polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
بەھۆی ناکۆکیی نێوان ئەم پارێزگا سەربەخۆیانە و دەستدرێژییەکانی دەسەڵاتدارانی نەمسایی و بەھێزبوونی بزووتنەوەی ئازادی خوازی لەناو کۆمەڵگای ئەو دەمی ئەڵمانیادا،
لە ھەمان کاتدا سەرکەوتنی شۆڕشی فەڕەنسا و ئەو ئامانجە ئازادیخوازانە و نیشتمانپەرستانە کە ئەو خستییە بەرچاو کۆمەڵگای ئەڵمانیا لە کۆتاییدا بوو بەھۆی شۆڕشی ئەڵمانیایییەکان لە ساڵی ١٨٤٨دا.
بەڵام ئەو ئەم نازناوەی قبووڵ نەکرد و داوای بناغەدانانی دەستووری بنەڕەتیی کرد و خۆی بوو بە پێشەوای ئەم بزووتنەوەیە ھەتا ئەو کاتەی کە ئەم دەستوورە جێگیر بوو.
ژمارەی دانیشتووانی ٨٣٬١٦٦٬٧١١ کەسە و بە زۆرترین دانیشتووان و چڕترین وڵات لە وڵاتەکانی یەکێتیی ئەورووپا دادەنرێت و لە لیستی وڵاتەکان بەپێی ژمارەی پەنابەران،
ئەو قانوونگەلە کە ئێستا ئەڵمانیای پێ بەڕێوە دەبرێت ھەمووی لەسەر ئەو قانوونە بنچینەیییەوە دانراوە کە لە دوای ڕووخانی ئەڵمانیای نازی و لە ساڵی ١٩٤٩دا دانراوە،
ئەڵمانیا ٢٢٩ کونسوول خانە و شوێنی سیاسی تری لە وڵاتانی جیھان ھەیە بەم ھۆیەوە ئەڵمانیا لەگەڵ ١٩٠ وڵات پێوەندی ھەیە.
بەپێی ڕاپۆرتێکی ساڵی ٢٠١١ ئەڵمانیا گەورەترین بەشداربووی بوودجەی ساڵانی یەکێتیی ئەورووپا بووە ھەروەھا سێیەمین بووە لە دانی بوودجەی نەتەوە یەکگرتووەکان .
ئەڵمانیا ڕۆڵێکی زۆر گرینگی ھەیە لە یەکێتی ئەورووپا و ھاوکات لەگەڵ ئەوەش پێوەندییێکی پتەوی ھەیە لەگەڵ فەڕەنسا.
لە دوای ھێرشی ھوونەکان لە ساڵی ٣٧٥ی زایینی و ھەروەھا دابەزینی ھێزی ناوەندی دەستھەڵاتی ئیمپڕاتۆری ڕۆم لە ساڵی ٣٩٥ی زایینیدا ھۆزە ئەڵمانیایییە گەورەکان بەرەو باشووری خۆراوا ڕۆیشتن،
دواتر ئەڵمانیا وەکوو ئەندامێکی ناتۆ دەستی کرد بۆ ھەناردەکردنی ھێزە چەکدارەکانی خۆی بۆ باڵکان و دواتریش بۆ ئەفغانستان بۆ شەڕ لەگەڵ چەکدارەکانی ڕیکخراوی ئەلقاعیدە.
لە ساڵی ٢٠١١دا بووجەی ئەرتەشی ئەڵمانیا تەنھا ١/٣٪ تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بووە کە لە ھەڵسەنگاندن لەگەڵ دیکەی وڵاتە پێشکەوتووەکان زۆر نرخێکی کەمە.
ئابووری ئەڵمانیا بە بەھێزترین ئابووری ئەورووپا دادەنرێت لە ئەیلوولی ڕێژەی ھەڵئاوسان ٢٫٥٪ بوو و ڕێژەی بێکاریش نزیکەی ٥٫٥٪ بووە ٢٠١١ وەھەروەھا ئەڵمانیا یەکێکە لە وڵاتە ئەندامییەکانی گرووپی ٨
سەرۆک کۆمار سەرۆکی وڵاتە و ئەرکە نوێنەرایەتییەکان و دەسەڵاتەکانی تایبەت لە ئەستۆی ئەوە؛ بەڵام ئەو کەسەی کە کارە ئیجرایییەکانی بە دەستە سەرۆک وەزیرانە؛ کە لە ئێستادا خانمی ئەنگێلا مێرکڵە.
ئەوانیش ملی بۆ کەچ ناکەن و لە ئەنجامدا جەنگێک دەقەومێت و دوو سەرۆک خێلی جاف دەکوژرێن و ئەوەی دەمێنێتەوە پاش ماوەیەک ڕووەو شارەزوور ڕوو لە میرنشینی بابانەکان دەنێن و لە ناوچەی دەربەندیخان نیشتەجێ دەبن،
ئەو کاتە ژمارەی جافە ھەڵھاتووەکان سەد ڕەشماڵێکە و داوا لە میرنشینی بابان دەکەن کە مافی نیشتەجێ بوون و گەرمیان و کوێستانیان بدەنێ،
وەک چەسپاندنی ھێڵەکانی سەرسنوور بە شێوەیەکی قایمتر وای لە ئێلی جاف کرد بە شوێن ڕێگا چارەیەکی تردا بگەڕێن و بڕیاریان دا واز لە کۆچەرایەتی بھێنن و نیشتەجێ بن.
یەکەمین ئاوەدان کردنەوەی ھەڵەبجە دوای وێرانکردنی لە دەوروبەری ساڵی ١٦٥٠دا لەلایەن بنەماڵەی حەمە چاوەش شیوەکەڵییەوە بووە کە خۆی و کورِ و کورِەزاکانی لە ناوچەی خۆیان گرفتیان بۆ پێش ھاتووە سەری خۆیان ھەڵگرتووە و لە ھەڵەبجە گیرساونەتەوە.
