polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
دابینکردنی قانوون وھاندانی خواستی جەماوەر بەرەو ئابوورییەکی کۆمەڵایەتی و ئالوگۆڕی دەستەڵات دەبازاڕدا کە لەلایەن ئیتیحادییەکانەوە چاوەدێری بکرێن ،
دەستەبەرکردنی کار بۆ ھەموون وخۆ بە شارۆمەندی کۆمەڵگا زانین وبە دیموکڕاتی بوونی ژیانی کاری دەڕەخسێنێ کە خۆی قۆناخی سێھەم واتە دیموکڕاسی ئابووری یە
ھێشتا زەختی سیاسی ڕاستەوخۆ بەسەر*ھەنگاوی سێھەم * واتە دیموکڕاسی ئابوورییەوە بە مەبەستی جێبەجێ کردنی زووتری پرسی خاوەندارییەتی و مافگەلی ،
لە تەواوی ئەو دەرفەتانە دا حەولی پەرەپێدانی دیموکڕاسی ئابووری بەرەوڕووی بەرھەڵستکارانەی بورژوازی بووە وبە ساز کردنی ناتەبایی دە ڕیزی بزاوی کرێکاری وتەنانەت لە نێو ڕێبەرایەتی خۆشیاندا ھۆی نسکۆ و بەرەو دواوە بردنی ڕەوتەکەیان پێکھێنا .
دەکرێ بڵێین کە لە نێو سوسیالدیموکڕاتەکاندا مەودایەکی ئیدۆئۆلۆژی لە نێوان چەپ کە خاوەنی خواستی ئاڵوگۆڕی سوسیالیستییانەی کۆمەڵگا وبەرەی بە مەبەستانەی ڕاست کە لە سوسیال لیبڕالیزم نیزیکن ھەیە .
وتەنانەت تا ساڵی ١٨٩٨ یش ئەرکێکی وەک ڕیکخراوێکی کرێکاری وەستۆگرتووە تا ڕێکخراوی کرێکاران واتە بە یارمەتی سوسیالدیموکڕاتەکان دامەزراوە .
یێلمار برانتینگ ھەووەڵین سوسیالدیموکڕات بوو لە ساڵی ١٨٩٦دا کە بە پشتیوانی لیبڕاڵەکان لە ستۆکھۆڵم توانی ببتە ئەندامی پاڕڵمان .
ئاکسل دانییەلسۆن ھەووەڵین پەیڕەو وپڕۆگڕامی سوسیالدیموکڕاسی کە دە ساڵی ١٨٩٧دا لە لایەن گۆنگرەوە سەلمێندرا داڕشتەوە ھەڵبەت (ھی پێشوو وەرگێڕراوەیەک بوو لە پڕۆگڕامی سوسیالدیموکڕاسی ئاڵمان) .
نیلس ئێدن نوێنەری لیبڕاڵەکان ئەو پێشنیارەی بە *منداڵی سەقەت* نێو دەبرد و یێلمار برانتینگ یش نێوی نابوو * بەرنامەی سەر مێزی پادشا *.
بەو مانایە بوو کە سوسیالدیموکڕاتەکان لانیکەم ئەرکی خۆیان لە مەڕ پرسی جەماوەر ومافی دەنگدانی وەک یەک بۆ ھەمووان بۆ چارەسەری گرفتە سیاسییەکانی زاڵ بە سەر ھەلومەرجەکەدا بە جێھێناوە وھاوکات وادەردەکەوت کە بەرەی بورژوا‌کان ناتەباییان لە سەر ئەوپرسە تێکەوتبوو .
خاڵێکی ناوەندی ئیدئۆلۆژی سوسیالدیموکڕاسی کزکردنی فتیلەی ئاوری شەڕی چێنایەتییە‌ وحەولدراوە‌ یارمەتی ئەو ھێزەلە کۆمەڵگا بدەن کە تێری و تەسەلی ھێنەرە و ھۆی بەرھەمیھێنانی زۆرتر و گەشەی ئابووری و دابەشکردنی عادڵانەی دەستکەوتەکانی بدواوەیە‌ .
ھەموو حەولی سوسیالدیموکڕاتەکان بۆ پێکھاتن وڕیککەوتن دە نێوان کارگێڕانی بازاڕ واتە خاوەنکار وکرێکارە وبەڕێوەبردنی بازاڕ ‌ بەپێی قانوونی قەراردادی گشتی نەک قانوونی گشتی کۆمەڵایەتی کە زیندان وجەریمە و ودادگاییان لێدەکەوێتەوە،
وتارێکە کە لە ڕێککەوتی ٦ نۆڤەمبەری ساڵی ١٨٨١ لە لایەن ئاگوست پاڵم لە شاری ماڵموێ کە بە یەکەمین وتاری سۆسیالیستی لە سوێد دەزانرێت بەڕێوەچووە.
ھەر‌ دەو ھەووەڵین وتارەدا ئاگوست پاڵم مەبەستی خەباتی سوسیالدیموکڕاتەکانی لە مەڕ پرسی گشتی و مافی یەکسانی دەنگدان بۆ ھەمووانی ھێنایە بەرباس.
دیموکراسیی کۆمەڵایەتی یان سۆسیالدیموکراسی ئایدیۆلۆجییەکی سیاسیی چەپە کە لە چوارچێوەی سیاسەتی لیبرالیزمی کلاسیک جێ دەگرێت.
بزووتنەوەی سۆسیالدیموکراسیی ھاوچەرخ داوای ئەمە دەکات کە سەرمایەداری بە سیاسەتەکی کۆمەڵایەتی لە بنەمای یەکسانیی کۆمەڵایەتی چاک دەکرێت.
ئەحمەد موختار بەگ لاوێکی جوانچاک و سووروسپی و مووزەرد و چاوشین و شۆخ و شەنگ و رووخۆش و دەم بە پێکەنین و باڵابەرز و تەڕپۆش و دڵتەڕبووە،
ھەروەکو لە مەیدانی ئازایەتی و ھۆشیاری و زرنگی و سوارچاکی و راوسەیران و نیشانەئەنگاوتندا پاڵەوانێکی ناسراوبووە لە کۆڕی جوامێری و یاریکاری و دەستی ھەژاران گرتن و دڵنەرمی و بەزەیی و نان بدەیەتی و خێرەمەندی و جوامێریش دا بێ ھاوتابووە.
