polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ڕۆڵ و کاریگە‌ری یە‌کی گە‌ورە‌ی ھە‌یە لە‌سە‌ر تە‌ندروستی دە‌م و ددانە‌کان, و توانای پارێزگاری کردنیانی ھە‌یە لە کلۆر بوونی ددان , و ھە‌وکردنی پووک و پارێزگاری کردن لە تووش بوون بە شێرپە‌نجە‌ی پووک.
ئە‌وانە‌ی سیواک بە‌کار دێنن کە‌متر تووشی ئەو نە‌خۆشی یانە دە‌بن , تە‌نانە‌ت ئە‌گە‌رچی ژە‌مە خۆراکی یە‌کانیشیان چە‌ور بێت و برِێکی زۆر لە کاربۆھایدرەیت و شە‌کرە‌کانی تێدابێت.
ھە‌ندێک لە‌و ماددە تفتانە کار لە‌سە‌ر لە‌ناوبردنی میکرۆبە‌کان دە‌کە‌ن, و ھە‌ندێکی تریان کاریگە‌ری یان ھە‌یە بۆ ھێور کردنە‌وە و دامرکاندنی ئازاری ددان.
کە دوای توانە‌وە‌ی لە‌ناو لیکدا چینێک لە دە‌وری ی ددان دروست دە‌کات و پێوە‌ی دە‌نووسێت, کە بە‌رگری لە کلۆر بوونی ددانە‌کان دە‌کات.
بۆ ئێوە دێن بۆ لام و سیواک ناکە‌ن و سیواک کردنتان پێوە دیار نی یە , بۆیە ئاوا ئە‌و زە‌ردایی یە و زە‌رد ھە‌ڵگە‌ڕان بە ددانە‌کانتانە‌وە دیارە و بە‌دی دە‌کرێت.
ھە‌ر کاتێک پێغە‌مبە‌ر کە لە شە‌ودا خە‌بە‌ری دە‌بووە‌وە سیواکە‌کە‌ی دە‌ھێنا بە ناو دە‌م و ددانە‌کانیدا،
کە‌واتە نە‌ک ھە‌ر لە رۆژدا بە‌ڵکو لە شە‌ویشدا ئە‌م عادە‌تە‌ی ھە‌بووە‌, ھە‌روە‌ھا لە فە‌رموودە‌یە‌کی تردا ھاتووە:
لێرە‌دا دە‌چینە خزمە‌ت فە‌رموودە‌کانی پێغە‌مبە‌ر کە زۆر لە‌م بوارە‌دا ئامۆژگاری موسڵمانانی کردووە بە بە‌کارھێنانی ئە‌م ڕووە‌کە بە‌سوودە وە‌ک پاک کە‌رە‌وە‌یە‌ک بۆ ددانە‌کانیان , ئە‌وە‌تا لە فە‌رموودە‌یە‌کدا کە ھاوە‌ڵێکی پێغە‌مبە‌ر بە ناوی بۆمان دە‌گێڕتە‌وە‌, پێغە‌مبە‌ر دە‌فە‌رموێت:
کە خاوە‌نی توانای لە‌ناوبردنی میکرۆب و دژی گە‌شە کردنی بە‌کتریای کلۆر بوونی ددانە‌کانە‌, ئە‌مە‌ش دوای چاندنی ئە‌م میکرۆبانە لە ناوە‌ندێکی ژیاریی گونجاودا و پاشان تاقی کردنە‌وە‌ی پێکھاتووە‌کانی داری سیواک لە‌سە‌ریان.
ھە‌رچە‌ندە تا ئێستا بە تە‌واوە‌تی ھە‌موو سوودە‌کانی دە‌رنە‌کە‌وتووە و زانایان لە‌و بڕوایە‌دان کە چە‌ندین سوودی تری ھە‌یە کە زانست پە‌ی پێنە‌بردووە:
ھە‌روە‌ھا پێغە‌مبە‌ر خۆی بە‌کار ھێنانی سیواکی کردبووە خوویە‌کە رۆژانە و لە ھە‌موو کاتێکدا بە‌کاری دە‌ھێنا ئە‌وە‌تا ئیمامی لە ە‌وە بۆمان دە‌گێڕنە‌وە:
ئە‌گە‌ر بە گرانم نە‌زانی یایە لە‌سە‌ر ئوممە‌تە‌کە‌م ئە‌وا فە‌رمانم پێدە‌کردن کە لە‌گە‌ڵ ھە‌موو نوێژێکدا سیواک بکە‌ن ھە‌روە‌ھا لە ڕیوایە‌تێکدا ھاتووە:
لە فە‌رموودە‌یە‌کی تردا ی دایکی ئیمانداران لە پێغە‌مبە‌رە‌وە بۆمان دە‌گێرِێتە‌وە کە پێغە‌مبە‌ر فە‌رموویە‌تی:
و لە کۆتاییدا گەیشتە ئەو بڕوایەی دارووینی یان بیردۆزی پەرەسەندن هەڕەشەیەکی ڕاستییە بۆ بەها ڕەوشتی و نیشتمانییەکانی وڵاتەکەی بە پێی بیروڕای ئەو،
و هەروەها داروینی بەو ئایدۆلۆژیا نێکدەرە دادەنێت کە کارەساتە جیهانییەکانی لێکەوتۆتەوە و بەشێوەیەکی زانستیانە وەڵامی بانگەشە و دژیەکەکانی ئەو فەلسەفەیە دەداتەوە.
هەروەها نووسەر لە نووسینەکانیدا تەرکیز دەکاتە سەر بابەتەکانی ماسۆنی و سەهیۆنی و ئەو کاریگەرییە نێگەتیفەی هەیانە لەسەر مێژووی مرۆڤایەتی و سیاسەتی جیهانی،
و مۆری پێغەمبەری ئیسلام محەمەد لەسەر بەرگی هەموو کتێبەکانی هەیە کە مەبەست لێی ئەوەیە قورئان دوایین کتێبی ئاسمانییە و محەمەد دوایین پێغەمبەری خوایە.
لە ووتارێکدا ئاماژەی بەوە داوە کە عەدنان ئۆکتار بووە بە بە هۆی ئاشکراکردنی ساختەیی بیردۆزی پەرەسەندن و بە بەڵگە و نیشانەوە ڕاستی بەدیهێنان دەسەلمێنێت.
