polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
بەڕێوەبەری گورزەکە کارەکان بۆ پەرەپێدەران ئاسان دەکات کە بتوانن سەرچاوەی کۆدەکانی نۆد جەی ئێس بڵاو بکەنەوە و ھاوبەشی پێ بکەن و ھەروەھا دیزاین کراوە تا بتوانرێت بەسادەیی گورزەکان دابمەزرێت،
دوایین ناساندنی مۆدیوڵەکان لەسەر بنەمای تایبەتمەندییەکانی ئێکماسکریپت راڕەوی بەکارھێنانی مۆدیوڵەکانی ئێکماسکریپت لە نۆد جەی ئێسدا گۆڕی تا ببێتە بەکارھێنانی بنەڕەت.
پارێزگای ئالبێرتا لە کەنەدا دەوڵەمەندترین سامانی قیڕپی ھەیە لەسەر ئاستی جیھان کە نزیکە ١٤٢ ھەزار کیلۆمەتری چوارگۆشەیە،
لەبەرئەوەی ئەوە یەکەمین کتێبە لەو زنجیرەیە بۆیە نووسەر هاتووە بە شێوەیەکی ئەکادیمی و جوان وەسفی ئەکتەرەکانی ناو کتێبەکەی دەکات،
ھاری گەورە دەبێت و دەبێت بە کوڕێکی ١١ ساڵان و ژیانێکی ناخۆش لەگەڵ مامۆژنە کینە لە دڵەکەی و مامە ڕەقەکەی و ئامۆزایە مل هوڕەکەی بەناوی بەسەر دەبات.
بەڵام هاری لە منداڵییەوە بەبێ خۆشەویستی گەورە دەبێت لەبەر مام و مامۆژن و ئامۆزا ڕەقەکەی کە هیچ لە خۆشەویستی نازانن و هیچ هاوڕێیەکیان نییە.
شیوەکانی لە وەرزی بەھاردا بەھۆی دابارینی زۆرەوە ئاوی شیوەکانی ھەڵدەستێ و دیمەنێکی سەرنج ڕاکێشی ھەیە بەم دیمەنەیان وتووە ھەڵچوونی شیوەکان واتا وشەی ھەڵشۆ لە دوو وشەی ھاتووە و بەپێی کات گۆڕداراوە و بووەتە ھەڵشۆ.
کریستۆفەر کۆڵومبس لە دوورگەکانی ئانتیل - نێوان ئەمریکای باشوور و باکووردا - لەگەڵ ھۆزێک بەناوی کارائیب ئاشنا بوو کە لە نێوانیاندا خواردنی گۆشتی مرۆڤ باو بوو.
لە دنیای ئەمڕۆدا بەھۆی نزیکی نەتەوە و ھۆزە جۆراوجۆرەکان لە یەکدی و بەرزبوونەوە و گەشەی زانست و شارستانییەتی و ھەروەھا کلتوور،
گۆشتی قوربانییەکەیان لەگەڵ ئاردی سپی و زەعفەران و ڕۆنی زەیتوون و سونبولدا بەشێوەی حەبگەلێ بەقەد دنکە ھەنجیرێک دروست دەکرد دەیانکوڵاند و بە خواردی نزاوێژەکانیان دەدا.
گۆشتی دوژمنەکانیانیان دەخوارد کە لەنێو عەرەبەکانیشدا نموونەی ھەیە و دەتوانین بە ھیند ھاوسەری ئەبووسۆفیان ئاماژە بکەین کە پاش سەرکەوتن لە شەڕی ئەحود ـدا،
بەمەبەستی بەرزڕاگرتنی نزیکان و کەسوکاریان و سەرۆک ھۆزەکانیان و ھەروەھا بەپێی بیرکردنەوەیان بۆ وەرگرتنی ھێز و وزە و تایبەتمەندییە باشەکانیان،
بۆمبی-تاسار") نازناوێکی ڕۆژئاوایی بوو بۆ بۆمبە هایدرۆجینیەکەی -220 یەکێتیی سۆڤیەت کۆدی بۆمبەکە ناوی ڤانیا بوو،
سەڕەڕای ڕەنگ کردنی فڕۆکەکان بە سپی دورنۆتسیڤ و دەستەکەی %٥٠ ئەگەری ڕزگاربوونیان هەبوو لە تاقیکردنەوەی بۆمبەکە
زۆر گەورە بوو درێژبوو تيرەى بازنەیی ٢.١ مەتر وە بۆیە فڕۆکەی -95 دەبایە بەرمیلە سووتەمەنیەکانی لا ببات بۆ ئەوەی جێگای بۆمبەکە ببێتەوە.
ھەروەھا لە ساڵی ١٣٩٣ کۆچی چەند نوسراوێک بە زمانی عەرەبی دۆزراوەتەوە لە پۆڵەندا لە شوێنی کۆپەرنیکۆس کە ئەو نووسراوی عەرەبی کۆپی دەکرد و بە ھی خۆی ھەژمار دەکرد.
دەگەڕێتوەوەبۆ ساڵی ١٩٩٠ کە تێیدا نووسەری ڕۆمانەکە لە ھەوڵدابوو بۆ دروسستکردنی کەسایەتیێکی خەیاڵی بۆ ڕۆمانەکەی،
ئەوکات تەنھا ٥٠٠ دانەی لێ چاپ کرا بەڵام دوای ٢ ھەفتە لە بڵاو بوونەوەی دەزگای دەستەوارەیەکی پیشکەشی دەزگای بڵاو کەرەوەکرد بە بڕی ٥٠٠ ھەزار دۆلار بۆ پێدانی مافی بڵاو کردنەوە.
زنجیرەکە لەڕۆمانێکی بەناوبانگ بەناوی پەرتوکی دارستان لەساڵی ١٩٨٩ بەرھەم ھاتوە لە ٥٢ زنجیرە پیک ھاتوە کە ھەمووی دۆبلاژکراوە بۆ کوردی.
مێردی لوریە وە باوکی ئاگڕۆ و سورایە لەگەڵ لوری خێزانی بەیەکەوە ماوکڵیان گەورەکردوە و پاراستنیتیان لەدەستی شێریخان کە پێشەوای دارستانە.
