polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
زۆر پەندی پێشینان و وتەی گاڵتەجاڕانەی لێ وەرگیرا و ھاوڕێی زۆرێک لە سەرۆک و ھونەرمەند و پیاوانی پیشەسازی و ئەندامانی بنەماڵە شاھانەییەکانی ئەورووپا بوو،
بەڵام لەم چەند دەساڵەی دواییدا دەرکەوت کە بیروڕای فاشیستانە بە هیچ جۆرێ بنەبڕ نەبووە بەڵکوو هەردەم ڕێبازی نوێ دەگرێتە بەر.
‌«‌فاشیزم خەباتی دژ بە کۆبیری دێمۆکراتانە دەکات. هەم گریمانە تیۆرییەکانی ڕەت دەکاتەوە و هەم ڕاستاندنە کردەکییەکانی. فاشیزم ئەوە ڕەت دەکاتەوە زۆرینە،
بۆی هەبێ ببێتە فەرمانڕەوای جڤاتی مرۆڤایەتی. ئەوە ڕەت دەکاتەوە زۆرینە لە ڕێی ئەوەی ماوەماوە پرسی پێ بکرێ حوکومڕانی بکات. فاشیزم دەیسەلمێنێ کە جوداوازیی بەپیت و خێرخواز و ناچارەکی هەیە لە نێو خەڵکدا هەرگیز بە پرۆسەیەکی میکانیکانەی وەک مافی گشتیی دەنگ دان،
چۆن سەرباز لە تیپدا داناهێزرێ بەڵکوو لە ڕێی ژمارەی هەڤاڵەکانییەوە گەورەتر دەبێ. دەوڵەتی فاشیستانە میللەت ڕێک دەخات بەڵام مەودایەکی هەمواریش بۆ تاکەکەس جێ دەهێڵێ. ئازادیی ناپێویست و زیانبەخش سنووربەست دەکات و گرنگەکان دەپارێزێ. بڕیاری ئەم دۆزانە لای دەوڵەتە نەک لای تاکەکەس‌»‌.
ئامانجیش ئەوەیە هەموو دەستەکان لە یەک یەکەدا کۆ بکرێنەوه بۆ ئەوەی بەرانبەر میللەتی دیکەدا ئەوپەڕی هێزی فراژووتنی پەیدا بێ.
و یەکەم هەڵبژاردە بوو کەتوانی دوو نازناوی یۆرۆی یەک لەدوای یەک بەدەست بهێنێت دوای بردنەوی لە هەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا بە ئەنجامی ١-٠ لە یۆرۆی ٢٠٠٨ و بردنەوەی لە ئیتاڵیا بەئەنجامێکی چاوەڕوانکراو ٤-٠ لە یۆرۆی ٢٠١٢.
پێش دەستپێکردنی یاری کۆتایی لە نێوان ئیسپانیا و ئیتاڵیا ئاهەنگی داخستنی پاڵەوانیەتی یۆرۆی ٢٠١٢ دەستی پێکرا و تێیدا ٦٠٠ سەماکەر بەشداربوون و تێیدا ڕاپەری ئەڵمانیا ئۆشیانا بەوتنی مارشی فەرمی یۆرۆی ٢٠١٢ بەشداری کرد.
لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقیا جەزیرەی وەرزشی و لە شانشینی یەکگرتوودا بی بی سی و ئای تی ڤی و لە ئەمەریکا ئی ئێس پی ئێن و لە کەنەدا تی ئێس ئێن بەشێوەیەکی ڕاستەوخۆ ڕووماڵی یاری کۆتاییان کرد.
دوای بینی یاریگای ئۆڵۆمپی شاری کیێڤی پایتەختی ئوکراینا لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٧ وەکو یاریگای دوا یاری پاڵەوانیەتیەکە دیاریکرا و گەورەترین یاریگای نێو ٨ یاریگاکەی پاڵەوانیەتیەکەیە.
پێش ئەم ڕووبەڕووبوونەوەیە ٣٠ جار بەیەکگەیشتوون و تێیدا ئیتاڵیا ١٠ جار و ئیسپانیا ٨ جار براوە بووە و ١٢ جاریش بەرامبەربوون
دوو برا بوون خەڵکی ی لای سەمەرقەند و بوخارا بوون ھاتوون لەو دوو شوێنە نیشتە جێ بوون یەکێکیان لە خوارەوە ئەوی تریان لە سەرەوە بەناوی ئەم دوو برایەوە ناو نراون بەڵخەی سەروو و بەڵخەی خواروو.
بەڵام لەکۆتایی سەدەی نۆزدەھەم دا تەوێڵەیی کەپیاوێکی ناوداری تەوێڵە بووە لکاتی کاروانیدا لە نزیک وەزەنێ لای داوە پاشان وەک ھەوار ھاتووە بۆ ئەم ناوەو ووتویەتی ھەوارم لای بەڵخەکەیە لەمەوە ئەم ناوە پەیدا بووە.
ڕاگواستنی بەڵخە لە دا شارەدێی بەڵخە وەک گوند و شارۆچەکەکانی تری کوردستان بەر بارکردن و ڕاگواستن کەوتووە و گواستراونەتەوە بۆ ئۆردوگا زورەملێیەکانی دابەش کران بەسەر ئەو سێ کۆمەڵگەیەدا.
ڕووبەری بەڵخە فراوان و بەر بڵاوە کەو تووەتە نێوان سۆسەکان و پاڵانیان و ھاوار و تاوێرە و خەرپانی و دەگاشێخان بەشی پشتەوەی چەند شاخێکی بەرزە بەناوی بەشی پێشەوەی یان بڵێین بەردەمەکەی فراوانەودۆڵێکی کراوەیە دوریشی لە بیارەوە و لە تەوێڵەەوە ە.
ھاری و ئەلبێرت و سام وەک منداڵی بچووک لەگەڵ دایک و باوکی جولەکە پۆڵەندییەکانیان لە کراسنۆسەلک و کۆنگرەی پۆڵەندا و پاشان بەشێک لە ئیمپراتۆرییەتی ڕووسیاوە کۆچیان بۆ کەنەدا کرد،
سەرەتا سام و ئەلبێرت وارنەر ١٥٠ دۆلاری ئەمریکیان وەبەرھێندا بۆ دابینکردنی ژیانی ئاگربڕی ئەمریکی و دزی شەمەندەفەری گەورە،
ئینتەرتەینمەنت یەکێکە لە ستۆدیۆکانی ئەمریکا بۆ بەرھەمھێنانی فیلم و کاری وێنەیی و وێنەی جوڵاو و بەرنامەی تەلەڤیزیۆنی و مۆسیقا.
