polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
دەوڵەتەکە ئۆپەراسیۆنەکانی درێژکردووەتەوە بۆ ئەودیو سنوورەکانی عێراق و تا ناو سووریا کە تێیدا دەستوەشاندنێکی سەربازی خێرای ئەنجامداوە کە بووەتە ھۆی دەست بەسەردا گرتنی ناوچە گەورە و سەرەکییەکانی باکووری سووریا،
گرووپێکی ئیسلامی لە عێراق و سووریا بوون کە خۆیان بە وڵات و دەوڵەتێکی سەربەخۆ دەزانی و چندین ناوچە لە باکووری عێراق و سووریایان کۆنترۆڵ کردبوو.
چەکدارانی ڕێکخراوی «دەوڵەتی ئیسلامی» بەنیازن ھێرش بکەنە سەر شاری بەغدادی پایتەخی عێراقو بۆ ئەو مەبەستەش پلانو بەرنامەیان داڕشتووە.
ھەنگاوی یەکەم ئامادە بوونی ژمارەیەکی زۆری چەکدار لە ناو شاری بەغداد کە وەک «شانەی نووستوو» کار دەکەن و لە کاتی ھێرشی چەکداران بۆ سەربەغداد لە ھەنگاوی دووھەمدا دەکەونە کار و کۆنترۆڵی شار دەگرنە دەست.
بەڵام لەڕۆژی ٩ی نیسانی ٢٠١٣دا فراوان کراو ناوەکە گۆڕا بۆ دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام و پاشان لە ڕۆژی ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٤ ناوەکەی گۆڕدرا بۆ دەوڵەتی ئیسلامیی
ناوەکە دەردەکەوێ وەک کورتو لە نامەی باج سەندنی تۆمۆسی و ھەروەھا دەتوانرێ بە فۆڕم یان قاڵبێکی ھاوشێوەوە بدۆزرێتەوە لە دواترا.
یەکێ لە سەرەکیترین و بایەخدارترین نوسراوە وێژەیییەکانی سەدەی نۆزدەی مەجارستان بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ باس لە کوردەکان دەکات لە میانەی باسی عوسمانییەکاندا.
ئەوان بە پێی پلان و بەرنامەیەکی ڕێکوپێک و لە ژێر دەسەڵاتی سەرۆکایەتییەکی لێهاتوو و بە هێزدا توانییان شوێنە گرینگەکانی مەهاباد و میاندواو و بۆکان بگرنە ژێر دەسەڵاتی خۆیان و بۆ ئاوەدانکردنەوەیان تێبکۆشن.
گەورەترین بەرهەمی کشتوکاڵیان تێدا وەدەست هێنان و خوێندنگە و مزگەوتی ئاوەدانیان تێدا وەڕێخستن و مامۆستای زانا و لێهاتوویان بۆ دابین کردن.
هەوەڵ‌جار لە گوندی بەیرەمۆی نزیک شاوەلەی پیرانشار نیشتەجێ بوون و پاشان بە یەکجاری هاتوونە گوندی دێبوکر و هەر بەو بۆنەشەوە بە دێبوکری نێو براون.
هەروەها لە ڕووداو و کارەساتە مێژوویی‌یەکانی موکریاندا هەمیشە دەوری بەرچاویان هەبووە و لە شەڕی یەکەمی جیهانیدا بە ماوەی بیست‌و‌چوار سەعات لە "کلکەی قەمچی" نزیک میاندواو،
کە یاریزانەکان کۆبوونەوە لەیەردەم وەزیری ناوخۆ و مامۆستا ساڵح علی لەقسەکانیدا زۆری پێخۆش بوو وە لەھەمان کاتدا ھانی دان کە بەردەوام بن لە وەرزش کردن ،
بەڵام کە ھاتن پێ بێت ناوی کۆمەڵێ کەسان لە پارێزەرو فەرمانبەرو مامۆستا و کاسب کاری تێدابێت و لەگەڵ ناوەکانیان ئیمزایان کردبێت.
لە پاش تێپەڕبوونی مانگ بۆ جێبەجێکردنی بڕیاری میری ئەو سەردەمە ئەبوایە ماوەی مانگ بەسەر دامەزراندنی یانەکەدا تێپەڕ بکات ئەوسا دەتوانرێت دەستەی بەڕێوەبردنی یانە دابمەزرێت.
وە لە ئەنجامدا ئەم بەڕێزانەی لای خوارەوە بەیەکەم دەستەی بەڕێوەبەری یانەی وەرزشی سلێمانی دەرچوون و لەھەملن کاتدا ناونیشانەکانیان بەم شێوەیەی خوارەوە دیاری کرا :
جا بۆکارەکانی بەڕێوەبردنی یانە بڕیاریان دا کە خانووی بنەماڵەی کە دەکەوێتە کۆڵانەکەی وە بە بڕی دینار بۆ ھەر مانگێک بە کرێ گرت.
لەناو بارەگاکەیدا ھۆڵی تۆپی سەرمێز و ھۆڵی قورسایی ھەڵگرتن و جوانی لەش و ژووری کۆبوونەوەی ژووری میوانداری و چەند ژوورێک بۆ خۆگۆڕینی یاریزانەکانی تێدابوو.
ھەر لەم یاریگایەدا ژووری کۆبوونەوەو ژووری سەرۆک و ژووری جێگری سەرۆک و ژووری سکرتێر و ژووری ژمێریاری و ژووری خۆیەتی تێدایەجگە لە چەند ژوورێک کە بەجوانترین کەل و پەلی نوستن و حەوانەوە پڕ کراوەتەوە بۆ ئەو یاریزانانانەی جێ ی نیشتەجێبوونیان نیە لەوێ ئەنوون .
پێویستە ڕۆڵی گرنگی بەڕێز خوالێخۆش بوو برا گەورەی شەھید کمال سلیم پێبزانریت کە لەپاش ھەوڵدانێکی زۆر و ململانێیەکی گران توانی لە ساڵی ئەو زەویە لە وەزارەتی وەربگرێت کەبووە بارەگای یانەکە کەلەسەر شەقامی وە لەھەمان کاتدا خوالێخۆشبوو بوو.
