polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ناوەندی بەرگری شارستانی - ناوەندی چاودێری تەندروستی - نووسینگە بۆ پۆستە - قوتابخانەی سەرەتایی بۆ کوڕان - قوتابخانەی سەرەتایی و ناوەندی بۆ کچان - پڕۆژەی ئاوی نیشتمانی - خزمەتگوزارییەکانی کارەبا و مۆبایل - خزمەتگوزارییەکانی شارەوانی - ٣ زانکۆ و ٦ مزگەوت).
لەخزمەتگوزارییەکانی (قوتابخانەی سەرەتایی و ناوەندی بۆ کوڕان - زانکۆ - گروپێکی وەزارەتی گواستنەوە - پڕۆژەی ئاو لەژێر دروستکردندایە - پۆستە - پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری بۆ ژمارەی لێقەوماو و کۆچبەر).
لەخزمەتگوزارییەکانی (زانکۆ و ژمارەیەک مزگەوت - خزمەتگوزارییەکانی شارەوانی - خزمەتگوزارییەکانی کارەبا و مۆبایل - قوتابخانە بەھەموو جۆرەکان - شوێنەوار و کۆن - ژمارەیەک کێڵگە).
لە باکوورەوە لەگەڵ بیابانی نفود و ناوچەی قەسیم لە خورئاواوە و لەباشورەوە پارێزگای غات و پارێزگای ئەرتاویە لە ڕۆژھەڵاتەوە ھاوسنوورە و ڕووبەکەی ٥٥٤٠٠ کم² و ژمارەی دانیشتووانی زیاتر ٧٢،
پارێزگای زیلفی یەک لە پارێزگاکانی ناوچەی ڕیازی ھەرێمی نەجدی سعودیەیە (پارێزگای زیلفی دە کەوێتە باکووری ھەرێمی نەجد و لە باکووری خۆرئاوای ناوچەی ڕیازە).
سێیەمین شاری ناوچەی ڕیازە دوای پارێزگای خەرەج لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە و بچووکترین پارێزگای ناوچەکەیە لە ڕووی ڕووبەرەوە زیاتر لە ٩٥٪ی سەوزایییە.
پارێزگای زیلفی یەک لە پارێزگا گرنگەکان بەھۆی شوێنە ستراجییەکەیەوە کە وڵاتی سعودیە بە وڵاتانی ئەنجومەنی ھاوکاری کەنداو بەیەکەوە دەبەستێت.
خەلیفە ڕازی بوو بەڵام دواتر گەڕایەوە و شۆڕشی نویی دەست پێکرد سەرۆکی یاخیبووەکان کوژرا و براکەی حەسەن شێت سەرکردایەتی شۆڕشەکەی گرتە دەست،
ئەمەش لەبەرئەوەی دەوڵەت نەیتوانی لە ڕووی ماڵیەوە قەرەبووی ئەوانە بکاتەوە کە لەدەستیاندابوو لە ئاسیادا بە ھۆی ئاژاوەی ھەڵاتووەکان،
محەمەدی سێیەم خاوەن باوەڕی ئیسلامی بوو و لەو شەڕەی کە فەتحی حوسن کەڕای لێکەوتەوە زۆر لە یاریدەدەرەکانی ھەڵھاتن و لەودا بوو سوڵتان بکەوێتە دیلی.
بەڵام سەعدەددین ئەفەندی بیری خستەوە کە خۆی ڕابگرێت و ھەستا و پاڕایەوە لە خوا تا سەرکەوتووی بکات و پاشان دەرچوو لەگەڵ دوژمنەکەی کەوتە شەڕەوە تا سەرکەوت بە سەریاندا.
له‌ بیره‌وه‌ریه‌کانی سه‌ده‌ی شانزه‌یه‌می مه‌ئمون به‌گی کوڕی بێبه‌گی کوڕی ئه‌رده‌ڵان ناوی شوێنێک به‌ هاتووه‌‌ له‌م شاخه‌دا یان له‌ پشت ئه‌م شاخه‌دا به‌ڕوکاری کوردستانی ئێراندا مه‌به‌ستی ناوچه‌ی سۆران لای ڕه‌واندز نیه‌ ،
له‌ئاوێستادا به‌شی پازده‌هه‌م به‌ندی پێنجه‌م ناوی شاخی هاتووه‌ که‌شاخێکه‌ ڕێگاکانی ته‌خت و ناڕه‌حه‌تن که‌ هات زوحاک له‌م شاخه‌دا هه‌ستا به‌ڕێو ڕه‌سمی عیبابه‌ت .
ل316)دا ده‌ڵێت ئه‌گه‌ر وشه‌ی به‌وری له‌ دا ناوی بابل بێت که‌ ئه‌ژی له‌وێ ڕێوڕه‌سمی قوربانی بۆ خوا له‌وێ کردوه‌ ،
جا ڕه‌نگه‌ کویرینته‌ بوبێ به‌ کورین و ئه‌ویش بوبێ به‌ سورین ئه‌گه‌ر وه‌ها بێت ئه‌مه‌ ده‌بێته‌ به‌ڵگه‌یه‌ک په‌یوه‌ندی زوحاک به‌شاخی سورێنه‌وه‌ و ئاساره‌کانی به‌شاره‌زوره‌وه‌ .
ئه‌وه‌ی شایه‌نی باسه‌ ناوی قه‌ویله‌ش له‌ وه‌ نزیکه‌ که‌ قه‌لای سرۆجک ی به‌ناوبانگی لێبووه‌ ئه‌و شته‌ ئه‌سه‌ریانه‌ی پێش ئیسلام له‌حه‌فتاکاندا له‌نێو قه‌لاکه‌دا دۆزراوه‌ته‌وه‌ .
خوای گەورە لەناو ئەو گەلەدا ساڵحی ھەڵبژارد و کردی بە پێغەمبەر و ناردی بۆ سەر گەلەکەی تا بانگیان بکات بۆ یەکتاپەرستی و وازھێنان لە بتپەرستی.
دەتوانێت ڕووناکی تۆمار بکات ھەرچەندە بێھێز بێت؛ و بەھۆی ئەم جۆرە تەلەسکۆپە مرۆڤ توانیی سەیری بازنەیەک بکات لە گەردوون کە نیوەتیرەکەی ٧ ملیار ساڵی ڕووناکییە.
