polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
٢٨ ی ﻣﺎرﺳﯽ ١٩٧٩ ﭼﻮوﻧﯽ ھﻪﯾﺌﻪتێکی ﺣﯿﺰﺑﯽ دێموﮐﺮات ﺑﻪ ﺳﻪرۆﮐﺎﯾﻪﺗﯽ دکتور عەبدولڕەحمان قاسملوو ﺑﯚ ﻻی ﺋﺎﯾﻪﺗﯚڵڵا ﺧﻮﻣﻪﯾﻨﯽ ﺑﯚ ﭼﺎرەﺳﻪر ﻣﻪﺳﻪﻟﻪی ﮐﻮرد ﻟﻪﺷﺎری ﻗﻮم.
٣٠ی ﻣﺎرﺳﯽ ١٩٧٩ ﺗﻪﺣﺮﯾﻢ و ﺑﺎﯾﮑﻮت ﮐﺮدﻧﯽ رﯾﻔﺮاﻧﺪوم و دﯾﺎری ﮐﺮدﻧﯽ ﺳﯿﺴﺘﻤﯽ ﺣﮑﻮوﻣﻪﺗﯽ ئێران ﻟﻪ ﻻﯾﻪن ﺣﯿﺰب و ﺑﻪﺷﯽ ھﻪرە زۆری ﺧﻪڵکی ﮐﻮردﺳﺘﺎن.
٣١ی ﻣﺎرﺳﯽ ١٩٧٩ دﯾﺪار و ﭼﺎوپێکەوﺗﻨﯽ ھﻪﯾﺌﻪﺗﯽ ﺣﯿﺰﺑﯽ دێموﮐﺮاﺗﯽ ﮐﻮردﺳﺘﺎﻧﯽ ئێران ﻟﻪ ﮔﻪڵ ﻣﯿﮫﺪی ﺑﺎزرﮔﺎن ﺳﻪرۆک وەزﯾﺮاﻧﯽ ئێران ﻟﻪ ﺗﺎران.
٢٠ ی ﺋﺎورﯾﻠﯽ ١٩٧٩ ﺳﺎز ﮐﺮدﻧﯽ ﺷﻪر ﻟﻪ ﻻﯾﻪن ﺑﻪﮐﺮێگیراواﻧﯽ رێژﯾﻤﻪوە ﻟﻪ ﻧﻪﻏﻪدە ﻟﻪ ﻣﺘﯿﻨﮕﯽ ﺣﯿﺰب دێموﮐﺮات دا.
١٩ی ژوﺋﻪﻧﯽ ١٩٧٩ ﺑﻪﺷﺪاری ﻧﻮێنەری ﺣﯿﺰب ﻟﻪﮐﯚﻧﻔﺮاﻧﺴﯽ"وﯾﺴﺘﯽ ﺧﻪڵکی ئێران ﻟﻪﻗﺎﻧﻮوﻧﯽ ﺑﻨﻪرەﺗﯽ "ﺑﻪ ﺑﻪﺷﺪاری ٤٨ دەﺳﺘﻪ وﺣﯿﺰب و رێکخراوی ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻟﻪزاﻧﺴﺘﮕﻪی ﺗﺎران.
١٦ ی ﺋﻮوﺗﯽ ١٩٧٩ رێورەسمێکی ﺋﺎﺷﮑﺮا ٢٥ی ﮔﻪﻻوێژ ٣٤ ﻣﯿﻦ ﺳﺎﻟﺮۆژی داﻣﻪزراﻧﯽ حیزبی دێموکراتی کوردستان ﻟﻪ ﮐﯚﺷﮑﯽ ﻻوان ﻟﻪ ﺷﺎری مەھاباد.
ھﻪڵوەﺷﺎوە ڕاﮔﻪﯾﺎﻧﺪﻧﯽ ﺣﯿﺰب ﻟﻪ ﻻﯾﻪن ﺧﻮﻣﻪﯾﻨﯽ و ﺳﻪﭘﺎﻧﺪﻧﯽ ﺷﻪرﯾﮑﯽ ﺳﻪراﻧﺴﻪری
١٩ی ﺋﻮوﺗﯽ ١٩٧٩ ﻧﺎﻣــﻪی ﺳــﻪرﺋﺎواڵەی ﮐﯚﻣﯿﺘــﻪی ﻧﺎوﻧــﺪی ﺣﯿــﺰب ﺑــﯚ ﮐــﯚڕو ﮐﯚﻣــﻪڵاﻧﯽ ﺑﻪﺷــﻪر دۆﺳــﺖ و ﺋــﺎزادﯾﺨﻮازی ﺟﯿﮫــﺎن ﺳــﻪﺑﺎرەت زۆڵم و زۆری ﺣﮑﻮوﻣــﻪﺗﯽ ﻧﺎوەﻧــﺪی دژی ﺧــﻪڵکی
٢ ی ﺳﭙﺘﺎﻣﺒﺮی ١٩٧٩ ﺟﯿﻨﺎﯾﻪﺗﯽ ﺳﺎﻣﻨﺎک و درەﻧﺪاﻧﻪی ﭼﻪﮐﺪاراﻧﯽ رێژﯾﻢ و ﻗﻪﻻﭼﯚ ﮐﺮدﻧﯽ ٦٧ ﮐﻪس ﻟﻪ داﻧﯿﺸﺘﻮاﻧﯽ ﮔﻮﻧﺪی ﻗﺎرﻧﯽ
ﺋﻪﻧﺪاﻣﺎﻧﯽ ﮐﯚﻣﯿﺘﻪی ﺳﺎﺧﮑﻪرەوەی حیزبی دێموکراتی کوردستان - ھﺎوﯾﻨﯽ ﺳﺎڵی ١٣٤٢ زﯾﻨﻮێ شێخی
ﺋﻪﻧﺪاﻣﺎﻧﯽ ڕێبەراﯾﻪﺗﯽ ﮐﺎﺗﯿﯽ ﺣﯿﺰب ﻟﻪ ﮐﯚﻧﻔﺮاﻧﺴﯽ ﯾﻪﮐﻪم - ﻟﻪ ھﺎوﯾﻨﯽ ١٣٣٤ ﻟﻪﮐﯿﯚی ﻗﻪڵاتەڕەﺷﯽ ﭘﺸﺘﯽ ﮔﻮﻧﺪی ﺳﻪﯾﺪﺋﺎوای ﺑﺎﺑﯽ ﮔﻪورە ﻟﻪ ﻧﺎوﭼﻪی ﭘﯿﺮاﻧﺸﺎر
کۆنگرەی یەکەمی حدک (ﺋﻪﻧﺪاﻣﺎﻧﯽ ڕێبەری ﮐﯚﻧﮕﺮەی ﯾﻪﮐﻪﻣﯽ ﺣﯿﺰب - ٢ی ﺧﻪزەڵوەری١٣٢٤ ﻟﻪ ﺷﺎری ﻣﻪھﺎﺑﺎد)
لە مزگەوت و حوجرە و منارەکانەوە جەماوەر بە گشتی و فەقێ و قوتابییەکانی بەتایبەتی لە زوڵم و زۆریی ڕژیمی شایەتی وریا دەکردەوە بەجۆرێک کە بە یەکێک لە کەسایەتییە بەرچاوەکانی کوردستان،
زۆری پێ نەچوو لە ١٠ ی خەزەڵوەری ١٣٣٨ دا بە تاوانی دژایەتی کردنی رژیم و ھاندان و ئامادەکردنی خەڵک بۆ ناڕەزایەتی نیشاندان لە دژی دەسەڵاتی شا،
پاش چەند مانگ مامۆستا خدر حوکمی ١٠ ساڵ زیندانی بەسەردا درا بەڵام روودانی چەند گۆڕانکارییەک لە ناوچەکەدا و لە ھەموان گرنگتر ھەڵگیرسانی شۆڕشی ئەیلول لە کوردستانی عێڕاق دا وایان کرد رژیمی شا چاو بەسەر حوکمی گیراوە سیاسیەکاندا بگێڕێتەوەو لە ئەنجامدا ڕۆژی ٢٣ ی خاکەلێوەی ١٣٤١ مامۆستا لە گرتووخانە ئازادکرا.
