polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
سۆشیالیزم بوو بەڵام لەو کاتەی چووە ناو جەنگی جیهانی یەکەم موسۆلینی ئایدیای سۆشیالیزمی لە خۆیی و دەوڵەتەکەی لەت کرد و ئایدۆلۆژیای فاشیسم لەجێگای دانا و کەدوور بوو لە ناسیۆنالیزم و سۆشیالیزم بەمەش موسۆلینی ئەوەی دەویست سەردەمی ئیتالیا بگەڕێنێتەوە بۆ سەردەمی ئیمپراتۆری ڕۆم بەوەی پەلاماری دوورگەی کۆرفوی دا لە یۆنان ئەمەش لەساڵی ١٩٢٤ بوو , موسۆلینی بەیەکێ لە گەورە دیکتاتۆرەکانی جیهانی چاو لێدەکرێت
لەدوای کۆتایی جەنگی دووەمی جیهانی فەرماندەی پارتیزان لەبیرەوەریەکانی خۆیدا بەم شێوەیە باس لەم مەسەلەیە دەکات دوای کوشتی موسۆلینی وەزیر و بەڕێوبەرە باڵا دەستەکانی موسۆلینی هەموویان بەیەکەوە و لەیەک کاتدا لەسێدارە دران ،
بۆ ڕۆژی دوایش لاشەی موسۆلینی و خۆشەویستەکەی و چەند کەسێکی باڵادەست نزیک لە موسۆلینی لە مەیدانی لە شاری لەسەر بەنزینخانەی سەربەرەو خوار هەڵواسێنران ،
دیکتاتۆری ئیتالی لە ٢٨ ی نیسانی ساڵی ١٩٤٥ لەگەڵ ژنە دۆستەکەیدا کە ناوی کلارا پێتاچی بوو هەردوکیان بەیەکەوە گوللە بارانکران و گاڵتەجاری بە لاشەکانیان کراو بۆئەوەی ببن بە عیبرەت بۆ هەموو جیهان لاشەی هەردوکیان لە بەنزینخانەی لە شاری لە ئیتالیا سەربەرەوخوار هەڵواسێنران .
ئەسپەکان ڕۆڵێکی گرنگیان بینیوە بە درێژایی مێژووی مرۆڤایەتی لە ھەموو شتێکدا چ لە شەڕ و چ لە ھەوڵ و کۆششی ئاشتیانەی وەک گواستنەوە و بازرگانی و کشتوکاڵدا ئەسپەکان لە ئەمریکای باکوور دەژیان،
لەسەر بنەمای دوو لێدان کە تێیدا ئەسپ جووت مێنوی وڵات لە یەک کاتدا لەسەر زەوی دادەنێت و دوای ساتێک وەستانی بازدان لەسەر لیستەکانی دیکەی وڵات (لیستی دواوەی چەپ + لیستی پێشەوەی ڕاست،
نزیکەی ٨٠٪ ئەسپەکان لە ئەمریکا ئەسپی دوژمنن و لە زۆربەی وڵاتانی ئەورووپاش ئەسپەکان پێشبڕکێ دەکەن - تەنیا ئەم دوو جۆرە ئەسپە بە دەگمەن پێشبڕکێ دەکەن چونکە ئەسپەکانی دوژمن لە ئەسپەکان خێراترن.
ئەسپەکە چوار جۆری پیاسەی سروشتی ھەیە و ژمارەیەک ھەنگاوی ڕاھێنانی تایبەتی ھەیە کە زۆر جار پشت بە پیاسەی ھێواش یان ھەنگاوی ئاسایی دەبەستن.
ئێمە وەک کەسانی پێگەیشتوو لە مناڵیەوە ئەوە فێربوین کە کێشەیەک لەوەدا نیە درۆیەک بکەین بۆ ئەوەی هەستی کەسانیتر زامدار نەبێت .
بۆیە لەوانەیە نامەیەک بنوسین و تیایدا ئەوپەری سەرسامی خۆمان بە دیاری یەک دەرببرین لە کاتێکدا زۆر بەپەلەین بۆ ئەوەی هەمان ئەو کە دیاریە بە کەسێکی تر بدەین و خۆمان لێ رزگار بکەین .
مرۆڤەکان جگە لە مەبەستی بریندارکردنی هەستی کەسانیتر بەو مەبەستەش درۆ دەکەن کە ورەی بەرامبەرەکەیان بەرزبکەنەوە تاکو کاردانەوەیەکی باشیان لە بەرامبەراکەیان دەست بکەوێت .
درۆکردنی ئافرەتان لەسەر تۆڕەکانی ئینتەرنێت سەبارەت بە تەمەن و درێژی باڵایان و کێشی لەشیان هۆکارەکەی ئەوەیە کە دەیانەوێت لەبەردەم هاوڕێیەکانیاندا بە شێوازێکی جوان دەرکەون .
درۆکردن وەک یەکێ لە رەوشتەکانی مرۆڤ هەر لە سەرەتای بونی مرۆڤایەتیەوە سەری هەڵداوە و زۆر جار کارەسات و رەنگدانەوەیەکی تەواو قورسی لەسەر ژیانی مرۆڤایەتی بەرپا کردوە .
ئەم رەوشتە دزێوە تایبەت نیە بە تاکە کەسێک یان کۆمەڵگایەک بەڵکو لە هەموو جیهاندا باوە سەرجەم هەموو مرۆڤێک کەم تا زۆر ماکی ئەم رەوشتەی تێدایە لە هەر چرکەیەکی ژیاندا لەوانەیە درۆیەک بکات .
پاشایەتی بەرەنگاری بووەوە بەھۆی پەرەسەندنی پەرلەمانیزمەوە بۆ نموونە لەڕێگەی کۆبوونەوەی ناوچەیی (وەک کۆنفیدراڵی ئایسلەند،
و بزووتنەوەی کۆمەڵگەیی ناوەڕاست کە پەیوەستە بە سەرھەڵدانی مافەکانی شارەکانی ناوەڕاست) و لەلایەن دژە پاشایەتیی مۆدێرنەوە بۆ نموونە لەڕێدانی کاتی پاشایەتیی ئینگلتەرا لە لایەن پەرلەمانی ئینگلتەراوە لە ١٦٤٩،
تێیدا ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا بووە پاڵەوانی پاڵەوانییەتییەکە دوای بردنەوە بە ئەنجامی ٣–٠ بە ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕزیل،
لەم پاڵەوانییەتییە لەکۆی ٦٤یاری ١٧١ جار گۆڵ ھەژێنراوە وە یاریکەری کڕواتی دافور سۆکەر بوو بە گۆڵکاری خوولەکە بە تۆمارکردنی شەش گۆڵ وە ھەروەھا یاریکەری بەڕازیلی ڕۆناڵدۆ بووە باشترین یاریکەری پاڵەوانیەتییەکە.