ھەروەھا ڕۆڵی بەرچاوی ماندوبوونی بەڕێز برای شەھید و برای خولێخۆشبوو وون نەکرێت کە بەڕێزی بوو خۆی نەخشەی بینای یانەی دروست کردوو لە کاتی کارکردنیشدا بۆ دروست کردنی دڵسۆزانە وەک کرێکارێکیش ھاوبەشی دەکرد بۆ دروست کردن ولەھەمان کاتیشدا بەڕێزی سەرپەرشتی دروست کردنەکەی کردووە کە جێ ی ڕێزوپێزانینە.
بە پێ ی بڕیاری حکومەت ماوەی شەش مانگ لەژێر چاودێریدا ئەمێنێتەوە ئەوسا دەتوانێت ھەڵبژاردن ئەنجام بدات بۆ دیاری کردنی ئەندامانی دەستەی بەڕێوەبەر ھەربویە لە دا یەکەم ھەڵبژاردنی ئەنجام داوە.
لەو ساڵانەدا جێگری پارێزگاری سلێمانی بەڕێز عەبدوڵڵا بەگ بوو کە بەم جوڵانەوە بەو چالاکیە وەزشیانە زۆر خۆشحاڵ و پێی باش بووە وە لە ھەمان کاتدا خۆی حەزی لە وەرزش بوو ،
ھەموو سەرۆک تیپەکانی بانگھێشت کرد بۆ دیوانی پارێزگا و پێی ڕاگەیاندن کە دەورەیەک بکەنەوە لە نێوان ھەموو تیپەکان و بەڵێنی پێدان کە ھەموو جۆرە یارمەتیەکیان بۆ دابین دەکات سەرۆک تیپەکان بە خۆشحاڵیەوە ڕەزامەندیان پیشاندا و زۆر سوپاسیان کرد.
وە بۆ ئەنجامدانی چۆنیەتی یارییەکان بڕیاریاندا کە یاریەکان بە بۆ ھەر تیپێک بۆ خولەکە دەچێتە دەرەوە وە لە پاشدا کرا بۆ یاریەکانیان لە ئەنجامی یاریەکان ھەردوو تیپی سەیوان و پێشکەوتن مانەوە بۆ یاری کۆتایی وە ڕۆژی یاری کردن دیاری کرا بەپێی ڕێکەوتنی ئەو سەرۆک تیپانە ،
لە ٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٣؛ یەکێتی نێودەوڵەتی تۆپی پێ ئەمریکای لاتینی ٣ ووڵاتی دەستنیشان کرد بۆ میوانداری جامی جیھانی ٢٠١٤ ئەوانیش ئەرجەنتین،
لەجامی جیھانی ٢٠٠٤ بەدواوە فیفا یاساکانی بۆ ئەو ھەڵبژاردانەی بەژداریان کردووە گۆڕانکاری تێداکرد و بڕیار درا کە ئەو ھەڵبژاردەی میوانداری جامەکە لە قۆناغی پاڵاوتنی جامەکەدا بەژداری ناکات بەڵکو ڕاستەوخۆ سەردەکەوێت
بە بەشداری ٢٣ ھەڵبژاردەی نیشتمانیی وڵاتان کە پێشتر بەھۆی پاڵاوتنەکان ٣١یان سەرکەوتن و بەڕازیلیش بەھۆی میوانداریکردن لە پاڵاوتن بەخشرا بوو.
بەڕازیل بەبێ پاڵاوتن بەژداری ئەم مۆندیالە دەکات چونکە ووڵاتی خانە خوێیە میوانداری جامەکە دەکات و ٣١ ھەڵبژاردەکەی تر لەڕێی قۆناغی پاڵاوتنەوە لە ھەموو قاڕەکاندا
کە کە ھەریەکە و لەیەکێتیەکانی خۆی ڕیزبەندی کراوە؛ و کۆتا ڕیزبەندی فیفا بۆ بەژداریکردنی ھەڵبژاردەکان لەجامەکان لە ڕێکەوتی ١٣ی تشرینی یەکەم ی ٢٠١٣ دیاریکراوە.
یەکێتی نێودەوڵەتی تۆپی پێ بڕی خەڵاتەکانی جامی جیھانی ٢٠١٤ی بەڕازیل بە ٥٧٦ میلیۆن دیاری کرد کە بڕی پارەکە یەک بە سێ ئەوەندەی جامی جیھانی ٢٠١٠ فەرقی
بڕێ لە زانایانی زانستە کۆمەلایەتییەکان بە ڕێبەری ئەڵتۆن مایۆ دەستیان کرد بە لێکۆڵینەوە لە سەر چۆنییەتی کاردانەوەی کارمەندان لە بەرامبەر ڕێژەی بەرھەمھێنان لە ئەگەری گۆڕانی ھەلومەرجەکانی کار،
بۆمان دەردەخا کە لەم «بابەتە تایبەتییەدا» چ شێوازێک لە بەڕێوەبەری باشترینە؛ بە جۆرێ کە لەوانەیە بۆ یەک شت لە ھەلومەرجێکدا بەڕێوەبەری میکانیکی باشترین بێ و لە ھەلومەرجێکی تردا بەڕێوەبەری ئورگانیکی.
زانست و ھونەری ڕێکخستنی ھەوڵ و کاری ئەندامەکانی ڕێکخراوە و کەڵک وەرگرتن لە سەرچاوەکان بۆ گەیشتن بە ئامانجەکانی ڕێکخراوە.
لایەنگرانی ئەم ڕێبازە لە سەر ئەو باوڕەن کە بۆچوونی سیستەمی باشترین شێوەیە بۆ یەکانگیر بوونی چەمک و شێوازە جۆراوجۆرەکانی بەڕێوەبەری و ڕێک کەوتن لە سەر ڕێبازێکی داگر و تەواو.
ڕێکخستن بریتییە لە ڕەوتێک بۆ دابەش کردنی ئیش و کارەکان لە نێو ئەندامەکان و پێکەوە ھەماھەنگ کردنیان بە مەبەستی گەیشتن بە ئامانج.
ڕادەی دەردانی ئەنسۆلین یش بەرز دەبێتەوە و خێرا نزیکەی ٣/٢ گلوکۆزی ھەڵمژراوی ڕیخۆڵەکان دەکاتە گڵایکۆجین و لە جەرگ دا پاشەکەوتی دەکا.