لە ڕاپەڕینی ساڵانی ٤٦-٤٧ دا کە تێیدا پۆلێک ڕۆڵەی کورد ئاڵای دژایەتی رژیمی شایان ھەڵکرد مەلاخدر لە ڕێنوێنی کردن و پارێزگاری کردنی ئەو لاوانەلاری نەکرد بەتایبەتی کە ژمارەیەکی بەرچاویان خەڵکی ئەو ناوچە و دەورووبەرەبوون کە مامۆستای لێ بوو.
ھاوینی ١٣٤٧ رژیم پەلاماری گرتنی نەیارانی خۆی دەست پێکردەوە و لەو نێوەشدا مەلاخدر لە ڕیزی پێشەوەی ئەوانە بوو کە رژیم بە نیازی گرتنیان بوو،
بۆیە مامۆستا لە دەرفەت کەڵکی وەرگرت و خۆی گەیاندە ناوچە ئازادکراوەکانی ژێر دەسەڵاتی شۆڕشی ئەیلوول و لە گوندی ی ناوچەی پشدەر بوو بە مامۆستا.
لە زستانی ھەمان ساڵدا و کاتێک کەش و ھەوای سیاسی ئێران کەمێک لەبار بۆوە گەڕایەوە گوندی سارتکێ و سەرلەنوێ لە کاری پێشووی تێ ھەڵچۆوە.
بۆ زیاتر کۆکردنەوە زانستەکان زۆر لە ناوچەکانی کوردستانی ئێران و کوردستانی عێراق گەڕاوەو وەک پیشەی فەقێ یەتی و باوی مەلایەتی ھەمیشە بەدوای مامۆستا ناسراو و زانا گەورەکانی کوردستاندا گەڕاوە تا لە خزمەت ئەواندا درێژە بە خوێندن بدا.
ھەر بۆ ئەو مەبەستە ساڵی ١٣٣٤ دەچێتە خزمەت زانای ناودار مامۆستا مەلا محمد بۆکانی کە لە گوندی ی شینکایەتی کوردستانی عێراق مامۆستا بوو.
پاشان دەگەڕێتەوە ناوچەی سەردەشت و ماڵ پێکەوە دەنێ و لە گوندی ی ناوچەی گەورک دەبێتە مامۆستا و فەقێ ی لە دەور کۆدەبنەوەو دەست بە دەرس وتنەوە دەکا.
دوای سەرکەوتنی شۆڕش و رووخانی رژیمی "شا" ش لە راپەڕینی ئێران ساڵی ١٣٥٧ مامۆستا وەک سەرکردەیەکی کورد و نوێنەری ناوچەی سەردەشت لە چەندین کۆبوونەوەی وتووێژ لەگەڵ رژیمی تازەدا ئامادە بوو.
لە یەکەم کۆبونەوەی نوێنەرانی کورد لە مەھاباد و لە کۆبونەوەی رێبەرانی ئایینی خەڵکی کوردستان بۆ داڕشتنی بەیاننامەی سێ ماددەیی لە شاری سەقز و ھەروەھا لە یەکەم کۆبوونەوەی دوای شەڕی سێ مانگەدا مامۆستا چالاکانە بەشداربوو.
سەرکەوتنی شۆڕشی گەلانی موسڵمانی ئێران و دامەزرانی حکومەتێکی ئیسلامی کە لە ژێر سایەی دا گەلی موسڵمانی کوردیش بە ھەموو مافە رەواکانی خۆی بگا لە ئاواتەکانی مامۆستا خدر بوون.
ئەم وڵاتە بریتییە لە ٤٨ ویلایەتی پێکلکاو و ھەرێمی پایتەخت و دەکەوێتە نێوان ئۆقیانووسی ئارام و ئۆقیانووسی ئاتلانتیک و لە باکوورەوە لەگەڵ کەنەدا و لە باشوورەوە لەگەڵ مەکسیکدا ھاوسنوورە.
ویلایەتی ئالاسکا دەکەوێتە باکووری ڕۆژاوای کیشوەری ئەمریکای باکور و ھەروەھا ویلایەتی ھاوایی کۆمەڵە دوورگەیەکە لە پاسیفیکی ناویندا.
پاش ئەوە ھەر یەک لە وڵاتانی دیکە بە سوپایەکەوە لە گۆشەیەکی ئەو وڵاتە دادەبەزین و پارچەیەکیان دەکرد بە بەشی وڵاتی خۆیان؛ وەک ئیسپانیا،
لە ساڵی ١٩٦١دا سۆڤیەت یەکەمین کەشتیی ئاسمانی بە بنیادەمەوە نارد بۆ بۆشاییی ئاسمان و ئەمە بە جۆرێک نیشانەیەکی پیشکەوتنی سۆڤیەت بوو و ھەروەھا جێگەی مەترسی بۆ ئەمریکا،
ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ساڵی ١٧٧٦ زایینی بە ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی و یەکگرتنی ٥٧ داگیرکراوی بەریتانیای گەورە پێک ھاتووە.
وا مەزەندە دەکرێ فرەنەژادترین وڵاتی جیھانە و ئەم جۆراوجۆرییە بەرھەمی کۆچکردنی ژمارەیەکی زۆر لە خەڵکی وڵاتانی ترە بۆ ئەو وڵاتە.
دانیشتوانی ڕەسەنی ئەمریکا پێیان وایە کە ١٢٠٠ تا ١٤٠٠ ساڵ پێش ئەمە لە کیشوەری ئاسیاوە ھاتوونەتە ئەم وڵاتە نوێیەوە.