بەڵام لە ١٧ی شوباتی ٢٠٠٨ سەرۆکی پەرلەمانی کۆسۆڤۆ لە رێگەی نامەیەکەوە بۆ ھەموو وڵاتانی جیھان جیابوونەوەی کۆسۆڤۆی لە سربیا ڕاگەیاند،
و سەربەخۆییەکەی پاڵپشتی کرا لەلایەن ناتۆ تورکیا و زۆربەی وڵاتەکانی یەکێتی ئەوروپا و وڵاتە یەکگرتووەکان و عەرەبستانی سەعوودی و بەحرەین و یەمەن و میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان،
بەڵام دواتر ئەویش دانی نا بە سەربەخۆیی کۆسۆڤۆدا و پاشان زیاتر لە ١٢٥ دەوڵەت دانیان بە سەربەخۆیی کۆسۆڤۆدا ناو و ھەندێک دەوڵەتی ئەوروپی ھەن وەک ئیسپانیا دانیان بە سەربەخۆیی کۆسۆڤۆدا نەناوە لەبەرئەوەی ئیسپانیا سەربەخۆیی ھەرێمی باسک ڕەتدەکاتەوە لە خاکەکانی خۆی لەبەرئەوەی پشتی ھیچ جیابوونەوەیەکی تر ناگرێت.
بەشێک بوو لە ئەڵبانیا لە ژێر حوکمی دەوڵەتی عوسمانیدا بۆ ماوەی پێنج سەدە کاتێک سوڵتان موڕادی یەکەم فەتحی کرد ساڵی ١٣٨٩ ھەتا شکانی تورکیا لە شەڕی جیھانیی یەکەمدا،
پاشان درا بە سرب لە ئەنجامی شکانی خەلافەتی عوسمانیدا لە شەڕی جیھانی یەکەم لەگەڵ چەند بەشێکی تر لە ئەلبان جیاکرانەوە بۆ ئەوەی ڕێگە لە دامەزراندنی دەسەڵاتی ئیسلامی بگیرێت لە ئەورووپادا ساڵی ١٩١٢،
لە سەردەمی سەرۆک جۆزێف بڕوز تیتۆ و بە پێی دەستووری ١٩٤٧ کۆسۆڤۆ حوکمی زاتی وەرگرت لە چوارچێوەی یەکێتی کۆمارەکانی یۆگسلافیادا ھەتا کۆتایی حەفتاکانی سەدەی یست،
لە ساڵی ١٩٨٩ سەرۆکی سربی سلۆبۆدان میلۆسۆڤیچ حوکمە زاتییەکەی ھەڵوەشاندەوە و بە ئاگر و ئاسن کەوتە سەرکوت کردنیان و ڕەفتاری پۆلیسی و جڵەوگیری توند وتیژی لەگەڵ بەکارھێنان.
ڕێکخستنەکانیان زیاتر شێوازێکی نەتەوەیی وەرگرت تا ئایینی و ئەوکاتە پارتی یەکێتی دیموکراسی ئەلبانی سەرکردایەتی ئەکردن کە ئەدیب و مامۆستای زانکۆ ئیبراھیم رۆگوفا سەرۆکی بوو،
و لە کۆتاییدا مارتی ئەھتیساری کە نەتەوە یەکگرتووەکان ڕایسپاردبوو بۆ ئامادەکردنی دۆخی کۆتایی ھەرێمەکە پلانی سەربەخۆیی ھەرێمەکەی پێشکەش کرد لە ژێر چاودیری سەرپەرشتی نێودەوڵەتیدا.
ھاوپەیمانی ناتۆ ھێرشی ئاسمانی کرد سەر سربیا و میلۆشۆڤیچی ناچاری کشانەوە کرد لە ھەرێمەکە و بەلەگراد دەسەڵاتی لە دەستدا بەسەر ھەرێمەکەدا کە خرایە ژێر چاودێری نەتەوە یەکگرتووەکان و ھاوپەیمانی ناتۆ کە نزیکەی ١٧ ھەزار سەربازی تیادا بڵاوکردەوە.
لە تەمموزی ١٩٩٠ خەڵکی کۆسۆڤۆ ڕاپرسییەکی گشتیان ئەنجامدا و ئەنجامەکەی ویستی زۆربەیانی دەردەخست بۆ جیابوونەوە لە سربیا و پێکھێنانی دەوڵەتێکی سەربەخۆ،
و سالی ١٩٩٨ ئەو ساڵە بوو کە سەرنجی جیھانی ڕاکیشا بۆ مەترسی بارودۆخ لە کۆسۆڤۆدا کە سوپای ئازادکردنی کۆسۆڤۆ کەوتنە شەڕەوە لەگەڵ سوپای سڕبیدا و سوپای سربی کوشتارگەی دڕندانەی لە دژی خەلکە ئاساییەکەی ئەلبان ئەنجامدا و کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی ناچاری جوڵە کرد.
لە ٢٤ی ئایاری ١٩٩٢ ئەلبان ئیبراھیم ڕۆگوفایان ھەلبژارد بۆ سەرۆکی کۆمارەکەیان کە ناوی کۆماری کۆسۆڤۆی لێنرا و سربیا دانی پێدا نەنا.
موحەڕڕەم ؛ واتە یەکەم مانگی ساڵی کۆچیە و لە مانگە حەرامەکانە و ناونراوە بە موحەڕەم لەبەرئەوەی عەرەب لە پێش ئیسلام کوشتنیان تیا حەرام کردبوو.
هەروەها خەڵک تیایدا لە یەک جیابوونەتەوە و تینوویان بووە بۆ ئاو و ئەڵێن لەبەر ئەوەی عەرەب جیابوونەتەوە بۆ شەڕ لە دوای دانیشتنیان لە مانگی ڕەجەبدا.
ئەم ڕۆژژمێرە لەلایەن خەلیفە عومەری کوڕی خەتابەوە دانراوە و کۆچی پێغەمبەری ئیسلام لە مەککەوە بۆ مەدینە لە ی ١٢ی ڕەبیعولئەوەل بەرامبەر ٢٤ی ئەیلولی ٦٢٢ز کراوەتە یەکەم ساڵی ڕۆژژمێرەکە،
لەگەڵ ئەوەی ڕۆژژمێرەکە لە سەردەمی موسڵماناندا دروستکرا بەڵام ناوی مانگەکان و ڕۆژژمێری مانگی لە سەردەمی نەزانیەوە بەکارهاتبوون،
و یەکەم ڕۆژی ڕۆژی ئەم ڕۆژژمێرە هەینی ١ی موحەڕەمی ساڵی ١ی کۆچی هەیڤی بوو بەرامبەر ١٩ی تەمموزی ٦٢٢ی زایینی.