پیرۆتیش ھەر بە لاوی مردوە ئیتر ئەم سێزدە ماڵە لە دەوروبەری مزگەوتی دا نیشتەجیَ بوون و بۆ خواردنەوە و کشتوکاڵ سودیان لە سەرچاوەی وەرگرتووە کە ئەو دەمە سەراوێکی گەورە بووە و ئێستا دەکەوێتە ناو شارەوە،
ئەمە جگە لەوەی کە لە جێگەی مزگەوتدا کانییەک ھەبووە حەمەی باول کە خۆی لە نەوەی ە بە دەماو دەم بیستویەتی و ئەڵیَ "ئەم سێزدە ماڵە دەستێکی باڵایان ھەبووە لە بەرھەمھێنانی کشتوکاڵ و باخ و بێستاندا،
ئیتر وردە وردە خەڵکی دەوروبەر ڕِوی تیَ دەکەن و گەورە دەبێت میستەر رِیچ لە گەشت نامەکەیدا کە ساڵی نوسیویەتی وای دیاری دەکات کە ئەو دەمە ھەڵەبجە شار بووە کەچی سەیر ئەوەیە ھەر نزیک بەم مێژووەی رِیچ مێژوویەکی ترمان ھەیە کە مێژووی کۆچی یە نەک زایینی وای دیاری دەکات کە ھەڵەبجە ئەو دەمە دیَ بووە.
چونکە رِیچ گەشتەوەرێکی شاران دیدە بووە بەڵام کۆلکە مەلاکەی لای خۆمان ھەر بە یادی پێشتر کە ھەڵەبجە دیَ بووە کە بووە بە شاریش ھەر بە دیَی داوەتە قەڵەم.
حەمە ساڵح) بەپێی ئەم بۆچوونە یەکەم بنەماڵەیەک ھەڵەبجەی دروست کردبێ ئەم ماڵانە بوون کە ئێستا لەناو خەڵکی شار بە سێزدە ماڵە ناسراون.
بەگەکانی شیوەکەڵی ئاوەدانیان کردووەتەوە کە حەمەچاوەش و سێ کوڕەکەی پیرۆد و سڵێمان و عەبدواللە بوو سێزدە ماڵ بوون و ھەرئەم ناوەش لەو عەشرەتە دەنرێت.
لەناو شاری ھەڵەبجە تەنھا یەک ئۆتۆمبێل ھەبووە پێیان وتووە ئەم لۆرییە بە دوو ڕۆژ ئەمسەر و ئەوسەری دەکرد لە ھەڵەبجەوە بۆ سلێمانی لە ساڵی ١٩٥٠.
بەھۆی ئەو ئاو و ھەوا خۆش و لە بارەیەوە جگە لە خەڵکەکەی خۆی خەڵکی تریش لە ناوچە و مەڵبەندەکانی ترەوە بۆی ھاتوون و تێیدا گیرساونەتەوە،
بۆیە چەندین بنەماڵەی تیابوو کە لە کۆنەوە دانیشتووی (قەرەاغی، پێنجوێنی، مەریوانی، بانەیی، سلێمانەیی، سنەیی، جوانرِۆیی، پاوەیی، کامیارانی،
تەنیا چلەی زستانی ساردە و چلەی ھاوینی گەرمە ئتر ڕِۆژەکانی تری ساڵ کەش و ھەوای خۆش و لە باری ھەیە و ناوچەیەکی بارانای یە لە ساڵدا ملم بارانی لیَ دەبارێت.
دوای ئەم سێزدە نزیک بە بیست ماڵ جوولەکەی تیَ ھاتووە کە بە تەنیشتی ئەوانەوە ماڵیان دروست کردووە پاشان لە سەردەمی دەسەڵاتی دا ژمارەیەک ماڵە بەگزادەی جافی تیَ ھاتووە و لە شوێنی خۆیاندا کەئێستەش پیَی ئەوترێت گەرِەکی پاشا ڕِەشماڵیان ھەڵداوە و چەند ماڵێکیشیان دروست کردووە " دوای ئەمانە لە سەردەمی ژیانی مەلا عەبدوڵای خەرپانیدا گەرِەکی یش کە ناوەندەکەی بووە،
دەکەوێتە نێوان ھێڵی درێژی ٤٦ی پلەی ڕۆژھەڵات و ھەر دوو بازنەی پانی ٣٥–٣٦ پلەی باکوور و ٨٣ کم باشووری ڕۆژھەڵاتی شاری سلێمانیەوە.
لە ساڵەکانی ١٦٠٠ تا ١٦١٥ ھەڵۆخانی ئەردەڵان ھەڵەبجەی ئاوەدان کردووەتەوە ھەر بەناوی خۆیەوە ناوی ناوە پاشان بووە بە .
کاتێک خەڵکی ناوچەی کرماشان لەڕێگەی بازرگانییەوە ڕۆیشتوون بەرەو ی سووریا بینیویانە کەوا ئاو ھەوای ئەو ناوچەیە لەھی ناوچەی ھەڵەبجە دەچێت،
لەگەڵ ئەوەشدا ھیچ کام لەو ناوچانە ھاوشێوەی ھەڵەبجە نین و لە بواری ئەدەب و ھونەردا وەک ئەو خزمەتیان بە نەتەوەی کورد نەکردووە.
لە رووی خاکەوە خاکی کۆبانی بەشێکە سەر بە دەشتی سرووجی رەھا ٣٠ کیلۆمەتر لە رۆژئاوای ئاوی فوراتە و ١٠٠ کیلۆمەتر لە ئورفاوە و ١٥٠ کیلۆمەتر لە ناوەندی پارێزگای حەلەبەوە دوورە.
ناوی کۆبانی لە دوو برگە پێک هاتووە کە ناوێکی داڕێژراوی کوردیە لە زمانی کوردیدا بە واتای بانی بەرز دێت یاخود شوێنی کۆبوونەوەی خەڵک دێت ئەم شارۆچکەیە لەکۆنەوە باژێڕ و زێدی کۆبوونەوەی گوندنشینانی ناوچەکە بووە.
لەم ساڵانەی دوایی وەک هەوڵێک بۆ شێواندنی پێناسەی شارۆچکەکە چەند هەوڵێک دراوە بۆ بەلاڕێ دابردنی وەک ناونانی بە و خواستنی وشەکە لە ووشەی کە گوایە لە وشەی کۆمپانیاوە ھاتووە چونکە لە ساڵانی ١٩١٠ تا ١٩٢٠ نووسینگەی کۆمپانیایەکی ئەڵمانیی لێبوو کە پڕۆژەی ھێڵی ئاسنینی شەمەندەفەر ی جێبەجێ دەکرد،
دەوڵەتی عەرەبی سوریا ناوەکەی دواتر گۆڕی بۆ بە واتای کانیی عەرەبان وەک زۆربەی ناوی گوندە کوردنشینەکان وەک سیاسەتێکی شۆفینیانەی پەیڕەوکراو بۆ داپڵۆسینی بوونی کورد و پێدانی پاشخانێکی عەرەبی بە جوگرافیای سووریا.
