polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
خەیار سەرچاوەیکی بەسوودە بۆ تەرتیب کردن لەش ھەروەھا بۆ رێک خستنی پلەی گەرمیش ئەویش خواردنەوەی بەرداغێکی شەربەتی خەیار و تێکەڵ کەردنی لەگەڵ ئاوی معدەنووس.
ھەروەھا پێک دێت لە رێژەیکی زۆر گەورەی لە ئاو لە ڕادەی ٩٦% ھەروەھا وا دادەنرێت بە سەرچاوەێکی دەوڵەمەندی لە ڤیتامینەکان وەک ڤیتامین و وە ڤیتامین . ھەروەھا سەرچاوەێکە لە کاربۆھایدرەیت و شەکرەکان و لەگەڵ پرۆتینەکان و لە کانزایەکان وەک کالیسیوم و ئاسن و منگەنیسوم و فۆسفات و پۆتاسیوم.
سەدڕی ئەعزەم بە سەرکردایەتیی سوپایەکی گەورە کە نزیکەی ١٢٠ ھەزار سەرباز بوون لە ئێدیرنەوە جووڵا تا گەیشتە قەڵای نوھزل کە دەکەوتە باشووری ڕۆژئاوای بۆدابست و لە ڕۆژھەڵاتی ڤیەننا،
کە لە بەھێزترین قەڵاکانی ئەورووپا بوو و بۆ ماوەی ٣٧ ڕۆژ گەمارۆیان دا تا قەڵاکە ناچار بوو داوای ڕێککەوتن بکات و سەدڕی ئەعزەم ڕازی بوو بە چۆڵکردنی قەڵاکە و لە ساڵی ١٦٨٣ چووە ناویەوە و لە دوای ئەم قەڵا گەورەیە نزیکەی ٣٠ قەڵای نەمسایی خۆیان بە دەستەوە دا؛ نەمسا ناچار بوو داوای ڕێککەوتن بکات،
دوو ساڵی بە سەر ئەم سەرکەوتنەدا نەبرد کە سوڵتان محەمەدی چوارەم داوای لە ئەحمەد کۆپرولو کرد فەتحی ئەوەی ماوە لە دوورگەی کریت تەواوی بکات کە سوڵتان ئیبراھیمی یەکەم زۆربەی فتح کردبوو.
کۆپرولو لەسەری کەشتیگەلێکی دەریاییدا بەرەو دوورگەی کریت ڕۆیشت و دوای گەمارۆدانیکی زۆری قەڵای کاندیە لە کۆتاییدا بوندقیە ناچار بوو وازی لێ بھێنێت.
کۆپرولو بە مەبەستی چاککردنەوەی قەڵا و دیوارەکان چەند ماوەیەک دوای فەتحی دوورگەکە لەوێ مایەوە دواتر لە ساڵی ١٦٧٠ جێی ھێشت.
سوڵتان لەگەڵ قەرە موستەفا پاشادا ھەڵمەتێکی گەورەیان بردە سەر ڕووسیا کە یەکەم ھەڵمەتی سوڵتانی عوسمانی بوو بۆ سەر ڕووسیا؛ گەیشتنە قەڵای جەھرینی ئۆکرانی،
کۆتاییی ھات بە ڕێکەوتنی ئەدەرنە و ھەردوو لا لەسەر دابەشکردنی ئوکراینا ڕێک کەوتن؛ بەشە گەورەکەی درا بە دەوڵەتی عوسمانی.
ماھپەیکەر کۆسەم سوڵتان بە فەرمانی تورھان سوڵتان بە قژی خۆی خنکێندرا و بوو بە یەکەم دایکە سوڵتانی کوژراو لەبەر ئەوەی لای خەڵکی زۆر خۆشەویست و خێرکەر و مرۆڤدۆست بوو؛ لە پاش مردنی ناسناوی «والیدەی شەھیدە» دایکی شەھید و «والیدەی مەقتولە» دایکی کوژراوی پێ بەخشرا.
محەممەد پاشا کۆپرولو دەستی کرد بە ئیش بۆ گەڕاندنەوەی شکۆی دەوڵەت و زۆر بەتوندی لە دەستی ئەوانەی دا کە لە ئینکیشاری دەردەچوون،
سەرقاڵی کردن بە ئیشەکەیانەوە و یەکلاییی کردنەوە بۆ دەوڵەت و پاراستنی کە ئەوە ئیشی سەرەکیی ئینکیشارییەکان خۆیان بوو نەک دەستوەردانە کاروباری دەوڵەت و سیاسەتەکانی،
پاشان سوڵتان محەمەدی چوارەم ڕایسپارد بۆ پاراستنی دەوڵەت لەو مەترسییانەی ڕووبەڕووی بۆتەوە کە سەرکەوتووانە ڕووبەڕووی کێشەکان بوویەوە و کاتێک لە ساڵی ١٦٦١ سولتان محەممەد کۆچی دواییی کرد،
کوڕی سوڵتان ئیبراھیمی یەکەم بوو و دوای تێکچوونی کاروباری دەوڵەت و دەستتێوەردانی سەربازەکانی ئینکیشاری لە کاروباری دەوڵەتدا و بڵاوبوونەوەی ئاژاوە،
سوڵتانە بە ھیچ شێوەیەک دەستی وەرنەدایە کاروباری دەوڵەت کاتێک دڵنیا بوو لە دەستی پارێزراودایەوە و ڕۆیشت بەرەو ئیشی خێرخوازی و پەروەردەکردنی کوڕەکانی سولەیمان و ئەحمەد.