یەکتاپەرستی واتە ئەنجامدانی تایبەتمەندی و ئەوەی پێویستە بۆ خوای تاک و تەنھا بەوەی کە بەندە دڵنیابێت کە خوای گەورە یەکە و ھاوەڵی نییە لە پەروەردگارێتی و خوایەتی و ناو و سیفەتەکانی.
بۆیە ھەرکێ دان بنێ بەوەی خوای گەورە پەروەردگار و درووستکەر و خاوەن و ڕۆزیدەرە پێویست دەبێ لەسەری دانبنێت بەوەی کە جگە لە خوای گەورە کەس نییە شایستەی پەرستن بێت ھەربۆیە ڕەوا نییە ھاوار بکات یان پشت ببەستێت بە کەسێک جگە لە خوای گەورە،
ڕەوا نیە ھیچ جۆرە پەرستنێک وەکو پاڕانەوە و نوێژ و ھاوار پێکردن و پشت بەستن بە خوا و ترس و ئومێد و قوربانی کردن و نەزرکردن و شتی لەو شێوە ئاراستە بکرێت بۆ ھیچ کەسێک جگە لە خوای گەورە،
بۆیە خوای گەورە پێغەمبەرانی ڕەوانە کردووە بۆ خەڵکی و کتێبی بۆ ڕەوانە کردوون بۆ ئەوەی فەرمانیان پێ بکەن تەنھا خوای گەورە بپەرستن و،
قاسم پێیوابوو ڕۆشنبیركردنی خودی ژنان بنه‌مایه بۆ گشت ڕه‌شێك‌و هه‌ر ئه‌و ده‌بێته ژێرخان بۆ كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی میسریی چاك‌و بته‌و هه‌روه‌ها نه‌وه‌یه‌كی ژیری پڕفه‌ڕ ئه‌گه‌رچی كوڕبن یان كیژ،
سه‌عد زه‌غلول وئه‌حمه‌د لوتفي السه‌يد بڵاویكردووه‌ته‌وه ئه‌وجا ئینگلیزه‌كان كه ئه‌وكات داگیكه‌ری میسربوون وه‌ریانگێڕاوه بۆ زمانی ئینگلیزی‌و گه‌یاندیانه هیندستان‌و وڵاتانی ئیسلامیی تری ژێر ده‌سه‌ڵاتیان.
له‌وێدا له‌سه‌ر سه‌رپۆش ده‌دوێت‌و ده‌ڵێت ئه‌وجۆره سه‌رپۆشه‌ی ژنان كه ئه‌مڕۆ بووه‌ته باو هیچ بنه‌مایه‌كی ئاینیی ئیسلامی نییه‌و ده‌ڵێت كه فڕێدانی هیچ له‌ئاین لادان ناگه‌ێنێت.
هه‌روه‌ها دێته سه‌ر ڕه‌وشی فره‌ژنی‌و ڕه‌هاكردن ده‌ڵێت؛ له‌یه‌ك دابڕینی ژن‌و پیاو هیچ په‌یوه‌ندییه‌كی به ڕه‌وشی ئاینی وه نییه،
هاوكات مصطفى كامل‌ی سه‌رۆكی پارتی نیشتمانی له‌وڵامێكدا بۆ قاسم هێرشی ده‌كاته سه‌رو به‌وه‌ی تاوانبار ده‌كات كه نۆكه‌ری ئیمپریالیی ئینگلیزه،
«داماڵینی سه‌رپۆش‌و تێكه‌ڵكردنیان دوو ئاواتی خوازراوی ڕۆژئاوان» هه‌روه‌ها محەممەد فه‌ريد وه‌جدي له په‌رتووكی «المرأة المسلمة» دا ڕه‌خنه‌ی لێگرتووه،
به‌ڵام ئه‌وانه هه‌رگیز كاریان له قاسم نه‌كردو له توێژینه‌وه‌كانیدا بۆ ماوه‌ی دوو ساڵ له په‌رتووكێكدا به‌ناوی «المرأة الجديدة» ساڵی ١٩٠١ وه‌ڵامی ڕه‌خنه‌گرانی داوه‌ته‌وه تێیدا هه‌مان بۆچوونه كۆنه‌كانی په‌رتووكی یه‌كهه‌می دووپات كردووه‌ته‌وه‌و پشتئه‌ستووری كردوون به‌وته‌ی ڕۆژئاواییان.
ئه‌وجا له‌و پێشنیاره‌یدا كه پێشكه‌شیكردووه به سه‌عد زه‌غلولی هاوڕێی ده‌خوازێت یاسایه‌ك ده‌ركه‌ن بۆ پشگیری له مافه‌كانی ژن‌و پاراستنی ڕه‌وتی ڕامیاریی ئه‌وان.
به‌ڵام ئه‌وه نه‌ریتێكه له‌كاتی تێكه‌ڵبوون به میلله‌تانی تردا خوویان پێوه گرتووه‌و بوون به‌باوو وه‌ك نه‌ریته زیانبه‌خشه‌كانی تر ده‌مارگیرانه به‌رگی ئاینیان له‌به‌ركراوه‌و سه‌پێنراو به‌سه‌ر كۆمه‌ڵدا،
ۆقُلْ لِلمؤُمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أبْصَارِهنَّ ۆيَحْفَظْنَ فُروجَهُنَّ ۆلا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِڵاّ مَا ظَهَرَ مِنْهَا. ۆليَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيوبِهِنَّ ۆلا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إڵاّ لِبُعُولَتِهنَّ أو آبَائِهنِ أوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِن أوْ أبْنائِهِنَّ أو أبَناءِ بُعُولتِهِنَّ أوْ إِخْوانِهِنَّ أوْ بَنِي إخَۆانهِنَّ أو نِسَائِهنَّ أوْ مَا مَلَكَتْ أَيمَانُهُنَّ أو التَّابِعينَ غَيْرِ أُوِلي الإرْبَةِ مِنَ الرِّجالِ أو الطِّفلِ الَّذينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النسِّاءِ ۆڵا يَضْربْنَ بأرْجُلِهِنِّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِيِنَتهنَّ).