ھیچکۆک دوو فیلمی تری سریلەری بەرھەمھێنانە بەناوەکانی 39 و کەوا وەک لە دوو باشترین فیلمە بەڕیتانیەکانی سەدەی بیستەم لە قەڵەم دەدرێن.
بەھۆی دەرکەوتنی زۆری لە چاوپێکەوتنەکان و بوونی ڕۆڵی بچووک لەنێو فیلمەکانی خۆی و ھەروەھا پێشکەشکردنی بەرنامەی " " لەنێوان ساڵانی ١٩٥٥ بۆ ١٩٦٥.
فیلمی وەک باشترین فیلمی مێژوو دیارکرا لەلایەن کۆمەڵگەی فیلمی بەڕیتانیاوە و توانی پێش فیلمی بکەوێتەوە کە پلەی یەکەمی داگیرکردبوو.
کەینز بانگەشەی بۆ بەکارهێنانی سیاسەتی دارایی و دراوی دەکرد بۆ کەمکردنەوەی کاریگەرییە نەرێنییەکانی پاشەکشەی ئابووری و داڕمانی ئابووری.
کەینز وەک سەرۆکی شاندی بەریتانیا بەشداریی کرد لە دیزاینکردنی ئەو دامەزراوە ئابوورییە نێودەوڵەتییانەی کە لە دوای کۆتایی هاتنی جەنگی جیهانی دووەمەوە دامەزران،
ئابووری کەینیزی بنەمای تیۆری بۆ سیاسەتە ئابوورییەکان دابین کرد کە لە وەڵامی قەیرانی دارایی ساڵی ٢٠٠٧-٢٠٠٨ لەلایەن سەرۆک باراک ئۆبامای ئەمریکا،
چیچان یان چیچانیا ناوچەیەکە کە بەشێکە لە ڕووسیا کەدەکەوێتە باکووری ڕۆژاوای ھەرێمی قەوقاز چیچان زۆرجار بەکۆماری چیچان دەناسرێت لەبەر ئەوەی خاوەنی فیدڕالیین لە ڕووسیا،
چیچان دەکەوێتە باشوور ڕووسیاوە و لە باشوورەوە وڵاتی جۆرجیایە بەرزترین لووتکە شاخی ئەلبرۆس بەرزییەکەی ١٨٬٤٨١ پێیە دەکەوێتە باشووری ڕۆژاوای شیشان.
شارل بەردەوام بوو لەڕێکخستنی ھێزەکانی فەڕەنسای ئازاد و ھێزە میللییەکانی فەرەنسا کەدژی ئەڵمانیا دەجەنگان و ھەستا بەکۆکردنەوەی ھێزەکانی فەرەنسا کەلە فەرەنسا ھەڵاتوون بۆ ئەوەی یارمەتی بدەن بۆ ئازادکردنی فەرەنسا لە کۆتایدا لە ڕۆژی - ھاوپەیمانان توانیان فەرەنسا ڕزگاربکەن و ھێزەکانی شارلیش ڕۆڵی کاریگەریان ھەبوو لەم ئازادکردنەدا شارل دوای ڕێککەوتنی لەگەڵ ژەنەڕاڵ کە فەرماندەی سوپای ھاوپەیمانان بوو ڕای گەیاند کەتەنھا ھێزە فەڕەنسییەکانی ئەو پاریسی پایتەخت ڕزگاردەکەن.
شارل دێ گۆل ناوی تەواوی شارل دەندرێ ژۆزێف پیێر ماری دێ گۆل لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٨٩٠ لە شاری لیلی فەرەنسی لە دایک بووە،
بە تێپەڕبوونی کات شارل تا دەھات زیاتر حەزی بەخوێندنەوەی کتێبەکانی باوکی و ئەو کتێبانە دەکرد کە باسیان لە شەڕەکانی سوپای فەرەنسی دەکرد لە مێژوودا.
بەھۆی بێزاربوونی لە بنەما کۆنەکانی فەرەنسا لە شەڕکردن کە زیاتر پشتی بە لێدانی خەندەق بەستبوو ھەستا چەند تیۆرییەکی نوێی لەسەر چۆنییەتی شەڕکرن بڵاوکردەوە کە پێیوابوو جووڵانی خێرای سەربازی دەبێتە بەمای سەرەکی جەنگەکانی داھاتوو.
دوای ئەوەی فەرەنسا لە بەرامبەر ئەڵمانیا خۆی بەدەستەوەدا شارل چوو بۆ بەریتانیا و لەگەڵ گەیشتنی وڵاتێکی ڕاگەیاند بەناوی بەھۆی قسەکردن لە ڕادیۆی بی بی سی ھانی خەڵکی فەرەنسای دەدا کە دژایەتی ئەڵمانیا بکەن،
چەند ساڵێک دواتر لە ساڵی ١٩١٤ جەنگی یەکەمی جیھانی ڕوویدا شارل دلێرانە لەماوەی جەنگ شەڕی کرد چەند جارێک برینداربوو و بەدیل گیرا لەلایەن ئەڵمانەکان لەو کاتەی کە لەزیندان دابوو ٥ جار ھەوڵی ڕاکردنی دا بەڵام سەرکەوتوو نەبوو تا کۆتایی جەنگ بەدیلی مایەوە.
لەگەڵ ھەڵگیرسانی جەنگی جیھانی دووەم شارل پلەکەی بەرزکرایەوە بۆ یاریدەدەری ژەنەراڵ لەو کاتەی ئەڵمانیا بەردەوام بوو لە داگیرکردنی خاکی فەرەنسا شارل پێداگیری دەکرد لەسەر جەنگکردن لەکاتێکدا فەرماندە و کاربەدەستانی تری فەرەنسا داوای خۆبەدەستەوەدانیان دەکرد.
