polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
زۆرتری ئەو ناوەندانە لە ناوەندی شار و لە درێژایی ی "نورس تراس" شەقامی "کینگ ویڵیەم" و شوێنە جۆراوجۆرەکانی ناوەندی شار کۆبوونەتەوە.
ئەو کارەساتە ئەوەندە بەگوڕ و تراژیدیا بوو کە بە لەز لە سەرجەم میدیا و ڕۆژنامە ھەواڵییەکانی جیھان بڵاو بۆوە و کاریگەرییەکی زۆری لە سەر کۆمەڵگای مرۆیی دانا.
لە پاش ئەم کارەساتە بە پێی ڕاگەیندراوی فەرمی لە لایەن مورتەزا ڕێیسی جێگری وەزیری ئامووزش و پەروەرش پازدە لە سەتی قوتابخانەکانی وڵات کۆنن و کاتی کەڵک لێوەرگرتنیان بەسەرچووە کە چی ئێستا دەیان کارەساتی ھاوشێوە ڕوویان داوە،
ئاگر بەربوونی قوتابخانەکەی شیناوێ بریتییە لە ڕووداوی ئاگر بەربوون لە قوتابخانەیەکی سەرەتایی کچانەی گوندی شیناوێ لە شاری پیرانشاری ڕۆژھەڵاتی کوردستاندا.
تاوەکوو سەردەمی ئینگلیز و پاشایەتی قەزاکە کرایە دوو بەش لە ساڵی ١٩٢٣دا کە ناحیەی بازیان خرایە سەر پارێزگای سلێمانی و قەزای چەمچەماڵ خرایە سەر پارێزگای کەرکووک،
بۆچوونێکی تر دەڵێت چەمچەماڵ لە دوو وشەی پێک ھاتووە بەمانای یان ڕووبەر وە جەمالیش واتە دەگەیەنێت ھەردوو وشەکەش بەسەر یەکەوە واتە چەم و .
قەزای چەمچەماڵ لەم ماوەیەدا سەر بە پارێزگای کەرکووک بوو لە ڕووی کارگێڕییەوە ھیچ گۆڕانکارییەک ڕووی نەدا لە کەرت و ناحیە و گوندەکانیدا.
ئەم قۆناغە لە ٧ی نیسان بەبۆنەی جەژنی شومی دامەزراندنی حیزبی بەعسەوە دەستی پێکرد ئەم ھێرشە بەکاریگەرترین و کوشندەترین و بەزیانترین ھەڵمەت دادەنرێت بۆ سەر ناوچەکانی (قەزای چەمچەماڵ،
سەر لە بەیانی رۆژی ٤ی مایس ھێزی پیادەی رژێم لە ھەموو لایەکەوە دەستی پێکرد ئەم ھێرشە بە فەرماندەی لیوا روکن بوو بەشێک لەم ھێرشە لە چەمچەماڵ و تەکیەی کاکەمەندەوە بەرەو ناحیەی ئاغجەلەر کەوتە ڕێ ئەم ناحیەیە سالێک لەوەو پێش روخابوو.
پاشان ھێرشێکی تر لە سوسێی سەیدانەوە بەرەو سورقاوشان کەوتە ڕێ و ھێرشێکی دیکە لە ناحیەی تەقتەقەوە بۆ گوندەکانی لێواری زێی بچووک و شێخ بزێنی و گۆپتەپە،
لەو ماوەیەدا بە فەرمانی کۆماری لە ١٢ ٥ ١٩٨٧دا ھەردوو ناحیەی ئاغجەلەر و ناحیەی سەنگاو ھەڵوەشێنرایەوە و ھەموو کەرتەکانیان لکێندران بە ناوەندی قەزاکەوە.
ڕژێمی بەعس چۆن ئامانجی لە دابڕاندنی قەزای چەمچەماڵ لە پارێزگای کەرکووک بۆ گۆڕینی دیمۆگرافیای پارێزگای کەرکووک بوو ھەمان کرداری لە سەر قەزای دووزخورماتوو جێبەجێکرد،
بە فەرمانی کۆماری ژمارە لە ٣ ٨ ١٩٨٧دا ناحیەی قادرکەرەمی ھەڵوەشاندەوە و ھەموو کەرتەکانی لکاند بە ناوەندی قەزای چەمچەماڵەوە.
شوێنەواری گوندی چەرمۆ لە ئێستادا کەوتۆتە سنوری گوندی کانی سارد و نزیکەی یانزە کیلۆمەتر لە شارۆچکەی چەمچەماڵەوە دوورە و ڕووبەرەکەی ١٢٠٠٠ تا ١٦٠٠٠ مەتر دووجا دەبێت،
بە پێی لێکۆڵینەوەی شوێنەوارناسان لە گوندی چەرمۆ ١٥٠ کەس لە چوارچێوەی ٢٥-٣٥ خیزاندا ژیاون و کاری سەرەکییان ئاژەڵداریی و ڕاوکردن و کشتوکاڵکردن بووە،
ھێنانە کایەی ھەردوو ناحیەی شۆڕش و ناحیەی تەکیەی کاکەمەند لەساڵی ٢٠٠٠دا بە دابڕانیان لە کەرتەکانی ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ و ناحیەی ئاغجەلەر بە بڕیاری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان .
ھێنانە کایەی ناحیەی تەکیەی جەباری بە دابڕانی لە کەرتەکانی ناحیەی قادرکەرەم لە ساڵی ٢٠٠٤دا بە بڕیاری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان .
بۆ چارەسەرکردنی ئەو بۆشاییە ئیدارییەش ئەنجومەنی وەزیرانی ھەرێمی کوردستان بە بڕیارێک لە رۆژی ٦/٨/٢٠٠٦ ئیدارەی گەرمیانی پێکھێنا کە ناوەندەکەی شارۆچکەی کەلار بوو،
بۆ یەکەمجار لە ماوەی ساڵانی لەلایەن پەیمانگەی ڕۆژھەڵاتی سەر بە زانکۆی شیکاگۆی ئەمریکییەوە پڕۆفیسۆر پشکنینی لەو شوێنەدا ئەنجامداوە،
بەوەی پلانی پێشوەختەی بۆ دارشتبوو پرۆسەکەی دابەشکردبوو بەسەر قۆناغدا و لە ناوچەی جوگرافیای جیاوازدا سەرجەمی ئەو قۆناغانە لە ٢٣ی شوباتی ١٩٨٨ دەستی پێکردوو لە ٦ی ئەیلولی ١٩٨٨ پاش روخاندنی ھەموو گوندەکانی باشووری کوردستان کۆتایی ھات.