تەوژمی ئۆسمۆزی دەرەوەی خانەکانیش بەرز دەبێتەوە ھەر ئەمەش دەبێتە ھۆی شێوانی ھاتوچۆی کاژی سایتۆپلاسمی خانەکان و ئەنجامی خراپی وەک لەدەستدانی ئاوی خانەکان و …
گلوکۆز مۆنۆساکاریدێکە بە فۆرمووڵی 6126 یان - - 5- کە پێنج دەستەی ھایدرۆکسیل لە بیچمێکی تایبەتدا لە دەوری زنجیرە کاربۆنییەکەی چنراوە.
بئەگەرچی کە لێکۆڵینەوەکان بۆیان دەرکەوتووە چ خانەیەک ئەم کارە دەکات و چۆنیەتی چالاکبوونی ئەم پرۆسەیەیان زانیوە بەڵام ھێشتا کەس نازانێت چ ھۆکارێک دەبێتە ھۆی ئەوەی کە کۆئەندامی بەرگری لەش ھێرشەکە دەستپێبکات.
ئەگەری توشبوون بە ئێم ئێس لە دانیشتوانی شوێنە گەرمێنەکانی نزیک ھێڵی ئیستیوا بە بەراورد بە دانیشتوانی ئەو ووڵاتانەی کە لەسەرووی ٤٠ پلەکی درێژایی جوگرافین کەمترە.
لێکۆڵینەوەکان دەریانخستووە کەسانێک زیاتر لە مەترسی توشبوون بە ئێم ئێسدان کە بە رێژەیەکی زۆر بەروبوومی شیر و چەوری ئاژەڵی بەکاردەھێنن.
بە پێچەوانەوە لە دانیشتوانی وڵاتانێک وەک ژاپۆن کە کەمتر بەرووبومی شیر بەکاردەھێنن و خویان گرتووە بەخواردنی ماسی و سۆیا و دانەوێڵەکان،
ئاساناکان بارۆدۆخی سروشتی جەستەن و لەراستیدا کەسێک کە راھێنانەکانی یۆگا ئەنجام دەدات ھەوڵ دەدات جەستەی خۆی لە دۆخی ئاسایی و سروشتی خۆی نزیک کاتەوە و بەم شێوەیە ھاوسەنگی بۆ لەش و دەروون دەگەڕێتەوە.
ھەرچەندە ئاساناکانی یۆگا دەشێت بەجۆرەکانی ڕاھێنانە وەرزشیەکان ئەژمار بکرێت بەڵام ڕاھێنانە فیزیکیەکانی تر پێویستیان بە بەکارھێنانی وزەیەکی زۆرە لەحاڵێکدا یۆگا،
ژیانی مۆدێڕن گوشاری دەروونی زۆر بۆ مرۆڤ دروست دەکات و زۆربەی مرۆڤەکان کە دەیانەوێت بەخێرایی لەم گوشارانە ڕزگاریان بێت ڕوودەکەنە بەکارھێنانی مادە ھۆشبەرەکان و جگەرەکێشان و خواردنەوە کحولیەکان کە خۆی دەبێتە ھۆی زیانێکی زۆرتر.
لەبەرئەوە ڕاھێنانەکانی ھەناسەدان و وردگەری و میدیتەیشنی یۆگا دەتوانێ قورسی ئەم گوشارانە تا ڕادەیەکی باش کەم بکاتەوە و پرۆسەی چاکبوونەوە بەلەزتر بکات
جۆری چارەسەرکردنی ئێم ئێس پەیوەستە بە ڕادە و توندی نیشانەکان و بەپێی جۆری نیشانەکان و سەختی ئەوان جۆری چارەسەر و دەرمانی گونجاو دەستنیشان دەکرێت.
ئەگەرچی ھێشتا چارەسەری تەواو بۆ ئێم ئێس بوونی نییە و چارەسەرە پزیشکیەکان ئێم ئێس چارەسەر ناکەن بەڵام توانایان ھەیە رێژە و سەختی نەخۆشیەکە کەم بکەنەوە.
دابەزینی ڕێژەی خۆرلێدان دەبێتە ھۆی دابەزینی ڕێژەی بەرھەم ھاتنی ڤیتامین دی و ئەمەش ھۆکارێکی گونجاوە بۆ ئەم مەبەستە.
ئەو خانانەی ئەرکی دروست کردن و پاراستنی توێکی چەورییان لە ئەستۆیە- ناسراو بە پۆشەنی مایڵین- کە لە گواستنەوەی سیگناڵە ئێلێکتریکییەکانی خانەدەمارییەکاندا بەشدارن.
ھەندێک لە تەکنیکە تێکەڵەکانی یۆگا بەتایبەت ئەو تەکنیکانەی کە یۆگاکار ھەڵدەستێت بە تەرکیزکردن لە دۆخێکی دیاریکراو و جێگیردا،
ئەنجامدانی رێکوپێکی راھێنانەکانی یۆگا کاریگەری دەبێت لەسەر کارلێکە کیمیاییەکانی دەماخ و جەستەی کەسەکە وەکوو پێشتر لەلایەن ئەو ھۆرمۆنانەی کە دەبنە ھۆی گوشاری دەروونی ھێرشی ناخرێتە سەر.
گوژمە لەپەستاکانی ئێم ئێس ڕێژەی دروست کردنەوەی مایڵین دادەبەزێنێ و ئەم ڕەوتە درێژەی دەبێ تا ئەو کاتەی قەتماخە برینێک لە دەور ئەکسۆنەکاندا بەدی دێت.
ئەرکی سەرەکی سپێنەکان گواستنەوەی سیگناڵەکانە لە نێوان بۆرێنە - ئەو شوێنەی لێکدانەوەی پەیامەکانی تێدا دەکرێ- و دیکەی بەشەکانی لەش.
ھەروەھا راھێنانەکانی یۆگا کرداری سیستەمی پاراسیمپاتیک دەکات کە ئەرکی ئەم کۆئەندامە کۆنتڕۆڵ کردنی توانای حەوانەوە و خاوبوونەوەیە لە مرۆڤدا.