ئەم سوڵتانە لاوە دوای پێنج ساڵ گەڕان محەممەد پاشا کۆپرولوی دۆزییەوە کە بە نەژاد ئەلبانی بوو و پیاوێکی بەھیز و لێھاتوو بوو و،
مەرجی دانا کە بتوانێت خۆی ڕاستەوخۆ لەگەڵ سوڵتانەدا قسە بکات و سوڵتانەش مەرجەکەی لەبەر بەرژەوەندیی گشتیی دەوڵەت و گەڕاندنەوەی ھێمنی و یاسا بۆ دامودەزگاکانی دەوڵەت،
سوڵتان محەمەدی چوارەم لە سالی ١٦٤٨ دەسەڵاتی گرتە دەست کاتێک لە تەمەنی حەوت ساڵیدا بوو لەبەر ئەوە داپیرەی «ماھپەیکەر کۆسەم سوڵتان» بە نازناوی والیدەی موعەزەمە دووبارە لە جیاتیی ئەو سەڵتەنەتی وەرگرت و ماوەی جێگیرییەکەشی سێ ساڵی خایاند،
ئەندرێس برێڤیک دوای ئەوەی لە نووسینی دۆسیە ١٥٠٠ پەڕەکەی بۆیەوە سەیارەیەکی بۆمبڕێژکراوی تەقاندەوە لە ئۆسلۆی پایتەختی ئەو وڵاتە پاشان ڕووی کردە ئۆتاوا و بە شێوەیەکی هەڕەمەکیانە چەکەکەی ڕووکردە بەشدابووەکانی خێوەتگەیەکی هاوینە و بوو بە هۆی کوژرانی زیاتر لە ٨٥ کەس،
و ئەندرێس ڕەخنەی توندی لە زپاتیرۆی سەرۆک وەزیرانی ئیسپانیا گرتووە و ئەڵێت بە چاکەی ڕێکخراوی قاعیدە گەیشتۆتە دەسەڵات،
هەروەها ئەندرێس ڕەخنە لە سەرکردە ئەوروپییە سیاسییەکان دەگرێت بۆ ئەوەی دەرگایان کردۆتەوە لە بەردەم ئەوەی ئەندرێس بە ئیستیعماری ئیسلامی ناوی دەبات،
ڕۆژنامەی ئیسرائیلی ئەمڕۆی ئیسڕائیلی وتوویەتی کەوا لەو دۆسیەیەدا نزیکەی ٣٠٠ جار ناوی ئیسرائیل هاتووە کە هەمووی بە شێوەیەکی ئیجابی بووە،
ستایشی سیاسەتی ئیسرائیلی کردووە کە بە پیی ڕای ئەندرێس مافی زۆربەی دانیشتووە موسڵمانەکانی نادات کە لەژێر دەسەڵاتیا ئەژین بە پێچەوانەی ئەوروپاوە،
وەکو ناسراوە مەسیحییەکی پارێزگارە و ڕاستڕەوێکی توندڕەوە و دژایەتی ئیسلام و بڵاوبوونەوەی ئەکات هەروەها ئاماژەی بۆ کراوە کە ماسۆنییە.
ئەندرێس پێش ئەوەی بە دوو هێرشە یەک لە دوای یەکەی هەستێت پێش چەند سەعاتێک لە نووسینی دۆسیەییەکی نزیکەی ١٥٠٠ پەڕەیی بۆتەوە کە تیایدا بیر و بۆچوونەکانی خۆی دەربڕیووە بەرامبەر بە سیاسەتی جیهان؛
فڕۆکەخانەکە لەسەر ھەمان ئەو شوێنە بنیادنراوە کە تاوەکو ساڵی ١٩٩١ وەکو فڕۆکەخانە و بنکەیەکی سەربازیی لەلایەن ڕژێمی بەعسەوە بەکار دەھات.
دوابەدوای ئەوەش گەشتە ڕاستەوخۆکانی نێوان ھەرێمی کوردستان و وڵاتانی دراوسێ دەستی پێ کرد تاوەکو ساڵی ٢٠٠٥ لەلایەن ھێڵی ئاسمانی کوردستانەوە گەشتە ڕاستەوخۆکان لە نێوان کوردستان و ئەورووپا ھاتنە ئەنجامدان.
بەھۆی گرنگی گواستنەوەی ئاسمانی و ھاندانی ڕێبەری کوردستان و پێشخستنی فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی ھەولێر بۆ ئەوەی بگاتە ئاستێکی نێودەوڵەتی،
حکوومەتی ھەرێمی کوردستان بڕیاری دا فڕۆکەخانەیەکی نوێ دروست بکات کە ببێتە یەکێک لە گەورەترین فڕۆکەخانە شارستانییەکان لە دوای ڕووخانی ڕژێمی پێشوو کۆمپانیای ی بەریتانی دیزاینی فڕۆکەخانەی نوێی دانا و کۆمپانیای یش بە ھەماھەنگی لەگەڵ وەزارەتی شارەوانی پرۆژەکەیان جێبەجێ کرد.
پڕۆژەکانیان لە جیھاندا بڵاو بوونەتەوە و بریتین لە جوانکاریی سروشتی و دیزاینی شارستانیانە و دروستکردنی باڵەخانە و ڕێگای وشکانی و ھێڵی ئاسنین و فڕۆکەخانە.
بەفڕگە کورتە مەترییەکەی و باڵەخانەکانی تێرمیناڵە کاتییەکەی خواست و داواکاریکان نەک ھەر تەنھا بۆ تێرمیناڵێکی نوێ بەڵکو بۆ فڕۆکەخانەیەکی نوێ زیاد بوون.
لەلایەن حکومەتی عێراق و حکومەتی هەرێمی کوردستانەوە لەژێر لیژنەیەکدا بەڕێوەدەبرێت کە پێکهاتووە لە سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان،
ئۆفیسی چوون ھەڵدەستیت بە پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری تەندروستی ٢٤ کاتژمێر لە کاتی ڕووداوی کتووپڕ وفریاگوزاری سەرەتایی لە ناوچەی سەفەرکردن.
نەخۆش لەوانەیە پێویستی بە ڕاپۆرتی پزیشکی ھەبێت لەلایەن پزیشکی پسپۆر کە تێیدا توانای گەشتکردنی نەخۆشەکە بە فرۆکە ڕوون کرابێتەوە یان ھەبوونی ھەر ئاستەنگێیک یان پێداویستی تایبەت بە باری نەخۆشەکە باسکرابێت.
فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی ھەولێر بە ھاوکاری ١١ کۆمپانیای بارھەڵگر بۆ زیاتر لە ٢٣ شوێنی مەبەست خزمەتگوزاری پێشکەش دەکات.
فڕۆکەی ھێڵی ئاسمانی نەمساویی گەشتەکانی خۆی بۆ ڤییەننا ھەفتانە لە دوو ڕۆژ زیاد کردووە بۆ پێنج ڕۆژ لە حەفتەیەکدا لە زۆرترین مانگەکانی وەرزی ھاویندا.