سەرکێشیەکانی مێرمنداڵ ماوکڵی لەوەوە دەست پێدەکات کاتێک پڵنگێکی ڕەش لەگەڵ ورچێکی ھاوڕێی ماوکڵیان پەروەردەکردوە و گەورەیان کردوە لەگەڵ کۆمەڵێک لە بێچوە گورگ .
هەژمارکردنەکەیان کرد لە ڕێگەی کۆمپیوتەرەکانەوە ئەنجامەکە دۆزرایەوە بۆ خێرایی خولانەوەی گەلەئەستێرەکان لە ڕێگەی بارستاییەکەیانەوە،
کاتێک تۆ ئەم نووسینانە دەخوێنیتەوە لەوانەیە ماددەی تاریک ڕێک بە نێو ڕوونمای مۆبایلەکەت یان کۆمپیوتەرەکەت دا بڕوات یان تەنانەت بەناو جەستەی تۆشدا تێپەڕببێت.
دوای بینینی یەکێک لە گەلە ئەستێرەکان و پێوانەکردنی ڕووناکی و ڕەنگ و شێوەکەی و بە جوڵاندنی بڕێکی زۆر کەم لە تەلیسکۆپەکە وا دەکات،
کە زۆر بەیەکتر دەچن لە شێوە و ڕەنگیاندا و تەنانەت ئەو ڕووناکییەی لە پێش جوڵاندنی تەلیسکۆپەکە پێمان گەشتبوو ھەمان ئەو ڕووناکییەمان پێدەگاتەوە بەڵام لە ڕوانگەیەکی ترەوە،
زۆۆر بەی ھەو گاز و پاشماوانە و ئەستێرەکان ناوی بە شێوەیەکی ئاسای بەر یەک دەکەون وەک ماددەیەکی ئاسای ڕۆژانە کە ئەیان بینین بەر یەک دەکەون.
واتا لە کاتی بەر کەوتنی دوو پارچەی گەورە لە ماددەی تاریک ھیچی وا ڕووی نەدا و بەناو یەکتریدا دەڕۆن و تێپەر دەبن بە ناو یەکتریدا ھەروەک ئەوە وایە کە تەنانەت نادار بن بۆ یەکتریش.
قایلکەرترین بەش لە بەڵگەی بوونی ماددەی تاریک دەگەرێتەوە بۆ بەیەک داچوونی دوو گەورەترین شت لەگەردوون دا ئەویش پێکدادانی دوو گەلەئەستێرەیە لە بۆشایدا.
فیزیا زانەکان باوەڕیان بەوە ھەیە کە سەدا ٢٧ ھەموو ماددە و وزەی گەردوون پێک ھاتووە لە شتێکی جیاواز کە پێی دەوترێت «ماددەی تاریک.» کەواتا ئەوە مانای وایە،
ناتوانرێت بەبەکارھێنانی تەلیسکۆپەکان ڕاستەوخۆ ماددەی تاریک ببینرێت لە کاتێکدا کە نە دەنێردرێت و نە ڕووناکییش ھەڵدەمژێت یاخود ھەر تیشکدانەوەیەکی تری کارۆموگناتیسی لە ھەر ئاستێکی گرنگ.
لەجیاتی ئەوە پەنادەبردرێتە بەر بوونی ماددەی تاریک و تایبەتمەندییەکانی لەهەر شوێنەواری ھێزی ڕاکێشان کە جێبەجێ دەکرێت لەسەر ماددەی بینراو، تیشکدانەوە،
لە نیزیک شوێنی پێکدادانی دوو گەلەئەستێرەکە گەردوون زانەکان تێبینی دوو ھێشوو ماددەی تاریکیان کردوە لە کاتی پێکدادانی دوو گەلەئەستێرەکە، بێگوومان،
بەڵام کاریگەری ماددەی تاریک دەمێنێتەوە لە شوێنەکە بەھۆیی چەمانەوەی ئەو ڕووناکییەی کە لە پشتی گەلەئەستێرە بەرییەک کەوتوەکانەوە ھاتوە.
بەگوێرەی تیمی ڕەوانەکراوی بلانک و پاڵپشت بەنموونەی پێوەری زانستە گەردوونییەکان کۆمەڵێک ھێز-بارستایی لە گەردوونی زانراو ماددەی ئاساییان تێدایە بەڕێژەی ٤٫٩٪،
و بەم شێوەیە ماددەی تاریک ڕێژەی ٨٤٫٥٪ پێکدێنێت لەکۆی ماددەی گەردوونی لەکاتێکدا وزەی تاریکی و ماددەی تاریکی ڕێژەی ٩٥٫١٪ ناوەڕۆکی گشتی گەردوون پێکدێنێت.
لە ساڵی ١٣٥٠ی زایینی وەک گوند ئاوەدانکراوەتەوە کە پێنج کوڕی کەسایەتی بە ناوی لە گوندی گۆمەشینی سەیدانی دەڤەری گەردیانی دەشتی کۆیە دێن موڵکی سکتان دەکڕن.
وە ئەم پێنج کەسە نەوەی زۆریان لێ دەبێتەوە و چەندین بەرەبابی بچوکتریان لێ دروست دەبێت و بڵاوە دەبنەوە لە ھەولێر و شەقڵاوە و ڕانیە و کۆیە و تەقتەق و بێتواتە،
بەڵام ناوچەکە مێژووێکی دێرینی ھەیە لە بوونی چەندین گۆرستانی پێش ھاتنی ئاینی ئیسلام و شوێنەواری ھەندێ جۆگەی بەردین و ئاشەی ئاو و ژمارەیەک قەڵاتی بچوک لەوانە کە پێگەیەکی سەربازی و کۆکردنەوەی داھات و بەروبومی کشتوکاڵی بووە لە سەردەمی میرنشینی سۆران،
وە سەردمێک سکتان سنوری نێوان میرنشینی سۆران و بابان بووە تا ئەو کاتەی شەر روویداوە لە نێوان ھەردوو میرنیشن سنوری میرنشینی سۆران گەیشتۆتە قەزای دووکان وەک لە بەرگی دووەم بەشی یەکەمی ی مامۆستا تاھیر حوێزی دا ھاتووە لە لاپەرە بابەتی شەری سکتان وە لە ناوچەکە چەندین ئاسەواری مێژوویی گرنگی تیادایە وەک قەڵاتەڕەش لە گوندی نازەنین و ئاوەگرد و ئەشکەوتی سەرگرد و ئەشکەوتی سۆری مێرابێ.
