polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ھەروەھا مەسیحییە ڕۆژھەڵاتییەکان ڕۆڵێکی گرنگیان ھەبوو لە گواستنەوەی ئەو زانیارییانە کە چالاک بوون لە وەرگێڕان لە یۆنانیەوە بۆ سریانی و پاشان عەرەبی بەتایبەت لە سەردەمی دەوڵەتی عەبباسی کە زۆربەی وەرگێڕەکان لە ماڵی دانایی بوون لە نەستووریەکان و یەعقوبییەکان کاریان کرد لە پزیشکی و ماتماتیک و فیزیا و گەردونناسی.
کە ھەندێکیان بەبێ گومان وەرگێڕانن لە عەرەبیەوە بۆ کارەکانی جابیری کوڕی حەییان لەوانە "کتاب الکیمیاء" (کە وەرگێڕدرا لە ئەوروپا بەناونیشانی کتێبی پێکھاتە کیمیاییەکان "کتاب تراکیب الکیمیاء"،
ھەروەھا ڕاش ھەیە سەبارەت بەوەی کە ھەڵسەنگاندنی سێگۆشە یەکسانەکان و گۆییەکان دەگەڕێنەوە بۆ زانایانی موسڵمان" تەنانەت وشەی "" وەرگیراوە لە وەرگێڕانی لاتینی ناوی ئەلخەوارزمی ""،
ئەو دەسکاریانەی کە بەتتانی و ئیبن ڕوشد کردیان لەسەر نمونەی چەقی زەوی بۆ بنچینە بێجگە لە بەتڵیمۆسییەکان کە و نەسیرەددینی تووسی و ئیبن شاتیر درووستیان کرد،
وە پەرتووکی کە زانای جوگرافی ئیدریسی نووسیویەتی بۆ پاشا ڕۆجەر بە یەکێک لە مەزنترین نووسراوە جوگرافییەکان سەدەکانی ناوەڕاست ھەژمار دەکرێت.
کاری ئیسلامی تریش وەرگێڕدراوە بۆ لاتینی لە سەدەکانی ناوەڕاست لەوانە کارەکانی ئەبووبەکر ڕازی و ئیبن سینا وە کارەکانی ئیبن ڕوشد وە پەرتووکی ـی بەتڕوجی،
ھەروەھا گێریلامۆ کاردانۆ لە سەدەی ١٦یەم ئاماژەی بەوە کردووە کە لە کتیبەکەی دا پشتی بەستووە بە سەرچاوە عەرەبییەکان بە تایبەتی جابیر بن ئەفلەح.
پرۆفیسال وتویەتی کە ئەو چوار چیڕۆکی عەرەبی-ئیسپانی دۆزیوەتەوە و زۆر ھاوتایە یان ھەر بە تەواوی گواستراوەتەوە لە نووسراوەی ویلیام.
کاریگەری موسڵمانان لە ئەوروپای سەدەکانی ناوەڕاست زۆر بوون لە ڕوانگەی جیاواز وەک ھونەر و بیناسازیی و پزیشکی و دەرمانسازی و کشتوکاڵ و زمان و تەکنەلۆژیا.
ئەوروپا زانینی خواردەوە لە شارستانیەتی ئیسلامی لە ڕێگەی وەرگێڕانە کلاسیکەکانی یۆنانیەکان بەتایبەت فەیلەسووفی یۆنانی ئەرەستوو،
بەڵام ئەو ھیچ کاتێک گەشتی نەکردووە و پاسەپۆرتیشی نییە بۆیە دەیەوێت بە پێ بچێتە پاکستان لە ڕێگادا چەند قاچاغچییەک دەبینێت ئەوان بە پارە دەیگەیەننە ئەوبەری سنوور،
ئەوکاتەی دەربازی پاکستان دەبن لە قاوەخانەیەک دەمێننەوە و لەوێ موونی دەستگرێکی پۆلیس دەدزێت چونکە ئەو وەک بازنی منداڵان لێی دەڕوانێت و لەگەڵ پاوان/باجرەنگی دەڕوات،
بەڵام یەکێ لە ئەفسەرەکان بڕیاردەدات پاوان بداتەوە ھیندستان ئەمەش لەدوای ئەوەی کە موونی بە دایکی شاددەبێتەوە و دەگەڕێتەوە سوڵتانپور و نەوابی ڕۆژنامەنووسیش ھەموو ئەو گرتانە دەگرێت و بە ڤیدیۆیەکی کاریگەر بڵاوی دەکاتەوە.
و دەنگدانەوەیەکی گەورەتری ھەبوو لە ڕۆژی دانەوەی پاوان بە ھیند ئەوا موونیش دەچێتە سەر سنوور بۆ دوابینینی پاوان کە یارمەتیی داوە بۆ شادبوونەوەی بە دایکی و ماڵەوەی،
لەوێ موونی ناتوانێت پاوان ببینێت تا دواسات کە ھاوار دەکات و زمانی دەبێتەوە و دەڵێت "مامە" وە بەشێوازی ھیندووەکان دەڵێت "خوات لەگەڵ" و لەوکاتە پاوان دەگەڕێتەوە و شاھیدە لەباوەشدەگرێت.
دوای ئەوە پاوان دەیەوێت بیباتەوە ماڵەوە لەناو پاسێکدا لەوێ پاوان ناو لە کچەکە دەنێت موونی ئەمەش لەبەر ئەوەی ناوی کچەکە نازانێت و کچەکەش ناتوانێت ناوی خۆی دەرببڕێت وە لەناو پاسەکە پاوان ھەوڵدەدات ناوی ھەموو شار و شارۆچکەکانی ھیندستان بڵێت بۆئەوەی شوێنی موونی بدۆزێتەوە،
کە ناوبراو لە کارکردن دەگەڕێتەوە بەمەبەستی پەیداکردنی پارە بۆ ژنھێنانەکەی لەگەڵ ڕاسیکا ئەمەش چونکە بەڵێنی بە باوکی ڕاسیکا دابوو کە ماڵێک بۆ ڕاسیکا بکڕێت لەگەڵ دانی ئەرکەکانی وەک زاوا.
دوای ئەوە گێڕانەوەی ژیانی پاوان تەواو دەبێت و پاوان دەگەڕێتەوە ماڵی باوکی ڕاسیکا و لەوێ داوا لە ڕاسیکا دەکات لێبگەڕێن کە موونی بمێنێتەوە تاکوو دایک و باوکی دەدۆزنەوە.