فڕۆکەخانەی نوێ یەکێک لە درێژترین فڕگەکانی لە ھەرێم و سەرانسەری جیھاندا ھەیە کە درێژییەکەی ٤٨٠٠ مەترە و پانییەکەی ٩٠ مەترە.
ئەم فڕگە نوێیە بە شێوەیەکی زۆر چاک لەگەڵ ھەلومەرجی فڕۆکەخانەدا دەگونجێ لەگەڵ ئەوەی کە ھێشتا زۆرترین فڕۆکە لە کاتەکانی فێنک تری شەودا دێن و دەڕۆن.
تیمی تەندروستی ئۆفیسی ھاتن ھەڵدەستێت بە پێدانی پێکوتە دژی ھەندێک نەخۆشی گواستراوە بە تایبەتی بۆ گەشتیاری وڵاتانی تووشبوو بە بەتا.
ھەموو کارە یاسایییەکانی بەڕێوەبەرایەتی تەندروستی فرۆکەخانە دەکات لەگەڵ وەرگرتنی بەڵێن نامەی یاسایی لە خاوەن بارە خۆراکیانەی کەوا لە ڕێگای ھۆبەی پاراستنی تەندروستی ڕێگە پێدانیان بۆ دەکرێت پاش وەرگرتنی ڕێکارە ئیدارییەکان.
لە بارە لەناکاو وکتوپڕەکان بەڕێوەبەرایەتی تەندروستی فرۆکەخانە لە ڕێگەی بنکەی تەندروستی پاڵپشت بە ئەمبولێنسەکان لە ئامادە باشی دایە.
تایبەتە بە سەرپەرشتی کردن و ئەنجامدانی ھەموو پشکنینە پزیشکییەکانی کارمەندانی فرۆکەوانی و بەشی تاوەری فرۆکەخانە لە کاتی وەرگرتن و دووبارە پشکنینی ساڵانەی کارمەندان.
تووپاک چوار جار تەقەی لێکرا لەلایەن کەسێکی نەناسراوەوە کە بە لایدا لێیخوڕیبوو لە لاس ڤێگاس؛ دوای شەش ڕۆژ مرد وە بکوژەکەش ھەرگیز نەگیراوە.
بوونی نەرمەکاڵا خۆڕاییەکان بۆ زۆربەی سماڕت فۆنەکان تایبەت بە تویتەر لایەنێکی سەرکەوتووی تویتەر لەوانە بۆ ئامێرەکانی ئەپڵ و ئەندڕۆید و بلاکبێری.
لە کاتی مۆندیالدا لە ١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٠ یاری نێوان پاش تۆمارکردنی گۆڵێکی یابانییەکان بەرامبەر کامیرۆن زۆرترین ڕێژەی تویتی تۆمار کرد کە (٢،
لە وەرزی ١٩٩٦/ ٩٧ ھات بۆ یانەی بەرشەلۆنە بۆ ئەوەی بچێتە ڕیزی خوار ١٤ساڵان دوای ئەوەی لە قۆناغی پێشووی گەنجاندا یاری کردووە لە یانەی شارۆچکەکەی خۆی لە ئەلباسێتی لە تەمەنی ١٢ ساڵیدا،
ھەر کەسێک کە بینیویەتی یاری دەکات دەستبەجێ ئاگادار بوو لەوەی کە ئەو چ بەھرەیەکی ھەیە دوای ئەوەی لە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢ لە لایەن تیپی خوار ١٦ساڵان ١٩ ساڵانەوە سەرخرا،
ئاندرێس ئینیێستا لوخان یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری ئیسپانییە کە وەک ناوەڕاست یاری بۆ یانەی تۆپی پێی ڤیسێل کۆبێی جەی وەن لیگ دەکات،
کە لە کانوونی دووەمی ١٩٨٦ دوای شەش ساڵ لە جەنگی گەریلای وڵاتەکە ھاتە سەر کار لەدوای ئەو چاکسازییانەی کە لە وڵات کران کە سنوورداربوونی بۆ سەرۆکاییەتی لابرد،
وە لە سەرەتادا خەڵکی ناوچەکە ڕاوچی بوون تا ٢٣٠٠ بۆ ١٧٠٠ ساڵ لەمەوبەر کە ئەوکاتە دانیشتووانی بانتو کۆچیان کرد بۆ بەشی باشووری ناوچەکە.
کە دیارترینیان لیدیەکان و مادەکان و یۆنان و ڕۆمان بوون پاشان عەرەب چەند ناوچەیەکی فراوانیان لێ فەتح کرد و بوونی تورک لە ناوچەکە لە سەدەی دوانزەی زاینییەوە دەرکەوتووە،
و بارودۆخی سروشتیی ناوچەکە یارمەتیدەرە بۆ بڵاوبوونەوەی کشتوکاڵی کێڵگەیی و کشتوکاڵی پاقلەمەنییەکان بە شێوەیەکی فراوان لەگەڵ کشتوکاڵی لۆکە و سەوزە و چەوەندەری شەکری و ودرەختە بەردارە ھەمەجۆرەکان،
ھەروەک پیشەسازیی چنین و مافوور ھەیە لە ناوچەی قۆنیە ھەروەک پیشەسازیی خواردەمەنیەکان بڵاوە لە ناوچەکە لەگەڵ چەندین پیشەسازی تر لە ناوچەی ئەنقەرە.