ئێستا کۆبانێ سەنگەرێکی خۆراگری کوردانە دژ بە دیکتاتۆریەتی رژێمى بەشار و دوژمنکاریەکانی چەتە توندرۆیەکان و هەڕەشەى دراوسێکان و درووشمێکى خۆڕاگریە بەرامبەر بە تیرۆرى داعش.
یەکەم یاری خوولەکە لە نێوان هەڵبژاردای ئەفریقای باشوور و مەکسیک لە یاریگای سۆکەر ستی لە جۆھانسبێرگ گەورەترین شاری وڵاتەکە بە ئامادەبوونی زیاتر لە ٨٤ هەزار هاندەر بەڕێوەچوو.
لە یاریی کۆتایی ئیسپانیا توانی بە گۆڵێکی بێ بەرامبەر لە ھەڵبژاردەی ھۆڵەندا بباتەوە بە دوای ئەوەی ئەندرێس ئەنێستا لە خولەکەی ١١٦ ی کاتی زیاد کراو پێشکەوەوە ھەڵبژاردەی ئەڵمانیا دوای بردنەوە لە ئۆڕگوای بە ئەنجامی ٣–٢ توانی پلەی سێیەم بەدەست بھێنێت و پلەی چوارەمیش بوو بەشی ئۆڕگوای.
دوای ئەوە زوکەربێرگ دەستی کرد بە نووسینی کۆد بۆ ماڵپەڕە نوێکەی لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ بەھاوشانی لەگەڵ چەند ھاوڕێیەکی کە شارەزا بوون لە داڕشتنی کۆد،
بەڕێوەبەرانی زانکۆی ھارڤارد زوکەربێرگیان تۆمەتبارکرد بەوەی کە ئەوانی ھەڵخەڵەتاندووە و زوکەربێرگ گوتوویەتی کە خەریکی پڕۆژەیەکە بۆ دروستکردنی ماڵپەڕێک بۆ زانکۆی ھارڤارد.
دواتر بەڕێوەبەرانی زانکۆی ھارڤارد سکاڵایان لەسەر زوکەربێرگ تۆمارکرد و سەرەنجام زوکەربێرگ بەبڕی ٣٠٠ میلیۆن دۆلار سزادرا.
لەساڵانی دواتردا زوکەربێرگ گرنگیەکی زۆری دا بە فەیسبووک و بەردەوام لە پەرەسەندن دابوو چەندەھا ھاوڕێی زوکەربێرگ لە زانکۆکان ئامادەیی خۆیان دەڕبری کە یارمەتی بدەن،
فەیسبووک خزمەتگوزارییەکی ئۆنلاینە لە سۆشیال میدیا و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان کە خاوەندارێتی کۆمپانیای ئەمریکی مێتا پلاتفۆرم دەکات.
وردە وردە فراوانتر بوو بۆ زانکۆکانی دیکەی ئەمریکای باکوور و لە ساڵی ٢٠٠٦ەوە هەر کەسێک تەمەنی لە سەرووی ١٣ ساڵەوە بوو.
لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٠٠ دەستی بە ئەکتەری کرد بە شێوەیەکی پیشەیی و لە کۆتاییەکانی ٢٠٠٠دا بەناوبانگ بووە و بەرز کراوەتەوە بۆ ڕۆڵی سەرەکی وەک چاد دانفۆرت لە زنجیرە فیلمی .
یۆھان سباستیان باخ ئاوازدانەر و ئۆرگانژەن و ھارپسیکۆردژەن و ڤایۆلنژەن و ڤیۆلاژەنێکی ئەڵمانیی بوو لەسەردەمی بارۆکدا.
باخ توانیی ستایڵە مۆزیکییەکانی ئەو کاتە ئەڵمانیا بەپێز تر بکات لەڕێگەی ئەو توانا مۆزیکییەی کە ھەیبوو لە کاونتەرپۆینت، ھارمۆنیک،
بە سەرنجدان لەسەر ئەو پەیکەرە ژەنیارانەی لە ئیلام دۆزراوەتەوە تێ دەگەین کە مێژووی بوونی ئەم ئامێرە دەگاتە زۆرتر لە ٥٠٠٠ ساڵ پێش ئێستا.
تۆرڤاڵدس لە ساڵی ١٩٩٦ زانکۆی تەواو کرد بە بەدەست ھێنانی بڕوانامەی ماستەر لە زانستی کۆمپیوتەر لەلایەن گروپی توێژینەوەی ،
داوای لە فرانکۆ سینسی باشترین سەرۆکی یانەی ڕۆما لەمێژوودا کرد کە چەند یاریزانێکی بۆ دابین بکات بۆ ئەوەی خولی ئیتاڵی بۆ بەدەستبھێنێت،
سینسی داواکەی کاپێللۆی بەجێھێنا و باتیستوتا و واڵتەر ساموێلی بۆ کڕی کە ئەوەی یەکەمیان لەگەڵ تۆتی بوونە ترسناکترین دوانەی خولی ئیتاڵی و تۆتی بەتۆمارکردنی ١٣ گۆڵ توانی سەرکردایەتی یانەکەی بکات بۆ بەدەستھێنانی خولی ئیتاڵی بۆ دووەمجار لەمێژووی ڕۆمادا.
لەھەمان ساڵدا جامی سوپەری ئیتاڵی”سوپەر کوپا ئیتالیانۆ”ـی بەدەستھێنا و بە سێ گۆڵی بێبەرامبەر لەیانەی فیۆرێنتینا یان بردەوە کە تۆتی یەکێک لە گۆڵەکانی تۆمارکرد…لەساڵانی ٢٠٠٠ و ٢٠٠١ تۆتی بەباشترین یاریزانی ئیتاڵیا و خولی ئیتاڵی ھەڵبژێردرا.
توانی ٢٠ گۆڵ تۆماربکات لەو وەرزەدا”٢٠٠٣-٠٤″ و پلەی دووەمیان لەدوای یانەی میلان بەدەستھێنا و ھەروەھا بۆ دووەمجار بەباشترین یاریزانی ساڵ لە ئیتاڵیا ھەڵبژێردرا.