لە قورئاندا لە سورەتی کەهفدا هاتووە واتە؛ لە تەفسیری ئەمدا زانایان ئەڵێن ئەوان ٣٠٠ ساڵی هەتاوی مانەتەوە بەڵام لێرەدا ئاماژەی پێکراوە بە کۆچی مانگی و جیاوازی نێوان کۆچی مانگی و هەتاوی لە هەر سەد ساڵێکدا سێ ساڵە لەبەرئەوە لە ٣٠٠ ساڵدا ٩ ساڵی زیادی ئەچێتە سەر.
و شانشینی سعودیەی عەرەبی تاکە دەوڵەتە لە جیهاندا کە ئەم ڕۆژژمێرە بە فەڕمی بەکار دەهێنێت هەروەها لەسەر ئاستی خەڵکیدا بە هەمان شێوە ناسراوە و بە کاردەهێنرێت،
بەرەی رزگاری نەتەوەیی ساندینێستا لە ساڵی 1979 بە سود وەرگرتن لە نارەزایەتیەکانی خەڵک لە دیکتاتۆری "سوموزا" دەسەڵاتی لەم وڵاتەدا گرتە دەست خۆی.
لە روداوێک کە بە ناوی ئێران-کۆنترا ناسراوە دەرکەوت کە بە پێچەوانەی خواستی کۆنگرێسی ئەمریکا عەمید"ئۆلیوێر نۆرت" یەکێک لە راوێژکارەکانی سەرۆکی ئەوکاتەی ئەمریکا داھاتی فرۆشتنی شاراوەی چەک بە ئێران بۆ یارمەتی دانی ھێزەکانی کۆنترا تەرخان دەکات.
نیکاراگوا ھەروەک ئیسپانیا دابەش بوە بە سەر 15 ناوچەدا و دو ھەرێمی ئۆتۆنۆم بە ناوەکانی"دێل ئاتلانتیکۆ نۆرت" و دێل ئاتلانتیکۆ سور"ی‌ ھەیە . ئەم دو ھەرێمە بەر لەوەی لە ساڵی 1985مافی ئۆتۆنۆمیان پێببەخشرێ یەکەیەکی ھاوبەش بون بە ناوی "زێلایای نیکاراگوا".
بە ھاوکاری حکومەت دەزگای یاسادانان واتە پەرلەمان یاساکانی وڵات پەسند دەکات و ئەگەر پێویستیش بکات یاسای بنەرەتی گۆرانکاری و چاکسازی بە سەر دا بێت ئەوا پەرلەمان بەو کارە ھەڵدەستێت.
ھەڵبژاردنەکان لە 5ی نوڤەبری 2006 بەرێوە چون و ئۆرتێگا بە بەدەستھێنانی 39% دەنگەکان توانی بۆ جاری سێھەم ببێتە سەرۆک کۆمار.
بە ھۆی لاواز بونی ئەو ئیمپراتوَریەتەو پەرەسەندنی شۆرشە رزگاریخوازەکانی گەلانی ئەمریکای لاتین لە سەرەتاکانی سەدەی نۆزدە زۆرینەی ئەو وڵاتانە سەربەخۆییان راگەیاند.
عادل ئیمام لە ١٧ ی نیسانی ساڵی ١٩٤٠ دا لە دایکبووە‌ لە شاری مەنسوڕیەی میسر یە‌کێکە لە‌و ھونە‌رمە‌ندە عە‌رە‌بە بە‌ناوبانگانە‌ی کە لە بواری نواندندا لە میسر جێگە‌یە‌کی گە‌ورە‌ و لەبە‌ر چاوی ھە‌یە لە‌م سە‌ردە‌مە‌ی ئێستاماندا،
لە پاشدا لە چە‌ند دە‌ورێکی بچووکدا کە بە ڕە‌ش و سپی وێنە‌گیراون بە شداریکرد لە ھە‌ردوو فیلمی و دا ھە‌تا ئە‌و کاتە‌ی دە‌وری پاڵە‌وانیتی لە شانۆگە‌ری بینی و بە ھۆی ئە‌و نواندنە جوانە‌یە‌وە بە تە‌واوە‌تی ناوبانگی پە‌یداکرد و لە‌لای خە‌ڵکی ناسرا،
لە ساڵە‌کانی حە‌فتادا وە‌ک ھونە‌رمە‌ندێکی لێھاتوو توانی خۆی بناسێنێت بە ھۆی ئە‌و دە‌ورە جوانانە‌وە کە لە‌گە‌ڵ ھونە‌رمە‌ند مە‌حمود ملێجی و صە‌فا ئە‌بو سعود و ناھید شە‌ریفدا پێشکە‌شی دە‌کردن لە‌و کاتە‌دا.
عادل ئیمام توانایە‌کی بێ وێنە‌ی ھە‌یە لە نواندا ھە‌ندێک لە‌و شانۆگە‌رییە بە‌ناوبانگانە‌ی کە بە‌ھۆی ئە‌مە‌وە سە‌رکە‌وتنیان بە دە‌ستھێناوە‌ و بۆ ماوە‌ی چە‌ند ساڵێک لە سە‌ر تە‌ختە‌ی شانۆ نمایش کراون و بینە‌رێکی زۆریان ھە‌بووە وە‌ک شانۆگە‌ری (مدرسة المشاغبین،
وبودی جارد) ئە‌م ھونە‌رمە‌ندە لە ژیانی ھونە‌ریی خۆیدا بە‌شداری گە‌لێک بە‌رھە‌می جوانی کردوە و زیاتر لە بە‌رھە‌می سینە‌مایی و تە‌لە‌فیزیۆنی و شانۆییدا بە‌شداری ھە‌یە.
عادل ئیمام ئێستا بیر لە‌وە دە‌کاتە‌وە بە تە‌واوە‌ی واز لە جیھانی ھونە‌ر بھێنێت و روبکاتە خواپە‌رستی بە‌نیازیشە لە زۆربە‌ی شار و گوندە‌کانی میسردا مزگە‌وت دروستبکات و ھە‌موو شە‌ش مانگ جارێکیش سە‌ردانی ماڵی خوا بکات بە نیازی ئە‌نجامدانی حە‌جی عە‌مرە‌ و ژیانی خۆی بۆ خزمە‌تکردنی وڵاتە‌کە‌یی و ئاینی پیرۆزی ئیسلام تە‌رخان بکات.
