polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
لەساڵی ١٩٦٨ بۆ جاری دەیەم سەرکەوتوو نەبووە و دۆڕاوە بەڵام لە ٢٤ نۆڤەمبەری ساڵی ١٩٦٨ لە پاڵەوانێتی کێشی مامناوەندا لە یاری کاراتێدا یەکەمی ھێناوە و بۆ ماوەی ٦ ساڵ لەسەر یەک ھەر لەپلەی یەکەمدابووە،
لە خۆپیشاندانێکی ھونەرەجەنگیەکان لە لۆنگ بیتش چاوی بە بڕوسلی کەوتووە و لەساڵی ١٩٧٢ لە فیلمی ڕێگای ئەژدیھا لە گەڵ بڕوسلی بەشداری کردووە و ڕێگای ناوبانگ بڵاوبونەوەی بۆ خۆشکردووە و تاکو ئێستاش لە ئاسیا بەم فیلمە ناسراوە و دواتر بۆتە دیارترین ئەستێرەکانی کۆمپانیای کانۆن و لەساڵی ٢٠٠٠ خەڵاتی بە ئەنجام گەیاندی ئاڵتونی پێبەخشراوە لەلایەن یەکێتی جیھانی کاراتێوە،
لەساڵی ٢٠٠٧ یش ژەنەڕاڵی سەرکردە جیمس کۆنوای خەڵاتی دەریاوانی فەخری ئەمریکای پێبەخشیوە و دامەزرێنەری قوتابخانەیەکی تایبەتی ھونەرە جەنگیەکان بەناوی چان کووک دوو.
لە ساڵی ١٩٧٣دا محەممەد داود خان دەسەڵاتی لە ئەفغانستان گرت و دەستی کرد بە بانگەشەکردن لەسەر پشکێکی گەورەی خاکی پشتون نشین لە پاکستان،
ئەمەش نیگەرانییەکی زۆری بۆ حکوومەتی پاکستان دروست کرد تا ساڵی ١٩٧٥ ئەحمەد شاە مەسعوودی گەنج و شوێنکەوتوانی ڕاپەڕینێکیان لە پنجشیر بەرپاکرد بەڵام ناچار بوون بەرەو پێشوێر لە پاکستان ھەڵبێن و لەوێ پشتگیری زولفیقار عەلی بۆتۆی سەرۆک وەزیرانی پاکستانیان وەرگرت دەوترێت بوتۆ بە بڵاوکردنەوەی ھێزی چەکداری ئەفغانی بۆ ئەو شارە،
لە دژی ئەحمەد شاە مەسعوود و ھێزەکانی ھەرێمی پەنجشیر لە ١٧ی ئابی ١٩٧٩ەوە لە دوای ڕاپەڕینێکی ھەرێمییەوە لە دەستی یاخیبووان بوو بە ھاوکاری ناوچە شاخاوییەکانی ھەرێمەکە بە باشی لەلایەن فەرماندەکانی موجاھیدینەوە لە ماوەی جەنگی ١٩٨٠ی سۆڤیەت و ئەفغان لە دژی حکوومەتی پارتی و یەکێتی سۆڤیەت بەرگری لێکرا.
دوای ڕووخانی کۆماری دیموکراتی ئەفغانستان لە ساڵی ١٩٩٢ ناوچەکە بوو بە بەشێک لە دەوڵەتی ئیسلامی ئەفغانستان تا کۆتایی نەوەدەکان،
دوو ڕۆژ دواتر ھێرشەکانی ئەیلوولی ٢٠٠١ لە ئەمریکا ڕوویدا و ئەمەش بووە ھۆی دەستپێکردنی شەڕێکی گەورەی ئەمریکا لە ئەفغانستان.
ھێزەکانی ئاسایشی نەتەوەیی ئەفغانستان چەندین بنکەیان لەو پارێزگایە دامەزراند ھاوکات ھێزەکانی ھاریکاری ئاسایشی نێودەوڵەتیش بنکەکانی دامەزراند،
لە کۆتایی ساڵانی ٢٠٠٠دا تیمێکی ئاوەدانکردنەوەی پارێزگا بە سەرۆکایەتی ئەمریکا لە پەنجشیر دەستی بە ئۆپەراسیۆن کرد.
لە ئێستادا لەلایەن بەرخۆدانی دووەمەوە کۆنترۆڵکراوە و تاکە پارێزگای ئەفغانستانیشە کە لە ھێرشی ساڵی ٢٠٢١ی تاڵیبانەوە نەگیراوە.
لە ڕۆژھەڵاتدا بە باغلان و تەخار و لە ڕۆژھەڵاتیشەوە بە بەدەخشان ونورستان و لە باشووریش لە لاغمان و کاپیسا و لە ڕۆژاواش پەروان دەورەدراوە.
پارێزگاری ئێستای پارێزگاکە کەمالەدین نەزمییە پێش ئەویش ھەریەکە لە محەممەد عارف سێوارد و کەرامەدین کەرام بوو (کە دەستدرێژیی کردووەتە سەر دوو ئەندامی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ئەفغانستان لە کابول و پاشان ھەڵھاتوون بۆ پارێزگای پەنچشیر).
بازاڕک پایتەختی پارێزگای پەنجشیرە ھەموو چالاکییەکانی جێبەجێکردنی یاسا لە سەرانسەری پارێزگاکە لەلایەن پۆلیسی نەتەوەیی ئەفغانستانەوە بەڕێوەدەبرێن بەڕێوبەرێکی پۆلیسی پارێزگا دەستنیشان کراوە بۆ بەڕێوەبردنی ھەردوو سەرۆکی پۆلیس نوێنەرایەتی وەزارەتی ناوخۆی کابول دەکات ھێزەکانی پاراستنی ھاووڵاتیان لەلایەن سوپاوە پشتگیری دەکرێن،
لەوانە ئەحمەد شاە مەسعوود قوتابخانەکە بە ھاوکاری ھیلیف پادەربۆرن و وەزارەتی دەرەوەی ئەڵمانیا دامەزراوە و نزیکەی ٢٥٠ خوێندکار و ٢٢ کارمەندی ھەیە .