بژێوی ژیانی خەڵکی ناوچەکە بەرێژەێک موچە خۆری حکومەت وە خەریکی کشتوکاڵن بە تایبەت خاوەنی باخچەن , ناوەچەکەش بە میوەی ھەنار بەناوبانگە بە تایبەت گوندی نازەنین،
بەپێی ئاماری ھۆبەی کشتوکاڵی سکتان سنوری ناحیە دۆنم زەوییە لەو بریە دۆنم شیاوە بۆ چاندن وە ئەمەش دابەش بووە بەسەر دۆنم بەراوە وە دۆنم پشتاو وە دۆنم رەزە،
وە باران بارین لە ساڵانی ئاسایی نزیکەی ملم لە ساڵێکدا بۆ نمونە ساڵی ملم باریووە وە ئاو و ھەواکەی تا رادەێک شێدارە و لە وەرزی زستان رێژەیەکی باش بەفری لێ دەبارێت.
بەرەبابی حەم و مەم یاخود حاجی ئەبابەکری (لە سکتان لە پاڵ پێنج بەرەبابە سەرەکیەکە چەند بنەماڵەیەک بە حاجی ئەبابەکری ناویان دەھێنرێت کە بەشێکن لە تیرەی میر عومەری).
بەشی سەرەوی کەوتۆتە دۆڵێکی تەنگەبەر بە داری جۆراوجۆر ڕازاوەتەوە وە لە بەشی سەروەوی دۆڵەکە کانیاوێکی جوان و رازاوەی لێیە بە ناوی سەروکانی وە لەسەر ئەو ئاوە ئاسەواری چەندین ئاشی ئاوی دەبینرێت کە مێژووەکەیان زۆر کۆنە.
ناحیەی سکتان دەکەوێتە باکووری قەزای کۆیە وە لای رۆژئاوای ناحیەی ھیرانە وە لای باکووری ناحیەی بالیسانە وە لای رۆژھەڵاتی قەزای ڕانیەیە.
دوو پرۆژەی ستراتیجی گرینگ لە ناوچەکە ئێستا لە قۆناغی جێبەجێ کردنن لەوان ھەردوو بەنداوی کە کاریگەرێکی باشی دەبێت لە گلدانەوەی ئاو لە سنورەکە کە ئەمەش دەکرێت سوودی لێ وەربگرێت بۆ مەبەست زیاتر فراوانکردنی پانتایی سەوزایی لە ناوچەکە وە بە گەشتیاری کردنی زیاتری سنورەکە.
لەوانە دەوترێت کە مێژووەکەی دەگەرێتەوە بۆ پێش ھاتنی ئاینی ئیسلام , لە ناوی کچی پاشایەکی سەردەمی مسیحیەت ھاتووە کە ناوی سکتان بووە،
پاشان لە کانوونی دووەمی ساڵی ١٩١٣ بە شێوەیەکی فەرمی بوون بە دەزگیرانی یەکتر و لە ٢٢ی ئازاری ساڵی ١٩١٦ لە کڵێسەی کاسۆلیکی سەینت ماری ئیماکولەیت ڕۆمان ھاوسەرگیریان کرد.
تۆڵکین لە نامەیەکدا بۆ مایکڵ دەنووسێت کە چەند ھەستێکی خۆشی ھەبووە و ڕازی بووە بەم ھاوسەرگیرییە و باس لە باشی ھاوسەرەکەی دەکات کە چۆن ھاوسەرگیری لەگەڵ پیاوێکی وەکو مندا کردووە کە ھیچ کارێکی نییە و تەنانەت پارەیەکی کەمیشی ھەیە.
تۆلکین وەک بەڕێوبەر و پرۆفیسۆری کۆلێژی پێمبۆرکی زانکۆی ئۆکسفۆرد کاری کردووە لەنێوان ساڵانی ١٩٢٥ تاکو ١٩٤٥،
ھەروەھا کاتێک تەمەنی سێ ساڵان بووە لەگەڵ دایکی و برا بچووکەکەی ڕۆیشتوون بۆ ئینگلتەرا بەڵام پێش ئەوەی باوکیان بڕوات بۆلای ئەوان،
کارکردن بوو لەسەر فەرھەنگی ئۆکسفۆردی ئینگلیزی کە زیاتر کاری لەسەر وشەی مێژوویی و پەیڤزانییەکانی بنەڕەتی ئەڵمانی دەکرد بە تایبەت ئەو وشانەی بە پیتی و دەستپێدەکەن.
کوڕەکەی کریستۆفەر ھەستا بە بڵاوکردنەوەی نووسینە تایبەتەکانی باوکی وەک سێ کتێبەکە ھەروەھا چەندەھا کورتە چیڕۆک و ھۆنراوەشی.
بە زۆری لە ژیانیدا خەریکی شێخایەتی و بەڕێوەبردنی تەکیە و دەروێش و موریدەکانی بووە و کەمتر پەرژاوەتە سەر ماڵداری و خۆ خەریک کردن بە کاروباری کشتوکاڵی.
سابیری وەک شێخی تەریقەتی دەروێشی لە گوندەکەی خۆیدا ژیاوە و گەورە بووە و ئاگای لە خەڵکەکەی خۆی بووە و ئیش و کاریانی جێ بەجێ کردووە.
لە ماوەی گرانی گەورە و پێش کۆتایی جەنگی یەکەمی گێتی لە ساڵی ١٩١٧ لەبەر سەختی ژیانی دارایی و کزی ئابووری ناچار بووە بار بکا بۆ گوندی دێلێژە،
لە گرینگترین توێژینەوەکان لەم جۆرە دێتە ھەژمار کردن و دەتوانێ وەکوو نموونەیێک بۆ خوێندنەوەی ناوچەکانی تری ڕۆژھەڵاتی ناوین بێت.