لە ١٩ی کانوونی یەکەم فرانچیسکۆ بووە گۆڵکەری یەکەمی ڕۆما لەمێژووی خولی ئیتاڵیدا بە تۆمارکردنی گۆڵی ژمارە ١٠٧ لەدژی یانەی پارما،
واتا لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا سەرۆکی مێژووی یانەی ڕۆما دینۆ ڤیۆلا ئاھەنگێکی بۆ ڕێکخستن بەھۆی بوونیان بەپاڵەوانی پێشبڕکێی “لاوانی داھاتووی ئیتاڵیا” و لەو ئاھەنگەدا ڤیۆلا بە تۆتی گووت:
ڤۆیادین بۆشکۆڤ بۆ یەکەمجار تۆتی بانگھێشتکرد بۆ ئەوەی یەکەم یاریی فەرمی خۆی لەگەڵ ڕۆما بکات لەتەمەنی ١٦ ساڵیدا بەرامبەر یانەی بریشیا کە بەدوو گۆڵی بێبەرانبەر یارییەکەیان بردەوە لە ٢٨/٣/١٩٩٣…ساڵانی دواتر،
تۆتی زیاتر ھەلی یاری کردن و نمایش کردنی تواناکانی بۆ ھەڵکەوت و یەکەم گۆڵی خۆی لەگەڵ ڕۆما لە ٢٤ ی ئەیلولی ١٩٩٤ کرد کەگۆڵی یەکسانبوونی یانەکەی بوو لەگەڵ یانەی فۆجیا.
زدینک زیمان-ی ڕاھێنەری ئەو کاتەی ڕۆما بە پلانی ٤-٣-٣ـی ھێرشبەریی یاریی دەکرد و تۆتی وەکو یاریزانی باڵی چەپ یاریی پێدەکرا،
تۆتی لەگەڵ منداڵانی لەخۆی گەورەتر بەشێوەیەکی بەردەوام یاریی دەکرد…تۆتی یەکەم ھەنگاوی ڕاستەقینەی بەرەو جیھانی تۆپی پێ لەگەڵ یانەی فۆرتیۆدۆ بوو،
بەڵام یانەی لۆدیجیانی توانیان لەڕێی باوکییەوە تۆتی ڕازی بکەن بەپێدانی ڤێلایەک بۆ نیشتەجێ بوون تیایداو دۆزینەوەی کارێک بۆ باوکی…پاش دوو ساڵ یارییکردن لەگەڵ یانەی لۆدیجیانی،
کاتی ئەوە ھاتبوو تۆتی بەرەو جیھانی پیشەگەری ھەنگاو بنێت و بچێتە یەکێک لەیانەکانی بەشدار لە کاڵچیۆ…لەشاری ڕۆما ھەردوو یانەی ڕۆما و لازیۆ ھەبوو،
لۆچیانۆ سپالێتی وەرزی ڕابردوو ٢٠٠٩-٢٠١٠ وازی لەپۆستی ڕاھێنەری یانەکە ھێنا و کڵاودیۆ ڕانێری شوێنی وی گرتەوە.
لەخولی ئەوروپی ـیدا یەکەمیانی ٧-١ لە یانەی گێنت و دووەمیانی لەیانەی کۆسیچە و سێھەمیانی لەخولی ئیتاڵی لەیانەی باری تۆمارکرد،
لە ٣٠/١١/٢٠٠٩ تۆتی بۆندەکەی لەگەڵ ڕۆما بۆ پێنج وەرزی دیکە درێژ کردەوە بۆ ئەوەی ژیانی وەرزشی خۆی لە جیالۆڕۆسۆ کۆتایی پێبھێنێت.
بەشێوەیەکی چاوەڕواننەکراو و دراماتیکی لەپلەکانی کۆتایی ڕیزبەندەوە گەڕایەوە کێبڕکێی بەدەستھێنانی نازناوەکە لەگەڵ یانەکانی ئەنتەرمیلان و ئەیسی میلاندا،
ئەوەی جێی ئاماژەپێکردنە لەو یارییەدا تۆتی ڕەفتارێکی ناشرینی نواند و بەتوندی لە ماریۆ بالۆتێلی یاریزانی پێست ڕەشی یانەی ئەنتەرمیلان-ییدا.
ھەروەھا تۆتی کتێبێکی قسەی نەستەق و نوکتەی بڵاوکردەوە کە چەندین بەسەرھاتی خۆشی ژیانی منداڵی و یاریکردن و ژیانی تایبەتی تێدا بوو و ھەموو سوود و قازانجەکەی بۆ منداڵانی کەم دەرامەتبوو،
جگە لەوانەش لەگەڵ ئەلیساندرۆ نێستا و ئەلیساندرۆ دیلپیرۆ و دیلفیکیۆ مارکۆ و کریستیان ڤێری و بوفۆن و جیۆڤانی تراباتۆنی ڕاھێنەر فیلمێکی دۆکۆمێنتارییان بەرھەم ھێنا کە قازانجەکەی بۆ منداڵە ھەژارەکانی سۆماڵ نارد.
کە لۆرینزۆ تۆتی تەمەنی گەیشتە ساڵی لەگەڵ برادەرە مناڵەکانی چاویان بە سەرۆکی یانەی رۆما فیولایان کەوت و لەسەرووی ھەموویان زۆر قسەی لەگەڵ تۆتی کرد و داوای لێکرد کە زیاتر ھەوڵ بدات و ئەم قسەش زیاتر ورەی تۆتی بەرزکردەوە و لە ی مارسی ساڵی لۆرینزۆ تۆتی لەتەمەنی ساڵیدا یەکەمین یاری خۆی لەگەڵ یانەی رۆمادا ئەنجامدا ،
ھەر لەو کات و ساتەدا دەوری تۆتی لە یانەی رۆما و ھەڵبژاردەکانی ئیتاڵیا بە دیار کەوت و بۆندێکی وەکو یاریزانێکی پێشەگر مۆرکرد وەکو یاریزانێکی پێشەگر مامەڵەی لەگەڵدا بکرێ،
لە دوای ئەوەی کە ناوبانگی وەرزشی تۆتی سەرنجی رادەکێشێت دەبێە ھاوسەری و پاشان تۆتی فلیمی ئاھەنگی ھاوسەریەکەیانی بە یۆرۆ فرۆشت کە تیاییدا بنەماڵەی ھەردوو لا و برادەران و ھاندەرانی یانەی رۆما ئامادەبوون،
فیوریلای دایکی دەڵێ تۆتی کوڕم مناڵێکی سادە نەبوو و بە پێچەوانەی ھەموو مناڵێکی جیھان بوو ھیچ کاتێک سەیری کارتۆن و وێنەی جولاوی نەدەکرد و گرنگیەکی زۆری بە تۆپی پێ دەدا،
ساڵی یەکەمین ھەنگاوی تۆتی بوو لە ژیانی وەرزشی دوای ئەوەی پەیوەندی بە یانەی لودیجیانی کرد و ھەر لەوێ بەخێرایی ئاستی بەروە لوتکە رۆیشت ھەردوو یانەی رۆما و لازیۆ ھەوڵیان دا بۆندی لەگەلچدا ببەستن سەرەرای ئەوەی تەمەنی ساڵ بوو،
وەرزی ٢٠٠٦-٠٧ بۆ تۆتی وەرزێکی زۆر تایبەت بوو چونکە سەرقافڵەی گۆڵکەرانی ئیتاڵیا و ئەوروپای بە ٢٦ گۆڵ گرت،
بەڵام لەیاریی کۆتایی کوپا ئیتاڵیادا تۆڵەیان لە نێرادزۆری”ئەنتەرمیلان”کردەوە و بوونە پاڵەوانی جامی ئیتاڵیا ٢٠٠٧ .