عادل ئیمام لە سالانی ھە‌شتاکاندا گە‌لێک دە‌وری باشی بینی لە فلیمە‌کانی ئە‌وکاتە‌دا و نواندنە‌کانی ئاستێکی جدی تریان بە خۆوە بینی،
ھە‌روە‌ھا لە ساڵە‌کانی ١٩٩٠دا فیلمە‌کانی زیاتر قاڵبێکی سیاسی و کۆمە‌ڵایە‌تیان بە خۆوە بینی لە ڕواڵە‌تێکی کۆمیدی_ یدا کە زیاتر ژیانی پیاوێکی سادە‌ی سە‌ر شە‌قامە‌کانی دە‌ردە‌خست لە کۆمە‌ڵگای میسریدا،
ئە‌م ھونە‌رمە‌ندە توانی جێگە‌ی خۆی بە تە‌واوە‌تی لە فیلمە میسریە‌کاندا بکاتە‌وە لە‌رێگە‌ی ئە‌و دە‌ورانە‌ی لە‌گە‌ڵ ھە‌ردوو ھونە‌رمە‌ند لوبلوبە‌ و بوسی دا ھە‌ی بوو لە‌و ساڵانە‌دا.
ئە‌م ھونە‌رمە‌ندە لە‌م ساڵانە‌ی دواییدا ھە‌ڵبژێردرا بە نوێنە‌ری نیازپاکی کۆمسیۆنی بالاَی ئاوارە‌کانی سە‌ر بە‌نە‌تە‌وە یە‌کگرتوە‌کان ھە‌ڵبژێردراو،
عادل ئیمام لەگەڵ خاتوو ھالە شەلقانی ھاوسەرگیری پێکھێناوە و خاوەن سێ مناڵە کە دوانیان کوڕن ئەوەی تریش کچە بەناوەکانی ڕامی و موحەمەد و سارە.
تێل ئەڤیڤ لەلایەن ئەنجومەنی شارێکی ٣١ ئەندامییەوە بەڕێوەدەبرێت کە بۆ ماوەی پێنج ساڵ بە ھەڵبژاردنی ڕێژەیی ڕاستەوخۆ ھەڵدەبژێردرێت،
بچووکترین گەڕەستێرەیی کۆمەڵەی خۆرە و نزیکترین گەڕەستێرەشە لە خۆر و کێشەکەشی بە ئەندازەی لە ئاستی کێشی زەوی و تیرەکەی نزیکەی کلم گۆکەی لە ئاست گۆی زەوی یە و بەناوی خوداوەندی بازرگانییەوە ناونراوە.
بەیانیان خێرا لە ئاسمان دیار دەکەوێت و ئێوارانیش خێرا لەسەر زەویش نابینرێت چونکە لە ساڵێکدا تەنھا چەند ڕۆژێک دیاردەکەوێت و لەسەر ڕووی ئاسۆ ھەڵدێت کێشی ھەر کەسێکیش لەسەر زاوە زیاد ناکات لەو کێشەی کە لەسەر زەوی ھەیەتی ئەوەش بەھۆی گەشتکردن نییە بە گالیسکەی بۆشایی،
جا بۆ نموونە ئەگەر ھاتوو لەسەر زەوی کێشت کیلۆ بیت ئەوا لەوێ دەبێت بە کیلۆگرام؛ و بەھۆی زۆر نزیکیشی لە خۆر گەرمییەکەی مرۆڤ دەسوتێنێت و دەیکوژێت؛ و لەبەر ئەوەی کە زۆر بەھێواشی بەدەوری خۆیدا دەخولێتەوە بۆیە لە شەودا تا پلەی بەستن سارد دەبێت بەسەر شوێنی پێکەوتنی نەیزەک و دەمی گڕکان و دۆڵی گەورە دەبینرێت و ھەروەھا زاوە ھیچ ھەیڤێکی پاشکۆیی نییە و بەرگە ھەواکەی کە دەوری داوە زۆر تەنکە و لە گازی ھایدرۆجین و ھیلیۆم پێکدێت و پلەی بەرزی گەرمییەکەشی دەگاتە پلەی سەدی و نزمترینیشی دەگاتە پلەی سەدی.
نیوەتیرە خولانەوەی ھەسارەی زاوە کەم دەکات تا ملیۆن کم لە نزکترین خاڵ لە خۆر و نیوەتیرەشی لە خولانەوەکەی زیاد دەکات تا ملیۆن کم لە دوورترین خاڵ لە خۆر و شوێنەکەشی تایبەتمەندی ئەوەی پێ دەبەخشێ کە ببێ بە یەکێک لەم دوو ھەسارەیەی کە دیاردەی یان بەسەردا ڕووئەدات ئەمیش لەوکاتەی کە دەکەوێتە نێوان خۆر و زەوی.
بەم دوایییەش ماوەیەکی موگناتیسی بێ ھێزتر لە ھێزی موگناتیسی زەوی دۆزرایەوە بەدەووری ھەسارەکە و ئەمەی بۆ زانایان ڕوون کردەوە کە ناخی ھەسارەکە لە ناخی ھەسارەی زەوی دەچێ،
خولانەوەی ھەسارەی زاوە بەدەوری خۆردا ڕۆژی سەر زەوی دەخایەنێت بەڵام خولانەوەی بەدەوری خۆیدا زیاتر لەمە دەخایەنێ ساڵێکی زاوە بچووکترە لە ڕۆژەکەی و تەنھا شەوێکی سەر زاوە ڕۆژی سەر زەویە.
ئه‌م دۆزینه‌وه‌یه‌ له‌ سه‌ره‌تای چله‌كانی سه‌ده‌ی بیست له‌ بواری پزیشكی به‌كار هات له‌لایه‌ن دكتۆری ده‌مار و ده‌روونناس دكتۆر كارل سیۆدۆ كه‌ یه‌كه‌م دكتۆره‌ شه‌پۆلی سه‌رووی ده‌نگى به‌كارهێنا له‌ ده‌ستنیشانكردنی نه‌خۆشییه‌كان ئه‌ویش كارێكی ئاسان نه‌بوو چونكه‌ ئێسكی سه‌ر زۆربه‌ی هێزی شه‌پۆلی سه‌رووی ده‌نگى ده‌مژی.
له‌ ئه‌نجامی هه‌وڵه‌كانی زانایانى فیزیا و ئه‌ندازیارانی میكانیكی كاره‌بایی و زیندەزانی و پزیشكه‌كان و زانایانی كۆمپیوته‌ر و توێژه‌ره‌كان و به‌ پاڵپشتی حكومه‌ته‌كان،
ده‌ستنیشانكردنی نه‌خۆشی به‌ به‌كارهێنانی شه‌پۆلی سه‌رووی ده‌نگ له‌ كلینیكی پزیشكانی ده‌مار و دڵ و چاو ده‌ستی پێكرد شه‌پۆلی به‌كارهاتوو له‌ جۆری كه‌ به‌كارهێنانی ته‌سك و دیاریكراوی هه‌بوو پێشخرا بۆ به‌كارهێنانی شه‌پۆلی جۆری كه‌ زانا دۆگلاس هۆری وه‌ك ته‌كنیكارێكی تیشك به‌كاری هێنا بۆ ده‌ستنیشانكردنی نه‌خۆشی چونكه‌ توانای هه‌یه‌ بگاته‌ به‌شه‌كانی له‌ش بۆ تێگه‌یشتنی كۆئه‌ندامه‌كانی له‌ش ،
له‌ زانكۆی كۆلۆرِادۆ له‌ ده‌نگه‌ر به‌هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ جوزێف هۆملس كه‌ پسپۆری گورچیله‌یه‌ به‌شداری له‌ توێژینه‌وه‌كان كرد وه‌به‌ هاوكاری زانا و ئه‌ندازیاران بیلز و بۆساكۆنی .