راھێنانەکانی یۆگا دەبنە ھۆی کارو کاردانەوەیەکی قوڵ و ئاڵۆز کە دەبێتەھۆی چوونەدەرەوەی ژەھرەکان لە خانەکانی جەستەی ئێمە.
جۆرێک نەخۆشی ھەو کردنە کە تێیدا پۆشەنی مایڵینی خانەکانی دەماری لە مێشک و بڕبڕاگەدا زیان دەبینێ و دەبێتە ھۆی تێکچوونی باری ئاسایی گواستنەوەی پەیامەکانی دەماری.
بەڵام میکانیزمی سەرەکی ئەم نەخۆشییە بریتییە لە تێکدانی مایڵین لە لایەن کۆئەندامی بەرگری لەش یان تێکچوونی خانەکان لە بەرھەم ھێنانی مایڵین.
ھەندێک لە راھێنانەکانی یۆگا دەبێتەھۆی بەھێزبوونی کۆئەندامی ھەرس کە بە سەرنجدان بە تیوریەکانی سەرجەم قوتابخانەکانی پزیشکی کەلتوری،
بۆچوونێک لەم بوارەدا دەڵێت کە ئێم ئێس تێکچوونی باری ئیمەنی لەشە کاتێ کە لەگەڵ جینیتیکی نەخۆش و ھۆکارەکانی ژینگەدا یەک دەگرن.
ئەم لق و پۆپە دواتر دەگوازرێتەوە بۆ یارییەکی زۆر بەتین و توند و تیژ و ھاوکات ئاڵۆز بەھۆی ئەوەی یاریزانانە بەپێچەوانەی ئاڕاستەی یەکترەوە ماڵ دەکەن و ئەمەش دەبێتە پێشبڕکێیەک لەنێوان ھەردوولادا بۆ ھێرشکردن.
پاڵەپەستۆی سپی لەسەر سەربازی زۆر کات ڕەش ناچار دەکات کە بە وەڵام بداتەوە لەگەڵ لەبری لێدانەوە بە پارچەیەک کە ئەویش بۆ پارێزگاریکردنە لە سەربازی .
لەکاتێکدا سپی ئومێد دەخوازێت کە پێشکەوتنی خۆی لە گەشەپێدانی پارچەکانیدا ھەڵوێستەکە بەرامبەر کاتەوە بۆ ھەبوونی جووتە فیلی ڕەش.
زووترین تۆمارە بەردەستەکان ئاماژە بەوە دەدەن کە ئەم بەرگرییە لە سەدەی شانزەھەمدا لەلایەن ھەردوو یاریزانی ئیتاڵی جیولیۆ پۆلێرۆ و خواکینۆ گرێکۆوە بەکارھاتووە.
ناساندنی ھۆکاری تەشەنا زۆر گرنگە و دەبێ دەسبەجێ جۆری ئۆرگانیسمی بەدیھێنەری چڵک دەسنیشان بکرێ تا پزیشک بتوانێ جۆری دەرمانەکە دەسنیشان بکات.
بەڵام پێوانە نێودەوڵەتییەکان جەخت لە ڕەوایەتیی ئەم مافانە دەکەنەوە کە حکوومەتەکان زەودی دەکەن و ناتوانن مافەکان بەو شێوەیەی پێویستە،
ڕێکخراوی نێونەتەوەییی نەتەوە یەکگرتووەکان مافەکانی داڕشتووە و ڕێکی خستوون تاکوو پارێزگارییان لێ بکات و ھەڵوێست بنوێنێت و لە کاتی پێویستدا پێداچوونەوەیان بۆ بکات.
ئاڵوگۆڕی زانیاری و ھەواڵی ھاووڵاتیان لە جیھاندا ئاسان بووە؛ ئەمە وای کردووە کە کاری ئەم ڕێکخراوانەش ئاسانتر بێت و بتوانن باشتر ئاگاداری ڕەوتی مافەکانی مرۆڤ بن لە ھەر وڵاتێک و بەردەوام لەڕێی میدیاکانەوە،
دۆخی ژن ھیچی ئەوتۆی لە دۆخی کۆیلە زیاتر نەبوو؛ ژن بەتەواوی لە مافە شارستانییەکانی بێبەش کرابوو—وەک موڵکی پیاو تەماشای دەکرا.
وێرانبوونی سەدان و ھەزاران شار و شارۆچکە و گوند و تێکچوون و خراپبوونی بەشی ھەرە زۆری ڕێگاوبانەکان و خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکانی ژیان و،
بەتایبەتی دانیشتووانی ئەو وڵاتانەی ھەم بەشدار بوون لە جەنگەکەدا و ھەم وڵاتەکانیان بووبوون بە گۆڕەپانی جەنگ و ڕۆڵەکانیان لە بەرەکانی شەڕ وەک گەڵای دار ھەڵدەوەرین.
ھەر ئەم پەیماننامەیە بوو ڕێگای بۆ دەرکردن و بڵاوکردنەوەی جاڕنامەی جیھانیی مافەکانی مرۆڤ لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩٤٨ خۆش کرد.
ڕێککەوتننامەی کۆمەڵکوژی و دانانی سزادان لەسەری (ساڵی ١٩٤٨ دانی پێدا نرا و لە ساڵی ١٩٥١ بەدواوە چووە بواری جێبەجێکردنەوە)
ڕێککەوتننامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ نەمانی سزادانی جەستەیی کە لە ساڵی ١٩٨٤دا پەسەند کرا و لە ھەمان ساڵدا ١٩٨٤ چووە بواری جێبەجێکردنەوە.
مافەکانی مرۆڤ کۆمەڵێک بنچینە یان ڕێسای ڕەوشتین کە لەسەرپێوانەی ئاکاریی مرۆڤەکان ساز کراون و بەگوێرەی یاسای ناوخۆیی و نێودەوڵەتی پارێزگارییان لێ دەکرێت.
بەگشتی دەتوانین ئەم بنەمایانە بەم شێوەیە ناو بنین کە مافی ڕەوای ھەموو مرۆڤێکن و شیاوی گۆڕین و دەستکاریی نین و بەیەکسانی و بەھۆی مرۆڤبوونی کەسەکەوە پێی ڕەوا بینراوە.
