریانە و گرنگیدەرانە جێگۆرکێ پێبکەیت ئەگەر تۆ ھەر بەرھەمھێکی پێست بەکاردێنی بۆ گرنگیدان بە چەوری و زیپکە،
ھەرچۆنێک بێت بەکارھێنانی ئەو بەرھەمانە بۆ ماوەیەکی کاتی ئاسایە بەڵام بۆ ماوەیەکی درێژ ئەکرێ کێشە بۆ پێستت دروست بکات.
ڕووخسار بشۆ بەتەواوی و وشکی کەرەوە ( بەشێوەی تەندروست وشکی کەرەوە ھەرگیز لەکاتی وشکردنەوە خشاندن یان شێوازێک بەکارمەھێنە ڕووخسار ئازار بدات.)
«ئەرگی کەریم‌خانە» کە بە ڕووبەری ١٢٨٠٠ میتری چوارگۆشەیە و ژێرخانی ئەو بەنایە ٤٠٠٠ میتری چوارگۆشەیە و لە ناوەندی شاری شیراز ھەڵکەوتووە.
ساڵی ١٣٢٦ کرا بە پێتەختی دەوڵەتی عوسمانی و بە شاری خداوندکار یان خوندکار دەناسرا واتە یاخود شاری سولتان (خوندکار وشەیەکی فارسیە و ئەوسا ناسناوی سولتانەکانی عوسمانی بوو).
پاش داگیرکردنی ئەستانبولی پێتەختی بێزەنتەکان‌ لە لایەن سو‌لتان محەممد فاتحەوە سالی 1456ز بورسا تایبەتمەندی خۆی ھەر ھەبوو لە لایەن بنەماڵەی سوڵتانەکانی عوسمانی.
پێشتریش بورسا پەناگەی ھەزاران بنەماڵەی ئەلبان بووە کە لە سەدەی نۆزدەھەمەوە لێ نیشتەجێ بوون موسڵمانەکانی بولگاریاش کە لە ژێر فشاری دەوڵەتی بولگاریا لە سەردەمی تیۆدۆر جیڤکۆڤ 1940-1990 و شەرەکانی بەلکان ئاوارەببون ھەر لە بورسا نیشتەجێکران ئەمانە ژمارەیان لە 150 ھەزار کەس زیاتر بوو.
ئەسکەندەر کەباب و لوقمی بورسا بووکەلەی قەراگۆز و حاجی واد و مزگەوتەکانی بوورسا کە نزیکە 104 مزگەوتن و لەوانیش مزگەوتی سەوز و مزگەوتی گەورە و 40گۆڕی سولتان و مەزاری ناسراوەکان لە دامێنی چیای مەزنی و نزیکەی 40 مەدرەسەی ئایینی و 18 خانسەرای دێرین و 9 پردی مێژوویی و قەلاتی بورسا و زۆر شوێنی تر.
بورسا ناوەندی پارێزگای بورسا و شارێکی گەورەی ھەرێمی دەریای مەڕمەڕەیە لە رۆژاوای وڵاتی تورکیا و چوارەمین شارە لە ڕووی گەلھەوە کە پێی ئاماری ساڵی ٢٠٠١ ١٧٠٤٤٤١ کەسە و دانیشتووی گشتی میترۆپۆلیتان دەگاتە دوو میلیۆن کەس.
و لەساڵی ١٩٧٩ بەشێک لە ئەندامانی حیزبی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان جیابوونەوە ھاتنە بەرەی حیزبی سۆسیالیستی کوردستان ھەر لە باشووری کوردستان یەکێکیش لەو ئەندامانە محەممەد حاجی مەحموود کە ئێستا سکرتێری گشتیی حیزبی سۆسیالیستی کوردستانە.
دواتر ناوی بزووتنەوەی سۆسیالیستی دیموکراتی کوردستان گۆڕدرا بۆ «بزووتنەوەی سۆسیالیستی کوردستان» و ساڵی ١٩٧٩ گۆڤارێک بەناوی بزووتنەوە دەردەکەن.