بەئەمەکترین ھاندەری یانەکەیەتی و لەبەر خۆشەویستی بێسنووری بۆ یانەکەی بۆندی چەندین یانەی بەناوبانگی جیھانی ڕەتکردووەتەوە لەپێشیانەوە ڕیاڵ مەدرید،
“ئیر پوپۆنی” کە ھاندەرانی یانەکەی لەخۆشەویستیاندا بۆی وای پێدەڵێن بە یەکێک لەمەزنترین یاریزانانی سەردەمەکەی خۆی دادەنرێت و ھەروەھا باشترین یاریزانە لەمێژووی یانەکەیدا.
تۆتی لەژیانی وەرزشی خۆیدا بەچەندین نازناوی جۆراوجۆر شادبووە کە گرنگترینیان بەدەستھێنانی جامی جیھانی ٢٠٠٦ و خولی ئیتاڵی و کوپا ئیتاڵیا و …
تۆتی تاکە گۆڵی بردنەوەی لە دوا خولەکی یارییەکەدا لە ھەڵبژاردەی ئوستورالیا تۆمارکرد و پاش گەیشتنیان بەیاریی کۆتایی بە لێدانە یەکلاکەرەوەکانی خاڵی سزا لە ھەڵبژاردەی فەڕەنسایان بردەوە وجامەکەیان بۆ جاری چوارەم بۆ ھەڵبژاردەی ئیتاڵیا و بۆ جاری یەکەم لەژیانی وەرزشی خۆیدا بەدەستھێنا.
ھەر پاش تەواوبوونی جامی جیھانی تۆتی وازھێنانی یەکجارەکی خۆی لەیاریی نێودەوڵەتی ڕاگەیاند و تاکو ئێستا لەبڕیارەکەی پاشگەزنەبووەتەوە.
بەڵام تەکتیکی سپالێتی ئەوەبوو کەتۆتی بگەڕێتە دواوە و وەکو ھێرشبەری نادیار یاریی بکات و پاس بدات و گۆڵ بکات و …ئەو پلانە ڕێخۆشکەر بوو بۆ ھێرشبردن لەلایەن یاریزانانی ناوەندی ھێرشبردن بەھۆی گەڕانەوەی تۆتی بۆ ناوەندی یاریگا کە ببووە ھۆی سەرلێشێواوی بەرگریکارانی تیپی بەرامبەر.
ھەڵبژاردەی ئیتاڵیا و تۆتی لە جامی جیھانی ٢٠٠٢ ی کۆریا و یابان بەشێوەیەکی چاوەڕواننەکراو لەقۆناغی ١٦ ھەڵبژاردەیی بەھەڵبژاردەی کۆریای باشوور دۆڕان و کرانە دەرەوە،
بێ ھیچ ھۆکارێکی دیاریی کراو تۆتی کارتی سووری پێدرا و گۆڵێکی تەواوی تۆماسی ڕەتکردەوە…لە یۆرۆی ٢٠٠٤ـی پورتوگالدا،
یەکەمیان لەھەڵبژاردەی بەلجیکا لەقۆناغی گرووپەکان و ئەوی دی لەھەڵبژاردەی ڕۆمانیا لە قۆناغی چارەگی کۆتایی…پاش ئەوەی گەیشتنە یاریی کۆتایی بەرامبەر فەڕەنسییەکان،
تۆتی لەسەرەتادا لەچوارچێوەی پاڵەوانێتی یوفا بۆ ھەڵبژاردەکان بۆ خوار تەمەن ٢١ ساڵ ‌کاروانی یارییە نیشتیمانییەکانی دەستپێکرد،
بۆ یەکەمجار تۆتی بانگھێشتی ڕیزی یەکەمی ھەڵبژاردەی ئیتاڵیا کرا لەپاڵاوتنەکانی گەیشتن بە یۆرۆی ٢٠٠٠ و یەکەم یاریی خۆی بەرامبەر ھەڵبژاردەی سویسرا کرد لە ١٠/١٠/١٩٩٨.
لە ١٩/٢/٢٠٠٦ تۆتی لەیاریی یانەکەیدا بەرامبەر ئیمپۆلی بەسەختی لەلایەن ڕیچارد ڤانجیلی ـیەوە لێیدرا کە بووە ھۆی ئەوەی مەترسی دوورکەوتنەوەی لەجامی جیھانی ٢٠٠٦ ـی لێبکرێت،
بەڵام دواتر لە ١١/٥/٢٠٠٦ لەپێکان گەڕایەوە و لەیاریی کۆتایی کوپا ئیتاڵیا وەکو یاریزانی یەدەگ یاریی پێکرا کە یارییەکەیان بەئەنجامی ٣-١ لە ئەنتەرمیلان بردەوە.
ھێزەکانی بریتانیا ویلایەتی مووسڵی ئیمپراتۆری عوسمانیان کە ویلایەتێکی دەوڵەمەندی نەوتی بوو داگیر کرد و ناوچانەی کە زۆربەی خەڵکی کوردی تێدا نیشتەجێ بوون خرایە ژێر حوکمی بریتانیا.
بەڵام پەیمانی سیڤەر سەری نەگرت و دواتر لە ئەنجامی ڕێکەتننامەی لۆزان ئەمیر فەیسەڵ کرا بە پاشای عێراق و ویلایەتی مووسڵ و پلانی کوردستانی ھەڵوەشایەوە.