سالح محەممەد ڕیگیستانی وەک تاکە نوێنەری نێرینەی پارێزگای پەنجشیر بۆ ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەفغانستان ھەڵبژێردرا لەکاتی ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ساڵی ٢٠٠٥دا،
سالح محەممەد ڕیگیستانی وەک تاکە نوێنەری نێرینەی پارێزگای پەنجشیر بۆ ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەفغانستان یان ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەفغانستان ھەڵبژێردرا.
تا ئێستا پەنجشێر یەکێکە لەو چەند بەشەی ئەفغانستان کە ھێشتا لەژێر کۆنترۆڵی کاریگەری کۆماری ئیسلامی ئەفغانستاندایە دژی میرنشینی ئیسلامی ئەفغانستان بە سەرۆکایەتی تاڵیبان.
پاڵەوانی نەتەوەیی ئەفغانی و سەرکردەی سەربازی و وەزیری بەرگری پێشوو کە بە پێشەنگی بەرھەڵستکارانی چەکداری دژی سۆڤیەت و تاڵیبان ناسراوە.
کە چالاکوانێکی ئیسلامی خەڵکی عەفرین بوو لە ناوچەی باکووری ڕۆژاوای پارێزگای حەلەبی سووریا کە ھاوسنوورە لەگەڵ تورکیا و لەوکاتەدا لەژێر کۆنترۆڵی یەپەگەدا بوو.
سەڵاحەدین ئەلکوردی ڕای گەیاند کە ئامانجی سەرەکی ئەو گرووپە بریتی بوو لە ڕووخاندنی حکوومەتی ڕۆژاوا و ڕزگاربوون لە دەسەڵاتی فرەفەرھەنگی و عەلمانی و دیموکراسی و لەبری ئەوە حوکمڕانی شەریعەت تەنھا بە سەرۆکایەتی موسڵمانانی کورد دامەزراند.
ئەبو عەبدوڵڵا ئەلکوردی ھەروەھا ڕای گەیاند کە ئەو گرووپە بە پشتیوانی ئەحرار شام وەک دوژمنێکی ھاوبەش لە دژی یەپەگە و بۆ یارمەتیدانی ھەمەچەشنکردنی ئۆپۆزسیۆنی سووریا دامەزراوە.
ھەروەھا ڕوونی کردەوە کە ئەو گرووپە لە سەرتاسەری ناوچە کوردنشینەکانی باکووری سووریا ھەیە کە لە ئەلبابەوە تا قامیشلۆ و بەڵێ عەبیاد کە لە یەپەگەوە وەریان گرتووە.
گرووپێکی بچووکی چەکداری ئیسلامیی کورد بوو کە لەلایەن سەلاحەدین ئەلکوردییەوە دامەزرا کە ھاوکات وەک وتەبێژی گرووپەکە و ئەبو عەبدوڵڵا ئەلکوردی لە ساڵی ٢٠١٣دا کاری کردووە،
ساڵی ١٩٤٥ بەھاوبەشی لەگەڵ زانای بەریتانی ئەلسێر ئەلکسەندەر فیلمنگ و زانای ئوستورالی ھاوارد فلۆریخەڵاتی نۆبێلیان لەبواری پزیشکیدا بەدەستھێناوە.
باوکی ڕوسی بووە و بەمەبەستی خوێندنی کیمیا ھاتووە بۆ ئاڵمانیا و لە بەرھەمھێنانی کیامیایی کاری کردووە و دایکیشی ھەر لە بنەڕەتدا لە بەرلین لە دایک بووە.
کاتێک کە نازیەکان دەسەڵاتیان لە ئەڵمانیا گرتۆتە دەست لەبەر ئەوەی جولەکە بووە لەگیانی خۆی ترساوە و لە ساڵی ١٩٣٣ ئەڵمانیای جێھێشتووە و لە ئینگلتەرا جێگیربووە.
ساڵی ١٩٣٥ لە زانکۆی ئکسفۆرد وانەی لە زانستی نەخۆشیەکان وتۆتەوە و ھەر لەو ماوەیەدا توێژینەوەیەکی زۆری لەبوارە جیاجیاکاندا کردووە،
ساڵی ١٩٣٩ لە گەڵ فلۆری و فلیمنگ توێژینەوەکانی لەسەر بنسلین و چۆنێتی پێکھاتەکانی و بەکارھێنانی چڕکردۆتەوە و لەساڵی ١٩٤٥ لەبواری پزیشکیدا خەڵاتی نۆبڵی بەدەستھێناوە.
پێش کۆتایی ھاتنی جەنگی جیھانی دووەم تشین ھەواڵی کوژرانی دایک و خوشکی بیست و لەدوای کۆتایی ھاتنی جەنگەکەش ڕۆشتووە بۆ ڕۆما و لە پەیمانگای باڵای پزیشکی کاری کردووە،
ئیرنست تشین لە کۆتایی ژیانیدا زۆر گرنگی بە ڕەچەڵەکی خۆی داوە و منداڵەکانی لەسەر بنەماکانی جولەکە پەروەردەکردووە و فێری ئایینی جولەکەشی کردوون،
کەلەدروست کردنی مادەی فیۆرفۆراڵ دا بەکاردێت کەتوێنەرەوەیە ولە کرداری تواندنەوەی خوێیەکانی ڕۆنی چێشتی ڕووەکی و توێنەرەوەی ڕەنگەکانە .
لەکاتێکدا سورە قەلاس پێویستی بەگەرما زیاترە بۆیە لەناوچەکانی وەکو ناوچەی دەریایی سپی ناوەڕاست و باشوری ئەمریکاو باشوری ئەورووپا وئەرجەنتین وئوسترالیا و سورە قەلاس توانای بەرگە گرتنی گەرمای زۆر وزوقم و نەخۆشی یە کەڕوی یەکانی ھەیە.
ڕەگەکانی زۆر وبچوکە داپۆشراوە بە مولولەی ورد کەتاقوڵای گڵ ڕۆ دەچێت لەگەڵ تەمەن کردندا درێژ دەبێتەوە ھەندێ جار دەگاتە یەک مەتر.
تۆوەکەی لەخۆراکی مرۆڤ وئاژەڵدا بەکاردێت بەتایبەتی پەلەوەر و ئەسپ وماین وەکایەکەشی لەتەویلە وگەوڕەکاندا بۆ ژێر ووڵاخ بەکاردێت.
