polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
بەھەمان شێوەی ئۆتۆ,ئەم کارەش زیاتر لە دە ساڵی خایاند بۆ بەرھەمھێنانی بزوێنەری بەرزترین پەستان کە تێیدا سووتەمەنی پڕژێنراو بۆ ناوسلندەر لەخۆیەوە گڕ دەگرێت بەبێ بوونی پلاکی گڕگرتن.
لە ساڵی ١٨٦٤,ئۆتۆ لەگەڵ ئیوگن ڵانگن یەکەمین کۆمپانیای دروستکردنی یان بەرھەمھێنانی بزوێنەری سووتانی ناوەکیان دامەزراند بەناوی نیکۆڵاس ئاب ئۆتۆ لەگەڵ .
ئەم کارگەیە لەو شوێنەی کە لێی بوو نەماو گوێزرایەوە بۆ شارۆچکەی دیوتز لە ئەڵمانیا لە ساڵی ١٨٦٩,و ھەر لەم شارۆچکەیەدا ناوی کۆمپانیاکە نوێکرایەوەو گۆڕدرا بۆ واتا .
لە ساڵی ١٨٧٦, ئۆتۆ لەگەڵ لانگن سەرکەوتووانە یەکەمین بزوێنەری سووتانی ناوەکیان دروست کرد کە زۆر بەباشی تێکەڵەی ھەواو سووتەمەنییەکەی دەپەستاند و ئامادەی دەکرد بۆ سووتان بۆئەوەی چوستی بزوێنەرەکەی پێ بەرزبکاتەوە و بزوێنەرەکە چوستییەکەی بەرزتر بوو بە بەراورد لەگەڵ ھەر بزوێنەرێکی تر کە لەو سەردەمەدا دروست کرابوو.
دەرکردن لە سووڕی چوار ھەنگاوی کە ڕووبدەن لە یەکجار سووڕانەوەی کڕانک شەفت ھەروەھا دیزاین کرابوو بۆ خۆبەدورگرتن لە کە دەستیان بەسەر بزوێنەرەکانی سووڕی ئۆتۆ داگرتبوو.
زۆرێک لەبزوێنەرە نوێیەکان ڕێکخستنی کاتی ڤاڵڤ ی جیاواز بەکاردێنن بۆ بەرھەمھێنانی گاریگەری ھەنگاوی پەستانی کورتتر لەسەر ھەنگاوی توانای درێژتر،
ھەروەھا لەکاتی زیادکردنی خێرایی لە خێرایی کەمەوە بۆ خێرایی مام ناوەند ئەوا تۆرباینەکە توانایەکی کەم بەرھەم دەھێنێت لە قەبارەیەکی بچووکی دەرچوونی دووکەڵ,لەم کاتەدا تۆربۆچارجەرەکە کاریگەرییەکی کەمی ھەیە ھەروەھا بزوێنەرەکەش بەنزیکەیی کاردەکات بەڕێگای چوونەژوورەوەی ھەوای سروشتی .
ئەوا ئەو کاتە خێرایی بزوێنەرەکە لەگەڵ ڤاڵڤی ڕێکخستنی چوونەژوورەوەی ھەوای ناو بزوێنەر زیاددەکات تا ئەوکاتەی گازە دەرچووەکانی بزوێنەر بەشی ئەوە دەکەن کە پەڕەکانی تۆرباینی تۆربۆچارجەرەکە بسووڕێننەوە تاوەکو بەھێزەوە پاڵ بەھەواوە بنێت بۆئەوەی بچێتە ناو ڕێڕەوی چوونەژوورەوەی ھەوا کە زیاترە لەبڕی ئەو ھەوایەی کە بەبێ ھێز و بەشێوەیەکی سروشتی دەچێتە ناو ڕێڕەوی چوونەژووەوەی ھەوای بزوێنەر.
پێکھاتەی کیمیایی سووتەمەنییەکە دەگۆڕدرێ بۆ گۆڕینی ئەو پلە گەرمییەی کە تێیدا گڕگرتنی لەخۆ ڕوودەدات؛ و ڕێگای جیاواز ھەیە بۆئەنجامدانی ئەو کارە.
ئەو بزوێنەرانەی کە دیزاین کراون بەڕێژەی پەستانی بەرزتر تێیان دا کرداری گڕگرتنی پێش وەختە زۆربەی جار ئەو کاتە ڕوودەدات کە تێکەڵەی سووتەمەنی و ھەوای پەستێنراو بۆ پلەیەکی گەرمی بەرزتر زووتر دەیەوێ گڕ بگرێت.
لەھەمان کاتدا ڕێژەی پەستانی بەرزتر مانای ئەوەیە کە ئەو دوورییەی کە پستۆن دەتوانێت بێبڕێت بۆ بەرھەمھێنانی توانا زیاتر دەبێت ).
لە کاتی تێست کردنی بزوێنەری دروست کراوی ھاوشێوەی بزوێنەری لینوار بەڵام بە قەبارەی بچووکتر لە ساڵی ١٨٦١,ئۆتۆ چاودێری کاریگەری ھەنگاوی پەستان ی دەکرد لەسەر بڕی ئەو سووتەمەنییەی کە دەدرێت بە مەکینەکە.
لە ساڵی ١٨٦٢, ئۆتۆ ھەوڵی دروستکردنی بزوێنەرێکیدا بۆ گەشەپێدان و باشتر کردنی بزوێنەرەکەی لینوار لە ڕووی زیادکردنی چوستی و زیاتر باوەڕپێکردنی چونکە بزوێنەرەکەی لینوار بەھۆی کەمی چوستییەکەی زۆر باوەڕپێکراو نەبوو.
ئۆتۆ لەم ھەنگاوەیدا ھەوڵی دا مەکینەیەک دروست بکات کە تێیدا کرداری پەستان خستنەسەری تێکەڵەی ھەواو سووتەمەنییەکەی باشتر بێت و ئامادەکردنی تێکەڵەکە بۆ سووتان باشتر بێت،
زیادکردنی ھەوای نێردراو بۆناو بزوێنەر بەشێوەی میکانیکی زیانێکی ھەیە ئەویش ئەوەیە ھەندێک لەتوانای دەرچوو لە بزوێنەر بەکاردێت بۆ کارپێکردنی سوپەرچارجەرەکە،
لەکاتێکدا توانا بەفیڕۆدەچێت لەئەنجامی دەرچوون بەبەرزترین پەستان ئەوکاتەی کە ھەوا دوو جار دەپەستێورێت و پاشان قەبارەیەکی زیاتر بۆ سووتان بەدەست دێت لەژووری سووتان بەڵام ئەم کردارە تەنھا لەیەک قۆناغدا ڕوودەدات و درێژەی پێدەدرێت.