حکوومەتی عێراق ڕەشنوسی ئۆتۆنۆمی یەکی ئازار سەپاند واددەی دوو ھەفتەی دانا بۆ پارتی دیموکراتی کوردستان تا وەڵام بداتەوە ڕێککەوتنامەکەی ڕەتکردەوە لەبەر ئەوەی بە گوێرەی ڕێککەوتننامەکە شاری کەرکووک دەکەوتە ژێر کۆنترۆلی حکوومەتی عیراقەوەو داوای سەر لەنوی یاخی بوونی کرد
نیسان - ھێزەکانی ھاوپەیمان پێکھێنانی ناوچەی ئارامیان دا ڕیکخراو و ئاژانسەکانی ھاریکاری نێو دەوڵەتی ھەڵمەتێکی گەورەیان بۆ ھاوکاری کردنی ئاوارەکان دەستپێکرد،
ڕێکەوتننامەکە زمانی کوردی وەکو زمانێکی ڕەسمی دەناساند و ھەموار کردنی دەستووری دەدا و بانگەشەی ئەوەی دەکرد خەڵکی عێراق لە دوو نەتەوە پێکھاتوون بریتین لە نەتەوەی عەرەب و نەتەوەی کورد
ھێزە ئاسمانییەکانی بەریتانیا بۆردوومانی ئەو پێشمەرگانەی کرد کە دەپەڕینەوە نێو سنووری ئێران بۆ پەیوەندیکردن و یەکگرتنەوە لەگەڵ کوردانی ئێران بە سەرکرایەتی قازی محەممەد کە کۆماری مەھابادی سەربەخۆی لە مەھاباد دامەزراند
نەوەیەکی نوێی کوردە نەتەوەیییەکان پارتیی دێموکراتی کوردستانیان ژیاندەوە مەلا مستەفا بارزانی کاندید کرا وەک سەرۆک لەکاتێکدا کە تاراوگە بوو لە یەکێتیی سۆڤیەت.
ڕووخاندنی دەسەڵاتی پادشایەتی عێراق ڕێگەی خۆشکرد بۆ کوردە نەتەوەیییەکان کە بە ئاشکرا خۆیان ڕێکبخەنەوە دوای چەندین ساڵ خۆحەشاردان و خەباتی نھێنی …
ھەر لەبەر ئەمەش ئەو ڕێکەوتننامەیەی کە لە نێوان ھێتلەر و ستالیندا واژۆکرا لە ساڵی ١٩٣٩ بەوەی کە کاری دوژمنکاری نەکەنە سەر یەکتری پۆڵەندا باجەکەی دا،
ھەروەھا ئەمە وایکرد کە ھێزەکانی سۆڤیەت لای خۆرھەڵاتی پۆڵەندا داگیر بکەن و لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا پێگەی لەسەر نەخشەدا نەھێڵن،
بەڵام ئەڵمانیا بە خێرایی لە ساڵی ١٩٤١ جەنگی بەرامبەر یەکێتی سۆڤیەت ڕاگەیاند و توانی دەست بەسەر خۆرھەڵاتی پۆڵەندا دابگرێت کە ھێزەکانی سۆڤیەت پێشتر داگیریان کردبوو،
بەڵام ھێزەکانی سۆڤیەت جارێکی تر توانیان کە ھێزەکانی ئەڵمانیا تێک بشکێنن و لە ساڵی ١٩٤٥دا دەست بەسەر پۆڵەندا بگرنەوە.
ساڵی ١٢٤١ ئەم وڵاتە ڕووبەڕووی دوژمنکارییەکی سەخت بووەوە کە ئەویش ھێرشی مەغۆلەکان بوو بۆ سەر پۆڵەندا بە سەرکردایەتی باتۆخان،
لە ساڵی ١٩٩١دا وڵاتی پۆڵەندا لەگەڵ ھەنگاریا و چیکسلۆڤاکیا چوونە ناو بەرەی خۆرئاواوە و ھەمان ساڵ پۆڵەندا بوو بە ئەندامی پەرلەمانی ئەورووپا،
کەرتی ھێرش بەری پێشمەرگە و خەلک ملیان دایە بەر پاشەکشەکردن و گەڕانەوە دواوە لەپاش دوو سێ ھێرش پێشمەرگەکان کە تێدا سەرنەکەوتن،
ھەروەھا بڕیار درا نووسراوەیەک دەربارەی پاڵپشتیی نەتەوەی کورد بۆ کۆمەڵەی نەتەوەکان بنێرن خالید جەبری و یوسف زیبا چالاکترین ئەندامانی کۆمەڵەی سەرخۆبوون بوون کە ھەموو بڕیارە گرینگەکانی کۆمەڵەیان دەگەیاندە دوورترین ناوچەکانی کوردستان و ئامادەیییەکی ھەمیشەیییان لەنێوان سەرۆک ھوزەکاندا پەیدا کردبوو،
لەپاش گرتنی ئەم دوو سەرکردەیە کۆمەڵە وەک پێویستییەکی گرنگ بەپەلە بڕیاری دا کە شیخ سەعیدی پیران ھەڵبژێردرێت و بکرێت بە سەرۆکی کۆمەڵەی سەرخۆبوون.
پایە و ڕیزی کۆمەڵایەتیی شێخ و زیرەکی و لێھاتوویی و دەوڵەمەندی بووەتە ھۆی سەرەکی بۆ ئەوەی کۆمەڵەی سەرخۆبوون پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆ و پتەو بە شێخ سەعیدەوە بکات لە کۆتاییی ھاوینی ١٩٢٣ یوسف زیبا کە سەرۆکێکی بزووتنەوەی کورد و نائیبی کۆنی شاری بەتلیس بووە لە پەرڵەمانی تورکیادا،
لە زستانی ١٩٢٣ تا ١٩٢٤ سەرۆک ھۆزەکان و ئەندامە چالاکەکانی کۆمەڵەی سەرخۆبوون کۆبوونەوەی فراوانیان لە ناوچەی پاڵوو بەست کە تێیدا باس لە فراوانکردن و خۆسازدان بوو بۆ چالاکیکردن لە پێناو بزووتنەوەی نھێنی و خۆئامادەکردن بۆ ڕاپەڕینی نۆی بۆ سەربەخۆییی کوردستان.
لە ٥ی شوباتی ١٩٢٥ شیخ سەعید خانی بەجێ ھێشت لەگەڵ سەد سوارە بەرەو گوندی پیران بەڕێ کەوتن بۆ ماڵی عەبدول ڕەحیمی برای.