زانای ئەمریکی ئیلسۆسترنبورگ بارگ ھۆڕن توانی لە ناو گابەردە کۆنەکاندا شوێنەواری بەکتریایەک بدۆزێتەوە کە لە ٣ ملیار و ٥٠٠ ملیۆن ساڵ بەر لە ئێستا لەسەر زەوی ژیاوە،
لەساڵی ١٨٢١ کارلیل لە نووسینی ئایینی دوورکەوتۆتەوە و گرنگی داوە بە بواری ژیان و ڕێچکەیکی نوێی گرتۆتەبەر لەنووسینەکانیدا وێڕای نووسینی وتار لەسەر ئەدەبی ئەڵمانی،
ھەربۆیە دەربارەی پێغەمبەری مەزنمان دەڵێت ((بەخوا من محەممەدم لەبەر بێگەردی و بێفرت و فێڵی و خۆبردنە پێشەوە و سادەیی خۆشدەوەی))،
کۆمەڵێک وتاری لە گۆڤاری فرایزر بڵاوکردۆتەوە و لەلایەن گەورە نووسەرانی ئاڵمانیا تەرجومە کراوەتەوە کە بۆتە دەستپێکیکی سەرکەوتوو بۆ ژیانی ئەدەبی،
لەساڵی ١٨٢٨ کاتێکی زۆری خۆی لە مەزرەعەی کریجنبۆتک لەئەسکتلەندا بەسەربردووە و زۆربەی نووسینەکانی لەو سەردەمەدا بەرھەم ھێناوە،
مێژووی ئەنتەر ناتیفەکانزانا فیەینمان ئەوە مان بۆ ڕوون دەکاتەوە یان ئەو ڕێچکەیەمان بۆ دەشکێنێت کە پێشتر زاناکن دەیان ووت کاتێک ڕووناکیەک یان ھێزێک تیشکێک لە خالی وە بڕات بۆ خاڵی تەنھا لە یەک خاڵەوە دەڕوات ئەویش ئەو خاڵەیە کە لە بینین دا دیارە بە ڵام فەینمان دەڵێت نەخێر کاتێک لە خاڵی وە بڕوات بۆ خاڵی زیاتر لە ڕێگا ھەیەبۆ گەشتن بە خاڵی
ئەم وێنە ھێڵکاریە تەعبیری دەکرد لە ڕونکردنەوەی ئاسانکردنی حساب لە زانستی دا ئەمەش نمایشی بیرکیاریانەی ئەنجام داوە سەرەتایەکانیدروستکردن کەمەبەست لەسەرەتای پێکدادانی دوو تەنە لە گەردوون دا.
وە ئەم دوو ڕونکردنەوەیەش ھۆکارێکی باش بوو بۆ حەلکردنی کۆمەڵێ کێشەی بیرکاری لە زانستی ھەروەھا لە چارە سەر کردنی کێشەی مادە سەرو گەیاندنە کاندا وە پشاندانی باری کارلێکی لادان
لە ساڵی ١٩٥٩دا فەینمان موحازەرەیەکی لە زانکۆی کالیفۆرنیا پێشکەشکرد بە ناوی (ئەم موحازەرەیە سەرەتای شۆڕشی پیشە سازی بوو (نانۆ تەکنە لۆجیا
بۆمبی بو لە ئەمەریکادا ھەوڵی دا فەینمکان ڕازی بکات کە لەو پرۆژەیەدا بەش دار بێت کە بە پرۆژی ناسراو بوو فەینمانیش بە داواکەی ڕازیبوو زۆر دڵخۆش بوو بۆ کار کردن چونکە کارێکی گرنگ بوو لەو کاتەیا ئەمەریکا و ئەڵمانیا لە کێبڕکێدا بوون بۆ درووستکردنی بۆمبی ئەتۆمی بۆیە
ھەر وڵاتێک زووتر دروستی بکردایە دەبویە براوەو زل ھێزترین دەڵەت لەگەڵ ئەمەشدا فەینمان ئەترسا ئەڵمانیا زووتر ئەو کارە تەواو بکا بۆیە دەستی کرد بە تاقیکردنەوەی ئەم تاقیکردنەوە یە لە ژێر چاودێری زانا بەمەش ئەمەریکا توانی ب بێتە خاوەنی بۆمبی ئەتۆمی.
ھەموو ئەو ھێزە دیارو شاراوانەی کە بیستو مانەوە لەم تەنۆلکە بچوکە دا کۆبۆتەوە کە بە بڕای فەینمان ئەم ھێزانە دابەش ئەبن بۆ چوار
فاینمان دوای ئەوەی لەساڵی ١٩٣٥ قۆناغی دواناوەندی تەواوکردووە دواکاری پێشکەش بە ژمارەیەک لەزانکۆکان کردووە تاکو درێژە بەخوێندنەکەی بدات بەڵام لەبەر ئەوەی جولەکە بووە ھیچ کام لەو زانکۆیانە وەریان نەگرتووە تاکو لە پەیمانگای ماساتشۆستس وەرگیراوە،
بەشداریەکی سەرەکی ھەبووە لەگۆڕانکاری فیزیا و ھەروەھا بەشداری لەدروستکردنی بۆمبی ئەتۆنۆمی کردووە و ٧ کتێبی لەبواریا فیزیادا بەرھەمھێناوە،
فاینمان بەھۆی ئەوەی دووچار دوو جۆر لە نەخۆشی شێرپەنجەبۆتەوە لە ١٥ ی شووباتی ساڵی ١٩٨٨ لەتەمەنی ٦٩ ساڵیدا لە لۆس ئەنجلۆس کۆچی دوایی کردووە.
سەرەتای گەشە کردنی فەینمان بە تاقیکردنەوەیەکی سادە دەستی پێکرد کە لە ماڵە کەی خۆیدا ھەندێ یاری دروست کرد بە کارھێنانی بنچینەیەکانی کیمیا ودەستکاری کردنی ئامێری رادیۆ وە چارەسەرکردنی ھەندێ ھاوکێشەی بیرکاری وە لە دوای ئەمەوە لە ساڵی ١٩٣٥خوێندنی ناوەندی تەواو کردو ویستی ھەڵی تەواو کردنی زانکۆ بدات بەڵام بەھۆی ئەوەی کە باوکی جولەکە بوو نەیان ھێشت درێژە بە خوێندن بدا لە زانکۆ
بە ڵام بە ھۆی ئەو یاسایەیەی کە لە ئەمریکا هەبووە لەو کاتە دا وادانرابوو کەھەر زانکۆیەک چەند کورسیەکی دانابوو بۆ خێزانە جوولەکەکەکان بە ھۆی ئەم یاسایەوە فەنمان لە زانکۆی کۆلۆمیا وەرگیرا.
