polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ستالین لەروی تیۆرییەوە زۆر بیرتیژ نەناسراوە تەنھا نووسینی گرنگی تەو سەبارەت بە مارکیسزم یاخود بەلشەڤیزم نوسرابێت تەنھا نووسینێکە کە بە ھاوکاری نیکۆڵا بوخارین بە ناوی لە ڤییەنا سالی ١٩١٢نوسیویەتی.
ھەندێک لە سەرچاوەکان باس لەوە دەکەن ناوبانگی ستالین لە نێو حزبدا ئەوکاتە بڵاو بووەتەوە کە ستالین بۆ دابینکردنی داھاتی دارایی بۆ حزبەکەی لەگەڵ چەندی ھاوڕێ ی دیکەی خۆیدا زۆر سەرکەوتوانە چەندین بانکی وڵاتیان بڕیووە.
لە ڕۆژی ٢٣ ی فێبەروەری ١٩١٣ دیسانەوە دەستگیر دەکرێتەوە و ڕەوانەی قووڵایی سیبریا دەکرێت و دەخرێتە ژێر چاودێری توندەوە،
ھەر لە سیبریا بۆ چەندین جار شوێنی زیندانی کردنی دەگۆڕن و ھەمیشە لەژێر چاودێری توندی گرتووخانەکاندا دەبێت بۆیە ئەمجارە ھەتا سەرکەوتنی شوڕش نەیتوانی خۆی دەرباز بکات.
بەپێ ی وتەی ھەندێک لە شرۆڤەکارانی سیاسی لەم ماوەیەدا ستالین زۆر زیرەکانە تەنھا وەک تەماشاچی سەیری شۆڕشی کردووە و چاوەڕێ ی یەکلابوونەوەی ململانێکانی نێو پارتەکەی بووە بۆ ئەوەی لە پاشاندا خۆی لەگەڵ لایەنی براوە دا گرێ بدات،
لە گرمەی جەنگی جیھانی یەکەمدا کاتێک شوڕشی بەلشەفیک تازە سەرکەوتنی بەدەستھێنابوو ستالین زۆر دڵڕەقانە ئەو ناوچانەی لە نەیارەکانی شۆڕش پاکدەکردەوە کە خۆی سەرپەرشتیاری بوو.
لەمانگی مەی ساڵی ١٩٢٠ پاش ھەڵگیرسانی جەنگی نێوان ڕووسیاو پۆڵەندا ستالین وەک سەرپەرشتیاری بەرەکانی باشووری خۆرھەڵاتی سوڤییەت دانرا.
سەرەتا بە ھاوکاری باڵی ڕاستڕەوی ناو پارتەکەی بە تایبەت بوخارین و ئەلێکسی ڕیکۆف بەھێزترین کەسایەتی بەرامبەری لە باڵی چەپ واتە ترۆتسکی دامەزرێنەری سوپای سوور و یەکێک لە ھەرە بیرمەندە دیارەکانی شۆڕشی پەراوێزخست،
بۆ ئەوەی پێگەی ترۆتسکی بە تەواوی لەناو بەرێت تیۆری بەلشەفیزم لەمەڕسۆشیالیزمی جیھانی گۆڕی و لە شوێنیدا تیۆری ی ھێنایە گۆڕێ بەم ھەنگاوەش توانی لە کۆنگرەی پازدەھەمی حزبدا لە ساڵی ١٩٢٧ترۆتسکی لە ئەندامێتی حزب بێبەری بکات و پاشان لە وڵات دووریشی خستەوە،
بەڵام ھەتا ئەو کاتەش دەسەڵاتی ڕەھای نەبوو بۆیە لەو پێناوەدا لە سەرەتای ساڵانی سییەکانەوە کۆمەڵێک کردەوەی کۆشتن و پاکتاوی جەستەیی ئەنجامداو خۆی بوو بە خاوەنی دەسەڵاتی بێ سنوور و ڕەھای دەوڵەت.
کاتێک ئەڵمانەکان دەزانن کوڕی ستالینە داوای ئاڵوگۆڕی ئەو دەکەن لەگەڵ ژەنراڵێکی ئەڵمانی بەڵام ستالین بەوە قایل نەبووە و گوتویەتی ،
سەبارەت بە مەرگی کوڕەکەی ستالین ئەمە لێداوانی فەرمییە بەڵام دەنگۆی ئەوەش ھەیە کە ئەو دیسان بە دەستی خۆی کۆتایی بە ژیان ھێنابێت و بە ئانقەست لە زیندانەکەیدا بەسەر کێبڵێکی کارەبایی تەوژم بەرزدا ڕۆشتبێت.
بەپێی لێدوانە فەرمییەکان بە نەخۆشی مردووە بەڵام سەرچاوەکان ئاماژە بۆ ئەوە دەکەن کە ئەو پاش دەمەقاڵێ لەگەڵ ستالین خۆی کوشتووە،
کوڕەکەی ستالین ھەتا جەنگی دووەمی جیھانی لەھێزی ئاسمانیدا خزمەتی سەربازی خۆی کردووە بەڵام دەگوترێت ئەویش لە پاشاندا بەھۆی ئاڵوودەبوونی بە ئەلکھولەوە ساڵی ١٩٦٢ کۆچی دوایی کردووە،
ساڵی ١٩٦٧ ڕۆشتووە بۆ ئەمریکا و پاشان ساڵی ١٩٨٤ بۆ یەکەمجار گەڕاوەتەوە سۆڤیەت و چەند ساڵێک مافی نیشتەجێ بوون وەردەگرێت و پاشان بەیەکجاری لەگەڵ کچەکەیدا بەرەو خۆراوا دەڕواتەوە.
کوژرانی سێرگی کیرۆف لە یەکی کانوونی یەکەمی ١٩٣٤ سەرەتای دەستپێکردنی گەورەترین شاڵاوی کوشتن و پاکتاوکردن بوون لە سەردەمی ستالیندا،
زۆرێک لە ئەندامان داوای ئەوەیان لێکرد لە کۆنگرەی حەڤدەھەمینی حزبدا شوێنی ستالین بگرێتەوە و خۆی بۆ سەرۆکایەتی حزب کاندید بکات،
ئەمەش ھەلی بە ستالین بەخشی کە ئیتر بە ڕاست و چەپی خۆیدا نەیارانی خۆی بە ناوی خائن وھەڵپەرست و دژە شۆڕش و ئۆپۆزیسیۆنەوە پاکتاو بکات،
ھەر لە ساڵی ١٩٢٩ بەدوواوە ئیتر ستالین کەوتە جێبەجێ کردنی نەخشەکانی خۆی بۆ سەرلەنوێ بنیات نانەوەی یەکییەتی سۆڤیەت و گۆڕینی بۆ وڵاتێکی ناوەندی بەھێز.