نیمچەدوورگەیەکی شاخاوییە لە ڕۆژاوای ئاسیا لەسەر دەریای ناوەڕاست و زۆربەی خاکەکانی تورکیا دەگرێتەوە کە ئەنقەرەی پایتەخت دەکەوێتە ناوچەکەوە،
لەگەڵ توندبوونی فشاری لەسەر موسڵمانەکان لە ئەندەلوس کار بەدەستەکان سەرانەیان پێدان یان ھەندێک قەڵایان دانە دەست و کەنداوی خەزڕای بەخشی بە وەبە کوڕەکەی وت :
ئەی کوڕم سوێند بە خوا نابێت کە من ‌و‌ڵاتی بگێڕمەوە بۆ وڵاتی کوفرو بێ باوەڕی یا بیدەمە دەست دیانەکان تا نەفرەتی خودا برژێندرێ بە سەرما لە مینبەرەکانی ئیسلاما ھەروەک ڕژێندرا بە سەر کەسانی ترا ،
ئەگەر دەورە دراوین بەناحەزەکانمان دەبێت کامەیان زیانی کەمترە ئەو ھەڵبژێرین ئەویش فەرمانی کەنازناوی بوو و مناڵەکانی ئێمە حوشترەوانی ئەوان بن خۆشترە لەلای من نەک شوانی بەرازەکانی و بۆ ھەندێک لەوانەی کە لێی نزیکبوون وتبووی لەم کاتەی کە دەیانترساند بە سوێند بە خوا من لەوەڕاندنی حوشترەکانی پادشای مەڕاکیش ھەڵدەبژێرم لەسەر ئەمەی ببمە پاشکۆی پادشای دیانەکان و سەرانەی بدەمێ حوشترەوانی زۆر چاکترە لە شوان بوون بۆ بەرازەکان.
کوڕی تاشفینی بانگھێشتەکەی پەسەند کرد دوای ئامادەباشی فەرمانی دا بە پەڕاندنەوەی حوشترەکان لە لە ساڵی ٤٧٩ ک کوڕی تاشفینی بەسوپایەکەی لە بەڕێکەوت بەڵام ھێشتا کەشتییەکان پەردەی سەریان بە تەواوی بەرزنەکردبووەوە کە دەریا دەستی بەشەپۆلی بەھێز کردوو بەرز دەبونەوە بۆ پێشەوەی کەشتییەکان جا کوڕی تاشفین دەستەکانی بەرزکردەوە بۆ ئاسمان بەدڵسۆزیەوە وتی :
ئەی خودایە تۆ دەزانی ئەگەر گوزەرمان لەم دەریایە دا خۆش و چاکەی موسڵمانانی تێدایە کار ئاسانیمان بۆ بکەو ئەگەر بەم جۆرە نەبێت ئەی خودایە گرفتی وامان بۆ دروست بکە کە نەتوانین گوزەربکەین شەپۆلەکان ھێو‌ر بونەوە و کەشتییەکان بە پەلە گوزەریان کرد کاتێ کە گەیشتنە کەناری ئەندەلوس کورنوش و نزایان بۆ خودا برد.
کوڕی تاشفینی ی وەرگرت و ‌فەرمانی دا کە بە چاکترین شێوە قایم بکرێت و کۆمەڵێک پارێزەری ھەڵبژاردراوی دیارکرد تا چاودێریێکی باشی بکەن.
دوای ئەمە سوپایەکەی بەرێ کرد بۆ و پەیمانی لە ھەموو کاربەدەستانی ئەندەلوس وەرگرتبوو کە ھەرچی لە توانایاندا ھەبێت لە ‌سەرباز و پێداویستییەکان بیبەخشن و بچن بۆ شوێنی دیاریکراو لەکاتی دیاریکراودا ،
دوای ئەم خۆڕێکخستنە ی بەجێ ھێشت بەرەو کەوتە ڕێگا پێشینەی سوپای سوارەکان پێشەوا بوو ژمارەیان ھەزار کەس بوو دوایی ھێزی ئەندەلوس بە پێشەوایەتی بە ڕۆژێک لە دوای ئەمانە ھێزی موڕابیتەکان ھات کاتێ گەیشتنە سێ ڕۆژ مانەوە.
لەم کاتەی کە گوێ بیستی ھاتنی سوپای مرابگین بوو و دورەی ی دا بوو ھاوپەیمانیەتێکی بەست لەگەڵ پادشای و و دایانە پاڵی و ھەندێک سوارچاک لە سوپای فەڕەنسا پەیوەندی پێوەکردن.
و لە ھەموو لایەکەوە ھێزو پشتیوانی بۆ ھات لە پادشاکانی و دەورێکی گەورە ‌یان بینی لەڕێنووێنی دیانەکان و ‌ھان دانیان بۆ بەشداربوون لە شەڕەکە .
کاتێ ئەندەلوسییەکان چاویان کەوت بە دیانەکان ھەندێک لە سەرکردەنیان ڕایان کرد بەڵام سوار چاکەکانی بەسەرکردایەتی کاربەدەستە ئازایەکەیان توانی لەبەرامبەریان بوەستێ و شەڕێکی شێرانەیان کرد بە پشتیوانی کوڕی عائیشەو سەربازەکانی .
دڵنیابوو لەسەر کەوتن لەم کاتەی بینی بەرەنگار بوونەوەی بەرەو لاوازی دەچێت ئا ‌لەم ساتە ناسک‌و ناخۆشەدا ھێزی مواڕابیگەکان ،
و کوڕی تاشفینی بە خۆی و پاسەوانەکانی زۆر بەزوویی ھێرشی بردە سەر سوپای و توانی لە پڕێکا بێ ئەوەی ئەوان ئاگادار بن بدات بە سەریانا ھەتا پێش گەیشتنی ئەمانەی کە ناردبوونی بۆ پشتیوانی موعتەمەد کە ‌سوپای بە دوایانەوە بوون ڕاویان دەنان .
لەم ساتەدا دەبینی وا چەند کۆمەڵ و تاقمێک لە دیانەکان ڕادەکەن وەزانی کە دەستی گرتووە بەسەر سوپای دیانەکان و زۆر بەی پاسەوانەکان کوژراون و شتەکانیان دەستی بەسەردا گیراوەو ڕەشماڵەکانیان سووتێندراوە ئاگر لە شوێنەکان بەرزدەبووەوە .
جاھەر کە ئەم ھەواڵەی پێ گەیشت وازی لە ڕاوە دونانی ئەندەلوسییەکان ھێنا بەرەو پاشەوە گەڕایەوە بۆ ئەوەی شوێنەکەی رزگاربکات لە لەناوچوون و بۆ ئەوەی سوپاو شوێنەکەی بگێڕێتەوە ‌ژێر دەستی خۆی.
و جەنگان لەگەڵ سوپای مورابیگەکان زۆر بەتوندی و ھانی ئیماندارانی دەدا لەسەر تێکۆشان و بۆ خۆی دەجەنگاو لەپێشەوەی رێزکان لەناو گەرمەی شەڕکەدا بوو سێ ئەسپی لەژێردا کوژرا وەموسڵمانەکانیش وەک شێر دەجەنگان و ‌داوای شەھیدبوونیان لە پێناوی خوای گەورە بە ئاوات دەخواست .