توانای بەرھەم ھاتوو لە بزوێنەر پشت دەبەستێت بە جۆری ی ڕاکێشراو ھەروەھا ماددەی دەرچوو لە بزوێنەر کە بتوانن بەخێرایی بجووڵێن بەناو ڕێڕەوی ڤاڵڤەکاندا،
ھەروەھا بە یارمەتی ئامێری لێشاوی ھەوا , گۆڕینی نیوەتیرەی ڕێڕەوی ڤاڵڤ, ھەروەھا شوێنی جێگیرکردنی ڤاڵڤ دەتوانرێ بگۆڕدرێت و باشتر بکرێت بۆ کەمکردنەوەی بەرگری.
ئەوا خێرایی ی پێشەوە ناگۆڕێت بۆیە خاڵی گڕگرتنی سووتەمەنییەکە بەھۆی چەرخەوە زووتر کارا دەبێت لە سووڕەکە کە ڕێگە دەدات ڕێژەیەکی زیاتری تێکەڵەکە ئامادەبێت بۆ سووتان پێش ئەوەی ھەنگاوی توانا دەست پێبکات.
ئەم کردارە بەسوودە بەکاردێت لە دیزاینە جیاوازەکانی بزوێنەری ئۆتۆ؛ بزوێنەری ھەوایی کاردەکات بە چووستی ١٢٪ لەکاتێکدا بزوێنەری وزە بۆ دابین کراو بە پەستان کاردەکات بە چووستی نزیکەیی ٣٠٪.
بەشێکی زۆر لە وزەی بەفیڕۆچوو لەم بزوێنەرە لەسەرشێوەی گەرمییە کە دەگوازرێتەوە بۆ ژینگە لەڕێگەی ساردکەرەوە، پەڕەکان،
ئەوە دۆزرایەوە کە ئەگەر بێت و تەنھا لە ٦٪ ی تێکڕای گەرمی بەفیڕۆچوو لە بزوێنەر دووبارە بەکاربھێنرێتەوە ئەوا دەتوانێت چووستی بزوێنەر بەڕێژەیەکی یەکجار زۆر بەرزبکاتەوە.
لە یەکێک لە گەشتەکانیدا بزوێنەرێکی سووتانی ناوەکی بینی کە دروست کرابوو لە پاریس لەلایەن پیاوێکی ئاوارەی بەلجیکا بە ناوی جین جۆزێف ئێتین لینوار .
دایملەر لەگەڵ مایباک پیشەکەی خۆیان لە کۆمپانیای بەجێھێشت و یەکەمین بزوێنەری ئۆتۆ ی بەرزترین خێراییان گەشەپێدا لە ساڵی ١٨٨٣.
گوێزەرەوەی دایملەر ڕێیت وەیگن سیستەمی گڕگرتنی بۆڕی گەرمیان بەکارھێنا و جۆری ئەو سووتەمەنییەش کە تێیدا بەکاردەھات ناسرا بە لیگڕۆین تاوەکو ببێتە یەکەمین گوێزەرەوەی جیھانی کەبە بزوێنەری سووتانی ناوەکی کاردەکات.
جۆری بزوێنەری ئەم ئۆتۆمبێلە یان گوێزەرەوەیە بریتی بوو لە بزوێنەری چوار ھەنگاوی لەسەر بنچینەی دیزاینی بزوێنەرەکەی ئۆتۆ.
کێشەی ئەو بزوێنەرانەی کە لەڕێگەی پەستانەوە توانا دابین دەکەن ئەوەیە کە بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی لەئەنجامی پەستان دەبێتە ھۆی ڕوودانی گڕگرتنی پێش وەختە .
بەشە جیاوازەکانی پەتڕۆڵ خاڵی گڕکرتنی جیاوازیان ھەیە (ئەو پلە گەرمییەی کە تێیدا سووتەمەنییەکە ئەگەری ئەوەی ھەیە کە لەخۆیەوە گڕ بگرێت).
بۆ ساڵی دواتر ١٨٨٤ کاڕڵ بێنز ئۆتۆمبێلێکی بزوێنەری چوار ھەنگاوی دروست کرد وەکو یەکەمین ئۆتۆمبێل لەو سەردەمەدا.
لە ساڵی ١٨٨٤ کۆمپانیای ئۆتۆ کەلە سەرەتادا ناسرا بوو بە دووبارە ناوەکەی گۆڕدرا بۆ سووتانی کارەبایی لەگەڵ کاربۆرێتەر .
کە وزەیەکی زیاتر لە سووتەمەنییەکە دەردەھێنێت ھەروەھا بەشێوەیەکی باشترو کاریگەرتر ئەو وزەیە دەگۆڕێت بۆ کاری بەسوود لەھەمان کاتدا ڕێگە دەگرێت لەوەی کە بزوێنەر زیانی پێ بگات بەھۆی گڕگرتنی پێش وەختە.
ئەم کردارەش تێکەڵەی ھەواو سووتەمەنی بەکارھاتوو واتا (ئەو دووکەڵەی کە دروست دەبێت لەئەنجامی سووتاندنی تێکەڵەکە و دەمێنێتەوە لەناو سلندەر) دەردەکاتە دەرەوەی مەکینەکە لەڕێگەی ڤاڵڤی دەرکردن .
زۆر ڕێگەی جیاواز دادەھێنرێن بۆ پوختە کردن و جیاکردنەوەی گەرمی بەفیڕۆچوو لە بزوێنەر پاشان بەکارھێنانی بۆ ئەنجامدانی چەند کارێکی تری بەسوود،
بزوێنەری سووڕی ئاتکینسن جۆرێکە لە جۆرەکانی بزوێنەری سووتانی ناوەکی یەک ھەنگاوی کە داھێنراوە لەلایەن جەیمس ئاتکینسن لە ساڵی ١٨٨٢.