بەڵام وا پێدەچیت سەفەری بۆ فەڕەنسا و ئیسپانیا و فنلاندەرس کردبێت و دەشێت وەکو نامەبەرێک و ڕەنگە بۆ حەج چووبێت بۆ سانتیاگۆ دی کۆمپۆستێلا.
منداڵەکانی دیکەی جیۆفری بە ئەگەری زۆرەوە لەکاتی تاج لەسەرنانی ھێنری چوارەمدا بەشداربوون کە ئەلیزابێس و کوڕێکی دیکەی بە ناوی لویس چۆوسە بوون.
چۆوسە کارێکی زۆر گرنگی بەدەست ھێنا وەکو بەڕێوەبەری گومرگ لە بەندەری لەندەن و لە ھەشتی حوزەیرانی ساڵی ١٣٧٤دا دەست بەکاربوو.
دەبێت بۆ ئەو ڕۆڵە گونجاو بووبێت بە گوێرەی ئەوەی دوانزە ساڵ بەردەوام بوو تێیدا کە ماوەیەکی درێژە بۆ وەھا پۆستێک لەو کاتەدا.
ژیانی دوای دە ساڵی بە تۆمارنەکراوی ماوەتەوە بەڵام وا باوەڕ دەکرێت کە زۆربەی بەرھەمە بەناوبانگەکانی لەو ماوەیەدا نووسیبێت یانیش دەستی بە نووسینیان کردبێت.
مەبەستی تۆمارەکە ڕوون نییە بەڵام وا پێ دەچێت کە ڕووداوەکە ھەر زوو بە پێدانی پارە لە حوزەیرانی ھەمان ساڵدا چارەسەر کرابێت و لەکەیەکی وای لەسەر ناوبانگی چۆوسە جێ نەھێشتبێت.
چۆوسە گواستبێتییەوە بۆ کێنت بەھۆی ئەوەی وەک یەکێک لە کۆمسیارانی ئاشتی کێنت دیاریکرابوو لەکاتێکدا کە داگیرکاری فەڕەنسا ئەگەرێک بوو.
ھەروەھا لە ساڵی ١٣٨٦دا بوو بە ئەندامی پەرلەمانی کێنت و لە ھەمان ساڵدا بەشداری دانیشتنی پەرلەمانی ناسراو بە «پەرلەمانی بێ وێنە» ی کرد.
لە دوای ئەم بەروارەوە سەرچاوەی زیاتر لەبارەی فیلیپای ھاوسەری چۆوسەوە نییە و وا دادەنرێت کە لە ساڵی ١٣٨٧دا کۆچی دوایی کردبێت.
یەکەم تۆماری ژیانی چۆوسە لە ساڵی ١٣٥٧دا لە ھەژماری ماڵی ئەلیزابێس دی بێرگدا دەردەکەوێت کە کۆنتێنسەی ئۆڵستەر بوو،
کاتێک لە ڕێگەی پەیوەندییەکانی باوکییەوە بوو بە خزمەتکاری ئەو خاتوونە خانەدانە کە فۆرمێکی باوی سەدەکانی ناوەڕاست بوو لە ڕاھێنانی پیشەیی کوڕان لە ئەسسپسواری و دامەزراندنی بە شکۆیانە.
وا دادەنرێت کە چۆوسە لە شەرەفی بڵانشی لانکستەردا کە دوایین ھاوسەری جۆون گەونت بوو و لە ساڵی ١٣٦٩ بە نەخۆشی تاعون کۆچی دوایی کرد،
ئێدواردی سێیەم ڕۆژانە گاڵۆنێک مەی بۆ چۆوسە بڕیار لێدابوو بۆ ھەموو ژیانی و ئەمەش لە بەرامبەر کۆمەڵێک ئەرکی نادیاریکراودا.
ئەمە بەخششێکی ناباو بوو بەڵام لە ڕۆژی ئاھەنگگێڕانی ڕۆژی قەشە جۆرجدا بوو لە ساڵی ١٣٧٤دا کە تێیدا وەک نەریتێک ھەوڵە ھونەرییەکان خەڵات دەکران،
بەڵام پێشنیارکردنی ئەو وەک شاعیرێک بۆ پادشا ئەوی کرد بە شایستەی ئەو خەڵاتە خواردنەوەیییە تا دواتر ڕیچاردی دووەم ھاتە سەر تەخت و خەڵاتەکە لە ھەژدەی نیسانی ١٣٧٨دا کرا بە پارەی کاش.