کێشی ٧٠ تۆنە؛ و دەتوانێت سەیری ھەر دیمەنێک لە گەردوون بکات بە توانایەک کە ١٠٠٠٠٠٠ جار لە چاوی ئاساییی مرۆڤ گەورەترە.
مرۆڤ بەھۆی ئەم دوو یەکێتیی سۆڤیەت مەزنە دەتوانێ بازنەیەک سەیر بکات لە گەردوون کە نیوەتیرەکەی یەک ملیار و نیو ساڵی ڕووناکییە.
لە ساڵانی ١٩٣٠دا دراوی زێڕ وەک دراوێکی سووڕاوە وەستا و ستانداردی زێڕی جیهانی بۆ سیستەمی دراوی فیات جێهێڵدرا دوای ڕێوشوێنی شۆکی نیکسۆن لە ساڵی ١٩٧١.
و توانای گواستنەوەی کارەبا بووەتە هۆی بەردەوامبوونی بەکارهێنانی لە پەیوەستکەری کارەبایی بەرگریکار لە ژەنگ لە هەموو جۆرەکانی ئامێرە کۆمپیوتەرییەکان .
هەروەها زێڕ لە قەڵغانی ژێر سوور و بەرهەمهێنانی شووشەی ڕەنگاوڕەنگ و گەڵاکانی زێڕ و نۆژەنکردنەوەی ددان بەکاردەهێنرێت.
مردووە‌کان زیاتر بە شێوە‌ی گرمۆڵە و وەک مناڵ لە نێو سکی دایک دا نێژرابوون و زۆربە‌ی ھە‌رە زۆریان مناڵی ساوا و مناڵی گە‌ورە‌تر بوون.
ئە‌م کۆمە‌ڵە ئیسکلیتی مرۆڤە بۆ یە‌کە‌م جار لە ساڵی ١٩٦٢ بە شێوە‌یە‌کی سە‌رە‌تایی لە لایە‌ن «خوان مؤنیزاگا» لە مززە‌خانە‌ی بە‌غدا لێکۆڵینە‌وەیان لەسەر کرا.
لە ساڵی ١٩٦٩ بۆ دووە‌م جار بە سە‌ر ئە‌م کۆمە‌ڵە لاشە‌یە‌دا چووە کە ڕاپۆرتی ئە‌م لێکۆڵینە‌وەیە‌ی لە گۆڤاری «سومیر» بڵاوکرایە‌وە .
«ئاناگنوستیس ئاگلاراکیس» ئە‌م لاشە مرۆڤانە‌ی وەک بە‌شێک لە تیزی پلە‌ی دکتۆرای خۆی ھە‌ڵبژارد و ساڵی ١٩٨١ بە سە‌ریان دا چووە و لێکۆڵینە‌وی لە سە‌ریان کرد.
ئاگلاراکیس لە لێکۆڵینە‌وەکە‌ی خۆی دا سە‌رنجی زیاتری دا بە خە‌سارناسی لاشە‌کان و بەرنامە‌ی خۆراکی مرۆڤە‌کانی شانە‌دە‌ری لەگە‌ڵ کۆمە‌ڵگە‌ی سە‌رە‌تای نوێ بە‌ردی «چیای خە‌زینە» ھە‌ڵسە‌نگاند کە لە ڕۆژھە‌ڵاتی کرماشان دەسکەوت بوون.
دانیشتووانی سە‌رە‌تای نوی بە‌ردی ئە‌شکە‌وتی شانە‌دە‌ر لە سە‌ردە‌مانێک دا توشی گرفتی بژێووی ھاتوون و ئاسە‌واری ئە‌م کە‌م بژێوییە لەسە‌ر لاشە‌ی مناڵەکان دە‌بینرێ.
تە‌نانە‌ت لە لاشە‌ی لاوە‌کان دا نیشانگە‌ری بوونی خواردە‌مە‌نی وشک و میوە‌ی توێکل دارە لە بە‌رنامە‌ی بژێوی ئە‌و خە‌ڵکە‌دا.
شانەدەری ١ توانیوییەتی مەودایەکی کاتی باش بژی پێش مردنی و ئەگەر مرۆڤە نێردەتاڵەکان توانای ئەنجامدانی نەشتەرگەریان ھەبووبێت لەسەر شانەدەری ١ ئەوا دەیسەلمێنێت کە ڕێگاکانیان سەرکەوتوو بووە لە ھێشتنەوە و پاراستنی ژیان دا.
ئەگەر وا دابنرێت لەو مەودا کاتییەدا ھەموو برینەکانی چاکبوونەتەوە ئەوا دەکرێت بگەینە ئەو دەرئەنجامەی کە ئەم تاکە بە زیندووی ھێڵدراوەتەوە لەبەر ھۆکارێکی دیاریکراو.
بەھۆی برین و کاریگەرییە لاوەکییەکانی تاسانە دەروونییەکەیەوە ئەگەرێکی زۆر کەم ھەبووە پیاوی شانەدەری ١ توانای پەیداکردنی سەرچاوەی ھەبووبێت بۆ خێزانەکەی یان توانای بەخشینی ھەبووبێت بە کۆمەڵگەکەی بە شێوەیەکی واتادار و ئەمە دەمانگەیەنێتە ئەو بڕوایەی کە ئەم تاکە بە زیندووی ھێڵدراوەتەوە بەھۆی بەرزی پێگەی کۆمەڵایەتی لە کۆمەڵەگەدا یان ھەبوونی ڕێژەیەکی زۆر لە زانیاری کلتووری لەلای.
تا ئە‌و ڕادە‌یە کە نیوی شانە‌دە‌ر بۆ کۆنینە‌ناسە‌کان و تە‌نانە‌ت بۆ خە‌ڵکی ئاسایی و بیر ھێنە‌رە‌وی نیاندەرتاڵە‌کان بووە و ھە‌یە.
بڵاوبونە‌وی کتێبی «گۆڕستانی سە‌رە‌تای نوێی بە‌ردی شانە‌دە‌ر» لە لایە‌ن سولکی و ھاوکارانی نیشان دە‌ری ئە‌و ڕاستییە‌یە کە ئاسە‌وارە کۆنینە‌ناسییە‌کانی دوای چاخی کۆن بە‌ردیش،
ئە‌م کتێبە بریتییە لە دە‌سکە‌وتی لێکۆلینە‌وی ئاسە‌وارە‌کانی گۆڕستانی توی ی سە‌ردە‌می سە‌رە‌تای نوێ بە‌ردی کە لە دوایین ڕوژە‌کانی کۆتایی وەرزی دەرکەوتنی زانستی لە ئە‌شکە‌وتی شانە‌دە‌ر دۆزرایە‌وە.