بەشێک لە زنجیرە شاخەکانی ڕاکی لە لای ڕۆژئاواوە دێتە نێو ئەم وڵاتە و میسیسیپی درێژترین ڕووباری باکووری ئەمریکا لەم وڵاتەدایە.
ئەمریکا لە ساڵی ١٩١٧ ھاوکاریی ھێزەکانی ھاوپەیمانانی کرد بەڵام گرێبەستی کۆتایی جەنگ کە لە پاریس واژوو کرا پەسەند نەکرد.
لە ساڵانی ١٩٢٠دا چەرخی وڵاتەکە بە تایبەت دۆخی شارە گەورەکانی بە شێوەیەک پێش ئەڕۆیشت کە ئابووری وڵاتی ڕۆژلەدواڕۆژ بێ‌ھێز دەکرد.
بەڵام ئەمریکا دوورترین وڵات لە گەرمەی شەڕ بوو بۆیە بێ ئەوەی تووشی خاپووری و تێکچوونی ئابووری بێت بە درێژەی شەڕ گەشەی ئابووری ھەبوو.
بڕیار وابوو وێنەگرتنی فیلمەکە لە ساڵی ١٩٩٧ دەست پێ بکات لەدوای تەواوبوونی فیلمی تایتانیک و لە ساڵی ۱۹۹٨ بڵاوبکرێتەوە،
لەبەر ئەوەی ئاستی خزمەتگوزاری لە گوندەکاندا نزمە خەڵکەکانیان بەلێشاو کۆچ دەکەنە شارەکان و دووچاری کێشە و گرفتی بەردەوام دەبنەوە،
شاریش لە ژمارەیەکی زۆری دانیشتووان پێکدێت کە تاک تێیدا تا ڕادەیەکی زۆر بە ناسراوی دەمێنێتەوە و دەتوانێت بە ھەر شێوەیەک خۆی دەیەوێت ژیان بەڕێ بکات،
کۆمەڵناسەکان ئاماژەشیان بەوە داوە گەورەیی ژینگەی کۆمەڵایەتی و زۆری دانیشتووانی شار زیاتر زەمینەی لادانی کۆمەڵایەتی و تاوانکاری دەساسێنن بە بەراورد لە گەڵ ناوچە کەم دانیشتووانەکاندا.
ئەم جۆرە کەسانە لە کاتی جیاوازدا ھەڵوێستی باش دەنوێنن و ڕەفتاری پەسەند لە شوێنە جیاجیاکاندا فێری تاک دەکەن و ئەمانەش کاریگەری گەورەیان لەسەر خەڵک دەبێت لە ھەڵبژاردنی ھەڵوێستەکانیاندا.
بەڵام لە ژیانی کۆمەڵایەتیدا ئەمە وانییە و دەبینین زۆرێک لە خەڵکان ھەن لە ئاست ئەو ڕۆڵەدا نین کە بۆیان دیاری دەکرێت و کەسێتییەکەیان گونجاو نییە بۆیە ھەرگیز ناتوانن وەک پیویست ڕۆڵیان ھەبێت.
کۆمەڵناسی یان سۆسیۆلۆجی شێوازێکی زانستی نوێیە بۆ لێکۆڵینەوەی ڕەفتاری کۆمەڵایەتی و ڕەفتارکردن لەگەڵ بابەتە مرۆیییەکان.
کۆمەڵناسی نوێترین بەشی زانستە کۆمەڵایەتییەکانە و وەک زاراوەش بۆ یەکەمجار ساڵی ١٨٣٨ ـی زایینی لەلایەن ئاب کۆنتی فەرەنسییەوە لە کتێبی دا بەکارھێنراوە کە لە وشەی ـی لاتینییەوە وەرگیراوە،
ھاوکات لە ڕێی کۆمەڵناسییەوە ئەو ھێزە کۆمەڵایەتییانە کاریگەری لەسەر ئاکاری خۆمان و دەورووبەرمان بەجێیدێڵن دەستنیشاندەکەین.
چاودێری و خزمەتگوزاری کۆمەڵایەتی و بەپیشەسازیبوون و زۆربوونی ڕۆژ لەدوای ڕۆژی شارەکان ئەم گرووپانە فراواندەکات و زۆربەی کاتیش بە تەواوبوونی ئامانجێکی دیاریکراو ئەم پەیوەندییە نامێنێت و کۆتا دەبێت.
ئەم جۆرە کۆمەڵگەیە زیاتر لەسەر بنەمای کاری ھاوبەش وەک چالاکی کشتوکاڵ و پەیوەندی خێزانی نزیک و بەھێز دیاری دەکرێت و پەیوەندی کەسایەتی لە نێوانیاندا زۆر بەھێزە و پابەندبوون بە (بەھا کۆمەڵایەتییە کۆنەکان،
گرووپی کۆمەڵایەتی بە کۆمەڵە کەسێک دەوترێت کە لەگەڵ یەکتریدا پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆیان ھەیە و ھەڵدەستن بە ئەنجامدانی کۆمەڵە ڕەفتارێکی ھاوبەش کە ھەستی پێکەوەبوون و دڵنیاییان لا دروست دەکات،
ھەرچەندە کە گەشەپێدەرانی زۆربوون بەڵام لە ساڵی ١٩٩٧ لەلایەن جارێکی تر سەر لەنوێ نووسرایەوە کە ئەمجارە بووە وەشانێکی زۆر بەھێزی کە 3.0 ـبووکە بەوەشانی فەرمی دادەنرا،
لە ڕاستیدا لەکاتی کردنەوەی وێب گەڕەکاندا وەک ئینتەرنێت ئێکسپلۆر یان ئۆپێرا مینی یان ئەڤانت شەرت نییە ئەو وێبگەڕانە پاڵپشتی زمانەکە بکەن
ئەمەش دڵنیامان دەکاتەوە لە نەبونی یاکلای وئاژاوە لە نێوان کۆمپانیای وێبگەڕەکاندا (گەر ئێکسپۆلر یان ھەر وێبگەڕێکی تر پاڵپشتی بکردایە ئەوا وێبگەڕیکەی تر پاڵپشتی لێنەئەکرد و ئەوەش ئەبوە ھۆی جیاوازی بوون لە وێبەکاندا و دابەش بوونی بە چەند یەکەیەکی جیاواز و ئاڵۆزدا) بە کورتی کاتێک بەستەرێک دەکەیتەوە بۆ نموونە :
ئەمەش دەبێتە ھۆی زو بێزار کردنی خاوەن وێب و سەردانکەران) بەڵام گەر بتەوێت ڕۆژانە ماڵپەڕەکەت نوێ ببێتەوە بۆ نموونە ناردنی ھەواڵی نوێ و پشتگیریکردنی ئامڕازەکانی گەڕانی ماڵپەڕە بەناوبانگەکان،
یان ئەتەوێت بزانیت ڕای سەردانکەرانی ماڵپەڕەکەت چۆنەو چۆن نییە یان بتەوێت ماڵپەڕەکەت بۆ فرۆشتن و کڕینی کاڵا بەکاربێنیت،
بەشێکی کەمی ئەو کارانەی ڕادەپەڕاند کە وەشاندنەکانی ئێستای ڕای دەپەڕێنن و ھەروەھا زۆربەی گۆڕاوەکانی لە گۆڕاوەکانی پێرڵ دەچوون.