وا دەخەمڵێنرێت ھاوکوود ئەو کەسە بێت کە چۆسە لە کتێبی " "دا کەسایەتی سوارچاکەکەی لەسەر بنیات نابێت ئەمەش بەھۆی ئەو وەسفانەی چۆسەوە بۆ کارەکتەرەکە کە لەگەڵ بەکرێگیراوی سەدەی چواردەدا یەکدەگرێتەوە.
و زۆری نەخایاند شانشینییەکەی فراوانتر بوو تا گەیشتە سنوورەکانی کۆریا لە ڕۆژھەڵاتەوە تا سنوورەکانی وڵاتی ئیسلامی خوارەزمشاھییەکان لە ڕۆژاوا،
ھەروەھا کوتولا خانی برای کە سەرکردایەتی مۆنگۆلیای یەکگرتووی کردووە کاتێک پشتیوانی بنەماڵەی جینی چینی لە مۆنگۆلەکانەوە گواسترایەوە بۆ تاتارەکان لە ساڵی ١١٦١ و خابول خانی لەناوبرد.
نەوەکانی دەستیان کرد بە فراوانکردنی ئیمپراتۆریەتەکەیان لە سەرانسەری ئۆراسیادا بە داگیرکردن یان دامەزراندنی شانشینی ژێردەستەیی لەناو چینی ئێستا، کۆریا، قەفقاز،
ھەروەھا نەوەکانی لە چین و وڵاتی فارس و ڕووسیا بنەماڵەی شاھانەیان دامەزراندووە و لە نێو بنەماڵەی نەوەکانیدا پاشاگەلێک ھەبوون کە چەند سەدەیەک لە ئاسیای ناوەڕاست فەرمانڕەوایەتییان کردووە.
و باوکی ئیمپراتۆر تۆلوی و باپیرەی ئیمپراتۆر مەنگۆ خان و ئیمپراتۆر کوبلای خان و ئیمپراتۆر ھۆلاکۆ خان و ئیمپراتۆر ئێریک بۆک.
کە بابەتی کتێبەکان چیرۆک و شیعری پەروەردەی و زانستەکان و مێژوو جوگرافیا و کۆمەڵایەتی و دەوونی و ئاینیی و دیوانی شاعیران و وەرزشی و هونەری و سەرچاوە فەرهەنگییەکانن لەگەڵ گۆڤارەکان،
پاشان خراونەتە سەر کارگێڕیی خۆجێیەتی و ئەمینداری کتێبخانەیان هەبووەو سەربە بەڕێوبەرایەتی کتێبخانر گشتییەکانی پارێزگا بوون و پاشان ڕاپەڕین دوای کۆششی زۆرمان لەڕێی بەڕێزان شاعیری گەورە شێرکۆ بێکەس و مامۆستا جەمال عەبدول هەردوو وەزیری ڕۆشنبیریی نەوەدەکان بوون،
کتێبخانە گشتییەکان گواستراونەتەوە بۆسەر وەزارەتی ڕۆشنبیری هەرێم و بەڕێوەبەرێتییەکی گشتی بۆ کتێبخانەکان دامەزراو ئەمینداری کتێبخانەی گشتی سلێمانی لەساڵی ١٩٩٦ دا بووە بە بەڕێوبەر و بۆ یەکەمجار بووە بەڕێوبەرایەتی و کتێبخانەی گشتی شارۆچکەکان پێکەوە بەستراون پێویستە وەک ئەمەکداری بۆ ئەمینداران و بەڕێوبەرانی کتێبخانە.
و پێکیشهاتووە لە کتێبی زانیاری گشتی و فەلسەفە و ئایین و زانستە کۆمەڵایەتییەکان و زمان و زانستە سروشتییەکان و زانستە پراکتیکییەکان و هونەر و ئەدەب و مێژوو و جوگرافیا.