خاوە‌ن کۆمەڵێک ئاسە‌واری کۆنی نە‌ناسی زۆر پاراو لە چاخی کۆن بە‌ردی ناوە‌ندی ھە‌تا دوایییە‌کانی نوێ بە‌ردییە.
دەکەوێتە سەر بەرزایی لوتکەی چیای برادۆست و مێژووی ئەم ئەشکەوتە دەگەرێتەوە بۆ سەردەمی بەردینی کۆن بۆ ٨٠٠٠٠ ساڵ بەر لە زایین و بە کۆنترین و گەورەترین ئەشکەوت دادەنرێت لە عێراقدا.
لە ساڵی ١٩٥١ تا ١٩٦١ ھەڵکۆڵینی سەرەتایی تێدا کراوە لەلایەن زانا بە پاڵپشتی بەڕێوەبەرایەتی گشتی شوێنەوار لەو کاتەدا،
نوێترین شیکاری شانەدەری ١ لەلایەن ئێریک ترینکاوس پرۆفیسۆری زانکۆی واشنتۆن و سباستیان ڤیلۆت دکتۆر لە پشتڕاستی دەکەنەوە کە گەشەکردنی پێکھاتەی شێوەی ئێسکی لە ڕێڕەوی گوێچکەی دا بووەتە ئەنجامی لەدەستدانی توانای بیستن بەشێوەیەکی سەخت.
ئەم دەستنیشانکردنە وا لە شانەدەری ١ دەکات ببێتە کۆنترین نموونەی بەڕوونی پیشاندەری ئەم بارەیە و لێکۆڵەران پێکھاتە گەشەکردووە ئێسکییەکانیان لە چەندین شوێنی ئێسکەپەیکەرەکەدا دۆزیوەتەوە.
پاشماوەی شانەدەری ١ پیاوێکی نێردەتاڵ بوو کە بە «ناندی» ناسراوبوو لەلایەن دۆزەرە ھەڵکۆڵەرەکانییەوە و تەمەنی لە نێوان ٣٠ بۆ ٤٥ ساڵان دەبوو کە بە تەمەنێکی زۆر دادەنرێت بۆ مرۆڤی نێردەتاڵ.
یەکێک بووە لەو چوار ئێسکەپەیکەرەی بەشێوەیەکی تەواو دۆزراونەتەوە لە ئەشکەوتەکەدا کە نارێکی تاسانی دەروونییان پێوە دیاربووە و لە باری پیاوی شانەدەری ١ دا بە ڕادەیەک ناڕێکییە دەروونییەکە سەخت بووە کە بووەتە ھۆی ئازار پێ گەیاندنی بەشێوەیەکی ڕۆژانە.
زانیارییە‌کی ڕوونترمان لە بە‌رنامە‌ی بژێوی دانیشتووانی سە‌رە‌تای نوێ بە‌ردی شانە‌دە‌ر لە یازدە ھە‌زار ساڵ پێش دا،
بڵاوکرانە‌وەی ئە‌م کتێبە لەسەر دە‌سکە‌وتە‌کانی ئە‌شکە‌وتی شانە‌دە‌ر پێداگری گرتن دوبارە‌یە لەسە‌ر گرینگی ئە‌م شوێنە لە ڕوانگە‌ی لێکۆڵینە‌وکانی شوێنەوار ناسی بە‌ر لە مێژووی کوردستان.
بێ شک دە‌سپێکردنی دوبارە‌ی لێکۆڵینە‌وەکانی شوێنەوار ناسی ئە‌م ئە‌شکە‌وتە بە کە‌ڵک وەرگرتن لە تە‌کنیک و شێوازی مۆدێرن،
سە‌رە‌ڕای ئە‌وەی کە نزیکەی نیو سە‌دە لە نێوان دەرکەوتنی زانستی ئە‌م گۆڕستانە و بڵاوبوونەوەی ڕاپۆرتە زانستییە‌کە‌ی جیاوازی ھە‌یە،
چۆنێتی ئاسە‌وارە مادییە‌کان و تە‌نانە‌ت بیر و ڕای کۆمە‌ڵگای سە‌رە‌تای نوێ بە‌ردی ئە‌م بە‌شە لە زاگرۆس دە‌خاتە بە‌ر دە‌م.
گۆڕستانی ناو براو لە قوڵایی یە‌ک مەتری لە بنی ئە‌شکە‌وتە‌کە بە درێژایی و پانایی ٦٦ مەتر لە لای سە‌رە‌وەی ئە‌شکە‌وتە‌کە دیتراوە‌تە‌وە کە لە ئە‌نجامی ئە‌م ھە‌ڵکە‌ندنە‌دا ٢٦ گۆڕ بریتییە لە جە‌ستە‌ی ٣٥ مرۆڤ و دوای پشکنینێکی زۆر بۆ مردووە‌کان دۆزراوە‌تەوە.
شوێنی لەدایکبونەکەی بەجێھێشت و چوو بۆ ئەمستەردام و لەوشارە لە دوکانێکی خواردەمەنی بوو بە شاگردو دواتر گەڕایەوە شوێنی لەدایکبونەکەی و ھاوسەرگیری کرد و لەلالی یەکێک بوو بە شاگرد لە دوکانی نیگار کێشی بەڵام زوو وازی لەم ئیشە ھێنا و بوو بە سەرایداری شارەوانی.
زۆربەی کاتەکان ئەنتۆنی خەریکی دروستکردنی زەڕەبین و ئاوێنە بوو و خەریکی سیقاڵدانی ئەوان بوو تا ئەوەی کە توانی بچووک بەرھەم بێنێت و لەڕێگای ئەوەوە شتە وردیلەکانیشی دەبینی.
ئەو لەسەر ئەو باوەڕە بوو کەئەو بوونەوەرانە لە ئاسمانەوە بەرەو زەوی نەھاتوون و بۆ سەلماندنی قسەکەی خۆی دەستی بە تاقیکاریەکانی کرد.
ڤان لیوینهووک زیاتر ناسراوە بە ئەو کارە پێشکەوتوانەی لە بواری وردبینی و هاوکاریکردنی لە دامەزراندنی مایکرۆبیۆلۆجی وەک زانستێک تا وەک بەشێکی زانکۆ بخوێندرێت.