دوای گەورەبوونی شارل ھەستی بەوەکرد کە دەتوانێ خزمەتی فەرەنسا بکات بۆیە بڕیاریدا پەیوەندی بە سوپا بکات و چوو بۆ ئەکادیمیای سەربازی کە قوتابخانەیەکی سەربازی بوو.
گواستنەوەی ھۆنگ کۆنگ بۆ چین لە ساڵی ١٩٩٧ لەلایەن زۆرێک لە مێژوونووسانەوە بە کۆتایی ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا دادەنرێت.
سەربەخۆیی سێزدە داگیرگەکەی لە ئەمریکای باکوور لە ساڵی ١٧٨٣ دوای جەنگی سەربەخۆیی ئەمریکا بووە ھۆی ئەوەی بەریتانیا بەشێک لە کۆنترین و پڕ دانیشتووترین داگیرگەکانی لەدەست بدات.
کە قۆناغێکی ئاشتی ڕێژەیی بوو لە ئەورووپا و جیھاندا کە لەم ماوەیەدا ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا دەبێتە باڵادەستی نێونەتەوەیی و ڕۆڵی پۆلیسی جیھانیی گرتە ئەستۆ.
پاشان شۆڕشی پیشەسازی لە سەرەتای سەدەی نۆزدەھەمدا دەستیکرد بە گۆڕینی بەریتانیا و لە پێشانگای گەورەی ساڵی ١٨٥١دا وڵاتەکە بە «وەرشەی کاری جیھانیی» وەسفکرا.
کۆنتڕۆڵی بەھێزی بەسەر بازرگانی جیھانیدا بەو واتایەی کە بە شێوەیەکی کاریگەر زاڵە بەسەر ئابووری زۆرێک لە ناوچەکانی جیھان وەک ئاسیا و ئەمریکای لاتین.
ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی لەگەڵ سەرھەڵدانی موڵک و وێستگەی بازرگانی کە لەلایەن شانشینی ئینگلتەرا لە نێوان کۆتاییەکانی سەدەی ١٦ و سەرەتای سەدەی ١٨ دامەزران،
زۆرجار دەستەواژەی «ئەو ئیمپراتۆریەتەی کە خۆر تێیدا ئاوا نابێت» بۆ وەسفکردنی ئیمپراتۆریەتەکە بەکاردەھێندرا چونکە درێژبوونەوەی بەسەر جیھاندا بەو واتایەی کە خۆر ھەمیشە لەسەر خاکەکانیدا ڕووناکە،
بەڵام بەردەوامبوونی شەڕەکانی نێوان ھۆڵەندا و فەڕەنسا لە سەدەی ١٧ و ١٨دا و دواتر یەکێتیی ئینگلتەرا و سکۆتلەندا لە ساڵی ١٧٠٧دا،
پاشان بوو بە دەسەڵاتی باڵادەست لە کیشوەری ھیندستان دوای داگیرکردنی موغەکانی بەنگال لەلایەن کۆمپانیای ڕۆژھەڵاتی ھیندستانەوە لە شەڕی پلاسی لە ساڵی ١٧٥٧.
دیاریکردنی زێدی راستەقینەی کیمریەکان پاش کۆچکردنیان بۆ باشوور دیار نیە بەڵام بە لێکدانەوەی نووسراوەکان دەبێتە ھاوسای ئۆرارتۆ و کوردۆخەکان بن لە باکوورەوە.
چونکە لە نووسراوێکی تری ئاشووریەکان کە بۆ ساڵی ٦٧٣ پ ز دەگەڕیتەوە باس لە شەڕی ئاشوور و ئۆرارتییەکان بە سەرکردایەتی شا دەکات لە ھەرێمی شوباریو لە کێوەکانی ساسۆن .
بێگومان کیمریەکان بۆ چەند سەدە تا روخانی دەوڵەتی ئاشوور ساڵی ٦١٢ پ ز بە دەست ھاوپەیمانی بابل- میدیا رۆلێکی گرنگیان گێڕاوە لە ھەرێمێکی بەرفراوان کە ئێستا باکووری کوردستانی ناو خاکی تورکیا و ئازەربێجان و ئەرمینیا دەگرێتەوە.
کۆچێکی زەبەلاحی ھۆزە رەوەندەکانی سکیت و کیمری و تیریانی بەخوە دیت و بە لێشاو لە لێوارەکانی دەریای رەش رژانە دەشتاییەکانی رۆژھەڵاتی ئاسیا.
لە نووسینەکانی ھیرۆدۆتی یۆنانی چیاکانی قەفقاس و رووسیاو ئوکراینای ئەمڕۆ دەکاتە زیدگەی ئەم ھۆزانەو کە زمانی ئاخاوتنیان ھیندۆ ئەوروپی ئێرانی بووەو ھاوسای زێدی ھۆزەکانی ھۆرارتۆ و ماننای.
ئەمانە لەگەڵ سکیتەکان لە سەدەی حەفتەم بۆ چیاکانی قەفقاس و باکووری کوردستان لە ھەرێمی ساسۆن بە تایبەت و لە ئەناتۆلیای ناوەڕاستی تورکیای ئەمڕۆ کۆچیان کرد.
شارەکانی مەگنسیا و ساردیس پێتەختی ولاتی لیدیا و فریجیا و باڤلاگونیا کە دەکەوتنە رۆژئاوای ئاسیای بچووک بەدەست سوارانی کیمری خاپوور کران.
لەساڵی ١٩٦٤ دا دەستەڵاتی بەریتانیا ھەستا بەدەستگیرکردنی چەندین سەرکردەی نەتەوەیی زیمبابۆیی لە ڕۆدیسا لەناو ئەوانەشدا مووگابی تێدا بوو کە ماوەی نزیکەی ١٠ ساڵی خایاند و لەو ماوەشدا مووگابی زانستی یاسای تەواوکرد.