تایبەتمەندی کاری ئەمە بەشە بریتییە لە پۆلێنکردن ە دیاریکردنی بابەتی سەرچاوەکان و جیاکردنەوەیان و دابەشکردنی بابەتەکان بەپێی نزیکیان لەیەکترەوە،
کوردی) پەیامی فەرهەنگیان ڕاگەیاندووەکە و بابانەکان گرینگییەکی زۆریان داوە بە کتێب و لە کتێبخانەی گشتی سلێمانی کۆیاندەکردەوە بەهۆی ئەوانەوە ڕۆژ لە دوای ڕۆژ ڕوخساری ڕۆشنبیری لەم شارە درەوشاوەتەوە،
پاشان لەساڵی ١٩٥٦ دا بینایەکەی نوێی بەرامبەر مزگەوتی گەورە بۆ دروستکراوە و دواتر لەساڵی ١٩٦٥ دائەم جێگایەی ئێستای لەشەقامی سالم بۆ هەڵبژێردراوە و کراوەتە کتێبخانە تاوەکو دەگات بە ئێستا لەڕووی فراوانکردن و نۆژەنکردنەوە گۆڕانی بەسەر هاتووە.
ئەم هۆڵە لە ساڵی ٢٠١١ وەک بەشێکی سەربەخۆ وەک ڕێز لێنان بەناوی شاعیرو نیشتیمان پەروەر و ئاشتی خواز و بەڕێوبەری پێشوی کتێبخانەی گشتی سلێمانی مامۆستا ەوەیە.
بەناوی ڕۆژنامەنووس و نوسەر و شاعیری مەزنی گەلەکەمان لەم هۆڵە لەسەر بنەمای زانست و زانیاری خزمەتگوزاری پێشکەش بە هاوڵاتیان دەکرێت،
ساڵی ٢٠١١ وەک بەشێکی سەربەخۆ ناسێنراوە بەناوی شاعیریکەسایەتی ڕۆشنبیری و نیشتمانپەروەری کوردستان لەم هۆڵەدا ئەو کتێبانەی بەشێوەی سەرچاوەی فەرهەنگیلەبەردەستدایە بە زمانەکانی:
لە کتێبخانەی گشتی سلێمانی هۆڵی کۆڕو کۆبونەوەو سیمینار لە ساڵی ٢٠١٤ بنیات نراوە وەک ڕێزلێنان ناونراوە بە شاعیرو ڕۆشنبیر مامۆستا ،
ئەم هۆڵە خزمەتگوزاری پێشکەش دەکات بە کۆمەڵگای کتێبخانە بەبێ بەرمبەر و هەموو کەشێک دەتوانێت سوود وەربگرێ بەمەبەستی کۆڕو سیمینار لە کاتژمێر ٨:٣٠ تا ٤:٠٠ ئێوارە لە هۆڵەدا شوێنی بەژداری کەس دەبێت.
تر جیادەکرێتەوە و لە تیانووسی تایبەت بە خۆیان تۆمار دەکریت و پاشان بەپێی تایبەتمەندییەکان دەنیردرێنە هۆڵەکانی سەرچاوە کوردی عەرەبی و ئینگلیزییەکانو دواتر لە کۆمپیوتەردا تۆمار دەکرێت.
هۆڵی سەرچاوە بیانییەکان لە کتێبخانەی گشتی سلێمانی بە ناوی کەسایەتی ڕۆشنبیرو سیاسەت مەداری شارەکەمان مامۆستا ە ئەم هۆڵە لە ساڵی ٢٠١٦ لە کتێبخانەی گشتی سلێمانی کرایەوە.
گۆڵی بەکارهێنانی ئینتەرنێت لە کتێبخانەی گشتیی سلێمسنی بەناوی شاعیر و نیشتیمان پەروەر مامۆستا ە ئەم هۆڵە لەساڵی ٢٠٠٤ لە کتێبخانەی گشتیی بنیات نرا.