ھەر پڕۆتینێک پێکهاتەیەکی جیاواز لە پرۆتینەکانی تری ھەیە ئەم پێکهاتەیە ناسراوە و دەست نیشانکراوە بە گوێرەی ڕێزبەندی ترشە ئەمینییەکانی لە کردەی کە زنجیرە پڕۆتینییەکان دروست دەکات.
دەکرێت گەردی کیمیاییی جۆراوجۆر و بارگەی کانزایی بە پڕۆتینەوە بلکێت لە ڕێی بۆشاییی تایبەت لە پێکھاتەکەیدا کە ناسراوە بە شوێنی بەندبوون لەگەڵ ئەوەشدا پڕۆتینەکان بە لێگرتنێکی کیمیایی ئاست بەرز ناسراون بۆ ئەو ئاوێتانەی پێیانەوە دەنووسێت.
و تووندی بەندبوونی لیگەن بە پڕۆتینەوە یەکێکە لە تایبەتمەندییەکانی شوێنی بەندبوون و ناونراوە توانای بەندبوون لەبەر ئەوەی پڕۆتین بەشداری ھەموو پڕۆسە زیندووەکانی دەکات بۆیە لە ڕێی کۆنتڕۆڵکردنی چالاکیی پڕۆتینەوە دەکرێت زیندە چالاکییەکان کۆنتڕۆل بکرێن،
پرۆتینەکان ھەر وەکوو گەردە زەبەلاحەکان لە یەگکرتنی یەکە پێکھاتووەکان پێک دێن و پێست و ماسوولکە یەکانی گیانلەبەران بەشی زۆرینەیان لە پرۆتینەکان پێک دێن،
پێکھاتەی پڕۆتین زۆر ناجێگیرە و دەگۆڕێت بۆ ئەنجامدانی کارە جیاوازەکانی وە بۆ ھێنانەدی ئەم گۆڕانە پێکهاتە گۆڕانکاری لە بەسترا نەوەکانی پێکهاتەی سێیەم و چوارەمی ڕوودەدات بۆیە ئەو پێکهاتە سێیەم و چوارەمیانە بە ناسراون و ئەو گۆڕانکارییانەی بە سەریان دێت بە .
دوای گەیشتنی بۆ وڵاتی سوید بەرھەمەکانی تری وەک کتێب بڵاوکردەوە و لەم ساڵانەی دواتریشدا لە کوردستان ھەندێک لە کتێبەکانی دی چاپکردن،
باوکی گوێی پێ نادات بەڵام دایکی کە ئاییندارێکی مەسیحی بوو و زۆر بڕوادار بوو؛ وای لە کوڕەکەی کرد کە واز لەم کارانەی بێنێت و دەینێرێتەوە بۆ خوێندن،
کۆمەڵە کەسێکن کە ھەست و سۆزی ھاوشێوەیان ھەیە ئەمە وا دەکات کە یەکێتییەکی مەعنەوی لە ناویاندا دروست ببێ لەسەر بنچینەی ڕێزگرتن و خۆشەویستی.
پاشان لە ژێر سەرکردایەتی تەغرۆل بێگدا یەک لە دوای یەک دەستیان گرت بەسەر دەسکەوتەکانی دەوڵەتی غەزنەوی و چوونە بەغداوە لەسەر داوای خەلیفە،
کە سەردەمی ئەم مردنی خەلیفە قائیمی بە خۆیەوە بینی دوای ئەوەی خەلافەتەکەی ٤٥ ساڵ بەردەوام بوو و ئاستی ژیان باشبوونی بەخۆیەوە بینی،
ڕووداوی سێیەم ڕووخانی بەغدای پایتەخت بوو لەسەر دەستی مەغۆل بە سەرۆکایەتی ھۆلاکۆ خان کە داوای خۆبەدەستەوەدانی لە خەلیفە موعتەسیم بیلا کرد،
ھۆلاکۆ ھۆزەکانی لوڕی لەناو برد و پاشان ئیسماعیلیەکان خۆیان دا بە دەستەوە دوای ئەوەی قەڵای ئەلموتی پایتەختیان گیرا لە باکوری ئێران،
وھۆلاکۆ زۆری لێ کوشتن پاشان ھۆلاکۆ سوپاکەی کردە دووبەشەوە و گەمارۆی بەغدای دا و بەنداو و کەناڵەکانی ئاودێری وێرانکرد کە بووە ھۆی تێکدانی کشتوکاڵ و گەیشتنی ئاو بە شارەکە،
پاشان کەوتە بۆمباران کردنی قەڵا و مەنجەنیقەکان کە ڕووخانی حاکمە عەبباسییەکانی ئاسان کرد یەک لە دوای یەک ھەتا دەوری شاری دا لە ھەموو لایەکەوە،
و ھۆلاکۆ بڕیاری بەند کردنی خەلیفەی دا وخواردن و خواردنەوە لێ قەدەغە کرد تا کۆچی دوایی کرد لە ٢٠ی شوباتی ١٢٥٨ز بەمەش خەلافەتی عەبباسی لە بەغدا کۆتایی پێ ھات.
خەلیفە ئەبو جەفعەری مەنسور شاری بەغدای دروست کرد لەسەردەمی ئەبو عەباس لەسەردەمی خۆشی دا شاری بەغدای فراوانترکرد بەغدا بوو بە پایتەختی خەلافەت،
ئەبوموسلیمی خۆراسانی کوشت لەگەڵ ئەوەی کە ھۆکاری بەدەسھێنانی عەبباسییەکان بوو بۆ خەلافەت لەبەر ئەوەی لە فراوانبوونی جەماوەریەکەی ئەترسا،
ھەروەک دەستی بەسەر شۆڕشە ھاوشێوەکانی بەسڕە و واسیت و ئەھوازدا گرت؛ و مەنسور یەکێک بوو لە بەھێزترین پیاوە عەبباسییەکان و ئاسایشی دابین کرد و شاری بەغدای بنیاتنا لە سەر ڕووباری دیجلە و پایتەختی عەبباسی بۆ گواستەوە و تێیدا مایەوە تا کۆچی دوایی کرد ساڵی ٧٧٥ز.