وەردی عێراق بەوێنەی کوورەی تاواندنەوە دەبینێ کە بۆ ئاوێتە کردنی کۆچەرانی بیابان بە دانیشتوانی عێراق کە شارستانیەتیێکی پێشکەوتووتریان ھەبووە،
دواتر لەکارەکەی دوور خراوەتەوە لەبەر ئەوەی ھەمیشە خۆی بە خوێندنەوەی کتێب و ڕۆژنامەوە خەریک کردوە و کڕیارەکانی فەرامۆش کردووە.
پاش تەواو کردنی خوێندنی ئامادەیی پلەی یەکەمی لەسەر ئاستی عێراق بەدەست ھێنا و لەگەڵ کۆمەڵێک خوێندکاری دیکەدا بۆ خوێندن لە زانکۆی ئەمریکی بەیروت نێردرا.
پاشان لەوێش بکالۆریۆسی بەدەست ھێنا و دواتر نێردرا بۆ زانکۆی تەکساس و لەوێ لە ساڵی ١٩٤٨ ماستەری بەدەست ھێنا و ساڵی ١٩٥٠ ش دکتۆرای بەدەست ھێنا.
چەندین کتێب و دانراوی گرنگی ھەبووە ھەموو ژیانی ناخۆشی و ئازار بووە لەگەڵ زۆرێک لە دەستەڵاتدارانی سەردەمەکانی خۆیدا جیاوازی ھەبووە ھەر لەبەر ئەم ھۆکارەش بووە کە باوەڕی وابووە داھاتوو لە نێوان دەستەکانی خۆیدا دروست دەکرێت.
سووپاکە وەک بە ھێزترین و گەورەترین سووپای سەر ڕوی زەوی دەناسرێت ئەویش بە ھۆی زۆۆری ئامێری سەربازی مەشقی سەربازی بەھێز و بەکارھێنانی تەکنەلۆژیای سەربازییە لە سووپاکە و ساڵانە گوژمەیەکی گەورە لە لایەن ی وڵاتەکە بۆ تەرخان دەکرێت.
ھاوکات سووپاکە ساڵانە لەڕێی جەندین پرۆژەوە کرەی سەربازی ھاوبەش وکردنەوەی فێرگەی مەشقی و یارمەتیدانی ھاوپەیمانانی ڕۆڵێکی گەورە دەبینێت،
کە دواتر گشت ھێرشەکانی لە ئەستۆ گرت و سوپای ئەریکا بە ڕێژەیەکی زۆۆری سەرباز و کەرەستە و ئامێرە سەربازییەکان دەستوەردانی کرد لە نێو خاکی وڵاتی ،
سوپپای ئەمریکا ھێرشی بردە سەر وڵاتەکە و لە ئەنجامی جەنگێکی گەورە کە لە بەرژەوەندی کۆتایی ھات و سوپپاکە پەشەکشەی لە وڵاتەکە کرد.
لە کۆتایی ھەموویان ئازاد دەبن و مایکل و سارا ھاوسەرگیری دەکەن بەڵام سارا بە کوشتنی دایکی مایکل دووبارە زیندانی دەکرێت بۆیە بۆ جاری سێیەم بە فیلمی :
مایکل بە پلانێک سارا ڕزگار دەکات بەلام لە کۆتا دەرگا مایکل شکست دێنێت لە کارتی کردنەوە بۆیە ناچار دوو وایەر لێک دەدات و شوێنەکە دەتەقێتەوە و مایکل دەمرێت…
و ماھۆن کار بۆ کۆمپانیا دەکات بۆ ئەوەی خێزانەکەی نەکوژن و لەلایەکی ترەوە ماھون باوکی مایکڵ دەکوژیت بویە ئەمەش وا لە دوو براکە دەکات کێشەیەکی تایبەتیان ھەبێت لەگەڵ ماھون.
بەم جۆرە ھەندێ لەو ھەڵاتوانە دەکوژرێن و مایکل و بۆرۆز و تیباگ و سووکری بەرەو وڵاتی پاناما ڕا دەکەن و لەوێ لەگەڵ ئەلێکس و بیلیک دەکەونە زیندانی سۆنا جگە لە سووکری و لینک کە مەترسیدارترین.
کۆمپانیا جارێکی تر کێشە بۆ مایکل دروست دەکات و برازاکەی و سارا دەگرن داوا لە مەیکل دەکەن زیندانییەک لەوێ لەگەل خۆی دەربێنێت بۆیە مایکل لەوێش بە پلانێکی سەمەرەتر لەوێش دەردەچێت.
دوای ئەوەی برای بۆرۆز بۆی دەردەکەوێت براکەی بێ تاوانە ھەڵدەستێ واز لە پیشەکەی خۆی دێنێت کە ئەندازیاری تەلارسازییە و بە پلانێکی سەیروسەمەرە خۆی بەگرتن دەدات و دەچێتە زیندانی فۆکس ڕیڤەر و براکەی لە گەورەترین زیندانی ئەمریکی ڕزگار دەکات.
ئەوەی بۆ دەردەکەوێ کە ژیانی خۆی ئاوێنەی ژیانی ڕوومییە و زاھاراش وەکو شەمس بۆ ئەوە ھاتووە کە ئازادی بکا و بیگۆڕێ.
ڕۆمانێکە لەلایەن نووسەری تورک ئەلیف شەفەقـەوە نووسراوە لە ساڵی ٢٠٠٩ وە لەساڵی ٢٠١٠ەش بڵاوکراوەتەوە بە زمانی ئینگلیزی وە یەکێکەیشە لە ڕۆمانە پڕفرۆشەکان ڕۆمانەکە زیاتر لە ٦٠٠ ھەزار دانەی لێ فرۆشراوە.
ئەمیش دەربارەی پەیوەندی ڕۆحی نێوان دوو سۆفیی وەک کە کاریگەرییان دوای نزیکەی ‌ھەشتسەد ساڵ دەکەوێتە سەر ڕۆماننوسێکی ڕۆژئاوایی بە ناوی عەزیز زاھارا.
بۆ ئەوکەسانەی توشی ھەوکردنی جومگەکان بوون بەتایبەت بۆ توشبوانی ڕەگ پشتی و گڵاوپێستی جومگەکان و ھەوکردنی بڕبڕەکانی پشت و ھەوکردنی گورچیلەکان و زۆڕ بواری تری نەخۆشی.