وەک مزگەوت و کۆلانی تەورێزی لە شاری‌ دیمەشق نزیک گۆڕی عاتگە درووستکراوی‌ سالی 1419ز و یادگارێکی میر غرس الدین خلیل التوریزی یە کە حاجب الحجابی میری مەملووکی دیمەشق بووە.
لە ساڵی 1046 گەڕیدە ناصر خوسرەو بە تەورێزدا رەتبووەو باسی میر وھشودان دەکا کە میری ئەوسای تەورێز بووەو لە کەی‌ شاعێرێکی دیوە ناوی قەطران بووە کە شیعری بە زمانی باوی ئەوسای ئازەربێجان ھۆنیوەتەوە بەڵام زمانی تورکی ئازەری.
ڕازی بوو کە دەست لە کاروباری ناوخۆیی ھەر دوو ھەرێمی ئۆسیتیای باشوور و ئابخازیا وەر نەدات و ڕێگە بدات ھێزەکانی ڕووسیا لەو ھەرێمانە جێگیر بکرێن.
لەوەبەدواوە دیپلۆماسی و پەیوەندییەکانی دەرەوەی گورجستان گۆڕا و ئەو وڵاتە دورکەوتنەوە لە ڕووسیا و خۆنزیک کردنەوەی لە ڕۆژاواو ئەمریکا کردە بنەمایەکی سیاسەتی دەرەوەی خۆی.
لە ٢٠٠٧دا ڕێژەی گەشەی ڕاستەقینەی بەرهەمی ناوخۆیی جۆرجیا گەیشتە ١٢٪ ئەمەش وایکردووە جۆرجیا ببێتە یەکێک لە خێراترین ئابوورییەکانی ئەوروپای ڕۆژهەڵات.
ژمارەی هاتنی نێودەوڵەتی گەیشتە بەرزترین ئاستی ٩.٣ ملیۆن کەس و داهاتی ئاڵوگۆڕی دراوی بیانی لە سێ چارەکی یەکەمی ساڵدا زیاتر لە ٣ ملیار دۆلاری ئەمریکی بووە.
وڵاتەکە پلانی هەیە تا ساڵی ٢٠٢٥ میوانداری ١١ ملیۆن سەردانکەر بکات و داهاتی ساڵانە بگەیەنێتە ٦.٦ ملیار دۆلاری ئەمریکی.
کە چواریان وەک شوێنی میراتی جیهانی یونسکۆ ناسراون ( کاتدراڵی باگراتی لە کوتایسی و گێلاتی مۆناستەری, شوێنەوارە مێژووییەکانی متسخێتا, و سڤانێتی سەرەوە ).
جۆرجیا بە توندی سیاسەتێکی دەرەوەی لایەنگری ڕۆژئاوای پەیڕەو کرد؛ زنجیرەیەک چاکسازی دیموکراسی و ئابووری بە ئامانجی یەکگرتن لە یەکێتیی ئەورووپا و ناتۆدا هێنایە ئاراوە.
تەنها ئەو خوێندکارانەی کە لە تاقیکردنەوە نیشتمانییە یەکگرتووەکاندا دەرچوون دەتوانن ناوی خۆیان لە دامەزراوەیەکی خوێندنی باڵا کە لەلایەن دەوڵەتەوە باوەڕپێکراوە تۆمار بکەن،
لە ڕۆژئاواوە بە دەریای ڕەش و لە باکوور و باکووری ڕۆژهەڵاتەوە بە ڕووسیا و لە باشووری ڕۆژئاواوە تورکیا و لە باشوورەوە ئەرمینیا و لە باشووری ڕۆژهەڵاتەوە بە ئازەربایجان سنووردارە.
کە هەردووکیان لە ڕەچەڵەکی موسڵمانانی سەردەمی عوسمانییەکانەوە هاتوون بۆ ئیسلامی تورک لە ڕۆژهەڵاتی ئەنادۆڵەوە کە لە جۆرجیا نیشتەجێ بوون دوای هەڵمەتی قەوقازی لالا مستەفا پاشا کە بووە هۆی سەرهەڵدانی عوسمانی داگیرکردنی وڵات لە ساڵی ١٥٧٨.
چاکسازییە ئابوورییەکان لە دوای سەربەخۆییەوە بووەتە هۆی بەرزبوونەوەی ئاستی ئازادی ئابووری و هەروەها کەمبوونەوەی پێوەرەکانی گەندەڵی و هەژاری و بێکاری .
سەربەخۆیی ڕاگەیاند و لە ھاوینی ٢٠٠٨دا ھاوکات لەگەڵ دەستپێکردنی یارییەکانی ئۆڵۆمپیکی پەکیندا سوپای گورجستان بە مەبەستی گەڕاندنەوەی ئۆستیای باشوور ھێرشی کردە سەر ئەو ھەرێمە،
لە باکوورەوە ڕووسیا ھاوسنوری ئەو وڵاتەیە و لە باشوورەوە ئەرمەنستان و لە ڕۆژھەڵاتەوە ئازەربایجان داروسێی ئەو وڵاتەن و لە ڕۆژاواشەوە دەچێتە سەر دەریای ڕەش.
ئەمڕۆ ٨٣.٤%ی دانیشتووانی گورجستان مەسیحییەتی ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژهەڵاتی پەیڕەو دەکەن و زۆربەی ئەمانە پابەندن بە کەنیسەی نیشتمانی ئۆرتۆدۆکسی جۆرجیا.
هەروەها پرۆگرامی پسپۆڕی بڕوانامەدار هەیە کە نوێنەرایەتی پرۆگرامی خوێندنی باڵای تاکە ئاست دەکات کە لە سێ بۆ شەش ساڵ دەخایەنێت.
لەسەدا ١.٢ ڕەتیانکردووەتەوە یان ئایینەکەیان نەخستووەتەڕوو و لەسەدا ٠.٥ بەهیچ شێوەیەک هیچ ئایینێکیان ڕانەگەیاندووە.
لە ساڵى ١٩٣٦ لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا کە لە پۆلی پێنجەمی سەرەتایی بووە بەھرەی گۆرانیبێژیی ھەبووە و مامۆستاکانی ھانیان داوا سروود و گۆرانی بڵێت.
لە ساڵانی ١٩٤٢ – ١٩٤٣ بەھۆى گرانى و ھەژارییەوە دەست بەرداری خوێندن دەبێت و لە شارەوانی کۆیە دەبێتە کرێکار ماوەیەکیش لەگەڵ حەمە تەیاری حەمە فەندی بە فەرمانبەری چووەتە بەسڕە.