موسڵمانێکی پاکستانییە ئەمەش لەدوای ئەوەی دەیبنێت لە پەرستگای ھیندووەوە دەچێتە مزگەوت وە لەجێگای خواردنی سەوزە دەچێت گۆشتی مریشک لە ماڵی دراوسێیە موسڵمانەکەیان دەخوات.
لەوکاتە ژنێکی دووگیان منداڵەکەی ناوسکی لەقە دەھاوێت و ھاوکات لەو دیمەنە یاریکەری کریکیتی پاکستانی شاھید ئافرەندی سەرکردایەتی پاکستان دەکات بۆ بردنەوەی یارییەکە لە بەرامبەر ھیندستان.
دیمەنەکە دەگۆڕێت بۆ ٦ ساڵ دواتر کچەکە گەورە بووە و ناوی نراوە شاھیدە واتە بەھۆی ناوی یاریکەری کریکیتەوە ئەو ناوەی لێنرا.
دایکی شاھیدە کچەکەی لەگەڵ خۆی دەبات بۆ حەزرەتی نیزامەددین دەرگا لە نیودلھی لە ھیندستان بۆئەوەی لەوێ نزای بۆ بکات چونکە کچەکەی لەزگماکییەوە ڵاڵبووە .
شاھیدە لەکاتی ونبوونی دەگاتە شارێکی مێژوویی و ئایینی بەناوی کوروکشتەرا لەوێ کوڕێک بەناوی پاوان کومار دەبینێت لەگەڵ چەند پیاوێکی ئایینی سەما دەکات ئەم دیمەنە کار لە شاھیدە دەکات و بەدوای ئەو کوڕە دەکەوێت،
کوڕەکەش سەرەتا بە چیڕۆکی ئەو کچە نازانێت بە تەواوی بۆیە سەرەتا تەنیا دەیەوێت بە پێدانی خواردن لەکۆڵ خۆی بکاتەوە بەڵام دواتر ناتوانێت واز لەو کچە بھێنێت وە کچەکەش لەبەر ئەوەی ناتوانێت قسەبکات ئەمەش لێکگەیشتنییان ئاڵۆز دەکات بۆیە پاوان کومار وادەزانێت ئەو کچە لە پەیڕەوانی ئایینی ھیندووئیسمە بۆیەش پاوان پەیکەرێکی بۆ دەکڕێت بۆئەوەی بیپارێزێت لە مەترسی.
فڕۆکەخانە مەیدانێکی گەورەیە کەلە چەند بەشێکی جیاواز پێکهاتوە و دیاریکراوە بۆ هەڵسان و نیشتنەوەی فڕۆکە و هەلیکۆپتەرەکان و چەند ئامرازێکی تر.
دوای دەست ھەڵگرتنی لە خوێندنی مزگەوتیشی ھەندێ لە برادەرە دڵسۆزەکانی وەک و ی ناسراو بە حەمەڕەش کتێبەکانی خوێندنی پۆلی شەشەمیان پێ تەواو کردووە.
بە چاکی فێری زمانەکانی عەرەبی و فارسی و ئەدەبیاتەکەیان بووە بەھۆی چەند مامۆستایەکی کورد پەروەر و ڕۆشنبیری وەک ساڵح قەفتان و عەلی ئاگا و و عەبدوڵڵا عەزیز و ڕەمزی ڕەحیمی ناودار بە و خالید سەعید،
توانیویەتی ھەست بە مانای کوردایەتی و گیانی نەتەوایەتی بکات چونکە ئەو کوردپەروەرە بەڕێزانە دەورێکی باڵایان ھەبووە لە بڵاوکردنەوەی بیروباوەڕی نەتەوایەتی کورد لە ناو قوتابیانی شاریی کۆیە و ھەر شارێکی دیکەی کوردستان کە مامۆستاییان تێدا کردبێت.
ھەر لە سەردەمە زووەوە واتە لە سەرەتای ساڵانی ١٩٣٠کاندا عەونی چووەتە ڕیزی ھەڵگرانی مەشخەڵی کوردایەتی و چالاکانە بۆ ئەم مەبەستە تێکۆشاوە و دوای دامەزراندنی حیزبی ھیوا،
لە سەرەتای ١٩٤٠کاندا بووەتە ئەندامێکی چالاکی ئەو حیزبە کوردییە تاکو زۆرتر خزمەتی نەتەوەی کورد و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی نەتەوەکەی بکات.
لەو کاتەدا باوکی کۆچی دوایی کردووە لەبەر ئەرکی بەخێوکردنی خێزانەکەی ناچار بووە قوتابخانە بەجێ بھێڵێ و خەریکی بەڕێوەبردنی دوکانی باوکی و خێزانەکەی بێ.
سەرەڕای ئەمەش وازی لە خۆ پێگەیاندن نەھێناوە و ھاتوچۆی حوجرەی فەقێیانی کردووە و لە مزگەوتی حەتک لە لای مەلا محەممەدی مەلا برایمی عەوداڵانی ناسراو بە "دلاوەر"ی شاعیر ھەندێ دەرسی ئایینی وەک و ی خوێندووە لەگەڵ ڕێزمانی عەرەبیدا.
دەست لە ئامانجی سەرەکی میللەتەکەی واتە سەربەخۆیی و ئیستقلال ھەڵنەگرتن بەجێنەھێشتنی خاک و نیشتمان و درێژەدانی خەبات و ھەروەھا یەکیەتیی و تەبایی لەگەڵ یەکتر و پشتی یەکگرتن و تۆبە لە شەڕی براکوژی.
ئەم ھونەرمەندە ناسراوەی کورد گەلێ گۆرانی لە سەردەمی خۆیدا تۆمار کرد ھەرچەند ھەر بە ئامێری سەرەتایی وەک زەرب و نایەیە بەڵام بە پیت وبەرەکەتە و دەیان گۆرانی بەناوبانگ وەک “شەمامەوخاڵخاڵە’ سویبە باڵابەرز”ئای بۆ ھەلامە” و ھەندێ گۆرانی دیکەی فولکلۆری بە تایبەت فولکلۆڕی ناوچەی سەقز لە فەوتان ڕزگار بکات کە ھەتا ئێستا سەرجەم ٦٤ گۆرانی بۆ رادیۆی سنە و ورمێ تۆمار کردوە و بۆ کەناڵی سێی تەلەڤیزیۆنی ئێران کە ئەودەم تەنیا کاتژمێرێک لە شەودا بە کوردی بەرنامەی ھەبوە گۆرانی زۆری وتووە کە ڕەنگ بێ لە ئەرشیڤدا مابێتەوە.