سەرەتاترین و یەکەمین چارەسەرە وردەکان دەربارەی بابەتەکە لەلایەن فەیلەسوف و نووسەر پلۆتۆ لە بەرھەماکانی و ئەرستۆ لە بەرھەمی دا دەردەکەوێت،
ھەرچەندە پێشووتر چەند نووسینێکی کەم و پچر پچر بوونیان ھەبووە بەڵام ھیچیان وەکو ئەو دوو نووسەرە تێر و تەسەل و قووڵ نابنەوە دەربارەی پرسیاری بوون و بوونگەرایی.
ئەرستۆ ھەستا بە پەرەدان بە بیردۆزێکی ورد و تێروتەسەل دەربارەی بوون کە پێی وابوو تەنھا شتە تاکەکان بە تەواوی بوونیان ھەیە بەڵام شتەکانی دی وەک پەیوەندی، بڕ،
پلاتۆنییە نوێیەکان و ھەندێک لە فەیلەسوفە مەسیحییەکان مشتومڕیان لەسەر ئەوە دەکرد کە ئایا بوون ھیچ ڕاستییەکی ھەیە تەنھا لە مێشکی خودا خۆی دا نەبێت.
ھەندێکی تریان پێیان وابوو کە بوونی دونیا و شەیتان و جەستەی زیندوو تەڵە و خەیاڵێکە بۆ لەخشتەبردنی مرۆڤی لاواز و دوورخستنەوەی لە خودا.
فەیلەسوف ویڵییەم لە کتێبی یەکەم لە بەرھەمی گفتوگۆی لەسەر ئەوە دەکرد کە بەشەکان خۆیان شێوەیەک نیین لە بوون بەڵکو داتاشراوەن لەسەر بوونی تاکەکان .
ھەستین بە زیادکردنی ئەوەی کە موسا بوونی ھەبووە یا ن نا بۆ چەمکەکە ئەوا ھیچ زانیارییەکی نوێ یان بەسوودمان زیادنەکردووە بۆ چەمکی موسا.
کانت پێی دادەگرت لەسەر ئەوەی کە بوونی شتێک واتای «ڕاستی» بوونی ئەو شتە نییە و بەڵام ھیچ ڕوونکردنەوە و زانیارییەکی زیاتری ئاشکرا نەکرد کە چۆن دەکرێت پێناسەی «بوون» بکرێت.
کە ھەموو شتەکان لە ماددە دروستبوون و ھەموو کردارەکان پێویستان بە وزە ھەیە و ھەموو دیاردەکان دێنە کایەوە لە دەرئەنجامی کارلێککردنی نێوان ماددەکان.
پێناسەیییەکی وردی بوون یەکێکە لە گرنگترین و سەرەکیترین بابەتەکانی ئەنتۆلۆجی کە ئەنتۆلۆجی بریتییە لە زانست و فەلسەفەی لێکۆڵینەوە دەربارەی بوون یان ڕاستی بە شێوەیەکی گشتی و ھەروەھا پۆلە جیاوازەکانی بوون و پەیوەندیان پێکەوە.
فۆرێست گەمپ لە ویلایەتیە یەکگرتووەکان لە ڕێککەوتی ٦ جولای ١٩٩٤ هاتە سەر پەردەی سینەما و ڕوانگەی باشی بۆ دەرهێنەری ڕۆبێرت زەمیکیس،
هەر لەو ساڵەی چوو لە دەستەی باشترین فیلمە بەرهەم هاتووەکانی ئەمریکا و میلیۆن دۆلاری ئەمریکی لە سەرانسەری جیھان بەدەستھێنا و بوو بە دووەم فیلمی پڕداهاتی ئەمریکا دوای پاشای دارستان لە ساڵی ١٩٩٤،
لەکاتی مەشقی سەرەتاییدا لەگەڵ کەسێک بە ناوی بێنجامین بوفۆرد دەبێتە هاوڕێ کە قایلی دەکات دوای ڕزگار بوونیان لەگەڵی بچتە ناو پیشەی ڕۆبیان گرتن.
پاش چەند مانگ هێرشی ئاسایی دەستەکەیان دەکەونە داوێک لەکاتی پاسەوانیدا و بوبا لەو هێرشەدا دەکوژرێت و فۆرێست چەندین برینداران ڕزگار دەکات کە ئەفسەر دەنیش بە دوو قاچی لەدەست دراو لەگەڵ دەبێ.
دوای ئەوەی کە بەلەمەکەیان تەنیا ڕزگار بووی گەردەلوولی کارمێن بوو کۆمەڵێکی گەورە لە ڕۆبیانیان دەرهێنا و کۆمپانیای ڕوبیانی بوبا گەمپیان دامەزراند،
دوای ئەوە لە ئاکامدا ئەفسەر دەن دەستخۆشی لە فۆرێست کرد بۆ ڕزگارکردنی ژیانی و هەردووک بوون بە میلیۆنەر بەڵام فۆرێست نیوەی داهاتی خۆی بەخشی بە بنەماڵەی بوبای بۆ هاندانیان.
لە کۆبوونەوەی دژە شەڕی پێنتاگۆن لە مانگی ئازار فۆرێست لەگەڵ ئەبی هافمەن دیدار دەکات و لەگەڵ جەنی یەک دەگرنەوە کە ئاڵودەی مادە بێ هۆشکەرەکان و چالاکێکی دژە شەڕ بووە.
هەروەها فۆرێست بەهرەی پینگ پۆنگ گەشە پێدەدات و دەبێتە ناودارێکی وەرزشی و لەگەڵ تیمی چینیەکان بۆ پینگ پۆنگی دیپلۆماسی پێشبڕکێ دەکات،
فۆرێست ئێوارەی ساڵی نوێی ١٩٧٢ی لە شاری نیویۆرک لەگەڵ ئەفسەر دەن بەسەر دەبات کە ئاڵودەی کەحول بووە و دڵپڕە لەبەر لاوازی خۆی و بێهەستی حکومەت بە پزیشکی ئاژەڵانی ڤیێتنام.