هه‌روه‌ها به‌ژنانی خاوه‌نباوه‌ڕ بلێن چاوپارێزبن‌و ئه‌ندامی زێی خۆیان بپارێزن‌و خشڵیان وه‌ده‌رنه‌خه‌ن. با به سه‌رپۆش پێسیریشیان داپۆشن‌و جوانییه‌كانیا نیشانی كه‌س نه‌ده‌ن. جگه له مێرد یان باوك یان باوكی مێرد یان كوڕی خۆیان یان كوڕی مێرده‌كانیان یان براو كوڕی برا یان ژنه‌كانیان یانیش ژنی هاوباوڕیان یا خزمه‌تكاری وه‌ك كوڕی خۆیانن ئه‌گه‌ر به‌ئاره‌زوو نه‌بن بۆ هاوسه‌رگیری یان پیاوێك گرێی له‌مێشكدا هه‌یه یان ئه‌و منداڵه‌ی چاو نابڕێته زێدانی ژن‌و نابێت به‌پێ له‌زه‌وی بده‌ن تا جوانییه شاراوه‌كانیان ده‌ركه‌وێت».
له‌گه‌ڵ خێزانه‌كه‌ی کۆچی کردووە بۆ قاهیره‌ی پایته‌خت و له گه‌ڕه‌كی ی خێزانه ئه‌رستۆكراته‌كان نیشته‌جێ بووینە،
له وێ قۆناغی ئاماده‌یی بڕیوه و لە ساڵی ١٨٨١ له په‌یمانگه‌ی یاسا و به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی بڕوانامه‌ی دیبلۆمی بە پلەی نایاب وەرگرتووە،
پاش ماوه‌یه‌كی كه‌م بووه به پارێزه‌ر و پاشان له‌گه‌ڵ شاندێكی خوێندكاران لە ١٨٨٥ لە کۆلێژی یاسای زانکۆی مونبیلیە لە فەڕەنسا وەرگیراوە.
کاتێک جەمالەددین ئەفغانی فێرگەیەکی تایبەت بەخۆی لە پاریس دەکاتەوە قاسم ئەمین دەبێت بە یەکێک لە خوێندکارانی ھەر لەوێ چاوی بە محەممەد عەبدە دەکەوێت و وەک وەرگێرێک یاوەری دەکات.
وه‌ك سه‌ركرده‌یه‌كی بزووتنه‌وه‌ی ژنانی میسر ناوبانگی ده‌ركردو هه‌مانكات ناووباگی هه‌بوو له‌بواری پارێزگاری له ئازادییه‌كانی كۆمه‌ڵ‌و دامه‌زراوه‌ی زانكۆی میسری‌و بانگی بۆ په‌روه‌رده‌كردن هه‌ڵده‌دا له‌پێناو پێشوه‌چوونی نه‌ته‌وه،
هه‌روه‌ها ده‌یویست كۆت له‌سه‌ر زمانی عه‌ره‌بی لادات‌و سه‌ربه‌ستیكات له سه‌روا و گونجاندن‌و دیاریدان چونكه ئه‌و زۆر خولیای زمانه‌وانی بوو به‌ڵام كه‌س له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا نه‌بوو بۆ سه‌ربه‌ستكردنی زمانی عه‌ره‌بی له‌هێماكانی دیاریدان،
له‌وانه‌یش كه باوه‌ڕیان وابوو ده‌بێت په‌روه‌رده به‌ره‌به‌ره چاكسازیی تێدا بكرێت به‌جۆرێك له‌لای نه‌وه‌كان باوه‌ڕگه‌ڵێك په‌یدابێت بكارن ئه‌ركی گۆڕان‌و وه‌رچه‌رخان بگرنه ئه‌ستۆ.
ئه‌و پیاوێكی زۆر نموونه‌یی بووه‌و سه‌ركه‌وتنه‌كانی له‌بواری یاسادا بوونه‌ته هۆ بۆ به‌رزبوونه‌وه‌ی تا گه‌یشتووه‌ته پله‌ی ڕاوێژكاری دادگای پێداچوونه‌وه،
ده‌یگوت ته‌نها لێبوردن هۆو ئه‌گه‌ره بۆ ڕاستكردنه‌وه‌ی تاوانبار چونكه پێیوابوو سزادانی شه‌ڕ به شه‌ڕ ده‌بێته باربووی شه‌ڕه له‌سه‌ر شه‌ڕ".
خه‌ليل موتران‌وعه‌لي ئه‌لجارم بۆی لاواونه‌ته‌وه‌و پێشه‌وایانی وه‌ك سه‌عد زه‌غلول باشا و فه‌تحي زه‌غلول شیوه‌ن‌و زارییان بۆ كرد.
نموونه‌یش ئه‌و ئاماژانه‌یه كه له‌گشت نووسینه‌كانیدا بۆ ژنان بووه پێیان ده‌ڵێت؛ گرنگ ئه‌وه نییه سه‌ر پۆشراوبێت،
ڕۆشنبیر و چاكساز له‌بواری كۆمه‌ڵایه‌تی له میسر یه‌كێك بوو له کۆڵەکەکانی بزووتنه‌وه‌ی نیشتمانی له میسر و زانكۆی قاهیره هه‌روه‌ها به یه‌كێك له ڕابه‌ره سه‌ره‌تاییه‌كانی بزووتنه‌وه‌ی ئازادیخوازیی ژنان ده‌ژمێردێت.
کاتێک شازادەی ناوچەی ئیحسائ ئاگاداربوویەوە لە ھەواڵی شیخ محەممەدی کوری عەبدول وەھاب ترسا لە دەسەڵاتی و ھەوڵیدا لە ناوی ببات و فەرمانی ڕاگواستنی درەکرد بەرەو ناوچەی دەرعییە بەڵام شازادەی ناوچەکە سەردانی شیخ محەممەدی کوری عەبدول وەھابی کرد لە ماڵەکەیدا و پێی گوت:
بەڵام دەترسین ئەگەر سەرمان خستی و خوای گەورە بەسەر دووژمنانی ئیسلام زاڵی کردی ئەوا جگە خاکی ئێمە ھەڵبژێری و کۆچ بکەی بۆ شوێنێکی تر،
نەخێر منیش بەیعەتت پێدەدەم لەسەر خوێن بەخوێن و ھەرگیز لە شاری تۆ دەرناچم بەم شێوەیە شازادە و شێخ ڕێککەوتن لەسەر سەرخستنی ئایینی خودا.