فەینمان سێ ژنی ھیناوە لەو ماوەیەی تەمەنیدا ئەوانیش وە دووەمییان ماری لویز بێڵ لەساڵانی وە سێیەمییان کە لەساڵی ١٩٦٠ هاوسەرگیرییان کرد تاکوو مردنی لەساڵی ١٩٨٨.
ڕیچارد خاوەنی دوو منداڵبوو کە یەکەم منداڵی بە ناوی لە ساڵی ١٩٦٢ لە دایک بوو وە دووەمییان منداڵیش بە ناوی وە ئەویش لە ساڵی ١٩٦٨ لە دایکبووە
دواتر نەفرەتی ڕوو لەم شارۆچکەیە دەکات و زستانێکی سەختی پێشوەخت ڕوو لە شارۆچکەکە دەکات دوای ئەوە خەڵکەکە داوا دەکەن شاژنەکە بچێتەوە بۆ ئەوەی ئەو باروودۆخە کۆتایی پێبێت.
لە نێوان مانگی مارت و مایس گوڵ دەکات وە لەنێوان مایس و تەممووز بەر دەگرێت وە ھەتا کۆتایی ساڵ بە درەختەکەوە دەمێنێتەوە کە تۆوەکانی لەناو بەرگێک دایە درێژییەکەی ٨ – ١٠ سم بە شێوەیەکی زۆر تایبەتمەند،
کە ڕێگە بە بەکارھێنەرانی دەدات کە بەشێوەی ئۆنڵاین لەڕێگای ئامێرە ئەلکترۆنییەکانەوە سەیری فیلم و زنجیرەکان بکەن یاخود پێشوەختە فیلمەکان بەشێوەی دی ڤی دی و بڵووڕەی بکڕن،
ھەروەھا لەبواری زنجیرە و فیلم ستۆدیۆی تایبەتی خۆیان ھەیە و چەندین زنجیرەی بەناوبانگی وەک , , , , و چەندان فیلمیشیان بەرھەم ھێناوە.
لە ئێستادا خاوەنی ١٨٥ ملیۆن بەکارھێنەرە لە سەرتاسەری جیھان پێشبینی ئەکرێت لە ساڵەکانی داھاتوو بەکارھێنەری زیاتر لەخۆ بگرێت.
لە ٢٠٢١ یاریی سکوێد زۆرترین بینراوی ھەبوو بەمەش بووە یەکەم زنجیرە دراما لە مێژووی نێتفلیکس کە بەم شێوەیە سەرەنجی بینەران ڕابکێشێت.
دیپلۆماتکاری ئەمریکی و فەرمانڕەوایەکی کارگێڕی عێراق وەک سەرۆکی دەسەڵاتی کاتی ھاوپەیمانی دوای داگیرکردنی عێراق لە ناوەڕاستی مانگی ئایاری ٢٠٠٣ لەلایەن ئەمریکاوە تا مانگی حوزەیرانی ٢٠٠٤،
لەلایەن جۆرج بووش سەرۆکی ئەمریکاوە وەک سەرۆکی کارگێڕی مەدەنی بۆ سەرپەرشتیکردنی ئاوەدانکردنەوەی عێراق و وەک بەڕێوەبەری فەرمانگەی ئاوەدانکردنەوە و ھاوکاری مرۆیی دانرا لە ٦ی ئایاری ٢٠٠٣ لەبری ژەنەڕاڵ جەی گارنەری خانەنشینکراو.
لە مانگی حوزەیران نووسینگەکە گۆڕدرا بۆ دەسەڵاتی کاتی ھاوپەیمانی و بریمەر بووە خاوەن دەسەڵاتی سەرەکی جێبەجێکاریی وڵاتەکە.
بریمەر چەندین بڕیار و یاسای جێی سەرسووڕمانی دەرکرد کە بووە ھۆی زنجیرەیەک گۆڕانکاری چارەنووسساز کە کاریگەرییەکانیان لەسەر عێراق و داھاتووی بەجێھێشت.
لەوێ لە باڵیۆزخانەکانی وڵاتەکەی لە چەند وڵاتێک خزمەتی کردووە و پۆستی یاریدەدەری جێبەجێکار و یاریدەدەری تایبەتی شەش وەزیری دەرەوەی ئەمریکای وەرگرتووە،
دوای ٢٣ ساڵ پۆڵ بریمەر لە فەیلەقی دیپلۆماسی کاری کردووە و لە ساڵی ١٩٨٩ خانەنشین بووە و پەیوەندی بە کۆمپانیای «کیسینجەر ئەسۆشیەیتس»ەوە کردووە کە کۆمپانیایەکی ڕاوێژکارییە و ھێنری کیسینجەری وەزیری پێشووی دەرەوەی ئەمریکا سەرۆکایەتی دەکرد.
ڕۆناڵد ڕیگان سەرۆکی پێشووی ئەمەریکا بریمەری وەک باڵیۆزی وڵاتەکەی لە ھۆڵەندا بۆ ماوەی سێ ساڵ لە ساڵی ١٩٨٣ەوە دەستنیشان کرد.
وەک دیارە ئەسڵی وشەکە لە ئەکەدییەوە کە «نبتو» یان پێوتووە یان ئارامییەکان کە «نفتا» بەکارھاتووە؛ و لەمانەوە گواستراوەتەوە بۆ ئیغریقییەکان کە وشەی «نفثا» بەکارھاتووە،
وەھەروەھا وشەی «بترالاون» مان ھەیە کە لای عەرەب بەمانای «ڕۆنی بەرد» دێت کە «ئبن بیطار» وتوویەتی «بترالاون» بە زمانی یۆنانی بەمانای «ڕۆنی بەرد» دێت کەئەوەش مەباست لێی نەوتە.