محەممەد مەھدی کوڕی خەلافەتی گرتە دەست کە گرنگی دا بە خزمەتگوزارییە ناوخۆییەکان و پۆستە و ڕێگاوبانی ڕێکخست و چاکسازی کشتوکاڵی کرد و خۆی سەرۆکایەتی دادی ئەکرد،
کە حوکمی درێژەی نەکێشا و ساڵی ٧٨٦ز مرد و بوار ڕەخسا بۆ ھارونی برای کە باوکی نازناوی ی پێدابوو لە ئەنجامی یەکێک لەو سەرکەوتنانەی بەسەر بیزەنتیەکاندا ھێنابووی تا دەسەڵات بگرێتە دەست.
دەوڵەتی عەباسی دامەزرا لەسەر دەستی ئەوانەی کە نەوەی بچوکترین مامی پێغەمبەری ئیسلام بوون کە ئەویش عەبباسی کوڕی عەبدول موتەلیب بوو،
دوای ئەوەی عەباسیەکان شۆڕشەکەیان سەرکەوتنی ھێنا پایتەختیان گواستەوە بۆ بەغدا کە گەشەسەندنێکی گەورەی بە خۆیەوە بینی لەو سەردەمەدا بەڵام ئەستێرەی ئاوا بوو لەگەڵ ئاوابوونی خۆری دەوڵەتی عەبباسی،
ئەمەش وای لە والیەکان کرد سەربەخۆیی خۆیان بگرنە دەست لە بەڕێوەبردنی کاروبارەکاندا بێ ئەوەی لەو ھێزانە بترسن کە لە پایتەختی خەلافەت ئەنێرا بۆ کپکردنی بزوتنەوەکانیان،
کەسایەتییەکی بەھێزی وەک ئەبو موسلیمی خۆراسانییان تیا ھەڵکەوت کە دامەزراندنی دەوڵەتی عەبباسی ڕاگەیاند لە خۆراسان پاشان شاری مەڕوەی گرت،
کەسیان لێ نەمایەوە لە خێزانی ئەمەوییەکان تەنھا عەبدول ڕەحمان داخل نەبێت کە ڕۆیشت بۆ مەغریب و چووە ئەندەلوسەوە حوکمی ئەمەوی تیادامەزراند،
بەڵام ئەبوعەباس پایتەختی لە حیرانەوە کە مەڕوانی کوڕ محەممەد پایتەختی ئەمەوی بۆ گواستەوە گۆڕی بۆ کووفە لەگەڵ ئەوەی کە زۆر تیای نەمایەوە ڕۆیشت بۆ ئەنبار تا وەفاتی کرد ساڵی ٧٥٤ز و لە ئەنبار نێژرا و موبایەعەی وەرگرت بۆ ئەبوجەعفەری مەنسوری برای.
و پاڵپشتی خێزانی زەنگیەکانی کە دەورێکی باڵایان بینی لە بەرەنگاربوونەوەی خاچھەڵگرەکان و ڕەھایان گێڕایەوە لێیان و کاتیک مرد ساڵی ١١٧٠ز،
ھەروەک ئەم سەردەمە دەرکەوتنی فەرمانڕەوایی ئەیوبیەکان بوو بە سەرکردایەتی سەلاحەددینی ئەییووبی کە توانی دەست بگرێت بەسەر وڵاتی شام و حیجاز و یەمەن و میسر و لیبیا،
و سەڵاحەددین لە سەردەمی خەلیفە موستەزی بیئەمرلا توانی قودس بگێڕێتەوە کە دوایین شار بوو خاچھەڵگرەکان دەستیان بەسەردا گرتبوو ساڵی ١١٨٧ز لە ئەنجامی شەڕی تەحیندا،
بابک خەرزمی ئاینێکی تری دروستکردبوو بە تێکەڵ کردنی ئیسلام و مەجوسی و چاکسازی ئابوری و کۆمەڵایەتی کرد کە توانی ٢٠ ساڵ بمێنێتەوە بە یاخی بوون لە دەوڵەتی عەبباسی،
و بیزەنتییەکان ھێرشیان کردە سەر دەوڵەت و بەشێکیان لە ئەنادۆڵ و کیلیکیا گێڕایەوە و تورکەکان شۆڕشیان کرد بەسەر بوەیھیەکاندا ساڵی ٩٧٤ز و خەلیفەیان لابرد و تائیع بیلای کوڕیان دانا،
و حوکمەتەکەی پرد وتاقی گەورەیان بنیاتنا و جۆگەیان ھەڵکەند لە نێوان رووبارەکان و دیوانێکی تایبەتی بۆ سەرپەرشتی ئەو ئیشانە دانا،
و ئیبن خەلکان ئەڵێت؛ ڕەشید ٩ جار حەجی کرد ولە ڕۆژێکدا ١٠٠ ڕکات نوێژی کردووە و نوێنەری نارد بۆ لای شارلمانی ئیمپراتۆری ڕۆمانی پیرۆز و ھاوڕێیەتی لە نێوانیان دروست بوو ھەروەک ڕەشید گرنگی دا بە فتح و فراوانکردنی دەوڵەتەکەی بە تایبەت لە قەوقاز و ئاسیای ناوەڕاست و ئەنادۆڵ،
لەگەڵ ئەوەی سوڵتانی ئەیوبی لە دیمەشق موبایەعەی دا بە ئەبوعەباس ئەحمەد بەڵم لەو کاتە مەمالیکە بە بەھێزی لە میسر دەرکەوتن،
لەگەڵ ئەوەی ئەم خەلیفە تەنھا لە حەلەب ناوی ھەبووە لەبەر ئەوە زۆر لە مێژوو نوسان ئەم خەلیفەیە لائەبەن لە لیستی خەلیفەکاندا و دایدەنێن بە ھەوڵێک بۆ ژیانەوەی خەلافەت،
کاتێک ئەحمەدی کوڕی خەلیفە زاھیر بیئەمر لا گەیشت بێبرس ئاھەنگێکی گێڕا و موبایەعەیان بەڕەسمی موبایەعەیان پێدا و ناویان نا موستەنسیر بیلا و بڕیاری دەرکرد ناوەکەی بخرێتە سەر سکەی پارە و ناوی بھێنرێت لە خوتبەی ھەینیدا.