تایەر لە ساڵی ١٩٨٠ تووشی پاڵە پەستۆی خوێن و شەکرە دەبێت چەند جاریش بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشیەکانی چووە بۆ دەرەوەی ووڵات بەڵام بێ سوود بووە.
تایەر تۆفیق لەسەرەتای ژیانی ھونەریدا کەوتووەتە بەر کاریگەریی گۆرانیبێژە لێھاتووەکانی ئەوسای کۆیە وەک سێوە و مەلا ئەسعەد و سوودێکی زۆریشی لە ھونەرمەند ئەحمەدی ‌حەمە مەلا وەرگرتووە،
ھەوڵی داوە دەنگ و ڕێبازی تایبەتی خۆی ھەبێ و لە ناوەڕاستی چلەکانی سەدەی ڕابووردووەوە بووەتە گۆرانیبێژێکی خاوەن دەنگ و ڕێبازی تایبەتی خۆی.
تایەر تۆفیق لە ساڵی ١٩٤٥ەوە بووەتە سەر دەستەی مەقامبێژانی سەر شانۆی ئاھەنگەکانی نەورۆزی کورد و گەلێک گۆرانی نیشتمانی و نەتەوەیی بە دەنگە خۆشەکەی چڕیوە و گوێگرانی سەرسام کردووە،
پۆدکاستی چاوگ بریتییە لە بەرنامەیەکی پەخش لە ڕێگەی ھەر پڕۆگرامێکی کۆمەڵانەیی یان پێکەوەبوون بێت وەکو سکایپ، ھەنگئاوت،
چاوگ لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٨ لەلایەن گرووپێکەوە پێک ھاتووە کە کار و ئامانجیان گەیاندن و ڕاستناساندنی سەرچاوەکراوەیە بە تاکی کورد.
بەڵکوو ھەرکەسێک کە دەتوانێت لەو بوارەدا سوود بگەیەنێت دەتوانێت لە گرووپەکەدا ئەندام بێت و ھەمان دەسەڵات و کردەی ئەوانی تری دەبێت.
لە چاوگدا وا مەبەستە بەتایبەتی سنوور نەبێت لەنێوان کەسی بەخشەر و خوێنەردا و بەرگی ھیچ خاوەنێتیەک نەکرێت بەزانیاریەکاندا و تەنھا بۆ بەرەوپێشچوونی زانست بن.
تورکمانستان وڵاتێکە لە ئاسیایی ناوەڕاست ولە باکوورەوە دراوسێی ئۆزبەکستان و کازاخستانە و لە باشوورەوە ھاوسنوری ئێران و ئەفغانستانە ولە ڕۆژھەڵاتیشەوە بە تاجیکستانەوە لکاوەو لە رۆژاواش سنووری ئاوی ھاوبەشیی ھەیە لەگەڵ وڵاتانی ڕووسیا و ئازەربایجان.
ئەو وڵاتە لە ساڵی ١٨٨١بەپێی ڕێکەوتنامەی ئاخاڵ لەنێوان ڕووسیای قەیسەری و دەوڵەتی قاجار بە فەرمانڕەوایی ناسرەدین شا لە ئێران جیاکرایەوەو خرایە سەر ئیمپراتوری ڕووسیا.
لە ڕاستیدا سیستەمی سیاسی ئەم وڵاتە تاک حیزبییەو سەفەر موراد نیازۆف ڕێبەری پارتی دیموکراتیکی تورکمانستان تاکاتی مردنی لە سالی ٢٠٠٦ ڕێبەری بێ ڕکابەری وڵات بوو.
سەفەر موراد نیازۆف لە ساڵی ١٩٩٩دا خۆی وەک سەرکۆماری ھەتاھەتایی تورکمانستان ڕاگەیاند و بەشێکی زۆری داھاتی ئەو وڵاتەی لە جیاتی پرۆژەی ئابوری و کۆمەڵایەتی بۆ پرۆژەی جوانکاری و ڕازاندنەوە تەرخان کرد.
ئەمەشە لە ئاستێکدا بوو کە ماوەیەک بڕیاردرا کتێبێکی سەفەر موراد نیازۆف بە ناوی «رێنما» ببێتە ڕێنیشاندەر و ڕێبەری بەڕێوەبردنی وڵات.
کۆمپانیای ڕوسی گاز پرۆم دوو لەسەر سێی ئەم ڕێژەیە دەکڕێت وناکۆکی درێژخایەنی ئەوکۆمپانیایە لەگەڵ حکوومەتی تورکمانستاندا لەسەر نرخی غاز لە سالی ٢٠٠٦ کۆتایی پێھات.
بەھۆی نەبونی ھێلی بۆری ھەناردەکردنی نەوت وغاز و ناکۆکییەکانی وڵاتانی کەناری دەریای خەزەر لەسەر چۆنییەتی کەڵک وەرگرتن لە سامانە نەوتی وغازییەکانی خەزەر،
ھەر لەبەر ئەوھۆیەش کۆمپانیا بیانییەکان سڵ دەکەنەوە لە سەرما گوزاری لەو وڵاتەدا کە ئەنجامەکەیشی سست بوونی ئابوری تورکمانستانە.
بەڵام ڕێکخراوەکانی لایەنگری ئازادی مافی مرۆڤ ودیپلۆماتە ڕۆژاوایییەکان ئەم ھەڵبژاردنە بە ھەڵبژاردنێکی نمایشی وەسف دەکەن.
بێردی محەممەدۆف وەک جێگری سەرۆک وەزیران لە دوای مردنی سەفر موراد نیازۆف لە مانگی کانوونی یەکەمی٢٠٠٦ دا بوو بەسەرکۆماری کاتیی ئەو وڵاتە.
دەسەجێ فەرمانێکی ساڵی پێشوی سەفەر موراد نیازۆفی ھەڵوەشاندەوە سەیبارەت بە بیمەو بەو ھۆیەشەوە سەدھەزارکەس سودیان لە بیمەی خانەنشینی حکومی وەرگرت.
نیازۆف لە ساڵی ١٩٩٧دا قوربان قولی کردە وەزیری تەندروستی و پاشانیش ھەر بە فەرمانی نیازۆف لە ساڵی ٢٠٠١ دابو بە جێگری سەرۆک وەزیران.
دژوارترین ئەرکەکانی لە بواری چاکسازی دەگەڕێتەوە بۆ بەشی پزیشکی و تەندروستی ولەقۆناغی سەرەتایی ئەم چاکسازییەشدا زۆری نەمابو حکوومەتی نیازۆف لەناو بچێ
پارتی کرێکارانی کوردستان ساڵی ۱۹۷٨ لە گوندێکی باکووری کوردستان یەکەم کۆنگرەی خۆی بەست و بوونی خۆی بە شێوەی ئاشکرا و فەرمی ڕاگەیاند.