ڕۆبێرت مووگابی بۆ ماوەیەکی کەم خوێندنی ئەنجامداوە لەو کاتانەشدا ڕووی کردە زانکۆی ڕۆبێرت ھیر لە ئەفریقیای باشوور لەوێش لەساڵی ١٩٥١ تەخەڕووجی کردوە لەماوەی خوێندنیدا لەگەڵ چەندین سەرکردەی ئەفریقیدا کۆبونەوەی ئەنجامداوە و پییان گەیشتووە کە زۆربەی ئەو سەرکردانەش لەو کاتانەدا کاریگەری باشیان لەدروستکردن و بەڕێوەبردنی ئەو کیشوەرەدا ھەبووە وەکوسەرکردەکانی (جۆلیۆس نێریری،
پاشان مووگابی پەیوەندی کرد بە ئەکادیمیای ئاتشیمۆتاوە کە ئیستا ناسراوە بە قوتابخانەی ئاتشیمۆتا ناوەندی کە دەکەوێتە ئەکرای پایتەختی غاناوە وە لەوێش بەردەوام بوو لە خوێندن لە ساڵی ١٩٥٨ ە وە تاوەکو ١٩٦٠.
لەو کاتانەشدا ھێنری کیسنجەر زۆری لەبەریتانیەکان ئەکر کە مەبدەئی حکومکردنی کەمینەی سپی پێست لە ئەفریقیا شکست ئەھێنێت و تاسەر ناتوانن ئەوکارە بکەن ئیتر لەم کاتانەشدا ڕێگەی دابەشکردنی حکوم لەم وڵاتەدا ھاتە بەرباس و خواست و یەکەمین ھەڵبژاردن لەو وڵاتەدا ھاتە ئاراوە و سەرەڕای سەرکەوتنی بە سەرۆکایەتی بەڵام جەبھەی مووگابی باوەڕ بە ئەنجانی ھەلبژاردنەکە نەبوو وە بەرەی بەرەوام بوو لەشەڕکردن.
وە دواتر بزوتنەوە بەشداربووەکان بریاری گفتوگۆیاندا لە ساڵی ١٩٧٩ دا و بڕیاری دانانی دەستورێکی نوێیاندا بۆ کۆماری زیمبابۆی نوێ پاشان کاتی ئەنجامدانی ھەڵبژاردن دیاری کرا لە شوباتی ١٩٨٠ دا.
لە ساڵی ١٩٦٤ ئازادکراو ڕۆدیسای بەجێ ھێشت و ڕوویکردە مۆزەمبیق لەوێش سەرکردایەتی سوپای زانۆی گرتە دەست کە لەلاەین وڵاتی چینەوە یارمەتی ئەدران و ئەم سوپایەش ناسراو بوو بە ناوی سوپای ئازادکردنی زیمبابۆی ئەفریقی نەتەوەیی
لە ١٨ مارسی ١٩٧٥ دا تشیبۆتۆ کوژارا لە ڕێگەی تیرۆرکردنێکی سەرکەوتوەوە کاتێک کە ویستبووی سەفەر بکات بۆ زامبیا وە یەکێک لە سەرکردەکانی سوپاکەی مووگابی تاوانبارکرا بەو کارە وە لەکاتێکی تری ھەمان ساڵدا مووگابی میلیشیایەکی تایبەت بە خۆی دروستکرد
دوای گفتوگۆیەکی زۆر کە مووگابی بەسەلامەتی ئەگاتەوە بۆ وڵات بەرامبەر بە قبوڵکردنی ٢٠ کورسی بۆ سپی پێستەکان لە پەڕلەماندا و نەگۆڕینی دەستوور بۆ ماوەی ١٠ ساڵی دواتر.
دوای ئەوە مووگابی بە سەلامەتی گەڕایەوە وڵات لە ناو ئاپڕایەکی گەورەی جەماوەریدا لە ساڵی ١٩٧٩ دا و وە لە ھەلبژاردنەکاندا سەرکوتنی بەدەست ھێناو وە بوو بە سەرۆک وەزیرانی زیمبابۆی لە ٤ مارسی ١٩٨٠ دا.
مووگابی نزیکەی ٨ بڕوانامەی خوێندی بەدەست ھێناوە لە بەکالرۆیس و ماستەر و دکتۆرا وە ئەو بوارانەشی کە زۆر حەزی کردووە تیایاندا بخوینێت بریتیبوون لە پەروەردە و ئابووری وە ھەندێک لە بڕوانامەکانیشی لە زانکۆکانی لەندەن و ئەفریقیای باشوور بەدەست ھێناوە بە یارمەتی خوێندن لە دوورەوە واتە ڕاستەوخر نەیخوێندوە.
لەدایکبووی ٢١ی شوباتی ١٩٢٤ – مردووی ٦ی ئەیلوولی ٢٠١٩) یەکەم سەرۆک وەزیرانی حکومەت بووە لە ساڵانی و دووەمین سەرۆکی وڵاتی زیمبابۆی یە لە ساڵی .
بووە ھۆی بایەخ پێدانی بۆ «پێکدادان لە نێوان ھەموو ئەو شتانەی خۆشمدەوێن و ھەموو ئەو شتانەی قینم لێیان دەبێتەوە» و بەرەوچوونێکی بەھێزی ھەبێت بۆ دەستێوەردانیی سیاسەتی دەرەوە کە بەرەنگاری «فاشیزم بە ڕووخسارێکی ئیسلامییەوە» بکات.
کۆمەڵێک لە پاڵپشتی وتارەکانی سەبارەت بە بەرپاکردنی جەنگی عێراق وایان کرد کە ھەندێک بە "پارێزگاری نوێ" ناوی بھێنن و ھەروەھا ھیچنز جەختیدەکردەوە کە "بە ھیچ جۆرێک پارێزگار" نییە و ھاوڕێکەی ئیان مەکیون وەکو نوێنەری دژە تۆتالیتاری چەپ ئاماژە بە ھیچنز دەکات.
ھیچنز لە یاداشتنامەکەی دا دەیگێڕێتەوە کە "لەلایەن بێرنارد ھێنری لێڤی بانگێشت کراوە بۆ نووسینی وتارێک سەبارەت بە پیاچوونەوەیەکی سیاسی بۆ گۆڤارەکەی . مانشێتێکی نیوە گاڵتەجاڕانەم پێ بەخشی بوو ' ئایا یەکێک دەتوانێت تازە پارێزگار بێت؟
' بەڵام گۆردرابوو لەلایەن چەند سەرنووسەرێکەوە بۆ ' چۆن دەتوانم ببم بە تازە پارێزگار ' لەوانەیە ئەمە نموونەی پرنسیپەکەی دیکارت بێت کە پێچەوانەی پرنسیپی تاقیکاری ئینگلیزییە:
وا بڕیار دراوە من بەڕوونی ئەوەم کە بەس بە بیرکردنەوە بوو." لە چاوپێکەوتنێکی ٢٠١٠ دا ئاماژە بەوە دەکات کە "ھێشتا وەک مارکسی" وە خۆی وەکو "چەپڕەو" ڕەچاودەکات.