باوەڕی مارکسیزم و لینینزم سروشتی ئەوەی پێدەبەخشی کە ئایین بەتەواوی لە بنەوە ھەڵتەکێنێت و لەناوی بەرێت باوەڕدارانی ئایینیی دەستگیر دەکران،
ئەم پرۆسانە بوونە ھۆی ئەوەی کە سروشتی دیمۆگرافی وڵات بشێوێت و زۆرێک لە جەنگ و ململانێکانی ئەمڕۆ بە تایبەت لە ناوچەکانی قەوقاز دەرئەنجامی ئەو کارانەی ستالینن،
ساڵی ١٩١٢ بوو بە ئەندامی لێژنەی سەرکردایەتی پارتی کۆمۆنیست بە ڕابەری لینین و لەو ساوە نازناوی سیاسی ھاوڕێ ستالین ی وەرگرت.
لەژێر چاودیری ڕاستەوخۆی خۆیدا چەندین تۆڕی جاسوسی و دژە جاسوسی لە وڵاتانی وەک ئەڵمانیا و بەریتانیا و فەرەنسا و ژاپۆن و ئەمریکا بڵاو کردەوە،
کۆنفرانسی ئەنتەرناسیۆنالی سێھەمی بۆ ئەم مەبەستە خستە خزمەت خۆیی و تەواوی ھەوڵەکانی خۆی خستەگەڕ بۆ ئەوەی ھەموو پارتە کۆمۆنیستەکانی دنیا دڵسۆزو مل کەچی سۆڤیەت و ستالین بن و لە وڵاتەکانی خۆیاندا لە بەرژەوەندی ئەم ڕێبازە وەگەڕیانخات،
لەناوخۆی وڵاتیشدا ھەرکەس و گرووپێک بۆچوونیان جیاواز بوایە بە ناوی خیانەت بە شۆڕش وسۆشیالیزم و بەکرێگراوی بێگانە لەلایەن ئەم دەزگا پۆلیسانەوە دەستگیر دەکران و دووچاری چارەنوسی نادیار دەبوونەوە.
کاری یەکەم و سەرەکی ستالین ئەوە بوو کە ئەو وڵاتە گەورەیە لە کۆمەڵگایەکی جیاوازی پڕ لە نەتەوەو ڕەگەزو ئایین و ئایینزاکانەوە بگۆڕێت بۆ یەک نەتەوە لەژێر یەک ئاڵای سووردا لە چوارچێوەی یەکییەتی سۆڤیەت،
بۆ ئەم مەبەستەش دەبوو کۆمەڵگای سۆڤیەت لە کۆمەڵگایەکی دوواکەوتووی کشتوکاڵییەوە بگۆڕیت بۆ کۆمەڵگایەکی پێشەسازی مۆدێرن و بەھێز.
کارێکی لەم جۆرەش ئاسان نییە چونکە دەبوو ئەو پەیکەری کۆمەڵگا بە سەرخان و ژێرخانییەوە بگۆڕێت بۆیە سەرەتا ڕووبەڕووی بەرھەڵستی توندی جووتیاران و ئاغاو دەرەبەگەکان بۆوە،
بۆ ستالین تەنھا یەک بڕیار لە گۆڕێدا بوو بۆیە فەرمانی بە ھێزەکانی خۆیدا ھەر کەس بەرامبەری بوەستێت و بەگوێی نەکات چارەنوسی یان کوشتن یاخود ڕاگواستن و دوورخستنەوە دەبێت.
ھەرچەندە ژمارەی دروست و تەواوی قوربانییەکان ھەرگیز نەزانراوە بەڵام باس لەوە دەکرێت کە نزیکەی ٨٠٠ ھەزار کەس بە تاوانی سیاسی و نا سیاسی لەناو براون و ئەگەر قوربانیانی ڕاگواستن و کۆچی زۆرەملەی بخریتە سەر ئەوا پێکەوە خۆی لە نزیکەی ٣ ملیۆن نەفەر دەدات.
ھەرچۆنێک ھەژمار بکرێت ھەتا ئێستا ژمارەی دروستی قوربانییەکان نەزانراون و لەم بارەوە چەندین سەرچاوەی جیاواز ئاماژە بۆ ژمارەی جیاواز دەکەن،
نووسەری ڕوسی ڤادیم ئەرلیکمان ژمارەی قوربانییەکان بە ٩ ملیۆن کەس لە قەڵەم دەدات کە لەوانە ملیۆن و نیوێک بە تۆمەتی سیاسی و نا سیاسی جیاواز لەناو براون.
بۆماوەی ١٠ ساڵ کاری سیاسی دەکات و لەوماوەیەدا چەندین جار دەگیرێت و تەنانەت لە نێوان ساڵەکانی ١٩٠٣ تا ١٩١٧ چەندین جار بۆ سیبیریا دوردەخرێتەوە،
دوای ئاشنا بوون بە ڤلادیمێر لینین باوەڕھێنان پێی لە ساڵی ١٩١٢ دا دەبێتە ئەندامی لیژنەی ناوەندی پارتی بەلشەفی و لە ساڵی ١٩١٣دا ناوی «ستالین»ی لێ دەنرێت کە بەمانای پیاوی پۆڵایین دێت.
بەپێی ھەندێک لە گێڕانەوەکان لینین ئەم نازناوەی ستالین بەخشیوە دوای ئەوەی لەکاتی بۆیاخ کردنی کۆشکی قەیسەردا بۆمبێکی دەستی ھەڵداوە بۆ قەیەسر و دواتر دەست بەکاربووەتەوە ھەر وەک ئەوەی ھیچ ڕووی نەدابێت.
کار گەشتە ئەوەی کە پاش کوشتنی ترۆتسکی لە نێو ئەندامانی کۆنی مەکتەبی سیاسی سەردەمی لینیندا تەنھا سێ کەس مابوونەوە ئەوانیش جگە لە ستالین خۆی میخائیل کالینین و مۆلۆتۆڤ بوون،
مێژوو بە دڵی ستالین دەنوسرا و لە کتێبی قوتابخانەکاندا بەجۆریک باسی شۆڕشی تشرینی یەکەم دەکرا کە بە تەنھا لینین و ستالین ئەنجامیان دابێت و ناوی کەسی دیکە نەدەھینرا.