ئەم شاعیرە بەتوانایە لە ھەموو بوارەکاندا شیعری وتووە و ھەڵبەستە نیشتمانییەکانی لەریزی پێشەوەی ھەڵبەستە نیشتمانییەکانی سەرەتای سەدەی ڕابردوو دادەنرێن.
کوڕی محەممەد پاشا کوڕی کەیخەسرەو بەگ کوڕی سلێمان بەگ کوڕی عەبدوڵڵا بەگی کوڕی تاھیر بەگی جافە و ناوی دایکیشی عادیلە خانمە کە لە زەبر و زەنگ و رامیاری دا بەناوبانگ بووە.
دەشتی سەندوس بپێی ئەو کنەو پشکنینانەی لەناوچەکەدا کراوە لەسەر پاشماوەی ئێسک و پرسک و گیای ناوچەکە بەتایبەت لە کێوی لواشلو دەگەرێتەوە بۆسەدەی سێیەمی جیۆلۆجی و تەمەنی ناوچەکە ملیۆن ساڵ دەبێت.
لەلایەکی کەوە گردی حاجی فەیروز ھەیە کە دەکەوێتە ی باکوری ڕۆژھەڵاتی شاری نەغەدەوە و پاش پشکنین و ھەڵکەندن کە ئێسکی مرۆڤی تیا دۆزرایەوە و دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی یەکەمی چاخی بەردین و یەکێکە لە گردە ھەرە دێرینەکانی ئێران و جیھان.
ھەروەھا بەپێی بەڵگە و سەرچاوەکانی مێژوو ئەم دەشتی سەندوسە بەکار ھێنراوە لە لایەن مادەکان و مانناکان و ئاشورییەکان و ئۆراتووەکان و لۆلۆییەکان و حۆریەکان و پاشان لەلایەن پارسەکان و ساسانیەکان و عەرەب و سەلجوقی و غەزنەویەکان و خوارزمییەکان .
لە ساڵی دا و لەسەردەمی فەتح عەلی شای قاجاڕدا خێڵی قەرەپاپاق کە لە بنەچەدا لە ناوجەی قەفقاز بوون ھێنرانە دەشتی نەغەدە کە زیاتر بۆ دژایەتی کردنی جوڵانەوەی کورد بەکاردەھێنران و نفوزی کوردیان پێ لاواز دەکرد،
وە لەساڵی ناوی ناوچە گۆڕدرا بە شارستانی نەغەدە و پاش ساڵ لەساڵی ناوجەی شنۆی لێجیاکرایەوە و بووە شارستان و ئەنجا ناوچەی محەمەدیاری بۆ دروستکرا.
کوردەکانی ڕەتاند و زۆری لێکوشتن و ئیتر ئەم ناوچەیە بەناوی ئەم ھۆزەوە ناونرا سەلدوز پاش کۆتایی ھاتنی دەسەڵاتی مەغۆل ئەم ھۆزە گەڕانەوە بۆ مەنگۆلیا بەڵام ناوی ناوچەکە ھەر بەناوی ئەوانەوە مایەوە.
لە سەردەمەکانی ھاوچەرخدا ھۆزی قەرەپاپای تورک زمان لە ساڵی دا و لەسەردەمی ی قاجاڕ لە قەفقاسەوە ھاتونەتە ئەم دەشتە و تیایدا نیشتەجێ بوون.
ئەم شارە لە کیلۆمەتری باشووری ڕۆژاوای گۆلی ورمێ و کیلۆمەتری باشوری ڕۆژھەڵاتی شنۆ و کیلۆمەتری باکووری ڕۆژاوای مەھاباد و کیلۆمەتری باکووری ڕۆژھەڵاتی پیرانشار ھەڵکەوتووە.
خەڵکی زۆرینەی ئەم شارە بە زمانی کوردی سورانی قسە دەکەن و کەمینە بە تورکی کە لە ئەشیرەتی قرە پاپاقن و ۱۸۲ ساڵ پێش لە وڵاتی گورجستانەوە ئاوارەی شاری کوردنشینی نەغەدە بوون.
ساڵی ١٨٤٧ ڤێرنەر فۆن زیمێنس لە بەرلین بە ھاوکاری لەگەڵ یوھان ھالسکە دامەزراوەیەکیان بۆ کاری تەلەگراف بەناوی & دامەزراند.
لە ساڵی ١٩٩٠ دا بەسەرمایەی ٥١٪ ھاوبەشیی کرد لە دروستکردنی کە کردی بە کۆمپانیای ھاوبەشی زیمێنس - نیکسدۆرف بۆ کاری تەکنەلۆژیای زانیارییەکان.
ئەلێکساندەر سەرەتا لەسەر دەستی لیۆ نایدز خوێندوویەتی کە لەلایەن باوکییەوە بانگکرابوو بۆ ئەوەی ئەلیکساندەر فێری بیرکاری و ئەسپسواری و تیرھاوێژی بکات پاشان،
ئەلێکساندەر و دایکی ناچار بوون بۆ ئەوەی ڕابکەن بۆ لای خێزانەکەی ئۆلمپیا لە ئیپیرۆس ھەتاکو ئەسکەندەر و پاشا فیلیپی دووەم پەیوەندێکانین چاک کردەوە.
بۆیە دەستبەجێ دوژمنە ناوخۆیەکانی دەستگیر دەکا و لە سێدارەیان دەدات و دەسەڵاتی بە سەر وڵاتی یۆناندا دەسەپێنێت و پێگەی خۆی پتەو دەکات.
ئەسکەندەری گەورە کە بە (یۆنانی میگاس ئەلیکسەندەرۆسی یان ئەلکساندرۆسی ئۆمیگاس یان ئەسکەندەری گەورە) پێدەڵێن بە ئەسکەندەری مەکدۆنی ناسراوە لە پ.
بەشێوەیەکی دەگمەن پلەی گەرمی دادەبەزێت بۆ پلەی سەدی لە مانگی یەنایەر و بەشێوەیەکی دەگمەن پلەی گەرمی بۆ سەروو ٢١ پلەی سەدی بەرزدەبێتەوە لەمانگی یۆلیۆ.