ئۆنتاریۆ لە مۆنک کە گفتووگۆی ئایینی کرد لەگەڵ سەرۆک وەزیرانی پێشووی بەڕیتانیا تۆنی بلێر کە گۆرا بۆ کاسۆلیکی ڕۆمانی.
لەگەل ئەوەی پاڵپشتی وڵاتی ئیسڕائیل بوو بۆ ھەبوون بەڵام ڕەخنەی ھەبوو لە حوکمەتی ئیسڕائیل لە ڕەفتارکردنی بۆ ناکۆکی ئیسڕائیل-فەلەستین.
ھیچنز دەستی کرد بە جیابوونەوە لە دامەزراوەی سیاسی چەپەکان پاش ئاماژەپێکردنی وەڵامی ڕۆژئاوایییە چەپەکان بە "کاردانەوەیەکی شلەتێن" لەسەر ناتەبایی ڕۆمانی "ئایەتە شەیتانییەکان - "،
دوا با دوای ئامێزگرتنی باڵە چەپەکان بۆ سیاسەتی بەرھەڵستیی بیل کلینتۆن و بزاڤی دژە جەنگ لە دەستێوەردانی ناتۆ لە بۆسنە و ھەرسک لە ساڵانی ١٩٩٠ کان دا.
دواتر بووە ھەڵۆیەکی لیبڕاڵی (لە فەرھەنگی سیاسی ئەمریکی دا بە واتای یەکێک دێت کە لایەنگری بکات لە سیاسەتی دەرەوەی شێوە ھەڵۆیانە،
لە ٢٠١٠ ھێرشی کردە سەر ڤیداڵ لە گۆڤاری بە مانشێتی "ڤیداڵە شێت - " و ناوبردنی بە کەسێکی گەوج لەبەر گرتنەخۆی بیردۆزی پیلانگێری ١١ ی ئەیلول.
وتە و ئیمزای ڤیداڵ بە ڕەنگی سوور ڕەشکراوەتەوە کە دەڵێت ھیچنز وەکو جێنشینی خۆی دەبینێت و لەسەری نووسراوە "ھیچ لێدوانێکی نییە - , ." داکۆکیی کردنی توندی لە جەنگی دژ بە عێراق ژمارەی خوێنەرەکانی بە ڕێژەیەکی بەرچاو زیادکرد وە لە ئەیلولی ٢٠٠٥ دا پلەی پێنەجەم بوو لە لیستی "١٠٠ باشترین ڕوناکبیر" لەلایەن گۆڤاری و .
نۆوام چۆمسکی و ئەبدولکەریم سوررش لە دەرئانجامی بڵاوکردنەوەی ڕاپرسییەکە بوو لەلایەن پشتگیریکەرانییانەوە و ھیچنز بە چەند وتارێک وەڵامی خۆی دەداتەوە لەو بارەیەوە.
ھەم ستایش کرا لەلایەن بۆ «گەشەسەندووی ژیربێژی و مەتەڵەکانی» ھەم تۆمەتبارکردن بە «ھەژاری لە ڕۆشنبیریی و ڕەوشت» لەلایەن .
گومان دەکرێت کە ھیچنز ئیلھام بەخشی کەسایەتی بێت لە ڕۆمانی ی نووسەر تۆم وڵف بەڵام خەڵکانی دی بە ھیچنز خۆیەوە باوەڕیان وایە کە سەرچاوەی ئیلھامەکە ی نووسەر ئەنتۆنی ھەیدن گێستە لە گۆڤاری دا.
ھیچنز خۆی پاراستووە لە ڕابواردن بە مادە ھۆشبەرەکانی ئەو سەردەمە و دەیگووت «لە کۆمەڵەکەی من دا زۆر بە کەمی ئالۆشی چێژ ببووین،
چونکە بەکارھێنان و ئالودەبوون بە مادە ھۆشبەرەکان شتێک بوو زۆربەی کەسەکانی دەتناسین دەیانکرد و ئەمەش زۆر بە ئاسانی دەبووە ھۆی تووڕەکردنی پۆلیس».
ھیچنز دووڕەگەز بووە لە سەردەمی گەنجێتی دا و دەڵێت کە پەیوەندی سێکسی لەگەڵ دوو خوێندکاری بەڕەگەز نێردا ھەبووە لە ئۆکسفۆرد کە دواتر بوون بە وەزیر لە سەردەمی سەرۆک وەزیرانی مارگرێت ساتچەردا،
ھەردووکیان ڕەخنەی توند لە سەرۆک کلینتۆن دەگرن و سوێندنامەیەک دادەنێنن بۆ بەرێوبەرانی دادگایی حیزبی کۆماری بەمەبەستی تاوانبارکردنی بیڵ کلینتۆن.
ئەم ڕووداوە بووە ھۆی کۆتای پێھێنانی ھاوڕێیەتییان و سەرھەڵدانی قەیرانێکی کەسیی بۆ ھیچنز چونکە ھاورێکانی زۆر بە توندی ڕەخنەیان لێ دەگرت و پێیان وابووە کە ئەو کردارە گاڵتەجاڕییە و تەواو کردەیەکی بێھودەی سیاسی بووە.
باوکی ئێریک ئێرنست ھیچنز لە سکۆتلەن دا چاوی کەوت بە ئیڤۆن جین ھیچنز کاتێ ھەردووکیان خزمەتیان دەکرد لە ھێزی دەریای شاھانەیی لە کاتی جەنگی جیھانی دووەم.
ئێریک خزمەتی کردوە لە کەشتی سەربازی کە بەشدار بوو لە تێکشکاندن و نووقم کردنی کەشتی جەنگی ئاڵمانی شانھۆست لە شەڕی لە ٢٦ کانونی یەکەمی ساڵی ١٩٤٣.
کریستۆفەر ڕێزی لە خزمەتەکەی باوکی دەگرت و دەیوت «نووقم کردنی کەشتییەکی ھێرشبەری نازی بۆ ژێر دەریا لە ھەر ئیشێکی من باشترە کا ھەرگیز کردبێتم.»