ھەڵدەستێت بە گەشەپێدان و چارەسەرکردن و گواستنەوەی گازی سروشتی لە و ھەروەھا ھەڵدەستێت بە ھەڵسەنگاندنی تواناکانی لە پێناو دابینکردنی گازی سروشتی بۆ ئیشپێکردنی وێسگەکانی بەرھەمھێنانی کارەبا کە لە نزیک ھەردو شاری ھەولێر و سلێمانیدان.
سەرۆک بەشی شوێنەوار لە زانکۆی سلێمانی دەڵێ "جێی داخە تاوەکو ئێستا ئەو کنە و پشکنینانەی کراون بۆ ئەم قەڵایە زۆر کەم و کورتخایەن بوون. نەتوانراوە کنەوپشکنینی تەواوی تێدابکرێت و بەڵگەی زیاتر بدۆزرێتەوە،
ئەو سنورە دەوڵەمەندە بە یەدەگی گاز و لە ئێستادا بەرھەمھێنانی زیادیکردووە لە ڕێگەی چەند کۆمپانیایەک کە تایبەتن بە بەرھەمینانی گازی سروشتی لەو سنورەدا و پێداویستیی ناوخۆ دابین دەکەن.
قەزای چەمچەماڵ لە کاتی فەرمانڕەوایی بابانەکان بەشێک بووە لە خاکی سلێمانی و ئەوان ھەڵیان سوڕاندووە تا ساڵی ١٨٥١ کە دەوڵەتی عوسمانی سلێمانی داگیردەکات.
لێرەدا ئاماژە بە قۆناغی سێ و چواری شاڵاوی ئەنفال دەدەین لەبەرئەوەی قەزای چەمچەماڵ بەر ئەم دوو قۆناغەی شاڵاوی ئەنفال کەوت.
مستەفا زەلمی ئارەزوویەکی زۆری خوێندنی ھەبوو چەندین ھەوراز و نشێوی بڕیوە ڕووبەڕووی زۆرترین نەھامەتی و سەختی ژیان بۆتەوە لە پێناو دەستکەوتنی زانست زۆربەی زۆری ناوچەکانی کوردستانی باشوور و ڕۆژھەڵاتی بڕیوە لە سەرەتای تەمەنیدا.
ساڵی ١٩٤٦ بڕوانامەی ی لە زانستە ئیسلامییەکان بەدەستھێناوە لە ئەنجومەنی زانستی لە بەڕێوەبەرایەتی گشتی سەر بە وەزارەتی ئەوقاف.
مستەفا زەلمی کاریگەری گەورەی ھەبووە لە شۆرشی ١٤ەی تەممووزی ساڵی ١٩٥٨ و لەگەڵ ڕێخراوی ئەفسەرە ئازادی خوازەکاندا پەیوەندی دەبەستێت و چەندین ئەرکی گرنگی پێدەسپێردریت لەگەڵ چەندین کوردی تری نیشتمان پەروەر لە پێناو بەدەست ھێنانی مافەکانی گەلی کوردا تێدەکۆشێت،
ھەرچەندە مستەفا زەڵمی مەلا بووە و شارەزای بواری شەریعەی ئیسلام بووە بەڵام ھەمیشە ئارەزووی بەدەست ھێنانی زانست و زانیاری زیاتری ھەبووە بۆیە بیر لە خوێندنی یاسا دەکاتەوە و ھەرچەندە ژیانی ھاوسەرگیری پێکھێناوە و خاوەنی خیزان و منداڵ بووە لەو کاتەدا و لەگەڵ سەختی ژیاندا بەڵام کۆڵی نەداوە لە بەدەست ھێنانی زانست و زانیاری و دەبیتەوە بە خوێندکاری زانکۆ و سەرئەنجام بە نمرەیەکی زۆر بەرز لە ساڵی ١٩٦٥ بەکالۆریۆسی بەدەستھێناوە لە یاسا لە زانکۆی بەغداد.
ھەر لە پێناو بەدەست ھێنانی زانست و زانیاری زیاتر بیر لەوە دەکاتەوە وڵات جێ بھێڵێت و خۆی خانەنشین بکات لە ئیمامی سوپا کە موچەیەکی بەرزیشی ھەبووە لەو کاتەدا.
بەڵام ھەمیشە زانستی بە گرنگتر زانیوە لە ھەموو شتێک و ڕوو دەکاتە خاکی میسر بۆ خوێندنی زیاتر و بە ژیانێکی زۆر سەخت خوێندن تەواو دەکات.
دکتۆر زەڵمی یەکێکە لە مامۆستا ھەرە بەناوبانگەکانی کۆلێژەکانی یاسا لە زانکۆکانی عێراق و لەسەردەمی مامۆستایەتیدا زۆرترین خەڵات و ڕێزلێنانی وەرگرتووە و یەکەم مامۆستای زانکۆیە لەسەر ئاستی عێراق کە بە بڕیارێکی تایبەت فەرمانی خانەنشین نەکردنی بۆ دەرچووە تا ئەو ساتەی توانای ھەبێت و ویستی ھەبێت بتوانێت وەک مامۆستا بمینێتەوە.
دکتۆر زەڵمی دەستێکی باڵای ھەیە لە دانانی کتێبی مەنھەجی بۆ کۆلیژی یاساکان کە ٤ کتێبی وەک مەنھەج دەخوێنرێت لە ھەر چوار قۆناغەکەی کۆلێژی یاسا و یەک کتێبی لە ماستەر و کتێبێکی تری لە دکتۆرا دەخوێندرێت.
یەکەمین برووسکەی گۆڕانکاری لە ھەڵبەستی کوردی بۆ سەرەتاکانی دەیەی چلی زایینی و بەرھەمەکانی شێخی نووری و شێخ ساڵح دەگەڕێتەوە.