کاتێک چەند کەسێک کە بۆ ئازار دانی ڕێی دەکەوتن مەچەکبەندی دەشکێت و دەردەکەوێت کە ڕاکەرێکی زۆر خێرایە و لە ئاکامدا ساڵی ١٩٦٣ ئەو بەهرەیە دەبێتە هۆی وەرگرتنی زانستنامەی تۆپیپێ لە زانکۆی ئاڵباما.
و نەیدەتوانی بە جوانی بە ڕێگەدا بڕوات فۆرێست بە تەنیا لەگەڵ دایکی دەژیا کە خانوویەکی تەختەیی لەدەرەوەی ماڵە خۆیان هەبوو و کرێگرتەی زۆری ڕادەکێشا،
پیاوێکی بیرکۆڵ و دڵۆڤان خەڵکی ئاڵباما کە شایەتحاڵی چەندین ڕووداوی مێژوویی سەدەی بیستی ویلایەتە یەکگرتووەکان بووە و نەزانستە کاریگەری لەسەریان هەبووە.
ساڵی ١٩٨١ لە ویستگەیەکی پاس لە سەڤانای جۆرجیا پیاوێک بە ناوی فۆرێست گەمپ چیرۆکی ژیانی بۆ بێگانەکانی دانیشتوو لە لای کورسیەکەیدا دەگێڕێتەوە.
شانشینی بۆهیمیا (ئەو شانشینە سەرەتا تا ساڵی ۱٦۲۰ لەبەرەی یەکەم بوو بەڵام لەدوای ساڵی۱٦۲۰ هاتە ناو بەرەی دووەم)
لەوانەیە پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت بە سەردانکردنی پەڕەکە و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە.
ئەو جەنگە بەدرێژترین جەنگی ئەوروپیەکان دادەنرێت لەنێوان ئەوروپیەکان لەماوەی ئەو جەنگەدا چەندین شەڕ و جەنگی تر ئەنجامدراون کە چەندین ناوی تر لەشەڕەکانی تر نراون وەکو جەنگی (چیا سپی ،
سەلماندنێکی لەسەر ئەم مەزندەیە پێشکەش کرد کە کێشەیەکی ھەبوو بەڵام لە ئەیلوولی ١٩٩٤ لەلایەن خۆی و یەکێک لە ھاوکارەکانی بەناوی «تێیلۆر» ئەم کێشەیە چارەسەر کرا.
مەزندەی ڕیمان یان دوا تیۆرمی فێرما (پێشتر مەزندە کراوە و ساڵی ١٩٩٥ ئاندرێو وایلز سەلماندنێکی لەسەر پێشکەش کرد) بەشێکی بەرینی مێژووی بیرکارییان لەخۆ گرتووە و ھەوڵەکان بۆ سەلماندنیان لە پەرەپێدان و پێشخستنی ژێرلقەکانی بیرکاریدا کاریگەرییەکی بەرچاوی ھەبووە.
نەوید محەممەدزادە لە ٧٤مین «فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی ڤێنیز» کە یەکێکە لە ڕووداوە گرینگەکانی سینەمایی جیھان و کۆنترین فێستیڤاڵی ئیتالیایە خەڵاتی باشترین ئەکتەری پیاو بەھۆی کایە لە فیلمی «بێ مێژوو،
نەوید ھەروەھا توانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری پیاو لە فیستیڤاڵی جیھانی و نێودەوڵەتی «ئاسیا پاسیفک» لە وڵاتی ئوسترالیا بۆ دووەمین جار بەھۆی کایە لە فیلمی «بێ مێژوو،
نەوید محەممەدزادە ھەروەھا توانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری پیاو لە فیستیڤاڵی نێودەوڵەتی «شەوانی ڕەشی تاڵین» لە وڵاتی ئیستۆنیا بەھۆی کایە لە فیلمی «مێشکە بچووکە ژەنگگرتووەکان» بەدەست بێنێ.
نەوید محەممەدزادە ھەروەھا توانی دوو خەڵاتی باشترین ئەکتەری پیاو لە «فیستیڤاڵی نێودەوڵەتی براتیسلاڤا» لە وڵاتی سلۆڤاکیا بەھۆی کایە لە فیلمی «بێ مێژوو،
لە ٧٤مین «فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی ڤێنیز» کە یەکێکە لە ڕووداوە گرینگەکانی سینەمایی جیھان و کۆنترین فێستیڤاڵی ئیتالیایە خەڵاتی باشترین ئەکتەری پیاو بەھۆی کایە لە فیلمی «بێ مێژوو،
ھەروەھا توانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری پیاو لە فیستیڤاڵی جیھانی و نێودەوڵەتی «ئاسیا پاسیفک» لە وڵاتی ئوسترالیا بۆ دووەمین جار بەھۆی کایە لە فیلمی «بێ مێژوو،
ھەروەھا توانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری پیاو لە فیستیڤاڵی نێودەوڵەتی «شەوانی ڕەشی تاڵین» لە وڵاتی ئیستۆنیا بەھۆی کایە لە فیلمی «مێشکە بچووکە ژەنگگرتووەکان» بەدەست بێنێ.
ھەروەھا توانی دوو خەڵاتی باشترین ئەکتەری پیاو لە «فیستیڤاڵی نێودەوڵەتی براتیسلاڤا» لە وڵاتی سلۆڤاکیا بەھۆی کایە لە فیلمی «بێ مێژوو،
لە ١٧ی نیسانی ١٩٨٦ لە ئیلام لە دایکبووە و منداڵی دوانزدەیەمی خێزانێکی کوردی ڕۆژھەڵاتە کە لە ساڵی ٢٠٠٣وە ھاتووەتە ناو کاری شانۆ و نواندنەوە.
نەوید محەممەدزادە ئێستا ئەکتەرێکی سینەمایی ناسراوە و لە ماوەیەکی کەمدا ناوبانگێکی باشی لە بواری سینەما و شانۆی ئێرانی و لەسەر ئاستی جیھان پەیدا کردووە.
محەممەد زادە لە وەرزی بەھاری ئەمساڵدا لە فیلمی سینەمایی مەترێ شەش و نیو ٢٧ ملیارد تمەن و لە فیلمی سوورپێست ٥ ملیارد تمەن داھاتی بووە.