پاشتر چه‌ند ئامێرێك به‌كارهێنرا كه‌ هه‌موویان قه‌باره‌یه‌كی گه‌وره‌یان هه‌بوو نه‌خۆش ده‌بووایه‌ به‌شێكی یان هه‌مووى له‌ ناو ئاودا بووایه‌ بێ جووڵه‌ بۆ ماوه‌یه‌ك ئه‌مه‌ش كارێكی ئاسان نه‌بوو بۆ ئه‌نجامدانی له‌ كلینیكه‌كان.
له‌ كۆتایییه‌كانی ساڵی ز ئه‌م ئامێرانه‌ پێشكه‌وتنیان به‌خۆوه‌ بینی كه‌ قه‌باره‌ى بچووك كرا و هه‌ستیارى زیاد كرا و ئاسانتر بوو بۆ به‌كارهێنان ئه‌ویش به‌ به‌كارهێنانی قۆلێكی كانزایی كه‌ توانای جووڵه‌ى هه‌بوو له‌ شوێنی پشكنینی نه‌خۆش.
ئامێرێكی تری شه‌پۆلی سه‌رووی ده‌نگ داهێنرا له‌ ساڵی ز كه‌ تایبه‌ت بوو به‌ پشكنینی ئه‌ندامی زاوزێ و كۆم له‌لایه‌ن هه‌ردوو زانا وایڵد ورِید كه‌ له‌ سه‌ره‌تادا زۆر سه‌ركه‌وتوو نه‌بوو و پاشتر چاكسازى بۆ كرا تا وای لێهات ئه‌م ئامێرانه‌ به‌ سه‌ركه‌وتوویی له‌ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتوه‌كانى ئه‌مریكا و نه‌مسا و یابان و مه‌مله‌كه‌تی یەكگرتووی به‌ریتانیا به‌كار بێ به‌ تایبه‌تیش له‌ بواری پسپۆری ئافره‌تان و منداڵ بوون.
ئایان دۆنالد یه‌كێكه‌ له‌ دكتۆره‌كانی ئینگلیز كه‌ به‌ پێشه‌نگ داده‌نرێ له‌ به‌كارهێنانی شه‌پۆلی سه‌رووی ده‌نگ كه‌ به‌هۆیه‌وه‌ جۆرى نه‌خۆشی و كیسه‌كانی ده‌ست نیشان كرد به‌ هاوكاری زانای ته‌كنیكار و دكتۆر له‌ساڵی ز و ساڵی ز توانیان قه‌باره‌ى سه‌ری كۆرپه‌ڵه‌ دیار بكه‌ن كه‌ دواتر به‌ رِێگه‌یه‌ك دانرا بۆ زانینی گه‌شه‌ی كۆرپه‌ڵه‌ ،
پاشان به‌كار هێنرا بۆ زانینی بارودۆخی كۆرپه‌ڵه‌ له‌ سه‌ره‌تای سك پڕی تا كاتی له‌ دایكبوون و دیاركردنی ئه‌گه‌ری بوونی زیاتر له‌كۆرپه‌ڵه‌یه‌ك و نه‌خۆشییه‌كانی پێش له‌دایك بوون.
له‌ ئه‌نجامی ئه‌م پێشكه‌وتنه‌ توانرا كۆرپه‌ڵه‌ له‌ ته‌مه‌نی پێنج هه‌فته‌یی ده‌ستنیشان بكرێ له‌ ساڵی ز وه‌ لێدانی دڵی كۆرپه‌ڵه‌ له‌ ته‌مه‌نی حه‌فت هه‌فته‌یی ده‌ستنیشان بكرێ له‌ ساڵی ز وه‌ كه‌م وكورِییه‌كانى گه‌شه‌كردن بزانرێ له‌گه‌ڵ درێژى كۆرپه‌ڵه‌ و بارودۆخ له‌ده‌وریدا له‌ناو سكی دایك به‌مه‌ش كێشی كۆرپه‌ڵه‌ و برِی خۆراك دیار ده‌كرێ.
ئه‌و هه‌موو پێشكه‌وتنه‌ نه‌ده‌كرا به‌بێ بوونی شه‌پۆلی وه‌ زیادكردنی رِه‌نگی خۆله‌مێشی بۆ ئامێره‌كانی شه‌پۆلی سه‌رووی ده‌نگ چونكه‌ پێشتر ته‌نها رِه‌نگی سپی و ڕه‌ش به‌كار ده‌هات .
هه‌وڵی یه‌كه‌م له‌ گه‌رِان به‌ دوای شه‌پۆلی سه‌رووی ده‌نگ له‌ ساڵی ١٨٨٢ز له‌لایه‌ن زانای فیزیایی سویسری دانیل كولادین بوو ،
كه‌ ویستی خێرایی ده‌نگ بپێوێ به‌هۆی زه‌نگێكی ئه‌ڵمانی له‌ ئاوی ده‌ریاچه‌ی جنێڤا كه‌ رِێگا خۆشكه‌ر بوو بۆ دانانی بیردۆزی ده‌نگ له‌لایه‌ن زانا لۆرد ریلیه‌))))( له‌ ساڵی ١٨٧٧ز كه‌ باس له‌ بنچینه‌كانی فیزیای ده‌نگ و شه‌پۆله‌كانی و گواستنه‌وه‌ و ده‌نگدانه‌وە ده‌كات.
توێژینه‌وه‌كان به‌رده‌وام بوون تا یه‌كه‌م سۆنار له‌ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا له‌ ساڵی ١٩١٤ز له‌لایه‌ن زانا فسندن دانرا كه‌ بۆ كه‌شتیوانی و دیاركردنی شوێنی كه‌شتیییه‌كانی ئه‌ڵمانیا به‌كارهات لە جەنگی جیهانی یەکەم.