شێلگیرانە تێھەڵچێ و ئەو کارە بکا کە نیما لە ھەڵبەستی فارسیدا کردی (ھەرچەن گۆران دایمە شێخی نووری بە ڕچەشکێن و ئاڵاھەڵگری ھۆنراوەی نوێی کوردی دەزانی).
گۆران لەو باوڕەدا بوو کە نیزامی عەرووزی عەرەبی لەگەڵ ڕۆحی شیعری کوردیدا ناگونجێ و بە یەکجاری و و وەلانا و گەڕاوە سەر بنەڕەتی شیعری کوردی .
شتێک بە ھەست و نەستی مرۆڤ نابەخشێت. تەنیا ئەوانە چێژ لەم کێشە دەبینن کە خۆیان دانەری بوون و پێی ڕاھاتوون. شیعری کوردی ئەم دیارییەی بۆ قووت ناچێ."
لەتیف ھەڵمەت و … سەریان ھەڵدا و بە خوێندنەوەی ئەدەبی جیھان -لە ڕێگای وەرگێڕاوە عەرەبییەکانەوە- درکیان بە ڕاوەستانی شیعری کوردی کرد و بە دەردانی بلاڤۆکێک ،
شیعر ھەم شۆر و ئارەزووی ڕەھایە وەک گۆرانی دڵداری وەلی دێوانە و ھەم تێگەیشتن و ژیری ڕەھایە وەک قەسیدەکانی ئەحمەد موفتیزادە و ھەم ئاوێتەیەکە لە شۆر و ژیری وەک شیعرەکانی مەولەوی کورد،
نەقڵی بکا. جیاوازی شاعیر و مێژوونووس لەوەدا نییە کە ئەم بە ھۆنراوە ڕووداوێک بگێڕێتەوە و ئەو بە پەخشان؛ چونکە لەوانەیە مێژووی ھێردۆتیش بھۆنرێتەوە،
کوردان هەندێک ناوچەی هێنایەوە سەر کوردستانی عێراق پاش داگیرکاریی ئەمریکا لە ٢٠٠٣ دا بۆ ئەوەی دووبارە ئەو ناوچانە بەدەست بێننەوە کە بەشێوەیەکی مێژووی بەهی ئەوان دەژمێردرێت.
پێکدادان لەنێوان هێزەکانی پۆلیسی حکوومەتی عێراق و هێزەکانی حکوومەتی هەرێم بووە هۆی کوژرانی ١٢ سەربازی عێراقیی و ١ مەدەنی لە تکریت،
حکوومەتی هەرێم هێزەکانی لەناوچە جێناکۆکەکاندا بەهێز کرد بەهۆی ئەوەی لە دۆخی ڕووبەڕوو بوونەوەدا بوون لەگەڵ سووپای عێراقدا،
پێنشیاری ئەوەی کرد کە ناوچەکانی کە کورد تێیدا زۆرینەیە لە خوار هێڵی سەوزەوە دەستبەجێ بلکێنرێت بە حکوومەتی هەرێمی کوردستانەوە،
حکوومەتی عێراق داوای لە حکوومەتی هەرێمی کوردستان کرد کە دەسەڵاتەکانی لەسەر هێزی پێشمەرگەی کوردستان بگوازێتەوە بۆ حکوومەتی ناوەندیی و پەیوەندییەکانی گرژتر بوون بە پێکهێنانی نێوەندێکی سەرکردایەتیی نوێ بەناوی ئۆپەراسیۆنەکانی دیجلە سەر بە هێزەکانی عێراق کە ئامانجی کۆنترۆڵکردنی ناوچە جێناکۆکەکان بوو کە هەریەک لە جکوومەتی ناوەندیی و حکوومەتی هەرێم بەهی خۆیانیان دەزانی.
ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق یان سنوورە جێناکۆکە ناوخۆییەکانی کوردستانی عێراق یان بەکورتیی "ناوچە جێناکۆکەکان" ئەو ناوچانەن کە بەپێی ماددەی ١٤٠ی دەستووری عێراق دیاریکراون وەک ناوچەی بەعەرەبکراو لەماوەی دەسەڵاتی حیزبی بەعسدا لە عێراق.
دەرکەوتنی گرژی لەنێوان حکوومەتی عێراق و حکوومەتی هەرێم دەگەڕێتەوە بۆ ٢٠١١-٢٠١٢ لەسەر بابەتەکانی دابەشکردنی دەسەڵات،
سەرۆکی هەرێمی کوردستان داوای کردن لێپرسراوان ڕازی بن بەداواکانیان یان بەپێچەوانەوە بەپرسیار دەبن لە سزاکانی جیابوونەوە لە بەغدا لە ئەیلوولی ٢٠١٢دا.
ئەنجومەنی جێبەجێکاری ماددەی ١٤٠ ناوچە جێناکۆکەکان وا پێناسە دەکات کە ئەو ناوچانەن کە بەعەرەبکراون و سنوورەکانیان لە ماوەیەک لەنێوان ١٧ی تەممووزی ١٩٦٨ و ٩ی نیسانی ٢٠٠٣دا دەستکاریی کراوە.