ستۆدیۆکانی گێبڵی ستۆدیۆی بەرھەمھێنانی وێنەجوڵاوەکانە ژاپۆنە لە ساڵی ١٩٨٥ دامەزراوە لەلایەن دەرھێنەری دیاری بواری ئەنیمەیشن ھایاو میازاکی و ئیزاو تاکاھاتا،
ئەم ستۆدیۆیە گەلێک فیلمی بەرھەم ھێناوە بۆ زۆرێک لە دەرھێنەرانی بواری ئەنیمی وەک ھایاو میازاکی و تۆمۆمی و ھیرۆیۆکی و،
لەکاتی ئێستا ھەریەکە لە تاکاھاتا و گۆڕۆ میازاکی سەرقاڵی بەرھەمھێنانی فیلمی ئەنیمی چیرۆکەکانی خاکی دەریاوانان (بەئینگلیزی:
باوکی خاوەنی کورسی مامۆستایەتی لە زانکۆ بوو و خۆرگیران و مانگگیرانێکی تەواوی تۆمار کرد و دواتر بە هۆی شرۆڤەگەلێکەوە کە بۆ هەندێک لە ئاسەوارە گرینگەکانی فەلەک و بیرکاریی یونانی،
ماوەیەکی زۆر خەریکی خوێندنەوە دەبوو و گوێداری ئەو باسگەلەی کە نێوان باوکی و هاوکارەکانیدا ڕووی ئەدا دەکرد و لە وتاربێژییەکانیدا کە لە ساڵۆنە گەورەکاندا بەڕێوە دەچوو بەشداری دەکرد.
هیپاتیا کاتێک باوکی لە گەڕانێکدا بە سینتاکسیس بەتڵیمۆس و یان‌‌‌‌‌‌‌ دابینکردنی دەقی تازەکراوی توخمەکان (توخمەکان نزیک‌بە تەواوی نووسراوەکانی دوایی ئەقلیدس بەئەژمار دێن) بەرهەمی ئەقلیدس،
تەنھا ڕێگای گەیشتن بە ڕووناکی خوێندنەوەی کتێبە جۆرەوجۆرەکان و دیتن لە نزیکە بۆ تێگەیشتن لە ڕازی ئاسمان ئەبێ زانستی ئەستێرەناسی و بیرکاری لە دەرەوەی شار فێر ببم نەک هەر لێرە بمێنمەوە،
باوکیش بە چاوی ئەسرینەوە ئاتن و ئیتالیایی پێ پێشنیار کرد و وتی دیاری و سەوقاتی گەڕانەوەی ئەم دوو شارە شتێک بێجگە حکمەت و زانیاری نییە.
هیپاتیا فەیلەسووفی ژنی ئەفلاتوونیزمی نوێیە کە وەکوو یەکەمین ژنی بەناوبانگی بیرکاریزان و دوایین کتێبداری کتێبخانەی ئەسکەندەریە دەناسرێ.
ئەو لە سەردەمی فەرمانڕەواییی ڕۆم بەسەر میسردا لە ئەسکەندەریە دەژیا و بەدەستی مەسیحییەکان و بە هاندانی کڵێسا و بە تۆمەتی جادووگەری کوژرا.
ئافلێک ناوبانگەکەی تەشەنەی کرد دوای ئەوەی لەگەڵ ھاوڕێی منداڵی خۆی مات دەیمن توانیان خەڵاتێکی ئۆسکار و خەڵاتێکی گۆڵدن گڵۆب ببەنەوە بۆ فیلمی .
فیزیکزان و ئەندازیاریی فەڕانسەوی و یەکێک لە کەسانێک بوو کە بەردی بناغەی شیکاریی ماتماتیکی دانا و لە زۆرێک لە لقەکانی ماتماتیکدا پێشەنگ بوو،
دوو برای ھەبوو بەناوی ئەلێکساندر لورێنت کۆشی کە سەرۆکی بەشێکی دادگا و دادوەری دادگای ھەڵبژاردن بوو و ئوجین فرانچۆیس کۆشی ڕۆژنامەنووس بوو و چەندین کاری بیرکاریشی نووسیوە.
کۆشی نووسەرێکی بەبڕشت بوو؛ نزیکەی ھەشتسەد وتار و توێژینەوەی نووسی و پێنج کتێبی خوێندنگەی لەسەر بابەتە جۆراوجۆرەکانی ماتماتیک و فیزیای ماتماتیکی نووسیوە.
ھێزی دەریایی ئەرژەنتین یەکەیەکی دەریایی تایبەتی ھەیە بەناوی کە ٥٥٠٠ کەشتی سەربازی و زریپۆشی دەریایی و فڕۆکە لەخۆ دەگرێت،
ئەمەریکای لاتین بەشێوەیەکی گشتی زۆڕینەی دانیشتوانەکەی بە ڕەگەز ئەوروپین ئەمیش بەھۆی کۆچی بە لێشاوی ئەوروپیەکان بوو لەساڵانی ١٨٠٠ بەتایبەت ئیسپانی و ئیتالیەکان،
پۆلیسی یەکێتی وڵات سەربە پۆلیسی یەکێتی ھاوڵاتیە و پێکھاتوە لە پۆلیسی تاوانناسی و پۆلیسی پاڕاستنی یەکپارچەیی وڵات و پۆلیسی نیشتمانی ئەرژەنتینی و پۆلیسی زانیاری نیشتمانی ئەرژەنتینیە،
لاگونا دێل کاربۆنە ١٠٥ م ژێڕئاستی دەریا (لەنێوان پیورتۆ سان جولیان و ناوچەی سەرکردە لویس پێدرا بۆینا ھەڵکەوتوە لەھەڕێمی سانتاکروز)
ئەمیش بەھۆی ھەموو ئەم قەرزە زۆڕانەوەبوو کە ڕائول فۆنسێن ی سەڕۆکی پێشوو لەساڵی ١٩٨٠ بەرەو ژووڕ لە وڵاتان قەرزی کردبوو،
میللەت توانای بەڕگەگرتنی نەما لەوکاتەی بانکەکانیش بەتاڵ بوون میللەت ھێڕشی کردە سەرکۆشکی پاشایی و سەڕۆک بە فڕۆکەیەکی تایبەتی خۆی ھەڵات و خەڵک دەستیان گرت بەسەر کۆشکەکەی.