ھەوڵی دەدا بۆ لادانی ئەفسانە و زیادکراوەکان بۆ دین و نەھێشتنی ئەو جادووباز و قەشانەی لە ناوچەی خەڵکیان ھەڵدەخەڵەتاند و فێلێیان لەخەڵک دەکرد بەناوی دین ودەیانگوت ئێمە پەنھان دەزانین.
لەپێناوی سەرخستنی ئەم بانگەوازەدا محەممەدی کوری عەبدول وەھاب زۆر ئەزیەت وئازاری کێشاوە و بە چەک وشمشێریش شەڕی کردووە بۆ سەرخستنی خۆی و پووچاندنەوەی ئەوەی پی بەتاڵ بووە،
بۆ مەبەستنی دەستخستنی زانست ھاتووەتە عێراق و سەرەتا لە شاری بەسڕە دەستی کردووە بە بانگەواز و داوای کردووە موسڵمانان ئایینەکەیان تەنیا لە قورئان وسوننەت وەربگرن وداوای کردووە زانایانی موسڵمان ئازا و بوێر بن بۆ لادان و نەھێشتنی ھەرچی ئەفسانە و شتی داھێنراو کە بۆ ئایین زیادکراوە،
بەڵام لەوێدا ڕووبەڕووی دژایەتی و پێھەڵشاخانێکی زۆر بووەتەوە لە لایەن زاناکانی ئەوێدا و زۆر ئەزێت دراوە بۆیە بە دڵتەنگی وخەمبارییەوە گەڕاوەتەوە وڵاتەکەی خۆی.
شێخ لەتیف کوڕی سەرکردەی بەناوبانگی کورد شێخ مەحموودی حەفید کوڕی شێخ سەعید کوڕی کاک ئەحمەد کوڕی شێخ مارفی نۆدێیە کە یەکێک بووە لە زانا بەناوبانگەکانی ئایینی لە کوردستان.
ئەم خێزانە خانەدانەی شێخ مەحمود پتر لە ١٥٠ سال لە کوردستاندا ناوبانگیان بڵاوەو جێگایەکی تایبەتیان ھەیە ھەموو کوردستان و بەتایبەتی لە لادێکاندا بە چاوی ڕێزو پیرۆزەوە تەماشای ھەموو وەچەیەکانی شێخ مارفیان کردووە.
تەمەنی نەگەیشتبووە سێ سالان دوای بە دیل گیرانی شێخ مەحموود لە ساڵی ١٩١٩ لەلایەن ئینگلیزەوە بەماڵەوە پەنایان بردە بەر باکووری رۆژھەڵاتی عێراق لای سمکۆ .
ھەست و نەستێکی پر سۆزو بێگەردی ھەبووە بەرامبەر بە کوردستان کوردایەتی سەردەمانێک بیروباوەری کوردایەتی بلاودەکردەوەو ئەمە کارێکی گەورەی کردە سەر مشت و مالکردنی ژیانی سیاسی کە بچێتە ناو بناوانی ژیانی کۆمەڵی رەش و رووت و ھەژاران.
تەمەنی بیست سالان بوو پارتێکی ڕامیاری دامەزراند بەناوی یەوە کە ھەموو توانایەکیان بۆ ڕزگاری گەل تەرخان کردبوو دژی ھەموو جۆرە جەوسانەوەیەک وە لەکاتی دامەزراندنی لە سالی ١٩٤٦ بە جێگری یەکەمی سەرۆکی پارتەکە ھەڵبژێردرا.
ساڵی ١٩٥٦ لەو کاتەی نووری سەعید سەرۆک وەزیرانی عێراق بووشێخ لەتیف گیرا و سەرەتا لە گرتووخانەی سلێمانی و پاشان بەسڕا لە زیندانی بوو تا کودەتا سەربازییەکەی ١٤ی تەمموزری ١٩٥٨ی بەغدا.
لە بنەمالەیەکی کورد پەروەر و دین دار و ئەدەب دۆست لە دایکبووە لە سەردەمێکی پر کارەسات و تەقینەوەی مێژوویی دا چاوی بە ژیان ھەڵێناوە لە سلێمانی.
شێخ لەتیف قوناخا سەرەتای ل قوتابخانا خاندیە و قوناخا ناڤەندی ل ناوەندیا سلێمانیێ تەمام کریە و هەروەسان ژلایێ چەندین مەلایێن وی سەردەمی وانێن ئەدەبی و کومەلایەتی خاندینە بابێ شێخ لەتیفی شێخ محمود لدەست پێکا سەدێ بیستێ شورەشەکا مەزن بەرپاکر بوبدەست ڤە ئینانا مافێن رەوایێن کوڕدان ژلایێ دەست هەڵاتا وی دەمی ڤە رێگری و دژایەتیا وی کریە بەلێ جەنابێ شێخی چجارا دەست ژ دوزا نشتیمانی بەر نەدا،
دەربەدەری و ئاوارەیی و دوورە ولاتی زۆر بینیوە چەندین جار لە لایەن دوژمنانەوە گیراوە و خراوەتە بەندیخانە لە شاری بەسڕا تاوەکو کودەتای ١٤ی تەمموزری ١٩٥٨ لەوێ ماوەتەوە.
شێخ لەتیف جگە لەوەی کە سەرکردەیەکی لێھاتوو بووە لە ھەمانی کاتدا شاعیرێکی پایە بەرزیش بووە چەندان شیعری بۆ ولات و ھەژاران و چوساوان نوسیووە ئەم نموونە شیعرەی خوارەوە یەکێکە
شێخ لەتیف لە ئێوارەی ڕۆژی ھەینی ١٢ی ئایاری ١٩٧٢ لە نەخۆشخانەی لە بەغدا لە تەمەنی ٥٥ ساڵی دا کۆچی دوایی کردوو و تەرمەکەی براوەتە سلێمانی و لەلایەن خەڵکی شارەوەکەوە بەخاک سپێردراوە.