لە سایەی سەروەریی یاسا و سۆزی مرۆڤانەوە چاوەڕوان دەکرێت کە ھەموو پێڕەوی ڕێزگرتنی مافەکانی مرۆڤی ھەبێت بۆ مرۆڤەکانی تر،
لەم بەندانەدا ھەر کەسە و بەگوێری پلە و ئاستی ئەرکەکانی لە کۆمەڵگادا ئەرکەکانی بۆ دیاری کراوە و مافەکانیشی بۆ ڕوون کراوەتەوە.
مافەکانی مرۆڤی لە چوار چێوەی ٣٠ ماددەدا داڕشت و کردیانە بنەمایەکی نوێی ڕەوشتی و یاسایی بۆ دابینکردنی ژیانێک کە شایستە بێت بە مرۆڤی سەردەم.
مرۆڤی نێو جەنگەڵە چڕەکان و مرۆڤی نێو شارە ڕووناک و پێشکەوتووەکان یەک مافیان ھەیە و لە ڕووی مرۆڤبوونەوە ھیچ جیاوازییەکیان نییە.
چەندین ماددەی دیکەی بۆ زیاد کرا کە پەیوەست بوون بە ئازادییە گشتییەکانەوە؛ ئەم زۆرکردنە لە ئەنجامی گەشەکردن و پێشکەوتنی کۆمەڵگای فەڕەنسی ھاتە ئاراوە.
ئەمە یەکەم جاڕنامە بوو تا ئەو رۆژگارە بە شێوەیەکی گرنگ بایەخ بە مافەکانی مرۆڤ بدات و ڕەھەندێکی جیھانیی وەرگرت چونکە کاریگەرییەکەی سنووری فەرەنسای تێپەڕاند و پەڕییەوە بۆ وڵاتانی دیکەی ئەوروپا،
ھەر لە سەرەتای لەدایکبوونیەوە تاکوو ئەو کاتەی ماڵئاوایی لە ژیان دەکات؛ ئەمە لە سەردەمی ھەستانەوەی ئەورووپادا بەدی دەکرێت.
نەتەوە یەکگرتووەکان یادداشتنامەی ھەردوو ڕێککەوتننامەی نێودەوڵەتیی مافە شارستانییەکان و مافە سیاسییەکان و ڕێککەوتننامەی نێودەوڵەتیی مافە ئابووری،
ھزری مافەکانی مرۆڤ پێشنیارێکە بۆئەوەی «کە بتوانرێت بگوترێت وتاری گشتیی کۆمەڵگا لە سەردەمی ئاشتی و تەباییدا زمانێکی ڕەوشتیی ھاوبەشی ھەیە،
کۆمەڵایەتی و کولتوورییەکان»ی دانا کە ماف و ڕێگە دەدات بە وەرگرتنی داواکاریی ئەو کەسانەی مافەکانیان پێشێل کراوە بەپێی ڕێککەوتننامەکە لەلایەن دامەزراوەیەکی حکوومییەوە و کۆنووسەکە لە ڕێکەوتی ٥ی ئازاری ٢٠١٣دا چووە بواری جێبەجێکردنەوە.
وەرگرتنی چارەسەر یارمەتیدەری نەخۆش ئەبێت لە کەمکردنەوەی ئازار و ھەوکردنەکان و باشترکردنی تواناییان بۆ ئەنجامدانی کارەکانی ڕۆژانەیان.
بەڵام لەگەڵ ئەوەدا ئەم دەرمانە بایۆلۆجیانە ڕەنگە ڕوودانی کاریگەریی لاوەکی چاوەڕواننەکراو یان نەخوازراویان زیاتر بێت لە دەرمانەکانی دیکە.
گۆڕینی جومگە یان لکاندنی دوو ئێسک بەیەکەوە و نەھێشتنی جومگەکە (بە مەبەستی نەھێشتنی ئازار لەو جومگانەی کە ئازارەکەیان بە دەرمانی دیکە ھێور ناکرێتەوە) یارمەتیدەرن لە ھەندێک حاڵەت.
یەکەم پێناسەی دۆزراوەی ھەوکردنی جومگەی ڕۆماتیدی لە ساڵی ١٨٠٠ لەلایەن دکتۆر ئۆگەستن جێیکەب لاندرێی بۆڤیەس کە خەڵکی پاریس بوو.
تیشکی ئێکس و پشکنینە تاقیگەییەکان ئەتوانن پاڵپشتێکی باش بن بۆ دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکە و ھەروەھا بۆ جیاکردنەوەی لەو نەخۆشییانەی تر کە خاوەنی ھەمان نیشانەن.
بانگنامەی گەردوونیی مافەکانی مرۆڤ یان مافنامەی جیھانیی مرۆڤ پەیمانێکی نێونەتەوەیییە کە لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٨ لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە سەبارەت بە مافە بنەڕەتییەکانی ھەر مرۆڤێک پەسەند کرا.
ئەم بانگنامەیە ئاکامی ڕووداوەکانی شەڕی جیھانیی دووەم بوو و بۆ یەکەم جار باسی لە تەواوی ئەو مافانە دەکرد کە ھەر مرۆڤێک لە ھەر شوێنێکی جیھان خاوەنیەتی.
ھەموو کەسێک مافی یەکسانی ھەیە بپارێزرێت لە ھەموو جیاوازییەکی دژ بەم مافنامەیە و ھەروەھا دژ بە ھەر سازکردنێکی جیاوازیی لەو بابەتە.
ھەموو مرۆڤێک مافی ھەیە بە ئەوپەڕی یەکسانییەوە لە دادگای سەربەخۆ و بێلایەن دۆزەکەی بە ئاشکرا و دادپەروەرانە یەکلا بکرێتەوە،
ھەموو مرۆڤێک مافی ھەیە لەلایەن دادگای دەسەڵاتدارەوە یارمەتی کارا بکرێت بەرامبەر ھەر کردارێک دژی مافی بنەڕەتی بێت کە دەستوور و قانوون دەیسەلمێنن.