لەگەڵ بەرەوپێشچونی مرۆڤایەتی لە زۆربەی بوارەکاندا ئەوا مرۆڤایەتی زیاتر و زیاتر پێویستی بەم سەرچاوەیە ھەیە تاوەکو کەلێنەکانی وزەی پێپڕبکاتەوە،
و یاریکردنی نرخی نەوت جوڵەیەکی بازرگانی گەورەی لە جیھاندا دروستکردووە کە لەگەڵ بەرزکردنەوە یان دابەزاندنی بڕی بەرھەم ھێنانی نەوت ئەوا نرخەکەشی کەم وزیاد دەکات.
کە پێویستی بە پڕۆسەیەکی تەواو وردە بۆ دیاریکردنی شوێنی بیرەکە کە جیۆلۆجی زانەکان ھەڵدەستن بەو کارە بۆ زانینی قوڵایی بیرەکەو بڕی نەوتەکە تێیدا.
بەھۆی پێکھاتنی لەژێر چینی قوڵای زەویدا لە ڕێژەیەکی زۆری زیندەوەرە لەناوچووەکان وەک داینەسوڕەکان کە لە چینەکانی خوارەوەی زەویدا شیبونەتەوە بەھۆی نەبونی ئۆکسجین و بوونی پلەیەکی بەرزی گەرمی.
نەوت ماددەیەکی سروشتییە لە چینەکانی خوارەوەی زەویدا ھەیە و لەوێدا دەردەھێنرێت و کاتێ لەو چینانەوە دەردەھێنرێت ناودەبرێت بە نەوتی خاو،
ئیبراھیم لەوکاتە بیرۆکەی شۆرشگێری بە خەیاڵی ھات کە خوێندکار بوو لە بەشی زانستی ماتماتیکی لە زانکۆی ئیستەنبوڵ ئەوکات پەیوەندی بە یانەی ئایدیای چەپەوە دەکات،
ئەو لە تشرینی دووەمی ١٩٦٨ لەلایەن زانکۆی ئستەنبۆڵەوە دەردەکرێت ئەمەش لەپاش ئامادەکردی نامیلکەیەک بوو لە دژی ھاتنی ھێزە دەریاییەکانی ئەمریکا.
حکوومەتی تورکیا ھەڵمەتی دژی بزووتنەوە کۆمۆنیستەکان لەو وڵاتە دەست پێکرد وە ئەوان سەرکەوتوو بوون لە تێکشکاندنی مەکینەی حیزبی حیزبی کۆمۆنیستی تورکیا/مارکسیزم-لینینیزم،
لە ئەنجامدا ئیبراھیم کایپاککایا بەندکرا و لە ژێرئەشکەجەی تووندی زۆرتر لە چوار مانگ و لەپاشان برینداربوونی سەری بە گولە لەلایەن لێکۆڵەرەوانە ئینجا گیانی لەدەستدا.
ئیبراھیم لە ئێستادا وەک درووشمی بەرگری دەناسرێت لەلایەن ھەوادارانییەوە وە ئەو بە کۆکەرەوەی بیرۆکە و تایبەتمەندی سەرکردایەتی و بیرمەند دادەنرێ لە مارکسیزم - لینینیزم - ماویزم.
ئیبراھیم یەکێ بوو لە سەرکردە ھەرە دیارەکانی بزووتنەوەی کۆمۆنیستی لە تورکیا وە ئەو دامەزرێنەری حیزبی کۆمۆنیستی تورکیا/مارکسیزم-لینینیزم بوو.
ھەندێکیش پێیان وایە لە مێژووی تۆپی پێی ئیاڵیادا باشترین ھێرشبەری ئیتاڵیا بووە و یەکەم یاریزانی ئیتاڵیا بووە کە ناوبانگی جیھانی دەربکات و ھەر وەکو ڕێزلێنانێکیش لەم یاریزانە و بەرز ڕاگرتنی ناوی یاریگای سان سیرۆ بەناو ئەمەوە نراوە.
جۆزیبی میاتزا لە وەرزی ١٩٢٧ بۆ ١٩٢٨ لەگەڵ یانەییانەی ئینتەرناسیۆنالێ یاخوود ئینتەرمیلان دەستی بەیاری تۆپی پێ کردووە و توانیوێتی سەرکەوتن بەدەستبھێنێت،
جۆزیبی میاتزا دوای ئەوەی وازی لە یانەی ئینتەر ھێناوە لە وەرزی ١٩٤٠ – ١٩٤١ ڕۆشتووە بۆ ئەی سی میلان و لە ماوەی دوو وەرزدا ٩ گۆڵی لە کۆی ٣٧ یاری تۆمارکردووە،
جۆزیبی میاتزا بۆ ھەڵبژاردەی ئیتاڵیا یاری کردووە و بۆ دووجار لە ساڵی ١٩٣٤ و ١٩٣٨ نازناوی جامی جیھانی بەدەستھێناوە و باشترین گۆڵکەری مێژووی تۆپی پێی ئیتاڵیابووە و ٥٣ یاری نێودەوڵەتی کردووە و ٣٣ گۆڵی تۆمارکردووە،
جۆزیبی میاتزا یاری زانی مێژویی تۆپی پێی ئیتاڵیا لە ٢١ ئابی ساڵی ١٩٧٩ لەتەمەنی ٦٨ ساڵیدا لە ئیتالیا کۆچی دوایی کردووە.
شێداری ڕەھایی و شێداری ڕێژەیی؛ شێداری ڕەھا بریتییە لە کەڵەماوی ئاو بە کیلۆگرام یان گرام کە لە ھەر یەک لە قەبارەی ھەوادا بەردەستە.
لە زستانان پەپوولەی شاهانە لە ڕۆژئاوای ئەمریکای باکوورەوە هەزاران کیلۆمەتر دەبڕن بەرەوە باشووری ڕۆژهەڵات تا دەگەنە شوێنی زستانەیان لە مەکسیک.
چیڕۆکی فیلمەکە تیشک دەخاتە سەر ماسک ڕۆکاتەنسکی کە ئەکتەر تۆم هاردی کە پۆلیسێکی پێشووە و خۆی دەکاتە تیمێک لەگەڵ ئیمپڕاتۆر فریۆسا چارلیز تێرۆن.
لە ساڵی ١٩٦٠ و لەتەمەنی ٤٣ ساڵیدا لەلایەن حیزبی دیموکراتیەوە ھەڵبژێردرا بۆ سەرۆکایەتی ئەمریکا و لەئەنجامدا لە ریتشارد نیکسۆنی ڕکابەری بردەوە و بووە یەکەم کاسۆلیکی کە سەرۆکایەتی ئەمریکا بگرێتە دەست و ھەروەھا بەبچوکترین سەرۆکی ئەمریکا ھەژمارکراوە.