پەکەکە لە ڕۆژی ٢٧/١١/١٩٧٨ لە گوندی فیسی سەر بە قەزای لیجە لە پارێزگای ئامەد لە باکوری کوردستان یەکەم کۆنگرەی خۆی بە بەشداریی ٢٣ کەس بەست و سەرھەڵدانی خۆی ڕاگەیاند.
دانانی ناوی پەکەکە بۆ ئەو حزبە تازە دامەزراوە لەلایەن ئەندامێکی کۆنگرەی یەکەمی پەکەکە بە ناوی فەرھاد کورتای پێشنیاز کراوە و لەو کۆنگرەیەدا پەسەندکرا.
یەکەم دەستەی ئەو کەسانەی پێیان دەوترا ئاپۆچی لە ساڵی ١٩٧٤ دا لە ئەنقەرەی پایتەختی تورکیا وەک گروپێکی فیکری و ئایدۆلۆژی بە سەرۆکایەتیی عەبدوڵڵا ئۆجەلان دەستیان بەکار کرد.
ئەوەش بووە ھۆی ئەوەی یەکەم پێکدادانە سەربازییەکانی پەکەکە لەناوچەی حیلوان - سیڤەرەک لە پارێزگای ڕحا لە نێوان ئاپۆچییەکان و چەکدارە عەشیرەییەکاندا ڕووبدات.
لە دوای ئەو کودەتایە ئەندامانی پەکەکە وەک زۆربەی گروپ و دەستەکانی دیکە لە باکوری کوردستان و تورکیا کەوتنەبەر شاڵای ڕاونان و گرتن و کوشتن.
ھەڵمەتی ڕاوەدونان و کوشتنی ئەندامانی پەکەکە بووە ھۆی ئەوەی لە کۆتایی ساڵی ١٩٨١دا بەشێک لە ئەندامانی پەکەکە بەرەو لوبنان بڕۆن.
ئەندامانی پەکەکە بە سەرۆکایەتیی عەبدوڵا ئۆجەلان لە لوبنان پەیوەندییان بە گروپە شۆڕشگێڕەکانی ئەو سەردەمەوە کرد و لەلایەن کەسانی وەک نایف حەواتمە،
لەبەر ئەو ھەموو ئێش و ئازار و چەوساندنەوەیەی دەوڵەتی تورکیا دەرحەق بە گەلی کوردستانی لە باکووری کوردستان ئەنجامداوە لە ماوەی ٩٠ ساڵی ڕابردوودا.
لەوانە ئەمریکا و ناتۆ و یەکێتیی ئەورووپا بەڵام دوایی ھاتنی پڕۆسەی ئاشتی لە تورکیا یەکێتیی ئەوڕووپا ناوی پەکەکەی گۆڕی لە لایەنێکی تیرۆریست بۆ چالاکوانان بەڵام ئەمریکا و ناتۆ ھەڵوێستی خۆیان نەگۆڕیوە.
لە ساڵی ٢٠٠٧دا بە یەکێک لە ١٢ ڕێکخراویە تیرۆریستییە چالاکەکان ناسێنرا بەپێی بەشی دژە تیرۆر و چالاکییەکانی سەر بە فەرمانگەی گشتی ئاسایش .
سەرچاوە تورکییەکان پەکەکە بە ڕێکخراوێکی جوداییخوازی قەومی ناودەبەن کە تیرۆریزم دژی خەڵکی شارستانی و ئامانجە سەربازییەکان بەکاردێنن بۆ گەیشتن بە مەرامە سیاسییەکان.
پەکەکە لە ساڵی ١٩٨٢ دا دووەمین کۆنگرەی خۆی لە لوبنان بەڕێوەبرد و لەو کۆنگرەیەدا بڕیاردرا لەسەر گەڕانەوەی گروپە ڕاھێنراوەکانی پەکەکە بۆ باکوری کوردستان و ئامادەکاری بۆ دەستپێکردنی شەڕی چەکداریی درا.
ئەو گروپە ڕاھێنراوانەی پەکەکە لە دوای گەڕانەوەیان بۆ باکوری کوردستان پردی پەیوەندییان لە نێوان باکور و لوبناندا دروستکرد و پۆل پۆل کەسان و لایەنگرانی خۆیان دەنارد بۆ ڕاھێنان بۆ لوبنان.
مەزڵوم دۆغان لە دوای دەستگیرکردنی لە زینداندا بە بۆنەی نەورۆزەوە ئاگری لە جەستەی خۆی بەردا و نەریتی یادکردنەوەی نەورۆزی لە دۆخە سەخت و ئەستەمەکاندا چەسپاند.
ئەوەش بووە ھۆی ئەوە لە دەرەوەی زیندانیش کاروچالاکییەکانی پەکەکە ڕوو لە زیادبوون بکات و سەرباری ئەوەی زۆربەی کادیرە سەرەکییەکانی پەکەکە دەستیگرکرابوون،
لە دوای ئەو پێشھاتانە پەکەکە لە ساڵی ١٩٨٤ ھێزی ڕزگاریی کوردستان ی دامەزراند و لە ١٥ی ئابی ١٩٨٤دا شەڕی چەکداری بەشێوەی فەرمی و بە سەرۆکایەتیی مەعسوم کۆرکوماز لە دژی سوپا و حکومەتی تورکیا لە ناوچەکانی ئەڕوح شەمزینان دەستپێکرد.
لە دوای ھەوڵەکان بۆ ڕاگەیاندنی ئاگربەست لە نێوان پەکەکە و حکومەتی تورکیا بۆ ئەوەی کێشەی کورد بە شێوەی ئاشتییانە چارەسەر بێت.
لە ڕۆژی ١٩ی ئازاری ١٩٩٣ عەبدوڵا ئۆجەلان بە ئامادەبوونی جەلال تاڵەبانی سکرتێری گشتیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە بوقاعی لوبنان کۆنفرانسێکی ڕۆژنامەنووسیی بەڕێوەبرد و لەلایەن پەکەکەوە ئاگربەست ڕاگەیاندرا.
لە دوای ئەوەی جەنگ لە نێوان سوپای تورکیا و پەکەکە زیاتر لە جاران چڕبوویەوە دیسانەوە ھەوڵەکان بۆ ڕاگەیاندنی ئاگربەست دەستیان پێکردەوە و لەو چوارچێوەیەدا پەکەکە لە ساڵی ١٩٩٥ دا ئاگربەست و لە ڕۆژی ئاشتیی جیھانی لە ساڵی ١٩٩٦ ئاگربەستێکی دیکەی ڕاگەیاند،
بەھۆی گوشارەکانی تورکیاوە حکومەتی سووریا داوای لە عەبدوڵا ئۆجەلان کرد خاکی ئەو وڵاتە بەجێبھێڵێت و لە نۆی تشرینی یەکەمی ١٩٩٨ دا ئۆجەلان سووریای بەجێھێشت.