باڵابان و سوڕنا ی لێدەدا و کاک حوسێن والیدی نای ژەن و کاکە مینەی سووزەنی و مینەی حەسەن قەرەج و کاک ئەحمەد ساڵحی و کاک عەلی شۆخ کەمان.
ئەو ھونەرمەندانەی کە کاتی خۆی لە رادیودا ژەنیاری گۆرانییەکانی زێ زێ بوون تەنیا دوو کەسن بە ناوەکانی تۆفێق تارژەن و موسەیب شادابی کەمانچەژەن کە ھەردوویان ژەنیارانانی گەورەی ئەودەم بوون وخەڵکی شاری تیکابن
حوسێن شۆخ کەمان ناسراو بە زێ زێ ھونەرمەند و گۆرانیبێژی رۆژهەڵاتی کوردستان که زیاتر له نیو سەدەیه که له بواری موسیقای فۆلکلۆری کوردی چالاکیەکانی بە رێوە دەبات و ئیش دەکا.
بەتایبەت لەناوچەکانی دەوربەری کرماشان و تاوەکو ئێستا بەشێوەزاری کەڵھوڕی ئاخاوتن دەکەن و سەدان ساڵە تێکەڵی خێڵەکانی گەرمیان بوون.
بە بڕیاری وەزارەتی ناوخۆ ژمارە لە ساڵی ١٩٧٥دا ناوی ناحیەی شێروانە گۆڕدرا بۆ ناحیەی سەرقەڵا و کەرتی ناحیەی سەرقەڵا بە ناحیەی ناوەندی قەزای کەلارەوە لکێندرا.
کەرتی ناحیەی سەرقەڵا دابڕێنرا بۆ ھێنانەکایەی ناحیەی تیلەکۆ لە سنووری قەزای کەلار ناوەندەکەشی لە گوندی تیلەکۆی گەورە بوو.
قەزای کەلار و قەزای چەمچەماڵ دابڕێنران لە پارێزگای کەرکووک و لکێندران بە پارێزگای سلێمانییەوە ھەروەھا بە ھەمان فەرمان قەزای کفری دابڕێنرا لە پارێزگای کەرکووک و لکێندرا بە پارێزگای دیالەوە.
بۆ چارەسەرکردنی ئەو بۆشاییە ئیدارییەش ئەنجومەنی وەزیرانی ھەرێمی کوردستان بە بڕیارێک لە رۆژی ٦/٨/٢٠٠٦ ئیدارەی گەرمیانی پێکھێنا کە ناوەندەکەی لە قەزای کەلار دانراوە،
حکومەتی ھەرێم لە ساڵی ٢٠٠٨ بڕیاریدا ئیدارەی گەرمیان ھاوشێوەی پارێزگاکانی تری ھەرێم مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت و لەو رووەشەوە دەسەڵاتی پارێزگار بە خشراوەتە سەرپەرشتیاری ئیدارەکە.
ڕژێمی بەعس لە سنووری گەرمیان ھەستا بە درووستکردنی ئۆردوگای زۆرەملێی لە نزیک شارۆچکەی کەلار بۆ نیشتەجێکردنی دانیشتووانی گوندە خاپوورکراوەکانی قەزای کەلار و بەشێک لە گوندەکانی قەزای کفری.
بە فەرمانی کۆماری ژمارە لە ١١ ٦ ١٩٨٧دا ناحیەی تیلەکۆ ھەڵوەشێنرایەوە و ھەموو کەرتەکانی بەسترایەوە بە ناحیەی ناوەندی قەزای کەلار.
بە فەرمانی کۆماری ژمارە لە ١٦ ١١ ١٩٨٧دا ناحیەی پێباز ھەڵوەشێنرایەوە و ھەموو کەرتەکانی بەسترایەوە بە ناحیەی ناوەندی قەزای کەلار.
قەزای کەلار لە ساڵی ١٩٧٠دا پێکھێنرا لە سنووری پارێزگای کەرکووک و ھەردوو ناحیەی شێروانە و ناحیەی پێبازی پێوە بەسترایەوە کە پێشتر سەر بە قەزای کفری بوون لە ساڵی ١٩٧٥دا خراوەتە سەر پارێزگای سلێمانی.
لەڕووی ئیدارییەوە لە قەزای قەزای کەلار و ناحیەکانی ناحیەی ناوەندی قەزای کەلار و ناحیەی ڕزگاری و ناحیەی پێباز و ناحیەی شێخ تەویل پێکھاتووە،
ناوبانگی دەرکرد بەیەکەم ڕۆڵی پڕۆفیشنالی وەک ھێرمۆینی گرەینجەر لە زنجیرە فیلمی ھاری پۆتەر, کە پێشتر تەنیا لە شانۆی قوتابخانەکەی نواندنی ئەنجام داوە.
لەو دیمەنەدا کچێکی جوان بەسەر جۆگەیەکدا نەویوەتەوە و گوڵێکی نیلۆفەر پێشکەش بە پیاوێکی قەمبووری ئەوپەڕ جۆگاکە دەکات.
بێژەر عاشق و شەیدای ئەو کچە نیلۆفەر بەدەستەوە دەبێت و لێی دەبێتە ژنی خەون و خۆزگە دوور و درێژەکانی و وەک مرۆڤێکی خەیاڵیی و فریشتەیەکی ئاسمانی باسی دەکات.
ڕۆمانەکە ڕۆمانێکی سوریالییە و ڕۆمانەکە گێڕانەوەیەکی تاکبێژی پچڕپچڕی کەسێکە لە دۆخێکی ڕۆحیی ماندوودا؛ کەسێک کە ڕۆحی بریندارە و بەردەوام لە ئازاردا دەژی؛ لەو ئازارانەی ھەروەک خۆی دەڵێت:
ئەوەی خوێ دەکاتە برینی ئەم پیاوەوە؛ بینینی چاوانی ئەفسوناویی کچێکە لە ئێوارەیەکی مانگی گوڵاندا… ئەم چاوانە؛ ژیانی کاراکتەرەکە سەرەوژێر ھەڵدەگێڕێتەوە.