و تێکۆشانی ی شەشەم پادشای کە ‌فەرمان ڕەوابوو بەسەر و بەشێک لە پورتوگال یەکی گرت لەگەڵ ی یەکەم پادشای و و ‌ دەستەڵاتداری بەرشەلۆنا و ئۆرجل ئەمانە بە سوپایێکی ھاوبەش کەوتنە ‌ڕێ و دەوری چەند شار و قەڵایێکیان گرت و چەند دێھاتێکیان داگیرکرد و ‌زەوییەکی زۆریان سووتاند.
سوپای موسڵمانەکان ھەزار بوون کە نیوەیان لە ئەندەلوسییەکان بوون نیوەی تریان لە بەڵام سوپای سەد ھەزار پیادە و ھەزار سوار بوون کە چل ھەزاریان خاوەن چەکی گران بوون ئەوانەی تر چەکی سووک،
ھەردوو سوپاکە لە نزیک لە شیوێک کە ناوە ناوە شەڕی بچووکی تێدا دەکرا عارەبەکان ئەم شوێنەیان ناوزەدکرد بە زەلاقە و لە نێوان ھەردوو سوپاکە ڕووبارێکی بچووک ھەبوو سوپایەکەی لە پشت تەپۆلکەیێکی بەرز جێگیرکرد بە جیا لە سوپای ئەندەلوسییەکان و سوپای ئەندەلو‌سییەکان بەرەو ڕووی دیانەکان بوونەوە سێ ڕۆژ لە بەرامبەر یەکترا مانەوە جا کوڕی تاشفینی نوێنەری خۆی ناردە لای دیانەکان سێ خاڵی خستە بەردەمیان یان موسڵمان بوون یان سەرانە بدەن یا شەرکردن ئەوانیش سێ ھەمەیان ھەڵبژارد.
کوڕی عەباد ھۆشیار بووەوە لە کارە ھەڵەکەی بە یارمەتیدانی دیانەکان بۆیە لەگەڵ کاربەدەستانی ئەندەلوس لە ئیشبیلیە و قوڕتوبە کۆبووەوە و ڕێککەو‌تن کە نوێنەرێکی خۆیان بنێرن بۆ لای پادشای دەوڵەتی موڕابیتین لە مەغریب و جەزائیر و تونس و مۆریتانیا داوای لێ بکەن کە یارمەتیان بدات و بە ھانایانەوە بێت.
و نوێنەرێکی زۆری جەماوەری لە شاری مەڕاکیش ھاتن بۆ ھەمان مەبەست ئینجا کوڕی تاشفینی ڕاوێژی بە ئەنجومەنی ڕاوێژکاری کرد ئەوانیش ڕەزامەندیان لەسەر دەربڕی بەو مەرجەی کە ئەندەلوسییەکان یان پێ ببەخشن تا چەکی قوڕس و سەربازەکانی لێ نیشتەجێ بکەن و بیکەنە قەڵایێک بۆ خۆ پاراستن و پەیوەندی نەپچڕانیان بە ئەفریقا.
بالاک لە زۆرینەی یانەکان و هەڵبژاردەی ئەڵمانیا بەدرێسی ژمارە ١٣ دەردەکەوت ئەوەش یەکێکە لە نهێنیەکانی ژیانی ئەم یاریکەر ،
بالاک یاری بۆکۆمەڵێ یانە کردووە لەوانە کێمیزنتەری ئاڵمانی و کایزەر سڵاوتنی ئاڵمانی وبایەرن ٠٤ لیڤەرکۆزن ی ئاڵمانی و بایەرن میونخ ی ئاڵمانی و چێڵسی ئینگلیزی ئینجا دووبارە گەڕاوەتەوە یانەی بایەرن ٠٤ لیڤەرکۆزن ی ئاڵمانی
بالاک لەساڵی ٢٠٠٨ لەگەڵ کچە یارەکەی سیمۆنێ لامبێ کردووە کە بەر لەوەی سیمۆنێش بهێنێ لەگەڵی دوو مناڵیان لەیەکتریەوە هەبووە واتە بەر لەهاوسەرگیریان خاوەن دوو مناڵ بوونە ،
ھەندەک لە کەسانی توشبوو بەم نەخۆشییە کەمتر تووشی نیشانەکان دەبن تەنیا لە لە ھەندێک کاتی دیاریکراودا وەکوو وەڵامدانەوە بۆ ھۆکارێکی دەرەکی،
قەڵەوی یەکێکی ترە لە ھۆکارەکانی نەخۆشی ئاسم کە لە ساڵانی داھاتوودا ھەردوو حاڵەتی قەڵەوی و تەنگەنەفەسی ڕووی لە زیادبوون کردووە.
ئەوھۆکارانەی کە ڕۆڵیان ھەیە بریتییە لە کەمبوونەوەی فرمانی کۆئەندامی ھەناسە بە ھۆی کۆبوونەوەی بڕێکی زۆر چەوری لە لەش و ئەو ڕاستییەی کەوا دەڵێ شانە ئەدیپۆس چەوری ڕۆڵی ھەیە لە ھاندانی لەش بۆ باری ھەوکردن.
ئەو ھۆکارە ژینگەییانەی کە دەبێتە ھۆی گەشەکردنی و زۆر دووبارەبوونەوەی نیشانەکان بریتین لە بەرکەوتن بەماددەی ھەستیاری وەک تۆز و خۆڵ،
ھەتاکوو ئێستا ھیچ دەرمانێک بۆ دەوا کردنی ئاسم کە بتوانێت بە تەواوی نەخۆشییەکە چارەسەر بکات نەدۆزراوەتەوە بەڵام چەندین دەرمان لە بەر دەست دایە کە ژیان کەسی تووشبوو بە ئاسم زۆر باشتر دەکەن.
1 زۆربەی ئەو چینانە پەیوەندییان ھەیە بە سیستمی بەرگریی لەش و ھاندانی لەش بۆ ھەوکردن حاڵەتە پزیشکییەکان کە دەبنە ھۆی نەخۆشی ئاسم.