ڕابەر و سیاسەتوانێکی کۆمۆنیستی سۆڤیەتی بوو کە لە نێوانی ساڵانی ٢٠ی تەمەنی تا مردن ڕابەرایەتی حیزبی کۆمۆنیستی یەکێتیی سۆڤیەتی لە ئەستۆ بوو.
لە ساڵانی ١٩٣٠ خاوێنکردنەوەی گەورەی بەڕێخست کە زنجیرە سەرکوتی سیاسی و دەستبەسەر کردن و کوشتنی ناڕازییەکان بوو کە لە ساڵی ١٩٣٧دا گەیشتە بەرزترین پلەی خۆی.
کەسایەتی و شێوازی حووکمڕانی ستالینی لە کۆبوونەوەی حیزبی کۆمۆنیستی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٥٦ کێشایە ژێر پرسیار و دواتر دەستی کرد بە خاوێنکردنەوەی حکوومەت لە ھاوڕێیانی ستالین.
داگیرکردنی گەنم و خواردمەنییەکانی دیکە لەلایەن کاربەدەستانی سۆڤیەت و بە دەستووری ستالین لە ساڵانی ١٩٣٢ تا ١٩٣٤ بووە ھۆی ھاتنی قاتوقڕی لە وڵاتانی ژێردەسەڵاتی ئۆکرانیا،
لە کاتی جەنگی جیھانیی دووەم ستالین ڕابەری یەکێتیی سۆڤیەت بوو و دەورێکی گرینگی ھەبوو لە شکست ھێنان بە ئەڵمانیای ژێر دەسەڵاتی نازییەکان.
یەکێتیی سۆڤیەت تا کۆتایی ساڵانی ١٩٣٠ لە وڵاتێک کە زۆرینەی جەماوەری جووتیار بوو بە یەکێک لە زلھێزەکانی بواری پیشەسازی لە جیھاندا.
ستالین بڕوای وا بوو کە سیاسەتەکانی لەسەر بنەمای مارکسیزم-لینینیزم پێکھاتووە بەڵام ئێستا ھەموان سیستەمی ئابووری و سیاسیی ئەو بە ئەستالینیزم ناو دەبەن.
زۆر سادە تەنھا لەبەر ئەوەی کە خاڵی دەستپێکن؛ واتە پێشتر لەوان ھیچ شتێکی تر بوونی نییە تاکوو ئەوان ئەنجام و ئاکامی ئاوەزمەندانەی ئەو شتە بن.
بەڵام وا دانراوە کە خۆی گەواھی ڕاستیی خۆیە و بەڵگەی ناوێ؛ ئەڵبەت بەڵگەنەویستی واش ھەنە کە سروشتیان ئەوەندەش خۆ-گەواھ نییە و تەنھا بۆ سەلماندنی حوکم و بڕیارگەلی پێویست ڕاستییان قەبووڵ دەکرێ.
جا ئەگەر ئێمە ئەم زانیارییەی دواییە پەسەند بکەین کە بەپێی ڕیزبەندی مێژوویی ڕووداوەکانی ڕابردوو زیاتر لەگەڵ ڕاستیدا دەگونجێت وەک ئاماژەمان بۆ کرد،
ئەوە دەبێت دان بەوەدا بنێین کە نازناوی جافی مورادی بەو تیرە و ھۆزانەی دیکەی جاف بەخشراوە کە بەر لە ھاتنی زاھیر بەگ بۆ کوردستانی عێراق ھاتوون و ئەمانە یارمەتیی سوڵتان مورادیان لە فەتحی بەغدادا داوە.
ئەمەش بە تەواوی لەگەڵ زانیارییەکەی باسیل نیکیتیندا دەگونجێت کە باس لەوە دەکات ھارونی و گڵاڵی یارمەتیی سوڵتانی ناوبراویان لە فەتحی بەغدادا داوە و،
ڕاو بۆچوونگەلێکی گەلێک جیاواز لەم میانەدا ھەن یەکێک لەو بۆچوونانە دەڵێیت ناوەکە لە وشەی «جەفاکێش»ی لێکدراوی خۆماڵییەوە ھاتووە کە مانای مەینەتی و نەھامەتی دەبەخشێت،
ئەم تیرە و ھۆزانەش یەکێتیی و یەکڕیزی خۆیانیان لە بۆتەی عێلە مەزن و یەکگرتووەکەیاندا دەپاراست کە میرەکان- بەگزادەکان- ی جاف لە قۆناغ و سەردەمە جیا جیاکاندا سەرۆکایەتییان دەکرد.
ھەروەھا بە ڕاشکاوی و ئاشکرا ئاماژەیان بەناوی ھەندێک لە تیرە سەرەکییەکانی جاف داوە لە ھەردوو سەدەی حەوت و ھەشتی کۆچیدا وەک تیرەکانی،
ھەندێکیان دەڵێن ئەو مێژووە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی سوڵتان مورادی چوارەم کە نازناوی وەک پاداشت بەو جافانە بەخشی لە ئەنجامی ئەوەی لە فەتحی بەغدادا ساڵی ھاوکاری ئەویان لە دژی فارسەکان کرد.
وەلێ گرنگ ئەوەیە ئەو نازناوە بوو بە نازناوێکی گشتی بۆ گشت جافەکانی خەڵکی کوردستانی عێراق کە ئەوانیش بە وێنەی باب و باپیرانیان بۆ ماوەیەکی زۆر کۆچەر بوون و ھاتووچۆی نێوان گەرمیان و کوێستانیان دەکرد.
جاف عێلێکی زۆر ناسراو و بەناوبانگن و ھەمیشە یەکێتیی و تەبایی و شێوەی سەربەخۆیی خۆیانیان لە نێو سنوورەکانیاندا لە قزەڕە بات ەوە تاکو پێنجوێن لە باکووردا پاراستووە.