جۆن کەنەدی لەکاتێکی ھەستیار و دژواردا لەماوەی جەنگی سارددا سەرۆکایەتی ئەمریکای گرتە دەست و خاوەنی ھەڵوێستی بەھێز بووە لەبەرامبەر سۆڤیەتدا لەھەموو ڕویەکەوە،
لەھەرە ڕوداوە گرنگەکان لەسەردەمی حوکمڕانی جۆن کەنەدیدا کردەوەی ھەڵکوتانی کەنداوی بەرازەکان و قەیرانی مووشەکی کووبا و دروستکرنی دیواری بەرلین و کێبڕکێی داگیرکردنی ئاسمان کە بەوە ناسراوە بەڵێنی داوە مرۆڤ بخاتە سەر زەوی ڕوویانداوە.
لە ساڵی ١٩٦٢ کۆپتەرەکانی وێنەی چەند مووشەکێکیان گرتووە کە لەلایەن یەکێتی سۆڤیەتەوە لە کووبادا دامەزراوە و ئاڕاستەکەشی بەرەو ئەمریکا بووە و توانای ھەڵگرتنی سەری نەوەویان ھەبووە ھەر بۆیە جۆن کەنەدی ڕووبەڕوی مەترسیدارترین بڕیار بۆتەوە لەمێژودا،
ئەگەر ھێرشی بکردایەتە سەر مووشەکەکان ڕەنگ بوو جەنگێکی نەوەوی لێبکەوتایەتەوە و زۆربەی وڵاتانی جیھان کاول ببوایە ئەگەریش دەستەوەستان بوەستایە و ھیچی نەکردبا مووشەکەکان مەترسیان لەسەر ئەمریکا دروست دەکرد و پێگەی ئەمریکاش لاواز دەبوو ئەگەر وەلامی مووشەکەکانی نەدایەتەوە،
لەکۆتاییدا بڕیاریدا ھێزی دەریاوانی ئەمریکا ڕەوانە بکات تاکو ڕێگە بەسۆڤیەت نەدات پڕۆژەی دروستکردنی ئەو مووشەکانە تەواوبکات.
دواتر لەگەڵ نیکیتا خرۆتشۆڤی سەرۆکی سۆڤیەت ڕێککەوتوون لەسەر ئەوەی مووشەکەکانی سۆڤیەت لە کووبا لاببرێن بەمەرجێک ئەمریکا کووبا داگیرنەکات.
لە ٢٢ تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٦٣ لەتەمەنی ٤٦ ساڵیدا کە بەسەردانێکی ڕەسمی لە شاری دالاس بووە بەفیشەک تیرۆر کراوە.
ساڵی ١٩٧٣ تیپی پێشرەوی شانۆی کوردی دامەزراندووە؛ وەرگێڕانی درامای «جەنابی موفەتیش» و کاری بەڕێوەبردنی درامای «لانەوازان»ی لە ئەستۆ بووە.
سەرنووسەری گۆڤاری دیالۆگ و دامەزرێنەری «سەنتەری دیالۆگی ڕۆشنبیریی کورد» بووە و لە ساڵی ١٩٩٦ تا ٢٠٠٠ کاری تێدا کردووە.
وە دایکی دیلورا شیرلین کە ئەستێرەناس بووە وە دیزل راگەیاند کە ئەو لە ە و ھەرگیز باوکە بایلوجیەکەی نەبینیوە وە ھەروەھا ووتویەتی تەنھا ئەوە لە دایکمەوە دەزانم کە ڕەگەزم لە چەند نەتەوەیەکی جیاوازە .
دیزل بە درێژای تەمەنی ھەرزەکاری کاری شانۆیی دەکرد و لە زانکۆی ھنتر لە نیویۆرک دەیخوێند و یەکەم ڕۆڵی دیزل لە دەرکەوتنێکی کورت دا بوو کە پێشتر لە ھیچ درامایاکیدا رۆڵی ناگێرابوو دەرکەوتنەکەی لە بوو لە ۱۹۹۰،
دواتر کاری دەرھێنان و نوسین و بەرھەمھێنانی بۆ کورتە فیلمی درامی - لە ۱۹۹٤ وە فیلمیەکە ھەڵبژێردرا بۆ نمایشکردن لە فیستیفاڵی کان لە ۱۹۹٥.دیزل لە یەکەم فیلمی درێژ دەرکەوت ۱۹۹۷ کە لە نوسینو و دەرھێنانی و بەرھەم ھێنانی دیزل خۆی بوو فیلمەکە ھەڵبژێردرا بۆ کێبرکێکردن لە فیستیفاڵی لە ۱۹۹۷ .
دوای ئەوە بە دەنگی بەژداری کرد ل فیلمی ئەنیمەیشنی وە سەرکەوتنی لە دوو فیلمی دیکە بە دەستھێنا لە لە ۲۰۰۱ و لە فیلمی ئەکشنی 2002 لە ساڵی ۲۰۰٤ لە رۆڵی ریدیك لە فیلمی کە لە بۆکس ئۆفیس سەرکەوتنی بە دەست نەھێنا لە چاو ئەو بودجەی بۆی تەرخان کرابوو.
وە ھەر لە ساڵی ۲۰۰٥ لە فیلمی بەڵام سەرکەوتنی بەدەستنەھێنا تەنھا ۲ ملیۆن دۆلاری بە دەستھێنا کە فیلمەکە خۆی بودجەکەی ۱۳ ملیۆن دۆلار بوو.
ڤین لەساڵی ٢٠١٥ لە فیلمی خێرا و تووڕە ٧ و فیلمی دوایین ڕاوکەری جادووگەردا دەرکەوت کە هەردووکیان فیلمێکی سەرکەوتوو بوون.
مەسقەتی بە دوای فێربوونی تار لە لای ئەبولحەسەن سەبا ھاتەوە بۆ کرماشان و لە کاتی دامەزراندنی ڕادیۆی کرماشان ھەتا شۆڕشی ١٣٥٧ی ئێران لەگەڵ ئەم ڕادیۆ و ئۆرکستێرەکەی ھاوکاریی کرد.