سووڕی ئاتکینسن دیزاین کراوە بۆ دابینکردنی چووستی لە چڕی توانا , و بەکاردێت لەھەندێک لەو ئۆتۆمبێلە نوێیانەی کە ھەردوو سیستەمی کارەبایی و سووتانی ناوەکی بەیەکەوە تێدا کۆبووەتەوە .
بزوێنەری چوار ھەنگاوی بریتییە لە بزوێنەری سووتانی ناوەکی واتا کە تێیدا پستۆن چوار ھەنگاوی جیاواز لەیەکتر تەواو دەکات لەماوەی سووڕانەوەی کڕانک شەفت.
یەکێک لەڕێگاکان بۆزیادکردنی توانای بزوێنەر ئەوەیە کە بەھێزەوە ھەوایەکی زیاتر بخەینە ناو سلندەر تاوەکو بتوانرێ توانایەکی زیاتر بەرھەم بھێنرێت لەھەر ھەنگاوێکی توانا.
ئەم بزوێنەرە سووتەمەنی قورسی بەکاردەھێنا کە وزەیەکی زیاتری ھەبوو و پاڵاوتن یان پوختەکردنێکی کەمتری پێویست بوو بۆ بەرھەمھێنان.
دەتوانیت ئەم چوار ھەنگاوە بە بەردەوامی لەمێشکت بھێڵیتەوە واتا بە بەردەوامی لەبیرت بێت بە بەکارھێنانی ھاو واتاکانی لە زمانی باو کە ئەمانەن،
خێرایی ڕۆیشتنی سەبسۆنیک گاز زیاد دەکات ئەگەر ئەو شتەی لە ناو بۆرییەکە دایە بۆرییەکە تەسک دەکاتەوە چونکە ڕێژەی ڕۆیشتنی بارستایی نەگۆڕە.
گازەکە دەست بە فراوان بون دەکات وە ڕۆیشتنی گازەکە زیاد دەکات بۆ خێراییەک سەرووی خێرایی دەنگ ئەو شوێنەی شەپۆلێکی ساغ بۆ دواوە بڵاو ناکاتەوە بەناو گازەکە ھەروەک بینیی لە چوارچێوەی سەرچاوەی نۆزڵەکەیە .
نۆزڵ بە زۆری بەکاردێت لەو مەکینانەی کە بۆ دروست کردنی ھەڵمن وە نۆزڵی مەکینەی مووشەک وە ھەروەھا بەکاردێت لە بزوێنەری فڕۆکەی جێت کە خێرایەکەی سەرووی خێرایی دەنگە.
دێ لاڤال نۆزڵ تەنھا لە گەروو دەخنکێت ئەگەر ئەو فشار و بارستاییەی کە بەناو نۆزڵەکەدا دەڕۆن پێویستە بگات بە شەپۆلی دەنگەوە،
وە ئەو کار دەکات ھەروەک بۆڕیێکی ڤێنتوری؛ ئەمە فشاری چوونە ناو داوا دەکات بۆ نۆزڵەکە لە ھەموو کات گرنگی بەھەرچواردەورەدا دەدات (بەھاوتای،
فشاری بەھەرچواردەوردا دەبێت ھیچ بڵندتر نەبێت بە نزییکەیی ٢–٣ جار فشارەکە لە گازی سەرووی خێرایی دەنگ لە چوونە دەرەوەکە بۆ ڕۆیشتنی سەرووی خێرایی دەنگ تا نۆزڵەکە بەجێ بھێڵێت.
نۆزڵ دروستکراوە لەلایەن ئەندازیار و داھێنەری ئەڵمانی ئێنست کۆرتینگ لە ١٨٧٨ وە داھێنەری سویدی گووستۆف دێ لاڤال لە ١٨٨٨ بۆ بەکارھێنانی لە مەکینەی ھەڵم.
فیلمەکە باس لەژیانی کچێکی دەوڵەمەند دەکات کە ژیانی دەکەوێتە نێو تراژیدیاوە کاتێک لەگەڵ کوڕێکی هەژار دەکەوێتە خۆشەویستییەوە و لەدەست خێزانەکەی ڕادەکەن.
بەڵام لە ئاستی جیهان توانی ١.١ ملیار ڕووپییە واتە ١١٠ کرۆر کۆبکاتەوە کەئەمەش سەلمێنەری ئەوەیە لەڕووی بازرگانی و داهاتەوە سەرکەوتووبوو.
لەبەرامبەردا ڕەخنەگر م.ڤیتیجاد لە ماڵپەڕی فێرست پۆستدا بیرووڕاکانی لەسەر فیلمەکە بڵاوکردەوە و نووسیوتی کە "جانڤی نەیتوانی کارەکتەرەکە بەتەواوی بەرجەستە بکات".
ئەوا ئانە ناوی کارەکتەرەکانی ڕۆمانی جووپ تیر ھویلی نووسەر جیزی ڤان مارکسڤیلدت ئۆتۆ فرانک یادنامەکەی خۆی لەژێرناوی «ڤێرژن ئەی» چاپکرد،
کە ئەو دڵخۆشە بە ھاتنی کەسانی دیکە بۆ قسەکردن لەگەڵیان بەڵام کاتێک باروودۆخەکان بەرەو دژوارتر دەچوون ئەوا بەو ھەموو خەڵکەوە ناچاربوون لە شوێنێکی بچووکدا بژین.
پاسەوانی شەو ماڕتن سلیگەرس لەگەڵ ئەفسەرێکی پۆلیس لێکۆڵینەوەیان لە تاوانی دزییەک دەکرد لەشوێنەکە ئەوا ھاتنە باڵەخانەکەش بۆ زانینی بوونی ژوورێکی نھێنی.
باسی ئەوەیان کردووە لەو کاتەدا ئانە زۆر دڵتەنگ و چاوبەفرمێسک بوو کاتێک دەیزانی منداڵەکان دەبەنە ژووری گازەکە؛ ھەروەھا ھەندێکی دیکەش باس لەوە دەکەن،
چونکە ئەو لەدایکییەوە نزیکتربوو. ڕەنگە ھۆکارەکەشی ئەوەبێت کە مارگۆت بەدەگمەن ھەست و سۆزەکانی دەربڕیبێت یان پێویستی بەیارمەتی بووبێت ھاوشێوەی ئان.» دوو خووشکەکە پەیوەندییەکی باشتریان ھەبوو بەرلەوەی بچنە شوێنە نھێنییەکەیان،
ھەروەھا ئانە زۆر جار ئیرەیی بە مارگۆت دەردەبڕی بەتایبەت کاتێک خێزانەکەی ڕەخنەیان لێدەگرت کە وەک مارگۆت بەڕێز و سرووشتی نییە.