ئامێرە بەردینیەکان و وێنەی ئەشکەوتەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە مرۆڤ زیاتر لە ١٠٬٠٠٠ ساڵە لە نیمچەدوورگەی ئیبریادا نیشتەجێیە،
لووتکەی کە دەکەوێتە زنجیرە چیای ی باشوور کە بەرزترین بەرزاییی سەر وشکاییی ئیسپانیایە بەرزییەکەی دەگاتە م. خاکی سوور یان قاوەیی مەیلەو زەرد زۆربەی ناوچەکانی ئەم ھەرێمەی داپۆشیوە و ناگونجێت بۆ کشتوکاڵکردن.
کە لەو کاتەدا یش دونیایەکی فراوانی دۆزیەوە لەدەوروپشتی ئیسپانیاو شاژن بەم ھۆیەوە ھەیبەت و ھێزی پەیداکرد لەنێوان ھەردوو سەدەی و ەھەم،
ڕووبەری ئیسپانیا دەگاتە نزیکەی نیو میلیۆن کیلۆمەتر چوارگۆشە؛ بەمەش دەبێتە سێیەم وڵاتی ئەوروپی لە ڕووی ڕووبەرەوە.
بەرشەلۆنە ژمارەی دانیشتوانی ١٬٥٨٢٬٧٣٨ کەسە بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٣ کە دەکەوێتە سەر دەریای ناوەڕاست و دووەم شارە لەڕووی ژمارەی دانیشتوان و لەڕووی گرنگیشەوە،
دەسھاتی تاکەکەس لە ئیسپانیا بە پلەی چوارەم وڵات دێت لە ڕووی بەرزیی ئاستی دەسکەوتی تاکەکەس لە ئەورووپا بەراورد بەدەسکەوتی گشتیی دەوڵەت.
و کەنداوی بەسکای یان گاسکۆنیا؛ ھەریەک لە دوورگەکانی بالیار لە دەریای ناوەڕاست و دوورگەکانی کەناری لە زەریای ئەتڵەسی سەر بە ئیسپانیان،
خوان کارلۆس شای ئیسپانیا دوای مردنی لەنامەیەکدا کە ئاراستەی نەتەوەی ئیسپانیای کرد ڕایگەیاندو بیروڕای خۆی دەرخست بۆ گێرانەوەی دیموکراسی،
بەپێی دەستوری ڕاستکراوەو گۆڕاو لە ساڵی ١٩٧٨ ئیسپانیا بوو بەدەوڵەتی یاسایی دیموکراتی و کۆمەڵایەتی لەژێر سیستمێکی شانشینی پەرلەمانی،
مۆدێمی ناوەکی وەک کارتێکی لێکبەستنە (پارچە بۆردێکە چەند سوڕێکی ئەلیکترۆنیی لەسە نەخشان کراوە بۆ ئەنجامدانی کارێک) کە لەناو کۆمپیوتەرەکەدا دادەمەزرێنرێت،
لێرەدا مۆدێم کاری خۆی دەکات و زانیاری و نێردراوی کۆمپیوتەر ‌کە بەشیوەی شەپۆلی ژمارەییە دەگۆڕێت بۆ ی شەپۆلی گۆردراو « بەم کارەی دەڵێن » و بەشێوەیەکی ئاسایی ڕاگوێز دەبێت بەھێڵی تەلەفۆندا.
‌ بەکاردێت وەک ڕێکخەرێک بۆ وەرگرتن و ناردنی زانیاری و دراوە بەشێوەی دیجیتاڵ لەسەر ھێڵێکی تەلەفۆن لە تۆڕە کۆمپیوتەرییەکاندا.
ئیبراھیم باڵدار بڕوانامەی دەرچوونی لە تاقیکردنەوەی گشتی قۆناغی ئامادەیی وەرگرت و لە کۆلێژی بازرگانی و ئابووری لە زانکۆی بەغدا وەرگیرا.
لە ئەنجامدا بڕوانامەی بەکالۆریۆسی وەرگرت و دواتر چووە ئەمریکا و لە سەرەتای ١٩٦٠کان بڕوانامەی ماستەری لە کۆلیژی سان فرانسیسکۆ لە پەروەردە وەرگرت و گەڕایەوە بەغدا.
کاتێکیش کە ئەو زانکۆیە دەگوازرێتەوە بۆ ھەولێر و ناوەکەی دەکرێتە زانکۆی سەلاحەددین ئەویش ھەولێر و لە کۆڵێجی ئاداب - بەشی کوردی ماوەیەک وانە دەڵێتەوە.
لە ‌ترسی ھەڕەشەی نازییەکان لەگەڵ تەواوی ئەندامانی خێزانیدا بەرەو ئەمەریکا ھەڵھاتوون و لە ویلایەتی نیویۆرک گیرساونەتەوە،
لە ١٩ی مانگی ژونی ١٩٤٣دا پاسپۆرتی ئەمەریکایی وەرگرتووە و بووە بە ھاووڵاتی ئەمەریکایی و پاشان وەک سەربازێکی ئەمەریکایی لە کۆتایی جەنگدا گەڕاوەتەوە بۆ ئەڵمانیا،
لە راستیدا کیسینجەر خەونی ئەوەی ھەبوو کە رۆژێک لە رۆژان خۆی بۆ پۆستی سەرۆکایەتی ئەمەریکا ئامادە بکات بەڵام لەبەر ئەوەی لە دایک بووی ئەمەریکا نەبوو ئەو ئاواتەی نەھاتە دی.
سەرەتا راوێژکاری ئاسایشی نیشتمانی بوو پاشان لە ساڵی ١٩٧٣ەوە لەگەڵ ھەردوو بەڕێوەبەرایەتی نکیسۆن و فۆرد پۆستی وەزیری دەرەوە‌ی ھەبووە.
خوێندنە باڵاکانی خۆی لە ئەمەریکا تەواو کردووە و بۆتە مامۆستا لە زانکۆی ھارڤارد و چەندین کتێبی لەو زانکۆیەدا سەبارەت بە ھێزی پەرچەبەرگری بۆمبای ئەتۆم بڵاوکردووە کە بەھۆیەوە لەگەڵ ژیانی سیاسیدا تێکەڵاو بوو.
جارێکی دیکە «ژیان» بەبەر گۆرانیدا دەکاو دەیھێنێتەوە ئەم «جیھان» ە و لەگەڵ کوڕان و کیژانی ئەم نەوەیە و نەوە‌کانی داھاتوودا ئاشنای دەکا.