مەسقەتی لە لێدانی تار لە ھیچ کەسێک لاساییی نەدەکرد و خاوەنی شێوەی تایبەت بە خۆی بوو و ھەروەھا یەکێک لە مامۆستایانی ھەرە لێزانی بیداھەژەنی بوو.
بەر لە یانەی بەرشەلۆنا یاری بۆ یانەکانی ناسیۆنالی ئۆروگوایی و گرۆنینگین و ئەیاکس ئەمستەردامی ھۆڵەندی و یانەی لیڤەرپوولی ئینگلیزی کردووە کە لەگەڵ لیڤەرپوولدا باشترین ئاستی ژیانی پێشکەشکردووە.
دایک و باوکی لەیەک جیابونەتەوە و ئەویش تا تەمەنی ٧ ساڵان لەماڵی نەنکی بووە و دواتر چۆتە ھەتیوخانەیەکی ئەرمەنی لە ئەستەنبول و تاکو قۆناغی ناوەندی لەو ھەتیوخانەیە خوێندووە و پاشان بەھۆی ئەوەی چۆتە سەر ڕێبازی بیروباوەڕی کۆمۆنیزم ماوی لەھەتیوخانەکە دەرکراوە و ئەویش قۆناغی ناوەندی لە قوتابخانەی سیسیلی تەواوکردووە.
دوتر وازی لەخوێندن ھێناوە و خۆیی و ڕایتشڵی ھاوسەری خەیوەتگایەکیان بۆ پێگەیاندنی لاوە ئەرمەنیەکان کردۆتەوە کە ١٥٠٠ ھەتیوی لەخۆگرتبوو بەڵام لەساڵی ١٩٧٩ دەسەڵاتدارانی تورکیا دەستیان بەسەر خەیوەتگاکەدا گرتووە و ئەویش چیرۆکێکی لەسەر خەیوەتگای ھەتیوە ئەرمەنەکاندا نوسیوە و بەھۆی ھەڵوێستە سیاسیەکانێوە ٣ جار زیندانی کراوە.
ھیرانت دینک لەساڵی ١٩٩٦ ڕۆژنامەی ئاغۆسی دامەزراندووە و خۆشی وەکو سەرنوسەر لەو ڕۆژنامەیەدا کاری کردووە و بەھەردوو زمانی تورکی و ئەرمەنی بڵاودەکرایەوە و کڕیارانی ئەم رۆژنامەیەش گەشتۆتە ٦٠٠٠ کەس،
بەھۆی ئەوەی داکۆکی لە مافەکانی ئەرمەن کردووە و داوای لەحکومەت کردووە دان بە کۆمەڵکوژی ئەرمەنەکاندا بنێت ھیرانت دینک ڕوبەڕوی ناڕەحەنی و ھەڕەشەیەکی زۆر بۆتەوە و لەساڵی ٢٠٠٦ بەتۆمەتی سوکایەتی کردن بە ناسنامەی تورکی بۆ ماوەی ٦ مانگ زیندانی کراوە.
ساڵی ٢٠٠٦ لەلایەن گۆڤاری سترنەوە خەڵاتی ئازادی بیرکردنەوە و قارەمانی ڕۆژنامەوانی پێبەخشراوە و خەڵاتێ دیکەشی بۆ بیرۆکە و بیرکردنەوەی وەرگرتووە،
ھیرانت دینک لە ١٩ یەنایری ٢٠٠٧ لەبەردەم بارەگای ڕۆژنامەکەیدا ئاغۆس ھاوڵاتیەکی بەڕەچەڵەک تورک لەڕقی ئەوەی ئەرمەن بووە و داکۆکی لەمافی ئەرمەن کردووە داوێتە بەر دەستڕژی گوللە و دەست بەجێ گیانی لەدەستداوە.
فیلمەکە بەداواکردنی دووھێندەبوونی باج لەسەر خاکی گوندەکانی گوجارات دەست پێ دەکات ئەم داوایەش لەلایەن ئەفسەر ئەندرێو ڕەسێلە بەڵام بەھۆی وشکەساڵییەوە ئەوە لەلای گوندنشینەکان مەحاڵ دەبێت بۆیە بھوڤان داوا لەھاوگوندنیشەکانی دەکات کە بچنە لای نوێنەری ھیندییەکان لای بەریتانییەکان تاکوو ئەوان لەو داواکارییە پەشیمان ببنەوە چونکە ئەوە مەحاڵە بەو وشکەساڵییە دووھێندەی پێشوو باج بدەن بە حکوومەتی بەریتانی.
کە دەچن بۆ پێشکەشکردنی داواکارییەکە ئەندرێو ڕەسێلی ئەفسەر بە مەرج ڕازی دەبێت کە لەو داواکارییەی پاشگەز ببێتەوە ئەمەش بەپێشکەشکردنی پێشنیازێک بۆ بھوڤان کە دەبێت یارییەکی کریکیت بکەن گەر گوندنشیەکان بردیانەوە ئەوا سێ ساڵ باج نادەن وە گەر تیمی ئینگلیزییەکانیش براوە بن ئەوا دەبێت گوندنشینەکان سێ ھێندە باج بدەن!
ئەم پێشنیازە لەوکاتە ھات کە بھوڤان ئەو یارییەی بە گەوج لەقەڵەم دا چونکە بەیارییەکی منداڵانی ھیندستانی چوواند ئەوە ئەوکاتە بوو کە یەکەمجار ئینگلیزییەکانی بینی خەریکی ئەو یارییە بوونە.
دوای ڕازیبوونی بھوڤان خەڵکی گوندەکە ناڕەزاییان دەربڕی و کەس پالپشتی نەدەکرد وە تەنانەت خەڵکی گوندەکانی دی گوجارات ھاتن بۆ دژی ئەو یارییە بەڵام بھوڤان سوور بوو لەسەر ئەنجامدانی ئەو یارییە چونکە دەیزانی گوندنشینەکان توانینی پێدانی دوو ھێندە باجییان نییە.
لەلایەکی دی فیلمەکە باس لە چیڕۆکی خۆشەویستی بھوڤان و گاوری دەکات وە سەرەتاش لەتەواوی گوندەکە تەنیا ئەو پاڵپشتی خۆی بۆ یارییەکە و بھوڤان دووپاتدەکاتەوە.