وەرگیراو لە وشەی یۆنانی بە واتای «ئاسما» یان «ھەسکە-ھەسک») بریتییە لە نەخۆشییەکی ھەوداری درێژخایەنی بۆرییەکانی کۆئەندامی ھەناسە بە چەند تایبەتمەندییەوە:
ئاسم سەرھەڵ دەدات لە ھەوکردنی درێژنابەنی ڕێڕەوی کۆئەندامی ھەناسە بەتایبەتی بۆڕی و بۆڕیچکەکانی ھەوا کە ئەمەش دەبێتە ھۆی زیاد گرشبوونی لووسە ماسوولکەکانی دەور و پشتی بۆڕیی ھەوا کە ھەموو ئەوانەش دەبێتە ھۆی تەسك بوونەوەی بۆڕی ھەوا و سەرھەڵدانی نیشانەکانی ئاسم.
دواتر کۆمپانیاکە پەرەی سەند و بەتایبەتی بەھۆی میکی ماوسەوە و دواتر کاریکاتێری پشیلە و کە دیزنی بەدەنگی خۆی ئادای کردوە و دۆناڵد قاز و گۆفی بەدرێژای ڕێچکە دورودرێژە سەرکەوتوەکەی.
داھێنەر وروژێنەری بواری ئەنیمەیشن لە سەدەی بیستەم لەگەڵ براکەی کۆمپانیای دیزنیان دروست کرد پاشان بۆیە کۆمپانیایەکی وەبەرھێنی گەورەی وێنەی جوڵاو.
ئێستاش دوای ئەوەی کۆمپانیایەکیان دروست ئەو کۆمپانیایە ھەر بەردەوامە لە کارکردن بەناوی ئەو پیاوە کاری ئەکرد بۆ بەرھەم ھێنانی فیلم کارتۆن بە شێوەی ڕاستەوخۆ و ڕاستی.
چونکە ئەم پەیکەرە ڕەمزی سەرەکییە و ڕۆژانە ھەزاران گەشتیار سەردانی دەکەن کە دەکەوێتە نیمچە دوورگەیەکی لەنیویۆرک بە ناوی ،
کە پەیکەرەکە وێنەی خاتوونێکە مەشخەڵێکی بەدەستەوەیەوە و بەدەستەکەی تریشی کتێبێکی پێیە کە لێی نووسراوە کە ڕۆژی سەربەخۆیی ئەمریکایە و بەگشتیی پەیکەرەکە تەعبیرە بۆ ڕزگاربوونی ژن لەدەست داگیرکەر و چەوساندنەوە.
بەتایبەت کە گەشتیارێکی زۆر نۆرەیان گرتووە بۆ ئەوەی بەو بەلەمانە بپەڕنەوە بۆ نیمچە دوورگەکە بۆیە دەبێت نۆرەیەکی زیاتر لە ٣ سەعاتی بگریت تا بەرت دەکەوێت،
بەمەش بۆت ھەیە بچیتە ناو بەلەماەکەوە ئاشنابیت بەم پەیکەرە مەزنەی دونیا کە بەرزییەکەی زیاتر لە ٤٧ مەترە و لە ساڵی ١٨٨٦ لەلایەن فەڕەنسییەکانەوە دروستکراوە و بەدیاری دراوە بەئەمریکا.
لەشێوەی تەلارێکە کە ڕۆچووەتە زەوییەوە و لەھەر چوار لاکەشییەوە ئاو دەچێتە خوارەوە بەخوڕەیییەکی بەھێز و زۆرەوە کە دەنگێکی خۆشی ھەیە لەناویشیدا لەشێوەی نافورەیەکی جوانە کە لەچوارچێوەی دیوارەکانیشی ناوی شەھیدانی دوو تاوەرەکە ھەڵکەندراوە و بەڕەش نووسراون،
لەتەنیشت ئەم دوو بینایەشەوە دیسانەوە دوو بینای نوێ دروستدەکرێت لەجیاتی دوو تاوەرە ڕووخاوەکە بۆ ئەوەی ببنە تاوەری بازرگانی جیھانی کە یەکێکیان دەبێتە بەرزترین تاوەر لەھەموو نیویۆرک تەنانەت لەتاوەری یش بەرزتر دەبێت و ھەمووی لە شووشە و بەشێوەیەکی ئەندازیاری تازە دروست کراوە،
بەشێوەیەک کە تەنیا لەنیویۆرک ٥٠٪ی ئالوودەبووانی مادەی بێشھۆشکەر ھەیە و ٥٠٪ی تریش دابەشبوون بەسەر ھەموو ویلایەتەکانی ئەمریکا،
لەھەموو لایەکی نیویۆرکەوە دیارە و لە ١٠٢ نھۆم پێکھاتووە و تائێستا لەچەندین فیلمی سینەمایی دەرکەوتووە و بەپێی قسەی وتەبێژی تاوەرەکە تائێستا ٣١ کەس لەبەرزی بیناکەوە خۆیان ھەڵداوەتە خوارەوە ،
بەپایتەختی ئابووریی ئەمریکا دادەنرێت و ژمارەی دانیشتووانەکەشی لەھەموو شارەکانی تری ئەمریکا زیاترە و چەندین ناوەند و تاوەری بازرگانی و دارایی گەورەی لێیە کە جێگای سەرنجی ھەموو دونیایە و تەنانەت بارەگای سەرەکی نەتەوە یەکگرتووەکانیش و بازاڕی دراوی جیھانیش لەوێیە،
ھەروەک گەورەترین دامودەزگای دەوڵەت و پیشەسازیی لەئەمریکا لەوێیە بەشێوەیەک کە ٧ ملیۆن کەس کاردەکەن لەو شارە کە تەنیا ١٧ ھەزار کارگەی بەرھەمھێنانی جلوبەرگی ھەیە،
ھەروەک زیاتر لە ٦٠ کەناڵی ئاسمانی و تەلەڤیزیۆنی لێیە لەگەڵ چەندین ھەلی کار لەکەناری ڕووبارەکانی و کارگە جیاجیاکانی بواری پیشەسازیی خۆراک و چاپ و مۆبیلیات و بازاڕی درا و.
ئەوە جگە لەو مۆزەخانە و ھۆڵانەی بۆ چالاکی ھونەریی و ڕووناکبیریی بەکاردێن بەتایبەت کە زۆرینەیان دەکەونە سەر شەقامێکی ناسراوی شارەکە بەناوی .