کە ھەریەکەیان توانای ھەموارکردنەوەی ماددە یاساییەکانیان ھەیە بەگوێڕەی دەستور و مافی بەکارھێنانی ڤیتۆشیان ھەیە وەک تانەیەک بەرامبەر بڕیارەکانی وڵات.
ئەرژەنتین بەھۆی کێشە ڕامیاریەکانەوە نەیتوانیوە ڕێگا بگڕێت لە پیس بوونی ژینگەی ووڵاتەکەی بەم ساڵانەی دوایی میری چەندین ڕێککاری گرتە بەر یۆ بۆ پاککردنەوە و پاڕاستنی ژینگەکەی بەڵام سەرکەوتوو نەبوو،
لەماوەی ساڵانی ١٨٦٤-١٨٧٠ ئەرژەنتین بەشداری جەنگی ھاوپەیمانی سێ قۆڵی کرد لە دژی پاراگوای شان بەشانی بەڕازیل و ئوروگوای،
لەساڵی ٢٠٠٣ دوای قەیرانەکانی ٢٠٠١-٢٠٠٢ سەڕۆک کۆشکەکەی جێھێشت دەسەڵاتەکەی کەوتە دەست خێزانی کریستینا فرناندێز دێ کێرشینا لەماوەی ساڵانی ٢٠٠٣-٢٠٠٧ توانی باڕی ئابوری وڵات ڕابگرێت و پەیوەندیەکانی ئەرژەنتین لەگەڵ جیھانی دەرەوە و بانکی نێودەوڵەتی درووست بکاتەوە،
توانی وڵات ببوژێنێتەوە تا کۆتایی تەمەنی فەرمانڕەوایی ووڵاتی کرد دوای ئەوەی تا ساڵی ٢٠٠٧ توانی سەرجەم قەرزەکانی ئەرژەنتین بگەڕێنێتەوە.
لە سان میگیل دی توکومان و مەندۆزا لەقەدباڵی زنجیرە چیاکانی ئەندێز بومەلەڕزە ڕووی داوە کە بە پەمپاس دەناسڕێت لە لوتکەکانی بایەکی توندو تیژی ھەیە بەجۆڕێک گەردەلول و ھەندێ جار باھۆز درووست دەکات.
بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٥٠٠ ئەم ناوە لەسەر زاری ئیسپانییە گەڕیدەکانەوە وتراوە ئەمیش بەھۆی ھەبوونی مس لە ژێر خاکەکەیدا.
کەلتوری ئەرژەنتین کەلتورێکی تێکەڵە بە کەلتوری بێگانەکان و داگیرکاری ئیسپانی بەتایبەت لە ڕووی بەرھەمە وێژەییەکانەوە لەژێڕکاریگەریەکی گەورەی ئەوروپیەکان دایە،
لەساڵی ١٩٠٠و پێشتریش ھۆنەرە نوێخوازەکانی وەکیۆبۆڵدو لوگۆنێس و ڕۆمان نووس ئێنریکی لاڕێتا وەک وێژەکارانی ئیسپانی بەرھەمە وێژەییەکانیان دەنووسی.
دواتر گەڕایەوە سەر فەڕمانڕەواییەکەی لەساڵی ١٩٧٣ بەڵام لەساڵی١٩٧٤کۆچی دوایی کرد و خێزانەکەی ئیزابێڵ پێڕۆن دەسەڵاتی گرتەدەست،
کە بووە پڕداھاتترین فیلمی ٢٠٠٨ و چوارەم پڕداھاتترین فیلن لە کاتی بڵاوبوونەوەیدا؛ ھەروەھا توانی خۆی تۆماربکات لە پڕداھاتترین پەخشکردنی سەرەتا بە $١٥٨ملیۆن،
فیلمەکە ھەشت پاڵاوتنی وەرگرت؛ خەڵاتەکەی بۆ باشترین مۆنتاژی دەنگی بردەوە و لێجەر خەڵاتی باشترین ئەکتەری پاڵپشتی پێبەخشرا،
کێڵگەی نەوتی دێلوڕان یەکێکە لە کێڵگە نەوتییەکانی ئێران کە بە دووری ٢٢ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژئاوای دێلوڕان لە پارێزگای ئیلام ھەڵکەوتووە.
ئەم کێڵگەیە لە ساڵی ١٩٧٢ لەلایەن کۆمپانیای نەوتی ئێران و ئینگلتەرا دۆزرایەوە و یەکەم بیری لە قووڵایی ٦٧٥ مەتر ھەڵکەندرا.
زۆربەی خەڵکی شارستانی دێلوڕانی سەر بە پارێزگای ئیلام بە زمانی کوردیی باشووری بە شێوەزاری قسە دەکەن و بەشێک لە عەرەب لە ناوچەکانی شارستانی دێلوڕان دەژین و زۆربەی عەرەبەکانیش لە باشووری پارێزگای ئیلام کە تەنیشت پارێزگای خووزستانە دەژین.
ئەندرێو جاکسونی شکست خواردوو لە ھەڵبژاردن دا و لایەنگرەکانی وا دیار کردن کە لە ھەڵبژاردن دا سیاسەتی گرتن و تەماح کردنی سیاسی لە لایەن کوینسی ئادەمز بەکارھێنڕاوە،
لە ئەوروپا وەک سکرتێری باوکی کە باڵیوزی ئەمریکا بوو کار دەکرد و ئەم ئەزموونە وای لە کوینسی کرد کە ئەو ببێتە زمانناسێکی شارەزا و نووسەرێکی بە توانا.
جۆن کوینسی ئادەمز وەک وەزیری دەرەوەی ئەمریکا کار کرد و لەوانەیە ئەو یەکێک لە گەورەترین وەزیرانی دەرەوەی ئەمریکا بێت لە مێژووی ئەمریکا دا.
شەشەمین سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە کە لە نێوان سالەکانی ۱۸۲۵ تاکو ۱۸۲۹ سەرۆک کۆماری ئەمریکا بوو.