لە ئەنجامدا منداڵی کافکا تا ڕادەیەک تەنیا بوو و منداڵەکان تا ڕادەیەکی زۆر لەلایەن زنجیرەیەک مامۆستای تایبەت و خزمەتکارەوە پەروەردە کران.
کە تێیدا گلەیی لەوە دەکات کە کاریگەرییەکی قووڵی لەسەر بووە بەهۆی کارەکتەری تاکڕەو و داواکاری باوکی؛ دایکی بە پێچەوانەوە بێدەنگ و شەرمن بوو.
بە شێوەیەکی گشتی پاڵەوانە گۆشەگیرەکان لەخۆدەگرێت کە ڕووبەڕووی دژواری سەیر یان سوریالیستی و دەسەڵاتە کۆمەڵایەتی-بیرۆکراتییە تێنەگەیشتوەکان دەبنەوە.
کۆمەڵە چیرۆکەکانی تێڕامان و دکتۆرێکی وڵات, و چیرۆکی تاکەکەسی لە گۆڤارەکانی ئەدەبیدا بڵاوکرانەوە بەڵام گرنگییەکی کەمی گشتییان پێدرا.
دروستکردنی مزگەوت؛ بنیاتنانی مزگەوت بە یەکەم و گرنگترین کار و جەختکردنەوەی بنیاتنانی کۆمەڵگەی ئیسلامی و قەوارەی سیاسی دەوڵەتی موسڵمانان دادەنرێت،
برایەتی نێوان کۆچەران و پشتیوانان؛ کۆچەران شوێنکەوتووە مەککییەکانی پێغەمبەر بوون و پشتیوانان شوێنکەوتووە مەدینەیییەکانی پێغەمبەر بوون،
ئەمەش لە ھەنگاوێکدا بوو بۆ دروستکردنی پەیوەندی بەھێزی کۆمەڵایەتی لە نێوانیاندا و بۆ سڕینەوە ئەو دەمارگیرییەی لە نێویاندا بوو.
بۆ ئەمەش ڕوویکردە پەیوەستکردنی کۆچەران و پشتیوانان بە پەیوەستی برایەتی بە جۆرێک کە ئەم برایەتییە لە نزیکی خزمایەتی کاریگەری زۆرتر بوو لەسەریان.
بیست و پێنج دانەیان تایبەت بوو بە کاروبارە تایبەتەکانی موسڵمانان بیست و حەوتیان پەیوەست بوون بە پەیوەندی نێوان موسڵمانان و خاوەن ئاین و دیانەتەکانی تر،
و کاتێک گەیشتە تەمەنی گەنجی بە پارە و سەرمایەی کەسانی تر کەوتە ئیشی بازرگانیکردن و ئیشی بۆ خەدیجەی کچی خوەیلد ئەکرد کە یەکێک بوو لە ژنە خانەدانەکانی مەککە،
لەوانە عەلی کوڕی ئەبوتالیبی ئامۆزای و ئەبوبەکری سدیق و زەیدی کوڕی حارسەی مەولای و عوسمانی کوڕی عەفان و زۆری تر و بە ھەمان شێوە بانگەوازەکە لەناو ئافرەتانیش بڵاوبوویەوە.
و بۆ دوورخستنەوەی ئاژاوە لە خەڵک تا بتوانن بە ویستی سەربەخۆیی خۆیان ئایین ھەڵبژێرن {وقاتلوهم حتى لا تكون فتنة ويكون الدين لله} (البقرة:
باکوور و ڕۆژاوایشی لە ژێر دەستی جەلائیرییەکان ڕزگار کرد و زێی مەزنی کردە سنووری باکووری میرنشینی ئەردەڵان و لە ڕەواندزیشدا بنکەیەکی سەربازیی دروست کرد.
عوسمانییەکان لە ساڵی ١٥٤٩دا ھێرشێکی گەلێک مەزنیان بردە سەر ڕەواندز و لە نێوان عوسمانییەکان و ھێزی میرنشینی ئەردەڵاندا شەڕێکی دژوار ڕووی دا،
لەگەڵ خاچھەڵگراندا کەوتە شەڕ؛ لەبەر ئەوە ھێزێکی مەزنی بە سەرۆکایەتیی سەڵاحەددینی ئەییووبی ناردە پایتەختی دەوڵەتی فاتیمیی میسڕ.
سەرەتای دامەزراندنی میرنشینی بادینان دەگەڕێتەوە سەر شێخ بەھادین شێخ شەمسەدین کە لە ناوچەی شەمزینانی ھەکاری ھاتونە ئامێدی لە ساڵی ۱۲٦۲ دامەزرا.
لەو کاتەدا لە ڕۆژھەڵاتی کورستاندا دەوڵەتی شەدادی و لە باکووری کوردستاندا دەوڵەتی مەروانی و لە باشووریشدا دەوڵەتی حەسنەوی ھەبوون.
سەڵاحەددینی ئەییووبی توانی شاری قودس لە خاچھەڵگرانی ئەورووپا ڕزگار بکات و ھێزی خاچپارێزانی ڕەتاند و ناوی قوماندارێتیی کورد لە تەواوی جیھاندا بڵاو بووەوە.
لە ساڵی ١١٧١دا ھەلی بۆ ھەڵکەوت و دەستی بە سەر دەوڵەتی فاتیمیی میسڕدا گرت و دەسەڵاتی خۆی ئاشکرا کرد و لە جێی دەوڵەتی فاتیمی،
مەزنە پیاوانی کۆنفدراسیۆنی ھۆزی ڕۆژەکی دایانمەزراندووە دەسەڵاتیان بە پشتاو پشتیش سەدان ساڵی دۆماندووە خانەوادەی خانەدانی مێژوونوسیی بەناوبانگ شەرەفخانی بەدلیسی ھەمەکارەو میری ئەو میرنشینە بوون.
دەوڵەتە ھەرێمی و مەزن و ناوەندییەکانیش ھەردەم دووبەرەکییان دەخستە ناو میرە کوردەکانەوە و نەیاندەویست میرە کوردەکان یەک بگرن و میرنشینە کوردییەکان ببی بە یەک.