ھیچنز خۆی ناونووس دەکات لە کۆلیژی بالیۆڵ لە ئۆکسفۆرد کە وانەی پێ وتراوەتەوە لەلایەن ستیڤن لوکس و ئەنتۆنی کێننی کە فەلسەفە،
لە ڕێزلێنانێکی گۆڤاری ئاماژە بەوەکراوە کە ئەمە خەسڵەتێکی ھاوبەشی ھیچنزە لەگەڵ ھاوەڵی بێ دین و ڕۆشنبیر گۆر ڤیداڵ.
پاش ئاماژەپێکردنی وەڵامی ڕۆژئاوایییە چەپەکان بە "کاردانەوەیەکی شلەتێن" لەسەر ناتەبایی ڕۆمانی "ئایەتە شەیتانییەکان - " جیا بۆوە لە باڵی سیاسییە چەپەکان.
دوا با دوای ئامێزگرتنی باڵە چەپەکان بۆ سیاسەتی بەرھەڵستیی بیل کلینتۆن و بزاڤی دژە جەنگ لە دەستێوەردانی ناتۆ لە بۆسنە و ھەرسک لە ساڵی١٩٩٠ دا.
ھەر لە ھەمان پۆل دا یەکێک بوو لە کۆتاکانی ٢٠٠٨ بۆ چەند ستوونێکی لە گۆڤاری بەڵام دۆرا بەرامبەر بە مات تایبیی لە گۆڤاری .
ھیچنز بە ھەمان شێوە خزمەتی کردوە وەکو دەستەی ڕاوێژکاری لە «ھاوپەیمانیی سیکۆلاری بۆ ئەمریکا» وە ڕێنوێنی ھاوپەیمانیەتیەکەی کردووە لە وەرگرتن و ڕەزامەندی سیکۆلاری لە ژیانی ئەمریکی دا.
لە ٢٠٠٩ دا گۆڤاری ھیچنزی ھەڵبژارد بە یەکێک لە «٢٥ کاریگەرترین لیبرالی ئەمریکی لە میدیای ئەمریکی دا.» ھەر لە ھەمان وتاردا ئاماژە بەوە کراوە کە ھیچنز «ئەگەری ھەیە بترسێت لەبەر ئەوەی ناوت لەو لیستەدایە»،
ھیچنز لەسەر لیبەرتاریانیسم و بابەتگەری دەڵێت «ھەمیشە بەلامەوە ناوازە و تا ڕادەیەک کاریگەر بووە کە جوڵانەوەیەک ھەبووە لە ئەمریکادا کە پێیان وایە ئەمریکییەکان بەپێی پێویست خۆپەرست نیین.»
بەرگری دەکات لە نووسینەکانی ئۆڕێل دژی ڕەخنەگرە مۆدێرنەکان کە ھیچنز ڕای وایە پەیوەستە بە ئەمڕۆ و پێشکەوتووە بۆ سەردەمەکەی خۆی.
لە سەرەتاکانی ژیانی پیشەییدا ھیچنز وەکو پەیامنێر دەستی کردوە بە کارکردن لە گۆڤاری ئینتەرناشناڵ سۆشیالیزم , چاپکراوە لەلایەن کە پێشڕەون لە حیزبی کرێکارانی سۆشیالیستی بەریتانیای ئێستادا.
ئەم کۆمەڵەیە بە زۆریی پێکھاتبوون لە ترۆتسکیتەکان بەڵام لەگەڵ ترۆتسکییە ئۆرسۆدۆکسەکان دا جیاوازن لە ڕەت کردنەوەی بەرگریی کردن لە وڵاتە شیوعییەکان وەکو «وڵاتانی کرێکار».
بەڵام بە زۆرینەی دەنگی ڕێکخراوی قوتابی کرێکاران دەرکرا لە ١٩٦٧ دا بە ھۆکاری ئەوەی کە ھیچنز ناوی دەنێت بە «پاڵپشتی ئابڕووبەرانەی سەرۆک وەزیران ھارۆڵد ویڵسۆن لە جەنگی ڤێتنام».
پاشان بۆی دەرکەوت کە دایکی جولەکەیە چونکە لەبەرئەوەی لە یەھودی دا ئاین لە ڕێی دایکەوە دیاری دەکرێت ھیچنز بووە جولەکەیەکی عەلمانی .
بەھۆی پیشە دەریایەکەی باوکییەوە خێزانەکەی چەند جارێک کۆچیان کردووە لە بنکەیەکەوە بۆ بنکەیەکی تر لە بەڕیتانیا و ھاوپەیمانەکانی دا.
لە ٢٠٠٧ ھیچنز یەکێک لە وتارەکانی بڵاوکردەوە کە زۆرترین مشتومڕی لەسەر بوو بە ناونیشانی «ئافرەت بۆ خەندەھێنەر نییە» ئەو دەیگووت کە ئافرەت گوشاری کۆمەڵگەیی کەمتریان لەسەرە بۆ کردنی سوعبەت و «ئەو ئافرەتانەی کە سوعبەت دەکەن بە یاساکانی پیاوان کاردەکان.» بە درێژای ساڵانی دواتر کۆمەڵێک نامەی چاپکرد کە نارازی بوون لە شێواز و گریمانەکەی ھیچنز و ھەروەھا وەڵامی ئەلێکساندرا ستانلی.
وەکو کەسێکی بێدین تێڕوانینی بۆ چەمکی خودا یان بوونێکی باڵادەست وەکو باوەرێکی تاکڕەوانە دەبینێ کە تەگەردەخاتە بەر ئازادی تاکەکەسی.
پاڵپشتی دەکرد لە دەڕبڕینی ئازاد و داھێنانی زانستیی کە پێشکەووترە لە ئایین بۆ دانانی وەک یاسای ڕەفتارکردنی ڕەوشتیی لە شارستانیی مرۆڤایەتیی دا.
ھەروەھا لایەنگری جیابوونەوەی کلێسا و دەوڵەتی دەکرد و وتەی «ئەوەی دەکرێت بێ بەڵگە بسەلمێنرێت بێ بەڵگەش ڕەتدەکرێتەوە» بە شمشێری ھیچنز ناسراوبوو.