و ئەو دەرمانانەی کە بۆ ئاشکارکردنی وێنەکانی تیشکی ئیکس بەکاردەھێندرێن بە خەسارگەیاندن بە خانەکانی دیاریکرا لە شانەکراوەکان و ھاندەریان بە ئازادکردنی ھیستامین دەبنە ھۆی ئانافیلاکسی.
بەرفراوانی کاردانەوە لە ئاست دەرمانێک تا ڕادەیەک پەیوەندی بە ئەوە ھەیە کە ئەم دەرمانە چەند کەڕەت جارێک بدرێتە کەسەکان و تا ڕادەیەکیش بەوە کە دەرمانەکە چۆن لەناو لەشدا کاردەکات.
ئانافیلاکسی پەیوەندیدار بە ئاسپرین و دەرمانەکانی دژە ئیلتیھابی نا ستڕیئیدی نزیک بە یەک کەس لە ھەر ٥٠٠٠٠ کەسدا پێش دێ.
چارەسەرکردنی سیستەمی ئاسوودەیی زار دەتوانێ لە سڕینەوەی ھەندێک کەس لە ئاست خۆراکی دیاریکراو وەکوو شیر و ھێلکە و مێشکی ناوکە و پاقلەی سودانی کاریگەرە،
سەرەڕای ئەوەش زۆربەی دەبێ خەڵک زۆر بە ساکاری لە بەکارھێنانی دەرمانی گرفتھێنەر خۆ بپارێزن بۆ کەسانێک کە لە ئاست لاتێکس ئالێرژیان ھەیە گرینگە لەو خۆراکییانەی کە پێکھاتەی وەکوویەکیان ھەیە بەو وڵامەی ئاسوودەیی درووستی کردووە،
چەوکی ھاوسان لەگەڵ ئانافیلاکتیک یان کاردانەوەکانی ئانافیلاکسی ناوەکانی کۆنی ئانافیلاکسین کە ھۆی ئەم کاردانەوە ئالێرژیک نییە بەڵکوو ھۆیەکەی خەسارگەیاندنی ڕاستەوخۆ بە مەستسێلەکانە .
ئانافیلاکسی دەتوانێ بە ھۆی کاردانەوەی لەش سەبارەت بە زۆرتری مەوادی دەرەکی بەدی بێت زۆربەی ھاندەرەکانی بریتییە لە ژەھری گەستن و پێوەدان مێشوولە و جڕوجانەوەرەکان و خواردن و دەرمان.
لێکۆڵینەوەیەک لەسەر مناڵانی تووشبوو بە ئانافیلاکسی نیشان دەدا کە ٦٠%ی ئەوان پێشینەی نەخۆشییەکانی ئاتۆپیکیان ھەبووە.
٨٠% مناڵان تووشبوو بە ئانافیلاکسی سەبارەت بە شیر و ھێلکە و ٢٠% تووشبوو بە ئانافیلاکسی تایبەت بە پاقلەی سودانی دەتوانن ئەم خواردەمەنیانە بەبێ گرفت بخۆن.
تاقیکارییەکانی خوێن بۆ دژەتەنەکانی تایبەت بۆ ناساندن ئەو ئالێرژیانەی کە بە ھۆی شیر و ھێلکە و پاقلەی سودانی و مێشکی داری و ماسی بەدی دێ،
ئانافیلاکسی نائاسوودەیی تەنیا بە لێکۆڵینەوەی پێشینەی کەسەکە یان بە دانانی وی لە ئاست مادەی ئالێرژی ھێنەردا کە لەوانەیە لە ڕابردوودا بوبێتە ھۆی کاردانەوە،
ھەرکات یەکێک لە سێ بابەتی خوارەوە لە چەند خولەک یان کاتژمێردا دوای لێکەوتنی مادەی ھەستیار ھێنەر ڕووبدات ئەگەری ئەوە ھەیە کە کەسەکە تووشی انافیلاکسی بووە.
یان ھەناسەکێشانی دژوار بە دەنگی بەرز ھەناسەکێشان بە دەنگی خس خس بەگشتی بە ھۆی گرژی ماسولەکانی خوارەوەی ڕێگەی ھەناسەکێشانە وەیە.
کاردانەوەی بەدیھاتوو لەم ھۆیانە کە ڕاستەوخۆ خەساردەگەیێنە مەست سێلەکان و بازوفیلەکان و دەبنە ھۆی ئازادکردنی ھیستامین و مادەکانی تر کە بە گشتی لەگەڵ کاردانەوەیەکی حەساسیەت ھێنەر ھاوڕێن ).
کەسەکە لەوانەیە تووشی ئەندیشەی ئاڵۆز بێت و کۆنتڕۆڵی میزەڵکانی خۆی لەدەست بدات و ھێشێک لە حەوزی سمتیدا ئاگا بکات کە وەکوو گیرانی ماسولەکانی منداڵدانە.
ژەھری پێوەدان و گەستنی جڕوجانەوەرەکانی وەکوو مێش ھەنگوین و مێشی بێ ھەنگوین یان سنەکان لەوانەیە ببێتە ھۆی تووشبوون بە ئانافیلاکسی.
ھەولێر لەم سەردەمەدا پێگە و بایەخی شایستەی خۆی وەرگرتەوە و پەیوەندی دۆستایەتی و ئاڵووێری بازرگانیی پتەوی لەگەڵ میرنشینەکانی حەمەدانییەکان و عوقێڵییەکاندا لە مووسڵ و شام ھەبوون.
ئەم میرنشینە درێژەی کێشا تا ھەڵکەوتنی لە مووسڵ لە ساڵی کە توانی کۆتایی بەم میرنشینە بھێنێت و تەواوی ناوچەکەی خستە ژێر دەسەڵاتی خۆیەوە.
پاشان کەوتە ژێر ڕکێفی فەرمانڕەوایانی قەراقویونلو وئینجا لە ساڵی کەوتە ژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی ئاق قویونلو ئەمانەش لەو ھۆزە تورکمانانە بوون کە لایەنگر و جێگرەوەی مەغۆلەکان بوون.
دواتر لەساڵانی بووە بە بنکەیەکی سەرەکی لە دەوڵەتی گوتییەکان کە لە نەتەوە دێرینەکانی زاگرۆسن؛ و لە ساڵانی کەوتۆتە ژێر دەسەڵاتی خانەوادەی سێھەمی ئیمپراتۆرییەتی ئووری سوومەرییەوە.