له‌هه‌شتاكانی سه‌ده‌ی بیست دا زانستی شه‌پۆلی سه‌رووی ده‌نگ شۆرشی به‌خۆوه‌ بینی به‌ داهێنانی وێنه‌گرتنی رِاسته‌وخۆ به‌ شه‌پۆلی كه‌ به‌هۆیه‌وه‌ ژیانی راسته‌قینه‌ی كۆرپه‌ڵه‌ له‌ جووڵه‌ و لێدانی دڵ و هه‌ڵسوكه‌وتی و هه‌ناسە له‌ ناو منداڵداندا ،
كه‌ ئه‌و كاته‌ ململانێیه‌كى به‌هێز هه‌بوو له‌ نێوان كۆمپانیاكانى به‌رهه‌م هێنی شه‌پۆلی سه‌رووی ده‌نگ بۆ به‌رهه‌مهێنانی ئامێری پێشكه‌وتوو به‌ وێنه‌ی رِوون وئاشكرا كه‌ بووه‌ هۆی پێشكه‌وتنی پسپۆری ئافره‌تان و منداڵ بوون.
لە ساڵی ١٦١٨ میرنشینی پرووسیا بووە بە‌شێک لە میرنشینی براندنبیرگی ھە‌ڵبژاردە کە لە ساڵی ١١٥٧ە‌وە دامە‌زراوە‌و لە ١٤١٥ە‌وە لە‌لایە‌ن بنە‌ماڵە‌ی خانە‌دانی ھۆھنتسولرنە‌وە حوکمڕانی دە‌کرا.
ساڵی ١٩٩٠ پاش رمانی دیواری بە‌رلین و یە‌کگرتنە‌وە‌ی ھە‌ردوو بە‌ش دووبارە کرا بە پایتە‌ختی فیدراڵی ئە‌ڵمانیای یە‌کگرتوو.
ھە‌یکە‌لی ئێستای بە‌رێوە‌بردن ھە‌مان شێوازی پێشویی کارگێڕیە لە دە‌وڵە‌تی پروسیا لە رووی ھە‌رێمە‌کان وە‌ک پلە‌ی سە‌رە‌ک وە‌زیران و پارێزگاکان و قە‌زاکان.
پاش روخانی پادشایە‌تی لە شۆرشی تشرینی دووە‌م ١٩١٨ برووسیا کرا بە کۆماری بە‌ڵام زۆری نە‌خایاند و لە ساڵی ١٩٣٢ لە ژێر زە‌بری لە‌لایە‌ن حکومە‌تە ئیمپراتۆریە‌تە‌کە‌وە ھە‌ڵوە‌شێنراوە.
دە‌وڵە‌تی برووسیا لە جە‌نگی جیھانی دووە‌م کۆتایی پێ ھێنرا کاتێک ئە‌نجومە‌نی ھێزە‌کانی داگیرکە‌ری ھاوپە‌یمان ساڵی ١٩٤٧ بریاری ھە‌ڵوە‌شاندنە‌وە‌ی دا،
ساڵی ١٩٤٩ لە سە‌ر زۆرینە‌ی خاکی پرووسیا کۆماری فیدراڵی ئە‌ڵمانیا پێکھێنراو پاشماوە‌ی خاکە‌کە‌ی پارچە پارچە‌کراو بە‌ر دراوسێکانی ئە‌ڵمانیا کە‌وتن لە فە‌ڕە‌نساوە تا ڕووسیا.
لە یادە‌وە‌ری زۆرینە‌ی خە‌ڵکی ئە‌ڵماندا جێگە‌ی شانازین چونکە بوون بە ھاندە‌ری درووستبوون و بە‌رزبوونە‌وە‌ی ئاستی دە‌وڵە‌تی ئە‌ڵمانە‌کان لە جیھاندا،
دواتر ناوی برووسیا گشت ناوچە‌کانی دە‌وڵە‌تی براندنبیرگی داگرت پاش ئە‌وە‌ی لە ١٧٠١دا خانە‌دانانی ھۆھنتسولرن ناوزە‌دی شای برووسیایان پێ درا.
لە‌م ماوە‌یە‌دا ناوی بروسیا گۆرانکاری بنچینە‌یی بە خۆوە بینی پاش دانانی بە پاشای شانشینی بروسیاو ناساندنی وە‌ک فریدریکی یە‌کە‌م،
ھە‌رزوو بروسیا بووە دە‌وڵە‌تێکی زلھێز لە ئە‌ورووپا و رۆڵی رابە‌رایە‌تی کردنی وڵاتە ئە‌ڵمانە‌کانی لە دە‌ست نە‌مسا ی قە‌یسە‌رنشین دە‌رھێنا،
ھە‌روە‌ھا رە‌نگی فانیلە‌ی ھە‌ڵبژاردە‌ی فوتبۆڵی ئە‌ڵمانیا و درووشی دالە‌کە پێکھاتووە لە ھە‌مان رە‌نگی سپی و رە‌ش کە رە‌نگی ئاڵای پروسیا بوون بە داڵە‌کە‌وە.
کاریگە‌ری ناوو کلتووری پروسیا تا ئێستا لە زۆر لاوە بە زیندوویی ماوە‌تە‌وە سە‌رباری ھە‌ڵوە‌شاندنە‌وە‌ی لە ساڵی ١٩٤٧ ئە‌م زیندوو مانە‌وە‌یە لە لایە‌نی ژیانی رۆژانە‌و رۆشنبیری و وە‌رزشی وناوە بە کارھێنراوە‌کان دیارە.
دایە پاڵی و لە ھەموو لایەکی تورکیاوە تورکە تووندڕەوەکان ھێرشیان کردە سەری و ھەندێ ڕۆژنامە و دەزگای ڕاگەیاندن داوای حوکمی ئیعدامیشیان بۆ کرد.
لەوانە ڕۆژنامەی حوڕییەت بوو کە یەکەم بابەتی دوو ڕۆژ دوای پەلامارەکەی کاتی وەرگرتنی خەڵاتەکە یەکەم بابەتی دژی کایا بڵاوکردوە بە وێنەیەکی دروستکراو گوایە کایا لە بەرلین کۆنسێرتی کردوە و پارەی بۆ پەکەکە کۆکردووەتەوە کە ھەڵبەستراو بوو.
ڕەجەب تەییب ئەردۆغانی سەرۆکی تورکیا لە ٢٦ی ئەیلوولی ١٩٩٩دا کاتێک لەسەر خوێندنەوەی شیعرێکی سیاسی ١٠ مانگ زیندانی دەکرێ ئەو ڕۆژە بۆ زیندان دەبرێ،
کایا بەیادی ئەو گۆرانی «ئاوازی شەبەق» دەڵێت و دەڵێ «ئەمە بۆ ھەموو ئەوانەی لە زیندانن و دەچنە زیندان» بۆیە ئەردۆغانیش دوای ھاتنە سەر حوکوم ئەوەی لە یاد بوە و ڕێخۆشکەر بوو بۆ ئەوەی دواتر بە فەرمی کایا دوای مەرگی ڕێزی لێ بگیرێت.