ھەر لەو شەوەدا مەفرەزەیەکی سوپای تورک بەسەرۆکایەتیی حوسنی ئەفەندی و مستەفا عالیم کە ھاتبوون بۆ گرتنی چەند کەسێک لە گوندنشینەکان.
ئەم ڕوودا و ھۆکارانە بوونە ھۆی سستبوونی ھەندێ کاری شۆرشەکە ڕێگەیان لەدوا خستنی شۆرشەکە گرت بۆیە شێخ سەعید بەناچاری پێشوەخت بڕیاری دەستپێکردنی ڕاپەڕینەکەی دا،
ژمارەی پێشمەرگە کوردەکان تەنیا لە چوار ولایەدا نزیکەی شەش سەد ھەزار کەس بوون بەرانبەر ژمارەی ھێزی تورکەکان کە لە سەد ھەزار کەمتر بوون.
ئەم کەمینە نەتەوانەش زۆر چەوساوە و زوڵم لێکراوی ژێر دەسەڵاتی تورک بوون بۆیە زۆربەیان لە شۆڕشەکەدا بەشدار بوون و شێخ سەعید سەروکایەتیی سوارە پێشمەرگەکانی حاجی حەسەن و عەمەری خارۆ ھۆزی مەستان و بۆتانی باشووری چیای کوچەرانی دەکرد.
ھێزی ساڵح بەگی خانی ھێزەکانی شێخ شەمسەدینیش ھاتنە ناوچەی مادن و شێخ ئەیوبیش لەگەڵ ھەزاران سوارەی پێشمەرگە چوونە ناو ڕیزەکانی شێخ عەبدول ڕەحیمی برای شێخ سەعید.
بێ وەستان و چاوەڕوانی لە ١٠ی شوباتی ئەو ساڵەدا کونتڕوڵی شاروچکەی لیچەی کرد و دەستی بەسەر گشت پارە و نووسین و نامە و تەلگرافی نھێنی ڕژێمدا گرت،
بەڵام زیاتر دەیویست بڕیارەکە مۆرکی کوردستانی گەورەی پێوە دیار بێت لەبەر ئەوە عەلیڕەزای کوڕی ناردە شارەکانی ئامەد و حەڵەب بۆ زانینی بیروبۆچوونی سەرۆکەکانی کوردی سووریا و عیراق و ئیران بۆ زیاتر ڕێک کەوتن لەسەر کاتی گشتی ڕاپەڕینەکە.
شێخ سەعیدی پیران له خێڵی پیران شۆڕشگێڕێکی کورد بوو کە لە ١٩٢٥دا بە یارمەتیی ژمارەیەکی زۆری پێشمەرگە دژ بە حکومەتی کۆماری تورکیا شۆڕشی کرد و بۆ ماوەیەکی زۆر گەمارۆی شاری ئامەدیان دا بەڵام ھێزەکەیان تێک شکا و پاشان شێخ سەعید لەسێدارە درا.
بۆ لە نێوبردنی شوێنەواری نەتەوەیی و مێژوو و کولتوری ئەم گەلانە پلانێکی داڕێژراو و درێژخایەن بەڕێوە دەچوو کە مەبەستی تواندنەوەی گەلانی غەیری فارس بوو.
بەڵام ھەستی کوردایەتی لە کوردستان و لە دڵی ھەموو کوردێکدا ئەوەندە بەھێز بوو کە سیاسەتی ڕەزاشا بۆ تواندنەوەی نەتەوەی کورد وەک ھی مستەفا کەمال لە تورکیا بە تەواوی پووچەڵ بوو.
ھەر لە دەستپێکدا ھەوڵی خنکاندنی ھەموو ئەو بزووتنەوانەی دا کە دەبوونە ھۆی بچووکترین دڵەڕاوکێ بۆی وەک جوولانەوەی سمکۆ ،
وڵاتی ئێران ئەزموونی گۆڕانی بەسەر دەھات و لە لایەکی دیکەوە لەو بار و دۆخە گرینگەدا ژێ کاف نەیدەتوانی چالاکییەکان بە ڕێکوپێکی بەرەو پێش بەرێت.
ھەربۆیە بار و دۆخەکە ڕێکەوت بۆ ئەوەی یەکەم ڕێکخراوی بەھێزی سیاسیی کوردی بە ناوی کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان یان بە کورتی کومەڵەی ژ-ک پێک بێت.
دامەزرێنەرانی کۆمەڵەکە یازدە کەس بوون کە لە ڕۆژی ٢٥ی گەلاوێژی ١٩٤٢ لە مەھاباد کۆبوونەوە و کۆمەڵەی ژ-ک یان پێکھێنا کە ئامانجەکەی ڕزگاری نەتەوەی کورد بوو.
ڕەزاشا لە ئاستی ئەواندا نەیتوانی بچووکترین جووڵە بکات و دیکتاتۆرییەکەی ڕووخا و پاش ٢٠ ساڵ ئێران ڕووی ئازادی دیموکراتی بە خۆیەوە دی و حیزب و ڕێکخراوە سیاسیەکان بووژانەوە.
کۆمەڵە ڕیخراوێکی نھێنی بوو و ھەر لە سەرەتای دامەزراندنەوە کوردانی باشوور تێیدا بەشدار بوون و نوێنەرانی ئەوان «میرحاج ئەحمەد» لە لایەن حیزبی ھیواوە لە یەکەم کۆبوونەوەی کۆمەڵەی ژ-ک ئامادە بووە.
ھۆش بەو تایبەتمەندییە لە ھەندێ لە خاوەنبوونە زیندووکاندا ئاماژە ئەکا کە ڕێگەیان بۆ خۆش ئەکا لە «بوون»یان ئاگادار ببنەوە.
فەیلەسووفانی ڕۆژاوایی لە دیکارت و لۆک بەم لاوە ھەوڵیان داوە خۆیان لە سروشتی ھۆش و ئەوەی کە جێگەی لە ناو وێنەیەکی گەورەتری جیھان لە کوێیە تێبگەیێنن.
زانکۆی کوردستان پلەی ھەشتەمی لە نێوان زانکۆکانی ئێران دا بە دەست ھێنا کە لە ڕووی چەندێتی و چۆنێتی چالاکییە تۆژینەوەیییەکانیان دا ڕیزبەندی کرابوون.