پەیکەری ئازادی کە یەکێکە لە ناوبانگترین پەیکەری جیھانی لە شارەکە ھەیە و سەردانیکەران یان گەشتیارانی شارەکە ھەمیشە سەردانی پەیکەرەکە دەکەن و بەپێێ سەرژمێرییەوە ساڵانە ٥٠ ملیۆن کەس سەردانی شارەکە دەکەن،
ئەم ھەڵبژاردەیە لە ساڵی ١٩٥٠ز چووەتە ڕیزی یەکێتی نێودەوڵەتی یەوە و لە ساڵی ١٩٧١ز چووەتە ڕیزی یەکێتی ئاسیا،
ئەم ڕێکخراوە لە ساڵی ١٩٠٤دا و لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی وڵاتانی بەلجیکا، دانیمارک، فەرەنسا، ھۆڵەندا، ئیسپانیا،
ساڵی ١٩١٣ ئەمریکا بوونە ئەندام لەو ڕێکخراوەدا بەمەش فیفا بێجگە لە وڵاتانی ئەورووپا وڵاتانی کیشوەری ئەمریکاشی گرتەوە.
لەو سەردەمە بەریتانیا وەک ماڵی فیفا نەیاری خۆی بۆ ئەنجامدانی پاڵەوانێتی نێودەوڵەتی لەگەڵ دوژمنەکانی لەجەنگی یەکەمی جیھانی ڕاگەیاند و ئەندامێتیی خۆی لەفیفا ھەڵوەشاندەوە،
لەو کاتەوە فیفا لەلایەن مۆزەخانەی نێودەوڵەتی تۆپی پێ لەبەریتانیا سەرپەرشتی دەکرا و یاساکانی تۆپی پێ تەنیا لەلایەن فیفاوە پەسەند نەدەکرا،
بارەگای سەرەکی ئەم ڕێکخراوە لەشاری زوریخی وڵاتی سویسڕایە و لەئێستا دا جیانی ئینڤانتینۆ سەرۆکایەتی دەکات و ژمارەی ئەندامەکانی فیفا ٢٠٨ ئەندامە.
نیکۆتین بەخێرایی لەسییەکانەوە بۆ مێشک دەڕوات لەماوەى حەوت چرکەدا کە تیایدا ئەم نیکۆتینە دەبێتەهۆى بەهێزککردنى بەرەڵاکردنى دۆپامین کە دەمارێکى گەیەنەرى مێشکە و پەیوەندى بەمیزاژ و حەزو ئارەزوو ئەرکەکانى دیکەى مێشکەوە هەیە.
بەکارهێنەرەکەى دەتوانێت بەخێرایی پشت بەکاریگەرییەکانى نیکۆتینەکە ببەستێت کە بەزۆرى بەکێشانى چەند جگەرەیەک تووشى خووگرتن بەجگەرە کێشان دەبن.
ڕاستى ئەوەى کە جگەرەکێشان یان جوینى تەباکۆ کە نایاسایی نییە و کۆمەڵگاش تاڕادەیەک دژى ناوەستێتەوە ئەوە دەبێتەهۆى ئەوەى کە زەحمەت بێت تەرک بکرێت.
نیکۆتین چەند ئەنجامێکى زیانبەخشى بۆ تەندروستى هەیە و پەستانى خوێن بەرز دەکاتەوە و لێدانى دڵ خێراتر دەکات و نەخۆشى خوێنبەر زیاد دەکات.
کاتێک تەباکۆ دەکێشرێت بۆ ناو سی لەڕێگەى قوڕگەوە ئەوە نیکۆتین دەمژرێت بۆناو بۆرى خوێن و زۆر بەخێرایی کاریگەرى دەبێت.
ماددەیەکى ئەستورى ناو دوکەڵى جگەرەیە کە پەڵەى ڕەنگى زەرد دەنوسێنێت بەپەنجەکانەوە و ڕەنگى زەردى قاوەیی بۆ ددانەکانیش و دەبێتە پەڵەش لەناو سییەکانى جگەرە کێشەکەدا.
خووگرتن بەنیکۆتین بەزۆری لەناو هەرزەکارەکاندایە و لەزۆربەى حاڵەتەکانى پێش گەیشتن بەتەمەنى یاسایی کڕینى جگەرە کە تەمەنى 13 ساڵییە.
80%ى جگەرەکێشەکانى پێشوو کە ئێستا وازیان هێناوە لەجگەرەکێشان دەگەڕێنەوە بۆ خووگرتنێکى یەک لەدواى یەکى لەماوەى یەک مانگى کێشانى جگەرەیەک تەنانەت ئەگەر ساڵانى پێشتریش وازیان هێنابێت.
هەرچەندە ئەمەش هەلى وازهێنان زیاد دەکات بۆ ماوەیەکى درێژ ئەگەر یارمەتى بەدەست بهێنێت لەڕاوێژکارێکى زیرەک و دەرمان بەکاربهێنن بۆ کەمکردنەوەى ئارەزووى نیکۆتین.
بەڵام هەندێجار لێکۆڵینەوە پێشنیارى دەکەن کە زیاد لە 40% ى ئەوانەى هەموو یارمەتییەکى ساغ بەکاردێنن بەچارەسەرى جێگرتنەوەى نیکۆتینیش و یارمەتى هەڵسوکەوتى ئەوە لەسەرەتادا سەرکەوتوون.
ئەم چارەسەرانەش واتە نزیکبوونەوە لەجگەرەکێشەکە کە هەڵسەنگاندن و ئامۆژگارى دەبەستێتەوە لەگەڵ یارمەتیدانى جگەرەکێشەکان بۆ زیادکردنى هاندانیان و زیرەکیان بۆ بەرگریکردنى ئەو هاندانەى ناخیان بۆ داگیرساندنى جگەرە و بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ئەو شەیدا بەهێزەى بۆ جگەرەى هەیە.
ئەم چارەسەرە ڕەفتاریانە بەزۆرى بریتین لەتێوەگلانى جگەرەکێشەکە لەناو کۆمەڵێک کەس کە تەرکى جگەرەیان کردووە یان جۆرە بەرنامەیەکى لەو جۆرە کە تیایدا بەتەنیا ئیش دەکەن لەگەڵ ڕاهێنەرێکى تایبەتى بوارى چارەسەر.