کە مامۆستا ئیبراھیم ھەم وەک باوک و ھەم وەک ھونەرمەند کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر بنەماڵەی ھەبووە و لەگەڵ ئەوەدا دەرەتانی داون خۆیان تاقی بکەنەوە،
لە تەمەنی شەش ساڵیدا ئەچێتە قوتابخانە؛ لەبەر ھەژاری دەست لە خوێندن ھەڵدەگرێت و لای وەستا تۆفیقی برای ئەبێت بە شاگردی خەیات.
لە ماوەی ژیانی ئەو وڵاتەیدا ئاشنایەتی لەگەڵ شێخ بورھان پەیدا دەکا و لە خانەقای ئەو دەمێنێتەوە و مۆڵەتی ڕێگای نەقشبەندی لە شێخی بورھان وەردەگرێ.
و داخوازییە ئابووری و سیاسییەکانی وڵاتانی وەرگری ئەم یارمەتییەی لە خۆ دەگرت. نەرویژ نزیکەی سێ ملیارد کرۆن یارمەتیی وەرگرت. لە ١٩٤٩،
خوێندنی ھونەرە جوانەکان تەواو دەکات و بۆ پاییزی ئەو ساڵە دەکرێت بە مامۆستای پەروەردەی ھونەر لە قوتابخانەی مەخمووری سەرەتایی لە پارێزگای ھەولێر.
گەلێک چالاکیی ھونەریی لە بواری مۆسیقا و سروودی نیشتمانی لەو شارۆچکەیەدا دەنوێنێت و بزووتنەوەی شانۆش لە شارۆچکەکە پێش دەخات و ماڵەکەیشی دەکاتە مەڵبەندێکی ھونەری و یانەی مۆسیقازان و گۆرانیبێژانی کورد.
گیانی ھونەریی لە نێو قوتابییەکانیدا پەروەردە دەکات و لە دەرەوەی قوتابخانە‌شدا لەگەڵ دەستەیەک لە مۆسیقازان و ھونەرمەندی ئەم شارە تیپی مۆسیقای ھونەری ھەولێر دادەمەزرێنێت.
ھونەرمەند تەحسین تەھا لە بەشی چالاکیی ھونەریی سەر بە بەڕێوبەرایەتی گشتی پەروەردەی ھەولێر دەکرێت بە ڕاھێنەری مۆسیقا و سروودی قوتابخانەکان و دەستەیەکی باش لە قوتابییەکانی فێری مۆسیقا دەکات.
چووەتە بەغداد و لە پەیمانگای ھونەرە جوانەکان وەرگیراوە و خۆی فێری ژەنینی ئامێری عوود کردووە و پڕۆڤەشی لەسەر سترانبێژی کردووە و ھاتوچۆی ئێستگەی ڕادیۆی کوردی کردووە لە بەغدا و لەو ئێستگەیەدا سترانی بەسۆزی پێشکەش بە گوێگران کردووە.
بەڵام ھەموو جۆرەکانی شێرپەنجە یەک سیفەتی وەک یەکیان ھەیە ئەویش بریتیە لە ئەو خانەیەیەی کە تووشی شێرپەنجە دەبێت کۆنتڕۆڵیان لەدەست دەدەن.
لەلایەن خەڵاتی خەڵاتی فیلمی ئێندێکسی پێدرا لەبەرامبەر بەشدارییە بەنرخەکانی لەبابەتی ئازادی ڕادەربڕین لە فیلمی کیسەڵەکانیش دەفڕن.
ھەروەھا دەڵێن دیموکراسیی لیبرال رێز لە بنەمای زۆرینە ناگرێت (تەنھا ئەو کاتە نەبێ کە ھاووڵاتیان داوایان لێدەکرێت نوێنەرەکانیان ھەڵبژێرن) و،
کە مارکسیەکان و سۆشیالیستیەکان و گێرەشێوێنیەکان دەگرێتەوە دەڵێن دیموکراسیی لیبرال بەشێکی تەواوکاری سیستەمی سەرمایەداریە و لەسەر بنەمای چینایەتی دامەزراوەو دیموکراسی تەواو یاخود بەشداربووانە نییە.
ھەندێکیش دەڵێن کەوا تەنھا یە دەتوانێت ئازادیەکانی تاک مسۆگەر بکات بۆ ھاووڵاتیانی و رێگا بگرێت لە گەشەسەندن بەرەو دکتاتۆریەت.
دیموکراسیە لیبڕالیخوازەکان بەتەواوی بە شێوەیەکی سادە سەیری کۆمەڵگەی مەدەنی دەکەن وەک باشترین رێگا بۆ رازی کردنی ئارەزووە تایبەتی و کلتوری و ھاوبەشیەکانی کەمایەتیەکان .
مافی بوونی دادگاییکردنێکی ڕەوا و مافی موڵکایەتی تایبەت و نھێنێتی کەسێتی و یەکسانی لەبەردەم یاسا و ئازادی قسەکردن و کەم بوون و ئایین لەخۆ دەگرێ.
یاخود بەھۆی یاسایەکی نیشتیمانی یاخود تایبەتدا دێنە کایەوە کە ئەمەش دەسەڵات بە جۆرەھا دامەزراوی مەدەنی بۆ بەڕێوەبردن و پاراستنی ئەم مافانە دەدات.
دید و بۆچونی کۆمەڵایەتی و سیاسی زۆر لێک جیاواز بیر و بۆچونە توندڕۆ و زیادڕۆکانیش لە دیموکراسیی لیبڕاڵیدا بواریان ھەیە پێکەوە بژین و بە پێی بنەما دیموکراسیەکان دەسەڵاتی سیاسی بە دەستبھێنن.
لە دیموکراسیی لیبڕڵلدا بە شێوەیەکی خولی ھەڵبژاردن ئەنجام دەدرێن کە تیایاندا گروپەکان بە جیاوازی دیدە سیاسیەکانیان ھەلی بە دەستھێنانی دەسەڵاتی سیاسیان بۆ دەڕەخسێت.
ھەروەھا بە دیموکراسی دەستووری یاخود لیبڕاڵیزمی دەستووری ناو دەبرێت) و کۆت و بەند دەخاتە سەر ئەو ئاستەی کە پێویستە ویستی زۆرینە بسەپێنرێ.