مستەر ڕیچ کە ساڵی ١٨٢٠ گەشتی بە کوردستاندا کردووە و لە ٢٠ی ئابی ئەو ساڵەدا بووەتە میوانی ھەوارگەی ھاوینەی جاف لە مەریوان،
١٩١٣ کۆمەڵێک ئەندامی ئیتیحاد و تەرەقی ئاگریان لە باب ئەلعالی بارەگای سەرەک وەزیرانی تورکیا بەرداو داوایان لە سوڵتانی عوسمانی محەممەد رِەشاد کرد کە مەحموود شەوکەت پاشا بەسەرەک وەزیران دابمەزرێنێت.
١٩٦٦ بوومەلەرزەیەک بە ھێزی ٥٫١ پلە بە پێوەری رِێختەر لە ناوچەی دۆلسی ویلایەتی نیومەکسیکۆی داو زەرەرو زیانێکی زۆری لێکەوتەوە.
١٩٩٧ بیڵ کڵینتن سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ھەڵسا بەدانانی مادلین ئۆلبریت ١٩٣٧ وەک وەزیری دەرەوەی ئەمریکا،
٢٠٠٧ بۆ جاری سێیەم ھێزە بەرھەڵستکارەکانی لوبنان رِژانە سەر شەقامەکانی شاری بەیروت و چەندین ئۆتۆمبێلیان سووتاندو رِێگاکانیشیان داخست.
٢٠٠٧ ھێزەکانی ئەسیوبیا دەستیان کرد بەکشانەوە لە خاکی سۆماڵی پاش ئەوەی یارمەتی ھێزەکانی سۆماڵیاندا لەدژی ھێزی بەرەی دادگا ئیسلامییەکان.
٣٩٣ تیۆدۆسیۆسی یەکەمی ئیمپراتۆری ڕۆمانی کورِەکەی خۆی ھۆنۆریۆسی وەک فەرمان رِەوای ئیمپراتۆر دەستنیشانکرد.
پلەی گەرمی دەتوانێت لە بەرزاییە بەرزەکاندا بگاتە -١٥ پلەی سەدی و لە ھاوینەکاندا لە بەرزاییە نزمەکاندا دەتوانێت سەرووی ٤٥ پلەی سەدی بڕوات.
خەلافەتی ڕاشدین تا ساڵی ٦٤٠ی زایینی مێزۆپۆتامیای داگیرکرد و دواتر تا ساڵی ٦٤٣ی زایینی ھەموو ئیمپراتۆریەتیی ساسانی داگیرکرد و کۆنترۆڵی ھێشتەوە تا لە ساڵی ٦٦١ی زایینیدا ڕووخانیان.
شارستانی مێھران و شارستانی دێلوڕان بەھۆی کەمبوونەوەی بەرزییان بە بەراورد لەگەڵ باقی پارێزگاکە و دواتر چڕبوونەوە و یەکگرتنی ڕووبار و چەمەکان،
لە ساڵی ٩٦١ تا ١٠١٥ بنەماڵەی حەسەن وەحید لە ژێر کاریگەریی دەوڵەتی بوەیھی حوکمڕانی بەسەر ڕۆژئاوای ئێراندا کرد.
ئەو بنەماڵەیە لە گەورەترین ئاستی خۆیدا ناوچە مۆدێرنەکانی دەوروبەری خوڕەماوە، ورووگڕ، نیاوەن، ئەسەداوا، ئەھواز، ئیلام، کرماشان،
بەپێی خەمڵاندنەکان نزیکەی ٥٠٪ی ئەو کەسانەی لە ھەموو کاری پیشە دەستییەکان لە پارێزگای ئیلام بەشدارن لە بواری بەرھەمھێنانی کلیمدان.
لە نێوان ساڵانی ٦١٢ بۆ ٥٤٦ پێش زایین ئیلام خرایە ناو ئیمپراتۆریەتی مادەوە و دواتر لە ساڵی ٥٣٩ پێش زایین خرایە ناو ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی.
«ساڵی ١٩١٦ بە ئەرکی فەرمی سەفەرم کرد بۆ لوڕستان و ماوەیەک لەلای پارێزگاری مامەوە و چەند لێکۆڵینەوەیەکی نەتەوەیی و کۆمەڵایەتیم کرد،
وە من بە ئاسانی ناوەڕۆکەکەم بۆیان ڕوون کردەوە و لە ناوەڕۆکەکەیان تێگەیشتم و بۆم ڕوون بووەوە کە جیاوازی نێوان زمانی کرمانجی ڕۆژھەڵات و زمانی کوردی ئیلامی لە جیاوازی زمانی کرمانجی ڕۆژئاوا گەورەتر نییە»
بەشی باشوور و باشووری ڕۆژئاوای پارێزگاکە بە دەشتی نزم داپۆشراوە کە بەرزییەکەی لە نێوان ٥٠ بۆ ٣٠٠ م لە ئاستی دەریاوە دەگۆڕێت.
بەدرێژایی مێژوو خەڵکێکی زۆر لەو ناوچەیە نیشتەجێ بوون و حوکمڕانییان کردووە و لە ئەنجامدا ئەمڕۆ ئیلام بە کورد و عەرەب نیشتەجێیە.
پشتکۆ بە واتای وشەیی “پشت شاخ” دەگەیەنێت و بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە ئیلام لە ڕۆژئاواترین بەشەکانی چیای زاگرۆس ھەڵکەوتووە و بۆ باقی وڵات بە ڕوونی لە پشتی چیاکان لەبەرچاو گیراوە.
لافاوەکە چەندین پردی وێران کرد لەوانە پردی گەڤمیشان لە دەڕەشار کە پردێکی گرنگە بەسەر ڕووباری کەرخە کە باشووری پارێزگاکە بە لوڕستان و باقی وڵاتەوە دەبەستێتەوە.
کە دەکەوێتە بەشی ڕۆژھەڵاتی ئەو پارێزگایە و ١٦٠ کیلۆمەتر لە نزیک پۆلی زەل لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە تا گوندی میشخاس لە نزیک شاری ئیلام لە باکووری ڕۆژئاوا درێژ دەبێتەوە.
لە رۆژئاوا لەگەڵ عێراق و لە باشوورەوە لەگەڵ پارێزگای خووزستان و لە رۆژھەڵاتەوە لەگەڵ پارێزگای لوڕستان و لە باکوورەوە لەگەڵ پارێزگای کرماشان ھاوسنوورە.
ئەو شارستانیەتی پێش مێژووییە کە لە ساڵی ٢٧٠٠ پێش زایین تا ٥٣٩ پێش زایین لە باشووری ڕۆژئاوای ئێرانی مۆدێرن فەرمانڕەوایی ناوچەکەی کردووە.