ئەنجامەکانى لێکۆڵینەوە پیشانیدەدەن کە یەک کەس لەحەوت کەسدا دەتوانێت بۆ ماوەى شەش مانگ جگەرە نەکێشێت لەپاش بەشداریکردن لەو کۆمەڵەیە.
وەک ئەو ماددەیەى کە بەکاردێت لەجیاتى نیکۆتین ئەمەش ڕێگایەکى کاریگەرە بۆ کەمکردنەوەى نیشانەکانى وازهێنان و ئارەزووى جگەرەکێشان.
لەگەڵ ئەم چارەسەرەدا نزیکەى 10% ى خەڵکى واز لەجگەرەکێشان دێنن بۆماوەى نزیکەى زیاد لەساڵێک و بۆ هەموو 20 کەسێک کە ئەم چارەسەرە بەکاردێنن ئەوە یەک کەسیان بە تەواوى وازدێنێت.
ئەوانەى ئەم دەرمانانە بەکاردێنن کاتێک واز لەجگەرە کێشان دێنن نیشانەکانى وازهینان وەک بێتاقەتى ئاسانتر مامەڵەیان لەگەل دەکرێت وەک پێشتر بەهۆى ئەم دەرمانانەوە.
لە ١٧ی تشرینی یەکەمی ١٩١٧ بە بڕیارو پلانێکی نەخشە بۆداڕێژراوی پێشوەختی ڤلادیمیر لێنینو زۆرایەتی مەکتەبی سیاسی و کۆمیتەی ناوەندی حزبی سۆسیال دیموکراتی کرێکاری ڕووسیابەلشەڤی و بە فەرماندەیی لیۆن ترۆتسکی،
کرێکاران و سەربازان و جووتیاران و ژنان و لاوانی ڕێکخراو لە حزبی بەلشەفی و شوراکاندا لە ھەموو لایەکەوە ھێرشیان بردە سەر حکوومەتی کرنیسکی کادیت و ھاوکارەکانی لە سۆسیال شۆڕشگێڕەکان و مەنشەفییەکان و لە ماوەیەکی کەمدا و بە کەمترین زیانی گیانی،
ئەمەش بووە سەرەتای چەخماخەیەک بۆ ھێرش بردنە سەر زۆربەی ھەرە زۆری دامودەزگاکانی حکوومەتی کرنیسکی لە سەراسەری ڕووسیا بەم شێوە لە کەمترین ماوەدا حزبی بۆلشەڤی بۆ یەکجاری کۆتایی بەدەسەڵاتی چەند سەدەی ئیمپراتۆری تزاری و ھەشت مانگەی حکوومەتی بۆرژوایی کرنیسکی ھێنا و لە جێگای دا دەسەڵات و حکوومەتی کۆماری شورایی کرێکاران و جووتیاران و سەربازان،
کاتێک بۆلشێڤیکییەکان بەڕێبەرایەتی ڤلادمیر لێنین توانیان بەسەر حکوومەتی کاتیی ١٩١٧ی ڕووسیا زاڵبن و دەست بەسەر دەسەڵاتی تاجی ئیمپراتۆرییەتی ڕووسیدا بگرن،
لە سەرەتاکاندا شەڕ کەوتە نێوان سوپای سووری بۆلشویکەکان و نەیارەکانیان لە ئیمپراتۆرییەتی ڕووس کە لە بەناوبانگترین لەو ھێزانەش ھێزی بزووتنەوەی سپی بوو.
یەکێتیی سۆڤیەت دەوڵەتێکی تاک-پارتی بوو لەلایەن حیزبی کۆمۆنیستی یەکێتیی سۆڤیەت حوکم دەکرا لە دامەزراندییەوە ھەتا ھەڵوەشانی لە کۆتایییەکانی ١٩٩١.
ئەوا جەنگی سارد سەری ھەڵدا ئەمەش بەتایبەت لەدوای ئەوەبوو کە پێگەی جوگرافیای سۆڤیەت فراوانتر بوو ھەروەھا بلۆکی ڕۆژاوا یەکیان گرت لە ڕێکخراوی ناتۆ لە ساڵی ١٩٤٩.
لەم ڕێیەوە ئابووری گەشەی سەند بەڵام ھاوکات لە ساڵانی ١٩٣٢–١٩٣٣ برسێتییەکی زۆر سەری ھەڵدا کە وای کرد چەند ملیۆن کەسێک بمرن.
لە ساڵی ١٩٩١ کە ئەوکات یەکێتیی سۆڤیەت لە گەورەترین ڕووبەری دا بووە لەمێژووی وڵاتەکە ئەوا ئەوکات ڕووبەرەکەی زۆرتر بووە لە ٢٢ ملیۆن کیلۆمەتر چوارگۆشە کە گەورترین وڵاتی ئەوکات بووە لەڕووی ڕووبەرەوە و شەشەمین وڵاتیش بووە لەڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە.
کە گۆراوەکانی بریتین لە هەر یەکە لە پەستان و قەبارەو ژمارەی مۆڵی گازەکەو پلەی گەرمیەکەی و کە بە نەگۆری گازەکان بە یەکەوە بەستراون بۆ زانیاری زیاتر سەیی یاسای گشتی گازەکان بکە.
لەم یاسایە دەتوانین تێبینی ئەوە بکەین کە پەیوەندی نێوان قەبارەو پەستان پەیوەندیەکی پێچەوانەیە واتا گەر یەکێکیان زیاد بکات ئەو تریان لە بەرانبەر کەم دەکات ،
دوای ئەو ئاستە زێڕێنەی گۆمێز پێشکەشی کرد کەوتە بەر دڵی ڕاھێنەری ئەڵمانیا یواخیم لۆف گۆمێزی لەساڵی ٢٠٠٧ بانگێشت کرد کە پێشتر یاریکەری تیپی لاوانی ئەڵمانیا بوو
ئەم بەستێنە بەربڵاوە ھەر لە بیردۆزی بنەڕەتی خولگەوە ھەیە ھەتا شارەزایییە بەڕێوەبەرایەتییەکانی پێویست بۆ بەڕێوەبەری پڕۆژە.