بەپێی کتێبەکە خووشکی بیپ و دەستگیرانەکەی بەتروس ھولسمان ئەوا تەلیفۆنکردنی نیلییان لەیادە بۆ گرووپی گەستاپۆ لە بەرەبەیانی ٤ی ئابی ١٩٤٤.
پریمۆ لێڤی چەندجارێک ئاماژەی بەوە داوە کە ئانە فرانک وەک تاکێک نوێنەرایەتی میلیۆن کەسی قوربانییە چونکە «تاکێکی وەک ئانە فرانک ئێمەی ھەژاند لەناو ژمارەیەکی بێ ھەژمار لە خەڵک کە بوونە قوربانی وەک ئەو،
بەڵام ئەوەی ئەو کردی مانەوەیەتی لەناو سێبەرەکان. لەوانەیە ئەوە ڕێگایەکی باشتربێت لەوەی کە لەبارەی ئازاری ھەموو قوربانییەکان بخوێنینەوە کە نەیانتوانی بژین.» لە کۆتایی ھێنان بە قسەکانی لە ژیانننامەی ئانە فرانک نووسینی مولەر،
لەبەرامبەر بردنی ژیانی چەندان جوولەکە… بەڵام چارەنووسی ئەو یارمەتیمان دەدات لەو لەدەستدانە گەورەیەی کە جیھان بینی بەھۆی ھۆڵۆکۆستەوە.»
ئەگەر جارێکی دیکە قسەر لەسەر یادنامەکە بکاتەوە ئەوا بەبڕی ٥٠٠ ھەزار مارکی ئەڵمانی پێدەبژێرێت و سزای شەش مانگ زیندانی دەکات.
" ئانە لەوە تێگەیشت کە جیاوازییان لەگەڵ دایکی بووەتە بە ھەڵە تێگەیشتن لەنێوانیان کە تا چەند ھەڵەی دایکی بووە ئەوا ئەوەندەش ھەڵەی خۆی بووە.
ئەوا نیڵسۆن ماندێلا لەنێو ئاپۆڕای خەڵک لە جۆھانزبێرگ ئاماژەی بەوەکرد کە لەکاتی زیندانیکرانی ئەوا یادنامەکەی ئانە فرانکی خوێندووەتەوە،
ماندێلا بەراوردی نێوان زەحمەتی ژیانی ئانی کرد لەسەردەمی نازی لەگەڵ باروودۆخی خۆی لە زیندان لەسەردەستی ڕژێمی ئەپارتایدی ئەفریقای باشوور.
«ئەوە بۆمن مایەی سەرسووڕمان بوو… ھەرگیز لەبارەی قووڵی ھەست و بیرکردنەوەکانیم نەدەزانی… ئەو ھەموو ئەوشتانەی لەخۆیدا ھەڵگرتبوو.» لەسەر ئەوەی کە حەزی کردووە ببێتە نووسەر،
لەوانەش دوایین حەوت مانگی ئانە فرانک کە لەلایەن فیلمسازی ھۆڵەندی ویلی لیندەر دەرھێنراوە ھەروەھا فیلمێکی بەڵگەنامەیی بی بی سی بەناوی یادەوەری ئانە فرانک .
بۆیە ھەر خوێنەرێک شتێکی تایبەت دەیورووژێنێت.» سایمۆن ویسەنتال بە ھەمان شێوەی باسی ناوبانگی و بەربڵاوی یادنامەکەی کردووە و پێشی وایە کە یادنامەکە ھۆشیاری زیاتری لەبارەی ھۆڵۆکۆست بڵاوکردەوە بەراورد بە دەستکەوتەکانی دادگایییەکانی نورمبێرگ،
کە لەلایەن ڕێکخراوی نیۆفاشیستی ناشنال لیگی سوید دەردەچووم ئەوا وتارێکی بڵاوکردەوە کە لەلایەن نووسەری دانماڕکی ھارالد نیلسن نووسرابوو،
مۆتۆر سکیلەکان ئەگزۆزەکەیان جیاوازە بەپێی جۆری بزوێنەرەکە یان جۆری بەکارھێنانەکەی دووانەی سلندەر لەوانەیە پارچەی سەربەخۆی ئەگزۆزی ھەبێت ھەروەکوو دەرکەوت لە زنجیرە بەرھەمی کاوەساکی لە بەندەری شاری کۆریا ٢٥٠ کە ئیستا پێ دەوترێت ( ٢٥٠ لە یاخود ٢٥٠ لە بری پارچەیەک تاک ئەگزۆزەک کە ئێستادا پێی دەوترێت دوو لە ناو یەک چوار سلندەری بزوێنەر (بەشی سەرەوەی ماتۆرسکیلە وەرزشییەکانی وەکو کاوەساکی ،
ھۆندای ) لەگەل زنجیرە بەرھەمی لەگەل 6 و سوزوکی کە سیستەمی ئەگزۆزی دووانەیان ھەیە بە ناوی - سیستەمی تەواو پر لەوانەیە داواکاری لە بازار دا زیاد بکا کە پێیدەوترێت ١-٢-٤ یان ١–٤ کە دەوەستێتە سەر ڕێکخستنی ئەو ماتۆرسکیلەنەدا لەگەل ستانداردی سیستەمیئەگزۆز.
تاقیکردنەوەیەک کە تا سالانی زووی ٢٠٠٠ ی خایاند ژاوەوژاوی لەگەل پیس بوون بوونە ھۆی وەستاندنی ئەم تاقیکردنەوەیە و ناچارکردنی کۆمپانیاکە بە بەکارھێنانی ڕێگایدی تر بۆ زیادکردنی چوستی مۆتۆرسکیل.
زۆربەی کات بە بۆری ئەگزۆزی ستونی پێکھێنراون لە بارھەلگرەکاندا بێدەنگکەرەکان داپۆشراون بە بەرگی کانزایی بۆدوور کەوتنەوەی خەلک لە سووتان بەھۆی گەرمی بێدەنگ کەرەکە.