وەرزی ڕابردوو ٢٠٠٧–٢٠٠٨ وەرزێکی پڕ لە خەڵات بوو بۆ یاریزان ڕونی و ھاوڕێیانی و توانی بەشداری بکات لە بە دەست ھێنانی گشت نازناوە گرنگەکان،
وەین مارک ڕۆنی ھێرشبەرێکی ئینگلیزە و یاریزانێکی تۆپی پێیە لەھێڵی ھێرشبەر و بە یەکێک لە باشترین ھێڕشبەرانی جیھان ھەژمار دەکرێت و سەرەتا ژیانی وەرزشی لەگەڵ یانەی ئێفێرتۆن دەست پێ کرد دواتر چووە ڕیزی یانەی مانشستەر یونایتد و خاوەن توانایەکی زۆرە و گۆڵکارێکی زۆر مەترسیدارە بەڵام ھەندێک جار ناتوانێت کۆنترۆلی خۆی بکات و زوو توڕە دەبێت لە ناو یاریگادا بەڵام بە کوڕی زێڕینی تۆپی پێی ئینگلیزی دەژمێردرێت.
لە ١٦ی ئابی ٢٠٠٩ شڤان پەروەر و چەند ھاوڕێی لەکاتی فیلمگرتن لەنزیکی تاڤگەکانی نیاگارا بەھەڵە لەلایەن پۆلیسی کەنەدا دەستگیر کرا و دوای ماوەیەکی کورت ئازاد کرا.
ھێزە عێراقییەکان لە ساڵی ١٩٤٨دا بەشدارییان لە لەشکرکێشی عەرەبی کرد بۆ سەر ئیسرائیل و عێراق تاکە بەشداربووی عەرەب بوو لەو شەڕەدا کە ڕەتیکردەوە ڕێککەوتنی ئاگربەست لەگەڵ ئیسرائیل واژوو بکات.
لەو کاتەوە عێراق لە چەند بۆنەیەکدا ھەڕەشەی ناردنی ھێزی سەربازی بۆ یارمەتیدانی ئەردەن لە دژی ئیسرائیل کردووە لە کات شەڕی ھەردوولا لەسەر سنوور.
یەکێکی تر لە بەرژەوەندییەکانی ئیسرائیل ھاوکاری کوردەکان بوو بۆ ئەو جوولەکانەی کە ھێشتا لە عێراق دەژین بۆ ئەوەی لە خاکە کوردییەکان ھەڵبێن بۆ ئیسرائیل.
ئێران ئاواتەخواز بوو پێگەی ڕامیاری و سەربازی خۆی بەرامبەر عێراق بەھێزتر بکات و ڕەنگە ھەندێک ناوچە لە عێراق دەربھێنێت لە بەرامبەر ڕاگرتنی پشتیووانی لە کورد (ئەمەش لە ساڵی ١٩٧٥،
تا مانگی شوباتی ساڵی ١٩٦١ مەلا مستەفا بارزانی ھێزی لایەنگری حکوومەتی ئەوکاتی عێراقی تێکشکاند و پێگەی خۆی وەک سەرکردەی کورد چەسپاند.
بەغدا ئەم دۆخەی بەباشی وەرنەگرت و لە ئەنجامدا قاسم دەستی کرد بە ئامادەکاری ھێرشێکی سەربازی بۆ سەر باشووری کوردستان بۆ گەڕاندنەوەی دەسەڵاتی حکوومەت بەسەر ناوچەکەدا.
ھاوکات پارتی دیموکراتی کوردستان لە حوزەیرانی ساڵی ١٩٦١ دوا ئاگاداری بۆ قاسم نارد و تێیدا ناڕەزایەتی و داواکارییەکانی کورد خستەڕوو و داوای چاککردنەوەیان کرد.
لە لایەنی کوردەوە خەباتەکە لەلایەن مستەفا بارزانییەوە سەرکردایەتی کرا لە ھەوڵێکدا بۆ دامەزراندنی کارگێڕی سەربەخۆی کوردی لە باکووری عێراق.
لە ٢٣ی ئابی ١٩٦٢ حکوومەتی سووریا سەرژمێرییەکی تایبەتی دانیشتووانی ئەنجامدا تەنیا بۆ پارێزگاری جەزیرە کە زۆرینەی کوردە.
جگە لەوەش ھەڵمەتێکی میدیایی بە درووشمی «رزگارکردنی عەرەبییەت لە جزیرە» و «بەرەنگاربوونەوەی ھەڕەشەی کورد» لە دژی کورد دەستیپێکرد،
ئەم ڕامیاریانە ھاوکات بوون لەگەڵ دەستپێکی ڕاپەڕینی بارزانی لە باشووری کوردستان و دۆزینەوەی کێڵگە نەوتییەکان لە ناوچە کوردنشینەکانی سووریا.
قاسم مەلا مستەفا بارزانی و ٦٠٠ کەس لە شوێنکەوتوانی گەڕاندەوە کە حکوومەتی شاھانەی عێراق دوای ئۆپەراسیۆنی دووەم و سێیەم و چوارەمی بارزان ڕایانگواستنەوە بۆ یەکێتیی سۆڤیەت ئاوارەیان کردبوون و پاش ڕووخانی کۆماری مەھاباد و لە سێدارەدانی قازی محەممەد.
تا سەرەتای شەستەکان دەرکەوت کە قاسم لەگەڵ داواکارییەکانی مەلا مستەفا بۆ خۆبەڕێوەبەری ناوچەیی بۆ کورد لە ناوچەکە و لکاندنی کەرکوکدا نییە.
بێرنارد دۆرین لە باڵیۆزی فەڕەنسا گەواھیدەری کچێکی باشووری کوردستان بوو کە بەھۆی بۆمبەکانی دروستکراوی شانشینی یەکگرتوو دەموچاوی سووتا.
ئەم چەقبەستووییە کۆمەڵە زلھێزەکانی ناو سوپای ورووژاند و دەوترێت کە یەکێکە لە ھۆکارە سەرەکییەکانی پشت کودەتاکەی بەعس لە شوباتی ١٩٦٣ لە دژی قاسم.