لەم ماوەیە چەندین فیلمی باش و لەئاستی ڕەخنەگرانە بەرھەمھاتن کە لەسەرووی ھەموویانەوە لەساڵی ١٩٥٧ فیلمی پیاسا واتە تێنووی گورو دەت وە فیلمی پەڕە گوڵینەکان لەساڵی ١٩٥٩ وە دواتر دەرکەوتنی ئەکتەری بۆلیوود ڕاج کاپوور کەچەندین فیلمی گەورەی بەرھەمھێنا لەوانە ئاوارە لەساڵی ١٩٥١،
جگە لەو فیلمانە چەندین فیلمی دیرۆکی بۆ مێژووی سینەمای ھیندستان نمایشکران لەوانەی فیلمی دایکی ھیند کەلەلایەن ستۆدیۆی مەحبووب بەرھەمھێنرابوو لەساڵی ١٩٥٧ ئەو فیلمە بووە یەکەم فیلمی ھیندستان کە پاڵێوراوبێت بۆ وەرگرتنی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلمی بیانی وە فیلمەکە تا قۆناغی کۆتاییەکانی پێشبڕکێی ئۆسکار مایەوە.
وە فیلمی ئیمپراتۆری مەغۆل لەساڵی ١٩٦٠ دەرچوو کە تاوەکوو ئێستاش بەیەکێ لەفیلمە ھەرەگەورەکانی مێژووی سینەمای بۆلیوود دادەنرێت.
وڵاتی پاکستان بەھۆی کێشەی سیاسییەوە لەگەڵ ھیند ھێنانی فیلمەکانی بۆلیوودی لەساڵی ١٩٦٥ ڕاگرت بەڵام فرۆشتنی دی ڤی دی نایاسایی وە پەخشی تەلەفزیۆنی بەشێوەی یاسایی وایکردووە ھێشتا بینەری بۆلیوود بەردەوامبێت لەپاکستان وە لەم دواییانەش لەدوای ٢٠٠٦ەوە بەتایبەت پاکستان جارێکی دیکە ڕێگای بە نمایشکردنی بۆلیوود دایەوە لەوڵاتەکەی بەڵام بەشێک لەفیلمەکانی بۆلیوود ڕادەگیرێن ئەگەر لەگەڵ بۆچوونی سیاسەتی پاکستان یەکنەگرێتەوە.
فیلمی فانتۆم ڕاگیرا لەپاکستان, دوای ساڵانی ٢٠٠٦ و ٢٠٠٨ فیلمەکانی بۆلیوود لەپاکستان داھاتییان باشبوو بۆیە ساڵانە ژمارەی نمایشکردنی فیلمەکان لەو وڵاتە بەرزتردەبوونەوە.
فیلمەکانی بۆلیوود لە نیپاڵ بینەرێکی زۆری ھەیە تەنانەت لەفیلمە نیپاڵییەکانیش داھاتییان بەرزترە ھەریەکە لە شاروخ خان و سەلمان خان و ئاکشای کومار زۆر ناسراون لە نیپاڵ،
بەپێچەوانەی پاکستان بەشێک لەوفیلمانەی کە باسی تیرۆریزم دەکەن لە ئەفغانستان لەو وڵاتە ڕانەگیراون لەنموونەی دارمەتما و کابول ئێکسپرێس ،
لەنموونەی فیلمەکانی لەدۆزەخەوە بۆ دۆزەخ لە١٩٨٨ وە خۆشەویستم ھەیە لە ١٩٨٩ وە فیلمی دیلوالێ دولھانیا لێ جایانگێ لەساڵی ١٩٩٥ وە فیلمی ھەندێکجار ڕوودەدات لەساڵی ١٩٩٨ لەو سەردەمە چەندەین ئەکتەری نوێ دەرکەوتن لەوانە عامر خان،
لەو سەردەمەدا لەڕووی بازرگانییەوە فیلمە ڕۆمانسی و کۆمێدییەکان سەرکەوتوو دەبوون بەتایبەت فیلمەکانی ئەکتەری کۆمێدیا گۆڤیندا وە لەخانمانیش کاریشما کاپوور وە ڕاڤینا تاندۆن لەچەندین فیلمی کۆمێدی دەرکەوتن.
بۆلیوود ناوێکی نافەرمییە لەلایەن مێدیاکانەوە بەکاردێت بۆ کارخانەی یان پیشەسازی فیلمە ھیندییەکان کە دەکەوێتەی ناوچەی مەننەت لە مۆمبای لە ھیندستان.
زۆرینەی فیلمەکانی بۆلیوود یاخوود ھەمووی گۆرانی سەمای تێدای کە بەیەکەوەش تۆماردەکرێن و زۆرینەی گۆرانییەکانی بەشێوەی پلەی باک واتە لەلایەن گۆرانیبێژانی دی دەوترێت.
لەکۆتاییەکانی ١٩٦٠ و سەرەتای ١٩٧٠ فیلمی ڕۆمانسی و ئەکشن لەسینەمای بۆلیوود پێشکەوتنی زۆر بەخۆیدا دەبینێت بەتایبەتی بە دەرکەوتنی ئەکتەری نوێ لەوانە ڕاجیش خانا، دارمەندرا،
لەناوەڕاستی حەفتاکان فیلمە ڕۆمانسییەکان تێکەڵی کاری چەتیی و مافیایکران بەتایبەت بەناسراوبوون ئەمیتاب باچان کە بەپیاوە تووڕەکە دەناسرایەوە،
ئەنیل کاپوور وە سەنی دیۆل وە تاکوو کۆتاییەکانی ١٩٩٠ ئەمانە بەھاوبەشی لەگەڵ خانمەئەکتەرەکانی وەکو ھیما مالینی و جایا باچان و ڕاخا ناسراوبوون.
فیلمی شۆلەی یان شوعلە لەساڵی ١٩٧٥ دەرچوو بەیەکێ لە باشترین فیلمەکانی ئەو سەردەمە دادەنرێت کە لەنواندنی ئەمیتاب باچان و دارمەندرا بوو و دیالۆگەکانی ئەو فیلمە ئێستاش لەبیری زۆرێک لەخەڵکان ماوە،
لەساڵی ١٩٨٨ فیلمی سەلام مومبای دەنگدانەوەیەکی نێودەوڵەتی بەخۆیەوە بینی وە بووە یەکێک لەو پێنج پاڵێوراوەی بۆ وەرگرتنی باشترین خەڵاتی بیانی ئۆسکار بپاڵێورێت.