کە تێدا ھیچنز لە خاڵێک دا دەڵێت کە شۆڕشی مەکەبیی بە بەدبەخترین ڕووداوی مێژووی دەزانێت لە مێژووی مرۆڤایەتی دا بەھۆی گۆڕینی بیر و فەلسەفەی ھێلنستی بۆ کریستیانی و بونیادیی.
لەلای باوکی خوێندنی دەست پێ کردووە و پاشان چووەتە ناو جەرگەی فەقێیان و لە گوندێکەوە بۆ گوندێکی تر و لە قوتاخانەیەکەوە بۆ قوتابخانەیەکی تر زۆر شوێن و ناوچەی کوردستان گەڕاوە و بە شێلگیرییەوە خوێندوویەتی و بووتە مەلا.
ھەر لە کاتی خوێندنەوە بینینی نابەرامبەری و حاڵ و باڵی دڵتەزێنی بێدەستان و زۆربێژی و خەڵک ڕووتاندنەوەی دەسەڵاتداران ئازاری داوە و سەرەنجام لێ بڕاوە بە ھەموو گیانییەوە بۆ نەھێشتنی ئەم کارەساتە تێکۆشیاوە و بەم جۆرە چووەتە ناو حیزبی دیموکراتی کوردستانەوە و ساڵی ١٣٤٣ی ھەتاوی لەگەڵ چەند ئەندامی کارای تری حیزبدا گەڕاوەتەوە رۆژھەڵات و لە ناوچەی موکریان،
کەوتووەتە گەڕان و و دانیشتن لەگەڵ خەڵکی چەوساوە و تێگەیاندنیان لە ھۆی دوا کەوتووییان و ئاشنا کردنیان لەگەڵ بەرنامەی حیزبدا.
بۆ چارەسەرکردنی کێشەیەکی گوندەکەی بانگھێشتی مەلا ئەحمەدی کردووە و ھەر ئەوێ شەوێ ھاوکات لەگەڵ دەرمانداو کردنی حکوومەتی ئاگادار کردووەتەوە و بەیانییەکەی مەلا ئاوارە ھاوڕێ لەگەڵ دوو پێشمەرگەی تر بە ناوەکانی و بۆ دادگای سەحرایی جەڵدیان گوازراونەتەوە و دوای چەن مانگ ئەشکەنجە لە ڕۆژی ١١ی خەرمانانی ١٣٤٧ی ھەتاوی لە شوێنێک بە ناوی لە شاری سەردەشت تیرباران کراون.
مەھدی خانبابا تارانی لە ھاوپەیڤینێک لەگەڵ حەمید شەوکەتدا گوتوویە کە مەلا ئاوارە برای مستەفا شەڵماشی ئەندامی کومیتەی ناوەندیی پارتی دیمۆکراتی کوردستانی ئێران و خوێندکاری یاسا لە زانستگەی تاران بووە و پەیوەندیشی بووە لەگەڵ ڕێکخراوەی شۆڕشگێری پارتی توودەی ئێران.
مەلا ئەحمەد شەڵماشی ناسراو بە مەلا ئاوارە یان شەھیدی ڕێگای ئازادی کوردستان کوڕی مەلا محەممەد ئەمینی ھەمەوەند شۆڕشگێڕێکی کورد و یەکێک لە دامزرێنەرانی کۆمیتەی شۆڕشگێڕی حیزبی دێموکراتی کوردستان بوو کە لەلایەن ڕەژیمی محەممەدڕەزا پەھلەوی گولەباران کرا.
مەلا ئەحمەد لە زەمانی فەقێیەتییەوە ھۆگری شیعر بووە و ئەوکاتی کە پێشمەرگە بووە ھەڵبەستی ھۆنیوەتەوە و خاوەنی دیوانێکی شیعرییە.
لەدوای ڕاپەڕینە مەزنەکەی بەھاری ١٩٩١ەوە جارێکی تر ئاوەدان کراوەتەوە ئێستاش ژمارەیەک خێزان تێیدا نیشتەجێیە و دانیشتووانەکەی بە کشتوکاڵ و ئاژەڵداری و کاری سنورەوە خەریکن.
گمە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کانی ژەنان و لە باشوور لەگەڵ گوندی پشتە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی شێخ سێڵە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قەڵپ.
بەپێی ئامارێکی بەڕێوەبەرێتی ناحیەی بەمۆ لەساڵی ۲۰۱۹ ژمارەی ئەو خێزانانەی لە گوندی گمە دانیشتون بریتییەلە خێزان و کەس.
لەم پاڵەوانییەتییە لەکۆی ٦٤ یاری ١٤٧ جار گۆڵ ھەژێنراوە وە یاریکەری ئاڵمانی میرۆسلاڤ کلۆزە بەتۆمارکردنی پێنج بوو بە گۆڵکاری خوولەکە وە ھەروەھا یاریکەری فەڕەنسایی زینەدین زیدان بووە باشترین یاریکەری پاڵەوانیەتییەکە.
بە لۆژیکی تاکە کەس لە ڕووسیادا فەرمانڕەوایەتی دەکرد و ڕۆڵێکی گەورەی بینی لە ھێنانی وڵاتەکەی بۆ ناو سیستمی دەوڵەتانی ئەورووپی،
بەم شێوەیەش ڕێگەی گەیشتن بە دەریاکەی مسۆگەر کرد و لەوێش پایتەختی نوێی ڕووسیای سانت پترسبۆرگی دروست کرد بۆ ئەوەی جێگەی مۆسکۆ بگرێتەوە کە لە مێژەوە ناوەندی ڕۆشنبیری بووە لە ڕووسیا.
ئیڤان ماخۆڤ (ئەو ماوەیە پێش ڕاگەیاندنی ئیمپراتۆیەتیی ڕووسی بوو لە ساڵی ١٧٢١) پەیوەندی بە بنەماڵەی ڕۆمانۆڤەوە کرد.
ئەم بنەماڵەیە لەنێو خەڵکی ڕووسیادا جێی بایەخ بوون بەھۆی ھاوچەرخییان لەگەڵ ئیڤان و بەشدارییان لە پیلانگێڕییەکان نەکرد دەربارەی ڕووداوەکانی دوای مردنی ئیڤان،
بنەماڵەکە بۆ ماوەی ٣٠٠ ساڵ تا کۆتایی جەنگی جیھانیی یەکەم و سەرھەڵدانی کۆمۆنیزم فەرمانڕەوایەتی ڕووسیایان دەکرد.