لەساڵی ١٩٣٠ چۆتە زانکۆی قاھیرە و لیسانسی فەلسەفەی بەدەستھێناوە و لە ساڵی ١٩٣٨ بۆ ساڵی ١٩٤٥ وەکو سکرتێر و بەڕێوەبەری دامەزاوەیەک لە وەزارەتی ئەوقاف کاری کردووە و دواتر بۆتە ڕاوێژکار لە دامەزراوەی گشتی سینەما و ئێزگە و تەلەفزیۆن و دوا پۆستی حکومیشی سەرۆکی ئەنجومەنی ئیدارەی گشتی سینەمابووە لە ساڵی ١٩٦٦ بۆ ساڵی ١٩٧١ پاشان خانەنشین بووە و بۆتە یەکێک لەنووسەرەکانی دامەزراوەی ئەھرام.
نەجیب مەحفووز لە سەرەتای چلەکانەوە دەستی کردووە بەنووسین و ھەتاکو ساڵی ٢٠٠٤ یش بەردەوامبووە و ھەموو چیرۆکەکانیشی باسی لەمیسر کردووە و لە بەناوبانگترین نووسینەکانی سێگۆشە و کوڕەکانی گەڕەکەکەمان بووە و ھیچ نووسەرێکی عەرەبیش ئەوەنەی ئەو نووسینەکانی نەکراوە بەفیلم.
دوای ئەوەی بۆ ماوەی ٢٠ ڕۆژ لە نەخۆشخانە مایەوە بەھۆی بەربونی خوێنی گەدەی لە ٣٠ ئوغستسی ساڵی ٢٠٠٦ نەجیب مەحفووز کۆچی دوایی کردووە.
پەتاتەخۆرەکان وەک یەکەم پارچەی ڕاستەقینە و دەگمەنی ڤینسێنت ڤان گۆخ ناسراوە و کاردانەوەکان بەرامبەر بەو تابلۆیە ھاندەری بوون؛ بەڵام ھاوڕێ و ھاوھونەرمەندی بەناوی ئەنتۆن ڤان ڕابارد کارەکانی بەدڵ نەبوو و سەرنجەکانی سەبارەت بە تابلۆکەی بووە ھۆی کۆتایی ھاتنی ھاوڕێیەتی نێوانیان.
ڤینسێنت ھەستی دەکرد کە خوێندنی فەرمی جێگرەوەیەکی خراپە بۆ کار؛ بۆیە بۆ ماوەی پێنج ساڵی قوورس کاری کرد بۆ باشکردنی بەھرەکانی وەک ھونەرمەندێک و بە دروستکردنی تابلۆی پەتاتەخۆرەکان خۆی سەلماند کە نیگارکێشێکی پلە یەکە؛ بەڵام بەردەوام ویستوویەتی خۆی باشتر بکات و بیرۆکە بەدەستبھێنێت و بۆ تەکنیکە نوێیەکان بگەڕێت بۆ ئەوەی ببێتە ئەو ھونەرمەندەی کە بەڕاستی ئاواتەخواز بووە ببێت.
ئەم ئارەزووە خۆبەخشە بردییە ئاستێکی زۆر گەورە کاتێک ڤینسێنت دەستی کرد بە پێدانی زۆربەی خواردن و جلوبەرگەکانی بەو کەسە ھەژارانەی کە لەژێر چاودێری ئەودا بوون.
لە ساڵی دواتردا ڤینسێنت خەباتی کرد بۆ مانەوە و ھەرچەندە نەیتوانی بە ھیچ پلەیەکی فەرمی وەک پیاوانی ئایینی یارمەتی خەڵکی گوندەکە بدات،
ڕۆژێک ڤینسێنت ھەستی بە ناچاری کرد سەردانی ماڵی جوول بریتۆن بکات کە نیگارکێشێکی فەڕەنسی بوو کە زۆر ڕێزی لێدەگرت و ئەوەش پێویستی بە ڕێکردنێکی حەفتا کیلۆمەتر بوو بۆ کوریێرس لە فەڕەنسا،
ڤینسێنت لە ٩ی ئایاردا چووە ئەمستردام بۆ ئەوەی خۆی بۆ تاقیکردنەوەی وەرگرتنی زانکۆ بۆ خوێندنی زانستە ئایینییەکان ئامادە بکات.
ھەروەھا یارمەتی ئۆکتاڤی مۆسی دا کە پێشانگایەکی بە ناوی «لێس ئێکس ئێکس- » لە برۆکسل ڕێکدەخست کە شەش لە تابلۆکانی ڤینسێنت تێدا پیشاندرا.
بەو ھیوایەی ئەو دووانە باشتر خەرجییەکانیان بەڕێوەببەن و ڤینسێنت بە ئاسانی خۆی بۆ ھونەر تەرخان بکات؛ بەڵام ژیان لەگەڵ براکەیدا گرژییەکی زۆری لە نێوانیاندا دروست کرد.
دوو ساڵەکەی ڤان گۆخ لە پاریس زۆرترین کاریگەری ھەبوو لەسەر بەردەوامی گەشەسەندنی وەک ھونەرمەندێک؛ بەڵام ئەوەی ویستبووی بەدەستی ھێنا،
تابلۆکانی دەستیان کرد بە دوورکەوتنەوە لە ڕەنگە تۆخەکان و بەرەو ڕەنگە زیندووترەکانی ئیمپڕێشنیستەکان؛ و ئەوەی زیاتر شێوازەکەی ڤان گۆخی ئاڵۆز کرد،
ژاپۆن لەم دواییانەدا دوای چەندین سەدە لە گەمارۆی داب و نەریتی (کە ئەو ماوەیە قەدەغە بوو کەس لە ژاپۆن دەربچێت و بازرگانی بکات) بەندەرەکانی بەڕووی وڵاتانی ڕۆژاوادا کردەوە و لە ئەنجامی ئەو گۆشەگیرییە درێژخایەنە جیھانی ڕۆژاوا سەرسام بوو بە داب و نەریتی ژاپۆن.
ڤان گۆخ دەستی کرد بە بەدەستھێنانی کۆمەڵەیەکی گەورەی چاپی دارینی ژاپۆنی کە ئێستا لە مۆزەخانەی ڤان گۆخە لە ئەمستردام و ڤان کۆخ تابلۆکانی لەم ماوەیەدا ڕەنگدانەوەی بەکارھێنانی زیندووانەی دڵخوازەکانی ئیمپڕێشنیستەکان و ڕەنگە بێدەنگەکانی ژاپۆن بوون.