بڕی نامەی زانکۆیی بەناوەڕۆکی جیاواز لەبەردەستدایە ئەوەی جێگەی ئاماژەیە سەرچاوەکانی ئەم هۆڵە لەسەر بنەمایزانستی کتێبخانە خواستنی دەرەکی نییە،
هەر کتێبێک یان گۆڤارێک یان هەر چاپکراویک بێت کتێبخانە سەرەتا لەم هۆبەیە وەردەگیریت و هەر لەم هۆبەیەشەوە دەبەشدەکرێت بەس بەشەکانی کتێبخامە
لەڕۆژنامەی دا لە ١٩٤٤/١٠/١٢ هەر لەلایەن پیرەمێردەوە بەناوی هەواڵی کردنەوەی کتێبخانەی گشتی سلێمانی بەمجۆرە خراوەتە بەرچاو .
بەهەمان شێوە ئەم هۆڵە پیکهاتووە لە هۆڵی نابینایان کە ئامێرێک و چەندەها کتێبی تایبەت بەنابینایان و سی دی تێدایە دەتوانرێنابینایان سوودی لێ ببینن.
سکووڵی پەروەردەی بنەڕەتی لە ساڵی دا بە ناوی سکووڵی مامۆستایان دامەزرا لە سەر داوای وەزارەتی پەروەردەی ھەرێمی کوردستان لە بەر پێویستی زۆریان بە مامۆستای لێھاتوو و شارەزا لە بوارە جیاجیاکانی زانستدا.
١- ئامادەکردنی مامۆستای شارەزا لە بواری زانستی نوێ یەکاندا بۆ قوتابخانە بنەڕەتی یەکان کە پۆلی دەگرێتەوە واتا پۆلی ی سەرەتایی و ی ناوەندی.
تا ئێستا خولی خوێندکاران دەرچوون لە بوارە زانستە جیاجیاکانی سکووڵ وەک مامۆستا لە قوتابخانە بنەڕەتی یەکان و بەڕێوەبەرایەتیەکانی وەزارەتی پەروەردە دامەزراون و ئاستی زانستی و پەروەردەییان جێی رەزامەندی قوتابخانەکان بوون و ڕۆڵێکی باش دەگێرن لەسەرخستنی پرۆسەی چاکسازی لە بواری خوێندندا و لە پەروەردە کردنی خوێنکاراندا بە شێوەیەکی زانست پەروەرانە.
ئەو پیاوەی کە ئەمریکییە سپی پێستەکانی بە ڕەقترین زاراوە تاوانبار کرد بۆ ئەو تاوانانەی کە دژ بە ئەمریکییە ڕەش پێستەکان ئەنجامیان دابوو.
ھەندێک لە زانایان لەسەر ئەو ڕایەن كە واجبە ‌و ھەر دەبێ بكرێ كە ئەمە پەیڕەوی حەنەفییەكانە ‌و‌ شیخی ئیسلامیش ھەمان ڕای پەسەندكردووە،
موسڵمانان پیرۆزبایی ھاتنی جێژن لە موسڵمانانی نزیک خۆیان دەکەن و دوای گەییشتن بەماڵی خۆیان پیرۆزبایی لە ئەندامانی خیزانەکەیان دەکەن و دواتریش سەردانی ناسیاو و خزمە نزیکەکانیان دەکەن.
وەکوو دیارە ئاوازی خوێندنەوەی قورئان بە ھۆی جێژن لە زۆربەی شوێنەکاندا جیاوازە و بە تایبەت لە ھەرێمی کوردستاندا خوێندنەوەی سوورەتی ڕەحمان باوترە.
ماوەی جێژنی ڕەمەزان تەنها یەک ڕۆژە و موسڵمانان لەیەکەم ڕۆژی جێژندا و دوای بەرزبوونەوەی خۆر بە ئەندازەی ڕمێک نوێژی جێژن دەکەن.