فیلمی راجا ھاریشاندرا بە یەکەمین فیلمی مێژووی بۆلیوود دادەنرێت کە لە ٣ی ئایاری ١٩١٣ نمایشکراوە کە فیلمێکی بێدەنگ بوو وە ماوەکەی تەنیا ٤٠ خوولەک بووە کەلەلایەن دادا ساھیب فالکیی کاری دەرھێنانی بۆ کرابوو.
وەیەکەم فیلمیش بە بەدەنگ کە بەزمانی ئوردوو بەرھەمھات لەڕۆژی ١٤ی ئازاری ١٩٣١ نمایشکرا لەلایەن دەرھێنەر ئەردشێر ئێرانی بوو بەناوی کە لە ١٢٤ خولەک پێکھاتبوو،
لەلایەن ھەمان دەرھێنەر واتە ئەدشێر ئێرانی لەساڵی ١٩٣٧ فیلمی کیسان کانیا دەرھات کە بەیەکەم فیلمی ڕەنگاوڕەنگی ھیندی دادەنرێت کە لە ١٣٧ خولەک پێکھاتبوو.
لەسەرەتای ٢٠٠٠ەوە بۆلیوود لەئاستی جیھانیدا زیاتر ناوبانگی پەیداکرد ھەروەھا ئاست و جۆری فیلمەکانی بەرزتربۆوە لەڕووی چیڕۆک و تەکنیک و نواندن و ئەنیمەیشن و چەندین کۆمپانیای بەرھەمھێنانی نوێ دامەزران وە وە بەشێکیشییان چەندین فیلمی مۆدێرنییان سازکرد لەوانە یاش ڕاج فیلمز وە دارما پرۆدەکشن وەک فیلمەکانی کەل ھۆن ھۆ لە ٢٠٠٣ وە ڤیر زارا لە ٢٠٠٤ وە کۆل میل گایا لە ٢٠٠٣،
بۆلیوود پڕقازانجترین سینەمای وڵاتی ھیندستانە کە ٤٣٪ لەقازانجی سینەمای وڵاتەکە لەبۆلیوودەوە لەوکاتەی ٣٦٪ بۆ سینەمای تێلوگو و تامیلییە وە سینەماکانی دیکەی ھیندستانیش ٢١٪ ڕێژەکەیان بەردەکەوێت.
بۆلیوود یەکێکیشە لە گەورەترین سینەماکانی جیھان بۆ بەرھەمھێنانی فیلم وە یەکێکیەشە لەو سینەمایانەی جیھان کەساڵانە زۆرترین فیلم بەرھەمدەھێنن.
زۆرجار فیلمەکانی بۆلیوود سەرکەوتوودەبن لەڕووی بازرگانییەوە بەھۆی بوونی گۆرانی و میوزیکی باش کە سەرنجی بینەرانی بەخۆیدا ڕابکێشێت.
بۆلیوود زۆر بەکەمی پێشبڕکێ و ئارەزووی بەشداریکردن لە ئۆسکار و خەڵاتە جیھانییەکان دەکەن لەبڕی ئەوە چەندین خەڵاتی ناوخۆییان ڕێکخستووە لەنموونەی فیلم فەیر کە لەوەتەی ١٩٥٤ بەڕێوەدەچێت و گرنگییەکی زۆری ھەیە لەلای ئەکتەر و کەسایەتییەکانی ناو بۆلیوود و بەگرنگترین خەڵاتی دادەنێن.
لە ئاستی ئۆسکاریش سێ فیلم گەیشتوونەتە قۆناغی کۆتایی واتە پێنج فیلمە کۆتاییەکەی باشترین فیلمی بیانی ئۆسکار ئەوانیش فیلمەکانی دایکی ھیند لە ١٩٥٧ وە سەلام مومبای لە ١٩٨٨ وە لاگان لە ٢٠٠١.
لەدوای ٢٠١٠ەوە سەلمان خان و ئاکشای کومار زۆرترین فیلمی ڕۆمانسی و ئەکشنییان دەکرد کە بینەرێکی زیاترییان لەخۆ کۆکردەوە وێڕای ئەوەی ھەردووکییان لەساڵانی ١٩٩٠ دەرکەوتن.
ڕانبیر کاپوور و ئانوشکا شارما و کاترینا کێف ھەروەھا لەو سەردەمە فیلمەکان زیاتر بەجیھان وەک فیلمی پیکەی و باجرەنگی بایجان کە لە ٢٠١٤ و ٢٠١٥ نمایشکران و بوونە پڕداھاتترین فیلمی مێژووی بۆلیوو.
چونکە رووداوی شەڕی جیھانیی دووەم کاریگەری راستەوخۆی کردە سەر سینەما و بزووتنەوەی رزگاریخوازیی ھیندی دەستیپێکرد ھەروەھا جیابوونەوە گەورەکەی ھیند و پاکستان لە ئابی ١٩٤٧.
لەھیندستان یەکەمجار سینەمای تامیلی بوو کە پاشگری 'وود'ی وەرگرت کە ئەو کارخانە سینەماییە دەکەوێتە بەنگالی ڕۆژاوا لەھیندستان ئەمەش لەساڵی ١٩٣٢ بوو لەدوای ئەودا بۆلیوود پاشگری 'وود'ی وەرگرت.
به‌ڵام هابرماس ده‌ڵێت ئه‌مه‌ بۆ ئه‌و كاته‌ دروسته‌ كه‌ ماركس له‌ ناوه‌ڕاستی‌ سه‌ده‌ی‌ 18 دا له‌ ده‌وڵه‌ته ‌سه‌رمایه‌داره‌كاندا ژیاوه‌،
به‌ڵام بۆ كۆمه‌ڵگه‌ رۆژئاواییه‌ مودێرنه‌كان كه‌ هابرماس به ‌سه‌رمایه‌داری‌ دوایی‌ ناویان ده‌بات دروست نییە،
‌ له‌م كاته‌دا ده‌وڵه‌ت ده‌ست له‌ كاروباری‌ ئابوری‌ وه‌رده‌دات به ‌بێ‌ ده‌وڵه‌ت چالاكی‌ ئابووری‌ به‌ره‌و پێش ناڕوات.
ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ماركس به ‌شوێن شیكردنه‌وه‌ی‌ ئه‌و رێكخراوی‌ هێزه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌قڵ سه‌ركوت ده‌كات،
به‌ڵام به‌ ڕای‌ هابرماس ئه‌م ئه‌قڵه‌ له‌گه‌ڵ هه‌ر كرده‌یه‌كی‌ تێگه‌یشتن و لێكتێگه‌یشتن هاوژیانبینی‌ هه‌ر په‌یوه‌ندییه‌كی‌ مرۆڤدا ستایلێكی‌ تازه‌ی‌ به‌سه‌ردا دێ‌ و گه‌شه‌ ده‌كات.