بەڵام کاتێک لە بینای باڵیۆزخانەی یۆنانەوە بەرەو فڕۆکە خانەی نایرۆبی بەڕێدەکەون لەلایەن ژمارەیەک لە تیمی تایبەتەوە ھێرشکرایە سەر ئۆتۆمبێلەکەی ئۆجەلان و دەستگیریان کردووە و لە ١٥ی شوباتی ١٩٩٩ دا ئۆجەلان فڕێندرا بۆ تورکیا.
بەپێی بەشێک لەسەرچاوە میدیاییەکان سەرۆکی ئەو کاتی کینیا لەبەرامبەر وەرگرتنی پێنج میلیۆن دۆلاردا ئامادەبووە ڕێگا بە فڕاندنەکەی ئۆجەلان بدرێت.
ھەروەھا بەشێک لە میدیاکان ئەوەیان بڵاوکردبووە کە وتەبێژی کۆشکی سپی بەناوی سێندی برگرەوە سەرپەرشتیی ئۆپراسیۆنی چاودێرکردن و دەستگیرکردنی ئۆجەلانی بەڕێوە بردووە.
ئۆجەلان لە یەکەم گەشتیدا ڕووی لە ڕووسیا کرد و سەرباری ئەوەی دۆمای ئەو وڵاتە بە کۆی دەنگ مافی پەنابەریی سیاسیی بە ئۆجەلان بەخشی،
ڕووسیا لەبەرامبەر ئەوەدا کە ڕێگری لە مانەوەی ئۆجەلان بکات لەلایەن سندوقی دراوی نێودەوڵەتییەوە قەرزێکی ١٠ میلیارد دۆلاریی پێدرا و تورکیاش پشتیوانییەکانی خۆی بۆ چەکدارەکانی چیچان بڕی،
کە ئەو کات چەکدارەکانی چیچان بەسەرۆکایەتیی جەوھەر دۆدایف و ئەسلان مەسخادۆف و شامیل باسایفەوە ڕووسیایان ڕووبەڕووی قەیرانێکی گەورە کردبووە.
ھەوڵێکی دیکەی ئۆجەلان ڕۆیشتن بوو بۆ ھۆڵەندا تاوەکو لە دادگای تاوانی نێودەوڵەتی دۆز لە بارەی کێشەی کوردەوە بکرێتەوە و ئەو کێشەیە بەشێوەیەکی نێودەوڵەتیی کۆتایی پێبھێنرێت.
کاتێک ئۆجەلان ھەوڵیدا خۆی بگەیەنێتە ھۆڵەندا حکومەتی ئەمێستردام ئامادە باشی ڕاگەیاند و ڕێگای لە نیشتنەوەی فڕۆکەکەی ئۆجەلان گرت لە فڕۆکە خانەکانی ئەو وڵاتەدا.
لەو کاتەدا پلانی ڕۆیشتنیش بۆ ئەفریقای باشوور بۆلای ماندێلا بەھۆی ڕەزامەندی نیشان نەدانی حکومەتی ئەفریقای باشوورەوە شکستی ھێنا.
ئەگەری زۆر ئەوەیە ئەو کەسانە لەلایەن ھێزەکانی سوپای تورکیاوە لە دەستەی چەند کەسیدا و بە کۆمەڵ کوژرابن و لە گۆڕی کۆمەڵادا شاردرابنەوە.
زیاتر لە ٣٠٠ گۆڕی بەکۆمەڵ لە ناوچەکانی باکووری کوردستاندا ھەیە و جگە لەچەند دانەیەکیان نەبێت تاوەکو ئێستا حکومەتی تورکیا ڕێگای نەداوە گۆڕەکان ھەڵبدرێنەوە و دۆسیەکانیان یەکلایی بکرێتەوە.
بەڵام بەرپرسانی پەکەکە و ئەو بەرپرسانەشی کە لە پەکەکە جیابوونەتەوە باس لەوە دەکەن کە سەرچاوەیی سەرەکیی داراییەکانی پەکەکە ھاووڵاتییانی کوردن لە ناوچە جیاواز و جۆراجۆرەکانی کوردستان و ئەورووپا.
لە ساڵانی ١٩٩٠ی ڕابردوودا زنجیرەیەک ڕاپەڕین بە پێشەوایەتیی پەکەکە زۆربەی شار و شارۆچکە و ناوچەکانی باکوری کوردستانی گرتووە و ئەوەش بووە ھۆی ئەوە پەکەکە زیاتر لەوەی کە چاوەڕوان دەکرا ھێزی خۆی لە ناو خەڵکدا نیشان بدات.
بارەگای سەرەکیی ئێستای سەرکردایەتی پەکەکە لە زنجیرە چیاکانی قەندیلە و ئەو ناوچانەی لە ژێر دەسەڵاتی پەکەکەدان و لەلایەن پەکەکەوە بە ناوچەکانی پاراستنی میدیا دەناسرێن و ڕووبەری ئەو ناوچانەش زیاتر لە ٢٠ ھەزار کیلۆمەتر چوار گۆشە دەبێت.
سالڤادۆر دالی یەکەم وێنەی خۆی لەتەمەنی ٧ ساڵیدا کێشاوە و لەقوتابخانەش وێنەکانی جێگای سەرنج ڕاکێشان بووە ھەر بۆیە خێزانەکەیی و مامۆستاکانیش ھانیان داوە بچێتە ئەکادیمیای ھونەرە جوانەکانی سان فیرناندۆ لەمەدرید،
سالڤادۆر دۆمینگۆ فلیپی جاکینتۆ دۆمینیچی ئی دالی دی پوبۆل ناسراو بە سالڤادۆر دالی لە ١١ ئایاری ١٩٠٤ لەدایکبووە و لە ٢٣ کانونی دووەمی ١٩٨٩ کۆچی دوایی کردووە،
لە ١١ مایۆی ساڵی ١٩٠٤ لە ناوچەی جرندە لەئیسپانیا لەدایک بووە و لەنێو خێزانێکی دەوڵەمەنددا ژیانێکی خۆشی بەسەربردووە و دایک وباوکی ھەموو داواکاریەکانیان بۆ جێبەجێکردووە.
لەساڵی ١٩٢٨ لەپاریس سالڤادۆر دالی سیناریۆی فیلمی سەکێکی ئەندەلوسی نووسیوە و لەساڵی ١٩٣٠ سیناریۆی فیلمی سەردەمی ئاڵتونی نووسیوە و ھەردوو فیلمەکەش بەوە ناسراوە کە دۆرە لەعەقڵ و مەنتیقەوە،
بەرھەمەکانی سالڤادۆر دالی نمونەیی بۆنە و زۆر سەیر و سەمەرە و لەباو بەدەر بووە و ژیانی و ھونەرەکانی تیکەڵەیەک بوونە لەشێتی و بیلیمەتی،
سالڤادۆر دالی ئەوندە نازی دەدرایی لەلایەن دایک و باوکێوە زۆر سەرکێشانە مامەڵەی لەگەڵ چواردەورەکەیدا دەکرد بۆ نمونە جارێکیان پاڵی بەھاوڕێیەکیەوە ناوە لەشوێنێکی بەرزەوە و خەریک بووە بیکوژێت و شەقی لە خوشکەکە ھەڵدەدا و یان تاکو مردن پشیلەی ئەشکەنجەداوە و تام و چێژیشی لەم ھەڵسوکەوتانەی کردووە.