ھاوکات دەوڵەتی ئاشووریش لە باکوور دامەزرا و چەند ھۆزێکی تری وەکو میتانی و خۆرییەکان دەسەڵاتیان لەو ناوەدا پەیدا کرد لە ناوچەکانی ئاشوور و ھەولێر و کەرکووک لەژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی میتانییەکاندا بوون.
دوای ١٨٨١ لە دەورانی سولتان عبدالمجید ھەولێر بوو بە سنجاق لە سنووری ویلایەتی موسل و یەکەم شارەوانی تێدا دامەزراو و فەرمانگەی تاپۆو گومرگ پێکھێنران تورکی عوسمانی کرا بە زمانی ڕەسمی لە دەزگاکانی دەوڵەت.
دواتر لە ساڵی ئیمپراتۆرییەتی ماد دامەزرا و ھەولێریش کەوتە نێو ئەو ئیمپراتۆرییەتەوە و بووە بە بەشێک لە بنکە و ناوەندی دەسەڵاتی ئەو ئیمپراتۆرییە.
مێژووی شاری ھەولێر کۆنە و تائێستا دیار نییە بۆکەی دەگەڕێتەوە بەپێی گێڕانەوەکانبێت مێژووەکەی بۆ نزیکەی ساڵ بەر لە زایینەوە نشینگەیەکی ئاوەدان دەگەڕێتەوە و تا ئەمرۆش ھەر بەردەوامە.
ئۆتۆنۆمی زۆربەی جار بەکاردێت وەک بنەمایەک بۆ یەکلاکردنەوەی ئەرکە ئاکارییەکان و لێپرسراوییەتی تاک دێت لەبەرامبەر کردەکانی خۆیدا.
ئەکتەرەکان و پێکهاتەکان لەنێو بوارە زانستییەکاندا توانایان هەیە کە پاشبنەما جۆراوجۆرەکان کە لەلایەن بوارە سیاسیی و کۆمەڵایەتییەکانەوە پێشکەش کراوە وەربگێڕن یان وێنەی بدەنەوە،
بەڵگەنامەی ئۆتۆنۆمی فلیپینی ١٩١٦ چوارچێوەیەکی خستەبەردەست بۆ درووستکردنی حکوومەتێکی خۆبەڕێوەبەر کە ئۆتۆنۆمیی خۆماڵیی بۆ خەڵکی فلیپین دەستەبەر کرد،
هەندێک گرووپی ڕەسەنی تر وەک سووپای ڕزگاریی نەتەوەی زاپاتیسا ئەم پێکهاتەیەیان گرتۆتە بەر لەم ساڵانەی دواییدا وەک وەڵامێک بۆ جیهانیگری.
دایکی سەفوەت جەراح ناوی عەتیە شێخۆ سۆفی ئافرەتێکی نەخوێندەوار بووە بەڵام توانیوێەتی ٧ حەفت منداڵ پەروەردە بکات لەوان ٢ کچ و ٥ کوڕ ناویان بەدریە، ناسکە، محەممەد، عزەدین، جەودەت،
سەفوەت جەراح لە ساڵی ١٩٦٩ ژنی ھێناوە خێزانی رۆناک عبد القادر جەمسی ھەرچەندە لە بواری ھونەری کاری نەکردوە بەڵام زۆر ھاندەری و بڕوای بە کارە ھونەریەکانی سەفوەت جەراح ھەبووە،
دەسپێکی ھونەری دەگەرێتەوە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٥٣–١٩٥٤ لە شاری ھەولێر وەک ئەکتەر بەشداری شانۆگەری ئوتێڵۆ ی کردووە لە دەرھێنانی جەواد رەسول ناجی بە کارەکتەری کە کارەکتەرێکی ئافرەت بووە لە شانۆگەریەکە،
وەک بەرێوەبەر لە دەزگای سینەما و شانۆ و کۆشکی رۆشنبیری و ھونەر لە بەغدا و بەرێوەبەری بەرێوەبەرایەتی سینەما و شانۆ و ھونەرە میلییەکان لە ھەولێر بووە.
باوکی عەلی جەراح لە ساڵانی ٢٠ بیستەکان کارمەندی تەندروستی بووە لە کۆیە و ھەولێر نەشتەرگەری ئەنجامداوە بۆیە بەناوی جەڕاح واتە نەشتەرگەر ناسراوە.
سەفوەت جەراح لە سەرئاستی عێراق و باشووری کوردستان کاری شانۆ و فیلمسازی کردووە و لەبەر توندوتۆلی و کارەکتەری ھونەریەکەی بە جەنەڕاڵی شانۆی کوردی ناولێنراوە.
لە دوای ئەوە ناوی دەردەچێت بۆ ئەوەی خوێندنی لە بواری وەرزینی شانۆیی لە وڵاتی ئیتاڵیا تەواو بکات بەڵام لەبەر دۆخی نالەباری تەندروستی باوک و دایکی ئەوکات کە نەخۆشبوون نەیتوانی بچێتە دەرەوەی وڵات بۆ خوێندن.
بەڵکو بۆماوە خانەکە لەت دەبێت و دابەش دەبێت بۆ دوو نیوەخانەی بۆماوەیی کە ھەربەشێکیان نیوەی ڕەوشتی خانەکەی دایکی ھەڵگرتوە،
ئەم کەرتە خانانە خۆیان دەڵکێنن بە نیوەخانە یاخود بۆماوەخانەی ڕەگەزێکی تر بەکرداری لەبەرگرتنەوە دا ڕەت دەبن قۆناغ بەقۆناغ و بۆماوە خانەیەکی نوێ بەرھەم دێنن،
لەکاتی جووت بوونی و بۆماوەخانەیەکی تری نوێ بەرھەم ھات بەم جۆرە کرداری پەرەسەندن بەردەوام دەبێت و بەرەو ئاڵۆزی زیاتر دەروات بەڵام کاتی پێویستە.