کیشلۆڤسکی و پیسیڤیچ ھەردوو نووسینی سیناریۆی فیلمەکانیان گرتە ئەستۆ بەڵام لە پێش دا دەیان‌ویست ھەر ھەڵقە بدەنە دەرھێنەرێکی جیاواز درووستی بکات ئەما دواتر کیشلۆڤسکی بۆی دەرکەوت ناتوانێت سەرپەرشتی ھەموو پڕۆژەکە بکات بۆیە خۆی بووە دەرھێنەری ھەر دە ھەڵقەکە بەڵام ھەر ھەڵقە دەرھێنەری وێنەھەڵگری جیاوازی ھەبوو.
کیشلۆڤسکی پلانی دانابوو کە ھەڵقەی ژمارە ٩ش وەک ئەو دوانەی‌تر دەرھێنانێکی بە درێژی تەواوی بدات و بە ناوی کورتە فیلمێک سەبارەت بە چاوچنۆکی بڵاوی کاتەوە،
یەکەمین فیلمی غەیری دۆکۆمێناتاری کیشلۆڤسکی پێرسونێل لە درووست‌کردنی ساڵی ١٩٧٥ بۆ تی‌ڤی بوو و یەکەمین خەڵاتی لە وەر گەرت.
خۆرەی کامێرا لە درووست‌کردنی ساڵی ١٩٧٩ کە بووە بەرندەی خەڵاتی گەورەی مێھرەجانی نێودەوڵەتی فیلمی مۆسکۆ و بەختی کوێر لە درووست‌کردنی ساڵی ١٩٨١ ھەر لەسەر ئەو ڕیگایەی بەرھەمەکانی پێشووی،
ئەگەرچی بە ڕوونی دەرھێنەرێکی سیاسی نەبوو بەڵام بۆی دەرکەوەت باس لە ژیانی ڕۆژانەی جەماوەری خەڵکی پۆلەندا بە زوویی تێ‌ھەڵچوون پێک‌دێنی دەگەڵ حکوومەت.
دوای کرێکارانی ٧١ بە خێرایی بەری فیلمەکانی کردە خۆدی دەسەڵات‌دارەکان؛ لە فیلمی شەرحی ژیان کە پێک‌ھاتبوو لە لەتە چەندین کورتە فیلمی دۆکۆمێنتاری ھەڵ‌گیراو لە دانیشتنەکانی حیزبی کۆمۆنیستی پۆلەندا و چیرۆکی پیاوێک کە چەن ئەفسەری دەسەڵات،
ئەگەرچی کیشلۆڤسکی دەیگوت فیلمەکە دژبە دەسەڵات بووە بەڵام لە لایەن ھاوڕێکانییەوە ڕەخنەی لێ گیرا کە ھاوکاری حکوومەتی کردە.
دوای مردنی کیشلۆڤسکی ھاروی وێنشتێن سەرۆکی کۆمپانیای میراماکس بەرپرسی بڵاو کردنەوەی ٤بەرھەمە کۆتایییەکەی کیشلۆڤسکی لە ئەمریکا،
لەو نامەدا وتی کە کوێنتین تارانتینۆ ژیانی دوانی وێرۆنیکای لە مێھرەجانی فیلمی کەن‌دا دیوە و نە‌ک ھەر کاری لە ھەستی کردووە بەڵکوو دەگەڵ ئایرێن یاکووب ئەکتەری سەرەکی فیلمەکە تووشی خۆشەویستییەکی قووڵ بووە.
لە دەرەوی وڵات درووست‌کران؛ زیاتر لە سەر پارەی وڵاتی فەڕەنسا و بەتایبەت دەرھێنەرێکی بەڕەگەز ڕۆمانیایی بە ناوی مارین کارمیتز .
ئەم فیلمانە زیاتر لە پێشو جەخت ئەکەنەوە لە سەر بنەما ئەخلاقیەکان و مێتافیزیک وەک دە فەرمانی موسی و بەختی کوێر بەڵام ھەڵماڵیاوتر،
ناوی کیشلۆڤسکی وەک یەکێک لە کاریگەرترین دەرھێنەرەکان لە ئاستی جیھانی ماوەتەوە و شێوازی کارەکانی لە زانکۆکان بە قۆتابیان فێر ئەکرێن.
لە ١٩٩٣دا کتێبێک ھاتە دەرەوە بە ناوی کیشلۆڤسکی لە سەر کیشلۆڤسکی تێیدا ژیان و کارەکانی کیشلۆڤسکی لە زمانی خۆیە،
ئیتر وای لێھات بڕیاری دا فیلمی چیرۆک‌دار درووست‌کا نە تاکە لەبەر ئەوەی ئازادی زیاتری پێ‌دراوە بەڵکوو لە بەر ئەوەی باشتر تێیدا دەتوانێ باسی ژیانی ڕۆژانەی خەڵکی بکات.
قەبرەکەی لە شوێنی تایبەتی ژمارە ٢٣دایە و لە سەر قەبرەکەی پەیکەرێکی چکۆلانە دانراوە لە دوو دەست کە بە قامکەکان چوار چێوەیەکیان درووست‌کردووھ؛ ھەر ئەو جۆرەی وا وەک قاپی کامێرا بە کاری دێنن.
بریتییه‌ له‌وه‌ی که‌ ٣٠٠٠ دانه‌ له‌ گۆرانیه‌ وتراوه‌کان به‌ یه‌کێک له‌ زمانه‌کانی وڵاتی ئێران له‌سه‌ر کێشێک له‌ کێشە عه‌رووزییه‌کان یان کێشی هێجایی هۆنراونه‌ته‌وه‌ و به‌شێکیان له‌سه‌ر شێوازی چوارینه‌ یان دوو به‌یتیین،
په‌هله‌وی یان په‌هله‌ویات له‌سه‌ر کێشێکی تایبه‌ت و وه‌کو گۆرانیی خوێندراوه‌ته‌وه‌ و جاری وایه‌ پێیان وتوه‌ په‌هلوه‌ی یان ئورامه‌،
به‌ڵام له‌ هه‌ندێک له‌ زاراوه‌ کوردییه‌کان دا کورده‌کان جگه‌ له‌ ده‌نگی سه‌رجه‌م ده‌نگه‌کان به‌باشی ده‌ڵێنه‌وه‌،
بنەڕەتی زمانی کوردی بە بڕوای مێژوونووسان دەگەڕێتەوە بۆ ٥٠٠٠ ساڵ پێش زایین کە دەگەڕێتەوە بۆ زمانە ھیندووئەورووپییەکان.