ئەوەی گڵەزەردی بینیبێت یان لە دورەوە بۆی ڕوانیبێت دەبینێت کە دێکە بە چەند چیا و گرد و بەرزاییەک دەورە دراوە هەریەکەیان لە بەرزاییدا جیاوازیان هەیە ،
بەتایبەتی چیای پشت سەر قەبرانەکە کە چیای مەخفەرەکە ی پێدەڵێن کە لەوێوە تا چاو بڕکات زۆر لە ناوچە دوورەکانی دەوروبەری بەدی دەکرێت کە کاتی خۆی هەواڵ بەری تیابووە لە بەری قەرەداغەوە بۆ ناوچەی شارباژێر بە ئاوێنە ،
ئەوەی کە لێرە مەبەستە بوترێت ئەوەیە کە بۆچی شێخ حەسەن لە دووری چەند کیلۆمەترێک زۆر لە پشتی دێکەوە ئەو بەرزاییەی لەسەر درێژکراوەی زنجیرە چیای بەرانان هەڵبژاردووە بۆ ڕوانین بۆ مانگ و ئەستێرەکان ؟
کاتێک سەیر دەکەیت بۆ ئاسمان و چاو دەنێیت بەو بەردەوە بەرەو خاوێی قەرەداغ زۆر بە جوانی مانگی یەکشەوە دەبینیت لە دەوروبەری بانگی شێواندا ،
ئەو دەزگا و کەرەستانەی کە شێخ حەسەن لەو جێگەیەدا بەکاری هێناون بریتی بوون لە سێ تاوێرە بەردی گەورە ڕووبەری کۆبونەوەی ئەم سێ تاوێرە بەردە نزیکەی ١٣.٥ مەتر دووجایە ،
دوو بەردەکەی تریان لە بەردەمی گەورەکەیاندا دیارە کاتی خۆی شێخ حەسەن ڕوو لە قیبلە دانیشتووە لەسەر گەورەکەیان و قاچی ستۆتە سەر دوو بچوکەکەیان ،
بەرەو شوێنی مەبەست ئەکەوتە ڕێ و لەوێوە شەوانە یان دەمەو بەیان پێش خۆرکەوتن خەریکی ڕوانگەرێتی بووە بۆ ئاو خواردنەوەیش کانی بارێ کە کەوتۆتە خوار ئەم شەوێنەوە پێویستی خۆی جێبەجێ دەکرد ،
ڕۆژی ١٢-٦-٢٠٢٠ من و دۆستکی کۆڕم و مامۆستا عەلی کەریم چوینە گڵەزەردە و بەڕێز مامۆستا ڕەفیق شێخ عومەر مەحمود گڵەزەردە کاک سۆران کەمال جەلالی خۆشنوسی هێنابوو و خەتەکانی نیشانەی ڕؤژەکانی چلەی زستانی لەسەر دیکۆری ڕوانگەی چلەی زستان لە نێو مزگەوتەکەدا هەڵکەنی و بۆیاغی ڕەشی لێیاندا ،
وشەی و وەشەی -شمان هەڵکەند و بۆیاغی سورمان لێدا چونکە ڕەنگی سورم لەلای وشەی دیبوو لەسەر پارچەیەکی ئەسڵی ڕوانگەکە ساڵی ١٩٨٢ ،
بەڵام بە کاک ڕەفیقم وتبوو موراقەبەی ڕۆژی بکە و خەتەکانی خۆری لێ بدە و جێ بەجێی کرد بە هاوکاری کاک کەمال شێخ فاتیح و سوپاسیان دەکەم بۆ هاوکارییان ،
بەڵام ماوە برج و هەسارەکانیشی دروست بکەین کە شێخ حەسەن بە گەچ لەسەر قەراغی ڕؤژئاوا لە دیکۆری چلەکە سم پانە هەمو بورج و هەسارەکانی ئاسمانی لەسەر دروست کردووە بە گەچ ،
ئێمە زۆر ماندوو بوین بە دروست کردنی ڕوانگەی چلەی زستان بە گوێرەی قیاساتی پارچە ئەسڵیەکانی ئەوانەی لە ڕۆژانی ٢١-٢٣ ئایاری ١٩٨٢ دا دۆزیمەوە کە گڵی مزگەوتەکەم پشکنی پاش ڕوخاندنی مزگەوت لەلایەن دائیرەی ئەوقافی سلێمانیەوە و لەسەر داوای خەڵکی گڵەزەردە لە ڕۆژی ٢٤ یان ٢٥ی نیشانی ١٩٨٢ شوشەی کڵاو ڕۆژنەی ڕوانگەکەم دی لای یەکێک لە خەڵکی گڵەزەردە و بەپێ شوشەکەم کڵاوژنەکە لە دیواری ڕۆژهەڵاتدا دایە دروست کردن کاتێ خێرخوازێک مزگەوتەکەی دروست کرد ،
جاری یەکەم بە هاوکاری مامۆستا کامل ئەحمەد مامۆستای هونەری تەشکیلی دیکۆری ڕوانگەکەم دروست کرد و جاری دووەم بە هاوکاری مامۆستا عەلی کەریم مامۆستای هونەری تەشکیلی دروستم کرد و هەردووش خەڵکی سلێمانین و سوپاسیان دەکەم
ئەمەش بۆ ڕاگرتنی حسابی ڕۆژەکانی چلەی زستان کە لەلای شێخی گڵەزەردە (چلەی زستان لە ٨ی کانوونی دووەمەوە دەست پێدەکات هەتا ١٧ی شوباتی هەموو ساڵێک) کە بە حسابی شێخ حەسەنی گڵەزەردە ناسراوە ،
١٤ی ئازار وەرزی بەهارە و ١٤ی حوزەیران وەرزی هاوینە و ١٤ی ئەیلول وەرزی پاییزە و ١٤ی کانونی یەکەم سەرەتای وەرزی زستانە بە گوێرەی ساڵی زاینی ،
لە دیواری ڕۆژهەڵات کڵاوڕۆژنەیەکی ی دروست کردبوو بۆ هاتنە ژوورەوەی تیشکی خۆر بە جۆرێک لەگەڵ هاتنە ژوورەوەیدا لە ناوەوە بەر دیواری باکور بکەوێت ،
دیارە لە یەکەم ساڵی تاقیکردنەوەکەدا بۆ سەر تیشکە کەوتوەکانی سەر دیواری باکور ڕؤژانە شوێنەکانی بە خەتێک دیاری کردووە لەسەر دیواری باکور کە هەر خەتێک نیشانی ڕۆژێک لە ڕۆژەکانی چلەی زستانی نواندووە ،