دژی سوڵتان مەحموودی دووەمی عوسمانی ناردە سەر سووریا و لە لایەکی تریشەوە لەشکرێکی تری بە سەرۆکایەتیی میرموراد ناردە ئێران و ئەو ناوچانەی کوردیان تیا دەژیا
میرنشین یان خانەدان یان ناوچەی خۆبەڕێوەبەری چەندین قەوارەی نیمچە سەربەخۆی کوردی بوون کە لە ماوەی سەدەکانی ١٦ تا ١٩ لە شەڕی بەردەوامی نێوان ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی و ئێرانی سەفەوی ھەبوون.
پاش ئەوەی میر سەربەخۆیی خۆی ڕاگەیاند و دەستی دایە خەباتی بەرفراوانکردنی سنووری میرنشینیەکەی و ئۆردووگایەکی سەربازیی لە ٣٠٫٠٠٠ سەرباز درووست کرد،
بە ناوی ھیلێنۆ ھێرێرا ئەم ڕاھێنەرە کلیلێک بوو بۆ سەرکەوتنەکانی یانەکە و ڕابەرایەتی یانەکەی کرد لە بە دەست ھێنانی چەندین نازناو ناوبراو بە پلانی کاتیناتچۆ بە کار ھێنا کە ئێستاش ئیتاڵییەکان پێی ناسراون ئەم پلانەش بەرگرییەکی تۆکمەیە،
لەگەڵ ئەم ڕاھێنەرە یانەی ئینتەر میلان ٣ جار خولی ئیتاڵیای بە دەست ھێنا و توانی دوو جار خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا بە دەست بھێنێت و ٢ جار جامی جیھانی یانەکان بە دەست بھێنێت
نازناوەی دووبارە کردەوە بەڵام ئەو کات ماسۆلینی دادوەری ئەوکاتی کە یەکێک بوو لە سەرکردایەتی حزبێکی فاشی دەکرد لە ئیتالیا بریارێکی دا کەوا گشت بێگانەکان لە ئیتاڵیا دەربکات ئەوەبوو یانەی ئینتەر میلان گەورەترین زەرەرمەند بوو لەم بریارە لەبەر ئەوەی زۆربەی یاریزانەکانی یاریزانی دەرەوەی وڵات بوون ژمارەی یاریزانانی یانەکە کەم بوەوە ئەم یانەیە لەگەڵ یانەیەکی تر بە ناوی ئەمبرۆسیانا یەکی گرت،
ھەر لەم سەردەمەشدا کۆمەڵێک یاریزانی بە توانا لە خولی ئیتاڵی یاری یان دەکرد لەم سەردەمەشدا خولی ئیتاڵی باشترین خول بوو لە ئەورووپا،
بەڵام لە ساڵی ١٩٨٩ بە ھێنانی ھەر سێ یاریزانی ئەڵمانی لۆتەر ماتیۆس و بریمە و یۆرگین کلینیسمان توانی خولی ئیتاڵی بە دەست بھێنێت
لەم سەردەمی ڕاھێنەری بەناوبانگی پرتووگالی خۆزێ مۆرینۆ لە ساڵی ٢٠١٠ توانیان ٥ نازناو دەستەبەر بکەن تەنیا لە وەرزێکدا ئەمەش سەردەمی زێڕینی دادەنرێت بۆ یانەکە،
جۆسێپی میانزا ئەو یاریزانەیە کە ناوی یاریگاکەیان بە ناوی ئەو یاریزانە کردووە ئەم یاریزانە توانی ٣ جار لە گەڵ یانەی ئینتەر میلان خولی ئیتاڵیا بە دەست بھێنێت،
لەھەمان ساڵیشدا دوای کەمێک یاری ھاتە تیپی کە ئەمەش لە مێژوودا نەبووە یاریکەرێک بتوانێت لە تیپی بچێت بۆ تیپ و دواتر بچێت بۆ تیپی ی ھەمان یانەکە!
ڕاول گۆنزالیس بلانکۆ وەرزشکاری ئیسپانی لەدایک بووی ٢٧ی حوزەیرانی ساڵی ١٩٧٧ ناوبراو یاریکەرێکی ئەزموونداری ھەڵبژاردەی تۆپی پێ ئیسپانیا بووە لەھێلی ھێرشبەریدا و ڕاول یاری بۆ یانەکانی یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید و شاڵکە ٠٤ کردووە،
دەستپێکی یاریکردنی بۆ ساڵی ١٩٩٢ تا ١٩٩٤ یاری بۆ یانەی ئەتلەتیکۆ مەدریدی ئیسپانی کردووە دواجار پەیوەندی بە ڕیال مەدرید کردووە.
بەڵام نەگەیشتە لوتکە تا ساڵی١٩٨٧ کاتێک ئەرسیگۆ ساکی‌ بوە ‌راھێنەری‌ یانەکە ‌‌و ھەردوو ئەستێرەی‌ ھۆڵندی‌ ڤانباستن‌و گۆلێت ھاتنە یانەکەوە.
کارلۆ ئەنچیلۆتی‌ یاریکەری‌ پێشوی‌ یانەکە توانی‌ ببێتە راھێنەر و دوو جار میلان بگەیەنێتەوە سەر تەختی‌ بەرزکردنەوەی‌ جامی یانە پاڵەوانەکان ،
یاریکەران وایکرد کە جارێکیکە یانەکە توشی نائومێدی بێتەوە بە ھۆی زۆری تەمەنی یاریزانان دواتر ئەنشلۆتی وازی لەیانەکە ھێناو دووبارە یانەکە تووشی قەیڕان ھاتەوە .
دوای پشاندانی‌ چەندین ئاستی‌ باش لەساڵانی‌ شەست ‌و حەفتاکاندا کە یانەکە توانی‌ چەندین نازناوی‌ ناوخۆو جیھانی‌ بەدەست بھێنێت،
٨ی ئاداری ساڵی ١٩٠٨ چە‌ند ئەندامێکی یانەکە دەست لە کار بکێشنەوە و یانەیەکی تر دروست بکەن بەناوی یانەی ئینتەرناسیۆنالێ ئەم کارە زیانێکی زۆری بە یانەکە گەیاند،
ئێدواردز یەکێک بوو لەو ئینگلیزیانەی کە لە ئیتاڵیا دەژیا یانەی میلانی دامەزراند بۆ تۆپی پێ و کریکێت دواتر یانەی میلان گرنگی زۆرتر ‌بە تۆپی پێ دا و لەگەڵ دامەزراندنی تا کۆتایی جەنگی جیھانی یەکەم توانی ٣ نازناوی خولی ئیتاڵی بەرێتەوە.