و خەلافەتی عەبباسی ڕوخا لەگەڵ ڕوخانی دەوڵەتی مەملوکی لە شەڕی مەرج دابق کە سوڵتان سەلیمی یەکەمی عوسمانی سەرکەوت بەسەر مەمالیکەکاندا،
بە ھیزەکانیەوە بەرەو باشور ڕۆیشت و فەتحی زۆربەی شارەکانی وڵاتی شامی بە ئاشتی کرد و پاشان بەرەو میسر ڕۆیشت و دواین مەمالیک لە شەڕی ڕیدانیە شکاند لە نزیک قاھیرە،
و لەگەڕانەوەی خۆیدا سوڵتان سەلیمی یەکەمی عوسمانی دوایین خەلیفەی عەبباسییەکان متوەکیلی سێیەمی برد بۆ قوستەنتینیە دوای ئەوەی خەلیفە دەستبەردار بوو لە لە دەسەڵات بۆی،
بەمەشە نەک خەلافەت ڕۆیشتە دەستی عوسمانییەکان بەڵکو لقی یەکەمی خەلافەت کۆتایی پێ ھات کە لقی عەرەبی یان بە شێوەیەکی وردتر لەبەرئەوەی ھەموو خەلیفەکانی پێشتر بە ڕاشدین و ئەمەوی و عەبباسییەکان ئەچوونە سەر ھۆزی قوڕەیش کە ھۆزی پێغەمبەر محەممەد بوو،
لەگەڵ ئەوەی مەعتەز لەگەڵ تورکەکان ڕێ ئەکەوت بەڵام لایانبرد لە ساڵی ٨٧٠ز لەبەر دابەزینی ئاستی ئابوری دەوڵەت و موبایەعەیان دا بە موھتەدی بیلا کوڕی واسیق،
جارێک لە سەرەتای سەردەمەکەیدا لابرا و موبایەعە درا بە عەبدوڵڵای کوڕی مەعتەز کە کوژرا لە ڕۆژی دووەمی خەلافەتەکەیدا لە ئەنجامی ئەو ئاژاوەیەی کە دروستبوو لە نێوان لایەنگرەکانی و لایەنگرانی موقتەدی بیلا،
و جاری دووەم لابرا ساڵی ٩٢٩ز کە لایانبرد بە ھۆی دەست بەسەراگرتنی ژنان و کارگوزارەکان بەسەر دەوڵەتدا ود وای سێ ڕۆژ گەڕێنرایەوە و بەردەوام بوو لە خەلافەت تا کوژرا ساڵی ٩٣٢ز لە شەڕێکدا لەگەڵ مۆنسی تورکی یەکێک لە سەرکردەکانی سوپا،
خەلیفە ڕایکرد بۆ موسڵ بۆ لای حەمدانییەکان ناسری حەمدانییەکان ئیبن رایقی کوشت و خۆی پۆستەکەی وەرگرت و خەلیفەی گەڕاندەوە بەغدا،
و لەماوەی کورتی خەلافەتەکەیدا سێ کەس پایەی ئەمیری ئەمیرانیان وەرگرت کە دواین جاریان درا بە بنەماڵەی بوەیھیەکانی دامەزرێنەری دەوڵەتی بوەیھی،
لە کۆتاییەکانی سەردەمی موستەھزیر دۆخەکە جێگیر بوو بۆ سوڵتان محەممەد سەلجوقی کە وەفاتی لە ساڵی ١١١٨ز دا جارێکی تر دۆخەکە ئاڵۆز بوویەوە لە نێوان میراتگرەکەی مەحمود سەلجوقی و داودی برای و ھەندێک لە مامەکانی،
بە ھۆی ئەو شوێنەی لە جیھانی ئیسلامیدا ھەیەتی لە دوای نەمانی دەوڵەتی عەبباسی و ھەندێک جار میرنشینی عەبباسی پێش ڕوخانی دەوڵەتەکە بە شێوە سەربەخۆ دائەمەزران،
کە ھیچ کام لەوانە داوای حەقی خەلافەتیان نەئەکرد دوای ڕوخانی خەلافەتی عەبباسی بە تەواوی لە ساڵی ١٥١٧ز یان لە دوای ھەڵوەشاندنەوەی خەلافەت لە ساڵی ١٩٢٢ز وبە گشتی تا ئەمڕۆ،
بەڵام پارتی یەکەم چەند شۆڕشێکیان کرد لە دەوڵەتی ئەمەوی کە بووە ھۆی کوژرانی زۆر لە لایەنگر و سەرکردەکانیان لەوانە کوژرانی حسەینی کوڕی عەلی ساڵی ٦٨٠ز،
بەڵام پارتی عەبباسی وردە وردە گەشەی کرد و بێدەنگ بوو لە سەردەمی بەھێزیی ئەمەوییەکان و لاوازبوونی ئابوریان قۆستەوە بۆ بەرپاکردنی شۆڕشەکەیان،
دوایین خەلیفەی عەبباسی دابەزی لە نازناوی خەلیفە بۆ سوڵتانی عوسمانییەکان بەم شێوەیە عوسمانییەکان بوونە خەلیفەی موسڵمانان وپایتەختیان لە قاھیرەوە گۆڕی بۆ قوستەنتینیە.
متوەکیل ھەوڵیدا دەست بگرێت بەسەر شۆڕشەکەدا ھەندێک لە سەرکردەکانی سوپای کوشت و پایتەخت گوێزرایەوە بۆ دیمەشق بەڵام بە فشاری تورکەکان ناچار بوو بگەڕێتەوە بۆ سامەڕا دوای دوو مانگ،
و لە خەلافەتی موسا ھادیدا ئیدریسی کوڕی عەبدوڵڵا توانی ھەڵبێت لەو کوشتارگەیەی بۆ خێزانەکەی ولایەنگرانی بڕیار درابوو لە مەدینە،
و لە دەرئەنجامی ھەشتەم ھەڵمەتی خاچھەڵگری دەستکەوتەکانی خاچھەڵگرەکان لە ڕۆژھەڵاتدا تەنھا ئەنتاکیە و تەڕابولس و عەککا بوو وەک دوورگەی لەیەک دابڕاو و بەیەکەوە نەبەستراو لە ڕووی جوگرافیەوە،
کە ئەمانەش یارمەتی بەھێزبوونی کۆمەڵە و پارتە ئاینییەکان و بزوتنەوە سیاسییە دژەکانی دا کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە عێراق و ئێران بڵاوبوو بوونەوە،
لە دیارترینی ئەو پارتانەش ئەو ھۆزانە بوون کە ئەیانوت حەقی نەسەبی عەلی کوڕی ئەبوتالیبیان ھەیە بۆ خەلافەت و ئەو پارتەی کە ئەیانوت حەقە نەسەبی عەبباسی کوڕی عەبدول موتەلیبی مامی پێغەمبەریان ھەیە بۆ خەلافەت.