لە ڕؤژئاوای دێ گڵەزەردە و لە پشتی وە لە کۆنەوە ڕێگا چووە بۆ سەر شاخی بەرانان چونکە لەوێ کەلێنێک لە شاخ هەیە و ڕوانگەکە لەسەر سەری شاخە لای کەلێنەکە کە سلێمانی لێوە دیارە و تا شاخی ئەزمەڕ و پیرەمەگرون و شاخی بازیان و سەگرمە لە پشتی دێ خاوێ و هەندێکی دیکە لە قەرەداغ لەگەڵ دەشتی شارەزوور دیارە ،
زانای فەلەکی شێخ حەسەنی سەید محەمەدی نۆدێی بەرزنجی لە نیوەی یەکەمی سەدەی هەژدەهەمدا ئەم بەردانەی کردووەتە ڕوانگەیەک بۆ تەماشاکردن و بینینی مانگی یەک شەوی و کە مانگی دەبینی ئاگرێکی گەورەیان لەوێ دەکرد تا هەموو ئەو شوێنانەی لێوەیان دیارن بیبینن و بزانن بەیانی مانگی ڕەمەزانە و یان جەژنە تا ساڵی ئەو کارە لەوێ دەکرا بەڵام کەساڵی ١٩٦١ شۆڕشی کوردستان دەستی پێ کرد ئیتر ئەو کارە نەما ،
ڕۆژی ٢٩ی ئابی ١٩٨٣ شێخ بابا ڕەسولی شێخ حەسەن لە خەڵکی گڵەزەردە و لە زوریەتی شێخ حەسەن بەردەکەی پیشانم دا و چیمەنتۆمان برد و چیمەنتۆمان لێدا تا بناسرێ ،
مەچۆ بە گژ سوڵتانە عوسمانیەکاندا چونکە ئەهلی کەشف و خواناسان لێیان ڕوونە کە تا نزیک قیامەت ئەمێننەوە و سیفاتی جوانی ئەوان لە کەسی تردا بەدی ناکرێ ،
دوو ئەستۆرلابی لە تەختی ئەرزەکەی ناو مزگەوتەکەدا دروستکردبوو کە تەنها خۆی و کەسانی کەشناسی دەیانزانی بەکاریبهێنن بۆ کات و ساتی بورجەکانی گەردون ،
شێخ حەسەن ماوەی ٣٦ ساڵ خەریکی ئەم شاکارە مەزنە بوو چونکە دەورانی گەردوونی بە ٢٦ ساڵ جارێک تەواو دەبێت و بەو ماوەیە زانیویەتی ڕۆژگار و گەردوون و زەوی و مانگ چییان بەسەردا دێت ،
شێخ حەسەن چاوەڕێی تیشکی خۆری کردووە هەموو بەیانیەک لە کاتی هەڵهاتنیدا کە دەیدا لەو دیوارەی کە بەرامبەر پەنجەرەی بەرەو خۆری ژووری مزگەوتەکە بووە لە گوندی گڵەزەردە ،
٢-بەردی دووەم و ناوەڕاست درێژیی لە ڕۆژهەڵات بۆ ڕۆژئاوا و ئەستوری سێ لایەکەی کە دیارە لەسەر ئەرز -ە و بەرزیی لە ئەرزەوە ،
بۆ تەواوکردنی ئەم کەلێنە لەوبەری چاڵەکەوە کەلێنێک هەڵکەندراوە بە درێژی بە فراوانی واتە هێڵی تەماشاکردن کە بەسەر چاڵەکەوە ڕاستەو ڕاست چووە ،
شێخ حەسەن لە خزمەتی زانا گەورەکانی وڵاتدا وەکوو (شێخ محەمەد وەسیمی کوڕی شێخ ئەحمەدی کوڕی شێخ مستەفای تەختەیی و مەلا جامی چۆڕی و مەلا عەبدولکەریمی کوڕی مەلا ئەبوبەکری موسەنیف و زانایانی دیکەی ئەو چەرخە خوێندوویەتی ،
بەڵام لەم دواساڵانەدا نوێکردنەوەیەکی بۆ ئەنجامدراوە و جوزئەبەند کراوەتەوە و بەرگی تێگیراوە و هەندێک لە لاپەڕەکانی کاغەزی بە کەتیرە پێوەنراوە ،
شێخ حەسەنی گڵەزەردە وەک زانایەکی ئاینی و وەک ئەرکێکی شەرعی خۆی نامەیەکی ئامۆژگاری بە زمانی فارسی بۆ سەلیم پاشا دەنوسێت و ئامۆژگاری دەکات کە ستەم لەو خەڵکە هەژارە نەکات و لە پێناوی دنیادا پەنا بۆ کاری خراپ نەبات و دەستی دوژمنان نەگرێت لە پێناوی پۆست و دەسەڵاتدا ،
بەڵکو وەک زانایەکی ڕاستەقینە ئەرکی فەرمان کردن بە چاکە و ڕیگری کردن لە خراپەی مەبەستە و لە پێناو سەربەرزی نیشتیمان و خەڵکی بێدەسەڵاتی میللەتەکەی خۆیدا بووە و تەنها بەرگری لەوان کردووە ،
وەک زانستەکانی کشتوکاڵ و کۆمەڵایەتی و زانستی فەلەک و زانستی پێوانەکردنی خۆر و مانگ بۆ دیاریکردنی کاتەکانی نوێژ و بۆنەکان و مانگی ڕەمەزان جەنابی شێخ حەسەن لەلای باوکی فێری قورئانی پیرۆز و خوێندن و نوسین بوو ،
شێخ حەسەن بەپێی کەوتنەوەی تیشکی خۆر رۆژمێرێکی دروست کردووە لەنێو مزگەوتەکەی گڵەزەردەدا دایناوەو و زانیارییەکی باشی لەبواری دا هەبووە و بەپێی جوڵەی مانگ و ئەستێرەکان توانیویەتی داهاتنی وەرزو بۆنە ئایینیەکان دەستنیشان بکات بۆ ئەوەی ناوچەکانی دەوروبەری بتوانن دەستپێکردن یان کۆتای هاتنی بۆنەو وەرزەکان بزانن.