یاسای دابەشکردنی سیاسی ساڵی ١٩٣٧ زۆری نەخایاند و ماوەیەک دواتر لە ٩ی ژانویەی ١٩٣٨ ھەموارکردنێک پەسەندکرا کە وڵاتەکەی بەسەر ١٠ پارێزگا و ٤٩ شارستاندا دابەشکرد.
تاکە شاری ئەو پارێزگایەیە و ژمارەی دانیشتووانەکەی ١٩٤ ھەزار و ٣٠ کەسە؛ ھەموو شارۆچکەکانی دیکە ژمارەی دانیشتووانیان کەمترە لە ٣٥ ھەزار کەس.
لە سەردەمی ماد و ھەخامەنی و سێلوسی و پارتەکاندا بە ھۆی نزیکی لە قەزاکانی ھەمەدان و کوردستان و کرماشان و لوڕستان و لە ھەمووی دیارتر شوش ئەو ناوچەیە و شوێنەوارەکانی گرنگییان گرت.
بەڵام دوای ئەوەی کۆنان ئەو شتەی دەیڵێت دەسەلمێنێت لە ڕێگەی ھەندێک لێکدانەوە و وتنی چەند شتێک لەسەر دکتۆر ئەگاسا کە تەنھا شینچی دەیزانێت ئەوا ئەویش باوەڕ دەکات،
و ھەروەھا ھەر ئەو بوو ئامۆژگاری کۆنانی کرد بە شاردنەوەی کەسایەتییەکەی تا نزیکەکانی تووشی مەترسی نەبن بەھۆی ڕێکخراوی ڕەشەوە.
و دکتۆر ئەگاسا ھەڵی گرتووەتەوە لەبەر ئەوەی ھیچ شوێنێکی نەبووە دوای مردنی خێزانەکەی و کوژرانی ئاکیمی میانۆی خوشکی لەلایەن ڕێکخراوی ڕەشەوە.
یەکەم زنجیرە لەو زنجیرانە پێکھاتبوو لە «زنجیرەی ٤٣ - فڕاندنی کۆنان ئێدۆگاوا» کە لە ڕێکەوتی ٨ی نیسانی ١٩٩٦ پەخشکرا،
و کۆتا زنجیرەشی بریتیبوو لە «زنجیرەی ٨٠٥ - کۆنان و ئیبیز و گەشتی کابۆکی لێڵ» کە لە ڕێکەوتی ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ پەخش کرا.
و ساڵانە لە مانگی تشرینی دووەمدا ڕێکلامی بۆ دەکرێت و لە مانگی نیساندا دەخرێتە بازاڕەوە زنجیرە فیلمەکان بە دەرچوونی فیلمی یەکەم بە ناونیشانی «کاتی تەقاندنەوەی تەلارە بەرزەکە» لە ١٩ی نیسانی ١٩٩٧ دەستیان پێکرد،
و کۆتا فیلم کە خۆی گۆڕی بۆ کەسایەتی شینچی بریتییە لە فیلمی نۆزدە ئەمەش تا بتوانێت بێ ئەوەی گومانی لێبکرێت بچێتە ژوورەوە بۆ نمایشخانەکە.
و ڕاستی کۆنانی لە زنجیرەکانی ٦٩٠–٦٩١ «دۆسیە بەستووەکەی یوساکو کودۆ» زانی دوای ئەوەی ئەوی بینی لەکاتی قسەکردن لەژێر ناوی شینچی کۆدۆ.
یەکەمیان چوار زنجیرە درامای تایبەت بوو لە لێکۆڵەر کۆنان کە لەسەر شێوەی جووڵەی زیندوو بوو (واتە ڕۆڵ گێڕانی ئەنیمێ لە شێوەی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی کە تێیدا ئەکتەری ڕاستەقینە بەشداری دەکات).
لەگەڵ ئەوەی فلیمی ھەشتەم «جادووگەری ئاسمانی زیوی» بەرزترین ڕێژەی فرۆشی بۆ فیلمە بەرھەمھاتووەکان لە ژاپۆن بەدەستھێنا بۆ ئەو ساڵە بەڵام فیلمی ٢١:
بەرزترین ڕێژەی فرۆشتنی بەدەستھێنا لە زنجیرە فیلمەکانی لێکۆڵەر کۆنان بە قازانجێک کە گەیشتە ٨٧٫٦ ملیارد یەنی ژاپۆنی،
کە دووەم بەرزترین ڕێژەی فرۆشتنی بەدەستھێنا لە زنجیرە فیلمەکانی لێکۆڵەر کۆناندا بە قازانجێک گەیشتە ٦٫٢٦ ملیارد یەنی ژاپۆنی،
«بەدواکەوتووی ڕەش» کە تێیدا ڕێکخراوی ڕەش دەردەکەوێت؛ و ئەوەش شایەنی باسە کە لە فیلمی دووەمەوە «ئامانج چواردە» و تا ئێستا،
یەکەم ئەڵقەی ئەو زنجیرانە بریتیبوو لە «زنجیرەی ٤٣ - فڕاندنی کۆنان ئێدۆگاوا» کە لە ڕێکەوتی ٨ی نیسانی ١٩٩٦ پەخشکرا،
و کۆتا زنجیرەشی بریتیبوو لە «زنجیرەی ٨٠٥ - کۆنان و ئیبیز و گەشتی کابۆکی لێڵ» کە لە ڕێکەوتی ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ پەخشکرا.
ئەو خۆی دەگۆڕێتە سەر شێوەی ئەکای و چەند نیشانەیەکی سووتانیش لەسەر ڕوخساری دادەنێت بە یارمەتی ڤێرمۆس بۆ دڵنیا بوونەوە لە مردنی ئەکای،
ھەروەھا بۆربۆن ھەڵسا بە کارکردن وەک گارسۆنێک لە کافتریای ژێر بنکەکەی کۆگۆرۆ مۆری بۆ لێکۆڵینەوە و دڵنیا بوونەوە لە مردنی شویچی ئەکای.
دەسپێکەکەی ئەمە لە بیست ساڵ لەمەو پێشەوە دەست پێدەکات کاتێک نووسینگەی لێکۆڵینەوە فیدرایییەکان ھەڵدەستێت بە ئەنجامدانی لێکۆڵینەوەیەک دەربارەی ڕێکخراوی ڕەش.