لە سەرەتا دا لەبەرگرتنەوە بریتی بوو لە کردارێکی دووبارە بووەوەی ساکار بۆ بەرھەم ھێنانی نەوەیەکی نوێ بەھەمان تایبەتمەندی باوانیان،
کۆئەندامەکانی زاوزێ لە ھەموو جۆرە زیندەوەرەکان پێک ھاتوە لە دوو کۆئەندامی سەرەکی کە بریتین لە کۆئەندامی زاوزێی نێرینە و کۆئەندامی زاوزێی مێینە،
لەکاتی بەیەک گەیشتنی ئەم دوو بۆماوەخانە تایبەتمەندانە بۆماوەخانەیەکی نوێ بەرھەم دێنن کە ھەڵگری ڕەوشتە بۆماوەیی ھەردوو خانە جووت بوەکەیە،
بەرھەمی جووت بونی ئەم دوو بۆماوەخانانە زۆرجار جیاوازە بە جیاوازی بۆماوەخانەی باوانیان و توانا و ڕەوشتەکەیان یاخود کاتی بەرھەم ھێنانیان دەگۆڕێت بەگۆڕانی ژینگە و پەیوەندی و جۆرەکەیان.
ھەندێ لەبەکتریاکان ڕێگای کەرت بوون بەکاردێنن بۆ زۆربوون و گواستنەوەی ڕەوشتە بۆماوەییەکان بەڵام بەھەمان تایبەتمەندی لاوانیان نا بەمەش ئاڵۆزیەک دروست دەکەن لە نیشانە بۆماوەییەکانیان.
ڕوو دەکاته شاری ڕانییه و له وێ نیشتەجێ دەبێ و دوای گێرەوکێشەیەکی زۆر دەبێته میرزای مامەندئاغای سەرۆک عەشیرەتی ئاکۆیان له گوندی سەرکەپکان،
تا ئەوەی که له ساڵی ١٩٣٥ز مەلا حەسەن قازی دەچێته شاری سلێمانی و پێوەندی لەگەڵ ئەو ڕێکخراوەیه دەگرێ و دوایی مەلا حەسەن دەبێته سەرۆکی ئەو ڕێکخراوەیه و ناوی دەگۆڕن و دەبێته سەرۆک.
ئەحمەد مەنگوڕی له وێندەرێ لەگەڵ گوڵێی فەقێ وەیس زەماوەند دەکا و بەرهەمی ئەو پێکەوه بوونه منداڵێکی ڕەزاسووک بوو که ناویان نا محەممەدئەمین.
میرزا محەممەدئەمین مەنگوڕی هەر ئەو ساڵه کتێبێک دەنووسێ به ناوی "هەنگاوێک بۆ سەرکەوتن" که له لایان حکوومەتی ئەو دەم بڕیاری گرتنیان دا.
بەڵام نەیانهێشت چاوی پێبکەوێ و سەرجەم له ئیشەکەی وەلادەندرێ و ٦ مانگ دەگیرێ و دەست به سەر ١٥٠٠ نوسخه له کتێبەکەی دا دەگیرێ.
محەممەدئەمین لەو بشێویه کەلک وەردەگرێ و له دژی مامۆستا زاڵم و دڵ ڕەقەکەی هەڵوێست دەگرێ و دنەی هاواڵەکانی له مەکتەب دەدا تا بۆ خوێندن بچنه لای مەلا محەممەد دیلۆیی.
سەددام لە ١٩٧٩دا بووە سەرۆکی عێراق و ھاوکاتیش سەرۆکی ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش و سەرۆک وەزیران و ھەروەھا سکرتێری گشتیی پارتی بەعسی عێراق،
سەرۆکی عێراق عەبدولڕەحمان عارف و سەرۆک وەزیران تاھیر یەحیا ھەڵکێشران و لابران لەماوەی کوودەتای ١٧ی تەممووز کە لەلایەن ئەحمەد حەسەن بەکری سەرۆکی پارتی بەعسەوە پێشەوایی دەکرا.
بەڵام «دەشێ ھەندێ کاریگەریی نەخوازراو لەسەر لەش دروست بکات» لەھەمووی باوتر ئەوەیە راستە ئەم نەخۆشییە بەھۆی ڤایرۆسەوە روودەدات،
بەو ھۆیەشەوە وا پێویست دەکات کە نەخۆشەکە لەنەخۆشخانە بمێنێتەوە «ھەوکردنی سییەکانیش یەکێکیترە لەکاریگەرییە نەخوازراوەکانی ئەم نەخۆشییە کە دەشێ‌ت بەھۆیەوە رووبدات».
لەدوای نەمانی نەخۆشییەکە ڤایرۆسەکە لە گرێ دەمارییەکاندا دەمێنێتەوە ئەگەر ھەوکردنی دووەمی ئەم ڤایرۆسە ڕوبدات پێی دەوترێت پشتێنەی ئاگرین.
ئەم نەخۆشییە ئەگونجێ لە ھەر تەمەنێکدا ڕوبدات بەتایبەت لە تەمەنی ساڵیدا زۆرتر ڕودەدات و ھەندێک جار منداڵی تازە لەدایک بوش توش دەبێت،
ئەگەر کەمتر لە پێش مندالأ بوون یان زیاتر لە دوای مندالأ بوون دایک تووش ببێت ئەوا منداڵەکەش تووش دەبێت بەبێ ئەوەی بەرگری لە دایکەکەوە وەربگرێت.
ئەم نەخۆشییە نەخۆشییەکی گوازراوەیە و زوو بڵاو دەبێتەوە ڕۆژ پێش توش بون وە ڕۆژ دوای توش بوون برینەکان دەر دەکەون لەسەر جەستە و ڕەق دەبن.
ساڵی ١٩٨٥ ھاوکات لەگەڵ دامەزرانی بنکەی ئەدەبی و فەرھەنگیی گۆڤاری سروە دەستی بە بڵاو کردنەوەی شیعر و بەرھەم کردووە و دوو ساڵ دواتریش لە ھەمان گۆڤاردا بووەتە ئەندامی دەستەی نووسەران.
ساڵی ١٩٨٨ لەگەڵ "ئازەر سەمسامی" ژیانی ھاوبەشی دەست پێ کردووە و کچێک و کوڕێک بە ناوەکانی "شەونم" و "پەیام" بەرھەمی ئەم ژیانەیە.