لە خوار ئاوایی گڵەزەردەوە شاخێک هەیە کە ئاوی کانیەکانی و ئاوی باراناوی لێوە ئەچێتە خوارەوە و سێبەرە لە وەرزی زستاندا هیچ هەتاوی بەرناکەوێ ،
بەڵام لە دوای ساڵەکانی حەفتاکانەوە کەش و ئاو و هەوا گۆڕاوە و خەڵکی لەو دیمەنە سروشتیە سەرنجڕاکێشە بێبەش بوون تا زستانی ٢٠٠٨ دووبارە جارێکی تر سەهۆڵ ئەو شاخەی گرت
شەو ئەهلی تەکێکەی کە قوتابی و موریدی شێخ حەسەن بوون بەردییان ئەکێشا و بەڕۆژیش شێخی دڵپڕ لە نوری ئیلاهی بەدەستی خۆی دەیکردە دیوار ،
بۆیە چووم بۆ گوندەکە و پشکنینم بۆ ژێر بەردە ڕووخاوەکان کرد و چەند پارچەیەکی ڕۆژمێرەکەم دەست کەوت و لەسەر پارچەیەکیان وشەی چلە نوسرابوو بە مانای چل ڕۆژ ،
کارم لەسەر ڕۆژمێرەکە کرد دووبارە و دوای تەواوبوونی مزگەوتە نوێکە بە هەوڵی خۆم بەبێ گەڕانەوە بۆ وێنەیەک یاخود شێوەیەکی ڕۆژمێرەکە کە پێشتر هەبووبێت پشتم بەست بە وەسفەکان بەپێی زانیاریەکانی خۆم و ئەو پارچانەی دۆزیمەوە ،
ڕاپۆرتێکم نوسی لە ٢٠ لاپەڕەدا پێش دەستپێکردن بە زیندووکردنەوەی ڕۆژمێرەکە و نوسخەیەکیم نارد بۆ دامەزراوەی گشتی شوێنەوارەکان بۆ لێکۆڵینەوە لێی بەڵام وەڵامێکم دەست نەکەوت
ئەگەرچی بەردەکان گەورەن و کێشیان نزیکەی دوو تەن یاخود زیاتر دەبێت و دەکەوێتە لوتکەی شاخەکە لە ناوچەیەک کە ڕوو دەکاتە ناوچەی کانی بارێ کە دەکەوێتە ڕۆژئاوای گڵەزەردە و لە بەردەکەوە سلێمانی دەبینرێت و شاخی گڵەزەردە بەشێکە لە زنجیرە شاخەکانی بەرانان کە سنوری باکوری ناوچەی شاخاوی قەرەداغە لە باشوری سلێمانی ،
لە پۆلی سێ و چواری سەرەتایی بووم کە ئێستا تەمەنم ٨٠ ساڵە سەردانی ئەو مزگەوتەم کردبوو لە نزیک کەشناسیەکەوە پەنجەرەیەکی گەورە هەبوو ،
ئەم نوسراوە کە دەرچووە بە ئیمزای موتەسەریفی سلێمانی لە ڕێکەوتی ١٠-٣-١٩٢٦ تایبەتە بە ڕوانگەکردنی مانگ لەو بەردەی کە زانا و سۆفیگەری ناوداری کورد شێخ حەسەنی گڵەزەردە لێیەوە سەیری مانگی دەکرد لە سەدەی هەژدەهەم بە مەبەستی دیاریکردنی سەرەتای مانگەکان و ڕۆژی بۆنە ئاینیەکان وەک نیوەی شەعبان و سەرەتای ڕەمەزان و زولحەجە و هەردوو جەژنەکە ،
ئاگرێکی گەورە دەکرایەوە لەسەر شاخی گڵەزەردە و خەڵکی ناوچەی قەرەداغ و بازیان و سورداش و شارەزور و شارباژێر لەگەڵ دانیشتوانی شاری سلێمانی ئاگرەکەیان دەبینی و بەو شێوەیە دەیانزانی کە پێویستە ڕۆژێکی تریش بەڕۆژوو ببن یاخود بیکەن بە جەژن
و وتی ساڵی ١٩٧٣ لە دێی ی پێنجوین دەیخوێند لای مامۆستا مەلا ئەحمەد کە ناوی باوکی لەبیر نیە و خەلکی کوردستانی ژێر دەستی ئێران بوو ،
و لەوێ نوسینێکم دیت بە دەست و خەتی -ی گەڵاڵی کە خۆی دروستی کردبوو لەبارەی ساڵ و مانگەکان و تێیشیدا باسی کردبوو کە شێخ حەسەنی گڵەزەردە لە نێو مزگەوتی گڵەزەردەدا نیشانی نوێژی نیوەڕۆ و نوێژی ئێوارە ی دروست کردووە بەپێی تیرۆژی خۆر و شتی دیکەشتی دروست کردبوو
شێخ حەسەنی گڵەزەردە کوڕی شێخ محەمەدی نۆدێ کوڕی شێخ عەلی وەندەرێنە کوڕی شێخ بابا ڕەسوڵی حوسەینی بەرزنجی سەعدانیە کوڕی عبدالسیدی دووەم کوڕی سەید عبدالرسولی کوڕی سەید قەلەندەر کوڕی عبدالسید کوڕی سەید عیسای ئەحدەب کوڕی سەید حسێن کوڕی سەید بابە عەلی هەمەدانی کوڕی سەید شهاب الدین یوسف کوڕی سەید محەمەد مەنصور کوڕی سەید عبدالعزیز کوڕی سەید عبدالله کوڕی سەید ئیسماعیلی موحەدیث کوڕی سەید موسای کاظم کوڕی سەید جەعفەری صادق کوڕی سەید محەمەد باقر کوڕی سەید عەلی زەینەلعابدین کوڕی سەید حسێن کوڕی ئیمامی عەلی و کچەزای موحەمەد پێغەمبەری ئیسلام
لە ساڵی ١٩٩٦ لە ژێر ئەم قەراغەم نوسی و وێنەی مانگیشم لەسەری دروست کرد و ناوی خۆشم نوسی لەگەڵ مێژووی ١٩٩٦ و تا ئێستا هەمووی ماوە چونکە بەفر و باران ناگرێت ،
شێخ حەسەنی گڵەزەردە سەعاتێکی تەختەی لە مزگەوتەکەدا دروست کردبوو بۆ مەبەستی دیاریکردنی کات و ڕێکخستنی کاروبار و ئێشگری و بەندایەتی ،
کە پێک هاتبوو لە تەختەیەکی بازنەیی کە نیوەتیرەکەی ٢٠ سم و لە ناوەڕاستدا دارێک ڕاست بۆتەوە بە ئەندازەی تیرەکەی و لەگەڵ جوڵانەوەی خۆردا ئاڕاستەی سێبەرەکە دەچێتە سەر ژمارەیەکی تۆمارکراو لەسەری ،