چەند ئامێرێکی تەکنیکی دروستکران و زاناکان ھەوڵی پێوانی ڕووبەری زەویان دا کە ئەمەش نیشانەیەک بوو بۆ داننان بە شێوەی بازنەیی زەوی لەلایەک و پێشکەوتنی زانست لەلایەکی تر،
کە لە ژیر دەستی فاتمییەکان بوو لە ساڵی ١٠٩٦ز وە سەلجوقییەکان نەیانتوانی وەڵامی خاچھەڵگرەکان بدەنەوە لە کەنارەکانی وڵاتی شام،
و عەبباسیەکان میسریان گێڕایەوە و ئیسماعیلیەکانیان لە چەند شوێنێک تێک شکاند و دەوڵەتی سامانی دەرکەوت کە تەبرستانی گێڕایەوە و کۆنترۆڵی فارس و خۆراسانیان کرد لەگەڵ ھێشتنەوەی ناوی خەلیفە لە دەسەڵاتدا،
وەسیفی تورکی لە جێگەی دانرا و کاتێک واسیق مرد ساڵی ٨٤٧ز موبایەعە نەئەدرا بە متوەکیل بیلا ئەگەر سوڵتان وەسیف نەیویستایە لە کاتێکا خێزان و نزیکەکانی عەبباسییەکان حەزیان ئەکرد محەمەدی کوڕی واسیق یبلا موبایەعەی بدرێتێ.
دوا جار ھەندێک لە سەربازە تورکەکان ڕێکەوتن لەگەڵ مونتەسیر بیلای کوڕیدا لەسەر کوشتنی لە دانیشتنی خواردنەوەکەیدا ساڵی ٨٦١ز،
لە سەرەتای سەردەمەکەیدا پشتی بەست بە بەرمەکییەکان و وەزارەتی دا بە یەحیا بەرمەکی و ھەموو دەسەڵاتێکی دا پێی و باردۆخەکە بەو شێوەیە مایەوە تا ساڵی ٨٠٥ز،
لە بزووتنەوەیەکی داکۆکیکاری چاکسازیخوازی ئیسلامییەوە سەریھەڵدا کە لە سەرەتای دامەزراندنیدا پشتی بە یەکێتیی سەنھاجەی ئەمازیغی بەستبوو دوای یەکگرتنی ژمارەیەک لە ھۆزە گەورەکانی ناویدا.
کە لە بەرامبەردا گۆڕا بۆ پاڵپشتییەکی سەربازی و دواجار بووە ھۆی سەرھەڵدانی دەسەڵاتێکی ئابووری ناوچەیی بۆ دەستبەسەرداگرتنی ئەو ھۆزانە بەسەر کۆمەڵێک ڕێڕەوی بازرگانیدا،
یەکەم ھەنگاوی سەربازیی پیاوە دەمامکدارەکان بەرەو ھۆزی جەدەلە بوو و دوای تەواوبوونی لکاندنی ھۆزە سەنھاجییە دەشتەکییەکانی دیکە بە بانگەوازەکەیانەوە،
بەرەو باکوور پێشڕەوییان کرد بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی زەناتییەکان کە دەستیان بەسەر ھێڵی بازرگانیدا گرتبوو کە بیابانەکە و ئەندەلوس بەیەکەوە دەبەستێتەوە،
چوونە ژوورەوە و دەستبەسەرداگرتنی موڕابیتەکان بۆ سەر سیجیلماسە لە ساڵی ٤٤٧ی کۆچی یەکەم ئۆپەراسیۆنی سەربازی گەورەیان بوو بۆ یەکخستنی مەغریبی ئیسلامی.
و چووەتە ئەندەلوس و دوای شەڕی زەلاقە خستیە ژێر دەسەڵاتی خۆیەوە دوای ئەوەی پاشاکانی ئەوێ داوای یارمەتییان لێ کرد بەھۆی پێشکەوتنی شانشینییە گاورەکانی کاستیلیان.
وڵاتە نوێیەکە دەستی بەسەر ناوچەیەکی جوگرافیای گرت کە لە زەریای ئەتڵەسییەوە درێژبووەوە لە ڕۆژاوا و وڵاتی چینگوێتی و حەوزی ڕووباری سەنیگال لە باشوورەوە کە شوێنی درووستبوونی بزووتنەوەکەیە و بەرەو ڕۆژھەڵات درێژ بووەوە تا ھاوسنووری ئیمپراتۆریەتیی کانیم و ڕکابەرییەکەی لەسەر دەریاچەی چاد لە بیابانی گەورە.
بە گردە گەورە و مامناوەند و بچووکەکانییەوە دەچووە ناو چیای ئەتڵەسەوە و لە دەریای ناوەڕاست تێپەڕی و بەشێک لە نیمچە دوورگەی ئیبیری بگرێتەوە،
وڵاتی موڕابیتەکان لە باکوورەوە لەگەڵ شانشینی کاستیل و نەبرە و ئەراگۆن و لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ میرنشینەکانی نەوەکانی زیری و نەوەکانی حەماد بوون.
دەستیان کرد بە بڵاوکردنەوەی بانگەوازەکەیان سەرەتا لە مۆریتانیاوە و سەرکەوتوو بوون لەوەی وڵاتی گانایان خستە سەر ئیسلام و پاشان ناوچەکانی تری بیابانی ڕۆژاوا،
لە سەردەمی یووسفی کوڕی تاشفین مەغریبیان گرت لەگەڵ ڕۆژاوای وڵاتی جەزائیر و پاشان شاری مەراکیشیان دامەزراند لە ساڵی ١٠٦٢ز و ئەتوانین بڵێین وڵاتەکەیان بە تەواوی دامەزرا لە ساڵی ١٠٥٦ زایینیدا.
و لە سەردەمی عەلی کوڕی یوسف ڕووبەڕووی تێکشکان بوونەوە لەسەر دەستی ئیسپان لە ئەندەلوس پاشان موەحیدەکان دەستیان گرت بەسەر شانشینەکەیان لە ڕۆژاوای ئەفریقادا لە ساڵی ١٠٣٠ز،
شوێنکەوتووی بزوتنەوەیەکی چاکسازی بوون کە عەبدوڵڵای کوڕی یاسین دایمەزراند و بزوتنەوەیەکی تێکۆشەر بوون بۆ بڵاوکردنەوەی ئایین.