هابرماس ‌ساڵی‌ له‌ دوسلدورفی ئه‌ڵمانیا له‌دایك بووه‌ و‌ فه‌لسه‌فه‌ی‌ له‌ شاری‌ هایدلبێرگ له‌ ۱۹٦۱ بۆ ۱۹٦٤ خوێندووه‌ و له‌ شاری‌ فرانكفۆرت له‌ فه‌لسه‌فه‌ و زانستی‌ كۆمه‌ڵناسیدا مامۆستا بووه‌.
‌ساڵی ‌۱۹۷۱ بۆ ۱۹٨۱ سه‌رۆكایه‌تی‌ ئه‌نستیتۆی‌ ماكس پڵانی‌ له‌ به‌شی‌ لێكۆلینه‌وه‌ی‌ زانسته ‌كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان پێ سپیردرا.
هابرماس سه‌ر به ‌بەره‌ی‌ دووهە‌می‌ قوتابخانه‌ی‌ فرانكۆرته. وه‌كوو زۆربه‌ی‌ نوێنه‌رانی‌ قوتابخانه‌ی‌ فرانكفۆرت له‌گه‌ڵ به‌ ده‌سه‌ڵات گه‌یشتنی‌ فاشیسته‌كان له‌ ئه‌ڵمانیا كۆچی‌ كرد و دواتر گه‌ڕایه‌وه‌ ئه‌ڵمانیا و له‌زانكۆی‌ فرانكفۆرت ده‌ستی‌ به‌ وانه‌گوتنه‌وه‌ له‌ فه‌لسه‌فه‌ و كۆمه‌ڵناسیدا كرد.
1ـ ته‌وژمی‌ ماركسیزم به‌پێی‌ لێكدانه‌وه‌ی‌ قوتابخانه‌ی‌ فرانكفۆرت ڕووه‌و بێ هیوایی‌ و هه‌ڵچوون و دووره‌په‌رێزی‌ وسه‌رلێشێواوی‌ چوو.
ئه‌مانه‌ ئه‌قڵانیه‌تی‌ سیسته‌م و ئه‌قڵانییه‌تی‌ كرده‌ییان تێكه‌ڵ‌ به ‌یه‌كتری‌ كردووه؛‌ به‌ومانایه‌ی‌ ڕاسته‌ ئه‌قڵانیه‌تی‌ ئامێری‌ له‌ قاڵبێكی‌ ته‌كنه‌لۆژیا و سه‌رمایه‌داری‌ جیهانیدا كۆمه‌ڵگای‌ ئێستای‌ داگیركردووه،
‌ به‌ڵام ئه‌قڵانییه‌ت له‌ ئاستی‌ كرده‌وه‌ تاكه‌ كه‌سییه‌كاندا پاشكۆی‌ ئه‌قڵانییه‌ت نییه‌؛ له ‌ئاستی‌ سیسته‌م ئێمه‌ ده‌توانین به‌م ئه‌قڵانییه‌تە ئازاد و رزگار ببین.
ره‌خنه‌یه‌كی‌ دیكه‌ی‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ فرانكفۆرت جیاوازی‌ له‌ نێوان سیسته‌م و جیهانی‌ ژین یان ژینی‌ جیهاندا دانانێت.
هابرماس ده‌ڵێت (ڕه‌خنه‌ی‌ ناسینی‌ رادیكاڵی‌ ته‌نیا له ‌ڕێگه‌ی‌ تیۆری‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌وه‌ به‌دی دێت نه‌ك له‌لایه‌ن تیۆری‌ زانستی سروشتییه‌كان).
كه‌ لای‌ وابوو ده‌بێته ‌هۆی‌ له‌باربردنی‌ ڕاستییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان و نه‌بوونی‌ تێگه‌یشتنی‌ كۆمه‌لایه‌تی‌ و لادانی‌ ناسینی‌ كۆمه‌ڵایه‌تیی‌ هاوچه‌رخ له‌ تێگه‌یشتنی‌ دروستی‌ ڕاستییه‌ تاڵ‌ و ناخۆشه‌كانی‌ كۆمه‌ڵگه‌ی‌ سه‌رمایه‌داری‌.
2ـ ره‌خنه‌ی‌ هه‌مه‌لایه‌نانه‌ له‌ پۆست مودێرنیته‌كان ده‌گرێت مشتومڕێكی‌ قووڵ له‌ نێوانیاندا ڕوو ده‌دات،
كه‌ تێیدا ره‌خنه‌ له‌ كه‌سانی‌ وه‌كوو جاک دریدا و میشێل فوکۆ ده‌گرێت و ره‌خنه‌ له‌ هێرمۆنتیكه‌كانی‌ وه‌كو هانس گیۆرك گادامێر په‌یڕه‌وی‌ مارتن هایدگەر ده‌گرێت.
شێوازی‌ مامه‌ڵه‌كردنی‌ دیالێكتیکی‌ مێژوویه‌؛ پێی‌ وایه‌ مرۆڤ لەم ‌رێگه‌یه‌وە ده‌گات به ‌ڕاستی‌.
گۆڕانی‌ کۆمه‌ڵگه‌ له ‌ژێر دوو پرۆسه‌ی‌ راسته‌هێڵدا به‌ڕێوه ‌ده‌چێت كه‌ ئه‌وانیش كه‌لتور و دیالێكتیکه‌.
به‌پێچه‌وانه‌ی‌ بانگه‌شه‌ی‌ پۆزه‌تیڤیزم ناسین ته‌نیا له‌ ڕێگه‌ی‌ ئه‌زموونه‌وه‌ به‌رهه‌م نایه‌ت،
به‌ڵكوو به‌و وتار و چه‌مكانه‌ به‌رهه‌م دێت كه‌ زه‌ینی‌ ناسێنه‌ر به‌شێوه‌ی‌ پێشینه‌ به‌ر له‌ هه‌ڵسان به‌ ئه‌زموون ده‌یخاته‌ ناو پرۆسه‌ی‌ زانینه‌وه‌.