دەستەواژەی «ھەتیو ھەمووتان لەوێ بوون» بڵاو بوەوە کاتێ ئەردۆغان باسی ئەو ھونەرمەندانەی دەکرد کە دەیانوت ئەو شەوەی کایا لەوێ نەبوون.
چونکە من بە ڕەسەن کوردم. گومانم نییە گەلێ کۆمپانیای مۆسیقا حەز دەکەن ئەلبۆمە تازەکەم بڵاوبکەنەوە.» دوای تەواو بوونی ئەم قسانە،
لە ساڵی ١٩٨٥دا گولتەن ھەڵبەستی "ئاوازی شەبەق"ی نەوزاد چەلیک دەگەیەنێتە کایا کە بۆ دایکی نەوزاد نوسراوە لە سجنەوە.
ئەم شێوازەی گۆرانیوتن و لایەنگری کەمینەکان دەبێتە ھۆی لە بەندیخانە کران و قەدەغە بوونی گۆرانییەکانی کایا و ھەروەھا ڕێگای گۆرانی گوتنیشی لێ تەنگ دەکرێتەوە.
یان بە زمانى خۆیان برێزۆنێک یەکێکە لە زمانە سێلتییەکان کە لە ھەرێمی بریتانى قسەى پێ دەکرێت و ‌دەکەوێتە باکوورى رۆژاواى فەڕەنسا.
بنەچەى زمانەکە لە زمانى ئاخاوتنى کۆنى خەڵکى بریتانیاى مەزنە و لەوێوە لە سەردەمەکانى سەرەتاى زاییندا‌‌ ھاتوونەتە ئەو دیوى ئەرمۆریکا و کەنارەکانى ترى رۆژاواى فەرەنسا.
کاریگەرى ئەم زمانە لە سەدەکانى ناوەندا دیاربوو لە سەر ئاخاوتنى خەڵکى فەرەنسا بەلام دەسەلاتدارانى وڵات زیاتر مەیلى بە کارھێنانى زمانى لاتینیان ھەبوو.
لە سەرەتاى سەدەى ڕابردوو ژمارەى ئەو کەسانەى بەم زمانە قسەیان دەکرد لە فەرەنسا‌ نزیکەى یەک ملیۆن و سێ سەد ھەزار کەس دەبوون،
لە ساڵی٢٠٠٨ دا ئەنجومەنی وەزیرانی حکومەتی ھەرێمی کوردستان ناچار بوو بڕیارێک دەربکات کە گەرمیان وەکو پارێزگا مامەڵەی لەگەڵ بکرێت،
لە ھەشتاکانی سەدەی نۆزدەھەم زانای بریتانی ھارتلی وتی کە شێوەی سیانی ئۆکسجین کە بە ئۆزۆن ناسراوە تیشکی رووناکی دەمژی و ناھێڵی ھەندێکیان بگاتە زەوی،
ئەو ئۆزۆنەی کە لە بەشی سەرەوەی چینەکانی ھەوا ھەیە ناھێڵی تیشکی سەروو وەنەوشەیی کە درێژی شەپۆلی لە نانۆمەتر کورتترە بگاتە زەوی کەواتە ئەو تیشکە سەروو وەنەوشەیییەی کەدەگاتە زەوی تەنھا ئەو بەشەیە کە درێژی شەپۆلی زیاترە لە نانۆمەتر.
لە ساڵی ز بە بەکارھێنانی کلۆریدی زیو کە زۆر ھەستیارە بۆ ڕووناکی جۆرێک لە تیشکی نەبینراو دۆزرایەوە لە ژێر ڕەنگی وەنەوشەیی و ناونرا بە تیشکی کیمیایی.
لەرێگای تاقیکردنەوەی زانستی بە بەکارھێنانی مەوشور بۆ شیکردنەوەی ڕووناکی خۆر بۆ ڕەنگە سەرەکییەکانی و ھەر ڕەنگێک دەخرا سەر کلۆرید بینرا کە ڕووناکی سوور کارێکی کەمی ھەیە لەسەر کلۆرید کەچی ڕەنگی وەنەوشەیی دەبێتە ھۆی گۆڕینی ڕەنگی کلۆرید و ڕەشتردەبێ.
ھەندێ ئاژەڵ وەک باڵندە و خشۆکەکان و مێرووی وەک مێش ھەنگوین توانای بینینیان ھەیە بە بەکارھێنانی تیشکی سەروو وەنەوشەیی نزیک زۆر باڵندە ھەیە کە بەجۆرە پەڕێک داپۆشراوە کە بە چاو نابینرێ و تەنھا بە تیشکی سەروو وەنەوشەیی دەبینرێ،
تاقیکردنەوەی زانستی سەلماندی کە بواری کارۆموگناتیسی و تیشکی بینراو و تیشکی سەروو وەنەوشەیی و تیشکی ژێر سوور کاریگەری بایۆلۆژی خەراپی ھەیە لەسەر تەندروستی مرۆڤ کە چاو و پێست لەھەموو ئەندامەکانی لەش زیاتر زەرەرمەند دەبن.
پێکھاتەی سەرەکی بواری کارۆموگناتیسی زۆر ئاشکرا نەبوو تا ساڵی ز کە ھەردوو زانا ماکدۆنیا میلۆنی و ئەلیکساندەر ئەدمۆند بیکویریل توێژینەوەکانیان گەیشتە ئەنجام،
وا بە باشتر دەزانرێت کە بە برسییەتی میوە بخورێت لەبەر ئەوەی شەکری سادەی تێدایە و دەبێت بەھۆی خاوکردنەوەی ھەرس لە دوای نان خواردن ئەگەر ڕاستەوخۆ بە دواییدا بخورێت،
ھەروەھا ھاوکارە لە دەردانی ئاوی زیادەی لەش و چاڵاک کردنی گورچیلەکان و بەھێزکردنی توانای دڵ ئەمیش بەھۆی ھەبونی پۆتاسیۆمە لە پێک ھاتەکەی.
وە لەبەر ئەوەی دەوڵەمەندە بە ڤیتامینەکان و ڕەگەزی ئاسن بۆیە ڕاستەوخۆ کاریگەری ھەیە بەسەر جوانی پێست و توانای بینین لە چاودا.