یەکەم بەریەککەوتن لە نێوان دوو لایەنەکە ئەو کاتە ڕوویدا کە ڤێرمۆس بە کوشتنی دایک و باوکی جوودی ستارلینگ ھەڵسا کاتێک جوودی تەمەنی تەنیا ھەشت ساڵ بوو.
پیاوە پۆشاک ڕەشەکە پێی وابوو کە دەیکوژێت و ھیچ شوێنەواری ژەھراوی بوون جێ ناھێڵێت؛ بەڵام گولاجە ژەھراوییەکە بووە ھۆی بچووکبوونەوەی لاشەی و بوونی بە کوڕێکی تەمەن حەوت ساڵان.
ھایبەرا توانی لە ڕێکخراوە ڕەشەکە ڕابکات کە پێیان وابوو لە تەقینەوەی شەمەندەفەرەکەدا مردووە بەڵام لە ڕاستیدا خۆی شاردبووە و ھیچ شتێکی لێ نەھات.
مانگاکە سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەست ھێنا دوای ئەوەی ژمارەی تیراژە فرۆشراوەکانی لە ژاپۆندا گەیشتە زیاتر لە ١٢٠ ملیۆن تیراژ.
ئەمەش دەردەکەوێت کاتێک نووسینگەی لێکۆڵینەوە فیدرالییەکان بە سەرۆکایەتی جەیمس بلاک و ھەر یەکێک لە بریکار جودی ستارلینگ و شویچی ئەکای ھەوڵدەدەن بیانوەستێنن،
ئەو ئەو کەسەیە کە بە پێشخستنی گولاجەکەی لێکۆڵەر کۆنان ھەستاوە - بەڵام بەھۆی کوشتنی خوشکەکەی ئاکیمی میانۆ لەلایەن ڕێکخراوەکەوە یاخیبووە لێیان.
دواتر چەند ڕووداوێک ڕوو دەدات کە وا لە کۆنان دەکات بچێتە ڕیزی نووسینگەی لێکۆڵینەوەی فیدرالی دوای ئەوەی یارمەتی ئەندامێکی ئەوانی دا بە ناوی جودی سانتیملیون لە گەڕان بە دوای ڕێکخراوەکەدا و ڕزگارکردنی لە بۆسەی ئەندامی ڕێکخراوی ڕەش ڤێرمۆس.
ھەموو بنکەیەکی پۆلیسی ناوچەکە شوێنی بنکەی پۆلیسی ھەرێمی لە پارێزگاکەی دەکەوێت بێجگە لە پۆلیسی تۆکیۆی پایتەخت و پۆلیسی ھۆکایدۆ.
زۆرێک لە لێکۆڵەر و پشکنەرەکان لە پۆلیسی تۆکیۆ کار دەکەن کە تێیدا میگۆری و واتارو تاکاجی و میواکۆ ساتۆ و یۆمی و شیراتۆری نیزابۆرۆ و چیبا و ماتسۆدا جینپێ تێدایە.
گۆرانی زۆرێک لە کەسایەتییەکان و گرووپە مۆسیقییە بەناوبانگەکان ھەڵبژێردراوە وەک دەستپێک بۆ زنجیرەکانی ھاوشێوەی ' و زارد و گارنت کرۆ.
ھەر فیلمێک لە فیلمەکانی لێکۆڵەر کۆنان خاوەنی سیدییەکی یەکگرتووی تایبەت بە خۆیەتی کە کۆمەڵێک گۆرانی و ئاوازی مۆسیقی تێدایە کە لە فیلمەکەدا نمایشکراوە.
دوو ئەلبومی مۆسیقی بڵاوکراوەتەوە کە تێیدا زۆرێک لەو گۆرانییانەی تێدایە کە ئەو کەسانەی ڕۆڵی دەنگی کەسایەتییەکان دەگێڕن لە زنجیرەی لێکۆڵەر کۆناندا وتوویانە.
کۆجیما گینتا) ئەم تیمە لە ئەڵقەی «تاوانی کوشتن لە ژوورێکی داخراوی کچە ئەکتەرێک» دروست بوو بۆ یارمەتیدانی ئەو کەسانەی پێویستییان بە یارمەتییە.
ھۆکاری ھەڵبژاردنی ئەم ناوە دەگەڕێتەوە بۆ خۆشەویستییە زۆرەکەی کۆنان بۆ کەسایەتی شێرلۆک ھۆڵمزی نووسەر کۆنان دوەیل،
ئەمەش کاتێک کە ناوی ئێدۆگاوا لە ناوی ڕەخنەگر و نووسەری ژاپۆنی ئێدۆگاوا ڕامبۆوە ھاتووە کە نووسەری ڕۆمانەکانی لێکۆڵینەوە و لێڵەکانە.
و مافی چاپکردنی مانگاکەی وەرگرت و ناوەکەی گۆڕی بۆ ئەمەش لەگەڵ گۆڕینی ناوی ھەندێک لە کەسایەتییەکان بۆ خۆلادان لە تێھەڵچوون دەربارەی مافی خاوەندارێتی بیرۆکە.
ئەم زنجیرەیە لە چوارچێوەی ڕووداو کە تایبەتمەندە بە تاوان و لێڵی لەگەڵ کەمێک ڕۆمانس خۆی دەبینێتەوە؛ و ھەروەھا کارە ھونەرییەکە بە شێوەیەکی ڕوون و ئاشکرا چاند و ژیانی ھاوچەرخ لە ژاپۆن بۆ بینەرەکانی دەگوازێتەوە؛ ئەمە بە شێوەیەکی ڕوون دیارە لە فیلمەکاندا.
گۆشۆ ئۆیاما بۆ ماوەی زیاتر لە بیست ساڵ بەرپرس بووە لە گێڕانەوەی ڕووداوەکانی زنجیرەکە و بەستنەوەی زنجیرەکان بەبێ تێھەڵچوون لە ڕێگەی مانگاکەوە،
و ھەروەھا ئاوازدانەر کاتسۆ ئۆنۆ سەرکەوتوو بووە لە پاڵپشتیکردنی چیرۆکەکە لە ڕێگەی موزیک و گۆرانی سەرەتا و کۆتایی زنجیرە و فیلمەکان.