ئەو بەرگە لەوانییە لەدەرەوە بە پلێتی کرۆم ڕووپۆشکرا بێت بەشێک لە بۆرییەکەی نێوان بزوێنەر و بێدەنگکەرەکە زۆربەی کات پارچە کانزایەکی دروستکراوی جێگیرە کە دەبێتە ھۆی نەھێشتنی گواستنەوەی لەرینەوەی بزوێنەر بۆ سیستەمی ئەگزۆزەکە.
لەم باروودۆخەدا کۆیایی بۆری ئەگزۆزەکە دەمەوانەیەکی بچووکی ھەیە بۆ ڕێگە گرتن لە ھەر شتێک کە بچێتە ناوی وەک باڵندە و وردە بەرد و ئاوی باران.
ئەگەر ھاتوو بارکێشێکی گونجاو نەبوو بۆ ئەوەی بۆ دەرەوەیان ببات و ھەروەھا گاز لە زۆر جۆری مەکینەکە زۆر گەرمە بۆیە دەبێت بۆرییەکە بە شێوەیەک دیزاین کرابێت کە بەرگەی گەرمی بگرێت و نابێت ڕێرەوی دەردان لە ھیچ شتێک نزیک ببێت کە بسووتێ یان تێکبشکێت بەھۆی گەرمی.
بۆ بزوێنەری سووتانی ناوەکی کەوا گرنگە بۆ سیستەمی ئەگزۆزەکە گەرانوە بۆ ئاوازی ئەگزۆزەکە بۆ گەیشتن بە چاکترین چوستی،
کاری تەواوی سیستمەکە گواستنەوەی لە بزوێنەرەکە بۆ دەرەوە بە بۆرییەک یان چەند بۆرییەکی ئەگزۆز ی دەردانی گازەکان لە بزوێنەر دەگۆرێت بەپێی دیزاینی سیستەمی ئەگزۆزەکە
یەک لە بنچینەکانی دیزاین دەبێ بۆری ئەگزۆز بە وریایییەوە شێوازەکەی ئامادە بکرێت بۆ ھەلگرتنی ژەھر یاخود گازی زیان بەخش دوور لە بەکارھێنەری مەکینەکە ھەروەھا بەرھەم ھێنەری ناوەوە لەگەل فرن کە بەشێوەیەکی خێرا ھەموو بۆشایییەکان پردەکەن لە دەرھاوێشتەی گازە ژەھراویەکان وەکوو
لە دوو ھەنگاوی بزوێنەر بەکارھێنانی چلکی لە کاتی لێخورینی ئۆتۆمبێل بۆری ئەگزۆزەکە توشی ھەلئاوسان دەبێت کە ناودەبرێت بە ژووری ھەلکشان ئەو پەستانەی کە لە ئەگزۆزەکە دروست دەبێت کە دەبێتە ھۆی پالپێوەنانی ھەوا و سوتەمەنی بۆ سلندەرەکە لەکاتی لێدانی وەرگیراو.
پارچەکانی ئەگزۆز ھەلدەستن بە زیادکردنی ھێز بە کەمکردنەوەی پەستان دواوە لە سیستەمی ئەگزۆز بەوپارچانە ھەندێک جار دەبنە ھۆی نەمانی گەرەنتی کارگەکان.
ھەرچەندە یەکییەتتی ئەورووپا بۆ ڕێکخستنی ھەلاوێردن ١٤٠٠/٢٠٠٢ بۆ نەھێشتنی دانە نانی مافی گەرەنتی بۆ کوالێتی و تایبەتمەندییەکانی پارچە سەرەکییەکان.
لە زۆربەی ماتۆرسکیلەکاندا سیستەمی ئەگزۆز ڕووپۆش دەکرێت بە پلێتی کرۆم بۆ پێشاندانی بە شێوەیەکی باشتر لە بازارکردنی سیستەمی ئەگزۆز دەبێت ئەگزۆزەکە دروست بکرێت لە ماددە کانی پۆلا و ئەلەمنیۆم و تیتانیۆم یان ڕیشالی کاربۆن
لەچاکردنەوەی بزوێنەر لە فرەسەری ئەگزۆز تەواو دەکات کەوا لە ئاوی دەریا بۆ ساردکردنەوەی سیستمێکی داخراوی ئاوی سازگار لەناو بزوێنەرەک
یەکەم سەردانی خاشقچی بۆ کونسوڵخانەی سعودیە لە ئیستەنبوڵ لە ٢٨ی ئەیوولی ٢٠١٨دا بوو کەوا بەبێ داواکاری پێشوەختە دەرکەوت.
ئەو چووبووە کونسوڵخانە تاکو داوای دۆکیومێنتەکانی تایبەت بە ھەڵوەشاندنەوەی ھاوسەرگیریە کۆنەکەی بکات تاکو لەگەڵ ھەتیجەدا ھاوسەرگیری بکات.
بەر لەو سەردانەدا خاشقچی «دڵنیاببوویەوە لە سەلامەی خۆی لە زاری بەرپرسانی ئەمەریکاوە» و داوای لە ھەتیجەی خۆشەویستی کردبوو ئەگەر دواکەوت ئەوا ڕاستەوخۆ ئاسایشی تورکیا ئاگادار بکاتەوە.
خاشقچی خەریکی ئامادەکرینی ڕێگاچارەیەک بوو بۆ زاڵبوون بەسەر ئەو توانجانەی سەر ھێلی تویتەر تاکو بتوانێ ڕایەکانی خۆی دژی جێگری تەخت موحەمەد بن سەلمان پتەوتر بکات.
و گوتی جوڵەی مێش ھەنگوینەکان پاراستنی سەر ھێل بۆ ڕەخنەگرانی دیکە دابین دەکات "لەنێو وڵاتی سعودیە و وڵاتانی تری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست کە رەخنەگرانیان بێدەنگ دەکەن." لە بابەتێکی بڵاوکراوەی دوای مردنی لە واشینگتین پۆستدا،
کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی داوای لێپرسینەوەی لە تەواوی ئەو کەسانە کرد کە بەرپرسن بوون لەو کوشتنە و داوای ڕوونکردنەوەی زیاتری لە بەرپرسانی سعودی کرا.
حکومەتی سعودی دۆخی بێ ئێ ئاگایی خۆیان گۆڕی بۆ ئاگاداریان لە مردنی خاشقچی لەنێو کونسوڵخانەکە بەھۆی تێوەگلان لە شەڕە بۆکسێک و دواتر خنکاندنی خاشقچی لە شەڕەکەدا.