یانەکە ١٦ی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٨٩٩وە بەشدارە لە خوولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا و دەستکەوتی مێژوویی لە زۆربەی ئەو پاڵەوانیەتیانەی کە لێی بەشداربووە بەدەست ھێناوە.
یاریگای یانەکە ھاوبەشە لەگەڵ یانەی ئینتەرناسیۆنالێ کە ناوی جۆزێپێ مەیاتزایە لەساڵی ١٩٢٥ بنیاد نراوە کە جێگای زۆرتر لە ٨٠ ھەزار جەماوەر دەگرێتەوە بەیەکێ لەیاریگا گەورەکانی ئەوڕووپ دەھێتە ھەژمارکردن
ھەروەھا پێویستە موفەسیر لە ژێر کاریگەری ئارەزووی خۆیدا نەمێنێتەوە و ڕێباز و ئیجتیھادە کەسیەکانی خۆی تێکەڵ بە تەفسیرەکەی نەکات.
بەڵکو ئەبێت مردن بە ئاسان بزانێت و ئەوەندە ھێز و پتەوی ئیمان و مەردی و ئازایەتی ئیسلامی تێدابێت کە تەنھا خۆی بتوانێت بە بێ دودڵی تەحەددای تێکڕای جیھان بکات.
"پەیامەکانی نوور بەڵگەیەکی ڕونی بەھێز و تەفسیرێکی بە نرخ و یەکێک لە بریسکانەوە بە شەوقەکانی ئیعجازی مەعنەوی قورئانی پیرۆزن و چەند نمێکی ئەو دەریایە و. تیشکێکی ئەو خۆرەن. ڕاستیەکن لە خەزێنەی زانستی حەقیقەتەوە ئیلھام کراون ولێکدانەوەیەکی مەعنەوی ئەوتۆن کە لە ڕێژنەی ئەوەوە ھەڵقوڵاون" (ڕابەری خزمەتگوزارانی قورئان،
ئەم پەیامانە وەک نوسراوەکانی تر نین کە لە چەندین سەرچاوەی زانستی و ئەدەبی وەگیرابن. ھیچ سەرچاوەیەکیان نیە جگە لە قورئانی پیرۆز و تەنھا بۆ لای ئەویش دەگەڕێنەوە. دانەر لە کاتی دانانیدا ھیچ کتێبێکی بە لاوە نەبووە)
ھەر وایە لەبەر ئەوەیە باشترین تەفسیر ئەوەیە کە ئەو ڕووەی قورئانی پیرۆز دەبخات کە ڕووی کردووەتە ئەو سەردەمە و ئەو بەڵگانەیش پێشبخات بۆ پڕکردنەوەی پێداویستیەکانی سەردەم.
شوێنکەوتینی سوننەتی پیرۆز بە گفتار و کردار ڕاستترن ڕێگەیە بۆ گەیشتن بە کاکڵەی واتا بەرزەکانی قورئانی پیرۆز و بەبێ ئەو شوێنکەوتنە کەس ناتوانێت بە سەلامەتی و ڕاست بیانگاتێ.
بە ھەمان شێوە پێویستە تەفسیرەکەیشی زۆر ڕەوان و تیژ بێت و بچێتە ناخی دەروونەکانەوە و عەقڵ و گیان و ویژدان و دەروون ڕوناک بکاتەوە و ئاسوودەیش بە ھەر یەکێکیان ببەخشێت و ئەوەندە بەھێز و کاریگەر بێت کە لغاوی نەفسی بەدخواز بکات و ڕامی بکات.
سەلماندنی ڕاستیەکان و ماناکانی قورئان بە ڕونکردنەوەو و باسکردنی ڕاستیەکان و واتاکانی بە شایەتی ھەزاران زانای لێکۆڵەرەوە و وردبین سەلماوە کە پەیامەکانی نوور لە جۆری دووەمی تەفسیرن بەڵکو بەکەڵکترین و ئاشکراترین و تەواوترین و بەنرخترینی تەفسیرەکانە.
قورئانی پیرۆز کۆمەڵگەیەکی بە تەواوی گۆڕی بۆ کۆمەڵگەیەکی نوێ و ھەموو مرۆڤێکی ڕزگار کرد لە خۆپەرستی و باقی ئەو سیفەتانەی کە ڕێگرن لە تێگەیشتی ڕاستی،
ھەروەھا دەبێت قوتابی نوور (کە بە ھۆی پەیوەندی توندوتۆڵی ڕۆژانەی بە پەیامەکانەوە پاک بوەتەوە لە پۆخڵەواتی گومڕایی و دوڕویی) کە لەو کۆمەڵگایەدا دەژی دەبێت بێت بۆ کاریگەری پەیامەکان لە ڕاستکردنەوەی ھەڵسوکەوتدا.
نابێت چاو بگێڕێت بۆ مەبەستێک لە مەبەستە دنیاییەکان چ ماددی بێت یان مەعنەوی بۆ ئەوەی پێچەوانەی ئەم ئایەتە پیرۆزە نەبێت کە دەفەرمێت:
تەنها جیاوازی لەگەڵ تەفسیرەکانی تردا ئەوەیە کە بەپێی ڕیزبەندی سورەت و ئایەتەکان دانەنراون بەڵکو لە چەندین شوێنی جیاوازدا بەکارهێنراون.
لە دوای تەواکردنی قوتابخانەی مامۆستایان حسن البنا ڕۆشتووە بۆ قاھیرە و چۆتە قوتابخانەی ماڵی زانستی باڵا و چۆتە نێو کۆمەڵەی ڕەوشتە جوانەکانی ئیسلامەوە و لەم ماوەیەدا بیرۆکەی دامەزراندنی کۆمەڵەی برا موسڵمانەکان لەمێشکیدا کەڵەکەبووە،
لەساڵی ١٩٢٧ بڕوانامەی دبلۆمی لەماڵی زانستی باڵا بەدەستھێناوە و وەکو مامۆستا لە قوتابخانەی ئیسماعیلییەی سەرەتایی دامەزراوە،
دواتر حیزبە میسریەکانی دیکە کەوتونەتە دژایەتیکردنی تاکو نەتوانێت پەرە بە کۆمەڵەی برایانی موسڵمانان بدات و پێگەی سیاسی لەمیسر بەرفراوان بکات.