فیلمەکە بە ئامادەکاری بۆ هاوسەرگیری ڕانی و ڤیجای دەست پێ دەکات بەڵام دوو ڕۆژ بەر لە ئەنجامدانی پڕۆسەی هاوسەرگیری ڤیجای بە ڕانی دەڵێت کە ئەو چیتر ئەوی ناوێت و نایەوێت هاوسەرگیری لەگەڵ دابکات ئەمەش ڕانی تووشی دڵگرانی دەکات بۆ ماوەیەک لەپاشان ڕانی بۆ ئەوەی لەو خەمەی ڕزگاری بێت بەتەنیا دەچێتە پاریس کە پلانی خۆی و دەستگیرانەکەی بوو بۆ مانگی هەنگوینی.
لەکاتی چوونی بۆ پاریس لەوێ لە هوتێلێک ڤیجای لاکشمی دەناسێت کە خانمێکی سەربەخۆیە و هەموو جۆرە کارێک دەکات و ئەو خانمە بەهەمان ناوی دەستگیرانەکەی بانگدەکرێت ڤیجای!
ڕانی لەگەڵ دەبێتە هاوڕێ و ئەو یارمەتی دەدات بۆ ئەوەی بەتەواوی دەوری پاریس بگەڕێت و تووشی چەندین سەرکێشی دەکا کەپێشتر لە دەلهی و هیند بۆی نەچۆتە سەر ڕۆژێکیان بەهەڵە وێنەیەکی سێڵفی نیمچەڕووتی خۆی دەنێرێت بۆ ڤیجای دەسگیرانی کەخۆی مەبەستی بوو بینێرێت کە ئەویش بە ڤیجای ناسراوبوو!
فیلمەکە بەوە کۆتایی دێت کە ڕانی دەگەڕێتەوە بۆ هیند و دەچێتە ماڵی ڤیجای و پێی دەڵێت "سوپاس بۆتۆ" و ئەڵقەی دەستگیرانیشێ دەداتەوە دەستی و بەڕووخۆشی بەجێی دەهێڵێت.
فیلمەکە خەڵاتی ٦٢هەمین باشترین فیلمی نیشتمانی وە ٦٠ەمین خەڵاتی فیلم فێری بردەوە بۆ ساڵی ٢٠١٤ وە کانگانا ڕاناوتیش بەباشترین خانمەئەکتەری ئەوساڵە بەهۆی ئەو فیلمەوە دەستنیشانکراوە.
زیندانیەکان بەشێوەیەکی خێرا دەستیانبەسەر گشت ژوورەکانی زیندانیەکەدا داگرت و نزیکەی ٤٢ ئەفسەر و کەسی مەدەنیان وەک بارمەتە گرت.
و بەیاننامەیەک کە پ پێکهاتبوو لە ٢٧ خاڵ بەمەبەستی باشترکردنی گوزەرانی زیندانیان بە نوێنەرایەتی زیندانی پێشکەشی نوێنەری پارێزگا کرا.
گفتوگۆکانی نێوان زیندانیەکان و یش ئەوکاتە وەستا کە پێی ڕاگەیاندن کە ئیدی ناتوانێت گفتوگۆیان لەگەڵ بکات و دەبێت خۆیان بدەن بەدەستەوە ،
ئەمەش زیندانیەکانی زۆر تووڕە کرد و هەڵسان چوار لە ئەفسەرە بارمەتەکانیان هێنا سەرەوەی بەندینخانەکە بەبەرچاوی میدکانیشەوە هەڕەشەی بڕینی ملی ئەو چوار ئەفسەرەیان کرد ،
٥ لە هاوڕێکانی ئەم زیندانیە مانیان لەبەردەم خانەکەی ئەودا گرتبوو و داوای ئەوەیان دەکرد ئەوانیش لەژوورە قوڵ بدرێن وەک پشتیوانیەک بۆ هاوڕێکەیان.
دوای ئەوەی یەکێک لە پۆلیسەکان درکی بەوە کرد کە زیندانیەکە بەشێوەیەکی نائاسایی لە خانەکەی هاتۆتە دەرەوە یەکسەر بڕیارێکی دەرکرد کە ئەوڕۆژە چوون بۆ مەیدان مەبەستی پشوو نابیت بەهۆی ئەم کارە نایاساییەوە.
بەڵام کارەکان بەمشێوەیە نەدەڕۆیشتن کە پێشبینیدەکرا و ئەفسەرەکە بەتوندی هێرشی کرایە سەر و بەمشێوەیەش ئاژاوەگێڕیەکە دەستی پێکرد.
هێزەکانی پاراستن یەکەم گازی فرمێسکڕێژیان فڕێدایە نێو زیندانەکە و دەستیان کرد بە تەقەکردنێکی بێ کۆتا لەو شوێنەی کە زیندانیە نوێنەرەکان و بارمەتەکانیشی لێبوو ،
دوای ئەم ڕووداوە پارێزگار ڕووبەرووی ڕەخنەیەکی زۆر توند بۆوە لەلایان دانیشتووانی ئەمەریکا و چەندین خۆپیشاندان لەدژی ئەو بڕیارەی ئەنجام درا ،
ھاککەرە کڵاو ڕەشەکان ئەو ھاککەرانە بە جۆرە ترسناکەکە لە قەڵەم دەدرێن و بە ھیچ شێوەیەک حساب بۆ ھیچ ناکەن و ئەوەی بێتە پێشیان دەیفەوتێنن ئەوەی ناوی سۆز بێت نیانە و ھەرچی بۆیان بڕەخسێت کۆنترۆڵی دەکەن و کاولی دەکەن بە چاک و خراپەوە وەک ھاکی ماڵپەڕ و سێرڤەر - نێتوڕک - ئیمەیل و ئەکاونت - کۆمپیوتەر - زانیاری دزین - ھتد.
جگە لەوەش ئەو جۆرەی ھاککەر زۆر زیرەکانە فێڵ لە یاسا دەکەن و بە ھیچ شێوەیەک نادۆزرێنەوە چونکە ئەگەر نەزانێت کاری ئاسایش چیە بۆ دۆزینەوەی خەڵک،
ھاککەر ئەو کەسەیە کە دەتوانێت چەند کردارێکی نائاسایی ئەنجام بدات کە ھەموو خەڵک پێی ناکرێت و دەشتوانێت پارێزگاری لە سیستەمەکان بکات بەپێی شارەزایییان.
ھاککەر کەسێکی شارەزایە لە چەند سیستەمێک و بەپێی لێکدانەوە و تێکەڵکردنی شتەکان و بەکارھێنانی چەند پێداویستییەک دەتوانێت کرداری بڕین ئەنجام بدات.