لە تازەترین لێدوانەکانی فەلەکناسانی پسپۆڕانی لە بواری دۆزینەوەی ھەسارە دەرەکییەکان دەربارەی ھەسارەکانی دەرەوەی سیستەمی خۆردا ھاتووە کەوا دەرەنجامی لێکۆڵینەوەو ڕووماڵکردنەکان لە ڕێگای تەلەسکۆبی ئاسمانی کێپلەر ی زۆر پێشکەوتوودا ئاماژە بە بوونی نزیکەی ٥٠ ملیارد ھەسارە دەدات،
بەڵکو تەنھا لە نێو خودی گەلەستێرەمان و لەنێو گەردوونیشدا نزیکەی ٢٠٠ ملیارد گەلەستێرە ھەیەو نزیکەی ٥٠٠ ملیۆن لەو ھەسارانە دەکەونە شوێن و ناوچەی ناسراو بە ،
تاوەکو ئێستا تەلەسکۆبی ئاسمانی کێپلەر ١٢٤٨ ھەسارەی دۆزیوەتەوە و٥٤ یان کەوتوونەتە نێو ناوچەی پلەی گەرمیی مامناوەندی.
بەو پێیە ڕەنگە بە شێوەیەکی ڕێژەیی ھەر ئەستێرەیەک دوو ھەسارەی بە دەوردا بخولێتەوەو ڕەنگە ھەندێکیشیان زیاتر لە دوو ھەسارە بەدەوەریاندا بخولێنەوەو لە نێو خودی گەلەستێرەشماندا نزیکەی ١٠٠ ملیارد ئەستێرە ھەیە،
ھەردوو حاڵەت ڕاستی بیرو بۆچوونی فەلەکناسی ناوداری کۆچکردوو کارل سەیگن مان دێنێتەوە یاد کە بەر لە چەندین ساڵ پێشبینی بوونی چەندین ھەسارەو بگرە شێوازی جۆراوجۆری ژیان و جیھانی دیکەی جگە لە زەوی لە نێو گەلەستێرەو گەردووندا کردبوو و ئێستاش بەشێک لەو پێشبینیانەی ھاتوونەتە دی.
ئەم خاسیەتە گرنگییەکی تایبەتی و گشتی زۆری ھەیە و بەیەکێک لەبنەماکانی کاری پڕۆگرامسازی دادەنرێت و بۆ ڕوومێزیش گرنگی لەپێشی پێشەوەیە.
وە دەتوانێت بچێتە ژووری گەنجینە ئەگەر بەڕێوەبەری دەزگا ڕێگای بدات لەگەنجینە چەند کەرەستەیەک یان دۆکۆمێنتیکی پێویست بھێنێت بۆ کاتێک ڕێگەدراوە
پێش ئەوەی بجینە قوڵایی باسەکەوە دەبێت لەبەرچاوی خۆمان نمونەیەکی زندووی ژیانی ڕۆژانەمان دروستبکەین بۆ تێگەشتن لە پەڕگە و بوخچە.
لەشکری زینۆفۆن لە دە ھەزار چەکداری بەکریگیراو پێکھاتبوو‌ بۆ پشتیوانیکردنی تەلاشەکانی شای ئەخمینی کورش ی بچوک بۆ وەدەستھێنانی تاجی پاشایەتی لە دژی براگەورەکەی .
ھەردوو لەشکرەکە ساڵی ٤٠١ پێش زاین‌ لە کوناکسا لە نزیک بابل پێک دەگەن و کۆرش شکست دەھێنیت و دەکوژرێت و یۆنانیەکان بە سەرکردایەتی زینۆفۆن ناچار گەشتی گەڕانەوە بەرەو وڵاتی لیدیا و گریک دەست پێدەکەن بە ئاراستەی باکووری میزۆپۆتامیا بە لێواری رووباری دیجلە بۆ گەیشتن بە دەریای رەش لە بەندەری ترابزون .
بە گوێرەی زانایانی مێژوو و وەرگێرانی کتێبەکە بۆ ئینگلیزی کوردوخی ھەر کوردی ئەمڕۆن و لە نووسراوە جوغرافیا‌کانی رۆژگاری یۆنان و ئەرمەن و رۆمان و ئارامیەکاندا ھەریمەکە‌ بە و و ناسرا.