پیتەر ئەرکی ئەنجومەنی پیرانی سنووردار کرد بە کۆکردنەوەی داھاتی باج و لە ئەنجامدا داھاتی باج بە درێژایی دەسەڵاتەکەی سێ ئەوەندە زیادی کرد.
لە ھەنگاوێکی ھاوشێوەدا پیتەر پاتریارکی ھەڵوەشاندەوە و لە شوێنیدا پێکھاتەیەکی بە کۆمەڵی بە ناوی «کۆمەڵگەی پیرۆز» دانا،
بۆیە بەردەوام بوو لە لێکۆڵینەوە لە تاکتیکی ھاوچەرخ و چۆنییەتی دامەزراندنی قەڵاکان و سوپایەکی بەھێزی دروستکرد کە ٣٠٠ ھەزار چەکداری تێدابوو،
لە ماوەی نێوان ساڵانی ١٦٩٧ بۆ ١٦٩٨ شازادەی ڕووسیا یەکەم سەردانی بۆ ئەورووپای ڕۆژاوا ئەنجامدا و لەوێ خۆی و شاندی یاوەری کاریگەرییەکی قووڵیان بەجێھێشت.
ڕووسیا لەکاتی کۆچی دوایی کاترین لە ساڵی ١٧٩٦دا وەک زلھێزێکی گەورە لە ئەورووپا دەرکەوتبوو و لە سەردەمی قەیسەر ئەسکەندەری یەکەمدا بەم شێوەیە بەردەوام بوو،
لە ساڵی ١٨٦٦ ئیمپراتۆریەتەکە لە ئەورووپای ڕۆژھەڵاتەوە بە ئاسیا تا ئەمریکای باکوور درێژبووەوە بە ڕووبەری ٢٢.٨ ملیۆن کیلۆمەتر چوارگۆشە،
پیتەری گەورە لە ساڵی ١٧٢٥ کۆچی دوایی کرد و پاش مردنی ناکۆکی درووست بوو لەسەر ئەوەی کێ جێی دەگرێتەوە و وڵاتێکی ناسەقامگیری بەجێھێشت کە سەرچاوەکانی بەفیڕۆ دەدات.
ھەرچەندە دامەزراندنی ئیمپراتۆریەتەکە بە فەرمی لەلایەن قەیسەر پیتەری گەورەوە دوای پەیمانی نیستاد لە ساڵی ١٧٢١ ڕاگەیەندرا،
یان بەر لە دامەزراندن لەگەڵ پزیشکی تردا لەژێر سەرپەرشتیی ئەوان و بە ڕێککەوتنی تایبەتی نێوانیان دەتوانن لە نۆرینگەی تایبەت کار بکەن،
بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ئەوەمان لە یاد نەچێت بۆ دروستکردن و ھەبوونی ھەژمارێکی پەیپاڵ مەرج نییە تۆ شت بکڕی یاخود شت بفرۆشی.
لەمانگی ئابی ساڵی ٢٠٠٩ دا پایپاڵ خزمەتگوزاری ی دامەزراند کە ڕێگە بە خێزانی خوەنکارانە دەدات کە لە دەرەوەی وڵات خەریکی خوێندنن بە ئاسانترین شێواز پارەیان بگاتە دەست لەلایەن خێزانەکانیانەوە بۆ تەواوکردنی خوێندنەکەیان لەگەڵ ئەمەشدا ئەم ھەژمارانە ئامۆژگاریی قوتابیەکانی دەکرد کە دەستبگرنەوە لە زیادەڕۆیی لە خەرجکردنی پارەدا وە فێری بەرپرسیاریەتی دەکردن.
لە تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠٠٩ دا ڕێچکەیەکی دۆزییەوە بۆ ئەوەی ھەریەک لە خزمەتگوزارییە ئینترنێتییەکان بتوانن بە کۆدی خۆیان و بەشێوازێکی ئاسان پارە بگوازنەوە لەنیوان وەرگر و بەخشەر.
کە کۆمپانیایەکی بچوکیان دامەزراند بۆ گەشەپێدانی و پاراستن و چاکردنەوەی کۆمپیوتەری دەستی؛ بۆ یەکەمینجار لە ساڵی ١٩٩٩ چوونە بواری گواستنەوەی پارە کە ئەوکات پارەیان بۆ دابینکرابوو لەلایەن .
دواتر لە مانگی ئاداری ساڵی ٢٠٠٠ ئەم خزمەتگوزاری گواستنەوەی پارەیان خستەسەر ئینتەرنێت سەرەتا ماڵپەڕە کە ناوی بوو دواتر گۆڕا بۆ لەساڵی ٢٠٠١ ھەر لە ھەمان ساڵ بەشێوازێکی زۆر بەرفراوان بڵاو بووەوە بەشێوەیەک کە ناویان نا لەساڵی 2002
وێبگەی کە بنکەی سەرەکی لە ویلایەتی کالیفۆرنیایە لە بەناوبانگترین شوێنەکانی کڕین و فرۆشتنە لە جیھاندا؛ بە دامەزرێنەری پەیپاڵ دادەنرێت.
ئەم شورایە یەکیکە لەکۆنترن شوینەوارەکانی میژووی خورماڵ بەشورای شاری خورماڵ ناسراوە ئەمەش لەسەر ئەوسیفەتەی کە ھەیبووە بۆ پاراستنی شوینی شارەکە لە دوژمنان .
بەرزی ئەم شورایە لە ئیستاو لە ڕابردووشدا لە ھەموو بەشەکانیدا دەگاتە م پانی شورای شاری خورماڵ م دەبیت کە بەشیوەیەکی ھەندەسی دیوارەکانی بنیات نراون .
ھەروەھا ئەم شورایە لەبەشی باشورەوە و لەم بەشەدا یەکی تیدابووە ھاوکات جۆریک لەپایەش بوونی ھەبووە بۆ ئەوەی شوراکە بپاریزیت لە ئاوی چەمەکە کەواتە دەرگایەک ھەبووە بۆ ئاوە لەژیرەوە ھاتوەتە ناو شوراکە وە و دەرگایەکیش ھەبووە بۆ ئەوەی دانیشتوان