ماوەیەکی زۆر بەھۆی ھێرشی نەخۆشیی مێشکییەوە ناڵاندی کە یەکێک لە ناوبانگترین لەو ڕووداوانەی ڕوویاندا ئەوەبوو بەشێکی لە گوێچکەی چەپی خۆی بڕی.
ڤینسێنت ئەم تابلۆیانە وەک جۆرێک لە خۆفێرکردن سەیری دەکرد و بۆ بەردەوامبوون لە پەرەپێدانی پیشەکەیی و وەک ئامادەکارییەک بۆ سەرکەوتووترین کارەکانی تا ئێستا.
ڤینسێنت بۆ ماوەی سێ ڕۆژ لەگەڵ تیۆ و جوانای ھاوسەری تیۆ و ڤینسێنت ویلیەم منداڵە تازە لەدایکبووەکەیان مایەوە؛ بەڵام ڤینسێنت ھەستی بە کەمێک ماندوێتی کرد،
دکتۆر گاچێت ناونیشانی ماڵەوەی تیۆی نەبوو و ناچار بوو بۆ ئەو پێشانگایە بنووسێت کە تێیدا کار دەکات؛ بەڵام دواکەوتنێکی زۆری نەبوو و تیۆ پاشنیوەڕۆی ڕۆژی دواتر گەیشتە ئەوێ.
ڤان گۆخ کوڕی تیۆدۆرۆس ڤان گۆخ بووە کە قەشەیەکی چاکسازیخوازی ھۆڵەندی بووە و دایکی ناوی ئانا کۆرنێلیا کارپێنتۆس بووە .
ڤان گۆخ بۆ ماوەی دوو ساڵ لە خوێندنگای بەشەناوخۆیی لە شاری زیڤێنبێرگن خوێندوویەتی و دواتر بۆ ماوەی دوو ساڵی دیکە بەردەوام بووە لە خوێندنی ئامادەیی لە خوێندنگای شا ویلێمی دووەم لە شاری تیلبۆرگ.
زۆر چاوەڕوان بوو ڤینسێنت ڤان گۆخ لە ئەنجامی «منداڵێکی جێگرەوە» دا تووشی زەبر و زەنگی دەروونی ببێت و برایەکی مردووی ھەبێت کە ھەمان ناو و ڕێکەوتی لەدایکبوونی ھەبێت؛ بەڵام ئەم گریمانەیە تا ئێستا پشتڕاست نەکراوەتەوە و ھیچ بەڵگەیەکی مێژوویی ڕاستەقینە نییە کە پشتگیری لێ بکات.
ژیانی وەک بازرگانێکی ھونەری بەسەر بردووە و لە ئەنجامدا کاریگەرییەکی زۆری لەسەر ژیانی دواتری ڤینسێنت ھەبووە وەک ھونەرمەندێک و نیگارکێشێک.
تەنیا لەبەر ئەوە کە گرێدراو و ئاوێتەی تێچووە ھۆیییەکانن و دەکرێت بۆ پێشبینیکردنی ڕوودانی تێچووە ھۆیییەکان لە کاتێکی تر بەکاربھێنرێن،
بەڵام ھەر ئەو ڕووناکییە لەلایەن سیستەمی بیناییی ھەنگەوە دەدۆزرێتەوە و سیستەمی دەماریی ھەنگەکەش زانیارییەکە بەکاردھێنێت بۆ نیشاندنی ڕێ بە ھەنگەکە بەرەو گوڵەکە،
ئەو شتەی کە بۆی ھەیە لە ڕێگای پەیامێکەوە ڕابگەیێنرێت ئەگەر لە بنێرەکەوە کە لە پەیامەکە تێدەگات بنێردرێت بۆ وەرگرێک کە ئەویش توانای تێگەیشتن لە پەیامەکەی ھەیە.
پێویست ناکات بنێرەکە بتوانێت لە پەیامەکە تێبگات یان تەنانەت ئاگای لەوە بێت کە پەیامێک بوونی ھەیە؛ ئەوە زانیاری دەکاتە شتێک کە دەتوانرێت لە ژینگەوە دەربھێنرێت،
چەمکی زانیاری زۆر لە نزیکەوە گرێدراوی تێگەیشتەگەلێکە وەکوو ، ڕاگەیێنی، کۆنترۆڵ، دراوە، فۆرم، ڕێکارنامە، زانین، ڕامان،
زۆرێک لەو پاڵاوتنکارییانەی کە بۆ ئەم نموونەیە کراون بوونی زمانێکی ھاوبەشیشیان بە پێویست زانیوە کە بنێرەکە و لانیکەم یەکێک لە وەرگرەکان لەو زمانە تێبگەن.
ئەم سێ کەساییەتیە ھەروا کە لە فەلسەفەدا خاوەن ڕوانگە بوون لە ماتماتیکدا پێش دەڕۆشتن و دێکارت لەگەڵ لایبنیتس ھاوکاری یەکیان دەکرد لە زانستی بیرکاریدا.
لە مێژودا بۆ یەکەم جار لە نیوەی سەدەی نۆزدەھەمدا و لە سالەکانی و بەداوە بە ھۆی راکێشانی ھێڵی ئاسنی شەمەندەفەر بۆ ھەموو شارۆچکەکان و نزیک گوندەکان،
شیری دایک پێ دەوترێ ژەک کە ژمارەیەکی زۆری دژە تەن تیدایە لە لەشی دایکەوە دەگوازرێتەوە بۆ بەچکەکانی تاکو پارێزگاری بکات لە تووش بوون بە نەخۆشی،
بەکارھێنانی شیر وەک خواردنەوە لەلایەن مرۆڤەوە دەگەرێتەوە بۆ چاخی بەردینی نوێ یان ئەوکاتەی مرۆڤ فێری کشتوکاڵ و بەخیوکردنی ئاژەڵ بوو،
وای لێھات سالانە ٢٥ ملیۆن گاڵۆن شیر لە گوندەکانەوە بەرھەم دەھات و دەبرا بۆ کارگەکان و لە لایەن خەڵکەوە بەکار دەھینرا وەک یەکێک لەخۆرکە سەرەکیەکانی مرۆڤ،
لەدوای ٣-٤ ڕۆژ لە پێدانی ژەک وردە وردە ڕەنگ و رونی ژەک کەم دەبێتەوە دەگۆڕێ بۆشیر بەلام بە ڕیژەیەکی زیاتر بەرھەم دێت.