واشینگتن پۆست لە ١٠ی تشرینی یەکەمدا ئەوەی ڕاگەیاند کە دەزگا ھەواڵگڕە ئەمریکییەکان پەیوەندیەکی بەرپرسانی سعودیان چاولێکردبوو و بۆیان دەرکەوتبوو کە بە بڕیاری موحەمەد بن سەلمان ھەوڵی دەستبەسەرکردنی خاشقچی دراوە لە خانووی نیشتەجێبوونی لە ڤیرجینیا.
خاشقچی ڤیزای ئۆی وەرگرتبوو کەوا ناسراوە بە «ڤیزای بلیمەت» کەوا یارمەتی ئەو کەسانە دەدات کە دەستکەوتیان ھەیە لە بوارەکانی ھونەر،
دەزگا ھەواڵگریەکانی ئەمریکا ئەریکیان ئاگادارکردنەوەی ھاوڵاتیانە - ئەوانەی کە ئەمەریکیش نین- کە ھەڕەشەی کوشتن یان ڕفاندنیان لەسەرە.
خاشقچی دەیگوت «حکومەت منی لە تویتەر دوورخستۆتەوە کاتێ لێدوانێکم دژی دەرچوونی کاندیدی ئەوکاتەی سەرۆکایەتی دۆناڵد تڕەمپ دابوو.»لە ئەیولی ٢٠١٧دا،
واشینگتن پۆست بابەتێکی خاشقچی بڵاوکردەوە کە تێیدا ڕەخنەی لە کارەکانی موحەمەد بن سەلمان و ئەو ئاراستەیە گرتبوو کە وڵاتەکەی بەرەو دەبرد.
ھەژماری تویتەرەکەی خاشقچی پڕ دەبوو لە توانجی جۆراوجۆر کە لەلایەن ھەژماری خوازراوە دەنێردران و ناونرابوون «مێشە ئەلیکتڕۆنیەکان».
شازادە موحەمەد ڕایگەیاندبوو کە ھیچ ئارامیەک لەسەر دژایەتیەکانی ناگرێت و لەڕێگای قەحتانیەوە ھەوڵی کپکردنەوەی ڕەخنەگران دەدرێت،
خاشقچی سەردانی کونسوڵخانەی سعودیەی کردبوو لە واشنتن تاکو دۆکیومێنتەکانی تایبەت بە ھاوسەرگیری وەرگرێت کە بڕیاربوو لەگەڵ خۆشەویستەکەی،
بەڵام بەرپرسانی کونسوڵخانەکە داوایان لێکردبوو بچێتە کونسوڵخانەی وڵاتەکە لە ئیستەنبوڵ کەوا شوێنی نیشتەجێبوونی ھاتیجێیە و لەوێ کارەکانی بۆ دەکرێت.
لەنێویاندا ١٥ کەسی بەشداری-ڕاستەوخۆی تیرۆرکردنەکە کە ئاشکرایان کرد ئەحمەد ئەسیری ئەوانی ناردبوو بۆ قسەکردن لەگەڵ خاشقچی و دەستگیکردن و گەڕاندەوەی بۆ سعودیە.
بەرپرسانی سعودی ڕایانگەیاند تیمێکی ھەمانگی خۆیان و تورکیا گەیشتوونەتە ئەو ئەنجامەی کە کوشتنەکە بە پیلانی پێشوەختە و ورد ئەنجامدراوە.
داواکاری گشت ئیستەنبوڵ بەیاننامەیەکی دەرکرد کەوا تێیدا ئاماژە بە خنکاندنی خاشقچی درابوو لەگەڵ چوونەژوورەوەی بۆ نێو کونسوڵخانەکە.
«ھەوڵێک ھەیە لەلایەن حکومەتی تورکیایاوە کە تاکو بتوانێ دۆخەکە چارەسەر بکات بەبێ ڕووخانی پەیوەندیە دیپلۆماسیەکانی نێوان ھەردوو وڵات،
پۆلیسی تورکیا پێیوایە کە خاشقچی ئەشکەنجە دراوە و کوژراو لەنێو کونسوڵخانەی سعودیە لە ئیستەنبوڵ لەلایەن تیمێکی ١٥ کەسی کەوا لە سعودیەوە ھێنرابوون.
و بە گوتەی سەرچاوەکە ئەمانە گشتی بە ڤیدیۆ تۆمارکراون تاکو بیسەلمێنن کەوا کارەکە سەرکەوتوو بووە و کاسێتی تۆمارەکەش بردراوەتە دەرەوەی تورکیا.
خاشقچی سەردانی کونسوڵخانەی سعودیەی کردبووە بە مەبەستی دەستکەوتنی بەڵگەنامەکانی تایبەت بە ھاوسەرگیریەکەی کەوا لەگەڵ خۆشەویستەکەی بەنیازبوون ئەنجامی بدەن.
ئەو کاتژمێر ١ی نیوەڕۆ لەڕێگای دەرگای سەرەکی بیناکە پێی نایە نێو کونسوڵخانەی سعودیە و بووە دواھەمین دیمەنی خاشقچی بە زیندوویەتی.
داواکاری گشتی نووسینگەی سعودیە ڕایگەیاند کەوا یازدە ھاوڵاتی سعودی تۆمەتبارکراون بە کوشتنی جەمال خاشقچی و پێنچ کەسیان ئەگەری سەپاندنی حوکمی مردنیان بەسەردا ھەیە،
دواتر لاشەی پارچە پارچە کراوە و لە کونسوڵخانە دوورخراوەتەوە لەلایەن پێنچ تۆمەتبارەکە و بە کەسێکی ناوخۆی تورکیا دراوە بۆ فڕێدان و لەناوبردنی تەرمەکەی.
بەرپرسانی سعودی بەردەوامن لە ڕەتکردنەوەی بوونی ھیچ پەیوەندیەکی خێزانی شاھانەیی سعودی بە بڕیار دەکردن یان پشتگیریکردنی کوشتاریەکە.
ئەمە لە ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ بە وردەکاری تاقیگەی ستیزنی زانکۆی تۆرنتۆ ئاشکرا کرا کە تایبەتە بە لێکۆڵینەوەی لە سیخووڕیکردنی دیجیتاڵی.