وایت ھات کڵاو سپییەکان ئەو ھاککەرانە دەگرێتەوە کە بە مەبەستی خراپ کۆنترۆڵ و دەستکاری سیستەمەکان ناکەن بەڵکو خاوەن سیستەمەکە ئاگادار دەکەنەوە لەو ھەڵانەی ھەیەتی جگە لەوەش ھەوڵی پاراستنی سیستەمەکان دەدەن و زانیاری پاراستن بڵاو دەکەنەوە (بە ئینگلیزی:
ئەوانە لە کاتی ھاک کردن ئەگەر بزانن کارەکەیان سوودی ھەیە بۆ خۆیان و بۆ ناوبانگیان ئەنجامی دەدەن بە چاک و خراپەوە و زۆربەی کات دزی دەکەن وەک دزینی ماستەر کارد لە ناو سایتەکان بەڵام ئەگەر شتێک سوودی نەبێت بۆیان خۆیان پێوە ماندوو ناکەن و دەستی لێ دەپارێزن و کاولی ناکەن.
بەڵام ھەمیشە ئەو زانستەیان بۆ کاری خراپ بەکار دێنن و ھیچ سوودێکیان نیە بۆ کۆمەڵگا و ھیچ حسابێک بۆ ئاسایش و پۆلیس و دەوڵەت و یاسا ناکەن و یاسا کەمترین شتە لای ئەوان،
فانکشن بریتییە لە پەیوەندییەک لە کۆمەڵەی بۆ کۆمەڵەی سیفەتی بنەڕەتی تایبەتی ھەیە کە دوو دانەی و لە دا یەکسان دەبن ئەگەر بە ھۆی فانکشنەکە بە ھەمان دانەی لە بەسترابنەوە.
دەتوانین پەیوەندی لە کۆمەڵەی بۆ کۆمەڵەی بە جوتەڕێکخراوەکانی دەرببڕین کاتێک و دەتوانین بڵێین پەیوەندییەکە بە دەبەستێتەوە .
مادەی نۆیەم هاتووە کە 'هێزە چەکدارەکان و خزمەتگوزارییە ئەمنییەکانی عێراق لە پێکهاتەکانی گەلی عێراق پێکدێن بە ڕەچاوکردنی پێویست بۆ هاوسەنگی و نوێنەرایەتیکردنیان بەبێ جیاوازی و دوورخستنەوە'.
بەشی و پێکهێنانی میلیشیای سەربازی لە دەرەوەی چوارچێوەی هێزە چەکدارەکان قەدەغە دەکات و کارمەندانی هێزە چەکدارەکان بۆ پۆستی سیاسی یان بانگەشەی بانگەشەی کاندیدی سیاسی قەدەغە دەکەن.
بەشێوەیەکی ڕاشکاوانە پابەندبوونی حکومەتی عێراق بە ڕێزگرتن و جێبەجێکردنی ئەرکە نێودەوڵەتییەکانی عێراق سەبارەت بە بڵاونەکردنەوەی چەکی چەکی ئەتۆمی و گەشەنەکردن و بەرهەمنەهێنانی چەکی ئەتۆمی و بەکارنەهێنانی چەکی ئەتۆمی و کیمیایی و بایۆلۆجی دەخاتە ڕوو.
بۆ نموونە یەکێک لە ئامانجەکانی ئەرکەکان بۆ هێزی فرەنەتەوەیی-عێراق "عێراقێک بوو کە هێزێکی ئەمنی هەبێت کە بتوانێت ڕێکوپێکی ناوخۆیی بپارێزێت و عێراق وەک پەناگەیەکی سەلامەت بۆ تیرۆریستان ڕەت بکاتەوە".
بۆ ئەم مەبەستەش ئەمریکا ئامانجی ڕاهێنان و تەیارکردنی هێزە ئەمنییەکانی عێراق بوو و وردە وردە بەرپرسیارێتییە ئەمنییەکان بگوازێتەوە بۆ سەریان.
سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەپێی دەستوری وڵات خاوەن گەورەترین و فەرماندەی ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە و هێزەکە سەر بە یە.
ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا خاوەن گەورەترین بووچەی ساڵانەیە لە سەرانسەری جیهاندا کە ساڵانە لە لایەن بۆی تەرخاندەکرێت.
فیلمەکە باس لە زانا دکتۆر هانک پیم دەکات کە بەهۆی بچوککردنەوەی مرۆڤەوە چاکەتێکی پاڵەوانی دروست دەکات و دواتر بەهۆی پیربوونی دەیدات بە سکۆت لانگ بۆ ئەوەی دزیەکی گەورە ئەنجام بدات ئەویش بریتیە لە دزنی چاکەتی دووەم کە کە کەسێکی خراپەکار درووستی کردۆتەوە لەسەر هەمانشێوەی دکتۆر پیم،
نۆد جەی ئێس ڕێگە دەدات بە دروستکردنی ڕاژەکاری وێب و ڕایەڵە بەبەکارھێنانی ئامرازەکانی جاڤاسکریپت و دەستەیەک لە مۆدیوڵەکان کە بەشێک لە کارە ناوکییەکان ڕادەپەڕێنن.
مۆدیولەکانی نۆد جەی ئێس شێوازێکی ناوبەستی بەرنامەسازیی بەرنامەی بەکاربەری-ئاسا بەکاردەبەن بۆ کەمکردنەوەی ئاڵۆزیی لەنووسینی ئاپڵیکەیشنی ڕاژەکاردا.
ماڵپەری ئای ئۆ جەی ئێس ھانی پەرەپێدەرانی دەدات کە بگەڕێنەوە سەر نۆ جەی ئێس و کە چی تر وەشانی نوێ لەپلاندا نییە بەھۆی یەکخستنەکەوە.
ئەمەش لەڕووی بەڕێوەبردنی پەیوەندییە ھاوکاتەکان و ھەروەھا لەڕووی باوترین ڕێگەی دروستکردنی کۆدەوە کە تێیدا کۆد یان کۆی پڕۆسەکەی بەربەست دەکرد یان دەبووە ھۆی خستنەگەڕی ژمارەیەکی زۆر لە ستاک لە کاتی پەیوەندیی ھاوکاتدا.
نۆد جەی ئێس ژینگەیەکی کارپێکردنی سەرچاوە کراوەی سەکۆبڕە بۆ جاڤاسکریپت کە کۆدی جاڤاسکریپت لە دەرەوەی وێبگەڕ کار پێدەکات.