شێخ حەسەن توانیبووی تاقیگەیەکی خنجیلانە دروست بکات لەو دڵۆپە ئاوانەی کە دەچۆڕانەوە و لەناو ئەشکەوتەکە دەیبەست و دەبووە سورەییا
پاشان یەکەمین مەبەست و گەورەترین داخوازیمان بازاڕگەرمکردنی ڕێڕەوی باپیری ئێوەیە کە پێشەوای بە جەرگ و سەرچاوەی زانست و ڕاستیەکان ،
ئەم شوێنە کاتی خۆی ناوەندێکی گەرم و گوڕی هاتوچۆی بازرگانی بووە و ڕێگای سەرەکی گواستنەوەی کەلوپەلی بازرگانی بووە لە کوێستانی کوردستانی ئەو دیوەوە بۆ گەرمیانی ئەم دیوو وە بە پێچەوانەوە
یەکەم بەرنامەی تەلەفزیۆنی کە لە گڵەزەرد کرابێت ساڵی ١٩٩٧ بوو لە بەرنامەی گەشتنامە لە پێشکەشکردنی مامۆستا شێخ کەمالی گلەزەردە
دادگای شەرعی سلێمانی پشتی دەبەست بە بینینی هیلال لەسەر بەرد و ڕوانگەی شێخ حەسەنی گڵەزەردە وەک ئەم دوو نوسراوە جەخت لەسەر وتەکەمان دەکەنەوە ،
بۆ دووریەک ڕۆیشتین و توانیم ئەو بەردە دیاری بکەم کە پێی دەوترێت کە کونێکی سروشتی تێدایە کە قوڵ نییە و مانگی لێوە ڕوانگە دەکرێت ،
کاتێک کە ناونیشانی -ی دەدەنێ نامەیەکی بۆ دەنێرێت تیایدا داوا دەکات کە دەبێت پەیوەندیمان پێوە بکەیت و هاوکارمان بیت و بێیتە سەر ڕێبازی ،
لە سەردەمی دەسەڵاتی بەریتانیادا یەکەم مەخفەرە لە ساڵی ١٩٢٥ کرایەوە و یەکەم ڕەئیس عورەفا (مەحمود چاوەش و عبدالله خومسار و شێخ عەلی سەید محەمەدی مفتی هەموویان پۆلیس بوون ،
بنکەی ژین توانیان بە شێوەیەکی زانستی و لە ئاستی هونەری باڵا کار لەسەر قورئانەکە بکەن و دوای تەواوبوونی نۆژەنکردنەوەی مزگەوتەکەی گڵەزەردە ،
مامۆستا عەلادین سەجادی نوسیویەتی کەوا شێخ حەسەنی گڵەزەردە لە بەردەکەدا ١٢ کونی کردووە و هەریەکەیان تایبەتە بە هیلالی مانگێک لە دوانزدە مانگەکەی ساڵ بەڵام من هیچ شتێکی لەو شێوەیەم نەدۆزیەوە و لەوانەیە ئەو کونانەی لەسەر ئەو بەردانە کردبێت کە دایناوە و بەمەش دەتوانین دایبنێین بە ڕوانگەیەک
بە نوری زانین هاتۆتەوە ژیان و میوەکەی تەوحیدە و لەوانەیە زەویە مردووەکە ئەو دڵە بێت کە درەختی تەوحیدی تێدا نێژراوە و لەوانەیە سەرکەوتوو بێت دوای ئەوەی ئاو دەدرێت بە ئاوی حیکمەتی ئیلاهی
چوین بۆ سەر شاخ بۆ ئەو شوێنەی شێخ حەسەنی گڵەزەردە کردویەتی بە مەرصەد خانە بۆ تەماشاکردنی مانگی یەک شەوە لە سەدەی هەژدەیەمدا لەسەر شاخی بەرانان ،
دادگای شەرعی سلێمانی و هەروەها موتەصەرفی سلێمانی بۆ تەماشاکردنی مانگ ئەم شوێنەیان کردووەتە شوێنێکی ڕەسمی بۆ دەستنیشانکردنی ئەوەڵی ڕەمەزان و ڕۆژی جەژن
شێخ مەحمودی قوتبی شۆرجەیی کە کوڕی شێخ عەبدولڕەحمانی کوڕی شێخ عەبدولعەزیزی کوڕی شێخ موحێدینی کوڕی شێخ حەسەنی گڵەزەردە ،
٥- دڵی خواناس ئەو دڵە نییە کە دەکەوێتە لای چەپی سنگەوە بەڵکو ئەو شوێنەیە کە سەرقاڵ دەبێت بە زیکری خودا و زۆر بیرکردنەوە و موجاهەدەکردنی نەفس ،
مامۆستا عەبدولڕەقیب یوسف کە مێژوو نووسە کۆمەڵە دەستنوسێکی گرنگی هەیە دەربارەی گلەزەردە ئەمەش هەندێک نمونەی دەستنوسەکانیەتی :
گه‌لێک له‌نه‌ته‌وه‌کان هونه‌ری دانوستاندنی باڵایان به‌کارنه‌هێناوه‌ بۆ کێشه‌ نێوده‌وڵه‌تیه‌کان ته‌نها کێشه‌ ناوه‌خۆییه‌کانیان نه‌بێت ٫به‌ڵام سه‌رکرده‌ ڕۆمانیه‌کان له‌ زوویێکه‌وه‌ که‌سانی له‌م جۆرانه‌یان دروست کردوه‌ بۆ ناردن و کارکردن له‌سه‌ر په‌یوه‌ندیه‌کانیان و به‌رژه‌وه‌ندیه‌ باڵاکانیان .
به‌م جۆره‌ بۆ یه‌که‌م جار دیارده‌ی باڵوێزخانه‌ و کونسوڵخانەکان سه‌ری هه‌ڵدا له‌ ئیتالیا له‌ سه‌ده‌کانی سێزده‌هه‌م و چوارده‌هه‌م که‌ هه‌ریه‌که‌یان بۆ کاری هه‌واڵگری به‌کارهاتوون له‌ په‌نای کاره‌ دیپلۆماسیه‌کانه‌وه‌.
وه‌ له‌ ڕووی که‌ڵتورییه‌وه‌ ئه‌م بابه‌ته‌ بوونی هه‌بووه‌ له‌ دێر زه‌مانه‌وه‌ که‌ زۆر جار خێله‌کان له‌ناوه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌یه‌ک یاخود نه‌ته‌وه‌کانی ناوه‌وه‌ی وڵاتێک یان دوو وڵات کاغه‌زیان ئالوگۆڕکردوه‌ به‌مه‌به‌ستی دانیشتن و ئاخاوتن له‌مه‌ر چاره‌سه‌رکردنی کێشه‌یه‌کی دیاری کراو.