تاقیگەی ستیزن ڕایگەیاندبوو «کە بە متمانەیەکی زۆرەوە پێیانوایە سیخوڕیەکە لەلایەن حکومەتی سعودیەوە بووە.» ئەو بەرنامە سیخوڕحیەی سعودیە ناوی " "ە کە تایبەتە بە دزەکردنە نێو مۆبایلەکان بەبێ ئاگاداری بەکارھێنەرەکە.
بەرپرسی ئاڵوگۆرەکانی کۆشکی سپی لەگەڵ دەزگاکانی پاراستن ڕەتیکردەوە لەبارەی ھۆکاری ئاگادارنەکردنەوەی خاشقچی بدوێ.٥٥ ئەندامی کۆنگرێس لە نامەیەکی کراوەدا داوایان لە کۆتس کرد کە ڕوونکردنەوەیەکی تەواو بدات و بیڵێت کە دەزگاکانی پاراستن تا چەند ئاگاداری ئەو مەترسیە بوون کە لەسەر خاشقچی ھەبوو.
داوای تەواوی وردەکاریەکانی دەزگای ئاستی نێونەتەوەییان کردبوو بەتایبەت زانیاریەکانی پەیوەندیە تەلەفۆنی و ئیمەیلەکان لە حکومەتی سعودیەوە لەبارەی کەیسەکەی خاشقچی.
بەرپرسانی تورکیا تۆمارێکی دەنگیان بڵاوکردەوە کە تایبەت بوو ساتی کوشتنی خاشقچی و سەلمێنەری ئەوەی کە تیرۆرەکە لەلایەن بڕیارەکانی جێگری تەخت موحەمەد بن سەلمانەوە بڕیاری لەسەر دراوە.
سەرۆکی ویلایە یەکگرتووەکانی دۆناڵد تڕەمپ ئەنجامی لێکۆڵینەوەکانی سی ئای ئەی ڕەتکردەوە و گوتی پێویستە لێکۆڵنیەوەکان بەردەوامیان ھەبێت بۆ گەیشتن بە ئەنجام.
پۆلیسی تورکیا بە میدیاکانی ڕاگەیاند کەوا کامێراکانی خۆیان ھیچ تۆمارێکی خاشقچی نیشان نادەن کە دەریخەن ئەو کونسوڵخانەی جێھێشتووە.
بەدەر لەمانە وەک نووسەر لە ڕۆژنامەی سعودی ئەل-وەتەن بابەتی نووسیوە و تەواوی ڕێچکەی ڕۆژنامەکەی کردبوویە سەکۆیەک بۆ داواکردنی پێشخستنی سعودیە.
چەندین لایەنی جیاواز ھاودەنگ بوون لەبارەی داواکاریان بۆ بڵاوکردنەوەی تەواوی تۆمارەکانی دەزگا پاراستنەکانی ئەمریکا لەبارەی کەیسەکەی خاشقچی.
بەگشتی کەمدەکات بە زیادبونی بەرزای لە ئاستی دەریا تا مەتر خێرایی دەنگ کەمدەکات؛ و بۆنمونە پلەی گەرمی ستانداردی ئەتمۆسفیر کەمدەبتەوە بۆ ٥٦٫٥س- لە بەرزایی ٣٦٬٠٨٩ پێ.
لە کاتێکدا چەمکەکانی خوار خێرایی دەنگ و سە ڕوو خێرایی دەنگ بەکاردێن بۆ نواندنی خێراییەک کەلەخیرایی دەنگ بەرزتر یان نزمتر بێت.
ئەم جۆرەنۆزلە پێی دەوترێت نۆزڵی دێ لاڤال وە لەوپەری بارودۆخیدا دەگاتە بەرزترین خێرایی کەلە خێرایی دەنگ زیاترە لە پلەی گەرمی ٢٠سلیزی)
ڕەوینی سەروو خێرایی دەنگ دەکرێ کەمببێتەوە بۆ خوار خێرایی دەنگ لە شۆکێکی ئاسایی کە زۆربەی کات لە پاشکۆی فرۆکەدا ڕوودەدات .
شەپۆلێکی شۆک دەست دەکا بە دروستکردنی شێوە قوچەکێک یان لەتەنێکی ڕەقدا ناوچەیێکی کەمی خوار خێرایی دەنگ دەمێنێتەوو لە نێوان پێشەوەی تەنەکە لەگەل سەرەوەی تەنەکە.
لەژمارەی بەرزی ماک وپلەی گەرمی زیاددەکات بەسەر شۆکەکە کەبەھۆی ئایۆناندن وھەلوەشانی گەردەکانی گاز لەپشت دەستپێکردنێ شۆکەکە،
ھاوسەنگکردنی بونیادی کۆمەلایەتی لە میانەی ڕێکخستنی پەیوەندییەکان و دانانی بناغە و بنچینەکانی کار و کارتێککردنی نێوان کۆمەڵان و دەزگاکانی کۆمەڵایەتی وەک (خێزان، قوتابخانە،
بەرگریکردن لە پەیڕەوی کۆمەڵایەتی و دەزگاکانی و یاساکانی شوێنە پیرۆزەکان و پاراستنی لەو کەسانەی کە ڕووبەرووی دەبنەوە بان ھەوڵ تیچکدانی دەدەن.
پشتگیریکردنی ھەنگاوەکانی ھەندێک لە دەزگا کۆمەڵایەتیانەی کە لەچاو دەزگاکانی تر دواکەوتوون ترن بەتایبەت لە کاتی گۆرانکاری کۆمەڵایەتی کتوپرو خێرادا بە نمونە:
لەکاتی بەرپابوونی شۆرشەمیللییەکان وەک شۆرشی فەرەنسا کە پَشتر دام و دەزگاکان ھەر لەسەر ڕێبازە کۆنەکان بەرێوەدەبران بەڵام دواتر دەوڵەت یاسایی نوێ دەرکرد بۆ ئەوەی ئەم دام و دەزگایانە لەسەر ئەم یاسانوێیانە کاربکەن بە پێچەوانەوە سزادەدرێن
پاراستنی ژیان و شکۆمەندی ھاوڵاتیان لە ڕێگای پاراستنی ماڵ و سامانی تاکە کەسان و کۆمەڵ بەگشتی لەگەڵ پاراستنی دام و دەزگاکان و پرۆژە ھەمەجۆر و ئامێر و شێوەکانی گەیاندن لەکاری خراپەکاری و تێکدان و دزین و تاڵانکردن.