شەش مانگ دوای لەدایکبوونی باوکی دەمرێت, پاش ساڵێک دایکی شوودەکاتەوە بە ھاوڕێیەکی مێردەکەی خۆی کە ناوی بوە و ئەکتەر و شانۆنووسبوە،
ھەر زوو بە بۆنەی ەوە حەزی لە شانۆ دەبێت و ئەویش جارجار لە شانۆکانیدا ڕۆڵی پێدەبەخشێت, کاتێک دەگاتە تەمەنی ھەشت ساڵان دەمرێت, پاشان لە لایەن برایەکی ەوە پارەی خوێندنی مۆزیکیی بۆ دەدرێت.
بۆ نموونە پاپا کلیستۆسی سێەم لە خانەوادەی بۆرجیا دوو لە کوڕەبراکانی خۆی وەک کاردینالییە دامەزراند یەکێکیان بریتی بوو لە ڕۆدیرگ کە ئەویش پێگەکەی خۆی وەک کاردینال دواتر بەکارھێنا بۆ گەیشتن بە پاپایەتی،
وا ڕێکەوت کە ئەلکسەندەر- کە یەکێک لە ھەرە گەندەڵترین پاپاکان بوو—پلەی کاردیناڵی بەبرای دڵبەندەکەی خۆیدا کە ئەلیساندرۆ فارنییە:
پۆلیش بە ھەمان شێوە خەریکی خزمگەرییەتی بوو کە بۆنمونە دوو لە منداڵە خوشکەکانی وەک کاردیناڵ دامەزراند؛ و ئەم پیادەکردنە لەوکاتە کۆتایی پێھات کە پاپا ئەنوسنت فەرمایشتێکی پاپایی دەرکرد بە قەدەغەکردنی ئەم جۆرە کارانە لە ساڵی ١٦٩٢.
ئەم بڕیارە پاپایییە بۆ ھەموو پاپایەک لە ھەموو سەردەمێک قەدەغەی کرد کە زەوی و خانووبەرە و پلەوپایە و قازانجە دارایییەکان نابێت بە ھیچ لە خزمەکانی خۆی بدات بێجگە لە یەک خزم نەبێت کە شیاو لێھاتووی ئەوەبێت ئەو پەڕی ببێتە کاردیناڵ.
خزمگەرییەتی تۆمەتێکی باوە لە ناوەندی سیاسیدا کاتێک کە خزمی کەسێکی خاوەن کاریگەری پلەوپایەکی دەسەڵات وەردەگرێت بەبێ ئەوەی لێھاتوویی گونجاوی ھەبێت بۆ ئەو شوێنە.
بۆ نموونە کاتێک کە سیناتۆری ئەمریکی فرانک مارکوفسکی وەک فەرمانڕەوای ویلایەتی الاسکا کچی لیزا مارکۆفسکی وەک نوێنەری ویلایەتەکە دامەزران بۆ ئەوەی لە ئەو پێگەیە بەڕێوەببات لە ماوە ئەو دوو ساڵەی کە مبووی وەک فەرمانڕەواە ویلایەتەکە و لەوکاتەشدا بە خزمگەرییەتی تۆمەتبارکرا.
و کچەکەی لیزا سەرکەوتنی بەدەستھێنا لە دووبارە ھەڵبژاردنەوەیدا لەو کاتەی لە ساڵی ٢٠٠٤ خۆی پاڵاوت بۆ ئەم پۆستە).
جۆن کەنەدیش لەلایەن ژمارەیەک لە ڕکابەرەکانییەوە بە خزمگەرییەتی تاوانبارکرا کاتێک براکەی ڕۆبرت کینیدی وەک بەڕێوەبەری گشتی دامەزراند.
لە ھموو شوێنێک خاناوەدا ھەن کە دەستیان بەسەر سیاسەتی وڵاتەکانیاندا گرتووە وەک خاناوادەی تون عبدالرزاقی دووەم وەک سەرۆک وەزیرانی مالیزیاو کوڕەکەی نەجیب تون عبدالرزاق کە جێگری ئێستای سەرۆک وەزیرانی مالیزیا و مینتور لی کوان یەکەم سەرۆک وەزیرانی سەنگافورە و کوڕەکەی لی ھین لونگ کە بەم دوایییە جێگای گوە تونگ ی گرتەوە وەک سەرۆک وەزیری سەنگافورە؛ و زۆر لە وڵاتانی ئاسیا بەلای فەرمانڕەواییکردنی خانەوادە فەرمانڕەواکاندان.
لە ھندستان تا ئێستا خانەوادەی نەھرۆ--- و خانەوادەی غاندی فەرمانڕەوا فەرمانڕەوایی ھندستان دەکەن لە زۆرینەی ماوەی دوای سەربەخۆیی لەکاتێکدا خەڵکانی تریش لە ویلایەتە ھندییەکانیش لەسەر پێشخستنی خزم و ناساویەکانیان بەردەوامن.
بۆ نموونە ئەگەر بەڕێوەبەرێک ھەڵسا بە دامەزراندنی فەرمانبەرێک یان بە بەەرزکردنەوەی پلەکەی بەھۆی پەیوەندی خزمایەتی لە بری فەرمانبەرێکی تر کە لەو کەسە لێھاتووتر بێت بەڵام پەیوەندی خزمایەتی لەگەڵ بەڕێوەبەرەکە نەبێت ئەو کاتە بەڕێوەبەرەکە بە خزمگەرییەتی تاوانباردەبێت.
ھەندێک لە زانایانی بواری زیندەوەرزانی ئاماژەیان بەوەکردووە کە بوونی ئارەزوو بۆ خزمگەرییەتی ئارەزوویەکی زگماکییە لە مرۆڤدا و شێوەیەکە لە شێوەکانی بەپێشخستنی خزمایەتی.
بنەرەتی ئەو وتەیەش بۆ ئەو کاتە دەگەرێتەوە کە ڕوبرت سیسل دوک سالزبری سەرۆکی وەزیران بوو و کورە براکەی خۆی ارسەر بەلفۆر لە پلەیەکی بەرز دامەزراند.