دوای چەند ڕؤژێک بھوڤان دەست بەمەشقکردن دەکات بەڵام بێئەوەی لەیاساکانی یارییەکە بزانێت لەکاتی مەشقکردن سەرنجی تەواوی گوندەکە بۆخۆی ڕادەکێشێت و چەند کەسێک لەوکاتە دێنە پاڵی.
ڕۆژێک پاڵپشتیوانەکانی بھوڤان دەچن بۆ سەیرکردنی یاری ئینگلیزییەکان ئەمەش بەنھێنی دەبێت لەوکاتە خوشکی کاپتن ئەندرێو ڕاسێل کەناوی ئیلیزابێت،
بھوڤان و ھاوڕێکانی دەبینێت و بۆیە دەچێتە لایان و پێیان دەڵێت کەئەو دەتوانێت یارمەتییان بدات بۆ فێربوونی یاساکانی یاری کریکیت ئەمەش لەبەر ئەوەی ئیلیزابێت پێی وایە کە دووھێندکردنی باجەکە شتێکی نادادپەروەرانە بووە.
دوای ئەوە ڕۆژان دێت و ئیلیزابێت بەردەوام دەبێت لە پێگەیاندنی تیمەکە و ڕۆژ بەڕۆژیش ژمارەی یاریکەری نوێ دێتە تیمەکەی بھوڤان،
لەماوەی مەشقکردن ڕۆژیک کەسێک دێتە تیمەکە بەڵام پێشتر لەگەڵ ئینگلیزەکان ڕێککەوتووە و ئەو ھەواڵی یارمەتیدانی ئیلیزابێت دەگەیەنێت بە ئینگلیزەکان بەڵام ئەو خیانەتە لەکاتی یارییەکە ئاشکرا دەبێت بەڵام پەشیمان دەبێتەوە و یارمەتی گوندنشیەکانی دەدات.
وە دوای بردنەوەیان خۆشییەکی دی ڕوو لەگوندنشیەکان دەکات ئەویش بارانبارینە کە لەوشکە ساڵییەکە ڕزگارییان دەبێت لەگەڵ ئەوەش سی ساڵ دووردەبن لە باجدان بە بەریتانییەکان.
کۆتایی فیلمەکە بە سزادانی کاپتنەکەیە بە ناردنی بۆ ناوەڕاستی بیابانی ئەفریقیا وەک سزایەک لەلایەن حکوومەتی بەریتانی بۆ ئەوە وە ئیلیزابیتیش کە ماوەیەک لەفیلەمەکە دەکەوێتە داوی خۆشەویستی بەڵام دوای یارییەکە دەبینێت کە بھوڤان و گاوری یەکترییان خۆشدەوێت ئەویش بەوە ڕازیدەبێت کە خۆشەویستییەکەی خۆی بشارێتەوە و دەگەڕێتەوە بەریتانیا وە لەکۆتاییدا گاوری و بھوڤان ھاوسەرگیری دەکەن (تێبینی:
کۆتایی فیلمەکە خوارەوە بە نوواندن نیشان نادرێت تەنیا لەلایەن چیڕۆکخوانی فیلمەکە کە بەدەنگی "ئەمیتاب باچان"ە دەگێڕدرێتەوە.)
فیلمی لاگان دوایین فیلمی بۆلیوودە بگاتە کۆتاییەکانی خەڵاتی ئۆسکار بۆ فیلمە بیانییەکان بەڵام ئەویش وەک فیلمەکانی دی شکستی ھێنا لەبردنەوەی ئەوخەڵاتە.
لە ئەنجامدا ڕێژەیەکی زۆر خەڵکی مەدەنی بە دەستی ھێزەکانی ئەو وڵاتە کوژران بە جۆرێک کە تا ڕێکەوتی ١٠ی شوباتی ٢٠١٢ ژمارەی کوژراو و بریندارەکانی خۆپێشاندانەکانی سووریا گەیشتە ٨١٦١ کەس،
بیر لە دورستکردنی ھێزێک کرایەوە بۆ پارستنی خۆپێشاندەران و ڕووخانی ڕژێمی ئەسەد؛ ھەندێک ھەرێمی وەکوو عەرەبستانی سعوودی و قەتەر و ئیمارت دواتریش تورکیا و ھێزی نێودەڵەتی وەک ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ڕۆلیان ھەبوو لە دورستبوونی ئەم سوپایە و پشتیوانییان کردوون.
ڕەخنەگر ڕاجیڤ مەسەند کاترینا کێف وەک تەلارێکی ناڕێک وایە. نواندنەکەی زۆر لاوازە کە وات لێدەکات کە پێی بڵێی بەزووترین کات سەیری ماهوبالا بکە تاکوو مادهوری بۆئەوە شتێک فێربیت.
"کاترینا بەردەوامە لە سەرسامکردنی ئێمە. ئەو لە هەردوو دیمەنی سۆزدارانە و ئاسایی نایاب بوو" هەروەها تاران پەسنی نواندنی نێوان ڕانبیر کاپوور و کاترینا کیفی کرد لەم فیلمەدا.
کێف ئەوەی ڕاگەیاند کە فیلمی نەمەستێ لەندەنی دەرهێنەر ڤیپول ئەمروتال شا بۆ ئەو وەچەرخانێکی گرنگ بوو چونکە پێی وایە یەکەمینجار بوو کە ڕۆڵێکی گرنگ و سەرەکی پێبدرێت.
"کاترینا سەرسامکەرە. ئەو پێشتر ئێمەی سەرسام کرد بەو متمانە بەخۆبوونەی لە ڕۆڵگێڕان لە فیلمی هەمکۆ دیوانا کار گایا وە ئەمجارەش بەهەمان شێوە لە فیلمی نەمەستێ لەنەدەن،
لە لەندەن دەستی کرد بەکاری نمایشکردنی جلووبەرگ و کاری بۆ چەند دەزگایەکی فریلانس دەکرد و دواتریش بەدیاریکراو لە حەفتەی نمایشکاری لەندەن دەردەکەوت.
وەک نمایشکاری جلووبەرگ لە هیند دەرکەوتەوە ئەمەش لەوکاتەبوو کە نمایشی بۆ جلووبەرگێکی دیزاینەری هیندی ڕۆهیت بال کرد لە حەفتەی نمایشی هیندی هەروەها لە کالێندەری کینگفیشەر دەرکەوت.