لەدواناوەندی ڕەشاد بەزیرەکی و لێھاتوویی لە ھاوڕێکانی جیادەکرایەوە و وەکو سەرۆکی ئەنجومەنی کۆمەڵەی ڕەوشتی ئەدەبی لەلایان قوتابیەکانەوە ھەڵبژێردراوە،
دواتر لەدەروەی قوتابخانە کۆمەڵەی قەدەغەکردنی حەرامکراوەکانی دامەزراندووە و پاشان کە چۆتە قوتابخانەی مامۆستایان کۆمەڵەی ڕۆژنامەوانی خێرخوازی دامەزراندووە کە بانگەشەی بۆ ڕەوشتی جوان و دوورکەوتنەوە لەکاری خراپ کردووە.
لە ٨ دیسەمبەری ساڵی ١٩٤٨ النقراشی پاشا سەرۆک وەزیرانی میسری ئەوکاتە بڕیاری ھەڵوەشاندنەوەی کۆمەڵەی برایانە موسڵمانی داوە و زۆربەی زۆری ئەندامان و لایانگرانی حیزبەکەیان دەستگیرکردووە،
لە١٢ فبرایەری ساڵی ١٩٤٩ حسن البنا درایە بەر دەستڕێژی گوللە و بەڵام پێش ئەوەی گیانی لەدەستبدات ژمارەی ئەو ئۆتۆمبیلەی تۆمارکردووە کە تەقەی لێکردووە و دواتر دەرکەوتووە کە ئۆتۆمبێلی بەڕێوەبەری گشتی لێکۆڵینەوەی تاوانەکانی سەر بەوەزارەتی ناوخۆی میسر بووە،
مێژووی سەرھەڵدانی مۆبایل بۆ ساڵی ١٩٤٧ دەگەڕێتەوە ئەو کاتەی کۆمپانیای لۆست تەکنۆلۆژی دەستی بە تاقیکردنەوەکان لە کارگەکەی لە نیوجێرسی کرد،
تەلەفۆنی گیرفان - مۆبایل یان گەڕۆک- بریتیە لە بازنەی وەرگرتن و ناردن لە ڕێگەی ئاماژەی لەرەلەری لەمیانی وێستگەکانی ناردنی زەوینی و ئاسمانیی،
بەڵام مۆبایل و تۆڕە زەوینەکانی لە ڕادیۆ جیاوازە و ئاماژە لەرەلەرەییەکانیشی وەکو ئاماژەکانی کێشانی دڵە و ھەڵکشان و داکشانی ھەیە و زۆر بەھێزە و دەگاتە ٢٠ مێگاھێرتزی ناردن و وەرگرتن لەیەک چرکەدا،
دەربارەی شێوازی پەیوەندیکردنیش لە ڕێگەی بازنەیەکی تەواو دەبێت کە خۆی لە مۆبایلی کەسی و سویچی سەرەکی تایبەت بە کۆمپانیا و ھێڵی سیم کارت دەنوێنێت و سیم کارتیش بریتیە لە کارتێکی بچووک کە یەکەی ئەمبارکردنی بچووک و زۆر ورد و یەکەیەکی چارەکردنی تێدایە کە داتاکانی بەکارھێنان و پۆستەی تێدا ئەمبار دەکرێت،
ھەرچی تایبەتمەندییەکانی مۆبایلە لە بازنەی وەرگرتن و ناردن و یەکەی چارەکردنی ناوەندی و لقی و ڕام و فلاش بۆ ئەمبارکردنی زانیارییەکان پێکدێت و دەکرێ کورتەنامە بنووسیت و چێژ لە تایبەتمەندییەکانی مۆبایل وەربگریت کە ئەمانەن:
مۆبایل یەکێکە لە شێوازەکانی ئامڕازی پەیوەندیکردنی گەڕۆک کە پشت بە پەیوەندیکردنی بێتەلی لە ڕێگەی تۆڕێک لە تاوەری پەخشی دابەشبوو لە چوارچێوەی ڕووبەرێکی دیاریکراودا دەبەستێت.
ئامێرەکان لە تەنھا شێوازی پەیوەندیکردنی دەنگی زیاتر بووە بە جۆرێک کە وەک ئامێری کۆمپیوتەر و بەبیرھێنەوەی وادەکان و وەرگرتنی پۆستەی دەنگی و بگەڕی ئینتەرنێت و ئامێری تازە بەکاردەھێندرێت و دەتوانێت بەھەمان سافی و ڕوونی کامێرای دیجیتاڵ وێنەبگیرێت،
مۆبایل بووەتە شێوازێکی ڕیکلامکردنیش بەھۆی ڕکابەری توندی نێوان کارپێکەرانی مۆبایل گوژمەی قسەکردن و گۆڕینەوەی داتاکان کەوتووەتە بەردەستی ھەموو چینەکانی کۆمەڵگە.
گوێگرتن لە گۆرانی بە سیستمی ھەمەجۆری وەکو 3- ھەروەھا گوێگرتن لە ڕادیۆ و ڕیکۆردەری دەنگەکان و یاری دیکەی ھاوبەشی نێوان ئامێرەکان لەمیانی تۆڕی ئینتەرنێتدا.
ئەوەی شایانی باسکردنە چەندین لێکۆڵینەوە لەسەر مۆبایل ئەنجامدراوە کە دووپاتیدەکەنەوە بەرکەوتنی زۆری لەرەلەرەکانی پەخش یان دانانی مۆبایل لە نزیک دڵ زیانی بۆ تەندروستی ھەیە و ھەندێکجار دەبێتەھۆی لەکارخستنی سیستمی لێدانی دڵیش.
مێرفی و خاوەنپەشکەکانی دیکەی کۆمپانیای ئۆتۆمبێلی دیترۆیت کۆمپانیای هێنری فۆڕد یان درووستکرد لە تشرینی دووەمی ١٩٠١ و فۆڕد تێیدا ئەندازیاری سەرەکی بوو.