دیوارەکانی دەوروبەرییەوە و لەو کاتە ابو عبیدە نامەیەکی نارد بۆ خەڵکی قودس و دڵنیای پێدان بەڵام خەڵکی خۆیان لێ گێل کرد و بۆ دووەم جار نامەی ناردەوە بەڵام ئەمجارەیان قودسی ئابلوقەدا بەھۆی بەردەوامی ئابلوقەی سوپای موسوڵمانانەوە سەرۆکی قەشەکان بەناوی دەڵێت بە ھیچ شێوەیەک قودس نادەم بە دەستی ھیچ کەسێکەوە
پاشان عمرو بن العاص ئەم داواکارییەی سفرۆنیوس دەنێرێت بۆ عومەری کوڕی خەتاب ئەویش دەڕوات بۆ قودس و لەگەڵ قەشەکان پەیمانێک دەبەستن کە ئازاد بن لە ئایینەکەیان بەرامبەر پێدانی باج وەک ھەر کەسێکی ئاسای ھەڵسوکەوتیان لەگەڵ دەکرێت و دواتریش ڕێگایان دا بە جوولەکەکان بگەڕێنەوە بۆ قودس و بەھەمان
شێوەی مەسیحییەکان ئازاد دەبن پاشان عومەر کوڕی خەتاب دەستی کرد بە گەڕان بەدوای شوێنی مزگەوتی ئەقسا بەو پێیەی کە لە قورئان باس کرابوو و وەک ئەوەی
و یەکێک لە مێژوو نوسە عەرەبەکان دەڵێت کە عبد الملک بن مروان مزگەوتی قبة صخرة بونیاد ناوە ڕەنگەکەی کردووە بە ئاڵتوونی بۆ ئەوەی لە کەنیسەکانی نێو قودس جیاواز بێت ئەمەش لە ساڵی ٦٦ کۆچی و جێگای مزگەوتەکە لە ھەموویان دیارترە
پاشانیش لەسەر داوای پاپا ئۆریانی دووەم ھەڵمەتی خاچھەڵگری دەست پێ دەکات کە ئامانجی سەرەکی پاپاکان ئەم شارە بوو ئامانجی پاشاکان دەوڵەتە موسوڵمانەکان و ئامانجی جەنگاوەران پاکبونەوەی گوناح و سامان بوو ھەر بۆیە مەسیحییەکانی ئەورووپا
ھەر لە یەکەم دەقە کە دەڕۆنە نێو قودس نزیکەی ٧٠ ھەزار کەس دەکوژن و بەشێکی زۆری شوێنەکان دەسوتێنن و لەو ھێرشەدا چەندان کتێب و شوێنەواری بەنرخ لەناوچون
دەربێنێت پاش جەنگە بەناوبانگەکەی حەتین کە توانی ھێرشی سێیەمی خاچھەڵگران بەتەواوی بشکێنێ و سەرکردەکەیان ڕیشالد شێردڵ ڕای کردەوە بۆ وڵاتی خۆی
دواتر پاش شکست و ڕوخانی عوسمانی بەڕیتانییەکان دەستیان بەسەر شارەکەدا گرت و دواتریش جوولەکە و مەسیحییەکان بە شێوەیەکی بەرچاو بۆی گەڕانەوە
بەھۆی کڕینی زەوییەکانی قودس و دەرکردنی موسوڵمانان و مەسیحییەکان بۆیە چەندین شۆڕشی تێدا بەرپا بوو بەڵام بەڕیتانییەکان توانیان کۆنتڕۆڵی بکەن و خزمەتی زیاتر بە جوولەکەکان بدەن
قودس دەکەوێتە ناوەڕاستی فەڵەستینەوە و لە پاش دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسرائیل بەشێکی کەوتە بەر ئیسرائیل تا ئێستاش ئەم کێشەیە چارەسەر نەکراوەو بووەتە ھۆی ململانێی بەردەوامی ئایینەکان تێیدا کە ھەر یەکەیان ھەوڵدەدات دەسەڵاتی خۆی زیاتر بێت لە قودس شاری قودس نزیکەی ٦٠ کم دوورە لە دەریای ناوەڕاستەوە و لەسەر بانێکە لە بنەڕەتدا شێوەی قەڵایەکی وەرگرتبوو و لە ٤ گەڕەک پێکھاتبوو
بۆ جوولەکە گرنگییەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ئەو کاتەی کە پێغەمبەر داود ڕزگاری دەکات و ئەیکات بە پایتەختی شانشینی ئیسرائیل لە دەوروبەری ساڵی ١٠٠٠ پ.
و قودس ئەڕوخێنن و جوولەکەکانیان ئاوارە دەبن و زۆربەشیان دەبن بە کۆیلە؛ و قودس لەگەڵ زەوی تەخت دەکرێ و لەو ھێرشەدا گومان دەکرێ کە ئەو ١٠ لەوحەی موسا دیارنەمابن کە یاساکانی بۆ جوولەکە تیا نوسیبوو پاش چەندین ساڵ لە بابل لەلایەن ٧٠ حاخامی جوولەکە کتێبی تەلموود نوسرا و جوولەکە دەستی کرد بە ئیشکردن بە تەلموود و پشت گوێ خستنی پەیامی ڕاستی خودا
کردووەتەوە و دیوارەکەی دەرەوەی دروست کردووەتەوە و پۆستە و گەیاندنیان تێدا دامەزراندوە لەگەڵ چەندین ڕێگا و بانبەلام تەنھا وەک شارێکی ئاسای سەیر دەکرا
بە مێژووی دوور و درێژییدا قودس دوو جار ڕوخێنراوە و ٢٣ جار ئابڵوقە دراوە و ٥٢ جار ڕووبەرووی ھێرش بووەتەوە و ٤٣ جار دەستی بەسەردا گیراوە
کە بەبیروڕای جوولەکەکان گەنجینە و سەروەت سامانێکی زۆر لە ژێریدا حەشار دراوە لە ھەندێک بەڵگەدا باس لەوە کراوە کە لە کاتی ھێرشەکانیان ھەندێک لە خاچھەڵگرەکان ئەم گەنجینەیەیان دۆزیوەتەوە و پاشان بردویانە بۆ ئەورووپا و ناوی خۆیان ناوە سوارچاکەکانی پەرستگا و پاشانیش بەو گەنجینەیە توانیان خۆیان بگەیەنن بە دەسەڵاتێکی بێ پایان
بۆ موسوڵمانانیش گرنگییەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی کە پێغەمبەر محمد لەوێوە لەگەڵ جبرائیل ڕۆشتوە بۆ ئاسمان و دواتر گەڕاوەتەوە و گرنگترین شوێنەکانی قودس بریتییە لە مزگەوتی ئەقسا و قبة صخرة و کەنیسەی گۆڕی پیرۆز