ڕۆژاوای ئیمپراتۆریەتی ڕۆم ئاماژەیە بۆ پارێزگاکانی ڕۆژاوای ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم کە بە شێوەی جیا و سەربەخۆ لەلایەن دادگای شاھانە بەڕێوە دەبردران.
بە شێوەیەکی مێژوویی ئەم زاراوەیە بۆ ئەوە بەکاردێت بۆ ئەوەی پێناسەی سەردەمێک بکات کە دەکەوێتە نێوان ٢٨٦ تا ٤٧٦.
کە لەو سەردەمەدا دادگای شاھانەی جیا جیا ھەبوو کە بەڕێوەبەرایەتیی ناوچەکانی ئیمپراتۆریەتییەکەیان دەکرد لە بەشی ڕۆژاوا و ڕۆژھەڵات.
زاراوەی ڕۆژاوای ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم و ڕۆژھەڵاتی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم بەیەکەوە گرێ دراون لە سەردەمی مۆدێرن بۆ باسکردنی ئەو بەشە سیاسیانەی کە بەشێوەی ناو سەربەخۆ بوون.
لەو ساتەدا ڕۆم دانی بەوە دانەدەنا کە ئیمپراتۆریەتییەکە بووە بە دوو پارچە و ھەر بەشێک بەجۆرێکی جیاواز فەرمانڕەوایەتیی دەکرێت بەڵکو بە شێوەی تاکە فەرمانڕەوایی یان تاک ئیمپراتۆرییەت و یەک حکوومەت سەیردەکرا لەلایەن ھەردوو دادگای ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا کە ئیمپراتۆریەتەکەیان بەرێوە دەبرد.
ھەر چ پێوانەیەک بۆ کاریگەریی بیری سیاسی گریکی لەسەر ڕۆما پێویستە تێیدا ئاماژە بەپۆلیب بکرێت بەوەی ئەڵقەی پەیوەستی نێوان بیری سیاسی یۆنانی و سیاسەتی ڕۆمانی پێکدەھێنێت .
پۆلیب ھاوڵاتی دەوڵەتی ئەرکادیایە کە ئاندامێکی گرینگی یەکێتی پەیمانی یۆنانییە لە نێوان ئەو ھەزار سەرکردەی ئەم یەکێتییەدا بوە کە دەستگیرکان و وەک دەستبەسەر ڕەوانەی ڕۆما کرا لە ئاکامی شۆڕشێکدا کە چەند کەسێکی توندڕەوی لایەنگری ڕۆما لەو یەکێتییەدا پەێی ھەستابون ئەم ئاپۆڕەی دەستبەسەرانە ھەرگیز نەدرانە دادگاو بۆ ماوەی حەڤدە ساڵ بە داستبەسەری مانەوە،
ھەروەھا ھاوڕێی نزیکی سیپۆ بوو بۆیە بەخشندەی سیپۆ ھەلی بۆ ڕەخساند لێکۆڵینەوەی مێژوویی قوڵ و نایاب ئەنجام بدات،
ئەگەرچیش ئیمپراتۆرییەتەکە سەردەمی وای بەخۆ بینیوە کە زیاتر لەیەک ئیمپراتۆر بەیەکەوە و بە ھاوبەشی ئیمپراتۆریەتەکەیان بەرێوە بردووە،
چونکە ئیمپراتۆریەتەکە زۆر بەر فراوان و گەورە بووە بۆیە وا بینراوە کە شتێکی ئەستەم بووە ئیمپراتۆرێک بتوانێک تەواوی ئیمپراتۆرییەت بەرێوە ببێت و چاکسازی لەوەدا کراوە بە یاسا لەلایەن ئیمپراتۆر دیۆکلیتیان لەدوای ئەو جەنگە شارستانییە کارەساتبارەی سەدەی سێیەمی ئەوسا.
ئیمپڕاتۆڕی ڕۆمانی ڕۆژئاوایی بەشی ڕۆژئاوای ئیمپڕاتۆڕی ڕۆمانییە دوای ئەوەی دیوکلتیانوس جیای کردەوە ساڵی ٢٨٦ز،
ڕۆما بە پایتەخت نەمایەوە لە دوای ئەم جیابوونەوەیە بەڵکو میدیۆلانۆم بوو بە پایتەختی ئیمپڕاتۆڕی ڕۆمانی ڕۆژئاوایی،
لە ماوەی سەدەی ١٤دا دۆقایەتی گەورەی لیتوانیا گەورەترین دەوڵەت بوو لە ئەورووپا؛ پێکھاتبوو لە لیتوانیای ئێستا و بیلاڕووس و ئۆکرانیا و بەشێک لە پۆڵەندا و ڕووسیا کە خاکی دۆقایەتی گەورە بوون.
تا لە ساڵی ١٧٧٢ەوە تا ١٧٩٥ بە شێوەیەکی بەرنامەیی لەلایەن وڵاتانی دراوسێوە ھەڵوەشێنرایەوە و ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا زۆربەی خاکی لیتوانیای داگیرکرد.
وەک دابینکارێکی ڕاژەی ئینتەرنێت یان ڕێکخراوەیەکی زۆر گەورە کە لە ڕێگای پێوەندگەلی سەربەخۆ بە ژمارەیەک تۆڕی دیکەوە بەسترابێتەوە و ھۆگر و شوێنکەوتووی یەک سیاسەتی ڕێدۆزی بێ.
ھۆیەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی کە چەند بنکە یان ڕێکخراوە خۆیان دەتوانن بە بەکارھێنانی ژمارە تایبەتییەکانی سیستمی خۆگەڕێن ،
ژمارە تایبەتییەکان ڕێکخراوەکان دەگەیێنن بە دابینکارێکی ڕاژەی ئینتەرنێت ؛ دابینکارەکەش ھەموو ئەو ڕێکخراوانە گرێ دەدا بە ئینتەرنێتەوە.
سیستمی خۆگەڕێن کۆمەڵەیەکە بریتی لە ڕێدۆزگەلی پێکەوەبەستراوی ژێر چاودێریی یەک یان چەند بنکەی بەڕێوەبەرایەتی کە نوێنەری سیاسەتێکی دیاریکراو و بەڕوونی-پێناسەکراوی ڕێدۆزییە.