ھەتا بیرکاری سەدەکانی ناوەڕاست لێونادرۆ پیزا و ئەستێرەناسی ڕۆژگاری ڕێنێسانس یۆھانس کێپلەر و کەسایەتییە زانستییەکانی ئەمڕۆ وەکوو ڕۆجر پێنڕۆز،
دەروونناسان و تەنانەت عاریفانیش سەبارەت بە سەرچاوەی ڕاکێشەریی ئەو ڕێژەیە و بنەما و ھۆی دەرکەوتن و ئامادەبوونی لە ھەموو جێگەیەکدا،
ڕەنگە ڕەوا بێ بوترێ ھیچ ژمارەیەکی تر لە مێژووی بیرکاریدا ئەوەندەی ڕێژەی زێڕین سەرۆدەری بیرمەندانی گشت بوارەکان نەبووە.
بیرکارانی یۆنانی دێرین یەکەم کەسانێک بوون کە لەو شتەی ئەمڕۆ ئێمە پێی دەڵێین ڕێژەی زێڕین کۆڵینەوە؛ ھۆکەشی دەرکەوتن و پەیدابوونی زووبەزووی ئەو ڕێژەیە بوو لە ئەندازەدا.
دوو بڕ لە حەنای یەکتردا دەبنە خاوەنی ڕێژەی زێڕین ئەگەر ڕێژەی کۆی ئەو دوو بڕە بە بڕە گەورەترەکە یەکسان بێ بە ڕێژەی بڕە گەورەترەکە بە بچووکترەکە.
لاکێشەیەک کە تێیدا ڕێژەی لا درێژەکە بە لا کورتەکە ڕێژەی زێڕینە - چونکە باوەڕیان وایە کە ئەو ڕێژەیە لە باری جوانیناسییەوە بۆ مرۆڤ دڵخواز و دڵپەسەندە.
ئەگەر گشت ھێڵەکە بەرامبەر بە لەتە گەورەکە وەکوو گەورەکە بەرامبەر بە بچووکەکە وا بێ.» ھەروەھا ئیقلیدس چۆنێتیی لەتکردنی ھێڵەکەشی ڕوون کردووەتەوە.
نووسین و گوتارەکان و مێزگردەکانی ھێندە زۆرن بە تایبەت کتێبەکەی خۆی بە ناوی «دژ بە ئیسلام کردنی چاندەکەمان» بوونە ھۆی ئەوەی کە پاش کوژرانی زۆر کەس ھەمان بۆچوونەکانی ھەڵگرنەوە و لەم بارەشەوە ئەم رێبازە زۆر جار بە «شۆڕشی فۆرتاین» یا «فۆرتاینیزم» ناوی دەبرێت.
فۆرتاین ھەتا ساڵی ١٩٨٩ ئەندامێکی چالاک بوو لە پارتی کرێکارانی ھۆلەند لەپاشاندا ئەو پارتەی بەجێھێشت و رۆیشتە نێو پارتی ئازادی گەلیی دیموکراسی بەڵام لە پاشاندا لەو پارتەش نەما و ساڵی ٢٠٠٢ بەرلەوەی ھەڵبژاردنەکانی ھۆڵەندا لەو ساڵە ئەنجام بدرێت و بەرلەوەی بکوژرێت بۆخۆی سەربەخۆ لیستێکی سیاسی بە ناوی لیستی فۆرتاینی ڕاگەیاند.
پلەی دکتۆرای لە زانستە کۆمەڵایەتیەکاندا ھێنابوو و لە نێوان ساڵانی ١٩٩٠- ١٩٩٥ مامۆستا بوو لە زانکۆی ئیراسموس لە شاری رۆتەردامی ھۆلەند.
بۆچوونەکانی ئەو لەمەڕ ئیسلام و سیاسەتی حکوومەت بەرامبەر بە بێگانەکان و لەوەش زیاتر شێوازی خۆی لە بەڕێوەبردنی سیاسەتی وڵاتدا بوونە ھۆی ئەوەی کە زۆر لە نەیارەکانی مۆرکی پۆپۆلیستی بەسەردا بدەن.
کۆمەڵێک لێکۆڵەر لە زانکۆی "لەندەن کۆلێج" ئەوەیان دۆزیەوە کە خۆشەویستی کار لە سووری زۆر سەرەکی ئەکات لە مێشکی مرۆڤ.
«قُلۡ إِن كَانَ ءَابَاۤؤُكُمۡ وَأَبۡنَاۤؤُكُمۡ وَإِخۡوَ ٰ⁠نُكُمۡ وَأَزۡوَ ٰ⁠جُكُمۡ وَعَشِیرَتُكُمۡ وَأَمۡوَ ٰ⁠لٌ ٱقۡتَرَفۡتُمُوهَا وَتِجَـٰرَةࣱ تَخۡشَوۡنَ كَسَادَهَا وَمَسَـٰكِنُ تَرۡضَوۡنَهَاۤ أَحَبَّ إِلَیۡكُم مِّنَ ٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ وَجِهَادࣲ فِی سَبِیلِهِۦ فَتَرَبَّصُوا۟ حَتَّىٰ یَأۡتِیَ ٱللَّهُ بِأَمۡرِهِۦۗ وَٱللَّهُ لَا یَهۡدِی ٱلۡقَوۡمَ ٱلۡفَـٰسِقِینَ» سوورەتی تەوبە:
«وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن یَتَّخِذُ مِن دُونِ ٱللَّهِ أَندَادࣰا یُحِبُّونَهُمۡ كَحُبِّ ٱللَّهِۖ وَٱلَّذِینَ ءَامَنُوۤا۟ أَشَدُّ حُبࣰّا لِّلَّهِۗ» سوورەتی بەقەرە:
ئەو دوو کەسەی یەکتریان خۆش ئەوێت یان ئەو دوو کەسە ئاشقەی کە چاویان بەیەک دەکەوێت لەشیان ھەڵدەستێت بە دەردانی ھۆڕمۆنی ئۆکسیتۆسین ناسراو بە ھۆرمۆنی ئاشقان.
لەسەر فەرمانی پارتەکەی ساڵی ١٩٠٥ بۆ کاری حزبی لە ناوچەی تامپێرای فنلەنداو ساڵی ١٩٠٦ لە شاری ستۆکھۆڵم ی سوید ژیاوە.