یارییەکانی لێکۆڵەر کۆنان" تایبەت بە گەیم بۆی و ئامێرەکانی یاری سۆنی و وۆندەر سوان و نینتندۆ دی ئێس لەلایەن کۆمپانیای باندایەوە پەرەی پێدراوە،
پێکھاتووە لە دەزگایەکی حکوومی کە شوێنکەوتەی دەزگای دادی ئەمریکییە و وەک دەزگای ھەواڵگیریی ناخۆیی کاردەکات و ھێزێکە بۆ جێبەجێکردنی یاسا لە دەوڵەتدا.
تیراژەکان بەردەوامبوون لە دەرچوون تا گەیشت بە زیاتر لە ١٠٠٠ بەش کە بەمەش مانگای لێکۆڵەر کۆنانی خستە پلەی ٢٢ لە ڕووی زۆرترین مانگای دەرچوو ،
شینچی ھەوڵی گرتنیان دەدات لە پێناو بردنی نموونەیەک لە ژەھرەکە بۆ دروستکردنی دژە-ژەھرێک تاکوو بیگێڕێتەوە بۆ لاشەی ڕەسەنی خۆی،
ئۆڤا بریتییە لەو زنجیرە تایبەتانەی ناوەڕۆکەکەی پەیوەندی لەگەڵ زنجیرە ئەڵقەکانی لێکۆڵەر کۆنان یان فیلمە ئەنیمێکانییەوەی نییە،
پەخشکرا لە ٢٧ی ئازاری ٢٠٠٩ کە لەلایەن ستۆدیۆکانی و تەلەڤیزیۆنی نیپۆن و کۆمپانیای یۆمیوری بۆ ڕاگەیاندن بەرھەمھێنرا.
لەبەرئەوەی پێشمەرگەکانی یەکێتی پێشبینیی ھێڕشێکی لەناکاوی ئەنسارولئیسلامیان نەکردبوو چەکدارانی ئەنسار گورزێکی کوشندەیان وەشاند.
لەو کارەساتەدا چەکدارانی ئەنسارولئیسلام ھێرشێکی لەناکاویان کردە سەر گوندەکە کە ئەوکاتە لەژێر دەسەڵاتی ھێزی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستاندا بوو و ٤٢ پێشمەرگە کوژرا و تەرمی ھەندێکیان شێواندن ئەویش بە سەربڕین و دەرھێنانی چاو و بڕینی قوڕگ، زمان،
بریتیبوو لە ھێرشێکی گرووپی ئەنسارولئیسلام بۆ سەر گوندی خێڵی حەمە لە ٢٣ی ئەیلوولی ساڵی ٢٠٠١ کە دەکاتە ١٢ ڕۆژ پاش ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول.
لەلایەن مار ماتێوە دروستکراوە کە دەروێشێکە لەگەڵ چەند دەروێشێکی دیکە لە ساڵی ٣٦٢ی زایینیدا ھەڵاتووە لە دێری زوکنین لە نزیک شاری ئامەد لە بەشی باشووری ئاسیای بچووک و باکووری عێراق لە سەردەمی ئیمپراتۆر جولیان لادەر .
لە ساڵی ٦٤٠ی زایینی لەلایەن ئوتبە بن فەرقاد ئەلسەلامی دروستکراوە دوای ئەوەی لە سەردەمی خەلیفە عومەر کوڕی خەتتابدا موسڵی داگیرکرد.
ھەروەھا بەناوبانگ بوو بە ھاوردەکردنی خووری لە گێڵان لە فارس و بۆ ماوەیەکی دیاریکراو لە سەردەمی دەسەڵاتی سەفەوییەکان بەسەر ناوچەیەکی بەرفراوانی عێراقدا تا حەسکیف.
دەرکەوتنی حەلەب لە سووریا وەک ناوەندێک بۆ ھەناردەکردنی ئاوریشم بۆ ئەورووپا وایکرد بازرگانانی مووسڵ باج لەسەر ئاوریشمی ئێرانی زیاد بکەن کە لەم ڕێگەیەوە ھەناردە دەکرا.
وە گەورەترین براوەی ئەو ھەڵبژاردنانە ھاوپەیمانیی کوردستان بوو کە لە کۆی ٤١ ئەندام لە پارێزگای نەینەوا ٣٤ ئەندامی بەدەستھێنا،
ھاوکات یەکێتیی کوردستانیش ١٠ کورسی بەدەستھێنا دوای ئەوەی زاڵ بوو بەسەر ئەنجوومەنی پێشوودا بە داگیرکردنی ٣٤ کورسی لە کۆی ٤١ کورسی بەھۆی دوودڵیی. ھاوڵاتیان لە نەینەوا بۆ بەشداریکردن لە ھەڵبژاردنەکانی پێشوو کە لە ساڵی ٢٠٠٥ ئەنجامدرا،
لە لیستەکەدا جەخت لەسەر "ناسنامەی عەرەبی و ئیسلامی"ی پارێزگاکە کراوەتەوە و پەیوەندییەکەی لەگەڵ کورددا بە گرژی تایبەتمەند بووە.
لە ساڵی ١١٦٥دا بنیامینی تودەلە بە موسڵدا تێپەڕی؛ نووسیویەتی کە کۆمەڵگەیەکی بچووکی جولەکەی لە موسڵ دۆزیەوە کە بە ٧ ھەزار کەس مەزەندە دەکرێت،
موسڵ دیسانەوە بوو بە بەشێکی بەردەوامی ئاشوور لە نزیکەی ٢٠٥٠ پێش زایین لە ڕێگەی ڕووخانی ئیمپراتۆریەتی نوێی ئاشووری لە نێوان ساڵانی ٦١٢ بۆ ٥٩٩ پێش زایین.
مووسڵ بۆ ماوەی ١٣ سەدەی دیکە لە چوارچێوەی پارێزگای جیۆپۆلیتیکی ئاشووردا مایەوە (وەک بەشێک لە ئاشوری ھەخامەنی، سێلوقی،
بە یارمەتی ھێزەکانی ئەمریکا و فەرەنسا ھێرشێکی ھاوبەشیان بۆ کۆنترۆڵکردنەوەی لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ دەستپێکرد.
ھێرشێکی سەربازی بۆ کۆنترۆڵکردنەوەی شارەکە گەورەترین بڵاوکردنەوەی ھێزە عێراقییەکان بوو لە دوای لەشکرکێشی ساڵی ٢٠٠٣ لەلایەن ھێزەکانی ئەمریکا و ھاوپەیمانانەوە.