که‌ هه‌ریه‌که‌ له‌ وڵاتان کۆمه‌ڵه‌ که‌سانێکیان داناوه‌ تایبه‌تمه‌ندن له‌م بواره‌ به‌جۆرێک ده‌زانن چۆن په‌یوه‌ندیه‌کان دروست بکه‌ن و گه‌شه‌ی پێبده‌ن و بیپاڕێزن.
دیپلۆماسی به‌ واتای په‌یماننامه‌ی فه‌ڕمی دێت داتاشراوی بریتیه‌ له‌ ڕژێمێک یان هۆکارێکی په‌یوه‌ندی بۆ په‌یوه‌ست بوونی دوو وڵات یان زیاتر به‌ پێک هێنانی کۆمه‌ڵه‌یه‌ک یان په‌یماننامه‌یه‌ک.
وه‌ گه‌لێک له‌ زانا و نوێنه‌ره‌ دپلۆماسیه‌کان پێیان وایه‌ له‌ ڕۆژگاری ئه‌مڕۆ پێویست ناکات په‌یوه‌ندیه‌ دیپلۆماسیه‌کان بۆ کاری هه‌واڵگری به‌کاربێنن به‌هۆی پێشکه‌وتویی له‌ بواره‌کانی په‌یوه‌ندی و ته‌کنه‌لۆژیاوه‌.
وه‌ هه‌ریه‌ک له‌م نوێنه‌رانه‌ له‌پاڵ په‌یوه‌ندی نێوده‌وڵه‌تی گرنگی به په‌ره‌پێدانی په‌یوه‌ندی کۆمه‌ڵایه‌تیان ده‌ده‌ن تا به‌هۆیه‌وه‌ په‌یوه‌ندی و به‌رژه‌وه‌ندی وڵاته‌که‌یان به‌ده‌ست بێنن .
ڕێپێدراونای دیپلۆماسی هه‌ڵده‌ستن به‌ کۆکردنه‌وه‌ی سه‌رجه‌م زانیاریه‌ جۆربه‌جۆره‌کان به‌ گوێره‌ی داواکاری وڵاته‌که‌یان .
له‌ ڕێگای نوسینی ڕاپۆرت و به‌رزکردنه‌وه‌یان بۆ وڵاته‌که‌یان له‌ ڕێگای باڵوێزخانه‌که‌یانه‌وه‌ به‌ هێماو دروشمی جیاواز .
وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو به‌ پله‌ی ڕێ پێده‌ری وه‌زیر دامه‌زرابوو له‌ کۆنسولخانە ئه‌رکه‌کانی جێبه‌جێ ده‌کات.
بریتیه‌ له‌ بڕوانامه‌ی فه‌رمی یان په‌ڕاوێک که‌ تایبه‌تمه‌ندی نوێنه‌رایه‌تی و کاری دیپلۆماسی له‌خۆ ده‌گڕێت٫له‌لایه‌ن سه‌رۆک یان پاشایه‌که‌وه‌ ده‌نێردرێت بۆ سه‌رۆک یان پاشایه‌کی تر به‌ نیشانه‌یه‌کی فه‌رمی به‌م کاغه‌زه‌ ده‌ڵێن دیپلۆما.
ڕۆمانیه‌کان به‌که‌سێک ده‌ڵێن که‌ نامه‌ ده‌نوسێت و نامه‌ ده‌بات و دێنێت به‌جۆرێک له‌لایه‌ن هه‌ردولاوه‌ باوه‌رپێکراوه‌ .
بەمەبەستی گفتوگۆکردن و گۆڕینەوەی شارەزاییەکان و بیروبۆچوونە جیاوازەکان سەبارەت بە شێوازەکانی بزاوت و خەباتی ئاشتیانە لە کەشێکی دیموکراسیدا و لەسەر خاکی ھەرێمی کوردستان،
گەڵاڵەکردنی دەنگی گەلی کورد لە نێو ئەو دەنگ و ئەجندا جیاوازانەی کە لە سەرووی بزاوتی سیاسی و ڕۆشنبیری سەرجەم نەتەوە و پێکھاتە و توێژەکان دەرکەوتن لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا.
بەدەرخستن و ڕیزبەندکردنی دۆسێی دۆزی کورد لە چوارچێوەی دۆسییە گرنگەکانی ھەرێمی و لە چوارچێوەی ئەو مشتومڕەی لە ئارادایە سەبارەت بە مافی نەتەوە جیاوازەکان لەسەر ئاستی ھەرێمیی جیھانی عەرەبی، تورکیا،
کە تێیدا ڕێک بکەون لەسەر چوارچێوەیەکی گشتیی کاری خەباتی ئاشتییانەی دوور لە بنەماکانی توندوتیژی کە شێوازەکانی سیاسی و دیموکراسی و ئاشتییانەی سەردەمیانە بگرێتەبەر بۆ بەجێھێنانی ئامانجە ڕەواکانی.
ھاریکاریکردنی جەمسەرە ھەمەچەشنەکانی کورد بۆ گەیشتن بە لێکنزیکبوونەوەیەکی فیکری و پراکتیکی لە پێناوی پێکەوەڕۆیی و پێکەوەژیاندا،
لەو بارەیەوە کارکردن بۆ بەرجەستەبوونی کارنامەیەکی ستراتیژی کە پارتە سیاسییەکان و ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی لە سەرتاسەری کوردستان لەسەری ھاوکۆک بن یەکێکە لە ئامانجەکان،
ناساندنی ڕۆڵی لاوانی کورد لە چالاک کردنی چەمکەکانی سیاسەت و دیموکراتی و ڕۆشنبیری ھاوچەرخدا لە چوارچێوەی تێکۆشانی گەلی کورددا،
ناساندنی ڕۆڵی گرنگ و کارای ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی بەو پێیەی بریتین لە ئامڕازەکانی خەباتی ئاشتیخوازانە و دیموکراتیخوازانە،
ناساندنی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و گەلانی ناوچەکە بە حەقیقەتی خاک و خەڵکی کوردستان بەشێوازێکی وا کە وێنەی راستەقینەی کەلەپوور و سیماو مێژووی گەلی کورد بەدەربخات.