کاریگەری ھەیە لە سەر تاکەکان و کەسان و کۆمەڵان لەکاتی کار و کردەوەر ڕۆژانەی بۆ ئەوەی کە لە یاسا و دابوونەریت و بەھا ئاینییەکان و ڕەوشتە باوەکان و بنچینەکانی کارکردن و پێرەوی کۆمەلایەتی لانەدەن.
ڕێکاری کۆمەڵایەتی ڕێبازێکە بەرگری لە ڕێکخراو بوون و بەردەوامی بەھا و یاسا و شوێنی پیرۆز و کەلوپەلە گشتییەکان دەکات ئاسایش و ماڵ و سامانی کۆمەڵ دەپارێزێت.
ڕێبازی سزا بۆ ئەوانە دیاری دەکات ڕێ چەوت دەگرنە بەر ڕێبازی پاداشتدانەوە پەیڕەو دەکات بۆ ئەوانەی دەستورەکان جێبەجێ دەکەن.
بە شێوەیەکی بێ ئاگایی جێبەجێ دەکرێت بەھۆی ئەوەی لەگەڵ ئەو دۆخە ڕادێت و پەیوەندی بە پەروەردەی خێزان و فێربوونەوە ھەیە وەک چاک و چۆنی لەگەل کەسانی دەوروبەرت.
و جەیمسیش دەڕشێتەوە و لە ئۆتیس دەپرسێت کە ھەستت چۆن دەبێت لەکاتێکدا گوێت لە کوڕەکەت دەبێت بەو شێوەیە قسەت لەگەڵ دەکات،
پێی دەڵێت کە ئەگەر شوێنەکە بەجێبھێڵێت پێش ئەوەی پێی بڵێن کە ئامادەیە ئەوا دادگا دەینێرێتە زیندان لەبەر کردارە توندوتیژییەکانی.
کوڕی ھەنگوین لە فێستیڤاڵی فیلمی سەندانس لە ڕێکەوتی ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ پریمیەر کرا و لە ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ لەلایەن ستودیۆکانی ئەمەزۆنەوە بڵاوکرایەوە.
لە ساڵی ١٩٧٢دا لەلایەن سکۆت فالمانەوە بیرۆکەی دروستکردنی ئیمۆتیکۆنی بۆ ھات و لە ساڵی ١٩٨٢دا خرایە سەر کۆمپیوتەری جۆری و بەردەست خرا.
بەشی تێچوو دەکتێکە کە لێشاوێکی ھەوای پوخت دەستەبەردەکات بۆ ناو بزوێنەرەکە سەڕەڕای نزیکبوونەوەی ھەوا لە ئاڕاستەکانی جیا لە ئاڕاستە ڕاستەکەی پێشەوە.
ھەوا دەچێتە ناو پەستێنەر بە نیوەی خێرایی دەنگ بۆیە لە خێراییەکانی فڕینی نزمتر لەو لێشاوە خێرا دەبێت بە درێژایی بەشی ناوەوە و لە خێراییە بەرزترەکانی فڕین ھێواشدەبێتەوە.
بەشی دەروازە چەند ڕەوشتێکی ھەیە وەک قووچەک و ڕامپ بۆ بەرھەمھێنانی باشترین زنجیرە توانا لە شەپۆلە ڕاتەکاندنەکان کە دروستدەبێت کاتێک لێشاوی سوپەرسۆنیک ھێواشدەبێتەوە.
تێکشکانەکەی ھێڵە ئاسمانیە یەکگرتووەکانی ٢٣٢ ڕوویدا کاتێک ھێڵەکانی شلگازی ھایدرۆلیکی بۆ ھەر سێ سیستەمە ھایدرۆلیکیە سەربەخۆیەکان ھاوکات بە پریشک توند کران لە بزوێنەرێکی ڕێنەگیراو لە تێکچوون.
مۆدێلەکانی ئامار لەو ژمارەیە دا بە ئەژمارێکی دروست دانانرێت بەوەی کە بزوێنەری ژمارە دوو لە کاتێکی نزیکی ھێڵە ھایدرۆلیکیەکان داندرابوو،
زۆر لە نەخشە نوێیکانی بزوێنەری فڕۆکە سەرنجیان داوەتە سەر ڕێگەگرتن لە پریشک بۆ بڕینی کڵاوەی بزوێنەر یان شوینی کاری کەناڵی ھەوا،
پانکە تۆڕبۆییە نوێیەکان بریتین لە گەشەکردنی جێتی تۆڕبۆیی؛ بە شێوەیەکی بنچینەیی ئەوان جێتی تۆڕبۆیین کە بەشێکی نوێی تێدایە پێی دەوترێت ھەنگاوی پانکە.
بزوێنەری پانکەی تۆڕبۆیی ھەندێک لە توانایەکە پوخت دەکاتەوە لە گازە دەرچووەکان لە ناوەوەی بزوێنەر وە بەکاری دێنێت بۆ توانادان بە ھەنگاوی پانکە.
ئەو بزوێنەرە نوێیانە گوورزەی بزوێنەری تۆڕبینداری گاز بەکاردێنن بە ڕێژەیەکی بەرزی پەستان بە شێوەیەکی گشتی وە پلەیەکی بەرزی پلەی گەرمی چونەژوورەوەی تۆڕبین ،
کۆڵەکە تۆڕبۆییەکان بە گشتی توانای باشتریان ھەیە لە جێتی تۆڕبۆیی و پانکەی تۆڕبۆیی لە خێراییە نزمەکان دا کاتێک کە توانای پەروانە بەرزە،
جیاوازی سەرەکی لە نێوان نەخشەی کۆڵەکەی تۆڕبۆیی و پانکەی کۆڵەکە ئەوەیە کە پەڕەکانی پەروانەی پانکەی کۆڵەکە بە ڕادەیەکی زۆر ڕێ بە وان دەدات کە کاربکەن لە خێراییەکانی دەورووبەری ماخ ٠٫٨،
بەشی ڕام دەست بە بەرزبوونەوە دەکات لە ناوەوە بۆ بوونی کاریگەری بە شێوەیەکی گەورە لەسەر پەستان و پلەی گەرمی نۆزڵ و لێشاوی ھەوای ھاتوو،