وەک ئامادەکارییەک بۆ راگەیاندنی رزگارکردن و نۆژەنکردنەوەی تەواوەتی مووسڵ دوای سێ ساڵ لە کۆنترۆڵکردنی داعش گەیشتە ئەوێ.
شەڕەکە بۆ یەک دوو ھەفتەی دیکە لە شاری کۆن بەردەوام بوو پێش ئەوەی ھێزە عێراقییەکان لە ٢١ی تەمموزی ٢٠١٧دا بە تەواوی کۆنترۆڵی مووسڵ بکەن.
بەڵام لە ناوچەکانی دژەفڕینی عێراق جێگیرکرا کە سەپێندرابوو بەسەر عێراقدا و لە نێوان ساڵانی ١٩٩١ بۆ ٢٠٠٣ لەلایەن ئەمریکا و بەریتانیاوە چاودێری دەکران.
ئەمە نەبووە ڕێگر لە رژێمەکەی لە جێبەجێکردنی سیاسەتێکی جێگیر لە "عەرەباندن" کە بەھۆیەوە دیمۆگرافیای ھەندێک ناوچەی پارێزگای نەینەوا وردە وردە گۆڕدری.
چالاکییە سەربازییەکانی ئەمریکا لە ناوچەکەدا تەنیا لە بۆردومانی ستراتیژیدا قەتیس بوو لەگەڵ ھێزە تایبەتەکانی فڕۆکەوانی لە دەوروبەری.
کۆنتڕۆڵکردنی بنەماڵەی ئەلجەلیلی بەسەر ویلایەتی مووسڵ لە سەدەی ١٨یەمدا بووە ھۆی بڵاوبوونەوەی سەلامەتی لە ناوچەکەدا،
بنەماڵەی ئەلجەلیلی گوندەکانی دەشتە بەپیتەکانی دەوروبەری شارەکەیان دابەش کرد بە شێوازی تاپۆ کە باج و بەرھەمی کشتوکاڵییان لێ وەردەگرت.
مووسڵ بوو بە یەکێک لە گرنگترین ھەناردەکارانی دانەوێڵەی ناوچەکە و بازرگانەکانی زۆربەی ئەو بەرھەمانەیان ھەناردەی شارە گەورەکانی نزیکی دەکرد وەک بەغدا و حەلەب و ئامەد.
کەمیی سەرباز و شەڕی ناوخۆیی لە نێوان ئەفسەرە باڵاکان و سەرکردە سیاسییەکانی عێراقدا یاری بە دەستی داعش کرد و ترس و دڵەڕاوکێی زیاتر کرد کە بووە ھۆی جێھێشتنی شارەکە.
ھەندێک لە زانایان دەڵێن حکومەتێکی بیرۆکراسی کارامەی بەرزیشی ھەبوو کە لە رێگەی دیوانە ئاڵۆزەکانەوە دەوڵەتێکی زۆر کارا لە سنوورەکانی موسڵ بەڕێوە دەبرد.
ناوچەی گەورەی مووسڵ لە شارە کۆنەکەی لای ڕۆژئاواوە گەشەی کردووە و ڕووبەرێکی بەرچاو لە ھەردوو "کەناری چەپ" و "کەناری ڕاست" دەگرێتەوە،
ھەروەھا مووسڵ لە قۆناغی داگیرکاریی ئۆپەراسیۆنی ئازادی عێراقدا وەک بنکەی ئۆپەراسیۆنی فیرقەی ١٠١ی ئاسمانی سوپای ئەمریکا بوو.
فیرقەی ١٠١ی ئاسمانی توانی بە شێوەیەکی بەرفراوان ڕووپێووی شارەکە بکات و بە ڕاوێژکاری لەلایەن کەتیبەی ٤٣١ی کاروباری مەدەنی،
لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٤ زنجیرەیەکی تەقینەوەی ئۆتۆمبێلی بۆمبڕێژکراو بووە ھۆی کوژرانی ٦٢ کەس کە زۆربەیان پۆلیس بوون.
لە ھێرشێکی خۆکوژیدا بۆ سەر ھۆڵێکی نانخواردن لە بنکەی ئۆپەراسیۆنی پێشەوە مارێز لە تەنیشت فڕۆکەخانەی سەرەکی سەربازی ئەمریکا لە مووسڵ،
لە کۆتایی مانگی کانوونی دووەمی ئەمساڵدا پردەکان کراونەتە ئامانج بۆ پەکخستنی دووبارە دابینکردنەوەی ھێزەکانی داعش لە رۆژھەڵاتی مووسڵ لەبەرەی رۆژئاوای مووسڵەوە.
لە موسڵەوە حەمدانیەکان لە ژێر دەستی عەبدوڵڵای کوڕی حەمدان و کوڕەکەی ناسر ئەلدەوڵە بۆ چەند دەیەیەک کۆنترۆڵی خۆیان بەسەر میزۆپۆتامیای سەرەوەدا فراوانتر کرد،
لە کاتێکدا لە ماوەی سەدەی نۆزدەھەمدا تەنیا ١٫٧ ھێندە زیادی کردبوو؛ ژمارەی دانیشتوانی شارەکە لە سەرەتای سەدەی نۆزدەھەمەوە لە ٣٥ ھەزار کەسەوە بەرزبووەوە بۆ ناوەڕاستی سەدەی نۆزدەھەم بۆ ٤٠ ھەزار کەس.
حکومەتی عوسمانی (بە ئاواتی ئەوەی ھێشتا کاریگەری خێزانە ناوخۆییە بەھێزەکان کۆنتڕۆڵ بکات) زنجیرەیەک حاکمی بە یەک لە دوای یەک بە خێرایی دامەزراند،
پەرلەمانی عێراق رێگەی نەدا مالیکی باری نائاسایی رابگەیەنێت؛ زۆرێک لە یاسادانەران بایکۆتی دانیشتنەکەیان کرد لەبەرئەوەی دژی فراوانکردنی دەسەڵاتەکانی سەرۆک وەزیران بوون،
لە باکووری میزۆپۆتامیا و باکووری سووریا و باشووری ڕۆژھەڵاتی تورکیا عوسمانییەکان پشتیوانی چەکداری کورد و تورکمان و چەرکەس و ھەندێک گرووپی عەرەبییان بەدەستەوە بوو،