گەشتی ئەناباسیس لە گێڕانەوەی وردی بەسەرھات و ئاخاوتنەکانی سەردبدەکانی لەشکرەکەیە لە پێناو خۆ رزگارکردن لەو تەلەزگەیەی دوچاری بوون پاش تێکشکانی لەشکری کۆرش و راونانیان لەلایەن لایەنگرانی شا ئەردەشێرەوە.
دەرباز بوون لە تەڵەزگەی کوردان ھو گەیشتن بە دەریا یەک لە دیمەنە موژدە بەخشەکان بوو کە سەربازە یۆنانیەکان‌ کاتێک چاویان بە دەریا دەکەوێت پڕ بە گەروو ھاوار دەکەن :
ئەخمینیە فارسەکان کە بە ھەخامەنشی ناسراون جێگرەوەی دەوڵەتی مادەکان بوون پێتەختیان لە ھەمەدان بوو و ئاسەواری بیستوونی نزیک کرماشان یادگارێکی ئەوانە.
دەمیرتاش لەو ساڵانەدا وەک جێگری بەرپرسی فڕاکسیۆنی دەتەپە لە پارلەمانی تورکیا درێژەی بە سیاسەت دەدا بەڵام بە داخرانی حیزبەکە لە بەھاری ٢٠٠٩دا،
سەرۆکی تازە ھەڵبژێردراوی بەدەپە لەمەودوا بە شێوەیەکی ئەکتیڤتر لە جاران ھاتە ناو سیاسەت و ڕۆڵی چالاکانەی لە وتووێژەکانی ناسراو بە قۆناخی ئۆسلۆ،
بە بیستی دەنگی دروشمی خۆپێشاندەران لە دەرەوەی قوتابخانەکەی لە ئامەد و ئاخافتنی مامۆستاکەیان لەسەر چەرمەسەرییەکانی کورد بەدەست حکوومەتی سەددام حوسێن و کیمیابارانی ھەڵەبجە،
ناوبراو دەگێڕێتەوە کە شوێنبزرکرانی سەرۆکی پارتی ڕەنجی گەل لە ساڵی ١٩٩١ی زایینی و دۆزرانەوەی تەرمەکەی پاش سێ ڕۆژ و ئاڵۆزییەکانی ئامەد دوای ئەو ڕووداوە،
ھەروەھا قۆڵبەستکرانی برایەکی بە تۆمەتی ئەندامەتی لە ڕێکخستنی گەنجانی پەکەکە لە زانکۆی موغوڵا و سزادانی بە ٢٤ ساڵ زیندان بەھۆی نەبوونی دەرفەتی ماددی بۆ گرتنی پارێزەر،
دەمیرتاش لە لایەن حیزبەکەیەوە لە ئەگۆستی ٢٠١٤ دا وەک بەربژێری پۆستی سەرۆکایەتیی کۆمار دیاری کرا و لەم قۆناخەدا ڕاستەوخۆ لەگەڵ ڕەجەب تەییپ ئەردۆغان،
سەڵاحەدین دەمیرتاش لە ساڵی ٢٠٠٧دا لەسەر لیستی پارتی کۆمەڵگای دیموکراتیک وەکوو نوێنەری پارێزگای ئامەد بۆتە ئەندامی پەرلەمانی تورکیا و لە دوای قەدەغەکردنی ئەم پارتە لە لایەن دادگای دەستووری تورکیاوە،
لەلایەن حکوومەتی تورکیاوە لەگەڵ فیگەن یوکسەکداغ و ئەندامپەرلەمانەکانی ھەدەپە بەتۆمەتی پەیوەندی لەگەڵ پەکەکە دەستگیرکرا.
محەممەد ئەمین کوڕی کاکە شێخ محەممەد کوڕی شێخ عوسمانی تەوێڵە ناسراوە بە کاردۆخی (لەدایکبووی ٢٥ی ئازاری ١٩١٦ لە تەوێڵە،
عێراق - مردووی ٨ی حوزەیرانی ١٩٨٢ سلێمانی) ناوی تەواوی محەممەد ئەمین کوڕی شێخ محەمەد کە بە کاکە شێخ ناسراوە کوڕی شێخ محەممەد بەھائەدین کوڕی شێخ عوسمانی سیراجەددینی تەوێڵەیە.